Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

ขุทฺทกนิกาเย

Trong Tiểu Bộ Kinh (Khuddaka Nikāya)

ธมฺมปท-อฏฺฐกถา

Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā)

(ทุติโย ภาโค)

(Phần thứ hai)

๙. ปาปวคฺโค

9. Phẩm Ác (Pāpavagga)

๑. จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณวตฺถุ

1. Câu chuyện về Bà-la-môn Cūḷekasāṭaka.

อภิตฺถเรถ [Pg.1] กลฺยาเณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Hãy khẩn trương làm điều lành" (Abhittharetha kalyāṇe), liên quan đến Bà-la-môn Cūḷekasāṭaka.

วิปสฺสิทสพลสฺส กาลสฺมิญฺหิ มหาเอกสาฏกพฺราหฺมโณ นาม อโหสิ, อยํ ปน เอตรหิ สาวตฺถิยํ จูเฬกสาฏโก นาม. ตสฺส หิ เอโก นิวาสนสาฏโก อโหสิ, พฺราหฺมณิยาปิ เอโก. อุภินฺนมฺปิ เอกเมว ปารุปนํ, พหิ คมนกาเล พฺราหฺมโณ วา พฺราหฺมณี วา ตํ ปารุปติ. อเถกทิวสํ วิหาเร ธมฺมสฺสวเน โฆสิเต พฺราหฺมโณ อาห – ‘‘โภติ ธมฺมสฺสวนํ โฆสิตํ, กึ ทิวา ธมฺมสฺสวนํ คมิสฺสสิ, อุทาหุ รตฺตึ. ปารุปนสฺส หิ อภาเวน น สกฺกา อมฺเหหิ เอกโต คนฺตุ’’นฺติ. พฺราหฺมณี, ‘‘สามิ, อหํ ทิวา คมิสฺสามี’’ติ สาฏกํ ปารุปิตฺวา อคมาสิ. พฺราหฺมโณ ทิวสภาคํ เคเห วีตินาเมตฺวา รตฺตึ คนฺตฺวา สตฺถุ ปุรโต นิสินฺโนว ธมฺมํ อสฺโสสิ. อถสฺส สรีรํ ผรมานา ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส สตฺถารํ ปูชิตุกาโม หุตฺวา ‘‘สเจ อิมํ สาฏกํ [Pg.2] ทสฺสามิ, เนว พฺราหฺมณิยา, น มยฺหํ ปารุปนํ ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. อถสฺส มจฺเฉรจิตฺตานํ สหสฺสํ อุปฺปชฺชิ, ปุเนกํ สทฺธาจิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. ตํ อภิภวิตฺวา ปุน มจฺเฉรสหสฺสํ อุปฺปชฺชิ. อิติสฺส พลวมจฺเฉรํ พนฺธิตฺวา คณฺหนฺตํ วิย สทฺธาจิตฺตํ ปฏิพาหติเยว. ตสฺส ‘‘ทสฺสามิ, น ทสฺสามี’’ติ จินฺเตนฺตสฺเสว ปฐมยาโม อปคโต, มชฺฌิมยาโม สมฺปตฺโต. ตสฺมิมฺปิ ทาตุํ นาสกฺขิ. ปจฺฉิมยาเม สมฺปตฺเต โส จินฺเตสิ – ‘‘มม สทฺธาจิตฺเตน มจฺเฉรจิตฺเตน จ สทฺธึ ยุชฺฌนฺตสฺเสว ทฺเว ยามา วีติวตฺตา, อิทํ มม เอตฺตกํ มจฺเฉรจิตฺตํ วฑฺฒมานํ จตูหิ อปาเยหิ สีสํ อุกฺขิปิตุํ น ทสฺสติ, ทสฺสามิ น’’นฺติ. โส มจฺเฉรสหสฺสํ อภิภวิตฺวา สทฺธาจิตฺตํ ปุเรจาริกํ กตฺวา สาฏกํ อาทาย สตฺถุ ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘ชิตํ เม, ชิตํ เม’’ติ ติกฺขตฺตุํ มหาสทฺทมกาสิ.

Vào thời của Đức Phật Vipassī, có một vị Bà-la-môn tên là Mahāekasāṭaka. Vị này, vào thời nay, ở tại Sāvatthī, có tên là Cūḷekasāṭaka. Vị ấy có một tấm y để mặc, và vợ ông cũng có một tấm. Cả hai chỉ có chung một tấm y choàng. Khi cần ra ngoài, hoặc vị Bà-la-môn hoặc vợ ông sẽ choàng tấm y đó. Rồi một hôm, tại tu viện, có lời loan báo về buổi thuyết pháp. Vị Bà-la-môn nói: "Này bà, có lời loan báo về buổi thuyết pháp. Bà sẽ đi nghe pháp vào ban ngày hay ban đêm? Vì chúng ta không có y choàng, nên cả hai không thể đi cùng lúc được." Vị Bà-la-môn ni đáp: "Thưa ngài, tôi sẽ đi vào ban ngày." Nói rồi, bà choàng tấm y và ra đi. Vị Bà-la-môn trải qua phần ngày ở nhà, rồi đi vào ban đêm, ngồi trước mặt bậc Đạo Sư và lắng nghe pháp. Bấy giờ, hỷ lạc năm màu khởi lên, lan khắp châu thân ông. Ông khởi tâm muốn cúng dường bậc Đạo Sư, nhưng rồi suy nghĩ: "Nếu ta cúng dường tấm y này, thì cả vợ ta và ta sẽ không còn y để choàng nữa." Khi ấy, một ngàn tâm keo kiệt nổi lên trong ông, rồi một tâm tín thành lại khởi lên. Tâm keo kiệt lại lấn át tâm tín thành, rồi một ngàn tâm keo kiệt lại nổi lên. Cứ như thế, tâm keo kiệt mãnh liệt trói buộc và như thể bắt giữ, ngăn cản tâm tín thành của ông. Trong lúc ông cứ suy nghĩ "cúng dường hay không cúng dường", canh đầu đã trôi qua, canh giữa cũng đến. Ngay cả lúc đó, ông vẫn không thể cúng dường được. Khi canh cuối đến, ông suy nghĩ: "Trong khi tâm tín thành của ta chiến đấu với tâm keo kiệt, hai canh đã trôi qua. Nếu tâm keo kiệt này của ta cứ lớn mạnh, nó sẽ không cho ta ngóc đầu lên khỏi bốn đường ác. Ta sẽ cúng dường nó." Thế rồi, ông chiến thắng một ngàn tâm keo kiệt, lấy tâm tín thành làm đầu, cầm lấy tấm y đặt dưới chân bậc Đạo Sư và reo lên ba lần một tiếng lớn: "Tôi đã chiến thắng! Tôi đã chiến thắng!"

ราชา ปเสนทิ โกสโล ธมฺมํ สุณนฺโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘ปุจฺฉถ นํ, กึ กิร เตน ชิต’’นฺติ อาห. โส ราชปุริเสหิ ปุจฺฉิโต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา ราชา ‘‘ทุกฺกรํ กตํ พฺราหฺมเณน, สงฺคหมสฺส กริสฺสามี’’ติ เอกํ สาฏกยุคํ ทาเปสิ. โส ตมฺปิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ปุน ราชา ทฺเว จตฺตาริ อฏฺฐ โสฬสาติ ทฺวิคุณํ กตฺวา ทาเปสิ. โส ตานิปิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. อถสฺส ราชา ทฺวตฺตึส ยุคานิ ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ ‘‘อตฺตโน อคฺคเหตฺวา ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชสิเยวา’’ติ วาทโมจนตฺถํ ตโต เอกํ ยุคํ อตฺตโน, เอกํ พฺราหฺมณิยาติ ทฺเว ยุคานิ คเหตฺวา ตึส ยุคานิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ราชา ปน ตสฺมึ สตฺตกฺขตฺตุมฺปิ ททนฺเต ปุน ทาตุกาโมเยว อโหสิ. ปุพฺเพ มหาเอกสาฏโก จตุสฏฺฐิยา สาฏกยุเคสุ ทฺเว อคฺคเหสิ, อยํ ปน ทฺวตฺตึสาย ลทฺธกาเล ทฺเว อคฺคเหสิ. ราชา ปุริเส อาณาเปสิ – ‘‘ทุกฺกรํ ภเณ พฺราหฺมเณน กตํ, อนฺเตปุเร มม ทฺเว กมฺพลานิ อาหราเปยฺยาถา’’ติ. เต ตถา กรึสุ. ราชา สตสหสฺสคฺฆนเก ทฺเว กมฺพเล ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ ‘‘น อิเม มม สรีเร อุปโยคํ อรหนฺติ, พุทฺธสาสนสฺเสว เอเต อนุจฺฉวิกา’’ติ เอกํ กมฺพลํ อนฺโตคนฺธกุฏิยํ สตฺถุ สยนสฺส อุปริ วิตานํ กตฺวา พนฺธิ, เอกํ อตฺตโน ฆเร นิพทฺธํ ภุญฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภตฺตกิจฺจฏฺฐาเน วิตานํ กตฺวา พนฺธิ. ราชา สายนฺหสมเย [Pg.3] สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ กมฺพลํ สญฺชานิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เกน ปูชา กตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอกสาฏเกนา’’ติ วุตฺเต ‘‘พฺราหฺมโณ มม ปสาทฏฺฐาเนเยว ปสีทตี’’ติ วตฺวา ‘‘จตฺตาโร หตฺถี จตฺตาโร อสฺเส จตฺตาริ กหาปณสหสฺสานิ จตสฺโส อิตฺถิโย จตสฺโส ทาสิโย จตฺตาโร ปุริเส จตุโร คามวเร’’ติ เอวํ ยาว สพฺพสตา จตฺตาริ จตฺตาริ กตฺวา สพฺพจตุกฺกํ นาม อสฺส ทาเปสิ.

Vua Pasenadi xứ Kosala, đang nghe pháp, nghe thấy tiếng reo đó, liền phán: "Hãy hỏi ông ta xem, ông ta đã chiến thắng điều gì." Khi được các thị vệ của vua hỏi, vị Bà-la-môn đã kể lại sự việc. Nghe xong, nhà vua nói: "Vị Bà-la-môn đã làm một việc khó làm, ta sẽ ban thưởng cho ông ấy," và cho người ban một cặp y. Vị ấy cũng đem cặp y đó cúng dường lên Đức Như Lai. Nhà vua lại cho người ban gấp đôi lên thành hai, bốn, tám, mười sáu cặp. Vị ấy cũng đem tất cả cúng dường lên Đức Như Lai. Sau đó, nhà vua cho người ban ba mươi hai cặp y. Vị Bà-la-môn, để tránh lời dị nghị rằng "ông ta không giữ lại gì cho mình mà đem cho hết những gì nhận được", đã lấy một cặp cho mình, một cặp cho vợ, tức là hai cặp, rồi đem ba mươi cặp còn lại cúng dường lên Đức Như Lai. Về phần nhà vua, dù đã ban thưởng cho vị ấy bảy lần, ngài vẫn muốn ban thưởng thêm nữa. Thuở trước, Mahāekasāṭaka đã giữ lại hai trong số sáu mươi bốn cặp y, còn vị này khi nhận được ba mươi hai cặp thì giữ lại hai. Nhà vua ra lệnh cho các thị vệ: "Này các khanh, vị Bà-la-môn đã làm một việc khó làm. Hãy vào nội cung lấy hai tấm chăn quý của ta mang đến đây." Họ đã làm theo như vậy. Nhà vua cho ban hai tấm chăn trị giá một trăm ngàn. Vị Bà-la-môn nghĩ: "Những thứ này không xứng đáng để dùng cho thân ta, chúng chỉ thích hợp với giáo pháp của Đức Phật." Ông bèn lấy một tấm chăn làm thành lọng che phía trên giường nằm của bậc Đạo Sư trong Hương phòng (Gandhakuṭi), và một tấm làm thành lọng che tại nơi vị tỳ-khưu thường đến thọ thực tại nhà ông. Vào buổi chiều, nhà vua đến viếng bậc Đạo Sư, nhận ra tấm chăn và hỏi: "Bạch Thế Tôn, ai đã cúng dường vật này ạ?" Khi được trả lời là "do vị Bà-la-môn Ekasāṭaka", vua nói: "Vị Bà-la-môn có đức tin ngay nơi đối tượng đức tin của ta," rồi cho ban thưởng đến ông món quà gọi là "tất cả-bốn" (sabbacatukkaṃ), bao gồm: bốn con voi, bốn con ngựa, bốn ngàn đồng kahāpaṇa, bốn người phụ nữ, bốn nữ tỳ, bốn người hầu nam, và bốn ngôi làng tốt, cứ như thế mỗi thứ bốn cho đến hết bảy loại.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อโห อจฺฉริยํ จูเฬกสาฏกสฺส กมฺมํ, ตํมุหุตฺตเมว สพฺพจตุกฺกํ ลภิ, อิทานิ กเตน กลฺยาณกมฺเมน อชฺชเมว วิปาโก ทินฺโน’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, สจายํ เอกสาฏโก ปฐมยาเม มยฺหํ ทาตุํ อสกฺขิสฺส, สพฺพโสฬสกํ อลภิสฺส. สเจ มชฺฌิมยาเม อสกฺขิสฺส, สพฺพฏฺฐกํ อลภิสฺส. พลวปจฺฉิมยาเม ทินฺนตฺตา ปเนส สพฺพจตุกฺกํ ลภิ. กลฺยาณกมฺมํ กโรนฺเตน หิ อุปฺปนฺนํ จิตฺตํ อหาเปตฺวา ตงฺขณญฺเญว กาตพฺพํ. ทนฺธํ กตํ กุสลญฺหิ สมฺปตฺตึ ททมานํ ทนฺธเมว ททาติ, ตสฺมา จิตฺตุปฺปาทสมนนฺตรเมว กลฺยาณกมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Các Tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Ồ, thật là vi diệu, việc làm của ông bà-la-môn Cūḷekasāṭaka! Chỉ trong khoảnh khắc mà ông ấy đã nhận được tất cả bốn món. Thiện nghiệp được làm bây giờ đã cho quả báo ngay trong ngày hôm nay.” Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện này”, Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, nếu ông Ekaṣāṭaka này có thể cúng dường cho Như Lai trong canh đầu, ông ấy đã có thể nhận được tất cả mười sáu món. Nếu có thể cúng dường trong canh giữa, ông ấy đã có thể nhận được tất cả tám món. Nhưng vì đã cúng dường vào cuối canh chót, nên ông ấy đã nhận được tất cả bốn món. Thật vậy, người làm thiện nghiệp, không để tâm đã phát sanh bị suy giảm, nên làm ngay trong khoảnh khắc ấy. Phước thiện được làm một cách chậm chạp, khi cho ra tài sản, cũng cho một cách chậm chạp. Vì vậy, nên làm thiện nghiệp ngay sau khi tâm khởi sanh.” Sau khi nói như vậy, Ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๑๑๖.

116.

‘‘อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย;

ทนฺธญฺหิ กโรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโน’’ติ.

“Hãy nhanh chóng làm điều thiện, hãy ngăn tâm khỏi điều ác. Vì khi làm phước chậm chạp, tâm sẽ ưa thích điều ác.”

ตตฺถ อภิตฺถเรถาติ ตุริตตุริตํ สีฆสีฆํ กเรยฺยาติ อตฺโถ. คิหินา วา หิ ‘‘สลากภตฺตทานาทีสุ กิญฺจิเทว กุสลํ กริสฺสามี’’ติ จิตฺเต อุปฺปนฺเน ยถา อญฺเญ โอกาสํ น ลภนฺติ, เอวํ ‘‘อหํ ปุเร, อหํ ปุเร’’ติ ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปพฺพชิเตน วา อุปชฺฌายวตฺตาทีนิ กโรนฺเตน อญฺญสฺส โอกาสํ อทตฺวา ‘‘อหํ ปุเร, อหํ ปุเร’’ติ ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปาปา จิตฺตนฺติ กายทุจฺจริตาทิปาปกมฺมโต วา อกุสลจิตฺตุปฺปาทโต วา สพฺพถาเมน จิตฺตํ นิวารเย. ทนฺธญฺหิ กโรโตติ โย ปน ‘‘ทสฺสามิ, น ทสฺสามิ สมฺปชฺชิสฺสติ นุ โข เม, โน’’ติ เอวํ จิกฺขลฺลมคฺเคน คจฺฉนฺโต วิย ทนฺธํ ปุญฺญํ กโรติ, ตสฺส เอกสาฏกสฺส วิย [Pg.4] มจฺเฉรสหสฺสํ ปาปํ โอกาสํ ลภติ. อถสฺส ปาปสฺมึ รมตี มโน, กุสลกมฺมกรณกาเลเยว หิ จิตฺตํ กุสเล รมติ, ตโต มุจฺจิตฺวา ปาปนินฺนเมว โหตีติ.

Trong đó, ‘abhittharetha’ có nghĩa là nên làm một cách rất nhanh chóng, rất vội vã. Thật vậy, đối với người tại gia, khi tâm khởi lên rằng: “Ta sẽ làm một việc thiện nào đó như cúng dường vật thực theo thẻ”, thì nên làm một cách rất nhanh chóng với ý nghĩ: “Ta làm trước, ta làm trước”, để người khác không có cơ hội. Hoặc đối với người xuất gia, khi làm các bổn phận đối với thầy tế độ v.v..., không cho người khác có cơ hội, nên làm một cách rất nhanh chóng với ý nghĩ: “Ta làm trước, ta làm trước”. ‘Pāpā cittaṃ’ (ngăn tâm khỏi điều ác) có nghĩa là nên ngăn ngừa tâm khỏi các ác nghiệp như thân ác hạnh v.v... hoặc khỏi sự sanh khởi của tâm bất thiện bằng tất cả sức lực. ‘Dandhañhi karoti’ (làm phước chậm chạp) có nghĩa là người nào làm phước một cách chậm chạp, giống như người đi trên con đường lầy lội, với suy nghĩ: “Ta sẽ cho, hay không cho? Việc này có thành tựu cho ta hay không?”, đối với người ấy, cũng như trường hợp của ông Ekaṣāṭaka, ngàn sự bỏn xẻn là điều ác có được cơ hội. Khi ấy, tâm của người đó ưa thích điều ác. Thật vậy, chỉ trong lúc làm thiện nghiệp thì tâm mới ưa thích điều thiện; thoát khỏi điều đó, tâm liền có khuynh hướng nghiêng về điều ác.

คาถาปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi bài kệ kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về ông bà-la-môn Cūḷekasāṭaka, phẩm thứ nhất.

๒. เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ

2. Câu chuyện về Trưởng lão Seyyasaka

ปาปญฺจ ปุริโสติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เสยฺยสกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāpañce puriso”, liên quan đến Trưởng lão Seyyasaka.

โส หิ ลาฬุทายิตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก, อตฺตโน อนภิรตึ ตสฺส อาโรเจตฺวา เตน ปฐมสงฺฆาทิเสสกมฺเม สมาทปิโต อุปฺปนฺนุปฺปนฺนาย อนภิรติยา ตํ กมฺมมกาสิ (ปารา. ๒๓๔). สตฺถา ตสฺส กิริยํ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘เอวํ กิร ตฺวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา ภาริยํ กมฺมํ อกาสิ, อนนุจฺฉวิกํ โมฆปุริสา’’ติ นานปฺปการโต ครหิตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตฺวา ‘‘เอวรูปญฺหิ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเมปิ สมฺปราเยปิ ทุกฺขสํวตฺตนิกเมว โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vị ấy là đệ tử cùng ở với Trưởng lão Lāḷudāyī. Sau khi trình bày sự không hoan hỷ của mình cho vị trưởng lão ấy, vị ấy đã bị xúi giục phạm vào tội Tăng-già-bà-thi-sa thứ nhất. Mỗi khi sự không hoan hỷ khởi lên, vị ấy lại phạm vào tội ấy. Đức Thế Tôn nghe về hành động của vị ấy, cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là ông đã làm như vậy không?” Khi vị ấy trả lời: “Bạch Thế Tôn, đúng vậy”, Ngài đã quở trách bằng nhiều cách: “Này kẻ ngu kia, tại sao ông lại phạm một tội nặng như vậy? Thật không thích hợp!” rồi chế định học giới và dạy rằng: “Thật vậy, hành động như thế này chỉ đưa đến đau khổ cả trong đời này lẫn đời sau.” Sau khi nói như vậy, Ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๑๑๗.

117.

‘‘ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา, น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ;

น ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย’’ติ.

“Nếu người nào làm điều ác, chớ nên làm đi làm lại; chớ có ưa thích trong đó, vì tích chứa điều ác là đau khổ.”

ตสฺสตฺโถ – สเจ ปุริโส สกึ ปาปกมฺมํ กเรยฺย, ตงฺขเณเยว ปจฺจเวกฺขิตฺวา ‘‘อิทํ อปฺปติรูปํ โอฬาริก’’นฺติ น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ. โยปิ ตมฺหิ ฉนฺโท วา รุจิ วา อุปฺปชฺเชยฺย, ตมฺปิ วิโนเทตฺวา น กยิราเถว. กึ การณา? ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย. ปาปสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ อิธโลเกปิ สมฺปราเยปิ ทุกฺขเมว อาวหตีติ.

Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Nếu một người lỡ làm một ác nghiệp, ngay trong khoảnh khắc đó nên quán xét rằng: “Việc này không thích hợp, thật là thô thiển”, và không nên làm đi làm lại. Dù cho có khởi lên sự ham muốn hay ưa thích nào đối với việc đó, cũng nên loại bỏ nó và tuyệt đối không làm. Vì sao? Vì sự tích chứa điều ác là đau khổ. Thật vậy, sự tích chứa, sự gia tăng của điều ác chỉ mang lại đau khổ trong đời này và cả đời sau.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Seyyasaka, phẩm thứ hai.

๓. ลาชเทวธีตาวตฺถุ

3. Câu chuyện về Thiên nữ Lājā

ปุญฺญญฺเจติ [Pg.5] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาชเทวธีตรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ราชคเห สมุฏฺฐิตํ.

Đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Puññañce”, liên quan đến Thiên nữ Lājā. Câu chuyện đã phát sinh tại thành Rājagaha (Vương Xá).

อายสฺมา หิ มหากสฺสโป ปิปฺปลิคุหายํ วิหรนฺโต ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส วุฏฺฐาย ทิพฺเพน จกฺขุนา ภิกฺขาจารฏฺฐานํ โอโลเกนฺโต เอกํ สาลิเขตฺตปาลิกํ อิตฺถึ สาลิสีสานิ คเหตฺวา ลาเช กุรุมานํ ทิสฺวา ‘‘สทฺธา นุ โข, อสฺสทฺธา’’ติ วีมํสิตฺวา ‘‘สทฺธา’’ติ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข เม สงฺคหํ กาตุํ, โน’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘วิสารทา กุลธีตา มม สงฺคหํ กริสฺสติ, กตฺวา จ ปน มหาสมฺปตฺตึ ลภิสฺสตี’’ติ ญตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย สาลิเขตฺตสมีเปเยว อฏฺฐาสิ. กุลธีตา เถรํ ทิสฺวาว ปสนฺนจิตฺตา ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ผุฏฺฐสรีรา ‘‘ติฏฺฐถ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ลาเช อาทาย เวเคน คนฺตฺวา เถรสฺส ปตฺเต อากิริตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺส ภาคินี อสฺส’’นฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. เถโร ‘‘เอวํ โหตู’’ติ อนุโมทนมกาสิ. สาปิ เถรํ วนฺทิตฺวา อตฺตนา ทินฺนทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺติ. ตาย จ ปน เกทารมริยาทาย คมนมคฺเค เอกสฺมึ พิเล โฆรวิโส สปฺโป นิปชฺชิ. โส เถรสฺส กาสายปฏิจฺฉนฺนํ ชงฺฆํ ฑํสิตุํ นาสกฺขิ. อิตรา ทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺตนฺตี ตํ ปเทสํ ปาปุณิ. สปฺโป พิลา นิกฺขมิตฺวา ตํ ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ปาเตสิ. สา ปสนฺนจิตฺเตน กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน ตึสโยชนิเก กนกวิมาเน สุตฺตปฺปพุทฺธา วิย สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเตน ติคาวุเตน อตฺตภาเวน นิพฺพตฺติ. สา ทฺวาทสโยชนิกํ เอกํ ทิพฺพวตฺถํ นิวาเสตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา อจฺฉราสหสฺสปริวุตา ปุพฺพกมฺมปกาสนตฺถาย สุวณฺณลาชภริเตน โอลมฺพเกน สุวณฺณสรเกน ปฏิมณฺฑิเต วิมานทฺวาเร ฐิตา อตฺตโน สมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา ‘‘กึ นุ โข เม กตฺวา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ ทิพฺเพน จกฺขุนา อุปธาเรนฺตี ‘‘อยฺยสฺส เม มหากสฺสปตฺเถรสฺส ทินฺนลาชนิสฺสนฺเทน สา ลทฺธา’’ติ อญฺญาสิ.

Thật vậy, Tôn giả Mahākassapa, trong khi đang trú tại hang Pipphali, sau khi nhập thiền, vào ngày thứ bảy đã xuất thiền, và trong khi nhìn bao quát nơi khất thực bằng thiên nhãn, ngài thấy một người phụ nữ giữ ruộng lúa sāli đang lấy những bông lúa sāli và làm cốm, sau khi suy xét: “Có đức tin chăng, hay không có đức tin?”, và sau khi biết rằng: “Có đức tin”, trong khi xem xét: “Liệu cô ấy có thể cúng dường cho ta chăng, hay không?”, và sau khi biết rằng: “Thiện nữ này dạn dĩ sẽ cúng dường cho ta, và sau khi làm vậy, cô ấy sẽ đạt được tài sản lớn”, ngài đã đắp y, lấy bát, và đứng ngay gần ruộng lúa sāli. Vị thiện nữ, vừa thấy trưởng lão, với tâm hoan hỷ, thân thể tràn ngập hỷ lạc năm màu, đã nói: “Xin ngài hãy dừng lại, thưa Tôn giả”, rồi lấy cốm, đi nhanh đến, đổ vào bát của trưởng lão, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất, và đã phát nguyện: “Thưa Tôn giả, mong con được là người thừa hưởng pháp mà ngài đã thấy”. Trưởng lão đã tùy hỷ: “Mong được như vậy”. Cô ấy cũng đảnh lễ trưởng lão, và trong khi suy niệm về vật thí mình đã dâng, cô đã quay về. Và trên con đường đi dọc theo bờ ruộng của cô, một con rắn độc dữ đã nằm trong một cái hang. Nó đã không thể cắn được bắp chân của trưởng lão được che bởi y cà-sa. Người phụ nữ kia, trong khi quay về và suy niệm về vật thí, đã đến nơi đó. Con rắn ra khỏi hang, cắn cô ấy, và làm cô ngã xuống ngay tại đó. Cô ấy, với tâm hoan hỷ, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, trong một thiên cung bằng vàng rộng ba mươi do-tuần, với thân hình ba ngāvuta, được trang hoàng với mọi trang sức, như người vừa ngủ dậy. Cô ấy, sau khi mặc một tấm thiên y dài mười hai do-tuần và khoác một tấm khác, được một ngàn thiên nữ hầu cận, đứng ở cửa thiên cung được trang hoàng bằng một cái bát vàng treo lủng lẳng chứa đầy cốm vàng để biểu thị nghiệp quá khứ, đã nhìn vào tài sản của mình, và trong khi xem xét bằng thiên nhãn: “Ta đã làm gì mà có được tài sản này?”, cô đã biết rằng: “Tài sản này có được là nhờ kết quả của việc dâng cúng cốm cho Tôn giả Mahākassapa, bậc thầy của ta”.

สา เอวํ ปริตฺตเกน กมฺเมน เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภิตฺวา ‘‘น ทานิ มยา ปมชฺชิตุํ วฏฺฏติ, อยฺยสฺส วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ถาวรํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปาโตว กนกมยํ สมฺมชฺชนิญฺเจว กจวรฉฑฺฑนกญฺจ ปจฺฉึ [Pg.6] อาทาย คนฺตฺวา เถรสฺส ปริเวณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปานียปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปสิ. เถโร ตํ ทิสฺวา ‘‘เกนจิ ทหเรน วา สามเณเรน วา วตฺตํ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ สลฺลกฺเขสิ. สา ทุติยทิวเสปิ ตเถว อกาสิ, เถโรปิ ตเถว สลฺลกฺเขสิ. ตติยทิวเส ปน เถโร ตสฺสา สมฺมชฺชนิสทฺทํ สุตฺวา ตาลจฺฉิทฺทาทีหิ จ ปวิฏฺฐํ สรีโรภาสํ ทิสฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา ‘‘โก เอส สมฺมชฺชตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, ตุมฺหากํ อุปฏฺฐายิกา ลาชเทวธีตา’’ติ. ‘‘นนุ มยฺหํ เอวํนามิกา อุปฏฺฐายิกา นาม นตฺถี’’ติ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, สาลิเขตฺตํ รกฺขมานา ลาเช ทตฺวา ปสนฺนจิตฺตา นิวตฺตนฺตี สปฺเปน ทฏฺฐา กาลํ กตฺวา ตาวตึสเทวโลเก อุปฺปนฺนา, มยา อยฺยํ นิสฺสาย อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา, อิทานิปิ ตุมฺหากํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา ‘สมฺปตฺตึ ถาวรํ กริสฺสามี’ติ อาคตามฺหิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘หิยฺโยปิ ปเรปิ ตยาเวตํ ฐานํ สมฺมชฺชิตํ, ตยาว ปานียโภชนียํ อุปฏฺฐาปิต’’นฺติ. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อเปหิ เทวธีเต, ตยา กตํ วตฺตํ กตํว โหตุ, อิโต ปฏฺฐาย อิมํ ฐานํ มา อาคมี’’ติ. ‘‘ภนฺเต, มา มํ นาเสถ, ตุมฺหากํ วตฺตํ กตฺวา สมฺปตฺตึ เม ถิรํ กาตุํ เทถา’’ติ. ‘‘อเปหิ เทวธีเต, มา มํ อนาคเต จิตฺตพีชนึ คเหตฺวา นิสินฺเนหิ ธมฺมกถิเกหิ ‘มหากสฺสปตฺเถรสฺส กิร เอกา เทวธีตา อาคนฺตฺวา วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา ปานียปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปสี’ติ วตฺตพฺพตํ กริ, อิโต ปฏฺฐาย อิธ มา อาคมิ, ปฏิกฺกมา’’ติ. สา ‘‘มา มํ, ภนฺเต, นาเสถา’’ติ ปุนปฺปุนํ ยาจิเยว. เถโร ‘‘นายํ มม วจนํ สุณาตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุวํ ปมาณํ น ชานาสี’’ติ อจฺฉรํ ปหริ. สา ตตฺถ สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี อากาเส อุปฺปติตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห, ‘‘ภนฺเต, มยา ลทฺธสมฺปตฺตึ มา นาเสถ, ถาวรํ กาตุํ เทถา’’ติ โรทนฺตี อากาเส อฏฺฐาสิ.

Cô ấy, sau khi có được tài sản như vậy nhờ một hành động nhỏ nhoi, đã suy nghĩ: “Bây giờ ta không nên dễ duôi, ta sẽ làm cho tài sản này được bền vững bằng cách thực hành các phận sự đối với Tôn giả”, rồi vào sáng sớm, cô lấy một cây chổi bằng vàng và một cái giỏ đựng rác, đi đến, quét dọn khuôn viên của trưởng lão, và chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng. Trưởng lão, khi thấy điều đó, đã ghi nhận: “Chắc là phận sự đã được một vị tỳ khưu trẻ hoặc một vị sa-di nào đó thực hiện”. Vào ngày thứ hai, cô ấy cũng làm như vậy, và trưởng lão cũng ghi nhận như vậy. Nhưng vào ngày thứ ba, trưởng lão, sau khi nghe tiếng quét của cô và thấy ánh sáng thân thể lọt qua các khe cửa sổ lá cọ, đã mở cửa và hỏi: “Ai đang quét dọn đó?”. “Thưa Tôn giả, con là thí chủ của ngài, thiên nữ Lājā”. “Chẳng phải ta không có thí chủ nào tên như vậy sao?”. “Thưa Tôn giả, con là người giữ ruộng lúa sāli, sau khi cúng dường cốm, với tâm hoan hỷ, trong khi quay về đã bị rắn cắn, mệnh chung và sanh về cõi trời Ba Mươi Ba. Nhờ nương tựa Tôn giả mà con có được tài sản này. Bây giờ, con đến đây để thực hành các phận sự đối với ngài và nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm cho tài sản này được bền vững’, thưa Tôn giả”. “Hôm qua và hôm kia, chính cô đã quét dọn nơi này, chính cô đã chuẩn bị nước uống và nước dùng sao?”. “Vâng, thưa Tôn giả”. “Hãy đi đi, thiên nữ, phận sự cô đã làm hãy xem như đã làm xong. Từ nay về sau, đừng đến nơi này nữa”. “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại con. Xin hãy cho phép con làm cho tài sản của con được vững bền bằng cách thực hành phận sự đối với ngài”. “Hãy đi đi, thiên nữ, đừng tạo ra lời đàm tiếu cho ta trong tương lai bởi các vị pháp sư ngồi cầm quạt trang trí rằng: ‘Nghe nói có một thiên nữ đến với trưởng lão Mahākassapa, thực hành các phận sự và chuẩn bị nước uống và nước dùng’. Từ nay về sau, đừng đến đây, hãy lui đi”. Cô ấy đã van xin nhiều lần: “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại con”. Trưởng lão, suy nghĩ: “Cô này không nghe lời ta”, đã búng ngón tay và nói: “Ngươi không biết chừng mực”. Cô ấy, không thể đứng lại đó, đã bay lên không trung, chắp tay lại, và vừa khóc vừa đứng trên không trung nói: “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại tài sản con đã có được, xin hãy cho phép con làm cho nó được bền vững”.

สตฺถา เชตวเน คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ตสฺสา โรทิตสทฺทํ สุตฺวา โอภาสํ ผริตฺวา เทวธีตาย สมฺมุเข นิสีทิตฺวา กเถนฺโต วิย ‘‘เทวธีเต มม ปุตฺตสฺส กสฺสปสฺส สํวรกรณเมว ภาโร, ปุญฺญตฺถิกานํ ปน ‘อยํ โน อตฺโถ’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ปุญฺญกรณเมว ภาโร. ปุญฺญกรณญฺหิ อิธ เจว สมฺปราเย จ สุขเมวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại hương phòng ở Jetavana, đã nghe tiếng khóc của cô, liền phóng hào quang, và như thể đang ngồi nói chuyện trước mặt thiên nữ, ngài phán: “Này thiên nữ, phận sự của con trai ta, Kassapa, chính là việc thực hành sự thu thúc. Còn đối với những người mong cầu phước báu, sau khi ghi nhận rằng ‘Đây là lợi ích của chúng ta’, thì phận sự của họ chính là việc làm phước. Vì rằng việc làm phước chỉ mang lại an lạc ở đời này và ở đời sau”, sau khi nói vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, ngài đã nói lên kệ này –

๑๑๘.

118.

‘‘ปุญฺญญฺเจ [Pg.7] ปุริโส กยิรา, กยิรา นํ ปุนปฺปุนํ;

ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย’’ติ.

“Nếu người làm điều phước, nên làm đi làm lại; nên ước muốn trong đó, vì tích chứa phước báu, đem lại sự an lạc”.

ตสฺสตฺโถ – สเจ ปุริโส ปุญฺญํ กเรยฺย, ‘‘เอกวารํ เม ปุญฺญํ กตํ, อลํ เอตฺตาวตา’’ติ อโนรมิตฺวา ปุนปฺปุนํ กโรเถว. ตสฺส อกรณกฺขเณปิ ตมฺหิ ปุญฺเญ ฉนฺทํ รุจึ อุสฺสาหํ กโรเถว. กึ การณา? สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย. ปุญฺญสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ อิธโลกปรโลกสุขาวหนโต สุโขติ.

Nghĩa của kệ ấy là: Nếu người nào làm việc phước, không nên dừng lại với ý nghĩ rằng: “Ta đã làm phước một lần, chừng ấy là đủ rồi”, mà nên làm đi làm lại nhiều lần. Ngay cả trong lúc không làm, người ấy cũng nên khởi lên ý muốn, sự ưa thích, và lòng hăng hái đối với việc phước ấy. Vì sao vậy? Vì sự tích lũy phước thiện đem lại an lạc. Thật vậy, sự tích lũy, sự tăng trưởng phước thiện là an lạc, vì nó mang lại hạnh phúc ở đời này và đời sau.

เทสนาวสาเน เทวธีตา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนมตฺถเก ฐิตาว โสตาปตฺติผลํ ปาปุณีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị thiên nữ ấy, trong khi vẫn đang đứng trên không trung cách mặt đất bốn mươi lăm do-tuần, đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn.

ลาชเทวธีตาวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện thứ ba về thiên nữ Lājā đến đây là kết thúc.

๔. อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐิวตฺถุ

4. Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika

ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāpopi passatī bhadraṃ”, liên quan đến trưởng giả Anāthapiṇḍika.

อนาถปิณฺฑิโก หิ วิหารเมว อุทฺทิสฺส จตุปณฺณาสโกฏิธนํ พุทฺธสาสเน วิกิริตฺวา สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต เทวสิกํ ตีณิ มหาอุปฏฺฐานานิ คจฺฉติ, คจฺฉนฺโต จ ‘‘กึ นุ โข อาทาย อาคโตติ สามเณรา วา ทหรา วา หตฺถมฺปิ เม โอโลเกยฺยุ’’นฺติ ตุจฺฉหตฺโถ นาม น คตปุพฺโพ. ปาโตว คจฺฉนฺโต ยาคุํ คาหาเปตฺวาว คจฺฉติ, กตปาตราโส สปฺปินวนีตาทีนิ เภสชฺชานิ. สายนฺหสมเย มาลาคนฺธวิเลปนวตฺถาทีนิ คาหาเปตฺวา คจฺฉติ. เอวํ นิจฺจกาลเมว ทิวเส ทิวเส ทานํ ทตฺวา สีลํ รกฺขติ. อปรภาเค ธนํ ปริกฺขยํ คจฺฉติ. โวหารูปชีวิโนปิสฺส หตฺถโต อฏฺฐารสโกฏิธนํ อิณํ คณฺหึสุ, กุลสนฺตกาปิสฺส อฏฺฐารสหิรญฺญโกฏิโย, นทีตีเร นิทหิตฺวา ฐปิตา อุทเกน กูเล ภินฺเน มหาสมุทฺทํ ปวิสึสุ. เอวมสฺส อนุปุพฺเพน ธนํ ปริกฺขยํ อคมาสิ. โส เอวํภูโตปิ สงฺฆสฺส ทานํ เทติเยว, ปณีตํ ปน กตฺวา ทาตุํ น สกฺโกติ.

Thật vậy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, sau khi đã chi ra năm mươi bốn koṭi tiền vàng cho tu viện vì Phật pháp, trong thời gian bậc Đạo Sư an ngự tại Jetavana, ông vẫn hằng ngày đến hầu hạ ba lần. Mỗi khi đi, ông chưa từng đi tay không, vì nghĩ rằng: “Các vị sa-di hay các vị tỳ-khưu trẻ có thể sẽ nhìn vào tay ta xem ta mang theo những gì”. Buổi sáng sớm, ông cho người mang cháo đến. Sau bữa ăn sáng, ông mang các loại dược phẩm như bơ lỏng, bơ tươi. Vào buổi chiều, ông cho người mang hoa, hương, vật xoa thơm, vải vóc, v.v. đến. Cứ như thế, ông luôn luôn cúng dường và giữ giới hằng ngày. Về sau, tài sản của ông bị suy giảm. Những người sống bằng nghề buôn bán đã vay nợ ông mười tám koṭi. Mười tám koṭi vàng bạc gia bảo của ông được chôn cất ở bờ sông, khi bờ sông bị nước xói lở, tất cả đã trôi ra biển lớn. Cứ thế, tài sản của ông dần dần đi đến chỗ cạn kiệt. Dù trong hoàn cảnh như vậy, ông vẫn tiếp tục cúng dường đến chư Tăng, nhưng không thể sắm sửa những vật thực hảo hạng được nữa.

โส เอกทิวสํ สตฺถารา ‘‘ทียติ ปน เต, คหปติ, กุเล ทาน’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ทียติ, ภนฺเต, ตญฺจ โข กณาชกํ พิลงฺคทุติย’’นฺติ อาห. อถ นํ [Pg.8] สตฺถา, ‘‘คหปติ, ‘ลูขํ ทานํ เทมี’ติ มา จินฺตยิ. จิตฺตสฺมิญฺหิ ปณีเต พุทฺธาทีนํ ทินฺนทานํ ลูขํ นาม นตฺถิ, อปิจ ตฺวํ อฏฺฐนฺนํ อริยปุคฺคลานํ ทานํ เทสิ, อหํ ปน เวลามกาเล สกลชมฺพุทีปํ อุนฺนงฺคลํ กตฺวา มหาทานํ ปวตฺตยมาโนปิ ติสรณคตมฺปิ กญฺจิ นาลตฺถํ, ทกฺขิเณยฺยา นาม เอวํ ทุลฺลภา. ตสฺมา ‘ลูขํ เม ทาน’นฺติ มา จินฺตยี’’ติ วตฺวา เวลามสุตฺตมสฺส (อ. นิ. ๙.๒๐) กเถสิ. อถสฺส ทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา สตฺถริ เจว สตฺถุสาวเกสุ จ เคหํ ปวิสนฺเตสุ เตสํ เตเชน สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี, ‘‘ยถา อิเม อิมํ เคหํ น ปวิสนฺติ, ตถา คหปตึ ปริภินฺทิสฺสามี’’ติ ตํ วตฺตุกามาปิ อิสฺสรกาเล กิญฺจิ วตฺตุํ นาสกฺขิ, อิทานิ ‘‘ปนายํ ทุคฺคโต คณฺหิสฺสติ เม วจน’’นฺติ รตฺติภาเค เสฏฺฐิสฺส สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา อากาเส อฏฺฐาสิ. อถ เสฏฺฐิ นํ ทิสฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ อาห. อหํ เต มหาเสฏฺฐิ จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา, ตุยฺหํ โอวาททานตฺถาย อาคตาติ. เตน หิ โอวเทหีติ. มหาเสฏฺฐิ ตยา ปจฺฉิมกาลํ อโนโลเกตฺวาว สมณสฺส โคตมสฺส สาสเน พหุํ ธนํ วิปฺปกิณฺณํ, อิทานิ ทุคฺคโต หุตฺวาปิ ตํ น มุญฺจสิเยว, เอวํ วตฺตมาโน กติปาเหเนว ฆาสจฺฉาทนมตฺตมฺปิ น ลภิสฺสสิ, กึ เต สมเณน โคตเมน, อติปริจฺจาคโต โอรมิตฺวา กมฺมนฺเต ปโยเชนฺโต กุฏุมฺพํ สณฺฐาเปหีติ. อยํ เม ตยา ทินฺนโอวาโทติ. อาม, เสฏฺฐีติ. คจฺฉ, นาหํ ตาทิสีนํ สเตนปิ สหสฺเสนปิ สตสหสฺเสนปิ สกฺกา กมฺเปตุํ, อยุตฺตํ เต วุตฺตํ, กํ ตยา มม เคเห วสมานาย, สีฆํ สีฆํ เม ฆรา นิกฺขมาหีติ. สา โสตาปนฺนสฺส อริยสาวกสฺส วจนํ สุตฺวา ฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ทารเก อาทาย นิกฺขมิ, นิกฺขมิตฺวา จ ปน อญฺญตฺถ วสนฏฺฐานํ อลภมานา ‘‘เสฏฺฐึ ขมาเปตฺวา ตตฺเถว วสิสฺสามี’’ติ นครปริคฺคาหกํ เทวปุตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตนา กตาปราธํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘เอหิ, มํ เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ เนตฺวา ขมาเปตฺวา วสนฏฺฐานํ ทาเปหี’’ติ อาห. โส ‘‘อยุตฺตํ ตยา วุตฺตํ, นาหํ ตสฺส สนฺติกํ คนฺตุํ อุสฺสหามี’’ติ ตํ ปฏิกฺขิปิ. สา จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตหิปิ ปฏิกฺขิตฺตา สกฺกํ เทวราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขิตฺวา, ‘‘อหํ, เทว, วสนฏฺฐานํ อลภมานา ทารเก [Pg.9] หตฺเถน คเหตฺวา อนาถา วิจรามิ, วสนฏฺฐานํ เม ทาเปหี’’ติ สุฏฺฐุตรํ ยาจิ.

Một hôm, khi bậc Đạo Sư hỏi ông: “Này gia chủ, việc cúng dường trong nhà ông vẫn còn được duy trì chứ?” Ông thưa: “Bạch Thế Tôn, vẫn còn ạ, nhưng đó chỉ là cháo tấm với nước rau chua thôi ạ.” Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo ông: “Này gia chủ, đừng nghĩ rằng: ‘Ta cúng dường vật thực thô sơ’. Vì khi tâm thanh cao, vật cúng dường đến các bậc như chư Phật không thể gọi là thô sơ. Hơn nữa, ông đã cúng dường đến tám bậc Thánh nhân. Còn ta, trong kiếp làm Velāma, dù đã thực hiện đại thí, khiến cho toàn cõi Diêm-phù-đề không còn ai phải cày cấy, ta cũng không tìm được một người nào đã quy y Tam Bảo. Các bậc đáng thọ nhận cúng dường quả là khó gặp như vậy. Vì thế, ông chớ nghĩ rằng: ‘Vật cúng dường của ta thật thô sơ’”. Nói xong, Ngài thuyết kinh Velāma cho ông nghe. Bấy giờ, có một vị thiên nữ ngụ tại cổng nhà của trưởng giả, mỗi khi bậc Đạo Sư và các vị Thánh đệ tử vào nhà, vị ấy không thể chịu đựng được uy lực của các ngài. Vị ấy nghĩ: “Ta sẽ làm cho gia chủ sinh lòng chia rẽ để những vị này không vào nhà này nữa”. Dù muốn nói với ông, nhưng trong lúc ông còn giàu có, vị ấy không dám nói lời nào. Nay vị ấy nghĩ: “Ông ta đã sa sút rồi, chắc sẽ nghe lời ta”. Vào ban đêm, vị ấy vào phòng ngủ sang trọng của trưởng giả và đứng trên không trung. Trưởng giả thấy vậy liền hỏi: “Ngươi là ai đó?” “Thưa đại trưởng giả, tôi là vị thiên nữ ngụ tại cổng thứ tư nhà ông, tôi đến để khuyên bảo ông.” “Nếu vậy, hãy nói đi.” “Thưa đại trưởng giả, ông đã không nghĩ đến tương lai mà phung phí quá nhiều của cải cho giáo pháp của Sa-môn Gotama. Nay đã nghèo túng mà ông vẫn không từ bỏ việc ấy. Cứ như thế này, chỉ trong vài ngày nữa, ông sẽ không có cả thức ăn và áo mặc. Sa-môn Gotama có ích gì cho ông chứ? Hãy từ bỏ việc bố thí quá độ, chuyên tâm vào công việc làm ăn để gầy dựng lại gia sản.” “Đây là lời khuyên mà ngươi dành cho ta sao?” “Vâng, thưa trưởng giả.” “Hãy đi đi! Một trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn kẻ như ngươi cũng không thể làm ta lay chuyển. Ngươi đã nói điều không phải lẽ. Ngươi ở trong nhà ta thì có ích gì? Hãy mau mau ra khỏi nhà ta!” Vị thiên nữ ấy nghe lời của một bậc Thánh đệ tử đã nhập lưu, không thể ở lại được nữa, liền dắt con cái ra đi. Sau khi ra đi, vị ấy không tìm được nơi nào khác để ở, bèn nghĩ: “Ta sẽ xin lỗi trưởng giả và xin được ở lại nơi cũ”. Vị ấy đến gặp vị thiên tử hộ trì thành phố, kể lại lỗi lầm của mình và nói: “Xin ngài hãy đưa tôi đến gặp trưởng giả để xin lỗi và xin lại chỗ ở.” Vị thiên tử ấy đáp: “Ngươi đã nói điều không phải lẽ, ta không dám đến gặp vị ấy đâu”, rồi từ chối. Vị thiên nữ ấy lại đến gặp Tứ Đại Thiên Vương, cũng bị từ chối, sau đó đến yết kiến vua trời Sakka, trình bày lại sự việc và khẩn khoản một cách tha thiết: “Thưa Thiên chủ, con không tìm được chỗ ở, phải dắt con thơ đi lang thang không nơi nương tựa. Xin ngài hãy giúp con xin lại chỗ ở.”

อถ นํ โส ‘‘อหมฺปิ ตว การณา เสฏฺฐึ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสามิ, เอกํ ปน เต อุปายํ กเถสฺสามี’’ติ อาห. สาธุ, เทว, กเถหีติ. คจฺฉ, เสฏฺฐิโน อายุตฺตกเวสํ คเหตฺวา เสฏฺฐิสฺส หตฺถโต ปณฺณํ อาโรเปตฺวา โวหารูปชีวีหิ คหิตํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺตโน อานุภาเวน โสเธตฺวา ตุจฺฉคพฺเภ ปูเรตฺวา มหาสมุทฺทํ ปวิฏฺฐํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, อญฺญมฺปิ อสุกฏฺฐาเน นาม อสฺสามิกํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, ตํ สพฺพํ สํหริตฺวา ตสฺส ตุจฺฉคพฺเภ ปูเรตฺวา ทณฺฑกมฺมํ กตฺวา ขมาเปหีติ. สา ‘‘สาธุ, เทวา’’ติ วุตฺตนเยเนว ตํ สพฺพํ กตฺวา ปุน ตสฺส สิริคพฺภํ โอภาสยมานา อากาเส ฐตฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ วุตฺเต อหํ เต จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา อนฺธพาลเทวตา, มยา อนฺธพาลตาย ยํ ตุมฺหากํ สนฺติเก กถิตํ, ตํ เม ขมถ. สกฺกสฺส หิ เม วจเนน จตุปณฺณาสโกฏิธนํ สํหริตฺวา ตุจฺฉคพฺภปูรณํ ทณฺฑกมฺมํ กตํ, วสนฏฺฐานํ อลภมานา กิลมามีติ. อนาถปิณฺฑิโก จินฺเตสิ – ‘‘อยํ เทวตา ‘ทณฺฑกมฺมญฺจ เม กต’นฺติ วทติ, อตฺตโน จ โทสํ ปฏิชานาติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส นํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ. โส ตํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ตาย กตกมฺมํ สพฺพํ อาโรเจสิ. เทวตา สตฺถุ ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยํ มยา อนฺธพาลตาย ตุมฺหากํ คุเณ อชานิตฺวา ปาปกํ วจนํ วุตฺตํ, ตํ เม ขมถา’’ติ สตฺถารํ ขมาเปตฺวา มหาเสฏฺฐึ ขมาเปสิ. สตฺถา กลฺยาณปาปกานํ กมฺมานํ วิปากวเสน เสฏฺฐิญฺเจว เทวตญฺจ โอวทนฺโต ‘‘อิธ, คหปติ, ปาปปุคฺคโลปิ ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, ตาว ภทฺรมฺปิ ปสฺสติ. ยทา ปนสฺส ปาปํ ปจฺจติ, ตทา ปาปเมว ปสฺสติ. ภทฺรปุคฺคโลปิ ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ, ตาว ปาปานิ ปสฺสติ. ยทา ปนสฺส ภทฺรํ ปจฺจติ, ตทา ภทฺรเมว ปสฺสตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, vị ấy (vua trời Sakka) nói với vị thiên nữ ấy rằng: “Ta cũng vì cớ của ngươi mà không thể nói với trưởng giả được, tuy nhiên ta sẽ chỉ cho ngươi một phương kế.” (Vị thiên nữ thưa:) “Lành thay, thưa thiên chủ, xin ngài hãy chỉ dạy.” (Vua trời Sakka bảo:) “Ngươi hãy đi, hóa thành hình dạng người quản lý của trưởng giả, từ tay trưởng giả lấy sổ sách, dùng thần lực của mình mà thu hồi mười tám koṭi tài sản đã được những người sống bằng nghề buôn bán nhận lấy, rồi làm đầy các kho tàng trống rỗng. Lại có mười tám koṭi tài sản đã chìm vào đại dương, và cũng có mười tám koṭi tài sản vô chủ ở một nơi nọ. Ngươi hãy thu gom tất cả tài sản ấy, làm đầy các kho tàng trống rỗng của ông ấy, xem như là hành động chịu phạt, rồi hãy xin ông ấy tha thứ.” Vị thiên nữ ấy đáp: “Lành thay, thưa thiên chủ,” rồi đã làm tất cả những việc ấy đúng theo cách đã được chỉ dạy. Sau đó, vị ấy đứng trên hư không, tỏa hào quang làm sáng rực gian phòng lộng lẫy của trưởng giả. Khi được hỏi: “Đó là ai vậy?” Vị ấy đáp: “Ta là vị thiên nữ ngu si, mù quáng ngụ ở cổng thành thứ tư của ngài. Do sự ngu si, mù quáng mà tôi đã nói những lời lẽ với các ngài, xin các ngài hãy tha thứ cho tôi. Thật vậy, do lời của vua trời Sakka, tôi đã thu gom năm mươi bốn koṭi tài sản, đã thực hiện việc chịu phạt là làm đầy các kho tàng trống rỗng. Vì không có được nơi ở, tôi đang phải chịu khổ sở.” Trưởng giả Anāthapiṇḍika suy nghĩ: “Vị thiên nữ này nói rằng ‘việc chịu phạt đã được ta thực hiện,’ và cũng tự nhận lỗi của mình, ta sẽ đưa vị này đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.” Ông ấy đã dẫn vị thiên nữ ấy đến nơi đức Thế Tôn và trình bày lại tất cả sự việc đã được vị ấy thực hiện. Vị thiên nữ cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, do sự ngu si, mù quáng, vì không biết đến các ân đức của các ngài mà con đã nói lời lẽ xấu ác, xin các ngài hãy tha thứ cho con.” Sau khi xin đức Thế Tôn tha thứ, vị ấy đã xin đại trưởng giả tha thứ. Đức Thế Tôn, trong khi giáo huấn cả trưởng giả và vị thiên nữ về quả báo của các nghiệp thiện và ác, đã dạy rằng: “Này gia chủ, ở đời này, người làm ác cũng thấy điều tốt lành, khi mà việc ác chưa chín muồi. Nhưng khi việc ác của người ấy chín muồi, bấy giờ người ấy chỉ thấy điều ác. Người làm thiện cũng thấy điều ác, khi mà việc thiện chưa chín muồi. Nhưng khi việc thiện của người ấy chín muồi, bấy giờ người ấy chỉ thấy điều tốt lành.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và thuyết giảng Chánh pháp bằng cách nói lên những câu kệ này:

๑๑๙.

119.

‘‘ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรํ, ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ, อถ ปาโป ปาปานิ ปสฺสติ.

“Người làm ác cũng thấy điều lành, khi mà nghiệp ác chưa chín muồi; Và khi nghiệp ác đã chín muồi, bấy giờ người ác thấy các điều ác.

๑๒๐.

120.

‘‘ภทฺโรปิ ปสฺสตี ปาปํ, ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ;

ยทา จ ปจฺจตี ภทฺรํ, อถ ภทฺโร ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ.

“Người làm thiện cũng thấy điều ác, khi mà nghiệp thiện chưa chín muồi; Và khi nghiệp thiện đã chín muồi, bấy giờ người thiện thấy các điều lành.”

ตตฺถ [Pg.10] ปาโปติ กายทุจฺจริตาทินา ปาปกมฺเมน ยุตฺตปุคฺคโล. โสปิ หิ ปุริมสุจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ สุขํ อนุภวมาโน ภทฺรมฺปิ ปสฺสติ. ยาว ปาปํ น ปจฺจตีติ ยาวสฺส ตํ ปาปกมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปนสฺส ตํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ เทติ, อถ ทิฏฺฐธมฺเม วิวิธา กมฺมการณา, สมฺปราเย จ อปายทุกฺขํ อนุโภนฺโต โส ปาโป ปาปานิเยว ปสฺสติ. ทุติยคาถายปิ กายสุจริตาทินา ภทฺรกมฺเมน ยุตฺโต ภทฺโร. โสปิ หิ ปุริมทุจฺจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ ทุกฺขํ อนุภวมาโน ปาปํ ปสฺสติ. ยาว ภทฺรํ น ปจฺจตีติ ยาวสฺส ตํ ภทฺรํ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปน ตํ วิปากํ เทติ, อถ ทิฏฺฐธมฺเม ลาภสกฺการาทิสุขํ, สมฺปราเย จ ทิพฺพสมฺปตฺติสุขํ อนุภวมาโน โส ภทฺโร ภทฺรานิเยว ปสฺสตีติ.

Trong các câu kệ ấy, “người làm ác” là người có liên quan đến nghiệp ác như thân ác hạnh, v.v. Thật vậy, người ấy trong khi hưởng thụ sự an lạc được sanh ra do năng lực của thiện hạnh trong quá khứ, cũng thấy được điều tốt lành. Cụm từ “khi mà nghiệp ác chưa chín muồi” có nghĩa là khi mà nghiệp ác của người ấy chưa cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau. Nhưng khi nghiệp ác ấy cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau, bấy giờ trong hiện tại người ấy thấy các hình phạt khác nhau, và trong đời sau, trong khi chịu đựng khổ đau ở cõi dữ, người làm ác ấy chỉ thấy những điều ác. Cũng vậy, trong câu kệ thứ hai, “người làm thiện” là người có liên quan đến nghiệp thiện như thân thiện hạnh, v.v. Thật vậy, người ấy trong khi chịu đựng sự đau khổ được sanh ra do năng lực của ác hạnh trong quá khứ, thấy điều ác. Cụm từ “khi mà nghiệp thiện chưa chín muồi” có nghĩa là khi mà nghiệp thiện của người ấy chưa cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau. Nhưng khi nghiệp thiện ấy cho quả báo, bấy giờ trong hiện tại người ấy thấy sự an lạc như lợi lộc, danh vọng, v.v., và trong đời sau, trong khi hưởng thụ sự an lạc của cảnh giới chư thiên, người làm thiện ấy chỉ thấy những điều tốt lành.

เทสนาวสาเน สา เทวตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, vị thiên nữ ấy đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Đối với hội chúng đã vân tập, bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích.

อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐิวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika, chương thứ tư.

๕. อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ

5. Câu chuyện về vị tỳ khưu không gìn giữ vật dụng

มาวมญฺเญถ ปาปสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อสญฺญตปริกฺขารํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Māvamaññetha pāpassa,” liên quan đến một vị tỳ khưu không gìn giữ vật dụng của mình.

โส กิร ยํ กิญฺจิ มญฺจปีฐาทิเภทํ ปริกฺขารํ พหิ ปริภุญฺชิตฺวา ตตฺเถว ฉฑฺเฑติ. ปริกฺขาโร วสฺเสนปิ อาตเปนปิ อุปจิกาทีหิปิ วินสฺสติ. โส ภิกฺขูหิ ‘‘นนุ, อาวุโส, ปริกฺขาโร นาม ปฏิสามิตพฺโพ’’ติ วุตฺเต ‘‘อปฺปกํ มยา กตํ, อาวุโส, เอตํ, น เอตสฺส จิตฺตํ อตฺถิ, น ปิตฺต’’นฺติ วตฺวา ตเถว กโรติ. ภิกฺขู ตสฺส กิริยํ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิ. โส สตฺถารา ปุจฺฉิโตปิ ‘‘กึ เอตํ ภควา อปฺปกํ มยา กตํ, น ตสฺส จิตฺตํ อตฺถิ, นาสฺส ปิตฺต’’นฺติ ตเถว อวมญฺญนฺโต อาห. อถ นํ สตฺถา ‘‘ภิกฺขูหิ เอวํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ปาปกมฺมํ นาม ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ. อชฺโฌกาเส ฐปิตญฺหิ วิวฏมุขํ ภาชนํ เทเว วสฺสนฺเต กิญฺจาปิ เอกพินฺทุนา น ปูรติ, ปุนปฺปุนํ [Pg.11] วสฺสนฺเต ปน ปูรเตว, เอวเมวํ ปาปํ กโรนฺโต ปุคฺคโล อนุปุพฺเพน มหนฺตํ ปาปราสึ กโรตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị tỳ khưu ấy sau khi sử dụng bất kỳ vật dụng nào như giường, ghế, v.v. ở bên ngoài, liền vứt bỏ ngay tại đó. Các vật dụng ấy bị hư hoại do mưa, nắng, mối mọt, v.v. Khi được các vị tỳ khưu khác nhắc nhở: “Này hiền giả, vật dụng thì phải nên được cất giữ chứ?” Vị ấy đáp: “Thưa các hiền giả, việc tôi làm là nhỏ nhặt. Vật ấy không có tâm, không có mật (không có giá trị),” rồi vẫn tiếp tục làm như vậy. Các vị tỳ khưu đã trình bày hành vi của vị ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này tỳ khưu, có thật là con đã làm như vậy không?” Dù được đức Thế Tôn hỏi, vị ấy vẫn trả lời một cách xem thường như trước: “Việc này có là gì đâu, bạch đức Thế Tôn. Con chỉ làm một việc nhỏ nhặt. Vật ấy không có tâm, nó cũng không có mật.” Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy vị ấy rằng: “Đối với các tỳ khưu, không được phép làm như vậy. Không nên xem thường một việc ác, cho rằng ‘nó nhỏ nhặt.’ Ví như một cái bình miệng mở được đặt ở ngoài trời, khi trời mưa, dù không thể đầy chỉ bằng một giọt nước, nhưng khi mưa rơi liên tục thì chắc chắn sẽ đầy. Cũng vậy, người làm ác, dần dần từng chút một, sẽ tạo thành một khối tội ác to lớn.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và thuyết giảng Chánh pháp bằng cách nói lên câu kệ này:

๑๒๑.

121.

‘‘มาวมญฺเญถ ปาปสฺส, น มนฺทํ อาคมิสฺสติ;

อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรติ;

พาโล ปูรติ ปาปสฺส, โถกํ โถกมฺปิ อาจิน’’นฺติ.

“Chớ xem thường việc ác nhỏ, cho rằng: ‘Nó sẽ không đến với ta.’ Như bình nước được đổ đầy, do từng giọt nước rơi xuống; Kẻ ngu phu cũng chất đầy tội ác, do tích lũy dần dần từng chút một.”

ตตฺถ มาวมญฺเญถาติ น อวชาเนยฺย. ปาปสฺสาติ ปาปํ. น มนฺทํ อาคมิสฺสตีติ ‘‘อปฺปมตฺตกํ เม ปาปกํ กตํ, กทา เอตํ วิปจฺจิสฺสตี’’ติ เอวํ ปาปํ นาวชาเนยฺยาติ อตฺโถ. อุทกุมฺโภปีติ เทเว วสฺสนฺเต มุขํ วิวริตฺวา ฐปิตํ ยํ กิญฺจิ กุลาลภาชนํ ยถา ตํ เอเกกสฺสาปิ อุทกพินฺทุโน นิปาเตน อนุปุพฺเพน ปูรติ, เอวํ พาลปุคฺคโล โถกํ โถกมฺปิ ปาปํ อาจินนฺโต กโรนฺโต วฑฺเฒนฺโต ปาปสฺส ปูรติเยวาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, 'māvamaññetha' có nghĩa là 'na avajāneyya' (chớ nên xem thường). 'Pāpassa' có nghĩa là 'pāpaṃ' (việc ác). 'Na mandaṃ āgamissati' có nghĩa là: "Việc ác ta làm chỉ là một chút ít, khi nào nó mới trổ quả đây?" Chớ nên xem thường việc ác như vậy. 'Udakumbho' có nghĩa là: Giống như một cái lu gốm nào đó được đặt ngửa miệng ra khi trời mưa, nó sẽ tuần tự đầy lên do sự rơi xuống của từng giọt nước; cũng vậy, kẻ ngu si, trong khi tích lũy, thực hành, và làm tăng trưởng việc ác dù chỉ từng chút một, chắc chắn sẽ tràn đầy tội ác.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. สตฺถาปิ ‘‘อชฺโฌกาเส เสยฺยํ สนฺถริตฺวา ปฏิปากติกํ อกโรนฺโต อิมํ นาม อาปตฺติมาปชฺชตี’’ติ (ปาจิ. ๑๐๘-๑๑๐) สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Đức Bậc Đạo Sư cũng đã chế định điều học rằng: "Vị tỳ-khưu nào sau khi trải chỗ nằm ở ngoài trời mà không dọn dẹp lại như cũ thì phạm tội này."

อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về vị tỳ-khưu không thu dọn vật dụng, hồi thứ năm.

๖. พิฬาลปาทกเสฏฺฐิวตฺถุ

6. Câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka

มาวมญฺเญถ ปุญฺญสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พิฬาลปาทกเสฏฺฐึ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú ngụ tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Māvamaññetha puññassa", nhân câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สาวตฺถิวาสิโน วคฺคพนฺธเนน พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ เทนฺติ. อเถกทิวสํ สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต เอวมาห –

Quả thật, vào một thời, dân chúng thành Sāvatthī đã lập thành các nhóm để cúng dường đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu. Khi ấy, vào một ngày nọ, trong khi thuyết pháp tùy hỷ, đức Bậc Đạo Sư đã nói như sau:

‘‘อุปาสกา อิเธกจฺโจ อตฺตนาว ทานํ เทติ, ปรํ น สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน โภคสมฺปทํ ลภติ, โน ปริวารสมฺปทํ. เอกจฺโจ อตฺตนา ทานํ น เทติ, ปรํ สมาทเปติ. โส [Pg.12] นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน ปริวารสมฺปทํ ลภติ, โน โภคสมฺปทํ. เอกจฺโจ อตฺตนา จ น เทติ, ปรญฺจ น สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เนว โภคสมฺปทํ ลภติ, น ปริวารสมฺปทํ, วิฆาสาโท หุตฺวา วิจรติ. เอกจฺโจ อตฺตนา จ เทติ, ปรญฺจ สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน โภคสมฺปทญฺเจว ลภติ, ปริวารสมฺปทญฺจา’’ติ.

"Này các cận sự nam, ở đây có người tự mình bố thí nhưng không khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc về tài sản nhưng không được sung túc về quyến thuộc. Có người không tự mình bố thí nhưng khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc về quyến thuộc nhưng không được sung túc về tài sản. Có người không tự mình bố thí cũng không khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, không được sung túc cả về tài sản lẫn quyến thuộc, phải trở thành kẻ nghèo hèn ăn đồ thừa và đi lang thang. Có người vừa tự mình bố thí vừa khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc cả về tài sản lẫn quyến thuộc."

อเถโก ปณฺฑิตปุริโส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ‘‘อโห อจฺฉริยมิทํ การณํ, อหํ ทานิ อุภยสมฺปตฺติสํวตฺตนิกํ กมฺมํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุฏฺฐาย คมนกาเล อาห – ‘‘ภนฺเต, สฺเว อมฺหากํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ. กิตฺตเกหิ ปน เต ภิกฺขูหิ อตฺโถติ? สพฺพภิกฺขูหิ, ภนฺเตติ. สตฺถา อธิวาเสสิ. โสปิ คามํ ปวิสิตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, มยา สฺวาตนาย พุทฺธปฺปมุโข ภิกฺขุสงฺโฆ นิมนฺติโต, โย ยตฺตกานํ ภิกฺขูนํ สกฺโกติ, โส ตตฺตกานํ ยาคุอาทีนํ อตฺถาย ตณฺฑุลาทีนิ เทตุ, เอกสฺมึ ฐาเน ปจาเปตฺวา ทานํ ทสฺสามา’’ติ อุคฺโฆเสนฺโต วิจริ.

Khi ấy, một người đàn ông trí tuệ sau khi nghe bài pháp thoại ấy, suy nghĩ rằng: "Ồ, nguyên nhân này thật vi diệu! Bây giờ ta sẽ làm nghiệp dẫn đến sự sung túc cả hai phương diện." Rồi ông đứng dậy, vào lúc đức Bậc Đạo Sư ra về, ông bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, ngày mai xin Ngài nhận vật thực của chúng con." (Đức Phật hỏi:) "Ông cần bao nhiêu vị tỳ-khưu?" "Bạch đức Thế Tôn, con cần tất cả các vị tỳ-khưu." Đức Bậc Đạo Sư đã nhận lời. Người ấy cũng đi vào làng và đi khắp nơi loan báo rằng: "Hỡi các mẹ, các cha! Con đã thỉnh mời Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu cho ngày mai. Ai có thể cúng dường cho bao nhiêu vị tỳ-khưu thì hãy đóng góp gạo và các vật dụng khác để nấu cháo v.v. cho bấy nhiêu vị. Chúng ta sẽ cho nấu tại một nơi và cùng nhau cúng dường."

อถ นํ เอโก เสฏฺฐิ อตฺตโน อาปณทฺวารํ สมฺปตฺตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ อตฺตโน ปโหนเก ภิกฺขู อนิมนฺเตตฺวา ปน สกลคามํ สมาทเปนฺโต วิจรตี’’ติ กุชฺฌิตฺวา ‘‘ตยา คหิตภาชนํ อาหรา’’ติ ตีหิ องฺคุลีหิ คเหตฺวา โถเก ตณฺฑุเล อทาสิ, ตถา มุคฺเค, ตถา มาเสติ. โส ตโต ปฏฺฐาย พิฬาลปาทกเสฏฺฐิ นาม ชาโต, สปฺปิผาณิตาทีนิ เทนฺโตปิ กรณฺฑํ กุเฏ ปกฺขิปิตฺวา เอกโต โกณํ กตฺวา พินฺทุํ พินฺทุํ ปคฺฆรายนฺโต โถกโถกเมว อทาสิ. อุปาสโก อวเสเสหิ ทินฺนํ เอกโต กตฺวา อิมินา ทินฺนํ วิสุํเยว อคฺคเหสิ. โส เสฏฺฐิ ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข เอส มยา ทินฺนํ วิสุํ คณฺหาตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺส ปจฺฉโต ปจฺฉโต เอกํ จูฬุปฏฺฐากํ ปหิณิ ‘‘คจฺฉ, ยํ เอส กโรติ, ตํ ชานาหี’’ติ. โส คนฺตฺวา ‘‘เสฏฺฐิสฺส มหปฺผลํ โหตู’’ติ ยาคุภตฺตปูวานํ อตฺถาย เอกํ ทฺเว ตณฺฑุเล ปกฺขิปิตฺวา มุคฺคมาเสปิ เตลผาณิตาทิพินฺทูนิปิ สพฺพภาชเนสุ ปกฺขิปิ. จูฬุปฏฺฐาโก คนฺตฺวา เสฏฺฐิสฺส อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘สเจ เม โส ปริสมชฺเฌ อวณฺณํ ภาสิสฺสติ, มม นาเม คหิตมตฺเตเยว นํ ปหริตฺวา มาเรสฺสามี’’ติ นิวาสนนฺตเร ฉุริกํ พนฺธิตฺวา ปุนทิวเส คนฺตฺวา ภตฺตคฺเค อฏฺฐาสิ. โส ปุริโส พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา [Pg.13] ภควนฺตํ อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา มหาชนํ สมาทเปตฺวา อิมํ ทานํ ทินฺนํ, ตตฺถ สมาทปิตมนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน พเลน พหูนิปิ โถกานิปิ ตณฺฑุลาทีนิ อทํสุ, เตสํ สพฺเพสํ มหปฺผลํ โหตู’’ติ. ตํ สุตฺวา โส เสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ‘อสุเกน นาม อจฺฉราย คณฺหิตฺวา ตณฺฑุลาทีนิ ทินฺนานีติ มม นาเม คหิตมตฺเต อิมํ มาเรสฺสามี’ติ อาคโต, อยํ ปน สพฺพสงฺคาหิกํ กตฺวา ‘เยหิปิ นาฬิอาทีหิ มินิตฺวา ทินฺนํ, เยหิปิ อจฺฉราย คเหตฺวา ทินฺนํ, สพฺเพสํ มหปฺผลํ โหตู’ติ วทติ. สจาหํ เอวรูปํ น ขมาเปสฺสามิ, เทวทณฺโฑ มม มตฺถเก ปติสฺสตี’’ติ. โส ตสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, สามี’’ติ อาห. ‘‘กึ อิท’’นฺติ จ เตน วุตฺเต สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ตํ กิริยํ ทิสฺวา สตฺถา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ทานเวยฺยาวฏิกํ ปุจฺฉิ. โส อตีตทิวสโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘เอวํ กิร เสฏฺฐี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต, ‘‘อุปาสก, ปุญฺญํ นาม ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ, มาทิสสฺส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ. ปณฺฑิตมนุสฺสา หิ ปุญฺญํ กโรนฺตา วิวฏภาชนํ วิย อุทเกน อนุกฺกเมน ปุญฺเญน ปูรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, một vị trưởng giả thấy người ấy đến cửa tiệm của mình, liền nổi giận nghĩ rằng: “Người này không thỉnh mời các vị Tỳ-khưu theo khả năng của mình, lại còn đi khuyến hóa khắp cả làng.” Rồi ông ta nói: “Hãy mang cái bát mà ngươi đã cầm đến đây.” Vị trưởng giả dùng ba ngón tay bốc một ít gạo cho vào, cũng làm như vậy với đậu xanh và đậu đen. Kể từ đó, ông ta có tên là trưởng giả Biḷālapādaka (Dấu Chân Mèo). Ngay cả khi cúng dường bơ và mật mía, ông ta cũng cho vào một cái hộp nhỏ, nghiêng một góc cho chảy ra từng giọt, chỉ cho một chút ít mà thôi. Vị cận sự nam gộp chung vật phẩm cúng dường của những người khác lại, nhưng để riêng phần của vị trưởng giả này. Vị trưởng giả ấy thấy việc làm của người kia, liền suy nghĩ: “Tại sao người này lại để riêng vật phẩm ta cúng dường?” rồi sai một người đầy tớ trẻ đi theo sau người ấy và dặn: “Hãy đi xem người đó làm gì rồi về cho ta biết.” Người ấy đi, rồi với tâm niệm “Mong cho vị trưởng giả được phước báu lớn lao,” đã bỏ một hai hạt gạo vào nồi cháo, nồi cơm, và nồi bánh, cũng như bỏ đậu, vài giọt dầu và mật mía vào tất cả các món ăn. Người đầy tớ trẻ trở về thuật lại cho vị trưởng giả nghe. Nghe xong, vị trưởng giả suy nghĩ: “Nếu người này nói xấu ta giữa hội chúng, ngay khi vừa nhắc đến tên ta, ta sẽ đánh và giết hắn.” Nghĩ vậy, ông ta giắt một con dao găm vào vạt áo, hôm sau đến trai đường đứng đợi. Người đàn ông ấy sau khi phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, liền bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, con đã khuyến hóa đại chúng để sắm sanh vật thực cúng dường này. Trong đó, những người được khuyến hóa đã tùy theo khả năng của mình mà cúng dường gạo và các vật phẩm khác, người nhiều, người ít. Cầu mong cho tất cả họ đều được phước báu lớn lao.” Nghe vậy, vị trưởng giả suy nghĩ: “Ta đến đây với ý định sẽ giết người này ngay khi hắn nhắc đến tên ta rằng ‘người tên là... đã dùng tay bốc một ít gạo để cúng dường.’ Nhưng người này lại nói gộp chung tất cả rằng: ‘Những người đã đong bằng đấu để cúng dường, và những người đã dùng tay bốc để cúng dường, cầu mong cho tất cả đều được phước báu lớn lao.’ Nếu ta không xin lỗi một người tốt như vậy, chắc chắn trời sẽ trừng phạt ta.” Nghĩ vậy, ông ta liền phủ phục dưới chân người kia và nói: “Thưa ngài, xin hãy tha lỗi cho tôi.” Khi được hỏi: “Việc này là sao?”, ông ta đã kể lại toàn bộ sự việc. Thấy sự việc ấy, Đức Đạo Sư hỏi người lo việc cúng dường: “Việc này là sao?” Người ấy liền kể lại toàn bộ sự việc từ ngày hôm trước. Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi vị trưởng giả: “Này trưởng giả, có thật như vậy không?” Khi ông ta đáp: “Bạch Thế Tôn, đúng vậy ạ,” Ngài dạy: “Này cận sự nam, không nên xem thường việc phước, nghĩ rằng ‘chỉ là nhỏ mọn.’ Sau khi đã cúng dường đến Tăng chúng do một vị Phật như ta dẫn đầu, không nên xem thường việc phước, nghĩ rằng ‘chỉ là nhỏ mọn.’ Vì rằng, người trí khi làm phước, cũng giống như một cái bình mở miệng được đổ đầy nước, họ dần dần tự làm cho mình được sung mãn phước báu.” Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp qua bài kệ này.

๑๒๒.

122.

‘‘มาวมญฺเญถ ปุญฺญสฺส, น มนฺทํ อาคมิสฺสติ;

อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรติ;

ธีโร ปูรติ ปุญฺญสฺส, โถกํ โถกมฺปิ อาจิน’’นฺติ.

“Chớ xem thường việc phước, nghĩ rằng: ‘Chút ít sẽ không trổ quả.’ Như bình nước đầy dần, do từng giọt nước rơi. Người trí chứa đầy phước, do tích lũy dần dần.”

ตสฺสตฺโถ – ปณฺฑิตมนุสฺโส ปุญฺญํ กตฺวา ‘‘อปฺปกมตฺตํ มยา กตํ, น มนฺทํ วิปากวเสน อาคมิสฺสติ, เอวํ ปริตฺตกํ กมฺมํ กหํ มํ ทกฺขิสฺสติ, อหํ วา ตํ กหํ ทกฺขิสฺสามิ, กทา เอตํ วิปจฺจิสฺสตี’’ติ เอวํ ปุญฺญํ มาวมญฺเญถ น อวชาเนยฺย. ยถา หิ นิรนฺตรํ อุทพินฺทุนิปาเตน วิวริตฺวา ฐปิตํ กุลาลภาชนํ ปูรติ, เอวํ ธีโร ปณฺฑิตปุริโส โถกํ โถกมฺปิ ปุญฺญํ อาจินนฺโต ปุญฺญสฺส ปูรตีติ.

Nghĩa là: Người trí sau khi làm phước, không nên xem thường việc phước ấy mà nghĩ rằng: “Ta đã làm được một chút ít, quả báo sẽ không đáng kể. Nghiệp nhỏ mọn như vậy làm sao có thể bảo vệ ta, hay ta làm sao có thể trông mong vào nó, biết đến khi nào nó mới trổ quả?” Ví như một cái bình gốm để ngửa miệng, do nước rơi từng giọt không ngừng mà dần dần đầy, cũng vậy, người trí tích lũy phước báu dù chỉ từng chút một, cũng sẽ được sung mãn phước báu.

เทสนาวสาเน โส เสฏฺฐิ โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị trưởng giả ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt.

พิฬาลปาทกเสฏฺฐิวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka, là chuyện thứ sáu.

๗. มหาธนวาณิชวตฺถุ

7. Câu chuyện về thương gia Mahādhana

วาณิโชวาติ [Pg.14] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาธนวาณิชํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Vāṇijo vā”, liên quan đến vị thương gia tên là Mahādhana.

ตสฺส กิร วาณิชสฺส เคเห ปญฺจสตา โจรา โอตารํ คเวสมานา โอตารํ น ลภึสุ. อปเรน สมเยน วาณิโช ปญฺจ สกฏสตานิ ภณฺฑสฺส ปูเรตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรจาเปสิ – ‘‘อหํ อสุกฏฺฐานํ นาม วาณิชฺชตฺถาย คจฺฉามิ, เย, อยฺยา, ตํ ฐานํ คนฺตุกามา, เต นิกฺขมนฺตุ, มคฺเค ภิกฺขาย น กิลมิสฺสนฺตี’’ติ. ตํ สุตฺวา ปญฺจสตา ภิกฺขู เตน สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปชฺชึสุ. เตปิ โจรา ‘‘โส กิร วาณิโช นิกฺขนฺโต’’ติ คนฺตฺวา อฏวิยํ อฏฺฐํสุ. วาณิโชปิ คนฺตฺวา อฏวิมุเข เอกสฺมึ คาเม วาสํ กตฺวา ทฺเว ตโยปิ ทิวเส โคณสกฏาทีนิ สํวิทหิ, เตสํ ปน ภิกฺขูนํ นิพทฺธํ ภิกฺขํ เทติเยว. โจรา ตสฺมึ อติจิรายนฺเต ‘‘คจฺฉ, ตสฺส นิกฺขมนทิวสํ ญตฺวา เอหี’’ติ เอกํ ปุริสํ ปหิณึสุ. โส ตํ คามํ คนฺตฺวา เอกํ สหายกํ ปุจฺฉิ – ‘‘กทา วาณิโช นิกฺขมิสฺสตี’’ติ. โส ‘‘ทฺวีหตีหจฺจเยนา’’ติ วตฺวา ‘‘กิมตฺถํ ปน ปุจฺฉสี’’ติ อาห. อถสฺส โส ‘‘มยํ ปญฺจสตา โจรา เอตสฺสตฺถาย อฏวิยํ ฐิตา’’ติ อาจิกฺขิ. อิตโร ‘‘เตน หิ คจฺฉ, สีฆํ นิกฺขมิสฺสตี’’ติ ตํ อุยฺโยเชตฺวา, ‘‘กึ นุ โข โจเร วาเรมิ, อุทาหุ วาณิช’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘กึ เม โจเรหิ, วาณิชํ นิสฺสาย ปญฺจสตา ภิกฺขู ชีวนฺติ, วาณิชสฺส สญฺญํ ทสฺสามี’’ติ โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กทา คมิสฺสถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตติยทิวเส’’ติ วุตฺเต มยฺหํ วจนํ กโรถ, อฏวิยํ กิร ตุมฺหากํ อตฺถาย ปญฺจสตา โจรา ฐิตา, มา ตาว คมิตฺถาติ. ตฺวํ กถํ ชานาสีติ? เตสํ อนฺตเร มม สหาโย อตฺถิ, ตสฺส เม กถาย ญาตนฺติ. ‘‘เตน หิ ‘กึ เม เอตฺโต คเตนา’ติ นิวตฺติตฺวา เคหเมว คมิสฺสามี’’ติ อาห. ตสฺมึ จิรายนฺเต ปุน เตหิ โจเรหิ เปสิโต ปุริโส อาคนฺตฺวา ตํ สหายกํ ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ‘‘นิวตฺติตฺวา เคหเมว กิร คมิสฺสตี’’ติ คนฺตฺวา โจรานํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา โจรา ตโต นิกฺขมิตฺวา อิตรสฺมึ มคฺเค อฏฺฐํสุ, ตสฺมึ จิรยนฺเต ปุนปิ เต โจรา ตสฺส สนฺติกํ ปุริสํ เปเสสุํ. โส เตสํ ตตฺถ ฐิตภาวํ ญตฺวา ปุน วาณิชสฺส อาโรเจสิ. วาณิโช ‘‘อิธาปิ เม เวกลฺลํ นตฺถิ, เอวํ สนฺเต [Pg.15] เนว เอตฺโต คมิสฺสามิ, น อิโต, อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ ภิกฺขูนํ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, โจรา กิร มํ วิลุมฺปิตุกามา มคฺเค ฐิตา, ‘ปุน นิวตฺติสฺสตี’ติ สุตฺวา อิตรสฺมึ มคฺเค ฐิตา, อหํ เอตฺโต วา อิโต วา อคนฺตฺวา โถกํ อิเธว ภวิสฺสามิ, ภทนฺตา อิเธว วสิตุกามา วสนฺตุ, คนฺตุกามา อตฺตโน รุจึ กโรนฺตู’’ติ. ภิกฺขู ‘‘เอวํ สนฺเต มยํ นิวตฺติสฺสามา’’ติ วาณิชํ อาปุจฺฉิตฺวา ปุนเทว สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สตฺถา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, มหาธนวาณิเชน สทฺธึ น คมิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ภนฺเต, มหาธนวาณิชสฺส วิลุมฺปนตฺถาย ทฺวีสุปิ มคฺเคสุ โจรา ปริยุฏฺฐึสุ, เตน โส ตตฺเถว ฐิโต, มยํ ปน ตํ อาปุจฺฉิตฺวา อาคตา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มหาธนวาณิโช โจรานํ อตฺถิตาย มคฺคํ ปริวชฺชติ, ชีวิตุกาโม วิย ปุริโส หลาหลํ วิสํ ปริวชฺเชติ, ภิกฺขุนาปิ ‘ตโย ภวา โจเรหิ ปริยุฏฺฐิตมคฺคสทิสา’ติ ญตฺวา ปาปํ ปริวชฺเชตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, tại nhà của vị thương gia ấy, năm trăm tên cướp rình rập cơ hội nhưng không tìm được. Vào một dịp khác, vị thương gia chất đầy hàng hóa lên năm trăm cỗ xe và cho người báo tin đến chư Tỳ-kheo: “Tôi sắp đi đến một nơi tên là... để buôn bán. Quý ngài nào muốn đến nơi ấy, xin hãy lên đường. Trên đường đi, các ngài sẽ không phải vất vả vì việc khất thực.” Nghe vậy, năm trăm vị Tỳ-kheo cùng lên đường với ông. Bọn cướp ấy cũng nghe tin “Vị thương gia ấy đã khởi hành rồi”, liền đi đến khu rừng và phục sẵn ở đó. Vị thương gia cũng đi đến một ngôi làng ở bìa rừng, trú lại đó, và trong hai ba ngày, ông sửa soạn lại bò, xe, v.v., và ông vẫn cúng dường vật thực đến chư Tỳ-kheo một cách đều đặn. Khi thấy ông ở lại quá lâu, bọn cướp sai một người đi và dặn: “Hãy đi xem ngày nào ông ta khởi hành rồi trở về báo lại.” Người đó đến làng ấy và hỏi một người bạn: “Khi nào vị thương gia sẽ khởi hành?” Người bạn trả lời: “Sau hai ba ngày nữa,” rồi hỏi lại: “Nhưng anh hỏi để làm gì?” Bấy giờ, tên cướp nói với người bạn: “Chúng tôi là năm trăm tên cướp đang phục trong rừng để chờ ông ta.” Người bạn bảo hắn đi: “Vậy thì anh hãy đi đi, ông ấy sẽ sớm khởi hành thôi,” rồi tự nghĩ: “Ta nên ngăn cản bọn cướp hay ngăn cản vị thương gia đây? Bọn cướp thì có ích gì cho ta? Nhờ có vị thương gia mà năm trăm vị Tỳ-kheo được sinh sống. Ta sẽ báo cho vị thương gia biết.” Nghĩ vậy, ông đến gặp vị thương gia hỏi: “Khi nào ngài sẽ đi?” Khi được trả lời: “Vào ngày thứ ba,” ông nói: “Xin ngài hãy nghe lời tôi. Nghe nói trong rừng có năm trăm tên cướp đang chờ các ngài. Xin đừng vội đi.” “Làm sao ông biết?” “Trong số họ có một người bạn của tôi. Tôi biết được là do lời của anh ta.” (Vị thương gia) nói: “Nếu vậy, ta đi đến đó thì được lợi ích gì? Ta sẽ quay về nhà.” Khi thấy ông ở lại lâu, người được bọn cướp sai đi lại đến hỏi người bạn và nghe được sự tình, liền trở về báo cho bọn cướp: “Nghe nói ông ta sẽ quay về nhà.” Nghe vậy, bọn cướp rời khỏi nơi đó và phục ở con đường khác. Khi ông vẫn ở lại lâu, bọn cướp lại sai người đến chỗ người bạn ấy. Người bạn biết được việc chúng đang phục ở đó, lại báo cho vị thương gia. Vị thương gia nghĩ: “Ở đây ta cũng không thiếu thốn gì. Nếu vậy, ta sẽ không đi lối này, cũng không đi lối kia, ta sẽ ở lại đây thôi.” Ông đến gặp chư Tỳ-kheo và nói: “Bạch quý ngài, nghe nói bọn cướp muốn cướp của con đang phục trên đường. Khi nghe tin con sẽ quay lại, chúng lại phục ở con đường khác. Con sẽ không đi lối này hay lối kia mà sẽ ở lại đây một thời gian. Quý ngài nào muốn ở lại đây, xin cứ ở lại. Vị nào muốn đi, xin cứ tùy ý.” Chư Tỳ-kheo nói: “Nếu vậy, chúng tôi sẽ quay về,” rồi từ biệt vị thương gia, trở lại thành Sāvatthi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống. Đức Thế Tôn hỏi: “Này các Tỳ-kheo, sao các con không đi cùng với vị đại phú thương gia?” “Bạch Đức Thế Tôn, đúng vậy ạ. Bọn cướp đã chặn cả hai con đường để cướp của vị đại phú thương gia. Vì thế, ông ấy đã ở lại đó. Còn chúng con, sau khi từ biệt ông, đã trở về đây.” Khi được trả lời như vậy, (Đức Phật) dạy: “Này các Tỳ-kheo, vị đại phú thương gia vì có bọn cướp nên đã tránh con đường đó, cũng như người muốn sống tránh xa chất độc chết người. Vị Tỳ-kheo cũng vậy, sau khi biết rằng ‘ba cõi hữu lậu giống như con đường bị bọn cướp (phiền não) chặn lối’, phải nên tránh xa điều ác.” Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp, đọc lên kệ ngôn này:

๑๒๓.

123.

‘‘วาณิโชว ภยํ มคฺคํ, อปฺปสตฺโถ มหทฺธโน;

วิสํ ชีวิตุกาโมว, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ.

Như thương gia nhiều của cải, ít bạn đồng hành, tránh con đường hiểm nguy; như người muốn sống tránh xa thuốc độc, người trí cũng vậy, hãy tránh xa các điều ác.

ตตฺถ ภยนฺติ ภายิตพฺพํ, โจเรหิ ปริยุฏฺฐิตตฺตา สปฺปฏิภยนฺติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา มหาธนวาณิโช อปฺปสตฺโถ สปฺปฏิภยํ มคฺคํ, ยถา จ ชีวิตุกาโม หลาหลํ วิสํ ปริวชฺเชติ, เอวํ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ อปฺปมตฺตกานิปิ ปาปานิ ปริวชฺเชยฺยาติ.

Trong kệ ấy, bhayaṃ (nguy hiểm) có nghĩa là đáng sợ; vì bị bọn cướp quấy nhiễu nên gọi là sappaṭibhayaṃ (có hiểm nguy). Ý nghĩa được nói đến ở đây là: Giống như vị thương gia giàu có, ít người hộ tống, tránh con đường hiểm nguy; và giống như người muốn sống tránh xa chất độc chết người, cũng vậy, vị Tỳ-kheo có trí tuệ nên tránh xa các điều ác, dù là nhỏ nhặt nhất.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตมหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối buổi thuyết pháp, các vị Tỳ-kheo ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng đã đến tham dự.

มหาธนวาณิชวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về vị thương gia giàu có là chuyện thứ bảy.

๘. กุกฺกุฏมิตฺตเนสาทวตฺถุ

8. Câu chuyện về người thợ săn Kukkuṭamitta

ปาณิมฺหิ เจติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต กุกฺกุฏมิตฺตํ นาม เนสาทํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāṇimhi ce”, liên quan đến một người thợ săn tên là Kukkuṭamitta.

ราชคเห [Pg.16] กิร เอกา เสฏฺฐิธีตา วยปฺปตฺตา สตฺตภูมิกปาสาทสฺส อุปริ สิริคพฺเภ อารกฺขณตฺถาย เอกํ ปริจาริกํ ทตฺวา มาตาปิตูหิ วาสิยมานา เอกทิวสํ สายนฺหสมเย วาตปาเนน อนฺตรวีถึ โอโลเกนฺตี ปญฺจ ปาสสตานิ ปญฺจ สูลสตานิ อาทาย มิเค วธิตฺวา ชีวมานํ เอกํ กุกฺกุฏมิตฺตํ นาม เนสาทํ ปญฺจ มิคสตานิ วธิตฺวา เตสํ มํเสน มหาสกฏํ ปูเรตฺวา สกฏธุเร นิสีทิตฺวา มํสวิกฺกิณนตฺถาย นครํ ปวิสนฺตํ ทิสฺวา ตสฺมึ ปฏิพทฺธจิตฺตา ปริจาริกาย หตฺเถ ปณฺณาการํ ทตฺวา ‘‘คจฺฉ, เอตสฺส ปณฺณาการํ ทตฺวา คมนกาลํ ญตฺวา เอหี’’ติ เปเสสิ. สา คนฺตฺวา ตสฺส ปณฺณาการํ ทตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘กทา คมิสฺสสี’’ติ? โส ‘‘อชฺช มํสํ วิกฺกิณิตฺวา ปาโตว อสุกทฺวาเรน นาม นิกฺขมิตฺวา คมิสฺสามี’’ติ อาห. สา เตน กถิตกถํ สุตฺวา อาคนฺตฺวา ตสฺสา อาโรเจสิ. เสฏฺฐิธีตา อตฺตนา คเหตพฺพยุตฺตกํ วตฺถาภรณชาตํ สํวิทหิตฺวา ปาโตว มลินวตฺถํ นิวาเสตฺวา กุฏํ อาทาย ทาสีหิ สทฺธึ อุทกติตฺถํ คจฺฉนฺตี วิย นิกฺขมิตฺวา ตํ ฐานํ คนฺตฺวา ตสฺสาคมนํ โอโลเกนฺตี อฏฺฐาสิ. โสปิ ปาโตว สกฏํ ปาเชนฺโต นิกฺขมิ. สา ตสฺส ปจฺฉโต ปจฺฉโต ปายาสิ. โส ตํ ทิสฺวา ‘‘อหํ ตํ ‘อสุกสฺส นาม ธีตา’ติ น ชานามิ, มา มํ อนุพนฺธิ, อมฺมา’’ติ อาห. น มํ ตฺวํ ปกฺโกสสิ, อหํ อตฺตโน ธมฺมตาย อาคจฺฉามิ, ตฺวํ ตุณฺหี หุตฺวา อตฺตโน สกฏํ ปาเชหีติ. โส ปุนปฺปุนํ ตํ นิวาเรติเยว. อถ นํ สา อาห – ‘‘สามิ, สิรี นาม อตฺตโน สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตี นิวาเรตุํ น วฏฺฏตี’’ติ. โส ตสฺสา นิสฺสํสเยน อาคมนการณํ ญตฺวา ตํ สกฏํ อาโรเปตฺวา อคมาสิ. ตสฺสา มาตาปิตโร อิโต จิโต จ ปริเยสาเปตฺวา อปสฺสนฺตา ‘‘มตา ภวิสฺสตี’’ติ มตกภตฺตํ กรึสุ. สาปิ เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย ปฏิปาฏิยา สตฺต ปุตฺเต วิชายิตฺวา เต วยปฺปตฺเต ฆรพนฺธเนน พนฺธิ.

Nghe nói, tại thành Vương Xá, có một cô con gái của vị trưởng giả, khi đến tuổi trưởng thành, đang sống trong sự nuôi dưỡng của cha mẹ, được cho một người hầu gái để trông nom trong một căn phòng lộng lẫy trên lầu cao của tòa lâu đài bảy tầng. Một hôm, vào buổi chiều, trong khi nhìn xuống đường phố qua khung cửa sổ, cô nhìn thấy một người thợ săn tên là Kukkuṭamitta, người sống bằng nghề giết thú, đang mang theo năm trăm cái bẫy và năm trăm cái cọc nhọn, sau khi đã giết năm trăm con thú, chất đầy thịt lên một chiếc xe lớn, ngồi ở đầu xe, đi vào thành để bán thịt. Thấy vậy, cô đem lòng quyến luyến người ấy, trao một món quà vào tay người hầu gái và sai đi: ‘Con hãy đi, trao món quà này cho người ấy, hỏi biết thời gian ông ta sẽ ra đi rồi trở về.’ Người hầu gái đi đến, trao quà cho người ấy và hỏi: ‘Khi nào ông sẽ đi?’ Người ấy đáp: ‘Hôm nay, sau khi bán hết thịt, sáng sớm ngày mai, tôi sẽ đi ra bằng cổng thành tên là...’ Người hầu gái nghe lời người ấy nói, trở về và báo lại cho cô chủ. Cô con gái trưởng giả chuẩn bị sẵn y phục và trang sức mà mình nên mang theo, rồi vào sáng sớm, cô mặc một bộ y phục dơ bẩn, mang một cái bình, đi ra ngoài như thể đi đến bến nước cùng với các tỳ nữ, rồi đi đến nơi ấy và đứng chờ đợi sự xuất hiện của người thợ săn. Người ấy cũng ra đi vào sáng sớm, đang đánh xe. Cô đi theo sau người ấy. Người ấy thấy cô liền nói: ‘Này cô, tôi không biết cô là con gái của ai, xin đừng đi theo tôi.’ ‘Không phải ông gọi tôi, tôi tự đến theo ý của mình. Ông cứ im lặng mà đánh xe của mình đi.’ Người ấy nhiều lần ngăn cản cô. Bấy giờ, cô nói với người ấy: ‘Thưa ông, người ta không nên ngăn cản điềm lành đang đến với mình.’ Người ấy hiểu ra lý do cô đến mà không còn nghi ngờ gì nữa, liền cho cô lên xe rồi ra đi. Cha mẹ cô cho người tìm kiếm khắp nơi, không thấy, nghĩ rằng: ‘Chắc nó đã chết rồi,’ bèn làm lễ cúng dường cho người chết. Cô ấy cũng vậy, do sống chung với người ấy, lần lượt sanh được bảy người con trai, và khi chúng đến tuổi trưởng thành, cô đã ràng buộc chúng bằng việc lập gia đình.

อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต กุกฺกุฏมิตฺตํ สปุตฺตํ สสุณิสํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา, ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ อุปธาเรนฺโต เตสํ ปนฺนรสนฺนมฺปิ โสตาปตฺติมคฺคสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปาโตว ปตฺตจีวรํ อาทาย ตสฺส ปาสฏฺฐานํ อคมาสิ[Pg.17]. ตํ ทิวสํ ปาเส พทฺโธ เอกมิโคปิ นาโหสิ. สตฺถา ตสฺส ปาสมูเล ปทวลญฺชํ ทสฺเสตฺวา ปุรโต เอกสฺส คุมฺพสฺส เหฏฺฐา ฉายายํ นิสีทิ. กุกฺกุฏมิตฺโต ปาโตว ธนุํ อาทาย ปาสฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย ปาเส โอโลกยมาโน ปาเส พทฺธํ เอกมฺปิ มิคํ อทิสฺวา สตฺถุ ปทวลญฺชํ อทฺทส. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก มยฺหํ พทฺธมิเค โมเจนฺโต วิจรตี’’ติ. โส สตฺถริ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา คจฺฉนฺโต คุมฺพมูเล นิสินฺนํ สตฺถารํ ทิสฺวา, ‘‘อิมินา มม มิคา โมจิตา ภวิสฺสนฺติ, มาเรสฺสามิ น’’นฺติ ธนุํ อากฑฺฒิ. สตฺถา ธนุํ อากฑฺฒิตุํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชตุํ นาทาสิ. โส สรํ วิสฺสชฺเชตุมฺปิ โอโรเปตุมฺปิ อสกฺโกนฺโต ผาสุกาหิ ภิชฺชนฺตีหิ วิย มุขโต เขเฬน ปคฺฆรนฺเตน กิลนฺตรูโป อฏฺฐาสิ. อถสฺส ปุตฺตา เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ปิตา โน จิรายติ, กึ นุ โข เอต’’นฺติ วตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, ปิตุ สนฺติก’’นฺติ มาตรา เปสิตา ธนูนิ อาทาย คนฺตฺวา ปิตรํ ตถาฐิตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ โน ปิตุ ปจฺจามิตฺโต ภวิสฺสตี’’ติ สตฺตปิ ชนา ธนูนิ อากฑฺฒิตฺวา พุทฺธานุภาเวน ยถา เนสํ ปิตา ฐิโต, ตเถว อฏฺฐํสุ. อถ เนสํ มาตา ‘‘กึ นุ โข เม ปุตฺตาปิ จิรายนฺตี’’ติ วตฺวา สตฺตหิ สุณิสาหิ สทฺธึ คนฺตฺวา เต ตถาฐิเต ทิสฺวา ‘‘กสฺส นุ โข อิเม ธนูนิ อากฑฺฒิตฺวา ฐิตา’’ติ โอโลเกนฺตี สตฺถารํ ทิสฺวา พาหา ปคฺคยฺห – ‘‘มา เม ปิตรํ นาเสถ, มา เม ปิตรํ นาเสถา’’ติ มหาสทฺทมกาสิ. กุกฺกุฏมิตฺโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘นฏฺโฐ วตมฺหิ, สสุโร กิร เม เอส, อโห มยา ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ. ปุตฺตาวิสฺส ‘‘อยฺยโก กิร โน เอส, อโห ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ จินฺตยึสุ. กุกฺกุฏมิตฺโต ‘‘อยํ สสุโร เม’’ติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสิ, ปุตฺตาปิสฺส ‘‘อยฺยโก โน’’ติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสุํ. อถ เต เนสํ มาตา เสฏฺฐิธีตา ‘‘ขิปฺปํ ธนูนิ ฉฑฺเฑตฺวา ปิตรํ เม ขมาเปถา’’ติ อาห.

Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, đức Thế Tôn thấy Kukkuṭamitta cùng với các con trai và các con dâu đã lọt vào bên trong lưới trí tuệ của Ngài, và khi suy xét: ‘Việc này là thế nào đây?’, Ngài thấy được duyên lành để đắc Tu-đà-hoàn đạo của cả mười lăm người ấy, nên vào buổi sáng sớm, Ngài mang y bát và đi đến nơi đặt bẫy của người ấy. Vào ngày hôm ấy, không có một con thú nào bị mắc bẫy. Đức Thế Tôn để lại dấu chân của Ngài ở gốc một cái bẫy rồi ngồi xuống trong bóng mát dưới một bụi cây ở phía trước. Kukkuṭamitta vào sáng sớm, mang cung tên đi đến nơi đặt bẫy, trong khi xem xét các bẫy từ đầu, ông không thấy một con thú nào bị mắc bẫy, và ông đã thấy dấu chân của đức Thế Tôn. Bấy giờ, ông khởi lên ý nghĩ này: ‘Kẻ nào đã đi lại và thả những con thú bị mắc bẫy của ta?’ Ông ôm lòng oán hận đối với đức Thế Tôn, và trong khi đi tới, ông thấy đức Thế Tôn đang ngồi dưới gốc bụi cây, ông nghĩ: ‘Chắc hẳn người này đã thả thú của ta, ta sẽ giết ông ta,’ rồi giương cung lên. Đức Thế Tôn cho phép ông giương cung nhưng không cho phép bắn ra. Người ấy không thể bắn mũi tên ra cũng không thể hạ xuống, thân thể mệt mỏi, nước bọt chảy ra từ miệng, như thể các xương sườn đang gãy nát, và ông đứng yên tại chỗ. Bấy giờ, các con trai của ông, sau khi về nhà, nói rằng: ‘Cha chúng ta đi lâu quá, việc này là thế nào đây?’, và được mẹ sai đi: ‘Này các con, hãy đi đến chỗ cha các con,’ họ mang cung tên đi đến và thấy người cha đang đứng trong tình trạng như vậy. Nghĩ rằng: ‘Người này hẳn là kẻ thù của cha chúng ta,’ cả bảy người cũng giương cung lên, và nhờ oai lực của đức Phật, họ cũng đứng yên tại chỗ giống như cha của họ đã đứng. Bấy giờ, mẹ của họ nói: ‘Sao các con của ta cũng đi lâu thế nhỉ?’, rồi cùng với bảy người con dâu đi đến, thấy họ đang đứng trong tình trạng như vậy, bà nhìn xem và nghĩ: ‘Họ đang giương cung nhắm vào ai thế nhỉ?’ Khi thấy đức Thế Tôn, bà giơ hai tay lên và kêu lớn tiếng: ‘Xin đừng giết cha tôi! Xin đừng giết cha tôi!’ Kukkuṭamitta nghe tiếng ấy, suy nghĩ: ‘Than ôi, ta bị hoại rồi! Người này hẳn là cha vợ của ta. Ôi, ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề!’ Các con trai của ông cũng suy nghĩ: ‘Người này hẳn là ông ngoại của chúng ta. Ôi, một nghiệp thật nặng nề đã được tạo ra!’ Kukkuṭamitta làm phát sanh tâm từ, nghĩ rằng: ‘Đây là cha vợ của ta.’ Các con trai của ông cũng làm phát sanh tâm từ, nghĩ rằng: ‘Đây là ông ngoại của chúng ta.’ Bấy giờ, mẹ của họ, tức cô con gái của vị trưởng giả, nói rằng: ‘Hãy mau vứt cung tên xuống và xin cha ta tha thứ.’

สตฺถา เตสํ มุทุจิตฺตตํ ญตฺวา ธนุํ โอตาเรตุํ อทาสิ. เต สพฺเพ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘ขมถ โน, ภนฺเต’’ติ ขมาเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อถ เนสํ สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เทสนาวสาเน กุกฺกุฏมิตฺโต สทฺธึ ปุตฺเตหิ เจว สุณิสาหิ จ อตฺตปญฺจทสโม โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สตฺถา ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ วิหารํ อคมาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กหํ คมิตฺถา’’ติ. กุกฺกุฏมิตฺตสฺส สนฺติกํ[Pg.18], อานนฺทาติ. ปาณาติปาตกมฺมสฺส โว, ภนฺเต, อการโก กโตติ. อามานนฺท, โส อตฺตปญฺจทสโม อจลสทฺธาย ปติฏฺฐาย ตีสุ รตเนสุ นิกฺกงฺโข หุตฺวา ปาณาติปาตกมฺมสฺส อการโก ชาโตติ. ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘นนุ, ภนฺเต, ภริยาปิสฺส อตฺถี’’ติ. อาม, ภิกฺขเว, สา กุลเคเห กุมาริกา หุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตาติ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กุกฺกุฏมิตฺตสฺส กิร ภริยา กุมาริกกาเล เอว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ตสฺส เคหํ คนฺตฺวา สตฺต ปุตฺเต ลภิ, สา เอตฺตกํ กาลํ สามิเกน ‘ธนุํ อาหร, สเร อาหร, สตฺตึ อาหร, สูลํ อาหร, ชาลํ อาหรา’ติ วุจฺจมานา ตานิ อทาสิ. โสปิ ตาย ทินฺนานิ อาทาย คนฺตฺวา ปาณาติปาตํ กโรติ, กึ นุ โข โสตาปนฺนาปิ ปาณาติปาตํ กโรนฺตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘น, ภิกฺขเว, โสตาปนฺนา ปาณาติปาตํ กโรนฺติ, สา ปน ‘สามิกสฺส วจนํ กโรมี’ติ ตถา อกาสิ. ‘อิทํ คเหตฺวา เอส คนฺตฺวา ปาณาติปาตํ กโรตู’ติ ตสฺสา จิตฺตํ นตฺถิ. ปาณิตลสฺมิญฺหิ วเณ อสติ วิสํ คณฺหนฺตสฺส ตํ วิสํ อนุฑหิตุํ น สกฺโกติ, เอวเมวํ อกุสลเจตนาย อภาเวน ปาปํ อกโรนฺตสฺส ธนุอาทีนิ นีหริตฺวา ททโตปิ ปาปํ นาม น โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư, biết tâm họ đã nhu nhuyến, bèn cho họ cơ hội hạ cung tên xuống. Tất cả bọn họ đảnh lễ Bậc Đạo Sư, xin sám hối rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài xá lỗi cho chúng con,” rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư thuyết cho họ nghe bài pháp tuần tự. Khi kết thúc thời pháp, người thợ săn Kukkuṭamitta cùng với các con trai và các con dâu, tổng cộng mười lăm người, đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. Bậc Đạo Sư sau khi đi khất thực, vào lúc sau buổi ăn, đã trở về tinh xá. Bấy giờ, Trưởng lão Ānanda hỏi Ngài: “Bạch Thế Tôn, Ngài đã đi đâu vậy?” “Này Ānanda, Ta đã đến chỗ của Kukkuṭamitta.” “Bạch Thế Tôn, Ngài đã làm cho ông ấy không còn làm nghiệp sát sanh nữa phải không ạ?” “Đúng vậy, Ānanda. Ông ấy cùng với mười bốn người kia, đã an trú trong niềm tin bất động, không còn hoài nghi nơi Tam Bảo, và đã trở thành người không còn làm nghiệp sát sanh nữa.” Các Tỳ-khưu bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, chẳng phải ông ấy cũng có vợ sao?” “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Nàng ấy khi còn là một thiếu nữ ở nhà cha mẹ đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả.” Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Nghe nói vợ của người thợ săn Kukkuṭamitta đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả ngay từ khi còn là thiếu nữ, rồi về nhà ông ấy và sanh được bảy người con. Trong suốt thời gian ấy, khi người chồng bảo: ‘Hãy mang cung lại đây, mang tên lại đây, mang giáo lại đây, mang lao lại đây, mang lưới lại đây,’ nàng đều mang đến cho ông. Ông ta lấy những vật do vợ đưa rồi đi làm việc sát sanh. Lẽ nào bậc Tu-đà-hoàn cũng làm việc sát sanh chăng?” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được bạch rằng: “Về câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, bậc Tu-đà-hoàn không làm việc sát sanh. Nàng ấy làm như vậy chỉ vì nghĩ rằng: ‘Ta làm theo lời chồng.’ Nàng không có tâm nghĩ rằng: ‘Mong rằng ông ấy lấy vật này đi rồi làm việc sát sanh.’ Ví như trong lòng bàn tay không có vết thương, người ấy cầm thuốc độc thì thuốc độc đó không thể làm hại được. Cũng vậy, do không có ác tư niệm, đối với người không làm điều ác, dù có lấy cung tên v.v... đưa cho người khác cũng không gọi là có tội.” Nói xong, để kết nối ý nghĩa và thuyết pháp, Ngài đọc kệ này:

๑๒๔.

124.

‘‘ปาณิมฺหิ เจ วโณ นาสฺส, หเรยฺย ปาณินา วิสํ;

นาพฺพณํ วิสมนฺเวติ, นตฺถิ ปาปํ อกุพฺพโต’’ติ.

“Nếu trong tay không vết thương, có thể cầm thuốc độc; Độc không thấm tay không thương tích, tội ác không đến với người không làm.”

ตตฺถ นาสฺสาติ น ภเวยฺย. หเรยฺยาติ หริตุํ สกฺกุเณยฺย. กึ การณา? ยสฺมา นาพฺพณํ วิสมนฺเวติ อวณญฺหิ ปาณึ วิสํ อนฺเวตุํ น สกฺโกติ, เอวเมว ธนุอาทีนิ นีหริตฺวา เทนฺตสฺสาปิ อกุสลเจตนาย อภาเวน ปาปํ อกุพฺพโต ปาปํ นาม นตฺถิ, อวณํ ปาณึ วิสํ วิย นาสฺส จิตฺตํ ปาปํ อนุคจฺฉตีติ.

Trong kệ ấy, nāssā nghĩa là na bhaveyya (không có). Hareyya nghĩa là harituṃ sakkuṇeyya (có thể cầm). Vì sao? Bởi vì nābbaṇaṃ visamanveti (độc không thấm vào chỗ không có vết thương) có nghĩa là thuốc độc không thể thấm vào bàn tay không có vết thương. Cũng vậy, đối với người không làm điều ác do không có ác tư niệm, dù có lấy cung tên v.v... đưa cho người khác cũng không gọi là có tội. Giống như thuốc độc không thấm vào bàn tay không có vết thương, tội lỗi cũng không theo vào tâm của người ấy.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả.

อปเรน สมเยน ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘โก นุ โข กุกฺกุฏมิตฺตสฺส สปุตฺตสฺส สสุณิสสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสโย, เกน การเณน เนสาทกุเล นิพฺพตฺโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว[Pg.19], เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ภิกฺขเว, อตีเต กสฺสปทสพลสฺส ธาตุเจติยํ สํวิทหนฺตา เอวมาหํสุ – ‘‘กึ นุ โข อิมสฺส เจติยสฺส มตฺติกา ภวิสฺสติ, กึ อุทก’’นฺติ. อถ เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘หริตาลมโนสิลา มตฺติกา ภวิสฺสติ, ติลเตลํ อุทก’’นฺติ. เต หริตาลมโนสิลา โกฏฺเฏตฺวา ติลเตเลน สํสนฺทิตฺวา อิฏฺฐกาย ฆเฏตฺวา สุวณฺเณน ขจิตฺวา อนฺโต จินึสุ, พหิมุเข ปน เอกคฺฆนสุวณฺณอิฏฺฐกาว อเหสุํ. เอเกกา สตสหสฺสคฺฆนิกา อโหสิ. เต ยาว ธาตุนิธานา เจติเย นิฏฺฐิเต จินฺตยึสุ – ‘‘ธาตุนิธานกาเล พหุนา ธเนน อตฺโถ, กํ นุ โข เชฏฺฐกํ กโรมา’’ติ.

Vào một thời khác, các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Do duyên lành nào mà Kukkuṭamitta cùng các con trai và con dâu đã đắc được Tu-đà-hoàn đạo? Do nguyên nhân gì mà họ lại sanh vào gia đình thợ săn?” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được bạch rằng: “Về câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, trong quá khứ, khi đang xây dựng bảo tháp thờ xá-lợi của Đức Phật Kassapa, họ đã nói với nhau rằng: ‘Vữa cho bảo tháp này sẽ là gì? Nước trộn vữa sẽ là gì?’ Bấy giờ, họ khởi lên ý nghĩ này: ‘Hùng hoàng và thư hoàng sẽ làm vữa, dầu mè sẽ làm nước trộn.’ Họ nghiền hùng hoàng và thư hoàng, trộn với dầu mè, rồi trát lên gạch, trang trí bằng vàng và xây dựng phần bên trong. Còn ở mặt ngoài, họ chỉ dùng gạch bằng vàng khối. Mỗi viên gạch trị giá một trăm ngàn. Khi bảo tháp được hoàn thành cho đến phần tôn trí xá-lợi, họ suy nghĩ: ‘Vào lúc tôn trí xá-lợi, cần rất nhiều tài sản. Chúng ta nên chọn ai làm người đứng đầu?’”

อเถโก คามวาสิโก เสฏฺฐิ ‘‘อหํ เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ธาตุนิธาเน เอกํ หิรญฺญโกฏึ ปกฺขิปิ. ตํ ทิสฺวา รฏฺฐวาสิโน ‘‘อยํ นครเสฏฺฐิ ธนเมว สํหรติ, เอวรูเป เจติเย เชฏฺฐโก ภวิตุํ น สกฺโกติ, คามวาสี ปน โกฏิธนํ ปกฺขิปิตฺวา เชฏฺฐโก ชาโต’’ติ อุชฺฌายึสุ. โส เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘อหํ ทฺเว โกฏิโย ทตฺวา เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ทฺเว โกฏิโย อทาสิ. อิตโร ‘‘อหเมว เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ติสฺโส โกฏิโย อทาสิ. เอวํ วฑฺเฒตฺวา วฑฺเฒตฺวา นครวาสี อฏฺฐ โกฏิโย อทาสิ. คามวาสิโน ปน เคเห นวโกฏิธนเมว อตฺถิ, นครวาสิโน จตฺตาลีสโกฏิธนํ. ตสฺมา คามวาสี จินฺเตสิ – ‘‘สจาหํ นว โกฏิโย ทสฺสามิ, อยํ ‘ทส โกฏิโย ทสฺสามี’ติ วกฺขติ, อถ เม นิทฺธนภาโว ปญฺญายิสฺสตี’’ติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ เอตฺตกญฺจ ธนํ ทสฺสามิ, สปุตฺตทาโร จ เจติยสฺส ทาโส ภวิสฺสามี’’ติ สตฺต ปุตฺเต สตฺต สุณิสาโย ภริยญฺจ คเหตฺวา อตฺตนา สทฺธึ เจติยสฺส นิยฺยาเทสิ. รฏฺฐวาสิโน ‘‘ธนํ นาม สกฺกา อุปฺปาเทตุํ, อยํ ปน สปุตฺตทาโร อตฺตานํ นิยฺยาเทสิ, อยเมว เชฏฺฐโก โหตู’’ติ ตํ เชฏฺฐกํ กรึสุ. อิติ เต โสฬสปิ ชนา เจติยสฺส ทาสา อเหสุํ. รฏฺฐวาสิโน ปน เต ภุชิสฺเส อกํสุ. เอวํ สนฺเตปิ เจติยเมว ปฏิชคฺคิตฺวา ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ. เตสุ เอกํ พุทฺธนฺตรํ เทวโลเก วสนฺเตสุ อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ภริยา ตโต จวิตฺวา ราชคเห [Pg.20] เสฏฺฐิโน ธีตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. สา กุมาริกาว หุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อทิฏฺฐสจฺจสฺส ปน ปฏิสนฺธิ นาม ภาริยาติ ตสฺสา สามิโก สมฺปริวตฺตมาโน คนฺตฺวา เนสาทกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส สห ทสฺสเนเนว เสฏฺฐิธีตรํ ปุพฺพสิเนโห อชฺโฌตฺถริ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Bấy giờ, một vị trưởng giả ở làng quê nghĩ rằng: “Ta sẽ là người đứng đầu”, rồi cúng dường một triệu tiền vàng vào nơi tôn trí xá-lợi. Thấy vậy, dân chúng trong xứ chê bai rằng: “Vị trưởng giả thành thị này chỉ biết tích cóp của cải, không thể nào làm người đứng đầu ở một bảo tháp như thế này được. Còn vị trưởng giả làng quê đã cúng dường một triệu tiền vàng và đã trở thành người đứng đầu.” Nghe những lời ấy, vị trưởng giả thành thị nghĩ: “Ta sẽ cúng dường hai triệu và trở thành người đứng đầu”, rồi ông đã cúng dường hai triệu. Vị kia nghĩ: “Chính ta mới là người đứng đầu”, rồi cúng dường ba triệu. Cứ thế tăng dần, vị trưởng giả thành thị đã cúng dường tám triệu. Vị trưởng giả làng quê chỉ có chín triệu tiền vàng trong nhà, còn vị trưởng giả thành thị có đến bốn mươi triệu. Vì thế, vị trưởng giả làng quê suy nghĩ: “Nếu ta nói sẽ cúng dường chín triệu, vị kia sẽ nói ‘tôi sẽ cúng dường mười triệu’, khi ấy sự nghèo khó của ta sẽ bị lộ ra.” Ông bèn nói thế này: “Tôi sẽ cúng dường chừng ấy của cải, và cùng với vợ con, tôi sẽ làm người phục vụ cho bảo tháp.” Nói rồi, ông dẫn bảy người con trai, bảy người con dâu và vợ mình, cùng với bản thân, hiến dâng cho bảo tháp. Dân chúng trong xứ nói: “Của cải thì có thể tạo ra được, còn vị này đã hiến dâng cả bản thân cùng vợ con. Chính vị này mới xứng đáng là người đứng đầu.” Rồi họ tôn ông làm người đứng đầu. Như vậy, cả mười sáu người ấy đã trở thành những người phục vụ cho bảo tháp. Tuy nhiên, dân chúng trong xứ đã giải thoát cho họ (khỏi thân phận nô lệ). Dù vậy, họ vẫn chăm sóc bảo tháp cho đến hết đời, sau khi mệnh chung, họ được tái sanh vào cõi trời. Trong số họ, sau khi sống ở cõi trời suốt một Phật-kỳ, vào thời Đức Phật hiện tại của chúng ta, người vợ sau khi mệnh chung từ cõi trời đã tái sanh làm con gái của một vị trưởng giả ở thành Vương Xá. Nàng đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn ngay khi còn là một thiếu nữ. Sự tái sanh của người chưa thấy chân lý quả là nặng nề, vì thế, người chồng của nàng, sau khi luân chuyển, đã tái sanh trong một gia đình thợ săn. Ngay khi vừa trông thấy, tình yêu từ kiếp trước đã trỗi dậy mãnh liệt trong lòng người con gái của vị trưởng giả đối với người thợ săn ấy. Và điều này đã được nói đến:

‘‘ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน, ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา;

เอวํ ตํ ชายเต เปมํ, อุปฺปลํว ยโถทเก’’ติ. (ชา. ๑.๒.๑๗๔);

“Do chung sống từ kiếp trước, hoặc do giúp đỡ trong hiện tại; tình yêu ấy nảy sanh, như hoa sen mọc trong nước vậy.”

สา ปุพฺพสิเนเหเนว เนสาทกุลํ อคมาสิ. ปุตฺตาปิสฺสา เทวโลกา จวิตฺวา ตสฺสา เอว กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหึสุ, สุณิสาโยปิสฺสา ตตฺถ ตตฺถ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺตา เตสํเยว เคหํ อคมํสุ. เอวํ เต สพฺเพปิ ตทา เจติยํ ปฏิชคฺคิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺสานุภาเวน โสตาปตฺติผลํ ปตฺตาติ.

Nàng đã đến gia đình người thợ săn chỉ vì tình yêu từ kiếp trước. Các con trai của nàng, sau khi mệnh chung từ cõi trời, đã tái sanh trong bụng của chính nàng. Các con dâu của nàng cũng tái sanh ở những nơi khác nhau, khi đến tuổi trưởng thành, họ đã về nhà của những người con trai ấy. Như vậy, tất cả họ, nhờ phước báu chăm sóc bảo tháp vào thời đó, đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

กุกฺกุฏมิตฺตเนสาทวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về người thợ săn Kukkuṭamitta, là câu chuyện thứ tám.

๙. โกกสุนขลุทฺทกวตฺถุ

9. Câu chuyện người thợ săn Koka

โย อปฺปทุฏฺฐสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกกํ นาม สุนขลุทฺทกํ อารพฺภ กเถสิ.

9. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yo appaduṭṭhassa”, liên quan đến một người thợ săn chó tên là Koka.

โส กิร เอกทิวสํ ปุพฺพณฺหสมเย ธนุํ อาทาย สุนขปริวุโต อรญฺญํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เอกํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา กุชฺฌิตฺวา ‘‘กาฬกณฺณิ เม ทิฏฺโฐ, อชฺช กิญฺจิ น ลภิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกามิ. เถโรปิ คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ ปุน วิหารํ ปายาสิ. อิตโรปิ อรญฺเญ วิจริตฺวา กิญฺจิ อลภิตฺวา ปจฺจาคจฺฉนฺโต ปุน เถรํ ทิสฺวา ‘‘อชฺชาหํ อิมํ กาฬกณฺณึ ทิสฺวา อรญฺญํ คโต กิญฺจิ น ลภึ, อิทานิ เม ปุนปิ อภิมุโข ชาโต, สุนเขหิ นํ ขาทาเปสฺสามี’’ติ สญฺญํ ทตฺวา สุนเข วิสฺสชฺเชสิ. เถโรปิ ‘‘มา เอวํ กริ อุปาสกา’’ติ ยาจิ. โส ‘‘อชฺชาหํ ตว สมฺมุขีภูตตฺตา กิญฺจิ นาลตฺถํ, ปุนปิ เม สมฺมุขีภาวมาคโตสิ, ขาทาเปสฺสาเมว ต’’นฺติ วตฺวา สุนเข อุยฺโยเชสิ. เถโร เวเคน เอกํ รุกฺขํ อภิรุหิตฺวา ปุริสปฺปมาเณ ฐาเน นิสีทิ. สุนขา [Pg.21] รุกฺขํ ปริวาเรสุํ. ลุทฺทโก คนฺตฺวา ‘‘รุกฺขํ อภิรุหโตปิ เต โมกฺโข นตฺถี’’ติ ตํ สรตุณฺเฑน ปาทตเล วิชฺฌิ. เถโร ‘‘มา เอวํ กโรหี’’ติ ตํ ยาจิเยว. อิตโร ตสฺส ยาจนํ อนาทิยิตฺวา ปุนปฺปุนํ วิชฺฌิเยว. เถโร เอกสฺมึ ปาทตเล วิชฺฌิยมาเน ตํ อุกฺขิปิตฺวา ทุติยํ ปาทํ โอลมฺพิตฺวา ตสฺมึ วิชฺฌิยมาเน ตมฺปิ อุกฺขิปติ, เอวมสฺส โส ยาจนํ อนาทิยิตฺวาว ทฺเวปิ ปาทตลานิ วิชฺฌิเยว. เถรสฺส สรีรํ อุกฺกาหิ อาทิตฺตํ วิย อโหสิ. โส เวทนานุวตฺติโก หุตฺวา สตึ ปจฺจุปฏฺฐาเปตุํ นาสกฺขิ, ปารุตจีวรํ ภสฺสนฺตมฺปิ น สลฺลกฺเขสิ. ตํ ปตมานํ โกกํ สีสโต ปฏฺฐาย ปริกฺขิปนฺตเมว ปติ. สุนขา ‘‘เถโร ปติโต’’ติ สญฺญาย จีวรนฺตรํ ปวิสิตฺวา อตฺตโน สามิกํ ลุญฺชิตฺวา ขาทนฺตา อฏฺฐิมตฺตาวเสสํ กรึสุ. สุนขา จีวรนฺตรโต นิกฺขมิตฺวา พหิ อฏฺฐํสุ.

Tương truyền, một hôm, vào buổi sáng, người thợ săn ấy mang cung, cùng bầy chó vây quanh, đi vào rừng. Trên đường, ông ta thấy một vị Tỳ-kheo đang đi vào làng để khất thực. Ông ta nổi giận, nghĩ rằng: “Ta đã gặp phải kẻ xui xẻo, hôm nay sẽ chẳng được gì”, rồi bỏ đi. Vị Trưởng lão sau khi đi khất thực trong làng và dùng bữa xong, đã trở về tu viện. Người kia, sau khi lang thang trong rừng mà không săn được gì, đang trên đường trở về lại trông thấy vị Trưởng lão. Ông ta nghĩ: “Hôm nay ta đi vào rừng sau khi thấy kẻ xui xẻo này nên chẳng được gì. Bây giờ hắn lại xuất hiện trước mặt ta. Ta sẽ cho chó cắn chết hắn.” Nghĩ vậy, ông ta ra hiệu và thả bầy chó ra. Vị Trưởng lão van xin: “Này thí chủ, xin đừng làm vậy.” Ông ta nói: “Hôm nay vì gặp mặt ngươi mà ta chẳng được gì, ngươi lại còn xuất hiện trước mặt ta lần nữa. Ta nhất định sẽ cho chó cắn chết ngươi.” Nói rồi, ông ta xua bầy chó tới. Vị Trưởng lão vội trèo lên một cái cây và ngồi ở một cành cây cao bằng tầm một người. Bầy chó vây quanh gốc cây. Người thợ săn đi đến và nói: “Dù ngươi có trèo lên cây cũng không thoát chết đâu.” Rồi ông ta dùng mũi tên đâm vào lòng bàn chân của vị Tỳ-kheo. Vị Trưởng lão lại van xin: “Xin đừng làm vậy.” Người kia không nghe lời van xin của ngài, cứ đâm liên tiếp. Khi một lòng bàn chân bị đâm, vị Trưởng lão co chân đó lên và buông thõng chân kia xuống. Khi chân kia bị đâm, ngài lại co chân đó lên. Cứ như thế, ông ta không hề để tâm đến lời van xin của ngài mà cứ đâm vào cả hai lòng bàn chân. Thân thể vị Trưởng lão như bị lửa đốt. Vì bị cơn đau chi phối, ngài không thể giữ được chánh niệm, đến nỗi không nhận ra chiếc y đang mặc bị tuột ra. Chiếc y đang rơi xuống đã trùm lên người Koka từ đầu trở xuống. Bầy chó, với ý nghĩ “vị Trưởng lão đã rơi xuống”, liền chui vào trong tấm y, cắn xé và ăn thịt chính người chủ của mình, chỉ còn lại xương. Bầy chó chui ra khỏi tấm y và đứng ở bên ngoài.

อถ เนสํ เถโร เอกํ สุกฺขทณฺฑกํ ภญฺชิตฺวา ขิปิ. สุนขา เถรํ ทิสฺวา ‘‘สามิโกว อมฺเหหิ ขาทิโต’’ติ ญตฺวา อรญฺญํ ปวิสึสุ. เถโร กุกฺกุจฺจํ อุปฺปาเทสิ ‘‘มม จีวรนฺตรํ ปวิสิตฺวา เอส นฏฺโฐ, อโรคํ นุ โข เม สีล’’นฺติ. โส รุกฺขา โอตริตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา – ‘‘ภนฺเต, มม จีวรํ นิสฺสาย โส อุปาสโก นฏฺโฐ, กจฺจิ เม อโรคํ สีลํ, อตฺถิ เม สมณภาโว’’ติ ปุจฺฉิ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อโรคํ เต สีลํ, อตฺถิ เต สมณภาโว, โส อปฺปทุฏฺฐสฺส ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโต, น เกวลญฺจ อิทาเนว, อตีเตปิ อปฺปทุฏฺฐานํ ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโตเยวา’’ติ วตฺวา ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต อตีตํ อาหริ –

Bấy giờ, vị trưởng lão bẻ một cành cây khô ném về phía chúng. Lũ chó thấy vị trưởng lão, biết rằng: “Chúng ta đã cắn ăn chính chủ của mình rồi,” liền chạy vào rừng. Vị trưởng lão sanh lòng hối hận: “Người này đã vào trong y của ta rồi bị hại chết, giới của ta có được trong sạch không?”. Vị ấy từ trên cây leo xuống, đến chỗ Đức Thế Tôn, trình bày lại toàn bộ sự việc từ đầu, và bạch hỏi rằng: “Bạch Thế Tôn, vì nương y của con mà người cận sự nam ấy đã chết, giới của con có được trong sạch không? Con có còn tư cách Sa-môn không?”. Đức Thế Tôn nghe lời của vị ấy xong, phán rằng: “Này Tỳ-khưu, giới của thầy trong sạch, thầy vẫn còn tư cách Sa-môn. Người kia vì hãm hại người không có ác ý nên đã đi đến chỗ bị hủy diệt. Không chỉ bây giờ, mà trong quá khứ cũng vậy, người ấy đã từng hãm hại những người không có ác ý và đã đi đến chỗ bị hủy diệt.” Nói xong, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, Ngài kể lại một câu chuyện quá khứ.

อตีเต กิเรโก เวชฺโช เวชฺชกมฺมตฺถาย คามํ วิจริตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ อลภิตฺวา ฉาตชฺฌตฺโต นิกฺขมิตฺวา คามทฺวาเร สมฺพหุเล กุมารเก กีฬนฺเต ทิสฺวา ‘‘อิเม สปฺเปน ฑํสาเปตฺวา ติกิจฺฉิตฺวา อาหารํ ลภิสฺสามี’’ติ เอกสฺมึ รุกฺขพิเล สีสํ นิหริตฺวา นิปนฺนํ สปฺปํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘อมฺโภ, กุมารกา เอโส สาฬิกโปตโก, คณฺหถ น’’นฺติ อาห. อเถโก กุมารโก สปฺปํ คีวายํ ทฬฺหํ คเหตฺวา นีหริตฺวา ตสฺส สปฺปภาวํ ญตฺวา วิรวนฺโต อวิทูเร ฐิตสฺส เวชฺชสฺส มตฺถเก ขิปิ. สปฺโป เวชฺชสฺส ขนฺธฏฺฐิกํ ปริกฺขิปิตฺวา ทฬฺหํ ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ชีวิตกฺขยํ ปาเปสิ, เอวเมส โกโก สุนขลุทฺทโก ปุพฺเพปิ อปฺปทุฏฺฐสฺส ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโตเยวาติ.

Tương truyền, trong quá khứ, có một thầy thuốc đi đến một ngôi làng để hành nghề, nhưng không tìm được việc gì, bị đói khát hành hạ. Khi đi ra, ông thấy nhiều đứa trẻ đang chơi đùa ở cổng làng, liền nghĩ: “Ta sẽ cho rắn cắn bọn trẻ này, rồi chữa trị cho chúng để kiếm thức ăn.” Ông chỉ vào một con rắn đang nằm thò đầu ra trong một hốc cây và nói: “Này các cậu bé, đây là một con chim sáo non, hãy bắt nó đi.” Bấy giờ, một cậu bé nắm chặt cổ con rắn lôi ra, nhận ra đó là rắn, liền la lên và ném nó lên đầu người thầy thuốc đang đứng gần đó. Con rắn quấn lấy xương vai của thầy thuốc, cắn một nhát thật mạnh, khiến ông ta chết ngay tại chỗ. Như vậy, người thợ săn chó tên Koka này, trong quá khứ cũng đã từng hãm hại người không có ác ý và đã đi đến chỗ bị hủy diệt.

สตฺถา [Pg.22] อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Đức Thế Tôn kể lại câu chuyện quá khứ này, sau khi kết nối các tình tiết, trong lúc thuyết pháp, đã nói lên kệ ngôn này:

๑๒๕.

125.

‘‘โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ, สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’’ติ.

“Kẻ nào hãm hại người vô tội, người trong sạch, không uế nhiễm, tội ác sẽ quay trở lại kẻ ngu ấy, như bụi mịn tung ngược chiều gió.”

ตตฺถ อปฺปทุฏฺฐสฺสาติ อตฺตโน วา สพฺพสตฺตานํ วา อทุฏฺฐสฺส. นรสฺสาติ สตฺตสฺส. ทุสฺสตีติ อปรชฺฌติ. สุทฺธสฺสาติ นิรปราธสฺเสว. โปสสฺสาติ อิทมฺปิ อปเรนากาเรน สตฺตาธิวจนเมว. อนงฺคณสฺสาติ นิกฺกิเลสสฺส. ปจฺเจตีติ ปติเอติ. ปฏิวาตนฺติ ยถา เอเกน ปุริเสน ปฏิวาเต ฐิตํ ปหริตุกามตาย ขิตฺโต สุขุโม รโชติ ตเมว ปุริสํ ปจฺเจติ, ตสฺเสว อุปริ ปตติ, เอวเมว โย ปุคฺคโล อปทุฏฺฐสฺส ปุริสสฺส ปาณิปฺปหราทีนิ ททนฺโต ปทุสฺสติ, ตเมว พาลํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม, สมฺปราเย วา นิรยาทีสุ วิปจฺจมานํ ตํ ปาปํ วิปากทุกฺขวเสน ปจฺเจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘appaduṭṭhassa’ (người vô tội) nghĩa là người không làm hại chính mình hay tất cả chúng sanh. ‘Narassa’ (người) nghĩa là chúng sanh. ‘Dussati’ (hãm hại) nghĩa là phạm lỗi. ‘Suddhassa’ (người trong sạch) nghĩa là người thực sự không có lỗi lầm. ‘Posassa’ (chúng sanh) cũng là một từ khác để chỉ chúng sanh. ‘Anaṅgaṇassa’ (không uế nhiễm) nghĩa là người không có phiền não. ‘Pacceti’ (quay trở lại) nghĩa là trở về. ‘Paṭivātaṃ’ (ngược chiều gió) có nghĩa là: cũng như bụi mịn do một người tung ra với ý định ném vào người đứng ngược chiều gió, sẽ quay trở lại chính người đó, rơi xuống trên người đó; cũng vậy, người nào hãm hại một người vô tội bằng cách đánh đập bằng tay v.v., thì ác nghiệp đó sẽ quay trở lại chính kẻ ngu ấy dưới hình thức quả báo đau khổ, hoặc ngay trong đời này, hoặc trong đời sau, khi trổ quả ở địa ngục v.v. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Cuối thời pháp, vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

โกกสุนขลุทฺทกวตฺถุ นวมํ.

Phẩm truyện về người thợ săn chó Koka, thứ chín.

๑๐. มณิการกุลูปกติสฺสตฺเถรวตฺถุ

10. Phẩm truyện về Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà thợ ngọc

คพฺภเมเกติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มณิการกุลูปกํ ติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại bắt đầu bằng câu “Gabbhameke” (Có người sanh vào bào thai), liên quan đến Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà một thợ ngọc.

โส กิร เถโร เอกสฺส มณิการสฺส กุเล ทฺวาทส วสฺสานิ ภุญฺชิ. ตสฺมึ กุเล ชยมฺปติกา มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐตฺวา เถรํ ปฏิชคฺคึสุ. อเถกทิวสํ โส มณิกาโร เถรสฺส ปุรโต มํสํ ฉินฺทนฺโต นิสินฺโน โหติ. ตสฺมึ ขเณ ราชา ปเสนทิ โกสโล เอกํ มณิรตนํ ‘‘อิมํ โธวิตฺวา วิชฺฌิตฺวา ปหิณตู’’ติ เปเสสิ. มณิกาโร สโลหิเตเนว [Pg.23] หตฺเถน ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา เปฬาย อุปริ ฐเปตฺวา หตฺถโธวนตฺถํ อนฺโต ปาวิสิ. ตสฺมึ ปน เคเห โปสาวนิยโกญฺจสกุโณ อตฺถิ. โส โลหิตคนฺเธน มํสสญฺญาย ตํ มณึ เถรสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว คิลิ. มณิกาโร อาคนฺตฺวา มณึ อปสฺสนฺโต ‘‘มณิ เกน คหิโต’’ติ ภริยญฺจ ปุตฺตเก จ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘น คณฺหามา’’ติ วุตฺเต ‘‘เถเรน คหิโต ภวิสฺสตี’’ติ. จินฺเตตฺวา ภริยาย สทฺธึ มนฺเตสิ – ‘‘เถเรน มณิ คหิโต ภวิสฺสตี’’ติ. สา, สามิ, มา เอวํ อวจ, เอตฺตกํ กาลํ มยา เถรสฺส น กิญฺจิ วชฺชํ ทิฏฺฐปุพฺพํ, น โส มณึ คณฺหาตีติ. มณิกาโร เถรํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน มณิรตนํ ตุมฺเหหิ คหิต’’นฺติ. น คณฺหามิ, อุปาสกาติ. ภนฺเต, น อิธ อญฺโญ อตฺถิ, ตุมฺเหหิเยว คหิโต ภวิสฺสติ, เทถ เม มณิรตนนฺติ. โส ตสฺมึ อสมฺปฏิจฺฉนฺเต ปุน ภริยํ อาห – ‘‘เถเรเนว มณิ คหิโต, ปีเฬตฺวา นํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ. สา, สามิ, มา โน นาสยิ, วรํ อมฺเหหิ ทาสพฺยํ อุปคนฺตุํ, น จ เถรํ เอวรูปํ วตฺตุนฺติ. โส ‘‘สพฺเพว มยํ ทาสตฺตํ อุปคจฺฉนฺตา มณิมูลํ น อคฺฆามา’’ติ รชฺชุํ คเหตฺวา เถรสฺส สีสํ เวเฐตฺวา ทณฺเฑน ฆฏฺเฏสิ. เถรสฺส สีสโต จ กณฺณนาสาหิ จ โลหิตํ ปคฺฆริ, อกฺขีนิ นิกฺขมนาการปฺปตฺตานิ อเหสุํ, โส เวทนาปมตฺโต ภูมิยํ ปติ. โกญฺโจ โลหิตคนฺเธนา คนฺตฺวา โลหิตํ ปิวิ. อถ นํ มณิกาโร เถเร อุปฺปนฺนโกธเวเคน ‘‘ตฺวํ กึ กโรสี’’ติ ปาเทน ปหริตฺวา ขิปิ. โส เอกปฺปหาเรเนว มริตฺวา อุตฺตาโน อโหสิ.

Tương truyền, vị trưởng lão ấy đã thọ thực tại nhà của một người thợ ngọc trong suốt mười hai năm. Trong gia đình đó, hai vợ chồng đã đứng vào vị trí của cha mẹ để phụng sự vị trưởng lão. Rồi một hôm, người thợ ngọc đang ngồi thái thịt trước mặt vị trưởng lão. Ngay lúc đó, vua Pasenadi xứ Kosala gửi đến một viên ngọc quý và truyền rằng: “Hãy đánh bóng và khoan viên ngọc này rồi gửi lại.” Người thợ ngọc dùng bàn tay còn dính máu nhận lấy viên ngọc, đặt lên trên một cái giỏ rồi đi vào trong để rửa tay. Trong nhà ấy có nuôi một con chim hạc. Con chim ngửi thấy mùi máu, tưởng là thịt, liền nuốt viên ngọc ngay trước mắt vị trưởng lão. Người thợ ngọc trở ra, không thấy viên ngọc, liền hỏi vợ và các con theo thứ tự: “Ai đã lấy viên ngọc?” Khi họ trả lời: “Chúng con không lấy,” ông ta nghĩ: “Chắc là vị trưởng lão đã lấy.” Nghĩ vậy, ông ta bàn với vợ: “Chắc là vị trưởng lão đã lấy viên ngọc.” Bà vợ nói: “Thưa ông, xin đừng nói vậy. Bấy lâu nay, tôi chưa từng thấy vị trưởng lão có một lỗi lầm nào. Ngài không lấy viên ngọc đâu.” Người thợ ngọc hỏi vị trưởng lão: “Bạch Đại đức, có phải ngài đã lấy viên ngọc quý ở chỗ này không?” “Này cận sự nam, tôi không lấy.” “Bạch Đại đức, ở đây không có ai khác. Chắc chắn là ngài đã lấy. Xin hãy trả lại viên ngọc cho tôi.” Khi vị trưởng lão không thừa nhận, ông ta lại nói với vợ: “Chính vị trưởng lão đã lấy viên ngọc, tôi sẽ tra tấn để hỏi ngài.” Bà vợ nói: “Thưa ông, xin đừng hủy hoại chúng ta. Thà chúng ta đi làm nô lệ còn hơn, chứ không nên nói những lời như vậy với một vị trưởng lão.” Ông ta nói: “Dù tất cả chúng ta có trở thành nô lệ cũng không đủ trả giá trị của viên ngọc,” rồi lấy một sợi dây thừng quấn quanh đầu vị trưởng lão và dùng gậy đánh. Máu từ đầu, tai và mũi của vị trưởng lão chảy ra, hai mắt như muốn lồi ra ngoài. Bị đau đớn quá sức, ngài ngã xuống đất. Con hạc ngửi thấy mùi máu, đến liếm máu. Bấy giờ, người thợ ngọc, với cơn giận đang trút lên vị trưởng lão, quát: “Mày làm gì đó?” rồi dùng chân đá văng con chim đi. Con chim chỉ bị một cú đá đã chết, nằm ngửa ra.

เถโร ตํ ทิสฺวา, อุปาสก, สีเส เวฐนํ ตาว เม สิถิลํ กตฺวา อิมํ โกญฺจํ โอโลเกหิ ‘‘มโต วา, โน วา’’ติ. อถ นํ โส อาห – ‘‘เอโส วิย ตฺวมฺปิ มริสฺสสี’’ติ. อุปาสก, อิมินา โส มณิ คิลิโต, สเจ อยํ น อมริสฺสา, น เต อหํ มรนฺโตปิ มณึ อาจิกฺขิสฺสนฺติ. โส ตสฺส อุทรํ ผาเลตฺวา มณึ ทิสฺวา ปเวเธนฺโต สํวิคฺคมานโส เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมถ, เม, ภนฺเต, อชานนฺเตน มยา กต’’นฺติ อาห. อุปาสก, เนว ตุยฺหํ โทโส อตฺถิ, น มยฺหํ, วฏฺฏสฺเสเวส โทโส, ขมามิ เตติ. ภนฺเต, สเจ เม ขมถ, ปกตินิยาเมเนว เม เคเห นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คณฺหถาติ. ‘‘อุปาสก, น ทานาหํ อิโต ปฏฺฐาย ปเรสํ [Pg.24] เคหสฺส อนฺโตฉทนํ ปวิสิสฺสามิ, อนฺโตเคหปเวสนสฺเสว หิ อยํ โทโส, อิโต ปฏฺฐาย ปาเทสุ อาวหนฺเตสุ เคหทฺวาเร ฐิโตว ภิกฺขํ คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา ธุตงฺคํ สมาทาย อิมํ คาถมาห –

Vị trưởng lão thấy vậy, liền nói: “Này thiện nam, trước tiên hãy nới lỏng dây buộc đầu cho ta, rồi hãy xem con diệc này xem nó đã chết hay chưa.” Bấy giờ, người ấy nói với ngài: “Ngài cũng sẽ chết như con diệc này.” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nam, viên ngọc ấy đã bị con diệc này nuốt. Nếu con này không chết, thì dù ta có chết cũng sẽ không nói cho ngươi biết về viên ngọc.” Người ấy mổ bụng con diệc, thấy viên ngọc, liền run rẩy, tâm trí hoảng sợ, nằm rạp dưới chân vị trưởng lão và thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho con. Do không biết nên con đã làm vậy.” (Vị trưởng lão nói:) “Này thiện nam, ngươi không có lỗi, ta cũng không có lỗi, đây chính là lỗi của vòng luân hồi. Ta tha thứ cho ngươi.” (Người thợ thưa:) “Bạch ngài, nếu ngài tha thứ cho con, xin ngài hãy ngự tại nhà con và nhận vật thực như thường lệ.” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nam, kể từ nay, ta sẽ không vào bên trong mái nhà của người khác nữa. Quả thật, lỗi này phát sinh chính vì việc vào trong nhà. Kể từ nay, khi đôi chân còn mang được thân này, ta sẽ chỉ đứng ở cửa nhà để nhận vật thực.” Nói xong, ngài thọ trì hạnh đầu đà và nói lên kệ này:

‘‘ปจฺจติ มุนิโน ภตฺตํ, โถกํ โถกํ กุเล กุเล;

ปิณฺฑิกาย จริสฺสามิ, อตฺถิ ชงฺฆพลํ มมา’’ติ. (เถรคา. ๒๔๘) –

“Vật thực cho bậc ẩn sĩ được nấu, từng chút từng chút trong mỗi nhà; Ta sẽ đi khất thực, sức chân của ta vẫn còn.”

อิทญฺจ ปน วตฺวา เถโร เตเนว พฺยาธินา น จิรสฺเสว ปรินิพฺพายิ. โกญฺโจ มณิการสฺส ภริยาย กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. มณิกาโร กาลํ กตฺวา นิรเย นิพฺพตฺติ. มณิการสฺส ภริยา เถเร มุทุจิตฺตตาย กาลํ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติ. ภิกฺขู สตฺถารํ เตสํ อภิสมฺปรายํ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อิเธกจฺเจ คพฺเภ นิพฺพตฺตนฺติ, เอกจฺเจ ปาปการิโน นิรเย นิพฺพตฺตนฺติ, เอกจฺเจ กตกลฺยาณา เทวโลเก นิพฺพตฺตนฺติ, อนาสวา ปน ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nói lời này xong, vị trưởng lão không bao lâu sau liền viên tịch do chính căn bệnh ấy. Con diệc tái sanh trong bụng của vợ người thợ kim hoàn. Người thợ kim hoàn sau khi chết, sanh vào địa ngục. Vợ của người thợ kim hoàn, do có tâm nhu hòa đối với vị trưởng lão, sau khi chết sanh vào cõi trời. Các vị Tỳ-khưu bạch hỏi Đức Thế Tôn về cảnh giới đời sau của những người ấy. Đức Thế Tôn phán rằng: “Này các Tỳ-khưu, ở đời này, một số sanh vào bào thai, một số người làm ác sanh vào địa ngục, một số người làm lành sanh vào cõi trời, còn các bậc Vô lậu thì nhập Niết-bàn.” Nói xong, Ngài kết nối mạch lạc và thuyết pháp, nói lên kệ này:

๑๒๖.

126.

‘‘คพฺภเมเก อุปฺปชฺชนฺติ, นิรยํ ปาปกมฺมิโน;

สคฺคํ สุคติโน ยนฺติ, ปรินิพฺพนฺติ อนาสวา’’ติ.

“Một số sanh vào bào thai, kẻ ác nghiệp sanh vào địa ngục; người có thiện thú đi đến cõi trời, các bậc Vô lậu nhập Niết-bàn.”

ตตฺถ คพฺภนฺติ อิธ มนุสฺสคพฺโภว อธิปฺเปโต. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว.

Ở đây, từ “bào thai” được hiểu là bào thai của loài người. Phần còn lại trong kệ này có nghĩa rõ ràng.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối buổi thuyết pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

มณิการกุลูปกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà thợ kim hoàn, là chuyện thứ mười.

๑๑. ตโยชนวตฺถุ

11. Câu chuyện về ba người

น อนฺตลิกฺเขติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตโย ชเน อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Na antalikkhe”, nhân câu chuyện về ba người.

สตฺถริ กิร เชตวเน วิหรนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขู สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉนฺตา เอกํ คามํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. คามวาสิโน เต สมฺปตฺเต อาทาย อาสนสาลาย นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา ปิณฺฑปาตเวลํ อาคมยมานา ธมฺมํ สุณนฺตา นิสีทึสุ. ตสฺมึ ขเณ ภตฺตํ [Pg.25] ปจิตฺวา สูปพฺยญฺชนํ ธูปยมานาย เอกิสฺสา อิตฺถิยา ภาชนโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา ฉทนํ คณฺหิ. ตโต เอกํ ติณกรฬํ อุฏฺฐหิตฺวา ชลมานํ อากาสํ ปกฺขนฺทิ. ตสฺมึ ขเณ เอโก กาโก อากาเสน คจฺฉนฺโต ตตฺถ คีวํ ปเวเสตฺวา ติณวลฺลิเวฐิโต ฌายิตฺวา คามมชฺเฌ ปติ. ภิกฺขู ตํ ทิสฺวา ‘‘อโห ภาริยํ กมฺมํ, ปสฺสถาวุโส, กาเกน ปตฺตํ วิปฺปการํ, อิมินา กตกมฺมํ อญฺญตฺร สตฺถารา โก ชานิสฺสติ, สตฺถารมสฺส กมฺมํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกมึสุ.

Tương truyền, khi Đức Thế Tôn đang trú tại tu viện Jetavana, có nhiều vị Tỳ-khưu đang trên đường đến yết kiến Ngài, đã vào một ngôi làng để khất thực. Dân làng nhận lấy bình bát của các vị, mời các vị ngồi trong nhà nghỉ, dâng cháo và vật thực, rồi ngồi nghe pháp trong khi chờ đến giờ khất thực. Vào lúc ấy, từ chiếc nồi của một người phụ nữ đang hâm nóng canh và thức ăn sau khi đã nấu cơm, một ngọn lửa bùng lên và bắt vào mái nhà. Từ đó, một bó cỏ đang cháy bay vút lên không trung. Đúng lúc ấy, một con quạ đang bay trên trời, đâm cổ vào bó cỏ, bị cỏ khô quấn lấy, bị thiêu cháy rồi rơi xuống giữa làng. Các vị Tỳ-khưu thấy vậy, nghĩ rằng: “Ôi, nghiệp thật nặng nề! Này các hiền hữu, hãy xem sự tai hại đã xảy đến cho con quạ. Ngoài Đức Thế Tôn, ai có thể biết được nghiệp mà con vật này đã tạo? Chúng ta sẽ bạch hỏi Đức Thế Tôn về nghiệp của nó.” Nghĩ vậy, các vị liền ra đi.

อปเรสมฺปิ ภิกฺขูนํ สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย นาวํ อภิรุยฺห คจฺฉนฺตานํ นาวา สมุทฺเท นิจฺจลา อฏฺฐาสิ. มนุสฺสา ‘‘กาฬกณฺณินา เอตฺถ ภวิตพฺพ’’นฺติ สลากํ วิจาเรสุํ. นาวิกสฺส จ ภริยา ปฐมวเย ฐิตา ทสฺสนียา ปาสาทิกา, สลากา ตสฺสา ปาปุณิ. ‘‘สลากํ ปุน วิจาเรถา’’ติ วตฺวา ยาวตติยํ วิจาเรสุํ, ติกฺขตฺตุมฺปิ ตสฺสา เอว ปาปุณิ. มนุสฺสา ‘‘กึ, สามี’’ติ นาวิกสฺส มุขํ โอโลเกสุํ. นาวิโก ‘‘น สกฺกา เอกิสฺสา อตฺถาย มหาชนํ นาเสตุํ, อุทเก นํ ขิปถา’’ติ อาห. สา คเหตฺวา อุทเก ขิปิยมานา มรณภยตชฺชิตา วิรวํ อกาสิ. ตํ สุตฺวา นาวิโก โก อตฺโถ อิมิสฺสา อาภรเณหิ นฏฺเฐหิ, สพฺพาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา เอกํ ปิโลติกํ นิวาสาเปตฺวา ฉฑฺเฑถ นํ, อหํ ปเนตํ อุทกปิฏฺเฐ ปฺลวมานํ ทฏฺฐุํ น สกฺขิสฺสามี ตสฺมา ยถา นํ อหํ น ปสฺสามิ, ตถา เอกํ วาลุกกุฏํ คีวาย พนฺธิตฺวา สมุทฺเท ขิปถาติ. เต ตถา กรึสุ. ตมฺปิ ปติตฏฺฐาเนเยว มจฺฉกจฺฉปา วิลุมฺปึสุ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ‘‘ฐเปตฺวา สตฺถารํ โก อญฺโญ เอติสฺสา อิตฺถิยา กตกมฺมํ ชานิสฺสติ, สตฺถารํ ตสฺสา กมฺมํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ อิจฺฉิตฏฺฐานํ ปตฺวา นาวาโต โอรุยฺห ปกฺกมึสุ.

Lại có các vị Tỳ-khưu khác, khi đang đi thuyền để yết kiến Đức Thế Tôn, chiếc thuyền của các vị bỗng dừng lại bất động giữa biển. Mọi người nghĩ rằng: “Chắc hẳn có người xui xẻo ở đây,” rồi tiến hành rút thăm. Vợ của người lái thuyền là một người phụ nữ đang tuổi thanh xuân, xinh đẹp và dễ mến; lá thăm đã rơi vào cô ấy. Mọi người nói: “Hãy rút thăm lại,” và họ đã rút đến lần thứ ba. Cả ba lần, lá thăm đều rơi vào chính cô ấy. Mọi người nhìn mặt người lái thuyền và hỏi: “Thưa ông chủ, phải làm sao đây?” Người lái thuyền nói: “Không thể vì một người mà làm hại nhiều người. Hãy ném cô ta xuống nước.” Khi bị bắt và ném xuống nước, cô ấy vì sợ chết nên đã kêu la thảm thiết. Nghe tiếng kêu, người lái thuyền nói: “Có ích gì khi những đồ trang sức của cô này bị mất đi? Hãy cởi bỏ tất cả đồ trang sức, cho cô ta mặc một mảnh vải cũ rồi hãy vứt đi. Còn ta, ta không thể nào nhìn thấy cô ta trôi nổi trên mặt nước. Vì vậy, để ta không phải nhìn thấy, hãy buộc một cái nồi đầy cát vào cổ cô ta rồi ném xuống biển.” Họ đã làm như vậy. Ngay tại nơi cô ấy rơi xuống, cá và rùa đã đến xâu xé. Các vị Tỳ-khưu biết được sự việc ấy, liền nghĩ: “Ngoài Đức Thế Tôn, ai khác có thể biết được nghiệp mà người phụ nữ này đã tạo? Chúng ta sẽ bạch hỏi Đức Thế Tôn về nghiệp của cô ấy.” Khi đến nơi mong muốn, các vị xuống thuyền và ra đi.

อปเรปิ สตฺต ภิกฺขู สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย คจฺฉนฺตา สายํ เอกํ วิหารํ ปวิสิตฺวา วสนฏฺฐานํ ปุจฺฉึสุ. เอกสฺมิญฺจ เลเณ สตฺต มญฺจา โหนฺติ. เตสํ ตเทว ลภิตฺวา ตตฺถ นิปนฺนานํ รตฺติภาเค กูฏาคารมตฺโต ปาสาโณ ปวฏฺฏมาโน อาคนฺตฺวา เลณทฺวารํ ปิทหิ. เนวาสิกา ภิกฺขู ‘‘มยํ อิมํ เลณํ อาคนฺตุกภิกฺขูนํ ปาปยิมฺหา, อยญฺจ มหาปาสาโณ เลณทฺวารํ ปิทหนฺโต อฏฺฐาสิ, อปเนสฺสาม น’’นฺติ สมนฺตา สตฺตหิ คาเมหิ [Pg.26] มนุสฺเส สนฺนิปาเตตฺวา วายมนฺตาปิ ฐานา จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. อนฺโต ปวิฏฺฐภิกฺขูปิ วายมึสุเยว. เอวํ สนฺเตปิ สตฺตาหํ ปาสาณํ จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. อาคนฺตุกา สตฺตาหํ ฉาตชฺฌตฺตา มหาทุกฺขํ อนุภวึสุ. สตฺตเม ทิวเส ปาสาโณ สยเมว ปวฏฺฏิตฺวา อปคโต. ภิกฺขู นิกฺขมิตฺวา ‘‘อมฺหากํ อิมํ ปาปํ อญฺญตฺร สตฺถารา โก ชานิสฺสติ, สตฺถารํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกมึสุ. เต ปุริเมหิ สทฺธึ อนฺตรามคฺเค สมาคนฺตฺวา สพฺเพ เอกโตว สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนา สตฺถารา กตปฏิสนฺถารา อตฺตนา อตฺตนา ทิฏฺฐานุภูตานิ การณานิ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉึสุ.

Lại nữa, bảy vị Tỳ-kheo khác trong khi đi đến để yết kiến đức Bổn Sư, vào buổi chiều, các ngài đã đi vào một ngôi tịnh xá và hỏi chỗ ở. Và trong một hang động nọ có bảy chiếc giường. Các ngài nhận được chính nơi ấy, và trong khi các ngài đang nằm nghỉ ở đó, vào ban đêm, một tảng đá lớn bằng ngôi nhà có nóc nhọn đang lăn tới đã đến và chặn bít cửa hang. Các vị Tỳ-kheo trú tại đó (nghĩ rằng): ‘Chúng ta đã cho các vị Tỳ-kheo khách trú ở trong hang này, và tảng đá lớn này đã đứng chặn bít cửa hang, chúng ta hãy dời nó đi’. (Nói rồi), các vị ấy cho tập hợp dân chúng từ bảy ngôi làng xung quanh, dù cố gắng cũng không thể làm cho tảng đá di chuyển khỏi vị trí của nó. Các vị Tỳ-kheo đã vào bên trong cũng đã cố gắng. Dù như vậy, trong suốt bảy ngày, họ đã không thể làm cho tảng đá di chuyển. Các vị Tỳ-kheo khách trú, do bị đói hành hạ trong bảy ngày, đã phải chịu đựng nỗi khổ lớn lao. Vào ngày thứ bảy, tảng đá tự nó lăn đi và rời khỏi. Các vị Tỳ-kheo đi ra, suy nghĩ rằng: ‘Ngoài đức Bổn Sư ra, ai sẽ biết được ác nghiệp này của chúng ta? Chúng ta sẽ thưa hỏi đức Bổn Sư’, rồi lên đường. Các vị ấy gặp gỡ các vị (Tỳ-kheo đi) trước ở giữa đường, rồi tất cả cùng nhau đi đến yết kiến đức Bổn Sư, sau khi đảnh lễ, các ngài ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Khi được đức Bổn Sư thăm hỏi, các ngài đã tuần tự thưa hỏi về những sự việc mà mỗi người đã thấy và đã trải qua.

สตฺถาปิ เตสํ ปฏิปาฏิยา เอวํ พฺยากาสิ – ‘‘ภิกฺขเว, โส ตาว กาโก อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุโภสิ. อตีตกาเล หิ พาราณสิยํ เอโก กสฺสโก อตฺตโน โคณํ ทเมนฺโต ทเมตุํ นาสกฺขิ. โส หิสฺส โคโณ โถกํ คนฺตฺวา นิปชฺชิ, โปเถตฺวา อุฏฺฐาปิโตปิ โถกํ คนฺตฺวา ปุนปิ ตเถว นิปชฺชิ. โส วายมิตฺวา ตํ ทเมตุํ อสกฺโกนฺโต โกธาภิภูโต หุตฺวา ‘อิโต ทานิ ปฏฺฐาย สุขํ นิปชฺชิสฺสสี’ติ ปลาลปิณฺฑํ วิย กโรนฺโต ปลาเลน ตสฺส คีวํ ปลิเวเฐตฺวา อคฺคิมทาสิ, โคโณ ตตฺเถว ฌายิตฺวา มโต. ตทา, ภิกฺขเว, เตน กาเกน ตํ ปาปกมฺมํ กตํ. โส ตสฺส วิปาเกน ทีฆรตฺตํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน สตฺตกฺขตฺตุํ กากโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา เอวเมว อากาเส ฌายิตฺวาว มโต’’ติ.

Đức Bổn Sư cũng đã tuần tự giải thích cho các vị ấy như sau: ‘Này các Tỳ-kheo, trước hết, con quạ kia đã phải chịu đựng chính nghiệp do tự mình đã tạo. Trong thời quá khứ, tại thành Ba-la-nại, có một người nông phu trong khi dạy dỗ con bò của mình đã không thể dạy dỗ được nó. Con bò của ông ta đi được một đoạn ngắn rồi nằm xuống, dù bị đánh đập và được đỡ cho đứng dậy, nó cũng chỉ đi được một đoạn ngắn rồi lại nằm xuống y như cũ. Người ấy, sau khi cố gắng mà không thể dạy dỗ được nó, bị sân hận xâm chiếm, (bèn nói): ‘Từ nay, ngươi hãy nằm cho thoải mái đi!’. Nói rồi, ông ta làm như thể (nó là) một bó rơm, lấy rơm quấn quanh cổ nó rồi châm lửa. Con bò bị cháy và chết ngay tại chỗ. Này các Tỳ-kheo, khi ấy, người mà nay là con quạ kia đã tạo ra ác nghiệp đó. Do quả của nghiệp ấy, nó đã bị nấu trong địa ngục một thời gian dài, và do quả còn sót lại, nó đã tái sanh vào loài quạ bảy lần và đã chết do bị cháy trên hư không đúng như thế ấy’.

สาปิ, ภิกฺขเว, อิตฺถี อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุโภสิ. สา หิ อตีเต พาราณสิยํ เอกสฺส คหปติกสฺส ภริยา อุทกหรณโกฏฺฏนปจนาทีนิ สพฺพกิจฺจานิ สหตฺเถเนว อกาสิ. ตสฺสา เอโก สุนโข ตํ เคเห สพฺพกิจฺจานิ กุรุมานํ โอโลเกนฺโตว นิสีทติ. เขตฺเต ภตฺตํ หรนฺติยา ทารุปณฺณาทีนํ วา อตฺถาย อรญฺญํ คจฺฉนฺติยา ตาย สทฺธึเยว คจฺฉติ. ตํ ทิสฺวา ทหรมนุสฺสา ‘‘อมฺโภ นิกฺขนฺโต สุนขลุทฺทโก, อชฺช มยํ มํเสน ภุญฺชิสฺสามา’’ติ อุปฺปณฺเฑนฺติ. สา เตสํ กถาย มงฺกุ หุตฺวา สุนขํ เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ปลาเปติ, สุนโข นิวตฺติตฺวา ปุน อนุพนฺธติ. โส กิรสฺสา ตติเย อตฺตภาเว ภตฺตา อโหสิ, ตสฺมา สิเนหํ ฉินฺทิตุํ น สกฺโกติ. กิญฺจาปิ หิ อนมตคฺเค สํสาเร ชายา วา ปติ วา อภูตปุพฺพา นาม นตฺถิ, อวิทูเร ปน อตฺตภาเว ญาตเกสุ อธิมตฺโต สิเนโห [Pg.27] โหติ, ตสฺมา โส สุนโข ตํ วิชหิตุํ น สกฺโกติ. สา ตสฺส กุชฺฌิตฺวา เขตฺตํ สามิกสฺส ยาคุํ หรมานา รชฺชุํ อุจฺฉงฺเค ฐเปตฺวา อคมาสิ, สุนโข ตาเยว สทฺธึ คโต. สา สามิกสฺส ยาคุํ ทตฺวา ตุจฺฉกุฏํ อาทาย เอกํ อุทกฏฺฐานํ คนฺตฺวา กุฏํ วาลุกาย ปูเรตฺวา สมีเป โอโลเกตฺวา ฐิตสฺส สุนขสฺส สทฺทมกาสิ. สุนโข ‘‘จิรสฺสํ วต เม อชฺช มธุรกถา ลทฺธา’’ติ นงฺคุฏฺฐํ จาเลนฺโต ตํ อุปสงฺกมิ. สา ตํ คีวายํ ทฬฺหํ คเหตฺวา เอกาย รชฺชุโกฏิยา กุฏํ พนฺธิตฺวา เอกํ รชฺชุโกฏึ สุนขสฺส คีวายํ พนฺธิตฺวา กุฏํ อุทกาภิมุขํ ปวฏฺเฏสิ. สุนโข กุฏํ อนุพนฺธนฺโต อุทเก ปติตฺวา ตตฺเถว กาลมกาสิ. สา ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน ทีฆรตฺตํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต วาลุกกุฏํ คีวายํ พนฺธิตฺวา อุทเก ปกฺขิตฺตา กาลมกาสีติ.

Này các Tỳ-kheo, người phụ nữ kia cũng đã phải chịu đựng chính nghiệp do tự mình đã tạo. Trong thời quá khứ, tại thành Ba-la-nại, bà là vợ của một gia chủ, đã tự tay làm tất cả mọi công việc như gánh nước, giã gạo, nấu nướng, v.v... Bà có một con chó, nó thường ngồi nhìn bà trong khi bà làm mọi công việc trong nhà. Khi bà mang cơm ra ruộng, hoặc khi đi vào rừng để kiếm củi, rau, v.v..., nó đều đi cùng với bà. Thấy vậy, những người trai trẻ trêu chọc rằng: ‘Này các bạn, người thợ săn chó đã ra khỏi nhà rồi, hôm nay chúng ta sẽ được ăn thịt’. Do lời nói của họ, bà cảm thấy xấu hổ, bèn dùng đất cục, gậy gộc, v.v... đánh đập và xua đuổi con chó đi, nhưng con chó quay lại rồi lại đi theo sau. Tương truyền rằng, trong thân mạng thứ ba (về trước), nó đã là chồng của bà, vì thế nó không thể cắt đứt được ái luyến. Thật vậy, dù trong vòng luân hồi vô thỉ này, không có ai chưa từng là vợ hay là chồng của nhau, nhưng trong những thân mạng không xa, ái luyến đối với người thân quyến thường trở nên mãnh liệt hơn, vì thế con chó ấy đã không thể rời bỏ bà. Bà tức giận nó, trong khi mang cháo ra ruộng cho chồng, bà đã giắt một sợi dây vào vạt áo rồi đi. Con chó cũng đi cùng với bà. Sau khi đưa cháo cho chồng, bà lấy cái ghè không, đi đến một bến nước, xúc đầy cát vào ghè, rồi gọi con chó đang đứng nhìn ở gần đó. Con chó (nghĩ rằng): ‘Ôi, đã lâu lắm rồi, hôm nay ta mới được nghe lời nói ngọt ngào’, nó vẫy đuôi và đi đến gần bà. Bà nắm chặt cổ nó, dùng một đầu dây buộc vào cái ghè, và một đầu dây buộc vào cổ con chó, rồi lăn cái ghè về phía dòng nước. Con chó bị kéo theo cái ghè, rơi xuống nước và chết ngay tại chỗ. Do quả của nghiệp ấy, bà đã bị nấu trong địa ngục một thời gian dài, và do quả còn sót lại, trong một trăm thân mạng, bà đã chết do bị buộc một cái ghè cát vào cổ và bị ném xuống nước’.

ตุมฺเหหิปิ, ภิกฺขเว, อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุภูตํ. อตีตสฺมิญฺหิ พาราณสิวาสิโน สตฺต โคปาลกทารกา เอกสฺมึ อฏวิปเทเส สตฺตาหวาเรน คาวิโย วิจรนฺตา เอกทิวสํ คาวิโย วิจาเรตฺวา อาคจฺฉนฺตา เอกํ มหาโคธํ ทิสฺวา อนุพนฺธึสุ. โคธา ปลายิตฺวา เอกํ วมฺมิกํ ปาวิสิ. ตสฺส ปน วมฺมิกสฺส สตฺต ฉิทฺทานิ, ทารกา ‘‘มยํ ทานิ คเหตุํ น สกฺขิสฺสาม, สฺเว อาคนฺตฺวา คณฺหิสฺสามา’’ติ เอเกโก เอเกกํ สาขภงฺคมุฏฺฐึ อาทาย สตฺตปิ ชนา สตฺต ฉิทฺทานิ ปิทหิตฺวา ปกฺกมึสุ. เต ปุนทิวเส ตํ โคธํ อมนสิกตฺวา อญฺญสฺมึ ปเทเส คาวิโย วิจาเรตฺวา สตฺตเม ทิวเส คาวิโย อาทาย คจฺฉนฺตา ตํ วมฺมิกํ ทิสฺวา สตึ ปฏิลภิตฺวา ‘‘กา นุ โข ตสฺสา โคธาย ปวตฺตี’’ติ อตฺตนา อตฺตนา ปิทหิตานิ ฉิทฺทานิ วิวรึสุ. โคธา ชีวิเต นิราลยา หุตฺวา อฏฺฐิจมฺมาวเสสา ปเวธมานา นิกฺขมิ. เต ตํ ทิสฺวา อนุกมฺปํ กตฺวา ‘‘มา นํ มาเรถ, สตฺตาหํ ฉินฺนภตฺตา ชาตา’’ติ ตสฺสา ปิฏฺฐึ ปริมชฺชิตฺวา ‘‘สุเขน คจฺฉาหี’’ติ วิสฺสชฺเชสุํ. เต โคธาย อมาริตตฺตา นิรเย ตาว น ปจฺจึสุ. เต ปน สตฺต ชนา เอกโต หุตฺวา จุทฺทสสุ อตฺตภาเวสุ สตฺต สตฺต ทิวสานิ ฉินฺนภตฺตา อเหสุํ. ตทา, ภิกฺขเว, ตุมฺเหหิ สตฺตหิ โคปาลเกหิ หุตฺวา ตํ กมฺมํ กตนฺติ. เอวํ สตฺถา เตหิ ปุฏฺฐปุฏฺฐํ ปญฺหํ พฺยากาสิ.

“Này các Tỳ-kheo, chính các ngươi cũng đã thọ lãnh quả của nghiệp do chính mình đã tạo. Trong quá khứ, có bảy đứa trẻ chăn bò ở thành Ba-la-nại, chúng thay phiên nhau chăn bò trong một khu rừng, mỗi phiên bảy ngày. Một hôm, sau khi chăn bò xong và đang trên đường về, chúng thấy một con kỳ đà lớn liền đuổi theo. Con kỳ đà chạy trốn và chui vào một gò mối. Gò mối ấy lại có bảy cái hang. Bọn trẻ nói: ‘Bây giờ chúng ta không thể bắt được nó, ngày mai chúng ta sẽ đến bắt’. Rồi mỗi đứa lấy một nắm cành cây, cả bảy đứa bịt kín bảy cái hang lại rồi bỏ đi. Ngày hôm sau, chúng không nhớ gì đến con kỳ đà, lại đi chăn bò ở một nơi khác. Đến ngày thứ bảy, trong lúc lùa bò về, chúng thấy gò mối ấy mới sực nhớ lại và tự hỏi: ‘Không biết con kỳ đà ấy ra sao rồi nhỉ?’. Thế rồi, chúng mở những cái hang mà chính tay chúng đã bịt. Con kỳ đà, không còn luyến tiếc sự sống, chỉ còn da bọc xương, run rẩy bò ra. Thấy vậy, chúng động lòng trắc ẩn và nói: ‘Đừng giết nó, nó đã bị bỏ đói suốt bảy ngày rồi’. Chúng xoa lưng con kỳ đà rồi bảo: ‘Hãy đi bình an nhé’ và thả nó đi. Do không giết con kỳ đà nên chúng không bị đọa vào địa ngục. Tuy nhiên, bảy người ấy, trong mười bốn kiếp sống, đã cùng nhau chịu cảnh bị bỏ đói suốt bảy ngày. Này các Tỳ-kheo, khi ấy, chính các ngươi là bảy đứa trẻ chăn bò đã tạo ra nghiệp ấy.” Như vậy, bậc Đạo Sư đã giải đáp câu hỏi mà các vị ấy đã nêu ra.

อเถโก [Pg.28] ภิกฺขุ สตฺถารํ อาห – ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ กตฺวา อากาเส อุปฺปติตสฺสปิ สมุทฺทํ ปกฺขนฺทสฺสาปิ ปพฺพตนฺตรํ ปวิฏฺฐสฺสาปิ โมกฺโข นตฺถี’’ติ. สตฺถา ‘‘เอวเมตํ, ภิกฺขเว, อากาสาทีสุปิ เอกปเทโสปิ นตฺถิ, ยตฺถ ฐิโต ปาปกมฺมโต มุจฺเจยฺยา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Khi ấy, một vị Tỳ-kheo bạch với bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, có phải người đã làm điều ác, dù bay lên hư không, lặn xuống biển cả, hay chui vào hang núi, cũng không thể nào trốn thoát được chăng?”. Bậc Đạo Sư đáp: “Đúng vậy, này các Tỳ-kheo. Dù ở hư không hay bất cứ nơi đâu, không có một nơi nào mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp”. Nói xong, Ngài kết nối các ý lại và muốn thuyết pháp, liền nói lên kệ này:

๑๒๗.

127.

‘‘น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ, น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส;

น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส, ยตฺถฏฺฐิโต มุจฺเจยฺย ปาปกมฺมา’’ติ.

“Chẳng phải trên trời, chẳng phải giữa biển, cũng chẳng phải trốn vào hang núi, không có một nơi nào trên thế gian này mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp.”

ตสฺสตฺโถ – สเจ หิ โกจิ ‘‘อิมินา อุปาเยน ปาปกมฺมโต มุจฺจิสฺสามี’’ติ อนฺตลิกฺเข วา นิสีเทยฺย, จตุราสีติโยชนสหสฺสคมฺภีรํ มหาสมุทฺทํ วา ปวิเสยฺย, ปพฺพตนฺตเร วา นิสีเทยฺย, เนว ปาปกมฺมโต มุจฺเจยฺย. ปุรตฺถิมาทีสุ ชคติปเทเสสุ ปถวีภาเคสุ น โส วาลคฺคมตฺโตปิ โอกาโส อตฺถิ, ยตฺถ ฐิโต ปาปกมฺมโต มุจฺจิตุํ สกฺกุเณยฺยาติ.

Nghĩa là: Nếu có người nào nghĩ rằng: “Bằng phương cách này, ta sẽ thoát khỏi quả của ác nghiệp”, rồi dù người ấy có ngồi giữa hư không, hay lặn xuống đại dương sâu tám vạn bốn ngàn do-tuần, hay ngồi trong hang núi, cũng không thể nào thoát khỏi quả của ác nghiệp. Trên khắp cõi đất này, từ phương đông trở đi, không có một nơi nào, dù chỉ nhỏ bằng đầu sợi lông, mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตมหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi bài pháp thoại kết thúc, các vị Tỳ-kheo ấy đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng có mặt tại đó.

ตโยชนวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện Tayojana, phẩm thứ mười một.

๑๒. สุปฺปพุทฺธสกฺยวตฺถุ

12. Câu chuyện về vua Thích-ca Suppabuddha

น อนฺตลิกฺเขติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต สุปฺปพุทฺธํ สกฺกํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Nigrodhārāma, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Na antalikkhe”, nhân câu chuyện về vua Thích-ca Suppabuddha.

โส กิร ‘‘อยํ มม ธีตรํ ฉฑฺเฑตฺวา นิกฺขนฺโต จ, มม ปุตฺตํ ปพฺพาเชตฺวา ตสฺส เวริฏฺฐาเน ฐิโต จา’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ การเณหิ สตฺถริ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา เอกทิวสํ ‘‘น ทานิสฺส นิมนฺตนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภุญฺชิตุํ ทสฺสามี’’ติ คมนมคฺคํ ปิทหิตฺวา อนฺตรวีถิยํ สุรํ ปิวนฺโต นิสีทิ. อถสฺส สตฺถริ ภิกฺขุสงฺฆปริวุเต ตํ ฐานํ อาคเต ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ อาโรเจสุํ[Pg.29]. โส อาห – ‘‘ปุรโต คจฺฉาติ ตสฺส วเทถ, นายํ มยา มหลฺลกตโร, นาสฺส มคฺคํ ทสฺสามี’’ติ ปุนปฺปุนํ วุจฺจมาโนปิ ตเถว วตฺวา นิสีทิ. สตฺถา มาตุลสฺส สนฺติกา มคฺคํ อลภิตฺวา ตโต นิวตฺติ. โสปิ เอกํ จรปุริสํ เปเสสิ ‘‘คจฺฉ, ตสฺส กถํ สุตฺวา เอหี’’ติ. สตฺถาปิ นิวตฺตนฺโต สิตํ กตฺวา อานนฺทตฺเถเรน ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, สิตสฺส ปาตุกมฺมสฺส ปจฺจโย’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ปสฺสสิ, อานนฺท, สุปฺปพุทฺธ’’นฺติ. ปสฺสามิ, ภนฺเตติ. ภาริยํ เตน กมฺมํ กตํ มาทิสสฺส พุทฺธสฺส มคฺคํ อเทนฺเตน, อิโต สตฺตเม ทิวเส เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูเล ปถวึ ปวิสิสฺสตีติ. จรปุริโส ตํ กถํ สุตฺวา สุปฺปพุทฺธสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ มม ภาคิเนยฺเยน นิวตฺตนฺเตน วุตฺต’’นฺติ ปุฏฺโฐ ยถาสุตํ อาโรเจสิ. โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘น ทานิ มม ภาคิเนยฺยสฺส กถาย โทโส อตฺถิ, อทฺธา ยํ โส วทติ, ตํ ตเถว โหติ. เอวํ สนฺเตปิ นํ อิทานิ มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามิ. โส หิ มํ ‘สตฺตเม ทิวเส ปถวึ ปวิสิสฺสตี’ติ อนิยเมน อวตฺวา ‘เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูเล ปถวึ ปวิสิสฺสตี’’’ติ อาห. ‘‘อิโต ทานิ ปฏฺฐายาหํ ตํ ฐานํ น คมิสฺสามิ, อถ นํ ตสฺมึ ฐาเน ปถวึ อปวิสิตฺวา มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ อตฺตโน อุปโภคชาตํ สพฺพํ สตฺตภูมิกปาสาทสฺส อุปริ อาโรเปตฺวา โสปานํ หราเปตฺวา ทฺวารํ ปิทหาเปตฺวา เอเกกสฺมึ ทฺวาเร ทฺเว ทฺเว มลฺเล ฐเปตฺวา ‘‘สจาหํ ปมาเทน เหฏฺฐา โอโรหิตุกาโม โหมิ, นิวาเรยฺยาถ ม’’นฺติ วตฺวา สตฺตเม ปาสาทตเล สิริคพฺเภ นิสีทิ. สตฺถา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สุปฺปพุทฺโธ น เกวลํ ปาสาทตเล เวหาสํ อุปฺปติตฺวา อากาเส วา นิสีทตุ, นาวาย วา สมุทฺทํ ปกฺขนฺทตุ, ปพฺพตนฺตรํ วา ปวิสตุ, พุทฺธานํ กถาย ทฺวิธาภาโว นาม นตฺถิ, มยา วุตฺตฏฺฐาเนเยว โส ปถวึ ปวิสิสฺสตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vua Thiện Giác (Suppabuddha) vì hai lý do: "Vị này đã từ bỏ con gái ta mà xuất gia, và đã cho con trai ta xuất gia rồi lại đứng vào vị thế kẻ thù của nó", nên đã ôm lòng oán hận đối với Đức Bổn Sư. Một hôm, ông nghĩ: "Ta sẽ không để cho ông ta đi đến nơi thọ trai để dùng bữa", rồi chặn đường đi, ngồi uống rượu giữa đường. Khi ấy, Đức Bổn Sư cùng Tăng chúng đi đến nơi đó, có người báo cho ông: "Đức Bổn Sư đã đến". Ông nói: "Hãy đi trước và nói với ông ta rằng: 'Vị này không lớn hơn ta, ta sẽ không nhường đường cho ông ta'". Dù được thỉnh cầu nhiều lần, ông vẫn nói như vậy và ngồi yên. Đức Bổn Sư không được người cậu nhường đường nên đã quay về từ nơi đó. Vua Thiện Giác cũng sai một mật thám đi theo: "Hãy đi, nghe xem ông ta nói gì rồi trở về". Khi quay về, Đức Bổn Sư mỉm cười. Trưởng lão Ānanda hỏi: "Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười?", Đức Phật đáp: "Này Ānanda, con có thấy vua Thiện Giác không?". "Bạch Thế Tôn, con có thấy". "Do không nhường đường cho một vị Phật như ta, ông ta đã tạo một nghiệp rất nặng. Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, ông ta sẽ bị đất nuốt tại chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài". Người mật thám nghe những lời ấy, trở về trình lại cho vua Thiện Giác. Khi được hỏi: "Cháu ta đã nói gì khi quay về?", người ấy đã thuật lại đúng như những gì đã nghe. Vua Thiện Giác nghe xong, nghĩ rằng: "Lời nói của cháu ta không sai. Chắc chắn những gì ông ta nói sẽ xảy ra đúng như vậy. Dù thế, ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta. Ông ta không chỉ nói chung chung 'vào ngày thứ bảy sẽ bị đất nuốt', mà còn nói rõ 'sẽ bị đất nuốt tại chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài'. Từ nay ta sẽ không đến nơi đó. Khi ta không bị đất nuốt ở nơi đó, ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta". Nghĩ vậy, ông cho mang tất cả vật dụng của mình lên tầng trên cùng của tòa lâu đài bảy tầng, cho dỡ cầu thang, đóng chặt các cửa, đặt hai võ sĩ ở mỗi cửa và dặn rằng: "Nếu ta vì lơ đễnh mà muốn đi xuống, các ngươi hãy ngăn ta lại". Nói xong, ông ngồi trong phòng riêng sang trọng ở tầng thứ bảy của lâu đài. Đức Bổn Sư nghe chuyện ấy, liền nói: "Này các Tỳ-kheo, vua Thiện Giác không chỉ ở trên lầu cao, dù có bay lên hư không, ngồi giữa trời, hay đi thuyền ra giữa biển, hoặc vào trong hang núi, cũng không thể thoát. Lời của chư Phật không bao giờ có hai nghĩa. Ông ta sẽ bị đất nuốt đúng tại nơi Như Lai đã nói". Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết pháp bằng kệ ngôn này:

๑๒๘.

128.

‘‘น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ, น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส;

น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส, ยตฺถฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจู’’ติ.

Không phải giữa hư không, không phải giữa lòng biển, không phải khi vào ẩn trong hang núi; không có một nơi nào trên mặt đất, mà tại nơi đó, thần chết không thể xâm chiếm.

ตตฺถ [Pg.30] ยตฺถ ฐิตํ นปฺปสเหยฺย, มจฺจูติ ยสฺมึ ปเทเส ฐิตํ มรณํ นปฺปสเหยฺย นาภิภเวยฺย, เกสคฺคมตฺโตปิ ปถวิปฺปเทโส นตฺถิ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ.

Trong kệ ấy, câu "Mà tại nơi đó, thần chết không thể xâm chiếm" có nghĩa là: không có một nơi nào trên mặt đất, dù chỉ nhỏ bằng đầu sợi tóc, mà tại nơi đó cái chết không thể chế ngự, không thể xâm chiếm được người đang đứng. Phần còn lại có ý nghĩa tương tự như đã giải thích trước.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

สตฺตเม ทิวเส สตฺถุ ภิกฺขาจารมคฺคสฺส นิรุทฺธเวลาย เหฏฺฐาปาสาเท สุปฺปพุทฺธสฺส มงฺคลสฺโส อุทฺทาโม หุตฺวา ตํ ตํ ภิตฺตึ ปหริ. โส อุปริ นิสินฺโนวสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กิเมต’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘มงฺคลสฺโส อุทฺทาโม’’ติ. โส ปนสฺโส สุปฺปพุทฺธํ ทิสฺวาว สนฺนิสีทติ. อถ นํ โส คณฺหิตุกาโม หุตฺวา นิสินฺนฏฺฐานา อุฏฺฐาย ทฺวาราภิมุโข อโหสิ, ทฺวารานิ สยเมว วิวฏานิ, โสปานํ สกฏฺฐาเนเยว ฐิตํ. ทฺวาเร ฐิตา มลฺลา ตํ คีวายํ คเหตฺวา เหฏฺฐาภิมุขํ ขิปึสุ. เอเตนุปาเยน สตฺตสุปิ ตเลสุ ทฺวารานิ สยเมว วิวฏานิ, โสปานานิ ยถาฐาเน ฐิตานิ. ตตฺถ ตตฺถ มลฺลา ตํ คีวายเมว คเหตฺวา เหฏฺฐาภิมุขํ ขิปึสุ. อถ นํ เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูลํ สมฺปตฺตเมว มหาปถวี วิวรมานา ภิชฺชิตฺวา สมฺปฏิจฺฉิ, โส คนฺตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺตีติ.

Vào ngày thứ bảy, đúng vào lúc vua Thiện Giác đã chặn đường khất thực của Đức Bổn Sư, con ngựa quý của ông ở tầng dưới lâu đài bỗng trở nên hoảng loạn, đá vào các bức tường. Ông đang ngồi ở tầng trên, nghe tiếng ngựa hí, liền hỏi: "Tiếng gì vậy?". Người ta thưa: "Thưa, đó là con ngựa quý đang hoảng loạn". Con ngựa ấy chỉ yên tĩnh lại khi nhìn thấy vua Thiện Giác. Khi ấy, vì muốn bắt con ngựa, ông đứng dậy từ chỗ ngồi và đi về phía cửa. Các cánh cửa tự động mở ra, và cầu thang hiện lại ở vị trí cũ. Các võ sĩ đứng ở cửa liền nắm cổ ông và ném xuống dưới. Cứ như thế, ở cả bảy tầng, các cánh cửa đều tự động mở ra, và các cầu thang đều hiện lại ở vị trí cũ. Ở mỗi tầng, các võ sĩ đều nắm cổ ông và ném xuống dưới. Khi ông vừa rơi xuống đến chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài, mặt đất vĩ đại nứt ra, mở miệng và nuốt chửng ông. Ông đi đến và tái sanh trong địa ngục A-tỳ (Avīci).

สุปฺปพุทฺธสกฺยวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

Câu chuyện về Thích tử Thiện Giác, câu chuyện thứ mười hai.

ปาปวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Ác đã kết thúc.

นวโม วคฺโค.

Phẩm thứ chín.

๑๐. ทณฺฑวคฺโค

10. Phẩm Hình Phạt

๑. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ

1. Câu chuyện các Tỳ-kheo nhóm Lục Sư

สพฺเพ [Pg.31] ตสนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Sabbe tasantī", liên quan đến các Tỳ-kheo nhóm Lục Sư.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺตรสวคฺคิเยหิ เสนาสเน ปฏิชคฺคิเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ‘‘นิกฺขมถ, มยํ มหลฺลกตรา, อมฺหากํ เอตํ ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา เตหิ ‘‘น มยํ ทสฺสาม, อมฺเหหิ ปฐมํ ปฏิชคฺคิต’’นฺติ วุตฺเต เต ภิกฺขู ปหรึสุ. สตฺตรสวคฺคิยา มรณภยตชฺชิตา มหาวิรวํ วิรวึสุ. สตฺถา เตสํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิทํ นามา’’ติ อาโรจิเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา นาม เอวํ กตฺตพฺพํ, โย กโรติ, โส อิมํ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ ปหารทานสิกฺขาปทํ (ปาจิ. ๔๔๙ อาทโย) ปญฺญาเปตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ‘ยถา อหํ, ตเถว อญฺเญปิ ทณฺฑสฺส ตสนฺติ, มจฺจุโน ภายนฺตี’ติ ญตฺวา ปโร น ปหริตพฺโพ, น ฆาเตตพฺโพ’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vào một thời, khi nhóm mười bảy vị tỳ-khưu đang dọn dẹp sàng tọa, nhóm sáu vị tỳ-khưu đến nói rằng: “Hãy đi ra, chúng tôi lớn tuổi hơn, chỗ này thuộc về chúng tôi.” Khi nhóm mười bảy vị đáp lại: “Chúng tôi không đưa, vì chúng tôi đã dọn dẹp trước,” thì nhóm sáu vị tỳ-khưu đã đánh đập họ. Nhóm mười bảy vị tỳ-khưu bị đe dọa bởi nỗi sợ chết nên đã kêu la lớn tiếng. Đức Thế Tôn nghe tiếng kêu của họ, bèn hỏi: “Tiếng gì đó?” Khi được trình bày sự việc, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, từ nay về sau, một vị tỳ-khưu không được làm như vậy. Vị nào làm vậy, vị ấy phạm tội này.” rồi chế định học giới về việc đánh đập (Pācittiya 74). Sau đó, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu nên biết rằng: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng sợ hãi hình phạt, cũng sợ hãi cái chết,’ do đó không nên đánh đập, không nên sát hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này:

๑๒๙.

129.

‘‘สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย’’ติ.

Mọi chúng sanh đều run sợ hình phạt, Mọi chúng sanh đều sợ hãi cái chết; Lấy mình làm ví dụ so sánh, Không nên đánh đập, không nên giết hại.

ตตฺถ สพฺเพ ตสนฺตีติ สพฺเพปิ สตฺตา อตฺตนิ ทณฺเฑ ปตนฺเต ตสฺส ทณฺฑสฺส ตสนฺติ. มจฺจุโนติ มรณสฺสาปิ ภายนฺติเยว. อิมิสฺสา จ เทสนาย พฺยญฺชนํ นิรวเสสํ, อตฺโถ ปน สาวเสโส. ยถา หิ รญฺญา ‘‘สพฺเพ สนฺนิปตนฺตู’’ติ เภริยา จราปิตายปิ ราชมหามตฺเต ฐเปตฺวา เสสา สนฺนิปตนฺติ, เอวมิธ ‘‘สพฺเพ ตสนฺตี’’ติ วุตฺเตปิ หตฺถาชาเนยฺโย อสฺสาชาเนยฺโย อุสภาชาเนยฺโย ขีณาสโวติ อิเม จตฺตาโร ฐเปตฺวา อวเสสาว ตสนฺตีติ เวทิตพฺพา. อิเมสุ หิ ขีณาสโว สกฺกายทิฏฺฐิยา ปหีนตฺตา มรณกสตฺตํ อปสฺสนฺโต น ภายติ, อิตเร ตโย สกฺกายทิฏฺฐิยา พลวตฺตา อตฺตโน ปฏิปกฺขภูตํ สตฺตํ อปสฺสนฺตา น ภายนฺตีติ. น หเนยฺย น ฆาตเยติ ยถา อหํ[Pg.32], เอวํ อญฺเญปิ สตฺตาติ เนว ปรํ ปหเรยฺย น ปหราเปยฺยาติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, câu ‘mọi chúng sanh đều run sợ’ có nghĩa là tất cả chúng sanh đều run sợ hình phạt khi nó giáng xuống mình. Câu ‘cái chết’ có nghĩa là họ cũng sợ hãi cái chết. Về bài pháp này, văn tự thì đầy đủ, nhưng ý nghĩa thì có phần chừa lại. Ví như khi vua cho đánh trống rao lệnh: ‘Tất cả hãy tập hợp,’ thì ngoài các vị đại thần của vua, những người còn lại đều tập hợp. Tương tự như vậy, ở đây, dù nói ‘mọi chúng sanh đều run sợ,’ nhưng cần phải hiểu rằng, ngoại trừ bốn hạng này: voi chúa, ngựa chúa, ngưu vương, và bậc lậu tận, thì những chúng sanh còn lại mới run sợ. Trong số này, bậc lậu tận không sợ hãi vì đã đoạn trừ thân kiến, không thấy có chúng sanh nào phải chết. Ba hạng còn lại không sợ hãi vì thân kiến của chúng quá mạnh mẽ, không thấy có chúng sanh nào là đối thủ của mình. Câu ‘Không nên đánh đập, không nên giết hại’ có nghĩa là: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng vậy,’ do đó không nên tự mình đánh đập người khác, cũng không nên xui khiến người khác đánh đập.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện thứ nhất về nhóm sáu vị tỳ-khưu.

๒. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ

2. Câu chuyện về nhóm sáu vị tỳ-khưu

สพฺเพ ตสนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Sabbe tasantī,’ liên quan đến nhóm sáu vị tỳ-khưu.

เตเยว เอกสฺมิญฺหิ สมเย เตเนว การเณน ปุริมสิกฺขาปเท สตฺตรสวคฺคิเย ปหรึสุ. เตเนว การเณน เตสํ ตลสตฺติกํ อุคฺคิรึสุ. อิธาปิ สตฺถา เตสํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิทํ นามา’’ติ อาโรจิเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา นาม เอวํ กตฺตพฺพํ, โย กโรติ, โส อิมํ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ ตลสตฺติกสิกฺขาปทํ (ปาจิ. ๔๕๔ อาทโย) ปญฺญาเปตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ‘ยถา อหํ, ตเถว อญฺเญปิ ทณฺฑสฺส ตสนฺติ, ยถา จ มยฺหํ, ตเถว เนสํ ชีวิตํ ปิย’นฺติ ญตฺวา ปโร น ปหริตพฺโพ น ฆาเฏตพฺโพ’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Cũng vào một thời, vì cùng một lý do như trong học giới trước, họ đã đánh đập nhóm mười bảy vị. Cũng vì lý do đó, họ đã giơ tay dọa đánh các vị ấy. Ở đây cũng vậy, đức Thế Tôn nghe tiếng kêu của họ, bèn hỏi: “Tiếng gì đó?” Khi được trình bày sự việc, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, từ nay về sau, một vị tỳ-khưu không được làm như vậy. Vị nào làm vậy, vị ấy phạm tội này.” rồi chế định học giới về việc giơ tay dọa đánh (Pācittiya 75). Sau đó, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu nên biết rằng: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng sợ hãi hình phạt; và cũng như mạng sống của ta là quý báu, mạng sống của họ cũng vậy,’ do đó không nên đánh đập, không nên sát hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này:

๑๓๐.

130.

‘‘สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพสํ ชีวิตํ ปิยํ;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย’’ติ.

Mọi chúng sanh đều run sợ hình phạt, Mạng sống đối với ai cũng quý báu; Lấy mình làm ví dụ so sánh, Không nên đánh đập, không nên giết hại.

ตตฺถ สพฺเพสํ ชีวิตํ ปิยนฺติ ขีณาสวํ ฐเปตฺวา เสสสตฺตานํ ชีวิตํ ปิยํ มธุรํ, ขีณาสโว ปน ชีวิเต วา มรเณ วา อุเปกฺขโกว โหติ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ.

Trong đó, câu ‘mạng sống đối với ai cũng quý báu’ có nghĩa là, ngoại trừ bậc lậu tận, mạng sống đối với các chúng sanh còn lại là quý báu, ngọt ngào. Còn bậc lậu tận thì có tâm xả đối với sự sống và cái chết. Phần còn lại thì tương tự như trước.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về nhóm sáu vị tỳ-khưu.

๓. สพฺพหุลกุมารกวตฺถุ

3. Câu chuyện về nhiều cậu bé

สุขกามานิ [Pg.33] ภูตานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล กุมารเก อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Sukhakāmāni bhūtāni,’ liên quan đến nhiều cậu bé.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต อนฺตรามคฺเค สมฺพหุเล กุมารเก เอกํ ฆรสปฺปชาติกํ อหึ ทณฺฑเกน ปหรนฺเต ทิสฺวา ‘‘กุมารกา กึ กโรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อหึ, ภนฺเต, ทณฺฑเกน ปหรามา’’ติ วุตฺเต ‘‘กึ การณา’’ติ ปุน ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ฑํสนภเยน, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุมฺเห ‘อตฺตโน สุขํ กริสฺสามา’ติ อิมํ ปหรนฺตา นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน สุขลาภิโน น ภวิสฺสถ. อตฺตโน สุขํ ปตฺเถนฺเตน หิ ปรํ ปหริตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một thời, khi đức Thế Tôn đang vào thành Xá-vệ để khất thực, Ngài thấy ở giữa đường có nhiều cậu bé đang dùng gậy đánh một con rắn nhà. Thấy vậy, Ngài hỏi: “Này các cậu bé, các con đang làm gì vậy?” Khi họ đáp: “Bạch Thế Tôn, chúng con đang dùng gậy đánh một con rắn,” Ngài lại hỏi: “Vì lý do gì?” Khi họ đáp: “Bạch Thế Tôn, vì sợ nó cắn,” Ngài dạy: “Các con đánh nó để mưu cầu hạnh phúc cho mình, nhưng làm vậy thì trong những nơi tái sanh, các con sẽ không được hưởng hạnh phúc. Người mong cầu hạnh phúc cho mình thì không nên làm hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên những kệ ngôn này:

๑๓๑.

131.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.

Chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc, Kẻ nào dùng gậy làm hại chúng; Mưu cầu hạnh phúc cho riêng mình, Sau khi chết, kẻ ấy không được hạnh phúc.

๑๓๒.

132.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ.

Chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc, Kẻ nào không dùng gậy làm hại chúng; Mưu cầu hạnh phúc cho riêng mình, Sau khi chết, kẻ ấy được hưởng hạnh phúc.

ตตฺถ โย ทณฺเฑนาติ โย ปุคฺคโล ทณฺเฑน วา เลฑฺฑุอาทีหิ วา วิเหเฐติ. เปจฺจ โส น ลภเต สุขนฺติ โส ปุคฺคโล ปรโลเก มนุสฺสสุขํ วา ทิพฺพสุขํ วา ปรมตฺถภูตํ วา นิพฺพานสุขํ น ลภติ. ทุติยคาถาย เปจฺจ โส ลภเตติ โส ปุคฺคโล ปรโลเก วุตฺตปฺปการํ ติวิธมฺปิ สุขํ ลภตีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu ‘kẻ nào dùng gậy’ có nghĩa là người nào làm hại bằng gậy, hoặc bằng đất cục, v.v. Câu ‘sau khi chết, kẻ ấy không được hạnh phúc’ có nghĩa là người ấy ở đời sau không đạt được hạnh phúc của cõi người, hạnh phúc của cõi trời, hay hạnh phúc tối thượng là Niết-bàn. Trong kệ thứ hai, câu ‘sau khi chết, kẻ ấy được hưởng hạnh phúc’ có nghĩa là người ấy ở đời sau đạt được cả ba loại hạnh phúc đã nói trên.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เต กุมารกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm cậu bé ấy đều an trú trong quả Tu-đà-hoàn.

สมฺพหุลกุมารกวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện thứ ba về nhiều cậu bé.

๔. โกณฺฑธานตฺเถรวตฺถุ

4. Câu chuyện về trưởng lão Koṇḍadhāna

มาโวจ ผรุสํ กญฺจีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกณฺฑธานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú ngụ tại tu viện Jetavana, đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Māvoca pharusaṃ kiñci”, nhân dịp đề cập đến Trưởng lão Koṇḍadhāna.

ตสฺส [Pg.34] กิร ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย เอกํ อิตฺถิรูปํ เถเรน สทฺธึเยว วิจรติ. ตํ เถโร น ปสฺสติ, มหาชโน ปน ปสฺสติ. อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย จรโตปิสฺส มนุสฺสา เอกํ ภิกฺขํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อยํ ตุมฺหากํ โหตุ, อยํ ปน ตุมฺหากํ สหายิกายา’’ติ วตฺวา ทุติยมฺปิ ททนฺติ.

Nghe nói rằng, kể từ ngày xuất gia của vị trưởng lão ấy, một hình ảnh người nữ luôn đi lại cùng với ngài. Vị trưởng lão không thấy hình ảnh ấy, nhưng dân chúng thì thấy. Ngay cả khi ngài đi vào làng để khất thực, người ta sau khi cúng dường một muỗng cơm, lại nói: “Bạch ngài, phần này xin dành cho ngài, còn phần này là dành cho người bạn nữ của ngài”, rồi họ cũng cúng dường lần thứ hai.

กึ ตสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล กิร ทฺเว สหายกา ภิกฺขู เอกมาตุกุจฺฉิโต นิกฺขนฺตสทิสา อติวิย สมคฺคา อเหสุํ. ทีฆายุกพุทฺธกาเล จ อนุสํวจฺฉรํ วา อนุฉมาสํ วา ภิกฺขู อุโปสถตฺถาย สนฺนิปตนฺติ. ตสฺมา เตปิ ‘‘อุโปสถคฺคํ คมิสฺสามา’’ติ วสนฏฺฐานา นิกฺขมึสุ. เต เอกา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺตเทวตา ทิสฺวา ‘‘อิเม ภิกฺขู อติวิย สมคฺคา, สกฺกา นุ โข อิเม ภินฺทิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน พาลตาย จินฺติตสมนนฺตรเมว อาคนฺตฺวา เตสุ เอเกน, ‘‘อาวุโส, มุหุตฺตํ อาคเมหิ, สรีรกิจฺเจนมฺหิ อตฺถิโก’’ติ วุตฺเต สา เทวตา เอกํ มนุสฺสิตฺถิวณฺณํ มาเปตฺวา เถรสฺส คจฺฉนฺตรํ ปวิสิตฺวา นิกฺขมนกาเล เอเกน หตฺเถน เกสกลาปํ, เอเกน นิวาสนํ สณฺฐาปยมานา ตสฺส ปิฏฺฐิโต นิกฺขมิ. โส ตํ น ปสฺสติ, ตมาคมยมาโน ปน ปุรโต ฐิตภิกฺขุ นิวตฺติตฺวา โอโลกยมาโน ตํ ตถา กตฺวา นิกฺขมนฺตํ ปสฺสิ. สา เตน ทิฏฺฐภาวํ ญตฺวา อนฺตรธายิ. อิตโร ตํ ภิกฺขุํ อตฺตโน สนฺติกํ อาคตกาเล อาห – ‘‘อาวุโส, สีลํ เต ภินฺน’’นฺติ. ‘‘นตฺถาวุโส, มยฺหํ เอวรูป’’นฺติ. อิทาเนว เต มยา ปจฺฉโต นิกฺขมมานา ตรุณอิตฺถี อิทํ นาม กโรนฺตี ทิฏฺฐา, ตฺวํ ‘‘นตฺถิ มยฺหํ เอวรูป’’นฺติ กึ วเทสีติ. โส อสนิยา มตฺถเก อวตฺถโฏ วิย มา มํ, อาวุโส, นาเสหิ, นตฺถิ มยฺหํ เอวรูปนฺติ. อิตโร ‘‘มยา สามํ อกฺขีหิ ทิฏฺฐํ, กึ ตว สทฺทหิสฺสามี’’ติ ทณฺฑโก วิย ภิชฺชิตฺวา ปกฺกามิ, อุโปสถคฺเคปิ ‘‘นาหํ อิมินา สทฺธึ อุโปสถํ กริสฺสามี’’ติ นิสีทิ. อิตโร ‘‘มยฺหํ, ภนฺเต, สีเล อณุมตฺตมฺปิ กาฬํ นตฺถี’’ติ ภิกฺขูนํ กเถสิ. โสปิ ‘‘มยา สามํ ทิฏฺฐ’’นฺติ อาห. เทวตา ตํ เตน สทฺธึ อุโปสถํ กาตุํ อนิจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘ภาริยํ มยา กมฺมํ กต’’นฺติ จินฺเตตฺวา – ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ อยฺยสฺส สีลเภโท นตฺถิ, มยา ปน วีมํสนวเสเนตํ กตํ, กโรถ เตน [Pg.35] สทฺธึ อุโปสถ’’นฺติ อาห. โส ตสฺสา อากาเส ฐตฺวา กเถนฺติยา สทฺทหิตฺวา อุโปสถํ อกาสิ, น ปน เถเร ปุพฺเพ วิย มุทุจิตฺโต อโหสิ. เอตฺตกํ เทวตาย ปุพฺพกมฺมํ.

Nghiệp quá khứ của vị ấy là gì? Nghe nói rằng, vào thời Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa, có hai vị tỳ-khưu là bạn thân, rất hòa hợp với nhau như thể được sinh ra từ cùng một bụng mẹ. Và vào thời các vị Phật sống lâu, các tỳ-khưu tụ họp để làm lễ Uposatha mỗi năm một lần hoặc mỗi sáu tháng một lần. Vì vậy, hai vị ấy cũng rời khỏi nơi ở và nói: “Chúng ta sẽ đi đến nhà Uposatha”. Một vị thiên nhân sinh ở cõi trời Tāvatiṃsa thấy hai vị ấy và suy nghĩ: “Các tỳ-khưu này rất hòa hợp, liệu có thể chia rẽ họ được không?”. Do sự ngu muội của mình, ngay sau khi suy nghĩ như vậy, vị ấy liền đến. Khi một trong hai vị tỳ-khưu nói: “Này hiền hữu, xin hãy đợi một lát, tôi cần đi vệ sinh”, vị thiên nhân ấy hóa hiện thành một người phụ nữ. Khi vị trưởng lão vào trong bụi rậm rồi đi ra, vị ấy (thiên nhân hóa nữ) đi ra từ phía sau ngài, một tay sửa búi tóc, một tay sửa y phục. Vị tỳ-khưu ấy (đi vệ sinh) không thấy cô ta, nhưng vị tỳ-khưu đang đứng đợi ở phía trước quay lại nhìn và thấy cô ta đi ra trong tư thế như vậy. Cô ta, biết mình đã bị thấy, liền biến mất. Vị kia (đang đợi), khi vị tỳ-khưu nọ đến gần mình, liền nói: “Này hiền hữu, giới của hiền hữu đã bị phá vỡ”. “Này hiền hữu, tôi không có chuyện như vậy”. “Vừa rồi tôi đã thấy một thiếu nữ đi ra từ phía sau hiền hữu, đang làm việc này việc nọ. Tại sao hiền hữu lại nói ‘tôi không có chuyện như vậy’?”. Vị tỳ-khưu kia như bị sét đánh ngang đầu, nói: “Này hiền hữu, xin đừng hủy hoại tôi, tôi không có chuyện như vậy”. Vị kia nói: “Tôi đã tự mắt mình trông thấy, làm sao tôi có thể tin hiền hữu được?”, rồi chia rẽ như một cây gậy bị bẻ gãy và bỏ đi. Tại nhà Uposatha, vị ấy cũng ngồi xuống và nghĩ: “Ta sẽ không làm lễ Uposatha cùng với người này”. Vị tỳ-khưu bị vu oan thưa với các tỳ-khưu khác: “Bạch các ngài, trong giới của con không có một tỳ vết nhỏ nào”. Vị kia cũng nói: “Chính tôi đã trông thấy”. Vị thiên nhân thấy vị tỳ-khưu kia không muốn làm lễ Uposatha cùng với bạn mình, liền suy nghĩ: “Ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề”, rồi nói: “Bạch ngài, vị tôn giả của con không có giới bị phá vỡ. Con đã làm việc này vì muốn thử thách. Xin ngài hãy làm lễ Uposatha cùng với vị ấy”. Vị tỳ-khưu kia tin lời của vị thiên nhân đang đứng nói trên không trung và đã làm lễ Uposatha, nhưng tâm của vị ấy đối với vị trưởng lão không còn mềm mỏng như trước nữa. Nghiệp quá khứ của vị thiên nhân là chừng ấy.

อายุปริโยสาเน ปน เต เถรา ยถาสุขํ เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ. เทวตา อปีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ ปจฺจิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ นิพฺพตฺติตฺวา วุทฺธิมนฺวาย สาสเน ปพฺพชิตฺวา อุปสมฺปทํ ลภิ. ตสฺส ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ตํ อิตฺถิรูปํ ตเถว ปญฺญายิ. เตเนวสฺส โกณฺฑธานตฺเถโรติ นามํ กรึสุ. ตํ ตถาวิจรนฺตํ ทิสฺวา ภิกฺขู อนาถปิณฺฑิกํ อาหํสุ – ‘‘มหาเสฏฺฐิ, อิมํ ทุสฺสีลํ ตว วิหารา นีหร. อิมญฺหิ นิสฺสาย เสสภิกฺขูนํ อยโส อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติ. กึ ปน, ภนฺเต, สตฺถา วิหาเร นตฺถีติ? อตฺถิ อุปาสกาติ. เตน หิ, ภนฺเต, สตฺถาว ชานิสฺสตีติ. ภิกฺขู คนฺตฺวา วิสาขายปิ ตเถว กเถสุํ. สาปิ เนสํ ตเถว ปฏิวจนํ อทาสิ.

Tuy nhiên, khi hết tuổi thọ, các vị trưởng lão ấy đã tái sinh ở cõi trời tùy theo ý muốn. Vị thiên nhân tái sinh trong địa ngục Avīci, bị thiêu đốt ở đó trong suốt một Phật kỳ, rồi trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, vị ấy tái sinh ở Sāvatthī, sau khi lớn lên đã xuất gia trong giáo pháp và thọ cụ túc giới. Kể từ ngày xuất gia của vị ấy, hình ảnh người nữ kia cũng hiện ra y như vậy. Do đó, người ta đặt tên cho vị ấy là Trưởng lão Koṇḍadhāna. Thấy vị ấy đi lại như vậy, các tỳ-khưu nói với ông Anāthapiṇḍika: “Này đại trưởng giả, hãy đuổi vị tỳ-khưu vô giới này ra khỏi tu viện của ông. Vì nương vào vị này mà các tỳ-khưu khác sẽ bị tai tiếng”. “Bạch các ngài, nhưng chẳng phải Bậc Đạo Sư không có ở trong tu viện hay sao?”. “Thưa cư sĩ, Ngài có ở đây”. “Nếu vậy, bạch các ngài, chính Bậc Đạo Sư sẽ biết rõ”. Các tỳ-khưu đi đến và cũng nói với bà Visākhā như vậy. Bà ấy cũng trả lời họ y như thế.

ภิกฺขูปิ เตหิ อสมฺปฏิจฺฉิตวจนา รญฺโญ อาโรเจสุํ – ‘‘มหาราช, โกณฺฑธานตฺเถโร เอกํ อิตฺถึ คเหตฺวา วิจรนฺโต สพฺเพสํ อยสํ อุปฺปาเทสิ, ตํ ตุมฺหากํ วิชิตา นีหรถา’’ติ. ‘‘กหํ ปน โส, ภนฺเต’’ติ? ‘‘วิหาเร, มหาราชา’’ติ. ‘‘กตรสฺมึ เสนาสเน วิหรตี’’ติ? ‘‘อสุกสฺมึ นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, อหํ ตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ โส สายนฺหสมเย วิหารํ คนฺตฺวา ตํ เสนาสนํ ปุริเสหิ ปริกฺขิปาเปตฺวา เถรสฺส วสนฏฺฐานาภิมุโข อคมาสิ. เถโร มหาสทฺทํ สุตฺวา วิหารา นิกฺขมิตฺวา ปมุเข อฏฺฐาสิ. ตมฺปิสฺส อิตฺถิรูปํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตํ ราชา อทฺทส. เถโร รญฺโญ อาคมนํ ญตฺวา วิหารํ อภิรุหิตฺวา นิสีทิ. ราชา เถรํ น วนฺทิ, ตมฺปิ อิตฺถึ นาทฺทส. โส ทฺวารนฺตเรปิ เหฏฺฐามญฺเจปิ โอโลเกนฺโต อทิสฺวาว เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน เอกํ อิตฺถึ อทฺทสํ, กหํ สา’’ติ? ‘‘น ปสฺสามิ, มหาราชา’’ติ. ‘‘อิทานิ มยา ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตา ทิฏฺฐา’’ติ วุตฺเตปิ ‘‘อหํ น ปสฺสามิ’’จฺเจวาห. ราชา ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิโต ตาว นิกฺขมถา’’ติ อาห. เถเร นิกฺขมิตฺวา ปมุเข ฐิเต ปุน สา เถรสฺส ปิฏฺฐิปสฺเส อฏฺฐาสิ. ราชา ตํ ทิสฺวา ปุน อุปริตลํ อภิรุหิ, ตสฺส อาคตภาวํ ญตฺวา เถโร นิสีทิ. ปุน ราชา ตํ สพฺพฏฺฐาเนสุ โอโลเกนฺโตปิ อทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, กหํ สา อิตฺถี’’ติ ปุน เถรํ [Pg.36] ปุจฺฉิ. นาหํ ปสฺสามิ มหาราชาติ. ‘‘กึ กเถถ, ภนฺเต, มยา อิทาเนว ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตา ทิฏฺฐา’’ติ อาห. อาม, มหาราช, มหาชโนปิ ‘‘เม ปจฺฉโต ปจฺฉโต อิตฺถี วิจรตี’’ติ วทติ, อหํ ปน น ปสฺสามีติ. ราชา ‘‘ปฏิรูปเกน ภวิตพฺพ’’นฺติ สลฺลกฺเขตฺวา ปุน เถรํ, ‘‘ภนฺเต, อิโต ตาว โอตรถา’’ติ วตฺวา เถเร โอตริตฺวา ปมุเข ฐิเต ปุน ตํ ตสฺส ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตํ ทิสฺวา อุปริตลํ อภิรุหิ. ปุน นาทฺทส. โส ปุน เถรํ ปุจฺฉิตฺวา เตน ‘‘น ปสฺสามิ’’จฺเจว วุตฺเต ‘‘ปฏิรูปกเมเวต’’นฺติ นิฏฺฐํ คนฺตฺวา เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, เอวรูเป สํกิเลเส ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิโต วิจรนฺเต อญฺโญ โกจิ ตุมฺหากํ ภิกฺขํ น ทสฺสติ, นิพทฺธํ มม เคหํ ปวิสถ, อหเมว จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ เถรํ นิมนฺเตตฺวา ปกฺกามิ.

Các vị Tỳ-kheo, vì lời nói của họ không được chấp nhận, đã tâu lên vua rằng: “Tâu Đại vương, Trưởng lão Koṇḍadhāna đã dắt theo một người phụ nữ đi lại khắp nơi, gây ra tai tiếng cho tất cả chúng con, xin ngài hãy trục xuất vị ấy ra khỏi vương quốc của ngài.” “Bạch ngài, vậy vị ấy ở đâu?” “Tâu Đại vương, ở trong tịnh xá.” “Vị ấy ở tại am thất nào?” “Ở tại am thất tên là...” “Nếu vậy, các ngài cứ đi đi, trẫm sẽ bắt vị ấy.” Vua vào buổi chiều đi đến tịnh xá, cho quân lính bao vây am thất ấy, rồi tiến về phía nơi ở của vị Trưởng lão. Trưởng lão nghe tiếng động lớn, liền đi ra khỏi tịnh xá và đứng ở hiên trước. Nhà vua nhìn thấy hình ảnh người phụ nữ ấy đang đứng sau lưng vị Trưởng lão. Trưởng lão biết vua đến, liền đi lên tịnh xá và ngồi xuống. Nhà vua không đảnh lễ Trưởng lão, và cũng không nhìn thấy người phụ nữ ấy nữa. Vua nhìn vào khe cửa, nhìn xuống gầm giường, nhưng không thấy gì cả, bèn nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, con đã thấy một người phụ nữ ở nơi này, bà ấy đâu rồi?” “Tâu Đại vương, bần tăng không thấy.” Dù được nói rằng: “Vừa rồi chính con đã thấy bà ấy đứng sau lưng ngài,” vị ấy vẫn đáp: “Bần tăng không thấy.” Nhà vua suy nghĩ: “Việc này là thế nào đây?” rồi nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy tạm thời đi ra khỏi đây.” Khi Trưởng lão đi ra và đứng ở hiên trước, người phụ nữ ấy lại xuất hiện đứng sau lưng Trưởng lão. Nhà vua thấy vậy, lại đi lên lầu trên. Trưởng lão biết vua đã đến, liền ngồi xuống. Nhà vua lại tìm kiếm người phụ nữ ấy khắp mọi nơi nhưng không thấy, bèn hỏi lại Trưởng lão: “Bạch ngài, người phụ nữ ấy đâu rồi?” “Bần tăng không thấy, tâu Đại vương.” “Bạch ngài, ngài nói gì vậy? Chính con vừa mới thấy bà ấy đứng sau lưng ngài.” “Vâng, tâu Đại vương, nhiều người cũng nói rằng: ‘Có một người phụ nữ đi theo sau lưng tôi,’ nhưng bần tăng thì không thấy.” Nhà vua nhận ra: “Chắc hẳn đây là một hình ảnh giả tạo,” rồi lại nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, xin ngài hãy tạm thời đi xuống khỏi đây.” Khi Trưởng lão đi xuống và đứng ở hiên trước, nhà vua lại thấy người phụ nữ ấy đứng sau lưng ngài, bèn đi lên lầu trên. Lại không thấy nữa. Vua lại hỏi Trưởng lão, và khi vị ấy vẫn trả lời “Bần tăng không thấy,” vua đi đến kết luận: “Đây chỉ là một hình ảnh giả tạo,” rồi nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, khi một sự ô uế như vậy đi theo sau lưng ngài, sẽ không có ai khác cúng dường vật thực cho ngài. Xin ngài hãy thường xuyên vào cung của trẫm, chính trẫm sẽ hộ độ ngài bằng bốn món vật dụng.” Nói xong, nhà vua thỉnh mời Trưởng lão rồi ra về.

ภิกฺขู ‘‘ปสฺสถาวุโส, รญฺโญ ปาปกิริยํ, ‘เอตํ วิหารโต นีหรา’ติ วุตฺเต อาคนฺตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ นิมนฺเตตฺวา คโต’’ติ อุชฺฌายึสุ. ตมฺปิ เถรํ อาหํสุ – ‘‘อมฺโภ, ทุสฺสีล, อิทานิสิ ราชโกณฺโฑ ชาโต’’ติ. โสปิ ปุพฺเพ ภิกฺขู กิญฺจิ วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘ตุมฺเห ทุสฺสีลา, ตุมฺเห โกณฺฑา, ตุมฺเห อิตฺถึ คเหตฺวา วิจรถา’’ติ อาห. เต คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, โกณฺฑธานตฺเถโร อมฺเหหิ วุตฺโต อมฺเห ‘ทุสฺสีลา’ติอาทีนิ วตฺวา อกฺโกสตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, เอวํ วเทสี’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ‘‘มยา สทฺธึ กถิตการณา’’ติ. ‘‘ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อิมินา สทฺธึ กสฺมา กเถถา’’ติ. ‘‘อิมสฺส ปจฺฉโต อิตฺถึ วิจรนฺตึ ทิสฺวา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิเม กิร ตยา สทฺธึ อิตฺถึ วิจรนฺตึ ทิสฺวา วทนฺติ, ตฺวํ กสฺมา กเถสิ, เอเต ตาว ทิสฺวา กเถนฺติ. ตฺวํ อทิสฺวาว อิเมหิ สทฺธึ กสฺมา กเถสิ, นนุ ปุพฺเพ ตเวว ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย อิทํ ชาตํ, อิทานิ กสฺมา ปุน ปาปิกํ ทิฏฺฐึ คณฺหาสี’’ติ. ภิกฺขู ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อิมินา ปุพฺเพ กต’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. อถ เนสํ สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อิทํ ปาปกมฺมํ นิสฺสาย ตฺวํ อิมํ วิปฺปการํ ปตฺโต, อิทานิ เต ปุน ตถารูปํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ คเหตุํ น ยุตฺตํ, มา ปุน ภิกฺขูหิ สทฺธึ กิญฺจิ กเถหิ, นิสฺสทฺโท มุขวฏฺฏิยํ ฉินฺนกํสถาลสทิโส โหหิ, เอวํ กโรนฺโต นิพฺพานปฺปตฺโต นาม ภวิสฺสตี’’ติ [Pg.37] วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Các vị Tỳ-kheo phàn nàn: “Này chư hiền, hãy xem hành động xấu xa của nhà vua. Khi được yêu cầu ‘Hãy trục xuất vị này khỏi tịnh xá,’ ông ta lại đến thỉnh mời bằng bốn món vật dụng rồi ra về.” Họ cũng nói với vị Trưởng lão ấy: “Này kẻ giới hạnh xấu xa, bây giờ nhà vua đã trở thành người ngu độn rồi.” Vị ấy, trước đây không thể nói gì với các Tỳ-kheo, nay liền đáp lại: “Chính các ông mới là người giới hạnh xấu xa, chính các ông mới là người ngu độn, chính các ông mới dắt theo phụ nữ đi lại khắp nơi.” Họ bèn đi đến bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, khi chúng con nói với Trưởng lão Koṇḍadhāna, vị ấy đã mắng chửi chúng con bằng những lời như ‘giới hạnh xấu xa’...” Đức Thế Tôn cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Tỳ-kheo, có thật là con đã nói như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, là thật.” “Vì lý do gì?” “Vì họ đã nói chuyện với con.” “Này các Tỳ-kheo, tại sao các con lại nói chuyện với vị này?” “Bạch Thế Tôn, vì chúng con thấy một người phụ nữ đi theo sau lưng vị này.” “Họ nói vì thấy một người phụ nữ đi cùng với con. Con tại sao lại nói chuyện? Họ thấy rồi mới nói. Còn con, không thấy mà tại sao lại nói chuyện với họ? Chẳng phải trong quá khứ, chính vì tà kiến của con mà việc này đã xảy ra sao? Bây giờ tại sao con lại chấp giữ tà kiến một lần nữa?” Các vị Tỳ-kheo hỏi: “Bạch Thế Tôn, vậy trong quá khứ vị này đã làm gì?” Bấy giờ, Đức Thế Tôn kể cho họ nghe về nghiệp quá khứ của vị ấy rồi nói: “Này Tỳ-kheo, do ác nghiệp này mà con đã phải chịu sự biến đổi này. Bây giờ, con không nên chấp giữ tà kiến như vậy một lần nữa. Đừng nói bất cứ điều gì với các Tỳ-kheo nữa. Hãy im lặng như một cái bát đồng bể vành. Làm được như vậy, con sẽ được gọi là người đã chứng đắc Niết-bàn.” Nói xong, Ngài kết nối các sự kiện lại, thuyết pháp và đọc những câu kệ này:

๑๓๓.

133.

‘‘มาโวจ ผรุสํ กญฺจิ, วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุ ตํ;

ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา, ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุ ตํ.

“Chớ nói lời ác độc với bất cứ ai, bị nói, họ sẽ đáp lời lại ngươi. Lời tranh cãi quả là đau khổ, đòn trả đũa sẽ giáng xuống ngươi.”

๑๓๔.

134.

‘‘สเจ เนเรสิ อตฺตานํ, กํโส อุปหโต ยถา;

เอส ปตฺโตสิ นิพฺพานํ, สารมฺโภ เต น วิชฺชตี’’ติ.

“Nếu ngươi tự mình giữ im lặng, như chiếc cồng bể không còn vang. Ngươi đã chứng đắc Niết-bàn, nơi ngươi không còn lời tranh cãi.”

ตตฺถ มาโวจ ผรุสํ กญฺจีติ กญฺจิ เอกปุคฺคลมฺปิ ผรุสํ มา อวจ. วุตฺตาติ ตยา ปเร ‘‘ทุสฺสีลา’’ติ วุตฺตา, ตมฺปิ ตเถว ปฏิวเทยฺยุํ. สารมฺภกถาติ เอสา กรณุตฺตรา ยุคคฺคาหกถา นาม ทุกฺขา. ปฏิทณฺฑาติ กายทณฺฑาทีหิ ปรํ ปหรนฺตสฺส ตาทิสา ปฏิทณฺฑา จ ตว มตฺถเก ปเตยฺยุํ. สเจ เนเรสีติ สเจ อตฺตานํ นิจฺจลํ กาตุํ สกฺขิสฺสสิ. กํโส อุปหโต ยถาติ มุขวฏฺฏิยํ ฉินฺทิตฺวา ตลมตฺตํ กตฺวา ฐปิตกํสถาลํ วิย. ตญฺหิ หตฺถปาเทหิ วา ทณฺฑเกน วา ปหฏมฺปิ สทฺทํ น กโรติ, เอส ปตฺโตสีติ สเจ เอวรูโป ภวิตุํ สกฺขิสฺสสิ, อิมํ ปฏิปทํ ปูรยมาโน อิทานิ อปฺปตฺโตปิ เอโส นิพฺพานปฺปตฺโต นาม. สารมฺโภ เต น วิชฺชตีติ เอวํ สนฺเต จ ปน ‘‘ตฺวํ ทุสฺสีโล, ตุมฺเห ทุสฺสีลา’’ติเอวมาทิโก อุตฺตรกรณวาจาลกฺขโณ สารมฺโภปิ เต น วิชฺชติ, น ภวิสฺสติเยวาติ อตฺโถ.

Trong ấy, câu ‘māvoca pharusaṃ kañcīti’ có nghĩa là: chớ nói lời thô ác với bất kỳ một người nào. Câu ‘vuttāti’ có nghĩa là: những người bị ngươi nói là ‘hạng vô giới’, họ cũng sẽ nói lại ngươi như vậy. Câu ‘sārambhakathāti’ có nghĩa là: lời nói tranh cạnh hơn thua này là khổ đau. Câu ‘paṭidaṇḍāti’ có nghĩa là: những hình phạt đáp trả như hình phạt về thân v.v... sẽ rơi xuống đầu ngươi, là người dùng hình phạt ấy để đánh người khác. Câu ‘sace neresīti’ có nghĩa là: nếu ngươi có thể làm cho tự thân không dao động. Câu ‘kaṃso upahato yathāti’ có nghĩa là: giống như cái chậu bằng đồng đã được đặt để sau khi được làm cho chỉ còn lại cái đáy bằng cách cắt bỏ phần vành miệng. Thật vậy, vật ấy dù bị đánh bằng tay chân hay bằng gậy gộc cũng không phát ra tiếng động. Câu ‘esa pattosīti’ có nghĩa là: nếu ngươi có thể trở thành người như vậy, trong khi đang thực hành đầy đủ pháp hành này, dù hiện tại chưa chứng đắc, người ấy vẫn được gọi là đã chứng đắc Niết-bàn. Câu ‘sārambho te na vijjatīti’ có nghĩa là: và khi được như vậy, sự tranh cạnh có đặc tính là lời nói hơn thua như ‘ngươi là kẻ vô giới, các ngươi là những kẻ vô giới’ v.v... cũng không có nơi ngươi, tức là sẽ không khởi lên. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, โกณฺฑธานตฺเถโรปิ สตฺถารา ทินฺนโอวาเท ฐตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ, น จิรสฺเสว อากาเส อุปฺปติตฺวา ปฐมํ สลากํ คณฺหีติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. Trưởng lão Koṇḍadhāna cũng an trú trong lời giáo huấn do đức Đạo Sư ban cho, đã chứng đắc quả A-la-hán, và không bao lâu sau, ngài bay lên hư không và nhận được thẻ phiếu đầu tiên.

โกณฺฑธานตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Koṇḍadhāna, chương thứ tư.

๕. อุโปสถิกอิตฺถีนํ วตฺถุ

5. Câu chuyện về những người phụ nữ thọ trì Uposatha.

ยถา ทณฺเฑนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต วิสาขาทีนํ อุปาสิกานํ อุโปสถกมฺมํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Pubbārāma, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yathā daṇḍena’, nhân câu chuyện về việc thọ trì Uposatha của các nữ cận sự như bà Visākhā.

สาวตฺถิยํ [Pg.38] กิร เอกสฺมึ มหาอุโปสถทิวเส ปญฺจสตมตฺตา อิตฺถิโย อุโปสถิกา หุตฺวา วิหารํ อคมึสุ. วิสาขา ตาสุ มหลฺลกิตฺถิโย อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ, ‘‘อมฺมา, กิมตฺถํ อุโปสถิกา ชาตตฺถา’’ติ. ตาหิ ‘‘ทิพฺพสมฺปตฺตึ ปตฺเถตฺวา’’ติ วุตฺเต มชฺฌิมิตฺถิโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘สปตฺติวาสา มุจฺจนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ตรุณิตฺถิโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘ปฐมคพฺเภ ปุตฺตปฏิลาภตฺถายา’’ติ วุตฺเต กุมาริกาโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘ตรุณภาเวเยว ปติกุลคมนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ตํ สพฺพมฺปิ ตาสํ กถํ สุตฺวา ตา อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปฏิปาฏิยา อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา สตฺถา ‘‘วิสาเข อิเมสํ สตฺตานํ ชาติอาทโย นาม ทณฺฑหตฺถกโคปาลกสทิสา, ชาติ ชราย สนฺติกํ, ชรา พฺยาธิโน สนฺติกํ, พฺยาธิ มรณสฺส สนฺติกํ เปเสตฺวา มรณํ กุฐาริยา ฉินฺทนฺตา วิย ชีวิตํ ฉินฺทติ, เอวํ สนฺเตปิ วิวฏฺฏํ ปตฺเถนฺตา นาม นตฺถิ, วฏฺฏเมว ปน ปตฺเถนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, tại thành Sāvatthī, vào một ngày đại Uposatha, khoảng năm trăm người phụ nữ sau khi thọ trì Uposatha đã đi đến tu viện. Bà Visākhā đến gần những người phụ nữ lớn tuổi trong số họ và hỏi: ‘Thưa các mẹ, vì mục đích gì mà quý vị thọ trì Uposatha?’ Khi họ trả lời: ‘Vì mong cầu tài sản ở cõi trời,’ bà lại hỏi những người phụ nữ trung niên. Khi họ trả lời: ‘Để thoát khỏi cảnh chung chồng,’ bà lại hỏi những người phụ nữ trẻ. Khi họ trả lời: ‘Để có được con trai trong lần mang thai đầu lòng,’ bà lại hỏi các thiếu nữ. Khi họ trả lời: ‘Để được về nhà chồng khi còn trẻ,’ bà nghe xong tất cả những lời của họ, bèn dẫn họ đến gần đức Đạo Sư và trình bày lại tuần tự. Nghe vậy, đức Đạo Sư dạy: ‘Này Visākhā, sanh v.v... của các chúng sanh này giống như người chăn bò cầm gậy. Sanh đưa đến gần già, già đưa đến gần bệnh, bệnh đưa đến gần chết, rồi cái chết chặt đứt mạng sống như người ta chặt bằng búa. Dù vậy, không có ai mong cầu sự thoát khỏi vòng luân hồi, mà chỉ mong cầu trong vòng luân hồi mà thôi.’ Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết pháp, đọc lên kệ ngôn này:

๑๓๕.

135.

‘‘ยถา ทณฺเฑน โคปาโล, คาโว ปาเชติ โคจรํ;

เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อายุํ ปาเชนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

Như người chăn bò dùng gậy, lùa bò ra bãi ăn; Cũng vậy, già và chết, lùa mạng sống chúng sanh.

ตตฺถ ปาเชตีติ เฉโก โคปาโล เกทารนฺตรํ ปวิสนฺติโย คาโว ทณฺเฑน นิวาเรตฺวา เตเนว โปเถนฺโต สุลภติโณทกํ โคจรํ เนติ. อายุํ ปาเชนฺตีติ ชีวิตินฺทฺริยํ ฉินฺทนฺติ เขเปนฺติ. โคปาลโก วิย หิ ชรา จ มจฺจุ จ, โคคโณ วิย ชีวิตินฺทฺริยํ, โคจรภูมิ วิย มรณํ. ตตฺถ ชาติ ตาว สตฺตานํ ชีวิตินฺทฺริยํ ชราย สนฺติกํ เปเสสิ, ชรา พฺยาธิโน สนฺติกํ, พฺยาธิ มรณสฺส สนฺติกํ. ตเมว มรณํ กุฐาริยา เฉทํ วิย ฉินฺทิตฺวา คจฺฉตีติ อิทเมตฺถ โอปมฺมสมฺปฏิปาทนํ.

Trong đó, ‘pājeti’ (lùa đi) có nghĩa là: người chăn bò khéo léo dùng gậy ngăn những con bò đang đi vào giữa các bờ ruộng, rồi dùng chính cây gậy đó đánh lùa chúng đến bãi ăn có cỏ và nước dễ tìm. ‘Āyuṃ pājenti’ (lùa mạng sống) có nghĩa là: chúng chặt đứt, làm tiêu hao mạng quyền. Thật vậy, già và chết ví như người chăn bò, mạng quyền ví như đàn bò, cái chết ví như bãi ăn. Trong đó, trước hết sanh đã gửi mạng quyền của chúng sanh đến gần sự già, sự già (gửi) đến gần bệnh tật, bệnh tật (gửi) đến gần cái chết. Chính cái chết đó chặt đứt rồi đi mất như nhát chặt của chiếc búa. Đây là sự trình bày đầy đủ về ví dụ trong câu kệ này.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

อุโปสถิกอิตฺถีนํ วตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về những người phụ nữ thọ trì Uposatha, chương thứ năm.

๖. อชครเปตวตฺถุ

6. Câu chuyện về ngạ quỷ trăn.

อถ [Pg.39] ปาปานิ กมฺมานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อชครเปตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Atha pāpāni kammāni’, nhân câu chuyện về ngạ quỷ trăn.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏโต โอตรนฺโต ทิพฺเพน จกฺขุนา ปญฺจวีสติโยชนิกํ อชครเปตํ นาม อทฺทส. ตสฺส สีสโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา ปริยนฺตํ คจฺฉนฺติ, ปริยนฺตโต อุฏฺฐหิตฺวา สีสํ คจฺฉนฺติ, อุภยโต อุฏฺฐหิตฺวา มชฺเฌ โอตรนฺติ. เถโร ตํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. ลกฺขณตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย, สตฺถุ สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วตฺวา ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คตกาเล ลกฺขณตฺเถเรน ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ตตฺราหํ, อาวุโส, เอกํ เปตํ อทฺทสํ, ตสฺส เอวรูโป นาม อตฺตภาโว, อหํ ตํ ทิสฺวา ‘น วต เม เอวรูโป อตฺตภาโว ทิฏฺฐปุพฺโพ’ติ สิตํ ปาตฺวากาสิ’’นฺติ. สตฺถา ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺตี’’ติอาทีนิ (ปารา. ๒๒๘; สํ. นิ. ๒.๒๐๒) วทนฺโต เถรสฺส กถํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘มยาปิ เอโส, ภิกฺขเว, เปโต โพธิมณฺเฑเยว ทิฏฺโฐ, ‘เย จ ปน เม วจนํ น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ ตํ อหิตาย อสฺสา’ติ น กเถสึ, อิทานิ โมคฺคลฺลานํ สกฺขึ ลภิตฺวา กเถมี’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ –

Thật vậy, vào một thời, Trưởng lão Mahāmoggallāna cùng với Trưởng lão Lakkhaṇa đang đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ngài đã nhìn thấy bằng thiên nhãn một ngạ quỷ trăn dài hai mươi lăm do-tuần. Các ngọn lửa từ đầu nó bốc lên đi đến cuối thân, từ cuối thân bốc lên đi đến đầu, từ cả hai phía bốc lên rồi tụ lại ở giữa. Thấy vậy, Trưởng lão mỉm cười. Khi được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi lý do mỉm cười, ngài đáp: ‘Này hiền giả, chưa phải lúc để giải đáp câu hỏi này, hiền giả hãy hỏi tôi ở trước mặt đức Đạo Sư.’ Nói xong, sau khi đi khất thực ở Rājagaha, lúc đến trước mặt đức Đạo Sư, được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi, ngài đáp: ‘Này hiền giả, ở đó tôi đã thấy một ngạ quỷ, thân tướng của nó như thế này. Thấy nó, tôi đã mỉm cười vì nghĩ rằng: ‘Ôi, ta chưa từng thấy một thân tướng như vậy bao giờ.’’ Đức Đạo Sư, trong khi nói những lời như ‘Này các Tỳ-khưu, các vị Thinh văn của ta sống có mắt tuệ,’ đã xác nhận lời của Trưởng lão và dạy rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, chính ta cũng đã thấy ngạ quỷ này tại cội Bồ-đề, nhưng ta đã không nói ra vì nghĩ rằng: ‘Những ai không tin lời ta, điều đó sẽ không đem lại lợi ích cho họ.’ Bây giờ, có Moggallāna làm chứng, ta sẽ nói.’ Sau đó, khi được các Tỳ-khưu hỏi về tiền nghiệp của ngạ quỷ ấy, Ngài đã giải thích:

กสฺสปพุทฺธกาเล กิร สุมงฺคลเสฏฺฐิ นาม สุวณฺณิฏฺฐกาหิ ภูมึ สนฺถริตฺวา วีสติอุสภฏฺฐาเน ตตฺตเกเนว ธเนน วิหารํ กาเรตฺวา ตาวตฺตเกเนว วิหารมหํ กาเรสิ. โส เอกทิวสํ ปาโตว สตฺถุ สนฺติกํ คจฺฉนฺโต นครทฺวาเร เอกิสฺสา สาลาย กาสาวํ สสีสํ ปารุปิตฺวา กลลมกฺขิเตหิ ปาเทหิ นิปนฺนํ เอกํ โจรํ ทิสฺวา ‘‘อยํ กลลมกฺขิตปาโท รตฺตึ วิจริตฺวา ทิวา นิปนฺนมนุสฺโส ภวิสฺสตี’’ติ อาห. โจโร มุขํ วิวริตฺวา เสฏฺฐึ ทิสฺวา ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพ’’นฺติ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ เขตฺตํ ฌาเปสิ, สตฺตกฺขตฺตุํ วเช คุนฺนํ ปาเท ฉินฺทิ, สตฺตกฺขตฺตุํ เคหํ ฌาเปสิ, โส เอตฺตเกนาปิ โกปํ นิพฺพาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ตสฺส จูฬูปฏฺฐาเกน สทฺธึ มิตฺตสนฺถวํ กตฺวา ‘‘กึ [Pg.40] เต เสฏฺฐิโน ปิย’’นฺติ ปุฏฺโฐ ‘‘คนฺธกุฏิโต อญฺญํ ตสฺส ปิยตรํ นตฺถี’’ติ สุตฺวา ‘‘โหตุ, คนฺธกุฏึ ฌาเปตฺวา โกปํ นิพฺพาเปสฺสามี’’ติ สตฺถริ ปิณฺฑาย ปวิฏฺเฐ ปานียปริโภชนียฆเฏ ภินฺทิตฺวา คนฺธกุฏิยํ อคฺคึ อทาสิ. เสฏฺฐิ ‘‘คนฺธกุฏิ กิร ฌายตี’’ติ สุตฺวา อาคจฺฉนฺโต ฌามกาเล อาคนฺตฺวา คนฺธกุฏึ ฌามํ โอโลเกนฺโต วาลคฺคมตฺตมฺปิ โทมนสฺสํ อกตฺวา วามพาหุํ สมญฺชิตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน มหาอปฺโผฏนํ อปฺโผเฏสิ. อถ นํ สมีเป ฐิตา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กสฺมา, สามิ, เอตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา กตคนฺธกุฏิยา ฌามกาเล อปฺโผเฏสี’’ติ? โส อาห – ‘‘เอตฺตกํ เม, ตาตา, อคฺคิอาทีหิ อสาธารเณ พุทฺธสฺส สาสเน ธนํ นิทหิตุํ ลทฺธํ, ‘ปุนปิ เอตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา สตฺถุ คนฺธกุฏึ กาตุํ ลภิสฺสามี’ติ ตุฏฺฐมานโส อปฺโผเฏสิ’’นฺติ. โส ปุน ตตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา คนฺธกุฏึ กาเรตฺวา วีสติสหสฺสภิกฺขุปริวารสฺส สตฺถุโน ทานํ อทาสิ. ตํ ทิสฺวา โจโร จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อิมํ อมาเรตฺวา มงฺกุกาตุํ น สกฺขิสฺสามิ, โหตุ, มาเรสฺสามิ น’’นฺติ นิวาสนนฺตเร ฉุริกํ พนฺธิตฺวา สตฺตาหํ วิหาเร วิจรนฺโตปิ โอกาสํ น ลภิ. มหาเสฏฺฐิปิ สตฺต ทิวสานิ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มม เอเกน ปุริเสน สตฺตกฺขตฺตุํ เขตฺตํ ฌาปิตํ, สตฺตกฺขตฺตุํ วเช คุนฺนํ ปาทา ฉินฺนา, สตฺตกฺขตฺตุํ เคหํ ฌาปิตํ, อิทานิ คนฺธกุฏิปิ เตเนว ฌาปิตา ภวิสฺสติ, อหํ อิมสฺมึ ทาเน ปฐมํ ปตฺตึ ตสฺส ทมฺมี’’ติ.

Tương truyền, vào thời đức Phật Ca-diếp, có vị trưởng giả tên là Sumaṅgala đã cho lát nền đất bằng gạch vàng, trong một khu vực rộng hai mươi usabha, rồi cho xây dựng một ngôi tịnh xá với số tài sản tương đương, và đã cử hành lễ cúng dường tịnh xá cũng với số tài sản bấy nhiêu. Một hôm, vào lúc sáng sớm, trong khi đang đi đến yết kiến đức Thế Tôn, tại một nhà nghỉ ở cổng thành, ông trông thấy một tên trộm đang nằm ngủ, trùm tấm y màu cà-sa kín cả đầu, với đôi chân lấm lem bùn đất, bèn nói: “Người này chân dính đầy bùn, chắc là đã đi lang thang ban đêm và bây giờ đang ngủ ban ngày.” Tên trộm mở mặt ra, thấy vị trưởng giả, liền ôm lòng oán hận: “Cứ để đấy, ta sẽ biết phải làm gì với ngươi.” Rồi y đã bảy lần đốt ruộng, bảy lần chặt chân bò trong chuồng, bảy lần đốt nhà của ông. Dù vậy vẫn không nguôi được cơn giận, y kết thân với người hầu cận của vị trưởng giả và hỏi: “Trưởng giả của ngươi quý mến cái gì nhất?” Khi được trả lời: “Đối với ông ấy, không có gì quý hơn hương thất,” y nghe vậy liền nghĩ: “Được rồi, ta sẽ đốt hương thất để hả giận.” Khi đức Thế Tôn đã vào thành khất thực, y đập vỡ các ghè nước uống và nước dùng, rồi châm lửa đốt hương thất. Vị trưởng giả nghe tin: “Hình như hương thất đang cháy,” liền vội vã đến. Khi đến nơi vào lúc hương thất đang cháy, ông nhìn thấy hương thất cháy rụi mà không hề có một chút buồn rầu nào, dù chỉ bằng ngọn sợi lông. Ông co cánh tay trái lại, rồi dùng tay phải vỗ một tiếng thật to. Bấy giờ, những người đứng gần đó hỏi ông: “Thưa ngài, tại sao ngài lại vỗ tay vào lúc hương thất, vốn được xây dựng bằng bao nhiêu tài sản, đang cháy rụi như thế?” Ông đáp: “Này các con, ta đã có được cơ hội gởi gắm chừng ấy tài sản vào giáo pháp của đức Phật, nơi mà lửa và các thứ khác không thể xâm phạm. Ta vỗ tay vì vui mừng nghĩ rằng: ‘Ta sẽ lại có cơ hội bỏ ra chừng ấy tài sản để xây dựng hương thất cho đức Thế Tôn.’” Sau đó, ông lại bỏ ra một số tài sản tương đương để xây dựng lại hương thất và cúng dường vật thực đến đức Thế Tôn cùng hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng. Thấy vậy, tên trộm nghĩ: “Nếu không giết người này, ta sẽ không thể làm cho ông ta khổ sở được. Thôi được, ta sẽ giết ông ta.” Y giắt một con dao găm vào trong vạt áo rồi đi lại trong tịnh xá suốt bảy ngày mà vẫn không tìm được cơ hội. Vị đại trưởng giả cũng đã cúng dường vật thực đến chư Tăng với đức Phật là vị chủ tọa trong suốt bảy ngày. Sau đó, ông đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, có một người đã bảy lần đốt ruộng của con, bảy lần chặt chân bò trong chuồng, bảy lần đốt nhà của con. Giờ đây, hương thất chắc cũng do chính người ấy đốt. Trong buổi cúng dường này, con xin hồi hướng phần phước đầu tiên đến người ấy.”

ตํ สุตฺวา โจโร ‘‘ภาริยํ วต เม กมฺมํ กตํ, เอวํ อปราธการเก มยิ อิมสฺส โกปมตฺตมฺปิ นตฺถิ, อิมสฺมิมฺปิ ทาเน มยฺหเมว ปฐมํ ปตฺตึ เทติ, อหํ อิมสฺมึ ทุพฺภามิ, เอวรูปํ เม ปุริสํ อขมาเปนฺตสฺส เทวทณฺโฑปิ เม มตฺถเก ปเตยฺยา’’ติ คนฺตฺวา เสฏฺฐิสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, สามี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, เอวํ อยุตฺตกํ กมฺมํ มยา กตํ, ตสฺส เม ขมาหี’’ติ อาห. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘ตยา เม อิทญฺจิทญฺจ กต’’นฺติ สพฺพํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, มยา กต’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘ตฺวํ มยา น ทิฏฺฐปุพฺโพ, กสฺมา เม กุชฺฌิตฺวา เอวมกาสี’’ติ ปุจฺฉิ. โส เอกทิวสํ นครา นิกฺขนฺเตน เตน วุตฺตวจนํ สาเรตฺวา ‘‘อิมินา เม การเณน โกโป อุปฺปาทิโต’’ติ อาห. เสฏฺฐิ อตฺตนา วุตฺตํ สริตฺวา ‘‘อาม, ตาต, วุตฺตํ มยา[Pg.41], ตํ เม ขมาหี’’ติ โจรํ ขมาเปตฺวา ‘‘อุฏฺเฐหิ, ตาต, ขมามิ เต, คจฺฉ, ตาตา’’ติ อาห. สเจ เม, สามิ, ขมสิ, สปุตฺตทารํ มํ เคเห ทาสํ กโรหีติ. ตาต, ตฺวํ มยา เอตฺตเก กถิเต เอวรูปํ เฉทนํ อกาสิ, เคเห วสนฺเตน ปน สทฺธึ น สกฺกา กิญฺจิ กเถตุํ, น เม ตยา เคเห วสนฺเตน กิจฺจํ อตฺถิ, ขมามิ เต, คจฺฉ, ตาตาติ. โจโร ตํ กมฺมํ กตฺวา อายุปริโยสาเน อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺโต ทีฆรตฺตํ ตตฺถ ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อิทานิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปจฺจตีติ.

Nghe vậy, tên trộm nghĩ: “Thật vậy, ta đã tạo một nghiệp rất nặng. Đối với ta, kẻ đã gây ra tội lỗi như vậy, mà ông ấy không có một chút tức giận nào. Ngay cả trong buổi cúng dường này, ông ấy cũng hồi hướng phần phước đầu tiên cho chính ta. Ta đã hãm hại ông ấy. Nếu ta không xin lỗi một người như vậy, chắc chắn hình phạt của chư thiên cũng sẽ giáng xuống đầu ta.” Nghĩ rồi, y đi đến, phủ phục dưới chân vị trưởng giả và nói: “Thưa ngài, xin hãy tha lỗi cho tôi.” Khi được hỏi: “Việc gì đây?”, y thưa: “Thưa ngài, tôi đã làm một việc không phải lẽ như vậy, xin ngài hãy tha lỗi cho tôi về việc đó.” Bấy giờ, vị trưởng giả hỏi y tất cả mọi chuyện: “Có phải ngươi đã làm cho ta việc này việc kia không?” Khi y đáp: “Vâng, do tôi làm,” ông lại hỏi: “Ta chưa từng thấy ngươi bao giờ, tại sao ngươi lại tức giận ta mà làm như vậy?” Y liền nhắc lại lời nói mà vị trưởng giả đã thốt ra khi rời khỏi thành vào một hôm nọ và nói: “Vì lý do này mà cơn giận của tôi đã phát sinh.” Vị trưởng giả nhớ lại lời mình đã nói, liền xin lỗi tên trộm: “Phải rồi, con ạ, ta đã nói vậy. Xin hãy tha lỗi cho ta về điều đó.” Rồi ông nói: “Hãy đứng dậy, con ạ, ta tha lỗi cho con. Con hãy đi đi.” (Tên trộm thưa:) “Thưa ngài, nếu ngài tha lỗi cho tôi, xin hãy nhận tôi cùng vợ con làm nô lệ trong nhà ngài.” (Trưởng giả đáp:) “Này con, ta chỉ nói có bấy nhiêu mà con đã gây ra sự tàn phá như vậy. Nếu con sống trong nhà, chắc ta sẽ không thể nói được điều gì. Ta không cần con phải sống trong nhà ta. Ta tha lỗi cho con, con hãy đi đi.” Tên trộm sau khi làm nghiệp ấy, khi mạng chung đã tái sanh vào địa ngục Vô Gián. Sau khi bị nấu trong đó một thời gian dài, do quả báo còn sót lại, nay y đang chịu khổ ở núi Gijjhakūṭa.

เอวํ สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, พาลา นาม ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺตา น พุชฺฌนฺติ, ปจฺฉา ปน อตฺตนา กตกมฺเมหิ ฑยฺหมานา อตฺตนาว อตฺตโน ทาวคฺคิสทิสาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Như vậy, sau khi kể lại tiền nghiệp của ngạ quỷ ấy, đức Thế Tôn dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, những kẻ ngu si khi làm các nghiệp ác thì không hiểu rõ. Nhưng về sau, khi bị thiêu đốt bởi chính những nghiệp mình đã làm, họ trở thành như ngọn lửa rừng đối với chính mình.” Nói xong, Ngài kết nối các sự kiện lại và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này:

๑๓๖.

136.

‘‘อถ ปาปานิ กมฺมานิ, กรํ พาโล น พุชฺฌติ;

เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ, อคฺคิฑฑฺโฒว ตปฺปตี’’ติ.

Kẻ ngu làm nghiệp ác, Lúc làm không hiểu ra; Do nghiệp mình, kẻ trí kém, Bị thiêu đốt, khổ não, Như thể bị lửa thiêu.

ตตฺถ อถ ปาปานีติ น เกวลํ พาโล โกธวเสน ปาปานิ กโรติ, กโรนฺโตปิ ปน น พุชฺฌตีติ อตฺโถ. ปาปํ กโรนฺโต จ ‘‘ปาปํ กโรมี’’ติ อพุชฺฌนโก นาม นตฺถิ. ‘‘อิมสฺส กมฺมสฺส เอวรูโป นาม วิปาโก’’ติ อชานนตาย ‘‘น พุชฺฌตี’’ติ วุตฺตํ. เสหีติ โส เตหิ อตฺตโน สนฺตเกหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ นิปฺปญฺโญ ปุคฺคโล นิรเย นิพฺพตฺติตฺวา อคฺคิฑฑฺโฒว ตปฺปตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, câu ‘atha pāpāni’ có nghĩa là: không chỉ kẻ ngu do sân hận mà làm các điều ác, mà còn có nghĩa là trong khi làm, y không hiểu rõ. Không có ai khi làm điều ác mà lại không biết rằng: “Ta đang làm điều ác.” Sở dĩ nói là ‘không hiểu được’ là vì không biết rằng: “Quả báo của nghiệp này là như thế này.” Câu ‘sehi’ có nghĩa là: người có trí tuệ thấp kém, không có tuệ giác ấy, do chính những nghiệp thuộc về mình, sau khi tái sanh vào địa ngục, bị thiêu đốt, khổ não như thể bị lửa cháy.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều chúng sanh đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên.

อชครเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện ngạ quỷ rắn trăn là chuyện thứ sáu.

๗. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ

7. Câu chuyện về Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên

โย ทณฺเฑนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú ngụ tại tu viện Trúc Lâm, Đức Bổn Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yo daṇḍena...', nhân câu chuyện về Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ติตฺถิยา สนฺนิปติตฺวา มนฺเตสุํ – ‘‘ชานาถาวุโส, ‘เกน การเณน สมณสฺส โคตมสฺส ลาภสกฺกาโร มหา หุตฺวา นิพฺพตฺโต’ติ[Pg.42]. มยํ น ชานาม, ตุมฺเห ปน ชานาถาติ. อาม, ชานาม, มหาโมคฺคลฺลานํ นาม เอกํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน. โส หิ เทวโลกํ คนฺตฺวา เทวตาหิ กตกมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา อาคนฺตฺวา มนุสฺสานํ กเถติ ‘อิทํ นาม กตฺวา เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภนฺตี’ติ. นิรเย นิพฺพตฺตานมฺปิ กมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา อาคนฺตฺวา มนุสฺสานํ กเถติ ‘อิทํ นาม กตฺวา เอวรูปํ ทุกฺขํ อนุภวนฺตี’ติ. มนุสฺสา ตสฺส กถํ สุตฺวา มหนฺตํ ลาภสกฺการํ อภิหรนฺติ, สเจ ตํ มาเรตุํ สกฺขิสฺสาม, โส ลาภสกฺกาโร อมฺหากํ นิพฺพตฺติสฺสตี’’ติ. เต ‘‘อตฺเถโก อุปาโย’’ติ สพฺเพ เอกจฺฉนฺทา หุตฺวา ‘‘ยํกิญฺจิ กตฺวา ตํ มาราเปสฺสามา’’ติ อตฺตโน อุปฏฺฐาเก สมาทเปตฺวา กหาปณสหสฺสํ ลภิตฺวา ปุริสฆาตกมฺมํ กตฺวา จรนฺเต โจเร ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร นาม กาฬสิลายํ วสติ, ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ มาเรถา’’ติ เตสํ กหาปเณ อทํสุ. โจรา ธนโลเภน สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ‘‘เถรํ มาเรสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา ตสฺส วสนฏฺฐานํ ปริวาเรสุํ. เถโร เตหิ ปริกฺขิตฺตภาวํ ญตฺวา กุญฺจิกจฺฉิทฺเทน นิกฺขมิตฺวา ปกฺกามิ. เต โจรา ตํ ทิวสํ เถรํ อทิสฺวา ปุเนกทิวสํ คนฺตฺวา ปริกฺขิปึสุ. เถโร ญตฺวา กณฺณิกามณฺฑลํ ภินฺทิตฺวา อากาสํ ปกฺขนฺทิ. เอวํ เต ปฐมมาเสปิ มชฺฌิมมาเสปิ เถรํ คเหตุํ นาสกฺขึสุ. ปจฺฉิมมาเส ปน สมฺปตฺเต เถโร อตฺตนา กตกมฺมสฺส อากฑฺฒนภาวํ ญตฺวา น อปคจฺฉิ. โจรา คนฺตฺวา เถรํ คเหตฺวา ตณฺฑุลกณมตฺตานิสฺส อฏฺฐีนิ กโรนฺตา ภินฺทึสุ. อถ นํ ‘‘มโต’’ติ สญฺญาย เอกสฺมึ คุมฺพปิฏฺเฐ ขิปิตฺวา ปกฺกมึสุ.

Một thời, các du sĩ ngoại đạo tụ họp và bàn bạc với nhau: 'Này các hiền hữu, quý vị có biết vì lý do gì mà Sa-môn Cồ-đàm lại được nhiều lợi lộc và cung kính như vậy không?' 'Chúng tôi không biết, còn quý vị thì sao?' 'Vâng, chúng tôi biết. Ấy là nhờ một vị tên là Đại Mục Kiền Liên. Vị ấy đi đến cõi trời, hỏi chư thiên về nghiệp đã làm, rồi trở về nói lại cho loài người rằng: 'Làm nghiệp này, được hưởng sự thành tựu như thế này'. Vị ấy cũng hỏi về nghiệp của những chúng sanh tái sanh trong địa ngục, rồi trở về nói lại cho loài người rằng: 'Làm nghiệp này, phải chịu khổ đau như thế này'. Loài người nghe lời của vị ấy, bèn dâng cúng nhiều lợi lộc và vật phẩm. Nếu chúng ta có thể giết được ông ta, thì lợi lộc và sự cung kính ấy sẽ đến với chúng ta.' Họ đồng lòng với nhau: 'Có một phương kế', rồi tất cả cùng chung một ý nghĩ: 'Bằng cách nào đó, chúng ta sẽ sai người giết ông ta.' Sau khi thuyết phục các thí chủ của mình, họ nhận được một ngàn đồng kahāpaṇa, rồi cho gọi những tên cướp chuyên nghề giết người và nói: 'Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên đang ở tại Kāḷasilā. Hãy đến đó và giết ông ta,' rồi trao tiền cho chúng. Lũ cướp vì tham tiền nên đã nhận lời. Chúng đi đến và bao vây nơi ở của Trưởng lão, nói rằng: 'Chúng ta sẽ giết Trưởng lão'. Trưởng lão biết mình bị bao vây, liền thoát ra qua lỗ khóa và bỏ đi. Ngày hôm đó, lũ cướp không thấy Trưởng lão, một ngày khác chúng lại đến bao vây. Trưởng lão biết được, liền phá vỡ nóc nhà và bay lên hư không. Cứ như thế, trong tháng đầu và tháng giữa, chúng không thể bắt được Trưởng lão. Nhưng khi đến tháng cuối, Trưởng lão biết được sức lôi kéo của nghiệp do chính mình đã tạo, nên ngài không bỏ đi nữa. Lũ cướp đến, bắt Trưởng lão, rồi đập nát xương của ngài thành những mảnh nhỏ như hạt tấm. Sau đó, nghĩ rằng ngài đã chết, chúng quăng ngài vào một bụi rậm rồi bỏ đi.

เถโร ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิตฺวาว ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ อตฺตภาวํ ฌานเวฐเนน เวเฐตฺวา ถิรํ กตฺวา อากาเสน สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘ปรินิพฺพายิสฺสสิ, โมคฺคลฺลานา’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กตฺถ คนฺตฺวา’’ติ? ‘‘กาฬสิลาปเทสํ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ, โมคฺคลฺลาน, มยฺหํ ธมฺมํ กเถตฺวา ยาหิ. ตาทิสสฺส หิ เม สาวกสฺส อิทานิ ทสฺสนํ นตฺถีติ. โส ‘‘เอวํ กริสฺสามิ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา ปรินิพฺพานทิวเส สาริปุตฺตตฺเถโร วิย นานปฺปการา อิทฺธิโย กตฺวา ธมฺมํ กเถตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา [Pg.43] กาฬสิลาฏวึ คนฺตฺวา ปรินิพฺพายิ. ‘‘เถรํ กิร โจรา มาเรสุ’’นฺติ อยมฺปิ กถา สกลชมฺพุทีเป ปตฺถริ. ราชา อชาตสตฺตุ โจเร ปริเยสนตฺถาย จรปุริเส ปโยเชสิ. เตสุปิ โจเรสุ สุราปาเน สุรํ ปิวนฺเตสุ เอโก เอกสฺส ปิฏฺฐึ ปหริตฺวา ปาเตสิ. โส ตํ สนฺเตชฺเชตฺวา ‘‘อมฺโภ ทุพฺพินีต, ตฺวํ กสฺมา เม ปิฏฺฐึ ปาเตสี’’ติ อาห. กึ ปน หเร ทุฏฺฐโจร, ตยา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ปฐมํ ปหโฏติ? กึ ปน มยา ปหฏภาวํ ตฺวํ น ชานาสีติ? อิติ เนสํ ‘‘มยา ปหโฏ, มยา ปหโฏ’’ติ วทนฺตานํ วจนํ สุตฺวา เต จรปุริสา เต สพฺเพ โจเร คเหตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา โจเร ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเหหิ เถโร มาริโต’’ติ? ‘‘อาม, เทวา’’ติ. ‘‘เกน ตุมฺเห อุยฺโยชิตา’’ติ? ‘‘นคฺคสมณเกหิ, เทวา’’ติ. ราชา ปญฺจสเต นคฺคสมณเก คาหาเปตฺวา ปญฺจสเตหิ โจเรหิ สทฺธึ ราชงฺคเณ นาภิปฺปมาเณสุ อาวาเฏสุ นิขณาเปตฺวา ปลาเลหิ ปฏิจฺฉาทาเปตฺวา อคฺคึ ทาเปสิ. อถ เนสํ ฌามภาวํ ญตฺวา อยนงฺคเลหิ กสาเปตฺวา สพฺเพ ขณฺฑาขณฺฑิกํ การาเปสิ.

Trưởng lão nghĩ: 'Ta sẽ nhập diệt sau khi đảnh lễ Đức Bổn Sư', rồi dùng sức thiền định quấn chặt thân thể lại cho vững chắc, bay lên hư không đến trước Đức Bổn Sư, đảnh lễ và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, con xin nhập diệt.' 'Này Mục Kiền Liên, con sẽ nhập diệt ư?' 'Vâng, bạch Thế Tôn.' 'Con sẽ đi đâu để nhập diệt?' 'Bạch Thế Tôn, tại vùng Kāḷasilā.' 'Vậy thì, này Mục Kiền Liên, hãy thuyết pháp cho ta nghe rồi hãy đi. Vì từ nay về sau, ta sẽ không còn được thấy một vị đệ tử như vậy nữa.' Ngài bạch: 'Con xin vâng lời, bạch Thế Tôn', rồi đảnh lễ Đức Bổn Sư và bay lên hư không. Giống như Trưởng lão Xá Lợi Phất trong ngày nhập diệt, ngài đã thể hiện nhiều loại thần thông khác nhau, rồi thuyết pháp. Ngài đảnh lễ Đức Bổn Sư, đi đến khu rừng Kāḷasilā và nhập diệt. Tin đồn 'Trưởng lão đã bị bọn cướp giết' lan khắp cõi Diêm Phù Đề. Vua A-xà-thế sai mật thám đi lùng bắt bọn cướp. Trong lúc bọn cướp đang uống rượu tại một quán rượu, một tên đã đánh vào lưng một tên khác làm hắn ngã xuống. Tên bị đánh dọa nạt tên kia: 'Này tên khốn, tại sao mày lại đánh vào lưng tao làm tao ngã?' Tên kia đáp: 'Này tên cướp khốn kiếp, mày là người đầu tiên đánh Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên à?' Tên này cãi lại: 'Thế mày không biết là tao đã đánh ngài sao?' Nghe chúng cãi nhau 'Tao đánh, tao đánh', các mật thám liền bắt tất cả bọn cướp và trình báo lên vua. Vua cho gọi bọn cướp đến và hỏi: 'Có phải các ngươi đã giết Trưởng lão không?' 'Tâu Đại vương, vâng ạ.' 'Ai đã xúi giục các ngươi?' 'Tâu Đại vương, là các lõa thể ngoại đạo.' Vua cho bắt năm trăm lõa thể ngoại đạo cùng với năm trăm tên cướp, cho đào những cái hố sâu đến rốn ở sân vua và chôn chúng xuống, rồi cho phủ rơm lên và châm lửa đốt. Sau khi biết chúng đã cháy, vua cho dùng cày sắt cày nát tất cả thành từng mảnh.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร อตฺตโน อนนุรูปเมว มรณํ ปตฺโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน อิมสฺเสว อตฺตภาวสฺส อนนุรูปํ มรณํ ปตฺโต, ปุพฺเพ ปน เตน กตสฺส กมฺมสฺส อนุรูปเมว มรณํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา ‘‘กึ ปนสฺส, ภนฺเต, ปุพฺพกมฺม’’นฺติ ปุฏฺโฐ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ –

Các Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: 'Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên đã phải chịu một cái chết thật không tương xứng với ngài.' Đức Bổn Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ-kheo, các con đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được bạch lại rằng: 'Về câu chuyện này...', Ngài nói: 'Này các Tỳ-kheo, cái chết của Mục Kiền Liên không tương xứng với kiếp sống này của ông ấy. Tuy nhiên, cái chết ấy lại tương xứng với nghiệp mà ông ấy đã tạo trong quá khứ.' Khi được hỏi: 'Bạch Thế Tôn, nghiệp quá khứ của ngài là gì?', Ngài đã kể lại một cách chi tiết:

อตีเต กิร พาราณสิวาสี เอโก กุลปุตฺโต สยเมว โกฏฺฏนปจนาทีนิ กมฺมานิ กโรนฺโต มาตาปิตโร ปฏิชคฺคิ. อถสฺส มาตาปิตโร นํ, ‘‘ตาต, ตฺวํ เอกโกว เคเห จ อรญฺเญ จ กมฺมํ กโรนฺโต กิลมสิ, เอกํ เต กุมาริกํ อาเนสฺสามา’’ติ วตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, น มยฺหํ เอวรูปายตฺโถ, อหํ ยาว ตุมฺเห ชีวถ, ตาว โว สหตฺถา อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ เตน ปฏิกฺขิตฺตา ปุนปฺปุนํ ตํ ยาจิตฺวา กุมาริกํ อานยึสุ. สา กติปาหเมว เต อุปฏฺฐหิตฺวา ปจฺฉา เตสํ ทสฺสนมฺปิ อนิจฺฉนฺตี ‘‘น สกฺกา ตว มาตาปิตูหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุ’’นฺติ อุชฺฌายิตฺวา ตสฺมึ [Pg.44] อตฺตโน กถํ อคฺคณฺหนฺเต ตสฺส พหิคตกาเล มกจิวากขณฺฑานิ จ ยาคุเผณญฺจ คเหตฺวา ตตฺถ ตตฺถ อากิริตฺวา เตนาคนฺตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุฏฺฐา อาห – ‘‘อิเมสํ อนฺธมหลฺลกานํ เอตํ กมฺมํ, สพฺพํ เคหํ กิลิฏฺฐํ กโรนฺตา วิจรนฺติ, น สกฺกา เอเตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุ’’นฺติ. เอวํ ตาย นํ ปุนปฺปุนํ กถยมานาย เอวรูโปปิ ปูริตปารมี สตฺโต มาตาปิตูหิ สทฺธึ ภิชฺชิ. โส ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิ เนสํ กตฺตพฺพ’’นฺติ เต โภเชตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, อสุกฏฺฐาเน นาม ตุมฺหากํ ญาตกา อาคมนํ ปจฺจาสีสนฺติ, ตตฺถ คมิสฺสามา’’ติ เต ยานกํ อาโรเปตฺวา อาทาย คจฺฉนฺโต อฏวิมชฺฌํ ปตฺตกาเล, ‘‘ตาต, รสฺมิโย คณฺหาถ, คาโว ปโตทสญฺญาย คมิสฺสนฺติ, อิมสฺมึ ฐาเน โจรา วสนฺติ, อหํ โอตรามี’’ติ ปิตุ หตฺเถ รสฺมิโย ทตฺวา โอตริตฺวา คจฺฉนฺโต สทฺทํ ปริวตฺเตตฺวา โจรานํ อุฏฺฐิตสทฺทมกาสิ. มาตาปิตโร สทฺทํ สุตฺวา ‘‘โจรา อุฏฺฐิตา’’ติ สญฺญาย, ‘‘ตาต, มยํ มหลฺลกา, ตฺวํ อตฺตานเมว รกฺขาหี’’ติ อาหํสุ. โส มาตาปิตโร ตถาวิรวนฺเตปิ โจรสทฺทํ กโรนฺโต โกฏฺเฏตฺวา มาเรตฺวา อฏวิยํ ขิปิตฺวา ปจฺจาคมิ.

Tương truyền, vào thời quá khứ, có một thiện gia nam tử sống ở thành Ba-la-nại, tự mình làm các công việc như giã gạo, nấu cơm, v.v... để phụng dưỡng cha mẹ. Bấy giờ, cha mẹ ông nói với ông rằng: “Này con, con chỉ có một mình làm việc cả trong nhà lẫn ngoài rừng nên rất vất vả, chúng ta sẽ cưới cho con một cô thiếu nữ.” Mặc dù ông đã từ chối rằng: “Thưa cha mẹ, con không cần việc như vậy. Chừng nào cha mẹ còn sống, con sẽ tự tay phụng dưỡng cha mẹ,” nhưng họ vẫn năn nỉ ông nhiều lần và đã cưới về một cô thiếu nữ. Cô ấy chỉ hầu hạ cha mẹ chồng được vài ngày, sau đó ngay cả việc nhìn thấy họ cô cũng không muốn, cô cằn nhằn rằng: “Không thể nào sống chung một nơi với cha mẹ của anh được.” Khi người chồng không nghe lời mình, nhân lúc ông đi ra ngoài, cô lấy những mảnh vỏ cây và bọt cháo vứt rải rác khắp nơi. Khi ông trở về và hỏi: “Đây là cái gì vậy?”, cô đáp: “Đây là việc làm của hai ông bà già mù lòa này. Họ đi lại làm bẩn cả nhà. Không thể nào sống chung một nơi với họ được.” Vì bị cô vợ nói đi nói lại như vậy, nên ngay cả một chúng sanh đã viên mãn ba-la-mật như thế cũng đã rạn nứt tình cảm với cha mẹ. Ông ta nghĩ: “Cứ để vậy đi, ta sẽ biết việc phải làm với họ.” Sau khi cho họ ăn, ông nói: “Thưa cha mẹ, ở nơi kia có bà con của chúng ta đang mong đợi cha mẹ đến, chúng ta sẽ đi đến đó.” Ông cho họ lên xe rồi đi. Khi đi đến giữa khu rừng, ông nói: “Thưa cha, cha hãy cầm lấy dây cương, bò sẽ đi theo hiệu lệnh của roi. Nơi này có trộm cướp, con xin xuống xe.” Ông trao dây cương vào tay cha rồi xuống xe, vừa đi vừa đổi giọng, giả làm tiếng trộm cướp nổi lên. Cha mẹ ông nghe tiếng động, tưởng rằng “trộm cướp đã nổi lên” nên nói: “Này con, chúng ta đã già rồi, con hãy tự bảo vệ mình đi.” Dù cha mẹ than khóc như vậy, ông vẫn tiếp tục giả làm tiếng trộm, rồi đập đánh, giết chết họ, vứt xác trong rừng và quay trở về.

สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน เอตฺตกํ กมฺมํ กตฺวา อเนกวสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต เอวเมว โกฏฺเฏตฺวา สํจุณฺณิโต มรณํ ปตฺโต. เอวํ โมคฺคลฺลาเนน อตฺตโน กมฺมานุรูปเมว มรณํ ลทฺธํ, ปญฺจหิ โจรสเตหิ สทฺธึ ลภึสุ. อปฺปทุฏฺเฐสุ หิ ปทุสฺสนฺโต ทสหิ การเณหิ อนยพฺยสนํ ปาปุณาติเยวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Bậc Đạo Sư, sau khi kể lại tiền nghiệp ấy của vị ấy, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, Mục-kiền-liên sau khi tạo nghiệp chừng ấy, đã bị đọa trong địa ngục nhiều trăm ngàn năm, và do quả báo còn sót lại, trong một trăm kiếp sống, ngài đã bị đập nát thành tro bụi và mệnh chung đúng như vậy. Như thế, Mục-kiền-liên đã nhận lấy cái chết tương xứng với nghiệp của mình. Cùng với năm trăm tên cướp, (năm trăm người ngoại đạo) cũng đã nhận lấy (cái chết). Vì rằng, người làm hại những người không làm hại, chắc chắn sẽ gặp phải tai họa và bất hạnh do mười nguyên nhân.” Sau khi nói như vậy, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp, đã nói lên những kệ ngôn này:

๑๓๗.

137.

‘‘โย ทณฺเฑน อทณฺเฑสุ, อปฺปทุฏฺเฐสุ ทุสฺสติ;

ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานํ, ขิปฺปเมว นิคจฺฉติ.

Người nào dùng hình phạt đối với những người không đáng bị phạt, những người không làm điều ác, người ấy sẽ nhanh chóng đi đến một trong mười cảnh khổ.

๑๓๘.

138.

‘‘เวทนํ ผรุสํ ชานึ, สรีรสฺส ว เภทนํ;

ครุกํ วาปิ อาพาธํ, จิตฺตกฺเขปํ ว ปาปุเณ.

Người ấy có thể phải chịu đựng cảm thọ đau đớn khốc liệt, hoặc bị tổn thất, hoặc thân thể bị thương tổn, hoặc bị bệnh nặng, hoặc bị tâm trí rối loạn.

๑๓๙.

139.

‘‘ราชโต [Pg.45] วา อุปสคฺคํ, อพฺภกฺขานํ ว ทารุณํ;

ปริกฺขยํ ว ญาตีนํ, โภคานํ ว ปภงฺคุรํ.

Hoặc bị tai họa từ nhà vua, hoặc bị vu khống một cách tàn khốc, hoặc bà con quyến thuộc bị tiêu vong, hoặc tài sản bị tiêu hoại.

๑๔๐.

140.

‘‘อถ วาสฺส อคารานิ, อคฺคิ ฑหติ ปาวโก;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

Hoặc nhà cửa của người ấy bị lửa thiêu đốt; và sau khi thân hoại, người ngu si ấy sanh vào địa ngục.

ตตฺถ อทณฺเฑสูติ กายทณฺฑาทิรหิเตสุ ขีณาสเวสุ. อปฺปทุฏฺเฐสูติ ปเรสุ วา อตฺตนิ วา นิรปราเธสุ. ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานนฺติ ทสสุ ทุกฺขการเณสุ อญฺญตรํ การณํ. เวทนนฺติ สีสโรคาทิเภทํ ผรุสํ เวทนํ. ชานินฺติ กิจฺฉาธิคตสฺส ธนสฺส ชานึ. เภทนนฺติ หตฺถจฺเฉทาทิกํ สรีรเภทนํ. ครุกนฺติ ปกฺขหตเอกจกฺขุกปีฐสปฺปิกุณีภาวกุฏฺฐโรคาทิเภทํ ครุกาพาธํ วา. จิตฺตกฺเขปนฺติ อุมฺมาทํ. อุปสคฺคนฺติ ยสวิโลปเสนาปติฏฺฐานาทิอจฺฉินฺทนาทิกํ ราชโต อุปสคฺคํ วา. อพฺภกฺขานนฺติ อทิฏฺฐอสุตอจินฺติตปุพฺพํ ‘‘อิทํ สนฺธิจฺเฉทาทิกมฺมํ, อิทํ วา ราชาปราธิตกมฺมํ ตยา กต’’นฺติ เอวรูปํ ทารุณํ อพฺภกฺขานํ วา. ปริกฺขยํ ว ญาตีนนฺติ อตฺตโน อวสฺสโย ภวิตุํ สมตฺถานํ ญาตีนํ ปริกฺขยํ วา. ปภงฺคุรนฺติ ปภงฺคุภาวํ ปูติภาวํ. ยํ หิสฺส เคเห ธญฺญํ, ตํ ปูติภาวํ อาปชฺชติ, สุวณฺณํ องฺคารภาวํ, มุตฺตา กปฺปาสฏฺฐิภาวํ, กหาปณํ กปาลขณฺฑาทิภาวํ, ทฺวิปทจตุปฺปทา กาณกุณาทิภาวนฺติ อตฺโถ. อคฺคิ ฑหตีติ เอกสํวจฺฉเร ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อญฺญสฺมึ ฑาหเก อวิชฺชมาเนปิ อสนิอคฺคิ วา ปติตฺวา ฑหติ, อตฺตโนว ธมฺมตาย อุฏฺฐิโต ปาวโก วา ฑหติเยว. นิรยนฺติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเมสํ ทสนฺนํ ฐานานํ อญฺญตรํ ปตฺวาปิ เอกํเสน สมฺปราเย ปตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ‘‘นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ.

Trong các kệ ấy: ‘Adaṇḍesu’ nghĩa là đối với các bậc A-la-hán, những vị đã thoát khỏi các hình phạt về thân, v.v... ‘Appaduṭṭhesu’ nghĩa là đối với những người không có lỗi lầm, dù là đối với người khác hay đối với chính mình. ‘Dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ’ (một trong mười cảnh khổ) nghĩa là một trong mười nguyên nhân của sự đau khổ. ‘Vedanaṃ’ (cảm thọ) nghĩa là cảm thọ đau đớn khốc liệt như đau đầu, v.v... ‘Jāniṃ’ (tổn thất) nghĩa là sự mất mát tài sản đã khó khăn mới có được. ‘Bhedanaṃ’ (thương tổn) nghĩa là thân thể bị thương tổn như bị chặt tay, v.v... ‘Garukaṃ’ (bệnh nặng) nghĩa là bệnh tật nặng nề như bại liệt, chột một mắt, gù lưng, tàn tật, bệnh cùi, v.v... ‘Cittakkhepaṃ’ (tâm trí rối loạn) nghĩa là sự điên loạn. ‘Upasaggaṃ’ (tai họa) nghĩa là tai họa từ nhà vua như bị mất danh vọng, bị tước chức vị tướng quân, v.v... ‘Abbhakkhānaṃ’ (vu khống) nghĩa là sự vu khống tàn khốc về một việc chưa từng thấy, chưa từng nghe, chưa từng nghĩ đến, như nói rằng: “Ngươi đã làm việc này, như là phá tường khoét vách, hoặc là phạm tội với nhà vua.” ‘Parikkhayaṃ va ñātīnaṃ’ (bà con quyến thuộc bị tiêu vong) nghĩa là sự tiêu vong của những người bà con có khả năng làm chỗ nương tựa cho mình. ‘Pabhaṅguraṃ’ (tiêu hoại) nghĩa là tình trạng hư hoại, thối rữa. Chẳng hạn như lúa thóc trong nhà người ấy trở nên thối rữa, vàng biến thành than, ngọc trai biến thành hạt bông, tiền bạc biến thành mảnh sành, v.v...; còn các loài hai chân, bốn chân thì bị mù, què, v.v... đó là ý nghĩa. ‘Aggi ḍahati’ (lửa thiêu đốt) nghĩa là trong một năm bị cháy hai, ba lần; dù không có nguyên nhân gây cháy nào khác, sét cũng đánh xuống và thiêu rụi, hoặc lửa tự nhiên phát sinh và thiêu đốt. ‘Nirayaṃ’ (địa ngục): Dù đã gặp phải một trong mười cảnh khổ này ngay trong hiện tại, để chỉ rõ quả báo chắc chắn phải gánh chịu trong đời sau, nên Đức Phật đã nói: “sanh vào địa ngục”.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện Trưởng lão Đại Mục-kiền-liên là câu chuyện thứ bảy.

๘. พหุภณฺฑิกภิกฺขุวตฺถุ

8. Câu chuyện Tỳ-khưu có nhiều vật dụng

น นคฺคจริยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พหุภณฺฑิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na naggacariyā’, liên quan đến một vị Tỳ-khưu có nhiều vật dụng.

สาวตฺถิวาสี [Pg.46] กิเรโก กุฏุมฺพิโก ภริยาย กาลกตาย ปพฺพชิ. โส ปพฺพชนฺโต อตฺตโน ปริเวณญฺจ อคฺคิสาลญฺจ ภณฺฑคพฺภญฺจ กาเรตฺวา สพฺพมฺปิ ภณฺฑคพฺภํ สปฺปิมธุเตลาทีหิ ปูเรตฺวา ปพฺพชิ, ปพฺพชิตฺวา จ ปน อตฺตโน ทาเส ปกฺโกสาเปตฺวา ยถารุจิกํ อาหารํ ปจาเปตฺวา ภุญฺชติ. พหุภณฺโฑ จ พหุปริกฺขาโร จ อโหสิ. รตฺตึ อญฺญํ นิวาสนปารุปนํ โหติ, ทิวา อญฺญํ นิวาสนปารุปนํ โหติ, ทิวา อญฺญํ วิหารปจฺจนฺเต วสติ. ตสฺเสกทิวสํ จีวรปจฺจตฺถรณานิ สุกฺขาเปนฺตสฺส เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ภิกฺขู ปสฺสิตฺวา ‘‘กสฺสิมานิ, อาวุโส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘มยฺห’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส, ภควตา ติจีวรานิ อนุญฺญาตานิ, ตฺวญฺจ ปน เอวํ อปฺปิจฺฉสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา เอวํ พหุปริกฺขาโร ชาโต’’ติ ตํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อยํ ภิกฺขุ อติพหุภณฺโฑ’’ติ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตํ ภิกฺขู’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต อาห – ‘‘กสฺมา ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, มยา อปฺปิจฺฉตาย ธมฺเม เทสิเต เอวํ พหุภณฺโฑ ชาโต’’ติ. โส ตาวตฺตเกเนว กุปิโต ‘‘อิมินา ทานิ นีหาเรน จริสฺสามี’’ติ ปารุปนํ ฉฑฺเฑตฺวา ปริสมชฺเฌ เอกจีวโร อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อุปตฺถมฺภยมาโน นนุ ตฺวํ ภิกฺขุ ปุพฺเพ หิโรตฺตปฺปคเวสโก ทกรกฺขสกาเลปิ หิโรตฺตปฺปํ คเวสมาโน ทฺวาทส วสฺสานิ วิหาสิ, กสฺมา อิทานิ เอวํ ครุเก พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ปารุปนํ ฉฑฺเฑตฺวา หิโรตฺตปฺปํ ปหาย ฐิโตสีติ. โส สตฺถุ วจนํ สุตฺวา หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา ตํ จีวรํ ปารุปิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ภิกฺขู ตสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ ภควนฺตํ ยาจึสุ. ภควา อตีตํ อาหริตฺวา กเถสิ –

Nghe nói, có một gia chủ ở thành Sāvatthī, vì vợ qua đời nên đã xuất gia. Vị ấy trong khi xuất gia, đã cho xây cất tịnh thất riêng, nhà bếp, và kho chứa đồ, rồi cho chứa đầy tất cả kho bằng các vật phẩm như bơ lỏng, mật ong, dầu, v.v... rồi mới xuất gia. Và sau khi xuất gia, vị ấy cho gọi các người phục vụ của mình đến, cho nấu các món ăn theo ý thích rồi dùng. Vị ấy đã có nhiều vật dụng và nhiều vật tùy thân. Ban đêm, y nội và y khoác là một bộ khác; ban ngày lại là một bộ khác. Vị ấy sống ở cuối tu viện. Vào một ngày nọ, trong khi vị ấy đang phơi y và tọa cụ, các Tỳ-khưu đi kinh hành xem xét các sàng tọa đã trông thấy và hỏi rằng: "Thưa hiền giả, những thứ này là của ai vậy?" Khi được trả lời: "Là của tôi," các vị ấy nói: "Thưa hiền giả, Đức Thế Tôn đã cho phép ba y. Còn hiền giả, sau khi xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật là bậc thiểu dục như vậy, lại trở thành người có quá nhiều vật tùy thân." Rồi các vị ấy dẫn vị Tỳ-khưu ấy đến nơi Đức Đạo Sư và trình báo: "Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu này có quá nhiều vật dụng." Đức Đạo Sư hỏi: "Này Tỳ-khưu, có thật như vậy không?" Khi được trả lời: "Bạch Thế Tôn, là sự thật," Ngài nói: "Này Tỳ-khưu, tại sao con, trong khi Như Lai đã thuyết Pháp về sự thiểu dục, lại trở thành người có nhiều vật dụng như vậy?" Vị ấy chỉ vì bấy nhiêu lời mà nổi giận, nói rằng: "Bây giờ con sẽ hành trì theo cách này," rồi cởi bỏ y khoác, đứng giữa hội chúng chỉ với một y. Bấy giờ, Đức Đạo Sư, trong khi khích lệ vị ấy, đã nói: "Này Tỳ-khưu, há chẳng phải xưa kia con là người tìm cầu tàm quý, ngay cả trong thời làm dạ-xoa giữ nước, con cũng đã tìm cầu tàm quý và sống như vậy suốt mười hai năm hay sao? Tại sao bây giờ, sau khi xuất gia trong giáo pháp cao trọng của Đức Phật như thế này, con lại cởi bỏ y khoác giữa bốn chúng, từ bỏ tàm quý mà đứng đó?" Vị ấy nghe lời của Đức Đạo Sư, đã tái lập tàm quý, khoác lại chiếc y đó, đảnh lễ Đức Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Các Tỳ-khưu đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn làm sáng tỏ ý nghĩa của việc ấy. Đức Thế Tôn đã dẫn chuyện quá khứ và kể lại.

อตีเต กิร พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ โพธิสตฺโต ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. ตสฺส นามคฺคหณทิวเส มหึสกุมาโรติ นามํ กรึสุ. ตสฺส กนิฏฺฐภาตา จนฺทกุมาโร นาม อโหสิ. เตสํ มาตริ กาลกตาย ราชา อญฺญํ อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ. สาปิ ปุตฺตํ วิชายิ, สูริยกุมาโรติสฺส นามํ กรึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา ตุฏฺโฐ ‘‘ปุตฺตสฺส เต วรํ ทมฺมี’’ติ อาห. สาปิ โข, ‘‘เทว, อิจฺฉิตกาเล คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา ปุตฺตสฺส วยปฺปตฺตกาเล ราชานํ อาห – ‘‘เทเวน มยฺหํ ปุตฺตสฺส ชาตกาเล วโร ทินฺโน, อิทานิ เม ปุตฺตสฺส รชฺชํ เทหี’’ติ[Pg.47]. ราชา ‘‘มม ทฺเว ปุตฺตา อคฺคิกฺขนฺธา วิย ชลนฺตา วิจรนฺติ, น สกฺกา ตสฺส รชฺชํ ทาตุ’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวาปิ ตํ ปุนปฺปุนํ ยาจมานเมว ทิสฺวา ‘‘อยํ เม ปุตฺตานํ อนตฺถมฺปิ กเรยฺยา’’ติ ปุตฺเต ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาตา, อหํ สูริยกุมารสฺส ชาตกาเล วรํ อทาสึ, อิทานิสฺส มาตา รชฺชํ ยาจติ, อหํ ตสฺส น ทาตุกาโม, ตสฺส มาตา ตุมฺหากํ อนตฺถมฺปิ กเรยฺย, คจฺฉถ ตุมฺเห, อรญฺเญ วสิตฺวา มมจฺจเยนาคนฺตฺวา รชฺชํ คณฺหถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ปิตรํ วนฺทิตฺวา ปาสาทา โอตรนฺเต ราชงฺคเณ กีฬมาโน สูริยกุมาโร ทิสฺวา ตํ การณํ ญตฺวา เตหิ สทฺธึ นิกฺขมิ. เตสํ หิมวนฺตํ ปวิฏฺฐกาเล โพธิสตฺโต มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิตฺวา สูริยกุมารํ อาห – ‘‘ตาต, เอตํ สรํ คนฺตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ อมฺหากมฺปิ ปทุมินิปณฺเณหิ อุทกํ อาหรา’’ติ. โส ปน สโร เวสฺสวณฺณสฺส สนฺติกา เอเกน ทกรกฺขเสน ลทฺโธ โหติ. เวสฺสวณฺโณ จ ตํ อาห – ‘‘ฐเปตฺวา เทวธมฺมชานนเก เย จ อญฺเญ อิมํ สรํ โอตรนฺติ, เต ขาทิตุํ ลภสี’’ติ. ตโต ปฏฺฐาย โส ตํ สรํ โอติณฺโณติณฺเณ เทวธมฺเม ปุจฺฉิตฺวา อชานนฺเต ขาทติ, สูริยกุมาโรปิ ตํ สรํ อวีมํสิตฺวาว โอตริ, เตน จ ‘‘เทวธมฺเม ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิโต ‘‘เทวธมฺมา นาม จนฺทิมสูริยา’’ติ อาห. อถ นํ ‘‘ตฺวํ เทวธมฺเม น ชานาสี’’ติ อุทกํ ปเวเสตฺวา อตฺตโน ภวเน ฐเปสิ. โพธิสตฺโตปิ ตํ จิรายนฺตํ ทิสฺวา จนฺทกุมารํ เปเสสิ. โสปิ เตน ‘‘เทวธมฺเม ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิโต ‘‘เทวธมฺมา นาม จตสฺโส ทิสา’’ติ อาห. ทกรกฺขโส ตมฺปิ อุทกํ ปเวเสตฺวา ตตฺเถว ฐเปสิ.

Nghe nói, vào thời quá khứ, Bồ-tát đã nhập thai vào bụng của vị chánh hậu của vua thành Bārāṇasī. Vào ngày đặt tên cho ngài, người ta đã đặt tên là vương tử Mahiṃsaka. Em trai của ngài tên là vương tử Canda. Khi mẹ của hai vị qua đời, nhà vua đã lập một vị khác lên ngôi chánh hậu. Vị ấy cũng sanh được một người con trai, và người ta đặt tên là vương tử Sūriya. Thấy vậy, nhà vua vui mừng nói: "Trẫm ban cho con trai của khanh một điều ước." Vị ấy bèn thưa: "Tâu Đại vương, khi nào muốn, tiện thiếp sẽ nhận," rồi vào lúc con trai đến tuổi trưởng thành, bà tâu với vua rằng: "Đại vương đã ban cho con trai của tiện thiếp một điều ước vào lúc nó chào đời, bây giờ xin hãy trao vương quốc cho con trai của tiện thiếp." Dù nhà vua đã từ chối rằng: "Hai người con của trẫm đang đi lại, rực rỡ như những khối lửa, không thể trao vương quốc cho nó được," nhưng thấy bà cứ đòi hỏi nhiều lần, nhà vua nghĩ: "Bà này có thể sẽ làm hại các con của ta," rồi cho gọi các con đến, và cho họ đi, nói rằng: "Này các con, phụ hoàng đã ban một điều ước vào lúc vương tử Sūriya chào đời. Bây giờ mẹ của nó đòi vương quốc. Phụ hoàng không muốn trao cho nó. Mẹ của nó có thể sẽ làm hại các con. Các con hãy đi, sống trong rừng, sau khi phụ hoàng qua đời hãy trở về và nhận lấy vương quốc." Hai vị đảnh lễ phụ hoàng, trong khi đi xuống từ cung điện, vương tử Sūriya đang chơi trong sân vua trông thấy, biết được nguyên do, liền ra đi cùng với các anh. Vào lúc họ vào đến Hy-mã-lạp sơn, Bồ-tát rời khỏi con đường, ngồi dưới gốc một cây nọ và bảo vương tử Sūriya: "Này em, hãy đến hồ kia, tắm và uống nước, rồi cũng hãy dùng lá sen mang nước về cho chúng ta." Nhưng hồ ấy đã được một dạ-xoa giữ nước nhận từ Vessavaṇa. Và Vessavaṇa đã bảo nó rằng: "Ngoại trừ những người biết 'pháp của chư thiên', còn những ai khác xuống hồ này, ngươi được phép ăn thịt họ." Kể từ đó, nó hỏi những ai xuống hồ về 'pháp của chư thiên', và ăn thịt những người không biết. Vương tử Sūriya cũng đã xuống hồ ấy mà không suy xét. Và khi bị nó hỏi: "Ngươi có biết 'pháp của chư thiên' không?" vị ấy trả lời: "Pháp của chư thiên chính là mặt trăng và mặt trời." Bấy giờ, nó nói: "Ngươi không biết 'pháp của chư thiên'," rồi đưa vị ấy vào trong nước và giữ lại tại nơi ở của mình. Bồ-tát thấy em đi lâu, liền sai vương tử Canda đi. Vị ấy cũng bị nó hỏi: "Ngươi có biết 'pháp của chư thiên' không?" và trả lời: "Pháp của chư thiên chính là bốn phương." Dạ-xoa giữ nước cũng đưa vị ấy vào trong nước và giữ lại ở đó.

โพธิสตฺโต ตสฺมิมฺปิ จิรายนฺเต ‘‘อนฺตราเยน ภวิตพฺพ’’นฺติ สยํ คนฺตฺวา ทฺวินฺนมฺปิ โอตรณปทํเยว ทิสฺวา ‘‘อยํ สโร รกฺขสปริคฺคหิโต’’ติ ญตฺวา ขคฺคํ สนฺนยฺหิตฺวา ธนุํ คเหตฺวา อฏฺฐาสิ. รกฺขโส ตํ อโนตรนฺตํ ทิสฺวา วนกมฺมิกปุริสเวเสนาคนฺตฺวา อาห – ‘‘โภ ปุริส, ตฺวํ มคฺคกิลนฺโต, กสฺมา อิมํ สรํ โอตริตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ภิสมุลาลํ ขาทิตฺวา ปุปฺผานิ ปิลนฺธิตฺวา น คจฺฉสี’’ติ. โพธิสตฺโต ตํ ทิสฺวาว ‘‘เอส โส ยกฺโข’’ติ ญตฺวา ‘‘ตยา เม ภาตโร คหิตา’’ติ อาห. อาม, มยา คหิตาติ. กึ การณาติ? อหํ อิมํ สรํ โอติณฺโณติณฺเณ ลภามีติ[Pg.48]. กึ ปน สพฺเพว ลภสีติ? เทวธมฺมชานนเก ฐเปตฺวา อวเสเส ลภามีติ. อตฺถิ ปน เต เทวธมฺเมหิ อตฺโถติ? อาม, อตฺถีติ. อหํ กเถสฺสามีติ. เตน หิ กเถหีติ. น สกฺกา กิลิฏฺเฐน คตฺเตน กเถตุนฺติ. ยกฺโข โพธิสตฺตํ นฺหาเปตฺวา ปานียํ ปาเยตฺวา อลงฺกริตฺวา อลงฺกตมณฺฑปมชฺเฌ ปลฺลงฺกํ อาโรเปตฺวา สยมสฺส ปาทมูเล นิสีทิ. อถ นํ โพธิสตฺโต ‘‘สกฺกจฺจํ สุณาหี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bồ-tát thấy người em đi lâu, nghĩ rằng: “Chắc có điều nguy hiểm”, nên tự mình đi đến, chỉ thấy dấu chân đi xuống hồ của cả hai người em, biết rằng: “Hồ này bị dạ-xoa chiếm giữ”, bèn đeo gươm, cầm cung đứng lại. Dạ-xoa thấy ngài không xuống hồ, bèn hóa thành người làm rừng đi đến nói: “Này bạn, bạn đi đường mệt nhọc, tại sao không xuống hồ này tắm rửa, uống nước, ăn ngó sen, củ sen, kết hoa rồi hãy đi?” Bồ-tát vừa thấy liền biết đó là dạ-xoa, bèn nói: “Các em của ta đã bị ngươi bắt phải không?” “Phải, do ta bắt.” “Vì lý do gì?” “Ta bắt được tất cả những ai xuống hồ này.” “Có phải ngươi bắt được tất cả mọi người không?” “Trừ những người biết Thiên pháp, còn lại ta đều bắt được.” “Vậy ngươi có cần đến Thiên pháp không?” “Có, ta cần.” “Ta sẽ nói cho ngươi.” “Vậy thì hãy nói đi.” “Không thể nói với thân thể dơ bẩn này được.” Dạ-xoa cho Bồ-tát tắm rửa, cho uống nước, trang điểm, đưa lên bảo tọa giữa lều được trang hoàng, còn mình thì ngồi dưới chân ngài. Bấy giờ, Bồ-tát bảo dạ-xoa: “Hãy cung kính lắng nghe”, rồi nói lên kệ này:

‘‘หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺนา, สุกฺกธมฺมสมาหิตา;

สนฺโต สปฺปุริสา โลเก, เทวธมฺมาติ วุจฺจเร’’ติ. (ชา. ๑.๑.๖);

“Bậc thiện nhân trong đời, là người có tàm quý, an trú trong bạch pháp, lặng yên, được gọi là Thiên pháp.”

ยกฺโข อิมํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺโน โพธิสตฺตํ อาห – ‘‘ปณฺฑิต, อหํ เต ปสนฺโน, เอกํ ภาตรํ ทมฺมิ, กตรํ อาเนมี’’ติ? ‘‘กนิฏฺฐํ อาเนหี’’ติ. ปณฺฑิต, ตฺวํ เกวลํ เทวธมฺเม ชานาสิเยว, น ปน เตสุ วตฺตสีติ. กึ การณาติ? ยสฺมา เชฏฺฐํ ฐเปตฺวา กนิฏฺฐํ อาหราเปนฺโต เชฏฺฐาปจายิกกมฺมํ น กโรสีติ, เทวธมฺเม จาหํ ยกฺข ชานามิ, เตสุ จ วตฺตามิ. มยญฺหิ เอตํ นิสฺสาย อิมํ อรญฺญํ ปวิฏฺฐา. เอตสฺส หิ อตฺถาย อมฺหากํ ปิตรํ เอตสฺส มาตา รชฺชํ ยาจิ, อมฺหากํ ปน ปิตา ตํ วรํ อทตฺวา อมฺหากํ อนุรกฺขณตฺถาย อรญฺเญ วาสํ อนุชานิ, โส กุมาโร อนิวตฺติตฺวา อมฺเหหิ สทฺธึ อาคโต. ‘‘ตํ อรญฺเญ เอโก ยกฺโข ขาที’’ติ วุตฺเตปิ น โกจิ สทฺทหิสฺสติ. เตนาหํ ครหภยภีโต ตเมวาหราเปมีติ. ยกฺโข โพธิสตฺตสฺส ปสีทิตฺวา ‘‘สาธุ ปณฺฑิต, ตฺวเมว เทวธมฺเม ชานาสิ, เทวธมฺเมสุ จ วตฺตสี’’ติ ทฺเว ภาตโร อาเนตฺวา อทาสิ. อถ นํ โพธิสตฺโต ยกฺขภาเว อาทีนวํ กเถตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. โส เตน สุสํวิหิตารกฺโข ตสฺมึ อรญฺเญ วสิตฺวา ปิตริ กาลกเต ยกฺขํ อาทาย พาราณสึ คนฺตฺวา รชฺชํ คเหตฺวา จนฺทกุมารสฺส อุปรชฺชํ, สูริยกุมารสฺส เสนาปติฏฺฐานํ ทตฺวา ยกฺขสฺส รมณีเย ฐาเน อายตนํ การาเปตฺวา ยถา โส ลาภคฺคปฺปตฺโต โหติ, ตถา อกาสิ.

Dạ-xoa nghe pháp thoại này, sanh tâm hoan hỷ, nói với Bồ-tát: “Thưa bậc hiền trí, tôi rất hoan hỷ với ngài, tôi sẽ cho ngài một người em, tôi nên đem người nào đến?” “Hãy đem người em út đến.” “Thưa bậc hiền trí, ngài chỉ biết Thiên pháp thôi, chứ không thực hành theo đó.” “Vì lý do gì?” “Vì ngài bỏ người anh cả mà lại cho đem người em út đến, tức là ngài không làm việc kính trọng bậc trưởng thượng.” “Này dạ-xoa, ta vừa biết Thiên pháp, vừa thực hành theo đó. Chính vì người em này mà chúng ta phải vào rừng. Vì lợi ích của nó mà mẹ nó đã xin phụ vương của chúng ta cho nó được ngôi vua, nhưng phụ vương của chúng ta không cho lời hứa đó, mà cho phép chúng ta vào rừng ở để bảo vệ nhau. Vị vương tử ấy không quay về mà đã cùng đi với chúng ta. Nếu có người nói: ‘Vị ấy đã bị một dạ-xoa trong rừng ăn thịt’, thì sẽ không có ai tin. Vì thế, do sợ bị chê bai, nên ta mới cho đem chính nó về.” Dạ-xoa lại hoan hỷ với Bồ-tát, nói: “Lành thay, bậc hiền trí, chính ngài mới biết Thiên pháp và thực hành theo Thiên pháp”, rồi đem hai người em đến trao cho ngài. Bấy giờ, Bồ-tát nói về sự nguy hại của thân dạ-xoa và cho dạ-xoa an trú trong năm giới. Vị ấy được dạ-xoa bảo vệ chu đáo, sống trong khu rừng ấy. Khi phụ vương băng hà, vị ấy đem dạ-xoa về Bārāṇasī, lên ngôi vua, ban cho vương tử Canda chức vị thái tử, cho vương tử Sūriya chức vị tổng tư lệnh, cho xây dựng một nơi ở tại một địa điểm khả ái cho dạ-xoa, và làm sao cho dạ-xoa ấy được nhiều lợi lộc nhất.

สตฺถา [Pg.49] อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ‘‘ตทา รกฺขโส พหุภณฺฑิกภิกฺขุ อโหสิ, สูริยกุมาโร อานนฺโท, จนฺทกุมาโร สาริปุตฺโต, มหึสกุมาโร ปน อหเมวา’’ติ. เอวํ สตฺถา ชาตกํ กเถตฺวา ‘‘เอวํ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปุพฺเพ เทวธมฺเม คเวสมาโน หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน วิจริตฺวา อิทานิ จตุปริสมชฺเฌ อิมินา นีหาเรน ฐตฺวา มม ปุรโต ‘อปฺปิจฺโฉมฺหี’ติ วทนฺโต อยุตฺตํ อกาสิ. น หิ สาฏกปฏิกฺเขปาทิมตฺเตน สมโณ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư thuyết giảng pháp thoại này xong, kết hợp câu chuyện tiền thân: “Khi ấy, dạ-xoa là vị tỳ-khưu nhiều đồ đạc, vương tử Sūriya là Ānanda, vương tử Canda là Sāriputta, còn vương tử Mahiṃsa chính là Ta vậy.” Như vậy, Bậc Đạo Sư kể xong câu chuyện tiền thân, rồi nói: “Này tỳ-khưu, như vậy, xưa kia ông tìm cầu Thiên pháp, sống với lòng tàm quý, nay lại đứng giữa bốn chúng với cách thức này, nói trước mặt Ta rằng: ‘Tôi là người thiểu dục’, ông đã làm một việc không thích hợp. Chỉ bằng việc từ bỏ y áo v.v... thì không thể gọi là sa-môn được.” Nói xong, ngài kết hợp các mối liên quan, thuyết pháp và nói lên kệ này:

๑๔๑.

141.

‘‘น นคฺคจริยา น ชฏา น ปงฺกา, นานาสกา ถณฺฑิลสายิกา วา;

รโชชลฺลํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ, โสเธนฺติ มจฺจํ อวิติณฺณกงฺข’’นฺติ.

“Không lõa thể, bện tóc, không bùn nhơ, tuyệt thực, không nằm đất, trét bụi, không ngồi xổm tinh cần, thanh lọc được người đời, còn hoài nghi chưa vượt.”

ตตฺถ นานาสกาติ น อนสกา, ภตฺตปฏิกฺเขปกาติ อตฺโถ. ถณฺฑิลสายิกาติ ภูมิสยนา. รโชชลฺลนฺติ กทฺทมเลปนากาเรน สรีเร สนฺนิหิตรโช. อุกฺกุฏิกปฺปธานนฺติ อุกฺกุฏิกภาเวน อารทฺธวีริยํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – โย หิ มจฺโจ ‘‘เอวํ อหํ โลกนิสฺสรณสงฺขาตํ สุทฺธึ ปาปุณิสฺสามี’’ติ อิเมสุ นคฺคจริยาทีสุ ยํ กิญฺจิ สมาทาย วตฺเตยฺย, โส เกวลํ มิจฺฉาทสฺสนญฺเจว วฑฺเฒยฺย, กิลมถสฺส จ ภาคี อสฺส. น หิ เอตานิ สุสมาทินฺนานิปิ อฏฺฐวตฺถุกาย กงฺขาย อวิติณฺณภาเวน อวิติณฺณกงฺขํ มจฺจํ โสเธนฺตีติ.

Trong đó, nānāsakā là na anasakā, có nghĩa là người từ bỏ cơm. Thaṇḍilasāyikā là nằm trên đất. Rajojallaṃ là bụi bặm tích tụ trên thân thể theo cách trét bùn. Ukkuṭikappadhānaṃ là sự tinh cần được khởi lên bằng cách ngồi xổm. Điều này được nói đến có nghĩa là: người nào nghĩ rằng: “Như vậy, ta sẽ đạt đến sự thanh tịnh được gọi là sự giải thoát khỏi thế gian”, rồi thực hành theo bất cứ pháp nào trong các pháp như lõa thể v.v..., người ấy chỉ làm tăng trưởng tà kiến và có phần mệt nhọc. Vì rằng những pháp này, dù được thực hành đúng cách, cũng không thể thanh lọc được người chưa vượt qua được hoài nghi, do chưa vượt qua được tám loại hoài nghi.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc quả Tu-đà-hoàn v.v...

พหุภณฺฑิกภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về tỳ-khưu nhiều đồ đạc, thứ tám.

๙. สนฺตติมหามตฺตวตฺถุ

9. Câu chuyện về đại thần Santati

อลงฺกโต เจปีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สนฺตติมหามตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Alaṅkato cepi, liên quan đến đại thần Santati.

โส หิ เอกสฺมึ กาเล รญฺโญ ปเสนทิโกสลสฺส ปจฺจนฺตํ กุปิตํ วูปสเมตฺวา อาคโต. อถสฺส ราชา ตุฏฺโฐ สตฺต ทิวสานิ รชฺชํ ทตฺวา เอกํ [Pg.50] นจฺจคีตกุสลํ อิตฺถึ อทาสิ. โส สตฺต ทิวสานิ สุรามทมตฺโต หุตฺวา สตฺตเม ทิวเส สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิโต หตฺถิกฺขนฺธวรคโต นฺหานติตฺถํ คจฺฉนฺโต สตฺถารํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ทฺวารนฺตเร ทิสฺวา หตฺถิกฺขนฺธวรคโตว สีสํ จาเลตฺวา วนฺทิตฺวา ปกฺกามิ. สตฺถา สิตํ กตฺวา ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, สิตปาตุกรเณ เหตู’’ติ อานนฺทตฺเถเรน ปุฏฺโฐ สิตการณํ อาจิกฺขนฺโต อาห – ‘‘ปสฺสานนฺท, สนฺตติมหามตฺตํ, อชฺช สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโตว มม สนฺติกํ อาคนฺตฺวา จตุปฺปทิกคาถาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺตตาลมตฺเต อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. มหาชโน เถเรน สทฺธึ กเถนฺตสฺส สตฺถุ วจนํ อสฺโสสิ. ตตฺถ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา จินฺตยึสุ – ‘‘ปสฺสถ สมณสฺส โคตมสฺส กิริยํ, มุขปฺปตฺตเมว ภาสติ, อชฺช กิร เอส เอวํ สุรามทมตฺโต ยถาลงฺกโตว เอตสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อชฺเชว ตํ มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิกา จินฺเตสุํ – ‘‘อโห พุทฺธานํ มหานุภาวตา, อชฺช พุทฺธลีฬญฺเจว สนฺตติมหามตฺตลีฬญฺจ ทฏฺฐุํ ลภิสฺสามา’’ติ.

Vào một thời, vị đại thần ấy dẹp yên được cuộc nổi loạn ở biên thùy của vua Pasenadi nước Kosala, rồi trở về. Bấy giờ, đức vua hài lòng, ban cho vị ấy quyền cai trị trong bảy ngày và một người phụ nữ giỏi ca múa. Vị ấy say sưa rượu chè trong bảy ngày, đến ngày thứ bảy, trang sức đủ mọi thứ, ngồi trên lưng voi quý, đi đến bến tắm. Khi đang đi, vị ấy thấy Đức Thế Tôn đang vào thành khất thực ở khoảng giữa cổng thành, liền ngồi trên lưng voi quý mà cúi đầu đảnh lễ rồi đi. Đức Thế Tôn mỉm cười. Khi trưởng lão Ānanda hỏi: “Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười?”, Đức Thế Tôn giải thích lý do mỉm cười và nói: “Này Ānanda, hãy nhìn đại thần Santati. Hôm nay, ông ấy sẽ trang sức đủ mọi thứ trang sức đến chỗ ta, sau khi nghe xong bài kệ bốn câu sẽ đắc quả A-la-hán, rồi ngồi trên hư không cao bằng bảy cây thốt nốt mà nhập Niết-bàn.” Đại chúng nghe được lời của Đức Thế Tôn nói với trưởng lão. Trong số đó, những người tà kiến suy nghĩ: “Hãy xem việc làm của Sa-môn Gotama, chỉ nói suông thôi. Hôm nay, vị này say sưa rượu chè như thế, lại còn trang sức như vậy mà đến chỗ vị ấy nghe pháp rồi nhập Niết-bàn sao? Hôm nay chúng ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta.” Những người chánh kiến suy nghĩ: “Ôi, đại oai lực của các Đức Phật thật vi diệu! Hôm nay chúng ta sẽ được thấy oai nghi của Đức Phật và oai nghi của đại thần Santati.”

สนฺตติมหามตฺโตปิ นฺหานติตฺเถ ทิวสภาคํ อุทกกีฬํ กีฬิตฺวา อุยฺยานํ คนฺตฺวา อาปานภูมิยํ นิสีทิ. สาปิ อิตฺถี รงฺคมชฺฌํ โอตริตฺวา นจฺจคีตํ ทสฺเสตุํ อารภิ. ตสฺสา สรีรลีฬาย ทสฺสนตฺถํ สตฺตาหํ อปฺปาหารตาย ตํ ทิวสํ นจฺจคีตํ ทสฺสยมานาย อนฺโตกุจฺฉิยํ สตฺถกวาตา สมุฏฺฐาย หทยมํสํ กนฺติตฺวา อคมํสุ. สา ตงฺขณญฺเญว มุเขน เจว อกฺขีหิ จ วิวเฏหิ กาลมกาสิ. สนฺตติมหามตฺโต ‘‘อุปธาเรถ น’’นฺติ วตฺวา ‘‘นิรุทฺธา, สามี’’ติ จ วุตฺตมตฺเตเยว พลวโสเกน อภิภูโต ตงฺขณญฺเญวสฺส สตฺตาหํ ปีตสุรา ตตฺตกปาเล อุทกพินฺทุ วิย ปริกฺขยํ อคมาสิ. โส ‘‘น เม อิมํ โสกํ อญฺเญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสนฺติ อญฺญตฺร ตถาคเตนา’’ติ พลกายปริวุโต สายนฺหสมเย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, ‘เอวรูโป เม โสโก อุปฺปนฺโน, ตํ เม ตุมฺเห นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสถา’ติ อาคโตมฺหิ, ปฏิสรณํ เม โหถา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘โสกํ นิพฺพาเปตุํ สมตฺถสฺเสว สนฺติกํ อาคโตสิ. อิมิสฺสา หิ อิตฺถิยา อิมินาว อากาเรน มตกาเล [Pg.51] ตว โรทนฺตสฺส ปคฺฆริตอสฺสูนิ จตุนฺนํ มหาสมุทฺทานํ อุทกโต อติเรกตรานี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đại thần Santati cũng vui chơi dưới nước suốt ngày ở bến tắm, rồi đi đến khu vườn và ngồi ở nơi uống rượu. Người phụ nữ kia cũng bước ra giữa sân khấu và bắt đầu biểu diễn ca múa. Vì cô ấy ăn ít trong bảy ngày để biểu diễn vẻ đẹp của thân thể, nên vào ngày hôm đó, khi đang biểu diễn ca múa, những cơn gió như dao cắt nổi lên trong bụng, cắt đứt tim gan rồi qua đi. Ngay lúc đó, cô ấy chết với miệng và mắt đều mở. Đại thần Santati nói: “Hãy xem cô ấy thế nào!” và ngay khi vừa được trả lời: “Thưa ngài, cô ấy đã chết rồi!”, vị ấy bị sầu muộn tột cùng xâm chiếm, ngay lúc đó, rượu đã uống trong bảy ngày của vị ấy cạn khô như giọt nước trên chảo nóng. Vị ấy nghĩ: “Không ai có thể dập tắt nỗi sầu này của ta, ngoại trừ Đức Như Lai”, rồi cùng đoàn tùy tùng đến hầu Đức Thế Tôn vào buổi chiều, đảnh lễ và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, con có nỗi sầu như thế này phát sinh. Con đến đây vì nghĩ rằng các Ngài có thể dập tắt nỗi sầu đó cho con. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Ông đã đến đúng nơi của người có thể dập tắt nỗi sầu. Này, khi người phụ nữ này chết với cùng một cách thức như vậy, nước mắt của ông tuôn rơi khi khóc còn nhiều hơn nước của bốn biển lớn.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

‘‘ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ, ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ;

มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ, อุปสนฺโต จริสฺสสี’’ติ. (สุ. นิ. ๙๕๕, ๑๑๐๕;

จูฬนิ. ชตุกณฺณิมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๖๘);

“Cái gì ở quá khứ, hãy làm cho khô cạn; Tương lai, mong rằng không có gì cho ngươi; Nếu không chấp thủ cái ở giữa, Ngươi sẽ đi lại trong an tịnh.”

คาถาปริโยสาเน สนฺตติมหามตฺโต อรหตฺตํ ปตฺวา อตฺตโน อายุสงฺขารํ โอโลเกนฺโต ตสฺส อปฺปวตฺตนภาวํ ญตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘ภนฺเต, ปรินิพฺพานํ เม อนุชานาถา’’ติ. สตฺถา เตน กตกมฺมํ ชานนฺโตปิ ‘‘มุสาวาเทน นิคฺคณฺหนตฺถํ สนฺนิปติตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา โอกาสํ น ลภิสฺสนฺติ, ‘พุทฺธลีฬญฺเจว สนฺตติมหามตฺตลีฬญฺจ ปสฺสิสฺสามา’ติ สนฺนิปติตา สมฺมาทิฏฺฐิกา อิมินา กตกมฺมํ สุตฺวา ปุญฺเญสุ อาทรํ กริสฺสนฺตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘เตน หิ ตยา กตกมฺมํ มยฺหํ กเถหิ, กเถนฺโต จ ภูมิยํ ฐิโต อกเถตฺวา สตฺตตาลมตฺเต อากาเส ฐิโต กเถหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกตาลปฺปมาณํ อุคฺคมฺม โอโรหิตฺวา ปุน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อุคฺคจฺฉนฺโต ปฏิปาฏิยา สตฺตตาลปฺปมาเณ อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา ‘‘สุณาถ เม, ภนฺเต, ปุพฺพกมฺม’’นฺติ วตฺวา อาห –

Khi bài kệ kết thúc, đại thần Santati đắc quả A-la-hán, quán xét mạng hành của mình, biết rằng nó sẽ không còn tiếp diễn, liền bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cho phép con nhập Niết-bàn.” Đức Thế Tôn dù biết nghiệp đã làm của vị ấy, nhưng Ngài suy xét rằng: “Những người tà kiến tụ tập để bắt lỗi nói dối sẽ không có cơ hội, và những người chánh kiến tụ tập với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ thấy oai nghi của Đức Phật và oai nghi của đại thần Santati’ sau khi nghe nghiệp đã làm của vị này sẽ kính trọng các việc phước thiện”, rồi Ngài nói: “Nếu vậy, ông hãy kể cho ta nghe nghiệp ông đã làm. Khi kể, đừng đứng trên mặt đất mà hãy đứng trên hư không cao bằng bảy cây thốt nốt mà kể.” Vị ấy thưa: “Lành thay, bạch Thế Tôn!”, rồi đảnh lễ Đức Thế Tôn, bay lên cao bằng một cây thốt nốt rồi hạ xuống, lại đảnh lễ Đức Thế Tôn, rồi bay lên, tuần tự đến độ cao bằng bảy cây thốt nốt, ngồi kiết-già trên hư không và nói: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy nghe nghiệp quá khứ của con.”

อิโต เอกนวุติกปฺเป วิปสฺสีสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล อหํ พนฺธุมตินคเร เอกสฺมึ กุเล นิพฺพตฺติตฺวา จินฺเตสึ – ‘‘กึ นุ โข ปเรสํ เฉทํ วา ปีฬํ วา อกรณกมฺม’’นฺติ อุปธาเรนฺโต ธมฺมโฆสกกมฺมํ ทิสฺวา ตโต ปฏฺฐาย ตํ กมฺมํ กโรนฺโต มหาชนํ สมาทเปตฺวา ‘‘ปุญฺญานิ กโรถ, อุโปสถทิวเสสุ อุโปสถํ สมาทิยถ, ทานํ เทถ, ธมฺมํ สุณาถ, พุทฺธรตนาทีหิ สทิสํ อญฺญํ นาม นตฺถิ, ติณฺณํ รตนานํ สกฺการํ กโรถา’’ติ อุคฺโฆเสนฺโต วิจรามิ. ตสฺส มยฺหํ สทฺทํ สุตฺวา พุทฺธปิตา พนฺธุมติมหาราชา มํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทว, ติณฺณํ รตนานํ คุณํ ปกาเสตฺวา มหาชนํ ปุญฺญกมฺเมสุ สมาทเปนฺโต วิจรามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กตฺถ นิสินฺโน วิจรสี’’ติ มํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปทสาว, เทวา’’ติ มยา วุตฺเต, ‘‘ตาต, น ตฺวํ เอวํ วิจริตุํ อรหสิ, อิมํ ปุปฺผทามํ ปิลนฺธิตฺวา อสฺสปิฏฺเฐ นิสินฺโนว วิจรา’’ติ มยฺหํ มุตฺตาทามสทิสํ ปุปฺผทามํ ทตฺวา ทนฺตํ อสฺสํ อทาสิ. อถ มํ รญฺญา ทินฺนปริหาเรน ตเถว อุคฺโฆเสตฺวา [Pg.52] วิจรนฺตํ ปุน ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตเทว, เทวา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ตาต, อสฺโสปิ เต นานุจฺฉวิโก, อิธ นิสีทิตฺวา วิจรา’’ติ จตุสินฺธวยุตฺตรถํ อทาสิ. ตติยวาเรปิ เม ราชา สทฺทํ สุตฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตเทว, เทวา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ตาต, รโถปิ เต นานุจฺฉวิโก’’ติ มยฺหํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ มหาปสาธนญฺจ ทตฺวา เอกญฺจ หตฺถึ อทาสิ. สฺวาหํ สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโต หตฺถิกฺขนฺเธ นิสินฺโน อสีติ วสฺสสหสฺสานิ ธมฺมโฆสกกมฺมํ อกาสึ, ตสฺส เม เอตฺตกํ กาลํ กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ วายติ. อิทํ มยา กตกมฺมนฺติ.

Cách đây chín mươi mốt kiếp, vào thời đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Tỳ-bà-thi, con sanh vào một gia đình ở thành Bàn-đầu-ma-đề (Bandhumati) và đã suy nghĩ rằng: ‘Việc làm nào không gây tổn hại hay não phiền cho người khác?’ Trong khi suy xét, con thấy được việc làm của người rao truyền Chánh pháp, và từ đó trở đi, con đã làm công việc ấy, khuyến khích đại chúng rằng: ‘Hãy làm các việc phước thiện, vào những ngày trai giới hãy thọ trì Bát quan trai, hãy bố thí, hãy nghe pháp, không có báu vật nào khác sánh bằng Phật bảo, hãy cúng dường Tam bảo.’ Con đã đi khắp nơi để rao truyền như vậy. Nghe được tiếng của con, vua Bàn-đầu-ma-đề, là phụ thân của đức Phật, cho gọi con đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con đi khắp nơi để tuyên dương công đức của Tam bảo và khuyến khích đại chúng làm các việc phước thiện.’ Khi con thưa như vậy, vua hỏi: ‘Con ngồi trên gì mà đi lại?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con chỉ đi bộ.’ Khi con thưa vậy, vua nói: ‘Này con, con không đáng phải đi lại như thế. Hãy đeo vòng hoa này và ngồi trên lưng ngựa mà đi.’ Rồi vua ban cho con một vòng hoa giống như chuỗi ngọc trai và một con ngựa đã được thuần hóa. Sau đó, với những vật dụng do vua ban, con vẫn đi rao truyền như trước. Vua lại cho gọi con đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con vẫn làm việc ấy.’ Vua nói: ‘Này con, ngựa cũng không xứng với con, hãy ngồi đây mà đi.’ Rồi vua ban cho con một cỗ xe do bốn con ngựa Tín-đầu (Sindhava) kéo. Lần thứ ba, vua nghe tiếng con, lại cho gọi đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con vẫn làm việc ấy.’ Vua nói: ‘Này con, xe cũng không xứng với con.’ Rồi vua ban cho con một khối tài sản lớn, những trang sức quý giá và một con voi. Con, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, ngồi trên lưng voi, đã làm công việc rao truyền Chánh pháp trong tám mươi ngàn năm. Trong suốt thời gian ấy, từ thân con tỏa ra hương chiên-đàn, từ miệng con tỏa ra hương hoa sen xanh. Đây là nghiệp con đã làm.

เอวํ โส อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา อากาเส นิสินฺโนว เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิ. สรีเร อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา มํสโลหิตํ ฌาเปสิ, สุมนปุปฺผานิ วิย ธาตุโย อวสิสฺสึสุ. สตฺถา สุทฺธวตฺถํ ปสาเรสิ, ธาตุโย ตตฺถ ปตึสุ. ตา ปตฺเต ปกฺขิปิตฺวา จตุมหาปเถ ถูปํ กาเรสิ ‘‘มหาชโน วนฺทิตฺวา ปุญฺญภาคี ภวิสฺสตี’’ติ. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, สนฺตติมหามตฺโต คาถาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺโตเยว อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพุโต, กึ นุ โข เอตํ ‘สมโณ’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ อุทาหุ พฺราหฺมโณ’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺตํ ‘สมโณ’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ, ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Như vậy, sau khi kể lại tiền nghiệp của mình, vị ấy ngồi ngay trên không trung, nhập vào hỏa đại (tejodhātu) rồi nhập Niết-bàn. Lửa từ thân thể bốc lên thiêu đốt thịt và máu, chỉ còn lại xá-lợi giống như những đóa hoa lài. Bậc Đạo Sư trải một tấm vải sạch, các xá-lợi rơi xuống đó. Ngài cho đặt các xá-lợi ấy vào bình bát và cho xây một bảo tháp ở ngã tư đường với ý nghĩ: ‘Để đại chúng đảnh lễ và được chia phần phước báu.’ Các vị Tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: ‘Chư hiền, đại thần Santati sau khi nghe xong bài kệ đã đắc quả A-la-hán, rồi trong khi vẫn còn trang sức đầy đủ, ngài ngồi trên không trung và nhập Niết-bàn. Vậy nên gọi vị ấy là Sa-môn hay Bà-la-môn?’ Bậc Đạo Sư đến và hỏi: ‘Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi lại bàn luận về chuyện gì vậy?’ Khi được trình bày câu chuyện, Ngài dạy: ‘Này các Tỳ-khưu, con của ta, gọi là Sa-môn cũng đúng, mà gọi là Bà-la-môn cũng đúng.’ Nói xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đọc bài kệ này:

๑๔๒.

142.

อลงฺกโต เจปิ สมํ จเรยฺย,สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี;

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ,โส พฺราหฺมโณ โส สมโณ ส ภิกฺขู’’ติ.

Dù trang sức lộng lẫy, nếu sống bình thản, an tịnh, tự chủ, chắc chắn, phạm hạnh; đối với tất cả chúng sanh, đã từ bỏ trừng phạt, vị ấy là Bà-la-môn, vị ấy là Sa-môn, vị ấy là Tỳ-khưu.

ตตฺถ อลงฺกโตติ วตฺถาภรเณหิ ปฏิมณฺฑิโต. ตสฺสตฺโถ – วตฺถาลงฺการาทีหิ อลงฺกโต เจปิ ปุคฺคโล กายาทีหิ สมํ จเรยฺย, ราคาทิวูปสเมน สนฺโต อินฺทฺริยทมเนน ทนฺโต จตุมคฺคนิยเมน นิยโต เสฏฺฐจริยาย [Pg.53] พฺรหฺมจารี กายทณฺฑาทีนํ โอโรปิตตาย สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ. โส เอวรูโป พาหิตปาปตฺตา พฺราหฺมโณติปิ สมิตปาปตฺตา สมโณติปิ ภินฺนกิเลสตฺตา ภิกฺขูติปิ วตฺตพฺโพเยวาติ.

Trong đó, ‘alaṅkato’ nghĩa là được trang hoàng bằng y phục và trang sức. Ý nghĩa của câu kệ là: Dù một người được trang hoàng bằng y phục, trang sức v.v..., nếu người ấy sống an tịnh trong thân v.v..., được gọi là ‘an tịnh’ (santo) vì đã làm lắng dịu tham ái v.v..., được gọi là ‘tự chủ’ (danto) vì đã chế ngự các căn, được gọi là ‘chắc chắn’ (niyato) vì sự vững chắc của bốn đạo, được gọi là ‘phạm hạnh’ (brahmacārī) vì có hạnh cao thượng, và đã ‘từ bỏ trừng phạt’ (nidhāya daṇḍaṃ) đối với tất cả chúng sanh vì đã từ bỏ hình phạt bằng thân v.v... Một người như vậy, vì đã loại trừ điều ác (bāhitapāpa), nên cũng được gọi là Bà-la-môn; vì đã làm lắng dịu điều ác (samitapāpa), nên cũng được gọi là Sa-môn; vì đã phá tan phiền não (bhinnakilesa), nên cũng được gọi là Tỳ-khưu.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

สนฺตติมหามตฺตวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về Đại thần Santati, phẩm thứ chín.

๑๐. ปิโลติกติสฺสตฺเถรวตฺถุ

10. Câu chuyện về Trưởng lão Pilotika Tissa

หิรีนิเสโธติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปิโลติกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Hirīnisedho’, liên quan đến Trưởng lão Pilotika.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย อานนฺทตฺเถโร เอกํ ปิโลติกขณฺฑนิวตฺถํ กปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ ทารกํ ทิสฺวา ‘‘กึ เต เอวํ วิจริตฺวา ชีวนโต ปพฺพชฺชา น อุตฺตริตรา’’ติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โก มํ ปพฺพาเชสฺสตี’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ ปพฺพาเชสฺสามี’’ติ ตํ อาทาย คนฺตฺวา สหตฺถา นฺหาเปตฺวา กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ปพฺพาเชสิ. ตญฺจ ปน นิวตฺถปิโลติกขณฺฑํ ปสาเรตฺวา โอโลเกนฺโต ปริสฺสาวนกรณมตฺตมฺปิ คยฺหูปคํ กญฺจิ ปเทสํ อทิสฺวา กปาเลน สทฺธึ เอกิสฺสา รุกฺขสาขาย ฐเปสิ. โส ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท พุทฺธานํ อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ ปริภุญฺชมาโน มหคฺฆานิ จีวรานิ อจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺโต ถูลสรีโร หุตฺวา อุกฺกณฺฐิตฺวา ‘‘กึ เม ชนสฺส สทฺธาเทยฺยํ นิวาเสตฺวา วิจรเณน, อตฺตโน ปิโลติกเมว นิวาเสสฺสามี’’ติ ตํ ฐานํ คนฺตฺวา ปิโลติกํ คเหตฺวา ‘‘อหิริก นิลฺลชฺช เอวรูปานํ วตฺถานํ อจฺฉาทนฏฺฐานํ ปหาย อิมํ ปิโลติกขณฺฑํ นิวาเสตฺวา กปาลหตฺโถ ภิกฺขาย จริตุํ คจฺฉสี’’ติ ตํ อารมฺมณํ กตฺวา อตฺตนาว อตฺตานํ โอวทิ, โอวทนฺตสฺเสว ปนสฺส จิตฺตํ สนฺนิสีทิ. โส ตํ ปิโลติกํ ตตฺเถว ปฏิสาเมตฺวา นิวตฺติตฺวา วิหารเมว คโต. โส กติปาหจฺจเยน ปุนปิ อุกฺกณฺฐิตฺวา ตเถว วตฺวา นิวตฺติ, ปุนปิ ตเถวาติ. ตํ เอวํ อปราปรํ วิจรนฺตํ ทิสฺวา ภิกฺขู ‘‘กหํ[Pg.54], อาวุโส, คจฺฉสี’’ติ ปุจฺฉนฺติ. โส ‘‘อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉามาวุโส’’ติ วตฺวา เอเตเนว นีหาเรน อตฺตโน ปิโลติกขณฺฑเมว อารมฺมณํ กตฺวา อตฺตานํ นิเสเธตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘กึ, อาวุโส, น ทานิ อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉสิ, นนุ อยํ เต วิจรณมคฺโค’’ติ. อาวุโส, อาจริเยน สทฺธึ สํสคฺเค สติ คโตมฺหิ, อิทานิ ปน เม ฉินฺโน สํสคฺโค, เตนสฺส สนฺติกํ น คจฺฉามีติ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ปิโลติกตฺเถโร อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. กิมาห, ภิกฺขเวติ? อิทํ นาม, ภนฺเตติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต สํสคฺเค สติ อาจริยสฺส สนฺติกํ คโต, อิทานิ ปนสฺส สํสคฺโค ฉินฺโน, อตฺตนาว อตฺตานํ นิเสเธตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một thuở nọ, Trưởng lão Ānanda thấy một cậu bé mặc một mảnh vải cũ, tay cầm bát sành đang đi khất thực, bèn nói: “Này con, việc xuất gia há chẳng cao thượng hơn việc con đi lang thang mưu sinh như thế này sao?” Khi cậu bé thưa: “Bạch ngài, ai sẽ cho con xuất gia?”, ngài đáp: “Ta sẽ cho con xuất gia.” Rồi ngài dẫn cậu bé ấy đi, tự tay tắm rửa, cho đề mục thiền định rồi làm lễ xuất gia. Khi trải mảnh vải cũ mà cậu bé đã mặc ra xem, ngài không thấy có chỗ nào khả dĩ dùng được dù chỉ để làm một cái lọc nước, nên đã đặt nó cùng với cái bát sành trên một cành cây. Vị ấy sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, hưởng dụng lợi lộc và sự cúng dường phát sanh đến chư Phật, đi lại, đắp những y phục quý giá, thân thể trở nên mập mạp, rồi sanh tâm nhàm chán, tự nghĩ: “Ta đi lại, mặc y phục do tín thí cúng dường thì có ích gì? Ta sẽ chỉ mặc mảnh vải cũ của mình.” Vị ấy đi đến nơi đó, lấy mảnh vải cũ rồi lấy vật ấy làm đối tượng, tự mình khuyên dạy mình: “Này kẻ không tàm không quý, ngươi từ bỏ nơi mặc những y phục như thế này, lại mặc mảnh vải cũ này, tay cầm bát sành, đi khất thực sao?” Ngay khi đang khuyên dạy, tâm của vị ấy liền lắng xuống. Vị ấy cất mảnh vải cũ ngay tại đó, rồi quay về, đi thẳng đến tịnh xá. Vài ngày sau, vị ấy lại sanh tâm nhàm chán, nói như vậy rồi lại quay về, rồi lại như thế nữa. Thấy vị ấy đi tới đi lui như vậy, các Tỳ-khưu hỏi: “Này hiền giả, ngài đi đâu vậy?” Vị ấy nói: “Thưa các hiền giả, tôi đi đến chỗ của thầy tôi.” Bằng phương cách ấy, lấy chính mảnh vải cũ của mình làm đối tượng, tự ngăn mình, chỉ trong vài ngày vị ấy đã chứng đắc A-la-hán. Các Tỳ-khưu nói: “Này hiền giả, sao bây giờ ngài không đi đến chỗ của thầy nữa? Chẳng phải đây là con đường ngài thường đi lại sao?” Vị ấy đáp: “Thưa các hiền giả, khi còn có sự giao thiệp với thầy, tôi đã đi. Nhưng nay, sự giao thiệp của tôi đã chấm dứt. Vì thế, tôi không đi đến chỗ của vị ấy nữa.” Các Tỳ-khưu bạch lên Như Lai: “Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Pilotika tuyên bố chứng đắc.” “Này các Tỳ-khưu, ông ấy nói gì?” “Bạch Thế Tôn, ông ấy nói điều này.” Nghe vậy, bậc Đạo Sư nói: “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu, con trai của ta khi còn có sự giao thiệp đã đi đến chỗ của thầy. Nhưng nay, sự giao thiệp của nó đã chấm dứt. Tự mình ngăn mình, nó đã đạt đến A-la-hán.” Nói xong, Ngài đã nói những kệ này:

๑๔๓.

143.

‘‘หิรีนิเสโธ ปุริโส, โกจิ โลกสฺมึ วิชฺชติ;

โย นิทฺทํ อปโพเธติ, อสฺโส ภทฺโร กสามิว.

“Người dùng tàm ngăn mình, hiếm có ở trên đời; người tỉnh thức, xua tan cơn buồn ngủ, như con tuấn mã tránh né roi vọt.”

๑๔๔.

144.

‘‘อสฺโส ยถา ภทฺโร กสานิวิฏฺโฐ,อาตาปิโน สํเวคิโน ภวาถ;

สทฺธาย สีเลน จ วีริเยน จ,สมาธินา ธมฺมวินิจฺฉเยน จ;

สมฺปนฺนวิชฺชาจรณา ปติสฺสตา,ชหิสฺสถ ทุกฺขมิทํ อนปฺปก’’นฺติ.

“Như con tuấn mã bị roi vọt, hãy tinh cần, hãy cảm động. Với tín, với giới, và với tinh tấn, với định, và với trạch pháp, thành tựu minh và hạnh, có chánh niệm, các ngươi sẽ đoạn tận khổ đau vô lượng này.”

ตตฺถ อนฺโต อุปฺปนฺนํ อกุสลวิตกฺกํ หิริยา นิเสเธตีติ หิรีนิเสโธ. โกจิ โลกสฺมินฺติ เอวรูโป ปุคฺคโล ทุลฺลโภ, โกจิเทว โลกสฺมึ วิชฺชติ. โย นิทฺทนฺติ อปฺปมตฺโต สมณธมฺมํ กโรนฺโต อตฺตโน อุปฺปนฺนํ นิทฺทํ อปหรนฺโต พุชฺฌตีติ อปโพเธติ. กสามิวาติ ยถา ภทฺโร อสฺโส อตฺตนิ ปตมานํ กสํ อปหรติ, อตฺตนิ ปติตุํ น เทติ. โย เอวํ นิทฺทํ อปโพเธติ, โส ทุลฺลโภติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘dùng tàm ngăn mình’ (hirīnisedho) nghĩa là dùng tàm để ngăn chặn các bất thiện tầm đã khởi lên bên trong. ‘Hiếm có ở trên đời’ (koci lokasmiṃ) nghĩa là hạng người như vậy rất khó tìm, chỉ có một vài người như thế tồn tại trên đời. ‘Người tỉnh thức, xua tan cơn buồn ngủ’ (yo niddaṃ apabodheti) nghĩa là người không phóng dật, thực hành pháp của sa-môn, tỉnh thức bằng cách xua tan cơn buồn ngủ đã khởi lên nơi mình. ‘Như roi vọt’ (kasāmiva) nghĩa là như con tuấn mã tránh né ngọn roi sắp giáng xuống mình, không để nó đánh trúng mình. Ý nghĩa là, người tỉnh thức xua tan cơn buồn ngủ như vậy thì rất khó tìm.

ทุติยคาถาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – ‘‘ภิกฺขเว, ยถา ภทฺโร อสฺโส ปมาทมาคมฺม กสาย นิวิฏฺโฐ, อหมฺปิ นาม กสาย ปหโฏ’’ติ อปรภาเค อาตปฺปํ กโรติ, เอวํ ตุมฺเหปิ อาตาปิโน สํเวคิโน ภวถ[Pg.55], เอวํภูตา โลกิยโลกุตฺตราย ทุวิธาย สทฺธาย จ จตุปาริสุทฺธิสีเลน จ กายิกเจตสิกวีริเยน จ อฏฺฐสมาปตฺติสมาธินา จ การณาการณชานนลกฺขเณน ธมฺมวินิจฺฉเยน จ สมนฺนาคตา หุตฺวา ติสฺสนฺนํ วา อฏฺฐนฺนํ วา วิชฺชานํ, ปญฺจทสนฺนญฺจ จรณานํ สมฺปตฺติยา สมฺปนฺนวิชฺชาจรณา. อุปฏฺฐิตสติตาย ปติสฺสตา หุตฺวา อิทํ อนปฺปกํ วฏฺฏทุกฺขํ ปชหิสฺสถาติ.

Đây là ý nghĩa tóm tắt của câu kệ thứ hai: “Này các Tỳ-khưu, như con tuấn mã do phóng dật nên bị roi vọt, sau đó nó tinh cần với ý nghĩ ‘ta cũng đã bị roi đánh’, cũng vậy, các ngươi hãy trở nên tinh cần, hãy có sự cảm động. Khi đã như vậy, được trang bị đầy đủ với hai loại tín là hiệp thế và siêu thế, với Tứ Thanh Tịnh Giới, với tinh tấn thuộc thân và tâm, với định của tám tầng thiền chứng, và với trạch pháp có đặc tính biết rõ nhân và phi nhân, các ngươi sẽ thành tựu minh và hạnh nhờ sự thành tựu của ba minh hoặc tám minh, và mười lăm hạnh. Trở nên có chánh niệm nhờ sự an trú của niệm, các ngươi sẽ đoạn tận khổ đau vô lượng này của vòng luân hồi.”

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ปิโลติกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Pilotika Tissa, thứ mười.

๑๑. สุขสามเณรวตฺถุ

11. Câu chuyện Sa-di Sukha

อุทกญฺหิ นยนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุขสามเณรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp này, bắt đầu bằng câu Udakañhi nayanti, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về Sa-di Sukha.

อตีตสฺมิญฺหิ พาราณสิเสฏฺฐิโน คนฺธกุมาโร นาม ปุตฺโต อโหสิ. ราชา ตสฺส ปิตริ กาลกเต ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สมสฺสาเสตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน ตสฺเสว เสฏฺฐิฏฺฐานํ อทาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย คนฺธเสฏฺฐีติ ปญฺญายิ. อถสฺส ภณฺฑาคาริโก ธนคพฺภทฺวารํ วิวริตฺวา, ‘‘สามิ, อิทํ เต เอตฺตกํ ปิตุ ธนํ, เอตฺตกํ ปิตามหาทีน’’นฺติ นีหริตฺวา ทสฺเสสิ. โส ตํ ธนราสึ โอโลเกตฺวา อาห – ‘‘กึ ปน เต อิมํ ธนํ คเหตฺวา น คมึสู’’ติ. ‘‘สามิ, ธนํ คเหตฺวา คตา นาม นตฺถิ. อตฺตนา กตํ กุสลากุสลเมว หิ อาทาย สตฺตา คจฺฉนฺตี’’ติ. โส จินฺเตสิ – ‘‘เต พาลตาย ธนํ สณฺฐาเปตฺวา ปหาย คตา, อหํ ปเนตํ คเหตฺวาว คมิสฺสามี’’ติ. เอวํ ปน จินฺเตนฺโต ‘‘ทานํ วา ทสฺสามิ, ปูชํ วา กริสฺสามี’’ติ อจินฺเตตฺวา ‘‘อิทํ สพฺพํ ขาทิตฺวาว คมิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. โส สตสหสฺสํ วิสฺสชฺเชตฺวา ผลิกมยํ นฺหานโกฏฺฐกํ กาเรสิ, สตสหสฺสํ ทตฺวา ผลิกมยเมว นฺหานผลกํ, สตสหสฺสํ ทตฺวา นิสีทนปลฺลงฺกํ, สตสหสฺสํ ทตฺวา โภชนปาตึ, สตสหสฺสเมว ทตฺวา โภชนฏฺฐาเน มณฺฑปํ การาเปสิ, สตสหสฺสํ ทตฺวา โภชนปาติยา อาสิตฺตกูปธานํ กาเรสิ, สตสหสฺเสเนว เคเห [Pg.56] สีหปญฺชรํ สณฺฐาเปสิ, อตฺตโน ปาตราสตฺถาย สหสฺสํ อทาสิ, สายมาสตฺถายปิ สหสฺสเมว. ปุณฺณมทิวเส ปน โภชนตฺถาย สตสหสฺสํ ทาเปสิ, ตํ ภตฺตํ ภุญฺชนทิวเส สตสหสฺสํ วิสฺสชฺเชตฺวา นครํ อลงฺกริตฺวา เภรึ จราเปสิ – ‘‘คนฺธเสฏฺฐิสฺส กิร ภตฺตภุญฺชนาการํ โอโลเกนฺตู’’ติ.

Vào thời quá khứ, có người con trai của trưởng giả ở thành Ba-la-nại tên là Gandhakumāra. Khi cha của chàng qua đời, đức vua cho triệu chàng đến, an ủi và ban cho chàng chức vị trưởng giả với sự trọng vọng lớn lao. Từ đó, chàng được biết đến với tên gọi trưởng giả Gandha. Bấy giờ, người quản khố của chàng mở cửa kho báu, lấy ra và chỉ cho chàng thấy: “Thưa ngài, đây là tài sản của cha ngài, chừng này là của ông nội ngài, v.v.” Chàng nhìn đống tài sản ấy rồi hỏi: “Tại sao các vị ấy không mang theo tài sản này đi?” – “Thưa ngài, không có ai mang theo tài sản mà đi được cả. Chúng sanh chỉ mang theo nghiệp thiện và bất thiện do chính mình đã tạo mà thôi.” Chàng suy nghĩ: “Vì ngu muội nên các vị ấy đã tích góp tài sản rồi bỏ lại mà đi. Còn ta, ta sẽ mang theo nó mà đi.” Nhưng khi suy nghĩ như vậy, chàng không nghĩ rằng: “Ta sẽ bố thí, hoặc sẽ cúng dường,” mà lại nghĩ: “Ta sẽ ăn hết tất cả những thứ này rồi mới đi.” Chàng đã chi một trăm ngàn để làm một phòng tắm bằng pha lê, bỏ ra một trăm ngàn để làm một tấm ván tắm cũng bằng pha lê, bỏ ra một trăm ngàn để làm một chiếc giường ngồi, bỏ ra một trăm ngàn để làm một cái bát ăn, bỏ ra đúng một trăm ngàn để sai làm một cái đình ở nơi ăn uống, bỏ ra một trăm ngàn để làm một cái đế đặt bát ăn, và với đúng một trăm ngàn, chàng đã cho đặt một cửa sổ sư tử trong nhà. Chàng chi một ngàn cho bữa ăn sáng của mình, và cũng một ngàn cho bữa ăn tối. Nhưng vào ngày rằm, chàng cho chi một trăm ngàn cho bữa ăn. Vào ngày ăn bữa cơm đó, chàng chi một trăm ngàn để trang hoàng thành phố và cho rao trống: “Hãy đến xem cách trưởng giả Gandha dùng bữa!”

มหาชโน มญฺจาติมญฺเจ พนฺธิตฺวา สนฺนิปติ. โสปิ สตสหสฺสคฺฆนเก นฺหานโกฏฺฐเก สตสหสฺสคฺฆนเก ผลเก นิสีทิตฺวา โสฬสหิ คนฺโธทกฆเฏหิ นฺหตฺวา ตํ สีหปญฺชรํ วิวริตฺวา ตสฺมึ ปลฺลงฺเก นิสีทิ. อถสฺส ตสฺมึ อาสิตฺตกูปธาเน ตํ ปาตึ ฐเปตฺวา สตสหสฺสคฺฆนกํ โภชนํ วฑฺเฒสุํ. โส นาฏกปริวุโต เอวรูปาย สมฺปตฺติยา ตํ โภชนํ ภุญฺชติ. อปเรน สมเยน เอโก คามิกมนุสฺโส อตฺตโน ปริพฺพยาหรณตฺถํ ทารุอาทีนิ ยานเก ปกฺขิปิตฺวา นครํ คนฺตฺวา สหายกสฺส เคเห นิวาสํ คณฺหิ. ตทา ปน ปุณฺณมทิวโส โหติ. ‘‘คนฺธเสฏฺฐิโน ภุญฺชนลีฬํ โอโลเกนฺตู’’ติ นคเร เภรึ จราเปสิ. อถ นํ สหายโก อาห – ‘‘สมฺม, คนฺธเสฏฺฐิโน เต ภุญฺชนลีฬํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ. ‘‘น ทิฏฺฐปุพฺพํ, สมฺมา’’ติ. ‘‘เตน หิ เอหิ, คจฺฉาม, อยํ นคเร เภรี จรติ, เอตสฺส มหาสมฺปตฺตึ ปสฺสามา’’ติ นครวาสี ชนปทวาสึ คเหตฺวา อคมาสิ. มหาชโนปิ มญฺจาติมญฺเจ อภิรุหิตฺวา ปสฺสติ. คามวาสี ภตฺตคนฺธํ ฆายิตฺวาว นครวาสึ อาห – ‘‘มยฺหํ เอตาย ปาติยา ภตฺตปิณฺเฑ ปิปาสา ชาตา’’ติ. สมฺม, มา เอตํ ปตฺถยิ, น สกฺกา ลทฺธุนฺติ. สมฺม, อลภนฺโต น ชีวิสฺสามีติ. โส ตํ ปฏิพาหิตุํ อสกฺโกนฺโต ปริสปริยนฺเต ฐตฺวา ‘‘ปณมามิ เต, สามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ มหาสทฺทํ นิจฺฉาเรตฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ วุตฺเต อหํ, สามีติ. ‘‘กิเมต’’นฺติ. ‘‘อยํ เอโก คามวาสี ตุมฺหากํ ปาติยํ ภตฺตปิณฺเฑ ปิปาสํ อุปาเทสิ, เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ ทาเปถา’’ติ. ‘‘น สกฺกา ลทฺธุ’’นฺติ. ‘‘กึ, สมฺม, สุตํ เต’’ติ? ‘‘สุตํ เม, อปิจ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม มรณํ ภวิสฺสตี’’ติ. โส ปุนปิ วิรวิ – ‘‘อยํ กิร, สามิ, อลภนฺโต มริสฺสติ, ชีวิตมสฺส เทถา’’ติ. อมฺโภ ภตฺตปิณฺโฑ นาม สตมฺปิ อคฺฆติ, สตทฺวยมฺปิ อคฺฆติ. โย โย ยาจติ, ตสฺส ตสฺส ททมาโน อหํ กึ ภุญฺชิสฺสามีติ? สามิ, อยํ อลภนฺโต มริสฺสติ, ชีวิตมสฺส เทถาติ. น สกฺกาว มุธา ลทฺธุํ, ยทิ ปน [Pg.57] อลภนฺโต น ชีวติ, ตีณิ สํวจฺฉรานิ มม เคเห ภตึ กโรตุ, เอวมสฺส ภตฺตปาตึ ทาเปสฺสามีติ. คามวาสี ตํ สุตฺวา ‘‘เอวํ โหตุ, สมฺมา’’ติ สหายกํ วตฺวา ปุตฺตทารํ ปหาย ‘‘ภตฺตปาติอตฺถาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กริสฺสามี’’ติ เสฏฺฐิสฺส เคหํ ปาวิสิ. โส ภตึ กโรนฺโต สพฺพกิจฺจานิ สกฺกจฺจํ อกาสิ. เคเห วา อรญฺเญ วา รตฺตึ วา ทิวา วา สพฺพานิ กตฺตพฺพกมฺมานิ กตาเนว ปญฺญายึสุ. ‘‘ภตฺตภติโก’’ติ จ วุตฺเต สกลนคเรปิ ปญฺญายิ. อถสฺส ทิวเส ปริปุณฺเณ ภตฺตเวยฺยาวฏิโก ‘‘ภตฺตภติกสฺส, สามิ, ทิวโส ปุณฺโณ, ทุกฺกรํ เตน กตํ ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กโรนฺเตน, เอกมฺปิ กมฺมํ น โกปิตปุพฺพ’’นฺติ อาห.

Đám đông dân chúng dựng những khán đài tầng tầng lớp lớp rồi tụ tập lại. Vị trưởng giả ấy cũng ngồi trên tấm ván trị giá một trăm ngàn trong phòng tắm trị giá một trăm ngàn, tắm với mười sáu ghè nước thơm, rồi mở cửa sổ sư tử ấy ra và ngồi trên chiếc giường kia. Bấy giờ, người ta đặt cái bát ấy lên cái đế kia cho ông, rồi dọn ra bữa ăn trị giá một trăm ngàn. Vị trưởng giả ấy, được các vũ công vây quanh, dùng bữa ăn ấy với sự xa hoa như vậy. Vào một dịp khác, có một người nhà quê, để lo liệu cho kế sinh nhai của mình, đã chất củi và các thứ khác lên xe, đi vào thành và ở trọ tại nhà một người bạn. Khi ấy lại là ngày rằm. Người ta cho rao trống trong thành: “Hãy đến xem sự lộng lẫy trong bữa ăn của trưởng giả Gandha!” Bấy giờ, người bạn nói với anh ta: “Này bạn, bạn đã từng thấy sự lộng lẫy trong bữa ăn của trưởng giả Gandha chưa?” – “Chưa từng thấy, bạn ạ.” – “Vậy thì, lại đây, chúng ta đi nào. Họ đang rao trống trong thành. Chúng ta hãy đi xem sự giàu sang vĩ đại của ông ấy.” Người thành thị dẫn người nhà quê đi. Đám đông cũng trèo lên các khán đài tầng tầng lớp lớp để xem. Người nhà quê vừa ngửi thấy mùi cơm liền nói với người thành thị: “Tôi thèm được một vắt cơm trong cái bát kia quá.” – “Này bạn, đừng mong ước điều đó, không thể có được đâu.” – “Này bạn, nếu không có được, tôi sẽ không sống nổi.” Người bạn không thể cản anh ta được, bèn đứng ở rìa đám đông, la lớn ba lần: “Con xin đảnh lễ ngài, thưa chủ nhân!” Khi được hỏi: “Ai đó?” anh ta đáp: “Là con, thưa chủ nhân.” – “Chuyện gì vậy?” – “Có một người nhà quê này thèm một vắt cơm trong bát của ngài. Xin hãy cho anh ấy một vắt cơm.” – “Không thể được.” – “Này bạn, bạn có nghe không?” – “Tôi có nghe, nhưng nếu được thì tôi sống, không được thì tôi sẽ chết.” Người bạn lại la lên: “Thưa chủ nhân, người này nếu không được sẽ chết mất. Xin hãy ban cho anh ấy mạng sống.” – “Này anh, một vắt cơm cũng đáng giá một trăm, cũng đáng giá hai trăm. Nếu ai xin ta cũng cho, thì ta sẽ ăn gì?” – “Thưa chủ nhân, người này nếu không được sẽ chết mất. Xin hãy ban cho anh ấy mạng sống.” – “Không thể cho không được. Nếu không được mà anh ta không sống nổi, thì hãy để anh ta làm công trong nhà ta ba năm, như vậy ta sẽ cho anh ta bát cơm.” Người nhà quê nghe vậy, nói với bạn mình: “Bạn ơi, cứ như vậy đi,” rồi từ bỏ vợ con, đi vào nhà trưởng giả và nói: “Vì bát cơm, tôi sẽ làm công trong ba năm.” Anh ta làm công và thực hiện mọi công việc một cách cẩn thận. Dù ở nhà hay ở trong rừng, dù ngày hay đêm, mọi công việc cần làm đều được thực hiện một cách hoàn hảo. Anh ta được cả thành phố biết đến với cái tên “Bhattabhatika” (người làm thuê vì cơm). Khi đủ ngày, người quản lý bữa ăn nói: “Thưa chủ nhân, ngày của Bhattabhatika đã mãn. Anh ta đã làm một việc khó làm, làm công trong ba năm mà chưa từng làm hỏng một việc nào.”

อถสฺส เสฏฺฐิ อตฺตโน สายปาตราสตฺถาย ทฺเว สหสฺสานิ, ตสฺส ปาตราสตฺถาย สหสฺสนฺติ ตีณิ สหสฺสานิ ทาเปตฺวา อาห – ‘‘อชฺช มยฺหํ กตฺตพฺพํ ปริหารํ ตสฺเสว กโรถา’’ติ. วตฺวา จ ปน ฐเปตฺวา เอกํ จินฺตามณึ นาม ปิยภริยํ อวเสสชนมฺปิ ‘‘อชฺช ตเมว ปริวาเรถา’’ติ วตฺวา สพฺพสมฺปตฺตึ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. โส เสฏฺฐิโน นฺหาโนทเกน ตสฺเสว โกฏฺฐเก ตสฺมึ ผลเก นิสินฺโน นฺหตฺวา ตสฺเสว นิวาสนสาฏเก นิวาเสตฺวา ตสฺเสว ปลฺลงฺเก นิสีทิ. เสฏฺฐิปิ นคเร เภรึ จราเปสิ – ‘‘ภตฺตภติโก คนฺธเสฏฺฐิสฺส เคเห ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ปาตึ ลภิ, ตสฺส ภุญฺชนสมฺปตฺตึ โอโลเกนฺตู’’ติ. มหาชโน มญฺจาติมญฺเจ อภิรุหิตฺวา ปสฺสติ, คามวาสิสฺส โอโลกิโตโลกิตฏฺฐานํ กมฺปนาการปฺปตฺตํ อโหสิ. นาฏกา ปริวาเรตฺวา อฏฺฐสุํ, ตสฺส ปุรโต ภตฺตปาตึ วฑฺเฒตฺวา ฐปยึสุ. อถสฺส หตฺถโธวนเวลาย คนฺธมาทเน เอโก ปจฺเจกพุทฺโธ สตฺตเม ทิวเส สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กตฺถ นุ โข อชฺช ภิกฺขาจารตฺถาย คจฺฉามี’’ติ อุปธาเรนฺโต ภตฺตภติกํ อทฺทส. อถ โส ‘‘อยํ ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ภตฺตปาตึ ลภิ, อตฺถิ นุ โข เอตสฺส สทฺธา, นตฺถี’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อตฺถี’’ติ ญตฺวา ‘‘สทฺธาปิ เอกจฺเจ สงฺคหํ กาตุํ น สกฺโกนฺติ, สกฺขิสฺสติ นุ โข เม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ เจว มม จ สงฺคหกรณํ นิสฺสาย มหาสมฺปตฺตึ ลภิสฺสตี’’ติ [Pg.58] ญตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปริสนฺตเรน คนฺตฺวา ตสฺส ปุรโต ฐิตเมว อตฺตานํ ทสฺเสสิ.

Bấy giờ, vị trưởng giả cho người đem đến ba ngàn đồng, gồm hai ngàn cho bữa ăn sáng và tối của mình, và một ngàn cho bữa ăn sáng của người làm thuê kia, rồi nói: “Hôm nay, các ngươi hãy thực hiện mọi sự phục vụ phải làm cho ta đối với người ấy.” Nói xong, ngoại trừ một người vợ yêu quý tên là Cintāmaṇi, ông bảo các gia nhân còn lại rằng: “Hôm nay, các ngươi hãy hầu hạ người ấy,” rồi trao toàn bộ tài sản cho người làm thuê. Người ấy dùng nước tắm của trưởng giả, tắm trong phòng tắm của chính ông, ngồi trên tấm ván của ông, rồi mặc y phục của ông và ngồi trên giường của ông. Vị trưởng giả cũng cho loan trống trong thành rằng: “Người làm thuê đã làm việc ba năm trong nhà của trưởng giả Gandha và đã nhận được một bát cơm. Mọi người hãy đến xem sự thịnh soạn trong bữa ăn của anh ta.” Dân chúng leo lên các khán đài tầng tầng lớp lớp để xem. Nơi nào người ta nhìn đến cũng đều trở nên xôn xao, náo động. Các vũ công đứng vây quanh. Họ dọn bát cơm và đặt trước mặt anh ta. Bấy giờ, vào lúc anh ta rửa tay, trên núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác vào ngày thứ bảy xuất khỏi thiền định, trong khi suy xét: “Hôm nay ta nên đi đâu để khất thực?” thì nhìn thấy người làm thuê. Khi ấy, vị ấy suy xét: “Người này đã làm việc ba năm để nhận được một bát cơm. Liệu người này có tín tâm hay không?” Khi biết rằng: “Có,” vị ấy lại nghĩ: “Dù có tín tâm, một số người vẫn không thể cúng dường. Liệu người này có thể cúng dường cho ta không?” Rồi khi biết rằng: “Anh ta sẽ có thể, và nhờ việc cúng dường cho ta, anh ta sẽ nhận được tài sản lớn,” vị ấy đắp y, cầm bát, bay lên không trung, đi xuyên qua giữa đám đông và hiện thân đứng ngay trước mặt người làm thuê.

โส ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ปุพฺเพ อทินฺนภาเวน เอกิสฺสา ภตฺตปาติยา อตฺถาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ ปรเคเห ภตึ อกาสึ, อิทานิ เม อิทํ ภตฺตํ เอกํ รตฺตินฺทิวํ รกฺเขยฺย, สเจ ปน นํ อยฺยสฺส ทสฺสามิ, อเนกานิปิ กปฺปโกฏิสหสฺสานิ รกฺขิสฺสติ, อยฺยสฺเสว นํ ทสฺสามี’’ติ. โส ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ลทฺธภตฺตปาติโต เอกปิณฺฑมฺปิ มุเข อฏฺฐเปตฺวา ตณฺหํ วิโนเทตฺวา สยเมว ปาตึ อุกฺขิปิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ปาตึ อญฺญสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปาตึ วามหตฺเถน คเหตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน ตสฺส ปตฺเต ภตฺตํ อากิริ. ปจฺเจกพุทฺโธ ภตฺตสฺส อุปฑฺฒเสสกาเล ปตฺตํ หตฺเถน ปิทหิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘ภนฺเต, เอโกว ปฏิวิโส น สกฺกา ทฺวิธา กาตุํ, มา มํ อิธโลเกน สงฺคณฺหถ, ปรโลเกน สงฺคหเมว กโรถ, สาวเสสํ อกตฺวา นิรวเสสเมว ทสฺสามี’’ติ. อตฺตโน หิ โถกมฺปิ อนวเสเสตฺวา ทินฺนํ นิรวเสสทานํ นาม, ตํ มหปฺผลํ โหติ. โส ตถา กโรนฺโต สพฺพํ ทตฺวา ปุน วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, เอกํ ภตฺตปาตึ นิสฺสาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ เม ปรเคเห ภตึ กโรนฺเตน ทุกฺขํ อนุภูตํ, อิทานิ เม นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน สุขเมว โหตุ, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคี อสฺส’’นฺติ. ปจฺเจกพุทฺโธ ‘‘เอวํ โหตุ, จินฺตามณิ วิย เต สพฺพกามทโท มโนสงฺกปฺปา ปุณฺณจนฺโท วิย ปูเรนฺตู’’ติ อนุโมทนํ กโรนฺโต –

Người ấy thấy vị Phật Độc Giác, liền suy nghĩ: “Ta trong quá khứ vì không bố thí, nên vì một bát cơm mà phải làm thuê trong nhà người khác suốt ba năm. Bây giờ, phần cơm này có thể nuôi sống ta được một ngày một đêm. Nhưng nếu ta dâng cúng lên bậc Thánh, phước báu sẽ che chở ta trong nhiều ngàn vạn ức kiếp. Ta sẽ dâng cúng bát cơm này cho chính bậc Thánh.” Người ấy, từ bát cơm nhận được sau ba năm làm thuê, không cho vào miệng dù chỉ một miếng, đã xua tan lòng tham ái, tự mình bưng bát cơm đến gần vị Phật Độc Giác, trao bát cho người khác, đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất, rồi nhận lại bát cơm, tay trái cầm bát, tay phải trút thức ăn vào trong bát của vị Phật Độc Giác. Khi thức ăn còn lại một nửa, vị Phật Độc Giác lấy tay che bát lại. Bấy giờ, người ấy thưa rằng: “Bạch ngài, một phần ăn duy nhất không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng giúp đỡ con trong đời này, mà hãy giúp đỡ con trong đời sau. Con sẽ dâng cúng tất cả, không chừa lại gì cả.” Thật vậy, sự bố thí không chừa lại dù một chút cho bản thân, được gọi là bố thí trọn vẹn, có quả báo rất lớn. Người ấy làm như vậy, dâng cúng tất cả, rồi lại đảnh lễ và thưa rằng: “Bạch ngài, vì một bát cơm mà con đã phải chịu khổ làm thuê trong nhà người khác suốt ba năm. Giờ đây, mong rằng nơi nào con tái sanh cũng chỉ có được an lạc. Mong con được thông hiểu chính Pháp mà ngài đã chứng ngộ.” Vị Phật Độc Giác trong khi nói lời tùy hỷ: “Mong được như vậy. Mong cho những tâm nguyện của con được thành tựu như trăng rằm, và ban cho mọi điều ước muốn như ngọc như ý,” đã nói lên những vần kệ sau:

‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, สพฺพเมว สมิชฺฌตุ;

สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, จนฺโท ปนฺนรโส ยถา.

“Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, tất cả hãy được thành tựu. Mọi tâm nguyện hãy được viên mãn, như vầng trăng ngày rằm.

‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิกํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ;

สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, มณิ โชติรโส ยถา’’ติ. –

“Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, tất cả hãy được thành tựu nhanh chóng. Mọi tâm nguyện hãy được viên mãn, như viên ngọc jotirasa.”

วตฺวา ‘‘อยํ มหาชโน ยาว คนฺธมาทนปพฺพตคมนา มํ ปสฺสนฺโต ติฏฺฐตู’’ติ อธิฏฺฐาย อากาเสน คนฺธมาทนํ อคมาสิ.

Nói xong, vị ấy phát nguyện: “Mong cho đám đông này hãy cứ đứng nhìn ta cho đến khi ta đến núi Gandhamādana,” rồi bay lên không trung và đi đến núi Gandhamādana.

มหาชโนปิ [Pg.59] นํ ปสฺสนฺโตว อฏฺฐาสิ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ ปิณฺฑปาตํ ปญฺจสตานํ ปจฺเจกพุทฺธานํ วิภชิตฺวา อทาสิ. สพฺเพ อตฺตโน ปโหนกํ คณฺหึสุ. ‘‘อปฺโป ปิณฺฑปาโต กถํ ปโหสี’’ติ น จินฺเตตพฺพํ. จตฺตาริ หิ อจินฺเตยฺยานิ (อ. นิ. ๔.๗๗) วุตฺตานิ, ตตฺรายํ ปจฺเจกพุทฺธวิสโยติ. มหาชโน ปจฺเจกพุทฺธานํ ปิณฺฑปาตํ วิภชิตฺวา ทิยฺยมานํ ทิสฺวา สาธุการสหสฺสานิ ปวตฺเตสิ, อสนิสตนิปากสทฺโท วิย อโหสิ. ตํ สุตฺวา คนฺธเสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘ภตฺตภติโก มยา ทินฺนสมฺปตฺตึ ธาเรตุํ นาสกฺขิ มญฺเญ, เตนายํ มหาชโน ปริหาสํ กโรนฺโต สนฺนิปติโต นทตี’’ติ. โส ตปฺปวตฺติชานนตฺถํ มนุสฺเส เปเสสิ. เต อาคนฺตฺวา ‘‘สมฺปตฺติธารกา นาม, สามิ, เอวํ โหนฺตู’’ติ วตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. เสฏฺฐิ ตํ สุตฺวาว ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ผุฏฺฐสรีโร หุตฺวา ‘‘อโห ทุกฺกรํ เตน กตํ, อหํ เอตฺตกํ กาลํ เอวรูปาย สมฺปตฺติยา ฐิโต กิญฺจิ ทาตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา อิทํ นาม กต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, สามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘หนฺท, สหสฺสํ คเหตฺวา ตว ทาเน มยฺหมฺปิ ปตฺตึ เทหี’’ติ อาห. โส ตถา อกาสิ. เสฏฺฐิปิสฺส สพฺพํ อตฺตโน สนฺตกํ มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา อทาสิ.

Đám đông cũng đứng lại nhìn ngài. Vị ấy đi đến nơi ấy, chia phần vật thực khất thực ấy cho năm trăm vị Phật Độc Giác rồi dâng cúng. Tất cả các vị đều nhận lấy phần vừa đủ cho mình. Không nên suy nghĩ rằng: "Một ít vật thực khất thực làm sao có thể đủ được?" Vì rằng bốn điều bất khả tư nghì đã được nói đến, và ở đây, đây là cảnh giới của chư Phật Độc Giác. Đám đông thấy vật thực khất thực được chia ra và dâng cúng đến chư vị Phật Độc Giác, liền phát lên hàng ngàn tiếng tán thán, giống như tiếng của trăm tiếng sét đánh xuống. Nghe tiếng ấy, trưởng giả Gandha suy nghĩ: "Ta cho rằng người làm thuê Bhattabhatika đã không thể giữ được tài sản ta cho, vì thế đám đông này tụ tập lại la ó, chế giễu." Vị ấy sai người đi để biết rõ sự việc ấy. Họ trở về, thưa rằng: "Thưa ngài, những người gìn giữ tài sản, mong rằng họ sẽ được như thế này," rồi trình bày lại sự việc ấy. Vừa nghe xong, vị trưởng giả có thân thể tràn ngập niềm hỷ lạc năm màu, liền nghĩ: "Ôi, việc khó làm đã được người ấy thực hiện! Ta đây, trong suốt thời gian dài như vậy, sống trong tài sản như thế này mà không thể bố thí được chút gì." rồi cho gọi người ấy đến, hỏi rằng: "Có thật là ngươi đã làm việc này không?" Khi được trả lời: "Thưa ngài, vâng ạ," ông nói: "Này, hãy nhận lấy một ngàn này và hãy chia cho ta phần phước trong việc bố thí của ngươi." Người ấy đã làm như vậy. Vị trưởng giả cũng chia đôi tất cả tài sản của mình và cho người ấy.

จตสฺโส หิ สมฺปทา นาม – วตฺถุสมฺปทา, ปจฺจยสมฺปทา, เจตนาสมฺปทา, คุณาติเรกสมฺปทาติ. ตตฺถ นิโรธสมาปตฺติรโห อรหา วา อนาคามี วา ทกฺขิเณยฺโย วตฺถุสมฺปทา นาม. ปจฺจยานํ ธมฺเมน สเมน อุปฺปตฺติ ปจฺจยสมฺปทา นาม. ทานโต ปุพฺเพ ทานกาเล ปจฺฉา ภาเคติ ตีสุ กาเลสุ เจตนาย โสมนสฺสสหคตญาณสมฺปยุตฺตภาโว เจตนาสมฺปทา นาม. ทกฺขิเณยฺยสฺส สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตภาโว คุณาติเรกสมฺปทา นามาติ. อิมสฺส จ ขีณาสโว ปจฺเจกพุทฺโธ ทกฺขิเณยฺยา, ภตึ กตฺวา ลทฺธภาเวน ปจฺจโย ธมฺมโต อุปฺปนฺโน, ตีสุ กาเลสุ ปริสุทฺธา เจตนา, สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตมตฺโต ปจฺเจกพุทฺโธ คุณาติเรโกติ จตสฺโสปิ สมฺปทา นิปฺผนฺนา. เอตาสํ อานุภาเวน ทิฏฺเฐว ธมฺเม มหาสมฺปตฺตึ ปาปุณนฺติ. ตสฺมา โส เสฏฺฐิโน สนฺติกา สมฺปตฺตึ ลภิ. อปรภาเค [Pg.60] จ ราชาปิ อิมินา กตกมฺมํ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สหสฺสํ ทตฺวา ปตฺตึ คเหตฺวา ตุฏฺฐมานโส มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ ทตฺวา เสฏฺฐิฏฺฐานํ อทาสิ. ภตฺตภติกเสฏฺฐีติสฺส นามํ อกาสิ. โส คนฺธเสฏฺฐินา สทฺธึ สหาโย หุตฺวา เอกโต ขาทนฺโต ปิวนฺโต ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ สาริปุตฺตตฺเถรสฺสูปฏฺฐากกุเล ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. อถสฺส มาตา ลทฺธคพฺภปริหารา กติปาหจฺจเยน ‘‘อโห วตาหํ ปญฺจสเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา กาสายวตฺถนิวตฺถา สุวณฺณสรกํ อาทาย อาสนปริยนฺเต นิสินฺนา เตสํ ภิกฺขูนํ อุจฺฉิฏฺฐาวเสสกํ ปริภุญฺเชยฺย’’นฺติ โทหฬินี หุตฺวา ตเถว กตฺวา โทหฬํ ปฏิวิโนเทสิ. สา เสสมงฺคเลสุปิ ตถารูปเมว ทานํ ทตฺวา ปุตฺตํ วิชายิตฺวา นามคฺคหณทิวเส ‘‘ปุตฺตสฺส เม, ภนฺเต, สิกฺขาปทานิ เทถา’’ติ เถรํ อาห. เถโร ‘‘กิมสฺส นาม’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภนฺเต, ปุตฺตสฺส เม ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย อิมสฺมึ เคเห กสฺสจิ ทุกฺขํ นาม น ภูตปุพฺพํ, เตเนวสฺส สุขกุมาโรติ นามํ ภวิสฺสตี’’ติ วุตฺเต ตเทวสฺส นามํ คเหตฺวา สิกฺขาปทานิ อทาสิ.

Vì rằng có bốn sự thành tựu: thành tựu về vật, thành tựu về vật dụng, thành tựu về tác ý, và thành tựu về phẩm hạnh siêu việt. Trong đó, bậc đáng thọ nhận cúng dường là vị A-la-hán hay vị Bất Lai vừa xuất khỏi Diệt tận định, đó gọi là thành tựu về vật. Sự phát sinh các vật dụng một cách đúng pháp và chân chính gọi là thành tựu về vật dụng. Trạng thái tác ý tương ưng với trí tuệ, đi kèm với hỷ trong ba thời điểm: trước khi bố thí, trong khi bố thí, và sau khi bố thí, gọi là thành tựu về tác ý. Trạng thái bậc đáng thọ nhận cúng dường vừa xuất khỏi thiền định gọi là thành tựu về phẩm hạnh siêu việt. Đối với người này, bậc đáng thọ nhận cúng dường là vị Phật Độc Giác đã đoạn tận lậu hoặc; vật dụng phát sinh đúng pháp do làm thuê mà có; tác ý thanh tịnh trong ba thời điểm; vị Phật Độc Giác vừa mới xuất khỏi thiền định là phẩm hạnh siêu việt. Như vậy, cả bốn sự thành tựu đều được viên mãn. Nhờ oai lực của những sự thành tựu này, người ấy đạt được tài sản lớn ngay trong hiện tại. Do đó, người ấy đã nhận được tài sản từ vị trưởng giả. Về sau, đức vua cũng nghe về việc làm của người này, liền cho gọi đến, ban cho một ngàn, nhận lấy phần phước, với tâm hoan hỷ, ban cho một khối tài sản lớn và trao cho địa vị trưởng giả. Vua đặt tên cho vị ấy là trưởng giả Bhattabhatika. Vị ấy trở thành bạn thân với trưởng giả Gandha, cùng ăn, cùng uống, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, tái sanh vào cõi trời, hưởng thụ thiên sản trong suốt một Phật kỳ, rồi trong thời Đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình người hầu cận của trưởng lão Sāriputta tại thành Sāvatthī. Bấy giờ, mẹ của cậu bé, sau khi mang thai được vài ngày, đã khởi lên cơn thèm muốn rằng: "Ôi, mong sao ta được dâng cúng bữa ăn có trăm vị ngon đến trưởng lão Sāriputta cùng với năm trăm vị tỳ-khưu, rồi mặc y cà-sa, tay cầm bát vàng, ngồi ở cuối hàng ghế và dùng phần thức ăn còn lại của các vị tỳ-khưu ấy." Bà đã làm đúng như vậy và thỏa mãn cơn thèm muốn của mình. Trong các lễ hội khác, bà cũng làm các việc bố thí tương tự như vậy, sau khi sinh con trai, vào ngày đặt tên, bà thưa với vị trưởng lão: "Bạch ngài, xin ngài hãy truyền giới cho con trai của con." Vị trưởng lão hỏi: "Tên của cậu bé là gì?" Khi bà thưa rằng: "Bạch ngài, kể từ khi con trai của con thọ thai, trong nhà này chưa từng có ai phải chịu khổ đau, vì thế tên của cậu bé sẽ là Sukhakumāra (Hạnh Phúc công tử)," vị trưởng lão đã lấy chính tên đó và truyền giới cho cậu bé.

ตทา เอวญฺจสฺส มาตุ ‘‘นาหํ มม ปุตฺตสฺส อชฺฌาสยํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. สา ตสฺส กณฺณวิชฺฌนมงฺคลาทีสุปิ ตเถว ทานํ อทาสิ. กุมาโรปิ สตฺตวสฺสิกกาเล ‘‘อิจฺฉามหํ, อมฺม, เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตุ’’นฺติ อาห. สา ‘‘สาธุ, ตาต, นาหํ ตว อชฺฌาสยํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ เถรํ นิมนฺเตตฺวา โภเชตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปุตฺโต เม ปพฺพชิตุํ อิจฺฉติ, อิมาหํ สายนฺหสมเย วิหารํ อาเนสฺสามี’’ติ เถรํ อุยฺโยเชตฺวา ญาตเก สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘ปุตฺตสฺส เม คิหิกาเล กตฺตพฺพํ กิจฺจํ อชฺเชว กริสฺสามา’’ติ วตฺวา ปุตฺตํ อลงฺกริตฺวา มหนฺเตน สิริโสภคฺเคน วิหารํ เนตฺวา เถรสฺส นิยฺยาเทสิ. เถโรปิ ตํ, ‘‘ตาต, ปพฺพชฺชา นาม ทุกฺกรา, สกฺขิสฺสสิ อภิรมิตุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘กริสฺสามิ โว, ภนฺเต, โอวาท’’นฺติ วุตฺเต กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ปพฺพาเชสิ. มาตาปิตโรปิสฺส ปพฺพชฺชาย สกฺการํ กโรนฺตา อนฺโตวิหาเรเยว สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา สายํ อตฺตโน เคหํ อคมํสุ. อฏฺฐเม ทิวเส สาริปุตฺตตฺเถโร ภิกฺขุสงฺเฆ คามํ ปวิฏฺเฐ วิหาเร กตฺตพฺพกิจฺจํ กตฺวา สามเณรํ ปตฺตจีวรํ คาหาเปตฺวา [Pg.61] คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สามเณโร อนฺตรามคฺเค มาติกาทีนิ ทิสฺวา ปณฺฑิตสามเณโร วิย ปุจฺฉิ. เถโรปิ ตสฺส ตเถว พฺยากาสิ. สามเณโร ตานิ การณานิ สุตฺวา ‘‘สเจ ตุมฺเห อตฺตโน ปตฺตจีวรํ คณฺเหยฺยาถ, อหํ นิวตฺเตยฺย’’นฺติ วตฺวา เถเรน ตสฺส อชฺฌาสยํ อภินฺทิตฺวา, ‘‘สามเณร, เทหิ มม ปตฺตจีวร’’นฺติ ปตฺตจีวเร คหิเต เถรํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตมาโน, ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ อาหารํ อาหรมาโน สตรสโภชนํ อาหเรยฺยาถา’’ติ อาห. กุโต ตํ ลภิสฺสามีติ? อตฺตโน ปุญฺเญน อลภนฺโต มม ปุญฺเญน ลภิสฺสถ, ภนฺเตติ. อถสฺส เถโร กุญฺจิกํ ทตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. โสปิ วิหารํ อาคนฺตฺวา เถรสฺส คพฺภํ วิวริตฺวา ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย อตฺตโน กาเย ญาณํ โอตาเรตฺวา นิสีทิ.

Bấy giờ, trong tâm người mẹ khởi lên ý nghĩ: “Ta sẽ không làm trái ý muốn của con trai ta”. Bà cũng đã cúng dường bố thí như thế trong các lễ hội như lễ xỏ tai cho con. Khi lên bảy tuổi, cậu bé nói: “Thưa mẹ, con muốn xuất gia dưới sự chỉ dạy của ngài Trưởng lão”. Bà nói: “Hay lắm, con trai yêu quý, mẹ sẽ không làm trái ý muốn của con”. Bà bèn thỉnh mời Trưởng lão, dâng cúng bữa ăn, rồi tiễn ngài Trưởng lão ra về và thưa rằng: “Bạch ngài, con trai của con muốn xuất gia, con sẽ đưa cháu đến tu viện vào buổi chiều”. Sau đó, bà tập hợp họ hàng lại và nói: “Hôm nay chúng ta sẽ làm những phận sự cần làm cho con trai tôi khi nó còn là người tại gia”. Nói xong, bà trang điểm cho con trai, và với vẻ huy hoàng lộng lẫy, đưa con đến tu viện và giao phó cho ngài Trưởng lão. Ngài Trưởng lão cũng nói với cậu bé: “Này con, việc xuất gia là một việc khó làm, con có thể hoan hỷ trong đó không?”. Khi cậu bé đáp: “Bạch ngài, con sẽ vâng theo lời dạy của ngài”, ngài Trưởng lão đã trao cho đề mục thiền định và cho cậu xuất gia. Cha mẹ của vị ấy, để tỏ lòng tôn kính việc xuất gia của con, đã cúng dường vật thực trăm vị đến chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu trong suốt bảy ngày ngay tại tu viện, rồi vào buổi chiều họ trở về nhà mình. Vào ngày thứ tám, khi chư Tăng đã vào làng, Trưởng lão Sāriputta sau khi làm xong các phận sự cần làm trong tu viện, đã bảo vị sa-di mang y bát rồi ngài vào làng để khất thực. Trên đường đi, vị sa-di thấy các mương nước v.v... và hỏi giống như sa-di Paṇḍita. Ngài Trưởng lão cũng giải thích cho vị ấy y như vậy. Vị sa-di sau khi nghe những lý do đó, bèn nói: “Nếu ngài tự mình mang y bát, con sẽ quay trở về”. Ngài Trưởng lão không làm trái ý muốn của vị ấy, nói: “Này sa-di, hãy đưa y bát của ta đây”. Khi y bát đã được trao, vị sa-di đảnh lễ Trưởng lão và trong lúc quay về, nói rằng: “Bạch ngài, khi mang thức ăn về cho con, xin ngài hãy mang về vật thực trăm vị”. Ngài Trưởng lão hỏi: “Ta sẽ lấy món đó ở đâu ra?”. Vị sa-di đáp: “Bạch ngài, nếu ngài không nhận được nhờ phước của mình, thì ngài sẽ nhận được nhờ phước của con”. Bấy giờ, ngài Trưởng lão đưa chìa khóa cho vị ấy rồi vào làng để khất thực. Vị ấy cũng trở về tu viện, mở cửa phòng của Trưởng lão, đi vào, đóng cửa lại, và ngồi xuống, hướng trí tuệ vào thân mình.

ตสฺส คุณเตเชน สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. สกฺโก ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ โอโลเกนฺโต สามเณรํ ทิสฺวา ‘‘สุขสามเณโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส ปตฺตจีวรํ ทตฺวา ‘สมณธมฺมํ กริสฺสามี’ติ นิวตฺโต, มยา ตตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา จตฺตาโร มหาราเช ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, วิหารสฺสูปวเน ทุสฺสทฺทเก สกุเณ ปลาเปถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ตถา กตฺวา สามนฺตา อารกฺขํ คณฺหึสุ. จนฺทิมสูริเย ‘‘อตฺตโน วิมานานิ คเหตฺวา ติฏฺฐถา’’ติ อาณาเปสิ. เตปิ ตถา กรึสุ. สยมฺปิ อาวิญฺฉนฏฺฐาเน อารกฺขํ คณฺหิ. วิหาโร สนฺนิสินฺโน นิรโว อโหสิ. สามเณโร เอกคฺคจิตฺเตน วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ ปาปุณิ. เถโร ‘‘สามเณเรน ‘สตรสโภชนํ อาหเรยฺยาถา’ติ วุตฺตํ, กสฺส นุ โข ฆเร สกฺกา ลทฺธุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต เอกํ อชฺฌาสยสมฺปนฺนํ อุปฏฺฐากตุลํ ทิสฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, สาธุ โว กตํ อชฺช อิธาคจฺฉนฺเตหี’’ติ เตหิ ตุฏฺฐมานเสหิ ปตฺตํ คเหตฺวา นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา ยาว ภตฺตกาลํ ธมฺมกถํ ยาจิโต เตสํ สารณียธมฺมกถํ กเถตฺวา กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ. อถสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา ตํ อาทาย คนฺตุกามํ เถรํ ทิสฺวา ‘‘ภุญฺชถ, ภนฺเต, อปรมฺปิ เต ทสฺสามา’’ติ เถรํ โภเชตฺวา ปุน ปตฺตปูรํ อทํสุ. เถโร ตํ อาทาย ‘‘สามเณโร เม ฉาโต’’ติ ตุริตตุริโต [Pg.62] วิหารํ ปายาสิ. ตํ ทิวสํ สตฺถา ปาโตว นิกฺขมิตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว อาวชฺเชสิ – ‘‘อชฺช สุขสามเณโร อุปชฺฌายสฺส ปตฺตจีวรํ ทตฺวา ‘สมณธมฺมํ กริสฺสามี’ติ นิวตฺโต, นิปฺผนฺนํ นุ โข ตสฺส กิจฺจ’’นฺติ. โส ติณฺณํเยว มคฺคผลานํ ปตฺตภาวํ ทิสฺวา อุตฺตริปิ อุปธาเรนฺโต ‘‘สกฺขิสฺสตายํ อชฺช อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, สาริปุตฺโต ปน ‘สามเณโร เม ฉาโต’ติ เวเคน ภตฺตํ อาทาย นิกฺขมติ, สเจ อิมสฺมึ อรหตฺตํ อปฺปตฺเต ภตฺตํ อาหริสฺสติ, อิมสฺส อนฺตราโย ภวิสฺสติ, มยา คนฺตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คณฺหิตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก ฐตฺวา อารกฺขํ คณฺหิ.

Do oai lực đức hạnh của vị ấy, bảo tọa của vua trời Sakka biểu hiện tướng nóng. Vua trời Sakka nhìn xem: “Việc gì thế này?” thì thấy vị sa-di và suy nghĩ: “Sa-di Sukha đã trao lại y bát cho thầy tế độ của mình rồi quay về với ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hành sa-môn pháp’. Ta nên đến đó”. Suy nghĩ vậy rồi, ngài cho gọi Tứ Đại Thiên Vương đến và phái đi: “Này các khanh, hãy đi xua đuổi những con chim ồn ào trong khu rừng nhỏ gần tu viện”. Họ đã làm như vậy và canh gác khắp bốn phía. Ngài ra lệnh cho thiên tử Mặt Trăng và Mặt Trời: “Hãy giữ yên các thiên cung của mình và dừng lại”. Họ cũng đã làm như vậy. Chính ngài cũng đứng canh gác ở chỗ then cửa. Tu viện trở nên yên lặng, không một tiếng động. Vị sa-di với tâm chuyên nhất, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc ba Đạo và ba Quả. Ngài Trưởng lão suy nghĩ: “Vị sa-di đã dặn ‘Xin hãy mang về vật thực trăm vị’. Có thể nhận được ở nhà ai đây?”. Trong khi tìm kiếm, ngài thấy một gia đình thí chủ có thiện tâm, bèn đi đến đó. Họ với tâm hoan hỷ nói: “Bạch ngài, thật may mắn cho chúng con khi ngài đến đây hôm nay”. Họ nhận lấy bát của ngài, mời ngài ngồi, dâng cháo và các món ăn cứng. Khi được thỉnh cầu thuyết pháp cho đến giờ thọ thực, ngài đã thuyết cho họ một bài pháp đáng ghi nhớ, và sau khi nhận thấy đã đến giờ, ngài kết thúc bài pháp. Bấy giờ, sau khi họ dâng cúng vật thực trăm vị, thấy ngài Trưởng lão muốn nhận lấy rồi đi, họ nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy dùng bữa, chúng con sẽ dâng cúng thêm phần khác”. Sau khi mời ngài Trưởng lão dùng bữa, họ lại dâng cúng đầy một bát nữa. Ngài Trưởng lão nhận lấy và vội vã đi về tu viện, nghĩ rằng: “Sa-di của ta đói rồi”. Vào ngày hôm đó, bậc Đạo Sư ra khỏi hương phòng từ sáng sớm, trong khi đang ngồi, ngài suy xét: “Hôm nay, sa-di Sukha đã trao lại y bát cho thầy tế độ và quay về với ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hành sa-môn pháp’. Công việc của vị ấy đã hoàn tất chưa?”. Ngài thấy vị ấy đã chứng đắc ba Đạo và ba Quả, và khi quán xét thêm, ngài nghĩ: “Hôm nay vị này có thể chứng đắc A-la-hán quả. Nhưng Sāriputta đang vội vã mang thức ăn về, nghĩ rằng ‘Sa-di của ta đói rồi’. Nếu ông ấy mang thức ăn về trước khi vị này chứng A-la-hán quả, sẽ có một chướng ngại cho vị ấy. Ta nên đi đến cổng và đứng canh gác”. Suy nghĩ vậy rồi, ngài ra khỏi hương phòng, đứng ở cổng và canh gác.

เถโรปิ ภตฺตํ อาหริ. อถ นํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิ. ปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน สามเณโร อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺถา เถรํ อามนฺเตตฺวา ‘‘คจฺฉ, สาริปุตฺต, สามเณรสฺส เต ภตฺตํ เทหี’’ติ อาห. เถโร คนฺตฺวา ทฺวารํ อาโกเฏสิ. สามเณโรปิ นิกฺขมิตฺวา อุปชฺฌายสฺส วตฺตํ กตฺวา ‘‘ภตฺตกิจฺจํ กโรหี’’ติ วุตฺเต เถรสฺส ภตฺเตน อนตฺถิกภาวํ ญตฺวา สตฺตวสฺสิกกุมาโร ตงฺขณญฺเญว อรหตฺตํ ปตฺโต นีจาสนฏฺฐานํ ปจฺจเวกฺขนฺโต ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ปตฺตํ โธวิ. ตสฺมึ กาเล จตฺตาโร มหาราชาโน อารกฺขํ วิสฺสชฺเชสุํ. จนฺทิมสูริยาปิ วิมานานิ มุญฺจึสุ. สกฺโกปิ อาวิญฺฉนฏฺฐาเน อารกฺขํ วิสฺสชฺเชสิ. สูริโย นภมชฺฌํ อติกฺกนฺโตเยว ปญฺญายิ. ภิกฺขู ‘‘สายนฺโห ปญฺญายติ, สามเณเรน จ อิทาเนว ภตฺตกิจฺจํ กตํ, กึ นุ โข อชฺช ปุพฺพณฺโห พลวา ชาโต, สายนฺโห มนฺโท’’ติ วทึสุ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช ปุพฺพณฺโห พลวา ชาโต, สายนฺโห มนฺโท, สามเณเรน จ อิทาเนว ภตฺตกิจฺจํ กตํ, อถ จ ปน สูริโย นภมชฺฌํ อติกฺกนฺโตเยว ปญฺญายตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, เอวเมวํ โหติ ปุญฺญวนฺตานํ สมณธมฺมกรณกาเล. อชฺช หิ จตฺตาโร มหาราชาโน สามนฺตา อารกฺขํ คณฺหึสุ, จนฺทิมสูริยา วิมานานิ คเหตฺวา อฏฺฐํสุ, สกฺโก อาวิญฺฉนเก อารกฺขํ คณฺหิ, อหมฺปิ ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คณฺหึ, อชฺช สุขสามเณโร มาติกาย อุทกํ หรนฺเต, อุสุกาเร อุสุํ อุชุํ กโรนฺเต[Pg.63], ตจฺฉเก จกฺกาทีนิ กโรนฺเต ทิสฺวา อตฺตานํ ทเมตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị Trưởng lão cũng mang vật thực đến. Bấy giờ, Ngài (Đức Phật) hỏi vị ấy bốn câu hỏi theo phương cách đã được nói ở phần dưới. Vào lúc kết thúc phần trả lời câu hỏi, vị sa-di đã chứng đắc quả A-la-hán. Đức Thế Tôn gọi vị Trưởng lão đến và dạy rằng: “Này Sāriputta, hãy đi, hãy dâng vật thực cho sa-di của thầy.” Vị Trưởng lão đi đến và gõ cửa. Vị sa-di cũng đi ra, làm phận sự đối với thầy tế độ, và khi được bảo: “Con hãy làm phận sự thọ thực đi,” vị ấy biết rằng Trưởng lão không có nhu cầu dùng vật thực. Cậu bé bảy tuổi ngay lúc ấy đã chứng quả A-la-hán, trong khi quán xét nơi ngồi thấp, đã làm phận sự thọ thực rồi rửa bát. Vào lúc ấy, Tứ Đại Thiên Vương đã phái người bảo vệ. Chư thiên Mặt Trăng và Mặt Trời cũng đã dừng các thiên cung lại. Thiên chủ Sakka cũng đã phái người bảo vệ ở chỗ then cửa. Mặt trời dường như đã đi quá trung tâm bầu trời. Các vị tỳ-khưu nói rằng: “Trời đã xế chiều, và vị sa-di vừa mới làm xong phận sự thọ thực. Có lẽ nào hôm nay buổi sáng lại mạnh (dài) và buổi chiều lại yếu (ngắn) chăng?” Đức Thế Tôn đi đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, hiện các thầy đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, hôm nay buổi sáng đã mạnh (dài), buổi chiều đã yếu (ngắn), và vị sa-di vừa mới làm xong phận sự thọ thực, tuy nhiên mặt trời dường như đã đi quá trung tâm bầu trời.” Ngài dạy rằng: “Này các tỳ-khưu, sự việc là như vậy khi những người có phước báu thực hành sa-môn pháp. Vì hôm nay, Tứ Đại Thiên Vương đã bảo vệ xung quanh, chư thiên Mặt Trăng và Mặt Trời đã giữ yên các thiên cung mà đứng lại, Thiên chủ Sakka đã bảo vệ ở then cửa, và chính Ta cũng đã bảo vệ ở cổng vòm. Hôm nay, sa-di Sukha, sau khi thấy những người dẫn nước trong mương, những người thợ làm tên đang uốn thẳng mũi tên, những người thợ mộc đang làm bánh xe v.v..., đã tự điều phục mình và chứng đắc quả A-la-hán.” Sau khi nói vậy, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๑๔๕.

145.

‘‘อุทกญฺหิ นยนฺติ เนตฺติกา, อุสุการา นมยนฺติ เตชนํ;

ทารุํ นมยนฺติ ตจฺฉกา, อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา’’ติ.

“Người dẫn nước quả thật dẫn nước đi, người làm tên uốn thẳng mũi tên, người thợ mộc uốn nắn khúc gỗ, bậc dễ dạy tự điều phục mình.”

ตตฺถ สุพฺพตาติ สุวทา, สุเขน โอวทิตพฺพา อนุสาสิตพฺพาติ อตฺโถ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.

Ở đây, ‘subbatā’ có nghĩa là người dễ dạy, người có thể được khuyên dạy, chỉ bảo một cách dễ dàng. Phần còn lại có ý nghĩa như đã được trình bày ở dưới.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v...

สุขสามเณรวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện về sa-di Sukha, là câu chuyện thứ mười một.

ทณฺฑวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần chú giải phẩm Daṇḍa đã kết thúc.

ทสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười.

๑๑. ชราวคฺโค

11. Phẩm Già

๑. วิสาขาย สหายิกานํ วตฺถุ

1. Câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā

โก [Pg.64] นุ หาโส กิมานนฺโทติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสาขาย สหายิกาโย อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Ko nu hāso kimānando,’ đã được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā.

สาวตฺถิยํ กิร ปญฺจสตา กุลปุตฺตา ‘‘เอวํ อิมา อปฺปมาทวิหารินิโย ภวิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตโน อตฺตโน ภริยาโย วิสาขํ มหาอุปาสิกํ สมฺปฏิจฺฉาเปสุํ. ตา อุยฺยานํ วา วิหารํ วา คจฺฉนฺติโย ตาย สทฺธึเยว คจฺฉนฺติ. ตา เอกสฺมึ กาเล ‘‘สตฺตาหํ สุราฉโณ ภวิสฺสตี’’ติ ฉเณ สงฺฆุฏฺเฐ อตฺตโน อตฺตโน สามิกานํ สุรํ ปฏิยาเทสุํ. เต สตฺตาหํ สุราฉณํ กีฬิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส กมฺมนฺตเภริยา นิกฺขนฺตาย กมฺมนฺเต อคมํสุ. ตาปิ อิตฺถิโย ‘‘มยํ สามิกานํ สมฺมุขา สุรํ ปาตุํ น ลภิมฺหา, อวเสสา สุรา จ อตฺถิ, อิทํ ยถา เต น ชานนฺติ, ตถา ปิวิสฺสามา’’ติ วิสาขาย สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘อิจฺฉาม, อยฺเย, อุยฺยานํ ทฏฺฐุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘สาธุ, อมฺมา, เตน หิ กตฺตพฺพกิจฺจานิ กตฺวา นิกฺขมถา’’ติ วุตฺเต ตาย สทฺธึ คนฺตฺวา ปฏิจฺฉนฺนากาเรน สุรํ นีหราเปตฺวา อุยฺยาเน ปิวิตฺวา มตฺตา วิจรึสุ. วิสาขาปิ ‘‘อยุตฺตํ อิมาหิ กตํ, อิทานิ มํ ‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวิกา วิสาขา สุรํ ปิวิตฺวา วิจรตี’ติ ติตฺถิยาปิ ครหิสฺสนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตา อิตฺถิโย อาห – ‘‘อมฺมา อยุตฺตํ โว กตํ, มมปิ อยโส อุปฺปาทิโต, สามิกาปิ โว กุชฺฌิสฺสนฺติ, อิทานิ กึ กริสฺสถา’’ติ. คิลานาลยํ ทสฺสยิสฺสาม, อยฺเยติ. เตน หิ ปญฺญายิสฺสถ สเกน กมฺเมนาติ. ตา เคหํ คนฺตฺวา คิลานาลยํ กรึสุ. อถ ตาสํ สามิกา ‘‘อิตฺถนฺนามา จ อิตฺถนฺนามา จ กห’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คิลานา’’ติ สุตฺวา ‘‘อทฺธา เอตาหิ อวเสสสุรา ปีตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ตา โปเถตฺวา อนยพฺยสนํ ปาเปสุํ. ตา อปรสฺมิมฺปิ ฉณวาเร ตเถว สุรํ ปิวิตุกามา วิสาขํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อยฺเย, อุยฺยานํ โน เนหี’’ติ วตฺวา ‘‘ปุพฺเพปิ เม ตุมฺเหหิ อยโส อุปฺปาทิโต, คจฺฉถ, น โว อหํ เนสฺสามี’’ติ ตาย ปฏิกฺขิตฺตา ‘‘อิทานิ เอวํ น กริสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา ปุน ตํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ, ‘‘อยฺเย[Pg.65], พุทฺธปูชํ กาตุกามามฺหา, วิหารํ โน เนหี’’ติ. อิทานิ อมฺมา ยุชฺชติ, คจฺฉถ, ปริวจฺฉํ กโรถาติ. ตา จงฺโกฏเกหิ คนฺธมาลาทีนิ คาหาเปตฺวา สุราปุณฺเณ มุฏฺฐิวารเก หตฺเถหิ โอลมฺเพตฺวา มหาปเฏ ปารุปิตฺวา วิสาขํ อุปสงฺกมิตฺวา ตาย สทฺธึ วิหารํ ปวิสมานา เอกมนฺตํ คนฺตฺวา มุฏฺฐิวารเกเหว สุรํ ปิวิตฺวา วารเก ฉฑฺเฑตฺวา ธมฺมสภายํ สตฺถุ ปุรโต นิสีทึสุ.

Tương truyền tại Sāvatthī, năm trăm thanh niên đã giao phó vợ của mình cho bà đại thí chủ Visākhā, với ý nghĩ rằng: “Như vậy, những người phụ nữ này sẽ sống không dể duôi.” Những người phụ nữ ấy, khi đi đến công viên hay tu viện, đều đi cùng với bà. Vào một thời, khi lễ hội rượu được loan báo sẽ diễn ra trong bảy ngày, họ đã chuẩn bị rượu cho chồng của mình. Các ông chồng đã vui chơi trong lễ hội rượu suốt bảy ngày, và vào ngày thứ tám, khi tiếng trống báo hiệu công việc vang lên, họ đã đi làm. Những người phụ nữ ấy cũng nghĩ rằng: “Chúng ta đã không được uống rượu trước mặt chồng, và vẫn còn rượu thừa. Chúng ta sẽ uống thứ này sao cho họ không biết.” Họ đến gặp bà Visākhā và nói: “Thưa bà, chúng con muốn đi xem công viên.” Khi được trả lời: “Tốt lắm, các con. Vậy thì hãy làm xong các việc cần làm rồi hãy đi,” họ đã đi cùng với bà, cho người mang rượu đi một cách kín đáo, uống trong công viên và đi lại trong tình trạng say xỉn. Bà Visākhā cũng nghĩ rằng: “Những người này đã làm điều không phải. Bây giờ, các người theo ngoại đạo cũng sẽ chê trách ta rằng: ‘Visākhā, nữ đệ tử của sa-môn Gotama, đi lại trong tình trạng say rượu.’” Suy nghĩ vậy, bà đã nói với những người phụ nữ ấy: “Này các con, các con đã làm điều không phải, cũng đã gây ra tiếng xấu cho ta. Chồng của các con cũng sẽ tức giận. Bây giờ các con sẽ làm gì đây?” “Thưa bà, chúng con sẽ giả vờ bị bệnh.” “Vậy thì các con sẽ được biết đến qua hành động của chính mình.” Họ về nhà và giả vờ bị bệnh. Bấy giờ, chồng của họ hỏi: “Người này và người kia đâu rồi?” và khi nghe rằng họ bị bệnh, họ đã suy xét rằng: “Chắc chắn những người này đã uống rượu thừa,” rồi đã đánh đập họ, khiến họ gặp phải điều bất hạnh và tai họa. Vào một dịp lễ hội khác, họ lại muốn uống rượu như vậy nên đã đến gặp bà Visākhā và nói: “Thưa bà, xin hãy dẫn chúng con đến công viên.” Khi bị bà từ chối: “Trước đây các con đã gây tiếng xấu cho ta rồi. Hãy đi đi, ta sẽ không dẫn các con đi,” họ đã thuyết phục rằng: “Bây giờ chúng con sẽ không làm như vậy nữa.” Rồi họ lại đến gặp bà và nói: “Thưa bà, chúng con muốn cúng dường Đức Phật, xin hãy dẫn chúng con đến tu viện.” “Bây giờ thì được đó, các con. Hãy đi và chuẩn bị đồ cúng dường đi.” Họ cho người lấy hương, hoa... đựng trong các giỏ, tay cầm những bình rượu nhỏ đầy ắp, khoác áo choàng lớn bên ngoài, rồi đến gặp bà Visākhā. Khi cùng bà vào tu viện, họ đã đi đến một nơi khuất, uống rượu từ chính những bình nhỏ ấy, vứt bỏ các bình đi, rồi ngồi trước mặt Đức Thế Tôn trong pháp đường.

วิสาขา ‘‘อิมาสํ, ภนฺเต, ธมฺมํ กเถถา’’ติ อาห. ตาปิ มทเวเคน กมฺปมานสรีรา ‘‘อิจฺจาม, คายามา’’ติ จิตฺตํ อุปฺปาเทสุํ. อเถกา มารกายิกา เทวตา ‘‘อิมาสํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส ปุรโต วิปฺปการํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ตาสํ สรีเร อธิมุจฺจิ. ตาสุ เอกจฺจา สตฺถุ ปุรโต ปาณึ ปหริตฺวา หสิตุํ, เอกจฺจา นจฺจิตุํ อารภึสุ. สตฺถา ‘‘กึ อิท’’นฺติ อาวชฺเชนฺโต ตํ การณํ ญตฺวา ‘‘น อิทานิ มารกายิกานํ โอตารํ ลภิตุํ ทสฺสามิ. น หิ มยา เอตฺตกํ กาลํ ปารมิโย ปูเรนฺเตน มารกายิกานํ โอตารลาภตฺถาย ปูริตา’’ติ ตา สํเวเชตุํ ภมุกโลมโต รสฺมิโย วิสฺสชฺเชสิ, ตาวเทว อนฺธการติมิสา อโหสิ. ตา ภีตา อเหสุํ มรณภยตชฺชิตา. เตน ตาสํ กุจฺฉิยํ สุรา ชีริ. สตฺถา นิสินฺนปลฺลงฺเก อนฺตรหิโต สิเนรุมุทฺธนิ ฐตฺวา อุณฺณาโลมโต รสฺมึ วิสฺสชฺเชสิ, ตงฺขณํเยว จนฺทสหสฺสุคฺคมนํ วิย อโหสิ. อถ สตฺถา ตา อิตฺถิโย อามนฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ มม สนฺติกํ อาคจฺฉมานาหิ ปมตฺตาหิ อาคนฺตุํ น วฏฺฏติ. ตุมฺหากญฺหิ ปมาเทเนว มารกายิกา เทวตา โอตารํ ลภิตฺวา ตุมฺเห หสาทีนํ อกรณฏฺฐาเน หสาทีนิ การาเปสิ, อิทานิ ตุมฺเหหิ ราคาทีนํ อคฺคีนํ นิพฺพาปนตฺถาย อุสฺสาหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bà Visākhā bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy thuyết pháp cho những người phụ nữ này.” Những người phụ nữ ấy, thân thể run rẩy vì say rượu, khởi lên ý nghĩ: “Chúng ta hãy múa, chúng ta hãy hát.” Bấy giờ, một vị thiên nữ thuộc quyến thuộc của Ma vương suy nghĩ rằng: “Ta sẽ nhập vào thân thể của những người phụ nữ này và thể hiện sự bất kính trước mặt Sa-môn Gotama,” rồi nhập vào thân thể của họ. Trong số họ, một số người vỗ tay và cười lớn trước mặt Đức Đạo Sư, một số người khác bắt đầu nhảy múa. Đức Đạo Sư, khi quán xét “Việc này là gì?”, biết được nguyên nhân ấy, (Ngài nghĩ): “Bây giờ, Ta sẽ không cho quyến thuộc của Ma vương có cơ hội. Ta đã hoàn thiện các pháp ba-la-mật trong một thời gian dài như vậy không phải để cho quyến thuộc của Ma vương có được cơ hội.” Để làm cho họ kinh sợ, Ngài phóng ra những tia sáng từ giữa hai lông mày. Ngay lập tức, bóng tối mịt mù bao trùm. Họ trở nên sợ hãi, kinh hoàng trước nỗi sợ hãi cái chết. Do đó, rượu trong bụng họ được tiêu hóa. Đức Đạo Sư biến mất khỏi ngai ngồi, đứng trên đỉnh núi Sineru và phóng ra một tia sáng từ chòm lông trắng (uṇṇā). Ngay lúc ấy, cảnh tượng giống như một ngàn mặt trăng cùng mọc lên. Bấy giờ, Đức Đạo Sư gọi những người phụ nữ ấy và nói: “Các ngươi đến gần ta mà lại phóng dật thì không thích hợp. Chính vì sự phóng dật của các ngươi mà thiên nữ thuộc quyến thuộc của Ma vương đã có cơ hội, khiến các ngươi làm những việc như cười đùa ở nơi không nên làm. Bây giờ, các ngươi nên nỗ lực để dập tắt các ngọn lửa như tham ái,” rồi nói lên kệ ngôn này:

๑๔๖.

146.

‘‘โก นุ หาโส กิมานนฺโท, นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ;

อนฺธกาเรน โอนทฺธา, ปทีปํ น คเวสถา’’ติ.

“Cớ sao còn cười vui, hân hoan nỗi gì, Khi (thế gian) thường hằng bị thiêu đốt? Bị bóng tối (vô minh) bao trùm, Sao không tìm kiếm ngọn đèn (trí tuệ)?”

ตตฺถ อานนฺโทติ ตุฏฺฐิ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – อิมสฺมึ โลกสนฺนิวาเส ราคาทีหิ เอกาทสหิ อคฺคีหิ นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ โก นุ ตุมฺหากํ หาโส วา [Pg.66] ตุฏฺฐิ วา? นนุ เอส อกตฺตพฺพรูโปเยว. อฏฺฐวตฺถุเกน หิ อวิชฺชานฺธกาเรน โอนทฺธา ตุมฺเห ตสฺเสว อนฺธการสฺส วิธมนตฺถาย กึ การณา ญาณปฺปทีปํ น คเวสถ น กโรถาติ.

Trong kệ ấy, “ānando” có nghĩa là sự hoan hỷ. Điều này được nói ra như sau: Trong thế gian này, khi luôn bị thiêu đốt bởi mười một ngọn lửa như tham ái, cớ sao các ngươi còn cười vui hay hoan hỷ? Chẳng phải điều ấy là việc không nên làm sao? Bị bóng tối vô minh có tám cơ sở bao trùm, vì lý do gì các ngươi không tìm kiếm, không tạo ra ngọn đèn trí tuệ để xua tan chính bóng tối ấy?

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ ตา อิตฺถิโย โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ.

Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm người phụ nữ ấy đều chứng đắc Tu-đà-hoàn quả.

สตฺถา ตาสํ อจลสทฺธาย ปติฏฺฐิตภาวํ ญตฺวา สิเนรุมตฺถกา โอตริตฺวา พุทฺธาสเน นิสีทิ. อถ นํ วิสาขา อาห – ‘‘ภนฺเต, สุรา นาเมสา ปาปิกา. เอวรูปา หิ นาม อิมา อิตฺถิโย ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส ปุรโต นิสีทิตฺวา อิริยาปถมตฺตมฺปิ สณฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺติโย อุฏฺฐาย ปาณึ ปหริตฺวา หสนคีตนจฺจาทีนิ อารภึสู’’ติ. สตฺถา ‘‘อาม, วิสาเข, ปาปิกา เอว เอสา สุรา นาม. เอตญฺหิ นิสฺสาย อเนเก สตฺตา อนยพฺยสนํ ปตฺตา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา ปเนสา, ภนฺเต, อุปฺปนฺนา’’ติ วุตฺเต ตสฺสา อุปฺปตฺตึ วิตฺถาเรน กเถตุํ อตีตํ อาหริตฺวา กุมฺภชาตกํ (ชา. ๑.๑๖.๓๓ อาทโย) กเถสีติ.

Đức Đạo Sư, biết rằng họ đã an trú trong niềm tin bất động, liền từ đỉnh núi Sineru xuống và ngự trên Phật tọa. Bấy giờ, bà Visākhā bạch với Ngài: “Bạch Thế Tôn, thứ gọi là rượu này thật là xấu xa. Những người phụ nữ này, quả thật, khi ngồi trước một vị Phật như Ngài, đã không thể giữ được dù chỉ là oai nghi nhỏ nhất, họ đã đứng dậy, vỗ tay, và bắt đầu cười, hát, múa.” Đức Đạo Sư nói: “Đúng vậy, Visākhā, thứ gọi là rượu này quả thật xấu xa. Vì nương vào nó mà nhiều chúng sanh đã gặp phải tai họa và bất hạnh.” Khi được hỏi: “Bạch Thế Tôn, nó đã phát sinh từ khi nào?”, để kể lại chi tiết về nguồn gốc của nó, Ngài đã dẫn một câu chuyện quá khứ và kể lại Bổn sanh Kumbha.

วิสาขาย สหายิกานํ วตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā, phần thứ nhất.

๒. สิริมาวตฺถุ

2. Câu chuyện về nàng Sirimā

ปสฺส จิตฺตกตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สิริมํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Veluvana, Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Passa cittakataṃ”, nhân câu chuyện về nàng Sirimā.

สา กิร ราชคเห อภิรูปา คณิกา. เอกสฺมึ ปน อนฺโตวสฺเส สุมนเสฏฺฐิปุตฺตสฺส ภริยาย ปุณฺณกเสฏฺฐิสฺส ธีตาย อุตฺตราย นาม อุปาสิกาย อปรชฺฌิตฺวา ตํ ปสาเทตุกามา ตสฺสา เคเห ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ กตภตฺตกิจฺจํ สตฺถารํ ขมาเปตฺวา ตํ ทิวสํ ทสพลสฺส ภตฺตานุโมทนํ สุตฺวา –

Tương truyền, nàng là một kỹ nữ xinh đẹp tuyệt trần ở thành Rājagaha. Vào một mùa an cư, sau khi đã phạm lỗi với nữ cận sự tên là Uttarā, là vợ của con trai trưởng giả Sumana và là con gái của trưởng giả Puṇṇaka, nàng muốn làm cho bà ấy nguôi giận, nên đã thỉnh cầu Đức Đạo Sư, người đã thọ thực xong cùng với chư Tăng tại nhà của bà ấy, tha lỗi cho mình. Vào ngày hôm đó, sau khi nghe Đức Thập Lực thuyết bài pháp tùy hỷ sau bữa ăn –

‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ. (ชา. ๑.๒.๒;

ธ. ป. ๒๒๓) –

“Lấy không giận, thắng người giận, Lấy lành, thắng kẻ không lành, Lấy thí, thắng người xan tham, Lấy chân thật, thắng kẻ nói dối.”

คาถาปริโยสาเน [Pg.67] โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถารกถา ปน โกธวคฺเค อนุโมทนคาถาวณฺณนายเมว อาวิภวิสฺสติ. เอวํ โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา ปน สิริมา ทสพลํ นิมนฺเตตฺวา ปุนทิวเส มหาทานํ ทตฺวา สงฺฆสฺส อฏฺฐกภตฺตํ นิพทฺธํ ทาเปสิ. อาทิโต ปฏฺฐาย นิพทฺธํ อฏฺฐ ภิกฺขู เคหํ คจฺฉนฺติ. ‘‘สปฺปึ คณฺหถ, ขีรํ คณฺหถา’’ติอาทีนิ วตฺวา เตสํ ปตฺเต ปูเรติ. เอเกน ลทฺธํ ติณฺณมฺปิ จตุนฺนมฺปิ ปโหติ. เทวสิกํ โสฬสกหาปณปริพฺพเยน ปิณฺฑปาโต ทียติ. อเถกทิวสํ เอโก ภิกฺขุ ตสฺสา เคเห อฏฺฐกภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา ติโยชนมตฺถเก เอกํ วิหารํ อคมาสิ. อถ นํ สายํ เถรุปฏฺฐาเน นิสินฺนํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘อาวุโส, กหํ ภิกฺขํ คเหตฺวา อาคโตสี’’ติ. สิริมาย อฏฺฐกภตฺตํ เม ภุตฺตนฺติ. มนาปํ กตฺวา เทติ, อาวุโสติ. ‘‘น สกฺกา ตสฺสา ภตฺตํ วณฺเณตุํ, อติวิย ปณีตํ กตฺวา เทติ, เอเกน ลทฺธํ ติณฺณมฺปิ จตุนฺนมฺปิ ปโหติ, ตสฺสา ปน เทยฺยธมฺมโตปิ ทสฺสนเมว อุตฺตริตรํ. สา หิ อิตฺถี เอวรูปา จ เอวรูปา จา’’ติ ตสฺสา คุเณ วณฺเณสิ.

Khi kệ ngôn kết thúc, nàng đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. Đây là phần tóm tắt ở đây; câu chuyện chi tiết sẽ được trình bày rõ trong phần giải thích kệ ngôn tùy hỷ ở Phẩm Sân Hận (Kodhavagga). Sau khi đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả, nàng Sirimā thỉnh mời Đức Thập Lực, và vào ngày hôm sau, đã cúng dường một buổi đại thí, rồi cho thiết lập việc cúng dường thường xuyên phần ăn cho tám vị (aṭṭhakabhatta) đến chư Tăng. Kể từ đó, thường có tám vị Tỳ-khưu đến nhà nàng. Nàng nói những lời như: “Xin hãy nhận bơ sữa, xin hãy nhận sữa tươi,” và đổ đầy bát của các vị ấy. Phần ăn một vị nhận được đủ cho cả ba hoặc bốn vị. Hằng ngày, vật thực cúng dường được chi tiêu với giá mười sáu kahāpaṇa. Một hôm, một vị Tỳ-khưu sau khi thọ thực phần ăn cho tám vị tại nhà nàng, đã đi đến một ngôi tịnh xá cách đó ba do-tuần. Vào buổi chiều, khi vị ấy đang ngồi hầu chuyện các vị trưởng lão, họ hỏi: “Thưa hiền giả, hiền giả đã nhận vật thực ở đâu rồi đến đây?” (Vị ấy đáp:) “Tôi đã thọ thực phần ăn cho tám vị của nàng Sirimā.” (Họ hỏi:) “Thưa hiền giả, nàng có cúng dường đồ ăn ngon không?” (Vị ấy tán thán:) “Không thể nào tả hết vật thực của nàng ấy được, nàng cúng dường đồ ăn vô cùng hảo hạng. Phần ăn một vị nhận được đủ cho cả ba hoặc bốn vị. Hơn cả vật phẩm cúng dường của nàng, chính việc được nhìn thấy nàng còn tuyệt vời hơn. Nàng quả là một người phụ nữ có dung sắc như thế này, như thế kia,” và vị ấy đã ca ngợi các phẩm hạnh của nàng.

อเถโก ภิกฺขุ ตสฺสา คุณกถํ สุตฺวา อทสฺสเนเนว สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘มยา คนฺตฺวา ตํ ทฏฺฐุํ วฏฺฏตี’’ติ อตฺตโน วสฺสคฺคํ กเถตฺวา ตํ ภิกฺขุํ ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สฺเว, อาวุโส, ตสฺมึ เคเห ตฺวํ สงฺฆตฺเถโร หุตฺวา อฏฺฐกภตฺตํ ลภิสฺสสี’’ติ สุตฺวา ตงฺขณญฺเญว ปตฺตจีวรํ อาทาย ปกฺกนฺโตปิ ปาโตว อรุเณ อุคฺคเต สลากคฺคํ ปวิสิตฺวา ฐิโต สงฺฆตฺเถโร หุตฺวา ตสฺสา เคเห อฏฺฐกภตฺตํ ลภิ. โย ปน ภิกฺขุ หิยฺโย ภุญฺชิตฺวา ปกฺกามิ, ตสฺส คตเวลายเมว อสฺสา สรีเร โรโค อุปฺปชฺชิ. ตสฺมา สา อาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา นิปชฺชิ. อถสฺสา ทาสิโย อฏฺฐกภตฺตํ ลภิตฺวา อาคเต ภิกฺขู ทิสฺวา อาโรเจสุํ. สา สหตฺถา ปตฺเต คเหตฺวา นิสีทาเปตุํ วา ปริวิสิตุํ วา อสกฺโกนฺตี ทาสิโย อาณาเปสิ – ‘‘อมฺมา ปตฺเต คเหตฺวา, อยฺเย, นิสีทาเปตฺวา ยาคุํ ปาเยตฺวา ขชฺชกํ ทตฺวา ภตฺตเวลาย ปตฺเต ปูเรตฺวา เทถา’’ติ. ตา ‘‘สาธุ, อยฺเย’’ติ ภิกฺขู ปเวเสตฺวา ยาคุํ ปาเยตฺวา ขชฺชกํ ทตฺวา ภตฺตเวลาย ภตฺตสฺส ปตฺเต ปูเรตฺวา ตสฺสา อาโรจยึสุ. สา ‘‘มํ ปริคฺคเหตฺวา เนถ, อยฺเย, วนฺทิสฺสามี’’ติ วตฺวา ตาหิ ปริคฺคเหตฺวา ภิกฺขูนํ สนฺติกํ นีตา เวธมาเนน สรีเรน ภิกฺขู วนฺทิ. โส ภิกฺขุ ตํ โอโลเกตฺวา [Pg.68] จินฺเตสิ – ‘‘คิลานาย ตาว เอวรูปา อยํ เอติสฺสา รูปโสภา, อโรคกาเล ปน สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิตาย อิมิสฺสา กีทิสี รูปสมฺปตฺตี’’ติ. อถสฺส อเนกวสฺสโกฏิสนฺนิจิโต กิเลโส สมุทาจริ, โส อญฺญาณี หุตฺวา ภตฺตํ ภุญฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต ปตฺตมาทาย วิหารํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ปิธาย เอกมนฺเต ฐเปตฺวา จีวรํ ปตฺถริตฺวา นิปชฺชิ.

Bấy giờ, một vị tỳ-khưu nghe kể về đức hạnh của nàng, dù chưa từng gặp mặt đã sanh lòng ái luyến, nghĩ rằng: “Ta phải đi đến đó để gặp nàng.” Vị ấy nói về số hạ lạp của mình, hỏi vị tỳ-khưu kia về thứ tự, và khi nghe rằng: “Thưa hiền hữu, ngày mai, tại nhà ấy, ngài sẽ là vị Thượng tọa trong Tăng chúng và sẽ nhận được phần vật thực thứ tám,” ngay lập tức vị ấy lấy y bát rồi ra đi. Sáng sớm, khi rạng đông vừa ló dạng, vị ấy vào nơi phát thẻ, đứng đợi, và trở thành vị Thượng tọa trong Tăng chúng, nhận được phần vật thực thứ tám tại nhà của nàng. Vị tỳ-khưu đã thọ thực ngày hôm qua vừa rời đi thì bệnh khởi lên trong thân nàng Sirimā. Vì thế, nàng cởi bỏ trang sức và nằm nghỉ. Bấy giờ, các nữ tỳ của nàng, sau khi nhận phần vật thực thứ tám, thấy các vị tỳ-khưu đến liền báo tin. Nàng không thể tự tay nhận bát, mời ngồi hay phục vụ, nên đã ra lệnh cho các nữ tỳ: “Này các con, hãy nhận bát, mời các ngài ngồi, dâng cháo, dâng vật thực cứng, và đến giờ thọ trai thì hãy đổ đầy vật thực vào bát rồi dâng lên.” Các nữ tỳ vâng lời: “Thưa bà chủ, xin vâng,” rồi mời các vị tỳ-khưu vào, dâng cháo, dâng vật thực cứng, và đến giờ thọ trai, họ đổ đầy vật thực vào bát rồi báo cho bà chủ. Nàng nói: “Hãy dìu ta đến, ta sẽ đảnh lễ các ngài,” rồi được họ dìu đến gần các vị tỳ-khưu và đảnh lễ với thân hình run rẩy. Vị tỳ-khưu kia nhìn nàng và suy nghĩ: “Khi bệnh mà vẻ đẹp của nàng còn như thế này, huống chi lúc khỏe mạnh, được trang điểm bằng mọi thứ trang sức, thì vẻ đẹp của nàng sẽ lộng lẫy đến dường nào.” Bấy giờ, phiền não đã tích tụ trong nhiều triệu năm của vị ấy trỗi dậy. Vị ấy mất hết lý trí, không thể thọ thực, bèn lấy bát đi về tịnh xá, đậy bát lại, đặt ở một góc, rồi trải y ra nằm.

อถ นํ เอโก สหายโก ภิกฺขุ ยาจนฺโตปิ โภเชตุํ นาสกฺขิ. โส ฉินฺนภตฺโต อโหสิ. ตํ ทิวสเมว สายนฺหสมเย สิริมา กาลมกาสิ. ราชา สตฺถุ สาสนํ เปเสสิ – ‘‘ภนฺเต, ชีวกสฺส กนิฏฺฐภคินี, สิริมา, กาลมกาสี’’ติ. สตฺถา ตํ สุตฺวา รญฺโญ สาสนํ ปหิณิ ‘‘สิริมาย ฌาปนกิจฺจํ นตฺถิ, อามกสุสาเน ตํ ยถา กากสุนขาทโย น ขาทนฺติ, ตถา นิปชฺชาเปตฺวา รกฺขาเปถา’’ติ. ราชาปิ ตถา อกาสิ. ปฏิปาฏิยา ตโย ทิวสา อติกฺกนฺตา, จตุตฺเถ ทิวเส สรีรํ อุทฺธุมายิ, นวหิ วณมุเขหิ ปุฬวา ปคฺฆรึสุ, สกลสรีรํ ภินฺนํ สาลิภตฺตจาฏิ วิย อโหสิ. ราชา นคเร เภรึ จราเปสิ – ‘‘ฐเปตฺวา เคหรกฺขเก ทารเก สิริมาย ทสฺสนตฺถํ อนาคจฺฉนฺตานํ อฏฺฐ กหาปณานิ ทณฺโฑ’’ติ. สตฺถุ สนฺติ กญฺจ เปเสสิ – ‘‘พุทฺธปฺปมุโข กิร ภิกฺขุสงฺโฆ สิริมาย ทสฺสนตฺถํ อาคจฺฉตู’’ติ. สตฺถา ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ – ‘‘สิริมาย ทสฺสนตฺถํ คมิสฺสามา’’ติ. โสปิ ทหรภิกฺขุ จตฺตาโร ทิวเส กสฺสจิ วจนํ อคฺคเหตฺวา ฉินฺนภตฺโตว นิปชฺชิ. ปตฺเต ภตฺตํ ปูติกํ ชาตํ, ปตฺเต มลํ อุฏฺฐหิ. อถ นํ โส สหายโก ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส, สตฺถา สิริมาย ทสฺสนตฺถํ คจฺฉตี’’ติ อาห. โส ตถา ฉาตชฺฌตฺโตปิ ‘‘สิริมา’’ติ วุตฺตปเทเยว สหสา อุฏฺฐหิตฺวา ‘‘กึ ภณสี’’ติ อาห. ‘‘สตฺถา สิริมํ ทฏฺฐุํ คจฺฉติ, ตฺวมฺปิ คมิสฺสสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, คมิสฺสามี’’ติ ภตฺตํ ฉฑฺเฑตฺวา ปตฺตํ โธวิตฺวา ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อคมาสิ. สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต เอกปสฺเส อฏฺฐาสิ, ภิกฺขุนิสงฺโฆปิ ราชปริสาปิ อุปาสกปริสาปิ อุปาสิกาปริสาปิ เอเกกปสฺเส อฏฺฐํสุ.

Bấy giờ, một vị tỳ-khưu bạn hữu dù khuyên bảo cũng không thể làm cho vị ấy thọ thực. Vị ấy đã nhịn ăn. Ngay chiều hôm đó, nàng Sirimā qua đời. Vua gửi tin đến Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, nàng Sirimā, em gái của y sĩ Jīvaka, đã qua đời.” Đức Thế Tôn nghe vậy, liền gửi tin lại cho vua: “Không cần làm lễ hỏa táng cho Sirimā. Hãy đặt thi thể nàng ở nghĩa địa dành cho người chết không chôn cất, và canh giữ sao cho quạ, chó không ăn được.” Vua cũng làm theo như vậy. Lần lượt ba ngày trôi qua, đến ngày thứ tư, thi thể trương phình lên, giòi bọ từ chín lỗ chảy ra, toàn thân nứt vỡ như một nồi cơm nát. Vua cho rao trong thành: “Ngoại trừ những người giữ nhà, ai không đến xem thi thể Sirimā sẽ bị phạt tám đồng kahāpaṇa.” Vua cũng gửi tin đến Đức Thế Tôn: “Xin Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu hãy đến xem thi thể Sirimā.” Đức Thế Tôn bảo các vị tỳ-khưu: “Chúng ta sẽ đi xem Sirimā.” Vị tỳ-khưu trẻ kia suốt bốn ngày không nghe lời ai, cứ nhịn ăn mà nằm. Vật thực trong bát đã thối rữa, bát đã bị dơ bẩn. Bấy giờ, vị tỳ-khưu bạn hữu đến gần và nói: “Thưa hiền hữu, Đức Thế Tôn đang đi xem Sirimā.” Vị ấy dù đang đói lả, nhưng vừa nghe đến tên “Sirimā” liền vội vàng ngồi dậy và hỏi: “Ngài nói gì?” Khi được trả lời: “Đức Thế Tôn đi xem Sirimā, ngài có đi không?” Vị ấy đáp: “Vâng, tôi sẽ đi.” Rồi vị ấy đổ vật thực đi, rửa bát, cho vào túi, và cùng đi với Tăng chúng. Đức Thế Tôn, được Tăng chúng vây quanh, đứng sang một bên. Tăng chúng tỳ-khưu-ni, đoàn tùy tùng của vua, các nam cư sĩ và nữ cư sĩ cũng đứng sang mỗi bên.

สตฺถา ราชานํ ปุจฺฉิ – ‘‘กา เอสา, มหาราโช’’ติ. ภนฺเต, ชีวกสฺส ภคินี, สิริมา, นามาติ. สิริมา, เอสาติ. อาม, ภนฺเตติ. เตน [Pg.69] หิ นคเร เภรึ จราเปหิ ‘‘สหสฺสํ ทตฺวา สิริมํ คณฺหนฺตู’’ติ. ราชา ตถา กาเรสิ. เอโกปิ ‘ห’นฺติ วา ‘หุ’นฺติ วา วทนฺโต นาม นาโหสิ. ราชา สตฺถุ อาโรเจสิ – ‘‘น คณฺหนฺติ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ, มหาราช, อคฺฆํ โอหาเรหีติ. ราชา ‘‘ปญฺจสตานิ ทตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปตฺวา กญฺจิ คณฺหนกํ อทิสฺวา ‘‘อฑฺฒเตยฺยานิ สตานิ, ทฺเว สตานิ, สตํ, ปณฺณาสํ, ปญฺจวีสติ กหาปเณ, ทส กหาปเณ, ปญฺจ กหาปเณ, เอกํ กหาปณํ อฑฺฒํ, ปาทํ, มาสกํ, กากณิกํ ทตฺวา สิริมํ คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปสิ. โกจิ ตํ น อิจฺฉิ. ‘‘มุธาปิ คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปสิ. ‘ห’นฺติ วา ‘หุ’นฺติ วา วทนฺโต นาม นาโหสิ. ราชา ‘‘มุธาปิ, ภนฺเต, คณฺหนฺโต นาม นตฺถี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, มหาชนสฺส ปิยํ มาตุคามํ, อิมสฺมึเยว นคเร สหสฺสํ ทตฺวา ปุพฺเพ เอกทิวสํ ลภึสุ, อิทานิ มุธา คณฺหนฺโตปิ นตฺถิ, เอวรูปํ นาม รูปํ ขยวยปฺปตฺตํ, ปสฺสถ, ภิกฺขเว, อาตุรํ อตฺตภาว’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Thế Tôn hỏi vua: “Tâu Đại vương, đây là ai?” “Bạch Thế Tôn, đây là nàng Sirimā, em gái của y sĩ Jīvaka.” “Đây là Sirimā ư?” “Bạch Thế Tôn, vâng ạ.” “Vậy thì, hãy cho rao trong thành: ‘Ai trả một ngàn đồng sẽ được nàng Sirimā.’” Vua đã làm như vậy. Không một ai lên tiếng nói “tôi lấy” hay “hãy để cho tôi.” Vua bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, không ai nhận cả.” “Vậy thì, tâu Đại vương, hãy hạ giá xuống.” Vua cho rao: “Ai trả năm trăm đồng sẽ được nàng,” nhưng không thấy ai nhận, rồi hạ xuống “hai trăm năm mươi, hai trăm, một trăm, năm mươi, hai mươi lăm kahāpaṇa, mười kahāpaṇa, năm kahāpaṇa, một kahāpaṇa, nửa đồng, một phần tư, một māsaka, một kākaṇika để được nàng Sirimā.” Không ai muốn nàng. Vua lại cho rao: “Cho không, ai muốn thì nhận.” Cũng không một ai lên tiếng nói “tôi lấy” hay “hãy để cho tôi.” Vua thưa: “Bạch Thế Tôn, cho không cũng không có ai nhận.” Đức Thế Tôn dạy: “Này các tỳ-khưu, hãy nhìn người phụ nữ được bao người yêu mến. Xưa kia, trong chính thành này, người ta phải trả một ngàn đồng để được ở cùng nàng một ngày. Nay, cho không cũng không ai nhận. Này các tỳ-khưu, hãy nhìn xem, sắc thân này đã đi đến chỗ hoại diệt, hãy nhìn xem tấm thân bệnh hoạn này.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๑๔๗.

147.

‘‘ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ, อรุกายํ สมุสฺสิตํ;

อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ, ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิตี’’ติ.

“Hãy nhìn tấm thân sặc sỡ, một khối vết thương được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, không có gì bền vững, thường còn.”

ตตฺถ จิตฺตกตนฺติ กตจิตฺตํ, วตฺถาภรณมาลาลตฺตกาทีหิ วิจิตฺตนฺติ อตฺโถ. พิมฺพนฺติ ทีฆาทิยุตฺตฏฺฐาเนสุ ทีฆาทีหิ องฺคปจฺจงฺเคหิ สณฺฐิตํ อตฺตภาวํ. อรุกายนฺติ นวนฺนํ วณมุขานํ วเสน อรุภูตํ กายํ. สมุสฺสิตนฺติ ตีหิ อฏฺฐิสเตหิ สมุสฺสิตํ. อาตุรนฺติ สพฺพกาลํ อิริยาปถาทีหิ ปริหริตพฺพตาย นิจฺจคิลานํ. พหุสงฺกปฺปนฺติ มหาชเนน พหุธา สงฺกปฺปิตํ. ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิตีติ ยสฺส ธุวภาโว วา ฐิติภาโว วา นตฺถิ, เอกนฺเตน เภทนวิกิรณวิทฺธํสนธมฺมเมเวตํ, อิมํ ปสฺสถาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, cittakataṃ có nghĩa là được làm cho lộng lẫy, được trang hoàng bởi y phục, đồ trang sức, vòng hoa, thuốc nhuộm v.v... Bimbaṃ là thân thể được cấu tạo bởi các chi phần lớn nhỏ, dài ngắn v.v... ở những chỗ thích hợp. Arukāyaṃ là thân thể đã trở thành vết thương do chín cửa vết thương. Samussitaṃ là được dựng lên bởi ba trăm khúc xương. Āturaṃ là luôn bệnh hoạn vì phải được chăm sóc bằng các oai nghi v.v... vào mọi lúc. Bahusaṅkappaṃ là được nhiều người suy tưởng theo nhiều cách. Yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti có nghĩa là: cái mà không có sự bền vững hay sự tồn tại lâu dài, thân này chắc chắn có bản chất là tan rã, phân tán, hủy hoại, hãy nhìn xem thân này.

เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, โสปิ ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ chơn lý, và vị tỳ khưu ấy cũng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn.

สิริมาวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về nàng Sirimā, câu chuyện thứ hai.

๓. อุตฺตราเถรีวตฺถุ

3. Câu chuyện về Trưởng lão ni Uttarā

ปริชิณฺณมิทนฺติ [Pg.70] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุตฺตราเถรึ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Parijiṇṇamidaṃ, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến một vị tỳ khưu ni tên là Trưởng lão ni Uttarā.

เถรี กิร วีสวสฺสสติกา ชาติยา ปิณฺฑาย จริตฺวา ลทฺธปิณฺฑปาตา อนฺตรวีถิยํ เอกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา ปิณฺฑปาเตน อาปุจฺฉิตฺวา ตสฺส อปฏิกฺขิปิตฺวา คณฺหนฺตสฺส สพฺพํ ทตฺวา นิราหารา อโหสิ. เอวํ ทุติเยปิ ตติเยปิ ทิวเส ตสฺเสว ภิกฺขุโน ตสฺมึเยว ฐาเน ภตฺตํ ทตฺวา นิราหารา อโหสิ, จตุตฺเถ ทิวเส ปน ปิณฺฑาย จรนฺตี เอกสฺมึ สมฺพาธฏฺฐาเน สตฺถารํ ทิสฺวา ปฏิกฺกมนฺตี โอลมฺพนฺตํ อตฺตโน จีวรกณฺณํ อกฺกมิตฺวา สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ปริวตฺติตฺวา ปติ. สตฺถา ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘ภคินิ, ปริชิณฺโณ เต อตฺตภาโว น จิรสฺเสว ภิชฺชิสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị Trưởng lão ni ấy, thọ một trăm hai mươi tuổi, sau khi đi khất thực và nhận được vật thực, đã thấy một vị tỳ khưu ở giữa đường. Bà đã mời vị ấy dùng vật thực, và khi vị ấy không từ chối mà nhận lấy, bà đã dâng cúng tất cả và tự mình nhịn đói. Cũng vậy, vào ngày thứ hai và thứ ba, bà đã cúng dường vật thực cho chính vị tỳ khưu ấy tại chính nơi đó và lại nhịn đói. Nhưng vào ngày thứ tư, trong khi đi khất thực, bà thấy Bậc Đạo Sư ở một nơi chật hẹp. Trong khi lùi lại, bà dẫm lên vạt y đang rủ xuống của mình, không thể đứng vững, liền ngã nhào. Bậc Đạo Sư đi đến gần bà và nói: 'Này chị, thân của chị đã già yếu, chẳng bao lâu nữa sẽ tan rã', rồi Ngài nói lên kệ này:

๑๔๘.

148.

‘‘ปริชิณฺณมิทํ รูปํ, โรคนีฬํ ปภงฺคุรํ;

ภิชฺชติ ปูติสนฺเทโห, มรณนฺตญฺหิ ชีวิต’’นฺติ.

Thân này đã già yếu, là ổ bệnh, dễ vỡ; khối ô uế này sẽ tan rã, vì sự sống có cái chết là cùng.

ตสฺสตฺโถ – ภคินิ อิทํ ตว สรีรสงฺขาตํ รูปํ มหลฺลกภาเวน ปริชิณฺณํ, ตญฺจ โข สพฺพโรคานํ นิวาสฏฺฐานฏฺเฐน โรคนีฬํ, ยถา โข ปน ตรุโณปิ สิงฺคาโล ‘‘ชรสิงฺคาโล’’ติ วุจฺจติ, ตรุณาปิ คโฬจีลตา ‘‘ปูติลตา’’ติ วุจฺจติ, เอวํ ตทหุชาตํ สุวณฺณวณฺณมฺปิ สมานํ นิจฺจํ ปคฺฆรณฏฺเฐน ปูติตาย ปภงฺคุรํ, โส เอส ปูติโก สมาโน ตว เทโห ภิชฺชติ, น จิรสฺเสว ภิชฺชิสฺสตีติ เวทิตพฺโพ. กึ การณา? มรณนฺตญฺหิ ชีวิตํ ยสฺมา สพฺพสตฺตานํ ชีวิตํ มรณปริโยสานเมวาติ วุตฺตํ โหติ.

Ý nghĩa của câu kệ đó là: Này chị, sắc thân này của chị đã già yếu do tuổi cao. Và nó là ổ bệnh vì là nơi trú ngụ của mọi bệnh tật. Ví như con chó rừng non cũng được gọi là 'chó rừng già', và dây leo tinospora non cũng được gọi là 'dây leo thối'; cũng vậy, dù mới sinh ra và có màu vàng óng, nó vẫn dễ vỡ do bản chất thối rữa vì luôn rỉ chảy. Thân thể thối rữa này của chị sẽ tan rã, nên hiểu rằng nó sẽ tan rã chẳng bao lâu nữa. Vì sao? Bởi vì 'sự sống có cái chết là cùng', điều này có nghĩa là sự sống của tất cả chúng sanh đều kết thúc bằng cái chết.

เทสนาวสาเน สา เถรี โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, vị Trưởng lão ni ấy đã đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng.

อุตฺตราเถรีวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về Trưởng lão ni Uttarā, câu chuyện thứ ba.

๔. สมฺพหุลอธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ

4. Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu ngã mạn

ยานิมานีติ [Pg.71] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล อธิมานิเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yānimāni, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến nhiều vị tỳ khưu ngã mạn.

ปญฺจสตา กิร ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ฆเฏนฺตา วายมนฺตา ฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ‘‘กิเลสานํ อสมุทาจาเรน ปพฺพชิตกิจฺจํ โน นิปฺผนฺนํ, อตฺตนา ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามา’’ติ อาคมึสุ. สตฺถา เตสํ พหิทฺวารโกฏฺฐกํ ปตฺตกาเลเยว อานนฺทตฺเถรํ อาห – ‘‘อานนฺท, เอเตสํ ภิกฺขูนํ ปวิสิตฺวา มยา ทิฏฺเฐน กมฺมํ นตฺถิ, อามกสุสานํ คนฺตฺวา ตโต อาคนฺตฺวา มํ ปสฺสนฺตู’’ติ. เถโร คนฺตฺวา เตสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เต ‘‘กึ อมฺหากํ อามกสุสาเนนา’’ติ อวตฺวาว ‘‘ทีฆทสฺสินา พุทฺเธน การณํ ทิฏฺฐํ ภวิสฺสตี’’ติ อามกสุสานํ คนฺตฺวา ตตฺถ กุณปานิ ปสฺสนฺตา เอกาหทฺวีหปติเตสุ กุณเปสุ อาฆาตํ ปฏิลภิตฺวา ตํ ขณํ ปติเตสุ อลฺลสรีเรสุ ราคํ อุปฺปาทยึสุ, ตสฺมึ ขเณ อตฺตโน สกิเลสภาวํ ชานึสุ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว โอภาสํ ผริตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ สมฺมุเข กเถนฺโต วิย ‘‘นปฺปติรูปํ นุ โข, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ เอวรูปํ อฏฺฐิสงฺฆาตํ ทิสฺวา ราครตึ อุปฺปาเทตุ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, năm trăm vị tỳ khưu sau khi nhận đề mục thiền định từ bậc Đạo Sư, đã đi vào rừng. Nhờ nỗ lực, tinh tấn, các vị đã chứng được thiền. Vì các phiền não không khởi lên, các vị nghĩ rằng: 'Phận sự của người xuất gia của chúng ta đã hoàn thành, chúng ta sẽ trình báo bậc Đạo Sư về thành quả mình đã đạt được', rồi trở về. Bậc Đạo Sư, ngay khi các vị ấy vừa đến cổng ngoài, đã gọi Trưởng lão Ānanda và nói: 'Này Ānanda, các vị tỳ khưu này vào gặp ta cũng không có việc gì. Hãy bảo họ đi đến nghĩa địa, rồi từ đó trở về gặp ta'. Trưởng lão đi và báo cho họ biết điều đó. Các vị ấy không nói: 'Chúng ta đến nghĩa địa để làm gì?', mà nghĩ rằng: 'Đức Phật, bậc thấy xa, chắc đã thấy một lý do nào đó'. Họ đi đến nghĩa địa và thấy các tử thi. Đối với các tử thi đã được vứt bỏ một hai ngày, họ có được ấn tượng về bộ xương, nhưng đối với những thi thể tươi mới được vứt bỏ ngay lúc đó, họ lại khởi lên lòng tham ái. Ngay lúc đó, họ nhận ra tình trạng ô nhiễm của mình. Bậc Đạo Sư, trong khi vẫn ngồi trong hương phòng, đã phóng quang và nói như thể đang ở trước mặt các vị tỳ khưu ấy: 'Này các tỳ khưu, có thích hợp chăng khi các con, sau khi thấy một đống xương như vậy, lại khởi lên lòng tham ái?', rồi Ngài nói lên kệ này:

๑๔๙.

149.

‘‘ยานิมานิ อปตฺถานิ, อลาพูเนว สารเท;

กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ, ตานิ ทิสฺวาน กา รตี’’ติ.

Những bộ xương này bị vứt bỏ, như những quả bầu khô mùa thu, có màu xám tro. Thấy chúng rồi, còn gì thích thú?

ตตฺถ อปตฺถานีติ ฉฑฺฑิตานิ. สารเทติ สรทกาเล วาตาตปปหตานิ ตตฺถ ตตฺถ วิปฺปกิณฺณอลาพูนิ วิย. กาโปตกานีติ กโปตกวณฺณานิ. ตานิ ทิสฺวานาติ ตานิ เอวรูปานิ อฏฺฐีนิ ทิสฺวา ตุมฺหากํ กา รติ, นนุ อปฺปมตฺตกมฺปิ กามรตึ กาตุํ น วฏฺฏติเยวาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, apatthāni có nghĩa là bị vứt bỏ. Sārade có nghĩa là giống như những quả bầu khô bị gió và nắng táp, vương vãi đây đó vào mùa thu. Kāpotakāni có nghĩa là có màu của chim bồ câu. Tāni disvāna có nghĩa là: sau khi thấy những bộ xương như vậy, các con có sự thích thú nào? Chẳng phải là không thích hợp để có dù chỉ một chút thích thú trong dục lạc hay sao?

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู ยถาฐิตาว อรหตฺตํ ปตฺวา ภควนฺตํ อภิตฺถวมานา อาคนฺตฺวา วนฺทึสูติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, các vị tỳ khưu ấy, ngay tại chỗ, đã đắc quả A-la-hán. Họ đã đến, tán thán và đảnh lễ Đức Thế Tôn.

สมฺพหุลอธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu ngã mạn, câu chuyện thứ tư.

๕. ชนปทกลฺยาณี รูปนนฺทาเถรีวตฺถุ

5. Câu chuyện về Trưởng lão ni Rūpanandā, người đẹp nhất xứ

อฏฺฐีนํ [Pg.72] นครํ กตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ชนปทกลฺยาณึ รูปนนฺทาเถรึ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến Trưởng lão ni Rūpanandā, người đẹp nhất xứ.

สา กิร เอกทิวสํ จินฺเตสิ – ‘‘มยฺหํ เชฏฺฐภาติโก รชฺชสิรึ ปหาย ปพฺพชิตฺวา โลเก อคฺคปุคฺคโล พุทฺโธ ชาโต, ปุตฺโตปิสฺส ราหุลกุมาโร ปพฺพชิโต, ภตฺตาปิ เม ปพฺพชิโต, มาตาปิ เม ปพฺพชิตา, อหมฺปิ เอตฺตเก ญาติชเน ปพฺพชิเต เคเห กึ กริสฺสามิ, ปพฺพชิสฺสามา’’ติ. สา ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชิ ญาติสิเนเหเนว, โน สทฺธาย, อภิรูปตาย ปน รูปนนฺทาติ ปญฺญายิ. ‘‘สตฺถา กิร ‘รูปํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา, เวทนา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา’ติ วเทตี’’ติ สุตฺวา สา เอวํ ทสฺสนีเย ปาสาทิเก มมปิ รูเป โทสํ กเถยฺยาติ สตฺถุ สมฺมุขีภาวํ น คจฺฉติ. สาวตฺถิวาสิโน ปาโตว ทานํ ทตฺวา สมาทินฺนุโปสถา สุทฺธุตฺตราสงฺคา คนฺธมาลาทิหตฺถา สายนฺหสมเย เชตวเน สนฺนิปติตฺวา ธมฺมํ สุณนฺติ. ภิกฺขุนิสงฺโฆปิ สตฺถุ ธมฺมเทสนาย อุปฺปนฺนจฺฉนฺโท วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณาติ. ธมฺมํ สุตฺวา นครํ ปวิสนฺโต สตฺถุ คุณกถํ กเถนฺโตว ปวิสติ.

Nghe nói, một hôm nọ, nàng suy nghĩ rằng: “Anh cả của ta đã từ bỏ vinh hoa vương quốc, xuất gia và đã trở thành một vị Phật, là bậc Tối Thắng trong đời. Con trai của ngài là thái tử Rāhula cũng đã xuất gia, chồng của ta cũng đã xuất gia, mẹ của ta cũng đã xuất gia. Khi bao nhiêu quyến thuộc đã xuất gia như vậy, ta còn ở nhà làm gì nữa? Ta sẽ xuất gia.” Nàng đi đến ni viện và xuất gia chỉ vì tình thương quyến thuộc, chứ không phải vì đức tin. Nhưng vì có sắc đẹp tuyệt trần, nàng được biết đến với tên là Rūpanandā. Nghe rằng: “Bậc Đạo Sư dạy rằng: ‘Sắc là vô thường, khổ, vô ngã; thọ… tưởng… hành… thức là vô thường, khổ, vô ngã’”, nàng nghĩ: “Ngài cũng sẽ nói lên lỗi lầm trong sắc thân đáng ưa, đáng mến của ta”, nên không đến diện kiến Bậc Đạo Sư. Dân chúng thành Sāvatthī, vào buổi sáng sớm, sau khi cúng dường, thọ trì Bát quan trai giới, mặc y phục trắng tinh, tay cầm hương hoa, vào buổi chiều lại tụ hội tại tu viện Jetavana để nghe Pháp. Chúng Tỳ-khưu-ni cũng phát sinh ý muốn nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, nên đi đến tu viện để nghe Pháp. Sau khi nghe Pháp, khi vào thành, họ vừa đi vừa tán thán công đức của Bậc Đạo Sư.

จตุปฺปมาณิเก หิ โลกสนฺนิวาเส อปฺปกาว เต สตฺตา, เยสํ ตถาคตํ ปสฺสนฺตานํ ปสาโท น อุปฺปชฺชติ. รูปปฺปมาณิกาปิ หิ ตถาคตสฺส ลกฺขณานุพฺยญฺชนปฏิมณฺฑิตํ สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ ทิสฺวา ปสีทนฺติ, โฆสปฺปมาณิกาปิ อเนกานิ ชาติสตานิ นิสฺสาย ปวตฺตํ สตฺถุ คุณโฆสญฺเจว อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ ธมฺมเทสนาโฆสญฺจ สุตฺวา ปสีทนฺติ, ลูขปฺปมาณิกาปิสฺส จีวราทิลูขตํ ปฏิจฺจ ปสีทนฺติ, ธมฺมปฺปมาณิกาปิ ‘‘เอวรูปํ ทสพลสฺส สีลํ, เอวรูโป สมาธิ, เอวรูปา ปญฺญา, ภควา สีลาทีหิ คุเณหิ อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล’’ติ ปสีทนฺติ. เตสํ ตถาคตสฺส คุณํ กเถนฺตานํ มุขํ นปฺปโหติ. รูปนนฺทา ภิกฺขุนีนญฺเจว อุปาสิกานญฺจ สนฺติกา ตถาคตสฺส คุณกถํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อติวิย เม ภาติกสฺส วณฺณํ กเถนฺติเยว. เอกทิวสมฺปิ เม รูเป โทสํ กเถนฺโต กิตฺตกํ กเถสฺสติ. ยํนูนาหํ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ คนฺตฺวา อตฺตานํ อทสฺเสตฺวาว ตถาคตํ ปสฺสิตฺวา ธมฺมมสฺส สุณิตฺวา อาคจฺเฉยฺย’’นฺติ. สา ‘‘อหมฺปิ อชฺช ธมฺมสฺสวนํ คมิสฺสามี’’ติ ภิกฺขุนีนํ อาโรเจสิ.

Thật vậy, trong thế gian có bốn loại người lấy làm tiêu chuẩn (để phát sinh đức tin), rất ít chúng sinh mà đức tin không phát sinh khi thấy Như Lai. Những người lấy sắc làm tiêu chuẩn, khi thấy thân Như Lai được trang hoàng bởi các tướng chính và tướng phụ, có màu sắc như vàng ròng, liền phát sinh tịnh tín. Những người lấy âm thanh làm tiêu chuẩn, khi nghe danh tiếng về công đức của Bậc Đạo Sư được lan truyền qua hàng trăm kiếp sống, và nghe âm thanh thuyết pháp gồm đủ tám chi phần, liền phát sinh tịnh tín. Những người lấy sự giản dị làm tiêu chuẩn, do nương vào sự giản dị trong y phục v.v... của Ngài mà phát sinh tịnh tín. Còn những người lấy Pháp làm tiêu chuẩn, (họ suy niệm rằng): “Giới của Bậc Thập Lực là như vậy, Định là như vậy, Tuệ là như vậy. Đức Thế Tôn với các đức tính như Giới v.v... là vô song, không ai sánh bằng”, liền phát sinh tịnh tín. Miệng của những người tán thán công đức của Như Lai không sao kể xiết. Tỳ-khưu-ni Rūpanandā, sau khi nghe lời tán thán công đức của Như Lai từ các Tỳ-khưu-ni và các nữ cận sự, liền suy nghĩ: “Họ tán thán phẩm hạnh của anh ta quá nhiều. Một ngày nào đó, nếu Ngài nói về lỗi trong sắc đẹp của ta, thì Ngài sẽ nói đến mức nào? Hay là ta cùng đi với các Tỳ-khưu-ni, không để Ngài thấy mặt, chỉ nhìn lén Như Lai, nghe Pháp của Ngài rồi trở về thì tốt biết mấy.” Nàng nói với các Tỳ-khưu-ni: “Hôm nay con cũng sẽ đi nghe Pháp.”

ภิกฺขุนิโย [Pg.73] ‘‘จิรสฺสํ วต รูปนนฺทาย สตฺถุ อุปฏฺฐานํ คนฺตุกามตา อุปฺปนฺนา, อชฺช สตฺถา อิมํ นิสฺสาย วิจิตฺรธมฺมเทสนํ นานานยํ เทเสสฺสตี’’ติ ตุฏฺฐมานสา ตํ อาทาย นิกฺขมึสุ. สา นิกฺขนฺตกาลโต ปฏฺฐาย ‘‘อหํ อตฺตานํ เนว ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ‘‘อชฺช รูปนนฺทา มยฺหํ อุปฏฺฐานํ อาคมิสฺสติ, กีทิสี นุ โข ตสฺสา ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘รูปครุกา เอสา อตฺตภาเว พลวสิเนหา, กณฺฏเกน กณฺฏกุทฺธรณํ วิย รูเปเนวสฺสา รูปมทนิมฺมทนํ สปฺปาย’’นฺติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา ตสฺสา วิหารํ ปวิสนสมเย เอกํ ปน อภิรูปํ อิตฺถึ โสฬสวสฺสุทฺเทสิกํ รตฺตวตฺถนิวตฺถํ สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิตํ พีชนึ คเหตฺวา อตฺตโน สนฺติเก ฐตฺวา พีชยมานํ อิทฺธิพเลน อภินิมฺมินิ. ตํ โข ปน อิตฺถึ สตฺถา เจว ปสฺสติ รูปนนฺทา จ. สา ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ วิหารํ ปวิสิตฺวา ภิกฺขุนีนํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ภิกฺขุนีนํ อนฺตเร นิสินฺนา ปาทนฺตโต ปฏฺฐาย สตฺถารํ โอโลเกนฺตี ลกฺขณวิจิตฺตํ อนุพฺยญฺชนสมุชฺชลํ พฺยามปฺปภาปริกฺขิตฺตํ สตฺถุ สรีรํ ทิสฺวา ปุณฺณจนฺทสสฺสิริกํ มุขํ โอโลเกนฺตี สมีเป ฐิตํ อิตฺถิรูปํ อทฺทส. สา ตํ โอโลเกตฺวา อตฺตภาวํ โอโลเกนฺตี สุวณฺณราชหํสิยา ปุรโต กากีสทิสํ อตฺตานํ อวมญฺญิ. อิทฺธิมยรูปํ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาเยว หิ ตสฺสา อกฺขีนิ ภมึสุ. สา ‘‘อโห อิมิสฺสา เกสา โสภนา, อโห นลาฏํ โสภน’’นฺติ สพฺเพสํ สารีรปฺปเทสานํ รูปสิริยา สมากฑฺฒิตจิตฺตา ตสฺมึ รูเป พลวสิเนหา อโหสิ.

Các Tỳ-khưu-ni với tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): “Thật đã lâu lắm rồi, ý muốn đến hầu Bậc Đạo Sư mới phát sinh nơi Rūpanandā. Hôm nay, do duyên với vị này, Bậc Đạo Sư sẽ thuyết một bài pháp vi diệu với nhiều phương pháp khác nhau”, rồi dẫn nàng cùng đi. Từ lúc ra đi, nàng đã nghĩ: “Ta sẽ không để Ngài thấy mặt”. Bậc Đạo Sư suy nghĩ: “Hôm nay Rūpanandā sẽ đến hầu ta, bài pháp nào sẽ thích hợp với cô ấy?”, rồi Ngài quán xét: “Nàng này xem trọng sắc đẹp, có ái luyến mãnh liệt nơi tự thân. Giống như lấy gai để khều gai, dùng chính sắc đẹp để dẹp bỏ sự kiêu mạn về sắc đẹp của nàng là thích hợp.” Sau khi quyết định như vậy, vào lúc nàng bước vào tu viện, Ngài dùng thần thông hóa hiện ra một người phụ nữ tuyệt đẹp, trạc độ mười sáu tuổi, mặc y phục màu đỏ, trang sức đủ mọi loại trang sức, tay cầm quạt, đứng hầu quạt bên cạnh Ngài. Chỉ có Bậc Đạo Sư và Rūpanandā thấy người phụ nữ ấy. Nàng cùng các Tỳ-khưu-ni vào tu viện, đứng phía sau các Tỳ-khưu-ni, đảnh lễ Bậc Đạo Sư theo thế năm vóc sát đất, rồi ngồi giữa các Tỳ-khưu-ni. Trong khi nhìn Bậc Đạo Sư từ gót chân trở lên, nàng thấy thân của Bậc Đạo Sư rực rỡ với các tướng chính, sáng ngời với các tướng phụ, được bao quanh bởi vòng hào quang một sải tay. Khi đang ngắm nhìn khuôn mặt Ngài đẹp như trăng rằm, nàng thấy hình ảnh người phụ nữ đứng gần đó. Nàng nhìn người phụ nữ ấy rồi nhìn lại bản thân mình, nàng tự thấy mình giống như con quạ cái trước con thiên nga vàng. Thật vậy, kể từ lúc thấy hình ảnh do thần thông tạo ra, mắt nàng như xoay tròn. Nàng nghĩ: “Ôi, tóc của cô này đẹp quá! Ôi, trán đẹp quá!”, tâm bị thu hút bởi vẻ đẹp của tất cả các bộ phận trên cơ thể, nàng phát sinh ái luyến mãnh liệt đối với sắc đẹp ấy.

สตฺถา ตสฺสา ตตฺถ อภิรตึ ญตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโตว ตํ รูปํ โสฬสวสฺสุทฺเทสิกภาวํ อติกฺกมิตฺวา วีสติวสฺสุทฺเทสิกํ กตฺวา ทสฺเสสิ. รูปนนฺทา โอโลเกตฺวา ‘‘น วติทํ รูปํ ปุริมสทิส’’นฺติ โถกํ วิรตฺตจิตฺตา อโหสิ. สตฺถา อนุกฺกเมเนว ตสฺสา อิตฺถิยา สกึ วิชาตวณฺณํ มชฺฌิมิตฺถิวณฺณํ ชราชิณฺณมหลฺลิกิตฺถิวณฺณญฺจ ทสฺเสสิ. สาปิ อนุปุพฺเพเนว ‘‘อิทมฺปิ อนฺตรหิตํ, อิทมฺปิ อนฺตรหิต’’นฺติ ชราชิณฺณกาเล ตํ วิรชฺชมานา ขณฺฑทนฺตึ ปลิตสิรํ โอภคฺคํ โคปานสิวงฺกํ ทณฺฑปรายณํ ปเวธมานํ ทิสฺวา อติวิย วิรชฺชิ. อถ สตฺถา ตํ พฺยาธินา อภิภูตํ กตฺวา ทสฺเสสิ. สา ตงฺขณญฺเญว ทณฺฑญฺจ ตาลวณฺฏญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา มหาวิรวํ [Pg.74] วิรวมานา ภูมิยํ ปติตฺวา สเก มุตฺตกรีเส นิมุคฺคา อปราปรํ ปริวตฺติ. รูปนนฺทา ตมฺปิ ทิสฺวา อติวิย วิรชฺชิ. สตฺถาปิ ตสฺสา อิตฺถิยา มรณํ ทสฺเสสิ. สา ตงฺขณํเยว อุทฺธุมาตกภาวํ อาปชฺชิ, นวหิ วณมุเขหิ ปุพฺพวฏฺฏิโย เจว ปุฬวา จ ปคฺฆรึสุ, กากาทโย สนฺนิปติตฺวา วิลุมฺปึสุ. รูปนนฺทาปิ ตํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ อิตฺถี อิมสฺมึเยว ฐาเน ชรํ ปตฺตา, พฺยาธึ ปตฺตา, มรณํ ปตฺตา, อิมสฺสาปิ เม อตฺตภาวสฺส เอวเมว ชราพฺยาธิมรณานิ อาคมิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตภาวํ อนิจฺจโต ปสฺสิ. อนิจฺจโต ทิฏฺฐตฺตา เอว ปน ทุกฺขโต อนตฺตโต ทิฏฺโฐเยว โหติ. อถสฺสา ตโย ภวา อาทิตฺตา เคหา วิย คีวาย พทฺธกุณปํ วิย จ อุปฏฺฐหึสุ, กมฺมฏฺฐานาภิมุขํ จิตฺตํ ปกฺขนฺทิ. สตฺถา ตาย อนิจฺจโต ทิฏฺฐภาวํ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข สยเมว อตฺตโน ปติฏฺฐํ กาตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘น สกฺขิสฺสติ, พหิทฺธา ปจฺจยํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺสา สปฺปายวเสน ธมฺมํ เทเสนฺโต อาห –

Bậc Đạo Sư biết được sự hết sức ưa thích của nàng đối với sắc đẹp ấy, trong khi đang thuyết pháp, Ngài đã làm cho hình sắc ấy vượt qua giai đoạn thiếu nữ mười sáu tuổi, hóa hiện thành người thiếu nữ hai mươi tuổi và cho nàng thấy. Rūpanandā nhìn thấy và nghĩ rằng: “Ồ, hình sắc này không giống như trước nữa”, tâm nàng có đôi chút nhàm chán. Bậc Đạo Sư tuần tự cho nàng thấy hình sắc của người phụ nữ ấy khi đã sanh con một lần, khi là người phụ nữ trung niên, và khi là người đàn bà già nua hom hem. Nàng cũng theo đó mà tuần tự nhàm chán với hình sắc ấy trong lúc tuổi già hom hem, nghĩ rằng: “Hình sắc này cũng đã biến mất, hình sắc này cũng đã biến mất”. Nàng thấy người phụ nữ răng rụng, tóc bạc, lưng còng như kèo nhà, phải chống gậy, run rẩy, liền sanh tâm vô cùng nhàm chán. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hóa hiện người phụ nữ ấy bị bệnh tật áp đảo và cho nàng thấy. Ngay lúc ấy, người phụ nữ kia vứt cả gậy và quạt lá thốt nốt, kêu la thảm thiết, ngã xuống đất, lăn lộn qua lại trong đống phẩn và nước tiểu của chính mình. Rūpanandā thấy cảnh ấy cũng sanh tâm vô cùng nhàm chán. Bậc Đạo Sư lại cho nàng thấy cái chết của người phụ nữ ấy. Ngay lúc ấy, thân thể người phụ nữ kia trở nên sình trương, mủ và giòi bọ chảy ra từ chín vết thương, quạ và các loài khác tụ tập lại cấu xé. Rūpanandā nhìn thấy cảnh ấy và suy tư: “Người phụ nữ này ngay tại nơi đây đã già, đã bệnh, đã chết. Thân này của ta cũng sẽ phải chịu già, bệnh, chết như vậy thôi”. Nàng thấy được tự thân là vô thường. Và vì thấy được là vô thường, nên cũng thấy được là khổ, là vô ngã. Bấy giờ, ba cõi hữu đối với nàng hiện ra như những ngôi nhà đang cháy, như xác chết buộc vào cổ, tâm nàng hướng thẳng đến đề mục thiền quán. Bậc Đạo Sư biết được nàng đã thấy rõ tính vô thường, Ngài quán xét: “Liệu nàng có thể tự mình tạo ra nơi nương tựa cho chính mình không?” và thấy rằng: “Nàng không thể, cần phải có duyên bên ngoài”. Suy nghĩ như vậy, Ngài thuyết pháp tùy theo căn cơ thích hợp của nàng và nói rằng:

‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภิปตฺถิตํ.

“Này Nanda, hãy nhìn xem thân này, bệnh hoạn, ô uế, thối tha; trào ra, rỉ chảy, được kẻ ngu si hằng khát khao.”

‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

ธาตุโต สุญฺญโต ปสฺส, มา โลกํ ปุนราคมิ;

ภเว ฉนฺทํ วิราเชตฺวา, อุปสนฺโต จริสฺสตี’’ติ. –

“Như thế này, cũng là thế kia, như thế kia, cũng là thế này; hãy xem là các giới, là trống không, chớ trở lại thế gian nữa; hãy từ bỏ ái dục trong các cõi hữu, người được an tịnh sẽ an trú.”

อิตฺถํ สุทํ ภควา นนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ. นนฺทา เทสนานุสาเรน ญาณํ เปเสตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อถสฺสา อุปริ ติณฺณํ มคฺคผลานํ วิปสฺสนาปริวาสตฺถาย สุญฺญตากมฺมฏฺฐานํ กเถตุํ, ‘‘นนฺเท, มา ‘อิมสฺมึ สรีเร สาโร อตฺถี’ติ สญฺญํ กริ. อปฺปมตฺตโกปิ หิ เอตฺถ สาโร นตฺถิ, ตีณิ อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา กตํ อฏฺฐินครเมต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Như vậy, Đức Thế Tôn đã nói những câu kệ này liên quan đến Tỳ-khưu-ni Nanda. Nanda, theo lời dạy, đã hướng trí tuệ và chứng đắc quả Dự lưu. Sau đó, để giảng về đề mục thiền quán tánh không cho nàng, nhằm mục đích tu tập minh sát cho ba đạo quả cao hơn, Ngài nói: “Này Nanda, chớ có tưởng rằng ‘trong thân này có cốt lõi’. Vì rằng, trong đây không có một chút cốt lõi nào cả, đây là thành trì bằng xương được dựng lên từ ba trăm khúc xương”, rồi Ngài nói lên câu kệ này:

๑๕๐.

150.

‘‘อฏฺฐีนํ นครํ กตํ, มํสโลหิตเลปนํ;

ยตฺถ ชรา จ มจฺจุ จ, มาโน มกฺโข จ โอหิโต’’ติ.

“Thành trì bằng xương được tạo dựng, tô phết bằng thịt và máu; nơi đó, già và chết, cùng với mạn và tật được chứa đựng.”

ตสฺสตฺโถ – ยเถว หิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณาทีนํ โอทหนตฺถาย กฏฺฐานิ อุสฺสาเปตฺวา วลฺลีหิ พนฺธิตฺวา มตฺติกาย วิลิมฺเปตฺวา นครสงฺขาตํ พหิทฺธา เคหํ [Pg.75] กโรนฺติ, เอวมิทํ อชฺฌตฺติกมฺปิ ตีณิ อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา นฺหารุวินทฺธํ มํสโลหิตเลปนํ ตจปฏิจฺฉนฺนํ ชีรณลกฺขณาย ชราย มรณลกฺขณสฺส มจฺจุโน อาโรหสมฺปทาทีนิ ปฏิจฺจ มญฺญนลกฺขณสฺส มานสฺส สุกตการณวินาสนลกฺขณสฺส มกฺขสฺส จ โอทหนตฺถาย นครํ กตํ. เอวรูโป เอว หิ เอตฺถ กายิกเจตสิโก อาพาโธ โอหิโต, อิโต อุทฺธํ กิญฺจิ คยฺหูปคํ นตฺถีติ.

Ý nghĩa của câu kệ ấy là: Cũng như người ta dựng cột gỗ, dùng dây leo buộc lại, trát đất sét để làm một ngôi nhà bên ngoài gọi là thành trì để chứa các loại ngũ cốc; cũng vậy, thân nội phần này được dựng lên từ ba trăm khúc xương, được buộc bằng gân, tô phết bằng thịt và máu, bao bọc bởi da, được làm thành một thành trì để chứa đựng sự già có đặc tính là mục nát, cái chết có đặc tính là tử vong, lòng kiêu mạn có đặc tính là tự cao tự đại dựa vào vóc dáng hoàn hảo v.v., và sự phụ ơn có đặc tính là hủy hoại công đức của người đã làm ơn. Thật vậy, trong thân này, bệnh tật thuộc thân và tâm như thế được chứa đựng, ngoài ra không có gì đáng để nắm giữ.

เทสนาวสาเน สา เถรี อรหตฺตํ ปาปุณิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, vị Trưởng lão ni ấy đã chứng đắc A-la-hán quả, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

ชนปทกลฺยาณี รูปนนฺทาเถรีวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão ni Janapadakalyāṇī Rūpanandā, phẩm thứ năm.

๖. มลฺลิกาเทวีวตฺถุ

6. Câu chuyện về hoàng hậu Mallikā

ชีรนฺติ เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มลฺลิกํ เทวึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Jīranti ve”, liên quan đến hoàng hậu Mallikā.

สา กิร เอกทิวสํ นฺหานโกฏฺฐกํ ปวิฏฺฐา มุขํ โธวิตฺวา โอนตสรีรา ชงฺฆํ โธวิตุํ อารภิ. ตาย จ สทฺธึเยว ปวิฏฺโฐ เอโก วลฺลภสุนโข อตฺถิ. โส ตํ ตถา โอนตํ ทิสฺวา อสทฺธมฺมสนฺถวํ กาตุํ อารภิ. สา ผสฺสํ สาทิยนฺตี อฏฺฐาสิ. ราชาปิ อุปริปาสาเท วาตปาเนน โอโลเกนฺโต ตํ ทิสฺวา ตโต อาคตกาเล ‘‘นสฺส, วสลิ, กสฺมา เอวรูปมกาสี’’ติ อาห. กึ มยา กตํ, เทวาติ. สุนเขน สทฺธึ สนฺถโวติ. นตฺเถตํ, เทวาติ. มยา สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามิ, นสฺส, วสลีติ. ‘‘มหาราช, โย โกจิ อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ อิมินา วาตปาเนน โอโลเกนฺตสฺส เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตี’’ติ อภูตํ กเถสิ. เทว, สเจ เม สทฺทหสิ, เอตํ โกฏฺฐกํ ปวิส, อหํ ตํ อิมินา วาตปาเนน โอโลเกสฺสามีติ. ราชา มูฬฺหธาตุโก ตสฺสา วจนํ สทฺทหิตฺวา โกฏฺฐกํ ปาวิสิ. สาปิ โข เทวี วาตปาเน ฐตฺวา โอโลเกนฺตี ‘‘อนฺธพาล, มหาราช, กึ นาเมตํ, อชิกาย สทฺธึ สนฺถวํ กโรสี’’ติ อาห. ‘‘นาหํ, ภทฺเท, เอวรูปํ กโรมี’’ติ จ วุตฺเตปิ ‘‘มยา สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามี’’ติ อาห.

Tương truyền, một hôm, bà vào nhà tắm, sau khi rửa mặt, bà cúi người xuống và bắt đầu rửa chân. Có một con chó cưng đã vào cùng với bà. Con chó ấy thấy bà cúi xuống như vậy, liền bắt đầu hành vi giao cấu bất chánh. Bà đứng yên, tận hưởng sự tiếp xúc ấy. Vua cũng đang nhìn từ cửa sổ trên lầu cao, thấy sự việc đó, nên khi bà từ đó trở về, vua nói: “Hãy cút đi, đồ tiện nữ! Tại sao ngươi lại làm chuyện như vậy?” “Tâu Đại vương, thần thiếp đã làm gì ạ?” “Ngươi đã thân mật với một con chó.” “Tâu Đại vương, không có chuyện đó.” “Trẫm đã tự mình trông thấy, trẫm sẽ không tin ngươi. Cút đi, đồ tiện nữ!” “Tâu Đại vương, bất cứ ai vào nhà tắm này, khi người khác nhìn qua cửa sổ này, một người sẽ hiện ra thành hai người,” bà đã nói điều không thật. “Tâu Đại vương, nếu ngài không tin thần thiếp, xin ngài hãy vào nhà tắm đó, thần thiếp sẽ nhìn ngài qua cửa sổ này.” Vua vốn là người si muội, tin lời bà và đi vào nhà tắm. Hoàng hậu cũng đứng ở cửa sổ nhìn xuống và nói: “Hỡi vị vua mù quáng ngu dốt! Chuyện gì thế này, ngài đang thân mật với một con dê cái sao?” “Này ái khanh, ta không làm chuyện như vậy,” và dù vua đã nói thế, bà vẫn đáp: “Thiếp đã tự mình trông thấy, thiếp sẽ không tin ngài.”

ตํ [Pg.76] สุตฺวา ราชา ‘‘อทฺธา อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตี’’ติ สทฺทหิ. มลฺลิกา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา อนฺธพาลตาย มยา วญฺจิโต, ปาปํ เม กตํ, อยญฺจ เม อภูเตน อพฺภาจิกฺขิโต, อิทํ เม กมฺมํ สตฺถาปิ ชานิสฺสติ, ทฺเว อคฺคสาวกาปิ อสีติ มหาสาวกาปิ ชานิสฺสนฺติ, อโห วต เม ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ. อยํ กิร รญฺโญ อสทิสทาเน สหายิกา อโหสิ. ตตฺถ จ เอกทิวสํ กตปริจฺจาโค ธนสฺส จุทฺทสโกฏิอคฺฆนโก อโหสิ. ตถาคตสฺส เสตจฺฉตฺตํ นิสีทนปลฺลงฺโก อาธารโก ปาทปีฐนฺติ อิมานิ ปน จตฺตาริ อนคฺฆาเนว อเหสุํ. สา มรณกาเล เอวรูปํ มหาปริจฺจาคํ นานุสฺสริตฺวา ตเทว ปาปกมฺมํ อนุสฺสรนฺตี กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. รญฺโญ ปน สา อติวิย ปิยา อโหสิ. โส พลวโสกาภิภูโต ตสฺสา สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา ‘‘นิพฺพตฺตฏฺฐานมสฺสา ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. สตฺถา ยถา โส อาคตการณํ น สรติ, ตถา อกาสิ. โส สตฺถุ สนฺติเก สารณียธมฺมกถํ สุตฺวา เคหํ ปวิฏฺฐกาเล สริตฺวา ‘‘อหํ ภเณ มลฺลิกาย นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉิสฺสามีติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ, สฺเว ปุน ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ ปุนทิวเสปิ อคมาสิ. สตฺถาปิ ปฏิปาฏิยา สตฺต ทิวสานิ ยถา โส น สรติ, ตถา อกาสิ. สาปิ สตฺตาหเมว นิรเย ปจฺจิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส ตโต จุตา ตุสิตภวเน นิพฺพตฺติ. กสฺมา ปนสฺส สตฺถา อสรณภาวํ อกาสีติ? สา กิร ตสฺส อติวิย ปิยา อโหสิ มนาปา, ตสฺมา ตสฺสา นิรเย นิพฺพตฺตภาวํ สุตฺวา ‘‘สเจ เอวรูปา สทฺธาสมฺปนฺนา นิรเย นิพฺพตฺตา, ทานํ ทตฺวา กึ กริสฺสามี’’ติ มิจฺฉาทิฏฺฐึ คเหตฺวา ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ เคเห ปวตฺตํ นิจฺจภตฺตํ หราเปตฺวา นิรเย นิพฺพตฺเตยฺย, เตนสฺส สตฺถา สตฺตาหํ อสรณภาวํ กตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส ปิณฺฑาย จรนฺโต สยเมว ราชกุลทฺวารํ อคมาสิ.

Nghe vậy, đức vua tin rằng: “Chắc chắn khi vào nhà tắm này, một người lại hiện ra thành hai người.” Hoàng hậu Mallikā suy nghĩ: “Vị vua này vì quá ngu muội nên đã bị ta lừa dối. Ta đã tạo ác nghiệp, lại còn vu khống đức vua một cách không thật. Việc làm này của ta, chắc chắn đức Thế Tôn sẽ biết, hai vị Thượng thủ Thinh văn và tám mươi vị Đại Thinh văn cũng sẽ biết. Ôi, ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề!” Được biết, bà là người trợ giúp cho đức vua trong việc bố thí vô song. Trong đó, chỉ trong một ngày, tài sản bố thí đã trị giá mười bốn koṭi. Bốn vật phẩm dâng lên đức Như Lai là bạch lọng, bảo tọa, giá đỡ bình bát, và ghế để chân thì quả là vô giá. Khi lâm chung, bà không nhớ lại được sự bố thí to lớn như vậy mà chỉ nhớ đến ác nghiệp kia, sau khi mệnh chung, bà tái sanh vào địa ngục Avīci. Về phần đức vua, ngài vô cùng yêu quý bà. Bị sầu muộn tột cùng xâm chiếm, sau khi lo liệu tang lễ cho bà, ngài đến yết kiến đức Thế Tôn với ý định: “Ta sẽ hỏi về nơi tái sanh của bà ấy.” Đức Thế Tôn đã làm cho đức vua không nhớ ra lý do mình đến. Đức vua sau khi nghe pháp thoại đáng ghi nhớ tại chỗ đức Thế Tôn, lúc trở về cung mới nhớ ra và nói: “Này các khanh, ta đến yết kiến đức Thế Tôn để hỏi về nơi tái sanh của hoàng hậu Mallikā mà lại quên mất. Ngày mai ta sẽ hỏi lại.” Ngày hôm sau, ngài lại đến. Đức Thế Tôn cũng tuần tự làm cho đức vua không nhớ ra như vậy trong suốt bảy ngày. Về phần hoàng hậu, bà chỉ phải chịu khổ trong địa ngục bảy ngày, vào ngày thứ tám, sau khi mạng chung ở đó, bà tái sanh về cõi trời Tusita. Vì sao đức Thế Tôn lại làm cho đức vua không nhớ? Vì rằng bà là người mà đức vua vô cùng yêu quý và quý mến. Do đó, nếu nghe tin bà tái sanh trong địa ngục, đức vua có thể khởi lên tà kiến: “Nếu một người có tín tâm như vậy mà còn sanh vào địa ngục, thì bố thí để làm gì?”, rồi đình chỉ việc cúng dường thường nhật cho năm trăm vị Tỳ-khưu tại hoàng cung và có thể sẽ tái sanh vào địa ngục. Vì lý do đó, đức Thế Tôn đã làm cho đức vua không nhớ trong bảy ngày, và vào ngày thứ tám, khi đang đi khất thực, Ngài đã tự mình đi đến cổng hoàng cung.

ราชา ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา นิกฺขมิตฺวา ปตฺตํ อาทาย ปาสาทํ อภิรุหิตุํ อารภิ. สตฺถา ปน รถสาลาย นิสีทิตุํ อาการํ ทสฺเสสิ. ราชา สตฺถารํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชเกน ปฏิมาเนตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺโนว อหํ, ภนฺเต, มลฺลิกาย เทวิยา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉิสฺสามีติ คนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ, กตฺถ นุ โข สา, ภนฺเต, นิพฺพตฺตาติ. ตุสิตภวเน, มหาราชาติ, ภนฺเต, ตาย ตุสิตภวเน อนิพฺพตฺตนฺติยา โก อญฺโญ นิพฺพตฺติสฺสติ[Pg.77], ภนฺเต, นตฺถิ ตาย สทิสา อิตฺถี. ตสฺสา หิ นิสินฺนฏฺฐานาทีสุ ‘‘สฺเว ตถาคตสฺส อิทํ ทสฺสามิ, อิทํ กริสฺสามี’’ติ ทานสํวิธานํ ฐเปตฺวา อญฺญํ กิจฺจเมว นตฺถิ, ภนฺเต, ตสฺสา ปรโลกํ คตกาลโต ปฏฺฐาย สรีรํ เม น วหตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘มา จินฺตยิ, มหาราช, สพฺเพสํ ธุวธมฺโม อย’’นฺติ วตฺวา ‘‘อยํ, มหาราช, รโถ กสฺสา’’ติ ปุจฺฉิ. ตํ สุตฺวา ราชา สิรสฺมึ อญฺชลึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘ปิตามหสฺส เม, ภนฺเต’’ติ อาห. ‘‘อยํ กสฺสา’’ติ? ‘‘ปิตุ เม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยํ ปน รโถ กสฺสา’’ติ? ‘‘มม, ภนฺเต’’ติ. เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘มหาราช, ตว ปิตามหสฺส รโถ เตเนวากาเรน ตว ปิตุ รถํ น ปาปุณิ, ตว ปิตุ รโถ ตว รถํ น ปาปุณิ, เอวรูปสฺส นาม กฏฺฐกลิงฺครสฺสาปิ ชรา อาคจฺฉติ, กิมงฺคํ ปน อตฺตภาวสฺส. มหาราช, สปฺปุริสธมฺมสฺเสว หิ ชรา นตฺถิ, สตฺตา ปน อชีรกา นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức vua nghe tin “Đức Thế Tôn đã đến”, liền đi ra, nhận lấy bình bát và định mời Ngài lên lầu đài. Tuy nhiên, đức Thế Tôn ra hiệu muốn ngồi lại ở nhà để xe. Đức vua bèn thỉnh đức Thế Tôn an tọa ngay tại đó, dâng cúng cháo và vật thực, đảnh lễ rồi thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con đến để hỏi về nơi tái sanh của hoàng hậu Mallikā mà lại quên mất. Bạch Thế Tôn, vậy bà ấy đã tái sanh ở đâu?” – “Tâu Đại vương, ở cõi trời Tusita.” – “Bạch Thế Tôn, nếu bà ấy không sanh về cõi trời Tusita thì còn ai khác có thể sanh về đó nữa? Bạch Thế Tôn, không có người phụ nữ nào giống như bà ấy. Đối với bà, dù ngồi hay đứng, ngoài việc sắp đặt cúng dường như ‘Ngày mai ta sẽ dâng cúng vật này lên đức Như Lai, ta sẽ làm việc này,’ thì không có việc gì khác. Bạch Thế Tôn, kể từ khi bà ấy qua đời, thân con đây không còn mang nổi nữa.” Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị vua ấy: “Tâu Đại vương, chớ nên sầu muộn. Đây là định luật bất biến đối với tất cả chúng sanh.” Nói xong, Ngài hỏi: “Tâu Đại vương, cỗ xe này là của ai?” Nghe vậy, đức vua chắp tay lên đầu thưa: “Bạch Thế Tôn, của ông nội con.” – “Cỗ này của ai?” – “Bạch Thế Tôn, của cha con.” – “Còn cỗ xe này của ai?” – “Bạch Thế Tôn, của con.” Khi được trả lời như vậy, đức Thế Tôn dạy: “Tâu Đại vương, cỗ xe của ông nội ngài đã không còn được như cỗ xe của cha ngài, cỗ xe của cha ngài cũng không còn được như cỗ xe của ngài. Ngay cả một vật bằng gỗ như thế này còn bị hư hoại, huống chi là thân này. Tâu Đại vương, chỉ có Pháp của bậc chân nhân là không già đi, còn chúng sanh thì không có ai là không già.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๑๕๑.

151.

‘‘ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา,อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ;

สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ,สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตี’’ติ.

“Xe vua lộng lẫy, rồi cũng hư nát, Thân này cũng vậy, sẽ phải già đi; Pháp bậc Thánh nhân, không hề già nua, Bậc Thánh tuyên thuyết, cùng bậc Hiền trí.”

ตตฺถ เวติ นิปาโต. สุจิตฺตาติ สตฺตหิ รตเนหิ อปเรหิ จ รถาลงฺกาเรหิ สุฏฺฐุ จิตฺติตา ราชูนํ รถาปิ ชีรนฺติ. สรีรมฺปีติ น เกวลํ รถา เอว, อิทํ สุปฺปฏิชคฺคิตํ สรีรมฺปิ ขณฺฑิจฺจาทีนิ ปาปุณนฺตํ ชรํ อุเปติ. สตญฺจาติ พุทฺธาทีนํ ปน สนฺตานํ นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม จ กิญฺจิ อุปฆาตํ น อุเปตีติ น ชรํ อุเปติ นาม. ปเวทยนฺตีติ เอวํ สนฺโต พุทฺธาทโย สพฺภิ ปณฺฑิเตหิ สทฺธึ กเถนฺตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ve là một trợ từ. Sucittā (lộng lẫy) nghĩa là những cỗ xe của các vị vua được trang hoàng khéo léo bằng bảy loại báu và các đồ trang sức khác cũng bị hư nát. Sarīrampi (thân này cũng vậy) nghĩa là không chỉ những cỗ xe, mà cả thân này dù được chăm sóc kỹ lưỡng cũng đi đến già nua, phải chịu cảnh răng rụng, v.v. Satañca (Pháp của bậc Thánh nhân) nghĩa là chín loại Pháp siêu thế của các bậc Thánh nhân như chư Phật, v.v., không bị bất cứ sự hủy hoại nào, tức là không già đi. Pavedayanti (tuyên thuyết) nghĩa là các bậc Thánh nhân như chư Phật, v.v., nói chuyện, tuyên thuyết cùng với các bậc hiền trí. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

มลฺลิกาเทวีวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về hoàng hậu Mallikā, phần thứ sáu.

๗. ลาฬุทายิตฺเถรวตฺถุ

7. Câu chuyện Trưởng lão Lāḷudāyī

อปฺปสฺสุตายนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาฬุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Appassutāyaṃ, liên quan đến Trưởng lão Lāḷudāyī.

โส [Pg.78] กิร มงฺคลํ กโรนฺตานํ เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺตี’’ติอาทินา (ขุ. ปา. ๗.๑; เป. ว. ๑๔) นเยน อวมงฺคลํ กเถติ, อวมงฺคลํ กโรนฺตานํ เคหํ คนฺตฺวา ติโรกุฏฺฏาทีสุ กเถตพฺเพสุ ‘‘ทานญฺจ ธมฺมจริยา จา’’ติอาทินา (ขุ. ปา. ๕.๗; สุ. นิ. ๒๖๖) นเยน มงฺคลคาถา วา ‘‘ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา’’ติ รตนสุตฺตํ (ขุ. ปา. ๖.๓; สุ. นิ. ๒๒๖) วา กเถติ. เอวํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ‘‘อญฺญํ กเถสฺสามี’’ติ อญฺญํ กเถนฺโตปิ ‘‘อญฺญํ กเถมี’’ติ น ชานาติ. ภิกฺขู ตสฺส กถํ สุตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘กึ, ภนฺเต, ลาฬุทายิสฺส มงฺคลามงฺคลฏฺฐาเนสุ คมเนน, อญฺญสฺมึ กเถตพฺเพ อญฺญเมว กเถตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนเวส เอวํ กเถติ, ปุพฺเพปิ อญฺญสฺมึ กเถตพฺเพ อญฺญเมว กเถสี’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ –

Nghe nói, vị ấy đến nhà của những người đang làm lễ cát tường, lại thuyết những điều không cát tường theo cách bắt đầu bằng câu: ‘Họ đứng ngoài tường...’ (tirokuṭṭesu tiṭṭhantīti). Khi đến nhà của những người đang làm lễ không cát tường, trong lúc đáng lẽ phải thuyết về kinh Tirokuṭṭa v.v..., vị ấy lại thuyết về kệ ngôn cát tường theo cách bắt đầu bằng câu: ‘Bố thí và sống theo Chánh pháp...’ (dānañca dhammacariyā cā), hoặc thuyết kinh Ratanasutta (Châu Báu) bắt đầu bằng câu: ‘Bất cứ tài sản nào ở đây hay ở nơi khác...’ (yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā). Cứ như thế, ở những nơi này nơi kia, dù đang thuyết một điều khác trong khi nghĩ rằng: ‘Ta sẽ thuyết một điều khác,’ vị ấy cũng không biết rằng: ‘Ta đang thuyết một điều khác.’ Các vị Tỳ khưu nghe lời nói của vị ấy, bèn bạch với Đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, vì sao Trưởng lão Lāḷudāyī, khi đến những nơi có lễ cát tường và không cát tường, trong lúc đáng lẽ phải thuyết một điều, lại thuyết một điều khác?’ Đức Thế Tôn phán rằng: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ vị này mới thuyết như vậy, mà ngay cả trong quá khứ, trong lúc đáng lẽ phải nói một điều, vị ấy cũng đã nói một điều khác,’ rồi Ngài kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต กิร พาราณสิยํ อคฺคิทตฺตสฺส นาม พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต โสมทตฺตกุมาโร นาม ราชานํ อุปฏฺฐหิ. โส รญฺญา ปิโย อโหสิ มนาโป. พฺราหฺมโณ ปน กสิกมฺมํ นิสฺสาย ชีวติ. ตสฺส ทฺเวเยว โคณา อเหสุํ. เตสุ เอโก มโต. พฺราหฺมโณ ปุตฺตํ อาห – ‘‘ตาต, โสมทตฺต, ราชานํ เม ยาจิตฺวา เอกํ โคณํ อาหรา’’ติ. โสมทตฺโต ‘‘สจาหํ ราชานํ ยาจิสฺสามิ, ลหุภาโว เม ปญฺญายิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเหเยว, ตาต, ราชานํ ยาจถา’’ติ วตฺวา ‘‘เตน หิ, ตาต, มํ คเหตฺวา ยาหี’’ติ วุตฺโต จินฺเตสิ – ‘‘อยํ พฺราหฺมโณ ทนฺธปญฺโญ อภิกฺกมาทิวจนมตฺตมฺปิ น ชานาติ, อญฺญสฺมึ วตฺตพฺเพ อญฺญเมว วทติ, สิกฺขาเปตฺวา ปน นํ เนสฺสามี’’ติ. โส ตํ อาทาย พีรณตฺถมฺภกํ นาม สุสานํ คนฺตฺวา ติณกลาเป พนฺธิตฺวา ‘‘อยํ ราชา, อยํ อุปราชา, อยํ เสนาปตี’’ติ นามานิ กตฺวา ปฏิปาฏิยา ปิตุ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ราชกุลํ คนฺตฺวา เอวํ อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ ปฏิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ นาม ราชา วตฺตพฺโพ, เอวํ นาม อุปราชา, ราชานํ ปน อุปสงฺกมิตฺวา ‘ชยตุ ภวํ, มหาราชา’ติ วตฺวา เอวํ ฐตฺวา อิมํ คาถํ วตฺวา โคณํ ยาเจยฺยาถา’’ติ คาถํ อุคฺคณฺหาเปสิ –

Nghe nói, vào thời quá khứ, ở thành Bārāṇasī, có một vị công tử tên là Somadatta, con của một vị Bà la môn tên là Aggidatta, hầu cận đức vua. Vị ấy được đức vua yêu mến và quý trọng. Vị Bà la môn thì sống bằng nghề cày ruộng. Ông chỉ có hai con bò. Trong số đó, một con đã chết. Vị Bà la môn nói với con trai: ‘Này con Somadatta, con hãy đến xin vua cho cha một con bò.’ Somadatta suy nghĩ: ‘Nếu ta đi xin vua, sự thấp kém của ta sẽ bị lộ ra,’ rồi nói: ‘Thưa cha, chính cha hãy đi xin vua.’ Khi được cha bảo: ‘Vậy thì, con ơi, hãy dẫn cha đi,’ anh ta suy nghĩ: ‘Vị Bà la môn này trí tuệ chậm lụt, ngay cả những lời nói đơn giản như tiến lên, lùi lại cũng không biết, đáng lẽ phải nói điều này lại nói điều khác. Ta phải dạy cho ông rồi mới dẫn đi.’ Anh ta dẫn cha đến một nghĩa địa tên là Bīraṇatthambhaka, bó những bó cỏ lại, đặt tên: ‘Đây là đức vua, đây là thái tử, đây là tướng quân,’ rồi chỉ cho cha theo thứ tự và dạy rằng: ‘Cha phải đến hoàng cung, tiến lên như thế này, lùi lại như thế này, tâu với vua như thế này, tâu với thái tử như thế này. Khi đến gần vua, hãy nói: ‘Tâu Đại vương, chúc Ngài chiến thắng,’ rồi đứng như thế này, đọc bài kệ này và xin một con bò.’ Rồi anh ta dạy cho cha học thuộc lòng bài kệ.

‘‘ทฺเว เม โคณา มหาราช, เยหิ เขตฺตํ กสามเส;

เตสุ เอโก มโต เทว, ทุติยํ เทหิ ขตฺติยา’’ติ.

‘Tâu Đại vương, con có hai con bò, nhờ chúng con cày ruộng. Tâu Thiên tử, một trong hai con đã chết, xin Ngài, bậc Sát-đế-lỵ, hãy ban cho con con thứ hai.’

โส หิ สํวจฺฉรมตฺเตน ตํ คาถํ ปคุณํ กตฺวา ปคุณภาวํ ปุตฺตสฺส อาโรเจตฺวา ‘‘เตน หิ, ตาต, กญฺจิเทว ปณฺณาการํ อาทาย อาคจฺฉถ, อหํ [Pg.79] ปุริมตรํ คนฺตฺวา รญฺโญ สนฺติเก ฐสฺสามี’’ติ วุตฺเต ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ปณฺณาการํ คเหตฺวา โสมทตฺตสฺส รญฺโญ สนฺติเก ฐิตกาเล อุสฺสาหปฺปตฺโต ราชกุลํ คนฺตฺวา รญฺญา ตุฏฺฐจิตฺเตน กตปฏิสมฺโมทโน, ‘‘ตาต, จิรสฺสํ วต อาคตตฺถ, อิทมาสนํ นิสีทิตฺวา วทถ, เยนตฺโถ’’ติ วุตฺเต อิมํ คาถมาห –

Vị ấy mất khoảng một năm để học thuộc lòng bài kệ đó. Sau khi thông báo cho con trai biết mình đã thuộc lòng, người con nói: ‘Vậy thì, thưa cha, cha hãy mang theo một món lễ vật nào đó rồi đến. Con sẽ đi trước và ở bên cạnh đức vua.’ Khi được nói vậy, ông đáp: ‘Tốt lắm, con trai.’ Ông mang theo lễ vật, và trong lúc Somadatta đang ở bên cạnh đức vua, ông đã cố gắng đến hoàng cung. Đức vua với tâm hoan hỷ đã chào đón ông và nói: ‘Thưa ngài, đã lâu lắm rồi ngài mới đến. Xin hãy ngồi xuống chiếc ghế này và cho biết ngài cần gì.’ Khi được nói vậy, ông đọc bài kệ này:

‘‘ทฺเว เม โคณา มหาราช, เยหิ เขตฺตํ กสามเส;

เตสุ เอโก มโต เทว, ทุติยํ คณฺห ขตฺติยา’’ติ.

‘Tâu Đại vương, con có hai con bò, nhờ chúng con cày ruộng. Tâu Thiên tử, một trong hai con đã chết, xin Ngài, bậc Sát-đế-lỵ, hãy lấy con thứ hai.’

รญฺญา ‘‘กึ วเทสิ, ตาต, ปุน วเทหี’’ติ วุตฺเตปิ ตเมว คาถํ อาห. ราชา เตน วิรชฺฌิตฺวา กถิตภาวํ ญตฺวา สิตํ กตฺวา, ‘‘โสมทตฺต, ตุมฺหากํ เคเห พหู มญฺเญ โคณา’’ติ วตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ทินฺนา พหู ภวิสฺสนฺติ, เทวา’’ติ วุตฺเต โพธิสตฺตสฺส ตุสฺสิตฺวา พฺราหฺมณสฺส โสฬส โคเณ อลงฺการภณฺฑกํ นิวาสคามญฺจสฺส พฺรหฺมเทยฺยํ ทตฺวา มหนฺเตน ยเสน พฺราหฺมณํ อุยฺโยเชสีติ.

Dù đức vua có nói: ‘Thưa ngài, ngài nói gì vậy? Xin hãy nói lại lần nữa,’ ông vẫn đọc lại chính bài kệ đó. Đức vua biết rằng ông đã nói sai, bèn mỉm cười và nói: ‘Này Somadatta, ta nghĩ rằng nhà các ngươi có nhiều bò lắm.’ Khi được nói vậy, (Somadatta) tâu: ‘Tâu Thiên tử, nếu được Ngài ban cho thì sẽ có nhiều ạ.’ Đức vua hài lòng với (lời của) vị Bồ-tát, đã ban cho vị Bà la môn mười sáu con bò, đồ trang sức, và một ngôi làng để ở như một món quà cao quý, rồi cho vị Bà la môn ra về với danh vọng lớn lao.

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ, พฺราหฺมโณ ลาฬุทายี, โสมทตฺโต ปน อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพเปส อตฺตโน อปฺปสฺสุตตาย อญฺญสฺมึ วตฺตพฺเพ อญฺญเมว วทติ. อปฺปสฺสุตปุริโส หิ พลิพทฺทสทิโส นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Thế Tôn, sau khi thuyết pháp thoại này, đã kết nối câu chuyện tiền thân: ‘Khi ấy, đức vua là Ānanda, vị Bà la môn là Lāḷudāyī, còn Somadatta chính là Ta.’ Rồi Ngài dạy: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, do ít nghe học, đáng lẽ phải nói điều này, vị ấy lại nói điều khác. Quả thật, người ít nghe học được gọi là giống như con bò đực,’ rồi Ngài đọc bài kệ này:

๑๕๒.

152.

‘‘อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส, พลิพทฺโทว ชีรติ;

มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ, ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒตี’’ติ.

‘Người ít nghe học này, già đi như con bò đực; thịt của nó tăng trưởng, nhưng trí tuệ của nó không tăng trưởng.’

ตตฺถ อปฺปสฺสุตายนฺติ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา ปณฺณาสกานํ. อถ วา ปน วคฺคานํ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา สุตฺตนฺตานํ วาปิ อภาเวน อปฺปสฺสุโต อยํ. กมฺมฏฺฐานํ ปน อุคฺคเหตฺวา อนุยุญฺชนฺโต พหุสฺสุโตว. พลิพทฺโทว ชีรตีติ ยถา หิ พลิพทฺโท ชีรมาโน วฑฺฒมาโน เนว มาตุ, น ปิตุ, น เสสญาตกานํ อตฺถาย วฑฺฒติ, อถ โข นิรตฺถกเมว ชีรติ, เอวเมวํ อยมฺปิ น อุปชฺฌายวตฺตํ กโรติ, น อาจริยวตฺตํ, น อาคนฺตุกวตฺตาทีนิ, น ภาวนารามตํ อนุยุญฺชติ, นิรตฺถกเมว ชีรติ, มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺตีติ ยถา พลิพทฺทสฺส ‘‘ยุคนงฺคลาทีนิ วหิตุํ อสมตฺโถ เอโส’’ติ อรญฺเญ วิสฺสฏฺฐสฺส ตตฺเถว วิจรนฺตสฺส [Pg.80] ขาทนฺตสฺส ปิวนฺตสฺส มํสานิ วฑฺฒนฺติ, เอวเมว อิมสฺสาปิ อุปชฺฌายาทีหิ วิสฺสฏฺฐสฺส สงฺฆํ นิสฺสาย จตฺตาโร ปจฺจเย ลภิตฺวา อุทฺธวิเรจนาทีนิ กตฺวา กายํ โปเสนฺตสฺส มํสานิ วฑฺฒนฺติ, ถูลสรีโร หุตฺวา วิจรติ. ปญฺญา ตสฺสาติ โลกิยโลกุตฺตรา ปนสฺส ปญฺญา เอกงฺคุลมตฺตาปิ น วฑฺฒติ, อรญฺเญ ปน คจฺฉลตาทีนิ วิย ฉ ทฺวารานิ นิสฺสาย ตณฺหา เจว นววิธมาโน จ วฑฺฒตีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, `appasutāyaṃ` (người ít nghe) là người không biết một hoặc hai phẩm năm mươi, hoặc các phẩm, hay nói cách khác, tối thiểu là không biết một hoặc hai bài kinh. Vị này được gọi là người ít nghe. Tuy nhiên, nếu người ấy học và thực hành một đề mục thiền định thì được xem là người nghe nhiều. `Balibaddova jīrati` (già đi như con bò mộng): ví như con bò mộng, khi nó già đi, lớn lên, nó không lớn lên vì lợi ích của mẹ, của cha, hay của các quyến thuộc khác, mà chỉ già đi một cách vô ích. Cũng vậy, vị này không làm bổn phận đối với thầy tế độ, không làm bổn phận đối với thầy giáo thọ, không làm các bổn phận đối với khách tăng v.v..., không chuyên tâm vào việc hành thiền, nên chỉ già đi một cách vô ích. `Maṃsāni tassa vaḍḍhanti` (thịt của nó tăng trưởng): ví như con bò mộng được thả vào rừng vì “nó không có khả năng kéo ách, kéo cày v.v...”, nó cứ đi lang thang, ăn uống trong đó và thịt của nó tăng trưởng. Cũng vậy, vị này, được thầy tế độ v.v... miễn cho các bổn phận, nương vào Tăng chúng mà nhận được bốn món vật dụng, rồi dùng các phương pháp như xổ thuốc, nuôi dưỡng thân thể, thì thịt của vị ấy cũng tăng trưởng, trở nên mập mạp và đi lại. `Paññā tassa` (trí tuệ của người ấy): còn trí tuệ thế gian và siêu thế của người ấy thì không tăng trưởng dù chỉ bằng một lóng tay. Nhưng cũng như cây bụi và dây leo trong rừng, nương vào sáu căn môn mà ái dục và chín loại kiêu mạn của người ấy lại tăng trưởng. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน มหาชโน โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, đông đảo quần chúng đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

ลาฬุทายิตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Lāḷudāyī là chuyện thứ bảy.

๘. อุทานวตฺถุ

8. Câu chuyện về lời cảm hứng kệ

อเนกชาติสํสารนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โพธิรุกฺขมูเล นิสินฺโน อุทานวเสน อุทาเนตฺวา อปรภาเค อานนฺทตฺเถเรน ปุฏฺโฐ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Anekajātisaṃsāraṃ`, đã được bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại cội Bồ-đề, thốt lên như một lời cảm hứng kệ. Về sau, khi được Trưởng lão Ānanda hỏi, Ngài đã thuyết lại.

โส หิ โพธิรุกฺขมูเล นิสินฺโน สูริเย อนตฺถงฺคเตเยว มารพลํ วิทฺธํเสตฺวา ปฐมยาเม ปุพฺเพนิวาสปฏิจฺฉาทกํ ตมํ ปทาเลตฺวา มชฺฌิมยาเม ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธตฺวา ปจฺฉิมยาเม สตฺเตสุ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ ปจฺจยากาเร ญาณํ โอตาเรตฺวา ตํ อนุโลมปฏิโลมวเสน สมฺมสนฺโต อรุณุคฺคมนเวลาย สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อเนเกหิ พุทฺธสตสหสฺเสหิ อวิชหิตํ อุทานํ อุทาเนนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Thật vậy, khi đang ngự tại cội Bồ-đề, ngay cả trước khi mặt trời lặn, Ngài đã phá tan ma quân. Vào canh đầu, Ngài đã phá tan màn vô minh che lấp các tiền kiếp. Vào canh giữa, Ngài đã thanh lọc thiên nhãn. Vào canh cuối, do lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ngài đã hướng trí tuệ vào pháp duyên khởi, quán xét pháp ấy theo chiều thuận và chiều nghịch. Vào lúc rạng đông, Ngài đã chứng đắc Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi muốn thốt lên lời cảm hứng kệ, vốn không bị từ bỏ bởi trăm ngàn chư Phật, Ngài đã nói lên những vần kệ này:

๑๕๓.

153.

‘‘อเนกชาติสํสารํ, สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ;

คหการํ คเวสนฺโต, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ.

“Trải qua vô số kiếp luân hồi, Ta đã lang thang mà không tìm thấy, Ta tìm kiếm người thợ làm nhà. Sự tái sanh nhiều lần là khổ đau.

๑๕๔.

154.

‘‘คหการก ทิฏฺโฐสิ, ปุน เคหํ น กาหสิ;

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, คหกูฏํ วิสงฺขตํ;

วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ, ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา’’ติ.

“Hỡi người thợ làm nhà, ngươi đã bị thấy! Ngươi sẽ không làm nhà nữa. Tất cả các sườn nhà của ngươi đã bị gãy, nóc nhà đã bị phá hủy. Tâm đã đạt đến trạng thái vô vi, đã chứng đắc sự đoạn tận của ái dục.”

ตตฺถ คหการํ คเวสนฺโตติ อหํ อิมสฺส อตฺตภาวสงฺขาตสฺส เคหสฺส การกํ ตณฺหาวฑฺฒกึ คเวสนฺโต เยน ญาเณน สกฺกา ตํ ทฏฺฐุํ[Pg.81], ตสฺส โพธิญาณสฺสตฺถาย ทีปงฺกรปาทมูเล กตาภินีหาโร เอตฺตกํ กาลํ อเนกชาติสํสารํ อเนกชาติสตสหสฺสสงฺขาตํ อิมํ สํสารวฏฺฏํ อนิพฺพิสํ ตํ ญาณํ อวินฺทนฺโต อลภนฺโตเยว สนฺธาวิสฺสํ สํสรึ, อปราปรํ อนุวิจรินฺติ อตฺโถ. ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนนฺติ อิทํ คหการกคเวสนสฺส การณวจนํ. ยสฺมา ชราพฺยาธิมรณมิสฺสิตาย ชาติ นาเมสา ปุนปฺปุนํ อุปคนฺตุํ ทุกฺขา, น จ สา ตสฺมึ อทิฏฺเฐ นิวตฺตติ. ตสฺมา ตํ คเวสนฺโต สนฺธาวิสฺสนฺติ อตฺโถ. ทิฏฺโฐสีติ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิชฺฌนฺเตน มยา อิทานิ ทิฏฺโฐสิ. ปุน เคหนฺติ ปุน อิมสฺมึ สํสารวฏฺเฏ อตฺตภาวสงฺขาตํ มม เคหํ น กาหสิ. สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคาติ ตว สพฺพา อวเสสา กิเลสผาสุกา มยา ภคฺคา. คหกูฏํ วิสงฺขตนฺติ อิมสฺส ตยา กตสฺส อตฺตภาวเคหสฺส อวิชฺชาสงฺขาตํ กณฺณิกมณฺฑลมฺปิ มยา วิทฺธํสิตํ. วิสงฺขารคตํ จิตฺตนฺติ อิทานิ มม จิตฺตํ วิสงฺขารํ นิพฺพานํ อารมฺมณกรณวเสน คตํ อนุปวิฏฺฐํ. ตณฺหานํ ขยมชฺฌคาติ ตณฺหานํ ขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ อธิคโตสฺมีติ.

Trong các câu kệ ấy, `gahakāraṃ gavesanto` (tìm kiếm người thợ làm nhà) có nghĩa là: Ta, trong khi tìm kiếm người thợ làm nhà, tức là người thợ mộc ái dục, người tạo ra ngôi nhà được gọi là tự thể này, với trí tuệ nào có thể thấy được người ấy, vì lợi ích của trí tuệ giác ngộ đó, đã lập nguyện dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong suốt thời gian dài như vậy, đã lang thang, đã luân hồi trong vòng sinh tử này, được tính bằng trăm ngàn kiếp, mà không tìm thấy, không đạt được trí tuệ ấy, cứ tiếp tục đi mãi. `Dukkhā jāti punappunaṃ` (sự tái sanh nhiều lần là khổ đau) là câu nói chỉ nguyên nhân của việc tìm kiếm người thợ làm nhà. Bởi vì sự sanh này, vốn đi kèm với già, bệnh, chết, là khổ đau khi phải trải qua nhiều lần, và nó sẽ không chấm dứt khi người thợ ấy chưa bị thấy. Do đó, ý nghĩa là: “Vì tìm kiếm người ấy, Ta đã lang thang”. `Diṭṭhosi` (ngươi đã bị thấy) có nghĩa là: “Bây giờ, ngươi đã bị Ta, người đã thấu triệt Toàn Giác Trí, nhìn thấy”. `Puna gehaṃ` (làm nhà nữa) có nghĩa là: “Ngươi sẽ không làm ngôi nhà của Ta, được gọi là tự thể, trong vòng sinh tử này một lần nữa”. `Sabbā te phāsukā bhaggā` (tất cả các sườn nhà của ngươi đã bị gãy) có nghĩa là: “Tất cả các sườn nhà phiền não còn lại của ngươi đã bị Ta bẻ gãy”. `Gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ` (nóc nhà đã bị phá hủy) có nghĩa là: “Cả nóc nhà được gọi là vô minh của ngôi nhà tự thể này do ngươi tạo ra cũng đã bị Ta phá hủy”. `Visaṅkhāragataṃ cittaṃ` (tâm đã đạt đến trạng thái vô vi) có nghĩa là: “Bây giờ, tâm của Ta đã đi vào, đã nhập vào Niết-bàn, trạng thái vô vi, bằng cách lấy đó làm đối tượng”. `Taṇhānaṃ khayamajjhagā` (đã chứng đắc sự đoạn tận của ái dục) có nghĩa là: “Ta đã đạt được quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận của các ái dục”.

อุทานวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về lời cảm hứng kệ là chuyện thứ tám.

๙. มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ

9. Câu chuyện về con trai của trưởng giả Mahādhana

อจริตฺวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อิสิปตเน มิคทาเย วิหรนฺโต มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Acaritvā`, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại vườn Lộc Uyển, ở Isipatana, đề cập đến con trai của trưởng giả Mahādhana.

โส กิร พาราณสิยํ อสีติโกฏิวิภเว กุเล นิพฺพตฺติ. อถสฺส มาตาปิตโร จินฺเตสุํ – ‘‘อมฺหากํ กุเล มหาโภคกฺขนฺโธ, ปุตฺตสฺส โน หตฺเถ ฐเปตฺวา ยถาสุขํ ปริโภคํ กริสฺสาม, อญฺเญน กมฺเมน กิจฺจํ นตฺถี’’ติ. ตํ นจฺจคีตวาทิตมตฺตเมว สิกฺขาเปสุํ. ตสฺมึเยว นคเร อญฺญสฺมึ อสีติโกฏิวิภเว กุเล เอกา ธีตาปิ นิพฺพตฺติ. ตสฺสาปิ มาตาปิตโร ตเถว จินฺเตตฺวา ตํ นจฺจคีตวาทิตมตฺตเมว สิกฺขาเปสุํ. เตสํ วยปฺปตฺตานํ อาวาหวิวาโห อโหสิ. อถ เนสํ อปรภาเค มาตาปิตโร กาลมกํสุ. ทฺเวอสีติโกฏิธนํ เอกสฺมึเยว เคเห อโหสิ. เสฏฺฐิปุตฺโต ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ รญฺโญ [Pg.82] อุปฏฺฐานํ คจฺฉติ. อถ ตสฺมึ นคเร ธุตฺตา จินฺเตสุํ – ‘‘สจายํ เสฏฺฐิปุตฺโต สุราโสณฺโฑ ภวิสฺสติ, อมฺหากํ ผาสุกํ ภวิสฺสติ, อุคฺคณฺหาเปม นํ สุราโสณฺฑภาว’’นฺติ. เต สุรํ อาทาย ขชฺชกมํเส เจว โลณสกฺขรา จ ทุสฺสนฺเต พนฺธิตฺวา มูลกนฺเท คเหตฺวา ตสฺส ราชกุลโต อาคจฺฉนฺตสฺส มคฺคํ โอโลกยมานา นิสีทิตฺวา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สุรํ ปิวิตฺวา โลณสกฺขรํ มุเข ขิปิตฺวา มูลกนฺทํ ฑํสิตฺวา ‘‘วสฺสสตํ ชีว สามิ, เสฏฺฐิปุตฺต, ตํ นิสฺสาย มยํ ขาทนปิวนสมตฺถา ภเวยฺยามา’’ติ อาหํสุ. โส เตสํ วจนํ สุตฺวา ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตํ จูฬูปฏฺฐากํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ เอเต ปิวนฺตี’’ติ. เอกํ ปานกํ, สามีติ. มนาปชาติกํ เอตนฺติ. สามิ, อิมสฺมึ ชีวโลเก อิมินา สทิสํ ปาตพฺพยุตฺตกํ นาม นตฺถีติ. โส ‘‘เอวํ สนฺเต มยาปิ ปาตุํ วฏฺฏตี’’ติ โถกํ โถกํ อาหราเปตฺวา ปิวติ. อถสฺส นจิรสฺเสว เต ธุตฺตา ปิวนภาวํ ญตฺวา ตํ ปริวารยึสุ. คจฺฉนฺเต กาเล ปริวาโร มหา อโหสิ. โส สเตนปิ สตทฺวเยนปิ สุรํ อาหราเปตฺวา ปิวนฺโต อิมินา อนุกฺกเมเนว นิสินฺนฏฺฐานาทีสุ กหาปณราสึ ฐเปตฺวา สุรํ ปิวนฺโต ‘‘อิมินา มาลา อาหรถ, อิมินา คนฺเธ, อยํ ชโน ชุเต เฉโก, อยํ นจฺเจ, อยํ คีเต, อยํ วาทิเต. อิมสฺส สหสฺสํ เทถ, อิมสฺส ทฺเว สหสฺสานี’’ติ เอวํ วิกิรนฺโต นจิรสฺเสว อตฺตโน สนฺตกํ อสีติโกฏิธนํ เขเปตฺวา ‘‘ขีณํ เต, สามิ, ธน’’นฺติ วุตฺเต กึ ภริยาย เม สนฺตกํ นตฺถีติ. อตฺถิ, สามีติ. เตน หิ ตํ อาหรถาติ. ตมฺปิ ตเถว เขเปตฺวา อนุปุพฺเพน เขตฺตอารามุยฺยานโยคฺคาทิกมฺปิ อนฺตมโส ภาชนภณฺฑกมฺปิ อตฺถรณปาวุรณนิสีทนมฺปิ สพฺพํ อตฺตโน สนฺตกํ วิกฺกิณิตฺวา ขาทิ. อถ นํ มหลฺลกกาเล เยหิสฺส กุลสนฺตกํ เคหํ วิกฺกิณิตฺวา คหิตํ, เต ตํ เคหา นีหรึสุ. โส ภริยํ อาทาย ปรชนสฺส เคหภิตฺตึ นิสฺสาย วสนฺโต กปาลขณฺฑํ อาทาย ภิกฺขาย จริตฺวา ชนสฺส อุจฺฉิฏฺฐกํ ภุญฺชิตุํ อารภิ.

Nghe nói, vị trưởng giả tử ấy sanh ra trong một gia đình có tài sản tám mươi koṭi ở thành Bārāṇasī. Rồi cha mẹ của ông suy nghĩ: ‘Trong gia đình chúng ta có một khối tài sản lớn, chúng ta sẽ đặt nó vào tay con trai và hưởng thụ theo ý thích, không cần phải làm công việc gì khác.’ Họ chỉ cho ông học ca, múa, và nhạc. Cũng trong thành ấy, một người con gái cũng sanh ra trong một gia đình khác có tài sản tám mươi koṭi. Cha mẹ của cô cũng suy nghĩ như vậy và chỉ cho cô học ca, múa, và nhạc. Khi họ đến tuổi trưởng thành, lễ cưới của họ được tổ chức. Sau đó, cha mẹ của họ qua đời. Tài sản một trăm sáu mươi koṭi (hai lần tám mươi koṭi) đều ở trong một nhà. Vị trưởng giả tử mỗi ngày ba lần đến yết kiến vua. Bấy giờ, trong thành ấy có những kẻ du đãng suy nghĩ: ‘Nếu trưởng giả tử này trở thành người nghiện rượu, chúng ta sẽ được sung sướng. Chúng ta hãy dạy cho ông ta thói nghiện rượu.’ Họ lấy rượu, gói thịt khô và muối cục trong vạt áo, cầm theo củ rễ, rồi ngồi rình trên đường vị trưởng giả tử từ hoàng cung trở về. Khi thấy ông đến, họ uống rượu, bỏ muối cục vào miệng, nhai củ rễ và nói: ‘Thưa ngài trưởng giả tử, chúc ngài sống lâu trăm tuổi! Nhờ ngài mà chúng tôi được ăn uống no đủ.’ Ông nghe lời họ nói, liền hỏi người hầu nhỏ đi theo sau: ‘Những người này uống gì vậy?’ ‘Thưa ngài, một loại thức uống.’ ‘Thứ đó có ngon không?’ ‘Thưa ngài, trong cõi đời này, không có thức uống nào sánh bằng thứ này.’ Ông nghĩ: ‘Nếu vậy, ta cũng nên uống thử,’ rồi cho mang đến một ít và uống. Không bao lâu sau, những kẻ du đãng ấy biết ông đã quen uống rượu, liền vây quanh ông. Thời gian trôi qua, đoàn tùy tùng trở nên đông đảo. Ông cho mang rượu đến bằng trăm, bằng hai trăm đồng, và trong khi uống, ông cứ theo lệ ấy mà đặt những đống tiền kahāpaṇa tại những nơi ngồi rồi vừa uống rượu vừa ra lệnh: ‘Dùng tiền này mua vòng hoa, dùng tiền này mua hương liệu. Người này giỏi cờ bạc, người này giỏi múa, người này giỏi hát, người này giỏi nhạc. Hãy cho người này một ngàn, cho người này hai ngàn.’ Cứ phung phí như vậy, chẳng bao lâu ông đã tiêu hết tài sản tám mươi koṭi của mình. Khi được bảo: ‘Thưa ngài, tài sản của ngài đã hết,’ ông hỏi: ‘Chẳng lẽ tài sản của vợ ta không còn sao?’ ‘Thưa ngài, vẫn còn.’ ‘Vậy thì hãy mang nó đến đây.’ Ông cũng tiêu hết tài sản đó theo cách tương tự. Dần dần, ông bán hết tất cả tài sản của mình, từ ruộng, vườn, xe cộ, cho đến cả bát đĩa, giường chiếu, rồi ăn tiêu. Về sau, khi ông đã già, những người đã mua và chiếm hữu ngôi nhà gia truyền của ông đã đuổi ông ra khỏi nhà. Ông dắt vợ đi, nương náu bên vách tường nhà người khác, tay cầm mảnh sành đi xin ăn, và bắt đầu phải ăn thức ăn thừa của người khác.

อถ นํ เอกทิวสํ อาสนสาลาย ทฺวาเร ฐตฺวา ทหรสามเณเรหิ ทิยฺยมานํ อุจฺฉิฏฺฐกโภชนํ ปฏิคฺคณฺหนฺตํ ทิสฺวา สตฺถา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร สิตการณํ ปุจฺฉิ. สตฺถา สิตการณํ กเถนฺโต ‘‘ปสฺสานนฺท, อิมํ มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อิมสฺมึ นคเร ทฺเวอสีติโกฏิธนํ [Pg.83] เขเปตฺวา ภริยํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ. สเจ หิ อยํ ปฐมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, อิมสฺมึเยว นคเร อคฺคเสฏฺฐิ อภวิสฺส. สเจ ปน นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺส, อรหตฺตํ ปาปุณิสฺส, ภริยาปิสฺส อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺส. สเจ มชฺฌิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, ทุติยเสฏฺฐิ อภวิสฺส, นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต อนาคามี อภวิสฺส. ภริยาปิสฺส สกทาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺส. สเจ ปจฺฉิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, ตติยเสฏฺฐิ อภวิสฺส, นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโตปิ สกทาคามี อภวิสฺส, ภริยาปิสฺส โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺส. อิทานิ ปเนส คิหิโภคโตปิ ปริหีโน สามญฺญโตปิ. ปริหายิตฺวา จ ปน สุกฺขปลฺลเล โกญฺจสกุโณ วิย ชาโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Một hôm, Đức Thế Tôn thấy ông đang đứng ở cửa trai đường, nhận thức ăn thừa do các vị Sa-di nhỏ tuổi cho, Ngài bèn mỉm cười. Bấy giờ, Trưởng lão Ānanda hỏi Ngài về nguyên nhân của nụ cười. Đức Thế Tôn, khi giải thích nguyên nhân của nụ cười, đã nói: ‘Này Ānanda, hãy nhìn người con của đại phú trưởng giả này, sau khi đã tiêu tán một trăm sáu mươi koṭi tài sản trong thành này, nay dắt vợ đi xin ăn. Thật vậy, nếu người này trong thời tuổi trẻ không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ nhất trưởng giả trong thành này. Còn nếu xuất gia, ông ta đã đắc quả A-la-hán, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Bất Lai. Nếu trong thời trung niên, ông ta không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ nhị trưởng giả; nếu xuất gia, ông ta đã trở thành bậc Bất Lai, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Nhất Lai. Nếu trong thời tuổi già, ông ta không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ tam trưởng giả; nếu xuất gia, ông ta cũng đã trở thành bậc Nhất Lai, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Dự Lưu. Nhưng nay, ông ta đã đánh mất cả tài sản thế gian lẫn lợi ích của đời sống Sa-môn. Sau khi đã suy sụp, ông ta trở nên như con diệc trong ao cạn.’ Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๑๕๕.

155.

‘‘อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ, อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ, ขีณมจฺเฉว ปลฺลเล.

Không sống đời phạm hạnh, thời trẻ chẳng kiếm tiền; Như cò già ủ rũ, bên ao cạn không cá.

๑๕๖.

156.

‘‘อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ, อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

เสนฺติ จาปาติขีณาว, ปุราณานิ อนุตฺถุน’’นฺติ.

Không sống đời phạm hạnh, thời trẻ chẳng kiếm tiền; Nằm dài như cung gãy, than thở chuyện xa xưa.

ตตฺถ อจริตฺวาติ พฺรหฺมจริยวาสํ อวสิตฺวา. โยพฺพเนติ อนุปฺปนฺเน วา โภเค อุปฺปาเทตุํ อุปฺปนฺเน วา โภเค รกฺขิตุํ สมตฺถกาเล ธนมฺปิ อลภิตฺวา. ขีณมจฺเฉติ เต เอวรูปา พาลา อุทกสฺส อภาวา ขีณมจฺเฉ ปลฺลเล ปริกฺขีณปตฺตา ชิณฺณโกญฺจา วิย อวฌายนฺติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ปลฺลเล อุทกสฺส อภาโว วิย หิ อิเมสํ วสนฏฺฐานสฺส อภาโว, มจฺฉานํ ขีณภาโว วิย อิเมสํ โภคานํ อภาโว, ขีณปตฺตานํ โกญฺจานํ อุปฺปติตฺวา คมนาภาโว วิย อิเมสํ อิทานิ ชลถลปถาทีหิ โภเค สณฺฐาเปตุํ อสมตฺถภาโว. ตสฺมา เต ขีณปตฺตา โกญฺจา วิย เอตฺเถว พชฺฌิตฺวา อวฌายนฺตีติ. จาปาติขีณาวาติ จาปโต อติขีณา, จาปา วินิมุตฺตาติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา จาปา วินิมุตฺตา สรา ยถาเวคํ คนฺตฺวา ปติตา, ตํ คเหตฺวา อุกฺขิปนฺเต อสติ ตตฺเถว อุปจิกานํ ภตฺตํ โหนฺติ, เอวํ อิเมปิ ตโย [Pg.84] วเย อติกฺกนฺตา อิทานิ อตฺตานํ อุทฺธริตุํ อสมตฺถตาย มรณํ อุปคมิสฺสนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เสนฺติ จาปาติขีณาวา’’ติ. ปุราณานิ อนุตฺถุนนฺติ ‘‘อิติ อมฺเหหิ ขาทิตํ อิติ ปีต’’นฺติ ปุพฺเพ กตานิ ขาทิตปิวิตนจฺจคีตวาทิตาทีนิ อนุตฺถุนนฺตา โสจนฺตา อนุโสจนฺตา เสนฺตีติ.

Trong các câu kệ ấy, ‘acaritva’ có nghĩa là không sống đời sống phạm hạnh. ‘Yobbaneti’ có nghĩa là trong thời tuổi trẻ, là lúc có khả năng tạo ra của cải chưa có hoặc bảo vệ của cải đã có, (nhưng họ) đã không có được tài sản. ‘Khīṇamaccheti’: những kẻ ngu dại như thế, giống như những con diệc già cánh đã rụng, sầu muộn trong ao cạn không có cá vì không có nước. Điều này có nghĩa là: Giống như trong ao không có nước, những người này không có nơi ở; giống như cá đã cạn kiệt, của cải của họ không còn; giống như những con diệc rụng cánh không thể bay đi, họ bây giờ không có khả năng tạo dựng của cải bằng đường thủy hay đường bộ. Vì vậy, họ bị trói buộc ở đây và sầu muộn như những con diệc rụng cánh. ‘Cāpātikhīṇāvāti’ có nghĩa là đã hết lực từ cây cung, tức là đã được bắn ra khỏi cung. Điều này có nghĩa là: Giống như những mũi tên được bắn ra từ cây cung, bay đi hết vận tốc rồi rơi xuống, nếu không có người nhặt lên, chúng sẽ trở thành thức ăn cho mối ngay tại chỗ đó. Cũng vậy, những người này đã qua ba giai đoạn của cuộc đời, bây giờ không có khả năng tự vực dậy, sẽ đi đến cái chết. Vì thế, có câu nói: ‘senti cāpātikhīṇāvā’. ‘Purāṇāni anutthunanti’ có nghĩa là họ nằm than vãn, sầu muộn, tiếc nuối những việc đã làm trong quá khứ như ăn, uống, ca, múa, đàn hát v.v... rằng: ‘Chúng ta đã ăn như thế này, đã uống như thế kia’.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu v.v...

มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về con trai trưởng giả Mahādhana, câu chuyện thứ chín.

ชราวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Già Yếu đã kết thúc.

เอกาทสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười một.

๑๒. อตฺตวคฺโค

12. Phẩm Tự Ngã

๑. โพธิราชกุมารวตฺถุ

1. Câu chuyện về vương tử Bodhi

อตฺตานญฺเจติ [Pg.85] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เภสกฬาวเน วิหรนฺโต โพธิราชกุมารํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Attānañce’, đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại rừng Bhesakaḷā, đề cập đến vương tử Bodhi.

โส กิร ปถวีตเล อญฺเญหิ ปาสาเทหิ อสทิสรูปํ อากาเส อุปฺปตมานํ วิย โกกนุทํ นาม ปาสาทํ กาเรตฺวา วฑฺฒกึ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ ตยา อญฺญตฺถาปิ เอวรูโป ปาสาโท กตปุพฺโพ, อุทาหุ ปฐมสิปฺปเมว เต อิท’’นฺติ. ‘‘ปฐมสิปฺปเมว, เทวา’’ติ จ วุตฺเต จินฺเตสิ – ‘‘สเจ อยํ อญฺญสฺสปิ เอวรูปํ ปาสาทํ กริสฺสติ, อยํ ปาสาโท อนจฺฉริโย ภวิสฺสติ. อิมํ มยา มาเรตุํ วา หตฺถปาเท วาสฺส ฉินฺทิตุํ อกฺขีนิ วา อุปฺปาเฏตุํ วฏฺฏติ, เอวํ อญฺญสฺส ปาสาทํ น กริสฺสตี’’ติ. โส ตมตฺถํ อตฺตโน ปิยสหายกสฺส สญฺชีวกปุตฺตสฺส นาม มาณวกสฺส กเถสิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘นิสฺสํสยํ เอส วฑฺฒกึ นาเสสฺสติ, อนคฺโฆ สิปฺปี, โส มยิ ปสฺสนฺเต มา นสฺสตุ, สญฺญมสฺส ทสฺสามี’’ติ. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาสาเท เต กมฺมํ นิฏฺฐิตํ, โน’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นิฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ราชกุมาโร ตํ นาเสตุกาโม อตฺตานํ รกฺเขยฺยาสี’’ติ อาห. วฑฺฒกีปิ ‘‘ภทฺทกํ เต, สามิ, กตํ มม อาโรเจนฺเตน, อหเมตฺถ กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ, สมฺม, อมฺหากํ ปาสาเท กมฺมํ นิฏฺฐิต’’นฺติ ราชกุมาเรน ปุฏฺโฐ ‘‘น ตาว, เทว, นิฏฺฐิตํ, พหุ อวสิฏฺฐ’’นฺติ อาห. กึ กมฺมํ นาม อวสิฏฺฐนฺติ? ปจฺฉา, เทว, อาจิกฺขิสฺสามิ, ทารูนิ ตาว อาหราเปถาติ. กึ ทารูนิ นามาติ? นิสฺสารานิ สุกฺขทารูนิ, เทวาติ. โส อาหราเปตฺวา อทาสิ. อถ นํ อาห – ‘‘เทว, เต อิโต ปฏฺฐาย มม สนฺติกํ นาคนฺตพฺพํ. กึ การณา? สุขุมกมฺมํ กโรนฺตสฺส หิ อญฺเญหิ สทฺธึ สลฺลปนฺตสฺส เม กมฺมวิกฺเขโป โหติ, อาหารเวลายํ ปน เม ภริยาว อาหารํ อาหริสฺสตี’’ติ. ราชกุมาโรปิ ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิ. โสปิ เอกสฺมึ คพฺเภ นิสีทิตฺวา ตานิ ทารูนิ ตจฺเฉตฺวา อตฺตโน ปุตฺตทารสฺส อนฺโต นิสีทนโยคฺคํ ครุฬสกุณํ กตฺวา อาหารเวลาย ปน ภริยํ อาห – ‘‘เคเห วิชฺชมานกํ สพฺพํ วิกฺกิณิตฺวา หิรญฺญสุวณฺณํ [Pg.86] คณฺหาหี’’ติ. ราชกุมาโรปิ วฑฺฒกิสฺส อนิกฺขมนตฺถาย เคหํ ปริกฺขิปิตฺวา อารกฺขํ ฐเปสิ. วฑฺฒกีปิ สกุณสฺส นิฏฺฐิตกาเล ‘‘อชฺช สพฺเพปิ ทารเก คเหตฺวา อาคจฺเฉยฺยาสี’’ติ ภริยํ วตฺวา ภุตฺตปาตราโส ปุตฺตทารํ สกุณสฺส กุจฺฉิยํ นิสีทาเปตฺวา วาตปาเนน นิกฺขมิตฺวา ปลายิ. โส เตสํ, ‘‘เทว, วฑฺฒกี ปลายตี’’ติ กนฺทนฺตานํเยว คนฺตฺวา หิมวนฺเต โอตริตฺวา เอกํ นครํ มาเปตฺวา กฏฺฐวาหนราชา นาม ชาโต.

Tương truyền, vương tử ấy sau khi cho xây dựng một tòa lâu đài tên là Kokanuda, có hình dáng không giống bất kỳ tòa lâu đài nào khác trên mặt đất, tựa như đang bay lên trời, đã hỏi người thợ mộc: ‘Này ông, ông đã từng xây một tòa lâu đài như thế này ở nơi nào khác chưa, hay đây là tác phẩm đầu tay của ông?’ Khi người thợ mộc trả lời: ‘Thưa điện hạ, đây là tác phẩm đầu tay của tôi’, vương tử suy nghĩ: ‘Nếu người này xây một tòa lâu đài như thế này cho người khác, tòa lâu đài này sẽ không còn là kỳ quan nữa. Ta nên giết hắn, hoặc chặt tay chân, hoặc khoét mắt hắn đi. Như vậy hắn sẽ không thể xây lâu đài cho người khác được nữa.’ Vương tử đem chuyện đó kể cho người bạn thân của mình, một thanh niên tên là con trai của Sañjīvaka. Người bạn này suy nghĩ: ‘Chắc chắn vương tử sẽ hãm hại người thợ mộc. Đây là một nghệ nhân vô giá, không thể để ông ta bị hại khi ta còn biết. Ta phải báo cho ông ta biết.’ Thế rồi, người bạn đến gặp người thợ mộc và hỏi: ‘Công việc của ông ở lâu đài đã xong chưa?’ Khi người thợ mộc đáp: ‘Đã xong rồi’, anh ta nói: ‘Vương tử muốn hãm hại ông, hãy tự bảo vệ mình.’ Người thợ mộc đáp: ‘Thưa ngài, ngài đã làm một việc rất tốt khi báo cho tôi biết. Tôi sẽ biết phải làm gì trong chuyện này.’ Khi được vương tử hỏi: ‘Này ông bạn, công việc ở lâu đài của chúng ta đã xong chưa?’, người thợ mộc trả lời: ‘Thưa điện hạ, vẫn chưa xong, còn lại nhiều lắm.’ ‘Còn lại công việc gì?’ ‘Thưa điện hạ, tôi sẽ thưa lại sau. Trước mắt, xin ngài cho mang gỗ đến.’ ‘Gỗ gì?’ ‘Thưa điện hạ, là gỗ khô, không có lõi.’ Vương tử cho người mang gỗ đến và giao cho ông. Bấy giờ, người thợ mộc nói với vương tử: ‘Thưa điện hạ, từ hôm nay trở đi, xin ngài đừng đến chỗ tôi. Tại sao vậy? Vì khi tôi đang làm công việc tinh xảo, nếu nói chuyện với người khác, công việc của tôi sẽ bị phân tâm. Đến giờ ăn, vợ tôi sẽ mang cơm đến.’ Vương tử cũng đồng ý: ‘Tốt lắm.’ Người thợ mộc ngồi trong một căn phòng, đẽo gọt những khúc gỗ đó, làm thành một con chim Garuḷa đủ lớn để vợ con ông có thể ngồi bên trong. Đến giờ ăn, ông bảo vợ: ‘Hãy bán hết mọi thứ có trong nhà và lấy vàng bạc.’ Vương tử cũng cho người bao vây ngôi nhà và đặt lính canh để người thợ mộc không thể trốn thoát. Khi con chim đã hoàn thành, người thợ mộc bảo vợ: ‘Hôm nay, hãy dẫn tất cả các con đến đây.’ Sau khi ăn sáng xong, ông cho vợ con ngồi vào bụng chim, thoát ra ngoài qua cửa sổ và bay đi. Trong khi những người lính canh đang la lên: ‘Thưa điện hạ, người thợ mộc đang bỏ trốn!’, ông đã bay đi, hạ xuống dãy Hy Mã Lạp Sơn, tạo dựng một thành phố và trở thành vị vua tên là Kaṭṭhavāhana.

ราชกุมาโรปิ ‘‘ปาสาทมหํ กริสฺสามี’’ติ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ปาสาเท จตุชฺชาติยคนฺเธหิ ปริภณฺฑิกํ กตฺวา ปฐมอุมฺมารโต ปฏฺฐาย เจลปฏิกํ ปตฺถริ. โส กิร อปุตฺตโก, ตสฺมา ‘‘สจาหํ ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา ลจฺฉามิ, สตฺถา อิมํ อกฺกมิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปตฺถริ. โส สตฺถริ อาคเต สตฺถารํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา ‘‘ปวิสถ, ภนฺเต’’ติ อาห. สตฺถา น ปาวิสิ, โส ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ยาจิ. สตฺถา อปวิสิตฺวาว อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกสิ. เถโร โอโลกิตสญฺญาเยว วตฺถานํ อนกฺกมนภาวํ ญตฺวา ตํ ‘‘สํหรตุ, ราชกุมาร, ทุสฺสานิ, น ภควา เจลปฏิกํ อกฺกมิสฺสติ, ปจฺฉิมชนตํ ตถาคโต โอโลเกตี’’ติ ทุสฺสานิ สํหราเปสิ. โส ทุสฺสานิ สํหริตฺวา สตฺถารํ อนฺโตนิเวสนํ ปเวสตฺวา ยาคุขชฺชเกน สมฺมาเนตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, อหํ ตุมฺหากํ อุปการโก ติกฺขตฺตุํ สรณํ คโต, กุจฺฉิคโต จ กิรมฺหิ เอกวารํ สรณํ คโต, ทุติยํ ตรุณทารกกาเล, ตติยํ วิญฺญุภาวํ ปตฺตกาเล. ตสฺส เม กสฺมา เจลปฏิกํ น อกฺกมิตฺถา’’ติ? ‘‘กึ ปน ตฺวํ, กุมาร, จินฺเตตฺวา เจลานิ อตฺถรี’’ติ? ‘‘สเจ ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา ลจฺฉามิ, สตฺถา เม เจลปฏิกํ อกฺกมิสฺสตี’’ติ อิทํ จินฺเตตฺวา, ภนฺเตติ. เตเนวาหํ ตํ น อกฺกมินฺติ. ‘‘กึ ปนาหํ, ภนฺเต, ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา เนว ลจฺฉามี’’ติ? ‘‘อาม, กุมารา’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ‘‘ปุริมกอตฺตภาเว ชายาย สทฺธึ ปมาทํ อาปนฺนตฺตา’’ติ. ‘‘กสฺมึ กาเล, ภนฺเต’’ติ? อถสฺส สตฺถา อตีตํ อาหริตฺวา ทสฺเสสิ –

Vương tử Bodhi cũng nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ cúng dường lâu đài”, rồi thỉnh mời Bậc Đạo Sư. Sau khi cho thoa xức bốn loại hương thơm trong lâu đài, vương tử cho trải một tấm vải bắt đầu từ ngưỡng cửa đầu tiên. Nghe nói, vương tử ấy không có con, vì thế ngài nghĩ rằng: “Nếu ta được con trai hay con gái, Bậc Đạo Sư sẽ dẫm lên tấm vải này”, rồi cho trải ra. Khi Bậc Đạo Sư đến, vương tử đảnh lễ Ngài bằng năm điểm chạm đất, nhận lấy bình bát và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài vào”. Bậc Đạo Sư không bước vào. Vương tử thỉnh cầu lần thứ hai, rồi lần thứ ba. Bậc Đạo Sư vẫn không bước vào mà nhìn Trưởng lão Ānanda. Vị Trưởng lão chỉ qua dấu hiệu nhìn của Bậc Đạo Sư liền biết rằng Ngài không muốn dẫm lên tấm vải, bèn nói với vương tử: “Thưa vương tử, xin hãy dọn những tấm vải đi. Đức Thế Tôn sẽ không dẫm lên tấm vải trải đó. Đức Như Lai nhìn đến thế hệ sau”, rồi cho dọn những tấm vải đi. Vương tử cho dọn những tấm vải, rồi thỉnh Bậc Đạo Sư vào trong nhà, cúng dường cháo và vật thực, sau đó ngồi xuống một nơi phải lẽ, đảnh lễ và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, con là người hộ độ cho các Ngài, đã ba lần quy y Tam Bảo. Khi còn trong bụng mẹ, con đã một lần quy y; lần thứ hai là khi còn là một cậu bé; lần thứ ba là khi đã đến tuổi hiểu biết. Tại sao Ngài không dẫm lên tấm vải của con?”. “Này vương tử, con đã nghĩ gì mà trải những tấm vải đó?”. “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng: ‘Nếu con được con trai hay con gái, Bậc Đạo Sư sẽ dẫm lên tấm vải của con’”. “Chính vì vậy mà Như Lai đã không dẫm lên”. “Bạch Thế Tôn, vậy sao, con sẽ không được con trai hay con gái sao?”. “Đúng vậy, vương tử”. “Nguyên nhân là gì ạ?”. “Vì trong một kiếp trước, con cùng với vợ đã sống buông lung”. “Bạch Thế Tôn, vào thời nào ạ?”. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư kể lại câu chuyện quá khứ cho vương tử ấy nghe.

อตีเต กิร อเนกสตา มนุสฺสา มหติยา นาวาย สมุทฺทํ ปกฺขนฺทึสุ. นาวา สมุทฺทมชฺเฌ ภิชฺชิ. ทฺเว ชยมฺปติกา เอกํ ผลกํ คเหตฺวา อนฺตรทีปกํ ปวิสึสุ, เสสา สพฺเพ ตตฺเถว มรึสุ. ตสฺมึ โข ปน ทีปเก [Pg.87] มหาสกุณสงฺโฆ วสติ. เต อญฺญํ ขาทิตพฺพกํ อทิสฺวา ฉาตชฺฌตฺตา สกุณอณฺฑานิ องฺคาเรสุ ปจิตฺวา ขาทึสุ, เตสุ อปฺปโหนฺเตสุ สกุณจฺฉาเป คเหตฺวา ขาทึสุ. เอวํ ปฐมวเยปิ มชฺฌิมวเยปิ ปจฺฉิมวเยปิ ขาทึสุเยว. เอกสฺมิมฺปิ วเย อปฺปมาทํ นาปชฺชึสุ, เอโกปิ จ เนสํ อปฺปมาทํ นาปชฺชิ.

Tương truyền, trong quá khứ, hàng trăm người đã ra khơi trên một con tàu lớn. Con tàu bị đắm giữa biển. Hai vợ chồng nọ nắm lấy một tấm ván và dạt vào một hòn đảo, những người còn lại đều chết tại đó. Trên hòn đảo ấy có một đàn chim lớn sinh sống. Hai vợ chồng không tìm thấy thức ăn nào khác, bị đói hành hạ, bèn nướng trứng chim trên than hồng để ăn. Khi trứng không còn đủ, họ bắt chim non để ăn. Cứ như vậy, họ ăn trong cả giai đoạn đầu đời, giữa đời và cuối đời. Trong bất kỳ giai đoạn nào, họ cũng không có sự không buông lung, và không một ai trong hai người họ có sự không buông lung.

สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ ทสฺเสตฺวา ‘‘สเจ หิ ตฺวํ, กุมาร, ตทา เอกสฺมิมฺปิ วเย ภริยาย สทฺธึ อปฺปมาทํ อาปชฺชิสฺส, เอกสฺมิมฺปิ วเย ปุตฺโต วา ธีตา วา อุปฺปชฺเชยฺย. สเจ ปน โว เอโกปิ อปฺปมตฺโต อภวิสฺส, ตํ ปฏิจฺจ ปุตฺโต วา ธีตา วา อุปฺปชฺชิสฺส. กุมาร, อตฺตานญฺหิ ปิยํ มญฺญมาเนน ตีสุปิ วเยสุ อปฺปมตฺเตน อตฺตา รกฺขิตพฺโพ, เอวํ อสกฺโกนฺเตน เอกวเยปิ รกฺขิตพฺโพเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư, sau khi chỉ ra nghiệp quá khứ này của vương tử, đã dạy rằng: “Này vương tử, nếu khi ấy, dù chỉ trong một giai đoạn của cuộc đời, con cùng với vợ không buông lung, thì dù chỉ trong một giai đoạn, con trai hay con gái đã có thể sanh ra. Hoặc nếu một trong hai người các con không buông lung, thì do duyên người không buông lung đó, con trai hay con gái đã có thể sanh ra. Này vương tử, người cho rằng mình yêu quý bản thân thì phải bảo vệ bản thân bằng sự không buông lung trong cả ba giai đoạn của cuộc đời. Người không thể làm như vậy thì cũng phải bảo vệ bản thân trong ít nhất một giai đoạn”. Nói vậy rồi, Ngài đọc kệ này:

๑๕๗.

157.

‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ;

ติณฺณํ อญฺญตรํ ยามํ, ปฏิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต’’ติ.

“Nếu biết tự ái thân mình, Phải nên bảo vệ cho lành, cho an; Bậc trí trong một thời gian, Trong ba giai đoạn, phải luôn tỉnh mình.”

ตตฺถ ยามนฺติ สตฺถา อตฺตโน ธมฺมิสฺสรตาย เทสนากุสลตาย จ อิธ ติณฺณํ วยานํ อญฺญตรํ วยํ ยามนฺติ กตฺวา เทเสสิ, ตสฺมา เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สเจ อตฺตานํ ปิยํ ชาเนยฺย, รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตนฺติ ยถา โส สุรกฺขิโต โหติ, เอวํ นํ รกฺเขยฺย. ตตฺถ สเจ คีหี สมาโน ‘‘อตฺตานํ รกฺขิสฺสามี’’ติ อุปริปาสาทตเล สุสํวุตํ คพฺภํ ปวิสิตฺวา สมฺปนฺนารกฺโข หุตฺวา วสนฺโตปิ, ปพฺพชิโต หุตฺวา สุสํวุเต ปิหิตทฺวารวาตปาเน เลเณ วิหรนฺโตปิ อตฺตานํ น รกฺขติเยว. คิหี ปน สมาโน ยถาพลํ ทานสีลาทีนิ ปุญฺญานิ กโรนฺโต, ปพฺพชิโต วา ปน วตฺตปฏิวตฺตปริยตฺติมนสิกาเรสุ อุสฺสุกฺกํ อาปชฺชนฺโต อตฺตานํ รกฺขติ นาม. เอวํ ตีสุ วเยสุ อสกฺโกนฺโต อญฺญตรสฺมิมฺปิ วเย ปณฺฑิตปุริโส อตฺตานํ ปฏิชคฺคติเยว. สเจ หิ คิหิภูโต ปฐมวเย ขิฑฺฑาปสุตตาย กุสลํ กาตุํ น สกฺโกติ, มชฺฌิมวเย อปฺปมตฺเตน หุตฺวา กุสลํ กาตพฺพํ. สเจ มชฺฌิมวเย ปุตฺตทารํ โปเสนฺโต กุสลํ กาตุํ น สกฺโกติ, ปจฺฉิมวเย กาตพฺพเมว. เอวมฺปิ กโรนฺเตน อตฺตา ปฏิชคฺคิโตว โหติ. เอวํ อกโรนฺตสฺส ปน อตฺตา ปิโย นาม น โหติ, อปายปรายณเมว นํ กโรติ. สเจ ปน [Pg.88] ปพฺพชิโต ปฐมวเย สชฺฌายํ กโรนฺโต ธาเรนฺโต วาเจนฺโต วตฺตปฏิวตฺตํ กโรนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, มชฺฌิมวเย อปฺปมตฺเตน สมณธมฺโม กาตพฺโพ. สเจ ปฐมวเย อุคฺคหิตปริยตฺติยา อฏฺฐกถํ วินิจฺฉยํ การณาการณญฺจ ปุจฺฉนฺโต มชฺฌิมวเย ปมาทํ อาปชฺชติ, ปจฺฉิมวเย อปฺปมตฺเตน สมณธมฺโม กาตพฺโพเยว. เอวมฺปิ กโรนฺเตน อตฺตา ปฏิชคฺคิโตว โหติ. เอวํ อกโรนฺตสฺส ปน อตฺตา ปิโย นาม น โหติ, ปจฺฉานุตาเปเนว นํ ตาเปตีติ.

Trong câu kệ này, từ “yāmaṃ” (canh) được Bậc Đạo Sư, do sự tự tại trong Giáo pháp và sự thiện xảo trong thuyết giảng, dùng để chỉ một trong ba giai đoạn của cuộc đời. Vì vậy, ý nghĩa ở đây cần được hiểu như sau. “Nếu biết tự ái thân mình, phải nên bảo vệ cho lành, cho an” có nghĩa là phải bảo vệ bản thân sao cho được bảo vệ tốt đẹp. Trong đó, nếu một người tại gia nghĩ rằng: “Ta sẽ bảo vệ mình” rồi vào ở trong một căn phòng được che chắn kỹ lưỡng trên tầng lầu của cung điện với sự canh gác đầy đủ, hoặc một người xuất gia vào ở trong một hang động có cửa ra vào và cửa sổ được đóng kín, thì cũng không được gọi là bảo vệ bản thân. Trái lại, người tại gia được gọi là bảo vệ bản thân khi tùy theo sức mình mà làm các công đức như bố thí, giữ giới; còn người xuất gia được gọi là bảo vệ bản thân khi nỗ lực tinh tấn trong các phận sự, học pháp và hành thiền. Người trí tuệ, nếu không thể làm như vậy trong cả ba giai đoạn của cuộc đời, thì cũng phải chăm lo cho bản thân trong ít nhất một giai đoạn. Thật vậy, nếu người tại gia trong giai đoạn đầu đời vì mải mê vui chơi mà không thể làm điều thiện, thì trong giai đoạn giữa cuộc đời phải không buông lung mà làm điều thiện. Nếu trong giai đoạn giữa cuộc đời vì bận nuôi dưỡng vợ con mà không thể làm điều thiện, thì trong giai đoạn cuối đời nhất định phải làm. Làm được như vậy cũng là đã chăm lo cho bản thân. Còn người không làm như vậy thì không được gọi là yêu quý bản thân, mà chỉ khiến mình đi vào cõi khổ. Nếu người xuất gia trong giai đoạn đầu đời vì bận tụng đọc, ghi nhớ, giảng dạy và làm các phận sự mà có buông lung, thì trong giai đoạn giữa cuộc đời phải không buông lung mà thực hành pháp của sa-môn. Nếu trong giai đoạn giữa cuộc đời vì bận hỏi han về chú giải, về sự quyết đoán, về nhân và phi nhân của giáo pháp đã học trong giai đoạn đầu mà có buông lung, thì trong giai đoạn cuối đời nhất định phải không buông lung mà thực hành pháp của sa-môn. Làm được như vậy cũng là đã chăm lo cho bản thân. Còn người không làm như vậy thì không được gọi là yêu quý bản thân, mà chỉ khiến mình bị thiêu đốt bởi sự hối hận về sau.

เทสนาวสาเน โพธิราชกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, vương tử Bodhi chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt.

โพธิราชกุมารวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về vương tử Bodhi kết thúc.

๒. อุปนนฺทสกฺยปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

2. Câu chuyện Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca

อตฺตานเมว ปฐมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attānameva paṭhamaṃ, liên quan đến Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca.

โส กิร เถโร ธมฺมกถํ กเถตุํ เฉโก. ตสฺส อปฺปิจฺฉตาทิปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมกถํ สุตฺวา พหู ภิกฺขุ ตํ ติจีวเรหิ ปูเชตฺวา ธุตงฺคานิ สมาทิยึสุ. เตหิ วิสฺสฏฺฐปริกฺขาเร โสเยว คณฺหิ. โส เอกสฺมึ อนฺโตวสฺเส อุปกฏฺเฐ ชนปทํ อคมาสิ. อถ นํ เอกสฺมึ วิหาเร ทหรสามเณรา ธมฺมกถิกเปเมน, ‘‘ภนฺเต, อิธ วสฺสํ อุเปถา’’ติ วทึสุ. ‘‘อิธ กิตฺตกํ วสฺสาวาสิกํ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘เอเกโก สาฏโก’’ติ วุตฺเต ตตฺถ อุปาหนา ฐเปตฺวา อญฺญํ วิหารํ อคมาสิ. ทุติยํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ทฺเว สาฏกา’’ติ วุตฺเต กตฺตรยฏฺฐึ ฐเปสิ. ตติยํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตโย สาฏกา’’ติ วุตฺเต ตตฺถ อุทกตุมฺพํ ฐเปสิ. จตุตฺถํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จตฺตาโร สาฏกา’’ติ วุตฺเต ‘‘สาธุ อิธ วสิสฺสามี’’ติ ตตฺถ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา คหฏฺฐานญฺเจว ภิกฺขูนญฺจ ธมฺมกถํ กเถสิ. เต นํ พหูหิ วตฺเถหิ เจว จีวเรหิ จ ปูเชสุํ. โส วุฏฺฐวสฺโส อิตเรสุปิ วิหาเรสุ สาสนํ เปเสตฺวา ‘‘มยา ปริกฺขารสฺส ฐปิตตฺตา วสฺสาวาสิกํ ลทฺธพฺพํ, ตํ เม ปหิณนฺตู’’ติ สพฺพํ อาหราเปตฺวา ยานกํ ปูเรตฺวา ปายาสิ.

Vị Trưởng lão ấy quả thật khéo léo trong việc thuyết pháp. Nghe pháp thoại của ngài liên quan đến thiểu dục, v.v..., nhiều vị tỳ-khưu đã cúng dường ngài ba y và thọ trì các hạnh đầu-đà. Chính ngài đã nhận lấy các vật dụng do họ từ bỏ. Một lần nọ, khi mùa an cư sắp đến, ngài đi đến một vùng quê. Bấy giờ, tại một ngôi tự viện, các vị sa-di trẻ tuổi vì mến mộ vị pháp sư nên đã thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy an cư mùa mưa tại đây.” Sau khi hỏi: “Ở đây nhận được bao nhiêu y an cư mùa mưa?” và được họ trả lời: “Mỗi vị một tấm vải,” ngài đã để lại đôi dép ở đó và đi đến một ngôi tự viện khác. Đến ngôi tự viện thứ hai, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Hai tấm vải,” ngài đã để lại cây gậy chống. Đến ngôi tự viện thứ ba, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Ba tấm vải,” ngài đã để lại bình nước ở đó. Đến ngôi tự viện thứ tư, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Bốn tấm vải,” ngài nói: “Tốt lắm, ta sẽ ở lại đây.” Ngài đã vào mùa an cư ở đó và thuyết pháp cho cả cư sĩ lẫn tỳ-khưu. Họ đã cúng dường ngài nhiều vải vóc và y áo. Sau khi mãn mùa an cư, ngài gửi tin đến các ngôi tự viện khác rằng: “Vì ta đã để lại vật dụng nên y an cư mùa mưa phải thuộc về ta, hãy gửi nó cho ta.” Sau khi cho mang tất cả về, ngài chất đầy xe rồi ra đi.

อเถกสฺมึ [Pg.89] วิหาเร ทฺเว ทหรภิกฺขู ทฺเว สาฏเก เอกญฺจ กมฺพลํ ลภิตฺวา ‘‘ตุยฺหํ สาฏกา โหนฺตุ, มยฺหํ กมฺพโล’’ติ ภาเชตุํ อสกฺโกนฺตา มคฺคสมีเป นิสีทิตฺวา วิวทนฺติ. เต ตํ เถรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห โน ภาเชตฺวา เทถา’’ติ วทึสุ. ตุมฺเหเยว ภาเชถาติ. น สกฺโกม, ภนฺเต, ตุมฺเหเยว โน ภาเชตฺวา เทถาติ. เตน หิ มม วจเน ฐสฺสถาติ. อาม, ฐสฺสามาติ. ‘‘เตน หิ สาธู’’ติ เตสํ ทฺเว สาฏเก ทตฺวา ‘‘อยํ ธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อมฺหากํ ปารุปนารโห’’ติ มหคฺฆํ กมฺพลํ อาทาย ปกฺกามิ. ทหรภิกฺขู วิปฺปฏิสาริโน หุตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว ตุมฺหากํ สนฺตกํ คเหตฺวา ตุมฺเห วิปฺปฏิสาริโน กโรติ, ปุพฺเพปิ อกาสิเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ –

Bấy giờ, tại một ngôi tự viện, hai vị tỳ-khưu trẻ tuổi nhận được hai tấm vải và một tấm chăn mền, nhưng không thể phân chia, nói rằng: “Phần của huynh là các tấm vải, phần của tôi là tấm chăn mền,” họ ngồi gần bên đường và tranh cãi. Thấy vị Trưởng lão đang đi đến, họ thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy phân chia và trao cho chúng con.” (Ngài nói:) “Chính các ngươi hãy tự phân chia đi.” “Bạch ngài, chúng con không thể, chính ngài hãy phân chia và trao cho chúng con.” “Vậy thì, các ngươi có tuân theo lời của ta không?” “Vâng, chúng con sẽ tuân theo.” “Vậy thì, tốt lắm.” Sau khi trao hai tấm vải cho họ, ngài nói: “Tấm này xứng đáng để chúng ta, những người thuyết pháp, dùng làm y choàng,” rồi lấy tấm chăn mền quý giá và bỏ đi. Các vị tỳ-khưu trẻ tuổi cảm thấy hối hận, bèn đến hầu bậc Đạo sư và trình bày sự việc. Bậc Đạo sư phán: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ ông ấy mới lấy tài sản của các ngươi và làm cho các ngươi hối hận, mà trong quá khứ ông ấy cũng đã từng làm như vậy,” rồi ngài kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีตสฺมึ อนุตีรจารี จ คมฺภีรจารี จาติ ทฺเว อุทฺทา มหนฺตํ โรหิตมจฺฉํ ลภิตฺวา ‘‘มยฺหํ สีสํ โหตุ, ตว นงฺคุฏฺฐ’’นฺติ วิวาทาปนฺนา ภาเชตุํ อสกฺโกนฺตา เอกํ สิงฺคาลํ ทิสฺวา อาหํสุ – ‘‘มาตุล, อิมํ โน ภาเชตฺวา เทหี’’ติ. อหํ รญฺญา วินิจฺฉยฏฺฐาเน ฐปิโต, ตตฺถ จิรํ นิสีทิตฺวา ชงฺฆวิหารตฺถาย อาคโตมฺหิ, อิทานิ เม โอกาโส นตฺถีติ. มาตุล, มา เอวํ กโรถ, ภาเชตฺวา เอว โน เทถาติ. มม วจเน ฐสฺสถาติ. ฐสฺสาม, มาตุลาติ. ‘‘เตน หิ สาธู’’ติ โส สีสํ ฉินฺทิตฺวา เอกมนฺเต อกาสิ, นงฺคุฏฺฐํ เอกมนฺเต. กตฺวา จ ปน, ‘‘ตาตา, เยน โว อนุตีเร จริตํ, โส นงฺคุฏฺฐํ คณฺหาตุ. เยน คมฺภีเร จริตํ, ตสฺส สีสํ โหตุ. อยํ ปน มชฺฌิโม ขณฺโฑ มม วินิจฺฉยธมฺเม ฐิตสฺส ภวิสฺสตี’’ติ เต สญฺญาเปนฺโต –

Trong quá khứ, có hai con rái cá, một con tên là Anutīracārī (Kẻ đi ven bờ) và một con tên là Gambhīracārī (Kẻ đi chỗ nước sâu), bắt được một con cá Rohitā lớn. Chúng rơi vào tranh cãi: “Phần đầu là của ta, phần đuôi là của ngươi.” Không thể phân chia, chúng thấy một con chó rừng và nói: “Thưa cậu, xin hãy phân chia con cá này cho chúng tôi.” (Chó rừng đáp:) “Ta được nhà vua bổ nhiệm ở nơi xét xử, sau khi ngồi đó một thời gian dài, ta đến đây để đi dạo cho giãn chân, bây giờ ta không có thời gian.” “Thưa cậu, xin đừng làm vậy, xin hãy phân chia cho chúng tôi.” “Các ngươi có tuân theo lời của ta không?” “Chúng tôi sẽ tuân theo, thưa cậu.” “Vậy thì, tốt lắm.” Con chó rừng cắt đầu cá để sang một bên, và đuôi cá để sang một bên. Sau khi làm vậy, nó giải thích cho chúng hiểu: “Này các cháu, kẻ nào trong các ngươi đi ở ven bờ, hãy lấy phần đuôi. Kẻ nào đi ở chỗ nước sâu, hãy lấy phần đầu. Còn khúc giữa này sẽ thuộc về ta, người giữ gìn luật lệ xét xử.”

‘‘อนุตีรจาริ นงฺคุฏฺฐํ, สีสํ คมฺภีรจาริโน;

อจฺจายํ มชฺฌิโม ขณฺโฑ, ธมฺมฏฺฐสฺส ภวิสฺสตี’’ติ. (ชา. ๑.๗.๓๓) –

“Kẻ đi ven bờ, phần đuôi; phần đầu, cho kẻ đi chỗ nước sâu. Còn khúc giữa này đây, sẽ thuộc về vị thẩm phán.”

อิมํ คาถํ วตฺวา มชฺฌิมขณฺฑํ อาทาย ปกฺกามิ. เตปิ วิปฺปฏิสาริโน ตํ โอโลเกตฺวา อฏฺฐํสุ.

Sau khi đọc kệ này, nó lấy khúc giữa rồi bỏ đi. Hai con rái cá kia cũng hối hận, đứng nhìn theo nó.

สตฺถา อิมํ อตีตํ ทสฺเสตฺวา ‘‘เอวเมส อตีเตปิ ตุมฺเห วิปฺปฏิสาริโน อกาสิเยวา’’ติ เต ภิกฺขู สญฺญาเปตฺวา อุปนนฺทํ ครหนฺโต, ‘‘ภิกฺขเว[Pg.90], ปรํ โอวทนฺเตน นาม ปฐมเมว อตฺตา ปติรูเป ปติฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo sư, sau khi chỉ ra câu chuyện quá khứ này và làm cho các vị tỳ-khưu ấy hiểu rõ: “Như vậy đó, trong quá khứ ông ta cũng đã làm cho các ngươi hối hận,” rồi ngài quở trách Upananda và phán: “Này các tỳ-khưu, người khuyên dạy kẻ khác trước tiên phải tự mình an lập trong điều thích đáng,” rồi ngài nói lên kệ này:

๑๕๘.

158.

‘‘อตฺตานเมว ปฐมํ, ปติรูเป นิเวสเย;

อถญฺญมนุสาเสยฺย, น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต’’ติ.

“Trước tiên, hãy tự mình, an lập trong điều thích đáng. Sau đó, hãy khuyên người; bậc trí sẽ không uế nhiễm.”

ตตฺถ ปติรูเป นิเวสเยติ อนุจฺฉวิเก คุเณ ปติฏฺฐาเปยฺย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – โย อปฺปิจฺฉตาทิคุเณหิ วา อริยวํสปฏิปทาทีหิ วา ปรํ อนุสาสิตุกาโม, โส อตฺตานเมว ปฐมํ ตสฺมึ คุเณ ปติฏฺฐาเปยฺย. เอวํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อถญฺญํ เตหิ คุเณหิ อนุสาเสยฺย. อตฺตานญฺหิ ตตฺถ อนิเวเสตฺวา เกวลํ ปรเมว อนุสาสมาโน ปรโต นินฺทํ ลภิตฺวา กิลิสฺสติ นาม, ตตฺถ อตฺตานํ นิเวเสตฺวา อนุสาสมาโน ปรโต ปสํสํ ลภติ, ตสฺมา น กิลิสฺสติ นาม. เอวํ กโรนฺโต ปณฺฑิโต น กิลิสฺเสยฺยาติ.

Ở đây, an lập trong điều thích đáng có nghĩa là nên tự mình an lập trong các phẩm hạnh tương xứng. Điều này có nghĩa là: người nào muốn khuyên dạy kẻ khác về các phẩm hạnh như thiểu dục, v.v... hoặc về các pháp hành của dòng dõi bậc Thánh, v.v..., người ấy trước tiên phải tự mình an lập trong phẩm hạnh ấy. Sau khi đã an lập như vậy, rồi mới nên khuyên dạy người khác về các phẩm hạnh ấy. Thật vậy, người không tự mình an lập trong đó mà chỉ khuyên dạy kẻ khác thì sẽ bị người khác chê bai và được gọi là bị uế nhiễm. Người tự mình an lập trong đó rồi mới khuyên dạy thì sẽ được người khác tán thán, do đó được gọi là không bị uế nhiễm. Bậc trí làm như vậy sẽ không bị uế nhiễm.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi pháp thoại kết thúc, hai vị tỳ-khưu ấy đắc quả Dự lưu, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

อุปนนฺทสกฺยปุตฺตตฺเถรวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca.

๓. ปธานิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ

3. Câu chuyện Trưởng lão Tissa, người tinh cần

อตฺตานญฺเจติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปธานิกติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attānañce, liên quan đến Trưởng lão Tissa, người tinh cần.

โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ปญฺจสเต ภิกฺขู อาทาย อรญฺเญ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา, ‘‘อาวุโส, ธรมานกสฺส พุทฺธสฺส สนฺติเก โว กมฺมฏฺฐานํ คหิตํ, อปฺปมตฺตาว สมณธมฺมํ กโรถา’’ติ โอวทิตฺวา สยํ คนฺตฺวา นิปชฺชิตฺวา สุปติ. เต ภิกฺขู ปฐมยาเม จงฺกมิตฺวา มชฺฌิมยาเม วิหารํ ปวิสนฺติ. โส นิทฺทายิตฺวา ปพุทฺธกาเล เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ ตุมฺเห ‘นิปชฺชิตฺวา นิทฺทายิสฺสามา’ติ อาคตา, สีฆํ นิกฺขมิตฺวา สมณธมฺมํ กโรถา’’ติ วตฺวา สยํ คนฺตฺวา ตเถว สุปติ. อิตเร มชฺฌิมยาเม พหิ จงฺกมิตฺวา ปจฺฉิมยาเม วิหารํ ปวิสนฺติ. โส ปุนปิ ปพุชฺฌิตฺวา เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เต วิหารา นีหริตฺวา สยํ ปุน คนฺตฺวา ตเถว สุปติ. ตสฺมึ นิจฺจกาลํ เอวํ กโรนฺเต เต ภิกฺขู สชฺฌายํ วา กมฺมฏฺฐานํ [Pg.91] วา มนสิกาตุํ นาสกฺขึสุ, จิตฺตํ อญฺญถตฺตํ อคมาสิ. เต ‘‘อมฺหากํ อาจริโย อติวิย อารทฺธวีริโย, ปริคฺคณฺหิสฺสาม น’’นฺติ ปริคฺคณฺหนฺตา ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘นฏฺฐมฺหา, อาวุโส, อาจริโย โน ตุจฺฉรวํ รวตี’’ติ วทึสุ. เตสํ อติวิย นิทฺทาย กิลมนฺตานํ เอกภิกฺขุปิ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ นาสกฺขิ. เต วุฏฺฐวสฺสา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารา กตปฏิสนฺถารา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตา หุตฺวา สมณธมฺมํ กริตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพเปส ตุมฺหากํ อนฺตรายมกาสิเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต –

Vị trưởng lão ấy, sau khi thọ nhận đề mục thiền định từ đức Thế Tôn, đã dẫn năm trăm vị tỳ-khưu vào rừng an cư mùa mưa. Ngài khuyên nhủ rằng: “Này chư hiền, quý vị đã thọ nhận đề mục thiền định từ nơi đức Phật đang còn tại thế, hãy không dể duôi, tinh cần thực hành Sa-môn pháp.” Nói xong, ngài đi nằm và ngủ. Các vị tỳ-khưu ấy kinh hành trong canh đầu, rồi vào tịnh xá trong canh giữa. Vị trưởng lão ấy ngủ xong, khi thức giấc, liền đi đến chỗ các vị tỳ-khưu ấy và nói: “Này quý vị, có phải quý vị đến đây với ý định ‘chúng ta sẽ nằm xuống và ngủ’ chăng? Hãy mau ra khỏi đây và thực hành Sa-môn pháp.” Nói xong, ngài lại đi và ngủ như trước. Các vị tỳ-khưu khác kinh hành bên ngoài trong canh giữa, rồi vào tịnh xá trong canh cuối. Vị trưởng lão ấy lại thức giấc, đi đến chỗ các vị tỳ-khưu ấy, đuổi họ ra khỏi tịnh xá, rồi ngài lại đi và ngủ như trước. Vì vị trưởng lão ấy luôn luôn làm như vậy, các vị tỳ-khưu kia không thể tác ý đến việc tụng đọc hay đề mục thiền định, tâm của họ trở nên xáo trộn. Họ nghĩ: “Vị thầy của chúng ta thật quá tinh tấn,” và khi họ quan sát để tìm hiểu, thấy được hành vi của ngài, họ nói với nhau: “Này chư hiền, chúng ta đã bị hại rồi! Vị thầy của chúng ta chỉ la lối suông mà thôi.” Trong số họ, những người mệt mỏi vì quá buồn ngủ, không một vị tỳ-khưu nào có thể chứng đắc được pháp thù thắng. Sau khi mãn mùa mưa, họ đến yết kiến đức Thế Tôn. Sau khi được đức Thế Tôn thăm hỏi ân cần và được hỏi rằng: “Này các tỳ-khưu, các con có không dể duôi, thực hành Sa-môn pháp không?” họ đã trình bày lại sự việc ấy. Đức Thế Tôn dạy: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã gây trở ngại cho các con như vậy.” Nói xong, do được họ thỉnh cầu –

‘‘อมาตาปิตรสํวฑฺโฒ, อนาเจรกุเล วสํ;

นายํ กาลํ อกาลํ วา, อภิชานาติ กุกฺกุโฏ’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๑๙) –

“Không được cha mẹ nuôi dưỡng, không sống trong nhà thầy dạy; con gà này không biết được đâu là đúng lúc, đâu là phi thời.”

อิมํ อกาลราวิกุกฺกุฏชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. ‘‘ตทา หิ โส กุกฺกุโฏ อยํ ปธานิกติสฺสตฺเถโร อโหสิ, อิเม ปญฺจ สตา ภิกฺขู เต มาณวา อเหสุํ, ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย อหเมวา’’ติ สตฺถา อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ปรํ โอวทนฺเตน นาม อตฺตา สุทนฺโต กาตพฺโพ. เอวํ โอวทนฺโต หิ สุทนฺโต หุตฺวา ทเมติ นามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Gà Gáy Phi Thời này. “Khi ấy, con gà trống kia chính là trưởng lão Padhānika-Tissa này, năm trăm vị tỳ-khưu này chính là các thanh niên kia, còn vị thầy Disāpāmokkha chính là ta vậy.” Đức Thế Tôn sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này, ngài dạy rằng: “Này các tỳ-khưu, người khuyên dạy kẻ khác trước tiên phải tự mình khéo điều phục. Người khuyên dạy như vậy, do tự mình đã được khéo điều phục, mới được gọi là người điều phục.” Nói xong, ngài đọc kệ này:

๑๕๙.

159.

‘‘อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา, ยถาญฺญมนุสาสติ;

สุทนฺโต วต ทเมถ, อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม’’ติ.

“Hãy tự làm cho mình, như điều mình dạy người; Khéo điều phục, hãy điều phục, tự ngã thật khó điều.”

ตสฺสตฺโถ – โย หิ ภิกฺขุ ‘‘ปฐมยามาทีสุ จงฺกมิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ปรํ โอวทติ, สยํ จงฺกมนาทีนิ อธิฏฺฐหนฺโต อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา, ยถาญฺญมนุสาสติ, เอวํ สนฺเต สุทนฺโต วต ทเมถาติ เยน คุเณน ปรํ อนุสาสติ, เตน อตฺตนา สุทนฺโต หุตฺวา ทเมยฺย. อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโมติ อยญฺหิ อตฺตา นาม ทุทฺทโม. ตสฺมา ยถา โส สุทนฺโต โหติ, ตถา ทเมตพฺโพติ.

Ý nghĩa của kệ ấy là: Vị tỳ-khưu nào nói rằng “nên kinh hành trong canh đầu, v.v...” để khuyên dạy người khác, trong khi tự mình cũng quyết tâm kinh hành, v.v..., vị ấy nên tự làm cho mình như điều mình dạy người. Khi được như vậy, câu “khéo điều phục, hãy điều phục” có nghĩa là: với phẩm hạnh nào mà vị ấy khuyên dạy người khác, thì với phẩm hạnh ấy, tự mình phải trở nên khéo được điều phục rồi mới nên điều phục (người khác). Câu “tự ngã thật khó điều” có nghĩa là: tự ngã này quả thật khó điều phục. Vì vậy, cần phải điều phục nó theo cách nào để nó trở nên được khéo điều phục.

เทสนาวสาเน ปญฺจ สตาปิ เต ภิกฺขู อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, cả năm trăm vị tỳ-khưu ấy đã đắc quả A-la-hán.

ปธานิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện Trưởng lão Padhānika-Tissa, là chuyện thứ ba.

๔. กุมารกสฺสปมาตุเถรีวตฺถุ

4. Câu chuyện Trưởng lão ni Mẹ của ngài Kumārakassapa

อตฺตา [Pg.92] หิ อตฺตโน นาโถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กุมารกสฺสปตฺเถรสฺส มาตรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attā hi attano nātho, đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang ngự tại Kỳ Viên, đề cập đến mẹ của trưởng lão Kumārakassapa.

สา กิร ราชคหนคเร เสฏฺฐิธีตา วิญฺญุตํ ปตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ สา ปุนปฺปุนํ ยาจมานาปิ มาตาปิตูนํ สนฺติกา ปพฺพชฺชํ อลภิตฺวา วยปฺปตฺตา ปติกุลํ คนฺตฺวา ปติเทวตา หุตฺวา อคารํ อชฺฌาวสิ. อถสฺสา น จิรสฺเสว กุจฺฉิสฺมึ คพฺโภ ปติฏฺฐหิ. สา คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ อชานิตฺวาว สามิกํ อาราเธตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ โส มหนฺเตน สกฺกาเรน ภิกฺขุนุปสฺสยํ เนตฺวา อชานนฺโต เทวทตฺตปกฺขิกานํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก ปพฺพาเชสิ. อปเรน สมเยน ภิกฺขุนิโย ตสฺสา คพฺภินิภาวํ ญตฺวา ตาหิ ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺตา นาหํ, อยฺเย, ชานามิ ‘‘กิเมตํ’’, สีลํ วต เม อโรคเมวาติ. ภิกฺขุนิโย ตํ เทวทตฺตสฺส สนฺติกํ เนตฺวา ‘‘อยํ ภิกฺขุนี สทฺธาปพฺพชิตา, อิมิสฺสา มยํ คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ ชานาม, กาลํ น ชานาม, กึ ทานิ กโรมา’’ติ ปุจฺฉึสุ. เทวทตฺโต ‘‘มา มยฺหํ โอวาทการิกานํ ภิกฺขุนีนํ อยโส อุปฺปชฺชตู’’ติ เอตฺตกเมว จินฺเตตฺวา ‘‘อุปฺปพฺพาเชถ น’’นฺติ อาห. ตํ สุตฺวา สา ทหรา มา มํ, อยฺเย, นาเสถ, นาหํ เทวทตฺตํ อุทฺทิสฺส ปพฺพชิตา, เอถ, มํ สตฺถุ สนฺติกํ เชตวนํ เนถาติ. ตา ตํ อาทาย เชตวนํ คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘ตสฺสา คิหิกาเล คพฺโภ ปติฏฺฐิโต’’ติ ชานนฺโตปิ ปรวาทโมจนตฺถํ ราชานํ ปเสนทิโกสลํ มหาอนาถปิณฺฑิกํ จูฬอนาถปิณฺฑิกํ วิสาขาอุปาสิกํ อญฺญานิ จ มหากุลานิ ปกฺโกสาเปตฺวา อุปาลิตฺเถรํ อาณาเปสิ – ‘‘คจฺฉ, อิมิสฺสา ทหราย ภิกฺขุนิยา จตุปริสมชฺเฌ กมฺมํ ปริโสเธหี’’ติ. เถโร รญฺโญ ปุรโต วิสาขํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตํ อธิกรณํ ปฏิจฺฉาเปสิ. สา สาณิปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา อนฺโตสาณิยํ ตสฺสา หตฺถปาทนาภิอุทรปริโยสานานิ โอโลเกตฺวา มาสทิวเส สมาเนตฺวา ‘‘คิหิภาเว อิมาย คพฺโภ ลทฺโธ’’ติ ญตฺวา เถรสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถสฺสา เถโร ปริสมชฺเฌ ปริสุทฺธภาวํ ปติฏฺฐาเปสิ. สา อปเรน สมเยน ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ปาทมูเล ปตฺถิตปตฺถนํ มหานุภาวํ ปุตฺตํ วิชายิ.

Tương truyền, ở thành Rājagaha, bà là con gái của một vị trưởng giả. Từ khi đến tuổi trưởng thành, bà đã xin xuất gia. Sau đó, dù đã xin nhiều lần nhưng không được cha mẹ cho phép xuất gia, khi đến tuổi, bà đã về nhà chồng, trở thành người vợ hiền và sống tại gia. Không lâu sau, trong bụng bà đã có thai. Bà không biết mình đã có thai, nên đã thuyết phục chồng và xin xuất gia. Sau đó, người chồng đã đưa bà đến tu viện tỳ-khưu-ni với sự cúng dường trọng thể, và vì không biết nên đã cho bà xuất gia với các tỳ-khưu-ni thuộc phe của Devadatta. Về sau, các tỳ-khưu-ni biết bà có thai, khi được họ hỏi: “Việc này là sao?”, bà đáp: “Thưa các ngài, con không biết việc này là sao, giới của con chắc chắn là trong sạch.” Các tỳ-khưu-ni đã đưa bà đến chỗ Devadatta và hỏi rằng: “Vị tỳ-khưu-ni này xuất gia với đức tin. Chúng tôi biết bà ấy có thai, nhưng không biết thời điểm. Bây giờ chúng tôi phải làm gì?” Devadatta chỉ nghĩ rằng: “Mong rằng tiếng xấu không phát sinh cho các tỳ-khưu-ni theo lời dạy của ta,” rồi nói: “Hãy trục xuất cô ấy.” Nghe vậy, vị tỳ-khưu-ni trẻ nói: “Thưa các ngài, xin đừng hủy hoại con. Con không xuất gia vì Devadatta. Xin hãy đưa con đến chỗ Đức Thế Tôn ở Jetavana.” Họ đã đưa bà đến Jetavana và trình bày sự việc lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dù biết rằng “bà đã có thai từ khi còn là người tại gia,” nhưng để tránh sự chỉ trích của người khác, Ngài đã cho mời vua Pasenadi của xứ Kosala, trưởng giả Mahā Anāthapiṇḍika, Cūḷa Anāthapiṇḍika, nữ thí chủ Visākhā và các gia tộc lớn khác, rồi ra lệnh cho trưởng lão Upāli: “Hãy đi và làm trong sạch vụ việc của vị tỳ-khưu-ni trẻ này giữa bốn chúng.” Trưởng lão đã cho mời Visākhā đến trước mặt nhà vua và giao cho bà vụ việc đó. Bà đã cho dựng một tấm màn che xung quanh, bên trong tấm màn, đã xem xét tay, chân, rốn, và bụng của vị tỳ-khưu-ni trẻ, và tính toán tháng ngày, biết rằng “cô ấy đã có thai khi còn là người tại gia,” rồi trình bày sự việc đó lên trưởng lão. Sau đó, trưởng lão đã xác nhận sự trong sạch của bà giữa hội chúng. Về sau, bà đã sinh ra một người con trai có đại oai lực, người đã phát nguyện dưới chân Đức Phật Padumuttara.

อเถกทิวสํ [Pg.93] ราชา ภิกฺขุนุปสฺสยสมีเปน คจฺฉนฺโต ทารกสทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทว, เอกิสฺสา ภิกฺขุนิยา ปุตฺโต ชาโต, ตสฺเสส สทฺโท’’ติ วุตฺเต ตํ กุมารํ อตฺตโน ฆรํ เนตฺวา ธาตีนํ อทาสิ. นามคฺคหณทิวเส จสฺส กสฺสโปติ นามํ กตฺวา กุมารปริหาเรน วฑฺฒิตตฺตา กุมารกสฺสโปติ สญฺชานึสุ. โส กีฬามณฺฑเล ทารเก ปหริตฺวา ‘‘นิมฺมาตาปิติเกนมฺหา ปหฏา’’ติ วุตฺเต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘เทว, มํ ‘นิมฺมาตาปิติโก’ติ วทนฺติ, มาตรํ เม อาจิกฺขถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา รญฺญา ธาติโย ทสฺเสตฺวา ‘‘อิมา เต มาตโร’’ติ วุตฺเต ‘‘น เอตฺติกา เม มาตโร, เอกาย เม มาตรา ภวิตพฺพํ, ตํ เม อาจิกฺขถา’’ติ อาห. ราชา ‘‘น สกฺกา อิมํ วญฺเจตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ตาต, ตว มาตา ภิกฺขุนี, ตฺวํ มยา ภิกฺขุนุปสฺสยา อานีโตติ. โส ตาวตเกเนว สมุปฺปนฺนสํเวโค หุตฺวา, ‘‘ตาต, ปพฺพาเชถ ม’’นฺติ อาห. ราชา ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ตํ มหนฺเตน สกฺกาเรน สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพาเชสิ. โส ลทฺธูปสมฺปโท กุมารกสฺสปตฺเถโรติ ปญฺญายิ. โส สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วายมิตฺวา วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘ปุน กมฺมฏฺฐานํ วิเสเสตฺวา คเหสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อนฺธวเน วิหาสิ.

Một ngày nọ, nhà vua đi ngang qua gần tu viện tỳ-khưu-ni, nghe tiếng trẻ con khóc, liền hỏi: “Đó là tiếng gì?” Khi được trả lời: “Tâu đại vương, một vị tỳ-khưu-ni đã sinh con trai, đó là tiếng của đứa bé,” nhà vua đã đưa đứa bé về cung của mình và giao cho các bảo mẫu. Vào ngày đặt tên, cậu được đặt tên là Kassapa, và vì được nuôi dưỡng theo nghi thức của hoàng tử nên được biết đến với tên gọi Kumāra Kassapa. Khi cậu bé đánh những đứa trẻ khác trong sân chơi, bị chúng nói: “Chúng ta bị đứa không cha không mẹ đánh,” cậu đã đến gặp vua và hỏi: “Tâu đại vương, họ gọi con là đứa không cha không mẹ. Xin hãy cho con biết mẹ con là ai.” Nhà vua chỉ các bảo mẫu và nói: “Đây là các mẹ của con.” Cậu bé nói: “Mẹ của con không thể nhiều như vậy được, con phải có một người mẹ thôi. Xin hãy cho con biết người đó là ai.” Nhà vua nghĩ rằng: “Không thể lừa dối đứa bé này,” rồi nói: “Này con, mẹ của con là một tỳ-khưu-ni. Ta đã mang con về từ tu viện tỳ-khưu-ni.” Nghe bấy nhiêu lời, cậu bé cảm thấy chấn động và nói: “Thưa cha, xin hãy cho con xuất gia.” Nhà vua nói: “Lành thay, con trai,” và cho cậu xuất gia với Đức Thế Tôn với sự cúng dường trọng thể. Sau khi thọ cụ túc giới, vị ấy được biết đến là trưởng lão Kumāra Kassapa. Vị ấy đã nhận đề mục thiền từ Đức Thế Tôn, đi vào rừng và tinh tấn, nhưng không thể chứng đắc pháp đặc biệt nào. Nghĩ rằng: “Ta sẽ nhận lại một đề mục thiền đặc biệt hơn,” vị ấy đã đi đến chỗ Đức Thế Tôn và trú tại rừng Andhavana.

อถ นํ กสฺสปพุทฺธกาเล เอกโต สมณธมฺมํ กตฺวา อนาคามิผลํ ปตฺวา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตภิกฺขุ พฺรหฺมโลกโต อาคนฺตฺวา ปนฺนรส ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิเม ปญฺเห ฐเปตฺวา สตฺถารํ อญฺโญ พฺยากาตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, คจฺฉ, สตฺถุ สนฺติเก อิเมสํ อตฺถํ อุคฺคณฺหา’’ติ อุยฺโยเชสิ. โส ตถา กตฺวา ปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตสฺส ปน นิกฺขนฺตทิวสโต ปฏฺฐาย ทฺวาทส วสฺสานิ มาตุภิกฺขุนิยา อกฺขีหิ อสฺสูนิ ปวตฺตึสุ. สา ปุตฺตวิโยคทุกฺขิตา อสฺสุตินฺเตเนว มุเขน ภิกฺขาย จรมานา อนฺตรวีถิยํ เถรํ ทิสฺวาว, ‘‘ปุตฺต, ปุตฺตา’’ติ วิรวนฺตี ตํ คณฺหิตุํ อุปธาวมานา ปริวตฺติตฺวา ปติ. สา ถเนหิ ขีรํ มุญฺจนฺเตหิ อุฏฺฐหิตฺวา อลฺลจีวรา คนฺตฺวา เถรํ คณฺหิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘สจายํ มม สนฺติกา มธุรวจนํ ลภิสฺสติ, วินสฺสิสฺสติ. ถทฺธเมว กตฺวา อิมาย สทฺธึ สลฺลปิสฺสามี’’ติ. อถ นํ อาห – ‘‘กึ กโรนฺตี วิจรสิ, สิเนหมตฺตมฺปิ ฉินฺทิตุํ น สกฺโกสี’’ติ. สา ‘‘อโห กกฺขฬา เถรสฺส [Pg.94] กถา’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘กึ วเทสิ, ตาตา’’ติ วตฺวา ปุนปิ เตน ตเถว วุตฺตา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อิมสฺส การณา ทฺวาทส วสฺสานิ อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกมิ, อยํ ปเนวํ ถทฺธหทโย, กึ เม อิมินา’’ติ ปุตฺตสิเนหํ ฉินฺทิตฺวา ตํทิวสเมว อรหตฺตํ ปาปุณิ.

Bấy giờ, một vị Tỳ-kheo, người đã cùng tu tập phạm hạnh với ngài vào thời đức Phật Kassapa, sau khi chứng quả A-na-hàm đã tái sanh về cõi Phạm thiên, từ cõi Phạm thiên đến hỏi ngài mười lăm câu hỏi, rồi khích lệ rằng: ‘Ngoài đức Thế Tôn ra, không có ai có thể giải đáp được những câu hỏi này. Hãy đi đến chỗ đức Thế Tôn và học hỏi ý nghĩa của chúng.’ Vị ấy làm theo như vậy, và vào lúc cuối phần giải đáp các câu hỏi, ngài đã chứng đắc quả A-la-hán. Về phần mẹ của ngài, vị Tỳ-kheo-ni, kể từ ngày ngài xuất gia, suốt mười hai năm, nước mắt cứ tuôn rơi từ đôi mắt của bà. Bà đau khổ vì xa con, với gương mặt lúc nào cũng đẫm lệ, trong khi đi khất thực, vừa trông thấy vị trưởng lão ở giữa đường, bà liền kêu lên: ‘Con ơi, con ơi!’ rồi vừa khóc vừa chạy đến để níu lấy ngài, nhưng lại vấp ngã. Bà đứng dậy, sữa chảy ra từ hai vú, y phục ướt đẫm, đi đến và níu lấy vị trưởng lão. Vị ấy suy nghĩ: ‘Nếu bà mẹ này nhận được lời nói ngọt ngào từ ta, bà sẽ bị hủy hoại. Ta sẽ nói chuyện với bà bằng những lời lẽ cứng rắn.’ Rồi ngài nói với bà: ‘Bà đang làm gì mà đi lang thang thế này? Ngay cả một chút tình thương mà cũng không thể cắt đứt được sao?’ Bà nghĩ: ‘Ôi, lời nói của trưởng lão sao mà cay nghiệt thế!’ rồi nói: ‘Này con, con nói gì vậy?’ Khi bị ngài nói lại y như thế một lần nữa, bà suy nghĩ: ‘Ta vì đứa con này mà suốt mười hai năm không cầm được nước mắt, còn nó thì lại có trái tim sắt đá như vậy. Ta còn cần gì đến nó nữa?’ Nghĩ vậy, bà cắt đứt tình thương con và ngay trong ngày hôm đó đã chứng đắc quả A-la-hán.

อปเรน สมเยน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, เทวทตฺเตน เอวํ อุปนิสฺสยสมฺปนฺโน กุมารกสฺสโป จ เถรี จ นาสิตา, สตฺถา ปน เตสํ ปติฏฺฐา ชาโต, อโห พุทฺธา นาม โลกานุกมฺปกา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว อหํ อิเมสํ ปจฺจโย ปติฏฺฐา ชาโต, ปุพฺเพปิ เนสํ อหํ ปติฏฺฐา อโหสึเยวา’’ติ วตฺวา –

Một thời gian sau, tại pháp đường, các Tỳ-kheo khởi lên câu chuyện: ‘Này chư hiền, Devadatta đã hủy hoại Trưởng lão Kumārakassapa và vị Trưởng lão ni, những người có đầy đủ duyên lành như vậy. Nhưng đức Thế Tôn đã trở thành nơi nương tựa cho họ. Ôi, chư Phật thật là những bậc có lòng bi mẫn đối với thế gian!’ Đức Thế Tôn đến và hỏi: ‘Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?’ Khi được trả lời: ‘Bạch Thế Tôn, là câu chuyện này...’, Ngài nói: ‘Này các Tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ Ta mới là duyên lành và là nơi nương tựa cho họ, mà ngay cả trong quá khứ, Ta cũng đã là nơi nương tựa của họ rồi.’

‘‘นิคฺโรธเมว เสเวยฺย, น สาขมุปสํวเส;

นิคฺโรธสฺมึ มตํ เสยฺโย, ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิต’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๑๒;

๑.๑๐.๘๑) –

“Chỉ nên thân cận nai Nigrodha, chớ nên sống gần nai Sākha; Chết cùng Nigrodha còn hơn, sống với Sākha nào có ích gì.”

อิมํ นิคฺโรธชาตกํ วิตฺถาเรน กเถตฺวา ‘‘ตทา สาขมิโค เทวทตฺโต อโหสิ, ปริสาปิสฺส เทวทตฺตปริสา, วารปฺปตฺตา มิคเธนุ เถรี อโหสิ, ปุตฺโต กุมารกสฺสโป, คพฺภินีมิคิยา ชีวิตํ ปริจฺจชิตฺวา คโต นิคฺโรธมิคราชา ปน อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ปุตฺตสิเนหํ ฉินฺทิตฺวา เถริยา อตฺตนาว อตฺตโน ปติฏฺฐานกตภาวํ ปกาเสนฺโต, ‘‘ภิกฺขเว, ยสฺมา ปรสฺส อตฺตนิ ฐิเตน สคฺคปรายเณน วา มคฺคปรายเณน วา ภวิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา อตฺตาว อตฺตโน นาโถ, ปโร กึ กริสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Nigrodha này, Ngài kết hợp câu chuyện: ‘Khi ấy, con nai Sākha chính là Devadatta, đoàn tùy tùng của nó là đoàn tùy tùng của Devadatta, con nai cái đến lượt bị giết là vị Trưởng lão ni, con trai nó là Kumārakassapa, còn vua nai Nigrodha đã từ bỏ mạng sống vì con nai cái đang mang thai chính là Ta vậy.’ Rồi để làm rõ việc vị Trưởng lão ni, sau khi cắt đứt tình thương con, đã tự mình trở thành nơi nương tựa cho chính mình, Ngài nói: ‘Này các Tỳ-kheo, vì rằng người khác không thể nhờ vào thiện pháp nơi tự thân của một người mà được sanh về cõi trời hay chứng đắc đạo quả, cho nên, tự mình là nơi nương tựa của chính mình, người khác có thể làm gì được?’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๑๖๐.

160.

‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, โก หิ นาโถ ปโร สิยา;

อตฺตนา หิ สุทนฺเตน, นาถํ ลภติ ทุลฺลภ’’นฺติ.

“Tự mình là nơi nương tựa của chính mình, nào có ai khác là nơi nương tựa được? Nhờ khéo điều phục tự thân, người ấy đạt được nơi nương tựa khó tìm.”

ตตฺถ นาโถติ ปติฏฺฐา. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยสฺมา อตฺตนิ ฐิเตน อตฺตสมฺปนฺเนน กุสลํ กตฺวา สคฺคํ วา ปาปุณิตุํ, มคฺคํ วา ภาเวตุํ, ผลํ วา สจฺฉิกาตุํ สกฺกา. ตสฺมา หิ อตฺตาว อตฺตโน ปติฏฺฐา โหติ, ปโร โก นาม กสฺส ปติฏฺฐา สิยา. อตฺตนา เอว หิ สุทนฺเตน นิพฺพิเสวเนน [Pg.95] อรหตฺตผลสงฺขาตํ ทุลฺลภํ นาถํ ลภติ. อรหตฺตญฺหิ สนฺธาย อิธ ‘‘นาถํ ลภติ ทุลฺลภ’’นฺติ วุตฺตํ.

Ở đây, nātha có nghĩa là nơi nương tựa. Điều này được nói đến là – bởi vì người đã an trú trong tự thân, người đã tự thân thành tựu, sau khi thực hiện các thiện sự, có thể đạt đến cõi trời, hoặc có thể tu tập đạo, hoặc có thể chứng ngộ quả. Do đó, tự thân chính là nơi nương tựa của chính mình, người khác làm sao có thể là nơi nương tựa cho ai được? Thật vậy, chính nhờ tự thân đã được khéo điều phục, không còn tham luyến, người ấy đạt được nơi nương tựa khó được, được gọi là quả A-la-hán. Thật vậy, chính liên quan đến quả A-la-hán mà ở đây được nói rằng: ‘đạt được nơi nương tựa khó được’.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

กุมารกสฺสปมาตุเถรีวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Trưởng lão ni, mẹ của ngài Kumārakassapa, là câu chuyện thứ tư.

๕. มหากาลอุปาสกวตฺถุ

Câu chuyện về nam cư sĩ Mahākāla

อตฺตนา หิ กตํ ปาปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ มหากาลํ นาม โสตาปนฺนอุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ.

5. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ’, liên quan đến một nam cư sĩ Tu-đà-hoàn tên là Mahākāla.

โส กิร มาสสฺส อฏฺฐทิวเสสุ อุโปสถิโก หุตฺวา วิหาเร สพฺพรตฺตึ ธมฺมกถํ สุณาติ. อถ รตฺตึ โจรา เอกสฺมึ เคเห สนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ภณฺฑกํ คเหตฺวา โลหภาชนสทฺเทน ปพุทฺเธหิ สามิเกหิ อนุพทฺธา คหิตภณฺฑํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายึสุ. สามิกาปิ เต อนุพนฺธึสุเยว, เต ทิสา ปกฺขนฺทึสุ. เอโก ปน วิหารมคฺคํ คเหตฺวา มหากาลสฺส รตฺตึ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปาโตว โปกฺขรณิตีเร มุขํ โธวนฺตสฺส ปุรโต ภณฺฑิกํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายิ. โจเร อนุพนฺธิตฺวา อาคตมนุสฺสา ภณฺฑิกํ ทิสฺวา ‘‘ตฺวํ โน เคหสนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ภณฺฑิกํ หริตฺวา ธมฺมํ สุณนฺโต วิย วิจรสี’’ติ ตํ คเหตฺวา โปเถตฺวา มาเรตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา อคมึสุ. อถ นํ ปาโตว ปานียฆฏํ อาทาย คตา ทหรสามเณรา ทิสฺวา ‘‘วิหาเร ธมฺมกถํ สุตฺวา สยิตอุปาสโก อยุตฺตํ มรณํ ลภตี’’ติ วตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ อตฺตภาเว กาเลน อปฺปติรูปํ มรณํ ลทฺธํ, ปุพฺเพ กตกมฺมสฺส ปน เตน ยุตฺตเมว ลทฺธ’’นฺติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ –

Vị ấy, vào tám ngày trong tháng, thường thọ trì Bát quan trai giới và nghe pháp suốt đêm tại tu viện. Một đêm nọ, bọn trộm khoét vách một ngôi nhà, lấy đi tài sản. Bị chủ nhà thức giấc vì tiếng động của các vật dụng bằng kim loại đuổi theo, chúng vứt lại tài sản đã lấy và bỏ chạy. Chủ nhà vẫn tiếp tục đuổi theo, và bọn trộm chạy tán loạn khắp nơi. Một tên trộm chạy theo con đường dẫn đến tu viện, và khi thấy Mahākāla, người đã nghe pháp suốt đêm, đang rửa mặt vào sáng sớm bên bờ hồ, hắn đã vứt bọc tài sản xuống trước mặt ông rồi bỏ chạy. Những người đuổi theo bọn trộm đến nơi, thấy bọc tài sản và nói: ‘Ngươi đã khoét vách nhà chúng ta, lấy trộm tài sản rồi lại đi lại như thể đang nghe pháp!’ Họ bắt lấy ông, đánh đập, giết chết rồi bỏ đi. Vào sáng sớm, các vị Sa-di trẻ đi lấy nước, thấy ông và nói: ‘Vị cư sĩ đã ngủ lại tu viện sau khi nghe pháp lại phải chịu một cái chết không đáng có,’ rồi trình báo lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ-kheo, đúng vậy, trong kiếp sống này, Mahākāla đã phải chịu một cái chết không tương xứng. Nhưng đối với nghiệp đã tạo trong quá khứ, cái chết ấy là tương xứng.’ Khi được họ thỉnh cầu, Ngài đã kể lại nghiệp quá khứ của vị ấy.

อตีเต กิร พาราณสิรญฺโญ วิชิเต เอกสฺส ปจฺจนฺตคามสฺส อฏวิมุเข โจรา ปหรนฺติ. ราชา อฏวิมุเข เอกํ ราชภฏํ ฐเปสิ, โส ภตึ คเหตฺวา มนุสฺเส โอรโต ปารํ เนติ, ปารโต โอรํ อาเนติ. อเถโก มนุสฺโส อภิรูปํ อตฺตโน ภริยํ จูฬยานกํ อาโรเปตฺวา [Pg.96] ตํ ฐานํ อคมาสิ. ราชภโฏ ตํ อิตฺถึ ทิสฺวาว สญฺชาตสิเนโห เตน ‘‘อฏวึ โน, สามิ, อติกฺกาเมหี’’ติ วุตฺเตปิ ‘‘อิทานิ วิกาโล, ปาโตว อติกฺกาเมสฺสามี’’ติ อาห. โส สกาโล, สามิ, อิทาเนว โน เนหีติ. นิวตฺต, โภ, อมฺหากํเยว เคเห อาหาโร จ นิวาโส จ ภวิสฺสตีติ. โส เนว นิวตฺติตุํ อิจฺฉิ. อิตโร ปุริสานํ สญฺญํ ทตฺวา ยานกํ นิวตฺตาเปตฺวา อนิจฺฉนฺตสฺเสว ทฺวารโกฏฺฐเก นิวาสํ ทตฺวา อาหารํ ปฏิยาทาเปสิ. ตสฺส ปน เคเห เอกํ มณิรตนํ อตฺถิ. โส ตํ ตสฺส ยานกนฺตเร ปกฺขิปาเปตฺวา ปจฺจูสกาเล โจรานํ ปวิฏฺฐสทฺทํ กาเรสิ. อถสฺส ปุริสา ‘‘มณิรตนํ, สามิ, โจเรหิ หฏ’’นฺติ อาโรเจสุํ. โส คามทฺวาเรสุ อารกฺขํ ฐเปตฺวา ‘‘อนฺโตคามโต นิกฺขมนฺเต วิจินถา’’ติ อาห. อิตโรปิ ปาโตว ยานกํ โยเชตฺวา ปายาสิ. อถสฺส ยานกํ โสเธนฺตา อตฺตนา ฐปิตํ มณิรตนํ ทิสฺวา สนฺตชฺเชตฺวา ‘‘ตฺวํ มณึ คเหตฺวา ปลายสี’’ติ โปเถตฺวา ‘‘คหิโต โน, สามิ, โจโร’’ติ คามโภชกสฺส ทสฺเสสุํ. โส ‘‘ภตกสฺส วต เม เคเห นิวาสํ ทตฺวา ภตฺตํ ทินฺนํ, มณึ คเหตฺวา คโต, คณฺหถ นํ ปาปปุริส’’นฺติ โปถาเปตฺวา มาเรตฺวา ฉฑฺฑาเปสิ. อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ. โส ตโต จุโต อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา ตตฺถ ทีฆรตฺตํ ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต ตเถว โปถิโต มรณํ ปาปุณิ.

Tương truyền, vào thời quá khứ, trong lãnh thổ của vua xứ Bārāṇasī, ở cửa rừng của một ngôi làng biên địa, bọn cướp thường hay tấn công. Vua cho đặt một viên quan ở cửa rừng, người này nhận tiền công rồi dẫn người từ bờ bên này qua bờ bên kia, và đưa người từ bờ bên kia về bờ bên này. Khi ấy, có một người đàn ông chở người vợ xinh đẹp của mình trên một cỗ xe nhỏ đi đến nơi ấy. Viên quan vừa trông thấy người phụ nữ liền sanh lòng ái luyến, dù người kia nói: 'Thưa ngài, xin hãy cho chúng tôi qua khỏi khu rừng', ông ta vẫn đáp: 'Bây giờ đã trái giờ rồi, sáng sớm tôi sẽ cho qua'. Người kia nói: 'Thưa ngài, vẫn còn đúng giờ, xin hãy đưa chúng tôi đi ngay bây giờ'. (Viên quan đáp): 'Này ông, hãy quay lại đi, ở nhà chúng tôi có sẵn cả thức ăn và chỗ ở'. Người kia không muốn quay lại. Viên quan bèn ra hiệu cho thuộc hạ, cho xe quay lại, và cấp chỗ ở tại cổng làng cho người đàn ông dù ông ta không muốn, rồi cho chuẩn bị thức ăn. Trong nhà của viên quan ấy có một viên ngọc quý. Ông ta cho người bỏ viên ngọc ấy vào trong xe của người kia, rồi vào lúc rạng đông, cho làm ra tiếng động như có trộm vào. Khi ấy, thuộc hạ của ông ta báo tin: 'Thưa ngài, viên ngọc quý đã bị trộm lấy mất'. Ông ta cho đặt lính canh ở các cổng làng và ra lệnh: 'Hãy khám xét những người đi ra từ trong làng'. Người kia cũng thắng xe vào sáng sớm và khởi hành. Khi ấy, những người khám xét xe của ông ta, thấy viên ngọc do chính mình đặt vào, liền hăm dọa và đánh đập, nói rằng: 'Ngươi lấy ngọc rồi bỏ trốn', rồi trình báo cho trưởng làng: 'Thưa ngài, chúng tôi đã bắt được tên trộm'. Vị trưởng làng nói: 'Kẻ này đã được cho ở trong nhà của thuộc hạ ta, được cho ăn cơm, lại lấy ngọc rồi bỏ đi. Hãy bắt lấy gã đàn ông xấu xa đó', rồi cho người đánh đập, giết chết và vứt xác đi. Đây là tiền nghiệp của vị ấy. Vị ấy sau khi chết ở đó, đã tái sanh vào địa ngục Avīci, bị nấu trong đó một thời gian dài, do quả báo còn sót lại, trong hàng trăm kiếp sống, vị ấy đã chết do bị đánh đập như thế.

เอวํ สตฺถา มหากาลสฺส ปุพฺพกมฺมํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, เอวํ อิเม สตฺเต อตฺตนา กตปาปกมฺมเมว จตูสุ อปาเยสุ อภิมตฺถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Như vậy, bậc Đạo Sư sau khi chỉ ra tiền nghiệp của Mahākāla, đã dạy rằng: 'Này các Tỳ khưu, cũng như thế, ác nghiệp do chính chúng sanh đã làm sẽ nghiền nát họ trong bốn đường ác', rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๑๖๑.

161.

‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ;

อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ.

Tự mình làm điều ác, Tự mình sanh, tự mình tạo; Nó nghiền nát kẻ ngu, Như kim cương nghiền ngọc.

ตตฺถ วชิรํวสฺมมยํ มณินฺติ วชิรํว อสฺมมยํ มณึ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา ปาสาณมยํ ปาสาณสมฺภวํ วชิรํ ตเมว อสฺมมยํ มณึ อตฺตโน อุฏฺฐานฏฺฐานสงฺขาตํ ปาสาณมณึ ขาทิตฺวา ฉิทฺทํ ฉิทฺทํ ขณฺฑํ ขณฺฑํ กตฺวา อปริโภคํ กโรติ, เอวเมว อตฺตนา กตํ อตฺตนิ ชาตํ อตฺตสมฺภวํ [Pg.97] ปาปํ ทุมฺเมธํ นิปฺปญฺญํ ปุคฺคลํ จตูสุ อปาเยสุ อภิมตฺถติ กนฺตติ วิทฺธํเสตีติ.

Trong câu kệ ấy, (cụm từ) vajiraṃ'va'smamayaṃ maṇiṃ có nghĩa là: như kim cương (nghiền) ngọc báu làm bằng đá. Điều này được nói đến có nghĩa là: ví như kim cương làm bằng đá, sanh từ đá, sau khi ăn mòn, làm cho thủng lỗ chỗ, vỡ từng mảnh, khiến cho viên ngọc báu bằng đá, được gọi là nơi phát sanh của chính nó, trở nên không thể dùng được; cũng như thế, việc ác do chính mình làm, sanh ra nơi mình, phát xuất từ mình, sẽ nghiền nát, cắt đứt, và hủy diệt người ngu, kẻ không có trí tuệ, trong bốn đường ác.

เทสนาวสาเน สมฺปตฺตภิกฺขู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, các vị Tỳ khưu có mặt đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

มหากาลอุปาสกวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về nam cư sĩ Mahākāla là phẩm thứ năm.

๖. เทวทตฺตวตฺถุ

6. Câu chuyện về Devadatta

ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yassa accantadussīlyaṃ', liên quan đến Devadatta.

เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, เทวทตฺโต ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ทุสฺสีลฺยการเณน วฑฺฒิตาย ตณฺหาย อชาตสตฺตุํ สงฺคณฺหิตฺวา มหนฺตํ ลาภสกฺการํ นิพฺพตฺเตตฺวา อชาตสตฺตุํ ปิตุวเธ สมาทเปตฺวา เตน สทฺธึ เอกโต หุตฺวา นานปฺปกาเรน ตถาคตสฺส วธาย ปริสกฺกตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เทวทตฺโต นานปฺปกาเรน มยฺหํ วธาย ปริสกฺกตี’’ติ วตฺวา กุรุงฺคมิคชาตกาทีนิ (ชา. ๑.๒.๑๑๑-๒) กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อจฺจนฺตทุสฺสีลปุคฺคลํ นาม ทุสฺสีลฺยการณา อุปฺปนฺนา ตณฺหา มาลุวา วิย สาลํ ปริโยนนฺธิตฺวา สมฺภญฺชมานา นิรยาทีสุ ปกฺขิปตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถามาห –

Vào một ngày nọ, các Tỳ khưu đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: 'Này chư hiền, Devadatta là người ác giới, có pháp ác, do lòng tham ái tăng trưởng bởi nguyên nhân ác giới, ông ta đã thu phục Ajātasattu, tạo ra được nhiều lợi lộc và danh vọng, rồi xúi giục Ajātasattu giết cha, sau đó cùng với vị ấy, ông ta đã cố gắng bằng nhiều cách để hãm hại Như Lai'. Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ khưu, các con đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?', và khi được trả lời: 'Là câu chuyện này...', ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Devadatta cũng đã cố gắng bằng nhiều cách để hãm hại ta'. Sau khi kể lại các chuyện như Kuruṅgamiga Jātaka, ngài dạy: 'Này các Tỳ khưu, đối với người cực kỳ ác giới, lòng tham ái sanh khởi do nguyên nhân ác giới, giống như dây leo māluvā quấn quanh và làm gãy đổ cây sāla, sẽ ném người ấy vào các cảnh địa ngục', rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๑๖๒.

162.

‘‘ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ;

กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ.

Kẻ nào có tánh ác giới, Lan tràn như dây leo māluvā, Quấn chặt cây sāla; Tự mình làm hại mình, Như kẻ thù mong muốn.

ตตฺถ อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยนฺติ เอกนฺตทุสฺสีลภาโว. คิหี วา ชาติโต ปฏฺฐาย ทส อกุสลกมฺมปเถ กโรนฺโต, ปพฺพชิโต วา อุปสมฺปนฺนทิวสโต ปฏฺฐาย ครุกาปตฺตึ อาปชฺชมาโน อจฺจนฺตทุสฺสีโล นาม. อิธ ปน โย ทฺวีสุ ตีสุ อตฺตภาเวสุ ทุสฺสีโล, เอตสฺส คติยา อาคตํ ทุสฺสีลภาวํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ทุสฺสีลภาโวติ เจตฺถ ทุสฺสีลสฺส ฉ [Pg.98] ทฺวารานิ นิสฺสาย อุปฺปนฺนา ตณฺหา เวทิตพฺพา. มาลุวา สาลมิโวตฺถตนฺติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตํ ตณฺหาสงฺขาตํ ทุสฺสีลฺยํ ยถา นาม มาลุวา สาลํ โอตฺถรนฺตี เทเว วสฺสนฺเต ปตฺเตหิ อุทกํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สมฺภญฺชนวเสน สพฺพตฺถกเมว ปริโยนนฺธติ, เอวํ อตฺตภาวํ โอตฺถตํ ปริโยนนฺธิตฺวา ฐิตํ. โส มาลุวาย สมฺภญฺชิตฺวา ภูมิยํ ปาติยมาโน รุกฺโข วิย ตาย ทุสฺสีลฺยสงฺขาตาย ตณฺหาย สมฺภญฺชิตฺวา อปาเยสุ ปาติยมาโน, ยถา นํ อนตฺถกาโม ทิโส อิจฺฉติ, ตถา อตฺตานํ กโรติ นามาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, accantadussīlyaṃ có nghĩa là tình trạng hoàn toàn ác giới. Người tại gia, từ khi sanh ra đã làm mười con đường nghiệp bất thiện, hoặc người xuất gia, từ ngày thọ cụ túc giới đã phạm trọng tội, được gọi là người cực kỳ ác giới. Nhưng ở đây, điều này được nói đến để chỉ tình trạng ác giới của người đã ác giới trong hai hoặc ba kiếp sống, một tình trạng đã theo khuynh hướng của người ấy. Và ở đây, tình trạng ác giới nên được hiểu là lòng tham ái sanh khởi nương vào sáu căn của người ác giới. Māluvā sālamiva otthatanti có nghĩa là: đối với người nào mà tình trạng ác giới được gọi là tham ái ấy, ví như dây leo māluvā khi quấn quanh cây sāla, lúc trời mưa, nó hứng nước bằng lá rồi theo cách làm gãy đổ mà quấn chặt khắp nơi; cũng như thế, nó tồn tại sau khi đã bao trùm và quấn chặt lấy thân mạng. Người ấy, giống như cây bị dây māluvā làm gãy và quật ngã xuống đất, bị lòng tham ái được gọi là ác giới ấy làm gãy đổ và ném vào các đường ác, tự mình làm cho mình như điều mà kẻ thù mong muốn điều bất lợi cho mình. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

เทวทตฺตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về Devadatta là phẩm thứ sáu.

๗. สงฺฆเภทปริสกฺกนวตฺถุ

7. Câu chuyện về nỗ lực chia rẽ Tăng đoàn

สุกรานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สงฺฆเภทปริสกฺกนํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Sukarāni, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đề cập đến nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn.

เอกทิวสญฺหิ เทวทตฺโต สงฺฆเภทาย ปริสกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา อตฺตโน อธิปฺปายํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา เถโร สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสา โข มํ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตํ. ทิสฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค ทานาหํ, อาวุโส อานนฺท, อญฺญตฺเรว ภควตา อญฺญตฺร ภิกฺขุสงฺเฆน อุโปสถํ กริสฺสามิ สงฺฆกมฺมญฺจา’ติ. อชฺช ภควา เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิสฺสติ, อุโปสถญฺจ กริสฺสติ สงฺฆกมฺมานิ จา’’ติ. เอวํ วุตฺเต สตฺถา –

Chuyện kể rằng, một hôm, Đề-bà-đạt-đa, trong khi đang nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn, trông thấy trưởng lão Ānanda đang đi khất thực, bèn cho ngài biết ý định của mình. Nghe vậy, trưởng lão đi đến chỗ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, sáng nay, con đắp y, mang bát, vào thành Rājagaha để khất thực. Bạch Thế Tôn, Đề-bà-đạt-đa đã thấy con đang đi khất thực trong thành Rājagaha. Thấy vậy, ông ta đã đến gần con, và sau khi đến gần, ông ta nói với con rằng: ‘Này hiền giả Ānanda, kể từ hôm nay, tôi sẽ cử hành lễ Uposatha và các Tăng sự khác một cách riêng rẽ, không có đức Thế Tôn, không có Tăng chúng.’ Bạch đức Thế Tôn, hôm nay Đề-bà-đạt-đa sẽ chia rẽ Tăng đoàn, sẽ cử hành lễ Uposatha và các Tăng sự.” Khi ngài Ānanda trình bày như vậy, đức Thế Tôn đã nói:

‘‘สุกรํ สาธุนา สาธุ, สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ;

ปาปํ ปาเปน สุกรํ, ปาปมริเยหิ ทุกฺกร’’นฺติ. (อุทา. ๔๘) –

“Việc lành người hiền dễ làm, việc lành kẻ ác khó làm; việc ác kẻ ác dễ làm, việc ác bậc Thánh khó làm.”

อิมํ [Pg.99] อุทานํ อุทาเนตฺวา, ‘‘อานนฺท, อตฺตโน อหิตกมฺมํ นาม สุกรํ, หิตกมฺมเมว ทุกฺกร’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi thốt lên lời cảm hứng này, Ngài nói: “Này Ānanda, việc không lợi ích cho mình thì dễ làm, chỉ có việc lợi ích mới thật khó làm.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๑๖๓.

163.

‘‘สุกรานิ อสาธูนิ, อตฺตโน อหิตานิ จ;

ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ, ตํ เว ปรมทุกฺกร’’นฺติ.

“Những việc không tốt đẹp, không lợi ích cho bản thân, thì lại dễ làm thay; còn việc gì có lợi ích và tốt đẹp, việc ấy thật vô cùng khó làm.”

ตสฺสตฺโถ – ยานิ กมฺมานิ อสาธูนิ สาวชฺชานิ อปายสํวตฺตนิกตฺตาเยว อตฺตโน อหิตานิ จ โหนฺติ, ตานิ สุกรานิ. ยํ ปน สุคติสํวตฺตนิกตฺตา อตฺตโน หิตญฺจ อนวชฺชตฺเถน สาธุญฺจ สุคติสํวตฺตนิกญฺเจว นิพฺพานสํวตฺตนิกญฺจ กมฺมํ, ตํ ปาจีนนินฺนาย คงฺคาย อุพฺพตฺเตตฺวา ปจฺฉามุขกรณํ วิย อติทุกฺกรนฺติ.

Nghĩa là: Những hành động nào không tốt đẹp, đáng chê trách, và vì dẫn đến cõi khổ nên không lợi ích cho bản thân, thì những hành động ấy dễ làm. Còn hành động nào vì dẫn đến cõi lành nên có lợi ích cho bản thân, vì không đáng chê trách nên tốt đẹp, và vừa dẫn đến cõi lành vừa dẫn đến Niết-bàn, thì hành động ấy vô cùng khó làm, cũng như việc làm cho sông Hằng, vốn chảy về phía đông, phải chảy ngược về phía tây.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên.

สงฺฆเภทปริสกฺกนวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn là câu chuyện thứ bảy.

๘. กาลตฺเถรวตฺถุ

8. Câu chuyện trưởng lão Kāla

โย สาสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo sāsanaṃ, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến trưởng lão Kāla.

สาวตฺถิยํ กิเรกา อิตฺถี มาตุฏฺฐาเน ฐตฺวา ตํ เถรํ อุปฏฺฐหิ. ตสฺสา ปฏิวิสฺสกเคเห มนุสฺสา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อาคนฺตฺวา ‘‘อโห พุทฺธา นาม อจฺฉริยา, อโห ธมฺมเทสนา มธุรา’’ติ ปสํสนฺติ. สา อิตฺถี เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺปิ สตฺถุ ธมฺมเทสนํ โสตุกามา’’ติ ตสฺส อาโรเจสิ. โส ‘‘ตตฺถ มา คมี’’ติ ตํ นิวาเรสิ. สา ปุนทิวเส ปุนทิวเสปีติ ยาวตติยํ เตน นิวาริยมานาปิ โสตุกามาว อโหสิ. กสฺมา โส ปเนตํ นิวาเรสีติ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา มยิ ภิชฺชิสฺสตี’’ติ. สา เอกทิวสํ ปาโตว ภุตฺตปาตราสา อุโปสถํ สมาทิยิตฺวา, ‘‘อมฺม, สาธุกํ อยฺยํ ปริวิเสยฺยาสี’’ติ ธีตรํ อาณาเปตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ธีตาปิสฺสา ตํ ภิกฺขุํ อาคตกาเล ปริวิสิตฺวา ‘‘กุหึ มหาอุปาสิกา’’ติ วุตฺตา ‘‘ธมฺมสฺสวนาย [Pg.100] วิหารํ คตา’’ติ อาห. โส ตํ สุตฺวาว กุจฺฉิยํ อุฏฺฐิเตน ฑาเหน สนฺตปฺปมาโน ‘‘อิทานิ สา มยิ ภินฺนา’’ติ เวเคน คนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุณมานํ ทิสฺวา สตฺถารํ อาห, ‘‘ภนฺเต, อยํ อิตฺถี ทนฺธา สุขุมํ ธมฺมกถํ น ชานาติ, อิมิสฺสา ขนฺธาทิปฏิสํยุตฺตํ สุขุมํ ธมฺมกถํ อกเถตฺวา ทานกถํ วา สีลกถํ วา กเถตุํ วฏฺฏตี’’ติ. สตฺถา ตสฺสชฺฌาสยํ วิทิตฺวา ‘‘ตฺวํ ทุปฺปญฺโญ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย พุทฺธานํ สาสนํ ปฏิกฺโกสสิ. อตฺตฆาตาเยว วายมสี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, tại thành Sāvatthī, có một người phụ nữ xem trưởng lão Kāla như mẹ và hết lòng phụng sự ngài. Những người hàng xóm của bà, sau khi nghe pháp từ đức Thế Tôn trở về, thường tán thán rằng: “Ôi, các đức Phật thật là kỳ diệu! Ôi, bài pháp thoại thật là ngọt ngào!” Người phụ nữ ấy nghe những lời đó, bèn thưa với trưởng lão: “Bạch ngài, con cũng muốn được nghe pháp thoại của đức Thế Tôn.” Vị trưởng lão ngăn bà lại: “Đừng đến đó.” Bà lại thỉnh cầu vào những ngày tiếp theo, cho đến lần thứ ba, dù bị trưởng lão ngăn cản, bà vẫn một lòng muốn đi nghe pháp. Vì sao vị trưởng lão lại ngăn cản bà? Tương truyền, ông đã nghĩ rằng: “Nếu bà ấy nghe pháp từ đức Thế Tôn, bà ấy sẽ không còn tín tâm nơi ta nữa.” Một hôm, ngay từ sáng sớm, sau khi dùng bữa, bà thọ trì ngày Bát quan trai, rồi dặn dò con gái: “Này con, hãy chăm sóc ngài chu đáo nhé,” rồi đi đến tu viện. Khi vị tỳ-khưu đến, con gái bà đã cúng dường và khi được hỏi: “Bà đại thí chủ đâu rồi?” cô đáp: “Thưa ngài, mẹ con đã đến tu viện để nghe pháp.” Vừa nghe xong, vị trưởng lão cảm thấy nóng ran trong bụng vì tức giận, nghĩ rằng: “Bây giờ bà ấy đã mất tín tâm nơi ta rồi.” Ông vội vã đi đến tu viện, thấy bà đang nghe pháp từ đức Thế Tôn, bèn bạch với Ngài: “Bạch đức Thế Tôn, người phụ nữ này chậm lụt, không hiểu được pháp vi diệu. Xin Ngài đừng giảng cho bà ấy những pháp vi diệu liên quan đến các uẩn, mà chỉ nên nói về bố thí hoặc về giới hạnh là đủ.” Đức Thế Tôn biết rõ ý định của ông, bèn nói: “Này tỳ-khưu, ngươi là kẻ ngu si, vì nương theo tà kiến mà chống đối giáo pháp của các đức Phật. Ngươi chỉ đang nỗ lực để tự hủy hoại mình mà thôi.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๑๖๔.

164.

‘‘โย สาสนํ อรหตํ, อริยานํ ธมฺมชีวินํ;

ปฏิกฺโกสติ ทุมฺเมโธ, ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ปาปิกํ;

ผลานิ กฏฺฐกสฺเสว, อตฺตฆาตาย ผลฺลตี’’ติ.

“Kẻ ngu si nào nương theo tà kiến, mà chống đối giáo pháp của các bậc A-la-hán, các bậc Thánh nhân sống theo Chánh pháp, thì kẻ ấy tự sinh quả để hủy hoại chính mình, như cây tre kết trái để tự diệt vong.”

ตสฺสตฺโถ – โย ทุมฺเมโธ ปุคฺคโล อตฺตโน สกฺการหานิภเยน ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ‘‘ธมฺมํ วา โสสฺสาม, ทานํ วา ทสฺสามา’’ติ วทนฺเต ปฏิกฺโกสนฺโต อรหตํ อริยานํ ธมฺมชีวินํ พุทฺธานํ สาสนํ ปฏิกฺโกสติ, ตสฺส ตํ ปฏิกฺโกสนํ สา จ ปาปิกา ทิฏฺฐิ เวฬุสงฺขาตสฺส กฏฺฐกสฺส ผลานิ วิย โหติ. ตสฺมา ยถา กฏฺฐโก ผลานิ คณฺหนฺโต อตฺตฆาตาย ผลฺลติ, อตฺตโน ฆาตตฺถเมว ผลติ, เอวํ โสปิ อตฺตฆาตาย ผลฺลตีติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Nghĩa là: Kẻ ngu si nào vì sợ mất đi sự cúng dường lợi lộc cho bản thân, nương theo tà kiến mà ngăn cản những người nói rằng: “Chúng tôi sẽ nghe pháp,” hoặc “Chúng tôi sẽ bố thí,” và do đó chống đối giáo pháp của các đức Phật, là những bậc A-la-hán, bậc Thánh nhân sống theo Chánh pháp, thì sự chống đối ấy và tà kiến ấy của kẻ đó cũng giống như quả của cây tre. Do đó, cũng như cây tre khi ra quả là để tự hủy diệt, chỉ kết quả để tự hoại, kẻ ấy cũng vậy, tự sinh quả để hủy hoại chính mình. Điều này cũng đã được nói đến:

‘‘ผลํ เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ. (จูฬว. ๓๓๕;

อ. นิ. ๔.๖๘);

“Quả giết cây chuối, quả giết cây tre, quả giết cây sậy; cũng như bào thai giết con la mẹ, danh lợi và cúng dường cũng giết chết kẻ ác.”

เทสนาวสาเน อุปาสิกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi pháp thoại kết thúc, bà thí chủ chứng quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt.

กาลตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện trưởng lão Kāla là câu chuyện thứ tám.

๙. จูฬกาลอุปาสกวตฺถุ

9. Câu chuyện cư sĩ Cūḷakāla

อตฺตนา [Pg.101] หิ กตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬกาลํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attanā hi kataṃ, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến cư sĩ Cūḷakāla.

เอกทิวสญฺหิ มหากาลวตฺถุสฺมึ วุตฺตนเยเนว อุมงฺคโจรา สามิเกหิ อนุพทฺธา รตฺตึ วิหาเร ธมฺมกถํ สุตฺวา ปาโตว วิหารา นิกฺขมิตฺวา สาวตฺถึ อาคจฺฉนฺตสฺส ตสฺส อุปาสกสฺส ปุรโต ภณฺฑิกํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายึสุ. มนุสฺสา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ รตฺตึ โจรกมฺมํ กตฺวา ธมฺมํ สุณนฺโต วิย จรติ, คณฺหถ น’’นฺติ ตํ โปถยึสุ. กุมฺภทาสิโย อุทกติตฺถํ คจฺฉมานา ตํ ทิสฺวา ‘‘อเปถ, สามิ, นายํ เอวรูปํ กโรตี’’ติ ตํ โมเจสุํ. โส วิหารํ คนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺหิ มนุสฺเสหิ นาสิโต, กุมฺภทาสิโย เม นิสฺสาย ชีวิตํ ลทฺธ’’นฺติ ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, จูฬกาลอุปาสโก กุมฺภทาสิโย เจว นิสฺสาย, อตฺตโน จ อกรณภาเวน ชีวิตํ ลภิ. อิเม หิ นาม สตฺตา อตฺตนา ปาปกมฺมํ กตฺวา นิรยาทีสุ อตฺตนาว กิลิสฺสนฺติ, กุสลํ กตฺวา ปน สุคติญฺเจว นิพฺพานญฺจ คจฺฉนฺตา อตฺตนาว วิสุชฺฌนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một ngày nọ, trong câu chuyện về Mahākāla, theo phương cách đã được kể, những tên trộm đào hầm, bị chủ nhà đuổi theo, ban đêm ở trong tịnh xá nghe pháp thoại, sáng sớm ra khỏi tịnh xá, đã vứt gói đồ trước mặt người cận sự nam ấy đang đi đến thành Sāvatthī rồi bỏ chạy. Dân chúng thấy ông, liền đánh đập và nói: “Người này ban đêm làm việc trộm cắp, rồi đi lại như thể đang nghe pháp, hãy bắt lấy nó”. Các nữ tỳ đi lấy nước, khi đi đến bến nước, thấy ông, liền giải thoát cho ông và nói: “Thưa các ông, hãy tránh ra, người này không làm việc như vậy”. Vị ấy đi đến tịnh xá, trình báo với các Tỳ-khưu: “Thưa các ngài, con đã bị dân chúng hãm hại, nhờ các nữ tỳ đi lấy nước mà con được sống”. Các Tỳ-khưu trình báo sự việc ấy lên Như Lai. Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, cận sự nam Cūḷakāla được sống là nhờ các nữ tỳ đi lấy nước và cũng nhờ vào việc bản thân không làm điều ác. Thật vậy, các chúng sanh này tự mình làm điều ác, tự mình bị ô nhiễm trong các cõi khổ như địa ngục; còn khi làm điều thiện, đi đến cõi lành và Niết-bàn, thì tự mình được trong sạch”, rồi nói lên kệ ngôn này –

๑๖๕.

165.

‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตนา สํกิลิสฺสติ;

อตฺตนา อกตํ ปาปํ, อตฺตนาว วิสุชฺฌติ;

สุทฺธี อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ, นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย’’ติ.

Tự mình làm điều ác, tự mình ô nhiễm; Tự mình không làm ác, tự mình được trong sạch. Trong sạch, ô nhiễm tại mỗi người, không ai thanh lọc được cho ai.

ตสฺสตฺโถ – เยน อตฺตนา อกุสลกมฺมํ กตํ โหติ, โส จตูสุ อปาเยสุ ทุกฺขํ อนุภวนฺโต อตฺตนาว สํกิลิสฺสติ. เยน ปน อตฺตนา อกตํ ปาปํ, โส สุคติญฺเจว นิพฺพานญฺจ คจฺฉนฺโต อตฺตนาว วิสุชฺฌติ. กุสลกมฺมสงฺขาตา สุทฺธิ อกุสลกมฺมสงฺขาตา จ อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ การกสตฺตานํ อตฺตนิเยว วิปจฺจติ. อญฺโญ ปุคฺคโล อญฺญํ ปุคฺคลํ น วิโสธเย เนว วิโสเธติ, น กิเลเสตีติ วุตฺตํ โหติ.

Ý nghĩa của câu kệ đó là: Người nào tự mình đã làm nghiệp bất thiện, người đó, trong bốn đường ác, chịu đựng khổ đau, tự mình bị ô nhiễm. Còn người nào tự mình không làm điều ác, người đó, đi đến cõi lành và Niết-bàn, tự mình được trong sạch. Sự trong sạch được gọi là nghiệp thiện và sự không trong sạch được gọi là nghiệp bất thiện, là việc riêng, chỉ trổ quả trong chính bản thân của chúng sanh đã làm. Người khác không thể làm cho người khác trong sạch, tức là không làm cho ô nhiễm, được nói như vậy.

เทสนาวสาเน [Pg.102] จูฬกาโล โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, Cūḷakāla đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng có lợi ích cho hội chúng đã đến.

จูฬกาลอุปาสกวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về cận sự nam Cūḷakāla, thứ chín.

๑๐. อตฺตทตฺถตฺเถรวตฺถุ

10. Câu chuyện về Trưởng lão Attadattha

อตฺตทตฺถนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อตฺตทตฺถตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Attadatthaṃ', Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng khi đang trú tại Jetavana, nhân dịp về Trưởng lão Attadattha.

สตฺถารา หิ ปรินิพฺพานกาเล, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ อิโต จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ วุตฺเต อุปฺปนฺนสํเวคา สตฺตสตา ปุถุชฺชนา ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติกํ อวิชหิตฺวา ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, กริสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยมานา วิจรนฺติ. อตฺตทตฺถตฺเถโร ปน จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว อรหตฺตตฺถาย วายมิสฺสามี’’ติ. โส ภิกฺขูนํ สนฺติกํ น คจฺฉติ. อถ นํ ภิกฺขู ‘‘กสฺมา, อาวุโส, ตฺวํ เนว อมฺหากํ สนฺติกํ อาคจฺฉสิ, น กิญฺจิ มนฺเตสี’’ติ วตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ‘‘อยํ, ภนฺเต, เอวํ นาม กโรตี’’ติ อาโรจยึสุ. โส สตฺถาราปิ ‘‘กสฺมา เอวํ กโรสี’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุมฺเห กิร, ภนฺเต, จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสถ, อหํ ตุมฺเหสุ ธรนฺเตสุเยว อรหตฺตปฺปตฺติยา วายมิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ยสฺส มยิ สิเนโห อตฺถิ, เตน อตฺตทตฺเถน วิย ภวิตุํ วฏฺฏติ. น หิ คนฺธาทีหิ ปูเชนฺตา มํ ปูเชนฺติ, ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติยา ปน มํ ปูเชนฺติ. ตสฺมา อญฺเญนปิ อตฺตทตฺถสทิเสเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, vào lúc Bậc Đạo Sư sắp nhập Niết-bàn, khi Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, sau bốn tháng nữa, ta sẽ nhập Niết-bàn”, bảy trăm vị Tỳ-khưu phàm phu, sanh lòng cảm động, không rời xa Bậc Đạo Sư, đi lại bàn bạc với nhau: “Thưa các hiền giả, chúng ta phải làm gì đây?”. Còn Trưởng lão Attadattha thì suy nghĩ: “Bậc Đạo Sư sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa hết tham ái. Ta sẽ cố gắng để đạt quả A-la-hán ngay khi Bậc Đạo Sư còn tại thế”. Vị ấy không đến gần các Tỳ-khưu. Bấy giờ, các Tỳ-khưu nói với vị ấy: “Thưa hiền giả, tại sao hiền giả không đến gần chúng tôi, không bàn bạc điều gì cả?”, rồi dẫn vị ấy đến Bậc Đạo Sư và trình báo: “Bạch Thế Tôn, vị này đã làm như vậy”. Khi Bậc Đạo Sư hỏi: “Tại sao con làm vậy?”, vị ấy thưa: “Bạch Thế Tôn, nghe nói Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, con sẽ cố gắng để chứng đắc quả A-la-hán ngay khi Ngài còn tại thế”. Bậc Đạo Sư tán thán vị ấy, rồi nói: “Này các Tỳ-khưu, người nào có lòng thương mến ta, nên giống như Attadattha. Thật vậy, những người cúng dường ta bằng hương hoa... không phải là cúng dường ta, mà những người cúng dường ta bằng sự thực hành pháp và tùy pháp mới là cúng dường ta. Vì vậy, những người khác cũng nên giống như Attadattha”, rồi nói lên kệ ngôn này –

๑๖๖.

166.

‘‘อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน, พหุนาปิ น หาปเย;

อตฺตทตฺถมภิญฺญาย, สทตฺถปสุโต สิยา’’ติ.

Vì lợi ích người khác, dù nhiều, chớ bỏ qua lợi ích của mình. Biết rõ lợi ích của mình, hãy chuyên tâm vào lợi ích ấy.

ตสฺสตฺโถ – คิหิภูตา ตาว กากณิกมตฺตมฺปิ อตฺตโน อตฺถํ สหสฺสมตฺเตนาปิ ปรสฺส อตฺเถน น หาปเย. กากณิกมตฺเตนาปิ หิสฺส อตฺตทตฺโถว ขาทนียํ วา โภชนียํ วา นิปฺผาเทยฺย, น ปรตฺโถ. อิทํ [Pg.103] ปน เอวํ อกเถตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสน กถิตํ, ตสฺมา ‘‘อตฺตทตฺถํ น หาเปมี’’ติ ภิกฺขุนา นาม สงฺฆสฺส อุปฺปนฺนํ เจติยปฏิสงฺขรณาทิกิจฺจํ วา อุปชฺฌายาทิวตฺตํ วา น หาเปตพฺพํ. อาภิสมาจาริกวตฺตญฺหิ ปูเรนฺโตเยว อริยผลาทีนิ สจฺฉิกโรติ, ตสฺมา อยมฺปิ อตฺตทตฺโถว. โย ปน อจฺจารทฺธวิปสฺสโก ‘‘อชฺช วา สุเว วา’’ติ ปฏิเวธํ ปตฺถยมาโน วิจรติ, เตน อุปชฺฌายวตฺตาทีนิปิ หาเปตฺวา อตฺตโน กิจฺจเมว กาตพฺพํ. เอวรูปญฺหิ อตฺตทตฺถมภิญฺญาย ‘‘อยํ เม อตฺตโน อตฺโถ’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา, สทตฺถปสุโต สิยาติ ตสฺมึ สเก อตฺเถ อุยฺยุตฺตปยุตฺโต ภเวยฺยาติ.

Ý nghĩa của câu kệ đó là: Người tại gia, trước hết, không nên vì lợi ích của người khác, dù là một ngàn, mà làm tổn hại lợi ích của mình, dù chỉ bằng một đồng kākaṇika. Vì lợi ích của mình, dù chỉ bằng một đồng kākaṇika, cũng có thể tạo ra thức ăn cứng hoặc thức ăn mềm, chứ không phải lợi ích của người khác. Tuy nhiên, điều này không được thuyết giảng như vậy, mà được thuyết giảng với đề mục thiền làm chính. Do đó, một Tỳ-khưu không nên làm tổn hại các phận sự đối với Tăng-già như sửa chữa bảo tháp... hoặc các phận sự đối với thầy tế độ... Thật vậy, chỉ khi hoàn thành các phận sự thuộc về giới hạnh cao thượng, người ấy mới chứng ngộ được các Thánh quả... Do đó, điều này cũng là lợi ích của mình. Còn người nào là hành giả thiền quán tinh tấn, mong muốn chứng ngộ 'hôm nay hoặc ngày mai', người đó, dù phải bỏ qua các phận sự đối với thầy tế độ..., cũng nên làm phận sự của mình. Thật vậy, khi biết rõ lợi ích của mình như vậy, nhận thức rằng 'đây là lợi ích của ta', nên chuyên tâm vào lợi ích của mình, tức là nên nỗ lực, tinh tấn trong lợi ích của chính mình.

เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตภิกฺขูนมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, vị Trưởng lão ấy đã an trú trong quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng có lợi ích cho các Tỳ-khưu đã đến.

อตฺตทตฺถตฺเถรวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Attadattha, thứ mười.

อตฺตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Phẩm Tự Ngã đã kết thúc.

ทฺวาทสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười hai.

๑๓. โลกวคฺโค

13. Phẩm Thế Gian

๑. ทหรภิกฺขุวตฺถุ

1. Câu chuyện về Tỳ-khưu trẻ

หีนํ [Pg.104] ธมฺมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ทหรภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Hīnaṃ dhammaṃ', Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng khi đang trú tại Jetavana, nhân dịp về một Tỳ-khưu trẻ nào đó.

อญฺญตโร กิร เถโร ทหรภิกฺขุนา สทฺธึ ปาโตว วิสาขาย เคหํ อคมาสิ. วิสาขาย เคเห ปญฺจสตานํ ภิกฺขูนํ ธุวยาคุ นิจฺจปญฺญตฺตา โหติ. เถโร ตตฺถ ยาคุํ ปิวิตฺวา ทหรภิกฺขุํ นิสีทาเปตฺวา สยํ อญฺญํ เคหํ อคมาสิ. เตน จ สมเยน วิสาขาย ปุตฺตสฺส ธีตา อยฺยิกาย ฐาเน ฐตฺวา ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรติ. สา ตสฺส ทหรสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวนฺตี จาฏิยํ อตฺตโน มุขนิมิตฺตํ ทิสฺวา หสิ, ทหโรปิ ตํ โอโลเกตฺวา หสิ. สา ตํ หสมานํ ทิสฺวา ‘‘ฉินฺนสีโส หสตี’’ติ อาห. อถ นํ ทหโร ‘‘ตฺวํ ฉินฺนสีสา, มาตาปิตโรปิ เต ฉินฺนสีสา’’ติ อกฺโกสิ. สา โรทมานา มหานเส อยฺยิกาย สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ อิทํ, อมฺมา’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สา ทหรสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มา กุชฺฌิ, น เอตํ ฉินฺนเกสนขสฺส ฉินฺนนิวาสนปารุปนสฺส มชฺเฌ ฉินฺนกปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตสฺส อยฺยสฺส อครุก’’นฺติ อาห. ทหโร อาม, อุปาสิเก, ตฺวํ มม ฉินฺนเกสาทิภาวํ ชานาสิ, อิมิสฺสา มํ ‘‘ฉินฺนสีโส’’ติ กตฺวา อกฺโกสิตุํ วฏฺฏิสฺสตีติ. วิสาขา เนว ทหรํ สญฺญาเปตุํ อสกฺขิ, นปิ ทาริกํ. ตสฺมึ ขเณ เถโร อาคนฺตฺวา ‘‘กิมิทํ อุปาสิเก’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ทหรํ โอวทนฺโต อาห – ‘‘อเปหิ, อาวุโส, นายํ ฉินฺนเกสนขวตฺถสฺส มชฺเฌ ฉินฺนกปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตสฺส อกฺโกโส, ตุณฺหี โหหี’’ติ. อาม, ภนฺเต, กึ ตุมฺเห อตฺตโน อุปฏฺฐายิกํ อตชฺเชตฺวา มํ ตชฺเชถ, มํ ‘‘ฉินฺนสีโส’’ติ อกฺโกสิตุํ วฏฺฏิสฺสตีติ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิ. วิสาขา อาทิโต ปฏฺฐาย ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺส ทหรสฺส โสตาปตฺติผลูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ‘‘มยา อิมํ ทหรํ อนุวตฺติตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา วิสาขํ อาห – ‘‘กึ ปน วิสาเข ตว ทาริกาย ฉินฺนเกสาทิมตฺตเกเนว มม สาวเก [Pg.105] ฉินฺนสีเส กตฺวา อกฺโกสิตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ทหโร ตาวเทว อุฏฺฐาย อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอตํ ปญฺหํ ตุมฺเหว สุฏฺฐุ ชานาถ, อมฺหากํ อุปชฺฌาโย จ อุปาสิกา จ สุฏฺฐุ น ชานนฺตี’’ติ อาห. สตฺถา ทหรสฺส อตฺตโน อนุกุลภาวํ ญตฺวา ‘‘กามคุณํ อารพฺภ หสนภาโว นาม หีโน ธมฺโม, หีนญฺจ นาม ธมฺมํ เสวิตุํ ปมาเทน สทฺธึ สํวสิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, có một vị trưởng lão cùng với một vị tỳ-khưu trẻ tuổi, vào lúc sáng sớm, đã đi đến nhà của bà Visākhā. Tại nhà của bà Visākhā, cháo đặc thường xuyên được chuẩn bị sẵn cho năm trăm vị tỳ-khưu. Vị trưởng lão sau khi uống cháo ở đó, đã để vị tỳ-khưu trẻ ngồi lại rồi tự mình đi đến một ngôi nhà khác. Và vào lúc ấy, cháu gái (con của con trai bà Visākhā) của bà Visākhā, thay mặt cho bà ngoại, đang làm công việc phục vụ các vị tỳ-khưu. Cô gái ấy, trong khi đang lọc nước cho vị tỳ-khưu trẻ, nhìn thấy hình ảnh khuôn mặt của mình trong bình nước liền bật cười. Vị tỳ-khưu trẻ cũng nhìn cô ấy rồi cười. Cô gái ấy thấy vị ấy cười, liền nói: ‘Kẻ đầu lìa khỏi cổ mà cũng cười’. Bấy giờ, vị tỳ-khưu trẻ đã mắng cô ấy: ‘Chính cô là kẻ đầu lìa khỏi cổ, cha mẹ cô cũng là những kẻ đầu lìa khỏi cổ’. Cô gái ấy vừa khóc vừa đi đến gần bà ngoại trong nhà bếp, khi được hỏi: ‘Chuyện gì thế này, con yêu?’, cô đã kể lại sự việc ấy. Bà ấy đến gần vị tỳ-khưu trẻ và nói: ‘Bạch ngài, xin ngài đừng tức giận. Đối với một bậc tôn giả đã cạo tóc, cắt móng, khoác y phục đã được cắt, tay cầm bát sọ bị mẻ giữa, đi khất thực, thì việc này không phải là điều nặng nề’. Vị tỳ-khưu trẻ nói: ‘Đúng vậy, thưa nữ thí chủ, bà biết tình trạng cạo tóc của tôi, nhưng liệu có hợp lý không khi cô gái này gọi tôi là ‘kẻ đầu lìa khỏi cổ’ rồi mắng tôi?’. Bà Visākhā không thể làm cho vị tỳ-khưu trẻ nguôi giận, cũng không thể làm cho cô bé nguôi giận. Vào lúc ấy, vị trưởng lão đến và hỏi: ‘Chuyện gì thế này, thưa nữ thí chủ?’. Sau khi nghe sự việc, ngài đã khuyên dạy vị tỳ-khưu trẻ rằng: ‘Hãy thôi đi, hiền hữu. Đây không phải là lời mắng nhiếc đối với người đã cạo tóc, cắt móng, khoác y phục đã được cắt, tay cầm bát sọ bị mẻ giữa, đi khất thực. Hãy im lặng đi’. (Vị tỳ-khưu trẻ đáp:) ‘Thưa vâng, bạch ngài. Tại sao các ngài không khiển trách người phục vụ của mình mà lại khiển trách con? Liệu có hợp lý không khi mắng con là ‘kẻ đầu lìa khỏi cổ’?’ Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn đến và hỏi: ‘Chuyện gì thế này?’. Bà Visākhā đã kể lại sự việc ấy từ đầu. Đức Thế Tôn, thấy được duyên lành chứng đắc quả Tu-đà-hoàn của vị tỳ-khưu trẻ ấy, đã suy nghĩ: ‘Ta nên thuận theo vị tỳ-khưu trẻ này’, rồi nói với bà Visākhā: ‘Này Visākhā, lẽ nào chỉ vì cạo tóc mà cháu gái của bà lại có thể gọi đệ tử của ta là kẻ đầu lìa khỏi cổ rồi mắng nhiếc hay sao?’. Ngay lúc đó, vị tỳ-khưu trẻ đứng dậy, chắp tay và nói: ‘Bạch Thế Tôn, chỉ có Ngài mới biết rõ vấn đề này. Thầy tế độ của chúng con và nữ thí chủ đều không biết rõ’. Đức Thế Tôn, biết được sự thuận theo của vị tỳ-khưu trẻ, đã nói: ‘Việc cười cợt do duyên theo dục lạc là một pháp hèn hạ. Không nên thực hành pháp hèn hạ, cũng không nên sống chung với sự dễ duôi’, rồi nói lên kệ ngôn này:

๑๖๗.

167.

‘‘หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย, ปมาเทน น สํวเส;

มิจฺฉาทิฏฺฐึ น เสเวยฺย, น สิยา โลกวฑฺฒโน’’ติ.

Không nên thực hành pháp hèn hạ, không nên sống chung với sự dễ duôi. Không nên thực hành tà kiến, không nên là người làm tăng trưởng thế gian (luân hồi).

ตตฺถ หีนํ ธมฺมนฺติ ปญฺจกามคุณํ ธมฺมํ. โส หิ หีโน ธมฺโม น อนฺตมโส โอฏฺฐโคณาทีหิปิ ปฏิเสวิตพฺโพ. หีเนสุ จ นิรยาทีสุ ฐาเนสุ นิพฺพตฺตาเปตีติ หีโน นาม, ตํ น เสเวยฺย. ปมาเทนาติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน ปมาเทนาปิ น สํวเส. น เสเวยฺยาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิมฺปิ น คณฺเหยฺย. โลกวฑฺฒโนติ โย หิ เอวํ กโรติ, โส โลกวฑฺฒโน นาม โหติ. ตสฺมา เอวํ อกรเณน น สิยา โลกวฑฺฒโนติ.

Ở đây, ‘pháp hèn hạ’ là pháp năm dục. Pháp ấy thật sự hèn hạ, đến nỗi ngay cả các loài vật như lạc đà, bò, v.v., cũng thực hành. Và vì nó làm cho tái sanh vào những cảnh giới thấp kém như địa ngục, v.v., nên được gọi là hèn hạ. ‘Không nên thực hành’ pháp ấy. ‘Với sự dễ duôi’ nghĩa là cũng không nên sống chung với sự dễ duôi, có đặc tính là buông lỏng chánh niệm. ‘Không nên thực hành’ cũng có nghĩa là không nên chấp thủ tà kiến. ‘Người làm tăng trưởng thế gian’ nghĩa là người nào làm như vậy, thì được gọi là người làm tăng trưởng thế gian. Do đó, bằng cách không làm như vậy, người ấy không trở thành người làm tăng trưởng thế gian.

เทสนาวสาเน โส ทหโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, vị tỳ-khưu trẻ ấy đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt.

ทหรภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ, là câu chuyện thứ nhất.

๒. สุทฺโธทนวตฺถุ

2. Câu chuyện về vua Tịnh Phạn (Suddhodana)

อุตฺติฏฺเฐติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต ปิตรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Uttiṭṭhe’, đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Nigrodhārāma, nhân đề cập đến phụ thân của Ngài.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา ปฐมคมเนน กปิลปุรํ คนฺตฺวา ญาตีหิ กตปจฺจุคฺคมโน นิคฺโรธารามํ ปตฺวา ญาตีนํ มานภินฺทนตฺถาย อากาเส รตนจงฺกมํ มาเปตฺวา ตตฺถ จงฺกมนฺโต ธมฺมํ เทเสสิ. ญาตี ปสนฺนจิตฺตา สุทฺโธทนมหาราชานํ อาทึ กตฺวา วนฺทึสุ. ตสฺมึ ญาติสมาคเม โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. ตํ อารพฺภ มหาชเนน กถาย [Pg.106] สมุฏฺฐาปิตาย ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ มยฺหํ ญาติสมาคเม โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิเยวา’’ติ วตฺวา เวสฺสนฺตรชาตกํ (ชา. ๒.๒๒.๑๖๕๕ อาทโย) กเถสิ. ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปกฺกมนฺเตสุ ญาตีสุ เอโกปิ สตฺถารํ น นิมนฺเตสิ. ราชาปิ ‘‘มยฺหํ ปุตฺโต มม เคหํ อนาคนฺตฺวา กหํ คมิสฺสตี’’ติ อนิมนฺเตตฺวาว อคมาสิ. คนฺตฺวา จ ปน เคเห วีสติยา ภิกฺขุสหสฺสานํ ยาคุอาทีนิ ปฏิยาทาเปตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปสิ. ปุนทิวเส สตฺถา ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต ‘‘กึ นุ โข อตีตพุทฺธา ปิตุ นครํ ปตฺวา อุชุกเมว ญาติกุลํ ปวิสึสุ, อุทาหุ ปฏิปาฏิยา ปิณฺฑาย จรึสู’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘ปฏิปาฏิยา จรึสู’’ติ ทิสฺวา ปฐมเคหโต ปฏฺฐาย ปิณฺฑาย จรนฺโต ปายาสิ. ราหุลมาตา ปาสาทตเล นิสินฺนาว ทิสฺวา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา สาฏกํ สณฺฐาเปนฺโต เวเคน นิกฺขมิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา – ‘‘ปุตฺต, กสฺมา มํ นาเสสิ, อติวิย เต ปิณฺฑาย จรนฺเตน ลชฺชา อุปฺปาทิตา, ยุตฺตํ นาม โว อิมสฺมึเยว นคเร สุวณฺณสิวิกาทีหิ วิจริตฺวา ปิณฺฑาย จริตุํ, กึ มํ ลชฺชาเปสี’’ติ? ‘‘นาหํ ตํ, มหาราช, ลชฺชาเปมิ, อตฺตโน ปน กุลวํสํ อนุวตฺตามี’’ติ. ‘‘กึ ปน, ตาต, ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวนวํโส มม วํโส’’ติ? ‘‘เนโส, มหาราช, ตว วํโส, มม ปเนโส วํโส. อเนกานิ หิ พุทฺธสหสฺสานิ ปิณฺฑาย จริตฺวาว ชีวึสู’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một thời, trong chuyến đi đầu tiên, Đức Thế Tôn đi đến thành Ca-tỳ-la-vệ, được bà con thân quyến ra đón rước, ngài ngự đến tinh xá Nigrodhārāma. Để bẻ gãy lòng kiêu mạn của bà con, ngài hóa hiện một con đường kinh hành bằng châu báu trên hư không, vừa đi kinh hành trên đó vừa thuyết pháp. Bà con thân quyến sanh tâm hoan hỷ, dẫn đầu là đức vua Tịnh Phạn, đã đảnh lễ ngài. Trong buổi họp mặt bà con thân quyến ấy, một trận mưa báu đã rơi xuống. Nhân sự việc ấy, đại chúng bàn tán xôn xao, ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, trong buổi họp mặt bà con của Như Lai, trận mưa báu cũng đã từng rơi xuống', rồi ngài kể lại chuyện tiền thân Vessantara. Sau khi nghe pháp, trong lúc bà con thân quyến lần lượt ra về, không một ai thỉnh mời Đức Thế Tôn. Cả đức vua cũng nghĩ rằng: 'Con trai ta không đến nhà ta thì còn đi đâu nữa', nên cũng không thỉnh mời mà ra về. Về đến nhà, vua cho chuẩn bị cháo và các vật thực khác cho hai mươi ngàn vị Tỳ-khưu và cho dọn dẹp chỗ ngồi. Ngày hôm sau, Đức Thế Tôn đi khất thực, ngài suy xét rằng: 'Các vị Phật trong quá khứ khi về đến thành của phụ vương, các ngài đi thẳng đến nhà bà con hay là đi khất thực theo thứ tự từng nhà?' Thấy rằng 'Các ngài đi khất thực theo thứ tự', ngài bắt đầu đi khất thực từ nhà đầu tiên. Mẹ của Rāhula đang ngồi trên lầu thượng nhìn thấy và tâu lại sự việc cho đức vua. Đức vua vội vã chỉnh lại y phục, nhanh chóng đi ra đảnh lễ Đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, sao ngài lại làm cho con phải hổ thẹn thế này? Việc ngài đi khất thực đã làm cho con vô cùng xấu hổ. Chẳng lẽ không phải là điều thích hợp khi các ngài đi lại trong thành này bằng kiệu vàng và các phương tiện khác để khất thực sao? Tại sao ngài lại làm cho con phải xấu hổ?' 'Thưa Đại vương, Như Lai không làm cho ngài xấu hổ, mà chỉ đang theo truyền thống dòng dõi của mình.' 'Bạch Thế Tôn, lẽ nào dòng dõi của con là dòng dõi sống bằng nghề đi khất thực sao?' 'Thưa Đại vương, đó không phải là dòng dõi của ngài, mà là dòng dõi của Như Lai. Vì rằng, hàng ngàn chư Phật đã sống bằng cách đi khất thực.' Nói xong, ngài thuyết pháp và đọc những kệ ngôn này:

๑๖๘.

168.

‘‘อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย, ธมฺมํ สุจริตํ จเร;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

Hãy đứng dậy, chớ nên dễ duôi, hãy thực hành pháp thiện hạnh. Người sống theo pháp được an lạc, trong đời này và đời sau.

๑๖๙.

169.

‘‘ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จา’’ติ.

Hãy thực hành pháp thiện hạnh, chớ thực hành pháp ác hạnh. Người sống theo pháp được an lạc, trong đời này và đời sau.

ตตฺถ อุตฺติฏฺเฐติ อุฏฺฐหิตฺวา ปเรสํ ฆรทฺวาเร ฐตฺวา คเหตพฺพปิณฺเฑ. นปฺปมชฺเชยฺยาติ ปิณฺฑจาริกวตฺตญฺหิ หาเปตฺวา ปณีตโภชนานิ ปริเยสนฺโต อุตฺติฏฺเฐ ปมชฺชติ นาม, สปทานํ ปิณฺฑาย จรนฺโต ปน น ปมชฺชติ นาม. เอวํ กโรนฺโต อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย. ธมฺมนฺติ อเนสนํ ปหาย [Pg.107] สปทานํ จรนฺโต ตเมว ภิกฺขาจริยธมฺมํ สุจริตํ จเร. สุขํ เสตีติ เทสนามตฺตเมตํ, เอวํ ปเนตํ ภิกฺขาจริยธมฺมํ จรนฺโต ธมฺมจารี อิธ โลเก จตูหิ อิริยาปเถหิ สุขํ วิหรตีติ อตฺโถ. น นํ ทุจฺจริตนฺติ เวสิยาทิเภเท อโคจเร จรนฺโต ภิกฺขาจริยธมฺมํ ทุจฺจริตํ จรติ นาม. เอวํ อจริตฺวา ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร. เสสํ วุตฺตตฺถเมว.

Trong đó, 'uttiṭṭhe' (hãy đứng dậy) có nghĩa là đứng dậy đi khất thực, đứng trước cửa nhà người khác để nhận vật thực. 'Nappamajjeyya' (chớ nên dễ duôi) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu nào từ bỏ phận sự đi khất thực để tìm kiếm các món ăn ngon thì được gọi là dễ duôi trong việc đứng dậy (khất thực); còn vị nào đi khất thực theo thứ tự từng nhà thì được gọi là không dễ duôi. Làm như vậy là không dễ duôi trong việc đứng dậy (khất thực). 'Dhammaṃ' (pháp) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu từ bỏ việc tìm kiếm không đúng pháp, đi khất thực theo thứ tự từng nhà, nên thực hành chính pháp khất thực thiện hạnh ấy. 'Sukhaṃ seti' (sống an lạc) chỉ là cách nói trong bài giảng, ý nghĩa là: người thực hành pháp khất thực như vậy, người sống theo pháp, thì sống an lạc trong đời này với bốn oai nghi. 'Na naṃ duccaritaṃ' (ác hạnh ấy) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu đi vào những nơi không thích hợp như nhà của kỹ nữ v.v... thì được gọi là thực hành ác hạnh trong pháp khất thực. Không làm như vậy, nên thực hành pháp thiện hạnh, không nên thực hành ác hạnh ấy. Phần còn lại có ý nghĩa như đã nói.

เทสนาวสาเน ราชา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, đức vua đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho các hội chúng đã đến.

สุทฺโธทนวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về vua Tịnh Phạn, câu chuyện thứ hai.

๓. ปญฺจสตวิปสฺสกภิกฺขุวตฺถุ

3. Câu chuyện về năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán

ยถา ปุพฺพุฬกนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต วิปสฺสเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu 'Yathā pubbuḷakaṃ', liên quan đến năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán.

เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ฆเฏนฺตา วายมนฺตา อปฺปวิเสสา ‘‘วิเสเสตฺวา กมฺมฏฺฐานํ คเหสฺสามา’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค มรีจิกมฺมฏฺฐานํ ภาเวนฺตาว อาคมึสุ. เตสํ วิหารํ ปวิฏฺฐกฺขเณเยว เทโว วสฺสิ. เต ตตฺถ ตตฺถ ปมุเขสุ ฐตฺวา ธาราเวเคน อุฏฺฐหิตฺวา ภิชฺชนฺเต ปุพฺพฬเก ทิสฺวา ‘‘อยมฺปิ อตฺตภาโว อุปฺปชฺชิตฺวา ภิชฺชนตฺเถน ปุพฺพุฬกสทิโสเยวา’’ติ อารมฺมณํ คณฺหึสุ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา เตหิ สทฺธึ กเถนฺโต วิย โอภาสํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, các vị Tỳ-khưu ấy sau khi nhận đề mục thiền từ Đức Thế Tôn, đã vào rừng và nỗ lực tinh tấn, nhưng không đạt được sự chứng đắc đặc biệt nào. Họ nghĩ: 'Chúng ta sẽ nhận một đề mục thiền đặc biệt hơn', và khi đang trên đường trở về gặp Đức Thế Tôn, họ vừa đi vừa tu tập đề mục ảo ảnh. Ngay khi họ vừa vào tinh xá, trời đổ mưa. Các vị ấy đứng ở hiên chùa đây đó, nhìn thấy những bong bóng nước nổi lên rồi vỡ tan do sức nước mưa, họ liền lấy đó làm đối tượng quán chiếu: 'Thân này cũng vậy, sau khi sanh lên rồi tan hoại, cũng giống như những bong bóng nước này'. Đức Thế Tôn, đang ngự trong hương thất, nhìn thấy các vị Tỳ-khưu ấy, ngài phóng hào quang như thể đang nói chuyện với họ và đọc lên kệ ngôn này:

๑๗๐.

170.

‘‘ยถา ปุพฺพุฬกํ ปสฺเส, ยถา ปสฺเส มรีจิกํ;

เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ.

Như người ta nhìn bong bóng nước, như người ta nhìn ảo ảnh, người nào quán thế gian như vậy, tử thần sẽ không nhìn thấy.

ตตฺถ มรีจิกนฺติ มยูขํ. เต หิ ทูรโตว เคหสณฺฐานาทิวเสน อุปฏฺฐิตาปิ อุปคจฺฉนฺตานํ อคยฺหูปคา ริตฺตกา ตุจฺฉกาว. ตสฺมา ยถา อุปฺปชฺชิตฺวา [Pg.108] ภิชฺชนตฺเถน ปุพฺพุฬกํ ริตฺตตุจฺฉาทิภาเวเนว ปสฺเสยฺย, เอวํ ขนฺธาทิโลกํ อเวกฺขนฺตํ มจฺจุราชา น ปสฺสตีติ อตฺโถ.

Trong đó, 'marīcikaṃ' là ảo ảnh. Vì rằng, chúng từ xa hiện ra như hình ngôi nhà v.v..., nhưng đối với người đến gần, chúng không thể nắm bắt được, chỉ là trống rỗng, rỗng không. Do đó, ý nghĩa là: như người ta thấy bong bóng nước là trống rỗng, rỗng không do bản chất sanh rồi diệt, cũng vậy, người nào quán thế gian ngũ uẩn v.v... như thế, tử thần sẽ không nhìn thấy.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู ฐิตฏฺฐาเนเยว อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đã đắc quả A-la-hán ngay tại chỗ họ đang đứng.

ปญฺจสตวิปสฺสกภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán, câu chuyện thứ ba.

๔. อภยราชกุมารวตฺถุ

4. Câu chuyện về vương tử Abhaya

เอถ ปสฺสถิมํ โลกนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อภยราชกุมารํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Trúc Lâm, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu 'Etha passathimaṃ lokaṃ', liên quan đến vương tử Abhaya.

ตสฺส กิร ปจฺจนฺตํ วูปสเมตฺวา อาคตสฺส ปิตา พิมฺพิสาโร ตุสฺสิตฺวา เอกํ นจฺจคีตกุสลํ นาฏกิตฺถึ ทตฺวา สตฺตาหํ รชฺชมทาสิ. โส สตฺตาหํ เคหา พหิ อนิกฺขนฺโตว รชฺชสิรึ อนุภวิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส นทีติตฺถํ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อุยฺยานํ ปวิสิตฺวา สนฺตติมหามตฺโต วิย ตสฺสา อิตฺถิยา นจฺจคีตํ ปสฺสนฺโต นิสีทิ. สาปิ ตงฺขณญฺเญว สนฺตติมหามตฺตสฺส นาฏกิตฺถี วิย สตฺถกวาตานํ วเสน กาลมกาสิ. กุมาโร ตสฺสา กาลกิริยาย อุปฺปนฺนโสโก ‘‘น เม อิมํ โสกํ ฐเปตฺวา สตฺถารํ อญฺโญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โสกํ เม นิพฺพาเปถา’’ติ อาห. สตฺถา ตํ สมสฺสาเสตฺวา ‘‘ตยา หิ, กุมาร, อิมิสฺสา อิตฺถิยา เอวเมว มตกาเล โรทนฺเตน ปวตฺติตานํ อสฺสูนํ อนมตคฺเค สํสาเร ปมาณํ นตฺถี’’ติ วตฺวา ตาย เทสนาย โสกสฺส ตนุภาวํ ญตฺวา, ‘‘กุมาร, มา โสจิ, พาลชนานํ สํสีทนฏฺฐานเมต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, khi vương tử Abhaya dẹp yên vùng biên địa trở về, vua cha Bimbisāra vui mừng, ban cho một vũ nữ khéo léo trong ca múa và trao vương quyền trong bảy ngày. Vương tử ấy trong bảy ngày không ra khỏi cung điện, hưởng thụ sự huy hoàng của vương quốc. Vào ngày thứ tám, sau khi đến bến sông tắm rửa, ngài vào vườn thượng uyển và ngồi xem người phụ nữ ấy ca múa, giống như đại thần Santati. Ngay lúc ấy, người vũ nữ kia cũng giống như vũ nữ của đại thần Santati, đã mệnh chung do những cơn gió sắc như dao. Vương tử sanh lòng sầu muộn vì cái chết của nàng, nghĩ rằng: 'Ngoài Đức Thế Tôn, không ai có thể dập tắt nỗi sầu này của ta.' Ngài bèn đến yết kiến Đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, xin hãy dập tắt nỗi sầu của con.' Đức Thế Tôn an ủi vương tử và dạy rằng: 'Này vương tử, trong vòng luân hồi vô thủy này, nước mắt mà con đã đổ ra vì khóc thương cái chết của chính người phụ nữ này cũng nhiều không thể lường được.' Khi biết rằng nỗi sầu của vương tử đã thuyên giảm nhờ lời dạy ấy, Ngài lại nói: 'Này vương tử, đừng sầu muộn, đây là nơi chìm đắm của những kẻ phàm phu,' rồi nói lên kệ ngôn này:

๑๗๑.

171.

‘‘เอถ ปสฺสถิมํ โลกํ, จิตฺตํ ราชรถูปมํ;

ยตฺถ พาลา วิสีทนฺติ, นตฺถิ สงฺโค วิชานต’’นฺติ.

Hãy đến xem thế gian này, lộng lẫy như chiếc xe vua; Nơi kẻ ngu thường chìm đắm, người trí không hề vướng chân.

ตตฺถ เต ปสฺสถาติ ราชกุมารเมว สนฺธายาห. อิมํ โลกนฺติ อิมํ ขนฺธโลกาทิสงฺขาตํ อตฺตภาวํ. จิตฺตนฺติ สตฺตรตนาทิวิจิตฺตํ ราชรถํ วิย วตฺถาลงฺการาทิจิตฺติตํ. ยตฺถ พาลาติ ยสฺมึ อตฺตภาเว พาลา เอวํ [Pg.109] วิสีทนฺติ. วิชานตนฺติ วิชานนฺตานํ ปณฺฑิตานํ เอตฺถ ราคสงฺคาทีสุ เอโกปิ สงฺโค นตฺถีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, câu 'Hãy đến xem' là nhắm đến vương tử. 'Thế gian này' là chỉ cho thân năm uẩn này, được gọi là thế gian uẩn. 'Lộng lẫy' là được trang hoàng bằng y phục, trang sức v.v... giống như chiếc xe vua được trang hoàng lộng lẫy bằng bảy thứ báu. 'Nơi kẻ ngu' là trong thân năm uẩn này, những kẻ ngu si chìm đắm. 'Người trí' có nghĩa là đối với những bậc hiền trí, những người hiểu biết, không có một sự dính mắc nào trong các thứ trói buộc như tham ái v.v...

เทสนาวสาเน ราชกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vương tử chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho các thính chúng đã có mặt.

อภยราชกุมารวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Vương tử Abhaya, phần thứ tư.

๕. สมฺมชฺชนตฺเถรวตฺถุ

5. Câu chuyện về Trưởng lão Sammajjana

โย จ ปุพฺเพติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺมชฺชนตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên tịnh xá, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yo ca pubbe', liên quan đến Trưởng lão Sammajjana.

โส กิร ปาโต วา สายํ วาติ เวลํ ปมาณํ อกตฺวา อภิกฺขณํ สมฺมชฺชนฺโตว วิจรติ. โส เอกทิวสํ สมฺมชฺชนึ คเหตฺวา ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนสฺส เรวตตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘อยํ มหากุสีโต ชนสฺส สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อาคนฺตฺวา นิสีทติ, กึ นาเมตสฺส สมฺมชฺชนึ คเหตฺวา เอกํ ฐานํ สมฺมชฺชิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ อาห. เถโร ‘‘โอวาทมสฺส ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอหาวุโสติ. กึ, ภนฺเตติ? คจฺฉ นฺหตฺวา เอหีติ. โส ตถา อกาสิ. อถ นํ เถโร เอกมนฺตํ นิสีทาเปตฺวา โอวทนฺโต อาห – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขุนา นาม น สพฺพกาลํ สมฺมชฺชนฺเตน วิจริตุํ วฏฺฏติ, ปาโต เอว ปน สมฺมชฺชิตฺวา ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺเตน อาคนฺตฺวา รตฺติฏฺฐาเน วา ทิวาฏฺฐาเน วา นิสินฺเนน ทฺวตฺตึสาการํ สชฺฌายิตฺวา อตฺตภาเว ขยวยํ ปฏฺฐเปตฺวา สายนฺเห อุฏฺฐาย สมฺมชฺชิตุํ วฏฺฏติ, นิจฺจกาลํ อสมฺมชฺชิตฺวา อตฺตโนปิ นาม โอกาโส กาตพฺโพ’’ติ. โส เถรสฺส โอวาเท ฐตฺวา น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตํ ตํ ฐานํ อุกฺลาปํ อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘อาวุโส สมฺมชฺชนตฺเถร, ตํ ตํ ฐานํ อุกฺลาปํ กสฺมา น สมฺมชฺชสี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, มยา ปมาทกาเล เอวํ กตํ, อิทานามฺหิ อปฺปมตฺโต’’ติ. ภิกฺขู ‘‘อยํ เถโร อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต ปุพฺเพ ปมาทกาเล สมฺมชฺชนฺโต วิจริ, อิทานิ ปน มคฺคผลสุเขน วีตินาเมนฺโต น สมฺมชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị trưởng lão ấy, không kể thời gian sáng hay chiều, thường xuyên đi lại chỉ để quét dọn. Một hôm, ngài cầm chổi đi đến chỗ Trưởng lão Revata đang ngồi nghỉ ban ngày và nói: 'Vị này thật lười biếng, sau khi dùng vật thực do tín thí cúng dường, lại đến đây ngồi. Sao không cầm chổi quét dọn một nơi nào đó cho đáng?' Trưởng lão Revata nghĩ: 'Ta sẽ dạy cho ông ấy một bài học,' rồi nói: 'Này hiền giả, hãy lại đây.' 'Thưa ngài, có việc gì ạ?' 'Hãy đi tắm rồi lại đây.' Vị ấy đã làm theo như vậy. Bấy giờ, Trưởng lão Revata cho ngài ngồi xuống một nơi thích hợp rồi khuyên dạy rằng: 'Này hiền giả, một vị tỳ-khưu không nên lúc nào cũng đi lại quét dọn. Chỉ nên quét dọn vào buổi sáng sớm, sau đó đi khất thực, rồi trở về, ngồi ở nơi nghỉ ban đêm hoặc ban ngày, tụng đọc ba mươi hai thể trược, quán chiếu sự sanh diệt trong thân này, đến chiều tối mới đứng dậy quét dọn là hợp lẽ. Không nên quét dọn suốt ngày, cũng nên dành thời gian cho bản thân tu tập.' Vị ấy vâng theo lời dạy của trưởng lão, không bao lâu sau chứng đắc quả A-la-hán. Những nơi kia trở nên đầy rác. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu hỏi ngài: 'Này hiền giả Sammajjana, những nơi kia đầy rác, sao hiền giả không quét dọn?' 'Thưa các ngài, khi còn phóng dật, tôi đã làm như vậy. Nay tôi đã không còn phóng dật nữa.' Các vị tỳ-khưu nghĩ: 'Vị trưởng lão này tuyên bố đã chứng đắc,' bèn đến bạch với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: 'Này các tỳ-khưu, đúng vậy. Con của ta trước kia khi còn phóng dật đã đi lại quét dọn. Nhưng nay, vị ấy sống trong sự an lạc của đạo và quả, nên không quét dọn nữa.' Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này:

๑๗๒.

172.

‘‘โย [Pg.110] จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ.

Người nào trước kia phóng dật, về sau không còn buông lung; người ấy soi sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che.

ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล ปุพฺเพ วตฺตปฏิวตฺตกรเณน วา สชฺฌายาทีหิ วา ปมชฺชิตฺวา ปจฺฉา มคฺคผลสุเขน วีตินาเมนฺโต นปฺปมชฺชติ, โส อพฺภาทีหิ มุตฺโต จนฺโทว โอกาสโลกํ มคฺคญาเณน อิมํ ขนฺธาทิโลกํ โอภาเสติ, เอกาโลกํ กโรตีติ.

Nghĩa là: Người nào trước kia đã phóng dật trong việc thực hành các phận sự lớn nhỏ hoặc trong việc tụng đọc kinh điển, nhưng sau đó không còn phóng dật, sống trong sự an lạc của đạo và quả, người ấy sẽ dùng đạo tuệ để soi sáng thế gian uẩn này, giống như mặt trăng thoát khỏi mây mù soi sáng thế giới, làm cho tất cả trở thành một vùng ánh sáng.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều vị đã chứng đắc các quả vị từ Tu-đà-hoàn trở lên.

สมฺมชฺชนตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Sammajjana, phần thứ năm.

๖. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ

6. Câu chuyện về Trưởng lão Aṅgulimāla

ยสฺส ปาปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต องฺคุลิมาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ องฺคุลิมาลสุตฺตนฺตวเสเนว (ม. นิ. ๒.๓๔๗ อาทโย) เวทิตพฺพํ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên tịnh xá, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yassa pāpaṃ', liên quan đến Trưởng lão Aṅgulimāla. Câu chuyện nên được hiểu theo Kinh Aṅgulimāla (Trung Bộ Kinh 2.347).

เถโร ปน สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล รโหคโต ปฏิสลฺลีโน วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Vị trưởng lão ấy đã xuất gia với Đức Thế Tôn và chứng đắc quả A-la-hán. Bấy giờ, Tôn giả Aṅgulimāla lui về một nơi vắng vẻ, độc cư, cảm nhận niềm an lạc của sự giải thoát. Vào lúc ấy, ngài đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘โย จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ. –

Người nào trước kia phóng dật, về sau không còn buông lung; người ấy soi sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che.

อาทินา นเยน อุทานํ อุทาเนตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต. ภิกฺขู ‘‘กหํ นุ โข, อาวุโส, เถโร อุปฺปนฺโน’’ติ ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ? สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, องฺคุลิมาลตฺเถรสฺส นิพฺพตฺตฏฺฐานกถายา’’ติ วุตฺเต ‘‘ปรินิพฺพุโต จ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต’’ติ. ‘‘ภนฺเต, เอตฺตเก มนุสฺเส มาเรตฺวา ปรินิพฺพุโต’’ติ? ‘‘อาม, ภิกฺขเว, โส ปุพฺเพ เอกํ กลฺยาณมิตฺตํ อลภิตฺวา เอตฺตกํ ปาปมกาสิ, ปจฺฉา ปน กลฺยาณมิตฺตปจฺจยํ ลภิตฺวา อปฺปมตฺโต อโหสิ. เตนสฺส ตํ ปาปกมฺมํ กุสเลน ปิหิต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bằng phương pháp như vậy, sau khi thốt lên lời cảm hứng, ngài đã nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Thưa chư hiền, Trưởng lão đã sanh về đâu?” Đức Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?” Khi được bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện nơi tái sanh của Trưởng lão Aṅgulimāla,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, con của ta đã viên tịch rồi.” “Bạch Thế Tôn, sau khi giết từng ấy người mà ngài viên tịch sao?” “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Vị ấy, thuở trước vì không gặp được một người bạn lành, đã làm điều ác dường ấy. Nhưng về sau, nhờ duyên gặp được bạn lành, đã trở nên không dể duôi. Do đó, ác nghiệp kia của vị ấy đã được thiện pháp che lấp.” Nói xong, ngài đọc kệ này:

๑๗๓.

173.

‘‘ยสฺส [Pg.111] ปาปํ กตํ กมฺมํ, กุสเลน ปิธียติ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ.

Ác nghiệp người nào đã làm, được thiện pháp khéo lấp chôn; người ấy chiếu sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che.

ตตฺถ กุสเลนาติ อรหตฺตมคฺคํ สนฺธาย วุตฺตํ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

Trong đó, câu ‘bởi thiện pháp’ là chỉ cho A-la-hán đạo. Phần còn lại nghĩa đã rõ ràng.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều vị đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v.

องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện Trưởng lão Aṅgulimāla, thứ sáu.

๗. เปสการธีตาวตฺถุ

7. Câu chuyện con gái người thợ dệt

อนฺธภูโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อคฺคาฬเว เจติเย วิหรนฺโต เอกํ เปสการธีตรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tháp Aggāḷava, Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Andhabhūto, nhân một người con gái của thợ dệt.

เอกทิวสญฺหิ อาฬวิวาสิโน สตฺถริ อาฬวึ สมฺปตฺเต นิมนฺเตตฺวา ทานํ อทํสุ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจาวสาเน อนุโมทนํ กโรนฺโต ‘‘อทฺธุวํ เม ชีวิตํ, ธุวํ เม มรณํ, อวสฺสํ มยา มริตพฺพเมว, มรณปริโยสานํ เม ชีวิตํ, ชีวิตเมว อนิยตํ, มรณํ นิยตนฺติ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวถ. เยสญฺหิ มรณสฺสติ อภาวิตา, เต ปจฺฉิเม กาเล อาสีวิสํ ทิสฺวา ภีตอทณฺฑปุริโส วิย สนฺตาสปฺปตฺตา เภรวรวํ รวนฺตา กาลํ กโรนฺติ. เยสํ ปน มรณสฺสติ ภาวิตา, เต ทูรโตว อาสีวิสํ ทิสฺวา ทณฺฑเกน คเหตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ฐิตปุริโส วิย ปจฺฉิเม กาเล น สนฺตสนฺติ, ตสฺมา มรณสฺสติ ภาเวตพฺพา’’ติ อาห. ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อวเสสชนา สกิจฺจปฺปสุตาว อเหสุํ. เอกา ปน โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา เปสการธีตา ‘‘อโห พุทฺธานํ กถา นาม อจฺฉริยา, มยา ปน มรณสฺสตึ ภาเวตุํ วฏฺฏตี’’ติ รตฺตินฺทิวํ มรณสฺสติเมว ภาเวสิ. สตฺถาปิ ตโต นิกฺขมิตฺวา เชตวนํ อคมาสิ. สาปิ กุมาริกา ตีณิ วสฺสานิ มรณสฺสตึ ภาเวสิเยว.

Vào một ngày, dân chúng xứ Āḷavī, khi Đức Đạo Sư đến Āḷavī, đã thỉnh mời và cúng dường vật thực. Sau khi thọ thực xong, trong lúc thuyết pháp tùy hỷ, Đức Đạo Sư dạy: “Mạng sống của ta không bền vững, cái chết của ta là chắc chắn, ta chắc chắn phải chết, mạng sống của ta có cái chết là cùng tận, mạng sống thật không chắc chắn, cái chết là chắc chắn. Như vậy, các ông hãy tu tập niệm sự chết. Vì rằng, những ai không tu tập niệm sự chết, vào lúc cuối đời, khi thấy con rắn độc, họ sẽ kinh hoàng sợ hãi như người không có gậy, la hét thất thanh rồi mạng chung. Còn những ai đã tu tập niệm sự chết, vào lúc cuối đời, họ sẽ không kinh hãi, giống như người thấy con rắn độc từ xa, dùng gậy bắt nó rồi quăng đi. Vì vậy, nên tu tập niệm sự chết.” Nghe bài pháp ấy xong, những người còn lại vẫn mải mê với công việc của mình. Nhưng một cô gái thợ dệt, khoảng mười sáu tuổi, nghĩ rằng: “Ôi, lời dạy của chư Phật thật vi diệu! Ta phải tu tập niệm sự chết.” Và cô đã tu tập niệm sự chết cả ngày lẫn đêm. Đức Đạo Sư cũng rời khỏi nơi đó và đi về Jetavana. Cô gái ấy đã tu tập niệm sự chết suốt ba năm.

อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โอโลเกนฺโต ตํ กุมาริกํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโตปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อิมาย กุมาริกาย มม ธมฺมเทสนาย สุตทิวสโต ปฏฺฐาย ตีณิ วสฺสานิ มรณสฺสติ ภาวิตา, อิทานาหํ ตตฺถ คนฺตฺวา อิมํ กุมาริกํ จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา ตาย วิสฺสชฺเชนฺติยา [Pg.112] จตูสุ ฐาเนสุ สาธุการํ ทตฺวา อิมํ คาถํ ภาสิสฺสามิ. สา คาถาวสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสติ, ตํ นิสฺสาย มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา ภวิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เชตวนา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อคฺคาฬววิหารํ อคมาสิ. อาฬวิวาสิโน ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา ตํ วิหารํ คนฺตฺวา นิมนฺตยึสุ. ตทา สาปิ กุมาริกา สตฺถุ อาคมนํ สุตฺวา ‘‘อาคโต กิร มยฺหํ ปิตา, สามิ, อาจริโย ปุณฺณจนฺทมุโข มหาโคตมพุทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐมานสา ‘‘อิโต เม ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ มตฺถเก สุวณฺณวณฺโณ สตฺถา ทิฏฺฐปุพฺโพ, อิทานิสฺส สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ ทฏฺฐุํ มธุโรชญฺจ วรธมฺมํ โสตุํ ลภิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. ปิตา ปนสฺสา สาลํ คจฺฉนฺโต อาห – ‘‘อมฺม, ปรสนฺตโก เม สาฏโก อาโรปิโต, ตสฺส วิทตฺถิมตฺตํ อนิฏฺฐิตํ, ตํ อชฺช นิฏฺฐาเปสฺสามิ, สีฆํ เม ตสรํ วฏฺเฏตฺวา อาหเรยฺยาสี’’ติ. สา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ สตฺถุ ธมฺมํ โสตุกามา, ปิตา จ มํ เอวํ อาห. กึ นุ โข สตฺถุ ธมฺมํ สุณามิ, อุทาหุ ปิตุ ตสรํ วฏฺเฏตฺวา หรามี’’ติ? อถสฺสา เอตทโหสิ ‘‘ปิตา มํ ตสเร อนาหริยมาเน โปเถยฺยปิ ปหเรยฺยปิ, ตสฺมา ตสรํ วฏฺเฏตฺวา ตสฺส ทตฺวา ปจฺฉา ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ ปีฐเก นิสีทิตฺวา ตสรํ วฏฺเฏสิ.

Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, Đức Đạo Sư khi quán xét thế gian, thấy cô gái ấy lọt vào lưới trí tuệ của Ngài, Ngài suy xét: “Việc gì sẽ xảy ra?” và biết rằng: “Cô gái này, kể từ ngày nghe ta thuyết pháp, đã tu tập niệm sự chết suốt ba năm. Hôm nay, ta sẽ đến đó, hỏi cô gái này bốn câu hỏi, và khi cô ấy trả lời, ta sẽ tán thán ở bốn chỗ rồi đọc bài kệ này. Khi kết thúc bài kệ, cô ấy sẽ an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Nhờ cô ấy mà bài pháp sẽ có lợi ích cho cả đại chúng.” Biết vậy, với năm trăm Tỳ-khưu tùy tùng, Ngài rời Jetavana và tuần tự đến tu viện Aggāḷava. Dân chúng xứ Āḷavī nghe tin “Đức Đạo Sư đã đến” liền đến tu viện và thỉnh mời Ngài. Bấy giờ, cô gái ấy nghe tin Đức Đạo Sư đến, lòng tràn đầy hoan hỷ: “Cha ta, chủ ta, thầy ta, Đức Đại Giác Gotama với gương mặt như trăng rằm đã đến!” và cô nghĩ: “Cách đây ba năm, ta đã từng thấy Đức Đạo Sư sắc vàng óng ánh. Hôm nay, ta sẽ được chiêm ngưỡng thân thể sắc vàng của Ngài và được nghe diệu pháp ngọt ngào.” Nhưng cha cô, khi đi đến xưởng dệt, đã dặn: “Này con, tấm vải của người khác đã được cha đặt lên khung cửi, chỉ còn thiếu khoảng một gang tay là xong. Hôm nay cha sẽ dệt cho xong. Con hãy mau quấn con thoi và mang đến cho cha.” Cô suy nghĩ: “Ta muốn nghe pháp của Đức Đạo Sư, mà cha lại dặn ta như vậy. Ta nên nghe pháp của Đức Đạo Sư, hay là quấn con thoi mang đến cho cha?” Rồi cô nghĩ: “Nếu không mang con thoi đến, cha có thể sẽ đánh đập ta. Vì vậy, sau khi quấn con thoi và đưa cho cha, ta sẽ nghe pháp sau.” Nghĩ vậy, cô ngồi xuống ghế và quấn con thoi.

อาฬวิวาสิโนปิ สตฺถารํ ปริวิสิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา อนุโมทนตฺถาย อฏฺฐํสุ. สตฺถา ‘‘ยมหํ กุลธีตรํ นิสฺสาย ตึสโยชนมคฺคํ อาคโต, สา อชฺชาปิ โอกาสํ น ลภติ. ตาย โอกาเส ลทฺเธ อนุโมทนํ กริสฺสามี’’ติ ตุณฺหีภูโต อโหสิ. เอวํ ตุณฺหีภูตมฺปิ สตฺถารํ สเทวเก โลเก โกจิ กิญฺจิ วตฺตุํ น วิสหติ. สาปิ โข กุมาริกา ตสรํ วฏฺเฏตฺวา ปจฺฉิยํ ฐเปตฺวา ปิตุ สนฺติกํ คจฺฉมานา ปริสปริยนฺเต ฐตฺวา สตฺถารํ โอโลกยมานาว อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ คีวํ อุกฺขิปิตฺวา ตํ โอโลเกสิ. สา โอโลกิตากาเรเนว อญฺญาสิ – ‘‘สตฺถา เอวรูปาย ปริสาย มชฺเฌ นิสีทิตฺวาว มํ โอโลเกนฺโต มมาคมนํ ปจฺจาสีสติ, อตฺตโน สนฺติกํ อาคมนเมว ปจฺจาสีสตี’’ติ. สา ตสรปจฺฉึ ฐเปตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. กสฺมา ปน นํ สตฺถา โอโลเกสีติ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘เอสา เอตฺโตว คจฺฉมานา ปุถุชฺชนกาลกิริยํ [Pg.113] กตฺวา อนิยตคติกา ภวิสฺสติ, มม สนฺติกํ อาคนฺตฺวา คจฺฉมานา โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา นิยตคติกา หุตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติสฺสตี’’ติ. ตสฺสา กิร ตํ ทิวสํ มรณโต มุตฺติ นาม นตฺถิ. สา โอโลกิตสญฺญาเณเนว สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ฉพฺพณฺณรํสีนํ อนฺตรํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ตถารูปาย ปริสาย มชฺเฌ นิสีทิตฺวา ตุณฺหีภูตํ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ฐิตกฺขเณเยว ตํ อาห – ‘‘กุมาริเก, กุโต อาคจฺฉสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กตฺถ คมิสฺสสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘น ชานาสี’’ติ? ‘‘ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ชานาสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. อิติ นํ สตฺถา จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิ. มหาชโน อุชฺฌายิ – ‘‘อมฺโภ, ปสฺสถ, อยํ เปสการธีตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สทฺธึ อิจฺฉิติจฺฉิตํ กเถสิ, นนุ นาม อิมาย ‘กุโต อาคจฺฉสี’ติ วุตฺเต ‘เปสการเคหโต’ติ วตฺตพฺพํ. ‘กหํ คจฺฉสี’ติ วุตฺเต ‘เปสการสาล’นฺติ วตฺตพฺพํ สิยา’’ติ.

Dân chúng xứ Āḷavī sau khi phục vụ đức Đạo Sư, nhận lấy bình bát và đứng lại để nghe lời tùy hỷ. Đức Đạo Sư im lặng, nghĩ rằng: “Ta vì người thiếu nữ con nhà lành nào mà đã đến quãng đường ba mươi do-tuần, cô ấy hôm nay vẫn chưa có cơ hội. Khi cô ấy có được cơ hội, Ta sẽ thuyết pháp tùy hỷ.” Dù đức Đạo Sư im lặng như vậy, trong thế gian cùng với chư thiên, không một ai dám nói điều gì. Về phần cô thiếu nữ, sau khi cuộn con thoi, đặt vào giỏ, đang trên đường đến chỗ người cha, cô đứng lại ở cuối hội chúng và nhìn ngắm đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cũng ngẩng cổ lên và nhìn cô. Chỉ bằng cử chỉ nhìn ấy, cô đã hiểu: “Đức Đạo Sư đang ngồi giữa hội chúng như thế này mà nhìn ta, Ngài mong đợi sự có mặt của ta, Ngài mong đợi ta đến gần Ngài.” Cô đặt giỏ con thoi xuống và đi đến gần đức Đạo Sư. Tại sao đức Đạo Sư lại nhìn cô? Tương truyền, Ngài đã nghĩ như sau: “Nếu cô gái này cứ thế mà đi, cô sẽ chết như một kẻ phàm phu và tái sanh vào cảnh giới không chắc chắn. Nếu cô đến gần ta rồi mới đi, cô sẽ đắc quả Tu-đà-hoàn, có cảnh giới chắc chắn và sẽ tái sanh tại cung trời Đâu-suất.” Tương truyền, ngày hôm đó, cô không thể nào thoát khỏi cái chết. Chỉ bằng dấu hiệu nhìn của Ngài, cô đã đến gần đức Đạo Sư, đi vào giữa những tia hào quang sáu màu, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Ngay khi cô đứng đảnh lễ đức Đạo Sư đang ngồi im lặng giữa hội chúng như vậy, Ngài đã hỏi cô: “Này thiếu nữ, con từ đâu đến?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” “Con sẽ đi đâu?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” “Con không biết sao?” “Bạch Thế Tôn, con biết.” “Con biết sao?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” Như vậy, đức Đạo Sư đã hỏi cô bốn câu hỏi. Đám đông xì xầm: “Này quý vị, hãy xem kìa, con gái người thợ dệt này nói chuyện tùy tiện với bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi được hỏi ‘Con từ đâu đến?’, đáng lẽ cô ta phải nói ‘Từ nhà thợ dệt’ chứ. Khi được hỏi ‘Con sẽ đi đâu?’, đáng lẽ cô ta phải nói ‘Đến xưởng dệt’ chứ.”

สตฺถา มหาชนํ นิสฺสทฺทํ กตฺวา, ‘‘กุมาริเก, ตฺวํ กุโต อาคจฺฉสี’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา น ชานามีติ วเทสี’’ติ ปุจฺฉิ. ภนฺเต, ตุมฺเห มม เปสการเคหโต อาคตภาวํ ชานาถ, ‘‘กุโต อาคตาสี’’ติ ปุจฺฉนฺตา ปน ‘‘กุโต อาคนฺตฺวา อิธ นิพฺพตฺตาสี’’ติ ปุจฺฉถ. อหํ ปน น ชานามิ ‘‘กุโต จ อาคนฺตฺวา อิธ นิพฺพตฺตามฺหี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘สาธุ สาธุ, กุมาริเก, มยา ปุจฺฉิตปญฺโหว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ปฐมํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘กตฺถ คมิสฺสสีติ ปุน ปุฏฺฐา กสฺมา ‘น ชานามี’ติ วเทสี’’ติ? ภนฺเต, ตุมฺเห มํ ตสรปจฺฉึ คเหตฺวา เปสการสาลํ คจฺฉนฺตึ ชานาถ, ‘‘อิโต คนฺตฺวา กตฺถ นิพฺพตฺติสฺสสี’’ติ ปุจฺฉถ. อหญฺจ อิโต จุตา น ชานามิ ‘‘กตฺถ คนฺตฺวา นิพฺพตฺติสฺสามี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ทุติยํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘อถ กสฺมา ‘น ชานาสี’ติ ปุฏฺฐา ‘ชานามี’ติ วเทสี’’ติ? ‘‘มรณภาวํ ชานามิ, ภนฺเต, ตสฺมา เอวํ วเทมี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ตติยํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘อถ กสฺมา ‘ชานาสี’ติ ปุฏฺฐา ‘น ชานามี’ติ วเทสี’’ติ. มม มรณภาวเมว อหํ ชานามิ, ภนฺเต, ‘‘รตฺตินฺทิวปุพฺพณฺหาทีสุ ปน อสุกกาเล นาม มริสฺสามี’’ติ น [Pg.114] ชานามิ, ตสฺมา เอวํ วเทมีติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ จตุตฺถํ สาธุการํ ทตฺวา ปริสํ อามนฺเตตฺวา ‘‘เอตฺตกํ นาม ตุมฺเห อิมาย กถิตํ น ชานาถ, เกวลํ อุชฺฌายเถว. เยสญฺหิ ปญฺญาจกฺขุ นตฺถิ, เต อนฺธา เอว. เยสํ ปญฺญาจกฺขุ อตฺถิ, เต เอว จกฺขุมนฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Đạo Sư bảo đại chúng im lặng rồi hỏi: “Này thiếu nữ, khi được hỏi ‘Con từ đâu đến?’, tại sao con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, Ngài biết con từ nhà thợ dệt đến, nhưng khi Ngài hỏi ‘Con từ đâu đến?’, ý Ngài là ‘Con từ đâu đến mà sanh ra ở đây?’. Còn con, con không biết mình từ đâu đến mà sanh ra ở đây.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần đầu tiên ban lời tán thán: “Lành thay, lành thay, này thiếu nữ! Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Khi được hỏi lại ‘Con sẽ đi đâu?’, tại sao con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, Ngài biết con cầm giỏ con thoi đi đến xưởng dệt, nhưng ý Ngài hỏi là ‘Từ đây đi, con sẽ sanh về đâu?’. Và con, sau khi chết ở đây, con không biết mình sẽ đi đâu để tái sanh.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ hai ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Vậy tại sao khi được hỏi ‘Con không biết sao?’, con lại nói ‘Con biết’?” “Bạch Thế Tôn, con biết sự thật về cái chết, vì vậy con nói như thế.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ ba ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Vậy tại sao khi được hỏi ‘Con biết sao?’, con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, con chỉ biết sự thật về cái chết của mình, nhưng con không biết ‘Tôi sẽ chết vào một thời điểm nhất định nào đó, vào ban đêm, ban ngày, hay buổi sáng v.v...’, vì vậy con nói như thế.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ tư ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài gọi hội chúng và nói: “Các ngươi không hiểu được những điều cô gái này nói. Các ngươi chỉ biết chỉ trích. Quả thật, những ai không có tuệ nhãn thì chính là người mù. Những ai có tuệ nhãn, họ mới là người có mắt,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này:

๑๗๔.

174.

‘‘อนฺธภูโต อยํ โลโก, ตนุเกตฺถ วิปสฺสติ;

สกุโณ ชาลมุตฺโตว, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ.

“Thế gian này mù lòa, ít người ở đây thấy rõ; Như con chim thoát khỏi lưới, ít người đi đến cõi trời.”

ตตฺถ อนฺธภูโต อยํ โลโกติ อยํ โลกิยมหาชโน ปญฺญาจกฺขุโน อภาเวน อนฺธภูโต. ตนุเกตฺถาติ ตนุโก เอตฺถ, น พหุ ชโน อนิจฺจาทิวเสน วิปสฺสติ. ชาลมุตฺโตวาติ ยถา เฉเกน สากุณิเกน ชาเลน โอตฺถริตฺวา คยฺหมาเนสุ วฏฺฏเกสุ โกจิเทว ชาลโต มุจฺจติ. เสสา อนฺโตชาลเมว ปวิสนฺติ. ตถา มรณชาเลน โอตฺถเฏสุ สตฺเตสุ พหู อปายคามิโน โหนฺติ, อปฺโป โกจิเทว สตฺโต สคฺคาย คจฺฉติ, สุคตึ วา นิพฺพานํ วา ปาปุณาตีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, “Thế gian này mù lòa” có nghĩa là đám đông thế tục này bị mù lòa do không có tuệ nhãn. “Ít người ở đây” (tanukettha) là “tanuko ettha”, không nhiều người thấy rõ các pháp theo phương diện vô thường v.v... “Như con chim thoát khỏi lưới” có nghĩa là: cũng như khi một người bẫy chim khéo léo giăng lưới bắt chim cút, chỉ một vài con thoát khỏi lưới, số còn lại đều chui vào trong lưới. Tương tự như vậy, khi các chúng sanh bị giăng trong tấm lưới của thần chết, nhiều người đi đến ác đạo, chỉ một số ít chúng sanh đi đến cõi trời, đạt đến thiện thú hoặc Niết-bàn. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน กุมาริกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, cô thiếu nữ an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đại chúng.

สาปิ ตสรปจฺฉึ คเหตฺวา ปิตุ สนฺติกํ อคมาสิ, โสปิ นิสินฺนโกว นิทฺทายิ. ตสฺสา อสลฺลกฺเขตฺวาว ตสรปจฺฉึ อุปนาเมนฺติยา ตสรปจฺฉิ เวมโกฏิยํ ปฏิหญฺญิตฺวา สทฺทํ กุรุมานา ปติ. โส ปพุชฺฌิตฺวา คหิตนิมิตฺเตเนว เวมโกฏึ อากฑฺฒิ. เวมโกฏิ คนฺตฺวา ตํ กุมาริกํ อุเร ปหริ, สา ตตฺเถว กาลํ กตฺวา ตุสิตภวเน นิพฺพตฺติ. อถสฺสา ปิตา ตํ โอโลเกนฺโต สกลสรีเรน โลหิตมกฺขิเตน ปติตฺวา มตํ อทฺทส. อถสฺส มหาโสโก อุปฺปชฺชิ. โส ‘‘น มม โสกํ อญฺโญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ โรทนฺโต สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โสกํ เม นิพฺพาเปถา’’ติ อาห. สตฺถา ตํ สมสฺสาเสตฺวา ‘‘มา โสจิ, อุปาสก. อนมตคฺคสฺมิญฺหิ สํสาเร ตว เอวเมว ธีตุ มรณกาเล ปคฺฆริตอสฺสุ จตุนฺนํ มหาสมุทฺทานํ อุทกโต อติเรกตร’’นฺติ วตฺวา อนมตคฺคกถํ กเถสิ[Pg.115]. โส ตนุภูตโสโก สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณีติ.

Nàng thiếu nữ ấy cũng cầm lấy giỏ con thoi rồi đi đến chỗ người cha. Người cha đang ngồi ngủ gật. Khi nàng thiếu nữ không để ý mà đưa giỏ con thoi tới, giỏ con thoi va vào đầu con thoi, phát ra tiếng động rồi rơi xuống. Người cha tỉnh giấc, theo thói quen liền kéo đầu con thoi. Đầu con thoi bay tới, đập vào ngực cô thiếu nữ. Nàng chết ngay tại chỗ và tái sanh lên cõi trời Đâu-suất. Bấy giờ, người cha nhìn con gái, thấy nàng ngã xuống, toàn thân đẫm máu, đã chết. Lúc ấy, ông vô cùng sầu muộn. Ông khóc lóc, nghĩ rằng: "Ngoài Đức Thế Tôn, không ai có thể dập tắt nỗi sầu khổ này của ta", rồi đi đến chỗ Đức Thế Tôn, trình bày sự việc và thưa: "Bạch Thế Tôn, xin hãy dập tắt nỗi sầu khổ của con". Đức Thế Tôn an ủi ông và nói: "Này thiện nam, đừng sầu muộn. Trong vòng luân hồi vô thủy này, nước mắt của ông đã đổ vì cái chết của con gái như thế này còn nhiều hơn nước của bốn biển lớn". Nói xong, Ngài thuyết bài kinh Vô Thủy. Nỗi sầu muộn của ông vơi đi, ông xin Đức Thế Tôn cho xuất gia, được thọ cụ túc giới, không bao lâu sau chứng quả A-la-hán.

เปสการธีตาวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện con gái người thợ dệt, phần thứ bảy.

๘. ตึสภิกฺขุวตฺถุ

8. Câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo

หํสาทิจฺจปเถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตึส ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Haṃsādiccapathe", nhân câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo.

เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ตึสมตฺตา ทิสาวาสิกา ภิกฺขู สตฺถารํ อุปสงฺกมึสุ. อานนฺทตฺเถโร สตฺถุ วตฺตกรณเวลาย อาคนฺตฺวา เต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘สตฺถารา อิเมหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถาเร กเต วตฺตํ กริสฺสามี’’ติ ทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ เตหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เตสํ สารณียธมฺมํ กเถสิ. ตํ สุตฺวา เต สพฺเพปิ อรหตฺตํ ปตฺวา อุปฺปติตฺวา อากาเสน อคมึสุ. อานนฺทตฺเถโร เตสุ จิรายนฺเตสุ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทาเนว ตึสมตฺตา ภิกฺขู อาคตา, เต กุหิ’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘คตา, อานนฺทา’’ติ. ‘‘กตเรน มคฺเคน, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อากาเสนานนฺทา’’ติ. ‘‘กึ ปน เต, ภนฺเต, ขีณาสวา’’ติ? ‘‘อามานนฺท, มม สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา’’ติ. ตสฺมึ ปน ขเณ อากาเสน หํสา อาคมึสุ. สตฺถา ‘‘ยสฺส โข ปนานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา สุภาวิตา, โส หํสา วิย อากาเสน คจฺฉตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một ngày nọ, khoảng ba mươi vị Tỳ-kheo trú ở các phương đã đến yết kiến Đức Thế Tôn. Trưởng lão Ānanda, vào giờ làm phận sự cho Đức Thế Tôn, đến thấy các vị Tỳ-kheo ấy, liền nghĩ: "Sau khi Đức Thế Tôn chào hỏi các vị này xong, ta sẽ làm phận sự", rồi đứng ở cổng vòm. Đức Thế Tôn cũng chào hỏi các vị ấy xong, liền thuyết cho họ nghe pháp đáng ghi nhớ. Nghe xong, tất cả các vị ấy đều chứng quả A-la-hán, bay lên và đi bằng đường không. Trưởng lão Ānanda thấy các vị ấy đi lâu, liền đến gần Đức Thế Tôn và hỏi: "Bạch Thế Tôn, vừa rồi có khoảng ba mươi vị Tỳ-kheo đến, các vị ấy đâu rồi ạ?". "Họ đi rồi, này Ānanda". "Bạch Thế Tôn, các vị ấy đi bằng đường nào ạ?". "Bằng đường không, này Ānanda". "Bạch Thế Tôn, vậy các vị ấy là bậc Lậu tận phải không ạ?". "Đúng vậy, Ānanda. Họ đã nghe pháp nơi ta và chứng quả A-la-hán". Ngay lúc ấy, có đàn thiên nga bay qua hư không. Đức Thế Tôn nói: "Này Ānanda, người nào đã tu tập thuần thục bốn Thần túc, người ấy có thể đi bằng đường không như loài thiên nga", rồi nói lên kệ ngôn này:

๑๗๕.

175.

‘‘หํสาทิจฺจปเถ ยนฺติ, อากาเส ยนฺติ อิทฺธิยา;

นียนฺติ ธีรา โลกมฺหา, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Thiên nga bay trên đường mặt trời, bậc thần thông đi trong hư không; bậc trí ra khỏi thế gian, sau khi chiến thắng Ma vương cùng quyến thuộc.

ตสฺสตฺโถ – อิเม หํสา อาทิจฺจปเถ อากาเส คจฺฉนฺติ. เยสํ อิทฺธิปาทา สุภาวิตา, เตปิ อากาเส ยนฺติ อิทฺธิยา. ธีรา ปณฺฑิตา สวาหินึ มารํ เชตฺวา อิมมฺหา วฏฺฏโลกา นียนฺติ, นิพฺพานํ ปาปุณนฺตีติ อตฺโถ.

Ý nghĩa của kệ ngôn ấy là: Những con thiên nga này đi trên hư không, là con đường của mặt trời. Những vị nào đã tu tập thuần thục các Thần túc, các vị ấy cũng đi trong hư không bằng thần thông. Các bậc trí, bậc hiền triết, sau khi chiến thắng Ma vương cùng quyến thuộc, được đưa ra khỏi thế giới luân hồi này, nghĩa là đạt đến Niết-bàn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ตึสภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo, phần thứ tám.

๙. จิญฺจมาณวิกาวตฺถุ

9. Câu chuyện nàng Ciñcamāṇavikā

เอกํ [Pg.116] ธมฺมนฺติ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จิญฺจมาณวิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ekaṃ dhammaṃ", nhân câu chuyện nàng Ciñcamāṇavikā.

ปฐมโพธิยญฺหิ ทสพลสฺส ปุถุภูเตสุ สาวเกสุ อปฺปมาเณสุ เทวมนุสฺเสสุ อริยภูมึ โอกฺกนฺเตสุ ปตฺถเฏ คุณสมุทเย มหาลาภสกฺกาโร อุทปาทิ. ติตฺถิยา สูริยุคฺคมเน ขชฺโชปนกสทิสา อเหสุํ หตลาภสกฺการา. เต อนฺตรวีถิยํ ฐตฺวา ‘‘กึ สมโณ โคตโมว พุทฺโธ, มยมฺปิ พุทฺธา, กึ ตสฺเสว ทินฺนํ มหปฺผลํ, อมฺหากมฺปิ ทินฺนํ มหปฺผลเมว, อมฺหากมฺปิ เทถ สกฺกโรถา’’ติ เอวํ มนุสฺเส วิญฺญาเปนฺตาปิ ลาภสกฺการํ อลภิตฺวา รโห สนฺนิปติตฺวา ‘‘เกน นุ โข อุปาเยน สมณสฺส โคตมสฺส มนุสฺสานํ อนฺตเร อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสยฺยามา’’ติ จินฺตยึสุ.

Vào thời kỳ đầu sau khi giác ngộ, khi Đức Thập Lực có nhiều vị đệ tử, khi vô số chư thiên và nhân loại đã nhập vào thánh địa, do các đức hạnh lan rộng, lợi lộc và cung kính lớn đã phát sanh. Các du sĩ ngoại đạo trở nên giống như đom đóm lúc mặt trời mọc, lợi lộc và cung kính của họ bị tổn thất. Họ đứng giữa đường và tuyên bố với mọi người rằng: "Chẳng lẽ chỉ có Sa-môn Gotama là Phật? Chúng ta cũng là Phật. Chẳng lẽ chỉ cúng dường cho ông ấy mới có quả lớn? Cúng dường cho chúng ta cũng có quả lớn. Hãy cúng dường cho chúng ta, hãy cung kính chúng ta". Dù tuyên bố như vậy nhưng không nhận được lợi lộc và cung kính, họ tụ họp ở nơi kín đáo và bàn tính: "Bằng phương cách nào, chúng ta có thể tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama giữa mọi người và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy?".

ตทา สาวตฺถิยํ จิญฺจมาณวิกา นาเมกา ปริพฺพาชิกา อุตฺตมรูปธรา โสภคฺคปฺปตฺตา เทวจฺฉรา วิย. อสฺสา สรีรโต รสฺมิโย นิจฺฉรนฺติ. อเถโก ขรมนฺตี เอวมาห – ‘‘จิญฺจมาณวิกํ ปฏิจฺจ สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสสฺสามา’’ติ. เต ‘‘อตฺเถโก อุปาโย’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ. อถ สา ติตฺถิยารามํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ, ติตฺถิยา ตาย สทฺธึ น กเถสุํ. สา ‘‘โก นุ โข เม โทโส’’ติ ยาวตติยํ ‘‘วนฺทามิ, อยฺยา’’ติ วตฺวา, ‘‘อยฺยา, โก นุ โข เม โทโส, กึ มยา สทฺธึ น กเถถา’’ติ อาห. ‘‘ภคินิ, สมณํ โคตมํ อมฺเห วิเหฐยนฺตํ หตลาภสกฺกาเร กตฺวา วิจรนฺตํ น ชานาสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, อยฺยา, กึ ปเนตฺถ มยา กตฺตพฺพ’’นฺติ. ‘‘สเจ ตฺวํ, ภคินิ, อมฺหากํ สุขมิจฺฉสิ, อตฺตานํ ปฏิจฺจ สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสหี’’ติ.

Bấy giờ ở Sāvatthī, có một nữ du sĩ tên là Ciñcamāṇavikā, có dung sắc tuyệt vời, đạt đến vẻ đẹp mỹ miều, giống như một thiên nữ. Từ thân nàng tỏa ra ánh sáng. Bấy giờ, một du sĩ ngoại đạo có mưu kế thâm độc nói rằng: "Chúng ta hãy dựa vào Ciñcamāṇavikā để tạo tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy". Họ đồng ý: "Có một phương cách đây rồi". Bấy giờ, nàng ấy đến tu viện của các du sĩ ngoại đạo, đảnh lễ rồi đứng lại. Các du sĩ ngoại đạo không nói chuyện với nàng. Nàng nghĩ: "Ta có lỗi gì chăng?", đến lần thứ ba, sau khi nói: "Con xin đảnh lễ các ngài", nàng hỏi: "Thưa các ngài, con có lỗi gì chăng? Tại sao các ngài không nói chuyện với con?". "Này hiền muội, hiền muội không biết Sa-môn Gotama đang làm hại chúng ta, làm cho chúng ta mất hết lợi lộc và cung kính hay sao?". "Thưa các ngài, con không biết. Trong việc này, con phải làm gì ạ?". "Này hiền muội, nếu hiền muội muốn chúng ta được an vui, hãy dựa vào chính mình mà tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy".

สา ‘‘สาธุ, อยฺยา, มยฺหํเวโส ภาโร, มา จินฺตยิตฺถา’’ติ วตฺวา ปกฺกมิตฺวา อิตฺถิมายาสุ กุสลตาย ตโต ปฏฺฐาย สาวตฺถิวาสีนํ ธมฺมกถํ สุตฺวา เชตวนา นิกฺขมนสมเย อินฺทโคปกวณฺณํ ปฏํ ปารุปิตฺวา คนฺธมาลาทิหตฺถา เชตวนาภิมุขี คจฺฉติ. ‘‘อิมาย เวลาย กุหึ คจฺฉสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กึ ตุมฺหากํ มม คมนฏฺฐาเนนา’’ติ วตฺวา เชตวนสมีเป ติตฺถิยาราเม วสิตฺวา ปาโตว ‘‘อคฺควนฺทนํ วนฺทิสฺสามา’’ติ นครา นิกฺขมนฺเต อุปาสกชเน [Pg.117] เชตวนสฺส อนฺโตวุฏฺฐา วิย หุตฺวา นครํ ปวิสติ. ‘‘กุหึ วุฏฺฐาสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กึ ตุมฺหากํ มม วุฏฺฐฏฺฐาเนนา’’ติ วตฺวา มาสทฺธมาสจฺจเยน ปุจฺฉิยมานา เชตวเน สมเณน โคตเมน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยา วุฏฺฐามฺหีติ. ปุถุชฺชนานํ ‘‘สจฺจํ นุ โข เอตํ, โน’’ติ กงฺขํ อุปฺปาเทตฺวา เตมาสจตุมาสจฺจเยน ปิโลติกาหิ อุทรํ เวเฐตฺวา คพฺภินิวณฺณํ ทสฺเสตฺวา อุปริ รตฺตปฏํ ปารุปิตฺวา ‘‘สมณํ โคตมํ ปฏิจฺจ คพฺโภ อุปฺปนฺโน’’ติ อนฺธพาเล สทฺทหาเปตฺวา อฏฺฐนวมาสจฺจเยน อุทเร ทารุมณฺฑลิกํ พนฺธิตฺวา อุปริ ปฏํ ปารุปิตฺวา หตฺถปาทปิฏฺฐิโย โคหนุเกน โกฏฺฏาเปตฺวา อุสฺสเท ทสฺเสตฺวา กิลนฺตินฺทฺริยา หุตฺวา สายนฺหสมเย ตถาคเต อลงฺกตธมฺมาสเน นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺเต ธมฺมสภํ คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ปุรโต ฐตฺวา, ‘‘มหาสมณ, มหาชนสฺส ตาว ธมฺมํ เทเสสิ, มธุโร เต สทฺโท, สมฺผุสิตํ ทนฺตาวรณํ. อหํ ปน ตํ ปฏิจฺจ คพฺภํ ลภิตฺวา ปริปุณฺณคพฺภา ชาตา, เนว เม สูติฆรํ ชานาสิ, สปฺปิเตลาทีนิ สยํ อกโรนฺโต อุปฏฺฐากานมฺปิ อญฺญตรํ โกสลราชานํ วา อนาถปิณฺฑิกํ วา วิสาขํ อุปาสิกํ วา ‘อิมิสฺสา จิญฺจมาณวิกาย กตฺตพฺพยุตฺตกํ กโรหี’ติ น วเทสิ, อภิรมิตุํเยว ชานาสิ, คพฺภปริหารํ น ชานาสี’’ติ คูถปิณฺฑํ คเหตฺวา จนฺทมณฺฑลํ ทูเสตุํ วายมนฺตี วิย ปริสมชฺเฌ ตถาคตํ อกฺโกสิ. ตถาคโต ธมฺมกถํ ฐเปตฺวา สีโห วิย อภินทนฺโต, ‘‘ภคินิ, ตยา กถิตสฺส ตถภาวํ วา วิตถภาวํ วา อหเมว จ ตฺวญฺจ ชานามา’’ติ อาห. ‘‘อาม, มหาสมณ, ตยา จ มยา จ ญาตภาเวเนตํ ชาต’’นฺติ.

Nàng ấy nói: “Thưa các ngài, tốt lắm, gánh nặng này là của tôi, các ngài đừng lo lắng”, rồi lui ra, do sự khéo léo trong các mưu mẹo của phụ nữ, kể từ ngày ấy, vào lúc dân chúng Sāvatthī nghe pháp thoại xong đi ra từ Jetavana, nàng khoác tấm y màu cánh kiến, tay cầm hương hoa v.v... đi về hướng Jetavana. Khi được hỏi: “Vào giờ này, cô đi đâu?”, nàng nói: “Chỗ đi của tôi thì có ích gì cho các ông?”, rồi ở tại trú xứ của các du sĩ ngoại đạo gần Jetavana, và vào lúc sáng sớm, khi các cận sự nam đi ra khỏi thành với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đảnh lễ trước tiên”, nàng làm ra vẻ như đã ở đêm trong Jetavana rồi đi vào thành. Khi được hỏi: “Cô đã ở đâu?”, nàng nói: “Chỗ ở của tôi thì có ích gì cho các ông?”, rồi sau nửa tháng, khi được hỏi, nàng nói: “Tôi đã ở trong một hương thất cùng với sa-môn Gotama tại Jetavana”. Sau khi làm cho các phàm nhân khởi lên sự nghi ngờ: “Điều này có thật chăng, hay không?”, sau ba bốn tháng, nàng dùng các miếng vải vụn quấn quanh bụng, làm ra vẻ có thai, khoác tấm y màu đỏ ở bên trên, rồi làm cho những kẻ ngu khờ tin theo rằng: “Do duyên với sa-môn Gotama mà cái thai đã phát sanh”. Sau tám chín tháng, nàng buộc một miếng gỗ tròn vào bụng, khoác tấm y ở bên trên, cho người dùng xương hàm bò đánh vào mu bàn tay và mu bàn chân, làm cho sưng lên, rồi với các căn mệt mỏi, vào buổi chiều, trong lúc đức Như Lai đang ngồi trên pháp tòa được trang hoàng để thuyết pháp, nàng đi đến pháp đường, đứng trước mặt đức Như Lai và mắng nhiếc đức Như Lai giữa hội chúng, giống như người đang cố gắng làm ô uế mặt trăng bằng cách nắm lấy một cục phân: “Này đại sa-môn, ngài thuyết pháp cho đại chúng, giọng nói của ngài ngọt ngào, môi và răng của ngài khép lại thật khéo. Còn tôi, do duyên với ngài mà đã có thai và thai đã đủ tháng. Ngài không biết đến nhà hộ sanh cho tôi, cũng không biết đến bơ sữa v.v... Tự mình không làm, ngài cũng không nói với một trong các vị thí chủ, hoặc vua Kosala, hoặc Anāthapiṇḍika, hoặc nữ cận sự Visākhā rằng: ‘Hãy làm những gì cần làm cho nàng Ciñcamāṇavikā này’. Ngài chỉ biết hưởng lạc thú, không biết đến việc chăm sóc cái thai”. Đức Như Lai dừng bài pháp thoại, rống lên như sư tử và nói: “Này chị, về lời nói của chị, việc đó có thật hay không có thật, chỉ có ta và chị biết mà thôi”. “Vâng, thưa đại sa-môn, việc này xảy ra do sự hiểu biết của ngài và của tôi”.

ตสฺมึ ขเณ สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. โส อาวชฺชมาโน ‘‘จิญฺจมาณวิกา ตถาคตํ อภูเตน อกฺโกสตี’’ติ ญตฺวา ‘‘อิทํ วตฺถุํ โสเธสฺสามี’’ติ จตูหิ เทวปุตฺเตหิ สทฺธึ อาคมิ. เทวปุตฺตา มูสิกโปตกา หุตฺวา ทารุมณฺฑลิกสฺส พนฺธนรชฺชุเก เอกปฺปหาเรเนว ฉินฺทึสุ, ปารุตปฏํ วาโต อุกฺขิปิ, ทารุมณฺฑลิกํ ปตมานํ ตสฺสา ปาทปิฏฺฐิยํ ปติ, อุโภ อคฺคปาทา ฉิชฺชึสุ. มนุสฺสา ‘‘ธี กาฬกณฺณิ, สมฺมาสมฺพุทฺธํ อกฺโกสี’’ติ สีเส เขฬํ ปาเตตฺวา เลฑฺฑุทณฺฑาทิหตฺตา เชตวนา นีหรึสุ. อถสฺสา ตถาคตสฺส จกฺขุปถํ อติกฺกนฺตกาเล มหาปถวี ภิชฺชิตฺวา [Pg.118] วิวรมทาสิ, อวีจิโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิ. สา กุลทตฺติยํ กมฺพลํ ปารุปมานา วิย คนฺตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. อญฺญติตฺถิยานํ ลาภสกฺกาโร ปริหายิ, ทสพลสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย วฑฺฒิ. ปุนทิวเส ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, จิญฺจมาณวิกา เอวํ อุฬารคุณํ อคฺคทกฺขิเณยฺยํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภูเตน อกฺโกสิตฺวา มหาวินาสํ ปตฺตา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เอสา มํ อภูเตน อกฺโกสิตฺวา วินาสํ ปตฺตาเยวา’’ติ วตฺวา –

Vào khoảnh khắc ấy, chỗ ngồi của Sakka biểu hiện trạng thái nóng lên. Vị ấy suy xét, biết rằng: “Ciñcamāṇavikā đang mắng nhiếc đức Như Lai một cách không thật”, rồi cùng với bốn vị thiên tử đi đến với ý nghĩ: “Ta sẽ làm sáng tỏ việc này”. Các vị thiên tử hóa thành những con chuột con, cắn đứt các sợi dây buộc miếng gỗ tròn chỉ trong một lần. Gió thổi bay tấm y khoác. Miếng gỗ tròn rơi xuống, trúng vào mu bàn chân của nàng, cả hai đầu ngón chân đều bị gãy. Dân chúng nói: “Này người đàn bà xấu xa, ngươi đã mắng nhiếc bậc Chánh Đẳng Giác”, rồi nhổ nước bọt lên đầu nàng, tay cầm đất cục, gậy gộc v.v... đuổi nàng ra khỏi Jetavana. Bấy giờ, khi nàng vừa đi khuất tầm mắt của đức Như Lai, đại địa nứt ra, tạo thành một kẽ hở, các ngọn lửa từ địa ngục Avīci bốc lên. Nàng đi đến tái sanh trong địa ngục Avīci, giống như đang khoác tấm chăn cừu do quyến thuộc trao cho. Lợi lộc và sự cúng dường của các du sĩ ngoại đạo bị suy giảm, của bậc Thập Lực lại tăng thêm bội phần. Ngày hôm sau, tại pháp đường, các tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện: “Thưa chư hiền, Ciñcamāṇavikā do đã mắng nhiếc bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có đức hạnh cao cả như vậy, bậc đáng được cúng dường tối thượng, bằng lời không thật, nên đã gặp phải sự hủy diệt to lớn”. Đức Bổn Sư đi đến, hỏi rằng: “Này các tỳ-khưu, hiện nay các thầy đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?”, khi được bạch rằng: “Với câu chuyện tên là như vầy”, ngài nói: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã mắng nhiếc ta bằng lời không thật và đã gặp phải sự hủy diệt”.

‘‘นาทฏฺฐา ปรโต โทสํ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส;

อิสฺสโร ปณเย ทณฺฑํ, สามํ อปฺปฏิเวกฺขิยา’’ติ. –

“Vị vua chúa không nên áp đặt hình phạt khi chưa tự mình xem xét, không thấy hết các lỗi lầm lớn nhỏ của người khác”.

อิมํ ทฺวาทสนิปาเต มหาปทุมชาตกํ (ชา. ๑.๑๒.๑๐๖) วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ –

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Mahāpadumajātaka này trong tập Mười Hai Pháp.

ตทา กิเรสา มหาปทุมกุมารสฺส โพธิสตฺตสฺส มาตุ สปตฺตี รญฺโญ อคฺคมเหสี หุตฺวา มหาสตฺตํ อสทฺธมฺเมน นิมนฺเตตฺวา ตสฺส มนํ อลภิตฺวา อตฺตนาว อตฺตนิ วิปฺปการํ กตฺวา คิลานาลยํ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตว ปุตฺโต มํ อนิจฺฉนฺตึ อิมํ วิปฺปการํ ปาเปสี’’ติ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา กุทฺโธ มหาสตฺตํ โจรปปาเต ขิปิ. อถ นํ ปพฺพตกุจฺฉิยํ อธิวตฺถา เทวตา ปฏิคฺคเหตฺวา นาคราชสฺส ผณคพฺเภ ปติฏฺฐเปสิ. นาคราชา ตํ นาคภวนํ เนตฺวา อุปฑฺฒรชฺเชน สมฺมาเนสิ. โส ตตฺถ สํวจฺฉรํ วสิตฺวา ปพฺพชิตุกาโม หิมวนฺตปฺปเทสํ ปตฺวา ปพฺพชิตฺวา ฌานาภิญฺญาโย นิพฺพตฺเตสิ. อถ นํ เอโก วนจรโก ทิสฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา กตปฏิสนฺถาโร สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา มหาสตฺตํ รชฺเชน นิมนฺเตตฺวา เตน ‘‘มยฺหํ รชฺเชน กิจฺจํ นตฺถิ, ตฺวํ ปน ทส ราชธมฺเม อโกเปตฺวา อคติคมนํ ปหาย ธมฺเมน รชฺชํ กาเรหี’’ติ โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา โรทิตฺวา นครํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค อมจฺเจ ปุจฺฉิ – ‘‘อหํ กํ นิสฺสาย เอวํ อาจารสมฺปนฺเนน ปุตฺเตน วิโยคํ ปตฺโต’’ติ? ‘‘อคฺคมเหสึ นิสฺสาย, เทวา’’ติ. ราชา ตํ อุทฺธํปาทํ คเหตฺวา โจรปปาเต ขิปาเปตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ. ตทา มหาปทุมกุมาโร สตฺถา อโหสิ, มาตุ สปตฺตี จิญฺจมาณวิกาติ.

Khi ấy, nghe nói rằng, nàng này, là tình địch của mẹ Bồ-tát vương tử Mahāpaduma, đã trở thành hoàng hậu của đức vua, rồi dùng tà pháp quyến rũ vị Đại Sát-đỏa, nhưng không được tâm ý của ngài, nên đã tự mình làm tổn thương mình, giả dạng người bệnh rồi tâu lên vua rằng: ‘Con trai của ngài đã làm cho tôi, một người không muốn, phải chịu sự tổn thương này’. Vua nổi giận, đã ném vị Đại Sát-đỏa xuống vực thẳm dành cho kẻ trộm. Khi ấy, một vị thiên ngự ở sườn núi đã đỡ lấy ngài và đặt ngài vào trong cái mang của Long vương. Long vương đưa ngài về long cung và ban cho nửa vương quốc. Ngài ở đó một năm, rồi vì muốn xuất gia nên đã đến vùng Hy-mã-lạp sơn, xuất gia và chứng đắc các thiền và thắng trí. Khi ấy, một người thợ săn thấy ngài và tâu lên vua. Vua đến gặp ngài, sau khi chào hỏi và biết được toàn bộ sự việc, đã mời vị Đại Sát-đỏa về trị vì vương quốc. Được ngài khuyên dạy rằng: ‘Ta không có việc gì với vương quốc, còn ngài, hãy không làm tổn hại mười pháp của bậc vua chúa, từ bỏ việc đi vào đường tà, và trị vì vương quốc theo đúng chánh pháp’, vua đứng dậy khỏi chỗ ngồi, khóc lóc, và trên đường trở về kinh thành, đã hỏi các vị đại thần: ‘Ta vì ai mà phải xa lìa người con trai có đức hạnh như vậy?’. (Họ tâu:) ‘Thưa Đại vương, vì hoàng hậu’. Vua cho người nắm chân bà ta lộn ngược đầu xuống và ném xuống vực thẳm dành cho kẻ trộm, rồi vào thành và trị vì theo đúng chánh pháp. Khi ấy, vương tử Mahāpaduma chính là Bậc Đạo Sư, còn người tình địch của mẹ (ngài) chính là nàng Ciñcamāṇavikā.

สตฺถา [Pg.119] อิมมตฺถํ ปกาเสตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, เอกํ ธมฺมญฺหิ สจฺจวจนํ ปหาย มุสาวาเท ปติฏฺฐิตานํ วิสฺสฏฺฐปรโลกานํ อกตฺตพฺพปาปกมฺมํ นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư sau khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, đã nói rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, đối với những người từ bỏ một pháp là lời nói chân thật, an trú trong lời nói dối, và đã từ bỏ đời sau, thì không có việc ác nào mà họ không thể làm’, rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๑๗๖.

176.

‘‘เอกํ ธมฺมํ อตีตสฺส, มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน;

วิติณฺณปรโลกสฺส, นตฺถิ ปาปํ อการิย’’นฺติ.

Đối với người đã vượt qua một pháp, người có thói quen nói dối, người đã từ bỏ đời sau, không có việc ác nào không thể làm.

ตตฺถ เอกํ ธมฺมนฺติ สจฺจํ. มุสาวาทิสฺสาติ ยสฺส ทสสุ วจเนสุ เอกมฺปิ สจฺจํ นตฺถิ, เอวรูปสฺส มุสาวาทิโน. วิติณฺณปรโลกสฺสาติ วิสฺสฏฺฐปรโลกสฺส. เอวรูโป หิ มนุสฺสสมฺปตฺตึ เทวสมฺปตฺตึ อวสาเน นิพฺพานสมฺปตฺตินฺติ อิมา ติสฺโสปิ สมฺปตฺติโย น ปสฺสติ. นตฺถิ ปาปนฺติ ตสฺส เอวรูปสฺส อิทํ นาม ปาปํ อกตฺตพฺพนฺติ นตฺถิ.

Trong đó, ‘một pháp’ là sự thật. ‘Người nói dối’ là người mà trong mười lời nói không có một lời nào là thật, là người nói dối như vậy. ‘Người đã từ bỏ đời sau’ là người đã vứt bỏ đời sau. Thật vậy, người như vậy không thấy được ba loại tài sản này: tài sản cõi người, tài sản cõi trời, và cuối cùng là tài sản Niết-bàn. ‘Không có việc ác nào (không thể làm)’ có nghĩa là đối với người như vậy, không có việc ác nào gọi là không thể làm.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu, v.v...

จิญฺจมาณวิกาวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về nàng Ciñcamāṇavikā, là câu chuyện thứ chín.

๑๐. อสทิสทานวตฺถุ

10. Câu chuyện về sự bố thí vô song

น เว กทริยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อสทิสทานํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na ve kadariyā’, nhân dịp sự bố thí vô song.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา จาริกํ จริตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เชตวนํ ปาวิสิ. ราชา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ปุนทิวเส อาคนฺตุกทานํ สชฺเชตฺวา ‘‘ทานํ เม ปสฺสนฺตู’’ติ นาคเร ปกฺโกสิ. นาครา อาคนฺตฺวา รญฺโญ ทานํ ทิสฺวา ปุนทิวเส สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ทานํ สชฺเชตฺวา ‘‘อมฺหากมฺปิ ทานํ, เทโว, ปสฺสตู’’ติ รญฺโญ ปหิณึสุ. ราชา เตสํ ทานํ ทิสฺวา ‘‘อิเมหิ มม ทานโต อุตฺตริตรํ กตํ, ปุน ทานํ กริสฺสามี’’ติ ปุนทิวเสปิ ทานํ สชฺเชสิ. นาคราปิ ตํ ทิสฺวา ปุนทิวเส สชฺชยึสุ. เอวํ เนว ราชา นาคเร ปราเชตุํ สกฺโกติ, น นาครา ราชานํ. อถ ฉฏฺเฐ วาเร นาครา สตคุณํ สหสฺสคุณํ วฑฺเฒตฺวา ยถา น สกฺกา โหติ ‘‘อิทํ นาม อิเมสํ ทาเน นตฺถี’’ติ วตฺตุํ, เอวํ ทานํ สชฺชยึสุ. ราชา ตํ ทิสฺวา ‘‘สจาหํ อิเมสํ ทานโต อุตฺตริตรํ กาตุํ น สกฺขิสฺสามิ, กึ เม ชีวิเตนา’’ติ อุปายํ จินฺเตนฺโต นิปชฺชิ. อถ นํ มลฺลิกา [Pg.120] เทวี อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘กสฺมา, มหาราช, เอวํ นิปนฺโนสิ, เกน เต อินฺทฺริยานิ กิลนฺตานิ วิยา’’ติ ปุจฺฉิ. ราชา อาห – ‘‘น ทานิ ตฺวํ, เทวิ, ชานาสี’’ติ. ‘‘น ชานามิ, เทวา’’ติ. โส ตสฺสา ตมตฺถํ อาโรเจสิ.

Thật vậy, vào một thời, Bậc Đạo Sư sau khi du hành, cùng với đoàn tùy tùng năm trăm vị Tỳ-khưu đã vào Jetavana. Vua đến tu viện, thỉnh mời Bậc Đạo Sư, và vào ngày hôm sau, đã chuẩn bị một buổi cúng dường cho khách rồi cho gọi dân chúng trong thành: ‘Hãy đến xem buổi cúng dường của ta’. Dân chúng đến, thấy buổi cúng dường của vua, vào ngày hôm sau, đã thỉnh mời Bậc Đạo Sư và chuẩn bị một buổi cúng dường, rồi gửi lời đến vua: ‘Thưa Đại vương, xin ngài cũng hãy đến xem buổi cúng dường của chúng tôi’. Vua thấy buổi cúng dường của họ, (nghĩ rằng): ‘Họ đã làm vượt trội hơn buổi cúng dường của ta, ta sẽ làm một buổi cúng dường khác’, rồi vào ngày hôm sau lại chuẩn bị một buổi cúng dường. Dân chúng thấy vậy, vào ngày hôm sau cũng chuẩn bị. Cứ như vậy, vua không thể thắng được dân chúng, và dân chúng cũng không thể thắng được vua. Đến lần thứ sáu, dân chúng đã tăng lên gấp trăm, gấp ngàn lần, họ đã chuẩn bị buổi cúng dường đến mức không thể nói rằng ‘vật phẩm này không có trong buổi cúng dường của họ’. Vua thấy vậy, (nghĩ rằng): ‘Nếu ta không thể làm một buổi cúng dường vượt trội hơn họ, thì sống để làm gì?’, rồi suy nghĩ về phương cách và nằm xuống. Khi ấy, hoàng hậu Mallikā đến gần ngài và hỏi: ‘Thưa Đại vương, tại sao ngài lại nằm như vậy? Vì sao các giác quan của ngài trông có vẻ mệt mỏi?’. Vua nói: ‘Này hoàng hậu, chẳng lẽ nàng không biết sao?’. (Bà đáp): ‘Thưa Đại vương, thần thiếp không biết’. Ngài đã kể cho bà nghe sự việc đó.

อถ นํ มลฺลิกา อาห – ‘‘เทว, มา จินฺตยิ, กหํ ตยา ปถวิสฺสโร ราชา นาคเรหิ ปราชิยมาโน ทิฏฺฐปุพฺโพ วา สุตปุพฺโพ วา, อหํ เต ทานํ สํวิทหิสฺสามี’’ติ. อิติสฺส อสทิสทานํ สํวิทหิตุกามตาย เอวํ วตฺวา, มหาราช, สาลกลฺยาณิปทเรหิ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อนฺโต อาวฏฺเฏ นิสีทนมณฺฑปํ กาเรหิ, เสสา พหิอาวฏฺเฏ นิสีทิสฺสนฺติ. ปญฺจ เสตจฺฉตฺตสตานิ กาเรหิ, ตานิ คเหตฺวา ปญฺจสตา หตฺถี ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ มตฺถเก ธารยมานา ฐสฺสนฺติ. อฏฺฐ วา ทส วา รตฺตสุวณฺณนาวาโย กาเรหิ, ตา มณฺฑปมชฺเฌ ภวิสฺสนฺติ. ทฺวินฺนํ ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนํ อนฺตเร เอเกกา ขตฺติยธีตา นิสีทิตฺวา คนฺเธ ปิสิสฺสติ, เอเกกา ขตฺติยธีตา พีชนํ อาทาย ทฺเว ทฺเว ภิกฺขู พีชมานา ฐสฺสติ, เสสา ขตฺติยธีตโร ปิเส ปิเส คนฺเธ หริตฺวา สุวณฺณนาวาสุ ปกฺขิปิสฺสนฺติ, ตาสุ เอกจฺจา ขตฺติยธีตโร นีลุปฺปลกลาเป คเหตฺวา สุวณฺณนาวาสุ ปกฺขิตฺตคนฺเธ อาโลเฬตฺวา วาสํ คาหาเปสฺสนฺติ. นาครานญฺหิเนว ขตฺติยธีตโร อตฺถิ, น เสตจฺฉตฺตานิ, น หตฺถิโน จ. อิเมหิ การเณหิ นาครา ปราชิสฺสนฺติ, เอวํ กโรหิ, มหาราชาติ. ราชา ‘‘สาธุ, เทวิ, กลฺยาณํ เต กถิต’’นฺติ ตาย กถิตนิยาเมน สพฺพํ กาเรสิ. เอกสฺส ปน ภิกฺขุโน เอโก หตฺถิ นปฺปโหสิ. อถ ราชา มลฺลิกํ อาห – ‘‘ภทฺเท, เอกสฺส ภิกฺขุโน เอโก หตฺถิ นปฺปโหติ, กึ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘กึ, เทว, ปญฺจ หตฺถิสตานิ นตฺถี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, เทวิ, อวเสสา ทุฏฺฐหตฺถิโน, เต ภิกฺขู ทิสฺวาว เวรมฺภวาตา วิย จณฺฑา โหนฺตี’’ติ. ‘‘เทว, อหํ เอกสฺส ทุฏฺฐหตฺถิโปตกสฺส ฉตฺตํ คเหตฺวา ติฏฺฐนฏฺฐานํ ชานามี’’ติ. ‘‘กตฺถ นํ ฐเปสฺสามา’’ติ? ‘‘อยฺยสฺส องฺคุลิมาลสฺส สนฺติเก’’ติ. ราชา ตถา กาเรสิ. หตฺถิโปตโก วาลธึ อนฺตรสตฺถิมฺหิ ปกฺขิปิตฺวา อุโภ กณฺเณ ปาเตตฺวา อกฺขีนิ นิมิเลตฺวา อฏฺฐาสิ. มหาชโน ‘‘เอวรูปสฺส นาม จณฺฑหตฺถิโน อยมากาโร’’ติ หตฺถิเมว โอโลเกสิ.

Bấy giờ, hoàng hậu Mallikā tâu rằng: – ‘Tâu Đại vương, xin đừng lo lắng. Từ trước đến nay, Đại vương đã từng thấy hay từng nghe một vị vua chúa tể của giang sơn lại bị thần dân của mình đánh bại hay chưa? Thiếp sẽ sắp đặt việc bố thí cho Đại vương.’ Vì muốn sắp đặt cuộc bố thí vô song, bà đã tâu như vậy, rồi nói tiếp: ‘Tâu Đại vương, xin hãy cho dựng một giảng đường trong khuôn viên nội cung cho năm trăm vị tỳ-khưu bằng những tấm ván gỗ sālakalyāṇi, các vị còn lại sẽ ngồi ở khuôn viên bên ngoài. Xin hãy cho làm năm trăm cây lọng trắng. Năm trăm con voi sẽ cầm những cây lọng ấy che trên đầu của năm trăm vị tỳ-khưu. Xin hãy cho làm tám hoặc mười chiếc thuyền bằng vàng đỏ, những chiếc thuyền ấy sẽ được đặt ở giữa giảng đường. Cứ giữa hai vị tỳ-khưu sẽ có một công chúa ngồi nghiền hương liệu. Cứ mỗi công chúa sẽ cầm quạt và quạt cho hai vị tỳ-khưu. Các công chúa còn lại sẽ mang những hương liệu đã được nghiền xong đổ vào những chiếc thuyền vàng. Trong số đó, một vài công chúa sẽ cầm những đóa hoa sen xanh khuấy đều hương liệu đã được đổ vào thuyền vàng để tạo mùi thơm. Vì rằng các thần dân không có công chúa, không có lọng trắng, và cũng không có voi. Vì những lý do này, các thần dân sẽ thất bại. Tâu Đại vương, xin hãy làm như vậy.’ Nhà vua nói: ‘Lành thay, hỡi hoàng hậu, lời của khanh thật tốt đẹp,’ rồi cho thực hiện mọi việc theo cách mà bà đã chỉ dẫn. Tuy nhiên, lại thiếu một con voi cho một vị tỳ-khưu. Bấy giờ, nhà vua nói với hoàng hậu Mallikā: – ‘Này khanh, thiếu một con voi cho một vị tỳ-khưu, chúng ta phải làm sao đây?’ – ‘Tâu Đại vương, chẳng lẽ không có đủ năm trăm con voi sao?’ – ‘Có, thưa hoàng hậu, nhưng những con còn lại là voi dữ. Chúng vừa trông thấy các vị tỳ-khưu là trở nên hung tợn như cuồng phong Verambha.’ – ‘Tâu Đại vương, thiếp biết chỗ đứng cho một con voi con hung dữ cầm lọng.’ – ‘Chúng ta sẽ đặt nó ở đâu?’ – ‘Ở gần trưởng lão Aṅgulimāla.’ Nhà vua đã cho làm như vậy. Con voi con ấy đã kẹp đuôi vào giữa hai đùi, cụp cả hai tai xuống, nhắm mắt lại và đứng yên. Đám đông chỉ nhìn vào con voi và nghĩ: ‘Đây là thái độ của một con voi hung dữ đến thế sao!’

ราชา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยํ อิมสฺมึ ทานคฺเค กปฺปิยภณฺฑํ วา อกปฺปิยภณฺฑํ วา, สพฺพํ ตํ ตุมฺหากเมว ทมฺมี’’ติ อาห[Pg.121]. ตสฺมึ ปน ทาเน เอกทิวเสเนว ปริจฺจตฺตํ จุทฺทสโกฏิธนํ โหติ. สตฺถุ ปน เสตจฺฉตฺตํ นิสีทนปลฺลงฺโก อาธารโก ปาทปีฐิกาติ จตฺตาริ อนคฺฆาเนว. ปุน เอวรูปํ กตฺวา พุทฺธานํ ทานํ นาม ทาตุํ สมตฺโถ นาโหสิ, เตเนว ตํ ‘‘อสทิสทาน’’นฺติ ปญฺญายิ. ตํ กิร สพฺพพุทฺธานํ เอกวารํ โหติเยว, สพฺเพสํ ปน อิตฺถีเยว สํวิทหติ. รญฺโญ ปน กาโฬ จ ชุณฺโห จาติ ทฺเว อมจฺจา อเหสุํ. เตสุ กาโฬ จินฺเตสิ – ‘‘อโห ราชกุลสฺส ปริหานิ, เอกทิวเสเนว จุทฺทสโกฏิธนํ ขยํ คจฺฉติ, อิเม อิมํ ทานํ ภุญฺชิตฺวา คนฺตฺวา นิปนฺนา นิทฺทายิสฺสนฺติ, อโห นฏฺฐํ ราชกุล’’นฺติ. ชุณฺโห จินฺเตสิ – ‘‘อโห รญฺโญ ทานํ สุทินฺนํ. น หิ สกฺกา ราชภาเว อฏฺฐิเตน เอวรูปํ ทานํ ทาตุํ, สพฺพสตฺตานํ ปตฺตึ อเทนฺโต นาม นตฺถิ, อหํ ปนิทํ ทานํ อนุโมทามี’’ติ.

Sau khi phục vụ chúng tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu, nhà vua đảnh lễ đức Thế Tôn và tâu rằng: ‘Bạch Thế Tôn, bất cứ vật dụng nào, dù là vật thích hợp hay không thích hợp, có trong lễ bố thí này, con xin cúng dường tất cả đến chư vị.’ Trong buổi bố thí ấy, tài sản được chi ra chỉ trong một ngày là mười bốn koṭi. Riêng bốn vật dụng dành cho đức Thế Tôn là lọng trắng, pháp tòa, giá đỡ bình bát, và ghế để chân thì quả là vô giá. Về sau, không có ai có khả năng thực hiện một cuộc bố thí như vậy cho chư Phật, do đó nó được biết đến là ‘cuộc bố thí vô song’. Nghe nói, cuộc bố thí như vậy chỉ xảy ra một lần cho mỗi vị Phật, và trong mọi trường hợp, người sắp đặt luôn là một người phụ nữ. Nhà vua có hai vị cận thần tên là Kāḷa và Juṇha. Trong số họ, Kāḷa nghĩ rằng: ‘Ôi, hoàng gia thật là suy vong! Chỉ trong một ngày mà mười bốn koṭi tài sản đã tiêu tan. Các vị này sau khi thọ thực xong, sẽ đi về nằm ngủ. Ôi, hoàng gia đã bị hủy hoại!’ Còn Juṇha thì nghĩ: ‘Ôi, cuộc bố thí của nhà vua thật là khéo cúng dường! Thật vậy, người không ở địa vị đế vương thì không thể nào thực hiện được một cuộc bố thí như vậy. Không có chúng sanh nào mà không được hồi hướng phước báu. Ta xin tùy hỷ với cuộc bố thí này.’

สตฺถุ ภตฺตกิจฺจาวสาเน ราชา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหิ. สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘รญฺญา มโหฆํ ปวตฺเตนฺเตน วิย มหาทานํ ทินฺนํ, อสกฺขิ นุ โข มหาชโน จิตฺตํ ปสาเทตุํ, อุทาหุ โน’’ติ. โส เตสํ อมจฺจานํ จิตฺตาจารํ ญตฺวา ‘‘สเจ รญฺโญ ทานานุจฺฉวิกํ อนุโมทนํ กริสฺสามิ, กาฬสฺส มุทฺธา สตฺตธา ผลิสฺสติ, ชุณฺโห โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตี’’ติ ญตฺวา กาเฬ อนุกมฺปํ ปฏิจฺจ เอวรูปํ ทานํ ทตฺวา ฐิตสฺส รญฺโญ จตุปฺปทิกํ คาถเมว วตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ คโต. ภิกฺขู องฺคุลิมาลํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘น กึ นุ โข, อาวุโส, ทุฏฺฐหตฺถึ ฉตฺตํ ธาเรตฺวา ฐิตํ ทิสฺวา ภายี’’ติ? ‘‘น ภายึ, อาวุโส’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ – ‘‘องฺคุลิมาโล, ภนฺเต, อญฺญํ พฺยากโรสี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, องฺคุลิมาโล ภายติ. ขีณาสวอุสภานญฺหิ อนฺตเร เชฏฺฐกอุสภา มม ปุตฺตสทิสา ภิกฺขู น ภายนฺตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณวคฺเค อิมํ คาถมาห –

Khi đức Thế Tôn dùng bữa xong, nhà vua cầm lấy bình bát để thỉnh Ngài thuyết pháp tùy hỷ. Đức Thế Tôn suy nghĩ: ‘Nhà vua đã thực hiện một cuộc đại thí dường như tạo ra một trận đại hồng thủy. Liệu đại chúng có thể phát khởi tâm hoan hỷ hay không?’ Ngài biết được tâm tư của hai vị cận thần kia và nhận thấy: ‘Nếu ta thuyết một bài pháp tùy hỷ tương xứng với cuộc bố thí của nhà vua, đầu của Kāḷa sẽ vỡ ra làm bảy mảnh, còn Juṇha sẽ đắc quả Dự lưu.’ Biết vậy, vì lòng bi mẫn đối với Kāḷa, Ngài chỉ nói một bài kệ bốn câu cho nhà vua, người đã đứng cúng dường một lễ vật như vậy, rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi về tu viện. Các vị tỳ-khưu hỏi trưởng lão Aṅgulimāla: – ‘Này hiền giả, khi thấy con voi dữ đứng cầm lọng, hiền giả có sợ hãi không?’ – ‘Thưa chư hiền, tôi không sợ.’ Họ đến bạch với đức Thế Tôn: – ‘Bạch Thế Tôn, trưởng lão Aṅgulimāla đã tuyên bố chứng đắc A-la-hán quả.’ Đức Thế Tôn dạy: ‘Này các tỳ-khưu, Aṅgulimāla không sợ hãi. Thật vậy, giữa những bậc Ứng Cúng cao cả, các vị tỳ-khưu thượng thủ, những người con của ta, không hề sợ hãi.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này trong phẩm Bà-la-môn:

‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ;

อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. (ธ. ป. ๔๒๒;

สุ. นิ. ๖๕๑);

“Bậc dũng mãnh, cao thượng, anh hùng, bậc đại sĩ, bậc chiến thắng, không ái nhiễm, đã thanh tịnh, bậc giác ngộ, người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ราชาปิ โทมนสฺสปฺปตฺโต ‘‘เอวรูปาย นาม ปริสาย ทานํ ทตฺวา ฐิตสฺส มยฺหํ อนุจฺฉวิกํ อนุโมทนํ อกตฺวา คาถเมว วตฺวา สตฺถา อุฏฺฐายาสนา คโต. มยา สตฺถุ อนุจฺฉวิกํ ทานํ อกตฺวา อนนุจฺฉวิกํ กตํ ภวิสฺสติ[Pg.122], กปฺปิยภณฺฑํ อทตฺวา อกปฺปิยภณฺฑํ วา ทินฺนํ ภวิสฺสติ, สตฺถารา เม กุปิเตน ภวิตพฺพํ. เอวญฺหิ อสทิสทานํ นาม, ทานานุรูปํ อนุโมทนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข เม, ภนฺเต, ทาตพฺพยุตฺตกํ ทานํ น ทินฺนํ, อุทาหุ ทานานุรูปํ กปฺปิยภณฺฑํ อทตฺวา อกปฺปิยภณฺฑเมว ทินฺน’’นฺติ. ‘‘กิเมตํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘น เม ตุมฺเหหิ ทานานุจฺฉวิกา อนุโมทนา กตา’’ติ? ‘‘มหาราช, อนุจฺฉวิกเมว เต ทานํ ทินฺนํ. เอตญฺหิ อสทิสทานํ นาม, เอกสฺส พุทฺธสฺส เอกวารเมว สกฺกา ทาตุํ, ปุน เอวรูปํ นาม ทานํ ทุทฺทท’’นฺติ. ‘‘อถ กสฺมา, ภนฺเต, เม ทานานุรูปํ อนุโมทนํ น กริตฺถา’’ติ? ‘‘ปริสาย อสุทฺธตฺตา, มหาราชา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, ปริสาย โทโส’’ติ? อถสฺส สตฺถา ทฺวินฺนมฺปิ อมจฺจานํ จิตฺตาจารํ อาโรเจตฺวา กาเฬ อนุกมฺปํ ปฏิจฺจ อนุโมทนาย อกตภาวํ อาจิกฺขิ. ราชา ‘‘สจฺจํ กิร เต, กาฬ, เอวํ จินฺติต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ตว สนฺตกํ อคฺคเหตฺวา มม ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ มยิ อตฺตโน สนฺตกํ เทนฺเต ตุยฺหํ กา ปีฬา. คจฺฉ, โภ, ยํ เต มยา ทินฺนํ, ตํ ทินฺนเมว โหตุ, รฏฺฐโต ปน เม นิกฺขมา’’ติ ตํ รฏฺฐา นีหริตฺวา ชุณฺหํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร เต เอวํ จินฺติต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สาธุ, มาตุล, ปสนฺโนสฺมิ, ตฺวํ มม ปริชนํ คเหตฺวา มยา ทินฺนนิยาเมเนว สตฺต ทิวสานิ ทานํ เทหี’’ติ สตฺตาหํ รชฺชํ นิยฺยาเทตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘ปสฺสถ, ภนฺเต, พาลสฺส กรณํ, มยา เอวํ ทินฺนทาเน ปหารมทาสี’’ติ. สตฺถา ‘‘อาม, มหาราช, พาลา นาม ปรสฺส ทานํ อนภินนฺทิตฺวา ทุคฺคติปรายณา โหนฺติ, ธีรา ปน ปเรสมฺปิ ทานํ อนุโมทิตฺวา สคฺคปรายณา เอว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức vua cũng sanh lòng ưu não: ‘Đối với ta, người đã đứng ra cúng dường trong một hội chúng như thế này, Thế Tôn đã không thuyết một bài tùy hỷ pháp xứng đáng, mà chỉ nói một bài kệ rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. Có lẽ ta đã cúng dường không xứng đáng với Thế Tôn, đã làm điều không thích hợp. Hoặc có lẽ ta đã dâng cúng vật không hợp pháp thay vì vật hợp pháp. Chắc hẳn Thế Tôn đã phật ý với ta. Một cuộc bố thí vô song như thế này, đáng lẽ phải được tùy hỷ tương xứng.’ Nghĩ vậy, vua đi đến tịnh xá, đảnh lễ Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, có phải con đã không dâng cúng vật đáng dâng, hay là đã không dâng vật hợp pháp tương xứng với cuộc bố thí mà lại dâng vật không hợp pháp chăng?’ ‘Việc gì vậy, Đại vương?’ ‘Bạch Thế Tôn, Ngài đã không thuyết pháp tùy hỷ xứng đáng với sự cúng dường của con.’ ‘Đại vương, sự cúng dường của ngài rất xứng đáng. Cuộc bố thí vô song này chỉ có thể dâng cúng một lần duy nhất cho một vị Phật. Một cuộc bố thí như vậy thật khó thực hiện lại.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy tại sao Ngài không thuyết pháp tùy hỷ tương xứng với sự cúng dường của con?’ ‘Vì hội chúng không thanh tịnh, Đại vương ạ.’ ‘Bạch Thế Tôn, hội chúng có lỗi gì ạ?’ Bấy giờ, Thế Tôn thuật lại tâm tư của hai vị đại thần cho vua nghe và giải thích rằng Ngài đã không thuyết pháp tùy hỷ là vì lòng bi mẫn đối với Kāla. Vua hỏi Kāla: ‘Này Kāla, có thật là ngươi đã nghĩ như vậy không?’ Khi Kāla thừa nhận: ‘Tâu Đại vương, đúng vậy,’ vua nói: ‘Ta không lấy của cải của ngươi, mà cùng với vợ con ta, ta dâng cúng tài sản của chính mình, thì ngươi bị tổn hại gì? Này, ngươi hãy đi đi. Những gì ta đã ban cho ngươi, cứ để cho ngươi. Nhưng hãy ra khỏi xứ của ta.’ Nói rồi, vua trục xuất Kāla khỏi xứ. Sau đó, vua cho gọi Juṇha đến và hỏi: ‘Có thật là ngươi đã nghĩ như vậy không?’ Khi Juṇha thừa nhận: ‘Tâu Đại vương, đúng vậy,’ vua nói: ‘Lành thay, khanh舅. Ta rất hài lòng. Khanh hãy cùng với đoàn tùy tùng của ta, theo cách thức ta đã làm, hãy tiếp tục cúng dường trong bảy ngày.’ Vua giao lại vương quyền trong bảy ngày rồi bạch với Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy xem việc làm của kẻ ngu. Con đã làm một cuộc bố thí như vậy mà y lại sanh tâm phá hoại.’ Thế Tôn dạy: ‘Đúng vậy, Đại vương. Kẻ ngu không hoan hỷ việc bố thí của người khác nên phải sanh vào ác thú. Còn bậc hiền trí, do tùy hỷ việc bố thí của người khác nên được sanh về cõi trời.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๑๗๗.

177.

‘‘น เว กทริยา เทวโลกํ วชนฺติ, พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ;

ธีโร จ ทานํ อนุโมทมาโน, เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถา’’ติ.

Kẻ bủn xỉn không sanh thiên giới, Kẻ ngu si chẳng tán thán bố thí; Bậc hiền trí tùy hỷ việc cho, Nhờ vậy, hưởng an lạc đời sau.

ตตฺถ กทริยาติ ถทฺธมจฺฉริโน. พาลาติ อิธโลกปรโลกํ อชานนกา. ธีโรติ ปณฺฑิโต. สุขี ปรตฺถาติ เตเนว โส ทานานุโมทนปุญฺเญน ปรโลเก ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน สุขี โหตีติ.

Trong kệ ấy, kadariyā nghĩa là những người keo kiệt, bủn xỉn. Bālā là những kẻ ngu si không biết gì về đời này và đời sau. Dhīro là bậc hiền trí. Sukhī paratthā nghĩa là nhờ phước báu tùy hỷ bố thí đó mà vị hiền trí ấy được hưởng thiên sản ở đời sau, nên có được an lạc.

เทสนาวสาเน [Pg.123] ชุณฺโห โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ, ชุณฺโหปิ โสตาปนฺโน หุตฺวา สตฺตาหํ รญฺญา ทินฺนนิยาเมเนว ทานํ อทาสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, đại thần Juṇha đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt. Đại thần Juṇha, sau khi đắc quả Tu-đà-hoàn, đã tiếp tục cúng dường trong bảy ngày theo cách thức nhà vua đã định.

อสทิสทานวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện Bố Thí Vô Song, phẩm thứ mười.

๑๑. อนาถปิณฺฑกปุตฺตกาลวตฺถุ

11. Câu chuyện về Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika

ปถพฺยา เอกรชฺเชนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กาลํ นาม อนาถปิณฺฑิกสฺส ปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Pathabyā ekarajjena, liên quan đến một thanh niên tên là Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika.

โส กิร ตถาวิธสฺส สทฺธาสมฺปนฺนสฺส เสฏฺฐิโน ปุตฺโต หุตฺวา เนว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ, น เคหํ อาคตกาเล ทฏฺฐุํ, น ธมฺมํ โสตุํ, น สงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจํ กาตุํ อิจฺฉติ. ปิตรา ‘‘มา เอวํ, ตาต, กรี’’ติ วุตฺโตปิ ตสฺส วจนํ น สุณาติ. อถสฺส ปิตา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ เอวรูปํ ทิฏฺฐึ คเหตฺวา วิจรนฺโต อวีจิปรายโณ ภวิสฺสติ, น โข ปเนตํ ปติรูปํ, ยํ มยิ ปสฺสนฺเต มม ปุตฺโต นิรยํ คจฺเฉยฺย. อิมสฺมึ โข ปน โลเก ธนทาเนน อภิชฺชนกสตฺโต นาม นตฺถิ, ธเนน นํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ. อถ นํ อาห – ‘‘ตาต, อุโปสถิโก หุตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา เอหิ, กหาปณสตํ เต ทสฺสามี’’ติ. ทสฺสถ, ตาตาติ. ทสฺสามิ, ปุตฺตาติ. โส ยาวตติยํ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อุโปสถิโก หุตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ธมฺมสฺสวเนน ปนสฺส กิจฺจํ นตฺถิ, ยถาผาสุกฏฺฐาเน สยิตฺวา ปาโตว เคหํ อคมาสิ. อถสฺส ปิตา ‘‘ปุตฺโต เม อุโปสถิโก อโหสิ, สีฆมสฺส ยาคุอาทีนิ อาหรถา’’ติ วตฺวา ทาเปสิ. โส ‘‘กหาปเณ อคฺคเหตฺวา น ภุญฺชิสฺสามี’’ติ อาหฏาหฏํ ปฏิกฺขิปิ. อถสฺส ปิตา ปีฬํ อสหนฺโต กหาปณภณฺฑํ ทาเปสิ. โส ตํ หตฺเถน คเหตฺวาว อาหารํ ปริภุญฺชิ.

Chuyện kể rằng, thanh niên ấy là con trai của một vị trưởng giả có tín tâm như vậy, nhưng lại không muốn đến gặp Thế Tôn, không muốn diện kiến Ngài khi Ngài đến nhà, không muốn nghe pháp, cũng không muốn làm công việc phục vụ chư Tăng. Dù được cha khuyên bảo: ‘Này con, đừng làm như vậy,’ anh ta cũng không nghe lời. Bấy giờ, cha anh ta suy nghĩ: ‘Nếu cứ giữ tà kiến này, nó sẽ phải sanh vào địa ngục Avīci (Vô Gián). Thật không phải lẽ khi con trai ta phải sa địa ngục ngay khi ta còn tại thế. Trên đời này, không có chúng sanh nào không bị khuất phục bởi tiền bạc. Ta sẽ dùng tiền để phá bỏ tà kiến của nó.’ Nghĩ vậy, ông gọi con lại và nói: ‘Này con, con hãy đi thọ bát quan trai, đến tịnh xá nghe pháp rồi về, cha sẽ cho con một trăm đồng kahāpaṇa.’ ‘Thưa cha, cha có cho thật không ạ?’ ‘Cha sẽ cho, con trai ạ.’ Sau khi được cha hứa đến ba lần, anh ta đi thọ bát quan trai rồi đến tịnh xá. Nhưng anh ta chẳng bận tâm đến việc nghe pháp, chỉ tìm một nơi thoải mái nằm ngủ, rồi sáng sớm đã trở về nhà. Bấy giờ, người cha nói: ‘Con trai ta đã đi thọ giới, hãy mau mang cháo và các món khác đến cho nó,’ rồi cho người dọn thức ăn. Nhưng anh ta nói: ‘Con sẽ không ăn nếu chưa nhận được tiền,’ và cứ thế từ chối mọi món ăn được dọn ra. Người cha không thể chịu đựng được sự phiền nhiễu, bèn cho người mang túi tiền đến. Anh ta nhận tiền vào tay rồi mới chịu dùng bữa.

อถ นํ ปุนทิวเส เสฏฺฐิ, ‘‘ตาต, กหาปณสหสฺสํ เต ทสฺสามิ, สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวา เอกํ ธมฺมปทํ อุคฺคณฺหิตฺวา อาคจฺเฉยฺยาสี’’ติ เปเสสิ. โสปิ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวาว เอกเมว ปทํ อุคฺคณฺหิตฺวา ปลายิตุกาโม อโหสิ. อถสฺส สตฺถา อสลฺลกฺขณาการํ อกาสิ. โส ตํ ปทํ อสลฺลกฺเขตฺวา อุปริปทํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ ฐตฺวา อสฺโสสิเยว[Pg.124]. อุคฺคณฺหิสฺสามีติ สุณนฺโตว กิร สกฺกจฺจํ สุณาติ นาม. เอวญฺจ กิร สุณนฺตานํ ธมฺโม โสตาปตฺติมคฺคาทโย เทติ. โสปิ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ สุณาติ, สตฺถาปิสฺส อสลฺลกฺขณาการํ กโรติ. โส ‘‘อุปริปทํ อุคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ ฐตฺวา สุณนฺโตว โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาสิ.

Hôm sau, trưởng giả lại sai con trai đi, bảo rằng: “Này con, ta sẽ cho con một ngàn đồng kahāpaṇa, con hãy đến đứng trước mặt Bậc Đạo Sư, học thuộc một câu kệ Pháp rồi trở về.” Người con trai cũng đi đến tịnh xá, đứng ngay trước mặt Bậc Đạo Sư, chỉ muốn học thuộc một câu kệ rồi bỏ chạy. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư làm cho anh ta không thể ghi nhớ được. Anh ta không nhớ được câu kệ ấy, bèn đứng lại với ý nghĩ: “Ta sẽ học câu kệ kế tiếp,” rồi lắng nghe. Được biết, người lắng nghe với ý nghĩ “Ta sẽ học thuộc” thì gọi là lắng nghe một cách cung kính. Và được biết, đối với những người lắng nghe như vậy, Chánh pháp sẽ ban cho đạo quả Tu-đà-hoàn v.v... Anh ta cũng lắng nghe với ý nghĩ “Ta sẽ học thuộc,” và Bậc Đạo Sư cũng làm cho anh ta không thể ghi nhớ được. Anh ta đứng lại với ý nghĩ “Ta sẽ học câu kệ kế tiếp,” và trong khi lắng nghe, anh ta đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

โส ปุนทิวเส พุทฺธปฺปมุเขน ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึเยว สาวตฺถึ ปาวิสิ. มหาเสฏฺฐิ ตํ ทิสฺวา ‘‘อชฺช มม ปุตฺตสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ จินฺเตสิ. ตสฺสปิ เอตทโหสิ – ‘‘อโห วต เม ปิตา อชฺช สตฺถุ สนฺติเก กหาปเณ น ทเทยฺย, กหาปณการณา มยฺหํ อุโปสถิกภาวํ ปฏิจฺฉาเทยฺยา’’ติ. สตฺถา ปนสฺส หิยฺโยว กหาปณสฺส การณา อุโปสถิกภาวํ อญฺญาสิ. มหาเสฏฺฐิ, พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ยาคุํ ทาเปตฺวา ปุตฺตสฺสปิ ทาเปสิ. โส นิสีทิตฺวา ตุณฺหีภูโตว ยาคุํ ปิวิ, ขาทนียํ ขาทิ, ภตฺตํ ภุญฺชิ. มหาเสฏฺฐิ สตฺถุ ภตฺตกิจฺจาวสาเน ปุตฺตสฺส ปุรโต สหสฺสภณฺฑิกํ ฐปาเปตฺวา, ‘‘ตาต, มยา เต ‘สหสฺสํ ทสฺสามี’ติ วตฺวา อุโปสถํ สมาทาเปตฺวา วิหารํ ปหิโต. อิทํ เต สหสฺส’’นฺติ อาห. โส สตฺถุ ปุรโต กหาปเณ ทิยฺยมาเน ทิสฺวา ลชฺชนฺโต ‘‘อลํ เม กหาปเณหี’’ติ วตฺวา, ‘‘คณฺห, ตาตา’’ติ วุจฺจมาโนปิ น คณฺหิ. อถสฺส ปิตา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช เม ปุตฺตสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ, มหาเสฏฺฐี’’ติ วุตฺเต ‘‘มยา เอส ปุริมทิวเส ‘กหาปณสตํ เต ทสฺสามี’ติ วตฺวา วิหารํ เปสิโต. ปุนทิวเส กหาปเณ อคฺคเหตฺวา ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉิ, อชฺช ปน ทิยฺยมาเนปิ กหาปเณ น อิจฺฉตี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘อาม, มหาเสฏฺฐิ, อชฺช ตว ปุตฺตสฺส จกฺกวตฺติสมฺปตฺติโตปิ เทวโลกพฺรหฺมโลกสมฺปตฺตีหิปิ โสตาปตฺติผลเมว วร’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Hôm sau, anh ta cùng với Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đi vào thành Sāvatthī. Vị đại trưởng giả thấy con, nghĩ rằng: “Hôm nay, dáng vẻ của con trai ta thật đáng hài lòng.” Về phần người con, anh ta cũng khởi lên ý nghĩ này: “Ôi, mong sao hôm nay cha ta đừng đưa tiền kahāpaṇa trước sự hiện diện của Bậc Đạo Sư, mong sao ông che giấu việc ta đã thọ trì Uposatha vì tiền!” Nhưng Bậc Đạo Sư đã biết từ hôm qua rằng anh ta thọ trì Uposatha là vì tiền. Vị đại trưởng giả sau khi cho người dâng cháo lên Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, cũng cho người mang đến cho con trai. Anh ta ngồi xuống, im lặng uống cháo, ăn các món ăn cứng, và dùng cơm. Khi Bậc Đạo Sư dùng bữa xong, vị đại trưởng giả cho người đặt túi một ngàn đồng tiền trước mặt con trai và nói: “Này con, ta đã bảo con rằng ‘Ta sẽ cho con một ngàn’ rồi bảo con thọ trì Uposatha và đi đến tịnh xá. Đây là một ngàn của con.” Thấy tiền được trao trước mặt Bậc Đạo Sư, anh ta xấu hổ, nói: “Con không cần tiền nữa,” và dù được bảo: “Cầm lấy đi, con trai,” anh ta cũng không nhận. Bấy giờ, cha anh ta đảnh lễ Bậc Đạo Sư và thưa: “Bạch Thế Tôn, hôm nay dáng vẻ của con trai con thật đáng hài lòng.” Khi được hỏi: “Này đại trưởng giả, có chuyện gì vậy?” ông thưa: “Hôm trước, con đã sai nó đến tịnh xá và nói rằng: ‘Ta sẽ cho con một trăm đồng kahāpaṇa.’ Hôm sau, nó không chịu ăn vì chưa nhận được tiền, nhưng hôm nay, dù được cho tiền, nó cũng không muốn nhận.” Bậc Đạo Sư phán: “Đúng vậy, này đại trưởng giả, hôm nay đối với con trai của ông, quả Tu-đà-hoàn còn cao quý hơn cả tài sản của một vị Chuyển luân vương, hơn cả tài sản của các cõi trời và cõi Phạm thiên,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này:

๑๗๘.

178.

‘‘ปถพฺยา เอกรชฺเชน, สคฺคสฺส คมเนน วา;

สพฺพโลกาธิปจฺเจน, โสตาปตฺติผลํ วร’’นฺติ.

“Hơn cả độc quyền cai trị trái đất, Hơn cả được sanh lên cõi trời, Hơn cả làm chủ toàn thể các thế giới, Quả Tu-đà-hoàn là thù thắng hơn.”

ตตฺถ ปถพฺยา เอกรชฺเชนาติ จกฺกวตฺติรชฺเชน. สคฺคสฺส คมเนน วาติ ฉพฺพีสติวิธสฺส สคฺคสฺส อธิคมเนน. สพฺพโลกาธิปจฺเจนาติ น เอกสฺมึ เอตฺตเก [Pg.125] โลเก นาคสุปณฺณเวมานิกเปเตหิ สทฺธึ, สพฺพสฺมึ โลเก อาธิปจฺเจน. โสตาปตฺติผลํ วรนฺติ ยสฺมา เอตฺตเก ฐาเน รชฺชํ กาเรตฺวาปิ นิรยาทีหิ อมุตฺโตว โหติ, โสตาปนฺโน ปน ปิหิตาปายทฺวาโร หุตฺวา สพฺพทุพฺพโลปิ อฏฺฐเม ภเว น นิพฺพตฺตติ, ตสฺมา โสตาปตฺติผลเมว วรํ อุตฺตมนฺติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, pathabyā ekarajjena (hơn cả độc quyền cai trị trái đất) nghĩa là hơn cả vương quyền của một vị Chuyển luân vương. Saggassa gamanena vā (hơn cả được sanh lên cõi trời) nghĩa là hơn cả việc đạt đến hai mươi sáu loại cõi trời. Sabbalokādhipaccena (hơn cả làm chủ toàn thể các thế giới) nghĩa là làm chủ không chỉ trong một thế giới này cùng với các loài rồng, kim sí điểu, ngạ quỷ có lâu đài, mà là làm chủ trong tất cả các thế giới. Sotāpattiphalaṃ varaṃ (quả Tu-đà-hoàn là thù thắng hơn) có nghĩa là: vì dù có cai trị ở ngần ấy nơi, người ấy vẫn chưa thoát khỏi các cõi địa ngục v.v...; trong khi đó, bậc Tu-đà-hoàn, với các cánh cửa ác đạo đã đóng lại, dù là người yếu kém nhất cũng không tái sanh vào kiếp thứ tám. Do đó, quả Tu-đà-hoàn quả thật là thù thắng, là tối thượng.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v...

อนาถปิณฺฑกปุตฺตกาลวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện về Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika, là câu chuyện thứ mười một.

โลกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Thế Gian đến đây là kết thúc.

เตรสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười ba.

๑๔. พุทฺธวคฺโค

14. Phẩm Phật Đà

๑. มารธีตรวตฺถุ

1. Câu chuyện về các cô con gái của Ma vương

ยสฺส [Pg.126] ชิตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โพธิมณฺเฑ วิหรนฺโต มารธีตโร อารพฺภ กเถสิ. เทสนํ ปน สาวตฺถิยํ สมุฏฺฐาเปตฺวา ปุน กุรุรฏฺเฐ มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส กเถสิ.

Khi đang ngự tại Bồ-đề đoàn, Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yassa jitaṃ, liên quan đến các cô con gái của Ma vương. Tuy nhiên, bài pháp này được khởi đầu ở Sāvatthī và sau đó được thuyết lại ở xứ Kuru cho bà-la-môn Māgaṇḍiya.

กุรุรฏฺเฐ กิร มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส ธีตา มาคณฺฑิยาเยว นาม อโหสิ อุตฺตมรูปธรา. ตํ ปตฺถยมานา อเนกพฺราหฺมณมหาสาลา เจว ขตฺติยมหาสาลา จ ‘‘ธีตรํ โน เทตู’’ติ มาคณฺฑิยสฺส ปหิณึสุ. โสปิ ‘‘น ตุมฺเห มยฺหํ ธีตุ อนุจฺฉวิกา’’ติ สพฺเพ ปฏิกฺขิปเตว. อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ มาคณฺฑิยพฺราหฺมณํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อุปธาเรนฺโต พฺราหฺมณสฺส จ พฺราหฺมณิยา จ ติณฺณํ มคฺคผลานํ อุปนิสฺสยํ อทฺทส. พฺราหฺมโณปิ พหิคาเม นิพทฺธํ อคฺคึ ปริจรติ. สตฺถา ปาโตว ปตฺตจีวรมาทาย ตํ ฐานํ อคมาสิ. พฺราหฺมโณ สตฺถุ รูปสิรึ โอโลเกนฺโต ‘‘อิมสฺมึ โลเก อิมินา สทิโส ปุริโส นาม นตฺถิ, อยํ มยฺหํ ธีตุ อนุจฺฉวิโก, อิมสฺส เม ธีตรํ ทสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘สมณ, มม เอกา ธีตา อตฺถิ, อหํ ตสฺสา อนุจฺฉวิกํ ปุริสํ อปสฺสนฺโต ตํ น กสฺสจิ อทาสึ, ตฺวํ ปนสฺสา อนุจฺฉวิโก, อหํ เต ธีตรํ ปาทปริจาริกํ กตฺวา ทาตุกาโม, ยาว นํ อาเนมิ, ตาว อิเธว ติฏฺฐาหี’’ติ. สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา เนว อภินนฺทิ, น ปฏิกฺโกสิ.

Tương truyền, ở xứ Kuru, con gái của bà-la-môn Māgaṇḍiya cũng tên là Māgaṇḍiyā, nàng có một vẻ đẹp tuyệt trần. Nhiều vị bà-la-môn đại phú và nhiều vị Sát-đế-lỵ đại phú mong muốn cưới nàng, đã sai người đến thưa với Māgaṇḍiya rằng: “Xin hãy gả con gái cho chúng tôi.” Nhưng ông ta đã từ chối tất cả, nói rằng: “Các ông không xứng với con gái của ta.” Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, Bậc Đạo Sư thấy bà-la-môn Māgaṇḍiya lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Khi xem xét “Chuyện gì sẽ xảy ra?”, Ngài thấy được duyên lành chứng đắc ba đạo quả của cả hai vợ chồng bà-la-môn. Vị bà-la-môn này thường xuyên cúng dường lửa ở ngoài làng. Sáng sớm, Bậc Đạo Sư mang y bát đến nơi ấy. Vị bà-la-môn nhìn thấy vẻ đẹp uy nghi của Bậc Đạo Sư, bèn nghĩ: “Trong thế gian này, không có người đàn ông nào giống như vị này. Vị này xứng đáng với con gái của ta. Ta sẽ gả con gái của ta cho vị này.” Nghĩ vậy, ông ta thưa với Bậc Đạo Sư: “Thưa Sa-môn, tôi có một người con gái. Vì chưa tìm được người đàn ông xứng đáng với nó, nên tôi chưa gả nó cho ai cả. Còn ngài thì lại rất xứng đáng với nó. Tôi muốn gả con gái cho ngài để làm người hầu hạ chân ngài. Trong khi tôi đi đón nó về, xin ngài hãy đứng đợi ở đây.” Bậc Đạo Sư nghe lời ông ta nói, không hoan hỷ cũng không phản đối.

พฺราหฺมโณปิ เคหํ คนฺตฺวา พฺราหฺมณึ อาห – ‘‘โภติ, อชฺช เม ธีตุ อนุจฺฉวิโก ปุริโส ทิฏฺโฐ, ตสฺส นํ ทสฺสามา’’ติ ธีตรํ อลงฺการาเปตฺวา อาทาย พฺราหฺมณิยา สทฺธึ ตํ ฐานํ อคมาสิ. มหาชโนปิ กุตูหลชาโต นิกฺขมิ. สตฺถา พฺราหฺมเณน วุตฺตฏฺฐาเน อฏฺฐตฺวา ตตฺถ ปทเจติยํ ทสฺเสตฺวา อญฺญสฺมึ ฐาเน อฏฺฐาสิ. พุทฺธานํ กิร ปทเจติยํ ‘‘อิทํ อสุโก นาม ปสฺสตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา อกฺกนฺตฏฺฐาเนเยว ปญฺญายติ, เสสฏฺฐาเน ตํ ปสฺสนฺโต นาม นตฺถิ. พฺราหฺมโณ อตฺตนา สทฺธึ [Pg.127] คจฺฉมานาย พฺราหฺมณิยา ‘‘กหํ โส’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน ติฏฺฐาหีติ ตํ อวจ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ปทวลญฺชํ ทิสฺวา ‘‘อิทมสฺส ปท’’นฺติ ทสฺเสสิ. สา ลกฺขณมนฺตกุสลตาย ‘‘น อิทํ, พฺราหฺมณ, กามโภคิโน ปท’’นฺติ วตฺวา พฺราหฺมเณน, ‘‘โภติ, ตฺวํ อุทกปาติมฺหิ สุสุมารํ ปสฺสสิ, มยา โส สมโณ ทิฏฺโฐ ‘ธีตรํ เต ทสฺสามี’ติ วุตฺโต, เตนาปิ อธิวาสิต’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘พฺราหฺมณ, กิญฺจาปิ ตฺวํ เอวํ วเทสิ, อิทํ ปน นิกฺกิเลสสฺเสว ปท’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị Bà-la-môn cũng đi về nhà, nói với bà vợ: “Này bà, hôm nay tôi đã thấy một người đàn ông xứng đáng với con gái của tôi, chúng ta sẽ gả nó cho người ấy.” Nói xong, ông cho trang điểm con gái, rồi cùng với vợ dẫn con đi đến nơi ấy. Dân chúng cũng hiếu kỳ kéo ra xem. Bậc Đạo Sư không đứng ở nơi vị Bà-la-môn đã dặn, mà tại nơi ấy, Ngài đã để lại dấu chân (pādacetiyaṃ) rồi đứng ở một nơi khác. Tương truyền rằng, dấu chân của các vị Phật chỉ hiện ra ở nơi các Ngài đã dẫm lên và chú nguyện rằng: “Mong cho người tên là... sẽ thấy được dấu chân này,” ngoài nơi đó ra thì không ai có thể thấy được. Khi bà vợ đi cùng vị Bà-la-môn hỏi: “Người ấy đâu rồi?” Vị Bà-la-môn đáp: “Tôi đã dặn người ấy rằng: ‘Hãy đứng ở nơi này,’” rồi nhìn quanh và thấy dấu chân, bèn chỉ và nói: “Đây là dấu chân của người ấy.” Bà vợ, do tinh thông tướng pháp, nói rằng: “Này ông Bà-la-môn, đây không phải là dấu chân của người hưởng thụ dục lạc.” Vị Bà-la-môn đáp lại: “Này bà, bà thấy cá sấu trong bát nước đó sao. Tôi đã thấy vị Sa-môn ấy và nói: ‘Tôi sẽ gả con gái cho ngài,’ và vị ấy cũng đã chấp thuận.” Khi nghe vậy, bà vợ nói: “Này ông Bà-la-môn, dù ông nói như vậy, nhưng đây chắc chắn là dấu chân của một người đã đoạn trừ phiền não,” rồi bà đọc lên bài kệ này:

‘‘รตฺตสฺส หิ อุกฺกุฏิกํ ปทํ ภเว,ทุฏฺฐสฺส โหติ สหสานุปีฬิตํ;

มูฬฺหสฺส โหติ อวกฑฺฒิตํ ปทํ,วิวฏฺฏจฺฉทสฺส อิทมีทิสํ ปท’’นฺติ. (วิสุทฺธิ. ๑.๔๕;

อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๖๐-๒๖๑;

ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.สามาวตีวตฺถุ);

“Dấu chân của người tham ái thì gót lún sâu, của người sân hận thì bị ấn mạnh xuống; của người si mê thì như bị kéo lê. Còn dấu chân như thế này là của bậc đã vén màn che (vô minh).”

อถ นํ พฺราหฺมโณ, ‘‘โภติ, มา วิรวิ, ตุณฺหีภูตาว เอหี’’ติ คจฺฉนฺโต สตฺถารํ ทิสฺวา ‘‘อยํ โส ปุริโส’’ติ ตสฺสา ทสฺเสตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘สมณ, ธีตรํ เต ทสฺสามี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘น เม ตว ธีตาย อตฺโถ’’ติ อวตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, เอกํ เต การณํ กเถสฺสามิ, สุณิสฺสสี’’ติ วตฺวา ‘‘กเถหิ, โภ สมณ, สุณิสฺสามี’’ติ วุตฺเต อภินิกฺขมนโต ปฏฺฐาย อตีตํ อาหริตฺวา ทสฺเสสิ.

Bấy giờ, vị Bà-la-môn nói với vợ: “Này bà, đừng làm ồn nữa, hãy im lặng mà đi theo.” Đi một lúc, ông thấy bậc Đạo Sư và chỉ cho vợ: “Người đàn ông ấy kia kìa.” Rồi ông đến gần bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Sa-môn, tôi xin gả con gái cho ngài.” Bậc Đạo Sư không nói: “Ta không cần con gái của ông,” mà Ngài phán: “Này Bà-la-môn, Ta sẽ kể cho ông nghe một câu chuyện, ông có muốn nghe không?” Khi vị Bà-la-môn đáp: “Thưa ngài Sa-môn, xin hãy kể, tôi sẽ lắng nghe,” Ngài bèn thuật lại câu chuyện quá khứ, bắt đầu từ cuộc xuất gia của Ngài.

ตตฺรายํ สงฺเขปกถา – มหาสตฺโต รชฺชสิรึ ปหาย กณฺฏกํ อารุยฺห ฉนฺนสหาโย อภินิกฺขมนฺโต นครทฺวาเร ฐิเตน มาเรน ‘‘สิทฺธตฺถ, นิวตฺต, อิโต เต สตฺตเม ทิวเส จกฺกรตนํ ปาตุภวิสฺสตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อหเมตํ, มาร, ชานามิ, น เม เตนตฺโถ’’ติ อาห. อถ กิมตฺถาย นิกฺขมสีติ? สพฺพญฺญุตญฺญาณตฺถายาติ. ‘‘เตน หิ สเจ อชฺชโต ปฏฺฐาย กามวิตกฺกาทีนํ เอกมฺปิ วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสสิ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพ’’นฺติ อาห. โส ตโต ปฏฺฐาย โอตาราเปกฺโข สตฺต วสฺสานิ มหาสตฺตํ อนุพนฺธิ.

Đây là câu chuyện tóm tắt: Vị Đại Sĩ từ bỏ vinh hoa vương giả, cưỡi ngựa Kaṇṭhaka cùng với người hầu Channa ra đi. Khi Ngài xuất gia, tại cổng thành, Ma vương đứng chặn và nói: “Này Siddhattha, hãy quay về. Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, bánh xe báu sẽ hiện ra cho ngài.” Khi được nói vậy, Ngài đáp: “Này Ma vương, ta biết điều đó, nhưng ta không cần đến nó.” Ma vương hỏi: “Vậy ngài xuất gia vì mục đích gì?” – “Vì Nhất thiết trí.” – “Nếu vậy, kể từ hôm nay, nếu ngài khởi lên dù chỉ một tầm nào liên quan đến dục (kāmavitakka), ta sẽ biết việc phải làm với ngài.” Nói xong, từ đó, Ma vương luôn rình rập tìm cơ hội, theo chân vị Đại Sĩ suốt bảy năm.

สตฺถาปิ ฉพฺพสฺสานิ ทุกฺกรการิกํ จริตฺวา ปจฺจตฺตปุริสการํ นิสฺสาย โพธิมูเล สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวทยมาโน ปญฺจมสตฺตาเห อชปาลนิคฺโรธมูเล นิสีทิ. ตสฺมึ สมเย มาโร ‘‘อหํ [Pg.128] เอตฺตกํ กาลํ อนุพนฺธิตฺวา โอตาราเปกฺโขปิ อิมสฺส กิญฺจิ ขลิตํ นาทฺทสํ, อติกฺกนฺโต อิทานิ เอส มม วิสย’’นฺติ โทมนสฺสปฺปตฺโต มหามคฺเค นิสีทิ. อถสฺส ตณฺหา อรตี รคาติ อิมา ติสฺโส ธีตโร ‘‘ปิตา โน น ปญฺญายติ, กหํ นุ โข เอตรหี’’ติ โอโลกยมานา ตํ ตถา นิสินฺนํ ทิสฺวา อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กสฺมา, ตาต, ทุกฺขี ทุมฺมโนสี’’ติ ปุจฺฉึสุ. โส ตาสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ ตา อาหํสุ – ‘‘ตาต, มา จินฺตยิ, มยํ ตํ อตฺตโน วเส กตฺวา อาเนสฺสามา’’ติ. ‘‘น สกฺกา อมฺมา, เอส เกนจิ วเส กาตุนฺติ. ‘‘ตาต, มยํ อิตฺถิโย นาม อิทาเนว นํ ราคปาสาทีหิ พนฺธิตฺวา อาเนสฺสาม, ตุมฺเห มา จินฺตยิตฺถา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เนว ตาสํ วจนํ มนสากาสิ, น อกฺขีนิ อุมฺมีเลตฺวา โอโลเกสิ.

Về phần bậc Đạo Sư, sau khi thực hành khổ hạnh trong sáu năm, Ngài đã nương vào nỗ lực cá nhân phi thường để chứng đắc Nhất thiết trí dưới cội Bồ-đề. Trong tuần lễ thứ năm, khi đang hưởng thọ lạc giải thoát, Ngài ngồi dưới gốc cây Ajapāla Nigrodha. Vào lúc ấy, Ma vương nghĩ rằng: “Ta đã theo dõi suốt một thời gian dài như vậy để tìm cơ hội, nhưng không thấy một lỗi lầm nào của vị này. Giờ đây, người ấy đã vượt ra khỏi phạm vi của ta,” rồi buồn rầu thất vọng, ngồi bên vệ đường lớn. Bấy giờ, ba người con gái của Ma vương là Taṇhā (Ái Dục), Aratī (Bất Lạc) và Ragā (Tham Vọng) tự hỏi: “Không thấy cha chúng ta đâu cả, bây giờ người đang ở đâu nhỉ?” Khi nhìn quanh, họ thấy cha đang ngồi như vậy, bèn đến gần và hỏi: “Thưa cha, vì sao cha lại đau khổ, ưu phiền như vậy?” Ma vương bèn kể lại sự tình cho họ nghe. Khi ấy, họ thưa với cha: “Thưa cha, xin cha đừng lo lắng. Chúng con sẽ dùng quyền năng của mình để đưa người ấy về.” – “Này các con, không ai có thể dùng quyền năng để khuất phục người ấy được đâu.” – “Thưa cha, chúng con là phụ nữ, ngay bây giờ chúng con sẽ dùng những chiếc bẫy ái dục để trói buộc và đưa người ấy về. Xin cha đừng lo lắng.” Nói rồi, họ đến gần bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Sa-môn, chúng con xin được phục vụ dưới chân ngài.” Bậc Đạo Sư không hề để tâm đến lời nói của họ, cũng không mở mắt nhìn.

ปุน มารธีตโร ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา, เกสญฺจิ กุมาริกาสุ เปมํ โหติ, เกสญฺจิ ปฐมวเย ฐิตาสุ, เกสญฺจิ มชฺฌิมวเย ฐิตาสุ, เกสญฺจิ ปจฺฉิมวเย ฐิตาสุ, นานปฺปกาเรหิ ตํ ปโลเภสฺสามา’’ติ เอเกกา กุมาริกวณฺณาทิวเสน สตํ สตํ อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา กุมาริโย, อวิชาตา, สกึ วิชาตา, ทุวิชาตา, มชฺฌิมิตฺถิโย, มหลฺลกิตฺถิโย จ หุตฺวา ฉกฺขตฺตุํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ อาหํสุ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโตติ. อถ สตฺถา เอตฺตเกนปิ ตา อนุคจฺฉนฺติโย ‘‘อเปถ, กึ ทิสฺวา เอวํ วายมถ, เอวรูปํ นาม วีตราคานํ ปุรโต กาตุํ น วฏฺฏติ. ตถาคตสฺส ปน ราคาทโย ปหีนา. เกน ตํ การเณน อตฺตโน วสํ เนสฺสถา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Một lần nữa, các cô con gái của Ma vương lại nghĩ: “Sở thích của đàn ông thật khác nhau. Có người thích các thiếu nữ, có người thích phụ nữ ở tuổi đầu, có người thích phụ nữ trung niên, có người thích phụ nữ lớn tuổi. Chúng ta sẽ dùng nhiều cách khác nhau để quyến rũ người ấy.” Thế rồi, mỗi người trong họ hóa hiện ra hàng trăm thân tướng khác nhau, từ thiếu nữ, phụ nữ chưa sinh con, phụ nữ đã sinh một lần, hai lần, đến phụ nữ trung niên và phụ nữ lớn tuổi. Họ đã sáu lần đến gần Đức Thế Tôn và thưa: “Thưa Sa-môn, chúng con xin được phục vụ dưới chân ngài.” Đức Thế Tôn cũng không hề để tâm, vì Ngài đã giải thoát trong sự đoạn tận các chấp thủ (upadhi) vô thượng. Bấy giờ, khi thấy họ vẫn không chịu rời đi, bậc Đạo Sư phán: “Hãy đi đi! Các ngươi thấy gì mà cố gắng như vậy? Những việc như thế này không đáng làm trước mặt những bậc đã ly tham. Đối với Như Lai, tham ái và các phiền não khác đã được đoạn trừ. Các ngươi lấy lý do gì để đưa Như Lai vào vòng kiểm soát của mình?” Nói xong, Ngài đọc những bài kệ này:

๑๗๙.

179.

‘‘ยสฺส ชิตํ นาวชียติ,ชิตํ ยสฺส โนยาติ โกจิ โลเก;

ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ,อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ.

“Vị nào chiến thắng không thể bị bại lại, không một phiền não nào trong đời theo sau chiến thắng ấy; vị Phật đó, bậc có cảnh giới vô biên, không còn dấu tích (phiền não), các ngươi lấy dấu tích nào để dẫn dụ?

๑๘๐.

180.

‘‘ยสฺส [Pg.129] ชาลินี วิสตฺติกา,ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ เนตเว;

ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ,อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถา’’ติ.

“Vị nào không còn ái dục, thứ như lưới giăng, đầy nhiễm trước, để dẫn dắt đi bất cứ nơi đâu; vị Phật đó, bậc có cảnh giới vô biên, không còn dấu tích (phiền não), các ngươi lấy dấu tích nào để dẫn dụ?”

ตตฺถ ยสฺส ชิตํ นาวชียตีติ ยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เตน เตน มคฺเคน ชิตํ ราคาทิกิเลสชาตํ ปุน อสมุทาจรณโต นาวชียติ, ทุชฺชิตํ นาม น โหติ. โนยาตีติ น อุยฺยาติ, ยสฺส ชิตํ กิเลสชาตํ ราคาทีสุ โกจิ เอโก กิเลโสปิ โลเก ปจฺฉโต วตฺตี นาม น โหติ, นานุพนฺธตีติ อตฺโถ. อนนฺตโคจรนฺติ อนนฺตารมฺมณสฺส สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส วเสน อปริยนฺต โคจรํ. เกน ปเทนาติ ยสฺส หิ ราคปทาทีสุ เอกปทมฺปิ อตฺถิ, ตํ ตุมฺเห เตน ปเทน เนสฺสถ. พุทฺธสฺส ปน เอกปทมฺปิ นตฺถิ, ตํ อปทํ พุทฺธํ ตุมฺเห เกน ปเทน เนสฺสถ.

Ở đây, câu ‘yassa jitaṃ nāvajīyati’ có nghĩa là: Đối với vị Chánh Đẳng Chánh Giác, nhóm phiền não như tham ái v.v... đã được chiến thắng bằng các đạo lộ tương ứng, sẽ không bị thất bại trở lại do không còn tái khởi, không thể gọi là sự chiến thắng tồi tệ. Câu ‘Noyāti’ có nghĩa là không đi theo. Nhóm phiền não đã được chiến thắng của vị ấy, không một phiền não nào trong số tham ái v.v... còn đi theo sau trong thế gian, nghĩa là không còn đeo đuổi. Câu ‘Anantagocaraṃ’ có nghĩa là có cảnh giới vô biên, do năng lực của Nhất thiết trí có đối tượng vô hạn. Câu ‘Kena padena’ có nghĩa là: Đối với người nào còn có dù chỉ một dấu vết trong số các dấu vết của tham ái v.v..., các ngươi có thể dẫn dắt người ấy bằng dấu vết đó. Nhưng đối với đức Phật, không còn một dấu vết nào, các ngươi sẽ dẫn dắt vị Phật không dấu vết ấy bằng dấu vết nào?

ทุติยคาถาย ตณฺหา นาเมสา สํสิพฺพิตปริโยนนฺธนฏฺเฐน ชาลมสฺสา อตฺถีติปิ ชาลการิกาติปิ ชาลูปมาติปิ ชาลินี. รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ วิสตฺตตาย วิสตฺตมนตาย วิสาหรตาย วิสปุปฺผตาย วิสผลตาย วิสปริโภคตาย วิสตฺติกา. สา เอวรูปา ตณฺหา ยสฺส กุหิญฺจิ ภเว เนตุํ นตฺถิ, ตํ ตุมฺเห อปทํ พุทฺธํ เกน ปเทน เนสฺสถาติ อตฺโถ.

Trong bài kệ thứ nhì, ái dục này được gọi là jālinī (kẻ giăng lưới) vì có nghĩa là may vá và bao bọc, vì nó có lưới (jāla), vì nó tạo ra lưới (jālakārikā), và vì nó giống như lưới (jālūpamā). Nó được gọi là visattikā (kẻ bám víu, kẻ có độc) vì sự bám víu (visattatāya) vào các đối tượng như sắc, v.v., vì có tâm bám víu (visattamanatāya), vì mang chất độc (visāharatāya), vì có hoa độc (visapupphatāya), vì có quả độc (visaphalatāya), và vì có sự tiêu thụ độc hại (visaparibhogatāya). Ý nghĩa là: ‘Ái dục có bản chất như vậy không thể dẫn dắt vị nào đó đến bất cứ cảnh giới nào, các ngươi sẽ dùng dấu vết nào để dẫn dắt vị Phật không còn dấu vết ấy đi?’

เทสนาวสาเน พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. มารธีตโรปิ ตตฺเถว อนฺตรธายึสุ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, sự thấu triệt giáo pháp đã khởi lên cho nhiều vị chư thiên. Các ái nữ của Ma vương cũng biến mất ngay tại nơi ấy.

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘มาคณฺฑิย, อหํ ปุพฺเพ อิมา ติสฺโส มารธีตโร อทฺทสํ เสมฺหาทีหิ อปลิพุทฺเธน สุวณฺณกฺขนฺธสทิเสน อตฺตภาเวน สมนฺนาคตา, ตทาปิ เมถุนสฺมึ ฉนฺโท นาโหสิเยว. ตว ธีตุ สรีรํ ทฺวตฺตึสาการกุณปปริปูรํ พหิวิจิตฺโต วิย อสุจิฆโฏ. สเจ หิ มม ปาโท อสุจิมกฺขิโต ภเวยฺย, อยญฺจ อุมฺมารฏฺฐาเน ติฏฺเฐยฺย, ตถาปิสฺสา สรีเร อหํ ปาเท น ผุเสยฺย’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết giảng bài pháp này, đã nói rằng: ‘Này Māgaṇḍiya, trước đây ta đã từng thấy ba ái nữ của Ma vương, các nàng có thân thể giống như khối vàng ròng, không bị ô uế bởi đàm dãi v.v... Ngay cả khi ấy, ta cũng không hề khởi lên dục vọng về việc giao hợp. Thân của con gái ông đầy dẫy tử thi với ba mươi hai thể loại, giống như một cái ghè đựng đồ bất tịnh được trang trí bên ngoài. Này, nếu chân của ta bị dính đồ bất tịnh, và cô ấy đứng ngay ngưỡng cửa, dù vậy ta cũng sẽ không dùng chân để chạm vào thân thể của cô ấy.’ Sau khi nói vậy, ngài đã đọc bài kệ này –

‘‘ทิสฺวาน [Pg.130] ตณฺหํ อรตึ รคญฺจ,นาโหสิ ฉนฺโท อปิ เมถุนสฺมึ;

กิเมวิทํ มุตฺตกรีสปุณฺณํ,ปาทาปิ นํ สมฺผุสิตุํ น อิจฺเฉ’’ติ. (สุ. นิ. ๘๔๑;

มหานิ. ๗๐);

‘Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, ta đã không có chút dục vọng nào về việc giao hợp. Huống nữa là cái thân này, vốn đầy dẫy phân và nước tiểu, ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng chân.’

เทสนาวสาเน อุโภปิ ชยมฺปติกา อนาคามิผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai vợ chồng đều an trú vào quả vị Bất Lai.

มารธีตรวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về các ái nữ của Ma vương, phần thứ nhất.

๒. เทโวโรหณวตฺถุ

Câu chuyện về sự giáng hạ từ cõi trời.

เย ฌานปสุตา ธีราติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สงฺกสฺสนครทฺวาเร พหู เทวมนุสฺเส อารพฺภ กเถสิ. เทสนา ปน ราชคเห สมุฏฺฐิตา.

2. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Ye jhānapasutā dhīrā,’ đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng tại cổng thành Saṅkassa, nhắm đến nhiều chư thiên và nhân loại. Tuy nhiên, câu chuyện (dẫn đến bài pháp) đã phát sinh tại thành Rājagaha.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชคหเสฏฺฐิ ปริสฺสยโมจนตฺถญฺเจว ปมาเทน คลิตานํ อาภรณาทีนํ รกฺขณตฺถญฺจ ชาลกรณฺฑกํ ปริกฺขิปาเปตฺวา คงฺคาย อุทกกีฬํ กีฬิ. อเถโก รตฺตจนฺทนรุกฺโข คงฺคาย อุปริตีเร ชาโต คงฺโคทเกน โธตมูโล ปติตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ปาสาเณสุ สํภชฺชมาโน วิปฺปกิริ. ตโต เอกา ฆฏปฺปมาณา ฆฏิกา ปาสาเณหิ ฆํสิยมานา อุทกอูมีหิ โปถิยมานา มฏฺฐา หุตฺวา อนุปุพฺเพน วุยฺหมานา เสวาลปริโยนทฺธา อาคนฺตฺวา ตสฺส ชาเล ลคฺคิ. เสฏฺฐิ ‘‘กิเมต’’นฺติ วตฺวา ‘‘รุกฺขฆฏิกา’’ติ สุตฺวา ตํ อาหราเปตฺวา ‘‘กึ นาเมต’’นฺติ อุปธารณตฺถํ วาสิกณฺเณน ตจฺฉาเปสิ. ตาวเทว อลตฺตกวณฺณํ รตฺตจนฺทนํ ปญฺญายิ. เสฏฺฐิ ปน เนว สมฺมาทิฏฺฐิ น มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มชฺฌตฺตธาตุโก. โส จินฺเตสิ – ‘‘มยฺหํ เคเห รตฺตจนฺทนํ พหุ, กึ นุ โข อิมินา กริสฺสามี’’ติ. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิมสฺมึ โลเก ‘มยํ อรหนฺโต มยํ อรหนฺโต’ติ วตฺตาโร พหู, อหํ เอกํ อรหนฺตมฺปิ น ปสฺสามิ. เคเห ภมํ โยเชตฺวา ปตฺตํ ลิขาเปตฺวา สิกฺกาย ฐเปตฺวา เวฬุปรมฺปราย สฏฺฐิหตฺถมตฺเต อากาเส โอลมฺพาเปตฺวา ‘สเจ อรหา อตฺถิ, อิมํ อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหาตู’ติ วกฺขามิ. โย ตํ คเหสฺสติ, ตํ สปุตฺตทาโร สรณํ คมิสฺสามี’’ติ. โส จินฺติตนิยาเมเนว ปตฺตํ ลิขาเปตฺวา เวฬุปรมฺปราย อุสฺสาเปตฺวา ‘‘โย อิมสฺมึ โลเก อรหา, โส อากาเสนาคนฺตฺวา อิมํ ปตฺตํ คณฺหาตู’’ติ อาห.

Vào một thời, vị trưởng giả ở thành Rājagaha, sau khi cho giăng một cái rào lưới để tránh nguy hiểm và để giữ lại các đồ trang sức v.v... có thể bị rơi rớt do sơ ý, đã vui chơi tắm mát dưới sông Gaṅgā. Bấy giờ, có một cây chiên-đàn đỏ mọc ở thượng nguồn sông Gaṅgā, do bị nước sông xói mòn gốc nên đã ngã xuống, va đập vào các tảng đá đây đó rồi vỡ ra từng mảnh. Từ đó, một khúc gỗ có kích thước bằng cái ghè, do bị các tảng đá cọ xát, bị sóng nước vỗ đập nên trở nên nhẵn bóng, rồi trôi xuôi dòng, bị rêu phủ kín, đã đến và mắc vào lưới của vị ấy. Vị trưởng giả hỏi: ‘Cái gì vậy?’ và khi nghe nói: ‘Là một khúc gỗ,’ ông cho người mang nó đến và để xem xét ‘Đây là gỗ gì?’ ông đã cho dùng rìu đẽo một góc. Ngay lập tức, gỗ chiên-đàn đỏ có màu như thuốc nhuộm đỏ đã hiện ra. Vị trưởng giả này không có chánh kiến cũng không có tà kiến, là người có tâm trung lập. Vị ấy suy nghĩ: ‘Trong nhà ta có nhiều gỗ chiên-đàn đỏ, ta sẽ làm gì với khúc gỗ này đây?’ Rồi ông nảy ra ý nghĩ này: ‘Ở đời này, có nhiều người nói rằng: ‘Chúng tôi là A-la-hán, chúng tôi là A-la-hán,’ nhưng ta chưa từng thấy một vị A-la-hán nào. Ta sẽ cho người tiện một cái bát, đặt nó vào một cái đãy, rồi dùng một dãy tre nối lại treo lên không trung ở độ cao khoảng sáu mươi cubit và sẽ nói rằng: ‘Nếu có vị A-la-hán, hãy đến đây bằng đường không và nhận lấy cái bát này.’ Vị nào nhận được nó, ta cùng với vợ con sẽ quy y vị ấy.’ Vị ấy đã làm đúng như đã suy nghĩ, cho tiện cái bát, dùng một dãy tre dựng lên và nói rằng: ‘Vị nào là A-la-hán trong thế gian này, hãy đến đây bằng đường không và nhận lấy cái bát này.’

ฉ [Pg.131] สตฺถาโร ‘‘อมฺหากํ เอส อนุจฺฉวิโก, อมฺหากเมว นํ เทหี’’ติ วทึสุ. โส ‘‘อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหถา’’ติ อาห. อถ ฉฏฺเฐ ทิวเส นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต อนฺเตวาสิเก เปเสสิ – ‘‘คจฺฉถ, เสฏฺฐึ เอวํ วเทถ – ‘อมฺหากํ อาจริยสฺเสว อนุจฺฉวิโกยํ, มา อปฺปมตฺตกสฺส การณา อากาเสนาคมนํ กริ, เทหิ กิร เม ตํ ปตฺต’’’นฺติ. เต คนฺตฺวา เสฏฺฐึ ตถา วทึสุ. เสฏฺฐิ ‘‘อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหิตุํ สมตฺโถว คณฺหาตู’’ติ อาห. นาฏปุตฺโต สยํ คนฺตุกาโม อนฺเตวาสิกานํ สญฺญํ อทาสิ – ‘‘อหํ เอกํ หตฺถญฺจ ปาทญฺจ อุกฺขิปิตฺวา อุปฺปติตุกาโม วิย ภวิสฺสามิ, ตุมฺเห มํ, ‘อาจริย, กึ กโรถ, ทารุมยปตฺตสฺส การณา ปฏิจฺฉนฺนํ อรหตฺตคุณํ มหาชนสฺส มา ทสฺสยิตฺถา’ติ วตฺวา มํ หตฺเถสุ จ ปาเทสุ จ คเหตฺวา อากฑฺฒนฺตา ภูมิยํ ปาเตยฺยาถา’’ติ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา เสฏฺฐึ อาห, ‘‘มหาเสฏฺฐิ, มยฺหํ อยํ ปตฺโต อนุจฺฉวิโก, อญฺเญสํ นานุจฺฉวิโก, มา เต อปฺปมตฺตกสฺส การณา มม อากาเส อุปฺปตนํ รุจฺจิ, เทหิ เม ปตฺต’’นฺติ. ภนฺเต, อากาเส อุปฺปติตฺวาว คณฺหถาติ. ตโต นาฏปุตฺโต ‘‘เตน หิ อเปถ อเปถา’’ติ อนฺเตวาสิเก อปเนตฺวา ‘‘อากาเส อุปฺปติสฺสามี’’ติ เอกํ หตฺถญฺจ ปาทญฺจ อุกฺขิปิ. อถ นํ อนฺเตวาสิกา, ‘‘อาจริย, กึ นาเมตํ กโรถ, ฉวสฺส ลามกสฺส ทารุมยปตฺตสฺส การณา ปฏิจฺฉนฺนคุเณน มหาชนสฺส ทสฺสิเตน โก อตฺโถ’’ติ ตํ หตฺถปาเทสุ คเหตฺวา อากฑฺฒิตฺวา ภูมิยํ ปาเตสุํ. โส เสฏฺฐึ อาห – ‘‘อิเม, มหาเสฏฺฐิ, อุปฺปติตุํ น เทนฺติ, เทหิ เม ปตฺต’’นฺติ. อุปฺปติตฺวา คณฺหถ, ภนฺเตติ. เอวํ ติตฺถิยา ฉ ทิวสานิ วายมิตฺวาปิ ตํ ปตฺตํ น ลภึสุเยว.

Sáu vị đạo sư nói rằng: “Cái bát này xứng đáng với chúng tôi, hãy cho nó cho chính chúng tôi.” Vị trưởng giả ấy nói: “Xin hãy bay lên không trung mà lấy.” Bấy giờ, vào ngày thứ sáu, Nigaṇṭha Nāṭaputta (Ni-kiền-tử Nāṭaputta) sai các đệ tử đi: “Hãy đi, và nói với vị trưởng giả như vầy: ‘Cái bát này chỉ xứng đáng với thầy của chúng tôi, xin thầy đừng vì một vật nhỏ mọn mà bay lên không trung, xin hãy cho tôi cái bát ấy.’” Họ đi đến và nói với vị trưởng giả như vậy. Vị trưởng giả nói: “Chỉ ai có khả năng bay lên không trung mà lấy thì hãy lấy.” Nāṭaputta muốn tự mình đi, bèn ra hiệu cho các đệ tử: “Ta sẽ giơ một tay và một chân lên, làm như muốn bay lên. Các ngươi hãy nói với ta rằng: ‘Thưa thầy, thầy làm gì vậy? Xin đừng vì một cái bát gỗ mà phô bày quả vị A-la-hán đã được che giấu cho đại chúng thấy,’ rồi hãy nắm lấy tay chân ta, kéo ta xuống và vật ta xuống đất.” Vị ấy đi đến đó và nói với vị trưởng giả: “Thưa đại trưởng giả, cái bát này xứng đáng với tôi, không xứng đáng với những người khác. Xin ngài đừng vì một vật nhỏ mọn mà muốn tôi bay lên không trung, hãy cho tôi cái bát.” “Bạch ngài, xin ngài hãy bay lên không trung mà lấy.” Bấy giờ, Nāṭaputta nói: “Vậy thì, hãy tránh ra, hãy tránh ra,” rồi bảo các đệ tử tránh ra và giơ một tay và một chân lên, nói: “Ta sẽ bay lên không trung.” Bấy giờ, các đệ tử nắm lấy tay chân vị ấy, kéo xuống và vật xuống đất, nói rằng: “Thưa thầy, thầy làm gì vậy? Có ích gì khi phô bày cho đại chúng thấy những phẩm hạnh đã được che giấu chỉ vì một cái bát gỗ xấu xí, đáng khinh?” Vị ấy nói với vị trưởng giả: “Thưa đại trưởng giả, những người này không cho tôi bay lên, xin hãy cho tôi cái bát.” “Bạch ngài, xin hãy bay lên mà lấy.” Cứ như thế, các ngoại đạo đã cố gắng trong sáu ngày mà vẫn không lấy được cái bát ấy.

สตฺตเม ทิวเส อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส จ อายสฺมโต ปิณฺโฑลภารทฺวาชสฺส จ ‘‘ราชคเห ปิณฺฑาย จริสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา เอกสฺมึ ปิฏฺฐิปาสาเณ ฐตฺวา จีวรํ ปารุปนกาเล ธุตฺตกา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อมฺโภ ปุพฺเพ ฉ สตฺถาโร โลเก ‘มยํ อรหนฺตมฺหา’ติ วิจรึสุ., ราชคหเสฏฺฐิโน ปน อชฺช สตฺตโม ทิวโส ปตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา ‘สเจ อรหา อตฺถิ, อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหาตู’ติ วทนฺตสฺส, เอโกปิ ‘อหํ อรหา’ติ อากาเส อุปฺปตนฺโต นตฺถิ. อชฺช โน โลเก อรหนฺตานํ นตฺถิภาโว ญาโต’’ติ. ตํ กถํ สุตฺวา อายสฺมา [Pg.132] มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ อาห – ‘‘สุตํ เต, อาวุโส ภารทฺวาช, อิเมสํ วจนํ, อิเม พุทฺธสฺส สาสนํ ปริคฺคณฺหนฺตา วิย วทนฺติ. ตฺวญฺจ มหิทฺธิโก มหานุภาโว, คจฺฉ ตํ ปตฺตํ อากาเสน คนฺตฺวา คณฺหาหี’’ติ. อาวุโส มหาโมคฺคลฺลาน, ตฺวํ อิทฺธิมนฺตานํ อคฺโค, ตฺวํ เอตํ คณฺหาหิ, ตยิ ปน อคฺคณฺหนฺเต อหํ คณฺหิสฺสามีติ. ‘‘คณฺหาวุโส’’ติ วุตฺเต อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช อภิญฺญาปาทกํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา อุฏฺฐาย ติคาวุตํ ปิฏฺฐิปาสาณํ ปาทนฺเตน ปฏิจฺฉาเทนฺโต ตุลปิจุ วิย อากาเส อุฏฺฐาเปตฺวา ราชคหนครสฺส อุปริ สตฺตกฺขตฺตุํ อนุปริยายิ. โส ติคาวุตปมาณสฺส นครสฺส ปิธานํ วิย ปญฺญายิ. นครวาสิโน ‘‘ปาสาโณ โน อวตฺถริตฺวา คณฺหาตี’’ติ ภีตา สุปฺปาทีนิ มตฺถเก กตฺวา ตตฺถ ตตฺถ นิลียึสุ. สตฺตเม วาเร เถโร ปิฏฺฐิปาสาณํ ภินฺทิตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสสิ. มหาชโน เถรํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต ปิณฺโฑลภารทฺวาช, ตว ปาสาณํ ทฬฺหํ กตฺวา คณฺห, มา โน สพฺเพ นาสยี’’ติ. เถโร ปาสาณํ ปาทนฺเตน ขิปิตฺวา วิสฺสชฺเชสิ. โส คนฺตฺวา ยถาฐาเนเยว ปติฏฺฐาสิ. เถโร เสฏฺฐิสฺส เคหมตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา เสฏฺฐิ อุเรน นิปชฺชิตฺวา ‘‘โอตรถ สามี’’ติ วตฺวา อากาสโต โอติณฺณํ เถรํ นิสีทาเปตฺวา ปตฺตํ โอตาราเปตฺวา จตุมธุรปุณฺณํ กตฺวา เถรสฺส อทาสิ. เถโร ปตฺตํ คเหตฺวา วิหาราภิมุโข ปายาสิ. อถสฺส เย อรญฺญคตา วา สุญฺญาคารคตา วา ตํ ปาฏิหาริยํ นาทฺทสํสุ. เต สนฺนิปติตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อมฺหากมฺปิ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสหี’’ติ เถรํ อนุพนฺธึสุ. โส เตสํ เตสํ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา วิหารํ อคมาสิ.

Vào ngày thứ bảy, Tôn giả Mahā Moggallāna và Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja, sau khi đi đến thành Rājagaha với ý định “chúng ta sẽ đi khất thực”, trong lúc đang đứng trên một tảng đá phẳng để đắp y, những kẻ say rượu đã khơi lên câu chuyện: “Này các bạn, trước đây sáu vị đạo sư đã đi khắp thế gian tự xưng ‘chúng tôi là A-la-hán’. Hôm nay đã là ngày thứ bảy kể từ khi trưởng giả thành Rājagaha treo cái bát lên và nói ‘nếu có vị A-la-hán, hãy bay lên không trung mà lấy’, thế mà không có một ai bay lên không trung tự xưng ‘tôi là A-la-hán’. Hôm nay, chúng ta đã biết rõ rằng trên đời không có A-la-hán.” Nghe câu chuyện đó, Tôn giả Mahā Moggallāna nói với Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja: “Thưa hiền giả Bhāradvāja, hiền giả có nghe lời của những người này không? Họ nói như thể đang thẩm tra giáo pháp của Đức Phật. Hiền giả lại có đại thần lực, đại oai đức, hãy đi đến đó, bay lên không trung và lấy cái bát ấy đi.” “Thưa hiền giả Mahā Moggallāna, hiền giả là bậc tối thắng trong số những người có thần thông, hiền giả hãy lấy nó đi. Nếu hiền giả không lấy thì tôi sẽ lấy.” Khi được nói: “Hiền giả hãy lấy đi,” Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của các thắng trí, rồi xuất thiền, dùng đầu ngón chân che phủ tảng đá phẳng rộng ba do tuần, nâng nó lên không trung như một cụm bông gòn, rồi bay vòng quanh thành Rājagaha bảy lần. Tảng đá ấy trông như một cái nắp đậy cho thành phố rộng ba do tuần. Dân trong thành sợ hãi, nghĩ rằng: “Tảng đá sẽ đè lên chúng ta và lấy mạng chúng ta,” họ lấy nia và các vật tương tự đội lên đầu rồi trốn ở khắp nơi. Đến vòng thứ bảy, vị Trưởng lão làm vỡ tảng đá và hiện thân ra. Đại chúng thấy vị Trưởng lão liền nói: “Bạch ngài Piṇḍola Bhāradvāja, xin ngài hãy giữ chặt tảng đá của ngài, xin đừng hủy diệt tất cả chúng con.” Vị Trưởng lão dùng đầu ngón chân ném tảng đá đi và thả nó ra. Tảng đá bay đi và đậu lại đúng ngay chỗ cũ. Vị Trưởng lão đứng trên nóc nhà của vị trưởng giả. Thấy ngài, vị trưởng giả phủ phục sát đất, nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy xuống,” rồi mời vị Trưởng lão đã từ không trung xuống ngồi, cho người lấy cái bát xuống, đổ đầy bốn thứ ngọt (catumadhura) và dâng lên cho vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão nhận bát rồi đi về hướng tu viện. Bấy giờ, những người đã đi vào rừng hay vào nơi vắng vẻ mà không thấy được thần thông ấy, họ tụ tập lại và đi theo sau vị Trưởng lão, nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy thị hiện thần thông cho chúng con xem nữa.” Ngài đã thị hiện thần thông cho từng người trong số họ rồi đi về tu viện.

สตฺถา ตํ อนุพนฺธิตฺวา อุนฺนาเทนฺตสฺส มหาชนสฺส สทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, กสฺเสโส สทฺโท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปิณฺโฑลภารทฺวาเชน อากาเส อุปฺปติตฺวา จนฺทนปตฺโต คหิโต, ตสฺส สนฺติเก เอโส สทฺโท’’ติ สุตฺวา ภารทฺวาชํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา เอวํ กต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต, ‘‘กสฺมา เต, ภารทฺวาช, เอวํ กต’’นฺติ เถรํ ครหิตฺวา ตํ ปตฺตํ ขณฺฑาขณฺฑํ เภทาเปตฺวา ภิกฺขูนํ อญฺชนปิสนตฺถาย ทาเปตฺวา ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ (จูฬว. ๒๕๒) ปญฺญาเปสิ.

Bậc Đạo Sư nghe tiếng ồn ào của đám đông đang đi theo và tung hô vị ấy, bèn hỏi: “Này Ānanda, đó là tiếng gì vậy?” Sau khi nghe rằng: “Bạch Thế Tôn, Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja đã bay lên không trung và lấy được cái bát bằng gỗ chiên-đàn, tiếng ồn đó là ở gần ngài,” Thế Tôn cho gọi Tôn giả Bhāradvāja đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, là thật,” ngài quở trách vị Trưởng lão: “Này Bhāradvāja, tại sao con lại làm như vậy?” rồi cho đập vỡ cái bát ấy ra thành từng mảnh, đem cho các Tỳ-kheo để nghiền làm thuốc nhỏ mắt, và chế định học giới cho các vị đệ tử về việc không được thực hành thần thông.

ติตฺถิยา [Pg.133] ‘‘สมโณ กิร โคตโม ตํ ปตฺตํ เภทาเปตฺวา ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสี’’ติ สุตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมนฺติ, สมโณปิ โคตโม ตํ รกฺขิสฺสเตว. อิทานิ อมฺเหหิ โอกาโส ลทฺโธ’’ติ นครวีถีสุ อาโรเจนฺตา วิจรึสุ ‘‘มยํ อตฺตโน คุณํ รกฺขนฺตา ปุพฺเพ ทารุมยปตฺตสฺส การณา อตฺตโน คุณํ มหาชนสฺส น ทสฺสยิมฺหา, สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ปตฺตกมตฺตสฺส การณา อตฺตโน คุณํ มหาชนสฺส ทสฺเสสุํ. สมโณ โคตโม อตฺตโน ปณฺฑิตตาย ปตฺตํ เภทาเปตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสิ, อิทานิ มยํ เตเนว สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ.

Các ngoại đạo nghe rằng: ‘Nghe nói Sa-môn Gotama đã cho đập vỡ cái bát ấy rồi chế định học giới cho các đệ tử để họ không thể hiện thần thông,’ bèn nghĩ: ‘Các đệ tử của Sa-môn Gotama không vi phạm học giới đã được chế định dù là vì mạng sống, và chính Sa-môn Gotama cũng sẽ giữ gìn điều đó. Bây giờ chúng ta đã có cơ hội.’ Rồi họ đi rêu rao khắp các đường phố trong thành rằng: ‘Trước đây, vì giữ gìn đức hạnh của mình, chúng ta đã không thể hiện đức hạnh cho đại chúng thấy chỉ vì cái bát gỗ. Còn các đệ tử của Sa-môn Gotama lại thể hiện đức hạnh của mình cho đại chúng thấy chỉ vì cái bát. Sa-môn Gotama, do sự khôn ngoan của mình, đã cho đập vỡ cái bát rồi chế định học giới. Bây giờ, chúng ta sẽ thi thố thần thông với chính ngài ấy.’”

ราชา พิมฺพิสาโร ตํ กถํ สุตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ กิร, ภนฺเต, ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺต’’นฺติ? ‘‘อาม, มหาราชา’’ติ. อิทานิ ติตฺถิยา ‘‘ตุมฺเหหิ สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ วทนฺติ, กึ อิทานิ กริสฺสถาติ? ‘‘เตสุ กโรนฺเตสุ กริสฺสามิ, มหาราชา’’ติ. นนุ ตุมฺเหหิ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตนฺติ. นาหํ, มหาราช, อตฺตโน สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสึ, ตํ มเมว สาวกานํ ปญฺญตฺตนฺติ. ตุมฺเห ฐเปตฺวา อญฺญตฺถ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ นาม โหติ, ภนฺเตติ. เตน หิ, มหาราช, ตเมเวตฺถ ปฏิปุจฺฉามิ, ‘‘อตฺถิ ปน เต, มหาราช, วิชิเต อุยฺยาน’’นฺติ. ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สเจ เต, มหาราช, อุยฺยาเน มหาชโน อมฺพาทีนิ ขาเทยฺย, กิมสฺส กตฺตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ทณฺโฑ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตฺวํ ปน ขาทิตุํ ลภสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, มยฺหํ ทณฺโฑ นตฺถิ, อหํ อตฺตโน สนฺตกํ ขาทิตุํ ลภามี’’ติ. ‘‘มหาราช, ยถา ตว ติโยชนสติเก รชฺเช อาณา ปวตฺตติ, อตฺตโน อุยฺยาเน อมฺพาทีนิ ขาทนฺตสฺส ทณฺโฑ นตฺถิ, อญฺเญสํ อตฺถิ, เอวํ มมปิ จกฺกวาฬโกฏิสตสหสฺเส อาณา ปวตฺตติ, อตฺตโน สิกฺขาปทปญฺญตฺติยา อติกฺกโม นาม นตฺถิ, อญฺเญสํ ปน อตฺถิ, กริสฺสามหํ ปาฏิหาริย’’นฺติ. ติตฺถิยา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิทานมฺหา นฏฺฐา, สมเณน กิร โคตเมน สาวกานํเยว สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, น อตฺตโน. สยเมว กิร ปาฏิหาริยํ กตฺตุกาโม, กึ นุ โข กโรมา’’ติ มนฺตยึสุ.

Vua Bimbisāra nghe chuyện ấy, liền đến yết kiến Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, có thật là Ngài đã chế định học giới cho các đệ tử để họ không thể hiện thần thông không ạ?’ – ‘Đúng vậy, tâu Đại vương.’ – ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ các ngoại đạo nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ thi thố thần thông với ngài.’ Vậy bây giờ Ngài sẽ làm gì ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, nếu họ thực hiện thì Ta cũng sẽ thực hiện.’ – ‘Nhưng chẳng phải Ngài đã chế định học giới rồi sao ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, Ta không chế định học giới cho chính Ta, học giới ấy chỉ được chế định cho các đệ tử của Ta mà thôi.’ – ‘Bạch Thế Tôn, ngoài Ngài ra, có trường hợp nào mà học giới được chế định lại không áp dụng sao ạ?’ – ‘Vậy thì, tâu Đại vương, Như Lai sẽ hỏi lại đại vương về việc này. Tâu Đại vương, trong vương quốc của đại vương có ngự uyển không?’ – ‘Thưa có, bạch Thế Tôn.’ – ‘Tâu Đại vương, nếu trong ngự uyển của đại vương, dân chúng ăn xoài và các thứ trái cây khác thì phải xử lý thế nào?’ – ‘Phải bị phạt, bạch Thế Tôn.’ – ‘Vậy còn chính đại vương có được phép ăn không?’ – ‘Thưa được, bạch Thế Tôn. Con không bị phạt, con được phép ăn của cải thuộc sở hữu của mình.’ – ‘Tâu Đại vương, cũng như quyền lực của đại vương có hiệu lực trong vương quốc rộng ba trăm do-tuần, khi đại vương ăn xoài và các thứ trái cây khác trong ngự uyển của mình thì không bị phạt, nhưng người khác thì bị phạt; cũng vậy, quyền lực của Như Lai có hiệu lực trong trăm ngàn triệu thế giới. Đối với việc chế định học giới của chính mình, không có cái gọi là vi phạm; nhưng đối với những người khác thì có. Như Lai sẽ thể hiện thần thông.’ Các ngoại đạo nghe chuyện ấy, bèn bàn với nhau: ‘Bây giờ chúng ta tiêu rồi! Nghe nói Sa-môn Gotama chỉ chế định học giới cho các đệ tử, chứ không phải cho chính mình. Chính ngài ấy lại muốn tự mình thể hiện thần thông. Chúng ta phải làm gì bây giờ?’”

ราชา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กทา ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ. ‘‘อิโต จตุมาสจฺจเยน อาสาฬฺหิปุณฺณมายํ, มหาราชา’’ติ. ‘‘กตฺถ กริสฺสถ, ภนฺเต’’ติ[Pg.134]? ‘‘สาวตฺถึ นิสฺสาย, มหาราชา’’ติ. ‘‘กสฺมา ปน สตฺถา เอวํ ทูรฏฺฐานํ อปทิสี’’ติ? ‘‘ยสฺมา ตํ สพฺพพุทฺธานํ มหาปาฏิหาริยกรณฏฺฐานํ, อปิจ มหาชนสฺส สนฺนิปาตนตฺถายปิ ทูรฏฺฐานเมว อปทิสี’’ติ. ติตฺถิยา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิโต กิร จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สมโณ โคตโม สาวตฺถิยํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, อิทานิ ตํ อมุญฺจิตฺวาว อนุพนฺธิสฺสาม, มหาชโน อมฺเห ทิสฺวา ‘กึ อิท’นฺติ ปุจฺฉิสฺสติ. อถสฺส วกฺขาม ‘มยํ สมเณน โคตเมน สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’ติ วทิมฺหา. โส ปลายติ, มยมสฺส ปลายิตุํ อทตฺวา อนุพนฺธามา’’ติ. สตฺถา ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา นิกฺขมิ. ติตฺถิยาปิสฺส ปจฺฉโตว นิกฺขมิตฺวา ภตฺตกิจฺจฏฺฐาเน วสนฺติ. วสิตฏฺฐาเน ปุนทิวเส ปาตราสํ กโรนฺติ. เต มนุสฺเสหิ ‘‘กิมิท’’นฺติ ปุจฺฉิตา เหฏฺฐา จินฺติตนิยาเมเนว อาโรเจสุํ. มหาชโนปิ ‘‘ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามา’’ติ อนุพนฺธิ.

Nhà vua bạch hỏi Đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, khi nào Ngài sẽ thể hiện thần thông ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, sau bốn tháng nữa kể từ hôm nay, vào ngày rằm tháng Āsāḷha.’ – ‘Bạch Thế Tôn, Ngài sẽ thể hiện ở đâu ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, gần thành Sāvatthī.’ Tại sao Đức Thế Tôn lại chỉ một nơi xa như vậy? Bởi vì đó là nơi thể hiện đại thần thông của tất cả các vị Phật, và cũng là để cho đại chúng có thể tụ hội, nên Ngài đã chỉ một nơi ở xa. Các ngoại đạo nghe chuyện ấy, bèn bàn với nhau: ‘Nghe nói sau bốn tháng nữa, Sa-môn Gotama sẽ thể hiện thần thông ở Sāvatthī. Bây giờ, chúng ta sẽ theo sát ngài ấy không rời. Đại chúng thấy chúng ta sẽ hỏi: ‘Chuyện này là sao?’ Khi ấy, chúng ta sẽ trả lời họ rằng: ‘Chúng tôi đã nói: ‘Chúng tôi sẽ thi thố thần thông với Sa-môn Gotama.’ Ngài ấy đang bỏ trốn, còn chúng tôi theo sát không cho ngài ấy trốn thoát.’’ Đức Thế Tôn đi khất thực ở Rājagaha rồi rời đi. Các ngoại đạo cũng rời đi ngay sau lưng Ngài và nghỉ lại ở nơi Ngài dùng bữa. Ngày hôm sau, họ dùng bữa sáng tại nơi đã nghỉ. Khi được dân chúng hỏi: ‘Chuyện này là sao?’, họ đều trả lời theo cách đã bàn tính trước. Đại chúng cũng đi theo với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ được xem thần thông.’

สตฺถา อนุปุพฺเพน สาวตฺถึ ปาปุณิ. ติตฺถิยาปิ เตน สทฺธึเยว คนฺตฺวา อุปฏฺฐาเก สมาทเปตฺวา สตสหสฺสํ ลภิตฺวา ขทิรถมฺเภหิ มณฺฑปํ กาเรตฺวา นีลุปฺปเลหิ ฉาทาเปตฺวา ‘‘อิธ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ นิสีทึสุ. ราชา ปเสนทิ โกสโล สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ติตฺถิเยหิ มณฺฑโป การิโต, อหมฺปิ ตุมฺหากํ มณฺฑปํ กริสฺสามี’’ติ. ‘‘อลํ, มหาราช, อตฺถิ มยฺหํ มณฺฑปการโก’’ติ. ‘‘ภนฺเต, มํ ฐเปตฺวา โก อญฺโญ กาตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ? ‘‘สกฺโก, เทวราชา’’ติ. ‘‘กหํ ปน, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ? ‘‘กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล, มหาราชา’’ติ. ติตฺถิยา ‘‘อมฺพรุกฺขมูเล กิร ปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’’ติ สุตฺวา อตฺตโน อุปฏฺฐากานํ อาโรเจตฺวา โยชนพฺภนฺตเร ฐาเน อนฺตมโส ตทหุชาตมฺปิ อมฺพโปตกํ อุปฺปาเฏตฺวา อรญฺเญ ขิปาเปสุํ.

Đức Thế Tôn tuần tự đến thành Sāvatthī. Các ngoại đạo cũng đi cùng với Ngài, rồi thuyết phục các thí chủ của mình, nhận được một trăm ngàn, cho dựng một cái rạp với các cột bằng gỗ khadira, cho lợp bằng hoa súng xanh, rồi ngồi xuống với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ thể hiện thần thông ở đây.’ Vua Pasenadi xứ Kosala đến yết kiến Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, các ngoại đạo đã cho dựng rạp rồi. Con cũng sẽ dựng một cái rạp cho Ngài.’ – ‘Thôi đủ rồi, tâu Đại vương. Như Lai đã có người dựng rạp.’ – ‘Bạch Thế Tôn, ngoài con ra, còn ai khác có thể dựng được ạ?’ – ‘Sakko, vua của chư thiên.’ – ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài sẽ thể hiện thần thông ở đâu ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, dưới gốc cây xoài Gaṇḍamba.’ Các ngoại đạo nghe rằng: ‘Nghe nói ngài ấy sẽ thể hiện thần thông dưới gốc cây xoài,’ bèn báo cho các thí chủ của mình, rồi cho nhổ tất cả các cây xoài con trong phạm vi một do-tuần, ngay cả những cây mới mọc trong ngày, và vứt vào rừng.

สตฺถา อาสาฬฺหิปุณฺณมทิวเส อนฺโตนครํ ปาวิสิ. รญฺโญปิ อุยฺยานปาโล กณฺโฑ นาม เอกํ ปิงฺคลกิปิลฺลิเกหิ กตปตฺตปุฏสฺส อนฺตเร มหนฺตํ อมฺพปกฺกํ ทิสฺวา ตสฺส คนฺธรสโลเภน สมฺปตนฺเต วายเส ปลาเปตฺวา รญฺโญ ขาทนตฺถาย อาทาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ราชา อิมํ อมฺพํ ขาทิตฺวา มยฺหํ อฏฺฐ วา โสฬส วา กหาปเณ ทเทยฺย, ตํ เม เอกตฺตภาเวปิ ชีวิตวุตฺติยา นาลํ. สเจ ปนาหํ สตฺถุ อิมํ ทสฺสามิ, อวสฺสํ ตํ เม ทีฆกาลํ หิตาวหํ ภวิสฺสตี’’ติ. โส ตํ อมฺพปกฺกํ สตฺถุ อุปนาเมสิ. สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกสิ[Pg.135]. อถสฺส เถโร จตุมหาราชทตฺติยํ ปตฺตํ นีหริตฺวา หตฺเถ ฐเปสิ. สตฺถา ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา อมฺพปกฺกํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺเถว นิสีทนาการํ ทสฺเสสิ. เถโร จีวรํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. อถสฺส ตสฺมึ นิสินฺเน เถโร ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา อมฺพปกฺกํ มทฺทิตฺวา ปานกํ กตฺวา อทาสิ. สตฺถา อมฺพปานกํ ปิวิตฺวา กณฺฑํ อาห – ‘‘อิมํ อมฺพฏฺฐึ อิเธว ปํสุํ วิยูหิตฺวา โรเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. สตฺถา ตสฺส อุปริ หตฺถํ โธวิ. หตฺเถ โธวิตมตฺเตเยว นงฺคลสีสมตฺตกฺขนฺโธ หุตฺวา อุพฺเพเธน ปณฺณาสหตฺโถ อมฺพรุกฺโข อุฏฺฐหิ. จตูสุ ทิสาสุ เอเกกา, อุทฺธํ เอกาติ ปญฺจ มหาสาขา ปณฺณาสหตฺถา อเหสุํ. โส ตาวเทว ปุปฺผผลสญฺฉนฺโน หุตฺวา เอเกกสฺมึ ฐาเน ปริปกฺกอมฺพปิณฺฑิธโร อโหสิ. ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตา ภิกฺขู อมฺพปกฺกานิ ขาทนฺตา เอว อาคมึสุ. ราชา ‘‘เอวรูโป กิร อมฺพรุกฺโข อุฏฺฐิโต’’ติ สุตฺวา ‘‘มา นํ โกจิ ฉินฺที’’ติ อารกฺขํ ฐเปสิ. โส ปน กณฺเฑน โรปิตตฺตา กณฺฑมฺพรุกฺโขตฺเวว ปญฺญายิ. ธุตฺตกาปิ อมฺพปกฺกานิ ขาทิตฺวา ‘‘หเร ทุฏฺฐติตฺถิยา ‘สมโณ กิร โคตโม กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล ปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ ตุมฺเหหิ โยชนพฺภนฺตเร ตทหุชาตาปิ อมฺพโปตกา อุปฺปาฏาปิตา, กณฺฑมฺโพ นาม อย’’นฺติ วตฺวา เต อุจฺฉิฏฺฐอมฺพฏฺฐีหิ ปหรึสุ.

Bậc Đạo Sư vào thành trong ngày rằm tháng Āsāḷhi. Người giữ vườn của đức vua tên là Kaṇḍa, thấy một quả xoài chín to lớn bên trong một cái túi lá do kiến vàng làm, bèn xua đuổi những con quạ đang bay đến vì tham mùi thơm và vị ngon của quả xoài ấy, rồi lấy quả xoài để cho đức vua dùng. Đang đi, người ấy thấy Bậc Đạo Sư ở giữa đường, bèn suy nghĩ: “Đức vua sau khi ăn quả xoài này, có thể sẽ cho ta tám hoặc mười sáu đồng kahāpaṇa, số tiền ấy không đủ cho ta sinh sống dù chỉ trong một kiếp. Còn nếu ta dâng quả xoài này lên Bậc Đạo Sư, việc ấy chắc chắn sẽ mang lại lợi ích cho ta trong một thời gian dài.” Người ấy đã dâng quả xoài chín ấy lên Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư nhìn Trưởng lão Ānanda. Bấy giờ, Trưởng lão lấy bình bát do Tứ Đại Thiên Vương dâng ra và đặt vào tay Ngài. Bậc Đạo Sư đưa bình bát tới và nhận lấy quả xoài chín, rồi Ngài biểu lộ ý muốn ngồi xuống ngay tại chỗ ấy. Trưởng lão trải y ra và dâng lên. Bấy giờ, khi Ngài đã ngồi xuống chỗ ấy, Trưởng lão lọc nước, nghiền quả xoài chín, làm thành nước giải khát rồi dâng lên. Bậc Đạo Sư sau khi uống nước xoài, đã nói với Kaṇḍa: “Hãy vun đất và trồng hạt xoài này ngay tại đây.” Người ấy đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư rửa tay trên hạt xoài ấy. Ngay khi tay vừa được rửa xong, một cây xoài có thân to bằng đầu lưỡi cày, cao năm mươi hắc tay đã mọc lên. Năm cành lớn, mỗi cành dài năm mươi hắc tay, đã xuất hiện: mỗi cành ở bốn hướng và một cành ở phía trên. Cây ấy ngay lập tức được bao phủ bởi hoa và quả, và ở mỗi chỗ đều có một chùm xoài chín. Các vị tỳ-khưu đi theo sau đã vừa ăn xoài chín vừa đi đến. Đức vua nghe rằng: “Một cây xoài như vậy đã mọc lên,” đã cho người canh gác và ra lệnh: “Không ai được chặt nó.” Nhưng vì cây ấy do Kaṇḍa trồng nên được biết đến với tên là cây xoài Kaṇḍa. Cả những kẻ say sưa cũng ăn xoài chín và nói rằng: “Này các ngoại đạo xấu xa! Vì nghe nói ‘Sa-môn Gotama sẽ thực hiện thần thông tại gốc cây xoài Kaṇḍa’, các người đã cho nhổ cả những cây xoài con mới mọc trong ngày trong vòng một do-tuần. Đây chính là cây xoài Kaṇḍa,” rồi họ đã ném những hạt xoài thừa vào các ngoại đạo.

สกฺโก วาตวลาหกํ เทวปุตฺตํ อาณาเปสิ ‘‘ติตฺถิยานํ มณฺฑปํ วาเตหิ อุปฺปาเฏตฺวา อุกฺการภูมิยํ ขิปาเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. สูริยมฺปิ เทวปุตฺตํ อาณาเปสิ ‘‘สูริยมณฺฑลํ นิกฑฺฒนฺโต ตาเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. ปุน วาตวลาหกํ อาณาเปสิ ‘‘วาตมณฺฑลํ อุฏฺฐาเปนฺโต ยาหี’’ติ. โส ตถา กโรนฺโต ติตฺถิยานํ ปคฺฆริตเสทสรีเร รโชวฏฺฏิยา โอกิริ. เต ตมฺพมตฺติกสทิสา อเหสุํ. วสฺสวลาหกมฺปิ อาณาเปสิ ‘‘มหนฺตานิ พินฺทูนิ ปาเตหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. อถ เนสํ กาโย กพรคาวิสทิโส อโหสิ. เต นิคณฺฐา ลชฺชมานา หุตฺวา สมฺมุขสมฺมุขฏฺฐาเนเนว ปลายึสุ. เอวํ ปลายนฺเตสุ ปุราณกสฺสปสฺส อุปฏฺฐาโก เอโก กสฺสโก ‘‘อิทานิ เม อยฺยานํ ปาฏิหาริยกรณเวลา, คนฺตฺวา ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ โคเณ วิสฺสชฺเชตฺวา ปาโตว อาภตํ ยาคุกุฏญฺเจว โยตฺตกญฺจ คเหตฺวา อาคจฺฉนฺโต ปุราณํ ตถา ปลายนฺตํ ทิสฺวา, ภนฺเต[Pg.136], อชฺช ‘อยฺยานํ ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามี’ติ อาคจฺฉามิ, ตุมฺเห กหํ คจฺฉถา’’ติ. กึ เต ปาฏิหาริเยน, อิมํ กุฏญฺจ โยตฺตญฺจ เทหีติ. โส เตน ทินฺนํ กุฏญฺจ โยตฺตญฺจ อาทาย นทีตีรํ คนฺตฺวา กุฏํ โยตฺเตน อตฺตโน คีวาย พนฺธิตฺวา ลชฺชนฺโต กิญฺจิ อกเถตฺวา รหเท ปติตฺวา อุทกปุพฺพุเฬ อุฏฺฐาเปนฺโต กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ.

Đế Thích đã ra lệnh cho thiên tử Vātavalāhaka: “Hãy dùng gió nhổ bật các lều của ngoại đạo và ném chúng vào bãi rác.” Vị ấy đã làm như vậy. Ngài cũng ra lệnh cho thiên tử Sūriya: “Hãy kéo mặt trời xuống thấp và thiêu đốt chúng.” Vị ấy đã làm như vậy. Ngài lại ra lệnh cho thiên tử Vātavalāhaka: “Hãy tạo ra một cơn lốc xoáy và đi đến đó.” Vị ấy làm như vậy, đã rắc bụi lên thân thể đẫm mồ hôi của các ngoại đạo. Họ trở nên giống như đất sét đỏ. Ngài cũng ra lệnh cho Vassavalāhaka: “Hãy làm cho những giọt mưa lớn rơi xuống.” Vị ấy đã làm như vậy. Bấy giờ, thân thể của họ trở nên giống như con bò lang. Các lõa thể ấy, cảm thấy xấu hổ, đã chạy trốn về bất cứ hướng nào họ đang đối mặt. Khi họ đang chạy trốn như vậy, một người nông dân, là thị giả của Purāṇa Kassapa, nghĩ rằng: “Bây giờ là lúc các bậc thầy của ta thực hiện thần thông, ta sẽ đi xem thần thông,” đã thả bò ra, lấy cái nồi cháo và sợi dây thừng đã mang theo từ sáng sớm, rồi đi đến. Thấy Purāṇa đang chạy trốn như vậy, người ấy hỏi: “Bạch ngài, hôm nay con đến để xem thần thông của các bậc thầy, các ngài đi đâu vậy?” (Purāṇa nói): “Ngươi cần gì đến thần thông? Hãy đưa cho ta cái nồi này và sợi dây thừng này.” Người ấy (Purāṇa) lấy cái nồi và sợi dây thừng do người kia đưa, đi đến bờ sông, dùng dây thừng buộc cái nồi vào cổ mình, vì xấu hổ, không nói một lời nào, đã nhảy xuống vực nước sâu, làm nổi lên những bọt nước, đã mệnh chung và tái sanh trong địa ngục Avīci.

สกฺโก อากาเส รตนจงฺกมํ มาเปสิ. ตสฺส เอกา โกฏิ ปาจีนจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ อโหสิ, เอกา ปจฺฉิมจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ. สตฺถา สนฺนิปติตาย ฉตฺตึสโยชนิกาย ปริสาย วฑฺฒมานกจฺฉายาย ‘‘อิทานิ ปาฏิหาริยกรณเวลา’’ติ คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ปมุเข อฏฺฐาสิ. อถ นํ ฆรณี นาม อิทฺธิมนฺตี เอกา อนาคามิอุปาสิกา อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มาทิสาย ธีตริ วิชฺชมานาย ตุมฺหากํ กิลมนกิจฺจํ นตฺถิ, อหํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กถํ ตฺวํ กริสฺสสิ, ฆรณี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, เอกสฺมึ จกฺกวาฬคพฺเภ มหาปถวึ อุทกํ กตฺวา อุทกสกุณิกา วิย นิมุชฺชิตฺวา ปาจีนจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ อตฺตานํ ทสฺเสสฺสามิ, ตถา ปจฺฉิมอุตฺตรทกฺขิณจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ, ตถา มชฺเฌ’’. มหาชโน มํ ทิสฺวา ‘‘กา เอสา’’ติ วุตฺเต วกฺขติ ‘‘ฆรณี นาเมสา, อยํ ตาว เอกิสฺสา อิตฺถิยา อานุภาโว, พุทฺธานุภาโว ปน กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ. เอวํ ติตฺถิยา ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานามิ เต ฆรณี เอวรูปํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺถภาวํ, น ปนายํ ตวตฺถาย พทฺโธ มาลาปุโฏ’’ติ วตฺวา ปฏิกฺขิปิ. สา ‘‘น เม สตฺถา อนุชานาติ, อทฺธา มยา อุตฺตริตรํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺโถ อญฺโญ อตฺถี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ ‘‘เอวเมว เตสํ คุโณ ปากโฏ ภวิสฺสตีติ เอวํ ฉตฺตึสโยชนิกาย ปริสาย มชฺเฌ สีหนาทํ นทิสฺสตี’’ติ มญฺญมาโน อปเรปิ ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเห กถํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ. เต ‘‘เอวญฺจ เอวญฺจ กริสฺสาม, ภนฺเต’’ติ สตฺถุ ปุรโต ฐิตาว สีหนาทํ นทึสุ. เตสุ กิร จูฬอนาถปิณฺฑิโก ‘‘มาทิเส อนาคามิอุปาสเก ปุตฺเต วิชฺชมาเน สตฺถุ กิลมนกิจฺจํ นตฺถี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ทฺวาทสโยชนิกํ พฺรหฺมตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา อิมิสฺสา ปริสาย มชฺเฌ มหาเมฆคชฺชิตสทิเสน สทฺเทน พฺรหฺมอปฺโผฏนํ นาม อปฺโผเฏสฺสามี’’ติ. มหาชโน ‘‘กึ นาเมโส สทฺโท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จูฬอนาถปิณฺฑิกสฺส กิร [Pg.137] พฺรหฺมอปฺโผฏนสทฺโท นามา’’ติ วกฺขติ. ติตฺถิยา ‘‘คหปติกสฺส กิร ตาว เอโส อานุภาโว, พุทฺธานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตีติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสปิ ตเถว วตฺวา ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ.

Đế Thích đã hóa hiện một con đường kinh hành bằng châu báu ở trên không. Một đầu của con đường ấy ở tại vành miệng núi Chuyển Luân phía đông, một đầu ở tại vành miệng núi Chuyển Luân phía tây. Khi bóng nắng đã ngả dài, giữa hội chúng dài ba mươi sáu do-tuần đã tụ hội, đức Thế Tôn nghĩ rằng: "Nay là lúc thực hiện song thông thần biến," rồi đi ra khỏi hương phòng và đứng ở phía trước. Bấy giờ, một nữ cư sĩ A-na-hàm tên là Gharaṇī, có thần thông, đã đi đến đảnh lễ Ngài và bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, khi có người con gái như con đây, các Ngài không nên có việc mệt nhọc. Con sẽ thực hiện thần thông." "Này Gharaṇī, con sẽ thực hiện như thế nào?" "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biến đại địa trong một thế giới thành nước, rồi lặn xuống như một con chim nước và hiện thân ở vành miệng núi Chuyển Luân phía đông, cũng như vậy ở vành miệng núi Chuyển Luân phía tây, phía bắc, phía nam, và cũng như vậy ở chính giữa. Đại chúng thấy con, khi được hỏi 'Kia là ai?', họ sẽ nói rằng: 'Đó là Gharaṇī.' 'Đây là oai lực của một người phụ nữ, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?' Như vậy, các kẻ ngoại đạo sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với bà: "Này Gharaṇī, Ta biết con có khả năng thực hiện thần thông như vậy, nhưng vòng hoa này không được kết lại vì con," rồi Ngài đã từ chối. Bà nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn không cho phép ta, chắc chắn có người khác có khả năng thực hiện thần thông cao siêu hơn ta," rồi đứng sang một bên. Đức Thế Tôn cũng nghĩ rằng: "Cứ như thế này, đức hạnh của họ sẽ được biểu lộ. Như vậy, giữa hội chúng dài ba mươi sáu do-tuần, họ sẽ cất lên tiếng rống sư tử," rồi Ngài cũng hỏi những người khác: "Các ngươi sẽ thực hiện thần thông như thế nào?" Họ đứng trước mặt đức Thế Tôn và cất lên tiếng rống sư tử rằng: "Bạch đức Thế Tôn, chúng con sẽ làm thế này, thế này." Trong số họ, nghe nói trưởng giả Cấp Cô Độc nhỏ nghĩ rằng: "Khi có những người con là cư sĩ A-na-hàm như ta, đức Thế Tôn không nên có việc mệt nhọc," rồi thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." Khi được hỏi: "Con sẽ thực hiện như thế nào?", ông thưa: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ hóa hiện thân Phạm thiên dài mười hai do-tuần, rồi ở giữa hội chúng này, con sẽ vỗ tay gọi là tiếng vỗ tay của Phạm thiên với âm thanh giống như tiếng sấm của đám mây lớn. Đại chúng hỏi: 'Tiếng gì đó?', họ sẽ nói rằng: 'Nghe nói đó là tiếng vỗ tay của Phạm thiên của trưởng giả Cấp Cô Độc nhỏ.' Các kẻ ngoại đạo sẽ nói: 'Oai lực của một gia chủ đã như thế, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?', rồi họ sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Đức Thế Tôn nói: "Ta biết oai lực của con," và cũng nói với ông như đã nói với bà Gharaṇī, rồi không cho phép thực hiện thần thông.

อเถกา ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา สตฺตวสฺสิกา จีรสามเณรี กิร นาม สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กถํ กริสฺสสิ จีเร’’ติ? ‘‘ภนฺเต, สิเนรุญฺจ จกฺกวาฬปพฺพตญฺจ หิมวนฺตญฺจ อาหริตฺวา อิมสฺมึ ฐาเน ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา อหํ หํสสกุณี วิย ตโต ตโต นิกฺขมิตฺวา อสชฺชมานา คมิสฺสามิ, มหาชโน มํ ทิสฺวา ‘กา เอสา’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘จีรสามเณรี’ติ วกฺขติ. ติตฺถิยา ‘สตฺตวสฺสิกาย ตาว สามเณริยา อยมานุภาโว, พุทฺธานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’ติ ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตี’’ติ. อิโต ปรํ เอวรูปานิ วจนานิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพานิ. ตสฺสาปิ ภควา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ วตฺวา ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ. อเถโก ปฏิสมฺภิทปฺปตฺโต ขีณาสโว จุนฺทสามเณโร นาม ชาติยา สตฺตวสฺสิโก สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ ภควา ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, ชมฺพุทีปสฺส ธชภูตํ มหาชมฺพุรุกฺขํ ขนฺเธ คเหตฺวา จาเลตฺวา มหาชมฺพุเปสิโย อาหริตฺวา อิมํ ปริสํ ขาทาเปสฺสามิ, ปาริจฺฉตฺตกกุสุมานิ จ อาหริตฺวา ตุมฺเห วนฺทิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺส ปาฏิหาริยกรณํ ปฏิกฺขิปิ.

Bấy giờ, nghe nói một sa-di-ni bảy tuổi tên là Cīrā, đã đắc Tứ Tuệ Phân Tích, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." "Này Cīrā, con sẽ thực hiện như thế nào?" "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ mang núi Sineru, núi Chuyển Luân, và núi Hy-mã-lạp đến, đặt chúng theo thứ tự tại nơi này, rồi con sẽ đi từ nơi này đến nơi kia không vướng mắc như một con thiên nga. Đại chúng thấy con, khi hỏi 'Kia là ai?', họ sẽ nói rằng: 'Đó là sa-di-ni Cīrā.' Các kẻ ngoại đạo sẽ nói: 'Oai lực của một sa-di-ni bảy tuổi đã như thế, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?', rồi họ sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Từ đây về sau, những lời nói tương tự nên được hiểu theo cách đã được nói. Đức Thế Tôn cũng nói với vị ấy: "Ta biết oai lực của con," rồi không cho phép thực hiện thần thông. Bấy giờ, một vị sa-di tên là Cunda, bảy tuổi, đã đắc Tứ Tuệ Phân Tích, đã đoạn tận các lậu hoặc, đảnh lễ đức Thế Tôn và thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." Khi được hỏi: "Con sẽ thực hiện như thế nào?", vị ấy bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ lấy cây diêm-phù-đề lớn, là ngọn cờ của cõi Diêm-phù-đề, đặt trên vai và rung lắc, rồi mang những trái diêm-phù-đề lớn đến và sẽ cho hội chúng này ăn. Con cũng sẽ mang những bông hoa san-thô đến và đảnh lễ Ngài." Đức Thế Tôn nói: "Ta biết oai lực của con," rồi từ chối việc thực hiện thần thông của vị ấy.

อถ อุปฺปลวณฺณา เถรี สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺฐา อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมนฺตา ทฺวาทสโยชนิกํ ปริสํ ทสฺเสตฺวา อาวฏฺฏโต ฉตฺตึสโยชนาย ปริสาย ปริวุโต จกฺกวตฺติราชา หุตฺวา อาคนฺตฺวา ตุมฺเห วนฺทิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสาปิ ปาฏิหาริยกรณํ ปฏิกฺขิปิ. อถ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สิเนรุปพฺพตราชานํ ทนฺตนฺตเร ฐเปตฺวา มาสสาสปพีชํ วิย ขาทิสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘อิมํ มหาปถวึ กฏสารกํ วิย สํเวลฺลิตฺวา องฺคุลนฺตเร นิกฺขิปิสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘มหาปถวึ กุลาลจกฺกํ วิย ปริวตฺเตตฺวา มหาชนํ ปถโวชํ [Pg.138] ขาทาเปสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘วามหตฺเถ ปถวึ กตฺวา อิเม สตฺเต ทกฺขิณหตฺเถน อญฺญสฺมึ ทีเป ฐเปสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘สิเนรุํ ฉตฺตทณฺฑํ วิย กตฺวา มหาปถวึ อุกฺขิปิตฺวา ตสฺสุปริ ฐเปตฺวา ฉตฺตหตฺโถ ภิกฺขุ วิย เอกหตฺเถนาทาย อากาเส จงฺกมิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสปิ ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ. โส ‘‘ชานาติ มญฺเญ สตฺถา มยา อุตฺตริตรํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺถ’’นฺติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

Bấy giờ, trưởng lão ni Uppalavaṇṇā đảnh lễ Bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biểu diễn thần thông.” Khi được hỏi: “Con sẽ làm thế nào?”, bà thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thị hiện hội chúng rộng mười hai do-tuần ở bốn phía, rồi hóa thân thành Chuyển Luân Thánh Vương được vây quanh bởi hội chúng rộng ba mươi sáu do-tuần, đến và đảnh lễ Ngài.” Bậc Đạo Sư nói: “Ta biết oai lực của con,” và cũng từ chối việc biểu diễn thần thông của bà. Bấy giờ, trưởng lão Mahāmoggallāna đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biểu diễn thần thông.” Khi được hỏi: “Con sẽ làm thế nào?”, ngài thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ đặt vua núi Sineru vào giữa kẽ răng và nhai nó như hạt đậu, hạt cải.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ cuộn đại địa này lại như một tấm chiếu và đặt nó vào giữa kẽ ngón tay.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ làm cho đại địa quay như bánh xe của người thợ gốm và khiến cho đại chúng ăn vị đất.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ đặt trái đất trên tay trái, dùng tay phải bắt lấy những chúng sanh này và đặt họ ở một hòn đảo khác.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ biến núi Sineru thành cán dù, nhấc đại địa lên và đặt nó lên trên, rồi như một vị tỳ-khưu cầm dù, con sẽ cầm nó bằng một tay và đi kinh hành trên không trung.” Bậc Đạo Sư nói: “Ta biết oai lực của con,” và cũng không cho phép ngài biểu diễn thần thông. Vị ấy nghĩ rằng: “Có lẽ Bậc Đạo Sư biết có người có khả năng thực hiện thần thông siêu việt hơn ta,” rồi đứng sang một bên.

อถ นํ สตฺถา ‘‘นายํ โมคฺคลฺลานํ ตวตฺถาย พทฺโธ พาลาปุโฏ. อหญฺหิ อสมธุโร, มม ธุรํ อญฺโญ วหิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ. อนจฺฉริยเมตํ, ยํ อิทานิ มม ธุรํ วหิตุํ สมตฺโถ นาม ภเวยฺย. อเหตุกติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตกาเลปิ มม ธุรํ อญฺโญ วหิตุํ สมตฺโถ นาม นาโหสิเยวา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา ปน, ภนฺเต’’ติ เถเรน ปุฏฺโฐ อตีตํ อาหริตฺวา –

Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ngài: “Này Moggallāna, bó hoa này không phải được kết lại vì lợi ích của con. Ta quả thật là người mang gánh nặng không ai sánh bằng, không có ai khác có khả năng mang gánh nặng của Ta. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, nếu bây giờ có người có khả năng mang gánh nặng của Ta. Ngay cả khi sanh vào loài bàng sanh vô nhân, cũng chưa từng có ai khác có khả năng mang gánh nặng của Ta.” Khi được vị trưởng lão hỏi: “Bạch đức Thế Tôn, việc đó xảy ra khi nào?”, Bậc Đạo Sư đã kể lại chuyện quá khứ:

‘‘ยโต ยโต ครุ ธุรํ, ยโต คมฺภีรวตฺตนี;

ตทาสฺสุ กณฺหํ ยุญฺชนฺติ, สฺวาสฺสุ ตํ วหเต ธุร’’นฺติ. –

“Bất cứ nơi nào gánh nặng, bất cứ nơi nào đường lầy lội sâu; khi ấy, họ thắng con Kaṇha vào ách, và nó đã kéo gánh nặng ấy.”

อิทํ กณฺหอุสภชาตกํ (ชา. ๑.๑.๒๙) วิตฺถาเรตฺวา ปุน ตเมว วตฺถุํ วิเสเสตฺวา ทสฺเสนฺโต –

Sau khi kể chi tiết Bổn sanh Kaṇhausabha này, và một lần nữa, để làm nổi bật chính câu chuyện ấy, Ngài đã dạy:

‘‘มนุญฺญเมว ภาเสยฺย, นามนุญฺญํ กุทาจนํ;

มนุญฺญํ ภาสมานสฺส, ครุํ ภารํ อุททฺธริ;

ธนญฺจ นํ อลาเภสิ, เตน จตฺตมโน อหู’’ติ. –

“Chỉ nên nói lời khả ái, không bao giờ nói lời không khả ái. Vì người chủ nói lời khả ái, nó đã kéo gánh nặng. Nó cũng đã mang lại tài sản cho người ấy, và do đó người ấy được hoan hỷ.”

อิทํ นนฺทิวิสาลชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. กเถตฺวา จ ปน สตฺถา รตนจงฺกมํ อภิรุหิ, ปุรโต ทฺวาทสโยชนิกา ปริสา อโหสิ ตถา ปจฺฉโต จ อุตฺตรโต จ ทกฺขิณโต จ. อุชุกํ ปน จตุวีสติโยชนิกาย ปริสาย มชฺเฌ ภควา ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ.

Ngài đã kể chi tiết Bổn sanh Nandivisāla này. Và sau khi kể xong, Bậc Đạo Sư bước lên kinh hành đường bằng báu vật. Phía trước có hội chúng rộng mười hai do-tuần, cũng vậy ở phía sau, phía bắc và phía nam. Giữa hội chúng rộng hai mươi bốn do-tuần theo đường thẳng, đức Thế Tôn đã thực hiện Song Thông Thần Biến.

ตํ ปาฬิโต ตาว เอวํ เวทิตพฺพํ (ปฏิ. ม. ๑.๑๑๖) – กตมํ ตถาคตสฺส ยมกปาฏิหาริเย ญาณํ? อิธํ ตถาคโต ยมกปาฏิหาริยํ กโรติ อสาธารณํ สาวเกหิ, อุปริมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เหฏฺฐิมกายโต [Pg.139] อุทกธารา ปวตฺตติ. เหฏฺฐิมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อุปริมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ. ปุรตฺถิมกายโต, ปจฺฉิมกายโต; ปจฺฉิมกายโต, ปุรตฺถิมกายโต; ทกฺขิณอกฺขิโต, วามอกฺขิโต; วามอกฺขิโต, ทกฺขิณอกฺขิโต; ทกฺขิณกณฺณโสตโต, วามกณฺณโสตโต; วามกณฺณโสตโต, ทกฺขิณกณฺณโสตโต; ทกฺขิณนาสิกาโสตโต, วามนาสิกาโสตโต; วามนาสิกาโสตโต, ทกฺขิณนาสิกาโสตโต; ทกฺขิณอํสกูฏโต, วามอํสกูฏโต; วามอํสกูฏโต, ทกฺขิณอํสกูฏโต; ทกฺขิณหตฺถโต, วามหตฺถโต; วามหตฺถโต, ทกฺขิณหตฺถโต; ทกฺขิณปสฺสโต, วามปสฺสโต; วามปสฺสโต, ทกฺขิณปสฺสโต; ทกฺขิณปาทโต, วามปาทโต; วามปาทโต, ทกฺขิณปาทโต; องฺคุลงฺคุเลหิ, องฺคุลนฺตริกาหิ; องฺคุลนฺตริกาหิ, องฺคุลงฺคุเลหิ; เอเกกโลมกูปโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เอเกกโลมโต อุทกธารา ปวตฺตติ. เอเกกโลมโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เอเกกโลมกูปโต อุทกธารา ปวตฺตติ ฉนฺนํ วณฺณานํ นีลานํ ปีตกานํ โลหิตกานํ โอทาตานํ มญฺเชฏฺฐานํ ปภสฺสรานํ. ภควา จงฺกมติ, พุทฺธนิมฺมิโต ติฏฺฐติ วา นิสีทติ วา เสยฺยํ วา กปฺเปติ…เป… นิมฺมิโต เสยฺยํ กปฺเปติ, ภควา จงฺกมติ วา ติฏฺฐติ วา นิสีทติ วา. อิทํ ตถาคตสฺส ยมกปาฏิหาริเย ญาณนฺติ.

Về điều đó, trước hết nên được hiểu theo Thánh điển như sau: Trí tuệ về Song Thông Thần Biến của Như Lai là gì? Ở đây, Như Lai thực hiện Song Thông Thần Biến, một năng lực không chung với các vị Thinh văn: từ phần trên của thân, một khối lửa phát ra; từ phần dưới của thân, một dòng nước tuôn chảy. Từ phần dưới của thân, một khối lửa phát ra; từ phần trên của thân, một dòng nước tuôn chảy. Từ phía trước thân, (khối lửa phát ra), từ phía sau thân, (dòng nước tuôn chảy); từ phía sau thân, (khối lửa phát ra), từ phía trước thân, (dòng nước tuôn chảy); từ mắt phải, (khối lửa phát ra), từ mắt trái, (dòng nước tuôn chảy); từ mắt trái, (khối lửa phát ra), từ mắt phải, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ tai phải, (khối lửa phát ra), từ lỗ tai trái, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ tai trái, (khối lửa phát ra), từ lỗ tai phải, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ mũi phải, (khối lửa phát ra), từ lỗ mũi trái, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ mũi trái, (khối lửa phát ra), từ lỗ mũi phải, (dòng nước tuôn chảy); từ vai phải, (khối lửa phát ra), từ vai trái, (dòng nước tuôn chảy); từ vai trái, (khối lửa phát ra), từ vai phải, (dòng nước tuôn chảy); từ tay phải, (khối lửa phát ra), từ tay trái, (dòng nước tuôn chảy); từ tay trái, (khối lửa phát ra), từ tay phải, (dòng nước tuôn chảy); từ hông phải, (khối lửa phát ra), từ hông trái, (dòng nước tuôn chảy); từ hông trái, (khối lửa phát ra), từ hông phải, (dòng nước tuôn chảy); từ chân phải, (khối lửa phát ra), từ chân trái, (dòng nước tuôn chảy); từ chân trái, (khối lửa phát ra), từ chân phải, (dòng nước tuôn chảy); từ các đầu ngón tay và ngón chân, (khối lửa phát ra), từ các kẽ ngón tay và ngón chân, (dòng nước tuôn chảy); từ các kẽ ngón tay và ngón chân, (khối lửa phát ra), từ các đầu ngón tay và ngón chân, (dòng nước tuôn chảy); từ mỗi lỗ chân lông, một khối lửa phát ra; từ mỗi sợi lông, một dòng nước tuôn chảy. Từ mỗi sợi lông, một khối lửa phát ra; từ mỗi lỗ chân lông, một dòng nước tuôn chảy, với sáu màu sắc: xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, và rực rỡ. Đức Thế Tôn kinh hành, còn đức Phật hóa thân thì đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm... Hóa thân nằm, còn đức Thế Tôn thì kinh hành, hoặc đứng, hoặc ngồi. Đây là trí tuệ về Song Thông Thần Biến của Như Lai.

อิทํ ปน ปาฏิหาริยํ ภควา ตสฺมึ จงฺกเม จงฺกมิตฺวา อกาสิ. ตสฺส เตโชกสิณสมาปตฺติวเสน อุปริมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อาโปกสิณสมาปตฺติวเสน เหฏฺฐิมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ. น ปน อุทกธาราย ปวตฺตนฏฺฐานโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อคฺคิกฺขนฺธสฺส ปวตฺตนฏฺฐานโต อุทกธารา ปวตฺตตีติ ทสฺเสตุํ ‘‘เหฏฺฐิมกายโต อุปริมกายโต’’ติ วุตฺตํ. เอเสว นโย สพฺพปเทสุ. อคฺคิกฺขนฺโธ ปเนตฺถ อุทกธาราย อสมฺมิสฺโส อโหสิ, ตถา อุทกธารา อคฺคิกฺขนฺเธน. อุภยมฺปิ กิร เจตํ ยาว พฺรหฺมโลกา อุคฺคนฺตฺวา จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ ปตติ. ‘‘ฉนฺนํ วณฺณาน’’นฺติ วุตฺตา ปนสฺส ฉพฺพณฺณรํสิโย ฆเฏหิ อาสิญฺจมานํ วิลีนสุวณฺณํ วิย ยนฺตนาลิกโต นิกฺขนฺตสุวณฺณรสธารา วิย จ เอกจกฺกวาฬคพฺภโต อุคฺคนฺตฺวา พฺรหฺมโลกํ อาหจฺจ ปฏินิวตฺติตฺวา [Pg.140] จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิเมว คณฺหึสุ. เอกจกฺกวาฬคพฺภํ วงฺกโคปานสิกํ วิย โพธิฆรํ อโหสิ เอกาโลกํ.

Đức Thế Tôn đã thực hiện phép thần thông này trong lúc kinh hành trên con đường kinh hành ấy. Do năng lực của thiền định biến xứ lửa, một khối lửa phát ra từ phần trên thân của Ngài; do năng lực của thiền định biến xứ nước, một dòng nước chảy ra từ phần dưới thân của Ngài. Để chỉ rõ rằng khối lửa không phát ra từ nơi dòng nước tuôn chảy, và dòng nước không tuôn chảy từ nơi khối lửa phát ra, nên mới nói là: ‘từ phần dưới thân, từ phần trên thân’. Phương pháp này cũng tương tự trong tất cả các trường hợp. Ở đây, khối lửa đã không hòa lẫn với dòng nước, và dòng nước cũng vậy, không hòa lẫn với khối lửa. Cả hai hiện tượng này được cho là đã bốc lên đến cõi Phạm thiên rồi rơi xuống vành vũ trụ. Lại nữa, sáu màu hào quang của Ngài, được nói đến trong câu ‘của sáu màu’, giống như vàng nóng chảy được rót ra từ những chiếc bình, và giống như dòng vàng lỏng chảy ra từ ống của một cỗ máy, đã phát ra từ bên trong một vũ trụ, bay lên chạm đến cõi Phạm thiên, rồi quay trở lại và chỉ bao trùm lấy vành vũ trụ. Toàn bộ bên trong vũ trụ trở thành một ngôi nhà Bồ-đề với những vì kèo cong, và tràn ngập một luồng ánh sáng duy nhất.

ตํทิวสํ สตฺถา จงฺกมิตฺวา ปาฏิหาริยํ กโรนฺโต อนฺตรนฺตรา มหาชนสฺส ธมฺมํ กเถสิ. กเถนฺโต จ ชนํ นิรสฺสาสํ อกตฺวา ตสฺส อสฺสาสวารํ เทติ. ตสฺมึ ขเณ มหาชโน สาธุการํ ปวตฺเตสิ. ตสฺส สาธุการปวตฺตนกาเล สตฺถา ตาวมหติยา ปริสาย จิตฺตํ โอโลเกนฺโต เอเกกสฺส โสฬสนฺนํ อาการานํ วเสน จิตฺตาจารํ อญฺญาสิ. เอวํ ลหุกปริวตฺตํ พุทฺธานํ จิตฺตํ. โย โย ยสฺมิญฺจ ธมฺเม ยสฺมิญฺจ ปาฏิหีเร ปสนฺโน, ตสฺส ตสฺส อชฺฌาสยวเสเนว ธมฺมญฺจ กเถสิ, ปาฏิหีรญฺจ อกาสิ. เอวํ ธมฺเม เทสิยมาเน ปาฏิหีเร จ กริยมาเน มหาชนสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺถา ปน ตสฺมึ สมาคเม อตฺตโน มนํ คเหตฺวา อญฺญํ ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ สมตฺถํ อทิสฺวา นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. เตน ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ สตฺถา วิสฺสชฺเชสิ, สตฺถารา ปุจฺฉิตํ โส วิสฺสชฺเชสิ. ภควโต จงฺกมนกาเล นิมฺมิโต ฐานาทีสุ อญฺญตรํ กปฺเปสิ, นิมฺมิตสฺส จงฺกมนกาเล ภควา ฐานาทีสุ อญฺญตรํ กปฺเปสิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘นิมฺมิโต จงฺกมติ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ. เอวํ กโรนฺตสฺส สตฺถุ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ธมฺมกถํ สุตฺวา ตสฺมึ สมาคเม วีสติยา ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ.

Vào ngày hôm đó, Đức Bổn Sư vừa kinh hành vừa thực hiện thần thông, và thỉnh thoảng Ngài thuyết pháp cho đại chúng. Trong khi thuyết giảng, Ngài không làm cho dân chúng mệt mỏi mà ban cho họ sự nghỉ ngơi thoải mái. Vào lúc ấy, đại chúng cất lên tiếng ‘lành thay’. Trong lúc đại chúng tung hô ‘lành thay’, Đức Bổn Sư, trong khi quán xét tâm của đại chúng đông đảo như vậy, đã biết được diễn biến tâm của mỗi người qua mười sáu phương diện. Tâm của các vị Phật thay đổi nhanh chóng như vậy. Vị nào có lòng tịnh tín trong pháp nào, trong thần thông nào, Ngài chỉ thuyết pháp và thực hiện thần thông theo ý nguyện của vị đó. Khi pháp được thuyết giảng và thần thông được thực hiện như vậy, sự chứng ngộ chân lý đã xảy ra cho đại chúng. Bậc Đạo Sư, trong hội chúng đó, sau khi xem xét tâm của mình và không thấy ai khác có khả năng hỏi một câu hỏi, đã hóa hiện ra một vị Phật hóa thân. Đức Bổn Sư trả lời câu hỏi do vị Phật hóa thân ấy hỏi, và vị Phật hóa thân ấy trả lời câu hỏi do Đức Bổn Sư hỏi. Khi Đức Thế Tôn kinh hành, vị Phật hóa thân thực hiện một trong các oai nghi như đứng; khi vị Phật hóa thân kinh hành, Đức Thế Tôn thực hiện một trong các oai nghi như đứng. Để chỉ rõ ý nghĩa đó, câu ‘vị Phật hóa thân kinh hành...’ đã được nói đến. Khi thấy thần thông và nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư đang thực hiện như vậy, trong hội chúng đó, hai mươi ức chúng sinh đã chứng ngộ chân lý.

สตฺถา ปาฏิหีรํ กโรนฺโตว ‘‘กตฺถ นุ โข อตีตพุทฺธา อิทํ ปาฏิหีรํ กตฺวา วสฺสํ อุเปนฺตี’’ติ อาวชฺเชตฺวา ‘‘ตาวตึสภวเน วสฺสํ อุปคนฺตฺวา มาตุ อภิธมฺมปิฏกํ เทเสนฺตี’’ติ ทิสฺวา ทกฺขิณปาทํ อุกฺขิปิตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเก ฐเปตฺวา อิตรํ ปาทํ อุกฺขิปิตฺวา สิเนรุมตฺถเก ฐเปสิ. เอวํ อฏฺฐสฏฺฐิโยชนสตสหสฺสฏฺฐาเน ตโย ปทวารา อเหสุํ, ทฺเว ปาทฉิทฺทานิ. สตฺถา ปาทํ ปสาเรตฺวา อกฺกมีติ น สลฺลกฺเขตพฺพํ. ตสฺส หิ ปาทุกฺขิปนกาเลเยว ปพฺพตา ปาทมูลํ อาคนฺตฺวา สมฺปฏิจฺฉึสุ, สตฺถารา อกฺกมนกาเล เต ปพฺพตา อุฏฺฐาย สกฏฺฐาเนเยว อฏฺฐํสุ. สกฺโก สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ปณฺฑุกมฺพลสิลาย มญฺเญ สตฺถา อิมํ วสฺสาวาสํ อุเปสฺสติ, พหูนญฺจ เทวตานํ อุปกาโร ภวิสฺสติ, สตฺถริ ปเนตฺถ วสฺสาวาสํ อุปคเต อญฺญา เทวตา หตฺถมฺปิ ฐเปตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. อยํ โข [Pg.141] ปน ปณฺฑุกมฺพลสิลา ทีฆโต สฏฺฐิโยชนา, วิตฺถารโต ปณฺณาสโยชนา, ปุถุลโต ปนฺนรสโยชนา, สตฺถริ นิสินฺเนปิ ตุจฺฉํ ภวิสฺสตี’’ติ. สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา อตฺตโน สงฺฆาฏึ สิลาสนํ ปฏิจฺฉาทยมานํ ขิปิ. สกฺโก จินฺเตสิ – ‘‘จีวรํ ตาว ปฏิจฺฉาทยมานํ ขิปิ, สยํ ปน ปริตฺตเก ฐาเน นิสีทิสฺสตี’’ติ. สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา นีจปีฐกํ มหาปํสุกูลิโก วิย ปณฺฑุกมฺพลสิลํ อนฺโตจีวรโภเคเยว กตฺวา นิสีทิ. มหาชโนปิ ตํขณญฺเญว สตฺถารํ โอโลเกนฺโต นาทฺทส, จนฺทสฺส อตฺถงฺคมิตกาโล วิย สูริยสฺส จ อตฺถงฺคมิตกาโล วิย อโหสิ. มหาชโน –

Đức Bổn Sư, trong khi vẫn đang thực hiện thần thông, đã suy xét: ‘Các vị Phật quá khứ sau khi thực hiện thần thông này đã an cư mùa mưa ở đâu nhỉ?’ và thấy rằng: ‘Các Ngài an cư mùa mưa tại cõi trời Đao Lợi và thuyết giảng Vi Diệu Pháp cho mẫu thân’, Ngài liền nhấc chân phải đặt lên đỉnh núi Yugandhara, rồi nhấc chân còn lại đặt lên đỉnh núi Sineru. Như vậy, trong khoảng cách một trăm sáu mươi tám ngàn do tuần, đã có ba bước chân, hai sải chân. Không nên nghĩ rằng Đức Bổn Sư đã duỗi chân ra. Thật vậy, ngay khi Ngài nhấc chân lên, các ngọn núi đã đến tận gốc chân Ngài để đón nhận; khi Đức Bổn Sư đặt chân xuống, các ngọn núi ấy lại trồi lên và đứng yên tại vị trí cũ của chúng. Đế Thích thấy Đức Bổn Sư liền suy nghĩ: ‘Có lẽ Đức Bổn Sư sẽ an cư mùa mưa này trên phiến đá Paṇḍukambala. Điều này sẽ mang lại lợi ích lớn cho nhiều vị trời. Nhưng khi Đức Bổn Sư an cư mùa mưa ở đây, các vị trời khác sẽ không thể đặt được cả bàn tay của mình lên đó. Phiến đá Paṇḍukambala này dài sáu mươi do tuần, rộng năm mươi do tuần, và dày mười lăm do tuần. Ngay cả khi Đức Bổn Sư ngự trên đó, nó vẫn sẽ trống trải.’ Đức Bổn Sư biết được ý nghĩ của vị ấy, liền ném tấm y tăng-già-lê của mình ra, phủ kín cả phiến đá. Đế Thích lại nghĩ: ‘Ngài đã ném tấm y ra phủ kín trước, còn chính Ngài chắc sẽ ngồi ở một chỗ nhỏ thôi.’ Đức Bổn Sư biết được ý nghĩ của vị ấy, liền làm cho phiến đá Paṇḍukambala nằm gọn bên trong nếp y, giống như một vị trưởng lão giữ hạnh phấn tảo y đặt một chiếc ghế thấp bên trong y của mình, rồi Ngài ngự xuống. Đại chúng ngay lúc đó nhìn theo Đức Bổn Sư nhưng không còn thấy Ngài nữa. Cảnh tượng giống như lúc mặt trăng lặn và cũng giống như lúc mặt trời lặn. Đại chúng –

‘‘คโต นุ จิตฺตกูฏํ วา, เกลาสํ วา ยุคนฺธรํ;

น โน ทกฺเขมุ สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภ’’นฺติ. –

‘Phải chăng Ngài đã đi đến núi Cittakūṭa, hay núi Kelāsa, hay núi Yugandhara? Chúng ta không còn thấy được Đức Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Anh Hùng giữa nhân loại nữa rồi.’

อิมํ คาถํ วทนฺโต ปริเทวิ. อปเร ‘‘สตฺถา นาม ปวิเวกรโต, โส ‘เอวรูปาย เม ปริสาย เอวรูปํ ปาฏิหีรํ กต’นฺติ ลชฺชาย อญฺญํ รฏฺฐํ วา ชนปทํ วา คโต ภวิสฺสติ, น ทานิ ตํ ทกฺขิสฺสามา’’ติ ปริเทวนฺตา อิมํ คาถมาหํสุ –

Họ vừa đọc bài kệ này vừa than khóc. Những người khác than khóc rằng: ‘Một vị gọi là Bậc Đạo Sư thì ưa thích sự thanh vắng. Vị ấy có lẽ vì hổ thẹn rằng ‘Ta đã thực hiện một phép thần thông như vậy giữa một hội chúng như thế này’ nên đã đi đến một vương quốc hay một xứ sở khác rồi. Bây giờ chúng ta sẽ không còn được gặp Ngài nữa’, và họ đã đọc bài kệ này –

‘‘ปวิเวกรโต ธีโร, นิมํ โลกํ ปุเนหิติ;

น โน ทกฺเขมุ สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภ’’นฺติ.

‘Bậc Trí Tuệ, người ưa thích sự thanh vắng, sẽ không trở lại thế gian này nữa. Chúng ta không còn thấy được Đức Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Anh Hùng giữa nhân loại nữa rồi.’

เต มหาโมคฺคลฺลานํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กหํ, ภนฺเต, สตฺถา’’ติ? โส สยํ ชานนฺโตปิ ‘‘ปเรสมฺปิ คุณา ปากฏา โหนฺตู’’ติ อชฺฌาสเยน ‘‘อนุรุทฺธํ ปุจฺฉถา’’ติ อาห. เต เถรํ ตถา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กหํ, ภนฺเต, สตฺถา’’ติ? ตาวตึสภวเน ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา มาตุ อภิธมฺมปิฏกํ เทเสตุํ คโตติ. ‘‘กทา อาคมิสฺสติ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘ตโย มาเส อภิธมฺมปิฏกํ เทเสตฺวา มหาปวารณทิวเส’’ติ. เต ‘‘สตฺถารํ อทิสฺวา น คมิสฺสามา’’ติ ตตฺเถว ขนฺธาวารํ พนฺธึสุ. อากาสเมว กิร เนสํ ฉทนํ อโหสิ. ตาย จ มหติยา ปริสาย สรีรนิฆํโส นาม น ปญฺญายิ, ปถวี วิวรํ อทาสิ, สพฺพตฺถ ปริสุทฺธเมว ภูมิตลํ อโหสิ.

Họ hỏi ngài Đại Mục-kiền-liên: "Bạch ngài, đức Bậc Đạo Sư ở đâu?". Vị ấy dù tự mình biết, nhưng với ý định rằng: "Mong rằng các đức hạnh của những vị khác cũng được biểu lộ", nên đã nói rằng: "Hãy hỏi ngài A-nậu-lâu-đà". Họ đã hỏi vị Trưởng lão như vậy: "Bạch ngài, đức Bậc Đạo Sư ở đâu?". (Ngài A-nậu-lâu-đà trả lời): "Ngài đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đến tảng đá Paṇḍukambala, sau khi nhập hạ, để thuyết giảng tạng A-tỳ-đàm cho mẫu thân". (Họ hỏi): "Bạch ngài, khi nào ngài sẽ trở về?". (Ngài trả lời): "Sau khi thuyết giảng tạng A-tỳ-đàm trong ba tháng, ngài sẽ trở về vào ngày đại lễ Tự Tứ". Họ nghĩ rằng: "Không thấy đức Bậc Đạo Sư, chúng ta sẽ không đi", rồi họ đã dựng trại ngay tại đó. Nghe nói, chính bầu trời đã là mái che của họ. Và đối với hội chúng đông đảo ấy, không thấy có thứ gọi là chất thải của cơ thể, mặt đất đã mở ra một kẽ hở (để thu nhận), khắp mọi nơi, mặt đất đều hoàn toàn trong sạch.

สตฺถา ปฐมเมว โมคฺคลฺลานตฺเถรํ อโวจ – ‘‘โมคฺคลฺลาน, ตฺวํ เอติสฺสาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสยฺยาสิ, จูฬอนาถปิณฺฑิโก อาหารํ ทสฺสตี’’ติ. ตสฺมา [Pg.142] ตํ เตมาสํ จูฬอนาถปิณฺฑิโกว ตสฺสา ปริสาย ยาปนํ ยาคุภตฺตํ ขาทนียํ ตมฺพุลเตลคนฺธมาลาปิลนฺธนานิ จ อทาสิ. มหาโมคฺคลฺลาโน ธมฺมํ เทเสสิ, ปาฏิหาริยทสฺสนตฺถํ อาคตาคเตหิ ปุฏฺฐปญฺเห จ วิสฺสชฺเชสิ. สตฺถารมฺปิ มาตุ อภิธมฺมเทสนตฺถํ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วสฺสํ อุปคตํ ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตา ปริวารยึสุ. เตน วุตฺตํ –

Đức Bậc Đạo Sư ngay từ đầu đã nói với Trưởng lão Mục-kiền-liên: "Này Mục-kiền-liên, ông hãy thuyết Pháp cho hội chúng này, Cấp-cô-độc nhỏ sẽ cúng dường vật thực". Do đó, trong ba tháng ấy, chính Cấp-cô-độc nhỏ đã cúng dường cho hội chúng ấy các vật dụng, cháo, cơm, vật thực cứng, trầu, dầu, hương, vòng hoa và đồ trang sức. Ngài Đại Mục-kiền-liên đã thuyết Pháp, và đã giải đáp các câu hỏi được đặt ra bởi những người đến đi liên tục để xem thần thông. Các vị trời ở mười ngàn thế giới cũng đã vây quanh đức Bậc Đạo Sư, người đã nhập hạ trên tảng đá Paṇḍukambala để thuyết giảng A-tỳ-đàm cho mẫu thân. Do đó, điều này được nói đến:

‘‘ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ, สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล;

ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม.

"Khi đức Phật, bậc Tối Thượng Nhân, ngự tại cõi trời Ba Mươi Ba, trên tảng đá Paṇḍukambala, dưới gốc cây Pāricchattaka."

‘‘ทสสุ โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตา;

ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นาคมุทฺธนิ.

"Chư thiên từ mười ngàn thế giới, đã tụ hội lại, hầu cận đức Chánh Đẳng Giác, đang ngự trên đỉnh núi."

‘‘น โกจิ เทโว วณฺเณน, สมฺพุทฺธสฺส วิโรจติ;

สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม, สมฺพุทฺโธว วิโรจตี’’ติ. (เป. ว. ๓๑๗-๓๑๙);

"Không một vị trời nào có thể tỏa sáng bằng sắc đẹp của mình trước đức Chánh Đẳng Giác; vượt qua tất cả chư thiên, chỉ có đức Chánh Đẳng Giác tỏa sáng rực rỡ."

เอวํ สพฺพา เทวตา อตฺตโน สรีรปฺปภาย อภิภวิตฺวา นิสินฺนสฺส ปนสฺส มาตา ตุสิตวิมานโต อาคนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺเส นิสีทิ. อินฺทโกปิ เทวปุตฺโต อาคนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺเสเยว นิสีทิ, องฺกุโร วามปสฺเส นิสีทิ. โส มเหสกฺขาสุ เทวตาสุ สนฺนิปตนฺตีสุ อปคนฺตฺวา ทฺวาทสโยชนิเก ฐาเน โอกาสํ ลภิ, อินฺทโก ตตฺเถว นิสีทิ. สตฺถา เต อุโภปิ โอโลเกตฺวา อตฺตโน สาสเน ทกฺขิเณยฺยปุคฺคลานํ ทินฺนทานสฺส มหปฺผลภาวํ ญาเปตุกาโม เอวมาห – ‘‘องฺกุร, ตยา ทีฆมนฺตเร ทสวสฺสสหสฺสปริมาณกาเล ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา มหาทานํ ทินฺนํ, อิทานิ มม สมาคมํ อาคนฺตฺวา ทฺวาทสโยชนิเก ฐาเน โอกาสํ ลภิ, กึ นุ โข เอตฺถ การณ’’นฺติ? วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Như vậy, trong khi Ngài đang ngự tọa, dùng hào quang thân thể của mình lấn át tất cả chư thiên, mẫu thân của Ngài từ cung trời Đâu-suất đến và ngồi ở phía bên phải. Thiên tử Indaka cũng đến và ngồi ngay phía bên phải, còn Aṅkura ngồi ở phía bên trái. Vị ấy (Aṅkura), khi các vị trời có đại thần lực tụ hội, đã phải lui ra và nhận được một chỗ ở nơi cách xa mười hai do-tuần, còn Indaka vẫn ngồi ngay tại đó. Đức Bậc Đạo Sư nhìn cả hai vị ấy, và vì muốn làm cho biết về quả lớn của việc bố thí được dâng cúng đến những bậc đáng cúng dường trong giáo pháp của Ngài, đã nói như sau: "Này Aṅkura, ngươi trong một thời gian dài mười ngàn năm, đã làm một cuộc đại bố thí, dựng lên một hàng bếp dài mười hai do-tuần. Bây giờ, khi đến hội chúng của ta, ngươi lại nhận được một chỗ ở nơi cách xa mười hai do-tuần. Vậy, nguyên nhân ở đây là gì?". Và điều này cũng được nói đến:

‘‘โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ, องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ;

ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ.

"Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi nhìn cả Aṅkura và Indaka, trong khi làm sáng tỏ về bậc đáng cúng dường, đã nói lên lời này:"

‘‘มหาทานํ [Pg.143] ตยา ทินฺนํ, องฺกุร ทีฆมนฺตเร;

อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก’’ติ. (เป. ว. ๓๒๑-๓๒๒);

"Này Aṅkura, một cuộc đại bố thí đã được ngươi thực hiện trong thời gian dài. Ngươi đang ngồi quá xa, hãy lại gần ta."

โส สทฺโธ ปถวีตลํ ปาปุณิ. สพฺพาปิ นํ สา ปริสา อสฺโสสิ. เอวํ วุตฺเต –

Âm thanh ấy đã vang đến mặt đất. Toàn thể hội chúng ấy đều nghe được âm thanh đó. Khi được nói như vậy –

‘‘โจทิโต ภาวิตตฺเตน, องฺกุโร เอตมพฺรวิ;

กึ มยฺหํ เตน ทาเนน, ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ.

"Được bậc có tâm tu tập thúc giục, Aṅkura đã nói lên lời này: Việc bố thí ấy của con có ích gì, khi nó trống không người đáng cúng dường."

‘‘อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข, ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ;

อติโรจติ อมฺเหหิ, จนฺโท ตาราคเณ ยถา’’ติ. (เป. ว. ๓๒๓-๓๒๔);

"Vị dạ-xoa Indaka này, sau khi cho một vật thí nhỏ, lại tỏa sáng hơn chúng con, như mặt trăng tỏa sáng hơn cả bầy sao."

ตตฺถ ทชฺชาติ ทตฺวา. เอวํ วุตฺเต สตฺถา อินฺทกํ อาห – ‘‘อินฺทก, ตฺวํ มม ทกฺขิณปสฺเส นิสินฺโน, กสฺมา อนปคนฺตฺวาว นิสีทสี’’ติ? โส ‘‘อหํ, ภนฺเต, สุเขตฺเต อปฺปกพีชํ วปนกสฺสโก วิย ทกฺขิเณยฺยสมฺปทํ อลตฺถ’’นฺติ ทกฺขิเณยฺยํ ปภาเวนฺโต อาห –

Ở đây, "dajjā" có nghĩa là "sau khi đã cho". Khi được nói như vậy, đức Bậc Đạo Sư nói với Indaka: "Này Indaka, ngươi ngồi bên phải của ta, tại sao ngươi ngồi mà không phải lui đi?". Vị ấy, trong khi làm sáng tỏ về bậc đáng cúng dường, đã nói: "Bạch ngài, con đã đạt được sự toàn hảo của bậc đáng cúng dường, giống như người nông phu gieo ít hạt giống trên thửa ruộng tốt".

‘‘อุชฺชงฺคเล ยถา เขตฺเต, พีชํ พหุมฺปิ โรปิตํ;

น ผลํ วิปุลํ โหติ, นปิ โตเสติ กสฺสกํ.

"Như trên thửa ruộng cằn cỗi, dù nhiều hạt giống được gieo, quả cũng không được dồi dào, và cũng không làm vui lòng người nông phu."

‘‘ตเถว ทานํ พหุกํ, ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ;

น ผลํ วิปุลํ โหติ, นปิ โตเสติ ทายกํ.

"Cũng vậy, việc bố thí nhiều, được đặt vào những người ác giới, quả cũng không được dồi dào, và cũng không làm vui lòng người thí chủ."

‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

"Và cũng như trên thửa ruộng tốt, dù ít hạt giống được gieo, khi mưa thuận gió hòa, quả làm vui lòng người nông phu."

‘‘ตเถว สีลวนฺเตสุ, คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ;

อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, ปุญฺญํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. (เป. ว. ๓๒๕-๓๒๘);

"Cũng vậy, đối với những bậc có giới, có đức, những bậc như thế, dù việc thiện làm có nhỏ nhoi, phước báu cũng trở thành quả lớn."

กึ ปเนตสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? โส กิร อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสฺส อตฺตโน อาภตํ กฏจฺฉุภิกฺขํ ทาเปสิ. ตทา ตสฺส ปุญฺญํ องฺกุเรน ทสวสฺสสหสฺสานิ ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา ทินฺนทานโต มหปฺผลตรํ ชาตํ. ตสฺมา เอวมาห.

Vậy, tiền nghiệp của vị này là gì? Nghe nói, vị ấy đã dâng cúng một muỗng khất thực mà mình đã mang theo cho Trưởng lão A-nậu-lâu-đà khi ngài đi vào trong làng để khất thực. Khi ấy, phước báu của vị ấy đã trở nên có quả lớn hơn việc bố thí của Aṅkura, người đã làm trong mười ngàn năm bằng cách dựng lên một hàng bếp dài mười hai do-tuần. Do đó, vị ấy đã nói như vậy.

เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘องฺกุร, ทานํ นาม วิเจยฺย ทาตุํ วฏฺฏติ, เอวํ ตํ สุเขตฺเตสุ วุตฺตพีชํ วิย มหปฺผลํ โหติ. ตฺวํ ปน น ตถา อกาสิ, เตน เต ทานํ มหปฺผลํ น ชาต’’นฺติ อิมมตฺถํ วิภาเวนฺโต –

Khi được nói như vậy, đức Bậc Đạo Sư, trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, đã nói: "Này Aṅkura, việc bố thí nên được thực hiện sau khi đã chọn lựa. Như vậy, nó sẽ có quả lớn, giống như hạt giống được gieo trên những thửa ruộng tốt. Nhưng ngươi đã không làm như vậy, do đó, việc bố thí của ngươi đã không có quả lớn".

‘‘วิเจยฺย [Pg.144] ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ…เป….

"Nên bố thí có chọn lựa, nơi mà vật được cho có quả lớn... v.v..."

‘‘วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ,เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ,พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต’’ติ. (เป. ว. ๓๒๙-๓๓๐) –

"Việc bố thí có chọn lựa được các bậc Thiện Thệ tán thán. Những ai là bậc đáng cúng dường trong thế gian này, những vật thí được dâng đến các vị ấy có quả lớn, như hạt giống được gieo trên thửa ruộng tốt."

วตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi nói vậy, trong khi thuyết giảng Pháp cao hơn nữa, Ngài đã nói lên những câu kệ này:

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

"Ruộng vườn có cỏ dại là tỳ vết, chúng sanh này có tham ái là tỳ vết. Do đó, vật được dâng cúng đến những bậc đã ly tham, có quả lớn."

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โทสโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตโทเสสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì sân hận. Do vậy, cúng dường đến bậc ly sân, được quả báo lớn lao.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โมหโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตโมเหสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì si mê. Do vậy, cúng dường đến bậc ly si, được quả báo lớn lao.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, อิจฺฉาโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วิคติจฺเฉสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ.

Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì dục vọng. Do vậy, cúng dường đến bậc ly dục, được quả báo lớn lao.

เทสนาวสาเน องฺกุโร จ อินฺทโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, thiên tử Aṅkura và thiên tử Indaka đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng.

อถ สตฺถา เทวปริสาย มชฺเฌ นิสินฺโน มาตรํ อารพฺภ ‘‘กุสลา ธมฺมา, อกุสลา ธมฺมา, อพฺยากตา ธมฺมา’’ติ อภิธมฺมปิฏกํ ปฏฺฐเปสิ. เอวํ ตโย มาเส นิรนฺตรํ อภิธมฺมปิฏกํ กเถสิ. กเถนฺโต ปน ภิกฺขาจารเวลาย ‘‘ยาว มมาคมนา เอตฺตกํ นาม ธมฺมํ เทเสตู’’ติ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปตฺวา หิมวนฺตํ คนฺตฺวา นาคลตาทนฺตกฏฺฐํ ขาทิตฺวา อโนตตฺตทเห มุขํ โธวิตฺวา อุตฺตรกุรุโต ปิณฺฑปาตํ อาหริตฺวา มหาสาลมาฬเก นิสินฺโน ภตฺตกิจฺจํ อกาสิ. สาริปุตฺตตฺเถโร ตตฺถ คนฺตฺวา สตฺถุ วตฺตํ กโรติ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน, ‘‘สาริปุตฺต, อชฺช มยา เอตฺตโก นาม ธมฺโม ภาสิโต, ตฺวํ อตฺตโน อนฺเตวาสิกานํ ภิกฺขูนํ วาเจหี’’ติ เถรสฺส กเถสิ. ยมกปาฏิหีเร กิร ปสีทิตฺวา ปญฺจสตา กุลปุตฺตา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชึสุ. เต สนฺธาย เถรํ [Pg.145] เอวมาห. วตฺวา จ ปน เทวโลกํ คนฺตฺวา นิมฺมิตพุทฺเธน เทสิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย สยํ ธมฺมํ เทเสสิ. เถโรปิ คนฺตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสสิ. เต สตฺถริ เทวโลเก วิหรนฺเตเยว สตฺตปกรณิกา อเหสุํ.

Sau đó, Đức Đạo Sư ngự giữa hội chúng chư thiên, nhân mẫu thân của ngài mà khởi thuyết tạng Vi Diệu Pháp: ‘Các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký’. Ngài đã thuyết giảng tạng Vi Diệu Pháp liên tục như vậy trong ba tháng. Tuy nhiên, trong khi thuyết giảng, vào giờ đi khất thực, ngài hóa hiện một vị Phật hóa thân và dặn rằng: ‘Hãy thuyết chừng ấy pháp cho đến khi Như Lai trở về’, rồi đi đến Hy-mã-lạp-sơn, dùng tăm xỉa răng Nāgalatā, rửa mặt ở hồ Anotatta, mang về vật thực từ châu Uttarakuru, rồi ngự tại Mahāsālamāḷaka để thọ thực. Trưởng lão Sāriputta đến đó và hầu hạ Đức Đạo Sư. Khi thọ thực xong, Đức Đạo Sư nói với Trưởng lão: ‘Này Sāriputta, hôm nay Như Lai đã thuyết chừng ấy pháp, con hãy dạy lại cho các vị tỳ-khưu là đệ tử của con’. Tương truyền, do hoan hỷ nơi song thông thần biến, năm trăm vị thiện gia nam tử đã xuất gia với Trưởng lão. Nhắm đến họ, ngài đã nói với Trưởng lão như vậy. Sau khi nói xong, ngài lại đi đến cõi trời, và từ chỗ vị Phật hóa thân đã thuyết, chính ngài tiếp tục thuyết pháp. Trưởng lão cũng đi và thuyết pháp cho các vị tỳ-khưu ấy. Ngay trong khi Đức Đạo Sư còn đang an trú ở cõi trời, họ đã trở thành những người thông thuộc bảy bộ luận.

เต กิร กสฺสปพุทฺธกาเล ขุทฺทกวคฺคุลิโย หุตฺวา เอกสฺมึ ปพฺภาเร โอลมฺพนฺตา ทฺวินฺนํ เถรานํ จงฺกมิตฺวา อภิธมฺมํ สชฺฌายนฺตานํ สทฺทํ สุตฺวา สเร นิมิตฺตํ อคฺคเหสุํ. เต ‘‘อิเม ขนฺธา นาม, อิมา ธาตุโย นามา’’ติ อชานิตฺวา สเร นิมิตฺตคหณมตฺเตเนว ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺตา, เอกํ พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จวิตฺวา สาวตฺถิยํ กุลฆเรสุ นิพฺพตฺตา. ยมกปาฏิหีเร อุปฺปนฺนปสาทา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สพฺพปฐมํ สตฺตปกรณิกา อเหสุํ. สตฺถาปิ เตเนว นีหาเรน ตํ เตมาสํ อภิธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาวสาเน อสีติโกฏิสหสฺสานํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, มหามายาปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ.

Tương truyền, vào thời Đức Phật Kassapa, họ là những con dơi nhỏ, đang treo mình trong một hang núi, nghe được âm thanh của hai vị Trưởng lão đang đi kinh hành và tụng đọc Vi Diệu Pháp, nên đã ghi nhận tướng trong âm thanh ấy. Họ không biết rằng ‘đây là các uẩn’, ‘đây là các giới’, chỉ nhờ việc ghi nhận tướng trong âm thanh, sau khi chết từ kiếp đó, họ đã tái sanh vào cõi trời. Họ hưởng thụ thiên sản trong một Phật-khoảng, sau khi mệnh chung từ đó, họ tái sanh vào các gia đình danh giá ở Sāvatthī. Do phát sanh tín tâm nơi song thông thần biến, họ xuất gia với Trưởng lão và trở thành những người đầu tiên thông thuộc bảy bộ luận. Đức Đạo Sư cũng theo phương cách ấy mà thuyết giảng Vi Diệu Pháp trong ba tháng đó. Khi kết thúc thời pháp, tám mươi ngàn ức chư thiên đã chứng ngộ Chân lý, và hoàng hậu Mahāmāyā cũng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn.

สาปิ โข ฉตฺตึสโยชนปริมณฺฑลา ปริสา ‘‘อิทานิ สตฺตเม ทิวเส มหาปวารณา ภวิสฺสตี’’ติ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต สตฺถุ, โอโรหณทิวสํ สญฺญาตุํ วฏฺฏติ, น หิ มยํ สตฺถารํ อทิสฺวา คมิสฺสามา’’ติ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘สาธาวุโส’’ติ วตฺวา ตตฺเถว ปถวิยํ นิมุคฺโค สิเนรุปาทํ คนฺตฺวา ‘‘มํ อภิรุหนฺตํ ปริสา ปสฺสตู’’ติ อธิฏฺฐาย มณิรตเนน อาวุตํ ปณฺฑุกมฺพลสุตฺตํ วิย ปญฺญายมานรูโปว สิเนรุมชฺเฌน อภิรุหิ. มนุสฺสาปิ นํ ‘‘เอกโยชนํ อภิรุฬฺโห, ทฺวิโยชนํ อภิรุฬฺโห’’ติ โอโลกยึสุ. เถโรปิ สตฺถุ ปาเท สีเสน อุกฺขิปนฺโต วิย อภิรุหิตฺวา วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, ปริสา ตุมฺเห ทิสฺวาว คนฺตุกามา, กทา โอโรหิสฺสถา’’ติ. ‘‘กหํ ปน เต, โมคฺคลฺลาน, เชฏฺฐภาติโก สาริปุตฺโต’’ติ. ‘‘ภนฺเต, สงฺกสฺสนคเร วสฺสํ อุปคโต’’ติ. โมคฺคลฺลาน, อหํ อิโต สตฺตเม ทิวเส มหาปวารณาย สงฺกสฺสนครทฺวาเร โอตริสฺสามิ, มํ ทฏฺฐุกามา ตตฺถ อาคจฺฉนฺตุ, สาวตฺถิโต สงฺกสฺสนครทฺวารํ ตึสโยชนานิ, เอตฺตเก มคฺเค กสฺสจิ ปาเถยฺยกิจฺจํ นตฺถิ, อุโปสถิกา หุตฺวา ธุรวิหารํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย [Pg.146] คจฺฉนฺตา วิย อาคจฺเฉยฺยาถาติ เตสํ อาโรเจยฺยาสีติ. เถโร ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ คนฺตฺวา ตถา อาโรเจสิ.

Hội chúng ấy, rộng ba mươi sáu do-tuần, nghĩ rằng: ‘Bây giờ, vào ngày thứ bảy, sẽ là lễ Đại Tự Tứ’, nên đã đến gặp Trưởng lão Mahāmoggallāna và thưa: ‘Bạch ngài, nên biết ngày Đức Đạo Sư ngự xuống. Chúng con sẽ không đi nếu chưa được thấy Đức Đạo Sư’. Tôn giả Mahāmoggallāna nghe lời ấy, nói: ‘Tốt lắm, thưa các đạo hữu’, rồi ngay tại đó, ngài độn thổ, đi đến chân núi Sineru, và chú nguyện: ‘Mong hội chúng hãy thấy ta đi lên’, rồi ngài đi lên qua giữa núi Sineru, hiện ra như một sợi dây cẩm bào màu vàng nhạt được bao bọc bởi ngọc ma-ni. Dân chúng cũng nhìn theo ngài: ‘Ngài đã lên được một do-tuần, ngài đã lên được hai do-tuần’. Trưởng lão, như thể đang đội đôi chân của Đức Đạo Sư trên đầu, đi lên, đảnh lễ và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, hội chúng muốn đi sau khi đã được thấy ngài. Khi nào ngài sẽ ngự xuống?’. ‘Này Moggallāna, huynh trưởng Sāriputta của con đang ở đâu?’. ‘Bạch Thế Tôn, ngài đang an cư mùa mưa tại thành Saṅkassa’. ‘Này Moggallāna, Như Lai sẽ ngự xuống tại cổng thành Saṅkassa vào ngày Đại Tự Tứ, tức là ngày thứ bảy kể từ hôm nay. Những ai muốn thấy Như Lai hãy đến đó. Từ Sāvatthī đến cổng thành Saṅkassa là ba mươi do-tuần. Trên đoạn đường dài như vậy, không ai cần phải mang theo lương thực. Hãy nói với họ rằng hãy đến như những người đang thọ trì Bát quan trai đi đến một tu viện gần đó để nghe pháp’. Trưởng lão thưa: ‘Lành thay, bạch Thế Tôn’, rồi đi và thông báo lại như vậy.

สตฺถา วุฏฺฐวสฺโส ปวาเรตฺวา สกฺกสฺส อาโรเจสิ – ‘‘มหาราช, มนุสฺสปถํ คมิสฺสามี’’ติ. สกฺโก สุวณฺณมยํ มณิมยํ รชตมยนฺติ ตีณิ โสปานานิ มาเปสิ. เตสํ ปาทา สงฺกสฺสนครทฺวาเร ปติฏฺฐหึสุ, สีสานิ สิเนรุมุทฺธนิ. เตสุ ทกฺขิณปสฺเส สุวณฺณมยํ โสปานํ เทวตานํ อโหสิ, วามปสฺเส รชตมยํ โสปานํ มหาพฺรหฺมานํ อโหสิ, มชฺเฌ มณิมยํ โสปานํ ตถาคตสฺส อโหสิ. สตฺถาปิ สิเนรุมุทฺธนิ ฐตฺวา เทโวโรหณสมเย ยมกปาฏิหาริยํ กตฺวา อุทฺธํ โอโลเกสิ, ยาว พฺรหฺมโลกา เอกงฺคณา อเหสุํ. อโธ โอโลเกสิ, ยาว อวีจิโต เอกงฺคณํ อโหสิ. ทิสาวิทิสา โอโลเกสิ, อเนกานิ จกฺกวาฬสตสหสฺสานิ เอกงฺคณานิ อเหสุํ. เทวา มนุสฺเส ปสฺสึสุ, มนุสฺสาปิ เทเว ปสฺสึสุ, สพฺเพ สมฺมุขาว ปสฺสึสุ.

Đức Đạo Sư, sau khi mãn hạ và làm lễ Tự tứ, đã báo cho Sakka: ‘Tâu Đại vương, ta sẽ đi đến cõi người’. Sakka đã hóa hiện ba chiếc cầu thang: một bằng vàng, một bằng ngọc ma-ni, và một bằng bạc. Chân của chúng được đặt tại cổng thành Saṅkassa, còn đầu thì ở trên đỉnh núi Sineru. Trong số đó, chiếc cầu thang bằng vàng ở bên phải dành cho chư thiên, chiếc bằng bạc ở bên trái dành cho các vị Đại Phạm thiên, chiếc bằng ngọc ma-ni ở giữa dành cho Như Lai. Đức Đạo Sư cũng đứng trên đỉnh núi Sineru, vào lúc ngự xuống từ cõi trời, đã thực hiện song thông thần biến. Ngài nhìn lên, và cho đến cõi Phạm thiên đều trở thành một khoảng không gian mở. Ngài nhìn xuống, và cho đến địa ngục Avīci cũng trở thành một khoảng không gian mở. Ngài nhìn các phương và các hướng phụ, và vô số trăm ngàn thế giới cũng trở thành một khoảng không gian mở. Chư thiên thấy loài người, loài người cũng thấy chư thiên, tất cả đều thấy nhau như đối diện.

ภควา ฉพฺพณฺณรํสิโย วิสฺสชฺเชสิ. ตํ ทิวสํ พุทฺธสิรึ โอโลเกตฺวา ฉตฺตึสโยชน ปริมณฺฑลาย ปริสาย เอโกปิ พุทฺธภาวํ อปตฺเถนฺโต นาม นตฺถิ. สุวณฺณโสปาเนน เทวา โอตรึสุ, รชตโสปาเนน มหาพฺรหฺมาโน โอตรึสุ, มณิโสปาเนน สมฺมาสมฺพุทฺโธ โอตริ. ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย ทกฺขิณปสฺเส ฐตฺวา สตฺถุ คนฺธพฺพมธุรทิพฺพวีณาย สทฺเทน ปูชํ กโรนฺโต โอตริ, มาตลิ, สงฺคาหโก วามปสฺเส ฐตฺวา ทิพฺพคนฺธมาลาปุปฺผํ คเหตฺวา นมสฺสมาโน ปูชํ กตฺวา โอตริ, มหาพฺรหฺมา ฉตฺตํ ธาเรสิ, สุยาโม วาลพีชนึ ธาเรสิ. สตฺถา อิมินา ปริวาเรน สทฺธึ โอตริตฺวา สงฺกสฺสนครทฺวาเร ปติฏฺฐหิ. สาริปุตฺตตฺเถโรปิ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ยสฺมา สาริปุตฺตตฺเถเรน ตถารูปาย พุทฺธสิริยา โอตรนฺโต สตฺถา อิโต ปุพฺเพ น ทิฏฺฐปุพฺโพ, ตสฺมา –

Đức Thế Tôn đã phóng ra sáu loại hào quang. Vào ngày ấy, sau khi nhìn thấy vẻ uy nghi của Đức Phật, trong hội chúng có chu vi ba mươi sáu do tuần, không có một ai mà không mong cầu quả vị Phật. Chư thiên xuống bằng cầu thang vàng, các vị đại Phạm thiên xuống bằng cầu thang bạc, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác xuống bằng cầu thang ngọc báu. Thiên tử Gandhabba tên Pañcasikha, mang theo cây đàn tỳ bà Beluvapaṇḍu, đứng bên phải, vừa cúng dường Đức Bổn Sư bằng âm thanh ngọt ngào của cây đàn tỳ bà cõi trời của Gandhabba vừa đi xuống. Mātali, người đánh xe, đứng bên trái, cầm vòng hoa và hương thơm cõi trời, vừa đảnh lễ cúng dường vừa đi xuống. Đại Phạm thiên cầm lọng, thiên tử Suyāma cầm phất trần. Đức Bổn Sư cùng với đoàn tùy tùng này đi xuống và ngự tại cổng thành Saṅkassa. Trưởng lão Sāriputta cũng đến đảnh lễ Đức Bổn Sư, và vì rằng Trưởng lão Sāriputta trước đây chưa từng thấy Đức Bổn Sư ngự xuống với vẻ uy nghi của một vị Phật như vậy, do đó –

‘‘น เม ทิฏฺโฐ อิโต ปุพฺเพ, น สุโต อุท กสฺสจิ;

เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา, ตุสิตา คณิมาคโต’’ติ. (สุ. นิ. ๙๖๑;

มหานิ. ๑๙๐) –

“Trước đây con chưa từng thấy, cũng chưa từng nghe ai nói rằng; Bậc Đạo Sư có lời nói tuyệt diệu như vậy, từ cung trời Tusita đã đến giữa hội chúng.”

อาทีหิ [Pg.147] อตฺตโน ตุฏฺฐึ ปกาเสตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช สพฺเพปิ เทวมนุสฺสา ตุมฺหากํ ปิหยนฺติ, ปตฺเถนฺตี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา, ‘‘สาริปุตฺต, เอวรูเปหิ คุเณหิ สมนฺนาคตา พุทฺธา เทวมนุสฺสานํ ปิยา โหนฺติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bằng những lời như vậy, ngài đã bày tỏ niềm hoan hỷ của mình và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, hôm nay tất cả chư thiên và nhân loại đều ái mộ và mong mỏi nơi Ngài.” Bấy giờ, Đức Bổn Sư bảo ngài: “Này Sāriputta, các vị Phật thành tựu những phẩm hạnh như vậy, chắc chắn được chư thiên và nhân loại yêu mến.” Nói xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ này –

๑๘๑.

181.

‘‘เย ฌานปสุตา ธีรา, เนกฺขมฺมูปสเม รตา;

เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ, สมฺพุทฺธานํ สตีมต’’นฺติ.

“Những bậc trí tuệ chuyên tâm thiền định, ưa thích sự vắng lặng của xuất ly; Chư thiên cũng ái mộ các ngài, những bậc Chánh Giác có chánh niệm.”

ตตฺถ เย ฌานปสุตาติ ลกฺขณูปนิชฺฌานํ อารมฺมณูปนิชฺฌานนฺติ อิเมสุ ทฺวีสุ ฌาเนสุ อาวชฺชนสมาปชฺชนอธิฏฺฐานวุฏฺฐานปจฺจเวกฺขเณหิ ยุตฺตปฺปยุตฺตา. เนกฺขมฺมูปสเม รตาติ เอตฺถ ปพฺพชฺชา เนกฺขมฺมนฺติ น คเหตพฺพา, กิเลสวูปสมนิพฺพานรตึ ปน สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เทวาปีติ เทวาปิ มนุสฺสาปิ เตสํ ปิหยนฺติ ปตฺเถนฺติ. สตีมตนฺติ เอวรูปคุณานํ เตสํ สติยา สมนฺนาคตานํ สมฺพุทฺธานํ. ‘‘อโห วต มยํ พุทฺธา ภเวยฺยามา’’ติ พุทฺธภาวํ อิจฺฉมานา ปิหยนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, “những vị chuyên tâm thiền định” (ye jhānapasutā) có nghĩa là những vị đã thực hành và thuần thục trong hai loại thiền này: thiền quán tướng (lakkhaṇūpanijjhāna) và thiền quán đề mục (ārammaṇūpanijjhāna), với các giai đoạn hướng tâm, nhập định, quyết định, xuất định và phản khán. Trong câu “ưa thích sự vắng lặng của xuất ly” (nekkhammūpasame ratā), không nên hiểu “xuất ly” (nekkhamma) là sự xuất gia, mà lời này được nói với ý nghĩa là sự ưa thích trong Niết Bàn, nơi các phiền não được dập tắt. “Chư thiên cũng” (devāpi) có nghĩa là cả chư thiên và nhân loại đều ái mộ và mong mỏi nơi các ngài. “Có chánh niệm” (satīmataṃ) là nói về các bậc Chánh Giác, những vị thành tựu chánh niệm với những phẩm hạnh như vậy. Nghĩa là, chư thiên và nhân loại ái mộ, mong muốn quả vị Phật: “Ôi, mong sao chúng ta cũng sẽ trở thành Phật!”

เทสนาวสาเน ตึสมตฺตานํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, เถรสฺส สทฺธิวิหาริกา ปญฺจสตภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ.

Khi thời pháp kết thúc, ba mươi ức chúng sinh đã chứng ngộ Chân lý. Năm trăm vị tỳ khưu là đệ tử cùng thầy của Trưởng lão đã an trú vào quả vị A-la-hán.

สพฺพพุทฺธานํ กิร อวิชหิตเมว ยมกปาฏิหีรํ กตฺวา เทวโลเก วสฺสํ วสิตฺวา สงฺกสฺสนครทฺวาเร โอตรณํ. ตตฺถ ปน ทกฺขิณปาทสฺส ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ อจลเจติยฏฺฐานํ นาม โหติ. สตฺถา ตตฺถ ฐตฺวา ปุถุชฺชนาทีนํ วิสเย ปญฺหํ ปุจฺฉิ, ปุถุชฺชนา อตฺตโน วิสเย ปญฺเห วิสฺสชฺเชตฺวา โสตาปนฺนวิสเย ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขึสุ. ตถา สกทาคามิอาทีนํ วิสเย โสตาปนฺนาทโย, มหาโมคฺคลฺลานวิสเย เสสมหาสาวกา, สาริปุตฺตตฺเถรสฺส วิสเย มหาโมคฺคลฺลาโน, พุทฺธวิสเย จ สาริปุตฺโตปิ วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขิเยว. โส ปาจีนทิสํ อาทึ กตฺวา สพฺพทิสา โอโลเกสิ, สพฺพตฺถ เอกงฺคณเมว อโหสิ. อฏฺฐสุ ทิสาสุ เทวมนุสฺสา อุทฺธํ ยาว พฺรหฺมโลกา เหฏฺฐา ภูมฏฺฐา จ ยกฺขนาคสุปณฺณา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิธ ตสฺส ปญฺหสฺส วิสฺสชฺเชตา นตฺถิ, เอตฺเถว อุปธาเรถา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา สาริปุตฺโต กิลมติ. กิญฺจาปิ เหส –

Nghe nói, việc thực hiện song thông thần biến, an cư mùa mưa tại cõi trời, rồi ngự xuống cổng thành Saṅkassa là điều không thể thiếu đối với tất cả các vị Phật. Tại nơi đó, nơi bàn chân phải của Ngài đặt xuống được gọi là nơi dựng tháp Bất Động. Đức Bổn Sư đứng tại đó và hỏi một câu hỏi trong phạm vi của phàm phu và các bậc khác. Các phàm phu sau khi trả lời câu hỏi trong phạm vi của mình, đã không thể trả lời câu hỏi trong phạm vi của bậc Tu-đà-hoàn. Tương tự, các bậc Tu-đà-hoàn và các bậc khác không thể trả lời trong phạm vi của bậc Tư-đà-hàm và các bậc khác; các vị đại thinh văn còn lại không thể trả lời trong phạm vi của ngài Mahāmoggallāna; ngài Mahāmoggallāna không thể trả lời trong phạm vi của Trưởng lão Sāriputta; và ngay cả ngài Sāriputta cũng không thể trả lời trong phạm vi của Đức Phật. Ngài nhìn khắp các phương, bắt đầu từ phương đông, và khắp nơi chỉ là một khoảng không gian trống trải. Trong tám phương, chư thiên và nhân loại, lên đến cõi Phạm thiên ở trên, và các dạ xoa, long vương, kim sí điểu ở dưới đất, đều chắp tay và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây không có ai trả lời được câu hỏi đó, xin Ngài hãy tìm kiếm ngay tại nơi này.” Đức Bổn Sư (nghĩ): “Sāriputta đang mệt mỏi. Mặc dù vị này –”

‘‘เย [Pg.148] จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๔๔;

จูฬนิ. อชิตมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๗) –

“Này bạn hiền, ở đây có nhiều bậc đã liễu tri các pháp, và cũng có nhiều bậc hữu học; khi được hỏi, bậc trí tuệ hãy nói cho ta biết về hành trạng của các ngài.”

อิมํ พุทฺธวิสเย ปุฏฺฐปญฺหํ สุตฺวา ‘สตฺถา มํ เสขาเสขานํ อาคมนปฏิปทํ ปุจฺฉตี’ติ ปญฺเห นิกฺกงฺโข, ขนฺธาทีสุ ปน กตเรน นุ โข มุเขน อิมํ ปฏิปทํ กเถนฺโต ‘อหํ สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ น สกฺขิสฺสามี’ติ มม อชฺฌาสเย กงฺขติ, โส มยา นเย อทินฺเน กเถตุํ น สกฺขิสฺสติ, นยมสฺส ทสฺสามีติ นยํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ภูตมิทํ, สาริปุตฺต, สมนุปสฺสสี’’ติ อาห. เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘สาริปุตฺโต มม อชฺฌาสยํ คเหตฺวา กเถนฺโต ขนฺธวเสน กเถสฺสตี’’ติ. เถรสฺส สห นยทาเนน โส ปญฺโห นยสเตน นยสหสฺเสน นยสตสหสฺเสน อุปฏฺฐาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวา ตํ ปญฺหํ กเถสิ. ฐเปตฺวา กิร สมฺมาสมฺพุทฺธํ อญฺโญ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ปญฺญํ ปาปุณิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ. เตเนว กิร เถโร สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวา สีหนาทํ นทิ – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สกลกปฺปมฺปิ เทเว วุฏฺเฐ ‘เอตฺตกานิ พินฺทูนิ มหาสมุทฺเท ปติตานิ, เอตฺตกานิ ภูมิยํ, เอตฺตกานิ ปพฺพเต’ติ คเณตฺวา เลขํ อาโรเปตุํ สมตฺโถ’’ติ. สตฺถาปิ นํ ‘‘ชานามิ, สาริปุตฺต, คเณตุํ สมตฺถภาว’’นฺติ อาห. ตสฺส อายสฺมโต ปญฺญาย อุปมา นาม นตฺถิ. เตเนวาห –

Khi nghe câu hỏi này được đặt ra trong phạm vi của Đức Phật, ngài không còn nghi ngờ gì về câu hỏi rằng ‘Đức Bổn Sư đang hỏi ta về con đường thực hành của các bậc hữu học và vô học’, nhưng ngài lại hoài nghi về ý định của ta: ‘Khi trình bày con đường thực hành này, ta nên bắt đầu bằng phương diện nào trong các uẩn v.v... để có thể nắm bắt được ý định của Đức Bổn Sư?’ Ngài nghĩ: ‘Nếu ta không gợi ý, vị ấy sẽ không thể trả lời, ta sẽ gợi ý cho vị ấy.’ Và để gợi ý, Ngài nói: “Này Sāriputta, con có quán xét cái đã được sinh khởi này không?” Nghe nói, ý của Ngài là thế này: “Sāriputta, sau khi nắm bắt được ý định của ta, khi trình bày sẽ trình bày theo phương diện các uẩn.” Cùng với sự gợi ý, câu hỏi đó đã hiện ra với Trưởng lão theo một trăm phương pháp, một nghìn phương pháp, một trăm nghìn phương pháp. Ngài đứng vững trên phương pháp do Đức Bổn Sư chỉ dạy và đã trả lời câu hỏi đó. Nghe nói, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không có ai khác có thể đạt đến trí tuệ của Trưởng lão Sāriputta. Chính vì vậy, nghe nói Trưởng lão đã đứng trước mặt Đức Bổn Sư và cất lên tiếng rống của sư tử: “Bạch Thế Tôn, dù trời có mưa suốt cả một kiếp, con cũng có thể đếm được ‘bấy nhiêu giọt rơi xuống đại dương, bấy nhiêu giọt rơi xuống đất, bấy nhiêu giọt rơi xuống núi’ và ghi lại thành con số.” Đức Bổn Sư cũng bảo ngài: “Ta biết, Sāriputta, khả năng đếm của con.” Trí tuệ của Tôn giả ấy quả là không có gì sánh bằng. Vì vậy, Ngài đã nói:

‘‘คงฺคาย วาลุกา ขีเย, อุทกํ ขีเย มหณฺณเว;

มหิยา มตฺติกา ขีเย, น ขีเย มม พุทฺธิยา’’ติ.

“Cát sông Hằng có thể cạn, nước trong đại dương có thể cạn; bụi đất trên mặt đất có thể cạn, nhưng trí tuệ của ta không bao giờ cạn.”

อิทํ วุตฺตํ โหติ – สเจ หิ, ภนฺเต, พุทฺธิสมฺปนฺนโลกนาถ, มยา เอกสฺมึ ปญฺเห วิสฺสชฺชิเต เอกํ วา วาลุกํ เอกํ วา อุทกพินฺทุํ เอกํ วา ปํสุขณฺฑํ อขิปิตฺวา ปญฺหานํ สเตน วา สหสฺเสนวา สตสหสฺเสน วา วิสฺสชฺชิเต คงฺคาย วาลุกาทีสุ เอเกกํ เอกมนฺเต ขิเปยฺย, ขิปฺปตรํ คงฺคาทีสุ วาลุกาทโย ปริกฺขยํ คจฺเฉยฺยุํ, น ตฺเวว มม ปญฺหานํ วิสฺสชฺชนนฺติ. เอวํ มหาปญฺโญปิ หิ ภิกฺขุ พุทฺธวิสเย ปญฺหสฺส อนฺตํ วา โกฏึ วา อทิสฺวา สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวาว ปญฺหํ วิสฺสชฺเชสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘ยํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สพฺโพปิ ชโน กเถตุํ น สกฺขิ, ตํ ธมฺมเสนาปติ สาริปุตฺโต เอกโกว กเถสี’’ติ. สตฺถา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘น อิทาเนว สาริปุตฺโต ยํ ปญฺหํ มหาชโน วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขิ[Pg.149], ตํ วิสฺสชฺเชสิ, ปุพฺเพปิ อเนน วิสฺสชฺชิโตเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตุํ –

Điều này có nghĩa là: "Bạch Thế Tôn, bậc Lãnh đạo thế gian, bậc Toàn giác, nếu mỗi khi con trả lời một câu hỏi, con lại lấy ra một hạt cát, hoặc một giọt nước, hoặc một hạt bụi, và nếu con trả lời một trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn câu hỏi, và mỗi lần lại ném một hạt cát của sông Hằng sang một bên, thì cát ở sông Hằng và những thứ tương tự sẽ cạn kiệt nhanh hơn, chứ việc trả lời các câu hỏi của con thì không bao giờ cạn kiệt." Thật vậy, ngay cả một vị Tỳ-kheo có đại trí tuệ như thế, khi không thấy được điểm cuối hay giới hạn của một vấn đề trong phạm vi của một vị Phật, cũng đã trả lời câu hỏi bằng cách đứng vững trên phương pháp do bậc Đạo Sư chỉ dạy. Nghe vậy, các vị Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện: "Vấn đề mà khi được hỏi, tất cả mọi người đều không thể trả lời, thì chỉ một mình Tôn giả Sāriputta, vị Pháp tướng quân, đã trả lời được." Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện ấy, bèn nói: "Không phải chỉ bây giờ Sāriputta mới trả lời được vấn đề mà đại chúng không thể giải đáp, mà ngay cả trong quá khứ, vị ấy cũng đã từng trả lời được rồi," và để kể lại chuyện quá khứ –

‘‘ปโรสหสฺสมฺปิ สมาคตานํ,กนฺเทยฺยุํ เต วสฺสสตํ อปญฺญา;

เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ,โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถ’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๙๙) –

“Dù cho hơn một ngàn người không trí tuệ tụ họp lại, họ có thể khóc lóc suốt trăm năm. Một người trí tuệ duy nhất, người hiểu được ý nghĩa của lời nói, thì cao quý hơn.”

อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรน กเถสีติ.

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này.

เทโวโรหณวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về việc Đức Phật từ cõi trời xuống đã kết thúc.

๓. เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ

3. Câu chuyện về Long vương Erakapatta

กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา พาราณสิยํ อุปนิสฺสาย สตฺตสิรีสกรุกฺขมูเล วิหรนฺโต เอรกปตฺตํ นาม นาคราชํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang an trú gần thành Bārāṇasī, dưới gốc bảy cây sirīsa (cây hợp hoan), đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Kiccho manussapaṭilābho" (Được làm người là khó), liên quan đến một vị long vương tên là Erakapatta.

โส กิร ปุพฺเพ กสฺสปพุทฺธสาสเน ทหรภิกฺขุ หุตฺวา คงฺคาย นาวํ อภิรุยฺห คจฺฉนฺโต เอกสฺมึ เอรกคุมฺเพ เอรกปตฺตํ คเหตฺวา นาวาย เวคสา คจฺฉมานายปิ น มุญฺจิ, เอรกปตฺตํ ฉิชฺชิตฺวา คตํ. โส ‘‘อปฺปมตฺตกํ เอต’’นฺติ อาปตฺตึ อเทเสตฺวา วีสติ วสฺสสหสฺสานิ อรญฺเญ สมณธมฺมํ กตฺวาปิ มรณกาเล เอรกปตฺเตน คีวาย คหิโต วิย อาปตฺตึ เทเสตุกาโมปิ อญฺญํ ภิกฺขุํ อปสฺสมาโน ‘‘อปริสุทฺธํ เม สีล’’นฺติ อุปฺปนฺนวิปฺปฏิสาโร ตโต จวิตฺวา เอกรุกฺขโทณิกนาวปฺปมาโณ นาคราชา หุตฺวา นิพฺพตฺติ, เอรกปตฺโตตฺเววสฺส นามํ อโหสิ. โส นิพฺพตฺตกฺขเณเยว อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘เอตฺตกํ นาม กาลํ สมณธมฺมํ กตฺวา อเหตุกโยนิยํ มณฺฑูกภกฺขฏฺฐาเน นิพฺพตฺโตมฺหี’’ติ วิปฺปฏิสารี อโหสิ. โส อปรภาเค เอกํ ธีตรํ ลภิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย อุทกปิฏฺเฐ มหนฺตํ ผลํ อุกฺขิปิตฺวา ธีตรํ ตสฺมึ ฐเปตฺวา นจฺจาเปตฺวา คายาเปสิ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘อทฺธา อหํ อิธ อิมินา อุปาเยน พุทฺเธ อุปฺปนฺเน ตสฺส อุปฺปนฺนภาวํ สุณิสฺสามี’’ติ. โย เม คีตสฺส ปฏิคีตํ อาหรติ[Pg.150], ตสฺส มหนฺเตน นาคภวเนน สทฺธึ ธีตรํ ทสฺสามีติ อนฺวฑฺฒมาสํ อุโปสถทิวเส ตํ ธีตรํ ผเณ ฐเปสิ. สา ตตฺถ ฐิตา นจฺจนฺตี –

Tương truyền, trong thời giáo pháp của Đức Phật Kassapa, vị ấy là một Tỳ-kheo trẻ. Trong khi đi thuyền trên sông Hằng, vị ấy nắm lấy một chiếc lá eraka (cỏ lau) trong một bụi cỏ. Dù thuyền đi với tốc độ nhanh, vị ấy cũng không buông ra, và chiếc lá eraka bị đứt. Vị ấy nghĩ: "Đây chỉ là một lỗi nhỏ," nên đã không sám hối tội này. Dù đã thực hành pháp của sa-môn trong rừng suốt hai mươi ngàn năm, nhưng đến lúc lâm chung, vị ấy cảm thấy như thể chiếc lá eraka đang quấn quanh cổ mình. Dù muốn sám hối tội lỗi, nhưng không tìm thấy một vị Tỳ-kheo nào khác, vị ấy khởi tâm hối hận: "Giới của ta không trong sạch." Sau khi mệnh chung, vị ấy tái sanh làm một long vương, thân hình to lớn bằng một chiếc thuyền độc mộc, và có tên là Erakapatta. Ngay khi vừa tái sanh, vị ấy nhìn lại thân mình và hối hận: "Ta đã thực hành pháp của sa-môn trong một thời gian dài như vậy, mà lại tái sanh vào loài vô nhân, ở nơi phải ăn ếch nhái." Về sau, vị ấy có một người con gái. Giữa dòng sông Hằng, trên mặt nước, vị ấy bành cái mang lớn ra, đặt con gái lên đó, cho cô múa và hát. Tương truyền, ý nghĩ của vị ấy là: "Chắc chắn bằng cách này, khi có một vị Phật xuất hiện, ta sẽ nghe được tin Ngài đã ra đời." "Ai có thể hát đối lại bài hát của ta, ta sẽ gả con gái cho người đó cùng với cả long cung to lớn." Cứ mỗi nửa tháng, vào ngày Uposatha, vị ấy lại đặt con gái lên mang. Cô gái đứng đó, vừa múa vừa hát:

‘‘กึสุ อธิปฺปตี ราชา, กึสุ ราชา รชฺชิสฺสโร;

กถํสุ วิรโช โหติ, กถํ พาโลติ วุจฺจตี’’ติ. –

“Ai là vua, bậc chúa tể? Ai là vua, kẻ bị ái nhiễm chi phối? Làm sao để trở nên vô nhiễm? Ai bị gọi là kẻ ngu?”

อิมํ คีตํ คายติ.

Cô hát bài hát này.

สกลชมฺพุทีปวาสิโน ‘‘นาคมาณวิกํ คณฺหิสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา อตฺตโน อตฺตโน ปญฺญาพเลน ปฏิคีตํ กตฺวา คายนฺติ. สา ตํ ปฏิกฺขิปติ. ตสฺสา อนฺวฑฺฒมาสํ ผเณ ฐตฺวา เอวํ คายนฺติยาว เอกํ พุทฺธนฺตรํ วีติวตฺตํ. อถ อมฺหากํ สตฺถา โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา เอกทิวสํ ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต เอรกปตฺตํ อาทึ กตฺวา อุตฺตรมาณวํ นาม อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘อชฺช เอรกปตฺตสฺส ธีตรํ ผเณ ฐเปตฺวา นจฺจาปนทิวโส, อยํ อุตฺตรมาณโว มยา ทินฺนํ ปฏิคีตํ คณฺหนฺโตว โสตาปนฺโน หุตฺวา ตํ อาทาย นาคราชสฺส สนฺติกํ คมิสฺสติ. โส ตํ สุตฺวา ‘พุทฺโธ อุปฺปนฺโน’ติ ญตฺวา มม สนฺติกํ อาคมิสฺสติ, อหํ ตสฺมึ อาคเต มหาสมาคเม คาถํ กเถสฺสามิ, คาถาปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสตี’’ติ อทฺทส. โส ตตฺถ คนฺตฺวา พาราณสิโต อวิทูเร สตฺต สิรีสกรุกฺขา อตฺถิ, เตสุ เอกสฺส มูเล นิสีทิ. ชมฺพุทีปวาสิโน คีตปฏิคีตํ อาทาย สนฺนิปตึสุ. สตฺถา อวิทูเร ฐาเน คจฺฉนฺตํ อุตฺตรมาณวํ ทิสฺวา ‘‘เอหิ, อุตฺตรา’’ติ อาห. ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อิโต ตาว เอหี’’ติ. อถ นํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺนํ อาห ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ? ‘‘เอรกปตฺตสฺส ธีตุ คายนฏฺฐาน’’นฺติ. ‘‘ชานาสิ ปน คีตปฏิคีต’’นฺติ? ‘‘ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘วเทหิ ตาว น’’นฺติ? อถ นํ อตฺตโน ชานนนิยาเมเนว วทนฺตํ ‘‘น อุตฺตรํ เอตํ ปฏิคีตํ, อหํ เต ปฏิคีตํ ทสฺสามิ, อาทาย นํ คมิสฺสสี’’ติ. ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ. อถ นํ สตฺถา, อุตฺตร, ตฺวํ นาคมาณวิกาย คีตกาเล –

Dân chúng khắp cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề) nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ cưới được nàng công chúa Naga," rồi họ đến, dùng trí tuệ của mình sáng tác các bài hát đối đáp và cất tiếng hát. Nhưng cô gái đều từ chối. Cứ mỗi nửa tháng, cô lại đứng trên mang rồng và hát như vậy, cho đến khi một kỳ Phật-gián (khoảng thời gian giữa hai vị Phật) trôi qua. Bấy giờ, bậc Đạo Sư của chúng ta xuất hiện trên thế gian. Một hôm, vào lúc rạng đông, khi đang quán sát thế gian, Ngài thấy long vương Erakapatta và một thanh niên tên Uttara lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Suy xét: "Việc gì sẽ xảy ra đây?", Ngài thấy rõ: "Hôm nay là ngày Erakapatta cho con gái đứng trên mang rồng để múa hát. Chàng thanh niên Uttara này, sau khi nhận được bài hát đối đáp do ta trao cho, sẽ đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi mang bài hát đó đến gặp long vương. Long vương nghe xong, sẽ biết rằng 'Một vị Phật đã xuất hiện' và sẽ đến gặp ta. Khi long vương đến, ta sẽ thuyết một bài kệ giữa đại chúng. Cuối bài kệ, tám mươi bốn ngàn chúng sanh sẽ chứng ngộ Chân pháp." Thấy vậy, Ngài đi đến đó. Gần thành Bārāṇasī có bảy cây sirīsa, Ngài ngồi xuống dưới gốc một trong những cây ấy. Dân chúng cõi Jambudīpa mang theo các bài hát đối đáp của mình và tụ tập lại. Bậc Đạo Sư thấy chàng thanh niên Uttara đang đi ở một nơi không xa, bèn gọi: "Uttara, lại đây." "Dạ, bạch Thế Tôn, có việc gì ạ?" "Con hãy lại đây trước đã." Khi chàng thanh niên đến, đảnh lễ và ngồi xuống, Ngài hỏi: "Con đi đâu vậy?" "Con đến nơi con gái của long vương Erakapatta hát ạ." "Con có biết bài hát đối đáp không?" "Dạ, con biết, bạch Thế Tôn." "Vậy con hãy đọc thử xem." Khi chàng thanh niên đọc bài hát theo sự hiểu biết của mình, Ngài nói: "Uttara, đó không phải là bài hát đối đáp. Ta sẽ cho con bài hát đối đáp, con hãy mang nó đi." "Lành thay, bạch Thế Tôn." Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với chàng: "Này Uttara, khi nàng công chúa Naga hát xong –"

‘‘ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชา, รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโร;

อรชฺชํ วิรโช โหติ, รชฺชํ พาโลติ วุจฺจตี’’ติ. –

“Kẻ làm chủ sáu căn môn là vua. Kẻ bị ái nhiễm là kẻ bị bụi bẩn chi phối. Người không ái nhiễm thì không còn bụi bẩn. Kẻ ái nhiễm được gọi là kẻ ngu.”

อิมํ ปฏิคีตํ คาเยยฺยาสีติ อาห.

Ngài nói: "Con hãy hát bài hát đối đáp này."

มาณวิกาย [Pg.151] คีตสฺส อตฺโถ – กึสุ อธิปฺปตี ราชาติ กึ อธิปฺปติ ราชา นาม โหติ? กึสุ ราชา รชฺชิสฺสโรติ กถํ ปน ราชา รชฺชิสฺสโร นาม โหติ? กถํสุ วิรโช โหตีติ กถํ นุ โข โส ราชา วิรโช นาม โหตีติ?

Ý nghĩa bài hát của thiếu nữ Nāga là: “Vị nào là vua cai trị?” nghĩa là: Vị nào được gọi là vua cai trị cái gì? “Vị vua nào là người đam mê dục lạc?” nghĩa là: Làm thế nào một vị vua được gọi là người đam mê dục lạc? “Làm thế nào để trở nên không còn bụi bẩn?” nghĩa là: Làm thế nào vị vua ấy được gọi là người không còn bụi bẩn (ly tham)?

ปฏิคีตสฺส ปน อตฺโถ – ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชาติ โย ฉนฺนํ ทฺวารานํ อธิปฺปติ, เอกทฺวาเรปิ รูปาทีหิ อนภิภูโต, อยํ ราชา นาม. รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโรติ โย ปน เตสุ อารมฺมเณสุ รชฺชติ, โส รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโร นาม. อรชฺชนฺติ อรชฺชมาโน ปน วิรโช นาม โหติ. รชฺชนฺติ รชฺชมาโน พาโลติ วุจฺจตีติ.

Còn ý nghĩa của bài hát đối đáp là: “Vị vua cai trị sáu cửa” nghĩa là: Vị nào là chủ của sáu cửa (giác quan), không bị sắc pháp v.v... chinh phục dù chỉ ở một cửa, vị ấy được gọi là vua. “Người đam mê dục lạc” nghĩa là: Vị nào đam mê các đối tượng trần cảnh ấy, vị ấy đang đam mê nên được gọi là người đam mê dục lạc. “Không đam mê” nghĩa là: Vị nào không đam mê thì được gọi là người không còn bụi bẩn (ly tham). “Đam mê” nghĩa là: Người đang đam mê thì được gọi là kẻ phàm phu.

เอวมสฺส สตฺถา ปฏิคีตํ ทตฺวา, อุตฺตร, ตยา อิมสฺมึ คีเต คายิเต อิมสฺส คีตสฺส อิมํ ปฏิคีตํ คายิสฺสติ –

Sau khi ban bài hát đối đáp cho vị ấy như vậy, Đức Thế Tôn dạy: “Này Uttara, khi con hát bài hát này, nàng ấy sẽ hát bài hát đối đáp lại bài hát này của con.”

‘‘เกนสฺสุ วุยฺหติ พาโล, กถํ นุทติ ปณฺฑิโต;

โยคกฺเขมี กถํ โหติ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’ติ.

“Kẻ phàm phu bị cái gì cuốn trôi? Bậc trí tuệ loại trừ nó bằng cách nào? Làm thế nào để đạt được an ổn khỏi các ách縛? Được hỏi, xin hãy nói cho tôi biết điều đó.”

อถสฺส ตฺวํ อิทํ ปฏิคีตํ คาเยยฺยาสิ –

Khi ấy, con hãy hát bài hát đối đáp này cho nàng nghe.

‘‘โอเฆน วุยฺหติ พาโล, โยคา นุทติ ปณฺฑิโต;

สพฺพโยควิสํยุตฺโต, โยคกฺเขมีติ วุจฺจตี’’ติ.

“Kẻ phàm phu bị bộc lưu cuốn trôi, bậc trí tuệ loại trừ nó bằng sự tinh tấn. Người đã giải thoát khỏi tất cả các ách縛 được gọi là người an ổn khỏi các ách縛.”

ตสฺสตฺโถ – ‘‘กาโมฆาทินา จตุพฺพิเธน โอเฆน พาโล วุยฺหติ, ตํ โอฆํ ปณฺฑิโต สมฺมปฺปธานสงฺขาเตน โยเคน นุทติ. โส สพฺเพหิ กามโยคาทีหิ วิสํยุตฺโต โยคกฺเขมี นาม วุจฺจตี’’ติ.

Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: “Kẻ phàm phu bị cuốn trôi bởi bốn loại bộc lưu bắt đầu từ dục bộc. Bậc trí tuệ loại trừ bộc lưu ấy bằng sự tinh tấn được gọi là chánh cần. Vị ấy, người đã giải thoát khỏi tất cả các ách縛 bắt đầu từ dục ách, được gọi là người an ổn khỏi các ách縛.”

อุตฺตโร อิมํ ปฏิคีตํ คณฺหนฺโตว โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. โส โสตาปนฺโน หุตฺวา ตํ คาถํ อาทาย คนฺตฺวา, ‘‘อมฺโภ, มยา คีตปฏิคีตํ อาหฏํ, โอกาสํ เม เทถา’’ติ วตฺวา นิรนฺตรํ ฐิตสฺส มหาชนสฺส ชณฺณุนา อกฺกมนฺโต อคมาสิ. นาคมาณวิกา ปิตุ ผเณ ฐตฺวา นจฺจมานา ‘‘กึสุ อธิปฺปตี ราชา’’ติ คีตํ คายติ? อุตฺตโร ‘‘ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชา’’ติ ปฏิคีตํ คายิ. ปุน นาคมาณวิกา ‘‘เกนสฺสุ วุยฺหตี’’ติ ตสฺส คีตํ คายติ? อถสฺสา ปฏิคีตํ คายนฺโต อุตฺตโร ‘‘โอเฆน วุยฺหตี’’ติ อิมํ คาถมาห. นาคราชา ตํ สุตฺวาว พุทฺธสฺส อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘มยา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เอวรูปํ ปทํ นาม น สุตปุพฺพํ, อุปฺปนฺโน วต, โภ, โลเก [Pg.152] พุทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐมานโส นงฺคุฏฺเฐน อุทกํ ปหริ, มหาวีจิโย อุฏฺฐหึสุ, อุโภ ตีรานิ ภิชฺชึสุ. อิโต จิโต จ อุสภมตฺเต ฐาเน มนุสฺสา อุทเก นิมุชฺชึสุ. โส เอตฺตกํ มหาชนํ ผเณ ฐเปตฺวา อุกฺขิปิตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปสิ. โส อุตฺตรํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กหํ, สามิ, สตฺถา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘เอกสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺโน, มหาราชา’’ติ. โส ‘‘เอหิ, สามิ, คจฺฉามา’’ติ อุตฺตเรน สทฺธึ อคมาสิ. มหาชโนปิ เตน สทฺธึเยว คโต. นาคราชา คนฺตฺวา ฉพฺพณฺณรํสีนํ อนฺตรํ ปวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ อิทํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส สาวโก หุตฺวา วีสติ วสฺสสหสฺสานิ สมณธมฺมํ อกาสึ, โสปิ มํ สมณธมฺโม นิทฺธาเรตุํ นาสกฺขิ. อปฺปมตฺตกํ เอรกปตฺตฉินฺทนมตฺตํ นิสฺสาย อเหตุกปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อุเรน ปริสกฺกนฏฺฐาเน นิพฺพตฺโตสฺมิ, เอกํ พุทฺธนฺตรํ เนว มนุสฺสตฺตํ ลภามิ, น สทฺธมฺมสฺสวนํ, น ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส ทสฺสน’’นฺติ สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา, ‘‘มหาราช, มนุสฺสตฺตํ นาม ทุลฺลภเมว, ตถา สทฺธมฺมสฺสวนํ, ตถา พุทฺธุปฺปาโท, อิทํ กิจฺเฉน กสิเรน ลพฺภตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vừa học thuộc bài hát đối đáp này, Uttara đã đắc quả Dự lưu. Trở thành bậc Dự lưu, vị ấy mang theo kệ ngôn đó ra đi, và nói: “Này quý vị, tôi đã mang về bài hát đối đáp, xin hãy nhường lối cho tôi.” Nói xong, vị ấy chen qua đám đông đang đứng chen chúc, dùng đầu gối mà đi. Thiếu nữ Nāga đang đứng trên mang của phụ thân, vừa múa vừa hát bài: “Vị nào là vua cai trị?” Uttara hát bài đối đáp: “Vị vua cai trị sáu cửa.” Thiếu nữ Nāga lại hát bài: “Bị cái gì cuốn trôi?” để hỏi vị ấy. Bấy giờ, Uttara hát bài đối đáp cho nàng nghe, đọc lên kệ ngôn này: “Bị bộc lưu cuốn trôi.” Vừa nghe xong, vua loài Nāga liền biết rằng một vị Phật đã xuất hiện, và nghĩ: “Trong suốt một Phật kỳ, ta chưa từng được nghe một lời pháp nào như thế này. Này quý vị, thật vậy, một vị Phật đã xuất hiện trên đời!” Với tâm hoan hỷ, vua dùng đuôi đập xuống nước, những ngọn sóng lớn nổi lên, cả hai bờ sông đều sụp đổ. Ở một nơi cách đó khoảng một usabha, nhiều người bị chìm trong nước. Vua Nāga đỡ lấy đám đông ấy trên mang của mình, vớt lên và đặt họ trên đất liền. Vua đến gần Uttara và hỏi: “Thưa ngài, Đức Thế Tôn ở đâu?” – “Thưa Đại vương, Ngài đang ngự dưới một gốc cây.” Vua nói: “Thưa ngài, chúng ta hãy đi,” rồi cùng đi với Uttara. Đám đông cũng đi theo vị ấy. Vua loài Nāga đi đến, bước vào giữa những tia hào quang sáu màu, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi đứng đó khóc lóc. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi vị ấy: “Này Đại vương, có chuyện gì vậy?” – “Bạch Thế Tôn, con từng là đệ tử của một vị Phật như Ngài, đã tu phạm hạnh suốt hai mươi ngàn năm, nhưng phạm hạnh ấy cũng không thể cứu con thoát khỏi (cảnh giới này). Chỉ vì nhân duyên cắt một ngọn cỏ eraka nhỏ nhoi, con đã phải mang lấy tái sanh vô nhân và sanh ra ở nơi phải bò bằng bụng. Trong suốt một Phật kỳ, con không được làm người, không được nghe Chánh pháp, không được thấy một vị Phật như Ngài.” Nghe lời của vua Nāga, Đức Thế Tôn dạy: “Này Đại vương, được sanh làm người quả thật là khó. Cũng vậy, được nghe Chánh pháp là khó. Cũng vậy, sự xuất hiện của chư Phật là khó. Điều này đạt được một cách khó khăn, một cách nhọc nhằn.” Nói xong, để thuyết pháp, Ngài đọc kệ ngôn này.

๑๘๒.

182.

‘‘กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ, กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ;

กิจฺฉํ สทฺธมฺมสฺสวนํ, กิจฺโฉ พุทฺธานมุปฺปาโท’’ติ.

“Khó thay được sanh làm người, khó thay đời sống chúng sanh. Khó thay được nghe Chánh pháp, khó thay chư Phật ra đời.”

ตสฺสตฺโถ – มหนฺเตน หิ วายาเมน มหนฺเตน กุสเลน ลทฺธตฺตา มนุสฺสตฺตปฏิลาโภ นาม กิจฺโฉ ทุลฺลโภ. นิรนฺตรํ กสิกมฺมาทีนิ กตฺวา ชีวิตวุตฺตึ ฆฏนโตปิ ปริตฺตฏฺฐายิตายปิ มจฺจานํ ชีวิตํ กิจฺฉํ. อเนเกสุปิ กปฺเปสุ ธมฺมเทสกสฺส ปุคฺคลสฺส ทุลฺลภตาย สทฺธมฺมสฺสวนมฺปิ กิจฺฉํ. มหนฺเตน วายาเมน อภินีหารสฺส สมิชฺฌนโต สมิทฺธาภินีหารสฺส จ อเนเกหิปิ กปฺปโกฏิสหสฺเสหิ ทุลฺลภุปฺปาทโต พุทฺธานํ อุปฺปาโทปิ กิจฺโฉเยว, อติวิย ทุลฺลโภติ.

Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Vì được thành tựu do sự tinh tấn lớn lao và thiện nghiệp lớn lao, nên việc được sanh làm người là khó khăn, hiếm có. Dù phải liên tục làm các công việc như nông nghiệp để mưu sinh, và dù mạng sống của chúng sanh rất ngắn ngủi, đời sống vẫn là khó khăn. Dù trải qua nhiều kiếp, do sự hiếm có của người thuyết pháp, nên việc được nghe Chánh pháp cũng là khó khăn. Do sự thành tựu của lời phát nguyện (thành Phật) nhờ tinh tấn lớn lao, và do sự xuất hiện hiếm có của một vị Phật đã thành tựu lời phát nguyện ấy dù trải qua nhiều ngàn vạn ức kiếp, nên sự xuất hiện của chư Phật cũng là điều khó khăn, vô cùng hiếm có.

เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. นาคราชาปิ ตํทิวสํ โสตาปตฺติผลํ ลเภยฺย, ติรจฺฉานคตตฺตา ปน นาลตฺถ. โส เยสุ ปฏิสนฺธิคหณตจชหนวิสฺสฏฺฐนิทฺโทกฺกมนสชาติยาเมถุนเสวนจุติสงฺขาเตสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ นาคสรีรเมว [Pg.153] คเหตฺวา กิลมนฺติ, เตสุ อกิลมนภาวํ ปตฺวา มาณวรูเปเนว วิจริตุํ ลภตีติ.

Khi kết thúc bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vua loài Nāga cũng có thể đã đắc quả Dự lưu vào ngày hôm đó, nhưng vì là loài bàng sanh nên không thể đắc được. Vị ấy được giải thoát khỏi sự khổ não trong năm trường hợp mà loài Nāga phải mang thân rắn của mình: khi tái sanh, khi lột da, khi ngủ say, khi giao hợp với đồng loại, và khi chết. Vị ấy có thể đi lại dưới hình dạng của một thanh niên.

เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện thứ ba về vua Nāga Erakapatta.

๔. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ

4. Câu chuyện về câu hỏi của Trưởng lão Ānanda.

สพฺพปาปสฺส อกรณนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Không làm các điều ác,” nhân câu hỏi của Trưởng lão Ānanda.

เถโร กิร ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺโน จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถารา สตฺตนฺนํ พุทฺธานํ มาตาปิตโร อายุปริจฺเฉโท โพธิ สาวกสนฺนิปาโต อคฺคสาวกสนฺนิปาโต อคฺคสาวกอุปฏฺฐาโกติ อิทํ สพฺพํ กถิตํ, อุโปสโถ ปน อกถิโต, กึ นุ โข เตสมฺปิ อยเมว อุโปสโถ, อญฺโญ’’ติ? โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. ยสฺมา ปน เตสํ พุทฺธานํ กาลเภโทว อโหสิ, น กถาเภโท. วิปสฺสี สมฺมาสมฺพุทฺโธ หิ สตฺตเม สตฺตเม สํวจฺฉเร อุโปสถํ อกาสิ. เอกทิวสํ ทินฺโนวาโทเยว หิสฺส สตฺตนฺนํ สํวจฺฉรานํ อลํ โหติ. สิขี เจว เวสฺสภู จ ฉฏฺเฐ ฉฏฺเฐ สํวจฺฉเร อุโปสถํ กรึสุ, กกุสนฺโธ โกณาคมโน จ สํวจฺฉเร สํวจฺฉเร. กสฺสปทสพโล ฉฏฺเฐ ฉฏฺเฐ มาเส อุโปสถํ อกาสิ. เอกทิวสํ ทินฺโนวาโท เอว หิสฺส ฉนฺนํ มาสานํ อลํ อโหสิ. ตสฺมา สตฺถา เตสํ อิมํ กาลเภทํ อาโรเจตฺวา ‘‘โอวาทคาถา ปน เนสํ อิมาเยวา’’ติ วตฺวา สพฺเพสํ เอกเมว อุโปสถํ อาวิ กโรนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, Trưởng lão trong khi ngồi ở nơi nghỉ ban ngày đã suy nghĩ rằng: “Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về cha mẹ, tuổi thọ, cây Bồ-đề, các cuộc hội họp của chúng Tăng, các cuộc hội họp của các vị Thượng thủ Tinh văn, và người thị giả của bảy vị Phật. Tất cả những điều này đã được nói đến. Tuy nhiên, lễ Uposatha thì chưa được nói đến. Liệu lễ Uposatha của các vị ấy có giống như lễ này không, hay là khác?” Ngài đến gần Đức Thế Tôn và hỏi về vấn đề đó. Bởi vì, đối với các vị Phật ấy, chỉ có sự khác biệt về thời gian, chứ không có sự khác biệt về lời dạy. Thật vậy, Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Vipassī đã thực hành lễ Uposatha mỗi bảy năm một lần. Lời giáo huấn được ban trong một ngày của Ngài đủ cho bảy năm. Cả Đức Phật Sikhī và Đức Phật Vessabhū đã thực hành lễ Uposatha mỗi sáu năm một lần. Đức Phật Kakusandha và Đức Phật Koṇāgamana đã thực hành mỗi năm một lần. Đức Phật Kassapa, người có mười lực, đã thực hành lễ Uposatha mỗi sáu tháng một lần. Lời giáo huấn được ban trong một ngày của Ngài đủ cho sáu tháng. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi tuyên bố sự khác biệt về thời gian này cho họ, và nói rằng: “Các kệ ngôn giáo huấn của các vị ấy cũng chính là những kệ ngôn này,” đã làm hiển lộ lễ Uposatha duy nhất cho tất cả các vị, và nói lên những kệ ngôn này.

๑๘๓.

183.

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสนํ.

“Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch. Đây là lời chư Phật dạy.”

๑๘๔.

184.

‘‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา;

น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.

“Nhẫn nại, Kham nhẫn là khổ hạnh tối thượng. Chư Phật nói Niết-bàn là tối thượng. Kẻ xuất gia làm hại người khác, không phải là bậc xuất gia. Kẻ làm não hại người khác, không phải là Sa-môn.”

๑๘๕.

185.

‘‘อนูปวาโท [Pg.154] อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร;

มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ;

อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

“Không phỉ báng, không làm hại, thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, biết tiết độ trong ăn uống, ở nơi sàng tọa vắng lặng, chuyên tâm vào tăng thượng tâm. Đây là lời chư Phật dạy.”

ตตฺถ สพฺพปาปสฺสาติ สพฺพสฺส อกุสลกมฺมสฺส. อุปสมฺปทาติ อภินิกฺขมนโต ปฏฺฐาย ยาว อรหตฺตมคฺคา กุสลสฺส อุปฺปาทนญฺเจว อุปฺปาทิตสฺส จ ภาวนา. สจิตฺตปริโยทปนนฺติ ปญฺจหิ นีวรเณหิ อตฺตโน จิตฺตสฺส โวทาปนํ. เอตํ พุทฺธาน สาสนนฺติ สพฺพพุทฺธานํ อยมนุสิฏฺฐิ.

Trong đó, "sabbapāpassa" có nghĩa là của tất cả các nghiệp bất thiện. "Upasampadā" có nghĩa là sự làm cho sanh khởi thiện pháp và sự tu tập thiện pháp đã sanh khởi, kể từ khi xuất gia cho đến khi đạt được A-la-hán đạo. "Sacittapariyodapanaṃ" có nghĩa là làm cho tâm của mình trong sạch khỏi năm triền cái. "Etaṃ buddhāna sāsanaṃ" có nghĩa là đây là lời giáo huấn của tất cả chư Phật.

ขนฺตีติ ยา เอสา ติติกฺขาสงฺขาตา ขนฺตี นาม, อิทํ อิมสฺมึ สาสเน ปรมํ อุตฺตมํ ตโป. นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธาติ พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ อนุพุทฺธา จาติ อิเม ตโย พุทฺธา นิพฺพานํ อุตฺตมนฺตี วทนฺติ. น หิ ปพฺพชิโตติ ปาณิอาทีหิ ปรํ อปหนนฺโต วิเหเฐนฺโต ปรูปฆาตี ปพฺพชิโต นาม น โหติ. น สมโณติ วุตฺตนเยเนว ปรํ วิเหฐยนฺโต สมโณปิ น โหติเยว.

"Khantī" có nghĩa là sự kham nhẫn được gọi là titikkhā. Đây là khổ hạnh cao cả, tối thượng trong giáo pháp này. "Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā" có nghĩa là ba hạng chư Phật này, tức là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và chư Phật Thinh Văn, nói rằng Niết-bàn là tối thượng. "Na hi pabbajito" có nghĩa là người làm hại người khác, não hại người khác bằng tay chân v.v..., kẻ sát hại người khác, không được gọi là người xuất gia. "Na samaṇo" có nghĩa là người não hại người khác theo cách đã nói cũng không phải là Sa-môn.

อนูปวาโทติ อนูปวาทนญฺเจว อนูปวาทาปนญฺจ. อนูปฆาโตติ อนูปฆาตนญฺเจว อนูปฆาตาปนญฺจ. ปาติโมกฺเขติ เชฏฺฐกสีเล. สํวโรติ ปิทหนํ. มตฺตญฺญุตาติ มตฺตญฺญุภาโว ปมาณชานนํ. ปนฺตนฺติ วิวิตฺตํ. อธิจิตฺเตติ อฏฺฐสมาปตฺติสงฺขาเต อธิจิตฺเต. อาโยโคติ ปโยคกรณํ. เอตนฺติ เอตํ สพฺเพสํ พุทฺธานํ สาสนํ. เอตฺถ หิ อนูปวาเทน วาจสิกํ สีลํ กถิตํ, อนูปฆาเตน กายิกสีลํ, ‘‘ปาติโมกฺเข จ สํวโร’’ติ สีลํ กถิตํ, อนูปฆาเตน กายิกสีลํ, ‘‘ปาติโมกฺเข จ สํวโร’’ติ อิมินา ปาติโมกฺขสีลญฺเจว อินฺทฺริยสํวรญฺจ, มตฺตญฺญุตาย อาชีวปาริสุทฺธิ เจว ปจฺจยสนฺนิสิตสีลญฺจ, ปนฺตเสนาสเนน สปฺปายเสนาสนํ, อธิจิตฺเตน อฏฺฐ สมาปตฺติโย. เอวํ อิมาย คาถาย ติสฺโสปิ สิกฺขา กถิตา เอว โหนฺตีติ.

"Anūpavādo" có nghĩa là tự mình không phỉ báng và không xui khiến người khác phỉ báng. "Anūpaghāto" có nghĩa là tự mình không làm hại và không xui khiến người khác làm hại. "Pātimokkhe" có nghĩa là trong giới luật chính yếu. "Saṃvaro" có nghĩa là sự thu thúc. "Mattaññutā" có nghĩa là trạng thái biết chừng mực, biết lượng. "Pantaṃ" có nghĩa là vắng lặng. "Adhicitte" có nghĩa là trong tăng thượng tâm, được gọi là tám thiền chứng. "Āyogo" có nghĩa là sự nỗ lực. "Etaṃ" có nghĩa là đây là giáo huấn của tất cả chư Phật. Ở đây, "anūpavāda" nói về giới thuộc về lời nói; "anūpaghāta" nói về giới thuộc về thân; với câu "pātimokkhe ca saṃvaro", giới Pātimokkha và giới thu thúc các căn được nói đến; với "mattaññutā", giới thanh tịnh mạng và giới liên quan đến vật dụng được nói đến; với "pantasenāsana", trú xứ thích hợp được nói đến; với "adhicitta", tám thiền chứng được nói đến. Như vậy, với kệ ngôn này, cả ba học giới đều đã được nói đến.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về câu hỏi của Trưởng lão Ānanda, chương thứ tư.

๕. อนภิรตภิกฺขุวตฺถุ

5. Câu chuyện về vị Tỳ-khưu không hoan hỷ

น [Pg.155] กหาปณวสฺเสนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อนภิรตภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, trong khi trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu "Na kahāpaṇavassena", liên quan đến một vị Tỳ-khưu không hoan hỷ.

โส กิร สาสเน ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ‘‘อสุกฏฺฐานํ นาม คนฺตฺวา อุทฺเทสํ อุคฺคณฺหาหี’’ติ อุปชฺฌาเยน เปสิโต ตตฺถ อคมาสิ. อถสฺส ปิตุโน โรโค อุปฺปชฺชิ. โส ปุตฺตํ ทฏฺฐุกาโม หุตฺวา ตํ ปกฺโกสิตุํ สมตฺถํ กญฺจิ อลภิตฺวา ปุตฺตโสเกน วิปฺปลปนฺโตเยว อาสนฺนมรโณ หุตฺวา ‘‘อิทํ เม ปุตฺตสฺส ปตฺตจีวรมูลํ กเรยฺยาสี’’ติ กหาปณสตํ กนิฏฺฐสฺส หตฺเถ ทตฺวา กาลมกาสิ. โส ทหรสฺส อาคตกาเล ปาทมูเล นิปติตฺวา ปวฏฺเฏนฺโต โรทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปิตา เต วิปฺปลปนฺโตว กาลกโต, มยฺหํ ปน เตน กหาปณสตํ หตฺเถ ฐปิตํ, เตน กึ กโรมี’’ติ อาห. ทหโร ‘‘น เม กหาปเณหิ อตฺโถ’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา อปรภาเค จินฺเตสิ – ‘‘กึ เม ปรกุเลสุ ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวิเตน, สกฺกา ตํ กหาปณสตํ นิสฺสาย ชีวิตุํ, วิพฺภมิสฺสามี’’ติ. โส อนภิรติยา ปีฬิโต วิสฺสฏฺฐสชฺฌายนกมฺมฏฺฐาโน ปณฺฑุโรคี วิย อโหสิ. อถ นํ ทหรสามเณรา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อุกฺกณฺฐิโตมฺหี’’ติ วุตฺเต อาจริยุปชฺฌายานํ อาจิกฺขึสุ. อถ นํ เต สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา สตฺถุ ทสฺเสสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ อุกฺกณฺฐิโต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา เอวมกาสิ, อตฺถิ ปน เต โกจิ ชีวิตปจฺจโย’’ติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ เต อตฺถี’’ติ? ‘‘กหาปณสตํ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ กตฺถจิ ตาว สกฺขรา อาหร, คเณตฺวา ชานิสฺสาม ‘‘สกฺกา วา ตาวตฺตเกน ชีวิตุํ, โน วา’’ติ. โส สกฺขรา อาหริ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ปริโภคตฺถาย ตาว ปณฺณาสํ ฐเปหิ, ทฺวินฺนํ โคณานํ อตฺถาย จตุวีสติ, เอตฺตกํ นาม พีชตฺถาย, ยุคนงฺคลตฺถาย, กุทฺทาลวาสิผรสุอตฺถายา’’ติ เอวํ คณิยมาเน ตํ กหาปณสตํ นปฺปโหติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ภิกฺขุ ตว กหาปณา อปฺปกา, กถํ เอเต นิสฺสาย ตณฺหํ ปูเรสฺสสิ, อตีเต กิร จกฺกวตฺติรชฺชํ กาเรตฺวา อปฺโผฏิตมตฺเตน ทฺวาทสโยชนฏฺฐาเน กฏิปฺปมาเณน รตนวสฺสํ วสฺสาเปตุํ สมตฺโถ ยาว ฉตฺตึส สกฺกา จวนฺติ, เอตฺตกํ กาลํ เทวรชฺชํ กาเรตฺวาปิ มรณกาเล [Pg.156] ตณฺหํ อปูเรตฺวาว กาลมกาสี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา มนฺธาตุชาตกํ (ชา. ๑.๓.๒๒) วิตฺถาเรตฺวา –

Tương truyền, vị ấy sau khi xuất gia trong giáo pháp và thọ cụ túc giới, đã được thầy Bổn sư sai đi: “Con hãy đến địa điểm tên là... và học thuộc lòng bài kinh”, và vị ấy đã đi đến nơi đó. Bấy giờ, cha của vị ấy lâm bệnh. Ông muốn được gặp con trai, nhưng không tìm được ai có thể đi mời con trai về, nên ông đã qua đời trong khi vẫn rên rỉ vì sầu muộn về con, sau khi trao một trăm đồng kahāpaṇa vào tay người em trai và dặn rằng: “Hãy dùng số tiền này làm chi phí y bát cho con trai tôi”. Khi vị tỳ khưu trẻ trở về, người chú đã phủ phục dưới chân, lăn lộn và khóc lóc, rồi nói: “Thưa ngài, cha của ngài đã qua đời trong khi vẫn rên rỉ. Ông ấy đã để lại trong tay tôi một trăm đồng kahāpaṇa. Tôi phải làm gì với số tiền này?”. Vị tỳ khưu trẻ từ chối: “Tôi không cần đến tiền kahāpaṇa”, nhưng sau đó lại suy nghĩ: “Ta đi khất thực trong các gia đình khác để sống thì có ích gì? Ta có thể sống nhờ vào một trăm đồng kahāpaṇa này. Ta sẽ hoàn tục”. Bị sự không hoan hỷ giày vò, vị ấy bỏ bê việc tụng đọc và hành thiền, trở nên xanh xao như người mắc bệnh vàng da. Bấy giờ, các vị sa-di trẻ hỏi vị ấy: “Tại sao lại như thế này?”, và khi vị ấy trả lời: “Tôi đã chán ngán”, họ liền báo cho các vị thầy Giáo thọ và Bổn sư. Sau đó, các vị ấy đưa vị tỳ khưu trẻ đến yết kiến bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư hỏi: “Có thật là con đã chán ngán không?”, và khi vị ấy đáp: “Dạ, bạch Thế Tôn”, Ngài lại hỏi: “Tại sao con lại làm như vậy? Con có phương tiện sinh sống nào không?”. “Dạ, bạch Thế Tôn”. “Con có gì?”. “Một trăm đồng kahāpaṇa, bạch Thế Tôn”. “Vậy thì, trước hết con hãy mang sỏi ở đâu đó đến đây, chúng ta sẽ đếm và xem liệu với chừng ấy có thể sống được hay không”. Vị ấy mang sỏi đến. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói: “Trước hết, hãy để ra năm mươi đồng cho chi phí tiêu dùng, hai mươi bốn đồng cho hai con bò, một số tiền cho hạt giống, cho cày và ách, cho cuốc, rìu và búa”. Khi tính toán như vậy, một trăm đồng kahāpaṇa ấy không đủ. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói: “Này tỳ khưu, số tiền kahāpaṇa của con quá ít. Làm sao con có thể làm thỏa mãn ái dục khi chỉ dựa vào số tiền này? Tương truyền, trong quá khứ, có những vị vua Chuyển luân vương, chỉ bằng một cái búng tay đã có thể khiến mưa bảy báu vật rơi xuống trong phạm vi mười hai do-tuần, cao đến ngang hông. Và có những vị đã làm vua cõi trời trong suốt thời gian ba mươi sáu vị Đế-thích thay đổi, nhưng khi lâm chung vẫn qua đời mà chưa làm thỏa mãn được ái dục”. Sau khi nói vậy, do được vị ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ và giảng rộng về Bổn sanh Mandhātu.

‘‘ยาวตา จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ, ทิสา ภนฺติ วิโรจนา;

สพฺเพว ทาสา มนฺธาตุ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ. –

“Phạm vi mặt trăng, mặt trời xoay quanh, các phương trời chiếu sáng rực rỡ; Tất cả chúng sanh nào sống trên mặt đất, đều là người hầu của vua Mandhātu.”

อิมิสฺสา คาถาย อนนฺตรา อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ –

Ngay sau kệ ngôn này, Ngài đã thuyết hai câu kệ sau đây –

๑๘๖.

186.

‘‘น กหาปณวสฺเสน, ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ;

อปฺปสฺสาทา ทุขา กามา, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต.

“Dù bằng trời mưa tiền vàng, cũng không thỏa mãn các dục. Các dục có vị ngọt ít, nhiều đau khổ, bậc hiền trí biết như vậy.”

๑๘๗.

187.

‘‘อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ, รตึ โส นาธิคจฺฉติ;

ตณฺหกฺขยรโต โหติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก’’ติ.

“Vị ấy không tìm thấy hoan hỷ, ngay cả trong các dục ở cõi trời. Vị đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác, chỉ hoan hỷ trong sự đoạn tận ái.”

ตตฺถ กหาปณวสฺเสนาติ ยํ โส อปฺโผเฏตฺวา สตฺตรตนวสฺสํ วสฺสาเปสิ, ตํ อิธ กหาปณวสฺสนฺติ วุตฺตํ. เตนปิ หิ วตฺถุกามกิเลสกาเมสุ ติตฺติ นาม นตฺถิ. เอวํ ทุปฺปูรา เอสา ตณฺหา. อปฺปสฺสาทาติ สุปินสทิสตาย ปริตฺตสุขา. ทุขาติ ทุกฺขกฺขนฺธาทีสุ อาคตทุกฺขวเสน ปน พหุทุกฺขาว. อิติ วิญฺญายาติ เอวเมเต กาเม ชานิตฺวา. อปิ ทิพฺเพสูติ สเจ หิ เทวานํ อุปกปฺปนกกาเมหิ นิมนฺเตยฺยาปิ อายสฺมา สมิทฺธิ วิย เอวมฺปิ เตสุ กาเมสุ รตึ น วินฺทติเยว. ตณฺหกฺขยรโตติ อรหตฺเต เจว นิพฺพาเน จ อภิรโต โหติ, ตํ ปตฺถยมาโน วิหรติ. สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโกติ สมฺมาสมฺพุทฺเธน เทสิตสฺส ธมฺมสฺส สวเนน ชาโต โยคาวจรภิกฺขูติ.

Trong đó, câu kahāpaṇavassena (dù bằng trời mưa tiền vàng) có nghĩa là trận mưa bảy báu vật mà vị vua ấy đã làm cho rơi xuống bằng một cái búng tay, ở đây được gọi là “trời mưa tiền vàng”. Thật vậy, ngay cả với trận mưa đó, cũng không có sự thỏa mãn trong các dục vọng về vật chất và dục vọng về phiền não. Ái dục này thật khó làm cho đầy đủ như vậy. Appassādā (vị ngọt ít) có nghĩa là hạnh phúc nhỏ nhoi, giống như một giấc mơ. Dukhā (đau khổ) có nghĩa là có rất nhiều đau khổ, theo ý nghĩa về khổ đã được đề cập trong các uẩn khổ, v.v. Iti viññāya (biết như vậy) có nghĩa là biết về các dục vọng này như vậy. Api dibbesu (ngay cả trong các dục ở cõi trời) có nghĩa là, nếu được mời hưởng các dục lạc do nghiệp lực tạo ra của chư thiên, như trường hợp Tôn giả Samiddhi, vị ấy cũng không tìm thấy sự hoan hỷ trong các dục lạc đó. Taṇhakkhayarato (hoan hỷ trong sự đoạn tận ái) có nghĩa là vị ấy hoan hỷ trong quả A-la-hán và Niết-bàn, và sống với mong muốn đạt được điều đó. Sammāsambuddhasāvako (vị đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác) có nghĩa là vị tỳ khưu hành giả, người đã sinh khởi (niềm tin và trí tuệ) nhờ nghe pháp do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị tỳ khưu ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và pháp thoại cũng đã đem lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

อนภิรตภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về vị tỳ khưu không hoan hỷ, là chuyện thứ năm.

๖. อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณวตฺถุ

6. Câu chuyện về Bà-la-môn Aggidatta

พหุํ เว สรณํ ยนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วาลิกราสิมฺหิ นิสินฺนํ อคฺคิทตฺตํ นาม โกสลรญฺโญ ปุโรหิตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti”, liên quan đến vị Bà-la-môn tên là Aggidatta, vị quốc sư của vua xứ Kosala, đang ngồi trên một đống cát.

โส [Pg.157] กิร มหาโกสลสฺส ปุโรหิโต อโหสิ. อถ นํ ปิตริ กาลกเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ‘‘ปิตุ เม ปุโรหิโต’’ติ คารเวน ตสฺมึเยว ฐาเน ฐเปตฺวา ตสฺส อตฺตโน อุปฏฺฐานํ อาคตกาเล ปจฺจุคฺคมนํ กโรติ, ‘‘อาจริย, อิธ นิสีทถา’’ติ สมานาสนํ ทาเปสิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา มยิ อติวิย คารวํ กโรติ, น โข ปน ราชูนํ นิจฺจกาลเมว สกฺกา จิตฺตํ คเหตุํ. สมานวเยเนว หิ สทฺธึ รชฺชสุขํ นาม สุขํ โหติ, อหญฺจมฺหิ มหลฺลโก, ปพฺพชิตุํ เม ยุตฺต’’นฺติ. โส ราชานํ ปพฺพชฺชํ อนุชานาเปตฺวา นคเร เภรึ จราเปตฺวา สตฺตาเหน สพฺพํ อตฺตโน ธนํ ทานมุเข วิสฺสชฺเชตฺวา พาหิรกปพฺพชฺชํ ปพฺพชิ. ตํ นิสฺสาย ทส ปุริสสหสฺสานิ อนุปพฺพชึสุ. โส เตหิ สทฺธึ องฺคมคธานญฺจ กุรุรฏฺฐสฺส จ อนฺตเร วาสํ กปฺเปตฺวา อิมํ โอวาทํ เทติ, ‘‘ตาตา, ยสฺส กามวิตกฺกาทโย อุปฺปชฺชนฺติ, โส นทิโต เอเกกํ วาลุกปุฏํ อุทฺธริตฺวา อิมสฺมึ โอกิรตู’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา กามวิตกฺกาทีนํ อุปฺปนฺนกาเล ตถา กรึสุ. อปเรน สมเยน มหาวาลุกราสิ อโหสิ, ตํ อหิฉตฺโต นาม นาคราชา ปฏิคฺคเหสิ. องฺคมคธวาสิโน เจว กุรุรฏฺฐวาสิโน จ มาเส มาเส เตสํ มหนฺตํ สกฺการํ อภิหริตฺวา ทานํ เทนฺติ. อถ เนสํ อคฺคิทตฺโต อิมํ โอวาทํ อทาสิ – ‘‘ปพฺพตํ สรณํ ยาถ, วนํ สรณํ ยาถ, อารามํ สรณํ ยาถ, รุกฺขํ สรณํ ยาถ, เอวํ สพฺพทุกฺขโต มุจฺจิสฺสถา’’ติ. อตฺตโน อนฺเตวาสิเกปิ อิมินา โอวาเทน โอวทิ.

Vị ấy (Aggidatta) từng là vị tế tự của vua Mahākosala. Về sau, khi phụ vương băng hà, vua Pasenadi xứ Kosala vì lòng kính trọng: “Vị này là tế tự của phụ vương ta”, nên đã đặt vị ấy vào đúng địa vị ấy, và khi vị ấy đến hầu hạ mình, nhà vua đã ra đón tiếp, và cho sắp đặt chỗ ngồi ngang hàng với mình, nói rằng: “Thưa thầy, xin mời thầy ngồi ở đây”. Vị ấy suy nghĩ: “Vị vua này rất kính trọng ta, nhưng không thể nào nắm bắt được tâm ý của các vị vua mãi mãi. Hạnh phúc của vương quốc chỉ thực sự là hạnh phúc khi ở cùng với người đồng trang lứa, còn ta thì đã già rồi, ta nên xuất gia”. Vị ấy xin phép nhà vua cho mình xuất gia, rồi cho rao trống trong thành, trong bảy ngày đã bố thí tất cả tài sản của mình tại cửa bố thí, rồi xuất gia theo lối ngoại đạo. Nương theo vị ấy, mười ngàn người đàn ông đã xuất gia theo. Vị ấy cùng với họ sống ở vùng giữa xứ Aṅga, Magadha và xứ Kuru, và đưa ra lời khuyên này: “Này các con, người nào khởi lên các tầm về dục, v.v., người ấy hãy từ sông múc lên từng vốc cát và đổ ở đây”. Họ vâng lời: “Lành thay”, và khi các tầm về dục, v.v. khởi lên, họ đã làm như vậy. Sau một thời gian, một đống cát lớn đã hình thành, và một vị long vương tên là Ahichatta đã chiếm giữ nó. Cư dân xứ Aṅga, Magadha và xứ Kuru hàng tháng đều mang đến nhiều lễ vật cúng dường và bố thí cho họ. Bấy giờ, Aggidatta đã đưa ra lời khuyên này cho họ: “Hãy nương tựa núi, hãy nương tựa rừng, hãy nương tựa vườn, hãy nương tựa cây, như vậy các ngươi sẽ thoát khỏi mọi khổ đau”. Vị ấy cũng khuyên dạy các đệ tử thân cận của mình bằng lời khuyên này.

โพธิสตฺโตปิ กตาภินิกฺขมโน สมฺมาสมฺโพธึ ปตฺวา ตสฺมึ สมเย สาวตฺถึ นิสฺสาย เชตวเน วิหรนฺโต ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณํ สทฺธึ อนฺเตวาสิเกหิ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘สพฺเพปิ อิเม อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปนฺนา’’ติ ญตฺวา สายนฺหสมเย มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อาห – ‘‘โมคฺคลฺลาน, กึ ปสฺสสิ อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณํ มหาชนํ อติตฺเถ ปกฺขนฺทาเปนฺตํ, คจฺฉ เตสํ โอวาทํ เทหี’’ติ. ภนฺเต, พหู เอเต, เอกกสฺส มยฺหํ อวิสยฺหา. สเจ ตุมฺเหปิ อาคมิสฺสถ, วิสยฺหา ภวิสฺสนฺตีติ. โมคฺคลฺลาน, อหมฺปิ อาคมิสฺสามิ, ตฺวํ ปุรโต ยาหีติ. เถโร ปุรโต คจฺฉนฺโตว จินฺเตสิ – ‘‘เอเต พลวนฺโต เจว พหู จ. สเจ สพฺเพสํ สมาคมฏฺฐาเน กิญฺจิ [Pg.158] กเถสฺสามิ, สพฺเพปิ วคฺควคฺเคน อุฏฺฐเหยฺยุ’’นฺติ อตฺตโน อานุภาเวน ถูลผุสิตกํ เทวํ วุฏฺฐาเปสิ. เต ถูลผุสิตเกสุ ปตนฺเตสุ อุฏฺฐายุฏฺฐาย อตฺตโน อตฺตโน ปณฺณสาลํ ปวิสึสุ. เถโร อคฺคิทตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปณฺณสาลทฺวาเร ฐตฺวา ‘‘อคฺคิทตฺตา’’ติ อาห. โส เถรสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘มํ อิมสฺมึ โลเก นาเมน อาลปิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, โก นุ โข มํ นาเมน อาลปตี’’ติ มานถทฺธตาย ‘‘โก เอโส’’ติ อาห. ‘‘อหํ, พฺราหฺมณา’’ติ. ‘‘กึ วเทสี’’ติ? ‘‘อชฺช เม เอกรตฺตึ อิธ วสนฏฺฐานํ ตฺวํ อาจิกฺขาหี’’ติ. ‘‘อิธ วสนฏฺฐานํ นตฺถิ, เอกสฺส เอกาว ปณฺณสาลา’’ติ. ‘‘อคฺคิทตฺต, มนุสฺสา นาม มนุสฺสานํ, คาโว คุนฺนํ, ปพฺพชิตา ปพฺพชิตานํ สนฺติกํ คจฺฉนฺติ, มา เอวํ กริ, เทหิ เม วสนฏฺฐาน’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ ปพฺพชิโต’’ติ? ‘‘อาม, ปพฺพชิโตมฺหี’’ติ. ‘‘สเจ ปพฺพชิโต, กหํ เต ขาริภณฺฑํ, โก ปพฺพชิตปริกฺขาโร’’ติ. ‘‘อตฺถิ เม ปริกฺขาโร, วิสุํ ปน นํ คเหตฺวา วิจริตุํ ทุกฺขนฺติ อพฺภนฺตเรเนว นํ คเหตฺวา วิจรามิ, พฺราหฺมณา’’ติ. โส ‘‘ตํ คเหตฺวา วิจริสฺสสี’’ติ เถรสฺส กุชฺฌิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘อมฺเห, อคฺคิทตฺต, มา กุชฺฌิ, วสนฏฺฐานํ เม อาจิกฺขาหี’’ติ. นตฺถิ เอตฺถ วสนฏฺฐานนฺติ. เอตสฺมึ ปน วาลุกราสิมฺหิ โก วสตีติ. เอโก, นาคราชาติ. เอตํ เม เทหีติ. น สกฺกา ทาตุํ, ภาริยํ เอตสฺส กมฺมนฺติ. โหตุ, เทหิ เมติ. เตน หิ ตฺวํ เอว ชานาหีติ.

Bồ-tát sau khi đã xuất gia, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, vào thời điểm ấy, Ngài đang trú tại Jetavana, nương vào thành Sāvatthī, vào lúc rạng đông, khi quán sát thế gian, Ngài thấy Bà-la-môn Aggidatta cùng với các đệ tử đã lọt vào trong lưới trí tuệ của mình, và biết rằng: “Tất cả những người này đều có đầy đủ duyên lành để chứng đắc A-la-hán”, nên vào buổi chiều, Ngài gọi Đại đức Mahāmoggallāna và nói: “Này Moggallāna, con có thấy Bà-la-môn Aggidatta đang khiến cho đại chúng đi vào nơi không phải bến đỗ không? Hãy đi và ban cho họ lời khuyên”. “Bạch Thế Tôn, họ rất đông, một mình con không thể kham nổi. Nếu cả Ngài cũng đến, thì con mới có thể kham nổi”. “Này Moggallāna, Ta cũng sẽ đến, con hãy đi trước”. Trưởng lão đi trước và suy nghĩ: “Họ vừa mạnh mẽ lại vừa đông. Nếu ta nói điều gì ở nơi họ tụ tập, tất cả họ sẽ nổi dậy theo từng nhóm”. Ngài dùng thần thông của mình làm cho một trận mưa hạt lớn rơi xuống. Khi những hạt mưa lớn rơi xuống, họ đứng dậy và đi vào lều lá của mình. Trưởng lão đứng ở cửa lều lá của Bà-la-môn Aggidatta và gọi: “Aggidatta!”. Vị ấy nghe tiếng của Trưởng lão, liền nghĩ: “Trong thế gian này, không có ai có thể gọi ta bằng tên. Ai đang gọi ta bằng tên vậy?”, và vì lòng kiêu mạn cứng cỏi, ông ta nói: “Ai đó?”. “Là ta, này Bà-la-môn”. “Ông nói gì?”. “Hôm nay, ông hãy chỉ cho ta một chỗ ở qua đêm tại đây”. “Ở đây không có chỗ ở, chỉ có một lều lá cho một người”. “Này Aggidatta, người thì đến với người, bò thì đến với bò, người xuất gia thì đến với người xuất gia, ông đừng làm vậy, hãy cho ta chỗ ở”. “Vậy ông là người xuất gia sao?”. “Phải, ta là người xuất gia”. “Nếu là người xuất gia, đâu là gánh hành lý của ông, đâu là vật dụng của người xuất gia?”. “Ta có vật dụng, nhưng mang nó đi riêng thì rất khổ, vì vậy ta mang nó đi bên trong mình, này Bà-la-môn”. Vị ấy nghĩ: “Ông sẽ mang nó đi sao?”, rồi nổi giận với Trưởng lão. Bấy giờ, vị kia nói với ông ta: “Này Aggidatta, đừng giận chúng tôi, hãy chỉ cho tôi chỗ ở”. “Ở đây không có chỗ ở”. “Vậy ai sống trong đống cát này?”. “Một vị long vương”. “Hãy cho tôi chỗ đó”. “Không thể cho được, việc của vị ấy rất nặng nề”. “Cứ để vậy, hãy cho tôi”. “Vậy thì, ông tự biết lấy vậy”.

เถโร วาลุกราสิอภิมุโข ปายาสิ. นาคราชา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ สมโณ อิโต อาคจฺฉติ, น ชานาติ มญฺเญ มม อตฺถิภาวํ, ธูมายิตฺวา นํ มาเรสฺสามี’’ติ ธูมายิ. เถโร ‘‘อยํ นาคราชา ‘อหเมว ธูมายิตุํ สกฺโกมิ, อญฺเญ น สกฺโกนฺตี’ติ มญฺเญ สลฺลกฺเขตี’’ติ สยมฺปิ ธูมายิ. ทฺวินฺนมฺปิ สรีรโต อุคฺคตา ธูมา ยาว พฺรหฺมโลกา อุฏฺฐหึสุ. อุโภปิ ธูมา เถรํ อพาเธตฺวา นาคราชานเมว พาเธนฺติ. นาคราชา ธูมเวคํ สหิตุํ อสกฺโกนฺโต ปชฺชลิ. เถโรปิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา เตน สทฺธึเยว ปชฺชลิ. อคฺคิชาลา ยาว พฺรหฺมโลกา อุฏฺฐหึสุ. อุโภปิ เถรํ อพาเธตฺวา นาคราชานเมว พาธยึสุ. อถสฺส สกลสรีรํ อุกฺกาหิ ปทิตฺตํ วิย อโหสิ. อิสิคโณ โอโลเกตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘นาคราชา, สมณํ ฌาเปติ, ภทฺทโก วต สมโณ อมฺหากํ วจนํ อสุตฺวา นฏฺโฐ’’ติ. เถโร นาคราชานํ [Pg.159] ทเมตฺวา นิพฺพิเสวนํ กตฺวา วาลุกราสิมฺหิ นิสีทิ. นาคราชา วาลุกราสึ โภเคหิ ปริกฺขิปิตฺวา กูฏาคารกุจฺฉิปมาณํ ผณํ มาเปตฺวา เถรสฺส อุปริ ธาเรสิ.

Trưởng lão đi về phía đống cát. Long vương thấy ngài đang đến, suy nghĩ: “Vị sa-môn này đang đến đây, có lẽ không biết sự hiện hữu của ta, ta sẽ phun khói giết y”, rồi phun khói. Trưởng lão nghĩ: “Long vương này có lẽ cho rằng ‘chỉ mình ta mới có thể phun khói, những người khác không thể’”, rồi ngài cũng tự mình phun khói. Khói bốc lên từ thân của cả hai bay cao đến cõi Phạm thiên. Cả hai luồng khói không làm hại trưởng lão mà chỉ làm hại long vương. Long vương không chịu nổi sức mạnh của khói, bèn phun lửa. Trưởng lão cũng nhập vào biến xứ lửa và cùng phun lửa với nó. Ngọn lửa bốc cao đến cõi Phạm thiên. Cả hai ngọn lửa không làm hại trưởng lão mà chỉ làm hại long vương. Bấy giờ, toàn thân của long vương như bị những ngọn đuốc đốt cháy. Đám đạo sĩ nhìn thấy và suy nghĩ: “Long vương đang thiêu đốt vị sa-môn. Thật tốt thay, vị sa-môn ấy đã bị hại vì không nghe lời chúng ta”. Trưởng lão sau khi điều phục long vương, làm cho nó hết nọc độc, rồi ngồi xuống trên đống cát. Long vương dùng thân mình quấn quanh đống cát, hóa ra một cái mang lớn bằng gian phòng có nóc nhọn, che phía trên trưởng lão.

อิสิคณา ปาโตว ‘‘สมณสฺส มตภาวํ วา อมตภาวํ วา ชานิสฺสามา’’ติ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ วาลุกราสิมตฺถเก นิสินฺนํ ทิสฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห อภิตฺถวนฺตา อาหํสุ – ‘‘สมณ, กจฺจิ นาคราเชน น พาธิโต’’ติ. ‘‘กึ น ปสฺสถ มม อุปริผณํ ธาเรตฺวา ฐิต’’นฺติ? เต ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, สมณสฺส เอวรูโป นาม นาคราชา ทมิโต’’ติ เถรํ ปริวาเรตฺวา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา อาคโต. เถโร สตฺถารํ ทิสฺวา อุฏฺฐาย วนฺทิ. อถ นํ อิสโย อาหํสุ – ‘‘อยมฺปิ ตยา มหนฺตตโร’’ติ. เอโส ภควา สตฺถา, อหํ อิมสฺส สาวโกติ. สตฺถา วาลุกราสิมตฺถเก นิสีทิ, อิสิคโณ ‘‘อยํ ตาว สาวกสฺส อานุภาโว, อิมสฺส ปน อานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ อญฺชลึ ปคฺคยฺห สตฺถารํ อภิตฺถวิ. สตฺถา อคฺคิทตฺตํ อามนฺเตตฺวา อาห – ‘‘อคฺคิทตฺต, ตฺวํ ตว สาวกานญฺจ อุปฏฺฐากานญฺจ โอวาทํ ททมาโน กินฺติ วตฺวา เทสี’’ติ. ‘‘เอตํ ปพฺพตํ สรณํ คจฺฉถ, วนํ อารามํ รุกฺขํ สรณํ คจฺฉถ. เอตานิ หิ สรณํ คโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ เอวํ เตสํ โอวาทํ ทมฺมีติ. สตฺถา ‘‘น โข, อคฺคิทตฺต, เอตานิ สรณํ คโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ, พุทฺธํ ธมฺมํ สงฺฆํ ปน สรณํ คนฺตฺวา สกลวฏฺฏทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Vào sáng sớm, đám đạo sĩ nghĩ: “Chúng ta sẽ biết vị sa-môn chết hay chưa”, rồi đến gần trưởng lão, thấy ngài đang ngồi trên đống cát, họ chắp tay tán thán và nói: “Này sa-môn, có phải ngài không bị long vương làm hại không?”. “Sao các ông không thấy nó đang đứng che mang trên đầu ta?”. Họ nói: “Thật kỳ diệu thay, thưa ngài, một long vương như thế này đã bị vị sa-môn điều phục”, rồi đứng vây quanh trưởng lão. Lúc ấy, Bậc Đạo Sư đến. Trưởng lão thấy Bậc Đạo Sư, đứng dậy đảnh lễ. Bấy giờ, các đạo sĩ hỏi ngài: “Vị này còn vĩ đại hơn ngài sao?”. “Vị này là Đức Thế Tôn, Bậc Đạo Sư, ta là đệ tử của ngài”. Bậc Đạo Sư ngồi trên đống cát. Đám đạo sĩ nghĩ: “Đây mới là oai lực của vị đệ tử, oai lực của vị thầy này sẽ như thế nào?”, rồi chắp tay tán thán Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư gọi Aggidatta và nói: “Này Aggidatta, khi ngươi giáo huấn các đệ tử và thí chủ, ngươi đã nói gì?”. “Hãy đi nương tựa ngọn núi này, hãy đi nương tựa khu rừng, khu vườn, cây cối. Người nương tựa những thứ này sẽ thoát khỏi mọi khổ đau. Con đã giáo huấn họ như vậy”. Bậc Đạo Sư nói: “Này Aggidatta, người nương tựa những thứ này không thể thoát khỏi mọi khổ đau. Nhưng người đi nương tựa Phật, Pháp, Tăng sẽ thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi”, rồi nói lên những câu kệ này:

๑๘๘.

188.

‘‘พหุํ เว สรณํ ยนฺติ, ปพฺพตานิ วนานิ จ;

อารามรุกฺขเจตฺยานิ, มนุสฺสา ภยตชฺชิตา.

“Bị kinh hoàng bởi sợ hãi, nhiều người tìm đến nương tựa nơi núi non, rừng rậm, nơi vườn tược, cây cối thiêng.”

๑๘๙.

189.

‘‘เนตํ โข สรณํ เขมํ, เนตํ สรณมุตฺตมํ;

เนตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ.

“Nơi nương tựa ấy không an ổn, nơi nương tựa ấy không tối thượng; nương tựa vào nơi ấy, không thể thoát khỏi mọi khổ đau.”

๑๙๐.

190.

‘‘โย จ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต;

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ.

“Còn ai đã quy y Phật, Pháp và Tăng, với chánh trí tuệ, thấy rõ bốn Thánh đế.”

๑๙๑.

191.

‘‘ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ;

อริยํ จฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

“(Thấy rõ) Khổ, nguyên nhân sinh khổ, sự vượt qua khổ, và Bát Thánh đạo đưa đến sự chấm dứt khổ.”

๑๙๒.

192.

‘‘เอตํ [Pg.160] โข สรณํ เขมํ, เอตํ สรณมุตฺตมํ;

เอตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

“Nơi nương tựa ấy thật an ổn, nơi nương tựa ấy thật tối thượng; nương tựa vào nơi ấy, sẽ thoát khỏi mọi khổ đau.”

ตตฺถ พหุนฺติ พหุ. ปพฺพตานีติ ตตฺถ ตตฺถ อิสิคิลิเวปุลฺลเวภาราทิเก ปพฺพเต จ มหาวนโคสิงฺคสาลวนาทีนิ วนานิ จ เวฬุวนชีวกมฺพวนาทโย อาราเม จ อุเทนเจติยโคตมเจติยาทีนิ รุกฺขเจตฺยานิ จ เต เต มนุสฺสา เตน เตน ภเยน ตชฺชิตา ภยโต มุจฺจิตุกามา ปุตฺตลาภาทีนิ วา ปตฺถยมานา สรณํ ยนฺตีติ อตฺโถ. เนตํ สรณนฺติ เอตํ สพฺพมฺปิ สรณํ เนว เขมํ น อุตฺตมํ, น จ เอตํ ปฏิจฺจ ชาติอาทิธมฺเมสุ สตฺเตสุ เอโกปิ ชาติอาทิโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตีติ อตฺโถ.

Ở đây, `bahuṃ` nghĩa là nhiều. `Pabbatāni` là những ngọn núi ở nơi này nơi kia như Isigili, Vepulla, Vebhāra, v.v.; `vanāni` là những khu rừng như Mahāvana, Gosiṅgasālavana, v.v.; `ārāme` là những khu vườn như Veḷuvana, Jīvakambavana, v.v.; `rukkhacetyāni` là những cây thiêng như Udenacetiya, Gotamacetiyā, v.v. Những người ấy, bị nỗi sợ hãi này hay nỗi sợ hãi khác đe dọa, mong muốn thoát khỏi sợ hãi, hoặc mong cầu có con trai, v.v., đã tìm đến nương tựa. Đó là ý nghĩa. `Netaṃ saraṇaṃ` có nghĩa là tất cả những nơi nương tựa này không an ổn, không tối thượng, và nương tựa vào chúng, không một chúng sinh nào trong các chúng sinh có bản chất sinh, v.v., có thể thoát khỏi mọi khổ đau từ sinh, v.v. Đó là ý nghĩa.

โย จาติ อิทํ อเขมํ อนุตฺตมํ สรณํ ทสฺเสตฺวา เขมํ อุตฺตมํ สรณํ ทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ตสฺสตฺโถ – โย จ คหฏฺโฐ วา ปพฺพชิโต วา ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติอาทิกํ พุทฺธธมฺมสงฺฆานุสฺสติกมฺมฏฺฐานํ นิสฺสาย เสฏฺฐวเสน พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คโต, ตสฺสปิ ตํ สรณคมนํ อญฺญติตฺถิยวนฺทนาทีหิ กุปฺปติ จลติ. ตสฺส ปน อจลภาวํ ทสฺเสตุํ มคฺเคน อาคตสรณเมว ปกาสนฺโต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสตีติ อาห. โย หิ เอเตสํ สจฺจานํ ทสฺสนวเสน เอตานิ สรณํ คโต, เอตสฺส เอตํ สรณํ เขมญฺจ อุตฺตมญฺจ, โส จ ปุคฺคโล เอตํ สรณํ ปฏิจฺจ สกลสฺมาปิ วฏฺฏทุกฺขา ปมุจฺจติ, ตสฺมา เอตํ โข สรณํ เขมนฺติอาทิ วุตฺตํ.

Câu `Yo ca` được bắt đầu để chỉ ra nơi nương tựa an ổn, tối thượng sau khi đã chỉ ra nơi nương tựa không an ổn, không tối thượng. Ý nghĩa của nó là: người nào, dù là tại gia hay xuất gia, đã quy y Phật, Pháp, Tăng một cách cao quý, dựa vào đề mục niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng như “Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác...”, thì sự quy y đó của người ấy vẫn có thể bị dao động, lung lay bởi việc đảnh lễ các ngoại đạo, v.v. Tuy nhiên, để chỉ ra trạng thái không lay chuyển của sự quy y đó, Ngài đã nói `cattāri ariyasaccāni sammappaññāya passati` (thấy bốn Thánh đế với chánh trí tuệ), làm sáng tỏ sự quy y đã đạt được qua con đường (đạo). Vì người nào đã quy y Tam Bảo qua việc thấy các chân lý này, thì nơi nương tựa này của người ấy là an ổn và tối thượng, và người ấy, nhờ nương tựa vào nơi này, sẽ thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi. Do đó, câu `etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ` (nơi nương tựa này thật an ổn) đã được nói.

เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต อิสโย สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจึสุ. สตฺถาปิ จีวรคพฺภโต หตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘เอถ ภิกฺขโว, จรถ พฺรหฺมจริย’’นฺติ อาห. เต ตงฺขเณเยว อฏฺฐปริกฺขารธรา วสฺสสฏฺฐิกเถรา วิย อเหสุํ. โส จ สพฺเพสมฺปิ องฺคมคธกุรุรฏฺฐวาสีนํ สกฺการํ อาทาย อาคมนทิวโส อโหสิ. เต สกฺการํ อาทาย อาคตา สพฺเพปิ เต อิสโย ปพฺพชิเต ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข อมฺหากํ อคฺคิทตฺตพฺราหฺมโณ มหา, อุทาหุ สมโณ โคตโม’’ติ จินฺเตตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส อาคตตฺตา ‘‘อคฺคิทตฺโตว มหา’’ติ มญฺญึสุ. สตฺถา เตสํ อชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา, ‘‘อคฺคิทตฺต, ปริสาย กงฺขํ ฉินฺทา’’ติ อาห. โส ‘‘อหมฺปิ เอตฺตกเมว [Pg.161] ปจฺจาสีสามี’’ติ อิทฺธิพเลน สตฺตกฺขตฺตุํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปุนปฺปุนํ โอรุยฺห สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘สตฺถา เม, ภนฺเต, ภควา, สาวโกหมสฺมี’’ติ วตฺวา สาวกตฺตํ ปกาเสสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, tất cả các vị ẩn sĩ ấy cùng với các tuệ phân tích đắc quả A-la-hán, sau khi đảnh lễ đức Đạo sư, họ đã xin xuất gia. Đức Đạo sư cũng đưa tay ra từ trong phòng chứa y và nói: “Này các Tỳ-khưu, hãy đến, hãy thực hành phạm hạnh.” Ngay lập tức, họ trở thành những vị mang tám vật dụng, giống như các vị trưởng lão đã có sáu mươi hạ. Và đó cũng là ngày mà dân chúng từ các xứ Aṅga, Magadha, và Kuru mang lễ vật đến. Khi họ mang lễ vật đến và thấy tất cả các vị ẩn sĩ ấy đã xuất gia, họ suy nghĩ: “Ai vĩ đại hơn, Bà-la-môn Aggidatta của chúng ta hay Sa-môn Gotama?” rồi vì thấy Sa-môn Gotama đã đến, họ cho rằng: “Chắc chắn Aggidatta vĩ đại hơn.” Đức Đạo sư, thấy rõ tâm ý của họ, đã nói: “Này Aggidatta, hãy đoạn trừ sự nghi ngờ của hội chúng.” Vị ấy nghĩ: “Con cũng đang mong đợi điều này,” rồi dùng thần thông bay lên không trung bảy lần, rồi lại hạ xuống, đảnh lễ đức Đạo sư và tuyên bố mình là đệ tử bằng cách nói: “Bạch Thế Tôn, Thế Tôn là bậc Đạo sư của con, con là đệ tử của Ngài.”

อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về Bà-la-môn Aggidatta, phần thứ sáu.

๗. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ

7. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Ānanda

ทุลฺลโภติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Dullabho”, liên quan đến câu hỏi của trưởng lão Ānanda.

เถโร หิ เอกทิวสํ ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺโน จินฺเตสิ – ‘‘หตฺถาชานีโย ฉทฺทนฺตกุเล วา อุโปสถกุเล วา อุปฺปชฺชติ, อสฺสาชานีโย สินฺธวกุเล วา วลาหกสฺสราชกุเล วา, อุสโภ โคอาชนีโย ทกฺขิณปเถติอาทีนิ วทนฺเตน สตฺถารา หตฺถิอาชานียาทีนํ อุปฺปตฺติฏฺฐานาทีนิ กถิตานิ, ปุริสาชานีโย ปน กหํ นุ โข อุปฺปชฺชตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา, ‘‘อานนฺท, ปุริสาชานีโย นาม สพฺพตฺถ นุปฺปชฺชติ, อุชุกโต ปน ติโยชนสตายาเม วิตฺถารโต อฑฺฒเตยฺยสเต อาวฏฺฏโต นวโยชนสตปฺปมาเณ มชฺฌิมปเทสฏฺฐาเน อุปฺปชฺชติ. อุปฺปชฺชนฺโต จ ปน น ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา กุเล อุปฺปชฺชติ, ขตฺติยมหาสาลพฺราหฺมณมหาสาลกุลานํ ปน อญฺญตรสฺมึเยว อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, một hôm, khi đang ngồi nghỉ ban ngày, vị trưởng lão đã suy nghĩ: “Đức Đạo sư đã dạy rằng voi quý tộc sanh ra trong dòng Chaddanta hoặc dòng Uposatha; ngựa quý tộc sanh ra trong dòng Sindhava hoặc dòng ngựa chúa Valāhaka; bò đực quý tộc sanh ra ở miền Dakkhiṇapatha. Như vậy, đức Đạo sư đã nói về nơi sanh của voi quý tộc, v.v... nhưng bậc nhân quý tộc thì sanh ra ở đâu?” Vị ấy bèn đến đảnh lễ đức Đạo sư, ngồi xuống một bên và hỏi về vấn đề ấy. Đức Đạo sư đáp: “Này Ānanda, bậc nhân quý tộc không sanh ra ở mọi nơi. Nói một cách chính xác, vị ấy sanh ra ở Trung Ấn (Majjhimadesa), một vùng đất dài ba trăm do-tuần, rộng hai trăm năm mươi do-tuần, và có chu vi chín trăm do-tuần. Và khi sanh ra, vị ấy không sanh trong bất kỳ gia tộc nào, mà chỉ sanh trong một trong hai dòng dõi: hoặc là dòng dõi Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc là dòng dõi Bà-la-môn đại phú.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๑๙๓.

193.

‘‘ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ, น โส สพฺพตฺถ ชายติ;

ยตฺถ โส ชายตี ธีโร, ตํ กุลํ สุขเมธตี’’ติ.

“Hiếm thay bậc nhân quý tộc, vị ấy không sanh mọi nơi; Nơi nào bậc trí ấy sanh, gia tộc ấy được thịnh vượng.”

ตตฺถ ทุลฺลโภติ ปุริสาชญฺโญ หิ ทุลฺลโภ, น หตฺถิอาชานียาทโย วิย สุลโภ, โส สพฺพตฺถ ปจฺจนฺตเทเส วา นีจกุเล วา น ชายติ, มชฺฌิมเทเสปิ มหาชนสฺส อภิวาทนาทิสกฺการกรณฏฺฐาเน ขตฺติยพฺราหฺมณกุลานํ อญฺญตรสฺมึ กุเล ชายติ. เอวํ ชายมาโน ยตฺถ โส ชายติ ธีโร อุตฺตมปญฺโญ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตํ กุลํ สุขเมธตีติ สุขปฺปตฺตเมว โหตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, dullabho (hiếm thay) có nghĩa là: bậc nhân quý tộc thật khó tìm, không dễ tìm như voi quý tộc, v.v... Vị ấy không sanh ra ở khắp mọi nơi, như ở các vùng biên địa hay trong các gia tộc hạ tiện. Ngay cả ở Trung Ấn, vị ấy cũng chỉ sanh trong một trong hai dòng dõi Sát-đế-lỵ hoặc Bà-la-môn, là những nơi được đại chúng đảnh lễ và tôn kính. Khi sanh ra như vậy, nơi nào vị ấy, bậc trí tuệ, bậc có trí tuệ tối thượng, bậc Chánh Đẳng Giác, được sanh ra, gia tộc ấy được thịnh vượng (sukhamedhati), có nghĩa là gia tộc ấy đạt được hạnh phúc.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã đắc các Thánh quả, từ quả Dự lưu trở lên.

อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Ānanda, phần thứ bảy.

๘. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

8. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu

สุโข [Pg.162] พุทฺธานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ กถํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Sukho buddhānaṃ”, liên quan đến cuộc trò chuyện của nhiều vị Tỳ-khưu.

เอกทิวสญฺหิ ปญฺจสตภิกฺขู อุปฏฺฐานสาลายํ นิสินฺนา, ‘‘อาวุโส, กึ นุ โข อิมสฺมึ โลเก สุข’’นฺติ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ? ตตฺถ เกจิ ‘‘รชฺชสุขสทิสํ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ อาหํสุ. เกจิ กามสุขสทิสํ, เกจิ ‘‘สาลิมํสโภชนาทิสทิสํ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ นิสินฺนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, กึ กเถถ? อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ สุขํ วฏฺฏทุกฺขปริยาปนฺนเมว, อิมสฺมึ โลเก พุทฺธุปฺปาโท ธมฺมสฺสวนํ, สงฺฆสามคฺคี, สมฺโมทมานภาโวติ อิทเมว สุข’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, một hôm, năm trăm vị Tỳ-khưu đang ngồi trong pháp đường đã khởi lên cuộc thảo luận: “Này chư hiền, hạnh phúc trong thế gian này là gì?” Trong số đó, một số vị nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của vương quyền.” Một số vị khác nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của dục lạc.” Lại có những vị khác nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của việc ăn cơm nấu từ gạo Sāli với thịt.” Đức Đạo sư đến nơi họ đang ngồi và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp để bàn luận về vấn đề gì?” Khi được trả lời: “Về vấn đề này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang nói gì vậy? Tất cả những hạnh phúc này đều nằm trong khổ đau của luân hồi. Trong thế gian này, sự xuất hiện của chư Phật, được nghe Chánh pháp, sự hòa hợp của Tăng chúng, và trạng thái hoan hỷ trong sự hòa hợp đó, đây mới chính là hạnh phúc.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๑๙๔.

194.

‘‘สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท, สุขา สทฺธมฺมเทสนา;

สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานํ ตโป สุโข’’ติ.

“Chư Phật ra đời, an lạc thay, Chánh pháp được thuyết, an lạc thay; Tăng chúng hòa hợp, an lạc thay, An lạc thay, hạnh tu chung hòa hợp.”

ตตฺถ พุทฺธานมุปฺปาโทติ ยสฺมา พุทฺธา อุปฺปชฺชมานา มหาชนํ ราคกนฺตาราทีหิ ตาเรนฺติ, ตสฺมา พุทฺธานํ อุปฺปาโท สุโข อุตฺตโม. ยสฺมา สทฺธมฺมเทสนํ อาคมฺม ชาติอาทิธมฺมา สตฺตา ชาติอาทีหิ มุจฺจนฺติ, ตสฺมา สทฺธมฺมเทสนา สุขา. สามคฺคีติ สมจิตฺตตา, สาปิ สุขา เอว. สมคฺคานํ ปน เอกจิตฺตานํ ยสฺมา พุทฺธวจนํ วา อุคฺคณฺหิตุํ ธุตงฺคานิ วา ปริหริตุํ สมณธมฺมํ วา กาตุํ สกฺกา, ตสฺมา สมคฺคานํ ตโป สุโขติ วุตฺตํ. เตเนวาห – ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมฺมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ (ที. นิ. ๒.๑๓๖).

Trong kệ ấy, buddhānamuppādo (chư Phật ra đời) có nghĩa là: vì khi chư Phật xuất hiện, các Ngài cứu vớt đại chúng khỏi những hoang mạc như tham ái, v.v..., nên sự xuất hiện của chư Phật là hạnh phúc tối thượng. Vì nhờ vào việc thuyết giảng Chánh pháp mà các chúng sanh, những người phải chịu cảnh sanh, v.v..., được giải thoát khỏi sanh, v.v..., nên việc thuyết giảng Chánh pháp là hạnh phúc. Sāmaggī (hòa hợp) là sự đồng tâm, điều đó cũng là hạnh phúc. Còn samaggānaṃ tapo sukho (hạnh tu của những người hòa hợp là an lạc) là vì khi các vị đồng tâm, hòa hợp, họ có thể học hỏi lời Phật dạy, thực hành các hạnh đầu-đà, hoặc thực hành pháp của Sa-môn. Do đó, hạnh tu của những người hòa hợp được gọi là an lạc. Vì thế, Ngài đã dạy: “Này các Tỳ-khưu, khi nào các Tỳ-khưu còn hòa hợp hội họp, hòa hợp giải tán, hòa hợp làm các việc của Tăng chúng, thì này các Tỳ-khưu, các Tỳ-khưu chỉ có thể mong đợi sự tăng trưởng, chứ không phải suy vong.”

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đại chúng.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu, phần thứ tám.

๙. กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยวตฺถุ

9. Câu chuyện về bảo tháp bằng vàng của đức Phật Kassapa Thập Lực

ปูชารเหติ [Pg.163] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา จาริกํ จรมาโน กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang du hành, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Pūjārahe”, liên quan đến bảo tháp bằng vàng của đức Phật Kassapa Thập Lực.

ตถาคโต สาวตฺถิโต นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค โตเทยฺยคามสฺส สมีเป มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร อญฺญตรํ เทวฏฺฐานํ สมฺปาปุณิ. ตตฺร นิสินฺโน สุคโต ธมฺมภณฺฑาคาริกํ เปเสตฺวา อวิทูเร กสิกมฺมํ กโรนฺตํ พฺราหฺมณํ ปกฺโกสาเปสิ. โส พฺราหฺมโณ อาคนฺตฺวา ตถาคตํ อนภิวนฺทิตฺวา ตเมว เทวฏฺฐานํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. สุคโตปิ ‘‘อิมํ ปเทสํ กินฺติ มญฺญสิ พฺราหฺมณา’’ติ อาห. อมฺหากํ ปเวณิยา อาคตเจติยฏฺฐานนฺติ วนฺทามิ, โภ โคตมาติ. ‘‘อิมํ ฐานํ วนฺทนฺเตน ตยา สาธุ กตํ พฺราหฺมณา’’ติ สุคโต ตํ สมฺปหํเสสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘เกน นุ โข การเณน ภควา เอวํ สมฺปหํเสสี’’ติ สํสยํ สญฺชเนสุํ. ตโต ตถาคโต เตสํ สํสยมปเนตุํ มชฺฌิมนิกาเย ฆฏิการสุตฺตนฺตํ (ม. นิ. ๒.๒๘๒ อาทโย) วตฺวา อิทฺธานุภาเวน กสฺสปทสพลสฺส โยชนุพฺเพธํ กนกเจติยํ อปรญฺจ กนกเจติยํ อากาเส นิมฺมินิตฺวา มหาชนํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, เอวํวิธานํ ปูชารหานํ ปูชา ยุตฺตตราวา’’ติ วตฺวา มหาปรินิพฺพานสุตฺเต (ที. นิ. ๒.๒๐๖) ทสฺสิตนเยเนว พุทฺธาทิเก จตฺตาโร ถูปารเห ปกาเสตฺวา สรีรเจติยํ อุทฺทิสฺสเจติยํ ปริโภคเจติยนฺติ ตีณิ เจติยานิ วิเสสโต ปริทีเปตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Đức Như Lai rời khỏi thành Sāvatthi, tuần tự đi đến thành Bārāṇasī, trên đường đi, gần làng Todeyya, cùng với đại chúng Tỳ-khưu, Ngài đã đến một điện thờ chư thiên. Khi đang ngự tại nơi ấy, bậc Thiện Thệ đã cho gọi vị quản lý kho tàng Pháp bảo đến và bảo đi mời một vị Bà-la-môn đang làm ruộng ở gần đó. Vị Bà-la-môn ấy đến, không đảnh lễ đức Như Lai mà chỉ đảnh lễ điện thờ chư thiên ấy rồi đứng lại. Bậc Thiện Thệ cũng hỏi rằng: “Này Bà-la-môn, ông nghĩ nơi này là gì?” – “Thưa ngài Gotama, tôi đảnh lễ nơi này vì cho rằng đây là nơi có bảo tháp được truyền lại theo dòng dõi của chúng tôi.” Bậc Thiện Thệ đã làm cho vị ấy hoan hỷ rằng: “Này Bà-la-môn, ông làm rất tốt khi đảnh lễ nơi này.” Nghe vậy, các vị Tỳ-khưu sanh lòng nghi ngờ: “Do nguyên nhân gì mà đức Thế Tôn lại làm cho vị ấy hoan hỷ như vậy?” Sau đó, để xua tan nghi ngờ của họ, đức Như Lai đã thuyết kinh Ghaṭikāra trong Trung Bộ Kinh, rồi dùng thần thông hóa hiện trên không trung một bảo tháp bằng vàng cao một do-tuần của đức Phật Mười Lực Kassapa và một bảo tháp bằng vàng khác, cho đại chúng thấy và nói rằng: “Này Bà-la-môn, việc cúng dường đến những bậc đáng được cúng dường như thế này là thích hợp hơn.” Sau đó, Ngài đã chỉ rõ bốn hạng người xứng đáng được dựng tháp như đã trình bày trong kinh Đại Bát-niết-bàn, gồm đức Phật và các vị khác, và đặc biệt giải thích ba loại bảo tháp là: tháp thờ xá-lợi (sarīracetiya), tháp thờ vật tưởng niệm (uddissacetiya), và tháp thờ vật dụng (paribhogacetiya), rồi nói lên những kệ ngôn này:

๑๙๕.

195.

‘‘ปูชารเห ปูชยโต, พุทฺเธ ยทิ จ สาวเก;

ปปญฺจสมติกฺกนฺเต, ติณฺณโสกปริทฺทเว.

“Người cúng dường đến các bậc đáng được cúng dường, là các đức Phật hay các vị Thinh văn, những bậc đã vượt qua các pháp hý luận, đã thoát khỏi sầu bi, phiền muộn.”

๑๙๖.

196.

‘‘เต ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย;

น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ เกนจี’’ติ. (อป. เถร ๑.๑๐.๑-๒);

“Người cúng dường đến các bậc như thế, những vị đã tịch tịnh, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu, thì phước báu của người ấy không ai có thể đo lường được rằng ‘chừng mực là bấy nhiêu’.”

ตตฺถ ปูชิตุํ อรหา ปูชารหา, ปูชิตุํ ยุตฺตาติ อตฺโถ. ปูชารเห ปูชยโตติ อภิวาทนาทีหิ จ จตูหิ จ ปจฺจเยหิ ปูเชนฺตสฺส. ปูชารเห ทสฺเสติ พุทฺเธติอาทินา. พุทฺเธติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ. ยทีติ ยทิ วา, อถ วาติ อตฺโถ. ตตฺถ ปจฺเจกพุทฺเธติ กถิตํ โหติ, สาวเก จ. ปปญฺจสมติกฺกนฺเตติ สมติกฺกนฺตตณฺหาทิฏฺฐิมานปปญฺเจ. ติณฺณโสกปริทฺทเวติ อติกฺกนฺตโสกปริทฺทเว[Pg.164], อิเม ทฺเว อติกฺกนฺเตติ อตฺโถ. เอเตหิ ปูชารหตฺตํ ทสฺสิตํ.

Trong đó, ‘bậc đáng được cúng dường’ (pūjārahā) là bậc xứng đáng được cúng dường, nghĩa là bậc thích hợp để cúng dường. ‘Người cúng dường đến các bậc đáng được cúng dường’ (pūjārahe pūjayato) là người cúng dường bằng sự đảnh lễ v.v… và bằng bốn món vật dụng. Ngài chỉ ra các bậc đáng được cúng dường bằng câu ‘các đức Phật’ (buddhe) v.v… ‘Các đức Phật’ (buddhe) là các bậc Chánh Đẳng Giác. ‘Hay’ (yadi) có nghĩa là ‘hoặc là’ (yadi vā), ‘hay là’ (atha vā). Ở đây, điều này được nói đến là các vị Phật Độc Giác, và các vị Thinh văn. ‘Những bậc đã vượt qua các pháp hý luận’ (papañcasamatikkante) là những bậc đã vượt qua các pháp hý luận là tham ái, tà kiến, và ngã mạn. ‘Đã thoát khỏi sầu bi, phiền muộn’ (tiṇṇasokapariddave) là những bậc đã vượt qua sầu bi và phiền muộn, nghĩa là đã vượt qua hai điều này. Qua những từ này, tính chất đáng được cúng dường đã được chỉ rõ.

เตติ พุทฺธาทโย. ตาทิเสติ วุตฺตคหณวเสน. นิพฺพุเตติ ราคาทินิพฺพุติยา. นตฺถิ กุโตจิ ภวโต วา อารมฺมณโต วา เอเตสํ ภยนฺติ อกุโตภยา, เต อกุโตภเย. น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุนฺติ ปุญฺญํ คเณตุํ น สกฺกา. กถนฺติ เจ? อิเมตฺตมปิ เกนจีติ อิมํ เอตฺตกํ, อิมํ เอตฺตกนฺติ เกนจีติ อปิสทฺโท อิธ สมฺพนฺธิตพฺโพ, เกนจิ ปุคฺคเลน มาเนน วา. ตตฺถ ปุคฺคเลนาติ เตน พฺรหฺมาทินา. มาเนนาติ ติวิเธน มาเนน ตีรเณน ธารเณน ปูรเณน วา. ตีรณํ นาม อิทํ เอตฺตกนฺติ นยโต ตีรณํ. ธารณนฺติ ตุลาย ธารณํ. ปูรณํ นาม อฑฺฒปสตปตฺถนาฬิกาทิวเสน ปูรณํ. เกนจิ ปุคฺคเลน อิเมหิ ตีหิ มาเนหิ พุทฺธาทิเก ปูชยโต ปุญฺญํ วิปากวเสน คเณตุํ น สกฺกา ปริยนฺตรหิตโตติ ทฺวีสุ ฐาเนสุ ปูชยโต กึ ทานํ ปฐมํ ธรมาเน พุทฺธาที ปูชยโต น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, ปุน เต ตาทิเส กิเลสปรินิพฺพานนิมิตฺเตน ขนฺธปรินิพฺพาเนน นิพฺพุเตปิ ปูชยโต น สกฺกา สงฺขาตุนฺติ เภทา ยุชฺชนฺติ. เตน หิ วิมานวตฺถุมฺหิ –

‘Các bậc ấy’ (te) là các đức Phật v.v… ‘Như thế’ (tādise) là theo cách đã được đề cập. ‘Đã tịch tịnh’ (nibbute) là do sự tịch tịnh của tham ái v.v… ‘Không còn sợ hãi’ (akutobhayā) là những vị không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu, từ cõi hữu hay từ đối tượng; (cúng dường) đến những vị không còn sợ hãi ấy. ‘Không thể đo lường được phước báu’ (na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ) là không thể tính đếm được phước báu. Nếu hỏi: Bằng cách nào? ‘Bởi bất cứ ai rằng chừng mực là bấy nhiêu’ (imettamapi kenaci) có nghĩa là ‘chừng này, chừng này’. Từ ‘api’ nên được liên kết ở đây với ‘kenaci’, có nghĩa là bởi bất cứ người nào hoặc bởi bất cứ sự đo lường nào. Trong đó, ‘bởi người nào’ là bởi vị Phạm thiên v.v… ‘Bởi sự đo lường’ là bởi ba loại đo lường: sự ước lượng, sự cân, hoặc sự đong. Sự ước lượng (tīraṇa) là sự ước định theo phương pháp rằng ‘chừng này’. Sự cân (dhāraṇa) là sự cân bằng cân. Sự đong (pūraṇa) là sự đong bằng các đơn vị như aḍḍha, pasata, pattha, nāḷikā v.v… Phước báu của người cúng dường đến các đức Phật v.v… không thể được tính đếm về mặt quả báo bởi bất cứ người nào với ba loại đo lường này, vì nó là vô hạn. Do đó, việc cúng dường ở hai trường hợp có sự khác biệt hợp lý: thứ nhất, khi cúng dường đến các đức Phật v.v… đang còn tại thế, phước báu không thể đo lường được; và một lần nữa, khi cúng dường đến các bậc như thế, dù đã nhập Niết-bàn với sự tịch diệt phiền não và sự tịch diệt các uẩn, phước báu cũng không thể đo lường được. Vì vậy, trong Thiên Cung Sự có nói:

‘‘ติฏฺฐนฺเต นิพฺพุเต จาปิ, สเม จิตฺเต สมํ ผลํ;

เจโตปณิธิเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ. (วิ. ว. ๘๐๖);

“Dù (các Ngài) còn tại thế hay đã nhập Niết-bàn, nếu tâm (người cúng dường) bình đẳng, thì quả báo cũng bình đẳng. Vì chính do nhân là sự hướng tâm, chúng sanh đi đến cõi lành.”

เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปนฺโน อโหสีติ. โยชนิกํ กนกเจติยํ สตฺตาหมากาเสว อฏฺฐาสิ, มหนฺเตน สมาคโม จาโหสิ, สตฺตาหํ เจติยํ นานปฺปกาเรน ปูเชสุํ. ตโต ภินฺนลทฺธิกานํ ลทฺธิเภโท ชาโต, พุทฺธานุภาเวน ตํ เจติยํ สกฏฺฐานเมว คตํ, ตตฺเถว ตํขเณ มหนฺตํ ปาสาณเจติยํ อโหสิ. ตสฺมึ สมาคเม จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, vị Bà-la-môn ấy đã đắc quả Tu-đà-hoàn. Bảo tháp bằng vàng cao một do-tuần đã đứng yên trên không trung suốt bảy ngày, và đã có một cuộc hội họp lớn. Họ đã cúng dường bảo tháp bằng nhiều cách khác nhau trong bảy ngày. Sau đó, sự tan vỡ tà kiến đã xảy ra cho những người có tà kiến. Do oai lực của đức Phật, bảo tháp ấy đã trở về đúng vị trí của nó, và ngay tại đó, ngay lúc ấy, một bảo tháp lớn bằng đá đã hiện ra. Trong cuộc hội họp ấy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp.

กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về bảo tháp bằng vàng của đức Phật Mười Lực Kassapa, là câu chuyện thứ chín.

พุทฺธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Phật đã kết thúc.

จุทฺทสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười bốn.

ปฐมภาณวารํ นิฏฺฐิตํ.

Phần tụng đọc thứ nhất đã kết thúc.

๑๕. สุขวคฺโค

15. Phẩm Hạnh Phúc

๑. ญาอาติกลหวูปสมนวตฺถุ

1. Câu chuyện về việc dập tắt sự tranh cãi của những người bà con

สุสุขํ [Pg.165] วตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สกฺเกสุ วิหรนฺโต กลหวูปสมนตฺถํ ญาตเก อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Susukhaṃ vata’, đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại xứ của những người Sakka, liên quan đến những người bà con, nhằm mục đích dập tắt sự tranh cãi.

สากิยโกลิยา กิร กปิลวตฺถุนครสฺส จ โกลิยนครสฺส จ อนฺตเร โรหิณึ นาม นทึ เอเกเนว อาวรเณน พนฺธาเปตฺวา สสฺสานิ กโรนฺติ. อถ เชฏฺฐมูลมาเส สสฺเสสุ มิลายนฺเตสุ อุภยนครวาสิกานมฺปิ กมฺมการา สนฺนิปตึสุ. ตตฺถ โกลิยนครวาสิโน อาหํสุ – ‘‘อิทํ อุทกํ อุภยโต หริยมานํ เนว ตุมฺหากํ, น อมฺหากํ ปโหสฺสติ, อมฺหากํ ปน สสฺสํ เอกอุทเกเนว นิปฺผชฺชิสฺสติ, อิทํ อุทกํ อมฺหากํ เทถา’’ติ. อิตเรปิ อาหํสุ – ‘‘ตุมฺเหสุ โกฏฺฐเก ปูเรตฺวา ฐิเตสุ มยํ รตฺตสุวณฺณนีลมณิกาฬกหาปเณ จ คเหตฺวา ปจฺฉิปสิพฺพกาทิหตฺถา น สกฺขิสฺสาม ตุมฺหากํ ฆรทฺวาเร วิจริตุํ, อมฺหากมฺปิ สสฺสํ เอกอุทเกเนว นิปฺผชฺชิสฺสติ, อิทํ อุทกํ อมฺหากํ เทถา’’ติ. น มยํ ทสฺสามาติ. มยมฺปิ น ทสฺสามาติ เอวํ กถํ วฑฺเฒตฺวา เอโก อุฏฺฐาย เอกสฺส ปหารํ อทาสิ, โสปิ อญฺญสฺสาติ เอวํ อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา ราชกุลานํ ชาตึ ฆฏฺเฏตฺวา กลหํ วฑฺฒยึสุ.

Tương truyền, dòng dõi Sākya và Koliya cho đắp một con đập duy nhất trên con sông tên Rohiṇī, nằm giữa thành Kapilavatthu và thành Koliya, để trồng lúa. Rồi vào tháng Jeṭṭhamūla, khi lúa bắt đầu khô héo, những người làm công của cả hai thành phố tụ tập lại. Tại đó, những người ở thành Koliya nói: 'Nước này nếu dẫn đi cả hai nơi thì sẽ không đủ cho các ông, cũng không đủ cho chúng tôi. Lúa của chúng tôi chỉ cần một lần tưới nước là sẽ thành công. Hãy cho chúng tôi nước này.' Những người kia cũng nói: 'Khi các ông đã chứa đầy kho lẫm, chúng tôi tay cầm giỏ, túi... mang theo vàng đỏ, ngọc bích, và tiền bạc đen sẽ không thể đi đến cửa nhà các ông được. Lúa của chúng tôi cũng chỉ cần một lần tưới nước là sẽ thành công. Hãy cho chúng tôi nước này.' 'Chúng tôi không cho.' 'Chúng tôi cũng không cho.' Cứ thế, cuộc cãi vã lớn dần, một người đứng dậy đánh một người khác, người kia cũng đánh lại một người khác. Cứ thế, họ đánh lẫn nhau, xúc phạm đến dòng dõi hoàng tộc và làm cho cuộc tranh cãi lớn hơn.

โกลิยกมฺมการา วทนฺติ – ‘‘ตุมฺเห กปิลวตฺถุวาสิเก คเหตฺวา คชฺชถ, เย โสณสิงฺคาลาทโย วิย อตฺตโน ภคินีหิ สทฺธึ สํวสึสุ, เอเตสํ หตฺถิโน เจว อสฺสา จ ผลกาวุธานิ จ อมฺหากํ กึ กริสฺสนฺตี’’ติ. สากิยกมฺมการาปิ วทนฺติ ‘‘ตุมฺเห อิทานิ กุฏฺฐิโน ทารเก คเหตฺวา คชฺชถ, เย อนาถา นิคฺคติกา ติรจฺฉานา วิย โกลรุกฺเข วสึสุ, เอเตสํ หตฺถิโน จ อสฺสา จ ผลกาวุธานิ จ อมฺหากํ กึ กริสฺสนฺตี’’ติ. เต คนฺตฺวา ตสฺมึ กมฺเม นิยุตฺตานํ อมจฺจานํ กถยึสุ, อมจฺจา ราชกุลานํ กเถสุํ. ตโต สากิยา ‘‘ภคินีหิ สทฺธึ สํวสิตกานํ ถามญฺจ พลญฺจ ทสฺเสสฺสามา’’ติ ยุทฺธสชฺชา นิกฺขมึสุ. โกลิยาปิ ‘‘โกลรุกฺขวาสีนํ ถามญฺจ พลญฺจ ทสฺเสสฺสามา’’ติ ยุทฺธสชฺชา นิกฺขมึสุ.

Những người làm công của Koliya nói: 'Các ngươi hãy bắt những người dân Kapilavatthu mà đi, những kẻ đã sống chung với chị em gái của mình như loài chó, loài chó rừng. Voi, ngựa, khiên và vũ khí của chúng có thể làm gì được chúng ta chứ?' Những người làm công của Sākya cũng nói: 'Bây giờ các ngươi hãy bắt những đứa trẻ bị bệnh phong mà đi, những kẻ không nơi nương tựa, không nhà cửa, đã sống trong cây kola như loài súc sinh. Voi, ngựa, khiên và vũ khí của chúng có thể làm gì được chúng ta chứ?' Họ đi báo cho các vị quan đại thần được giao phó công việc đó, các vị quan đại thần tâu lên hoàng tộc. Sau đó, dòng Sākya chuẩn bị chiến tranh và xuất quân, nói rằng: 'Chúng ta sẽ cho chúng thấy sức mạnh và quyền lực của những người sống chung với chị em gái của mình.' Dòng Koliya cũng chuẩn bị chiến tranh và xuất quân, nói rằng: 'Chúng ta sẽ cho chúng thấy sức mạnh và quyền lực của những người sống trong cây kola.'

สตฺถาปิ [Pg.166] ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต ญาตเก ทิสฺวา ‘‘มยิ อคจฺฉนฺเต อิเม นสฺสิสฺสนฺติ, มยา คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา เอกโกว อากาเสน คนฺตฺวา โรหิณินทิยา มชฺเฌ อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. ญาตกา สตฺถารํ ทิสฺวา อาวุธานิ ฉฑฺเฑตฺวา วนฺทึสุ. อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กึ กลโห นาเมส, มหาราชา’’ติ? ‘‘น ชานาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘โก ทานิ ชานิสฺสตี’’ติ? เต ‘‘อุปราชา ชานิสฺสติ, เสนาปติ ชานิสฺสตี’’ติ อิมินา อุปาเยน ยาว ทาสกมฺมกเร ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อุทกกลโห’’ติ อาหํสุ. ‘‘อุทกํ กึ อคฺฆติ, มหาราชา’’ติ? ‘‘อปฺปคฺฆํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ขตฺติยา กึ อคฺฆนฺติ มหาราชา’’ติ? ‘‘ขตฺติยา นาม อนคฺฆา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยุตฺตํ ตุมฺหากํ อปฺปมตฺตตํ อุทกํ นิสฺสาย อนคฺเฆ ขตฺติเย นาเสตุ’’นฺติ. เต ตุณฺหี อเหสุํ. อถ เต สตฺถา อามนฺเตตฺวา ‘‘กสฺมา มหาราชา เอวรูปํ กโรถ, มยิ อสนฺเต อชฺช โลหิตนที ปวตฺติสฺสติ, อยุตฺตํ โว กตํ, ตุมฺเห ปญฺจหิ เวเรหิ สเวรา วิหรถ, อหํ อเวโร วิหรามิ. ตุมฺเห กิเลสาตุรา หุตฺวา วิหรถ, อหํ อนาตุโร. ตุมฺเห กามคุณปริเยสนุสฺสุกฺกา หุตฺวา วิหรถ, อหํ อนุสฺสุกฺโก วิหรามี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Cũng vậy, vào lúc rạng đông, khi nhìn khắp thế gian, Đức Thế Tôn thấy các quyến thuộc của mình và nghĩ rằng: 'Nếu Ta không đến, những người này sẽ bị hủy diệt. Ta nên đi.' Nghĩ vậy, Ngài một mình đi bằng đường không, đến giữa sông Rohiṇī và ngồi kiết-già trên không trung. Các quyến thuộc thấy Đức Thế Tôn liền vứt bỏ vũ khí và đảnh lễ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi họ: 'Này các Đại vương, cuộc tranh cãi này là về việc gì?' 'Bạch Thế Tôn, chúng con không biết.' 'Vậy bây giờ ai biết?' Họ lần lượt hỏi cho đến những người làm công và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, đó là cuộc tranh cãi về nước.' 'Này các Đại vương, nước đáng giá bao nhiêu?' 'Bạch Thế Tôn, không đáng giá bao nhiêu.' 'Này các Đại vương, các chiến sĩ Sát-đế-lỵ đáng giá bao nhiêu?' 'Bạch Thế Tôn, các chiến sĩ Sát-đế-lỵ là vô giá.' 'Thật không thích hợp khi các ông vì một ít nước không đáng giá mà hủy diệt những chiến sĩ Sát-đế-lỵ vô giá.' Họ im lặng. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi họ lại và nói: 'Này các Đại vương, tại sao lại làm một việc như vậy? Nếu không có Ta, hôm nay một dòng sông máu đã chảy. Việc các ông làm là không thích hợp. Các ông sống với năm mối oan trái, còn Ta sống không oan trái. Các ông sống bị phiền não hành hạ, còn Ta không bị phiền não hành hạ. Các ông sống nỗ lực tìm kiếm các dục lạc, còn Ta sống không nỗ lực.' Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๑๙๗.

197.

‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, เวริเนสุ อเวริโน,เวริเนสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อเวริโน.

“Chúng ta sống thật an lạc thay, không hận thù giữa những người hận thù. Giữa những người hận thù, chúng ta sống không hận thù.

๑๙๘.

198.

‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, อาตุเรสุ อนาตุรา;

อาตุเรสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อนาตุรา.

“Chúng ta sống thật an lạc thay, không phiền não giữa những người phiền não; Giữa những người phiền não, chúng ta sống không phiền não.

๑๙๙.

199.

‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, อุสฺสุเกสุ อนุสฺสุกา;

อุสฺสุเกสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อนุสฺสุกา’’ติ.

“Chúng ta sống thật an lạc thay, không tham ái giữa những người tham ái; Giữa những người tham ái, chúng ta sống không tham ái.”

ตตฺถ สุสุขนฺติ สุฏฺฐุ สุขํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เย คิหิโน สนฺธิจฺเฉทาทิวเสน, ปพฺพชิตา วา ปน เวชฺชกมฺมาทิวเสน ชีวิตวุตฺตึ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สุเขน ชีวามา’’ติ วทนฺติ, เตหิ มยเมว สุสุขํ วต ชีวาม, เย มยํ ปญฺจหิ เวรีหิ เวริเนสุ มนุสฺเสสุ อเวริโน, กิเลสาตุเรสุ มนุสฺเสสุ นิกฺกิเลสตาย อนาตุรา, ปญฺจกามคุณปริเยสเน อุสฺสุเกสุ ตาย ปริเยสนาย อภาเวน อนุสฺสุกาติ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว.

Trong đó, 'susukhaṃ' có nghĩa là 'rất hạnh phúc'. Ý nghĩa là: những người tại gia kiếm sống bằng cách phá nhà, v.v., hoặc những người xuất gia kiếm sống bằng cách chữa bệnh, v.v., và nói rằng 'chúng ta sống hạnh phúc', nhưng chính chúng ta mới là những người sống thật hạnh phúc, vì chúng ta sống không hận thù giữa những người có năm mối hận thù, không phiền não vì không có phiền não giữa những người bị phiền não hành hạ, và không nỗ lực vì không có sự tìm kiếm đó giữa những người nỗ lực tìm kiếm năm dục lạc. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, nhiều người đã đạt được các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v.

ญาติกลหวูปสมนวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện thứ nhất về việc dập tắt cuộc cãi vã của các quyến thuộc.

๒. มารวตฺถุ

2. Câu chuyện về Māra

สุสุขํ [Pg.167] วต ชีวามาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปญฺจสาลาย พฺราหฺมณคาเม วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng 'Susukhaṃ vata jīvāma', khi Ngài đang trú tại làng Bà-la-môn Pañcasālā, liên quan đến Māra.

เอกทิวสญฺหิ สตฺถา ปญฺจสตานํ กุมาริกานํ โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ตํ คามํ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. ตาปิ กุมาริกาโย เอกสฺมึ นกฺขตฺตทิวเส นทึ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺตา คามาภิมุขิโย ปายึสุ. สตฺถาปิ ตํ คามํ ปวิสิตฺวา ปิณฺฑาย จรติ. อถ มาโร สกลคามวาสีนํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา ยถา สตฺถา กฏจฺฉุภตฺตมตฺตมฺปิ น ลภติ, เอวํ กตฺวา ยถาโธเตน ปตฺเตน นิกฺขมนฺตํ สตฺถารํ คามทฺวาเร ฐตฺวา อาห – ‘‘อปิ, สมณ, ปิณฺฑปาตํ ลภิตฺถา’’ติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, ปาปิม, ตถา อกาสิ, ยถาหํ ปิณฺฑํ น ลเภยฺย’’นฺติ? ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, ปุน ปวิสถา’’ติ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สเจ ปุน ปวิสติ, สพฺเพสํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา อิมสฺส ปุรโต ปาณึ ปหริตฺวา หสฺสเกฬึ กริสฺสามี’’ติ. ตสฺมึ ขเณ ตา กุมาริกาโย คามทฺวารํ ปตฺวา สตฺถารํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. มาโรปิ สตฺถารํ อาห – ‘‘อปิ, ภนฺเต, ปิณฺฑํ อลภมานา ชิฆจฺฉาทุกฺเขน ปีฬิตตฺถา’’ติ. สตฺถา ‘‘อชฺช มยํ, ปาปิม, กิญฺจิ อลภิตฺวาปิ อาภสฺสรโลเก มหาพฺรหฺมาโน วิย ปีติสุเขเนว วีตินาเมสฺสามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Một hôm, đức Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo của năm trăm thiếu nữ, nên ngài đã an trú nương vào ngôi làng ấy. Các thiếu nữ ấy cũng vậy, vào một ngày lễ hội, sau khi đi đến bờ sông, tắm gội, trang điểm xong, họ đã đi về hướng làng. Đức Bậc Đạo Sư cũng đi vào làng ấy để khất thực. Bấy giờ, Ác ma nhập vào thân của tất cả dân làng, làm cho đức Bậc Đạo Sư không nhận được dù chỉ một muỗng cơm. Khi đức Bậc Đạo Sư đi ra với bình bát đã được rửa sạch như thường lệ, Ác ma đứng ở cổng làng và nói: "Này Sa-môn, ngài có nhận được vật thực không?". (Đức Phật đáp:) "Này Ác ma, có phải ngươi đã làm như thế để ta không nhận được vật thực chăng?". (Ác ma nói:) "Bạch Thế Tôn, nếu vậy, xin ngài hãy vào lại lần nữa." Nghe nói, ý nghĩ của nó là thế này: "Nếu ngài ấy vào lại, ta sẽ nhập vào thân của tất cả mọi người, vỗ tay trước mặt vị này và chế giễu." Vào khoảnh khắc ấy, các thiếu nữ kia đến cổng làng, thấy đức Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Ác ma cũng nói với đức Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, không nhận được vật thực, ngài có bị khổ vì đói hành hạ không?". Đức Bậc Đạo Sư nói: "Này Ác ma, hôm nay dù không nhận được gì, chúng ta cũng sẽ sống bằng hỷ lạc như các vị Đại Phạm thiên ở cõi Quang Âm," rồi nói lên kệ này:

๒๐๐.

200.

‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, เยสํ โน นตฺถิ กิญฺจนํ;

ปีติภกฺขา ภวิสฺสาม, เทวา อาภสฺสรา ยถา’’ติ.

“Chúng ta sống thật an lạc thay, những người không có gì vướng bận. Chúng ta sẽ nuôi sống bằng hỷ, như chư thiên cõi Quang Âm.”

ตตฺถ เยสํ โนติ เยสํ อมฺหากํ ปลิพุชฺฌนตฺเถน ราคาทีสุ กิญฺจเนสุ เอกมฺปิ กิญฺจนํ นตฺถิ. ปีติภกฺขาติ ยถา อาภสฺสรา เทวา ปีติภกฺขา หุตฺวา ปีติสุเขเนว วีตินาเมนฺติ, เอวํ มยมฺปิ, ปาปิม, กิญฺจิ อลภิตฺวา ปีติภกฺขา ภวิสฺสามาติ อตฺโถ.

Trong đó, yesaṃ no (của chúng ta) nghĩa là: đối với chúng ta, những người không có một chướng ngại nào trong các chướng ngại như tham ái, v.v... vì chúng có tính chất trói buộc. Pītibhakkhā (nuôi sống bằng hỷ) có nghĩa là: như chư thiên cõi Quang Âm sống bằng hỷ, trải qua thời gian chỉ bằng hỷ lạc, cũng vậy, này Ác ma, chúng ta dù không nhận được gì cũng sẽ nuôi sống bằng hỷ.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ กุมาริกาโย โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, cả năm trăm thiếu nữ đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả.

มารวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về Ác ma, phần thứ hai.

๓. โกสลรญฺโญ ปราชยวตฺถุ

3. Câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala

ชยํ [Pg.168] เวรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ ปราชยํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng "Jayaṃ veraṃ", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala.

โส กิร กาสิกคามํ นิสฺสาย ภาคิเนยฺเยน อชาตสตฺตุนา สทฺธึ ยุชฺฌนฺโต เตน ตโย วาเร ปราชิโต ตติยวาเร จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ขีรมุขมฺปิ ทารกํ ปราเชตุํ นาสกฺขึ, กึ เม ชีวิเตนา’’ติ. โส อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. อถสฺส สา ปวตฺติ สกลนครํ ปตฺถริ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ราชา กิร กาสิกคามกํ นิสฺสาย ตโย วาเร ปราชิโต, โส อิทานิ ปราชิตฺวา อาคโต ‘ขีรมุขมฺปิ ทารกํ ปราเชตุํ นาสกฺขึ, กึ เม ชีวิเตนา’ติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปนฺโน’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ชินนฺโตปิ เวรํ ปสวติ, ปราชิโต ปน ทุกฺขํ เสติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị vua ấy vì ngôi làng Kāsika mà giao chiến với cháu mình là vua Ajātasattu, đã bị vua ấy đánh bại ba lần. Lần thứ ba, vua suy nghĩ: "Ta không thể đánh bại một đứa trẻ miệng còn hôi sữa, sống để làm gì nữa?". Vua tuyệt thực và nằm trên giường. Bấy giờ, câu chuyện đó lan khắp kinh thành. Các Tỳ-kheo bạch với đức Như Lai: "Bạch Thế Tôn, nghe nói nhà vua vì ngôi làng Kāsika mà bị đánh bại ba lần. Nay sau khi thất bại trở về, vua nghĩ rằng: 'Ta không thể đánh bại một đứa trẻ miệng còn hôi sữa, sống để làm gì nữa?', rồi tuyệt thực và nằm trên giường." Đức Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, nói rằng: "Này các Tỳ-kheo, người chiến thắng cũng gieo oán thù, còn kẻ bại trận thì nằm ngủ trong đau khổ," rồi nói lên kệ này:

๒๐๑.

201.

‘‘ชยํ เวรํ ปสวติ, ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต;

อุปสนฺโต สุขํ เสติ, หิตฺวา ชยปราชย’’นฺติ.

“Chiến thắng sinh oán thù, bại trận nằm khổ đau. Người tịch tịnh nằm an lạc, từ bỏ cả thắng và bại.”

ตตฺถ ชยนฺติ ปรํ ชินนฺโต เวรํ ปฏิลภติ. ปราชิโตติ ปเรน ปราชิโต ‘‘กทา นุ โข ปจฺจามิตฺตสฺส ปิฏฺฐึ ทฏฺฐุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ ทุกฺขํ เสติ สพฺพิริยาปเถสุ ทุกฺขเมว วิหรตีติ อตฺโถ. อุปสนฺโตติ อพฺภนฺตเร อุปสนฺตราคาทิกิเลโส ขีณาสโว ชยญฺจ ปราชยญฺจ หิตฺวา สุขํ เสติ, สพฺพิริยาปเถสุ สุขเมว วิหรตีติ อตฺโถ.

Trong đó, jayaṃ (chiến thắng) nghĩa là người chiến thắng kẻ khác thì nhận lấy oán thù. Parājito (bại trận) nghĩa là người bị kẻ khác đánh bại, suy nghĩ: "Khi nào ta mới có thể thấy được lưng của kẻ thù đây?", rồi nằm ngủ trong đau khổ, sống trong đau khổ ở tất cả các oai nghi. Upasanto (người tịch tịnh) nghĩa là bậc Lậu tận có các phiền não như tham ái, v.v... đã được dập tắt bên trong, từ bỏ cả thắng và bại, nằm ngủ an lạc, sống an lạc trong tất cả các oai nghi.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn quả, v.v...

โกสลรญฺโญ ปราชยวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala, phần thứ ba.

๔. อญฺญตรกุลทาริกาวตฺถุ

4. Câu chuyện về một thiếu nữ con nhà gia thế

นตฺถิ ราคสโมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุลทาริกํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng "Natthi rāgasamo", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về một thiếu nữ con nhà gia thế.

ตสฺสา [Pg.169] กิร มาตาปิตโร อาวาหํ กตฺวา มงฺคลทิวเส สตฺถารํ นิมนฺตยึสุ. สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ตตฺถ คนฺตฺวา นิสีทิ. สาปิ โข วธุกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุทกปริสฺสาวนาทีนิ กโรนฺตี อปราปรํ สญฺจรติ. สามิโกปิสฺสา ตํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. ตสฺส ราควเสน โอโลเกนฺตสฺส อนฺโต กิเลโส สมุทาจริ. โส อญฺญาณาภิภูโต เนว พุทฺธํ อุปฏฺฐหิ, น อสีติ มหาเถเร. หตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘ตํ วธุกํ คณฺหิสฺสามี’’ติ ปน จิตฺตํ อกาสิ. สตฺถา ตสฺสชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา ยถา ตํ อิตฺถึ น ปสฺสติ, เอวมกาสิ. โส อทิสฺวา สตฺถารํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส โอโลเกตฺวา ฐิตกาเล ‘‘กุมารก, น หิ ราคคฺคินา สทิโส อคฺคิ นาม, โทสกลินา สทิโส กลิ นาม, ขนฺธปริหรณทุกฺเขน สทิสํ ทุกฺขํ นาม อตฺถิ, นิพฺพานสุขสทิสํ สุขมฺปิ นตฺถิเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, cha mẹ của cô gái ấy sau khi tổ chức lễ cưới đã thỉnh mời đức Bậc Đạo Sư vào ngày hôn lễ. Đức Bậc Đạo Sư cùng chư Tăng đi đến đó và ngồi xuống. Nàng dâu ấy cũng đi tới đi lui, làm các việc như lọc nước cho chư Tăng. Người chồng của cô đứng nhìn cô. Khi anh ta nhìn với tâm tham ái, phiền não khởi lên bên trong. Bị vô minh chi phối, anh ta không hầu hạ đức Phật, cũng không hầu hạ tám mươi vị Đại Trưởng lão. Anh ta lại khởi tâm duỗi tay ra và nghĩ: "Ta sẽ nắm lấy nàng dâu ấy." Đức Bậc Đạo Sư nhìn thấy ý định của anh ta, đã làm cho anh ta không thể thấy người phụ nữ ấy. Không thấy cô, anh ta đứng nhìn đức Bậc Đạo Sư. Khi anh ta đang đứng nhìn, đức Bậc Đạo Sư nói: "Này chàng trai trẻ, không có ngọn lửa nào bằng lửa tham, không có điều xấu nào bằng sân hận, không có khổ nào bằng gánh nặng các uẩn, và cũng không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc Niết-bàn," rồi nói lên kệ này:

๒๐๒.

202.

‘‘นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ, นตฺถิ โทสสโม กลิ;

นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา, นตฺถิ สนฺติปรํ สุข’’นฺติ.

“Không lửa nào bằng lửa tham, không tội lỗi nào bằng sân hận. Không khổ nào bằng các uẩn, không lạc nào hơn tịch tịnh.”

ตตฺถ นตฺถิ ราคสโมติ ธูมํ วา ชาลํ วา องฺคารํ วา อทสฺเสตฺวา อนฺโตเยว ฌาเปตฺวา ภสฺมมุฏฺฐึ กาตุํ สมตฺโถ ราเคน สโม อญฺโญ อคฺคิ นาม นตฺถิ. กลีติ โทเสน สโม อปราโธปิ นตฺถิ. ขนฺธสมาติ ขนฺเธหิ สมา. ยถา ปริหริยมานา ขนฺธา ทุกฺขา, เอวํ อญฺญํ ทุกฺขํ นาม นตฺถิ. สนฺติปรนฺติ นิพฺพานโต อุตฺตรึ อญฺญํ สุขมฺปิ นตฺถิ. อญฺญญฺหิ สุขํ สุขเมว, นิพฺพานํ ปรมสุขนฺติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, (cụm từ) natthi rāgasamo (không có lửa nào bằng tham ái) có nghĩa là: không có ngọn lửa nào khác tương đương với tham ái, vì nó có khả năng thiêu đốt từ bên trong mà không để lộ khói, lửa, hay than hồng, và có thể biến mọi thứ thành một nắm tro tàn. (Cụm từ) Kalīti (tội lỗi) có nghĩa là: không có tội lỗi nào tương đương với sân hận. (Cụm từ) Khandhasamā (bằng các uẩn) có nghĩa là: tương đương với các uẩn. Giống như việc gánh vác các uẩn là khổ, cũng vậy, không có cái khổ nào khác (tương đương). (Cụm từ) Santiparaṃ (hơn cả sự tịch tịnh) có nghĩa là: không có hạnh phúc nào khác vượt trên Niết-bàn. Quả thật, các hạnh phúc khác chỉ đơn thuần là hạnh phúc, còn Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng.

เทสนาวสาเน กุมาริกา จ กุมารโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. ตสฺมึ สมเย ภควา เตสํ อญฺญมญฺญํ ทสฺสนาการํ อกาสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, cả thiếu nữ và chàng trai đều đắc quả Tu-đà-hoàn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn đã khiến cho họ nhìn thấy nhau.

อญฺญตรกุลทาริกาวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về thiếu nữ của một gia tộc nào đó, là chuyện thứ tư.

๕. เอกอุปาสกวตฺถุ

5. Câu chuyện về một vị Ưu-bà-tắc

ชิฆจฺฉาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อาฬวิยํ วิหรนฺโต เอกํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Āḷavī, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Jighacchā (cơn đói), liên quan đến một vị Ưu-bà-tắc.

เอกสฺมิญฺหิ [Pg.170] ทิวเส สตฺถา เชตวเน คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต อาฬวิยํ เอกํ ทุคฺคตมนุสฺสํ ทิสฺวา ตสฺสูปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ญตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร อาฬวึ อคมาสิ. อาฬวิวาสิโน สตฺถารํ นิมนฺตยึสุ. โสปิ ทุคฺคตมนุสฺโส ‘‘สตฺถา กิร อาคโต’’ติ สุตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ มนํ อกาสิ. ตํทิวสเมว จสฺส เอโก โคโณ ปลายิ. โส ‘‘กึ นุ โข โคณํ ปริเยสิสฺสามิ, อุทาหุ ธมฺมํ สุณามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘โคณํ ปริเยสิตฺวา ปจฺฉา ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ ปาโตว เคหา นิกฺขมิ. อาฬวิวาสิโนปิ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา ปริวิสิตฺวา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหึสุ. สตฺถา ‘‘ยํ นิสฺสาย อหํ ตึสโยชนมคฺคํ อาคโต, โส โคณํ ปริเยสิตุํ อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ, ตสฺมึ อาคเตเยว ธมฺมํ เทเสสฺสามี’’ติ ตุณฺหี อโหสิ.

Quả thật, vào một ngày nọ, khi đang ngự trong Hương Thất tại tu viện Jetavana, vào lúc rạng đông, bậc Đạo Sư trong khi quán xét thế gian đã nhìn thấy một người đàn ông nghèo ở xứ Āḷavī. Nhận biết được căn cơ chứng đắc của người ấy, Ngài cùng với 500 vị Tỳ-khưu tùy tùng đã đi đến Āḷavī. Dân chúng xứ Āḷavī đã thỉnh mời bậc Đạo Sư. Người đàn ông nghèo kia khi nghe tin “Bậc Đạo Sư đã đến” liền khởi tâm “Ta sẽ đến nghe Pháp nơi bậc Đạo Sư”. Nhưng cũng chính ngày hôm đó, một con bò của ông đã chạy mất. Ông suy nghĩ: “Ta nên đi tìm bò hay nên đi nghe Pháp đây?” rồi quyết định: “Sau khi tìm bò xong, ta sẽ đi nghe Pháp sau”. Nghĩ vậy, ông rời nhà từ sáng sớm. Dân chúng xứ Āḷavī đã thỉnh chúng Tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu an tọa, cúng dường vật thực, và sau đó nhận lấy bình bát để thỉnh Ngài thuyết pháp tùy hỷ. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Ta đã đi một quãng đường ba mươi do-tuần là vì người này, mà người ấy lại đang vào rừng tìm bò. Chỉ khi nào người ấy trở về, ta mới thuyết Pháp”, vì vậy Ngài giữ im lặng.

โสปิ มนุสฺโส ทิวา โคณํ ทิสฺวา โคคเณ ปกฺขิปิตฺวา ‘‘สเจปิ อญฺญํ นตฺถิ, สตฺถุ วนฺทนมตฺตมฺปิ กริสฺสามี’’ติ ชิฆจฺฉาปีฬิโตปิ เคหํ คมนาย มนํ อกตฺวา เวเคน สตฺถุ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส ฐิตกาเล ทานเวยฺยาวฏิกํ อาห – ‘‘อตฺถิ กิญฺจิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อติริตฺตภตฺต’’นฺติ? ‘‘ภนฺเต, สพฺพํ อตฺถี’’ติ. เตน หิ ‘‘อิมํ ปริวิสาหี’’ติ. โส สตฺถารา วุตฺตฏฺฐาเนเยว ตํ นิสีทาเปตฺวา ยาคุขาทนียโภชนีเยหิ สกฺกจฺจํ ปริวิสิ. โส ภุตฺตภตฺโต มุขํ วิกฺขาเลสิ. ฐเปตฺวา กิร อิมํ ฐานํ ตีสุ ปิฏเกสุ อญฺญตฺถ คตาคตสฺส ภตฺตวิจารณํ นาม นตฺถิ. ตสฺส ปสฺสทฺธทรถสฺส จิตฺตํ เอกคฺคํ อโหสิ. อถสฺส สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถตฺวา สจฺจานิ ปกาเสสิ. โส เทสนาวสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สตฺถาปิ อนุโมทนํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. มหาชโน สตฺถารํ อนุคนฺตฺวา นิวตฺติ.

Người đàn ông ấy, vào ban ngày, khi tìm thấy con bò và lùa nó vào đàn, đã nghĩ rằng: “Dù không còn việc gì khác, ta cũng nên đến đảnh lễ bậc Đạo Sư”. Dù đang bị cơn đói hành hạ, ông cũng không khởi tâm trở về nhà mà nhanh chóng đến trước bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài rồi đứng sang một bên. Khi ông đang đứng đó, bậc Đạo Sư hỏi người lo việc cúng dường: “Này, có còn chút vật thực nào thừa lại của chúng Tỳ-khưu không?” – “Bạch Thế Tôn, vẫn còn đủ cả ạ.” – “Vậy thì hãy dọn cho người này ăn.” Người ấy bèn theo lời bậc Đạo Sư, mời ông ngồi xuống và kính cẩn dọn cháo, các món ăn cứng và mềm. Sau khi ăn xong, ông súc miệng. (Tương truyền rằng, ngoài trường hợp này, trong Tam Tạng không có ghi nhận nào khác về việc (Đức Phật) sắp xếp bữa ăn cho một người khách vãng lai). Khi nỗi khổ đã lắng dịu, tâm của ông trở nên nhất quán. Bấy giờ, bậc Đạo Sư thuyết cho ông một bài pháp tuần tự và khai thị về các chân lý (Tứ Diệu Đế). Khi thời pháp kết thúc, ông đắc quả Tu-đà-hoàn. Bậc Đạo Sư cũng thuyết pháp tùy hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và rời đi. Đám đông dân chúng tiễn Ngài một đoạn rồi quay trở về.

ภิกฺขู สตฺถารา สทฺธึ คจฺฉนฺตาเยว อุชฺฌายึสุ – ‘‘ปสฺสถาวุโส, สตฺถุ กมฺมํ, อญฺเญสุ ทิวเสสุ เอวรูปํ นตฺถิ, อชฺช ปเนกํ มนุสฺสํ ทิสฺวาว ยาคุอาทีนิ วิจาเรตฺวา ทาเปสี’’ติ. สตฺถา นิวตฺติตฺวา ฐิตโกว ‘‘กึ กเถถ, ภิกฺขเว’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อหํ ตึสโยชนํ กนฺตารํ อาคจฺฉนฺโต ตสฺส อุปาสกสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อาคโต, โส อติวิย ชิฆจฺฉิโต, ปาโตว ปฏฺฐาย โคณํ ปริเยสนฺโต [Pg.171] อรญฺเญ วิจริ. ‘ชิฆจฺฉทุกฺเขน ธมฺเม เทสิยมาเนปิ ปฏิวิชฺฌิตุํ น สกฺขิสฺสตี’ติ จินฺเตตฺวา เอวํ อกาสึ, ชิฆจฺฉาโรคสทิโส โรโค นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Các vị Tỳ-khưu trong khi đi cùng bậc Đạo Sư đã bàn tán với nhau: “Này chư hiền, hãy xem việc làm của bậc Đạo Sư. Vào những ngày khác không có chuyện như vậy, nhưng hôm nay, chỉ vì thấy một người đàn ông mà Ngài đã cho sắp xếp cháo và các món khác để cho người ấy.” Bậc Đạo Sư quay lại, đứng yên và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các con đang nói chuyện gì vậy?” Sau khi nghe rõ sự việc, Ngài nói: “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Ta đã đi qua một quãng đường hoang vắng ba mươi do-tuần, sở dĩ Ta đến là vì thấy được căn cơ của vị Ưu-bà-tắc kia. Ông ấy đã vô cùng đói lả. Từ sáng sớm, ông đã lang thang trong rừng để tìm bò. Ta đã nghĩ rằng: ‘Với cái khổ của cơn đói, dù Pháp có được thuyết giảng, ông ấy cũng sẽ không thể thấu triệt được’. Vì nghĩ vậy nên Ta đã làm như thế. Quả thật, không có bệnh nào giống như bệnh đói.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๒๐๓.

203.

‘‘ชิฆจฺฉาปรมา โรคา, สงฺขารปรมา ทุขา;

เอตํ ญตฺวา ยถาภูตํ, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’’นฺติ.

“Đói là bệnh tối thượng, các pháp hữu vi là khổ tối thượng; Khi biết rõ điều này như thật, Niết-bàn là lạc tối thượng.”

ตตฺถ ชิฆจฺฉาปรมา โรคาติ ยสฺมา อญฺโญ โรโค สกึ ติกิจฺฉิโต วินสฺสติ วา ตทงฺควเสน วา ปหียติ, ชิฆจฺฉา ปน นิจฺจกาลํ ติกิจฺฉิตพฺพาเยวาติ เสสโรคานํ อยํ ปรมา นาม. สงฺขาราติ ปญฺจ ขนฺธา. เอตํ ญตฺวาติ ชิฆจฺฉาสโม โรโค นตฺถิ, ขนฺธปริหรณสมํ ทุกฺขํ นาม นตฺถีติ เอตมตฺถํ ยถาภูตํ ญตฺวา ปณฺฑิโต นิพฺพานํ สจฺฉิ กโรติ. นิพฺพานํ ปรมํ สุขนฺติ ตญฺหิ สพฺพสุขานํ ปรมํ อุตฺตมํ สุขนฺติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, jighacchāparamā rogā (đói là bệnh tối thượng) có nghĩa là: vì các bệnh khác, sau khi được chữa trị một lần, có thể khỏi hẳn hoặc thuyên giảm trong một thời gian, còn cơn đói thì phải được chữa trị liên tục. Do đó, so với các bệnh còn lại, đây được gọi là bệnh tối thượng. Saṅkhārā (các pháp hữu vi) chính là năm uẩn. Etaṃ ñatvā (khi biết điều này) có nghĩa là: bậc trí tuệ, sau khi biết rõ sự thật rằng “không có bệnh nào bằng cơn đói, không có khổ nào bằng việc gánh vác các uẩn”, liền chứng ngộ Niết-bàn. Nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ (Niết-bàn là lạc tối thượng) có nghĩa là: quả thật, đó là hạnh phúc tối cao, tuyệt diệu nhất trong tất cả các hạnh phúc.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

เอกอุปาสกวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về một vị Ưu-bà-tắc, là chuyện thứ năm.

๖. ปเสนทิโกสลวตฺถุ

6. Câu chuyện về vua Pasenadi nước Kosala.

อาโรคฺยปรมา ลาภาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราชานํ ปเสนทิโกสลํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Ārogyaparamā lābhā (sức khỏe là lợi lộc tối thượng), liên quan đến vua Pasenadi nước Kosala.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชา ตณฺฑุลโทณสฺส โอทนํ ตทุปิเยน สูปพฺยญฺชเนน ภุญฺชติ. เอกทิวสํ ภุตฺตปาตราโส ภตฺตสมฺมทํ อวิโนเทตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กิลนฺตรูโป อิโต จิโต จ สมฺปริวตฺตติ, นิทฺทาย อภิภูยมาโนปิ อุชุกํ นิปชฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ, มหาราช, อวิสฺสมิตฺวาว อาคโตสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ภุตฺตกาลโต ปฏฺฐาย เม มหาทุกฺขํ โหตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘มหาราช, อติพหุโภชนํ เอวํ ทุกฺขํ โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một thuở nọ, đức vua dùng cơm nấu từ một đấu gạo với canh và thức ăn tương xứng. Một hôm, sau khi dùng bữa sáng, vì chưa xua tan cơn say cơm, ngài đi đến chỗ đức Thế Tôn với thân thể mệt mỏi, lăn qua lăn lại đây đó. Dù bị cơn buồn ngủ xâm chiếm, ngài cũng không thể nằm thẳng được nên đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi ngài: – Này đại vương, sao ngài đến đây mà chưa nghỉ ngơi? – Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Kể từ lúc dùng bữa, con rất khổ sở. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với ngài: – Này đại vương, ăn quá nhiều thì khổ sở như vậy. – Nói vậy rồi, ngài đọc kệ này:

‘‘มิทฺธี [Pg.172] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ,นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ,ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. (ธ. ป. ๓๒๕);

–

Khi người nào buồn ngủ và ăn nhiều, ngủ li bì, lăn qua lăn lại, như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, người ngu si ấy lại phải vào thai mẹ nhiều lần.

อิมาย คาถาย โอวทิตฺวา, ‘‘มหาราช, โภชนํ นาม มตฺตาย ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. มตฺตโภชิโน หิ สุขํ โหตี’’ติ อุตฺตริ โอวทนฺโต อิมํ คาถมาห –

Sau khi giáo huấn bằng kệ này, ngài dạy thêm: – Này đại vương, việc ăn uống nên có chừng mực. Thật vậy, người ăn có chừng mực được an lạc. – Trong khi giáo huấn thêm, ngài đọc kệ này:

‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สณิกํ ชีรติ อายุปาลย’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๑๒๔);

Người luôn có chánh niệm, biết chừng mực trong vật thực nhận được, các cảm thọ của người ấy trở nên nhẹ nhàng. Người ấy bảo vệ mạng sống và già đi một cách chậm rãi.

ราชา คาถํ อุคฺคณฺหิตุํ นาสกฺขิ, สมีเป ฐิตํ ปน ภาคิเนยฺยํ, สุทสฺสนํ นาม มาณวํ ‘‘อิมํ คาถํ อุคฺคณฺห, ตาตา’’ติ อาห. โส ตํ คาถํ อุคฺคณฺหิตฺวา ‘‘กึ กโรมิ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘รญฺโญ ภุญฺชนฺตสฺส โอสานปิณฺฑกาเล อิมํ คาถํ วเทยฺยาสิ, ราชา อตฺถํ สลฺลกฺเขตฺวา ยํ ปิณฺฑํ ฉฑฺเฑสฺสติ, ตสฺมึ ปิณฺเฑ สิตฺถคณนาย รญฺโญ ภตฺตปจนกาเล ตตฺตเก ตณฺฑุเล หเรยฺยาสี’’ติ. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ สายมฺปิ ปาโตปิ รญฺโญ ภุญฺชนฺตสฺส โอสานปิณฺฑกาเล ตํ คาถํ อุทาหริตฺวา เตน ฉฑฺฑิตปิณฺเฑ สิตฺถคณนาย ตณฺฑุเล หาเปสิ. ราชาปิ ตสฺส คาถํ สุตฺวา สหสฺสํ สหสฺสํ ทาเปสิ. โส อปเรน สมเยน นาฬิโกทนปรมตาย สณฺฐหิตฺวา สุขปฺปตฺโต ตนุสรีโร อโหสิ.

Đức vua không thể học thuộc bài kệ, bèn nói với người cháu trai tên là Sudassana đang đứng gần: – Này con, hãy học thuộc bài kệ này. – Chàng học thuộc bài kệ đó rồi hỏi đức Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, con phải làm gì? – Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với chàng: – Vào lúc đức vua dùng miếng cơm cuối cùng, con hãy đọc bài kệ này. Đức vua sau khi hiểu ý nghĩa sẽ bỏ lại miếng cơm nào, thì con hãy theo số hạt cơm trong miếng cơm đó mà bớt đi bấy nhiêu hạt gạo vào lúc nấu cơm cho vua. – Chàng thưa: – Lành thay, bạch Thế Tôn. – Cả buổi chiều lẫn buổi sáng, vào lúc đức vua dùng miếng cơm cuối cùng, chàng đọc bài kệ đó và cho bớt gạo đi theo số hạt cơm trong miếng cơm mà vua đã bỏ lại. Đức vua cũng nghe bài kệ của chàng và cho một ngàn một ngàn (tiền). Về sau, ngài ổn định với khẩu phần tối đa là một nāḷikā cơm, đã đạt được an lạc và có thân hình thon gọn.

อเถกทิวสํ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, อิทานิ เม สุขํ ชาตํ, มิคมฺปิ อสฺสมฺปิ อนุพนฺธิตฺวา คณฺหนสมตฺโถ ชาโตมฺหิ. ปุพฺเพ เม ภาคิเนยฺเยน สทฺธึ ยุทฺธเมว โหติ, อิทานิ วชีรกุมารึ นาม ธีตรํ ภาคิเนยฺยสฺส ทตฺวา โส คาโม ตสฺสาเยว นฺหานจุณฺณมูลํ กตฺวา ทินฺโน, เตน สทฺธึ วิคฺคโห วูปสนฺโต, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาตํ. กุลสนฺตกํ ราชมณิรตนํ โน เคเห ปุริมทิวเส [Pg.173] นฏฺฐํ, ตมฺปิ อิทานิ หตฺถปตฺตํ อาคตํ, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาตํ. ตุมฺหากํ สาวเกหิ สทฺธึ วิสฺสาสํ อิจฺฉนฺเตน ญาติธีตาปิ โน เคเห กตา, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาต’’นฺติ. สตฺถา ‘‘อาโรคฺยํ นาม, มหาราช, ปรโม ลาโภ, ยถาลทฺเธน สนฺตุฏฺฐภาวสทิสมฺปิ ธนํ, วิสฺสาสสทิโส จ ปรมา ญาติ, นิพฺพานสทิสญฺจ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Một hôm nọ, ngài đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ và bạch rằng: – Bạch Thế Tôn, nay con đã được an lạc, con đã có thể đuổi theo bắt được cả nai lẫn ngựa. Trước đây, con thường chiến tranh với cháu của con, nay con đã gả con gái tên Vajirakumārī cho cháu và ngôi làng đó đã được ban cho nàng làm tiền mua phấn thơm, xung đột với cháu đã được dập tắt, vì lý do này con cũng được an lạc. Viên ngọc báu gia truyền của hoàng tộc đã bị mất trong nhà con ngày hôm trước, nay nó cũng đã trở về tay, vì lý do này con cũng được an lạc. Vì muốn có sự thân tín với các đệ tử của ngài, một người con gái trong dòng họ của ngài cũng đã được đưa về nhà con, vì lý do này con cũng được an lạc. – Đức Thế Tôn nói: – Này đại vương, không bệnh là lợi lộc tối thượng, không có tài sản nào bằng sự biết đủ với những gì đã có, không có thân quyến nào bằng sự tin cậy, và không có hạnh phúc nào bằng Niết-bàn. – Nói vậy rồi, ngài đọc kệ này:

๒๐๔.

204.

‘‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, สนฺตุฏฺฐิปรมํ ธนํ;

วิสฺสาสปรมา ญาติ, นิพฺพานปรมํ สุข’’นฺติ.

Không bệnh, lợi tối thượng, Biết đủ, tài sản thượng, Tin cậy, quyến thuộc thượng, Niết-bàn, lạc tối thượng.

ตตฺถ อาโรคฺยปรมา ลาภาติ อโรคภาวปรมา ลาภา. โรคิโน หิ วิชฺชมานาปิ ลาภา อลาภาเยว, ตสฺมา อโรคสฺส สพฺพลาภา อาคตาว โหนฺติ. เตเนตํ วุตฺตํ – ‘‘อาโรคฺยปรมา ลาภา’’ติ. สนฺตุฏฺฐิปรมํ ธนนฺติ คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ยํ อตฺตนา ลทฺธํ อตฺตโน สนฺตกํ, เตเนว ตุสฺสนภาโว สนฺตุฏฺฐี นาม เสสธเนหิ ปรมํ ธนํ. วิสฺสาสปรมา ญาตีติ มาตา วา โหตุ ปิตา วา, เยน สทฺธึ วิสฺสาโส นตฺถิ, โส อญฺญาตโกว. เยน อญฺญาตเกน ปน สทฺธึ วิสฺสาโส อตฺถิ, โส อสมฺพนฺโธปิ ปรโม อุตฺตโม ญาติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘วิสฺสาสปรมา ญาตี’’ติ. นิพฺพานสทิสํ ปน สุขํ นาม นตฺถิ, เตเนวาห – นิพฺพานปรมํ สุขนฺติ.

Trong đó, câu ‘không bệnh là lợi lộc tối thượng’ có nghĩa là trạng thái không bệnh là lợi lộc tối thượng. Thật vậy, đối với người có bệnh, dù có lợi lộc cũng như không, do đó, đối với người không bệnh, mọi lợi lộc đều đến. Vì vậy, điều này đã được nói: ‘không bệnh là lợi lộc tối thượng’. Câu ‘biết đủ là tài sản tối thượng’ có nghĩa là, dù là tại gia hay xuất gia, sự hài lòng với những gì mình nhận được, sở hữu của mình, gọi là biết đủ, đó là tài sản tối thượng so với các tài sản khác. Câu ‘tin cậy là thân quyến tối thượng’ có nghĩa là, dù là mẹ hay cha, nếu không có sự tin cậy với người đó, người đó cũng như người dưng. Nhưng nếu có sự tin cậy với một người dưng, người đó dù không có quan hệ họ hàng cũng là thân quyến cao quý nhất. Vì vậy, đã được nói: ‘tin cậy là thân quyến tối thượng’. Lại nữa, không có hạnh phúc nào bằng Niết-bàn, chính vì vậy, ngài nói: ‘Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng’.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ปเสนทิโกสลวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về vua Pasenadi Kosala, thứ sáu.

๗. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ

7. Câu chuyện về trưởng lão Tissa

ปวิเวกรสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, trong khi đang trú tại Vesālī, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng ‘Pavivekarasaṃ’, nhân một vị tỳ-khưu nào đó.

สตฺถารา หิ, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ อิโต จตูหิ มาเสหิ ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ วุตฺเต สตฺถุ สนฺติเก สตฺต ภิกฺขุสตานิ สนฺตาสํ อาปชฺชึสุ, ขีณาสวานํ [Pg.174] ธมฺมสํเวโค อุปฺปชฺชิ, ปุถุชฺชนา อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขึสุ. ภิกฺขู วคฺคา วคฺคา หุตฺวา ‘‘กึ นุ โข กริสฺสามา’’ติ มนฺเตนฺตา วิจรนฺติ. อเถโก ติสฺสตฺเถโร นาม ภิกฺขู ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว มยา อรหตฺตํ คณฺหิตุํ วฏฺฏตี’’ติ จตูสุ อิริยาปเถสุ เอกโกว วิหาสิ. ภิกฺขูนํ สนฺติเก คมนํ วา เกนจิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป วา นตฺถิ. อถ นํ ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘อาวุโส, ติสฺส ตสฺมา เอวํ กโรสี’’ติ. โส เตสํ กถํ น สุณาติ. เต ตสฺส ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหสุ ติสฺสตฺเถรสฺส สิเนโห นตฺถี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘กสฺมา ติสฺส เอวํ อกาสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตน อตฺตโน อธิปฺปาเย อาโรจิเต ‘‘สาธุ, ติสฺสา’’ติ สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มยิ สิเนโห ติสฺสสทิโสว โหตุ. คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺตาปิ เนว มํ ปูเชนฺติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชมานาเยว ปน มํ ปูเชนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, khi Ðức Thế Tôn nói: “Này các Tỳ khưu, kể từ hôm nay, sau bốn tháng nữa Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn”, bảy trăm vị Tỳ khưu ở gần Ðức Thế Tôn đã kinh hãi run sợ. Ðối với các bậc đã tận trừ các lậu hoặc, tâm chấn động vì Pháp khởi lên. Các vị phàm phu không thể cầm được nước mắt. Các Tỳ khưu tụ tập thành từng nhóm, đi lại bàn tán: “Chúng ta phải làm gì đây?”. Bấy giờ, có một vị Tỳ khưu tên là trưởng lão Tissa nghĩ rằng: “Nghe nói Ðức Thế Tôn sẽ nhập Niết Bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Ta phải đắc quả A la hán ngay khi Ðức Thế Tôn còn tại thế”. Nghĩ vậy, ngài sống một mình trong bốn oai nghi. Ngài không đến gần các Tỳ khưu, cũng không nói chuyện với bất kỳ ai. Bấy giờ, các Tỳ khưu hỏi ngài: “Này hiền giả Tissa, tại sao hiền giả lại làm như vậy?”. Ngài không nghe lời họ nói. Họ bèn đem chuyện của ngài bạch với Ðức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, trưởng lão Tissa không có lòng thương mến đối với Ngài”. Ðức Thế Tôn cho gọi ngài đến và hỏi: “Này Tissa, tại sao con làm vậy?”. Khi trưởng lão trình bày ý định của mình, Ðức Thế Tôn tán thán: “Lành thay, Tissa!”, rồi Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, người có lòng thương mến ta, hãy giống như Tissa. Những người cúng dường ta bằng hương, hoa... vẫn chưa phải là cúng dường ta. Chỉ những người thực hành Pháp và Tùy pháp mới thật sự cúng dường ta”. Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๒๐๕.

205.

‘‘ปวิเวกรสํ ปิตฺวา, รสํ อุปสมสฺส จ;

นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป, ธมฺมปีติรสํ ปิว’’นฺติ.

Uống vị độc cư, và vị an tịnh, người ấy không còn sầu muộn, không còn ác pháp, sau khi uống vị hỷ của Pháp.

ตตฺถ ปวิเวกรสนฺติ ปวิเวกโต อุปฺปนฺนํ รสํ, เอกีภาวสุขนฺติ อตฺโถ. ปิตฺวาติ ทุกฺขปริญฺญาทีนิ กโรนฺโต อารมฺมณโต สจฺฉิกิริยาวเสน ปิวิตฺวา. อุปสมสฺส จาติ กิเลสูปสมนิพฺพานสฺส จ รสํ ปิตฺวา. นิทฺทโร โหตีติ เตน อุภยรสปาเนน ขีณาสโว ภิกฺขุ อพฺภนฺตเร ราคทรถาทีนํ อภาเวน นิทฺทโร เจว นิปฺปาโป จ โหติ. รสํ ปิวนฺติ นววิธโลกุตฺตรธมฺมวเสน อุปฺปนฺนํ ปีติรสํ ปิวนฺโตปิ นิทฺทโร นิปฺปาโป จ โหติ.

Trong kệ ấy, vị độc cư (pavivekarasaṃ) nghĩa là vị phát sanh từ sự viễn ly, tức là niềm vui của sự sống một mình. Uống (pitvā) là uống bằng cách thực chứng đối tượng, trong khi thực hiện việc liễu tri khổ... Và vị an tịnh (upasamassa ca) là uống vị của Niết Bàn, nơi các phiền não được dập tắt. Không còn sầu muộn (niddaro hoti) nghĩa là do uống cả hai vị ấy, vị Tỳ khưu đã tận trừ các lậu hoặc, do không còn các phiền não như tham ái... bên trong, nên trở nên không còn sầu muộn và không còn ác pháp. Uống vị (rasaṃ pivaṃ) là ngay cả khi uống vị hỷ phát sanh do chín loại Pháp siêu thế, vị ấy cũng không còn sầu muộn và không còn ác pháp.

เทสนาวสาเน ติสฺสตฺเถโร อรหตฺตํ ปาปุณิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi bài pháp thoại kết thúc, trưởng lão Tissa đắc quả A la hán. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

ติสฺสตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện trưởng lão Tissa, phần thứ bảy.

๘. สกฺกวตฺถุ

8. Câu chuyện về trời Ðế Thích

สาหุ [Pg.175] ทสฺสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวคามเก วิหรนฺโต สกฺกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại làng Veḷuva, Ðức Thế Tôn đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu (Sāhu dassanaṃ), liên quan đến trời Ðế Thích.

ตถาคตสฺส หิ อายุสงฺขาเร วิสฺสฏฺเฐ โลหิตปกฺขนฺทิกาพาธสฺส อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา สกฺโก เทวราชา ‘‘มยา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา คิลานุปฏฺฐานํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ติคาวุตปฺปมาณํ อตฺตภาวํ วิชหิตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา หตฺเถหิ ปาเท ปริมชฺชิ. อถ นํ สตฺถา อาห ‘‘โก เอโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, สกฺโก’’ติ. ‘‘กสฺมา อาคโตสี’’ติ? ‘‘ตุมฺเห คิลาเน อุปฏฺฐหิตุํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สกฺก, เทวานํ มนุสฺสคนฺโธ โยชนสตโต ปฏฺฐาย คเล พทฺธกุณปํ วิย โหติ, คจฺฉ ตฺวํ, อตฺถิ เม คิลานุปฏฺฐกา ภิกฺขู’’ติ. ‘‘ภนฺเต, จตุราสีติโยชนสหสฺสมตฺถเก ฐิโต ตุมฺหากํ สีลคนฺธํ ฆายิตฺวา อาคโต, อหเมว อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ โส สตฺถุ สรีรวฬญฺชนภาชนํ อญฺญสฺส หตฺเถนาปิ ผุสิตุํ อทตฺวา สีเสเยว ฐเปตฺวา นีหรนฺโต มุขสงฺโกจนมตฺตมฺปิ น อกาสิ, คนฺธภาชนํ ปริหรนฺโต วิย อโหสิ. เอวํ สตฺถารํ ปฏิชคฺคิตฺวา สตฺถุ ผาสุกกาเลเยว อคมาสิ.

Thật vậy, khi Như Lai vừa xả bỏ tuổi thọ hành, biết được bệnh lỵ ra huyết đã phát sanh, vua trời Ðế Thích suy nghĩ: “Ta nên đến hầu hạ Ðức Thế Tôn khi Ngài lâm bệnh”. Nghĩ vậy, ngài từ bỏ thân hình cao ba ngẫu-danh, đến gần Ðức Thế Tôn, và dùng tay xoa bóp chân cho Ngài. Bấy giờ, Ðức Thế Tôn hỏi: “Ai đó?”. “Bạch Thế Tôn, con là Ðế Thích”. “Tại sao con đến đây?”. “Bạch Thế Tôn, con đến để hầu hạ Ngài khi Ngài lâm bệnh”. “Này Ðế Thích, đối với chư thiên, mùi của loài người từ khoảng cách một trăm do-tuần đã giống như một xác chết buộc vào cổ. Con hãy đi đi, ta đã có các Tỳ khưu chăm sóc”. “Bạch Thế Tôn, từ trên đỉnh núi Tu-di cao tám mươi bốn ngàn do-tuần, con ngửi được hương giới đức của Ngài và đã đến đây. Chính con sẽ hầu hạ Ngài”. Rồi ngài không để cho tay người khác chạm vào, tự mình đội bô đựng chất thải của Ðức Thế Tôn lên đầu mang đi mà không hề tỏ vẻ nhăn mặt, giống như đang mang một bình nước hoa. Cứ như thế, ngài chăm sóc Ðức Thế Tôn và chỉ ra về khi Ngài đã cảm thấy khỏe hơn.

ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห สตฺถริ สกฺกสฺส สิเนโห, เอวรูปํ นาม ทิพฺพสมฺปตฺตึ ปหาย มุขสงฺโกจนมตฺตมฺปิ อกตฺวา คนฺธภาชนํ นีหรนฺโต วิย สตฺถุ สรีรวฬญฺชนภาชนํ สีเสน นีหรนฺโต อุปฏฺฐานมกาสี’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา กึ วเทถ, ภิกฺขเว, อนจฺฉริยํ เอตํ, ยํ สกฺโก เทวราชา มยิ สิเนหํ กโรติ. อยํ สกฺโก หิ เทวราชา มํ นิสฺสาย ชรสกฺกภาวํ วิชหิตฺวา โสตาปนฺโน หุตฺวา ตรุณสกฺกสฺส ภาวํ ปตฺโต, อหํ หิสฺส มรณภยตชฺชิตสฺส ปญฺจสิขคนฺธพฺพเทวปุตฺตํ ปุรโต กตฺวา อาคตกาเล อินฺทสาลคุหายํ เทวปริสาย มชฺเฌ นิสินฺนสฺส –

Các Tỳ khưu bắt đầu bàn tán: “Ôi, lòng thương mến của trời Ðế Thích đối với Ðức Thế Tôn thật là lớn lao! Ngài đã từ bỏ sự giàu sang của cõi trời như vậy, không hề nhăn mặt, mang bô đựng chất thải của Ðức Thế Tôn trên đầu như thể đang mang một bình nước hoa, và đã hầu hạ Ngài”. Nghe họ nói chuyện, Ðức Thế Tôn hỏi: “Này các Tỳ khưu, các con đang nói gì vậy? Việc vua trời Ðế Thích có lòng thương mến ta không có gì đáng ngạc nhiên. Thật vậy, chính nhờ ta mà vua trời Ðế Thích đã từ bỏ thân phận một Ðế Thích già nua, trở thành bậc Nhập lưu, và đạt được thân phận một Ðế Thích trẻ trung. Khi ngài, bị nỗi sợ chết ám ảnh, cùng với thiên tử nhạc thần Pañcasikha đi trước, đến gặp ta đang ngồi giữa hội chúng chư thiên trong hang Indasāla:

‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ. (ที. นิ. ๒.๓๕๖) –

“Này Vāsava, hãy hỏi ta bất cứ câu hỏi nào ông mong muốn trong tâm; Ta sẽ giải đáp rốt ráo từng câu hỏi ấy cho ông”.

วตฺวา [Pg.176] ตสฺส กงฺขํ วิโนเทนฺโต ธมฺมํ เทเสสึ. เทสนาวสาเน จุทฺทสนฺนํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, สกฺโกปิ ยถานิสินฺโนว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ตรุณสกฺโก ชาโต. เอวมสฺสาหํ พหูปกาโร. ตสฺส มยิ สิเนโห นาม อนจฺฉริโย. ภิกฺขเว, อริยานญฺหิ ทสฺสนมฺปิ สุขํ, เตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน สนฺนิวาโสปิ สุโข. พาเลหิ สทฺธึ ปน สพฺพเมตํ ทุกฺขนฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi nói vậy, ta đã thuyết pháp, xua tan những nghi ngờ của ngài. Khi bài pháp thoại kết thúc, mười bốn ức chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Còn trời Ðế Thích, ngay tại chỗ ngồi, đã đắc quả Nhập lưu và trở thành một Ðế Thích trẻ trung. Như vậy, ta đã giúp đỡ ngài rất nhiều. Lòng thương mến của ngài đối với ta không có gì đáng ngạc nhiên. Này các Tỳ khưu, thật vậy, được thấy các bậc Thánh là hạnh phúc, chung sống với các ngài cũng là hạnh phúc. Nhưng đối với kẻ ngu thì tất cả những điều này đều là khổ đau”. Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๐๖.

206.

‘‘สาหุ ทสฺสนมริยานํ, สนฺนิวาโส สทา สุโข;

อทสฺสเนน พาลานํ, นิจฺจเมว สุขี สิยา.

Lành thay, thấy bậc Thánh, chung sống với các ngài luôn an lạc. Không thấy kẻ ngu si, thường xuyên được an lạc.

๒๐๗.

207.

‘‘พาลสงฺคตจารี หิ, ทีฆมทฺธาน โสจติ;

ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส, อมิตฺเตเนว สพฺพทา;

ธีโร จ สุขสํวาโส, ญาตีนํว สมาคโม’’.

Thật vậy, người đi cùng kẻ ngu, sầu muộn suốt thời gian dài. Sống chung với kẻ ngu, luôn luôn khổ, như sống chung với kẻ thù. Còn bậc trí, sống chung thật an lạc, như sum họp với người thân.

ตสฺมา หิ –

Do vậy,

๒๐๘.

208.

‘‘ธีรญฺจ ปญฺญญฺจ พหุสฺสุตญฺจ,โธรยฺหสีลํ วตวนฺตมริยํ;

ตํ ตาทิสํ สปฺปุริสํ สุเมธํ,ภเชถ นกฺขตฺตปถํ ว จนฺทิมา’’ติ.

Hãy thân cận bậc kiên định, bậc trí tuệ, bậc đa văn, bậc có giới hạnh gánh vác, bậc có hạnh nguyện, bậc Thánh, bậc chân nhân, bậc thiện trí như thế ấy, như mặt trăng đi theo đường các vì sao.

ตตฺถ สาหูติ สุนฺทรํ ภทฺทกํ. สนฺนิวาโสติ น เกวลญฺจ เตสํ ทสฺสนเมว, เตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน นิสีทนาทิภาโวปิ เตสํ วตฺตปฏิวตฺตํ กาตุํ ลภนภาโวปิ สาธุเยว. พาลสงฺคตจารี หีติ โย พาเลน สหจารี. ทีฆมทฺธานนฺติ โส พาลสหาเยน ‘‘เอหิ สนฺธิจฺเฉทาทีนิ กโรมา’’ติ วุจฺจมาโน เตน สทฺธึ เอกจฺฉนฺโท หุตฺวา ตานิ กโรนฺโต หตฺถจฺเฉทาทีนิ ปตฺวา ทีฆมทฺธานํ โสจติ. สพฺพทาติ ยถา อสิหตฺเถน วา อมิตฺเตน อาสีวิสาทีหิ วา สทฺธึ เอกโต วาโส นาม นิจฺจํ ทุกฺโข, ตเถว พาเลหิ สทฺธินฺติ อตฺโถ. ธีโร จ สุขสํวาโสติ เอตฺถ สุโข สํวาโส เอเตนาติ สุขสํวาโส, ปณฺฑิเตน สทฺธึ เอกฏฺฐาเน สํวาโส สุโขติ อตฺโถ. กถํ? ญาตีนํว สมาคโมติ ยถาปิ ญาตีนํ สมาคโม สุโข, เอวํ สุโข.

Ở đây, sāhu có nghĩa là tốt đẹp, hiền thiện. Sannivāso có nghĩa là không chỉ việc thấy các vị ấy, mà cả việc được ngồi cùng một chỗ với các vị ấy, và việc có được cơ hội làm các phận sự lớn nhỏ cho các vị ấy cũng là điều tốt đẹp. Bālasaṅgatacārī hī có nghĩa là người giao du với kẻ ngu. Dīghamaddhānaṃ có nghĩa là người ấy, khi được bạn ngu rủ rê: 'Lại đây, chúng ta hãy làm những việc như khoét vách v.v...', đã đồng lòng với kẻ ấy, làm những việc ấy, rồi bị những hình phạt như chặt tay v.v..., nên phải sầu muộn trong thời gian dài. Sabbadā có nghĩa là: như việc sống chung với người cầm kiếm, với kẻ thù, hoặc với rắn độc v.v... luôn luôn là khổ, cũng vậy, việc sống chung với kẻ ngu cũng thế. Trong câu Dhīro ca sukhasaṃvāso, sukhasaṃvāso có nghĩa là sống chung với vị này thì được an lạc; nghĩa là sống chung một nơi với bậc hiền trí thì được an lạc. Như thế nào? Ñātīnaṃva samāgamo có nghĩa là: như cuộc sum họp của những người thân là an lạc, cũng vậy, việc ấy cũng an lạc như thế.

ตสฺมา หีติ ยสฺมา พาเลหิ สทฺธึ สํวาโส ทุกฺโข, ปณฺฑิเตน สทฺธึ สุโข, ตสฺมา หิ ธิติสมฺปนฺนํ ธีรญฺจ, โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาสมฺปนฺนํ ปญฺญญฺจ[Pg.177], อาคมาธิคมสมฺปนฺนํ พหุสฺสุตญฺจ, อรหตฺตปาปนกสงฺขาตาย ธุรวหนสีลตาย โธรยฺหสีลํ, สีลวเตน เจว ธุตงฺควเตน จ วตวนฺตํ, กิเลเสหิ อารกตาย อริยํ, ตถารูปํ สปฺปุริสํ โสภนปญฺหํ ยถา นิมฺมลํ นกฺขตฺตปถสงฺขาตํ อากาสํ จนฺทิมา ภชติ, เอวํ ภเชถ ปยิรุปาเสถาติ อตฺโถ.

Tasmā hi có nghĩa là: vì sống chung với kẻ ngu là khổ, sống chung với bậc hiền trí là an lạc, do đó, hãy thân cận, hãy gần gũi bậc kiên định, đầy đủ định; bậc trí tuệ, đầy đủ trí tuệ thế gian và siêu thế; bậc đa văn, đầy đủ pháp học và pháp hành; bậc có giới hạnh gánh vác, do có giới hạnh gánh vác gánh nặng đưa đến A-la-hán quả; bậc có hạnh nguyện, do có giới hạnh và hạnh đầu đà; bậc Thánh, do xa lìa các phiền não; bậc chân nhân có trí tuệ tốt đẹp như thế ấy, như mặt trăng đi theo bầu trời không tì vết được gọi là đường đi của các vì sao. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối thời pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Nhập Lưu v.v...

สกฺกวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về trời Đế Thích, câu chuyện thứ tám.

สุขวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm An Lạc đã kết thúc.

ปนฺนรสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười lăm.

๑๖. ปิยวคฺโค

16. Phẩm Yêu Thích

๑. ตโยชนปพฺพชิตวตฺถุ

1. Câu chuyện về ba người xuất gia

อโยเคติ [Pg.178] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตโย ปพฺพชิเต อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Ayoge, liên quan đến ba người xuất gia.

สาวตฺถิยํ กิร เอกสฺมึ กุเล มาตาปิตูนํ เอกปุตฺตโก อโหสิ ปิโย มนาโป. โส เอกทิวสํ เคเห นิมนฺติตานํ ภิกฺขูนํ อนุโมทนํ กโรนฺตานํ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปพฺพชิตุกาโม หุตฺวา มาตาปิตโร ปพฺพชฺชํ ยาจิ. เต นานุชานึสุ. ตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อหํ มาตาปิตูนํ อปสฺสนฺตานํเยว พหิ คนฺตฺวา ปพฺพชิสฺสามี’’ติ. อถสฺส ปิตา พหิ นิกฺขมนฺโต ‘‘อิมํ รกฺเขยฺยาสี’’ติ มาตรํ ปฏิจฺฉาเปสิ, มาตา พหิ นิกฺขมนฺตี ปิตรํ ปฏิจฺฉาเปสิ. อถสฺส เอกทิวสํ ปิตริ พหิ คเต มาตา ‘‘ปุตฺตํ รกฺขิสฺสามี’’ติ เอกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย เอกํ ปาเทหิ อุปฺปีเฬตฺวา ฉมาย นิสินฺนา สุตฺตํ กนฺตติ. โส ‘‘อิมํ วญฺเจตฺวา คมิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, โถกํ ตาว อเปหิ, สรีรวลญฺชํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ตาย ปาเท สมิญฺชิเต นิกฺขมิตฺวา เวเคน วิหารํ คนฺตฺวา ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปพฺพาเชถ มํ, ภนฺเต’’ติ ยาจิตฺวา เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิ.

Tại thành Xá-vệ, nghe nói trong một gia đình nọ, có một người con trai duy nhất, được cha mẹ yêu thương quý mến. Một hôm, sau khi nghe pháp thoại của các vị tỳ-kheo được mời đến nhà thuyết pháp tùy hỷ, cậu ta muốn xuất gia nên đã xin phép cha mẹ. Họ không đồng ý. Cậu ta bèn nghĩ: 'Ta sẽ đi ra ngoài và xuất gia khi cha mẹ không thấy'. Sau đó, người cha khi đi ra ngoài đã dặn người mẹ: 'Bà hãy trông chừng nó'. Người mẹ khi đi ra ngoài cũng dặn người cha. Rồi một hôm, khi người cha đi vắng, người mẹ nghĩ: 'Ta sẽ trông chừng con', bà ngồi dưới đất, dựa vào một bên khung cửa, dùng chân chặn bên còn lại, và kéo sợi. Cậu con trai nghĩ: 'Ta sẽ lừa mẹ để đi', rồi nói: 'Mẹ ơi, mẹ tránh ra một chút, con đi vệ sinh'. Khi bà mẹ co chân lại, cậu ta liền đi ra, nhanh chóng đến tu viện, đảnh lễ các vị tỳ-kheo, thưa rằng: 'Bạch các ngài, xin hãy cho con xuất gia', và đã xuất gia với các vị ấy.

อถสฺส ปิตา อาคนฺตฺวา มาตรํ ปุจฺฉิ – ‘‘กหํ เม ปุตฺโต’’ติ? ‘‘สามิ, อิมสฺมึ ปเทเส อโหสี’’ติ. โส ‘‘กหํ นุ โข เม ปุตฺโต’’ติ โอโลเกนฺโต ตํ อทิสฺวา ‘‘วิหารํ คโต ภวิสฺสตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา ปุตฺตํ ปพฺพชิตํ ทิสฺวา กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา, ‘‘ตาต, กึ มํ นาเสสี’’ติ วตฺวา ‘‘มม ปุตฺเต ปพฺพชิเต อหํ อิทานิ เคเห กึ กริสฺสามี’’ติ สยมฺปิ ภิกฺขู ยาจิตฺวา ปพฺพชิ. อถสฺส มาตาปิ ‘‘กึ นุ โข เม ปุตฺโต จ ปติ จ จิรายนฺติ, กจฺจิ วิหารํ คนฺตฺวา ปพฺพชิตา’’ติ เต โอโลเกนฺตี วิหารํ คนฺตฺวา อุโภปิ ปพฺพชิเต ทิสฺวา ‘‘อิเมสํ ปพฺพชิตกาเล มม เคเหน โก อตฺโถ’’ติ สยมฺปิ ภิกฺขุนิอุปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชิ. เต ปพฺพชิตฺวาปิ วินา ภวิตุํ น สกฺโกนฺติ, วิหาเรปิ ภิกฺขุนิอุปสฺสเยปิ เอกโตว นิสีทิตฺวา สลฺลปนฺตา ทิวสํ วีตินาเมนฺติ. เตน ภิกฺขูปิ ภิกฺขูนิโยปิ อุพฺพาฬฺหา โหนฺติ.

Sau đó, người cha trở về hỏi người mẹ: 'Con trai tôi đâu rồi?'. 'Thưa ông, nó vừa ở đây'. Người cha tìm kiếm: 'Con trai ta đâu rồi nhỉ?', không thấy cậu ta, ông nghĩ: 'Chắc nó đã đến tu viện', rồi đi đến tu viện, thấy con trai đã xuất gia, ông than khóc, nói rằng: 'Này con, sao con lại hủy hoại cha?', rồi nghĩ: 'Khi con trai ta đã xuất gia, giờ ta ở nhà làm gì nữa?', ông cũng xin các vị tỳ-kheo cho xuất gia. Sau đó, người mẹ cũng nghĩ: 'Sao con trai và chồng ta đi lâu thế nhỉ, không lẽ họ đã đến tu viện xuất gia rồi sao?', bà đi đến tu viện tìm họ, thấy cả hai đều đã xuất gia, bà nghĩ: 'Khi họ đã xuất gia, ta ở nhà còn có ích gì?', bà cũng đến ni viện và xuất gia. Sau khi xuất gia, cả ba người vẫn không thể xa nhau, họ thường ngồi trò chuyện cùng nhau trong tu viện và ni viện, trải qua ngày tháng. Do đó, các vị tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni đều bị phiền nhiễu.

อเถกทิวสํ [Pg.179] ภิกฺขู เนสํ กิริยํ สตฺถุํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เต ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห เอวํ กโรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา เอวํ กโรถ? น หิ เอส ปพฺพชิตานํ โยโค’’ติ. ‘‘ภนฺเต, วินา ภวิตุํ น สกฺโกมา’’ติ. ‘‘ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ กรณํ อยุตฺตํ. ปิยานญฺหิ อทสฺสนํ, อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ ทุกฺขเมว. ตสฺมา สตฺเตสุ จ สงฺขาเรสุ จ กญฺจิ ปิยํ วา อปฺปิยํ วา กาตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Rồi một hôm, các vị tỳ-kheo trình bày việc làm của họ lên bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư cho gọi họ đến và hỏi: 'Có thật là các ngươi làm như vậy không?'. Khi họ trả lời: 'Thưa vâng, là thật', Ngài hỏi: 'Tại sao các ngươi lại làm như vậy? Đây không phải là việc thích hợp cho người xuất gia'. Họ thưa: 'Bạch Thế Tôn, chúng con không thể xa nhau'. 'Kể từ khi xuất gia, làm như vậy là không thích hợp. Vì không thấy người thương yêu là khổ, và thấy người không thương yêu cũng là khổ. Do đó, không nên tạo ra bất cứ sự yêu hay ghét nào đối với các chúng sanh và các pháp hữu vi'. Nói xong, Ngài đã thuyết những câu kệ này –

๒๐๙.

209.

‘‘อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ, โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ;

อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี, ปิเหตตฺตานุโยคินํ.

Gắn mình vào việc không nên gắn, không gắn vào việc nên gắn, bỏ mục đích, nắm giữ điều yêu thích, (kẻ ấy) thèm muốn người chuyên tâm tự rèn luyện.

๒๑๐.

210.

‘‘มา ปิเยหิ สมาคญฺฉิ, อปฺปิเยหิ กุทาจนํ;

ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ, อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ.

Chớ gần người thương, cũng đừng gần kẻ ghét, bất cứ lúc nào. Không thấy người thương là khổ, thấy người mình ghét cũng là khổ.

๒๑๑.

211.

‘‘ตสฺมา ปิยํ น กยิราถ, ปิยาปาโย หิ ปาปโก;

คนฺถา เตสํ น วิชฺชนฺติ, เยสํ นตฺถิ ปิยาปฺปิย’’นฺติ.

Do đó, chớ nên yêu thích, vì xa lìa người thương là điều xấu. Với người không có yêu và ghét, không có các trói buộc.

ตตฺถ อโยเคติ อยุญฺชิตพฺเพ อโยนิโสมนสิกาเร. เวสิยาโคจราทิเภทสฺส หิ ฉพฺพิธสฺส อโคจรสฺส เสวนํ อิธ อโยนิโสมนสิกาโร นาม, ตสฺมึ อโยนิโสมนสิกาเร อตฺตานํ ยุญฺชนฺโตติ อตฺโถ. โยคสฺมินฺติ ตพฺพิปรีเต จ โยนิโสมนสิกาเร อยุญฺชนฺโตติ อตฺโถ. อตฺถํ หิตฺวาติ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย อธิสีลาทิสิกฺขตฺตยํ อตฺโถ นาม, ตํ อตฺถํ หิตฺวา. ปิยคฺคาหีติ ปญฺจกามคุณสงฺขาตํ ปิยเมว คณฺหนฺโต. ปิเหตตฺตานุโยคินนฺติ ตาย ปฏิปตฺติยา สาสนโต จุโต คิหิภาวํ ปตฺวา ปจฺฉา เย อตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตา สีลาทีนิ สมฺปาเทตฺวา เทวมนุสฺสานํ สนฺติกา สกฺการํ ลภนฺติ, เตสํ ปิเหติ, ‘‘อโห วตาหมฺปิ เอวรูโป อสฺส’’นฺติ อิจฺฉตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, `ayogeti` là trong sự chú tâm không như lý, điều không nên thực hành. Ở đây, việc thực hành sáu loại phi hành xứ, được phân biệt như hành xứ của kỹ nữ v.v..., được gọi là sự chú tâm không như lý. Nghĩa là: người dấn thân vào sự chú tâm không như lý ấy. `Yogasminti` có nghĩa là: và không dấn thân vào điều ngược lại, tức là sự chú tâm như lý. `Atthaṃ hitvāti` là: từ khi xuất gia, ba học giới bắt đầu bằng tăng thượng giới được gọi là mục đích, (nghĩa là) đã từ bỏ mục đích ấy. `Piyaggāhīti` là: người chỉ nắm giữ điều khả ái, tức là năm dục trưởng dưỡng. `Pihetattānuyoginanti` là: do cách thực hành ấy, người ấy đã rơi khỏi giáo pháp, trở về đời sống tại gia, sau đó lại ganh tỵ với những người đã nỗ lực tu tập, thành tựu giới hạnh v.v..., và nhận được sự tôn kính từ chư thiên và loài người. Nghĩa là: người ấy mong muốn rằng: “Ôi, mong sao ta cũng được như vậy!”.

มา ปิเยหีติ ปิเยหิ สตฺเตหิ วา สงฺขาเรหิ วา กุทาจนํ เอกกฺขเณปิ น สมาคจฺเฉยฺย, ตถา อปฺปิเยหิ. กึ การณา? ปิยา นญฺหิ วิโยควเสน อทสฺสนํ อปฺปิยานญฺจ อุปสงฺกมนวเสน ทสฺสนํ นาม ทุกฺขํ. ตสฺมาติ ยสฺมา อิทํ อุภยมฺปิ ทุกฺขํ, ตสฺมา กญฺจิ สตฺตํ วา สงฺขารํ วา ปิยํ นาม น กเรยฺย. ปิยาปาโย หีติ ปิเยหิ อปาโย วิโยโค[Pg.180]. ปาปโกติ ลามโก. คนฺถา เตสํ น วิชฺชนฺตีติ เยสํ ปิยํ นตฺถิ, เตสํ อภิชฺฌากายคนฺโถ ปหียติ. เยสํ อปฺปิยํ นตฺถิ, เตสํ พฺยาปาโท กายคนฺโถ. เตสุ ปน ทฺวีสุ ปหีเนสุ เสสคนฺถา ปหีนา โหนฺติ. ตสฺมา ปิยํ วา อปฺปิยํ วา น กตฺตพฺพนฺติ อตฺโถ.

`Mā piyehīti`: Chớ nên hội hợp với chúng sanh hay các pháp hữu vi khả ái, dù chỉ trong một khoảnh khắc nào, cũng như với các pháp không khả ái. Vì sao vậy? Vì không thấy được người thân yêu do phải chia ly, và phải thấy điều không ưa do chúng đến gần, đó gọi là khổ. `Tasmāti`: Vì cả hai điều này đều là khổ, do đó, không nên xem bất cứ chúng sanh hay pháp hữu vi nào là khả ái. `Piyāpāyo hīti`: là sự chia ly, xa cách với những người thân yêu. `Pāpakoti`: là thấp hèn. `Ganthā tesaṃ na vijjantīti`: Với những người không có gì khả ái, tham thân kết của họ được đoạn trừ. Với những người không có gì không khả ái, sân thân kết (của họ được đoạn trừ). Khi hai điều ấy được đoạn trừ, các kết phược còn lại cũng được đoạn trừ. Do đó, nghĩa là không nên tạo ra điều khả ái hay không khả ái.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. เตน ปน ตโย ชนา ‘‘มยํ วินา ภวิตุํ น สกฺโกมา’’ติ วิพฺภมิตฺวา เคหเมว อคมึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu. Nhưng ba vị kia, vì nghĩ rằng: “Chúng tôi không thể sống thiếu nhau được”, nên đã hoàn tục và trở về nhà.

ตโยชนปพฺพชิตวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về ba người xuất gia, phần thứ nhất.

๒. อญฺญตรกุฏุมฺพิกวตฺถุ

2. Câu chuyện về một gia chủ nọ

ปิยโต ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุฏุมฺพิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Piyato jāyatīti`, liên quan đến một gia chủ nọ.

โส หิ อตฺตโน ปุตฺเต กาลกเต ปุตฺตโสกาภิภูโต อาฬาหนํ คนฺตฺวา โรทติ, ปุตฺตโสกํ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกติ. สตฺถา ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต ตสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เอกํ ปจฺฉาสมณํ คเหตฺวา ตสฺส เคหทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถุ อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘มยา สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กาตุกาโม ภวิสฺสตี’’ติ สตฺถารํ ปเวเสตฺวา เคหมชฺเฌ อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา สตฺถริ นิสินฺเน อาคนฺตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ นุ โข, อุปาสก, ทุกฺขิโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตน ปุตฺตวิโยคทุกฺเข อาโรจิเต, ‘‘อุปาสก, มา จินฺตยิ, อิทํ มรณํ นาม น เอกสฺมึเยว ฐาเน, น จ เอกสฺเสว โหติ, ยาวตา ปน ภวุปฺปตฺติ นาม อตฺถิ, สพฺพสตฺตานํ โหติเยว. เอกสงฺขาโรปิ นิจฺโจ นาม นตฺถิ. ตสฺมา ‘มรณธมฺมํ มตํ, ภิชฺชนธมฺมํ ภินฺน’นฺติ โยนิโส ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ, น โสจิตพฺพํ. โปราณปณฺฑิตาปิ หิ ปุตฺตสฺส มตกาเล ‘มรณธมฺมํ มตํ, ภิชฺชนธมฺมํ ภินฺน’นฺติ โสกํ อกตฺวา มรณสฺสติเมว ภาวยึสู’’ติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เก เอวมกํสุ, กทา จ อกํสุ, อาจิกฺขถ เม’’ติ ยาจิโต ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริตฺวา –

Vị gia chủ ấy, khi con trai qua đời, bị sầu muộn vì con xâm chiếm, đã đi đến nghĩa địa và khóc than, không thể kìm nén được nỗi đau buồn. Bậc Đạo Sư, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, thấy được duyên lành chứng đắc đạo quả Nhập Lưu của ông, sau khi đi khất thực về, đã cùng một vị thị giả đi đến cửa nhà của vị gia chủ ấy. Vị gia chủ nghe tin bậc Đạo Sư đến, nghĩ rằng: “Ngài muốn trò chuyện thân mật với ta”, bèn mời bậc Đạo Sư vào, cho dọn chỗ ngồi giữa nhà, và khi bậc Đạo Sư đã an tọa, ông đến ngồi một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi ông: “Này thiện nam, vì sao ông lại đau buồn thế?” Khi ông trình bày nỗi khổ vì mất con, (bậc Đạo Sư phán): “Này thiện nam, đừng lo nghĩ. Cái chết này không chỉ xảy ra ở một nơi, cũng không chỉ xảy ra cho một người, mà hễ còn có sự sinh khởi trong các cõi, nó đều xảy ra cho tất cả chúng sanh. Không một pháp hữu vi nào là thường hằng. Vì vậy, nên như lý tác ý rằng: ‘Vật có bản chất phải chết đã chết, vật có bản chất phải tan rã đã tan rã’, không nên sầu muộn. Vì rằng, ngay cả các bậc hiền triết xưa, khi con qua đời, cũng không sầu muộn mà nghĩ rằng: ‘Vật có bản chất phải chết đã chết, vật có bản chất phải tan rã đã tan rã’, và chỉ tu tập niệm sự chết mà thôi.” Khi được thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, ai đã làm như vậy, và đã làm khi nào, xin hãy kể cho con nghe”, để làm sáng tỏ vấn đề, Ngài đã kể lại một câu chuyện quá khứ.

‘‘อุรโคว [Pg.181] ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุํ;

เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลกเต สติ.

“Như rắn lột bỏ da cũ, thân mình tiếp tục đi; Cũng vậy, khi thân xác này vô dụng, người chết đã lìa đời.

‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. (ชา. ๑.๕.๑๙-๒๐) –

“Khi bị thiêu, nó không biết, tiếng khóc than của người thân; Vì thế ta không sầu muộn, người ấy đã đi theo nghiệp của mình.”

อิมํ ปญฺจกนิปาเต อุรคชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘เอวํ ปุพฺเพ ปณฺฑิตา ปิยปุตฺเต กาลกเต ยถา เอตรหิ ตฺวํ กมฺมนฺเต วิสฺสชฺเชตฺวา นิราหาโร โรทนฺโต วิจรสิ, ตถา อวิจริตฺวา มรณสฺสติภาวนาพเลน โสกํ อกตฺวา อาหารํ ปริภุญฺชึสุ, กมฺมนฺตญฺจ อธิฏฺฐหึสุ. ตสฺมา ‘ปิยปุตฺโต เม กาลกโต’ติ มา จินฺตยิ. อุปฺปชฺชมาโน หิ โสโก วา ภยํ วา ปิยเมว นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn Sanh Uraga trong tập Pañcakanipāta, (Ngài phán): “Như vậy, thuở xưa các bậc hiền triết, khi người con yêu quý qua đời, đã không đi lang thang, bỏ bê công việc, nhịn ăn, khóc lóc như ông bây giờ, mà nhờ sức mạnh của việc tu tập niệm sự chết, họ đã không sầu muộn, vẫn ăn uống và tiếp tục công việc của mình. Do đó, đừng nghĩ rằng: ‘Người con yêu quý của ta đã chết’. Vì rằng, sầu hay sợ khi phát sinh, đều nương vào cái yêu quý mà phát sinh.” Nói vậy xong, Ngài đọc kệ này:

๒๑๒.

212.

‘‘ปิยโต ชายตี โสโก, ปิยโต ชายตี ภยํ;

ปิยโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ.

“Từ ái sanh sầu ưu, từ ái sanh sợ hãi; Ai thoát khỏi lòng ái, không sầu, sợ ở đâu?”

ตตฺถ ปิยโตติ วฏฺฏมูลโก หิ โสโก วา ภยํ วา อุปฺปชฺชมานํ ปิยเมว สตฺตํ วา สงฺขารํ วา นิสฺสาย อุปฺปชฺชติ, ตโต ปน วิปฺปมุตฺตสฺส อุภยมฺเปตํ นตฺถีติ อตฺโถ.

Trong đó, `piyatoti` có nghĩa là: sầu hay sợ, vốn có gốc rễ từ vòng luân hồi, khi phát sinh, đều nương vào chúng sanh hay pháp hữu vi khả ái mà phát sinh. Nhưng với người đã giải thoát khỏi điều ấy, cả hai đều không có. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน กุฏุมฺพิโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, vị gia chủ an trú trong quả vị Nhập Lưu, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

อญฺญตรกุฏุมฺพิกวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về một gia chủ nọ, phần thứ hai.

๓. วิสาขาวตฺถุ

3. Câu chuyện về bà Visākhā

เปมโต ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสาขํ อุปาสิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Pemato jāyatīti`, liên quan đến nữ thí chủ Visākhā.

สา กิร ปุตฺตสฺส ธีตรํ สุทตฺตํ นาม กุมาริกํ อตฺตโน ฐาเน ฐเปตฺวา เคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจํ กาเรสิ. สา อปเรน สมเยน กาลมกาสิ. สา ตสฺสา สรีรนิกฺเขปํ กาเรตฺวา โสกํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี ทุกฺขินี ทุมฺมนา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.182] นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ นุ โข ตฺวํ, วิสาเข, ทุกฺขินี ทุมฺมนา อสฺสุมุขา โรทมานา นิสินฺนา’’ติ อาห. สา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ‘‘ปิยา เม, ภนฺเต, สา กุมาริกา วตฺตสมฺปนฺนา, อิทานิ ตถารูปํ น ปสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กิตฺตกา ปน, วิสาเข, สาวตฺถิยํ มนุสฺสา’’ติ? ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิเยว เม กถิตํ สตฺต ชนโกฏิโย’’ติ. ‘‘สเจ ปนายํ เอตฺตโก ชโน ตว นตฺตาย สทิโส ภเวยฺย, อิจฺเฉยฺยาสิ น’’นฺติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กติ ปน ชนา สาวตฺถิยํ เทวสิกํ กาลํ กโรนฺตี’’ติ? ‘‘พหู, ภนฺเต’’ติ. ‘‘นนุ เอวํ, ภนฺเต, ตว อโสจนกาโล น ภเวยฺย, รตฺตินฺทิวํ โรทนฺตีเยว วิจเรยฺยาสี’’ติ. ‘‘โหตุ, ภนฺเต, ญาตํ มยา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘เตน หิ มา โสจิ, โสโก วา ภยํ วา เปมโตว ชายตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, bà Visākhā đã để cho cô cháu gái tên là Sudattā, con gái của con trai mình, thay thế vị trí của bà để lo liệu các công việc phục vụ Tăng chúng trong nhà. Về sau, cô gái ấy qua đời. Bà Visākhā sau khi lo liệu việc mai táng cho cháu, không thể kìm nén được nỗi sầu muộn, lòng đầy đau khổ, ưu phiền, bèn đi đến chỗ Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi bà: “Này Visākhā, vì sao con lại ngồi đây đau khổ, ưu phiền, mặt đẫm lệ, khóc lóc như vậy?” Bà trình bày sự việc ấy rồi thưa: “Bạch Thế Tôn, đứa cháu gái thân yêu của con là người chu toàn phận sự, bây giờ con không còn thấy người như vậy nữa.” “Này Visākhā, ở thành Sāvatthī có bao nhiêu người?” “Bạch Thế Tôn, chính Ngài đã nói với con là có bảy mươi triệu người.” “Nếu tất cả những người này đều giống như cháu gái của con, con có muốn không?” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” “Vậy hằng ngày ở Sāvatthī có bao nhiêu người chết?” “Rất nhiều, bạch Thế Tôn.” “Nếu vậy thì chẳng phải con sẽ không có lúc nào không sầu muộn, và sẽ đi lại khóc lóc suốt cả ngày đêm hay sao?” “Thôi được rồi, bạch Thế Tôn, con đã hiểu.” Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà: “Nếu vậy, con đừng sầu muộn nữa. Sầu hay sợ đều do ái luyến mà sinh ra,” rồi nói lên kệ này:

๒๑๓.

213.

‘‘เปมโต ชายตี โสโก, เปมโต ชายตี ภยํ;

เปมโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ.

“Do ái luyến sinh sầu ưu, do ái luyến sinh sợ hãi; Với người thoát khỏi ái luyến, không sầu, sợ hãi đâu ra?”

ตตฺถ เปมโตติ ปุตฺตธีตาทีสุ กตํ เปมเมว นิสฺสาย โสโก ชายตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, “pemato” có nghĩa là: do duyên vào chính sự ái luyến đối với con trai, con gái v.v... mà sầu ưu sinh khởi.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

วิสาขาวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về bà Visākhā, câu chuyện thứ ba.

๔. ลิจฺฉวีวตฺถุ

4. Câu chuyện về các vương tử Licchavī

รติยา ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ นิสฺสาย กูฏาคารสาลายํ วิหรนฺโต ลิจฺฉวี อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại giảng đường Kūṭāgāra gần thành Vesālī, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Ratiyā jāyatī”, nhắm đến các vương tử Licchavī.

เต กิร เอกสฺมึ ฉณทิวเส อญฺญมญฺญํ อสทิเสหิ อลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา อุยฺยานคมนตฺถาย นครา นิกฺขมึสุ. สตฺถา ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เต ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวโย, เยหิ เทวา ตาวตึสา น ทิฏฺฐปุพฺพา, เต อิเม โอโลเกนฺตู’’ติ วตฺวา นครํ ปาวิสิ. เตปิ อุยฺยานํ คจฺฉนฺตา เอกํ นครโสภินึ อิตฺถึ อาทาย คนฺตฺวา ตํ นิสฺสาย อิสฺสาภิภูตา อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา โลหิตํ [Pg.183] นทึ วิย ปวตฺตยึสุ. อถ เน มญฺเจนาทาย อุกฺขิปิตฺวา อาคมํสุ. สตฺถาปิ กตภตฺตกิจฺโจ นครา นิกฺขมิ. ภิกฺขูปิ ลิจฺฉวโย ตถา นียมาเน ทิสฺวา สตฺถารํ อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, ลิจฺฉวิราชาโน ปาโตว อลงฺกตปฏิยตฺตา เทวา วิย นครา นิกฺขมิตฺวา อิทานิ เอกํ อิตฺถึ นิสฺสาย อิมํ พฺยสนํ ปตฺตา’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, โสโก วา ภยํ วา อุปฺปชฺชมานํ รตึ นิสฺสาย อุปฺปชฺชติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vào một ngày lễ hội, các vương tử ấy trang điểm bằng những trang sức không ai giống ai rồi ra khỏi thành để đi đến vườn thượng uyển. Bậc Đạo Sư trong khi đi vào thành để khất thực, thấy họ liền gọi các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, hãy nhìn các vương tử Licchavī. Những ai chưa từng thấy chư thiên ở cõi trời Tāvatiṃsa thì hãy nhìn những vị này,” nói vậy rồi Ngài đi vào thành. Các vương tử ấy khi đi đến vườn thượng uyển, đã dẫn theo một kỹ nữ. Vì cô ta mà họ bị lòng ganh tị xâm chiếm, đánh đập lẫn nhau khiến máu chảy như sông. Bấy giờ, người ta phải dùng cáng khiêng họ về. Bậc Đạo Sư sau khi đã thọ thực xong cũng ra khỏi thành. Các Tỳ-kheo thấy các vương tử Licchavī được khiêng đi như vậy, bèn bạch với Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, các vương tử Licchavī sáng sớm nay trang điểm lộng lẫy ra khỏi thành như chư thiên, bây giờ vì một người phụ nữ mà gặp phải tai họa này.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-kheo, sầu hay sợ khi sinh khởi đều do duyên vào sự ham thích mà sinh khởi,” rồi nói lên kệ này:

๒๑๔.

214.

‘‘รติยา ชายตี โสโก, รติยา ชายตี ภยํ;

รติยา วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ.

“Do ham thích sinh sầu ưu, do ham thích sinh sợ hãi; Với người thoát khỏi ham thích, không sầu, sợ hãi đâu ra?”

ตตฺถ รติยาติ ปญฺจกามคุณรติโต, ตํ นิสฺสายาติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, “ratiyā” có nghĩa là do sự ham thích năm dục công đức, do duyên vào đó (mà sầu và sợ sinh khởi).

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

ลิจฺฉวีวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về các vương tử Licchavī, câu chuyện thứ tư.

๕. อนิตฺถิคนฺธกุมารวตฺถุ

5. Câu chuyện về vương tử Anitthigandha

กามโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนิตฺถิคนฺธกุมารํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Kāmato”, nhắm đến vị vương tử tên là Anitthigandha.

โส กิร พฺรหฺมโลกา จุตสตฺโต สาวตฺถิยํ มหาโภคกุเล นิพฺพตฺโต ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย อิตฺถิสมีปํ อุปคนฺตุํ น อิจฺฉติ, อิตฺถิยา คยฺหมาโน โรทติ. วตฺถจุมฺพฏเกน นํ คเหตฺวา ถญฺญํ ปาเยนฺติ. โส วยปฺปตฺโต มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, อาวาหํ เต กริสฺสามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น เม อิตฺถิยา อตฺโถ’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุนปฺปุนํ ยาจิยมาโน ปญฺจสเต สุวณฺณกาเร ปกฺโกสาเปตฺวา รตฺตสุวณฺณนิกฺขสหสฺสํ ทาเปตฺวา อติวิย ปาสาทิกํ ฆนโกฏฺฏิมํ อิตฺถิรูปํ กาเรตฺวา ปุน มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, ตยิ อาวาหํ อกโรนฺเต กุลวํโส น ปติฏฺฐหิสฺสติ, กุมาริกํ เต อาเนสฺสามา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ สเจ เม เอวรูปํ กุมาริกํ อาเนสฺสถ, กริสฺสามิ โว วจน’’นฺติ ตํ สุวณฺณรูปกํ ทสฺเสติ. อถสฺส มาตาปิตโร อภิญฺญาเต พฺราหฺมเณ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อมฺหากํ ปุตฺโต มหาปุญฺโญ, อวสฺสํ อิมินา สทฺธึ กตปุญฺญา [Pg.184] กุมาริกา ภวิสฺสติ, คจฺฉถ อิมํ สุวณฺณรูปกํ คเหตฺวา เอวรูปํ กุมาริกํ อาหรถา’’ติ ปหิณึสุ. เต ‘‘สาธู’’ติ จาริกํ จรนฺตา มทฺทรฏฺเฐ สาคลนครํ คตา. ตสฺมิญฺจ นคเร เอกา โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา อภิรูปา กุมาริกา อโหสิ, ตํ มาตาปิตโร สตฺตภูมิกสฺส ปาสาทสฺสูปริมตเล ปริวาเสสุํ. เตปิ โข พฺราหฺมณา ‘‘สเจ อิธ เอวรูปา กุมาริกา ภวิสฺสติ, อิมํ ทิสฺวา ‘อยํ อสุกสฺส กุลสฺส ธีตา วิย อภิรูปา’ติ วกฺขนฺตี’’ติ ตํ สุวณฺณรูปกํ ติตฺถมคฺเค ฐเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

Nghe nói, chàng trai ấy là một chúng sinh từ cõi Phạm thiên tái sinh, chào đời trong một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Kể từ ngày sinh, cậu không muốn đến gần phụ nữ; khi bị phụ nữ bế thì khóc. Người ta phải dùng một miếng vải lót để bế cậu và cho bú. Khi cậu đến tuổi trưởng thành, cha mẹ nói: “Này con, chúng ta sẽ cưới vợ cho con.” Cậu từ chối: “Con không cần phụ nữ.” Được nài nỉ nhiều lần, cậu cho gọi năm trăm thợ vàng, đưa cho họ một ngàn nिक्ख vàng ròng và cho làm một pho tượng phụ nữ bằng vàng khối, vô cùng xinh đẹp. Sau đó, cha mẹ lại nói: “Này con, nếu con không cưới vợ, dòng dõi sẽ không được duy trì. Chúng ta sẽ mang một cô gái về cho con.” Cậu đáp: “Nếu vậy, nếu cha mẹ mang về cho con một cô gái như thế này, con sẽ làm theo lời cha mẹ,” rồi chỉ vào pho tượng vàng. Bấy giờ, cha mẹ cậu cho gọi các Bà-la-môn thông thái và nói: “Con trai chúng tôi có phước lớn, chắc chắn sẽ có một cô gái đã tạo phước cùng với nó. Các vị hãy đi, mang theo pho tượng vàng này và tìm về một cô gái như thế này,” rồi phái họ đi. Họ đáp: “Tốt lắm,” rồi lên đường du hành, đi đến thành Sāgala ở xứ Madda. Trong thành đó có một cô gái khoảng mười sáu tuổi, rất xinh đẹp; cha mẹ cô cho cô ở trên tầng cao nhất của một lâu đài bảy tầng. Các Bà-la-môn ấy nghĩ: “Nếu ở đây có một cô gái như thế, thì khi thấy pho tượng này, người ta sẽ nói: ‘Pho tượng này xinh đẹp như con gái của gia đình nọ’,” rồi họ đặt pho tượng vàng ở con đường dẫn đến bến nước và ngồi xuống một bên.

อถสฺส กุมาริกาย ธาตี ตํ กุมาริกํ นฺหาเปตฺวา สยมฺปิ นฺหายิตุกามา หุตฺวา ติตฺถํ อาคตา ตํ รูปกํ ทิสฺวา ‘‘ธีตา เม’’ติ สญฺญาย ‘‘ทุพฺพินีตาสิ, อิทาเนวาหํ นฺหาเปตฺวา นิกฺขนฺตา, ตฺวํ มยา ปุเรตรํ อิธาคตาสี’’ติ หตฺเถน ปหริตฺวา ถทฺธภาวญฺเจว นิพฺพิการตญฺจ ญตฺวา ‘‘อหํ เม, ธีตาติ สญฺญมกาสึ, กึ นาเมต’’นฺติ อาห. อถ นํ เต พฺราหฺมณา ‘‘เอวรูปา เต, อมฺม, ธีตา’’ติ ปุจฺฉึสุ. อยํ มม ธีตุ สนฺติเก กึ อคฺฆตีติ? เตน หิ เต ธีตรํ อมฺหากํ ทสฺเสหีติ. สา เตหิ สทฺธึ เคหํ คนฺตฺวา สามิกานํ อาโรเจสิ. เต พฺราหฺมเณหิ สทฺธึ กตปฏิสมฺโมทนา ธีตรํ โอตาเรตฺวา เหฏฺฐาปาสาเท สุวณฺณรูปกสฺส สนฺติเก ฐเปสุํ. สุวณฺณรูปกํ นิปฺปภํ อโหสิ, กุมาริกา สปฺปภา อโหสิ. พฺราหฺมณา ตํ เตสํ ทตฺวา กุมาริกํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา คนฺตฺวา อนิตฺถิคนฺธกุมารสฺส มาตาปิตูนํ อาโรจยึสุ. เต ตุฏฺฐมานสา ‘‘คจฺฉถ, นํ สีฆํ อาเนถา’’ติ มหนฺเตน สกฺกาเรน ปหิณึสุ.

Bấy giờ, vú nuôi của cô gái ấy, sau khi tắm cho cô xong, tự mình cũng muốn tắm nên đã đi ra bến nước. Thấy pho tượng vàng, bà có ý nghĩ rằng: “Đây là con gái của ta”, rồi nói: “Này con khó dạy, ta vừa mới tắm cho con xong rồi đi ra, vậy mà con lại đến đây trước cả ta”, rồi dùng tay đánh vào pho tượng. Khi biết được sự cứng rắn và không có phản ứng, bà nói: “Ta đã lầm tưởng là con gái của ta, vật này là gì vậy?”. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn hỏi bà: “Thưa bà, con gái của bà có hình dáng như thế này sao?”. Bà đáp: “Pho tượng này so với con gái của tôi thì đáng giá bao nhiêu?”. Họ nói: “Nếu vậy, xin bà hãy cho chúng tôi xem con gái của bà”. Bà ấy cùng với họ đi về nhà và trình báo cho chủ nhân. Vợ chồng người chủ sau khi hoan hỷ chào hỏi các vị Bà-la-môn, đã cho cô con gái đi xuống và đặt đứng gần pho tượng vàng ở lầu dưới. Pho tượng vàng trở nên không có ánh sáng, còn cô gái thì tỏa sáng rực rỡ. Các vị Bà-la-môn giao pho tượng ấy cho cha mẹ cô gái, rồi nhận lấy cô gái và đi báo cho cha mẹ của hoàng tử Anitthigandha. Họ với tâm hoan hỷ, đã phái người đi với lễ vật trọng hậu và nói rằng: “Hãy đi, mau rước cô ấy về”.

กุมาโรปิ ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ‘‘กญฺจนรูปโตปิ กิร อภิรูปตรา ทาริกา อตฺถี’’ติ สวนวเสเนว สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สีฆํ อาเนนฺตู’’ติ อาห. สาปิ โข ยานํ อาโรเปตฺวา อานียมานา อติสุขุมาลตาย ยานุคฺฆาเตน สมุปฺปาทิตวาตโรคา อนฺตรามคฺเคเยว กาลมกาสิ. กุมาโรปิ ‘‘อาคตา’’ติ นิรนฺตรํ ปุจฺฉติ, ตสฺส อติสิเนเหน ปุจฺฉนฺตสฺส สหสาว อนาโรเจตฺวา กติปาหํ วิกฺเขปํ กตฺวา ตมตฺถํ อาโรจยึสุ. โส ‘‘ตถารูปาย นาม อิตฺถิยา สทฺธึ สมาคมํ นาลตฺถ’’นฺติ อุปฺปนฺนโทมนสฺโส ปพฺพเตน วิย โสกทุกฺเขน อชฺโฌตฺถโฏ [Pg.185] อโหสิ. สตฺถา ตสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปิณฺฑาย จรนฺโต ตํ เคหทฺวารํ อคมาสิ. อถสฺส มาตาปิตโร สตฺถารํ อนฺโตเคหํ ปเวเสตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสึสุ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจาวสาเน ‘‘กหํ อนิตฺถิคนฺธกุมาโร’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘เอโส, ภนฺเต, อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา อนฺโตคพฺเภ นิสินฺโน’’ติ. ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ. โส อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ‘‘กึ นุ โข, กุมาร, พลวโสโก อุปฺปนฺโน’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, ภนฺเต, ‘เอวรูปา นาม อิตฺถี อนฺตรามคฺเค กาลกตา’ติ สุตฺวา พลวโสโก อุปฺปนฺโน, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานาสิ ปน ตฺวํ, กุมาร, กึ เต นิสฺสาย โสโก อุปฺปนฺโน’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กามํ นิสฺสาย, กุมาร, พลวโสโก อุปฺปนฺโน, โสโก วา ภยํ วา กามํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị hoàng tử cũng nghe được câu chuyện ấy, và chỉ do nghe rằng: “Nghe nói có cô gái còn xinh đẹp hơn cả pho tượng vàng”, mà phát sinh lòng yêu mến, rồi nói: “Hãy mau rước nàng về”. Khi cô gái ấy được đưa lên xe và được rước đi, do quá ư mềm mại, vì xe xóc nảy nên phát sinh bệnh phong, nàng đã qua đời ngay trên đường đi. Vị hoàng tử cũng liên tục hỏi: “Nàng đã đến chưa?”. Đối với chàng đang hỏi với lòng yêu mến tha thiết, họ không báo tin ngay lập tức, mà sau khi trì hoãn vài ngày, họ mới báo cho chàng biết sự việc ấy. Chàng nghĩ: “Ta đã không được sum họp cùng với một người phụ nữ như thế”, với tâm ưu phiền phát sinh, chàng bị nỗi sầu khổ bao trùm như thể bị một ngọn núi đè lên. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của vị ấy, trong khi đi khất thực, Ngài đã đến cổng nhà ấy. Bấy giờ, cha mẹ của chàng mời Đức Thế Tôn vào trong nhà và kính cẩn cúng dường. Đức Thế Tôn, sau khi thọ thực xong, hỏi: “Hoàng tử Anitthigandha ở đâu?”. “Bạch Thế Tôn, chàng đã tuyệt thực và đang ngồi trong phòng riêng”. “Hãy gọi chàng đến đây”. Chàng đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi Đức Thế Tôn hỏi: “Này hoàng tử, vì sao con lại có nỗi sầu muộn lớn lao phát sinh như vậy?”, chàng thưa: “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Vì nghe tin ‘một người phụ nữ như thế đã qua đời trên đường đi’ nên nỗi sầu muộn lớn lao đã phát sinh nơi con, đến nỗi cơm con cũng không muốn ăn”. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi chàng: “Này hoàng tử, con có biết chăng, do nương vào điều gì mà sầu muộn phát sinh nơi con?”. “Bạch Thế Tôn, con không biết”. “Này hoàng tử, do nương vào ái dục mà nỗi sầu muộn lớn lao phát sinh. Sầu hay sợ đều do nương vào ái dục mà phát sinh”. Nói vậy xong, Ngài đọc bài kệ này:

๒๑๕.

215.

‘‘กามโต ชายตี โสโก, กามโต ชายตี ภยํ;

กามโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ.

“Do ái dục sinh sầu ưu, do ái dục sinh sợ hãi; đối với người đã giải thoát khỏi ái dục, không có sầu ưu, thì sợ hãi từ đâu mà có?”.

ตตฺถ กามโตติ วตฺถุกามกิเลสกามโต, ทุวิธมฺเปตํ กามํ นิสฺสายาติ อตฺโถ.

Trong đó, “do ái dục” có nghĩa là do dục đối tượng và dục phiền não; nghĩa là do nương vào hai loại dục này mà phát sinh.

เทสนาวสาเน อนิตฺถิคนฺธกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ.

Khi kết thúc bài pháp, hoàng tử Anitthigandha an trú trong quả Dự Lưu.

อนิตฺถิคนฺธกุมารวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về hoàng tử Anitthigandha là câu chuyện thứ năm.

๖. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ

6. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn

ตณฺหาย ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, trong khi đang trú tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng “Taṇhāya jāyatī”, nhân một vị Bà-la-môn.

โส กิร มิจฺฉาทิฏฺฐิโก เอกทิวสํ นทีตีรํ คนฺตฺวา เขตฺตํ โสเธติ. สตฺถา ตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. โส สตฺถารํ ทิสฺวาปิ สามีจิกมฺมํ อกตฺวา ตุณฺหี อโหสิ. อถ นํ สตฺถา ปุเรตรํ อาลปิตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, กึ กโรสี’’ติ อาห. ‘‘เขตฺตํ, โภ โคตม, โสเธมี’’ติ. สตฺถา เอตฺตกเมว วตฺวา คโต. ปุนทิวเสปิ ตสฺส เขตฺตํ กสิตุํ อาคตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, กึ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เขตฺตํ กสามิ, โภ โคตมา’’ติ สุตฺวา ปกฺกามิ. ปุนทิวสาทีสุปิ ตเถว คนฺตฺวา ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘โภ โคตม, เขตฺตํ วปามิ นิทฺเทมิ รกฺขามี’’ติ [Pg.186] สุตฺวา ปกฺกามิ. อถ นํ เอกทิวสํ พฺราหฺมโณ อาห – ‘‘โภ โคตม, ตฺวํ มม เขตฺตโสธนทิวสโต ปฏฺฐาย อาคโต. สเจ เม สสฺสํ สมฺปชฺชิสฺสติ, ตุยฺหมฺปิ สํวิภาคํ กริสฺสามิ, ตุยฺหํ อทตฺวา สยํ น ขาทิสฺสามิ, อิโต ทานิ ปฏฺฐาย ตฺวํ มม สหาโย’’ติ.

Vị Bà-la-môn ấy, nghe nói, là người có tà kiến. Một hôm, ông đi đến bờ sông và làm cỏ ruộng. Đức Thế Tôn thấy được sự đầy đủ duyên lành của vị ấy, nên đã đi đến gần. Vị ấy dù thấy Đức Thế Tôn cũng không làm việc cung kính mà vẫn im lặng. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bắt chuyện trước, hỏi rằng: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì?”. “Thưa ngài Gotama, tôi đang làm cỏ ruộng”. Đức Thế Tôn chỉ nói bấy nhiêu rồi đi. Ngày hôm sau, khi vị ấy đến để cày ruộng, Ngài cũng đến gần và hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì?”. Nghe câu trả lời “Thưa ngài Gotama, tôi đang cày ruộng”, Ngài liền rời đi. Vào những ngày sau cũng vậy, Ngài đến và hỏi như thế, và sau khi nghe câu trả lời: “Thưa ngài Gotama, tôi đang gieo hạt, tưới nước, canh giữ ruộng”, Ngài liền rời đi. Bấy giờ, một hôm, vị Bà-la-môn nói với Ngài: “Thưa ngài Gotama, ngài đã đến đây kể từ ngày tôi làm cỏ ruộng. Nếu lúa của tôi được mùa, tôi sẽ chia phần cho ngài. Tôi sẽ không ăn một mình mà không cho ngài. Kể từ hôm nay, ngài là bạn của tôi”.

อถสฺส อปเรน สมเยน สสฺสํ สมฺปชฺชิ, ตสฺส ‘‘สมฺปนฺนํ เม สสฺสํ, สฺเว ทานิ ลายาเปสฺสามี’’ติ ลายนตฺถํ กตฺตพฺพกิจฺจสฺส รตฺตึ มหาเมโฆ วสฺสิตฺวา สพฺพํ สสฺสํ หริ, เขตฺตํ ตจฺเฉตฺวา ฐปิตสทิสํ อโหสิ. สตฺถา ปน ปฐมทิวสํเยว ‘‘ตํ สสฺสํ น สมฺปชฺชิสฺสตี’’ติ อญฺญาสิ. พฺราหฺมโณ ปาโตว ‘‘เขตฺตํ โอโลเกสฺสามี’’ติ คโต ตุจฺฉํ เขตฺตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนพลวโสโก จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ โคตโม มม เขตฺตโสธนกาลโต ปฏฺฐาย อาคโต, อหมฺปิ นํ ‘อิมสฺมึ สสฺเส นิปฺผนฺเน ตุยฺหมฺปิ สํวิภาคํ กริสฺสามิ, ตุยฺหํ อทตฺวา สยํ น ขาทิสฺสามิ, อิโต ปฏฺฐาย ทานิ ตฺวํ มม สหาโย’ติ อวจํ. โสปิ เม มโนรโถ มตฺถกํ น ปาปุณี’’ติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. อถสฺส สตฺถา เคหทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถุ อาคมนํ สุตฺวา ‘‘สหายํ เม อาเนตฺวา อิธ นิสีทาเปถา’’ติ อาห. ปริชโน ตถา อกาสิ. สตฺถา นิสีทิตฺวา ‘‘กหํ พฺราหฺมโณ’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คพฺเภ นิปนฺโน’’ติ วุตฺเต ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ ปกฺโกสาเปตฺวา อาคนฺตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนํ อาห ‘‘กึ, พฺราหฺมณา’’ติ? โภ โคตม, ตุมฺเห มม เขตฺตโสธนทิวสโต ปฏฺฐาย อาคตา, อหมฺปิ ‘‘สสฺเส นิปฺผนฺเน ตุมฺหากํ สํวิภาคํ กริสฺสามี’’ติ อวจํ. โส เม มโนรโถ อนิปฺผนฺโน, เตน เม โสโก อุปฺปนฺโน, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานาสิ ปน, พฺราหฺมณ, กึ เต นิสฺสาย โสโก อุปฺปนฺโน’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘น ชานามิ, โภ โคตม, ตฺวํ ปน ชานาสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, อุปฺปชฺชมาโน โสโก วา ภยํ วา ตณฺหํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Về sau, vào một thời điểm khác, lúa của vị Bà-la-môn ấy được trổ sanh. Vị ấy nghĩ: ‘Lúa của ta đã trổ sanh, ngày mai ta sẽ cho gặt’. Sau khi đã làm xong các công việc cần làm để gặt lúa, vào ban đêm, một trận mưa lớn đã trút xuống cuốn trôi tất cả lúa, thửa ruộng trở nên giống như được dọn sạch. Và bậc Đạo Sư đã biết ngay từ ngày đầu tiên rằng: ‘Vụ lúa ấy sẽ không thành tựu’. Vị Bà-la-môn vào lúc sáng sớm đi ra với ý nghĩ: ‘Ta sẽ xem ruộng’, và khi thấy thửa ruộng trống không, ông sanh lòng sầu muộn mãnh liệt và suy nghĩ: ‘Sa-môn Gotama đã đến đây kể từ lúc ta dọn ruộng. Ta cũng đã nói với ngài rằng: ‘Khi lúa này chín, tôi sẽ chia phần cho ngài, tôi sẽ không ăn một mình nếu chưa dâng cúng cho ngài. Kể từ nay, ngài là bạn của tôi’. Nhưng tâm nguyện ấy của ta đã không thành tựu’. Ông tuyệt thực và nằm trên giường. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã đi đến cửa nhà của ông. Ông nghe tin bậc Đạo Sư đến, liền nói: ‘Hãy mời người bạn của tôi vào và mời ngài ngồi ở đây’. Người nhà đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư sau khi ngồi xuống, hỏi: ‘Vị Bà-la-môn ở đâu?’. Khi được trả lời: ‘Ngài đang nằm trong phòng’, Ngài cho gọi: ‘Hãy gọi ông ấy ra đây’. Khi vị Bà-la-môn đến và ngồi xuống một bên, Ngài hỏi: ‘Này Bà-la-môn, vì sao ông lại nằm như vậy?’. ‘Thưa ngài Gotama, ngài đã đến đây kể từ ngày tôi dọn ruộng, và tôi cũng đã nói rằng: ‘Khi lúa chín, tôi sẽ chia phần cho ngài’. Tâm nguyện ấy của tôi đã không thành tựu, vì thế tôi sanh lòng sầu muộn, đến nỗi cơm nước cũng không muốn ăn’. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi ông: ‘Này Bà-la-môn, ông có biết sầu muộn của ông sanh khởi do nương vào điều gì không?’. Khi ông trả lời: ‘Thưa ngài Gotama, tôi không biết, còn ngài có biết không?’, bậc Đạo Sư nói: ‘Này Bà-la-môn, đúng vậy, sầu muộn hay sợ hãi khi sanh khởi đều nương vào ái dục mà sanh khởi’, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này:

๒๑๖.

216.

‘‘ตณฺหาย ชายตี โสโก, ตณฺหาย ชายตี ภยํ;

ตณฺหาย วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ.

Do ái sanh sầu ưu, do ái sanh sợ hãi; Người thoát ly ái dục, không sầu, đâu sợ hãi.

ตตฺถ ตณฺหายาติ ฉทฺวาริกาย ตณฺหาย, เอตํ ตณฺหํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ‘do ái’ nghĩa là do ái dục ở sáu căn, ý nghĩa là (sầu và sợ) sanh khởi do nương vào ái dục ấy.

เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị Bà-la-môn đắc quả Tu-đà-hoàn.

อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về một vị Bà-la-môn, phẩm thứ sáu.

๗. ปญฺจสตทารกวตฺถุ

7. Câu chuyện năm trăm thiếu niên

สีลทสฺสนสมฺปนฺนนฺติ [Pg.187] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อนฺตรามคฺเค ปญฺจสตทารเก อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Veluvana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Sīladassanasampannaṃ, liên quan đến năm trăm thiếu niên ở giữa đường.

เอกทิวสญฺหิ สตฺถา อสีติมหาเถเรหิ สทฺธึ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เอกสฺมึ ฉณทิวเส ปญฺจสเต ทารเก ปูวปจฺฉิโย อุกฺขิปาเปตฺวา นครา นิกฺขมฺม อุยฺยานํ คจฺฉนฺเต อทฺทส. เตปิ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปกฺกมึสุ, เต เอกํ ภิกฺขุมฺปิ ‘‘ปูวํ คณฺหถา’’ติ น วทึสุ. สตฺถา เตสํ คตกาเล ภิกฺขู อาห – ‘‘ขาทิสฺสถ, ภิกฺขเว, ปูเว’’ติ. ‘‘กหํ ภนฺเต, ปูวา’’ติ? ‘‘กึ น ปสฺสถ เต ทารเก ปูวปจฺฉิโย อุกฺขิปาเปตฺวา อติกฺกนฺเต’’ติ? ‘‘ภนฺเต, เอวรูปา นาม ทารกา กสฺสจิ ปูวํ น เทนฺตี’’ติ. ‘‘ภิกฺขเว, กิญฺจาปิ เอเต มํ วา ตุมฺเห วา ปูเวหิ น นิมนฺตยึสุ, ปูวสามิโก ปน ภิกฺขุ ปจฺฉโต อาคจฺฉติ, ปูเว ขาทิตฺวาว คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. พุทฺธานญฺหิ เอกปุคฺคเลปิ อิสฺสา วา โทโส วา นตฺถิ, ตสฺมา อิมํ วตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ อาทาย เอกสฺมึ รุกฺขมูเล ฉายาย นิสีทิ. ทารกา มหากสฺสปตฺเถรํ ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนหา ปีติเวเคน ปริปุณฺณสรีรา หุตฺวา ปจฺฉิโย โอตาเรตฺวา เถรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปูเว ปจฺฉีหิ สทฺธึเยว อุกฺขิปิตฺวา ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ เถรํ วทึสุ. อถ เน เถโร อาห – ‘‘เอส สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา รุกฺขมูเล นิสินฺโน, ตุมฺหากํ เทยฺยธมฺมํ อาทาย คนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส สํวิภาคํ กโรถา’’ติ. เต ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ นิวตฺติตฺวา เถเรน สทฺธึเยว คนฺตฺวา ปูเว ทตฺวา โอโลกยมานา เอกมนฺเต ฐตฺวา ปริโภคาวสาเน อุทกํ อทํสุ. ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘ทารเกหิ มุโขโลกเนน ภิกฺขา ทินฺนา, สมฺมาสมฺพุทฺธํ วา มหาเถเร วา ปูเวหิ อนาปุจฺฉิตฺวา มหากสฺสปตฺเถรํ ทิสฺวา ปจฺฉีหิ สทฺธึเยว อาทาย อาคมึสู’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺเตน มหากสฺสเปน สทิโส ภิกฺขุ เทวมนุสฺสานํ ปิโย โหติ, เต จ ตสฺส จตุปจฺจเยน ปูชํ กโรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Chuyện kể rằng, một hôm, bậc Đạo Sư cùng với tám mươi vị đại trưởng lão, với năm trăm vị Tỳ-khưu tùy tùng, đang đi vào thành Rājagaha để khất thực, vào một ngày lễ hội, Ngài thấy năm trăm thiếu niên cho người mang những giỏ bánh, đi ra khỏi thành để đến công viên. Họ đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi đi qua, họ không nói với một vị Tỳ-khưu nào rằng: ‘Xin hãy nhận bánh’. Khi họ đã đi qua, bậc Đạo Sư nói với các Tỳ-khưu: ‘Này các Tỳ-khưu, các ông có muốn ăn bánh không?’. ‘Bạch Thế Tôn, bánh ở đâu?’. ‘Các ông không thấy những thiếu niên mang giỏ bánh đi qua đó sao?’. ‘Bạch Thế Tôn, những thiếu niên như vậy không cúng dường bánh cho bất kỳ ai’. ‘Này các Tỳ-khưu, dù họ không mời Ta hay các ông dùng bánh, nhưng vị chủ nhân của những chiếc bánh đang đi phía sau. Chúng ta nên ăn bánh rồi mới đi’. Quả thật, chư Phật không có lòng ganh tỵ hay sân hận đối với bất kỳ một cá nhân nào. Vì vậy, sau khi nói lời này, Ngài dẫn chúng Tỳ-khưu đến ngồi dưới bóng mát của một gốc cây. Các thiếu niên thấy trưởng lão Mahākassapa đang đi đến từ phía sau, họ sanh lòng quý mến, toàn thân tràn đầy hỷ lạc, họ đặt những giỏ bánh xuống, đảnh lễ trưởng lão bằng năm vóc sát đất, rồi nâng những chiếc bánh cùng với giỏ lên và nói với trưởng lão: ‘Bạch ngài, xin hãy nhận lấy’. Bấy giờ, trưởng lão nói với họ: ‘Bậc Đạo Sư đang cùng chúng Tỳ-khưu ngồi dưới gốc cây kia. Các con hãy mang vật cúng dường của mình đến đó và chia phần cho chúng Tỳ-khưu’. Họ đáp: ‘Lành thay, bạch ngài’, rồi quay lại, cùng đi với trưởng lão, dâng cúng bánh, và đứng một bên nhìn theo. Sau khi các ngài dùng xong, họ dâng nước. Các Tỳ-khưu phàn nàn: ‘Các thiếu niên cúng dường do thiên vị. Họ không hỏi han bậc Chánh Đẳng Giác hay các vị đại trưởng lão, nhưng khi thấy trưởng lão Mahākassapa, họ liền mang cả giỏ bánh đến’. Bậc Đạo Sư nghe được câu chuyện của họ, liền nói: ‘Này các Tỳ-khưu, một vị Tỳ-khưu giống như con trai của Ta, Mahākassapa, thì được chư thiên và loài người yêu mến, và họ cúng dường vị ấy bốn món vật dụng’, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này:

๒๑๗.

217.

‘‘สีลทสฺสนสมฺปนฺนํ, ธมฺมฏฺฐํ สจฺจเวทินํ;

อตฺตโน กมฺม กุพฺพานํ, ตํ ชโน กุรุเต ปิย’’นฺติ.

Người đầy đủ giới và kiến, an trú trong Chánh pháp, biết rõ sự thật, làm tròn phận sự mình, người ấy được dân chúng yêu mến.

ตตฺถ [Pg.188] สีลทสฺสนสมฺปนฺนนฺติ จตุปาริสุทฺธิสีเลน เจว มคฺคผลสมฺปยุตฺเตน จ สมฺมาทสฺสเนน สมฺปนฺนํ. ธมฺมฏฺฐนฺติ นววิธโลกุตฺตรธมฺเม ฐิตํ, สจฺฉิกตโลกุตฺตรธมฺมนฺติ อตฺโถ. สจฺจเวทินนฺติ จตุนฺนํ สจฺจานํ โสฬสหากาเรหิ สจฺฉิกตตฺตา สจฺจญาเณน สจฺจเวทินํ. อตฺตโน กมฺม กุพฺพานนฺติ อตฺตโน กมฺมํ นาม ติสฺโส สิกฺขา, ตา ปูรยมานนฺติ อตฺโถ. ตํ ชโนติ ตํ ปุคฺคลํ โลกิยมหาชโน ปิยํ กโรติ, ทฏฺฐุกาโม วนฺทิตุกาโม ปจฺจเยน ปูเชตุกาโม โหติเยวาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, cụm từ sīladassanasampannaṃ (đầy đủ giới và kiến) có nghĩa là: người đã thành tựu Tứ thanh tịnh giới và chánh kiến tương ưng với đạo và quả. Cụm từ dhammaṭṭhaṃ (an trú trong pháp) có nghĩa là: người an trú trong chín pháp siêu thế, tức là người đã chứng ngộ pháp siêu thế. Cụm từ saccavedinaṃ (người biết sự thật) có nghĩa là: người biết sự thật bằng trí tuệ về chân lý, do đã chứng ngộ Tứ đế với mười sáu phương diện. Cụm từ attano kamma kubbānaṃ (làm công việc của mình) có nghĩa là: công việc của mình chính là ba học giới, tức là người đang hoàn thiện ba học giới ấy. Cụm từ taṃ jano (người ấy) có nghĩa là: quần chúng thế gian yêu mến người ấy, mong muốn được gặp gỡ, mong muốn được đảnh lễ, và mong muốn được cúng dường tứ sự.

เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ทารกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào cuối thời pháp, tất cả các cậu bé ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

ปญฺจสตทารกวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện năm trăm cậu bé, là chuyện thứ bảy.

๘. เอกอนาคามิตฺเถรวตฺถุ

8. Câu chuyện về vị trưởng lão A-na-hàm

ฉนฺทชาโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อนาคามิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu chandajāto, liên quan đến một vị trưởng lão A-na-hàm.

เอกทิวสญฺหิ ตํ เถรํ สทฺธิวิหาริกา ปุจฺฉึสุ – ‘‘อตฺถิ ปน โว, ภนฺเต, วิเสสาธิคโม’’ติ. เถโร ‘‘อนาคามิผลํ นาม คหฏฺฐาปิ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตํ ปตฺตกาเลเยว เตหิ สทฺธึ กเถสฺสามี’’ติ หรายมาโน กิญฺจิ อกเถตฺวาว กาลกโต สุทฺธาวาสเทวโลเก นิพฺพตฺติ. อถสฺส สทฺธิวิหาริกา โรทิตฺวา ปริเทวิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา โรทนฺตาว เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อถ เน สตฺถา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, โรทถา’’ติ อาห. ‘‘อุปชฺฌาโย โน, ภนฺเต, กาลกโต’’ติ. ‘‘โหตุ, ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, ธุวธมฺโม นาเมโส’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, มยมฺปิ ชานาม, อปิจ มยํ อุปชฺฌายํ วิเสสาธิคมํ ปุจฺฉิมฺหา, โส กิญฺจิ อกเถตฺวาว กาลกโต, เตนมฺห ทุกฺขิตา’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, อุปชฺฌาเยน โว อนาคามิผลํ ปตฺตํ, โส ‘คิหีเปตํ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตํ ปตฺวาว เนสํ กเถสฺสามี’ติ หรายนฺโต ตุมฺหากํ กิญฺจิ อกเถตฺวา กาลํ กตฺวา สุทฺธาวาเส นิพฺพตฺโต, อสฺสาสถ, ภิกฺขเว, อุปชฺฌาโย โว กาเมสุ อปฺปฏิพทฺธจิตฺตตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Chuyện kể rằng, một hôm, các vị đệ tử cùng trú xứ hỏi vị trưởng lão ấy: “Bạch ngài, ngài có chứng đắc pháp thượng nhân nào không?” Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Quả vị A-na-hàm thì ngay cả hàng tại gia cũng có thể chứng đắc. Chỉ khi nào ta chứng quả A-la-hán, ta mới nói cho họ biết.” Do xấu hổ, ngài không nói gì cả, rồi viên tịch và tái sanh vào cõi trời Tịnh Cư. Bấy giờ, các vị đệ tử cùng trú xứ của ngài khóc lóc, than van, rồi đến hầu bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên trong khi vẫn còn khóc. Bậc Đạo Sư hỏi họ: “Này các Tỳ-khưu, vì sao các ông khóc?” – “Bạch Thế Tôn, vị thầy tế độ của chúng con đã viên tịch.” – “Thôi nào, các Tỳ-khưu, đừng lo buồn. Đó là lẽ thường hằng.” – “Bạch Thế Tôn, vâng, chúng con cũng biết vậy. Nhưng chúng con đã hỏi thầy tế độ về sự chứng đắc pháp thượng nhân, ngài đã viên tịch mà không nói một lời nào. Vì thế chúng con đau buồn.” Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, đừng lo buồn. Vị thầy tế độ của các ông đã chứng quả A-na-hàm. Do xấu hổ, ngài nghĩ rằng: ‘Ngay cả hàng tại gia cũng chứng đắc quả này, chỉ khi nào chứng quả A-la-hán ta mới nói cho họ biết.’ Vì vậy, ngài đã không nói gì với các ông, rồi viên tịch và tái sanh vào cõi Tịnh Cư. Hãy an lòng, này các Tỳ-khưu, vị thầy tế độ của các ông đã đạt đến trạng thái tâm không còn vướng mắc vào các dục.” Nói xong, Ngài đọc câu kệ này:

๒๑๘.

218.

‘‘ฉนฺทชาโต [Pg.189] อนกฺขาเต, มนสา จ ผุโฏ สิยา;

กาเมสุ จ อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต, อุทฺธํโสโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“Người có ước muốn sanh khởi đối với pháp Vô vi, tâm đã thấm nhuần pháp ấy; và tâm không còn vướng mắc vào các dục, được gọi là người đi ngược dòng.”

ตตฺถ ฉนฺทชาโตติ กตฺตุกามตาวเสน ชาตฉนฺโท อุสฺสาหปตฺโต. อนกฺขาเตติ นิพฺพาเน. ตญฺหิ ‘‘อสุเกน กตํ วา นีลาทีสุ เอวรูปํ วา’’ติ อวตฺตพฺพตาย อนกฺขาตํ นาม. มนสา จ ผุโฏ สิยาติ เหฏฺฐิเมหิ ตีหิ มคฺคผลจิตฺเตหิ ผุโฏ ปูริโต ภเวยฺย. อปฺปฏิพทฺธจิตฺโตติ อนาคามิมคฺควเสน กาเมสุ อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต. อุทฺธํโสโตติ เอวรูโป ภิกฺขุ อวิเหสุ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ปฏิสนฺธิวเสน อกนิฏฺฐํ คจฺฉนฺโต อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ, ตาทิโส โว อุปชฺฌาโยติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, chandajāto (có ước muốn sanh khởi) có nghĩa là người có ước muốn sanh khởi do năng lực của ý muốn thực hành, đã đạt đến sự nỗ lực. Anakkhāte (đối với pháp Vô vi) có nghĩa là đối với Niết-bàn. Thật vậy, Niết-bàn được gọi là Vô vi (không thể tuyên thuyết) vì không thể nói rằng: “Niết-bàn do người này tạo ra” hoặc “Niết-bàn có hình tướng như thế này trong số các màu xanh v.v...” Cụm từ manasā ca phuṭo siyā (tâm đã thấm nhuần) có nghĩa là tâm đã được thấm nhuần, viên mãn bởi ba đạo và quả thấp hơn. Appaṭibaddhacitto (tâm không còn vướng mắc) có nghĩa là tâm không còn vướng mắc vào các dục do năng lực của đạo A-na-hàm. Uddhaṃsoto (người đi ngược dòng) có nghĩa là: một vị Tỳ-khưu như vậy, sau khi tái sanh vào cõi trời Vô Phiền (Aviha), từ đó trở đi, do năng lực của sự tái sanh, đi lên đến cõi trời Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha), được gọi là “người đi ngược dòng”. Ý nghĩa là: vị thầy tế độ của các ông là một người như vậy.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺตผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy chứng đắc quả A-la-hán. Thời pháp cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

เอกอนาคามิตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện vị trưởng lão A-na-hàm, là chuyện thứ tám.

๙. นนฺทิยวตฺถุ

9. Câu chuyện về Nandiya

จิรปฺปวาสินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อิสิปตเน วิหรนฺโต นนฺทิยํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Isipatana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu cirappavāsiṃ, liên quan đến Nandiya.

พาราณสิยํ กิร สทฺธาสมฺปนฺนสฺส กุลสฺส นนฺทิโย นาม ปุตฺโต อโหสิ, โส มาตาปิตูนํ อนุรูโป สทฺธาสมฺปนฺโน สงฺฆุปฏฺฐาโก อโหสิ. อถสฺส มาตาปิตโร วยปฺปตฺตกาเล สมฺมุขเคหโต มาตุลธีตรํ เรวตึ นาม อาเนตุกามา อเหสุํ. สา ปน อสฺสทฺธา อทานสีลา, นนฺทิโย ตํ น อิจฺฉิ. อถสฺส มาตา เรวตึ อาห – ‘‘อมฺม, ตฺวํ อิมสฺมึ เคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสชฺชนฏฺฐานํ อุปลิมฺปิตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปหิ, อาธารเก ฐเปหิ, ภิกฺขูนํ อาคตกาเล ปตฺตํ คเหตฺวา นิสีทาเปตฺวา ธมฺมกรเณน ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา ภุตฺตกาเล ปตฺเต โธว, เอวํ เม ปุตฺตสฺส อาราธิตา ภวิสฺสสี’’ติ. สา ตถา อกาสิ. อถ นํ ‘‘โอวาทกฺขมา ชาตา’’ติ ปุตฺตสฺส อาโรเจตฺวา เตน สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิเต ทิวสํ ฐเปตฺวา อาวาหํ กรึสุ.

Chuyện kể rằng, tại thành Bārāṇasī, có một gia đình giàu tín tâm, sinh được người con trai tên là Nandiya. Cậu xứng đáng với cha mẹ, là người có tín tâm và thường hộ độ chư Tăng. Khi cậu đến tuổi trưởng thành, cha mẹ cậu muốn cưới cho cậu cô con gái của người cậu ruột tên là Revatī, nhà ở đối diện. Nhưng cô gái này không có tín tâm, lại không có lòng bố thí, nên Nandiya không muốn cưới cô. Bấy giờ, mẹ của Nandiya bảo Revatī: “Này con, ở nhà này, con hãy quét dọn chỗ ngồi cho chư Tăng, trải tọa cụ, đặt giá để bát. Khi các vị Tỳ-khưu đến, con hãy nhận lấy bát, mời các ngài an tọa, dùng đồ lọc nước để lọc nước uống, và sau khi các ngài dùng bữa xong thì rửa bát. Làm như vậy, con sẽ được lòng con trai của ta.” Cô gái đã làm theo như vậy. Bấy giờ, bà mẹ báo cho con trai rằng: “Cô ấy đã trở nên biết vâng lời dạy bảo.” Khi cậu con trai chấp thuận: “Như vậy thì tốt ạ,” họ bèn định ngày và cử hành hôn lễ.

อถ [Pg.190] นํ นนฺทิโย อาห – ‘‘สเจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ มาตาปิตโร จ เม อุปฏฺฐหิสฺสสิ, เอวํ อิมสฺมึ เคเห วสิตุํ ลภิสฺสสิ, อปฺปมตฺตา โหหี’’ติ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา กติปาหํ สทฺธา วิย หุตฺวา ภตฺตารํ อุปฏฺฐหนฺตี ทฺเว ปุตฺเต วิชายิ. นนฺทิยสฺสาปิ มาตาปิตโร กาลมกํสุ, เคเห สพฺพิสฺสริยํ ตสฺสาเยว อโหสิ. นนฺทิโยปิ มาตาปิตูนํ กาลกิริยโต ปฏฺฐาย มหาทานปติ หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ปฏฺฐเปสิ. กปณทฺธิกาทีนมฺปิ เคหทฺวาเร ปากวตฺตํ ปฏฺฐเปสิ. โส อปรภาเค สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อาวาสทาเน อานิสํสํ สลฺลกฺเขตฺวา อิสิปตเน มหาวิหาเร จตูหิ คพฺเภหิ ปฏิมณฺฑิตํ จตุสาลํ กาเรตฺวา มญฺจปีฐาทีนิ อตฺถราเปตฺวา ตํ อาวาสํ นิยฺยาเทนฺโต พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ตถาคตสฺส ทกฺขิโณทกํ อทาสิ. สตฺถุ หตฺเถ ทกฺขิโณทกปติฏฺฐาเนน สทฺธึเยว ตาวตึสเทวโลเก สพฺพทิสาสุ ทฺวาทสโยชนิโก อุทฺธํ โยชนสตุพฺเพโธ สตฺตรตนมโย นารีคณสมฺปนฺโน ทิพฺพปาสาโท อุคฺคจฺฉิ.

Bấy giờ, Nandiya nói với nàng: “Nếu nàng phụng sự chư Tăng và cha mẹ của ta, thì nàng sẽ được ở lại trong ngôi nhà này. Hãy tinh cần!” Nàng vâng lời: “Xin vâng,” rồi trong vài ngày, nàng tỏ ra như người có đức tin, hầu hạ chồng và đã sanh được hai người con trai. Cha mẹ của Nandiya cũng qua đời, toàn bộ gia sản trong nhà đều thuộc về nàng. Kể từ khi cha mẹ qua đời, Nandiya trở thành một thí chủ lớn, thiết lập việc cúng dường đến chư Tăng. Chàng cũng thiết lập việc nấu nướng bố thí tại cửa nhà cho những người nghèo khổ, khách bộ hành, v.v. Về sau, sau khi nghe Đức Phật thuyết pháp, nhận thấy phước báu của việc cúng dường trú xứ, chàng đã cho xây dựng tại đại tịnh xá Isipatana một ngôi nhà có bốn gian, được trang hoàng với bốn phòng ốc, cho sắp đặt giường ghế, v.v., rồi trong khi dâng cúng trú xứ ấy, chàng đã cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật dẫn đầu và đã dâng nước cúng dường lên Đức Như Lai. Ngay khi dòng nước cúng dường được đặt vào tay Đức Thế Tôn, tại cõi trời Ba Mươi Ba, một thiên cung đã hiện ra, rộng mười hai do-tuần về mọi hướng, cao một trăm do-tuần, làm bằng bảy loại báu, đầy đủ các thiên nữ.

อเถกทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร เทวจาริกํ คนฺตฺวา ตสฺส ปาสาทสฺส อวิทูเร ฐิโต อตฺตโน สนฺติเก อาคเต เทวปุตฺเต ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺเสโส อจฺฉราคณปริวุโต ทิพฺพปาสาโท นิพฺพตฺโต’’ติ. อถสฺส เทวปุตฺตา วิมานสามิกํ อาจิกฺขนฺตา อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, เยน นนฺทิเยน นาม คหปติปุตฺเตน อิสิปตเน สตฺถุ วิหารํ กาเรตฺวา ทินฺโน, ตสฺสตฺถาย เอตํ วิมานํ นิพฺพตฺต’’นฺติ. อจฺฉราสงฺโฆปิ นํ ทิสฺวา ปาสาทโต โอโรหิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยํ ‘นนฺทิยสฺส ปริจาริกา ภวิสฺสามา’ติ อิธ นิพฺพตฺตา, ตํ ปน อปสฺสนฺตี อติวิย อุกฺกณฺฐิตมฺหา, มตฺติกปาตึ ภินฺทิตฺวา สุวณฺณปาติคหณํ วิย มนุสฺสสมฺปตฺตึ ชหิตฺวา ทิพฺพสมฺปตฺติคหณํ, อิธาคมนตฺถาย นํ วเทยฺยาถา’’ติ. เถโร ตโต อาคนฺตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘นิพฺพตฺตติ นุ โข, ภนฺเต, มนุสฺสโลเก ฐิตานํเยว กตกลฺยาณานํ ทิพฺพสมฺปตฺตี’’ติ. ‘‘โมคฺคลฺลาน, นนุ เต เทวโลเก นนฺทิยสฺส นิพฺพตฺตา ทิพฺพสมฺปตฺติ สามํ ทิฏฺฐา, กสฺมา มํ ปุจฺฉสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต, นิพฺพตฺตตี’’ติ.

Rồi một hôm, Đại đức Mahāmoggallāna trong khi du hành đến cõi trời, đứng gần thiên cung ấy, đã hỏi các vị thiên tử đến gần ngài: “Thiên cung này, được các thiên nữ vây quanh, đã hiện ra cho ai vậy?” Bấy giờ, các vị thiên tử, muốn cho ngài biết chủ nhân của thiên cung, đã thưa rằng: “Bạch ngài, do gia chủ tử tên là Nandiya đã cho xây dựng và cúng dường một ngôi tịnh xá lên Đức Thế Tôn tại Isipatana, thiên cung này đã hiện ra vì lợi ích của vị ấy.” Chúng thiên nữ cũng thấy ngài, liền từ thiên cung đi xuống và thưa rằng: “Bạch ngài, chúng con đã sanh về đây với ý nguyện ‘chúng ta sẽ là người hầu hạ của Nandiya’. Nhưng vì không thấy vị ấy, chúng con vô cùng mỏi mòn trông đợi. Việc từ bỏ tài sản cõi người để nắm lấy tài sản cõi trời cũng giống như đập vỡ một cái bát đất để lấy một cái bát vàng. Xin ngài hãy bảo vị ấy đến đây.” Trưởng lão từ đó trở về, đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch hỏi: “Bạch Đức Thế Tôn, có thật là tài sản cõi trời hiện ra cho những người đã làm các việc lành khi họ vẫn còn đang ở cõi người không?” “Này Moggallāna, chẳng phải chính con đã thấy tài sản cõi trời hiện ra cho Nandiya ở cõi trời rồi sao? Cớ sao lại hỏi ta?” “Bạch Đức Thế Tôn, quả thật là như vậy, nó có hiện ra.”

อถ นํ สตฺถา ‘‘โมคฺคลฺลานํ กึ นาเมตํ กเถสิ. ยถา หิ จิรปฺปวุฏฺฐํ ปุตฺตํ วา ภาตรํ วา วิปฺปวาสโต อาคจฺฉนฺตํ คามทฺวาเร ฐิโต โกจิเทว [Pg.191] ทิสฺวา เวเคน เคหํ อาคนฺตฺวา ‘อสุโก นาม อาคโต’ติ อาโรเจยฺย, อถสฺส ญาตกา หฏฺฐปหฏฺฐา เวเคน นิกฺขมิตฺวา ‘อาคโตสิ, ตาต, อโรโคสิ, ตาตา’ติ ตํ อภินนฺเทยฺยุํ, เอวเมว อิธ กตกลฺยาณํ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อิมํ โลกํ ชหิตฺวา ปรโลกํ คตํ ทสวิธํ ทิพฺพปณฺณาการํ อาทาย ‘อหํ ปุรโต, อหํ ปุรโต’ติ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา เทวตา อภินนฺทนฺตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với ngài: “Này Moggallāna, sao con lại nói như vậy? Ví như một người con hay người anh em đi xa lâu ngày, khi từ nơi xa trở về, có người nào đó đứng ở cổng làng thấy vậy, liền vội vã về nhà báo tin: ‘Người tên là... đã về rồi!’ Bấy giờ, thân quyến của người ấy vô cùng vui mừng, vội vã đi ra và chào đón người ấy: ‘Này con, con đã về rồi ư? Này con, con có được khỏe mạnh không?’ và họ hoan hỷ với người ấy. Cũng vậy, ở đây, một người nam hay người nữ đã làm các việc lành, khi từ bỏ thế gian này để đi sang thế giới bên kia, chư thiên mang theo mười loại tặng phẩm của cõi trời, đi ra đón rước với tâm niệm ‘ta trước, ta trước’ và hoan hỷ chào đón.” Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๑๙.

219.

‘‘จิรปฺปวาสึ ปุริสํ, ทูรโต โสตฺถิมาคตํ;

ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ, อภินนฺทนฺติ อาคตํ.

Người đi xa lâu ngày, từ nơi xa trở về bình an; Thân quyến, bạn bè, người thân thiết, hoan hỷ mừng đón người trở về.

๒๒๐.

220.

‘‘ตเถว กตปุญฺญมฺปิ, อสฺมา โลกา ปรํ คตํ;

ปุญฺญานิ ปฏิคณฺหนฺติ, ปิยํ ญาตีว อาคต’’นฺติ.

Cũng vậy, người đã làm các việc phước, từ đời này sang đời khác; Các phước báu đón nhận người ấy, như thân quyến đón người thân trở về.”

ตตฺถ จิรปฺปวาสินฺติ จิรปฺปวุฏฺฐํ. ทูรโต โสตฺถิมาคตนฺติ วณิชฺชํ วา ราชโปริสํ วา กตฺวา ลทฺธลาภํ นิปฺผนฺนสมฺปตฺตึ อนุปทฺทเวน ทูรฏฺฐานโต อาคตํ. ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จาติ กุลสมฺพนฺธวเสน ญาตี จ สนฺทิฏฺฐาทิภาเวน มิตฺตา จ สุหทยภาเวน สุหชฺชา จ. อภินนฺทนฺติ อาคตนฺติ นํ ทิสฺวา อาคตนฺติ วจนมตฺเตน วา อญฺชลิกรณมตฺเตน วา เคหสมฺปตฺตํ ปน นานปฺปการปณฺณาการาภิหรณวเสน อภินนฺทนฺติ. ตเถวาติ เตเนวากาเรน กตปุญฺญมฺปิ ปุคฺคลํ อิมสฺมา โลกา ปรโลกํ คตํ ทิพฺพํ อายุวณฺณสุขยสอาธิปเตยฺยํ, ทิพฺพํ รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพนฺติ อิมํ ทสวิธํ ปณฺณาการํ อาทาย มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐิตานิ ปุญฺญานิ อภินนฺทนฺตานิ ปฏิคฺคณฺหนฺติ. ปิยํ ญาตีวาติ อิธโลเก ปิยญาตกํ อาคตํ เสสญาตกา วิยาติ อตฺโถ.

Trong đó, cirappavāsiṃ nghĩa là người đi xa lâu ngày. Dūrato sotthimāgataṃ nghĩa là người từ nơi xa trở về mà không gặp tai họa, sau khi đã buôn bán hoặc phục vụ vua chúa, đã thu được lợi lộc và tài sản. Ñātimittā suhajjā ca: ñāti là thân quyến do mối quan hệ gia tộc; mittā là bạn bè do quen biết; và suhajjā là người thân thiết do có tấm lòng tốt. Abhinandanti āgataṃ: họ hoan hỷ khi thấy người ấy trở về, hoặc chỉ bằng lời nói, hoặc bằng cách chắp tay, hoặc khi người ấy đã về đến nhà thì họ hoan hỷ bằng cách mang đến nhiều loại tặng phẩm. Tatheva: cũng theo cách đó. Các phước báu (puññāni) đón nhận (paṭigaṇhanti) người đã làm phước (katapuññampi puggalaṃ) từ đời này sang đời khác (imasmā lokā paralokaṃ gataṃ), bằng cách mang đến mười loại tặng phẩm này: tuổi thọ, sắc đẹp, hạnh phúc, danh tiếng, quyền uy ở cõi trời, và sắc, thanh, hương, vị, xúc ở cõi trời; các phước báu ấy, đứng ở vị trí của cha mẹ, vui mừng đón nhận. Piyaṃ ñātīva: nghĩa là giống như những người thân quyến còn lại đón nhận một người thân yêu đã trở về trong đời này.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

นนฺทิยวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện Nandiya, phẩm thứ chín.

ปิยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Yêu Thích đến đây là kết thúc.

โสฬสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười sáu.

๑๗. โกธวคฺโค

17. Phẩm Sân Hận

๑. โรหินีขตฺติยกญฺญาวตฺถุ

1. Câu chuyện công chúa Rohinī

โกธํ [Pg.192] ชเหติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต โรหินึ นาม ขตฺติยกญฺญํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Nigrodhārāma, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu kệ “Kodhaṃ jahe”, liên quan đến một vị công chúa dòng Sát-đế-lỵ tên là Rohinī.

เอกสฺมึ กิร สมเย อายสฺมา อนุรุทฺโธ ปญฺจสเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ กปิลวตฺถุํ อคมาสิ. อถสฺส ญาตกา ‘‘เถโร อาคโต’’ติ สุตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ อคมํสุ ฐเปตฺวา โรหินึ นาม เถรสฺส ภคินึ. เถโร ญาตเก ปุจฺฉิ ‘‘กหํ, โรหินี’’ติ? ‘‘เคเห, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กสฺมา อิธ นาคตา’’ติ? ‘‘สรีเร ตสฺสา ฉวิโรโค อุปฺปนฺโนติ ลชฺชาย นาคตา, ภนฺเต’’ติ. เถโร ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ ปกฺโกสาเปตฺวา ปฏกญฺจุกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา อาคตํ เอวมาห – ‘‘โรหินิ, กสฺมา นาคตาสี’’ติ? ‘‘สรีเร เม, ภนฺเต, ฉวิโรโค อุปฺปนฺโน, ตสฺมา ลชฺชาย นาคตามฺหี’’ติ. ‘‘กึ ปน เต ปุญฺญํ กาตุํ น วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘กึ กโรมิ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อาสนสาลํ กาเรหี’’ติ. ‘‘กึ คเหตฺวา’’ติ? ‘‘กึ เต ปสาธนภณฺฑกํ นตฺถี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ มูล’’นฺติ? ‘‘ทสสหสฺสมูลํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘เตน หิ ตํ วิสฺสชฺเชตฺวา อาสนสาลํ กาเรหี’’ติ. ‘‘โก เม, ภนฺเต, กาเรสฺสตี’’ติ? เถโร สมีเป ฐิตญาตเก โอโลเกตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ ภาโร โหตู’’ติ อาห. ‘‘ตุมฺเห ปน, ภนฺเต, กึ กริสฺสถา’’ติ? ‘‘อหมฺปิ อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เตน หิ เอติสฺสา ทพฺพสมฺภาเร อาหรถา’’ติ. เต ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ อาหรึสุ.

Tương truyền, vào một thời, Tôn giả Anuruddha cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã đi đến thành Kapilavatthu. Khi ấy, bà con của ngài nghe tin: “Trưởng lão đã đến” liền đi đến chỗ Trưởng lão, ngoại trừ người em gái của Trưởng lão tên là Rohinī. Trưởng lão hỏi bà con: “Rohinī ở đâu?”. “Bạch ngài, ở nhà ạ”. “Tại sao không đến đây?”. “Bạch ngài, vì một chứng bệnh ngoài da đã phát sanh trên thân của cô ấy, nên cô ấy xấu hổ không đến”. Trưởng lão cho gọi cô ấy đến, và khi cô ấy mặc áo choàng đến, ngài nói như vầy: “Này Rohinī, tại sao con không đến?”. “Bạch ngài, một chứng bệnh ngoài da đã phát sanh trên thân con, vì thế do xấu hổ nên con đã không đến”. “Này con, chẳng lẽ con không nên làm phước sao?”. “Bạch ngài, con phải làm gì?”. “Hãy xây một trai đường”. “Lấy gì để xây ạ?”. “Chẳng lẽ con không có đồ trang sức sao?”. “Bạch ngài, có ạ”. “Trị giá bao nhiêu?”. “Sẽ trị giá mười ngàn ạ”. “Vậy thì, hãy bán nó đi và xây trai đường”. “Bạch ngài, ai sẽ xây cho con?”. Trưởng lão nhìn những người bà con đang đứng gần và nói: “Việc này là trách nhiệm của các vị”. “Bạch ngài, còn ngài sẽ làm gì?”. “Ta cũng sẽ ở đây”. “Vậy thì, hãy mang vật liệu xây dựng đến cho cô ấy”. Họ thưa: “Lành thay, bạch ngài” và đã mang đến.

เถโร อาสนสาลํ สํวิทหนฺโต โรหินึ อาห – ‘‘ทฺวิภูมิกํ อาสนสาลํ กาเรตฺวา อุปริ ปทรานํ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐาสาลํ นิพทฺธํ สมฺมชฺชิตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปหิ, นิพทฺธํ ปานียฆเฏ อุปฏฺฐาเปหี’’ติ. สา ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ปสาธนภณฺฑกํ วิสฺสชฺเชตฺวา ทฺวิภูมิกอาสนสาลํ กาเรตฺวา อุปริ ปทรานํ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐาสาลํ สมฺมชฺชนาทีนิ อกาสิ. นิพทฺธํ ภิกฺขู นิสีทนฺติ. อถสฺสา อาสนสาลํ สมฺมชฺชนฺติยาว ฉวิโรโค มิลายิ. สา อาสนสาลาย นิฏฺฐิตาย พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อาสนสาลํ ปูเรตฺวา นิสินฺนสฺส พุทฺธปฺปมุขสฺส [Pg.193] ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ อทาสิ. สตฺถา กตภตฺตกิจฺโจ ‘‘กสฺเสตํ ทาน’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภคินิยา เม, ภนฺเต, โรหินิยา’’ติ. ‘‘สา ปน กห’’นฺติ? ‘‘เคเห, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ? สา อาคนฺตุํ น อิจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อนิจฺฉมานมฺปิ ปกฺโกสาเปสิเยว. อาคนฺตฺวา จ ปน วนฺทิตฺวา นิสินฺนํ อาห – ‘‘โรหินิ, กสฺมา นาคมิตฺถา’’ติ? ‘‘สรีเร เม, ภนฺเต, ฉวิโรโค อตฺถิ, เตน ลชฺชมานา นาคตามฺหี’’ติ. ‘‘ชานาสิ ปน กึ เต นิสฺสาย เอส อุปฺปนฺโน’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตว โกธํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน เอโส’’ติ. ‘‘กึ ปน เม, ภนฺเต, กต’’นฺติ? ‘‘เตน หิ สุณาหี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา อตีตํ อาหริ.

Trưởng lão trong khi sắp đặt việc xây trai đường đã nói với Rohinī: “Sau khi cho xây trai đường hai tầng, kể từ lúc lót ván sàn ở tầng trên, con hãy thường xuyên quét dọn trai đường ở tầng dưới, hãy sắp đặt chỗ ngồi, và hãy thường xuyên đặt các bình nước uống”. Cô ấy thưa: “Lành thay, bạch ngài”, rồi bán đồ trang sức, cho xây trai đường hai tầng, và kể từ lúc lót ván sàn ở tầng trên, cô đã làm các việc như quét dọn trai đường ở tầng dưới. Các vị tỳ-khưu thường xuyên đến ngồi. Khi ấy, ngay trong lúc cô đang quét dọn trai đường, chứng bệnh ngoài da đã thuyên giảm. Khi trai đường đã hoàn tất, cô đã thỉnh chúng Tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu, và đã dâng cúng vật thực loại cứng và loại mềm hảo hạng đến chúng Tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu đang ngồi đầy cả trai đường. Bậc Đạo Sư sau khi dùng bữa xong đã hỏi: “Vật cúng dường này của ai?”. “Bạch ngài, của em gái con, Rohinī”. “Còn cô ấy ở đâu?”. “Bạch ngài, ở nhà ạ”. “Hãy gọi cô ấy đến”. Cô ấy không muốn đến. Khi ấy, Bậc Đạo Sư vẫn cho gọi cô ấy đến dù cô không muốn. Và khi cô đến, đảnh lễ và ngồi xuống, ngài nói: “Này Rohinī, tại sao con không đến?”. “Bạch ngài, trên thân con có bệnh ngoài da, vì thế do xấu hổ nên con đã không đến”. “Con có biết bệnh này phát sanh do duyên cớ gì không?”. “Bạch ngài, con không biết”. “Nó phát sanh do sân hận của con”. “Bạch ngài, con đã làm gì?”. “Vậy thì, hãy lắng nghe”. Khi ấy, Bậc Đạo Sư đã kể lại câu chuyện quá khứ cho cô ấy.

อตีเต พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสี เอกิสฺสา รญฺโญ นาฏกิตฺถิยา อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘ทุกฺขมสฺสา อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา มหากจฺฉุผลานิ อาหราเปตฺวา ตํ นาฏกิตฺถึ อตฺตโน สนฺติกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ยถา สา น ชานาติ, เอวมสฺสา สยเน เจว ปาวารโกชวาทีนญฺจ อนฺตเรสุ กจฺฉุจุณฺณานิ ฐปาเปสิ, เกฬึ กุรุมานา วิย ตสฺสา สรีเรปิ โอกิริ. ตํ ขณํเยว ตสฺสา สรีรํ อุปฺปกฺกุปฺปกฺกํ คณฺฑาคณฺฑชาตํ อโหสิ. สา กณฺฑุวนฺตี คนฺตฺวา สยเน นิปชฺชิ, ตตฺราปิสฺสา กจฺฉุจุณฺเณหิ ขาทิยมานาย ขรตรา เวทนา อุปฺปชฺชิ. ตทา อคฺคมเหสี โรหินี อโหสีติ.

Trong quá khứ, vị chánh cung hoàng hậu của vua Bārāṇasī đã ôm lòng oán hận một nữ vũ công của vua, và suy nghĩ: “Ta sẽ gây đau khổ cho nó”. Bà cho mang đến nhiều trái đậu ngứa, rồi cho gọi nữ vũ công ấy đến chỗ mình. Theo cách mà cô ấy không biết, bà đã cho đặt bột đậu ngứa vào giữa giường ngủ và các tấm chăn, thảm của cô ấy, và như thể đang đùa giỡn, bà cũng rắc lên thân thể cô ấy. Ngay lúc ấy, thân thể cô ấy nổi đầy mụn nhọt và mẩn ngứa. Cô ấy cảm thấy ngứa ngáy, đi đến giường và nằm xuống. Ở đó, một cảm thọ đau đớn dữ dội hơn đã phát sanh, như thể bị bột đậu ngứa cắn xé. Khi ấy, vị chánh cung hoàng hậu chính là Rohinī.

สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา, ‘‘โรหินิ, ตทา ตยาเวตํ กมฺมํ กตํ. อปฺปมตฺตโกปิ หิ โกโธ วา อิสฺสา วา กาตุํ น ยุตฺตรูโป เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư sau khi kể lại câu chuyện quá khứ này, đã nói: “Này Rohinī, khi ấy, chính con đã tạo nghiệp ấy. Thật vậy, dù chỉ một chút sân hận hay ganh tỵ cũng không nên làm”, rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๒๒๑.

221.

‘‘โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ,สํโยชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย;

ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ,อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา’’ติ.

“Hãy từ bỏ sân hận, hãy đoạn trừ ngã mạn, hãy vượt qua tất cả các kiết sử. Người không dính mắc vào danh sắc, không còn phiền não, các khổ đau không theo đến người ấy.”

ตตฺถ โกธนฺติ สพฺพาการมฺปิ โกธํ นววิธมฺปิ มานํ ชเหยฺย. สํโยชนนฺติ กามราคสํโยชนาทิกํ ทสวิธมฺปิ สพฺพสํโยชนํ อติกฺกเมยฺย. อสชฺชมานนฺติ อลคฺคมานํ. โย หิ ‘‘มม รูปํ มม เวทนา’’ติอาทินา นเยน นามรูปํ ปฏิคฺคณฺหาติ, ตสฺมิญฺจ ภิชฺชมาเน โสจติ วิหญฺญติ[Pg.194], อยํ นามรูปสฺมึ สชฺชติ นาม. เอวํ อคฺคณฺหนฺโต อวิหญฺญนฺโต น สชฺชติ นาม. ตํ ปุคฺคลํ เอวํ อสชฺชมานํ ราคาทีนํ อภาเวน อกิญฺจนํ ทุกฺขา นาม นานุปตนฺตีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. โรหินีปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิตา, ตงฺขณญฺเญวสฺสา สรีรํ สุวณฺณวณฺณํ อโหสิ.

Ở đây, (từ) sân hận có nghĩa là: nên từ bỏ mọi loại sân hận và cả chín loại ngã mạn. (Từ) kiết sử có nghĩa là: nên vượt qua tất cả mười loại kiết sử, bắt đầu từ kiết sử tham dục. (Từ) không dính mắc có nghĩa là không bám víu. Thật vậy, người nào chấp thủ danh sắc theo cách ‘sắc của ta, thọ của ta’ v.v., và khi nó hoại diệt thì sầu muộn, phiền não, người này được gọi là dính mắc vào danh sắc. Người không chấp thủ như vậy, không phiền não, được gọi là không dính mắc. Ý nghĩa là: các khổ đau không theo đến người như vậy, người không dính mắc, người không còn phiền não do sự vắng mặt của tham ái v.v. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Rohinī cũng an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và ngay lúc ấy, thân thể của cô trở nên có màu sắc như vàng ròng.

สา ตโต จุตา ตาวตึสภวเน จตุนฺนํ เทวปุตฺตานํ สีมนฺตเร นิพฺพตฺติตฺวา ปาสาทิกา รูปโสภคฺคปฺปตฺตา อโหสิ. จตฺตาโรปิ เทวปุตฺตา ตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนหา หุตฺวา ‘‘มม สีมาย อนฺโต นิพฺพตฺตา, มม สีมาย อนฺโต นิพฺพตฺตา’’ติ วิวทนฺตา สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘เทว, อิมํ โน นิสฺสาย อฑฺโฑ อุปฺปนฺโน, ตํ วินิจฺฉินาถา’’ติ อาหํสุ. สกฺโกปิ ตํ โอโลเกตฺวาว อุปฺปนฺนสิเนโห หุตฺวา เอวมาห – ‘‘อิมาย โว ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย กถํ จิตฺตานิ อุปฺปนฺนานี’’ติ. อเถโก อาห – ‘‘มม ตาว อุปฺปนฺนจิตฺตํ สงฺคามเภริ วิย สนฺนิสีทิตุํ นาสกฺขี’’ติ. ทุติโย ‘‘มม จิตฺตํ ปพฺพตนที วิย สีฆํ ปวตฺตติเยวา’’ติ. ตติโย ‘‘มม อิมิสฺสา ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย กกฺกฏสฺส วิย อกฺขีนิ นิกฺขมึสู’’ติ. จตุตฺโถ ‘‘มม จิตฺตํ เจติเย อุสฺสาปิตธโช วิย นิจฺจลํ ฐาตุํ นาสกฺขี’’ติ. อถ เน สกฺโก อาห – ‘‘ตาตา, ตุมฺหากํ ตาว จิตฺตานิ ปสยฺหรูปานิ, อหํ ปน อิมํ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม มรณํ ภวิสฺสตี’’ติ. เทวปุตฺตา, ‘‘มหาราช, ตุมฺหากํ มรเณน อตฺโถ นตฺถี’’ติ ตํ สกฺกสฺส วิสฺสชฺเชตฺวา ปกฺกมึสุ. สา สกฺกสฺส ปิยา อโหสิ มนาปา. ‘‘อสุกกีฬํ นาม คจฺฉามา’’ติ วุตฺเต สกฺโก ตสฺสา วจนํ ปฏิกฺขิปิตุํ นาสกฺขีติ.

Nàng Rohinī sau khi mệnh chung ở kiếp ấy, được tái sanh vào cõi trời Ba Mươi Ba, ngay giữa ranh giới của bốn vị thiên tử. Nàng có dung sắc xinh đẹp, đáng mến, và có vẻ đẹp hình thể tuyệt vời. Cả bốn vị thiên tử khi trông thấy nàng, lòng sanh ái luyến, bèn tranh cãi nhau rằng: “Nàng sanh ra trong ranh giới của ta, nàng sanh ra trong ranh giới của ta.” Rồi họ cùng nhau đến yết kiến thiên chủ Sakka và thưa rằng: “Thưa Thiên chủ, vì vị thiên nữ này mà chúng con có sự tranh chấp, xin ngài hãy phân xử cho.” Thiên chủ Sakka vừa nhìn thấy nàng, lòng cũng sanh ái luyến, bèn hỏi rằng: “Kể từ lúc trông thấy vị thiên nữ này, tâm của các khanh sanh khởi như thế nào?” Bấy giờ, một vị thưa: “Tâm con sanh khởi, không thể nào yên lặng được, giống như tiếng trống trận.” Vị thứ hai thưa: “Tâm con trôi chảy nhanh chóng như dòng sông trên núi.” Vị thứ ba thưa: “Kể từ lúc trông thấy nàng, mắt con lồi ra như mắt cua.” Vị thứ tư thưa: “Tâm con không thể đứng yên, giống như lá phướn được treo trên bảo tháp.” Bấy giờ, thiên chủ Sakka bảo họ: “Này các con, tâm của các con vẫn còn có thể kiềm chế được. Còn ta, nếu được nàng, ta sẽ sống; nếu không được, ta sẽ chết.” Các vị thiên tử thưa: “Thưa Đại vương, chúng con không muốn ngài phải chết,” rồi nhường nàng lại cho thiên chủ Sakka và lui đi. Nàng trở thành người yêu quý và đẹp lòng của thiên chủ Sakka. Khi nàng nói: “Chúng ta hãy đi đến cuộc vui chơi này,” thiên chủ Sakka không thể từ chối lời nói của nàng.

โรหินีขตฺติยกญฺญาวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện thứ nhất về công chúa Rohinī.

๒. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ

2. Câu chuyện về một vị Tỳ-kheo không rõ tên.

โย เว อุปฺปติตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อคฺคาฬเว เจติเย วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại điện thờ Aggāḷava, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Yo ve uppatitaṃ”, liên quan đến một vị Tỳ-kheo không rõ tên.

สตฺถารา [Pg.195] หิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส เสนาสเน อนุญฺญาเต ราชคหเสฏฺฐิอาทีหิ เสนาสเนสุ กริยมาเนสุ เอโก อาฬวิโก ภิกฺขุ อตฺตโน เสนาสนํ กโรนฺโต เอกํ มนาปรุกฺขํ ทิสฺวา ฉินฺทิตุํ อารภิ. ตตฺถ ปน นิพฺพตฺตา เอกา ตรุณปุตฺตา เทวตา ปุตฺตํ องฺเกนาทาย ฐิตา ยาจิ ‘‘มา เม, สามิ, วิมานํ ฉินฺทิ, น สกฺขิสฺสามิ ปุตฺตํ อาทาย อนาวาสา วิจริตุ’’นฺติ. โส ‘‘อหํ อญฺญตฺร อีทิสํ รุกฺขํ น ลภิสฺสามี’’ติ ตสฺสา วจนํ นาทิยิ. สา ‘‘อิมมฺปิ ตาว ทารกํ โอโลเกตฺวา โอรมิสฺสตี’’ติ ปุตฺตํ รุกฺขสาขาย ฐเปสิ. โสปิ ภิกฺขุ อุกฺขิปิตํ ผรสุํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺโต ทารกสฺส พาหุํ ฉินฺทิ, เทวตา อุปฺปนฺนพลวโกธา ‘‘ปหริตฺวา นํ มาเรสฺสามี’’ติ อุโภ หตฺเถ อุกฺขิปิตฺวา เอวํ ตาว จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ สีลวา. สจาหํ อิมํ มาเรสฺสามิ, นิรยคามินี ภวิสฺสามิ. เสสเทวตาปิ อตฺตโน รุกฺขํ ฉินฺทนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘อสุกเทวตาย เอวํ นาม มาริโต ภิกฺขู’ติ มํ ปมาณํ กตฺวา ภิกฺขู มาเรสฺสนฺติ. อยญฺจ สสามิโก ภิกฺขุ, สามิกสฺเสว นํ กเถสฺสามี’’ติ อุกฺขิตฺตหตฺเถ อปเนตฺวา โรทมานา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ เทวเต’’ติ อาห. สา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ เม สาวเกน อิทํ นาม กตํ, อหมฺปิ นํ มาเรตุกามา หุตฺวา อิทํ นาม จินฺเตตฺวา อมาเรตฺวาว อิธาคตา’’ติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ วิตฺถารโต อาโรเจสิ.

Chuyện là, khi bậc Đạo Sư cho phép Tăng chúng sử dụng sàng tọa, các trưởng giả ở thành Rājagaha bắt đầu xây dựng các trú xứ. Có một vị Tỳ-kheo người xứ Āḷavī, trong khi xây dựng trú xứ cho mình, thấy một cây gỗ đẹp và bắt đầu đốn hạ. Bấy giờ, một vị nữ thiên ngự trên cây ấy, đang bế con nhỏ, hiện ra và van xin: “Thưa ngài, xin đừng đốn hạ trú xứ của tôi. Tôi không thể nào bế con đi lang thang không nơi nương tựa.” Vị Tỳ-kheo không nghe lời nàng, nghĩ rằng: “Ta sẽ không tìm được cây nào khác như thế này.” Vị nữ thiên nghĩ: “Có lẽ khi thấy đứa bé này, ông ta sẽ dừng tay,” bèn đặt con mình lên một cành cây. Vị Tỳ-kheo không thể kìm lại chiếc búa đã giơ lên, đã chặt đứt cánh tay của đứa bé. Vị nữ thiên nổi cơn thịnh nộ, giơ cả hai tay lên định đánh chết vị Tỳ-kheo, nhưng rồi suy nghĩ lại: “Vị Tỳ-kheo này là người có giới hạnh. Nếu ta giết ông ta, ta sẽ bị đọa địa ngục. Các vị thiên khác khi thấy Tỳ-kheo đốn cây của mình, sẽ lấy ta làm tiền lệ mà giết các Tỳ-kheo. Hơn nữa, vị Tỳ-kheo này có thầy, ta nên đến trình báo với thầy của ông ta.” Nghĩ vậy, nàng hạ tay xuống, khóc lóc đi đến chỗ bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bậc Đạo Sư hỏi nàng: “Này thiên nữ, có chuyện gì vậy?” Nàng thưa: “Bạch Thế Tôn, một vị đệ tử của ngài đã làm điều này với con. Con đã định giết ông ta, nhưng sau khi suy nghĩ lại, con đã không làm vậy mà đến đây.” Rồi nàng kể lại toàn bộ câu chuyện một cách chi tiết.

สตฺถา ตํ สุตฺวา ‘‘สาธุ, สาธุ เทวเต, สาธุ เต กตํ เอวํ อุคฺคตํ โกปํ ภนฺตํ รถํ วิย นิคฺคณฺหมานายา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư nghe xong, nói rằng: “Lành thay, lành thay, này thiên nữ! Lành thay cho ngươi đã làm được việc này, đã kiềm chế được cơn giận đã dấy lên, như người đánh xe kiềm chế cỗ xe đang chạy loạn,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๒๒๒.

222.

‘‘โย เว อุปฺปติตํ โกธํ, รถํ ภนฺตํว วารเย;

ตมหํ สารถึ พฺรูมิ, รสฺมิคฺคาโห อิตโร ชโน’’ติ.

“Ai ngăn cơn giận dấy lên, như dừng cỗ xe đang chạy loạn; Ta gọi người ấy là người đánh xe, kẻ khác chỉ là người cầm cương.”

ตตฺถ อุปฺปติตนฺติ อุปฺปนฺนํ. รถํ ภนฺตํ วาติ ยถา นาม เฉโก สารถิ อติเวเคน ธาวนฺตํ รถํ นิคฺคณฺหิตฺวา ยถิจฺฉกํ ฐเปติ, เอวํ โย ปุคฺคโล อุปฺปนฺนํ โกธํ วารเย นิคฺคณฺหิตุํ สกฺโกติ. ตมหนฺติ ตํ อหํ สารถึ พฺรูมิ. อิตโร ชโนติ อิตโร ปน ราชอุปราชาทีนํ รถสารถิชโน รสฺมิคฺคาโห นาม โหติ, น อุตฺตมสารถีติ.

Trong kệ ấy, uppatitaṃ nghĩa là đã sanh khởi. Rathaṃ bhantaṃ vā nghĩa là: ví như một người đánh xe tài giỏi có thể kiềm chế cỗ xe đang chạy với tốc độ rất nhanh và dừng nó lại ở nơi mình muốn, cũng vậy, người nào có thể ngăn chặn, kiềm chế được cơn giận đã sanh khởi. Tamahaṃ sārathiṃ brūmi nghĩa là: Ta gọi người ấy là người đánh xe. Itaro jano nghĩa là: người khác, tức là người đánh xe cho vua, thái tử v.v... thì chỉ được gọi là người cầm cương, chứ không phải là người đánh xe bậc thượng.

เทสนาวสาเน [Pg.196] เทวตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi pháp thoại kết thúc, vị nữ thiên chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt.

เทวตา ปน โสตาปนฺนา หุตฺวาปิ โรทมานา อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ เทวเต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, วิมานํ เม นฏฺฐํ, อิทานิ กึ กริสฺสามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อลํ เทวเต, มา จินฺตยิ, อหํ เต วิมานํ ทสฺสามี’’ติ เชตวเน คนฺธกุฏิสมีเป ปุริมทิวเส จุตเทวตํ เอกํ รุกฺขํ อปทิสนฺโต ‘‘อมุกสฺมึ โอกาเส รุกฺโข วิวิตฺโต, ตตฺถ อุปคจฺฉา’’ติ อาห. สา ตตฺถ อุปคญฺฉิ. ตโต ปฏฺฐาย ‘‘พุทฺธทตฺติยํ อิมิสฺสา วิมาน’’นฺติ มเหสกฺขเทวตาปิ อาคนฺตฺวา ตํ จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. สตฺถา ตํ อตฺถุปฺปตฺตึ กตฺวา ภิกฺขูนํ ภูตคามสิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสีติ.

Vị nữ thiên dù đã chứng quả Tu-đà-hoàn nhưng vẫn đứng khóc. Bậc Đạo Sư hỏi nàng: “Này thiên nữ, có chuyện gì vậy?” Nàng thưa: “Bạch Thế Tôn, trú xứ của con đã bị phá hủy, bây giờ con phải làm sao?” Ngài bảo: “Này thiên nữ, đừng lo lắng, đừng suy nghĩ nữa, Ta sẽ cho ngươi một trú xứ.” Rồi ngài chỉ vào một cái cây gần hương phòng (Gandhakuṭi) trong vườn Jetavana, nơi có vị thiên đã mệnh chung vào ngày hôm trước, và nói: “Cây ở chỗ kia đang trống, hãy đến đó.” Nàng đã đến đó. Kể từ đó, trú xứ của nàng được gọi là “trú xứ do đức Phật ban tặng,” và ngay cả các vị thiên có đại thần lực cũng không thể đến làm phiền nhiễu nàng. Bậc Đạo Sư nhân sự việc này đã chế định học giới về bhūtagāma (cây cỏ) cho các Tỳ-kheo.

อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về một vị Tỳ-kheo không rõ tên.

๓. อุตฺตราอุปาสิกาวตฺถุ

3. Câu chuyện về nữ cận sự Uttarā.

อกฺโกเธน ชิเน โกธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุตฺตราย เคเห กตภตฺตกิจฺโจ อุตฺตรํ อุปาสิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, sau khi đã thọ thực xong tại nhà của Uttarā, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Akkodhena jine kodhaṃ”, liên quan đến nữ cận sự Uttarā.

ตตฺรายมนุปุพฺพี กถา – ราชคเห กิร สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ปุณฺโณ นาม ทลิทฺโท ภตึ กตฺวา ชีวติ. ตสฺส ภริยา จ อุตฺตรา นาม ธีตา จาติ ทฺเวเยว เคหมานุสกา. อเถกทิวสํ ‘‘สตฺตาหํ นกฺขตฺตํ กีฬิตพฺพ’’นฺติ ราชคเห โฆสนํ กรึสุ. ตํ สุตฺวา สุมนเสฏฺฐิ ปาโตว อาคตํ ปุณฺณํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘ตาต, อมฺหากํ ปริชโน นกฺขตฺตํ กีฬิตุกาโม, ตฺวํ กึ นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสสิ, อุทาหุ ภตึ กริสฺสสี’’ติ อาห. ‘‘สามิ, นกฺขตฺตํ นาม สธนานํ โหติ, มม ปน เคเห สฺวาตนาย ยาคุตณฺฑุลมฺปิ นตฺถิ, กึ เม นกฺขตฺเตน, โคเณ ลภนฺโต กสิตุํ คมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เตน หิ โคเณ คณฺหาหี’’ติ. โส พลวโคเณ จ นงฺคลญฺจ คเหตฺวา, ‘‘ภทฺเท, นาครา นกฺขตฺตํ กีฬนฺติ, อหํ ทลิทฺทตาย ภตึ กาตุํ คมิสฺสามิ, มยฺหมฺปิ ตาว อชฺช ทฺวิคุณํ นิวาปํ ปจิตฺวา ภตฺตํ อาหเรยฺยาสี’’ติ ภริยํ วตฺวา เขตฺตํ อคมาสิ.

Nơi đây, câu chuyện tuần tự như sau: Tại thành Rājagaha, có một người nghèo tên là Puṇṇa sống bằng nghề làm thuê cho trưởng giả Sumana. Gia đình ông chỉ có hai người là vợ và người con gái tên Uttarā. Một hôm, tại thành Rājagaha, người ta rao truyền rằng: “Lễ hội sẽ được tổ chức trong bảy ngày.” Nghe vậy, trưởng giả Sumana gọi Puṇṇa vừa đến vào sáng sớm và nói: “Này con, gia nhân của chúng ta muốn vui chơi lễ hội, con muốn chơi lễ hội hay muốn làm thuê?” Puṇṇa thưa: “Thưa ngài, lễ hội là dành cho người giàu có, còn trong nhà tôi ngay cả gạo nấu cháo cho ngày mai cũng không có. Lễ hội có ích gì cho tôi? Nếu có bò, tôi sẽ đi cày.” Trưởng giả nói: “Vậy thì hãy dắt bò đi.” Puṇṇa dắt những con bò khỏe mạnh và lấy cày, rồi nói với vợ: “Này em, dân chúng trong thành đang vui chơi lễ hội. Vì nghèo khó, anh phải đi làm thuê. Hôm nay, em hãy nấu phần ăn gấp đôi cho anh rồi mang đến nhé.” Nói với vợ xong, ông đi ra ruộng.

สาริปุตฺตตฺเถโรปิ [Pg.197] สตฺตาหํ นิโรธสมาปนฺโน ตํ ทิวสํ วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช มยา สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ โอโลเกนฺโต ปุณฺณํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘สทฺโธ นุ โข เอส, สกฺขิสฺสติ วา เม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ตสฺส สทฺธภาวญฺจ สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ตปฺปจฺจยา จสฺส มหาสมฺปตฺติปฏิลาภญฺจ ญตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตสฺส กสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาวาฏตีเร เอกํ คุมฺพํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ.

Trưởng lão Sāriputta, sau bảy ngày nhập Diệt tận định, đã xuất định vào ngày hôm đó. Khi quán xét: “Hôm nay, ta nên tế độ cho ai đây?”, ngài thấy Puṇṇa hiện ra trong lưới trí tuệ của mình. Ngài lại quán xét: “Người này có đức tin không? Có khả năng cúng dường để ta tế độ không?” Khi biết được rằng Puṇṇa có đức tin, có khả năng cúng dường, và nhờ vào duyên đó mà sẽ đạt được tài sản lớn, ngài bèn mang y bát, đi đến nơi Puṇṇa đang cày ruộng, rồi đứng nhìn một bụi cây bên bờ giếng.

ปุณฺโณ เถรํ ทิสฺวาว กสึ ฐเปตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน เถรํ วนฺทิตฺวา ‘‘ทนฺตกฏฺเฐน อตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ ทนฺตกฏฺฐํ กปฺปิยํ กตฺวา อทาสิ. อถสฺส เถโร ปตฺตญฺจ ปริสฺสาวนญฺจ นีหริตฺวา อทาสิ. โส ‘‘ปานีเยน อตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ ตํ อาทาย ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา อทาสิ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ปเรสํ ปจฺฉิมเคเห วสติ. สจสฺส เคหทฺวารํ คมิสฺสามิ, อิมสฺส ภริยา มํ ทฏฺฐุํ น ลภิสฺสติ. ยาวสฺสา ภตฺตํ อาทาย มคฺคํ ปฏิปชฺชติ, ตาว อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ. โส ตตฺเถว โถกํ วีตินาเมตฺวา ตสฺส มคฺคารุฬฺหภาวํ ญตฺวา อนฺโตนคราภิมุโข ปายาสิ.

Vừa thấy trưởng lão, Puṇṇa liền dừng việc cày ruộng, đảnh lễ ngài theo thế năm chi chạm đất rồi nghĩ: “Chắc ngài cần tăm xỉa răng”, bèn làm một cây tăm đúng phép và dâng lên. Bấy giờ, trưởng lão lấy bát và đồ lọc nước ra trao cho ông. Ông nghĩ: “Chắc ngài cần nước uống”, bèn lấy (bát và đồ lọc nước), lọc nước rồi dâng lên. Trưởng lão suy nghĩ: “Người này sống ở phía sau nhà của người khác. Nếu ta đến cửa nhà người ấy, vợ của người này sẽ không có cơ hội gặp ta. Ta sẽ ở lại đây cho đến khi vợ ông ta mang cơm đến và đi vào con đường này.” Ngài ở lại đó một lúc, khi biết vợ ông đã lên đường, ngài liền đi về hướng nội thành.

สา อนฺตรามคฺเค เถรํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อปฺเปกทาหํ เทยฺยธมฺเม สติ อยฺยํ น ปสฺสามิ, อปฺเปกทา เม อยฺยํ ปสฺสนฺติยา เทยฺยธมฺโม น โหติ. อชฺช ปน เม อยฺโย จ ทิฏฺโฐ, เทยฺยธมฺโม จายํ อตฺถิ, กริสฺสติ นุ โข เม สงฺคห’’นฺติ. สา ภตฺตภาชนํ โอโรเปตฺวา เถรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ ลูขํ วา ปณีตํ วาติ อจินฺเตตฺวา ทาสสฺส โว สงฺคหํ กโรถา’’ติ อาห. เถโร ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา ตาย เอเกน หตฺเถน ภาชนํ ธาเรตฺวา เอเกน หตฺเถน ตโต ภตฺตํ ททมานาย อุปฑฺฒภตฺเต ทินฺเน ‘‘อล’’นฺติ หตฺเถน ปตฺตํ ปิทหิ. สา, ‘‘ภนฺเต, เอโกว ปฏิวิโส, น สกฺกา ทฺวิธา กาตุํ. ตุมฺหากํ ทาสสฺส อิธโลกสงฺคหํ อกตฺวา ปรโลกสงฺคหํ กโรถ, นิรวเสสเมว ทาตุกามมฺหี’’ติ วตฺวา สพฺพเมว เถรสฺส ปตฺเต ปติฏฺฐเปตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคี อสฺส’’นฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. เถโร ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา ฐิตโกว อนุโมทนํ กริตฺวา เอกสฺมึ อุทกผาสุกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจมกาสิ. สาปิ นิวตฺติตฺวา ตณฺฑุเล ปริเยสิตฺวา ภตฺตํ ปจิ. ปุณฺโณปิ อฑฺฒกรีสมตฺตฏฺฐานํ กสิตฺวา ชิฆจฺฉํ สหิตุํ อสกฺโกนฺโต โคเณ วิสฺสชฺเชตฺวา เอกรุกฺขจฺฉายํ ปวิสิตฺวา มคฺคํ โอโลเกนฺโต นิสีทิ.

Bà thấy trưởng lão ở giữa đường và suy nghĩ: “Có khi con có vật thực cúng dường mà không gặp được ngài, có khi con gặp được ngài mà lại không có vật thực cúng dường. Nhưng hôm nay, con vừa gặp được ngài, vừa có vật thực này đây. Không biết ngài có tế độ cho con không?” Bà đặt hộp cơm xuống, đảnh lễ trưởng lão theo thế năm chi chạm đất và thưa: “Kính bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ rằng vật thực này là thô sơ hay cao sang, xin hãy nhận lấy để tế độ cho người nữ tỳ của ngài.” Trưởng lão đưa bát ra. Bà một tay giữ hộp cơm, một tay xúc cơm dâng lên. Khi bà đã dâng được nửa phần cơm, ngài nói: “Đủ rồi” và lấy tay đậy bát lại. Bà thưa: “Kính bạch ngài, đây chỉ là một phần ăn, không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng tế độ cho người nữ tỳ của ngài ở đời này mà hãy tế độ cho đời sau. Con muốn cúng dường tất cả không chừa lại gì.” Nói xong, bà đặt hết tất cả vào bát của trưởng lão và phát nguyện: “Xin cho con được dự phần vào chánh pháp mà ngài đã chứng ngộ.” Trưởng lão nói: “Mong được như vậy” rồi đứng tại chỗ chú nguyện, sau đó ngài ngồi xuống một nơi có nước và tiện nghi để thọ thực. Bà cũng quay về, tìm gạo và nấu cơm. Còn Puṇṇa, sau khi cày được khoảng nửa karīsa, không thể chịu nổi cơn đói, bèn tháo bò ra, đi vào bóng một gốc cây và ngồi trông ra đường.

อถสฺส [Pg.198] ภริยา ภตฺตํ อาทาย คจฺฉมานา ตํ ทิสฺวาว ‘‘เอส ชิฆจฺฉาย ปีฬิโต มํ โอโลเกนฺโต นิสินฺโน. สเจ มํ ‘อติวิย เช จิรายี’ติ ตชฺเชตฺวา ปโตทลฏฺฐิยา มํ ปหริสฺสติ, มยา กตกมฺมํ นิรตฺถกํ ภวิสฺสติ. ปฏิกจฺเจวสฺส อาโรเจสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอวมาห – ‘‘สามิ, อชฺเชกทิวสํ จิตฺตํ ปสาเทหิ, มา มยา กตกมฺมํ นิรตฺถกํ กริ. อหญฺหิ ปาโตว เต ภตฺตํ อาหรนฺตี อนฺตรามคฺเค ธมฺมเสนาปตึ ทิสฺวา ตว ภตฺตํ ตสฺส ทตฺวา ปุน คนฺตฺวา ภตฺตํ ปจิตฺวา อาคตา, ปสาเทหิ, สามิ, จิตฺต’’นฺติ. โส ‘‘กึ วเทสิ, ภทฺเท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปุน ตมตฺถํ สุตฺวา, ‘‘ภทฺเท, สาธุ วต เต กตํ มม ภตฺตํ อยฺยสฺส ททมานาย, มยาปิสฺส อชฺช ปาโตว ทนฺตกฏฺฐญฺจ มุโขทกญฺจ ทินฺน’’นฺติ ปสนฺนมานโส ตํ วจนํ อภินนฺทิตฺวา อุสฺสุเร ลทฺธภตฺตตาย กิลนฺตกาโย ตสฺสา องฺเก สีสํ กตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ.

Bấy giờ, vợ ông mang cơm đi, vừa thấy ông liền nghĩ: “Ông ấy đang bị cơn đói hành hạ nên ngồi trông ra đường. Nếu ông ấy mắng nhiếc và dùng roi bò đánh con vì tội ‘sao cô đến muộn thế’, thì việc phước con đã làm sẽ trở nên vô ích. Con phải nói trước với ông ấy mới được.” Nghĩ vậy, bà nói: “Thưa mình, hôm nay xin mình hãy hoan hỷ. Xin đừng làm cho việc phước con đã làm trở nên vô ích. Sáng nay, khi con mang cơm đến cho mình, con đã gặp ngài Pháp tướng quân ở giữa đường, con đã dâng phần cơm của mình cho ngài, rồi quay về nấu cơm lại và mang đến đây. Xin mình hãy hoan hỷ.” Ông hỏi: “Này em, em nói gì vậy?” Khi nghe lại câu chuyện, ông hoan hỷ nói: “Này em, em đã làm một việc rất tốt khi dâng phần cơm của anh cho ngài. Sáng nay, anh cũng đã dâng tăm xỉa răng và nước rửa mặt cho ngài.” Với tâm hoan hỷ, ông vui mừng trước lời nói của vợ. Vì được ăn vào lúc mặt trời đã lên cao, thân thể mệt mỏi, ông gối đầu lên lòng vợ và thiếp đi.

อถสฺส ปาโตว กสิตฏฺฐานํ ปํสุจุณฺณํ อุปาทาย สพฺพํ รตฺตสุวณฺณํ กณิการปุปฺผราสิ วิย โสภมานํ อฏฺฐาสิ. โส ปพุทฺโธ โอโลเกตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘ภทฺเท, เอตํ กสิตฏฺฐานํ สพฺพํ มม สุวณฺณํ หุตฺวา ปญฺญายติ, กึ นุ โข เม อติอุสฺสุเร ลทฺธภตฺตตาย อกฺขีนิ ภมนฺตี’’ติ. ‘‘สามิ, มยฺหมฺปิ เอวเมว ปญฺญายตี’’ติ. โส อุฏฺฐาย ตตฺถ คนฺตฺวา เอกปิณฺฑํ คเหตฺวา นงฺคลสีเส ปหริตฺวา สุวณฺณภาวํ ญตฺวา ‘‘อโห อยฺยสฺส ธมฺมเสนาปติสฺส เม ทินฺนทาเนน อชฺเชว วิปาโก ทสฺสิโต, น โข ปน สกฺกา เอตฺตกํ ธนํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ ภริยาย อาภตํ ภตฺตปาตึ สุวณฺณสฺส ปูเรตฺวา ราชกุลํ คนฺตฺวา รญฺญา กโตกาโส ปวิสิตฺวา ราชานํ อภิวาเทตฺวา ‘‘กึ, ตาตา’’ติ วุตฺเต, ‘‘เทว, อชฺช มยา กสิตฏฺฐานํ สพฺพํ สุวณฺณภริตเมว หุตฺวา ฐิตํ, อิทํ สุวณฺณํ อาหราเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ. ‘‘โกสิ ตฺว’’นฺติ? ‘‘ปุณฺโณ นาม อห’’นฺติ. ‘‘กึ ปน เต อชฺช กต’’นฺติ? ‘‘ธมฺมเสนาปติสฺส เม อชฺช ปาโตว ทนฺตกฏฺฐญฺจ มุโขทกญฺจ ทินฺนํ, ภริยายปิ เม มยฺหํ อาหรณภตฺตํ ตสฺเสว ทินฺน’’นฺติ.

Bấy giờ, ngay từ sáng sớm, toàn bộ thửa ruộng đã cày của người ấy, bắt đầu từ những hạt bụi đất, đã biến thành vàng ròng đỏ rực, trông lộng lẫy như một đống hoa kaṇikāra. Khi tỉnh dậy, ông nhìn thấy và nói với vợ: “Này em, toàn bộ thửa ruộng này của anh dường như đã biến thành vàng. Hay là do ăn muộn quá mà mắt anh hoa lên chăng?” “Thưa chàng, em cũng thấy y như vậy.” Ông bèn đứng dậy, đi đến đó, lấy một cục đất, đập vào đầu lưỡi cày, và biết đó là vàng thật. Ông thốt lên: “Ôi, quả báo của việc cúng dường đến ngài Trưởng lão Pháp Tướng quân đã hiển hiện ngay trong ngày hôm nay! Thật không thể nào che giấu một tài sản lớn như vậy mà hưởng thụ được.” Nói rồi, ông đổ đầy vàng vào chiếc bát đựng cơm mà vợ đã mang đến, đi đến hoàng cung. Sau khi được vua cho phép, ông vào triều kiến, đảnh lễ nhà vua. Khi vua hỏi: “Này khanh, có việc gì thế?”, ông tâu: “Tâu Đại vương, hôm nay toàn bộ thửa ruộng thần đã cày đều biến thành vàng ròng. Xin Đại vương cho người đến mang vàng này về.” Vua hỏi: “Khanh là ai?” “Thần tên là Puṇṇa.” Vua lại hỏi: “Hôm nay khanh đã làm công đức gì?” “Tâu Đại vương, sáng sớm hôm nay, con đã cúng dường tăm xỉa răng và nước rửa mặt đến ngài Pháp Tướng quân. Vợ con cũng đã cúng dường phần cơm mang theo của mình cho chính ngài.”

ตํ สุตฺวา ราชา ‘‘อชฺเชว กิร, โภ, ธมฺมเสนาปติสฺส ทินฺนทาเนน วิปาโก ทสฺสิโต’’ติ วตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘พหูนิ สกฏสหสฺสานิ ปหิณิตฺวา สุวณฺณํ อาหราเปถา’’ติ. ราชา สกฏานิ ปหิณิ. ราชปุริเสสุ ‘‘รญฺโญ สนฺตก’’นฺติ คณฺหนฺเตสุ คหิตคหิตํ มตฺติกาว โหติ. เต คนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ กินฺติ [Pg.199] วตฺวา คหิต’’นฺติ. ปุฏฺฐา ‘‘ตุมฺหากํ สนฺตก’’นฺติ อาหํสุ. น มยฺหํ, ตาตา, สนฺตกํ, คจฺฉถ ‘‘ปุณฺณสฺส สนฺตก’’นฺติ วตฺวา คณฺหถาติ. เต ตถา กรึสุ, คหิตคหิตํ สุวณฺณเมว อโหสิ. สพฺพมฺปิ อาหริตฺวา ราชงฺคเณ ราสิมกํสุ, อสีติหตฺถุพฺเพโธ ราสิ อโหสิ. ราชา นาคเร สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘อิมสฺมึ นคเร อตฺถิ กสฺสจิ เอตฺตกํ สุวณฺณ’’นฺติ? ‘‘นตฺถิ, เทวา’’ติ. ‘‘กึ ปนสฺส ทาตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘เสฏฺฐิฉตฺตํ, เทวา’’ติ. ราชา ‘‘พาหุธนเสฏฺฐิ นาม โหตู’’ติ มหนฺเตน โภเคน สทฺธึ ตสฺส เสฏฺฐิฉตฺตมทาสิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘มยํ, เทว, เอตฺตกํ กาลํ ปรกุเล วสิมฺหา, วสนฏฺฐานํ โน เทถา’’ติ. ‘‘เตน หิ ปสฺส, เอส คุมฺโพ ปญฺญายติ, เอตํ หราเปตฺวา เคหํ กาเรหี’’ติ ปุราณเสฏฺฐิสฺส เคหฏฺฐานํ อาจิกฺขิ. โส ตสฺมึ ฐาเน กติปาเหเนว เคหํ การาเปตฺวา เคหปฺปเวสนมงฺคลญฺจ ฉตฺตมงฺคลญฺจ เอกโตว กโรนฺโต สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ อทาสิ. อถสฺส สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. ธมฺมกถาวสาเน ปุณฺณเสฏฺฐิ จ ภริยา จสฺส ธีตา จ อุตฺตราติ ตโย ชนา โสตาปนฺนา อเหสุํ.

Nghe vậy, nhà vua nói: “Này các khanh, quả báo của việc cúng dường đến ngài Pháp Tướng quân đã hiển hiện ngay trong ngày hôm nay.” rồi hỏi: “Này khanh, ta phải làm gì đây?” “Xin hãy sai hàng ngàn cỗ xe đến để chuyên chở số vàng ấy về.” Nhà vua liền sai các cỗ xe đi. Khi quân lính của vua lấy vàng và nói: “Đây là tài sản của đức vua”, thì vàng vừa được lấy lên liền biến thành đất. Họ trở về tâu lại với vua. Vua hỏi: “Các ngươi đã nói gì khi lấy vàng?” Họ đáp: “Chúng thần đã nói ‘Đây là tài sản của ngài’.” Vua nói: “Đó không phải là tài sản của ta, này các khanh. Hãy đi và nói ‘Đây là tài sản của Puṇṇa’ rồi hãy lấy.” Họ đã làm như vậy, và vàng lấy lên vẫn là vàng. Họ mang tất cả về, chất thành một đống trong sân rồng, đống vàng cao đến tám mươi hắc-tay. Nhà vua triệu tập dân chúng trong thành lại và hỏi: “Trong thành này, có ai sở hữu nhiều vàng như vậy không?” “Tâu Đại vương, không có ai ạ.” “Vậy người này xứng đáng được ban cho điều gì?” “Tâu Đại vương, xứng đáng được ban lọng của một trưởng giả.” Nhà vua phán: “Hãy gọi ông ấy là Trưởng giả Bahudhana (Nhiều Của Cải)”, rồi cùng với tài sản khổng lồ, vua ban cho ông lọng của một trưởng giả. Bấy giờ, vị trưởng giả ấy tâu với vua: “Tâu Đại vương, bấy lâu nay chúng thần sống trong nhà của người khác, xin Đại vương ban cho chúng thần một nơi ở.” “Vậy thì hãy nhìn xem, có một bụi cây đằng kia. Hãy cho người dọn dẹp nơi đó và xây nhà.” rồi chỉ cho ông nền nhà của một vị trưởng giả ngày xưa. Tại nơi đó, chỉ trong vài ngày, ông đã cho người dọn dẹp nền đất để xây nhà. Khi đào đất, các hũ vàng va vào nhau. Ông cho người đào các hũ vàng lên rồi báo cho vua biết. Vua nói: “Đó là phước báu của khanh, khanh hãy nhận lấy.” Sau khi nhận được rất nhiều của cải, ông cho xây nhà, rồi tổ chức lễ tân gia và lễ nhận lọng cùng một lúc. Ông đã cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật là vị thượng thủ trong suốt bảy ngày. Bấy giờ, Đức Thế Tôn thuyết pháp tùy hỷ cho ông, Ngài đã thuyết một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, trưởng giả Puṇṇa, vợ ông, và con gái ông tên là Uttarā, cả ba người đều đắc quả Dự lưu.

อปรภาเค ราชคหเสฏฺฐิ ปุณฺณเสฏฺฐิโน ธีตรํ อตฺตโน ปุตฺตสฺส วาเรสิ. โส ‘‘นาหํ ทสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘มา เอวํ กโรตุ, เอตฺตกํ กาลํ อมฺเห นิสฺสาย วสนฺเตเนว เต สมฺปตฺติ ลทฺธา, เทตุ เม ปุตฺตสฺส ธีตร’’นฺติ วุตฺเต ‘‘โส มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, มม ธีตา ตีหิ รตเนหิ วินา วตฺติตุํ น สกฺโกติ, เนวสฺส ธีตรํ ทสฺสามี’’ติ อาห. อถ นํ พหู เสฏฺฐิคณาทโย กุลปุตฺตา ‘‘มา เตน สทฺธึ วิสฺสาสํ ภินฺทิ, เทหิสฺส ธีตร’’นฺติ ยาจึสุ. โส เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อาสาฬฺหิปุณฺณมายํ ธีตรํ อทาสิ. สา ปติกุลํ คตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปสงฺกมิตุํ ทานํ วา ทาตุํ ธมฺมํ วา โสตุํ นาลตฺถ. เอวํ อฑฺฒติเยสุ มาเสสุ วีติวตฺเตสุ สนฺติเก ฐิตํ ปริจาริกํ ปุจฺฉิ – ‘‘อิทานิ กิตฺตกํ อนฺโตวสฺสสฺส อวสิฏฺฐ’’นฺติ? ‘‘อฑฺฒมาโส, อยฺเย’’ติ. สา ปิตุ สาสนํ ปหิณิ ‘‘กสฺมา มํ เอวรูเป พนฺธนาคาเร ปกฺขิปึสุ, วรํ เม ลกฺขณาหตํ กตฺวา [Pg.200] ปเรสํ ทาสึ สาเวตุํ. เอวรูปสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกุลสฺส ทาตุํ น วฏฺฏติ. อาคตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุทสฺสนาทีสุ เอกมฺปิ ปุญฺญํ กาตุํ น ลภามี’’ติ.

Về sau, vị trưởng giả thành Rājagaha đến hỏi cưới con gái của trưởng giả Puṇṇa cho con trai mình. Trưởng giả Puṇṇa từ chối. Khi ông nói: “Tôi sẽ không gả con gái”, vị trưởng giả kia nói: “Xin ngài đừng làm vậy. Ngài có được tài sản này cũng là nhờ sống nương tựa chúng tôi bấy lâu nay. Xin hãy gả con gái cho con trai tôi.” Khi được nói vậy, ông đáp: “Người đó là người có tà kiến. Con gái tôi không thể sống thiếu Tam Bảo. Tôi quyết không gả con gái cho người như vậy.” Bấy giờ, nhiều vị trưởng giả và các thiện gia nam tử khác đã đến khẩn khoản ông: “Xin ngài đừng phá vỡ mối giao hảo với vị trưởng giả ấy, hãy gả con gái cho ông ta.” Ông nghe theo lời họ và đã gả con gái vào ngày rằm tháng Āsāḷha. Kể từ khi về nhà chồng, cô không được đến gần một vị Tỳ-khưu hay Tỳ-khưu-ni nào, không được bố thí, cũng không được nghe Pháp. Khi hai tháng rưỡi trôi qua như vậy, cô hỏi một người hầu gái đứng gần: “Bây giờ, mùa an cư còn lại bao lâu nữa?” “Thưa tiểu thư, còn nửa tháng nữa ạ.” Cô bèn gửi tin cho cha: “Tại sao cha lại ném con vào một nhà tù như thế này? Thà rằng cha cho người đóng dấu lên người con rồi rao bán con làm nô tỳ cho người khác còn hơn. Gả con cho một gia đình tà kiến như vậy là điều không nên. Kể từ khi đến đây, con không thể làm được một việc phước nào, dù chỉ là được nhìn thấy một vị Tỳ-khưu.”

อถสฺสา ปิตา ‘‘ทุกฺขิตา วต เม ธีตา’’ติ อนตฺตมนตํ ปเวเทตฺวา ปญฺจทส กหาปณสหสฺสานิ เปเสสิ ‘‘อิมสฺมึ นคเร สิริมา นาม คณิกา อตฺถิ, เทวสิกํ สหสฺสํ คณฺหาติ. อิเมหิ กหาปเณหิ ตํ อาเนตฺวา สามิกสฺส ปาทปริจาริกํ กตฺวา สยํ ปุญฺญานิ กโรตู’’ติ. สา สิริมํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สหายิเก อิเม กหาปเณ คเหตฺวา อิมํ อฑฺฒมาสํ ตว สหายกํ ปริจราหี’’ติ อาห. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิ. สา ตํ อาทาย สามิกสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เตน สิริมํ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, อิมํ อฑฺฒมาสํ มม สหายิกา ตุมฺเห ปริจรตุ, อหํ ปน อิมํ อฑฺฒมาสํ ทานญฺเจว ทาตุกามา ธมฺมญฺจ โสตุกามา’’ติ อาห. โส ตํ อภิรูปํ อิตฺถึ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนโห ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิ.

Bấy giờ, cha cô, sau khi biết được nỗi lòng không vui của con, đã than: “Than ôi, con gái ta thật đau khổ!” và gửi cho cô mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa cùng lời nhắn: “Trong thành này có một kỹ nữ tên là Sirimā, mỗi ngày cô ta kiếm được một ngàn đồng. Con hãy dùng số tiền này mời cô ấy về, để cô ấy hầu hạ chồng con, còn con thì hãy tự mình làm các việc phước thiện.” Cô cho mời Sirimā đến và nói: “Này bạn, bạn hãy nhận số tiền này và trong nửa tháng tới, hãy chăm sóc người bạn của bạn.” Cô ấy đáp: “Vâng, thưa cô.” Cô dẫn Sirimā đến gặp chồng. Khi người chồng nhìn thấy Sirimā và hỏi: “Chuyện gì đây?”, cô thưa: “Thưa chàng, trong nửa tháng này, xin hãy để người bạn của em hầu hạ chàng. Còn em, trong nửa tháng này, em muốn được bố thí và nghe Pháp.” Người chồng thấy người phụ nữ xinh đẹp ấy, lòng nảy sinh yêu mến, liền đồng ý: “Được lắm.”

อุตฺตราปิ โข พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมํ อฑฺฒมาสํ อญฺญตฺถ อคนฺตฺวา อิเธว ภิกฺขา คเหตพฺพา’’ติ สตฺถุ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ‘‘อิโต ทานิ ปฏฺฐาย ยาว มหาปวารณา, ตาว สตฺถารํ อุปฏฺฐาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภิสฺสามี’’ติ ตุฏฺฐมานสา ‘‘เอวํ ยาคุํ ปจถ, เอวํ ปูเว ปจถา’’ติ มหานเส สพฺพกิจฺจานิ สํวิทหนฺตี วิจรติ. อถสฺสา สามิโก ‘‘สฺเว ปวารณา ภวิสฺสตี’’ติ มหานสาภิมุโข วาตปาเน ฐตฺวา ‘‘กึ นุ โข กโรนฺตี สา อนฺธพาลา วิจรตี’’ติ โอโลเกนฺโต ตํ เสฏฺฐีธีตรํ เสทกิลินฺนํ ฉาริกาย โอกิณฺณํ องฺคารมสิมกฺขิตํ ตถา สํวิทหิตฺวา วิจรมานํ ทิสฺวา ‘‘อโห อนฺธพาลา เอวรูเป ฐาเน อิมํ สิริสมฺปตฺตึ นานุภวติ, ‘มุณฺฑกสมเณ อุปฏฺฐหิสฺสามี’ติ ตุฏฺฐจิตฺตา วิจรตี’’ติ หสิตฺวา อปคญฺฉิ.

Nàng Uttarā cũng thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu, và sau khi nhận được lời hứa của Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, trong nửa tháng này, xin Ngài đừng đi nơi nào khác mà hãy nhận vật thực ngay tại đây”, nàng vui mừng nghĩ rằng: “Bây giờ, kể từ hôm nay cho đến ngày đại lễ Tự tứ, ta sẽ được hầu hạ Bậc Đạo Sư và nghe Pháp”. Với tâm hoan hỷ, nàng đi lại trong nhà bếp lớn, sắp đặt mọi công việc, nói rằng: “Hãy nấu cháo như thế này, hãy làm bánh như thế kia”. Bấy giờ, chồng của nàng, nghĩ rằng: “Ngày mai là lễ Tự tứ”, bèn đứng ở cửa sổ nhìn về phía nhà bếp lớn, và trong khi nhìn, ông tự hỏi: “Người đàn bà ngu muội kia đang làm gì mà đi lại vậy?”. Khi thấy con gái của vị trưởng giả, người ướt đẫm mồ hôi, mình đầy tro bụi, lấm lem than và bồ hóng, đang đi lại sắp đặt mọi việc như thế, ông cười và bỏ đi, nghĩ rằng: “Ôi, người đàn bà ngu muội! Ở địa vị như thế này mà không hưởng thụ sự giàu sang này, lại đi lại với tâm hoan hỷ, nghĩ rằng ‘Ta sẽ phục vụ các sa-môn đầu trọc’ ”.

ตสฺมึ อปคเต ตสฺส สนฺติเก ฐิตา สิริมา ‘‘กึ นุ โข โอโลเกตฺวา เอส หสี’’ติ เตเนว วาตปาเนน โอโลเกนฺตี อุตฺตรํ ทิสฺวา ‘‘อิมํ โอโลเกตฺวา อิมินา หสิตํ, อทฺธา อิมสฺส เอตาย สทฺธึ สนฺถโว อตฺถี’’ติ จินฺเตสิ. สา กิร อฑฺฒมาสํ ตสฺมึ เคเห พาหิรกอิตฺถี หุตฺวา วสมานาปิ ตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมานา อตฺตโน พาหิรกอิตฺถิภาวํ อชานิตฺวา ‘‘อหํ ฆรสามินี’’ติ สญฺญมกาสิ. สา [Pg.201] อุตฺตราย อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘ทุกฺขมสฺสา อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ ปาสาทา โอรุยฺห มหานสํ ปวิสิตฺวา ปูวปจนฏฺฐาเน ปกฺกุถิตํ สปฺปึ กฏจฺฉุนา อาทาย อุตฺตราภิมุขํ ปายาสิ. อุตฺตรา ตํ อาคจฺฉนฺตึ ทิสฺวา ‘‘มม สหายิกาย มยฺหํ อุปกาโร กโต, จกฺกวาฬํ อติสมฺพาธํ, พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม สหายิกาย คุโณว มหนฺโต. อหญฺหิ เอตํ นิสฺสาย ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภึ. สเจ มม เอติสฺสา อุปริ โกโป อตฺถิ, อิทํ สปฺปิ มํ ทหตุ. สเจ นตฺถิ, มา ทหตู’’ติ ตํ เมตฺตาย ผริ. ตาย ตสฺสา มตฺถเก อาสิตฺตํ ปกฺกุถิตสปฺปิ สีตุทกํ วิย อโหสิ.

Khi ông ta đi khỏi, nàng Sirimā đang đứng gần đó, nhìn qua chính cửa sổ ấy và tự hỏi: “Ông ấy nhìn thấy gì mà cười vậy?”. Khi thấy Uttarā, nàng nghĩ: “Ông ta cười vì nhìn thấy người này. Chắc chắn ông ta có mối quan hệ thân mật với cô ta”. Nàng ta, dù đã sống trong nhà ấy nửa tháng như một người phụ nữ bên ngoài, nhưng trong khi hưởng thụ sự giàu sang đó, nàng đã không biết thân phận người ngoài của mình mà lại có ý niệm rằng: “Ta là bà chủ nhà”. Nàng ôm lòng oán hận đối với Uttarā, nghĩ rằng: “Ta sẽ làm cho nó đau khổ”. Nàng đi xuống từ lầu trên, vào nhà bếp lớn, lấy một muỗng dầu bơ đang sôi sùng sục ở chỗ chiên bánh, rồi đi về phía Uttarā. Uttarā thấy nàng đang đi tới, liền nghĩ: “Người bạn của ta đã giúp ta một ân huệ lớn. Cõi Ta-bà này quá chật hẹp, cõi Phạm thiên quá thấp kém; chỉ có công đức của bạn ta là to lớn. Thật vậy, nhờ có cô ấy mà ta mới được bố thí và nghe Pháp. Nếu ta có chút sân hận nào đối với cô ấy, mong rằng dầu bơ này hãy làm ta phỏng. Nếu không có, mong rằng nó đừng làm ta phỏng”. Nàng rải tâm từ đến cô ấy. Dầu bơ đang sôi sùng sục do Sirimā đổ lên đầu nàng đã trở thành như nước mát.

อถ นํ ‘‘อิทํ สีตลํ ภวิสฺสตี’’ติ กฏจฺฉุํ ปูเรตฺวา อาทาย อาคจฺฉนฺตึ อุตฺตราย ทาสิโย ทิสฺวา ‘‘อเปหิ ทุพฺพินีเต, น ตฺวํ อมฺหากํ อยฺยาย ปกฺกุถิตํ สปฺปึ อาสิญฺจิตุํ อนุจฺฉวิกา’’ติ สนฺตชฺเชนฺติโย อิโต จิโต จ อุฏฺฐาย หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ โปเถตฺวา ภูมิยํ ปาเตสุํ. อุตฺตรา วาเรนฺตีปิ วาเรตุํ นาสกฺขิ. อถสฺสา อุปริ ฐิตา สพฺพา ทาสิโย ปฏิพาหิตฺวา ‘‘กิสฺส เต เอวรูปํ ภาริยํ กต’’นฺติ สิริมํ โอวทิตฺวา อุณฺโหทเกน นฺหาเปตฺวา สตปากเตเลน อพฺภญฺชิ. ตสฺมึ ขเณ สา อตฺตโน พาหิรกิตฺถิภาวํ ญตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘มยา ภาริยํ กมฺมํ กตํ สามิกสฺส หสนมตฺตการณา อิมิสฺสา อุปริ ปกฺกุถิตํ สปฺปึ อาสิญฺจนฺติยา, อยํ ‘คณฺหถ น’นฺติ ทาสิโย น อาณาเปสิ. มํ วิเหฐนกาเลปิ สพฺพทาสิโย ปฏิพาหิตฺวา มยฺหํ กตฺตพฺพเมว อกาสิ. สจาหํ อิมํ น ขมาเปสฺสามิ, มุทฺธา เม สตฺตธา ผเลยฺยา’’ติ ตสฺสา ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา, ‘‘อยฺเย, ขมาหิ เม’’ติ อาห. อหํ สปิติกา ธีตา, ปิตริ ขมนฺเต ขมามีติ. โหตุ, อยฺเย, ปิตรํ เต ปุณฺณเสฏฺฐึ ขมาเปสฺสามีติ. ปุณฺโณ มม วฏฺฏชนกปิตา, วิวฏฺฏชนเก ปิตริ ขมนฺเต ปนาหํ ขมิสฺสามีติ. โก ปน เต วิวฏฺฏชนกปิตาติ? สมฺมาสมฺพุทฺโธติ. มยฺหํ เตน สทฺธึ วิสฺสาโส นตฺถีติ. อหํ กริสฺสามิ, สตฺถา สฺเว ภิกฺขุสงฺฆํ อาทาย อิธาคมิสฺสติ, ตฺวํ ยถาลทฺธํ สกฺการํ คเหตฺวา อิเธว อาคนฺตฺวา ตํ ขมาเปหีติ. สา ‘‘สาธุ, อยฺเย’’ติ อุฏฺฐาย อตฺตโน เคหํ คนฺตฺวา ปญฺจสตา ปริวาริตฺถิโย อาณาเปตฺวา นานาวิธานิ ขาทนียานิ เจว สูเปยฺยานิ จ สมฺปาเทตฺวา ปุนทิวเส ตํ สกฺการํ อาทาย [Pg.202] อุตฺตราย เคหํ อาคนฺตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปตฺเต ปติฏฺฐาเปตุํ อวิสหนฺตี อฏฺฐาสิ. ตํ สพฺพํ คเหตฺวา อุตฺตราว สํวิทหิ. สิริมาปิ ภตฺตกิจฺจาวสาเน สทฺธึ ปริวาเรน สตฺถุ ปาทมูเล นิปชฺชิ.

Bấy giờ, các nữ tỳ của Uttarā thấy nàng Sirimā lại múc đầy muỗng dầu bơ và đi tới, nghĩ rằng: “Chắc là nó đã nguội rồi”, liền mắng rằng: “Cút đi, đồ vô giáo dục! Mày không xứng đáng đổ dầu bơ sôi lên người bà chủ của chúng tao”. Vừa đe dọa, họ vừa từ đây đó xông tới, dùng tay chân đánh đập và xô nàng ngã xuống đất. Dù Uttarā có can ngăn cũng không thể ngăn được. Bấy giờ, nàng đứng che cho Sirimā, cản tất cả các nữ tỳ lại và quở trách Sirimā: “Tại sao cô lại làm một việc tày trời như vậy?”. Sau đó, nàng tắm cho Sirimā bằng nước ấm và xoa dầu thơm đã được luyện trăm lần. Ngay lúc đó, Sirimā nhận ra thân phận người ngoài của mình và suy nghĩ: “Ta đã làm một việc tày trời, chỉ vì một nụ cười của chồng mà đổ dầu sôi lên người cô ấy. Cô ấy đã không ra lệnh cho các nữ tỳ: ‘Bắt lấy nó!’. Ngay cả khi ta đang hãm hại cô ấy, cô ấy vẫn cản tất cả các nữ tỳ và chỉ làm những điều nên làm cho ta. Nếu ta không xin cô ấy tha thứ, đầu ta chắc sẽ vỡ ra làm bảy mảnh”. Nàng phủ phục dưới chân Uttarā và nói: “Thưa bà chủ, xin hãy tha lỗi cho tôi”. (Uttarā đáp:) “Tôi là con gái có cha. Nếu cha tôi tha thứ, tôi sẽ tha thứ”. (Sirimā nói:) “Thưa bà chủ, được thôi. Tôi sẽ xin cha của bà, trưởng giả Puṇṇa, tha thứ”. (Uttarā nói:) “Ông Puṇṇa là người cha sinh ra tôi trong vòng luân hồi. Nhưng nếu người cha sinh ra tôi thoát khỏi vòng luân hồi tha thứ, thì tôi sẽ tha thứ”. “Vậy ai là người cha sinh ra bà thoát khỏi vòng luân hồi?”. “Đó là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác”. “Tôi không quen biết với Ngài”. “Tôi sẽ sắp đặt. Ngày mai, Bậc Đạo Sư sẽ cùng Tăng đoàn đến đây. Cô hãy chuẩn bị lễ vật cúng dường tùy khả năng, đến đây và xin Ngài tha thứ”. Nàng Sirimā nói: “Thưa bà chủ, hay lắm ạ”, rồi đứng dậy, trở về nhà mình. Nàng ra lệnh cho năm trăm nữ tỳ chuẩn bị nhiều loại vật thực và thức ăn, rồi ngày hôm sau, mang những lễ vật đó đến nhà Uttarā. Nàng đứng đó, không dám tự mình đặt vật thực vào bát của Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu. Chính Uttarā đã nhận lấy tất cả và sắp đặt mọi việc. Sau bữa ăn, Sirimā cùng với đoàn tùy tùng của mình phủ phục dưới chân Bậc Đạo Sư.

อถ นํ สตฺถา ปุจฺฉิ – ‘‘โก เต อปราโธ’’ติ? ภนฺเต, มยา หิยฺโย อิทํ นาม กตํ, อถ เม สหายิกา มํ วิเหฐยมานา ทาสิโย นิวาเรตฺวา มยฺหํ อุปการเมว อกาสิ. สาหํ อิมิสฺสา คุณํ ชานิตฺวา อิมํ ขมาเปสึ, อถ มํ เอสา ‘‘ตุมฺเหสุ ขมนฺเตสุ ขมิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘เอวํ กิร อุตฺตเร’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, สีเส เม สหายิกาย ปกฺกุถิตสปฺปิ อาสิตฺต’’นฺติ. อถ ‘‘ตยา กึ จินฺติต’’นฺติ? ‘‘จกฺกวาฬํ อติสมฺพาธํ, พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม สหายิกาย คุโณว มหนฺโต. อหญฺหิ เอตํ นิสฺสาย ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ อลตฺถํ, สเจ เม อิมิสฺสา อุปริ โกโป อตฺถิ, อิทํ มํ ทหตุ. โน เจ, มา ทหตู’’ติ เอวํ จินฺเตตฺวา อิมํ เมตฺตาย ผรึ, ภนฺเตติ. สตฺถา ‘‘สาธุ สาธุ, อุตฺตเร, เอวํ โกธํ ชินิตุํ วฏฺฏติ. โกโธ หิ นาม อกฺโกเธน, อกฺโกสกปริภาสโก อนกฺโกสนฺเตน อปริภาสนฺเตน, ถทฺธมจฺฉรี อตฺตโน สนฺตกสฺส ทาเนน, มุสาวาที สจฺจวจเนน ชินิตพฺโพ’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi nàng: “Lỗi của ngươi là gì?” – “Bạch Thế Tôn, hôm qua con đã làm việc này. Sau đó, người bạn của con là Uttarā đã ngăn cản các nữ tỳ đang hành hạ con và chỉ làm ơn cho con. Con biết được đức hạnh của cô ấy nên đã xin cô ấy tha thứ. Bấy giờ, cô ấy nói với con rằng: ‘Khi nào quý ngài tha thứ thì tôi sẽ tha thứ.’ – “Này Uttarā, có thật như vậy không?” – “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Người bạn của con đã dội dầu bơ đang sôi lên đầu con.” – Bấy giờ, Ngài hỏi: “Con đã suy nghĩ gì?” – “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng: ‘Cõi Chuyển Luân quá chật hẹp, cõi Phạm Thiên quá thấp kém, chỉ có đức hạnh của người bạn con là cao cả. Nhờ cô ấy mà con được bố thí và nghe pháp. Nếu con có lòng sân hận đối với cô ấy, mong rằng dầu bơ này hãy thiêu đốt con. Nếu không, mong rằng nó đừng thiêu đốt con.’ Con đã suy nghĩ như vậy và rải tâm từ đến cô ấy.” Đức Thế Tôn dạy: “Lành thay, lành thay, Uttarā! Nên chiến thắng sân hận như vậy. Vì rằng, sân hận nên được chiến thắng bằng không sân hận, người mắng nhiếc chửi rủa nên được chiến thắng bằng cách không mắng nhiếc chửi rủa, người keo kiệt bủn xỉn nên được chiến thắng bằng cách cho đi của cải của mình, người nói dối nên được chiến thắng bằng lời nói chân thật.” Sau khi nói vậy, Ngài đọc bài kệ này:

๒๒๓.

223.

‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ.

“Hãy lấy không giận, thắng người giận, Lấy thiện, thắng người không thiện, Lấy thí, thắng người xan tham, Lấy chân, thắng người nói dối.”

ตตฺถ อกฺโกเธนาติ โกธโน หิ ปุคฺคโล อกฺโกเธน หุตฺวา ชินิตพฺโพ. อสาธุนฺติ อภทฺทโก ภทฺทเกน หุตฺวา ชินิตพฺโพ. กทริยนฺติ ถทฺธมจฺฉรี อตฺตโน สนฺตกสฺส จาคจิตฺเตน ชินิตพฺโพ. อลิกวาที สจฺจวจเนน ชินิตพฺโพ. ตสฺมา เอวมาห – ‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ…เป… สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ.

Trong đó, “lấy không giận” có nghĩa là người hay sân hận nên được chiến thắng bằng cách không sân hận. “Người không thiện” có nghĩa là người xấu ác nên được chiến thắng bằng cách trở nên tốt lành. “Người xan tham” có nghĩa là người keo kiệt bủn xỉn nên được chiến thắng bằng tâm xả thí của cải của mình. “Người nói dối” nên được chiến thắng bằng lời nói chân thật. Vì vậy, Ngài đã dạy: “Hãy lấy không giận, thắng người giận... cho đến... lấy chân, thắng người nói dối.”

เทสนาวสาเน สิริมา สทฺธึ ปญฺจสตาหิ อิตฺถีหิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Khi kết thúc bài pháp, nàng Sirimā cùng với năm trăm phụ nữ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

อุตฺตราอุปาสิกาวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về nữ cư sĩ Uttarā, phần thứ ba.

๔. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรปญฺหวตฺถุ

4. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna

สจฺจํ [Pg.203] ภเณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Saccaṃ bhaṇe” (Nên nói lời chân thật), nhân câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย เถโร เทวจาริกํ คนฺตฺวา มเหสกฺขาย เทวตาย วิมานทฺวาเร ฐตฺวา ตํ อตฺตโน สนฺติกํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ เอวมาห – ‘‘เทวเต มหตี เต สมฺปตฺติ, กึ กมฺมํ กตฺวา อิมํ อลตฺถา’’ติ? ‘‘มา มํ, ภนฺเต, ปุจฺฉถา’’ติ. เทวตา กิร อตฺตโน ปริตฺตกมฺเมน ลชฺชมานา เอวํ วทติ. สา ปน เถเรน ‘‘กเถหิเยวา’’ติ วุจฺจมานา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา เนว ทานํ ทินฺนํ, น ปูชา กตา, น ธมฺโม สุโต, เกวลํ สจฺจมตฺตํ รกฺขิต’’นฺติ. เถโร อญฺญานิ วิมานทฺวารานิ คนฺตฺวา อาคตาคตา อปราปิ เทวธีตโร ปุจฺฉิ. ตาสุปิ ตเถว นิคุหิตฺวา เถรํ ปฏิพาหิตุํ อสกฺโกนฺตีสุ เอกา ตาว อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา เนว ทานาทีสุ กตํ นาม อตฺถิ, อหํ ปน กสฺสปพุทฺธกาเล ปรสฺส ทาสี อโหสึ, ตสฺสา เม สามิโก อติวิย จณฺโฑ ผรุโส, คหิตคฺคหิเตเนว กฏฺเฐน วา กลิงฺคเรน วา สีสํ ภินฺทติ. สาหํ อุปฺปนฺเน โกเป ‘เอส ตว สามิโก ลกฺขณาหตํ วา กาตุํ นาสาทีนิ วา ฉินฺทิตุํ อิสฺสโร, มา กุชฺฌี’ติ อตฺตานเมว ปริภาเสตฺวา โกปํ นาม น อกาสึ, เตน เม อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ. อปรา อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, อุจฺฉุเขตฺตํ รกฺขมานา เอกสฺส ภิกฺขุโน อุจฺฉุยฏฺฐึ อทาสึ’’. อปรา เอกํ ติมฺพรุสกํ อทาสึ. อปรา เอกํ เอฬาลุกํ อทาสึ. อปรา เอกํ ผารุสกํ อทาสึ. อปรา เอกํ มูลมุฏฺฐึ. อปรา ‘‘นิมฺพมุฏฺฐิ’’นฺติอาทินา นเยน อตฺตนา อตฺตนา กตํ ปริตฺตทานํ อาโรเจตฺวา ‘‘อิมินา อิมินา การเณน อมฺเหหิ อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ อาหํสุ.

Có một thời, trưởng lão đi du hành đến cõi trời, đứng ở cửa thiên cung của một vị thiên nữ có nhiều oai lực, và nói với vị ấy, người đã đến gần, đảnh lễ và đứng sang một bên: “Này thiên nữ, tài sản của cô thật to lớn. Cô đã làm nghiệp gì mà được như vậy?” – “Bạch ngài, xin đừng hỏi con.” Tương truyền, các vị trời thường nói như vậy vì xấu hổ về nghiệp nhỏ mọn của mình. Nhưng khi được trưởng lão bảo: “Hãy nói đi,” vị ấy thưa: “Bạch ngài, con chưa từng bố thí, chưa từng cúng dường, chưa từng nghe pháp, chỉ giữ gìn lời nói chân thật mà thôi.” Trưởng lão đi đến các cửa thiên cung khác và hỏi các vị thiên nữ khác đã đến. Họ cũng giấu giếm như vậy, nhưng không thể từ chối trưởng lão. Một vị thưa rằng: “Bạch ngài, con chưa từng làm việc gì như bố thí v.v... Nhưng vào thời đức Phật Ca-diếp, con là một nữ tỳ của người khác. Chủ của con vô cùng hung dữ và thô bạo, hễ vớ được khúc cây hay thanh củi nào là ông ta đập vỡ đầu con. Khi cơn giận nổi lên, con tự khuyên mình rằng: ‘Người chủ này của ngươi có quyền đóng dấu nung hay cắt mũi v.v... của ngươi. Đừng nổi giận.’ Con đã tự khuyên mình như vậy và chưa từng nổi giận. Nhờ đó mà con có được tài sản này.” Một vị khác thưa: “Bạch ngài, khi đang giữ ruộng mía, con đã cúng dường một cây mía cho một vị tỳ-khưu.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả thị.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả dưa chuột.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả phārusaka.” Một vị khác: “một nắm củ.” Một vị khác: “một nắm lá sầu đâu.” Cứ như thế, mỗi vị kể lại việc bố thí nhỏ mọn mà mình đã làm và nói: “Chính vì những lý do này mà chúng con đã có được tài sản này.”

เถโร ตาหิ กตกมฺมํ สุตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, สจฺจกถนมตฺเตน, โกปนิพฺพาปนมตฺเตน, อติปริตฺตเกน ติมฺพรุสกาทิทานมตฺเตน ทิพฺพสมฺปตฺตึ ลทฺธุ’’นฺติ. ‘‘กสฺมา มํ, โมคฺคลฺลาน, ปุจฺฉสิ, นนุ เต เทวตาหิ อยํ อตฺโถ กถิโต’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ลพฺภติ มญฺเญ เอตฺตเกน ทิพฺพสมฺปตฺตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘โมคฺคลฺลาน, สจฺจมตฺตํ กเถตฺวาปิ โกปมตฺตํ ชหิตฺวาปิ ปริตฺตกํ ทานํ ทตฺวาปิ เทวโลกํ คจฺฉติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Trưởng lão nghe về các nghiệp mà họ đã làm, liền đến gặp đức Thế Tôn và hỏi: “Bạch Thế Tôn, có thể nào chỉ bằng việc nói lời chân thật, chỉ bằng việc dập tắt sân hận, chỉ bằng việc bố thí rất nhỏ mọn như một quả thị mà có thể đạt được tài sản cõi trời không?” – “Này Moggallāna, tại sao con lại hỏi ta? Chẳng phải các vị thiên nữ đã nói cho con biết điều này rồi sao?” – “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Con nghĩ rằng có thể đạt được tài sản cõi trời với việc làm nhỏ mọn như vậy.” Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với ngài: “Này Moggallāna, dù chỉ nói lời chân thật, dù chỉ từ bỏ sân hận, dù chỉ bố thí một vật nhỏ mọn, người ấy chắc chắn sẽ đi đến cõi trời.” Sau khi nói vậy, Ngài đọc bài kệ này:

๒๒๔.

224.

‘‘สจฺจํ [Pg.204] ภเณ น กุชฺเฌยฺย, ทชฺชา อปฺปมฺปิ ยาจิโต;

เอเตหิ ตีหิ ฐาเนหิ, คจฺเฉ เทวาน สนฺติเก’’ติ.

“Nên nói lời chân thật, không nên tức giận; khi được yêu cầu, hãy cho dù chỉ một chút. Nhờ ba điều này, người ấy sẽ đến gần các vị trời.”

ตตฺถ สจฺจํ ภเณติ สจฺจํ ทีเปยฺย โวหเรยฺย, สจฺเจ ปติฏฺฐเหยฺยาติ อตฺโถ. น กุชฺเฌยฺยาติ ปรสฺส น กุชฺเฌยฺย. ยาจิโตติ ยาจกา นาม สีลวนฺโต ปพฺพชิตา. เต หิ กิญฺจาปิ ‘‘เทถา’’ติ อยาจิตฺวาว ฆรทฺวาเร ติฏฺฐนฺติ, อตฺถโต ปน ยาจนฺติเยว นาม. เอวํ สีลวนฺเตหิ ยาจิโต อปฺปสฺมึ เทยฺยธมฺเม วิชฺชมาเน อปฺปมตฺตกมฺปิ ทเทยฺย. เอเตหิ ตีหีติ เอเตสุ ตีสุ เอเกนาปิ การเณน เทวโลกํ คจฺเฉยฺยาติ อตฺโถ.

Trong đó, “nên nói lời chân thật” có nghĩa là nên làm sáng tỏ sự thật, nên nói lời chân thật, nên an trú trong sự thật. “Không nên tức giận” có nghĩa là không nên tức giận người khác. “Khi được yêu cầu” có nghĩa là những người xin là những vị xuất gia có giới hạnh. Mặc dù các vị ấy đứng ở cửa nhà mà không nói “xin hãy cho”, nhưng về mặt ý nghĩa thì đó chính là đang xin. Như vậy, khi được những người có giới hạnh yêu cầu, dù có vật cúng dường ít ỏi, cũng nên cho dù chỉ một chút. “Nhờ ba điều này” có nghĩa là chỉ với một trong ba lý do này, người ấy cũng có thể đi đến cõi trời.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรปญฺหวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna, phần thứ tư.

๕. พุทฺธปิตุพฺราหฺมณวตฺถุ

5. Câu chuyện về vị Bà-la-môn là thân phụ của đức Phật

อหึสกา เยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาเกตํ นิสฺสาย อญฺชนวเน วิหรนฺโต ภิกฺขูหิ ปฏฺฐปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại rừng Añjana, gần thành Sāketa, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Ahiṃsakā ye”, nhân câu hỏi do các vị tỳ-khưu nêu ra.

ภควโต กิร ภิกฺขุสงฺฆปริวุตสฺส สาเกตํ ปิณฺฑาย ปวิสนกาเล เอโก สาเกตวาสี มหลฺลกพฺราหฺมโณ นครโต นิกฺขมนฺโต อนฺตรฆรทฺวาเร ทสพลํ ทิสฺวา ปาเทสุ นิปติตฺวา โคปฺผเกสุ ทฬฺหํ คเหตฺวา, ‘‘ตาต, นนุ นาม ปุตฺเตหิ ชิณฺณกาเล มาตาปิตโร ปฏิชคฺคิตพฺพา, กสฺมา เอตฺตกํ กาลํ อมฺหากํ อตฺตานํ น ทสฺเสสิ. มยา ตาว ทิฏฺโฐสิ, มาตรมฺปิ ปสฺสิตุํ เอหี’’ติ สตฺถารํ คเหตฺวา อตฺตโน เคหํ อคมาสิ. สตฺถา ตตฺถ คนฺตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. พฺราหฺมณีปิ อาคนฺตฺวา สตฺถุ ปาเทสุ นิปติตฺวา, ‘‘ตาต, เอตฺตกํ กาลํ กุหึ คโตสิ, นนุ นาม มาตาปิตโร มหลฺลกกาเล อุปฏฺฐาตพฺพา’’ติ วตฺวา ปุตฺตธีตโร ‘‘เอถ ภาตรํ วนฺทถา’’ติ วนฺทาเปสิ. เต อุโภปิ ตุฏฺฐมานสา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิเธว นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วตฺวา ‘‘พุทฺธา นาม เอกฏฺฐาเนเยว นิพทฺธํ ภิกฺขํ น คณฺหนฺตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, เย โว นิมนฺเตตุํ อาคจฺฉนฺติ, เต อมฺหากํ สนฺติกํ ปหิเณยฺยาถา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา ตโต [Pg.205] ปฏฺฐาย นิมนฺเตตุํ อาคเต ‘‘คนฺตฺวา พฺราหฺมณสฺส อาโรเจยฺยาถา’’ติ เปเสสิ. เต คนฺตฺวา ‘‘มยํ สฺวาตนาย สตฺถารํ นิมนฺเตมา’’ติ พฺราหฺมณํ วทนฺติ. พฺราหฺมโณ ปุนทิวเส อตฺตโน เคหโต ภตฺตภาชนสูเปยฺยภาชนานิ อาทาย สตฺถุ นิสีทนฏฺฐานํ คจฺฉติ. อญฺญตฺร ปน นิมนฺตเน อสติ สตฺถา พฺราหฺมณสฺเสว เคเห ภตฺตกิจฺจํ กโรติ. เต อุโภปิ อตฺตโน เทยฺยธมฺมํ นิจฺจกาลํ ตถาคตสฺส เทนฺตา ธมฺมกถํ สุณนฺตา อนาคามิผลํ ปาปุณึสุ.

Nghe nói rằng, trong lúc Đức Thế Tôn được chúng Tỳ-kheo vây quanh, đi vào thành Sāketa để khất thực, có một vị Bà-la-môn lớn tuổi, cư dân thành Sāketa, đang đi ra khỏi thành, ở khoảng giữa cổng thành, trông thấy bậc Thập Lực, liền đảnh lễ dưới chân, ôm chặt lấy mắt cá chân và nói: “Này con thân yêu, há chẳng phải con cái nên phụng dưỡng cha mẹ lúc tuổi già hay sao? Tại sao suốt thời gian lâu như vậy mà con không cho chúng ta thấy mặt? Cha đã được thấy con rồi, hãy đến để mẹ con cũng được thấy con.” Nói rồi, ông mời bậc Đạo Sư và đi về nhà mình. Bậc Đạo Sư đến đó, cùng với chúng Tỳ-kheo ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Vị Bà-la-môn-nī cũng đến, đảnh lễ dưới chân bậc Đạo Sư và nói: “Này con thân yêu, suốt thời gian lâu như vậy con đã đi đâu? Há chẳng phải nên phụng sự cha mẹ lúc tuổi già hay sao?” Nói rồi, bà cho gọi các con trai, con gái đến và bảo: “Hãy đến đảnh lễ anh của các con.” Cả hai vợ chồng, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường chúng Tỳ-kheo với Đức Phật là vị đứng đầu, rồi thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy thường xuyên nhận vật thực tại chính nơi này.” Khi được trả lời rằng: “Chư Phật không thường xuyên nhận vật thực tại một nơi duy nhất,” họ lại thưa: “Bạch ngài, nếu vậy, những ai đến để thỉnh mời ngài, xin ngài hãy gửi họ đến chỗ chúng con.” Kể từ đó, khi có người đến thỉnh mời, bậc Đạo Sư liền bảo họ: “Hãy đi báo cho vị Bà-la-môn.” Họ đến và nói với vị Bà-la-môn: “Chúng tôi muốn thỉnh mời bậc Đạo Sư cho ngày mai.” Vào ngày hôm sau, vị Bà-la-môn từ nhà mình mang theo các vật dụng đựng cơm và canh đến nơi bậc Đạo Sư ngự. Ngoài ra, khi không có lời thỉnh mời nào khác, bậc Đạo Sư làm phận sự thọ thực tại nhà của vị Bà-la-môn. Cả hai vợ chồng, trong khi thường xuyên dâng cúng vật thí của mình lên đấng Như Lai và lắng nghe pháp thoại, đã chứng đắc quả A-na-hàm.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, พฺราหฺมโณ ‘ตถาคตสฺส สุทฺโธทโน ปิตา, มหามายา มาตา’ติ ชานาติ, ชานนฺโตว สทฺธึ พฺราหฺมณิยา ตถาคตํ ‘อมฺหากํ ปุตฺโต’ติ วทติ, สตฺถาปิ ตเถว อธิวาเสติ. กึ นุ โข การณ’’นฺติ? สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อุโภปิ เต อตฺตโน ปุตฺตเมว ปุตฺโตติ วทนฺตี’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ.

Các Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Này chư hiền, vị Bà-la-môn biết rằng: ‘Vua Suddhodana là cha của Như Lai, hoàng hậu Mahāmāyā là mẹ,’ dù biết như vậy, ông cùng với bà Bà-la-môn-nī vẫn nói về Như Lai rằng: ‘Là con của chúng tôi.’ Bậc Đạo Sư cũng chấp nhận như vậy. Nguyên nhân là gì nhỉ?” Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, liền nói: “Này các Tỳ-kheo, cả hai người ấy gọi chính con của mình là con.” Nói vậy rồi, Ngài kể lại chuyện quá khứ.

อตีเต, ภิกฺขเว, อยํ พฺราหฺมโณ นิรนฺตรํ ปญฺจ ชาติสตานิ มยฺหํ ปิตา อโหสิ, ปญฺจ ชาติสตานิ จูฬปิตา, ปญฺจ ชาติสตานิ มหาปิตา. สาปิ เม พฺราหฺมณี นิรนฺตรเมว ปญฺจ ชาติสตานิ มาตา อโหสิ, ปญฺจ ชาติสตานิ จูฬมาตา, ปญฺจ ชาติสตานิ มหามาตา. เอวาหํ ทิยฑฺฒชาติสหสฺสํ พฺราหฺมณสฺส หตฺเถ สํวฑฺโฒ, ทิยฑฺฒชาติสหสฺสํ พฺราหฺมณิยา หตฺเถติ ตีณิ ชาติสหสฺสานิ เตสํ ปุตฺตภาวํ ทสฺเสตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

“Này các Tỳ-kheo, trong quá khứ, vị Bà-la-môn này đã không gián đoạn làm cha của Ta trong năm trăm kiếp, làm chú của Ta trong năm trăm kiếp, làm bác của Ta trong năm trăm kiếp. Bà Bà-la-môn-nī ấy cũng không gián đoạn làm mẹ của Ta trong năm trăm kiếp, làm dì của Ta trong năm trăm kiếp, làm bác gái của Ta trong năm trăm kiếp. Như vậy, Ta đã lớn lên trong vòng tay của vị Bà-la-môn suốt một ngàn năm trăm kiếp, và trong vòng tay của bà Bà-la-môn-nī suốt một ngàn năm trăm kiếp.” Sau khi chỉ ra tình trạng làm con của họ trong ba ngàn kiếp như vậy, Ngài đã nói những câu kệ này:

‘‘ยสฺมึ มโน นิวิสติ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทติ;

อทิฏฺฐปุพฺพเก โปเส, กามํ ตสฺมิมฺปิ วิสฺสเส. (ชา. ๑.๑.๖๘);

“Với người mà tâm ý hướng về, và tâm cũng trở nên trong sạch, dù là người chưa từng thấy trước đây, quả thật, nên tin tưởng nơi người ấy.

‘‘ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน, ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา;

เอวํ ตํ ชายเต เปมํ, อุปฺปลํว ยโถทเก’’ติ. (ชา. ๑.๒.๑๗๔);

“Do đã từng chung sống từ trước, hoặc do lợi ích trong hiện tại, tình thương ấy sanh khởi như vậy, giống như hoa sen mọc trong nước.”

สตฺถา เตมาสเมว ตํ กุลํ นิสฺสาย วิหาสิ. เต อุโภปิ อรหตฺตํ สจฺฉิกตฺวา ปรินิพฺพายึสุ. อถ เนสํ มหาสกฺการํ กตฺวา อุโภปิ เอกกูฏาคารเมว อาโรเปตฺวา นีหรึสุ. สตฺถาปิ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เตหิ สทฺธึเยว อาฬาหนํ อคมาสิ. ‘‘พุทฺธานํ กิร มาตาปิตโร’’ติ มหาชโน นิกฺขมิ. สตฺถาปิ อาฬาหนสมีเป เอกํ สาลํ [Pg.206] ปวิสิตฺวา อฏฺฐาสิ. มนุสฺสา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต ฐตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ‘มาตาปิตโร โว กาลกตา’ติ มา จินฺตยิตฺถา’’ติ สตฺถารา สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กโรนฺติ. สตฺถา เต ‘‘มา เอวํ อวจุตฺถา’’ติ อปฺปฏิกฺขิปิตฺวา ปริสาย อาสยํ โอโลเกตฺวา ตงฺขณานุรูปํ ธมฺมํ เทเสนฺโต –

Bậc Đạo Sư đã an trú nương vào gia đình ấy suốt ba tháng. Cả hai vị ấy, sau khi chứng ngộ quả A-la-hán, đã nhập Niết-bàn. Sau đó, người ta đã thực hiện sự tôn kính trọng thể đối với họ, đặt cả hai vào cùng một cỗ quan tài có chóp nhọn và mang đi. Bậc Đạo Sư, với năm trăm Tỳ-kheo vây quanh, cũng đã đi đến nơi hỏa táng cùng với họ. Đông đảo dân chúng đã đi ra, nói rằng: “Nghe nói là cha mẹ của Đức Phật.” Bậc Đạo Sư cũng vào một nhà nghỉ gần nơi hỏa táng và đứng lại. Dân chúng đảnh lễ bậc Đạo Sư, đứng một bên và thăm hỏi Ngài rằng: “Bạch ngài, xin ngài đừng suy nghĩ rằng ‘cha mẹ của ngài đã qua đời’.” Bậc Đạo Sư không bác bỏ họ bằng cách nói “đừng nói như vậy,” mà nhìn vào ý hướng của hội chúng và trong khi thuyết pháp phù hợp với khoảnh khắc đó, Ngài nói:

‘‘อปฺปํ วต ชีวิตํ อิทํ,โอรํ วสฺสสตาปิ มิยฺยติ;

โย เจปิ อติจฺจ ชีวติ,อถ โส ชรสาปิ มิยฺยตี’’ติ. (สุ. นิ. ๘๑๐;

มหานิ. ๓๙) –

“Than ôi, mạng sống này thật ngắn ngủi, người ta chết trước cả trăm năm; và nếu có ai sống vượt qua, thì người ấy cũng chết vì tuổi già.”

อิทํ ชราสุตฺตํ กเถสิ. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ภิกฺขู พฺราหฺมณสฺส จ พฺราหฺมณิยา จ ปรินิพฺพุตภาวํ อชานนฺตา, ‘‘ภนฺเต, เตสํ โก อภิสมฺปราโย’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, เอวรูปานํ อเสขมุนีนํ อภิสมฺปราโย นาม นตฺถิ. เอวรูปา หิ อจฺจุตํ อมตํ มหานิพฺพานเมว ปาปุณนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Ngài đã thuyết kinh Già (Jarāsutta) này. Vào lúc cuối bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Các Tỳ-kheo, vì không biết tình trạng đã nhập Niết-bàn của vị Bà-la-môn và bà Bà-la-môn-nī, đã hỏi: “Bạch ngài, cảnh giới tương lai của họ là gì?” Bậc Đạo Sư đáp: “Này các Tỳ-kheo, đối với các bậc thánh vô học như vậy, không có cái gọi là cảnh giới tương lai. Vì những vị như vậy đạt đến Đại Niết-bàn, nơi bất biến, bất tử.” Nói vậy rồi, Ngài đọc câu kệ này:

๒๒๕.

225.

‘‘อหึสกา เย มุนโย, นิจฺจํ กาเยน สํวุตา;

เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร’’ติ.

“Những bậc mâu-ni không làm hại, luôn luôn thu thúc thân, các vị ấy đi đến nơi bất biến, nơi mà sau khi đến, họ không còn sầu muộn.”

ตตฺถ มุนโยติ โมเนยฺยปฏิปทาย มคฺคผลปตฺตา อเสขมุนโย. กาเยนาติ เทสนามตฺตเมเวตํ, ตีหิปิ ทฺวาเรหิ สุสํวุตาติ อตฺโถ. อจฺจุตนฺติ สสฺสตํ. ฐานนฺติ อกุปฺปฏฺฐานํ ธุวฏฺฐานํ. ยตฺถาติ ยสฺมึ นิพฺพาเน คนฺตฺวา น โสจเร น โสจนฺติ น วิหญฺญนฺติ, ตํ ฐานํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Ở đây, “munayo” (các bậc mâu-ni) là các bậc thánh vô học đã đạt được đạo và quả qua con đường thực hành của bậc mâu-ni. “Kāyena” (bằng thân) ở đây chỉ là cách nói; ý nghĩa là được thu thúc kỹ lưỡng qua cả ba cửa (thân, khẩu, ý). “Accutaṃ” (bất biến) là thường hằng. “Ṭhānaṃ” (nơi) là trạng thái không lay chuyển, trạng thái vững chắc. “Yattha” (nơi mà) có nghĩa là: sau khi đến Niết-bàn nào mà họ không sầu muộn, không lo lắng, không bị phiền não, họ đi đến trạng thái đó.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v.

พุทฺธปิตุพฺราหฺมณวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về vị Bà-la-môn cha của Đức Phật, phẩm thứ năm.

๖. ปุณฺณทาสีวตฺถุ

6. Câu chuyện về nữ tỳ Puṇṇā

สทา ชาครมานานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺโต ปุณฺณํ นาม ราชคหเสฏฺฐิโน ทาสึ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ "Sadā jāgaramānānaṃ", đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu), đề cập đến nữ tỳ tên là Puṇṇā của một trưởng giả ở thành Rājagaha (Vương Xá).

ตสฺสา [Pg.207] กิร เอกทิวสํ โกฏฺฏนตฺถาย พหุวีหึ อทํสุ. สา รตฺติมฺปิ ทีปํ ชาเลตฺวา วีหึ โกฏฺเฏนฺตี วิสฺสมนตฺถาย เสทตินฺเตน คตฺเตน พหิวาเต อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ สมเย ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต ภิกฺขูนํ เสนาสนปญฺญาปโก อโหสิ. โส ธมฺมสฺสวนํ สุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน เสนาสนํ คจฺฉนฺตานํ ภิกฺขูนํ องฺคุลึ ชาเลตฺวา ปุรโต ปุรโต มคฺคเทสนตฺถาย คจฺฉนฺโต ภิกฺขูนํ อาโลกํ นิมฺมินิ. ปุณฺณา เตนาโลเกน ปพฺพเต วิจรนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘อหํ ตาว อตฺตโน ทุกฺเขน อุปทฺทุตา อิมายปิ เวลาย นิทฺทํ น อุเปมิ, ภทฺทนฺตา กึ การณา น นิทฺทายนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อทฺธา กสฺสจิ ภิกฺขุโน อผาสุกํ วา ภวิสฺสติ, ทีฆชาติเกน วา อุปทฺทโว ภวิสฺสตี’’ติ สญฺญํ กตฺวา ปาโตว กุณฺฑกํ อาทาย อุทเกน เตเมตฺวา หตฺถตเล ปูวํ กตฺวา องฺคาเรสุ ปจิตฺวา อุจฺฉงฺเค กตฺวา ติตฺถมคฺเค ขาทิสฺสามีติ ฆฏํ อาทาย ติตฺถาภิมุขี ปายาสิ. สตฺถาปิ คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตุํ ตเมว มคฺคํ ปฏิปชฺชิ.

Tương truyền, một hôm nọ, người ta giao cho nàng rất nhiều lúa để giã. Nàng phải thắp đèn giã lúa cả ban đêm, và để nghỉ mệt, nàng đứng ở ngoài trời cho gió mát với thân mình đẫm mồ hôi. Vào lúc ấy, Tôn giả Dabba Mallaputta là vị phụ trách sắp xếp chỗ ở cho các Tỳ-kheo. Sau khi nghe pháp, Tôn giả đi trước dẫn đường cho các Tỳ-kheo đang trở về trú xứ của mình, ngài làm cho ngón tay mình phát sáng để soi đường và tạo ra ánh sáng cho các Tỳ-kheo. Nàng Puṇṇā thấy các Tỳ-kheo đi lại trên núi dưới ánh sáng ấy, liền suy nghĩ: "Ta đây vì khổ sở của mình mà đến giờ này còn chưa được ngủ, tại sao các bậc Đại đức lại không ngủ?" rồi nàng nghĩ tiếp: "Chắc hẳn có vị Tỳ-kheo nào đó không được khỏe, hoặc có hiểm nguy gì do loài bò sát (rắn) gây ra." Nghĩ vậy, sáng sớm, nàng lấy tấm cám, trộn với nước, nắn thành bánh trong lòng bàn tay, nướng trên than hồng, rồi giắt vào vạt áo, định bụng sẽ ăn trên đường ra bến nước. Nàng lấy bình nước và đi về phía bến nước. Bậc Đạo Sư cũng đi vào con đường ấy để vào làng khất thực.

สา สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อญฺเญสุ ทิวเสสุ สตฺถริ ทิฏฺเฐปิ มม เทยฺยธมฺโม น โหติ, เทยฺยธมฺเม สติ สตฺถารํ น ปสฺสามิ, อิทานิ เม เทยฺยธมฺโม จ อตฺถิ, สตฺถา จ สมฺมุขีภูโต. สเจ ลูขํ วา ปณีตํ วาติ อจินฺเตตฺวา คณฺเหยฺย, ทเทยฺยาหํ อิมํ ปูว’’นฺติ ฆฏํ เอกมนฺเต นิกฺขิปิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมํ ลูขํ ทานํ ปฏิคฺคณฺหนฺตา มม สงฺคหํ กโรถา’’ติ อาห. สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกตฺวา เตน นีหริตฺวา ทินฺนํ มหาราชทตฺติยํ ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา ปูวํ คณฺหิ. ปุณฺณาปิ ตํ สตฺถุ ปตฺเต ปติฏฺฐเปตฺวาว ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺโมเยว เม สมิชฺฌตู’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘เอวํ โหตู’’ติ ฐิตโกว อนุโมทนํ อกาสิ.

Nàng thấy bậc Đạo Sư và suy nghĩ: "Những ngày khác, dù có thấy bậc Đạo Sư, con cũng không có vật gì để dâng cúng. Khi có vật để dâng cúng thì lại không gặp được Ngài. Còn bây giờ, con vừa có vật để cúng dường, mà bậc Đạo Sư lại đang ở ngay trước mặt. Nếu Ngài không nghĩ rằng vật này là thô sơ hay cao sang mà nhận lấy, con sẽ xin dâng chiếc bánh này." Nghĩ vậy, nàng đặt bình nước sang một bên, đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy vật thực thô sơ này và xin hãy rủ lòng thương tưởng đến con." Bậc Đạo Sư nhìn Tôn giả Ānanda, Tôn giả bèn trình lên chiếc bát do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng, và Ngài đã nhận lấy chiếc bánh. Nàng Puṇṇā đặt chiếc bánh vào trong bát của bậc Đạo Sư, rồi đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất và thưa: "Bạch Thế Tôn, nguyện cho con được thành tựu chánh pháp mà Ngài đã chứng ngộ." Bậc Đạo Sư đứng yên tại chỗ, đáp: "Mong cho được như vậy," và Ngài đã tùy hỷ công đức.

ปุณฺณาปิ จินฺเตสิ – ‘‘กิญฺจาปิ เม สตฺถา สงฺคหํ กโรนฺโต ปูวํ คณฺหิ, น ปนิทํ ขาทิสฺสติ. อทฺธา ปุรโต กากสฺส วา สุนขสฺส วา ทตฺวา รญฺโญ วา ราชปุตฺตสฺส วา เคหํ คนฺตฺวา ปณีตโภชนํ ภุญฺชิสฺสตี’’ติ. สตฺถาปิ ‘‘กึ นุ โข เอสา จินฺเตสี’’ติ ตสฺสา จิตฺตาจารํ ญตฺวา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกตฺวา นิสีทนาการํ ทสฺเสสิ. เถโร จีวรํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. สตฺถา พหินคเรเยว นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ อกาสิ. เทวตา สกลจกฺกวาฬคพฺเภ เทวมนุสฺสานํ อุปกปฺปนกํ โอชํ มธุปฏลํ วิย ปีเฬตฺวา [Pg.208] ตตฺถ ปกฺขิปึสุ. ปุณฺณา จ โอโลเกนฺตี อฏฺฐาสิ. ภตฺตกิจฺจาวสาเน เถโร อุทกํ อทาสิ. สตฺถา กตภตฺตกิจฺโจ ปุณฺณํ อามนฺเตตฺวา ‘‘กสฺมา ตฺวํ ปุณฺเณ มม สาวเก ปริภวสี’’ติ อาห. น ปริภวามิ, ภนฺเตติ. อถ ตยา มม สาวเก โอโลเกตฺวา กึ กถิตนฺติ? ‘‘อหํ ตาว อิมินา ทุกฺขุปทฺทเวน นิทฺทํ น อุเปมิ, ภทฺทนฺตา กิมตฺถํ นิทฺทํ น อุเปนฺติ, อทฺธา กสฺสจิ อผาสุกํ วา ภวิสฺสติ, ทีฆชาติเกน วา อุปทฺทโว ภวิสฺสตี’’ติ เอตฺตกํ มยา, ภนฺเต, จินฺติตนฺติ. สตฺถา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘ปุณฺเณ ตฺวํ น ตาว ทุกฺขุปทฺทเวน นิทฺทายสิ, มม สาวกา สทา ชาคริยมนุยุตฺตตาย น นิทฺทายนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nàng Puṇṇā lại suy nghĩ: "Mặc dù bậc Đạo Sư vì thương tưởng mà nhận chiếc bánh của ta, nhưng chắc Ngài sẽ không dùng nó. Chắc chắn Ngài sẽ vứt cho quạ hoặc chó ở phía trước, rồi đi đến nhà vua hay hoàng tử để dùng vật thực cao sang." Bậc Đạo Sư biết được tâm tư của nàng, Ngài nhìn Tôn giả Ānanda và ra hiệu muốn ngồi xuống. Vị Trưởng lão trải tấm y và dâng lên. Bậc Đạo Sư ngồi ngay bên ngoài thành và thọ thực. Chư thiên từ khắp các cõi trời đã ép lấy tinh túy của vật thực dành cho trời và người, giống như mật ong, rồi tẩm vào chiếc bánh ấy. Nàng Puṇṇā đứng nhìn. Sau khi thọ thực xong, vị Trưởng lão dâng nước. Bậc Đạo Sư dùng bữa xong, gọi nàng Puṇṇā đến và hỏi: "Này Puṇṇā, tại sao con lại xem thường các đệ tử của ta?" "Bạch Thế Tôn, con không có xem thường." "Vậy khi nhìn thấy các đệ tử của ta, con đã nói gì?" "Bạch Thế Tôn, con chỉ nghĩ rằng: 'Con đây vì khổ não này mà không ngủ được, còn các bậc Đại đức vì sao không ngủ? Chắc hẳn có vị nào đó không được khỏe, hoặc có hiểm nguy do loài bò sát gây ra.' Bạch Thế Tôn, con chỉ nghĩ chừng ấy thôi." Bậc Đạo Sư nghe lời nàng nói, bèn dạy: "Này Puṇṇā, con không ngủ vì bị khổ não bức bách, còn các đệ tử của ta không ngủ vì họ luôn chuyên tâm vào sự tỉnh thức." Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๒๒๖.

226.

‘‘สทา ชาครมานานํ, อโหรตฺตานุสิกฺขินํ;

นิพฺพานํ อธิมุตฺตานํ, อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา’’ติ.

Đối với những người luôn luôn tỉnh thức, ngày đêm chuyên tâm tu học, hướng đến Niết-bàn, các lậu hoặc của họ sẽ đi đến đoạn diệt.

ตตฺถ อโหรตฺตานุสิกฺขินนฺติ ทิวา จ รตฺติญฺจ ติสฺโส สิกฺขา สิกฺขมานานํ. นิพฺพานํ อธิมุตฺตานนฺติ นิพฺพานชฺฌาสยานํ. อตฺถํ คจฺฉนฺตีติ เอวรูปานํ สพฺเพปิ อาสวา อตฺถํ วินาสํ นตฺถิภาวํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, "ngày đêm chuyên tâm tu học" (ahorattānusikkhinaṃ) nghĩa là những người thực hành ba môn học (tam học) cả ngày lẫn đêm. "Hướng đến Niết-bàn" (Nibbānaṃ adhimuttānaṃ) nghĩa là những người có chí hướng về Niết-bàn. "Đi đến đoạn diệt" (Atthaṃ gacchanti) có nghĩa là đối với những người như vậy, tất cả các lậu hoặc đều đi đến chỗ hoại diệt, tiêu vong, không còn hiện hữu nữa.

เทสนาวสาเน ยถาฐิตา ปุณฺณา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nàng Puṇṇā, ngay khi đang đứng tại chỗ, đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt.

สตฺถา กุณฺฑกองฺคารปูเวน ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘ทุกฺกรํ, อาวุโส, สมฺมาสมฺพุทฺเธน กตํ ปุณฺณาย ทินฺเนน กุณฺฑกองฺคารปูเวน ภตฺตกิจฺจํ กโรนฺเตนา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ มยา อิมาย ทินฺนกุณฺฑกํ ปริภุตฺตเมวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตฺวา –

Bậc Đạo Sư sau khi dùng chiếc bánh cám nướng trên than làm bữa ăn, đã trở về tu viện. Tại pháp đường, các Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện: "Thưa chư hiền, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác đã làm một việc thật khó làm, đó là Ngài đã dùng chiếc bánh cám nướng trên than do nàng Puṇṇā dâng cúng." Bậc Đạo Sư đến và hỏi: "Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?" Khi được trình bày, Ngài dạy: "Này các Tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, ta cũng đã từng ăn tấm cám do chính người này dâng cúng." Nói rồi, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘ภุตฺวา ติณปริฆาสํ, ภุตฺวา อาจามกุณฺฑกํ;

เอตํ เต โภชนํ อาสิ, กสฺมา ทานิ น ภุญฺชสิ.

Ngươi đã ăn cỏ thừa, đã ăn nước cháo và tấm cám; đó từng là thức ăn của ngươi. Tại sao bây giờ ngươi lại không ăn?

‘‘ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ, ชาติยา วินเยน วา;

พหุํ ตตฺถ มหาพฺรหฺเม, อปิ อาจามกุณฺฑกํ.

Thưa ngài Bà-la-môn cao quý, ở nơi nào người ta không nhận biết một người qua dòng dõi hay phẩm hạnh, ở nơi đó, dù là nước cháo và tấm cám, người ta cũng có thể ăn nhiều.

‘‘ตฺวญฺจ [Pg.209] โข มํ ปชานาสิ, ยาทิสายํ หยุตฺตโม;

ชานนฺโต ชานมาคมฺม, น เต ภกฺขามิ กุณฺฑก’’นฺติ. (ชา. ๑.๓.๑๐-๑๒) –

Nhưng ngài biết rõ tôi là một con ngựa quý như thế nào. Tôi, người biết (giá trị của mình), đã đến với ngài, người cũng biết (giá trị của tôi), nên tôi sẽ không ăn tấm cám của ngài.

อิมํ กุณฺฑกสินฺธวโปตกชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ.

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh về con ngựa giống Tín-độ ăn tấm cám (Kuṇḍakasindhavapotaka Jātaka) này.

ปุณฺณทาสีวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về nữ tỳ Puṇṇā, là phẩm thứ sáu.

๗. อตุลอุปาสกวตฺถุ

7. Câu chuyện về nam cư sĩ Atula

โปราณเมตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อตุลํ นาม อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Porāṇametaṃ", liên quan đến một vị cận sự nam tên là Atula.

โส หิ สาวตฺถิวาสี อุปาสโก ปญฺจสตอุปาสกปริวาโร เอกทิวสํ เต อุปาสเก อาทาย ธมฺมสฺสวนตฺถาย วิหารํ คนฺตฺวา เรวตตฺเถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ โสตุกาโม หุตฺวา เรวตตฺเถรํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. โส ปนายสฺมา ปฏิสลฺลานาราโม สีโห วิย เอกจาโร, ตสฺมา เตน สทฺธึ น กิญฺจิ กเถสิ. โส ‘‘อยํ เถโร น กิญฺจิ กเถสี’’ติ กุทฺโธ อุฏฺฐาย สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต เถเรน ‘‘เกนตฺเถน อาคตตฺถา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ, ภนฺเต, อิเม อุปาสเก อาทาย ธมฺมสฺสวนตฺถาย เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมึ, ตสฺส เม เถโร น กิญฺจิ กเถสิ, สฺวาหํ ตสฺส กุชฺฌิตฺวา อิธาคโต, ธมฺมํ เม กเถถา’’ติ อาห. อถ เถโร ‘‘เตน หิ อุปาสกา นิสีทถา’’ติ วตฺวา พหุกํ กตฺวา อภิธมฺมกถํ กเถสิ. อุปาสโกปิ ‘‘อภิธมฺมกถา นาม อติสณฺหา, เถโร พหุํ อภิธมฺมเมว กเถสิ, อมฺหากํ อิมินา โก อตฺโถ’’ติ กุชฺฌิตฺวา ปริสํ อาทาย อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมาสิ.

Vị cận sự nam ấy là một cư dân ở thành Sāvatthī, có năm trăm vị cận sự nam làm tùy tùng. Một hôm, ông dẫn các vị cận sự nam ấy đến tịnh xá để nghe pháp. Với mong muốn được nghe pháp, ông đến gần trưởng lão Revata, đảnh lễ ngài rồi ngồi xuống. Vị trưởng lão ấy lại là người ưa thích độc cư, sống một mình như sư tử, vì thế ngài không nói gì với ông. Vị cận sự nam ấy nghĩ: "Vị trưởng lão này không nói gì cả," rồi nổi giận, đứng dậy đi đến chỗ trưởng lão Sāriputta và đứng một bên. Khi trưởng lão hỏi: "Vì lý do gì mà các vị đến đây?", ông thưa: "Bạch ngài, con đã dẫn các vị cận sự nam này đến gần trưởng lão Revata để nghe pháp, nhưng trưởng lão không nói gì với con. Con nổi giận với ngài ấy nên đã đến đây. Xin ngài hãy thuyết pháp cho con." Bấy giờ, trưởng lão nói: "Vậy thì, các vị cận sự nam, hãy ngồi xuống," rồi ngài thuyết một bài pháp dài về Vi Diệu Pháp. Vị cận sự nam lại nghĩ: "Pháp thoại về Vi Diệu Pháp thật quá vi tế, mà trưởng lão lại thuyết quá nhiều về Vi Diệu Pháp. Điều này có ích lợi gì cho chúng ta?", rồi nổi giận, dẫn đoàn tùy tùng đi đến chỗ trưởng lão Ānanda.

เถเรนาปิ ‘‘กึ อุปาสกา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภนฺเต, มยํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, ตสฺส สนฺติเก อาลาปสลฺลาปมตฺตมฺปิ อลภิตฺวา กุทฺธา สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมิมฺหา, โสปิ โน อติสณฺหํ พหุํ อภิธมฺมเมว กเถสิ, ‘อิมินา อมฺหากํ โก อตฺโถ’ติ เอตสฺสาปิ กุชฺฌิตฺวา อิธาคมิมฺหา, กเถหิ โน, ภนฺเต, ธมฺมกถ’’นฺติ. เตน หิ นิสีทิตฺวา สุณาถาติ เถโร เตสํ สุวิญฺเญยฺยํ กตฺวา อปฺปกเมว [Pg.210] ธมฺมํ กเถสิ. เต เถรสฺสปิ กุชฺฌิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กสฺมา อุปาสกา อาคตตฺถา’’ติ? ‘‘ธมฺมสฺสวนาย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สุโต ปน โว ธมฺโม’’ติ? ‘‘ภนฺเต, มยํ อาทิโต เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, โส อมฺเหหิ สทฺธึ น กิญฺจิ กเถสิ, ตสฺส กุชฺฌิตฺวา สาริปุตฺตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, เตน โน พหุ อภิธมฺโม กถิโต, ตํ อสลฺลกฺเขตฺวา กุชฺฌิตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, เตน โน อปฺปมตฺตโกว ธมฺโม กถิโต, ตสฺสปิ กุชฺฌิตฺวา อิธาคตมฺหา’’ติ.

Khi trưởng lão Ānanda hỏi: "Này các vị cận sự nam, có chuyện gì vậy?", họ thưa: "Bạch ngài, chúng con đã đến gần trưởng lão Revata để nghe pháp. Vì không nhận được dù chỉ một lời chào hỏi thăm hỏi từ ngài, chúng con nổi giận và đã đi đến chỗ trưởng lão Sāriputta. Ngài ấy lại thuyết cho chúng con rất nhiều về Vi Diệu Pháp quá vi tế. Nghĩ rằng 'Điều này có ích lợi gì cho chúng ta?', chúng con lại nổi giận với cả ngài ấy và đã đến đây. Bạch ngài, xin hãy thuyết pháp cho chúng con." Trưởng lão nói: "Vậy thì, hãy ngồi xuống và lắng nghe." Rồi ngài thuyết một bài pháp ngắn gọn, dễ hiểu cho họ. Họ cũng nổi giận với cả vị trưởng lão này, rồi đi đến chỗ bậc Đạo Sư, đảnh lễ ngài và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi họ: "Này các vị cận sự nam, tại sao các vị đến đây?" – "Bạch Thế Tôn, để nghe pháp ạ." – "Vậy các vị đã được nghe pháp chưa?" – "Bạch Thế Tôn, ban đầu chúng con đến gần trưởng lão Revata, nhưng ngài không nói gì với chúng con. Chúng con nổi giận với ngài và đến gần trưởng lão Sāriputta. Ngài ấy đã thuyết cho chúng con rất nhiều về Vi Diệu Pháp. Vì không lĩnh hội được, chúng con nổi giận và đến gần trưởng lão Ānanda. Ngài ấy lại chỉ thuyết cho chúng con một bài pháp rất ngắn. Chúng con cũng nổi giận với cả ngài ấy và đã đến đây."

สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา, ‘‘อตุล, โปราณโต ปฏฺฐาย อาจิณฺณเมเวตํ, ตุณฺหีภูตมฺปิ พหุกถมฺปิ มนฺทกถมฺปิ ครหนฺติเยว. เอกนฺตํ ครหิตพฺโพเยว วา หิ ปสํสิตพฺโพเยว วา นตฺถิ. ราชาโนปิ เอกจฺเจ นินฺทนฺติ, เอกจฺเจ ปสํสนฺติ. มหาปถวิมฺปิ จนฺทิมสูริเยปิ อากาสาทโยปิ จตุปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา ธมฺมํ กเถนฺตมฺปิ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอกจฺเจ ครหนฺติ, เอกจฺเจ ปสํสนฺติ. อนฺธพาลานญฺหิ นินฺทา วา ปสํสา วา อปฺปมาณา, ปณฺฑิเตน ปน เมธาวินา นินฺทิโต นินฺทิโต นาม, ปสํสิโต จ ปสํสิโต นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của ông xong, liền nói: "Này Atula, đây là điều đã có từ xưa, người ta luôn chê bai người im lặng, chê bai người nói nhiều, và cả người nói ít. Thật vậy, không có ai chỉ đáng bị chê bai hoặc chỉ đáng được tán thán. Ngay cả các vị vua, có người chê, có người khen. Cả đại địa, mặt trăng, mặt trời, không gian, v.v... và ngay cả bậc Chánh Đẳng Giác đang ngồi thuyết pháp giữa bốn chúng, cũng có người chê bai, có người tán thán. Lời chê hay lời khen của kẻ ngu si mê muội thì không có giá trị. Nhưng khi một người có trí tuệ, một bậc hiền trí chê bai, đó mới thực là lời chê bai; và khi họ tán thán, đó mới thực là lời tán thán." Nói xong, ngài đọc những câu kệ này:

๒๒๗.

227.

‘‘โปราณเมตํ อตุล, เนตํ อชฺชตนามิว;

นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสีนํ, นินฺทนฺติ พหุภาณินํ;

มิตภาณิมฺปิ นินฺทนฺติ, นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต.

"Này Atula, đây là chuyện từ xưa, không phải chỉ ngày nay mới có; Người ta chê kẻ ngồi im lặng, người ta chê người nói quá nhiều; Người nói vừa phải cũng bị chê, trên đời không có ai không bị chê.

๒๒๘.

228.

‘‘น จาหุ น จ ภวิสฺสติ, น เจตรหิ วิชฺชติ;

เอกนฺตํ นินฺทิโต โปโส, เอกนฺตํ วา ปสํสิโต.

"Chưa từng có, sẽ không có, và hiện tại cũng không tìm thấy; một người nào chỉ bị chê bai, hay một người nào chỉ được tán thán.

๒๒๙.

229.

‘‘ยํ เจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, อนุวิจฺจ สุเว สุเว;

อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ, ปญฺญาสีลสมาหิตํ.

"Người mà bậc trí tán thán, sau khi xem xét từng ngày; là bậc hiền trí có hạnh kiểm không tỳ vết, vững vàng trong trí tuệ và giới hạnh.

๒๓๐.

230.

‘‘นิกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ;

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ.

"Người như vậy, ví như vàng ròng Diêm Phù Đàn, ai có thể chê bai được? Chư Thiên cũng tán thán vị ấy, và Phạm Thiên cũng tán thán."

ตตฺถ โปราณเมตนฺติ ปุราณกํ เอตํ. อตุลาติ ตํ อุปาสกํ นาเมน อาลปติ. เนตํ อชฺชตนามิวาติ อิทํ นินฺทนํ วา ปสํสนํ วา อชฺชตนํ [Pg.211] อธุนา อุปฺปนฺนํ วิย น โหติ. ตุณฺหิมาสีนนฺติ กึ เอโส มูโค วิย พธิโร วิย กิญฺจิ อชานนฺโต วิย ตุณฺหี หุตฺวา นิสินฺโนติ นินฺทนฺติ. พหุภาณินนฺติ กึ เอส วาตาหตตาลปณฺณํ วิย ตฏตฏายติ, อิมสฺส กถาปริยนฺโตเยว นตฺถีติ นินฺทนฺติ. มิตภาณิมฺปีติ กึ เอส สุวณฺณหิรญฺญํ วิย อตฺตโน วจนํ มญฺญมาโน เอกํ วา ทฺเว วา วตฺวา ตุณฺหี อโหสีติ นินฺทนฺติ. เอวํ สพฺพถาปิ อิมสฺมึ โลเก อนินฺทิโต นาม นตฺถีติ อตฺโถ. น จาหูติ อตีเตปิ นาโหสิ, อนาคเตปิ น ภวิสฺสติ.

Trong các câu kệ ấy, porāṇametaṃ có nghĩa là: đây là điều xưa cũ. Atulāti là gọi tên vị cận sự nam ấy. Netaṃ ajjatanāmivāti có nghĩa là: việc chê bai hay tán thán này không phải như mới phát sinh ngày nay, tức thời. Tuṇhimāsīnanti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này lại ngồi im lặng như người câm, như người điếc, như người không biết gì cả?". Bahubhāṇinanti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này nói luyên thuyên như lá cọ bị gió đập, lời nói của người này không có hồi kết?". Mitabhāṇimpīti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này, coi lời nói của mình quý như vàng bạc, nói một hai lời rồi lại im lặng?". Như vậy, ý nghĩa là trong thế gian này, về mọi phương diện, không có ai là không bị chê bai. Na cāhūti có nghĩa là: trong quá khứ cũng không có, trong tương lai cũng sẽ không có.

ยํ เจ วิญฺญูติ พาลานํ นินฺทา วา ปสํสา วา อปฺปมาณา, ยํ ปน ปณฺฑิตา ทิวเส ทิวเส อนุวิจฺจ นินฺทการณํ วา ปสํสการณํ วา ชานิตฺวา ปสํสนฺติ, อจฺฉิทฺทาย วา สิกฺขาย อจฺฉิทฺทาย วา ชีวิตวุตฺติยา สมนฺนาคตตฺตา อจฺฉิทฺทวุตฺตึ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา เมธาวึ โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาย เจว จตุปาริสุทฺธิสีเลน จ สมนฺนาคตตฺตา ปญฺญาสีลสมาหิตํ ปสํสนฺติ, ตํ สุวณฺณโทสวิรหิตํ ฆฏฺฏนมชฺชนกฺขมํ ชมฺโพนทนิกฺขํ วิย โก นินฺทิตุมรหตีติ อตฺโถ. เทวาปีติ เทวตาปิ ปณฺฑิตมนุสฺสาปิ ตํ ภิกฺขุํ อุปฏฺฐาย โถเมนฺติ ปสํสนฺติ. พฺรหฺมุนาปีติ น เกวลํ เทวมนุสฺเสหิ, ทสสหสฺสจกฺกวาเฬ มหาพฺรหฺมุนาปิ เอส ปสํสิโตเยวาติ อตฺโถ.

Yaṃ ce viññūti có nghĩa là: Lời chê bai hay tán thán của kẻ ngu thì không có giá trị. Còn điều mà bậc hiền trí, sau khi xem xét mỗi ngày, biết rõ nguyên nhân chê bai hay nguyên nhân tán thán rồi mới tán thán, (họ) tán thán người có hạnh kiểm không tỳ vết vì vị ấy đầy đủ học giới không tỳ vết hoặc mạng sống không tỳ vết; (họ) tán thán người có trí tuệ vì vị ấy đầy đủ trí tuệ sanh từ Pháp; (họ) tán thán người đầy đủ trí tuệ và giới hạnh vì vị ấy đầy đủ cả trí tuệ thế gian và siêu thế cùng với bốn loại giới thanh tịnh. Người như vậy, ví như đồng tiền vàng ròng Diêm-phù-đàn không tỳ vết, chịu được sự cọ xát và mài giũa, ai có thể chê bai được? Đó là ý nghĩa. Devāpīti có nghĩa là: Chư thiên và những người hiền trí cũng hầu hạ, ca ngợi và tán thán vị tỳ-khưu ấy. Brahmunāpīti có nghĩa là: Không chỉ được chư thiên và loài người tán thán, mà trong mười ngàn thế giới, vị ấy còn được cả các vị Đại Phạm Thiên tán thán. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ อุปาสกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm vị cận sự nam đều chứng đắc Tu-đà-hoàn quả.

อตุลอุปาสกวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về cận sự nam Atula, là chuyện thứ bảy.

๘. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ

8. Câu chuyện về nhóm Lục Sư Tỳ-khưu

กายปฺปโกปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Trúc Lâm, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Kāyappakopaṃ, liên quan đến nhóm Lục Sư Tỳ-khưu.

เอกทิวสญฺหิ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เตสํ ฉพฺพคฺคิยานํ อุโภหิ หตฺเถหิ ยฏฺฐิโย คเหตฺวา กฏฺฐปาทุกา อารุยฺห ปิฏฺฐิปาสาเณ จงฺกมนฺตานํ ขฏขฏาติสทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, กึ สทฺโท นาเมโส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา [Pg.212] ‘‘ฉพฺพคฺคิยานํ ปาทุกา อารุยฺห จงฺกมนฺตานํ ขฏขฏสทฺโท’’ติ สุตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตฺวา ‘‘ภิกฺขุนา นาม กายาทีนิ รกฺขิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Chuyện kể rằng, một hôm, khi bậc Đạo Sư đang ngự tại Trúc Lâm, Ngài nghe tiếng 'cộp cộp' của nhóm Lục Sư Tỳ-khưu đang đi kinh hành trên phiến đá, hai tay cầm gậy, chân mang guốc gỗ. Ngài hỏi: 'Này Ānanda, đó là tiếng gì vậy?' Sau khi nghe câu trả lời: 'Bạch Thế Tôn, đó là tiếng 'cộp cộp' của nhóm Lục Sư Tỳ-khưu đang đi kinh hành với guốc gỗ', Ngài đã chế định một học giới, rồi dạy rằng: 'Một vị tỳ-khưu phải nên phòng hộ thân, v.v...', và khi muốn thuyết pháp, Ngài đã nói lên những câu kệ này:

๒๓๑.

231.

‘‘กายปฺปโกปํ รกฺเขยฺย, กาเยน สํวุโต สิยา;

กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, กาเยน สุจริตํ จเร.

Hãy phòng hộ thân phẫn nộ, hãy khéo chế ngự thân; hãy từ bỏ thân ác hạnh, hãy thực hành thân thiện hạnh.

๒๓๒.

232.

‘‘วจีปโกปํ รกฺเขยฺย, วาจาย สํวุโต สิยา;

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา, วาจาย สุจริตํ จเร.

Hãy phòng hộ khẩu phẫn nộ, hãy khéo chế ngự khẩu; hãy từ bỏ khẩu ác hạnh, hãy thực hành khẩu thiện hạnh.

๒๓๓.

233.

‘‘มโนปโกปํ รกฺเขยฺย, มนสา สํวุโต สิยา;

มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, มนสา สุจริตํ จเร.

Hãy phòng hộ ý phẫn nộ, hãy khéo chế ngự ý; hãy từ bỏ ý ác hạnh, hãy thực hành ý thiện hạnh.

๒๓๔.

234.

‘‘กาเยน สํวุตา ธีรา, อโถ วาจาย สํวุตา;

มนสา สํวุตา ธีรา, เต เว สุปริสํวุตา’’ติ.

Bậc trí chế ngự thân, và cũng chế ngự khẩu; bậc trí chế ngự ý, các vị ấy thật khéo chế ngự.

ตตฺถ กายปฺปโกปนฺติ ติวิธํ กายทุจฺจริตํ รกฺเขยฺย. กาเยน สํวุโตติ กายทฺวาเร ทุจฺจริตปเวสนํ นิวาเรตฺวา สํวุโต ปิหิตทฺวาโร สิยา. ยสฺมา ปน กายทุจฺจริตํ หิตฺวา กายสุจริตํ จรนฺโต อุภยมฺเปตํ กโรติ, ตสฺมา กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, กาเยน สุจริตํ จเรติ วุตฺตํ. อนนฺตรคาถาสุปิ เอเสว นโย. กาเยน สํวุตา ธีราติ เย ปณฺฑิตา ปาณาติปาตาทีนิ อกโรนฺตา กาเยน, มุสาวาทาทีนิ อกโรนฺตา วาจาย, อภิชฺฌาทีนิ อสมุฏฺฐเปนฺตา มนสา สํวุตา, เต อิธ โลกสฺมึ สุสํวุตา สุรกฺขิตา สุโคปิตา สุปิหิตทฺวาราติ อตฺโถ.

Trong đó, 'kāyappakopaṃ' có nghĩa là hãy phòng hộ ba loại thân ác hạnh. 'Kāyena saṃvuto' có nghĩa là hãy ngăn chặn ác hạnh đi vào qua cửa thân, trở thành người được chế ngự, có cánh cửa được đóng kín. Bởi vì người từ bỏ thân ác hạnh và thực hành thân thiện hạnh là làm được cả hai điều này, cho nên có nói rằng: 'hãy từ bỏ thân ác hạnh, hãy thực hành thân thiện hạnh'. Trong các câu kệ tiếp theo, phương pháp cũng tương tự. 'Kāyena saṃvutā dhīrā' có nghĩa là: những bậc hiền trí nào không làm các việc như sát sanh v.v... bằng thân, không nói các lời như dối trá v.v... bằng lời, không để cho tham ái v.v... khởi lên bằng ý, thì các vị ấy được gọi là người có sự chế ngự. Các vị ấy ở trong đời này được gọi là người khéo chế ngự, khéo phòng hộ, khéo gìn giữ, có các cánh cửa được đóng kín. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ Tu-đà-hoàn quả trở lên.

ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về nhóm Lục Sư Tỳ-khưu, là chuyện thứ tám.

โกธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Phẫn Nộ đã kết thúc.

สตฺตรสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười bảy.

๑๘. มลวคฺโค

18. Phẩm Cấu Uế

๑. โคฆาตกปุตฺตวตฺถุ

1. Câu chuyện về con trai người đồ tể

ปณฺฑุปลาโสว [Pg.213] ทานิสีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ โคฆาตกปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Paṇḍupalāsova dānisi, liên quan đến con trai của một người đồ tể.

สาวตฺถิยํ กิเรโก โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วรมํสานิ คเหตฺวา ปจาเปตฺวา ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ นิสีทิตฺวา มํสญฺจ ขาทติ, มูเลน จ วิกฺกิณิตฺวา ชีวิกํ กปฺเปสิ. โส เอวํ ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ โคฆาตกกมฺมํ กโรนฺโต ธุรวิหาเร วิหรนฺตสฺส สตฺถุ เอกทิวสมฺปิ กฏจฺฉุมตฺตมฺปิ ยาคุํ วา ภตฺตํ วา น อทาสิ. โส จ วินา มํเสน ภตฺตํ น ภุญฺชติ. โส เอกทิวสํ ทิวสภาเค มํสํ วิกฺกิณิตฺวา อตฺตโน อตฺถาย ปจิตุํ เอกํ มํสขณฺฑํ ภริยาย ทตฺวา นฺหายิตุํ อคมาสิ. อถสฺส สหายโก เคหํ คนฺตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘โถกํ เม วิกฺกิณิยมํสํ เทหิ, เคหํ เม ปาหุนโก อาคโต’’ติ. นตฺถิ วิกฺกิณิยมํสํ, สหายโก เต มํสํ วิกฺกิณิตฺวา อิทานิ นฺหายิตุํ คโตติ. มา เอวํ กริ, สเจ มํสขณฺฑํ อตฺถิ, เทหีติ. สหายกสฺส เต นิกฺขิตฺตมํสํ ฐเปตฺวา อญฺญํ นตฺถีติ. โส ‘‘สหายกสฺส เม อตฺถาย ฐปิตมํสโต อญฺญํ มํสํ นตฺถิ, โส จ วินา มํเสน น ภุญฺชติ, นายํ ทสฺสตี’’ติ สามํเยว ตํ มํสํ คเหตฺวา ปกฺกามิ.

Chuyện kể rằng, tại thành Sāvatthī, có một người đồ tể, sau khi giết bò, lấy những phần thịt ngon, sai người nấu nướng rồi cùng vợ con ngồi ăn thịt, và cũng bán lấy tiền để sinh sống. Người ấy làm nghề đồ tể như vậy suốt năm mươi lăm năm, nhưng chưa một lần nào cúng dường dù chỉ một muỗng cháo hay cơm đến bậc Đạo Sư đang ngự tại ngôi tịnh xá gần đó. Và ông ta không bao giờ ăn cơm mà không có thịt. Một hôm, sau khi bán thịt vào ban ngày, ông ta đưa cho vợ một miếng thịt để nấu cho mình rồi đi tắm. Lúc ấy, một người bạn của ông ta đến nhà và nói với người vợ: 'Hãy cho tôi một ít thịt để bán, nhà tôi có khách đến'. (Người vợ đáp:) 'Thịt để bán không còn, bạn của bà đã bán hết thịt rồi, bây giờ ông ấy đi tắm'. (Người bạn nói:) 'Đừng làm vậy, nếu có miếng thịt nào thì hãy cho tôi'. (Người vợ đáp:) 'Ngoài miếng thịt để dành cho bạn của bà thì không còn miếng nào khác'. Người bạn ấy nghĩ: 'Không còn miếng thịt nào khác ngoài miếng thịt để dành cho bạn ta, mà anh ấy thì không ăn cơm nếu không có thịt, bà này sẽ không cho đâu', rồi tự mình lấy miếng thịt ấy và bỏ đi.

โคฆาตโกปิ นฺหตฺวา อาคโต ตาย อตฺตโน ปกฺกปณฺเณน สทฺธึ วฑฺเฒตฺวา ภตฺเต อุปนีเต อาห ‘‘กหํ มํส’’นฺติ? ‘‘นตฺถิ, สามี’’ติ. นนุ อหํ ปจฺจนตฺถาย มํสํ ทตฺวา คโตติ. ตว สหายโก อาคนฺตฺวา ‘‘ปาหุนโก เม อาคโต, วิกฺกิณิยมํสํ เทหี’’ติ วตฺวา มยา ‘‘สหายกสฺส เต ฐปิตมํสโต อญฺญํ มํสํ นตฺถิ, โส จ วินา มํเสน น ภุญฺชตี’’ติ วุตฺเตปิ พลกฺกาเรน ตํ มํสํ สามํเยว คเหตฺวา คโตติ. อหํ วินา มํเสน ภตฺตํ น ภุญฺชามิ, หราหิ นนฺติ. กึ สกฺกา กาตุํ, ภุญฺช, สามีติ. โส ‘‘นาหํ ภุญฺชามี’’ติ ตํ ภตฺตํ หราเปตฺวา สตฺถํ อาทาย ปจฺฉาเคเห ฐิโต โคโณ อตฺถิ, ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา มุเข หตฺถํ ปกฺขิปิตฺวา ชิวฺหํ นีหริตฺวา สตฺเถน มูเล [Pg.214] ฉินฺทิตฺวา อาทาย คนฺตฺวา องฺคาเรสุ ปจาเปตฺวา ภตฺตมตฺถเก ฐเปตฺวา นิสินฺโน เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ ภุญฺชิตฺวา เอกํ มํสขณฺฑํ มุเข ฐเปสิ. ตงฺขณญฺเญวสฺส ชิวฺหา ฉิชฺชิตฺวา ภตฺตปาติยํ ปติ. ตงฺขณญฺเญว กมฺมสริกฺขกํ วิปากํ ลภิ. โสปิ โข โคโณ วิย โลหิตธาราย มุขโต ปคฺฆรนฺติยา อนฺโตเคหํ ปวิสิตฺวา ชณฺณุเกหิ วิจรนฺโต วิรวิ.

Gã đồ tể sau khi tắm xong trở về, khi người vợ dọn cơm cùng với rau đã nấu của mình, gã hỏi: “Thịt đâu?” – “Thưa ông chủ, không có.” – “Chẳng phải ta đã đưa thịt cho nàng để nấu rồi đi hay sao?” – “Bạn của ông đã đến và nói: ‘Khách của tôi đã đến, hãy cho tôi thịt để bán.’ Mặc dù tôi đã nói: ‘Ngoài miếng thịt đã để dành cho bạn của ông, tôi không còn miếng thịt nào khác, và ông ấy (chồng) không ăn nếu không có thịt,’ nhưng người ấy đã dùng vũ lực tự mình lấy miếng thịt đó rồi đi.” – “Ta không ăn cơm nếu không có thịt, hãy dọn nó đi.” – “Biết làm sao được, thưa ông chủ, xin ông hãy ăn đi.” Gã nói: “Ta không ăn,” rồi bảo dọn cơm đi, lấy dao, đi đến chỗ con bò đang đứng ở sau nhà, thọc tay vào miệng nó, lôi lưỡi ra, dùng dao cắt tận gốc, rồi lấy đi, sai người nướng trên than hồng, đặt lên trên cơm rồi ngồi xuống. Sau khi ăn một vắt cơm, gã đặt một miếng thịt vào miệng. Ngay lúc ấy, lưỡi của gã bị đứt, rơi vào đĩa cơm. Ngay lúc ấy, gã đã nhận được quả báo tương xứng với nghiệp. Gã cũng giống như con bò, với dòng máu chảy từ miệng, đi vào trong nhà, đi bằng đầu gối và rống lên.

ตสฺมึ สมเย โคฆาตกสฺส ปุตฺโต ปิตรํ โอโลเกนฺโต สมีเป ฐิโต โหติ. อถ นํ มาตา อาห – ‘‘ปสฺส, ปุตฺต, อิมํ โคฆาตกํ โคณํ วิย เคหมชฺเฌ ชณฺณุเกหิ วิจริตฺวา วิรวนฺตํ, อิทํ ทุกฺขํ ตว มตฺถเก ปติสฺสติ, มมมฺปิ อโนโลเกตฺวา อตฺตโน โสตฺถึ กโรนฺโต ปลายสฺสู’’ติ. โส มรณภยตชฺชิโต มาตรํ วนฺทิตฺวา ปลายิ, ปลายิตฺวา จ ปน ตกฺกสิลํ อคมาสิ. โคฆาตโกปิ โคโณ วิย เคหมชฺเฌ วิรวนฺโต วิจริตฺวา กาลกโต อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. โคโณปิ กาลมกาสิ. โคฆาตกปุตฺโตปิ ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา สุวณฺณการกมฺมํ อุคฺคณฺหิ. อถสฺสาจริโย คามํ คจฺฉนฺโต ‘‘เอวรูปํ นาม อลงฺการํ กเรยฺยาสี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. โสปิ ตถารูปํ อลงฺการํ อกาสิ. อถสฺสาจริโย อาคนฺตฺวา อลงฺการํ ทิสฺวา ‘‘อยํ ยตฺถ กตฺถจิ คนฺตฺวา ชีวิตุํ สมตฺโถ’’ติ วยปฺปตฺตํ อตฺตโน ธีตรํ อทาสิ. โส ปุตฺตธีตาหิ วฑฺฒิ.

Vào lúc ấy, con trai của gã đồ tể đang đứng gần đó nhìn cha. Bấy giờ, người mẹ nói với nó: “Này con, hãy nhìn gã đồ tể này, đang đi bằng đầu gối và rống lên như con bò giữa nhà. Nỗi khổ này sẽ rơi xuống đầu con. Đừng nhìn lại mẹ nữa, hãy tự lo cho sự an toàn của mình mà trốn đi.” Người con trai ấy, bị nỗi sợ chết đe dọa, đã đảnh lễ mẹ rồi bỏ trốn, và sau khi bỏ trốn, đã đi đến Takkasilā. Gã đồ tể cũng đi lại rống lên như con bò giữa nhà, sau khi chết đã tái sanh vào địa ngục Avīci. Con bò cũng chết. Con trai của gã đồ tể cũng đến Takkasilā và học nghề thợ vàng. Bấy giờ, thầy của anh ta đi đến một ngôi làng, nói rằng: “Con hãy làm một món trang sức như thế này,” rồi ra đi. Anh ta cũng đã làm một món trang sức như vậy. Bấy giờ, người thầy trở về, thấy món trang sức, (nghĩ rằng): “Người này có thể đi bất cứ đâu để sinh sống,” rồi đã gả con gái đã đến tuổi trưởng thành của mình cho anh ta. Anh ta đã phát đạt với con trai và con gái.

อถสฺส ปุตฺตา วยปฺปตฺตา สิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา อปรภาเค สาวตฺถิยํ คนฺตฺวา ตตฺถ ฆราวาสํ สณฺฐเปตฺวา วสนฺตา สทฺธา ปสนฺนา อเหสุํ. ปิตาปิ เนสํ ตกฺกสิลายํ กิญฺจิ กุสลํ อกตฺวาว ชรํ ปาปุณิ. อถสฺส ปุตฺตา ‘‘ปิตา โน มหลฺลโก’’ติ อตฺตโน สนฺติกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘ปิตุ อตฺถาย ทานํ ทสฺสามา’’ติ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺตยึสุ. เต ปุนทิวเส อนฺโตเคเห พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน สตฺถารํ อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, อมฺเหหิ อิทํ ปิตุ ชีวภตฺตํ ทินฺนํ, ปิตุ โน อนุโมทนํ กโรถา’’ติ. สตฺถา ตํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อุปาสก, ตฺวํ มหลฺลโก ปริปกฺกสรีโร ปณฺฑุปลาสสทิโส, ตว ปรโลกคมนาย กุสลปาเถยฺยํ นตฺถิ, อตฺตโน ปติฏฺฐํ กโรหิ, ปณฺฑิโต ภว, มา พาโล’’ติ อนุโมทนํ กโรนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, các con trai của ông ta, khi đến tuổi trưởng thành, đã học nghề, về sau họ đến Sāvatthī, ở đó lập gia đình và sinh sống, họ đã trở thành những người có đức tin trong sạch. Cha của họ cũng đã già đi ở Takkasilā mà không làm được chút công đức nào. Bấy giờ, các con trai của ông ta (nghĩ rằng): “Cha chúng ta đã già,” rồi cho mời ông đến chỗ mình và (nghĩ rằng): “Chúng ta sẽ cúng dường vì lợi ích của cha,” họ đã thỉnh mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Vào ngày hôm sau, họ đã thỉnh Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu an tọa trong nhà, sau khi kính cẩn phục vụ, vào lúc kết thúc bữa ăn, họ đã bạch với Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, chúng con đã cúng dường bữa cơm sinh thời này cho cha. Xin Ngài hãy tùy hỷ cho cha của chúng con.” Bậc Đạo Sư gọi ông ấy lại, và trong khi thuyết pháp tùy hỷ, Ngài đã nói hai bài kệ này: “Này thiện nam, ông đã già, thân thể đã chín muồi, giống như chiếc lá úa vàng. Ông không có hành trang công đức để đi đến thế giới bên kia. Hãy tạo nơi nương tựa cho chính mình, hãy là người trí, đừng là kẻ ngu.”

๒๓๕.

235.

‘‘ปณฺฑุปลาโสว [Pg.215] ทานิสิ,ยมปุริสาปิ จ เต อุปฏฺฐิตา;

อุยฺโยคมุเข จ ติฏฺฐสิ,ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ.

“Nay ông như lá úa vàng, Sứ giả Diêm vương đã cận kề; Ông đang đứng ở cửa tử, Mà hành trang lại chẳng có gì.”

๒๓๖.

236.

‘‘โส กโรหิ ทีปมตฺตโน,ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว;

นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ,ทิพฺพํ อริยภูมึ อุเปหิสี’’ติ.

“Ông hãy tự tạo hòn đảo, Tinh tấn mau, thành bậc hiền trí; Gột sạch uế, không phiền não, Sẽ đạt đến cõi Thánh thiêng liêng.”

ตตฺถ ปณฺฑุปลาโสว ทานิสีติ, อุปาสก, ตฺวํ อิทานิ ฉิชฺชิตฺวา ภูมิยํ ปติตปณฺฑุปลาโส วิย อโหสิ. ยมปุริสาติ ยมทูตา วุจฺจนฺติ, อิทํ ปน มรณเมว สนฺธาย วุตฺตํ, มรณํ เต ปจฺจุปฏฺฐิตนฺติ อตฺโถ. อุยฺโยคมุเขติ ปริหานิมุเข, อวุฑฺฒิมุเข จ ฐิโตสีติ อตฺโถ. ปาเถยฺยนฺติ คมิกสฺส ตณฺฑุลาทิปาเถยฺยํ วิย ปรโลกํ คจฺฉนฺตสฺส ตว กุสลปาเถยฺยมฺปิ นตฺถีติ อตฺโถ. โส กโรหีติ โส ตฺวํ สมุทฺเท นาวาย ภินฺนาย ทีปสงฺขาตํ ปติฏฺฐํ วิย อตฺตโน กุสลปติฏฺฐํ กโรหิ. กโรนฺโต จ ขิปฺปํ วายม, สีฆํ สีฆํ วีริยํ อารภ, อตฺตโน กุสลกมฺมปติฏฺฐกรเณน ปณฺฑิโต ภว. โย หิ มรณมุขํ อปฺปตฺวา กาตุํ สมตฺถกาเลว กุสลํ กโรติ, เอส ปณฺฑิโต นาม, ตาทิโส ภว, มา อนฺธพาโลติ อตฺโถ. ทิพฺพํ อริยภูมินฺติ เอวํ วีริยํ กโรนฺโต ราคาทีนํ มลานํ นีหฏตาย นิทฺธนฺตมโล องฺคณาภาเวน อนงฺคโณ นิกฺกิเลโส หุตฺวา ปญฺจวิธํ สุทฺธาวาสภูมึ ปาปุณิสฺสสีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu nay ông như lá úa vàng có nghĩa là: Này thiện nam, nay ông đã trở nên giống như chiếc lá úa vàng bị rụng rơi xuống đất. Sứ giả Diêm vương là chỉ cho các sứ giả của Diêm vương; điều này được nói đến để chỉ cái chết, nghĩa là cái chết đã đến gần ông. Ở cửa tử có nghĩa là ông đang đứng ở cửa của sự suy tàn, ở cửa của sự không tăng trưởng. Hành trang có nghĩa là: Giống như hành trang gạo... của người đi đường, ông, người đang đi đến thế giới bên kia, cũng không có hành trang công đức. Ông hãy tạo có nghĩa là: Ông ấy, giống như người có thuyền bị vỡ giữa biển (tạo) nơi nương tựa được gọi là hòn đảo, hãy tạo nơi nương tựa công đức cho chính mình. Và trong khi làm vậy, hãy mau mau tinh tấn, hãy nhanh chóng nỗ lực, hãy trở thành người trí bằng cách tạo dựng nền tảng nghiệp thiện cho chính mình. Vị nào làm điều thiện khi còn có khả năng làm, trước khi đến cửa tử, vị ấy được gọi là người trí. Hãy trở thành người như vậy, đừng là kẻ ngu si mù quáng, đó là ý nghĩa. Cõi Thánh thiêng liêng có nghĩa là: Khi tinh tấn như vậy, do đã loại bỏ các cấu uế như tham..., trở thành người đã gột sạch cấu uế, do không còn phiền não mà trở thành người vô phiền não, không còn ô nhiễm, ông sẽ đạt đến năm cõi Tịnh Cư.

เทสนาวสาเน อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp, vị thiện nam đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả, và bài pháp cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt.

เต ปุนทิวสตฺถายปิ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ทานํ ทตฺวา กตภตฺตกิจฺจํ สตฺถารํ อนุโมทนกาเล อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, อิทมฺปิ อมฺหากํ ปิตุ ชีวภตฺตเมว, อิมสฺเสว อนุโมทนํ กโรถา’’ติ. สตฺถา ตสฺส อนุโมทนํ กโรนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ –

Họ cũng đã thỉnh mời Bậc Đạo Sư cho ngày hôm sau, sau khi cúng dường, vào lúc Bậc Đạo Sư đã thọ thực xong và thuyết pháp tùy hỷ, họ đã bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, đây cũng chính là bữa cơm sinh thời cho cha của chúng con. Xin Ngài hãy tùy hỷ cho chính ông ấy.” Bậc Đạo Sư, trong khi thuyết pháp tùy hỷ cho ông ấy, đã nói hai bài kệ này:

๒๓๗.

237.

‘‘อุปนีตวโย [Pg.216] จ ทานิสิ,สมฺปยาโตสิ ยมสฺส สนฺติกํ;

วาโส เต นตฺถิ อนฺตรา,ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ.

Này ông, nay tuổi đời ông đã xế bóng, ông đang tiến gần đến Diêm vương. Dọc đường ông không có nơi tạm trú, mà hành trang ông cũng chẳng có gì.

๒๓๘.

238.

‘‘โส กโรหิ ทีปมตฺตโน,ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว;

นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ,น ปุน ชาติชรํ อุเปหิสี’’ติ.

Vậy ông hãy tự tạo cho mình một hòn đảo nương tựa. Hãy mau tinh tấn, trở thành bậc hiền trí. Khi đã loại trừ cấu uế, không còn phiền não, ông sẽ không còn phải chịu sanh và già nữa.

ตตฺถ อุปนีตวโยติ อุปาติ นิปาตมตฺตํ, นีตวโยติ วิคตวโย อติกฺกนฺตวโย, ตฺวญฺจสิ ทานิ ตโย วเย อติกฺกมิตฺวา มรณมุเข ฐิโตติ อตฺโถ. สมฺปยาโตสิ ยมสฺส สนฺติกนฺติ มรณมุขํ คนฺตุํ สชฺโช หุตฺวา ฐิโตสีติ อตฺโถ. วาโส เต นตฺถิ อนฺตราติ ยถา มคฺคํ คจฺฉนฺตา ตานิ ตานิ กิจฺจานิ กโรนฺตา อนฺตรามคฺเค วสนฺติ, น เอวํ ปรโลกํ คจฺฉนฺตา. น หิ สกฺกา ปรโลกํ คจฺฉนฺเตน ‘‘อธิวาเสถ กติปาหํ, ทานํ ตาว เทมิ, ธมฺมํ ตาว สุณามี’’ติอาทีนิ วตฺตุํ. อิโต ปน จวิตฺวา ปรโลเก นิพฺพตฺโตว โหติ. อิมมตฺถํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ปาเถยฺยนฺติ อิทํ กิญฺจาปิ เหฏฺฐา วุตฺตเมว, อุปาสกสฺส ปน ปุนปฺปุนํ ทฬฺหีกรณตฺถํ อิธาปิ สตฺถารา กถิตํ. ชาติชรนฺติ เอตฺถ พฺยาธิมรณานิปิ คหิตาเนว โหนฺติ. เหฏฺฐิมคาถาหิ จ อนาคามิมคฺโค กถิโต, อิธ อรหตฺตมคฺโค กถิโต. เอวํ สนฺเตปิ ยถา นาม รญฺญา อตฺตโน มุขปมาเณน กพฬํ วฑฺเฒตฺวา ปุตฺตสฺส อุปนีเต โส กุมาโร อตฺตโน มุขปมาเณเนว คณฺหาติ, เอวเมว สตฺถารา อุปริมคฺควเสน ธมฺเม เทสิเตปิ อุปาสโก อตฺตโน อุปนิสฺสยวเสน เหฏฺฐา โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา อิมิสฺสา อนุโมทนาย อวสาเน อนาคามิผลํ ปตฺโต. เสสปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Trong các câu kệ ấy, upanītavayo: upa chỉ là một tiếp đầu ngữ; nītavayo có nghĩa là tuổi tác đã qua, tuổi đời đã xế bóng. Nghĩa là: ‘nay ông đã trải qua ba giai đoạn của cuộc đời, đang đứng trước cửa tử’. Sampayātosi yamassa santikaṃ: có nghĩa là ‘ông đã sẵn sàng đi đến cửa tử, tức là đến trước mặt Diêm vương’. Vāso te natthi antarā: cũng như những người đi đường, vừa làm các công việc này kia, vừa nghỉ ngơi dọc đường, nhưng người đi sang thế giới bên kia thì không như vậy. Người đi sang thế giới bên kia không thể nói rằng: ‘xin hãy đợi vài ngày, để tôi bố thí đã, để tôi nghe pháp đã’. Từ đời này, sau khi mệnh chung, người ấy liền tái sanh ở thế giới bên kia. Chính vì ý nghĩa này mà câu kệ được nói ra. Pātheyyaṃ: mặc dù điều này đã được nói ở phần dưới, nhưng ở đây, Đức Thế Tôn cũng nói lại để củng cố niềm tin cho người cư sĩ nhiều lần. Jātijaraṃ: ở đây cũng bao gồm cả bệnh và chết. Với các câu kệ trước, đạo quả A-na-hàm đã được nói đến; ở đây, đạo quả A-la-hán được nói đến. Mặc dù vậy, cũng như một vị vua, lường theo khẩu phần của mình, làm một vắt cơm lớn đưa cho con trai, nhưng vị hoàng tử ấy chỉ lấy vừa với khẩu phần của mình. Cũng vậy, dù Đức Thế Tôn đã thuyết pháp theo đạo quả cao hơn, nhưng người cư sĩ, tùy theo duyên lành của mình, trước tiên đã đắc quả Tu-đà-hoàn, và đến cuối bài pháp tùy hỷ này, ông đã đắc quả A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho các thính chúng còn lại.

โคฆาตกปุตฺตวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về người con trai của đồ tể, phần thứ nhất.

๒. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ

2. Câu chuyện về một người Bà-la-môn

อนุปุพฺเพนาติ [Pg.217] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu anupubbena, được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến một người Bà-la-môn.

โส กิร เอกทิวสํ ปาโตว นิกฺขมิตฺวา ภิกฺขูนํ จีวรปารุปนฏฺฐาเน ภิกฺขู จีวรํ ปารุปนฺเต โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. ตํ ปน ฐานํ วิรูฬฺหติณํ โหติ. อเถกสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ ปารุปนฺตสฺส จีวรกณฺโณ ติเณสุ ปวฏฺเฏนฺโต อุสฺสาวพินฺทูหิ เตมิ. พฺราหฺมโณ ‘‘อิมํ ฐานํ อปฺปหริตํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ ปุนทิวเส กุทฺทาลํ อาทาย คนฺตฺวา ตํ ฐานํ ตจฺเฉตฺวา ขลมณฺฑลสทิสํ อกาสิ. ปุนทิวเสปิ ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา ภิกฺขูสุ จีวรํ ปารุปนฺเตสุ เอกสฺส จีวรกณฺณํ ภูมิยํ ปติตฺวา ปํสุมฺหิ ปวฏฺฏมานํ ทิสฺวา ‘‘อิธ วาลุกํ โอกิริตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา วาลุกํ อาหริตฺวา โอกิริ.

Tương truyền, một hôm, người Bà-la-môn ấy sáng sớm đi ra ngoài, đứng nhìn các vị tỳ-kheo đắp y tại nơi đắp y của họ. Nơi ấy cỏ mọc um tùm. Khi một vị tỳ-kheo đang đắp y, vạt y của vị ấy quét trên đám cỏ và bị ướt đẫm sương. Người Bà-la-môn nghĩ: ‘Nên làm cho nơi này sạch cỏ’. Hôm sau, ông mang cuốc đến, phát quang nơi đó, làm cho nó phẳng phiu như sân đập lúa. Lại một hôm khác, ông đến nơi đó, thấy khi các vị tỳ-kheo đang đắp y, vạt y của một vị rơi xuống đất và bị dính bụi. Ông nghĩ: ‘Nên rải cát ở đây’, rồi ông mang cát đến rải.

อเถกทิวสํ ปุเรภตฺตํ จณฺโฑ อาตโป อโหสิ, ตทาปิ ภิกฺขูนํ จีวรํ ปารุปนฺตานํ คตฺตโต เสเท มุจฺจนฺเต ทิสฺวา ‘‘อิธ มยา มณฺฑปํ กาเรตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา มณฺฑปํ กาเรสิ. ปุนทิวเส ปาโตว วสฺสํ วสฺสิ, วทฺทลิกํ อโหสิ. ตทาปิ พฺราหฺมโณ ภิกฺขู โอโลเกนฺโตว ฐิโต ตินฺตจีวรเก ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘เอตฺถ มยา สาลํ กาเรตุํ วฏฺฏตี’’ติ สาลํ กาเรตฺวา ‘‘อิทานิ สาลมหํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อนฺโต จ พหิ จ ภิกฺขู นิสีทาเปตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน อนุโมทนตฺถาย สตฺถุ ปตฺตํ คเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหํ ภิกฺขูนํ จีวรปารุปนกาเล อิมสฺมึ ฐาเน โอโลเกนฺโต ฐิโต อิทญฺจิทญฺจ ทิสฺวา อิทญฺจิทญฺจ กาเรสิ’’นฺติ อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, ปณฺฑิตา นาม ขเณ ขเณ โถกํ กุสลํ กโรนฺตา อนุปุพฺเพน อตฺตโน อกุสลมลํ นีหรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Một hôm khác, vào buổi sáng, trời nắng gắt. Khi ấy, ông thấy mồ hôi tuôn ra từ thân của các vị tỳ-kheo đang đắp y, ông nghĩ: ‘Ta nên dựng một mái che ở đây’, rồi ông cho dựng một mái che. Hôm sau, trời mưa từ sáng sớm, một trận mưa lớn. Khi ấy, người Bà-la-môn vẫn đứng nhìn các vị tỳ-kheo và thấy y của các vị bị ướt sũng, ông nghĩ: ‘Ta nên xây một ngôi nhà ở đây’, rồi ông cho xây một ngôi nhà. Sau đó, ông nghĩ: ‘Bây giờ ta sẽ làm lễ khánh thành ngôi nhà này’, rồi ông thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu. Ông sắp xếp chỗ ngồi cho các vị tỳ-kheo cả trong và ngoài nhà. Sau khi các vị đã dùng bữa xong, để thỉnh pháp tùy hỷ, ông cầm lấy bình bát của Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, khi con đứng nhìn các vị tỳ-kheo đắp y tại nơi này, con đã thấy điều này điều kia, và đã làm điều này điều kia’. Ông kể lại toàn bộ câu chuyện từ đầu. Đức Thế Tôn nghe xong lời của ông, liền nói: ‘Này Bà-la-môn, bậc hiền trí, trong từng khoảnh khắc, làm từng chút việc thiện, dần dần loại bỏ cấu uế bất thiện của mình’, rồi Ngài nói lên câu kệ này:

๒๓๙.

239.

‘‘อนุปุพฺเพน เมธาวี, โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ;

กมฺมาโร รชตสฺเสว, นิทฺธเม มลมตฺตโน’’ติ.

Bậc hiền trí, trong từng khoảnh khắc, làm từng chút một, dần dần loại bỏ cấu uế của mình, như người thợ bạc loại bỏ cặn bã của bạc.

ตตฺถ อนุปุพฺเพนาติ อนุปฏิปาฏิยา. เมธาวีติ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต. ขเณ ขเณติ โอกาเส โอกาเส กุสลํ กโรนฺโต. กมฺมาโร รชตสฺเสวาติ ยถา สุวณฺณกาโร เอกวารเมว สุวณฺณํ ตาเปตฺวา โกฏฺเฏตฺวา มลํ นีหริตฺวา ปิลนฺธนวิกตึ กาตุํ น สกฺโกติ[Pg.218], ปุนปฺปุนํ ตาเปนฺโต โกฏฺเฏนฺโต ปน มลํ นีหรติ, ตโต อเนกวิธํ ปิลนฺธนวิกตึ กโรติ, เอวเมว ปุนปฺปุนํ กุสลํ กโรนฺโต ปณฺฑิโต อตฺตโน ราคาทิมลํ นิทฺธเมยฺย, เอวํ นิทฺธนฺตมโล นิกฺกิเลโสว โหตีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, anupubbena có nghĩa là tuần tự. Medhāvī là người có trí tuệ tinh túy của chánh pháp. Khaṇe khaṇe là trong mỗi cơ hội, làm việc thiện. Kammāro rajatasseva: cũng như người thợ vàng không thể chỉ nung và đập vàng một lần mà loại bỏ được cặn bã để làm thành đồ trang sức. Nhưng bằng cách nung và đập nhiều lần, cặn bã sẽ được loại bỏ, từ đó làm ra được nhiều loại trang sức khác nhau. Cũng vậy, người hiền trí, bằng cách làm việc thiện nhiều lần, nên loại bỏ cấu uế như tham ái của mình. Người đã loại bỏ cấu uế như vậy sẽ trở nên không còn phiền não. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐติ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi bài pháp thoại kết thúc, người Bà-la-môn đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng.

อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về một người Bà-la-môn, phần thứ hai.

๓. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ

3. Câu chuyện về trưởng lão Tissa

อยสาว มลนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติสฺสตฺเถรํ นาม ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ayasāva malaṃ, được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến một vị tỳ-kheo tên là Tissa.

เอโก กิร สาวตฺถิวาสี กุลปุตฺโต ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ติสฺสตฺเถโรติ ปญฺญายิ. โส อปรภาเค ชนปทวิหาเร วสฺสูปคโต อฏฺฐหตฺถกํ ถูลสาฏกํ ลภิตฺวา วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา ตํ อาทาย คนฺตฺวา ภคินิยา หตฺเถ ฐเปสิ. สา ‘‘น เม เอโส สาฏโก ภาตุ อนุจฺฉวิโก’’ติ ตํ ติขิณาย วาสิยา ฉินฺทิตฺวา หีรหีรํ กตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา ปวิเสตฺวา โปเถตฺวา วฏฺเฏตฺวา สุขุมสุตฺตํ กนฺติตฺวา สาฏกํ วายาเปสิ. เถโรปิ สุตฺตญฺเจว สูจิโย จ สํวิทหิตฺวา จีวรการเก ทหรสามเณเร สนฺนิปาเตตฺวา ภคินิยา สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ตํ เม สาฏกํ เทถ, จีวรํ กาเรสฺสามี’’ติ อาห. สา นวหตฺถํ สาฏกํ นีหริตฺวา กนิฏฺฐภาติกสฺส หตฺเถ ฐเปสิ. โส ตํ คเหตฺวา วิตฺถาเรตฺวา โอโลเกตฺวา ‘‘มม สาฏโก ถูโล อฏฺฐหตฺโถ, อยํ สุขุโม นวหตฺโถ. นายํ มม สาฏโก, ตุมฺหากํ เอส, น เม อิมินา อตฺโถ, ตเมว เม เทถา’’ติ อาห. ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากเมว เอโส, คณฺหถ น’’นฺติ? โส เนว อิจฺฉิ. อถสฺส อตฺตนา กตกิจฺจํ สพฺพํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากเมเวส, คณฺหถ น’’นฺติ อทาสิ. โส ตํ อาทาย วิหารํ คนฺตฺวา จีวรกมฺมํ ปฏฺฐเปสิ.

Tương truyền, có một thiện gia nam tử ở thành Sāvatthī, sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, được biết đến với tên gọi là trưởng lão Tissa. Về sau, ngài an cư mùa mưa tại một ngôi chùa ở miền quê, nhận được một tấm vải thô dài tám khuỷu tay. Sau khi mãn hạ, ngài mang tấm vải ấy đến đặt vào tay người chị. Người chị nghĩ: “Tấm vải này không xứng với em trai ta”, bèn dùng dao bén cắt tấm vải ra, xé thành từng sợi nhỏ, cho vào cối giã, chải, đánh tơi, xe thành sợi chỉ mịn, rồi cho dệt thành một tấm vải. Trưởng lão cũng chuẩn bị chỉ và kim, tập hợp các vị sa-di trẻ tuổi biết may y, rồi đến gặp người chị và nói: “Xin hãy đưa cho tôi tấm vải ấy, tôi sẽ may y”. Người chị mang ra một tấm vải dài chín khuỷu tay và đặt vào tay người em trai. Ngài cầm lấy, trải ra xem rồi nói: “Tấm vải của tôi thì thô và dài tám khuỷu tay, còn tấm này thì mịn và dài chín khuỷu tay. Đây không phải là tấm vải của tôi, đây là của các vị. Tôi không cần tấm vải này, xin hãy đưa cho tôi tấm vải kia”. (Người chị nói): “Bạch ngài, đây chính là tấm vải của ngài, xin ngài hãy nhận lấy”. Nhưng ngài không muốn nhận. Bấy giờ, người chị kể lại toàn bộ việc mình đã làm, rồi thưa: “Bạch ngài, đây chính là tấm vải của ngài, xin ngài hãy nhận lấy”, và trao cho ngài. Ngài nhận lấy tấm vải, trở về chùa và bắt đầu việc may y.

อถสฺส [Pg.219] ภคินี จีวรการานํ อตฺถาย ยาคุภตฺตาทีนิ สมฺปาเทสิ. จีวรสฺส นิฏฺฐิตทิวเส ปน อติเรกสกฺการํ กาเรสิ. โส จีวรํ โอโลเกตฺวา ตสฺมึ อุปฺปนฺนสิเนโห ‘‘สฺเว ทานิ นํ ปารุปิสฺสามี’’ติ สํหริตฺวา จีวรวํเส ฐเปตฺวา ตํ รตฺตึ ภุตฺตาหารํ ชิราเปตุํ อสกฺโกนฺโต กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว จีวเร อูกา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ภคินีปิสฺส กาลกิริยํ สุตฺวา ภิกฺขูนํ ปาเทสุ ปวตฺตมานา โรทิ. ภิกฺขู ตสฺส สรีรกิจฺจํ กตฺวา คิลานุปฏฺฐากสฺส อภาเวน สงฺฆสฺเสว ตํ ปาปุณาติ. ‘‘ภาเชสฺสาม น’’นฺติ ตํ จีวรํ นีหราเปสุํ. สา อูกา ‘‘อิเม มม สนฺตกํ วิลุมฺปนฺตี’’ติ วิรวนฺตี อิโต จิโต จ สนฺธาวิ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ทิพฺพาย โสตธาตุยา ตํ สทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, ติสฺสสฺส จีวรํ อภาเชตฺวา สตฺตาหํ นิกฺขิปิตุํ วเทหี’’ติ อาห. เถโร ตถา กาเรสิ. สาปิ สตฺตเม ทิวเส กาลํ กตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติ. สตฺถา ‘‘อฏฺฐเม ทิวเส ติสฺสสฺส จีวรํ ภาเชตฺวา คณฺหถา’’ติ อาณาเปสิ. ภิกฺขู ตถา กรึสุ.

Bấy giờ, người chị của ngài đã chuẩn bị cháo, cơm và các vật thực khác cho những người may y. Vào ngày may y xong, bà còn cúng dường một cách đặc biệt. Trưởng lão nhìn ngắm chiếc y, lòng sinh ái luyến, nghĩ rằng: “Ngày mai ta sẽ đắp y này”. Ngài xếp y lại, đặt lên sào treo y, nhưng đêm đó, vì không thể tiêu hóa được thức ăn đã dùng, ngài mệnh chung và tái sanh làm một con rận ngay trên chính chiếc y ấy. Người chị nghe tin ngài viên tịch, liền đến gieo mình dưới chân các vị tỳ-khưu mà khóc than. Các vị tỳ-khưu lo liệu hậu sự cho ngài xong, vì không có người thị giả chăm sóc lúc bệnh, nên chiếc y ấy thuộc về Tăng chúng. Các vị cho mang chiếc y ra với ý định: “Chúng ta sẽ phân chia y này”. Con rận ấy la lên: “Những người này đang cướp đoạt tài sản của ta”, rồi chạy qua chạy lại. Đức Thế Tôn đang ngự trong Hương phòng, với thiên nhĩ thông, Ngài nghe được tiếng kêu ấy, bèn bảo: “Này Ānanda, hãy bảo các tỳ-khưu đừng phân chia chiếc y của Tissa, hãy để đó trong bảy ngày”. Trưởng lão Ānanda đã làm theo như vậy. Vào ngày thứ bảy, con rận ấy chết và tái sanh tại cung trời Tusita. Đức Thế Tôn truyền lệnh: “Vào ngày thứ tám, các ngươi hãy phân chia và nhận lấy chiếc y của Tissa”. Các vị tỳ-khưu đã làm theo như vậy.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กสฺมา นุ โข สตฺถา ติสฺสสฺส จีวรํ สตฺต ทิวเส ฐปาเปตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส คณฺหิตุํ อนุชานี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ติสฺโส อตฺตโน จีวเร อูกา หุตฺวา นิพฺพตฺโต, ตุมฺเหหิ ตสฺมึ ภาชิยมาเน ‘อิเม มม สนฺตกํ วิลุมฺปนฺตี’ติ วิรวนฺตี อิโต จิโต จ ธาวิ. สา ตุมฺเหหิ จีวเร คยฺหมาเน ตุมฺเหสุ มนํ ปทุสฺสิตฺวา นิรเย นิพฺพตฺเตยฺย, เตน จาหํ จีวรํ นิกฺขิปาเปสึ. อิทานิ ปน สา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺตา, เตน โว มยา จีวรคหณํ อนุญฺญาต’’นฺติ วตฺวา ปุน เตหิ ‘‘ภาริยา วต อยํ, ภนฺเต, ตณฺหา นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อิเมสํ สตฺตานํ ตณฺหา นาม ภาริยา. ยถา อยโต มลํ อุฏฺฐหิตฺวา อยเมว ขาทติ วินาเสติ อปริโภคํ กโรติ, เอวเมวายํ ตณฺหา อิเมสํ สตฺตานํ อพฺภนฺตเร อุปฺปชฺชิตฺวา เต สตฺเต นิรยาทีสุ นิพฺพตฺตาเปติ, วินาสํ ปาเปตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Các vị tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: “Vì sao Đức Thế Tôn lại cho giữ lại chiếc y của Tissa trong bảy ngày, rồi đến ngày thứ tám mới cho phép nhận lấy?”. Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được bạch lại: “Về chuyện này...”, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, Tissa đã tái sanh làm một con rận trên chính chiếc y của mình. Khi các ông phân chia chiếc y ấy, nó đã la lên: ‘Những người này đang cướp đoạt tài sản của ta’ và chạy qua chạy lại. Nếu khi các ông nhận lấy chiếc y, nó khởi tâm sân hận đối với các ông, nó đã có thể tái sanh vào địa ngục. Vì thế, Ta đã cho giữ lại chiếc y. Nhưng nay, nó đã tái sanh tại cung trời Tusita, do đó Ta mới cho phép các ông nhận lấy chiếc y”. Sau đó, khi các vị tỳ-khưu bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, ái dục này thật là nặng nề!”, Ngài dạy: “Đúng vậy, này các tỳ-khưu, ái dục của chúng sanh này thật là nặng nề. Giống như rỉ sét sinh ra từ sắt, rồi chính nó lại ăn mòn, hủy hoại và làm cho sắt không thể dùng được; cũng vậy, ái dục này sinh khởi bên trong các chúng sanh, khiến họ tái sanh vào địa ngục v.v... và đưa họ đến sự hủy diệt”. Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๒๔๐.

240.

‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ,ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ;

เอวํ อติโธนจารินํ,สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

“Như rỉ sét sinh ra từ sắt,Rồi từ đó sinh ra, lại ăn mòn chính nó;Cũng vậy, nghiệp của chính mình,Dẫn kẻ phạm giới đến cõi ác.”

ตตฺถ [Pg.220] อยสาวาติ อยโต สมุฏฺฐิตํ. ตตุฏฺฐายาติ ตโต อุฏฺฐาย. อติโธนจารินนฺติ โธนา วุจฺจติ จตฺตาโร ปจฺจเย ‘‘อิทมตฺถํ เอเต’’ติ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชนปญฺญา, ตํ อติกฺกมิตฺวา จรนฺโต อติโธนจารี นาม. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา อยโต มลํ สมุฏฺฐาย ตโต สมุฏฺฐิตํ ตเมว ขาทติ, เอวเมวํ จตุปจฺจเย อปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ อติโธนจารินํ สานิ กมฺมานิ อตฺตนิ ฐิตตฺตา อตฺตโน สนฺตกาเนว ตานิ กมฺมานิ ทุคฺคตึ นยนฺตีติ.

Trong đó, ayasāva nghĩa là từ sắt sinh ra. Tatuṭṭhāya nghĩa là từ đó sinh ra. Atidhonacārinaṃ: dhonā được gọi là trí tuệ quán xét bốn món vật dụng trước khi thọ dụng, rằng “những món này là vì mục đích này”. Người nào hành động vượt qua sự quán xét đó thì gọi là atidhonacārī. Ý nghĩa được nói ở đây là: Giống như rỉ sét sinh ra từ sắt, rồi từ đó sinh ra lại ăn mòn chính nó, cũng vậy, những nghiệp của chính người atidhonacārī, tức là người thọ dụng bốn món vật dụng mà không quán xét, vì những nghiệp ấy tồn tại trong tự thân và là của chính mình, sẽ dẫn dắt người ấy đến cõi ác.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị, từ Tu-đà-hoàn trở lên.

ติสฺสตฺเถรวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện trưởng lão Tissa, câu chuyện thứ ba.

๔. ลาลุทายิตฺเถรวตฺถุ

4. Câu chuyện trưởng lão Lāḷudāyī

อสชฺฌายมลาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาลุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Asajjhāyamalā, liên quan đến trưởng lão Lāḷudāyī.

สาวตฺถิยํ กิร ปญฺจโกฏิมตฺตา อริยสาวกา วสนฺติ, ทฺเว โกฏิมตฺตา ปุถุชฺชนา วสนฺติ. เตสุ อริยสาวกา ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ สปฺปิเตลมธุผาณิตวตฺถาทีนิ คเหตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมกถํ สุณนฺติ. ธมฺมํ สุตฺวา คมนกาเล จ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ คุณกถํ กเถนฺติ. อุทายิตฺเถโร เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘เอเตสํ ตาว ธมฺมํ สุตฺวา ตุมฺเห เอวํ กเถถ, มม ธมฺมกถํ สุตฺวา กึ นุ โข น กเถสฺสถา’’ติ วทติ. มนุสฺสา ตสฺส กถํ สุตฺวา ‘‘อยํ เอโก ธมฺมกถิโก ภวิสฺสติ, อิมสฺสปิ อมฺเหหิ ธมฺมกถํ โสตุํ วฏฺฏตี’’ติ เต เอกทิวสํ เถรํ ยาจิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช อมฺหากํ ธมฺมสฺสวนทิวโส’’ติ สงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห อมฺหากํ ทิวา ธมฺมกถํ กเถยฺยาถา’’ติ อาหํสุ. โสปิ เตสํ อธิวาเสสิ.

Nghe nói, tại thành Sāvatthī có khoảng năm koṭi vị Thánh đệ tử và hai koṭi phàm nhân cư ngụ. Trong số ấy, các vị Thánh đệ tử sau khi cúng dường vật thực vào buổi sáng, đến buổi chiều lại mang theo các vật dụng như bơ, dầu, mật ong, đường phèn, vải vóc, v.v... đến tịnh xá để nghe pháp thoại. Sau khi nghe pháp, trên đường về, họ lại tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna. Trưởng lão Udāyī nghe họ nói chuyện bèn nói rằng: “Các vị nghe pháp của hai vị kia rồi tán thán như vậy, nếu nghe pháp thoại của ta, lẽ nào lại không tán thán cho được?”. Dân chúng nghe lời trưởng lão nói, bèn nghĩ: “Vị này hẳn là một vị pháp sư, chúng ta cũng nên nghe pháp thoại của vị này”. Thế rồi một hôm, họ đến thỉnh cầu trưởng lão, sau khi đã cúng dường vật thực đến chư Tăng, họ thưa rằng: “Bạch ngài, hôm nay là ngày nghe pháp của chúng con. Kính thỉnh ngài ban ngày hãy thuyết một bài pháp thoại cho chúng con”. Vị ấy cũng đã nhận lời của họ.

เตหิ ธมฺมสฺสวนเวลาย อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โน ธมฺมํ กเถถา’’ติ วุตฺเต ลาลุทายิตฺเถโร อาสเน นิสีทิตฺวา จิตฺตพีชนึ คเหตฺวา [Pg.221] จาเลนฺโต เอกมฺปิ ธมฺมปทํ อทิสฺวา ‘‘อหํ สรภญฺญํ ภณิสฺสามิ, อญฺโญ ธมฺมกถํ กเถตู’’ติ วตฺวา โอตริ. เต อญฺเญน ธมฺมกถํ กถาเปตฺวา สรภาณตฺถาย ปุน ตํ อาสนํ อาโรปยึสุ. โส ปุนปิ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘อหํ รตฺตึ กเถสฺสามิ, อญฺโญ สรภญฺญํ ภณตู’’ติ วตฺวา อาสนา โอตริ. เต อญฺเญน สรภญฺญํ ภณาเปตฺวา ปุน รตฺตึ เถรํ อานยึสุ. โส รตฺติมฺปิ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘อหํ ปจฺจูสกาเล กเถสฺสามิ, รตฺตึ อญฺโญ กเถตู’’ติ วตฺวา โอตริ. เต อญฺเญน รตฺตึ กถาเปตฺวา ปุน ปจฺจูเส ตํ อานยึสุ. โส ปุนปิ กิญฺจิ นาทฺทส. มหาชโน เลฑฺฑุทณฺฑาทีนิ คเหตฺวา, ‘‘อนฺธพาล, ตฺวํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ วณฺเณ กถิยมาเน เอวญฺเจวญฺจ วเทสิ, อิทานิ กสฺมา น กเถสี’’ติ สนฺตชฺเชตฺวา ปลายนฺตํ อนุพนฺธิ. โส ปลายนฺโต เอกิสฺสา วจฺจกุฏิยา ปติ.

Khi đến giờ nghe pháp, họ đến thưa: “Bạch ngài, xin hãy thuyết pháp cho chúng con”. Trưởng lão Lāludāyī ngồi trên pháp tòa, tay cầm chiếc quạt sặc sỡ phe phẩy, nhưng không nghĩ ra được một câu pháp nào, bèn nói: “Ta sẽ tụng kinh (sarabhañña), hãy để vị khác thuyết pháp”, rồi bước xuống. Họ bèn để một vị khác thuyết pháp, rồi lại mời ngài lên pháp tòa để tụng kinh. Vị ấy lại cũng không nghĩ ra được gì, bèn nói: “Ta sẽ thuyết vào ban đêm, hãy để vị khác tụng kinh”, rồi bước xuống khỏi pháp tòa. Họ bèn để một vị khác tụng kinh, rồi đến đêm lại mời trưởng lão đến. Vị ấy đến đêm cũng không nghĩ ra được gì, bèn nói: “Ta sẽ thuyết vào lúc rạng đông, ban đêm hãy để vị khác thuyết”, rồi bước xuống. Họ bèn để một vị khác thuyết vào ban đêm, rồi đến rạng đông lại mời vị ấy đến. Vị ấy lại cũng không thấy gì. Đám đông bèn cầm lấy đất cục, gậy gộc, v.v... rồi hăm dọa: “Này kẻ ngu si mù quáng kia! Khi người ta tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna, ông đã nói thế này thế nọ, sao bây giờ lại không thuyết được?”, rồi họ đuổi theo vị ấy đang bỏ chạy. Trong lúc chạy trốn, vị ấy đã bị ngã vào một hố xí.

มหาชโน กถํ สมุฏฺฐาเปสิ – ‘‘อชฺช ลาลุทายี สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ คุณกถาย ปวตฺตมานาย อุสฺสูยนฺโต อตฺตโน ธมฺมกถิกภาวํ ปกาเสตฺวา มนุสฺเสหิ สกฺการํ กตฺวา ‘ธมฺมํ สุโณมา’ติ วุตฺเต จตุกฺขตฺตุํ อาสเน นิสีทิตฺวา กเถตพฺพยุตฺตกํ กิญฺจิ อปสฺสนฺโต ‘ตฺวํ อมฺหากํ อยฺเยหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานตฺเถเรหิ สทฺธึ ยุคคฺคาหํ คณฺหาสี’ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทีนิ คเหตฺวา สนฺตชฺเชตฺวา ปลาปิยมาโน วจฺจกุฏิยา ปติโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เอโส คูถกูเป นิมุคฺโคเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตฺวา –

Đám đông bàn tán xôn xao: “Hôm nay, Lāludāyī vì ganh tỵ khi nghe người ta tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna, đã tự xưng mình là pháp sư. Khi được dân chúng cung kính và thỉnh mời ‘chúng con xin nghe pháp’, ngài đã bốn lần ngồi lên pháp tòa mà không thấy được điều gì thích hợp để thuyết giảng. Bị dân chúng nói ‘Ông dám tranh hơn với các bậc trưởng lão Sāriputta và Moggallāna của chúng tôi sao!’, rồi họ cầm đất cục, gậy gộc hăm dọa, khiến ngài phải bỏ chạy và ngã vào hố xí”. Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện này”, Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã từng bị chìm trong hố phân”, rồi Ngài kể lại câu chuyện quá khứ.

‘‘จตุปฺปโท อหํ สมฺม, ตฺวมฺปิ สมฺม จตุปฺปโท;

เอหิ สมฺม นิวตฺตสฺสุ, กึ นุ ภีโต ปลายสิ.

“Này bạn, ta là loài bốn chân, bạn cũng là loài bốn chân. Này bạn, hãy lại đây, quay lại đi, sao lại sợ hãi mà bỏ chạy?”

‘‘อสุจิปูติโลโมสิ, ทุคฺคนฺโธ วาสิ สูกร;

สเจ ยุชฺฌิตุกาโมสิ, ชยํ สมฺม ททามิ เต’’ติ. (ชา. ๑.๒.๕-๖) –

“Này heo, ngươi ô uế, lông lá hôi thối, mùi hôi tỏa ra nồng nặc. Nếu ngươi muốn giao chiến, này bạn, ta nhường cho ngươi phần thắng”.

อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. ตทา สีโห สาริปุตฺโต อโหสิ, สูกโร ลาลุทายีติ. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ลาลุทายินา อปฺปมตฺตโกว ธมฺโม อุคฺคหิโต, สชฺฌายํ ปน เนว [Pg.222] อกาสิ, กิญฺจิ ปริยตฺตึ อุคฺคเหตฺวา ตสฺสา อสชฺฌายกรณํ มลเมวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này. Vào lúc ấy, con sư tử là ngài Sāriputta, còn con heo là Lāludāyī. Đức Thế Tôn dẫn lại bài pháp thoại này và dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, Lāludāyī chỉ học được một ít pháp, lại chẳng hề tụng đọc. Học được chút ít pháp học (pariyatti) mà không tụng đọc, đó chính là một cấu uế”, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này.

๒๔๑.

241.

‘‘อสชฺฌายมลา มนฺตา, อนุฏฺฐานมลา ฆรา;

มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ, ปมาโท รกฺขโต มล’’นฺติ.

“Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển, không siêng năng là cấu uế của nhà cửa, biếng nhác là cấu uế của dung sắc, phóng dật là cấu uế của người canh gác”.

ตตฺถ อสชฺฌายมลาติ ยากาจิ ปริยตฺติ วา สิปฺปํ วา ยสฺมา อสชฺฌายนฺตสฺส อนนุยุญฺชนฺตสฺส วินสฺสติ วา นิรนฺตรํ วา น อุปฏฺฐาติ, ตสฺมา ‘‘อสชฺฌายมลา มนฺตา’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน ฆราวาสํ วสนฺตสฺส อุฏฺฐายุฏฺฐาย ชิณฺณปฏิสงฺขรณาทีนิ อกโรนฺตสฺส ฆรํ นาม วินสฺสติ, ตสฺมา ‘‘อนุฏฺฐานมลา ฆรา’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา โกสชฺชวเสน สรีรปฏิชคฺคนํ วา ปริกฺขารปฏิชคฺคนํ วา อกโรนฺตสฺส กาโย ทุพฺพณฺโณ โหติ, ตสฺมา ‘‘มลํ วณฺณสฺส โกสชฺช’’นฺติ วุตฺตํ. ยสฺมา คาโว รกฺขนฺตสฺส ปมาทวเสน นิทฺทายนฺตสฺส วา กีฬนฺตสฺส วา ตา คาโว อติตฺถปกฺขนฺทนาทินา วา วาฬมิคโจราทิอุปทฺทเวน วา ปเรสํ สาลิเขตฺตาทีนิ โอตริตฺวา ขาทนวเสน วินาสํ อาปชฺชนฺติ, สยมฺปิ ทณฺฑํ วา ปริภาสํ วา ปาปุณาติ, ปพฺพชิตํ วา ปน ฉ ทฺวารานิ อรกฺขนฺตํ ปมาทวเสน กิเลสา โอตริตฺวา สาสนา จาเวนฺติ, ตสฺมา ‘‘ปมาโท รกฺขโต มล’’นฺติ วุตฺตํ. โส หิสฺส วินาสาวหเนน มลฏฺฐานิยตฺตา มลนฺติ อตฺโถ.

Trong đó, “Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển” (asajjhāyamalā mantā) được nói đến là vì bất kỳ pháp học (pariyatti) hay kỹ năng (sippa) nào, đối với người không tụng đọc, không thực hành, thì sẽ bị mai một hoặc không thể nhớ lại một cách liên tục. Do đó, được gọi là “kinh điển có cấu uế là không tụng đọc”. Lại nữa, vì người tại gia, nếu không siêng năng đứng dậy tu sửa những chỗ hư hỏng, v.v... thì nhà cửa sẽ bị hư hoại. Do đó, được gọi là “nhà cửa có cấu uế là không siêng năng” (anuṭṭhānamalā gharā). Vì người tại gia hay xuất gia, do biếng nhác mà không chăm sóc thân thể hay vật dụng, thân thể sẽ trở nên xấu xí. Do đó, được gọi là “biếng nhác là cấu uế của dung sắc” (malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ). Vì người chăn bò, do phóng dật, ngủ quên hoặc mải chơi, đàn bò ấy có thể bị hủy hoại do đi vào bến nước không an toàn, hoặc gặp nguy hiểm từ thú dữ, trộm cướp, hoặc đi vào ăn lúa trong ruộng của người khác, còn bản thân người chăn bò cũng bị phạt vạ hoặc quở trách. Hoặc đối với người xuất gia, do phóng dật không phòng hộ sáu căn, các phiền não sẽ xâm nhập và làm cho người ấy rời khỏi giáo pháp. Do đó, được gọi là “phóng dật là cấu uế của người canh gác” (pamādo rakkhato malaṃ). Thật vậy, sự phóng dật ấy, vì mang lại sự hủy hoại cho người ấy, nên ở vị trí của một cấu uế, do đó nó là cấu uế. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi bài pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ลาลุทายิตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Lāludāyī, phần thứ tư.

๕. อญฺญตรกุลปุตฺตวตฺถุ

5. Câu chuyện về một thiện gia nam tử

มลิตฺถิยา ทุจฺจริตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุลปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Trúc Lâm, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Malitthiyā duccaritaṃ”, liên quan đến một thiện gia nam tử.

ตสฺส กิร สมานชาติกํ กุลกุมาริกํ อาเนสุํ. สา อานีตทิวสโต ปฏฺฐาย อติจารินี อโหสิ. โส กุลปุตฺโต ตสฺสา อติจาเรน ลชฺชิโต กสฺสจิ สมฺมุขีภาวํ อุปคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต พุทฺธุปฏฺฐานาทีนิ [Pg.223] ปจฺฉินฺทิตฺวา กติปาหจฺจเยน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ‘‘กึ, อุปาสก, น ทิสฺสสี’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อุปาสก, ปุพฺเพปิ มยา ‘อิตฺถิโย นาม นทีอาทิสทิสา, ตาสุ ปณฺฑิเตน โกโธ น กาตพฺโพ’ติ วุตฺตํ, ตฺวํ ปน ภวปฏิจฺฉนฺนตฺตา น สลฺลกฺเขสี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต –

Người ta đã cưới cho thiện nam tín ấy một thiếu nữ môn đăng hộ đối. Kể từ ngày được cưới về, cô gái ấy đã ngoại tình. Vị thiện nam tín ấy vì chuyện ngoại tình của vợ mà cảm thấy xấu hổ, không thể đối mặt với bất kỳ ai, nên đã ngưng việc đi hầu Phật, v.v... Vài ngày sau, ông đến yết kiến bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Khi được hỏi: “Này thiện nam, tại sao không thấy ông?”, ông bèn trình bày sự việc. Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo ông: “Này thiện nam, xưa kia Như Lai đã từng dạy: ‘Phụ nữ cũng giống như sông ngòi, v.v..., bậc hiền trí không nên tức giận với họ’. Nhưng vì bị các kiếp sống che lấp nên ông không nhớ đó thôi”. Nói xong, do vị ấy thỉnh cầu, Ngài kể lại:

‘‘ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา;

เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชตี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๖๕;

๑.๑๒.๙) –

“Như sông, như đường, như quán rượu, như đình làng, như giếng nước; Cũng vậy, đàn bà trong thế gian, không hề có bến bờ giới hạn.”

ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘อุปาสก, อิตฺถิยา หิ อติจารินิภาโว มลํ, ทานํ เทนฺตสฺส มจฺเฉรํ มลํ, อิธโลกปรโลเกสุ สตฺตานํ อกุสลกมฺมํ วินาสนตฺเถน มลํ, อวิชฺชา ปน สพฺพมลานํ อุตฺตมมล’’นฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi kể chi tiết chuyện tiền thân, Ngài dạy: “Này thiện nam, đối với phụ nữ, ngoại tình là cấu uế; đối với người bố thí, keo kiệt là cấu uế; trong đời này và đời sau, đối với chúng sanh, nghiệp bất thiện là cấu uế vì nó có tính chất hủy hoại; còn vô minh là cấu uế tột cùng trong tất cả các loại cấu uế”. Nói xong, Ngài đọc những vần kệ sau:

๒๔๒.

242.

‘‘มลิตฺถิยา ทุจฺจริตํ, มจฺเฉรํ ททโต มลํ;

มลา เว ปาปกา ธมฺมา, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

“Hành vi xấu là vết nhơ người nữ, Bủn xỉn là nhơ của kẻ cho đi, Các pháp ác là vết nhơ thật sự, Ở đời này và cả ở đời sau.

๒๔๓.

243.

‘‘ตโต มลา มลตรํ, อวิชฺชา ปรมํ มลํ;

เอตํ มลํ ปหนฺตฺวาน, นิมฺมลา โหถ ภิกฺขโว’’ติ.

Hơn các vết nhơ kia, nhơ bẩn hơn, Vô minh là vết nhơ tột cùng. Đoạn trừ được vết nhơ này, Này các Tỳ khưu, hãy trở nên không tỳ vết!”

ตตฺถ ทุจฺจริตนฺติ อติจาโร. อติจารินิญฺหิ อิตฺถึ สามิโกปิ เคหา นีหรติ, มาตาปิตูนํ สนฺติกํ คตมฺปิ ‘‘ตฺวํ กุลสฺส อคารวภูตา, อกฺขีหิปิ น ทฏฺฐพฺพา’’ติ ตํ นีหรนฺติ. สา อนาถา วิจรนฺตี มหาทุกฺขํ ปาปุณาติ. เตนสฺสา ทุจฺจริตํ ‘‘มล’’นฺติ วุตฺตํ. ททโตติ ทายกสฺส. ยสฺส หิ เขตฺตกสนกาเล ‘‘อิมสฺมึ เขตฺเต สมฺปนฺเน สลากภตฺตาทีนิ ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา นิปฺผนฺเน สสฺเสปิ มจฺเฉรํ อุปฺปชฺชิตฺวา จาคจิตฺตํ นิวาเรติ, โส มจฺเฉรวเสน จาคจิตฺเต อวิรูหนฺเต มนุสฺสสมฺปตฺตึ ทิพฺพสมฺปตฺตึ นิพฺพานสมฺปตฺตินฺติ ติสฺโส สมฺปตฺติโย น ลภติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘มจฺเฉรํ ททโต มล’’นฺติ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. ปาปกา ธมฺมาติ อกุสลธมฺมา ปน อิธโลเก จ ปรโลเก จ มลเมว.

Trong đó, duccaritam (hành vi xấu) có nghĩa là ngoại tình. Thật vậy, người phụ nữ ngoại tình thì bị chồng đuổi ra khỏi nhà; dù có về nhà cha mẹ, họ cũng đuổi đi và nói: “Mày là đứa làm ô nhục gia phong, chúng tao không muốn nhìn thấy mày nữa”. Cô ta không nơi nương tựa, lang thang và gặp phải khổ đau to lớn. Do đó, hành vi xấu của người phụ nữ được gọi là “cấu uế”. Dadato (của người cho) là nói về người thí chủ. Có người khi cày ruộng đã nghĩ rằng: “Khi ruộng này được mùa, ta sẽ cúng dường các vật thực như phiếu thực phẩm, v.v...”, nhưng khi lúa chín, lòng keo kiệt lại khởi lên và ngăn cản tâm bố thí. Do lòng keo kiệt, khi tâm bố thí không phát sinh, người ấy không đạt được ba loại thành tựu: thành tựu cõi người, thành tựu cõi trời, và thành tựu Niết-bàn. Do đó, có câu: “Keo kiệt là cấu uế của người bố thí”. Đối với các phần còn lại, phương pháp giải thích cũng tương tự. Pāpakā dhammā (các pháp ác) có nghĩa là các pháp bất thiện, chúng chính là cấu uế trong đời này và cả đời sau.

ตโตติ เหฏฺฐา วุตฺตมลโต. มลตรนฺติ อติเรกมลํ โว กเถมีติ อตฺโถ. อวิชฺชาติ อฏฺฐวตฺถุกํ อญฺญาณเมว ปรมํ มลํ. ปหนฺตฺวานาติ [Pg.224] เอตํ มลํ ชหิตฺวา, ภิกฺขเว, ตุมฺเห นิมฺมลา โหถาติ อตฺโถ.

Tato (hơn các vết nhơ kia) có nghĩa là hơn cả những cấu uế đã nói ở dưới. Malataram (nhơ bẩn hơn) có nghĩa là “Ta sẽ nói cho các ngươi nghe về một loại cấu uế còn hơn thế nữa”. Avijjā (vô minh) chính là sự không biết về tám sự vật, đó là cấu uế tột cùng. Pahantvāna (đoạn trừ được) có nghĩa là: “Này các Tỳ-khưu, sau khi đã từ bỏ cấu uế này, các ngươi hãy trở nên không tỳ vết”.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

อญฺญตรกุลปุตฺตวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về người thiện nam tín không rõ tên, phần thứ năm.

๖. จูฬสาริวตฺถุ

6. Câu chuyện về Tỳ-khưu Cūḷasāri

สุชีวนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬสารึ นาม สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Sujīvaṃ, liên quan đến một vị Tỳ-khưu tên là Cūḷasāri, đệ tử cùng ở với Trưởng lão Sāriputta.

โส กิร เอกทิวเส เวชฺชกมฺมํ กตฺวา ปณีตโภชนํ ลภิตฺวา อาทาย นิกฺขมนฺโต อนฺตรามคฺเค เถรํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ มยา เวชฺชกมฺมํ กตฺวา ลทฺธํ, ตุมฺเห อญฺญตฺถ เอวรูปํ โภชนํ น ลภิสฺสถ, อิมํ ภุญฺชถ, อหํ เต เวชฺชกมฺมํ กตฺวา นิจฺจกาลํ เอวรูปํ อาหารํ อาหริสฺสามี’’ติ อาห. เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา ตุณฺหีภูโตว ปกฺกามิ. ภิกฺขู วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อหิริโก นาม ปคพฺโภ กากสทิโส หุตฺวา เอกวีสติวิธาย อเนสนาย ฐตฺวา สุขํ ชีวติ, หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน ปน ทุกฺขํ ชีวตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, một hôm, sau khi làm nghề y, vị ấy nhận được vật thực hảo hạng. Mang vật thực đi, trên đường, vị ấy gặp Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, đây là vật thực con có được nhờ làm nghề y. Ở nơi khác, các ngài sẽ không nhận được vật thực như thế này đâu. Xin ngài hãy dùng. Con sẽ làm nghề y và luôn luôn mang về cho ngài những vật thực như thế này”. Nghe những lời ấy, Trưởng lão im lặng bỏ đi. Các Tỳ-khưu về tu viện và trình lại sự việc với bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, người không biết hổ thẹn, trơ tráo, giống như con quạ, đứng trên hai mươi mốt cách tìm kiếm không chân chánh, thì sống một cách dễ dàng. Còn người có lòng tàm quý thì sống một cách khó khăn”. Nói xong, Ngài đọc những vần kệ sau:

๒๔๔.

244.

‘‘สุชีวํ อหิริเกน, กากสูเรน ธํสินา;

ปกฺขนฺทินา ปคพฺเภน, สํกิลิฏฺเฐน ชีวิตํ.

“Thật dễ sống cho kẻ không hổ thẹn, Táo bạo như quạ, kẻ gièm pha, Kẻ xông xáo, trơ tráo, Sống với tâm ô nhiễm.

๒๔๕.

245.

‘‘หิรีมตา จ ทุชฺชีวํ, นิจฺจํ สุจิคเวสินา;

อลีเนนาปฺปคพฺเภน, สุทฺธาชีเวน ปสฺสตา’’ติ.

Thật khó sống cho người có hổ thẹn, Luôn tìm cầu sự trong sạch, Không quyến luyến, không trơ tráo, Sống thanh tịnh và có trí tuệ.”

ตตฺถ อหิริเกนาติ ฉินฺนหิโรตฺตปฺปเกน. เอวรูเปน หิ อมาตรเมว ‘‘มาตา เม’’ติ อปิตาทโย เอว จ ‘‘ปิตา เม’’ติอาทินา นเยน วตฺวา เอกวีสติวิธาย อเนสนาย ปติฏฺฐาย สุเขน ชีวตุํ สกฺกา. กากสูเรนาติ สูรกากสทิเสน. ยถา หิ สูรกาโก กุลฆเรสุ ยาคุอาทีนิ คณฺหิตุกาโม ภิตฺติอาทีสุ นิสีทิตฺวา อตฺตโน โอโลกนภาวํ ญตฺวา อโนโลเกนฺโต วิย อญฺญวิหิตโก วิย [Pg.225] นิทฺทายนฺโต วิย จ หุตฺวา มนุสฺสานํ ปมาทํ สลฺลกฺเขตฺวา อนุปติตฺวา ‘‘สูสู’’ติ วทนฺเตสุเยว ภาชนโต มุขปูรํ คเหตฺวา ปลายติ, เอวเมวํ อหิริกปุคฺคโลปิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คามํ ปวิสิตฺวา ยาคุภตฺตฏฺฐานาทีนิ ววตฺถเปติ. ตตฺถ ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา ยาปนมตฺตํ อาทาย อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺตา ยาคุํ ปิวิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิ กโรนฺติ สชฺฌายนฺติ อาสนสาลํ สมฺมชฺชนฺติ. อยํ ปน อกตฺวา คามาภิมุโขว โหติ.

Trong đó, ahirikena (kẻ không hổ thẹn) có nghĩa là người đã cắt đứt lòng tàm và quý. Thật vậy, người như thế có thể sống một cách dễ dàng bằng cách gọi người không phải mẹ là “mẹ tôi”, người không phải cha là “cha tôi”, v.v..., và đứng vững trên hai mươi mốt cách tìm kiếm không chân chánh. Kākasūrena (táo bạo như quạ) có nghĩa là giống như con quạ dạn dĩ. Giống như con quạ dạn dĩ, khi muốn lấy cháo, v.v... trong nhà dân, nó đậu trên tường, v.v..., biết mình đang bị theo dõi, nó giả vờ như không nhìn, như đang bận tâm việc khác, hoặc như đang ngủ gật. Khi nhận thấy người ta sơ hở, nó bay sà xuống, và ngay cả khi họ đang la “xù xù”, nó vẫn kịp mổ đầy một miệng từ trong bát rồi bay đi. Cũng vậy, người không biết hổ thẹn khi vào làng cùng các Tỳ-khưu, liền đánh dấu những nơi có cháo và cơm. Ở đó, các Tỳ-khưu đi khất thực, nhận vừa đủ vật thực để duy trì mạng sống, rồi đến trai đường, quán tưởng, uống cháo, hành thiền, tụng kinh, và quét dọn trai đường. Còn vị này thì không làm gì cả, chỉ hướng mặt về phía làng.

โส หิ ภิกฺขูหิ ‘‘ปสฺสถิม’’นฺติ โอโลกิยมาโนปิ อโนโลเกนฺโต วิย อญฺญวิหิโต วิย นิทฺทายนฺโต วิย คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจนฺโต วิย จีวรํ สํวิทหนฺโต วิย หุตฺวา ‘‘อสุกํ นาม เม กมฺมํ อตฺถี’’ติ วทนฺโต อุฏฺฐายาสนา คามํ ปวิสิตฺวา ปาโตว ววตฺถปิตเคเหสุ อญฺญตรํ เคหํ อุปสงฺกมิตฺวา ฆรมานุสเกสุ โถกํ กวาฏํ ปิธาย ทฺวาเร นิสีทิตฺวา กนฺทนฺเตสุปิ เอเกน หตฺเถน กวาฏํ ปณาเมตฺวา อนฺโต ปวิสติ. อถ นํ ทิสฺวา อกามกาปิ อาสเน นิสีทาเปตฺวา ยาคุอาทีสุ ยํ อตฺถิ, ตํ เทนฺติ. โส ยาวทตฺถํ ภุญฺชิตฺวา อวเสสํ ปตฺเตนาทาย ปกฺกมติ. อยํ กากสูโร นาม. เอวรูเปน อหิริเกน สุชีวนฺติ อตฺโถ.

Vị ấy, dù được các tỳ khưu nói: ‘Hãy nhìn vị này’ và nhìn đến, vẫn làm như không nhìn, như đang chú tâm việc khác, như đang buồn ngủ, như đang tháo nút thắt lưng, như đang sửa soạn y, rồi nói: ‘Tôi có công việc tên là thế này thế kia’, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi vào làng. Từ sáng sớm, vị ấy đến một trong những ngôi nhà đã được nhắm trước, khi người trong nhà đóng hờ cánh cửa, vị ấy ngồi ở cửa. Dù họ có mời mọc, vị ấy vẫn dùng một tay đẩy cánh cửa và đi vào bên trong. Bấy giờ, thấy vị ấy, dù không muốn, họ cũng mời ngồi vào chỗ, và trong số cháo v.v... có món nào thì họ dâng cúng món ấy. Vị ấy ăn thỏa thích, rồi lấy phần còn lại bỏ vào bát và ra đi. Vị này được gọi là kẻ cả gan như quạ. Ý nghĩa là: người không biết hổ thẹn như vậy thì dễ sống.

ธํสินาติ ‘‘อสุกตฺเถโร นาม อปฺปิจฺโฉ’’ติอาทีนิ วทนฺเตสุ – ‘‘กึ ปน มยํ น อปฺปิจฺฉา’’ติอาทิวจเนน ปเรสํ คุณธํสนตาย ธํสินา. ตถารูปสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘อยมฺปิ อปฺปิจฺฉตาทิคุเณ ยุตฺโต’’ติ มญฺญมานา มนุสฺสา ทาตพฺพํ มญฺญนฺติ. โส ปน ตโต ปฏฺฐาย วิญฺญูปุริสานํ จิตฺตํ อาราเธตุํ อสกฺโกนฺโต ตมฺหาปิ ลาภา ปริหายติ. เอวํ ธํสิปุคฺคโล อตฺตโนปิ ปรสฺสปิ ลาภํ นาเสติเยว.

Về kẻ hủy báng (dhaṃsinā): Khi người ta nói những lời như: ‘Vị trưởng lão tên là thế này thế kia thì thiểu dục’, vị ấy nói những lời như: ‘Chẳng lẽ chúng tôi không thiểu dục hay sao?’, do đó hủy báng đức hạnh của người khác, nên gọi là kẻ hủy báng. Nghe lời của người như vậy, người ta nghĩ rằng: ‘Vị này cũng có đức hạnh thiểu dục v.v...’ và cho rằng nên cúng dường. Nhưng kể từ đó, vị ấy không thể làm hài lòng những người có trí, nên cũng bị tổn thất phần lợi lộc ấy. Như vậy, người hủy báng làm tổn hại lợi lộc của chính mình và của cả người khác.

ปกฺขนฺทินาติ ปกฺขนฺทจารินา. ปเรสํ กิจฺจานิปิ อตฺตโน กิจฺจานิ วิย ทสฺเสนฺโต ปาโตว ภิกฺขูสุ เจติยงฺคณาทีสุ วตฺตํ กตฺวา กมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน โถกํ นิสีทิตฺวา อุฏฺฐาย คามํ ปวิสนฺเตสุ มุขํ โธวิตฺวา ปณฺฑุกาสาวปารุปนอกฺขิอญฺชนสีสมกฺขนาทีหิ อตฺตภาวํ มณฺเฑตฺวา สมฺมชฺชนฺโต วิย ทฺเว ตโย สมฺมชฺชนิปหาเร ทตฺวา ทฺวารโกฏฺฐกาภิมุโข โหติ. มนุสฺสา ปาโตว ‘‘เจติยํ วนฺทิสฺสาม, มาลาปูชํ กริสฺสามา’’ติ [Pg.226] อาคตา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ วิหาโร อิมํ ทหรํ นิสฺสาย ปฏิชคฺคนํ ลภติ, อิมํ มา ปมชฺชิตฺถา’’ติ วตฺวา ตสฺส ทาตพฺพํ มญฺญนฺติ. เอวรูเปน ปกฺขนฺทินาปิ สุชีวํ. ปคพฺเภนาติ กายปาคพฺภิยาทีหิ สมนฺนาคเตน. สํกิลิฏฺเฐน ชีวิตนฺติ เอวํ ชีวิกํ กปฺเปตฺวา ชีวนฺเตน หิ ปุคฺคเลน สํกิลิฏฺเฐน หุตฺวา ชีวิตํ นาม โหติ, ตํ ทุชฺชีวิตํ ปาปเมวาติ อตฺโถ.

Về kẻ lấn lướt (pakkhandinā): là người có hạnh lấn lướt. Vị ấy thể hiện công việc của người khác như là công việc của mình. Vào buổi sáng sớm, khi các tỳ khưu đã làm phận sự ở sân tháp v.v..., ngồi một lát để tác ý đề mục thiền định, rồi đứng dậy đi vào làng, thì vị ấy rửa mặt, khoác y màu vàng nhạt, trang điểm thân mình bằng cách kẻ mắt, xoa dầu lên đầu v.v..., rồi làm như đang quét, quét hai ba nhát chổi, rồi đứng hướng về phía cổng. Những người đến vào buổi sáng sớm với ý định: ‘Chúng ta sẽ đảnh lễ tháp, sẽ cúng dường hoa’ thấy vị ấy, liền nói: ‘Tu viện này được sạch sẽ là nhờ vị tỳ khưu trẻ này, đừng quên vị này nhé’, và họ nghĩ rằng nên cúng dường cho vị ấy. Người lấn lướt như vậy cũng dễ sống. Về kẻ táo bạo (pagabbhena): là người có sự táo bạo về thân v.v... Về đời sống ô nhiễm (saṃkiliṭṭhena jīvitaṃ): người sống bằng cách mưu sinh như vậy được gọi là có đời sống ô nhiễm; ý nghĩa là, đời sống ấy là đời sống tồi tệ, là điều xấu ác.

หิรีมตา จาติ หิโรตฺตปฺปสมฺปนฺเนน ปุคฺคเลน ทุชฺชีวํ. โส หิ อมาตาทโยว ‘‘มาตา เม’’ติอาทีนิ อวตฺวา อธมฺมิเก ปจฺจเย คูถํ วิย ชิคุจฺฉนฺโต ธมฺเมน สเมน ปริเยสนฺโต สปทานํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวิกํ กปฺเปนฺโต ลูขํ ชีวิกํ ชีวตีติ อตฺโถ. สุจิคเวสินาติ สุจีนิ กายกมฺมาทีนิ คเวสนฺเตน. อลีเนนาติ ชีวิตวุตฺติมนลฺลีเนน. สุทฺธาชีเวน ปสฺสตาติ เอวรูโป หิ ปุคฺคโล สุทฺธาชีโว นาม โหติ. เตน เอวํ สุทฺธาชีเวน ตเมว สุทฺธาชีวํ สารโต ปสฺสตา ลูขชีวิตวเสน ทุชฺชีวํ โหตีติ อตฺโถ.

Và người có lòng hổ thẹn (hirīmatā ca): người có đủ tàm và úy thì khó sống. Vị ấy không nói những lời như ‘mẹ của tôi’ đối với những người không phải là mẹ v.v..., ghê tởm các vật dụng không đúng Pháp như phân uế, tìm kiếm một cách đúng Pháp và chân chánh, đi khất thực tuần tự từng nhà để mưu sinh, sống một đời sống kham khổ. Đó là ý nghĩa. Về người tìm cầu sự trong sạch (sucigavesinā): là người tìm kiếm những hành động trong sạch của thân v.v... Về người không dính mắc (alīnenā): là người không dính mắc vào cách mưu sinh. Về người có mạng sống trong sạch và thấy rõ (suddhājīvena passatā): người như vậy được gọi là người có mạng sống trong sạch. Do vị ấy có mạng sống trong sạch như vậy và thấy rõ chính mạng sống trong sạch ấy là điều cốt lõi, nên đời sống trở nên khó khăn do cách sống kham khổ. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

จูฬสาริวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện Cūḷasāri, thứ sáu.

๗. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ

7. Câu chuyện về năm vị cận sự nam

โย ปาณนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ อุปาสเก อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yo pāṇaṃ’, liên quan đến năm vị cận sự nam.

เตสุ หิ เอโก ปาณาติปาตาเวรมณิสิกฺขาปทเมว รกฺขติ, อิตเร อิตรานิ. เต เอกทิวสํ ‘‘อหํ ทุกฺกรํ กโรมิ, ทุกฺกรํ รกฺขามี’’ติ วิวาทาปนฺนา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา เอกสีลมฺปิ กนิฏฺฐกํ อกตฺวา ‘‘สพฺพาเนว ทุรกฺขานี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Trong số họ, một người chỉ giữ gìn học giới từ bỏ sát sanh, những người khác thì giữ gìn các học giới khác. Một hôm, họ tranh cãi với nhau rằng: ‘Tôi làm điều khó làm, tôi giữ gìn điều khó giữ gìn’. Họ đến gặp Bậc Đạo Sư, đảnh lễ và trình bày sự việc. Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, không xem nhẹ bất kỳ một giới nào, Ngài nói: ‘Tất cả các giới đều khó giữ gìn’, rồi thuyết những kệ này:

๒๔๖.

246.

‘‘โย ปาณมติปาเตติ, มุสาวาทญฺจ ภาสติ;

โลเก อทินฺนมาทิยติ, ปรทารญฺจ คจฺฉติ.

“Người nào sát sanh, và nói lời dối trá; lấy của không cho ở đời, và đi đến với vợ người.

๒๔๗.

247.

‘‘สุราเมรยปานญฺจ[Pg.227], โย นโร อนุยุญฺชติ;

อิเธว เมโส โลกสฺมึ, มูลํ ขณติ อตฺตโน.

“Và người nào ham mê uống rượu và chất say; ngay trong đời này, người ấy tự đào gốc rễ của mình.

๒๔๘.

248.

‘‘เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

มา ตํ โลโภ อธมฺโม จ, จิรํ ทุกฺขาย รนฺธยุ’’นฺติ.

“Này người kia, hãy biết như vầy: các pháp ác thì không được chế ngự. Chớ để tham và phi pháp làm cho ngươi đau khổ dài lâu.”

ตตฺถ โย ปาณมติปาเตตีติ โย สาหตฺถิกาทีสุ ฉสุ ปโยเคสุ เอกปโยเคนาปิ ปรสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปจฺฉินฺทติ. มุสาวาทนฺติ ปเรสํ อตฺถภญฺชนกํ มุสาวาทญฺจ ภาสติ. โลเก อทินฺนมาทิยตีติ อิมสฺมึ สตฺตโลเก เถยฺยาวหาราทีสุ เอเกนปิ อวหาเรน ปรปริคฺคหิตํ อาทิยติ. ปรทารญฺจ คจฺฉตีติ ปรสฺส รกฺขิตโคปิเตสุ ภณฺเฑสุ อปรชฺฌนฺโต อุปฺปถจารํ จรติ. สุราเมรยปานนฺติ ยสฺส กสฺสจิ สุราย เจว เมรยสฺส จ ปานํ. อนุยุญฺชตีติ เสวติ พหุลีกโรติ. มูลํ ขณตีติ ติฏฺฐตุ ปรโลโก, โส ปน ปุคฺคโล อิธ โลกสฺมึเยว เยน เขตฺตวตฺถุอาทินา มูเลน ปติฏฺฐเปยฺย, ตมฺปิ อฏฺฐเปตฺวา วา วิสฺสชฺเชตฺวา วา สุรํ ปิวนฺโต อตฺตโน มูลํ ขณติ, อนาโถ กปโณ หุตฺวา วิจรติ. เอวํ, โภติ ปญฺจทุสฺสีลฺยกมฺมการกํ ปุคฺคลํ อาลปติ. ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมา. อสญฺญตาติ กายสญฺญตาทิรหิตา. อเจตสาติปิ ปาโฐ, อจิตฺตกาติ อตฺโถ. โลโภ อธมฺโม จาติ โลโภ เจว โทโส จ. อุภยมฺปิ เหตํ อกุสลเมว. จิรํ ทุกฺขาย รนฺธยุนฺติ จิรกาลํ นิรยทุกฺขาทีนํ อตฺถาย ตํ เอเต ธมฺมา มา รนฺเธนฺตุ มา มตฺเถนฺตูติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘người nào sát sanh’ (yo pāṇamatipāteti) là người nào, bằng một trong sáu phương tiện như tự tay làm v.v..., cắt đứt mạng căn của người khác. ‘Và nói lời dối trá’ (musāvādaṃ) là nói lời dối trá làm tổn hại lợi ích của người khác. ‘Lấy của không cho ở đời’ (loke adinnaṃ ādiyati) là trong thế gian chúng sanh này, lấy của cải do người khác sở hữu bằng một trong các cách chiếm đoạt như trộm cắp v.v... ‘Và đi đến với vợ người’ (paradārañca gacchati) là người phạm lỗi với những người vợ được người khác bảo vệ, giữ gìn, thực hành theo tà đạo. ‘Uống rượu và chất say’ (surāmerayapānaṃ) là việc uống bất kỳ loại rượu (surā) và chất say (meraya) nào. ‘Ham mê’ (anuyuñjati) là thực hành, làm cho nhiều lần. ‘Đào gốc rễ’ (mūlaṃ khaṇati) là chưa nói đến đời sau, ngay trong đời này, người ấy, với gốc rễ nào như ruộng vườn v.v... mà có thể đứng vững, thì người ấy khi uống rượu, hoặc không thiết lập hoặc từ bỏ cả gốc rễ ấy, tức là đang đào gốc rễ của chính mình, trở nên vô thừa nhận, khốn khổ. ‘Này người kia’ (evaṃ, bho) là lời gọi người làm năm hành động bất thiện. ‘Các pháp ác’ (pāpadhammā) là các pháp thấp hèn. ‘Không được chế ngự’ (asaññatā) là không có sự chế ngự về thân v.v... Cũng có bản đọc là ‘acetasā’, nghĩa là không có tâm (muốn chế ngự). ‘Tham và phi pháp’ (lobho adhammo ca) là tham và sân. Cả hai điều này đều là bất thiện. ‘Làm cho đau khổ dài lâu’ (ciraṃ dukkhāya randhayuṃ) có nghĩa là: mong rằng những pháp này đừng trói buộc, đừng hành hạ người ấy trong một thời gian dài vì lợi ích của sự đau khổ trong địa ngục v.v...

เทสนาวสาเน เต ปญฺจ อุปาสกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, năm vị cận sự nam ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đem lại lợi ích cho những người đã đến.

ปญฺจอุปาสกวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về năm vị cận sự nam, câu chuyện thứ bảy.

๘. ติสฺสทหรวตฺถุ

8. Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ Tissa

ททาติ เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติสฺสทหรํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Dadāti ve', liên quan đến một vị tỳ-khưu trẻ tên là Tissa.

โส [Pg.228] กิร อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติโน วิสาขาย อุปาสิกายาติ ปญฺจนฺนํ อริยสาวกโกฏีนํ ทานํ นินฺทนฺโต วิจริ, อสทิสทานมฺปิ นินฺทิเยว. เตสํ เตสํ ทานคฺเค สีตลํ ลภิตฺวา ‘‘สีตล’’นฺติ นินฺทิ, อุณฺหํ ลภิตฺวา ‘‘อุณฺห’’นฺติ นินฺทิ. อปฺปํ เทนฺเตปิ ‘‘กึ อิเม อปฺปมตฺตกํ เทนฺตี’’ติ นินฺทิ, พหุํ เทนฺเตปิ ‘‘อิเมสํ เคเห ฐปนฏฺฐานํ มญฺเญ นตฺถิ, นนุ นาม ภิกฺขูนํ ยาปนมตฺตํ ทาตพฺพํ, เอตฺตกํ ยาคุภตฺตํ นิรตฺถกเมว วิสฺสชฺชตี’’ติ นินฺทิ. อตฺตโน ปน ญาตเก อารพฺภ ‘‘อโห อมฺหากํ ญาตกานํ เคหํ จตูหิ ทิสาหิ อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ โอปานภูต’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ปสํสํ ปวตฺเตสิ. โส ปเนกสฺส โทวาริกสฺส ปุตฺโต ชนปทํ วิจรนฺเตหิ วฑฺฒกีหิ สทฺธึ วิจรนฺโต สาวตฺถึ ปตฺวา ปพฺพชิโต. อถ นํ ภิกฺขู เอวํ มนุสฺสานํ ทานาทีนิ นินฺทนฺตํ ทิสฺวา ‘‘ปริคฺคณฺหิสฺสาม น’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘อาวุโส, ตว ญาตกา กหํ วสนฺตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อสุกคาเม นามา’’ติ สุตฺวาว กติปเย ทหเร เปเสสุํ. เต ตตฺถ คนฺตฺวา คามวาสิเกหิ อาสนสาลาย นิสีทาเปตฺวา กตสกฺการา ปุจฺฉึสุ – ‘‘อิมมฺหา คามา นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิโต ติสฺโส นาม ทหโร อตฺถิ. ตสฺส กตเม ญาตกา’’ติ? มนุสฺสา ‘‘อิธ กุลเคหโต นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตทารโก นตฺถิ, กึ นุ โข อิเม วทนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอโก โทวาริกปุตฺโต วฑฺฒกีหิ สทฺธึ วิจริตฺวา ปพฺพชิโตติ สุโณม, ตํ สนฺธาย วเทถ มญฺเญ’’ติ อาหํสุ. ทหรภิกฺขู ติสฺสสฺส ตตฺถ อิสฺสรญาตกานํ อภาวํ ญตฺวา สาวตฺถึ คนฺตฺวา ‘‘อการณเมว, ภนฺเต, ติสฺโส วิลปนฺโต วิจรตี’’ติ ตํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจสุํ. ภิกฺขูปิ ตํ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ.

Tương truyền, vị ấy đi khắp nơi chê bai sự cúng dường của gia chủ Anāthapiṇḍika, của nữ cận sự Visākhā, và của năm mươi triệu vị thánh đệ tử. Vị ấy cũng chê bai cả đại thí Vô Song của vua Kosala. Tại các buổi cúng dường của những vị thí chủ ấy, khi nhận được vật thực nguội, vị ấy chê: 'Nguội quá'. Khi nhận được vật thực nóng, vị ấy chê: 'Nóng quá'. Khi họ cúng dường ít, vị ấy chê: 'Tại sao những người này lại cúng dường ít ỏi thế?'. Khi họ cúng dường nhiều, vị ấy chê: 'Chắc là trong nhà những người này không còn chỗ để chứa đồ nữa. Chẳng lẽ không nên cúng dường cho các tỳ-khưu vừa đủ dùng thôi sao? Cháo và cơm nhiều thế này chỉ là vứt đi một cách vô ích'. Tuy nhiên, khi nói về bà con của mình, vị ấy lại tán dương, nói những lời như: 'Ồ, nhà của bà con chúng ta giống như một giếng nước công cộng cho các tỳ-khưu đến từ bốn phương!'. Nhưng thực ra, vị ấy là con của một người gác cổng, đã xuất gia sau khi đến Sāvatthi trong lúc đi cùng với những người thợ mộc đi chu du trong xứ. Bấy giờ, các tỳ-khưu thấy vị ấy chê bai sự cúng dường của mọi người như vậy, bèn nghĩ: 'Chúng ta sẽ tìm hiểu về vị này'. Sau khi hỏi: 'Thưa hiền giả, bà con của hiền giả sống ở đâu?', và nghe câu trả lời: 'Ở làng kia', các vị liền cử vài tỳ-khưu trẻ đi. Khi đến nơi, họ được dân làng mời ngồi trong một nhà nghỉ công cộng và tiếp đãi chu đáo. Họ hỏi: 'Có vị tỳ-khưu trẻ nào tên là Tissa, đã xuất gia sau khi rời khỏi làng này không? Bà con của vị ấy là ai?'. Dân làng suy nghĩ: 'Ở đây không có đứa trẻ nào xuất gia từ một gia đình danh giá cả. Không biết các ngài đang nói gì đây?', rồi thưa: 'Bạch các ngài, chúng con nghe nói có một người con của người gác cổng tên là Tissa đã xuất gia sau khi đi cùng với những người thợ mộc. Chắc là các ngài đang nói đến người đó'. Các tỳ-khưu trẻ biết được rằng Tissa không có bà con quyền thế ở đó, bèn trở về Sāvatthi và trình báo với các tỳ-khưu khác: 'Bạch các ngài, Tissa đi đây đó than vãn mà chẳng có lý do gì cả'. Các tỳ-khưu bèn đem chuyện ấy trình lên đức Như Lai.

สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว วิกตฺเถนฺโต วิจรติ, ปุพฺเพปิ วิกตฺถโกว อโหสี’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา –

Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ nó mới đi khoe khoang khoác lác như vậy, mà trong quá khứ nó cũng đã là một kẻ khoác lác rồi'. Nói vậy xong, được các tỳ-khưu thỉnh cầu, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘พหุมฺปิ โส วิกตฺเถยฺย, อญฺญํ ชนปทํ คโต;

อนฺวาคนฺตฺวาน ทูเสยฺย, ภุญฺช โภเค กฏาหกา’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๒๕) –

Đến một xứ khác, nó có thể khoác lác nhiều điều; nhưng nếu nó quay trở lại, nó sẽ phá hoại. Này Kaṭāhaka, hãy hưởng thụ tài sản đi.

อิมํ กฏาหชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โย หิ ปุคฺคโล ปเรหิ อปฺปเก วา พหุเก วา ลูเข วา ปณีเต วา ทินฺเน อญฺเญสํ วา ทตฺวา อตฺตโน [Pg.229] อทินฺเน มงฺกุ โหติ, ตสฺส ฌานํ วา วิปสฺสนํ วา มคฺคผลาทีนิ วา น อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Kaṭāha này, Ngài dạy: 'Này các tỳ-khưu, người nào khi người khác cúng dường vật ít hay nhiều, thô hay tế, hoặc khi họ cúng dường cho người khác mà không cúng dường cho mình, lại sanh lòng bất mãn, thì người ấy không thể nào có được thiền, tuệ, hay đạo quả'. Nói vậy xong, để thuyết pháp, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๔๙.

249.

‘‘ททาติ เว ยถาสทฺธํ, ยถาปสาทนํ ชโน;

ตตฺถ โย จ มงฺกุ โหติ, ปเรสํ ปานโภชเน;

น โส ทิวา วา รตฺตึ วา, สมาธิมธิคจฺฉติ.

Người ta cho tùy theo đức tin, tùy theo lòng tịnh tín. Ai bất mãn với đồ ăn thức uống của người khác, người ấy ngày hay đêm, không đạt được định.

๒๕๐.

250.

‘‘ยสฺส เจตํ สมุจฺฉินฺนํ, มูลฆจฺจํ สมูหตํ;

ส เว ทิวา วา รตฺตึ วา, สมาธิมธิคจฺฉตี’’ติ.

Còn ai đoạn trừ được điều ấy, nhổ tận gốc rễ, người ấy ngày hay đêm, thật sự đạt được định.

ตตฺถ ททาติ เว ยถาสทฺธนฺติ ลูขปณีตาทีสุ ยํกิญฺจิ เทนฺโต ชโน ยถาสทฺธํ อตฺตโน สทฺธานุรูปเมว เทติ. ยถาปสาทนนฺติ เถรนวาทีสุ จสฺส ยสฺมึ ยสฺมึ ปสาโท อุปฺปชฺชติ, ตสฺส เทนฺโต ยถาปสาทนํ อตฺตโน ปสาทานุรูปเมว เทติ. ตตฺถาติ ตสฺมึ ปรสฺส ทาเน ‘‘มยา อปฺปํ วา ลทฺธํ, ลูขํ วา ลทฺธ’’นฺติ มงฺกุภาวํ อาปชฺชติ. สมาธินฺติ โส ปุคฺคโล ทิวา วา รตฺตึ วา อุปจารปฺปนาวเสน วา มคฺคผลวเสน วา สมาธึ นาธิคจฺฉติ. ยสฺส เจตนฺติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส เอตํ เอเกสุ ฐาเนสุ มงฺกุภาวสงฺขาตํ อกุสลํ สมุจฺฉินฺนํ มูลฆจฺจํ กตฺวา อรหตฺตมคฺคญาเณน สมูหตํ, โส วุตฺตปฺปการํ สมาธึ อธิคจฺฉตีติ อตฺโถ.

Trong các câu kệ ấy, 'dadāti ve yathāsaddhaṃ' có nghĩa là: khi cúng dường bất cứ vật gì, dù thô hay tế, người ta cúng dường tùy theo đức tin, tức là phù hợp với đức tin của mình. 'Yathāpasādanaṃ' có nghĩa là: khi cúng dường cho bất kỳ vị nào, dù là trưởng lão hay tỳ-khưu trẻ, mà người ấy có lòng tịnh tín, thì người ấy cúng dường tùy theo lòng tịnh tín, tức là phù hợp với lòng tịnh tín của mình. 'Tattha' có nghĩa là: đối với sự cúng dường của người khác, người ấy trở nên bất mãn, nghĩ rằng: 'Ta nhận được ít' hoặc 'Ta nhận được vật thô'. 'Samādhiṃ' có nghĩa là: người ấy không đạt được định, dù là cận hành định hay an chỉ định, dù là đạo định hay quả định, vào ban ngày hay ban đêm. 'Yassa cetaṃ' có nghĩa là: người nào đã đoạn trừ hoàn toàn, nhổ tận gốc rễ, và diệt sạch bằng trí tuệ của đạo A-la-hán trạng thái bất thiện này, được gọi là sự bất mãn trong những trường hợp kể trên, thì người ấy đạt được định như đã nói. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ติสฺสทหรวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ Tissa, câu chuyện thứ tám.

๙. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ

9. Câu chuyện về năm vị cận sự nam

นตฺถิ ราคสโม อคฺคีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ อุปาสเก อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Natthi rāgasamo aggi', liên quan đến năm vị cận sự nam.

เต กิร ธมฺมํ โสตุกามา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. พุทฺธานญฺจ ‘‘อยํ ขตฺติโย, อยํ พฺราหฺมโณ, อยํ อฑฺโฒ, อยํ ทุคฺคโต, อิมสฺส อุฬารํ กตฺวา ธมฺมํ เทเสสฺสามิ, อิมสฺส โน’’ติ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ยํกิญฺจิ อารพฺภ ธมฺมํ เทเสนฺโต ธมฺมคารวํ ปุรกฺขตฺวา อากาสคงฺคํ [Pg.230] โอตาเรนฺโต วิย เทเสติ. เอวํ เทเสนฺตสฺส ปน ตถาคตสฺส สนฺติเก นิสินฺนานํ เตสํ เอโก นิสินฺนโกว นิทฺทายิ, เอโก องฺคุลิยา ภูมึ ลิขนฺโต นิสีทิ, เอโก เอกํ รุกฺขํ จาเลนฺโต นิสีทิ, เอโก อากาสํ อุลฺโลเกนฺโต นิสีทิ, เอโก ปน สกฺกจฺจํ ธมฺมํ อสฺโสสิ.

Tương truyền, năm vị ấy vì muốn nghe pháp nên đã đến tịnh xá, đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một nơi thích hợp. Đối với các vị Phật, không bao giờ khởi lên ý nghĩ rằng: 'Vị này là Sát-đế-lỵ, vị này là Bà-la-môn, vị này giàu, vị này nghèo, ta sẽ thuyết pháp một cách cao siêu cho vị này, còn vị kia thì không'. Khi thuyết pháp, dù liên quan đến bất kỳ ai, các Ngài cũng đều đặt sự tôn kính Pháp lên hàng đầu và thuyết giảng như thể dòng sông Hằng từ trên trời chảy xuống. Tuy nhiên, trong số những người ngồi gần đức Như Lai đang thuyết pháp như vậy, có một người vừa ngồi vừa ngủ gật, một người dùng ngón tay vẽ vời trên mặt đất, một người thì rung lắc một cái cây, một người thì ngước nhìn lên trời, và chỉ có một người là chú tâm lắng nghe Pháp.

อานนฺทตฺเถโร สตฺถารํ พีชยมาโน เตสํ อาการํ โอโลเกนฺโต สตฺถารํ อาห – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห อิเมสํ มหาเมฆคชฺชิตํ คชฺชนฺตา วิย ธมฺมํ เทเสถ, เอเต ปน ตุมฺเหสุปิ ธมฺมํ กเถนฺเตสุ อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺตา นิสินฺนา’’ติ. ‘‘อานนฺท, ตฺวํ เอเต น ชานาสี’’ติ? ‘‘อาม, น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. เอเตสุ หิ โย เอส นิทฺทายนฺโต นิสินฺโน, เอส ปญฺจ ชาติสตานิ สปฺปโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา โภเคสุ สีสํ ฐเปตฺวา นิทฺทายิ, อิทานิปิสฺส นิทฺทาย ติตฺติ นตฺถิ, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสตีติ. กึ ปน, ภนฺเต, ปฏิปาฏิยา กเถถ, อุทาหุ อนฺตรนฺตราติ. อานนฺท, เอตสฺส หิ กาเลน มนุสฺสตฺตํ, กาเลน เทวตฺตํ, กาเลน นาคตฺตนฺติ เอวํ อนฺตรนฺตรา อุปฺปชฺชนฺตสฺส อุปปตฺติโย สพฺพญฺญุตญฺญาเณนาปิ น สกฺกา ปริจฺฉินฺทิตุํ. ปฏิปาฏิยา ปเนส ปญฺจ ชาติสตานิ นาคโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา นิทฺทายนฺโตปิ นิทฺทาย อติตฺโตเยว. องฺคุลิยา ภูมึ ลิขนฺโต นิสินฺนปุริโสปิ ปญฺจ ชาติสตานิ คณฺฑุปฺปาทโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ภูมึ ขณิ, อิทานิปิ ภูมึ ขณนฺโตว มม สทฺทํ น สุณาติ. เอส รุกฺขํ จาเลนฺโต นิสินฺนปุริโสปิ ปฏิปาฏิยา ปญฺจ ชาติสตานิ มกฺกฏโยนิยํ นิพฺพตฺติ, อิทานิปิ ปุพฺพาจิณฺณวเสน รุกฺขํ จาเลติเยว, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสติ. เอส อากาสํ อุลฺโลเกตฺวา นิสินฺนปุริโสปิ ปญฺจ ชาติสตานิ นกฺขตฺตปาฐโก หุตฺวา นิพฺพตฺติ, อิทานิ ปุพฺพาจิณฺณวเสน อชฺชาปิ อากาสเมว อุลฺโลเกติ, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสติ. เอส สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺโต นิสินฺนปุริโส ปน ปฏิปาฏิยา ปญฺจ ชาติสตานิ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู มนฺตชฺฌายกพฺราหฺมโณ หุตฺวา นิพฺพตฺติ, อิทานิปิ มนฺตํ สํสนฺทนฺโต วิย สกฺกจฺจํ สุณาตีติ.

Trưởng lão Ānanda trong khi đang quạt hầu Bậc Đạo Sư, nhìn thấy thái độ của những người kia, bèn bạch với Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, Ngài thuyết Pháp cho những người này như mây lớn sấm vang, nhưng những người này, ngay cả khi Ngài đang thuyết Pháp, vẫn ngồi làm việc này việc nọ.” “Này Ānanda, con không biết những người này sao?” “Bạch Thế Tôn, vâng, con không biết.” “Trong số những người này, người đang ngồi ngủ gật kia, người ấy đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài rắn, đặt đầu lên thân mình mà ngủ. Ngay cả bây giờ, người ấy vẫn chưa thỏa mãn với giấc ngủ, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy.” “Bạch Thế Tôn, có phải Ngài nói về các kiếp liên tục, hay là có gián đoạn?” “Này Ānanda, người này có lúc làm người, lúc làm trời, lúc làm rồng, như vậy các kiếp tái sanh gián đoạn của người ấy ngay cả với Toàn giác trí cũng không thể xác định được. Nhưng liên tục thì người này đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài rồng, dù ngủ gật vẫn chưa thỏa mãn với giấc ngủ. Người đàn ông ngồi dùng ngón tay vẽ trên đất cũng đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài giun đất, đào đất, ngay cả bây giờ cũng đang đào đất nên không nghe âm thanh của ta. Người đàn ông ngồi rung cây kia cũng đã tái sanh liên tục năm trăm kiếp trong loài khỉ, ngay cả bây giờ do thói quen cũ vẫn rung cây, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy. Người đàn ông ngồi ngước nhìn trời kia cũng đã tái sanh năm trăm kiếp làm người đọc thiên văn, bây giờ do thói quen cũ vẫn cứ ngước nhìn trời, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy. Còn người đàn ông đang ngồi cung kính nghe Pháp kia, đã tái sanh liên tục năm trăm kiếp làm một vị Bà-la-môn thông suốt ba bộ Vệ-đà, tụng đọc thần chú, ngay cả bây giờ cũng đang cung kính lắng nghe như đang đối chiếu thần chú.”

‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ธมฺมเทสนา ฉวิอาทีนิ ฉินฺทิตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ, กสฺมา อิเม ตุมฺเหสุปิ ธมฺมํ เทเสนฺเตสุ สกฺกจฺจํ น สุณนฺตี’’ติ? ‘‘อานนฺท, มม ธมฺโม สุสฺสวนีโยติ สญฺญํ กโรสิ มญฺเญ’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ทุสฺสวนีโย’’ติ? ‘‘อาม, อานนฺทา’’ติ. ‘‘กสฺมา, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อานนฺท, พุทฺโธติ [Pg.231] วา ธมฺโมติ วา สงฺโฆติ วา ปทํ อิเมหิ สตฺเตหิ อเนเกสุปิ กปฺปโกฏิสตสหสฺเสสุ อสุตปุพฺพํ. ยสฺมา อิมํ ธมฺมํ โสตุํ น สกฺโกนฺตา อนมตคฺเค สํสาเร อิเม สตฺตา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํเยว สุณนฺตา อาคตา, ตสฺมา สุราปานเกฬิมณฺฑลาทีสุ คายนฺตา นจฺจนฺตา วิจรนฺติ, ธมฺมํ โสตุํ น สกฺโกนฺตี’’ติ. ‘‘กึ นิสฺสาย ปเนเต น สกฺโกนฺติ, ภนฺเต’’ติ?

“Bạch Thế Tôn, bài thuyết Pháp của Ngài xuyên qua da thịt v.v... đến tận tủy xương, tại sao những người này, ngay cả khi Ngài đang thuyết Pháp, lại không cung kính lắng nghe?” “Này Ānanda, có lẽ con nghĩ rằng Pháp của ta là dễ nghe chăng?” “Bạch Thế Tôn, vậy là khó nghe sao?” “Đúng vậy, Ānanda.” “Tại sao vậy, bạch Thế Tôn?” “Này Ānanda, các từ ‘Phật’, ‘Pháp’, hay ‘Tăng’, những chúng sanh này trong vô số trăm ngàn ức kiếp chưa từng được nghe. Vì không thể nghe được Pháp này, trong vòng luân hồi vô thủy này, những chúng sanh này đã đến đây chỉ nghe những câu chuyện vô ích đủ loại. Do đó, họ đi lang thang, ca hát, nhảy múa ở những nơi uống rượu, vui chơi... mà không thể nghe Pháp.” “Bạch Thế Tôn, do nương vào điều gì mà họ không thể nghe được?”

อถสฺส สตฺถา, ‘‘อานนฺท, ราคํ นิสฺสาย โทสํ นิสฺสาย โมหํ นิสฺสาย ตณฺหํ นิสฺสาย น สกฺโกนฺติ. ราคคฺคิสทิโส อคฺคิ นาม นตฺถิ, โส ฉาริกมฺปิ อเสเสตฺวา สตฺเต ทหติ. กิญฺจาปิ สตฺตสูริยปาตุภาวํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน กปฺปวินาสโก อคฺคิปิ กิญฺจิ อนวเสเสตฺวาว โลกํ ทหติ, โส ปน อคฺคิ กทาจิเยว ทหติ. ราคคฺคิโน อทหนกาโล นาม นตฺถิ, ตสฺมา ราคสโม วา อคฺคิ โทสสโม วา คโห โมหสมํ วา ชาลํ ตณฺหาสมา วา นที นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ngài: “Này Ānanda, họ không thể nghe được là do nương vào tham, do nương vào sân, do nương vào si, do nương vào ái. Không có ngọn lửa nào bằng lửa tham, nó thiêu đốt chúng sanh không để lại cả tro tàn. Mặc dù ngọn lửa hoại kiếp phát sanh do sự xuất hiện của bảy mặt trời thiêu đốt thế gian không để lại gì, nhưng ngọn lửa ấy chỉ thỉnh thoảng mới thiêu đốt. Còn lửa tham thì không có lúc nào là không thiêu đốt. Vì vậy, không có lửa nào bằng tham, không có sự bắt giữ nào bằng sân, không có lưới nào bằng si, không có sông nào bằng ái.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๒๕๑.

251.

‘‘นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ, นตฺถิ โทสสโม คโห;

นตฺถิ โมหสมํ ชาลํ, นตฺถิ ตณฺหาสมา นที’’ติ.

“Không có lửa nào bằng lửa tham, không có sự bắt giữ nào bằng sân hận; Không có lưới nào bằng lưới si, không có sông nào bằng sông ái.”

ตตฺถ ราคสโมติ ธูมาทีสุ กิญฺจิ อทสฺเสตฺวา อนฺโตเยว อุฏฺฐาย ฌาปนวเสน ราเคน สโม อคฺคิ นาม นตฺถิ. โทสสโมติ ยกฺขคหอชครคหกุมฺภิลคหาทโย เอกสฺมึเยว อตฺตภาเว คณฺหิตุํ สกฺโกนฺติ, โทสคโห ปน สพฺพตฺถ เอกนฺตเมว คณฺหาตีติ โทเสน สโม คโห นาม นตฺถิ. โมหสมนฺติ โอนนฺธนปริโยนนฺธนฏฺเฐน ปน โมหสมํ ชาลํ นาม นตฺถิ. ตณฺหาสมาติ คงฺคาทีนํ นทีนํ ปุณฺณกาโลปิ อูนกาโลปิ สุกฺขกาโลปิ ปญฺญายติ, ตณฺหาย ปน ปุณฺณกาโล วา สุกฺขกาโล วา นตฺถิ, นิจฺจํ อูนาว ปญฺญายตีติ ทุปฺปูรณฏฺเฐน ตณฺหาย สมา นที นาม นตฺถีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu “không có lửa nào bằng lửa tham” có nghĩa là: không có ngọn lửa nào được gọi là bằng với tham ái về phương diện thiêu đốt, vì nó khởi lên từ bên trong mà không biểu hiện ra khói v.v... Câu “không có sự bắt giữ nào bằng sân hận” có nghĩa là: sự bắt giữ của dạ xoa, trăn, cá sấu v.v... chỉ có thể bắt trong một đời sống, còn sự bắt giữ của sân hận thì chắc chắn bắt trong mọi nơi, vì vậy không có sự bắt giữ nào được gọi là bằng với sân hận. Câu “không có lưới nào bằng lưới si” có nghĩa là: không có lưới nào được gọi là bằng với si mê về ý nghĩa trói buộc, bao vây. Câu “không có sông nào bằng sông ái” có nghĩa là: các con sông như sông Hằng v.v... có lúc đầy, lúc vơi, lúc cạn; còn ái dục thì không có lúc đầy hay lúc cạn, luôn luôn được thấy là thiếu thốn, vì vậy không có sông nào được gọi là bằng với ái dục về ý nghĩa khó làm cho đầy. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺโต อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi bài thuyết Pháp kết thúc, người cận sự nam đã cung kính lắng nghe Pháp đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bài thuyết Pháp cũng mang lại lợi ích cho những người đã đến.

ปญฺจอุปาสกวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về năm người cận sự nam, phẩm thứ chín.

๑๐. เมณฺฑกเสฏฺฐิวตฺถุ

10. Câu chuyện về trưởng giả Meṇḍaka

สุทสฺสํ [Pg.232] วชฺชนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ภทฺทิยนครํ นิสฺสาย ชาติยาวเน วิหรนฺโต เมณฺฑกเสฏฺฐึ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jātiyāvana gần thành Bhaddiya, đã thuyết bài Pháp thoại này bắt đầu bằng câu “Sudassaṃ vajjaṃ” liên quan đến trưởng giả Meṇḍaka.

สตฺถา กิร องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรนฺโต เมณฺฑกเสฏฺฐิโน จ, ภริยาย จสฺส จนฺทปทุมาย, ปุตฺตสฺส จ ธนญฺจยเสฏฺฐิโน, สุณิสาย จ สุมนเทวิยา, นตฺตาย จสฺส วิสาขาย, ทาสสฺส จ ปุณฺณสฺสาติ อิเมสํ โสตาปตฺติผลูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ภทฺทิยนครํ คนฺตฺวา ชาติยาวเน วิหาสิ. เมณฺฑกเสฏฺฐิ สตฺถุ อาคมนํ อสฺโสสิ. กสฺมา ปเนส เมณฺฑกเสฏฺฐิ นาม ชาโตติ? ตสฺส กิร ปจฺฉิมเคเห อฏฺฐกรีสมตฺเต ฐาเน หตฺถิอสฺสอุสภปมาณา สุวณฺณเมณฺฑกา ปถวึ ภินฺทิตฺวา ปิฏฺฐิยา ปิฏฺฐึ ปหรมานา อุฏฺฐหึสุ. เตสํ มุเขสุ ปญฺจวณฺณานํ สุตฺตานํ เคณฺฑุกา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ. สปฺปิเตลมธุผาณิตาทีหิ วา วตฺถจฺฉาทนหิรญฺญสุวณฺณาทีหิ วา อตฺเถ สติ เตสํ มุขโต เคณฺฑุเก อปเนนฺติ, เอกสฺสาปิ เมณฺฑกสฺส มุขโต ชมฺพุทีปวาสีนํ ปโหนกํ สปฺปิเตลมธุผาณิตวตฺถจฺฉาทนหิรญฺญสุวณฺณํ นิกฺขมติ. ตโต ปฏฺฐาย เมณฺฑกเสฏฺฐีติ ปญฺญายิ.

Tương truyền, trong khi du hành ở xứ Aṅga và Uttara, Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành chứng đắc quả Tu-đà-hoàn của trưởng giả Meṇḍaka, của bà vợ tên là Candapadumā, của người con trai là trưởng giả Dhanañcaya, của cô con dâu là Sumanadevī, của cô cháu gái là Visākhā, và của người nô lệ là Puṇṇa, nên Ngài đã đi đến thành Bhaddiya và ngụ tại khu rừng Jātiyā. Trưởng giả Meṇḍaka nghe tin Bậc Đạo Sư quang lâm. Tại sao vị này lại có tên là trưởng giả Meṇḍaka? Tương truyền, ở phía sau nhà của ông, tại một nơi rộng khoảng tám karīsa, những con cừu bằng vàng to bằng con voi, con ngựa, con bò đực đã phá vỡ đất trồi lên, lưng con này chạm vào lưng con kia. Trong miệng của chúng có những cuộn chỉ năm màu được nhét vào. Khi có nhu cầu về bơ, dầu, mật ong, đường phèn, v.v., hoặc y phục, vải vóc, bạc, vàng, v.v., người ta lấy cuộn chỉ ra khỏi miệng chúng. Từ miệng của chỉ một con cừu, bơ, dầu, mật ong, đường phèn, y phục, vải vóc, bạc, vàng tuôn ra đủ dùng cho cả những người sống ở cõi Diêm-phù-đề. Kể từ đó, ông được biết đến với tên gọi là trưởng giả Meṇḍaka.

กึ ปนสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? วิปสฺสีพุทฺธกาเล กิร เอส อวโรชสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ภาคิเนยฺโย มาตุเลน สมานนาโม อวโรโช นาม อโหสิ. อถสฺส มาตุโล สตฺถุ คนฺธกุฏึ กาตุํ อารภิ. โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘มาตุล, อุโภปิ สเหว กโรมา’’ติ วตฺวา ‘‘อหํ อญฺเญหิ สทฺธึ อสาธารณํ กตฺวา เอกโกว กริสฺสามี’’ติ เตน ปน ปฏิกฺขิตฺตกาเล ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน คนฺธกุฏิยา กตาย อิมสฺมึ นาม ฐาเน กุญฺชรสาลํ นาม ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา อรญฺญโต ทพฺพสมฺภาเร อาหราเปตฺวา เอกํ ถมฺภํ สุวณฺณขจิตํ, เอกํ รชตขจิตํ, เอกํ มณิขจิตํ, เอกํ สตฺตรตนขจิตนฺติ เอวํ ตุลาสงฺฆาตทฺวารกวาฏวาตปานโคปานสีฉทนิฏฺฐกา สพฺพาปิ สุวณฺณาทิขจิตาว กาเรตฺวา คนฺธกุฏิยา สมฺมุขฏฺฐาเน ตถาคตสฺส สตฺตรตนมยํ กุญฺชรสาลํ กาเรสิ. ตสฺสา อุปริ ฆนรตฺตสุวณฺณมยา กมฺพลา ปวาฬมยา สิขรถูปิกาโย อเหสุํ. กุญฺชรสาลาย มชฺเฌ ฐาเน [Pg.233] รตนมณฺฑปํ กาเรตฺวา ธมฺมาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตสฺส ฆนรตฺตสุวณฺณมยา ปาทา อเหสุํ, ตถา จตสฺโส อฏนิโย. จตฺตาโร ปน สุวณฺณเมณฺฑเก การาเปตฺวา อาสนสฺส จตุนฺนํ ปาทานํ เหฏฺฐา ฐเปสิ, ทฺเว เมณฺฑเก การาเปตฺวา ปาทปีฐกาย เหฏฺฐา ฐเปสิ, ฉ สุวณฺณเมณฺฑเก การาเปตฺวา มณฺฑปํ ปริกฺขิเปนฺโต ฐเปสิ. ธมฺมาสนํ ปฐมํ สุตฺตมเยหิ รชฺชุเกหิ วายาเปตฺวา มชฺเฌ สุวณฺณสุตฺตมเยหิ อุปริ มุตฺตมเยหิ สุตฺเตหิ วายาเปสิ. ตสฺส จนฺทนมโย อปสฺสโย อโหสิ. เอวํ กุญฺชรสาลํ นิฏฺฐาเปตฺวา สาลามหํ กโรนฺโต อฏฺฐสฏฺฐีหิ ภิกฺขุสตสหสฺเสหิ สทฺธึ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา จตฺตาโร มาเส ทานํ ทตฺวา โอสานทิวเส ติจีวรํ อทาสิ. ตตฺถ สงฺฆนวกสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกํ ปาปุณิ.

Nghiệp quá khứ của vị này là gì? Tương truyền, vào thời đức Phật Vipassī, vị này là cháu (gọi bằng cậu) của một gia chủ tên là Avaroja, và có cùng tên với cậu là Avaroja. Khi ấy, người cậu của vị này bắt đầu xây dựng hương phòng cho Bậc Đạo Sư. Vị ấy đến gặp cậu mình và nói: “Thưa cậu, cả hai chúng ta hãy cùng làm.” Nhưng khi bị người cậu từ chối, nói rằng: “Ta sẽ tự mình làm một mình, không chung với người khác,” vị ấy suy nghĩ: “Khi hương phòng được xây dựng ở nơi này, thật thích hợp để có được một ngôi giảng đường tên là Kuñjarasāla ở nơi này.” Suy nghĩ xong, vị ấy cho mang vật liệu xây dựng từ trong rừng về, rồi cho làm một cây cột nạm vàng, một cây nạm bạc, một cây nạm ngọc, một cây nạm bảy báu. Cứ như thế, các bộ phận như rui, mè, khung cửa, cánh cửa, cửa sổ, vì kèo, mái, ngói, tất cả đều được cho làm nạm vàng v.v... và cho xây dựng một ngôi giảng đường tên là Kuñjarasāla làm bằng bảy báu ở phía trước hương phòng để dâng lên đức Như Lai. Phía trên ngôi giảng đường ấy có những tháp nhỏ hình chóp làm bằng vàng ròng và san hô. Ở giữa giảng đường Kuñjarasāla, vị ấy cho làm một bảo đài và cho đặt pháp tọa. Các chân của pháp tọa ấy làm bằng vàng ròng, bốn thanh giằng cũng vậy. Vị ấy lại cho làm bốn con cừu vàng đặt dưới bốn chân của pháp tọa, cho làm hai con cừu đặt dưới ghế để chân, cho làm sáu con cừu vàng đặt xung quanh bảo đài. Vị ấy cho dệt pháp tọa, ban đầu bằng những sợi dây làm bằng chỉ, ở giữa bằng những sợi chỉ vàng, và ở trên bằng những sợi chỉ ngọc trai. Tấm dựa lưng của pháp tọa làm bằng gỗ chiên-đàn. Sau khi hoàn thành ngôi giảng đường Kuñjarasāla như vậy, vị ấy tổ chức lễ khánh thành, thỉnh Bậc Đạo Sư cùng với sáu triệu tám trăm ngàn vị Tỳ-khưu, rồi cúng dường trong bốn tháng. Vào ngày cuối cùng, vị ấy đã dâng cúng tam y. Trong số các vị Tỳ-khưu ấy, vị Tỳ-khưu hạ lạp thấp nhất cũng nhận được vật dụng trị giá một trăm ngàn.

เอวํ วิปสฺสีพุทฺธกาเล ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา ตโต จุโต เทเวสุ จ มนุสฺเสสุ จ สํสรนฺโต อิมสฺมึ ภทฺทกปฺเป พาราณสิยํ มหาโภคกุเล นิพฺพตฺติตฺวา พาราณสิเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. โส เอกทิวสํ ราชูปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต ปุโรหิตํ ทิสฺวา ‘‘กึ, อาจริย, นกฺขตฺตมุหุตฺตํ, อุปธาเรถา’’ติ อาห. อาม, อุปธาเรมิ, กึ อญฺญํ อมฺหากํ กมฺมนฺติ. เตน หิ กีทิสํ ชนปทจาริตฺตนฺติ? เอกํ ภยํ ภวิสฺสตีติ. กึ ภยํ นามาติ? ฉาตกภยํ เสฏฺฐีติ. กทา ภวิสฺสตีติ? อิโต ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ อจฺจเยนาติ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ พหุํ กสิกมฺมํ กาเรตฺวา เคเห วิชฺชมานธเนนาปิ ธญฺญเมว คเหตฺวา อฑฺฒเตรสานิ โกฏฺฐสตานิ กาเรตฺวา สพฺพโกฏฺฐเก วีหีหิ ปริปูเรสิ. โกฏฺเฐสุ อปฺปโหนฺเตสุ จาฏิอาทีนิ ปูเรตฺวา อวเสสํ ภูมิยํ อาวาเฏ กตฺวา นิขณิ. นิธานาวเสสํ มตฺติกาย สทฺธึ มทฺทิตฺวา ภิตฺติโย ลิมฺปาเปสิ.

Sau khi làm phước vào thời đức Phật Vipassī như vậy, mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong kiếp hiền này, đã tái sanh vào một gia đình giàu có ở Bārāṇasī và trở thành trưởng giả của thành Bārāṇasī. Một hôm, trong khi đi vào chầu vua, ông thấy vị giáo sĩ của triều đình và hỏi: “Thưa thầy, thầy có xem xét các vì sao và thời điểm tốt xấu không?” Vị giáo sĩ đáp: “Vâng, tôi có xem xét. Chúng tôi còn có việc gì khác để làm đâu?” Trưởng giả hỏi: “Vậy thì, tình hình trong xứ sẽ như thế nào?” – “Sẽ có một tai họa.” – “Tai họa gì vậy?” – “Thưa trưởng giả, đó là nạn đói.” – “Khi nào nó sẽ xảy ra?” – “Sau ba năm nữa kể từ bây giờ.” Nghe vậy, vị trưởng giả cho tiến hành nhiều công việc đồng áng, và cũng dùng tài sản có sẵn trong nhà để mua lúa, rồi cho xây một ngàn hai trăm năm mươi kho lúa và cho đổ đầy lúa vào tất cả các kho. Khi các kho không đủ chứa, ông cho đổ đầy vào các chum vại, v.v., và chôn phần còn lại xuống đất sau khi đào hố. Phần còn lại sau khi chôn cất, ông cho trộn với đất sét và trát lên tường.

โส อปเรน สมเยน ฉาตกภเย สมฺปตฺเต ยถานิกฺขิตฺตํ ธญฺญํ ปริภุญฺชนฺโต โกฏฺเฐสุ จ จาฏิอาทีสุ จ นิกฺขิตฺตธญฺเญ ปริกฺขีเณ ปริชเน ปกฺโกสาเปตฺวา อาห – ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, ปพฺพตปาทํ ปวิสิตฺวา ชีวนฺตา สุภิกฺขกาเล มม สนฺติกํ อาคนฺตุกามา อาคจฺฉถ, อนาคนฺตุกามา ตตฺถ ตตฺเถว ชีวถา’’ติ. เต โรทมานา อสฺสุมุขา หุตฺวา เสฏฺฐึ วนฺทิตฺวา ขมาเปตฺวา สตฺตาหํ นิสีทิตฺวา ตถา อกํสุ. ตสฺส ปน สนฺติเก [Pg.234] เวยฺยาวจฺจกโร เอโกว ปุณฺโณ นาม ทาโส โอหียิ, เตน สทฺธึ เสฏฺฐิชายา เสฏฺฐิปุตฺโต เสฏฺฐิสุณิสาติ ปญฺเจว ชนา อเหสุํ. เต ภูมิยํ อาวาเฏสุ นิหิตธญฺเญปิ ปริกฺขีเณ ภิตฺติมตฺติกํ ปาเตตฺวา เตเมตฺวา ตโต ลทฺธธญฺเญน ยาปยึสุ. อถสฺส ชายา ฉาตเก อวตฺถรนฺเต มตฺติกาย ขียมานาย ภิตฺติปาเทสุ อวสิฏฺฐมตฺติกํ ปาเตตฺวา เตเมตฺวา อฑฺฒาฬฺหกมตฺตํ วีหึ ลภิตฺวา โกฏฺเฏตฺวา เอกํ ตณฺฑุลนาฬึ คเหตฺวา ‘‘ฉาตกกาเล โจรา พหู โหนฺตี’’ติ โจรภเยน เอกสฺมึ กุเฏ ปกฺขิปิตฺวา ปิทหิตฺวา ภูมิยํ นิขณิตฺวา ฐเปสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ราชูปฏฺฐานโต อาคนฺตฺวา อาห – ‘‘ภทฺเท, ฉาโตมฺหิ, อตฺถิ กิญฺจี’’ติ. สา วิชฺชมานํ ‘‘นตฺถี’’ติ อวตฺวา ‘‘เอกา ตณฺฑุลนาฬิ อตฺถี’’ติ อาห. ‘‘กหํ สา’’ติ? ‘‘โจรภเยน เม นิขณิตฺวา ฐปิตา’’ติ. ‘‘เตน หิ นํ อุทฺธริตฺวา กิญฺจิ ปจาหี’’ติ. ‘‘สเจ ยาคุํ ปจิสฺสามิ, ทฺเว วาเร ลภิสฺสติ. สเจ ภตฺตํ ปจิสฺสามิ, เอกวารเมว ลภิสฺสติ, กึ ปจามิ, สามี’’ติ อาห. ‘‘อมฺหากํ อญฺโญ ปจฺจโย นตฺถิ, ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา มริสฺสาม, ภตฺตเมว ปจาหี’’ติ. สา ภตฺตํ ปจิตฺวา ปญฺจ โกฏฺฐาเส กตฺวา เสฏฺฐิโน โกฏฺฐาสํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐเปสิ.

Vào một thời khác, khi nạn đói xảy ra, vị trưởng giả ấy, trong khi đang tiêu dùng số lúa gạo đã được cất giữ, khi lúa gạo được cất trong các kho lẫm và trong các chum vại, v.v... đã cạn kiệt, bèn cho gọi gia nhân đến và nói: – ‘Này các con, hãy đi đi, hãy vào chân núi mà sinh sống. Vào thời sung túc, những ai muốn đến chỗ ta thì hãy đến, những ai không muốn đến thì hãy sinh sống ngay tại nơi ấy.’ Họ vừa khóc lóc, mặt đẫm lệ, sau khi đảnh lễ vị trưởng giả và xin sám hối, đã ở lại bảy ngày rồi đã làm theo như vậy. Tuy nhiên, ở lại bên cạnh ông chỉ có một người đầy tớ tên là Puṇṇa, là người hầu cận. Cùng với người ấy, có vợ của vị trưởng giả, con trai của vị trưởng giả, con dâu của vị trưởng giả, như vậy chỉ có năm người. Khi cả số lúa gạo được chôn giấu trong các hố dưới đất cũng đã cạn kiệt, họ đã cạy lớp đất sét trét tường, làm cho nó ẩm, và đã sống nhờ vào số lúa gạo thu được từ đó. Bấy giờ, vợ của ông, khi nạn đói đang hoành hành và lớp đất sét (có lẫn lúa) đang cạn dần, đã cạy lớp đất sét còn sót lại ở chân tường, làm cho nó ẩm, nhận được số lúa khoảng nửa āḷhaka, rồi giã ra, lấy được một nāḷi gạo. Nghĩ rằng: ‘Vào thời đói kém, có nhiều kẻ trộm’, vì sợ trộm, bà đã cho vào một cái hũ, đậy lại, rồi chôn xuống đất và cất giữ. Bấy giờ, vị trưởng giả sau khi từ nơi hầu vua trở về, đã nói với bà: – ‘Này bà, tôi đói bụng, có chút gì không?’ Bà không nói ‘không có’ dù là có, mà đã nói: ‘Có một nāḷi gạo.’ ‘Nó ở đâu?’ – ‘Vì sợ trộm, tôi đã chôn và cất giữ.’ ‘Nếu vậy, nàng hãy lấy nó lên và nấu một món gì đó đi.’ Bà nói: ‘Nếu em nấu cháo, sẽ được hai lần. Nếu em nấu cơm, sẽ chỉ được một lần. Em nên nấu món gì, thưa chủ nhân?’ ‘Chúng ta không còn phương tiện nào khác, chúng ta sẽ ăn cơm rồi chết. Nàng hãy nấu cơm đi.’ Bà đã nấu cơm, chia làm năm phần, rồi dọn phần của vị trưởng giả và đặt ở trước mặt ông.

ตสฺมึ ขเณ คนฺธมาทนปพฺพเต ปจฺเจกพุทฺโธ สมาปตฺติโต วุฏฺฐาติ. อนฺโตสมาปตฺติยํ กิร สมาปตฺติพเลน ชิฆจฺฉา น พาธติ. สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตานํ ปน พลวตี หุตฺวา อุทรปฏลํ ฑยฺหนฺตี วิย อุปฺปชฺชติ. ตสฺมา เต ลภนฏฺฐานํ โอโลเกตฺวา คจฺฉนฺติ. ตํ ทิวสญฺจ เตสํ ทานํ ทตฺวา เสนาปติฏฺฐานาทีสุ อญฺญตรสมฺปตฺตึ ลภนฺติ. ตสฺมา โสปิ ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกนฺโต ‘‘สกลชมฺพุทีเป ฉาตกภยํ อุปฺปนฺนํ, เสฏฺฐิเคเห จ ปญฺจนฺนํ ชนานํ นาฬิโกทโนว ปกฺโก, สทฺธา นุ โข เอเต, สกฺขิสฺสนฺติ วา มม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ เตสํ สทฺธภาวญฺจ สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ทิสฺวา ปตฺตจีวรมาทาย มหาเสฏฺฐิสฺส ปุรโต ทฺวาเร ฐิตเมว อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต ‘‘ปุพฺเพปิ มยา ทานสฺส อทินฺนตฺตา เอวรูปํ ฉาตกํ ทิฏฺฐํ, อิทํ โข ปน ภตฺตํ มํ เอกทิวสเมว รกฺเขยฺย. อยฺยสฺส ปน ทินฺนํ อเนกาสุ กปฺปโกฏีสุ มม หิตสุขาวหํ ภวิสฺสตี’’ติ ตํ ภตฺตปาตึ อปเนตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส [Pg.235] ปาเท โธวิตฺวา สุวณฺณปาทปีเฐ ฐเปตฺวา ภตฺตปาติมาทาย ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺเต โอกิริ. อุปฑฺฒาวเสเส ภตฺเต ปจฺเจกพุทฺโธ หตฺเถน ปตฺตํ ปิทหิ. อถ นํ, ‘‘ภนฺเต, เอกาย ตณฺฑุลนาฬิยา ปญฺจนฺนํ ชนานํ ปกฺกโอทนสฺส อยํ เอโก โกฏฺฐาโส, อิมํ ทฺวิธา กาตุํ น สกฺกา. มา มยฺหํ อิธโลเก สงฺคหํ กโรถ, อหํ นิรวเสสํ ทาตุกาโมมฺหี’’ติ วตฺวา สพฺพํ ภตฺตมทาสิ. ทตฺวา จ ปน ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘มา, ภนฺเต, ปุน นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เอวรูปํ ฉาตกภยํ อทฺทสํ, อิโต ปฏฺฐาย สกลชมฺพุทีปวาสีนํ พีชภตฺตํ ทาตุํ สมตฺโถ ภเวยฺยํ, สหตฺเถน กมฺมํ กตฺวา ชีวิกํ น กปฺเปยฺยํ, อฑฺฒเตรส โกฏฺฐสตานิ โสธาเปตฺวา สีสํ นฺหายิตฺวา เตสํ ทฺวาเร นิสีทิตฺวา อุทฺธํ โอโลกิตกฺขเณเยว เม รตฺตสาลิธารา ปติตฺวา สพฺพโกฏฺเฐ ปูเรยฺยุํ. นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน จ อยเมว ภริยา, อยเมว ปุตฺโต, อยเมว สุณิสา, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ.

Vào khoảnh khắc ấy, ở núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định. Tương truyền, trong lúc nhập định, cơn đói không hành hạ được nhờ vào năng lực của thiền định. Nhưng đối với những vị đã xuất khỏi thiền định, nó trở nên mãnh liệt và khởi lên như thể đang thiêu đốt màng bụng. Vì thế, các ngài nhìn xem nơi có thể nhận được vật thực rồi đi đến. Và vào ngày hôm đó, sau khi dâng cúng dường cho các ngài, người ta nhận được một sự thành tựu nào đó trong số các địa vị như tướng quân, v.v... Vì vậy, vị ấy cũng vậy, trong khi nhìn bằng thiên nhãn, (thấy rằng): ‘Nạn đói đã phát sinh trên toàn cõi Jambudīpa, và trong nhà của vị trưởng giả, cơm nấu từ một nāḷi gạo cho năm người cũng đã chín. Liệu những người này có đức tin chăng? Liệu họ có thể thực hiện sự cúng dường cho ta chăng?’ thấy được họ có đức tin và có khả năng thực hiện sự cúng dường, ngài đã lấy y bát và hiện thân đang đứng ngay trước cửa nhà của vị đại trưởng giả. Vị ấy, khi thấy ngài, với tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): ‘Cả trước đây, do ta không bố thí nên đã gặp phải nạn đói như thế này. Vả lại, phần cơm này chỉ có thể giữ mạng cho ta trong một ngày. Nhưng vật cúng dường dâng lên bậc tôn giả sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong vô số ức kiếp.’ nghĩ vậy, ông dẹp đĩa cơm ấy qua một bên, đi đến gần vị Phật Độc Giác, đảnh lễ bằng năm vóc sát đất, mời ngài vào nhà, sau khi rửa chân cho vị đã ngồi trên ghế, đặt chân lên ghế kê chân bằng vàng, rồi lấy đĩa cơm và đổ vào bát của vị Phật Độc Giác. Khi cơm còn lại một nửa, vị Phật Độc Giác dùng tay đậy bát lại. Bấy giờ, ông nói với ngài: ‘Bạch ngài, đây là một phần cơm được nấu từ một nāḷi gạo cho năm người, phần này không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng hỗ trợ cho con trong đời này, con muốn cúng dường không còn sót lại chút nào.’ nói vậy, ông đã cúng dường tất cả phần cơm. Và sau khi cúng dường, ông đã phát nguyện: ‘Bạch ngài, mong rằng ở những nơi con tái sanh, con sẽ không phải thấy nạn đói như thế này nữa. Kể từ nay, con mong sẽ có khả năng cung cấp lúa giống cho tất cả cư dân ở Jambudīpa. Con sẽ không phải mưu sinh bằng cách làm việc bằng chính tay mình. Sau khi cho dọn dẹp một ngàn hai trăm năm mươi kho lẫm, gội đầu, ngồi ở cửa của các kho ấy, ngay khoảnh khắc con nhìn lên, mong rằng những dòng lúa sāli đỏ sẽ rơi xuống và làm đầy tất cả các kho lẫm của con. Và ở những nơi con tái sanh, mong rằng người vợ này, người con trai này, người con dâu này, và người đầy tớ này cũng sẽ là của con.’

ภริยาปิสฺส ‘‘มม สามิเก ชิฆจฺฉาย ปีฬิยมาเน น สกฺกา มยา ภุญฺชิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘ภนฺเต, อิทานิ นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, ภตฺตถาลิกํ ปุรโต กตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ ภตฺตํ เทนฺติยาปิ จ เม ยาว น อุฏฺฐหิสฺสามิ, ตาว คหิตคหิตฏฺฐานํ ปูริตเมว โหตุ. อยเมว สามิโก, อยเมว ปุตฺโต, อยเมว สุณิสา, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ. ปุตฺโตปิสฺส อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘ภนฺเต, อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, เอกญฺจ เม สหสฺสถวิกํ คเหตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ กหาปณํ เทนฺตสฺสาปิ อยํ สหสฺสถวิกา ปริปุณฺณาว โหตุ, อิเมเยว มาตาปิตโร โหนฺตุ, อยํ ภริยา, อยํ ทาโส โหตู’’ติ.

Vợ của vị ấy cũng suy nghĩ rằng: “Khi chồng ta đang bị cơn đói hành hạ, ta không thể nào ăn được,” rồi dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Bạch ngài, từ nay, trong mỗi kiếp tái sanh, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con đặt nồi cơm trước mặt để bố thí cơm cho toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, chừng nào con chưa đứng dậy, chừng đó nơi đã được múc đi xin hãy cứ đầy lại như cũ. Xin cho người này vẫn là chồng con, người này vẫn là con trai con, người này vẫn là con dâu con, người này vẫn là người đầy tớ của con.” Người con trai của vị ấy cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Bạch ngài, kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con mang một túi một ngàn đồng tiền vàng để cho tiền toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, xin cho túi một ngàn đồng tiền vàng này hãy cứ luôn đầy ắp. Xin cho những vị này vẫn là cha mẹ con, người này vẫn là vợ con, người này vẫn là người đầy tớ của con.”

สุณิสาปิสฺส อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, เอกญฺจ เม ธญฺญปิฏกํ ปุรโต ฐเปตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ พีชภตฺตํ เทนฺติยาปิ ขีณภาโว มา ปญฺญายิตฺถ, นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน อิเมเยว สสุรา โหนฺตุ, อยเมว สามิโก, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ. ทาโสปิ อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ[Pg.236], ‘‘อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, สพฺเพ อิเม สามิกา โหนฺตุ, กสนฺตสฺส จ เม อิโต ติสฺโส, เอตฺโต ติสฺโส, มชฺเฌ เอกาติ ทารุอมฺพณมตฺตา สตฺต สตฺต สีตาโย คจฺฉนฺตู’’ติ. โส ตํ ทิวสํ เสนาปติฏฺฐานํ ปตฺเถตฺวา ลทฺธุํ สมตฺโถปิ สามิเกสุ สิเนเหน ‘‘อิเมเยว เม สามิกา โหนฺตู’’ติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ สพฺเพสมฺปิ วจนาวสาเน ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา –

Người con dâu của vị ấy cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con đặt một giỏ lúa trước mặt để cho lúa giống toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, xin cho sự cạn kiệt đừng xảy ra. Trong mỗi kiếp tái sanh, xin cho những vị này vẫn là cha mẹ chồng con, người này vẫn là chồng con, người này vẫn là người đầy tớ của con.” Người đầy tớ cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Xin cho tất cả những vị này vẫn là chủ của con. Và khi con cày, xin cho có ba luống cày từ bên này, ba luống cày từ bên kia, và một luống ở giữa, như vậy là bảy luống cày có kích thước bằng một đấu gỗ hãy được tạo ra.” Mặc dù vào ngày đó, người ấy có khả năng đạt được địa vị tướng quân nếu mong cầu, nhưng vì lòng thương mến đối với các vị chủ, ông đã phát nguyện rằng: “Xin cho những vị này vẫn là chủ của con.” Vị Phật Độc Giác, vào lúc cuối lời nói của tất cả mọi người, nói rằng: “Mong được như vậy,” rồi nói:

‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ;

สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, จนฺโท ปนฺนรโส ยถา.

“Điều được mong muốn, điều được ước nguyện của các vị, mong hãy được thành tựu nhanh chóng; Mong mọi ý nguyện hãy được viên mãn, như mặt trăng vào ngày rằm.

‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ;

สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, มณิ โชติรโส ยถา’’ติ. –

“Điều được mong muốn, điều được ước nguyện của các vị, mong hãy được thành tựu nhanh chóng; Mong mọi ý nguyện hãy được viên mãn, như ngọc ma-ni như ý.”

ปจฺเจกพุทฺธคาถาหิ อนุโมทนํ กตฺวา ‘‘มยา อิเมสํ จิตฺตํ ปสาเทตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ยาว คนฺธมาทนปพฺพตา อิเม มํ ปสฺสนฺตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา ปกฺกามิ. เตปิ โอโลเกตฺวาว อฏฺฐํสุ. โส คนฺตฺวา ตํ ภตฺตํ ปญฺจหิ ปจฺเจกพุทฺธสเตหิ สทฺธึ สํวิภชิ. ตํ ตสฺสานุภาเวน สพฺเพสมฺปิ ปโหติ. เต โอโลเกนฺตาเยว อฏฺฐํสุ.

Vị Phật Độc Giác sau khi tùy hỷ bằng hai bài kệ này, suy nghĩ rằng: “Ta nên làm cho tâm của những người này được tịnh tín,” rồi chú nguyện rằng: “Mong những người này hãy thấy ta cho đến tận núi Gandhamādana,” rồi bay đi. Họ cũng đứng nhìn theo. Vị ấy đi đến, chia phần vật thực ấy cùng với năm trăm vị Phật Độc Giác. Nhờ oai lực của vị ấy, phần vật thực đó đủ cho tất cả. Họ vẫn đứng nhìn.

อติกฺกนฺเต ปน มชฺฌนฺหิเก เสฏฺฐิภริยา อุกฺขลึ โธวิตฺวา ปิทหิตฺวา ฐเปสิ. เสฏฺฐิปิ ชิฆจฺฉาย ปีฬิโต นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ. โส สายนฺเห ปพุชฺฌิตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘ภทฺเท, อติวิย ฉาโตมฺหิ, อตฺถิ นุ โข อุกฺขลิยา ตเล ฌามกสิตฺถานี’’ติ. สา โธวิตฺวา อุกฺขลิยา ฐปิตภาวํ ชานนฺตีปิ ‘‘นตฺถี’’ติ อวตฺวา ‘‘อุกฺขลึ วิวริตฺวา อาจิกฺขิสฺสามี’’ติ อุฏฺฐาย อุกฺขลิมูลํ คนฺตฺวา อุกฺขลึ วิวริ, ตาวเทว สุมนมกุลสทิสวณฺณสฺส ภตฺตสฺส ปูรา อุกฺขลิ ปิธานํ อุกฺขิปิตฺวา อฏฺฐาสิ. สา ตํ ทิสฺวาว ปีติยา ผุฏฺฐสรีรา เสฏฺฐึ อาห – ‘‘อุฏฺเฐหิ, สามิ, อหํ อุกฺขลึ โธวิตฺวา ปิทหึ, สา ปน สุมนมกุลสทิสวณฺณสฺส ภตฺตสฺส ปูรา, ปุญฺญานิ นาม กตฺตพฺพรูปานิ, ทานํ นาม กตฺตพฺพยุตฺตกํ. อุฏฺเฐหิ, สามิ, ภุญฺชสฺสู’’ติ. สา ทฺวินฺนํ ปิตาปุตฺตานํ ภตฺตํ อทาสิ. เตสุ สุตฺวา อุฏฺฐิเตสุ สุณิสาย สทฺธึ นิสีทิตฺวา ภุญฺชิตฺวา ปุณฺณสฺส ภตฺตํ อทาสิ. คหิตคหิตฏฺฐานํ น ขียติ, กฏจฺฉุนา สกึ คหิตฏฺฐานเมว ปญฺญายติ. ตํทิวสเมว โกฏฺฐาทโย ปุพฺเพ ปูริตนิยาเมเนว ปุน ปูรยึสุ. ‘‘เสฏฺฐิสฺส เคเห ภตฺตํ อุปฺปนฺนํ, พีชภตฺเตหิ อตฺถิกา อาคนฺตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ นคเร [Pg.237] โฆสนํ กาเรสิ. มนุสฺสา ตสฺส เคหโต พีชภตฺตํ คณฺหึสุ. สกลชมฺพุทีปวาสิโน ตํ นิสฺสาย ชีวิตํ ลภึสุเยว.

Khi buổi trưa đã qua, vợ của vị trưởng giả rửa nồi, đậy nắp và cất đi. Vị trưởng giả cũng bị cơn đói hành hạ, nằm xuống và chìm vào giấc ngủ. Ông thức dậy vào buổi chiều và nói với vợ: “Này em, anh đói quá. Có còn chút cơm cháy nào dưới đáy nồi không?” Bà dù biết rằng đã rửa nồi và cất đi, nhưng không nói “không có,” mà nghĩ “để mở nồi ra rồi sẽ nói,” bà đứng dậy, đi đến chỗ cái nồi và mở nồi ra. Ngay lúc đó, cái nồi đầy cơm có màu sắc giống như nụ hoa lài, nắp nồi bật lên và đứng yên. Bà vừa thấy cảnh đó, toàn thân tràn ngập hỷ lạc, nói với vị trưởng giả: “Dậy đi, thưa ông chủ. Em đã rửa nồi và đậy nắp, nhưng giờ nó đã đầy cơm có màu sắc như nụ hoa lài. Phước báu quả là điều nên làm, bố thí quả là việc thích hợp để làm. Dậy đi, thưa ông chủ, hãy dùng bữa đi.” Bà dọn cơm cho hai cha con. Sau khi họ ăn xong và đứng dậy, bà ngồi xuống ăn cùng với con dâu, rồi cho cơm người đầy tớ Puṇṇa. Nơi đã được múc đi không hề vơi, chỉ thấy dấu vết nơi được múc một lần bằng vá. Ngay trong ngày đó, các kho lẫm và những thứ khác lại được lấp đầy theo cách đã từng được lấp đầy trước đây. Ông cho loan báo trong thành rằng: “Cơm đã sanh khởi trong nhà của trưởng giả, những ai cần lúa giống hãy đến lấy.” Mọi người đến nhà ông để lấy lúa giống. Toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề nhờ nương vào ông mà duy trì được mạng sống.

โส ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ภทฺทิยนคเร เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺติ. ภริยาปิสฺส มหาโภคกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺตา ตสฺเสว เคหํ อคมาสิ. ตสฺส ตํ ปุพฺพกมฺมํ นิสฺสาย ปจฺฉาเคเห ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการา เมณฺฑกา อุฏฺฐหึสุ. ปุตฺโตปิ เนสํ ปุตฺโตว, สุณิสา สุณิสาว, ทาโส ทาโสว อโหสิ. อเถกทิวสํ เสฏฺฐิ อตฺตโน ปุญฺญํ วีมํสิตุกาโม อฑฺฒเตรสานิ โกฏฺฐสตานิ โสธาเปตฺวา สีสํ นฺหาโต ทฺวาเร นิสีทิตฺวา อุทฺธํ โอโลเกสิ. สพฺพานิปิ วุตฺตปฺปการานํ รตฺตสาลีนํ ปูรยึสุ. โส เสสานมฺปิ ปุญฺญานิ วีมํสิตุกาโม ภริยญฺจ ปุตฺตาทโย จ ‘‘ตุมฺหากมฺปิ ปุญฺญานิ วีมํสิสฺสถา’’ติ อาห.

Vị ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, sanh vào cõi trời, và sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh vào gia tộc trưởng giả ở thành Bhaddiya. Vợ của vị ấy cũng sanh vào một gia tộc có tài sản lớn, khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà của chính vị ấy. Nhờ vào nghiệp lành xưa kia của vị ấy, ở phía sau nhà, những con cừu bằng vàng như đã được nói trước đây đã hiện ra. Con trai cũng chính là người con trai (trong tiền kiếp), con dâu cũng chính là người con dâu, người đầy tớ cũng chính là người đầy tớ. Rồi một ngày nọ, vị trưởng giả muốn kiểm tra phước báu của mình, đã cho dọn dẹp một ngàn hai trăm năm mươi kho lẫm, gội đầu xong, ngồi ở cửa và nhìn lên. Tất cả các kho đều được lấp đầy bằng lúa gạo đỏ như đã được nói. Ông muốn kiểm tra phước báu của những người còn lại, nên nói với vợ và con trai v.v... rằng: “Các vị cũng hãy kiểm tra phước báu của mình đi.”

อถสฺส ภริยา สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา มหาชนสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว ตณฺฑุเล มินาเปตฺวา เตหิ ภตฺตํ ปจาเปตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก ปญฺญตฺตาสเน นิสีทิตฺวา สุวณฺณกฏจฺฉุํ อาทาย ‘‘ภตฺเตน อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ โฆสาเปตฺวา อาคตาคตานํ อุปนีตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. สกลทิวสมฺปิ เทนฺติยา กฏจฺฉุนา คหิตฏฺฐานเมว ปญฺญายติ. ตสฺสา ปน ปุริมพุทฺธานมฺปิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส วามหตฺเถน อุกฺขลึ ทกฺขิณหตฺเถน กฏจฺฉุํ คเหตฺวา เอวเมว ปตฺเต ปูเรตฺวา ภตฺตสฺส ทินฺนตฺตา วามหตฺถตลํ ปูเรตฺวา ปทุมลกฺขณํ นิพฺพตฺติ, ทกฺขิณหตฺถตลํ ปูเรตฺวา จนฺทลกฺขณํ นิพฺพตฺติ. ยสฺมา ปน วามหตฺถโต ธมฺมกรณํ อาทาย ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวตฺวา ททมานา อปราปรํ วิจริ, เตนสฺสา ทกฺขิณปาทตลํ ปูเรตฺวา จนฺทลกฺขณํ นิพฺพตฺติ, วามปาทตลํ ปูเรตฺวา ปทุมลกฺขณํ นิพฺพตฺติ. ตสฺสา อิมินา การเณน จนฺทปทุมาติ นามํ กรึสุ.

Bấy giờ, vợ của ông trưởng giả trang sức với tất cả đồ trang sức, trong khi đại chúng đang nhìn, bà cho đong gạo, cho nấu cơm bằng số gạo ấy, rồi ngồi trên ghế đã được dọn sẵn ở cổng thành, tay cầm vá vàng, cho rao lên rằng: “Những ai cần cơm hãy đến đây!”. Bà múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Dù cho cả ngày, chỗ cơm được múc bằng vá vẫn còn thấy y nguyên. Vả lại, do phu nhân ấy trong tiền kiếp đã từng dâng cúng vật thực đến các vị Phật quá khứ và chư Tăng, tay trái bưng nồi, tay phải cầm vá, múc đầy vào bát cũng y như vậy, nên tướng hoa sen đã hiện ra đầy lòng bàn tay trái, và tướng mặt trăng đã hiện ra đầy lòng bàn tay phải. Lại nữa, do bà đã từng đi tới đi lui, tay trái cầm đồ lọc nước, lọc nước dâng cúng đến chư Tăng, vì thế tướng mặt trăng đã hiện ra đầy lòng bàn chân phải, và tướng hoa sen đã hiện ra đầy lòng bàn chân trái. Vì lý do này, người ta đã đặt tên cho bà là Candapadumā.

ปุตฺโตปิสฺส สีสํ นฺหาโต สหสฺสถวิกํ อาทาย ‘‘กหาปเณหิ อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ วตฺวา อาคตาคตานํ คหิตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. ถวิกาย กหาปณสหสฺสํ อโหสิเยว. สุณิสาปิสฺส สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา วีหิปิฏกํ อาทาย อากาสงฺคเณ นิสินฺนา ‘‘พีชภตฺเตหิ อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ วตฺวา อาคตาคตานํ คหิตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. ปิฏกํ ยถาปูริตเมว อโหสิ. ทาโสปิสฺส [Pg.238] สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา สุวณฺณยุเคสุ สุวณฺณโยตฺเตหิ โคเณ โยเชตฺวา สุวณฺณปโตทยฏฺฐึ อาทาย ทฺวินฺนํ โคณานํ คนฺธปญฺจงฺคุลิกานิ ทตฺวา วิสาเณสุ สุวณฺณโกสเก ปฏิมุญฺจิตฺวา เขตฺตํ คนฺตฺวา ปาเชสิ. อิโต ติสฺโส, เอตฺโต ติสฺโส, มชฺเฌ เอกาติ สตฺต สีตา ภิชฺชิตฺวา อคมํสุ. ชมฺพุทีปวาสิโน ภตฺตพีชหิรญฺญสุวณฺณาทีสุ ยถารุจิตํ เสฏฺฐิเคหโตเยว คณฺหึสุ. อิเม ปญฺจ มหาปุญฺญา.

Con trai của ông cũng vậy, sau khi gội đầu, cầm túi một ngàn đồng tiền và nói: “Những ai cần tiền hãy đến đây!”, rồi múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Trong túi vẫn luôn có một ngàn đồng tiền. Con dâu của ông cũng vậy, trang sức với tất cả đồ trang sức, cầm giỏ lúa, ngồi ở sân trống và nói: “Những ai cần lúa giống hãy đến đây!”, rồi múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Giỏ lúa vẫn đầy như cũ. Người nô lệ của ông cũng vậy, trang sức với tất cả đồ trang sức, dùng dây thừng vàng buộc bò vào ách vàng, tay cầm roi vàng, bôi bột thơm năm ngón lên hai con bò, đeo bao vàng vào sừng chúng, rồi đi ra ruộng và cày. Bảy luống cày, ba luống bên này, ba luống bên kia, và một luống ở giữa, đã vỡ ra và đi tới. Dân chúng ở cõi Diêm-phù-đề đã lấy cơm, lúa giống, bạc, vàng, v.v... tùy thích chỉ từ nhà của vị trưởng giả. Năm người này có phước báu lớn.

เอวํ มหานุภาโว เสฏฺฐิ ‘‘สตฺถา กิร อาคโต’’ติ สุตฺวา ‘‘สตฺถุ ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามี’’ติ นิกฺขมนฺโต อนฺตรามคฺเค ติตฺถิเย ทิสฺวา เตหิ ‘‘กสฺมา ตํ, คหปติ, กิริยวาโท สมาโน อกิริยวาทสฺส สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คจฺฉสี’’ติ นิวาริยมาโนปิ เตสํ วจนํ อนาทิยิตฺวา คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถสฺส สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส เทสนาวสาเน โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา สตฺถุ ติตฺถิเยหิ อวณฺณํ วตฺวา อตฺตโน นิวาริตภาวํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘คหปติ, อิเม สตฺตา นาม มหนฺตมฺปิ อตฺตโน โทสํ น ปสฺสนฺติ, อวิชฺชมานมฺปิ ปเรสํ โทสํ วิชฺชมานํ กตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ภุสํ วิย โอปุนนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị trưởng giả có đại oai lực như vậy, khi nghe tin: “Hình như đức Đạo sư đã đến”, liền đi ra với ý định: “Ta sẽ đi nghênh đón đức Đạo sư”. Trên đường đi, ông thấy các du sĩ ngoại đạo, dù bị họ ngăn cản rằng: “Này gia chủ, tại sao ông, một người theo thuyết hữu hành (kiriyavāda), lại đi đến chỗ của Sa-môn Gotama, một người theo thuyết vô hành (akiriyavāda)?”, ông vẫn không nghe theo lời của họ, đi đến đảnh lễ đức Đạo sư rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, đức Đạo sư thuyết cho ông một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, ông đắc quả Dự lưu, rồi bạch với đức Đạo sư về việc các du sĩ ngoại đạo đã nói lời không tốt và ngăn cản mình. Bấy giờ, đức Đạo sư bảo ông: “Này gia chủ, những chúng sanh này không thấy lỗi lầm lớn của chính mình, nhưng lại tạo ra lỗi lầm không có thật của người khác, rồi rải rắc khắp nơi như trấu vậy”, và nói lên kệ ngôn này:

๒๕๒.

252.

‘‘สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ;

ปเรสญฺหิ โส วชฺชานิ, โอปุนาติ ยถา ภุสํ;

อตฺตโน ปน ฉาเทติ, กลึว กิตวา สโฐ’’ติ.

“Lỗi người khác dễ thấy, lỗi của mình lại khó thấy. Người ấy sàng sảy lỗi của người khác như sàng trấu, nhưng lại che giấu lỗi của mình, như kẻ gian lận che giấu con súc sắc xấu.”

ตตฺถ สุทสฺสํ วชฺชนฺติ ปรสฺส อณุมตฺตมฺปิ วชฺชํ ขลิตํ สุทสฺสํ สุเขเนว ปสฺสิตุํ สกฺกา, อตฺตโน ปน อติมหนฺตมฺปิ ทุทฺทสํ. ปเรสํ หีติ เตเนว การเณน โส ปุคฺคโล สงฺฆมชฺฌาทีสุ ปเรสํ วชฺชานิ อุจฺจฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ภุสํ โอปุนนฺโต วิย โอปุนาติ. กลึว กิตวา สโฐติ เอตฺถ สกุเณสุ อปรชฺฌนภาเวน อตฺตภาโว กลิ นาม, สาขภงฺคาทิกํ ปฏิจฺฉาทนํ กิตวา นาม, สากุณิโก สโฐ นาม. ยถา สกุณลุทฺทโก สกุเณ คเหตฺวา มาเรตุกาโม กิตวา วิย อตฺตภาวํ ปฏิจฺฉาเทติ, เอวํ อตฺตโน วชฺชํ ฉาเทตีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu “lỗi dễ thấy” có nghĩa là lỗi lầm, sai sót của người khác dù chỉ nhỏ như nguyên tử cũng dễ thấy, có thể thấy một cách dễ dàng; nhưng lỗi của chính mình dù rất lớn cũng khó thấy. Câu “của người khác” có nghĩa là chính vì lý do đó, người ấy ở giữa Tăng chúng v.v... đặt lỗi của người khác lên chỗ cao rồi sàng sảy như người ta sàng trấu. Trong câu “như kẻ gian lận che giấu con súc sắc xấu”, ở đây, do có bản chất phạm lỗi đối với các loài chim, tự thân được gọi là kali (con súc sắc xấu); sự che đậy bằng cành cây gãy v.v... được gọi là kitavā (sự che giấu); người bẫy chim được gọi là saṭho (kẻ gian lận). Nghĩa là, cũng như người săn chim muốn bắt và giết chim, che giấu thân mình như dùng vật ngụy trang, người ấy cũng che giấu lỗi của mình như vậy.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu quả, v.v...

เมณฺฑกเสฏฺฐิวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về trưởng giả Meṇḍaka, phẩm thứ mười.

๑๑. อุชฺฌานสญฺญิตฺเถรวตฺถุ

11. Câu chuyện về trưởng lão Ujjhānasaññī

ปรวชฺชานุปสฺสิสฺสาติ [Pg.239] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุชฺฌานสญฺญึ นาม เอกํ เถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Paravajjānupassissa”, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Ujjhānasaññī.

โส กิร ‘‘อยํ เอวํ นิวาเสติ, เอวํ ปารุปตี’’ติ ภิกฺขูนํ อนฺตรเมว คเวสนฺโต วิจรติ. ภิกฺขู ‘‘อสุโก นาม, ภนฺเต, เถโร เอวํ กโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, วตฺตสีเส ฐตฺวา เอวํ โอวทนฺโต อนนุปวาโท. โย ปน นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิตาย ปเรสํ อนฺตรํ ปริเยสมาโน เอวํ วตฺวา วิจรติ, ตสฺส ฌานาทีสุ เอโกปิ วิเสโส นุปฺปชฺชติ, เกวลํ อาสวาเยว วฑฺฒนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị ấy đi đây đi đó, chỉ tìm lỗi của các Tỳ-kheo, nói rằng: “Vị này đắp y như thế này, vị kia mặc y như thế kia”. Các Tỳ-kheo bạch với đức Đạo sư: “Bạch Thế Tôn, vị trưởng lão tên là... làm như vậy”. Đức Đạo sư dạy: “Này các Tỳ-kheo, người đứng trên nền tảng giới luật mà khuyên dạy như vậy thì không có lỗi. Nhưng người nào luôn có tâm niệm chỉ trích, đi tìm lỗi của người khác và nói như vậy, thì không một pháp đặc biệt nào như thiền định v.v... có thể phát sinh nơi người ấy, chỉ có các lậu hoặc là tăng trưởng mà thôi”, và nói lên kệ ngôn này:

๒๕๓.

253.

‘‘ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส, นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโน;

อาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ, อารา โส อาสวกฺขยา’’ติ.

“Đối với người hay nhìn lỗi người khác, người thường có tâm niệm chỉ trích, các lậu hoặc của người ấy tăng trưởng. Người ấy xa lìa sự đoạn tận các lậu hoặc.”

ตตฺถ อุชฺฌานสญฺญิโนติ เอวํ นิวาเสตพฺพํ เอวํ ปารุปิตพฺพนฺติ ปเรสํ อนฺตรคเวสิตาย อุชฺฌานพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ฌานาทีสุ เอกธมฺโมปิ น วฑฺฒติ, อถ โข อาสวาว ตสฺส วฑฺฒนฺติ. เตเนว การเณน โส อรหตฺตมคฺคสงฺขาตา อาสวกฺขยา อารา ทูรํ คโตว โหตีติ.

Trong đó, “người có tâm niệm chỉ trích” có nghĩa là đối với người hay chỉ trích, tìm lỗi của người khác rằng: “Nên đắp y như thế này, nên mặc y như thế kia”, không một pháp nào trong các pháp như thiền định v.v... có thể tăng trưởng, mà trái lại, chỉ có các lậu hoặc của người ấy tăng trưởng. Chính vì lý do đó, người ấy được xem là đã đi xa, cách xa sự đoạn tận các lậu hoặc, tức là A-la-hán đạo.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu quả, v.v...

อุชฺฌานสญฺญิตฺเถรวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Ujjhānasaññī, phẩm thứ mười một.

๑๒. สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ

12. Câu chuyện về du sĩ Subhadda

อากาเสติ อิทํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ปรินิพฺพานมญฺจเก นิปนฺโน สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, khi đang nằm trên giường sắp nhập Niết-bàn tại rừng Sāla của dòng họ Mallā, ở Upavattana, xứ Kusinārā, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Ākāse...”, nhân câu chuyện về du sĩ Subhadda.

โส กิร อตีเต กนิฏฺฐภาตริ เอกสฺมึ สสฺเส นวกฺขตฺตุํ อคฺคทานํ เทนฺเต ทานํ ทาตุํ อนิจฺฉนฺโต โอสกฺกิตฺวา อวสาเน อทาสิ. ตสฺมา ปฐมโพธิยมฺปิ มชฺฌิมโพธิยมฺปิ สตฺถารํ ทฏฺฐุํ นาลตฺถ. ปจฺฉิมโพธิยํ ปน สตฺถุ ปรินิพฺพานกาเล ‘‘อหํ ตีสุ ปญฺเหสุ อตฺตโน กงฺขํ มหลฺลเก ปริพฺพาชเก [Pg.240] ปุจฺฉิตฺวา สมณํ โคตมํ ‘ทหโร’ติ สญฺญาย น ปุจฺฉึ, ตสฺส จ ทานิ ปรินิพฺพานกาโล, ปจฺฉา เม สมณสฺส โคตมสฺส อปุจฺฉิตการณา วิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อานนฺทตฺเถเรน นิวาริยมาโนปิ สตฺถารา โอกาสํ กตฺวา, ‘‘อานนฺท, มา สุภทฺทํ นิวารยิ, ปุจฺฉตุ มํ ปญฺห’’นฺติ วุตฺเต อนฺโตสาณึ ปวิสิตฺวา เหฏฺฐามญฺจเก นิสินฺโน, ‘‘โภ สมณ, กึ นุ โข อากาเส ปทํ นาม อตฺถิ, อิโต พหิทฺธา สมโณ นาม อตฺถิ, สงฺขารา สสฺสตา นาม อตฺถี’’ติ อิเม ปญฺเห ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา เตสํ อภาวํ อาจิกฺขนฺโต อิมาหิ คาถาหิ ธมฺมํ เทเสสิ –

Tương truyền, trong một tiền kiếp, khi hai anh em nọ cúng dường phần lúa đầu mùa chín lần trong một vụ mùa, người em (tiền thân của Subhadda) đã không muốn bố thí, nên đã lùi lại và chỉ cúng dường vào lúc cuối. Do đó, vị ấy đã không được gặp Đức Phật trong thời kỳ đầu và thời kỳ giữa của giáo pháp. Còn trong thời kỳ cuối, vào lúc Đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, ông tự nghĩ: “Ta đã hỏi các vị du sĩ lớn tuổi về những hoài nghi của mình trong ba vấn đề, nhưng vì cho rằng Sa-môn Gotama còn trẻ tuổi nên ta đã không hỏi. Nay đã đến lúc Ngài sắp nhập Niết-bàn, sau này ta có thể sẽ hối hận vì đã không hỏi Sa-môn Gotama”. Nghĩ vậy, ông đến gặp Đức Thế Tôn. Dù bị Tôn giả Ānanda ngăn cản, nhưng Đức Thế Tôn đã cho phép và nói rằng: “Này Ānanda, đừng ngăn Subhadda, hãy để ông ấy hỏi ta”. Khi được cho phép, ông vào trong tấm màn che, ngồi dưới chân giường và hỏi: “Thưa Sa-môn, có thật chăng có dấu chân trên hư không? Có Sa-môn chân chính nào ở ngoài giáo pháp này không? Các pháp hữu vi có thường hằng không?”. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, để chỉ rõ sự không tồn tại của những điều đó, đã thuyết pháp cho ông bằng những câu kệ này.

๒๕๔.

254.

‘‘อากาเสว ปทํ นตฺถิ, สมโณ นตฺถิ พาหิเร;

ปปญฺจาภิรตา ปชา, นิปฺปปญฺจา ตถาคตา.

“Trên hư không, không có dấu chân; ngoài (giáo pháp này), không có Sa-môn. Chúng sanh ưa thích hý luận; các đấng Như Lai thì không còn hý luận.”

๒๕๕.

255.

‘‘อากาเสว ปทํ นตฺถิ, สมโณ นตฺถิ พาหิเร;

สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ, นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิต’’นฺติ.

“Trên hư không, không có dấu chân; ngoài (giáo pháp này), không có Sa-môn. Các pháp hữu vi không thường hằng; các đấng Phật không còn dao động.”

ตตฺถ ปทนฺติ อิมสฺมึ อากาเส วณฺณสณฺฐานวเสน เอวรูปนฺติ ปญฺญาเปตพฺพํ กสฺสจิ ปทํ นาม นตฺถิ. พาหิเรติ มม สาสนโต พหิทฺธา มคฺคผลฏฺโฐ สมโณ นาม นตฺถิ. ปชาติ อยํ สตฺตโลกสงฺขาตา ปชา ตณฺหาทีสุ ปปญฺเจสุเยวาภิรตา. นิปฺปปญฺจาติ โพธิมูเลเยว สพฺพปปญฺจานํ สมุจฺฉินฺนตฺตา นิปฺปปญฺจา ตถาคตา. สงฺขาราติ ปญฺจกฺขนฺธา. เตสุ หิ เอโกปิ สสฺสโต นาม นตฺถิ. อิญฺชิตนฺติ พุทฺธานํ ปน ตณฺหามานาทีสุ อิญฺชิเตสุ เยน สงฺขารา สสฺสตาติ คณฺเหยฺย, ตํ เอกํ อิญฺชิตมฺปิ นาม นตฺถีติ อตฺโถ.

Trong các câu kệ ấy, “dấu chân” (padaṃ) có nghĩa là: trên hư không này, không có dấu chân của bất kỳ ai có thể được nhận biết qua hình dáng và màu sắc. “Ngoài” (bāhire) có nghĩa là: ngoài giáo pháp của ta, không có Sa-môn nào là bậc đã chứng đắc Đạo và Quả. “Chúng sanh” (pajā) có nghĩa là: chúng sanh trong thế gian này ưa thích các pháp hý luận như ái dục v.v... “Không còn hý luận” (nippapañcā) có nghĩa là: các đấng Như Lai không còn hý luận vì tất cả hý luận đã được đoạn trừ tận gốc ngay tại cội Bồ-đề. “Các pháp hữu vi” (saṅkhārā) là năm uẩn. Trong đó, không có một uẩn nào là thường hằng. “Dao động” (iñjitaṃ) có nghĩa là: đối với các đấng Phật, không có một sự dao động nào (như tham ái, ngã mạn v.v...) mà do đó có thể cho rằng các pháp hữu vi là thường hằng.

เทสนาวสาเน สุภทฺโท อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Cuối bài pháp, du sĩ Subhadda chứng đắc quả vị A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

(Hết) câu chuyện thứ mười hai về du sĩ Subhadda.

มลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần chú giải Phẩm Cấu Uế.

อฏฺฐารสโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười tám.

๑๙. ธมฺมฏฺฐวคฺโค

19. Phẩm Người Trụ Pháp

๑. วินิจฺฉยมหามตฺตวตฺถุ

1. Câu chuyện các vị đại thần xét xử

น [Pg.241] เตน โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วินิจฺฉยมหามตฺเต อารพฺภ กเถสิ.

Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Na tena hoti...”, nhân câu chuyện về các vị đại thần xét xử.

เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู สาวตฺถิยํ อุตฺตรทฺวารคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา นครมชฺเฌน วิหารํ อาคจฺฉนฺติ. ตสฺมึ ขเณ เมโฆ อุฏฺฐาย ปาวสฺสิ. เต สมฺมุขาคตํ วินิจฺฉยสาลํ ปวิสิตฺวา วินิจฺฉยมหามตฺเต ลญฺชํ คเหตฺวา สามิเก อสามิเก กโรนฺเต ทิสฺวา ‘‘อโห อิเม อธมฺมิกา, มยํ ปน ‘อิเม ธมฺเมน วินิจฺฉยํ กโรนฺตี’ติ สญฺญิโน อหุมฺหา’’ติ จินฺเตตฺวา วสฺเส วิคเต วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, ฉนฺทาทิวสิกา หุตฺวา สาหเสน อตฺถํ วินิจฺฉินนฺตา ธมฺมฏฺฐา นาม โหนฺติ, อปราธํ ปน อนุวิชฺชิตฺวา อปราธานุรูปํ อสาหเสน วินิจฺฉยํ กโรนฺตา เอว ธมฺมฏฺฐา นาม โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Một hôm, các Tỳ-kheo sau khi đi khất thực ở một ngôi làng gần cổng phía bắc thành Sāvatthī, trên đường trở về tu viện qua trung tâm thành phố, thì trời đổ mưa. Các vị vào trú trong một tòa án ở gần đó và thấy các vị đại thần xét xử nhận hối lộ, biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu. Các Tỳ-kheo thấy vậy bèn nghĩ: “Ôi, những người này thật bất chính! Vậy mà chúng ta đã từng nghĩ rằng họ xét xử đúng theo công pháp”. Sau khi mưa tạnh, các vị trở về tu viện, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một nơi thích hợp và trình lại sự việc. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, những ai vì bị chi phối bởi thiên vị v.v... mà xét xử một cách vội vàng, cẩu thả thì không được gọi là người trụ pháp. Chỉ những ai sau khi xem xét kỹ lưỡng tội trạng, rồi tùy theo tội trạng mà xét xử một cách không vội vàng, cẩu thả, thì mới được gọi là người trụ pháp”. Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này.

๒๕๖.

256.

‘‘น เตน โหติ ธมฺมฏฺโฐ, เยนตฺถํ สาหสา นเย;

โย จ อตฺถํ อนตฺถญฺจ, อุโภ นิจฺเฉยฺย ปณฺฑิโต.

“Người vội vàng xét xử một cách cẩu thả, không phải vì thế mà là người trụ pháp. Bậc trí cần phải xem xét cả hai, điều đúng và điều sai.”

๒๕๗.

257.

‘‘อสาหเสน ธมฺเมน, สเมน นยตี ปเร;

ธมฺมสฺส คุตฺโต เมธาวี, ธมฺมฏฺโฐติ ปวุจฺจตี’’ติ.

“Người không xét xử vội vàng, cẩu thả, mà theo đúng công pháp, một cách công bằng, dẫn dắt người khác; người ấy, bậc trí tuệ, được pháp bảo hộ, được gọi là người trụ pháp.”

ตตฺถ เตนาติ เอตฺตเกเนว การเณน. ธมฺมฏฺโฐติ ราชา หิ อตฺตโน กาตพฺเพ วินิจฺฉยธมฺเม ฐิโตปิ ธมฺมฏฺโฐ นาม น โหติ. เยนาติ เยน การเณน. อตฺถนฺติ โอติณฺณํ วินิจฺฉิตพฺพํ อตฺถํ. สาหสา นเยติ ฉนฺทาทีสุ ปติฏฺฐิโต สาหเสน มุสาวาเทน วินิจฺเฉยฺย. โย หิ ฉนฺเท ปติฏฺฐาย ญาตีติ วา มิตฺโตติ วา มุสา วตฺวา อสามิกเมว สามิกํ กโรติ, โทเส ปติฏฺฐาย อตฺตโน เวรีนํ มุสา วตฺวา สามิกเมว อสามิกํ กโรติ, โมเห ปติฏฺฐาย ลญฺชํ คเหตฺวา วินิจฺฉยกาเล [Pg.242] อญฺญวิหิโต วิย อิโต จิโต จ โอโลเกนฺโต มุสา วตฺวา ‘‘อิมินา ชิตํ, อยํ ปราชิโต’’ติ ปรํ นีหรติ, ภเย ปติฏฺฐาย กสฺสจิเทว อิสฺสรชาติกสฺส ปราชยํ ปาปุณนฺตสฺสาปิ ชยํ อาโรเปติ, อยํ สาหเสน อตฺถํ เนติ นาม. เอโส ธมฺมฏฺโฐ นาม น โหตีติ อตฺโถ. อตฺถํ อนตฺถญฺจาติ ภูตญฺจ อภูตญฺจ การณํ. อุโภ นิจฺเฉยฺยาติ โย ปน ปณฺฑิโต อุโภ อตฺถานตฺเถ วินิจฺฉินิตฺวา วทติ. อสาหเสนาติ อมุสาวาเทน. ธมฺเมนาติ วินิจฺฉยธมฺเมน, น ฉนฺทาทิวเสน. สเมนาติ อปราธานุรูเปเนว ปเร นยติ, ชยํ วา ปราชยํ วา ปาเปติ. ธมฺมสฺส คุตฺโตติ โส ธมฺมคุตฺโต ธมฺมรกฺขิโต ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต เมธาวี วินิจฺฉยธมฺเม ฐิตตฺตา ธมฺมฏฺโฐติ ปวุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong các câu kệ ấy, “vì thế” (tena) có nghĩa là: chỉ vì lý do đó. “Người trụ pháp” (dhammaṭṭho) có nghĩa là: dù một vị vua có giữ đúng pháp luật xét xử mà mình phải thi hành, cũng không vì thế mà được gọi là người trụ pháp. “Người vội vàng xét xử một cách cẩu thả” (yenatthaṃ sāhasā naye) có nghĩa là: người bị chi phối bởi thiên vị v.v... mà xét xử một cách vội vàng, bằng lời nói sai sự thật. Thật vậy, người nào vì bị chi phối bởi lòng tham muốn (chanda), nói lời sai sự thật để biến người không phải chủ sở hữu thành chủ sở hữu, dù đó là bà con hay bạn bè; người nào vì bị chi phối bởi sân hận (dosa), nói lời sai sự thật để biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu, đối với kẻ thù của mình; người nào vì bị chi phối bởi si mê (moha), nhận hối lộ, rồi trong lúc xét xử, lại làm như đang suy nghĩ việc khác, nhìn ngang nhìn ngó, nói lời sai sự thật để tuyên bố “người này thắng, người kia thua”; người nào vì bị chi phối bởi sợ hãi (bhaya), dù người có quyền thế bị thua, lại tuyên bố cho họ thắng; người như vậy được gọi là xét xử một cách vội vàng, cẩu thả. Người đó không được gọi là người trụ pháp. “Điều đúng và điều sai” (atthaṃ anatthañca) có nghĩa là nguyên nhân đúng sự thật và không đúng sự thật. “Xem xét cả hai” (ubho niccheyya) có nghĩa là: bậc trí là người sau khi xem xét cả hai, điều đúng và điều sai, rồi mới nói. “Không vội vàng, cẩu thả” (asāhasena) có nghĩa là: không nói lời sai sự thật. “Theo đúng công pháp” (dhammena) có nghĩa là: theo pháp luật xét xử, không theo thiên vị v.v... “Một cách công bằng” (samena) có nghĩa là: dẫn dắt người khác, tuyên bố thắng hay thua, tùy theo tội trạng. “Được pháp bảo hộ” (dhammassa gutto) có nghĩa là: người ấy được pháp bảo hộ, được pháp che chở, là bậc trí tuệ có trí tuệ thấu rõ pháp vị, vì trụ trong pháp luật xét xử nên được gọi là người trụ pháp.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên.

วินิจฺฉยมหามตฺตวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về Vị Đại Thần Phân Xử, phần thứ nhất.

๒. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ

2. Câu chuyện về nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu

น เตน ปณฺฑิโต โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tena paṇḍito hoti', liên quan đến nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu.

เต กิร วิหาเรปิ คาเมปิ ภตฺตคฺคํ อากุลํ กโรนฺตา วิจรนฺติ. อเถกทิวเส ภิกฺขู คาเม ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา อาคเต ทหเร สามเณเร จ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กีทิสํ, อาวุโส, ภตฺตคฺค’’นฺติ? ภนฺเต, มา ปุจฺฉถ, ฉพฺพคฺคิยา ‘‘มยเมว วิยตฺตา, มยเมว ปณฺฑิตา, อิเม ปหริตฺวา สีเส กจวรํ อากิริตฺวา นีหริสฺสามา’’ติ วตฺวา อมฺเห ปิฏฺฐิยํ คเหตฺวา กจวรํ โอกิรนฺตา ภตฺตคฺคํ อากุลํ อกํสูติ. ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, พหุํ ภาสิตฺวา ปเร วิเหฐยมานํ ‘ปณฺฑิโต’ติ วทามิ, เขมินํ ปน อเวรีนํ อภยเมว ปณฺฑิโตติ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, các vị ấy đi lại, gây náo loạn trai đường, cả trong tu viện lẫn trong làng. Rồi một hôm, các Tỳ-khưu, sau khi đã dùng bữa trong làng, hỏi các Tỳ-khưu trẻ và các Sa-di mới đến: 'Này chư hiền, trai đường thế nào?' 'Bạch ngài, xin đừng hỏi. Nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu nói rằng: 'Chỉ có chúng ta là thông thái, chỉ có chúng ta là bậc trí. Chúng ta sẽ đánh những kẻ này, đổ rác lên đầu chúng rồi đuổi chúng ra ngoài.' Nói xong, họ túm lưng chúng con, đổ rác lên người và làm náo loạn cả trai đường.' Các Tỳ-khưu đến gặp bậc Đạo sư và trình bày lại sự việc. Bậc Đạo sư nói: 'Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi người nói nhiều và làm hại người khác là bậc trí. Nhưng Ta gọi người an ổn, không thù oán, không sợ hãi là bậc trí.' Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๒๕๘.

258.

‘‘น เตน ปณฺฑิโต โหติ, ยาวตา พหุ ภาสติ;

เขมี อเวรี อภโย, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ.

Không phải vì nói nhiều, mà được gọi là bậc trí; người an ổn, không thù oán, không sợ hãi, mới được gọi là bậc trí.

ตตฺถ [Pg.243] ยาวตาติ ยตฺตเกน การเณน สงฺฆมชฺฌาทีสุ พหุํ กเถติ, เตน ปณฺฑิโต นาม น โหติ. โย ปน สยํ เขมี ปญฺจนฺนํ เวรานํ อภาเวน อเวรี นิพฺภโย, ยํ วา อาคมฺม มหาชนสฺส ภยํ น โหติ, โส ปณฺฑิโต นาม โหตีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, yāvatā có nghĩa là: vì lý do nào đó mà nói nhiều giữa Tăng chúng, v.v... thì do đó không được gọi là bậc trí. Còn người nào tự mình được an ổn (khemī), không có năm thứ oan trái nên không có thù oán (averī), không sợ hãi (nibbhayo), hoặc là người mà dân chúng không phải sợ hãi vì người ấy, thì người đó được gọi là bậc trí. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả.

ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu, phần thứ hai.

๓. เอกุทานขีณาสวตฺเถรวตฺถุ

3. Câu chuyện về Trưởng lão A-la-hán Ekudāna (Nhất-Cú)

น ตาวตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกุทานตฺเถรํ นาม ขีณาสวํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tāvatā', liên quan đến vị A-la-hán tên là Trưởng lão Ekudāna.

โส กิร เอกโกว เอกสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรติ, เอกเมวสฺส อุทานํ ปคุณํ –

Nghe nói, vị ấy sống một mình trong một khu rừng. Vị ấy chỉ thông thạo một câu kệ cảm hứng duy nhất:

‘‘อธิเจตโส อปฺปมชฺชโต,มุนิโน โมนปเถสุ สิกฺขโต;

โสกา น ภวนฺติ ตาทิโน,อุปสนฺตสฺส สทา สตีมโต’’ติ. (ปาจิ. ๑๕๓;

อุทา. ๓๗);

Với bậc Thánh có tâm cao thượng, không dể duôi, tu tập trên các con đường của bậc ẩn sĩ; với người như vậy, người đã tịch tịnh, luôn luôn chánh niệm, thì không có các sầu muộn.

โส กิร อุโปสถทิวเสสุ สยเมว ธมฺมสฺสวนํ โฆเสตฺวา อิมํ คาถํ วทติ. ปถวิอุนฺทฺริยนสทฺโท วิย เทวตานํ สาธุการสทฺโท โหติ. อเถกสฺมึ อุโปสถทิวเส ปญฺจปญฺจสตปริวารา ทฺเว ติปิฏกธรา ภิกฺขู ตสฺส วสนฏฺฐานํ อคมํสุ. โส เต ทิสฺวาว ตุฏฺฐมานโส ‘‘สาธุ โว กตํ อิธ อาคจฺฉนฺเตหิ, อชฺช มยํ ตุมฺหากํ ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ อาห. อตฺถิ ปน, อาวุโส, อิธ ธมฺมํ โสตุกามาติ. อตฺถิ, ภนฺเต, อยํ วนสณฺโฑ ธมฺมสฺสวนทิวเส เทวตานํ สาธุการสทฺเทน เอกนินฺนาโท โหตีติ. เตสุ เอโก ติปิฏกธโร ธมฺมํ โอสาเรสิ, เอโก กเถสิ. เอกเทวตาปิ สาธุการํ นาทาสิ. เต อาหํสุ – ‘‘ตฺวํ, อาวุโส, ธมฺมสฺสวนทิวเส อิมสฺมึ วนสณฺเฑ เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการํ เทนฺตีติ วเทสิ, กึ นาเมต’’นฺติ. ภนฺเต, อญฺเญสุ ทิวเสสุ สาธุการสทฺเทน เอกนินฺนาโท เอว โหติ, น อชฺช ปน [Pg.244] ชานามิ ‘‘กิเมต’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, อาวุโส, ตฺวํ ตาว ธมฺมํ กเถหี’’ติ. โส พีชนึ คเหตฺวา อาสเน นิสินฺโน ตเมว คาถํ วเทสิ. เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการมทํสุ. อถ เนสํ ปริวารา ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘อิมสฺมึ วนสณฺเฑ เทวตา มุโขโลกเนน สาธุการํ ททนฺติ, ติปิฏกธรภิกฺขูสุ เอตฺตกํ ภณนฺเตสุปิ กิญฺจิ ปสํสนมตฺตมฺปิ อวตฺวา เอเกน มหลฺลกตฺเถเรน เอกคาถาย กถิตาย มหาสทฺเทน สาธุการํ ททนฺตี’’ติ. เตปิ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ.

Nghe nói, vào những ngày Bố-tát, vị ấy tự mình tuyên bố giờ nghe pháp rồi đọc câu kệ này. Tiếng tán thán 'Lành thay!' của chư thiên vang lên như tiếng đất lở. Rồi vào một ngày Bố-tát, hai vị Tỳ-khưu Tam-tạng, mỗi vị có năm trăm Tỳ-khưu đi theo, đã đến trú xứ của vị ấy. Vị trưởng lão vừa thấy họ liền vui mừng nói: 'Thật may mắn cho chúng con khi các ngài đến đây. Hôm nay chúng con sẽ được nghe pháp từ các ngài.' 'Này hiền giả, ở đây có ai muốn nghe pháp không?' 'Bạch ngài, có ạ. Vào ngày nghe pháp, khu rừng này vang dội tiếng tán thán 'Lành thay!' của chư thiên.' Trong hai vị, một vị trưởng lão Tam-tạng bắt đầu bài pháp, vị kia thuyết giảng. Không một vị trời nào tán thán. Họ bèn hỏi: 'Này hiền giả, ngài nói rằng vào ngày nghe pháp, chư thiên trong khu rừng này lớn tiếng tán thán 'Lành thay!'. Việc này là sao?' 'Bạch ngài, vào những ngày khác, nơi đây đều vang dội tiếng tán thán. Nhưng hôm nay, con không biết tại sao lại như vậy.' 'Vậy thì, này hiền giả, ngài hãy thuyết pháp đi.' Vị trưởng lão cầm quạt, ngồi vào chỗ rồi đọc lại chính câu kệ ấy. Chư thiên lớn tiếng tán thán 'Lành thay!'. Bấy giờ, các Tỳ-khưu đi theo hai vị trưởng lão kia bắt đầu phàn nàn: 'Chư thiên trong khu rừng này tán thán vì nể mặt. Các vị Tỳ-khưu Tam-tạng thuyết giảng nhiều như vậy mà họ không nói một lời khen ngợi nào, thế mà khi một vị trưởng lão già chỉ đọc một câu kệ, họ lại lớn tiếng tán thán.' Họ cũng trở về tu viện và trình sự việc lên bậc Đạo sư.

สตฺถา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, โย พหุมฺปิ อุคฺคณฺหติ วา ภาสติ วา, ตํ ธมฺมธโรติ วทามิ. โย ปน เอกมฺปิ คาถํ อุคฺคณฺหิตฺวา สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌติ, อยํ ธมฺมธโร นามา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo sư nói: 'Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi người học nhiều hay nói nhiều là người hộ trì Pháp. Nhưng người nào, dù chỉ học một câu kệ mà thấu triệt được các chân lý, người ấy mới thật là người hộ trì Pháp.' Nói xong, Ngài thuyết giảng Pháp và đọc kệ này:

๒๕๙.

259.

‘‘น ตาวตา ธมฺมธโร, ยาวตา พหุ ภาสติ;

โย จ อปฺปมฺปิ สุตฺวาน, ธมฺมํ กาเยน ปสฺสติ;

ส เว ธมฺมธโร โหติ, โย ธมฺมํ นปฺปมชฺชตี’’ติ.

Không phải vì nói nhiều, mà là người hộ trì Pháp; người dù nghe ít, nhưng tự thân thấy được Pháp, người không dể duôi trong Pháp, mới thật là người hộ trì Pháp.

ตตฺถ ยาวตาติ ยตฺตเกน อุคฺคหณธารณวาจนาทินา การเณน พหุํ ภาสติ, ตาวตฺตเกน ธมฺมธโร น โหติ, วํสานุรกฺขโก ปน ปเวณิปาลโก นาม โหติ. โย จ อปฺปมฺปีติ โย ปน อปฺปมตฺตกมฺปิ สุตฺวา ธมฺมมนฺวาย อตฺถมนฺวาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน หุตฺวา นามกาเยน ทุกฺขาทีนิ ปริชานนฺโต จตุสจฺจธมฺมํ ปสฺสติ, ส เว ธมฺมธโร โหติ. โย ธมฺมํ นปฺปมชฺชตีติ โยปิ อารทฺธวีริโย หุตฺวา อชฺช อชฺเชวาติ ปฏิเวธํ อากงฺขนฺโต ธมฺมํ นปฺปมชฺชติ, อยมฺปิ ธมฺมธโรเยวาติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, yāvatā có nghĩa là: người nói nhiều do học thuộc, ghi nhớ, đọc tụng, v.v... thì không phải là người hộ trì Pháp, mà chỉ được gọi là người giữ gìn dòng dõi (vaṃsānurakkhako) hay người bảo tồn truyền thống (paveṇipālako). Yo ca appampi có nghĩa là: người nào dù chỉ nghe một ít, nhưng nương theo Pháp, nương theo nghĩa, thực hành các pháp tùy pháp, rồi dùng danh thân (nāmakāyena) để liễu tri khổ, v.v... và thấy được Tứ diệu đế, người ấy mới thật là người hộ trì Pháp. Yo dhammaṃ nappamajjati có nghĩa là: người nào tinh tấn, mong muốn chứng ngộ ngay trong hôm nay, và không dể duôi trong Pháp, người ấy cũng chính là người hộ trì Pháp. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả.

เอกุทานขีณาสวตฺเถรวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về Trưởng lão A-la-hán Ekudāna, phần thứ ba.

๔. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ

4. Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya (Người Lùn Bhaddiya)

น เตน เถโร โส โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tena thero so hoti', liên quan đến Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya.

เอกทิวสญฺหิ [Pg.245] ตสฺมึ เถเร สตฺถุ อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ปกฺกนฺตมตฺเต ตึสมตฺตา อารญฺญิกา ภิกฺขู ตํ ปสฺสนฺตา เอว อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สตฺถา เตสํ อรหตฺตูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘อิโต คตํ เอกํ เถรํ ปสฺสถา’’ติ? ‘‘น ปสฺสาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ นุ ทิฏฺโฐ โว’’ติ? ‘‘เอกํ, ภนฺเต, สามเณรํ ปสฺสิมฺหา’’ติ. ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สามเณโร, เถโร เอว โส’’ติ? ‘‘อติวิย ขุทฺทโก, ภนฺเต’’ติ. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, มหลฺลกภาเวน เถราสเน นิสินฺนมตฺตเกน เถโรติ วทามิ. โย ปน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌิตฺวา มหาชนสฺส อหึสกภาเว ฐิโต, อยํ เถโร นามา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một ngày nọ, khi vị trưởng lão ấy vừa đi đến hầu hạ đức Thế Tôn và lui ra, khoảng ba mươi vị tỳ-khưu sống trong rừng vừa trông thấy ngài liền đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của các vị ấy, bèn hỏi câu hỏi này: – Này các Tỳ-khưu, các ông có thấy một vị trưởng lão nào từ đây đi ra không? – Bạch Thế Tôn, chúng con không thấy. – Vậy các ông đã thấy ai? – Bạch Thế Tôn, chúng con đã thấy một vị sa-di. – Này các Tỳ-khưu, vị ấy không phải là sa-di, vị ấy chính là một trưởng lão. – Bạch Thế Tôn, vị ấy quá nhỏ bé. – Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi một người là trưởng lão chỉ vì người ấy lớn tuổi, hay chỉ vì ngồi vào ghế dành cho trưởng lão. Trái lại, người nào đã thâm nhập các chân lý, an trú trong sự không làm hại đại chúng, người ấy mới được gọi là trưởng lão. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau:

๒๖๐.

260.

‘‘น เตน เถโร โส โหติ, เยนสฺส ปลิตํ สิโร;

ปริปกฺโก วโย ตสฺส, โมฆชิณฺโณติ วุจฺจติ.

Chẳng phải vì tóc bạc trên đầu, mà người ấy được gọi là trưởng lão; Người ấy chỉ tuổi tác đã chín muồi, được gọi là ‘kẻ già vô ích’.

๒๖๑.

261.

‘‘ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, อหึสา สํยโม ทโม;

ส เว วนฺตมโล ธีโร, เถโร อิติ ปวุจฺจตี’’ติ.

Người nào có chân lý và chánh pháp, có bất hại, tự chế, và điều phục; người ấy thật đã trừ sạch cấu uế, là bậc hiền trí, được gọi là trưởng lão.

ตตฺถ ปริปกฺโกติ ปริณโต, วุฑฺฒภาวํ ปตฺโตติ อตฺโถ. โมฆชิณฺโณติ อนฺโต เถรกรานํ ธมฺมานํ อภาเวน ตุจฺฉชิณฺโณ นาม. ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จาติ ยมฺหิ ปน ปุคฺคเล โสฬสหากาเรหิ ปฏิวิทฺธตฺตา จตุพฺพิธํ สจฺจํ, ญาเณน สจฺฉิกตตฺตา นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม จ อตฺถิ. อหึสาติ อหึสนภาโว. เทสนามตฺตเมตํ, ยมฺหิ ปน จตุพฺพิธาปิ อปฺปมญฺญาภาวนา อตฺถีติ อตฺโถ. สํยโม ทโมติ สีลญฺเจว อินฺทฺริยสํวโร จ. วนฺตมโลติ มคฺคญาเณน นีหฏมโล. ธีโรติ ธิติสมฺปนฺโน. เถโรติ โส อิเมหิ ถิรภาวการเกหิ สมนฺนาคตตฺตา เถโรติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong các câu kệ ấy, chín muồi (paripakko) có nghĩa là đã trưởng thành, đã đạt đến tuổi già. Già vô ích (moghajiṇṇo) có nghĩa là già một cách trống rỗng vì bên trong không có các pháp làm nên một vị trưởng lão. Người nào có chân lý và chánh pháp (yamhi saccañca dhammo ca) có nghĩa là người nào có Tứ diệu đế đã được thâm nhập qua mười sáu hành tướng, và có chín pháp siêu thế đã được chứng ngộ bằng trí tuệ. Bất hại (ahiṃsā) là trạng thái không làm hại. Đây chỉ là cách nói của bài giảng, ý nghĩa là người nào có sự tu tập bốn vô lượng tâm. Tự chế và điều phục (saṃyamo damo) chính là giới và sự thu thúc các căn. Đã trừ sạch cấu uế (vantamalo) là người có cấu uế đã được loại bỏ bằng trí tuệ của đạo. Hiền trí (dhīro) là người có sự kiên định. Trưởng lão (thero) có nghĩa là vị ấy được gọi là trưởng lão vì đã hội đủ các yếu tố tạo nên sự vững chắc này.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, các vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán.

ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya, phẩm thứ tư.

๕. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

5. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu

น [Pg.246] วากฺกรณมตฺเตนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Na vākkaraṇamattena', liên quan đến nhiều vị tỳ-khưu.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ทหเร เจว สามเณเร จ อตฺตโน ธมฺมาจริยานเมว จีวรรชนาทีนิ เวยฺยาวจฺจานิ กโรนฺเต ทิสฺวา เอกจฺเจ เถรา จินฺตยึสุ – ‘‘มยมฺปิ พฺยญฺชนสมเย กุสลา, อมฺหากเมว กิญฺจิ นตฺถิ. ยํนูน มยํ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺยาม, ‘ภนฺเต, มยํ พฺยญฺชนสมเย กุสลา, อญฺเญสํ สนฺติเก ธมฺมํ อุคฺคณฺหิตฺวาปิ อิเมสํ สนฺติเก อโสเธตฺวา มา สชฺฌายิตฺถาติ ทหรสามเณเร อาณาเปถา’ติ. เอวญฺหิ อมฺหากํ ลาภสกฺกาโร วฑฺฒิสฺสตี’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตถา วทึสุ.

Vào một thời, một số vị trưởng lão thấy các tỳ-khưu trẻ và các sa-di chỉ làm các công việc phục vụ như nhuộm y, v.v. cho các vị thầy dạy pháp của mình, bèn suy nghĩ: – Chúng ta cũng giỏi về văn phạm, nhưng lại chẳng được gì cả. Hay là chúng ta đến gặp đức Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, chúng con giỏi về văn phạm. Xin Ngài hãy ra lệnh cho các tỳ-khưu trẻ và các sa-di rằng: ‘Dù đã học pháp từ những vị khác, các con không được tụng đọc nếu chưa được chúng ta kiểm tra lại.’ Như vậy, lợi lộc và danh vọng của chúng ta sẽ tăng trưởng. Rồi họ đến gặp đức Thế Tôn và trình bày như vậy.

สตฺถา เตสํ วจนํ สุตฺวา ‘‘อิมสฺมึ สาสเน ปเวณิวเสเนว เอวํ วตฺตุํ ลภติ, อิเม ปน ลาภสกฺกาเร นิสฺสิตาติ ญตฺวา อหํ ตุมฺเห วากฺกรณมตฺเตน สาธุรูปาติ น วทามิ. ยสฺส ปเนเต อิสฺสาทโย ธมฺมา อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉินฺนา, เอโส เอว สาธุรูโป’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Đức Thế Tôn nghe lời họ nói, biết rằng: ‘Trong giáo pháp này, người ta chỉ được phép nói như vậy vì muốn duy trì truyền thống, còn những vị này lại dựa vào lợi lộc và danh vọng.’ Ngài bèn nói: – Ta không gọi các ông là người tốt chỉ vì tài ăn nói. Trái lại, người nào đã đoạn trừ tận gốc các pháp như ganh tỵ, v.v. bằng đạo quả A-la-hán, người ấy mới thực sự là người tốt. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau:

๒๖๒.

262.

‘‘น วากฺกรณมตฺเตน, วณฺณโปกฺขรตาย วา;

สาธุรูโป นโร โหติ, อิสฺสุกี มจฺฉรี สโฐ.

Chẳng phải chỉ vì tài ăn nói, hay vì dung sắc xinh đẹp, mà một người ganh tỵ, keo kiệt, và xảo trá được xem là người tốt.

๒๖๓.

263.

‘‘ยสฺส เจตํ สมุจฺฉินฺนํ, มูลฆจฺจํ สมูหตํ;

สวนฺตโทโส เมธาวี, สาธุรูโปติ วุจฺจตี’’ติ.

Người nào đã đoạn trừ, nhổ bật tận gốc những điều này; người ấy đã trừ sạch lỗi lầm, là bậc trí tuệ, được gọi là người tốt.

ตตฺถ น วากฺกรณมตฺเตนาติ วจีกรณมตฺเตน สทฺทลกฺขณสมฺปนฺนวจนมตฺเตน. วณฺณโปกฺขรตาย วาติ สรีรวณฺณสฺส มนาปภาเวน วา. นโรติ เอตฺตเกเนว การเณน ปรลาภาทีสุ อิสฺสามนโก ปญฺจวิเธน มจฺเฉเรน สมนฺนาคโต เกราฏิกภาเวน สโฐ นโร สาธุรูโป น โหติ. ยสฺส เจตนฺติ ยสฺส จ ปุคฺคลสฺเสตํ อิสฺสาทิโทสชาตํ อรหตฺตมคฺคญาเณน สมูลกํ ฉินฺนํ, มูลฆาตํ กตฺวา สมูหตํ[Pg.247], โส วนฺตโทโส ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต สาธุรูโปติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong các câu kệ ấy, chẳng phải chỉ vì tài ăn nói (na vākkaraṇamattena) có nghĩa là chỉ vì khả năng nói năng, chỉ vì lời nói có đặc tính ngữ pháp hoàn hảo. Hay vì dung sắc xinh đẹp (vaṇṇapokkharatāya vā) có nghĩa là vì vẻ đẹp của thân thể. Một người... không phải là người tốt (naro... na hoti) có nghĩa là một người xảo trá, có lòng ganh tỵ với lợi lộc của người khác, có năm loại keo kiệt, không trở thành người tốt chỉ vì những lý do đó. Người nào mà những điều này (yassa cetaṃ) có nghĩa là người nào mà tập hợp các lỗi lầm như ganh tỵ, v.v. đã được cắt đứt tận gốc rễ bằng trí tuệ của đạo A-la-hán, đã bị nhổ bật sau khi phá hủy gốc rễ; người ấy đã trừ sạch lỗi lầm, có trí tuệ về tinh túy của Pháp, được gọi là người tốt.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu, v.v.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu, phẩm thứ năm.

๖. หตฺถกวตฺถุ

6. Câu chuyện về Hatthaka

น มุณฺฑเกน สมโณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต หตฺถกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Sāvatthī, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Na muṇḍakena samaṇo', liên quan đến Hatthaka.

โส กิร วาทกฺขิตฺโต ‘‘ตุมฺเห อสุกเวลาย อสุกฏฺฐานํ นาม อาคจฺเฉยฺยาถ, วาทํ กริสฺสามา’’ติ วตฺวา ปุเรตรเมว ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘ปสฺสถ, ติตฺถิยา มม ภเยน นาคตา, เอโสว ปน เนสํ ปราชโย’’ติอาทีนิ วตฺวา วาทกฺขิตฺโต อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรนฺโต วิจรติ. สตฺถา ‘‘หตฺถโก กิร เอวํ กโรตี’’ติ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, หตฺถก, เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘กสฺมา เอวํ กโรสิ? เอวรูปญฺหิ มุสาวาทํ กโรนฺโต สีสมุณฺฑนาทิมตฺเตเนว สมโณ นาม น โหติ. โย ปน อณูนิ วา ถูลานิ วา ปาปานิ สเมตฺวา ฐิโต, อยเมว สมโณ’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Nghe nói, vị ấy là người hay thách thức tranh luận. Vị ấy nói: ‘Các ông hãy đến địa điểm kia vào giờ kia, chúng ta sẽ tranh luận.’ Rồi vị ấy đến đó trước và nói: ‘Hãy xem, các ngoại đạo vì sợ tôi nên đã không đến. Chính điều này là sự thất bại của họ.’ Cứ như thế, vị ấy đi đây đi đó, dùng chuyện này để che đậy chuyện khác. Đức Thế Tôn nghe rằng: ‘Nghe nói Hatthaka làm như vậy,’ bèn cho gọi vị ấy đến và hỏi: – Này Hatthaka, có thật là con đã làm như vậy không? Khi vị ấy thừa nhận là thật, Ngài hỏi: – Tại sao con lại làm như vậy? Một người nói dối như thế không thể trở thành một sa-môn chỉ bằng việc cạo đầu. Trái lại, người nào đã làm lắng dịu các điều ác, dù nhỏ hay lớn, người ấy mới thực sự là sa-môn. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau:

๒๖๔.

264.

‘‘น มุณฺฑเกน สมโณ, อพฺพโต อลิกํ ภณํ;

อิจฺฉาโลภสมาปนฺโน, สมโณ กึ ภวิสฺสติ.

Chẳng phải vì cạo đầu mà thành sa-môn, nếu người ấy không giữ giới, nói lời dối trá, đầy tham muốn và tham lam, thì làm sao có thể là sa-môn được?

๒๖๕.

265.

‘‘โย จ สเมติ ปาปานิ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส;

สมิตตฺตา หิ ปาปานํ, สมโณติ ปวุจฺจตี’’ติ.

Người nào làm lắng dịu hoàn toàn các điều ác, dù nhỏ hay lớn; vì đã làm lắng dịu các điều ác, người ấy được gọi là sa-môn.

ตตฺถ มุณฺฑเกนาติ สีสมุณฺฑนมตฺเตน. อพฺพโตติ สีลวเตน จ ธุตงฺควเตน จ วิรหิโต. อลิกํ ภณนฺติ มุสาวาทํ ภณนฺโต อสมฺปตฺเตสุ อารมฺมเณสุ อิจฺฉาย ปตฺเตสุ จ โลเภน สมนฺนาคโต สมโณ นาม กึ ภวิสฺสติ? สเมตีติ โย จ ปริตฺตานิ วา [Pg.248] มหนฺตานิ วา ปาปานิ วูปสเมติ, โส เตสํ สมิตตฺตา สมโณติ ปวุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, muṇḍakena nghĩa là chỉ với việc cạo đầu. Abbatoti nghĩa là người không có giới hạnh và hạnh đầu-đà. Alikaṃ bhaṇanti nghĩa là người nói lời dối trá, người có lòng ham muốn đối với các đối tượng chưa đạt được và lòng tham ái đối với các đối tượng đã đạt được, thì làm sao có thể gọi là Sa-môn được? Sametīti nghĩa là người nào làm cho các điều ác, dù nhỏ hay lớn, được lắng dịu, người ấy do đã làm cho chúng lắng dịu nên được gọi là Sa-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

หตฺถกวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về Hatthaka, phẩm thứ sáu.

๗. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ

7. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn

น เตน ภิกฺขุ โส โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na tena bhikkhu so hoti", liên quan đến một vị Bà-la-môn nọ.

โส กิร พาหิรสมเย ปพฺพชิตฺวา ภิกฺขํ จรนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก ภิกฺขาย จรเณน ‘ภิกฺขู’ติ วทติ, มมฺปิ ‘ภิกฺขู’ติ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘โภ โคตม, อหมฺปิ ภิกฺขํ จริตฺวา ชีวามิ, มมฺปิ ‘ภิกฺขู’ติ วเทหี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขนมตฺเตน ภิกฺขูติ วทามิ. น หิ วิสฺสํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺตนฺโต ภิกฺขุ นาม โหติ. โย ปน สพฺพสงฺขาเรสุ สงฺขาย จรติ, โส ภิกฺขุ นามา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, vị ấy đã xuất gia theo một tôn giáo bên ngoài, trong khi đi khất thực đã suy nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là 'Tỳ-khưu' vì họ đi khất thực. Ta cũng nên được gọi là 'Tỳ-khưu'". Vị ấy bèn đến gặp bậc Đạo sư và thưa rằng: "Thưa ngài Gotama, tôi cũng sống bằng nghề khất thực, xin ngài hãy gọi tôi là 'Tỳ-khưu'". Bấy giờ, bậc Đạo sư bảo vị ấy: "Này Bà-la-môn, Ta không gọi ai là Tỳ-khưu chỉ vì người ấy đi khất thực. Người nào thực hành theo pháp bất chính thì không phải là Tỳ-khưu. Còn người nào sống với sự quán xét trong tất cả các pháp hữu vi, người ấy mới được gọi là Tỳ-khưu". Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๖๖.

266.

‘‘น เตน ภิกฺขุ โส โหติ, ยาวตา ภิกฺขเต ปเร;

วิสฺสํ ธมฺมํ สมาทาย, ภิกฺขุ โหติ น ตาวตา.

"Không phải Tỳ-khưu chỉ vì lẽ, đi khất thực ở nơi người; Ai theo pháp uế nhiễm, không do vậy thành Tỳ-khưu.

๒๖๗.

267.

‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, พาเหตฺวา พฺรหฺมจริยวา;

สงฺขาย โลเก จรติ, ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจตี’’ติ.

"Người nào ở đời này, đã loại trừ cả phước và tội, sống đời phạm hạnh, hành xử trong đời với trí tuệ, người ấy thật sự được gọi là Tỳ-khưu."

ตตฺถ ยาวตาติ ยตฺตเกน ปเร ภิกฺขเต, เตน ภิกฺขนมตฺเตน ภิกฺขุ นาม น โหติ. วิสฺสนฺติ วิสมํ ธมฺมํ, วิสฺสคนฺธํ วา กายกมฺมาทิกํ ธมฺมํ สมาทาย จรนฺโต ภิกฺขุ นาม น โหติ. โยธาติ โย อิธ สาสเน อุภยมฺเปตํ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ มคฺคพฺรหฺมจริเยน พาเหตฺวา ปนุทิตฺวา พฺรหฺมจริยวา โหติ. สงฺขายาติ ญาเณน. โลเกติ ขนฺธาทิโลเก ‘‘อิเม อชฺฌตฺติกา ขนฺธา, อิเม พาหิรา’’ติ เอวํ สพฺเพปิ ธมฺเม ชานิตฺวา [Pg.249] จรติ, โส เตน ญาเณน กิเลสานํ ภินฺนตฺตา ‘‘ภิกฺขู’’ติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, yāvatā nghĩa là chỉ vì đi xin của người khác, không do vậy mà được gọi là Tỳ-khưu. Vissaṃ nghĩa là người thực hành theo pháp bất chính, hoặc pháp có mùi hôi như độc dược, tức là các pháp như thân nghiệp ác, không do vậy mà được gọi là Tỳ-khưu. Yodhā nghĩa là người nào trong giáo pháp này, đã loại trừ cả hai, tức phước và tội, bằng phạm hạnh của đạo lộ, và trở thành người sống phạm hạnh. Saṅkhāya nghĩa là bằng trí tuệ. Loke nghĩa là trong thế gian của các uẩn, v.v., người ấy sống và biết rõ tất cả các pháp như: "đây là các uẩn bên trong, đây là các uẩn bên ngoài". Người ấy, do đã phá vỡ các phiền não bằng trí tuệ đó, nên được gọi là "Tỳ-khưu". Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về một vị Bà-la-môn, phẩm thứ bảy.

๘. ติตฺถิยวตฺถุ

8. Câu chuyện về các du sĩ ngoại đạo

น โมเนนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติตฺถิเย อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na monena", liên quan đến các du sĩ ngoại đạo.

เต กิร ภุตฺตฏฺฐาเนสุ มนุสฺสานํ ‘‘เขมํ โหตุ, สุขํ โหตุ, อายุ วฑฺฒตุ, อสุกฏฺฐาเน นาม กลลํ อตฺถิ, อสุกฏฺฐาเน นาม กณฺฏโก อตฺถิ, เอวรูปํ ฐานํ คนฺตุํ น วฏฺฏตี’’ติอาทินา นเยน มงฺคลํ วตฺวา ปกฺกมนฺติ. ภิกฺขู ปน ปฐมโพธิยํ อนุโมทนาทีนํ อนนุญฺญาตกาเล ภตฺตคฺเค มนุสฺสานํ อนุโมทนํ อกตฺวา ปกฺกมนฺติ. มนุสฺสา ‘‘ติตฺถิยานํ สนฺติกา มงฺคลํ สุณาม, ภทฺทนฺตา ปน ตุณฺหีภูตา ปกฺกมนฺตี’’ติ อุชฺฌายึสุ. ภิกฺขู ตมตฺถํ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภตฺตคฺคาทีสุ ยถาสุขํ อนุโมทนํ กโรถ, อุปนิสินฺนกถํ กโรถ, ธมฺมํ กเถถา’’ติ อนุชานิ. เต ตถา กรึสุ. มนุสฺสา อนุโมทนาทีนิ สุณนฺตา อุสฺสาหปฺปตฺตา ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา สกฺการํ กโรนฺตา วิจรนฺติ. ติตฺถิยา ปน ‘‘มยํ มุนิโน โมนํ กโรม, สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ภตฺตคฺคาทีสุ มหากถํ กเถนฺตา วิจรนฺตี’’ติ อุชฺฌายึสุ.

Tương truyền, các du sĩ ngoại đạo ấy, sau khi thọ thực, thường nói những lời chúc phúc cho dân chúng rằng: "Mong quý vị được an ổn, được hạnh phúc, được sống lâu. Ở nơi kia có vũng bùn, ở nơi nọ có gai nhọn, không nên đi đến những nơi như vậy", rồi ra về. Còn các Tỳ-khưu, vào thời kỳ đầu sau khi thành đạo, khi việc thuyết pháp tùy hỷ chưa được cho phép, sau khi thọ trai tại nhà thí chủ, các vị không thuyết pháp tùy hỷ mà ra về. Dân chúng phàn nàn rằng: "Chúng tôi được nghe những lời tốt lành từ các du sĩ ngoại đạo, còn các bậc tôn giả thì lại im lặng ra về". Các Tỳ-khưu bèn đem việc ấy bạch lên bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư cho phép: "Này các Tỳ-khưu, từ nay trở đi, tại các trai đường, các con hãy tùy nghi thuyết pháp tùy hỷ, hãy nói chuyện với những người ngồi gần, hãy thuyết giảng Chánh pháp". Các vị đã làm như vậy. Dân chúng khi nghe pháp tùy hỷ, v.v., sanh tâm hoan hỷ, thỉnh mời các Tỳ-khưu và cúng dường tứ vật dụng. Bấy giờ, các du sĩ ngoại đạo lại phàn nàn rằng: "Chúng ta thực hành hạnh im lặng của bậc mâu-ni, còn các đệ tử của Sa-môn Gotama thì lại đi nói nhiều ở các trai đường".

สตฺถา ตมตฺถํ สุตฺวา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, ตุณฺหีภาวมตฺเตน ‘มุนี’ติ วทามิ. เอกจฺเจ หิ อชานนฺตา น กเถนฺติ, เอกจฺเจ อวิสารทตาย, เอกจฺเจ ‘มา โน อิมํ อติสยตฺถํ อญฺเญ ชานึสู’ติ มจฺเฉเรน. ตสฺมา โมนมตฺเตน มุนิ น โหติ, ปาปวูปสเมน ปน มุนิ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Bậc Đạo sư nghe được việc ấy, bèn dạy rằng: "Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi ai là 'mâu-ni' chỉ vì người ấy im lặng. Có người không nói vì không biết, có người không nói vì không tự tin, có người không nói vì keo kiệt, nghĩ rằng 'mong rằng người khác không biết được ý nghĩa cao siêu này của chúng ta'. Vì vậy, không phải chỉ do im lặng mà thành bậc mâu-ni, mà người nào đã làm cho điều ác được lắng dịu, người ấy mới được gọi là mâu-ni". Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๖๘.

268.

‘‘น โมเนน มุนี โหติ, มูฬฺหรูโป อวิทฺทสุ;

โย จ ตุลํว ปคฺคยฺห, วรมาทาย ปณฺฑิโต.

"Không phải do im lặng mà thành bậc mâu-ni, nếu kẻ ấy ngu si, không hiểu biết. Người trí tuệ, như người cầm cân, chọn lấy điều tốt lành.

๒๖๙.

269.

‘‘ปาปานิ [Pg.250] ปริวชฺเชติ, ส มุนี เตน โส มุนิ;

โย มุนาติ อุโภ โลเก, มุนิ เตน ปวุจฺจตี’’ติ.

"Và tránh xa các điều ác, người ấy là bậc mâu-ni, do đó người ấy là mâu-ni. Người nào thấu hiểu cả hai thế giới, do đó được gọi là mâu-ni."

ตตฺถ น โมเนนาติ กามญฺหิ โมเนยฺยปฏิปทาสงฺขาเตน มคฺคญาณโมเนน มุนิ นาม โหติ, อิธ ปน ตุณฺหีภาวํ สนฺธาย ‘‘โมเนนา’’ติ วุตฺตํ. มูฬฺหรูโปติ ตุจฺฉรูโป. อวิทฺทสูติ อวิญฺญู. เอวรูโป หิ ตุณฺหีภูโตปิ มุนิ นาม น โหติ. อถ วา โมเนน มุนิ นาม น โหติ, ตุจฺฉสภาโว ปน อวิญฺญู จ โหตีติ อตฺโถ. โย จ ตุลํว ปคยฺหาติ ยถา หิ ตุลํ คเหตฺวา ฐิโต อติเรกํ เจ โหติ, หรติ. อูนํ เจ โหติ, ปกฺขิปติ. เอวเมว โย อติเรกํ หรนฺโต วิย ปาปํ หรติ ปริวชฺเชติ, อูนเก ปกฺขิปนฺโต วิย กุสลํ ปริปูเรติ. เอวญฺจ ปน กโรนฺโต สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติวิมุตฺติญาณทสฺสนสงฺขาตํ วรํ อุตฺตมเมว อาทาย ปาปานิ อกุสลกมฺมานิ ปริวชฺเชติ. ส มุนีติ โส มุนิ นามาติ อตฺโถ. เตน โส มุนีติ กสฺมา ปน โส มุนีติ เจ? ยํ เหฏฺฐา วุตฺตการณํ, เตน โส มุนีติ อตฺโถ. โส มุนาติ อุโภ โลเกติ โย ปุคฺคโล อิมสฺมึ ขนฺธาทิโลเก ตุลํ อาโรเปตฺวา มินนฺโต วิย ‘‘อิเม อชฺฌตฺติกา ขนฺธา, อิเม พาหิรา’’ติอาทินา นเยน อิเม อุโภ อตฺเถ มุนาติ. มุนิ เตน ปวุจฺจตีติ เตน การเณน มุนีติ วุจฺจติเยวาติ อตฺโถ.

Trong các kệ ấy, câu na monena (không phải do trầm lặng) có nghĩa là: Thật vậy, vị được gọi là bậc ẩn sĩ (muni) là do sự hiểu biết bằng trí tuệ của đạo lộ, được gọi là sự thực hành của bậc ẩn sĩ (moneyya). Nhưng ở đây, từ monena (do trầm lặng) được nói đến với ý nghĩa là trạng thái im lặng. Mūḷharūpo (kẻ ngu si) có nghĩa là người có bản chất trống rỗng. Aviddasū (người không hiểu biết) có nghĩa là người không có trí tuệ. Thật vậy, một người như vậy dù có giữ im lặng cũng không được gọi là bậc ẩn sĩ. Hoặc có thể hiểu là: người ấy không trở thành bậc ẩn sĩ chỉ bằng sự im lặng, mà người có bản chất trống rỗng thì cũng là người không có trí tuệ. Câu yo ca tulaṃva paggayha (người cầm giữ như cán cân) có nghĩa là: Giống như người cầm cán cân, nếu thấy thừa thì bớt đi, nếu thấy thiếu thì thêm vào. Cũng vậy, người nào loại bỏ điều ác, tránh xa điều ác như thể bớt đi phần thừa, và làm viên mãn điều thiện như thể thêm vào phần thiếu. Khi làm như vậy, vị ấy chỉ tiếp nhận những điều cao thượng, tốt đẹp nhất, được gọi là giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến, và tránh xa các điều ác, các nghiệp bất thiện. Sa munīti (vị ấy là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là người ấy được gọi là bậc ẩn sĩ. Tena so munīti (do vậy, vị ấy là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là: Tại sao vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ? Vì lý do đã nêu trên, nên vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ. So munāti ubho loketi (vị ấy biết cả hai thế giới) có nghĩa là: Người nào, sau khi đặt lên cán cân trong thế giới uẩn này, cân lường như thể nói rằng: 'Đây là các uẩn bên trong, đây là các uẩn bên ngoài', và bằng phương pháp đó, biết được cả hai ý nghĩa này. Muni tena pavuccatīti (do vậy, được gọi là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là: Vì lý do đó, vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu.

ติตฺถิยวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về các ngoại đạo, phẩm thứ tám.

๙. พาลิสิกวตฺถุ

9. Câu chuyện về người câu cá

น เตน อริโย โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อริยํ นาม พาลิสิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu Na tena ariyo hoti, liên quan đến một người câu cá tên là Ariya.

เอกทิวสญฺหิ สตฺถา ตสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา สาวตฺถิยา อุตฺตรทฺวารคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ตโต อาคจฺฉติ. ตสฺมึ ขเณ โส พาลิสิโก พลิเสน มจฺเฉ คณฺหนฺโต พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ทิสฺวา พลิสยฏฺฐึ ฉฑฺเฑตฺวา อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส อวิทูเร [Pg.251] ฐาเน นิวตฺติตฺวา ฐิโต ‘‘ตฺวํ กึ นาโมสี’’ติ สาริปุตฺตตฺเถราทีนํ นามานิ ปุจฺฉิ. เตปิ ‘‘อหํ สาริปุตฺโต อหํ โมคฺคลฺลาโน’’ติ อตฺตโน อตฺตโน นามานิ กถยึสุ. พาลิสิโก จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา สพฺเพสํ นามานิ ปุจฺฉติ, มมมฺปิ นามํ ปุจฺฉิสฺสติ มญฺเญ’’ติ. สตฺถา ตสฺส อิจฺฉํ ญตฺวา, ‘‘อุปาสก, ตฺวํ โก นาโมสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, อริโย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, อุปาสก, ตาทิสา ปาณาติปาติโน อริยา นาม โหนฺติ, อริยา ปน มหาชนสฺส อหึสนภาเว ฐิตา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, vào một ngày nọ, bậc Đạo Sư, khi thấy được duyên lành chứng đắc đạo quả Nhập Lưu của người ấy, sau khi đi khất thực ở một ngôi làng gần cổng phía bắc của thành Sāvatthī, đã cùng Tăng đoàn trở về. Vào lúc ấy, người câu cá đó đang dùng lưỡi câu để bắt cá, khi thấy Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, ông đã vứt cần câu và đứng lại. Bậc Đạo Sư, sau khi quay lại và dừng lại ở một nơi không xa ông, đã hỏi tên của các vị trưởng lão như ngài Sāriputta: 'Thầy tên là gì?'. Các vị ấy cũng đã nói tên của mình: 'Con là Sāriputta', 'Con là Moggallāna'. Người câu cá suy nghĩ: 'Bậc Đạo Sư hỏi tên của tất cả mọi người, có lẽ ngài cũng sẽ hỏi tên của ta'. Bậc Đạo Sư, biết được ý muốn của ông, đã hỏi: 'Này thiện nam, ông tên là gì?'. Khi ông trả lời: 'Bạch ngài, con tên là Ariya', đức Phật nói: 'Không, này thiện nam, những người sát sanh như vậy không được gọi là bậc Thánh (Ariya). Các bậc Thánh thì an trú trong sự không làm hại đến đại chúng'. Sau khi nói vậy, ngài đã đọc bài kệ này:

๒๗๐.

270.

‘‘น เตน อริโย โหติ, เยน ปาณานิ หึสติ;

อหึสา สพฺพปาณานํ, อริโยติ ปวุจฺจตี’’ติ.

“Người nào làm hại chúng sanh, do đó không phải bậc Thánh. Do không làm hại tất cả chúng sanh, vị ấy được gọi là bậc Thánh.”

ตตฺถ อหึสาติ อหึสเนน. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เยน หิ ปาณานิ หึสติ, น เตน การเณน อริโย โหติ. โย ปน สพฺพปาณานํ ปาณิอาทีหิ อหึสเนน เมตฺตาทิภาวนาย ปติฏฺฐิตตฺตา หึสโต อาราว ฐิโต, อยํ อริโยติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, ahiṃsā (không làm hại) có nghĩa là do không làm hại. Điều này có nghĩa là: Thật vậy, do người ấy làm hại chúng sanh, vì lý do đó mà không phải là bậc Thánh. Còn người nào, do không làm hại tất cả chúng sanh bằng tay chân v.v., và do đã an trú trong việc tu tập tâm từ v.v., nên đứng xa lánh sự làm hại, người ấy được gọi là bậc Thánh.

เทสนาวสาเน พาลิสิโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, người câu cá đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

พาลิสิกวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về người câu cá, phẩm thứ chín.

๑๐. สมฺพหุลสีลาทิสมฺปนฺนภิกฺขุวตฺถุ

10. Câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh

น สีลพฺพตมตฺเตนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล สีลาทิสมฺปนฺเน ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu Na sīlabbatamattena, liên quan đến nhiều vị tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh.

เตสุ กิร เอกจฺจานํ เอวํ อโหสิ – ‘‘มยํ สมฺปนฺนสีลา, มยํ ธุตงฺคธรา, มยํ พหุสฺสุตา, มยํ ปนฺตเสนาสนวาสิโน, มยํ ฌานลาภิโน, น อมฺหากํ อรหตฺตํ ทุลฺลภํ, อิจฺฉิตทิวเสเยว อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามา’’ติ. เยปิ ตตฺถ อนาคามิโน, เตสมฺปิ เอตทโหสิ – ‘‘น อมฺหากํ อิทานิ อรหตฺตํ ทุลฺลภ’’นฺติ. เต สพฺเพปิ เอกทิวสํ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺนา ‘‘อปิ นุ โข โว, ภิกฺขเว, ปพฺพชิตกิจฺจํ มตฺถกํ ปตฺต’’นฺติ สตฺถารา ปุฏฺฐา เอวมาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, มยํ เอวรูปา เอวรูปา จ, ตสฺมา ‘อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณเยว อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺถมฺหา’ติ จินฺเตตฺวา วิหรามา’’ติ.

Tương truyền, một số vị trong nhóm tỳ-kheo ấy đã suy nghĩ như sau: 'Chúng ta có giới hạnh viên mãn, chúng ta là những người thực hành hạnh đầu-đà, chúng ta là những người đa văn, chúng ta sống ở nơi trú ngụ hẻo lánh, chúng ta là những người chứng đắc thiền định. Đối với chúng ta, quả vị A-la-hán không khó đạt được, chúng ta sẽ chứng đắc quả vị A-la-hán vào ngày nào chúng ta muốn'. Ngay cả những vị Bất Lai trong số họ cũng nghĩ rằng: 'Bây giờ, quả vị A-la-hán không khó đạt được đối với chúng ta'. Một ngày nọ, tất cả các vị ấy đến yết kiến bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, họ ngồi xuống. Khi được bậc Đạo Sư hỏi: 'Này các tỳ-kheo, phận sự của người xuất gia của các thầy đã hoàn tất chưa?', họ đã trả lời như sau: 'Bạch ngài, chúng con là những người như thế này, như thế kia, do đó chúng con sống với suy nghĩ rằng: 'Chúng con có khả năng chứng đắc quả vị A-la-hán ngay trong khoảnh khắc chúng con mong muốn'.

สตฺถา [Pg.252] เตสํ วจนํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ปริสุทฺธสีลาทิมตฺตเกน วา อนาคามิสุขปฺปตฺตมตฺตเกน วา ‘อปฺปกํ โน ภวทุกฺข’นฺติ วตฺตุํ น วฏฺฏติ, อาสวกฺขยํ ปน อปฺปตฺวา ‘สุขิโตมฺหี’ติ จิตฺตํ น อุปฺปาเทตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Bậc Đạo Sư, sau khi nghe lời của họ, đã nói: 'Này các tỳ-kheo, một vị tỳ-kheo không nên chỉ vì có giới hạnh thanh tịnh v.v., hoặc chỉ vì đã đạt được niềm an lạc của bậc Bất Lai mà nói rằng: 'Khổ đau trong vòng luân hồi của chúng ta còn ít'. Hơn nữa, khi chưa đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, không nên khởi lên ý nghĩ rằng: 'Ta đã được an lạc''. Sau khi nói vậy, ngài đã đọc những bài kệ này:

๒๗๑.

271.

‘‘น สีลพฺพตมตฺเตน, พาหุสจฺเจน วา ปน;

อถ วา สมาธิลาเภน, วิวิตฺตสยเนน วา.

“Không phải chỉ do giới và hạnh, cũng không phải do sự đa văn, hoặc do chứng đắc thiền định, hay do trú ngụ ở nơi hẻo lánh.

๒๗๒.

272.

‘‘ผุสามิ เนกฺขมฺมสุขํ, อปุถุชฺชนเสวิตํ;

ภิกฺขุ วิสฺสาสมาปาทิ, อปฺปตฺโต อาสวกฺขย’’นฺติ.

‘Ta cảm nhận được niềm an lạc của sự xuất ly, điều mà kẻ phàm phu không thể hưởng được’. Này tỳ-kheo, chớ nên tự mãn khi chưa đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.”

ตตฺถ สีลพฺพตมตฺเตนาติ จตุปาริสุทฺธิสีลมตฺเตน วา เตรสธุตงฺคมตฺเตน วา. พาหุสจฺเจน วาติ ติณฺณํ ปิฏกานํ อุคฺคหิตมตฺเตน วา. สมาธิลาเภนาติ อฏฺฐสมาปตฺติยา ลาเภน. เนกฺขมฺมสุขนฺติ อนาคามิสุขํ. ตํ อนาคามิสุขํ ผุสามีติ เอตฺตกมตฺเตน วา. อปุถุชฺชนเสวิตนฺติ ปุถุชฺชเนหิ อเสวิตํ อริยเสวิตเมว. ภิกฺขูติ เตสํ อญฺญตรํ อาลปนฺโต อาห. วิสฺสาสมาปาทีติ วิสฺสาสํ น อาปชฺเชยฺย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ภิกฺขุ อิมินา สมฺปนฺนสีลาทิภาวมตฺตเกเนว ‘‘มยฺหํ ภโว อปฺปโก ปริตฺตโก’’ติ อาสวกฺขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ อปฺปตฺโต หุตฺวา ภิกฺขุ นาม วิสฺสาสํ นาปชฺเชยฺย. ยถา หิ อปฺปมตฺตโกปิ คูโถ ทุคฺคนฺโธ โหติ, เอวํ อปฺปมตฺตโกปิ ภโว ทุกฺโขติ.

Trong các câu kệ ấy, câu 'na sīlabbatamattena' có nghĩa là: chỉ bằng Tứ Thanh Tịnh Giới (catupārisuddhisīla) hoặc chỉ bằng mười ba pháp đầu-đà. Câu 'bāhusaccena vā' có nghĩa là: hoặc chỉ bằng việc học thuộc Tam Tạng. Câu 'samādhilābhena' có nghĩa là: bằng việc chứng đắc tám thiền chứng. Câu 'nekkhammasukhaṃ' có nghĩa là: lạc của bậc A-na-hàm. Hoặc chỉ bằng ý nghĩ rằng: 'Ta sẽ chứng được lạc của bậc A-na-hàm'. Câu 'aputhujjanasevitaṃ' có nghĩa là: không được phàm phu thực hành, chỉ được các bậc Thánh thực hành. Câu 'bhikkhū' là Ngài gọi một vị trong số họ. Câu 'vissāsamāpādi' có nghĩa là: không nên thân mật, tin cậy (tức là không nên tự mãn). Điều này được nói đến có nghĩa là: một vị Tỳ-khưu, chỉ với việc có được giới hạnh đầy đủ v.v... như vậy, dù chưa đắc quả A-la-hán, tức là sự đoạn tận các lậu hoặc, cũng không nên tự mãn rằng: 'Sự tái sanh của ta còn ít, còn nhỏ'. Ví như một chút phân dù nhỏ cũng có mùi hôi, cũng vậy, một chút tái sanh dù nhỏ cũng là khổ.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหํสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

สมฺพหุลสีลาทิสมฺปนฺนภิกฺขุวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu có đầy đủ giới hạnh, v.v... là chuyện thứ mười.

ธมฺมฏฺฐวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Pháp Trụ đã kết thúc.

เอกูนวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ mười chín.

๒๐. มคฺควคฺโค

20. Phẩm Đạo

๑. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ

1. Câu chuyện năm trăm vị Tỳ-khưu

มคฺคานฏฺฐงฺคิโกติ [Pg.253] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Maggānaṭṭhaṅgiko', liên quan đến năm trăm vị Tỳ-khưu.

เต กิร สตฺถริ ชนปทจาริกํ จริตฺวา ปุน สาวตฺถึ อาคเต อุปฏฺฐานสาลาย นิสีทิตฺวา ‘‘อสุกคามโต อสุกคามสฺส มคฺโค สโม, อสุกคามสฺส มคฺโค วิสโม, สสกฺขโร, อสกฺขโร’’ติอาทินา นเยน อตฺตโน วิจริตมคฺคํ อารพฺภ มคฺคกถํ กเถสุํ. สตฺถา เตสํ อรหตฺตสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา ปญฺญตฺตาสเน นิสินฺโน ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อยํ พาหิรกมคฺโค, ภิกฺขุนา นาม อริยมคฺเค กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ, เอวญฺหิ กโรนฺโต ภิกฺขุ สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, khi bậc Đạo Sư du hành qua các miền quê rồi trở về lại thành Xá-vệ, các vị Tỳ-khưu ấy đang ngồi trong pháp đường và bàn luận về con đường mình đã đi qua, theo cách như sau: 'Con đường từ làng kia đến làng nọ thì bằng phẳng, con đường đến làng nọ thì gồ ghề, có sỏi, không có sỏi'. Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành đắc quả A-la-hán của họ, bèn đi đến nơi ấy, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn và hỏi: 'Này các Tỳ-khưu, vừa rồi các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Bạch Thế Tôn, về chuyện này', Ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ-khưu, đây là con đường bên ngoài. Một vị Tỳ-khưu nên nỗ lực trên con đường Thánh. Vị Tỳ-khưu thực hành như vậy sẽ thoát khỏi mọi khổ đau'. Sau khi nói vậy, Ngài đã nói lên những câu kệ này:

๒๗๓.

273.

‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา;

วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา.

Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thắng; trong các sự thật, bốn câu (Thánh Đế) là tối thắng; trong các pháp, sự ly tham là tối thắng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt (Phật) là tối thắng.

๒๗๔.

274.

‘‘เอเสว มคฺโค นตฺถญฺโญ, ทสฺสนสฺส วิสุทฺธิยา;

เอตญฺหิ ตุมฺเห ปฏิปชฺชถ, มารสฺเสตํ ปโมหนํ.

Đây chính là con đường, không có con đường nào khác, để thanh tịnh tri kiến. Các ông hãy đi theo con đường này, đó là sự mê hoặc đối với Ma vương.

๒๗๕.

275.

‘‘เอตญฺหิ ตุมฺเห ปฏิปนฺนา, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถ;

อกฺขาโต โว มยา มคฺโค, อญฺญาย สลฺลกนฺตนํ.

Khi các ông đi theo con đường này, các ông sẽ chấm dứt khổ đau. Con đường này đã được Ta tuyên thuyết sau khi biết rõ cách nhổ lên mũi tên (phiền não).

๒๗๖.

276.

‘‘ตุมฺเหหิ กิจฺจมาตปฺปํ, อกฺขาตาโร ตถาคตา;

ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ, ฌายิโน มารพนฺธนา’’ติ.

Các ông phải tự mình nỗ lực, các đấng Như Lai chỉ là người chỉ đường. Những người hành thiền, thực hành theo, sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương.

ตตฺถ มคฺคานฏฺฐงฺคิโกติ ชงฺฆมคฺคาทโย วา โหนฺตุ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตมคฺคา วา, เตสํ สพฺเพสมฺปิ มคฺคานํ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทีนํ อฏฺฐนฺนํ ปหานํ กโรนฺโต นิโรธํ อารมฺมณํ กตฺวา จตูสุปิ สจฺเจสุ ทุกฺขปริชานนาทิกิจฺจํ สาธยมาโน อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสฏฺโฐ [Pg.254] อุตฺตโม. สจฺจานํ จตุโร ปทาติ ‘‘สจฺจํ ภเณ น กุชฺเฌยฺยา’’ติ (ธ. ป. ๒๒๔) อาคตํ วจีสจฺจํ วา โหตุ, ‘‘สจฺโจ พฺราหฺมโณ สจฺโจ ขตฺติโย’’ติอาทิเภทํ สมฺมุติสจฺจํ วา ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ (ธ. ส. ๑๑๔๔; ม. นิ. ๒.๑๘๗-๑๘๘) ทิฏฺฐิสจฺจํ วา ‘‘ทุกฺขํ อริยสจฺจ’’นฺติอาทิเภทํ ปรมตฺถสจฺจํ วา โหตุ, สพฺเพสมฺปิ อิเมสํ สจฺจานํ ปริชานิตพฺพฏฺเฐน สจฺฉิกาตพฺพฏฺเฐน ปหาตพฺพฏฺเฐน ภาเวตพฺพฏฺเฐน เอกปฏิเวธฏฺเฐน จ ตถปฏิเวธฏฺเฐน จ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติอาทโย จตุโร ปทา เสฏฺฐา นาม. วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานนฺติ ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติ (อิติวุ. ๙๐; อ. นิ. ๔.๓๔) วจนโต สพฺพธมฺมานํ นิพฺพานสงฺขาโต วิราโค เสฏฺโฐ. ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมาติ สพฺเพสํ เทวมนุสฺสาทิเภทานํ ทฺวิปทานํ ปญฺจหิ จกฺขูหิ จกฺขุมา ตถาคโตว เสฏฺโฐ. จ-สทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ, อรูปธมฺเม สมฺปิณฺเฑติ. ตสฺมา อรูปธมฺมานมฺปิ ตถาคโต เสฏฺโฐ อุตฺตโม.

Trong các câu kệ ấy, 'maggānaṭṭhaṅgiko' có nghĩa là: dù cho là các con đường đi bộ v.v... hay là sáu mươi hai con đường tà kiến, trong tất cả các con đường ấy, con đường có tám chi phần, thực hành việc từ bỏ tám pháp đối nghịch như tà kiến v.v... bằng tám chi phần như chánh kiến v.v..., lấy sự diệt tận làm đối tượng, và hoàn thành các phận sự như liễu tri khổ trong bốn chân lý, là con đường tối thắng, cao tột. 'Saccānaṃ caturo padā' có nghĩa là: dù cho là chân lý về lời nói (vacīsacca) được đề cập trong câu 'nên nói lời chân thật, không nên tức giận', hay chân lý quy ước (sammutisacca) có nhiều loại như 'Bà-la-môn là thật, Sát-đế-lỵ là thật', hay chân lý của tà kiến (diṭṭhisacca) như 'chỉ có điều này là thật, điều khác là rỗng tuếch', hay chân lý tối hậu (paramatthasacca) có nhiều loại như 'khổ thánh đế', trong tất cả các chân lý này, bốn câu bắt đầu bằng 'khổ thánh đế' được gọi là tối thắng vì ý nghĩa cần được liễu tri, cần được chứng ngộ, cần được từ bỏ, cần được tu tập, vì được thấu triệt cùng một lúc, và vì thấu triệt đúng như thật. 'Virāgo seṭṭho dhammānaṃ' có nghĩa là: theo như lời dạy 'Này các Tỳ-khưu, trong tất cả các pháp, dù là pháp hữu vi hay vô vi, sự ly tham được xem là tối thượng', nên trong tất cả các pháp, sự ly tham, tức là Niết-bàn, là tối thắng. 'Dvipadānañca cakkhumā' có nghĩa là: trong tất cả các loài hai chân, gồm trời, người v.v..., bậc Như Lai, người có năm loại mắt, là tối thắng. Chữ 'ca' có ý nghĩa tổng hợp, nó tổng hợp cả các pháp vô sắc. Do đó, bậc Như Lai cũng là tối thắng, cao tột hơn cả các pháp vô sắc.

ทสฺสนสฺส วิสุทฺธิยาติ มคฺคผลทสฺสนสฺส วิสุทฺธตฺถํ โย มยา ‘‘เสฏฺโฐ’’ติ วุตฺโต, เอโสว มคฺโค, นตฺถญฺโญ. เอตญฺหิ ตุมฺเหติ ตสฺมา ตุมฺเห เอตเมว ปฏิปชฺชถ. มารสฺเสตํ ปโมหนนฺติ เอตํ มารโมหนํ มารมนฺถนนฺติ วุจฺจติ. ทุกฺขสฺสนฺตนฺติ สกลสฺสปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ ปริจฺเฉทํ กริสฺสถาติ อตฺโถ. อญฺญาย สลฺลกนฺตนนฺติ ราคสลฺลาทีนํ กนฺตนํ นิมฺมถนํ อพฺพูหณํ เอตํ มคฺคํ, มยา วินา อนุสฺสวาทีหิ อตฺตปจฺจกฺขโต ญตฺวาว อยํ มคฺโค อกฺขาโต, อิทานิ ตุมฺเหหิ กิเลสานํ อาตาปเนน ‘‘อาตปฺป’’นฺติ สงฺขํ คตํ ตสฺส อธิคมตฺถาย สมฺมปฺปธานวีริยํ กิจฺจํ กรณียํ. เกวลญฺหิ อกฺขาตาโรว ตถาคตา. ตสฺมา เตหิ อกฺขาตวเสน เย ปฏิปนฺนา ทฺวีหิ ฌาเนหิ ฌายิโน, เต เตภูมกวฏฺฏสงฺขาตา มารพนฺธนา ปโมกฺขนฺตีติ อตฺโถ.

'Dassanassa visuddhiyā' có nghĩa là: để thanh tịnh tri kiến về đạo và quả. Con đường mà Ta đã nói là 'tối thắng' chính là con đường này, không có con đường nào khác. 'Etañhi tumhe' có nghĩa là: do đó, các ông hãy thực hành chính con đường này. 'Mārassetaṃ pamohanaṃ' có nghĩa là: điều này làm mê hoặc Ma vương, trói buộc Ma vương. 'Dukkhassantaṃ' có nghĩa là: các ông sẽ chấm dứt, đoạn tận toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi. 'Aññāya sallakantananti' có nghĩa là: con đường này là sự cắt bỏ, nghiền nát, nhổ lên các mũi tên như tham ái v.v...; con đường này đã được Ta tuyên thuyết sau khi tự mình biết rõ một cách trực tiếp, không qua nghe lại từ người khác v.v...; giờ đây, các ông phải thực hành sự tinh tấn Tứ Chánh Cần, vốn được gọi là 'ātappa' (sự nỗ lực) vì nó làm thiêu đốt các phiền não, để chứng đắc con đường ấy. Quả thật, các đấng Như Lai chỉ là người chỉ đường. Do đó, những ai thực hành theo lời dạy của các Ngài, những người hành thiền với hai loại thiền (chỉ và quán), họ sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương, tức là vòng luân hồi trong ba cõi. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện năm trăm vị Tỳ-khưu là chuyện thứ nhất.

๒. อนิจฺจลกฺขณวตฺถุ

2. Câu chuyện về tướng vô thường.

สพฺเพ [Pg.255] สงฺขารา อนิจฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang an trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, “Sabbe saṅkhārā aniccāti” (Tất cả các pháp hữu vi là vô thường), liên quan đến năm trăm vị tỳ-khưu.

เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา คนฺตฺวา อรญฺเญ วายมนฺตาปิ อรหตฺตํ อปฺปตฺวา ‘‘วิเสเสตฺวา กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อาคมึสุ. สตฺถา ‘‘กึ นุ โข อิเมสํ สปฺปาย’’นฺติ วีมํสนฺโต ‘‘อิเม กสฺสปพุทฺธกาเล วีสติ วสฺสสหสฺสานิ อนิจฺจลกฺขเณ อนุยุญฺชึสุ, ตสฺมา อนิจฺจลกฺขเณเนว เตสํ เอกํ คาถํ เทเสตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, กามภวาทีสุ สพฺเพปิ สงฺขารา หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, các vị ấy sau khi đã thọ nhận đề mục thiền quán từ nơi bậc Đạo Sư, đã đi vào rừng và tinh tấn, nhưng vẫn không chứng đắc A-la-hán quả. Các vị ấy đã trở về nơi bậc Đạo Sư với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ học một đề mục thiền quán đặc biệt hơn.” Bậc Đạo Sư, trong khi suy xét: “Điều gì thích hợp cho các vị này?”, đã suy nghĩ rằng: “Các vị này, vào thời đức Phật Kassapa, đã thực hành về tướng vô thường trong suốt hai mươi ngàn năm. Vì vậy, thật thích hợp để thuyết cho họ một câu kệ về tướng vô thường.” Sau khi suy nghĩ như vậy, ngài đã nói: “Này các tỳ-khưu, tất cả các pháp hữu vi trong các cõi dục, v.v..., sau khi đã sanh lên, do bản chất là không tồn tại (về sau) nên quả thật là vô thường,” rồi ngài nói lên câu kệ này:

๒๗๗.

277.

‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

“Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp hữu vi là vô thường,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.”

ตตฺถ สพฺเพ สงฺขาราติ กามภวาทีสุ อุปฺปนฺนา ขนฺธา ตตฺถ ตตฺเถว นิรุชฺฌนโต อนิจฺจาติ ยทา วิปสฺสนาปญฺญาย ปสฺสติ, อถ อิมสฺมึ ขนฺธปริหรณทุกฺเข นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต ทุกฺขปริชานนาทิวเสน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌติ. เอส มคฺโค วิสุทฺธิยาติ วิสุทฺธตฺถาย โวทานตฺถาย เอส มคฺโคติ อตฺโถ.

Ở đây, sabbe saṅkhārā (tất cả các pháp hữu vi) là các uẩn đã sanh khởi trong các cõi dục, v.v... Khi nào với trí tuệ minh sát quán thấy rằng (chúng) là vô thường do vì (chúng) diệt ngay tại chính nơi (chúng sanh khởi), khi ấy vị ấy nhàm chán trong cái khổ của việc mang gánh nặng các uẩn này. Trong khi nhàm chán, vị ấy thấu triệt các chân lý bằng cách liễu tri khổ, v.v... Esa maggo visuddhiyā (Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh) có nghĩa là: con đường này là vì mục đích thanh tịnh, vì mục đích trong sạch.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตปริสานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, các vị tỳ-khưu ấy đã an trú vào quả A-la-hán. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

อนิจฺจลกฺขณวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về tướng vô thường, câu chuyện thứ hai.

๓. ทุกฺขลกฺขณวตฺถุ

3. Câu chuyện về tướng khổ

ทุติยคาถายปิ เอวรูปเมว วตฺถุ. ตทา หิ ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ ทุกฺขลกฺขเณ กตาภิโยคภาวํ ญตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺเพปิ ขนฺธา ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đối với câu kệ thứ hai, câu chuyện cũng tương tự như vậy. Khi ấy, đức Thế Tôn, sau khi biết được rằng các vị tỳ-khưu ấy đã có sự thực hành về tướng khổ, đã nói rằng: “Này các tỳ-khưu, tất cả các uẩn quả thật là khổ, theo ý nghĩa là bị bức bách,” rồi ngài nói lên câu kệ này:

๒๗๘.

278.

‘‘สพฺเพ [Pg.256] สงฺขารา ทุกฺขาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

“Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp hữu vi là khổ,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.”

ตตฺถ ทุกฺขาติ ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา. เสสํ ปุริมสทิสเมว.

Ở đây, dukkhā (khổ) có nghĩa là khổ vì bị bức bách. Phần còn lại giống như trước.

ทุกฺขลกฺขณวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về tướng khổ, câu chuyện thứ ba.

๔. อนตฺตลกฺขณวตฺถุ

4. Câu chuyện về tướng vô ngã

ตติยคาถายปิ เอเสว นโย. เกวลญฺหิ เอตฺถ ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ ปุพฺเพ อนตฺตลกฺขเณ อนุยุตฺตภาวํ ญตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺเพปิ ขนฺธา อวสวตฺตนฏฺเฐน อนตฺตา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đối với câu kệ thứ ba, phương pháp cũng tương tự. Chỉ có điều, ở đây đức Thế Tôn, sau khi biết được rằng các vị tỳ-khưu ấy trước đây đã chuyên tâm vào tướng vô ngã, đã nói rằng: “Này các tỳ-khưu, tất cả các uẩn quả thật là vô ngã, theo ý nghĩa là không thể điều khiển theo ý muốn,” rồi ngài nói lên câu kệ này:

๒๗๙.

279.

‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

“Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp là vô ngã,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.”

ตตฺถ สพฺเพ ธมฺมาติ ปญฺจกฺขนฺธา เอว อธิปฺเปตา. อนตฺตาติ ‘‘มา ชียนฺตุ มา มียนฺตู’’ติ วเส วตฺเตตุํ น สกฺกาติ อวสวตฺตนฏฺเฐน อนตฺตา อตฺตสุญฺญา อสฺสามิกา อนิสฺสราติ อตฺโถ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ.

Ở đây, sabbe dhammā (tất cả các pháp) được hiểu là chính năm uẩn. Anattā (vô ngã) có nghĩa là: không thể khiến chúng tuân theo ý muốn rằng: “Mong rằng chúng đừng già, mong rằng chúng đừng chết,” do đó chúng là vô ngã theo ý nghĩa không thể điều khiển, là trống rỗng tự ngã, không có chủ, không có người cai quản. Phần còn lại giống như trước.

อนตฺตลกฺขณวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về tướng vô ngã, câu chuyện thứ tư.

๕. ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ

5. Câu chuyện về trưởng lão Tissa, người tinh tấn

อุฏฺฐานกาลมฺหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang an trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, “Uṭṭhānakālamhi”, liên quan đến trưởng lão Tissa, người tinh tấn.

สาวตฺถิวาสิโน กิร ปญฺจสตา กุลปุตฺตา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ อคมํสุ. เตสุ เอโก ตตฺเถว โอหียิ. อวเสสา อรญฺเญ สมณธมฺมํ กโรนฺตา อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามา’’ติ ปุน สาวตฺถึ อคมํสุ. เต สาวตฺถิโต โยชนมตฺเต เอกสฺมึ คามเก ปิณฺฑาย จรนฺเต ทิสฺวา เอโก อุปาสโก ยาคุภตฺตาทีหิ ปติมาเนตฺวา อนุโมทนํ สุตฺวา ปุนทิวสตฺถายปิ นิมนฺเตสิ. เต ตทเหว สาวตฺถึ คนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา สายนฺหสมเย [Pg.257] สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. สตฺถา เตหิ สทฺธึ อติวิย ตุฏฺฐึ ปเวทยมาโน ปฏิสนฺถารํ อกาสิ.

Tương truyền, năm trăm thiện gia nam tử ở thành Sāvatthī đã xuất gia nơi bậc Đạo Sư, sau khi thọ nhận đề mục thiền quán, họ đã đi vào rừng. Trong số họ, một vị đã ở lại đó. Các vị còn lại, sau khi thực hành sa-môn pháp trong rừng và chứng đắc A-la-hán quả, đã trở lại Sāvatthī với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ trình báo lên bậc Đạo Sư về phẩm chất đã chứng đắc.” Khi họ đang đi khất thực trong một ngôi làng nhỏ cách Sāvatthī khoảng một do-tuần, một vị cận sự nam thấy họ, đã cúng dường cháo, cơm, v.v..., và sau khi nghe lời tùy hỷ công đức, đã thỉnh mời họ cho ngày hôm sau. Các vị ấy ngay trong ngày đó đã đi đến Sāvatthī, cất dọn y bát, và vào buổi chiều, đã đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư đã chào hỏi thân mật, bày tỏ sự vô cùng hoan hỷ với họ.

อถ เนสํ ตตฺถ โอหีโน สหายกภิกฺขุ จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถุ อิเมหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตสฺส มุขํ นปฺปโหติ, มยฺหํ ปน มคฺคผลาภาเวน มยา สทฺธึ น กเถติ, อชฺเชว อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ กถาเปสฺสามี’’ติ. เตปิ ภิกฺขู, ‘‘ภนฺเต, มยํ อาคมนมคฺเค เอเกน อุปาสเกน สฺวาตนาย นิมนฺติตา, ตตฺถ ปาโตว คมิสฺสามา’’ติ สตฺถารํ อปโลเกสุํ. อถ เนสํ สหายโก ภิกฺขุ สพฺพรตฺตึ จงฺกมนฺโต นิทฺทาวเสน จงฺกมโกฏิยํ เอกสฺมึ ปาสาณผลเก ปติ, อูรุฏฺฐิ ภิชฺชิ. โส มหาสทฺเทน วิรวิ. ตสฺส เต สหายกา ภิกฺขู สทฺทํ สญฺชานิตฺวา อิโต จิโต จ อุปธาวึสุ. เตสํ ทีปํ ชาเลตฺวา ตสฺส กตฺตพฺพกิจฺจํ กโรนฺตานํเยว อรุโณ อุฏฺฐหิ, เต ตํ คามํ คนฺตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กึ, ภิกฺขเว, ภิกฺขาจารคามํ น คมิตฺถา’’ติ. เต ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, เอส อิทาเนว ตุมฺหากํ ลาภนฺตรายํ กโรติ, ปุพฺเพปิ อกาสิเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา –

Khi ấy, vị tỳ-khưu bạn của họ, người đã ở lại, suy nghĩ: “Miệng của bậc Đạo Sư không đủ để nói lời chào hỏi thân mật với các vị này. Còn đối với ta, vì ta chưa chứng đắc đạo quả, nên ngài không nói chuyện với ta. Ngay hôm nay, ta sẽ chứng đắc A-la-hán quả, đến gặp bậc Đạo Sư và làm cho ngài nói chuyện với ta.” Các vị tỳ-khưu kia cũng bạch với bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, trên đường về, chúng con đã được một vị cận sự nam thỉnh mời cho ngày mai. Sáng sớm, chúng con sẽ đi đến đó.” Bấy giờ, vị tỳ-khưu bạn của họ, trong khi đi kinh hành suốt đêm, do buồn ngủ đã ngã xuống một phiến đá ở cuối đường kinh hành, và xương đùi bị gãy. Vị ấy kêu la lớn tiếng. Các vị tỳ-khưu bạn của vị ấy, nhận ra tiếng kêu, đã chạy đến từ khắp nơi. Trong khi họ thắp đèn và làm những việc cần làm cho vị ấy, trời đã rạng đông. Họ đã không có cơ hội để đi đến ngôi làng đó. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi họ: “Này các tỳ-khưu, sao các con không đi đến làng khất thực?” Họ trình bày sự việc ấy: “Vâng, bạch ngài.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ vị này mới gây trở ngại cho lợi lộc của các con, mà trong quá khứ cũng đã từng làm như vậy.” Sau khi được họ thỉnh cầu, ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘โย ปุพฺเพ กรณียานิ, ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

วรุณกฏฺฐภญฺโชว, ส ปจฺฉา มนุตปฺปตี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๗๑) –

“Người nào muốn làm sau những việc cần làm trước, người ấy sau này sẽ hối hận, giống như người bẻ củi Varuṇa.”

ชาตกํ วิตฺถาเรสิ. ตทา กิร เต ภิกฺขู ปญฺจสตา มาณวกา อเหสุํ, กุสีตมาณวโก อยํ ภิกฺขุ อโหสิ, อาจริโย ปน ตถาคโตว อโหสีติ.

Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh. Tương truyền, vào thời đó, các vị tỳ-khưu ấy là năm trăm thanh niên, người thanh niên lười biếng chính là vị tỳ-khưu này, còn vị thầy giáo chính là Như Lai.

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โย หิ อุฏฺฐานกาเล อุฏฺฐานํ น กโรติ, สํสนฺนสงฺกปฺโป โหติ, กุสีโต โส ฌานาทิเภทํ วิเสสํ นาธิคจฺฉตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư sau khi thuyết bài pháp này, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, người nào không nỗ lực vào lúc cần nỗ lực, có tư duy chìm đắm, biếng nhác, người ấy không chứng đắc được pháp thù thắng có nhiều loại như thiền định, v.v.”, rồi nói lên kệ ngôn này:

๒๘๐.

280.

‘‘อุฏฺฐานกาลมฺหิ อนุฏฺฐหาโน,ยุวา พลี อาลสิยํ อุเปโต;

สํสนฺนสงฺกปฺปมโน กุสีโต,ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทตี’’ติ.

“Không nỗ lực vào lúc cần nỗ lực, dù trẻ, dù khỏe, lại thêm lười biếng, ý chí chìm đắm, thật là bê trễ, kẻ lười biếng ấy, không tìm thấy được đạo lộ bằng trí tuệ.”

ตตฺถ [Pg.258] อนุฏฺฐหาโนติ อนุฏฺฐหนฺโต อวายมนฺโต. ยุวา พลีติ ปฐมโยพฺพเน ฐิโต พลสมฺปนฺโนปิ หุตฺวา อลสภาเวน อุเปโต โหติ, ภุตฺวา สยติ. สํสนฺนสงฺกปฺปมโนติ ตีหิ มิจฺฉาวิตกฺเกหิ สุฏฺฐุ อวสนฺนสมฺมาสงฺกปฺปจิตฺโต. กุสีโตติ นิพฺพีริโย. อลโสติ มหาอลโส ปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ อริยมคฺคํ อปสฺสนฺโต น วินฺทติ, น ปฏิลภตีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘anuṭṭhahāno’ có nghĩa là không nỗ lực, không cố gắng. ‘Yuvā balī’ có nghĩa là người đang ở tuổi thanh xuân, dù có sức khỏe nhưng lại rơi vào tình trạng lười biếng, ăn xong rồi ngủ. ‘Saṃsannasaṅkappamano’ có nghĩa là người có tâm với chánh tư duy bị chìm đắm hoàn toàn bởi ba loại tà tầm. ‘Kusīto’ có nghĩa là không có tinh tấn. ‘Alaso’ có nghĩa là người đại lười biếng, do không thấy được Thánh đạo cần được thấy bằng trí tuệ nên không tìm thấy, không chứng đắc được. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, v.v.

ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Tissa, người tinh cần, là chuyện thứ năm.

๖. สูกรเปตวตฺถุ

6. Câu chuyện về ngạ quỷ heo

วาจานุรกฺขีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สูกรเปตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Trúc Lâm, nhân câu chuyện về ngạ quỷ heo, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Vācānurakkhī”.

เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏา โอโรหนฺโต เอกสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ ลกฺขณตฺเถเรน ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส, สตฺถุ สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาถา’’ติ วตฺวา ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึเยว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เวฬุวนํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. อถ นํ ลกฺขณตฺเถโร ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. โส อาห – ‘‘อาวุโส, อหํ เอกํ เปตํ อทฺทสํ, ตสฺส ติคาวุตปฺปมาณํ สรีรํ, ตํ มนุสฺสสรีรสทิสํ. สีสํ ปน สูกรสฺส วิย, ตสฺส มุเข นงฺคุฏฺฐํ ชาตํ, ตโต ปุฬวา ปคฺฆรนฺติ. สฺวาหํ ‘น เม เอวรูโป สตฺโต ทิฏฺฐปุพฺโพ’ติ ตํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ’’นฺติ. สตฺถา ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, มม สาวกา วิหรนฺตี’’ติ วตฺวา ‘‘อหมฺเปตํ สตฺตํ โพธิมณฺเฑเยว อทฺทสํ. ‘เย ปน เม น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ อหิตาย อสฺสา’ติ ปเรสํ อนุกมฺปาย น กเถสึ. อิทานิ โมคฺคลฺลานํ สกฺขึ กตฺวา กเถมิ. สจฺจํ, ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน อาหา’’ติ กเถสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู สตฺถารํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ [Pg.259] ปน, ภนฺเต, ตสฺส ปุพฺพกมฺม’’นฺติ. สตฺถา ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถา’’ติ อตีตํ อาหริตฺวา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ.

Chuyện rằng, một hôm, trưởng lão Đại Mục-kiền-liên cùng với trưởng lão Lakkhana đang đi xuống từ núi Linh Thứu, đã mỉm cười ở một nơi. Khi được trưởng lão Lakkhana hỏi: “Thưa hiền giả, đâu là nguyên nhân của việc mỉm cười?”, ngài trả lời: “Thưa hiền giả, đây chưa phải lúc cho câu hỏi này, xin hãy hỏi tôi trước sự hiện diện của Bậc Đạo Sư.” Nói xong, ngài cùng với trưởng lão Lakkhana đi khất thực ở thành Vương Xá, sau khi đi khất thực trở về, đã đến tu viện Trúc Lâm, đảnh lễ Bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống. Bấy giờ, trưởng lão Lakkhana đã hỏi ngài về việc ấy. Ngài nói: “Thưa hiền giả, tôi đã thấy một ngạ quỷ, thân của nó dài khoảng ba do-tuần, thân ấy giống như thân người. Nhưng đầu thì giống như đầu heo, trong miệng nó mọc ra một cái đuôi, từ đó giòi bọ chảy ra. Tôi, vì nghĩ rằng ‘chưa từng thấy chúng sanh nào như vậy’, nên khi thấy nó đã mỉm cười.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-khưu, các đệ tử của ta quả thật sống như những người có mắt thấy.” Rồi ngài dạy: “Ta cũng đã thấy chúng sanh ấy ngay tại cội Bồ-đề. Nhưng vì lòng thương tưởng đến người khác, ta đã không nói ra, vì nghĩ rằng: ‘Những ai không tin lời ta, điều đó sẽ dẫn đến sự bất hạnh cho họ.’ Bây giờ, có Mục-kiền-liên làm chứng, ta sẽ nói. Này các Tỳ-khưu, Mục-kiền-liên đã nói sự thật.” Nghe vậy, các Tỳ-khưu hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, nghiệp quá khứ của nó là gì?” Bậc Đạo Sư nói: “Vậy thì, này các Tỳ-khưu, hãy lắng nghe,” rồi ngài kể lại câu chuyện quá khứ và nói về nghiệp quá khứ của chúng sanh ấy.

กสฺสปพุทฺธกาเล กิร เอกสฺมึ คามกาวาเส ทฺเว เถรา สมคฺควาสํ วสึสุ. เตสุ เอโก สฏฺฐิวสฺโส, เอโก เอกูนสฏฺฐิวสฺโส. เอกูนสฏฺฐิวสฺโส อิตรสฺส ปตฺตจีวรํ อาทาย วิจริ, สามเณโร วิย สพฺพํ วตฺตปฏิวตฺตํ อกาสิ. เตสํ เอกมาตุกุจฺฉิยํ วุตฺถภาตูนํ วิย สมคฺควาสํ วสนฺตานํ วสนฏฺฐานํ เอโก ธมฺมกถิโก อาคมิ. ตทา จ ธมฺมสฺสวนทิวโส โหติ. เถรา นํ สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘ธมฺมกถํ โน กเถหิ สปฺปุริสา’’ติ อาหํสุ. โส ธมฺมกถํ กเถสิ. เถรา ‘‘ธมฺมกถิโก โน ลทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐจิตฺตา ปุนทิวเส ตํ อาทาย ธุรคามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา ตตฺถ กตภตฺตกิจฺจา, ‘‘อาวุโส, หิยฺโย กถิตฏฺฐานโตว โถกํ ธมฺมํ กเถหี’’ติ มนุสฺสานํ ธมฺมํ กถาเปสุํ. มนุสฺสา ธมฺมกถํ สุตฺวา ปุนทิวสตฺถายปิ นิมนฺตยึสุ. เอวํ สมนฺตา ภิกฺขาจารคาเมสุ ทฺเว ทฺเว ทิวเส ตํ อาทาย ปิณฺฑาย จรึสุ.

Tương truyền, vào thời đức Phật Ca-diếp, tại một trú xứ ở làng quê, có hai vị trưởng lão sống hòa hợp với nhau. Trong hai vị, một vị sáu mươi tuổi hạ, một vị năm mươi chín tuổi hạ. Vị năm mươi chín tuổi hạ mang y bát cho vị kia, và đã làm tất cả các phận sự lớn nhỏ như một vị Sa-di. Trong khi hai vị đang sống hòa hợp như anh em ruột cùng một mẹ, một vị pháp sư đã đến nơi ở của họ. Khi ấy cũng là ngày nghe pháp. Các vị trưởng lão đã tiếp đón vị ấy và nói: “Thưa bậc thiện nhân, xin hãy thuyết pháp cho chúng tôi.” Vị ấy đã thuyết pháp. Các vị trưởng lão với tâm hoan hỷ nghĩ rằng: “Chúng ta đã có được một vị pháp sư,” vào ngày hôm sau, đã dẫn vị ấy vào ngôi làng chính để khất thực, và sau khi đã thọ thực xong ở đó, đã yêu cầu vị ấy thuyết pháp cho dân chúng: “Thưa hiền giả, xin hãy thuyết một ít pháp bắt đầu từ chỗ đã thuyết hôm qua.” Dân chúng sau khi nghe pháp, cũng đã thỉnh mời cho ngày hôm sau. Cứ như thế, các vị đã dẫn vị ấy đi khất thực trong các làng xung quanh, mỗi nơi hai ngày.

ธมฺมกถิโก จินฺเตสิ – ‘‘อิเม ทฺเวปิ อติมุทุกา, มยา อุโภเปเต ปลาเปตฺวา อิมสฺมึ วิหาเร วสิตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สายํ เถรูปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อุฏฺฐาย คตกาเล นิวตฺติตฺวา มหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘กเถหิ, อาวุโส’’ติ วุตฺเต โถกํ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กถา นาเมสา มหาสาวชฺชา’’ติ วตฺวา อกเถตฺวาว ปกฺกามิ. อนุเถรสฺสาปิ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตเถว อกาสิ. โส ทุติยทิวเส ตเถว กตฺวา ตติยทิวเส เตสํ อติวิย โกตุหเล อุปฺปนฺเน มหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถิ, ตุมฺหากํ ปน สนฺติเก วตฺตุํ น วิสหามี’’ติ วตฺวา เถเรน ‘‘โหตุ, อาวุโส, กเถหี’’ติ นิปฺปีฬิโต อาห – ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อนุเถโร ตุมฺเหหิ สทฺธึ สํโภโค’’ติ. สปฺปุริส, กึ นาเมตํ กเถสิ, มยํ เอกมาตุกุจฺฉิยํ วุตฺถปุตฺตา วิย, อมฺเหสุ เอเกน ยํ ลทฺธํ, อิตเรนาปิ ลทฺธเมว โหติ. มยา เอตสฺส เอตฺตกํ กาลํ อคุโณ นาม น ทิฏฺฐปุพฺโพติ? เอวํ, ภนฺเตติ. อามาวุโสติ. ภนฺเต มํ อนุเถโร เอวมาห – ‘‘สปฺปุริส, ตฺวํ กุลปุตฺโต, อยํ มหาเถโร ลชฺชี เปสโลติ เอเตน สทฺธึ สํโภคํ กโรนฺโต [Pg.260] อุปปริกฺขิตฺวา กเรยฺยาสี’’ติ เอวเมส มํ อาคตทิวสโต ปฏฺฐาย วทตีติ.

Vị pháp sư suy nghĩ: “Cả hai vị này đều rất hiền lành, ta nên làm cho cả hai vị này bỏ đi và sống trong tu viện này thì thích hợp.” Vào buổi chiều, vị ấy đến hầu hạ vị trưởng lão, và khi các Tỳ-khưu đã đứng dậy ra về, vị ấy quay lại, đến gần vị đại trưởng lão và nói: “Bạch ngài, có điều muốn thưa.” Khi được bảo: “Thưa hiền giả, hãy nói đi,” vị ấy suy nghĩ một chút rồi nói: “Bạch ngài, lời nói này có lỗi lớn,” rồi không nói gì thêm và bỏ đi. Vị ấy cũng đến gần vị trưởng lão thứ hai và làm y như vậy. Vào ngày thứ hai, vị ấy cũng làm y như vậy, và vào ngày thứ ba, khi sự tò mò của hai vị trưởng lão đã lên đến cực điểm, vị ấy đến gần vị đại trưởng lão và nói: “Bạch ngài, có điều muốn thưa, nhưng con không dám nói trước mặt ngài.” Khi bị vị trưởng lão thúc ép: “Được rồi, hiền giả, cứ nói đi,” vị ấy nói: “Bạch ngài, có phải vị trưởng lão thứ hai có sự chung đụng với ngài không?” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nhân, sao ông lại nói điều đó? Chúng tôi như những người con sinh ra từ cùng một mẹ, vật gì một người trong chúng tôi nhận được thì người kia cũng xem như đã nhận được. Trong suốt thời gian qua, tôi chưa từng thấy một lỗi lầm nào nơi vị ấy.” (Vị pháp sư hỏi:) “Có thật vậy không, bạch ngài?” (Vị trưởng lão đáp:) “Đúng vậy, hiền giả.” (Vị pháp sư nói:) “Bạch ngài, vị trưởng lão thứ hai đã nói với con thế này: ‘Này thiện nhân, ông là con nhà gia thế, vị đại trưởng lão này là người biết tàm quý, có giới hạnh đáng mến, vì vậy khi chung đụng với vị ấy, ông nên xem xét kỹ lưỡng rồi hãy làm.’ Vị ấy đã nói với con như vậy kể từ ngày con đến.”

มหาเถโร ตํ สุตฺวาว กุทฺธมานโส ทณฺฑาภิหตํ กุลาลภาชนํ วิย ภิชฺชิ. อิตโรปิ อุฏฺฐาย อนุเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตเถว อโวจ, โสปิ ตเถว ภิชฺชิ. เตสุ กิญฺจาปิ เอตฺตกํ กาลํ เอโกปิ วิสุํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐปุพฺโพ นาม นตฺถิ, ปุนทิวเส ปน วิสุํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา อนุเถโร ปุเรตรํ อาคนฺตฺวา อุปฏฺฐานสาลาย อฏฺฐาสิ, มหาเถโร ปจฺฉา อคมาสิ. ตํ ทิสฺวา อนุเถโร จินฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข อิมสฺส ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, อุทาหุ โน’’ติ. โส ‘‘น อิทานิ ปฏิคฺคเหสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวาปิ ‘‘โหตุ, น มยา เอวํ กตปุพฺพํ, มยา อตฺตโน วตฺตํ หาเปตุํ น วฏฺฏตี’’ติ จิตฺตํ มุทุกํ กตฺวา เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปตฺตจีวรํ เทถา’’ติ อาห. อิตโร ‘‘คจฺฉ, ทุพฺพินีต, น ตฺวํ มม ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตุํ ยุตฺตรูโป’’ติ อจฺฉรํ ปหริตฺวา เตนปิ ‘‘อาม, ภนฺเต, อหมฺปิ ตุมฺหากํ ปตฺตจีวรํ น ปฏิคฺคณฺหามีติ จินฺเตสิ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส นวก, กึ ตฺวํ จินฺเตสิ, มม อิมสฺมึ วิหาเร โกจิ สงฺโค อตฺถี’’ติ อาห. อิตโรปิ ‘‘ตุมฺเห ปน, ภนฺเต, กึ เอวํ มญฺญถ ‘มม อิมสฺมึ วิหาเร โกจิ สงฺโค อตฺถี’ติ, เอโส เต วิหาโร’’ติ วตฺวา ปตฺตจีวรํ อาทาย นิกฺขมิ. อิตโรปิ นิกฺขมิ. เต อุโภปิ เอกมคฺเคนาปิ อคนฺตฺวา เอโก ปจฺฉิมทฺวาเรน มคฺคํ คณฺหิ, เอโก ปุรตฺถิมทฺวาเรน. ธมฺมกถิโก, ‘‘ภนฺเต, มา เอวํ กโรถ, มา เอวํ กโรถา’’ติ วตฺวา ‘‘ติฏฺฐาวุโส’’ติ วุตฺเต นิวตฺติ. โส ปุนทิวเส ธุรคามํ ปวิฏฺโฐ มนุสฺเสหิ, ‘‘ภนฺเต, ภทฺทนฺตา กุหิ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส, มา ปุจฺฉถ, ตุมฺหากํ กุลุปกา หิยฺโย กลหํ กตฺวา นิกฺขมึสุ, อหํ ยาจนฺโตปิ นิวตฺเตตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ อาห. เตสุ พาลา ตุณฺหี อเหสุํ. ปณฺฑิตา ปน ‘‘อมฺเหหิ เอตฺตกํ กาลํ ภทฺทนฺตานํ กิญฺจิ ขลิตํ นาม น ทิฏฺฐปุพฺพํ, เตสํ ภยํ อิมํ นิสฺสาย อุปฺปนฺนํ ภวิสฺสตี’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺตา อเหสุํ.

Vị Đại Trưởng lão vừa nghe lời ấy, tâm sanh phẫn nộ, liền tan nát cõi lòng như cái bát đất sét chưa nung bị cây gậy đập phải. Vị kia cũng đứng dậy, đi đến chỗ vị Trưởng lão trẻ, nói y như vậy. Vị ấy cũng tan nát cõi lòng y như vậy. Trong hai vị ấy, dù trong suốt thời gian bấy lâu, chưa từng có một vị nào đi khất thực riêng, nhưng vào ngày hôm sau, sau khi đi khất thực riêng, vị Trưởng lão trẻ đến trước và đứng trong nhà trai phạn. Vị Đại Trưởng lão đến sau. Thấy vậy, vị Trưởng lão trẻ suy nghĩ: “Ta có nên nhận lấy y bát của vị này chăng, hay là không nên?”. Vị ấy dù đã nghĩ: “Bây giờ ta sẽ không nhận”, nhưng rồi lại nghĩ: “Thôi kệ, ta chưa từng làm như vậy, ta không nên để cho phận sự của mình bị thiếu sót”. Nghĩ vậy, ngài làm cho tâm trở nên mềm mỏng, đến gần vị Trưởng lão và nói: “Bạch Đại đức, xin ngài trao y bát”. Vị kia búng ngón tay và nói: “Hãy đi đi, này kẻ khó dạy! Ngươi không xứng đáng để nhận y bát của ta”. Khi được nói như vậy, vị kia cũng nghĩ: “Thưa vâng, bạch Đại đức, con cũng đã nghĩ là sẽ không nhận y bát của ngài”. (Đại Trưởng lão) nói: “Này hiền giả Tỳ-khưu trẻ, ngươi nghĩ gì vậy? Ngươi nghĩ rằng ta có chút dính mắc nào trong ngôi tịnh xá này sao?”. Vị kia cũng đáp: “Còn ngài, bạch Đại đức, ngài nghĩ sao? Ngài nghĩ rằng tôi có chút dính mắc nào trong ngôi tịnh xá này sao?”. (Đại Trưởng lão) nói: “Đây là tịnh xá của ngươi đó”, rồi cầm lấy y bát và rời đi. Vị kia cũng rời đi. Cả hai vị đều không đi chung một con đường; một vị đi theo lối cửa Tây, một vị đi theo lối cửa Đông. Vị thuyết pháp nói: “Bạch Đại đức, xin đừng làm vậy, xin đừng làm vậy”. Khi được bảo: “Hãy dừng lại, hiền giả”, vị ấy đã quay lại. Ngày hôm sau, vị ấy vào ngôi làng thường đi khất thực. Khi dân làng hỏi: “Bạch Đại đức, các bậc tôn giả ở đâu?”, vị ấy đáp: “Này các hiền giả, xin đừng hỏi. Các vị thầy tế độ của quý vị hôm qua đã cãi nhau rồi rời đi. Dù tôi đã van xin, cũng không thể làm cho các ngài quay lại được”. Trong số họ, những người ngu si thì im lặng. Còn những người có trí thì lòng đầy ưu não, nghĩ rằng: “Trong suốt thời gian bấy lâu, chúng ta chưa từng thấy các bậc tôn giả có điều gì sai sót. Chắc hẳn tai họa xảy đến cho các ngài là do nương vào vị Tỳ-khưu này mà phát sanh”.

เตปิ เถรา คตฏฺฐาเน จิตฺตสุขํ นาม น ลภึสุ. มหาเถโร จินฺเตสิ – ‘‘อโห นวกสฺส ภิกฺขุโน ภาริยํ กมฺมํ กตํ, มุหุตฺตํ ทิฏฺฐํ นาม อาคนฺตุกภิกฺขุํ อาห – ‘มหาเถเรน สทฺธึ สํโภคํ มา อกาสี’’’ติ. อิตโรปิ จินฺเตสิ – ‘‘อโห มหาเถรสฺส ภาริยํ กมฺมํ กตํ, มุหุตฺตํ ทิฏฺฐํ นาม อาคนฺตุกภิกฺขุํ อาห – ‘อิมินา สทฺธึ สํโภคํ มา อกาสี’’’ติ. เตสํ [Pg.261] เนว สชฺฌาโย น มนสิกาโร อโหสิ. เต วสฺสสตจฺจเยน ปจฺฉิมทิสาย เอกํ วิหารํ อคมํสุ. เตสํ เอกเมว เสนาสนํ ปาปุณิ. มหาเถเร ปวิสิตฺวา มญฺจเก นิสินฺเน อิตโรปิ ปาวิสิ. มหาเถโร ตํ ทิสฺวาว สญฺชานิตฺวา อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขิ. อิตโรปิ มหาเถรํ สญฺชานิตฺวา อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ ‘‘กเถมิ นุ โข มา กเถมี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘น ตํ สทฺเธยฺยรูป’’นฺติ เถรํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอตฺตกํ กาลํ ตุมฺหากํ ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วิจรึ, อปิ นุ โข เม กายทฺวาราทีสุ ตุมฺเหหิ กิญฺจิ อสารุปฺปํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ. ‘‘น ทิฏฺฐปุพฺพํ, อาวุโส’’ติ. อถ กสฺมา ธมฺมกถิกํ อวจุตฺถ ‘‘มา เอเตน สทฺธึ สํโภคมกาสี’’ติ? ‘‘นาหํ, อาวุโส, เอวํ กเถมิ, ตยา กิร มม อนฺตเร เอวํ วุตฺต’’นฺติ. ‘‘อหมฺปิ, ภนฺเต, น วทามี’’ติ. เต ตสฺมึ ขเณ ‘‘เตน อมฺเห ภินฺทิตุกาเมน เอวํ วุตฺตํ ภวิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อญฺญมญฺญํ อจฺจยํ เทสยึสุ. เต วสฺสสตํ จิตฺตสฺสาทํ อลภนฺตา ตํ ทิวสํ สมคฺคา หุตฺวา ‘‘อายาม, นํ ตโต วิหารา นิกฺกฑฺฒิสฺสามา’’ติ ปกฺกมิตฺวา อนุปุพฺเพน ตํ วิหารํ อคมํสุ.

Hai vị Trưởng lão ấy, ở nơi mình đã đến, không tìm thấy được sự an lạc trong tâm. Vị Đại Trưởng lão suy nghĩ: “Ôi, việc làm của vị Tỳ-khưu trẻ thật là nặng nề! Vị ấy đã nói với một vị Tỳ-khưu khách chỉ mới gặp một chốc lát rằng: ‘Đừng giao hảo với vị Đại Trưởng lão’”. Vị kia cũng suy nghĩ: “Ôi, việc làm của vị Đại Trưởng lão thật là nặng nề! Vị ấy đã nói với một vị Tỳ-khưu khách chỉ mới gặp một chốc lát rằng: ‘Đừng giao hảo với vị này’”. Các vị ấy không thể tụng đọc, cũng không thể tác ý. Sau một trăm năm, các vị ấy đến một ngôi tịnh xá ở phương Tây. Các vị ấy chỉ nhận được một chỗ ở duy nhất. Khi vị Đại Trưởng lão vào và ngồi trên giường, vị kia cũng bước vào. Vị Đại Trưởng lão vừa thấy vị kia liền nhận ra và không thể cầm được nước mắt. Vị kia cũng nhận ra vị Đại Trưởng lão, với đôi mắt đẫm lệ, ngài suy nghĩ: “Ta có nên nói không, hay không nên nói?”. Sau khi nghĩ rằng “việc ấy không phù hợp với niềm tin”, ngài đảnh lễ vị Trưởng lão và thưa: “Bạch Đại đức, trong suốt thời gian bấy lâu, con đã mang y bát của ngài đi khắp nơi. Không biết trong thân môn v.v... của con, ngài có từng thấy điều gì không thích hợp chăng?”. “Này hiền giả, ta chưa từng thấy”. “Vậy tại sao ngài lại bảo vị thuyết pháp rằng: ‘Đừng giao hảo với vị này’?”. “Này hiền giả, ta không nói như vậy. Nghe nói chính ngươi đã nói như vậy sau lưng ta”. “Bạch Đại đức, con cũng không nói”. Ngay lúc ấy, hai vị nhận ra rằng: “Chắc hẳn lời ấy là do vị kia muốn chia rẽ chúng ta nên đã nói ra”, rồi các ngài sám hối lỗi lầm với nhau. Các vị ấy, trong suốt một trăm năm không có được sự an lạc trong tâm, ngày hôm đó đã hòa hợp với nhau và lên đường, nghĩ rằng: “Chúng ta hãy đi, chúng ta sẽ đuổi kẻ ấy ra khỏi tịnh xá kia”. Rồi các ngài tuần tự đi đến ngôi tịnh xá ấy.

ธมฺมกถิโกปิ เถเร ทิสฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตุํ อุปคจฺฉิ. เถรา ‘‘น ตฺวํ อิมสฺมึ วิหาเร วสิตุํ ยุตฺตรูโป’’ติ อจฺฉรํ ปหรึสุ. โส สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺโต ตาวเทว นิกฺขมิตฺวา ปลายิ. อถ นํ วีสติ วสฺสสหสฺสานิ กโต สมณธมฺโม สนฺธาเรตุํ นาสกฺขิ, ตโต จวิตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺโต เอกํ พุทฺธนฺตรํ ปจฺจิตฺวา อิทานิ คิชฺฌกูเฏ วุตฺตปฺปกาเรน อตฺตภาเวน ทุกฺขํ อนุโภตีติ.

Vị thuyết pháp thấy hai vị Trưởng lão, liền đến gần để nhận y bát. Hai vị Trưởng lão búng ngón tay nói: “Ngươi không xứng đáng ở trong tịnh xá này”. Vị ấy không thể đứng vững được, ngay lập tức rời khỏi và bỏ chạy. Bấy giờ, Sa-môn pháp mà vị ấy đã thực hành trong hai mươi ngàn năm không thể nâng đỡ được vị ấy. Sau khi mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy tái sanh trong địa ngục A-tỳ, chịu khổ trong suốt một Phật kỳ, và bây giờ đang chịu khổ trong thân tướng như đã nói trên núi Gijjhakūṭa.

สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม กายาทีหิ อุปสนฺตรูเปน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Thế Tôn sau khi kể lại tiền nghiệp ấy của ngạ quỷ, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, một vị Tỳ-khưu phải là người có thân v.v... được an tịnh”, rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๒๘๑.

281.

‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต,กาเยน จ นากุสลํ กยิรา;

เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย,อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ.

“Khéo giữ gìn lời nói, tâm ý khéo thu thúc, Thân không làm điều ác, Thanh tịnh ba nghiệp này, Chứng đạt đạo Thánh nhân tuyên thuyết.”

ตสฺสตฺโถ – จตุนฺนํ วจีทุจฺจริตานํ วชฺชเนน วาจานุรกฺขี อภิชฺฌาทีนํ อนุปฺปาทเนน มนสา จ สุฏฺฐุ สํวุโต ปาณาติปาตาทโย ปชหนฺโต กาเยน [Pg.262] จ อกุสลํ น กยิรา. เอวํ เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย. เอวํ วิโสเธนฺโต หิ สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสเกหิ พุทฺธาทีหิ อิสีหิ ปเวทิตํ อฏฺฐงฺคิกมคฺคํ อาราเธยฺยาติ.

Nghĩa là: Do từ bỏ bốn loại khẩu ác hạnh nên gọi là “khéo giữ gìn lời nói”. Do không để cho tham ái v.v... phát sanh nên gọi là “tâm ý khéo thu thúc”. Do từ bỏ sát sanh v.v... nên “thân không làm điều ác”. Như vậy, vị ấy nên thanh lọc ba nghiệp đạo này. Người thanh lọc như vậy sẽ thành tựu được Bát Chánh Đạo do các bậc Thánh nhân như chư Phật, những bậc tìm cầu giới uẩn v.v..., đã tuyên thuyết.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

สูกรเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện ngạ quỷ heo, phẩm thứ sáu.

๗. โปฏฺฐิลตฺเถรวตฺถุ

7. 7. Câu chuyện Trưởng lão Poṭṭhila

โยคา เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โปฏฺฐิลํ นาม เถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yogā ve, liên quan đến Trưởng lão tên là Poṭṭhila.

โส กิร สตฺตนฺนมฺปิ พุทฺธานํ สาสเน เตปิฏโก ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ธมฺมํ วาเจสิ. สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘อิมสฺส ภิกฺขุโน ‘อตฺตโน ทุกฺขนิสฺสรณํ กริสฺสามี’ติ จิตฺตมฺปิ นตฺถิ สํเวเชสฺสามิ น’’นฺติ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ เถรํ อตฺตโน อุปฏฺฐานํ อาคตกาเล ‘‘เอหิ, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, วนฺท, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, นิสีท, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, ยาหิ, ตุจฺฉโปฏฺฐิลา’’ติ วทติ. อุฏฺฐาย คตกาเลปิ ‘‘ตุจฺฉโปฏฺฐิโล คโต’’ติ วทติ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อหํ สาฏฺฐกถานิ ตีณิ ปิฏกานิ ธาเรมิ, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อฏฺฐารส มหาคเณ ธมฺมํ วาเจมิ, อถ ปน มํ สตฺถา อภิกฺขณํ, ‘ตุจฺฉโปฏฺฐิลา’ติ วเทติ, อทฺธา มํ สตฺถา ฌานาทีนํ อภาเวน เอวํ วเทตี’’ติ. โส อุปฺปนฺนสํเวโค ‘‘ทานิ อรญฺญํ ปวิสิตฺวา สมณธมฺมํ กริสฺสามี’’ติ สยเมว ปตฺตจีวรํ สํวิทหิตฺวา ปจฺจูสกาเล สพฺพปจฺฉา ธมฺมํ อุคฺคณฺหิตฺวา นิกฺขมนฺเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ นิกฺขมิ. ปริเวเณ นิสีทิตฺวา สชฺฌายนฺตา นํ ‘‘อาจริโย’’ติ น สลฺลกฺเขสุํ. โส วีสโยชนสตมคฺคํ คนฺตฺวา เอกสฺมึ อรญฺญาวาเส ตึส ภิกฺขู วสนฺติ, เต อุปสงฺกมิตฺวา สงฺฆตฺเถรํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อวสฺสโย เม โหถา’’ติ อาห. อาวุโส, ตฺวํ ธมฺมกถิโก, อมฺเหหิ นาม ตํ นิสฺสาย กิญฺจิ ชานิตพฺพํ ภเวยฺย, กสฺมา เอวํ วเทสีติ? มา, ภนฺเต, เอวํ กโรถ, อวสฺสโย เม โหถาติ. เต ปน สพฺเพ ขีณาสวาว. อถ นํ มหาเถโร ‘‘อิมสฺส อุคฺคหํ นิสฺสาย มาโน อตฺถิเยวา’’ติ อนุเถรสฺส สนฺติกํ ปหิณิ. โสปิ นํ ตเถวาห. อิมินา [Pg.263] นีหาเรน สพฺเพปิ ตํ เปเสนฺตา ทิวาฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา สูจิกมฺมํ กโรนฺตสฺส สพฺพนวกสฺส สตฺตวสฺสิกสามเณรสฺส สนฺติกํ ปหิณึสุ. เอวมสฺส มานํ นีหรึสุ.

Vị ấy, nghe nói, là một người thông thuộc Tam tạng trong giáo pháp của bảy vị Phật và đã dạy Pháp cho năm trăm vị tỳ-khưu. Bậc Đạo sư suy nghĩ: “Vị tỳ-khưu này thậm chí không có ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hiện sự giải thoát khỏi khổ đau cho chính mình’. Ta sẽ làm cho ông ấy cảm thấy cấp bách.” Từ đó trở đi, khi vị trưởng lão đến hầu hạ Ngài, Ngài nói: “Hãy đến đây, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy đảnh lễ, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy ngồi xuống, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy đi đi, Poṭṭhila rỗng tuếch.” Ngay cả khi ông đứng dậy và rời đi, Ngài cũng nói: “Poṭṭhila rỗng tuếch đã đi rồi.” Vị ấy suy nghĩ: “Ta thông thuộc ba tạng kinh điển cùng với các chú giải, ta dạy Pháp cho năm trăm vị tỳ-khưu trong mười tám nhóm lớn, nhưng bậc Đạo sư lại thường xuyên gọi ta là ‘Poṭṭhila rỗng tuếch’. Chắc chắn bậc Đạo sư nói như vậy vì ta không có các tầng thiền và những thành tựu tương tự.” Cảm thấy cấp bách, ông nghĩ: “Bây giờ ta sẽ vào rừng và thực hành đời sống của một sa-môn.” Tự mình chuẩn bị y bát, vào lúc rạng đông, ông rời đi cùng với một vị tỳ-khưu đang rời đi sau khi đã học Pháp sau cùng. Các vị tỳ-khưu đang ngồi trong tu viện đọc tụng đã không nhận ra ông là thầy của họ. Ông đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần và đến một tu viện trong rừng nơi có ba mươi vị tỳ-khưu đang cư ngụ. Ông đến gần họ, đảnh lễ vị trưởng lão của tăng đoàn và nói: “Thưa ngài, xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Thưa hiền hữu, ngài là một vị pháp sư. Chúng tôi có thể học được điều gì đó từ ngài. Tại sao ngài lại nói như vậy?” “Thưa ngài, xin đừng làm như vậy. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” Tất cả họ đều là những vị đã chứng quả A-la-hán. Khi ấy, vị trưởng lão nghĩ: “Vị này chắc chắn có lòng kiêu mạn do sự học hỏi của mình,” và gửi ông đến vị trưởng lão thứ hai. Vị này cũng nói với ông như vậy. Theo cách này, tất cả họ đều lần lượt gửi ông đi, cho đến khi họ gửi ông đến một vị sa-di bảy tuổi, là người mới tu nhất, đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày và làm công việc may vá. Bằng cách này, họ đã loại bỏ lòng kiêu mạn của ông.

โส นิหตมาโน สามเณรสฺส สนฺติเก อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อวสฺสโย เม โหหิ สปฺปุริสา’’ติ อาห. อโห, อาจริย, กึ นาเมตํ กเถถ, ตุมฺเห มหลฺลกา พหุสฺสุตา, ตุมฺหากํ สนฺติเก มยา กิญฺจิ การณํ ชานิตพฺพํ ภเวยฺยาติ. มา เอวํ กริ, สปฺปุริส, โหหิเยว เม อวสฺสโยติ. ภนฺเต, สเจปิ โอวาทกฺขมา ภวิสฺสถ, ภวิสฺสามิ โว อวสฺสโยติ. โหมิ, สปฺปุริส, อหํ ‘‘อคฺคึ ปวิสา’’ติ วุตฺเต อคฺคึ ปวิสามิเยวาติ. อถ นํ โส อวิทูเร เอกํ สรํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยถานิวตฺถปารุโตว อิมํ สรํ ปวิสถา’’ติ อาห. โส หิสฺส มหคฺฆานํ ทุปฏฺฏจีวรานํ นิวตฺถปารุตภาวํ ญตฺวาปิ ‘‘โอวาทกฺขโม นุ โข’’ติ วีมํสนฺโต เอวมาห. เถโรปิ เอกวจเนเนว อุทกํ โอตริ. อถ นํ จีวรกณฺณานํ เตมิตกาเล ‘‘เอถ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา เอกวจเนเนว อาคนฺตฺวา ฐิตํ อาห – ‘‘ภนฺเต, เอกสฺมึ วมฺมิเก ฉ ฉิทฺทานิ, ตตฺถ เอเกน ฉิทฺเทน โคธา อนฺโต ปวิฏฺฐา, ตํ คณฺหิตุกาโม อิตรานิ ปญฺจ ฉิทฺทานิ ถเกตฺวา ฉฏฺฐํ ภินฺทิตฺวา ปวิฏฺฐฉิทฺเทเนว คณฺหาติ, เอวํ ตุมฺเหปิ ฉทฺวาริเกสุ อารมฺมเณสุ เสสานิ ปญฺจทฺวารานิ ปิธาย มโนทฺวาเร กมฺมํ ปฏฺฐเปถา’’ติ. พหุสฺสุตสฺส ภิกฺขุโน เอตฺตเกเนว ปทีปุชฺชลนํ วิย อโหสิ. โส ‘‘เอตฺตกเมว โหตุ สปฺปุริสา’’ติ กรชกาเย ญาณํ โอตาเรตฺวา สมณธมฺมํ อารภิ.

Với lòng kiêu mạn đã được dẹp bỏ, ông chắp tay trước vị sa-di và nói: “Thưa bậc thiện trí, xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Ồ, thưa thầy, sao thầy lại nói như vậy? Thầy là bậc trưởng thượng, học rộng. Con mới là người nên học hỏi điều gì đó từ thầy.” “Xin đừng làm vậy, thưa bậc thiện trí. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Thưa ngài, nếu ngài có thể chấp nhận lời chỉ dạy, con sẽ là nơi nương tựa cho ngài.” “Con sẽ chấp nhận, thưa bậc thiện trí. Nếu được bảo ‘Hãy đi vào lửa’, con chắc chắn sẽ đi vào lửa.” Khi ấy, vị sa-di chỉ cho ông một cái hồ gần đó và nói: “Thưa ngài, xin hãy đi xuống hồ này với y phục như ngài đang mặc.” Vị sa-di, dù biết rằng ông thường mặc những bộ y hai lớp đắt tiền, đã nói như vậy để thử xem ông có thực sự chấp nhận lời chỉ dạy hay không. Vị trưởng lão chỉ với một lời đã đi xuống nước. Khi mép y của ông vừa bị ướt, vị sa-di nói: “Xin hãy lên, thưa ngài.” Khi ông đã lên và đứng đó chỉ sau một lời, vị sa-di nói: “Thưa ngài, trong một gò mối có sáu cái lỗ. Một con kỳ đà đã vào trong qua một lỗ. Người muốn bắt nó, sau khi bịt năm lỗ kia, sẽ phá vỡ lỗ thứ sáu và bắt nó qua chính cái lỗ mà nó đã vào. Tương tự như vậy, thưa ngài, đối với các đối tượng trong sáu căn môn, xin hãy đóng năm căn môn còn lại và thiết lập công phu thiền định ở ý môn.” Đối với vị tỳ-khưu học rộng, chỉ với chừng đó lời, mọi thứ trở nên sáng tỏ như một ngọn đèn được thắp lên. Ông nói: “Chừng đó là đủ rồi, thưa bậc thiện trí,” và hướng trí tuệ vào thân thể do nghiệp tạo ra này và bắt đầu thực hành đời sống của một sa-môn.

สตฺถา วีสโยชนสตมตฺถเก นิสินฺโนว ตํ ภิกฺขุํ โอโลเกตฺวา ‘‘ยเถวายํ ภิกฺขุ ภูริปญฺโญ, เอวเมวํ อเนน อตฺตานํ ปติฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา เตน สทฺธึ กเถนฺโต วิย โอภาสํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo sư, đang ngự ở nơi cách xa một trăm hai mươi do-tuần, nhìn thấy vị tỳ-khưu ấy và suy nghĩ: “Vị tỳ-khưu này có trí tuệ rộng lớn như đất; thật thích hợp cho ông ấy tự mình thiết lập như vậy.” Rồi, như thể đang nói chuyện với ông, Ngài tỏa ra một luồng ánh sáng và đọc lên bài kệ này:

๒๘๒.

282.

‘‘โยคา เว ชายตี ภูริ, อโยคา ภูริสงฺขโย;

เอตํ ทฺเวธาปถํ ญตฺวา, ภวาย วิภวาย จ;

ตถาตฺตานํ นิเวเสยฺย, ยถา ภูริ ปวฑฺฒตี’’ติ.

Do chuyên tâm, trí tuệ phát sanh, do không chuyên tâm, trí tuệ diệt vong. Biết được con đường hai ngả này, dẫn đến tăng trưởng và suy tàn, người ấy nên tự mình đặt mình vào con đường mà trí tuệ có thể tăng trưởng.

ตตฺถ [Pg.264] โยคาติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ โยนิโส มนสิการา. ภูรีติ ปถวีสมาย วิตฺถตาย ปญฺญาเยตํ นามํ. สงฺขโยติ วินาโส. เอตํ ทฺเวธาปถนฺติ เอตํ โยคญฺจ อโยคญฺจ. ภวาย วิภวาย จาติ วุทฺธิยา จ อวุทฺธิยา จ. ตถาติ ยถา อยํ ภูริสงฺขาตา ปญฺญา ปวฑฺฒติ, เอวํ อตฺตานํ นิเวเสยฺยาติ อตฺโถ.

Ở đây, yogā có nghĩa là sự tác ý đúng đắn đối với ba mươi tám đối tượng thiền định. Bhūri là tên gọi cho trí tuệ rộng lớn như đất. Saṅkhayo có nghĩa là sự hủy diệt. Etaṃ dvedhāpathaṃ có nghĩa là con đường hai ngả này: chuyên tâm và không chuyên tâm. Bhavāya vibhavāya ca có nghĩa là cho sự tăng trưởng và không tăng trưởng. Tathā có nghĩa là: người ấy nên đặt mình vào con đường mà trí tuệ, được gọi là bhūri, có thể tăng trưởng. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน โปฏฺฐิลตฺเถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ.

Vào cuối bài pháp, Trưởng lão Poṭṭhila đã chứng đắc quả A-la-hán.

โปฏฺฐิลตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện Trưởng lão Poṭṭhila là câu chuyện thứ bảy.

๘. ปญฺจมหลฺลกตฺเถรวตฺถุ

8. 8. Câu chuyện năm vị Trưởng lão lớn tuổi

วนํ ฉินฺทถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล มหลฺลเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vanaṃ chindatha, liên quan đến nhiều vị tỳ-khưu lớn tuổi.

เต กิร คิหิกาเล สาวตฺถิยํ กุฏุมฺพิกา มหทฺธนา อญฺญมญฺญสหายกา เอกโต ปุญฺญานิ กโรนฺตา สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ‘‘มยํ มหลฺลกา, กึ โน ฆราวาเสนา’’ติ สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ปพฺพชึสุ, มหลฺลกภาเวน ปน ธมฺมํ ปริยาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตา วิหารปริยนฺเต ปณฺณสาลํ กาเรตฺวา เอกโตว วสึสุ. ปิณฺฑาย จรนฺตาปิ เยภุยฺเยน ปุตฺตทารสฺเสว เคหํ คนฺตฺวา ภุญฺชึสุ. เตสุ เอกสฺส ปุราณทุติยิกา มธุรปาจิกา นาม, สา เตสํ สพฺเพสมฺปิ อุปการิกา อโหสิ. กสฺมา สพฺเพปิ อตฺตนา ลทฺธาหารํ คเหตฺวา ตสฺสา เอว เคเห นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺติ? สาปิ เนสํ ยถาสนฺนิหิตํ สูปพฺยญฺชนํ เทติ. สา อญฺญตราพาเธน ผุฏฺฐา กาลมกาสิ. อถ เต มหลฺลกตฺเถรา สหายกสฺส เถรสฺส ปณฺณสาลาย สนฺนิปติตฺวา อญฺญมญฺญํ คีวาสุ คเหตฺวา ‘‘มธุรปาจิกา อุปาสิกา กาลกตา’’ติ วิลปนฺตา โรทึสุ. ภิกฺขูหิ จ สมนฺตโต อุปธาวิตฺวา ‘‘กึ อิทํ, อาวุโส’’ติ ปุฏฺฐา, ‘‘ภนฺเต, สหายกสฺส โน ปุราณทุติยิกา กาลกตา, สา อมฺหากํ อติวิย อุปการิกา. อิทานิ กุโต ตถารูปึ ลภิสฺสามาติ อิมินา การเณน โรทามา’’ติ อาหํสุ.

Nghe nói, khi còn là hàng tại gia, các vị ấy là những gia chủ giàu có, là bạn bè của nhau ở thành Sāvatthī. Cùng nhau làm các việc phước, sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, họ nghĩ rằng: 'Chúng ta đã già rồi, đời sống gia đình còn có ích gì cho chúng ta nữa?' rồi xin bậc Đạo Sư cho xuất gia và đã được xuất gia. Tuy nhiên, do tuổi già, không thể học thông giáo pháp, họ đã cho dựng một am lá ở cuối tu viện và cùng nhau chung sống. Khi đi khất thực, phần lớn họ đều đến nhà của con trai và vợ mình để dùng bữa. Trong số họ, người vợ cũ của một vị tên là Madhurapācikā. Bà là người hộ độ cho tất cả các vị ấy. Vì thế, tất cả các vị đều mang vật thực mình nhận được đến nhà bà, ngồi lại và dùng bữa. Bà cũng cúng dường cho họ các món canh và thức ăn tùy theo những gì có sẵn. Bà bị một cơn bệnh nào đó và qua đời. Bấy giờ, các vị trưởng lão lớn tuổi ấy tụ tập tại am lá của vị trưởng lão bạn mình, ôm choàng cổ nhau, vừa than khóc vừa kêu la: 'Nữ cư sĩ Madhurapācikā đã mệnh chung rồi!' Các Tỳ-khưu từ khắp nơi chạy đến hỏi: 'Thưa chư hiền, chuyện gì đây?' Các vị ấy đáp: 'Thưa chư Tôn giả, người vợ cũ của bạn chúng tôi đã qua đời. Bà ấy là người hộ độ rất tận tình cho chúng tôi. Bây giờ, chúng tôi biết tìm đâu ra một người như vậy? Vì lý do đó mà chúng tôi khóc'.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต [Pg.265] ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เต กากโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา สมุทฺทตีเร จรมานา สมุทฺทอูมิยา สมุทฺทํ ปเวเสตฺวา มาริตาย กากิยา โรทิตฺวา ปริเทวิตฺวา ตํ นีหริสฺสามาติ มุขตุณฺฑเกหิ มหาสมุทฺทํ อุสฺสิญฺจนฺตา กิลมึสู’’ติ อตีตํ อาหริตฺวา –

Các Tỳ-khưu đã nêu lên câu chuyện trong pháp đường. Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ-khưu, hiện các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Thưa, là câu chuyện này', Ngài nói: 'Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ đâu, mà trong quá khứ, các vị ấy đã tái sanh vào loài quạ, trong khi đi kiếm ăn ở bờ biển, vì một con quạ mái bị sóng biển cuốn vào biển và chết, họ đã khóc lóc, than van, và nghĩ rằng 'chúng ta sẽ vớt nó ra', rồi họ đã mệt lử khi cố tát cạn đại dương bằng mỏ của mình.' Nói vậy rồi, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘อปิ นุ หนุกา สนฺตา, มุขญฺจ ปริสุสฺสติ;

โอรมาม น ปาเรม, ปูรเตว มโหทธี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๔๖);

Quai hàm quả thật mỏi mừ, và miệng cũng khô khốc; Ta tát nước nhưng không thể cạn, đại dương vẫn cứ đầy.

อิมํ กากชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา เต ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ราคโทสโมหวนํ นิสฺสาย ตุมฺเหหิ อิทํ ทุกฺขํ ปตฺตํ, ตํ วนํ ฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ, เอวํ นิทฺทุกฺขา ภวิสฺสถา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh con quạ này, Ngài gọi các Tỳ-khưu ấy và dạy: 'Này các Tỳ-khưu, vì nương vào khu rừng tham, sân, và si mà các ông đã gặp phải nỗi khổ này. Cần phải chặt phá khu rừng ấy. Làm như vậy, các ông sẽ trở thành người không còn đau khổ.' Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này:

๒๘๓.

283.

‘‘วนํ ฉินฺทถ มา รุกฺขํ, วนโต ชายเต ภยํ;

เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว.

Hãy chặt khu rừng, đừng chặt cây, từ khu rừng, nỗi sợ hãi sanh ra. Hỡi các Tỳ-khưu, sau khi chặt cả rừng cây và bụi rậm, hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng.

๒๘๔.

284.

‘‘ยาว หิ วนโถ น ฉิชฺชติ,อณุมตฺโตปิ นรสฺส นาริสุ;

ปฏิพทฺธมโนว ตาว โส,วจฺโฉ ขีรปโกว มาตรี’’ติ.

Chừng nào bụi rậm, dù chỉ một chút nhỏ, của người nam đối với người nữ chưa được chặt đứt, chừng đó tâm của người ấy vẫn còn bị trói buộc, như con bê con còn bú sữa với mẹ nó.

ตตฺถ มา รุกฺขนฺติ สตฺถารา หิ ‘‘วนํ ฉินฺทถา’’ติ วุตฺเต เตสํ อจิรปพฺพชิตานํ ‘‘สตฺถา อมฺเห วาสิอาทีนิ คเหตฺวา วนํ ฉินฺทาเปตี’’ติ รุกฺขํ ฉินฺทิตุกามตา อุปฺปชฺชิ. อถ เน ‘‘มยา ราคาทิกิเลสวนํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ, น รุกฺเข’’ติ ปฏิเสเธนฺโต ‘‘มา รุกฺข’’นฺติ อาห. วนโตติ ยถา ปากติกวนโต สีหาทิภยํ ชายติ, เอวํ ชาติอาทิภยมฺปิ กิเลสวนโต ชายตีติ อตฺโถ. วนญฺจ วนถญฺจาติ เอตฺถ มหนฺตา รุกฺขา วนํ นาม, ขุทฺทกา ตสฺมึ วเน ฐิตตฺตา วนถา นาม. ปุพฺพุปฺปตฺติกรุกฺขา วา วนํ นาม, อปราปรุปฺปตฺติกา วนถา นาม. เอวเมว มหนฺตมหนฺตา ภวากฑฺฒนกา กิเลสา วนํ นาม, ปวตฺติยํ วิปากทายกา วนถา นาม. ปุพฺพปฺปตฺติกา วนํ นาม, อปราปรุปฺปตฺติกา วนถา นาม. ตํ อุภยํ จตุตฺถมคฺคญาเณน ฉินฺทิตพฺพํ. เตนาห – ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติ. นิพฺพนา โหถาติ นิกฺกิเลสา โหถ. ยาว หิ วนโถติ ยาว เอส อณุมตฺโตปิ กิเลสวนโถ นรสฺส นารีสุ น ฉิชฺชติ[Pg.266], ตาว โส ขีรปโก วจฺโฉ มาตริ วิย ปฏิพทฺธมโน ลคฺคจิตฺโตว โหตีติ อตฺโถ.

Trong đó, (cụm từ) 'đừng chặt cây' là vì khi bậc Đạo Sư nói 'hãy chặt khu rừng', trong tâm những vị Tỳ-khưu mới xuất gia ấy khởi lên ý muốn chặt cây, nghĩ rằng: 'Bậc Đạo Sư bảo chúng ta cầm búa và các dụng cụ khác để chặt rừng.' Bấy giờ, để ngăn họ lại, Ngài nói 'đừng chặt cây' với ý rằng: 'Ta nói điều này là nhắm đến khu rừng phiền não gồm tham, v.v., chứ không phải cây cối.' (Cụm từ) 'từ khu rừng' có nghĩa là: cũng như nỗi sợ hãi sư tử v.v. sanh khởi từ khu rừng tự nhiên, cũng vậy, nỗi sợ hãi về sanh, v.v. cũng sanh khởi từ khu rừng phiền não. Trong cụm từ 'cả rừng cây và bụi rậm', những cây lớn được gọi là 'rừng cây', những cây nhỏ vì mọc trong khu rừng ấy nên được gọi là 'bụi rậm'. Hoặc, những cây mọc trước được gọi là 'rừng cây', những cây mọc sau được gọi là 'bụi rậm'. Cũng vậy, những phiền não lớn lao, kéo dẫn vào các cõi hữu, được gọi là 'rừng cây'; những phiền não cho quả trong dòng đời được gọi là 'bụi rậm'. Những phiền não sanh khởi trước được gọi là 'rừng cây', những phiền não sanh khởi sau được gọi là 'bụi rậm'. Cả hai loại đó cần phải được chặt đứt bằng trí tuệ của đạo quả thứ tư. Vì thế, Ngài nói: 'sau khi chặt cả rừng cây và bụi rậm, hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng, hỡi các Tỳ-khưu'. 'Hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng' nghĩa là hãy trở thành người không còn phiền não. (Câu kệ) 'Chừng nào bụi rậm' có nghĩa là: chừng nào bụi rậm phiền não này, dù chỉ một chút nhỏ, của người nam đối với người nữ chưa được chặt đứt, chừng đó tâm của người ấy vẫn còn bị trói buộc, dính mắc, giống như con bê con còn bú sữa với mẹ nó.

เทสนาวสาเน ปญฺจปิ เต มหลฺลกตฺเถรา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp, cả năm vị trưởng lão lớn tuổi ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

ปญฺจมหลฺลกตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về năm vị trưởng lão lớn tuổi, phẩm thứ tám.

๙. สุวณฺณการตฺเถรวตฺถุ

9. Câu chuyện Trưởng lão con trai người thợ vàng

อุจฺฉินฺทาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ 'Ucchinda', liên quan đến một vị đệ tử sống chung với Trưởng lão Sāriputta.

เอโก กิร สุวณฺณการปุตฺโต อภิรูโป สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิ. เถโร ‘‘ตรุณานํ ราโค อุสฺสนฺโน โหตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺส ราคปฏิฆาตาย อสุภกมฺมฏฺฐานํ อทาสิ. ตสฺส ปน ตํ อสปฺปายํ. ตสฺมา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา เตมาสํ วายมนฺโต จิตฺเตกคฺคมตฺตมฺปิ อลภิตฺวา ปุน เถรสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา เถเรน ‘‘อุปฏฺฐิตํ เต, อาวุโส, กมฺมฏฺฐาน’’นฺติ วุตฺเต ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. อถสฺส เถโร ‘‘กมฺมฏฺฐานํ น สมฺปชฺชตีติ โวสานํ อาปชฺชิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ปุน ตเทว กมฺมฏฺฐานํ สาธุกํ กเถตฺวา อทาสิ. โส ทุติยวาเรปิ กิญฺจิ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต อาคนฺตฺวา เถรสฺส อาโรเจสิ. อถสฺส เถโรปิ สการณํ สอุปมํ กตฺวา ตเทว กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิ. โส ปุนปิ อาคนฺตฺวา กมฺมฏฺฐานสฺส อสมฺปชฺชนภาวํ กเถสิ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘การโก ภิกฺขุ อตฺตนิ วิชฺชมาเน กามจฺฉนฺทาทโย วิชฺชมานาติ อวิชฺชมาเน อวิชฺชมานาติ ปชานาติ. อยํ ภิกฺขุ การโก, โน อการโก, ปฏิปนฺโน, โน อปฺปฏิปนฺโน, อหํ ปเนตสฺส อชฺฌาสยํ น ชานามิ, พุทฺธเวเนยฺโย เอโส ภวิสฺสตี’’ติ ตํ อาทาย สายนฺหสมเย สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อยํ, ภนฺเต, มม สทฺธิวิหาริโก, อิมสฺส มยา อิมินา การเณน อิทํ นาม กมฺมฏฺฐานํ ทินฺน’’นฺติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ.

Nghe nói, có một người con trai của thợ kim hoàn, dung mạo khôi ngô, đã xuất gia với trưởng lão Sāriputta. Vị trưởng lão suy nghĩ: “Dục vọng của những người trẻ tuổi thường mãnh liệt,” rồi ban cho vị ấy đề mục thiền bất tịnh để đối trị tham ái. Nhưng đề mục ấy không thích hợp với vị ấy. Vì vậy, sau khi vào rừng, nỗ lực suốt ba tháng mà không đạt được dù chỉ một chút định tâm, vị ấy trở lại chỗ trưởng lão. Khi trưởng lão hỏi: “Này hiền giả, đề mục thiền của hiền giả đã hiện khởi chưa?”, vị ấy liền trình bày lại sự việc. Bấy giờ, trưởng lão nói: “Không nên đi đến kết luận rằng đề mục thiền không thành tựu,” rồi lại giảng giải kỹ lưỡng và ban cho chính đề mục thiền ấy. Lần thứ hai, vị ấy cũng không thể tạo ra được sự chứng đắc đặc biệt nào, liền trở về trình lại với trưởng lão. Bấy giờ, trưởng lão lại giảng giải chính đề mục thiền ấy, có cả lý do và ví dụ. Vị ấy lại trở về và nói về việc đề mục thiền không thành tựu. Trưởng lão suy nghĩ: “Một vị tỳ khưu hành thiền nhận biết các pháp như tham dục đang có mặt trong mình là đang có mặt, và không có mặt là không có mặt. Vị tỳ khưu này là người có hành trì, không phải không hành trì; là người có tu tập, không phải không tu tập. Nhưng ta không biết được khuynh hướng của vị này. Có lẽ vị này là người cần được chính Đức Phật giáo hóa.” Nghĩ vậy, ngài dẫn vị ấy đến yết kiến Đức Thế Tôn vào buổi chiều và trình bày: “Bạch Thế Tôn, đây là vị đệ tử cùng ở với con. Con đã ban cho vị này đề mục thiền tên là như vậy, vì lý do này,” rồi kể lại toàn bộ sự việc.

อถ นํ สตฺถา ‘‘อาสยานุสยญาณํ นาเมตํ ปารมิโย ปูเรตฺวา ทสสหสฺสิโลกธาตุํ อุนฺนาเทตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺตานํ พุทฺธานํเยว วิสโย’’ติ [Pg.267] วตฺวา ‘‘กตรกุลา นุ โข เอส ปพฺพชิโต’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘สุวณฺณการกุลา’’ติ ญตฺวา อตีเต อตฺตภาเว โอโลเกนฺโต ตสฺส สุวณฺณการกุเลเยว ปฏิปาฏิยา นิพฺพตฺตานิ ปญฺจ อตฺตภาวสตานิ ทิสฺวา ‘‘อิมินา ทหเรน ทีฆรตฺตํ สุวณฺณการกมฺมํ กโรนฺเตน กณิการปุปฺผปทุมปุปฺผาทีนิ กริสฺสามีติ รตฺตสุวณฺณเมว สมฺปริวตฺติตํ, ตสฺมา อิมสฺส อสุภปฏิกูลกมฺมฏฺฐานํ น วฏฺฏติ, มนาปเมวสฺส กมฺมฏฺฐานํ สปฺปาย’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘สาริปุตฺต, ตยา กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา จตฺตาโร มาเส กิลมิตํ ภิกฺขุํ อชฺช ปจฺฉาภตฺเตเยว อรหตฺตํ ปตฺตํ ปสฺสิสฺสสิ, คจฺฉ ตฺว’’นฺติ เถรํ อุยฺโยเชตฺวา อิทฺธิยา จกฺกมตฺตํ สุวณฺณปทุมํ มาเปตฺวา ปตฺเตหิ เจว นาเลหิ จ อุทกพินฺทูนิ มุญฺจนฺตํ วิย กตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อิมํ ปทุมํ อาทาย วิหารปจฺจนฺเต วาลุกราสิมฺหิ ฐเปตฺวา สมฺมุขฏฺฐาเน ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา ‘โลหิตกํ โลหิตก’นฺติ ปริกมฺมํ กโรหี’’ติ อทาสิ. ตสฺส สตฺถุหตฺถโต ปทุมํ คณฺหนฺตสฺเสว จิตฺตํ ปสีทิ. โส วิหารปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา วาลุกํ อุสฺสาเปตฺวา ตตฺถ ปทุมนาลํ ปเวเสตฺวา สมฺมุเข ปลฺลงฺเกน นิสินฺโน ‘‘โลหิตกํ โลหิตก’’นฺติ ปริกมฺมํ อารภิ. อถสฺส ตงฺขณญฺเญว นีวรณานิ วิกฺขมฺภึสุ, อุปจารชฺฌานํ อุปฺปชฺชิ. ตทนนฺตรํ ปฐมชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ปญฺจหากาเรหิ วสีภาวํ ปาเปตฺวา ยถานิสินฺโนว ทุติยชฺฌานาทีนิปิ ปตฺวา วสีภูโต จตุตฺถชฺฌาเนน ฌานกีฬํ กีฬนฺโต นิสีทิ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói: “Tri kiến về khuynh hướng và tùy miên này là cảnh giới riêng của chư Phật, những bậc đã viên mãn các pháp ba-la-mật, làm chấn động mười ngàn thế giới và chứng đắc nhất thiết trí,” rồi Ngài quán xét: “Vị này xuất gia từ gia tộc nào?” và biết được: “Từ gia tộc thợ kim hoàn.” Khi nhìn lại các kiếp quá khứ, Ngài thấy năm trăm kiếp của vị ấy đã liên tục sinh ra trong gia tộc thợ kim hoàn và suy nghĩ: “Vị trẻ này, trong một thời gian dài, đã làm nghề thợ kim hoàn, với ý định làm ra các loại hoa như hoa kaṇikāra, hoa sen, v.v., nên đã liên tục chế tác vàng ròng. Vì vậy, đề mục thiền bất tịnh và đáng ghê tởm không thích hợp với vị này; chỉ có đề mục thiền dễ chịu mới thích hợp.” Nghĩ vậy, Ngài phán: “Này Sāriputta, hôm nay, ngay sau buổi ăn, con sẽ thấy vị tỳ khưu mà con đã làm cho mệt nhọc suốt bốn tháng bằng cách ban cho một đề mục thiền, sẽ chứng đắc quả A-la-hán. Con hãy đi đi.” Sau khi cho vị trưởng lão đi, Ngài dùng thần thông hóa hiện một đóa sen vàng lớn bằng bánh xe, làm cho nó như đang nhỏ những giọt nước từ cánh và cuống, rồi ban cho và dạy rằng: “Này tỳ khưu, hãy cầm lấy đóa sen này, đặt nó trên một đống cát ở cuối tu viện, ngồi kiết-già ở một nơi đối diện và thực hành công phu ban đầu bằng cách niệm ‘màu đỏ, màu đỏ’.” Ngay khi nhận đóa sen từ tay Đức Thế Tôn, tâm của vị ấy trở nên trong sáng. Vị ấy đi đến cuối tu viện, vun một đống cát, cắm cuống sen vào đó, rồi ngồi kiết-già đối diện và bắt đầu công phu ban đầu: “màu đỏ, màu đỏ.” Ngay lúc ấy, các triền cái của vị ấy được trấn áp, cận định phát sinh. Ngay sau đó, vị ấy làm phát sinh sơ thiền, đạt đến sự thuần thục qua năm phương diện, và ngay trong tư thế ngồi đó, vị ấy cũng đạt đến nhị thiền và các tầng thiền kế tiếp, trở nên thuần thục, rồi an trú, vui hưởng thiền lạc với tứ thiền.

สตฺถา ตสฺส ฌานานํ อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข เอส อตฺตโน ธมฺมตาย อุตฺตริ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘น สกฺขิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ‘‘ตํ ปทุมํ มิลายตู’’ติ อธิฏฺฐหิ. ตํ หตฺเถหิ มทฺทิตปทุมํ มิลายนฺตํ วิย กาฬวณฺณํ อโหสิ. โส ฌานา วุฏฺฐาย ตํ โอโลเกตฺวา ‘‘กึ นุ โข อิมํ ปทุมํ ชราย ปหฏํ ปญฺญายติ, อนุปาทิณฺณเกปิ เอวํ ชราย อภิภุยฺยมาเน อุปาทิณฺณเก กถาว นตฺถิ. อิทมฺปิ หิ ชรา อภิภวิสฺสตี’’ติ อนิจฺจลกฺขณํ ปสฺสิ. ตสฺมึ ปน ทิฏฺเฐ ทุกฺขลกฺขณญฺจ อนตฺตลกฺขณญฺจ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตสฺส ตโย ภวา อาทิตฺตา วิย กณฺเฑ พทฺธกุณปา วิย จ ขายึสุ. ตสฺมึ ขเณ ตสฺส อวิทูเร กุมารกา เอกํ สรํ โอตริตฺวา กุมุทานิ ภญฺชิตฺวา ถเล ราสึ กโรนฺติ. โส ชเล จ ถเล จ กุมุทานิ โอโลเกสิ. อถสฺส ชเล กุมุทานิ อภิรูปานิ อุทกปคฺฆรนฺตานิ วิย อุปฏฺฐหึสุ, อิตรานิ อคฺคคฺเคสุ ปริมิลาตานิ[Pg.268]. โส ‘‘อนุปาทิณฺณกํ ชรา เอวํ ปหรติ, อุปาทิณฺณกํ กึ ปน น ปหริสฺสตี’’ติ สุฏฺฐุตรํ อนิจฺจลกฺขณาทีนิ อทฺทส. สตฺถา ‘‘ปากฏีภูตํ อิทานิ อิมสฺส ภิกฺขุโน กมฺมฏฺฐาน’’นฺติ ญตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺนโกว โอภาสํ มุญฺจิ, โส ตสฺส มุขํ ปหริ. อถสฺส ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ โอโลเกนฺตสฺส สตฺถา อาคนฺตฺวา สมฺมุเข ฐิโต วิย อโหสิ. โส อุฏฺฐาย อญฺชลึ ปคฺคณฺหิ. อถสฺส สตฺถา สปฺปายํ สลฺลกฺเขตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Thế Tôn, biết rằng các tầng thiền đã phát sinh nơi vị ấy, liền quán xét: “Liệu vị này có thể tự mình, do bản chất pháp của mình, tạo ra sự chứng đắc thù thắng cao hơn không?” và biết rằng: “Sẽ không thể,” Ngài bèn chú nguyện: “Mong rằng đóa sen kia héo đi.” Đóa sen ấy trở nên sẫm màu, như thể một đóa sen đang héo úa vì bị tay vò nát. Vị ấy, sau khi xuất thiền, nhìn vào đóa sen và nghĩ: “Tại sao đóa sen này lại có vẻ bị sự già héo tác động? Nếu ngay cả vật vô chấp thủ cũng bị sự già héo chi phối như vậy, thì nói gì đến vật có chấp thủ. Thật vậy, thân này rồi cũng sẽ bị sự già héo chinh phục.” Như thế, vị ấy thấy được tướng vô thường. Khi tướng ấy được thấy, tướng khổ và tướng vô ngã cũng liền được thấy. Đối với vị ấy, ba cõi hữu ái hiện ra như đang bốc cháy, và như một tử thi buộc vào cổ. Vào lúc ấy, ở gần đó, vài đứa trẻ đi xuống một cái ao, bẻ những bông súng và chất thành đống trên bờ. Vị ấy nhìn những bông súng ở dưới nước và trên bờ. Bấy giờ, những bông súng dưới nước hiện ra rất đẹp, như đang rỉ nước; những bông còn lại thì đã héo ở đầu ngọn. Vị ấy thấy rõ hơn các tướng vô thường, v.v., và nghĩ: “Sự già héo tác động đến vật vô chấp thủ như thế này, thì tại sao nó lại không tác động đến vật có chấp thủ?” Đức Thế Tôn, biết rằng: “Bây giờ, đề mục thiền đã trở nên rõ ràng đối với vị tỳ khưu này,” liền phóng một luồng ánh sáng trong khi vẫn đang ngự tại hương phòng. Luồng sáng ấy chiếu vào mặt vị ấy. Bấy giờ, khi vị ấy đang nhìn và nghĩ: “Đây là gì vậy?”, Đức Thế Tôn hiện ra như thể đã đến và đang đứng trước mặt. Vị ấy đứng dậy và chắp tay. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, nhận thấy điều thích hợp, liền nói lên kệ này –

๒๘๕.

285.

‘‘อุจฺฉินฺท สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา;

สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ.

“Hãy cắt đứt ái luyến của tự thân, như tay ngắt đóa hoa súng mùa thu. Hãy tu tập chính con đường tịch tịnh, Niết-bàn do bậc Thiện Thệ thuyết giảng.”

ตตฺถ อุจฺฉินฺทาติ อรหตฺตมคฺเคน อุจฺฉินฺท. สารทิกนฺติ สรทกาเล นิพฺพตฺตํ. สนฺติมคฺคนฺติ นิพฺพานคามึ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ. พฺรูหยาติ วฑฺฒย. นิพฺพานญฺหิ สุคเตน เทสิตํ, ตสฺมา ตสฺส มคฺคํ ภาเวหีติ อตฺโถ.

Trong câu kệ ấy, `ucchinda` có nghĩa là: hãy đoạn trừ bằng đạo quả A-la-hán. `Sāradikaṃ` có nghĩa là: sanh vào mùa thu. `Santimaggaṃ` có nghĩa là: con đường Bát chánh đạo đưa đến Niết-bàn. `Brūhaya` có nghĩa là: hãy làm cho tăng trưởng. Vì rằng Niết-bàn đã được đức Thiện Thệ thuyết giảng, do đó, hãy tu tập con đường của pháp ấy. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, vị tỳ-khưu ấy đã an trú vào quả vị A-la-hán.

สุวณฺณการตฺเถรวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về trưởng lão con trai người thợ vàng, phẩm thứ chín.

๑๐. มหาธนวาณิชวตฺถุ

10. Câu chuyện về thương gia Mahādhana

อิธ วสฺสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาธนวาณิชํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Idha vassaṃ`, liên quan đến một thương gia tên là Mahādhana.

โส กิร พาราณสิโต กุสุมฺภรตฺตานํ วตฺถานํ ปญฺจ สกฏสตานิ ปูเรตฺวา วณิชฺชาย สาวตฺถึ อาคโต นทีตีรํ ปตฺวา ‘‘สฺเว นทึ อุตฺตริสฺสามี’’ติ ตตฺเถว สกฏานิ โมเจตฺวา วสิ. รตฺตึ มหาเมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา วสฺสิ. นที สตฺตาหํ อุทกสฺส ปูรา อฏฺฐาสิ. นาคราปิ สตฺตาหํ นกฺขตฺตํ กีฬึสุ. กุสุมฺภรตฺเตหิ วตฺเถหิ กิจฺจํ น นิฏฺฐิตํ. วาณิโช จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ทูรํ อาคโต. สเจ ปุน คมิสฺสามิ, ปปญฺโจ ภวิสฺสติ. อิเธว วสฺสญฺจ เหมนฺตญฺจ คิมฺหญฺจ มม กมฺมํ กโรนฺโต วสิตฺวา อิมานิ วิกฺกิณิสฺสามี’’ติ. สตฺถา นคเร ปิณฺฑาย จรนฺโต ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา สิตํ ปาตุกริตฺวา อานนฺทตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ทิฏฺโฐ [Pg.269] เต, อานนฺท, มหาธนวาณิโช’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. โส อตฺตโน ชีวิตนฺตรายํ อชานิตฺวา อิมํ สํวจฺฉรํ อิเธว วสิตฺวา ภณฺฑํ วิกฺกิณิตุํ จิตฺตมกาสีติ. ‘‘กึ ปน ตสฺส, ภนฺเต, อนฺตราโย ภวิสฺสตี’’ติ? สตฺถา ‘‘อามานนฺท, สตฺตาหเมว ชีวิตฺวา โส มจฺจุมุเข ปติสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, vị thương gia ấy từ xứ Bārāṇasī, chất đầy năm trăm cỗ xe vải được nhuộm bằng hoa hồng hoa, đã đến thành Sāvatthī để buôn bán. Khi đến bờ sông, ông ta nghĩ: "Ngày mai ta sẽ qua sông," rồi cho tháo dỡ các cỗ xe và trú lại ngay tại đó. Vào ban đêm, một trận mưa lớn nổi lên và trút xuống. Dòng sông đầy nước suốt bảy ngày. Dân chúng trong thành cũng vui chơi lễ hội suốt bảy ngày. Việc buôn bán vải nhuộm hoa hồng hoa vẫn chưa xong. Vị thương gia suy nghĩ: "Ta đã từ xa đến. Nếu quay lại lần nữa, sẽ bị chậm trễ. Ta sẽ ở lại đây, vừa làm công việc của mình trong mùa mưa, mùa đông, và mùa hạ, rồi bán hết số hàng này." Bậc Đạo Sư, khi đang đi khất thực trong thành, biết được tâm niệm của ông ta, bèn mỉm cười. Khi được trưởng lão Ānanda hỏi về lý do mỉm cười, Ngài nói: "Này Ānanda, ông có thấy vị thương gia Mahādhana không?" "Bạch Thế Tôn, có ạ." "Ông ta không biết đến sự nguy hiểm đến tính mạng của mình, nên đã khởi tâm rằng sẽ ở lại đây suốt năm nay để bán hàng hóa." "Bạch Thế Tôn, vậy có sự nguy hiểm nào sẽ xảy đến cho ông ấy không?" Bậc Đạo Sư đáp: "Phải, này Ānanda, ông ta chỉ sống được bảy ngày nữa rồi sẽ rơi vào miệng của thần chết," rồi Ngài đã nói lên những câu kệ này:

‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา.

Hãy nỗ lực tinh tấn ngay hôm nay, ai biết được cái chết ngày mai? Vì rằng chúng ta không có hẹn ước gì với thần chết và đại quân của y.

‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ;

ตํ เว ภทฺเทกรตฺโตติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ. (ม. นิ. ๓.๒๗๒);

Người sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, bậc Thánh nhân, bậc Mâu-ni, gọi người ấy là người có một đêm an lành.

คจฺฉามิสฺส, ภนฺเต, อาโรเจสฺสามีติ. วิสฺสตฺโถ คจฺฉานนฺทาติ. เถโร สกฏฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภิกฺขาย จริ. วาณิโช เถรํ อาหาเรน ปติมาเนสิ. อถ นํ เถโร อาห – ‘‘กิตฺตกํ กาลํ อิธ วสิสฺสสี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, อหํ ทูรโต อาคโต’’. สเจ ปุน คมิสฺสามิ, ปปญฺโจ ภวิสฺสติ, อิมํ สํวจฺฉรํ อิธ วสิตฺวา ภณฺฑํ วิกฺกิณิตฺวา คมิสฺสามีติ. อุปาสก, ทุชฺชาโน ชีวิตนฺตราโย, อปฺปมาทํ กาตุํ วฏฺฏตีติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อนฺตราโย ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘อาม, อุปาสก, สตฺตาหเมว เต ชีวิตํ ปวตฺติสฺสตีติ’’. โส สํวิคฺคมานโส หุตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหิ. อถสฺส สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต, ‘‘อุปาสก, ปณฺฑิเตน นาม ‘อิเธว วสฺสาทีนิ วสิสฺสามิ, อิทญฺจิทญฺจ กมฺมํ ปโยเชสฺสามี’ติ จินฺเตตุํ น วฏฺฏติ, อตฺตโน ปน ชีวิตนฺตรายเมว จินฺเตตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

"Bạch Thế Tôn, con sẽ đi báo cho ông ấy." "Này Ānanda, hãy cứ tự nhiên đi." Vị trưởng lão đi đến nơi đỗ xe và đi khất thực. Vị thương gia đã cúng dường vật thực cho trưởng lão. Sau đó, trưởng lão hỏi ông ta: "Ông sẽ ở đây bao lâu?" "Bạch ngài, con từ xa đến. Nếu quay lại lần nữa, sẽ bị chậm trễ, nên con sẽ ở lại đây suốt năm nay, bán hết hàng hóa rồi mới đi." "Này thiện tín, sự nguy hiểm đến tính mạng rất khó biết, nên phải không dể duôi." "Bạch ngài, vậy có sự nguy hiểm nào sẽ xảy đến không?" "Phải, này thiện tín, mạng sống của ông chỉ kéo dài bảy ngày nữa thôi." Ông ta lòng đầy xúc động, đã thỉnh mời Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và nhận lấy bát của bậc Đạo Sư để nghe pháp tùy hỷ. Khi ấy, bậc Đạo Sư, trong lúc thuyết pháp tùy hỷ, đã nói: "Này thiện tín, người có trí không nên suy nghĩ rằng: 'Ta sẽ ở lại đây qua mùa mưa và các mùa khác, ta sẽ làm công việc này việc nọ,' mà chỉ nên suy niệm về sự nguy hiểm đến tính mạng của chính mình," rồi Ngài nói lên câu kệ này:

๒๘๖.

286.

‘‘อิธ วสฺสํ วสิสฺสามิ, อิธ เหมนฺตคิมฺหิสุ;

อิติ พาโล วิจินฺเตติ, อนฺตรายํ น พุชฺฌตี’’ติ.

Ta sẽ ở đây trong mùa mưa, ở đây trong mùa đông và mùa hạ; kẻ ngu si suy nghĩ như vậy, không nhận thấy hiểm nguy.

ตตฺถ อิธ วสฺสนฺติ อิมสฺมึ ฐาเน อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺโต จตุมาสํ วสฺสํ วสิสฺสามิ. เหมนฺตคิมฺหิสูติ เหมนฺตคิมฺเหสุปิ ‘‘จตฺตาโร มาเส อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺโต อิเธว วสิสฺสามี’’ติ เอวํ ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกํ อตฺถํ อชานนฺโต พาโล วิจินฺเตติ. อนฺตรายนฺติ ‘‘อสุกสฺมึ นาม กาเล วา เทเส วา วเย วา มริสฺสามี’’ติ อตฺตโน ชีวิตนฺตรายํ น พุชฺฌตีติ.

Trong câu kệ ấy, `idha vassaṃ` có nghĩa là: ta sẽ ở lại nơi này, làm việc này việc nọ, trong suốt bốn tháng mùa mưa. `Hemantagimhisu` có nghĩa là: trong mùa đông và mùa hạ cũng vậy, "ta sẽ ở lại chính nơi này, làm việc này việc nọ, trong suốt bốn tháng." Như vậy, kẻ ngu si, không biết đến lợi ích trong hiện tại và tương lai, đã suy nghĩ. `Antarāyaṃ na bujjhati` có nghĩa là: không nhận biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của chính mình, rằng "ta sẽ chết vào thời điểm nào đó, ở nơi nào đó, hay ở tuổi nào đó."

เทสนาวสาเน [Pg.270] โส วาณิโช โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ. วาณิโชปิ สตฺถารํ อนุคนฺตฺวา นิวตฺติตฺวา ‘‘สีสโรโค วิย เม อุปฺปนฺโน’’ติ สยเน นิปชฺชิ, ตถานิปนฺโนว กาลํ กตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, vị thương gia ấy đã an trú vào quả vị Nhập lưu, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. Vị thương gia sau khi tiễn bậc Đạo Sư trở về, nói rằng: "Tôi cảm thấy như bị đau đầu," rồi nằm xuống giường. Ngay khi đang nằm như vậy, ông đã mệnh chung và tái sanh tại cung trời Tusita.

มหาธนวาณิชวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về thương gia Mahādhana, phẩm thứ mười.

๑๑. กิสาโคตมีวตฺถุ

11. Câu chuyện về nàng Kisāgotamī

ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กิสาโคตมึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ สหสฺสวคฺเค –

Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Taṃ puttapasusammattanti`, liên quan đến nàng Kisāgotamī. Câu chuyện (được kể trong) Phẩm Ngàn –

‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อมตํ ปทํ;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อมตํ ปท’’นฺติ. (ธ. ป. ๑๑๔) –

Người nào sống trăm năm, không thấy được pháp bất tử; tốt hơn là sống một ngày, mà thấy được pháp bất tử.

คาถาวณฺณนาย วิตฺถาเรตฺวา กถิตํ. ตทา หิ สตฺถา ‘‘กิสาโคตมิ ลทฺธา เต เอกจฺฉรมตฺตา สิทฺธตฺถกา’’ติ อาห. ‘‘น ลทฺธา, ภนฺเต, สกลคาเม ชีวนฺเตหิ กิร มตกา เอว พหุตรา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ตฺวํ ‘มเมว ปุตฺโต มโต’ติ สลฺลกฺเขสิ, ธุวธมฺโม เอส สพฺพสตฺตานํ. มจฺจุราชา หิ สพฺพสตฺเต อปริปุณฺณชฺฌาสเย เอว มโหโฆ วิย ปริกฑฺฒมาโน อปายสมุทฺเท ปกฺขิปตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

(Câu chuyện) đã được kể chi tiết trong phần chú giải câu kệ. Khi ấy, bậc Đạo Sư hỏi: "Này Kisāgotamī, con đã tìm được một nhúm hạt cải chưa?" "Bạch Thế Tôn, con không tìm được. Trong khắp làng, người chết quả thật còn nhiều hơn người sống." Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với nàng: "Con cứ nghĩ rằng 'chỉ có con trai của ta chết,' nhưng đó là định luật bất biến cho tất cả chúng sanh. Vì rằng, tử vương, giống như một trận lũ lớn, cuốn trôi tất cả chúng sanh khi lòng ham muốn của họ chưa được thỏa mãn, và ném họ vào biển khổ của các cõi dữ." Nói vậy xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên câu kệ này:

๒๘๗.

287.

‘‘ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตํ, พฺยาสตฺตมนสํ นรํ;

สุตฺตํ คามํ มโหโฆว, มจฺจุ อาทาย คจฺฉตี’’ติ.

Người say đắm con cái và súc vật, tâm trí bị trói buộc; thần chết mang người ấy đi, như trận lụt lớn cuốn trôi một ngôi làng đang ngủ.

ตตฺถ ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตนฺติ ตํ รูปพลาทิสมฺปนฺเน ปุตฺเต จ ปสู จ ลภิตฺวา ‘‘มม ปุตฺตา อภิรูปา พลสมฺปนฺนา ปณฺฑิตา สพฺพกิจฺจสมตฺถา, มม โคณา อภิรูปา อโรคา มหาภารวหา, มม คาวี พหุขีรา’’ติ เอวํ ปุตฺเตหิ จ ปสูหิ จ สมฺมตฺตํ นรํ. พฺยาสตฺตมนสนฺติ หิรญฺญสุวณฺณาทีสุ วา ปตฺตจีวราทีสุ วา กิญฺจิเทว ลภิตฺวา ตโต อุตฺตริตรํ ปตฺถนตาย อาสตฺตมานสํ วา, จกฺขุวิญฺเญยฺยาทีสุ อารมฺมเณสุ วุตฺตปฺปกาเรสุ วา ปริกฺขาเรสุ ยํ ยํ ลทฺธํ โหติ, ตตฺถ ตตฺเถว ลคฺคนตาย พฺยาสตฺตมานสํ [Pg.271] วา. สุตฺตํ คามนฺติ นิทฺทํ อุปคตํ สตฺตนิกายํ. มโหโฆวาติ ยถา เอวรูปํ คามํ คมฺภีรวิตฺถโต มหนฺโต มหานทีนํ โอโฆ อนฺตมโส สุนขมฺปิ อเสเสตฺวา สพฺพํ อาทาย คจฺฉติ, เอวํ วุตฺตปฺปการํ นรํ มจฺจุ อาทาย คจฺฉตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, câu “taṃ puttapasusammattanti” có nghĩa là: người đàn ông say sưa với con cái và gia súc như vầy: sau khi có được những người con và gia súc có đầy đủ sắc đẹp, sức mạnh v.v..., (nghĩ rằng): “Các con của ta xinh đẹp, có sức mạnh, thông thái, có khả năng làm mọi công việc; các con bò đực của ta xinh đẹp, không bệnh tật, có thể kéo được vật nặng; các con bò cái của ta cho nhiều sữa”. Câu “byāsattamanasanti” có nghĩa là: người có tâm dính mắc do mong muốn nhiều hơn nữa sau khi đã có được một chút gì đó như vàng bạc, y bát v.v...; hoặc người có tâm dính mắc do sự bám víu vào chính những vật dụng nào đã có được trong các vật dụng đã nói hoặc trong các đối tượng như cảnh sắc v.v... Câu “suttaṃ gāmanti” có nghĩa là: tập thể chúng sanh đã chìm vào giấc ngủ. Câu “mahoghovāti” có nghĩa là: cũng như dòng lũ lớn của một con sông lớn, sâu và rộng, cuốn trôi đi tất cả, không chừa lại ngay cả một con chó trong một ngôi làng như vậy; cũng thế, tử thần cuốn đi người đàn ông đã được nói đến.

เทสนาวสาเน กิสาโคตมี โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp, bà Kisāgotamī đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người đã đến dự.

กิสาโคตมีวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện về bà Kisāgotamī, là chuyện thứ mười một.

๑๒. ปฏาจาราวตฺถุ

12. Câu chuyện về bà Paṭācārā

น สนฺติ ปุตฺตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปฏาจารํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ สหสฺสวคฺเค –

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Na santi puttā”, liên quan đến bà Paṭācārā. Câu chuyện (được kể trong) Phẩm Ngàn –

‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อุทยพฺพยํ;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อุทยพฺพย’’นฺติ. (ธ. ป. ๑๑๓) –

“Ai sống một trăm năm, không thấy sự sanh diệt; tốt hơn là sống một ngày, thấy được sự sanh diệt.” (Pháp Cú 113) –

คาถาวณฺณนาย วิตฺถาเรตฺวา กถิตํ. ตทา ปน สตฺถา ปฏาจารํ ตนุภูตโสกํ ญตฺวา ‘‘ปฏาจาเร ปุตฺตาทโย นาม ปรโลกํ คจฺฉนฺตสฺส ตาณํ วา เลณํ วา สรณํ วา ภวิตุํ น สกฺโกนฺติ, ตสฺมา วิชฺชมานาปิ เต น สนฺติเยว. ปณฺฑิเตน ปน สีลํ วิโสเธตฺวา อตฺตโน นิพฺพานคามิมคฺคเมว โสเธตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ ngôn. Khi ấy, đức Thế Tôn biết rằng nỗi sầu muộn của bà Paṭācārā đã vơi đi, Ngài dạy rằng: “Này Paṭācārā, những người như con cái v.v... không thể là nơi bảo vệ, nơi ẩn náu, hay nơi nương tựa cho người đi sang thế giới bên kia. Vì vậy, dù họ có hiện hữu, họ cũng như không hiện hữu. Bậc trí nên thanh lọc giới hạnh và tự mình thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn.” Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc những kệ ngôn này –

๒๘๘.

288.

‘‘น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย, น ปิตา นาปิ พนฺธวา;

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา.

“Không con cái bảo vệ, không cha cũng không bà con; với người bị thần chết bắt, không có sự bảo vệ nơi thân quyến.

๒๘๙.

289.

‘‘เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, ปณฺฑิโต สีลสํวุโต;

นิพฺพานคมนํ มคฺคํ, ขิปฺปเมว วิโสธเย’’ติ.

“Biết rõ ý nghĩa này, bậc trí được giới thu thúc, nên nhanh chóng thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn.”

ตตฺถ ตาณายาติ ตาณภาวาย ปติฏฺฐานตฺถาย. พนฺธวาติ ปุตฺเต จ มาตาปิตโร จ ฐเปตฺวา อวเสสา ญาติสุหชฺชา. อนฺตเกนาธิปนฺนสฺสาติ มรเณน อภิภูตสฺส. ปวตฺติยญฺหิ ปุตฺตาทโย อนฺนปานาทิทาเนน [Pg.272] เจว อุปฺปนฺนกิจฺจนิตฺถรเณน จ ตาณา หุตฺวาปิ มรณกาเล เกนจิ อุปาเยน มรณํ ปฏิพาหิตุํ อสมตฺถตาย ตาณตฺถาย เลณตฺถาย น สนฺติ นาม. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา’’ติ. เอตมตฺถวสนฺติ เอวํ เตสํ อญฺญมญฺญสฺส ตาณํ ภวิตุํ อสมตฺถภาวสงฺขาตํ การณํ ชานิตฺวา ปณฺฑิโต จตุปาริสุทฺธิสีเลน สํวุโต รกฺขิตโคปิโต หุตฺวา นิพฺพานคมนํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ สีฆํ สีฆํ วิโสเธยฺยาติ อตฺโถ.

Trong ấy, “tāṇāya” có nghĩa là để bảo vệ, để làm nơi nương tựa. “Bandhavā” là những người thân và bạn bè còn lại, ngoại trừ con cái và cha mẹ. “Antakenādhipannassa” là người bị cái chết khuất phục. Thật vậy, trong cuộc sống, dù con cái v.v... là nơi bảo vệ bằng cách cho đồ ăn thức uống và hoàn thành các công việc phát sinh, nhưng vào lúc lâm chung, do không có khả năng ngăn cản cái chết bằng bất kỳ phương tiện nào, nên họ không được gọi là nơi bảo vệ hay nơi ẩn náu. Do đó, có câu nói: “natthi ñātīsu tāṇatā” (không có sự bảo vệ nơi thân quyến). “Etamatthavasaṃ” có nghĩa là: bậc trí sau khi biết được lý do này, tức là tình trạng không thể là nơi bảo vệ cho nhau của họ, được thu thúc, bảo vệ, gìn giữ bởi Tứ Thanh Tịnh Giới, nên nhanh chóng thanh lọc Bát Chánh Đạo dẫn đến Niết-bàn.

เทสนาวสาเน ปฏาจารา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, อญฺเญ จ พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, bà Paṭācārā đắc quả Tu-đà-hoàn, và nhiều người khác cũng chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v...

ปฏาจาราวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

Câu chuyện về bà Paṭācārā, là chuyện thứ mười hai.

มคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Phẩm Con Đường đã kết thúc.

วีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi.

๒๑. ปกิณฺณกวคฺโค

21. Phẩm Tạp Lục

๑. อตฺตโนปุพฺพกมฺมวตฺถุ

1. Câu chuyện về nghiệp quá khứ của chính mình

มตฺตาสุขปริจฺจาคาติ [Pg.273] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Mattāsukhapariccāgā”, liên quan đến nghiệp quá khứ của chính Ngài.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย เวสาลี อิทฺธา อโหสิ ผีตา พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา. ตตฺถ หิ วาเรน วาเรน รชฺชํ กาเรนฺตานํ ขตฺติยานํเยว สตฺตสตาธิกานิ สตฺตสหสฺสานิ สตฺต จ ขตฺติยา อเหสุํ. เตสํ วสนตฺถาย ตตฺตกาเยว ปาสาทา ตตฺตกาเนว กูฏาคารานิ อุยฺยาเน วิหารตฺถาย ตตฺตกาเยว อารามา จ โปกฺขรณิโย จ อเหสุํ. สา อปเรน สมเยน ทุพฺภิกฺขา อโหสิ ทุสฺสสฺสา. ตตฺถ ฉาตกภเยน ปฐมํ ทุคฺคตมนุสฺสา กาลมกํสุ. เตสํ เตสํ ตตฺถ ตตฺถ ฉฑฺฑิตานํ กุณปานํ คนฺเธน อมนุสฺสา นครํ ปวิสึสุ. อมนุสฺสูปทฺทเวน พหุตรา กาลมกํสุ. เตสํ กุณปคนฺธปฏิกฺกูลตาย สตฺตานํ อหิวาตโรโค อุปฺปชฺชิ. เอวํ ทุพฺภิกฺขภยํ อมนุสฺสภยํ โรคภยนฺติ ตีณิ ภยานิ อุปฺปชฺชึสุ.

Thật vậy, vào một thời, thành Vesālī rất hùng mạnh, thịnh vượng, đông dân và người ở chen chúc. Ở đó, có bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy vị vua thuộc dòng Sát-đế-lỵ thay phiên nhau trị vì. Để họ ở, có bấy nhiêu cung điện, bấy nhiêu lâu đài có mái nhọn, và để họ vui chơi trong các công viên, cũng có bấy nhiêu khu vườn và hồ sen. Về sau, thành ấy bị nạn đói, mùa màng thất bát. Ở đó, do nạn đói, trước tiên những người nghèo khổ đã chết. Do mùi hôi từ các tử thi bị vứt bỏ đây đó của họ, các phi nhân đã vào thành. Do sự quấy nhiễu của phi nhân, nhiều người hơn đã chết. Do mùi hôi thối ghê tởm của các tử thi, bệnh dịch tả đã phát sinh trong chúng sanh. Như vậy, ba nỗi sợ hãi đã phát sinh: nạn đói, nạn phi nhân, và nạn dịch bệnh.

นครวาสิโน สนฺนิปติตฺวา ราชานํ อาหํสุ – ‘‘มหาราช, อิมสฺมึ นคเร ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, อิโต ปุพฺเพ ยาว สตฺตมา ราชปริวฏฺฏา เอวรูปํ ภยํ นาม น อุปฺปนฺนปุพฺพํ. อธมฺมิกราชูนญฺหิ กาเล เอวรูปํ ภยํ อุปฺปชฺชตี’’ติ. ราชา สนฺถาคาเร สพฺเพสํ สนฺนิปาตํ กาเรตฺวา ‘‘สเจ เม อธมฺมิกภาโว อตฺถิ, ตํ วิจินถา’’ติ อาห. เวสาลิวาสิโน สพฺพํ ปเวณิ วิจินนฺตา รญฺโญ กญฺจิ โทสํ อทิสฺวา, ‘‘มหาราช, นตฺถิ เต โทโส’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ นุ โข อิทํ อมฺหากํ ภยํ วูปสมํ คจฺเฉยฺยา’’ติ มนฺตยึสุ. ตตฺถ เอกจฺเจหิ ‘‘พลิกมฺเมน อายาจนาย มงฺคลกิริยายา’’ติ วุตฺเต สพฺพมฺปิ ตํ วิธึ กตฺวา ปฏิพาหิตุํ นาสกฺขึสุ. อถญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘‘ฉ สตฺถาโร มหานุภาวา, เตสุ อิธาคตมตฺเตสุ ภยํ วูปสเมยฺยา’’ติ. อปเร ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. โส หิ ภควา สพฺพสตฺตหิตาย ธมฺมํ เทเสติ, มหิทฺธิโก มหานุภาโว. ตสฺมึ อิธ อาคเต อิมานิ [Pg.274] ภยานิ วูปสเมยฺยุ’’นฺติ อาหํสุ. เตสํ วจนํ สพฺเพปิ อภินนฺทิตฺวา ‘‘กหํ นุ โข โส ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ อาหํสุ. ตทา ปน สตฺถา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส ปฏิญฺญํ ทตฺวา เวฬุวเน วิหรติ. เตน จ สมเยน พิมฺพิสารสมาคเม พิมฺพิสาเรน สทฺธึ โสตาปตฺติผลํ ปตฺโต มหาลิ นาม ลิจฺฉวี ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ.

Dân chúng trong thành tụ họp lại, tâu với vua rằng: "Tâu Đại vương, trong thành này có ba tai họa đã phát sanh. Trước đây, trải qua bảy đời vua, tai họa như thế này chưa từng phát sanh. Thật vậy, vào thời của các vị vua không theo chánh pháp, tai họa như thế này mới phát sanh." Vua cho triệu tập tất cả mọi người tại hội trường và nói: "Nếu ta có hành vi nào không đúng chánh pháp, hãy điều tra việc đó." Dân chúng Vesālī, sau khi điều tra tất cả các truyền thống, không thấy lỗi lầm nào của nhà vua, bèn nói: "Tâu Đại vương, ngài không có lỗi lầm nào," rồi bàn bạc với nhau: "Làm thế nào tai họa này của chúng ta có thể chấm dứt được đây?" Khi ấy, một số người nói: "Bằng cách cúng tế, bằng cách cầu khẩn, bằng cách làm các nghi lễ tốt lành." Nhưng sau khi đã làm tất cả các phương pháp đó, họ vẫn không thể ngăn chặn được. Rồi những người khác nói như thế này: "Có sáu vị đạo sư có đại thần thông, chỉ cần các vị ấy đến đây, tai họa sẽ chấm dứt." Những người khác nữa lại nói: "Đức Chánh Đẳng Chánh Giác đã xuất hiện trên đời. Vị Thế Tôn ấy thuyết pháp vì lợi ích của tất cả chúng sanh, có đại thần lực, có đại oai đức. Khi Ngài đến đây, những tai họa này sẽ chấm dứt." Tất cả mọi người đều hoan hỷ với lời nói của họ và hỏi: "Vậy bây giờ Đức Thế Tôn ấy đang ở đâu?" Bấy giờ, khi mùa an cư sắp đến, Đức Đạo Sư đã hứa với vua Bimbisāra và đang ngự tại Veḷuvana. Và vào lúc đó, trong buổi hội kiến với vua Bimbisāra, có một vị hoàng thân Licchavī tên là Mahāli, người đã đắc quả Tu-đà-hoàn cùng với vua Bimbisāra, đang ngồi trong hội chúng đó.

เวสาลิวาสิโน มหนฺตํ ปณฺณาการํ สชฺเชตฺวา ราชานํ พิมฺพิสารํ สญฺญาเปตฺวา ‘‘สตฺถารํ อิธาเนถา’’ติ มหาลิญฺเจว ลิจฺฉวึ ปุโรหิตปุตฺตญฺจ ปหิณึสุ. เต คนฺตฺวา รญฺโญ ปณฺณาการํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ นิเวเทตฺวา, ‘‘มหาราช, สตฺถารํ อมฺหากํ นครํ เปเสถา’’ติ ยาจึสุ. ราชา ‘‘ตุมฺเหว ชานาถา’’ติ น สมฺปฏิจฺฉิ. เต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ยาจึสุ – ‘‘ภนฺเต, เวสาลิยํ ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, ตานิ ตุมฺเหสุ อาคเตสุ วูปสมิสฺสนฺติ, เอถ, ภนฺเต, คจฺฉามา’’ติ. สตฺถา เตสํ วจนํ สุตฺวา อาวชฺเชนฺโต ‘‘เวสาลิยํ รตนสุตฺเต (ขุ. ปา. ๖.๑ อาทโย; สุ. นิ. ๒๒๔ อาทโย) วุตฺเต สา รกฺขา จกฺกวาฬานํ โกฏิสตสหสฺสํ ผริสฺสติ, สุตฺตปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสติ, ตานิ จ ภยานิ วูปสมิสฺสนฺตี’’ติ ญตฺวา เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ.

Dân chúng Vesālī chuẩn bị lễ vật lớn, sau khi thông báo cho vua Bimbisāra, họ phái hoàng thân Licchavī tên Mahāli và con trai của vị quốc sư đi với lời dặn: "Hãy thỉnh Đức Đạo Sư đến đây." Họ đi đến, dâng lễ vật lên vua, trình bày sự việc và thỉnh cầu: "Tâu Đại vương, xin hãy gửi Đức Đạo Sư đến thành của chúng tôi." Vua không chấp thuận, nói rằng: "Các ngươi tự biết lấy." Họ đến yết kiến Đức Thế Tôn, đảnh lễ và thỉnh cầu: "Bạch Thế Tôn, ở Vesālī có ba tai họa đã phát sanh, những tai họa ấy sẽ chấm dứt khi Ngài đến. Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đến, chúng con hãy đi." Đức Đạo Sư nghe lời họ, quán xét rằng: "Khi kinh Ratanasutta được thuyết tại Vesālī, sự hộ trì ấy sẽ lan khắp một trăm ngàn triệu thế giới, vào cuối bài kinh, tám mươi bốn ngàn chúng sanh sẽ chứng ngộ Chân lý, và những tai họa ấy cũng sẽ chấm dứt." Biết vậy, Ngài đã chấp thuận lời thỉnh cầu của họ.

ราชา พิมฺพิสาโร ‘‘สตฺถารา กิร เวสาลิคมนํ สมฺปฏิจฺฉิต’’นฺติ สุตฺวา นคเร โฆสนํ กาเรตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต, เวสาลิคมนํ สมฺปฏิจฺฉิต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, มหาราชา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อาคเมถ, ตาว มคฺคํ ปฏิยาเทสฺสามี’’ติ วตฺวา ราชคหสฺส จ คงฺคาย จ อนฺตเร ปญฺจโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา โยชเน โยชเน วิหารํ ปติฏฺฐาเปตฺวา สตฺถุ คมนกาลํ อาโรเจสิ. สตฺถา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. ราชา โยชนนฺตเร ชณฺณุมตฺเตน โอธินา ปญฺจวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิราเปตฺวา ธชปฏากกทลีอาทีนิ อุสฺสาเปตฺวา ภควโต ฉตฺตาติฉตฺตํ กตฺวา ทฺเว เสตจฺฉตฺตานิ เอกเมกสฺส ภิกฺขุโน เอกเมกํ เสตจฺฉตฺตํ อุปริ ธาเรตฺวา สปริวาโร ปุปฺผคนฺธาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต สตฺถารํ เอเกกสฺมึ วิหาเร วสาเปตฺวา มหาทานาทีนิ ทตฺวา ปญฺจหิ ทิวเสหิ คงฺคาตีรํ ปาเปตฺวา ตตฺถ [Pg.275] นาวํ อลงฺกโรนฺโต เวสาลิกานํ สาสนํ เปเสสิ – ‘‘มคฺคํ ปฏิยาเทตฺวา สตฺถุ ปจฺจุคฺคมนํ กโรนฺตู’’ติ. เต ‘‘ทิคุณํ ปูชํ กริสฺสามา’’ติ เวสาลิยา จ คงฺคาย จ อนฺตเร ติโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา ภควโต จตูหิ เสตจฺฉตฺเตหิ เอกเมกสฺส ภิกฺขุโน ทฺวีหิ ทฺวีหิ เสตจฺฉตฺเตหิ ฉตฺตาติฉตฺตานิ สชฺเชตฺวา ปูชํ กุรุมานา อาคนฺตฺวา คงฺคาตีเร อฏฺฐํสุ. พิมฺพิสาโร ทฺเว นาวา สงฺฆาเฏตฺวา มณฺฑปํ กาเรตฺวา ปุปฺผทามาทีหิ อลงฺการาเปตฺวา สพฺพรตนมยํ พุทฺธาสนํ ปญฺญาเปสิ. ภควา ตสฺมึ นิสีทิ. ภิกฺขูปิ นาวํ อภิรุหิตฺวา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ราชา อนุคจฺฉนฺโต คลปฺปมาณํ อุทกํ โอตริตฺวา ‘‘ยาว, ภนฺเต, ภควา อาคจฺฉติ, ตาวาหํ อิเธว คงฺคาตีเร วสิสฺสามี’’ติ วตฺวา นาวํ อุยฺโยเชตฺวา นิวตฺติ. สตฺถา โยชนมตฺตํ อทฺธานํ คงฺคาย คนฺตฺวา เวสาลิกานํ สีมํ ปาปุณิ.

Vua Bimbisāra, nghe tin "Đức Đạo Sư đã chấp thuận đi đến Vesālī," liền cho loan báo trong thành, rồi đến yết kiến Đức Đạo Sư và hỏi: "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đã chấp thuận đi đến Vesālī không?" Khi được trả lời: "Đúng vậy, Đại vương," vua liền tâu: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy, xin Ngài hãy chờ, trước hết con sẽ chuẩn bị con đường." Nói xong, vua cho san bằng con đường dài năm do-tuần giữa Rājagaha và sông Gaṅgā, cứ mỗi do-tuần lại cho xây một ngôi tịnh xá, rồi báo cho Đức Đạo Sư biết thời điểm khởi hành. Đức Đạo Sư cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu lên đường. Vua cho rải hoa năm màu dày đến đầu gối trong khoảng một do-tuần, cho dựng cờ, phướn, cây chuối, v.v., cho che lọng tầng trên lọng cho Đức Thế Tôn, che hai lọng trắng cho Ngài, và mỗi vị Tỳ-khưu một lọng trắng, cùng với đoàn tùy tùng, vua cúng dường bằng hoa, hương, v.v., mời Đức Đạo Sư nghỉ lại ở mỗi tịnh xá, cúng dường đại thí, v.v., và trong năm ngày đã đưa Ngài đến bờ sông Gaṅgā. Tại đó, trong khi trang hoàng thuyền, vua gửi tin cho dân chúng Vesālī: "Hãy chuẩn bị con đường và ra đón Đức Đạo Sư." Họ nói: "Chúng ta sẽ cúng dường gấp đôi," rồi cho san bằng con đường dài ba do-tuần giữa Vesālī và sông Gaṅgā, chuẩn bị lọng tầng trên lọng với bốn lọng trắng cho Đức Thế Tôn và hai lọng trắng cho mỗi vị Tỳ-khưu, vừa cúng dường vừa đi đến và đứng chờ ở bờ sông Gaṅgā. Vua Bimbisāra cho ghép hai chiếc thuyền lại, dựng một gian nhà lều, cho trang hoàng bằng tràng hoa, v.v., và cho trải một pháp tọa toàn bằng báu vật. Đức Thế Tôn ngự trên đó. Các vị Tỳ-khưu cũng lên thuyền, ngồi vây quanh Đức Thế Tôn. Vua tiễn theo, lội xuống nước sâu đến cổ và tâu: "Bạch Thế Tôn, cho đến khi Đức Thế Tôn trở về, con sẽ ở lại ngay tại bờ sông Gaṅgā này." Nói xong, vua cho thuyền khởi hành rồi quay trở về. Đức Đạo Sư đi một đoạn đường dài một do-tuần trên sông Gaṅgā và đến địa phận của dân chúng Vesālī.

ลิจฺฉวีราชาโน สตฺถารํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา คลปฺปมาณํ อุทกํ โอตริตฺวา นาวํ ตีรํ อุปเนตฺวา สตฺถารํ นาวาโต โอตารยึสุ. สตฺถารา โอตริตฺวา ตีเร อกฺกนฺตมตฺเตเยว มหาเมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. สพฺพตฺถ ชณฺณุปฺปมาณอูรุปฺปมาณกฏิปฺปมาณาทีนิ อุทกานิ สนฺทนฺตานิ สพฺพกุณปานิ คงฺคํ ปเวสยึสุ, ปริสุทฺโธ ภูมิภาโค อโหสิ. ลิจฺฉวีราชาโน สตฺถารํ โยชเน โยชเน วสาเปตฺวา มหาทานํ ทตฺวา ทิคุณํ ปูชํ กโรนฺตา ตีหิ ทิวเสหิ เวสาลึ นยึสุ. สกฺโก เทวราชา เทวคณปริวุโต อาคมาสิ, มเหสกฺขานํ เทวานํ สนฺนิปาเตน อมนุสฺสา เยภุยฺเยน ปลายึสุ. สตฺถา สายํ นครทฺวาเร ฐตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, อานนฺท, รตนสุตฺตํ อุคฺคณฺหิตฺวา ลิจฺฉวีกุมาเรหิ สทฺธึ วิจรนฺโต เวสาลิยา ติณฺณํ ปาการานํ อนฺตเร ปริตฺตํ กโรหี’’ติ.

Các vua Licchavī ra đón rước Đức Thế Tôn, lội xuống nước sâu đến cổ, đưa thuyền vào bờ, rồi thỉnh Đức Thế Tôn xuống thuyền. Vừa khi Đức Thế Tôn xuống thuyền và đặt chân lên bờ, một đám mây lớn nổi lên và một trận mưa như trút nước đổ xuống. Khắp nơi, nước dâng lên đến đầu gối, đến đùi, đến hông, và tất cả các xác chết đều bị cuốn trôi vào sông Hằng, mặt đất trở nên trong sạch. Các vua Licchavī thỉnh Đức Thế Tôn an ngự lại ở mỗi do-tuần, cúng dường đại thí, và thực hiện sự cúng dường gấp đôi, trong ba ngày đã đưa ngài về đến Vesāli. Vua trời Sakka cùng với đoàn tùy tùng thiên chúng cũng đã đến. Do sự hội họp của các vị trời có đại thần lực, phần lớn các phi nhân đều bỏ chạy. Vào buổi chiều, Đức Thế Tôn đứng ở cổng thành và gọi Trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hãy học thuộc Kinh Ratanasutta này, rồi cùng với các hoàng tử Licchavī đi xung quanh, hãy thực hiện việc hộ trì ở giữa ba lớp thành của Vesāli.”

เถโร สตฺถารา ทินฺนํ รตนสุตฺตํ อุคฺคณฺหิตฺวา สตฺถุ เสลมยปตฺเตน อุทกํ อาทาย นครทฺวาเร ฐิโต ปณิธานโต ปฏฺฐาย ตถาคตสฺส ทส ปารมิโย ทส อุปปารมิโย ทส ปรมตฺถปารมิโยติ สมตึส ปารมิโย ปญฺจ มหาปริจฺจาเค โลกตฺถจริยา ญาตตฺถจริยา พุทฺธตฺถจริยาติ ติสฺโส จริยาโย ปจฺฉิมภเว คพฺภโวกฺกนฺตึ ชาตึ อภินิกฺขมนํ ปธานจริยํ โพธิปลฺลงฺเก มารวิชยํ สพฺพญฺญุตญฺญาณปฏิเวธํ ธมฺมจกฺกปวตฺตนํ [Pg.276] นวโลกุตฺตรธมฺเมติ สพฺเพปิเม พุทฺธคุเณ อาวชฺเชตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา ติยามรตฺตึ ตีสุ ปาการนฺตเรสุ ปริตฺตํ กโรนฺโต วิจริ. เตน ‘‘ยํกิญฺจี’’ติ วุตฺตมตฺเตเยว อุทฺธํ ขิตฺตอุทกํ อมนุสฺสานํ อุปริ ปติ. ‘‘ยานีธ ภูตานี’’ติ คาถากถนโต ปฏฺฐาย รชตวฏํสกา วิย อุทกพินฺทูนิ อากาเสน คนฺตฺวา คิลานมนุสฺสานํ อุปริ ปตึสุ. ตาวเทว วูปสนฺตโรคา มนุสฺสา อุฏฺฐายุฏฺฐาย เถรํ ปริวาเรสุํ. ‘‘ยํกิญฺจี’’ติ วุตฺตปทโต ปฏฺฐาย ปน อุทกผุสิเตหิ ผุฏฺฐผุฏฺฐา สพฺเพ อปลายนฺตา สงฺการกูฏภิตฺติปเทสาทินิสฺสิตา อมนุสฺสา เตน เตน ทฺวาเรน ปลายึสุ. ทฺวารานิ อโนกาสานิ อเหสุํ. เต โอกาสํ อลภนฺตา ปาการํ ภินฺทิตฺวาปิ ปลายึสุ.

Vị Trưởng lão học thuộc Kinh Ratanasutta do Đức Thế Tôn ban cho, lấy nước bằng bình bát bằng đá của Đức Thế Tôn, đứng ở cổng thành, và quán tưởng về tất cả những đức hạnh này của Đức Phật: kể từ khi phát nguyện, mười pháp ba-la-mật, mười pháp thượng ba-la-mật, mười pháp ba-la-mật tối thượng của Đức Như Lai, tức là ba mươi pháp ba-la-mật; năm đại thí; ba hạnh: lợi ích thế gian, lợi ích quyến thuộc, lợi ích Phật quả; trong kiếp chót là sự nhập thai, đản sanh, xuất gia, khổ hạnh, chiến thắng Ma vương trên Bồ-đoàn, chứng ngộ toàn giác, chuyển pháp luân, và chín pháp siêu thế. Sau khi quán tưởng, ngài đi vào thành và đi xung quanh trì tụng kinh hộ trì ở giữa ba lớp thành suốt ba canh đêm. Vừa khi ngài nói “yaṃkiñci”, nước được rảy lên đã rơi xuống trên các phi nhân. Kể từ khi đọc câu kệ “yānīdha bhūtāni”, những giọt nước như những đóa hoa bạc bay trong không trung và rơi xuống trên những người bệnh. Ngay lập tức, bệnh tật của họ được lắng dịu, và những người này đứng dậy vây quanh vị Trưởng lão. Kể từ khi câu “yaṃkiñci” được đọc, tất cả các phi nhân chưa bỏ chạy, đang ẩn náu ở những nơi như đống rác, vách tường, khi bị những giọt nước chạm vào, đã bỏ chạy qua các cổng thành. Các cổng thành không đủ chỗ. Không tìm được lối thoát, chúng phá cả tường thành mà chạy.

มหาชโน นครมชฺเฌ สนฺถาคารํ สพฺพคนฺเธหิ อุปลิมฺเปตฺวา อุปริ สุวณฺณตารกาทิวิจิตฺตํ วิตานํ พนฺธิตฺวา พุทฺธาสนํ ปญฺญาเปตฺวา สตฺถารํ อาเนสิ. สตฺถา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ ลิจฺฉวีคโณปิ สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา นิสีทิ. สกฺโก เทวราชา เทวคณปริวุโต ปติรูเป โอกาเส อฏฺฐาสิ. เถโรปิ สกลนครํ อนุวิจริตฺวา วูปสนฺตโรเคน มหาชเนน สทฺธึ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา ปริสํ โอโลเกตฺวา ตเทว รตนสุตฺตํ อภาสิ. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. เอวํ ปุนทิวเสปีติ สตฺตาหํ ตเทว รตนสุตฺตํ เทเสตฺวา สพฺพภยานํ วูปสนฺตภาวํ ญตฺวา ลิจฺฉวีคณํ อามนฺเตตฺวา เวสาลิโต นิกฺขมิ. ลิจฺฉวีราชาโน ทิคุณํ สกฺการํ กโรนฺตา ปุน ตีหิ ทิวเสหิ สตฺถารํ คงฺคาตีรํ นยึสุ.

Dân chúng phết các loại hương thơm lên pháp đường ở giữa thành, giăng một tấm lọng được trang hoàng bằng sao vàng v.v... ở trên, chuẩn bị chỗ ngồi cho Đức Phật, rồi thỉnh Đức Thế Tôn đến. Đức Thế Tôn ngồi vào chỗ đã soạn. Tăng chúng và hội chúng Licchavī cũng ngồi xung quanh Đức Thế Tôn. Vua trời Sakka cùng đoàn tùy tùng thiên chúng đứng ở một nơi thích hợp. Vị Trưởng lão, sau khi đi khắp thành, cùng với đám đông dân chúng đã được chữa lành bệnh, đến đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn nhìn hội chúng và thuyết lại chính Kinh Ratanasutta ấy. Cuối bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chân lý. Cứ như thế, vào ngày hôm sau cũng vậy, ngài đã thuyết giảng chính Kinh Ratanasutta ấy trong suốt bảy ngày. Khi biết rằng mọi hiểm nguy đã được dẹp yên, ngài báo cho hội chúng Licchavī rồi rời khỏi Vesāli. Các vua Licchavī thực hiện sự cúng dường gấp đôi, một lần nữa trong ba ngày đưa Đức Thế Tôn đến bờ sông Hằng.

คงฺคาย นิพฺพตฺตนาคราชาโน จินฺเตสุํ – ‘‘มนุสฺสา ตถาคตสฺส สกฺการํ กโรนฺติ, มยํ กึ น กโรมา’’ติ. เต สุวณฺณรชตมณิมยา นาวาโย มาเปตฺวา สุวณฺณรชตมณิมเย ปลฺลงฺเก ปญฺญาเปตฺวา ปญฺจวณฺณปทุมสญฺฉนฺนํ อุทกํ กริตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อมฺหากมฺปิ อนุคฺคหํ กโรถา’’ติ อตฺตโน อตฺตโน นาวํ อภิรุหณตฺถาย สตฺถารํ ยาจึสุ. ‘‘มนุสฺสา จ นาคา จ ตถาคตสฺส ปูชํ กโรนฺติ, มยํ ปน กึ น กโรมา’’ติ ภูมฏฺฐกเทเวปิ อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมโลกา สพฺเพ เทวา สกฺการํ กรึสุ. ตตฺถ นาคา โยชนิกานิ ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุกฺขิปึสุ. เอวํ เหฏฺฐา นาคา [Pg.277] ภูมิตเล รุกฺขคจฺฉปพฺพตาทีสุ ภูมฏฺฐกา เทวตา, อนฺตลิกฺเข อากาสฏฺฐเทวาติ นาคภวนํ อาทึ กตฺวา จกฺกวาฬปริยนฺเตน ยาว พฺรหฺมโลกา ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุสฺสาปิตานิ อเหสุํ. ฉตฺตนฺตเรสุ ธชา, ธชนฺตเรสุ ปฏากา, เตสํ อนฺตรนฺตรา ปุปฺผทามวาสจุณฺณธุมาทีหิ สกฺกาโร อโหสิ. สพฺพลงฺการปฏิมณฺฑิตา เทวปุตฺตา ฉณเวสํ คเหตฺวา อุคฺโฆสยมานา อากาเส วิจรึสุ. ตโย เอว กิร สมาคมา มหนฺตา อเหสุํ – ยมกปาฏิหาริยสมาคโม เทโวโรหณสมาคโม อยํ คงฺโคโรหณสมาคโมติ.

Các long vương sinh sống ở sông Hằng suy nghĩ: “Loài người đang cúng dường Đức Như Lai, tại sao chúng ta lại không làm?” Họ hóa hiện những chiếc thuyền bằng vàng, bạc, ngọc, chuẩn bị những chiếc ngai bằng vàng, bạc, ngọc, và làm cho nước được che phủ bởi hoa sen năm màu, rồi thỉnh cầu Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin ngài hãy ban ân huệ cho chúng con,” và họ đã thỉnh ngài lên thuyền của mình. “Loài người và loài naga đang cúng dường Đức Như Lai, tại sao chúng ta lại không làm?” Nghĩ vậy, tất cả chư thiên, bắt đầu từ các vị địa thần cho đến cõi trời Akaniṭṭha, đều cúng dường. Trong đó, các vị naga che những chiếc lọng nhiều tầng cao một do-tuần. Cứ như thế, bên dưới là các naga, trên mặt đất giữa cây cối, núi non là các địa thần, trên không trung là các không thần—bắt đầu từ cõi naga cho đến cõi Phạm thiên, khắp cùng thế giới, những chiếc lọng nhiều tầng được dựng lên. Giữa các lọng là cờ, giữa các cờ là biểu ngữ. Giữa chúng, sự cúng dường bằng vòng hoa, hương bột, hương khói v.v... đã diễn ra. Các thiên tử, được trang hoàng với mọi trang sức, mang dáng vẻ lễ hội, reo hò đi lại trên không trung. Tương truyền rằng chỉ có ba cuộc hội họp vĩ đại: cuộc hội họp nhân dịp song thông, cuộc hội họp nhân dịp từ cõi trời xuống, và cuộc hội họp nhân dịp xuống sông Hằng này.

ปรตีเร พิมฺพิสาโรปิ ลิจฺฉวีหิ กตสกฺการโต ทิคุณํ สกฺการํ สชฺเชตฺวา ภควโต อาคมนํ อุทิกฺขมาโน อฏฺฐาสิ. สตฺถา คงฺคาย อุโภสุ ปสฺเสสุ ราชูนํ มหนฺตํ ปริจฺจาคํ โอโลเกตฺวา นาคาทีนญฺจ อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา เอเกกาย นาวาย ปญฺจปญฺจภิกฺขุสตปริวารํ เอเกกํ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. โส เอเกกสฺส เสตจฺฉตฺตสฺส เจว กปฺปรุกฺขสฺส จ ปุปฺผทามสฺส จ เหฏฺฐา นาคคณปริวุโต นิสินฺโน โหติ. ภูมฏฺฐกเทวตาทีสุปิ เอเกกสฺมึ โอกาเส สปริวารํ เอเกกํ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. เอวํ สกลจกฺกวาฬคพฺเภ เอกาลงฺกาเร เอกุสฺสเว เอกฉเณเยว จ ชาเต สตฺถา นาคานมนุคฺคหํ กโรนฺโต เอกํ รตนนาวํ อภิรุหิ. ภิกฺขูสุปิ เอเกโก เอเกกเมว อภิรุหิ. นาคราชาโน พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นาคภวนํ ปเวเสตฺวา สพฺพรตฺตึ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมกถํ สุตฺวา ทุติยทิวเส ทิพฺเพน ขาทนีเยน โภชนีเยน พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสึสุ. สตฺถา อนุโมทนํ กตฺวา นาคภวนา นิกฺขมิตฺวา สกลจกฺกวาฬเทวตาหิ ปูชิยมาโน ปญฺจหิ นาวาสเตหิ คงฺคานทึ อติกฺกมิ.

Ở bờ bên kia, vua Bimbisāra cũng đã chuẩn bị sự cúng dường gấp đôi sự cúng dường của các vua Licchavi, và đứng trông ngóng sự quang lâm của Đức Thế Tôn. Bậc Đạo Sư, sau khi nhìn thấy sự bố thí vĩ đại của các vị vua ở hai bên bờ sông Gaṅgā và biết được ý nguyện của loài rồng, v.v., đã hóa hiện ra trên mỗi chiếc thuyền một vị Phật hóa thân, có năm trăm vị tỳ-khưu làm thị giả. Vị Phật hóa thân ấy ngồi dưới mỗi một lọng trắng, cây như ý, và tràng hoa, được đoàn rồng vây quanh. Ngài cũng hóa hiện ra ở mỗi một nơi trong các vị địa thần, v.v., một vị Phật hóa thân cùng với thị giả. Như vậy, khi trong toàn thể cõi vũ trụ chỉ có một sự trang hoàng, một lễ hội, một dịp lễ hội duy nhất được diễn ra, Bậc Đạo Sư, trong khi làm sự tế độ cho loài rồng, đã lên một chiếc thuyền báu. Trong các vị tỳ-khưu cũng vậy, mỗi vị lên mỗi một chiếc thuyền. Các vị long vương, sau khi đưa Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu vào long cung, đã nghe pháp thoại nơi Bậc Đạo Sư suốt cả đêm, và vào ngày thứ hai, đã phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu bằng vật thực cứng và vật thực mềm của chư thiên. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết pháp tùy hỷ, đã rời khỏi long cung, và được chư thiên trong toàn thể cõi vũ trụ cúng dường, đã vượt qua sông Gaṅgā với năm trăm chiếc thuyền.

ราชา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา สตฺถารํ นาวาโต โอตาเรตฺวา อาคมนกาเล ลิจฺฉวีติ กตสกฺการโต ทิคุณํ สกฺการํ กตฺวา ปุริมนเยเนว ปญฺจหิ ทิวเสหิ ราชคหํ อภิเนสิ. ทุติยทิวเส ภิกฺขู ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา สายนฺหสมเย ธมฺมสภายํ สนฺนิสินฺนา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อโห พุทฺธานํ มหานุภาโว, อโห สตฺถริ เทวมนุสฺสานํ ปสาโท, คงฺคาย นาม โอรโต [Pg.278] จ ปารโต จ อฏฺฐโยชเน มคฺเค พุทฺธคเตน ปสาเทน ราชูหิ สมตลํ ภูมึ กตฺวา วาลุกา โอกิณฺณา, ชณฺณุมตฺเตน โอธินา นานาวณฺณานิ ปุปฺผานิ สนฺถตานิ, คงฺคาย อุทกํ นาคานุภาเวน ปญฺจวณฺเณหิ ปทุเมหิ สญฺฉนฺนํ, ยาว อกนิฏฺฐภวนา ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุสฺสาปิตานิ, สกลจกฺกวาฬคพฺภํ เอกาลงฺการํ เอกุสฺสวํ วิย ชาต’’นฺติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, เอส ปูชาสกฺกาโร มยฺหํ พุทฺธานุภาเวน นิพฺพตฺโต, น นาคเทวพฺรหฺมานุภาเวน. อตีเต ปน อปฺปมตฺตกปริจฺจาคานุภาเวน นิพฺพตฺโต’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ.

Nhà vua đi ra đón, thỉnh Bậc Đạo Sư xuống khỏi thuyền, và sau khi thực hiện sự cúng dường gấp đôi sự cúng dường của các vua Licchavi trong lúc quang lâm, đã đưa Ngài đến thành Rājagaha trong năm ngày theo cách thức trước đây. Vào ngày thứ hai, các vị tỳ-khưu, sau khi đi khất thực trở về, đã ngồi hội họp trong pháp đường vào buổi chiều và khởi lên câu chuyện: – “Ôi, oai lực của các Đức Phật thật vĩ đại! Ôi, lòng tịnh tín của chư thiên và nhân loại đối với Bậc Đạo Sư thật đáng kinh ngạc! Trên con đường dài tám do-tuần, từ bờ bên này và bờ bên kia của sông Gaṅgā, với lòng tịnh tín hướng về Đức Phật, các vị vua đã làm cho mặt đất bằng phẳng, rải cát, và trải các loài hoa nhiều màu sắc sâu đến đầu gối. Nước sông Gaṅgā, do oai lực của loài rồng, được che phủ bởi những hoa sen năm màu. Cho đến cõi trời Akaniṭṭha, các lọng chồng lên nhau đã được dựng lên. Toàn thể cõi vũ trụ đã trở nên như một sự trang hoàng duy nhất, một lễ hội duy nhất.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, các con đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Với câu chuyện tên là thế này,” Ngài nói: “Này các tỳ-khưu, sự cúng dường tôn kính này không phải sanh khởi do oai lực của Như Lai, cũng không phải do oai lực của rồng, chư thiên, và Phạm thiên. Mà trong quá khứ, nó đã sanh khởi do oai lực của sự bố thí nhỏ nhoi.” Sau khi nói vậy, được các vị tỳ-khưu thỉnh cầu, Ngài đã kể lại chuyện quá khứ.

อตีเต ตกฺกสิลายํ สงฺโข นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ. ตสฺส ปุตฺโต สุสีโม นาม มาณโว โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก เอกทิวสํ ปิตรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘อิจฺฉามหํ, ตาต, พาราณสึ คนฺตฺวา มนฺเต อชฺฌายิตุ’’นฺติ. อถ นํ ปิตา อาห – ‘‘เตน หิ, ตาต, อสุโก นาม พฺราหฺมโณ มม สหายโก, ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อธียสฺสู’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ คนฺตฺวา ตํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา ปิตรา ปหิตภาวมาจิกฺขิ. อถ นํ โส ‘‘สหายกสฺส เม ปุตฺโต’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปฏิปสฺสทฺธทรถํ ภทฺทเกน ทิวเสน มนฺเต วาเจตุมารภิ. โส ลหุญฺจ คณฺหนฺโต พหุญฺจ คณฺหนฺโต อตฺตโน อุคฺคหิตุคฺคหิตํ สุวณฺณภาชเน ปกฺขิตฺตสีหเตลมิว อวินสฺสมานํ ธาเรนฺโต น จิรสฺเสว อาจริยสฺส สมฺมุขโต อุคฺคณฺหิตพฺพํ สพฺพํ อุคฺคณฺหิตฺวา สชฺฌายํ กโรนฺโต อตฺตโน อุคฺคหิตสิปฺปสฺส อาทิมชฺฌเมว ปสฺสติ, โน ปริโยสานํ.

Trong quá khứ, tại thành Takkasilā, có một vị Bà-la-môn tên là Saṅkha. Con trai của ông, một thanh niên tên là Susīma, khoảng mười sáu tuổi, một ngày nọ đến gần cha và nói: – “Thưa cha, con muốn đến Bārāṇasī để học các kinh Vệ-đà.” Khi ấy, người cha nói với anh: – “Vậy thì, con trai, có một vị Bà-la-môn tên là... là bạn của ta. Hãy đến chỗ ông ấy mà học.” Anh ta vâng lời “Dạ, tốt ạ,” và lần lượt đi đến Bārāṇasī, đến gần vị Bà-la-môn ấy và trình bày việc được cha gửi đến. Khi ấy, vị Bà-la-môn ấy chấp nhận anh ta, (nghĩ rằng) “là con của bạn ta,” và khi sự mệt mỏi đã lắng dịu, vào một ngày tốt lành, đã bắt đầu dạy các kinh Vệ-đà. Anh ta học nhanh và học nhiều, ghi nhớ những gì mình đã học được không bị mất đi, giống như dầu sư tử được đổ vào vật chứa bằng vàng. Chẳng bao lâu, sau khi đã học hết tất cả những gì cần học từ vị thầy, trong khi đọc tụng, anh ta chỉ thấy phần đầu và phần giữa của môn nghệ thuật mình đã học, không thấy phần cuối.

โส อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อหํ อิมสฺส สิปฺปสฺส อาทิมชฺฌเมว ปสฺสามิ, โน ปริโยสาน’’นฺติ วตฺวา อาจริเยน ‘‘อหมฺปิ, ตาต, น ปสฺสามี’’ติ วุตฺเต ‘‘อถ โก, อาจริย, ปริโยสานํ ชานาตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิเม, ตาต, อิสโย อิสิปตเน วิหรนฺติ, เต ชาเนยฺยุํ, เตสํ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉสฺสู’’ติ อาจริเยน วุตฺเต ปจฺเจกพุทฺเธ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเห กิร ปริโยสานํ ชานาถา’’ติ? ‘‘อาม, ชานามา’’ติ. ‘‘เตน หิ เม อาจิกฺขถา’’ติ? ‘‘น มยํ อปพฺพชิตสฺส อาจิกฺขาม. สเจ เต ปริโยสาเนนตฺโถ, ปพฺพชสฺสู’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา [Pg.279] เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิ. อถสฺส เต ‘‘อิทํ ตาว สิกฺขสฺสู’’ติ วตฺวา ‘‘เอวํ เต นิวาเสตพฺพํ, เอวํ ปารุปิตพฺพ’’นฺติอาทินา นเยน อาภิสมาจาริกํ อาจิกฺขึสุ. โส ตตฺถ สิกฺขนฺโต อุปนิสฺสยสมฺปนฺนตฺตา นจิรสฺเสว ปจฺเจกสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา สกลพาราณสินคเร คคนตเล ปุณฺณจนฺโท วิย ปากโฏ ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺโต อโหสิ, โส อปฺปายุกสํวตฺตนิกสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา น จิรสฺเสว ปรินิพฺพายิ. อถสฺส ปจฺเจกพุทฺธา จ มหาชโน จ สรีรกิจฺจํ กตฺวา ธาตุโย จ คเหตฺวา นครทฺวาเร ถูปํ กาเรสุํ.

Anh ta đến gần vị thầy và nói: “Con chỉ thấy phần đầu và phần giữa của môn nghệ thuật này, không thấy phần cuối.” Khi vị thầy nói: “Ta cũng không thấy, con trai ạ,” anh ta hỏi: “Vậy thì, thưa thầy, ai biết phần cuối?” Khi vị thầy nói: “Này con trai, các vị ẩn sĩ này sống ở Isipatana, họ có thể biết. Hãy đến gần họ mà hỏi,” anh ta đã đến gần các vị Phật Độc Giác và hỏi: – “Nghe nói các ngài biết phần cuối phải không ạ?” – “Đúng vậy, chúng tôi biết.” – “Vậy thì, xin hãy chỉ dạy cho con.” – “Chúng tôi không chỉ dạy cho người chưa xuất gia. Nếu con có nhu cầu với phần cuối, hãy xuất gia đi.” Anh ta chấp nhận “Lành thay,” và đã xuất gia nơi các vị ấy. Khi ấy, các vị ấy, sau khi nói “Trước hết hãy học điều này,” đã chỉ dạy về giới hạnh cao thượng theo phương pháp bắt đầu như: “Con phải mặc y như thế này, phải đắp y như thế này.” Anh ta, trong khi thực hành ở đó, vì có đầy đủ duyên lành, chẳng bao lâu đã chứng ngộ tuệ giác Độc Giác, và trở nên nổi tiếng trong toàn thành Bārāṇasī như mặt trăng tròn trên bầu trời, đã đạt đến đỉnh cao của lợi lộc và danh vọng. Vị ấy, vì đã tạo nghiệp dẫn đến tuổi thọ ngắn, chẳng bao lâu đã nhập Niết-bàn. Khi ấy, các vị Phật Độc Giác và đại chúng đã lo liệu hậu sự cho nhục thân, thu lấy các xá-lợi, và xây một bảo tháp ở cổng thành.

สงฺโขปิ พฺราหฺมโณ ‘‘ปุตฺโต เม จิรํ คโต, ปวตฺติมสฺส ชานิสฺสามี’’ติ ตํ ทฏฺฐุกาโม ตกฺกสิลาโต นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ ปตฺวา มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา อิเมสุ เอโกปิ เม ปุตฺตสฺส ปวตฺตึ ชานิสฺสตี’’ติ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สุสีโม นาม มาณโว อิธาคมิ, อปิ นุ โข ตสฺส ปวตฺตึ ชานาถา’’ติ? ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, ชานาม, อสุกสฺส พฺราหฺมณสฺส สนฺติเก ตโย เวเท สชฺฌายิตฺวา ปพฺพชิตฺวา ปจฺเจกสมฺโพธึ สจฺฉิกตฺวา ปรินิพฺพุโต, อยมสฺส ถูโป ปติฏฺฐาปิโต’’ติ. โส ภูมึ หตฺเถน ปหริตฺวา โรทิตฺวา กนฺทิตฺวา ตํ เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา ติณานิ อุทฺธริตฺวา อุตฺตรสาฏเกน วาลุกํ อาหริตฺวา เจติยงฺคเณ อากิริตฺวา กมณฺฑลุโต อุทเกน ปริปฺโผสิตฺวา วนปุปฺเผหิ ปูชํ กตฺวา สาฏเกน ปฏากํ อาโรเปตฺวา ถูปสฺส อุปริ อตฺตโน ฉตฺตกํ พนฺธิตฺวา ปกฺกามิ.

Vị Bà-la-môn tên Saṅkha nghĩ rằng: “Con trai ta đã đi xa lâu rồi, ta phải tìm biết tin tức của nó”, vì muốn gặp con nên đã rời khỏi thành Takkasilā, tuần tự đi đến thành Bārāṇasī. Khi thấy một đám đông dân chúng đang tụ tập, ông nghĩ: “Chắc chắn trong số những người này, sẽ có người biết tin tức của con trai ta”, bèn đến gần và hỏi: “Có một thanh niên tên Susīma đã đến đây, không biết quý vị có biết tin tức gì về cậu ấy không?”. (Họ đáp): “Thưa Bà-la-môn, vâng, chúng tôi biết. Cậu ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà nơi vị Bà-la-môn nọ, rồi xuất gia, chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật và đã nhập Niết-bàn. Đây là bảo tháp của vị ấy đã được dựng lên”. Nghe vậy, ông lấy tay đập xuống đất, khóc lóc than van, rồi đi đến sân tháp, nhổ cỏ, dùng áo choàng vai mang cát đến rải trên sân tháp, lấy nước từ bình nước rảy lên, dùng hoa rừng làm lễ cúng dường, dùng tấm vải làm cờ phướn treo lên, và treo chiếc lọng của mình lên trên bảo tháp rồi ra đi.

สตฺถา อิทํ อตีตํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา, ภิกฺขเว, อหํ สงฺโข พฺราหฺมโณ อโหสึ. มยา สุสีมสฺส ปจฺเจกพุทฺธสฺส เจติยงฺคเณ ติณานิ อุทฺธฏานิ, ตสฺส เม กมฺมสฺส นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺคํ วิหตขาณุกกณฺฏกํ กตฺวา สุทฺธํ สมตลํ กรึสุ. มยา ตตฺถ วาลุกา โอกิณฺณา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺเค วาลุกํ โอกิรึสุ. มยา ตตฺถ วนกุสุเมหิ ปูชา กตา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺเค นานาวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิณฺณานิ, เอกโยชนฏฺฐาเน คงฺคาย อุทกํ ปญฺจวณฺเณหิ ปทุเมหิ สญฺฉนฺนํ. มยา ตตฺถ กมณฺฑลุอุทเกน ภูมิ ปริปฺโผสิตา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน เวสาลิยํ โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. มยา ตตฺถ ปฏากา, อาโรปิตา, ฉตฺตกญฺจ พทฺธํ, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน ยาว อกนิฏฺฐภวนา ธชปฏากฉตฺตาติฉตฺตาทีหิ สกลจกฺกวาฬคพฺภํ เอกุสฺสวํ วิย [Pg.280] ชาตํ. อิติ โข, ภิกฺขเว, เอส ปูชาสกฺกาโร มยฺหํ เนว พุทฺธานุภาเวน นิพฺพตฺโต, น นาคเทวพฺรหฺมานุภาเวน, อตีเต ปน อปฺปมตฺตกปริจฺจาคานุภาเวนา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư kể lại câu chuyện quá khứ này và dạy: “Này các Tỳ-khưu, khi ấy, Ta là Bà-la-môn Saṅkha. Ta đã nhổ cỏ trong sân tháp của vị Phật Độc Giác Susīma. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã làm cho con đường dài tám do-tuần được dọn sạch gốc cây gai góc, trở nên thanh tịnh và bằng phẳng. Ta đã rải cát ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã rải cát trên con đường dài tám do-tuần. Ta đã dùng hoa rừng cúng dường ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã rải các loại hoa nhiều màu sắc trên con đường dài tám do-tuần. Trên một đoạn đường dài một do-tuần, nước sông Gaṅgā được phủ đầy bởi hoa sen năm màu. Ta đã dùng nước trong bình rảy lên mặt đất ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, trận mưa sen đã rơi xuống ở Vesālī. Ta đã treo cờ phướn và giăng lọng ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, toàn thể không gian trong các thế giới cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh đã trở nên như một đại lễ hội với cờ, phướn, lọng, lọng nhiều tầng v.v... Này các Tỳ-khưu, sự cúng dường và tôn kính này không phải phát sinh do oai lực của một vị Phật, cũng không phải do oai lực của Long vương, chư thiên hay Phạm thiên, mà nó phát sinh do oai lực của sự bố thí nhỏ nhoi trong quá khứ”. Nói như vậy rồi, khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๒๙๐.

290.

‘‘มตฺตาสุขปริจฺจาคา, ปสฺเส เจ วิปุลํ สุขํ;

จเช มตฺตาสุขํ ธีโร, สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุข’’นฺติ.

“Nếu do từ bỏ hạnh phúc nhỏ, mà thấy được hạnh phúc lớn lao, bậc trí nên từ bỏ hạnh phúc nhỏ, để thấy rõ hạnh phúc lớn lao.”

ตตฺถ มตฺตาสุขปริจฺจาคาติ มตฺตาสุขนฺติ ปมาณยุตฺตกํ ปริตฺตสุขํ วุจฺจติ, ตสฺส ปริจฺจาเคน. วิปุลํ สุขนฺติ อุฬารํ สุขํ นิพฺพานสุขํ วุจฺจติ, ตํ เจ ปสฺเสยฺยาติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เอกญฺหิ โภชนปาตึ สชฺชาเปตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส มตฺตาสุขํ นาม อุปฺปชฺชติ, ตํ ปน ปริจฺจชิตฺวา อุโปสถํ วา กโรนฺตสฺส ทานํ วา ททนฺตสฺส วิปุลํ อุฬารํ นิพฺพานสุขํ นาม นิพฺพตฺตติ. ตสฺมา สเจ เอวํ ตสฺส มตฺตาสุขสฺส ปริจฺจาคา วิปุลํ สุขํ ปสฺสติ, อเถตํ วิปุลํ สุขํ สมฺมา ปสฺสนฺโต ปณฺฑิโต ตํ มตฺตาสุขํ จเชยฺยาติ.

Trong đó, “do từ bỏ hạnh phúc nhỏ” (mattāsukhapariccāgā) có nghĩa là: “hạnh phúc nhỏ” (mattāsukha) được gọi là hạnh phúc có giới hạn, nhỏ bé; “do từ bỏ nó”. “Hạnh phúc lớn lao” (vipulaṃ sukhaṃ) được gọi là hạnh phúc cao thượng, hạnh phúc Niết-bàn; ý nghĩa là “nếu thấy được điều đó”. Điều này được nói đến là: quả vậy, đối với người chuẩn bị một bát thức ăn và dùng bữa, một thứ gọi là hạnh phúc nhỏ phát sinh. Nhưng khi từ bỏ điều đó, đối với người giữ ngày Bố-tát hoặc người làm việc bố thí, một thứ gọi là hạnh phúc Niết-bàn to lớn, cao thượng phát sinh. Do đó, nếu người ấy thấy được hạnh phúc to lớn do từ bỏ hạnh phúc nhỏ như vậy, thì bậc trí, khi thấy rõ hạnh phúc to lớn ấy, nên từ bỏ hạnh phúc nhỏ kia.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v...

อตฺตโนปุพฺพกมฺมวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về nghiệp quá khứ của chính mình, phần thứ nhất.

๒. กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกาวตฺถุ

2. Câu chuyện về người phụ nữ ăn trứng gà

ปรทุกฺขูปธาเนนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Paradukkhūpadhānena”, nhân câu chuyện về một người phụ nữ ăn trứng gà.

สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร ปณฺฑุรํ นาม เอโก คาโม, ตตฺเถโก เกวฏฺโฏ วสติ. โส สาวตฺถึ คจฺฉนฺโต อจิรวติยํ กจฺฉปอณฺฑานิ ทิสฺวา ตานิ อาทาย สาวตฺถึ คนฺตฺวา เอกสฺมึ เคเห ปจาเปตฺวา ขาทนฺโต ตสฺมึ เคเห กุมาริกายปิ เอกํ อณฺฑํ อทาสิ. สา ตํ ขาทิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย อญฺญํ ขาทนียํ นาม น อิจฺฉิ. อถสฺสา มาตา กุกฺกุฏิยา วิชาตฏฺฐานโต เอกํ อณฺฑํ คเหตฺวา อทาสิ. สา ตํ ขาทิตฺวา รสตณฺหาย พทฺธา ตโต ปฏฺฐาย สยเมว กุกฺกุฏิยา อณฺฑานิ คเหตฺวา ขาทติ. กุกฺกุฏี วิชาตวิชาตกาเล ตํ อตฺตโน อณฺฑานิ คเหตฺวา [Pg.281] ขาทนฺตึ ทิสฺวา ตาย อุปทฺทุตา อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘อิโต ทานิ จุตา ยกฺขินี หุตฺวา ตว ชาตทารเก ขาทิตุํ สมตฺถา หุตฺวา นิพฺพตฺเตยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปตฺวา กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว เคเห มชฺชารี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิตราปิ กาลํ กตฺวา ตตฺเถว กุกฺกุฏี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. กุกฺกุฏี อณฺฑานิ วิชายิ, มชฺชารี อาคนฺตฺวา ตานิ ขาทิตฺวา ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ขาทิเยว. กุกฺกุฏี ‘‘ตโย วาเร มม อณฺฑานิ ขาทิตฺวา อิทานิ มมฺปิ ขาทิตุกามาสิ, อิโต จุตา สปุตฺตกํ ตํ ขาทิตุํ ลเภยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ กตฺวา ตโต จุตา ทีปินี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิตราปิ กาลํ กตฺวา มิคี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺสา วิชาตกาเล ทีปินี อาคนฺตฺวา ตํ สทฺธึ ปุตฺเตหิ ขาทิ. เอวํ ขาทนฺตา ปญฺจสุ อตฺตภาวสเตสุ อญฺญมญฺญสฺส ทุกฺขํ อุปฺปาเทตฺวา อวสาเน เอกา ยกฺขินี หุตฺวา นิพฺพตฺติ, เอกา สาวตฺถิยํ กุลธีตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิโต ปรํ ‘‘น หิ เวเรน เวรานี’’ติ (ธ. ป. ๕) คาถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิธ ปน สตฺถา ‘‘เวรญฺหิ อเวเรน อุปสมฺมติ, โน เวเรนา’’ติ วตฺวา อุภินฺนมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, gần thành Sāvatthī có một ngôi làng tên là Paṇḍura, ở đó có một người đánh cá sinh sống. Khi đi đến Sāvatthī, người ấy thấy trứng rùa ở sông Aciravatī, bèn lấy chúng rồi đi đến Sāvatthī, cho nấu trong một nhà nọ rồi ăn, và cũng cho cô gái nhỏ trong nhà ấy một quả trứng. Cô bé ăn xong, từ đó về sau không muốn ăn món nào khác. Bấy giờ, mẹ cô bé lấy một quả trứng gà từ ổ của con gà mái rồi đưa cho. Cô bé ăn xong, bị trói buộc bởi vị ái, từ đó về sau, tự mình lấy trứng gà mái mà ăn. Gà mái mỗi khi đẻ trứng, thấy cô bé lấy trứng của mình ăn, bị cô bé làm hại, bèn ôm lòng oán hận và phát nguyện: “Sau khi chết khỏi kiếp này, nguyện cho ta được tái sinh làm dạ-xoa, có khả năng ăn thịt những đứa con do ngươi sinh ra”. Phát nguyện xong, nó chết rồi tái sinh làm con mèo cái ngay trong nhà ấy. Người kia (cô gái) cũng chết rồi tái sinh làm con gà mái ngay tại đó. Gà mái đẻ trứng, mèo cái đến ăn hết, lần thứ hai, lần thứ ba cũng ăn như vậy. Gà mái nghĩ: “Ngươi đã ăn trứng của ta ba lần, bây giờ lại muốn ăn thịt cả ta nữa. Sau khi chết khỏi kiếp này, nguyện cho ta được ăn thịt ngươi cùng với con của ngươi”, rồi phát nguyện như vậy. Chết khỏi kiếp đó, nó tái sinh làm con báo cái. Con kia (mèo) cũng chết, tái sinh làm con nai cái. Khi nai cái sinh con, báo cái đến ăn thịt cả mẹ lẫn con. Cứ như thế, trong năm trăm kiếp sống, chúng gây đau khổ cho nhau. Cuối cùng, một người tái sinh làm dạ-xoa, một người tái sinh làm thiếu nữ con nhà lành ở Sāvatthī. Phần sau nên được hiểu theo cách đã được nói trong kệ ngôn “Na hi verena verāni” (Pháp Cú 5). Nhưng ở đây, Bậc Đạo Sư dạy rằng: “Oán thù được dập tắt bằng không oán thù, chứ không phải bằng oán thù”, và khi thuyết pháp cho cả hai, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๒๙๑.

291.

‘‘ปรทุกฺขูปธาเนน, อตฺตโน สุขมิจฺฉติ;

เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐ, เวรา โส น ปริมุจฺจตี’’ติ.

“Kẻ nào mong cầu hạnh phúc cho bản thân, bằng cách gây đau khổ cho người khác; người ấy vướng mắc trong sự giao du oan trái, nên không thoát khỏi oan trái.”

ตตฺถ ปรทุกฺขูปธาเนนาติ ปรสฺมึ ทุกฺขูปธาเนน, ปรสฺส ทุกฺขุปฺปาทเนนาติ อตฺโถ. เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐติ โย ปุคฺคโล อกฺโกสนปจฺจกฺโกสนปหรณปฏิหรณาทีนํ วเสน อญฺญมญฺญํ กเตน เวรสํสคฺเคน สํสฏฺโฐ. เวรา โส น ปริมุจฺจตีติ นิจฺจกาลํ เวรวเสน ทุกฺขเมว ปาปุณาตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, câu “bằng cách gây đau khổ cho người khác” (paradukkhūpadhānena) có nghĩa là bằng cách tạo ra đau khổ cho người khác. Câu “vướng mắc trong sự giao du oan trái” (Verasaṃsaggasaṃsaṭṭho) có nghĩa là người nào bị vướng mắc trong sự giao du oan trái được tạo ra lẫn nhau qua việc mắng chửi, đáp trả lời mắng chửi, đánh đập, đáp trả sự đánh đập, v.v. Câu “người ấy không thoát khỏi oan trái” (Verā so na parimuccati) có nghĩa là người ấy luôn luôn gặp phải đau khổ do oan trái.

เทสนาวสาเน ยกฺขินี สรเณสุ ปติฏฺฐาย ปญฺจ สีลานิ สมาทิยิตฺวา เวรโต มุจฺจิ, อิตราปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nữ dạ xoa an trú trong các nơi quy y, thọ trì năm giới và đã thoát khỏi oan trái. Người phụ nữ kia cũng đã an trú trong quả Dự lưu. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt.

กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกาวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về người phụ nữ ăn trứng gà, thứ hai.

๓. ภทฺทิยภิกฺขุวตฺถุ

3. Câu chuyện về các tỳ khưu ở Bhaddiya

ยญฺหิ [Pg.282] กิจฺจนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ภทฺทิยํ นิสฺสาย ชาติยาวเน วิหรนฺโต ภทฺทิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Đức Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại khu rừng Jātiyāvana gần thành Bhaddiya, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yañhi kiccaṃ”, liên quan đến các tỳ khưu ở Bhaddiya.

เต กิร ปาทุกมณฺฑเน อุยฺยุตฺตา อเหสุํ. ยถาห – ‘‘เตน โข ปน สมเยน ภทฺทิยา ภิกฺขู อเนกวิหิตํ ปาทุกมณฺฑนานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ติณปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, มุญฺชปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, ปพฺพชปาทุกํ หินฺตาลปาทุกํ กมลปาทุกํ กมฺพลปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, ริญฺจนฺติ อุทฺเทสํ ปริปุจฺฉํ อธิสีลํ อธิจิตฺตํ อธิปญฺญ’’นฺติ (มหาว. ๒๕๑). ภิกฺขู เตสํ ตถากรณภาวํ ชานิตฺวา อุชฺฌายิตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา เต ภิกฺขู ครหิตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ตุมฺเห อญฺเญน กิจฺเจน อาคตา อญฺญสฺมึเยว กิจฺเจ อุยฺยุตฺตา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Nghe nói, họ đã chuyên tâm vào việc trang trí dép guốc. Như đã nói: “Vào lúc bấy giờ, các tỳ khưu ở Bhaddiya sống chuyên tâm vào việc trang trí dép guốc với nhiều kiểu cách khác nhau. Họ tự làm hoặc nhờ người khác làm dép cỏ, dép cỏ muñja, dép cỏ pabbaja, dép lá buông, dép lá sen, dép len. Họ đã từ bỏ việc học thuộc lòng, hỏi đáp, giới tăng thượng, tâm tăng thượng, và tuệ tăng thượng.” Các tỳ khưu biết được việc làm như vậy của họ, đã phàn nàn và trình báo lên Đức Bậc Đạo Sư. Đức Bậc Đạo Sư đã khiển trách các tỳ khưu ấy, và nói rằng: “Này các tỳ khưu, các ông đến vì một phận sự khác, lại chuyên tâm vào một phận sự khác”, rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói những câu kệ này:

๒๙๒.

292.

‘‘ยญฺหิ กิจฺจํ อปวิทฺธํ, อกิจฺจํ ปน กรียติ;

อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ, เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.

“Việc đáng lẽ phải làm thì lại bị vứt bỏ, còn việc không nên làm thì lại được thực hiện. Đối với những kẻ kiêu mạn, phóng dật, các lậu hoặc của họ tăng trưởng.

๒๙๓.

293.

‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตา สติ;

อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน;

สตานํ สมฺปชานานํ, อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา’’ติ.

“Còn những ai luôn khéo tinh cần trong niệm thân, họ không thực hành việc không nên làm, và là những người kiên trì trong việc nên làm. Đối với những người có chánh niệm, tỉnh giác như vậy, các lậu hoặc đi đến chỗ chấm dứt.”

ตตฺถ ยญฺหิ กิจฺจนฺติ ภิกฺขุโน หิ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนํ อรญฺญาวาโส ธุตงฺคปริหรณํ ภาวนารามตาติ เอวมาทีนิ กิจฺจํ นาม. อิเมหิ ปน ยํ อตฺตโน กิจฺจํ, ตํ อปวิทฺธํ ฉฑฺฑิตํ. อกิจฺจนฺติ ภิกฺขุโน ฉตฺตมณฺฑนํ อุปาหนมณฺฑนํ ปาทุกปตฺตถาลกธมฺมกรณกายพนฺธนอํสพทฺธกมณฺฑนํ อกิจฺจํ นาม. เยหิ ตํ กยิรติ, เตสํ มานนฬํ อุกฺขิปิตฺวา จรเณน อุนฺนฬานํ สติโวสฺสคฺเคน ปมตฺตานํ จตฺตาโร อาสวา วฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ. สุสมารทฺธาติ สุปคฺคหิตา. กายคตา สตีติ กายานุปสฺสนาภาวนา. อกิจฺจนฺติ เต เอตํ ฉตฺตมณฺฑนาทิกํ อกิจฺจํ น เสวนฺติ น กโรนฺตีติ อตฺโถ. กิจฺเจติ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย กตฺตพฺเพ อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนาทิเก กรณีเย. สาตจฺจการิโนติ สตตการิโน อฏฺฐิตการิโน. เตสํ สติยา อวิปฺปวาเสน สตานํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ [Pg.283] สปฺปายสมฺปชญฺญํ โคจรสมฺปชญฺญํ อสมฺโมหสมฺปชญฺญนฺติ จตูหิ สมฺปชญฺเญหิ สมฺปชานานํ จตฺตาโรปิ อาสวา อตฺถํ คจฺฉนฺติ, ปริกฺขยํ อภาวํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, câu “việc đáng lẽ phải làm” (yañhi kiccaṃ) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu, kể từ khi xuất gia, việc hộ trì uẩn giới vô lượng, việc sống trong rừng, việc thực hành hạnh đầu đà, việc vui thích trong thiền định, và những việc tương tự như vậy được gọi là việc nên làm. Nhưng đối với những vị này, việc nên làm của mình đã bị vứt bỏ, bị từ bỏ. Câu “việc không nên làm” (akiccaṃ) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu, việc trang trí dù, trang trí giày, trang trí dép, bát, đĩa, bình lọc nước, dây lưng, dây đeo vai được gọi là việc không nên làm. Đối với những người làm việc đó, do đã dựng lên cây sậy kiêu mạn mà hành xử, nên họ là những người kiêu mạn; do buông lung chánh niệm, nên họ là những người phóng dật; bốn lậu hoặc của họ tăng trưởng. Đó là ý nghĩa. “Khéo tinh cần” (susamāraddhā) là khéo thực hành. “Niệm thân” (kāyagatā sati) là sự tu tập quán thân. “Việc không nên làm” (akiccaṃ) có nghĩa là họ không thực hành, không làm những việc không nên làm như trang trí dù v.v. “Trong việc nên làm” (kicce) là trong những phận sự phải làm như hộ trì uẩn giới vô lượng v.v. kể từ khi xuất gia. “Những người kiên trì” (sātaccakārino) là những người làm liên tục, làm với sự tôn trọng. Đối với họ, những người có chánh niệm do không rời xa chánh niệm, những người có tỉnh giác với bốn loại tỉnh giác là hữu ích tỉnh giác, thích hợp tỉnh giác, hành xứ tỉnh giác, và không si mê tỉnh giác, cả bốn lậu hoặc đều đi đến chỗ chấm dứt, đi đến chỗ hoại diệt, không còn nữa. Đó là ý nghĩa.

Vào cuối bài pháp thoại, các tỳ khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt.

ภทฺทิยวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về các tỳ khưu ở Bhaddiya, thứ ba.

๔. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ

4. Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya

มาตรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Đức Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Mātaraṃ”, liên quan đến Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya.

เอกทิวสญฺหิ สมฺพหุลา อาคนฺตุกา ภิกฺขู สตฺถารํ ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. ตสฺมึ ขเณ ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถโร ภควโต อวิทูเร อติกฺกมติ. สตฺถา เตสํ ภิกฺขูนํ จิตฺตาจารํ ญตฺวา โอโลเกตฺวา ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, อยํ ภิกฺขุ มาตาปิตโร หนฺตฺวา นิทฺทุกฺโข หุตฺวา ยาตี’’ติ วตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ ‘‘กึ นุ โข สตฺถา วทตี’’ติ อญฺญมญฺญํ มุขานิ โอโลเกตฺวา สํสยปกฺขนฺเทหิ, ‘‘ภนฺเต, กึ นาเมตํ วเทถา’’ติ วุตฺเต เตสํ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vào một ngày nọ, nhiều tỳ khưu khách đến hầu Đức Bậc Đạo Sư đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, sau khi đảnh lễ, họ ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya đi ngang qua không xa Đức Thế Tôn. Đức Bậc Đạo Sư biết được tâm tư của các tỳ khưu ấy, bèn nhìn và nói: “Này các tỳ khưu, hãy xem, vị tỳ khưu này sau khi giết cha mẹ, đã đi mà không còn đau khổ.” Khi các tỳ khưu ấy nhìn nhau và tự hỏi “Đức Bậc Đạo Sư đang nói gì vậy nhỉ?” rồi rơi vào hoài nghi, họ bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài lại nói như vậy?”, Đức Thế Tôn, muốn thuyết pháp cho họ, đã nói câu kệ này:

๒๙๔.

294.

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย;

รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ.

“Giết mẹ và cha, cùng hai vị vua dòng Sát-đế-lợi, giết quốc độ cùng với tùy tùng, vị Bà-la-môn đi mà không còn phiền não.”

ตตฺถ สานุจรนฺติ อายสาธเกน อายุตฺตเกน สหิตํ. เอตฺถ หิ ‘‘ตณฺหา ชเนติ ปุริส’’นฺติ (สํ. นิ. ๑.๕๕-๕๗) วจนโต ตีสุ ภเวสุ สตฺตานํ ชนนโต ตณฺหา มาตา นาม. ‘‘อหํ อสุกสฺส นาม รญฺโญ วา ราชมหามตฺตสฺส วา ปุตฺโต’’ติ ปิตรํ นิสฺสาย อสฺมิมานสฺส อุปฺปชฺชนโต อสฺมิมาโน ปิตา นาม. โลโก วิย ราชานํ ยสฺมา สพฺพทิฏฺฐิคตานิ ทฺเว สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ภชนฺติ, ตสฺมา ทฺเว สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺเว ขตฺติยราชาโน นาม. ทฺวาทสายตนานิ วิตฺถตฏฺเฐน รฏฺฐทิสตฺตา รฏฺฐํ นาม. อายสาธโก [Pg.284] อายุตฺตกปุริโส วิย ตนฺนิสฺสิโต นนฺทิราโค อนุจโร นาม. อนีโฆติ นิทฺทุกฺโข. พฺราหฺมโณติ ขีณาสโว. เอเตสํ ตณฺหาทีนํ อรหตฺตมคฺคญาณาสินา หตตฺตา ขีณาสโว นิทฺทุกฺโข หุตฺวา ยาตีติ อยเมตฺถตฺโถ.

Trong ấy, “cùng với tùy tùng” (sānucaraṃ) là cùng với người thừa hành, người thu thuế. Ở đây, vì có câu “Ái sinh ra con người” (taṇhā janeti purisaṃ), nên do sinh ra chúng sinh trong ba cõi, ái được gọi là mẹ. Do ngã mạn “ta là con của vị vua tên là... hay của vị đại thần tên là...” phát sinh dựa vào người cha, nên ngã mạn được gọi là cha. Giống như dân chúng quy phục nhà vua, vì tất cả các tà kiến đều quy phục hai tà kiến là thường kiến và đoạn kiến, nên hai tà kiến thường kiến và đoạn kiến được gọi là hai vị vua dòng Sát-đế-lợi. Mười hai xứ, do có tính chất rộng lớn, nên giống như quốc độ, được gọi là quốc độ. Giống như viên chức thu thuế, hỷ tham nương tựa vào đó được gọi là tùy tùng. “Không phiền não” (anīgho) là không đau khổ. “Bà-la-môn” (brāhmaṇo) là bậc lậu tận. Vì đã giết chết ái v.v. bằng thanh gươm trí tuệ của đạo quả A-la-hán, nên bậc lậu tận đi mà không còn đau khổ. Đây là ý nghĩa ở đây.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ.

Khi thời pháp kết thúc, các vị tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán.

ทุติยคาถายปิ วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. ตทา หิ สตฺถา ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรเมว อารพฺภ กเถสิ. เตสํ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Về câu kệ thứ hai, câu chuyện cũng tương tự như trước. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng nhắm đến chính trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya. Ngài thuyết pháp cho họ và nói lên câu kệ này:

๒๙๕.

295.

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ โสตฺถิเย;

เวยคฺฆปญฺจมํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ.

“Giết mẹ và cha, cùng hai vua Bà-la-môn; Giết luôn con cọp thứ năm, vị Bà-la-môn đi không sầu muộn.”

ตตฺถ ทฺเว จ โสตฺถิเยติ ทฺเว จ พฺราหฺมเณ. อิมิสฺสา คาถาย สตฺถา อตฺตโน ธมฺมิสฺสรตาย จ เทสนาวิธิกุสลตาย จ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺเว พฺราหฺมณราชาโน จ กตฺวา กเถสิ. เวยคฺฆปญฺจมนฺติ เอตฺถ พฺยคฺฆานุจริโต สปฺปฏิภโย ทุปฺปฏิปนฺโน มคฺโค เวยคฺโฆ นาม, วิจิกิจฺฉานีวรณมฺปิ เตน สทิสตาย เวยคฺฆํ นาม, ตํ ปญฺจมํ อสฺสาติ นีวรณปญฺจกํ เวยคฺฆปญฺจมํ นาม. อิทญฺจ เวยคฺฆปญฺจมํ อรหตฺตมคฺคญาณาสินา นิสฺเสสํ หนฺตฺวา อนีโฆว ยาติ พฺราหฺมโณติ อยเมตฺถตฺโถ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ.

Ở đây, 'hai vị Bà-la-môn' (dve ca sotthiye) có nghĩa là hai vị Bà-la-môn (dve ca brāhmaṇe). Trong câu kệ này, do sự uyên thâm về Pháp và sự khéo léo trong phương pháp thuyết giảng, bậc Đạo Sư đã trình bày thường kiến và đoạn kiến như là hai vị vua Bà-la-môn và đã thuyết giảng như vậy. Về cụm từ 'con cọp thứ năm' (veyagghapañcamaṃ), ở đây, con đường mà cọp thường lui tới, đầy nguy hiểm, khó đi, được gọi là 'veyyaggha'. Triền cái hoài nghi (vicikicchānīvaraṇa) cũng được gọi là 'veyyaggha' vì tương tự như vậy. Vì nó là thứ năm, nên năm triền cái được gọi là 'veyyagghapañcamaṃ'. Ý nghĩa ở đây là: 'Vị Bà-la-môn (brāhmaṇo), sau khi đã diệt trừ hoàn toàn (nissesaṃ hantvā) 'con cọp thứ năm' này (idañca veyagghapañcamaṃ) bằng thanh gươm trí tuệ của đạo quả A-la-hán (arahattamaggañāṇāsinā), liền đi đến (yāti) không còn sầu muộn (anīghova)'. Phần còn lại tương tự như trước.

ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya là câu chuyện thứ tư.

๕. ทารุสากฏิกปุตฺตวตฺถุ

5. Câu chuyện về con trai người đánh xe bò chở củi

สุปฺปพุทฺธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ทารุสากฏิกสฺส ปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Veḷuvana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ 'Suppabuddhaṃ', nhắm đến người con trai của một người đánh xe bò chở củi.

ราชคหสฺมิญฺหิ สมฺมาทิฏฺฐิกปุตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิกปุตฺโตติ ทฺเว ทารกา อภิกฺขณํ คุฬกีฬํ กีฬนฺติ. เตสุ สมฺมาทิฏฺฐิกปุตฺโต คุฬํ ขิปมาโน พุทฺธานุสฺสตึ อาวชฺเชตฺวา ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ วตฺวา วตฺวา คุฬํ ขิปติ. อิตโร ติตฺถิยคุเณ อุทฺทิสิตฺวา ‘‘นโม อรหนฺตาน’’นฺติ วตฺวา วตฺวา ขิปติ. เตสุ สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส [Pg.285] ปุตฺโต ชินาติ, อิตโร ปน ปราชยติ. โส ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘อยํ เอวํ อนุสฺสริตฺวา เอวํ วตฺวา คุฬํ ขิปนฺโต มมํ ชินาติ, อหมฺปิ เอวรูปํ กริสฺสามี’’ติ พุทฺธานุสฺสติยํ ปริจยมกาสิ. อเถกทิวสํ ตสฺส ปิตา สกฏํ โยเชตฺวา ทารูนํ อตฺถาย คจฺฉนฺโต ตมฺปิ ทารกํ อาทาย คนฺตฺวา อฏวิยํ ทารูนํ สกฏํ ปูเรตฺวา อาคจฺฉนฺโต พหินคเร สุสานสามนฺเต อุทกผาสุกฏฺฐาเน โคเณ โมเจตฺวา ภตฺตวิสฺสคฺคมกาสิ. อถสฺส เต โคณา สายนฺหสมเย นครํ ปวิสนฺเตน โคคเณน สทฺธึ นครเมว ปวิสึสุ. สากฏิโกปิ โคเณ อนุพนฺธนฺโต นครํ ปวิสิตฺวา สายํ โคเณ ทิสฺวา อาทาย นิกฺขมนฺโต ทฺวารํ น สมฺปาปุณิ. ตสฺมิญฺหิ อสมฺปตฺเตเยว ทฺวารํ ปิหิตํ.

Tại thành Rājagaha, có hai cậu bé, một là con của người có chánh kiến và một là con của người có tà kiến, thường xuyên chơi bắn bi. Trong hai cậu, cậu con trai của người có chánh kiến, khi ném viên bi, đã hướng tâm đến niệm Phật và luôn miệng nói 'Namo Buddhassa' (Kính lễ Đức Phật) rồi mới ném bi. Cậu kia thì nhắm đến các đức hạnh của ngoại đạo và luôn miệng nói 'Namo arahantānaṃ' (Kính lễ các bậc A-la-hán) rồi ném bi. Trong hai cậu, con trai của người có chánh kiến thì thắng, còn cậu kia thì thua. Thấy việc làm của bạn, cậu bé kia nghĩ: 'Cậu này nhờ niệm tưởng như vậy, nói như vậy mà thắng mình khi ném bi. Ta cũng sẽ làm như thế', rồi bắt đầu thực hành niệm Phật. Một hôm, cha cậu bé thắng cỗ xe bò để đi lấy củi, ông cũng dẫn theo cậu con trai. Sau khi vào rừng, chất đầy củi lên xe, trên đường về, khi ở ngoài thành, gần một nghĩa địa, tại một nơi có nước và tiện lợi, ông tháo bò ra và ăn cơm. Rồi những con bò của ông, vào lúc chiều tối, đã đi theo đàn bò vào thành. Người đánh xe cũng đi theo để tìm bò, vào thành phố, đến tối thấy bò, ông dắt chúng ra nhưng không kịp đến cổng thành. Khi ông chưa đến nơi thì cổng thành đã đóng.

อถสฺส ปุตฺโต เอกโกว รตฺติภาเค สกฏสฺส เหฏฺฐา นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ. ราชคหํ ปน ปกติยาปิ อมนุสฺสพหุลํ. อยญฺจ สุสานสนฺติเก นิปนฺโน. ตตฺถ นํ ทฺเว อมนุสฺสา ปสฺสึสุ. เอโก สาสนสฺส ปฏิกณฺฑโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, เอโก สมฺมาทิฏฺฐิโก. เตสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก อาห – ‘‘อยํ โน ภกฺโข, อิมํ ขาทิสฺสามา’’ติ. อิตโร ‘‘อลํ มา เต รุจฺจี’’ติ นิวาเรติ. โส เตน นิวาริยมาโนปิ ตสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา ทารกํ ปาเทสุ คเหตฺวา อากฑฺฒิ. โส พุทฺธานุสฺสติยา ปริจิตตฺตา ตสฺมึ ขเณ ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ อาห. อมนุสฺโส มหาภยภีโต ปฏิกฺกมิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ นํ อิตโร ‘‘อมฺเหหิ อกิจฺจํ กตํ, ทณฺฑกมฺมํ ตสฺส กโรมา’’ติ วตฺวา ตํ รกฺขมาโน อฏฺฐาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิโก นครํ ปวิสิตฺวา รญฺโญ โภชนปาตึ ปูเรตฺวา โภชนํ อาหริ. อถ นํ อุโภปิ ตสฺส มาตาปิตโร วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาเปตฺวา โภเชตฺวา ‘‘อิมานิ อกฺขรานิ ราชาว ปสฺสตุ, มา อญฺโญ’’ติ ตํ ปวตฺตึ ปกาเสนฺตา ยกฺขานุภาเวน โภชนปาติยํ อกฺขรานิ ฉินฺทิตฺวา ปาตึ ทารุสกเฏ ปกฺขิปิตฺวา สพฺพรตฺตึ อารกฺขํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

Khi ấy, con trai ông ta một mình nằm ngủ dưới gầm xe vào ban đêm và đã chìm vào giấc ngủ. Thành Rājagaha vốn dĩ có nhiều phi nhân. Cậu bé này lại nằm gần nghĩa địa. Tại đó, hai phi nhân trông thấy cậu. Một kẻ có tà kiến, là kẻ thù của giáo pháp, và một người có chánh kiến. Trong hai người, kẻ có tà kiến nói: 'Đây là mồi của chúng ta, chúng ta hãy ăn nó'. Người kia ngăn lại: 'Thôi đi, đừng có thích thú chuyện đó'. Dù bị ngăn cản, kẻ kia vẫn không nghe lời, nắm lấy chân cậu bé và kéo đi. Do đã quen thực hành niệm Phật, ngay lúc đó cậu bé thốt lên: 'Namo Buddhassa'. Gã phi nhân vô cùng sợ hãi, lùi lại và đứng yên. Bấy giờ, người kia nói với gã: 'Chúng ta đã làm điều không nên làm. Chúng ta hãy đền bù cho cậu bé'. Nói rồi, người ấy đứng lại bảo vệ cậu. Kẻ có tà kiến vào thành, lấy bát đựng thức ăn của vua, đổ đầy thức ăn rồi mang ra. Sau đó, cả hai người, như cha mẹ của cậu bé, đã chăm sóc và cho cậu ăn. Họ nghĩ: 'Chỉ có nhà vua mới thấy được những chữ này, người khác không thấy', rồi để giải thích sự việc, họ dùng thần lực khắc chữ lên bát đựng thức ăn, đặt bát lên xe củi, canh gác suốt đêm rồi rời đi.

ปุนทิวเส ‘‘ราชกุลโต โจเรหิ โภชนภณฺฑํ อวหฏ’’นฺติ โกลาหลํ กโรนฺตา ทฺวารานิ ปิทหิตฺวา โอโลเกนฺตา ตตฺถ อปสฺสนฺตา นครา นิกฺขมิตฺวา อิโต จิโต จ โอโลเกนฺตา ทารุสกเฏ สุวณฺณปาตึ ทิสฺวา ‘‘อยํ โจโร’’ติ ตํ ทารกํ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา อกฺขรานิ ทิสฺวา ‘‘กึ เอตํ, ตาตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นาหํ[Pg.286], เทว, ชานามิ, มาตาปิตโร เม อาคนฺตฺวา รตฺตึ โภเชตฺวา รกฺขมานา อฏฺฐํสุ, อหมฺปิ มาตาปิตโร มํ รกฺขนฺตีติ นิพฺภโยว นิทฺทํ อุปคโต. เอตฺตกํ อหํ ชานามี’’ติ. อถสฺส มาตาปิตโรปิ ตํ ฐานํ อาคมํสุ. ราชา ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา เต ตโยปิ ชเน อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สพฺพํ อาโรเจตฺวา ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, พุทฺธานุสฺสติ เอว รกฺขา โหติ, อุทาหุ ธมฺมานุสฺสติอาทโยปี’’ติ ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา, ‘‘มหาราช, น เกวลํ พุทฺธานุสฺสติเยว รกฺขา, เยสํ ปน ฉพฺพิเธน จิตฺตํ สุภาวิตํ, เตสํ อญฺเญน รกฺขาวรเณน วา มนฺโตสเธหิ วา กิจฺจํ นตฺถี’’ติ วตฺวา ฉ ฐานานิ ทสฺเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ.

Ngày hôm sau, có tiếng xôn xao rằng 'bảo vật đựng thức ăn đã bị kẻ trộm lấy đi khỏi hoàng cung'. Người ta đóng các cổng thành lại và tìm kiếm. Không thấy trong thành, họ đi ra ngoài và tìm kiếm khắp nơi, rồi thấy chiếc bát bằng vàng trên xe củi. Họ bắt cậu bé và nói: 'Đây là kẻ trộm', rồi dẫn đến cho vua. Nhà vua thấy các chữ khắc, liền hỏi: 'Này con, chuyện này là sao?'. Cậu bé đáp: 'Tâu Đại vương, con không biết. Cha mẹ con đã đến vào ban đêm, cho con ăn và đứng canh gác. Con nghĩ rằng cha mẹ đang bảo vệ mình nên đã ngủ không sợ hãi. Con chỉ biết có chừng ấy thôi'. Lúc đó, cha mẹ cậu bé cũng đến nơi ấy. Nhà vua biết được sự việc, liền dẫn cả ba người đến gặp bậc Đạo Sư, trình bày lại toàn bộ câu chuyện và hỏi: 'Bạch Thế Tôn, có phải chỉ có niệm Phật mới là sự hộ trì, hay niệm Pháp, v.v... cũng là sự hộ trì?'. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với vua: 'Tâu Đại vương, không chỉ có niệm Phật là sự hộ trì. Đối với những ai có tâm được tu tập tốt theo sáu cách, thì không cần đến sự bảo vệ, che chở, hay bùa chú, thuốc men nào khác'. Nói xong, để chỉ ra sáu pháp, Ngài đã nói những câu kệ này.

๒๙๖.

296.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ พุทฺธคตา สติ.

“Các đệ tử của Gotama, luôn luôn tỉnh thức an lành, những vị mà ngày cũng như đêm, niệm tưởng luôn hướng về Đức Phật.

๒๙๗.

297.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ ธมฺมคตา สติ.

“Các đệ tử của Gotama, luôn luôn tỉnh thức an lành, những vị mà ngày cũng như đêm, niệm tưởng luôn hướng về Chánh Pháp.

๒๙๘.

298.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ สงฺฆคตา สติ.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, niệm luôn hướng về Tăng.

๒๙๙.

299.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ กายคตา สติ.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, niệm luôn hướng về thân.

๓๐๐.

300.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, อหึสาย รโต มโน.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, tâm ý ưa thích trong sự bất hại.

๓๐๑.

301.

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ.

Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, tâm ý ưa thích trong sự tu tiến.

ตตฺถ สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺตีติ พุทฺธคตํ สตึ คเหตฺวา สุปนฺตา, คเหตฺวาเยว จ ปพุชฺฌนฺตา สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ นาม. สทา โคตมสาวกาติ โคตมโคตฺตสฺส พุทฺธสฺส สวนนฺเต ชาตตฺตา ตสฺเสว อนุสาสนิยา สวนตาย โคตมสาวกา. พุทฺธคตา สตีติ เยสํ ‘‘อิติปิ โส ภควา’’ติอาทิปฺปเภเท พุทฺธคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ นิจฺจกาลํ อตฺถิ, เต สทาปิ สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺตีติ อตฺโถ. ตถา อสกฺโกนฺตา ปน เอกทิวสํ [Pg.287] ตีสุ กาเลสุ ทฺวีสุ กาเลสุ เอกสฺมิมฺปิ กาเล พุทฺธานุสฺสตึ มนสิ กโรนฺตา สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติเยว นาม. ธมฺมคตา สตีติ ‘‘สฺวาขาโต ภควตา ธมฺโม’’ติอาทิปฺปเภเท ธมฺมคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ. สงฺฆคตา สตีติ ‘‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’’ติอาทิปฺปเภเท สงฺฆคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ. กายคตา สตีติ ทฺวตฺตึสาการวเสน วา นวสิวถิกาวเสน วา จตุธาตุววตฺถานวเสน วา อชฺฌตฺตนีลกสิณาทิรูปชฺฌานวเสน วา อุปฺปชฺชมานา สติ. อหึสาย รโตติ ‘‘โส กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตี’’ติ (วิภ. ๖๔๒) เอวํ วุตฺตาย กรุณาภาวนาย รโต. ภาวนายาติ เมตฺตาภาวนาย. กิญฺจาปิ เหฏฺฐา กรุณาภาวนาย วุตฺตตฺตา อิธ สพฺพาปิ อวเสสา ภาวนา นาม, อิธ ปน เมตฺตาภาวนาว อธิปฺเปตา. เสสํ ปฐมคาถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

Ở đây, 'tỉnh thức một cách an lành' có nghĩa là: những vị đi vào giấc ngủ với niệm hướng về Phật, và cũng tỉnh dậy với niệm ấy, nên được gọi là tỉnh thức một cách an lành. 'Luôn luôn là đệ tử của Gotama' là: do sanh ra vào cuối thời nghe (pháp) của đức Phật thuộc dòng Gotama, và do nghe theo lời giáo huấn của chính Ngài, nên gọi là đệ tử của Gotama. 'Niệm hướng về Phật' là: những vị nào luôn luôn có niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Phật, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Itipi so bhagavā' (Đức Thế Tôn là như vậy...), các vị ấy luôn luôn tỉnh thức một cách an lành. Những vị không thể làm như vậy, nhưng trong một ngày, vào ba thời điểm, hai thời điểm, hoặc chỉ một thời điểm mà tác ý đến Phật tùy niệm, thì cũng được gọi là tỉnh thức một cách an lành. 'Niệm hướng về Pháp' là niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Pháp, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Svākhāto bhagavatā dhammo' (Pháp đã được đức Thế Tôn khéo thuyết giảng...). 'Niệm hướng về Tăng' là niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Tăng, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho' (chúng đệ tử của đức Thế Tôn là bậc thiện hạnh...). 'Niệm hướng về thân' là niệm khởi lên do phương cách ba mươi hai thể trược, hoặc do phương cách chín loại tử thi, hoặc do phương cách xác định tứ đại, hoặc do phương cách thiền sắc giới như kasina xanh trong thân v.v... 'Ưa thích trong sự bất hại' là ưa thích trong việc tu tập bi, đã được nói đến như vầy: 'Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi'. '(Ưa thích) trong sự tu tiến' là trong sự tu tập từ. Mặc dù do đã nói về tu tập bi ở trước, ở đây tất cả các pháp tu còn lại đều được gọi là tu tiến, nhưng ở đây chỉ chủ ý đến tu tập từ. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kệ đầu tiên.

เทสนาวสาเน ทารโก สทฺธึ มาตาปิตูหิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ปจฺฉา ปน ปพฺพชิตฺวา สพฺเพปิ อรหตฺตํ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối bài pháp, cậu bé cùng với cha mẹ đã an trú trong quả Dự lưu. Về sau, sau khi đã xuất gia, tất cả (ba người) đều đã chứng đắc A-la-hán quả. Bài pháp cũng đã đem lại lợi ích cho những người đã đến dự.

ทารุสากฏิกปุตฺตวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về con trai người đánh xe củi, (là câu chuyện) thứ năm.

๖. วชฺชิปุตฺตกภิกฺขุวตฺถุ

6. Câu chuyện về vị Tỳ khưu người Vajjī

ทุปฺปพฺพชฺชนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ นิสฺสาย มหาวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ วชฺชิปุตฺตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เวสาลิยํ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ, เตน โข ปน สมเยน เวสาลิยํ สพฺพรตฺติฉโณ โหติ. อถ โข โส ภิกฺขุ เวสาลิยา ตูริยตาฬิตวาทิตนิคฺโฆสสทฺทํ สุตฺวา ปริเทวมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ –

Khi đang an trú tại Đại Lâm (Mahāvana), gần Vesālī, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu 'Duppabbajjaṃ', liên quan đến một vị Tỳ khưu người Vajjī. Nói về vị ấy, chuyện được kể rằng: Có một vị Tỳ khưu người Vajjī đang sống trong một khu rừng ở Vesālī. Vào lúc bấy giờ, ở Vesālī có một lễ hội suốt đêm. Bấy giờ, vị Tỳ khưu ấy, sau khi nghe âm thanh của nhạc cụ, tiếng vỗ tay, và tiếng đàn hát từ Vesālī, đã than van và vào lúc ấy đã nói lên kệ này:

‘‘เอกกา มยํ อรญฺเญ วิหราม,อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ;

เอตาทิสิกาย รตฺติยา,โกสุ นามมฺเหหิ ปาปิโย’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๒๙);

“Chúng ta sống một mình trong rừng, như khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng. Trong một đêm như thế này, ai có thể khốn khổ hơn chúng ta?”

โส [Pg.288] กิร วชฺชิรฏฺเฐ ราชปุตฺโต วาเรน สมฺปตฺตํ รชฺชํ ปหาย ปพฺพชิโต เวสาลิยํ จาตุมหาราชิเกหิ สทฺธึ เอกาพทฺธํ กตฺวา สกลนคเร ธชปฏากาทีหิ ปฏิมณฺฑิเต โกมุทิยา ปุณฺณมาย สพฺพรตฺตึ ฉณวาเร วตฺตมาเน เภริยาทีนํ ตูริยานํ ตาฬิตานํ นิคฺโฆสํ วีณาทีนญฺจ วาทิตานํ สทฺทํ สุตฺวา ยานิ เวสาลิยํ สตฺต ราชสหสฺสานิ สตฺต ราชสตานิ สตฺต ราชาโน, ตตฺตกา เอว จ เนสํ อุปราชเสนาปติอาทโย, เตสุ อลงฺกตปฏิยตฺเตสุ นกฺขตฺตกีฬนตฺถาย วีถึ โอติณฺเณสุ สฏฺฐิหตฺเถ มหาจงฺกเม จงฺกมมาโน คคนมชฺเฌ ฐิตํ ปุณฺณจนฺทํ ทิสฺวา จงฺกมโกฏิยํ ผลกํ นิสฺสาย ฐิโต เวฐนาลงฺการวิรหิตตฺตา วเน ฉฑฺฑิตทารุกํ วิย อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘อตฺถิ นุ โข อญฺโญ อมฺเหหิ ลามกตโร’’ติ จินฺเตนฺโต ปกติยา อารญฺญกาทิคุณยุตฺโตปิ ตสฺมึ ขเณ อนภิรติยา ปีฬิโต เอวมาห. โส ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถาย เทวตาย ‘‘อิมํ ภิกฺขุํ สํเวเชสฺสามี’’ติ อธิปฺปาเยน –

Tương truyền, vị ấy là một hoàng tử ở xứ Vajjī, đã từ bỏ vương vị đến lượt mình và xuất gia. Vào đêm rằm tháng Komudī (tháng Kattikā), khi lễ hội diễn ra suốt đêm ở Vesālī, toàn thành được trang hoàng bằng cờ, biểu ngữ v.v..., kết nối làm một với cõi trời Tứ Đại Thiên Vương, vị ấy đang đi kinh hành trên một con đường kinh hành lớn dài sáu mươi hắc tay. Khi nghe âm thanh của các loại nhạc cụ như trống trận, tiếng vỗ tay, và tiếng đàn vĩ cầm v.v..., và khi thấy các vị vua, gồm bảy ngàn, bảy trăm, và bảy vị vua ở Vesālī, cùng với số lượng tương đương các vị phó vương, tướng quân v.v... của họ, đã được trang điểm và chuẩn bị sẵn sàng, đi xuống đường để vui chơi lễ hội, vị ấy nhìn thấy vầng trăng tròn ở giữa bầu trời, rồi đứng tựa vào tấm ván ở cuối đường kinh hành. Do không có trang sức quấn đầu, vị ấy nhìn thân mình như một khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng và suy nghĩ: 'Liệu có ai khác khốn khổ hơn chúng ta không?'. Mặc dù thường ngày là người có các đức hạnh như sống trong rừng, nhưng vào khoảnh khắc ấy, bị sự bất mãn xâm chiếm, vị ấy đã nói như vậy. Vị thiên nhân ngự trong khu rừng ấy, với ý định 'Ta sẽ làm cho vị Tỳ khưu này xúc động', đã nói:

‘‘เอกโกว ตฺวํ อรญฺเญ วิหรสิ, อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ;

ตสฺส เต พหุกา ปิหยนฺติ, เนรยิกา วิย สคฺคคามิน’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๒๙) –

“Ngài sống một mình trong rừng, như khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng. Nhiều người khao khát (được như) Ngài, giống như chúng sanh trong địa ngục khao khát những người đi về cõi trời.”

วุตฺตํ อิมํ คาถํ สุตฺวา ปุนทิวเส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ฆราวาสสฺส ทุกฺขตํ ปกาเสตุกาโม ปญฺจ ทุกฺขานิ สโมธาเนตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi nghe bài kệ được nói lên, vào ngày hôm sau, vị ấy đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống. Bậc Đạo Sư, biết được sự việc ấy và muốn chỉ rõ sự khổ của đời sống tại gia, đã tổng hợp năm loại khổ và nói lên bài kệ này:

๓๐๒.

302.

‘‘ทุปฺปพฺพชฺชํ ทุรภิรมํ, ทุราวาสา ฆรา ทุขา;

ทุกฺโขสมานสํวาโส, ทุกฺขานุปติตทฺธคู;

ตสฺมา น จทฺธคู สิยา, น จ ทุกฺขานุปติโต สิยา’’ติ.

“Xuất gia là việc khó, khó tìm thấy niềm vui (trong đó). Đời sống tại gia là khó khăn, là khổ. Sống chung với người không tương đồng là khổ, người lữ hành (trong vòng luân hồi) phải chịu đựng khổ đau. Vì vậy, không nên làm người lữ hành, và không nên là người phải chịu đựng khổ đau.”

ตตฺถ ทุปฺปพฺพชฺชนฺติ อปฺปํ วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธญฺเจว ญาติปริวฏฺฏญฺจ ปหาย อิมสฺมึ สาสเน อุรํ ทตฺวา ปพฺพชฺชํ นาม ทุกฺขํ. ทุรภิรมนฺติ เอวํ ปพฺพชิเตนาปิ ภิกฺขาจริยาย ชีวิตวุตฺตึ ฆเฏนฺเตน อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติปูรณวเสน อภิรมิตุํ ทุกฺขํ. ทุราวาสาติ ยสฺมา ปน ฆรํ อาวสนฺเตน ราชูนํ ราชกิจฺจํ, อิสฺสรานํ อิสฺสรกิจฺจํ วหิตพฺพํ, ปริชนา เจว ธมฺมิกา สมณพฺราหฺมณา จ สงฺคหิตพฺพา. เอวํ สนฺเตปิ ฆราวาโส ฉิทฺทฆโฏ วิย มหาสมุทฺโท วิย จ ทุปฺปูโร. ตสฺมา ฆราวาสา [Pg.289] นาเมเต ทุราวาสา ทุกฺขา อาวสิตุํ, เตเนว การเณน ทุกฺขาติ อตฺโถ. ทุกฺโข สมานสํวาโสติ คิหิโน วา หิ เย ชาติโคตฺตกุลโภเคหิ ปพฺพชิตา วา สีลาจารพาหุสจฺจาทีหิ สมานาปิ หุตฺวา ‘‘โกสิ ตฺวํ, โกสฺมิ อห’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อธิกรณปสุตา โหนฺติ, เต อสมานา นาม, เตหิ สทฺธึ สํวาโส ทุกฺโขติ อตฺโถ. ทุกฺขานุปติตทฺธคูติ เย วฏฺฏสงฺขาตํ อทฺธานํ ปฏิปนฺนตฺตา อทฺธคู, เต ทุกฺเข อนุปติตาว. ตสฺมา น จทฺธคูติ ยสฺมา ทุกฺขานุปติตภาโวปิ ทุกฺโข อทฺธคูภาโวปิ, ตสฺมา วฏฺฏสงฺขาตํ อทฺธานํ คมนตาย อทฺธคู น ภเวยฺย, วุตฺตปฺปกาเรน ทุกฺเขน อนุปติโตปิ น ภเวยฺยาติ อตฺโถ.

Trong ấy, ‘khó xuất gia’ (duppabbajjaṃ) nghĩa là: từ bỏ tài sản, dù ít hay nhiều, và quyến thuộc, rồi dấn thân vào giáo pháp này, việc xuất gia ấy thật là khó. ‘Khó hoan hỷ’ (durabhiramaṃ) nghĩa là: dù đã xuất gia, việc hoan hỷ cũng khó, vì phải duy trì mạng sống bằng cách khất thực, phải nỗ lực giữ gìn vô lượng giới uẩn và hoàn thành các pháp hành thuận theo pháp. ‘Nhà khó ở’ (durāvāsā) nghĩa là: vì người sống tại gia phải gánh vác việc vua cho vua, việc quan cho quan, phải chăm lo cho quyến thuộc và cúng dường các Sa-môn, Bà-la-môn đúng pháp. Dù vậy, đời sống tại gia khó được lấp đầy, như cái bình thủng, như biển cả. Do đó, đời sống tại gia được gọi là khó ở, khổ sở để ở, chính vì lý do đó mà gọi là khổ. ‘Sống chung với người không tương đồng là khổ’ (dukkho samānasaṃvāso) nghĩa là: dù là người tại gia có cùng đẳng cấp về dòng dõi, gia tộc, tài sản, hay là người xuất gia có cùng giới hạnh, học thức, v.v., nhưng khi nói những lời như ‘Ngươi là ai? Ta là ai?’ rồi sinh ra tranh cãi, họ trở thành người không tương đồng. Sống chung với họ là khổ. ‘Người đi đường dài bị khổ theo đuổi’ (dukkhānupatitaddhagū) nghĩa là: những người đi trên con đường dài gọi là luân hồi (vaṭṭa) nên được gọi là người đi đường dài (addhagū), họ bị khổ đau theo đuổi. Do đó, ‘không nên là người đi đường dài’ (na caddhagū) nghĩa là: vì bị khổ đau theo đuổi là khổ, và là người đi đường dài cũng là khổ, do đó, không nên trở thành người đi trên con đường dài gọi là luân hồi, và không nên bị khổ đau theo đuổi như đã nói.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ ทสฺสิเต ทุกฺเข นิพฺพินฺทนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจ อุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปทาเลตฺวา อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ.

Vào cuối bài pháp, vị Tỳ-kheo ấy, khi năm trường hợp khổ được chỉ ra, đã nhàm chán trong khổ, phá vỡ năm hạ phần kiết sử và năm thượng phần kiết sử, rồi an trú trong quả vị A-la-hán.

วชฺชิปุตฺตกภิกฺขุวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về Tỳ-kheo Vajjiputtaka, là câu chuyện thứ sáu.

๗. จิตฺตคหปติวตฺถุ

7. Câu chuyện về gia chủ Citta

สทฺโธติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จิตฺตคหปตึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ พาลวคฺเค ‘‘อสนฺตํ ภาวนมิจฺเฉยฺยา’’ติ คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตํ. คาถาปิ ตตฺเถว วุตฺตา. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๗๔) –

Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng từ ‘Saddho’ (Người có tín), nhân câu chuyện về gia chủ Citta. Câu chuyện đã được giải thích chi tiết trong phần chú giải của câu kệ ‘asantaṃ bhāvanamiccheyyā’ thuộc Phẩm Người Ngu. Câu kệ cũng đã được nói ở chính nơi đó. Và điều này đã được nói ở đó:

‘‘กึ ปน, ภนฺเต, เอตสฺส ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตสฺเสวายํ ลาภสกฺกาโร อุปฺปชฺชติ, อุทาหุ อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตสฺสาปิ อุปฺปชฺชตี’’ติ. ‘‘อานนฺท, มม สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตสฺสาปิ อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตสฺสาปิ ตสฺส อุปฺปชฺชเตว. อยญฺหิ อุปาสโก สทฺโธ ปสนฺโน สมฺปนฺนสีโล, เอวรูโป ปุคฺคโล ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺเถวสฺส ลาภสกฺกาโร นิพฺพตฺตตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

‘Bạch Thế Tôn, có phải chăng lợi lộc và sự cúng dường này chỉ phát sinh cho vị ấy khi đến gần Ngài, hay cũng phát sinh khi đi đến nơi khác?’ ‘Này Ānanda, dù đến gần ta hay đi đến nơi khác, lợi lộc và sự cúng dường vẫn phát sinh cho vị ấy. Vị cận sự nam này có đức tin, có lòng tịnh tín, có giới hạnh viên mãn. Một người như vậy đi đến nơi nào, thì ở chính nơi đó, lợi lộc và sự cúng dường sẽ phát sinh cho người ấy.’ Nói xong, Ngài đọc câu kệ này:

๓๐๓.

303.

‘‘สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน, ยโสโภคสมปฺปิโต;

ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโต’’ติ. (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๗๔);

“Người có đức tin, đầy đủ giới hạnh, có danh tiếng và tài sản; đi đến xứ nào, liền được cúng dường ở chính xứ đó.”

ตตฺถ [Pg.290] สทฺโธติ โลกิยโลกุตฺตรสทฺธาย สมนฺนาคโต. สีเลนาติ อาคาริยสีลํ, อนาคาริยสีลนฺติ ทุวิธํ สีลํ. เตสุ อิธ อาคาริยสีลํ อธิปฺเปตํ, เตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยโสโภคสมปฺปิโตติ ยาทิโส อนาถปิณฺฑิกาทีนํ ปญฺจอุปาสกสตปริวารสงฺขาโต อาคาริยยโส, ตาทิเสเนว ยเสน ธนธญฺญาทิโก เจว สตฺตวิธอริยธนสงฺขาโต จาติ ทุวิโธ โภโค, เตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยํ ยํ ปเทสนฺติ ปุรตฺถิมาทีสุ ทิสาสุ เอวรูโป กุลปุตฺโต ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺถ เอวรูเปน ลาภสกฺกาเรน ปูชิโตว โหตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, ‘có đức tin’ (saddho) là người đầy đủ tín tâm thế gian và siêu thế. ‘Với giới hạnh’ (sīlena) là: giới có hai loại, giới tại gia và giới xuất gia. Trong số đó, ở đây muốn nói đến giới tại gia; nghĩa là người đầy đủ giới ấy. ‘Có danh tiếng và tài sản’ (yasobhogasamappito) nghĩa là: danh tiếng của người tại gia, như danh tiếng của trưởng giả Cấp Cô Độc với đoàn tùy tùng năm trăm vị cận sự nam; người ấy đầy đủ danh tiếng như vậy. Và tài sản có hai loại: tài sản vật chất như tiền bạc, lúa gạo... và tài sản được gọi là bảy Thánh tài; người ấy đầy đủ cả hai loại tài sản đó. ‘Đi đến xứ nào’ (yaṃ yaṃ padesaṃ) nghĩa là: ở các phương như phương đông..., người thiện nam tử như vậy đi đến xứ nào, thì ở chính xứ đó, người ấy được cúng dường với lợi lộc và sự tôn kính như vậy.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

จิตฺตคหปติวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về gia chủ Citta, là câu chuyện thứ bảy.

๘. จูฬสุภทฺทาวตฺถุ

8. Câu chuyện về Cūḷasubhaddā

ทูเร สนฺโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกสฺส ธีตรํ จูฬสุภทฺทํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng ‘Dūre santo’ (Người hiền dù ở xa), nhân câu chuyện về nàng Cūḷasubhaddā, con gái của trưởng giả Cấp Cô Độc.

อนาถปิณฺฑิกสฺส กิร ทหรกาลโต ปฏฺฐาย อุคฺคนครวาสี อุคฺโค นาม เสฏฺฐิปุตฺโต สหายโก อโหสิ. เต เอกาจริยกุเล สิปฺปํ อุคฺคณฺหนฺตา อญฺญมญฺญํ กติกํ กรึสุ ‘‘อมฺหากํ วยปฺปตฺตกาเล ปุตฺตธีตาสุ ชาตาสุ โย ปุตฺตสฺส ธีตรํ วาเรติ, เตน ตสฺส ธีตา ทาตพฺพา’’ติ. เต อุโภปิ วยปฺปตฺตา อตฺตโน อตฺตโน นคเร เสฏฺฐิฏฺฐาเน ปติฏฺฐหึสุ. อเถกสฺมึ สมเย อุคฺคเสฏฺฐิ วณิชฺชํ ปโยเชนฺโต ปญฺจหิ สกฏสเตหิ สาวตฺถึ อคมาสิ. อนาถปิณฺฑิโก อตฺตโน ธีตรํ จูฬสุภทฺทํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, ปิตา เต อุคฺคเสฏฺฐิ นาม อาคโต, ตสฺส กตฺตพฺพกิจฺจํ สพฺพํ ตว ภาโร’’ติ อาณาเปสิ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ตสฺส อาคตทิวสโต ปฏฺฐาย สหตฺเถเนว สูปพฺยญฺชนาทีนิ สมฺปาเทติ, มาลาคนฺธวิเลปนาทีนิ อภิสงฺขโรติ, โภชนกาเล ตสฺส นฺหาโนทกํ ปฏิยาทาเปตฺวา นฺหานกาลโต ปฏฺฐาย สพฺพกิจฺจานิ สาธุกํ กโรติ.

Tương truyền, từ thuở nhỏ, trưởng giả Cấp Cô Độc có một người bạn là con trai của một trưởng giả tên là Ugga, sống ở thành Ugga. Khi họ cùng học nghề tại nhà một vị thầy, họ đã giao ước với nhau: ‘Khi chúng ta trưởng thành và có con trai con gái, nếu ai hỏi cưới con gái cho con trai mình, người kia phải gả con gái cho người nọ.’ Cả hai, khi trưởng thành, đều được giữ chức trưởng giả ở thành phố của mình. Sau đó, vào một thời, trưởng giả Ugga, trong một chuyến buôn bán, đã cùng năm trăm cỗ xe đến thành Sāvatthī. Trưởng giả Cấp Cô Độc gọi con gái mình là Cūḷasubhaddā và dặn: ‘Này con, cha của con là trưởng giả Ugga đã đến. Mọi việc cần làm cho ông ấy đều là trách nhiệm của con.’ Nàng vâng lời ‘Dạ, tốt ạ’ và từ ngày ông đến, nàng đã tự tay chuẩn bị các món canh, món ăn...; sắp đặt hoa, hương, phẩm thoa...; vào giờ ăn, nàng cho chuẩn bị nước tắm cho ông, và từ lúc tắm trở đi, nàng chu toàn mọi việc một cách tốt đẹp.

อุคฺคเสฏฺฐิ [Pg.291] ตสฺสา อาจารสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต เอกทิวสํ อนาถปิณฺฑิเกน สทฺธึ สุขกถาย สนฺนิสินฺโน ‘‘มยํ ทหรกาเล เอวํ นาม กติกํ กริมฺหา’’ติ สาเรตฺวา จูฬสุภทฺทํ อตฺตโน ปุตฺตสฺสตฺถาย วาเรสิ. โส ปน ปกติยาว มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. ตสฺมา ทสพลสฺส ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา สตฺถารา อุคฺคเสฏฺฐิสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อนุญฺญาโต ภริยาย สทฺธึ มนฺเตตฺวา ตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ทิวสํ ววตฺถเปตฺวา ธีตรํ วิสาขํ ทตฺวา อุยฺโยเชนฺโต ธนญฺจยเสฏฺฐิ วิย มหนฺตํ สกฺการํ กตฺวา สุภทฺทํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, สสุรกุเล วสนฺติยา นาม อนฺโตอคฺคิ พหิ น นีหริตพฺโพ’’ติ (อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๕๙; ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๕๒ วิสาขาวตฺถุ) ธนญฺจยเสฏฺฐินา วิสาขาย ทินฺนนเยเนว ทส โอวาเท ทตฺวา ‘‘สเจ เม คตฏฺฐาเน ธีตุ โทโส อุปฺปชฺชติ, ตุมฺเหหิ โสเธตพฺโพ’’ติ อฏฺฐ กุฏุมฺพิเก ปาฏิโภเค คเหตฺวา ตสฺสา อุยฺโยชนทิวเส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ปุริมภเว ธีตรา กตานํ สุจริตานํ ผลวิภูตึ โลกสฺส ปากฏํ กตฺวา ทสฺเสนฺโต วิย มหนฺเตน สกฺกาเรน ธีตรํ อุยฺโยเชสิ. ตสฺสา อนุปุพฺเพน อุคฺคนครํ ปตฺตกาเล สสุรกุเลน สทฺธึ มหาชโน ปจฺจุคฺคมนมกาสิ.

Trưởng giả Ugga, sau khi thấy được sự vẹn toàn phẩm hạnh của nàng, tâm sanh hoan hỷ, một hôm đang ngồi trò chuyện thân mật cùng trưởng giả Anāthapiṇḍika, đã nhắc lại rằng: “Thuở còn trẻ, chúng ta đã có giao ước như vầy”, rồi hỏi cưới nàng Cūḷasubhaddā cho con trai của mình. Vị trưởng giả ấy vốn là người có tà kiến. Do đó, sau khi trình sự việc ấy lên bậc Thập Lực, và được Đức Đạo Sư, vì thấy được duyên lành của trưởng giả Ugga, cho phép, ông đã bàn bạc với vợ, chấp nhận lời của vị trưởng giả kia, rồi định ngày. Giống như trưởng giả Dhanañcaya khi gả con gái Visākhā, ông đã tổ chức lễ tiễn đưa trọng thể, gọi nàng Subhaddā đến, ban cho mười lời giáo huấn theo đúng cách mà trưởng giả Dhanañcaya đã dạy cho Visākhā rằng: “Này con, người con dâu sống trong nhà chồng không được mang lửa trong nhà ra ngoài”, rồi nhận tám vị gia chủ làm người bảo chứng rằng: “Nếu ở nơi đến, con gái của tôi có lỗi lầm gì phát sinh, các vị hãy thanh minh”. Vào ngày tiễn đưa nàng, ông đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, và tiễn con gái đi với sự trọng vọng lớn lao, như thể làm cho quả báo huy hoàng của những thiện hạnh mà người con gái đã làm trong kiếp trước được hiển bày cho thế gian thấy. Khi nàng tuần tự đến thành Ugga, đông đảo dân chúng cùng với gia đình nhà chồng đã ra đón.

สาปิ อตฺตโน สิริวิภวํ ปากฏํ กาตุํ วิสาขา วิย สกลนครสฺส อตฺตานํ ทสฺเสนฺตี รเถ ฐตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา นาคเรหิ เปสิเต ปณฺณากาเร คเหตฺวา อนุรูปวเสน เตสํ เตสํ เปเสนฺตี สกลนครํ อตฺตโน คุเณหิ เอกาพทฺธมกาสิ. มงฺคลทิวสาทีสุ ปนสฺสา สสุโร อเจลกานํ สกฺการํ กโรนฺโต ‘‘อาคนฺตฺวา อมฺหากํ สมเณ วนฺทตู’’ติ เปเสสิ. สา ลชฺชาย นคฺเค ปสฺสิตุํ อสกฺโกนฺตี คนฺตุํ น อิจฺฉติ. โส ปุนปฺปุนํ เปเสตฺวาปิ ตาย ปฏิกฺขิตฺโต กุชฺฌิตฺวา ‘‘นีหรถ น’’นฺติ อาห. สา ‘‘น สกฺกา มม อการเณน โทสํ อาโรเปตุ’’นฺติ กุฏุมฺพิเก ปกฺโกสาเปตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เต ตสฺสา นิทฺโทสภาวํ ญตฺวา เสฏฺฐึ สญฺญาเปสุํ. โส ‘‘อยํ มม สมเณ อหิริกาติ น วนฺที’’ติ ภริยาย อาโรเจสิ. สา ‘‘กีทิสา นุ โข อิมิสฺสา สมณา, อติวิย เตสํ ปสํสตี’’ติ ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาห –

Nàng cũng vậy, để thể hiện sự huy hoàng của mình, giống như bà Visākhā, đã cho toàn thể dân chúng trong thành thấy mình, đứng trên xe đi vào thành, nhận lấy những tặng phẩm do dân chúng gửi đến, rồi gửi lại quà đáp lễ cho từng người một cách tương xứng, và đã làm cho cả thành phố gắn kết với mình bằng những phẩm hạnh của mình. Vào những ngày lễ hội, cha chồng của nàng đang cúng dường cho các đạo sĩ lõa thể, đã sai người đến nói: “Hãy đến đảnh lễ các vị sa-môn của chúng ta”. Nàng vì xấu hổ, không thể nhìn những người lõa thể nên không muốn đi. Ông ấy dù sai người đi lại nhiều lần nhưng vẫn bị nàng từ chối, bèn nổi giận và nói: “Hãy đuổi nó đi”. Nàng nghĩ: “Không thể nào vô cớ mà buộc tội cho ta được”, bèn cho gọi các vị gia chủ đến và trình bày sự việc. Họ sau khi biết được sự vô tội của nàng, đã trình lại cho vị trưởng giả. Ông ấy nói với vợ rằng: “Nàng này không đảnh lễ các vị sa-môn của ta vì cho rằng họ là những người không biết hổ thẹn”. Bà vợ nghĩ: “Các vị sa-môn của nàng này thế nào nhỉ, mà nó lại tán thán các vị ấy quá mức như vậy”, bèn cho gọi nàng đến và nói:

‘‘กีทิสา สมณา ตุยฺหํ, พาฬฺหํ โข เน ปสํสสิ;

กึสีลา กึสมาจารา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา’’ติ. (อ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๔.๒๔);

“Các vị sa-môn của con như thế nào, mà con lại hết lời tán thán các vị ấy? Giới hạnh của các vị ấy ra sao, cách hành xử thế nào? Được hỏi, con hãy nói cho mẹ nghe.”

อถสฺสา [Pg.292] สุภทฺทา พุทฺธานญฺเจว พุทฺธสาวกานญฺจ คุเณ ปกาเสนฺตี –

Bấy giờ, nàng Subhaddā, muốn tuyên thuyết về những phẩm hạnh của chư Phật và chư vị Thánh đệ tử của Đức Phật, bèn nói:

‘‘สนฺตินฺทฺริยา สนฺตมานสา, สนฺตํ เตสํ คตํ ฐิตํ;

โอกฺขิตฺตจกฺขู มิตภาณี, ตาทิสา สมณา มม. (อ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๔.๒๔);

“Các căn tịch tịnh, tâm ý an tịnh, sự đi, sự đứng của các vị ấy đều an tịnh; mắt nhìn xuống, lời nói chừng mực, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘กายกมฺมํ สุจิ เนสํ, วาจากมฺมํ อนาวิลํ;

มโนกมฺมํ สุวิสุทฺธํ, ตาทิสา สมณา มม.

“Thân nghiệp của các vị ấy trong sạch, khẩu nghiệp không vẩn đục, ý nghiệp hoàn toàn thanh tịnh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘วิมลา สงฺขมุตฺตาภา, สุทฺธา อนฺตรพาหิรา;

ปุณฺณา สุทฺเธหิ ธมฺเมหิ, ตาทิสา สมณา มม.

“Không cấu uế, sáng như vỏ ốc xà cừ, trong ngoài đều thanh tịnh, viên mãn với các pháp thanh tịnh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘ลาเภน อุนฺนโต โลโก, อลาเภน จ โอนโต;

ลาภาลาเภน เอกฏฺฐา, ตาทิสา สมณา มม.

“Thế gian được lợi thì kiêu mạn, không được lợi thì suy sụp; còn các vị ấy vững vàng trước được và mất, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘ยเสน อุนฺนโต โลโก, อยเสน จ โอนโต;

ยสายเสน เอกฏฺฐา, ตาทิสา สมณา มม.

“Thế gian được danh vọng thì kiêu mạn, không được danh vọng thì suy sụp; còn các vị ấy vững vàng trước danh và vô danh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘ปสํสายุนฺนโต โลโก, นินฺทายาปิ จ โอนโต;

สมา นินฺทาปสํสาสุ, ตาทิสา สมณา มม.

“Thế gian được tán dương thì kiêu mạn, bị chê bai thì suy sụp; còn các vị ấy bình thản trước chê và khen, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

‘‘สุเขน อุนฺนโต โลโก, ทุกฺเขนาปิ จ โอนโต;

อกมฺปา สุขทุกฺเขสุ, ตาทิสา สมณา มมา’’ติ. –

“Thế gian được an lạc thì kiêu mạn, bị đau khổ thì suy sụp; còn các vị ấy không dao động trước lạc và khổ, các vị sa-môn của con là những người như vậy.”

เอวมาทีหิ วจเนหิ สสฺสุํ โตเสสิ.

Bằng những lời như vậy, nàng đã làm cho mẹ chồng hài lòng.

อถ นํ ‘‘สกฺกา ตว สมเณ อมฺหากมฺปิ ทสฺเสตุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘สกฺกา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ ยถา มยํ เต ปสฺสาม, ตถา กโรหี’’ติ วุตฺเต สา ‘‘สาธู’’ติ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ สชฺเชตฺวา อุปริปาสาทตเล ฐตฺวา เชตวนาภิมุขี สกฺกจฺจํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา พุทฺธคุเณ อาวชฺเชตฺวา คนฺธวาสปุปฺผธุเมหิ ปูชํ กตฺวา, ‘‘ภนฺเต, สฺวาตนาย พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตมิ, อิมินา เม สญฺญาเณน สตฺถา นิมนฺติตภาวํ ชานาตู’’ติ สุมนปุปฺผานํ อฏฺฐ มุฏฺฐิโย อากาเส ขิปิ. ปุปฺผานิ คนฺตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สตฺถุโน อุปริ มาลาวิตานํ หุตฺวา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ อนาถปิณฺฑิโกปิ ธมฺมกถํ สุตฺวา สฺวาตนาย สตฺถารํ นิมนฺเตสิ. สตฺถา ‘‘อธิวุตฺถํ มยา, คหปติ, สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยา ปุเรตรํ อาคโต นตฺถิ, กสฺส นุ โข โว อธิวุตฺถ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘จูฬสุภทฺทาย, คหปติ, นิมนฺติโต’’ติ [Pg.293] วตฺวา ‘‘นนุ, ภนฺเต, จูฬสุภทฺทา ทูเร วสติ อิโต วีสติโยชนสตมตฺถเก’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม คหปติ, ทูเร วสนฺตาปิ หิ สปฺปุริสา อภิมุเข ฐิตา วิย ปกาเสนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, bà mẹ chồng nói với nàng: “Có thể cho chúng ta thấy các vị sa-môn của con không?”. Khi nàng trả lời: “Thưa được ạ”, bà lại nói: “Vậy thì, con hãy làm sao để chúng ta có thể thấy các vị ấy”. Nàng đáp: “Lành thay”, rồi chuẩn bị đại thí cho Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, đứng trên sân thượng của lâu đài, hướng về tu viện Jetavana, thành kính đảnh lễ năm vóc sát đất, tưởng niệm đến ân đức của Đức Phật, cúng dường bằng hương, hoa, và khói thơm, rồi phát nguyện: “Bạch Thế Tôn, con xin thỉnh Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu cho ngày mai. Mong rằng Đức Đạo Sư biết được con đã thỉnh mời qua dấu hiệu này của con”, rồi tung tám nắm hoa lài lên không trung. Những đóa hoa bay đến, kết thành một lọng hoa ở trên Đức Đạo Sư, người đang thuyết pháp giữa bốn chúng, rồi dừng lại ở đó. Vào lúc ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika cũng nghe pháp xong và thỉnh mời Đức Đạo Sư cho ngày mai. Đức Đạo Sư nói: “Này gia chủ, Ta đã nhận lời mời dùng vật thực cho ngày mai rồi”. Khi ông bạch: “Bạch Thế Tôn, không có ai đến trước con, vậy Ngài đã nhận lời của ai?”, Đức Phật đáp: “Này gia chủ, Ta được Cūḷasubhaddā thỉnh mời”. Ông lại bạch: “Bạch Thế Tôn, chẳng phải Cūḷasubhaddā sống ở nơi xa, cách đây một trăm hai mươi do-tuần sao?”. Đức Phật đáp: “Đúng vậy, này gia chủ. Nhưng các bậc thiện nhân dù ở xa cũng hiển hiện như đang ở trước mặt”, rồi nói lên kệ này:

๓๐๔.

304.

‘‘ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต;

อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา’’ติ.

“Bậc thiện nhân dù ở xa, vẫn hiển hiện như núi Hy-mã-lạp. Kẻ bất thiện ở ngay đây, vẫn không được thấy, như mũi tên bắn vào ban đêm.”

ตตฺถ สนฺโตติ ราคาทีนํ สนฺตตาย พุทฺธาทโย สนฺตา นาม. อิธ ปน ปุพฺพพุทฺเธสุ กตาธิการา อุสฺสนฺนกุสลมูลา ภาวิตภาวนา สตฺตา สนฺโตติ อธิปฺเปตา. ปกาเสนฺตีติ ทูเร ฐิตาปิ พุทฺธานํ ญาณปถํ อาคจฺฉนฺตา ปากฏา โหนฺติ. หิมวนฺโต วาติ ยถา หิ ติโยชนสหสฺสวิตฺถโต ปญฺจโยชนสตุพฺเพโธ จตุราสีติยา กูฏสหสฺเสหิ ปฏิมณฺฑิโต หิมวนฺตปพฺพโต ทูเร ฐิตานมฺปิ อภิมุเข ฐิโต วิย ปกาเสติ, เอวํ ปกาเสนฺตีติ อตฺโถ. อสนฺเตตฺถาติ ทิฏฺฐธมฺมครุกา วิติณฺณปรโลกา อามิสจกฺขุกา ชีวิกตฺถาย ปพฺพชิตา พาลปุคฺคลา อสนฺโต นาม, เต เอตฺถ พุทฺธานํ ทกฺขิณสฺส ชาณุมณฺฑลสฺส สนฺติเก นิสินฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ น ปญฺญายนฺติ. รตฺตึ ขิตฺตาติ รตฺตึ จตุรงฺคสมนฺนาคเต อนฺธกาเร ขิตฺตสรา วิย ตถารูปสฺส อุปนิสฺสยภูตสฺส ปุพฺพเหตุโน อภาเวน น ปญฺญายนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, santoti (bậc thiện trí) là: Do tham ái v.v... đã được tịch tịnh nên chư Phật v.v... được gọi là bậc thiện trí. Nhưng ở đây, những chúng sanh đã tạo phước nguyện nơi chư Phật quá khứ, có cội rễ thiện dồi dào, đã tu tập thiền định, được xem là bậc thiện trí. Pakāsentīti (hiện rõ) là: Dẫu ở xa, các vị ấy vẫn hiện rõ vì đã đi vào con đường trí tuệ của chư Phật. Himavanto vā (như núi Hy-mã-lạp) là: Ví như núi Hy-mã-lạp, rộng ba ngàn do-tuần, cao năm trăm do-tuần, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn đỉnh núi, dẫu ở xa vẫn hiện rõ như đang ở trước mặt; cũng vậy, các vị ấy hiện rõ, đó là ý nghĩa. Asantetthāti (kẻ bất lương ở đây) là: Những kẻ ngu si chỉ coi trọng đời này, chưa vượt qua được thế giới bên kia, chỉ nhìn vào vật chất, xuất gia vì sinh kế, được gọi là kẻ bất lương. Những kẻ này, dẫu ngồi gần đầu gối bên phải của đức Phật, vẫn không được thấy, không được biết. Rattiṃ khittā (bắn trong đêm) là: Giống như mũi tên bắn trong đêm tối có bốn yếu tố, do không có nhân duyên quá khứ làm nền tảng nên họ không được biết đến, đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

สกฺโก เทวราชา ‘‘สตฺถารา สุภทฺทาย นิมนฺตนํ อธิวาสิต’’นฺติ ญตฺวา วิสฺสกมฺมเทวปุตฺตํ อาณาเปสิ – ‘‘ปญฺจ กูฏาคารสตานิ นิมฺมินิตฺวา สฺเว พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ อุคฺคนครํ เนหี’’ติ. โส ปุนทิวเส ปญฺจสตานิ กูฏาคารานิ นิมฺมินิตฺวา เชตวนทฺวาเร อฏฺฐาสิ. สตฺถา อุจฺจินิตฺวา วิสุทฺธขีณาสวานํเยว ปญฺจสตานิ อาทาย สปริวาโร กูฏาคาเรสุ นิสีทิตฺวา อุคฺคนครํ อคมาสิ. อุคฺคเสฏฺฐิปิ สปริวาโร สุภทฺทาย ทินฺนนเยเนว ตถาคตสฺส อาคตมคฺคํ โอโลเกนฺโต สตฺถารํ มหนฺเตน สิริวิภเวน อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส มาลาทีหิ มหนฺตํ สกฺการํ กโรนฺโต สปริวาโร สมฺปฏิจฺฉิตฺวา วนฺทิตฺวา มหาทานํ ทตฺวา ปุนปฺปุนํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ อทาสิ. สตฺถาปิสฺส สปฺปายํ สลฺลกฺเขตฺวา ธมฺมํ [Pg.294] เทเสสิ. ตํ อาทึ กตฺวา จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺถา ‘‘จูฬสุภทฺทาย อนุคฺคหณตฺถํ ตฺวํ อิเธว โหหี’’ติ อนุรุทฺธตฺเถรํ นิวตฺตาเปตฺวา สาวตฺถิเมว อคมาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ นครํ สทฺธาสมฺปนฺนํ อโหสีติ.

Vua trời Sakka biết rằng: “Bậc Đạo Sư đã nhận lời thỉnh mời của nàng Subhaddā,” liền ra lệnh cho thiên tử Vissakamma rằng: “Hãy hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp nhọn, và ngày mai hãy đưa chúng Tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu đến thành Ugganagara.” Vị ấy vào ngày hôm sau đã hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp nhọn và đứng ở cổng tu viện Jetavana. Bậc Đạo Sư, sau khi chọn lựa, đã dẫn theo năm trăm vị lậu tận đã thanh tịnh, cùng với đoàn tùy tùng ngự trong những ngôi nhà có chóp nhọn và đi đến thành Ugganagara. Trưởng giả Ugga cũng cùng với đoàn tùy tùng, theo cách thức mà nàng Subhaddā đã chỉ dẫn, đang trông theo con đường mà đức Như Lai sẽ đến. Khi thấy Bậc Đạo Sư đang đến với sự huy hoàng và vĩ đại, ông có tâm hoan hỷ, đã dâng cúng phẩm vật trọng hậu bằng vòng hoa v.v..., cùng với đoàn tùy tùng tiếp đón, đảnh lễ, cúng dường đại thí, rồi lại thỉnh mời nhiều lần và đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Bậc Đạo Sư cũng nhận thấy điều thích hợp cho ông, đã thuyết pháp. Bắt đầu từ vị trưởng giả ấy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Bậc Đạo Sư, vì muốn gia hộ cho nàng Cūḷasubhaddā, đã bảo trưởng lão Anuruddha ở lại rằng: “Ông hãy ở lại đây,” rồi Ngài trở về thành Sāvatthī. Kể từ đó, thành phố ấy đã trở nên tràn đầy tín tâm.

จูฬสุภทฺทาวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện Cūḷasubhaddā, phẩm thứ tám.

๙. เอกวิหาริตฺเถรวตฺถุ

9. Câu chuyện về trưởng lão Ekavihāri

เอกาสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกวิหาริตฺเถรํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Ekāsanaṃ, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Ekavihāri.

โส กิร เถโร เอกโกว เสยฺยํ กปฺเปติ, เอกโกว นิสีทติ, เอกโกว จงฺกมติ, เอกโกว ติฏฺฐตีติ จตุปริสนฺตเร ปากโฏ อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘ภนฺเต, เอวรูโป นามายํ เถโร’’ติ ตถาคตสฺสาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา ‘‘ภิกฺขุนา นาม ปวิวิตฺเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วิเวเก อานิสํสํ กเถตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị trưởng lão ấy nổi tiếng trong bốn chúng vì thường nằm một mình, ngồi một mình, đi kinh hành một mình, và đứng một mình. Khi ấy, các vị Tỳ-khưu đã bạch với đức Như Lai rằng: “Bạch Thế Tôn, vị trưởng lão này là người như vậy.” Bậc Đạo Sư đã tán thán vị ấy rằng: “Lành thay, lành thay!” và sau khi nói về lợi ích của sự viễn ly rằng: “Một vị Tỳ-khưu nên sống viễn ly,” Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๓๐๕.

305.

‘‘เอกาสนํ เอกเสยฺยํ, เอโก จรมตนฺทิโต;

เอโก ทมยมตฺตานํ, วนนฺเต รมิโต สิยา’’ติ.

“Một mình ngồi, một mình nằm, một mình đi không mệt mỏi; một mình tự điều phục, sẽ vui thích trong rừng sâu.”

ตตฺถ เอกาสนํ เอกเสยฺยนฺติ ภิกฺขุสหสฺสมชฺเฌปิ มูลกมฺมฏฺฐานํ อวิชหิตฺวา เตเนว มนสิกาเรน นิสินฺนสฺส อาสนํ เอกาสนํ นาม. โลหปาสาทสทิเสปิ จ ปาสาเท ภิกฺขุสหสฺสมชฺเฌปิ ปญฺญตฺเต วิจิตฺรปจฺจตฺถรณูปธาเน มหารเห สยเน สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน มูลกมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน นิปนฺนสฺส ภิกฺขุโน เสยฺยา เอกเสยฺยา นาม. เอวรูปํ เอกาสนญฺจ เอกเสยฺยญฺจ ภเชถาติ อตฺโถ. อตนฺทิโตติ ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิตกปฺปเนน อกุสีโต หุตฺวา สพฺพีริยาปเถสุ เอกโกว จรนฺโตติ อตฺโถ. เอโก ทมยนฺติ รตฺติฏฺฐานาทีสุ [Pg.295] กมฺมฏฺฐานํ อนุยุญฺชิตฺวา มคฺคผลาธิคมวเสน เอโกว หุตฺวา อตฺตานํ ทเมนฺโตติ อตฺโถ. วนนฺเต รมิโต สิยาติ เอวํ อตฺตานํ ทเมนฺโต อิตฺถิปุริสสทฺทาทีหิ ปวิวิตฺเต วนนฺเตเยว อภิรมิโต ภเวยฺย. น หิ สกฺกา อากิณฺณวิหารินา เอวํ อตฺตานํ ทเมตุนฺติ อตฺโถ.

Trong đó, ekāsanaṃ ekaseyyaṃ (một mình ngồi, một mình nằm) có nghĩa là: Dù ở giữa một ngàn vị Tỳ-khưu, việc ngồi mà không từ bỏ đề mục thiền định căn bản, với sự tác ý như vậy, được gọi là ngồi một mình. Và dù ở trong một cung điện như Lohapāsāda, giữa một ngàn vị Tỳ-khưu, trên một chiếc giường quý giá được trải nệm và chăn đẹp, việc vị Tỳ-khưu nằm nghiêng bên phải, an trú chánh niệm, tác ý đến đề mục thiền định căn bản, được gọi là nằm một mình. Ý nghĩa là nên thực hành việc ngồi một mình và nằm một mình như vậy. Atandito (không mệt mỏi) có nghĩa là: Không lười biếng, sống bằng sức mạnh của đôi chân, đi một mình trong tất cả các oai nghi. Eko damayaṃ (một mình tự điều phục) có nghĩa là: Nỗ lực thực hành đề mục thiền định ở những nơi như chỗ nghỉ ban đêm, và nhờ chứng đắc Đạo và Quả, một mình điều phục bản thân. Vanante ramito siyā (sẽ vui thích trong rừng sâu) có nghĩa là: Khi đang điều phục bản thân như vậy, vị ấy nên vui thích trong rừng, nơi vắng lặng, xa lánh âm thanh của nam nữ v.v... Thật vậy, người sống chung đụng không thể điều phục bản thân như vậy được. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. ตโต ปฏฺฐาย มหาชโน เอกวิหาริกเมว ปตฺเถสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Kể từ đó, dân chúng chỉ mong muốn được sống một mình.

เอกวิหาริตฺเถรวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Ekavihāri, phẩm thứ chín.

ปกิณฺณกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần chú giải Phẩm Tạp Lục đã kết thúc.

เอกวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi mốt.

๒๒. นิรยวคฺโค

22. Phẩm Địa Ngục

๑. สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ

1. Câu chuyện về nữ du sĩ Sundarī

อภูตวาทีติ [Pg.296] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุนฺทรึ ปริพฺพาชิกํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Abhūtavādī, liên quan đến nữ du sĩ Sundarī.

‘‘เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต’’ติ วตฺถุ วิตฺถารโต อุทาเน (อุทา. ๓๘) อาคตเมว. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป – ภควโต กิร ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ปญฺจนฺนํ มหานทีนํ มโหฆสทิเส ลาภสกฺกาเร อุปฺปนฺเน หตลาภสกฺการา อญฺญติตฺถิยา สูริยุคฺคมนกาเล ขชฺโชปนกา วิย นิปฺปภา หุตฺวา เอกโต สนฺนิปติตฺวา มนฺตยึสุ – ‘‘มยํ สมณสฺส โคตมสฺส อุปฺปนฺนกาลโต ปฏฺฐาย หตลาภสกฺการา, น โน โกจิ อตฺถิภาวมฺปิ ชานาติ, เกน นุ โข สทฺธึ เอกโต หุตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการมสฺส อนฺตรธาเปยฺยามา’’ติ. อถ เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘สุนฺทริยา สทฺธึ เอกโต หุตฺวา สกฺกุณิสฺสามา’’ติ. เต เอกทิวสํ สุนฺทรึ ติตฺถิยารามํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ นาลปึสุ. สา ปุนปฺปุนํ สลฺลปนฺตีปิ ปฏิวจนํ อลภิตฺวา ‘‘อปิ ปนยฺยา, เกนจิ วิเหฐิตตฺถา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘กึ, ภคินิ, สมณํ โคตมํ อมฺเห วิเหเฐตฺวา หตลาภสกฺกาเร กตฺวา วิจรนฺตํ น ปสฺสสี’’ติ? ‘‘มยา เอตฺถ กึ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘ตฺวํ โขสิ, ภคินิ, อภิรูปา โสภคฺคปฺปตฺตา, สมณสฺส โคตมสฺส อยสํ อาโรเปตฺวา มหาชนํ ตว กถํ คาหาเปตฺวา หตลาภสกฺการํ กโรหี’’ติ. สา ตํ สุตฺวา ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปกฺกนฺตา ตโต ปฏฺฐาย มาลาคนฺธวิเลปนกปฺปูรกฏุกผลาทีนิ คเหตฺวา สายํ มหาชนสฺส สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา นครํ ปวิสนกาเล เชตวนาภิมุขี คจฺฉติ, ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ จ ปุฏฺฐา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามิ, อหญฺหิ เตน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสามี’’ติ วตฺวา อญฺญตรสฺมึ ติตฺถิยาราเม วสิตฺวา ปาโตว เชตวนมคฺคํ โอตริตฺวา นคราภิมุขี อาคจฺฉนฺตี ‘‘กึ, สุนฺทริ, กหํ คตาสี’’ติ ปุฏฺฐา ‘‘สมเณน โคตเมน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา ตํ กิเลสรติยา รมาเปตฺวา อาคตามฺหี’’ติ วทติ.

“Vào lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn được cung kính, được tôn trọng, được quý mến, được cúng dường.” Câu chuyện này đã được kể chi tiết trong kinh Udāna. Đây là phần tóm tắt: Tương truyền rằng, khi lợi lộc và sự cúng dường dồi dào đến với Đức Thế Tôn và Tăng chúng, giống như dòng lũ lớn của năm con sông lớn, các ngoại đạo bị mất đi lợi lộc và sự cúng dường, trở nên lu mờ như những con đom đóm lúc mặt trời mọc. Họ tụ tập lại một nơi và bàn bạc với nhau: “Kể từ khi Sa-môn Gotama xuất hiện, chúng ta đã mất hết lợi lộc và sự cúng dường, không ai biết đến sự tồn tại của chúng ta nữa. Chúng ta phải cùng với ai để có thể tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và làm cho lợi lộc và sự cúng dường của ông ta biến mất đây?” Bấy giờ, họ nảy ra ý nghĩ này: “Chúng ta có thể thành công nếu hợp tác cùng với Sundarī.” Một hôm, khi Sundarī vào tu viện của ngoại đạo, đảnh lễ và đứng đó, họ không nói chuyện với cô. Dù cô bắt chuyện nhiều lần nhưng không nhận được lời đáp, cô bèn hỏi: “Thưa các ngài, có phải các ngài bị ai đó quấy nhiễu không ạ?” “Này em gái, em không thấy Sa-môn Gotama đang đi lại, sau khi đã quấy nhiễu chúng tôi và làm cho chúng tôi mất hết lợi lộc và sự cúng dường sao?” “Trong việc này, con phải làm gì mới được ạ?” “Này em gái, em có dung sắc xinh đẹp, có được vẻ mỹ miều. Hãy gán tiếng xấu cho Sa-môn Gotama, làm cho đại chúng tin lời của em, và làm cho ông ta mất hết lợi lộc và sự cúng dường đi.” Nghe vậy, cô ta nói “Lành thay” rồi chấp nhận và ra đi. Kể từ đó, cô ta lấy vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, long não, bạch đậu khấu, v.v., vào buổi chiều, khi đại chúng nghe Đức Thế Tôn thuyết pháp xong và đi vào thành, cô ta đi về hướng tu viện Jetavana. Khi được hỏi “Cô đi đâu vậy?”, cô ta trả lời: “Tôi sẽ đến chỗ Sa-môn Gotama, vì tôi sống cùng ngài trong cùng một hương phòng.” Nói xong, cô ta ở lại một tu viện ngoại đạo nào đó, rồi sáng sớm đi xuống con đường dẫn đến Jetavana và đi về hướng thành phố. Khi được hỏi “Này Sundarī, cô đã đi đâu vậy?”, cô ta trả lời: “Tôi đã ở cùng Sa-môn Gotama trong cùng một hương phòng, làm cho ngài vui thích với dục lạc, rồi mới trở về đây.”

อถ [Pg.297] เต กติปาหจฺจเยน ธุตฺตานํ กหาปเณ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ สุนฺทรึ มาเรตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส คนฺธกุฏิยา สมีเป มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา เอถา’’ติ วทึสุ. เต ตถา อกํสุ. ตโต ติตฺถิยา ‘‘สุนฺทรึ น ปสฺสามา’’ติ โกลาหลํ กตฺวา รญฺโญ อาโรเจตฺวา ‘‘กหํ โว อาสงฺกา’’ติ วุตฺตา ‘‘อิเมสุ ทิวเสสุ เชตวเน วสติ, ตตฺถสฺสา ปวตฺตึ น ชานามา’’ติ วตฺวา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นํ วิจินถา’’ติ รญฺญา อนุญฺญาตา อตฺตโน อุปฏฺฐาเก คเหตฺวา เชตวนํ คนฺตฺวา วิจินนฺตา มาลากจวรนฺตเร ตํ ทิสฺวา มญฺจกํ อาโรเปตฺวา นครํ ปเวเสตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ‘สตฺถารา กตํ ปาปกมฺมํ ปฏิจฺฉาเทสฺสามา’ติ สุนฺทรึ มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปึสู’’ติ รญฺโญ อาโรจยึสุ. ราชา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นครํ อาหิณฺฑถา’’ติ อาห. เต นครวีถีสุ ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ปุน รญฺโญ นิเวสนทฺวารํ อาคมึสุ. ราชา สุนฺทริยา สรีรํ อามกสุสาเน อฏฺฏกํ อาโรเปตฺวา รกฺขาเปสิ. สาวตฺถิวาสิโน ฐเปตฺวา อริยสาวเก เสสา เยภุยฺเยน ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อนฺโตนคเรปิ พหินคเรปิ ภิกฺขู อกฺโกสนฺตา วิจรนฺติ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘เตน หิ ตุมฺเหปิ เต มนุสฺเส เอวํ ปฏิโจเทถา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau đó, vài ngày sau, họ đưa tiền cho những kẻ du đãng và nói: “Hãy đi giết Sundarī, rồi vứt xác cô ta vào đống rác hoa gần hương phòng của Sa-môn Gotama, rồi hãy trở về.” Chúng đã làm như vậy. Sau đó, các ngoại đạo làm ầm lên rằng: “Chúng tôi không thấy Sundarī đâu cả,” rồi đến tâu với vua. Khi được vua hỏi: “Các ngươi nghi ngờ ở đâu?”, họ thưa: “Trong những ngày này, cô ấy ở tại Jetavana, chúng tôi không biết tin tức gì về cô ấy ở đó.” Sau khi được vua cho phép: “Vậy thì hãy đi tìm cô ta,” họ dẫn theo những người hầu cận của mình đến Jetavana. Trong khi tìm kiếm, họ thấy xác cô ta trong đống rác hoa, bèn đặt lên giường khiêng rồi đưa vào thành và tâu với vua: “Các đệ tử của Sa-môn Gotama, với ý định ‘chúng ta sẽ che giấu việc làm tội lỗi của bậc Đạo sư,’ đã giết Sundarī và vứt xác vào đống rác hoa.” Vua phán: “Vậy thì các ngươi hãy đi rêu rao khắp thành phố.” Họ đi khắp các đường phố trong thành, nói những lời như: “Hãy xem việc làm của các Sa-môn Thích tử,” rồi lại quay về cổng cung điện của vua. Vua cho đặt thi thể của Sundarī lên giàn ở nghĩa địa và cho người canh giữ. Ngoại trừ các Thánh đệ tử, phần lớn dân chúng ở Sāvatthī đi lại mắng nhiếc các Tỳ-khưu cả trong và ngoài thành, nói những lời như: “Hãy xem việc làm của các Sa-môn Thích tử.” Các Tỳ-khưu bèn đem sự việc ấy bạch lên Đức Như Lai. Bậc Đạo sư nói: “Vậy thì các con hãy hỏi lại những người đó như thế này,” rồi nói lên kệ ngôn này:

๓๐๖.

306.

‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ,โย วาปิ กตฺวา น กโรมิจาห;

อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ,นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ.

“Kẻ nói lời không thật sẽ đi đến địa ngục, và kẻ làm rồi lại nói ‘tôi không làm’ cũng vậy. Cả hai người ấy, sau khi chết, trở nên giống nhau, là những người có hành vi thấp hèn ở đời sau.”

ตตฺถ อภูตวาทีติ ปรสฺส โทสํ อทิสฺวาว มุสาวาทํ กตฺวา ตุจฺเฉน ปรํ อพฺภาจิกฺขนฺโต. กตฺวาติ โย วา ปน ปาปกมฺมํ กตฺวา ‘‘นาหํ เอตํ กโรมี’’ติ อาห. เปจฺจ สมา ภวนฺตีติ เต อุโภปิ ชนา ปรโลกํ คนฺตฺวา นิรยํ อุปคมเนน คติยา สมา ภวนฺติ. คติเยว เนสํ ปริจฺฉินฺนา, อายุ ปน เนสํ น ปริจฺฉินฺนํ. พหุกญฺหิ ปาปกมฺมํ กตฺวา จิรํ นิรเย ปจฺจนฺติ, ปริตฺตํ กตฺวา อปฺปมตฺตกเมว กาลํ. ยสฺมา ปน เนสํ อุภินฺนมฺปิ [Pg.298] ลามกเมว กมฺมํ, เตน วุตฺตํ – ‘‘นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ. ปรตฺถาติ อิมสฺส ปน ปทสฺส ปุรโต เปจฺจปเทน สมฺพนฺโธ. เปจฺจ ปรตฺถ อิโต คนฺตฺวา เต นิหีนกมฺมา ปรโลเก สมา ภวนฺตีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Trong kệ ấy, abhūtavādī (kẻ nói lời không thật) là người không thấy lỗi của người khác mà vẫn nói dối, vu khống người khác một cách vô cớ. Katvā (làm rồi) là người đã làm điều ác rồi lại nói: “Tôi không làm việc đó.” Pecca samā bhavanti (sau khi chết, trở nên giống nhau) nghĩa là cả hai người ấy, sau khi đi đến thế giới bên kia, đều trở nên giống nhau về cảnh giới qua việc đi đến địa ngục. Cảnh giới của họ đã được xác định, nhưng tuổi thọ của họ thì không được xác định. Vì rằng, người làm nhiều điều ác sẽ bị thiêu đốt lâu dài trong địa ngục, người làm ít thì chỉ trong một thời gian ngắn. Bởi vì nghiệp của cả hai đều là thấp hèn, nên có câu: “nihīnakammā manujā paratthā” (là những người có hành vi thấp hèn ở đời sau). Từ “paratthā” (ở đời sau) này có liên quan đến từ “pecca” (sau khi chết) đứng trước. Ý nghĩa là: sau khi chết (pecca), đi từ đây đến đời sau (paratthā), những người có hành vi thấp hèn ấy trở nên giống nhau ở thế giới bên kia. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ราชา ‘‘สุนฺทริยา อญฺเญหิ มาริตภาวํ ชานาถา’’ติ ปุริเส อุยฺโยเชสิ. อถ เต ธุตฺตา เตหิ กหาปเณหิ สุรํ ปิวนฺตา อญฺญมญฺญํ กลหํ กรึสุ. เอโก เอกํ อาห – ‘‘ตฺวํ สุนฺทรึ เอกปฺปหาเรเนว มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา ตโต ลทฺธกหาปเณหิ สุรํ ปิวสิ, โหตุ โหตู’’ติ. ราชปุริสา เต ธุตฺเต คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. อถ เน ราชา ‘‘ตุมฺเหหิ สา มาริตา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, เทวา’’ติ. ‘‘เกหิ มาราปิตา’’ติ? ‘‘อญฺญติตฺถิเยหิ, เทวา’’ติ. ราชา ติตฺถิเย ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ. เต ตเถว วทึสุ. เตน หิ คจฺฉถ ตุมฺเห เอวํ วทนฺตา นครํ อาหิณฺฑถ – ‘‘อยํ สุนฺทรี สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อาโรเปตุกาเมหิ อมฺเหหิ มาราปิตา, เนว สมณสฺส โคตมสฺส, น สาวกานํ โทโส อตฺถิ, อมฺหากเมว โทโส’’ติ. เต ตถา กรึสุ. พาลมหาชโน ตทา สทฺทหิ, ติตฺถิยาปิ ธุตฺตาปิ ปุริสวธทณฺฑํ ปาปุณึสุ. ตโต ปฏฺฐาย พุทฺธานํ สกฺกาโร มหา อโหสีติ.

Vua sai các quan đi: “Hãy tìm cho ra kẻ đã giết nàng Sundarī”. Bấy giờ, những tên du đãng ấy dùng những đồng tiền kia để uống rượu rồi sinh ra cãi cọ nhau. Một tên nói với tên kia: “Mày chỉ đánh một nhát đã giết chết Sundarī, rồi giấu xác trong đống rác hoa, rồi lấy tiền thưởng đó mà uống rượu. Uống đi, uống đi!”. Các quan lính của vua bắt những tên du đãng ấy và dẫn đến cho vua. Bấy giờ, vua hỏi chúng: “Có phải các ngươi đã giết cô ấy?”. “Tâu Đại vương, vâng ạ”. “Ai đã sai các ngươi giết?”. “Tâu Đại vương, do các người ngoại đạo”. Vua cho gọi các người ngoại đạo đến và tra hỏi. Họ cũng nói như vậy. “Nếu thế, các ngươi hãy đi, vừa đi vừa rao khắp thành rằng: ‘Nàng Sundarī này đã bị chúng tôi, những kẻ muốn gán tiếng xấu cho Sa-môn Gotama, sai người giết chết. Sa-môn Gotama không có lỗi, các đệ tử của ngài cũng không có lỗi. Lỗi là của chính chúng tôi’”. Họ đã làm như vậy. Bấy giờ, đám đông dân chúng ngu dốt mới tin. Cả các người ngoại đạo lẫn những tên du đãng đều phải chịu hình phạt giết người. Từ đó trở đi, sự cúng dường tôn kính đối với các Đức Phật trở nên rất lớn lao.

สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện thứ nhất: Nữ du sĩ Sundarī.

๒. ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ

2. Câu chuyện những chúng sanh bị quả báo của ác hạnh hành hạ

กาสาวกณฺฐาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ทุจฺจริตผลานุภาเวน ปีฬิเต สตฺเต อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Veluvana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Kāsāvakaṇṭhā, liên quan đến những chúng sanh bị hành hạ bởi quả báo của ác hạnh.

อายสฺมา หิ โมคฺคลฺลาโน ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏา โอโรหนฺโต อฏฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ อตฺตภาเว ทิสฺวา สิตํ กโรนฺโต ลกฺขณตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส, ตถาคตสฺส สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วตฺวา ตถาคตสฺส สนฺติเก เถเรน ปุฏฺโฐ อฏฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ ทิฏฺฐภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ภิกฺขุํ เวหาสํ [Pg.299] คจฺฉนฺตํ, ตสฺส สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา…เป… กาโยปิ อาทิตฺโต’’ติอาทินา (ปารา. ๒๓๐; สํ. นิ. ๒.๒๑๘) นเยน สทฺธึ ปตฺตจีวรกายพนฺธนาทีหิ ฑยฺหมาเน ปญฺจ สหธมฺมิเก อาโรเจสิ. สตฺถา เตสํ กสฺสปทสพลสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปพฺพชฺชาย อนุรูปํ กาตุํ อสกฺโกนฺตานํ ปาปภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ตสฺมึ ขเณ ตตฺถ นิสินฺนานํ พหูนํ ปาปภิกฺขูนํ ทุจฺจริตกมฺมสฺส วิปากํ ทสฺเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Khi Tôn giả Moggallāna cùng với Trưởng lão Lakkhaṇa đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ngài thấy thân tướng của các ngạ quỷ xương... và mỉm cười. Khi được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi về lý do mỉm cười, ngài nói: “Này hiền giả, chưa phải lúc cho câu hỏi này, hãy hỏi ta trước sự hiện diện của Như Lai”. Khi được Trưởng lão hỏi trước sự hiện diện của Như Lai, ngài đã giải thích những gì mình đã thấy và kể lại về năm vị đồng phạm hạnh đang bị thiêu đốt cùng với y bát, dây lưng... theo cách như sau: “Này hiền giả, ở đây, khi ta đang đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ta thấy một vị tỳ-kheo đang đi trên hư không, y tăng-già-lê của vị ấy đang bốc cháy, cháy rực, cháy thành ngọn lửa... thân cũng đang bốc cháy...”. Bậc Đạo Sư giải thích về việc xấu xa của những vị ấy, những người đã xuất gia trong giáo pháp của đức Phật Kassapa nhưng không thể hành trì tương xứng với đời sống xuất gia, và để chỉ ra quả báo của ác nghiệp cho nhiều vị tỳ-kheo xấu ác đang ngồi đó vào lúc ấy, ngài đã nói lên kệ này:

๓๐๗.

307.

‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา;

ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร’’ติ.

“Nhiều kẻ quấn y vàng quanh cổ, có ác pháp, không được chế ngự; những kẻ ác ấy, do các nghiệp ác của mình, phải sanh vào địa ngục”.

ตตฺถ กาสาวกณฺฐาติ กาสาเวน ปลิเวฐิตกณฺฐา. ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมา. อสญฺญตาติ กายาทิสํยมรหิตา, ตถารูปา ปาปปุคฺคลา อตฺตนา กเตหิ อกุสลกมฺเมหิ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ, เต ตตฺถ ปจฺจิตฺวา ตโต จุตา วิปากาวเสเสน เปเตสุปิ เอวํ ปจฺจนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, kāsāvakaṇṭhā nghĩa là có cổ được quấn bởi y nhuộm màu kasava. Pāpadhammā nghĩa là có các pháp thấp hèn. Asaññatā nghĩa là không có sự chế ngự thân v.v... Những người ác như vậy, do các nghiệp bất thiện tự mình đã làm, sanh vào địa ngục. Họ bị nấu chín ở đó, sau khi chết từ đó, do quả báo còn sót lại, họ cũng bị nấu chín như vậy trong cõi ngạ quỷ. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai: Những chúng sanh bị quả báo của ác hạnh hành hạ.

๓. วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ

3. Câu chuyện các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā

เสยฺโย อโยคุโฬติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ อุปนิสฺสาย มหาวเน วิหรนฺโต วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาราชิเก (ปารา. ๑๙๓ อาทโย) อาคตเมว.

Khi đang trú tại Mahāvana, gần Vesālī, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Seyyo ayoguḷo, liên quan đến các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā. Câu chuyện này đã được kể trong phần Pārājika về pháp siêu nhân.

ตทา หิ สตฺถา เต ภิกฺขู ‘‘กึ ปน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุทรสฺสตฺถาย คิหีนํ อญฺญมญฺญสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสิตฺถา’’ติ วตฺวา เตหิ ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต เต ภิกฺขู อเนกปริยาเยน ครหิตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với các tỳ-kheo ấy: “Này các tỳ-kheo, có phải vì cái bụng mà các ngươi đã tán thán pháp siêu nhân của nhau cho các gia chủ nghe không?”. Khi họ trả lời: “Bạch Thế Tôn, vâng ạ”, ngài đã quở trách các tỳ-kheo ấy bằng nhiều cách rồi nói lên kệ này:

๓๐๘.

308.

‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ.

“Thà nuốt hòn sắt nóng, cháy như ngọn lửa, còn hơn là một người ác giới, không chế ngự, lại đi ăn vật thực của quốc độ”.

ตตฺถ [Pg.300] ยญฺเจ ภุญฺเชยฺยาติ ยํ ทุสฺสีโล นิสฺสีลปุคฺคโล กายาทีหิ อสญฺญโต รฏฺฐวาสีหิ สทฺธาย ทินฺนํ รฏฺฐปิณฺฑํ ‘‘สมโณมฺหี’’ติ ปฏิชานนฺโต คเหตฺวา ภุญฺเชยฺย, ตตฺโต อาทิตฺโต อคฺคิวณฺโณ อโยคุโฬว ภุตฺโต เสยฺโย สุนฺทรตโร. กึ การณา? ตปฺปจฺจยา หิ เอโกว อตฺตภาโว ฌาเยยฺย, ทุสฺสีโล ปน สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อเนกานิปิ ชาติสตานิ นิรเย ปจฺเจยฺยาติ อตฺโถ.

Trong đó, yañce bhuñjeyya có nghĩa là: nếu một người ác giới, không có giới, không chế ngự thân v.v., tự nhận “ta là sa-môn” mà nhận và ăn vật thực của quốc độ do dân chúng cúng dường với đức tin, thì thà ăn một hòn sắt nóng cháy, màu như lửa, còn tốt hơn. Tại sao? Vì do nhân duyên ấy (ăn hòn sắt), chỉ một thân này bị thiêu đốt; còn người ác giới, sau khi ăn của cúng dường do đức tin, sẽ bị nấu chín trong địa ngục trong nhiều trăm kiếp sống. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện thứ ba: Các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā.

๔. เขมกเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ

4. Câu chuyện con trai trưởng giả Khemaka

จตฺตาริ ฐานานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกสฺส ภาคิเนยฺยํ เขมกํ นาม เสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Cattāri ṭhānāni, liên quan đến con trai của một trưởng giả tên là Khemaka, là cháu của ông Anāthapiṇḍika.

โส กิร อภิรูโป อโหสิ, เยภุยฺเยน อิตฺถิโย ตํ ทิสฺวา ราคาภิภูตา สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขึสุ. โสปิ ปรทารกมฺมาภิรโตว อโหสิ. อถ นํ รตฺตึ ราชปุริสา คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา มหาเสฏฺฐิสฺส ลชฺชามีติ ตํ กิญฺจิ อวตฺวา วิสฺสชฺชาเปสิ. โส ปน เนว วิรมิ. อถ นํ ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ราชปุริสา คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา วิสฺสชฺชาเปสิเยว. มหาเสฏฺฐิ, ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ตํ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺส ธมฺมํ เทเสถา’’ติ อาห. สตฺถา ตสฺส สํเวคกถํ วตฺวา ปรทารเสวนาย โทสํ ทสฺเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Nghe nói, anh ta rất đẹp trai. Đa số phụ nữ khi thấy anh ta đều bị dục vọng xâm chiếm, không thể giữ được bình tĩnh. Anh ta cũng thích thú việc ngoại tình. Rồi vào ban đêm, các quan lính của vua bắt anh ta và dẫn đến cho vua. Vua nghĩ: “Ta nể mặt vị đại trưởng giả (Anāthapiṇḍika)”, nên không nói gì với anh ta và cho thả ra. Nhưng anh ta không dừng lại. Rồi lần thứ hai, lần thứ ba, các quan lính lại bắt anh ta và dẫn đến cho vua. Vua vẫn cho thả ra. Vị đại trưởng giả, khi nghe chuyện đó, đã dẫn anh ta đến gặp Bậc Đạo Sư, kể lại sự việc và nói: “Bạch Thế Tôn, xin hãy thuyết pháp cho người này”. Bậc Đạo Sư đã nói một bài pháp gây xúc động cho anh ta, chỉ ra lỗi lầm của việc ngoại tình, và đã nói những kệ này:

๓๐๙.

309.

‘‘จตฺตาริ ฐานานิ นโร ปมตฺโต,อาปชฺชติ ปรทารูปเสวี;

อปุญฺญลาภํ น นิกามเสยฺยํ,นินฺทํ ตตียํ นิรยํ จตุตฺถํ.

“Người phóng dật, giao du với vợ người khác, gặp phải bốn điều: Gánh chịu phi phước, không được ngủ theo ý muốn, bị chê bai là điều thứ ba, đọa địa ngục là điều thứ tư.”

๓๑๐.

310.

‘‘อปุญฺญลาโภ [Pg.301] จ คตี จ ปาปิกา,ภีตสฺส ภีตาย รตี จ โถกิกา;

ราชา จ ทณฺฑํ ครุกํ ปเณติ,ตสฺมา นโร ปรทารํ น เสเว’’ติ.

“Vừa gánh chịu phi phước, vừa có ác thú, niềm vui của kẻ sợ hãi với người sợ hãi thì ít ỏi; vua cũng áp đặt hình phạt nặng nề. Vì thế, người đời không nên giao du với vợ người khác.”

ตตฺถ ฐานานีติ ทุกฺขการณานิ. ปมตฺโตติ สติโวสฺสคฺเคน สมนฺนาคโต. อาปชฺชตีติ ปาปุณาติ. ปรทารูปเสวีติ ปรทารํ อุปเสวนฺโต อุปฺปถจารี. อปุญฺญลาภนฺติ อกุสลลาภํ. น นิกามเสยฺยนฺติ ยถา อิจฺฉติ, เอวํ เสยฺยํ อลภิตฺวา อนิจฺฉิตํ ปริตฺตกเมว กาลํ เสยฺยํ ลภติ. อปุญฺญลาโภ จาติ เอวํ ตสฺส อยญฺจ อปุญฺญลาโภ, เตน จ อปุญฺเญน นิรยสงฺขาตา ปาปิกา คติ โหติ. รตี จ โถกิกาติ ยา ตสฺส ภีตสฺส ภีตาย อิตฺถิยา สทฺธึ รติ, สาปิ โถกิกา ปริตฺตา โหติ. ครุกนฺติ ราชา จ หตฺถจฺเฉทาทิวเสน ครุกํ ทณฺฑํ ปเณติ. ตสฺมาติ ยสฺมา ปรทารํ เสวนฺโต เอตานิ อปุญฺญาทีนิ ปาปุณาติ, ตสฺมา ปรทารํ น เสเวยฺยาติ อตฺโถ.

Trong ấy, `ṭhānāni` nghĩa là các nguyên nhân của khổ đau. `Pamatto` là người có sự buông thả chánh niệm. `Āpajjati` nghĩa là đạt đến, gặp phải. `Paradārūpasevī` là người đi theo tà đạo, giao du với vợ người khác. `Apuññalābhaṃ` là sự gánh chịu điều bất thiện. `Na nikāmaseyyaṃ` nghĩa là không được ngủ theo ý muốn, không được ngủ như ý, chỉ ngủ được một khoảng thời gian ngắn ngủi không mong muốn. `Apuññalābho ca` nghĩa là như vậy, người ấy vừa gánh chịu phi phước này, và do phi phước ấy mà có ác thú được gọi là địa ngục. `Ratī ca thokikā` nghĩa là niềm vui của người đàn ông sợ hãi ấy cùng với người phụ nữ sợ hãi cũng ít ỏi, nhỏ nhoi. `Garukaṃ` nghĩa là vua cũng áp đặt hình phạt nặng nề như chặt tay chân v.v... `Tasmā` có nghĩa là: vì người giao du với vợ người khác gặp phải những điều phi phước này, v.v., cho nên không nên giao du với vợ người khác.

เทสนาวสาเน เขมโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ตโต ปฏฺฐาย มหาชโน สุขํ วีตินาเมสิ. กึ ปนสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? โส กิร กสฺสปพุทฺธกาเล อุตฺตมมลฺโล หุตฺวา ทฺเว สุวณฺณปฏากา ทสพลสฺส กญฺจนถูเป อาโรเปตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ ‘‘ฐเปตฺวา ญาติสาโลหิติตฺถิโย อวเสสา มํ ทิสฺวา รชฺชนฺตู’’ติ. อิทมสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ. เตน ตํ นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน ทิสฺวา ปเรสํ อิตฺถิโย สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขึสูติ.

Cuối thời pháp, Khemaka đắc quả Tu-đà-hoàn. Kể từ đó, dân chúng sống trong an lạc. Vậy nghiệp quá khứ của vị ấy là gì? Nghe nói, vào thời đức Phật Kassapa, vị ấy là một võ sĩ xuất sắc, đã treo hai lá cờ vàng lên bảo tháp vàng của bậc Thập Lực và đã phát nguyện rằng: "Ngoại trừ những người phụ nữ là quyến thuộc, những người còn lại khi thấy con mong rằng họ sẽ khởi tâm ái luyến". Đây là nghiệp quá khứ của vị ấy. Do nghiệp ấy, ở mỗi nơi vị ấy tái sanh, vợ của những người khác khi thấy vị ấy đã không thể tự chủ được.

เขมกเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về con trai trưởng giả Khemaka, thứ tư.

๕. ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ

5. Câu chuyện về vị Tỳ-khưu khó dạy

กุโส ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ทุพฺพจภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Kuso yathā`, liên quan đến một vị Tỳ-khưu khó dạy.

เอโก กิร ภิกฺขุ อสญฺจิจฺจ เอกํ ติณํ ฉินฺทิตฺวา กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส, โย ติณํ ฉินฺทติ, ตสฺส กึ โหตี’’ติ ตํ อตฺตนา กตภาวํ อาโรเจตฺวา ปุจฺฉิ. อถ นํ อิตโร ‘‘ตฺวํ [Pg.302] ติณสฺส ฉินฺนการณา กิญฺจิ โหตีติ สญฺญํ กโรสิ, น เอตฺถ กิญฺจิ โหติ, เทเสตฺวา ปน มุจฺจตี’’ติ วตฺวา สยมฺปิ อุโภหิ หตฺเถหิ ติณํ ลุญฺจิตฺวา อคฺคเหสิ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ภิกฺขุํ อเนกปริยาเยน วิครหิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Nghe nói, một vị Tỳ-khưu không cố ý cắt một cọng cỏ, sau khi tâm hối hận khởi lên, đã đến gần một vị Tỳ-khưu khác, trình bày sự việc mình đã làm và hỏi: "Thưa hiền giả, người cắt cỏ thì bị (phạm tội) gì?". Khi ấy, vị Tỳ-khưu kia nói với vị ấy: "Hiền giả cho rằng có tội gì đó do việc cắt cỏ, nhưng ở đây không có tội gì cả, chỉ cần sám hối là thoát khỏi", rồi chính mình cũng dùng cả hai tay nhổ cỏ và cầm lấy. Các vị Tỳ-khưu đã trình bày sự việc ấy lên bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã quở trách vị Tỳ-khưu ấy bằng nhiều cách, và khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên những kệ ngôn này:

๓๑๑.

311.

‘‘กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตติ;

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ, นิรยายุปกฑฺฒติ.

“Như cỏ kusa cầm không khéo, cắt lại chính tay mình; sa-môn hạnh hành không đúng, kéo vào địa ngục.”

๓๑๒.

312.

‘‘ยํ กิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ;

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, น ตํ โหติ มหปฺผลํ.

“Bất cứ hành vi lơi lỏng nào, giới hạnh nào ô nhiễm, phạm hạnh nào đáng ngờ, điều ấy không có quả lớn.”

๓๑๓.

313.

‘‘กยิรา เจ กยิราเถนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม;

สิถิโล หิ ปริพฺพาโช, ภิยฺโย อากิรเต รช’’นฺติ.

“Nếu làm, hãy làm cho được; hãy nỗ lực làm cho vững chắc. Vì đời sống du sĩ lơi lỏng, lại càng làm tung bụi bặm.”

ตตฺถ กุโสติ ยํ กิญฺจิ ติขิณธารํ ติณํ อนฺตมโส ตาลปณฺณมฺปิ, ยถา โส กุโส เยน ทุคฺคหิโต, ตสฺส หตฺถํ อนุกนฺตติ ผาเลติ, เอวเมว สมณธมฺมสงฺขาตํ สามญฺญมฺปิ ขณฺฑสีลาทิตาย ทุปฺปรามฏฺฐํ นิรยายุปกฑฺฒติ, นิรเย นิพฺพตฺตาเปตีติ อตฺโถ. สิถิลนฺติ โอลียิตฺวา กรเณน สิถิลคาหํ กตฺวา กตํ ยํกิญฺจิ กมฺมํ. สํกิลิฏฺฐนฺติ เวสิยาทิเกสุ อโคจเรสุ จรเณน สํกิลิฏฺฐํ. สงฺกสฺสรนฺติ สงฺกาหิ สริตพฺพํ, อุโปสถกิจฺจาทีสุ อญฺญตรกิจฺเจน สนฺนิปติตมฺปิ สงฺฆํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา อิเม มม จริยํ ญตฺวา มํ อุกฺขิปิตุกามาว สนฺนิปติตา’’ติ เอวํ อตฺตโน อาสงฺกาหิ สริตํ อุสฺสงฺกิตํ ปริสงฺกิตํ. น ตํ โหตีติ ตํ เอวรูปํ สมณธมฺมสงฺขาตํ พฺรหฺมจริยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส มหปฺผลํ น โหติ, ตสฺส มหปฺผลาภาเวเนว ภิกฺขทายกานมฺปิสฺส น มหปฺผลํ โหตีติ อตฺโถ. กยิรา เจติ ตสฺมา ยํ กมฺมํ กเรยฺย, ตํ กเรยฺยาเถว. ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเมติ ถิรกตเมว กตฺวา อวตฺตสมาทาโน หุตฺวา เอนํ กยิรา. ปริพฺพาโชติ สิถิลภาเวน กโต ขณฺฑาทิภาวปฺปตฺโต สมณธมฺโม. ภิยฺโย อากิรเต รชนฺติ อพฺภนฺตเร วิชฺชมานํ ราครชาทึ เอวรูโป สมณธมฺโม อปเนตุํ น สกฺโกติ, อถ โข ตสฺส อุปริ อปรมฺปิ ราครชาทึ อากิรตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, `kuso` là bất cứ loại cỏ nào có cạnh sắc, cho đến cả lá cọ. Giống như cỏ kusa ấy, khi bị ai đó cầm không khéo, nó sẽ cắt, làm rách tay người ấy. Cũng vậy, sa-môn hạnh, được gọi là pháp của sa-môn, khi bị hành trì sai lạc do giới bị sứt mẻ v.v., sẽ kéo (người ấy) vào địa ngục, nghĩa là làm cho tái sanh trong địa ngục. `Sithilaṃ` là bất cứ hành vi nào được làm một cách lơi lỏng, thực hiện với sự nắm giữ lỏng lẻo. `Saṃkiliṭṭhaṃ` là (giới hạnh) bị ô nhiễm do đi lại ở những nơi không thích hợp như chốn kỹ nữ v.v. `Saṅkassaraṃ` là điều cần được nhớ đến với sự nghi ngờ. Khi thấy Tăng chúng tụ họp vì một phận sự nào đó như lễ Bố-tát v.v., liền nghĩ rằng: "Chắc chắn những vị này biết hạnh kiểm của ta nên tụ họp lại vì muốn trục xuất ta", như vậy là điều được nhớ đến, bị nghi ngờ, bị ngờ vực bởi chính sự nghi ngờ của mình. `Na taṃ hoti` có nghĩa là: phạm hạnh ấy, được gọi là pháp của sa-môn, có tính chất như vậy, không mang lại quả lớn cho người ấy. Chính vì không có quả lớn cho vị ấy mà cũng không có quả lớn cho những người thí chủ cúng dường vật thực. `Kayirā ce` có nghĩa là: vì thế, việc gì nên làm thì hãy làm cho được. `Daḷhamenaṃ parakkame` nghĩa là hãy làm việc ấy một cách vững chắc, không phải chỉ để hoàn thành bổn phận. `Paribbājo` là pháp của sa-môn được thực hành một cách lơi lỏng, đã đi đến tình trạng sứt mẻ v.v. `Bhiyyo ākirate rajaṃ` có nghĩa là: pháp của sa-môn có tính chất như vậy không thể loại trừ được bụi bặm tham ái v.v. đang tồn tại bên trong, mà trái lại, nó còn rắc thêm bụi bặm tham ái khác lên trên đó.

เทสนาวสาเน [Pg.303] พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, โสปิ ภิกฺขุ สํวเร ฐตฺวา ปจฺฉา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณีติ.

Cuối thời pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v. Vị Tỳ-khưu ấy cũng an trú trong sự thu thúc, sau đó tu tập thiền quán và chứng đắc A-la-hán quả.

ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về vị Tỳ-khưu khó dạy, thứ năm.

๖. อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ

6. Câu chuyện về người phụ nữ bị lòng ganh tỵ xâm chiếm

อกตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ อิสฺสาปกตํ อิตฺถึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Akataṃ`, liên quan đến một người phụ nữ bị lòng ganh tỵ xâm chiếm.

ตสฺสา กิร สามิโก เอกาย เคหทาสิยา สทฺธึ สนฺถวํ อกาสิ. สา อิสฺสาปกตา ตํ ทาสึ หตฺถปาเทสุ พนฺธิตฺวา ตสฺสา กณฺณนาสํ ฉินฺทิตฺวา เอกสฺมึ คุฬฺหคพฺเภ ปกฺขิปิตฺวา ทฺวารํ ปิทหิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺส อตฺตนา กตภาวํ ปฏิจฺฉาเทตุํ ‘‘เอหิ, อยฺย, วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ สามิกํ อาทาย วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณนฺตี นิสีทิ. อถสฺสา อาคนฺตุกญาตกา เคหํ อาคนฺตฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา ตํ วิปฺปการํ ทิสฺวา ทาสึ โมจยึสุ. สา วิหารํ คนฺตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ฐิตา ตมตฺถํ ทสพลสฺส อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘ทุจฺจริตํ นาม ‘อิทํ เม อญฺเญ น ชานนฺตี’ติ อปฺปมตฺตกมฺปิ น กาตพฺพํ, อญฺญสฺมึ อชานนฺเตปิ สุจริตเมว กาตพฺพํ. ปฏิจฺฉาเทตฺวา กตมฺปิ หิ ทุจฺจริตํ นาม ปจฺฉานุตาปํ กโรติ, สุจริตํ ปาโมชฺชเมว ชเนตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, chồng của bà ấy đã dan díu với một nữ tỳ trong nhà. Bà cả, do lòng ghen tuông, đã trói tay chân người nữ tỳ ấy, cắt tai và mũi, rồi nhốt vào một căn phòng kín, đóng cửa lại. Để che giấu việc làm của mình, bà rủ chồng: “Này anh, chúng ta hãy đến tịnh xá nghe Pháp”. Sau khi đưa chồng đi, bà đến tịnh xá và ngồi nghe Pháp. Bấy giờ, những người bà con của nữ tỳ ấy đến nhà, mở cửa ra, thấy cảnh tượng tàn nhẫn đó liền giải cứu cho cô. Cô nữ tỳ đi đến tịnh xá, đứng giữa bốn chúng và trình bày sự việc lên đức Thập Lực. Đức Thế Tôn nghe lời cô nói xong, bèn dạy rằng: “Việc ác không nên làm dù chỉ một chút, với ý nghĩ rằng ‘người khác không biết việc này của ta’. Dù người khác không biết, cũng chỉ nên làm việc thiện. Vì việc ác, dù được che giấu, cũng gây ra hối hận về sau, còn việc thiện chỉ sinh ra niềm hoan hỷ”. Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๑๔.

314.

‘‘อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย, ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ;

กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย, ยํ กตฺวา นานุตปฺปตี’’ติ.

“Việc ác không làm, tốt hơn, việc ác làm rồi, sau hối hận. Việc thiện đã làm, tốt hơn, việc làm xong rồi, không hối hận.”

ตตฺถ ทุกฺกฏนฺติ สาวชฺชํ อปายสํวตฺตนิกํ กมฺมํ อกตเมว เสยฺโย วรํ อุตฺตมํ. ปจฺฉา ตปฺปตีติ ตญฺหิ อนุสฺสริตานุสฺสริตกาเล ตปฺปติเยว. สุกตนฺติ อนวชฺชํ ปน สุขทายกํ สุคติสํวตฺตนิกเมว กมฺมํ กตํ เสยฺโย. ยํ กตฺวาติ ยํ กมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา อนุสฺสรณกาเล น ตปฺปติ นานุตปฺปติ, โสมนสฺสชาโตว โหติ, ตํ กมฺมํ วรนฺติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘việc ác’ (dukkaṭaṃ) là hành động có tội, dẫn đến cõi khổ; không làm việc ấy thì tốt hơn, cao thượng hơn, ưu việt hơn. ‘Sau hối hận’ (pacchā tappati) nghĩa là mỗi khi nhớ lại việc ấy, người đó phải đau khổ. ‘Việc thiện’ (sukataṃ) là hành động không có tội, mang lại an lạc, dẫn đến cõi lành; làm việc ấy thì tốt hơn. ‘Việc làm xong rồi’ (yaṃ katvā) có nghĩa là hành động nào mà sau khi làm, mỗi khi nhớ lại, người đó không đau khổ, không hối hận, mà chỉ sinh tâm hoan hỷ, thì hành động đó là cao thượng.

เทสนาวสาเน อุปาสโก จ สา จ อิตฺถี โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. ตญฺจ ปน ทาสึ ตตฺเถว ภุชิสฺสํ กตฺวา ธมฺมจารินึ กรึสูติ.

Khi bài pháp kết thúc, người cận sự nam và người phụ nữ ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Còn người nữ tỳ, ngay tại đó, họ đã trả tự do và giúp cô trở thành người thực hành Chánh pháp.

อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về người phụ nữ ghen tuông, phẩm thứ sáu.

๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

7. Câu chuyện nhiều vị Tỳ-khưu

นครํ [Pg.304] ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล อาคนฺตุเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) Nagaraṃ yathā, liên quan đến nhiều vị Tỳ-khưu khách.

เต กิร เอกสฺมึ ปจฺจนฺเต วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฐมมาเส สุขํ วิหรึสุ. มชฺฌิมมาเส โจรา อาคนฺตฺวา เตสํ โคจรคามํ ปหริตฺวา กรมเร คเหตฺวา อคมํสุ. ตโต ปฏฺฐาย มนุสฺสา โจรานํ ปฏิพาหนตฺถาย ตํ ปจฺจนฺตนครํ อภิสงฺขโรนฺตา เต ภิกฺขู สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. เต อผาสุกํ วสฺสํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺสา สตฺถุ ทสฺสนาย สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. สตฺถา เตหิ สทฺธึ กตปฏิสนฺถาโร ‘‘กึ, ภิกฺขเว, สุขํ วสิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยํ ปฐมมาสเมว สุขํ วสิมฺหา, มชฺฌิมมาเส โจรา คามํ ปหรึสุ, ตโต ปฏฺฐาย มนุสฺสา นครํ อภิสงฺขโรนฺตา สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. ตสฺมา อผาสุกํ วสฺสํ วสิมฺหา’’ติ วุตฺเต ‘‘อลํ, ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, ผาสุวิหาโร นาม นิจฺจกาลํ ทุลฺลโภ, ภิกฺขุนา นาม ยถา เต มนุสฺสา นครํ โคปยึสุ, เอวํ อตฺตภาวเมว โคปยิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, các vị ấy đã an cư mùa mưa tại một vùng biên địa. Trong tháng đầu, các vị sống an ổn. Vào tháng giữa, bọn cướp đến tấn công ngôi làng khất thực của các vị, bắt người đi rồi rút lui. Kể từ đó, dân chúng bận rộn củng cố thành trì ở biên địa để chống lại bọn cướp, nên không có cơ hội để cúng dường, hộ độ các Tỳ-khưu một cách chu đáo. Các vị đã sống một mùa an cư không thoải mái. Sau khi mãn hạ, các vị đến Sāvatthi để yết kiến đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn sau khi thăm hỏi các vị, bèn hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các con sống có an ổn không?”. “Bạch Thế Tôn, chúng con chỉ sống an ổn trong tháng đầu. Vào tháng giữa, bọn cướp đã tấn công làng. Kể từ đó, dân chúng bận rộn củng cố thành trì nên không có cơ hội hộ độ chúng con một cách chu đáo. Vì vậy, chúng con đã sống một mùa an cư không thoải mái”. Khi nghe vậy, đức Thế Tôn dạy: “Thôi, này các Tỳ-khưu, đừng lo lắng. Nơi ở thoải mái thì luôn luôn khó tìm. Một vị Tỳ-khưu phải nên phòng hộ tự thân mình, cũng như những người dân kia đã phòng hộ thành trì của họ”. Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๑๕.

315.

‘‘นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ, คุตฺตํ สนฺตรพาหิรํ;

เอวํ โคเปถ อตฺตานํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา;

ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา’’ติ.

“Như thành trì biên địa, được phòng hộ trong ngoài. Hãy phòng hộ tự thân, chớ để khoảnh khắc qua. Người để khoảnh khắc qua, sầu muộn khi đọa địa ngục.”

ตตฺถ สนฺตรพาหิรนฺติ, ภิกฺขเว, ยถา เตหิ มนุสฺเสหิ ตํ ปจฺจนฺตนครํ ทฺวารปาการาทีนิ ถิรานิ กโรนฺเตหิ สอนฺตรํ, อฏฺฏาลกปริขาทีนิ ถิรานิ กโรนฺเตหิ สพาหิรนฺติ สนฺตรพาหิรํ สุคุตฺตํ กตํ, เอวํ ตุมฺเหปิ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา อชฺฌตฺติกานิ ฉ ทฺวารานิ ปิทหิตฺวา ทฺวารรกฺขิกํ สตึ อวิสฺสชฺเชตฺวา ยถา คยฺหมานานิ พาหิรานิ ฉ อายตนานิ อชฺฌตฺติกานํ อุปฆาตาย สํวตฺตนฺติ, ตถา อคฺคหเณน ตานิปิ ถิรานิ กตฺวา เตสํ อปฺปเวสาย ทฺวารรกฺขิกํ สตึ อปฺปหาย วิจรนฺตา อตฺตานํ โคเปถาติ อตฺโถ. ขโณ โว มา อุปจฺจคาติ โย หิ เอวํ อตฺตานํ น โคเปติ, ตํ ปุคฺคลํ อยํ พุทฺธุปฺปาทขโณ มชฺฌิมเทเส อุปฺปตฺติขโณ สมฺมาทิฏฺฐิยา ปฏิลทฺธขโณ ฉนฺนํ อายตนานํ อเวกลฺลขโณติ สพฺโพปิ อยํ ขโณ [Pg.305] อติกฺกมติ, โส ขโณ ตุมฺเห มา อติกฺกมตุ. ขณาตีตาติ เย หิ ตํ ขณํ อตีตา, เต จ ปุคฺคเล โส จ ขโณ อตีโต, เต นิรยมฺหิ สมปฺปิตา หุตฺวา ตตฺถ นิพฺพตฺติตฺวา โสจนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘trong ngoài’ (santarabāhiraṃ) có nghĩa là: Này các Tỳ-khưu, cũng như những người dân kia đã phòng hộ kỹ lưỡng thành trì biên địa ấy ‘trong ngoài’ – tức là củng cố các cổng thành, tường vách bên trong, và củng cố các tháp canh, hào luỹ bên ngoài – cũng vậy, các con hãy thiết lập niệm, đóng lại sáu cửa (giác quan) bên trong, không từ bỏ niệm là người giữ cửa. Sáu xứ bên ngoài khi được nắm bắt sẽ dẫn đến sự hủy hoại các xứ bên trong; cũng vậy, bằng cách không nắm bắt, hãy làm cho các xứ bên trong được vững chắc, không từ bỏ niệm là người giữ cửa để ngăn chặn sự xâm nhập của chúng. Đi lại như vậy, các con hãy phòng hộ tự thân. ‘Chớ để khoảnh khắc qua’ (khaṇo vo mā upaccagā) có nghĩa là: người nào không phòng hộ tự thân như vậy, thì tất cả những khoảnh khắc quý báu này – khoảnh khắc đức Phật ra đời, khoảnh khắc được sinh ra ở trung tâm quốc, khoảnh khắc có được chánh kiến, khoảnh khắc sáu căn không khiếm khuyết – sẽ trôi qua mất. Khoảnh khắc ấy, các con chớ để nó trôi qua. ‘Người để khoảnh khắc qua’ (khaṇātītā) có nghĩa là: những người nào đã để khoảnh khắc ấy trôi qua, và khoảnh khắc ấy cũng đã qua đối với họ, thì họ sẽ bị rơi vào địa ngục, tái sinh ở đó và sầu muộn.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อุปฺปนฺนสํเวคา อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Khi bài pháp kết thúc, các vị Tỳ-khưu ấy, với tâm chấn động, đã chứng đắc quả A-la-hán.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện nhiều vị Tỳ-khưu, phẩm thứ bảy.

๘. นิคณฺฐวตฺถุ

8. Câu chuyện về các Nigantha (Lõa thể ngoại đạo)

อลชฺชิตาเยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต นิคณฺเฐ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) Alajjitāye, liên quan đến các vị Nigantha.

เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู นิคณฺเฐ ทิสฺวา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, สพฺพโส อปฺปฏิจฺฉนฺเนหิ อเจลเกหิ อิเม นิคณฺฐา วรตรา, เย เอกํ ปุริมปสฺสมฺปิ ตาว ปฏิจฺฉาเทนฺติ, สหิริกา มญฺเญ เอเต’’ติ. ตํ สุตฺวา นิคณฺฐา ‘‘น มยํ เอเตน การเณน ปฏิจฺฉาเทม, ปํสุรชาทโย ปน ปุคฺคลา เอว, ชีวิตินฺทฺริยปฏิพทฺธา เอว, เต โน ภิกฺขาภาชเนสุ มา ปตึสูติ อิมินา การเณน ปฏิจฺฉาเทมา’’ติ วตฺวา เตหิ สทฺธึ วาทปฏิวาทวเสน พหุํ กถํ กเถสุํ. ภิกฺขู สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา นิสินฺนกาเล ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อลชฺชิตพฺเพน ลชฺชิตฺวา ลชฺชิตพฺเพน อลชฺชมานา นาม ทุคฺคติปรายณาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một ngày nọ, các Tỳ-kheo thấy các Nigantha (lõa thể) bèn khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, so với các lõa thể không che đậy gì cả, các Nigantha này tốt hơn, vì họ còn che đậy được một bên sườn trước. Có lẽ họ có tàm”. Nghe vậy, các Nigantha nói: “Chúng tôi không che đậy vì lý do đó, mà thật ra, bụi bặm v.v... cũng là chúng sanh, cũng có mạng quyền. Chúng tôi che đậy vì lý do này, để chúng không rơi vào bát khất thực của chúng tôi”. Nói xong, họ tranh luận qua lại rất nhiều với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đến hầu Bậc Đạo Sư, khi đã ngồi xuống, bèn bạch lại sự việc ấy. Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-kheo, những người hổ thẹn với điều không đáng hổ thẹn, và không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, thì chắc chắn sẽ đi về khổ cảnh”. Nói xong, Ngài thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này:

๓๑๖.

316.

‘‘อลชฺชิตาเย ลชฺชนฺติ, ลชฺชิตาเย น ลชฺชเร;

มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

“Hổ thẹn điều không đáng hổ thẹn, không hổ thẹn điều đáng hổ thẹn; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh.

๓๑๗.

317.

‘‘อภเย ภยทสฺสิโน, ภเย จาภยทสฺสิโน;

มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

“Thấy sợ hãi trong điều không đáng sợ, và thấy không sợ trong điều đáng sợ; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh.”

ตตฺถ อลชฺชิตาเยติ อลชฺชิตพฺเพน. ภิกฺขาภาชนญฺหิ อลชฺชิตพฺพํ นาม, เต ปน ตํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา เตน ลชฺชนฺติ นาม. ลชฺชิตาเยติ อปฏิจฺฉนฺเนน หิริโกปีนงฺเคน ลชฺชิตพฺเพน. เต ปน ตํ อปฏิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา [Pg.306] ลชฺชิตาเย น ลชฺชนฺติ นาม. เตน เตสํ อลชฺชิตพฺเพน ลชฺชิตํ ลชฺชิตพฺเพน อลชฺชิตํ ตุจฺฉคหณภาเวน จ อญฺญถาคหณภาเวน จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. ตํ สมาทิยิตฺวา วิจรนฺตา ปน เต มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา นิรยาทิเภทํ ทุคฺคตึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. อภเยติ ภิกฺขาภาชนํ นิสฺสาย ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิกิเลสทุจฺจริตภยานํ อนุปฺปชฺชนโต ภิกฺขาภาชนํ อภยํ นาม, ภเยน ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺตา ปน อภเย ภยทสฺสิโน นาม. หิริโกปีนงฺคํ ปน นิสฺสาย ราคาทีนํ อุปฺปชฺชนโต ตํ ภยํ นาม, ตสฺส อปฏิจฺฉาทเนน ภเย จาภยทสฺสิโน. ตสฺส ตํ อยถาคหณสฺส สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคหึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Trong các kệ ấy, alajjitāye nghĩa là với điều không đáng hổ thẹn. Thật vậy, bát khất thực là vật không đáng hổ thẹn, nhưng họ lại che đậy nó khi đi lại, do đó họ được gọi là hổ thẹn với điều ấy. Lajjitāye nghĩa là với điều đáng hổ thẹn, tức là bộ phận sinh dục cần che đậy. Nhưng họ lại không che đậy nó khi đi lại, do đó họ được gọi là không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn. Vì thế, đối với họ, điều không đáng hổ thẹn lại hổ thẹn, điều đáng hổ thẹn lại không hổ thẹn; do việc chấp thủ sai lầm và chấp thủ một cách khác đi mà thành tà kiến. Do chấp thủ tà kiến ấy mà đi lại, những chúng sanh ấy đi đến khổ cảnh có nhiều loại như địa ngục. Đó là ý nghĩa. Abhaye nghĩa là, do nương vào bát khất thực mà các nỗi sợ hãi về phiền não và ác hạnh như tham, sân, si, mạn, tà kiến không phát sinh, nên bát khất thực được gọi là vô úy (không đáng sợ). Nhưng do sợ hãi mà che đậy nó, họ được gọi là những người thấy sợ hãi trong điều không đáng sợ. Còn bộ phận sinh dục, do nương vào nó mà tham ái v.v... phát sinh, nên nó được gọi là đáng sợ. Do không che đậy nó, họ là những người thấy không sợ hãi trong điều đáng sợ. Do họ đã chấp thủ sự nhận thức sai lầm ấy, những chúng sanh chấp thủ tà kiến ấy đi đến khổ cảnh. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู นิคณฺฐา สํวิคฺคมานสา ปพฺพชึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều Nigantha với tâm chấn động đã xuất gia. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

นิคณฺฐวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về các Nigantha, phẩm thứ tám.

๙. ติตฺถิยสาวกวตฺถุ

9. Câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo

อวชฺเชติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติตฺถิยสาวเก อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng từ 'Avajje', nhân câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย อญฺญติตฺถิยสาวกา อตฺตโน ปุตฺเต สมฺมาทิฏฺฐิกานํ อุปาสกานํ ปุตฺเตหิ สทฺธึ สปริวาเร กีฬมาเน ทิสฺวา เคหํ อาคตกาเล ‘‘น โว สมณา สกฺยปุตฺติยา วนฺทิตพฺพา, นาปิ เตสํ วิหารํ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ สปถํ การยึสุ. เต เอกทิวสํ เชตวนวิหารสฺส พหิทฺวารโกฏฺฐกสามนฺเต กีฬนฺตา ปิปาสิตา อเหสุํ. อเถกํ อุปาสกทารกํ ‘‘ตฺวํ เอตฺถ คนฺตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา อมฺหากมฺปิ อาหราหี’’ติ ปหิณึสุ. โส วิหารํ ปวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ตฺวเมว ปานียํ ปิวิตฺวา คนฺตฺวา อิตเรปิ ปานียปิวนตฺถาย อิเธว เปเสหี’’ติ อาห. โส ตถา อกาสิ. เต อาคนฺตฺวา ปานียํ ปิวึสุ. สตฺถา เต ปกฺโกสาเปตฺวา เตสํ สปฺปายํ ธมฺมกถํ กเถตฺวา เต อจลสทฺเธ กตฺวา สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. เต สกานิ เคหานิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ มาตาปิตูนํ อาโรเจสุํ[Pg.307]. อถ เนสํ มาตาปิตโร ‘‘ปุตฺตกา โน วิปนฺนทิฏฺฐิกา ชาตา’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺตา ปริเทวึสุ. อถ เตสํ เฉกา สมฺพหุลา ปฏิวิสฺสกา มนุสฺสา อาคนฺตฺวา โทมนสฺสวูปสมนตฺถาย ธมฺมํ กถยึสุ. เต เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิเม ทารเก สมณสฺส โคตมสฺเสว นิยฺยาเทสฺสามา’’ติ มหนฺเตน ญาติคเณน สทฺธึ วิหารํ นยึสุ. สตฺถา เตสํ อชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một thời, các đệ tử ngoại đạo thấy con cái của mình chơi đùa cùng với con cái của các cận sự nam có chánh kiến, khi chúng trở về nhà, họ bắt chúng thề rằng: “Các con không được đảnh lễ các Sa-môn Thích tử, cũng không được vào tịnh xá của họ”. Một hôm, khi đang chơi gần cổng ngoài của tịnh xá Kỳ Viên, chúng bị khát nước. Bấy giờ, chúng sai một đứa con của cận sự nam rằng: “Bạn hãy vào đó uống nước rồi mang nước ra cho chúng tôi nữa”. Cậu bé ấy vào tịnh xá, đảnh lễ Bậc Đạo Sư, uống nước xong bèn trình bày sự việc. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư bảo cậu bé: “Con cứ uống nước rồi đi ra, và hãy bảo những đứa trẻ khác vào đây để uống nước”. Cậu bé đã làm như vậy. Chúng đến và uống nước. Bậc Đạo Sư cho gọi chúng lại, thuyết một bài pháp thích hợp, làm cho chúng có đức tin bất động, và an lập chúng trong Tam quy và Ngũ giới. Khi trở về nhà, chúng kể lại sự việc cho cha mẹ nghe. Bấy giờ, cha mẹ chúng ưu phiền, than khóc rằng: “Con cái chúng ta đã trở thành người có tà kiến rồi”. Khi ấy, nhiều người hàng xóm khôn khéo đến nói pháp để làm nguôi ngoai nỗi ưu phiền của họ. Nghe lời họ, những người cha mẹ ấy nói: “Chúng ta sẽ dâng những đứa trẻ này cho Sa-môn Gotama”, rồi cùng với đông đảo quyến thuộc đưa chúng đến tịnh xá. Bậc Đạo Sư, thấy được khuynh hướng của họ, bèn thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này:

๓๑๘.

318.

‘‘อวชฺเช วชฺชมติโน, วชฺเช จาวชฺชทสฺสิโน;

มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

“Thấy lỗi trong điều không lỗi, và thấy không lỗi trong điều có lỗi; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh.

๓๑๙.

319.

‘‘วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา, อวชฺชญฺจ อวชฺชโต;

สมฺมาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ.

“Biết điều lỗi là có lỗi, và điều không lỗi là không lỗi; do chấp thủ chánh kiến, chúng sanh đi đến thiện thú.”

ตตฺถ อวชฺเชติ ทสวตฺถุกาย สมฺมาทิฏฺฐิยา, ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธมฺเม จ. วชฺชมติโนติ วชฺชํ อิทนฺติ อุปฺปนฺนมติโน. ทสวตฺถุกาย มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปน ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธมฺเม จ อวชฺชทสฺสิโน, เอติสฺสา อวชฺชํ วชฺชโต วชฺชญฺจ อวชฺชโต ญตฺวา คหณสงฺขาตาย มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคตึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. ทุติยคาถาย วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Trong các kệ ấy, avajje nghĩa là trong chánh kiến có mười sự và trong pháp làm nền tảng cho chánh kiến ấy. Vajjamatinoti nghĩa là những người có ý nghĩ rằng ‘đây là lỗi’. Còn trong tà kiến có mười sự và trong pháp làm nền tảng cho tà kiến ấy, họ lại là avajjadassino (thấy không có lỗi). Do chấp thủ tà kiến, được gọi là sự nắm giữ, bằng cách biết điều không lỗi là có lỗi và điều có lỗi là không lỗi, những chúng sanh chấp thủ tà kiến ấy đi đến khổ cảnh. Đó là ý nghĩa. Ý nghĩa của kệ thứ hai nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói.

เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ตีสุ สรเณสุ ปติฏฺฐาย อปราปรํ ธมฺมํ สุณนฺตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, tất cả những người ấy đều an trú trong Tam quy, và khi lần lượt nghe pháp, họ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

ติตฺถิยสาวกวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo, phẩm thứ chín.

นิรยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần chú giải Phẩm Địa Ngục kết thúc.

ทฺวาวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi hai.

๒๓. นาควคฺโค

23. Phẩm Con Voi

๑. อตฺตทนฺตวตฺถุ

1. Câu chuyện về người tự điều phục

อหํ [Pg.308] นาโค วาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โกสมฺพิยํ วิหรนฺโต อตฺตานํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ อปฺปมาทวคฺคสฺส อาทิคาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.สามาวติวตฺถุ) –

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ahaṃ nāgo vā", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại Kosambī, liên quan đến chính bản thân Ngài. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong phần chú giải kệ đầu tiên của phẩm Appamādavagga. Điều ấy đã được nói đến ở đó như sau:

มาคณฺฑิยา ตาสํ กิญฺจิ กาตุํ อสกฺกุณิตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺเสว กตฺตพฺพํ กริสฺสามี’’ติ นาครานํ ลญฺชํ ทตฺวา ‘‘สมณํ โคตมํ อนฺโตนครํ ปวิสิตฺวา จรนฺตํ ทาสกมฺมกรโปริเสหิ สทฺธึ อกฺโกเสตฺวา ปริภาเสตฺวา ปลาเปถา’’ติ อาณาเปสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ตีสุ รตเนสุ อปฺปสนฺนา อนฺโตนครํ ปวิฏฺฐํ สตฺถารํ อนุพนฺธิตฺวา ‘‘โจโรสิ พาโลสิ มูฬฺโหสิ เถโนสิ โอฏฺโฐสิ โคโณสิ คทฺรโภสิ เนรยิโกสิ ติรจฺฉานคโตสิ, นตฺถิ ตุยฺหํ สุคติ, ทุคฺคติเยว ตุยฺหํ ปาฏิกงฺขา’’ติ ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ. ตํ สุตฺวา อายสฺมา อานนฺโท สตฺถารํ เอตทโวจ – ‘‘ภนฺเต, อิเม นาครา อมฺเห อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ, อิโต อญฺญตฺถ คจฺฉามา’’ติ. ‘‘กุหึ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตตฺถ มนุสฺเสสุ อกฺโกสนฺเตสุ ปริภาสนฺเตสุ ปุน กตฺถ คมิสฺสามานนฺทา’’ติ. ‘‘ตโตปิ อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตตฺถ มนุสฺเสสุ อกฺโกสนฺเตสุ ปริภาสนฺเตสุ กุหึ คมิสฺสามานนฺทา’’ติ. ‘‘ตโตปิ อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อานนฺท, น เอวํ กาตุํ วฏฺฏติ, ยตฺถ อธิกรณํ อุปฺปนฺนํ, ตตฺเถว ตสฺมึ วูปสนฺเต อญฺญตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏติ, เก ปน เต, อานนฺท, อกฺโกสนฺตี’’ติ. ‘‘ภนฺเต, ทาสกมฺมกเร อุปาทาย สพฺเพ อกฺโกสนฺตี’’ติ. ‘‘อหํ, อานนฺท, สงฺคามํ โอติณฺณหตฺถิสทิโส. สงฺคามํ โอติณฺณหตฺถิโน หิ จตูหิ ทิสาหิ อาคเต สเร สหิตุํ ภาโร, ตเถว พหูหิ ทุสฺสีเลหิ กถิตกถานํ สหนํ นาม มยฺหํ ภาโร’’ติ วตฺวา อตฺตานํ อารพฺภ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Bà Māgaṇḍiyā, vì không thể làm hại được họ, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ làm điều nên làm đối với Sa-môn Gotama”. Bà đã đút lót cho dân chúng trong thành và ra lệnh: “Hãy cùng với đám tôi tớ và người làm công đi theo Sa-môn Gotama khi ông ấy vào thành và đi khất thực, rồi hãy mắng nhiếc, chửi rủa và đuổi ông ấy đi”. Những người theo tà kiến, không có niềm tin nơi Tam Bảo, đã đi theo Bậc Đạo Sư khi Ngài vào thành và mắng nhiếc, chửi rủa Ngài bằng mười điều lăng mạ: “Ngươi là kẻ trộm, ngươi là kẻ ngu, ngươi là kẻ si, ngươi là kẻ gian, ngươi là con lạc đà, ngươi là con bò, ngươi là con lừa, ngươi là kẻ đọa địa ngục, ngươi là loài súc sanh. Ngươi không có cõi lành, chỉ có cõi dữ là điều đáng mong đợi cho ngươi”. Nghe vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, những người dân thành này đang mắng nhiếc, chửi rủa chúng con. Chúng ta hãy đi nơi khác khỏi nơi này”. “Đi đâu, này Ānanda?”. “Bạch Thế Tôn, đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, nếu ở đó người ta cũng mắng nhiếc, chửi rủa, thì chúng ta sẽ đi đâu?”. “Bạch Thế Tôn, lại đi đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, nếu ở đó người ta cũng mắng nhiếc, chửi rủa, thì chúng ta sẽ đi đâu?”. “Bạch Thế Tôn, lại đi đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, không nên làm như vậy. Nơi nào sự tranh chấp phát sanh, chỉ khi nào sự tranh chấp ấy đã được lắng dịu ngay tại nơi đó, thì mới nên đi nơi khác. Này Ānanda, vậy ai là những người đang mắng nhiếc các con?”. “Bạch Thế Tôn, tất cả mọi người, kể từ những người tôi tớ và người làm công”. “Này Ānanda, Ta giống như con voi đã lâm trận. Bổn phận của con voi đã lâm trận là phải chịu đựng những mũi tên bay đến từ bốn phương. Cũng vậy, việc nhẫn chịu những lời nói của nhiều người vô giới hạnh chính là bổn phận của Ta”. Sau khi nói vậy, Ngài thuyết Pháp liên quan đến chính mình và nói lên những vần kệ này:

๓๒๐.

320.

‘‘อหํ นาโคว สงฺคาเม, จาปโต ปติตํ สรํ;

อติวากฺยํ ติติกฺขิสฺสํ, ทุสฺสีโล หิ พหุชฺชโน.

“Như voi chiến giữa sa trường, chịu đựng tên bắn từ cung; Ta sẽ nhẫn chịu lời lăng mạ, vì phần nhiều người đời là vô giới hạnh.”

๓๒๑.

321.

‘‘ทนฺตํ [Pg.309] นยนฺติ สมิตึ, ทนฺตํ ราชาภิรูหติ;

ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ, โยติวากฺยํ ติติกฺขติ.

“Người ta dắt con vật đã được điều phục vào đám đông, nhà vua cưỡi con vật đã được điều phục. Người đã được điều phục, người nhẫn chịu lời lăng mạ, là bậc tối thắng giữa nhân loại.”

๓๒๒.

322.

‘‘วรมสฺสตรา ทนฺตา, อาชานียา จ สินฺธวา;

กุญฺชรา จ มหานาคา, อตฺตทนฺโต ตโต วร’’นฺติ.

“Thật tuyệt vời là những con la, những con ngựa thuần chủng xứ Sindh, và những con voi chúa, voi lớn đã được điều phục. Nhưng người tự điều phục mình còn tuyệt vời hơn thế.”

ตตฺถ นาโควาติ หตฺถี วิย. จาปโต ปติตนฺติ ธนุโต มุตฺตํ. อติวากฺยนฺติ อฏฺฐอนริยโวหารวเสน ปวตฺตํ วีติกฺกมวจนํ. ติติกฺขิสฺสนฺติ ยถา สงฺคามาวจโร สุทนฺโต มหานาโค ขโม สตฺติปหาราทีนิ จาปโต มุจฺจิตฺวา อตฺตนิ ปติเต สเร อวิหญฺญมาโน ติติกฺขติ, เอวเมว เอวรูปํ อติวากฺยํ ติติกฺขิสฺสํ, สหิสฺสามีติ อตฺโถ. ทุสฺสีโล หีติ อยญฺหิ โลกิยมหาชโน พหุทุสฺสีโล อตฺตโน อตฺตโน รุจิวเสน วาจํ นิจฺฉาเรตฺวา ฆฏฺเฏนฺโต จรติ, ตตฺถ อธิวาสนํ อชฺฌุเปกฺขนเมว มม ภาโร. สมิตินฺติ อุยฺยานกีฬมณฺฑลาทีสุ มหาชนมชฺฌํ คจฺฉนฺตา ทนฺตเมว โคณชาตึ วา อสฺสชาตึ วา ยาเน โยเชตฺวา นยนฺติ. ราชาติ ตถารูเปเหว วาหเนหิ คจฺฉนฺโต ราชาปิ ทนฺตเมว อภิรูหติ. มนุสฺเสสูติ มนุสฺเสสุปิ จตูหิ อริยมคฺเคหิ ทนฺโต นิพฺพิเสวโนว เสฏฺโฐ. โยติวากฺยนฺติ โย เอวรูปํ อติกฺกมวจนํ ปุนปฺปุนํ วุจฺจมานมฺปิ ติติกฺขติ น ปฏิปฺผรติ น วิหญฺญติ, เอวรูโป ทนฺโต เสฏฺโฐติ อตฺโถ.

Trong đó, nāgo vā có nghĩa là: như con voi. Cāpato patitaṃ có nghĩa là: được bắn ra từ cây cung. Ativākyaṃ có nghĩa là: lời nói vi phạm, phát sanh do tám cách nói năng không cao thượng. Titikkhissaṃ có nghĩa là: cũng như con voi lớn, được khéo điều phục, quen trận mạc, có khả năng chịu đựng những cú đâm bằng giáo, v.v., và nhẫn chịu những mũi tên bắn ra từ cung rơi vào mình mà không hề nao núng, cũng vậy, Ta sẽ nhẫn chịu, Ta sẽ kham nhẫn lời nói vi phạm như thế. Dussīlo hi có nghĩa là: vì phần nhiều người đời này là vô giới hạnh, họ nói năng theo sở thích riêng của mình, gây ra sự va chạm. Ở đây, sự kham nhẫn và xả ly chính là bổn phận của Ta. Samitiṃ có nghĩa là: khi đi vào giữa đám đông ở những nơi như vườn hoa, sân chơi, người ta dắt con vật thuộc loài bò hoặc loài ngựa đã được điều phục, thắng vào xe. Rājā có nghĩa là: nhà vua, khi đi lại bằng những phương tiện như vậy, cũng chỉ cưỡi con vật đã được điều phục. Manussesu có nghĩa là: ngay cả trong loài người, người đã được điều phục bởi bốn Thánh đạo, không còn nọc độc (phiền não), là bậc tối thắng. Yotivākya'ṃ có nghĩa là: người nào nhẫn chịu được lời nói vi phạm như vậy, dù bị nói đi nói lại nhiều lần, không nói lại, không bị tổn thương, người đã được điều phục như vậy là bậc tối thắng.

อสฺสตราติ วฬวาย คทฺรเภน ชาตา. อาชานียาติ ยํ อสฺสทมสารถิ การณํ กาเรติ, ตสฺส ขิปฺปํ ชานนสมตฺถา. สินฺธวาติ สินฺธวรฏฺเฐ ชาตา อสฺสา. มหานาคาติ กุญฺชรสงฺขาตา มหาหตฺถิโน. อตฺตทนฺโตติ เอเต อสฺสตรา จ สินฺธวา จ กุญฺชรา จ ทนฺตาว วรํ, น อทนฺตา. โย ปน จตูหิ อริยมคฺเคหิ อตฺตโน ทนฺตตาย อตฺตทนฺโต นิพฺพิเสวโน, อยํ ตโตปิ วรํ, สพฺเพหิปิ เอเตหิ อุตฺตริตโรติ อตฺโถ.

Assatarā có nghĩa là: con vật được sanh ra từ ngựa cái và lừa đực. Ājānīyā có nghĩa là: những con vật có khả năng hiểu nhanh chóng lý do mà người luyện ngựa ra hiệu. Sindhavā có nghĩa là: những con ngựa sanh ra ở xứ Sindh. Mahānāgā có nghĩa là: những con voi lớn, được gọi là kuñjara. Attadanto có nghĩa là: những con la, những con ngựa Sindh, và những con voi kuñjara này chỉ tuyệt vời khi đã được điều phục, chứ không phải khi chưa được điều phục. Còn người nào, do đã được điều phục bởi bốn Thánh đạo, nên đã tự điều phục mình, không còn nọc độc (phiền não), người này còn tuyệt vời hơn cả chúng, vượt trội hơn tất cả những con vật này.

เทสนาวสาเน ลญฺชํ คเหตฺวา วีถิสิงฺฆาฏกาทีสุ ฐตฺวา อกฺโกสนฺโต ปริภาสนฺโต สพฺโพปิ โส มหาชโน โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณีติ.

Vào cuối buổi pháp thoại, tất cả những người dân đã nhận tiền đút lót, đứng ở các ngả đường, ngã tư, v.v., để mắng nhiếc và chửi rủa, đều đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

อตฺตทนฺตวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về người tự điều phục, thứ nhất.

๒. หตฺถาจริยปุพฺพกภิกฺขุวตฺถุ

2. Câu chuyện về vị tỳ khưu trước kia là người luyện voi

น [Pg.310] หิ เอเตหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ หตฺถาจริยปุพฺพกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na hi etehi", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại Jetavana, liên quan đến một vị tỳ khưu trước kia là người luyện voi.

โส กิร เอกทิวสํ อจิรวตีนทีตีเร หตฺถิทมกํ ‘‘เอกํ หตฺถึ ทเมสฺสามี’’ติ อตฺตนา อิจฺฉิตํ การณํ สิกฺขาเปตุํ อสกฺโกนฺตํ ทิสฺวา สมีเป ฐิเต ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา อาห – ‘‘อาวุโส, สเจ อยํ หตฺถาจริโย อิมํ หตฺถึ อสุกฏฺฐาเน นาม วิชฺเฌยฺย, ขิปฺปเมว อิมํ การณํ สิกฺขาเปยฺยา’’ติ. โส ตสฺส กถํ สุตฺวา ตถา กตฺวา ตํ หตฺถึ สุทนฺตํ ทเมสิ. เต ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ภิกฺขุํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา เอวํ วุตฺต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต วิครหิตฺวา ‘‘กึ เต, โมฆปุริส, หตฺถิยาเนน วา อญฺเญน วา ทนฺเตน. น หิ เอเตหิ ยาเนหิ อคตปุพฺพํ ฐานํ คนฺตุํ สมตฺถา นาม อตฺถิ, อตฺตนา ปน สุทนฺเตน สกฺกา อคตปุพฺพํ ฐานํ คนฺตุํ, ตสฺมา อตฺตานเมว ทเมหิ, กึ เต เอเตสํ ทมเนนา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, một hôm, vị Tỳ-kheo ấy ở bên bờ sông Aciravatī, thấy một người nài voi không thể dạy cho một con voi điều mà mình mong muốn, bèn gọi các vị Tỳ-kheo đang đứng gần đó và nói: “Này các hiền hữu, nếu người nài voi này đâm vào chỗ kia thì có thể dạy cho con voi này điều đó một cách nhanh chóng.” Người nài voi ấy nghe lời vị Tỳ-kheo, làm theo như vậy và đã thuần hóa được con voi ấy một cách khéo léo. Các vị Tỳ-kheo kia đem sự việc ấy trình lên Đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư cho gọi vị Tỳ-kheo ấy đến, hỏi: “Có thật là ông đã nói như vậy không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, thật vậy,” Ngài đã quở trách: “Này kẻ rỗng không, có ích gì cho ông với xe voi hay với sự thuần hóa khác? Vì không phải bằng những cỗ xe này mà có thể đi đến nơi chưa từng đến. Nhưng với tự thân được khéo thuần hóa, người ta có thể đi đến nơi chưa từng đến. Vì vậy, hãy tự thuần hóa chính mình. Việc thuần hóa chúng có ích gì cho ông?” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๒๓.

323.

‘‘น หิ เอเตหิ ยาเนหิ, คจฺเฉยฺย อคตํ ทิสํ;

ยถาตฺตนา สุทนฺเตน, ทนฺโต ทนฺเตน คจฺฉตี’’ติ.

“Chẳng phải bằng những xe này, mà đến được phương chưa đến; Như người đã được thuần hóa, đi bằng tự thân khéo luyện, bằng sự thuần hóa.”

ตสฺสตฺโถ – ยานิ ตานิ หตฺถิยานาทีนิ ยานานิ, น หิ เอเตหิ ยาเนหิ โกจิ ปุคฺคโล สุปินนฺเตนปิ อคตปุพฺพตฺตา ‘‘อคต’’นฺติ สงฺขาตํ นิพฺพานทิสํ ตถา คจฺเฉยฺย, ยถา ปุพฺพภาเค อินฺทฺริยทเมน อปรภาเค อริยมคฺคภาวนาย สุทนฺเตน ทนฺโต นิพฺพิเสวโน สปฺปญฺโญ ปุคฺคโล ตํ อคตปุพฺพํ ทิสํ คจฺฉติ, ทนฺตภูมึ ปาปุณาติ. ตสฺมา อตฺตทมนเมว ตโต วรนฺติ อตฺโถ.

Nghĩa là: Những cỗ xe như xe voi v.v..., không một ai có thể dùng chúng để đi đến phương Niết-bàn, được gọi là ‘chưa đến’ vì chưa từng đến được ngay cả trong giấc mơ. Trái lại, người có trí, không còn phiền não, đã được thuần hóa, nhờ sự khéo thuần hóa bằng cách điều phục các căn trong giai đoạn đầu và tu tập Thánh đạo trong giai đoạn sau, vị ấy đi đến phương trời chưa từng đến ấy, đạt đến cảnh giới của bậc đã thuần hóa. Vì vậy, chính sự tự điều phục là cao quý hơn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu.

หตฺถาจริยปุพฺพกภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về vị Tỳ-kheo từng là nài voi.

๓. ปริชิณฺณพฺราหฺมณปุตฺตวตฺถุ

3. Câu chuyện về các người con của ông Bà-la-môn già.

ธนปาโลติ [Pg.311] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต อญฺญตรสฺส ปริชิณฺณพฺราหฺมณสฺส ปุตฺเต อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Sāvatthī, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Dhanapālo”, nhân về các người con của một ông Bà-la-môn già nọ.

สาวตฺถิยํ กิเรโก พฺราหฺมโณ อฏฺฐสตสหสฺสวิภโว วยปฺปตฺตานํ จตุนฺนํ ปุตฺตานํ อาวาหํ กตฺวา จตฺตาริ สตสหสฺสานิ อทาสิ. อถสฺส พฺราหฺมณิยา กาลกตาย ปุตฺตา สมฺมนฺตยึสุ – ‘‘สเจ อยํ อญฺญํ พฺราหฺมณึ อาเนสฺสติ, ตสฺสา กุจฺฉิยํ นิพฺพตฺตานํ วเสน กุลสนฺตกํ ภิชฺชิสฺสติ, หนฺท นํ มยํ สงฺคณฺหิสฺสามา’’ติ เต ตํ ปณีเตหิ ฆาสจฺฉาทนาทีหิ อุปฏฺฐหนฺตา หตฺถปาทสมฺพาหนาทีนิ กโรนฺตา อุปฏฺฐหิตฺวา เอกทิวสมสฺส ทิวา นิทฺทายิตฺวา วุฏฺฐิตสฺส หตฺถปาเท สมฺพาหนฺตา ปาฏิเยกฺกํ ฆราวาเส อาทีนวํ วตฺวา ‘‘มยํ ตุมฺเห อิมินา นีหาเรน ยาวชีวํ อุปฏฺฐหิสฺสาม, เสสธนมฺปิ โน เทถา’’ติ ยาจึสุ. พฺราหฺมโณ ปุน เอเกกสฺส สตสหสฺสํ ทตฺวา อตฺตโน นิวตฺถปารุปนมตฺตํ ฐเปตฺวา สพฺพํ อุปโภคปริโภคํ จตฺตาโร โกฏฺฐาเส กตฺวา นิยฺยาเทสิ. ตํ เชฏฺฐปุตฺโต กติปาหํ อุปฏฺฐหิ. อถ นํ เอกทิวสํ นฺหตฺวา อาคจฺฉนฺตํ ทฺวารโกฏฺฐเก ฐตฺวา สุณฺหา เอวมาห – ‘‘กึ ตยา เชฏฺฐปุตฺตสฺส สตํ วา สหสฺสํ วา อติเรกํ ทินฺนํ อตฺถิ, นนุ สพฺเพสํ ทฺเว ทฺเว สตสหสฺสานิ ทินฺนานิ, กึ เสสปุตฺตานํ ฆรสฺส มคฺคํ น ชานาสี’’ติ. โสปิ ‘‘นสฺส วสลี’’ติ กุชฺฌิตฺวา อญฺญสฺส ฆรํ อคมาสิ. ตโตปิ กติปาหจฺจเยน อิมินาว อุปาเยน ปลาปิโต อญฺญสฺสาติ เอวํ เอกฆรมฺปิ ปเวสนํ อลภมาโน ปณฺฑรงฺคปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ภิกฺขาย จรนฺโต กาลานมจฺจเยน ชราชิณฺโณ ทุพฺโภชนทุกฺขเสยฺยาหิ มิลาตสรีโร ภิกฺขาย จรนฺโต อาคมฺม ปีฐิกาย นิปนฺโน นิทฺทํ โอกฺกมิตฺวา อุฏฺฐาย นิสินฺโน อตฺตานํ โอโลเกตฺวา ปุตฺเตสุ อตฺตโน ปติฏฺฐํ อปสฺสนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ กิร โคตโม อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข สุขสมฺภาโส ปฏิสนฺถารกุสโล, สกฺกา สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ปฏิสนฺถารํ ลภิตุ’’นฺติ. โส นิวาสนปารุปนํ สณฺฐาเปตฺวา ภิกฺขภาชนํ คเหตฺวา ทณฺฑมาทาย ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. วุตฺตมฺปิ เจตํ (สํ. นิ. ๑.๒๐๐) –

Tương truyền, tại Sāvatthī, có một ông Bà-la-môn sở hữu tài sản tám trăm ngàn, sau khi tổ chức lễ cưới cho bốn người con trai đã đến tuổi trưởng thành, ông đã cho họ bốn trăm ngàn. Sau đó, khi vợ ông qua đời, các người con bàn bạc với nhau: “Nếu cha chúng ta lấy một bà vợ khác, tài sản gia tộc sẽ bị chia cắt do những đứa con sinh ra trong bụng bà ấy. Nào, chúng ta hãy chăm sóc cha.” Họ phụng dưỡng ông bằng thức ăn, y phục hảo hạng, làm những việc như xoa bóp tay chân. Sau khi phụng dưỡng một thời gian, một hôm, khi ông vừa ngủ trưa dậy, họ vừa xoa bóp tay chân cho ông, vừa lần lượt nói về những điều bất lợi của đời sống gia đình và cầu xin: “Chúng con sẽ phụng dưỡng cha theo cách này suốt đời, xin cha hãy cho chúng con phần tài sản còn lại.” Ông Bà-la-môn lại cho mỗi người một trăm ngàn, chỉ giữ lại cho mình vừa đủ y phục mặc và che thân, rồi chia tất cả tài sản tiêu dùng và sử dụng thành bốn phần và giao lại cho họ. Người con cả phụng dưỡng ông được vài ngày. Rồi một hôm, khi ông tắm xong trở về, người con dâu đứng ở cổng và nói: “Cha có cho người con cả thêm một trăm hay một ngàn nào không? Chẳng phải cha đã cho mỗi người hai trăm ngàn sao? Cha không biết đường đến nhà các người con còn lại à?” Ông cũng nổi giận nói: “Cút đi, đồ tiện nữ!” rồi đi đến nhà người con khác. Ở đó, sau vài ngày, ông cũng bị đuổi đi bằng cách tương tự. Cứ thế, không vào được nhà nào, ông xuất gia thành một du sĩ mặc áo trắng, đi khất thực. Thời gian trôi qua, ông trở nên già yếu, thân thể tiều tụy vì thức ăn tồi tệ và chỗ ngủ khổ sở. Trong lúc đi khất thực, khi trở về, ông nằm trên một chiếc ghế dài và ngủ thiếp đi. Khi tỉnh dậy, ông ngồi nhìn lại bản thân và không thấy nơi nương tựa nào nơi các con mình, ông suy nghĩ: “Tương truyền, Sa-môn Gotama không cau mày, mặt mày rạng rỡ, nói năng dễ chịu, khéo léo trong việc thăm hỏi. Ta có thể đến gặp Sa-môn Gotama để được an ủi.” Thế rồi, ông sửa sang y phục, cầm bát khất thực, chống gậy đi đến nơi Đức Phật.

อถ [Pg.312] โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล ลูโข ลูขปาวุรโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา เอกมนฺตํ นิสินฺเนน เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เอตทโวจ – ‘‘กินฺนุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ลูโข ลูขปาวุรโณ’’ติ. อิธ เม, โภ โคตม, จตฺตาโร ปุตฺตา, เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ ฆรา นิกฺขาเมนฺตีติ. เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ ภาสสฺสุ –

Khi ấy, có một ông Bà-la-môn đại phú, thân thể gầy gò, y phục dơ bẩn, đi đến nơi Đức Thế Tôn. Sau khi đến, ông ngồi xuống một bên. Đức Bổn Sư sau khi thăm hỏi ông đang ngồi một bên, đã nói lời này: “Này Bà-la-môn, vì sao ông gầy gò, y phục dơ bẩn thế?” “Thưa ngài Gotama, ở đây tôi có bốn người con, họ đã bàn với vợ rồi đuổi tôi ra khỏi nhà.” “Vậy thì, này Bà-la-môn, ông hãy học thuộc những bài kệ này và khi đại chúng tụ họp trong hội trường, và các con ông cũng có mặt, ông hãy đọc lên.”

‘‘เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสฺสํ, เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ;

เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ, สาว วาเรนฺติ สูกรํ.

“Những đứa con mà ta đã vui mừng khi chúng chào đời, và đã mong cầu sự thịnh vượng cho chúng; Chúng đã bàn với vợ, rồi xua đuổi ta, như bầy chó xua đuổi heo.”

‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร;

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, เต ชหนฺติ วโยคตํ.

“Những kẻ bất lương, hèn hạ ấy, đã từng gọi ta ‘cha ơi, cha ơi’; Chúng là những quỷ dạ-xoa đội lốt con trai, chúng bỏ rơi ta khi tuổi đã xế chiều.”

‘‘อสฺโสว ชิณฺโณ นิพฺโภโค, ขาทนา อปนียติ;

พาลกานํ ปิตา เถโร, ปราคาเรสุ ภิกฺขติ.

“Như con ngựa già vô dụng, bị đuổi khỏi máng ăn; Người cha già của những đứa con ngu dại, phải đi ăn xin ở nhà người khác.”

‘‘ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย, ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา;

จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ, อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ.

“Cây gậy của ta quả là tốt hơn, những đứa con bất hiếu này; Nó ngăn được cả con bò hung dữ, và cả con chó hung dữ nữa.”

‘‘อนฺธกาเร ปุเร โหติ, คมฺภีเร คาธเมธติ;

ทณฺฑสฺส อานุภาเวน, ขลิตฺวา ปติติฏฺฐตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๐๐);

“Trong bóng tối, gậy đi phía trước, nơi sâu thẳm, gậy tìm được chỗ cạn; nhờ năng lực của cây gậy, khi vấp ngã, lại đứng vững được.”

โส ภควโต สนฺติเก ตา คาถาโย อุคฺคณฺหิตฺวา ตถารูเป พฺราหฺมณานํ สมาคมทิวเส สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเตสุ ปุตฺเตสุ ตํ สภํ โอคาหิตฺวา พฺราหฺมณานํ มชฺเฌ มหารเหสุ อาสเนสุ นิสินฺเนสุ ‘‘อยํ เม กาโล’’ติ สภาย มชฺเฌ ปวิสิตฺวา หตฺถํ อุกฺขิปิตฺวา ‘‘อหํ, โภ, ตุมฺหากํ คาถาโย ภาสิตุกาโม, สุณิสฺสถา’’ติ วตฺวา ‘‘ภาสสฺสุ, พฺราหฺมณ, สุโณมา’’ติ วุตฺเต ฐิตโกว อภาสิ. เตน จ สมเยน มนุสฺสานํ วตฺตํ โหติ ‘‘โย มาตาปิตูนํ สนฺตกํ ขาทนฺโต มาตาปิตโร น โปเสติ, โส มาเรตพฺโพ’’ติ. ตสฺมา เต พฺราหฺมณปุตฺตา ปิตุ ปาเทสุ ปติตฺวา ‘‘ชีวิตํ โน, ตาต, เทถา’’ติ ยาจึสุ. โส ปิตุ หทยมุทุตาย ‘‘มา เม, โภ, ปุตฺตเก วินาสยิตฺถ, โปเสสฺสนฺติ ม’’นฺติ อาห. อถสฺส ปุตฺเต มนุสฺสา อาหํสุ – ‘‘สเจ, โภ[Pg.313], อชฺช ปฏฺฐาย ปิตรํ น สมฺมา ปฏิชคฺคิสฺสถ, ฆาเตสฺสาม โว’’ติ. เต ภีตา ปิตรํ ปีเฐ นิสีทาเปตฺวา สยํ อุกฺขิปิตฺวา เคหํ เนตฺวา สรีรํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา อุพฺพฏฺเฏตฺวา คนฺธจุณฺณาทีหิ นฺหาเปตฺวา พฺราหฺมณิโย ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย อมฺหากํ ปิตรํ สมฺมา ปฏิชคฺคถ, สเจ ตุมฺเห ปมาทํ อาปชฺชิสฺสถ, นิคฺคณฺหิสฺสาม โว’’ติ วตฺวา ปณีตโภชนํ โภเชสุํ.

Vị ấy học thuộc những câu kệ ấy nơi Đức Thế Tôn, rồi vào một ngày hội họp của các vị Bà-la-môn, khi các người con trai đã trang điểm với mọi trang sức, đi vào hội chúng ấy và đang ngồi trên những chiếc ghế cao sang ở giữa các vị Bà-la-môn, ông nghĩ: ‘Đây là lúc của ta,’ rồi đi vào giữa hội chúng, giơ tay lên và nói: ‘Này quý vị, tôi muốn đọc các câu kệ cho quý vị, xin hãy lắng nghe.’ Khi được đáp lại: ‘Hãy đọc đi, này Bà-la-môn, chúng tôi xin nghe,’ ông liền đứng đọc. Và vào thời ấy, có luật lệ của dân chúng rằng: ‘Người nào hưởng tài sản của cha mẹ mà không nuôi dưỡng cha mẹ, người ấy phải bị xử tử.’ Vì thế, những người con Bà-la-môn ấy cúi lạy dưới chân cha và van xin: ‘Thưa cha, xin hãy cho chúng con mạng sống.’ Do lòng nhân từ của người cha, ông nói: ‘Này quý vị, xin đừng hãm hại các con trai của tôi, chúng sẽ nuôi dưỡng tôi.’ Sau đó, dân chúng nói với các người con của ông: ‘Này các vị, nếu từ hôm nay trở đi, các vị không chăm sóc cha mình cho chu đáo, chúng tôi sẽ giết các vị.’ Họ sợ hãi, đặt cha ngồi trên ghế, tự mình khiêng về nhà, xoa bóp thân thể ông bằng dầu, chà xát, tắm rửa bằng bột thơm v.v..., rồi cho gọi các bà vợ Bà-la-môn đến và nói: ‘Từ hôm nay, các người phải chăm sóc cha của chúng ta cho chu đáo. Nếu các người lơ là, chúng ta sẽ trừng phạt các người,’ rồi họ dọn cho ông bữa ăn thịnh soạn.

พฺราหฺมโณ สุโภชนญฺจ สุขเสยฺยญฺจ อาคมฺม กติปาหจฺจเยน สญฺชาตพโล ปีณินฺทฺริโย อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ เม สมฺปตฺติ สมณํ โคตมํ นิสฺสาย ลทฺธา’’ติ ปณฺณาการตฺถาย เอกํ ทุสฺสยุคํ อาทาย ภควโต สนฺติกํ คนฺตฺวา กตปฏิสนฺถาโร เอกมนฺตํ นิสินฺโน ตํ ทุสฺสยุคํ ภควโต ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสาม, ปฏิคฺคณฺหาตุ เม ภวํ โคตโม อาจริโย อาจริยธน’’นฺติ อาห. ภควา ตสฺส อนุกมฺปาย ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ สรเณสุ ปติฏฺฐาย เอวมาห – ‘‘โภ โคตม, มยฺหํ ปุตฺเตหิ จตฺตาริ ธุวภตฺตานิ ทินฺนานิ, ตโต อหํ ทฺเว ตุมฺหากํ ทมฺมี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กลฺยาณํ, พฺราหฺมณ, มยํ ปน รุจฺจนฏฺฐานเมว คมิสฺสามา’’ติ วตฺวา อุยฺโยเชสิ. พฺราหฺมโณ ฆรํ คนฺตฺวา ปุตฺเต อาห – ‘‘ตาตา, สมโณ โคตโม มยฺหํ สหาโย, ตสฺส เม ทฺเว ธุวภตฺตานิ ทินฺนานิ, ตุมฺเห ตสฺมึ สมฺปตฺเต มา ปมชฺชิตฺถา’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ.

Vị Bà-la-môn nhờ có thức ăn ngon và chỗ ngủ thoải mái, sau vài ngày đã phục hồi sức lực, các căn sung mãn, nhìn lại thân mình rồi nghĩ: ‘Sự sung túc này ta có được là nhờ Sa-môn Gotama.’ Vì mục đích tặng quà, ông lấy một cặp vải, đi đến chỗ Đức Thế Tôn, sau khi thăm hỏi thân mật, ông ngồi xuống một bên, đặt cặp vải dưới chân Đức Thế Tôn và nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi là những người Bà-la-môn thường tìm kiếm tài vật cho vị thầy. Xin Tôn giả Gotama, vị thầy của tôi, hãy nhận lấy phần tài vật của vị thầy này.’ Đức Thế Tôn vì lòng bi mẫn đối với ông đã nhận lấy và thuyết Pháp. Cuối bài Pháp, vị Bà-la-môn an trú trong các nơi nương tựa và nói như sau: ‘Thưa Tôn giả Gotama, các con trai của tôi đã cúng dường bốn phần vật thực thường xuyên, từ đó tôi xin dâng hai phần cho ngài.’ Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ông: ‘Lành thay, này Bà-la-môn, còn chúng ta sẽ đi đến nơi nào chúng ta muốn,’ rồi cho ông ra về. Vị Bà-la-môn về nhà và nói với các con: ‘Này các con, Sa-môn Gotama là bạn của ta, ta đã cúng dường hai phần vật thực thường xuyên cho ngài. Khi ngài đến, các con chớ có lơ là.’ Họ đồng ý: ‘Thưa vâng.’

สตฺถา ปุนทิวเส ปิณฺฑาย จรนฺโต เชฏฺฐปุตฺตสฺส ฆรทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถารํ ทิสฺวา ปตฺตมาทาย ฆรํ ปเวเสตฺวา มหารเห ปลฺลงฺเก นิสีทาเปตฺวา ปณีตโภชนมทาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส อิตรสฺส อิตรสฺสาติ ปฏิปาฏิยา สพฺเพสํ ฆรานิ อคมาสิ. สพฺเพ เต ตเถว สกฺการํ อกํสุ. เอกทิวสํ เชฏฺฐปุตฺโต มงฺคเล ปจฺจุปฏฺฐิเต ปิตรํ อาห – ‘‘ตาต, กสฺส มงฺคลํ เทมา’’ติ? ‘‘นาหํ อญฺเญ ชานามิ, สมโณ โคตโม มยฺหํ สหาโย’’ติ. ‘‘เตน หิ ตํ สฺวาตนาย ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ นิมนฺเตถา’’ติ. พฺราหฺมโณ ตถา อกาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส สปริวาโร ตสฺส เคหํ อคมาสิ. โส หริตุปลิตฺเต สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเต เคเห พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา อปฺโปทกมธุปายเสน [Pg.314] เจว ปณีเตน ขาทนีเยน จ ปริวิสิ. อนฺตราภตฺตสฺมึเยว พฺราหฺมณสฺส จตฺตาโร ปุตฺตา สตฺถุ สนฺติเก นิสีทิตฺวา อาหํสุ – ‘‘โภ โคตม, มยํ อมฺหากํ ปิตรํ ปฏิชคฺคาม น ปมชฺชาม, ปสฺสถิมสฺส อตฺตภาว’’นฺติ.

Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư trong khi đi khất thực đã đến cửa nhà người con cả. Người con ấy thấy Bậc Đạo Sư, liền lấy bát, mời ngài vào nhà, mời ngài ngồi trên một chiếc giường cao sang và dâng cúng vật thực hảo hạng. Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư lần lượt đi đến nhà của những người con khác. Tất cả họ đều cúng dường một cách tôn kính như vậy. Một hôm, khi có một lễ hội, người con cả nói với cha: ‘Thưa cha, chúng ta nên dâng cúng lễ vật này cho ai?’ ‘Ta không biết ai khác, Sa-môn Gotama là bạn của ta.’ ‘Vậy thì, xin cha hãy thỉnh ngài cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu cho ngày mai.’ Vị Bà-la-môn đã làm như vậy. Ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư cùng đoàn tùy tùng đến nhà của người con ấy. Người con ấy mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu ngồi trong ngôi nhà được trát bằng phân bò tươi và trang hoàng với mọi đồ trang sức, rồi phục vụ bằng cháo sữa đặc ngọt và vật thực hảo hạng. Ngay trong bữa ăn, bốn người con của vị Bà-la-môn ngồi gần Bậc Đạo Sư và thưa: ‘Thưa Tôn giả Gotama, chúng con chăm sóc cha của chúng con, không hề lơ là, xin ngài hãy nhìn xem thân thể của ông.’

สตฺถา ‘‘กลฺยาณํ โว กตํ, มาตาปิตุโปสนํ นาม โปราณกปณฺฑิตานํ อาจิณฺณเมวา’’ติ วตฺวา ‘‘ตสฺส นาคสฺส วิปฺปวาเสน, วิรูฬฺหา สลฺลกี จ กุฏชา จา’’ติ อิมํ เอกาทสนิปาเต มาตุโปสกนาคราชชาตกํ (จริยา. ๒.๑ อาทโย; ชา. ๑.๑๑.๑ อาทโย) วิตฺถาเรน กเถตฺวา อิมํ คาถํ อภาสิ –

Bậc Đạo Sư nói: ‘Việc làm của các ngươi thật tốt đẹp, việc nuôi dưỡng cha mẹ chính là thông lệ của các bậc hiền trí thời xưa,’ rồi ngài kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Mātuposaka Nāgarāja trong tập Mười một pháp, bắt đầu bằng câu ‘tassa nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā cā,’ và nói lên câu kệ này:

๓๒๔.

324.

‘‘ธนปาโล นาม กุญฺชโร,กฏุกเภทโน ทุนฺนิวารโย;

พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชติ,สุมรติ นาควนสฺส กุญฺชโร’’ติ.

“Con voi chúa tên Dhanapāla, hung hăng trong kỳ động dục, khó lòng ngăn cản; bị trói buộc, nó không ăn một miếng nào, con voi chúa ấy nhớ về khu rừng của loài voi.”

ตตฺถ ธนปาโล นามาติ ตทา กาสิกรญฺญา หตฺถาจริยํ เปเสตฺวา รมณีเย นาควเน คาหาปิตสฺส หตฺถิโน เอตํ นามํ. กฏุกเภทโนติ ติขิณมโท. หตฺถีนญฺหิ มทกาเล กณฺณจูฬิกา ปภิชฺชนฺติ, ปกติยาปิ หตฺถิโน ตสฺมึ กาเล องฺกุเส วา กุนฺตโตมเร วา น คเณนฺติ, จณฺฑา ภวนฺติ. โส ปน อติจณฺโฑเยว. เตน วุตฺตํ – กฏุกเภทโน ทุนฺนิวารโยติ. พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชตีติ โส พทฺโธ หตฺถิสาลํ ปน เนตฺวา วิจิตฺรสาณิยา ปริกฺขิปาเปตฺวา กตคนฺธปริภณฺฑาย อุปริ พทฺธวิจิตฺรวิตานาย ภูมิยา ฐปิโต รญฺญา ราชารเหน นานคฺครเสน โภชเนน อุปฏฺฐาปิโตปิ กิญฺจิ ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉิ, ตมตฺถํ สนฺธาย ‘‘พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชตี’’ติ วุตฺตํ. สุมรติ นาควนสฺสาติ โส รมณียํ เม วสนฏฺฐานนฺติ นาควนํ สรติ. ‘‘มาตา ปน เม อรญฺเญ ปุตฺตวิโยเคน ทุกฺขปฺปตฺตา อโหสิ, มาตาปิตุอุปฏฺฐานธมฺโม น เม ปูรติ, กึ เม อิมินา โภชเนนา’’ติ ธมฺมิกํ มาตาปิตุอุปฏฺฐานธมฺมเมว สริ. ตํ ปน ยสฺมา ตสฺมึ นาควเนเยว ฐิโต สกฺกา ปูเรตุํ, เตน วุตฺตํ – สุมรติ นาควนสฺส กุญฺชโรติ. สตฺถริ อิมํ อตฺตโน ปุพฺพจริยํ [Pg.315] อาเนตฺวา กเถนฺเต กเถนฺเตเยว สพฺเพปิ เต อสฺสุธารา ปวตฺเตตฺวา มุทุหทยา โอหิตโสตา ภวึสุ. อถ เนสํ ภควา สปฺปายํ วิทิตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ.

Trong kệ ấy, câu ‘tên là Dhanapāla’ có nghĩa là: đó là tên của con voi đã bị vua xứ Kāsi sai người quản tượng đến bắt trong khu rừng voi khả ái. Câu ‘hung hãn khó kìm hãm’ có nghĩa là: nó có cơn say cuồng dữ dội. Vì rằng, trong thời kỳ say cuồng, vành tai của loài voi bị nứt ra, và ngay cả trong tình trạng bình thường, vào lúc ấy, loài voi cũng không đếm xỉa đến cây móc sắt hay cây lao nhọn, chúng trở nên hung dữ. Còn con voi ấy thì lại quá hung dữ. Vì thế, được nói rằng: ‘hung hãn khó kìm hãm’. Câu ‘bị trói, nó không ăn một miếng nào’ có nghĩa là: con voi ấy không phải bị trói, nhưng sau khi được đưa về chuồng voi, được vây quanh bằng một tấm màn sặc sỡ, được đặt trên nền đất có giăng tấm trướng sặc sỡ ở trên và có các vật dụng thơm tho đã được chuẩn bị, dù được vua dâng lên món ăn có nhiều hương vị thượng hạng xứng đáng với bậc vua chúa, nó cũng không muốn ăn một chút gì. Nhắm đến ý nghĩa ấy, nên được nói rằng: ‘bị trói, nó không ăn một miếng nào’. Câu ‘con voi nhớ đến rừng voi’ có nghĩa là: nó nhớ đến rừng voi, nghĩ rằng: ‘Nơi ở của ta thật khả ái’. Nó chỉ nhớ đến đạo lý phụng dưỡng cha mẹ một cách hợp pháp, nghĩ rằng: ‘Mẹ ta ở trong rừng đã phải chịu khổ vì xa cách con, đạo lý phụng dưỡng cha mẹ của ta không được trọn vẹn, ta cần gì đến món ăn này’. Và vì rằng, việc phụng dưỡng ấy chỉ có thể được chu toàn khi nó ở trong khu rừng voi ấy, nên được nói rằng: ‘con voi nhớ đến rừng voi’. Khi Đức Đạo Sư đem câu chuyện tiền thân này của chính Ngài ra kể, ngay trong lúc Ngài đang kể, tất cả những vị ấy đều tuôn trào dòng lệ, tâm hồn trở nên mềm mỏng, và lắng tai nghe. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được điều thích hợp cho họ, đã tuyên thuyết các chân lý và giảng Pháp.

เทสนาวสาเน สทฺธึ ปุตฺเตหิ เจว สุณิสาหิ จ พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, vị Bà-la-môn cùng với các con trai và các con dâu đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả.

ปริชิณฺณพฺราหฺมณปุตฺตวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về các người con của vị Bà-la-môn già, phần thứ ba.

๔. ปเสนทิโกสลวตฺถุ

4. Câu chuyện vua Pasenadi nước Kosala

มิทฺธี ยทา โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราชานํ ปเสนทิโกสลํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Middhī yadā hoti’, đã được Đức Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến vua Pasenadi nước Kosala.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชา ตณฺฑุลโทณสฺส โอทนํ ตทุปิเยน สูปพฺยญฺชเนน ภุญฺชติ. โส เอกทิวสํ ภุตฺตปาตราโส ภตฺตสมฺมทํ อวิโนเทตฺวาว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กิลนฺตรูโป อิโต จิโต จ สมฺปริวตฺตติ, นิทฺทาย อภิภุยฺยมาโนปิ อุชุกํ นิปชฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ, มหาราช, อวิสฺสมิตฺวาว อาคโตสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ภุตฺตกาลโต ปฏฺฐาย เม มหาทุกฺขํ โหตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘มหาราช, อติพหุโภชนํ เอวํ ทุกฺขํ โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một thời, nhà vua dùng bữa cơm nấu từ một doṇa gạo với canh và thức ăn thích hợp. Một hôm, sau khi dùng bữa sáng, nhà vua chưa xua tan được cơn mê mệt do thức ăn đã đi đến chỗ Đức Đạo Sư, với dáng vẻ mệt mỏi, ngài cứ lăn qua trở lại. Dù bị cơn buồn ngủ xâm chiếm, ngài cũng không thể nằm thẳng được, nên đã ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Tâu Đại vương, sao ngài lại đến đây mà chưa nghỉ ngơi?’ ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Kể từ lúc dùng bữa, con cảm thấy rất khổ sở.’ Bấy giờ, Đức Đạo Sư nói với ngài: ‘Tâu Đại vương, ăn quá nhiều sẽ gây ra khổ sở như vậy,’ rồi nói lên kệ này:

๓๒๕.

325.

‘‘มิทฺธี ยทา โหติ มหคฺฆโส จ,นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ,ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

Khi người hôn trầm, lại thêm tham ăn, ham ngủ, nằm lăn qua lại, như con heo lớn được nuôi bằng váng cháo, kẻ ngu si ấy phải tái sanh nhiều lần.

ตตฺถ มิทฺธีติ ถินมิทฺธาภิภูโต. มหคฺฆโส จาติ มหาโภชโน อาหรหตฺถกอลํสาฏกตตฺรวฏฺฏกกากมาสกภุตฺตวมิตกานํ อญฺญตโร วิย. นิวาปปุฏฺโฐติ กุณฺฑกาทินา สูกรภตฺเตน ปุฏฺโฐ. ฆรสูกโร หิ ทหรกาลโต ปฏฺฐาย โปสิยมาโน ถูลสรีรกาเล เคหา พหิ นิกฺขมิตุํ อลภนฺโต เหฏฺฐามญฺจาทีสุ สมฺปริวตฺติตฺวา [Pg.316] อสฺสสนฺโต ปสฺสสนฺโต สยเตว. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยทา ปุริโส มิทฺธี จ โหติ มหคฺฆโส จ, นิวาปปุฏฺโฐ มหาวราโห วิย จ อญฺเญน อิริยาปเถน ยาเปตุํ อสกฺโกนฺโต นิทฺทายนสีโล สมฺปริวตฺตสายี, ตทา โส ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา’’ติ ตีณิ ลกฺขณานิ มนสิกาตุํ น สกฺโกติ. เตสํ อมนสิการา มนฺทปญฺโญ ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ, คพฺภวาสโต น ปริมุจฺจตีติ. เทสนาวสาเน สตฺถา รญฺโญ อุปการวเสน –

Trong đó, ‘hôn trầm’ (middhī) là người bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm. ‘Tham ăn’ (mahagghaso) là người ăn nhiều, giống như một trong các loại người như āharahatthaka, alaṃsāṭaka, tatravaṭṭaka, kākamāsaka, bhuttavamitaka. ‘Được nuôi bằng váng cháo’ (nivāpapuṭṭho) là được nuôi bằng thức ăn cho heo như cám v.v. Vì rằng, con heo nhà, được nuôi từ nhỏ, khi thân hình to béo, không thể ra khỏi nhà, chỉ nằm lăn lóc dưới gầm giường, thở ra hít vào mà ngủ. Điều này có nghĩa là: khi một người vừa bị hôn trầm, vừa tham ăn, lại ham ngủ, nằm lăn qua lại như con heo lớn được nuôi bằng váng cháo, không thể duy trì các oai nghi khác, thì người ấy không thể tác ý đến ba tướng là ‘vô thường, khổ, vô ngã’. Do không tác ý đến chúng, người trí tuệ kém cỏi phải tái sanh nhiều lần, không thoát khỏi cảnh sanh trong bào thai. Vào cuối bài pháp thoại, Đức Đạo Sư, vì lợi ích của nhà vua, đã nói:

‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต, มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา, สณิกํ ชีรติ อายุ ปาลย’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๑๒๔);

Người luôn chánh niệm, biết tiết độ trong ăn uống, các cảm thọ của người ấy trở nên nhẹ nhàng, người ấy già đi chậm rãi, bảo vệ được tuổi thọ.

อิมํ คาถํ วตฺวา อุตฺตรมาณวํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา ‘‘อิมํ คาถํ รญฺโญ โภชนเวลาย ปเวเทยฺยาสิ, อิมินา อุปาเยน โภชนํ ปริหาเปยฺยาสี’’ติ อุปายํ อาจิกฺขิ, โส ตถา อกาสิ. ราชา อปเรน สมเยน นาฬิโกทนปรมตาย สณฺฐิโต สุสลฺลหุกสรีโร สุขปฺปตฺโต สตฺถริ อุปฺปนฺนวิสฺสาโส สตฺตาหํ อสทิสทานํ ปวตฺเตสิ. ทานานุโมทนาย มหาชโน มหนฺตํ วิเสสํ ปาปุณีติ.

Sau khi nói kệ này, Ngài đã cho thanh niên Uttara học thuộc và chỉ dạy phương pháp: ‘Con hãy đọc kệ này vào lúc vua dùng bữa, bằng phương pháp này, hãy làm cho vua giảm bớt khẩu phần ăn.’ Chàng thanh niên đã làm như vậy. Về sau, nhà vua đã ổn định với mức ăn tối đa là một nāḷikā cơm, thân thể trở nên nhẹ nhàng, đạt được an lạc, và với lòng tin tưởng phát sanh nơi Đức Đạo Sư, ngài đã tổ chức cuộc bố thí vô song trong bảy ngày. Trong buổi tùy hỷ phước báu, đông đảo quần chúng đã đạt được thắng quả to lớn.

ปเสนทิโกสลวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện vua Pasenadi nước Kosala, phần thứ tư.

๕. สานุสามเณรวตฺถุ

5. Câu chuyện Sa-di Sānu

อิทํ ปุเรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สานุํ นาม สามเณรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Idaṃ pure’, đã được Đức Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến vị Sa-di tên là Sānu.

โส กิร เอกิสฺสา อุปาสิกาย เอกปุตฺตโก อโหสิ. อถ นํ สา ทหรกาเลเยว ปพฺพาเชสิ. โส ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย สีลวา อโหสิ วตฺตสมฺปนฺโน, อาจริยุปชฺฌายอาคนฺตุกานํ วตฺตํ กตเมว โหติ. มาสสฺส อฏฺฐเม ทิวเส ปาโตว อุฏฺฐาย อุทกมาฬเก อุทกํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ธมฺมสฺสวนคฺคํ สมฺมชฺชิตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา ทีปํ ชาเลตฺวา มธุรสฺสเรน ธมฺมสฺสวนํ โฆเสติ. ภิกฺขู ตสฺส ถามํ ญตฺวา [Pg.317] ‘‘สรภญฺญํ ภณ สามเณรา’’ติ อชฺเฌสนฺติ. โส ‘‘มยฺหํ หทยวาโต รุชติ, กาโย วา พาธตี’’ติ กิญฺจิ ปจฺจาหารํ อกตฺวา ธมฺมาสนํ อภิรูหิตฺวา อากาสคงฺคํ โอตาเรนฺโต วิย สรภญฺญํ วตฺวา โอตรนฺโต ‘‘มยฺหํ มาตาปิตูนํ อิมสฺมึ สรภญฺเญ ปตฺตึ ทมฺมี’’ติ วทติ. ตสฺส มนุสฺสา มาตาปิตโร ปตฺติยา ทินฺนภาวํ น ชานนฺติ. อนนฺตรตฺตภาเว ปนสฺส มาตา ยกฺขินี หุตฺวา นิพฺพตฺตา, สา เทวตาหิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ‘‘สามเณเรน ทินฺนปตฺตึ อนุโมทามิ, ตาตา’’ติ วทติ. ‘‘สีลสมฺปนฺโน จ นาม ภิกฺขุ สเทวกสฺส โลกสฺส ปิโย โหตี’’ติ ตสฺมึ สามเณเร เทวตา สลชฺชา สคารวา มหาพฺรหฺมานํ วิย อคฺคิกฺขนฺธํ วิย จ นํ มญฺญนฺติ. สามเณเร คารเวน ตญฺจ ยกฺขินึ ครุกํ กตฺวา ปสฺสนฺติ. ตา ธมฺมสฺสวนยกฺขสมาคมาทีสุ ‘‘สานุมาตา สานุมาตา’’ติ ยกฺขินิยา อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ เทนฺติ. มเหสกฺขาปิ ยกฺขา ตํ ทิสฺวา มคฺคา โอกฺกมนฺติ, อาสนา วุฏฺฐหนฺติ.

Tương truyền, vị ấy là con trai duy nhất của một nữ cư sĩ. Sau đó, bà đã cho con xuất gia khi còn nhỏ. Kể từ khi xuất gia, vị ấy là người có giới hạnh, đầy đủ phận sự, và luôn làm tròn bổn phận đối với thầy tế độ, thầy y chỉ, và các vị khách. Vào ngày mồng tám mỗi tháng, vị ấy dậy từ sáng sớm, chuẩn bị nước trong lu nước, quét dọn pháp đường, sắp đặt chỗ ngồi, thắp đèn, rồi với giọng ngọt ngào mà xướng lên lời mời nghe pháp. Chư Tăng biết được năng lực của vị ấy nên khuyến khích rằng: “Này Sa-di, hãy tụng đọc kinh văn.” Vị ấy không hề từ chối, nói rằng: “Con bị đau tim, hay thân con không khỏe,” mà lên pháp tọa, tụng đọc kinh văn như thể dòng sông Hằng từ trên trời tuôn chảy xuống, rồi khi đi xuống, vị ấy nói: “Con xin hồi hướng phước báu tụng kinh này đến cho cha mẹ con.” Cha mẹ trong đời người của vị ấy không biết việc hồi hướng phước báu. Nhưng trong kiếp trước liền kề, mẹ của vị ấy đã tái sanh làm một nữ dạ-xoa. Vị nữ dạ-xoa ấy cùng đến với chư thiên, nghe pháp rồi nói: “Này con, ta xin tùy hỷ phước báu mà Sa-di đã hồi hướng.” “Một vị Tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh quả thật được thế gian cùng với chư thiên yêu mến,” vì vậy, đối với vị Sa-di ấy, chư thiên có lòng hổ thẹn và kính trọng, xem vị ấy như Đại Phạm Thiên hay như một khối lửa. Do lòng kính trọng đối với vị Sa-di, họ cũng xem trọng và tán thán nữ dạ-xoa ấy. Tại các buổi nghe pháp hay các cuộc hội họp của dạ-xoa, họ dâng cho nữ dạ-xoa chỗ ngồi hàng đầu, nước uống hàng đầu, và vật thực hàng đầu, nói rằng: “Đây là mẹ của Sānu, mẹ của Sānu.” Ngay cả các dạ-xoa có đại thần lực khi thấy bà cũng tránh đường, và đứng dậy khỏi chỗ ngồi.

อถ โข สามเณโร วุฑฺฒิมนฺวาย ปริปกฺกินฺทฺริโย อนภิรติยา ปีฬิโต อนภิรตึ วิโนเทตุํ อสกฺโกนฺโต ปรุฬฺหเกสนโข กิลิฏฺฐนิวาสนปารุปโน กสฺสจิ อนาโรเจตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เอกโกว มาตุฆรํ อคมาสิ. อุปาสิกา ปุตฺตํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘กึ, ตาต, ตฺวํ ปุพฺเพ อาจริยุปชฺฌาเยหิ วา ทหรสามเณเรหิ วา สทฺธึ อิธาคจฺฉสิ, กสฺมา เอกโกว อชฺช อาคโตสี’’ติ? โส อุกฺกณฺฐิตภาวํ อาโรเจสิ. สา อุปาสิกา นานปฺปกาเรน ฆราวาเส อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา ปุตฺตํ โอวทมานาปิ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตี ‘‘อปฺเปว นาม อตฺตโน ธมฺมตายปิ สลฺลกฺเขยฺยา’’ติ อนุยฺโยเชตฺวา ‘‘ติฏฺฐ, ตาต, ยาว เต ยาคุภตฺตํ สมฺปาเทมิ, ยาคุํ ปิวิตฺวา กตภตฺตกิจฺจสฺส เต มนาปานิ วตฺถานิ นีหริตฺวา ทสฺสามี’’ติ วตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. นิสีทิ สามเณโร. อุปาสิกา มุหุตฺเตเนว ยาคุขชฺชกํ สมฺปาเทตฺวา อทาสิ. อถ ‘‘ภตฺตํ สมฺปาเทสฺสามี’’ติ อวิทูเร นิสินฺนา ตณฺฑุเล โธวติ. ตสฺมึ สมเย สา ยกฺขินี ‘‘กหํ นุ โข สามเณโร, กจฺจิ ภิกฺขาหารํ ลภติ, โน’’ติ อาวชฺชมานา ตสฺส วิพฺภมิตุกามตาย นิสินฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘สามเณโร เม มเหสกฺขานํ เทวตานํ อนฺตเร ลชฺชํ อุปฺปาเทยฺย, คจฺฉามิสฺส วิพฺภมเน อนฺตรายํ กริสฺสามี’’ติ อาคนฺตฺวา ตสฺส สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา [Pg.318] คีวํ ปริวตฺเตตฺวา เขเฬน ปคฺฆรนฺเตน ภูมิยํ นิปติ. อุปาสิกา ปุตฺตสฺส ตํ วิปฺปการํ ทิสฺวา เวเคน คนฺตฺวา ปุตฺตํ อาลิงฺเคตฺวา อูรูสุ นิปชฺชาเปสิ. สกลคามวาสิโน อาคนฺตฺวา พลิกมฺมาทีนิ กรึสุ. อุปาสิกา ปน ปริเทวมานา อิมา คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, vị Sa-di, theo sự trưởng thành, các căn đã chín muồi, bị sự không hoan hỷ não phiền, không thể xua tan được sự không hoan hỷ, tóc và móng đã dài, thân mặc y phục dơ bẩn, không cho ai hay biết, đã mang y bát một mình đi về nhà mẹ. Người nữ cư sĩ thấy con, đảnh lễ rồi hỏi: “Này con, sao thế? Trước đây con thường cùng với thầy tế độ, thầy y chỉ, hoặc các vị Sa-di nhỏ đến đây, tại sao hôm nay lại đến một mình?” Vị ấy bèn cho biết ý định muốn hoàn tục. Người nữ cư sĩ ấy dùng nhiều cách khác nhau để chỉ ra những nguy hại trong đời sống tại gia, dù khuyên dạy con nhưng không thể làm cho con hiểu ra, bà nghĩ: “Biết đâu tự nó cũng sẽ nhận ra được,” nên không để con đi, bà nói: “Này con, hãy ở lại, để mẹ chuẩn bị cháo và cơm cho con. Sau khi uống cháo và dùng cơm xong, mẹ sẽ lấy ra những tấm vải đẹp lòng đưa cho con,” nói rồi, bà dọn chỗ ngồi và mời con. Vị Sa-di ngồi xuống. Chỉ trong chốc lát, người nữ cư sĩ đã chuẩn bị xong cháo và các món ăn nhẹ rồi dâng lên. Sau đó, bà nghĩ: “Ta sẽ chuẩn bị cơm,” rồi ngồi ở một nơi không xa để vo gạo. Vào lúc ấy, nữ dạ-xoa kia suy nghĩ: “Sa-di đang ở đâu nhỉ? Không biết có nhận được vật thực gì không?” Khi quán xét, bà biết được việc vị ấy đang ngồi với ý định muốn hoàn tục, bà nghĩ: “Sa-di có thể làm ta xấu hổ giữa các vị thiên có đại thần lực. Ta sẽ đi, ta sẽ gây trở ngại cho việc hoàn tục của nó.” Nghĩ vậy, bà đến nhập vào thân của vị Sa-di, vặn ngược cổ lại, khiến vị ấy ngã xuống đất, miệng trào nước dãi. Người nữ cư sĩ thấy tình trạng bất thường đó của con, vội vàng chạy đến, ôm lấy con và đặt con nằm trên đùi mình. Tất cả dân làng kéo đến và làm các lễ cúng bái. Còn người nữ cư sĩ thì than khóc và đọc lên những vần kệ này:

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.

“Vào ngày mười bốn, ngày rằm, và ngày mồng tám của mỗi nửa tháng; Cả những ngày trai giới đặc biệt, (họ giữ) tám giới được chu toàn.

‘‘อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย;

น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, อิติ เม อรหตํ สุตํ;

สา ทานิ อชฺช ปสฺสามิ, ยกฺขา กีฬนฺติ สานุนา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

“Những ai giữ ngày Bố-tát, và thực hành phạm hạnh; Dạ-xoa không trêu ghẹo họ, lời này con nghe từ bậc A-la-hán; Nhưng nay con lại thấy, dạ-xoa đang trêu ghẹo Sānu.”

อุปาสิกาย วจนํ สุตฺวา –

Nghe lời của nữ cư sĩ –

‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.

“Vào ngày mười bốn, ngày rằm, và ngày mồng tám của mỗi nửa tháng; Cả những ngày trai giới đặc biệt, (họ giữ) tám giới được chu toàn.

‘‘อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย;

น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, สาหุ เต อรหตํ สุต’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙) –

“Những ai giữ ngày Bố-tát, và thực hành phạm hạnh; Dạ-xoa không trêu ghẹo họ, hay thay lời bà nghe từ bậc A-la-hán.” –

วตฺวา อาห –

Nói xong, (dạ-xoa) lại nói:

‘‘สานุํ ปพุทฺธํ วชฺชาสิ, ยกฺขานํ วจนํ อิทํ;

มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

“Khi Sānu tỉnh lại, hãy nói với nó, đây là lời của dạ-xoa: Chớ làm điều ác nghiệp, dù công khai hay lén lút.

‘‘สเจ จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสสิ กโรสิ วา;

น เต ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายโต’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

“Và nếu ngươi sẽ làm, hoặc đang làm điều ác nghiệp; Ngươi không thể thoát khỏi khổ đau, dù bay lên trời mà trốn chạy.”

เอวํ ปาปกํ กมฺมํ กตฺวา สกุณสฺส วิย อุปฺปติตฺวา ปลายโตปิ เต โมกฺโข นตฺถีติ วตฺวา สา ยกฺขินี สามเณรํ มุญฺจิ. โส อกฺขีนิ อุมฺมีเลตฺวา มาตรํ เกเส วิกิริย อสฺสสนฺตึ ปสฺสสนฺตึ โรทมานํ สกลคามวาสิโน จ สนฺนิปติเต ทิสฺวา อตฺตโน ยกฺเขน คหิตภาวํ อชานนฺโต ‘‘อหํ ปุพฺเพ ปีเฐ นิสินฺโน, มาตา เม อวิทูเร นิสีทิตฺวา ตณฺฑุเล โธวิ, อิทานิ ปนมฺหิ ภูมิยํ นิปนฺโน, กึ นุ โข เอต’’นฺติ นิปนฺนโกว มาตรํ อาห –

Nói rằng: “Như vậy, sau khi làm điều ác nghiệp, dù có bay lên trốn chạy như loài chim, ngươi cũng không thể giải thoát,” rồi nữ dạ-xoa ấy buông vị Sa-di ra. Vị ấy mở mắt ra, thấy mẹ mình tóc tai rối bời, thở ra hít vào, đang khóc lóc, và thấy tất cả dân làng đang tụ tập, nhưng không biết mình đã bị dạ-xoa bắt, nên nghĩ: “Trước đây ta ngồi trên ghế, mẹ ta ngồi không xa vo gạo, còn bây giờ ta lại nằm trên đất. Chuyện gì thế này?” Vừa nằm, vị ấy vừa hỏi mẹ:

‘‘มตํ [Pg.319] วา อมฺม โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ;

ชีวนฺตํ อมฺม ปสฺสนฺตี, กสฺมา มํ อมฺม โรทสี’’ติ. (เถรคา. ๔๔;

สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

“Thưa mẹ, người ta khóc thương người đã chết, hoặc người sống mà không thấy đâu; Thưa mẹ, khi đang thấy con còn sống, tại sao mẹ lại khóc thương con?”

อถสฺส มาตา วตฺถุกามกิเลสกาเม ปหาย ปพฺพชิตสฺส ปุน วิพฺภมนตฺถํ อาคมเน อาทีนวํ ทสฺเสนฺตี อาห –

Bấy giờ, người mẹ, để chỉ ra lỗi lầm của người con đã xuất gia, từ bỏ dục vọng thế gian và dục vọng phiền não, nay lại trở về với ý định hoàn tục, bèn nói rằng:

‘‘มตํ วา ปุตฺต โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ;

โย จ กาเม จชิตฺวาน, ปุนราคจฺฉเต อิธ;

ตํ วาปิ ปุตฺต โรทนฺติ, ปุน ชีวํ มโต หิ โส’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

Này con, người ta khóc thương người đã chết, hoặc người còn sống mà không thấy mặt; Và kẻ nào đã từ bỏ các dục, lại quay trở về nơi đây; Này con, người ta cũng khóc thương kẻ ấy, vì thật vậy, kẻ đó tuy sống mà như đã chết.

เอวญฺจ ปน วตฺวา ฆราวาสํ กุกฺกุฬสทิสญฺเจว นรกสทิสญฺจ กตฺวา ฆราวาเส อาทีนวํ ทสฺเสนฺตี ปุน อาห –

Và sau khi nói như vậy, bà xem đời sống gia đình giống như tro nóng và giống như địa ngục, rồi để chỉ ra sự nguy hại trong đời sống gia đình, bà lại nói:

‘‘กุกฺกุฬา อุพฺภโต ตาต, กุกฺกุฬํ ปติตุมิจฺฉสิ;

นรกา อุพฺภโต ตาต, นรกํ ปติตุมิจฺฉสี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

Này con, được kéo ra khỏi đống tro nóng, con lại muốn rơi vào đống tro nóng. Này con, được kéo ra khỏi địa ngục, con lại muốn rơi vào địa ngục.

อถ นํ, ‘‘ปุตฺต, ภทฺทํ ตว โหตุ, มยา ปน ‘อยํ โน ปุตฺตโก ฑยฺหมาโน’ติ เคหา ภณฺฑํ วิย นีหริตฺวา พุทฺธสาสเน ปพฺพาชิโต, ฆราวาเส ปุน ฑยฺหิตุํ อิจฺฉสิ. อภิธาวถ ปริตฺตายถ โนติ อิมมตฺถํ กสฺส อุชฺฌาปยาม กํ นิชฺฌาปยามา’’ติ ทีเปตุํ อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa: 'Này con, mong con được an lành. Nhưng mẹ đã cho con xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật, đưa con ra như đưa tài sản ra khỏi ngôi nhà đang cháy, vì nghĩ rằng 'đứa con trai nhỏ này của chúng ta đang bị thiêu đốt'. Giờ đây con lại muốn bị thiêu đốt một lần nữa trong đời sống gia đình. Hãy chạy tới! Hãy bảo vệ chúng tôi! Chúng tôi biết than phiền với ai về việc này? Chúng tôi biết khiển trách ai đây?', bà đã nói lên kệ này:

‘‘อภิธาวถ ภทฺทนฺเต, กสฺส อุชฺฌาปยามเส;

อาทิตฺตา นีหตํ ภณฺฑํ, ปุน ฑยฺหิตุมิจฺฉสี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙);

Hãy chạy tới, mong con được an lành. Chúng tôi biết than phiền với ai đây? Con lại muốn bị thiêu đốt một lần nữa, như món đồ đã được mang ra khỏi đám cháy.

โส มาตริ กเถนฺติยา กเถนฺติยา สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘นตฺถิ มยฺหํ คิหิภาเวน อตฺโถ’’ติ อาห. อถสฺส มาตา ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ตุฏฺฐา ปณีตโภชนํ โภเชตฺวา ‘‘กติวสฺโสสิ, ตาตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปริปุณฺณวสฺสภาวํ ญตฺวา ติจีวรํ ปฏิยาเทสิ. โส ปริปุณฺณปตฺตจีวโร อุปสมฺปทํ ลภิ. อถสฺส อจิรูปสมฺปนฺนสฺส สตฺถา จิตฺตนิคฺคเห อุสฺสาหํ ชเนนฺโต ‘‘จิตฺตํ นาเมตํ นานารมฺมเณสุ ทีฆรตฺตํ จาริกํ จรนฺตํ อนิคฺคณฺหนฺตสฺส โสตฺถิภาโว นาม นตฺถิ, ตสฺมา องฺกุเสน มตฺตหตฺถิโน วิย จิตฺตสฺส นิคฺคณฺหเน โยโค กรณีโย’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị ấy, trong khi người mẹ đang nói, đã nhận ra và nói rằng: 'Con không còn cần đến đời sống tại gia nữa.' Bấy giờ, người mẹ của vị ấy vui mừng nói: 'Lành thay, con yêu!' và sau khi dâng cúng vật thực hảo hạng, bà hỏi: 'Này con, con bao nhiêu tuổi rồi?' Khi biết rằng vị ấy đã đủ tuổi, bà đã chuẩn bị tam y. Vị ấy, với đầy đủ y bát, đã thọ cụ túc giới. Sau đó, khi vị ấy mới thọ cụ túc giới không lâu, Đức Bổn Sư, để khích lệ sự nỗ lực trong việc chế ngự tâm, đã nói: 'Cái gọi là tâm này, đối với người không chế ngự nó khi nó lang thang đây đó trong các đối tượng khác nhau suốt một thời gian dài, thì không có cái gọi là sự an ổn. Do đó, cần phải nỗ lực chế ngự tâm, giống như dùng móc sắt để điều phục một con voi say' và Ngài đã nói lên kệ này:

๓๒๖.

326.

‘‘อิทํ [Pg.320] ปุเร จิตฺตมจาริ จาริกํ,เยนิจฺฉกํ ยตฺถกามํ ยถาสุขํ;

ตทชฺชหํ นิคฺคเหสฺสามิ โยนิโส,หตฺถิปฺปภินฺนํ วิย องฺกุสคฺคโห’’ติ.

Trước đây, tâm này đã lang thang đây đó, theo ý muốn, theo sở thích, theo sự thoải mái. Hôm nay, ta sẽ chế ngự nó một cách như lý, như người nài voi dùng móc sắt điều phục con voi đang say.

ตสฺสตฺโถ – อิทํ จิตฺตํ นาม อิโต ปุพฺเพ รูปาทีสุ จ อารมฺมเณสุ ราคาทีนํ เยน การเณน อิจฺฉติ, ยตฺเถวสฺส กาโม อุปฺปชฺชติ, ตสฺส วเสน ยตฺถ กามํ ยถารุจิ จรนฺตสฺส สุขํ โหติ, ตเถว วิจรณโต ยถาสุขํ ทีฆรตฺตํ จาริกํ จริ, ตํ อชฺช อหํ ปภินฺนํ มตฺตหตฺถึ หตฺถาจริยสงฺขาโต เฉโก องฺกุสคฺคโห องฺกุเสน วิย โยนิโสมนสิกาเรน นิคฺคเหสฺสามิ, นาสฺส วีติกฺกมิตุํ ทสฺสามีติ.

Ý nghĩa của kệ ấy là: Cái gọi là tâm này, trước đây, trong các đối tượng như sắc... nó mong muốn theo nguyên nhân nào của tham ái..., ở đâu dục vọng của nó khởi lên, do năng lực của nó, người đi lang thang theo ý muốn, theo sở thích thì có được sự thoải mái. Chính vì đi lang thang như vậy một cách thoải mái, nó đã lang thang đây đó suốt một thời gian dài. Hôm nay, ta sẽ chế ngự nó bằng sự như lý tác ý, giống như người nài voi khéo léo, được gọi là người huấn luyện voi, dùng móc sắt để điều phục con voi say đang trong thời kỳ động dục. Ta sẽ không để cho nó vượt ra ngoài.

เทสนาวสาเน สานุนา สทฺธึ ธมฺมสฺสวนาย อุปสงฺกมนฺตานํ พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. โสปายสฺมา เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา มหาธมฺมกถิโก หุตฺวา วีสวสฺสสตํ ฐตฺวา สกลชมฺพุทีปํ สงฺโขเภตฺวา ปรินิพฺพายีติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều vị trời đã đến nghe pháp cùng với ngài Sānu đã chứng ngộ Chân lý. Và Tôn giả ấy, sau khi học thuộc lòng Tam tạng, lời dạy của Đức Phật, đã trở thành một nhà thuyết pháp vĩ đại, sống một trăm hai mươi năm, làm chấn động toàn cõi Diêm-phù-đề, rồi nhập Niết-bàn.

สานุสามเณรวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về Sa-di Sānu, câu chuyện thứ năm.

๖. ปาเวยฺยกหตฺถิวตฺถุ

6. Câu chuyện về con voi Pāveyyaka

อปฺปมาทรตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ ปาเวยฺยกํ นาม หตฺถึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Jetavana, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Appamādaratā', liên quan đến con voi tên là Pāveyyaka của vua xứ Kosala.

โส กิร หตฺถี ตรุณกาเล มหาพโล หุตฺวา อปเรน สมเยน ชราวาตเวคพฺภาหโต หุตฺวา เอกํ มหนฺตํ สรํ โอรุยฺห กลเล ลคฺคิตฺวา อุตฺตริตุํ นาสกฺขิ. มหาชโน ตํ ทิสฺวา ‘‘เอวรูโปปิ นาม หตฺถี อิมํ ทุพฺพลภาวํ ปตฺโต’’ติ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ. ราชา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา หตฺถาจริยํ อาณาเปสิ – ‘‘คจฺฉ, อาจริย, ตํ หตฺถึ กลลโต อุทฺธราหี’’ติ. โส คนฺตฺวา ตสฺมึ ฐาเน สงฺคามสีสํ ทสฺเสตฺวา สงฺคามเภรึ อาโกฏาเปสิ. มานชาติโก หตฺถี เวเคนุฏฺฐาย ถเล ปติฏฺฐหิ. ภิกฺขู ตํ การณํ ทิสฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘เตน, ภิกฺขเว[Pg.321], หตฺถินา ปกติปงฺกทุคฺคโต อตฺตา อุทฺธโฏ, ตุมฺเห ปน กิเลสทุคฺเค ปกฺขนฺทา. ตสฺมา โยนิโส ปทหิตฺวา ตุมฺเหปิ ตโต อตฺตานํ อุทฺธรถา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, con voi ấy khi còn trẻ rất khỏe mạnh, nhưng về sau, bị cơn gió già nua tấn công, nó đi xuống một cái hồ lớn, bị sa lầy trong bùn và không thể tự mình thoát ra được. Dân chúng thấy vậy liền bàn tán: 'Một con voi như thế này mà cũng rơi vào tình trạng yếu đuối như vậy.' Nhà vua nghe tin, liền ra lệnh cho người nài voi: 'Này người huấn luyện, hãy đi và kéo con voi đó ra khỏi bùn.' Người ấy đi đến nơi đó, cho voi thấy cảnh chiến trường và cho đánh trống trận. Con voi, vốn có dòng dõi kiêu hãnh, liền phấn chấn đứng dậy và đứng vững trên đất liền. Các vị Tỳ-kheo thấy sự việc đó, bèn bạch lên Đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư nói: 'Này các Tỳ-kheo, con voi đó đã tự mình thoát ra khỏi vũng lầy thông thường, còn các con thì đã lún sâu vào vũng lầy phiền não. Vì vậy, hãy nỗ lực một cách như lý, các con cũng hãy tự mình thoát ra khỏi đó,' rồi Ngài nói lên kệ này:

๓๒๗.

327.

‘‘อปฺปมาทรตา โหถ, สจิตฺตมนุรกฺขถ;

ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ, ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร’’ติ.

Hãy hoan hỷ trong sự không dể duôi, hãy hộ trì tâm của mình. Hãy tự mình thoát ra khỏi vũng lầy, như voi bị sa lầy trong bùn.

ตตฺถ อปฺปมาทรตาติ สติยา อวิปฺปวาเส อภิรตา โหถ. สจิตฺตนฺติ รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ อตฺตโน จิตฺตํ ยถา วีติกฺกมํ น กโรติ, เอวํ รกฺขถ. ทุคฺคาติ ยถา โส ปงฺเก สนฺโน กุญฺชโร หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายามํ กตฺวา ปงฺกทุคฺคโต อตฺตานํ อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐิโต, เอวํ ตุมฺเหปิ กิเลสทุคฺคโต อตฺตานํ อุทฺธรถ, นิพฺพานถเล ปติฏฺฐาเปถาติ อตฺโถ.

Trong đó, 'appamādaratā' có nghĩa là: hãy hoan hỷ trong sự không rời xa chánh niệm. 'Sacittaṃ' có nghĩa là: hãy hộ trì tâm của mình để nó không vi phạm đối với các đối tượng như sắc... 'Duggā' có nghĩa là: giống như con voi bị sa lầy trong bùn, sau khi nỗ lực bằng vòi và chân, đã tự mình thoát ra khỏi vũng lầy bùn và đứng vững trên đất liền, cũng vậy, các con hãy tự mình thoát ra khỏi vũng lầy phiền não và hãy an trú trên mảnh đất vững chắc là Niết-bàn.

เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, các vị Tỳ-kheo ấy đã đắc quả A-la-hán.

ปาเวยฺยกหตฺถิวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về con voi Pāveyyaka, câu chuyện thứ sáu.

๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

7. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-kheo

สเจ ลเภถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปาลิเลยฺยกํ นิสฺสาย รกฺขิตวนสณฺเฑ วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ยมกวคฺเค ‘‘ปเร จ น วิชานนฺตี’’ติ คาถาวณฺณนาย อาคตเมว. วุตฺตญฺเหตํ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๕ โกสมฺพกวตฺถุ) –

Khi đang trú tại khu rừng được bảo vệ, nương nhờ voi Pālileyyaka, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Sace labhetha', liên quan đến nhiều vị Tỳ-kheo. Câu chuyện này đã được kể trong phần giải thích kệ 'Pare ca na vijānanti' trong Phẩm Song Yếu. Điều này đã được nói đến (trong Dhp. A. 1.5, câu chuyện Kosambaka).

ตถาคตสฺส ตตฺถ หตฺถินาเคน อุปฏฺฐิยมานสฺส วสนภาโว สกลชมฺพุทีเป ปากโฏ อโหสิ. สาวตฺถินครโต ‘‘อนาถปิณฺฑิโก วิสาขา มหาอุปาสิกา’’ติ เอวมาทีนิ มหากุลานิ อานนฺทตฺเถรสฺส สาสนํ ปหิณึสุ ‘‘สตฺถารํ โน, ภนฺเต, ทสฺเสถา’’ติ. ทิสาวาสิโนปิ ปญฺจสตา ภิกฺขู วุฏฺฐวสฺสา อานนฺทตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘จิรสฺสุตา โน, อาวุโส อานนฺท, ภควโต สมฺมุขา ธมฺมี กถา, สาธุ มยํ, อาวุโส อานนฺท, ลเภยฺยาม ภควโต สมฺมุขา ธมฺมึ กถํ สวนายา’’ติ ยาจึสุ. เถโร เต ภิกฺขู อาทาย ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘เตมาสํ [Pg.322] เอกวิหาริโน ตถาคตสฺส สนฺติกํ เอตฺตเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อุปสงฺกมนํ อยุตฺต’’นฺติ จินฺเตตฺวา เต ภิกฺขู พหิ ฐเปตฺวา เอกโกว สตฺถารํ อุปสงฺกมิ. ปาลิเลยฺยโก ตํ ทิสฺวา ทณฺฑมาทาย ปกฺขนฺทิ. ตํ สตฺถา โอโลเกตฺวา ‘‘อเปหิ, อเปหิ, ปาลิเลยฺยก, มา วารยิ, พุทฺธุปฏฺฐาโก เอโส’’ติ อาห. โส ตตฺเถว ทณฺฑํ ฉฑฺเฑตฺวา ปตฺตจีวรปฏิคฺคหณํ อาปุจฺฉิ. เถโร นาทาสิ. นาโค ‘‘สเจ อุคฺคหิตวตฺโต ภวิสฺสติ, สตฺถุ นิสีทนปาสาณผลเก อตฺตโน ปริกฺขารํ น ฐเปสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. เถโร ปตฺตจีวรํ ภูมิยํ ฐเปสิ. วตฺตสมฺปนฺนา หิ ครูนํ อาสเน วา สยเน วา อตฺตโน ปริกฺขารํ น ฐเปนฺติ.

Việc đức Như Lai được voi chúa Pālileyyaka hầu hạ trong lúc ngài đang an trú ở nơi ấy đã trở nên nổi tiếng khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Từ thành Sāvatthī, các đại gia tộc như ông Anāthapiṇḍika, bà đại thí chủ Visākhā, v.v... đã gửi tin đến trưởng lão Ānanda rằng: ‘Kính bạch ngài, xin hãy cho chúng con được yết kiến đức Thế Tôn.’ Cũng vậy, năm trăm vị tỳ-khưu ở các phương, sau khi đã an cư mùa mưa, đã đến gặp trưởng lão Ānanda và thỉnh cầu rằng: ‘Thưa hiền giả Ānanda, đã lâu rồi chúng tôi không được nghe pháp thoại trực tiếp từ đức Thế Tôn. Lành thay, thưa hiền giả Ānanda, mong rằng chúng tôi có thể được nghe pháp thoại trực tiếp từ đức Thế Tôn.’ Vị trưởng lão dẫn các vị tỳ-khưu ấy đi đến nơi đó, rồi suy nghĩ rằng: ‘Việc cùng với số tỳ-khưu đông như thế này đến yết kiến đức Như Lai, người đã sống một mình suốt ba tháng, là không thích hợp,’ ngài bèn để các vị tỳ-khưu ấy ở bên ngoài rồi một mình đi đến yết kiến đức Thế Tôn. Con voi Pālileyyaka trông thấy ngài, liền cầm gậy xông tới. Đức Thế Tôn nhìn thấy nó bèn nói: ‘Pālileyyaka, hãy lui ra! Đừng cản, vị này là người hầu hạ của Phật.’ Nó liền vứt cây gậy ngay tại đó và xin được nhận lấy y bát. Vị trưởng lão không đưa. Con voi suy nghĩ: ‘Nếu vị này là người đã được huấn luyện về các phận sự, ngài sẽ không đặt vật dụng của mình trên phiến đá chỗ ngồi của đức Thế Tôn.’ Vị trưởng lão đặt y bát xuống đất. Quả vậy, những người đã hoàn thành các phận sự không đặt vật dụng của mình trên chỗ ngồi hay chỗ nằm của các bậc đáng kính.

เถโร สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ‘‘เอกโกว อาคโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘กหํ ปน เต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ จิตฺตํ อชานนฺโต พหิ ฐเปตฺวา อาคโตมฺหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ปกฺโกสาหิ เน’’ติ อาห. เถโร ตถา อกาสิ. สตฺถา เตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ, ‘‘ภนฺเต, ภควา พุทฺธสุขุมาโล เจว ขตฺติยสุขุมาโล จ, ตุมฺเหหิ เตมาสํ เอกเกหิ ติฏฺฐนฺเตหิ นิสีทนฺเตหิ จ ทุกฺกรํ กตํ, วตฺตปฏิวตฺตการโกปิ มุโขทกาทิทายโกปิ นาโหสิ มญฺเญ’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ปาลิเลยฺยกหตฺถินา มม สพฺพกิจฺจานิ กตานิ. เอวรูปญฺหิ สหายํ ลภนฺเตน เอกโกว วสิตุํ ยุตฺตํ, อลภนฺตสฺส เอกจาริกภาโวว เสยฺโย’’ติ วตฺวา นาควคฺเค อิมา คาถา อภาสิ –

Vị trưởng lão đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi: ‘Có phải ông chỉ đến một mình?’ Sau khi nghe về việc ngài đến cùng với năm trăm vị tỳ-khưu, đức Thế Tôn lại hỏi: ‘Vậy họ đang ở đâu?’ Khi được trả lời: ‘Vì không biết ý của ngài, con đã để họ ở bên ngoài rồi đến đây,’ đức Thế Tôn bèn nói: ‘Hãy gọi họ vào.’ Vị trưởng lão đã làm như vậy. Đức Thế Tôn đã thăm hỏi thân mật với các vị tỳ-khưu ấy. Các vị tỳ-khưu ấy bạch rằng: ‘Kính bạch đức Thế Tôn, ngài vừa là một vị Phật tinh tế, vừa là một vị vua tinh tế. Ngài đã làm một việc khó làm khi đứng và ngồi một mình suốt ba tháng. Có lẽ đã không có ai làm các phận sự lớn nhỏ hay dâng nước rửa mặt, v.v...’ Khi được nói như vậy, đức Thế Tôn đáp: ‘Này các tỳ-khưu, voi Pālileyyaka đã làm tất cả mọi việc cho ta. Quả vậy, khi tìm được một người bạn đồng hành như thế, thì nên sống chung với người ấy; đối với người không tìm được, sống độc hành là tốt hơn.’ Nói xong, ngài đã thuyết những kệ này trong phẩm Con Voi:

๓๒๘.

328.

‘‘สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึจรํ สาธุวิหาริ ธีรํ;

อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ,จเรยฺย เตนตฺตมโน สตีมา.

Nếu tìm được bạn đồng hành, Bậc trí, sống thiện, vững vàng, khôn ngoan, Hãy nhiếp phục mọi hiểm nguy, Cùng đi với bạn, hoan hỷ, chánh niệm.

๓๒๙.

329.

‘‘โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึจรํ สาธุวิหาริ ธีรํ;

ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย,เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค.

Nếu không tìm được bạn đồng hành, Bậc trí, sống thiện, vững vàng, khôn ngoan, Hãy sống một mình, như vua từ bỏ, Vương quốc chinh phục, như voi trong rừng.

๓๓๐.

330.

‘‘เอกสฺส [Pg.323] จริตํ เสยฺโย,นตฺถิ พาเล สหายตา;

เอโก จเร น จ ปาปานิ กยิรา,อปฺโปสฺสุกฺโก มาตงฺครญฺเญว นาโค’’ติ.

Thà sống một mình thì hơn, Không bè bạn với kẻ khờ. Hãy sống một mình, không làm điều ác, Ít dục, như voi trong rừng.

ตตฺถ นิปกนฺติ เนปกฺกปญฺญาย สมนฺนาคตํ. สาธุวิหาริ ธีรนฺติ ภทฺทกวิหารึ ปณฺฑิตํ. ปริสฺสยานีติ ตาทิสํ เมตฺตาวิหารึ สหายํ ลภนฺโต สีหพฺยคฺฆาทโย ปากฏปริสฺสเย จ ราคภยโทสภยโมหภยาทโย ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสเย จาติ สพฺเพว ปริสฺสเย อภิภวิตฺวา เตน สทฺธึ อตฺตมโน อุปฏฺฐิตสตี หุตฺวา จเรยฺย, วิหเรยฺยาติ อตฺโถ.

Ở đây, ‘khôn ngoan’ (nipakaṃ) nghĩa là người có trí tuệ chín chắn. ‘Sống thiện, vững vàng’ (sādhuvihāri dhīraṃ) nghĩa là người sống tốt đẹp, bậc hiền trí. ‘Hiểm nguy’ (parissayāni) có nghĩa là: khi tìm được một người bạn đồng hành sống với tâm từ như vậy, người ấy sẽ nhiếp phục tất cả các hiểm nguy, cả những hiểm nguy rõ ràng như sư tử, cọp, v.v... và những hiểm nguy tiềm ẩn như sự nguy hiểm của tham, sân, si, v.v... rồi cùng đi với người bạn ấy, với tâm hoan hỷ, với niệm được thiết lập, nên đi, nên sống.

ราชาว รฏฺฐนฺติ รฏฺฐํ หิตฺวา คโต มหาชนกราชา วิย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา วิชิตภูมิปเทโส ราชา ‘‘อิทํ รชฺชํ นาม มหนฺตํ ปมาทฏฺฐานํ, กึ เม รชฺเชน การิเตนา’’ติ วิชิตํ รฏฺฐํ ปหาย เอกโกว มหารญฺญํ ปวิสิตฺวา ตาปสปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา จตูสุ อิริยาปเถสุ เอกโกว จรติ, เอวํ เอกโกว จเรยฺยาติ. มาตงฺครญฺเญว นาโคติ ยถา จ ‘‘อหํ โข อากิณฺโณ วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกฬเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ, ยํนูนาหํ เอกโกว คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’’นฺติ (มหาว. ๔๖๗; อุทา. ๓๕) เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขิตฺวา คมนโต มาตงฺโคติ ลทฺธนาโม อิมสฺมึ อรญฺเญ อยํ หตฺถินาโค ยูถํ ปหาย สพฺพิริยาปเถสุ เอกโกว สุขํ จรติ, เอวมฺปิ เอโกว จเรยฺยาติ อตฺโถ.

‘Như vua từ bỏ vương quốc’ (rājāva raṭṭhaṃ) là giống như vua Mahājanaka đã từ bỏ vương quốc mà ra đi. Điều này được nói đến có nghĩa là: giống như một vị vua đã chinh phục lãnh thổ, suy nghĩ rằng: ‘Cái gọi là vương quyền này là một nơi chốn của sự dễ duôi to lớn, ta được lợi ích gì với vương quyền đã được tạo ra này?’ rồi từ bỏ vương quốc đã chinh phục, một mình đi vào khu rừng lớn, xuất gia làm đạo sĩ, và một mình đi lại trong bốn oai nghi; cũng vậy, người ấy nên đi một mình. ‘Như voi trong rừng’ (mātaṅgaraññeva nāgo) có nghĩa là: giống như con voi chúa trong khu rừng này, sau khi suy xét rằng: ‘Ta đang sống trong cảnh ồn ào với voi đực, voi cái, voi con, voi non; ta ăn những ngọn cỏ đã bị chúng ăn dở, chúng ăn những cành cây đã bị ta bẻ gãy, ta uống nước đục, và khi ta xuống nước rồi lên bờ, các con voi cái đi cọ xát vào thân ta. Vậy thì, ta nên sống một mình, tách khỏi bầy đàn,’ và vì đi lại (một mình) nên được gọi là ‘mātaṅga,’ đã từ bỏ bầy đàn và một mình đi lại thoải mái trong mọi oai nghi; cũng vậy, người ấy nên đi một mình.

เอกสฺสาติ ปพฺพชิตสฺส หิ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย เอกีภาวาภิรตสฺส เอกกสฺเสว จริตํ เสยฺโย. นตฺถิ พาเล สหายตาติ จูฬสีลํ มชฺฌิมสีลํ มหาสีลํ ทส กถาวตฺถูนิ เตรส ธุตงฺคคุณานิ วิปสฺสนาญาณํ จตฺตาโร มคฺคา จตฺตาริ ผลานิ ติสฺโส วิชฺชา ฉ อภิญฺญา อมตมหานิพฺพานนฺติ อยญฺหิ สหายตา นาม. สา พาเล นิสฺสาย อธิคนฺตุํ [Pg.324] น สกฺกาติ นตฺถิ พาเล สหายตา. เอโกติ อิมินา การเณน สพฺพิริยาปเถสุ เอกโกว จเรยฺย, อปฺปมตฺตกานิปิ น จ ปาปานิ กยิรา. ยถา โส อปฺโปสฺสุกฺโก นิราลโย อิมสฺมึ อรญฺเญ มาตงฺคนาโค อิจฺฉิติจฺฉิตฏฺฐาเน สุขํ จรติ, เอวํ เอกโกว หุตฺวา จเรยฺย, อปฺปมตฺตกานิปิ น จ ปาปานิ กเรยฺยาติ อตฺโถ. ตสฺมา ตุมฺเหหิ ปติรูปํ สหายํ อลภนฺเตหิ เอกจารีเหว ภวิตพฺพนฺติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต สตฺถา เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ ธมฺมเทสนํ เทเสสิ.

Ekassāti: Đối với vị tỳ khưu, kể từ khi xuất gia, là người ưa thích sống một mình, thì việc sống một mình là tốt hơn. Natthi bāle sahāyatāti: Không có tình bạn với kẻ ngu. Giới nhỏ (cūḷasīlaṃ), giới trung (majjhimasīlaṃ), giới lớn (mahāsīlaṃ), mười đề tài luận nghị (dasa kathāvatthūni), mười ba phẩm hạnh đầu-đà (terasa dhutaṅgaguṇāni), tuệ minh sát (vipassanāñāṇaṃ), bốn đạo (cattāro maggā), bốn quả (cattāri phalāni), ba minh (tisso vijjā), sáu thắng trí (cha abhiññā), và Niết-bàn bất tử (amatamahānibbānanti), đây mới thật sự được gọi là bạn đồng hành. Tình bạn ấy không thể đạt được khi nương tựa vào kẻ ngu, vì thế không có tình bạn với kẻ ngu. Ekoti: Vì lý do này, trong tất cả các oai nghi, vị ấy nên đi một mình, và không nên làm các điều ác, dù là nhỏ nhặt. Giống như con voi chúa (mātaṅganāgo) trong khu rừng này, sống không bận tâm (appossukko), không luyến ái (nirālayo), đi lại an lạc đến những nơi nó muốn; cũng vậy, vị ấy nên sống một mình và không làm các điều ác, dù là nhỏ nhặt. Đó là ý nghĩa. Do đó, khi các ông không tìm được bạn đồng hành thích hợp, các ông nên sống một mình. Để chỉ dạy ý nghĩa này, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này cho các vị tỳ khưu ấy.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, cả năm trăm vị tỳ khưu ấy đều đắc quả A-la-hán.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu, câu chuyện thứ bảy.

๘. มารวตฺถุ

8. Câu chuyện về Ma vương

อตฺถมฺหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา หิมวนฺตปเทเส อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại một am thất trong rừng ở vùng Hy-mã-lạp sơn, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu 'Atthamhi' liên quan đến Ma vương.

ตสฺมึ กิร กาเล ราชาโน มนุสฺเส ปีเฬตฺวา รชฺชํ กาเรนฺติ. อถ ภควา อธมฺมิกราชูนํ รชฺเช ทณฺฑกรณปีฬิเต มนุสฺเส ทิสฺวา การุญฺเญน เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘สกฺกา นุ โข รชฺชํ กาเรตุํ อหนํ อฆาตยํ, อชินํ อชาปยํ, อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ, มาโร ปาปิมา ตํ ภควโต ปริวิตกฺกํ ญตฺวา ‘‘สมโณ โคตโม ‘สกฺกา นุ โข รชฺชํ กาเรตุ’นฺติ จินฺเตสิ, อิทานิ รชฺชํ กาเรตุกาโม ภวิสฺสติ, รชฺชญฺจ นาเมตํ ปมาทฏฺฐานํ, ตํ กาเรนฺเต สกฺกา โอกาสํ ลภิตุํ, คจฺฉามิ อุสฺสาหมสฺส ชเนสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘กาเรตุ, ภนฺเต, ภควา รชฺชํ, กาเรตุ สุคโต รชฺชํ อหนํ อฆาตยํ, อชินํ อชาปยํ, อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ ปน เม ตฺวํ, ปาปิม, ปสฺสสิ, ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสี’’ติ วตฺวา ‘‘ภควตา โข, ภนฺเต, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา สุภาวิตา. อากงฺขมาโน หิ ภควา หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ‘สุวณฺณ’นฺติ อธิมุจฺเจยฺย, ตญฺจ สุวณฺณเมว อสฺส, อหมฺปิ โข ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามิ, ตุมฺเห ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสฺสถา’’ติ เตน วุตฺเต –

Vào thời ấy, nghe nói các vị vua cai trị bằng cách đàn áp dân chúng. Bấy giờ, đức Thế Tôn thấy dân chúng bị áp bức bởi sự trừng phạt và thuế má trong vương quốc của các vị vua bất chính, Ngài khởi lòng bi mẫn và suy nghĩ như sau: 'Liệu có thể nào cai trị vương quốc một cách đúng pháp, không giết chóc hay khiến người khác giết chóc, không chinh phục hay khiến người khác chinh phục, không sầu muộn hay khiến người khác sầu muộn chăng?' Ác ma Māra biết được ý nghĩ đó của đức Thế Tôn, liền suy nghĩ: 'Sa-môn Gotama đã nghĩ: 'Liệu có thể nào cai trị vương quốc chăng?' Giờ đây, chắc hẳn ngài muốn cai trị vương quốc. Việc cai trị vương quốc này là nền tảng của sự dễ duôi. Khi ngài cai trị, ta có thể tìm được cơ hội. Ta sẽ đến và khuyến khích ngài.' Nghĩ vậy, nó đến gần bậc Đạo Sư và nói: 'Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy cai trị vương quốc! Bạch Thiện Thệ, xin hãy cai trị vương quốc một cách đúng pháp, không giết chóc hay khiến người khác giết chóc, không chinh phục hay khiến người khác chinh phục, không sầu muộn hay khiến người khác sầu muộn!' Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với nó: 'Này Ác ma, ngươi thấy điều gì ở ta mà lại nói với ta như vậy?' (Māra đáp): 'Bạch Thế Tôn, quả thật đức Thế Tôn đã khéo tu tập bốn thần túc. Nếu muốn, đức Thế Tôn có thể chú nguyện cho vua núi Hy-mã-lạp sơn rằng: 'Hãy thành vàng', và nó sẽ trở thành vàng. Con cũng sẽ làm những việc cần làm với của cải đó, và ngài sẽ cai trị một cách đúng pháp.' Khi nó nói như vậy –

‘‘ปพฺพตสฺส [Pg.325] สุวณฺณสฺส, ชาตรูปสฺส เกวโล;

ทฺวิตฺตาว นาลเมกสฺส, อิติ วิทฺวา สมญฺจเร.

Dù cho có cả một ngọn núi hoàn toàn bằng vàng ròng, thậm chí gấp đôi như thế, cũng không đủ cho một người. Người trí biết vậy, nên sống đời bình thản.

‘‘โย ทุกฺขมทกฺขิ ยโตนิทานํ,กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

อุปธึ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๕๖) –

Người nào đã thấy khổ và nguồn gốc của nó, làm sao chúng sanh ấy có thể hướng về các dục? Biết rằng phiền não (upadhi) là sự dính mắc (saṅga) trong đời, chúng sanh nên học tập để loại trừ chính nó.

อิมาหิ คาถาหิ สํเวเชตฺวา ‘‘อญฺโญ เอว โข, ปาปิม, ตว โอวาโท, อญฺโญ มม, ตยา สทฺธึ ธมฺมสํสนฺทนา นาม นตฺถิ, อหญฺหิ เอวํ โอวทามี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi làm cho nó kinh cảm bằng những câu kệ này, Ngài nói: 'Này Ác ma, lời khuyên của ngươi là một nẻo, của ta là một nẻo khác. Không thể có sự bàn luận về Pháp giữa ta và ngươi. Ta khuyên dạy như thế này,' và Ngài đã nói lên những câu kệ sau:

๓๓๑.

331.

‘‘อตฺถมฺหิ ชาตมฺหิ สุขา สหายา,ตุฏฺฐี สุขา ยา อิตรีตเรน;

ปุญฺญํ สุขํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ,สพฺพสฺส ทุกฺขสฺส สุขํ ปหานํ.

Khi có việc cần, bạn bè là an lạc. Biết đủ với những gì mình có là an lạc. Phước báu là an lạc khi mạng sống sắp tàn. Đoạn trừ mọi khổ đau là an lạc.

๓๓๒.

332.

‘‘สุขา มตฺเตยฺยตา โลเก,อโถ เปตฺเตยฺยตา สุขา;

สุขา สามญฺญตา โลเก,อโถ พฺรหฺมญฺญตา สุขา.

Hiếu kính mẹ ở đời là an lạc. Hiếu kính cha cũng là an lạc. Kính trọng Sa-môn ở đời là an lạc. Kính trọng bậc Thánh nhân cũng là an lạc.

๓๓๓.

333.

‘‘สุขํ ยาว ชราสีลํ, สุขา สทฺธา ปติฏฺฐิตา;

สุโข ปญฺญาย ปฏิลาโภ, ปาปานํ อกรณํ สุข’’นฺติ.

Giới hạnh cho đến già là an lạc. Đức tin vững chắc là an lạc. Đạt được trí tuệ là an lạc. Không làm các điều ác là an lạc.

ตตฺถ อตฺถมฺหีติ ปพฺพชิตสฺสาปิ หิ จีวรกรณาทิเก วา อธิกรณวูปสมาทิเก วา คิหิโนปิ กสิกมฺมาทิเก วา พลวปกฺขสนฺนิสฺสิเตหิ อภิภวนาทิเก วา กิจฺเจ อุปฺปนฺเน เย ตํ กิจฺจํ นิปฺผาเทตุํ วา วูปสเมตุํ วา สกฺโกนฺติ, เอวรูปา สุขา สหายาติ อตฺโถ. ตุฏฺฐี สุขาติ ยสฺมา ปน คิหิโนปิ สเกน อสนฺตุฏฺฐา สนฺธิจฺเฉทาทีนิ อารภนฺติ, ปพฺพชิตาปิ นานปฺปการํ อเนสนํ. อิติ เต สุขํ น วินฺทนฺติเยว. ตสฺมา ยา อิตรีตเรน ปริตฺเตน วา วิปุเลน วา อตฺตโน สนฺตเกน สนฺตุฏฺฐิ, อยเมว สุขาติ อตฺโถ. ปุญฺญนฺติ มรณกาเล ปน ยถาชฺฌาสเยน ปตฺถริตฺวา กตปุญฺญกมฺมเมว [Pg.326] สุขํ. สพฺพสฺสาติ สกลสฺสปิ ปน วฏฺฏทุกฺขสฺส ปหานสงฺขาตํ อรหตฺตเมว อิมสฺมึ โลเก สุขํ นาม.

Ở đây, Atthamhi (khi có việc cần) có nghĩa là: Đối với vị xuất gia, khi có công việc phát sinh như may y hoặc giải quyết tranh chấp; đối với người tại gia, như việc cày cấy hoặc bị những người có thế lực áp bức, những người bạn tốt có khả năng hoàn thành hoặc giải quyết công việc đó là nguồn an lạc. Tuṭṭhī sukhā (biết đủ là an lạc) có nghĩa là: Vì người tại gia không hài lòng với những gì mình có nên họ bắt đầu trộm cắp, v.v.; các vị xuất gia cũng tham gia vào nhiều hình thức sinh kế không đúng đắn. Do đó, họ không tìm thấy hạnh phúc. Vì vậy, sự hài lòng (santuṭṭhi) với những gì mình sở hữu, dù ít hay nhiều, chính là hạnh phúc. Puññaṃ (phước báu) có nghĩa là: Vào lúc lâm chung, nghiệp phước đã được tạo tác với những ước nguyện theo ý muốn chính là hạnh phúc. Sabbassa (của tất cả) có nghĩa là: Sự đoạn trừ toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi, tức là quả A-la-hán, mới thực sự được gọi là hạnh phúc trong thế gian này.

มตฺเตยฺยตาติ มาตริ สมฺมา ปฏิปตฺติ. เปตฺเตยฺยตาติ ปิตริ สมฺมา ปฏิปตฺติ. อุภเยนปิ มาตาปิตูนํ อุปฏฺฐานเมว กถิตํ. มาตาปิตโร หิ ปุตฺตานํ อนุปฏฺฐหนภาวํ ญตฺวา อตฺตโน สนฺตกํ ภูมิยํ วา นิทหนฺติ, ปเรสํ วา วิสฺสชฺเชนฺติ, ‘‘มาตาปิตโร น อุปฏฺฐหนฺตี’’ติ เนสํ นินฺทาปิ วฑฺฒติ, กายสฺส เภทา คูถนิรเยปิ นิพฺพตฺตนฺติ. เย ปน มาตาปิตโร สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหนฺติ, เต เตสํ สนฺตกํ ธนมฺปิ ปาปุณนฺติ, ปสํสมฺปิ ลภนฺติ, กายสฺส เภทา สคฺเค นิพฺพตฺตนฺติ. ตสฺมา อุภยมฺเปตํ สุขนฺติ วุตฺตํ. สามญฺญตาติ ปพฺพชิเตสุ สมฺมา ปฏิปตฺติ. พฺรหฺมญฺญตาติ พาหิตปาเปสุ พุทฺธปจฺเจกพุทฺธสาวเกสุ สมฺมา ปฏิปตฺติเยว. อุภเยนปิ เตสํ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปฏิชคฺคนภาโว กถิโต, อิทมฺปิ โลเก สุขํ นาม กถิกํ.

“Matteyyatā” là sự hành xử đúng đắn đối với mẹ. “Petteyyatā” là sự hành xử đúng đắn đối với cha. Bằng cả hai từ này, chính là nói đến việc phụng dưỡng cha mẹ. Vì rằng, cha mẹ khi biết con cái không phụng dưỡng, liền đem tài sản của mình hoặc chôn xuống đất, hoặc cho người khác, và lời chê bai đối với những người con ấy rằng: “Họ không phụng dưỡng cha mẹ” cũng tăng trưởng, sau khi thân hoại mạng chung, họ tái sanh trong địa ngục phân uế. Còn những người con nào phụng dưỡng cha mẹ một cách kính cẩn, họ sẽ nhận được tài sản của cha mẹ, cũng nhận được lời tán dương, sau khi thân hoại mạng chung, họ tái sanh ở cõi trời. Do đó, cả hai việc này được gọi là an lạc. “Sāmaññatā” là sự hành xử đúng đắn đối với các vị xuất gia. “Brahmaññatā” chính là sự hành xử đúng đắn đối với các bậc đã loại trừ ác pháp là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và chư vị Thinh văn. Bằng cả hai từ này, việc chăm sóc các vị ấy bằng bốn món vật dụng được nói đến, điều này ở trên đời cũng được gọi là an lạc.

สีลนฺติ มณิกุณฺฑลรตฺตวตฺถาทโย หิ อลงฺการา ตสฺมึ ตสฺมึ วเย ฐิตานํเยว โสภนฺติ. น ทหรานํ อลงฺกาโร มหลฺลกกาเล, มหลฺลกานํ วา อลงฺกาโร ทหรกาเล โสภติ, ‘‘อุมฺมตฺตโก เอส มญฺเญ’’ติ ครหุปฺปาทเนน ปน โทสเมว ชเนติ. ปญฺจสีลทสสีลาทิเภทํ ปน สีลํ ทหรสฺสาปิ มหลฺลกสฺสาปิ สพฺพวเยสุ โสภติเยว, ‘‘อโห วตายํ สีลวา’’ติ ปสํสุปฺปาทเนน โสมนสฺสเมว อาวหติ. เตน วุตฺตํ – สุขํ ยาว ชรา สีลนฺติ. สทฺธา ปติฏฺฐิตาติ โลกิยโลกุตฺตรโต ทุวิธาปิ สทฺธา นิจฺจลา หุตฺวา ปติฏฺฐิตา. สุโข ปญฺญาย ปฏิลาโภติ โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาย ปฏิลาโภ สุโข. ปาปานํ อกรณนฺติ เสตุฆาตวเสน ปน ปาปานํ อกรณํ อิมสฺมึ โลเก สุขนฺติ อตฺโถ.

Về “giới”: Vì rằng các đồ trang sức như hoa tai bằng ngọc, y phục màu đỏ v.v... chỉ làm đẹp cho những người ở trong từng lứa tuổi nhất định. Đồ trang sức của người trẻ không đẹp khi về già, hoặc đồ trang sức của người già không đẹp khi còn trẻ, trái lại nó chỉ sinh ra sự chê bai: “Kẻ này chắc là điên”, và do đó chỉ tạo ra sự khó chịu. Nhưng giới, được phân loại thành năm giới, mười giới v.v..., thì làm đẹp cho cả người trẻ lẫn người già, ở mọi lứa tuổi, nó chỉ mang lại hỷ lạc bằng cách tạo ra lời tán dương: “Ồ, người này thật có giới hạnh!”. Do đó, có lời dạy rằng: “Giới hạnh là an lạc cho đến khi già”. Về “tín được an lập”: Cả hai loại tín, thế gian và siêu thế, trở nên không lay chuyển và được thiết lập. Về “đạt được trí tuệ là an lạc”: Đạt được trí tuệ thế gian và siêu thế là an lạc. Về “không làm các điều ác”: Theo nghĩa phá vỡ cây cầu phiền não, không làm các điều ác là an lạc trong thế gian này, đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều chư thiên đã có sự thấu hiểu Chánh pháp.

มารวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về Ma vương, phẩm thứ tám.

นาควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần chú giải phẩm Con Voi đã hoàn tất.

เตวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi ba.

๒๔. ตณฺหาวคฺโค

24. Phẩm Ái Dục

๑. กปิลมจฺฉวตฺถุ

1. Câu chuyện con cá Kapila

มนุชสฺสาติ [Pg.327] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กปิลมจฺฉํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Manujassa”, nhân câu chuyện về con cá Kapila.

อตีเต กิร กสฺสปภควโต ปรินิพฺพุตกาเล ทฺเว กุลภาตโร นิกฺขมิตฺวา สาวกานํ สนฺติเก ปพฺพชึสุ. เตสุ เชฏฺโฐ สาคโต นาม อโหสิ, กนิฏฺโฐ กปิโล นาม. มาตา ปน เนสํ สาธินี นาม, กนิฏฺฐภคินี ตาปนา นาม. ตาปิ ภิกฺขุนีสุ ปพฺพชึสุ. เอวํ เตสุ ปพฺพชิเตสุ อุโภ ภาตโร อาจริยุปชฺฌายานํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา วิหรนฺตา เอกทิวสํ, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ สาสเน กติ ธุรานี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คนฺถธุรํ วิปสฺสนาธุรญฺจาติ ทฺเว ธุรานี’’ติ สุตฺวา เชฏฺโฐ ‘‘วิปสฺสนาธุรํ ปูเรสฺสามี’’ติ ปญฺจ วสฺสานิ อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติเก วสิตฺวา ยาว อรหตฺตา กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วายมนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณิ. กนิฏฺโฐ ‘‘อหํ ตาว ตรุโณ, วุฑฺฒกาเล วิปสฺสนาธุรํ ปูเรสฺสามี’’ติ คนฺถธุรํ ปฏฺฐเปตฺวา ตีณิ ปิฏกานิ อุคฺคณฺหิ. ตสฺส ปริยตฺตึ นิสฺสาย มหาปริวาโร, ปริวารํ นิสฺสาย ลาโภ อุทปาทิ. โส พาหุสจฺจมเทน มตฺโต ลาภตณฺหาย อภิภูโต อติปณฺฑิตมานิตาย ปเรหิ วุตฺตํ กปฺปิยมฺปิ ‘‘อกปฺปิย’’นฺติ วเทติ, อกปฺปิยมฺปิ ‘‘กปฺปิย’’นฺติ วเทติ, สาวชฺชมฺปิ ‘‘อนวชฺช’’นฺติ, อนวชฺชมฺปิ ‘‘สาวชฺช’’นฺติ. โส เปสเลหิ ภิกฺขูหิ ‘‘มา, อาวุโส กปิล, เอวํ อวจา’’ติ วตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ทสฺเสตฺวา โอวทิยมาโนปิ ‘‘ตุมฺเห กึ ชานาถ, ริตฺตมุฏฺฐิสทิสา’’ติอาทีนิ วตฺวา ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโต จรติ. อถสฺส ภาตุ สาคตตฺเถรสฺสาปิ ภิกฺขู ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. โสปิ นํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส กปิล, ตุมฺหาทิสานญฺหิ สมฺมาปฏิปตฺติ สาสนสฺส อายุ นาม, ตสฺมา ปฏิปตฺตึ ปหาย กปฺปิยาทีนิ ปฏิพาหนฺโต มา เอวํ อวจา’’ติ โอวทิ. โส ตสฺสปิ วจนํ นาทิยิ. เอวํ สนฺเตปิ เถโร ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โอวทิตฺวา โอวาทํ อคณฺหนฺตํ ‘‘นายํ มม วจนํ กโรตี’’ติ ญตฺวา ‘‘เตน, อาวุโส, ปญฺญายิสฺสสิ สเกน กมฺเมนา’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. ตโต ปฏฺฐาย นํ อญฺเญ เปสลา ภิกฺขู ฉฑฺฑยึสุ.

Tương truyền, vào thời quá khứ, sau khi Đức Thế Tôn Kassapa nhập diệt, có hai anh em con nhà gia thế đã xuất gia tu học nơi các vị Thinh văn. Trong số họ, người anh tên là Sāgata, người em tên là Kapila. Mẹ của họ tên là Sādhinī, em gái tên là Tāpanā. Các vị ấy cũng xuất gia làm tỳ-kheo-ni. Sau khi họ xuất gia như vậy, hai anh em sống phụng sự thầy tế độ và thầy y chỉ. Một hôm, sau khi hỏi: “Bạch ngài, trong giáo pháp này có bao nhiêu phận sự?”, và nghe câu trả lời: “Có hai phận sự: phận sự học pháp và phận sự hành thiền”, người anh nói: “Con sẽ hoàn thành phận sự hành thiền”. Vị ấy đã sống với thầy tế độ và thầy y chỉ trong năm năm, nhận đề mục thiền cho đến A-la-hán quả, rồi vào rừng tinh tấn và đắc quả A-la-hán. Người em nghĩ: “Ta còn trẻ, khi về già sẽ hoàn thành phận sự hành thiền”, nên đã bắt đầu phận sự học pháp và học thuộc ba tạng kinh điển. Nhờ học pháp, vị ấy có đông đảo đồ chúng; nhờ có đồ chúng, lợi lộc phát sanh. Vị ấy say sưa trong sự kiêu mạn về học thức rộng, bị ái dục về lợi lộc chi phối, tự cho mình là bậc đại trí, nên nói điều hợp lệ là “không hợp lệ”, điều không hợp lệ là “hợp lệ”, điều có tội là “không có tội”, và điều không có tội là “có tội”. Khi được các tỳ-kheo có giới hạnh khuyên răn: “Này hiền giả Kapila, đừng nói như vậy”, và chỉ ra cả Pháp lẫn Luật, vị ấy vẫn đáp lại bằng những lời như: “Các ông biết gì, chỉ như nắm tay rỗng”, rồi đi đây đó chê bai, miệt thị họ. Bấy giờ, các tỳ-kheo bèn trình bày sự việc với anh của vị ấy là trưởng lão Sāgata. Trưởng lão cũng đến gặp và khuyên: “Này hiền giả Kapila, sự hành trì đúng đắn của những người như hiền giả chính là mạng mạch của giáo pháp. Vì vậy, đừng từ bỏ sự hành trì mà ngăn cản những điều hợp lệ v.v... như vậy”. Vị ấy cũng không nghe lời của trưởng lão. Mặc dù vậy, trưởng lão đã khuyên hai ba lần. Khi thấy em không nghe lời khuyên, trưởng lão biết rằng: “Người này không làm theo lời ta”, nên nói: “Này hiền giả, vậy thì hiền giả sẽ được biết đến qua nghiệp của chính mình”, rồi bỏ đi. Từ đó, các tỳ-kheo có giới hạnh khác đã xa lánh vị ấy.

โส [Pg.328] ทุราจาโร หุตฺวา ทุราจารปริวุโต วิหรนฺโต เอกทิวสํ อุโปสถคฺเค ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ พีชนึ อาทาย ธมฺมาสเน นิสีทิตฺวา ‘‘วตฺตติ, อาวุโส, เอตฺถ สนฺนิปติตานํ ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘โก อตฺโถ อิมสฺส ปฏิวจเนน ทินฺเนนา’’ติ ตุณฺหีภูเต ภิกฺขู ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, ธมฺโม วา วินโย วา นตฺถิ, ปาติโมกฺเขน สุเตน วา อสุเตน วา โก อตฺโถ’’ติ วตฺวา อาสนา วุฏฺฐหิ. เอวํ โส กสฺสปสฺส ภควโต ปริยตฺติสาสนํ โอสกฺกาเปสิ. สาคตตฺเถโรปิ ตทเหว ปรินิพฺพายิ. กปิโล อายุปริโยสาเน อวีจิมฺหิ มหานิรเย นิพฺพตฺติ. สาปิสฺส มาตา จ ภคินี จ ตสฺเสว ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิตฺวา เปสเล ภิกฺขู อกฺโกสิตฺวา ปริภาสิตฺวา ตตฺเถว นิพฺพตฺตึสุ.

Vị ấy có ác hạnh, sống với đồ chúng có ác hạnh. Một hôm, trong nhà Bố-tát, vị ấy nghĩ: “Ta sẽ tụng giới bổn Pātimokkha”, rồi cầm quạt, ngồi trên pháp tọa và hỏi: “Này chư hiền, có nên tụng Pātimokkha cho các tỳ-kheo đã tụ họp ở đây không?”. Thấy các tỳ-kheo im lặng, nghĩ rằng: “Trả lời kẻ này thì có ích gì?”, vị ấy nói: “Này chư hiền, không có Pháp cũng không có Luật. Nghe hay không nghe Pātimokkha thì có ích gì?”, rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Như vậy, vị ấy đã làm suy thoái giáo pháp học của Đức Thế Tôn Kassapa. Trưởng lão Sāgata cũng nhập diệt ngay trong ngày hôm đó. Vào cuối đời, Kapila tái sanh trong đại địa ngục Avīci. Cả mẹ và em gái của vị ấy cũng theo tà kiến của vị ấy, đã mắng nhiếc, chửi rủa các tỳ-kheo có giới hạnh và cũng tái sanh ngay tại nơi đó.

ตสฺมึ ปน กาเล ปญฺจสตา ปุริสา คามฆาตกาทีนิ กตฺวา โจริกาย ชีวนฺตา ชนปทมนุสฺเสหิ อนุพทฺธา ปลายมานา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ตตฺถ กิญฺจิ ปฏิสรณํ อปสฺสนฺตา อญฺญตรํ อารญฺญิกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘ปฏิสรณํ โน, ภนฺเต, โหถา’’ติ วทึสุ. เถโร ‘‘ตุมฺหากํ สีลสทิสํ ปฏิสรณํ นาม นตฺถิ, สพฺเพปิ ปญฺจสีลานิ สมาทิยถา’’ติ อาห. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สีลานิ สมาทิยึสุ. อถ เน เถโร โอวทิ – ‘‘อิทานิ ตุมฺเห สีลวนฺตา, ชีวิตเหตุปิ โว เนว สีลํ อติกฺกมิตพฺพํ, น มโนปโทโส กาตพฺโพ’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ. อถ เน ชนปทมนุสฺสา ตํ ฐานํ ปตฺวา อิโต จิโต จ ปริเยสมานา เต โจเร ทิสฺวา สพฺเพ เต ชีวิตา โวโรเปสุํ. เต กาลํ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ, โจรเชฏฺฐโก เชฏฺฐกเทวปุตฺโต อโหสิ.

Vào lúc ấy, có năm trăm người đàn ông sau khi làm những việc như cướp phá làng mạc, sống bằng nghề trộm cắp, bị người dân trong xứ đuổi theo, đang khi chạy trốn đã đi vào rừng. Ở đó, không thấy nơi nương tựa nào, họ thấy một vị tỳ-khưu sống trong rừng, bèn đảnh lễ và nói: “Bạch ngài, xin hãy là nơi nương tựa của chúng con.” Vị trưởng lão nói: “Đối với các người, không có nơi nương tựa nào bằng giới hạnh. Tất cả hãy thọ trì năm giới.” Họ chấp nhận “Lành thay” và đã thọ trì các giới. Khi ấy, vị trưởng lão giáo huấn họ: “Bây giờ các người là người có giới. Dù vì mạng sống cũng không được phạm giới, không được làm cho tâm ô nhiễm.” Họ chấp nhận “Lành thay.” Sau đó, những người dân trong xứ đến nơi ấy, tìm kiếm đây đó, thấy những tên cướp ấy, đã giết chết tất cả chúng. Họ sau khi chết, được sanh vào cõi trời, tên tướng cướp trở thành vị thiên tử trưởng.

เต อนุโลมปฏิโลมวเสน เอกํ พุทฺธนฺตรํ เทวโลเก สํสริตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถินครทฺวาเร ปญฺจสตกุลิเก เกวฏฺฏคาเม นิพฺพตฺตึสุ. เชฏฺฐกเทวปุตฺโต เกวฏฺฏเชฏฺฐกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อิตเร อิตเรสุ. เอวํ เตสํ เอกทิวเสเยว ปฏิสนฺธิคหณญฺจ มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนญฺจ อโหสิ. เกวฏฺฏเชฏฺฐโก ‘‘อตฺถิ นุ โข อิมสฺมึ คาเม อญฺเญปิ ทารกา อชฺช ชาตา’’ติ ปริเยสาเปตฺวา เตสํ ชาตภาวํ ญตฺวา ‘‘เอเต มม ปุตฺตสฺส สหายกา ภวิสฺสนฺตี’’ติ สพฺเพสํ โปสาวนิกํ [Pg.329] ทาเปสิ. เต สพฺเพปิ สหปํสุกีฬกา สหายกา หุตฺวา อนุปุพฺเพน วยปฺปตฺตา อเหสุํ. เตสํ เกวฏฺฏเชฏฺฐกปุตฺโตว ยสโต จ เตชโต จ อคฺคปุริโส อโหสิ.

Họ, sau khi luân hồi xuôi ngược trong cõi trời suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào lúc Đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một làng chài có năm trăm gia đình ở cổng thành Sāvatthī. Vị thiên tử trưởng đã thọ sanh trong nhà của người trưởng làng chài, những người khác thì ở những nhà khác. Như vậy, việc thọ sanh và việc ra khỏi bụng mẹ của họ đã xảy ra trong cùng một ngày. Người trưởng làng chài cho người tìm kiếm: “Trong làng này hôm nay có những đứa trẻ nào khác được sinh ra không?” và sau khi biết được sự việc chúng được sinh ra, ông nghĩ: “Những đứa trẻ này sẽ là bạn của con trai ta,” rồi cho vật phẩm nuôi dưỡng đến tất cả. Tất cả họ trở thành những người bạn cùng chơi đùa trong cát bụi, và tuần tự đã đến tuổi trưởng thành. Trong số họ, con trai của người trưởng làng chài đã trở thành người đứng đầu về danh tiếng và uy lực.

กปิโลปิ เอกํ พุทฺธนฺตรํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน ตสฺมึ กาเล อจิรวติยา สุวณฺณวณฺโณ ทุคฺคนฺธมุโข มจฺโฉ หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อเถกทิวสํ เต สหายกา ‘‘มจฺเฉ พนฺธิสฺสามา’’ติ ชาลาทีนิ คเหตฺวา นทิยา ขิปึสุ. อถ เนสํ อนฺโตชาลํ โส มจฺโฉ ปาวิสิ. ตํ ทิสฺวา สพฺเพ เกวฏฺฏคามวาสิโน อุจฺจาสทฺทมกํสุ – ‘‘ปุตฺตา โน ปฐมํ มจฺเฉ พนฺธนฺตา สุวณฺณมจฺฉํ พนฺธึสุ, อิทานิ โน ราชา พหุธนํ ทสฺสตี’’ติ. เตปิ โข สหายกา มจฺฉํ นาวาย ปกฺขิปิตฺวา นาวํ อุกฺขิปิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ อคมํสุ. รญฺญาปิ ตํ ทิสฺวาว ‘‘กึ เอต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘มจฺโฉ, เทวา’’ติ อาหํสุ. ราชา สุวณฺณวณฺณํ มจฺฉํ ทิสฺวา ‘‘สตฺถา เอตสฺส สุวณฺณวณฺณการณํ ชานิสฺสตี’’ติ มจฺฉํ คาหาเปตฺวา ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. มจฺเฉน มุเข วิวฏมตฺเตเยว สกลเชตวนํ อติวิย ทุคฺคนฺธํ อโหสิ. ราชา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, มจฺโฉ สุวณฺณวณฺโณ ชาโต, กสฺมา จสฺส มุขโต ทุคฺคนฺโธ วายตี’’ติ?

Vị Kapila cũng vậy, sau khi bị nấu trong địa ngục suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, do quả báo còn sót lại, vào lúc ấy đã sanh làm một con cá có màu vàng, miệng hôi thối trên sông Aciravatī. Rồi một ngày nọ, những người bạn ấy nghĩ: “Chúng ta sẽ bắt cá,” bèn lấy lưới và các dụng cụ khác quăng xuống sông. Khi ấy, con cá đó đã vào trong lưới của họ. Thấy vậy, tất cả dân làng chài đã la lớn lên: “Các con trai của chúng ta lần đầu tiên bắt cá đã bắt được con cá vàng, bây giờ đức vua sẽ ban cho chúng ta nhiều của cải.” Những người bạn ấy cũng đặt con cá lên thuyền, khiêng thuyền và đi đến chỗ đức vua. Đức vua cũng vừa thấy liền hỏi: “Cái gì đây?” Họ thưa: “Tâu thiên tử, là con cá.” Đức vua thấy con cá màu vàng, nghĩ rằng: “Bậc Đạo Sư sẽ biết nguyên nhân màu vàng của nó,” bèn cho người lấy con cá và đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Ngay khi con cá vừa mở miệng, toàn bộ tu viện Jetavana trở nên vô cùng hôi thối. Đức vua hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, tại sao con cá lại có màu vàng? Và tại sao từ miệng nó lại tỏa ra mùi hôi thối?”

อยํ, มหาราช, กสฺสปภควโต ปาวจเน กปิโล นาม ภิกฺขุ อโหสิ พหุสฺสุโต มหาปริวาโร ลาภตณฺหาย อภิภูโต อตฺตโน วจนํ อคณฺหนฺตานํ อกฺโกสกปริภาสโก, ตสฺส จ ภควโต สาสนํ โอสกฺกาเปสิ, โส เตน กมฺเมน อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา วิปากาวเสเสน อิทานิ มจฺโฉ หุตฺวา ชาโต. ยํ ปน โส ทีฆรตฺตํ พุทฺธวจนํ วาเจสิ, พุทฺธสฺส จ คุณํ กเถสิ, ตสฺส นิสฺสนฺเทน อิมํ สุวณฺณวณฺณํ ปฏิลภิ. ยํ ภิกฺขูนํ อกฺโกสกปริภาสโก อโหสิ, เตนสฺส มุขโต ทุคฺคนฺโธ วายติ. ‘‘กถาเปมิ นํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘กถาเปถ, ภนฺเต’’ติ. อถ นํ สตฺถา ปุจฺฉิ – ‘‘ตฺวํสิ กปิโล’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, อหํ กปิโล’’ติ. ‘‘กุโต อาคโตสี’’ติ? ‘‘อวีจิมหานิรยโต, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เชฏฺฐภาติโก เต สาคโต กุหึ คโต’’ติ? ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต’’ติ. ‘‘มาตา ปน เต สาธินี กห’’นฺติ? ‘‘มหานิรเย นิพฺพตฺตา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กนิฏฺฐภคินี จ เต ตาปนา กห’’นฺติ? ‘‘มหานิรเย นิพฺพตฺตา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิทานิ ตฺวํ กหํ คมิสฺสสี’’ติ? ‘‘อวีจิมหานิรยเมว, ภนฺเต’’ติ วตฺวา วิปฺปฏิสาราภิภูโต นาวํ [Pg.330] สีเสน ปหริตฺวา ตาวเทว กาลํ กตฺวา นิรเย นิพฺพตฺติ. มหาชโน สํวิคฺโค อโหสิ โลมหฏฺฐชาโต.

“Tâu Đại vương, trong giáo pháp của Đức Thế Tôn Kassapa, người này là một tỳ-khưu tên Kapila, một người đa văn, có đoàn tùy tùng đông đảo, bị lòng tham ái về lợi lộc chi phối, thường mắng nhiếc, chửi rủa những ai không nghe theo lời mình, và đã làm cho giáo pháp của Đức Thế Tôn ấy suy thoái. Do nghiệp đó, ông ta đã sanh vào địa ngục Avīci, và do quả báo còn sót lại, nay đã sanh làm loài cá. Tuy nhiên, do ông ta đã tụng đọc lời Phật dạy trong một thời gian dài và đã nói lên những phẩm hạnh của Đức Phật, nhờ quả báo ấy mà ông ta có được màu vàng này. Do ông ta là người mắng nhiếc, chửi rủa các vị tỳ-khưu, nên từ miệng ông ta tỏa ra mùi hôi thối. Tâu Đại vương, Ta sẽ khiến nó nói chứ?” “Bạch ngài, xin hãy khiến nó nói.” Khi ấy, Bậc Đạo Sư hỏi nó: “Ngươi là Kapila phải không?” “Vâng, bạch ngài, con là Kapila.” “Ngươi từ đâu đến?” “Bạch ngài, từ đại địa ngục Avīci.” “Anh trai của ngươi, Sāgata, đã đi đâu?” “Bạch ngài, đã nhập Niết-bàn.” “Còn mẹ của ngươi, Sādhinī, ở đâu?” “Bạch ngài, đã sanh trong đại địa ngục.” “Và em gái của ngươi, Tāpanā, ở đâu?” “Bạch ngài, đã sanh trong đại địa ngục.” “Bây giờ ngươi sẽ đi đâu?” Sau khi nói: “Bạch ngài, chính là đến đại địa ngục Avīci,” nó bị sự hối hận xâm chiếm, đập đầu vào thuyền, chết ngay lúc đó và sanh vào địa ngục. Đại chúng đã xúc động, lông tóc dựng đứng.

อถ ภควา ตสฺมึ ขเณ สนฺนิปติตาย ปริสาย จิตฺตาจารํ โอโลเกตฺวา ตงฺขณานุรูปํ ธมฺมํ เทเสตุํ ‘‘ธมฺมจริยํ พฺรหฺมจริยํ, เอตทาหุ วสุตฺตม’’นฺติ สุตฺตนิปาเต (สุ. นิ. ๒๗๖) กปิลสุตฺตํ กเถตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Khi ấy, Đức Thế Tôn, vào khoảnh khắc đó, sau khi quán xét tâm hành của hội chúng đã tụ tập, để thuyết một bài pháp phù hợp với khoảnh khắc đó, Ngài đã giảng kinh Kapila trong Kinh Tập (Sutta Nipāta) bắt đầu bằng câu: “Hành trì Chánh pháp, hành trì phạm hạnh, điều đó được gọi là tài sản tối thượng,” rồi nói lên những kệ này:

๓๓๔.

334.

‘‘มนุชสฺส ปมตฺตจาริโน, ตณฺหา วฑฺฒติ มาลุวา วิย;

โส ปฺลวตี หุรา หุรํ, ผลมิจฺฉํว วนสฺมิ วานโร.

“Đối với người sống phóng dật, ái dục tăng trưởng như dây leo māluvā. Người ấy nhảy từ đời này sang đời khác, như con khỉ trong rừng mong muốn trái cây.”

๓๓๕.

335.

‘‘ยํ เอสา สหเต ชมฺมี, ตณฺหา โลเก วิสตฺติกา;

โสกา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ, อภิวฏฺฐํว พีรณํ.

“Người nào trên đời bị ái dục thấp hèn, bám víu này chế ngự, sầu muộn của người ấy tăng trưởng mạnh mẽ, như cỏ bīraṇa mọc tốt tươi khi mưa xuống.”

๓๓๖.

336.

‘‘โย เจตํ สหเต ชมฺมึ, ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ;

โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ, อุทพินฺทุว โปกฺขรา.

“Còn người nào trên đời chế ngự được ái dục thấp hèn, khó vượt qua này, sầu muộn từ người ấy rơi rụng đi, như giọt nước từ lá sen.”

๓๓๗.

337.

‘‘ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

ตณฺหาย มูลํ ขณถ, อุสีรตฺโถว พีรณํ;

มา โว นฬํว โสโตว, มาโร ภญฺชิ ปุนปฺปุน’’นฺติ.

“Vì thế, Ta nói với các ngươi, mong các ngươi được an lành, tất cả những ai đã tụ tập ở đây: Hãy đào tận gốc rễ của ái dục, như người cần rễ hương bài đào cỏ bīraṇa. Chớ để Ma vương bẻ gãy các ngươi lần này lần khác, như dòng nước bẻ gãy cây sậy.”

ตตฺถ ปมตฺตจาริโนติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน ปมาเทน ปมตฺตจาริสฺส ปุคฺคลสฺส เนว ฌานํ น วิปสฺสนา น มคฺคผลานิ วฑฺฒนฺติ. ยถา ปน รุกฺขํ สํสิพฺพนฺตี ปริโยนนฺธนฺตี ตสฺส วินาสาย มาลุวาลตา วฑฺฒติ, เอวมสฺส ฉ ทฺวารานิ นิสฺสาย ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนโต ตณฺหา วฑฺฒตีติ อตฺโถ. โส ปฺลวตี หุรา หุรนฺติ โส ตณฺหาวสิโก ปุคฺคโล ภเว ภเว อุปฺลวติ ธาวติ. ยถา กึ วิยาติ? ผลมิจฺฉํว วนสฺมิ วานโร, ยถา รุกฺขผลํ อิจฺฉนฺโต วานโร วนสฺมึ ธาวติ, ตสฺส ตสฺส รุกฺขสฺส สาขํ คณฺหาติ, ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ, ตมฺปิ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ, ‘‘สาขํ อลภิตฺวา สนฺนิสินฺโน’’ติ วตฺตพฺพตํ นาปชฺชติ, เอวเมว ตณฺหาวสิโก ปุคฺคโล หุรา หุรํ ธาวนฺโต ‘‘อารมฺมณํ อลภิตฺวา ตณฺหาย อปวตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺตพฺพตํ นาปชฺชติ.

Ở đây, người có hạnh buông lung (pamattacārino): Đối với người có hạnh buông lung do sự buông lung có đặc tính là thất niệm, cả thiền, cả tuệ, cả đạo và quả đều không tăng trưởng. Giống như dây leo māluvā tăng trưởng để làm cho cây bị nó quấn quanh, bao phủ bị hủy hoại, cũng vậy, đối với người ấy, ái dục tăng trưởng do sanh khởi nhiều lần nương vào sáu căn, đây là ý nghĩa. Vị ấy nhảy từ đời này sang đời khác (so plavatī hurā huraṃ): Vị ấy là người bị ái dục chi phối, nhảy qua, chạy đi trong các kiếp sống. Giống như gì vậy? Giống như con khỉ trong rừng muốn ăn trái cây (phalamicchaṃva vanasmi vānaro), giống như con khỉ muốn ăn trái cây trong rừng chạy đi, nó nắm lấy cành của cây này cây kia, buông cành ấy ra, nó nắm lấy cành khác, buông cả cành ấy ra, nó nắm lấy cành khác, nó không đạt đến tình trạng được nói là: “Đã ngồi yên vì không lấy được cành cây,” cũng vậy, người bị ái dục chi phối, trong khi chạy từ đời này sang đời khác, không đạt đến tình trạng được nói là: “Đã đến chỗ không còn ái dục vì không có được đối tượng.”

ยนฺติ [Pg.331] ยํ ปุคฺคลํ เอสา ลามกภาเวน ชมฺมี วิสาหารตาย วิสปุปฺผตาย วิสผลตาย วิสปริโภคตาย รูปาทีสุ วิสตฺตตาย อาสตฺตตาย วิสตฺติกาติ สงฺขฺยํ คตา ฉทฺวาริกตณฺหา อภิภวติ. ยถา นาม วสฺสาเน ปุนปฺปุนํ วสฺสนฺเตน เทเวน อภิวฏฺฐํ พีรณติณํ วฑฺฒติ, เอวํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส อนฺโต วฏฺฏมูลกา โสกา อภิวฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ.

Người nào (yaṃ): Người nào mà ái dục nơi sáu căn này, được gọi là visattikā do dính mắc, quyến luyến vào các cảnh sắc v.v..., do có hoa độc, do có quả độc, do có sự thọ dụng độc, do bản chất thấp hèn (jammī), chế ngự được. Giống như cỏ bīraṇa được mưa làm cho mọc lên do trời mưa nhiều lần trong mùa mưa, cũng vậy, các sầu muộn có gốc rễ trong vòng luân hồi tăng trưởng bên trong người ấy, đây là ý nghĩa.

ทุรจฺจยนฺติ โย ปน ปุคฺคโล เอวํ วุตฺตปฺปการํ อติกฺกมิตุํ ปชหิตุํ ทุกฺกรตาย ทุรจฺจยํ ตณฺหํ สหติ อภิภวติ, ตมฺหา ปุคฺคลา วฏฺฏมูลกา โสกา ปปตนฺติ. ยถา นาม โปกฺขเร ปทุมปตฺเต ปติตํ อุทกพินฺทุ น ปติฏฺฐาติ, เอวํ น ปติฏฺฐหนฺตีติ อตฺโถ.

Khó vượt qua (duraccayaṃ): Vị nào chế ngự, khắc phục được ái dục khó vượt qua do khó khăn trong việc vượt qua, từ bỏ, theo như cách đã được nói đến, từ người ấy các sầu muộn có gốc rễ trong vòng luân hồi rơi rụng đi. Giống như giọt nước rơi trên lá sen trong hồ sen không đọng lại, cũng vậy, chúng không đọng lại, đây là ý nghĩa.

ตํ โว วทามีติ เตน การเณน อหํ ตุมฺเห วทามิ. ภทฺทํ โวติ ภทฺทํ ตุมฺหากํ โหตุ, มา อหํ กปิโล วิย วินาสํ ปาปุณถาติ อตฺโถ. มูลนฺติ อิมิสฺสา ฉทฺวาริกตณฺหาย อรหตฺตมคฺคญาเณน มูลํ ขณถ. กึ วิยาติ? อุสีรตฺโถว พีรณํ, ยถา อุสีเรน อตฺถิโก ปุริโส มหนฺเตน กุทาเลน พีรณํ ขณติ, เอวมสฺสา มูลํ ขณถาติ อตฺโถ. มา โว นฬํว โสโตว, มาโร ภญฺชิ ปุนปฺปุนนฺติ มา ตุมฺเห นทีโสเต ชาตํ นฬํ มหาเวเคน อาคโต นทีโสโต วิย กิเลสมาโร มรณมาโร เทวปุตฺตมาโร จ ปุนปฺปุนํ ภญฺชตูติ อตฺโถ.

Ta nói với các ngươi điều ấy (taṃ vo vadāmi): Do lý do ấy, Ta nói với các ngươi. Mong các ngươi được an lành (bhaddaṃ vo): Mong các ngươi được an lành, mong rằng các ngươi không bị hủy hoại như ta là Kapila, đây là ý nghĩa. Gốc rễ (mūlaṃ): Các ngươi hãy đào gốc rễ của ái dục nơi sáu căn này bằng trí tuệ của đạo A-la-hán. Giống như gì vậy? Giống như người cần rễ hương bài đào cỏ hương bài (usīratthova bīraṇaṃ), giống như người cần rễ hương bài dùng cuốc lớn đào cỏ hương bài, cũng vậy, các ngươi hãy đào gốc rễ của nó, đây là ý nghĩa. Mong rằng ma vương đừng hại các ngươi nhiều lần, như dòng nước đối với cây sậy (mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappunaṃ): Mong rằng ma phiền não, ma chết, và ma thiên tử đừng hại các ngươi nhiều lần, giống như dòng nước đến với tốc độ lớn đối với cây sậy mọc trong dòng sông, đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เกวฏฺฏปุตฺตา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ ปตฺถยมานา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา น จิรสฺเสว ทุกฺขสฺสนฺตํ กตฺวา สตฺถารา สทฺธึ อาเนญฺชวิหารสมาปตฺติธมฺมปริโภเคน เอกปริโภคา อเหสุนฺติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, năm trăm người con của các ngư phủ đã sanh lòng kinh cảm, trong khi mong muốn thực hiện sự chấm dứt khổ đau, đã xuất gia ở nơi đức Thế Tôn, không bao lâu đã thực hiện sự chấm dứt khổ đau, đã trở thành những vị có cùng sự chứng đắc với đức Thế Tôn qua sự chứng đắc pháp thiền định an tịnh bất động.

กปิลมจฺฉวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện thứ nhất về con cá Kapila.

๒. สูกรโปติกาวตฺถุ

2. Câu chuyện về con heo nái nhỏ

ยถาปิ มูเลติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต คูถสูกรโปติกํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này bắt đầu bằng Yathāpi mūle đã được đức Thế Tôn thuyết giảng trong khi đang trú ngụ ở Veḷuvana, đề cập đến con heo nái nhỏ ăn phân.

เอกสฺมึ [Pg.332] กิร สมเย สตฺถา ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เอกํ สูกรโปติกํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. ตสฺส สิตํ กโรนฺตสฺส มุขวิวรนิคฺคตํ ทนฺโตภาสมณฺฑลํ ทิสฺวา อานนฺทตฺเถโร ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ สิตการณํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ปสฺสเสตํ, อานนฺท, สูกรโปติก’’นฺติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. เอสา กกุสนฺธสฺส ภควโต สาสเน เอกาย อาสนสาลาย สามนฺตา กุกฺกุฏี อโหสิ. สา เอกสฺส โยคาวจรสฺส วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ สชฺฌายนฺตสฺส ธมฺมโฆสํ สุตฺวา ตโต จุตา ราชกุเล นิพฺพตฺติตฺวา อุพฺพรี นาม ราชธีตา อโหสิ. สา อปรภาเค สรีรวลญฺชฏฺฐานํ ปวิฏฺฐา ปุฬวกราสึ ทิสฺวา ตตฺถ ปุฬวกสญฺญํ อุปฺปาเทตฺวา ปฐมํ ฌานํ ปฏิลภิ. สา ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺติ. ตโต จวิตฺวา ปุน คติวเสน อาลุลมานา อิทานิ สูกรโยนิยํ นิพฺพตฺติ, อิทํ การณํ ทิสฺวา มยา สิตํ ปาตุกตนฺติ. ตํ สุตฺวา อานนฺทตฺเถรปฺปมุขา ภิกฺขู มหนฺตํ สํเวคํ ปฏิลภึสุ. สตฺถา เตสํ สํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ภวตณฺหาย อาทีนวํ ปกาเสนฺโต อนฺตรวีถิยํ ฐิตโกว อิมา คาถา อภาสิ –

Tương truyền, vào một thời, trong khi đang đi vào thành Rājagaha để khất thực, đức Thế Tôn đã mỉm cười sau khi nhìn thấy một con heo nái nhỏ. Sau khi nhìn thấy vầng hào quang của răng phát ra từ miệng được mở ra của ngài đang mỉm cười, trưởng lão Ānanda đã hỏi về lý do mỉm cười rằng: “Bạch ngài, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do của việc mỉm cười?” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị ấy rằng: “Này Ānanda, ông có thấy con heo nái nhỏ này không?” – “Dạ, bạch ngài.” – “Con heo này đã là một con gà mái ở gần một ngôi nhà nghỉ trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kakusandha. Sau khi nghe được âm thanh chánh pháp của một vị hành giả đang tụng đọc đề mục thiền tuệ, nó đã mạng chung từ nơi ấy, đã sanh vào dòng dõi hoàng gia, và đã là một công chúa tên là Ubbarī. Về sau, trong khi đi vào nhà vệ sinh, cô ấy đã nhìn thấy một đống dòi và đã làm sanh khởi tưởng về dòi ở nơi ấy, đã đắc được thiền thứ nhất. Sau khi sống trọn tuổi thọ ở nơi ấy, cô ấy đã mạng chung từ nơi ấy và đã sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi mạng chung từ nơi ấy, một lần nữa do năng lực của sanh thú, nó đã bị trôi lăn và hiện nay đã sanh vào loài heo. Sau khi thấy được lý do này, Ta đã mỉm cười.” Sau khi nghe điều ấy, các vị tỳ khưu đứng đầu là trưởng lão Ānanda đã đạt được sự kinh cảm mãnh liệt. Đức Thế Tôn, sau khi làm sanh khởi sự kinh cảm cho các vị ấy, trong khi trình bày về sự nguy hại của ái dục trong các kiếp sống, đã đứng ngay ở giữa đường và nói lên các câu kệ này –

๓๓๘.

338.

‘‘ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห,ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ;

เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต,นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.

“Ví như cây có gốc rễ, không hư hại và vững chắc, dầu bị đốn vẫn mọc lại. Cũng vậy, nếu khuynh hướng tiềm ẩn của ái dục chưa được nhổ lên, khổ đau này vẫn sanh khởi nhiều lần.”

๓๓๙.

339.

‘‘ยสฺส ฉตฺตึสติ โสตา, มนาปสวนา ภุสา;

มหาวหนฺติ ทุทฺทิฏฺฐึ, สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา.

“Đối với người có ba mươi sáu dòng ái dục chảy mạnh đến các cảnh khả ý, các tư duy dựa vào tham ái, là dòng nước lớn, cuốn trôi người có tà kiến ấy.”

๓๔๐.

340.

‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, ลตา อุปฺปชฺช ติฏฺฐติ;

ตญฺจ ทิสฺวา ลตํ ชาตํ, มูลํ ปญฺญาย ฉินฺทถ.

“Các dòng ái dục chảy đi khắp nơi, dây leo ái dục sanh lên và đứng lại. Sau khi thấy dây leo ấy đã sanh, các ngươi hãy cắt đứt gốc rễ bằng trí tuệ.”

๓๔๑.

341.

‘‘สริตานิ สิเนหิตานิ จ,โสมนสฺสานิ โหนฺติ ชนฺตุโน;

เต สาตสิตา สุเขสิโน,เต เว ชาติชรูปคา นรา.

“Đối với chúng sanh, có những hỷ lạc trôi chảy và dính mắc. Những người ấy nương tựa vào sự vui thích, tìm cầu hạnh phúc; những người ấy thật sự phải chịu sanh và già.”

๓๔๒.

342.

‘‘ตสิณาย [Pg.333] ปุรกฺขตา ปชา,ปริสปฺปนฺติ สโสว พนฺธิโต;

สํโยชนสงฺคสตฺตกา,ทุกฺขมุเปนฺติ ปุนปฺปุนํ จิราย.

“Chúng sanh bị ái dục dẫn đầu, chạy nhảy lung tung như con thỏ bị trói buộc. Bị dính mắc vào kiết sử và tham ái, họ đi đến khổ đau nhiều lần trong thời gian dài.”

๓๔๓.

343.

‘‘ตสิณาย ปุรกฺขตา ปชา,ปริสปฺปนฺติ สโสว พนฺธิโต;

ตสฺมา ตสิณํ วิโนทเย,อากงฺขนฺต วิราคมตฺตโน’’ติ.

“Chúng sanh bị ái dục dẫn đầu, chạy nhảy lung tung như con thỏ bị trói buộc. Do đó, vị tỳ khưu mong cầu sự ly tham cho mình nên loại bỏ ái dục.”

ตตฺถ มูเลติ ยสฺส รุกฺขสฺส จตูสุ ทิสาสุ จตุธา เหฏฺฐา จ อุชุกเมว คเต ปญฺจวิธมูเล เฉทนผาลนปาจนวิชฺฌนาทีนํ เกนจิ อุปทฺทเวน อนุปทฺทเว ถิรปตฺตตาย ทฬฺเห โส รุกฺโข อุปริจฺฉินฺโนปิ สาขานํ วเสน ปุนเทว รูหติ, เอวเมว ฉทฺวาริกาย ตณฺหาย อนุสเย อรหตฺตมคฺคญาเณน อนุหเต อสมุจฺฉินฺเน ตสฺมึ ตสฺมึ ภเว ชาติอาทิเภทํ อิทํ ทุกฺขํ ปุนปฺปุนํ นิพฺพตฺตติเยวาติ อตฺโถ.

Ở đây, ‘mūle’ (còn gốc rễ) có nghĩa là: Đối với cây nào có năm loại rễ — bốn loại đi theo bốn hướng và một loại đi thẳng xuống dưới — không bị tai họa nào như chặt, chẻ, đốt, đâm, v.v., và đã trở nên vững chắc, thì cây ấy dù bị chặt ở phần trên, vẫn mọc lại nhờ vào các cành nhánh. Cũng vậy, khi tùy miên ái dục ở sáu căn môn chưa bị diệt trừ, chưa bị nhổ sạch bởi trí tuệ của đạo quả A-la-hán, thì trong mỗi kiếp sống, cái khổ này, bao gồm sanh, v.v., chắc chắn sẽ khởi sanh lặp đi lặp lại. Đây là ý nghĩa.

ยสฺสาติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘อิติ อชฺฌตฺติกสฺสูปาทาย อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺสูปาทาย อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานี’’ติ อิเมสํ ตณฺหาวิจริตานํ วเสน ฉตฺตึสติยา โสเตหิ สมนฺนาคตา มนาเปสุ รูปาทีสุ อาสวติ ปวตฺตตีติ มนาปสวนา ตณฺหา ภุสา พลวตี โหติ, ตํ ปุคฺคลํ วิปนฺนญาณตาย ทุทฺทิฏฺฐึ ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนโต มหนฺตภาเวน มหา หุตฺวา ฌานํ วา วิปสฺสนํ วา อนิสฺสาย ราคนิสฺสิตา สงฺกปฺปา วหนฺตีติ อตฺโถ.

‘Yassa’ có nghĩa là: Đối với người nào, ái dục được gọi là ‘manāpasavanā’ (chảy đến các cảnh khả ái) — vì nó chảy đến, tức là diễn tiến, trong các cảnh khả ái như sắc, v.v. — và được trang bị ba mươi sáu dòng chảy, theo cách phân tích ‘mười tám hành vi của ái dục dựa vào nội xứ... mười tám hành vi của ái dục dựa vào ngoại xứ’, trở nên ‘bhusā’ tức là mạnh mẽ; thì người ấy, do có trí tuệ hư hoại nên được gọi là ‘duddiṭṭhiṃ’ (người có tà kiến), sẽ bị các tư duy (‘saṅkappā’) nương tựa vào tham ái, không nương tựa vào thiền định hay minh sát, và trở nên ‘mahā’ (lớn lao) do sanh khởi lặp đi lặp lại, cuốn trôi đi. Đây là ý nghĩa.

สวนฺติ สพฺพธิ โสตาติ อิเม ตณฺหาโสตา จกฺขุทฺวาราทีนํ วเสน สพฺเพสุ รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ สวนโต, สพฺพาปิ รูปตณฺหา…เป… ธมฺมตณฺหาติ สพฺพภเวสุ วา สวนโต สพฺพธิ สวนฺติ นาม. ลตาติ ปลิเวฐนฏฺเฐน สํสิพฺพนฏฺเฐน จ ลตา วิยาติ ลตา. อุปฺปชฺช ติฏฺฐตีติ ฉหิ ทฺวาเรหิ อุปฺปชฺชิตฺวา รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ ติฏฺฐติ. ตญฺจ ทิสฺวาติ ตํ ปน ตณฺหาลตํ ‘‘เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี’’ติ ชาตฏฺฐานวเสน ทิสฺวา. ปญฺญายาติ สตฺเถน วเน ชาตํ ลตํ วิย มคฺคปญฺญาย มูเล ฉินฺทถาติ อตฺโถ.

‘Savanti sabbadhi sotā’ (Các dòng chảy khắp nơi): Các dòng ái dục này được gọi là chảy khắp nơi (‘sabbadhi savanti’) vì chúng chảy đến tất cả các đối tượng như sắc, v.v., thông qua các cửa như mắt, v.v., hoặc vì chúng chảy trong tất cả các cõi hữu, từ ái đối với sắc... cho đến ái đối với pháp. ‘Latā’ (dây leo): Giống như dây leo (‘latā viya’) vì có tính chất quấn quanh và ràng buộc, nên được gọi là ‘latā’. ‘Uppajja tiṭṭhati’ (sanh khởi rồi đứng vững): Nó sanh khởi từ sáu cửa và đứng vững trong các đối tượng như sắc, v.v. ‘Tañca disvā’ (thấy dây leo ấy): Thấy dây leo ái dục ấy bằng cách nhận biết nơi nó sanh khởi, rằng ‘ái dục sanh khởi chính tại nơi này’. ‘Paññāya’ (bằng trí tuệ): Hãy chặt đứt gốc rễ bằng trí tuệ của đạo quả, giống như dùng dao chặt đứt dây leo mọc trong rừng. Đây là ý nghĩa.

สริตานีติ [Pg.334] อนุสฏานิ ปยาตานิ. สิเนหิตานีติ จีวราทีสุ ปวตฺตสิเนหวเสน สิเนหิตานิ จ, ตณฺหาสิเนหมกฺขิตานีติ อตฺโถ. โสมนสฺสานีติ ตณฺหาวสิกสฺส ชนฺตุโน เอวรูปานิ โสมนสฺสานิ ภวนฺติ. เต สาตสิตาติ เต ตณฺหาวสิกา ปุคฺคลา สาตนิสฺสิตา สุขนิสฺสิตา จ หุตฺวา สุเขสิโน สุขปริเยสิโน ภวนฺติ. เต เวติ เย เอวรูปา นรา, เต ชาติชราพฺยาธิมรณานิ อุปคจฺฉนฺติเยวาติ ชาติชรูปคา นาม โหนฺติ. ปชาติ อิเม สตฺตา ตาสกรเณน ตสิณาติ สงฺขฺยํ คตาย ตณฺหาย ปุรกฺขตา ปริวาริตา หุตฺวา.

‘Saritāni’ có nghĩa là đã tuôn chảy, đã trôi đi. ‘Sinehitāni’ có nghĩa là được thấm nhuần, tức là được bôi trét bởi chất dính của ái dục, do sự luyến ái diễn tiến trong các vật dụng như y, v.v. ‘Somanassāni’ (những hỷ lạc): Đối với chúng sanh bị ái dục chi phối, những hỷ lạc như vậy sanh khởi. ‘Te sātasitā’ (họ nương tựa vào sự vui thích): Những người bị ái dục chi phối ấy, sau khi nương tựa vào sự vui thích và lạc thú, trở thành ‘sukhesino’, tức là những người tìm cầu hạnh phúc. ‘Te ve’ (chính những người ấy): Những người như vậy được gọi là ‘jātijarūpagā’ vì họ chắc chắn đi đến sanh, già, bệnh, chết. ‘Pajā’ (chúng sanh): Những chúng sanh này, bị bao quanh, bị vây bọc bởi ái dục, được gọi là ‘tasiṇā’ vì nó tạo ra sự run sợ (tāsa).

พนฺธิโตติ ลุทฺเทน อรญฺเญ พทฺโธ สโส วิย ปริสปฺปนฺติ ภายนฺติ. สํโยชนสงฺคสตฺตกาติ ทสวิเธน สํโยชนสงฺเคน เจว สตฺตวิเธน ราคสงฺคาทินา จ สตฺตา พทฺธา ตสฺมึ วา ลคฺคา หุตฺวา. จิรายาติ จิรํ ทีฆมทฺธานํ ปุนปฺปุนํ ชาติอาทิกํ ทุกฺขํ อุปคจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา ตสิณาย ปุรกฺขตา ปลิเวฐิตา สตฺตา, ตสฺมา อตฺตโน วิราคํ ราคาทิวิคมํ นิพฺพานํ ปตฺเถนฺโต อากงฺกมาโน ภิกฺขุ อรหตฺตมคฺเคเนตํ ตสิณํ วิโนทเย ปนุทิตฺวา นีหริตฺวา ฉฑฺเฑยฺยาติ อตฺโถ.

‘Bandhito’ (bị trói buộc): Họ run sợ, hoảng sợ như con thỏ bị người thợ săn trói buộc trong rừng. ‘Saṃyojanasaṅgasattakā’ (bị dính mắc vào kiết sử và chấp trước): Bị trói buộc bởi mười loại kiết sử và bảy loại chấp trước như tham, v.v., hoặc bị dính mắc vào đó. ‘Cirāya’ (lâu dài): Có nghĩa là họ đi đến khổ đau như sanh, v.v., lặp đi lặp lại trong một thời gian dài. ‘Tasmā’ (do đó): Bởi vì chúng sanh bị ái dục dẫn dắt, bị quấn quanh, do đó, vị Tỳ-khưu mong cầu, ao ước Niết-bàn cho chính mình, là nơi không còn tham ái, v.v., nên loại bỏ, xua tan, nhổ bỏ, và từ bỏ ái dục ấy bằng đạo quả A-la-hán. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu, v.v.

สาปิ โข สูกรโปติกา ตโต จวิตฺวา สุวณฺณภูมิยํ ราชกุเล นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา พาราณสิยํ, ตโต จุตา สุปฺปารกปฏฺฏเน อสฺสวาณิชเคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา กาวีรปฏฺฏเน นาวิกสฺส เคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา อนุราธปุเร อิสฺสรกุลเคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา ตสฺเสว ทกฺขิณทิสาย โภกฺกนฺตคาเม สุมนสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ธีตา นาเมน สุมนา เอว หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถสฺสา ปิตา ตสฺมึ คาเม ฉฑฺฑิเต ทีฆวาปิรฏฺฐํ คนฺตฺวา มหามุนิคาเม นาม วสิ. ตตฺถ นํ ทุฏฺฐคามณิรญฺโญ อมจฺโจ ลกุณฺฑกอติมฺพโร นาม เกนจิเทว กรณีเยน คโต ทิสฺวา มหนฺตํ มงฺคลํ กตฺวา อาทาย มหาปุณฺณคามํ คโต. อถ นํ โกฏิปพฺพตมหาวิหารวาสี มหาอนุรุทฺธตฺเถโร นาม ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา ตสฺสา เคหทฺวาเร ฐิโต ทิสฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ กเถสิ, ‘‘อาวุโส, สูกรโปติกา นาม ลกุณฺฑกอติมฺพรมหามตฺตสฺส ภริยภาวํ ปตฺตา, อโห อจฺฉริย’’นฺติ. สา ตํ กถํ สุตฺวา อตีตภเว [Pg.335] อุคฺฆาเฏตฺวา ชาติสฺสรญาณํ ปฏิลภิ. ตงฺขณญฺเญว อุปฺปนฺนสํเวคา สามิกํ ยาจิตฺวา มหนฺเตน อิสฺสริเยน ปญฺจพลกตฺเถรีนํ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ติสฺสมหาวิหาเร มหาสติปฏฺฐานสุตฺตกถํ สุตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ปจฺฉา ทมิฬมทฺทเน กเต ญาตีนํ วสนฏฺฐานํ โภกฺกนฺตคามเมว คนฺตฺวา ตตฺถ วสนฺตี กลฺลมหาวิหาเร อาสีวิโสปมสุตฺตนฺตํ สุตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ.

Con heo con cái ấy, sau khi chết từ kiếp đó, đã tái sanh vào hoàng tộc ở Suvaṇṇabhūmi. Chết từ đó, nó sanh ở Bārāṇasī. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một người buôn ngựa ở cảng Suppāraka. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một thuyền trưởng ở cảng Kāvīra. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một gia đình quyền quý ở Anurādhapura. Chết từ đó, nó tái sanh làm con gái của một gia chủ tên là Sumana ở làng Bhokkantagāma, phía nam của thành phố ấy, và cũng có tên là Sumanā. Sau đó, khi ngôi làng ấy bị bỏ hoang, cha của cô đã đi đến xứ Dīghavāpi và sống ở một ngôi làng tên là Mahāmunigāma. Tại đó, một vị đại thần của vua Duṭṭhagāmaṇi tên là Lakuṇḍaka Atimbara, khi đi đến đó vì một công việc nào đó, đã trông thấy cô. Ông đã tổ chức một hôn lễ trọng thể, cưới cô và đưa về làng Mahāpuṇṇa. Bấy giờ, Trưởng lão Mahā Anuruddha, người sống tại tu viện Koṭipabbata Mahāvihāra, trong khi đi khất thực ở đó, đã đứng ở cửa nhà cô và trông thấy cô. Ngài nói với các vị Tỳ-khưu: ‘Này chư hiền, một con heo con cái đã trở thành vợ của đại thần Lakuṇḍaka Atimbara, thật là kỳ diệu!’ Khi nghe những lời ấy, cô đã nhớ lại các kiếp quá khứ và chứng được túc mạng minh. Ngay lúc đó, lòng cô khởi lên sự xảm động, cô xin phép chồng, với đoàn tùy tùng đông đảo, xuất gia với các vị Trưởng lão ni Pañcabala. Tại tu viện Tissa Mahāvihāra, sau khi nghe bài giảng về Đại Kinh Tứ Niệm Xứ (Mahāsatipaṭṭhānasutta), cô đã đắc quả Nhập Lưu. Về sau, khi người Damiḷa bị dẹp yên, cô trở về chính làng Bhokkantagāma, nơi ở của bà con, và trong khi sống ở đó, tại tu viện Kalla Mahāvihāra, cô đã nghe bài giảng về Kinh Ví Dụ Con Rắn Độc (Āsīvisopamasutta) và chứng đắc quả A-la-hán.

สา ปรินิพฺพานทิวเส ภิกฺขุภิกฺขุนีหิ ปุจฺฉิตา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส สพฺพํ อิมํ ปวตฺตึ นิรนฺตรํ กเถตฺวา สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ มณฺฑลารามวาสินา ธมฺมปทภาณกมหาติสฺสตฺเถเรน สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา ‘‘อหํ ปุพฺเพ มนุสฺสโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุตา กุกฺกุฏี หุตฺวา ตตฺถ เสนสฺส สนฺติกา สีสจฺเฉทํ ปตฺวา ราชคเห นิพฺพตฺตา, ปริพฺพาชิกาสุ ปพฺพชิตฺวา ปฐมชฺฌานภูมิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุตา เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺตา นจิรสฺเสว จวิตฺวา สูกรโยนึ คนฺตฺวา ตโต จุตา สุวณฺณภูมึ, ตโต จุตา พาราณสึ, ตโต จุตา สุปฺปารกปฏฺฏนํ, ตโต จุตา กาวีรปฏฺฏนํ, ตโต จุตา อนุราธปุรํ, ตโต จุตา โภกฺกนฺตคาม’’นฺติ เอวํ สมวิสเม เตรส อตฺตภาเว ปตฺวา ‘‘อิทานิ อุกฺกณฺฐิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา, สพฺเพปิ อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ วตฺวา จตสฺโส ปริสา สํเวเชตฺวา ปรินิพฺพายีติ.

Vào ngày vị ni A-la-hán ấy nhập diệt, khi được các tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni hỏi, ngài đã kể lại không gián đoạn toàn bộ câu chuyện này cho chúng tỳ-khưu-ni nghe, rồi giữa chúng tỳ-khưu đã vân tập, sau khi hội ý cùng với trưởng lão Đại Tissa, vị thường trú tại tu viện Maṇḍalārāma và là người tụng đọc Pháp Cú, ngài nói: 'Trước kia, tôi sau khi sanh vào loài người, từ đó mệnh chung, đã trở thành một con gà mái, ở đó bị diều hâu mổ đứt đầu, rồi sanh ra ở thành Rājagaha. Tôi đã xuất gia với các nữ du sĩ, sanh vào cõi Sơ thiền, từ đó mệnh chung, sanh vào gia đình trưởng giả, không bao lâu lại mệnh chung, đi vào loài heo, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Suvaṇṇabhūmi, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Bārāṇasī, từ đó mệnh chung, (sanh) ở bến cảng Suppāraka, từ đó mệnh chung, (sanh) ở bến cảng Kāvīra, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Anurādhapura, từ đó mệnh chung, (sanh) ở làng Bhokkanta.' Như vậy, sau khi trải qua mười ba thân phận lúc bằng phẳng, lúc gồ ghề, ngài nói: 'Nay tôi đã nhàm chán, xuất gia và đắc quả A-la-hán. Tất cả quý vị hãy nỗ lực với sự không dể duôi.' Nói xong, ngài làm cho bốn chúng sanh khởi lòng cảm động rồi nhập diệt.

สูกรโปติกาวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện thứ hai về con heo con.

๓. วิพฺภนฺตภิกฺขุวตฺถุ

3. Câu chuyện về vị tỳ-khưu hoàn tục

โย นิพฺพนโถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ วิพฺภนฺตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Yo nibbanatho', được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại Trúc Lâm, liên quan đến một vị tỳ-khưu đã hoàn tục.

เอโก กิร มหากสฺสปตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก หุตฺวา จตฺตาริ ฌานานิ อุปฺปาเทตฺวาปิ อตฺตโน มาตุลสฺส สุวณฺณการสฺส เคเห วิสภาคารมฺมณํ ทิสฺวา ตตฺถ ปฏิพทฺธจิตฺโต วิพฺภมิ. อถ นํ มนุสฺสา อลสภาเวน กมฺมํ กาตุํ อนิจฺฉนฺตํ เคหา นีหรึสุ. โส ปาปมิตฺตสํสคฺเคน โจรกมฺเมน ชีวิกํ กปฺเปนฺโต วิจริ. อถ นํ เอกทิวสํ คเหตฺวา [Pg.336] ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา จตุกฺเก จตุกฺเก กสาหิ ตาเฬนฺตา อาฆาตนํ นยึสุ. เถโร ปิณฺฑาย จริตุํ ปวิสนฺโต ตํ ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นีหริยมานํ ทิสฺวา พนฺธนํ สิถิลํ กาเรตฺวา ‘‘ปุพฺเพ ตยา ปริจิตกมฺมฏฺฐานํ ปุน อาวชฺเชหี’’ติ อาห. โส เตน โอวาเทน สตุปฺปาทํ ลภิตฺวา ปุน จตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตสิ. อถ นํ ‘‘อาฆาตนํ เนตฺวา ฆาเตสฺสามา’’ติ สูเล อุตฺตาเสสุํ. โส น ภายติ น สนฺตสติ. อถสฺส ตสฺมึ ตสฺมึ ทิสาภาเค ฐิตา มนุสฺสา อสิสตฺติโตมราทีนิ อาวุธานิ อุกฺขิปิตฺวาปิ ตํ อสนฺตสนฺตเมว ทิสฺวา ‘‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ ปุริสํ, อเนกสตานญฺหิ อาวุธหตฺถานํ ปุริสานํ มชฺเฌ เนว ฉมฺภติ น เวธติ, อโห อจฺฉริย’’นฺติ อจฺฉริยพฺภุตชาตา มหานาทํ นทิตฺวา รญฺโญ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. ราชา ตํ การณํ สุตฺวา ‘‘วิสฺสชฺเชถ น’’นฺติ อาห. สตฺถุ สนฺติกมฺปิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรจยึสุ. สตฺถา โอภาสํ ผริตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, một vị đồng trú với trưởng lão Đại Ca-diếp, sau khi đã chứng đắc bốn bậc thiền, lại trông thấy một đối tượng không tương hợp tại nhà người cậu ruột làm thợ vàng, tâm bị trói buộc vào đó nên đã hoàn tục. Sau đó, vì lười biếng không muốn làm việc, ông bị người nhà đuổi ra khỏi nhà. Do giao du với bạn xấu, ông sống bằng nghề trộm cắp. Rồi một hôm, ông bị bắt, bị trói giật cánh khuỷu, bị đánh bằng roi ở mỗi ngã tư đường và bị dẫn đến nơi hành quyết. Trưởng lão, trong khi vào thành để khất thực, thấy ông bị dẫn ra qua cổng phía nam, bèn cho nới lỏng dây trói và nói: 'Hãy chú tâm lại vào đề mục thiền định mà ông đã thực hành trước đây.' Nhờ lời khuyên đó, ông phục hồi được chánh niệm và tái đắc Tứ thiền. Sau đó, người ta dẫn ông đến nơi hành quyết và chuẩn bị đóng cọc xiên qua người. Ông không sợ hãi, không kinh hoàng. Bấy giờ, những người đứng ở các phía, dù đã giơ lên các loại vũ khí như gươm, giáo, lao, v.v., nhưng thấy ông vẫn không hề run sợ, họ kinh ngạc thốt lên: 'Này quý vị, hãy xem người này, giữa hàng trăm người cầm vũ khí mà không hề nao núng, không hề run rẩy, thật là kỳ diệu!' Họ reo hò lớn tiếng và báo cáo sự việc lên vua. Vua nghe chuyện bèn ra lệnh: 'Hãy thả ông ta ra.' Người ta cũng đến bạch lại sự việc với Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư, sau khi tỏa hào quang, trong khi thuyết pháp cho vị ấy, đã nói lên kệ ngôn này:

๓๔๔.

344.

‘‘โย นิพฺพนโถ วนาธิมุตฺโต,วนมุตฺโต วนเมว ธาวติ;

ตํ ปุคฺคลเมถ ปสฺสถ,มุตฺโต พนฺธนเมว ธาวตี’’ติ.

Kẻ không bụi rậm, hướng tâm vào rừng, Dù thoát khỏi rừng, lại chạy về rừng. Hãy đến xem người ấy, người kia, Dù được giải thoát, lại chạy về trói buộc.

ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล คิหิภาเว อาลยสงฺขาตํ วนถํ ฉฑฺเฑตฺวา ปพฺพชิตตาย นิพฺพนโถ ทิพฺพวิหารสงฺขาเต ตโปวเน อธิมุตฺโต ฆราวาสพนฺธนสงฺขาตา ตณฺหาวนา มุตฺโต หุตฺวา ปุน ฆราวาสพนฺธนสงฺขาตํ ตณฺหาวนเมว ธาวติ, เอถ ตํ ปุคฺคลํ ปสฺสถ, เอโส ฆราวาสพนฺธนโต มุตฺโต ฆราวาสพนฺธนเมว ธาวตีติ.

Nghĩa là: người nào khi còn là tại gia đã từ bỏ bụi rậm được gọi là ái luyến, nhờ xuất gia nên không còn bụi rậm, hướng tâm vào khu rừng khổ hạnh được gọi là trú xứ của bậc thánh, đã thoát khỏi khu rừng tham ái được gọi là sự trói buộc của đời sống gia đình, nhưng rồi lại chạy về chính khu rừng tham ái được gọi là sự trói buộc của đời sống gia đình. Hãy đến xem người ấy, người kia đã thoát khỏi sự trói buộc của đời sống gia đình mà lại chạy về chính sự trói buộc ấy.

อิมํ ปน เทสนํ สุตฺวา โส ราชปุริสานํ อนฺตเร สูลคฺเค นิสินฺโนว อุทยพฺพยํ ปฏฺฐเปตฺวา ติลกฺขณํ อาโรเปตฺวา สงฺขาเร สมฺมสนฺโต โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา สมาปตฺติสุขํ อนุภวนฺโต เวหาสํ อุปฺปติตฺวา อากาเสเนว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา สราชิกาย ปริสาย มชฺเฌเยว อรหตฺตํ ปาปุณีติ.

Nghe xong pháp thoại này, vị ấy ngay khi đang ngồi trên mũi cọc nhọn giữa các quan quân, đã thiết lập tuệ quán sanh diệt, áp dụng tam tướng, quán xét các pháp hữu vi, và đắc quả Tu-đà-hoàn. Trong khi đang hưởng thụ lạc của thiền định, vị ấy bay lên không trung, đi bằng đường không đến chỗ Bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài, và ngay giữa hội chúng có cả nhà vua, đã đắc quả A-la-hán.

วิพฺภนฺตภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện thứ ba về vị tỳ-khưu hoàn tục.

๔. พนฺธนาคารวตฺถุ

4. Câu chuyện về nhà giam

น [Pg.337] ตํ ทฬฺหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พนฺธนาคารํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Na taṃ daḷhaṃ', được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại Kỳ Viên, liên quan đến nhà giam.

เอกสฺมึ กิร กาเล พหู สนฺธิจฺเฉทกปนฺถฆาตกมนุสฺสฆาตเก โจเร อาเนตฺวา โกสลรญฺโญ ทสฺสยึสุ. เต ราชา อนฺทุพนฺธนรชฺชุพนฺธนสงฺขลิกพนฺธเนหิ พนฺธาเปสิ. ตึสมตฺตาปิ โข ชานปทา ภิกฺขู สตฺถารํ ทฏฺฐุกามา อาคนฺตฺวา ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ปุนทิวเส สาวตฺถึ ปิณฺฑาย จรนฺตา พนฺธนาคารํ คนฺตฺวา เต โจเร ทิสฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา สายนฺหสมเย ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช อมฺเหหิ ปิณฺฑาย จรนฺเตหิ พนฺธนาคาเร พหู โจรา อนฺทุพนฺธนาทีหิ พทฺธา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺตา ทิฏฺฐา, เต ตานิ พนฺธนานิ ฉินฺทิตฺวา ปลายิตุํ น สกฺโกนฺติ, อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, เตหิ พนฺธเนหิ ถิรตรํ อญฺญํ พนฺธนํ นามา’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, กึ พนฺธนานิ นาเมตานิ, ยํ ปเนตํ ธนธญฺญปุตฺตทาราทีสุ ตณฺหาสงฺขาตํ กิเลสพนฺธนํ, เอตํ เอเตหิ สตคุเณน สหสฺสคุเณน สตสหสฺสคุเณน ถิรตรํ, เอวํ มหนฺตมฺปิ ปเนตํ ทุจฺฉินฺทนิยํ พนฺธนํ โปราณกปณฺฑิตา ฉินฺทิตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา ปพฺพชึสู’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ –

Tương truyền, vào một thời, nhiều tên trộm chuyên phá nhà, cướp đường, giết người đã bị bắt và dẫn đến trình vua xứ Kosala. Nhà vua ra lệnh xiềng họ lại bằng cùm, dây thừng, và xích sắt. Có khoảng ba mươi vị tỳ-khưu từ các tỉnh lỵ, vì muốn yết kiến Bậc Đạo Sư, đã đến, gặp và đảnh lễ Ngài. Ngày hôm sau, trong khi đi khất thực ở Sāvatthī, các vị vào nhà giam và thấy những tên trộm đó. Sau khi đi khất thực về, vào buổi chiều, các vị đến hầu Đức Như Lai và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, hôm nay trong khi đi khất thực, chúng con đã thấy trong nhà giam có nhiều tên trộm bị trói bằng cùm và các thứ khác, đang phải chịu đựng khổ sở vô cùng. Chúng không thể nào bẻ gãy những xiềng xích đó để trốn thoát. Bạch Thế Tôn, liệu có thứ trói buộc nào khác bền chắc hơn những thứ trói buộc ấy không ạ?' Bậc Đạo Sư đáp: 'Này các tỳ-khưu, những thứ trói buộc ấy có đáng gì đâu! Sự trói buộc của phiền não, gọi là tham ái đối với tài sản, lúa gạo, vợ con, v.v., mới bền chắc hơn gấp trăm lần, ngàn lần, trăm ngàn lần. Dù sự trói buộc ấy lớn mạnh và khó cắt đứt như vậy, các bậc hiền trí thời xưa đã cắt đứt nó, đi vào Hy-mã-lạp sơn và xuất gia.' Nói xong, Ngài kể lại một câu chuyện quá khứ.

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต เอกสฺมึ ทุคฺคตคหปติกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส วยปฺปตฺตสฺส ปิตา กาลมกาสิ. โส ภตึ กตฺวา มาตรํ โปเสสิ. อถสฺส มาตา อนิจฺฉมานสฺเสว เอกํ กุลธีตรํ เคเห กตฺวา อปรภาเค กาลมกาสิ. ภริยายปิสฺส กุจฺฉิยํ คพฺโภ ปติฏฺฐหิ. โส คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ อชานนฺโตว, ‘‘ภทฺเท, ตฺวํ ภตึ กตฺวา ชีว, อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘สามิ, นนุ คพฺโภ เม ปติฏฺฐิโต, มยิ วิชาตาย ทารกํ ทิสฺวา ปพฺพชิสฺสสี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตสฺสา วิชาตกาเล, ‘‘ภทฺเท, ตฺวํ โสตฺถินา วิชาตา, อิทานิ อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อาปุจฺฉิ. อถ นํ สา ‘‘ปุตฺตสฺส ตาว ถนปานโต อปคมนกาลํ อาคเมหี’’ติ วตฺวา ปุน คพฺภํ คณฺหิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อิมํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา คนฺตุํ น สกฺกา, อิมิสฺสา อนาจิกฺขิตฺวาว ปลายิตฺวา ปพฺพชิสฺสามี’’ติ. โส [Pg.338] ตสฺสา อนาจิกฺขิตฺวาว รตฺติภาเค อุฏฺฐาย ปลายิ. อถ นํ นครคุตฺติกา อคฺคเหสุํ. โส ‘‘อหํ, สามิ, มาตุโปสโก นาม, วิสฺสชฺเชถ ม’’นฺติ อตฺตานํ วิสฺสชฺชาเปตฺวา เอกสฺมึ ฐาเน วสิตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อภิญฺญาสมาปตฺติโย ลภิตฺวา ฌานกีฬาย กีฬนฺโต วิหาสิ. โส ตตฺถ วสนฺโตเยว ‘‘เอวรูปมฺปิ นาม เม ทุจฺฉินฺทนิยํ ปุตฺตทารพนฺธนํ กิเลสพนฺธนํ ฉินฺน’’นฺติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ.

Vào thời quá khứ, khi vua Brahmadatta đang trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát sanh vào một gia đình gia chủ nghèo khó. Khi ngài đến tuổi trưởng thành, cha ngài qua đời. Ngài làm thuê để nuôi mẹ. Sau đó, mẹ ngài, dù ngài không muốn, đã cưới một thiếu nữ con nhà gia thế về cho ngài, rồi sau đó bà qua đời. Trong bụng người vợ của ngài, thai đã tượng hình. Ngài không biết việc có thai, nên nói: "Này em, em hãy làm thuê mà sống, anh sẽ đi xuất gia." Nàng nói: "Thưa chàng, chẳng phải em đã có thai sao? Khi em sanh xong, chàng hãy nhìn con rồi hãy xuất gia." Ngài đồng ý: "Tốt lắm." Khi nàng sanh xong, ngài hỏi xin phép: "Này em, em đã mẹ tròn con vuông, bây giờ anh sẽ đi xuất gia." Bấy giờ, nàng nói: "Xin chàng hãy đợi cho đến khi con thôi bú," rồi lại mang thai lần nữa. Ngài suy nghĩ: "Không thể nào đi được khi cứ phải xin phép người này. Ta sẽ trốn đi xuất gia mà không cho nàng hay." Thế là, không cho nàng hay, ngài thức dậy vào ban đêm và trốn đi. Bấy giờ, lính canh thành bắt được ngài. Ngài nói: "Thưa các ngài, tôi tên là Mātuposaka (người nuôi mẹ), xin hãy thả tôi ra," và tự giải thoát cho mình. Ngài đến sống ở một nơi, xuất gia làm đạo sĩ, đắc các thắng trí và thiền định, sống an hưởng thiền lạc. Trong khi đang sống ở đó, ngài đã thốt lên lời cảm hứng này: "Ta đã chặt đứt được sự trói buộc của phiền não, sự trói buộc của vợ con, vốn rất khó chặt đứt như thế này."

สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา เตน อุทานิตํ อุทานํ ปกาเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Bậc Đạo Sư, sau khi kể lại câu chuyện quá khứ này, để làm rõ lời cảm hứng mà vị ấy đã thốt lên, đã nói những câu kệ này:

๓๔๕.

345.

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ,ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา.

“Bậc trí không nói rằng sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng cỏ babba là bền chặt; sự quyến luyến say đắm với ngọc báu, hoa tai, với con cái và vợ hiền,

๓๔๖.

346.

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ,อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

Đó mới là sự trói buộc bền chặt, bậc trí nói vậy, nó kéo xuống, lỏng lẻo, nhưng khó thoát ra. Chặt đứt được cả sự trói buộc ấy, họ ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc.”

ตตฺถ ธีราติ พุทฺธาทโย ปณฺฑิตปุริสา ยํ สงฺขลิกสงฺขาตํ อยสา นิพฺพตฺตํ อายสํ, อนฺทุพนฺธนสงฺขาตํ ทารุชํ, ยญฺจ ปพฺพชติเณหิ วา อญฺเญหิ วา วากาทีหิ รชฺชุํ กตฺวา กตํ รชฺชุพนฺธนํ, ตํ อสิอาทีหิ ฉินฺทิตุํ สกฺกุเณยฺยภาเวน ถิรนฺติ น วทนฺตีติ อตฺโถ. สารตฺตรตฺตาติ สารตฺตา หุตฺวา รตฺตา, พหลตรราครตฺตาติ อตฺโถ. มณิกุณฺฑเลสูติ มณีสุ เจว กุณฺฑเลสุ จ, มณิวิจิตฺเตสุ วา กุณฺฑเลสุ. เอตํ ทฬฺหนฺติ เย มณิกุณฺฑเลสุ สารตฺตรตฺตา, เตสํ โส ราโค จ ยา ปุตฺตทาเรสุ อเปกฺขา ตณฺหา, เอตํ กิเลสมยํ พนฺธนญฺจ ปณฺฑิตปุริสา ทฬฺหนฺติ วทนฺติ. โอหารินนฺติ อากฑฺฒิตฺวา จตูสุ อปาเยสุ ปาตนโต อวหรติ เหฏฺฐา หรตีติ โอหารินํ. สิถิลนฺติ พนฺธนฏฺฐาเน ฉวิจมฺมมํสานิ น ฉินฺทติ, โลหิตํ น นีหรติ, พนฺธนภาวมฺปิ อชานาเปตฺวา ถลปถชลปถาทีสุ กมฺมานิ กาตุํ เทตีติ สิถิลํ. ทุปฺปมุญฺจนฺติ โลภวเสน หิ เอกวารมฺปิ อุปฺปนฺนํ กิเลสพนฺธนํ ทฏฺฐฏฺฐานโต กจฺฉโป [Pg.339] วิย ทุมฺโมจิยํ โหตีติ ทุปฺปมุญฺจํ. เอตมฺปิ เฉตฺวานาติ เอตํ ทฬฺหมฺปิ กิเลสพนฺธนํ ญาณขคฺเคน ฉินฺทิตฺวา อนเปกฺขิโน หุตฺวา กามสุขํ ปหาย ปริพฺพชนฺติ, ปกฺกมนฺติ ปพฺพชนฺตีติ อตฺโถ.

Ở đây, bậc trí (dhīrā) là những bậc hiền trí như chư Phật,... sự trói buộc bằng xiềng xích làm từ sắt, sự trói buộc bằng cùm làm từ gỗ, và sự trói buộc bằng dây thừng làm từ cỏ babba hoặc các loại vỏ cây khác, các ngài không gọi đó là bền chặt (thiraṃ) vì chúng có thể bị cắt đứt bằng gươm đao; đó là ý nghĩa. Quyến luyến say đắm (sārattarattā) nghĩa là say mê sau khi đã quyến luyến, tức là say đắm với tham ái mãnh liệt. Với ngọc báu, hoa tai (maṇikuṇḍalesu) là trong các loại ngọc và hoa tai, hoặc trong các loại hoa tai được trang trí bằng ngọc. Đó mới là sự trói buộc bền chặt (etaṃ daḷhaṃ): những ai quyến luyến say đắm với ngọc báu, hoa tai, lòng tham ái của họ và sự khao khát luyến ái đối với con cái và vợ, các bậc hiền trí gọi sự trói buộc do phiền não này là bền chặt. Kéo xuống (ohārinaṃ): vì nó lôi kéo và làm rơi vào bốn đường ác, nó mang đi, mang xuống dưới, nên gọi là ohārinaṃ. Lỏng lẻo (sithilaṃ): vì nó không cắt vào da, thịt, gân tại chỗ trói buộc, không làm chảy máu, và cho phép người ta làm các công việc trên đường bộ, đường thủy... mà không làm cho họ biết là đang bị trói buộc, nên gọi là sithilaṃ. Khó thoát ra (duppamuñcaṃ): sự trói buộc của phiền não, một khi đã sanh khởi do lòng tham, dù chỉ một lần, cũng khó gỡ ra như con rùa ở chỗ nó đã cắn, nên gọi là duppamuñcaṃ. Chặt đứt được cả sự trói buộc ấy (etampi chetvāna): chặt đứt cả sự trói buộc bền chặt của phiền não này bằng thanh gươm trí tuệ, trở thành người không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc mà ra đi, tức là họ từ bỏ và xuất gia; đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã đắc các quả vị như Nhập Lưu.

พนฺธนาคารวตฺถุ จตุตฺถํ.

Phẩm về Ngôi nhà Trói buộc, câu chuyện thứ tư.

๕. เขมาเถรีวตฺถุ

5. Câu chuyện Trưởng lão ni Khemā

เย ราครตฺตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เขมํ นาม รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส อคฺคมเหสึ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ye rāgarattā", liên quan đến Khemā, chánh cung hoàng hậu của vua Bimbisāra.

สา กิร ปทุมุตฺตรปาทมูเล ปตฺถิตปตฺถนา อติวิย อภิรูปา ปาสาทิกา อโหสิ. ‘‘สตฺถา กิร รูปสฺส โทสํ กเถตี’’ติ สุตฺวา ปน สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ น อิจฺฉิ. ราชา ตสฺสา รูปมทมตฺตภาวํ ญตฺวา เวฬุวนวณฺณนาปฏิสํยุตฺตานิ คีตานิ กาเรตฺวา นฏาทีนํ ทาเปสิ. เตสํ ตานิ คายนฺตานํ สทฺทํ สุตฺวา ตสฺสา เวฬุวนํ อทิฏฺฐปุพฺพํ วิย อสุตปุพฺพํ วิย จ อโหสิ. สา ‘‘กตรํ อุยฺยานํ สนฺธาย คายถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทวี, ตุมฺหากํ เวฬุวนุยฺยานเมวา’’ติ วุตฺเต อุยฺยานํ คนฺตุกามา อโหสิ. สตฺถา ตสฺสา อาคมนํ ญตฺวา ปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโตว ตาลวณฺฏํ อาทาย อตฺตโน ปสฺเส ฐตฺวา พีชมานํ อภิรูปํ อิตฺถึ นิมฺมินิ. เขมา, เทวีปิ ปวิสมานาว ตํ อิตฺถึ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส โทสํ กเถตีติ วทนฺติ, อยญฺจสฺส สนฺติเก อิตฺถี พีชยมานา ฐิตา, นาหํ อิมิสฺสา กลภาคมฺปิ อุเปมิ, น มยา อีทิสํ อิตฺถิรูปํ ทิฏฺฐปุพฺพํ, สตฺถารํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ มญฺเญ’’ติ จินฺเตตฺวา ตถาคตสฺส กถาสทฺทมฺปิ อนิสาเมตฺวา ตเมว อิตฺถึ โอโลกยมานา อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺสา ตสฺมึ รูเป อุปฺปนฺนพหุมานตํ ญตฺวา ตํ รูปํ ปฐมวยาทิวเสน ทสฺเสตฺวา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว ปริโยสาเน อฏฺฐิมตฺตาวสานํ กตฺวา ทสฺเสสิ. เขมา ตํ ทิสฺวา ‘‘เอวรูปมฺปิ นาเมตํ รูปํ มุหุตฺเตเนว ขยวยํ สมฺปตฺตํ, นตฺถิ วต อิมสฺมึ รูเป สาโร’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ตสฺสา จิตฺตาจารํ โอโลเกตฺวา, ‘‘เขเม, ตฺวํ ‘อิมสฺมึ รูเป สาโร อตฺถี’ติ จินฺเตสิ, ปสฺส ทานิสฺส อสารภาว’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị hoàng hậu ấy, người đã phát nguyện dưới chân đức Phật Padumuttara, đã trở nên vô cùng xinh đẹp và khả ái. Tuy nhiên, sau khi nghe rằng: “Bậc Đạo Sư thường thuyết về lỗi lầm của sắc đẹp,” bà không muốn đi đến yết kiến bậc Đạo Sư. Đức vua biết được tình trạng say đắm, kiêu mạn vì sắc đẹp của bà, liền cho sáng tác những bài hát liên quan đến việc tán dương vẻ đẹp của Trúc Lâm và ban cho các vũ công. Khi nghe âm thanh của họ hát những bài hát ấy, đối với bà, Trúc Lâm trở nên như chưa từng thấy, như chưa từng nghe. Bà hỏi: “Các ngươi hát nhắm đến ngự uyển nào vậy?” Khi được trả lời: “Tâu hoàng hậu, chính là ngự uyển Trúc Lâm của ngài,” bà liền muốn đi đến ngự uyển. Bậc Đạo Sư, biết được sự quang lâm của bà, trong khi đang ngồi giữa hội chúng và thuyết Pháp, đã hóa hiện một người phụ nữ xinh đẹp, cầm quạt lá cọ, đứng bên cạnh Ngài và đang quạt. Hoàng hậu Khemā, vừa bước vào đã thấy người phụ nữ ấy, liền suy nghĩ: “Người ta nói rằng bậc Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết về lỗi lầm của sắc đẹp, vậy mà người phụ nữ này đang đứng quạt hầu gần bên Ngài. Ta không bằng một phần mười sáu sắc đẹp của người phụ nữ này. Ta chưa từng thấy một người phụ nữ có sắc đẹp như vậy. Ta nghĩ rằng họ đã vu khống bậc Đạo Sư một cách không thật.” Suy nghĩ như vậy, bà không chú tâm đến cả âm thanh thuyết pháp của đức Như Lai, mà cứ đứng nhìn người phụ nữ ấy. Bậc Đạo Sư, biết được lòng tôn trọng lớn lao đã khởi lên trong bà đối với sắc đẹp ấy, đã cho thấy sắc thân ấy biến đổi qua các giai đoạn từ tuổi thanh xuân trở đi, và theo phương cách đã được nói đến ở phần trước, cuối cùng đã làm cho sắc thân ấy chỉ còn lại bộ xương và cho thấy. Khemā thấy điều đó, liền suy nghĩ: “Ôi, một sắc thân như thế này mà chỉ trong chốc lát đã đi đến chỗ hủy hoại, tiêu vong. Thật không có cốt lõi nào trong sắc thân này.” Bậc Đạo Sư, quán xét diễn biến tâm của bà, nói rằng: “Này Khemā, ngươi đã nghĩ rằng ‘có cốt lõi trong sắc thân này,’ bây giờ hãy xem sự vô cốt lõi của nó,” rồi nói lên kệ này:

‘‘อาตุรํ [Pg.340] อสุจึ ปูตึ, ปสฺส เขเม สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภิปตฺถิต’’นฺติ. (อป. เถรี ๒.๒.๓๕๔);

“Này Khemā, hãy nhìn xem tấm thân này, vốn đau đớn, bất tịnh, hôi thối, luôn trào ra, luôn rỉ chảy, là thứ mà kẻ ngu si hằng khao khát.”

สา คาถาปริโยสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘เขเม, อิเม สตฺตา ราครตฺตา โทสปทุฏฺฐา โมหมูฬฺหา อตฺตโน ตณฺหาโสตํ สมติกฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ, ตตฺเถว ลคฺคนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vào lúc cuối bài kệ, bà đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Sau đó, bậc Đạo Sư nói với bà: “Này Khemā, những chúng sanh này bị tham ái nhuộm, bị sân hận làm hại, bị si mê làm cho ngu muội, không thể vượt qua dòng ái của chính mình, chỉ dính mắc vào đó mà thôi.” Nói như vậy, trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ này:

๓๔๗.

347.

‘‘เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ,สยํ กตํ มกฺกฏโกว ชาลํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา,อนเปกฺขิโน สพฺพทุกฺขํ ปหายา’’ติ.

“Những ai bị tham ái nhuộm, rơi vào dòng ái, do chính mình tạo ra, như con nhện sa vào lưới. Bậc trí giả, cắt đứt được cả sự trói buộc này, không còn luyến tiếc, từ bỏ mọi khổ đau mà ra đi.”

ตตฺถ มกฺกฏโกว ชาลนฺติ ยถา นาม มกฺกฏโก สุตฺตชาลํ กตฺวา มชฺเฌ ฐาเน นาภิมณฺฑเล นิปนฺโน ปริยนฺเต ปติตํ ปฏงฺคํ วา มกฺขิกํ วา เวเคน คนฺตฺวา วิชฺฌิตฺวา ตสฺส รสํ ปิวิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน นิปชฺชติ, เอวเมว เย สตฺตา ราครตฺตา โทสปทุฏฺฐา โมหมูฬฺหา สยํกตํ ตณฺหาโสตํ อนุปตนฺติ, เต ตํ สมติกฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวํ ทุรติกฺกมํ. เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีราติ ปณฺฑิตา เอตํ พนฺธนํ เฉตฺวา อนเปกฺขิโน นิราลยา หุตฺวา อรหตฺตมคฺเคน สพฺพทุกฺขํ ปหาย วชนฺติ, คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, (cụm từ) “như con nhện sa vào lưới” có nghĩa là: Ví như con nhện, sau khi giăng mạng lưới bằng tơ, nằm ở chỗ trung tâm, tức là ở tâm mạng, khi có con châu chấu hay con ruồi bị rơi vào mép lưới, nó nhanh chóng đi đến, chích vào, hút lấy chất dịch của con mồi, rồi lại đi về nằm ở chính chỗ đó. Cũng vậy, những chúng sanh bị tham ái nhuộm, bị sân hận làm hại, bị si mê làm cho ngu muội, rơi vào dòng ái do chính mình tạo ra, họ không thể vượt qua được nó; như vậy, thật khó vượt qua. (Cụm từ) “Bậc trí giả, cắt đứt được cả sự trói buộc này mà ra đi” có nghĩa là: Bậc hiền trí, sau khi cắt đứt sự trói buộc này, trở nên không luyến tiếc, không vướng mắc, bằng đạo A-la-hán, từ bỏ mọi khổ đau mà ra đi, đi đến.

เทสนาวสาเน เขมา อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ. สตฺถา ราชานํ อาห – ‘‘มหาราช, เขมาย ปพฺพชิตุํ วา ปรินิพฺพายิตุํ วา วฏฺฏตี’’ติ. ภนฺเต, ปพฺพาเชถ นํ, อลํ ปรินิพฺพาเนนาติ. สา ปพฺพชิตฺวา อคฺคสาวิกา อโหสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp, Khemā đã an trú trong quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng. Bậc Đạo Sư nói với đức vua: “Tâu Đại vương, đối với Khemā, việc xuất gia hoặc nhập Niết-bàn là thích hợp.” (Đức vua thưa:) “Bạch Thế Tôn, xin hãy cho nàng xuất gia, đừng để nàng nhập Niết-bàn.” Bà, sau khi xuất gia, đã trở thành vị Thượng thủ Tỳ-khưu-ni.

เขมาเถรีวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão ni Khemā, phẩm thứ năm.

๖. อุคฺคเสนวตฺถุ

6. Câu chuyện về Uggasena

มุญฺจ ปุเรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุคฺคเสนํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Trúc Lâm, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng “Muñca pure,” nhân câu chuyện về Uggasena.

ปญฺจสตา [Pg.341] กิร นฏา สํวจฺฉเร วา ฉมาเส วา ปตฺเต ราชคหํ คนฺตฺวา รญฺโญ สตฺตาหํ สมชฺชํ กตฺวา พหุํ หิรญฺญสุวณฺณํ ลภนฺติ, อนฺตรนฺตเร อุกฺเขปทายานํ ปริยนฺโต นตฺถิ. มหาชโน มญฺจาติมญฺจาทีสุ ฐตฺวา สมชฺชํ โอโลเกสิ. อเถกา ลงฺฆิกธีตา วํสํ อภิรุยฺห ตสฺส อุปริ ปริวตฺติตฺวา ตสฺส ปริยนฺเต อากาเส จงฺกมมานา นจฺจติ เจว คายติ จ. ตสฺมึ สมเย อุคฺคเสโน นาม เสฏฺฐิปุตฺโต สหายเกน สทฺธึ มญฺจาติมญฺเจ ฐิโต ตํ โอโลเกตฺวา ตสฺสา หตฺถปาทวิกฺเขปาทีสุ อุปฺปนฺนสิเนโห เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ตํ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม อิเธว มรณ’’นฺติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, กึ เต รุชฺชตี’’ติ ปุจฺฉิโตปิ ‘‘ตํ เม นฏธีตรํ ลภนฺตสฺส ชีวิตํ อตฺถิ, อลภนฺตสฺส เม อิเธว มรณ’’นฺติ วตฺวา, ‘‘ตาต, มา เอวํ กริ, อญฺญํ เต อมฺหากํ กุลสฺส จ โภคานญฺจ อนุรูปํ กุมาริกํ อาเนสฺสามา’’ติ วุตฺเตปิ ตเถว วตฺวา นิปชฺชิ. อถสฺส ปิตา พหุํ ยาจิตฺวาปิ ตํ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ตสฺส สหายํ ปกฺโกสาเปตฺวา กหาปณสหสฺสํ ทตฺวา ‘‘อิเม กหาปเณ คเหตฺวา อตฺตโน ธีตรํ มยฺหํ ปุตฺตสฺส เทตู’’ติ ปหิณิ. โส ‘‘นาหํ กหาปเณ คเหตฺวา เทมิ, สเจ ปน โส อิมํ อลภิตฺวา ชีวิตุํ น สกฺโกติ, เตน หิ อมฺเหหิ สทฺธึเยว วิจรตุ, ทสฺสามิสฺส ธีตร’’นฺติ อาห. มาตาปิตโร ปุตฺตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. โส ‘‘อหํ เตหิ สทฺธึ วิจริสฺสามี’’ติ วตฺวา ยาจนฺตานมฺปิ เตสํ กถํ อนาทิยิตฺวา นิกฺขมิตฺวา นาฏกสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. โส ตสฺส ธีตรํ ทตฺวา เตน สทฺธึเยว คามนิคมราชธานีสุ สิปฺปํ ทสฺเสนฺโต วิจริ.

Nghe nói, có năm trăm vũ công, mỗi khi đến một năm hoặc sáu tháng, họ lại đi đến thành Vương Xá, tổ chức lễ hội cho vua trong bảy ngày và nhận được rất nhiều vàng bạc, những phần thưởng được trao tặng xen kẽ thì không có giới hạn. Dân chúng đứng trên các khán đài nhiều tầng để xem lễ hội. Khi ấy, một cô con gái của nghệ sĩ nhào lộn leo lên một cây sào tre, nhào lộn trên đó, rồi đi kinh hành trên không trung ở đầu ngọn sào, vừa múa vừa hát. Lúc bấy giờ, con trai của một trưởng giả tên là Uggasena, đang đứng trên khán đài nhiều tầng cùng với bạn, nhìn thấy cô gái và phát sinh lòng yêu mến đối với các động tác tay chân của cô. Chàng trở về nhà, tuyệt thực và nằm trên giường, nghĩ rằng: “Nếu được cô ấy, ta sẽ sống; nếu không được, ta sẽ chết ngay tại đây”. Dù được cha mẹ hỏi: “Này con, con đau ốm gì vậy?”, chàng vẫn đáp: “Nếu con được cô con gái của vũ công ấy thì con mới sống, nếu không được thì con sẽ chết ngay tại đây”. Dù được khuyên rằng: “Này con, đừng làm vậy, chúng ta sẽ tìm cho con một thiếu nữ khác phù hợp với gia tộc và tài sản của chúng ta”, chàng vẫn nói như cũ và nằm đó. Bấy giờ, cha của chàng, dù đã van xin nhiều nhưng không thể thuyết phục được con, bèn cho gọi bạn của con trai đến, đưa một ngàn đồng kahāpaṇa và sai đi với lời nhắn: “Hãy nhận số tiền này và gả con gái của ông cho con trai tôi”. Người cha kia đáp lại: “Tôi không nhận tiền mà gả con gái. Nhưng nếu anh ta không thể sống nếu không có được cô ấy, thì hãy đi cùng chúng tôi, tôi sẽ gả con gái cho anh ta”. Cha mẹ báo lại chuyện đó cho con trai. Chàng nói: “Con sẽ đi cùng họ”, và không nghe lời van xin của cha mẹ, chàng rời nhà và đến chỗ người nghệ sĩ. Người ấy đã gả con gái cho chàng, và cùng với chàng đi biểu diễn nghệ thuật ở các làng, thị trấn, và kinh thành.

สาปิ เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย นจิรสฺเสว ปุตฺตํ ลภิตฺวา กีฬาปยมานา ‘‘สกฏโคปกสฺส ปุตฺต, ภณฺฑหารกสฺส ปุตฺต, กิญฺจิ อชานกสฺส ปุตฺตา’’ติ วทติ. โสปิ เนสํ สกฏปริวตฺตกํ กตฺวา ฐิตฏฺฐาเน โคณานํ ติณํ อาหรติ, สิปฺปทสฺสนฏฺฐาเน ลทฺธภณฺฑกํ อุกฺขิปิตฺวา หรติ. ตเทว กิร สนฺธาย สา อิตฺถี ปุตฺตํ กีฬาปยมานา ตถา วทติ. โส อตฺตานํ อารพฺภ ตสฺสา คายนภาวํ ญตฺวา ตํ ปุจฺฉิ – ‘‘มํ สนฺธาย กเถสี’’ติ? ‘‘อาม, ตํ สนฺธายา’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต อหํ ปลายิสฺสามี’’ติ[Pg.342]. สา ‘‘กึ ปน มยฺหํ ตยา ปลายิเตน วา อาคเตน วา’’ติ ปุนปฺปุนํ ตเทว คีตํ คายติ. สา กิร อตฺตโน รูปสมฺปตฺติญฺเจว ธนลาภญฺจ นิสฺสาย ตํ กิสฺมิญฺจิ น มญฺญติ. โส ‘‘กึ นุ โข นิสฺสาย อิมิสฺสา อยํ มาโน’’ติ จินฺเตนฺโต ‘‘สิปฺปํ นิสฺสายา’’ติ ญตฺวา ‘‘โหตุ, สิปฺปํ อุคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ สสุรํ อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺส ชานนกสิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา คามนิคมาทีสุ สิปฺปํ ทสฺเสนฺโต อนุปุพฺเพน ราชคหํ อาคนฺตฺวา ‘‘อิโต สตฺตเม ทิวเส อุคฺคเสโน เสฏฺฐิปุตฺโต นครวาสีนํ สิปฺปํ ทสฺเสสฺสตี’’ติ อาโรจาเปสิ.

Nàng cũng vậy, do sống chung với chàng, không lâu sau sinh được một đứa con trai. Trong khi chơi đùa với con, nàng nói: “Này con của người giữ xe bò, này con của người mang hành lý, này con của kẻ chẳng biết gì”. Chàng cũng làm công việc tháo lắp xe bò cho họ, ở nơi họ dừng chân thì đi lấy cỏ cho bò, ở nơi biểu diễn thì vác những món đồ nhận được. Nghe nói, chính vì nhắm đến điều đó mà người phụ nữ ấy, trong khi chơi đùa với con, đã nói như vậy. Chàng biết rằng nàng hát về mình, bèn hỏi nàng: “Nàng nói nhắm vào ta phải không?”. Nàng đáp: “Vâng, nhắm vào chàng đó”. Chàng nói: “Nếu vậy thì ta sẽ bỏ đi”. Nàng nói: “Chàng đi hay ở thì có ích gì cho ta chứ?” và cứ hát đi hát lại bài hát đó. Nghe nói, nàng cậy vào sắc đẹp và tài sản kiếm được của mình mà không coi trọng chàng chút nào. Chàng suy nghĩ: “Do đâu mà cô ta lại kiêu ngạo như vậy?”, rồi biết rằng: “Là do cậy vào nghề nghiệp”. Chàng nghĩ: “Được rồi, ta sẽ học nghề”, rồi đến gần cha vợ và học nghề mà ông biết. Sau đó, chàng đi biểu diễn nghệ thuật ở các làng, thị trấn, rồi dần dần đi đến thành Vương Xá và cho loan báo rằng: “Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, con trai trưởng giả Uggasena sẽ biểu diễn nghệ thuật cho dân trong thành xem”.

นครวาสิโน มญฺจาติมญฺจาทโย พนฺธาเปตฺวา สตฺตเม ทิวเส สนฺนิปตึสุ. โสปิ สฏฺฐิหตฺถํ วํสํ อภิรุยฺห ตสฺส มตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตํ ทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต ตํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘สฺเว เสฏฺฐิปุตฺโต สิปฺปํ ทสฺเสสฺสามีติ วํสมตฺถเก ฐสฺสติ, ตสฺส ทสฺสนตฺถํ มหาชโน สนฺนิปติสฺสติ. ตตฺร อหํ จตุปฺปทิกํ คาถํ เทเสสฺสามิ, ตํ สุตฺวา จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสติ, อุคฺคเสโนปิ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิสฺสตี’’ติ อญฺญาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อุคฺคเสโนปิ สตฺถริ อนฺโตนครํ อปวิฏฺเฐเยว อุนฺนาทนตฺถาย มหาชนสฺส องฺคุลิสญฺญํ ทตฺวา วํสมตฺถเก ปติฏฺฐาย อากาเสเยว สตฺต วาเร ปริวตฺติตฺวา โอรุยฺห วํสมตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา นครํ ปวิสนฺโต ยถา ตํ ปริสา น โอโลเกติ, เอวํ กตฺวา อตฺตานเมว โอโลกาเปสิ. อุคฺคเสโน ปริสํ โอโลเกตฺวา ‘‘น มํ ปริสา โอโลเกตี’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺโต ‘‘อิทํ มยา สํวจฺฉเร กตฺตพฺพํ สิปฺปํ, สตฺถริ นครํ ปวิสนฺเต ปริสา มํ อโนโลเกตฺวา สตฺถารเมว โอโลเกติ, โมฆํ วต เม สิปฺปทสฺสนํ ชาต’’นฺติ จินฺเตสิ.

Dân trong thành cho dựng các khán đài nhiều tầng và tụ tập vào ngày thứ bảy. Chàng cũng leo lên cây sào tre cao sáu mươi cubit và đứng trên đỉnh. Vào ngày đó, Đức Bổn Sư, vào lúc rạng đông, khi quán sát thế gian, thấy chàng lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Khi suy xét: “Chuyện gì sẽ xảy ra?”, Ngài biết rằng: “Ngày mai, con trai trưởng giả sẽ đứng trên đỉnh sào tre để biểu diễn nghệ thuật. Dân chúng sẽ tụ tập để xem anh ta. Tại đó, Ta sẽ thuyết một bài kệ bốn câu. Nghe xong, tám mươi bốn ngàn chúng sinh sẽ chứng ngộ Chân lý, và Uggasena cũng sẽ đắc quả A-la-hán”. Ngày hôm sau, Đức Bổn Sư, sau khi xem xét thời điểm thích hợp, được Tăng đoàn vây quanh, đã vào thành Vương Xá để khất thực. Uggasena, ngay khi Đức Bổn Sư chưa vào thành, đã ra hiệu bằng ngón tay cho dân chúng để họ reo hò, rồi đứng trên đỉnh sào tre, nhào lộn bảy vòng trên không trung, sau đó xuống và đứng lại trên đỉnh sào. Vào khoảnh khắc đó, Đức Bổn Sư đi vào thành và làm cho hội chúng không nhìn chàng, mà chỉ nhìn vào chính Ngài. Uggasena nhìn hội chúng và trở nên buồn rầu, nghĩ rằng: “Hội chúng không nhìn ta. Đây là nghề mà ta phải biểu diễn cả năm trời. Khi Đức Bổn Sư vào thành, hội chúng không nhìn ta mà chỉ nhìn Ngài. Ôi, buổi biểu diễn của ta đã trở nên vô ích!”.

สตฺถา ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตตฺวา ‘‘คจฺฉ, โมคฺคลฺลาน, เสฏฺฐิปุตฺตํ วเทหิ ‘สิปฺปํ กิร ทสฺเสตู’’’ติ อาห. เถโร คนฺตฺวา วํสสฺส เหฏฺฐา ฐิโต เสฏฺฐิปุตฺตํ อามนฺเตตฺวา อิมํ คาถมาห –

Đức Bổn Sư biết được tâm của chàng, bèn gọi Đại đức Mahāmoggallāna và nói: “Này Moggallāna, hãy đi và nói với con trai trưởng giả: ‘Hãy cứ biểu diễn nghệ thuật đi’”. Trưởng lão đi đến, đứng dưới gốc cây sào tre, gọi con trai trưởng giả và nói bài kệ này:

‘‘อิงฺฆ [Pg.343] ปสฺส นฏปุตฺต, อุคฺคเสน มหพฺพล;

กโรหิ รงฺคํ ปริสาย, หาสยสฺสุ มหาชน’’นฺติ.

“Này Uggasena, con trai của vũ công, người có sức mạnh lớn! Nào, hãy xem, hãy biểu diễn trên sân khấu cho hội chúng, hãy làm cho dân chúng vui vẻ.”

โส เถรสฺส กถํ สุตฺวา ตุฏฺฐมานโส หุตฺวา ‘‘สตฺถา มญฺเญ มม สิปฺปํ ปสฺสิตุกาโม’’ติ วํสมตฺถเก ฐิตโกว อิมํ คาถมาห –

Chàng nghe lời của Trưởng lão, tâm trở nên hoan hỷ, nghĩ rằng: “Ta cho rằng Đức Bổn Sư muốn xem nghệ thuật của ta”, và trong khi vẫn đứng trên đỉnh sào tre, chàng nói bài kệ này:

‘‘อิงฺฆ ปสฺส มหาปญฺญ, โมคฺคลฺลาน มหิทฺธิก;

กโรมิ รงฺคํ ปริสาย, หาสยามิ มหาชน’’นฺติ.

Bạch ngài Moggallāna, bậc đại trí tuệ, bậc đại thần lực, xin hãy xem đây. Con sẽ biểu diễn một màn trình diễn giữa hội chúng, con sẽ làm cho đại chúng vui thích.

เอวญฺจ ปน วตฺวา วํสมตฺถกโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเสว จุทฺทสกฺขตฺตุํ ปริวตฺติตฺวา โอรุยฺห วํสมตฺถเกว อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อุคฺคเสน, ปณฺฑิเตน นาม อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ อาลยํ ปหาย ชาติอาทีหิ มุจฺจิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Và sau khi nói như vậy, vị ấy từ ngọn cây sào tre nhảy vọt lên không trung, xoay mười bốn vòng trên hư không rồi đáp xuống, đứng lại ngay trên ngọn cây sào tre. Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo vị ấy: 'Này Uggasena, người được gọi là bậc trí thì nên từ bỏ ái luyến trong các uẩn thuộc quá khứ, vị lai và hiện tại, để được giải thoát khỏi sanh, v.v...' Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๓๔๘.

348.

‘‘มุญฺจ ปุเร มุญฺจ ปจฺฉโต,มชฺเฌ มุญฺจ ภวสฺส ปารคู;

สพฺพตฺถ วิมุตฺตมานโส,น ปุนํ ชาติชรํ อุเปหิสี’’ติ.

Hãy buông bỏ quá khứ, hãy buông bỏ vị lai, hãy buông bỏ hiện tại, vượt qua bờ kia của kiếp hữu. Với tâm giải thoát khỏi tất cả, ngươi sẽ không còn đi đến sanh và già nữa.

ตตฺถ มุญฺจ ปุเรติ อตีเตสุ ขนฺเธสุ อาลยํ นิกนฺตึ อชฺโฌสานํ ปตฺถนํ ปริยุฏฺฐานํ คาหํ ปรามาสํ ตณฺหํ มุญฺจ. ปจฺฉโตติ อนาคเตสุปิ ขนฺเธสุ อาลยาทีนิ มุญฺจ. มชฺเฌติ ปจฺจุปฺปนฺเนสุปิ ตานิ มุญฺจ. ภวสฺส ปารคูติ เอวํ สนฺเต ติวิธสฺสาปิ ภวสฺส อภิญฺญาปริญฺญาปหานภาวนาสจฺฉิกิริยวเสน ปารคู ปารงฺคโต หุตฺวา ขนฺธธาตุอายตนาทิเภเท สพฺพสงฺขเต วิมุตฺตมานโส วิหรนฺโต ปุน ชาติชรามรณานิ น อุปคจฺฉตีติ อตฺโถ.

Trong đó, 'hãy buông bỏ quá khứ' nghĩa là hãy buông bỏ ái luyến, hỷ lạc, tham đắm, mong cầu, phiền não, nắm giữ, tà kiến, và tham ái đối với các uẩn trong quá khứ. 'Vị lai' nghĩa là hãy buông bỏ ái luyến, v.v... đối với các uẩn trong vị lai. 'Hiện tại' nghĩa là hãy buông bỏ những điều ấy đối với các uẩn trong hiện tại. 'Vượt qua bờ kia của kiếp hữu' nghĩa là khi được như vậy, vị ấy trở thành người đã đến bờ kia, đã vượt qua bờ kia của cả ba loại kiếp hữu bằng thắng trí, liễu tri, đoạn tận, tu tập, và chứng ngộ. Sống với tâm giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi, được phân chia thành uẩn, giới, xứ, v.v..., vị ấy không còn đi đến sanh, già, và chết nữa. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. เสฏฺฐิปุตฺโตปิ วํสมตฺถเก ฐิตโกว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา วํสโต โอรุยฺห สตฺถุ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ สตฺถา ทกฺขิณหตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘เอหิ ภิกฺขู’’ติ อาห. โส ตาวเทว อฏฺฐปริกฺขารธโร สฏฺฐิวสฺสิกตฺเถโร วิย อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส อุคฺคเสน, สฏฺฐิหตฺถสฺส เต วํสสฺส มตฺถกโต โอตรนฺตสฺส ภยํ นาม นาโหสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, ภย’’นฺติ วุตฺเต สตฺถุ อาโรเจสุํ, ‘‘ภนฺเต, อุคฺคเสโน [Pg.344] ‘น ภายามี’ติ วทติ, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺเตน อุคฺคเสเนน สทิสา ฉินฺนสํโยชนา ภิกฺขู ภายนฺติ, น ตสนฺตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณวคฺเค อิมํ คาถมาห –

Vào lúc cuối bài pháp thoại, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vị con trai của trưởng giả, ngay khi còn đang đứng trên ngọn cây sào tre, đã đắc quả A-la-hán cùng với Tứ Vô Ngại Giải, rồi từ cây sào tre đi xuống, đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài bằng năm vóc sát đất và xin được xuất gia. Bấy giờ, bậc Đạo Sư duỗi cánh tay phải ra và nói: 'Hãy đến đây, tỳ-khưu'. Ngay lập tức, vị ấy trở thành như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, với đầy đủ tám vật dụng. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu hỏi vị ấy: 'Này hiền giả Uggasena, khi ngài đi xuống từ ngọn cây sào tre cao sáu mươi cubit, ngài không có chút sợ hãi nào sao?' Khi vị ấy trả lời: 'Thưa các hiền giả, tôi không có sợ hãi', các vị tỳ-khưu bèn bạch với bậc Đạo Sư: 'Bạch Thế Tôn, Uggasena nói rằng 'tôi không sợ hãi', vị ấy đã nói điều không thật và tự tuyên bố chứng đắc quả vị khác (A-la-hán).' Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-khưu, các vị tỳ-khưu đã đoạn trừ các kiết sử, giống như con trai ta Uggasena, thì không sợ hãi, không run sợ.' Nói xong, Ngài đọc bài kệ này trong phẩm Bà-la-môn:

‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โย เว น ปริตสฺสติ;

สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. (ธ. ป. ๓๙๗;

สุ. นิ. ๖๒๖);

Người đã chặt đứt mọi kiết sử, thật sự không còn run sợ, đã vượt qua mọi dính mắc, đã được giải thoát, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหูนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ปุเนกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, เอวํ อรหตฺตูปนิสฺสยสมฺปนฺนสฺส ภิกฺขุโน นฏธีตรํ นิสฺสาย นเฏหิ สทฺธึ วิจรณการณํ, กึ อรหตฺตูปนิสฺสยการณ’’นฺติ? สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อุภยมฺเปตํ อิมินา เอว กต’’นฺติ วตฺวา ตมตฺถํ ปกาเสตุํ อตีตํ อาหริ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng ngộ Chánh pháp. Một hôm khác, các vị tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: 'Thưa các hiền giả, do nguyên nhân nào mà một vị tỳ-khưu có đầy đủ duyên lành để chứng quả A-la-hán lại phải đi lang thang cùng với các vũ công vì một người con gái của vũ công? Và đâu là duyên lành để chứng quả A-la-hán?' Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các tỳ-khưu, các ông đang ngồi lại đây để bàn luận về câu chuyện gì?' Khi được các vị tỳ-khưu bạch lại: 'Về câu chuyện này', Ngài dạy: 'Này các tỳ-khưu, cả hai việc này đều do chính vị ấy đã làm.' Để làm sáng tỏ vấn đề, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต กิร กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติเย กริยมาเน พาราณสิวาสิโน กุลปุตฺตา พหุํ ขาทนียโภชนียํ ยานเกสุ อาโรเปตฺวา ‘‘หตฺถกมฺมํ กริสฺสามา’’ติ เจติยฏฺฐานํ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค เอกํ เถรํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ปสฺสึสุ. อเถกา กุลธีตา เถรํ โอโลเกตฺวา สามิกํ อาห – ‘‘สามิ, อยฺโย, ปิณฺฑาย ปวิสติ, ยานเก จ โน พหุํ ขาทนียํ โภชนียํ, ปตฺตมสฺส อาหร, ภิกฺขํ ทสฺสามา’’ติ. โส ตํ ปตฺตํ อาหริตฺวา ขาทนียโภชนียสฺส ปูเรตฺวา เถรสฺส หตฺเถ ปติฏฺฐเปตฺวา อุโภปิ ปตฺถนํ กรึสุ, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคิโน ภเวยฺยามา’’ติ. โสปิ เถโร ขีณาสโวว, ตสฺมา โอโลเกนฺโต เตสํ ปตฺถนาย สมิชฺฌนภาวํ ญตฺวา สิตํ อกาสิ. ตํ ทิสฺวา สา อิตฺถี สามิกํ อาห – ‘‘อมฺหากํ, อยฺโย, สิตํ กโรติ, เอโก นฏการโก ภวิสฺสตี’’ติ. สามิโกปิสฺสา ‘‘เอวํ ภวิสฺสติ, ภทฺเท’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. อิทํ เตสํ ปุพฺพกมฺมํ. เต ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จวิตฺวา สา อิตฺถี นฏเคเห นิพฺพตฺติ, ปุริโส เสฏฺฐิเคเห. โส ‘‘เอวํ, ภทฺเท, ภวิสฺสตี’’ติ ตสฺสา ปฏิวจนสฺส ทินฺนตฺตา นเฏหิ สทฺธึ วิจริ. ขีณาสวตฺเถรสฺส [Pg.345] ทินฺนปิณฺฑปาตํ นิสฺสาย อรหตฺตํ ปาปุณิ. สาปิ นฏธีตา ‘‘ยา เม สามิกสฺส คติ, มยฺหมฺปิ สา เอว คตี’’ติ ปพฺพชิตฺวา อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ.

Tương truyền rằng, trong quá khứ, vào thời đức Phật Kassapa, trong khi một bảo tháp bằng vàng đang được xây dựng, các thiện nam tử ở thành Bārāṇasī chất nhiều vật thực lên xe và đi đến địa điểm xây tháp để làm công quả. Dọc đường, họ thấy một vị trưởng lão đang đi vào làng để khất thực. Bấy giờ, một người thiếu nữ trông thấy vị trưởng lão và nói với chồng: 'Thưa chàng, vị tôn giả đang đi khất thực, và trên xe chúng ta có nhiều vật thực. Chàng hãy mang bát của ngài lại đây, chúng ta hãy cúng dường vật thực.' Người chồng mang bát lại, đổ đầy vật thực, rồi đặt vào tay vị trưởng lão. Cả hai cùng phát nguyện: 'Bạch ngài, mong chúng con sẽ được dự phần vào Chánh pháp mà ngài đã chứng ngộ.' Vị trưởng lão ấy là một bậc đã đoạn tận các lậu hoặc, do đó khi nhìn thấy lời phát nguyện của họ sẽ được thành tựu, ngài mỉm cười. Thấy vậy, người phụ nữ nói với chồng: 'Vị tôn giả của chúng ta mỉm cười, chắc ngài là một vũ công.' Người chồng cũng đáp lại: 'Chắc là như vậy, em à,' rồi họ ra đi. Đây là tiền nghiệp của họ. Họ sống hết tuổi thọ ở nơi đó, được tái sanh vào cõi trời, sau khi mạng chung ở đó, người phụ nữ sanh vào nhà một vũ công, còn người đàn ông sanh vào nhà một trưởng giả. Do người đàn ông đã đáp lại lời vợ rằng: 'Chắc là như vậy, em à,' nên ông đã đi lang thang cùng với các vũ công. Nhờ vào vật thực đã cúng dường cho vị trưởng lão A-la-hán, ông đã chứng đắc quả A-la-hán. Người con gái của vũ công cũng nghĩ rằng: 'Con đường của chồng ta đi về đâu, con đường của ta cũng sẽ như vậy,' rồi xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán.

อุคฺคเสนวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về Uggasena, phẩm thứ sáu.

๗. จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ

7. Câu chuyện về nhà thiện xạ trẻ tuổi thông thái

วิตกฺกมถิตสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Vitakkamathitassa', liên quan đến nhà thiện xạ trẻ tuổi thông thái.

เอโก กิร ทหรภิกฺขุ สลากคฺเค อตฺตโน ปตฺตสลากํ คเหตฺวา สลากยาคุํ อาทาย อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปิวิ. ตตฺถ อุทกํ อลภิตฺวา อุทกตฺถาย เอกํ ฆรํ อคมาสิ. ตตฺถ ตํ เอกา กุมาริกา ทิสฺวาว อุปฺปนฺนสิเนหา, ‘‘ภนฺเต, ปุน ปานีเยน อตฺเถ สติ อิเธว อาคจฺเฉยฺยาถา’’ติ อาห. โส ตโต ปฏฺฐาย ยทา ปานียํ น ลภติ, ตทา ตตฺเถว คจฺฉติ. สาปิสฺส ปตฺตํ คเหตฺวา ปานียํ เทติ. เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล ยาคุมฺปิ ทตฺวา ปุเนกทิวสํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ภตฺตํ อทาสิ. สนฺติเก จสฺส นิสีทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ เคเห น กิญฺจิ นตฺถิ นาม, เกวลํ มยํ วิจรณกมนุสฺสเมว น ลภามา’’ติ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ. โส กถิปาเหเนว ตสฺสา กถํ สุตฺวา อุกฺกณฺฐิ. อถ นํ เอกทิวสํ อาคนฺตุกา ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘กสฺมา ตฺวํ, อาวุโส, กิโส อุปฺปณฺฑุปณฺฑุกชาโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อุกฺกณฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส’’ติ วุตฺเต อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติกํ นยึสุ. เตปิ นํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา ตฺวํ มาทิสสฺส อารทฺธวีริยสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ‘โสตาปนฺโน’ติ วา ‘สกทาคามี’ติ วา อตฺตานํ อวทาเปตฺวา ‘อุกฺกณฺฐิโต’ติ วทาเปสิ, ภาริยํ เต กมฺมํ กต’’นฺติ วตฺวา ‘‘กึ การณา อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภนฺเต, เอกา มํ อิตฺถี เอวมาหา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขุ, อนจฺฉริยํ เอตํ ตสฺสา กิริยํ. สา หิ ปุพฺเพ สกลชมฺพุทีเป อคฺคธนุคฺคหปณฺฑิตํ ปหาย ตํมุหุตฺตทิฏฺฐเก เอกสฺมึ สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ตํ [Pg.346] ชีวิตกฺขยํ ปาเปสี’’ติ วตฺวา ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ ภิกฺขูหิ ยาจิโต –

Nghe nói, có một vị tỳ-khưu trẻ tuổi, tại nơi rút thăm, sau khi lấy thẻ thăm phần của mình, đã nhận cháo phát theo thẻ rồi đi đến trai đường và dùng. Tại đó, không có nước, vị ấy đã đi đến một nhà kia để xin nước. Ở nhà ấy, một thiếu nữ vừa trông thấy vị ấy liền sanh lòng thương mến, nói rằng: “Bạch ngài, lần sau nếu có cần nước uống, xin ngài hãy đến đây.” Kể từ đó, mỗi khi không có nước uống, vị ấy đều đi đến nhà ấy. Cô gái cũng nhận lấy bát của vị ấy và dâng nước uống. Thời gian trôi qua như vậy, cô cũng dâng cháo, rồi một hôm khác, cô mời vị ấy ngồi lại ngay tại nhà và dâng cơm. Sau khi ngồi gần bên vị ấy, cô bắt chuyện: “Bạch ngài, trong nhà này không thiếu thốn thứ gì cả, chỉ là chúng con không tìm được người quán xuyến công việc mà thôi.” Chỉ sau vài ngày, vị ấy nghe lời nói của cô rồi sanh lòng chán nản. Bấy giờ, vào một ngày nọ, các vị tỳ-khưu khách trông thấy vị ấy, hỏi rằng: “Này hiền giả, vì sao hiền giả gầy gò, xanh xao vàng vọt như vậy?” Khi được trả lời: “Thưa các hiền giả, tôi đã chán nản,” họ bèn dẫn vị ấy đến gặp các vị thầy tế độ và yết-ma-a-xà-lê. Các vị ấy cũng dẫn vị tỳ-khưu đến yết kiến bậc Đạo Sư và trình bày sự việc. Bậc Đạo Sư hỏi: “Này tỳ-khưu, có thật là con đã chán nản không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, là thật,” Ngài phán: “Tại sao con, sau khi đã xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật như ta, một người đã tinh tấn nỗ lực, lại không khiến mình được gọi là ‘bậc Dự lưu’ hay ‘bậc Nhất lai,’ mà lại khiến mình bị gọi là ‘người chán nản’? Con đã làm một việc nặng nề.” Nói vậy xong, Ngài hỏi: “Vì lý do gì mà con chán nản?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, có một người phụ nữ đã nói với con như vậy,” Ngài phán: “Này tỳ-khưu, hành động đó của cô ta không có gì đáng ngạc nhiên. Vì trong quá khứ, cô ta đã từ bỏ một vị hiền triết bắn cung tài giỏi bậc nhất toàn cõi Diêm-phù-đề, rồi sanh lòng thương mến một người đàn ông chỉ mới gặp trong chốc lát, và đã khiến vị hiền triết kia mất mạng.” Nói xong, do được các vị tỳ-khưu thỉnh cầu để làm sáng tỏ câu chuyện ấy –

อตีเต จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตกาเล ตกฺกสิลายํ ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สิปฺปํ อุคฺคเหตฺวา เตน ตุฏฺเฐน ทินฺนํ ธีตรํ อาทาย พาราณสึ คจฺฉนฺตสฺส เอกสฺมึ อฏวิมุเข เอกูนปญฺญาสาย กณฺเฑหิ เอกูนปญฺญาสโจเร มาเรตฺวา กณฺเฑสุ ขีเณสุ โจรเชฏฺฐกํ คเหตฺวา ภูมิยํ ปาเตตฺวา, ‘‘ภทฺเท, อสึ อาหรา’’ติ วุตฺเต ตาย ตงฺขณํ ทิฏฺฐโจเร สิเนหํ กตฺวา โจรสฺส หตฺเถ อสิถรุํ ฐเปตฺวา โจเรน ธนุคฺคหปณฺฑิตสฺส มาริตภาวํ อาวิกตฺวา โจเรน จ ตํ อาทาย คจฺฉนฺเตน ‘‘มมฺปิ เอสา อญฺญํ ทิสฺวา อตฺตโน สามิกํ วิย มาราเปสฺสติ, กึ เม อิมายา’’ติ เอกํ นทึ ทิสฺวา โอริมตีเร ตํ ฐเปตฺวา ตสฺสา ภณฺฑกํ อาทาย ‘‘ตฺวํ อิเธว โหหิ, ยาวาหํ ภณฺฑิกํ อุตฺตาเรมี’’ติ ตตฺเถว ตํ ปหาย คมนภาวญฺจ อาวิกตฺวา –

Trong quá khứ, vào thời của hiền triết Cūḷadhanuggaha, sau khi học nghệ thuật tại Takkasilā nơi vị đạo sư danh tiếng khắp bốn phương, vị hiền triết đã cưới con gái do vị đạo sư vui lòng gả cho, rồi đưa nàng về Bārāṇasī. Khi đang đi, tại một bìa rừng, ông đã dùng bốn mươi chín mũi tên giết chết bốn mươi chín tên cướp. Khi hết tên, ông bắt được tên tướng cướp, vật hắn xuống đất và nói: “Này em, hãy đưa gươm cho ta.” Khi ấy, người vợ, do sanh lòng thương mến tên cướp vừa mới gặp, đã đặt chuôi gươm vào tay hắn. Việc hiền triết Dhanuggaha bị tên cướp giết chết đã được làm sáng tỏ. Và khi tên cướp dẫn người phụ nữ ấy đi, hắn nghĩ: “Người đàn bà này, khi thấy một người đàn ông khác, cũng sẽ sai người giết ta như đã giết chồng mình. Ta giữ người đàn bà này lại để làm gì?” Thấy một con sông, hắn để cô ta lại ở bờ bên này, lấy hành lý của cô ta và nói: “Nàng hãy ở yên đây, trong khi ta mang đồ đạc qua sông.” Rồi hắn đã bỏ mặc cô ta ở đó và ra đi. Việc hắn ra đi cũng được làm sáng tỏ –

‘‘สพฺพํ ภณฺฑํ สมาทาย, ปารํ ติณฺโณสิ พฺราหฺมณ;

ปจฺจาคจฺฉ ลหุํ ขิปฺปํ, มมฺปิ ตาเรหิ ทานิโต.

“Này người Bà-la-môn, chàng đã mang hết đồ đạc, qua đến bờ bên kia rồi; Xin hãy mau mau quay trở lại, và giờ đây hãy đưa cả thiếp qua nữa.”

‘‘อสนฺถุตํ มํ จิรสนฺถุเตน,นิมีนิ โภตี อทฺธุวํ ธุเวน;

มยาปิ โภตี นิมิเนยฺย อญฺญํ,อิโต อหํ ทูรตรํ คมิสฺสํ.

“Này cô nương, cô đã đổi ta, một kẻ không thân quen, không bền chắc, để lấy người chồng thân quen lâu dài, bền chắc của cô. Cô cũng có thể đổi ta để lấy một kẻ khác. Vì vậy, từ đây ta sẽ đi đến một nơi thật xa.”

‘‘กายํ เอฬคลาคุมฺเพ, กโรติ อหุหาสิยํ;

นยีธ นจฺจํ วา คีตํ วา, ตาฬํ วา สุสมาหิตํ;

อนมฺหิกาเล สุโสณิ, กึ นุ ชคฺฆสิ โสภเน.

“Ai đang ở trong bụi cây eḷagalā, cất tiếng cười ha hả kia? Nơi đây chẳng có múa, chẳng có hát, cũng chẳng có tiếng vỗ tay nhịp nhàng. Này cô nàng xinh đẹp, hông thon, vào lúc không nên cười, cớ sao cô lại cười?”

‘‘สิงฺคาล พาล ทุมฺเมธ, อปฺปปญฺโญสิ ชมฺพุก;

ชีโน มจฺฉญฺจ เปสิญฺจ, กปโณ วิย ฌายสิ.

“Này chó rừng Jambuka ngu si, khờ dại, ngươi quả là kẻ kém trí. Đã để mất cả cá lẫn thịt, ngươi ngồi sầu não như một kẻ khốn cùng.”

‘‘สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ;

ชีนา ปติญฺจ ชารญฺจ, มญฺเญ ตฺวญฺเญว ฌายสิ.

“Lỗi người khác thì dễ thấy, nhưng lỗi của chính mình lại khó thấy thay. Đã mất cả chồng lẫn nhân tình, ta nghĩ chính ngươi mới là kẻ đang sầu não.”

‘‘เอวเมตํ [Pg.347] มิคราช, ยถา ภาสสิ ชมฺพุก;

สา นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา, ภตฺตุ เหสฺสํ วสานุคา.

“Đúng vậy, thưa ngài vua của loài thú, này Jambuka, như ngài nói. Chắc chắn rằng, sau khi rời khỏi đây, tôi sẽ trở về và vâng phục theo ý chồng.”

‘‘โย หเร มตฺติกํ ถาลํ, กํสถาลมฺปิ โส หเร;

กตญฺเจว ตยา ปาปํ, ปุนเปวํ กริสฺสสี’’ติ. (ชา. ๑.๕.๑๒๘-๑๓๔) –

“Kẻ nào trộm cái bát đất, kẻ đó cũng sẽ trộm cái bát đồng. Ngươi đã làm điều ác rồi, và ngươi sẽ lại làm như vậy nữa.”

อิมํ ปญฺจกนิปาเต จูฬธนุคฺคหชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘ตทา จูฬธนุคฺคหปณฺฑิโต ตฺวํ อโหสิ, สา อิตฺถี เอตรหิ อยํ กุมาริกา, สิงฺคาลรูเปน อาคนฺตฺวา ตสฺสา นิคฺคหการโก สกฺโก เทวราชา อหเมวา’’ติ วตฺวา ‘‘เอวํ สา อิตฺถี ตํมุหุตฺตทิฏฺฐเก เอกสฺมึ สิเนเหน สกลชมฺพุทีเป อคฺคปณฺฑิตํ ชีวิตา โวโรเปสิ, ตํ อิตฺถึ อารพฺภ อุปฺปนฺนํ ตว ตณฺหํ ฉินฺทิตฺวา วิหราหิ ภิกฺขู’’ติ ตํ โอวทิตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ –

Sau khi kể chi tiết chuyện bổn sanh Cūḷadhanuggaha trong tập Pañcakanipāta, Ngài nói: “Khi ấy, hiền triết Cūḷadhanuggaha chính là con, người phụ nữ đó nay là thiếu nữ này, còn vua trời Sakka, người đã đến dưới hình dạng chó rừng để khiển trách cô ta, chính là ta vậy.” Nói xong, Ngài khuyên dạy vị tỳ-khưu ấy: “Này tỳ-khưu, người phụ nữ đó, vì lòng thương mến một kẻ chỉ gặp trong chốc lát, đã tước đoạt mạng sống của vị hiền triết bậc nhất toàn cõi Diêm-phù-đề. Con hãy đoạn trừ ái dục đã khởi lên trong con vì người phụ nữ ấy mà an trú.” Sau khi khuyên dạy vị ấy, Ngài thuyết pháp thêm nữa và nói lên hai bài kệ này –

๓๔๙.

349.

‘‘วิตกฺกมถิตสฺส ชนฺตุโน,ติพฺพราคสฺส สุภานุปสฺสิโน;

ภิยฺโย ตณฺหา ปวฑฺฒติ,เอส โข ทฬฺหํ กโรติ พนฺธนํ.

“Đối với người bị các tầm tư khuấy động, có lòng tham ái mãnh liệt, và thường nhìn thấy tướng tốt đẹp, ái dục lại càng tăng trưởng. Người ấy thật sự làm cho sự trói buộc trở nên bền chặt.”

๓๕๐.

350.

‘‘วิตกฺกูปสเม จ โย รโต,อสุภํ ภาวยเต สทา สโต;

เอส โข พฺยนฺติ กาหิติ,เอส เฉจฺฉติ มารพนฺธน’’นฺติ.

“Còn người nào ưa thích sự lắng dịu các tầm tư, luôn chánh niệm, tu tập về sự bất tịnh, người ấy thật sự sẽ chấm dứt (ái dục). Người ấy sẽ cắt đứt được sự trói buộc của Ma vương.”

ตตฺถ วิตกฺกมถิตสฺสาติ กามวิตกฺกาทีหิ วิตกฺเกหิ นิมฺมถิตสฺส. ติพฺพราคสฺสาติ พหลราคสฺส. สุภานุปสฺสิโนติ อิฏฺฐารมฺมเณ สุภนิมิตฺตคาหาทิวเสน วิสฺสฏฺฐมานสตาย สุภนฺติ อนุปสฺสนฺตสฺส. ตณฺหาติ เอวรูปสฺส ฌานาทีสุ เอกมฺปิ น วฑฺฒติ, อถ โข ฉทฺวาริกา ตณฺหาเยว ภิยฺโย วฑฺฒติ. เอส โขติ เอโส ปุคฺคโล ตณฺหาพนฺธนํ ทฬฺหํ สุถิรํ กโรติ. วิตกฺกูปสเมติ มิจฺฉาวิตกฺกาทีนํ วูปสมสงฺขาเต ทสสุ อสุเภสุ ปฐมชฺฌาเน. สทา สโตติ โย เอตฺถ อภิรโต หุตฺวา นิจฺจํ อุปฏฺฐิตสติตาย สโต ตํ อสุภฌานํ ภาเวติ. พฺยนฺติ กาหิตีติ เอส [Pg.348] ภิกฺขุ ตีสุ ภเวสุ อุปฺปชฺชนกํ ตณฺหํ วิคตนฺตํ กริสฺสติ. มารพนฺธนนฺติ เอโส เตภูมกวฏฺฏสงฺขาตํ มารพนฺธนมฺปิ ฉินฺทิสฺสตีติ อตฺโถ.

Trong ấy, câu `vitakkamathitassa` có nghĩa là người bị các tầm như dục tầm v.v... khuấy đảo. Câu `tibbarāgassa` có nghĩa là người có nhiều tham ái. Câu `subhānupassino` có nghĩa là người thường xuyên thấy là tịnh, do tâm buông lung qua việc nắm giữ tịnh tướng trong đối tượng khả ái. Câu `taṇhā` có nghĩa là đối với người như vậy, không có một pháp nào trong các pháp thiền v.v... được tăng trưởng, mà chỉ có ái dục ở sáu cửa là tăng trưởng nhiều hơn. Câu `esa kho` có nghĩa là người ấy làm cho sự trói buộc của ái dục được chắc chắn, bền vững. Câu `vitakkūpasame` có nghĩa là trong sơ thiền ở mười đề mục bất tịnh, được gọi là sự lắng dịu các tà tầm v.v... Câu `sadā sato` có nghĩa là vị nào hoan hỷ ở trong ấy, do có niệm được an trú thường xuyên, có chánh niệm, nên tu tập thiền bất tịnh ấy. Câu `byanti kāhiti` có nghĩa là vị tỳ-khưu ấy sẽ làm cho ái dục, là pháp sanh khởi trong ba cõi, được đi đến chỗ chấm dứt. Câu `mārabandhanaṃ` có nghĩa là vị ấy cũng sẽ chặt đứt sự trói buộc của Ma vương, được gọi là vòng luân hồi trong ba cõi.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Và bài pháp thoại đã đem lại lợi ích cho cả những người đã hội họp đến.

จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về thiện xạ Cūḷadhanuggaha, câu chuyện thứ bảy.

๘. มารวตฺถุ

8. Câu chuyện về Ma vương

นิฏฺฐงฺคโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú ngụ ở tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Niṭṭhaṅgato`, liên quan đến Ma vương.

เอกทิวสญฺหิ วิกาเล สมฺพหุลา เถรา เชตวนวิหารํ ปวิสิตฺวา ราหุลตฺเถรสฺส วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ตํ อุฏฺฐาเปสุํ. โส อญฺญตฺถ วสนฏฺฐานํ อปสฺสนฺโต ตถาคตสฺส คนฺธกุฏิยา ปมุเข นิปชฺชิ. ตทา โส อายสฺมา อรหตฺตํ ปตฺโต อวสฺสิโกว โหติ. มาโร วสวตฺติภวเน ฐิโตเยว ตํ อายสฺมนฺตํ คนฺธกุฏิปมุเข นิปนฺนํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส รุชนกองฺคุลี พหิ นิปนฺโน, สยํ อนฺโตคนฺธกุฏิยํ นิปนฺโน, องฺคุลิยา ปีฬิยมานาย สยมฺปิ ปีฬิโต ภวิสฺสตี’’ติ. โส มหนฺตํ หตฺถิราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา อาคมฺม โสณฺฑาย เถรสฺส มตฺถกํ ปริกฺขิปิตฺวา มหนฺเตน สทฺเทน โกญฺจนาทํ รวิ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ตสฺส มารภาวํ ญตฺวา, ‘‘มาร, ตาทิสานํ สตสหสฺเสนาปิ มม ปุตฺตสฺส ภยํ อุปฺปาเทตุํ น สกฺกา. ปุตฺโต หิ เม อสนฺตาสี วีตตณฺโห มหาวีริโย มหาปญฺโญ’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Vào một ngày nọ, lúc phi thời, nhiều vị trưởng lão đã đi vào tu viện Jetavana, đến chỗ ở của trưởng lão Rāhula và bảo ngài đứng dậy. Do không tìm thấy chỗ ở nào khác, ngài đã nằm nghỉ ở phía trước hương thất của đức Như Lai. Vào lúc ấy, vị tôn giả ấy đã chứng đắc A-la-hán quả và là người chưa an cư mùa mưa. Ma vương đang ở tại cung trời Vasavatti, khi thấy vị tôn giả đang nằm nghỉ ở phía trước hương thất, đã suy nghĩ rằng: 'Ngón tay gây đau nhức của Sa-môn Gotama đang nằm ở bên ngoài, còn chính ngài thì nằm ở bên trong hương thất. Khi ngón tay bị hành hạ, chính ngài cũng sẽ bị hành hạ.' Hắn đã hóa hiện thành hình dạng một con voi chúa to lớn, đi đến, dùng vòi quấn lấy đầu của vị trưởng lão và rống lên tiếng kêu của chim sếu với âm thanh vang dội. Bậc Đạo Sư, đang ngự trong hương thất, biết được đó là Ma vương, đã nói rằng: 'Này Ma vương, dù cho có cả trăm ngàn kẻ như ngươi cũng không thể làm cho con trai của ta sợ hãi. Vì con trai của ta không kinh sợ, đã đoạn tận ái dục, có đại tinh tấn, có đại trí tuệ.' Sau khi nói vậy, ngài đã thuyết những câu kệ này:

๓๕๑.

351.

‘‘นิฏฺฐงฺคโต อสนฺตาสี, วีตตณฺโห อนงฺคโณ;

อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ, อนฺติโมยํ สมุสฺสโย.

“Người đã đến đích, không kinh sợ, đã đoạn tận ái dục, không còn phiền não; đã chặt đứt các mũi tên của hữu, đây là thân cuối cùng.”

๓๕๒.

352.

‘‘วีตตณฺโห อนาทาโน, นิรุตฺติปทโกวิโท;

อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จ;

ส เว อนฺติมสารีโร,มหาปญฺโญ มหาปุริโสติ วุจฺจตี’’ติ.

“Người đã đoạn tận ái dục, không còn chấp thủ, thông thạo từ nguyên và văn cú; biết sự kết hợp của các chữ, và biết trước sau; vị ấy thật có thân cuối cùng, được gọi là bậc Đại Trí Tuệ, bậc Đại Nhân.”

ตตฺถ [Pg.349] นิฏฺฐงฺคโตติ อิมสฺมึ สาสเน ปพฺพชิตานํ อรหตฺตํ นิฏฺฐํ นาม, ตํ คโต ปตฺโตติ อตฺโถ. อสนฺตาสีติ อพฺภนฺตเร ราคสนฺตาสาทีนํ อภาเวน อสนฺตสนโก. อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานีติ สพฺพานิปิ ภวคามีนิ สลฺลานิ อจฺฉินฺทิ. สมุสฺสโยติ อยํ เอตสฺส อนฺติโม เทโห.

Trong ấy, `niṭṭhaṅgato` có nghĩa là: trong giáo pháp này, đối với những người xuất gia, A-la-hán quả được gọi là sự hoàn tất (niṭṭhaṃ); ngài đã đi đến, đã đạt được quả vị ấy. `Asantāsīti` có nghĩa là không có sự kinh sợ do không có sự run sợ vì tham ái v.v... ở bên trong. `Acchindi bhavasallānīti` có nghĩa là đã chặt đứt tất cả các mũi tên dẫn đến các cõi hữu. `Samussayoti` có nghĩa là đây là thân cuối cùng của vị ấy.

อนาทาโนติ ขนฺธาทีสุ นิคฺคหโณ. นิรุตฺติปทโกวิโทติ นิรุตฺติยญฺจ เสสปเทสุ จาติ จตูสุปิ ปฏิสมฺภิทาสุ เฉโกติ อตฺโถ. อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จาติ อกฺขรานํ สนฺนิปาตสงฺขาตํ อกฺขรปิณฺฑญฺจ ชานาติ, ปุพฺพกฺขเรน อปรกฺขรํ, อปรกฺขเรน ปุพฺพกฺขรญฺจ ชานาติ. ปุพฺพกฺขเรน อปรกฺขรํ ชานาติ นาม – อาทิมฺหิ ปญฺญายมาเน มชฺฌปริโยสาเนสุ อปญฺญายมาเนสุปิ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อิทํ มชฺฌํ, อิทํ ปริโยสาน’’นฺติ ชานาติ. อปรกฺขเรน ปุพฺพกฺขรํ ชานาติ นาม – อนฺเต ปญฺญายมาเน อาทิมชฺเฌสุ อปญฺญายมาเนสุ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อิทํ มชฺฌํ, อยํ อาที’’ติ ชานาติ. มชฺเฌ ปญฺญายมาเนปิ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อยํ อาทิ, อยํ อนฺโต’’ติ ชานาติ. เอวํ มหาปญฺโญ. ส เว อนฺติมสารีโรติ เอส โกฏิยํ ฐิตสรีโร, มหนฺตานํ อตฺถธมฺมนิรุตฺติปฏิภานานํ สีลกฺขนฺธาทีนญฺจ ปริคฺคาหิกาย ปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา มหาปญฺโญ, ‘‘วิมุตฺตจิตฺตตฺตา ขฺวาหํ, สาริปุตฺต, มหาปุริโสติ วทามี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๗๗) วจนโต วิมุตฺตจิตฺตตาย จ มหาปุริโสติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

`Anādānoti` có nghĩa là không có sự nắm giữ đối với các uẩn v.v... `Niruttipadakovidoti` có nghĩa là thông thạo trong cả bốn Vô ngại giải, tức là trong từ nguyên và trong các văn cú còn lại. `Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni cāti` có nghĩa là biết được khối chữ, được gọi là sự kết hợp của các chữ; và biết được chữ sau nhờ chữ trước, chữ trước nhờ chữ sau. Biết được chữ sau nhờ chữ trước có nghĩa là: khi chữ đầu được biết rõ, dù cho các chữ ở giữa và cuối không được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ giữa, đây là chữ cuối của các chữ này.' Biết được chữ trước nhờ chữ sau có nghĩa là: khi chữ cuối được biết rõ, dù cho các chữ ở đầu và giữa không được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ giữa, đây là chữ đầu của các chữ này.' Khi chữ giữa được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ đầu, đây là chữ cuối của các chữ này.' Như vậy là bậc Đại Trí Tuệ. `Sa ve antimasārīroti` có nghĩa là vị ấy có thân ở mức cuối cùng. Vị ấy được gọi là bậc Đại Trí Tuệ do đã thành tựu trí tuệ có khả năng thâu nhiếp các pháp vĩ đại như Nghĩa, Pháp, Từ, Biện Vô ngại giải và các uẩn như giới uẩn v.v... Và do tâm đã giải thoát, vị ấy được gọi là bậc Đại Nhân, theo như câu nói: 'Này Sāriputta, ta nói rằng người có tâm giải thoát là bậc Đại Nhân.' (Tương Ưng Bộ 5.377).

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. มาโรปิ ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ สมโณ โคตโม’’ติ ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v... Ác ma cũng đã biến mất ngay tại chỗ đó, với ý nghĩ rằng: 'Sa-môn Gotama đã biết ta.'

มารวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về Ma vương, câu chuyện thứ tám.

๙. อุปกาชีวกวตฺถุ

9. Câu chuyện về lỏa thể sĩ Upaka

สพฺพาภิภูติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อนฺตรามคฺเค อุปกํ อาชีวกํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Sabbābhibhū`, ở giữa đường, liên quan đến lỏa thể sĩ Upaka.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา ปตฺตสพฺพญฺญุตญฺญาโณ โพธิมณฺเฑ สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย ธมฺมจกฺกปวตฺตนตฺถํ พาราณสึ สนฺธาย อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ ปฏิปนฺโน อนฺตรามคฺเค อุปกํ อาชีวกํ [Pg.350] อทฺทส. โสปิ สตฺถารํ ทิสฺวา ‘‘วิปฺปสนฺนานิ โข เต, อาวุโส, อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, กํสิ ตฺวํ, อาวุโส, อุทฺทิสฺส ปพฺพชิโต, โก วา เต สตฺถา, กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสี’’ติ ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา ‘‘มยฺหํ อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một thời, bậc Đạo Sư, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã trải qua bảy tuần lễ ở Bồ-đề đoàn, rồi mang y bát của mình, đi trên con đường dài mười tám do-tuần hướng đến thành Bārāṇasī để chuyển Pháp luân, và đã gặp lỏa thể sĩ Upaka ở giữa đường. Vị ấy sau khi thấy bậc Đạo Sư đã hỏi rằng: 'Này hiền hữu, các căn của ngài thật trong sáng, màu da của ngài thật thanh tịnh, rạng rỡ. Này hiền hữu, ngài đã xuất gia vì ai? Ai là thầy của ngài? Ngài ưa thích giáo pháp của ai?' Bậc Đạo Sư đã trả lời vị ấy rằng: 'Ta không có thầy tế độ hay thầy giáo thọ.' và đã nói lên câu kệ này:

๓๕๓.

353.

‘‘สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต;

สพฺพญฺชโห ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโต,สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ.

Ta là bậc Toàn Thắng, bậc Toàn Giác, không nhiễm ô trong tất cả các pháp; Ta là người từ bỏ tất cả, được giải thoát trong sự đoạn tận ái dục. Tự mình chứng ngộ, ta biết chỉ ai là thầy?

ตตฺถ สพฺพาภิภูติ สพฺเพสํ เตภูมกธมฺมานํ อภิภวนโต สพฺพาภิภู. สพฺพวิทูติ วิทิตสพฺพจตุภูมกธมฺโม. สพฺเพสุ ธมฺเมสูติ สพฺเพสุปิ เตภูมกธมฺเมสุ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อนูปลิตฺโต. สพฺพญฺชโหติ สพฺเพ เตภูมกธมฺเม ชหิตฺวา ฐิโต. ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโตติ ตณฺหกฺขยนฺเต อุปฺปาทิเต ตณฺหกฺขยสงฺขาเต อรหตฺเต อเสขาย วิมุตฺติยา วิมุตฺโต. สยํ อภิญฺญายาติ อภิญฺเญยฺยาทิเภเท ธมฺเม สยเมว ชานิตฺวา. กมุทฺทิเสยฺยนฺติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติ กํ นาม อุทฺทิเสยฺยนฺติ.

Trong kệ ấy, ‘bậc Toàn Thắng’ (sabbābhibhū) có nghĩa là bậc Toàn Thắng vì đã chinh phục tất cả các pháp trong ba cõi. ‘Bậc Toàn Giác’ (sabbavidū) có nghĩa là người đã biết tất cả các pháp trong bốn cõi. ‘Trong tất cả các pháp’ (sabbesu dhammesu) có nghĩa là không bị nhiễm ô bởi ái và tà kiến trong tất cả các pháp thuộc ba cõi. ‘Người từ bỏ tất cả’ (sabbañjaho) có nghĩa là người đã từ bỏ tất cả các pháp trong ba cõi và đứng vững. ‘Được giải thoát trong sự đoạn tận ái dục’ (taṇhakkhaye vimutto) có nghĩa là được giải thoát bằng sự giải thoát của bậc Vô học trong quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận ái dục, đã được làm cho phát sanh. ‘Tự mình chứng ngộ’ (sayaṃ abhiññāya) có nghĩa là tự mình biết các pháp cần được thắng tri, v.v... ‘Biết chỉ ai là thầy?’ (kamuddiseyyaṃ) có nghĩa là ‘Ta nên chỉ đến ai mà nói rằng: “Vị này là thầy tế độ hay thầy dạy dỗ của ta”?’

เทสนาวสาเน อุปโก อาชีวโก ตถาคตสฺส วจนํ เนวาภินนฺทิ, น ปฏิกฺโกสิ. สีสํ ปน จาเลตฺวา ชิวฺหํ นิลฺลาเฬตฺวา เอกปทิกมคฺคํ คเหตฺวา อญฺญตรํ ลุทฺทกนิวาสนฏฺฐานํ อคมาสีติ.

Khi bài pháp kết thúc, du sĩ lõa thể Upaka không hoan hỷ cũng không chê bai lời dạy của đức Như Lai. Vị ấy chỉ lắc đầu, le lưỡi, rồi đi theo một con đường khác và đến một nơi ở của thợ săn.

อุปกาชีวกวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về du sĩ lõa thể Upaka, phần thứ chín.

๑๐. สกฺกปญฺหวตฺถุ

10. Câu chuyện về các câu hỏi của Đế Thích

สพฺพทานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สกฺกํ เทวราชานํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Sabbadānaṃ’, liên quan đến vua trời Đế Thích.

เอกสฺมิญฺหิ [Pg.351] สมเย ตาวตึสเทวโลเก เทวตา สนฺนิปติตฺวา จตฺตาโร ปญฺเห สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กตรํ ทานํ นุ โข ทาเนสุ, กตโร รโส รเสสุ, กตรา รติ รตีสุ เชฏฺฐกา, ตณฺหกฺขโยว กสฺมา เชฏฺฐโกติ วุจฺจตี’’ติ? เต ปญฺเห เอกา เทวตาปิ วินิจฺฉิตุํ นาสกฺขิ. เอโก ปน เทโว เอกํ เทวํ, โสปิ อปรนฺติ เอวํ อญฺญมญฺญํ ปุจฺฉนฺตา ทสสุ จกฺกวาฬสหสฺเสสุ ทฺวาทส สํวจฺฉรานิ วิจรึสุ. เอตฺตเกนาปิ กาเลน ปญฺหานํ อตฺถํ อทิสฺวา ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตา สนฺนิปติตฺวา จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ, ตาตา, มหาเทวตาสนฺนิปาโต’’ติ วุตฺเต ‘‘จตฺตาโร ปญฺเห สมุฏฺฐาเปตฺวา วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺตา ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคตมฺหา’’ติ. ‘‘กึ ปญฺหํ นาเมตํ, ตาตา’’ติ. ‘‘ทานรสรตีสุ กตมา ทานรสรตี นุ โข เสฏฺฐา, ตณฺหกฺขโยว กสฺมา เสฏฺโฐ’’ติ อิเม ปญฺเห วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺตา อาคตมฺหาติ. ตาตา, มยมฺปิ อิเมสํ อตฺเถ น ชานาม, อมฺหากํ ปน ราชา ชนสหสฺเสน จินฺติเต อตฺเถ จินฺเตตฺวา ตงฺขเณเนว ชานาติ, โส อมฺเหหิ ปญฺญาย จ ปุญฺเญน จ วิสิฏฺโฐ, เอถ, ตสฺส สนฺติกํ คจฺฉามาติ ตเมว เทวคณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตนาปิ ‘‘กึ, ตาตา, มหนฺโต เทวสนฺนิปาโต’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘ตาตา, อิเมสํ ปญฺหานํ อตฺถํ อญฺโญปิ ชานิตุํ น สกฺโกติ, พุทฺธวิสยา เหเต. สตฺถา ปเนตรหิ กหํ วิหรตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เชตวเน’’ติ สุตฺวา ‘‘เอถ, ตสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามา’’ติ เทวคเณน สทฺธึ รตฺติภาเค สกลํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต ‘‘กึ, มหาราช, มหตา เทวสงฺเฆน อาคโตสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภนฺเต, เทวคเณน อิเม นาม ปญฺหา สมุฏฺฐาปิตา, อญฺโญ อิเมสํ อตฺถํ ชานิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อิเมสํ โน อตฺถํ ปกาเสถา’’ติ อาห.

Chuyện kể rằng, vào một thời, các vị trời ở cõi trời Tāvatiṃsa đã tụ họp và nêu lên bốn câu hỏi: ‘Trong các loại bố thí, loại bố thí nào là cao thượng nhất? Trong các vị, vị nào là cao thượng nhất? Trong các niềm hoan hỷ, niềm hoan hỷ nào là cao thượng nhất? Và tại sao sự đoạn tận ái dục được gọi là cao thượng nhất?’ Không một vị trời nào có thể giải quyết được những câu hỏi ấy. Vị trời này hỏi vị trời khác, rồi vị kia lại hỏi một vị khác nữa, cứ như thế họ đi khắp mười ngàn thế giới trong suốt mười hai năm. Dù đã trải qua một thời gian dài như vậy mà vẫn không thấy được ý nghĩa của các câu hỏi, các vị trời từ mười ngàn thế giới đã tụ họp lại và đi đến chỗ Tứ Đại Thiên Vương. Khi được hỏi: ‘Này các hiền giả, vì sao có cuộc tụ họp đông đảo của chư thiên thế này?’, họ đáp: ‘Vì đã nêu lên bốn câu hỏi mà không thể giải quyết được, chúng con đã đến đây tìm ngài.’ ‘Này các hiền giả, đó là những câu hỏi gì?’ ‘Trong các loại bố thí, các vị, và các niềm hoan hỷ, loại nào là cao thượng nhất? Và tại sao sự đoạn tận ái dục là cao thượng nhất? Vì không thể giải quyết những câu hỏi này, chúng con đã đến đây.’ ‘Này các hiền giả, chúng tôi cũng không biết ý nghĩa của những câu hỏi này. Nhưng vua của chúng tôi có thể chỉ trong khoảnh khắc mà biết được những điều do cả ngàn người suy nghĩ. Ngài vượt trội hơn chúng tôi cả về trí tuệ lẫn phước đức. Nào, chúng ta hãy đến gặp ngài.’ Nói rồi, họ dẫn theo đoàn chư thiên ấy đến gặp vua trời Đế Thích. Khi ngài cũng hỏi: ‘Này các hiền giả, vì sao có cuộc tụ họp đông đảo của chư thiên thế này?’, họ đã trình bày lại sự việc. ‘Này các hiền giả, không ai khác có thể biết được ý nghĩa của những câu hỏi này, vì chúng thuộc về phạm vi của chư Phật. Hiện nay bậc Đạo Sư đang ngự ở đâu?’ Sau khi hỏi và nghe rằng ngài đang ở tu viện Jetavana, vua trời nói: ‘Nào, chúng ta hãy đến gặp ngài.’ Cùng với đoàn chư thiên, vào ban đêm, ngài làm cho toàn bộ tu viện Jetavana rực sáng, rồi đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng sang một bên. Khi được hỏi: ‘Tâu Đại vương, vì sao ngài lại đến đây cùng với một đoàn chư thiên đông đảo như vậy?’, vua trời đáp: ‘Bạch Thế Tôn, đoàn chư thiên đã nêu lên những câu hỏi này. Không có ai khác có khả năng biết được ý nghĩa của chúng. Xin ngài hãy giải thích ý nghĩa của chúng cho chúng con.’

สตฺถา ‘‘สาธุ มหาราช, มยา หิ ปารมิโย ปูเรตฺวา มหาปริจฺจาเค ปริจฺจชิตฺวา ตุมฺหาทิสานํ กงฺขจฺเฉทนตฺถเมว สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิทฺธํ, ตยา ปุจฺฉิตปญฺเหสุ หิ สพฺพทานานํ ธมฺมทานํ เสฏฺฐํ, สพฺพรสานํ ธมฺมรโส เสฏฺโฐ, สพฺพรตีนํ ธมฺมรติ เสฏฺฐา, ตณฺหกฺขโย ปน อรหตฺตํ สมฺปาปกตฺตา เสฏฺโฐเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo Sư dạy: ‘Lành thay, tâu Đại vương! Chính vì mục đích đoạn trừ nghi hoặc cho những chúng sanh như ngài mà Như Lai, sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật và thực hành các sự đại thí xả, đã chứng ngộ được nhất thiết chủng trí. Về những câu hỏi ngài đã nêu, quả thật trong tất cả các loại bố thí, pháp thí là cao thượng nhất; trong tất cả các vị, pháp vị là cao thượng nhất; trong tất cả các niềm hoan hỷ, pháp hỷ là cao thượng nhất; còn sự đoạn tận ái dục quả thật là cao thượng nhất vì nó đưa đến quả vị A-la-hán.’ Nói xong, ngài đọc bài kệ này:

๓๕๔.

354.

‘‘สพฺพทานํ [Pg.352] ธมฺมทานํ ชินาติ,สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาติ;

สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาติ,ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาตี’’ติ.

Pháp thí thắng mọi thí; Pháp vị thắng mọi vị; Pháp hỷ thắng mọi hỷ; Đoạn tận ái thắng mọi khổ đau.

ตตฺถ สพฺพทานํ ธมฺมทานนฺติ สเจปิ หิ จกฺกวาฬคพฺเภ ยาว พฺรหฺมโลกา นิรนฺตรํ กตฺวา สนฺนิสินฺนานํ พุทฺธปจฺเจกพุทฺธขีณาสวานํ กทลิคพฺภสทิสานิ จีวรานิ ทเทยฺย, ตสฺมึ สมาคเม จตุปฺปทิกาย คาถาย กตานุโมทนาว เสฏฺฐา. ตญฺหิ ทานํ ตสฺสา คาถาย โสฬสึ กลํ นาคฺฆติ. เอวํ ธมฺมสฺส เทสนาปิ วาจนมฺปิ สวนมฺปิ มหนฺตํ. เยน จ ปุคฺคเลน พหูนํ ตํ ธมฺมสฺสวนํ การิตํ, ตสฺเสว อานิสํโส มหา. ตถารูปาย เอว ปริสาย ปณีตปิณฺฑปาตสฺส ปตฺเต ปูเรตฺวา ทินฺนทานโตปิ สปฺปิเตลาทีนํ ปตฺเต ปูเรตฺวา ทินฺนเภสชฺชทานโตปิ มหาวิหารสทิสานํ วิหารานญฺจ โลหปาสาทสทิสานญฺจ ปาสาทานํ อเนกานิ สตสหสฺสานิ กาเรตฺวา ทินฺนเสนาสนทานโตปิ อนาถปิณฺฑิกาทีหิ วิหาเร อารพฺภ กตปริจฺจาคโตปิ อนฺตมโส จตุปฺปทิกาย คาถาย อนุโมทนาวเสนาปิ ปวตฺติตํ ธมฺมทานเมว วรํ เสฏฺฐํ. กึ การณา? เอวรูปานิ หิ ปุญฺญานิ กโรนฺตา ธมฺมํ สุตฺวาว กโรนฺติ, โน อสุตฺวา. สเจ หิ อิเม สตฺตา ธมฺมํ น สุเณยฺยุํ, อุฬุงฺกมตฺตํ ยาคุมฺปิ กฏจฺฉุมตฺตํ ภตฺตมฺปิ น ทเทยฺยุํ. อิมินา การเณน สพฺพทาเนหิ ธมฺมทานเมว เสฏฺฐํ. อปิจ ฐเปตฺวา พุทฺเธ จ ปจฺเจกพุทฺเธ จ สกลกปฺปํ เทเว วสฺสนฺเต อุทกพินฺทูนิ คเณตุํ สมตฺถาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา สาริปุตฺตาทโยปิ อตฺตโน ธมฺมตาย โสตาปตฺติผลาทีนิ อธิคนฺตุํ นาสกฺขึสุ, อสฺสชิตฺเถราทีหิ กถิตธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกรึสุ, สตฺถุ ธมฺมเทสนาย สาวกปารมีญาณํ สจฺฉิกรึสุ. อิมินาปิ การเณน, มหาราช, ธมฺมทานเมว เสฏฺฐํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาตี’’ติ.

Trong câu kệ ấy, về câu ‘Pháp thí thắng mọi thí’: Thật vậy, giả như có người dâng y phục giống như búp chuối non đến các vị Phật, Phật Độc Giác, và các bậc Lậu Tận đang ngồi hội họp không gián đoạn trong khắp cõi Ta-bà cho đến cõi Phạm thiên, thì trong buổi hội họp ấy, lời tuỳ hỷ công đức được thực hiện bằng một bài kệ bốn câu vẫn là cao thượng hơn. Thật vậy, vật thí ấy không đáng một phần mười sáu của bài kệ kia. Như vậy, việc thuyết giảng, đọc tụng, và lắng nghe Chánh pháp có quả báo to lớn. Và người nào đã khiến cho nhiều người được nghe Chánh pháp ấy, phước báu của chính người ấy thật là to lớn. Ngay cả trong một hội chúng như vậy, việc bố thí Pháp, dù chỉ là qua việc tùy hỷ bằng một bài kệ bốn câu, vẫn là cao quý và ưu việt hơn cả việc cúng dường vật thực thượng vị đầy bát, hơn cả việc cúng dường thuốc men như bơ, dầu đầy bát, hơn cả việc cúng dường trú xứ bằng cách cho xây dựng hàng trăm ngàn ngôi tự viện giống như Đại Tự (Mahāvihāra) và các lâu đài giống như Lâu đài Đồng (Lohapāsāda), và hơn cả sự xả thí của các vị như trưởng giả Cấp Cô Độc đã làm nhân nơi các ngôi tự viện. Vì sao? Vì những người làm các công đức như vậy, họ làm là do đã được nghe Chánh pháp, chứ không phải do chưa nghe. Thật vậy, nếu chúng sanh này không được nghe Chánh pháp, họ sẽ không bố thí dù chỉ một vá cháo hay một muỗng cơm. Vì lý do này, Pháp thí là cao thượng hơn tất cả các sự bố thí. Hơn nữa, ngoại trừ các vị Phật và Phật Độc Giác, ngay cả các vị như ngài Sāriputta, là những bậc có trí tuệ có thể đếm được các giọt mưa rơi trong suốt một kiếp, cũng không thể tự mình chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Các ngài đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn sau khi nghe Chánh pháp do trưởng lão Assaji thuyết giảng, và đã chứng ngộ Thinh văn ba-la-mật trí nhờ lời thuyết pháp của bậc Đạo Sư. Cũng vì lý do này, tâu Đại vương, Pháp thí là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Pháp thí thắng mọi thí’.

สพฺเพ ปน คนฺธรสาทโยปิ รสา อุกฺกํสโต เทวตานํ สุธาโภชนรโสปิ สํสารวฏฺเฏ ปาเตตฺวา ทุกฺขานุภวนสฺเสว ปจฺจโย. โย ปเนส สตฺตตึสโพธิปกฺขิยธมฺมสงฺขาโต จ นวโลกุตฺตรธมฺมสงฺขาโต จ ธมฺมรโส, อยเมว สพฺพรสานํ เสฏฺโฐ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาตี’’ติ[Pg.353]. ยาเปสา ปุตฺตรติธีตุรติธนรติอิตฺถิรตินจฺจคีตวาทิตาทิรติปเภทา จ อเนกปฺปเภทา รตี, สาปิ สํสารวฏฺเฏ ปาเตตฺวา ทุกฺขานุภวนสฺเสว ปจฺจโย. ยา ปเนสา ธมฺมํ กเถนฺตสฺส วา สุณนฺตสฺส วา วาเจนฺตสฺส วา อนฺโต อุปฺปชฺชมานา ปีติ อุทคฺคภาวํ ชเนติ, อสฺสูนิ ปวตฺเตติ, โลมหํสํ ชเนติ, สายํ สํสารวฏฺฏสฺส อนฺตํ กตฺวา อรหตฺตปริโยสานา โหติ. ตสฺมา สพฺพรตีนํ เอวรูปา ธมฺมรติเยว เสฏฺฐา. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาตี’’ติ ตณฺหกฺขโย ปน ตณฺหาย ขยนฺเต อุปฺปนฺนํ อรหตฺตํ สกลสฺสปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อภิภวนโต สพฺพเสฏฺฐเมว. เตน วุตฺตํ – ‘‘ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาตี’’ติ.

Lại nữa, tất cả các vị như hương vị, v.v..., cho đến vị của thức ăn chư thiên, ở mức độ cao nhất, cũng chỉ là duyên để rơi vào vòng luân hồi và phải chịu đựng khổ đau. Còn hương vị của Chánh pháp này, được gọi là ba mươi bảy phẩm trợ đạo và chín pháp siêu thế, chính hương vị này là cao thượng nhất trong tất cả các vị. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Vị Pháp thắng mọi vị’. Sự hoan hỷ này, tức là sự hoan hỷ nơi con trai, hoan hỷ nơi con gái, hoan hỷ nơi tài sản, hoan hỷ nơi phụ nữ, và các loại hoan hỷ khác nhau như trong ca, múa, nhạc, v.v..., cũng chỉ là duyên để rơi vào vòng luân hồi và phải chịu đựng khổ đau. Còn sự hoan hỷ (pīti) này, sanh khởi bên trong người đang thuyết, đang nghe, hay đang đọc tụng Chánh pháp, nó tạo ra sự phấn chấn, làm cho nước mắt tuôn trào, làm cho lông tóc dựng đứng. Sự hoan hỷ ấy, sau khi chấm dứt vòng luân hồi, sẽ kết thúc nơi quả A-la-hán. Vì vậy, trong tất cả các sự hoan hỷ, sự hoan hỷ trong Chánh pháp như vậy là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Hỷ trong Pháp thắng mọi hỷ’. Lại nữa, sự đoạn tận ái, tức là quả A-la-hán sanh khởi khi ái dục đã được đoạn trừ, vì có khả năng chế ngự toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi, nên quả thật là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Ái diệt thắng mọi khổ’.

เอวํ สตฺถริ อิมิสฺสา คาถาย อตฺถํ กเถนฺเตเยว จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สกฺโกปิ สตฺถุ ธมฺมกถํ สุตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, เอวํเชฏฺฐเก นาม ธมฺมทาเน กิมตฺถํ อมฺหากํ ปตฺตึ น ทาเปถ, อิโต ปฏฺฐาย โน ภิกฺขุสงฺฆสฺส กเถตฺวา ปตฺตึ ทาเปถ, ภนฺเต’’ติ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อชฺชาทึ กตฺวา มหาธมฺมสฺสวนํ วา ปากติกธมฺมสฺสวนํ วา อุปนิสินฺนกถํ วา อนฺตมโส อนุโมทนมฺปิ กเถตฺวา สพฺพสตฺตานํ ปตฺตึ ทเทยฺยาถา’’ติ อาห.

Khi bậc Đạo Sư đang giải thích ý nghĩa của bài kệ này như vậy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vua trời Sakka sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã đảnh lễ Ngài và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, trong một Pháp thí cao cả như vậy, vì sao Ngài không cho chúng con được chia phần phước? Bạch Thế Tôn, kể từ nay, sau khi thuyết giảng cho chư Tăng, xin Ngài hãy cho chúng con được chia phần phước’. Bậc Đạo Sư nghe lời của vị ấy, đã cho hội họp chư Tăng và dạy rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, kể từ hôm nay, sau khi thuyết một buổi pháp lớn, hay một buổi pháp thông thường, hay một bài pháp cho người ngồi gần, hay ít nhất là một bài tuỳ hỷ công đức, các con hãy hồi hướng phần phước đến tất cả chúng sanh’.

สกฺกปญฺหวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện thứ mười về câu hỏi của Sakka.

๑๑. อปุตฺตกเสฏฺฐิวตฺถุ

11. Câu chuyện về Trưởng giả không con

หนนฺติ โภคาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อปุตฺตกเสฏฺฐึ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Hananti bhogā’, nhân câu chuyện về một vị trưởng giả không có con.

ตสฺส กิร กาลกิริยํ สุตฺวา ราชา ปเสนทิ โกสโล ‘‘อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ กสฺส ปาปุณาตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘รญฺโญ’’ติ สุตฺวา สตฺตหิ ทิวเสหิ ตสฺส เคหโต ธนํ ราชกุลํ อภิหราเปตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวาทิวสฺสา’’ติ วุตฺเต ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ เสฏฺฐิ, คหปติ, กาลกโต, ตมหํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชนฺเตปุรํ อภิหริตฺวา อาคจฺฉามี’’ติ อาห. สพฺพํ สุตฺเต (สํ. นิ. ๑.๑๓๐) อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

Tương truyền, nghe tin vị trưởng giả ấy qua đời, vua Pasenadi của xứ Kosala đã hỏi: ‘Tài sản của người không có con sẽ thuộc về ai?’ và sau khi nghe câu trả lời: ‘Thuộc về nhà vua’, ngài đã cho chuyển tài sản từ nhà của vị ấy về hoàng cung trong bảy ngày. Sau đó, ngài đến yết kiến bậc Đạo Sư. Khi được hỏi: ‘Này Đại vương, sao Ngài lại đến đây vào giữa trưa thế này?’, vua đã bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, tại Sāvatthī này, một vị trưởng giả gia chủ đã qua đời. Con đã cho chuyển tài sản không người thừa kế của ông ấy vào hoàng cung rồi mới đến đây’. Toàn bộ câu chuyện nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong kinh (Tương Ưng Bộ 1.130).

โส [Pg.354] กิร สุวณฺณปาติยา นานคฺครสโภชเน อุปนีเต ‘‘เอวรูปํ นาม มนุสฺสา ภุญฺชนฺติ, กึ ตุมฺเห มยา สทฺธึ อิมสฺมึ เคเห เกฬึ กโรถา’’ติ โภชเน อุปฏฺฐิเต เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ปลาเปตฺวา ‘‘อิทํ มนุสฺสานํ โภชน’’นฺติ กณาชกํ ภุญฺชติ พิฬงฺคทุติยํ. วตฺถยานฉตฺเตสุปิ มนาเปสุ อุปฏฺฐาปิเตสุ เต มนุสฺเส เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหรนฺโต ปลาเปตฺวา สาณานิ ธาเรติ, ชชฺชรรถเกน ยาติ ปณฺณฉตฺตเกน ธาริยมาเนนาติ เอวํ รญฺญา อาโรจิเต สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ.

Tương truyền, khi có người dâng đến những món ăn có nhiều hương vị hảo hạng trong một cái bát bằng vàng, vị trưởng giả ấy đã nói: ‘Loại thức ăn như thế này mà con người cũng ăn sao? Các ngươi đang đùa cợt với ta trong nhà này phải không?’ Khi thức ăn được dọn ra, ông ta đã dùng gạch đá, gậy gộc, v.v... để đánh và đuổi họ đi, rồi nói: ‘Đây mới là thức ăn của con người’, và ăn cơm tấm với món thứ hai là cháo chua. Khi có người dâng đến y phục, xe cộ, và lọng che đẹp đẽ, ông ta cũng dùng gạch đá, gậy gộc, v.v... để đánh và đuổi những người đó đi. Ông ta mặc quần áo bằng vải gai, đi lại bằng một cỗ xe cũ nát, và dùng một chiếc lọng bằng lá được che cho. Khi được vua thuật lại như vậy, bậc Đạo Sư đã kể về tiền nghiệp của vị trưởng giả ấy.

ภูตปุพฺพํ โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ตครสิขึ นาม ปจฺเจกพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ. ‘‘เทถ สมณสฺส ปิณฺฑ’’นฺติ วตฺวา โส อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตสฺมึ กิร อสฺสทฺเธ พาเล เอวํ วตฺวา ปกฺกนฺเต ตสฺส ภริยา สทฺธา ปสนฺนา ‘‘จิรสฺสํ วต เม อิมสฺส มุขโต ‘เทหี’ติ วจนํ สุตํ, อชฺช มม มโนรถํ ปูเรนฺตี ปิณฺฑปาตํ ทสฺสามี’’ติ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺตํ คเหตฺวา ปณีตโภชนสฺส ปูเรตฺวา อทาสิ. โสปิ นิวตฺตมาโน ตํ ทิสฺวา ‘‘กึ, สมณ, กิญฺจิ เต ลทฺธ’’นฺติ ปตฺตํ คเหตฺวา ปณีตปิณฺฑปาตํ ทิสฺวา วิปฺปฏิสารี หุตฺวา เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุํ. เต หิ อิมํ ภุญฺชิตฺวา มยฺหํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ, อยํ ปน คนฺตฺวา ภุญฺชิตฺวา นิทฺทายิสฺสติ, นฏฺโฐ เม โส ปิณฺฑปาโต’’ติ. โส ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตกํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ. โส กิรสฺส องฺคุลึ คเหตฺวา วิจรนฺโต ‘‘อิทํ มยฺหํ ปิตุสนฺตกํ ยานกํ, อยํ ตสฺส โคโณ’’ติอาทีนิ อาห. อถ นํ โส เสฏฺฐิ ‘‘อิทานิ ตาเวส เอวํ วเทติ, อิมสฺส ปน วุฑฺฒิปฺปตฺตกาเล อิมสฺมึ เคเห โภเค โก รกฺขิสฺสตี’’ติ ตํ อรญฺญํ เนตฺวา เอกสฺมึ คจฺฉมูเล คีวาย คเหตฺวา มูลกนฺทํ วิย คีวํ ผาเลตฺวา มาเรตฺวา ตตฺเถว ฉฑฺเฑสิ. อิทมสฺส ปุพฺพกมฺมํ. เตน วุตฺตํ –

Tâu Đại vương, thuở quá khứ, vị trưởng giả gia chủ ấy đã cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác tên là Tagarasikhi. Sau khi nói: ‘Hãy cúng dường vật thực đến vị Sa-môn’, vị ấy đứng dậy khỏi chỗ ngồi rồi bỏ đi. Khi vị trưởng giả ngu dốt, không có đức tin ấy nói như vậy rồi bỏ đi, người vợ của ông ta có đức tin, trong sạch, nghĩ rằng: ‘Thật đã lâu lắm rồi, ta mới được nghe lời nói ‘hãy cho đi’ từ miệng của người này. Hôm nay, ta sẽ cúng dường vật thực để làm cho tâm nguyện của ta được viên mãn’. Nghĩ vậy, bà lấy bát của vị Phật Độc Giác, đổ đầy các món ăn thượng vị rồi dâng cúng. Vị trưởng giả ấy khi quay về, trông thấy vị Phật Độc Giác liền hỏi: ‘Này Sa-môn, ngài có nhận được gì không?’. Ông ta lấy bát, thấy vật thực thượng vị, bèn sanh lòng hối tiếc và suy nghĩ như vầy: ‘Thà rằng vật thực này để cho các người nô bộc hay những người làm công ăn thì tốt hơn. Vì sau khi ăn món này, họ sẽ làm việc cho ta. Còn vị này, sau khi đi, ăn xong rồi sẽ ngủ. Vật thực ấy của ta đã bị hư hoại rồi’. Và vị ấy, vì lý do tài sản, đã tước đoạt mạng sống của người con trai duy nhất của anh mình. Đứa bé ấy, trong khi nắm ngón tay của ông ta đi dạo, đã nói những lời như: ‘Đây là cỗ xe của cha con, đây là con bò của ông ấy’. Bấy giờ, vị trưởng giả ấy nghĩ rằng: ‘Bây giờ nó còn nói như vậy, đến khi nó trưởng thành thì ai sẽ giữ gìn tài sản trong nhà này?’. Nghĩ vậy, ông ta dẫn đứa bé vào rừng, tại gốc một bụi cây, nắm lấy cổ, vặn cổ như vặn củ cây, giết chết rồi vứt bỏ ngay tại đó. Đây là tiền nghiệp của ông ta. Do đó, có lời dạy rằng:

‘‘ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ตครสิขึ ปจฺเจกพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน สตฺตกฺขตฺตุํ สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ, ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา สตฺตกฺขตฺตุํ เสฏฺฐิตฺตํ กาเรสิ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ทตฺวา ปจฺฉา วิปฺปฏิสารี อโหสิ ‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุ’นฺติ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน นาสฺสุฬาราย ภตฺตโภคาย [Pg.355] จิตฺตํ นมติ, นาสฺสุฬาราย วตฺถโภคาย, นาสฺสุฬาราย ยานโภคาย, นาสฺสุฬารานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ โภคาย จิตฺตํ นมติ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺถ, ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิทํ สตฺตมํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชโกสํ ปเวเสติ. ตสฺส โข ปน, มหาราช, เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส ปุราณญฺจ ปุญฺญํ ปริกฺขีณํ, นวญฺจ ปุญฺญํ อนุปจิตํ. อชฺช ปน, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, มหาโรรุเว นิรเย ปจฺจตี’’ติ (สํ. นิ. ๑.๑๓๑).

Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy đã cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác Tagarasikhi, nhờ quả báo của nghiệp ấy, ông ta đã sanh vào thiện thú, cõi trời bảy lần. Do quả thừa của chính nghiệp ấy, ông ta đã làm trưởng giả bảy lần tại chính thành Sāvatthī này. Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy sau khi cho đã sanh lòng hối tiếc rằng: ‘Thà rằng vật thực này để cho các người nô bộc hay những người làm công ăn thì tốt hơn’, nhờ quả báo của nghiệp ấy, tâm của ông ta không hướng đến việc hưởng thụ thức ăn thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ y phục thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ xe cộ thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ năm dục công đức thượng hạng. Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy vì lý do tài sản đã tước đoạt mạng sống của người con trai duy nhất của anh mình, nhờ quả báo của nghiệp ấy, ông ta đã bị nấu trong địa ngục nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm ngàn năm. Do quả thừa của chính nghiệp ấy, đây là lần thứ bảy tài sản không có người thừa tự này được nhập vào kho của vua. Tâu Đại vương, đối với vị trưởng giả gia chủ ấy, phước cũ đã cạn kiệt, và phước mới không được tích lũy. Và hôm nay, tâu Đại vương, vị trưởng giả gia chủ ấy đang bị nấu trong địa ngục Mahāroruva.

ราชา สตฺถุ วจนํ สุตฺวา ‘‘อโห, ภนฺเต, ภาริยํ กมฺมํ, เอตฺตเก นาม โภเค วิชฺชมาเน เนว อตฺตนา ปริภุญฺชิ, น ตุมฺหาทิเส พุทฺเธ ธุรวิหาเร วิหรนฺเต ปุญฺญกมฺมํ อกาสี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘เอวเมตํ, มหาราช, ทุมฺเมธปุคฺคลา นาม โภเค ลภิตฺวา นิพฺพานํ น คเวสนฺติ, โภเค นิสฺสาย อุปฺปนฺนตณฺหา ปเนเต ทีฆรตฺตํ หนตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nhà vua nghe lời dạy của Bậc Đạo Sư, bèn tâu rằng: ‘Bạch ngài, thật là nghiệp nặng thay! Có được tài sản dường ấy mà tự mình không hưởng thụ, cũng không làm phước nghiệp khi có vị Phật như ngài đang trú tại ngôi tịnh xá gần bên’. Bậc Đạo Sư dạy: ‘Đúng vậy, tâu Đại vương. Những người thiểu trí, khi có được tài sản, họ không tìm cầu Niết-bàn. Và ái dục sanh khởi do nương vào tài sản sẽ giết hại họ trong một thời gian dài’. Nói xong, ngài đọc bài kệ này:

๓๕๕.

355.

‘‘หนนฺติ โภคา ทุมฺเมธํ, โน จ ปารคเวสิโน;

โภคตณฺหาย ทุมฺเมโธ, หนฺติ อญฺเญว อตฺตน’’นฺติ.

Tài sản giết kẻ thiểu trí, nhưng không giết người tìm bờ kia. Kẻ thiểu trí vì ái dục tài sản, tự giết chính mình như giết người khác.

ตตฺถ โน จ ปารคเวสิโนติ เย ปน นิพฺพานปารคเวสิโน ปุคฺคลา, น เต โภคา หนนฺติ. อญฺเญว อตฺตนนฺติ โภเค นิสฺสาย อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย ทุปฺปญฺโญ ปุคฺคโล ปเร วิย อตฺตานเมว หนตีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu ‘nhưng không giết người tìm bờ kia’ có nghĩa là: những người tìm cầu bờ kia là Niết-bàn, tài sản không giết hại họ. Câu ‘tự giết chính mình như giết người khác’ có nghĩa là: người có trí tuệ thấp kém, do ái dục sanh khởi nương vào tài sản, tự giết chính mình như giết người khác.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

อปุตฺตกเสฏฺฐิวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện về vị trưởng giả không con, phẩm thứ mười một.

๑๒. องฺกุรวตฺถุ

12. Câu chuyện về Aṅkura

ติณโทสานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วิหรนฺโต องฺกุรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘เย ฌานปฺปสุตา ธีรา’’ติ (ธ. ป. ๑๘๑) คาถาย [Pg.356] วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ อินฺทกํ อารพฺภ. โส กิร อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสฺส อตฺตโน อาภตํ กฏจฺฉุมตฺตกํ ภิกฺขํ ทาเปสิ. ตทสฺส ปุญฺญํ องฺกุเรน ทสวสฺสสหสฺสานิ ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา ทินฺนทานโต มหปฺผลตรํ ชาตํ. ตสฺมา เอวมาห. เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘องฺกุร, ทานํ นาม วิเจยฺย ทาตุํ วฏฺฏติ, เอวํ ตํ สุเขตฺเต สุวุตฺตพีชํ วิย มหปฺผลํ โหติ. ตฺวํ ปน ตถา นากาสิ, เตน เต ทานํ น มหปฺผลํ ชาต’’นฺติ อิมมตฺถํ วิภาเวนฺโต –

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Tiṇadosāni’, đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang trú tại tảng đá Paṇḍukambala, liên quan đến vị trời Aṅkura. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong bài kệ ‘ye jhānappasutā dhīrā’. Điều này đã được nói ở đó liên quan đến Indaka. Vị ấy đã cúng dường một muỗng vật thực mà mình mang theo cho Trưởng lão Anuruddha khi ngài vào làng để khất thực. Phước báu ấy của vị ấy đã trở nên có quả lớn hơn nhiều so với việc bố thí của Aṅkura, người đã làm một hàng bếp lò dài mười hai do-tuần và cúng dường trong mười ngàn năm. Do đó, ngài đã nói như vậy. Khi được nói như vậy, Bậc Đạo Sư, để làm rõ ý nghĩa này, đã dạy: ‘Này Aṅkura, việc bố thí nên được thực hiện sau khi đã xem xét kỹ lưỡng. Như vậy, việc bố thí ấy sẽ có quả lớn, giống như hạt giống tốt được gieo trên mảnh ruộng tốt. Nhưng ngươi đã không làm như vậy, do đó việc bố thí của ngươi không có quả lớn’.

‘‘วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ,เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ,พีชานิ วุตฺตานิ ยถาสุเขตฺเต’’ติ. (เป. ว. ๓๒๙) –

Nên cho sau khi xem xét kỹ, nơi sự cho có quả lớn. Việc cho sau khi xem xét kỹ được Thiện Thệ tán thán. Những vị đáng nhận cúng dường trong đời này, sự cho đến các vị ấy có quả lớn, như hạt giống gieo trên ruộng tốt.

วตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi nói vậy, ngài thuyết pháp thêm nữa và đọc những bài kệ này:

๓๕๖.

356.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

Ruộng bị hư bởi cỏ dại, chúng sanh này bị hư bởi tham ái. Do đó, cúng dường đến bậc ly tham, sẽ có quả báo lớn lao.

๓๕๗.

357.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โทสโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตโทเสสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

Ruộng bị hư bởi cỏ dại, chúng sanh này bị hư bởi sân hận. Do đó, cúng dường đến bậc ly sân, sẽ có quả báo lớn lao.

๓๕๘.

358.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โมหโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตโมเหสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, si mê là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly si mê, sẽ có quả báu lớn lao.

๓๕๙.

359.

‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, อิจฺฉาโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วิคติจฺเฉสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ.

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, tham muốn là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly tham muốn, sẽ có quả báu lớn lao.

ตตฺถ ติณโทสานีติ สามากาทีนิ ติณานิ อุฏฺฐหนฺตานิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณานิ เขตฺตานิ ทูเสนฺติ, เตน ตานิ น พหุผลานิ โหนฺติ. เอวํ สตฺตานมฺปิ อนฺโต ราโค อุปฺปชฺชนฺโต สตฺเต ทูเสติ, เตน เตสุ ทินฺนํ มหปฺผลํ น โหติ. ขีณาสเวสุ ทินฺนํ ปน มหปฺผลํ โหติ. เตน วุตฺตํ –

Ở đây, ‘tiṇadosāni’ có nghĩa là các loại cỏ như cỏ lồng vực v.v... mọc lên làm hư hại các cánh đồng lúa sớm và lúa muộn, do đó chúng không được nhiều kết quả. Cũng vậy, tham ái khởi lên bên trong làm hư hoại các chúng sanh, do đó vật cúng dường đến họ không có quả báu lớn lao. Nhưng vật cúng dường đến các bậc đã tận diệt các lậu hoặc thì có quả báu lớn lao. Do đó, đã được nói rằng –

‘‘ติณโทสานิ [Pg.357] เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา;

ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. –

Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, tham ái là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly tham ái, sẽ có quả báu lớn lao.

เสสคาถาสุปิ เอเสว นโย.

Trong các kệ còn lại, phương pháp cũng tương tự.

เทสนาวสาเน องฺกุโร จ อินฺทโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào cuối buổi thuyết pháp, thiên tử Aṅkura và thiên tử Indaka đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại đã đem lại lợi ích cho cả những vị đã đến tham dự.

องฺกุรวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

Câu chuyện thứ mười hai về Aṅkura đã kết thúc.

ตณฺหาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Ái Dục đã kết thúc.

จตุวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi bốn.

๒๕. ภิกฺขุวคฺโค

25. Phẩm Tỳ Khưu

๑. ปญฺจภิกฺขุวตฺถุ

1. Câu chuyện năm vị tỳ khưu

จกฺขุนา [Pg.358] สํวโรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Cakkhunā saṃvaro', liên quan đến năm vị tỳ khưu.

เตสุ กิร เอเกโก จกฺขุทฺวาราทีสุ ปญฺจสุ ทฺวาเรสุ เอเกกเมว รกฺขิ. อเถกทิวสํ สนฺนิปติตฺวา ‘‘อหํ ทุรกฺขํ รกฺขามิ, อหํ ทุรกฺขํ รกฺขามี’’ติ วิวทิตฺวา ‘‘สตฺถารํ ปุจฺฉิตฺวา อิมมตฺถํ ชานิสฺสามา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยํ จกฺขุทฺวาราทีนิ รกฺขนฺตา อตฺตโน อตฺตโน รกฺขนทฺวารเมว ทุรกฺขนฺติ มญฺญาม, โก นุ โข อมฺเหสุ ทุรกฺขํ รกฺขตี’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา เอกํ ภิกฺขุมฺปิ อโนสาเทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺพานิ เปตานิ ทุรกฺขาเนว, อปิ จ โข ปน ตุมฺเห น อิทาเนว ปญฺจสุ ฐาเนสุ อสํวุตา, ปุพฺเพปิ อสํวุตา, อสํวุตตฺตาเยว จ ปณฺฑิตานํ โอวาเท อวตฺติตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปาปุณิตฺถา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา, ภนฺเต’’ติ เตหิ ยาจิโต อตีเต ตกฺกสิลชาตกสฺส วตฺถุํ วิตฺถาเรตฺวา รกฺขสีนํ วเสน ราชกุเล ชีวิตกฺขยํ ปตฺเต ปตฺตาภิเสเกน มหาสตฺเตน เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา ราชาสเน นิสินฺเนน อตฺตโน สิริสมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา ‘‘วีริยํ นาเมตํ สตฺเตหิ กตฺตพฺพเมวา’’ติ อุทานวเสน อุทานิตํ –

Tương truyền, trong số ấy, mỗi vị tỳ khưu chỉ phòng hộ một trong năm căn môn là nhãn môn, v.v... Rồi một hôm, sau khi tụ họp lại, các vị ấy đã tranh cãi rằng: 'Tôi phòng hộ điều khó phòng hộ, tôi phòng hộ điều khó phòng hộ'. Sau khi tranh cãi, các vị ấy nghĩ rằng: 'Chúng ta sẽ hỏi bậc Đạo Sư rồi sẽ biết được ý nghĩa này', rồi đến hầu bậc Đạo Sư và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, chúng con trong khi phòng hộ nhãn môn, v.v..., đều cho rằng căn môn mà mình phòng hộ là khó phòng hộ nhất. Vậy, trong chúng con, ai là người phòng hộ điều khó phòng hộ?'. Bậc Đạo Sư, không chê bai một vị tỳ khưu nào, đã dạy rằng: 'Này các tỳ khưu, tất cả những điều ấy đều khó phòng hộ. Hơn nữa, này các tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ các ông không phòng hộ ở năm nơi, mà ngay cả trong quá khứ, các ông cũng đã không phòng hộ. Và chính vì không phòng hộ, không làm theo lời khuyên của bậc hiền trí, các ông đã đi đến chỗ mệnh chung'. Khi được các vị ấy hỏi: 'Vào lúc nào, bạch Thế Tôn?', Ngài đã được thỉnh cầu và kể lại câu chuyện quá khứ, giải rộng câu chuyện của Bổn sanh Takkasila. Khi dòng dõi hoàng tộc bị mệnh chung do quyền lực của các nữ dạ xoa, vị Đại Sĩ đã được làm lễ quán đảnh, ngồi trên ngai vàng dưới lọng trắng, nhìn thấy sự thành tựu về danh vọng của mình, đã thốt lên lời cảm hứng rằng: 'Sự tinh tấn này quả thật là điều chúng sanh nên làm'.

‘‘กุสลูปเทเส ธิติยา ทฬฺหาย จ,อนิวตฺติตตฺตาภยภีรุตาย จ;

น รกฺขสีนํ วสมาคมิมฺหเส,ส โสตฺถิภาโว มหตา ภเยน เม’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๓๒) –

Nhờ lời chỉ dạy của bậc thiện trí, nhờ ý chí kiên định, và nhờ không thối chuyển trước sự sợ hãi kinh hoàng; chúng tôi đã không rơi vào quyền lực của các nữ dạ xoa. Sự an ổn ấy của tôi đã đến từ nỗi sợ hãi lớn lao.

อิมํ คาถํ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตทาปิ ตุมฺเหว ปญฺจ ชนา ตกฺกสิลายํ รชฺชคหณตฺถาย นิกฺขนฺตํ มหาสตฺตํ อาวุธหตฺถา ปริวาเรตฺวา มคฺคํ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค รกฺขสีหิ จกฺขุทฺวาราทิวเสน อุปนีเตสุ รูปารมฺมณาทีสุ อสํวุตา ปณฺฑิตสฺส โอวาเท อวตฺติตฺวา โอลียนฺตา รกฺขสีหิ ขาทิตา ชีวิตกฺขยํ ปาปุณิตฺถ. เตสุ ปน อารมฺมเณสุ สุสํวุโต ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธนฺตึ เทววณฺณึ ยกฺขินึ อนาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา รชฺชํ [Pg.359] ปตฺโต ราชา อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สพฺพานิ ทฺวารานิ สํวริตพฺพานิ. เอตานิ หิ สํวรนฺโต เอว สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi chỉ ra kệ ngôn này, Ngài dạy: 'Cả trong lúc ấy, chính năm người các ông, tay cầm vũ khí, vây quanh vị Đại Sĩ đã khởi hành để chiếm lấy vương quốc ở Takkasilā. Khi đang đi trên đường, giữa đường, các ông đã không phòng hộ đối với các sắc trần, v.v... do các nữ dạ xoa đưa đến qua nhãn môn, v.v..., không làm theo lời khuyên của bậc hiền trí, đã bị tụt lại phía sau, bị các nữ dạ xoa ăn thịt và đi đến chỗ mệnh chung. Còn vị vua đã phòng hộ tốt đẹp đối với các cảnh trần ấy, không để ý đến nữ dạ xoa có dung sắc như thiên nữ đang theo sau, đã an toàn đi đến Takkasilā và đạt được vương vị, chính là ta vậy'. Sau khi kết hợp Bổn sanh như vậy, Ngài dạy: 'Này các tỳ khưu, người được gọi là tỳ khưu phải phòng hộ tất cả các căn môn. Vì rằng, người phòng hộ những căn môn ấy mới thoát khỏi mọi khổ đau'. Nói vậy rồi, khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên những kệ ngôn này:

๓๖๐.

360.

‘‘จกฺขุนา สํวโร สาธุ, สาธุ โสเตน สํวโร;

ฆาเนน สํวโร สาธุ, สาธุ ชิวฺหาย สํวโร.

Lành thay, phòng hộ trong mắt, lành thay, phòng hộ trong tai; Lành thay, phòng hộ trong mũi, lành thay, phòng hộ trong lưỡi.

๓๖๑.

361.

‘‘กาเยน สํวโร สาธุ, สาธุ วาจาย สํวโร;

มนสา สํวโร สาธุ, สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร;

สพฺพตฺถ สํวุโต ภิกฺขุ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

Lành thay, phòng hộ trong thân, lành thay, phòng hộ trong lời nói; Lành thay, phòng hộ trong ý, lành thay, phòng hộ trong tất cả. Vị tỳ khưu phòng hộ trong tất cả, sẽ được giải thoát khỏi mọi khổ đau.

ตตฺถ จกฺขุนาติ ยทา หิ ภิกฺขุโน จกฺขุทฺวาเร รูปารมฺมณํ อาปาถมาคจฺฉติ, ตทา อิฏฺฐารมฺมเณ อรชฺชนฺตสฺส อนิฏฺฐารมฺมเณ อทุสฺสนฺตสฺส อสมเปกฺขเนน โมหํ อนุปฺปาเทนฺตสฺส ตสฺมึ ทฺวาเร สํวโร ถกนํ ปิทหนํ คุตฺติ กตา นาม โหติ. ตสฺส โส เอวรูโป จกฺขุนา สํวโร สาธุ. เอส นโย โสตทฺวาราทีสุปิ. จกฺขุทฺวาราทีสุเยว ปน สํวโร วา อสํวโร วา นุปฺปชฺชติ, ปรโต ปน ชวนวีถิยํ เอส ลพฺภติ. ตทา หิ อสํวโร อุปฺปชฺชนฺโต อสฺสทฺธา อกฺขนฺติ โกสชฺชํ มุฏฺฐสจฺจํ อญฺญาณนฺติ อกุสลวีถิยํ อยํ ปญฺจวิโธ ลพฺภติ. สํวโร อุปฺปชฺชนฺโต สทฺธา ขนฺติ วีริยํ สติ ญาณนฺติ กุสลวีถิยํ อยํ ปญฺจวิโธ ลพฺภติ.

Trong các câu kệ ấy, câu 'cakkhunā' có nghĩa là: Khi một sắc trần đi vào phạm vi của nhãn môn của vị tỳ khưu, đối với vị không tham đắm trong cảnh khả ý, không sân hận trong cảnh không khả ý, không sinh khởi si mê do không quán xét đúng mức, thì khi ấy, sự phòng hộ, sự che đậy, sự đóng lại, sự bảo vệ ở căn môn ấy được gọi là đã được thực hiện. Đối với vị ấy, sự phòng hộ bằng mắt như vậy là tốt lành. Phương pháp này cũng áp dụng cho nhĩ môn, v.v... Tuy nhiên, sự phòng hộ hay không phòng hộ không thực sự khởi sinh ngay tại nhãn môn, v.v..., mà nó được tìm thấy sau đó, trong lộ trình tốc hành tâm (javana-vīthi). Khi ấy, sự không phòng hộ, khi khởi sinh, được tìm thấy gồm năm loại này trong lộ trình tâm bất thiện: vô tín, bất nhẫn, lười biếng, thất niệm, và vô minh. Sự phòng hộ, khi khởi sinh, được tìm thấy gồm năm loại này trong lộ trình tâm thiện: tín, nhẫn, tinh tấn, niệm, và trí tuệ.

กาเยน สํวโรติ เอตฺถ ปน ปสาทกาโยปิ โจปนกาโยปิ ลพฺภติ. อุภยมฺปิ ปเนตํ กายทฺวารเมว. ตตฺถ ปสาททฺวาเร สํวราสํวโร กถิโตว. โจปนทฺวาเรปิ ตํวตฺถุกา ปาณาติปาตอทินฺนาทานกาเมสุมิจฺฉาจารา. เตหิ ปน สทฺธึ อกุสลวีถิยํ อุปฺปชฺชนฺเตหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, กุสลวีถิยํ อุปฺปชฺชนฺเตหิ ปาณาติปาตาเวรมณิอาทีหิ สํวุตํ. สาธุ วาจายาติ เอตฺถาปิ โจปนวาจาปิ วาจา. ตาย สทฺธึ อุปฺปชฺชนฺเตหิ มุสาวาทาทีหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, มุสาวาทาเวรมณิอาทีหิ สํวุตํ. มนสา สํวโรติ เอตฺถาปิ ชวนมนโต อญฺเญน มเนน สทฺธึ อภิชฺฌาทโย นตฺถิ. มโนทฺวาเร ปน ชวนกฺขเณ อุปฺปชฺชมาเนหิ อภิชฺฌาทีหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, อนภิชฺฌาทีหิ สํวุตํ โหติ. สาธุ สพฺพตฺถาติ เตสุ จกฺขุทฺวาราทีสุ สพฺเพสุปิ สํวโร สาธุ. เอตฺตาวตา หิ อฏฺฐ สํวรทฺวารานิ อฏฺฐ จ อสํวรทฺวารานิ กถิตานิ. เตสุ อฏฺฐสุ อสํวรทฺวาเรสุ ฐิโต ภิกฺขุ สกลวฏฺฏมูลกทุกฺขโต [Pg.360] น มุจฺจติ, สํวรทฺวาเรสุ ปน ฐิโต สพฺพสฺมาปิ วฏฺฏมูลกทุกฺขา มุจฺจติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพตฺถ สํวุโต ภิกฺขุ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

Ở đây, trong câu ‘Kāyena saṃvaro’ (thu thúc bằng thân), cần hiểu là cả tịnh sắc thân (pasādakāya) và thân hành động (copanakāya). Cả hai phương diện này đều thuộc về thân môn (kāyadvāra). Trong đó, sự thu thúc và không thu thúc ở tịnh sắc môn (pasādadvāra) đã được nói đến. Còn ở thân hành động môn (copanadvāra), các hành vi như sát sanh, trộm cắp, tà dâm trong các dục có thân hành động ấy làm nhân. Khi các pháp bất thiện này sanh khởi trong lộ trình tâm, thân môn ấy trở nên không được thu thúc. Khi các pháp thiện như sự tránh xa sát sanh v.v... sanh khởi trong lộ trình tâm, thân môn ấy trở nên được thu thúc. Tương tự, trong câu ‘Sādhu vācāyā’ (lành thay, bằng lời nói), khẩu hành động (copanavācā) cũng được kể là lời nói. Khi các pháp như nói dối v.v... sanh khởi cùng với khẩu hành động ấy, khẩu môn trở nên không được thu thúc; khi các pháp như sự tránh xa nói dối v.v... sanh khởi, khẩu môn trở nên được thu thúc. Trong câu ‘Manasā saṃvaro’ (thu thúc bằng ý), các pháp như tham lam (abhijjhā) v.v... không sanh khởi cùng với các tâm khác ngoài tâm tốc hành (javanamana). Tuy nhiên, ở ý môn (manodvāra), khi các pháp như tham lam v.v... sanh khởi trong khoảnh khắc tốc hành, ý môn ấy trở nên không được thu thúc; khi các pháp như không tham lam (anabhijjhā) v.v... sanh khởi, ý môn ấy trở nên được thu thúc. Câu ‘Sādhu sabbattha’ (lành thay, trong mọi trường hợp) có nghĩa là sự thu thúc trong tất cả các môn như nhãn môn v.v... là điều tốt lành. Bởi vì, với chừng ấy, tám cửa thu thúc và tám cửa không thu thúc đã được nói đến. Vị Tỳ khưu trú trong tám cửa không thu thúc thì không thể giải thoát khỏi khổ đau có gốc rễ từ toàn bộ vòng luân hồi. Trái lại, vị Tỳ khưu trú trong các cửa thu thúc thì được giải thoát khỏi tất cả khổ đau có gốc rễ từ vòng luân hồi. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Vị Tỳ khưu thu thúc trong mọi trường hợp, được giải thoát khỏi mọi khổ đau’.

เทสนาวสาเน เต ปญฺจ ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp thoại, năm vị Tỳ khưu ấy đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã đến.

ปญฺจภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về năm vị Tỳ khưu, phần thứ nhất.

๒. หํสฆาตกภิกฺขุวตฺถุ

2. Câu chuyện về vị Tỳ khưu giết ngỗng trời

หตฺถสํยโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ หํสฆาตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Hatthasaṃyato’, đã được Đức Bổn Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Kỳ Viên, liên quan đến một vị Tỳ khưu giết ngỗng trời.

สาวตฺถิวาสิโน กิร ทฺเว สหายกา ภิกฺขูสุ ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปทา เยภุยฺเยน เอกโต วิจรนฺติ. เต เอกทิวสํ อจิรวตึ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อาตเป ตปฺปมานา สารณียกถํ กเถนฺตา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ ทฺเว หํสา อากาเสน คจฺฉนฺติ. อเถโก ทหรภิกฺขุ สกฺขรํ คเหตฺวา ‘‘เอกสฺส หํสโปตกสฺส อกฺขึ ปหริสฺสามี’’ติ อาห, อิตโร ‘‘น สกฺขิสฺสามี’’ติ อาห. ติฏฺฐตุ อิมสฺมึ ปสฺเส อกฺขิ, ปรปสฺเส อกฺขึ ปหริสฺสามีติ. อิทมฺปิ น สกฺขิสฺสสิเยวาติ. ‘‘เตน หิ อุปธาเรหี’’ติ ทุติยํ สกฺขรํ คเหตฺวา หํสสฺส ปจฺฉาภาเค ขิปิ, หํโส สกฺขรสทฺทํ สุตฺวา นิวตฺติตฺวา โอโลเกสิ. อถ นํ อิตรํ วฏฺฏสกฺขรํ คเหตฺวา ปรปสฺเส อกฺขิมฺหิ ปหริตฺวา โอริมกฺขินา นิกฺขาเมสิ. หํโส วิรวนฺโต ปริวตฺติตฺวา เตสํ ปาทมูเลเยว ปติ. ตตฺถ ตตฺถ ฐิตา ภิกฺขู ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา อนนุจฺฉวิกํ โว กตํ ปาณาติปาตํ กโรนฺเตหี’’ติ วตฺวา เต อาทาย คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ทสฺเสสุํ.

Tương truyền, tại thành Xá-vệ có hai người bạn thân đã xuất gia trong hàng Tỳ khưu và đã thọ cụ túc giới, phần lớn họ thường đi cùng nhau. Một hôm, hai vị đến sông Aciravatī, sau khi tắm xong, họ đứng sưởi nắng và nói những lời hòa ái, đáng ghi nhớ. Vào lúc ấy, có hai con ngỗng trời bay ngang qua bầu trời. Bấy giờ, một vị Tỳ khưu trẻ tuổi nhặt một viên sỏi và nói: ‘Tôi sẽ bắn vào mắt một con ngỗng con’. Vị kia nói: ‘Ông sẽ không làm được đâu’. Vị Tỳ khưu trẻ nói: ‘Mắt bên này cứ để đó, tôi sẽ bắn vào mắt bên kia’. Vị kia lại nói: ‘Việc này ông cũng không thể làm được’. ‘Vậy thì ngài hãy xem đây’, vị Tỳ khưu trẻ nói rồi nhặt một viên sỏi khác, ném về phía sau con ngỗng. Con ngỗng nghe tiếng sỏi liền quay lại nhìn. Bấy giờ, vị ấy lấy một viên sỏi tròn khác, ném vào mắt bên kia và làm cho nó xuyên qua mắt bên này. Con ngỗng kêu lên, xoay vòng rồi rơi xuống ngay dưới chân của họ. Các vị Tỳ khưu đang đứng ở đó trông thấy, liền nói: ‘Thưa các hiền giả, đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật mà lại làm hành vi sát sanh, các ông đã làm một việc không thích hợp’. Nói xong, họ dẫn hai vị ấy đi và trình lên Đức Như Lai.

สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา ภิกฺขุ ปาณาติปาโต กโต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ภิกฺขุ กสฺมา เอวรูเป นิยฺยานิกสาสเน ปพฺพชิตฺวา เอวมกาสิ, โปราณกปณฺฑิตา อนุปฺปนฺเน พุทฺเธ อคารมชฺเฌ [Pg.361] วสมานา อปฺปมตฺตเกสุปิ ฐาเนสุ กุกฺกุจฺจํ กรึสุ, ตฺวํ ปน เอวรูเป พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา กุกฺกุจฺจมตฺตมฺปิ น อกาสี’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ.

Đức Bổn Sư hỏi: ‘Này Tỳ khưu, có thật là con đã làm hành vi sát sanh không?’. Khi vị ấy thưa: ‘Bạch Thế Tôn, là thật ạ’, Ngài dạy rằng: ‘Này Tỳ khưu, tại sao đã xuất gia trong một giáo pháp đưa đến sự giải thoát như thế này mà con lại làm như vậy? Các bậc hiền triết xưa, khi Đức Phật chưa xuất hiện, dù sống giữa đời tại gia, vẫn có lòng hối hận trong cả những trường hợp nhỏ nhặt. Còn con, đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật như thế này mà lại không có một chút hối hận nào’. Nói xong, được các vị Tỳ khưu ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại một câu chuyện quá khứ.

อตีเต กุรุรฏฺเฐ อินฺทปตฺตนคเร ธนญฺจเย รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ตสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน วิญฺญุตํ ปตฺโต ตกฺกสิลายํ สิปฺปานิ อุคฺคเหตฺวา ปิตรา อุปรชฺเช ปติฏฺฐาปิโต อปรภาเค ปิตุ อจฺจเยน รชฺชํ ปตฺวา ทส ราชธมฺเม อโกเปนฺโต กุรุธมฺเม วตฺติตฺถ. กุรุธมฺโม นาม ปญฺจสีลานิ, ตานิ โพธิสตฺโต ปริสุทฺธานิ กตฺวา รกฺขิ. ยถา จ โพธิสตฺโต, เอวมสฺส มาตา อคฺคมเหสี กนิฏฺฐภาตา อุปราชา ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รชฺชุคาหโก อมจฺโจ สารถิ เสฏฺฐิ โทณมาปโก มหามตฺโต โทวาริโก นครโสภินี วณฺณทาสีติ เอวเมเตสุ เอกาทสสุ ชเนสุ กุรุธมฺมํ รกฺขนฺเตสุ กลิงฺครฏฺเฐ ทนฺตปุรนคเร กลิงฺเค รชฺชํ กาเรนฺเต ตสฺมึ รฏฺเฐ เทโว น วสฺสิ. มหาสตฺตสฺส ปน อญฺชนสนฺนิโภ นาม มงฺคลหตฺถี มหาปุญฺโญ โหติ. รฏฺฐวาสิโน ‘‘ตสฺมึ อานีเต เทโว วสฺสิสฺสตี’’ติ สญฺญาย รญฺโญ อาโรจยึสุ. ราชา ตสฺส หตฺถิสฺส อานยนตฺถาย พฺราหฺมเณ ปหิณิ. เต คนฺตฺวา มหาสตฺตํ หตฺถึ ยาจึสุ. สตฺถา เตสํ ยาจนการณํ ทสฺเสตุํ อาห –

Trong quá khứ, tại thành Indapatta ở xứ Kuru, khi vua Dhanañcaya đang trị vì, Bồ-tát đã tái sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của vua. Lần lượt, ngài trở nên thông tuệ, đã học các môn nghệ thuật ở Takkasilā và được vua cha lập làm thái tử. Về sau, khi vua cha băng hà, ngài lên ngôi vua, thực hành mười vương pháp không sai lệch và tuân thủ các pháp của xứ Kuru (Kurudhamma). Pháp của xứ Kuru chính là năm giới, Bồ-tát đã giữ gìn các giới ấy một cách trong sạch. Giống như Bồ-tát, mười một người sau đây cũng giữ gìn pháp của xứ Kuru: mẫu hậu của ngài, chánh cung hoàng hậu, em trai là thái tử, vị Bà-la-môn tế tự, vị quan lo việc đo đạc, người đánh xe, vị trưởng giả, vị đại thần lo việc đong lường, người gác cổng, và nàng kỹ nữ Vaṇṇadāsī. Khi mười một người này đang giữ gìn pháp của xứ Kuru, thì tại thành Dantapura ở xứ Kaliṅga, dưới sự trị vì của vua Kaliṅga, trời không mưa. Bấy giờ, Bồ-tát có một con voi báu tên là Añjanasannibha, có phước đức lớn. Dân chúng trong xứ nghĩ rằng: ‘Khi con voi ấy được mang đến, trời sẽ mưa’, và họ đã tâu lên vua. Vua Kaliṅga đã phái các vị Bà-la-môn đi để mang con voi ấy về. Họ đến và xin con voi từ vị Đại Sĩ. Đức Bổn Sư, để chỉ rõ lý do họ cầu xin, đã nói rằng:

‘‘ตว สทฺธญฺจ สีลญฺจ, วิทิตฺวาน ชนาธิป;

วณฺณํ อญฺชนวณฺเณน, กลิงฺคสฺมึ นิมิมฺหเส’’ติ. (ชา. ๑.๓.๗๖) –

‘Tâu đại vương, người cai trị dân chúng! Sau khi biết được tín tâm và giới đức của ngài, chúng con xin đổi lấy vật báu có màu sắc như thuốc xoa mắt đen để đưa về xứ Kaliṅga.’

อิมํ ติกนิปาเต ชาตกํ กเถสิ. หตฺถิมฺหิ ปน อานีเตปิ เทเว อวสฺสนฺเต ‘‘โส ราชา กุรุธมฺมํ รกฺขติ, เตนสฺส รฏฺเฐ เทโว วสฺสตี’’ติ สญฺญาย ‘‘ยํ โส กุรุธมฺมํ รกฺขติ, ตํ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขิตฺวา อาเนถา’’ติ ปุน กาลิงฺโค พฺราหฺมเณ จ อมจฺเจ จ เปเสสิ. เตสุ คนฺตฺวา ยาจนฺเตสุ ราชานํ อาทึ กตฺวา สพฺเพปิ เต อตฺตโน อตฺตโน สีเลสุ กิญฺจิ กุกฺกุจฺจมตฺตํ กตฺวา ‘‘อปริสุทฺธํ โน สีล’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวาปิ ‘‘น เอตฺตาวตา สีลเภโท โหตี’’ติ เตหิ ปุนปฺปุนํ ยาจิตา อตฺตโน อตฺตโน สีลานิ กถยึสุ. กาลิงฺโค สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขาเปตฺวา อาภตํ [Pg.362] กุรุธมฺมํ ทิสฺวาว สมาทาย สาธุกํ ปูเรสิ. ตสฺส รฏฺเฐ เทโว ปาวสฺสิ, รฏฺฐํ เขมํ สุภิกฺขํ อโหสิ. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา –

Ngài đã kể câu chuyện Jātaka này trong chương Ba Pháp. Lại nữa, dù voi báu đã được đem đến mà trời vẫn không mưa, vua xứ Kāliṅga với ý nghĩ rằng: “Vị vua kia giữ gìn Kurudhamma, nhờ vậy mà trời mưa trong xứ của vị ấy,” nên đã phái các vị Bà-la-môn và các vị quan đại thần đi một lần nữa, và dặn rằng: “Vị vua kia giữ gìn Kurudhamma nào, các ngươi hãy ghi chép pháp ấy lên tấm vàng rồi mang về đây.” Khi họ đến nơi và thỉnh cầu, tất cả những người ấy, từ đức vua trở xuống, sau khi có một chút hối tiếc về giới hạnh của mình, dù đã từ chối rằng: “Giới của chúng tôi không trong sạch,” nhưng khi được họ thỉnh cầu nhiều lần với lý do: “Chỉ với chừng ấy thì giới không bị tổn hại,” họ đã trình bày về giới hạnh của mình. Vua xứ Kāliṅga, ngay khi thấy Kurudhamma được ghi chép trên tấm vàng mang về, đã thọ trì và thực hành một cách tốt đẹp. Trời đã mưa trong xứ của vị vua ấy, xứ sở được an ổn và sung túc. Đức Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên câu chuyện quá khứ này –

‘‘คณิกา อุปฺปลวณฺณา, ปุณฺโณ โทวาริโก ตทา;

รชฺชุคาโห จ กจฺจาโน, โทณมาปโก จ โกลิโต.

“Kỹ nữ là Uppalavaṇṇā, người giữ cửa là Puṇṇa khi ấy; người kéo dây là Kaccāno, và người đong lường là Kolito.”

‘‘สาริปุตฺโต ตทา เสฏฺฐี, อนุรุทฺโธ จ สารถี;

พฺราหฺมโณ กสฺสโป เถโร, อุปราชานนฺทปณฺฑิโต.

“Khi ấy, trưởng giả là Sāriputta, người đánh xe là Anuruddha; vị Bà-la-môn là trưởng lão Kassapa, vị phó vương là hiền sĩ Ānanda.”

‘‘มเหสี ราหุลมาตา, มายาเทวี ชเนตฺติกา;

กุรุราชา โพธิสตฺโต, เอวํ ธาเรถ ชาตก’’นฺติ. –

“Chánh cung hoàng hậu là mẹ của Rāhula, mẫu hậu là Māyādevī; vua xứ Kuru là Bồ-tát, hãy ghi nhớ câu chuyện Jātaka như vậy.”

ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ‘‘ภิกฺขุ เอวํ ปุพฺเพปิ ปณฺฑิตา อปฺปมตฺตเกปิ กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน อตฺตโน สีลเภเท อาสงฺกํ กรึสุ, ตฺวํ ปน มาทิสสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปาณาติปาตํ กโรนฺโต อติภาริยํ กมฺมมกาสิ, ภิกฺขุนา นาม หตฺเถหิ ปาเทหิ วาจาย จ สํยเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi kết nối câu chuyện Jātaka, Ngài dạy rằng: “Này Tỳ khưu, thuở xưa các bậc hiền trí, dù chỉ có một chút hối tiếc nhỏ nhặt khởi lên, cũng đã lo ngại về sự tổn hại giới hạnh của mình. Còn ngươi, đã xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật như ta, lại làm nghiệp rất nặng nề là sát sanh. Một vị Tỳ khưu phải nên có sự thu thúc ở tay, chân, và lời nói,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này –

๓๖๒.

362.

‘‘หตฺถสํยโต ปาทสํยโต,วาจาสํยโต สํยตุตฺตโม;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต,เอโก สนฺตุสิโต ตมาหุ ภิกฺขุ’’นฺติ.

“Người thu thúc tay, thu thúc chân, thu thúc lời nói, có sự thu thúc tối thượng; người hoan hỷ trong nội tâm, có định tĩnh, sống một mình và biết đủ, người ấy được gọi là Tỳ khưu.”

ตตฺถ หตฺถสํยโตติ หตฺถกีฬาปนาทีนํ วา หตฺเถน ปเรสํ ปหรณาทีนํ วา อภาเวน หตฺถสํยโต. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. วาจาย ปน มุสาวาทาทีนํ อกรณโต วาจาย สํยโต. สํยตุตฺตโมติ สํยตตฺตภาโว, กายจลนสีสุกฺขิปนภมุกวิการาทีนํ อการโกติ อตฺโถ. อชฺฌตฺตรโตติ โคจรชฺฌตฺตสงฺขาตาย กมฺมฏฺฐานภาวนาย รโต. สมาหิโตติ สุฏฺฐุ ฐปิโต. เอโก สนฺตุสิโตติ เอกวิหารี หุตฺวา สุฏฺฐุ ตุสิโต วิปสฺสนาจารโต ปฏฺฐาย อตฺตโน อธิคเมน ตุฏฺฐมานโส. ปุถุชฺชนกลฺยาณกญฺหิ อาทึ กตฺวา สพฺเพปิ เสขา อตฺตโน อธิคเมน สนฺตุสฺสนฺตีติ สนฺตุสิตา, อรหา ปน เอกนฺตสนฺตุสิโตว. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ.

Trong đó, hatthasaṃyato (thu thúc tay) là thu thúc tay do không có việc chơi đùa bằng tay, hoặc dùng tay đánh đập người khác, v.v. Ở câu thứ hai cũng theo cách tương tự. Còn vācāya saṃyato (thu thúc lời nói) là thu thúc lời nói do không nói dối, v.v. Saṃyatuttamo (có sự thu thúc tối thượng) có nghĩa là có tự thân được thu thúc, tức là người không làm các việc như cử động thân, lắc đầu, cau mày, v.v. Ajjhattarato (hoan hỷ trong nội tâm) là hoan hỷ trong việc tu tập đề mục thiền định được gọi là cảnh giới nội tâm. Samāhito (có định tĩnh) là được thiết lập vững vàng. Eko santusito (sống một mình và biết đủ) là sống một mình, hoàn toàn hoan hỷ, kể từ khi thực hành thiền quán, có tâm ý hài lòng với sự chứng đắc của mình. Thật vậy, từ bậc phàm phu thiện trí cho đến tất cả các bậc hữu học đều hài lòng với sự chứng đắc của mình nên được gọi là santusitā (người biết đủ), còn bậc A-la-hán thì hoàn toàn biết đủ. Điều này được nói ra là nhắm đến vị ấy.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, v.v.

หํสฆาตกภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về vị Tỳ khưu giết ngỗng, là chuyện thứ hai.

๓. โกกาลิกวตฺถุ

3. Câu chuyện về Kokālika

โย [Pg.363] มุขสํยโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกกาลิกํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมี’’ติ สุตฺเต (สํ. นิ. ๑.๑๘๑; สุ. นิ. โกกาลิกสุตฺต; อ. นิ. ๑๐.๘๙) อาคตเมว. อตฺโถปิสฺส อฏฺฐกถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

Đức Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yo mukhasaṃyato,” liên quan đến Kokālika. Câu chuyện đã được ghi lại trong kinh (saṃ. ni. 1.181; su. ni. kokālikasutta; a. ni. 10.89) rằng: “Bấy giờ, Tỳ khưu Kokālika đi đến chỗ Thế Tôn.” Và ý nghĩa của nó cũng nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong Chú giải.

โกกาลิเก ปน ปทุมนิรเย อุปฺปนฺเน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห โกกาลิโก ภิกฺขุ อตฺตโน มุขํ นิสฺสาย วินาสํ ปตฺโต, ทฺเว อคฺคสาวเก อกฺโกสนฺตสฺเสว หิสฺส ปถวี วิวรํ อทาสี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ โกกาลิโก ภิกฺขุ อตฺตโน มุขเมว นิสฺสาย นฏฺโฐ’’ติ วตฺวา ตมตฺถํ โสตุกาเมหิ ภิกฺขูหิ ยาจิโต ตสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริ.

Khi Kokālika đã sanh vào địa ngục Paduma, trong pháp đường, các vị đã khởi lên câu chuyện: “Ôi, Tỳ khưu Kokālika đã đi đến chỗ hoại vong vì cái miệng của mình. Thật vậy, mặt đất đã nứt ra cho vị ấy ngay khi đang mắng nhiếc hai vị Thượng thủ Thinh văn.” Đức Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ khưu, hiện các ngươi đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Tỳ khưu Kokālika cũng đã bị hoại vong chính vì cái miệng của mình.” Rồi, được các Tỳ khưu muốn nghe câu chuyện ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại chuyện quá khứ để làm sáng tỏ vấn đề.

อตีเต หิมวนฺตปเทเส เอกสฺมึ สเร กจฺฉโป วสติ. ทฺเว หํสโปตกา โคจราย จรนฺตา เตน สทฺธึ วิสฺสาสํ กตฺวา ทฬฺหวิสฺสาสิกา หุตฺวา เอกทิวสํ กจฺฉปํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘สมฺม, อมฺหากํ หิมวนฺเต จิตฺตกูฏปพฺพตตเล กญฺจนคุหาย วสนฏฺฐานํ, รมณิโย ปเทโส, คจฺฉิสฺสสิ อมฺเหหิ สทฺธิ’’นฺติ. ‘‘สมฺม, อหํ กถํ คมิสฺสามี’’ติ? ‘‘มยํ ตํ เนสฺสาม, สเจ มุขํ รกฺขิตุํ สกฺขิสฺสสี’’ติ. ‘‘รกฺขิสฺสามิ, สมฺมา คเหตฺวา มํ คจฺฉถา’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา เอกํ ทณฺฑกํ กจฺฉเปน ฑํสาเปตฺวา สยํ ตสฺส อุโภ โกฏิโย ฑํสิตฺวา อากาสํ ปกฺขนฺทึสุ. ตํ ตถา หํเสหิ นียมานํ คามทารกา ทิสฺวา ‘‘ทฺเว หํสา กจฺฉปํ ทณฺเฑน หรนฺตี’’ติ อาหํสุ. กจฺฉโป ‘‘ยทิ มํ สหายกา เนนฺติ, ตุมฺหากํ เอตฺถ กึ โหติ ทุฏฺฐเจฏกา’’ติ วตฺตุกาโม หํสานํ สีฆเวคตาย พาราณสินคเร ราชนิเวสนสฺส อุปริภาคํ สมฺปตฺตกาเล ทฏฺฐฏฺฐานโต ทณฺฑกํ วิสฺสชฺเชตฺวา อากาสงฺคเณ ปติตฺวา ทฺเวธา ภิชฺชิ. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา –

Thuở quá khứ, tại một cái hồ ở vùng Hy-mã-lạp, có một con rùa sinh sống. Hai con ngỗng con trong khi đi tìm mồi đã làm quen và trở nên thân thiết với con rùa ấy. Một hôm, chúng hỏi con rùa: “Này bạn, nơi ở của chúng tôi tại hang vàng dưới chân núi Cittakūṭa ở Hy-mã-lạp là một nơi rất khả ái. Bạn có muốn đi cùng chúng tôi không?” Rùa đáp: “Này các bạn, tôi làm sao đi được?” “Chúng tôi sẽ mang bạn đi, nếu bạn có thể giữ được miệng.” “Tôi sẽ giữ, các bạn hãy mang tôi đi một cách cẩn thận.” Chúng nói: “Tốt lắm,” rồi cho con rùa ngậm một cành cây, còn chúng thì ngậm hai đầu cành cây ấy rồi bay lên không trung. Khi con rùa đang được các con ngỗng mang đi như vậy, trẻ con trong làng thấy và nói: “Hai con ngỗng đang dùng gậy mang một con rùa đi kìa.” Con rùa, muốn nói rằng: “Này lũ trẻ hư, nếu bạn bè mang ta đi thì có can gì đến các ngươi,” nhưng do tốc độ bay nhanh của các con ngỗng, vào lúc đến phía trên cung điện của vua ở thành Bārāṇasī, nó đã nhả cành cây ra khỏi chỗ ngậm, rơi xuống sân trời và vỡ làm hai mảnh. Đức Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên câu chuyện quá khứ này –

‘‘อวธี [Pg.364] วต อตฺตานํ, กจฺฉโป พฺยาหรํ คิรํ;

สุคฺคหีตสฺมึ กฏฺฐสฺมึ, วาจาย สกิยาวธี.

“Con rùa, khi thốt ra lời nói, than ôi, đã tự giết chính mình; đang ngậm chặt cành cây, nó đã tự giết mình bằng chính lời nói của mình.”

‘‘เอตมฺปิ ทิสฺวา นรวีริยเสฏฺฐ,วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ;

ปสฺสสิ พหุภาเณน, กจฺฉปํ พฺยสนํ คต’’นฺติ. (ชา. ๑.๒.๑๒๙-๑๓๐);

“Hỡi bậc tối thắng về tinh tấn giữa loài người, thấy cả điều này, nên nói lời thiện lành, không quá thời. Hãy xem con rùa đã gặp tai họa vì nói nhiều.”

อิมํ ทุกนิปาเต พหุภาณิชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม มุขสํยเตน สมจารินา อนุทฺธเตน นิพฺพุตจิตฺเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Sau khi kể chi tiết chuyện Bổn sanh Bahubhāṇi trong tập Nhị pháp, Ngài dạy rằng: “Này các Tỳ khưu, một vị Tỳ khưu phải là người hộ trì miệng lưỡi, có hành vi trầm lặng, không trạo cử, và có tâm tịch tịnh,” rồi nói lên kệ ngôn này:

๓๖๓.

363.

‘‘โย มุขสํยโต ภิกฺขุ, มนฺตภาณี อนุทฺธโต;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ, มธุรํ ตสฺส ภาสิต’’นฺติ.

Vị Tỳ khưu nào hộ trì miệng lưỡi, nói lời trí tuệ, không trạo cử, giảng giải được cả nghĩa và pháp, lời nói của vị ấy thật ngọt ngào.

ตตฺถ มุขสํยโตติ ทาสจณฺฑาลาทโยปิ ‘‘ตฺวํ ทุชฺชาโต, ตฺวํ ทุสฺสีโล’’ติอาทีนํ อวจนตาย มุเขน สํยโต. มนฺตภาณีติ มนฺตา วุจฺจติ ปญฺญา, ตาย ภณนสีโล. อนุทฺธโตติ นิพฺพุตจิตฺโต. อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปตีติ ภาสิตตฺถญฺเจว เทสนาธมฺมญฺจ กเถติ. มธุรนฺติ เอวรูปสฺส ภิกฺขุโน ภาสิตํ มธุรํ นาม. โย ปน อตฺถเมว สมฺปาเทติ, น ปาฬึ, ปาฬึเยว สมฺปาเทติ, น อตฺถํ, อุภยํ วา ปน น สมฺปาเทติ, ตสฺส ภาสิตํ มธุรํ นาม น โหตีติ.

Trong đó, hộ trì miệng lưỡi (mukhasaṃyato) nghĩa là chế ngự miệng lưỡi bằng cách không nói những lời như: “Ngươi là kẻ hạ tiện,” “Ngươi là kẻ vô giới,” ngay cả đối với hạng tôi tớ, chiên-đà-la. Nói lời trí tuệ (mantabhāṇī) nghĩa là trí tuệ (paññā) được gọi là manta, vị ấy có thói quen nói năng với trí tuệ. Không trạo cử (anuddhato) nghĩa là có tâm tịch tịnh. Giảng giải được cả nghĩa và pháp (atthaṃ dhammañca dīpeti) nghĩa là nói lên được cả ý nghĩa của lời đã nói và pháp được thuyết giảng. Ngọt ngào (madhuraṃ) nghĩa là lời nói của vị Tỳ khưu như vậy được gọi là ngọt ngào. Còn người nào chỉ trình bày được ý nghĩa mà không trình bày được văn cú, hoặc chỉ trình bày được văn cú mà không trình bày được ý nghĩa, hoặc không trình bày được cả hai, lời nói của vị ấy không được gọi là ngọt ngào.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

โกกาลิกวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về Tỳ khưu Kokālika là phần thứ ba.

๔. ธมฺมารามตฺเถรวตฺถุ

4. Câu chuyện về Trưởng lão Dhammārāma

ธมฺมาราโมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ธมฺมารามตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Dhammārāmo, liên quan đến Trưởng lão Dhammārāma.

สตฺถารา กิร ‘‘อิโต เม จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ อาโรจิเต อเนกสหสฺสา ภิกฺขู สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา วิจรึสุ. ตตฺถ ปุถุชฺชนา [Pg.365] ภิกฺขู อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขึสุ, ขีณาสวานํ ธมฺมสํเวโค อุปฺปชฺชิ. สพฺเพปิ ‘‘กึ นุ โข กริสฺสามา’’ติ วคฺคพนฺธเนน วิจรนฺติ. เอโก ปน ธมฺมาราโม นาม ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ สนฺติกํ น อุปสงฺกมติ. ภิกฺขูหิ ‘‘กึ, อาวุโส’’ติ วุจฺจมาโน ปฏิวจนมฺปิ อทตฺวา ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว วายมิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามี’’ติ เอกโกว วิหรนฺโต สตฺถารา เทสิตํ ธมฺมํ อาวชฺเชติ จินฺเตติ อนุสฺสรติ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ธมฺมารามสฺส ตุมฺเหสุ สิเนหมตฺตมฺปิ นตฺถิ, ‘สตฺถา กิร ปรินิพฺพายิสฺสติ, กึ นุ โข กริสฺสามา’ติ อมฺเหหิ สทฺธึ สมฺมนฺตนมตฺตมฺปิ น กโรตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ตุมฺเห กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสถ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, ตุมฺเหสุ ธรนฺเตสุเยว วายมิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามีติ ตุมฺเหหิ เทสิตํ ธมฺมํ อาวชฺชามิ จินฺเตมิ อนุสฺสรามีติ.

Tương truyền, khi bậc Đạo sư thông báo: “Kể từ hôm nay, sau bốn tháng nữa, Như Lai sẽ nhập Vô dư Niết-bàn,” hàng ngàn Tỳ khưu đã vây quanh và đi theo Ngài. Trong số đó, các vị Tỳ khưu phàm phu không cầm được nước mắt, còn các bậc lậu tận thì khởi lên tâm động về pháp. Tất cả đều tụ tập thành nhóm và đi lại với câu hỏi: “Chúng ta phải làm gì đây?” Tuy nhiên, có một vị Tỳ khưu tên là Dhammārāma đã không đến gần các Tỳ khưu khác. Khi các Tỳ khưu hỏi: “Thưa hiền giả, tại sao vậy?” vị ấy cũng không đáp lời, mà tự nghĩ: “Bậc Đạo sư sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Ta phải nỗ lực để chứng đắc A-la-hán quả trong khi bậc Đạo sư còn tại thế.” Nghĩ vậy, vị ấy sống một mình, quán xét, tư duy, và tưởng niệm về giáo pháp do bậc Đạo sư thuyết giảng. Các Tỳ khưu bèn bạch với Như Lai: “Bạch Thế Tôn, Tỳ khưu Dhammārāma dường như không có chút tình thương mến nào đối với Ngài. Khi nghe ‘Bậc Đạo sư sắp nhập Niết-bàn, chúng ta phải làm gì đây?’, vị ấy cũng không cùng chúng con bàn bạc gì cả.” Bậc Đạo sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, quả thật như vậy.” “Vì lý do gì?” “Bạch Thế Tôn, nghe nói Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, mà con vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Con nghĩ rằng: ‘Ta phải nỗ lực để chứng đắc A-la-hán quả trong khi các Ngài còn tại thế,’ vì vậy con đã quán xét, tư duy, và tưởng niệm về giáo pháp do Ngài thuyết giảng.”

สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อญฺเญนาปิ มยิ สิเนหวนฺเตน ภิกฺขุนา นาม ธมฺมารามสทิเสเนว ภวิตพฺพํ. น หิ มยฺหํ มาลาคนฺธาทีหิ ปูชํ กโรนฺตา มม ปูชํ กโรนฺติ นาม, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺตาเยว ปน มํ ปูเชนฺติ นามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo sư tán thán: “Lành thay, lành thay!” và ban lời khen ngợi cho vị ấy, rồi nói: “Này các Tỳ khưu, một Tỳ khưu khác có lòng thương mến ta cũng nên giống như Dhammārāma. Thật vậy, những người cúng dường ta bằng hoa, hương... không phải là đang cúng dường ta. Chỉ những người thực hành pháp tùy pháp mới thật sự là cúng dường Như Lai.” Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này:

๓๖๔.

364.

‘‘ธมฺมาราโม ธมฺมรโต, ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ;

ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ, สทฺธมฺมา น ปริหายตี’’ติ.

Vị Tỳ khưu lấy Pháp làm vui, ưa thích trong Pháp, suy tư về Pháp, tưởng niệm về Pháp, thì không thối thất khỏi Chánh pháp.

ตตฺถ นิวาสนฏฺเฐน สมถวิปสฺสนาธมฺโม อาราโม อสฺสาติ ธมฺมาราโม. ตสฺมึเยว ธมฺเม รโตติ ธมฺมรโต. ตสฺเสว ธมฺมสฺส ปุนปฺปุนํ วิจินฺตนตาย ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ, ตํ ธมฺมํ อาวชฺเชนฺโต มนสิกโรนฺโตติ อตฺโถ. อนุสฺสรนฺติ ตเมว ธมฺมํ อนุสฺสรนฺโต. สทฺธมฺมาติ เอวรูโป ภิกฺขุ สตฺตตึสเภทา โพธิปกฺขิยธมฺมา นววิธโลกุตฺตรธมฺมา จ น ปริหายตีติ อตฺโถ.

Trong đó, lấy Pháp làm vui (dhammārāmo) có nghĩa là pháp thiền chỉ và thiền quán là khu vườn vui thú của vị ấy. Ưa thích trong Pháp (dhammarato) có nghĩa là vị ấy ưa thích trong chính pháp ấy. Suy tư về Pháp (dhammaṃ anuvicintayaṃ) có nghĩa là vị ấy thường xuyên suy tư về pháp ấy, tức là quán xét, tác ý đến pháp ấy. Tưởng niệm (anussaraṃ) có nghĩa là vị ấy thường xuyên tưởng niệm về chính pháp ấy. Chánh pháp (saddhammā) có nghĩa là vị Tỳ khưu như vậy không thối thất khỏi ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề và chín pháp siêu thế.

เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị Tỳ khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

ธมฺมารามตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Dhammārāma là phần thứ tư.

๕. วิปกฺขเสวกภิกฺขุวตฺถุ

5. Câu chuyện về Tỳ khưu giao du với phe đối lập

สลาภนฺติ [Pg.366] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ วิปกฺขเสวกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Trúc Lâm, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Salābhaṃ, liên quan đến một Tỳ khưu không rõ tên, người thường giao du với phe đối lập.

ตสฺส กิเรโก เทวทตฺตปกฺขิโก ภิกฺขุ สหาโย อโหสิ. โส ตํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺจํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กุหึ คโตสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อสุกฏฺฐานํ นาม ปิณฺฑาย จริตุ’’นฺติ. ‘‘ลทฺโธ เต ปิณฺฑปาโต’’ติ? ‘‘อาม, ลทฺโธ’’ติ. ‘‘อิธ อมฺหากํ มหาลาภสกฺกาโร, กติปาหํ อิเธว โหหี’’ติ. โส ตสฺส วจเนน กติปาหํ ตตฺถ วสิตฺวา สกฏฺฐานเมว อคมาสิ. อถ นํ ภิกฺขู ‘‘อยํ, ภนฺเต, เทวทตฺตสฺส อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ ปริภุญฺชติ, เทวทตฺตสฺส ปกฺขิโก เอโส’’ติ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ เอวมกาสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, ภนฺเต, อหํ ตตฺถ เอกํ ทหรํ นิสฺสาย กติปาหํ วสึ, น จ ปน เทวทตฺตสฺส ลทฺธึ โรเจมี’’ติ. อถ นํ ภควา ‘‘กิญฺจาปิ ตฺวํ ลทฺธึ น โรเจสิ, ทิฏฺฐทิฏฺฐกานํเยว ปน ลทฺธึ โรเจนฺโต วิย วิจรสิ. น ตฺวํ อิทาเนว เอวํ กโรสิ, ปุพฺเพปิ เอวรูโปเยวา’’ติ วตฺวา ‘‘อิทานิ ตาว, ภนฺเต, อมฺเหหิ สามํ ทิฏฺโฐ, ปุพฺเพ ปเนส เกสํ ลทฺธึ โรเจนฺโต วิย วิจริ, อาจิกฺขถ โน’’ติ ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา –

Tương truyền, vị Tỳ khưu ấy có một người bạn là Tỳ khưu thuộc phe của Đề-bà-đạt-đa. Một hôm, khi thấy vị Tỳ khưu ấy đi khất thực cùng các vị khác trở về sau khi đã thọ trai xong, người bạn liền hỏi: “Thầy đã đi đâu vậy?” “Tôi đi khất thực ở nơi kia.” “Thầy có nhận được vật thực không?” “Vâng, có.” “Ở đây chúng tôi được nhiều lợi lộc và danh vọng lắm, thầy hãy ở lại đây vài ngày đi.” Nghe lời người bạn, vị ấy đã ở lại đó vài ngày rồi mới trở về trú xứ của mình. Bấy giờ, các Tỳ khưu bèn bạch với Như Lai: “Bạch Thế Tôn, vị này đã thọ dụng lợi lộc và danh vọng phát sanh cho Đề-bà-đạt-đa. Vị ấy thuộc phe của Đề-bà-đạt-đa.” Bậc Đạo sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Con đã ở lại đó vài ngày nhờ một vị Tỳ khưu trẻ, nhưng con không tán thành chủ thuyết của Đề-bà-đạt-đa.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Dù con không tán thành chủ thuyết, nhưng con lại hành xử như người tán thành chủ thuyết của những người con gặp. Con không phải chỉ bây giờ mới làm như vậy, mà trong quá khứ con cũng đã có tính cách như thế.” Khi Ngài nói vậy, các Tỳ khưu bèn thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, bây giờ chúng con đã tự mình thấy rõ. Nhưng trong quá khứ, vị này đã hành xử như người tán thành chủ thuyết của ai, xin Ngài hãy kể lại cho chúng con nghe.” Được các Tỳ khưu thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘ปุราณโจราน วโจ นิสมฺม,มหิฬามุโข โปถยมนฺวจารี;

สุสญฺญตานญฺหิ วโจ นิสมฺม,คชุตฺตโม สพฺพคุเณสุ อฏฺฐา’’ติ. (ชา. ๑.๑.๒๖) –

“Trước kia nghe lời bọn trộm cướp, voi Mahiḷāmukha đi khắp nơi đập phá; nhưng sau khi nghe lời của các bậc khéo thu thúc, voi chúa đã an trú trong tất cả các đức hạnh.”

อิมํ มหิฬามุขชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สกลาเภเนว สนฺตุฏฺเฐน ภวิตพฺพํ, ปรลาภํ ปตฺเถตุํ น วฏฺฏติ. ปรลาภํ ปตฺเถนฺตสฺส หิ ฌานวิปสฺสนามคฺคผเลสุ เอกธมฺโมปิ นุปฺปชฺชติ, สกลาภสนฺตุฏฺฐสฺเสว ปน ฌานาทีนิ อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Mahiḷāmukha, Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu nên biết đủ với lợi lộc của mình, không nên mong cầu lợi lộc của người khác. Vì rằng, đối với người mong cầu lợi lộc của người khác, không một pháp nào trong thiền, quán, đạo, quả có thể sanh khởi; trái lại, đối với người biết đủ với lợi lộc của mình, các pháp như thiền định v.v... sẽ sanh khởi.” Nói như vậy xong, vì muốn thuyết Pháp, Ngài đã nói lên những câu kệ này:

๓๖๕.

365.

‘‘สลาภํ นาติมญฺเญยฺย, นาญฺเญสํ ปิหยํ จเร;

อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ, สมาธึ นาธิคจฺฉติ.

“Không nên xem thường lợi lộc của mình, không nên sống mong cầu của người khác. Vị Tỳ khưu mong cầu của người khác, không thể chứng đắc định.

๓๖๖.

366.

‘‘อปฺปลาโภปิ [Pg.367] เจ ภิกฺขุ, สลาภํ นาติมญฺญติ;

ตํ เว เทวา ปสํสนฺติ, สุทฺธาชีวึ อตนฺทิต’’นฺติ.

“Nếu Tỳ khưu dù ít lợi lộc, không xem thường lợi lộc của mình, chư Thiên thật sự tán dương vị ấy, người có mạng sống trong sạch, không biếng nhác.”

ตตฺถ สลาภนฺติ อตฺตโน อุปฺปชฺชนกลาภํ. สปทานจารญฺหิ ปริวชฺเชตฺวา อเนสนาย ชีวิกํ กปฺเปนฺโต สลาภํ อติมญฺญติ หีเฬติ ชิคุจฺฉติ นาม. ตสฺมา เอวํ อกรเณน สลาภํ นาติมญฺเญยฺย. อญฺเญสํ ปิหยนฺติ อญฺเญสํ ลาภํ ปตฺเถนฺโต น จเรยฺยาติ อตฺโถ. สมาธึ นาธิคจฺฉตีติ อญฺเญสญฺหิ ลาภํ ปิหยนฺโต เตสํ จีวราทิกรเณ อุสฺสุกฺกํ อาปนฺโน ภิกฺขุ อปฺปนาสมาธึ วา อุปจารสมาธึ วา นาธิคจฺฉติ. สลาภํ นาติมญฺญตีติ อปฺปลาโภปิ สมาโน อุจฺจนีจกุเล ปฏิปาฏิยา สปทานํ จรนฺโต ภิกฺขุ สลาภํ นาติมญฺญติ นาม. ตํ เวติ ตํ เอวรูปํ ภิกฺขุํ สารชีวิตตาย สุทฺธาชีวึ ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิตกปฺปเนน อกุสีตตาย อตนฺทิตํ เทวา ปสํสนฺติ โถเมนฺตีติ อตฺโถ.

Ở đây, ‘lợi lộc của mình’ (salābhaṃ) là lợi lộc sanh khởi cho bản thân một cách hợp pháp. Thật vậy, người từ bỏ hạnh khất thực tuần tự (sapadānacāra) và nuôi mạng bằng cách tìm cầu không đúng đắn (anesanā) được gọi là người xem thường, khinh miệt, chán ghét lợi lộc của mình. Do đó, vì không làm như vậy, không nên xem thường lợi lộc của mình. ‘Mong cầu của người khác’ (aññesaṃ pihayaṃ) có nghĩa là không nên sống mong mỏi lợi lộc của người khác. ‘Không thể chứng đắc định’ (samādhiṃ nādhigacchati) có nghĩa là vị Tỳ khưu mong cầu lợi lộc của người khác, bận rộn trong việc may y v.v... cho họ, thì không thể chứng đắc an chỉ định (appanāsamādhi) hay cận hành định (upacārasamādhi). ‘Không xem thường lợi lộc của mình’ (salābhaṃ nātimaññati) có nghĩa là vị Tỳ khưu, dù có ít lợi lộc, đi khất thực tuần tự qua các gia đình cao thấp, được gọi là không xem thường lợi lộc của mình. ‘Vị ấy thật sự...’ (taṃ ve) có nghĩa là chư Thiên tán dương, ca ngợi vị Tỳ khưu như vậy, người có đời sống cốt lõi, mạng sống trong sạch, không lười biếng, không biếng nhác, nuôi mạng nhờ vào sức mạnh của đôi chân.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Nhập lưu v.v...

วิปกฺขเสวกภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về vị Tỳ khưu giao du với phe đối lập, thứ năm.

๖. ปญฺจคฺคทายกพฺราหฺมณวตฺถุ

6. Câu chuyện về Bà-la-môn Pañcaggadāyaka

สพฺพโสติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจคฺคทายกํ นาม พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ ‘Sabbaso’, liên quan đến một vị Bà-la-môn tên là Pañcaggadāyaka.

โส กิร สสฺเส เขตฺเต ฐิตกาเลเยว เขตฺตคฺคํ นาม เทติ, ขลกาเล ขลคฺคํ นาม เทติ, ขลภณฺฑกาเล ขลภณฺฑคฺคํ นาม เทติ, อุกฺขลิกกาเล กุมฺภคฺคํ นาม เทติ, ปาติยํ วฑฺฒิตกาเล ปาตคฺคํ นาม เทตีติ อิมานิ ปญฺจ อคฺคทานานิ เทติ, สมฺปตฺตสฺส อทตฺวา นาม น ภุญฺชติ. เตนสฺส ปญฺจคฺคทายโกตฺเวว นามํ อโหสิ. สตฺถา ตสฺส จ พฺราหฺมณิยา จสฺส ติณฺณํ ผลานํ อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา พฺราหฺมณสฺส โภชนเวลายํ คนฺตฺวา ทฺวาเร อฏฺฐาสิ. โสปิ ทฺวารปมุเข อนฺโตเคหาภิมุโข นิสีทิตฺวา ภุญฺชติ, สตฺถารํ ทฺวาเร ฐิตํ น ปสฺสติ. พฺราหฺมณี ปน ตํ ปริวิสมานา สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ พฺราหฺมโณ ปญฺจสุ [Pg.368] ฐาเนสุ อคฺคํ ทตฺวา ภุญฺชติ, อิทานิ จ สมโณ โคตโม อาคนฺตฺวา ทฺวาเร ฐิโต. สเจ พฺราหฺมโณ เอตํ ทิสฺวา อตฺตโน ภตฺตํ หริตฺวา ทสฺสติ, ปุนปาหํ ปจิตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ. สา ‘‘เอวํ อยํ สมณํ โคตมํ น ปสฺสิสฺสตี’’ติ สตฺถุ ปิฏฺฐึ ทตฺวา ตสฺส ปจฺฉโต ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺตี โอนมิตฺวา ปุณฺณจนฺทํ ปาณินา ปฏิจฺฉาเทนฺตี วิย อฏฺฐาสิ. ตถา ฐิตา เอว จ ปน ‘‘คโต นุ โข โน’’ติ สตฺถารํ อฑฺฒกฺขิเกน โอโลเกสิ. สตฺถา ตตฺเถว อฏฺฐาสิ. พฺราหฺมณสฺส ปน สวนภเยน ‘‘อติจฺฉถา’’ติ น วเทติ, โอสกฺกิตฺวา ปน สณิกเมว ‘‘อติจฺฉถา’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘น คมิสฺสามี’’ติ สีสํ จาเลสิ. โลกครุนา พุทฺเธน ‘‘น คมิสฺสามี’’ติ สีเส จาลิเต สา สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี มหาหสิตํ หสิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา เคหาภิมุขํ โอภาสํ มุญฺจิ. พฺราหฺมโณปิ ปิฏฺฐึ ทตฺวา นิสินฺโนเยว พฺราหฺมณิยา หสิตสทฺทํ สุตฺวา ฉพฺพณฺณานญฺจ รสฺมีนํ โอภาสํ โอโลเกตฺวา สตฺถารํ อทฺทส. พุทฺธา หิ นาม คาเม วา อรญฺเญ วา เหตุสมฺปนฺนานํ อตฺตานํ อทสฺเสตฺวา น ปกฺกมนฺติ. พฺราหฺมโณปิ สตฺถารํ ทิสฺวา, ‘‘โภติ นาสิโตมฺหิ ตยา, ราชปุตฺตํ อาคนฺตฺวา ทฺวาเร ฐิตํ มยฺหํ อนาจิกฺขนฺติยา ภาริยํ เต กมฺมํ กต’’นฺติ วตฺวา อฑฺฒภุตฺตํ โภชนปาตึ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘โภ โคตม, อหํ ปญฺจสุ ฐาเนสุ อคฺคํ ทตฺวาว ภุญฺชามิ, อิโต จ เม มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา เอโกว ภตฺตโกฏฺฐาโส ภุตฺโต, เอโก โกฏฺฐาโส อวสิฏฺโฐ, ปฏิคฺคณฺหิสฺสสิ เม อิทํ ภตฺต’’นฺติ. สตฺถา ‘‘น เม ตว อุจฺฉิฏฺฐภตฺเตน อตฺโถ’’ติ อวตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, อคฺคมฺปิ มยฺหเมว อนุจฺฉวิกํ, มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา อฑฺฒภุตฺตภตฺตมฺปิ, จริมกภตฺตปิณฺโฑปิ มยฺหเมว อนุจฺฉวิโก. มยญฺหิ, พฺราหฺมณ, ปรทตฺตูปชีวิเปตสทิสา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị ấy thường dâng cúng phần đầu tiên của ruộng lúa khi lúa còn ở trên đồng, gọi là ‘phần đầu của ruộng’; dâng cúng phần đầu tiên khi đập lúa, gọi là ‘phần đầu của sân đập lúa’; dâng cúng phần đầu tiên khi vun lúa thành đống, gọi là ‘phần đầu của đống lúa’; dâng cúng phần đầu tiên khi nấu cơm, gọi là ‘phần đầu của nồi cơm’; và dâng cúng phần đầu tiên khi xới cơm vào bát, gọi là ‘phần đầu của bát’. Vị ấy thực hành năm loại bố thí phần đầu tiên như vậy, và không bao giờ ăn mà không cúng dường cho người nào đến. Do đó, vị ấy có tên là Pañcaggadāyaka (người cúng dường năm phần đầu tiên). Bậc Đạo Sư, thấy được duyên lành chứng đắc ba Thánh quả của vị ấy và bà vợ, đã đi đến và đứng ở cửa nhà vào giờ ăn của vị Bà-la-môn. Vị ấy đang ngồi ăn, mặt quay vào trong nhà, nên không thấy Bậc Đạo Sư đang đứng ở cửa. Nhưng người vợ Bà-la-môn, trong khi đang phục vụ chồng, đã thấy Bậc Đạo Sư và suy nghĩ: “Vị Bà-la-môn này chỉ ăn sau khi đã cúng dường phần đầu tiên ở năm nơi. Bây giờ, Sa-môn Gotama đã đến và đang đứng ở cửa. Nếu vị Bà-la-môn thấy Ngài và mang phần cơm của mình đi cúng dường, thì ta sẽ không thể nấu lại được nữa.” Nghĩ rằng: “Làm thế này thì ông ấy sẽ không thấy Sa-môn Gotama,” bà ta đứng quay lưng về phía Bậc Đạo Sư, ở phía sau chồng, che khuất Ngài, cúi người xuống như thể dùng tay che mặt trăng rằm. Đứng như vậy, bà ta liếc nhìn Bậc Đạo Sư bằng nửa con mắt, tự hỏi: “Ngài đã đi chưa hay vẫn còn đó?” Bậc Đạo Sư vẫn đứng yên tại chỗ. Vì sợ vị Bà-la-môn nghe thấy, bà ta không nói: “Xin mời Ngài đi cho,” nhưng lùi lại một chút rồi nói nhỏ: “Xin mời Ngài đi cho.” Bậc Đạo Sư lắc đầu, ý nói: “Ta sẽ không đi.” Khi Đức Phật, Bậc Thầy của thế gian, lắc đầu nói: “Ta sẽ không đi,” bà ta không thể kìm nén được và phá lên cười lớn. Ngay lúc đó, Bậc Đạo Sư phóng hào quang về phía ngôi nhà. Vị Bà-la-môn, dù vẫn ngồi quay lưng, nghe tiếng cười của vợ và thấy ánh hào quang của sáu màu sắc, liền nhìn thấy Bậc Đạo Sư. Thật vậy, chư Phật không bao giờ rời đi mà không thị hiện cho những người có duyên lành, dù ở trong làng hay trong rừng. Vị Bà-la-môn thấy Bậc Đạo Sư liền nói: “Này bà, bà đã hại tôi rồi! Bà đã làm một việc rất nặng nề khi không báo cho tôi biết rằng vị vương tử đã đến và đang đứng ở cửa.” Nói xong, ông cầm bát cơm đã ăn được một nửa, đi đến gần Bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Tôn giả Gotama, tôi chỉ ăn sau khi đã cúng dường phần đầu tiên ở năm nơi. Từ bát cơm này, tôi mới ăn một phần sau khi chia đôi ở giữa, một phần vẫn còn lại. Ngài có nhận phần cơm này của tôi không?” Bậc Đạo Sư không nói: “Ta không cần cơm thừa của ông,” mà đáp: “Này Bà-la-môn, phần đầu tiên cũng thích hợp với Như Lai, phần cơm đã ăn một nửa sau khi chia đôi cũng vậy, và miếng cơm cuối cùng cũng thích hợp với Như Lai. Vì này Bà-la-môn, chúng ta giống như loài ngạ quỷ sống nhờ vào vật thí của người khác.” Nói xong, Ngài đọc câu kệ này:

‘‘ยทคฺคโต มชฺฌโต เสสโต วา,ปิณฺฑํ ลเภถ ปรทตฺตูปชีวี;

นาลํ ถุตุํ โนปิ นิปจฺจวาที,ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺตี’’ติ. (สุ. นิ. ๒๑๙);

“Người sống nhờ vật thí của người khác, nhận được vật thực nào, dù là phần đầu, phần giữa, hay phần còn lại, cũng không nên tán thán, cũng không nói lời chê bai. Bậc trí gọi người như vậy là bậc mâu-ni.”

พฺราหฺมโณ ตํ สุตฺวาว ปสนฺนจิตฺโต หุตฺวา ‘‘อโห อจฺฉริยํ, ทีปสามิโก นาม ราชปุตฺโต ‘น เม ตว อุจฺฉิฏฺฐภตฺเตน อตฺโถ’ติ อวตฺวา เอวํ วกฺขตี’’ติ ทฺวาเร ฐิตโกว สตฺถารํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘โภ โคตม[Pg.369], ตุมฺเห อตฺตโน สาวเก ภิกฺขูติ วทถ, กิตฺตาวตา ภิกฺขุ นาม โหตี’’ติ. สตฺถา ‘‘กถํรูปา นุ โข อิมสฺส ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อิเม ทฺเวปิ ชนา กสฺสปพุทฺธกาเล ‘นามรูป’นฺติ วทนฺตานํ กถํ สุณึสุ, นามรูปํ อวิสฺสชฺชิตฺวาว เนสํ ธมฺมํ เทเสตุํ วฏฺฏตี’’ติ, ‘‘พฺราหฺมณ, นาเม จ รูเป จ อรชฺชนฺโต อสชฺชนฺโต อโสจนฺโต ภิกฺขุ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị Bà-la-môn ấy vừa nghe xong, tâm sanh tịnh tín, nghĩ rằng: “Ôi, thật hy hữu! Vị vương tử là chủ nhân của bốn châu, thay vì nói ‘Ta không cần cơm thừa của ngươi’, lại nói như thế này”. Vị ấy đứng ngay tại cửa, hỏi Bậc Đạo Sư một câu hỏi: “Thưa Tôn giả Gotama, các Ngài gọi các vị đệ tử của mình là Tỳ-khưu, do đâu mà một người được gọi là Tỳ-khưu?”. Bậc Đạo Sư, trong khi suy xét: “Bài pháp như thế nào sẽ thích hợp cho người này?”, Ngài nhận thấy: “Cả hai vợ chồng này vào thời đức Phật Kassapa đã từng nghe pháp thoại của những vị nói về ‘danh và sắc’. Nên thuyết pháp cho họ mà không rời khỏi chủ đề danh và sắc”. Rồi Ngài dạy: “Này Bà-la-môn, người không tham luyến, không dính mắc, không sầu muộn trong danh và sắc, được gọi là Tỳ-khưu”, và nói lên bài kệ này:

๓๖๗.

367.

‘‘สพฺพโส นามรูปสฺมึ, ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ;

อสตา จ น โสจติ, ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจตี’’ติ.

“Vị nào đối với tất cả danh và sắc, không có tâm chấp thủ là ‘của ta’; và không sầu muộn vì chúng không còn, vị ấy thật được gọi là Tỳ-khưu.”

ตตฺถ สพฺพโสติ สพฺพสฺมิมฺปิ เวทนาทีนํ จตุนฺนํ, รูปกฺขนฺธสฺส จาติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ วเสน ปวตฺเต นามรูเป. มมายิตนฺติ ยสฺส อหนฺติ วา มมนฺติ วา คาโห นตฺถิ. อสตา จ น โสจตีติ ตสฺมิญฺจ นามรูเป ขยวยํ ปตฺเต ‘‘มม รูปํ ขีณํ…เป… มม วิญฺญาณํ ขีณ’’นฺติ น โสจติ น วิหญฺญติ, ‘‘ขยวยธมฺมํ เม ขีณ’’นฺติ ปสฺสติ. ส เวติ โส เอวรูโป วิชฺชมาเนปิ นามรูเป มมายิตรหิโตปิ อสตาปิ เตน อโสจนฺโต ภิกฺขูติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, sabbaso (tất cả) có nghĩa là trong danh và sắc hiện hữu do năng lực của năm uẩn, tức là bốn uẩn như thọ v.v... và sắc uẩn. Mamāyitaṃ (chấp thủ là ‘của ta’) có nghĩa là người nào không có sự nắm giữ là ‘ta’ hay ‘của ta’. Asatā ca na socati (và không sầu muộn vì chúng không còn) có nghĩa là khi danh và sắc ấy đi đến chỗ hoại diệt, vị ấy không sầu muộn, không phiền não rằng: “Sắc của ta đã diệt... cho đến... thức của ta đã diệt”, mà thấy rằng: “Pháp có tính hoại diệt của ta đã diệt”. Sa ve (vị ấy thật) có nghĩa là vị ấy, người như vậy, dù danh và sắc đang hiện hữu cũng không có tâm chấp thủ là ‘của ta’, và khi chúng không còn cũng không sầu muộn, được gọi là Tỳ-khưu. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน อุโภปิ ชยมฺปติกา อนาคามิผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi bài pháp kết thúc, cả hai vợ chồng đều an trú trong quả vị A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng đem lại lợi ích cho những người có mặt.

ปญฺจคฺคทายกพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về vị Bà-la-môn cúng dường năm phẩm vật thượng hạng, là chuyện thứ sáu.

๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

7. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu

เมตฺตาวิหารีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Mettāvihārī, nhân câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย อายสฺมนฺเต มหากจฺจาเน อวนฺติชนปเท กุรรฆรํ นิสฺสาย ปวตฺตปพฺพเต วิหรนฺเต โสโณ นาม โกฏิกณฺโณ อุปาสโก เถรสฺส ธมฺมกถาย ปสีทิตฺวา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตุกาโม [Pg.370] เถเรน ‘‘ทุกฺกรํ โข, โสณ, ยาวชีวํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ วตฺวา ทฺเว วาเร ปฏิกฺขิตฺโตปิ ปพฺพชฺชาย อติวิย อุสฺสาหชาโต ตติยวาเร เถรํ ยาจิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อปฺปภิกฺขุกตฺตา ทกฺขิณาปเถ ติณฺณํ วสฺสานํ อจฺจเยน ลทฺธูปสมฺปโท สตฺถารํ สมฺมุขา ทฏฺฐุกาโม หุตฺวา อุปชฺฌายํ อาปุจฺฉิตฺวา เตน ทินฺนํ สาสนํ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน เชตวนํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา กตปฏิสนฺถาโร สตฺถารา เอกคนฺธกุฏิยํเยว อนุญฺญาตเสนาสโน พหุเทว รตฺตึ อชฺโฌกาเส วีถินาเมตฺวา รตฺติภาเค คนฺธกุฏึ ปวิสิตฺวา อตฺตโน ปตฺตเสนาสเน ตํ รตฺติภาคํ วีตินาเมตฺวา ปจฺจูสสมเย สตฺถารา อชฺฌิฏฺโฐ โสฬส อฏฺฐกวคฺคิกานิ (สุ. นิ. ๗๗๒ อาทโย) สพฺพาเนว สรภญฺเญน อภณิ. อถสฺส ภควา สรภญฺญปริโยสาเน อพฺภานุโมเทนฺโต – ‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขู’’ติ สาธุการํ อทาสิ. สตฺถารา ทินฺนสาธุการํ สุตฺวา ภูมฏฺฐกเทวา นาคา สุปณฺณาติ เอวํ ยาว พฺรหฺมโลกา เอกสาธุการเมว อโหสิ.

Chuyện kể rằng, vào một thời, khi Trưởng lão Mahākaccāna đang trú tại núi Pavatta, gần thành phố Kuraraghara ở xứ Avanti, có một vị cận sự nam tên là Soṇa Koṭikaṇṇa, do có lòng tịnh tín với bài pháp của Trưởng lão nên muốn xuất gia với ngài. Dù bị Trưởng lão từ chối hai lần với lý do: “Này Soṇa, thật khó để thực hành phạm hạnh, ăn một bữa, ngủ một mình cho đến trọn đời”, vị ấy vẫn vô cùng nỗ lực muốn xuất gia. Đến lần thứ ba, sau khi thỉnh cầu Trưởng lão, vị ấy đã được xuất gia. Vì ở miền Nam ít Tỳ-khưu, nên sau ba năm vị ấy mới được thọ cụ túc giới. Sau đó, vì muốn được diện kiến Bậc Đạo Sư, vị ấy xin phép thầy tế độ, mang theo thông điệp của thầy, tuần tự đi đến tu viện Jetavana. Sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư và được Ngài thăm hỏi, vị ấy được Bậc Đạo Sư cho phép ở cùng trong hương phòng. Vị ấy đã trải qua nhiều đêm ở ngoài trời, đến ban đêm thì vào hương phòng và nghỉ tại chỗ đã được sắp đặt cho mình. Vào lúc rạng đông, được Bậc Đạo Sư khuyến thỉnh, vị ấy đã tụng đọc toàn bộ mười sáu kinh trong Phẩm Tám (Aṭṭhakavagga) với giọng ngân nga. Khi vị ấy tụng xong, Đức Thế Tôn hoan hỷ tán thán: “Lành thay, lành thay, này Tỳ-khưu!”. Nghe tiếng tán thán của Bậc Đạo Sư, các vị trời cõi đất, rồng, kim sí điểu, và cứ thế cho đến cõi Phạm thiên, tất cả đồng thanh tán thán.

ตสฺมึ ขเณ เชตวนโต วีสโยชนสตมตฺถเก กุรรฆรนคเร เถรสฺส มาตุ มหาอุปาสิกาย เคเห อธิวตฺถา เทวตาปิ มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการมทาสิ. อถ นํ อุปาสิกา อาห – ‘‘โก เอส สาธุการํ เทตี’’ติ? อหํ, ภคินีติ. โกสิ ตฺวนฺติ? ตว เคเห อธิวตฺถา, เทวตาติ. ตฺวํ อิโต ปุพฺเพ มยฺหํ สาธุการํ อทตฺวา อชฺช กสฺมา เทสีติ? นาหํ ตุยฺหํ สาธุการํ ทมฺมีติ. อถ กสฺส เต สาธุกาโร ทินฺโนติ? ตว ปุตฺตสฺส โกฏิกณฺณสฺส โสณตฺเถรสฺสาติ. กึ เม ปุตฺเตน กตนฺติ? ปุตฺโต เต อชฺช สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, สตฺถา ตว ปุตฺตสฺส ธมฺมํ สุตฺวา ปสนฺโน สาธุการมทาสิ. เตนสฺส มยาปิ สาธุกาโร ทินฺโน. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ สาธุการํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ภูมฏฺฐกเทเว อาทึ กตฺวา ยาว พฺรหฺมโลกา เอกสาธุการเมว ชาตนฺติ. กึ ปน, สามิ, มม ปุตฺเตน สตฺถุ ธมฺโม กถิโต, สตฺถารา มม ปุตฺตสฺส กถิโตติ? ตว ปุตฺเตน สตฺถุ กถิโตติ. เอวํ เทวตาย กเถนฺติยาว อุปาสิกาย ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิตฺวา สกลสรีรํ ผริ.

Vào khoảnh khắc ấy, tại thành phố Kuraraghara, cách tu viện Jetavana một trăm hai mươi do-tuần, vị trời ngụ trong nhà của bà đại thí chủ, mẹ của Trưởng lão, cũng cất tiếng tán thán lớn. Khi ấy, bà thí chủ hỏi: “Ai đang tán thán đó?”. Vị trời đáp: “Là tôi, thưa hiền tỷ”. Bà hỏi: “Ngươi là ai?”. Vị trời đáp: “Là vị trời ngụ trong nhà của bà”. Bà hỏi: “Trước đây ngươi chưa từng tán thán ta, tại sao hôm nay lại làm vậy?”. Vị trời đáp: “Tôi không tán thán bà”. Bà hỏi: “Vậy ngươi tán thán ai?”. Vị trời đáp: “Con trai của bà, Trưởng lão Soṇa Koṭikaṇṇa”. Bà hỏi: “Con trai ta đã làm gì?”. Vị trời đáp: “Hôm nay, con trai bà đã ở cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và thuyết pháp. Bậc Đạo Sư nghe pháp của con trai bà, tâm hoan hỷ và đã tán thán. Vì thế, tôi cũng tán thán ngài ấy. Vì khi Đức Chánh Đẳng Giác tán thán, bắt đầu từ các vị trời cõi đất cho đến cõi Phạm thiên, tất cả đều đồng thanh tán thán”. Bà hỏi: “Thưa ngài, vậy là con trai tôi thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư, hay Bậc Đạo Sư thuyết pháp cho con trai tôi?”. Vị trời đáp: “Con trai bà đã thuyết cho Bậc Đạo Sư”. Ngay khi vị trời đang nói như vậy, năm loại hỷ đã khởi lên nơi bà thí chủ và lan khắp toàn thân.

อถสฺสา เอตทโหสิ – ‘‘สเจ เม ปุตฺโต สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา สตฺถุ ธมฺมํ กเถตุํ สกฺขิ, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสติเยว[Pg.371]. ปุตฺตสฺส อาคตกาเล ธมฺมสฺสวนํ กาเรตฺวา ธมฺมกถํ สุณิสฺสามี’’ติ. โสณตฺเถโรปิ โข สตฺถารา สาธุกาเร ทินฺเน ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาเยน ทินฺนสาสนํ อาโรเจตุํ กาโล’’ติ ภควนฺตํ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ วินยธรปญฺจเมน คเณน อุปสมฺปทํ อาทึ กตฺวา (มหาว. ๒๕๙) ปญฺจ วเร ยาจิตฺวา กติปาหํ สตฺถุ สนฺติเกเยว วสิตฺวา ‘‘อุปชฺฌายํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ สตฺถารํ อาปุจฺฉิตฺวา เชตวนา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อุปชฺฌายสฺส สนฺติกํ อคมาสิ.

Khi ấy, bà suy nghĩ thế này: “Nếu con trai ta có thể ở cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và thuyết pháp cho Ngài, thì chắc chắn cũng có thể thuyết pháp cho ta. Khi con trai trở về, ta sẽ tổ chức một buổi nghe pháp và sẽ nghe pháp thoại”. Về phần Trưởng lão Soṇa, sau khi được Bậc Đạo Sư tán thán, ngài nghĩ: “Đây là lúc để trình bày thông điệp của thầy tế độ”. Ngài đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn năm điều đặc ân, bắt đầu với việc cho phép thọ cụ túc giới với một hội chúng gồm năm vị Tỳ-khưu có một vị trì luật ở các xứ biên địa. Sau khi ở lại vài ngày nơi Bậc Đạo Sư, ngài xin phép: “Con sẽ đi thăm thầy tế độ”, rồi rời khỏi tu viện Jetavana và tuần tự đi đến nơi thầy tế độ của mình.

เถโร ปุนทิวเส ตํ อาทาย ปิณฺฑาย จรนฺโต มาตุ อุปาสิกาย เคหทฺวารํ อคมาสิ. สาปิ ปุตฺตํ ทิสฺวา ตุฏฺฐมานสา วนฺทิตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต, สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา สตฺถุ ธมฺมกถํ กเถสี’’ติ. ‘‘อุปาสิเก, ตุยฺหํ เกน อิทํ กถิต’’นฺติ? ‘‘ตาต, อิมสฺมึ เคเห อธิวตฺถา เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการํ ทตฺวา มยา ‘โก เอโส’ติ วุตฺเต ‘อห’นฺติ วตฺวา เอวญฺจ เอวญฺจ กเถสิ. ตํ สุตฺวา มยฺหํ เอตทโหสิ – ‘สเจ เม ปุตฺโต สตฺถุ ธมฺมกถํ กเถสิ, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสตี’ติ. อถ นํ อาห – ‘ตาต, ยโต ตยา สตฺถุ สมฺมุขา ธมฺโม กถิโต, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสสิ เอว. อสุกทิวเส นาม ธมฺมสฺสวนํ กาเรตฺวา ตว ธมฺมํ สุณิสฺสามิ, ตาตา’’’ติ. โส อธิวาเสสิ. อุปาสิกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ปูชํ กตฺวา ‘‘ปุตฺตสฺส เม ธมฺมกถํ สุณิสฺสามี’’ติ เอกเมว ทาสึ เคหรกฺขิกํ ฐเปตฺวา สพฺพํ ปริชนํ อาทาย อนฺโตนคเร ธมฺมสฺสวนตฺถาย การิเต มณฺฑเป อลงฺกตธมฺมาสนํ อภิรุยฺห ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ โสตุํ อคมาสิ.

Vào ngày hôm sau, vị Trưởng lão dẫn theo vị ấy đi khất thực và đã đến cổng nhà của người mẹ là nữ cư sĩ. Bà ấy thấy con trai, với tâm hoan hỷ, đảnh lễ, cung kính cúng dường rồi hỏi: "Này con, có thật là con đã ở trong cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và đã thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư không?". "Thưa nữ cư sĩ, ai đã nói điều này với bà?". "Thưa ngài, vị thiên nhân ngụ trong nhà này đã reo lên tiếng 'lành thay' thật lớn, khi tôi hỏi 'đó là ai?' thì vị ấy nói 'là tôi' rồi kể lại như thế này, như thế này. Nghe vậy, tôi đã nghĩ rằng: 'Nếu con trai ta đã thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư, thì nó cũng sẽ có thể thuyết cho ta nghe'. Rồi bà nói với ngài: 'Này con, vì con đã có thể thuyết pháp trước mặt Bậc Đạo Sư, thì chắc chắn con cũng sẽ có thể thuyết cho mẹ nghe. Vào ngày kia, mẹ sẽ tổ chức một buổi nghe pháp và sẽ nghe pháp của con, này con trai'". Vị ấy đã nhận lời. Vị nữ cư sĩ sau khi cúng dường vật thực đến chư Tăng, làm lễ cúng dường, với ý nghĩ "ta sẽ nghe pháp thoại của con trai ta", đã để lại một người nữ tỳ duy nhất để trông nhà, rồi dẫn tất cả gia nhân đi đến pháp tòa được trang hoàng trong một gian nhà lớn được dựng lên trong nội thành để nghe pháp, để nghe pháp thoại của người con trai đang thuyết pháp sau khi đã bước lên pháp tòa.

ตสฺมึ ปน กาเล นวสตา โจรา ตสฺสา อุปาสิกาย เคเห โอตารํ โอโลเกนฺตา วิจรนฺติ. ตสฺสา ปน เคหํ สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ สตฺตทฺวารโกฏฺฐกยุตฺตํ, ตตฺถ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ จณฺฑสุนเข พนฺธิตฺวา ฐปยึสุ. อนฺโตเคเห ฉทนสฺส อุทกปาตฏฺฐาเน ปน ปริขํ ขณิตฺวา ติปุนา ปูรยึสุ. ตํ ทิวา อาตเปน วิลีนํ ปกฺกุถิตํ วิย ติฏฺฐติ, รตฺตึ กฐินํ กกฺขฬํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ตสฺสานนฺตรา มหนฺตานิ อยสงฺฆาฏกานิ นิรนฺตรํ ภูมิยํ โอทหึสุ. อิติ อิมญฺจารกฺขํ อุปาสิกาย จ อนฺโตเคเห ฐิตภาวํ ปฏิจฺจ เต โจรา โอกาสํ อลภนฺตา ตํ ทิวสํ ตสฺสา คตภาวํ ญตฺวา อุมงฺคํ ภินฺทิตฺวา ติปุปริขาย [Pg.372] จ อยสงฺฆาฏกานญฺจ เหฏฺฐาภาเคเนว เคหํ ปวิสิตฺวา โจรเชฏฺฐกํ ตสฺสา สนฺติกํ ปหิณึสุ ‘‘สเจ สา อมฺหากํ อิธ ปวิฏฺฐภาวํ สุตฺวา นิวตฺติตฺวา เคหาภิมุขี อาคจฺฉติ, อสินา นํ ปหริตฺวา มาเรถา’’ติ. โส คนฺตฺวา ตสฺสา สนฺติเก อฏฺฐาสิ.

Vào lúc ấy, chín trăm tên trộm đang đi rình mò, tìm cơ hội vào nhà của vị nữ cư sĩ ấy. Nhà của bà được bao bọc bởi bảy lớp tường thành, có bảy cổng tháp, ở những nơi đó, họ đã cột và đặt những con chó dữ. Bên trong nhà, ở nơi nước từ mái nhà nhỏ xuống, họ đã đào một con hào và đổ đầy chì. Ban ngày, chì ấy tan chảy vì sức nóng của mặt trời, trông như đang sôi sùng sục; ban đêm, nó trở nên cứng và thô ráp. Kế bên đó, họ đã cắm những cọc sắt lớn xuống đất không chừa một kẽ hở. Vì sự phòng bị này và vì vị nữ cư sĩ ở trong nhà, nên bọn trộm không có cơ hội. Vào ngày hôm đó, biết bà đã đi, chúng đào một đường hầm, đi vào nhà bằng con đường bên dưới hào chì và các cọc sắt, rồi sai tên đầu sỏ đến gần bà và dặn: "Nếu bà ấy nghe tin chúng ta đã vào đây, quay về và đi về phía nhà, thì hãy dùng gươm chém và giết bà ta". Hắn đi đến và đứng gần bà.

โจราปิ อนฺโตเคเห ทีปํ ชาเลตฺวา กหาปณคพฺภทฺวารํ วิวรึสุ. สา ทาสี โจเร ทิสฺวา อุปาสิกาย สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘อยฺเย, พหู โจรา เคหํ ปวิสิตฺวา กหาปณคพฺภทฺวารํ วิวรึสู’’ติ อาโรเจสิ. ‘‘โจรา อตฺตนา ทิฏฺฐกหาปเณ หรนฺตุ, อหํ มม ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ สุณามิ, มา เม ธมฺมสฺส อนฺตรายํ กริ, เคหํ คจฺฉา’’ติ ตํ ปหิณิ. โจราปิ กหาปณคพฺภํ ตุจฺฉํ กตฺวา รชตคพฺภํ วิวรึสุ. สา ปุนปิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อุปาสิกาปิ ‘‘โจรา อตฺตนา อิจฺฉิตํ หรนฺตุ, มา เม อนฺตรายํ กรี’’ติ ปุน ตํ ปหิณิ. โจรา รชตคพฺภมฺปิ ตุจฺฉํ กตฺวา สุวณฺณคพฺภํ วิวรึสุ. สา ปุนปิ คนฺตฺวา อุปาสิกาย ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ อุปาสิกา อามนฺเตตฺวา, ‘‘โภติ เช ตฺวํ อเนกวารํ มม สนฺติกํ อาคตา, ‘โจรา ยถารุจิตํ หรนฺตุ, อหํ มม ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ สุณามิ, มา เม อนฺตรายํ กรี’ติ มยา วุตฺตาปิ มม กถํ อนาทิยิตฺวา ปุนปฺปุนํ อาคจฺฉสิเยว. สเจ อิทานิ ตฺวํ อาคจฺฉิสฺสสิ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพํ, เคหเมว คจฺฉา’’ติ ปหิณิ.

Bọn trộm cũng thắp đèn trong nhà và mở cửa kho tiền. Cô nữ tỳ ấy thấy bọn trộm, liền đi đến chỗ vị nữ cư sĩ và báo rằng: "Thưa bà, nhiều tên trộm đã vào nhà và mở cửa kho tiền rồi". "Cứ để bọn trộm lấy những đồng tiền chúng thấy, ta đang nghe pháp thoại của con trai ta, đừng làm gián đoạn việc nghe pháp của ta, hãy về nhà đi", bà bảo cô ta đi. Bọn trộm cũng làm cho kho tiền trống rỗng rồi mở kho bạc. Cô ta lại đến báo tin ấy. Vị nữ cư sĩ cũng nói: "Cứ để bọn trộm lấy những gì chúng muốn, đừng làm phiền ta", rồi lại bảo cô ta đi. Bọn trộm cũng làm cho kho bạc trống rỗng rồi mở kho vàng. Cô ta lại đến báo tin ấy cho vị nữ cư sĩ. Bấy giờ, vị nữ cư sĩ gọi cô ta lại và nói: "Này cô kia, cô đã đến chỗ ta nhiều lần rồi. Dù ta đã nói: 'Cứ để bọn trộm lấy tùy thích, ta đang nghe pháp thoại của con trai ta, đừng làm phiền ta', nhưng cô không nghe lời ta mà cứ đến đi đến lại. Nếu bây giờ cô còn đến nữa, ta sẽ biết phải làm gì với cô. Hãy về nhà đi", rồi bà bảo cô ta đi.

โจรเชฏฺฐโก ตสฺสา กถํ สุตฺวา ‘‘เอวรูปาย อิตฺถิยา สนฺตกํ หรนฺตานํ อสนิ ปติตฺวา มตฺถกํ ภินฺเทยฺยา’’ติ โจรานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘สีฆํ อุปาสิกาย สนฺตกํ ปฏิปากติกํ กโรถา’’ติ อาห. เต กหาปเณหิ กหาปณคพฺภํ, รชตสุวณฺเณหิ รชตสุวณฺณคพฺเภ ปุน ปูรยึสุ. ธมฺมตา กิเรสา, ยํ ธมฺโม ธมฺมจารินํ รกฺขติ. เตเนวาห –

Tên đầu sỏ nghe lời bà nói, (nghĩ rằng): "Sét có thể đánh vỡ đầu những kẻ lấy tài sản của một người phụ nữ như thế này", rồi đi đến chỗ bọn trộm và nói: "Hãy nhanh chóng trả lại tài sản của vị nữ cư sĩ về như cũ". Chúng lại đổ đầy tiền vào kho tiền, và đổ đầy bạc vàng vào các kho bạc vàng. Quả thật, đây là quy luật tự nhiên, rằng Chánh pháp bảo hộ người hành trì Chánh pháp. Vì thế, Ngài đã nói:

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ,น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. (เถรคา. ๓๐๓;

ชา. ๑.๑๐.๑๐๒);

"Chánh pháp thật sự bảo hộ người hành trì Chánh pháp, Chánh pháp được khéo hành trì sẽ mang lại an lạc. Đây là lợi ích của Chánh pháp được khéo hành trì: người hành trì Chánh pháp không đi đến khổ cảnh".

โจราปิ คนฺตฺวา ธมฺมสฺสวนฏฺฐาเน อฏฺฐํสุ. เถโรปิ ธมฺมํ กเถตฺวา วิภาตาย รตฺติยา อาสนา โอตริ. ตสฺมึ ขเณ โจรเชฏฺฐโก อุปาสิกาย [Pg.373] ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, อยฺเย’’ติ อาห. ‘‘กึ อิทํ, ตาตา’’ติ? ‘‘อหญฺหิ ตุมฺเหสุ อาฆาตํ กตฺวา ตุมฺเห มาเรตุกาโม อฏฺฐาสิ’’นฺติ. ‘‘เตน หิ เต, ตาต, ขมามี’’ติ. เสสโจราปิ ตเถว วตฺวา, ‘‘ตาตา, ขมามี’’ติ วุตฺเต อาหํสุ – ‘‘อยฺเย, สเจ โน ขมถ, ปุตฺตสฺส โว สนฺติเก อมฺหากํ ปพฺพชฺชํ ทาเปถา’’ติ. สา ปุตฺตํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ตาต, อิเม โจรา มม คุเณสุ ตุมฺหากญฺจ ธมฺมกถาย ปสนฺนา ปพฺพชฺชํ ยาจนฺติ, ปพฺพาเชถ เน’’ติ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา เตหิ นิวตฺถวตฺถานํ ทสานิ ฉินฺทาเปตฺวา ตมฺพมตฺติกาย รชาเปตฺวา เต ปพฺพาเชตฺวา สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. อุปสมฺปนฺนกาเล จ เนสํ เอเกกสฺส วิสุํ วิสุํ กมฺมฏฺฐานมทาสิ. เต นวสตา ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ นวสตกมฺมฏฺฐานานิ คเหตฺวา เอกํ ปพฺพตํ อภิรุยฺห ตสฺส ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีทิตฺวา สมณธมฺมํ กรึสุ.

Bọn cướp cũng đi đến, đứng tại nơi nghe pháp. Vị trưởng lão, sau khi thuyết pháp, vào lúc đêm đã rạng sáng, bèn bước xuống từ pháp tòa. Vào khoảnh khắc ấy, tên tướng cướp phủ phục dưới chân vị nữ thí chủ và nói: “Thưa bà, xin hãy tha lỗi cho tôi.” “Này con, việc này là gì vậy?” “Thưa, vì con đã ôm lòng oán hận đối với các vị và đã đứng đây với ý định giết các vị.” “Nếu vậy, này con, ta tha lỗi cho con.” Những tên cướp còn lại cũng nói như vậy. Khi được đáp lời: “Này các con, ta tha lỗi”, họ thưa rằng: “Thưa bà, nếu bà tha lỗi cho chúng con, xin hãy cho chúng con được xuất gia nơi người con trai của bà.” Bà đảnh lễ người con trai và thưa: “Này con, những tên cướp này, vì hoan hỷ với đức hạnh của mẹ và với bài pháp của con, nên xin được xuất gia. Xin hãy cho họ xuất gia.” Vị trưởng lão đáp: “Lành thay”, rồi cho cắt các tua vải của y phục họ đang mặc, cho nhuộm bằng đất son, cho họ xuất gia và an lập họ trong các giới hạnh. Và vào lúc họ thọ cụ túc giới, ngài đã ban cho mỗi vị một đề mục thiền quán riêng biệt. Chín trăm vị tỳ-khưu ấy, sau khi nhận lấy chín trăm đề mục thiền quán riêng biệt, đã leo lên một ngọn núi, ngồi dưới bóng của mỗi gốc cây và thực hành sa-môn pháp.

สตฺถา วีสโยชนสตมตฺถเก เชตวนมหาวิหาเร นิสินฺโนว เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา เตสํ จริยวเสน ธมฺมเทสนํ ววตฺถาเปตฺวา โอภาสํ ผริตฺวา สมฺมุเข นิสีทิตฺวา กเถนฺโต วิย อิมา คาถา อภาสิ –

Đức Bổn Sư, đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, cách xa một trăm hai mươi do-tuần, đã nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy, sau khi xác định một bài pháp thoại tùy theo hạnh của họ, Ngài phóng quang và nói những vần kệ này như thể đang ngồi trước mặt họ:

๓๖๘.

368.

‘‘เมตฺตาวิหารี โย ภิกฺขุ, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน;

อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, สงฺขารูปสมํ สุขํ.

“Vị tỳ-khưu nào an trú trong tâm từ, tín thành giáo pháp của Đức Phật, vị ấy có thể chứng đạt trạng thái tịch tịnh, an lạc, nơi các hành được lắng dịu.

๓๖๙.

369.

‘‘สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ, สิตฺตา เต ลหุเมสฺสติ;

เฉตฺวา ราคญฺจ โทสญฺจ, ตโต นิพฺพานเมหิสิ.

“Này tỳ-khưu, hãy tát cạn con thuyền này, được tát cạn, nó sẽ nhẹ nhàng lướt đi. Sau khi chặt đứt tham và sân, rồi ngươi sẽ đến được Niết-bàn.

๓๗๐.

370.

‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห, ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย;

ปญฺจสงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ.

“Hãy chặt đứt năm, hãy từ bỏ năm, và hãy tu tập thêm năm pháp nữa. Vị tỳ-khưu vượt qua năm trói buộc, được gọi là người đã vượt qua bộc lưu.

๓๗๑.

371.

‘‘ฌาย ภิกฺขุ มา ปมาโท,มา เต กามคุเณ รเมสฺสุ จิตฺตํ;

มา โลหคุฬํ คิลี ปมตฺโต,มา กนฺที ทุกฺขมิทนฺติ ทยฺหมาโน.

“Này tỳ-khưu, hãy thiền định, chớ có phóng dật, đừng để tâm ngươi say đắm trong các dục. Chớ phóng dật mà nuốt phải hòn sắt nóng, chớ để khi bị thiêu đốt lại khóc than: ‘Đây là khổ đau!’

๓๗๒.

372.

‘‘นตฺถิ [Pg.374] ฌานํ อปญฺญสฺส, ปญฺญา นตฺถิ อฌายโต;

ยมฺหิ ฌานญฺจ ปญฺญา จ, ส เว นิพฺพานสนฺติเก.

“Không có thiền định cho người thiếu trí tuệ, không có trí tuệ cho người không thiền định. Người nào có cả thiền định và trí tuệ, người ấy thật sự ở gần Niết-bàn.

๓๗๓.

373.

‘‘สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

อมานุสี รตี โหติ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต.

“Với vị tỳ-khưu vào nơi trú ẩn vắng lặng, tâm được an tịnh, vị ấy có được niềm vui siêu phàm khi chánh kiến quán các pháp.

๓๗๔.

374.

‘‘ยโต ยโต สมฺมสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ลภตี ปีติปาโมชฺชํ, อมตํ ตํ วิชานตํ.

“Bất cứ khi nào quán chiếu sự sinh diệt của các uẩn, vị ấy đạt được hỷ và lạc. Đối với người trí, đó là trạng thái bất tử.

๓๗๕.

375.

‘‘ตตฺรายมาทิ ภวติ, อิธ ปญฺญสฺส ภิกฺขุโน;

อินฺทฺริยคุตฺติ สนฺตุฏฺฐิ, ปาติโมกฺเข จ สํวโร.

“Đây là khởi đầu ở đời này cho vị tỳ-khưu có trí tuệ: phòng hộ các căn, biết đủ, và thu thúc trong giới bổn Pātimokkha.

๓๗๖.

376.

‘‘มิตฺเต ภชสฺสุ กลฺยาเณ, สุทฺธาชีเว อตนฺทิเต;

ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺส, อาจารกุสโล สิยา;

ตโต ปาโมชฺชพหุโล, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

“Hãy kết giao với bạn lành, sống thanh tịnh, không biếng nhác. Hãy thân thiện trong giao tiếp, và thuần thục trong các hành vi. Nhờ vậy, tràn đầy hân hoan, vị ấy sẽ chấm dứt khổ đau.”

ตตฺถ เมตฺตาวิหารีติ เมตฺตากมฺมฏฺฐาเน กมฺมํ กโรนฺโตปิ เมตฺตาวเสน ติกจตุกฺกชฺฌาเน นิพฺพตฺเตตฺวา ฐิโตปิ เมตฺตาวิหารีเยว นาม. ปสนฺโนติ โย ปน พุทฺธสาสเน ปสนฺโน โหติ, ปสาทํ โรเจติเยวาติ อตฺโถ. ปทํ สนฺตนฺติ นิพฺพานสฺเสตํ นามํ. เอวรูโป หิ ภิกฺขุ สนฺตํ โกฏฺฐาสํ สพฺพสงฺขารานํ อุปสนฺตตาย สงฺขารูปสมํ, ปรมสุขตาย สุขนฺติ ลทฺธนามํ นิพฺพานํ อธิคจฺฉติ, วินฺทติเยวาติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘an trú trong tâm từ’ có nghĩa là: vị thực hành đề mục thiền tâm từ, hoặc vị đã làm phát sinh và an trú trong các tầng thiền tam thiền và tứ thiền thông qua tâm từ, đều được gọi là người an trú trong tâm từ. ‘Tín thành’ có nghĩa là: vị nào có lòng tin trong giáo pháp của Đức Phật, tức là người ưa thích lòng tin. ‘Trạng thái tịch tịnh’ là tên gọi của Niết-bàn. Thật vậy, vị tỳ-khưu như vậy chứng đạt, tức là đắc được, Niết-bàn, vốn là phần tịch tịnh, được gọi là ‘nơi các hành được lắng dịu’ vì tất cả các hành đều được lắng dịu, và được gọi là ‘an lạc’ vì là sự an lạc tối thượng.

สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวนฺติ ภิกฺขุ อิมํ อตฺตภาวสงฺขาตํ นาวํ มิจฺฉาวิตกฺโกทกํ ฉฑฺเฑนฺโต สิญฺจ. สิตฺตา เต ลหุเมสฺสตีติ ยถา หิ มหาสมุทฺเท อุทกสฺเสว ภริตา นาวา ฉิทฺทานิ ปิทหิตฺวา อุทกสฺส สิตฺตตาย สิตฺตา สลฺลหุกา หุตฺวา มหาสมุทฺเท อโนสีทิตฺวา สีฆํ สุปฏฺฏนํ คจฺฉติ, เอวํ ตวาปิ อยํ มิจฺฉาวิตกฺโกทกภริตา อตฺตภาวนาวา จกฺขุทฺวาราทิฉิทฺทานิ สํวเรน ปิทหิตฺวา อุปฺปนฺนสฺส มิจฺฉาวิตกฺโกทกสฺส สิตฺตตาย สิตฺตา สลฺลหุกา สํสารวฏฺเฏ อโนสีทิตฺวา สีฆํ นิพฺพานํ คมิสฺสติ. เฉตฺวาติ ราคโทสพนฺธนานิ ฉินฺท. เอตานิ หิ ฉินฺทิตฺวา อรหตฺตปฺปตฺโต ตโต อปรภาเค อนุปาทิเสสนิพฺพานเมว เอหิสิ, คมิสฺสสีติ อตฺโถ.

‘Này tỳ-khưu, hãy tát cạn con thuyền này’ có nghĩa là: này tỳ-khưu, hãy tát cạn, tức là vứt bỏ, nước tà tư duy ra khỏi con thuyền được gọi là tự thân này. ‘Được tát cạn, nó sẽ nhẹ nhàng lướt đi’ có nghĩa là: cũng như trong đại dương, một con thuyền nặng vì đầy nước, sau khi các lỗ thủng được bịt lại và nước được tát cạn, nó trở nên nhẹ nhàng và không bị chìm trong đại dương, nhanh chóng đến được bến cảng an toàn; cũng vậy, con thuyền tự thân của ngươi, vốn nặng nề vì nước tà tư duy, sau khi các lỗ thủng như nhãn môn v.v... được bịt lại bằng sự thu thúc, và nước tà tư duy đã khởi lên được tát cạn, nó sẽ trở nên nhẹ nhàng, không bị chìm trong vòng luân hồi, và sẽ nhanh chóng đến được Niết-bàn. ‘Sau khi chặt đứt’ có nghĩa là hãy chặt đứt những trói buộc của tham và sân. Thật vậy, sau khi chặt đứt những thứ này và đạt đến quả A-la-hán, sau đó, ngươi sẽ đến, tức là sẽ đạt được, Vô dư y Niết-bàn.

ปญฺจ [Pg.375] ฉินฺเทติ เหฏฺฐาอปายสมฺปาปกานิ ปญฺโจรมฺภาคิยสํโยชนานิ ปาเท พทฺธรชฺชุํ ปุริโส สตฺเถน วิย เหฏฺฐามคฺคตฺตเยน ฉินฺเทยฺย. ปญฺจ ชเหติ อุปริเทวโลกสมฺปาปกานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยสํโยชนานิ ปุริโส คีวาย พทฺธรชฺชุกํ วิย อรหตฺตมคฺเคน ชเหยฺย ปชเหยฺย, ฉินฺเทยฺยาติ อตฺโถ. ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเยติ อุทฺธมฺภาคิยสํโยชนานํ ปหานตฺถาย สทฺธาทีนิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อุตฺตริ ภาเวยฺย. ปญฺจสงฺคาติโคติ เอวํ สนฺเต ปญฺจนฺนํ ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิสงฺคานํ อติกฺกมเนน ปญฺจสงฺคาติโค ภิกฺขุ โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ, จตฺตาโร โอเฆ ติณฺโณเยวาติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

‘Hãy chặt đứt năm’ có nghĩa là: nên chặt đứt năm hạ phần kiết sử, là những pháp dẫn đến các cõi khổ ở dưới, bằng ba đạo quả thấp, giống như một người dùng dao cắt sợi dây trói ở chân. ‘Hãy từ bỏ năm’ có nghĩa là: nên từ bỏ, tức là đoạn trừ, chặt đứt năm thượng phần kiết sử, là những pháp dẫn đến các cõi trời ở trên, bằng đạo A-la-hán, giống như một người cắt sợi dây trói ở cổ. ‘Và hãy tu tập thêm năm pháp nữa’ có nghĩa là: để từ bỏ các thượng phần kiết sử, nên tu tập thêm năm căn là tín, v.v... ‘Vị tỳ-khưu vượt qua năm trói buộc’ có nghĩa là: khi được như vậy, do đã vượt qua năm sự dính mắc là tham, sân, si, mạn, và tà kiến, vị tỳ-khưu được gọi là ‘người đã vượt qua bộc lưu’, tức là người đã vượt qua bốn dòng bộc lưu.

ฌาย ภิกฺขูติ ภิกฺขุ ตฺวํ ทฺวินฺนํ ฌานานํ วเสน ฌาย เจว, กายกมฺมาทีสุ จ อปฺปมตฺตวิหาริตาย มา ปมชฺชิ. รเมสฺสูติ ปญฺจวิเธ จ กามคุเณ เต จิตฺตํ มา รเมสฺสุ. มา โลหคุฬนฺติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน หิ ปมาเทน ปมตฺตา นิรเย ตตฺตํ โลหคุฬํ คิลนฺติ, เตน ตํ วทามิ ‘‘มา ปมตฺโต หุตฺวา โลหคุฬํ คิลิ, มา นิรเย ฑยฺหมาโน ‘ทุกฺขมิท’นฺติ กนฺที’’ติ อตฺโถ.

‘Này tỳ-khưu, hãy thiền định’ có nghĩa là: này tỳ-khưu, ngươi hãy thiền định bằng hai loại thiền, và chớ có phóng dật bằng cách an trú không phóng dật trong các hành động của thân, v.v... ‘Say đắm’ có nghĩa là: đừng để tâm ngươi say đắm trong năm loại dục lạc. ‘Chớ nuốt phải hòn sắt nóng’ có nghĩa là: thật vậy, những người phóng dật do sự phóng dật, vốn có đặc tính là buông lơi chánh niệm, sẽ phải nuốt những hòn sắt nóng trong địa ngục. Do đó, Ta nói rằng: ‘Chớ phóng dật mà nuốt phải hòn sắt nóng, chớ để khi bị thiêu đốt trong địa ngục lại khóc than: ‘Đây là khổ đau!’”

นตฺถิ ฌานนฺติ ฌานุปฺปาทิกาย วายามปญฺญาย อปญฺญสฺส ฌานํ นาม นตฺถิ. ปญฺญา นตฺถีติ อฌายนฺตสฺส ‘‘สมาหิโต ภิกฺขุ ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสตี’’ติ วุตฺตลกฺขณา ปญฺญา นตฺถิ. ยมฺหิ ฌานญฺจ ปญฺญา จาติ ยมฺหิ ปุคฺคเล อิทํ อุภยมฺปิ อตฺถิ, โส นิพฺพานสฺส สนฺติเก ฐิโตเยวาติ อตฺโถ.

Natthi jhānaṃ (không có thiền định) có nghĩa là: đối với người không có trí tuệ, tức là trí tuệ tinh tấn làm phát sanh thiền định, thì không có cái gọi là thiền định. Paññā natthi (không có trí tuệ) có nghĩa là: đối với người không có thiền định, thì không có trí tuệ với đặc tính được nói đến là: “vị tỳ khưu có định tâm, biết và thấy đúng như thật”. Yamhi jhānañca paññā ca (nơi người nào có cả thiền định và trí tuệ) có nghĩa là: nơi người nào có cả hai pháp này, người ấy chắc chắn đứng gần Níp-bàn, đó là ý nghĩa.

สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺสาติ กิสฺมิญฺจิเทว วิวิตฺโตกาเส กมฺมฏฺฐานํ อวิชหิตฺวา กมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน นิสินฺนสฺส. สนฺตจิตฺตสฺสาติ นิพฺพุตจิตฺตสฺส. สมฺมาติ เหตุนา การเณน ธมฺมํ วิปสฺสนฺตสฺส วิปสฺสนาสงฺขาตา อมานุสี รติ อฏฺฐสมาปตฺติสงฺขาตา ทิพฺพาปิ รติ โหติ อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ.

Suññāgāraṃ paviṭṭhassa (đối với người đã vào ngôi nhà trống) có nghĩa là: đối với người ngồi ở một nơi vắng vẻ nào đó, không từ bỏ đề mục thiền, với sự tác ý đến đề mục thiền. Santacittassa (đối với người có tâm an tịnh) có nghĩa là: có tâm tịch tịnh. Sammā dhammaṃ vipassato (quán thấy pháp một cách chánh đáng) có nghĩa là: đối với người quán thấy pháp với nhân, với duyên, sự hoan hỷ phi nhân loại được gọi là thiền quán, và cả sự hoan hỷ của chư thiên được gọi là tám bậc thiền chứng, cũng phát sanh, đó là ý nghĩa.

ยโต ยโต สมฺมสตีติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ กมฺมํ กโรนฺโต เยน เยนากาเรน, ปุเรภตฺตาทีสุ วา กาเลสุ ยสฺมึ ยสฺมึ อตฺตนา อภิรุจิเต กาเล, อภิรุจิเต วา กมฺมฏฺฐาเน กมฺมํ กโรนฺโต สมฺมสติ. อุทยพฺพยนฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ปญฺจวีสติยา ลกฺขเณหิ อุทยํ[Pg.376], ปญฺจวีสติยา เอว จ ลกฺขเณหิ วยํ. ปีติปาโมชฺชนฺติ เอวํ ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ สมฺมสนฺโต ธมฺมปีตึ ธมฺมปาโมชฺชญฺจ ลภติ. อมตนฺติ ตํ สปฺปจฺจเย นามรูเป ปากเฏ หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺเต อุปฺปนฺนํ ปีติปาโมชฺชํ อมตนิพฺพานสมฺปาปกตฺตา วิชานตํ ปณฺฑิตานํ อมตเมวาติ อตฺโถ.

Yato yato sammasati (bất cứ khi nào quán xét) có nghĩa là: khi thực hành công việc trong ba mươi tám đề mục, vị ấy quán xét bằng bất cứ cách thức nào; hoặc vào bất cứ thời điểm nào mình ưa thích trong các thời điểm như trước bữa ăn v.v...; hoặc khi thực hành công việc trong đề mục thiền ưa thích, vị ấy quán xét. Udayabbayaṃ (sự sanh và diệt) có nghĩa là: sự sanh của năm uẩn với hai mươi lăm đặc tính, và sự diệt cũng với hai mươi lăm đặc tính. Pītipāmojjaṃ (hỷ và hoan hỷ) có nghĩa là: khi quán xét sự sanh diệt của các uẩn như vậy, vị ấy đạt được pháp hỷ và pháp hoan hỷ. Amataṃ (bất tử) có nghĩa là: hỷ và hoan hỷ ấy, sanh khởi khi danh sắc cùng với nhân duyên của nó trở nên rõ ràng và hiện khởi, vì đưa đến Níp-bàn bất tử, nên đối với các bậc hiền trí, nó chính là bất tử, đó là ý nghĩa.

ตตฺรายมาทิ ภวตีติ ตตฺร อยํ อาทิ, อิทํ ปุพฺพฏฺฐานํ โหติ. อิธ ปญฺญสฺสาติ อิมสฺมึ สาสเน ปณฺฑิตภิกฺขุโน. อิทานิ ‘‘ตํ อาที’’ติ วุตฺตํ ปุพฺพฏฺฐานํ ทสฺเสนฺโต อินฺทฺริยคุตฺตีติอาทิมาห. จตุปาริสุทฺธิสีลญฺหิ ปุพฺพฏฺฐานํ นาม. ตตฺถ อินฺทฺริยคุตฺตีติ อินฺทฺริยสํวโร. สนฺตุฏฺฐีติ จตุปจฺจยสนฺโตโส. เตน อาชีวปาริสุทฺธิ เจว ปจฺจยสนฺนิสฺสิตญฺจ สีลํ กถิตํ. ปาติโมกฺเขติ ปาติโมกฺขสงฺขาเต เชฏฺฐกสีเล ปริปูรการิตา กถิตา.

Tatrāyamādi bhavati (đây là khởi đầu ở đó) có nghĩa là: ở đó, đây là sự khởi đầu, đây là nền tảng ban đầu. Idha paññassa (ở đây, đối với người có trí) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu hiền trí trong giáo pháp này. Bây giờ, để chỉ ra nền tảng ban đầu được gọi là “đó là sự khởi đầu”, Ngài nói indriyagutti (thu thúc lục căn) v.v... Quả vậy, Tứ Thanh Tịnh Giới được gọi là nền tảng ban đầu. Trong đó, indriyagutti là sự thu thúc lục căn. Santuṭṭhi là sự tri túc với bốn món vật dụng. Do đó, giới thanh tịnh mạng và giới liên quan đến vật dụng được nói đến. Trong Pātimokkha, sự thực hành viên mãn trong giới chính yếu được gọi là Pātimokkha được nói đến.

มิตฺเต ภชสฺสุ กลฺยาเณติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อปติรูปสหาเย วชฺเชตฺวา สาธุชีวิตาย สุทฺธาชีเว ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิกกปฺปนาย อกุสีเต อตนฺทิเต กลฺยาณมิตฺเต ภชสฺสุ, เสวสฺสูติ อตฺโถ. ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺสาติ อามิสปฏิสนฺถาเรน จ ธมฺมปฏิสนฺถาเรน จ สมฺปนฺนวุตฺติตาย ปฏิสนฺถารวุตฺติ อสฺส, ปฏิสนฺถารสฺส การกา ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อาจารกุสโลติ สีลมฺปิ อาจาโร, วตฺตปฏิวตฺตมฺปิ อาจาโร. ตตฺถ กุสโล สิยา, เฉโก ภเวยฺยาติ อตฺโถ. ตโต ปาโมชฺชพหุโลติ ตโต ปฏิสนฺถารวุตฺติโต จ อาจารโกสลฺลโต จ อุปฺปนฺเนน ธมฺมปาโมชฺเชน ปาโมชฺชพหุโล หุตฺวา ตํ สกลสฺสาปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ กริสฺสตีติ อตฺโถ.

Mitte bhajassu kalyāṇe (hãy thân cận bạn lành) có nghĩa là: hãy tránh xa những người bạn không thích hợp, những người đã từ bỏ công việc (thiền định), và hãy thân cận, hãy phục vụ những người bạn lành, không lười biếng, không mệt mỏi, có mạng sống trong sạch, để có được đời sống tốt đẹp, để duy trì sự sống bằng sức mạnh của đôi chân, đó là ý nghĩa. Paṭisanthāravutyassa (có cách sống thân thiện) có nghĩa là: nên có cách sống thân thiện do có đời sống viên mãn với sự tiếp đãi bằng vật thực và bằng pháp, nên là người thực hành sự tiếp đãi, đó là ý nghĩa. Ācārakusalo (thiện xảo trong hành vi) có nghĩa là: giới cũng là hành vi, bổn phận lớn nhỏ cũng là hành vi. Nên thiện xảo, nên khéo léo trong đó, đó là ý nghĩa. Tato pāmojjabahulo (do đó có nhiều hoan hỷ) có nghĩa là: do cách sống thân thiện và do sự thiện xảo trong hành vi, trở thành người có nhiều hoan hỷ với pháp hoan hỷ đã sanh khởi, vị ấy sẽ chấm dứt toàn bộ khổ đau luân hồi, đó là ý nghĩa.

เอวํ สตฺถารา เทสิตาสุ อิมาสุ คาถาสุ เอกเมกิสฺสาย คาถาย ปริโยสาเน เอกเมกํ ภิกฺขุสตํ นิสินฺนนิสินฺนฏฺฐาเนเยว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อากาเสเนว วีสโยชนสติกํ กนฺตารํ อติกฺกมิตฺวา ตถาคตสฺส สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ วณฺเณนฺตา โถเมนฺตา ปาเท วนฺทึสูติ.

Như vậy, khi Đức Bổn Sư thuyết những câu kệ này, vào cuối mỗi câu kệ, mỗi trăm vị tỳ khưu ngay tại chỗ ngồi của mình đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, bay lên hư không, và tất cả các vị tỳ khưu ấy đã vượt qua quãng đường hoang vu một trăm hai mươi do tuần bằng đường không, vừa tán thán, ca ngợi thân sắc vàng của Như Lai, vừa đảnh lễ dưới chân Ngài.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu, phẩm thứ bảy.

๘. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ

8. Câu chuyện về năm trăm vị tỳ khưu

วสฺสิกา [Pg.377] วิย ปุปฺผานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vassikā viya pupphāni, liên quan đến năm trăm vị tỳ khưu.

เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ สมณธมฺมํ กโรนฺตา ปาโตว ปุปฺผิตานิ วสฺสิกปุปฺผานิ สายํ วณฺฏโต มุจฺจนฺตานิ ทิสฺวา ‘‘ปุปฺผานํ วณฺเฏหิ มุจฺจนโต มยํ ปฐมตรํ ราคาทีหิ มุจฺจิสฺสามา’’ติ วายมึสุ. สตฺถา เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม วณฺฏโต มุจฺจนปุปฺเผน วิย ทุกฺขโต มุจฺจิตุํ วายมิตพฺพเมวา’’ติ วตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว อาโลกํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, các vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ Đức Bổn Sư, đã vào rừng thực hành sa-môn pháp. Khi thấy những bông hoa lài nở vào buổi sáng sớm, đến chiều lại rụng khỏi cuống, các vị đã tinh tấn với ý nghĩ: “Trước khi các ngươi rụng khỏi cuống, chúng ta sẽ giải thoát khỏi tham ái v.v...”. Đức Bổn Sư quán xét các vị tỳ khưu ấy, rồi phán rằng: “Này các tỳ khưu, người được gọi là tỳ khưu phải tinh tấn để giải thoát khỏi khổ đau, giống như bông hoa rụng khỏi cuống vậy”, và trong khi vẫn ngự tại hương phòng, Ngài đã phóng quang và nói lên câu kệ này.

๓๗๗.

377.

‘‘วสฺสิกา วิย ปุปฺผานิ, มทฺทวานิ ปมุญฺจติ;

เอวํ ราคญฺจ โทสญฺจ, วิปฺปมุญฺเจถ ภิกฺขโว’’ติ.

“Như cây hoa lài trút bỏ những bông hoa đã héo tàn, cũng vậy, này các tỳ khưu, hãy từ bỏ tham và sân.”

ตตฺถ วสฺสิกาติ สุมนา. มทฺทวานีติ มิลาตานิ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา วสฺสิกา หิยฺโย ปุปฺผิตปุปฺผานิ ปุนทิวเส ปุราณภูตานิ มุญฺจติ, วณฺฏโต วิสฺสชฺเชติ, เอวํ ตุมฺเหปิ ราคาทโย โทเส วิปฺปมุญฺเจถาติ.

Trong đó, vassikā là hoa lài. Maddavāni là đã héo tàn. Điều này được nói ra có nghĩa là: như cây hoa lài, vào ngày hôm sau, trút bỏ, rũ khỏi cuống những bông hoa đã nở từ hôm qua, nay đã trở nên cũ kỹ; cũng vậy, các ngươi hãy từ bỏ hoàn toàn những lỗi lầm như tham ái v.v...

เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào cuối bài pháp, tất cả các vị tỳ khưu ấy đều an trú trong quả A-la-hán.

ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về năm trăm vị tỳ khưu, phẩm thứ tám.

๙. สนฺตกายตฺเถรวตฺถุ

9. Câu chuyện về trưởng lão Santakāya

สนฺตกาโยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สนฺตกายตฺเถรํ นาม อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Santakāyo, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Santakāya.

ตสฺส กิร หตฺถปาทกุกฺกุจฺจํ นาม นาโหสิ, กายวิชมฺภนรหิโต สนฺตอตฺตภาโวว อโหสิ. โส กิร สีหโยนิโต อาคโต เถโร. สีหา กิร เอกทิวสํ โคจรํ คเหตฺวา รชตสุวณฺณมณิปวาฬคุหานํ อญฺญตรํ ปวิสิตฺวา มโนสิลาตเล หริตาลจุณฺเณสุ สตฺตาหํ นิปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส อุฏฺฐาย นิปนฺนฏฺฐานํ โอโลเกตฺวา สเจ นงฺคุฏฺฐสฺส วา กณฺณานํ วา หตฺถปาทานํ วา จลิตตฺตา มโนสิลาหริตาลจุณฺณานํ วิปฺปกิณฺณตํ ปสฺสนฺติ, ‘‘น เต อิทํ ชาติยา วา โคตฺตสฺส วา ปติรูป’’นฺติ [Pg.378] ปุน สตฺตาหํ นิราหารา นิปชฺชนฺติ, จุณฺณานํ ปน วิปฺปกิณฺณภาเว อสติ ‘‘อิทํ เต ชาติโคตฺตานํ อนุจฺฉวิก’’นฺติ อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิตฺวา ทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมนฺติ. เอวรูปาย สีหโยนิยา อาคโต อยํ ภิกฺขุ. ตสฺส กายสมาจารํ ทิสฺวา ภิกฺขู สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘น โน, ภนฺเต, สนฺตกายตฺเถรสทิโส ภิกฺขุ ทิฏฺฐปุพฺโพ. อิมสฺส หิ นิสินฺนฏฺฐาเน หตฺถจลนํ วา ปาทจลนํ วา กายวิชมฺภิตา วา นตฺถี’’ติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สนฺตกายตฺเถเรน วิย กายาทีหิ อุปสนฺเตเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị trưởng lão ấy không hề có sự cựa quậy tay chân, thân ngài không duỗi vươn, chỉ có thân tướng an tịnh. Vị trưởng lão ấy tương truyền xuất thân từ loài sư tử. Tương truyền, loài sư tử sau khi đi tìm mồi trong một ngày, chúng vào một trong các hang động bằng bạc, vàng, ngọc ma-ni, hoặc san hô, rồi nằm ngủ suốt bảy ngày trên một phiến đá hùng hoàng có rắc bột hùng hoàng và thư hoàng. Vào ngày thứ bảy, chúng thức dậy, nhìn lại chỗ nằm, và nếu thấy bột hùng hoàng và thư hoàng bị vương vãi do sự cựa quậy của đuôi, tai, hoặc chân tay, chúng nghĩ rằng: ‘Việc này không xứng đáng với dòng dõi và gia tộc của ngươi’, rồi lại nằm nhịn đói thêm bảy ngày nữa. Nhưng nếu không có sự vương vãi của bột, chúng nghĩ: ‘Việc này xứng đáng với dòng dõi và gia tộc của ngươi’, rồi ra khỏi hang, vươn mình, nhìn khắp các phương, rống lên ba tiếng rống của sư tử, rồi đi tìm mồi. Vị tỳ-khưu này xuất thân từ loài sư tử như vậy. Thấy được thân hạnh của ngài, các vị tỳ-khưu bèn bạch với đức Thế Tôn: ‘Bạch đức Thế Tôn, chúng con chưa từng thấy vị tỳ-khưu nào giống như trưởng lão Santakāya. Thật vậy, tại nơi ngài ngồi, không có sự cựa quậy của tay, sự cựa quậy của chân, hay sự vươn mình của thân.’ Nghe vậy, đức Thế Tôn dạy: ‘Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu phải có thân v.v... được an tịnh giống như trưởng lão Santakāya vậy,’ rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๓๗๘.

378.

‘‘สนฺตกาโย สนฺตวาโจ, สนฺตวา สุสมาหิโต;

วนฺตโลกามิโส ภิกฺขุ, อุปสนฺโตติ วุจฺจตี’’ติ.

Vị tỳ-khưu có thân an tịnh, lời an tịnh, ý an tịnh, khéo định tĩnh, đã từ bỏ thế lợi, được gọi là bậc tịch tịnh.

ตตฺถ สนฺตกาโยติ ปาณาติปาตาทีนํ อภาเวน สนฺตกาโย, มุสาวาทาทีนํ อภาเวน สนฺตวาโจ, อภิชฺฌาทีนํ อภาเวน สนฺตวา, กายาทีนํ ติณฺณมฺปิ สุฏฺฐุ สมาหิตตฺตา สุสมาหิโต, จตูหิ มคฺเคหิ โลกามิสสฺส วนฺตตาย วนฺตโลกามิโส ภิกฺขุ อพฺภนฺตเร ราคาทีนํ อุปสนฺตตาย อุปสนฺโตติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘thân an tịnh’ là thân an tịnh do không có sát sanh v.v...; ‘lời an tịnh’ là lời an tịnh do không có nói dối v.v...; ‘ý an tịnh’ là ý an tịnh do không có tham ái v.v...; ‘khéo định tĩnh’ là do cả ba, thân v.v..., đều được định tĩnh tốt đẹp; vị tỳ-khưu ‘đã từ bỏ thế lợi’ là do đã từ bỏ mồi nhử của thế gian bằng bốn đạo; và ‘được gọi là bậc tịch tịnh’ là do các phiền não như tham ái v.v... bên trong đã được lắng dịu. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi kết thúc bài pháp, vị trưởng lão ấy đắc quả A-la-hán, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã đến.

สนฺตกายตฺเถรวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Santakāya, phẩm thứ chín.

๑๐. นงฺคลกุลตฺเถรวตฺถุ

10. Câu chuyện về trưởng lão Naṅgalakula

อตฺตนา โจทยตฺตานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต นงฺคลกุลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Attanā codayattānaṃ, liên quan đến trưởng lão Naṅgalakula.

เอโก กิร ทุคฺคตมนุสฺโส ปเรสํ ภตึ กตฺวา ชีวติ, ตํ เอโก ภิกฺขุ ปิโลติกขณฺฑนิวตฺถํ นงฺคลํ อุกฺขิปิตฺวา คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอวมาห – ‘‘กึ ปน เต เอวํ ชีวนโต ปพฺพชิตุํ น วร’’นฺติ. โก มํ, ภนฺเต, เอวํ ชีวนฺตํ ปพฺพาเชสฺสตีติ? สเจ ปพฺพชิสฺสสิ, อหํ ตํ ปพฺพาเชสฺสามีติ. สาธุ ภนฺเต[Pg.379], สเจ มํ ปพฺพาเชสฺสถ, ปพฺพชิสฺสามีติ. อถ นํ โส เถโร เชตวนํ เนตฺวา สหตฺเถน, นฺหาเปตฺวา มาฬเก ฐเปตฺวา ปพฺพาเชตฺวา นิวตฺถปิโลติกขณฺเฑน สทฺธึ นงฺคลํ มาฬกสีมายเมว รุกฺขสาขายํ ฐปาเปสิ. โส อุปสมฺปนฺนกาเลปิ นงฺคลกุลตฺเถโรตฺเวว ปญฺญายิ. โส พุทฺธานํ อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ นิสฺสาย ชีวนฺโต อุกฺกณฺฐิตฺวา อุกฺกณฺฐิตํ วิโนเทตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘น ทานิ สทฺธาเทยฺยานิ กาสายานิ ปริทหิตฺวา คมิสฺสามี’’ติ ตํ รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา อตฺตนาว อตฺตานํ โอวทิ – ‘‘อหิริก, นิลฺลชฺช, อิทํ นิวาเสตฺวา วิพฺภมิตฺวา ภตึ กตฺวา ชีวิตุกาโม ชาโต’’ติ. ตสฺเสวํ อตฺตานํ โอวทนฺตสฺเสว จิตฺตํ ตนุกภาวํ คตํ. โส นิวตฺติตฺวา ปุน กติปาหจฺจเยน อุกฺกณฺฐิตฺวา ตเถว อตฺตานํ โอวทิ, ปุนสฺส จิตฺตํ นิวตฺติ. โส อิมินาว นีหาเรน อุกฺกณฺฐิตอุกฺกณฺฐิตกาเล ตตฺถ คนฺตฺวา อตฺตานํ โอวทิ. อถ นํ ภิกฺขู ตตฺถ อภิณฺหํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, นงฺคลตฺเถร กสฺมา เอตฺถ คจฺฉสี’’ติ ปุจฺฉึสุ. โส ‘‘อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉามิ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ.

Tương truyền, có một người nghèo khó sống bằng cách làm thuê cho người khác. Một vị tỳ-khưu thấy người ấy mặc một mảnh vải rách, vác cái cày đi, bèn nói rằng: ‘Này ông, sao ông không xuất gia thay vì sống như thế này?’ Người ấy đáp: ‘Bạch ngài, ai sẽ cho con xuất gia khi con đang sống như thế này?’ Vị tỳ-khưu nói: ‘Nếu ông muốn xuất gia, tôi sẽ cho ông xuất gia.’ Người ấy thưa: ‘Lành thay, bạch ngài. Nếu ngài cho con xuất gia, con sẽ xuất gia.’ Bấy giờ, vị trưởng lão ấy dẫn người đó đến tu viện Jetavana, tự tay tắm cho anh ta, để anh ta ở ngoài giới đường, cho xuất gia, rồi cho treo cái cày cùng với mảnh vải rách đã mặc lên một cành cây ngay tại ranh giới của giới đường. Ngay cả khi đã thọ đại giới, vị ấy vẫn được biết đến với tên là trưởng lão Naṅgalakula. Vị ấy sống nhờ vào lợi lộc và sự cúng dường phát sinh cho chư Phật, nhưng rồi sanh tâm chán nản và không thể xua tan được sự chán nản ấy. Nghĩ rằng: ‘Bây giờ ta sẽ không mặc y ca-sa do tín thí cúng dường nữa,’ ngài đi đến gốc cây đó và tự mình khiển trách mình: ‘Này kẻ không biết hổ thẹn, không biết xấu hổ! Ngươi muốn mặc cái này, hoàn tục, làm thuê để sống hay sao?’ Khi ngài đang tự khiển trách mình như vậy, tâm của ngài trở nên nhẹ nhàng. Ngài quay trở lại, nhưng sau vài ngày, lại sanh tâm chán nản và lại tự khiển trách mình như thế. Tâm của ngài lại lắng xuống. Cứ theo cách này, mỗi khi tâm chán nản khởi lên, ngài lại đến đó và tự khiển trách mình. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu thấy ngài thường xuyên đến đó, bèn hỏi: ‘Thưa hiền giả trưởng lão Naṅgala, tại sao ngài lại đến đây?’ Vị ấy trả lời: ‘Bạch các ngài, con đến thăm thầy của con,’ và chỉ sau vài ngày, ngài đã đắc quả A-la-hán.

ภิกฺขู เตน สทฺธึ เกฬึ กโรนฺตา อาหํสุ – ‘‘อาวุโส นงฺคลตฺเถร, ตว วิจรณมคฺโค อวฬญฺโช วิย ชาโต, อาจริยสฺส สนฺติกํ น คจฺฉสิ มญฺเญ’’ติ. อาม, ภนฺเต, มยํ สํสคฺเค สติ อคมิมฺหา, อิทานิ ปน โส สํสคฺโค ฉินฺโน, เตน น คจฺฉามาติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘เอส อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต อตฺตนาว อตฺตานํ โจเทตฺวา ปพฺพชิตกิจฺจสฺส มตฺถกํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Các vị tỳ-khưu nói đùa với ngài rằng: ‘Thưa hiền giả trưởng lão Naṅgala, con đường đi của ngài dường như đã không còn được sử dụng nữa. Có lẽ ngài không còn đến thăm thầy của mình nữa chăng?’ Ngài đáp: ‘Vâng, bạch các ngài. Khi còn mối liên hệ, con đã đi. Nhưng bây giờ, mối liên hệ đó đã bị cắt đứt, vì vậy con không đi nữa.’ Nghe vậy, các vị tỳ-khưu nghĩ rằng: ‘Vị này nói điều không thật và tuyên bố đã chứng đắc,’ rồi đem chuyện ấy bạch lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: ‘Đúng vậy, các tỳ-khưu. Con trai của ta, sau khi tự mình thúc giục mình, đã đạt đến đỉnh cao của phận sự người xuất gia,’ rồi ngài thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này:

๓๗๙.

379.

‘‘อตฺตนา โจทยตฺตานํ, ปฏิมํเสถ อตฺตนา;

โส อตฺตคุตฺโต สติมา, สุขํ ภิกฺขุ วิหาหิสิ.

Hãy tự mình thúc giục mình, hãy tự mình kiểm điểm mình. Này tỳ-khưu, người tự mình phòng hộ, có chánh niệm, sẽ sống được an lạc.

๓๘๐.

380.

‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, โก หิ นาโถ ปโร สิยา;

อตฺตา หิ อตฺตโน คติ;

ตสฺมา สํยมมตฺตานํ, อสฺสํ ภทฺรํว วาณิโช’’ติ.

Tự mình là nơi nương tựa của chính mình, nào có ai khác là nơi nương tựa? Tự mình là nơi đi đến của chính mình. Vì vậy, hãy chế ngự bản thân, như người buôn chế ngự con ngựa hiền.

ตตฺถ [Pg.380] โจทยตฺตานนฺติ อตฺตนาว อตฺตานํ โจทย สารย. ปฏิมํเสถาติ อตฺตนาว อตฺตานํ ปริวีมํสถ. โสติ โส ตฺวํ, ภิกฺขุ, เอวํ สนฺเต อตฺตนาว คุตฺตตาย อตฺตคุตฺโต, อุปฏฺฐิตสติตาย สติมา หุตฺวา สพฺพิริยาปเถสุ สุขํ วิหริสฺสสีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘hãy tự mình thúc giục mình’ có nghĩa là hãy tự mình thúc giục, nhắc nhở chính mình. ‘Hãy kiểm điểm mình’ có nghĩa là hãy tự mình xem xét, quán sát chính mình. ‘Người ấy’ có nghĩa là này tỳ-khưu, chính ngươi, khi được như vậy, do tự mình được phòng hộ nên gọi là ‘tự mình phòng hộ’, do có chánh niệm hiện tiền nên gọi là ‘có chánh niệm’, và sẽ sống an lạc trong mọi oai nghi. Đó là ý nghĩa.

นาโถติ อวสฺสโย ปติฏฺฐา. โก หิ นาโถ ปโรติ ยสฺมา ปรสฺส อตฺตภาเว ปติฏฺฐาย กุสลํ วา กตฺวา สคฺคปรายเณน มคฺคํ วา ภาเวตฺวา สจฺฉิกตผเลน ภวิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา โก หิ นาม ปโร นาโถ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา อตฺตาว อตฺตโน คติ ปติฏฺฐา สรณํ, ตสฺมา ยถา ภทฺรํ อสฺสาชานียํ นิสฺสาย ลาภํ ปตฺถยนฺโต วาณิโช ตสฺส วิสมฏฺฐานจารํ ปจฺฉินฺทิตฺวา ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ นหาเปนฺโต โภเชนฺโต สํยเมติ ปฏิชคฺคติ, เอวํ ตฺวมฺปิ อนุปฺปนฺนสฺส อกุสลสฺส อุปฺปาทํ นิวาเรนฺโต สติสมฺโมเสน อุปฺปนฺนํ อกุสลํ ปชหนฺโต อตฺตานํ สํยม โคปย, เอวํ สนฺเต ปฐมชฺฌานํ อาทึ กตฺวา โลกิยโลกุตฺตรวิเสสํ อธิคมิสฺสสีติ อตฺโถ.

Nātho có nghĩa là nơi nương tựa, là chỗ đứng vững. Ko hi nātho paro có nghĩa là: vì rằng không thể nào đứng vững trên sự hiện hữu của người khác mà làm điều thiện để được sanh về cõi trời, hoặc tu tập đạo lộ để chứng đắc thánh quả, do đó, làm sao người khác có thể là nơi nương tựa được? Tasmā có nghĩa là: vì rằng tự mình là nơi đi đến, là chỗ đứng vững, là nơi nương tựa của chính mình, do đó, cũng giống như người buôn ngựa mong muốn lợi lộc từ con ngựa giống tốt, sau khi dọn dẹp chỗ ăn không phù hợp, tắm rửa ba lần mỗi ngày, cho ăn, chế ngự và chăm sóc nó, cũng vậy, ngươi hãy ngăn chặn sự sanh khởi của bất thiện pháp chưa sanh, từ bỏ bất thiện pháp đã sanh do thất niệm, hãy chế ngự và bảo vệ chính mình. Khi làm như vậy, ngươi sẽ chứng đắc các pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế, bắt đầu từ sơ thiền. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

นงฺคลกุลตฺเถรวตฺถุ ทสมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Naṅgalakula, phẩm thứ mười.

๑๑. วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ

11. Câu chuyện trưởng lão Vakkali

ปาโมชฺชพหุโลติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต วกฺกลิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Veluvana, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Pāmojjabahulo, liên quan đến trưởng lão Vakkali.

โส กิรายสฺมา สาวตฺถิยํ พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐํ ตถาคตํ ทิสฺวา สตฺถุ สรีรสมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา สรีรสมฺปตฺติทสฺสเนน อติตฺโต ‘‘เอวาหํ นิจฺจกาลํ ตถาคตํ ทฏฺฐุํ ลภิสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ยตฺถ ฐิเตน สกฺกา ทสพลํ ปสฺสิตุํ, ตตฺถ ฐิโต สชฺฌายกมฺมฏฺฐานมนสิการาทีนิ ปหาย สตฺถารํ โอโลเกนฺโตว วิจรติ. สตฺถา ตสฺส ญาณปริปากํ อาคเมนฺโต กิญฺจิ อวตฺวา ‘‘อิทานิสฺส ญาณํ ปริปากํ คต’’นฺติ ญตฺวา ‘‘กึ เต, วกฺกลิ, อิมินา [Pg.381] ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ. โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๘๗) วตฺวา โอวทิ. โส เอวํ โอวทิโตปิ สตฺถุ ทสฺสนํ ปหาย เนว อญฺญตฺถ คนฺตุํ สกฺโกติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นายํ ภิกฺขุ สํเวคํ อลภิตฺวา พุชฺฌิสฺสตี’’ติ อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย ราชคหํ คนฺตฺวา วสฺสูปนายิกทิวเส ‘‘อเปหิ, วกฺกลิ, อเปหิ, วกฺกลี’’ติ ปณาเมสิ. โส ‘‘น มํ สตฺถา อาลปตี’’ติ เตมาสํ สตฺถุ สมฺมุเข ฐาตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘กึ มยฺหํ ชีวิเตน, ปพฺพตา อตฺตานํ ปาเตสฺสามี’’ติ คิชฺฌกูฏํ อภิรุหิ.

Vị tôn giả ấy, sau khi sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī và đến tuổi trưởng thành, đã nhìn thấy đức Như Lai đi khất thực. Ngài nhìn ngắm vẻ toàn hảo của thân tướng bậc Đạo sư và không thỏa mãn với việc chỉ nhìn ngắm vẻ toàn hảo ấy, ngài nghĩ: ‘Làm thế nào để ta có thể luôn luôn nhìn thấy đức Như Lai?’ rồi xuất gia theo bậc Đạo sư. Ngài đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy bậc Thập Lực, và ở đó, ngài từ bỏ việc tụng đọc, hành thiền, tác ý, v.v., và chỉ đi lại trong khi nhìn ngắm bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của ngài chín muồi, đã không nói gì. Khi biết rằng ‘bây giờ trí tuệ của vị này đã chín muồi,’ Ngài đã khuyên dạy, nói rằng: ‘Này Vakkali, có ích gì cho ngươi khi nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người đó thấy ta. Người nào thấy ta, người đó thấy Pháp.’ Dù được khuyên dạy như vậy, ngài vẫn không thể từ bỏ việc nhìn ngắm bậc Đạo sư để đi nơi khác. Bấy giờ, bậc Đạo sư nghĩ: ‘Vị tỳ khưu này sẽ không giác ngộ nếu không có sự chấn động tâm linh,’ nên khi mùa an cư mưa sắp đến, Ngài đã đi đến Rājagaha và vào ngày an cư, Ngài đã đuổi vị ấy đi: ‘Hãy đi đi, Vakkali! Hãy đi đi, Vakkali!’ Vị ấy, vì ‘bậc Đạo sư không nói chuyện với ta,’ không thể đứng trước mặt bậc Đạo sư trong ba tháng, đã leo lên núi Gijjhakūṭa với ý định: ‘Sống còn có ích gì cho ta, ta sẽ gieo mình từ trên núi xuống.’

สตฺถา ตสฺส กิลมนภาวํ ญตฺวา ‘‘อยํ ภิกฺขุ มม สนฺติกา อสฺสาสํ อลภนฺโต มคฺคผลานํ อุปนิสฺสยํ นาเสยฺยา’’ติ อตฺตานํ ทสฺเสตุํ โอภาสํ มุญฺจิ. อถสฺส สตฺถุ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย ตาวมหนฺโตปิ โสโก ปหียิ. สตฺถา สุกฺขตฬากํ โอเฆน ปูเรนฺโต วิย เถรสฺส พลวปีติปาโมชฺชํ อุปฺปาเทตุํ อิมํ คาถมาห –

Bậc Đạo sư, biết được tình trạng mệt mỏi của vị ấy, đã nghĩ: ‘Vị tỳ khưu này, nếu không nhận được sự an ủi từ ta, có thể sẽ hủy hoại nhân duyên của đạo và quả.’ Để hiện thân, Ngài đã phóng ra một luồng ánh sáng. Kể từ lúc nhìn thấy bậc Đạo sư, nỗi sầu muộn lớn lao của vị ấy liền tan biến. Giống như làm đầy một hồ nước khô cạn bằng một dòng nước lũ, bậc Đạo sư, để làm phát sanh hỷ lạc mạnh mẽ cho vị trưởng lão, đã nói lên kệ này:

๓๘๑.

381.

‘‘ปาโมชฺชพหุโล ภิกฺขุ, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน;

อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, สงฺขารูปสมํ สุข’’นฺติ.

Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, Tín thành trong Phật giáo, Sẽ chứng đắc trạng thái, Tịch tịnh, an lạc, các hành lắng dịu.

ตสฺสตฺโถ – ปกติยาปิ ปาโมชฺชพหุโล ภิกฺขุ พุทฺธสาสเน ปสาทํ โรเจติ, โส เอวํ ปสนฺโน พุทฺธสาสเน สนฺตํ ปทํ สงฺขารูปสมํ สุขนฺติ ลทฺธนามํ นิพฺพานํ อธิคจฺเฉยฺยาติ. อิมญฺจ ปน คาถํ วตฺวา สตฺถา วกฺกลิตฺเถรสฺส หตฺถํ ปสาเรตฺวา –

Ý nghĩa của câu kệ đó là: Vị tỳ khưu, người tự nhiên có nhiều hân hoan, ưa thích sự tín thành trong giáo pháp của đức Phật. Vị ấy, với lòng tín thành như vậy trong giáo pháp của đức Phật, sẽ chứng đắc Niết-bàn, được gọi là trạng thái tịch tịnh, sự lắng dịu của các hành, và sự an lạc. Sau khi nói kệ này, bậc Đạo sư đã đưa tay về phía trưởng lão Vakkali và nói:

‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ;

อหํ ตํ อุทฺธริสฺสามิ, ปงฺเก สนฺนํว กุญฺชรํ.

Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ cứu vớt ngươi, Như voi sa vũng lầy.

‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ;

อหํ ตํ โมจยิสฺสามิ, ราหุคฺคหํว สูริยํ.

Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ giải thoát ngươi, Như mặt trời khỏi Rāhu.

‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ;

อหํ ตํ โมจยิสฺสามิ, ราหุคฺคหํว จนฺทิม’’นฺติ. –

Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ giải thoát ngươi, Như mặt trăng khỏi Rāhu.

อิมา คาถา อภาสิ. โส ‘‘ทสพโล เม ทิฏฺโฐ, เอหีติ จ อวฺหานมฺปิ ลทฺธ’’นฺติ พลวปีตึ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘กุโต นุ โข คนฺตพฺพ’’นฺติ คมนมคฺคํ อปสฺสนฺโต ทสพลสฺส สมฺมุเข อากาเส อุปฺปติตฺวา ปฐมปาเท ปพฺพเต [Pg.382] ฐิเตเยว สตฺถารา วุตฺตคาถา อาวชฺเชนฺโต อากาเสเยว ปีตึ วิกฺขมฺเภตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา ตถาคตํ วนฺทมาโนว โอตริตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อปรภาเค สทฺธาธิมุตฺตานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสีติ.

Vị ấy, nghĩ rằng: ‘Ta đã thấy bậc Thập Lực, và đã nhận được lời mời gọi ‘Hãy đến đây’,’ liền phát sanh hỷ lạc mạnh mẽ. Không thấy đường nào để đi, ngài bay lên không trung trước mặt bậc Thập Lực. Khi chân đầu tiên vẫn còn trên núi, ngài suy niệm về câu kệ do bậc Đạo sư nói, và ngay trên không trung, ngài đã chế ngự hỷ lạc, chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Ngài đáp xuống trong khi vẫn đang đảnh lễ đức Như Lai và đứng gần bậc Đạo sư. Về sau, bậc Đạo sư đã đặt ngài vào vị trí tối thượng trong số những vị có tín tâm vượt trội.

วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ เอกาทสมํ.

Câu chuyện trưởng lão Vakkali, phẩm thứ mười một.

๑๒. สุมนสามเณรวตฺถุ

12. Câu chuyện sa-di Sumana

โย หเวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต สุมนสามเณรํ อารพฺภ กเถสิ. ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา –

Khi đang trú tại tu viện Pubbārāma, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo have, liên quan đến sa-di Sumana. Đây là câu chuyện tuần tự:

ปทุมุตฺตรพุทฺธกาลสฺมิญฺหิ เอโก กุลปุตฺโต สตฺถารา จตุปริสมชฺเฌ เอกํ ภิกฺขุํ ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปนฺตํ ทิสฺวา ตํ สมฺปตฺตึ ปตฺถยมาโน สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺปิ อนาคเต เอกสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺโค ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ฐเปสิ. สตฺถา กปฺปสตสหสฺสํ โอโลเกนฺโต ตสฺส ปตฺถนาย สมิชฺฌนภาวํ วิทิตฺวา ‘‘อิโต กปฺปสตสหสฺสมตฺถเก โคตมพุทฺธสาสเน ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺโค อนุรุทฺโธ นาม ภวิสฺสสี’’ติ พฺยากาสิ. โส ตํ พฺยากรณํ สุตฺวา สฺเว ปตฺตพฺพํ วิย ตํ สมฺปตฺตึ มญฺญมาโน ปรินิพฺพุเต สตฺถริ ภิกฺขู ทิพฺพจกฺขุปริกมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา สตฺตโยชนิกํ กญฺจนถูปํ ปริกฺขิปิตฺวา อเนกานิ ทีปรุกฺขสหสฺสานิ กาเรตฺวา ทีปปูชํ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ กปฺปสตสหสฺสานิ สํสริตฺวา อิมสฺมึ กปฺเป พาราณสิยํ ทลิทฺทกุเล นิพฺพตฺโต สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ตสฺส ติณหารโก หุตฺวา ชีวิกํ กปฺเปสิ. อนฺนภาโรติสฺส นามํ อโหสิ. สุมนเสฏฺฐีปิ ตสฺมึ นคเร นิจฺจกาลํ มหาทานํ เทติ.

Vào thời Đức Phật Padumuttara, có một thiện gia nam tử thấy Đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn giữa bốn chúng, bèn mong muốn thành tựu ấy, nên đã thỉnh mời Đức Đạo Sư và cúng dường đại thí đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong suốt bảy ngày, rồi phát nguyện rằng: ‘Bạch Thế Tôn, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng mong được trở thành vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Đức Đạo Sư nhìn suốt một trăm ngàn kiếp, biết được lời nguyện của vị ấy sẽ thành tựu, bèn thọ ký rằng: ‘Sau một trăm ngàn kiếp kể từ đây, trong giáo pháp của Đức Phật Gotama, ngươi sẽ trở thành vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn, tên là Anuruddha.’ Vị ấy nghe lời thọ ký đó, nghĩ rằng sự thành tựu ấy sẽ đến như thể ngày mai, và sau khi Đức Đạo Sư nhập Niết-bàn, vị ấy đã hỏi các vị Tỳ-khưu về pháp hành chuẩn bị cho thiên nhãn, rồi đi nhiễu quanh bảo tháp bằng vàng cao bảy do-tuần, cho làm nhiều ngàn cây đèn và thực hiện việc cúng dường đèn. Sau khi mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy tái sanh vào cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, và trong kiếp này, đã tái sanh vào một gia đình nghèo khó ở Bārāṇasī. Nương nhờ trưởng giả Sumana, người ấy sinh sống bằng nghề cắt cỏ. Tên của người ấy là Annabhāra. Trưởng giả Sumana cũng thường xuyên làm đại thí trong thành phố ấy.

อเถกทิวสํ อุปริฏฺโฐ นาม ปจฺเจกพุทฺโธ คนฺธมาทเน นิโรธสมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช อนุคฺคหํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อชฺช มยา อนฺนภารสฺส อนุคฺคหํ กาตุํ วฏฺฏติ, อิทานิ จ โส อฏวิโต ติณํ อาทาย เคหํ อาคมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อิทฺธิยา คนฺตฺวา อนฺนภารสฺส สมฺมุเข ปจฺจุฏฺฐาสิ. อนฺนภาโร ตํ ตุจฺฉปตฺตหตฺถํ ทิสฺวา ‘‘อปิ[Pg.383], ภนฺเต, ภิกฺขํ ลภิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ลภิสฺสาม มหาปุญฺญา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, โถกํ อาคเมถา’’ติ ติณกาชํ ฉฑฺเฑตฺวา เวเคน เคหํ คนฺตฺวา, ‘‘ภทฺเท, มยฺหํ ฐปิตภาคภตฺตํ อตฺถิ, นตฺถี’’ติ ภริยํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อตฺถิ, สามี’’ติ วุตฺเต เวเคน ปจฺจาคนฺตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺตํ อาทาย ‘‘มยฺหํ ทาตุกามตาย สติ เทยฺยธมฺโม น โหติ, เทยฺยธมฺเม สติ ปฏิคฺคาหกํ น ลภามิ. อชฺช ปน เม ปฏิคฺคาหโก จ ทิฏฺโฐ, เทยฺยธมฺโม จ อตฺถิ, ลาภา วต เม’’ติ เคหํ คนฺตฺวา ภตฺตํ ปตฺเต ปกฺขิปาเปตฺวา ปจฺจาหริตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส หตฺเถ ปติฏฺฐเปตฺวา –

Một hôm, vị Phật Độc Giác tên là Upariṭṭha, sau khi xả khỏi Diệt tận định ở núi Gandhamādana, suy nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta sẽ tế độ ai đây?’ rồi nghĩ tiếp: ‘Hôm nay ta nên tế độ Annabhāra, và bây giờ anh ta sẽ từ rừng mang cỏ về nhà.’ Biết vậy, ngài mang y bát, dùng thần thông đi đến và đứng trước mặt Annabhāra. Annabhāra thấy ngài tay cầm bát không, bèn hỏi: ‘Bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa ạ?’ Khi được trả lời: ‘Này người có phước lớn, chúng tôi sẽ nhận được,’ anh ta nói: ‘Bạch ngài, nếu vậy xin ngài vui lòng đợi một chút.’ Rồi anh bỏ bó cỏ xuống, nhanh chóng đi về nhà, hỏi vợ: ‘Này em, phần cơm dành cho anh có đó không?’ Khi được trả lời: ‘Thưa chàng, có ạ,’ anh nhanh chóng quay lại, nhận lấy bát của vị Phật Độc Giác và suy nghĩ: ‘Khi ta có tâm muốn bố thí thì lại không có vật để thí, khi có vật để thí thì lại không gặp được người thọ nhận. Nhưng hôm nay, ta vừa gặp được người thọ nhận, vừa có vật để thí, thật là may mắn cho ta thay!’ Rồi anh đi về nhà, cho người bỏ cơm vào bát, mang trở lại và đặt vào tay vị Phật Độc Giác –

‘‘อิมินา ปน ทาเนน, มา เม ทาลิทฺทิยํ อหุ;

นตฺถีติ วจนํ นาม, มา อโหสิ ภวาภเว. –

‘Do sự bố thí này, mong cho con không còn nghèo khó; trong các kiếp sống, mong rằng lời nói ‘không có’ sẽ không bao giờ xảy ra.’ –

ภนฺเต เอวรูปา ทุชฺชีวิตา มุจฺเจยฺยํ, นตฺถีติ ปทเมว น สุเณยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ‘‘เอวํ โหตุ มหาปุญฺญา’’ติ วตฺวา อนุโมทนํ กตฺวา ปกฺกามิ.

‘Bạch ngài, mong con được giải thoát khỏi cuộc sống khốn khó như thế này, mong con không phải nghe đến từ ‘không có’.’ Anh đã phát nguyện như vậy. Vị Phật Độc Giác nói rằng: ‘Này người có phước lớn, mong rằng sẽ được như vậy,’ rồi tùy hỷ và ra đi.

สุมนเสฏฺฐิโนปิ ฉตฺเต อธิวตฺถา เทวตา ‘‘อโห ทานํ ปรมทานํ, อุปริฏฺเฐ สุปติฏฺฐิต’’นฺติ วตฺวา ติกฺขตฺตุํ สาธุการมทาสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘กึ มํ เอตฺตกํ กาลํ ทานํ ททมานํ น ปสฺสสี’’ติ อาห. นาหํ ตว ทานํ อารพฺภ สาธุการํ เทมิ, อนฺนภาเรน ปน อุปริฏฺฐสฺส ทินฺนปิณฺฑปาเต ปสีทิตฺวา มยา เอส สาธุกาโร ปวตฺติโตติ. โส ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อหํ เอตฺตกํ กาลํ ทานํ ททนฺโต เทวตํ สาธุการํ ทาเปตุํ นาสกฺขึ, อนฺนภาโร มํ นิสฺสาย ชีวนฺโต เอกปิณฺฑปาเตเนว สาธุการํ ทาเปสิ, ตสฺส ทาเน อนุจฺฉวิกํ กตฺวา ตํ ปิณฺฑปาตํ มม สนฺตกํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อชฺช ตยา กสฺสจิ กิญฺจิ ทินฺน’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, สามิ, อุปริฏฺฐปจฺเจกพุทฺธสฺส เม อชฺช ภาคภตฺตํ ทินฺน’’นฺติ. ‘‘หนฺท, โภ, กหาปณํ คเหตฺวา เอตํ มยฺหํ ปิณฺฑปาตํ เทหี’’ติ? ‘‘น เทมิ, สามี’’ติ. โส ยาว สหสฺสํ วฑฺเฒสิ, อิตโร สหสฺเสนาปิ นาทาสิ. อถ นํ ‘‘โหตุ, โภ, ยทิ ปิณฺฑปาตํ น เทสิ, สหสฺสํ คเหตฺวา ปตฺตึ เม เทหี’’ติ อาห. โส ‘‘อยฺเยน สทฺธึ มนฺเตตฺวา ชานิสฺสามี’’ติ เวเคน ปจฺเจกพุทฺธํ สมฺปาปุณิตฺวา, ‘‘ภนฺเต สุมนเสฏฺฐิ, สหสฺสํ ทตฺวา ตุมฺหากํ ปิณฺฑปาเต ปตฺตึ ยาจติ, กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ.

Vị thiên nữ ngự trên cây lọng của trưởng giả Sumana nói rằng: ‘Ôi, sự bố thí thật là tối thượng, đã được đặt vững chắc nơi ngài Upariṭṭha!’ rồi tán thán ‘Lành thay!’ ba lần. Khi ấy, vị trưởng giả hỏi vị thiên nữ ấy: ‘Tại sao suốt thời gian qua, ngươi không thấy ta bố thí hay sao?’ Vị thiên nữ đáp: ‘Tôi không tán thán vì sự bố thí của ngài, nhưng vì Annabhāra hoan hỷ với vật thực đã cúng dường cho ngài Upariṭṭha, nên tôi đã thốt lên lời tán thán này.’ Vị trưởng giả suy nghĩ: ‘Thật kỳ diệu thay! Ta bố thí suốt thời gian qua mà không thể làm cho vị thiên nữ tán thán, còn Annabhāra sống nương nhờ ta, chỉ với một phần vật thực mà đã làm cho vị ấy tán thán. Ta sẽ làm điều xứng đáng với sự bố thí của anh ta và biến phần vật thực đó thành của ta.’ Nghĩ vậy, ông cho gọi Annabhāra đến và hỏi: ‘Hôm nay anh có cho ai cái gì không?’ Annabhāra đáp: ‘Thưa ông chủ, có ạ. Hôm nay con đã cúng dường phần cơm của con cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha.’ Trưởng giả nói: ‘Này anh, hãy nhận lấy một đồng kahāpaṇa và đưa phần vật thực đó cho ta.’ Annabhāra đáp: ‘Thưa ông chủ, con không đưa.’ Ông ta tăng giá lên đến một ngàn, nhưng người kia dù một ngàn cũng không đưa. Khi ấy, trưởng giả nói với anh: ‘Thôi được, này anh, nếu anh không đưa phần vật thực, hãy nhận lấy một ngàn và chia phước cho ta.’ Annabhāra đáp: ‘Con sẽ hỏi ý kiến bậc tôn quý rồi sẽ biết,’ rồi nhanh chóng đuổi kịp vị Phật Độc Giác và hỏi: ‘Bạch ngài, trưởng giả Sumana đưa một ngàn và xin chia phước từ phần vật thực cúng dường đến ngài, con phải làm sao?’

อถสฺส [Pg.384] โส อุปมํ อาหริ ‘‘เสยฺยถาปิ, ปณฺฑิต, กุลสติเก คาเม เอกสฺมึ ฆเร ทีปํ ชาเลยฺย, เสสา อตฺตโน เตเลน วฏฺฏึ เตเมตฺวา ชาลาเปตฺวา คณฺเหยฺยุํ, ปุริมปทีปสฺส ปภา อตฺถีติ วตฺตพฺพา นตฺถี’’ติ. อติเรกตรา, ภนฺเต, ปภา โหตีติ. เอวเมวํ ปณฺฑิต อุฬุงฺกยาคุ วา โหตุ, กฏจฺฉุภิกฺขา วา, อตฺตโน ปิณฺฑปาเต ปเรสํ ปตฺตึ เทนฺตสฺส ยตฺตกานํ เทติ, ตตฺตกํ วฑฺฒติ. ตฺวญฺหิ เอกเมว ปิณฺฑปาตํ อทาสิ, เสฏฺฐิสฺส ปน ปตฺติยา ทินฺนาย ทฺเว ปิณฺฑปาตา โหนฺติ เอโก ตว, เอโก ตสฺสาติ.

Khi ấy, vị Phật Độc Giác đưa ra một ví dụ cho anh ta: ‘Ví như, này người hiền trí, trong một ngôi làng có một trăm gia đình, nếu một nhà thắp đèn, những người còn lại dùng dầu của mình thấm vào bấc rồi đến mồi lửa và mang đi, thì ánh sáng của ngọn đèn ban đầu có thể nói là còn hay không?’ Annabhāra đáp: ‘Bạch ngài, ánh sáng còn rực rỡ hơn nữa ạ.’ Vị Phật Độc Giác nói: ‘Cũng vậy, này người hiền trí, dù là một muỗng cháo hay một vá cơm, đối với người chia phước từ phần vật thực của mình cho người khác, phước báu tăng trưởng tương ứng với số người mà người ấy chia sẻ. Ngươi chỉ cúng dường một phần vật thực, nhưng khi chia phước cho vị trưởng giả, thì thành ra hai phần vật thực cúng dường: một phần của ngươi, một phần của ông ấy.’

โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ตํ อภิวาเทตฺวา เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘คณฺห, สามิ, ปตฺติ’’นฺติ อาห. เตน หิ อิเม กหาปเณ คณฺหาติ. นาหํ ปิณฺฑปาตํ วิกฺกิณามิ, สทฺธาย เต ปตฺตึ ทมฺมีติ. ‘‘ตฺวํ สทฺธาย เทสิ, อหมฺปิ ตว คุเณ ปูเชมิ, คณฺห, ตาต, อิโต ปฏฺฐาย จ ปน มา สหตฺถา กมฺมมกาสิ, วีถิยํ ฆรํ มาเปตฺวา วส. เยน จ เต อตฺโถ โหติ, สพฺพํ มม สนฺติกา คณฺหาหี’’ติ อาห. นิโรธา วุฏฺฐิตสฺส ปน ทินฺนปิณฺฑปาโต ตทเหว วิปากํ เทติ. ตสฺมา ราชาปิ ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา อนฺนภารํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปตฺตึ คเหตฺวา มหนฺตํ โภคํ ทตฺวา ตสฺส เสฏฺฐิฏฺฐานํ ทาเปสิ.

Người ấy nói: "Lành thay, thưa ngài", rồi đảnh lễ vị ấy, đi đến nhà trưởng giả và nói: "Thưa ông chủ, xin hãy nhận lấy phần phước". "Nếu vậy, hãy nhận lấy những đồng tiền này". "Tôi không bán vật thực khất thực, tôi cho ông phần phước với lòng tín thành". "Ông cho với lòng tín thành, tôi cũng tôn kính đức hạnh của ông, hãy nhận lấy, này con. Từ nay về sau, đừng làm việc bằng chính tay mình, hãy xây nhà trên đường và ở đó. Bất cứ thứ gì ông cần, hãy lấy tất cả từ chỗ tôi". Vật thực khất thực được cúng dường cho người vừa xuất khỏi thiền diệt thì cho quả báo ngay trong ngày hôm đó. Vì vậy, nhà vua nghe được chuyện đó, cho gọi Annabhāra đến, nhận lấy phần phước, ban cho nhiều của cải và phong cho ông ta chức trưởng giả.

โส สุมนเสฏฺฐิสฺส สหายโก หุตฺวา ยาวชีวํ ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กปิลวตฺถุนคเร อมิโตทนสฺส สกฺกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อนุรุทฺโธติสฺส นามํ อกํสุ. โส มหานามสกฺกสฺส กนิฏฺฐภาตา, สตฺถุ จูฬปิตุ ปุตฺโต ปรมสุขุมาโล มหาปุญฺโญ อโหสิ. เอกทิวสํ กิร ฉสุ ขตฺติเยสุ ปูเว ลกฺขํ กตฺวา คุเฬหิ กีฬนฺเตสุ อนุรุทฺโธ ปราชิโต ปูวานํ อตฺถาย มาตุ สนฺติกํ ปหิณิ. สา มหนฺตํ สุวณฺณถาลํ ปูเรตฺวา ปูเว เปเสสิ. ปูเว ขาทิตฺวา ปุน กีฬนฺโต ปราชิโต ตเถว ปหิณิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ ปูเวสุ อาหเฏสุ จตุตฺเถ วาเร มาตา ‘‘อิทานิ ปูวา นตฺถี’’ติ ปหิณิ. ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘นตฺถี’’ติ ปทสฺส อสุตปุพฺพตาย ‘‘นตฺถิปูวา นาม อิทานิ ภวิสฺสนฺตี’’ติ สญฺญํ กตฺวา ‘‘คจฺฉ นตฺถิปูเว อาหรา’’ติ เปเสสิ. อถสฺส [Pg.385] มาตา ‘‘นตฺถิปูเว กิร, อยฺเย, เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘มม ปุตฺเตน นตฺถีติ ปทํ น สุตปุพฺพํ, กถํ นุ โข นตฺถิภาวํ ชานาเปยฺย’’นฺติ สุวณฺณปาตึ โธวิตฺวา อปราย สุวณฺณปาติยา ปฏิกุชฺชิตฺวา ‘‘หนฺท, ตาต, อิมํ มม ปุตฺตสฺส เทหี’’ติ ปหิณิ. ตสฺมึ ขเณ นครปริคฺคาหิกา เทวตา ‘‘อมฺหากํ สามินา อนฺนภารกาเล อุปริฏฺฐสฺส ปจฺเจกพุทฺธสฺส ภาคภตฺตํ ทตฺวา ‘นตฺถีติ ปทเมว น สุเณยฺย’นฺติ ปตฺถนา นาม ฐปิตา. สเจ มยํ ตมตฺถํ ญตฺวา อชฺฌุเปกฺเขยฺยาม, มุทฺธาปิ โน สตฺตธา ผเลยฺยา’’ติ จินฺเตตฺวา ทิพฺพปูเวหิ ปาตึ ปูรยึสุ. โส ปุริโส ปาตึ อาหริตฺวา ตสฺส สนฺติเก ฐเปตฺวา วิวริ. เตสํ คนฺโธ สกลนครํ ผริ. ปูโว ปน มุเข ฐปิตมตฺโตว สตฺตรสหรณิสหสฺสานิ ผริตฺวา อฏฺฐาสิ.

Vị ấy trở thành bạn của trưởng giả Sumana, làm các công đức cho đến trọn đời, sau khi chết, tái sanh ở cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong nhà của vương tộc Thích Ca Amitodana ở thành Kapilavatthu, và được đặt tên là Anuruddha. Vị ấy là em trai của vương tử Mahānāma, con của chú ruột của đức Bổn Sư, rất tinh tế và có nhiều phước báu. Tương truyền, một ngày nọ, trong khi sáu vị vương tử đang chơi bi, đặt cược bằng bánh, Anuruddha bị thua và sai người đến chỗ mẹ để lấy bánh. Bà cho người mang bánh đến, đổ đầy một cái đĩa vàng lớn. Sau khi ăn bánh, chơi lại và bị thua, ông lại sai người đi như vậy. Cứ như thế ba lần, bánh được mang đến, đến lần thứ tư, người mẹ sai người báo: "Bây giờ không có bánh". Nghe lời của bà, vì chưa từng nghe từ "không có", ông nghĩ rằng: "Bánh 'không có' chắc bây giờ sẽ có", rồi sai người đi: "Hãy đi lấy bánh 'không có' về đây". Khi mẹ của ông được nói: "Thưa bà, xin hãy cho bánh 'không có'", bà nghĩ: "Con trai ta chưa từng nghe từ 'không có', làm sao ta có thể cho nó biết về sự không có đây?", bà rửa một cái đĩa vàng, úp một cái đĩa vàng khác lên trên và sai người đi: "Này con, hãy mang cái này cho con trai ta". Vào lúc đó, các vị thiên thần bảo hộ thành phố nghĩ rằng: "Chủ nhân của chúng ta, vào thời làm Annabhāra, đã cúng dường phần cơm của mình cho đức Phật Độc Giác Uparittha và đã phát nguyện rằng: 'Mong rằng con sẽ không bao giờ nghe từ 'không có''. Nếu chúng ta biết điều này mà lơ là, đầu của chúng ta sẽ vỡ thành bảy mảnh", rồi họ đổ đầy đĩa bằng bánh của chư thiên. Người đàn ông đó mang đĩa đến, đặt trước mặt ông và mở ra. Mùi thơm của chúng lan tỏa khắp thành phố. Khi chiếc bánh vừa được đặt vào miệng, nó đã lan tỏa và đứng lại ở bảy ngàn dây thần kinh vị giác.

อนุรุทฺโธปิ จินฺเตสิ – ‘‘น มํ มญฺเญ อิโต ปุพฺเพ มาตา ปิยายติ. น หิ เม อญฺญทา ตาย นตฺถิปูวา นาม ปกฺกปุพฺพา’’ติ. โส คนฺตฺวา มาตรํ เอวมาห – ‘‘อมฺม, นาหํ ตว ปิโย’’ติ. ตาต, กึ วเทสิ, มม อกฺขีหิปิ หทยมํสโตปิ ตฺวํ ปิยตโรติ. สจาหํ, อมฺม, ตว ปิโย, กสฺมา มม ปุพฺเพ เอวรูเป นตฺถิปูเว นาม น อทาสีติ. สา ตํ ปุริสํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตาต, กิญฺจิ ปาติยํ อโหสี’’ติ. อาม, อยฺเย, ปูวานํ ปาติ ปริปุณฺณา อโหสิ, น เม เอวรูปา ทิฏฺฐปุพฺพาติ. สา จินฺเตสิ – ‘‘ปุตฺโต เม กตปุญฺโญ, เทวตาหิสฺส ทิพฺพปูวา ปหิตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ. โสปิ มาตรํ อาห – ‘‘อมฺม, น มยา เอวรูปา ปูวา ขาทิตปุพฺพา, อิโต ปฏฺฐาย เม นตฺถิปูวเมว ปเจยฺยาสี’’ติ. สา ตโต ปฏฺฐาย เตน ‘‘ปูเว ขาทิตุกาโมมฺหี’’ติ วุตฺตกาเล สุวณฺณปาตึ โธวิตฺวา อญฺญาย ปาติยา ปฏิกุชฺชิตฺวา ปหิณติ, เทวตา ปาตึ ปูเรนฺติ. เอวํ โส อคารมชฺเฌ วสนฺโต นตฺถีติ ปทสฺส อตฺถํ อชานิตฺวา ทิพฺพปูเวเยว ปริภุญฺชิ.

Anuruddha cũng nghĩ: "Ta cho rằng trước đây mẹ không thương ta. Vì mẹ chưa bao giờ nấu cho ta loại bánh 'không có' vào những lần khác". Ông đến và nói với mẹ như sau: "Thưa mẹ, con không được mẹ thương". "Con ơi, con nói gì vậy? Con còn quý hơn cả mắt và thịt tim của mẹ". "Thưa mẹ, nếu con được mẹ thương, tại sao trước đây mẹ không cho con loại bánh 'không có' như thế này?". Bà hỏi người đàn ông đó: "Này con, có gì trong đĩa không?". "Thưa bà, vâng, cái đĩa đầy bánh, tôi chưa từng thấy loại bánh như vậy". Bà nghĩ: "Con trai ta đã tạo phước, chắc hẳn chư thiên đã gửi bánh trời cho nó". Ông cũng nói với mẹ: "Thưa mẹ, con chưa từng ăn loại bánh như thế này, từ nay về sau, mẹ hãy chỉ nấu cho con bánh 'không có' thôi nhé". Từ đó trở đi, mỗi khi ông nói: "Con muốn ăn bánh", bà lại rửa một cái đĩa vàng, úp một cái đĩa khác lên và gửi đi, và chư thiên lại đổ đầy đĩa. Cứ như vậy, trong khi sống giữa gia đình, ông đã hưởng dụng bánh của chư thiên mà không biết ý nghĩa của từ "không có".

สตฺถุ ปน ปริวารตฺถํ กุลปฏิปาฏิยา สากิยกุมาเรสุ ปพฺพชนฺเตสุ มหานาเมน สกฺเกน, ‘‘ตาต, อมฺหากํ กุลา โกจิ ปพฺพชิโต นตฺถิ, ตยา วา ปพฺพชิตพฺพํ, มยา วา’’ติ วุตฺเต โส อาห – ‘‘อหํ อติสุขุมาโล ปพฺพชิตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ. เตน หิ กมฺมนฺตํ อุคฺคณฺห, อหํ ปพฺพชิสฺสามีติ. โก เอส กมฺมนฺโต นามาติ? โส หิ ภตฺตสฺส อุฏฺฐานฏฺฐานมฺปิ น ชานาติ, กมฺมนฺตํ กิเมว ชานิสฺสติ, ตสฺมา เอวมาห. เอกทิวสญฺหิ [Pg.386] อนุรุทฺโธ ภทฺทิโย กิมิโลติ ตโย ชนา ‘‘ภตฺตํ นาม กหํ อุฏฺฐาตี’’ติ มนฺตยึสุ. เตสุ กิมิโล ‘‘โกฏฺเฐสุ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. โส กิเรกทิวสํ วีหี โกฏฺฐมฺหิ ปกฺขิปนฺเต อทฺทส, ตสฺมา ‘‘โกฏฺเฐ ภตฺตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญาย เอวมาห. อถ นํ ภทฺทิโย ‘‘ตฺวํ น ชานาสี’’ติ วตฺวา ‘‘ภตฺตํ นาม อุกฺขลิยํ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. โส กิเรกทิวสํ อุกฺขลิโต ภตฺตํ วฑฺเฒนฺเต ทิสฺวา ‘‘เอตฺเถเวตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญมกาสิ, ตสฺมา เอวมาห. อนุรุทฺโธ เต อุโภปิ ‘‘ตุมฺเห น ชานาถา’’ติ วตฺวา ‘‘ภตฺตํ นาม รตนุพฺเพธมกุฬาย มหาสุวณฺณปาติยํ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. เตน กิร เนว วีหึ โกฏฺเฏนฺตา, น ภตฺตํ ปจนฺตา ทิฏฺฐปุพฺพา, สุวณฺณปาติยํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐปิตภตฺตเมว ปสฺสติ, ตสฺมา ‘‘ปาติยํเยเวตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญมกาสิ, ตสฺมา เอวมาห. เอวํ ภตฺตุฏฺฐานฏฺฐานมฺปิ อชานนฺโต มหาปุญฺโญ กุลปุตฺโต กมฺมนฺเต กึ ชานิสฺสติ.

Vả lại, vì mục đích làm thị giả cho đức Thế Tôn, khi các vương tử dòng Thích-ca theo thứ tự trong dòng tộc tuần tự xuất gia, vương gia Mahānāma dòng Thích-ca nói rằng: “Này em, trong dòng tộc của chúng ta không có ai xuất gia cả, hoặc em nên xuất gia, hoặc là anh.” Khi được nói vậy, vị ấy (Anuruddha) thưa: “Thân con quá ư là mềm mại, con sẽ không thể xuất gia được.” “Nếu vậy, em hãy học công việc thế gian, anh sẽ xuất gia.” “Công việc thế gian ấy tên là gì?” Vị ấy quả thật còn không biết nơi sanh ra của cơm, thì làm sao biết được công việc thế gian, vì thế đã nói như vậy. Quả thật, vào một ngày nọ, ba vị là Anuruddha, Bhaddiya, và Kimila đã bàn luận với nhau: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra ở đâu?” Trong số ấy, Kimila nói: “Nó sanh ra trong các kho lẫm.” Tương truyền, một hôm vị ấy thấy người ta đổ lúa vào kho, vì thế với ý nghĩ rằng “cơm sanh ra trong kho” nên đã nói như vậy. Bấy giờ, Bhaddiya nói với vị ấy: “Bạn không biết,” rồi nói: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra trong nồi.” Tương truyền, một hôm vị ấy thấy người ta múc cơm từ trong nồi ra và nghĩ rằng “nó sanh ra chính ở đây,” vì thế đã nói như vậy. Anuruddha nói với cả hai vị ấy: “Cả hai bạn đều không biết,” rồi nói: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra trong cái bát lớn bằng vàng có nắp đậy cao bằng châu báu.” Tương truyền, vị ấy chưa từng thấy người ta giã lúa, cũng chưa từng thấy người ta nấu cơm, chỉ thấy cơm đã được dọn ra trong bát vàng và đặt trước mặt, vì thế vị ấy đã có ý nghĩ rằng “nó sanh ra chính trong cái bát này,” do đó đã nói như vậy. Như thế, một thiện nam tử có phước báu lớn, người mà ngay cả nơi sanh ra của cơm cũng không biết, thì làm sao biết được các công việc thế gian.

โส ‘‘เอหิ โข เต, อนุรุทฺธ, ฆราวาสตฺถํ อนุสาสิสฺสามิ, ปฐมํ เขตฺตํ กสาเปตพฺพ’’นฺติอาทินา นเยน ภาตรา วุตฺตานํ กมฺมนฺตานํ อปริยนฺตภาวํ สุตฺวา ‘‘น เม ฆราวาเสน อตฺโถ’’ติ มาตรํ อาปุจฺฉิตฺวา ภทฺทิยปมุเขหิ ปญฺจหิ สากิยกุมาเรหิ สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา อนุปิยมฺพวเน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปพฺพชิ. ปพฺพชิตฺวา จ ปน สมฺมาปฏิปทํ ปฏิปนฺโน อนุปุพฺเพน ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตฺวา ทิพฺเพน จกฺขุนา เอกาสเน นิสินฺโนว หตฺถตเล ฐปิตอามลกานิ วิย สหสฺสโลกธาตุโย โอโลกนสมตฺโถ หุตฺวา –

Vị ấy (Mahānāma) nói: “Này Anuruddha, lại đây, anh sẽ chỉ dạy cho em về việc tại gia, trước tiên phải cho người cày ruộng,” v.v... Khi nghe về sự vô tận của các công việc thế gian được người anh trai nói ra theo phương cách ấy, vị ấy (Anuruddha) nghĩ: “Ta không có nhu cầu với đời sống tại gia,” rồi xin phép mẹ, cùng với năm vị vương tử dòng Thích-ca do Bhaddiya dẫn đầu ra đi, đến đảnh lễ đức Thế Tôn tại khu rừng xoài Anupiya và đã xuất gia. Và sau khi xuất gia, thực hành theo chánh đạo, tuần tự chứng ngộ ba minh, với thiên nhãn, ngay khi đang ngồi trên một chỗ ngồi, đã trở nên có khả năng nhìn thấy ngàn thế giới như những quả amla đặt trong lòng bàn tay, và –

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ. (เถรคา. ๓๓๒, ๕๖๒) –

“Ta biết được các tiền kiếp, thiên nhãn đã được thanh tịnh; Ta là người tam minh, đã đạt được thần thông, giáo pháp của đức Phật đã được thực hành.”

อุทานํ อุทาเนตฺวา ‘‘กึ นุ โข เม กตฺวา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ โอโลเกนฺโต ‘‘ปทุมุตฺตรปาทมูเล ปตฺถนํ ฐเปสิ’’นฺติ ญตฺวา ปุน ‘‘สํสาเร สํสรนฺโต อสุกสฺมึ นาม กาเล พาราณสิยํ สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ชีวนฺโต อนฺนภาโร นาม อโหสิ’’นฺติปิ ญตฺวา –

Sau khi thốt lên lời cảm hứng, vị ấy quán xét: “Do đã làm gì mà ta có được thành tựu này?” và biết được rằng: “Ta đã thiết lập lời nguyện dưới chân đức Phật Padumuttara.” Rồi lại biết thêm rằng: “Khi đang lang thang trong vòng luân hồi, vào một thời điểm nọ, tại thành Bārāṇasī, ta đã là một người tên là Annabhāra, sống nương nhờ trưởng giả Sumana,” và –

‘‘อนฺนภาโร ปุเร อาสึ, ทลิทฺโท ติณหารโก;

ปิณฺฑปาโต มยา ทินฺโน, อุปริฏฺฐสฺส ตาทิโน’’ติ. –

“Thuở trước, ta là Annabhāra, một người nghèo khổ, kẻ gánh cỏ; vật thực khất thực đã được ta cúng dường đến ngài Upariṭṭha, bậc Như Nhiên.”

อาห[Pg.387]. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โย โส ตทา มยา อุปริฏฺฐสฺส ทินฺนปิณฺฑปาตโต กหาปเณ ทตฺวา ปตฺตึ อคฺคเหสิ, มม สหายโก สุมนเสฏฺฐิ กหํ นุ โข โส เอตรหิ นิพฺพตฺโต’’ติ. อถ นํ ‘‘วิญฺฌาฏวิยํ ปพฺพตปาเท มุณฺฑนิคโม นาม อตฺถิ, ตตฺถ มหามุณฺฑสฺส นาม อุปาสกสฺส มหาสุมโน จูฬสุมโนติ ทฺเว ปุตฺตา, เตสุ โส จูฬสุมโน หุตฺวา นิพฺพตฺโต’’ติ อทฺทส. ทิสฺวา จ ปน จินฺเตสิ – ‘‘อตฺถิ นุ โข ตตฺถ มยิ คเต อุปกาโร, นตฺถี’’ติ. โส อุปธาเรนฺโต อิทํ อทฺทส ‘‘โส ตตฺถ มยิ คเต สตฺตวสฺสิโกว นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺสติ, ขุรคฺเคเยว จ อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี’’ติ. ทิสฺวา จ ปน อุปกฏฺเฐ อนฺโตวสฺเส อากาเสน คนฺตฺวา คามทฺวาเร โอตริ. มหามุณฺโฑ ปน อุปาสโก เถรสฺส ปุพฺเพปิ วิสฺสาสิโก เอว. โส เถรํ ปิณฺฑปาตกาเล จีวรํ ปารุปนฺตํ ทิสฺวา ปุตฺตํ มหาสุมนํ อาห – ‘‘ตาต, อยฺโย, เม อนุรุทฺธตฺเถโร อาคโต, ยาวสฺส อญฺโญ โกจิ ปตฺตํ น คณฺหาติ, ตาวสฺส คนฺตฺวา ปตฺตํ คณฺห, อหํ อาสนํ ปญฺญาเปสฺสามี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. อุปาสโก เถรํ อนฺโตนิเวสเน สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา เตมาสํ วสนตฺถาย ปฏิญฺญํ คณฺหิ, เถโรปิ อธิวาเสสิ.

Vị ấy đã nói. Bấy giờ, ý nghĩ này đã khởi lên nơi vị ấy: “Người bạn của ta, trưởng giả Sumana, người mà khi ấy đã đưa tiền kahāpaṇa và nhận lấy phần phước từ vật thực khất thực do ta cúng dường đến ngài Upariṭṭha, không biết hiện nay đã tái sanh ở đâu?” Bấy giờ, vị ấy thấy rằng: “Tại chân núi trong khu rừng Viñjhāṭavi có một thị trấn tên là Muṇḍa, ở đấy có hai người con trai của một nam cư sĩ tên là Mahāmuṇḍa, là Mahāsumana và Cūḷasumana, và ông ấy đã tái sanh làm Cūḷasumana.” Và sau khi thấy vậy, vị ấy suy nghĩ: “Không biết khi ta đến đó sẽ có lợi ích gì hay không?” Vị ấy khi xem xét đã thấy điều này: “Khi ta đến đó, cậu bé ấy mới bảy tuổi sẽ từ bỏ gia đình và xuất gia, và sẽ đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong.” Và sau khi thấy vậy, khi mùa an cư nội trú sắp đến gần, vị ấy đã đi bằng đường không và đáp xuống tại cổng làng. Vả lại, nam cư sĩ Mahāmuṇḍa vốn đã là người thân tín của vị trưởng lão từ trước. Vị ấy thấy trưởng lão đang đắp y vào giờ đi khất thực, liền nói với con trai Mahāsumana: “Này con, trưởng lão Anuruddha, bậc thầy của cha, đã đến. Trước khi có ai khác nhận lấy bát của ngài, con hãy đi đến và nhận lấy bát của ngài, cha sẽ chuẩn bị chỗ ngồi.” Người con đã làm như vậy. Vị nam cư sĩ đã dâng cúng một cách kính cẩn đến vị trưởng lão bên trong nhà và đã thỉnh cầu ngài hứa khả ở lại trong ba tháng, và vị trưởng lão cũng đã chấp thuận.

อถ นํ เอกทิวสํ ปฏิชคฺคนฺโต วิย เตมาสํ ปฏิชคฺคิตฺวา มหาปวารณาย ติจีวรญฺเจว คุฬเตลตณฺฑุลาทีนิ จ อาหริตฺวา เถรสฺส ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ อาห. ‘‘อลํ, อุปาสก, น เม อิมินา อตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, วสฺสาวาสิกลาโภ นาเมส, คณฺหถ น’’นฺติ? ‘‘น คณฺหามิ, อุปาสกา’’ติ. ‘‘กิมตฺถํ น คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘มยฺหํ สนฺติเก กปฺปิยการโก สามเณโรปิ นตฺถี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, มม ปุตฺโต มหาสุมโน สามเณโร ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น เม, อุปาสก, มหาสุมเนนตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, จูฬสุมนํ ปพฺพาเชถา’’ติ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา จูฬสุมนํ ปพฺพาเชสิ. โส ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เถโร เตน สทฺธึ อฑฺฒมาสมตฺตํ ตตฺเถว วสิตฺวา ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ ตสฺส ญาตเก อาปุจฺฉิตฺวา อากาเสเนว คนฺตฺวา หิมวนฺตปเทเส อรญฺญกุฏิกาย โอตริ.

Bấy giờ, sau khi đã chăm sóc vị ấy trong ba tháng như thể chăm sóc trong một ngày, vào ngày lễ Mahāpavāraṇā, ông mang đến ba y cùng với đường phèn, dầu, gạo, v.v..., đặt dưới chân vị trưởng lão và nói: “Kính bạch ngài, xin hãy nhận lấy.” “Thôi đủ rồi, này nam cư sĩ, ta không có nhu cầu với những thứ này.” “Bạch ngài, nếu vậy, đây được gọi là lợi lộc của mùa an cư, xin ngài hãy nhận lấy nó.” “Ta không nhận, này nam cư sĩ.” “Bạch ngài, vì sao ngài không nhận?” “Bên cạnh ta không có thị giả tịnh nhân hay sa-di.” “Bạch ngài, nếu vậy, con trai của con là Mahāsumana sẽ làm sa-di.” “Này nam cư sĩ, ta không có nhu cầu với Mahāsumana.” “Bạch ngài, nếu vậy, xin ngài hãy cho Cūḷasumana xuất gia.” Vị trưởng lão chấp thuận: “Lành thay,” và đã cho Cūḷasumana xuất gia. Vị ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong. Vị trưởng lão cùng với vị sa-di ấy đã ở lại đó khoảng nửa tháng, rồi với ý nghĩ: “Ta sẽ đi yết kiến đức Thế Tôn,” ngài đã xin phép thân quyến của vị sa-di, đi bằng đường không và đáp xuống một am thất trong rừng ở vùng Hy-mã-lạp sơn.

เถโร ปน ปกติยาปิ อารทฺธวีริโย, ตสฺส ตตฺถ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ จงฺกมนฺตสฺส อุทรวาโต สมุฏฺฐหิ. อถ นํ กิลนฺตรูปํ ทิสฺวา สามเณโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กึ โว รุชฺชตี’’ติ? ‘‘อุทรวาโต เม สมุฏฺฐิโต’’ติ[Pg.388]. ‘‘อญฺญทาปิ สมุฏฺฐิตปุพฺโพ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อามาวุโส’’ติ. ‘‘เกน ผาสุกํ โหติ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อโนตตฺตโต ปานีเย ลทฺเธ ผาสุกํ โหติ, อาวุโส’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อาหรามี’’ติ. ‘‘สกฺขิสฺสสิ สามเณรา’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ อโนตตฺเต ปนฺนโค นาม นาคราชา มํ ชานาติ, ตสฺส อาจิกฺขิตฺวา เภสชฺชตฺถาย เอกํ ปานียวารกํ อาหราติ. โส สาธูติ อุปชฺฌายํ วนฺทิตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปญฺจโยชนสตํ ฐานํ อคมาสิ. ตํ ทิวสํ ปน นาคราชา นาคนาฏกปริวุโต อุทกกีฬํ กีฬิตุกาโม โหติ. โส สามเณรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาว กุชฺฌิ, ‘‘อยํ มุณฺฑกสมโณ อตฺตโน ปาทปํสุํ มม มตฺถเก โอกิรนฺโต วิจรติ, อโนตตฺเต ปานียตฺถาย อาคโต ภวิสฺสติ, น ทานิสฺส ปานียํ ทสฺสามี’’ติ ปณฺณาสโยชนิกํ อโนตตฺตทหํ มหาปาติยา อุกฺขลึ ปิทหนฺโต วิย ผเณน ปิทหิตฺวา นิปชฺชิ. สามเณโร นาคราชสฺส อาการํ โอโลเกตฺวาว ‘‘กุทฺโธ อย’’นฺติ ญตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị Trưởng lão, vốn dĩ đã là người tinh cần. Khi ngài đang kinh hành suốt canh đầu và canh cuối tại nơi ấy, chứng đau bụng do gió đã khởi lên. Bấy giờ, thấy ngài có vẻ mệt mỏi, vị sa-di hỏi: "Bạch ngài, ngài đau ở đâu ạ?" "Ta bị chứng đau bụng do gió khởi lên." "Bạch ngài, những lần khác ngài có từng bị khởi lên như vậy không ạ?" "Này hiền giả, đúng vậy." "Bạch ngài, dùng thứ gì thì được dễ chịu ạ?" "Này hiền giả, khi có được nước từ hồ Anotatta thì sẽ được dễ chịu." "Bạch ngài, nếu vậy, con xin đi lấy về." "Này sa-di, con có thể làm được không?" "Bạch ngài, thưa được ạ." "Nếu vậy, ở hồ Anotatta có vị long vương tên là Pannaga, ông ấy biết ta. Con hãy báo cho ông ấy biết rồi lấy về một bình nước để làm thuốc." Vị ấy vâng "Dạ tốt thay", đảnh lễ thầy tế độ, bay lên hư không và đi đến một nơi cách đó năm trăm do-tuần. Vào ngày hôm đó, vị long vương đang muốn vui chơi thủy hý, có các vũ nữ rồng vây quanh. Vừa thấy vị sa-di đang đến, ông ta liền nổi giận: "Vị sa-môn trọc đầu này đi lại, rắc bụi chân của mình lên đầu ta. Chắc là y đến hồ Anotatta để lấy nước. Bây giờ ta sẽ không cho y nước." Nói rồi, ông ta dùng mang của mình che kín hồ Anotatta rộng năm mươi do-tuần, giống như dùng một cái nắp lớn đậy một cái nồi, rồi nằm xuống. Vị sa-di vừa nhìn thấy thái độ của long vương, biết rằng "ông này đang tức giận", liền nói lên kệ này:

‘‘สุโณหิ เม นาคราช, อุคฺคเตช มหพฺพล;

เทหิ เม ปานียฆฏํ, เภสชฺชตฺถมฺหิ อาคโต’’ติ.

Này Long vương, đấng oai lực rực rỡ, sức mạnh phi thường, xin hãy nghe lời tôi. Tôi đến đây vì mục đích chữa bệnh, xin hãy cho tôi một bình nước.

ตํ สุตฺวา นาคราชา อิมํ คาถมาห –

Nghe vậy, long vương nói lên kệ này:

‘‘ปุรตฺถิมสฺมึ ทิสาภาเค, คงฺคา นาม มหานที;

มหาสมุทฺทมปฺเปติ, ตโต ตฺวํ ปานียํ หรา’’ติ.

Ở phương đông, có đại hà tên là Gaṅgā; Sông ấy chảy ra đại dương, ngươi hãy lấy nước từ đó.

ตํ สุตฺวา สามเณโร ‘‘อยํ นาคราชา อตฺตโน อิจฺฉาย น ทสฺสติ, อหํ พลกฺการํ กตฺวา อานุภาวํ ชานาเปตฺวา อิมํ อภิภวิตฺวาว ปานียํ คณฺหิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘มหาราช, อุปชฺฌาโย มํ อโนตตฺตโตว ปานียํ อาหราเปติ, เตนาหํ อิทเมว หริสฺสามิ, อเปหิ, มา มํ วาเรหี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe vậy, vị sa-di suy nghĩ: "Vị long vương này sẽ không tự nguyện cho. Ta sẽ dùng vũ lực, cho ông ta biết oai lực của ta, và sau khi chế ngự ông ta, ta sẽ lấy nước." Suy nghĩ xong, ngài nói: "Thưa Đại vương, thầy tế độ của tôi bảo tôi lấy nước từ chính hồ Anotatta này. Do đó, tôi sẽ chỉ lấy nước ở đây. Hãy tránh ra, đừng cản trở tôi." Nói xong, ngài đọc kệ này:

‘‘อิโตว ปานียํ หาสฺสํ, อิมินาวมฺหิ อตฺถิโก;

ยทิ เต ถามพลํ อตฺถิ, นาคราช นิวารยา’’ติ.

Tôi sẽ lấy nước từ chính nơi đây, tôi chỉ cần nước này mà thôi. Này Long vương, nếu ngài có sức mạnh, hãy ngăn cản đi.

อถ นํ นาคราชา อาห –

Bấy giờ, long vương nói với ngài:

‘‘สามเณร สเจ อตฺถิ, ตว วิกฺกม โปริสํ;

อภินนฺทามิ เต วาจํ, หรสฺสุ ปานียํ มมา’’ติ.

Này sa-di, nếu ngươi có lòng dũng cảm và khí phách, ta rất hoan nghênh lời nói của ngươi. Hãy lấy nước của ta đi.

อถ [Pg.389] นํ สามเณโร ‘‘เอวํ, มหาราช, หรามี’’ติ วตฺวา ‘‘ยทิ สกฺโกนฺโต หราหี’’ติ วุตฺเต – ‘‘เตน หิ สุฏฺฐุ ชานสฺสู’’ติ ติกฺขตฺตุํ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ‘‘พุทฺธสาสนสฺส อานุภาวํ ทสฺเสตฺวา มยา ปานียํ หริตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา อากาสฏฺฐเทวตานํ ตาว สนฺติกํ อคมาสิ. ตา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา อฏฺฐํสุ. ‘‘เอตสฺมึ อโนตตฺตทหปิฏฺเฐ ปนฺนคนาคราเชน สทฺธึ มม สงฺคาโม ภวิสฺสติ, ตตฺถ คนฺตฺวา ชยปราชยํ โอโลเกถา’’ติ อาห. โส เอเตเนว นีหาเรน จตฺตาโร โลกปาเล สกฺกสุยามสนฺตุสิตปรนิมฺมิตวสวตฺตี จ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตโต ปรํ ปฏิปาฏิยา ยาว พฺรหฺมโลกํ คนฺตฺวา ตตฺถ ตตฺถ พฺรหฺเมหิ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิเตหิ ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ ปุฏฺโฐ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เอวํ โส อสญฺเญ จ อรูปิพฺรหฺมาโน จ ฐเปตฺวา สพฺพตฺถ มุหุตฺเตเนว อาหิณฺฑิตฺวา อาโรเจสิ. ตสฺส วจนํ สุตฺวา สพฺพาปิ เทวตา อโนตตฺตทหปิฏฺเฐ นาฬิยํ ปกฺขิตฺตานิ ปิฏฺฐจุณฺณานิ วิย อากาสํ นิรนฺตรํ ปูเรตฺวา สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติเต เทวสงฺเฆ สามเณโร อากาเส ฐตฺวา นาคราชํ อาห –

Bấy giờ, vị sa-di nói với ngài: "Thưa Đại vương, vậy thì tôi sẽ lấy." Khi được đáp lại: "Nếu có thể thì hãy lấy đi," ngài liền nói: "Nếu vậy, ngài hãy biết cho rõ," và sau khi nhận được lời cam kết ba lần, ngài suy nghĩ: "Ta nên thể hiện oai lực của Phật giáo rồi mới lấy nước là phải lẽ." Suy nghĩ xong, trước tiên ngài đi đến chỗ các vị trời ở hư không. Các vị ấy đến đảnh lễ và đứng lại, hỏi: "Bạch ngài, có việc gì ạ?" Ngài nói: "Trên mặt hồ Anotatta này, sẽ có một cuộc giao tranh giữa ta và long vương Pannaga. Các vị hãy đến đó xem ai thắng ai bại." Cũng bằng cách ấy, ngài đi đến gặp Tứ Đại Thiên Vương, vua trời Sakka, Suyāma, Santusita, và Paranimmita-vasavattī, rồi báo cho họ biết sự việc. Sau đó, ngài lần lượt đi lên đến cõi Phạm thiên, và khi các vị Phạm thiên ở từng nơi đến đảnh lễ và đứng lại hỏi: "Bạch ngài, có việc gì ạ?", ngài cũng báo cho họ biết sự việc. Cứ như thế, vị sa-di ấy, ngoại trừ các vị Phạm thiên Vô Tưởng và Vô Sắc, đã đi khắp mọi nơi chỉ trong khoảnh khắc và thông báo. Nghe lời ngài, tất cả chư thiên đều tụ hội trên mặt hồ Anotatta, làm đầy kín cả hư không không một kẽ hở, như bột mịn được nhồi trong ống. Khi hội chúng chư thiên đã tụ tập, vị sa-di đứng trên không trung và nói với long vương:

‘‘สุโณหิ เม นาคราช, อุคฺคเตช มหพฺพล;

เทหิ เม ปานียฆฏํ, เภสชฺชตฺถมฺหิ อาคโต’’ติ.

Này Long vương, đấng oai lực rực rỡ, sức mạnh phi thường, xin hãy nghe lời tôi. Tôi đến đây vì mục đích chữa bệnh, xin hãy cho tôi một bình nước.

อถ นํ นาโค อาห –

Bấy giờ, con rồng nói với ngài:

‘‘สามเณร สเจ อตฺถิ, ตว วิกฺกม โปริสํ;

อภินนฺทามิ เต วาจํ, หรสฺสุ ปานียํ มมา’’ติ.

Này sa-di, nếu ngươi có lòng dũng cảm và khí phách, ta rất hoan nghênh lời nói của ngươi. Hãy lấy nước của ta đi.

โส ติกฺขตฺตุํ นาคราชสฺส ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อากาเส ฐิตโกว ทฺวาทสโยชนิกํ พฺรหฺมตฺตภาวํ มาเปตฺวา อากาสโต โอรุยฺห นาคราชสฺส ผเณ อกฺกมิตฺวา อโธมุขํ นิปฺปีเฬสิ, ตาวเทว พลวตา ปุริเสน อกฺกนฺตอลฺลจมฺมํ วิย นาคราชสฺส ผเณ อกฺกนฺตมตฺเต โอคลิตฺวา ทพฺพิมตฺตา ผณปุฏกา อเหสุํ. นาคราชสฺส ผเณหิ มุตฺตมุตฺตฏฺฐานโต ตาลกฺขนฺธปมาณา อุทกวฏฺฏิโย อุคฺคญฺฉึสุ. สามเณโร อากาเสเยว ปานียวารกํ ปูเรสิ. เทวสงฺโฆ สาธุการมทาสิ. อถ นาคราชา [Pg.390] ลชฺชิตฺวา สามเณรสฺส กุชฺฌิ, ชยกุสุมวณฺณานิสฺส อกฺขีนิ อเหสุํ. โส ‘‘อยํ มํ เทวสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ปานียํ คเหตฺวา ลชฺชาเปสิ, เอตํ คเหตฺวา มุเข หตฺถํ ปกฺขิปิตฺวา หทยมํสํ วาสฺส มทฺทามิ, ปาเท วา นํ คเหตฺวา ปารคงฺคายํ ขิปามี’’ติ เวเคน อนุพนฺธิ. อนุพนฺธนฺโตปิ นํ ปาปุณิตุํ นาสกฺขิเยว. สามเณโร คนฺตฺวา อุปชฺฌายสฺส หตฺเถ ปานียํ ฐเปตฺวา ‘‘ปิวถ, ภนฺเต’’ติ อาห. นาคราชาปิ ปจฺฉโต อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต อนุรุทฺธ, สามเณโร มยา อทินฺนเมว ปานียํ คเหตฺวา อาคโต, มา ปิวิตฺถา’’ติ อาห. เอวํ กิร สามเณราติ. ‘‘ปิวถ, ภนฺเต, อิมินา เม ทินฺนํ ปานียํ อาหฏ’’นฺติ อาห. เถโร ‘‘ขีณาสวสามเณรสฺส มุสากถนํ นาม นตฺถี’’ติ ญตฺวา ปานียํ ปิวิ. ตงฺขณญฺเญวสฺส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. ปุน นาโค เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, สามเณเรนมฺหิ สพฺพํ เทวคณํ สนฺนิปาเตตฺวา ลชฺชาปิโต, อหมสฺส หทยํ วา ผาเลสฺสามิ, ปาเท วา นํ คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ. มหาราช, สามเณโร มหานุภาโว, ตุมฺเห สามเณเรน สทฺธึ สงฺคาเมตุํ น สกฺขิสฺสถ, ขมาเปตฺวา นํ คจฺฉถาติ. โส สยมฺปิ สามเณรสฺส อานุภาวํ ชานาติเยว, ลชฺชาย ปน อนุพนฺธิตฺวา อาคโต. อถ นํ เถรสฺส วจเนน ขมาเปตฺวา เตน สทฺธึ มิตฺตสนฺถวํ กตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย อโนตตฺตอุทเกน อตฺเถ สติ ตุมฺหากํ อาคมนกิจฺจํ นตฺถิ, มยฺหํ ปหิเณยฺยาถ, อหเมว อาหริตฺวา ทสฺสามี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ.

Vị ấy nhận lời hứa của long vương ba lần, rồi đang đứng trên không trung, hóa hiện thành thân Phạm thiên cao mười hai do tuần, từ không trung hạ xuống, dẫm lên mang của long vương và đè xuống cho đến khi mặt cúi gằm. Ngay lúc ấy, giống như tấm da ướt bị người đàn ông mạnh mẽ dẫm lên, vừa bị dẫm lên, mang của long vương đã tuột xuống, và những cái bướu trên mang chỉ còn to bằng cái vá. Từ những chỗ trống trên mang của long vương, những cột nước lớn bằng thân cây thốt nốt đã phun lên. Vị sa-di đã làm đầy bình nước ngay trên không trung. Chúng chư thiên đã tung hô “lành thay”. Bấy giờ, long vương xấu hổ, nổi giận với vị sa-di, đôi mắt của y trở nên có màu như hoa dâm bụt. Y nghĩ: “Vị này đã tập hợp chúng chư thiên lại, lấy nước làm cho ta phải xấu hổ. Ta sẽ bắt y, thọc tay vào miệng, bóp nát tim gan của y, hoặc là nắm chân y mà ném qua bờ bên kia sông Hằng,” rồi với tốc độ nhanh chóng đuổi theo. Dù đuổi theo, y cũng không thể bắt kịp. Vị sa-di đi đến, đặt nước vào tay vị thầy tế độ và thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy uống.” Long vương cũng theo sau đến và thưa: “Bạch ngài Anuruddha, vị sa-di đã lấy nước mà con chưa cho mà đến đây. Xin ngài đừng uống.” “Này sa-di, có phải như vậy không?” “Bạch ngài, xin ngài hãy uống, nước này đã được vị này cho con mang đến.” Vị trưởng lão biết rằng: “Một vị sa-di đã đoạn tận lậu hoặc thì không thể nói dối,” nên đã uống nước. Ngay lúc ấy, bệnh của ngài liền thuyên giảm. Con rồng lại thưa với vị trưởng lão: “Bạch ngài, con đã bị vị sa-di làm cho xấu hổ trước toàn thể chúng chư thiên. Con sẽ xé nát tim của y, hoặc là nắm chân y mà ném qua bờ bên kia sông Hằng.” “Đại vương, vị sa-di có đại oai lực. Các ngài không thể giao chiến cùng với sa-di được đâu. Hãy xin lỗi y rồi đi đi.” Y tự mình cũng biết rõ oai lực của vị sa-di, nhưng vì xấu hổ nên mới đuổi theo. Bấy giờ, nghe lời của vị trưởng lão, y đã xin lỗi vị sa-di, kết bạn với vị ấy và nói: “Kể từ hôm nay, nếu có cần dùng nước hồ Anotatta, các ngài không cần phải tự mình đến, xin hãy sai bảo tôi. Chính tôi sẽ mang đến dâng cúng,” rồi ra đi.

เถโรปิ สามเณรํ อาทาย ปายาสิ. สตฺถา เถรสฺส อาคมนภาวํ ญตฺวา มิคารมาตุปาสาเท เถรสฺส อาคมนํ โอโลเกนฺโต นิสีทิ. ภิกฺขูปิ เถรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหสุํ. อเถกจฺเจ สามเณรํ สีเสปิ กณฺเณสุปิ พาหายมฺปิ คเหตฺวา สญฺจาเลตฺวา ‘‘กึ, สามเณร จูฬกนิฏฺฐ, น อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ กิริยํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ภาริยํ วติเมสํ ภิกฺขูนํ กมฺมํ อาสีวิสํ คีวาย คณฺหนฺตา วิย สามเณรํ คณฺหนฺติ, นาสฺส อานุภาวํ ชานนฺติ, อชฺช มยา สุมนสามเณรสฺส คุณํ ปากฏํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ. เถโรปิ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ – ‘‘อานนฺท, อโนตตฺตอุทเกนมฺหิ ปาเท โธวิตุกาโม[Pg.391], สามเณรานํ ฆฏํ ทตฺวา ปานียํ อาหราเปหี’’ติ. เถโร วิหาเร ปญฺจมตฺตานิ สามเณรสตานิ สนฺนิปาเตสิ. เตสุ สุมนสามเณโร สพฺพนวโก อโหสิ. เถโร สพฺพมหลฺลกํ สามเณรํ อาห – ‘‘สามเณร, สตฺถา อโนกตฺตทหอุทเกน ปาเท โธวิตุกาโม, ฆฏํ อาทาย คนฺตฺวา ปานียํ อาหรา’’ติ. โส ‘‘น สกฺโกมิ, ภนฺเต’’ติ น อิจฺฉิ. เถโร เสเสปิ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉิ, เตปิ ตเถว วตฺวา ปฏิกฺขิปึสุ. ‘‘กึ ปเนตฺถ ขีณาสวสามเณรา นตฺถี’’ติ? อตฺถิ, เต ปน ‘‘นายํ อมฺหากํ พทฺโธ มาลาปุโฏ, สุมนสามเณรสฺเสว พทฺโธ’’ติ น อิจฺฉึสุ, ปุถุชฺชนา ปน อตฺตโน อสมตฺถตาเยว น อิจฺฉึสุ. ปริโยสาเน ปน สุมนสฺส วาเร สมฺปตฺเต, ‘‘สามเณร, สตฺถา อโนตตฺตทหอุทเกน ปาเท โธวิตุกาโม, กุฏํ อาทาย กิร อุทกํ อาหรา’’ติ อาห. โส ‘‘สตฺถริ อาหราเปนฺเต อาหริสฺสามี’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อโนตตฺตโต กิร มํ อุทกํ อาหาราเปถา’’ติ อาห. ‘‘อาม, สุมนา’’ติ. โส วิสาขาย การิเตสุ ฆนสุวณฺณโกฏฺฏิเมสุ เสนาสนกุเฏสุ เอกํ สฏฺฐิกุฏอุทกคณฺหนกํ มหาฆฏํ หตฺเถน คเหตฺวา ‘‘อิมินา เม อุกฺขิปิตฺวา อํสกูเฏ ฐปิเตน อตฺโถ นตฺถี’’ติ โอลมฺพกํ กตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวนฺตาภิมุโข ปกฺขนฺทิ.

Vị trưởng lão cũng dẫn theo vị sa-di và ra đi. Bậc Đạo Sư biết trước sự trở về của vị trưởng lão, nên đã ngự tại giảng đường của mẹ Migāra, trông ngóng sự trở về của vị trưởng lão. Các vị tỳ-khưu cũng thấy vị trưởng lão đang đến, liền ra đón và nhận lấy y bát. Bấy giờ, một số vị nắm lấy vị sa-di ở đầu, ở tai, và ở cánh tay, lắc qua lắc lại và nói: “Sao vậy, sa-di em út, không chán nản sao?” Bậc Đạo Sư thấy hành động của họ, liền suy nghĩ: “Việc làm của các vị tỳ-khưu này thật là nặng nề, họ nắm lấy vị sa-di này như thể nắm con rắn hổ mang ở cổ. Họ không biết oai lực của y. Hôm nay, ta nên làm cho đức hạnh của sa-di Sumana được hiển lộ.” Vị trưởng lão cũng đến đảnh lễ Bậc Đạo Sư và ngồi xuống. Bậc Đạo Sư thăm hỏi vị ấy xong, liền gọi trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, ta muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Hãy đưa bình cho các sa-di và bảo họ đi lấy nước.” Vị trưởng lão đã tập hợp khoảng năm trăm vị sa-di trong tu viện. Trong số họ, sa-di Sumana là người nhỏ tuổi nhất. Vị trưởng lão nói với vị sa-di lớn tuổi nhất: “Này sa-di, Bậc Đạo Sư muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Hãy lấy bình đi lấy nước về.” Vị ấy nói: “Bạch ngài, con không thể,” và đã không muốn. Vị trưởng lão lần lượt hỏi các vị còn lại, họ cũng nói y như vậy và từ chối. “Phải chăng ở đây không có các vị sa-di đã đoạn tận lậu hoặc?” Có, nhưng họ nghĩ: “Vòng hoa này không phải được kết cho chúng ta, mà chỉ được kết cho sa-di Sumana mà thôi,” nên đã không muốn đi. Còn các vị phàm phu thì không muốn đi chỉ vì sự bất tài của mình. Cuối cùng, khi đến lượt của Sumana, ngài nói: “Này sa-di, Bậc Đạo Sư muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Con hãy lấy bình đi lấy nước về.” Vị ấy nghĩ: “Khi Bậc Đạo Sư bảo mang đến, con sẽ mang đến,” rồi đảnh lễ Bậc Đạo Sư và thưa: “Bạch ngài, có phải ngài bảo con đi lấy nước từ hồ Anotatta không ạ?” “Đúng vậy, Sumana.” Vị ấy, trong số những chiếc bình trong tu viện do bà Visākhā cúng dường, được làm bằng vàng khối, đã lấy một chiếc bình lớn có thể chứa nước của sáu mươi bình bằng một tay, rồi nghĩ: “Ta không cần phải nhấc cái này lên đặt trên vai,” liền cầm lủng lẳng, bay lên không trung, hướng về dãy Himavanta mà bay đi.

นาคราชา สามเณรํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา กุฏํ อํสกูเฏน อาทาย, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห มาทิเส ทาเส วิชฺชมาเน กสฺมา สยํ อาคตา, อุทเกนตฺเถ สติ กสฺมา สาสนมตฺตมฺปิ น ปหิณถา’’ติ กุเฏน อุทกํ อาทาย สยํ อุกฺขิปิตฺวา ‘‘ปุรโต โหถ, ภนฺเต, อหเมว อาหริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘ติฏฺฐถ ตุมฺเห, มหาราช, อหเมว สมฺมาสมฺพุทฺเธน อาณตฺโต’’ติ นาคราชานํ นิวตฺตาเปตฺวา กุฏํ มุขวฏฺฏิยํ หตฺเถน คเหตฺวา อากาเสนาคญฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาคจฺฉนฺตํ โอโลเกตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, สามเณรสฺส ลีลํ, อากาเส หํสราชา วิย โสภตี’’ติ อาห. โสปิ ปานียฆฏํ ฐเปตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กติวสฺโสสิ ตฺวํ, สุมนา’’ติ? ‘‘สตฺตวสฺโสมฺหิ, ภนฺเตติ. ‘‘เตน หิ, สุมน, อชฺช ปฏฺฐาย ภิกฺขุ โหหี’’ติ วตฺวา ทายชฺชอุปสมฺปทํ อทาสิ. ทฺเวเยว [Pg.392] กิร สามเณรา สตฺตวสฺสิกา อุปสมฺปทํ ลภึสุ – อยญฺจ สุมโน โสปาโก จาติ.

Long vương thấy sa-di từ xa đi đến, liền ra đón, dùng vai vác cái bình, nói rằng: "Bạch ngài, các ngài có người tôi tớ như con đây, tại sao lại tự mình đến? Khi cần nước, tại sao không sai bảo một lời nào?" rồi dùng bình lấy nước, tự mình vác lên và nói: "Bạch ngài, xin ngài hãy đi trước, chính con sẽ mang đến." (Sa-di nói:) "Thưa đại vương, xin ngài hãy dừng lại, chính tôi đã được đức Chánh Đẳng Giác sai bảo." Nói vậy rồi bảo long vương quay về, (sa-di) dùng tay cầm vành miệng bình rồi đi bằng đường không. Bấy giờ, đức Thế Tôn nhìn thấy vị ấy đang đến, liền gọi các tỳ-kheo: "Này các tỳ-kheo, hãy xem oai nghi của sa-di, đẹp đẽ như thiên nga chúa trên hư không." Vị ấy cũng đặt bình nước xuống, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi vị ấy: "Này Sumana, con bao nhiêu tuổi?" "Bạch ngài, con bảy tuổi." "Vậy thì, này Sumana, kể từ hôm nay, con hãy là tỳ-kheo." Nói vậy rồi, ngài ban cho sự xuất gia kế thừa. Nghe nói, chỉ có hai vị sa-di được thọ cụ túc giới lúc bảy tuổi, đó là vị Sumana này và vị Sopāka.

เอวํ ตสฺมึ อุปสมฺปนฺเน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อจฺฉริยํ อาวุโส, เอวรูโป หิ นาม ทหรสามเณรสฺส อานุภาโว โหติ, น โน อิโต ปุพฺเพ เอวรูโป อานุภาโว ทิฏฺฐปุพฺโพ’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม สาสเน ทหโรปิ สมฺมา ปฏิปนฺโน เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Khi vị ấy được xuất gia như vậy, trong pháp đường, họ đã khởi lên câu chuyện: "Thưa các hiền hữu, thật kỳ diệu, oai lực của một sa-di trẻ tuổi như thế này quả là có thật. Trước đây, chúng ta chưa từng thấy oai lực như vậy." Đức Thế Tôn đến hỏi: "Này các tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?" Khi được trả lời: "Với câu chuyện này," ngài nói: "Này các tỳ-kheo, trong giáo pháp của ta, dù là người trẻ tuổi, nếu thực hành đúng đắn, chắc chắn sẽ đạt được thành tựu như vậy." Nói xong, ngài thuyết pháp và đọc kệ này –

๓๘๒.

382.

‘‘โย หเว ทหโร ภิกฺขุ, ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ.

“Vị tỳ-kheo trẻ tuổi nào, thật vậy, chuyên tâm trong giáo pháp của đức Phật, vị ấy làm rạng ngời thế gian này, như mặt trăng thoát khỏi mây che.”

ตตฺถ ยุญฺชตีติ ฆฏติ วายมติ. ปภาเสตีติ โส ภิกฺขุ อตฺตโน อรหตฺตมคฺคญาเณน อพฺภาทีหิ มุตฺโต จนฺทิมา วิย โลกํ ขนฺธาทิเภทํ โลกํ โอภาเสติ, เอกาโลกํ กโรตีติ อตฺโถ.

Trong đó, yuñjati nghĩa là nỗ lực, cố gắng. Pabhāseti nghĩa là: vị tỳ-kheo ấy, với tuệ A-la-hán đạo của mình, làm rạng ngời thế gian, tức là thế gian có sự phân biệt uẩn v.v., như mặt trăng thoát khỏi mây mù v.v., làm cho thành một ánh sáng duy nhất. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

สุมนสามเณรวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

Câu chuyện về sa-di Sumana, là câu chuyện thứ mười hai.

ภิกฺขุวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Tỳ-kheo kết thúc.

ปญฺจวีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi lăm.

๒๖. พฺราหฺมณวคฺโค

26. Phẩm Bà-la-môn

๑. ปสาทพหุลพฺราหฺมณวตฺถุ

1. Câu chuyện về vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin

ฉินฺท [Pg.393] โสตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปสาทพหุลํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại bắt đầu bằng "Chinda sotaṃ" này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về một vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin.

โส กิร พฺราหฺมโณ ภควโต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺนจิตฺโต อตฺตโน เคเห โสฬสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ นิจฺจภตฺตํ ปฏฺฐเปตฺวา ภิกฺขูนํ อาคตเวลาย ปตฺตํ คเหตฺวา ‘‘อาคจฺฉนฺตุ โภนฺโต อรหนฺโต, นิสีทนฺตุ โภนฺโต อรหนฺโต’’ติ ยํกิญฺจิ วทนฺโต อรหนฺตวาทปฏิสํยุตฺตเมว วทติ. เตสุ ปุถุชฺชนา ‘‘อยํ อมฺเหสุ อรหนฺตสญฺญี’’ติ จินฺตยึสุ, ขีณาสวา ‘‘อยํ โน ขีณาสวภาวํ ชานาตี’’ติ. เอวํ เต สพฺเพปิ กุกฺกุจฺจายนฺตา ตสฺส เคหํ นาคมึสุ. โส ทุกฺขี ทุมฺมโน ‘‘กินฺนุ โข, อยฺยา, นาคจฺฉนฺตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา ‘‘กึ เอตํ, ภิกฺขเว’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ตสฺมึ อตฺเถ อาโรจิเต ‘‘สาทิยถ ปน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อรหนฺตวาท’’นฺติ อาห. ‘‘น สาทิยาม มยํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต มนุสฺสานํ เอตํ ปสาทภญฺญํ, อนาปตฺติ, ภิกฺขเว, ปสาทภญฺเญ, อปิ จ โข ปน พฺราหฺมณสฺส อรหนฺเตสุ อธิมตฺตํ เปมํ, ตสฺมา ตุมฺเหหิปิ ตณฺหาโสตํ เฉตฺวา อรหตฺตเมว ปตฺตุํ ยุตฺต’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị Bà-la-môn ấy sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, tâm sanh hoan hỷ, đã thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên cho mười sáu vị tỳ-kheo tại nhà mình. Mỗi khi các tỳ-kheo đến, ông nhận lấy bát và nói: "Xin mời các bậc A-la-hán đến, xin mời các bậc A-la-hán ngồi." Bất cứ khi nào nói điều gì, ông cũng chỉ dùng những lời liên quan đến việc gọi là "A-la-hán". Trong số các vị ấy, những vị phàm phu nghĩ rằng: "Vị này tưởng chúng ta là A-la-hán." Các bậc lậu tận thì nghĩ: "Vị này biết được trạng thái lậu tận của chúng ta." Cứ như vậy, tất cả các vị ấy đều cảm thấy áy náy và không đến nhà ông nữa. Ông ta buồn rầu, khổ tâm, (tự hỏi): "Tại sao các ngài không đến?" rồi đi đến tu viện, đảnh lễ đức Thế Tôn và trình bày sự việc. Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo đến và hỏi: "Này các tỳ-kheo, việc này là sao?" Khi các vị ấy trình bày sự việc, ngài hỏi: "Này các tỳ-kheo, các ông có vui thích với việc được gọi là A-la-hán không?" "Bạch Thế Tôn, chúng con không vui thích." "Nếu vậy, việc người đời gọi như thế là do lòng kính tin mà nói. Này các tỳ-kheo, không có tội trong việc nói do lòng kính tin. Hơn nữa, vị Bà-la-môn có lòng yêu mến vô cùng đối với các bậc A-la-hán. Vì vậy, các ông cũng nên cắt đứt dòng ái dục để chứng đắc quả A-la-hán." Nói xong, vì muốn thuyết pháp, ngài đã đọc kệ này –

๓๘๓.

383.

‘‘ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม, กาเม ปนุท พฺราหฺมณ;

สงฺขารานํ ขยํ ญตฺวา, อกตญฺญูสิ พฺราหฺมณา’’ติ.

“Này Bà-la-môn, hãy nỗ lực cắt đứt dòng ái, hãy từ bỏ các dục. Này Bà-la-môn, biết được sự đoạn tận của các pháp hữu vi, ngươi là người biết được pháp vô vi.”

ตตฺถ ปรกฺกมฺมาติ ตณฺหาโสตํ นาม น อปฺปมตฺตเกน วายาเมน ฉินฺทิตุํ สกฺกา, ตสฺมา ญาณสมฺปยุตฺเตน มหนฺเตน ปรกฺกเมน ปรกฺกมิตฺวา ตํ โสตํ ฉินฺท. อุโภปิ กาเม ปนุท นีหร. พฺราหฺมณาติ ขีณาสวานํ อาลปนเมตํ. สงฺขารานนฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ขยํ ชานิตฺวา. อกตญฺญูติ เอวํ สนฺเต ตฺวํ สุวณฺณาทีสุ เกนจิ อกตสฺส นิพฺพานสฺส ชานนโต อกตญฺญู นาม โหสีติ.

Trong đó, parakkamma nghĩa là: dòng ái dục không thể cắt đứt bằng sự nỗ lực nhỏ nhoi, vì vậy, hãy nỗ lực với sự tinh tấn lớn lao hợp với trí tuệ để cắt đứt dòng ái đó. Ubhopi kāme panuda nīhara. Brāhmaṇa là cách gọi các bậc lậu tận. Saṅkhārānaṃ nghĩa là biết được sự đoạn tận của năm uẩn. Akataññū nghĩa là: khi như vậy, ngươi được gọi là akataññū (người biết pháp vô vi) vì biết được Niết-bàn, pháp không được tạo tác bởi bất cứ thứ gì như vàng bạc v.v.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

ปสาทพหุลพฺราหฺมณวตฺถุ ปฐมํ.

Câu chuyện về vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin, là câu chuyện thứ nhất.

๒. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ

2. Câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo

ยทา [Pg.394] ทฺวเยสูติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại bắt đầu bằng "Yadā dvayesu" này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo.

เอกทิวสญฺหิ ตึสมตฺตา ทิสาวาสิกา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สาริปุตฺตตฺเถโร เตสํ อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ฐิตโกว อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, ทฺเว ธมฺมาติ วุจฺจนฺติ, กตเม นุ โข ทฺเว ธมฺมา’’ติ? อถ นํ สตฺถา ‘‘ทฺเว ธมฺมาติ โข, สาริปุตฺต, สมถวิปสฺสนา วุจฺจนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Một hôm, khoảng ba mươi vị tỳ-kheo trú ở các phương đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Trưởng lão Sāriputta thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của họ, liền đến gần đức Thế Tôn, đứng một bên và hỏi câu hỏi này: "Bạch Thế Tôn, người ta nói có hai pháp. Vậy hai pháp đó là gì?" Bấy giờ, đức Thế Tôn trả lời ngài: "Này Sāriputta, hai pháp được nói đến chính là Samatha (chỉ) và Vipassanā (quán)." Nói xong, ngài đọc kệ này –

๓๘๔.

384.

‘‘ยทา ทฺวเยสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ;

อถสฺส สพฺเพ สํโยคา, อตฺถํ คจฺฉนฺติ ชานโต’’ติ.

“Khi vị Bà-la-môn thông suốt hai pháp, bấy giờ, tất cả các kiết sử của vị ấy, người đã biết, đều đi đến đoạn diệt.”

ตตฺถ ยทาติ ยสฺมึ กาเล ทฺวิธา ฐิเตสุ สมถวิปสฺสนาธมฺเมสุ อภิญฺญาปารคาทิวเสน อยํ ขีณาสโว ปารคู โหติ, อถสฺส วฏฺฏสฺมึ สํโยชนสมตฺถา สพฺเพ กามโยคาทโย สํโยคา เอวํ ชานนฺตสฺส อตฺถํ ปริกฺขยํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu `yadā` có nghĩa là: vào lúc nào, khi hai pháp là chỉ và quán được an lập, do năng lực đạt đến bờ kia là thắng trí, vị lậu tận này trở thành người đến bờ kia. Khi ấy, đối với vị ấy biết như vậy, tất cả các kiết sử như dục kiết sử v.v... có khả năng trói buộc trong vòng luân hồi đều đi đến sự đoạn tận, sự tiêu diệt. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, tất cả các vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán.

สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ.

Câu chuyện về nhiều vị tỳ-khưu, thứ hai.

๓. มารวตฺถุ

3. Câu chuyện về Ma vương

ยสฺส ปารนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Yassa pāraṃ` nhân câu chuyện về Ma vương.

โส กิเรกสฺมึ ทิวเส อญฺญตโร ปุริโส วิย หุตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, ปารํ ปารนฺติ วุจฺจติ, กินฺนุ โข เอตํ ปารํ นามา’’ติ. สตฺถา ‘‘มาโร อย’’นฺติ วิทิตฺวา, ‘‘ปาปิม, กึ ตว ปาเรน, ตญฺหิ วีตราเคหิ ปตฺตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vào một ngày nọ, vị ấy hiện thành một người đàn ông nào đó, đến gần bậc Đạo Sư và hỏi: "Bạch ngài, người ta nói 'bờ kia, bờ kia', vậy bờ kia là gì?". Bậc Đạo Sư biết rằng: "Đây là Ma vương", nên đã nói rằng: "Này Ác ma, ngươi có việc gì với bờ kia? Điều ấy chỉ có thể được chứng đạt bởi những vị đã ly tham", rồi nói lên kệ ngôn này:

๓๘๕.

385.

‘‘ยสฺส ปารํ อปารํ วา, ปาราปารํ น วิชฺชติ;

วีตทฺทรํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Đối với ai bờ kia, bờ này, hay cả hai bờ đều không tồn tại; vị không còn phiền não, không còn bị trói buộc, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ [Pg.395] ปารนฺติ อชฺฌตฺติกานิ ฉ อายตนานิ. อปารนฺติ พาหิรานิ ฉ อายตนานิ. ปาราปารนฺติ ตทุภยํ. น วิชฺชตีติ ยสฺส สพฺพมฺเปตํ ‘‘อห’’นฺติ วา ‘‘มม’’นฺติ วา คหณาภาเวน นตฺถิ, ตํ กิเลสทรถานํ วิคเมน วีตทฺทรํ สพฺพกิเลเสหิ วิสํยุตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, `pāraṃ` (bờ kia) là sáu nội xứ. `Apāraṃ` (bờ này) là sáu ngoại xứ. `Pārāpāraṃ` (cả hai bờ) là cả hai loại xứ ấy. `Na vijjati` (không tồn tại) có nghĩa là: đối với ai mà tất cả những điều này không có do không còn chấp thủ 'tôi' hay 'của tôi'; vị ấy, do sự ra đi của các phiền não nên không còn phiền não, không còn bị trói buộc bởi tất cả các phiền não, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu v.v...

มารวตฺถุ ตติยํ.

Câu chuyện về Ma vương, thứ ba.

๔. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ

4. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó

ฌายินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Jhāyiṃ` nhân câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó.

โส กิร จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา อตฺตโน สาวเก, ‘พฺราหฺมณา’ติ วทติ, อหญฺจมฺหิ ชาติโคตฺเตน พฺราหฺมโณ, มมฺปิ นุ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘นาหํ ชาติโคตฺตมตฺเตน พฺราหฺมณํ วทามิ, อุตฺตมตฺถํ อรหตฺตํ อนุปฺปตฺตเมว ปเนวํ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị ấy đã suy nghĩ: "Bậc Đạo Sư gọi các đệ tử của ngài là 'Bà-la-môn'. Ta cũng là Bà-la-môn do dòng dõi và giai cấp. Có lẽ nào cũng nên gọi ta như vậy chăng?". Vị ấy đến gần bậc Đạo Sư và hỏi về vấn đề đó. Bậc Đạo Sư nói rằng: "Ta không gọi là Bà-la-môn chỉ vì dòng dõi và giai cấp. Ta chỉ gọi như vậy đối với người đã chứng đạt mục đích tối thượng là quả A-la-hán", rồi nói lên kệ ngôn này:

๓๘๖.

386.

‘‘ฌายึ วิรชมาสีนํ, กตกิจฺจมนาสวํ;

อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Vị thiền định, không còn bụi bặm, ngồi một mình, đã làm xong việc cần làm, không còn lậu hoặc, đã chứng đạt mục đích tối thượng, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ ฌายินฺติ ทุวิเธน ฌาเนน ฌายนฺตํ กามรเชน วิรชํ วเน เอกกมาสีนํ จตูหิ มคฺเคหิ โสฬสนฺนํ กิจฺจานํ กตตฺตา กตกิจฺจํ อาสวานํ อภาเวน อนาสวํ อุตฺตมตฺถํ อรหตฺตํ อนุปฺปตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, `jhāyiṃ` là vị thiền định với hai loại thiền; `virajaṃ` là không còn bụi bặm dục vọng; `āsīnaṃ` là ngồi một mình trong rừng; `katakiccaṃ` là đã làm xong việc cần làm do đã hoàn thành mười sáu phận sự bằng bốn đạo; `anāsavaṃ` là không còn lậu hoặc do sự vắng mặt của các lậu hoặc; vị đã chứng đạt mục đích tối thượng là quả A-la-hán, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, vị Bà-la-môn ấy đã an trú trong quả Dự lưu, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt.

อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ จตุตฺถํ.

Câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó, thứ tư.

๕. อานนฺทตฺเถรวตฺถุ

5. Câu chuyện về trưởng lão Ānanda

ทิวา [Pg.396] ตปตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา มิคารมาตุปาสาเท วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại giảng đường của Migāramātā, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Divā tapati` nhân câu chuyện về trưởng lão Ānanda.

ปเสนทิ โกสโล กิร มหาปวารณาย สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโต คนฺธมาลาทีนิ อาทาย วิหารํ อคมาสิ. ตสฺมึ ขเณ กาฬุทายิตฺเถโร ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสินฺโน โหติ, นามเมว ปนสฺเสตํ, สรีรํ สุวณฺณวณฺณํ. ตสฺมึ ปน ขเณ จนฺโท อุคฺคจฺฉติ, สูริโย อตฺถเมติ. อานนฺทตฺเถโร อตฺถเมนฺตสฺส จ สูริยสฺส อุคฺคจฺฉนฺตสฺส จ จนฺทสฺส โอภาสํ โอโลเกนฺโต รญฺโญ สรีโรภาสํ เถรสฺส สรีโรภาสํ ตถาคตสฺส จ สรีโรภาสํ โอโลเกสิ. ตตฺถ สพฺโพภาเส อติกฺกมิตฺวา สตฺถาว วิโรจติ. เถโร สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช มม อิเม โอภาเส โอโลเกนฺตสฺส ตุมฺหากเมว โอภาโส รุจฺจติ. ตุมฺหากญฺหิ สรีรํ สพฺโพภาเส อติกฺกมิตฺวา วิโรจตี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อานนฺท, สูริโย นาม ทิวา วิโรจติ, จนฺโท รตฺตึ, ราชา อลงฺกตกาเลเยว, ขีณาสเว คณสงฺคณิกํ ปหาย อนฺโตสมาปตฺติยํเยว วิโรจติ, พุทฺธา ปน รตฺติมฺปิ ทิวาปิ ปญฺจวิเธน เตเชน วิโรจนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vua Pasenadi xứ Kosala, vào ngày lễ Mahāpavāraṇā, mình trang sức đủ loại châu báu, tay cầm hương hoa v.v... đi đến tịnh xá. Vào lúc ấy, trưởng lão Kāḷudāyi đang nhập thiền và ngồi ở cuối hội chúng; thân của ngài có màu sắc như vàng ròng. Lại nữa, vào lúc ấy, mặt trăng đang lên và mặt trời đang lặn. Trưởng lão Ānanda, trong khi ngắm nhìn ánh sáng của mặt trời đang lặn và mặt trăng đang lên, đã nhìn đến hào quang của nhà vua, hào quang của vị trưởng lão, và hào quang của đức Như Lai. Trong đó, bậc Đạo Sư tỏa sáng vượt trên tất cả các hào quang. Vị trưởng lão đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, hôm nay, trong khi con đang ngắm nhìn những hào quang này, chính hào quang của ngài làm con hoan hỷ. Thật vậy, thân của ngài tỏa sáng vượt trên tất cả các hào quang". Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với ngài rằng: "Này Ānanda, mặt trời tỏa sáng ban ngày, mặt trăng tỏa sáng ban đêm, nhà vua chỉ tỏa sáng khi được trang sức, vị lậu tận tỏa sáng khi từ bỏ hội chúng và ở trong thiền định. Còn các vị Phật thì tỏa sáng cả ngày lẫn đêm với năm loại oai lực", rồi nói lên kệ ngôn này:

๓๘๗.

387.

‘‘ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา;

สนฺนทฺโธ ขตฺติโย ตปติ, ฌายี ตปติ พฺราหฺมโณ;

อถ สพฺพมโหรตฺตึ, พุทฺโธ ตปติ เตชสา’’ติ.

“Mặt trời tỏa sáng ban ngày, mặt trăng rực rỡ ban đêm; vua Sát-đế-lỵ tỏa sáng khi mang binh giáp, Bà-la-môn tỏa sáng khi thiền định. Nhưng đức Phật, suốt cả ngày lẫn đêm, tỏa sáng bằng oai lực.”

ตตฺถ ทิวา ตปตีติ ทิวา วิโรจติ, รตฺตึ ปนสฺส คตมคฺโคปิ น ปญฺญายติ. จนฺทิมาติ จนฺโทปิ อพฺภาทีหิ วิมุตฺโต รตฺติเมว วิโรจติ, โน ทิวา. สนฺนทฺโธติ สุวณฺณมณิวิจิตฺเตหิ สพฺพาภรเณหิ ปฏิมณฺฑิโต จตุรงฺคินิยา เสนาย ปริกฺขิตฺโตว ราชา วิโรจติ, น อญฺญาตกเวเสน ฐิโต. ฌายีติ ขีณาสโว ปน คณํ วิโนเทตฺวา ฌายนฺโตว วิโรจติ. เตชสาติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปน สีลเตเชน ทุสฺสีลฺยเตชํ, คุณเตเชน นิคฺคุณเตชํ, ปญฺญาเตเชน ทุปฺปญฺญเตชํ, ปุญฺญเตเชน [Pg.397] อปุญฺญเตชํ, ธมฺมเตเชน อธมฺมเตชํ ปริยาทิยิตฺวา อิมินา ปญฺจวิเธน เตชสา นิจฺจกาลเมว วิโรจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, `divā tapati` có nghĩa là tỏa sáng ban ngày, nhưng ban đêm đường đi của nó cũng không thấy. `Candimā` có nghĩa là mặt trăng, khi thoát khỏi mây mù v.v..., chỉ tỏa sáng ban đêm, không phải ban ngày. `Sannaddho` có nghĩa là nhà vua chỉ tỏa sáng khi được trang sức bằng đủ loại châu báu vàng ngọc và được bốn binh chủng vây quanh, chứ không phải khi đứng trong lốt thường dân. `Jhāyī` có nghĩa là vị lậu tận chỉ tỏa sáng khi loại bỏ hội chúng và nhập thiền. `Tejasā` có nghĩa là bậc Chánh Đẳng Giác, sau khi đã nhiếp phục oai lực của kẻ ác giới bằng oai lực giới hạnh, oai lực của kẻ vô đức bằng oai lực đức hạnh, oai lực của kẻ vô trí bằng oai lực trí tuệ, oai lực của kẻ vô phước bằng oai lực phước báu, và oai lực của phi pháp bằng oai lực chánh pháp, thì ngài luôn luôn tỏa sáng với năm loại oai lực này. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu v.v...

อานนฺทตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Ānanda, thứ năm.

๖. อญฺญตรพฺราหฺมณปพฺพชิตวตฺถุ

6. Câu chuyện về một vị xuất gia dòng Bà-la-môn nào đó

พาหิตปาโปติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณปพฺพชิตํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Bāhitapāpo` nhân câu chuyện về một vị xuất gia dòng Bà-la-môn nào đó.

เอโก กิร พฺราหฺมโณ พาหิรกปพฺพชฺชาย ปพฺพชิตฺวา ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก ‘ปพฺพชิตา’ติ วทติ, อหญฺจมฺหิ ปพฺพชิโต, มมฺปิ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘นาหํ เอตฺตเกน ‘ปพฺพชิโต’ติ วทามิ, กิเลสมลานํ ปน ปพฺพาชิตตฺตา ปพฺพชิโต นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, có một vị Bà-la-môn nọ xuất gia theo truyền thống ngoại đạo, rồi suy nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là ‘người xuất gia’. Ta cũng là người xuất gia, vậy cũng nên gọi ta như thế.” Nghĩ vậy, vị ấy đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi về ý nghĩa của điều đó. Bậc Đạo Sư dạy rằng: “Ta không gọi là ‘người xuất gia’ chỉ vì bấy nhiêu đó. Mà người ấy được gọi là người xuất gia vì đã loại trừ các phiền não uế nhiễm.” Nói xong, Ngài đọc lên kệ ngôn này:

๓๘๘.

388.

‘‘พาหิตปาโปติ พฺราหฺมโณ, สมจริยา สมโณติ วุจฺจติ;

ปพฺพาชยมตฺตโน มลํ, ตสฺมา ปพฺพชิโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“Vì đã loại trừ các điều ác, nên gọi là Bà-la-môn; vì sống đời tịch tịnh, nên gọi là Sa-môn; vì tẩy trừ uế nhiễm của tự thân, do đó được gọi là người xuất gia.”

ตตฺถ สมจริยาติ สพฺพากุสลานิ สเมตฺวา จรเณน. ตสฺมาติ ยสฺมา พาหิตปาปตาย พฺราหฺมโณ, อกุสลานิ สเมตฺวา จรเณน สมโณติ วุจฺจติ, ตสฺมา โย อตฺตโน ราคาทิมลํ ปพฺพาชยนฺโต วิโนเทนฺโต จรติ, โสปิ เตน ปพฺพาชเนน ปพฺพชิโตติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.

Trong đó, “sống đời tịch tịnh” (samacariyā) nghĩa là do thực hành làm cho lắng dịu tất cả các pháp bất thiện. “Do đó” (tasmā) có nghĩa là: vì đã loại trừ các điều ác nên được gọi là Bà-la-môn, vì thực hành làm cho lắng dịu các pháp bất thiện nên được gọi là Sa-môn, do đó, người nào sống trong khi đang loại trừ, đang xua tan các cấu uế như tham ái v.v... của mình, người ấy cũng do sự loại trừ đó mà được gọi là “người xuất gia”.

เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมณปพฺพชิโต โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi thời pháp kết thúc, vị Bà-la-môn xuất gia ấy đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập.

อญฺญตรพฺราหฺมณปพฺพชิตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

Câu chuyện về vị Bà-la-môn xuất gia không rõ tên – Phẩm thứ sáu.

๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

7. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta (Xá-lợi-phất)

น [Pg.398] พฺราหฺมณสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Na brāhmaṇassa”, liên quan đến Trưởng lão Sāriputta.

เอกสฺมึ กิร ฐาเน สมฺพหุลา มนุสฺสา ‘‘อโห อมฺหากํ, อยฺโย, ขนฺติพเลน สมนฺนาคโต, อญฺเญสุ อกฺโกสนฺเตสุ วา ปหรนฺเตสุ วา โกปมตฺตมฺปิ นตฺถี’’ติ เถรสฺส คุเณ กถยึสุ. อเถโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก พฺราหฺมโณ ‘‘โก เอส น กุชฺฌตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อมฺหากํ เถโร’’ติ. ‘‘นํ กุชฺฌาเปนฺโต น ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘นตฺเถตํ, พฺราหฺมณา’’ติ. ‘‘เตน หิ อหํ นํ กุชฺฌาเปสฺสามี’’ติ? ‘‘สเจ สกฺโกสิ, กุชฺฌาเปหี’’ติ. โส ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิสฺส กตฺตพฺพ’’นฺติ เถรํ ภิกฺขาย ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ปจฺฉาภาเคน คนฺตฺวา ปิฏฺฐิมชฺเฌ มหนฺตํ ปาณิปฺปหารมทาสิ. เถโร ‘‘กึ นาเมต’’นฺติ อโนโลเกตฺวาว คโต. พฺราหฺมณสฺส สกลสรีเร ฑาโห อุปฺปชฺชิ. โส ‘‘อโห คุณสมฺปนฺโน, อยฺโย’’ติ เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมถ เม, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ‘‘กึ เอต’’นฺติ จ วุตฺเต ‘‘อหํ วีมํสนตฺถาย ตุมฺเห ปหริ’’นฺติ อาห. ‘‘โหตุ ขมามิ เต’’ติ. ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, ขมถ, มม เคเหเยว นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ เถรสฺส ปตฺตํ คณฺหิ, เถโรปิ ปตฺตํ อทาสิ. พฺราหฺมโณ เถรํ เคหํ เนตฺวา ปริวิสิ.

Nghe nói, tại một nơi nọ, nhiều người đang tán thán các đức hạnh của Trưởng lão: “Ôi, Tôn giả của chúng ta thật có đầy đủ năng lực của sự nhẫn nại! Dù cho những người khác có mắng nhiếc hay đánh đập, ngài cũng không hề có một chút tức giận.” Bấy giờ, một Bà-la-môn tà kiến hỏi: “Ai là người không tức giận đó?” “Là Trưởng lão của chúng ta.” “Chắc là chưa có ai chọc cho ngài tức giận phải không?” “Thưa Bà-la-môn, không có chuyện đó đâu.” “Nếu vậy, ta sẽ chọc cho ngài tức giận.” “Nếu ông có thể, hãy thử chọc ngài tức giận xem.” Vị ấy nói: “Được thôi, ta sẽ biết việc cần làm đối với ông ta.” Rồi khi thấy Trưởng lão đang đi vào làng khất thực, ông ta đi theo phía sau và đánh một cú thật mạnh bằng bàn tay vào giữa lưng ngài. Trưởng lão chỉ nghĩ: “Cái gì đây?” rồi đi tiếp mà không hề ngoái lại nhìn. Toàn thân người Bà-la-môn nóng ran lên. Ông ta thốt lên: “Ôi, Tôn giả thật có đầy đủ đức hạnh!” rồi nằm rạp xuống dưới chân Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin hãy tha lỗi cho con.” Khi được hỏi: “Việc này là sao?”, ông ta thưa: “Con đã đánh ngài để thử ngài.” “Thôi được, ta tha lỗi cho ông.” “Bạch ngài, nếu ngài tha lỗi cho con, xin ngài hãy ngồi tại nhà con và thọ thực.” Nói rồi, ông ta cầm lấy bát của Trưởng lão. Trưởng lão cũng trao bát cho ông. Người Bà-la-môn đưa Trưởng lão về nhà và dâng cúng vật thực.

มนุสฺสา กุชฺฌิตฺวา ‘‘อิมินา อมฺหากํ นิรปราโธ อยฺโย ปหโฏ, ทณฺเฑนปิสฺส โมกฺโข นตฺถิ, เอตฺเถว นํ มาเรสฺสามา’’ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทิหตฺถา พฺราหฺมณสฺส เคหทฺวาเร อฏฺฐํสุ. เถโร อุฏฺฐาย คจฺฉนฺโต พฺราหฺมณสฺส หตฺเถ ปตฺตํ อทาสิ. มนุสฺสา ตํ เถเรน สทฺธึ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ คเหตฺวา พฺราหฺมณํ นิวตฺเตถา’’ติ อาหํสุ. กึ เอตํ อุปาสกาติ? พฺราหฺมเณน ตุมฺเห ปหฏา, มยมสฺส กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามาติ. กึ ปน ตุมฺเห อิมินา ปหฏา, อุทาหุ อหนฺติ? ตุมฺเห, ภนฺเตติ. ‘‘มํ เอส ปหริตฺวา ขมาเปสิ, คจฺฉถ ตุมฺเห’’ติ มนุสฺเส อุยฺโยเชตฺวา พฺราหฺมณํ นิวตฺตาเปตฺวา เถโร วิหารเมว คโต. ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘กึ นาเมตํ สาริปุตฺตตฺเถโร เยน พฺราหฺมเณน ปหโฏ, ตสฺเสว เคเห นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คเหตฺวา อาคโต. เถรสฺส ปหฏกาลโต ปฏฺฐาย อิทานิ โส กสฺส ลชฺชิสฺสติ, อวเสเส โปเถนฺโต วิจริสฺสตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา [Pg.399] ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณํ ปหรนฺโต นาม นตฺถิ, คิหิพฺราหฺมเณน ปน สมณพฺราหฺมโณ ปหโฏ ภวิสฺสติ, โกโธ นาเมส อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาตํ คจฺฉตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ –

Dân chúng tức giận, nói rằng: “Gã này đã đánh Tôn giả của chúng ta, một người không có lỗi lầm gì. Hắn không thể thoát khỏi sự trừng phạt. Chúng ta sẽ giết hắn ngay tại đây.” Rồi họ cầm gạch đá, gậy gộc trong tay, đứng ở cửa nhà người Bà-la-môn. Khi Trưởng lão đứng dậy ra về, ông trao bát vào tay người Bà-la-môn. Dân chúng thấy ông ta đi cùng Trưởng lão, liền thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lại bát của mình và bảo người Bà-la-môn quay về.” “Này các cư sĩ, có chuyện gì vậy?” “Người Bà-la-môn đã đánh ngài. Chúng con sẽ biết việc cần làm đối với hắn.” “Vậy ông ta đánh các vị hay đánh ta?” “Bạch ngài, ông ta đánh ngài.” “Ông ấy đã đánh ta và đã xin ta tha lỗi rồi. Các vị hãy đi về đi.” Nói rồi, ngài cho dân chúng giải tán, bảo người Bà-la-môn quay về, rồi Trưởng lão đi thẳng về tu viện. Các Tỳ-kheo bắt đầu chỉ trích: “Chuyện gì thế này? Trưởng lão Sāriputta bị người Bà-la-môn nào đánh, lại ngồi trong nhà của chính người đó, nhận vật thực rồi trở về. Kể từ lúc đánh Trưởng lão, bây giờ gã đó còn biết hổ thẹn với ai nữa? Hắn sẽ đi khắp nơi đánh đập những người còn lại.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được trình bày: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện như thế này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-kheo, không có chuyện một vị Bà-la-môn (A-la-hán) lại đi đánh một vị Bà-la-môn khác. Nhưng một người Bà-la-môn tại gia có thể đã đánh một vị Bà-la-môn Sa-môn. Sân hận này đã được đoạn trừ tận gốc bởi đạo quả A-na-hàm.” Nói xong, để thuyết giảng Chánh pháp, Ngài đọc lên những kệ ngôn này:

๓๘๙.

389.

‘‘น พฺราหฺมณสฺส ปหเรยฺย, นาสฺส มุญฺเจถ พฺราหฺมโณ;

ธี พฺราหฺมณสฺส หนฺตารํ, ตโต ธี ยสฺส มุญฺจติ.

“Không nên đánh Bà-la-môn, Bà-la-môn cũng không nên nổi sân với kẻ đánh mình. Đáng chê trách kẻ đánh Bà-la-môn, và đáng chê trách hơn nữa là người nổi sân đáp lại.

๓๙๐.

390.

‘‘น พฺราหฺมณสฺเสตทกิญฺจิ เสยฺโย, ยทา นิเสโธ มนโส ปิเยหิ;

ยโต ยโต หึสมโน นิวตฺตติ, ตโต ตโต สมฺมติเมว ทุกฺข’’นฺติ.

“Đối với Bà-la-môn, đây không phải là lợi ích nhỏ, khi tâm được ngăn lại khỏi những điều khả ái. Khi nào tâm có ý định làm hại được nhiếp phục, khi đó, khổ đau được lắng dịu.”

ตตฺถ ปหเรยฺยาติ ‘‘ขีณาสวพฺราหฺมโณหมสฺมี’’ติ ชานนฺโต ขีณาสวสฺส วา อญฺญตรสฺส วา ชาติพฺราหฺมณสฺส น ปหเรยฺย. นาสฺส มุญฺเจถาติ โสปิ ปหโฏ ขีณาสวพฺราหฺมโณ อสฺส ปหริตฺวา ฐิตสฺส เวรํ น มุญฺเจถ, ตสฺมึ โกปํ น กเรยฺยาติ อตฺโถ. ธี พฺราหฺมณสฺสาติ ขีณาสวพฺราหฺมณสฺส หนฺตารํ ครหามิ. ตโต ธีติ โย ปน ตํ ปหรนฺตํ ปฏิปหรนฺโต ตสฺส อุปริ เวรํ มุญฺจติ, ตํ ตโตปิ ครหามิเยว.

Trong đó, “không nên đánh” (pahareyya) có nghĩa là: người biết rằng “ta là Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc” thì không nên đánh một vị đã đoạn tận lậu hoặc, hoặc một người Bà-la-môn theo dòng dõi. “Không nên nổi sân” (nāssa muñcetha) có nghĩa là: vị Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc, khi bị đánh, cũng không nên khởi tâm oán thù đối với kẻ đã đứng đó đánh mình, tức là không nên nổi giận với người ấy. “Đáng chê trách kẻ đánh Bà-la-môn” (dhī brāhmaṇassa) có nghĩa là: Ta chê trách kẻ đánh một vị Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc. “Đáng chê trách hơn nữa” (tato dhī) có nghĩa là: người nào, khi bị kẻ kia đánh, lại đánh trả và khởi tâm oán thù đối với người ấy, Ta còn chê trách người đó hơn cả kẻ kia.

เอตทกิญฺจิ เสยฺโยติ ยํ ขีณาสวสฺส อกฺโกสนฺตํ วา อปจฺจกฺโกสนํ, ปหรนฺตํ วา อปฺปฏิปหรณํ, เอตํ ตสฺส ขีณาสวพฺราหฺมณสฺส น กิญฺจิ เสยฺโย, อปฺปมตฺตกํ เสยฺโย น โหติ, อธิมตฺตเมว เสยฺโยติ อตฺโถ. ยทา นิเสโธ มนโส ปิเยหีติ โกธนสฺส หิ โกธุปฺปาโทว มนโส ปิโย นาม. โกโธ หิ ปเนส มาตาปิตูสุปิ พุทฺธาทีสุปิ อปรชฺฌติ. ตสฺมา โย อสฺส เตหิ มนโส นิเสโธ โกธวเสน อุปฺปชฺชมานสฺส จิตฺตสฺส นิคฺคโห, เอตํ น กิญฺจิ เสยฺโยติ อตฺโถ. หึสมโนติ โกธมโน. โส ตสฺส ยโต ยโต วตฺถุโต อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺโต นิวตฺตติ[Pg.400]. ตโต ตโตติ ตโต ตโต วตฺถุโต สกลมฺปิ วฏฺฏทุกฺขํ นิวตฺตติเยวาติ อตฺโถ.

Cụm từ ‘Etadakiñci seyyo’ có nghĩa là: đối với vị lậu tận A-la-hán, việc không mắng lại người mắng mình, không đánh lại người đánh mình, việc ấy đối với vị Bà-la-môn lậu tận ấy không phải là tốt đẹp chút ít, không phải là tốt đẹp một cách nhỏ nhoi, mà là vô cùng tốt đẹp. Cụm từ ‘Yadā nisedho manaso piyehī’ có nghĩa là: đối với người hay sân, sự phát sinh cơn giận chính là điều ưa thích của tâm. Cơn giận này có thể khiến người ấy phạm lỗi với cả cha mẹ, chư Phật, v.v. Do đó, việc ngăn chặn, chế ngự tâm đang khởi lên do sân hận đối với những điều ưa thích của tâm ấy, việc ấy không phải là tốt đẹp chút ít (mà là rất tốt đẹp). ‘Hiṃsamano’ là tâm sân. Tâm sân ấy, khi được đoạn trừ tận gốc rễ bằng đạo quả A-na-hàm khỏi bất cứ đối tượng nào, thì nó sẽ chấm dứt. Từ đối tượng ấy, toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi cũng đều chấm dứt. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất, phần thứ bảy.

๘. มหาปชาปติโคตมีวตฺถุ

8. Câu chuyện về bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di

ยสฺส กาเยน วาจายาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาปชาปตึ โคตมึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yassa kāyena vācāya’, liên quan đến bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di.

ภควตา หิ อนุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺเต อฏฺฐ ครุธมฺเม มณฺฑนกชาติโย ปุริโส สุรภิปุปฺผทามํ วิย สิรสา สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สปริวารา มหาปชาปติ โคตมี อุปสมฺปทํ ลภิ, อญฺโญ ตสฺสา อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา นตฺถิ. เอวํ ลทฺธูปสมฺปทํ เถรึ อารพฺภ อปเรน สมเยน กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘มหาปชาปติยา โคตมิยา อาจริยุปชฺฌายา น ปญฺญายนฺติ, สหตฺเถเนว กาสายานิ คณฺหี’’ติ. เอวญฺจ ปน วตฺวา ภิกฺขุนิโย กุกฺกุจฺจายนฺติโย ตาย สทฺธึ เนว อุโปสถํ น ปวารณํ กโรนฺติ, ตา คนฺตฺวา ตถาคตสฺสปิ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตาสํ กถํ สุตฺวา ‘‘มยา มหาปชาปติยา โคตมิยา อฏฺฐ ครุธมฺมา ทินฺนา, อหเมวสฺสาจริโย, อหเมว อุปชฺฌาโย. กายทุจฺจริตาทิวิรหิเตสุ ขีณาสเวสุ กุกฺกุจฺจํ นาม น กาตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di cùng với đoàn tùy tùng đã được thọ cụ túc giới sau khi cúi đầu chấp nhận tám pháp kỉnh trọng (Bát Kỉnh Pháp) do Đức Thế Tôn chế định trước khi có sự việc xảy ra, giống như người ưa trang sức cúi đầu nhận lấy tràng hoa thơm. Bà không có vị thầy yết-ma hay thầy tế độ nào khác. Về sau, liên quan đến vị Trưởng lão ni đã thọ giới như vậy, một cuộc bàn luận đã nảy sinh: ‘Không rõ ai là thầy yết-ma, thầy tế độ của bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di, bà đã tự tay mình nhận y ca-sa’. Sau khi nói vậy, các vị tỳ-kheo-ni, do lòng phân vân, đã không làm lễ Bố-tát hay Tự tứ cùng với bà. Họ đến bạch lại sự việc ấy với Như Lai. Bậc Đạo Sư nghe xong câu chuyện của họ, liền nói: ‘Chính Ta đã ban tám pháp kỉnh trọng cho Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di. Chính Ta là thầy của bà, chính Ta là thầy tế độ của bà. Đối với các bậc lậu tận đã thoát khỏi thân ác hạnh v.v..., không nên có sự phân vân, hối tiếc’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này:

๓๙๑.

391.

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Người nào không làm điều ác qua thân, khẩu, ý; người chế ngự được ba nơi này, Ta gọi là bậc Bà-la-môn.

ตตฺถ ทุกฺกฏนฺติ สาวชฺชํ ทุกฺขุทฺรยํ อปายสํวตฺตนิกํ กมฺมํ. ตีหิ ฐาเนหีติ เอเตหิ กายาทีหิ ตีหิ การเณหิ กายทุจฺจริตาทิปเวสนิวารณตฺถาย ทฺวารํ ปิหิตํ, ตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘dukkaṭaṃ’ (điều ác) là nghiệp có tội lỗi, mang lại khổ đau, dẫn đến cõi dữ. ‘Tīhi ṭhānehi’ (ba nơi) có nghĩa là: do ba nguyên nhân này là thân v.v..., cánh cửa để cho thân ác hạnh v.v... đi vào đã được đóng lại. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

มหาปชาปติโคตมีวตฺถุ อฏฺฐมํ.

Câu chuyện về bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di, phần thứ tám.

๙. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

9. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất

ยมฺหาติ [Pg.401] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yamhā’, liên quan đến Trưởng lão Xá-lợi-phất.

โส กิรายสฺมา อสฺสชิตฺเถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ‘‘ยสฺสํ ทิสายํ เถโร วสตี’’ติ สุณาติ, ตโต อญฺชลึ ปคฺคยฺห ตโตว สีสํ กตฺวา นิปชฺชติ. ภิกฺขู ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก สาริปุตฺโต, อชฺชาปิ ทิสา นมสฺสมาโน วิจรตี’’ติ ตมตฺถํ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา เถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, สาริปุตฺต, ทิสา นมสฺสนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มม ทิสา นมสฺสนภาวํ วา อนมสฺสนภาวํ วา ตุมฺเหว ชานาถา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต ทิสา นมสฺสติ, อสฺสชิตฺเถรสฺส ปน สนฺติกา ธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตตาย อตฺตโน อาจริยํ นมสฺสติ. ยญฺหิ อาจริยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ ธมฺมํ วิชานาติ, เตน โส พฺราหฺมเณน อคฺคิ วิย สกฺกจฺจํ นมสฺสิตพฺโพเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, Tôn giả Xá-lợi-phất, kể từ khi chứng quả Dự lưu sau khi nghe pháp từ Trưởng lão A-thấp-bệ, mỗi khi nghe tin Trưởng lão đang ở phương nào, ngài liền chắp tay hướng về phương đó và quay đầu về hướng đó khi nằm ngủ. Các vị tỳ-kheo nói: ‘Xá-lợi-phất là người có tà kiến, đến nay vẫn còn đi đảnh lễ các phương’, rồi đem sự việc ấy bạch lên Như Lai. Bậc Đạo Sư cho gọi Trưởng lão đến và hỏi: ‘Này Xá-lợi-phất, có thật là con vẫn đi đảnh lễ các phương không?’. Khi được hỏi vậy, ngài thưa: ‘Bạch Thế Tôn, việc con có đảnh lễ các phương hay không, chỉ có Ngài mới biết rõ’. Bậc Đạo Sư nói: ‘Này các tỳ-kheo, Xá-lợi-phất không đảnh lễ các phương. Nhưng vì đã nghe pháp từ Trưởng lão A-thấp-bệ và chứng quả Dự lưu, nên ngài đảnh lễ thầy của mình. Thật vậy, vị tỳ-kheo nhờ nương tựa vị thầy nào mà biết được Chánh pháp, vị ấy nên cung kính đảnh lễ vị thầy đó, như người Bà-la-môn cung kính ngọn lửa tế thần’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này:

๓๙๒.

392.

‘‘ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

สกฺกจฺจํ ตํ นมสฺเสยฺย, อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ’’ติ.

Từ ai học được Chánh pháp, do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết, hãy kính trọng đảnh lễ vị ấy, như Bà-la-môn lễ lửa tế thần.

ตตฺถ อคฺคิหุตฺตํวาติ ยถา พฺราหฺมโณ อคฺคิหุตฺตํ สมฺมา ปริจรเณน เจว อญฺชลิกมฺมาทีหิ จ สกฺกจฺจํ นมสฺสติ, เอวํ ยมฺหา อาจริยา ตถาคตปเวทิตํ ธมฺมํ วิชาเนยฺย, ตํ สกฺกจฺจํ นมสฺเสยฺยาติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘aggihuttaṃva’ (như lễ lửa) có nghĩa là: như người Bà-la-môn cung kính đảnh lễ ngọn lửa tế thần bằng cách phục vụ đúng cách và các hành động như chắp tay, cũng vậy, từ vị thầy nào mà học được Chánh pháp do Như Lai tuyên thuyết, hãy cung kính đảnh lễ vị ấy. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ นวมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất, phần thứ chín.

๑๐. ชฏิลพฺราหฺมณวตฺถุ

10. Câu chuyện về vị Bà-la-môn bện tóc

น ชฏาหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ ชฏิลพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na jaṭāhi’, liên quan đến một vị Bà-la-môn bện tóc.

โส [Pg.402] กิร ‘‘อหํ มาติโต จ ปิติโต จ สุชาโต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺโต. สเจ สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก พฺราหฺมณาติ วทติ, มมฺปิ นุ โข ตถา วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, ชฏามตฺเตน, น ชาติโคตฺตมตฺเตน พฺราหฺมณํ วทามิ, ปฏิวิทฺธสจฺจเมว ปนาหํ พฺราหฺมโณติ วทามี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị ấy nghĩ rằng: ‘Ta có huyết thống trong sạch từ cả cha lẫn mẹ, sinh ra trong dòng dõi Bà-la-môn. Nếu Sa-môn Cồ-đàm gọi các đệ tử của mình là Bà-la-môn, thì cũng nên gọi ta như vậy’. Nghĩ thế, ông đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi về điều đó. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với ông: ‘Này Bà-la-môn, Ta không gọi một người là Bà-la-môn chỉ vì bện tóc, cũng không phải vì dòng dõi hay giai cấp. Nhưng người nào đã thâm nhập chân lý, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này:

๓๙๓.

393.

‘‘น ชฏาหิ น โคตฺเตน, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ;

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ.

Không phải vì bện tóc, không phải vì dòng dõi, không phải vì giai cấp mà trở thành Bà-la-môn. Người nào có chân lý và Chánh pháp, người ấy thanh tịnh, người ấy là Bà-la-môn.

ตตฺถ สจฺจนฺติ ยสฺมึ ปุคฺคเล จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฐิตํ สจฺจญาณญฺเจว นววิโธ จ โลกุตฺตรธมฺโม อตฺถิ, โส สุจิ, โส พฺราหฺมโณ จาติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘saccaṃ’ (chân lý) có nghĩa là: người nào đã thấu triệt Tứ Thánh Đế với mười sáu hành tướng và có trí tuệ về chân lý, cùng với chín pháp siêu thế, người ấy là người thanh tịnh, và người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

ชฏิลพฺราหฺมณวตฺถุ ทสมํ.

Chuyện vị Bà la môn bện tóc, phẩm thứ mười.

๑๑. กุหกพฺราหฺมณวตฺถุ

11. Chuyện Vị Bà-la-môn Giả Dối

กึ เตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กูฏาคารสาลายํ วิหรนฺโต เอกํ วคฺคุลิวตํ กุหกพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại giảng đường Kūṭāgāra, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Kiṃ te, liên quan đến một vị Bà-la-môn giả dối, người thực hành khổ hạnh của loài dơi.

โส กิร เวสาลินครทฺวาเร เอกํ กกุธรุกฺขํ อารุยฺห ทฺวีหิ ปาเทหิ รุกฺขสาขํ คณฺหิตฺวา อโธสิโร โอลมฺพนฺโต ‘‘กปิลานํ เม สตํ เทถ, กหาปเณ เทถ, ปริจาริกํ เทถ, โน เจ ทสฺสถ, อิโต ปติตฺวา มรนฺโต นครํ อนครํ กริสฺสามี’’ติ วทติ. ตถาคตสฺส ภิกฺขุสงฺฆปริวุตสฺส นครํ ปวิสนกาเล ภิกฺขู ตํ พฺราหฺมณํ ทิสฺวา นิกฺขมนกาเลปิ นํ ตเถว โอลมฺพนฺตํ ปสฺสึสุ. นาคราปิ ‘‘อยํ ปาโตว ปฏฺฐาย เอวํ โอลมฺพนฺโต ปติตฺวา มรนฺโต นครํ อนครํ กเรยฺยา’’ติ จินฺเตตฺวา นครวินาสภีตา ‘‘ยํ โส ยาจติ, สพฺพํ เทมา’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา อทํสุ. โส โอตริตฺวา สพฺพํ คเหตฺวา อคมาสิ. ภิกฺขู วิหารูปจาเร ตํ คาวึ วิย วิรวิตฺวา คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา ‘‘ลทฺธํ เต[Pg.403], พฺราหฺมณ, ยถาปตฺถิต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ลทฺธํ เม’’ติ สุตฺวา อนฺโตวิหารํ คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว โส กุหกโจโร, ปุพฺเพปิ กุหกโจโรเยว อโหสิ. อิทานิ ปเนส พาลชนํ วญฺเจติ, ตทา ปน ปณฺฑิเต วญฺเจตุํ นาสกฺขี’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตมาหริ.

Tương truyền, vị Bà-la-môn ấy leo lên một cây kakudha ở cổng thành Vesālī, dùng hai chân móc vào cành cây, treo ngược đầu xuống và nói: “Hãy cho ta một trăm con bò lang, hãy cho ta tiền kahāpaṇa, hãy cho ta người hầu. Nếu không cho, ta sẽ gieo mình từ đây xuống, khi chết sẽ biến thành phố này thành không phải thành phố.” Khi đức Như Lai cùng Tăng đoàn đi vào thành, các vị Tỳ-khưu thấy vị Bà-la-môn ấy; lúc đi ra, họ cũng thấy ông ta vẫn đang treo mình như vậy. Dân chúng trong thành cũng nghĩ: “Người này từ sáng sớm đã treo mình như thế, nếu rơi xuống chết, ông ta có thể biến thành phố này thành không phải thành phố.” Vì sợ thành phố bị hủy hoại, họ đồng ý: “Ông ta yêu cầu gì, chúng ta hãy cho tất cả,” rồi họ đã cho. Vị ấy leo xuống, lấy tất cả rồi bỏ đi. Các vị Tỳ-khưu thấy ông ta đi trong sân tu viện, la hét như một con bò, liền nhận ra và hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đã nhận được những gì mình mong muốn chưa?” Nghe ông ta đáp: “Vâng, tôi đã nhận được,” các vị Tỳ-khưu bèn vào trong tu viện, trình lại sự việc với đức Như Lai. Bậc Đạo sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ kẻ ấy mới là tên trộm giả dối, mà trong quá khứ, y cũng đã là một tên trộm giả dối. Nhưng bây giờ, y lừa gạt được kẻ ngu, còn khi xưa, y đã không thể lừa gạt được người trí.” Nói xong, do lời thỉnh cầu của các vị, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ.

อตีเต เอกํ กาสิกคามํ นิสฺสาย เอโก กุหกตาปโส วาสํ กปฺเปสิ. ตํ เอกํ กุลํ ปฏิชคฺคิ. ทิวา อุปฺปนฺนขาทนียโภชนียโต อตฺตโน ปุตฺตานํ วิย ตสฺสปิ เอกํ โกฏฺฐาสํ เทติ, สายํ อุปฺปนฺนโกฏฺฐาสํ ฐเปตฺวา ทุติยทิวเส เทติ. อเถกทิวสํ สายํ โคธมํสํ ลภิตฺวา สาธุกํ ปจิตฺวา ตโต โกฏฺฐาสํ ฐเปตฺวา ทุติยทิวเส ตสฺส อทํสุ. ตาปโส มํสํ ขาทิตฺวาว รสตณฺหาย พทฺโธ ‘‘กึ มํสํ นาเมต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘โคธมํส’’นฺติ สุตฺวา ภิกฺขาย จริตฺวา สปฺปิทธิกฏุกภณฺฑาทีนิ คเหตฺวา ปณฺณสาลํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐเปสิ. ปณฺณสาลาย ปน อวิทูเร เอกสฺมึ วมฺมิเก โคธราชา วิหรติ. โส กาเลน กาลํ ตาปสํ วนฺทิตุํ อาคจฺฉติ. ตํทิวสํ ปเนส ‘‘ตํ วธิสฺสามี’’ติ ทณฺฑํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ตสฺส วมฺมิกสฺส อวิทูเร ฐาเน นิทฺทายนฺโต วิย นิสีทิ. โคธราชา วมฺมิกโต นิกฺขมิตฺวา ตสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโตว อาการํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘น เม อชฺช อาจริยสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ ตโตว นิวตฺติ. ตาปโส ตสฺส นิวตฺตนภาวํ ญตฺวา ตสฺส มารณตฺถาย ทณฺฑํ ขิปิ, ทณฺโฑ วิรชฺฌิตฺวา คโต. โคธราชาปิ ธมฺมิกํ ปวิสิตฺวา ตโต สีสํ นีหริตฺวา อาคตมคฺคํ โอโลเกนฺโต ตาปสํ อาห –

Thời quá khứ, có một đạo sĩ giả dối sống nương nhờ một ngôi làng ở xứ Kāsi. Một gia đình nọ cúng dường ông ta. Ban ngày, từ các món ăn thức uống nhận được, họ chia cho ông một phần như cho con cái mình; phần nhận được vào buổi chiều, họ để dành và dâng cúng vào ngày hôm sau. Một hôm, vào buổi chiều, họ nhận được thịt kỳ đà, nấu nướng cẩn thận, rồi để dành một phần và dâng cho ông vào ngày hôm sau. Vị đạo sĩ vừa ăn thịt xong liền bị trói buộc bởi ái dục vị giác, bèn hỏi: “Đây là thịt gì vậy?” Khi nghe đáp: “Là thịt kỳ đà,” ông ta đi khất thực, lấy về bơ, sữa đông, gia vị cay, v.v., rồi trở về am lá và cất ở một nơi. Gần am lá, trong một gò mối, có một con kỳ đà chúa sinh sống. Nó thỉnh thoảng đến đảnh lễ vị đạo sĩ. Nhưng vào ngày hôm đó, vị đạo sĩ nghĩ: “Ta sẽ giết nó,” bèn giấu một cây gậy, rồi ngồi gần gò mối ấy như đang ngủ. Con kỳ đà chúa từ gò mối đi ra, khi đến gần ông ta, nó nhận thấy thái độ khác thường và nghĩ: “Hôm nay, thái độ của thầy ta không làm ta hài lòng,” rồi quay trở lại ngay từ đó. Vị đạo sĩ biết nó đang quay về, bèn ném cây gậy để giết nó, nhưng cây gậy đã ném trượt. Con kỳ đà chúa cũng chui vào gò mối, rồi từ đó thò đầu ra, nhìn vị đạo sĩ đang đứng trên con đường nó vừa đi qua và nói:

‘‘สมณํ ตํ มญฺญมาโน, อุปคจฺฉิมสญฺญตํ;

โส มํ ทณฺเฑน ปาหาสิ, ยถา อสมโณ ตถา.

“Tưởng ông là bậc sa-môn, tôi đã đến gần ông, kẻ không tự chế. Ông đã dùng gậy đánh tôi, như một kẻ không phải sa-môn.”

‘‘กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา;

อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๗-๙๘);

“Này kẻ ngu si, bện tóc để làm gì? Mặc áo da thú để làm gì? Bên trong ông là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài.”

อถ นํ ตาปโส อตฺตโน สนฺตเกน ปโลเภตุํ เอวมาห –

Bấy giờ, vị đạo sĩ muốn dùng những thứ mình có để dụ dỗ nó, bèn nói như sau:

‘‘เอหิ โคธ นิวตฺตสฺสุ, ภุญฺช สาลีนโมทนํ;

เตลํ โลณญฺจ เม อตฺถิ, ปหูตํ มยฺห ปิปฺผลี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๙);

“Này kỳ đà, hãy đến đây, hãy quay lại, hãy ăn cơm nấu từ gạo sālī. Ta có dầu và muối, ta cũng có nhiều tiêu.”

ตํ [Pg.404] สุตฺวา โคธราชา ‘‘ยถา ยถา ตฺวํ กเถสิ, ตถา ตถา เม ปลายิตุกามตาว โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe vậy, con kỳ đà chúa nói: “Ông càng nói, tôi lại càng muốn chạy trốn,” rồi đọc bài kệ này:

‘‘เอส ภิยฺโย ปเวกฺขามิ, วมฺมิกํ สตโปริสํ;

เตลํ โลณญฺจ กิตฺเตสิ, อหิตํ มยฺห ปิปฺผลี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๑๐๐);

“Ta sẽ chui sâu hơn nữa vào gò mối sâu trăm tầm người này. Ông ca ngợi dầu và muối, nhưng tiêu của ông không ích lợi gì cho ta.”

เอวญฺจ ปน วตฺวา ‘‘อหํ เอตฺตกํ กาลํ ตยิ สมณสญฺญํ อกาสึ, อิทานิ ปน เต มํ ปหริตุกามตาย ทณฺโฑ ขิตฺโต, ตสฺส ขิตฺตกาเลเยว อสมโณ ชาโต. กึ ตาทิสสฺส ทุปฺปญฺญสฺส ปุคฺคลสฺส ชฏาหิ, กึ สขุเรน อชินจมฺเมน. อพฺภนฺตรญฺหิ เต คหนํ, เกวลํ พาหิรเมว ปริมชฺชสี’’ติ อาห. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา เอส กุหโก ตาปโส อโหสิ, โคธราชา ปน อหเมวา’’ติ วตฺวา ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ตทา โคธปณฺฑิเตน ตสฺส นิคฺคหิตการณํ ทสฺเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Và nói xong, nó lại nói: “Bấy lâu nay, tôi vẫn xem ông là một sa-môn. Nhưng bây giờ, vì muốn đánh tôi, ông đã ném gậy. Ngay lúc ông ném cây gậy đó, ông đã không còn là sa-môn nữa. Với một kẻ ngu si như vậy, bện tóc để làm gì? Da thú có móng để làm gì? Bên trong ông quả là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài mà thôi.” Bậc Đạo sư kể xong câu chuyện quá khứ này, rồi kết hợp Tiền thân truyện: “Khi ấy, vị đạo sĩ giả dối chính là kẻ này, còn con kỳ đà chúa chính là ta vậy.” Sau đó, để chỉ ra lý do con kỳ đà trí tuệ đã khiển trách vị đạo sĩ, Ngài đọc bài kệ này:

๓๙๔.

394.

‘‘กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา;

อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๘);

“Này kẻ ngu si, bện tóc để làm gì? Mặc áo da thú để làm gì? Bên trong ông là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài.”

ตตฺถ กึ เต ชฏาหีติ อมฺโภ ทุปฺปญฺญ ตว พทฺธาหิปิ อิมาหิ ชฏาหิ สขุราย นิวตฺถายปิ อิมาย อชินจมฺมสาฏิกาย จ กิมตฺโถติ. อพฺภนฺตรนฺติ อพฺภนฺตรญฺหิ เต ราคาทิกิเลสคหนํ, เกวลํ หตฺถิลณฺฑํ อสฺสลณฺฑํ วิย มฏฺฐํ พาหิรํ ปริมชฺชสีติ อตฺโถ.

Trong đó, câu Kiṃ te jaṭāhi có nghĩa là: Này kẻ ngu si, những bím tóc này, dù được bện lại, và tấm áo bằng da thú có móng mà ngươi khoác lên, có ích lợi gì cho ngươi? Câu Abbhantaraṃ có nghĩa là: Bên trong ngươi là rừng rậm phiền não như tham ái, v.v., ngươi chỉ chải chuốt bên ngoài cho bóng bẩy, giống như phân voi, phân ngựa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

กุหกพฺราหฺมณวตฺถุ เอกาทสมํ.

Chuyện Vị Bà-la-môn Giả Dối, phẩm thứ mười một.

๑๒. กิสาโคตมีวตฺถุ

12. Chuyện Nàng Kisāgotamī

ปํสุกูลธรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วิหรนฺโต กิสาโคตมึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại núi Gijjhakūṭa, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Paṃsukūladharaṃ, liên quan đến nàng Kisāgotamī.

ตทา กิร สกฺโก ปฐมยามาวสาเน เทวปริสาย สทฺธึ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต สารณียธมฺมกถํ สุณนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ กิสาโคตมี ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ อากาเสนาคนฺตฺวา สกฺกํ ทิสฺวา นิวตฺติ. โส ตํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตนฺตึ ทิสฺวา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กา นาเมสา[Pg.405], ภนฺเต, อาคจฺฉมานาว ตุมฺเห ทิสฺวา นิวตฺตตี’’ติ? สตฺถา ‘‘กิสาโคตมี นาเมสา, มหาราช, มม ธีตา ปํสุกูลิกตฺเถรีนํ อคฺคา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, khi ấy, vào cuối canh một, vua trời Sakka cùng với thiên chúng đến đảnh lễ đức Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên lắng nghe pháp thoại đáng ghi nhớ. Ngay lúc ấy, Tỳ-khưu-ni Kisāgotamī với ý nghĩ: “Ta sẽ đến yết kiến đức Thế Tôn,” bèn đi bằng đường hư không đến, nhưng khi thấy vua trời Sakka, bà liền quay trở về. Vua trời Sakka thấy bà vừa đến đã quay về, bèn bạch hỏi đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vị này là ai mà vừa mới đến, thấy Ngài rồi lại quay về vậy?” Đức Thế Tôn đáp: “Này Đại vương, đó là Kisāgotamī, con gái của ta, là vị đứng đầu trong các Tỳ-khưu-ni mặc y phấn tảo.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๙๕.

395.

‘‘ปํสุกูลธรํ ชนฺตุํ, กิสํ ธมนิสนฺถตํ;

เอกํ วนสฺมึ ฌายนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người mặc y phấn tảo, thân gầy gân guốc nổi, độc cư thiền định trong rừng, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ กิสนฺติ ปํสุกูลิกา หิ อตฺตโน อนุรูปํ ปฏิปทํ ปูเรนฺตา อปฺปมํสโลหิตา เจว โหนฺติ ธมนิสนฺถตคตฺตา จ, ตสฺมา เอวมาห. เอกํ วนสฺมินฺติ วิวิตฺตฏฺฐาเน เอกกํ วนสฺมึ ฌายนฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ‘gầy’ (kisaṃ) có nghĩa là: những vị mặc y phấn tảo, khi thực hành pháp thích hợp với mình, thường ít thịt ít máu và thân thể nổi đầy gân, vì thế nên nói như vậy. ‘Độc cư trong rừng’ (ekaṃ vanasmiṃ) có nghĩa là: người độc cư thiền định trong rừng, ở nơi thanh vắng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

กิสาโคตมีวตฺถุ ทฺวาทสมํ.

Phẩm truyện Kisāgotamī, phẩm thứ mười hai.

๑๓. เอกพฺราหฺมณวตฺถุ

13. Phẩm truyện một vị Bà-la-môn

น จาหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Na cāhaṃ), liên quan đến một vị Bà-la-môn.

โส กิร ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก พฺราหฺมณาติ วทติ อหญฺจมฺหิ พฺราหฺมณโยนิยํ นิพฺพตฺโต, มมฺปิ นุ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณโยนิยํ นิพฺพตฺตมตฺเตเนวํ วทามิ, โย ปน อกิญฺจโน อคหโณ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị Bà-la-môn ấy nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là Bà-la-môn. Ta cũng sinh ra từ dòng dõi Bà-la-môn, chắc hẳn gọi ta như vậy cũng là hợp lẽ,” rồi đến gặp đức Thế Tôn và hỏi về việc ấy. Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Này Bà-la-môn, Ta không gọi ai là Bà-la-môn chỉ vì người ấy sinh ra từ dòng dõi Bà-la-môn. Nhưng người nào vô sở hữu, không còn chấp thủ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๙๖.

396.

‘‘น จาหํ พฺราหฺมณํ พฺรูมิ, โยนิชํ มตฺติสมฺภวํ;

โภวาทิ นาม โส โหติ, สเจ โหติ สกิญฺจโน;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Ta không gọi là Bà-la-môn, người sinh từ mẹ Bà-la-môn. Người ấy chỉ được gọi tên ‘bho’, nếu còn có chướng ngại phiền não. Người vô sở hữu, không chấp thủ, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ โยนิชนฺติ โยนิยํ ชาตํ. มตฺติสมฺภวนฺติ พฺราหฺมณิยา มาตุ สนฺตเก อุทรสฺมึ สมฺภูตํ. โภวาทีติ โส ปน อามนฺตนาทีสุ ‘‘โภ, โภ’’ติ วตฺวา วิจรนฺโต โภวาทิ นาม โหติ, สเจ ราคาทีหิ [Pg.406] กิญฺจเนหิ สกิญฺจโน. อหํ ปน ราคาทีหิ อกิญฺจนํ จตูหิ อุปาทาเนหิ อนาทานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ‘sinh từ mẹ’ (yonijaṃ mattisambhavaṃ) có nghĩa là được sinh ra từ trong bụng của người mẹ dòng dõi Bà-la-môn. ‘Gọi tên bho’ (bhovādi) có nghĩa là: vị Bà-la-môn ấy, khi xưng hô, thường nói ‘này ông, này ông’ (bho, bho), nên được gọi là ‘bhovādi’, nếu vị ấy còn có những chướng ngại phiền não như tham ái. Còn Ta, Ta gọi người không có chướng ngại phiền não như tham ái, không còn chấp thủ bởi bốn loại thủ, là Bà-la-môn.

Khi pháp thoại kết thúc, vị Bà-la-môn ấy đắc quả Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

เอกพฺราหฺมณวตฺถุ เตรสมํ.

Phẩm truyện một vị Bà-la-môn, phẩm thứ mười ba.

๑๔. อุคฺคเสนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ

14. Phẩm truyện con trai trưởng giả Uggasena

สพฺพสํโยชนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุคฺคเสนํ นาม เสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘มุญฺจ ปุเร มุญฺจ ปจฺฉโต’’ติ (ธ. ป. ๓๔๘) คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Sabbasaṃyojanaṃ), liên quan đến con trai của trưởng giả tên là Uggasena. Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ (Muñca pure muñca pacchato).

ตทา หิ สตฺถา, ‘‘ภนฺเต, อุคฺคเสโน ‘น ภายามี’ติ วทติ, อภูเตน มญฺเญ อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ ภิกฺขูหิ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสทิสา ฉินฺนสํโยชนา น ภายนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Khi ấy, các Tỳ-khưu bạch với đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Uggasena nói rằng ‘tôi không sợ hãi’, chúng con nghĩ rằng ông ấy đã tuyên bố một trạng thái siêu việt không có thật.” Đức Thế Tôn đáp: “Này các Tỳ-khưu, những người như con trai của ta, đã đoạn tận các kiết sử, thì quả thật không còn sợ hãi.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๙๗.

397.

‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โย เว น ปริตสฺสติ;

สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người đoạn tận mọi kiết sử, quả thật không còn run sợ, đã vượt qua mọi ràng buộc, đã được giải thoát, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ สพฺพสํโยชนนฺติ ทสวิธสํโยชนํ. น ปริตสฺสตีติ ตณฺหาย น ภายติ. ตมหนฺติ ตํ อหํ ราคาทีนํ สงฺคานํ อตีตตฺตา สงฺคาติคํ, จตุนฺนมฺปิ โยคานํ อภาเวน วิสํยุตฺตํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ‘mọi kiết sử’ (sabbasaṃyojanaṃ) là mười loại kiết sử. ‘Không còn run sợ’ (na paritassati) là không sợ hãi vì tham ái. ‘Ta gọi người ấy’ (tamahaṃ) được tách thành ‘taṃ ahaṃ’. Người đã vượt qua mọi ràng buộc (saṅgātigaṃ) vì đã vượt qua các trói buộc như tham ái, đã được giải thoát (visaṃyuttaṃ) vì không còn bốn loại ách phược, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

อุคฺคเสนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ จุทฺทสมํ.

Phẩm truyện con trai trưởng giả Uggasena, phẩm thứ mười bốn.

๑๕. ทฺเวพฺราหฺมณวตฺถุ

15. Phẩm truyện hai vị Bà-la-môn

เฉตฺวา นทฺธินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ทฺเว พฺราหฺมเณ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Chetvā naddhiṃ), liên quan đến hai vị Bà-la-môn.

เตสุ [Pg.407] กิเรกสฺส จูฬโรหิโต นาม โคโณ อโหสิ, เอกสฺส มหาโรหิโต นาม. เต เอกทิวสํ ‘‘ตว โคโณ พลวา, มม โคโณ พลวา’’ติ วิวทิตฺวา ‘‘กึ โน วิวาเทน, ปาเชตฺวา ชานิสฺสามา’’ติ อจิรวตีตีเร สกฏํ วาลุกาย ปูเรตฺวา โคเณ โยชยึสุ. ตสฺมึ ขเณ ภิกฺขูปิ นฺหายิตุํ ตตฺถ คตา โหนฺติ. พฺราหฺมณา โคเณ ปาเชสุํ. สกฏํ นิจฺจลํ อฏฺฐาสิ, นทฺธิวรตฺตา ปน ฉิชฺชึสุ. ภิกฺขู ทิสฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ สตฺถุ อาโรจยึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, พาหิรา เอตา นทฺธิวรตฺตา, โย โกจิ เอตา ฉินฺทเตว, ภิกฺขุนา ปน อชฺฌตฺติกํ โกธนทฺธิญฺเจว ตณฺหาวรตฺตญฺจ ฉินฺทิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, trong hai vị ấy, một người có con bò tên là Cūḷarohita, người kia có con bò tên là Mahārohita. Một hôm, họ cãi nhau: “Bò của ông khỏe hơn,” “Bò của tôi khỏe hơn.” Rồi họ nghĩ: “Cãi nhau thì có ích gì, chúng ta hãy cho chúng kéo xe để biết,” rồi họ đến bờ sông Aciravatī, chất đầy cát lên xe, và cho bò kéo. Lúc ấy, các Tỳ-khưu cũng đến đó để tắm. Các vị Bà-la-môn thúc bò kéo. Chiếc xe đứng yên không nhúc nhích, nhưng dây da và dây thừng đều bị đứt. Các Tỳ-khưu thấy vậy, trở về tu viện bạch lại sự việc với đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-khưu, những sợi dây da và dây thừng đó là ở bên ngoài, bất cứ ai cũng có thể cắt đứt chúng. Nhưng một vị Tỳ-khưu thì phải cắt đứt sợi dây sân hận và sợi dây tham ái ở bên trong.” Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๓๙๘.

398.

‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, สนฺทานํ สหนุกฺกมํ;

อุกฺขิตฺตปลิฆํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người đã cắt dây da (sân), dây thừng (ái), cùng dây xích (tà kiến) và các tùy miên, đã nhổ lên thanh cài (vô minh), đã giác ngộ, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ นทฺธินฺติ นยฺหนภาเวน ปวตฺตํ โกธํ. วรตฺตนฺติ พนฺธนภาเวน ปวตฺตํ ตณฺหํ. สนฺทานํ สหนุกฺกมนฺติ อนุสยานุกฺกมสหิตํ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิสนฺทานํ, อิทํ สพฺพมฺปิ ฉินฺทิตฺวา ฐิตํ อวิชฺชาปลิฆสฺส อุกฺขิตฺตตฺตา อุกฺขิตฺตปลิฆํ, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธํ ตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong kệ ấy, ‘dây da’ (naddhiṃ) là sân hận, phát sinh do bản chất trói buộc. ‘Dây thừng’ (varattaṃ) là tham ái, phát sinh do bản chất cột trói. ‘Dây xích và các tùy miên’ (sandānaṃ sahanukkamaṃ) là dây xích của sáu mươi hai loại tà kiến cùng với các tùy miên. Người đã cắt đứt tất cả những thứ này, ‘đã nhổ lên thanh cài’ (ukkhittapalighaṃ) vì đã nhổ lên thanh cài cửa là vô minh, ‘đã giác ngộ’ (buddhaṃ) vì đã liễu tri bốn chân lý, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Khi pháp thoại kết thúc, năm trăm vị Tỳ-khưu đắc quả A-la-hán. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt.

ทฺเวพฺราหฺมณวตฺถุ ปนฺนรสมํ.

Phẩm truyện hai vị Bà-la-môn, phẩm thứ mười lăm.

๑๖. อกฺโกสกภารทฺวาชวตฺถุ

16. Phẩm truyện Bà-la-môn Akkosaka Bhāradvāja

อกฺโกสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อกฺโกสกภารทฺวาชํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Akkosaṃ), liên quan đến Bà-la-môn Akkosaka Bhāradvāja.

ตสฺส หิ ภาตุ ภารทฺวาชสฺส ธนญฺชานี นาม พฺราหฺมณี โสตาปนฺนา อโหสิ. สา ขีปิตฺวาปิ กาสิตฺวาปิ ปกฺขลิตฺวาปิ ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ. สา เอกทิวสํ พฺราหฺมณปริเวสนาย ปวตฺตมานาย ปกฺขลิตฺวา ตเถว มหาสทฺเทน อุทานํ อุทาเนสิ. พฺราหฺมโณ กุชฺฌิตฺวา ‘‘เอวเมวายํ วสลี ยตฺถ วา ตตฺถ วา ปกฺขลิตฺวา ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส วณฺณํ ภาสตี’’ติ [Pg.408] วตฺวา ‘‘อิทานิ เต, วสลิ, คนฺตฺวา ตสฺส สตฺถุโน วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ อาห. อถ นํ สา ‘‘คจฺฉ, พฺราหฺมณ, นาหํ ตํ ปสฺสามิ, โย ตสฺส ภควโต วาทํ อาโรเปยฺย, อปิ จ คนฺตฺวา ตํ ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉสฺสู’’ติ อาห. โส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อวนฺทิตฺวาว เอกมนฺตํ ฐิโต ปญฺหํ ปุจฺฉนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vợ của anh trai vị Bà-la-môn Bhāradvāja ấy, một bà-la-môn nữ tên là Dhanañjānī, đã là một vị Dự lưu. Vị ấy, dù hắt hơi, dù ho, hay dù vấp ngã, cũng thốt lên lời cảm hứng này: “Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa”. Một hôm, trong khi đang diễn ra việc dọn thức ăn cho các vị Bà-la-môn, bà bị vấp ngã và cũng như thế, đã thốt lên lời cảm hứng với âm thanh lớn. Vị Bà-la-môn nổi giận, nói rằng: “Cái con tiện nữ này, bất cứ ở đâu, hễ vấp ngã là lại tán thán đức hạnh của gã sa-môn trọc đầu kia,” rồi nói: “Này tiện nữ, bây giờ ta sẽ đi đến chất vấn giáo lý của vị đạo sư của ngươi.” Bấy giờ, bà ấy nói với ông ta: “Xin mời ngài đi, thưa Bà-la-môn, tôi không thấy ai có thể chất vấn được giáo lý của Đức Thế Tôn. Tuy nhiên, ngài cứ đi và hỏi Đức Thế Tôn một câu hỏi.” Vị ấy đến gần Đức Thế Tôn, không đảnh lễ, đứng một bên, và trong khi hỏi một câu hỏi, đã nói lên kệ này:

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๘๗);

“Thưa ngài Gotama, diệt trừ điều gì được ngủ an lạc? Diệt trừ điều gì không sầu muộn? Ngài tán thành việc giết một pháp nào?”

อถสฺส ปญฺหํ พฺยากโรนฺโต สตฺถา อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, bậc Đạo sư, trong khi giải đáp câu hỏi của vị ấy, đã nói lên kệ này:

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๘๗);

“Này Bà-la-môn, diệt trừ sân hận được ngủ an lạc, diệt trừ sân hận không sầu muộn. Các bậc Thánh tán thán việc giết sân hận, là thứ có gốc độc và ngọn ngọt. Quả vậy, diệt trừ nó rồi thì không sầu muộn.”

โส สตฺถริ ปสีทิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อถสฺส กนิฏฺโฐ อกฺโกสกภารทฺวาโช ‘‘ภาตา กิร เม ปพฺพชิโต’’ติ สุตฺวา กุทฺโธ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสิ. โสปิ สตฺถารา อติถีนํ ขาทนียาทิทานโอปมฺเมน สญฺญตฺโต สตฺถริ ปสนฺโน ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อปเรปิสฺส สุนฺทริกภารทฺวาโช พิลิงฺคกภารทฺวาโชติ ทฺเว กนิฏฺฐภาตโร สตฺถารํ อกฺโกสนฺตาว สตฺถารา วินีตา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ.

Vị ấy có tín tâm nơi bậc Đạo sư, đã xuất gia và đắc quả A-la-hán. Sau đó, người em trai của vị ấy là Akkosakabhāradvāja, khi nghe tin “Anh trai của ta đã xuất gia,” liền nổi giận, đến và mắng nhiếc bậc Đạo sư bằng những lời lẽ thô tục, không phải của bậc thiện nhân. Vị ấy cũng được bậc Đạo sư làm cho hiểu rõ qua ví dụ về việc cho vật thực đến khách, rồi có tín tâm nơi bậc Đạo sư, đã xuất gia và đắc quả A-la-hán. Những người khác nữa, hai người em trai của vị ấy là Sundarikabhāradvāja và Biliṅgakabhāradvāja, trong khi đang mắng nhiếc bậc Đạo sư, đã được bậc Đạo sư giáo huấn, rồi xuất gia và đắc quả A-la-hán.

อเถกทิวสํ ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, อจฺฉริยา วต พุทฺธคุณา, จตูสุ นาม ภาติเกสุ อกฺโกสนฺเตสุ สตฺถา กิญฺจิ อวตฺวา เตสํเยว ปติฏฺฐา ชาโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ มม ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา ทุฏฺเฐสุ อทุสฺสนฺโต มหาชนสฺส ปติฏฺฐา โหมิเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Rồi một hôm, tại pháp đường, các vị đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, thật kỳ diệu thay ân đức của Đức Phật! Khi bốn anh em nọ mắng nhiếc, bậc Đạo sư không nói một lời nào mà lại trở thành nơi nương tựa cho chính họ.” Bậc Đạo sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời là: “Với câu chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-kheo, chính vì Ta sở hữu sức mạnh của sự kham nhẫn, không sân hận với những kẻ sân hận, nên Ta đã trở thành nơi nương tựa cho đại chúng.” Nói vậy xong, Ngài đọc lên kệ này:

๓๙๙.

399.

‘‘อกฺโกสํ วธพนฺธญฺจ, อทุฏฺโฐ โย ติติกฺขติ;

ขนฺตีพลํ พลานีกํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào không sân hận, kham nhẫn được sự mắng nhiếc, sự đánh đập và trói buộc; người có sức mạnh là sự kham nhẫn, có đạo quân là sức mạnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อทุฏฺโฐติ เอตํ ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสญฺจ ปาณิอาทีหิ โปถนญฺจ อนฺทุพนฺธนาทีหิ พนฺธนญฺจ โย อกุทฺธมานโส หุตฺวา อธิวาเสติ[Pg.409], ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา ขนฺติพลํ, ปุนปฺปุนํ อุปฺปตฺติยา อนีกภูเตน เตเนว ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา พลานีกํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, aduṭṭho có nghĩa là: người nào với tâm không sân hận, kham nhẫn chịu đựng sự mắng nhiếc với mười sự việc mắng nhiếc, sự đánh đập bằng tay v.v., và sự trói buộc bằng cùm, xiềng v.v. Khantībalaṃ là có sức mạnh kham nhẫn, vì sở hữu sức mạnh của sự kham nhẫn. Balānīkaṃ là có đạo quân là sức mạnh, vì sở hữu chính sức mạnh kham nhẫn ấy, vốn đã trở thành như một đạo quân do sự phát sinh lặp đi lặp lại. Ta gọi một người như vậy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu.

อกฺโกสกภารทฺวาชวตฺถุ โสฬสมํ.

Câu chuyện về Bà-la-môn Akkosakabhāradvāja, phẩm thứ mười sáu.

๑๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

17. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta

อกฺโกธนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bậc Đạo sư, trong khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng từ Akkodhanaṃ, liên quan đến Trưởng lão Sāriputta.

ตทา กิร เถโร ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลกคาเม มาตุ ฆรทฺวารํ อคมาสิ. อถ นํ สา นิสีทาเปตฺวา ปริวิสมานา อกฺโกสิ – ‘‘อมฺโภ, อุจฺฉิฏฺฐขาทก อุจฺฉิฏฺฐกญฺชิยํ อลภิตฺวา ปรฆเรสุ อุฬุงฺกปิฏฺเฐน ฆฏฺฏิตกญฺชิยํ ปริภุญฺชิตุํ อสีติโกฏิธนํ ปหาย ปพฺพชิโตสิ, นาสิตมฺหา ตยา, ภุญฺชาหิ ทานี’’ติ. ภิกฺขูนมฺปิ ภตฺตํ ททมานา ‘‘ตุมฺเหหิ มม ปุตฺโต อตฺตโน จูฬุปฏฺฐาโก กโต, อิทานิ ภุญฺชถา’’ติ วเทติ. เถโร ภิกฺขํ คเหตฺวา วิหารเมว อคมาสิ. อถายสฺมา ราหุโล สตฺถารํ ปิณฺฑปาเตน อาปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ราหุล, กหํ คมิตฺถา’’ติ? ‘‘อยฺยิกาย คามํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ ปน เต อยฺยิกาย อุปชฺฌาโย วุตฺโต’’ติ? ‘‘อยฺยิกาย เม, ภนฺเต, อุปชฺฌาโย อกฺกุฏฺโฐ’’ติ. ‘‘กินฺติ วตฺวา’’ติ? ‘‘อิทํ นาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อุปชฺฌาเยน ปน เต กึ วุตฺต’’นฺติ? ‘‘น กิญฺจิ, ภนฺเต’’ติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, อจฺฉริยา วต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส คุณา, เอวํนามสฺส มาตริ อกฺโกสนฺติยา โกธมตฺตมฺปิ นาโหสี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม อกฺโกธนาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, khi ấy Trưởng lão cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đang đi khất thực, đã đến cửa nhà của mẹ ngài tại làng Nālaka. Bấy giờ, bà mời ngài ngồi xuống, và trong khi dọn thức ăn, đã mắng nhiếc: “Này gã ăn đồ thừa! Vì không có được nước cháo thừa, ngươi đã từ bỏ tám mươi koṭi tài sản để xuất gia, đi ăn nước cháo được khuấy bằng muỗng trong nhà của kẻ khác. Chúng ta đã bị ngươi hủy hoại. Bây giờ thì ăn đi!” Trong khi dâng vật thực cho các vị Tỳ-kheo, bà cũng nói: “Các người đã biến con trai ta thành người hầu nhỏ của mình. Bây giờ thì ăn đi!” Trưởng lão nhận vật thực xong liền trở về tu viện. Bấy giờ, Tôn giả Rāhula đến gặp bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư hỏi vị ấy: “Này Rāhula, con đã đi đâu?” “Bạch Thế Tôn, con đã đến làng của bà nội.” “Thế bà nội của con đã nói gì với thầy Bổn sư của con?” “Bạch Thế Tôn, bà nội của con đã mắng nhiếc thầy Bổn sư của con.” “Đã nói những gì?” “Bạch Thế Tôn, đã nói những điều như thế này.” “Vậy thầy Bổn sư của con đã nói lại gì không?” “Bạch Thế Tôn, không nói gì cả.” Nghe vậy, các vị Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, thật kỳ diệu thay đức hạnh của Trưởng lão Sāriputta! Khi mẹ của ngài mắng nhiếc như vậy, ngài đã không khởi lên một chút sân hận nào.” Bậc Đạo sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời là: “Với câu chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-kheo, các bậc Lậu tận vốn là những người không sân hận.” Nói vậy xong, Ngài đọc lên kệ này:

๔๐๐.

400.

‘‘อกฺโกธนํ วตวนฺตํ, สีลวนฺตํ อนุสฺสทํ;

ทนฺตํ อนฺติมสารีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người không sân hận, giữ gìn các hạnh, có giới, không ái dục, đã được chế ngự, mang thân cuối cùng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ [Pg.410] วตวนฺตนฺติ ธุตวเตน, สมนฺนาคตํ จตุปาริสุทฺธิสีเลน สีลวนฺตํ, ตณฺหาอุสฺสทาภาเวน อนุสฺสทํ , ฉฬินฺทฺริยทมเนน ทนฺตํ, โกฏิยํ ฐิเตน อตฺตภาเวน อนฺติมสรีรํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, vatavantaṃ có nghĩa là người sở hữu các hạnh đầu-đà. Sīlavantaṃ là người có giới, với Tứ thanh tịnh giới. Anussadaṃ là người không có ái dục lan tràn, vì không có sự lan tràn của ái dục. Dantaṃ là người đã được chế ngự, qua sự chế ngự sáu căn. Antimasarīraṃ là người mang thân cuối cùng, với thân thể tồn tại trong đời sống cuối cùng. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu.

สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตรสมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta, phẩm thứ mười bảy.

๑๘. อุปฺปลวณฺณาเถรีวตฺถุ

18. Câu chuyện Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā

วาริ โปกฺขรปตฺเตวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุปฺปลวณฺณเถรึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘มธุวา มญฺญติ พาโล’’ติ คาถาวณฺณนาย (ธ. ป. ๖๙) วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๖๙) –

Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vāri pokkharapatteva, liên quan đến Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā. Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ ngôn “madhuvā maññati bālo”. Thật vậy, điều ấy đã được nói đến ở đó.

อปเรน สมเยน มหาชโน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ ‘‘ขีณาสวาปิ มญฺเญ กามสุขํ สาทิยนฺติ, กามํ เสวนฺติ, กึ น เสวิสฺสนฺติ. น เหเต โกฬาปรุกฺขา, น จ วมฺมิกา, อลฺลมํสสรีราว, ตสฺมา เอเตปิ กามสุขํ สาทิยนฺตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, ขีณาสวา กามสุขํ สาทิยนฺติ, น กามํ เสวนฺติ. ยถา หิ ปทุมปตฺเต ปติตํ อุทกพินฺทุ น ลิมฺปติ น สณฺฐาติ, วินิวตฺติตฺวา ปน ปตเตว. ยถา จ อารคฺเค สาสโป น อุปลิมฺปติ น สณฺฐาติ, วินิวตฺติตฺวา ปตเตว, เอวํ ขีณาสวสฺส จิตฺเต ทุวิโธปิ กาโม น ลิมฺปติ น สณฺฐาตี’’ติ อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vào một dịp khác, đại chúng đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Hình như các vị lậu tận cũng hưởng thụ dục lạc, cũng thọ dụng các dục. Tại sao các vị ấy lại không thọ dụng? Các vị ấy đâu phải là cây khô, cũng không phải là gò mối, mà chỉ là thân thể có thịt da tươi nhuận. Vì thế, các vị ấy cũng hưởng thụ dục lạc.” Bậc Ðạo sư đi đến và hỏi: “Này các Tỳ khưu, hiện nay các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện có tên như vầy”, Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, các vị lậu tận không hưởng thụ dục lạc, không thọ dụng các dục. Ví như giọt nước rơi trên lá sen không dính mắc, không đọng lại, mà lăn đi và rơi xuống. Và ví như hạt cải trên đầu mũi dùi không dính mắc, không đọng lại, mà lăn đi và rơi xuống. Cũng vậy, hai loại dục không dính mắc, không đọng lại trong tâm của vị lậu tận.” Sau khi kết nối các sự việc, Ngài thuyết giảng Chánh pháp và đọc kệ ngôn này:

๔๐๑.

401.

‘‘วาริ โปกฺขรปตฺเตว, อารคฺเคริว สาสโป;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi dùi, người không dính mắc vào các dục, Ta gọi là Bà la môn.”

ตตฺถ โย น ลิมฺปตีติ เอวเมวํ โย อพฺภนฺตเร ทุวิเธปิ กาเม น อุปลิมฺปติ, ตสฺมึ กาเม น สณฺฐาติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, yo na limpati có nghĩa là: Cũng vậy, người nào không dính mắc vào hai loại dục bên trong, không đọng lại trong dục ấy, Ta gọi người ấy là Bà la môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu đà hoàn.

อุปฺปลวณฺณาเถรีวตฺถุ อฏฺฐารสมํ.

Câu chuyện Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā là câu chuyện thứ mười tám.

๑๙. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ

19. Câu chuyện một vị Bà la môn

โย [Pg.411] ทุกฺขสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo dukkhassa, liên quan đến một vị Bà la môn.

ตสฺส กิเรโก ทาโส อปญฺญตฺเต สิกฺขาปเท ปลายิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. พฺราหฺมโณ ตํ โอโลเกนฺโต อทิสฺวา เอกทิวสํ สตฺถารา สทฺธึ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ทฺวารนฺตเร ทิสฺวา จีวรํ ทฬฺหํ อคฺคเหสิ. สตฺถา นิวตฺติตฺวา ‘‘กึ อิทํ, พฺราหฺมณา’’ติ ปุจฺฉิ. ทาโส เม, โภ โคตมาติ. ปนฺนภาโร เอส, พฺราหฺมณาติ. ‘‘ปนฺนภาโร’’ติ จ วุตฺเต พฺราหฺมโณ ‘‘อรหา’’ติ สลฺลกฺเขสิ. ตสฺมา ปุนปิ เตน ‘‘เอวํ, โภ โคตมา’’ติ วุตฺเต สตฺถา ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, ปนฺนภาโร’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, một người nô lệ của vị ấy, trước khi các học giới được chế định, đã bỏ trốn, xuất gia và chứng đắc A la hán. Vị Bà la môn tìm kiếm nhưng không thấy người ấy. Một hôm, khi thấy vị ấy đang đi vào khất thực cùng với bậc Ðạo sư ở giữa cổng, ông ta đã nắm chặt y lại. Bậc Ðạo sư quay lại và hỏi: “Này Bà la môn, việc này là gì vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, đây là nô lệ của tôi.” “Này Bà la môn, vị này đã đặt gánh nặng xuống.” Khi nghe nói “đã đặt gánh nặng xuống”, vị Bà la môn nhận ra rằng: “Vị này là một vị A la hán.” Vì thế, khi ông ta lại hỏi: “Thưa Tôn giả Gotama, có phải vậy không?”, bậc Ðạo sư đáp: “Phải, này Bà la môn, đã đặt gánh nặng xuống”, rồi Ngài đọc kệ ngôn này:

๔๐๒.

402.

‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน;

ปนฺนภารํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào ngay tại đây biết được sự đoạn tận khổ của mình, đã đặt gánh nặng xuống, không còn bị ràng buộc, Ta gọi là Bà la môn.”

ตตฺถ ทุกฺขสฺสาติ ขนฺธทุกฺขสฺส. ปนฺนภารนฺติ โอหิตขนฺธภารํ จตูหิ โยเคหิ สพฺพกิเลเสหิ วา วิสํยุตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ.

Ở đây, dukkhassa có nghĩa là khổ của các uẩn. Pannabhāraṃ có nghĩa là người đã đặt gánh nặng các uẩn xuống, đã thoát khỏi bốn loại ách縛 hoặc tất cả các phiền não, Ta gọi người ấy là Bà la môn. Khi kết thúc bài pháp, vị Bà la môn ấy đã an trú trong quả vị Tu đà hoàn, và bài pháp cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt.

อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ เอกูนวีสติมํ.

Câu chuyện một vị Bà la môn là câu chuyện thứ mười chín.

๒๐. เขมาภิกฺขุนีวตฺถุ

20. Câu chuyện Tỳ khưu ni Khemā

คมฺภีรปญฺญนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺโต เขมํ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi trú tại Gijjhakūṭa, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Gambhīrapaññaṃ, liên quan đến Tỳ khưu ni tên là Khemā.

เอกทิวสญฺหิ ปฐมยามสมนนฺตเร สกฺโก เทวราชา ปริสาย สทฺธึ อาคนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก สารณียธมฺมกถํ สุณนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ เขมา ภิกฺขุนี ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ อาคนฺตฺวา สกฺกํ ทิสฺวา อากาเส ฐิตาว สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิวตฺติ. สกฺโก ตํ ทิสฺวา ‘‘โก [Pg.412] เอสา, ภนฺเต, อาคจฺฉมานา อากาเส ฐิตาว สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตี’’ติ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘เอสา, มหาราช, มม ธีตา เขมา นาม มหาปญฺญา มคฺคามคฺคโกวิทา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Thật vậy, vào một hôm, ngay sau canh đầu, vua trời Sakka cùng với tùy tùng đã đến và ngồi nghe pháp thoại thân hữu tại nơi ở của bậc Ðạo sư. Vào lúc ấy, Tỳ khưu ni Khemā đến với ý định “Ta sẽ yết kiến bậc Ðạo sư”, nhưng khi thấy Sakka, bà đã đứng trên không trung, đảnh lễ bậc Ðạo sư rồi quay về. Sakka thấy bà và hỏi: “Bạch Thế Tôn, vị nào vừa đến, đứng trên không trung đảnh lễ bậc Ðạo sư rồi quay về vậy?” Bậc Ðạo sư đáp: “Này Ðại vương, đó là con gái của Ta, tên là Khemā, có trí tuệ vĩ đại, thông thạo về con đường và không phải con đường”, rồi Ngài đọc kệ ngôn này:

๔๐๓.

403.

‘‘คมฺภีรปญฺญํ เมธาวึ, มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ;

อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người có trí tuệ sâu sắc, có trí thông minh, thông thạo về con đường và không phải con đường, đã đạt đến mục đích tối thượng, Ta gọi là Bà la môn.”

ตตฺถ คพฺภีรปญฺญนฺติ คมฺภีเรสุ ขนฺธาทีสุ ปวตฺตาย ปญฺญาย สมนฺนาคตํ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตํ เมธาวึ ‘‘อยํ ทุคฺคติยา มคฺโค, อยํ สุคติยา มคฺโค, อยํ นิพฺพานสฺส มคฺโค, อยํ อมคฺโค’’ติ เอวํ มคฺเค จ อมคฺเค จ เฉกตาย มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ อรหตฺตสงฺขาตํ อุตฺตมตฺถํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, gabbhīrapaññanti có nghĩa là người có trí tuệ phát sinh trong các pháp sâu sắc như các uẩn. Medhāviṃ có nghĩa là người có trí tuệ tinh túy của Chánh pháp. Maggāmaggassa kovidaṃ có nghĩa là người khéo léo về con đường và không phải con đường, như sau: “Đây là con đường đến ác thú, đây là con đường đến thiện thú, đây là con đường đến Niết bàn, đây không phải là con đường.” Uttamatthaṃ anuppattaṃ có nghĩa là người đã đạt đến mục đích tối thượng được gọi là A la hán. Ta gọi người ấy là Bà la môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu đà hoàn.

เขมาภิกฺขุนิวตฺถุ วีสติมํ.

Câu chuyện Tỳ khưu ni Khemā là câu chuyện thứ hai mươi.

๒๑. ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรวตฺถุ

21. Câu chuyện Trưởng lão Tissa, người trú ở Pabbhāra

อสํสฏฺฐนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Asaṃsaṭṭhaṃ, liên quan đến Trưởng lão Tissa, người trú ở Pabbhāra.

โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา สปฺปายํ เสนาสนํ โอโลเกนฺโต เอกํ เลณปพฺภารํ ปาปุณิ, สมฺปตฺตกฺขเณเยวสฺส จิตฺตํ เอกคฺคตํ ลภิ. โส ‘‘อหํ อิธ วสนฺโต ปพฺพชิตกิจฺจํ นิปฺผาเทตุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. เลเณปิ อธิวตฺถา เทวตา ‘‘สีลวา ภิกฺขุ อาคโต, อิมินา สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุํ ทุกฺขํ. อยํ ปน อิธ เอกรตฺติเมว วสิตฺวา ปกฺกมิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปุตฺเต อาทาย นิกฺขมิ. เถโร ปุนทิวเส ปาโตว โคจรคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ นํ เอกา อุปาสิกา ทิสฺวาว ปุตฺตสิเนหํ ปฏิลภิตฺวา เคเห นิสีทาเปตฺวา โภเชตฺวา อตฺตานํ นิสฺสาย เตมาสํ วสนตฺถาย ยาจิ. โสปิ ‘‘สกฺกา มยา อิมํ นิสฺสาย [Pg.413] ภวนิสฺสรณํ กาตุ’’นฺติ อธิวาเสตฺวา ตเมว เลณํ อคมาสิ. เทวตา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา เกนจิ นิมนฺติโต ภวิสฺสติ, สฺเว วา ปรสุเว วา คมิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ.

Nghe nói, vị ấy sau khi thọ nhận đề mục thiền định nơi đức Thế Tôn đã đi vào khu rừng, trong khi tìm kiếm trú xứ thích hợp đã đi đến một sườn núi có hang động. Ngay trong khoảnh khắc đến nơi, tâm của vị ấy đã đạt được sự nhất tâm. Vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ta, trong khi ở đây, sẽ có thể hoàn thành phận sự của người xuất gia.” Vị nữ thiên trú ngụ trong hang động đã suy nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu có giới đức đã đến. Thật khó để sống chung một nơi với vị này. Tuy nhiên, vị này sau khi ở đây chỉ một đêm sẽ ra đi,” rồi đã dẫn các con đi ra ngoài. Vào ngày hôm sau, vị Trưởng lão đã đi vào làng khất thực từ sáng sớm để khất thực. Bấy giờ, một nữ thí chủ vừa trông thấy ngài đã phát sinh tình thương như đối với con trai, đã thỉnh ngài ngồi trong nhà, đã dâng vật thực, và đã thỉnh cầu ngài ở lại ba tháng mùa mưa nương nhờ vào bà. Vị ấy cũng đã chấp thuận rằng: “Ta, nương nhờ vào vị này, có thể thực hiện sự giải thoát khỏi vòng sanh tử,” rồi đã đi đến chính hang động ấy. Vị nữ thiên trông thấy ngài đang đến đã suy nghĩ rằng: “Chắc chắn ngài đã được ai đó thỉnh mời, ngày mai hoặc ngày kia ngài sẽ ra đi.”

เอวํ อฑฺฒมาสมตฺเต อติกฺกนฺเต ‘‘อยํ อิเธว มญฺเญ อนฺโตวสฺสํ วสิสฺสติ, สีลวตา ปน สทฺธึ เอกฏฺฐาเน ปุตฺตเกหิ สทฺธึ วสิตุํ ทุกฺกรํ, อิมญฺจ ‘นิกฺขมา’ติ วตฺตุํ น สกฺกา, อตฺถิ นุ โข อิมสฺส สีเล ขลิต’’นฺติ ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกนฺตี อุปสมฺปทมาฬกโต ปฏฺฐาย ตสฺส สีเล ขลิตํ อทิสฺวา ‘‘ปริสุทฺธมสฺส สีลํ, กิญฺจิเทวสฺส กตฺวา อยสํ อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ ตสฺส อุปฏฺฐากกุเล อุปาสิกาย เชฏฺฐปุตฺตสฺส สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา คีวํ ปริวตฺเตสิ. ตสฺส อกฺขีนิ นิกฺขมึสุ, มุขโต เขโฬ ปคฺฆริ. อุปาสิกา ตํ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วิรวิ. อถ นํ เทวตา อทิสฺสมานรูปา เอวมาห – ‘‘มยา เอส คหิโต, พลิกมฺเมนปิ เม อตฺโถ นตฺถิ, ตุมฺหากํ ปน กุลูปกํ เถรํ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตฺวา เตน เตลํ ปจิตฺวา อิมสฺส นตฺถุกมฺมํ เทถ, เอวาหํ อิมํ มุญฺจิสฺสามี’’ติ. นสฺสตุ วา เอส มรตุ วา, น สกฺขิสฺสามหํ อยฺยํ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตุนฺติ. สเจ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตุํ น สกฺโกถ, นาสิกายสฺส หิงฺคุจุณฺณํ ปกฺขิปิตุํ วเทถาติ. อิทมฺปิ วตฺตุํ น สกฺโกมาติ. เตน หิสฺส ปาทโธวนอุทกํ อาทาย สีเส อาสิญฺจถาติ. อุปาสิกา ‘‘สกฺกา อิทํ กาตุ’’นฺติ เวลาย อาคตํ เถรํ นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา อนฺตรภตฺเต นิสินฺนสฺส ปาเท โธวิตฺวา อุทกํ คเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ อุทกํ ทารกสฺส สีเส อาสิญฺจามา’’ติ อาปุจฺฉิตฺวา ‘‘เตน หิ อาสิญฺจถา’’ติ วุตฺเต ตถา อกาสิ. สา เทวตา ตาวเทว ตํ มุญฺจิตฺวา คนฺตฺวา เลณทฺวาเร อฏฺฐาสิ.

Khi khoảng nửa tháng trôi qua như vậy, (vị nữ thiên) đã suy nghĩ rằng: “Ta nghĩ rằng vị này sẽ an cư mùa mưa ngay tại đây. Tuy nhiên, thật khó để sống chung một nơi với vị có giới đức cùng với các con. Và cũng không thể nói với vị này rằng: ‘Hãy đi ra.’ Liệu có lỗi lầm nào trong giới của vị này chăng?” Trong khi nhìn bằng thiên nhãn, từ lúc thọ cụ túc giới ở giới đàn trở đi, do không thấy lỗi lầm nào trong giới của vị ấy, (vị nữ thiên đã nghĩ): “Giới của vị này thật thanh tịnh. Ta sẽ làm điều gì đó cho vị này và gây ra sự tai tiếng,” rồi đã nhập vào thân của người con trai cả của nữ thí chủ trong gia đình hộ độ của vị ấy và đã vặn cổ. Mắt của cậu bé lồi ra, nước dãi chảy từ miệng. Nữ thí chủ thấy vậy đã la lên: “Chuyện gì thế này?” Bấy giờ, vị nữ thiên với hình tướng vô hình đã nói với bà như vầy: “Ta đã bắt nó. Ta cũng không có nhu cầu cúng tế. Tuy nhiên, các người hãy xin cam thảo từ vị Trưởng lão phục vụ gia đình, rồi dùng nó nấu dầu và nhỏ mũi cho đứa bé này. Như vậy, ta sẽ thả nó ra.” (Bà nói): “Nó có hư hại hay chết đi nữa, tôi cũng không thể xin cam thảo từ ngài được.” (Vị nữ thiên nói): “Nếu các người không thể xin cam thảo, hãy nói (với vị Trưởng lão) để bỏ bột a-ngùy vào mũi của nó.” (Bà nói): “Tôi cũng không thể nói điều này.” (Vị nữ thiên nói): “Vậy thì, hãy lấy nước rửa chân của vị ấy và rưới lên đầu nó.” Nữ thí chủ (nghĩ): “Việc này có thể làm được,” rồi đã thỉnh vị Trưởng lão đến đúng giờ ngồi xuống, đã dâng cháo và vật thực cứng, trong khi ngài đang ngồi giữa bữa ăn, đã rửa chân ngài và lấy nước, rồi đã thưa hỏi rằng: “Bạch ngài, chúng con xin rưới nước này lên đầu đứa bé.” Khi được nói rằng: “Vậy thì, hãy rưới đi,” bà đã làm như vậy. Vị nữ thiên ấy ngay lập tức đã thả cậu bé ra, rồi đi đến và đứng ở cửa hang.

เถโรปิ ภตฺตกิจฺจาวสาเน อุฏฺฐายาสนา อวิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐานตาย ทฺวตฺตึสาการํ สชฺฌายนฺโตว ปกฺกามิ. อถ นํ เลณทฺวารํ ปตฺตกาเล สา เทวตา ‘‘มหาเวชฺช มา อิธ ปวิสา’’ติ อาห. โส ตตฺเถว ฐตฺวา ‘‘กาสิ ตฺว’’นฺติ อาห. อหํ อิธ อธิวตฺถา เทวตาติ. เถโร ‘‘อตฺถิ นุ โข มยา เวชฺชกมฺมสฺส กตฏฺฐาน’’นฺติ อุปสมฺปทมาฬกโต ปฏฺฐาย โอโลเกนฺโต อตฺตโน สีเล ติลกํ วา กาฬกํ วา อทิสฺวา [Pg.414] ‘‘อหํ มยา เวชฺชกมฺมสฺส กตฏฺฐานํ น ปสฺสามิ, กสฺมา เอวํ วเทสี’’ติ อาห. น ปสฺสสีติ. อาม, น ปสฺสามีติ? อาจิกฺขามิ เตติ. อาม, อาจิกฺขาหีติ. ติฏฺฐตุ ตาว ทูเร กตํ, อชฺเชว ตยา อมนุสฺสคหิตสฺส อุปฏฺฐากปุตฺตสฺส ปาทโธวนอุทกํ สีเส อาสิตฺตํ, นาสิตฺตนฺติ? อาม, อาสิตฺตนฺติ. กึ เอตํ น ปสฺสสีติ? เอตํ สนฺธาย ตฺวํ วเทสีติ? อาม, เอตํ สนฺธาย วทามีติ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘อโห วต เม สมฺมา ปณิหิโต อตฺตา, สาสนสฺส อนุรูปํ วต เม จริตํ, เทวตาปิ มม จตุปาริสุทฺธิสีเล ติลกํ วา กาฬกํ วา อทิสฺวา ทารกสฺส สีเส อาสิตฺตปาทโธวนมตฺตํ อทฺทสา’’ติ ตสฺส สีลํ อารพฺภ พลวปีติ อุปฺปชฺชิ. โส ตํ วิกฺขมฺเภตฺวา ปาทุทฺธารมฺปิ อกตฺวา ตตฺเถว อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘มาทิสํ ปริสุทฺธํ สมณํ ทูเสตฺวา มา อิธ วนสณฺเฑ วสิ, ตฺวเมว นิกฺขมาหี’’ติ เทวตํ โอวทนฺโต อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Vị Trưởng lão cũng vậy, vào lúc kết thúc phận sự ăn uống, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi, do không từ bỏ đề mục thiền định, đã ra đi trong khi đang tụng đọc ba mươi hai thể trược. Bấy giờ, vào lúc ngài đến cửa hang, vị nữ thiên ấy đã nói: “Này đại y sĩ, đừng vào đây.” Vị ấy đứng ngay tại đó và nói: “Ngươi là ai?” (Vị nữ thiên đáp): “Tôi là vị nữ thiên trú ngụ ở đây.” Vị Trưởng lão (suy xét): “Liệu có nơi nào ta đã làm việc y thuật chăng?” rồi trong khi nhìn lại từ lúc thọ cụ túc giới ở giới đàn trở đi, do không thấy một vết tơ hay vết đen nào trong giới của mình, đã nói: “Ta không thấy nơi nào ta đã làm việc y thuật. Tại sao ngươi lại nói như vậy?” (Vị nữ thiên hỏi): “Ngài không thấy sao?” (Vị Trưởng lão đáp): “Phải, ta không thấy.” (Vị nữ thiên nói): “Tôi sẽ chỉ cho ngài.” (Vị Trưởng lão nói): “Phải, hãy chỉ đi.” (Vị nữ thiên nói): “Việc làm trong quá khứ xa xôi hãy tạm để đó. Ngay hôm nay, ngài đã rưới nước rửa chân lên đầu người con trai của thí chủ bị phi nhân bắt, phải không?” (Vị Trưởng lão đáp): “Phải, đã rưới.” (Vị nữ thiên nói): “Tại sao ngài không thấy điều đó?” (Vị Trưởng lão hỏi): “Ngươi nói điều này là có ý nhắm đến việc đó sao?” (Vị nữ thiên đáp): “Phải, tôi nói là có ý nhắm đến việc đó.” Vị Trưởng lão đã suy nghĩ: “Ồ, thật vậy, tự thân của ta đã được hướng đến một cách đúng đắn! Ồ, thật vậy, ta đã thực hành phù hợp với giáo pháp! Ngay cả vị nữ thiên, do không thấy một vết tơ hay vết đen nào trong bốn loại giới thanh tịnh của ta, đã chỉ thấy được việc rưới nước rửa chân lên đầu đứa bé.” Do duyên vào giới của mình, một niềm hỷ lạc mạnh mẽ đã khởi lên nơi ngài. Vị ấy, sau khi trấn áp niềm hỷ lạc đó, không cả nhấc chân lên, đã đắc quả A-la-hán ngay tại đó, và trong khi giáo huấn vị nữ thiên rằng: “Đừng làm ô uế một vị Sa-môn thanh tịnh như ta, đừng ở trong khu rừng này. Chính ngươi hãy đi ra,” đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘‘วิสุทฺโธ วต เม วาโส, นิมฺมลํ มํ ตปสฺสินํ;

มา ตฺวํ วิสุทฺธํ ทูเสสิ, นิกฺขม ปวนา ตุว’’นฺติ.

“Ồ, nơi ở của ta thật thanh tịnh, ta, người tu khổ hạnh, thật không tì vết. Ngươi đừng làm ô uế người thanh tịnh. Ngươi hãy ra khỏi khu rừng này.”

โส ตตฺเถว เตมาสํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺโส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภิกฺขูหิ ‘‘กึ, อาวุโส, ปพฺพชิตกิจฺจํ เต มตฺถกํ ปาปิต’’นฺติ ปุฏฺโฐ ตสฺมึ เลเณ วสฺสูปคมนโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจตฺวา, ‘‘อาวุโส, ตฺวํ เทวตาย เอวํ วุจฺจมาโน น กุชฺฌี’’ติ วุตฺเต ‘‘น กุชฺฌิ’’นฺติ อาห. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ, ‘‘ภนฺเต, อยํ ภิกฺขุ อญฺญํ พฺยากโรติ, เทวตาย อิทํ นาม วุจฺจมาโนปิ น กุชฺฌินฺติ วทตี’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘เนว, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต กุชฺฌติ, เอตสฺส คิหีหิ วา ปพฺพชิเตหิ วา สํสคฺโค นาม นตฺถิ, อสํสฏฺโฐ เอส อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Vị ấy, sau khi đã ở đó ba tháng, sau khi đã an cư mùa mưa, đã đi đến nơi đức Thế Tôn, và khi được các vị Tỳ-khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, phận sự của người xuất gia đã được hiền giả đưa đến đỉnh điểm chưa?” đã kể lại cho các vị Tỳ-khưu toàn bộ câu chuyện đó từ lúc bắt đầu an cư mùa mưa trong hang động ấy. Khi được nói rằng: “Này hiền giả, hiền giả đã không tức giận khi bị vị nữ thiên nói như vậy sao?” vị ấy đã nói: “Tôi đã không tức giận.” Các vị Tỳ-khưu đã trình báo lên đức Như Lai rằng: “Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu này tuyên bố một điều khác (tức A-la-hán quả). Dù bị vị nữ thiên nói những lời như vậy, vị ấy vẫn nói rằng mình không tức giận.” Đức Thế Tôn, sau khi nghe câu chuyện của họ, đã nói: “Này các Tỳ-khưu, con trai của ta không hề tức giận. Vị này không có sự giao du nào với hàng tại gia hay xuất gia. Vị này không giao du, ít mong muốn, và biết đủ,” rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๔๐๔.

404.

‘‘อสํสฏฺฐํ คหฏฺเฐหิ, อนาคาเรหิ จูภยํ;

อโนกสาริมปฺปิจฺฉํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người không giao du với cả hai, hàng tại gia và hàng xuất gia, không nương náu, ít ham muốn, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อสํสฏฺฐนฺติ ทสฺสนสวนสมุลฺลปนปริโภคกายสํสคฺคานํ อภาเวน อสํสฏฺฐํ. อุภยนฺติ คิหีหิ จ อนาคาเรหิ จาติ อุภเยหิปิ อสํสฏฺฐํ[Pg.415]. อโนกสารินฺติ อนาลยจารึ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, ‘không giao du’ là không giao du do không có sự giao du qua thấy, nghe, trò chuyện, thọ dụng, và thân thể tiếp xúc. ‘Cả hai’ là không giao du với cả hai, tức là với người tại gia và người xuất gia. ‘Không nương náu’ là người sống không luyến ái. Ý nghĩa là: ‘Người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn’.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรวตฺถุ เอกวีสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Tissa ở Pabbhāra, câu chuyện thứ hai mươi mốt.

๒๒. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ

22. Câu chuyện về một vị tỳ khưu nào đó

นิธาย ทณฺฑนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Nidhāya daṇḍaṃ’, liên quan đến một vị tỳ khưu nào đó.

โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วายมนฺโต อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามี’’ติ ตโต นิกฺขมิ. อถ นํ เอกสฺมึ คาเม เอกา อิตฺถี สามิเกน สทฺธึ กลหํ กตฺวา ตสฺมึ พหิ นิกฺขนฺเต ‘‘กุลฆรํ คมิสฺสามี’’ติ มคฺคํ ปฏิปนฺนา อนฺตรามคฺเค ทิสฺวา ‘‘อิมํ เถรํ นิสฺสาย คมิสฺสามี’’ติ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. เถโร ปน ตํ น ปสฺสติ. อถสฺสา สามิโก เคหํ อาคโต ตํ อทิสฺวา ‘‘กุลคามํ คตา ภวิสฺสตี’’ติ อนุพนฺธนฺโต ตํ ทิสฺวา ‘‘น สกฺกา อิมาย เอกิกาย อิมํ อฏวึ ปฏิปชฺชิตุํ, กํ นุ โข นิสฺสาย คจฺฉตี’’ติ โอโลเกนฺโต เถรํ ทิสฺวา ‘‘อยํ อิมํ คณฺหิตฺวา นิกฺขนฺโต ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา เถรํ สนฺตชฺเชสิ. อถ นํ สา อิตฺถี ‘‘เนว มํ เอส ภทนฺโต ปสฺสติ, น อาลปติ, มา นํ กิญฺจิ อวจา’’ติ อาห. โส ‘‘กึ ปน ตฺวํ อตฺตานํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตํ มม อาจิกฺขิสฺสสิ, ตุยฺหเมว อนุจฺฉวิกํ อิมสฺส กริสฺสามี’’ติ อุปฺปนฺนโกโธ อิตฺถิยา อาฆาเตน เถรํ โปเถตฺวา ตํ อาทาย นิวตฺติ. เถรสฺส สกลสรีรํ สญฺชาตคณฺฑํ อโหสิ. อถสฺส วิหารํ คตกาเล ภิกฺขู สรีรํ สมฺพาหนฺตา คณฺเฑ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. โส เตสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส, ตสฺมึ ปุริเส เอวํ ปหรนฺเต ตฺวํ กึ อวจ, กึ วา เต โกโธ อุปฺปนฺโน’’ติ. ‘‘น เม, อาวุโส, โกโธ อุปฺปชฺชี’’ติ วุตฺเต สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอส ภิกฺขุ ‘โกโธ เต [Pg.416] อุปฺปชฺชตี’ติ วุจฺจมาโน ‘น เม, อาวุโส, โกโธ อุปฺปชฺชตี’ติ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม นิหิตทณฺฑา, เต ปหรนฺเตสุปิ โกธํ น กโรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ bậc Đạo sư, đã nỗ lực trong rừng và chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy rời khỏi nơi đó với ý nghĩ: ‘Ta sẽ trình báo đức hạnh đã chứng đắc lên bậc Đạo sư’. Bấy giờ, tại một ngôi làng, có một người phụ nữ sau khi cãi nhau với chồng, lúc người chồng đi ra ngoài, cô ta đã lên đường với ý định: ‘Ta sẽ về nhà cha mẹ’. Trên đường, cô ta trông thấy vị trưởng lão và đi theo sau lưng ngài với ý nghĩ: ‘Ta sẽ nương nhờ vị trưởng lão này để đi’. Nhưng vị trưởng lão không nhìn thấy cô ta. Sau đó, người chồng của cô trở về nhà, không thấy vợ, liền đi theo với ý nghĩ: ‘Chắc là cô ta đã về làng cha mẹ’. Khi thấy cô ta, anh ta nghĩ: ‘Cô ta không thể một mình đi qua khu rừng này, cô ta đi nương nhờ ai đây?’. Nhìn quanh, anh ta thấy vị trưởng lão và nghĩ: ‘Vị này chắc đã dẫn cô ta đi’, rồi hăm dọa vị trưởng lão. Bấy giờ, người phụ nữ ấy nói: ‘Thưa ngài, vị tôn giả này không thấy con, cũng không nói chuyện với con, xin ngài đừng nói gì với vị ấy’. Người chồng nói: ‘Sao nào? Ngươi lại còn nói cho ta biết về kẻ đang dẫn ngươi đi à? Ta sẽ làm cho hắn một việc thích đáng với ngươi’. Với cơn giận nổi lên, do lòng căm ghét người vợ, anh ta đã đánh đập vị trưởng lão, rồi dẫn vợ quay về. Toàn thân vị trưởng lão sưng vù lên. Khi vị ấy về đến tu viện, các vị tỳ khưu trong lúc xoa bóp thân thể đã thấy những vết sưng và hỏi: ‘Cái gì đây?’. Vị ấy đã kể lại sự việc cho họ. Bấy giờ, các vị tỳ khưu hỏi vị ấy: ‘Thưa hiền giả, khi người đàn ông kia đánh đập như vậy, ngài đã nói gì? Hay ngài có nổi giận không?’. Khi vị ấy trả lời: ‘Thưa các hiền giả, tôi không nổi giận’, họ bèn đến gặp bậc Đạo sư, trình bày sự việc và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, vị tỳ khưu này, khi được hỏi ‘Ngài có nổi giận không?’, đã nói ‘Thưa các hiền giả, tôi không nổi giận’. Vị ấy đã nói điều không thật và tuyên bố một trạng thái siêu việt’. Bậc Đạo sư nghe câu chuyện của họ xong, liền nói: ‘Này các tỳ khưu, các bậc lậu tận đã từ bỏ hình phạt, các vị ấy không nổi giận ngay cả khi bị đánh đập’, rồi ngài nói kệ này:

๔๐๕.

405.

‘‘นิธาย ทณฺฑํ ภูเตสุ, ตเสสุ ถาวเรสุ จ;

โย น หนฺติ น ฆาเตติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người đã từ bỏ hình phạt đối với các chúng sanh, dù là chúng sanh run sợ hay vững vàng, người không giết, không bảo giết, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ นิธายาติ นิกฺขิปิตฺวา โอโรเปตฺวา. ตเสสุ ถาวเรสุ จาติ ตณฺหาตาเสน ตเสสุ, ตณฺหาอภาเวน ถิรตาย ถาวเรสุ จ. โย น หนฺตีติ โย เอวํ สพฺพสตฺเตสุ วิคตปฏิฆตาย นิกฺขิตฺตทณฺโฑ เนว กญฺจิ สยํ หนติ, น อญฺเญ ฆาเตติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, ‘từ bỏ’ là đặt xuống, hạ xuống. ‘Đối với chúng sanh run sợ và vững vàng’ là đối với những chúng sanh run sợ vì ái dục, và đối với những chúng sanh vững vàng vì không có ái dục. ‘Người không giết’ có nghĩa là: người nào đã từ bỏ hình phạt đối với tất cả chúng sanh do không còn sân hận, tự mình không giết hại bất cứ ai, cũng không bảo người khác giết, người như vậy Ta gọi là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ พาวีสติมํ.

Câu chuyện về một vị tỳ khưu nào đó, câu chuyện thứ hai mươi hai.

๒๓. สามเณรานํ วตฺถุ

23. Câu chuyện về các vị sa-di.

อวิรุทฺธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จตฺตาโร สามเณเร อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Aviruddhaṃ’, liên quan đến bốn vị sa-di.

เอกา กิร พฺราหฺมณี จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ อุทฺเทสภตฺตํ สชฺเชตฺวา พฺราหฺมณํ อาห – ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา จตฺตาโร มหลฺลกพฺราหฺมเณ อุทฺทิสาเปตฺวา อาเนหี’’ติ. โส วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘จตฺตาโร เม พฺราหฺมเณ อุทฺทิสิตฺวา เทถา’’ติ อาห. ตสฺส สํกิจฺโจ ปณฺฑิโต โสปาโก เรวโตติ สตฺตวสฺสิกา จตฺตาโร ขีณาสวสามเณรา ปาปุณึสุ. พฺราหฺมณี มหารหานิ อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา ฐิตา สามเณเร ทิสฺวาว กุปิตา อุทฺธเน ปกฺขิตฺตโลณํ วิย ตฏตฏายมานา ‘‘ตฺวํ วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตโน นตฺตุมตฺเตปิ อปฺปโหนฺเต จตฺตาโร กุมารเก คเหตฺวา อาคโตสี’’ติ วตฺวา เตสํ เตสุ อาสเนสุ นิสีทิตุํ อทตฺวา นีจปีฐกานิ อตฺถริตฺวา ‘‘เอเตสุ นิสีทถา’’ติ วตฺวา ‘‘คจฺฉ, พฺราหฺมณ, มหลฺลเก โอโลเกตฺวา อาเนหี’’ติ [Pg.417] อาห. พฺราหฺมโณ วิหารํ คนฺตฺวา สาริปุตฺตตฺเถรํ ทิสฺวา ‘‘เอถ, อมฺหากํ เคหํ คมิสฺสามา’’ติ อาเนสิ. เถโร อาคนฺตฺวา สามเณเร ทิสฺวา ‘‘อิเมหิ พฺราหฺมเณหิ ภตฺตํ ลทฺธ’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘น ลทฺธ’’นฺติ วุตฺเต จตุนฺนเมว ภตฺตสฺส ปฏิยตฺตภาวํ ญตฺวา ‘‘อาหร เม ปตฺต’’นฺติ ปตฺตํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. พฺราหฺมณีปิ ‘‘กึ อิมินา วุตฺต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอเตสํ นิสินฺนานํ พฺราหฺมณานํ ลทฺธุํ วฏฺฏติ, อาหร เม ปตฺต’’นฺติ อตฺตโน ปตฺตํ คเหตฺวา คโต, น ภุญฺชิตุกาโม ภวิสฺสติ, สีฆํ คนฺตฺวา อญฺญํ โอโลเกตฺวา อาเนหีติ. พฺราหฺมโณ คนฺตฺวา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ ทิสฺวา ตเถว วตฺวา อาเนสิ. โสปิ สามเณเร ทิสฺวา ตเถว วตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. อถ นํ พฺราหฺมณี อาห – ‘‘เอเต น ภุญฺชิตุกามา, พฺราหฺมณวาทกํ คนฺตฺวา เอกํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ.

Nghe nói, có một bà-la-môn nữ sau khi chuẩn bị bữa ăn chỉ định cho bốn vị tỳ khưu, đã nói với người chồng bà-la-môn: ‘Ông hãy đến tu viện, thỉnh mời bốn vị bà-la-môn trưởng lão về đây’. Ông ta đến tu viện và nói: ‘Xin hãy chỉ định cho tôi bốn vị bà-la-môn’. Bốn vị sa-di A-la-hán bảy tuổi là Saṅkicca, Paṇḍita, Sopāka, và Revata đã được cử đến cho ông. Bà-la-môn nữ đã chuẩn bị sẵn những chỗ ngồi cao quý. Khi vừa thấy các vị sa-di, bà ta nổi giận, kêu lách tách như muối bỏ vào lò, và nói: ‘Ông đến tu viện rồi dẫn về bốn đứa bé còn chưa bằng cháu của tôi nữa!’. Nói xong, bà không cho họ ngồi vào những chỗ đã chuẩn bị, mà trải những chiếc ghế thấp và nói: ‘Hãy ngồi vào đây’. Rồi bà nói: ‘Này ông bà-la-môn, ông hãy đi tìm và mời các vị trưởng lão về đây’. Người bà-la-môn đến tu viện, thấy trưởng lão Sāriputta và mời ngài: ‘Xin mời ngài, chúng ta hãy về nhà của chúng tôi’. Vị trưởng lão đến, thấy các vị sa-di và hỏi: ‘Các vị bà-la-môn này đã nhận được vật thực chưa?’. Khi được trả lời là ‘chưa’, ngài biết rằng bữa ăn chỉ được chuẩn bị cho bốn người, liền nói: ‘Hãy mang bát của ta đến đây’, rồi cầm bát và rời đi. Bà-la-môn nữ cũng hỏi: ‘Vị ấy đã nói gì?’. (Người chồng đáp:) ‘Ngài nói rằng các vị bà-la-môn đang ngồi đây đáng được nhận, rồi bảo ‘Hãy mang bát của ta đến đây’, rồi ngài cầm bát của mình và đi mất. Chắc là ngài không muốn dùng bữa. Ông hãy đi nhanh, tìm và mời một vị khác về’. Người bà-la-môn đi, thấy trưởng lão Mahāmoggallāna, cũng nói như vậy và mời ngài về. Vị ấy cũng thấy các vị sa-di, nói y như vậy, rồi cầm bát và rời đi. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói với ông ta: ‘Các vị ấy không muốn dùng bữa. Ông hãy đến tu viện và mời một vị bà-la-môn trưởng lão về đây’.

สามเณราปิ ปาโตว ปฏฺฐาย กิญฺจิ อลภมานา ชิฆจฺฉาย ปีฬิตา นิสีทึสุ. อถ เนสํ คุณเตเชน สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. โส อาวชฺเชนฺโต เตสํ ปาโตว ปฏฺฐาย นิสินฺนานํ กิลนฺตภาวํ ญตฺวา ‘‘มยา ตตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ ชราชิณฺโณ มหลฺลกพฺราหฺมโณ หุตฺวา ตสฺมึ พฺราหฺมณวาทเก พฺราหฺมณานํ อคฺคาสเน นิสีทิ. พฺราหฺมโณ ตํ ทิสฺวา ‘‘อิทานิ เม พฺราหฺมณี อตฺตมนา ภวิสฺสตี’’ติ เอหิ เคหํ คมิสฺสามา’’ติ ตํ อาทาย เคหํ อคมาสิ. พฺราหฺมณี ตํ ทิสฺวาว ตุฏฺฐจิตฺตา ทฺวีสุ อาสเนสุ อตฺถรณํ เอกสฺมึเยว อตฺถริตฺวา, ‘‘อยฺย, อิธ นิสีทาหี’’ติ อาห. สกฺโก เคหํ ปวิสิตฺวา จตฺตาโร สามเณเร ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เตสํ อาสนปริยนฺเต ภูมิยํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. อถ นํ ทิสฺวา พฺราหฺมณี พฺราหฺมณํ อาห – ‘‘อโห เต อานีโต พฺราหฺมโณ, เอตมฺปิ อุมฺมตฺตกํ คเหตฺวา อาคโตสิ, อตฺตโน นตฺตุมตฺเต วนฺทนฺโต วิจรติ, กึ อิมินา, นีหราหิ น’’นฺติ. โส ขนฺเธปิ หตฺเถปิ กจฺฉายปิ คเหตฺวา นิกฺกฑฺฒิยมาโน อุฏฺฐาตุมฺปิ น อิจฺฉติ. อถ นํ พฺราหฺมณี ‘‘เอหิ, พฺราหฺมณ, ตฺวํ เอกสฺมึ หตฺเถ คณฺห, อหํ เอกสฺมึ หตฺเถ คณฺหิสฺสามี’’ติ อุโภปิ ทฺวีสุ หตฺเถสุ คเหตฺวา ปิฏฺฐิยํ โปเถนฺตา เคหทฺวารโต พหิ อกํสุ. สกฺโกปิ นิสินฺนฏฺฐาเนเยว นิสินฺโน หตฺถํ ปริวตฺเตสิ. เต นิวตฺติตฺวา ตํ นิสินฺนเมว ทิสฺวา ภีตรวํ รวนฺตา วิสฺสชฺเชสุํ. ตสฺมึ ขเณ สกฺโก อตฺตโน สกฺกภาวํ ชานาเปสิ. อถ เนสํ อาหารํ อทํสุ. ปญฺจปิ ชนา [Pg.418] อาหารํ คเหตฺวา เอโก กณฺณิกามณฺฑลํ วินิวิชฺฌิตฺวา, เอโก ฉทนสฺส ปุริมภาคํ, เอโก ปจฺฉิมภาคํ, เอโก ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา, สกฺโกปิ เอเกน ฐาเนน นิกฺขมีติ เอวํ ปญฺจธา อคมํสุ. ตโต ปฏฺฐาย จ ปน ตํ เคหํ ปญฺจฉิทฺทเคหํ กิร นาม ชาตํ.

Các vị Sa-di cũng vậy, từ sáng sớm không nhận được vật gì, bị cơn đói hành hạ nên đã ngồi xuống. Bấy giờ, do oai lực công đức của các vị ấy, bảo tọa của Đế-thích hiện tướng nóng lên. Vị ấy quán xét, biết được tình trạng mệt mỏi của các vị Sa-di đã ngồi từ sáng sớm, nghĩ rằng: “Ta nên đi đến đó”, rồi hóa thành một vị Bà-la-môn già nua, cao tuổi, ngồi vào ghế thượng hạng của các Bà-la-môn trong nơi tụ họp của các Bà-la-môn. Vị Bà-la-môn thấy ông ta, nghĩ rằng: “Bây giờ vợ ta sẽ hài lòng”, rồi nói: “Hãy đến đây, chúng ta sẽ về nhà”, và dẫn ông ta về nhà. Bà-la-môn nữ vừa thấy ông ta liền hoan hỷ, trải tấm lót trên hai chỗ ngồi vào làm một, rồi nói: “Thưa ngài, xin ngài ngồi đây”. Đế-thích vào nhà, đảnh lễ bốn vị Sa-di theo thế năm vóc sát đất, rồi ngồi kiết-già trên đất, ở cuối chỗ ngồi của các vị ấy. Bấy giờ, thấy ông ta, bà-la-môn nữ nói với chồng: “Ôi, vị Bà-la-môn mà ông dẫn về! Ông đã dẫn một người điên rồ như thế này về, ông ta đi quanh đảnh lễ những đứa trẻ đáng tuổi cháu mình. Có ích gì với người này, hãy đuổi ông ta đi!”. Vị ấy bị nắm kéo ở vai, ở tay, ở nách, nhưng cũng không muốn đứng dậy. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói: “Này Bà-la-môn, lại đây, ông nắm một tay, tôi sẽ nắm một tay”, rồi cả hai nắm lấy hai tay, vừa đánh vào lưng vừa lôi ra khỏi cửa nhà. Đế-thích vẫn ngồi yên tại chỗ, chỉ xoay tay. Họ quay lại, thấy ông ta vẫn ngồi yên, liền kêu lên một tiếng sợ hãi và buông ra. Ngay lúc đó, Đế-thích cho họ biết thân phận Đế-thích của mình. Bấy giờ, họ đã dâng thức ăn cho các vị Sa-di. Cả năm người nhận thức ăn, một vị xuyên qua nóc nhà tròn, một vị qua phần trước mái nhà, một vị qua phần sau, một vị độn thổ, và Đế-thích cũng thoát ra bằng một lối. Cứ như thế, họ đã đi theo năm ngả. Tương truyền, từ đó về sau, ngôi nhà ấy được gọi là “ngôi nhà năm lỗ hổng”.

สามเณเรปิ วิหารํ คตกาเล ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส, กีทิส’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. มา โน ปุจฺฉิตฺถ, อมฺหากํ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย พฺราหฺมณี โกธาภิภูตา ปญฺญตฺตาสเนสุ โน นิสีทิตุมฺปิ อทตฺวา ‘‘สีฆํ สีฆํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ อาห. อมฺหากํ อุปชฺฌาโย อาคนฺตฺวา อมฺเห ทิสฺวา ‘‘อิเมสํ นิสินฺนพฺราหฺมณานํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ ปตฺตํ อาหราเปตฺวา นิกฺขมิ. ‘‘อญฺญํ มหลฺลกํ พฺราหฺมณํ อาเนสี’’ติ วุตฺเต พฺราหฺมโณ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อาเนสิ, โสปิ อมฺเห ทิสฺวา ตเถว วตฺวา ปกฺกามิ. อถ พฺราหฺมณี ‘‘น เอเต ภุญฺชิตุกามา, คจฺฉ พฺราหฺมณวาทกโต เอกํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ พฺราหฺมณํ ปหิณิ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา พฺราหฺมณเวเสน อาคตํ สกฺกํ อาเนสิ, ตสฺส อาคตกาเล อมฺหากํ อาหารํ อทํสูติ. เอวํ กโรนฺตานํ ปน เตสํ ตุมฺเห น กุชฺฌิตฺถาติ? น กุชฺฌิมฺหาติ. ภิกฺขู ตํ สุตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, อิเม ‘น กุชฺฌิมฺหา’ติ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรนฺตี’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม วิรุทฺเธสุปิ น วิรุชฺฌนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Khi các vị Sa-di về đến tu viện, các Tỳ-khưu hỏi: “Này chư hiền, sự việc thế nào?”. (Các vị Sa-di đáp:) “Xin quý ngài đừng hỏi chúng tôi. Kể từ lúc thấy chúng tôi, bà-la-môn nữ bị sân hận chi phối, đã không cho chúng tôi ngồi vào chỗ đã dọn sẵn mà nói: ‘Hãy mau mau đi mời một vị Bà-la-môn cao tuổi đến đây’. Thầy Bổn sư của chúng tôi đến, thấy chúng tôi, ngài nói: ‘Nên cúng dường cho các vị Bà-la-môn đang ngồi đây’, rồi cho người mang bát đi và rời khỏi. Khi được bảo: ‘Hãy mời một vị Bà-la-môn cao tuổi khác’, vị Bà-la-môn đã mời Đại đức Mahāmoggallāna đến, vị ấy thấy chúng tôi cũng nói như vậy rồi bỏ đi. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói: ‘Những người này không muốn ăn, ông hãy đi đến nơi tụ họp của các Bà-la-môn và mời một vị Bà-la-môn cao tuổi đến đây’, rồi sai chồng đi. Ông ta đến đó, mời Đế-thích trong lốt Bà-la-môn đến, và khi vị ấy đến, họ mới dâng thức ăn cho chúng tôi”. (Các Tỳ-khưu hỏi:) “Vậy các vị có nổi giận với họ, những người đã làm như vậy không?”. (Các vị Sa-di đáp:) “Chúng tôi không nổi giận”. Các Tỳ-khưu nghe vậy, bèn bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, các vị này nói dối rằng ‘chúng con không nổi giận’ và tự tuyên bố quả vị khác (A-la-hán)”. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-khưu, bậc Lậu tận, dẫu ở giữa những người thù nghịch, cũng không thù nghịch”, rồi nói lên kệ ngôn này:

๔๐๖.

406.

‘‘อวิรุทฺธํ วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตํ;

สาทาเนสุ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Giữa những người thù nghịch, không thù nghịch; giữa những người dùng hình phạt, vị ấy được tịch tịnh; giữa những người còn chấp thủ, không chấp thủ; người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อวิรุทฺธนฺติ อาฆาตวเสน วิรุทฺเธสุปิ โลกิยมหาชเนสุ อาฆาตาภาเวน อวิรุทฺธํ. หตฺถคเต ทณฺเฑ วา สตฺเถ วา อวิชฺชมาเนปิ ปเรสํ ปหารทานโต อวิรตตฺตา อตฺตทณฺเฑสุ ชเนสุ นิพฺพุตํ นิกฺขิตฺตทณฺฑํ, ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อหํ มมนฺติ คหิตตฺตา สาทาเนสุ ตสฺส คหณสฺส อภาเวน อนาทานํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘không thù nghịch’ nghĩa là không có lòng oán hận đối với những người trong thế gian có lòng oán hận. ‘Giữa những người dùng hình phạt, vị ấy được tịch tịnh’ nghĩa là người đã từ bỏ hình phạt, trong khi những người khác chưa từ bỏ việc gây tổn hại cho người khác, dù không có gậy hay vũ khí trong tay. ‘Giữa những người còn chấp thủ, không chấp thủ’ nghĩa là không còn chấp thủ do không còn sự nắm giữ năm uẩn là ‘ta’ và ‘của ta’, trong khi những người khác vẫn còn chấp thủ như vậy. Người như thế, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

สามเณรานํ วตฺถุ เตวีสติมํ.

Câu chuyện về các vị Sa-di, thứ hai mươi ba.

๒๔. มหาปนฺถกตฺเถรวตฺถุ

24. Câu chuyện về Trưởng lão Mahāpanthaka

ยสฺส [Pg.419] ราโค จาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต มหาปนฺถกํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Trúc Lâm, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yassa rāgo ca’, liên quan đến ngài Mahāpanthaka.

โส หายสฺมา จูฬปนฺถกํ จตูหิ มาเสหิ เอกํ คาถํ ปคุณํ กาตุํ อสกฺโกนฺตํ ‘‘ตฺวํ สาสเน อภพฺโพ, คิหิโภคาปิ ปริหีโน, กึ เต อิธ วาเสน, อิโต นิกฺขมา’’ติ วิหารา นิกฺกฑฺฒิตฺวา ทฺวารํ ถเกสิ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, มหาปนฺถกตฺเถเรน อิทํ นาม กตํ, ขีณาสวานมฺปิ มญฺเญ โกโธ อุปฺปชฺชตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, ขีณาสวานํ ราคาทโย กิเลสา อตฺถิ, มม ปุตฺเตน อตฺถปุเรกฺขารตาย เจว ธมฺมปุเรกฺขารตาย จ กต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị trưởng lão ấy, thấy ngài Cūḷapanthaka trong bốn tháng không thể học thuộc một câu kệ, đã đuổi ngài ra khỏi tu viện và đóng cửa lại, nói rằng: “Ngươi không xứng đáng trong giáo pháp này, cũng đã từ bỏ lạc thú thế gian. Ngươi ở đây có ích gì? Hãy đi khỏi đây!”. Các Tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, Trưởng lão Mahāpanthaka đã làm việc như vậy. Dường như sân hận cũng khởi lên nơi các bậc Lậu tận”. Bậc Đạo sư đến, hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được trả lời: “Về chuyện này”, Ngài dạy: “Không, này các Tỳ-khưu, các bậc Lậu tận không có các phiền não như tham ái. Con trai của Ta đã làm vậy vì hướng đến lợi ích và hướng đến Chánh pháp”, rồi nói lên kệ ngôn này:

๔๐๗.

407.

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, มาโน มกฺโข จ ปาติโต;

สาสโปริว อารคฺคา, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào đã làm rơi rụng tham, sân, mạn, và tật đố, như hạt cải rơi khỏi đầu mũi dùi; người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อารคฺคาติ ยสฺเสเต ราคาทโย กิเลสา, อยญฺจ ปรคุณมกฺขนลกฺขโณ มกฺโข อารคฺคา สาสโป วิย ปาติโต, ยถา สาสโป อารคฺเค น สนฺติฏฺฐติ, เอวํ จิตฺเต น สนฺติฏฺฐติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, ‘khỏi đầu mũi dùi’ có nghĩa là: người nào mà các phiền não như tham ái, và cả tật đố (makkho) vốn có đặc tính là che lấp công đức của người khác, đã bị làm rơi rụng như hạt cải rơi khỏi đầu mũi dùi. Giống như hạt cải không đứng vững trên đầu mũi dùi, cũng vậy, (các phiền não ấy) không tồn tại trong tâm. Người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

มหาปนฺถกตฺเถรวตฺถุ จตุวีสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Đại Lộ Bàng Đặc, câu chuyện thứ hai mươi bốn.

๒๕. ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุ

25. Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha

อกกฺกสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Trúc Lâm, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Akakkasaṃ, liên quan đến Trưởng lão Pilindavaccha.

โส กิรายสฺมา ‘‘เอหิ, วสลิ, ยาหิ, วสลี’’ติอาทีนิ วทนฺโต คิหีปิ ปพฺพชิเตปิ วสลิวาเทเนว สมุทาจรติ. อเถกทิวสํ สมฺพหุลา ภิกฺขู สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ปิลินฺทวจฺโฉ ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ [Pg.420] ปิลินฺทวจฺฉ ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ตสฺสายสฺมโต ปุพฺเพนิวาสํ มนสิกริตฺวา ‘‘มา โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วจฺฉสฺส ภิกฺขุโน อุชฺฌายิตฺถ, น, ภิกฺขเว, วจฺโฉ โทสนฺตโร ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรติ, วจฺฉสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺจ ชาติสตานิ อพฺโพกิณฺณานิ สพฺพานิ ตานิ พฺราหฺมณกุเล ปจฺจาชาตานิ, โส ตสฺส ทีฆรตฺตํ วสลิวาโท สมุทาจิณฺโณ, ขีณาสวสฺส นาม กกฺกสํ ผรุสํ ปเรสํ มมฺมฆฏฺฏนวจนเมว นตฺถิ. อาจิณฺณวเสน หิ มม ปุตฺโต เอวํ กเถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị Trưởng lão ấy, nghe nói, thường gọi cả người tại gia lẫn xuất gia là 'gã tiện dân', nói những câu như: 'Này gã tiện dân, lại đây', 'Này gã tiện dân, đi đi'. Rồi một hôm, nhiều vị tỳ-kheo đến bạch với bậc Đạo Sư: 'Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Pilindavaccha gọi các tỳ-kheo là tiện dân.' Bậc Đạo Sư cho gọi ngài đến và hỏi: 'Này Pilindavaccha, có thật là con gọi các tỳ-kheo là tiện dân không?' Khi ngài trả lời: 'Bạch Thế Tôn, đúng vậy ạ', bậc Đạo Sư, sau khi quán xét về tiền kiếp của vị Trưởng lão, đã dạy rằng: 'Này các tỳ-kheo, các con đừng khiển trách tỳ-kheo Vaccha. Này các tỳ-kheo, không phải vì sân hận mà Vaccha gọi các tỳ-kheo là tiện dân. Này các tỳ-kheo, tỳ-kheo Vaccha đã có năm trăm kiếp liên tục, tất cả đều sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Do đó, việc gọi người khác là tiện dân đã trở thành thói quen lâu đời của ông. Một vị đã đoạn tận lậu hoặc thì không có lời nói nào cộc cằn, thô lỗ, làm tổn thương đến tâm can người khác. Chính vì thói quen mà con trai ta đã nói như vậy.' Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๔๐๘.

408.

‘‘อกกฺกสํ วิญฺญาปนึ, คิรํ สจฺจมุทีรเย;

ยาย นาภิสเช กญฺจิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Người nào nói lời chân thật, không thô lỗ, có thể hiểu được; lời mà không làm ai tức giận, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

ตตฺถ อกกฺกสนฺติ อผรุสํ. วิญฺญาปนินฺติ อตฺถวิญฺญาปนึ. สจฺจนฺติ ภูตตฺถํ. นาภิสเชติ ยาย คิราย อญฺญํ กุชฺฌาปนวเสน น ลคฺคาเปยฺย, ขีณาสโว นาม เอวรูปเมว คิรํ ภาเสยฺย, ตสฺมา ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, akakkasaṃ nghĩa là không thô lỗ. Viññāpaniṃ nghĩa là làm cho hiểu rõ ý nghĩa. Saccaṃ nghĩa là sự thật. Nābhisaje có nghĩa là lời nói nào không khiến người khác nổi giận. Một vị đã đoạn tận lậu hoặc chỉ nói những lời như vậy, do đó, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุ ปญฺจวีสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha, câu chuyện thứ hai mươi lăm.

๒๖. อญฺญตรตฺเถรวตฺถุ

26. Câu chuyện về một vị Trưởng lão nào đó

โยธ ทีฆนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yodha dīghaṃ, liên quan đến một vị Trưởng lão nào đó.

สาวตฺถิยํ กิเรโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก พฺราหฺมโณ สรีรคนฺธคหณภเยน อุตฺตรสาฏกํ อปเนตฺวา เอกมนฺเต ฐเปตฺวา เคหทฺวาราภิมุโข นิสีทิ. อเถโก ขีณาสโว ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ คจฺฉนฺโต ตํ สาฏกํ ทิสฺวา อิโต จิโต จ โอโลเกตฺวา กญฺจิ อปสฺสนฺโต ‘‘นิสฺสามิโก อย’’นฺติ ปํสุกูลํ อธิฏฺฐหิตฺวา คณฺหิ. อถ นํ พฺราหฺมโณ ทิสฺวา อกฺโกสนฺโต อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘มุณฺฑก, สมณ, มม สาฏกํ คณฺหสี’’ติ อาห. ตเวโส, พฺราหฺมณาติ. อาม, สมณาติ. ‘‘มยา [Pg.421] กญฺจิ อปสฺสนฺเตน ปํสุกูลสญฺญาย คหิโต, คณฺห น’’นฺติ ตสฺส ทตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถสฺส วจนํ สุตฺวา ภิกฺขู เตน สทฺธึ เกฬึ กโรนฺตา ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, สาฏโก ทีโฆ รสฺโส ถูโล สณฺโห’’ติ. อาวุโส, ทีโฆ วา โหตุ รสฺโส วา ถูโล วา สณฺโห วา, นตฺถิ มยฺหํ ตสฺมึ อาลโย, ปํสุกูลสญฺญาย นํ คณฺหินฺติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘เอส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘ภูตํ, ภิกฺขเว, เอส กเถติ, ขีณาสวา นาม ปเรสํ สนฺตกํ น คณฺหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, tại thành Xá-vệ, có một Bà-la-môn tà kiến, vì sợ y khoác ngoài bị ám mùi cơ thể, nên đã cởi ra, đặt sang một bên, rồi ngồi hướng ra cửa nhà. Lúc ấy, một vị A-la-hán, sau khi dùng bữa xong, đang trên đường trở về tu viện, trông thấy tấm y, nhìn quanh không thấy ai, nghĩ rằng: 'Tấm y này không có chủ', bèn quyết định xem nó như y phấn tảo và nhặt lên. Bấy giờ, người Bà-la-môn thấy vậy, liền mắng nhiếc và tiến lại gần, nói: 'Này sa-môn trọc đầu, ông lấy y của ta.' Vị tỳ-kheo hỏi: 'Này Bà-la-môn, đây là y của ông sao?' 'Phải, này sa-môn.' 'Vì không thấy ai, tôi đã nhặt nó với tưởng là y phấn tảo. Ông hãy nhận lại đi.' Nói rồi, ngài trả lại cho ông ta, trở về tu viện và kể lại sự việc cho các tỳ-kheo nghe. Nghe xong, các tỳ-kheo trêu đùa ngài: 'Này hiền hữu, tấm y đó dài hay ngắn, thô hay mịn vậy?' Ngài đáp: 'Này các hiền hữu, dù dài hay ngắn, thô hay mịn, tôi cũng không có lòng luyến ái đối với nó. Tôi đã nhặt nó với tưởng là y phấn tảo.' Nghe vậy, các tỳ-kheo bèn đến bạch với Như Lai: 'Bạch Thế Tôn, vị tỳ-kheo này đã nói điều không thật, tự tuyên bố chứng đắc quả vị khác.' Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-kheo, vị ấy đã nói sự thật. Những vị đã đoạn tận lậu hoặc không lấy của cải thuộc về người khác.' Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๔๐๙.

409.

‘‘โยธ ทีฆํ ว รสฺสํ วา, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ;

โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Ở đời, người nào không lấy của không cho, dù dài hay ngắn, nhỏ hay lớn, tốt hay xấu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

ตสฺสตฺโถ – สาฏกาภรณาทีสุ ทีฆํ วา รสฺสํ วา มณิมุตฺตาทีสุ อณุํ วา ถูลํ วา มหคฺฆอปฺปคฺฆวเสน สุภํ วา อสุภํ วา โย ปุคฺคโล อิมสฺมึ โลเก ปรปริคฺคหิตํ นาทิยติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ý nghĩa của câu kệ là: người nào ở trong đời này không lấy vật sở hữu của người khác, dù là dài hay ngắn như y phục, đồ trang sức; dù là nhỏ hay lớn như ngọc, trân châu; dù là tốt hay xấu theo giá trị cao hay thấp, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu.

อญฺญตรตฺเถรวตฺถุ ฉพฺพีสติมํ.

Câu chuyện về một vị Trưởng lão nào đó, câu chuyện thứ hai mươi sáu.

๒๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ

27. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất

อาสา ยสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Āsā yassa, liên quan đến Trưởng lão Xá-lợi-phất.

เถโร กิร ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร ชนปเท เอกํ วิหารํ คนฺตฺวา วสฺสํ อุปคญฺฉิ. มนุสฺสา เถรํ ทิสฺวา พหุํ วสฺสาวาสิกํ ปฏิสฺสุณึสุ. เถโร ปวาเรตฺวา สพฺพสฺมึ วสฺสาวาสิเก อสมฺปตฺเตเยว สตฺถุ สนฺติกํ คจฺฉนฺโต ภิกฺขู อาห – ‘‘ทหรานญฺเจว สามเณรานญฺจ มนุสฺเสหิ วสฺสาวาสิเก อาหเฏ คเหตฺวา เปเสยฺยาถ, ฐเปตฺวา วา สาสนํ ปหิเณยฺยาถา’’ติ. เอวํ วตฺวา จ ปน สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อชฺชาปิ มญฺเญ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ตณฺหา อตฺถิเยว. ตถา [Pg.422] หิ มนุสฺเสหิ วสฺสาวาสิเก ทินฺเน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกานํ ‘วสฺสาวาสิกํ เปเสยฺยาถ, ฐเปตฺวา วา สาสนํ ปหิเณยฺยาถา’ติ ภิกฺขูนํ วตฺวา อาคโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส ตณฺหา อตฺถิ, มนุสฺสานํ ปน ปุญฺญโต ทหรสามเณรานญฺจ ธมฺมิกลาภโต ปริหานิ มา อโหสีติ เตเนวํ กถิต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Nghe nói, Trưởng lão cùng với năm trăm vị tỳ-kheo tùy tùng đã đi đến một tu viện ở vùng quê để an cư mùa mưa. Dân chúng thấy Trưởng lão, liền hứa cúng dường nhiều y an cư. Sau lễ Tự tứ, khi chưa nhận đủ hết y an cư, Trưởng lão lên đường đến yết kiến bậc Đạo Sư và dặn dò các tỳ-kheo: 'Khi dân chúng mang y an cư đến cho các tỳ-kheo trẻ và sa-di, các vị hãy nhận lấy rồi gửi đến cho tôi, hoặc giữ lại rồi gửi tin cho tôi.' Nói xong, ngài liền đi đến chỗ bậc Đạo Sư. Các tỳ-kheo bèn khởi lên cuộc bàn luận: 'Có lẽ Trưởng lão Xá-lợi-phất vẫn còn tham ái. Vì thế, khi dân chúng cúng dường y an cư, ngài đã dặn các tỳ-kheo rằng: 'Hãy gửi y an cư cho các đệ tử của tôi, hoặc giữ lại rồi gửi tin cho tôi' rồi mới đến đây.' Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các tỳ-kheo, các con đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Về việc này ạ', Ngài dạy: 'Này các tỳ-kheo, con trai ta không có tham ái. Nhưng vì không muốn dân chúng bị tổn giảm phước báu và các tỳ-kheo trẻ cùng sa-di bị tổn thất phần lợi lộc đúng pháp, nên ông ấy đã nói như vậy.' Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๔๑๐.

410.

‘‘อาสา ยสฺส น วิชฺชนฺติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

นิราสาสํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào không còn những ái dục, ở trong đời này và đời sau; không còn hy vọng, đã được giải thoát, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อาสาติ ตณฺหา. นิราสาสนฺติ นิตฺตณฺหํ. วิสํยุตฺตนฺติ สพฺพกิเลเสหิ วิสํยุตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, āsā là ái dục. Nirāsāsaṃ là không còn ái dục. Visaṃyuttaṃ là không còn dính mắc với tất cả phiền não. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu.

สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตวีสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta, câu chuyện thứ hai mươi bảy.

๒๘. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ

28. Câu chuyện về Trưởng lão Mahāmoggallāna

ยสฺสาลยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. อิธ ปน สตฺถา โมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส นิตฺตณฺหภาวํ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yassālayā, liên quan đến Trưởng lão Mahāmoggallāna. Câu chuyện tương tự như chuyện trước. Tuy nhiên, ở đây, sau khi nói về trạng thái không còn ái dục của Trưởng lão Moggallāna, Bậc Đạo Sư đã nói lên kệ ngôn này:

๔๑๑.

411.

‘‘ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ, อญฺญาย อกถํกถี;

อมโตคธมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào không còn những ái luyến, đã liễu tri, không còn hoài nghi; đã thâm nhập và chứng đạt Bất tử, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อาลยาติ ตณฺหา. อญฺญาย อกถํกถีติ อฏฺฐ วตฺถูนิ ยถาภูตํ ชานิตฺวา อฏฺฐวตฺถุกาย วิจิกิจฺฉาย นิพฺพิจิกิจฺโฉ. อมโตคธมนุปฺปตฺตนฺติ อมตํ นิพฺพานํ โอคาเหตฺวา อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, ālayā là ái dục. Aññāya akathaṃkathī là người không còn hoài nghi, đã thoát khỏi sự hoài nghi về tám đối tượng sau khi đã biết rõ tám đối tượng ấy như thật. Amatogadhamanuppattaṃ là đã chứng đạt sau khi đã thâm nhập vào Niết-bàn bất tử. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu.

มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐวีสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Mahāmoggallāna, câu chuyện thứ hai mươi tám.

๒๙. เรวตตฺเถรวตฺถุ

29. Câu chuyện về Trưởng lão Revata

โยธ [Pg.423] ปุญฺญญฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต เรวตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ’’ติ (ธ. ป. ๙๘) คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๙๘) –

Khi đang ngự tại tu viện Pubbārāma, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yodha puññañca, liên quan đến Trưởng lão Revata. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong phần chú giải kệ ngôn “gāme vā yadi vāraññe”. Thật vậy, ở đó đã nói rằng:

ปุน เอกทิวสํ ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห สามเณรสฺส ลาโภ, อโห ปุญฺญํ, เยน เอกเกน ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ปญฺจกูฏาคารสตานิ กตานี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มยฺหํ ปุตฺตสฺส เนว ปุญฺญํ อตฺถิ, น ปาปํ, อุภยมสฺส ปหีน’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Lại một hôm, các vị Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Ôi, lợi lộc của vị Sa-di thật lớn lao! Ôi, phước báu thật lớn lao! Vị ấy một mình đã tạo ra năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh cho năm trăm vị Tỳ-khưu.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Về chuyện này”, Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, con trai của Ta không có phước cũng không có tội, cả hai điều ấy đã được vị ấy từ bỏ.” Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này:

๔๑๒.

412.

‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, อุโภ สงฺคมุปจฺจคา;

อโสกํ วิรชํ สุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào ở đây đã từ bỏ cả phước và tội, đã vượt qua cả hai sự trói buộc; không sầu muộn, không nhiễm ô, thanh tịnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตตฺถ อุโภติ ทฺเวปิ ปุญฺญานิ จ ปาปานิ จ ฉฑฺเฑตฺวาติ อตฺโถ. สงฺคนฺติ ราคาทิเภทํ สงฺคํ. อุปจฺจคาติ อติกฺกนฺโต. วฏฺฏมูลกโสกาภาเวน อโสกํ อพฺภนฺตเร ราครชาทีนํ อภาเวน วิรชํ นิรุปกฺกิเลสตาย สุทฺธํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ở đây, ubho có nghĩa là đã từ bỏ cả hai, tức là phước và tội. Saṅgaṃ là sự trói buộc, tức là tham ái v.v... Upaccagā là đã vượt qua. asokaṃ là không sầu muộn vì không có sầu muộn bắt nguồn từ vòng luân hồi. virajaṃ là không nhiễm ô vì bên trong không có bụi bẩn của tham ái v.v... suddhaṃ là thanh tịnh vì không có phiền não. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu.

เรวตตฺเถรวตฺถุ เอกูนตึสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Revata, câu chuyện thứ hai mươi chín.

๓๐. จนฺทาภตฺเถรวตฺถุ

30. Câu chuyện về Trưởng lão Candābha

จนฺทํ วาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จนฺทาภตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Candaṃ va, liên quan đến Trưởng lão Candābha.

ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – อตีเต เอโก พาราณสิวาสี วาณิโช ‘‘ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา จนฺทนํ อาหริสฺสามี’’ติ พหูนิ วตฺถาภรณาทีนิ คเหตฺวา ปญฺจหิ สกฏสเตหิ ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา คามทฺวาเร นิวาสํ คเหตฺวา อฏวิยํ โคปาลทารเก ปุจฺฉิ – ‘‘อิมสฺมึ คาเม ปพฺพตปาทกมฺมิโก โกจิ [Pg.424] มนุสฺโส อตฺถี’’ติ? ‘‘อาม, อตฺถี’’ติ. ‘‘โก นาเมโส’’ติ? ‘‘อสุโก นามา’’ติ. ‘‘ภริยาย ปนสฺส ปุตฺตานํ วา กึนาม’’นฺติ? ‘‘อิทญฺจิทญฺจา’’ติ. ‘‘กหํ ปนสฺส ฐาเน เคห’’นฺติ? ‘‘อสุกฏฺฐาเน นามา’’ติ. โส เตหิ ทินฺนสญฺญาย สุขยานเก นิสีทิตฺวา ตสฺส เคหทฺวารํ คนฺตฺวา ยานา โอรุยฺห เคหํ ปวิสิตฺวา ‘‘อสุกนาเม’’ติ ตํ อิตฺถึ ปกฺโกสิ. สา ‘‘เอโก โน ญาตโก ภวิสฺสตี’’ติ เวเคนาคนฺตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปสิ. โส ตตฺถ นิสีทิตฺวา นามํ วตฺวา ‘‘มม สหาโย กห’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อรญฺญํ คโต, สามี’’ติ. ‘‘มม ปุตฺโต อสุโก นาม, มม ธีตา อสุกา นาม กห’’นฺติ สพฺเพสํ นามํ กิตฺเตนฺโตว ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมานิ เนสํ วตฺถาภรณานิ ทเทยฺยาสิ, สหายสฺสาปิ เม อฏวิโต อาคตกาเล อิทํ วตฺถาภรณํ ทเทยฺยาสี’’ติ อทาสิ. สา ตสฺส อุฬารํ สกฺการํ กตฺวา สามิกสฺส อาคตกาเล ‘‘สามิ, อิมินา อาคตกาลโต ปฏฺฐาย สพฺเพสํ นามํ วตฺวา อิทญฺจิทญฺจ ทินฺน’’นฺติ อาห. โสปิสฺส กตฺตพฺพยุตฺตกํ กริ.

Đây là câu chuyện tuần tự. Vào thời quá khứ, một thương nhân ở Bārāṇasī nghĩ rằng: “Ta sẽ đến vùng biên địa để mang gỗ chiên-đàn về”, rồi lấy nhiều y phục, trang sức v.v... cùng với năm trăm cỗ xe đi đến vùng biên địa. Ông dừng lại ở cổng làng, rồi hỏi những đứa trẻ chăn bò trong rừng: “Trong làng này có người nào làm nghề ở chân núi không?” “Thưa có.” “Người ấy tên gì?” “Tên là vậy đó.” “Vợ và các con của ông ấy tên gì?” “Tên là thế này và thế này.” “Nhà của ông ấy ở đâu?” “Ở nơi tên là vậy đó.” Vị thương nhân ấy, theo dấu hiệu được cho bởi chúng, ngồi trên một cỗ xe thoải mái, đi đến cửa nhà của người kia, xuống xe, vào nhà và gọi người phụ nữ ấy: “Này bà tên là vậy đó.” Bà ấy nghĩ: “Chắc là một người bà con của chúng ta”, liền vội vã đến trải chỗ ngồi. Ông ngồi đó, nói tên ra và hỏi: “Bạn của tôi đâu rồi?” “Thưa ông, ông ấy đã vào rừng.” “Con trai tôi tên là vậy đó, con gái tôi tên là vậy đó ở đâu?” Ông vừa hỏi vừa kể tên của tất cả mọi người, rồi đưa quà và nói: “Xin hãy trao những y phục và trang sức này cho họ. Khi bạn tôi từ rừng trở về, cũng xin hãy trao y phục và trang sức này cho ông ấy.” Bà ấy đã tiếp đãi ông một cách trọng thể. Khi chồng về, bà nói: “Thưa ông, người này từ lúc đến đã gọi tên tất cả mọi người và đã cho những thứ này.” Người chồng cũng đã làm những việc cần làm đối với vị thương nhân.

อถ นํ สายํ สยเน นิสินฺโน ปุจฺฉิ – ‘‘สมฺม, ปพฺพตปาเท จรนฺเตน เต กึ พหุํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ? ‘‘อญฺญํ น ปสฺสามิ, รตฺตสาขา ปน เม พหู รุกฺขา ทิฏฺฐา’’ติ. ‘‘พหู รุกฺขา’’ติ? ‘‘อาม, พหู’’ติ. เตน หิ เต อมฺหากํ ทสฺเสหีติ เตน สทฺธึ คนฺตฺวา รตฺตจนฺทนรุกฺเข ฉินฺทิตฺวา ปญฺจ สกฏสตานิ ปูเรตฺวา อาคจฺฉนฺโต ตํ อาห – ‘‘สมฺม, พาราณสิยํ อสุกฏฺฐาเน นาม มม เคหํ, กาเลน กาลํ มม สนฺติกํ อาคจฺเฉยฺยาสิ, อญฺเญน จ เม ปณฺณากาเรน อตฺโถ นตฺถิ, รตฺตสาขรุกฺเข เอว อาหเรยฺยาสี’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา กาเลน กาลํ ตสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโต รตฺตจนฺทนเมว อาหรติ, โสปิสฺส พหุธนํ เทติ.

Rồi vào buổi chiều, khi đang ngồi trên giường, vị thương nhân hỏi người kia: “Này bạn, khi đi lại ở chân núi, bạn đã từng thấy nhiều cây gì?” “Tôi không thấy cây nào khác, nhưng tôi đã thấy nhiều cây có cành màu đỏ.” “Nhiều cây không?” “Vâng, rất nhiều.” “Vậy thì hãy chỉ cho chúng tôi những cây đó.” Nói rồi, ông cùng người kia đi, chặt những cây chiên-đàn đỏ, chất đầy năm trăm cỗ xe. Trên đường về, ông nói với người kia: “Này bạn, nhà tôi ở Bārāṇasī, tại nơi tên là vậy đó. Thỉnh thoảng hãy đến thăm tôi. Tôi không cần quà cáp gì khác, chỉ cần bạn mang đến những cây có cành màu đỏ là được.” Người kia nói “Lành thay”, và thỉnh thoảng đến thăm vị thương nhân, chỉ mang theo gỗ chiên-đàn đỏ. Vị thương nhân cũng cho ông ta rất nhiều tiền của.

ตโต อปเรน สมเยน ปรินิพฺพุเต กสฺสปทสพเล ปติฏฺฐิเต กญฺจนถูเป โส ปุริโส พหุํ จนฺทนํ อาทาย พาราณสึ อคมาสิ. อถสฺส โส สหายโก วาณิโช พหุํ จนฺทนํ ปิสาเปตฺวา ปาตึ ปูเรตฺวา ‘‘เอหิ, สมฺม, ยาว ภตฺตํ ปจติ, ตาว เจติยกรณฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาคมิสฺสามา’’ติ ตํ อาทาย ตตฺถ คนฺตฺวา จนฺทนปูชํ อกาสิ. โสปิสฺส ปจฺจนฺตวาสี สหายโก เจติยกุจฺฉิยํ จนฺทเนน จนฺทมณฺฑลํ อกาสิ. เอตฺตกเมวสฺส ปุพฺพกมฺมํ.

Vào một thời khác sau đó, khi đức Phật Thập Lực Ca-diếp đã nhập Niết-bàn và bảo tháp bằng vàng đã được xây dựng xong, người đàn ông ấy lấy nhiều gỗ chiên-đàn rồi đi đến thành Ba-la-nại. Bấy giờ, người bạn thương buôn của ông ta cho xay nhiều gỗ chiên-đàn, đổ đầy vào một cái bát, rồi nói: ‘Này bạn, hãy lại đây, trong khi cơm đang nấu, chúng ta hãy đi đến nơi xây tháp rồi sẽ trở lại.’ Nói xong, ông dẫn người bạn ấy đi đến đó và thực hiện việc cúng dường bằng gỗ chiên-đàn. Người bạn của ông ta, vốn là người ở vùng biên địa, đã dùng gỗ chiên-đàn vẽ một hình mặt trăng bên trong lòng bảo tháp. Tiền nghiệp của vị ấy chỉ có bấy nhiêu.

โส [Pg.425] ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ เขเปตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคหนคเร พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส นาภิมณฺฑลโต จนฺทมณฺฑลสทิสา ปภา อุฏฺฐหิ, เตนสฺส จนฺทาโภตฺเวว นามํ กรึสุ. เจติเย กิรสฺส จนฺทมณฺฑลกรณนิสฺสนฺโท เอส. พฺราหฺมณา จินฺตยึสุ – ‘‘สกฺกา อมฺเหหิ อิมํ คเหตฺวา โลกํ ขาทิตุ’’นฺติ. ตํ ยาเน นิสีทาเปตฺวา ‘‘โย อิมสฺส สรีรํ หตฺเถน ปรามสติ, โส เอวรูปํ นาม อิสฺสริยสมฺปตฺตึ ลภตี’’ติ วตฺวา วิจรึสุ. สตํ วา สหสฺสํ วา ททมานา เอว ตสฺส สรีรํ หตฺเถน ผุสิตุํ ลภนฺติ. เต เอวํ อนุวิจรนฺตา สาวตฺถึ อนุปฺปตฺตา นครสฺส จ วิหารสฺส จ อนฺตรา นิวาสํ คณฺหึสุ. สาวตฺถิยมฺปิ ปญฺจโกฏิมตฺตา อริยสาวกา ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ คนฺธมาลวตฺถเภสชฺชาทิหตฺถา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺติ. พฺราหฺมณา เต ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนายาติ. เอถ ตตฺถ คนฺตฺวา กึ กริสฺสถ, อมฺหากํ จนฺทาภสฺส พฺราหฺมณสฺส อานุภาวสทิโส อานุภาโว นตฺถิ. เอตสฺส หิ สรีรํ ผุสนฺตา อิทํ นาม ลภนฺติ, เอถ ปสฺสถ นนฺติ. ตุมฺหากํ จนฺทาภสฺส พฺราหฺมณสฺส โก อานุภาโว นาม, อมฺหากํ สตฺถาเยว มหานุภาโวติ. เต อญฺญมญฺญํ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตา ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา จนฺทาภสฺส วา อมฺหากํ วา สตฺถุ อานุภาวํ ชานิสฺสามา’’ติ ตํ คเหตฺวา วิหารํ อคมํสุ.

Người ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã tái sanh vào cõi trời, trải qua một Phật-gián tại đó, rồi trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn đại phú ở thành Vương-xá. Từ vùng rốn của vị ấy, một luồng ánh sáng giống như vầng trăng phát ra, do đó người ta đặt tên cho vị ấy là Candābha (Nguyệt Quang). Quả thật, đây là kết quả của việc vẽ hình mặt trăng tại bảo tháp. Các Bà-la-môn suy nghĩ: ‘Chúng ta có thể dẫn người này đi để lừa gạt thế gian.’ Họ đặt vị ấy ngồi trên xe rồi đi khắp nơi nói rằng: ‘Ai dùng tay xoa chạm vào thân thể của vị này, người ấy sẽ đạt được tài sản và quyền lực như thế này.’ Chỉ những người cho một trăm hay một ngàn (đồng tiền) mới được dùng tay chạm vào thân thể của vị ấy. Họ đi lang thang như vậy và đến thành Xá-vệ, rồi dừng lại ở một nơi giữa thành phố và tu viện. Tại thành Xá-vệ, có khoảng năm mươi triệu vị Thánh đệ tử, sau khi cúng dường vào buổi sáng, vào buổi chiều, tay cầm hương, hoa, y phục, thuốc men... đi đến để nghe Pháp. Các Bà-la-môn thấy họ liền hỏi: ‘Các vị đi đâu vậy?’ ‘Đến chỗ đức Bổn Sư để nghe Pháp.’ ‘Hãy lại đây, đến đó làm gì chứ? Không có oai lực nào sánh bằng oai lực của Bà-la-môn Candābha của chúng tôi. Thật vậy, những ai chạm vào thân thể của vị này sẽ được điều này điều nọ. Hãy lại đây mà xem vị ấy.’ ‘Oai lực của Bà-la-môn Candābha của các ông là gì? Chỉ có đức Bổn Sư của chúng tôi mới có đại oai lực.’ Vì không thể thuyết phục lẫn nhau, họ nói: ‘Chúng ta hãy đến tu viện để biết được oai lực của Candābha hay của đức Bổn Sư chúng ta.’ Nói rồi, họ dẫn vị ấy đến tu viện.

สตฺถา ตสฺมึ อตฺตโน สนฺติกํ อุปสงฺกมนฺเตเยว จนฺทาภาย อนฺตรธานํ อกาสิ. โส สตฺถุ สนฺติเก องฺคารปจฺฉิยํ กาโก วิย อโหสิ. อถ นํ เอกมนฺตํ นยึสุ, อาภา ปฏิปากติกา อโหสิ. ปุน สตฺถุ สนฺติกํ อานยึสุ, อาภา ตเถว อนฺตรธายิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ คนฺตฺวา อนฺตรธายมานํ อาภํ ทิสฺวา จนฺทาโภ จินฺเตสิ – ‘‘อยํ อาภาย อนฺตรธานมนฺตํ ชานาติ มญฺเญ’’ติ. โส สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ นุ โข อาภาย อนฺตรธานมนฺตํ ชานาถา’’ติ? อาม, ชานามีติ. เตน หิ เม เทถาติ. น สกฺกา อปพฺพชิตสฺส ทาตุนฺติ. โส พฺราหฺมเณ อาห – ‘‘เอตสฺมึ มนฺเต คหิเต อหํ สกลชมฺพุทีเป เชฏฺฐโก ภวิสฺสามิ, ตุมฺเห เอตฺเถว โหถ, อหํ ปพฺพชิตฺวา กติปาเหเนว มนฺตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ. โส สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา อุปสมฺปชฺชิ. อถสฺส ทฺวตฺตึสาการํ [Pg.426] อาจิกฺขิ. โส ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิ. อิทํ มนฺตสฺส ปริกมฺมํ สชฺฌายิตุํ วฏฺฏตีติ. พฺราหฺมณาปิ อนฺตรนฺตรา อาคนฺตฺวา ‘‘คหิโต เต มนฺโต’’ติ ปุจฺฉนฺติ. น ตาว คณฺหามีติ. โส กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปตฺวา พฺราหฺมเณหิ อาคนฺตฺวา ปุจฺฉิตกาเล ‘‘ยาถ ตุมฺเห, อิทานาหํ อนาคมนธมฺโม ชาโต’’ติ อาห. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘ขีณาสโว อิทานิ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต จนฺทาโภ, ภูตเมเวส กเถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Ngay khi vị ấy đến gần, đức Bổn Sư đã làm cho ánh sáng của Candābha biến mất. Ở gần đức Bổn Sư, vị ấy trở nên như con quạ trong giỏ than. Sau đó, họ dẫn vị ấy ra một nơi riêng, ánh sáng lại trở lại như thường. Họ lại đưa vị ấy đến gần đức Bổn Sư, ánh sáng lại biến mất như trước. Thấy ánh sáng biến mất ba lần như vậy, Candābha suy nghĩ: ‘Ta cho rằng vị này biết thần chú làm biến mất ánh sáng.’ Vị ấy hỏi đức Bổn Sư: ‘Có phải ngài biết thần chú làm biến mất ánh sáng không?’ ‘Phải, ta biết.’ ‘Nếu vậy, xin hãy ban cho tôi.’ ‘Không thể ban cho người chưa xuất gia.’ Vị ấy nói với các Bà-la-môn: ‘Khi học được thần chú này, tôi sẽ trở thành người đứng đầu toàn cõi Diêm-phù-đề. Các ông hãy ở lại đây, tôi sẽ xuất gia và chỉ trong vài ngày sẽ học được thần chú.’ Vị ấy xin đức Bổn Sư cho xuất gia và thọ cụ túc giới. Sau đó, Ngài dạy cho vị ấy về ba mươi hai thể trược. Vị ấy hỏi: ‘Đây là gì?’ ‘Đây là phần chuẩn bị của thần chú, nên tụng đọc.’ Các Bà-la-môn thỉnh thoảng lại đến hỏi: ‘Ông đã học được thần chú chưa?’ ‘Vẫn chưa học được.’ Chỉ trong vài ngày, vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Khi các Bà-la-môn đến hỏi, vị ấy nói: ‘Các ông hãy đi đi, nay tôi đã trở thành người có pháp bất lai.’ Các Tỳ-khưu bạch với đức Như Lai: ‘Bạch đức Thế Tôn, vị này nói điều không thật, tự xưng đã chứng đắc.’ Đức Bổn Sư nói: ‘Này các Tỳ-khưu, nay con trai ta, Candābha, đã là bậc Lậu tận. Vị ấy chỉ nói sự thật.’ Nói xong, Ngài đọc kệ này:

๔๑๓.

413.

‘‘จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ;

นนฺทีภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Người nào không tỳ vết, thanh tịnh, trong sáng, không vẩn đục, như vầng trăng; đã đoạn tận hỷ và hữu, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

ตตฺถ วิมลนฺติ อพฺภาทิมลรหิตํ. สุทฺธนฺติ นิรุปกฺกิเลสํ. วิปฺปสนฺนนฺติ ปสนฺนจิตฺตํ. อนาวิลนฺติ กิเลสาวิลตฺตรหิตํ. นนฺทีภวปริกฺขีณนฺติ ตีสุ ภเวสุ ปริกฺขีณตณฺหํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, vimalaṃ nghĩa là không có các cấu uế như mây mù. Suddhaṃ nghĩa là không có phiền não làm ô nhiễm. Vippasannaṃ nghĩa là tâm trong sáng. Anāvilaṃ nghĩa là không bị phiền não làm vẩn đục. Nandībhavaparikkhīṇaṃ nghĩa là đã đoạn tận ái trong ba cõi. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

จนฺทาภตฺเถรวตฺถุ ตึสติมํ.

Câu chuyện Trưởng lão Candābha, là câu chuyện thứ ba mươi.

๓๑. สีวลิตฺเถรวตฺถุ

31. Câu chuyện Trưởng lão Sīvali

โย อิมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กุณฺฑโกลิยํ นิสฺสาย กุณฺฑธานวเน วิหรนฺโต สีวลิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Yo imaṃ', đã được đức Bổn Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại khu rừng Kuṇḍadhāna, gần thị trấn Kuṇḍakoliya, liên quan đến Trưởng lão Sīvali.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย สุปฺปวาสา นาม โกลิยธีตา สตฺตวสฺสานิ คพฺภํ ธาเรตฺวา สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐา ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน. สุสุขํ วต ตํ นิพฺพานํ, ยถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’ติ (อุทา. ๑๘) อิเมหิ ตีหิ วิตกฺเกหิ ตํ [Pg.427] ทุกฺขํ อธิวาเสนฺตี สามิกํ สตฺถุ สนฺติกํ เปเสตฺวา เตน ตสฺสา วจเนน สตฺถุ วนฺทนาย อาโรจิตาย ‘‘สุขินี โหตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา, อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายตู’’ติ สตฺถารา วุตฺตกฺขเณเยว สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายิตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ อทาสิ. ปุตฺโตปิสฺสา ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย ธมฺมกรณํ อาทาย สงฺฆสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวสิ. โส อปรภาเค นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิโต อรหตฺตํ ปาปุณิ.

Vào một thuở nọ, công chúa Suppavāsā dòng Koliya, sau khi mang thai suốt bảy năm, lại bị kẹt thai trong bảy ngày, phải chịu đựng những cảm thọ đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Bà đã kiên nhẫn chịu đựng nỗi đau ấy với ba tầm tư duy rằng: ‘Thật vậy, Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài thuyết pháp để đoạn trừ khổ đau như thế này. Thật vậy, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là bậc Thiện Hạnh, các vị thực hành để đoạn trừ khổ đau như thế này. Thật vậy, Niết-bàn ấy thật là an lạc, nơi không có khổ đau như thế này.’ Bà sai chồng đến chỗ Đức Phật, và khi người chồng ấy theo lời bà trình bày việc đảnh lễ lên Đức Phật, ngay trong khoảnh khắc Đức Đạo Sư nói lời: ‘Mong rằng công chúa Suppavāsā dòng Koliya được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn,’ bà liền được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn. Sau đó, bà thỉnh mời Tăng đoàn với Đức Phật là vị đứng đầu và cúng dường đại thí trong bảy ngày. Người con trai của bà, kể từ ngày sinh ra, đã lấy đồ lọc nước và lọc nước cho chư Tăng. Về sau, người ấy xuất gia, tu hành và chứng đắc quả A-la-hán.

อเถกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘ปสฺสถาวุโส, เอวรูโป นาม อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปนฺโน ภิกฺขุ เอตฺตกํ กาลํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ ทุกฺขํ อนุโภสิ, กิมงฺคํ ปน อญฺเญ, พหุํ วต อิมินา ทุกฺขํ นิตฺถิณฺณ’’นฺติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต เอตฺตกา ทุกฺขา มุจฺจิตฺวา อิทานิ นิพฺพานํ สจฺฉิกตฺวา วิหรตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vào một ngày nọ, các Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: ‘Này chư hiền, hãy xem, một vị Tỳ-kheo có đầy đủ duyên lành để chứng quả A-la-hán như thế này mà đã phải chịu khổ trong bụng mẹ một thời gian lâu như vậy, huống chi là những người khác. Thật vậy, vị này đã vượt qua biết bao đau khổ.’ Đức Đạo Sư đến và hỏi rằng: ‘Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?’ Khi được trả lời: ‘Bạch Thế Tôn, về chuyện này...’, Ngài nói: ‘Đúng vậy, này các Tỳ-kheo, con trai của ta, sau khi thoát khỏi bao nhiêu đau khổ ấy, nay đang an trú, chứng ngộ Niết-bàn.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

๔๑๔.

414.

‘‘โยมํ ปลิปถํ ทุคฺคํ, สํสารํ โมหมจฺจคา;

ติณฺโณ ปารงฺคโต ฌายี, อเนโช อกถํกถี;

อนุปาทาย นิพฺพุโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Người nào vượt chướng ngại, đường khó, Vượt luân hồi, si mê này qua; Đã qua sông, đến bờ kia, Thiền định, không động, hết còn hoài nghi; Không chấp thủ, đạt tịch tịnh, Ta gọi người ấy Bà-la-môn.

ตสฺสตฺโถ – โย ภิกฺขุ อิมํ ราคปลิปถญฺเจว กิเลสทุคฺคญฺจ สํสารวฏฺฏญฺจ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อปฺปฏิวิชฺฌนกโมหญฺจ อตีโต, จตฺตาโร โอเฆ ติณฺโณ หุตฺวา ปารํ อนุปฺปตฺโต, ทุวิเธน ฌาเนน ฌายี, ตณฺหาย อภาเวน อเนโช, กถํกถาย อภาเวน อกถํกถี, อุปาทานานํ อภาเวน อนุปาทิยิตฺวา กิเลสนิพฺพาเนน นิพฺพุโต, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ý nghĩa của bài kệ đó là: Vị Tỳ-kheo nào đã vượt qua chướng ngại là tham ái này, con đường khó đi là phiền não, vòng luân hồi, và si mê không thể thấu triệt Tứ Thánh Đế; đã vượt qua bốn dòng bộc lưu và đến được bờ bên kia; là người thiền định với hai loại thiền; không dao động vì không có ái dục; không còn nghi hoặc vì không có sự hoài nghi; không còn chấp thủ vì không có các thủ, đã tịch tịnh với sự tịch tịnh của phiền não, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu.

สีวลิตฺเถรวตฺถุ เอกตึสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Sīvali, phần thứ ba mươi mốt.

๓๒. สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรวตฺถุ

32. Câu chuyện về Trưởng lão Sundarasamudda

โยธ [Pg.428] กาเมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yodha kāme’, đã được Đức Đạo Sư thuyết khi Ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về Trưởng lão Sundarasamudda.

สาวตฺถิยํ กิเรโก กุลปุตฺโต สุนฺทรสมุทฺทกุมาโร นาม จตฺตาลีสโกฏิวิภเว มหากุเล นิพฺพตฺโต. โส เอกทิวสํ ปจฺฉาภตฺตํ คนฺธมาลาทิหตฺถํ มหาชนํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย เชตวนํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหมฺปิ คมิสฺสามี’’ติ วตฺวา เตน สทฺธึ คนฺตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสีทิ. สตฺถา ตสฺส อาสยํ วิทิตฺวา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส ‘‘น สกฺกา อคารํ อชฺฌาวสนฺเตน สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุ’’นฺติ สตฺถุ ธมฺมกถํ นิสฺสาย ปพฺพชฺชาย ชาตุสฺสาโห ปริสาย ปกฺกนฺตาย สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ‘‘มาตาปิตูหิ อนนุญฺญาตํ ตถาคตา น ปพฺพาเชนฺตี’’ติ สุตฺวา เคหํ คนฺตฺวา รฏฺฐปาลกุลปุตฺตาทโย วิย มหนฺเตน วายาเมน มาตาปิตโร อนุชานาเปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ‘‘กึ เม อิธ วาเสนา’’ติ ตโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหํ คนฺตฺวา ปิณฺฑาย จรนฺโต วีตินาเมสิ.

Nghe nói, tại thành Sāvatthī, có một thiện gia nam tử tên là công tử Sundarasamudda, sinh ra trong một gia đình danh giá, sở hữu tài sản bốn mươi koṭi. Một ngày nọ, vào buổi chiều, chàng thấy một đám đông tay cầm hương hoa đi đến Jetavana để nghe pháp, bèn hỏi: ‘Các vị đi đâu vậy?’ Khi được trả lời: ‘Chúng tôi đến chỗ Đức Đạo Sư để nghe pháp,’ chàng nói: ‘Tôi cũng sẽ đi,’ rồi đi cùng họ và ngồi ở rìa hội chúng. Đức Đạo Sư biết được ý nguyện của chàng, đã thuyết pháp tuần tự. Chàng nghĩ: ‘Không thể nào sống đời tại gia mà thực hành phạm hạnh thanh tịnh như vỏ ốc được mài giũa.’ Nhờ bài pháp của Đức Đạo Sư, chàng phát sinh nhiệt tâm muốn xuất gia. Khi hội chúng đã giải tán, chàng xin Đức Đạo Sư cho xuất gia. Nghe rằng: ‘Các đấng Như Lai không cho xuất gia người con chưa được cha mẹ cho phép,’ chàng bèn về nhà, và giống như thiện gia nam tử Raṭṭhapāla và những vị khác, với sự nỗ lực lớn lao, đã xin được cha mẹ cho phép. Sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới tại chỗ Đức Đạo Sư, chàng nghĩ: ‘Ta ở đây có ích gì?’ rồi rời khỏi nơi đó, đi đến Rājagaha, và sống bằng cách đi khất thực.

อเถกทิวสํ สาวตฺถิยํ ตสฺส มาตาปิตโร เอกสฺมึ ฉณทิวเส มหนฺเตน สิริโสภคฺเคน ตสฺส สหายกกุมารเก กีฬมาเน ทิสฺวา ‘‘อมฺหากํ ปุตฺตสฺส อิทํ ทุลฺลภํ ชาต’’นฺติ ปริเทวึสุ. ตสฺมึ ขเณ เอกา คณิกา ตํ กุลํ คนฺตฺวา ตสฺส มาตรํ โรทมานํ นิสินฺนํ ทิสฺวา ‘‘อมฺม, กึ การณา โรทสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘ปุตฺตํ อนุสฺสริตฺวา โรทามี’’ติ. ‘‘กหํ ปน โส, อมฺมา’’ติ? ‘‘ภิกฺขูสุ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘กึ อุปฺปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘วฏฺฏติ, น ปน อิจฺฉติ, อิโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหํ คโต’’ติ. ‘‘สจาหํ ตํ อุปฺปพฺพาเชยฺยํ, กึ เม กเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘อิมสฺส เต กุลสฺส กุฏุมฺพสามินึ กเรยฺยามา’’ติ. เตน หิ เม ปริพฺพยํ เทถาติ ปริพฺพยํ คเหตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน ราชคหํ คนฺตฺวา ตสฺส ปิณฺฑาย จรณวีถึ สลฺลกฺเขตฺวา ตตฺเถกํ นิวาสเคหํ คเหตฺวา ปาโตว ปณีตํ อาหารํ ปฏิยาเทตฺวา เถรสฺส ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐกาเล ภิกฺขํ ทตฺวา กติปาหจฺจเยน, ‘‘ภนฺเต, อิเธว นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กโรถา’’ติ ปตฺตํ คณฺหิ. โส ปตฺตมทาสิ.

Một ngày nọ tại Sāvatthī, vào một ngày lễ hội, cha mẹ của vị ấy thấy các công tử bạn của con mình đang vui chơi với vẻ huy hoàng lộng lẫy, bèn than khóc rằng: ‘Điều này thật khó có được cho con trai của chúng ta.’ Lúc đó, một kỹ nữ đi đến gia đình ấy, thấy mẹ của vị ấy đang ngồi khóc, bèn hỏi: ‘Thưa bà, vì sao bà khóc?’ ‘Tôi khóc vì nhớ con trai.’ ‘Thưa bà, cậu ấy ở đâu?’ ‘Đã xuất gia trong hàng Tỳ-kheo.’ ‘Không thể làm cho hoàn tục được sao?’ ‘Được chứ, nhưng nó không muốn. Nó đã rời khỏi đây và đi đến Rājagaha.’ ‘Nếu tôi có thể làm cho cậu ấy hoàn tục, ông bà sẽ làm gì cho tôi?’ ‘Chúng tôi sẽ cho cô làm bà chủ gia sản của gia đình này.’ ‘Vậy thì hãy cho tôi chi phí đi đường.’ Sau khi nhận chi phí, cô cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đi đến Rājagaha, ghi nhận con đường khất thực của vị trưởng lão, rồi thuê một căn nhà ở đó. Từ sáng sớm, cô đã chuẩn bị vật thực hảo hạng, và khi vị trưởng lão vào khất thực, cô đã cúng dường vật thực. Sau vài ngày, cô nói: ‘Bạch Đại đức, xin ngài hãy ngồi ngay tại đây và thọ thực,’ rồi nhận lấy bình bát. Vị ấy đã đưa bình bát.

อถ [Pg.429] นํ ปณีเตน อาหาเรน ปริวิสิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิเธว ปิณฺฑาย จริตุํ ผาสุก’’นฺติ วตฺวา กติปาหํ อาลินฺเท นิสีทาเปตฺวา โภเชตฺวา ทารเก ปูเวหิ สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘เอถ ตุมฺเห เถรสฺส อาคตกาเล มยิ วาเรนฺติยาปิ อิธาคนฺตฺวา รชํ อุฏฺฐาเปยฺยาถา’’ติ อาห. เต ปุนทิวเส เถรสฺส โภชนเวลาย ตาย วาริยมานาปิ รชํ อุฏฺฐาเปสุํ. สา ปุนทิวเส, ‘‘ภนฺเต, ทารกา วาริยมานาปิ มม วจนํ อสุณิตฺวา อิธ รชํ อุฏฺฐาเปนฺติ, อนฺโตเคเห นิสีทถา’’ติ อนฺโต นิสีทาเปตฺวา กติปาหํ โภเชสิ. ปุน ทารเก สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘ตุมฺเห มยา วาริยมานาปิ เถรสฺส โภชนกาเล มหาสทฺทํ กเรยฺยาถา’’ติ อาห. เต ตถา กรึสุ. สา ปุนทิวเส, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน อติวิย มหาสทฺโท โหติ, ทารกา มยา วาริยมานาปิ วจนํ น คณฺหนฺติ, อุปริปาสาเทเยว นิสีทถา’’ติ วตฺวา เถเรน อธิวาสิเต เถรํ ปุรโต กตฺวา ปาสาทํ อภิรุหนฺตี ทฺวารานิ ปิทหมานาว ปาสาทํ อภิรุหิ. เถโร อุกฺกฏฺฐสปทานจาริโก สมาโนปิ รสตณฺหาย พทฺโธ ตสฺสา วจเนน สตฺตภูมิกํ ปาสาทํ อภิรุหิ.

Bấy giờ, sau khi dâng cúng vị trưởng lão vật thực hảo hạng, cô ta nói: "Bạch ngài, ngài đi khất thực ngay tại đây thì tiện lợi hơn". Nói xong, cô ta mời ngài ngồi ở hiên nhà và dâng cúng trong vài ngày. Sau đó, cô ta dùng bánh ngọt để lấy lòng bọn trẻ và dặn rằng: "Này các con, khi trưởng lão đến, dù ta có ngăn cản, các con cũng hãy đến đây và làm tung bụi lên nhé". Ngày hôm sau, vào giờ thọ thực của trưởng lão, dù bị cô ta ngăn cản, chúng vẫn làm tung bụi lên. Ngày hôm sau nữa, cô ta thưa: "Bạch ngài, bọn trẻ dù bị ngăn cản cũng không nghe lời con, chúng làm tung bụi ở đây, xin ngài hãy vào ngồi bên trong nhà". Cô ta mời ngài vào ngồi bên trong và dâng cúng trong vài ngày. Lại một lần nữa, cô ta lấy lòng bọn trẻ và dặn: "Dù ta có ngăn cản, các con cũng hãy làm ồn ào khi trưởng lão đang thọ thực nhé". Chúng đã làm như vậy. Ngày hôm sau, cô ta lại thưa: "Bạch ngài, nơi này ồn ào quá, bọn trẻ dù bị con ngăn cản cũng không nghe lời, xin ngài hãy lên ngồi trên lầu thượng của tòa lâu đài". Khi vị trưởng lão đã chấp thuận, cô ta để ngài đi trước, vừa đi lên lầu vừa đóng các cửa lại rồi đi lên lầu. Vị trưởng lão, dù là người thực hành hạnh đầu đà khất thực tuần tự nghiêm ngặt, nhưng vì bị trói buộc bởi ái dục về vị ngon, nên đã nghe theo lời cô ta mà đi lên tòa lâu đài bảy tầng.

สา เถรํ นิสีทาเปตฺวา ‘‘จตฺตาลีสาย ขลุ, สมฺม, ปุณฺณมุข ฐาเนหิ อิตฺถี ปุริสํ อจฺจาวทติ วิชมฺภติ วินมติ คิลสติ วิลชฺชติ นเขน นขํ ฆฏฺเฏติ, ปาเทน ปาทํ อกฺกมติ, กฏฺเฐน ปถวึ วิลิขติ, ทารกํ อุลฺลงฺเฆติ โอลงฺเฆติ, กีฬติ กีฬาเปติ, จุมฺพติ จุมฺพาเปติ, ภุญฺชติ ภุญฺชาเปติ, ททาติ อายาจติ, กตมนุกโรติ, อุจฺจํ ภาสติ, นีจํ ภาสติ, อวิจฺจํ ภาสติ, วิวิจฺจํ ภาสติ, นจฺเจน คีเตน วาทิเตน โรทิเตน วิลสิเตน วิภูสิเตน ชคฺฆติ, เปกฺขติ, กฏึ จาเลติ, คุยฺหภณฺฑกํ จาเลติ, อูรุํ วิวรติ, อูรุํ ปิทหติ, ถนํ ทสฺเสติ, กจฺฉํ ทสฺเสติ, นาภึ ทสฺเสติ, อกฺขึ นิขณติ, ภมุกํ อุกฺขิปติ, โอฏฺฐํ ปลิขติ, ชิวฺหํ นิลฺลาเลติ, ทุสฺสํ มุญฺจติ, ทุสฺสํ พนฺธติ, สิรสํ มุญฺจติ, สิรสํ พนฺธตี’’ติ (ชา. ๒.๒๑.๓๐๐) เอวํ อาคตํ อิตฺถิกุตฺตํ อิตฺถิลีลํ ทสฺเสตฺวา ตสฺส ปุรโต ฐิตา อิมํ คาถมาห –

Cô ta mời vị trưởng lão ngồi xuống, rồi phô bày những cử chỉ và dáng điệu quyến rũ của người phụ nữ như đã được kể lại (trong Jātaka): "Này bạn Puṇṇamukha, quả thật, người phụ nữ dùng bốn mươi cách để lấn lướt người đàn ông: cô ta vươn vai, làm duyên, uốn mình, làm bộ ngượng ngùng, lấy móng tay cọ vào móng tay, lấy chân này dẫm lên chân kia, lấy que vẽ xuống đất, nâng đứa bé lên rồi hạ xuống, nô đùa và cho nô đùa, hôn và cho hôn, ăn và cho ăn, cho và xin, bắt chước hành động, nói giọng cao, nói giọng thấp, nói oang oang, nói thì thầm, bằng cách nhảy múa, ca hát, chơi nhạc, khóc lóc, làm duyên, trang điểm, cười khúc khích, liếc nhìn, lắc hông, lay động phần kín, mở đùi, khép đùi, để lộ ngực, để lộ nách, để lộ rốn, nháy mắt, nhướng mày, mím môi, le lưỡi, cởi y phục, mặc y phục, xõa tóc, búi tóc". Sau khi phô bày những cử chỉ và dáng điệu quyến rũ của người phụ nữ như vậy, cô ta đứng trước mặt ngài và đọc bài kệ này:

‘‘อลตฺตกกตา ปาทา, ปาทุการุยฺห เวสิยา;

ตุวมฺปิ ทหโร มม, อหมฺปิ ทหรา ตว;

อุโภปิ ปพฺพชิสฺสาม, ชิณฺณา ทณฺฑปรายณา’’ติ. (เถรคา. ๔๕๙, ๔๖๒);

“Đôi chân thoa cánh kiến, kỹ nữ mang đôi guốc; Chàng trẻ trung hợp với em, em cũng trẻ trung hợp với chàng; Cả hai chúng ta sẽ cùng xuất gia, khi về già, nương gậy chống.”

เถรสฺส [Pg.430] ‘‘อโห วต เม ภาริยํ อนุปธาเรตฺวา กตกมฺม’’นฺติ มหาสํเวโค อุทปาทิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนมตฺถเก เชตวเน นิสินฺโนว ตํ การณํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ. อานนฺท, ราชคหนคเร สตฺตภูมิกปาสาทตเล สุนฺทรสมุทฺทสฺส จ ภิกฺขุโน คณิกาย จ สงฺคาโม วตฺตตีติ. กสฺส นุ โข, ภนฺเต, ชโย ภวิสฺสติ, กสฺส ปราชโยติ? สตฺถา, ‘‘อานนฺท, สุนฺทรสมุทฺทสฺส ชโย ภวิสฺสติ, คณิกาย ปราชโย’’ติ เถรสฺส ชยํ ปกาเสตฺวา ตตฺถ นิสินฺนโกว โอภาสํ ผริตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อุโภปิ กาเม นิรเปกฺโข ปชหา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Vị trưởng lão khởi lên một sự chấn động mãnh liệt: "Ôi, ta đã làm một việc thật nặng nề mà không suy xét!". Ngay lúc ấy, Đức Thế Tôn, đang ngự tại tu viện Jetavana cách đó bốn mươi lăm do tuần, thấy được sự việc ấy và mỉm cười. Bấy giờ, trưởng lão Ānanda bạch hỏi: "Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì mà Ngài mỉm cười?". "Này Ānanda, tại thành Rājagaha, trên sân thượng của tòa lâu đài bảy tầng, đang diễn ra một cuộc chiến giữa tỳ-kheo Sundarasamudda và cô kỹ nữ". "Bạch Thế Tôn, ai sẽ chiến thắng, ai sẽ thất bại?". Đức Thế Tôn đáp: "Này Ānanda, Sundarasamudda sẽ chiến thắng, cô kỹ nữ sẽ thất bại". Sau khi tuyên bố sự chiến thắng của vị trưởng lão, Ngài ngồi ngay tại đó, phóng hào quang và nói: "Này tỳ-kheo, hãy từ bỏ cả hai loại dục mà không luyến tiếc", rồi Ngài đọc bài kệ này:

๔๑๕.

415.

‘‘โยธ กาเม ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

กามภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào ở đời, từ bỏ các dục, sống không gia đình, đi tu; Người đã đoạn tận dục và hữu, Ta gọi là bậc Bà-la-môn.”

ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล อิธ โลเก อุโภปิ กาเม หิตฺวา อนาคาโร หุตฺวา ปริพฺพชติ, ตํ ปริกฺขีณกามญฺเจว ปริกฺขีณภวญฺจ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ý nghĩa của bài kệ là: Người nào ở đời này, sau khi từ bỏ cả hai loại dục, trở thành người không nhà và đi tu, người ấy đã đoạn tận dục và hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺตํ ปตฺวา อิทฺธิพเลน เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา กณฺณิกามณฺฑลํ วินิวิชฺฌิตฺวา สตฺถุ สรีรํ โถเมนฺโตเยว อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิ. ธมฺมสภายมฺปิ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ นิสฺสาย มนํ นฏฺโฐ สุนฺทรสมุทฺทตฺเถโร, สตฺถา ปนสฺส อวสฺสโย ชาโต’’ติ. สตฺถา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปาหํ เอตสฺส รสตณฺหาย พทฺธมนสฺส อวสฺสโย ชาโตเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริตฺวา –

Khi bài pháp kết thúc, vị trưởng lão ấy đắc quả A-la-hán, dùng thần thông bay lên không trung, xuyên qua chóp đỉnh mái vòm, vừa bay đến vừa tán thán thân của Đức Thế Tôn rồi đảnh lễ Ngài. Tại pháp đường, các vị cũng khởi lên câu chuyện: "Này chư hiền, vì nương vào vị ngon được nhận biết qua lưỡi mà trưởng lão Sundarasamudda đã suýt nữa bị hủy hoại, nhưng Đức Thế Tôn đã trở thành nơi nương tựa của ngài". Đức Thế Tôn nghe câu chuyện ấy, bèn dạy: "Này các tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Ta cũng đã là nơi nương tựa cho vị này khi tâm bị trói buộc bởi ái dục về vị ngon". Nói xong, được các vị ấy thỉnh cầu, để làm sáng tỏ ý nghĩa đó, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ:

‘‘น กิรตฺถิ รเสหิ ปาปิโย,อาวาเสหิ วา สนฺถเวหิ วา;

วาตมิคํ คหนนิสฺสิตํ,วสมาเนสิ รเสหิ สญฺชโย’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๔) –

“Quả thật không có gì tệ hại hơn các vị ngon, hơn cả nơi ở hay sự thân quen; Sañjaya đã dùng các vị ngon để khuất phục, con nai gió sống trong rừng rậm.”

เอกกนิปาเต [Pg.431] อิมํ วาตมิคชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘ตทา สุนฺทรสมุทฺโท วาตมิโค อโหสิ, อิมํ ปน คาถํ วตฺวา ตสฺส วิสฺสชฺชาเปตา รญฺโญ มหามจฺโจ อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนสีติ.

Sau khi kể chi tiết chuyện Bổn sanh Vātamiga (Nai Gió) trong tập Ekakanipāta (Chuyện Một Pháp), Ngài kết hợp câu chuyện Bổn sanh lại rằng: "Khi ấy, Sundarasamudda là con nai gió, còn vị đại thần của đức vua, người đã đọc bài kệ này và cho thả con nai ấy đi, chính là Ta vậy".

สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรวตฺถุ พตฺตึสติมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Sundarasamudda, thứ ba mươi hai.

๓๓. ชฏิลตฺเถรวตฺถุ

33. Câu chuyện về trưởng lão Jaṭila

โยธ ตณฺหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ชฏิลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana (Trúc Lâm), Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Yodha taṇhaṃ", liên quan đến trưởng lão Jaṭila.

ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – อตีเต กิร พาราณสิยํ ทฺเว ภาตโร กุฏุมฺพิกา มหนฺตํ อุจฺฉุเขตฺตํ กาเรสุํ. อเถกทิวสํ กนิฏฺฐภาตา อุจฺฉุเขตฺตํ คนฺตฺวา ‘‘เอกํ เชฏฺฐภาติกสฺส ทสฺสามิ, เอกํ มยฺหํ ภวิสฺสตี’’ติ ทฺเว อุจฺฉุยฏฺฐิโย รสสฺส อนิกฺขมนตฺถาย ฉินฺนฏฺฐาเน พนฺธิตฺวา คณฺหิ. ตทา กิร อุจฺฉูนํ ยนฺเตน ปีฬนกิจฺจํ นตฺถิ, อคฺเค วา มูเล วา ฉินฺทิตฺวา อุกฺขิตฺตกาเล ธมฺมกรณโต อุทกํ วิย สยเมว รโส นิกฺขมติ. ตสฺส ปน เขตฺตโต อุจฺฉุยฏฺฐิโย คเหตฺวา อาคมนกาเล คนฺธมาทเน ปจฺเจกพุทฺโธ สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช อนุคฺคหํ กริสฺสามี’’ติ อุปธาเรนฺโต ตํ อตฺตโน ญาณชาเล ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ญตฺวา ปตฺตจีวรํ อาทาย อิทฺธิยา อาคนฺตฺวา ตสฺส ปุรโต อฏฺฐาสิ. โส ตํ ทิสฺวาว ปสนฺนจิตฺโต อุตฺตรสาฏกํ อุจฺจตเร ภูมิปเทเส อตฺถริตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิธ นิสีทถา’’ติ ปจฺเจกพุทฺธํ นิสีทาเปตฺวา ‘‘ปตฺตํ อุปนาเมถา’’ติ อุจฺฉุยฏฺฐิยา พนฺธนฏฺฐานํ โมเจตฺวา ปตฺตสฺส อุปริ อกาสิ, รโส โอตริตฺวา ปตฺตํ ปูเรสิ. ปจฺเจกพุทฺเธน ตสฺมึ รเส ปีเต ‘‘สาธุกํ วต เม อยฺเยน รโส ปีโต. สเจ เม เชฏฺฐภาติโก มูลํ อาหราเปสฺสติ, มูลํ ทสฺสามิ. สเจ ปตฺตึ อาหราเปสฺสติ, ปตฺตึ ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปตฺตํ เม อุปนาเมถา’’ติ ทุติยมฺปิ อุจฺฉุยฏฺฐึ โมเจตฺวา รสํ อทาสิ. ‘‘ภาตา เม อุจฺฉุเขตฺตโต อญฺญํ อุจฺฉุํ อาหริตฺวา ขาทิสฺสตี’’ติ เอตฺตกมฺปิ กิรสฺส วญฺจนจิตฺตํ นาโหสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ปน ปฐมํ อุจฺฉุรสสฺส ปีตตฺตา ตํ อุจฺฉุรสํ [Pg.432] อญฺเญหิปิ สทฺธึ สํวิภชิตุกาโม หุตฺวา คเหตฺวาว นิสีทิ. โส ตสฺส อาการํ ญตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โย อยํ มยา ทินฺโน อคฺครโส, อิมสฺส นิสฺสนฺเทน เทวมนุสฺเสสุ สมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ปริโยสาเน ตุมฺเหหิ ปตฺตธมฺมเมว ปาปุเณยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธปิสฺส ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺห’’นฺติ ทฺวีหิ คาถาหิ อนุโมทนํ กตฺวา ยถา โส ปสฺสติ, เอวํ อธิฏฺฐหิตฺวา อากาเสน คนฺธมาทนํ คนฺตฺวา ปญฺจนฺนํ ปจฺเจกพุทฺธสตานํ ตํ รสํ อทาสิ.

Đây là câu chuyện tuần tự về việc ấy: Tương truyền, trong thời quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có hai anh em gia chủ đã trồng một ruộng mía lớn. Rồi một hôm, người em trai đi đến ruộng mía, suy nghĩ: “Một cây ta sẽ dâng cho anh cả, một cây sẽ là của ta,” rồi lấy hai cây mía, buộc lại ở chỗ chặt để nước mía không chảy ra. Tương truyền, vào thời ấy không có việc ép mía bằng máy; khi chặt ở ngọn hay ở gốc rồi nhấc lên, nước mía tự nó chảy ra như nước từ cái lọc nước. Trong lúc người ấy lấy các cây mía từ ruộng về, tại núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định, trong khi suy xét “Hôm nay ta sẽ tế độ cho ai đây?”, ngài thấy người ấy lọt vào lưới trí tuệ của mình, và biết rằng mình có khả năng tế độ cho người ấy, ngài bèn lấy y bát, dùng thần thông đến và đứng trước mặt người ấy. Người ấy vừa thấy ngài, tâm liền hoan hỷ, trải tấm thượng y trên một khoảnh đất cao hơn, và thỉnh vị Phật Độc Giác ngồi xuống: “Bạch ngài, xin ngài hãy ngồi tại đây.” Sau khi thỉnh ngài ngồi, anh ta nói: “Xin ngài đưa bình bát ra,” rồi cởi chỗ buộc của cây mía và đặt lên trên bình bát; nước mía chảy xuống làm đầy bình bát. Sau khi vị Phật Độc Giác đã uống nước mía ấy, anh ta suy nghĩ: “Thật tốt thay, bậc tôn quý đã uống nước mía của con. Nếu anh cả của con bắt con trả tiền, con sẽ trả tiền. Nếu anh ấy bắt con chia phần phước, con sẽ chia phần phước.” Nghĩ vậy, anh ta nói: “Bạch ngài, xin ngài đưa bình bát cho con,” rồi cởi cây mía thứ hai và dâng nước mía. Tương truyền, anh ta không hề có một chút tâm lừa dối nào rằng: “Anh ta của ta sẽ mang một cây mía khác từ ruộng mía về ăn.” Vị Phật Độc Giác, vì đã uống nước mía lần đầu, nên muốn chia sẻ nước mía (lần sau) này với các vị khác, ngài chỉ nhận lấy rồi ngồi yên. Người ấy biết được cử chỉ của ngài, bèn đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất và phát nguyện: “Bạch ngài, phần nước mía thượng hạng mà con đã dâng cúng này, do quả báo của việc này, sau khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, vào lúc cuối cùng, con nguyện sẽ chứng đắc chính pháp mà các ngài đã chứng đắc.” Vị Phật Độc Giác cũng nói với anh ta: “Mong được như vậy,” rồi đọc hai câu kệ “Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ...” để tùy hỷ, sau đó ngài chú nguyện cho anh ta có thể nhìn thấy, rồi bay lên không trung đến núi Gandhamādana và dâng nước mía ấy cho năm trăm vị Phật Độc Giác.

โส ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ภาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กหํ คโตสี’’ติ วุตฺเต ‘‘อุจฺฉุเขตฺตํ โอโลเกตุํ คโตมฺหี’’ติ. ‘‘กึ ตาทิเสน อุจฺฉุเขตฺตํ คเตน, นนุ นาม เอกํ วา ทฺเว วา อุจฺฉุยฏฺฐิโย อาทาย อาคนฺตพฺพํ ภเวยฺยา’’ติ ภาตรา วุตฺโต – ‘‘อาม, ภาติก, ทฺเว เม อุจฺฉุยฏฺฐิโย คหิตา, เอกํ ปน ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา มม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ ทตฺวา ‘มูลํ วา ปตฺตึ วา ทสฺสามี’ติ ตุมฺหากมฺปิ เม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รโส ทินฺโน, กึ นุ โข ตสฺส มูลํ คณฺหิสฺสถ, อุทาหุ ปตฺติ’’นฺติ อาห. ‘‘กึ ปน ปจฺเจกพุทฺเธน กต’’นฺติ? ‘‘มม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ ปิวิตฺวา ตุมฺหากํ อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ อาทาย อากาเสน คนฺธมาทนํ คนฺตฺวา ปญฺจสตานํ ปจฺเจกพุทฺธานํ อทาสี’’ติ. โส ตสฺมึ กเถนฺเตเยว นิรนฺตรํ ปีติยา ผุฏฺฐสรีโร หุตฺวา ‘‘เตน เม ปจฺเจกพุทฺเธน ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว อธิคโม ภเวยฺยา’’ติ ปตฺถนํ อกาสิ. เอวํ กนิฏฺเฐน ติสฺโส สมฺปตฺติโย ปตฺถิตา, เชฏฺเฐน ปน เอกปเทเนว อรหตฺตํ ปตฺถิตนฺติ อิทํ เตสํ ปุพฺพกมฺมํ.

Người ấy thấy phép lạ đó, liền đi đến chỗ người anh. Khi được hỏi: “Em đã đi đâu vậy?”, anh ta trả lời: “Em đã đi xem ruộng mía.” Người anh nói: “Một người như em đi đến ruộng mía thì sao chứ, chẳng phải nên mang về một hai cây mía sao?” – “Vâng, thưa anh, em đã lấy hai cây mía, nhưng vì thấy một vị Phật Độc Giác, em đã dâng nước mía từ cây mía của em, và với ý nghĩ ‘con sẽ trả tiền hoặc chia phần phước,’ em cũng đã dâng nước mía từ cây mía của anh. Vậy, anh sẽ nhận tiền của cây mía đó, hay là nhận phần phước?” Người anh hỏi: “Vị Phật Độc Giác đã làm gì?” – “Sau khi uống nước mía từ cây của em, ngài đã mang nước mía từ cây của anh, bay lên không trung đến núi Gandhamādana và dâng cho năm trăm vị Phật Độc Giác.” Trong khi người em đang kể, người anh toàn thân tràn ngập hỷ lạc không gián đoạn và phát nguyện: “Nguyện cho con được chứng ngộ ngay trong hiện pháp mà vị Phật Độc Giác ấy đã chứng ngộ.” Như vậy, người em đã nguyện cầu ba sự thành tựu, còn người anh chỉ với một lời đã nguyện cầu quả A-la-hán. Đây là tiền nghiệp của họ.

เต ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เขปยึสุ. เตสํ เทวโลเก ฐิตกาเลเยว วิปสฺสี สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิ. เตปิ เทวโลกโต จวิตฺวา พนฺธุมติยา เอกสฺมึ กุลเคเห เชฏฺโฐ เชฏฺโฐว, กนิฏฺโฐ กนิฏฺโฐว หุตฺวา ปฏิสนฺธึ คณฺหึสุ. เตสุ เชฏฺฐสฺส เสโนติ นามํ อกํสุ, กนิฏฺฐสฺส อปราชิโตติ. เตสุ วยปฺปตฺตกาเล กุฏุมฺพํ สณฺฐาเปตฺวา วิหรนฺเตสุ ‘‘พุทฺธรตนํ โลเก อุปฺปนฺนํ, ธมฺมรตนํ, สงฺฆรตนํ, ทานานิ เทถ, ปุญฺญานิ กโรถ, อชฺช อฏฺฐมี, อชฺช จาตุทฺทสี, อชฺช ปนฺนรสี, อุโปสถํ กโรถ, ธมฺมํ [Pg.433] สุณาถา’’ติ ธมฺมโฆสกสฺส พนฺธุมตีนคเร โฆสนํ สุตฺวา มหาชนํ ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เสนกุฏุมฺพิโก ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนายา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหมฺปิ คมิสฺสามี’’ติ เตหิ สทฺธึเยว คนฺตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสีทิ.

Hai người ấy sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ cõi đó, họ tái sanh vào cõi trời và trải qua một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Chính trong lúc họ đang ở cõi trời, Đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đã xuất hiện trên thế gian. Hai người họ cũng mệnh chung từ cõi trời, và tại thành Bandhumatī, trong một gia đình, người anh vẫn là anh, người em vẫn là em, họ đã tái sanh. Trong hai người, họ đặt tên cho người anh là Sena, và người em là Aparājita. Khi hai người đến tuổi trưởng thành, lập gia đình và đang sinh sống, họ nghe lời rao của người loan báo chánh pháp trong thành Bandhumatī: “Phật bảo đã xuất hiện trên thế gian, Pháp bảo, Tăng bảo (cũng đã xuất hiện). Hãy bố thí, hãy làm các công đức. Hôm nay là ngày mồng tám, hôm nay là ngày mười bốn, hôm nay là ngày rằm. Hãy thọ trì Bố-tát, hãy nghe pháp.” Thấy đại chúng sau khi bố thí vào buổi sáng, đang đi nghe pháp vào buổi chiều, gia chủ Sena hỏi: “Quý vị đi đâu vậy?” Khi được trả lời: “Chúng tôi đến chỗ Bậc Đạo Sư để nghe pháp,” ông nói: “Tôi cũng sẽ đi,” rồi đi cùng với họ và ngồi ở rìa hội chúng.

สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส สตฺถุ ธมฺมํ สุตฺวา ปพฺพชฺชาย อุสฺสาหชาโต สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘อตฺถิ ปน เต อปโลเกตพฺพา ญาตกา’’ติ ปุจฺฉิ. อตฺถิ, ภนฺเตติ. เตน หิ อปโลเกตฺวา เอหีติ. โส กนิฏฺฐสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ยํ อิมสฺมึ กุเล สาปเตยฺยํ, ตํ สพฺพํ ตว โหตู’’ติ อาห. ตุมฺเห ปน, สามีติ. อหํ สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิสฺสามีติ. สามิ กึ วเทถ, อหํ มาตริ มตาย มาตรํ วิย, ปิตริ มเต ปิตรํ วิย ตุมฺเห อลตฺถํ, อิทํ กุลํ มหาโภคํ, เคเห ฐิเตเนว สกฺกา ปุญฺญานิ กาตุํ, มา เอวํ กริตฺถาติ. มยา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺโม สุโต, น สกฺกา ตํ อคารมชฺเฌ ฐิเตน ปูเรตุํ, ปพฺพชิสฺสาเมวาหํ, ตฺวํ นิวตฺตาหีติ. เอวํ โส กนิฏฺฐํ นิวตฺตาเปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. กนิฏฺโฐปิ ‘‘ภาตุ ปพฺพชิตสกฺการํ กริสฺสามี’’ติ สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ภาตรํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ อตฺตโน ภวนิสฺสรณํ กตํ, อหํ ปน ปญฺจหิ กามคุเณหิ พทฺโธ นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตุํ น สกฺโกมิ, มยฺหํ เคเห ฐิตสฺเสว อนุจฺฉวิกํ มหนฺตํ ปุญฺญกมฺมํ อาจิกฺขถา’’ติ. อถ นํ เถโร ‘‘สาธุ สาธุ, ปณฺฑิต, สตฺถุ คนฺธกุฏึ กโรหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา นานาทารูนิ อาหราเปตฺวา ถมฺภาทีนํ อตฺถาย ตจฺฉาเปตฺวา เอกํ สุวณฺณขจิตํ, เอกํ รชตขจิตํ, เอกํ มณิขจิตนฺติ สพฺพานิ สตฺตรตนขจิตานิ กาเรตฺวา เตหิ คนฺธกุฏึ กาเรตฺวา สตฺตรตนขจิตาเหว ฉทนิฏฺฐกาหิ ฉาทาเปสิ. คนฺธกุฏิยา กรณกาเลเยว ปน ตํ อตฺตนา สมานนามโก อปราชิโตเยว นาม ภาคิเนยฺโย อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อหมฺปิ กริสฺสามิ, มยฺหมฺปิ ปตฺตึ เทถ มาตุลา’’ติ อาห. น เทมิ, ตาต, อญฺเญหิ อสาธารณํ กริสฺสามีติ. โส พหุมฺปิ ยาจิตฺวา ปตฺตึ อลภมาโน ‘‘คนฺธกุฏิยา ปุรโต กุญฺชรสาลํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺตรตนมยํ กุญฺชรสาลํ กาเรสิ. โส อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท เมณฺฑกเสฏฺฐิ หุตฺวา นิพฺพตฺติ.

Bậc Đạo Sư biết được ý nguyện của người ấy, bèn thuyết một bài pháp tuần tự. Người ấy nghe pháp của Bậc Đạo Sư, phát sinh lòng hăng hái muốn xuất gia, bèn xin Bậc Đạo Sư cho được xuất gia. Khi ấy, Bậc Đạo Sư hỏi người ấy: “Này con, con có thân quyến nào cần phải xin phép không?” “Bạch Thế Tôn, có ạ.” “Vậy thì, con hãy đi xin phép rồi trở lại.” Người ấy đi đến chỗ người em trai và nói: “Tất cả tài sản trong gia đình này, hãy thuộc về em cả.” “Thưa anh, còn anh thì sao?” “Anh sẽ xuất gia nơi Bậc Đạo Sư.” “Thưa anh, anh nói gì vậy? Khi mẹ mất, em đã có anh như mẹ; khi cha mất, em đã có anh như cha. Gia đình này tài sản rất lớn, ở tại gia vẫn có thể làm các việc phước. Xin anh đừng làm như vậy.” “Anh đã nghe pháp nơi Bậc Đạo Sư, không thể nào ở giữa gia đình mà thực hành trọn vẹn được. Anh nhất định sẽ xuất gia, em hãy quay về đi.” Như vậy, người ấy sau khi bảo người em trai quay về, đã xuất gia nơi Bậc Đạo Sư, sau khi được thọ cụ túc giới, không bao lâu đã chứng quả A-la-hán. Người em trai cũng nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ cúng dường cho việc xuất gia của anh trai,” bèn trong bảy ngày cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật là vị đứng đầu, rồi đảnh lễ người anh và thưa rằng: “Bạch ngài, ngài đã thực hiện được sự giải thoát khỏi vòng sanh tử cho chính mình. Còn con, bị trói buộc bởi năm thứ dục lạc, không thể từ bỏ gia đình để xuất gia. Xin ngài hãy chỉ dạy cho con, một người tại gia, một công đức lớn lao và thích hợp.” Khi ấy, vị Trưởng lão nói với người ấy: “Lành thay, lành thay, này hiền giả, hãy xây dựng một Hương thất cho Bậc Đạo Sư.” Người ấy vâng lời: “Lành thay,” rồi cho mang đến nhiều loại gỗ khác nhau, cho đẽo gọt để làm cột v.v., một cây được khảm vàng, một cây được khảm bạc, một cây được khảm ngọc, cho làm tất cả đều được khảm bảy báu, dùng chúng để xây dựng Hương thất, và cho lợp mái bằng những viên gạch cũng được khảm bảy báu. Ngay trong lúc xây dựng Hương thất, người cháu trai tên là Aparājita, cùng tên với ông, đã đến gần và nói: “Con cũng muốn làm, xin cậu hãy cho con một phần công đức.” “Này con, ta không cho. Ta muốn làm một việc không chung đụng với người khác.” Người cháu ấy dù đã nài nỉ nhiều lần mà không được chia phần công đức, bèn nghĩ rằng: “Nên xây một cái sảnh đường tên Kuñjara ở phía trước Hương thất,” rồi cho xây một sảnh đường Kuñjara bằng bảy báu. Người ấy, trong thời Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh làm trưởng giả Meṇḍaka.

คนฺธกุฏิยํ [Pg.434] ปน สตฺตรตนมยานิ ตีณิ มหาวาตปานานิ อเหสุํ. เตสํ อภิมุเข เหฏฺฐา สุธาปริกมฺมกตา ติสฺโส โปกฺขรณิโย กาเรตฺวา จตุชฺชาติกคนฺโธทกสฺส ปูเรตฺวา อปราชิโต, คหปติ, ปญฺจวณฺณานิ กุสุมานิ โรปาเปสิ ตถาคตสฺส อนฺโต นิสินฺนกาเล วาตเวเคน สมุฏฺฐิตาหิ เรณุวฏฺฏีหิ สรีรสฺส โอกิรณตฺถํ. คนฺธกุฏิถูปิกาย กปลฺลํ รตฺตสุวณฺณมยํ อโหสิ, ปวาฬมยา สิขรา, เหฏฺฐา มณิมยา ฉทนิฏฺฐกา. อิติ สา นจฺจนฺโต วิย โมโร โสภมานา อฏฺฐาสิ. สตฺตสุ ปน รตเนสุ โกฏฺเฏตพฺพยุตฺตกํ โกฏฺเฏตฺวา อิตรํ สกลเมว คเหตฺวา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ปริเวณํ ปูเรสิ.

Còn trong Hương thất, có ba cửa sổ lớn làm bằng bảy báu. Ở phía trước chúng, bên dưới, gia chủ Aparājita cho làm ba hồ sen được trát vữa vôi, cho đổ đầy nước thơm bốn loại, và cho trồng các loại hoa năm màu, để khi Như Lai ngự bên trong, những đám phấn hoa bay lên theo sức gió sẽ rắc lên kim thân của Ngài. Chén đỡ của tháp trên Hương thất được làm bằng vàng ròng, các đỉnh nhọn làm bằng san hô, bên dưới, các viên gạch lợp mái làm bằng ngọc. Như vậy, Hương thất ấy đứng đó một cách lộng lẫy, giống như con công đang múa. Còn trong bảy loại báu vật, những thứ có thể đập nhỏ thì cho đập nhỏ, những thứ khác thì lấy nguyên cả khối, rồi cho rải đầy cả khuôn viên xung quanh Hương thất với giới hạn cao đến đầu gối.

เอวํ คนฺธกุฏึ นิฏฺฐาเปตฺวา อปราชิโต, คหปติ, ภาติกตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, นิฏฺฐิตา คนฺธกุฏิ, ปริโภคมสฺสา ปจฺจาสีสามิ, ปริโภเคน กิร มหนฺตํ ปุญฺญํ โหตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมินา กิร โว กุฏุมฺพิเกน คนฺธกุฏิ การิตา, อิทานิ ปน ปริโภคํ ปจฺจาสีสตี’’ติ อาห. สตฺถา อุฏฺฐายาสนา คนฺธกุฏิอภิมุขํ คนฺตฺวา คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ปริกฺขิตฺตรตนราสึ โอโลเกนฺโต ทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ. อถ นํ กุฏุมฺพิโก ‘‘ปวิสถ, ภนฺเต’’ติ อาห. สตฺถา ตตฺเถว ฐตฺวา ตติยวาเร ตสฺส ภาติกตฺเถรํ โอโลเกสิ. โส โอโลกิตากาเรเนว ญตฺวา กนิฏฺฐภาตรํ อาห – ‘‘เอหิ, ตาต, ‘มเมว รกฺขา ภวิสฺสติ, ตุมฺเห ยถาสุขํ วสถา’ติ สตฺถารํ วเทหี’’ติ. โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา สตฺถารํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยถา มนุสฺสา รุกฺขมูเล ปวิสิตฺวา อนเปกฺขา ปกฺกมนฺติ, ยถา วา นทึ ตริตฺวา อุฬุมฺปํ อนเปกฺขา ปริจฺจชนฺติ, เอวํ อนเปกฺขา หุตฺวา ตุมฺเห วสถา’’ติ อาห. กิมตฺถํ ปน สตฺถา อฏฺฐาสิ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘พุทฺธานํ สนฺติกํ ปุเรภตฺตมฺปิ ปจฺฉาภตฺตมฺปิ พหู อาคจฺฉนฺติ, เตสุ รตนานิ อาทาย ปกฺกมนฺเตสุ น สกฺกา อมฺเหหิ วาเรตุํ, ปริเวณมฺหิ เอตฺตเก รตเน โวกิณฺเณ อตฺตโน อุปฏฺฐาเก หรนฺเตปิ น วาเรตีติ กุฏุมฺพิโก มยิ อาฆาตํ กตฺวา อปายูปโค ภเวยฺยา’’ติ อิมินา การเณน อฏฺฐาสิ. เตน ปน, ‘‘ภนฺเต, มเมว รกฺขา ภวิสฺสติ, ตุมฺเห วสถา’’ติ วุตฺเต ปาวิสิ.

Như vậy, sau khi hoàn thành Hương thất, gia chủ Aparājita đến gần vị Trưởng lão là anh trai và thưa: “Bạch ngài, Hương thất đã hoàn thành. Con mong mỏi sự thọ dụng của nơi ấy, nghe nói nhờ sự thọ dụng mà có được phước báu lớn lao.” Vị ấy đến gần Bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, nghe nói vị gia chủ này đã cho xây dựng Hương thất cho Ngài, nay ông ấy mong mỏi sự thọ dụng của Ngài.” Bậc Đạo Sư đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi về phía Hương thất, trong khi nhìn ngắm đống châu báu được rải xung quanh Hương thất, Ngài đã dừng lại ở cổng vòm. Khi ấy, vị gia chủ nói với Ngài: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài vào.” Bậc Đạo Sư vẫn đứng yên tại đó, đến lần thứ ba, Ngài nhìn vị Trưởng lão là anh của người ấy. Vị ấy hiểu được chỉ qua cái nhìn, bèn nói với người em trai: “Này em, hãy đến và bạch với Bậc Đạo Sư rằng: ‘Việc canh giữ sẽ là của chính con, xin các Ngài hãy an trú tùy theo ý thích.’” Người ấy nghe lời của vị ấy, đảnh lễ Bậc Đạo Sư theo thể năm vóc sát đất và thưa: “Bạch Thế Tôn, cũng như người ta vào dưới gốc cây rồi ra đi không luyến tiếc, hoặc như sau khi qua sông, người ta bỏ lại chiếc bè không luyến tiếc, cũng vậy, xin các Ngài hãy an trú mà không luyến tiếc.” Nhưng tại sao Bậc Đạo Sư lại dừng lại? Nghe nói, Ngài đã suy nghĩ như sau: “Nhiều người đến chỗ các vị Phật cả trước bữa ăn và sau bữa ăn. Trong số họ, nếu có người lấy châu báu rồi bỏ đi, chúng ta không thể ngăn cản. Khi thấy những người phục vụ mình lấy đi số châu báu được rải đầy trong khuôn viên mà ta không ngăn cản, vị gia chủ có thể sinh lòng oán hận đối với ta và sẽ bị sa vào đường ác.” Vì lý do này mà Ngài đã dừng lại. Nhưng khi người ấy nói: “Bạch Thế Tôn, việc canh giữ sẽ là của chính con, xin các Ngài hãy an trú,” Ngài đã đi vào.

กุฏุมฺพิโก [Pg.435] สมนฺตา รกฺขํ ฐเปตฺวา มนุสฺเส อาห – ‘‘ตาตา, อุจฺฉงฺเคน วา ปจฺฉิปสิพฺพเกหิ วา อาทาย คจฺฉนฺเต วาเรยฺยาถ, หตฺเถน คเหตฺวา คจฺฉนฺเต ปน มา วารยิตฺถา’’ติ. อนฺโตนคเรปิ อาโรจาเปสิ ‘‘มยา คนฺธกุฏิปริเวเณ สตฺต รตนานิ โอกิณฺณานิ, สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา คจฺฉนฺตา ทุคฺคตมนุสฺสา อุโภ หตฺเถ ปูเรตฺวา คณฺหนฺตุ, สุขิตาปิ เอเกน คณฺหนฺตู’’ติ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘สทฺธา ตาว ธมฺมํ โสตุกามา คมิสฺสนฺติเยว, อสฺสทฺธาปิ ปน ธนโลเภน คนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ทุกฺขโต มุจฺจิสฺสนฺตี’’ติ. ตสฺมา ชนสงฺคหตฺถาย เอวํ อาโรจาเปสิ. มหาชโน เตน วุตฺตนิยาเมเนว รตนานิ คณฺหิ. สกึ โอกิณฺณรตเนสุ ขีเณสุ ยาวตติยํ ชณฺณุมตฺเตน โอธินา โอกิราเปสิเยว. สตฺถุ ปน ปาทมูเล ติปุสมตฺตํ อนคฺฆํ มณิรตนํ ฐเปสิ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สตฺถุ สรีรโต สุวณฺณวณฺณาย ปภาย สทฺธึ มณิปภํ โอโลเกนฺตานํ ติตฺติ นาม น ภวิสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวมกาสิ. มหาชโนปิ อติตฺโตว โอโลเกสิ.

Vị trưởng giả cho người canh gác chung quanh rồi dặn dò rằng: “Này các con, những ai lấy bỏ vào vạt áo hay vào túi, vào giỏ thì hãy ngăn lại, còn những ai lấy bằng tay thì đừng ngăn cản”. Ông cũng cho loan báo trong thành rằng: “Ta đã cho rải bảy báu trong khuôn viên Hương Thất, những người nghèo khó sau khi nghe pháp tại chỗ đức Thế Tôn thì hãy lấy đầy hai tay, còn những người giàu có thì hãy lấy một tay”. Dường như ông đã nghĩ rằng: “Trước hết, những người có đức tin vì muốn nghe pháp nên chắc chắn sẽ đến, còn những người không có đức tin vì tham của cải mà đến, sau khi nghe pháp, họ sẽ được giải thoát khỏi khổ đau”. Vì vậy, ông đã cho loan báo như thế để nhiếp phục quần chúng. Dân chúng đã lấy các báu vật theo đúng cách thức mà ông đã quy định. Khi các báu vật được rải lần đầu đã hết, ông lại cho rải thêm đến lần thứ ba, sâu đến đầu gối. Riêng tại chân đức Thế Tôn, ông đặt một viên ngọc quý giá vô song, lớn bằng quả dưa leo. Dường như ông đã nghĩ rằng: “Khi nhìn ngắm ánh sáng của viên ngọc cùng với hào quang sắc vàng từ kim thân của đức Thế Tôn, người ta sẽ không bao giờ biết đủ”. Vì vậy, ông đã làm như thế. Và dân chúng cũng nhìn ngắm không biết chán.

อเถกทิวสํ เอโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกพฺราหฺมโณ ‘‘สตฺถุ กิร ปาทมูเล มหคฺฆํ มณิรตนํ นิกฺขิตฺตํ, หริสฺสามิ น’’นฺติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตุํ อาคตสฺส มหาชนสฺส อนฺตเรน ปาวิสิ. กุฏุมฺพิโก ตสฺส ปวิสนากาเรเนว ‘‘มณึ คณฺหิตุกาโม’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘อโห วต น คณฺเหยฺยา’’ติ จินฺเตสิ. โสปิ สตฺถารํ วนฺทนฺโต วิย ปาทมูเล หตฺถํ อุปนาเมตฺวา มณึ คเหตฺวา โอวฏฺฏิกาย กตฺวา ปกฺกามิ. กุฏุมฺพิโก ตสฺมึ จิตฺตํ ปสาเทตุํ นาสกฺขิ. โส ธมฺมกถาวสาเน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา ติกฺขตฺตุํ คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา สตฺต รตนานิ โอกิณฺณานิ, ตานิ เม คณฺหนฺเตสุ อาฆาโต นาม นาโหสิ, จิตฺตํ ภิยฺโย ภิยฺโย ปสีทิเยว. อชฺช ปน ‘อโห วตายํ พฺราหฺมโณ มณึ น คณฺเหยฺยา’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺมึ มณึ อาทาย คเต จิตฺตํ ปสาเทตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘นนุ, อุปาสก, อตฺตโน สนฺตกํ ปเรหิ อนาหรณียํ กาตุํ สกฺโกสี’’ติ นยํ อทาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อชฺช อาทึ กตฺวา มม สนฺตกํ ทสิกสุตฺตมตฺตมฺปิ มํ อภิภวิตฺวา อเนกสตาปิ ราชาโน วา โจรา วา คณฺหิตุํ สมตฺถา นาม มา โหนฺตุ, อคฺคินาปิ มม สนฺตกํ มา ฑยฺหตุ, อุทเกนปิ มา วุยฺหตู’’ติ ปตฺถนํ อกาสิ[Pg.436]. สตฺถาปิสฺส ‘‘เอวํ โหตู’’ติ อนุโมทนํ อกาสิ. โส คนฺธกุฏิมหํ กโรนฺโต อฏฺฐสฏฺฐิยา ภิกฺขุสตสหสฺสานํ อนฺโตวิหาเรเยว นว มาเส มหาทานํ ทตฺวา ทานปริโยสาเน สพฺเพสํ ติจีวรํ อทาสิ. สงฺฆนวกสฺส จีวรสาฏกา สหสฺสคฺฆนกา อเหสุํ.

Một hôm, có một vị Bà la môn tà kiến nghĩ rằng: “Nghe nói dưới chân đức Thế Tôn có đặt một viên ngọc quý giá, ta sẽ lấy nó”. Nghĩ vậy, ông ta đi đến tịnh xá, chen vào giữa đám đông đến đảnh lễ đức Thế Tôn. Vị trưởng giả chỉ nhìn tướng đi vào của ông ta liền nhận ra: “Ông này muốn lấy viên ngọc”, và ông nghĩ: “Ôi, giá như ông ta đừng lấy!”. Vị Bà la môn kia cũng làm như đang đảnh lễ đức Thế Tôn, đưa tay đến gần chân Ngài, lấy viên ngọc rồi giắt vào thắt lưng và bỏ đi. Vị trưởng giả không thể làm cho tâm mình hoan hỷ về việc đó. Cuối buổi pháp thoại, ông đến gần đức Thế Tôn và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con đã ba lần cho rải bảy báu quanh Hương Thất, sâu đến đầu gối. Đối với những người lấy các báu vật ấy của con, con không hề có tâm oán giận, tâm con lại càng thêm hoan hỷ. Nhưng hôm nay, con đã nghĩ rằng: ‘Ôi, giá như vị Bà la môn này đừng lấy viên ngọc!’, và khi ông ta lấy viên ngọc rồi bỏ đi, con đã không thể làm cho tâm mình hoan hỷ được”. Đức Thế Tôn nghe lời ông nói, bèn dạy một phương cách: “Này thiện gia, chẳng lẽ ông không thể làm cho tài sản của mình không bị người khác lấy đi sao?”. Vị trưởng giả đứng vững trong phương cách đức Thế Tôn đã dạy, đảnh lễ Ngài rồi phát nguyện rằng: “Kể từ hôm nay, nguyện cho tài sản của con, dù chỉ là một sợi chỉ, không một ai, dù là vua chúa hay trộm cướp, dù có hàng trăm người, có thể dùng sức mạnh uy hiếp con mà lấy đi được. Nguyện cho tài sản của con không bị lửa đốt cháy, không bị nước cuốn trôi”. Đức Thế Tôn cũng tùy hỷ với ông: “Mong rằng sẽ được như vậy”. Khi tổ chức lễ cúng dường Hương Thất, ông đã cúng dường đại thí đến sáu triệu tám trăm ngàn vị Tỳ khưu ngay trong tịnh xá suốt chín tháng. Vào ngày cuối cùng của buổi đại thí, ông đã cúng dường tam y đến tất cả các vị. Vải y cúng dường cho vị Tỳ khưu hạ lạp thấp nhất trong Tăng đoàn cũng trị giá một ngàn.

โส เอวํ ยาวตายุกํ ปุญฺญานิ กริตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอตฺตกํ กาลํ เทวมนุสฺเสสุ สํสริตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห เอกสฺมึ เสฏฺฐิกุเล ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อฑฺฒมาสาธิเก นว มาเส มาตุกุจฺฉิยํ วสิ. ชาตทิวเส ปนสฺส สกลนคเร สพฺพาวุธานิ ปชฺชลึสุ, สพฺเพสํ กายรูฬฺหานิ อาภรณานิปิ ปชฺชลิตานิ วิย โอภาสํ มุญฺจึสุ, นครํ เอกปชฺโชตํ อโหสิ. เสฏฺฐิปิ ปาโตว ราชูปฏฺฐานํ อคมาสิ. อถ นํ ราชา ปุจฺฉิ – ‘‘อชฺช สพฺพาวุธานิ ปชฺชลึสุ, นครํ เอกปชฺโชตํ ชาตํ, ชานาสิ นุ โข เอตฺถ การณ’’นฺติ? ‘‘ชานามิ, เทวา’’ติ. ‘‘กึ, เสฏฺฐี’’ติ? ‘‘มม เคเห ตุมฺหากํ ทาโส ชาโต, ตสฺส ปุญฺญเตเชเนวํ อโหสี’’ติ. ‘‘กึ นุ โข โจโร ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘นตฺเถตํ, เทว, ปุญฺญวา สตฺโต กตาภินีหาโร’’ติ. ‘‘เตน หิ นํ สมฺมา โปเสตุํ วฏฺฏติ, อิทมสฺส ขีรมูลํ โหตู’’ติ เทวสิกํ สหสฺสํ ปฏฺฐเปสิ. อถสฺส นามคหณทิวเส สกลนครสฺส เอกปชฺโชตภูตตฺตา โชติโกตฺเวว นามํ กรึสุ.

Vị trưởng giả ấy cứ như thế làm các công đức cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, ông tái sanh vào cõi trời. Sau một thời gian luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, ông đã tái sanh trong một gia đình trưởng giả ở thành Vương Xá, và ở trong bụng mẹ chín tháng rưỡi. Vào ngày ông sinh ra, tất cả vũ khí trong toàn thành đều phát sáng, các đồ trang sức trên người mọi người cũng tỏa ra ánh sáng như đang bốc cháy, cả thành phố trở thành một khối ánh sáng rực rỡ. Vị trưởng giả vào buổi sáng sớm đã đến yết kiến vua. Bấy giờ, vua hỏi ông: “Hôm nay tất cả vũ khí đều phát sáng, cả thành phố trở thành một khối ánh sáng rực rỡ, khanh có biết nguyên nhân không?”. “Tâu Đại vương, thần biết”. “Là gì vậy, trưởng giả?”. “Tâu, một người đầy tớ của Đại vương đã sinh ra trong nhà thần, chính nhờ oai lực phước báu của đứa bé ấy mà sự việc này đã xảy ra”. “Vậy sao? Nó sẽ trở thành một tên trộm chăng?”. “Tâu Đại vương, không phải vậy đâu ạ. Đó là một chúng sanh có phước báu, đã từng phát nguyện”. “Nếu vậy, hãy nuôi dưỡng nó cho tốt. Đây là tiền sữa cho nó”. Rồi vua cho gửi đến mỗi ngày một ngàn đồng. Vào ngày đặt tên, vì cả thành phố đã trở thành một khối ánh sáng rực rỡ, nên người ta đã đặt tên cho cậu bé là Jotika.

อถสฺส วยปฺปตฺตกาเล เคหกรณตฺถาย ภูมิตเล โสธิยมาเน สกฺกสฺส ภวนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. สกฺโก ‘‘กึ นุ โข อิท’’นฺติ อุปธารยมาโน ‘‘โชติกสฺส เคหฏฺฐานํ คณฺหนฺตี’’ติ ญตฺวา ‘‘นายํ เอเตหิ กตเคเห วสิสฺสติ, มยาเปตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ วฑฺฒกีเวเสน ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘กึ กโรถา’’ติ อาห. ‘‘โชติกสฺส เคหฏฺฐานํ คณฺหามา’’ติ. ‘‘อเปถ, นายํ ตุมฺเหหิ กตเคเห วสิสฺสตี’’ติ วตฺวา โสฬสกรีสมตฺตํ ภูมิปเทสํ โอโลเกสิ, โส ตาวเทว กสิณมณฺฑลํ วิย สโม อโหสิ. ปุน ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน ปถวึ ภินฺทิตฺวา สตฺตรตนมโย สตฺตภูมิกปาสาโท อุฏฺฐหตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, ตาวเทว ตถารูโป ปาสาโท อุฏฺฐหิ. ปุน ‘‘อิมํ ปริกฺขิปิตฺวา สตฺตรตนมยา สตฺต ปาการา อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, ตถารูปา ปาการา อุฏฺฐหึสุ. อถ ‘‘เนสํ ปริยนฺเต กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา [Pg.437] โอโลเกสิ, ตถารูปา กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหึสุ. ‘‘ปาสาทสฺส จตูสุ กณฺเณสุ จตสฺโส นิธิกุมฺภิโย อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, สพฺพํ ตเถว อโหสิ. นิธิกุมฺภีสุ ปน เอกา โยชนิกา อโหสิ, เอกา ติคาวุติกา, เอกา อฑฺฒโยชนิกา, เอกา คาวุตปฺปมาณา. โพธิสตฺตสฺส นิพฺพตฺตนิธิกุมฺภีนํ ปน เอกมุขปฺปมาณํ อโหสิ, เหฏฺฐา ปถวีปริยนฺตาว อเหสุํ. โชติกสฺส นิพฺพตฺตนิธิกุมฺภีนํ มุขปริมาณํ น กถิตํ, สพฺพา มุขฉินฺนตาลผลํ วิย ปริปุณฺณาว อุฏฺฐหึสุ. ปาสาทสฺส จตูสุ กณฺเณสุ ตรุณตาลกฺขนฺธปฺปมาณา จตสฺโส สุวณฺณมยา อุจฺฉุยฏฺฐิโย นิพฺพตฺตึสุ. ตาสํ มณิมยานิ ปตฺตานิ, โสวณฺณมยานิ ขนฺธานิ อเหสุํ. ปุพฺพกมฺมสฺส ทสฺสนตฺถํ กิเรตานิ, นิพฺพตฺตึสุ.

Bấy giờ, khi cậu bé ấy đến tuổi trưởng thành, trong lúc người ta đang dọn dẹp mặt đất để xây nhà, nơi ở của trời Đế-thích bỗng nóng lên. Trời Đế-thích suy xét: “Việc gì thế này?” và biết được rằng: “Họ đang chuẩn bị nền nhà cho Jotika.” Ngài nghĩ: “Người này sẽ không ở trong ngôi nhà do họ xây. Ta cũng nên đến đó.” Rồi ngài hóa thành một người thợ mộc, đi đến nơi ấy và hỏi: “Các ông đang làm gì vậy?” – “Chúng tôi đang chuẩn bị nền nhà cho Jotika.” – “Các ông hãy tránh ra. Người này sẽ không ở trong ngôi nhà do các ông xây đâu.” Nói xong, ngài nhìn vào một khu đất rộng khoảng mười sáu karīsa. Ngay lập tức, khu đất ấy trở nên bằng phẳng như một đĩa kasiṇa. Kế đó, ngài suy nghĩ: “Tại nơi này, mong rằng một tòa lâu đài bảy tầng bằng bảy báu vật sẽ trồi lên từ lòng đất.” rồi nhìn xuống. Ngay lập tức, một tòa lâu đài như thế đã hiện ra. Tiếp theo, ngài suy nghĩ: “Mong rằng bảy lớp tường thành bằng bảy báu vật sẽ hiện ra bao quanh tòa lâu đài này.” rồi nhìn xuống. Bảy lớp tường thành như thế đã hiện ra. Sau đó, ngài suy nghĩ: “Mong rằng những cây như ý sẽ mọc lên ở ven các lớp tường thành.” rồi nhìn xuống. Những cây như ý như thế đã hiện ra. Ngài lại suy nghĩ: “Mong rằng bốn hũ châu báu sẽ hiện ra ở bốn góc của tòa lâu đài.” rồi nhìn xuống. Mọi việc đều diễn ra đúng như vậy. Trong số các hũ châu báu ấy, một hũ có kích thước một do-tuần, một hũ ba ngẫu-lư, một hũ nửa do-tuần, và một hũ một ngẫu-lư. Còn những hũ châu báu xuất hiện cho vị Bồ-tát thì có miệng hũ cùng một kích cỡ và sâu đến tận cùng lòng đất. Kích thước miệng của những hũ châu báu xuất hiện cho Jotika thì không được đề cập đến; tất cả đều hiện ra đầy ắp như quả thốt nốt bị cắt miệng. Ở bốn góc của tòa lâu đài, bốn cây mía bằng vàng, to bằng thân cây thốt nốt non, đã hiện ra. Lá của chúng bằng ngọc ma-ni, còn thân thì bằng vàng. Tương truyền, những thứ này hiện ra để biểu thị cho nghiệp quá khứ.

สตฺตสุ ทฺวารโกฏฺฐเกสุ สตฺต ยกฺขา อารกฺขํ คณฺหึสุ. ปฐเม ทฺวารโกฏฺฐเก ยมโกฬี นาม ยกฺโข อตฺตโน ปริวาเรน ยกฺขสหสฺเสน สทฺธึ อารกฺขํ คณฺหิ, ทุติเย อุปฺปโล นาม อตฺตโน ปริวารยกฺขานํ ทฺวีหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ตติเย วชิโร นาม ตีหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, จตุตฺเถ วชิรพาหุ นาม จตูหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ปญฺจเม กสกนฺโท นาม ปญฺจหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ฉฏฺเฐ กฏตฺโถ นาม ฉหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, สตฺตเม ทิสามุโข นาม สตฺตหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ อารกฺขํ คณฺหิ. เอวํ ปาสาทสฺส อนฺโต จ พหิ จ คาฬฺหรกฺขา อโหสิ. ‘‘โชติกสฺส กิร สตฺตรตนมโย สตฺตภูมิกปาสาโท อุฏฺฐิโต, สตฺต ปาการา สตฺตทฺวารโกฏฺฐกา จตสฺโส นิธิกุมฺภิโย อุฏฺฐิตา’’ติ สุตฺวา พิมฺพิสาโร ราชา เสฏฺฐิจฺฉตฺตํ ปหิณิ. โส โชติกเสฏฺฐิ นาม อโหสิ.

Tại bảy cổng thành, bảy vị dạ-xoa đảm nhận việc canh gác. Tại cổng thành thứ nhất, một vị dạ-xoa tên là Yamakoḷī cùng với một ngàn dạ-xoa tùy tùng đảm nhận việc canh gác. Tại cổng thứ hai, vị tên là Uppala cùng với hai ngàn dạ-xoa tùy tùng. Tại cổng thứ ba, vị tên là Vajira cùng với ba ngàn vị. Tại cổng thứ tư, vị tên là Vajirabāhu cùng với bốn ngàn vị. Tại cổng thứ năm, vị tên là Kasakando cùng với năm ngàn vị. Tại cổng thứ sáu, vị tên là Kaṭattho cùng với sáu ngàn vị. Tại cổng thứ bảy, vị tên là Disāmukho cùng với bảy ngàn vị đảm nhận việc canh gác. Như vậy, cả bên trong và bên ngoài tòa lâu đài đều được canh gác cẩn mật. Khi nghe tin: “Tương truyền, một tòa lâu đài bảy tầng bằng bảy báu vật, bảy lớp tường thành, bảy cổng thành, và bốn hũ châu báu đã hiện ra cho Jotika,” vua Bimbisāra đã gửi đến chiếc lọng của một trưởng giả. Vị ấy đã trở thành trưởng giả Jotika.

เตน ปน สทฺธึ กตปุญฺญกมฺมา อิตฺถี อุตฺตรกุรูสุ นิพฺพตฺติ. อถ นํ เทวตา ตโต อาเนตฺวา สิริคพฺเภ นิสีทาเปสุํ. สา อาคจฺฉมานา เอกํ ตณฺฑุลนาฬึ ตโย จ โชติปาสาเณ คณฺหิ. เตสํ ยาวชีวํ ตาเยว ตณฺฑุลนาฬิยา ภตฺตํ อโหสิ. สเจ กิร เต สกฏสตมฺปิ ตณฺฑุลานํ ปูเรตุกามา โหนฺติ, สา ตณฺฑุลนาฬิ นาฬิเยว หุตฺวา ติฏฺฐติ. ภตฺตปจนกาเล ตณฺฑุเล อุกฺขลิยํ ปกฺขิปิตฺวา เตสํ ปาสาณานํ [Pg.438] อุปริ ฐเปติ, ปาสาณา ตาวเทว ปชฺชลิตฺวา ภตฺเต ปกฺกมตฺเต นิพฺพายนฺติ. เตเนว สญฺญาเณน ภตฺตสฺส ปกฺกภาวํ ชานนฺติ. สูเปยฺยาทิปจนกาเลปิ เอเสว นโย. เอวํ เตสํ โชติปาสาเณหิ อาหาโร ปจฺจติ. มณิอาโลเกน จ วสนฺติ, อคฺคิสฺส วา ทีปสฺส วา โอภาสํ เนว ชานึสุ. ‘‘โชติกสฺส กิร เอวรูปา สมฺปตฺตี’’ติ สกลชมฺพุทีเป ปากโฏ อโหสิ. มหาชโน ยานาทีนิ โยเชตฺวา ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉติ. โชติกเสฏฺฐิ อาคตาคตานํ อุตฺตรกุรุตณฺฑุลานํ ภตฺตํ ปจาเปตฺวา ทาเปสิ. ‘‘กปฺปรุกฺเขหิ วตฺถานิ คณฺหนฺตุ, อาภรณานิ คณฺหนฺตู’’ติ อาณาเปสิ. ‘‘คาวุติกนิธิกุมฺภิยา มุขํ วิวราเปตฺวา ยาปนมตฺตํ ธนํ คณฺหนฺตู’’ติ อาณาเปสิ. สกลชมฺพุทีปวาสิเกสุ ธนํ คเหตฺวา คจฺฉนฺเตสุ นิธิกุมฺภิยา องฺคุลิมตฺตมฺปิ อูนํ นาโหสิ. คนฺธกุฏิปริเวเณ วาลุกํ กตฺวา โอกิณฺณรตนานํ กิรสฺส เอโส นิสฺสนฺโท.

Còn người phụ nữ đã cùng tạo phước nghiệp với vị ấy thì được tái sanh ở cõi Bắc-câu-lô-châu. Sau đó, chư thiên đã từ nơi ấy đưa nàng đến và cho ngồi trong một gian phòng lộng lẫy. Khi đến, nàng đã mang theo một đấu gạo và ba viên đá phát quang. Suốt đời, hai vợ chồng chỉ dùng cơm nấu từ một đấu gạo ấy. Tương truyền, nếu họ muốn đổ đầy cả trăm cỗ xe bằng gạo, thì đấu gạo ấy vẫn chỉ là một đấu gạo như cũ. Khi nấu cơm, họ cho gạo vào nồi rồi đặt lên trên những viên đá kia. Ngay lập tức, những viên đá ấy bùng cháy, và khi cơm vừa chín tới thì chúng tắt đi. Chỉ nhờ vào dấu hiệu đó mà họ biết cơm đã chín. Khi nấu các món canh và những món khác cũng theo cách tương tự. Như vậy, thức ăn của họ được nấu chín bằng những viên đá phát quang. Họ cũng sống bằng ánh sáng của ngọc ma-ni, chưa từng biết đến ánh sáng của lửa hay của đèn. Tin đồn: “Tương truyền, trưởng giả Jotika có được tài sản như thế” đã lan khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Dân chúng thắng yên các loại xe cộ, v.v... rồi đến để chiêm ngưỡng. Trưởng giả Jotika đã cho nấu cơm bằng gạo từ cõi Bắc-câu-lô-châu và ban phát cho những người đến. Ngài ra lệnh: “Hãy lấy y phục và đồ trang sức từ những cây như ý.” Ngài cũng ra lệnh: “Hãy cho mở miệng hũ châu báu lớn bằng một ngẫu-lư và lấy tài sản đủ để sinh sống.” Dù cho tất cả cư dân của toàn cõi Diêm-phù-đề đến lấy tài sản rồi đi, hũ châu báu cũng không vơi đi dù chỉ bằng một lóng tay. Tương truyền, đây là kết quả của việc rải châu báu như cát trong khuôn viên của Hương thất.

เอวํ มหาชเน วตฺถาภรณานิ เจว ธนญฺจ ยทิจฺฉกํ อาทาย คจฺฉนฺเต พิมฺพิสาโร ตสฺส ปาสาทํ ทฏฺฐุกาโมปิ มหาชเน อาคจฺฉนฺเต โอกาสํ นาลตฺถ. อปรภาเค ยทิจฺฉกํ อาทาย คตตฺตา มนุสฺเสสุ มนฺทีภูเตสุ ราชา โชติกสฺส ปิตรํ อาห – ‘‘ตว ปุตฺตสฺส ปาสาทํ ทฏฺฐุกามมฺหา’’ติ. โส ‘‘สาธุ, เทวา’’ติ วตฺวา คนฺตฺวา ปุตฺตสฺส กเถสิ – ‘‘ตาต, ราชา เต ปาสาทํ ทฏฺฐุกาโม’’ติ. ‘‘สาธุ, ตาต, อาคจฺฉตู’’ติ. ราชา มหนฺเตน ปริวาเรน ตตฺถ อคมาสิ. ปฐมทฺวารโกฏฺฐเก สมฺมชฺชิตฺวา กจวรฉฑฺฑิกา ทาสี รญฺโญ หตฺถํ อทาสิ, ราชา ‘‘เสฏฺฐิชายา’’ติ สญฺญาย ลชฺชมาโน ตสฺสา พาหาย หตฺถํ น ฐเปสิ. เอวํ เสสทฺวารโกฏฺฐเกสุปิ ทาสิโย ‘‘เสฏฺฐิภริยาโย’’ติ มญฺญมาโน ตาสํ พาหาย หตฺถํ น ฐเปสิ. โชติโก อาคนฺตฺวา ราชานํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ปจฺฉโต หุตฺวา ‘‘ปุรโต ยาถ, เทวา’’ติ อาห. รญฺโญ มณิปถวี สตโปริสปปาโต วิย หุตฺวา อุปฏฺฐหิ. โส ‘‘อิมินา มม คหณตฺถาย โอปาโต ขณิโต’’ติ มญฺญมาโน ปาทํ นิกฺขิปิตุํ น วิสหิ. โชติโก ‘‘นายํ, เทว, โอปาโต, มม ปจฺฉโต อาคจฺฉถา’’ติ ปุรโต อโหสิ. ราชา เตน อกฺกนฺตกาเล ภูมึ อกฺกมิตฺวา เหฏฺฐิมตลโต [Pg.439] ปฏฺฐาย ปาสาทํ โอโลเกนฺโต วิจริ. ตทา อชาตสตฺตุกุมาโรปิ ปิตุ องฺคุลึ คเหตฺวา วิจรนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘อโห อนฺธพาโล มม ปิตา, คหปติเก นาม สตฺตรตนมเย ปาสาเท วสนฺเต เอส ราชา หุตฺวา ทารุมเย เคเห วสติ, อหํ ทานิ ราชา หุตฺวา อิมสฺส อิมสฺมึ ปาสาเท วสิตุํ น ทสฺสามี’’ติ.

Như vậy, trong khi dân chúng cứ tùy thích lấy y phục, trang sức và của cải rồi ra đi, vua Bimbisāra dù muốn xem tòa lâu đài của vị ấy nhưng cũng không có cơ hội vì dân chúng cứ kéo đến. Về sau, vì mọi người đã lấy những gì mình muốn rồi ra đi nên dân chúng thưa thớt, nhà vua nói với thân phụ của Jotika: “Trẫm muốn xem tòa lâu đài của con trai khanh.” Vị ấy thưa: “Tâu Đại vương, tốt lắm ạ,” rồi đi nói với con trai: “Này con, nhà vua muốn xem tòa lâu đài của con.” Jotika đáp: “Thưa cha, tốt lắm ạ, xin mời ngài đến.” Nhà vua cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đã đi đến đó. Tại cổng thành thứ nhất, một nữ tỳ quét dọn và đổ rác đã đưa tay cho nhà vua. Nhà vua vì nghĩ rằng: “Đây là phu nhân của trưởng giả” nên ngài ngượng ngùng không đặt tay lên cánh tay của cô ấy. Tương tự như vậy, tại các cổng thành còn lại, ngài cũng nghĩ rằng các nữ tỳ là “phu nhân của trưởng giả” nên không đặt tay lên cánh tay của họ. Jotika đi ra, nghênh đón nhà vua, đảnh lễ rồi đi theo sau và thưa: “Tâu Đại vương, xin mời ngài đi trước.” Nền đất bằng ngọc báu hiện ra trước mắt nhà vua như một vực thẳm sâu cả trăm tầm người. Vị ấy nghĩ rằng: “Người này đã đào hố để bắt ta,” nên không dám đặt chân xuống. Jotika thưa: “Tâu Đại vương, đây không phải là hố, xin ngài hãy đi theo thần,” rồi đi trước. Khi Jotika bước đi, nhà vua mới dám đặt chân lên nền đất, rồi đi xem xét tòa lâu đài từ tầng dưới trở lên. Khi ấy, thái tử Ajātasattu cũng đang đi theo, nắm lấy ngón tay của vua cha, và suy nghĩ: “Ôi, cha ta thật là ngu muội! Một gia chủ mà được ở trong tòa lâu đài làm bằng bảy báu, còn ngài là vua mà lại ở trong một ngôi nhà bằng gỗ. Bây giờ, khi ta làm vua, ta sẽ không cho kẻ này ở trong tòa lâu đài này nữa.”

รญฺโญปิ อุปริมตลานิ อภิรุหนฺตสฺเสว ปาตราสเวลา ชาตา. โส เสฏฺฐึ อามนฺเตตฺวา, ‘‘มหาเสฏฺฐิ, อิเธว ปาตราสํ ภุญฺชิสฺสามา’’ติ. ชานามิ, เทว, สชฺชิโต เทวสฺสาหาโรติ. โส โสฬสหิ คนฺโธทกฆเฏหิ นฺหตฺวา รตนมเย เสฏฺฐิสฺส นิสีทนมณฺฑเป ปญฺญตฺเต ตสฺเสว นิสีทนปลฺลงฺเก นิสีทิ. อถสฺส หตฺถโธวนูทกํ ทตฺวา สตสหสฺสคฺฆนิกาย สุวณฺณปาติยา กิลินฺนปายาสํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐปยึสุ. ราชา ‘‘โภชน’’นฺติ สญฺญาย ภุญฺชิตุํ อารภิ. เสฏฺฐิ ‘‘นยิทํ, เทว, โภชนํ, กิลินฺนปายาโส เอโส’’ติ อญฺญิสฺสา สุวณฺณปาติยา โภชนํ วฑฺเฒตฺวา ปุริมปาติยํ ฐปยึสุ. ตโต อุฏฺฐิตอุตุนา กิร ตํ ภุญฺชิตุํ สุขํ โหติ. ราชา มธุรโภชนํ ภุญฺชนฺโต ปมาณํ น อญฺญาสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห ‘‘อลํ, เทว, เอตฺตกเมว โหตุ, อิโต อุตฺตรึ ชิราเปตุํ น สกฺกา’’ติ อาห. อถ นํ ราชา อาห – ‘‘กึ, คหปติ, ครุกํ กตฺวา กเถสิ อตฺตโน ภตฺต’’นฺติ? เทว, นตฺเถตํ, ตุมฺหากํ สพฺพสฺสาปิ หิ พลกายสฺส อิทเมว ภตฺตํ อิทํ สุเปยฺยํ. อปิ จ โข อหํ อยสสฺส ภายามีติ. กึ การณาติ? สเจ เทวสฺส กายาลสิยมตฺตํ ภเวยฺย, ‘‘หิยฺโย รญฺญา เสฏฺฐิสฺส เคเห ภตฺตํ ภุตฺตํ, เสฏฺฐินา กิญฺจิ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ วจนสฺส ภายามิ, เทวาติ. เตน หิ ภตฺตํ หร, อุทกํ อาหราติ. รญฺโญ ภตฺตกิจฺจาวสาเน สพฺโพ ราชปริวาโร ตเทว ภตฺตํ ปริภุญฺชิ.

Khi nhà vua đang đi lên các tầng lầu trên thì đã đến giờ dùng bữa sáng. Ngài cho gọi vị trưởng giả và nói: “Này đại trưởng giả, chúng ta sẽ dùng bữa sáng tại đây.” Jotika thưa: “Thần biết, tâu Đại vương, bữa ăn cho Đại vương đã được chuẩn bị.” Vị ấy tắm với mười sáu bình nước thơm, rồi ngự trên chính chiếc giường nằm của vị trưởng giả đã được trải sẵn trong nhà ngồi bằng châu báu của vị trưởng giả. Sau đó, họ dâng nước rửa tay cho ngài, rồi dùng một cái bát bằng vàng trị giá một trăm ngàn để múc cháo sữa loãng dọn ra trước mặt ngài. Nhà vua nghĩ rằng đó là “bữa ăn chính” nên bắt đầu dùng. Vị trưởng giả thưa: “Tâu Đại vương, đây không phải là bữa ăn chính, đây là cháo sữa loãng.” Họ dùng một cái bát vàng khác múc cơm rồi đặt lên trên cái bát trước. Tương truyền rằng, nhờ hơi nóng bốc lên từ bát dưới mà món ăn trở nên ngon miệng. Nhà vua dùng bữa ăn ngon ngọt mà không biết chừng mực. Bấy giờ, vị trưởng giả đảnh lễ ngài, chắp tay thưa: “Tâu Đại vương, đủ rồi ạ, xin hãy dùng chừng ấy thôi. Nếu dùng nhiều hơn nữa thì sẽ không thể tiêu hóa được.” Bấy giờ, nhà vua nói với ông: “Này gia chủ, tại sao khanh lại nói như thể tiếc của vậy?” Jotika thưa: “Tâu Đại vương, không phải vậy đâu ạ. Thật ra, đối với toàn thể quân đội của ngài, chúng thần cũng dâng chính món cơm này, chính món canh này. Nhưng thần sợ bị tai tiếng.” Nhà vua hỏi: “Vì lý do gì?” Jotika đáp: “Nếu Đại vương cảm thấy trong người có chút mệt mỏi, thần sợ lời đồn rằng: ‘Hôm qua nhà vua đã dùng bữa tại nhà trưởng giả, chắc hẳn đã bị trưởng giả làm gì đó,’ tâu Đại vương.” Nhà vua phán: “Nếu vậy thì hãy dọn cơm đi, mang nước đến đây.” Sau khi nhà vua dùng bữa xong, tất cả đoàn tùy tùng của hoàng gia cũng dùng chính bữa ăn đó.

ราชา สุขกถาย นิสินฺโน เสฏฺฐึ อามนฺเตตฺวา, ‘‘กึ อิมสฺมึ เคเห เสฏฺฐิภริยา นตฺถี’’ติ อาห? ‘‘อาม อตฺถิ, เทวา’’ติ. ‘‘กหํ สา’’ติ? ‘‘สิริคพฺเภ นิสินฺนา, เทวสฺส อาคตภาวํ น ชานาตี’’ติ. กิญฺจาปิ หิ ปาโตว ราชา สปริวาโร อาคโต, สา ปนสฺส อาคตภาวํ น ชานาเตว. ตโต เสฏฺฐิ ‘‘ราชา เม ภริยํ ทฏฺฐุกาโม’’ติ ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ราชา อาคโต, กึ ตว ราชานํ ทฏฺฐุํ น วฏฺฏตี’’ติ อาห. สา นิปนฺนกาว [Pg.440] ‘‘โก เอส, สามิ, ราชา นามา’’ติ วตฺวา ‘‘ราชา นาม อมฺหากํ อิสฺสโร’’ติ วุตฺเต อนตฺตมนตํ ปเวเทนฺตี ‘‘ทุกฺกฏานิ วต โน ปุญฺญกมฺมานิ, เยสํ โน อิสฺสโรปิ อตฺถิ. อสฺสทฺธาย นาม ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา มยํ สมฺปตฺตึ ปาปุณิตฺวา อญฺญสฺส อิสฺสริยฏฺฐาเน นิพฺพตฺตมฺหา. อทฺธา อมฺเหหิ อสทฺทหิตฺวา ทานํ ทินฺนํ ภวิสฺสติ, ตสฺเสตํ ผล’’นฺติ วตฺวา ‘‘กึ ทานิ กโรมิ, สามี’’ติ อาห. ตาลวณฺฏํ อาทาย อาคนฺตฺวา ราชานํ พีชาหีติ. ตสฺสา ตาลวณฺฏํ อาทาย อาคนฺตฺวา ราชานํ พีเชนฺติยา รญฺโญ เวฐนสฺส คนฺธวาโต อกฺขีนิ ปหริ, อถสฺสา อกฺขีหิ อสฺสุธารา ปวตฺตึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา เสฏฺฐึ อาห – ‘‘มหาเสฏฺฐิ, มาตุคาโม นาม อปฺปพุทฺธิโก, ‘ราชา เม สามิกสฺส สมฺปตฺตึ คณฺเหยฺยา’ติ ภเยน โรทติ มญฺเญ, อสฺสาเสหิ นํ ‘น เม ตว สมฺปตฺติยา อตฺโถ’’’ติ. น เอสา, เทว, โรทตีติ. อถ กึ เอตนฺติ? ตุมฺหากํ เวฐนคนฺเธนสฺสา อสฺสูนิ ปวตฺตึสุ. อยญฺหิ ทีโปภาสํ วา อคฺคิโอภาสํ วา อทิสฺวา มณิอาโลเกเนว ภุญฺชติ จ นิสีทติ จ นิปชฺชติ จ, เทโว ปน ทีปาโลเกน นิสินฺโน ภวิสฺสตีติ? อาม, เสฏฺฐีติ. เตน หิ, เทว, อชฺช ปฏฺฐาย มณิอาโลเกน นิสีทถาติ มหนฺตํ ติปุสมตฺตํ อนคฺฆํ มณิรตนํ อทาสิ. ราชา เคหํ โอโลเกตฺวา ‘‘มหตี วต โชติกสฺส สมฺปตฺตี’’ติ วตฺวา อคมาสิ. อยํ ตาว โชติกสฺส อุปฺปตฺติ.

Vua ngồi nói chuyện thân mật, rồi gọi trưởng giả đến hỏi: “Này trưởng giả, trong nhà này không có phu nhân của ông sao?” “Tâu Đại vương, có ạ.” “Bà ấy đâu?” “Bà ấy đang ngồi trong phòng riêng sang trọng, không biết Đại vương đã đến.” Thật vậy, dù vua cùng tùy tùng đã đến từ sáng sớm, nhưng bà ấy quả thật không hề hay biết. Lúc ấy, trưởng giả nghĩ: “Vua muốn gặp vợ ta”, bèn đến chỗ bà và nói: “Vua đã đến, sao bà không nên ra yết kiến vua à?” Bà vẫn nằm và hỏi: “Thưa ông, vị gọi là vua đó là ai vậy?” Khi được trả lời: “Vua là người làm chủ chúng ta”, bà tỏ ra không vui và nói: “Than ôi, các công đức của chúng ta đã được làm một cách tồi tệ, đến nỗi chúng ta còn có cả người làm chủ. Chắc hẳn vì đã làm các công đức mà không có đức tin, nên chúng ta dù đạt được tài sản vẫn phải tái sanh nơi thuộc quyền cai trị của người khác. Chắc chắn chúng ta đã bố thí mà không có lòng tin, đây chính là kết quả của việc đó.” Rồi bà hỏi: “Thưa ông, bây giờ tôi phải làm gì?” “Hãy lấy quạt lá cọ đến quạt cho vua.” Khi bà lấy quạt lá cọ đến quạt cho vua, hương thơm từ khăn vành của vua thoảng đến mắt bà, bấy giờ nước mắt bà tuôn trào. Thấy vậy, vua nói với trưởng giả: “Này đại trưởng giả, hạng phụ nữ thường ít trí tuệ. Ta nghĩ bà ấy khóc vì sợ rằng ‘vua sẽ chiếm đoạt tài sản của chồng ta’. Hãy an ủi bà ấy rằng ‘ta không cần tài sản của ông’.” “Tâu Đại vương, bà ấy không khóc đâu ạ.” “Vậy thì tại sao?” “Nước mắt của bà ấy tuôn ra vì hương thơm từ khăn vành của ngài. Bởi vì bà ấy chưa từng thấy ánh sáng đèn dầu hay ánh sáng lửa, mà chỉ ăn, ngồi, và nằm dưới ánh sáng của ngọc ma-ni. Còn Đại vương chắc hẳn đang ngồi dưới ánh sáng đèn dầu phải không?” “Đúng vậy, trưởng giả.” “Nếu vậy, tâu Đại vương, kể từ hôm nay, xin ngài hãy ngồi dưới ánh sáng của ngọc ma-ni.” Nói rồi, ông dâng lên một viên ngọc quý to bằng quả dưa chuột, vô giá. Vua nhìn quanh ngôi nhà rồi nói: “Tài sản của Jotika thật là to lớn!” rồi ra về. Đây là câu chuyện về sự xuất sanh của Jotika.

อิทานิ ชฏิลสฺส อุปฺปตฺติ เวทิตพฺพา – พาราณสิยญฺหิ เอกา เสฏฺฐิธีตา อภิรูปา อโหสิ, ตํ ปนฺนรสโสฬสวสฺสุทฺเทสิกกาเล รกฺขณตฺถาย เอกํ ทาสึ ทตฺวา สตฺตภูมิกสฺส ปาสาทสฺส อุปริมตเล สิริคพฺเภ วาสยึสุ. ตํ เอกทิวสํ วาตปานํ วิวริตฺวา พหิ โอโลกยมานํ อากาเสน คจฺฉนฺโต เอโก วิชฺชาธโร ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนโห วาตปาเนน ปวิสิตฺวา ตาย สทฺธึ สนฺถวมกาสิ. สา เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย น จิรสฺเสว คพฺภํ ปฏิลภิ. อถ นํ สา ทาสี ทิสฺวา, ‘‘อมฺม, กึ อิท’’นฺติ วตฺวา ‘‘โหตุ มา กสฺสจิ อาจิกฺขี’’ติ ตาย วุตฺตา ภเยน ตุณฺหี อโหสิ. สาปิ ทสมาสจฺจเยน ปุตฺตํ วิชายิตฺวา นวภาชนํ อาหราเปตฺวา ตตฺถ ตํ ทารกํ นิปชฺชาเปตฺวา ตํ ภาชนํ ปิทหิตฺวา อุปริ ปุปฺผทามานิ ฐเปตฺวา ‘‘อิมํ สีเสน อุกฺขิปิตฺวา คงฺคาย [Pg.441] วิสฺสชฺเชหิ, ‘กึ อิท’นฺติ จ ปุฏฺฐา ‘อยฺยาย เม พลิกมฺม’นฺติ วเทยฺยาสี’’ติ ทาสึ อาณาเปสิ. สา ตถา อกาสิ.

Bây giờ, nên biết câu chuyện về sự xuất sanh của Jaṭila. Tại thành Bārāṇasī, có một cô con gái của vị trưởng giả vô cùng xinh đẹp. Khi cô khoảng mười lăm, mười sáu tuổi, để trông chừng cô, người ta cho cô một nữ tỳ và để cô sống trong một phòng riêng sang trọng trên tầng cao nhất của một tòa lâu đài bảy tầng. Một hôm, khi cô mở cửa sổ nhìn ra ngoài, một vị Vidyādhara (người có thần thông) đang bay trên trời trông thấy cô, nảy sinh lòng yêu mến, bèn bay vào qua cửa sổ và thân mật với cô. Do sống chung với vị ấy, không bao lâu sau cô đã mang thai. Khi nữ tỳ thấy vậy, bèn hỏi: “Thưa cô chủ, chuyện gì đây ạ?” Được cô chủ dặn: “Cứ để vậy, đừng nói cho ai biết”, vì sợ hãi nên người nữ tỳ đã im lặng. Sau mười tháng, cô cũng sanh được một người con trai. Cô cho mang đến một cái ghè mới, đặt đứa bé vào trong đó, đậy nắp lại, và đặt các vòng hoa lên trên, rồi ra lệnh cho nữ tỳ: “Hãy đội cái này trên đầu rồi thả xuống sông Gaṅgā. Nếu có ai hỏi ‘Cái gì đây?’, hãy trả lời rằng ‘Đây là vật cúng tế của cô chủ tôi’.” Người nữ tỳ đã làm theo như vậy.

เหฏฺฐาคงฺคายมฺปิ ทฺเว อิตฺถิโย นฺหายมานา ตํ ภาชนํ อุทเกนาหริยมานํ ทิสฺวา เอกา ‘‘มยฺเหตํ ภาชน’’นฺติ อาห. เอกา ‘‘ยํ เอตสฺส อนฺโต, ตํ มยฺห’’นฺติ วตฺวา ภาชเน สมฺปตฺเต ตํ อาทาย ถเล ฐเปตฺวา วิวริตฺวา ทารกํ ทิสฺวา เอกา ‘‘มม ภาชนนฺติ วุตฺตตาย ทารโก มเมว โหตี’’ติ อาห. เอกา ‘‘ยํ ภาชนสฺส อนฺโต, ตํ มเมว โหตูติ วุตฺตตาย มม ทารโก’’ติ อาห. ตา วิวทมานา วินิจฺฉยฏฺฐานํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา อมจฺเจสุ วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺเตสุ รญฺโญ สนฺติกํ อคมํสุ. ราชา ตาสํ วจนํ สุตฺวา ‘‘ตฺวํ ทารกํ คณฺห, ตฺวํ ภาชนํ คณฺหา’’ติ อาห. ยาย ปน ทารโก ลทฺโธ, สา มหากจฺจานตฺเถรสฺส อุปฏฺฐายิกา อโหสิ. ตสฺมา สา ทารกํ ‘‘อิมํ เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพาเชสฺสามี’’ติ โปเสสิ. ตสฺส ชาตทิวเส คพฺภมลสฺส โธวิตฺวา อนปนีตตาย เกสา ชฏิตา หุตฺวา อฏฺฐํสุ, เตนสฺส ชฏิโลตฺเวว นามํ กรึสุ. ตสฺส ปทสา วิจรณกาเล เถโร ตํ เคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อุปาสิกา เถรํ นิสีทาเปตฺวา อาหารมทาสิ. เถโร ทารกํ ทิสฺวา ‘‘กึ อุปาสิเก ทารโก ลทฺโธ’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, ภนฺเต, อิมาหํ ทารกํ ตุมฺหากํ สนฺติเก ปพฺพาเชสฺสามีติ โปเสสึ, ปพฺพาเชถ น’’นฺติ อทาสิ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ อาทาย ตํ คจฺฉนฺโต ‘‘อตฺถิ นุ โข อิมสฺส คิหิสมฺปตฺตึ อนุภวิตุํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘มหาปุญฺโญ สตฺโต มหาสมฺปตฺตึ อนุภวิสฺสติ, ทหโร เอส ตาว, ญาณมฺปิสฺส ปริปากํ น คจฺฉตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตํ อาทาย ตกฺกสิลายํ เอกสฺส อุปฏฺฐากสฺส เคหํ อคมาสิ.

Ở hạ lưu sông Gaṅgā, có hai người phụ nữ đang tắm, thấy cái ghè kia đang trôi theo dòng nước, một người nói: “Cái ghè này là của tôi.” Người kia nói: “Vật gì ở bên trong nó là của tôi.” Khi cái ghè trôi đến, họ lấy nó, đặt lên bờ, và mở ra thì thấy một đứa bé. Một người nói: “Vì tôi đã nói ‘cái ghè của tôi’ nên đứa bé là của tôi.” Người kia nói: “Vì tôi đã nói ‘vật gì ở bên trong cái ghè, vật đó là của tôi’ nên đứa bé là của tôi.” Hai người họ tranh cãi rồi đi đến nơi xét xử, trình bày sự việc. Khi các vị quan không thể phân xử được, họ bèn đến yết kiến vua. Vua nghe lời của họ xong, phán rằng: “Bà hãy nhận đứa bé, còn bà hãy nhận cái ghè.” Người phụ nữ nhận được đứa bé là một nữ thí chủ hộ độ cho trưởng lão Mahākaccāna. Vì vậy, bà đã nuôi đứa bé với ý định: “Ta sẽ cho đứa bé này xuất gia với ngài trưởng lão.” Vào ngày sanh, vì các chất dơ trong bụng mẹ không được gội rửa sạch, tóc của đứa bé bị kết lại thành lọn. Do đó, người ta đặt tên cho cậu là Jaṭila. Khi cậu bé biết đi, vị trưởng lão vào nhà ấy để khất thực. Nữ cư sĩ mời trưởng lão ngồi rồi dâng thức ăn. Trưởng lão thấy đứa bé, bèn hỏi: “Này nữ cư sĩ, bà có được một đứa bé phải không?” “Vâng, thưa ngài. Con đã nuôi đứa bé này với ý định sẽ cho nó xuất gia với ngài. Xin ngài hãy cho nó xuất gia.” Nói rồi, bà giao đứa bé cho ngài. Trưởng lão nói: “Lành thay”, rồi nhận lấy đứa bé. Trong khi đi, ngài quán xét: “Đứa bé này có công đức để hưởng tài sản thế gian không?” và thấy rằng: “Đây là một chúng sanh có phước lớn, sẽ được hưởng tài sản to lớn. Nhưng nó còn nhỏ, trí tuệ cũng chưa chín muồi.” Suy nghĩ vậy, ngài mang đứa bé đến nhà của một vị thí chủ ở Takkasilā.

โส เถรํ วนฺทิตฺวา ฐิโต ตํ ทารกํ ทิสฺวา ‘‘ทารโก โว, ภนฺเต, ลทฺโธ’’ติ ปุจฺฉิ. อาม, อุปาสก, ปพฺพชิสฺสติ, ทหโร ตาว, ตเวว สนฺติเก โหตูติ. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ตํ ปุตฺตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ปฏิชคฺคิ. ตสฺส ปน เคเห ทฺวาทส วสฺสานิ ภณฺฑกํ อุสฺสนฺนํ โหติ. โส คามนฺตรํ คจฺฉนฺโต สพฺพมฺปิ ตํ ภณฺฑํ อาปณํ หริตฺวา ทารกํ อาปเณ นิสีทาเปตฺวา ตสฺส ตสฺส ภณฺฑกสฺส มูลํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘อิทญฺจ อิทญฺจ เอตฺตกํ นาม [Pg.442] ธนํ คเหตฺวา ทเทยฺยาสี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. ตํทิวสํ นครปริคฺคาหิกา เทวตา อนฺตมโส มริจชีรกมตฺเตนาปิ อตฺถิเก ตสฺเสว อาปณาภิมุเข กรึสุ. โส ทฺวาทส วสฺสานิ อุสฺสนฺนํ ภณฺฑกํ เอกทิวเสเนว วิกฺกิณิ. กุฏุมฺพิโก อาคนฺตฺวา อาปเณ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘สพฺพํ เต, ตาต, ภณฺฑกํ นาสิต’’นฺติ อาห. น นาเสมิ, สพฺพํ ตุมฺเหหิ วุตฺตนเยเนว วิกฺกิณึ, อิทํ อสุกสฺส มูลํ, อิทํ อสุกสฺสาติ. กุฏุมฺพิโก ปสีทิตฺวา ‘‘อนคฺโฆ ปุริโส, ยตฺถ กตฺถจิ ชีวิตุํ สมตฺโถ’’ติ อตฺตโน เคเห วยปฺปตฺตํ ธีตรํ ตสฺส ทตฺวา ‘‘เคหมสฺส กโรถา’’ติ ปุริเส อาณาเปตฺวา นิฏฺฐิเต เคเห ‘‘คจฺฉถ, ตุมฺเห อตฺตโน เคเห วสถา’’ติ อาห.

Vị ấy đảnh lễ trưởng lão, đang đứng thì thấy đứa bé, bèn hỏi: “Bạch ngài, ngài đã nhận được đứa bé phải không ạ?” “Đúng vậy, này thiện nam, nó sẽ xuất gia, nhưng giờ còn nhỏ, hãy cứ để nó ở chỗ của ông.” Vị ấy nói: “Lành thay, bạch ngài,” rồi đặt đứa bé vào vị trí con trai và nuôi nấng. Trong nhà của vị ấy, hàng hóa tích trữ suốt mười hai năm rất nhiều. Khi đi đến một làng khác, vị ấy mang tất cả hàng hóa đó ra cửa hàng, để đứa bé ngồi ở cửa hàng, nói rõ giá của từng món hàng rồi dặn: “Con hãy lấy từng này tiền cho món này món này rồi bán đi,” sau đó ra đi. Vào ngày hôm đó, các vị thiên thần hộ trì thành phố đã khiến những người có nhu cầu, dù chỉ là tiêu và thì là, đều hướng đến cửa hàng của chính cậu bé. Cậu bé đã bán hết số hàng hóa tích trữ trong mười hai năm chỉ trong một ngày. Vị gia chủ trở về, không thấy gì trong cửa hàng, bèn nói: “Này con, con đã làm hỏng hết hàng hóa rồi.” “Con không làm hỏng. Con đã bán tất cả theo cách cha đã chỉ. Đây là tiền của món này, đây là tiền của món kia.” Vị gia chủ hoan hỷ, nghĩ: “Đây là một người vô giá, có khả năng sinh sống ở bất cứ đâu,” rồi gả cô con gái đã đến tuổi trong nhà mình cho cậu, ra lệnh cho những người làm: “Hãy xây nhà cho cậu ấy.” Khi nhà đã xong, ông nói: “Các con hãy đi, hãy sống trong nhà của mình.”

อถสฺส เคหปวิสนกาเล เอเกน ปาเทน อุมฺมาเร อกฺกนฺตมตฺเต เคหสฺส ปจฺฉิมภาเค ภูมึ ภินฺทิตฺวา อสีติหตฺโถ สุวณฺณปพฺพโต อุฏฺฐหิ. ราชา ‘‘ชฏิลกุมารสฺส กิร เคเห ภูมึ ภินฺทิตฺวา สุวณฺณปพฺพโต อุฏฺฐิโต’’ติ สุตฺวาว ตสฺส เสฏฺฐิจฺฉตฺตํ เปเสสิ. โส ชฏิลเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. ตสฺส ตโย ปุตฺตา อเหสุํ. โส เตสํ วยปฺปตฺตกาเล ปพฺพชฺชาย จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สเจ อมฺเหหิ สมานโภคํ เสฏฺฐิกุลํ ภวิสฺสติ, ปพฺพชิตุํ ทสฺสนฺติ. โน เจ, น ทสฺสนฺติ. อตฺถิ นุ โข ชมฺพุทีเป อมฺเหหิ สมานโภคํ กุล’’นฺติ วีมํสนตฺถาย สุวณฺณมยํ อิฏฺฐกํ สุวณฺณมยํ ปโตทลฏฺฐึ สุวณฺณมยํ ปาทุกญฺจ การาเปตฺวา ปุริสานํ หตฺเถ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ, อิมานิ อาทาย กิญฺจิเทว โอโลกยมานา วิย ชมฺพุทีปตเล วิจริตฺวา อมฺเหหิ สมานโภคสฺส เสฏฺฐิกุลสฺส อตฺถิภาวํ วา นตฺถิภาวํ วา ญตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ ปหิณิ.

Khi ấy, vào lúc cậu vào nhà, vừa mới đặt một chân lên ngưỡng cửa, ở phía sau nhà, đất nứt ra và một ngọn núi vàng cao tám mươi hắc-tay trồi lên. Vua vừa nghe tin: “Nghe nói ở nhà của thiếu niên Jaṭila, đất nứt ra và một ngọn núi vàng đã trồi lên,” liền gửi cho cậu chiếc lọng của trưởng giả. Cậu trở thành người có tên là trưởng giả Jaṭila. Ông có ba người con trai. Khi các con đến tuổi trưởng thành, ông khởi tâm muốn xuất gia, nghĩ rằng: “Nếu có gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta, họ sẽ cho phép (con gái họ kết hôn với con trai ta để ta) xuất gia. Nếu không, họ sẽ không cho. Ở cõi Diêm-phù-đề này, liệu có gia tộc nào có tài sản tương đương chúng ta không?” Để điều tra, ông cho làm một viên gạch bằng vàng, một cây gậy thúc bò bằng vàng, và một đôi dép bằng vàng, trao vào tay những người làm rồi phái đi, dặn rằng: “Hãy đi, mang theo những thứ này, giả vờ như đang tìm kiếm thứ gì đó, đi khắp cõi Diêm-phù-đề, tìm hiểu xem có hay không có gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta, rồi hãy trở về.”

เต จาริกํ จรนฺตา ภทฺทิยนครํ ปาปุณึสุ. อถ เน เมณฺฑกเสฏฺฐิ ทิสฺวา, ‘‘ตาตา, กึ กโรนฺตา วิจรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอกํ โอโลเกนฺตา วิจรามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อิเมสํ อิมานิ คเหตฺวา กิญฺจิเทว โอโลเกตุํ วิจรณกิจฺจํ นตฺถิ, รฏฺฐํ ปริคฺคณฺหมานา วิจรนฺตี’’ติ ญตฺวา, ‘‘ตาตา, อมฺหากํ ปจฺฉิมเคหํ ปวิสิตฺวา โอโลเกถา’’ติ อาห. เต ตตฺถ อฏฺฐกรีสมตฺเต ฐาเน หตฺถิอสฺสอุสภปฺปมาเณ ปิฏฺฐิยา ปิฏฺฐึ อาหจฺจ ปถวึ ภินฺทิตฺวา อุฏฺฐิเต เหฏฺฐา วุตฺตปฺปกาเร สุวณฺณเมณฺฑเก ทิสฺวา เตสํ อนฺตรนฺตรา [Pg.443] วิจริตฺวา นิกฺขมึสุ. อถ เน เสฏฺฐิ, ‘‘ตาตา, ยํ โอโลเกนฺตา วิจรถ, ทิฏฺโฐ โว โส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปสฺสาม, สามี’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ คจฺฉถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ตโตว คนฺตฺวา อตฺตโน เสฏฺฐินา ‘‘กึ, ตาตา, ทิฏฺฐํ โว อมฺหากํ สมานโภคํ เสฏฺฐิกุล’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, ตุมฺหากํ กึ อตฺถิ, ภทฺทิยนคเร เมณฺฑกเสฏฺฐิโน เอวรูโป นาม วิภโว’’ติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขึสุ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ อตฺตมโน หุตฺวา ‘‘เอกํ ตาว เสฏฺฐิกุลํ ลทฺธํ, อปรมฺปิ นุ โข อตฺถี’’ติ สตสหสฺสคฺฆนิกํ กมฺพลํ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, อญฺญมฺปิ. เสฏฺฐิกุลํ วิจินถา’’ติ ปหิณิ.

Trong khi du hành, họ đã đến thành Bhaddiya. Khi ấy, trưởng giả Meṇḍaka thấy họ, bèn hỏi: “Này các con, các con đi đây đó làm gì vậy?” Khi họ trả lời: “Chúng tôi đi đây đó để tìm một thứ,” ông biết rằng: “Những người này mang theo những vật này, không phải là đi đây đó để tìm một thứ gì cả, họ đi đây đó để do thám đất nước,” bèn nói: “Này các con, hãy vào xem phía sau nhà của chúng ta.” Ở đó, trong một khu vực rộng khoảng tám karīsa, họ thấy những con dê vàng to bằng voi, ngựa, bò đực, lưng chạm lưng, trồi lên từ lòng đất theo cách đã được nói đến trước đây. Họ đi lại giữa chúng rồi đi ra. Khi ấy, vị trưởng giả hỏi họ: “Này các con, thứ mà các con đi tìm, các con đã thấy chưa?” Khi họ trả lời: “Thưa ngài, chúng tôi đã thấy,” ông cho họ đi: “Vậy thì hãy đi đi.” Họ từ đó đi về, được trưởng giả của mình hỏi: “Sao, này các con, các con đã thấy gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta chưa?” Họ kể lại toàn bộ câu chuyện ấy: “Thưa ngài, tài sản của ngài có là gì, sự giàu có của trưởng giả Meṇḍaka ở thành Bhaddiya là như thế này.” Nghe vậy, vị trưởng giả vui mừng, nghĩ: “Trước hết đã tìm được một gia tộc trưởng giả, liệu còn có gia tộc nào khác không?” rồi trao cho họ một tấm chăn len trị giá một trăm ngàn và phái đi, dặn rằng: “Hãy đi, này các con, hãy tìm một gia tộc trưởng giả khác nữa.”

เต ราชคหํ คนฺตฺวา โชติกเสฏฺฐิสฺส เคหโต อวิทูเร ทารุราสึ กตฺวา อคฺคึ ทตฺวา อฏฺฐํสุ. ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุฏฺฐกาเล จ ‘‘เอกํ โน มหคฺฆกมฺพลํ วิกฺกิณนฺตานํ กยิโก นตฺถิ, คเหตฺวา วิจรนฺตาปิ โจรานํ ภายาม, เตน ตํ ฌาเปตฺวา คมิสฺสามา’’ติ วทึสุ. อถ เน โชติกเสฏฺฐิ ทิสฺวา ‘‘อิเม กึ กโรนฺตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘กึ อคฺฆนโก กมฺพโล’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สตสหสฺสคฺฆนโก’’ติ วุตฺเต สตสหสฺสํ ทาเปตฺวา ‘‘ทฺวารโกฏฺฐกํ สมฺมชฺชิตฺวา กจวรฉฑฺฑิกาย ทาสิยา เทถา’’ติ เตสํเยว หตฺเถ ปหิณิ. สา กมฺพลํ คเหตฺวา โรทมานา สามิกสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ‘‘กึ มํ, สามิ, อปราเธ สติ ปหริตุํ น วฏฺฏติ, กสฺมา เม เอวรูปํ ถูลกมฺพลํ ปหิณิตฺถ, กถาหํ อิมํ นิวาเสสฺสามิ วา ปารุปิสฺสามิ วา’’ติ. นาหํ ตว เอตทตฺถาย ปหิณึ, เอตํ ปน ปลิเวเฐตฺวา ตว สยนปาทมูเล ฐเปตฺวา นิปชฺชนกาเล คนฺโธทเกน โธตานํ ปาทานํ ปุญฺฉนตฺถาย เต ปหิณึ, กึ เอตมฺปิ กาตุํ น สกฺโกสีติ. สา ‘‘เอตํ ปน กาตุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ คเหตฺวา อคมาสิ. เต จ ปุริสา ตํ การณํ ทิสฺวา อตฺตโน เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ, ตาตา, ทิฏฺฐํ โว เสฏฺฐิกุล’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, กึ ตุมฺหากํ อตฺถิ, ราชคหนคเร โชติกเสฏฺฐิสฺส เอวรูปา นาม สมฺปตฺตี’’ติ สพฺพํ เคหสมฺปตฺตึ อาโรเจตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขึสุ. เสฏฺฐิ เตสํ วจนํ สุตฺวา ตุฏฺฐมานโส ‘‘อิทานิ ปพฺพชิตุํ ลภิสฺสามี’’ติ รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ปพฺพชิตุกาโมมฺหิ, เทวา’’ติ อาห. สาธุ, มหาเสฏฺฐิ, ปพฺพชาหีติ[Pg.444]. โส เคหํ คนฺตฺวา ปุตฺเต ปกฺโกสาเปตฺวา สุวณฺณทณฺฑํ วชิรกุทฺทาลํ เชฏฺฐปุตฺตสฺส หตฺเถ ฐเปตฺวา, ‘‘ตาต, ปจฺฉิมเคเห สุวณฺณปพฺพตโต สุวณฺณปิณฺฑํ อุทฺธราหี’’ติ อาห. โส กุทฺทาลํ อาทาย คนฺตฺวา สุวณฺณปพฺพตํ ปหริ, ปิฏฺฐิปาสาเณ ปหฏกาโล วิย อโหสิ. ตสฺส หตฺถโต กุทฺทาลํ คเหตฺวา มชฺฌิมปุตฺตสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปหิณิ, ตสฺสปิ สุวณฺณปพฺพตํ ปหรนฺตสฺส ปิฏฺฐิปาสาเณ ปหฏกาโล วิย อโหสิ. อถ นํ กนิฏฺฐปุตฺตสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปหิณิ, ตสฺส ตํ คเหตฺวา ปหรนฺตสฺส โกฏฺเฏตฺวา ราสิกตาย มตฺติกาย ปหฏกาโล วิย อโหสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘เอหิ, ตาต, อลํ เอตฺตเกนา’’ติ วตฺวา อิตเร ทฺเว เชฏฺฐภาติเก ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อยํ สุวณฺณปพฺพโต น ตุมฺหากํ นิพฺพตฺโต, มยฺหญฺจ กนิฏฺฐสฺส จ นิพฺพตฺโต, อิมินา สทฺธึ เอกโต หุตฺวา ปริภุญฺชถา’’ติ อาห. กสฺมา ปน โส เตสเมว นิพฺพตฺตติ, กสฺมา จ ชฏิโล ชาตกาเล อุทเก ปาติโตติ? อตฺตโน กตกมฺเมเนว.

Những người ấy đi đến thành Rājagaha, ở một nơi không xa nhà của trưởng giả Jotika, họ chất một đống củi, nổi lửa lên rồi đứng đó. Khi được hỏi: ‘Việc này là gì vậy?’, họ đã nói: ‘Chúng tôi có một tấm chăn quý giá muốn bán nhưng không có người mua. Nếu mang đi đây đó, chúng tôi lại sợ trộm cướp. Vì thế, chúng tôi sẽ đốt nó đi rồi mới đi.’ Bấy giờ, trưởng giả Jotika thấy họ, hỏi: ‘Những người này đang làm gì vậy?’, và sau khi nghe rõ sự việc, ông cho gọi họ đến và hỏi: ‘Tấm chăn này giá bao nhiêu?’ Khi được trả lời: ‘Giá một trăm ngàn,’ ông cho trả một trăm ngàn và trao vào tay chính những người ấy rồi bảo: ‘Hãy đưa cho người nữ tỳ quét dọn cổng vòm và đổ rác.’ Cô nữ tỳ ấy nhận lấy tấm chăn, vừa đi vừa khóc đến bên chủ nhân và thưa: ‘Thưa ông chủ, khi con có lỗi, chẳng lẽ không đáng để ngài đánh con sao? Tại sao ngài lại gửi cho con một tấm chăn thô dày như thế này? Làm sao con có thể mặc hay choàng tấm chăn này được?’ ‘Ta không gửi cho ngươi vì mục đích đó. Ta gửi cho ngươi tấm chăn này để ngươi cuộn lại, đặt dưới chân giường của ngươi, và dùng để lau chân đã được rửa bằng nước thơm khi đi ngủ. Sao, ngay cả việc này ngươi cũng không làm được à?’ Cô ta nói: ‘Việc này thì con có thể làm được,’ rồi cầm lấy và đi. Những người kia thấy sự việc ấy, trở về đến chỗ trưởng giả của mình. Khi được hỏi: ‘Này các con, các con có thấy gia đình trưởng giả nào không?’, họ đáp: ‘Thưa ông chủ, tài sản của ngài có là gì đâu! Ở thành Rājagaha, có một vị trưởng giả tên là Jotika, tài sản của ông ấy thật là như thế này,’ rồi họ kể lại toàn bộ sự giàu sang trong nhà và thuật lại câu chuyện đó. Trưởng giả nghe lời họ nói, lòng đầy hoan hỷ, nghĩ rằng: ‘Bây giờ ta sẽ được xuất gia,’ rồi đến gặp vua và tâu: ‘Tâu Đại vương, thần muốn xuất gia.’ ‘Lành thay, đại trưởng giả, hãy xuất gia đi.’ Ông trở về nhà, cho gọi các con trai đến, đặt chiếc cuốc kim cương có cán bằng vàng vào tay người con cả và nói: ‘Này con, hãy đi đào một khối vàng từ ngọn núi vàng ở sau nhà.’ Người con cả cầm cuốc đi đến bổ vào ngọn núi vàng, nhưng nó cứng như bổ vào phiến đá. Ông lấy chiếc cuốc từ tay người con cả, trao vào tay người con thứ và bảo đi. Khi người con thứ bổ vào ngọn núi vàng, nó cũng cứng như bổ vào phiến đá. Bấy giờ, ông trao nó vào tay người con út và bảo đi. Khi người con út cầm lấy và bổ vào, nó lại mềm như bổ vào đống đất sét đã được nhào nặn. Bấy giờ, trưởng giả nói với người con út: ‘Đến đây, con trai, chừng ấy là đủ rồi,’ rồi cho gọi hai người anh lớn kia đến và bảo: ‘Ngọn núi vàng này không hiện ra vì các con, mà vì ta và em út của các con. Hãy cùng với em út này chung sống và hưởng dụng.’ Vậy tại sao ngọn núi ấy chỉ hiện ra cho họ? Và tại sao Jaṭila khi mới sinh lại bị thả trôi sông? Chính là do nghiệp do chính mình đã tạo.

กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ เจติเย กริยมาเน เอโก ขีณาสโว เจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา โอโลเกตฺวา, ‘‘ตาตา, กสฺมา เจติยสฺส อุตฺตเรน มุขํ น อุฏฺฐหตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สุวณฺณํ นปฺปโหตี’’ติ อาหํสุ. อหํ อนฺโตคามํ ปวิสิตฺวา สมาทเปสฺสามิ, ตุมฺเห อาทเรน กมฺมํ กโรถาติ. โส เอวํ วตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา, ‘‘อมฺมา, ตาตา, ตุมฺหากํ เจติยสฺส เอกสฺมึ มุเข สุวณฺณํ นปฺปโหติ, สุวณฺณํ ชานาถา’’ติ มหาชนํ สมาทเปนฺโต สุวณฺณการกุลํ อคมาสิ. สุวณฺณกาโรปิ ตงฺขเณเยว ภริยาย สทฺธึ กลหํ กโรนฺโต นิสินฺโน โหติ. อถ นํ เถโร ‘‘เจติเย ตุมฺเหหิ คหิตมุขสฺส สุวณฺณํ นปฺปโหติ, ตํ ชานิตุํ วฏฺฏตี’’ติ อาห. โส ภริยาย โกเปน ‘‘ตว สตฺถารํ อุทเก ขิปิตฺวา คจฺฉา’’ติ อาห. อถ นํ สา ‘‘อติสาหสิกกมฺมํ เต กตํ, มม กุทฺเธน เต อหเมว อกฺโกสิตพฺพา วา ปหริตพฺพา วา, กสฺมา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ พุทฺเธสุ เวรมกาสี’’ติ อาห. สุวณฺณกาโร ตาวเทว สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา ‘‘ขมถ เม, ภนฺเต’’ติ วตฺวา เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิ. ตาต, อหํ ตยา น กิญฺจิ วุตฺโต, สตฺถารํ ขมาเปหีติ. กินฺติ กตฺวา ขมาเปมิ, ภนฺเตติ. สุวณฺณปุปฺผานํ ตโย [Pg.445] กุมฺเภ กตฺวา อนฺโตธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส หุตฺวา ขมาเปหิ, ตาตาติ.

Chuyện kể rằng, khi bảo tháp của Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa đang được xây dựng, một vị A-la-hán đi đến nơi xây tháp, nhìn xem rồi hỏi: ‘Này các thiện tín, tại sao cổng phía bắc của bảo tháp vẫn chưa được xây lên?’ Họ đáp: ‘Vì không đủ vàng.’ ‘Ta sẽ vào trong làng để khuyến hóa, các vị hãy kính cẩn mà làm việc.’ Nói vậy rồi, vị ấy đi vào thành, vừa đi vừa khuyến hóa đại chúng: ‘Này các bà, các ông, cổng ở một phía của bảo tháp của quý vị không đủ vàng, xin hãy biết đến việc cúng dường vàng,’ rồi ngài đi đến nhà của một người thợ kim hoàn. Người thợ kim hoàn lúc ấy cũng đang ngồi cãi nhau với vợ. Bấy giờ, vị trưởng lão nói với ông ta: ‘Cổng tháp mà các vị đã nhận trách nhiệm đang thiếu vàng, nên biết điều đó.’ Do đang tức giận vợ, ông ta nói: ‘Hãy ném thầy của ngài xuống nước rồi đi đi.’ Bấy giờ, người vợ nói với ông ta: ‘Ông đã làm một việc quá táo tợn. Khi tức giận tôi, ông chỉ nên mắng chửi hay đánh đập tôi thôi. Tại sao ông lại gây oán thù với các vị Phật trong quá khứ, vị lai và hiện tại?’ Người thợ kim hoàn ngay lập tức cảm thấy hối hận, nói rằng: ‘Xin ngài hãy tha lỗi cho con, thưa ngài,’ rồi phủ phục dưới chân vị trưởng lão. ‘Này thiện tín, ngươi không nói gì xúc phạm đến ta cả, hãy xin lỗi Bậc Đạo Sư.’ ‘Thưa ngài, con phải làm thế nào để xin lỗi?’ ‘Này thiện tín, hãy làm ba bình đầy hoa bằng vàng, đặt vào bên trong nơi thờ xá-lợi, rồi mặc y phục ướt, để tóc ướt mà sám hối.’

โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา สุวณฺณปุปฺผานิ กโรนฺโต ตีสุ ปุตฺเตสุ เชฏฺฐปุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘เอหิ, ตาต, อหํ สตฺถารํ เวรวจเนน อวจํ, ตสฺมา อิมานิ ปุปฺผานิ กตฺวา ธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา ขมาเปสฺสามิ, ตฺวมฺปิ โข เม สหาโย โหหี’’ติ อาห. โส ‘‘น ตฺวํ มยา เวรวจนํ วทาปิโต, ตฺวํเยว กโรหี’’ติ กาตุํ น อิจฺฉิ. มชฺฌิมปุตฺตํ ปกฺโกสิตฺวา ตเถวาห, โสปิ ตเถว วตฺวา กาตุํ น อิจฺฉิ. กนิฏฺฐํ ปกฺโกสิตฺวา ตเถวาห, โส ‘‘ปิตุ อุปฺปนฺนกิจฺจํ นาม ปุตฺตสฺส ภาโร’’ติ วตฺวา ปิตุสหาโย หุตฺวา ปุปฺผานิ อกาสิ. สุวณฺณกาโร วิทตฺถิปฺปมาณานํ ปุปฺผานํ ตโย กุมฺเภ นิฏฺฐาเปตฺวา ธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส สตฺถารํ ขมาเปสิ. อิติ โส สตฺตกฺขตฺตุํ ชาตกาเล อุทเก ปาตนํ ลภิ. อยํ ปนสฺส โกฏิยํ ฐิโต อตฺตภาโว. อิธาปิ ตสฺเสว นิสฺสนฺเทน อุทเก ปาติโต. เย ปนสฺส ทฺเว เชฏฺฐภาติกา ปุตฺตา สุวณฺณปุปฺผานํ กรณกาเล สหายา ภวิตุํ น อิจฺฉึสุ, เตสํ เตน การเณน สุวณฺณปพฺพโต น นิพฺพตฺติ, ชฏิลสฺส เจว กนิฏฺฐปุตฺตสฺส จ เอกโต กตภาเวน นิพฺพตฺติ. อิติ โส ปุตฺเต อนุสาสิตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺถา อปเรน สมเยน ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จรนฺโต ตสฺส ปุตฺตานํ เคหทฺวารํ อคมาสิ, เต พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส อฑฺฒมาสํ ภิกฺขาทานํ อทํสุ.

Người thợ vàng ấy thưa rằng: “Lành thay, bạch ngài,” rồi trong khi làm những đóa hoa vàng, ông cho gọi người con cả trong ba người con trai đến và nói: “Này con, hãy lại đây. Cha đã nói lời ác ý với đức Đạo Sư, vì thế cha sẽ làm những đóa hoa này, đặt vào trong tháp thờ xá-lợi rồi sẽ xin sám hối. Con cũng hãy là người giúp đỡ cho cha.” Người con cả ấy không muốn làm, nói rằng: “Con đâu có xúi cha nói lời ác ý. Một mình cha hãy tự làm đi.” Ông cho gọi người con thứ đến và cũng nói như vậy, người con ấy cũng nói y như thế và không muốn làm. Ông cho gọi người con út đến và cũng nói như vậy. Người con út ấy nói rằng: “Việc phát sanh cho người cha chính là gánh nặng của người con,” rồi trở thành người giúp đỡ cho cha và đã làm những đóa hoa. Người thợ vàng sau khi hoàn tất ba cái bình hoa có kích thước bằng một gang tay, đã đặt chúng vào trong tháp thờ xá-lợi, rồi với y phục còn ướt, tóc còn ướt, ông đã xin đức Đạo Sư sám hối. Do vậy, vị ấy đã bị thả trôi sông bảy lần vào lúc mới sanh. Đây là thân hiện hữu cuối cùng của vị ấy. Ngay cả trong đời này, vị ấy cũng bị thả trôi sông do dư báo của nghiệp ấy. Còn hai người con trai là anh cả của vị ấy, những người đã không muốn giúp đỡ trong lúc làm những đóa hoa vàng, vì lý do đó, ngọn núi vàng đã không hiện ra cho họ. Nó đã hiện ra do phước báu được làm chung của trưởng giả Jaṭila và người con út. Do vậy, sau khi khuyên dạy các con, vị ấy đã xuất gia nơi đức Đạo Sư và chỉ trong vài ngày đã chứng đắc quả A-la-hán. Vào một thời khác, đức Đạo Sư trong khi đi khất thực cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã đi đến cửa nhà của các người con của vị ấy. Họ đã dâng cúng vật thực đến chư Tăng với đức Phật là vị dẫn đầu trong nửa tháng.

ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อชฺชาปิ เต, อาวุโส ชฏิล, อสีติหตฺเถ สุวณฺณปพฺพเต จ ปุตฺเตสุ จ ตณฺหา อตฺถี’’ติ. ‘‘น เม, อาวุโส, เอเตสุ ตณฺหา วา มาโน วา อตฺถี’’ติ. เต ‘‘อยํ ชฏิลตฺเถโร อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ วทึสุ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส เตสุ ตณฺหา วา มาโน วา อตฺถี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Các vị tỳ-khưu đã nêu lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Này hiền giả Jaṭila, cho đến hôm nay, hiền giả vẫn còn có ái dục đối với ngọn núi vàng cao tám mươi hắc-thủy và đối với các người con phải không?” – “Thưa các hiền giả, tôi không có ái dục hay ngã mạn đối với những thứ ấy.” Các vị ấy đã nói rằng: “Vị trưởng lão Jaṭila này, sau khi nói điều không thật, đã tuyên bố chứng đắc khác (tức quả A-la-hán).” Đức Đạo Sư nghe được câu chuyện của họ, Ngài phán rằng: “Này các tỳ-khưu, con của ta không có ái dục hay ngã mạn đối với những thứ ấy,” rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๔๑๖.

416.

‘‘โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào ở đời, sau khi đã từ bỏ ái dục, sống không gia đình, đi lang thang; người đã đoạn tận ái dục và sự hiện hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn.”

ตสฺสตฺโถ [Pg.446] – โย อิธ โลเก ฉทฺวาริกํ ตณฺหํ วา มานํ วา ชหิตฺวา ฆราวาเสน อนตฺถิโก อนาคาโร หุตฺวา ปริพฺพชติ, ตณฺหาย เจว ภวสฺส จ ปริกฺขีณตฺตา ตณฺหาภวปริกฺขีณํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ.

Nghĩa là: Người nào ở đời này, sau khi đã từ bỏ ái dục hoặc ngã mạn ở sáu căn, không còn thiết tha với đời sống tại gia, trở thành người không nhà cửa và tu hành; do đã đoạn tận cả ái dục và sự hiện hữu, nên gọi là người đã đoạn tận ái dục và sự hiện hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu v.v...

ชฏิลตฺเถรวตฺถุ เตตฺตึสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Jaṭila là câu chuyện thứ ba mươi ba.

๓๔. โชติกตฺเถรวตฺถุ

34. Câu chuyện trưởng lão Jotika

โยธ ตณฺหนฺติ ปุน อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต โชติกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

Một lần khác, khi đang trú tại Veḷuvana, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng câu Yodha taṇhaṃ, liên quan đến trưởng lão Jotika.

อชาตสตฺตุกุมาโร หิ เทวทตฺเตน สทฺธึ เอกโต หุตฺวา ปิตรํ ฆาเตตฺวา รชฺเช ปติฏฺฐิโต ‘‘โชติกเสฏฺฐิสฺส มหาปาสาทํ คณฺหิสฺสามี’’ติ ยุทฺธสชฺโช นิกฺขมิตฺวา มณิปากาเร สปริวารสฺส อตฺตโน ฉายํ ทิสฺวา ‘‘คหปติโก ยุทฺธสชฺโช หุตฺวา พลํ อาทาย นิกฺขนฺโต’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา อุปคนฺตุํ น วิสหิ. เสฏฺฐิปิ ตํ ทิวสํ อุโปสถิโก หุตฺวา ปาโตว ภุตฺตปาตราโส วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุณนฺโต นิสินฺโน โหติ. ปฐเม ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คเหตฺวา ฐิโต ปน ยมโกฬิ นาม ยกฺโข ตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ สปริวารํ วิทฺธํเสตฺวา ทิสาวิทิสาสุ อนุพนฺธิ. ราชา วิหารเมว อคมาสิ.

Chuyện kể rằng, thái tử Ajātasattu sau khi cùng với Devadatta giết cha và lên ngôi vua, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ chiếm lấy cung điện nguy nga của trưởng giả Jotika.” Rồi thái tử nai nịt sẵn sàng chiến đấu và khởi hành. Khi nhìn thấy bóng của mình cùng với đoàn tùy tùng trên bức tường bằng ngọc ma-ni, thái tử đã lầm tưởng rằng: “Vị gia chủ đã nai nịt sẵn sàng chiến đấu, dẫn theo binh lính và đã xuất quân,” nên đã không dám đến gần. Về phần vị trưởng giả, vào ngày hôm ấy, sau khi thọ trì Bát quan trai, dùng bữa sáng từ sớm, ông đã đi đến tu viện và đang ngồi nghe pháp nơi đức Đạo Sư. Còn vị dạ-xoa tên là Yamakoḷi, người đang đứng canh gác ở cổng thành thứ nhất, khi thấy thái tử, đã nói: “Ngươi đi đâu vậy?” rồi đánh tan tác thái tử cùng đoàn tùy tùng và truy đuổi họ tứ tán khắp nơi. Nhà vua đã chạy thẳng đến tu viện.

อถ นํ เสฏฺฐิ ทิสฺวาว ‘‘กึ, เทวา’’ติ วตฺวา อุฏฺฐายาสนา อฏฺฐาสิ. คหปติ, กึ ตฺวํ ตว ปุริเส ‘‘มยา สทฺธึ ยุชฺฌถา’’ติ อาณาเปตฺวา อิธาคมฺม ธมฺมํ สุณนฺโต วิย นิสินฺโนติ. กึ ปน เทโว มม เคหํ คณฺหิตุํ คโตติ? อาม, คโตมฺหีติ. มม อนิจฺฉาย มม เคหํ คณฺหิตุํ ราชสหสฺสมฺปิ น สกฺโกติ, เทวาติ. โส ‘‘กึ ปน ตฺวํ ราชา ภวิสฺสสี’’ติ กุชฺฌิ. นาหํ ราชา, มม สนฺตกํ ปน ทสิกสุตฺตมฺปิ มม อนิจฺฉาย ราชูหิ วา โจเรหิ วา คเหตุํ น สกฺกาติ. กึ ปนาหํ ตว รุจิยา คณฺหิสฺสามีติ? เตน หิ, เทว, อิมา เม ทสสุ องฺคุลีสุ วีสติ มุทฺทิกา, อิมาหํ ตุมฺหากํ น เทมิ. สเจ สกฺโกถ, คณฺหถาติ. โส ปน ราชา ภูมิยํ อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อุลฺลงฺฆนฺโต อฏฺฐารสหตฺถํ ฐานํ อภิรุหติ, ฐตฺวา อุลฺลงฺฆนฺโต อสีติหตฺถํ [Pg.447] ฐานํ อภิรุหติ. เอวํมหาพโล สมาโนปิ อิโต จิโต จ ปริวตฺเตนฺโต เอกํ มุทฺทิกมฺปิ กฑฺฒิตุํ นาสกฺขิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘สาฏกํ ปตฺถร, เทวา’’ติ วตฺวา องฺคุลิโย อุชุกา อกาสิ, วีสติปิ มุทฺทิกา นิกฺขมึสุ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘เอวํ, เทว, มม สนฺตกํ มม อนิจฺฉาย น สกฺกา คณฺหิตุ’’นฺติ วตฺวา รญฺโญ กิริยาย อุปฺปนฺนสํเวโค ‘‘ปพฺพชิตุํ เม อนุชาน, เทวา’’ติ อาห. โส ‘‘อิมสฺมึ ปพฺพชิเต สุขํ ปาสาทํ คณฺหิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอกวจเนเนว ‘‘ตฺวํ ปพฺพชาหี’’ติ อาห. โส สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปตฺวา โชติกตฺเถโร นาม อโหสิ. ตสฺส อรหตฺตํ ปตฺตกฺขเณเยว สพฺพาปิ สา สมฺปตฺติ อนฺตรธายิ, ตมฺปิสฺส สตุลกายึ นาม ภริยํ เทวตา อุตฺตรกุรุเมว นยึสุ.

Bấy giờ, trưởng giả vừa trông thấy vua liền hỏi: “Tâu Đại vương, có việc gì thế ạ?” rồi từ chỗ ngồi đứng dậy. (Vua hỏi:) “Này gia chủ, tại sao ông lại ra lệnh cho người của ông: ‘Hãy giao chiến với ta’, rồi đến đây ngồi nghe Pháp như thế này?” (Trưởng giả hỏi:) “Vậy Đại vương đã đến để chiếm lấy nhà của tôi phải không?” (Vua đáp:) “Phải, ta đã đến.” (Trưởng giả nói:) “Tâu Đại vương, dù cho cả ngàn vị vua cũng không thể chiếm được nhà của tôi nếu tôi không đồng ý.” Vua nổi giận: “Vậy ông sẽ làm vua sao?” (Trưởng giả đáp:) “Tôi không phải là vua, nhưng tài sản của tôi, dù chỉ là một sợi chỉ, nếu tôi không đồng ý thì các vị vua hay bọn trộm cướp cũng không thể lấy được.” (Vua nói:) “Vậy ta phải lấy theo ý muốn của ông sao?” (Trưởng giả đáp:) “Nếu vậy, tâu Đại vương, trên mười ngón tay của tôi có hai mươi chiếc nhẫn này, tôi không cho ngài. Nếu ngài có thể, xin hãy lấy đi.” Vua bèn ngồi xổm xuống đất, nhảy lên được một khoảng mười tám hắc-thủy, đứng rồi nhảy lên được một khoảng tám mươi hắc-thủy. Dù có sức mạnh lớn như vậy, vua xoay qua xoay lại cũng không thể rút ra được dù chỉ một chiếc nhẫn. Bấy giờ, trưởng giả nói: “Tâu Đại vương, xin hãy trải tấm vải ra,” rồi duỗi thẳng các ngón tay, cả hai mươi chiếc nhẫn đều tuột ra. Bấy giờ, trưởng giả nói: “Tâu Đại vương, tài sản của tôi là như vậy, nếu tôi không đồng ý thì không thể lấy được,” rồi sanh lòng nhàm chán trước hành động của vua, ông nói: “Tâu Đại vương, xin hãy cho phép tôi được xuất gia.” Vua nghĩ: “Khi người này xuất gia, ta sẽ dễ dàng chiếm lấy cung điện,” nên chỉ với một lời đã nói: “Ông hãy xuất gia đi.” Vị ấy xuất gia nơi đức Thế Tôn, không bao lâu sau chứng đắc quả A-la-hán, có tên là trưởng lão Jotika. Ngay trong khoảnh khắc ngài chứng đắc quả A-la-hán, tất cả tài sản ấy đều biến mất. Cả người vợ của ngài tên là Satulakāyī cũng được chư thiên đưa về cõi Uttarakuru.

อเถกทิวสํ ภิกฺขู ตํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อาวุโส โชติก, ตสฺมึ ปน เต ปาสาเท วา อิตฺถิยา วา ตณฺหา อตฺถี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถาวุโส’’ติ วุตฺเต สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘นตฺเถว, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส ตสฺมึ ตณฺหา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Rồi một hôm, các Tỳ-kheo gọi vị ấy đến hỏi: “Này hiền giả Jotika, hiền giả có còn ái luyến đối với cung điện hay người vợ ấy không?” Khi được trả lời: “Thưa chư hiền, không có,” họ bèn bạch với đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vị này đã nói điều không thật, tự cho mình đã chứng đắc.” Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta thật sự không còn ái luyến đối với những thứ ấy,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๔๑๖.

416.

‘‘โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào ở đời, từ bỏ ái dục, không gia đình, sống đời xuất gia; người đã đoạn tận ái và hữu, Ta gọi là người Bà-la-môn.”

อิมิสฺสา คาถายตฺโถ เหฏฺฐา ชฏิลตฺเถรวตฺถุมฺหิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

Ý nghĩa của câu kệ này nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trước đây trong câu chuyện về trưởng lão Jaṭila.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

โชติกตฺเถรวตฺถุ จตุตึสติมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Jotika, là câu chuyện thứ ba mươi tư.

๓๕. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ

Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công

หิตฺวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ นฏปุตฺตกํ อารพฺภ กเถสิ.

35. Khi đang ngự tại Veluvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Hitvā”, liên quan đến một người con trai của vũ công.

โส กิร เอกํ นฏกีฬํ กีฬยมาโน วิจรนฺโต สตฺถุ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตสฺมึ พุทฺธปฺปมุเขน ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ [Pg.448] ปิณฺฑาย ปวิสนฺเต ภิกฺขู เอกํ นฏปุตฺตํ กีฬนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, เอส ตยา กีฬิตกีฬิตํ กีฬติ, อตฺถิ นุ โข เต เอตฺถ สิเนโห’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถี’’ติ วุตฺเต ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต สพฺพโยเค อติกฺกนฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Tương truyền, vị ấy trong khi đi đây đó biểu diễn một điệu múa, đã nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, rồi xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán. Khi vị ấy cùng với Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu đi khất thực, các Tỳ-kheo thấy một người con trai của vũ công đang biểu diễn, bèn hỏi: “Này hiền giả, người kia đang biểu diễn điệu múa mà hiền giả đã từng biểu diễn, hiền giả có còn chút luyến ái nào với việc đó không?” Khi được trả lời: “Không có,” họ bèn bạch: “Bạch Thế Tôn, vị này đã nói điều không thật, tự cho mình đã chứng đắc.” Đức Thế Tôn nghe câu chuyện của họ, bèn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta đã vượt qua tất cả các ràng buộc,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๔๑๗.

417.

‘‘หิตฺวา มานุสกํ โยคํ, ทิพฺพํ โยคํ อุปจฺจคา;

สพฺพโยควิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người từ bỏ ràng buộc của cõi người, vượt qua ràng buộc của cõi trời; người không còn bị trói buộc bởi tất cả các ràng buộc, Ta gọi là người Bà-la-môn.”

ตตฺถ มานุสกํ โยคนฺติ มานุสกํ อายุญฺเจว ปญฺจ กามคุเณ จ. ทิพฺพโยเคปิ เอเสว นโย. อุปจฺจคาติ โย มานุสกํ โยคํ หิตฺวา ทิพฺพํ โยคํ อติกฺกนฺโต, ตํ สพฺเพหิ จตูหิปิ โยเคหิ วิสํยุตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, “ràng buộc của cõi người” (mānusakaṃ yogaṃ) là mạng sống của con người và năm dục lạc. Đối với “ràng buộc của cõi trời” (dibbayoga) cũng tương tự. “Vượt qua” (upaccagā) có nghĩa là: người nào từ bỏ ràng buộc của cõi người, vượt qua ràng buộc của cõi trời, người ấy không còn bị trói buộc bởi cả bốn loại ràng buộc, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ ปญฺจตึสติมํ.

Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công, là câu chuyện thứ ba mươi lăm.

๓๖. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ

Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công

หิตฺวา รติญฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ นฏปุตฺตกํเยว อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. อิธ ปน สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต รติญฺจ อรติญฺจ ปหาย ฐิโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

36. Khi đang ngự tại Veluvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Hitvā ratiñca”, liên quan đến chính người con trai của vũ công ấy. Câu chuyện cũng tương tự như trước. Nhưng ở đây, đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta đã từ bỏ cả sự ưa thích và không ưa thích mà an trú,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này:

๔๑๘.

418.

‘‘หิตฺวา รติญฺจ อรติญฺจ, สีติภูตํ นิรูปธึ;

สพฺพโลกาภิภุํ วีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người từ bỏ ưa thích và không ưa thích, người đã trở nên mát mẻ, không còn phiền não; bậc anh hùng chinh phục mọi thế gian, Ta gọi là người Bà-la-môn.”

ตตฺถ รตินฺติ ปญฺจกามคุณรตึ. อรตินฺติ อรญฺญวาเส อุกฺกณฺฐิตตฺตํ. สีติภูตนฺติ นิพฺพุตํ. นิรูปธินฺติ นิรุปกฺกิเลสํ. วีรนฺติ ตํ เอวรูปํ สพฺพํ ขนฺธโลกํ อภิภวิตฺวา ฐิตํ วีริยวนฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, “ưa thích” (rati) là sự ưa thích năm dục lạc. “Không ưa thích” (arati) là sự chán nản trong đời sống ở rừng. “Đã trở nên mát mẻ” (sītibhūtaṃ) là đã tịch tịnh. “Không còn phiền não” (nirūpadhiṃ) là không còn ô nhiễm. “Bậc anh hùng” (vīraṃ) có nghĩa là: người có tinh tấn, đã chinh phục và an trú vững vàng trên toàn bộ thế gian uẩn, Ta gọi người như vậy là Bà-la-môn.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn.

นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ ฉตฺตึสติมํ.

Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công, là câu chuyện thứ ba mươi sáu.

๓๗. วงฺคีสตฺเถรวตฺถุ

Câu chuyện về trưởng lão Vaṅgīsa

จุตึ [Pg.449] โย เวทีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วงฺคีสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

37. Khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Cutiṃ yo vedī”, liên quan đến trưởng lão Vaṅgīsa.

ราชคเห กิเรโก พฺราหฺมโณ วงฺคีโส นาม มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา ‘‘อิทํ นิรเย นิพฺพตฺตสฺส สีสํ, อิทํ ติรจฺฉานโยนิยํ, อิทํ เปตฺติวิสเย, อิทํ มนุสฺสโลเก, อิทํ เทวโลเก นิพฺพตฺตสฺส สีส’’นฺติ ชานาติ. พฺราหฺมณา ‘‘สกฺกา อิมํ นิสฺสาย โลกํ ขาทิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา ตํ ทฺเว รตฺตวตฺถานิ ปริทหาเปตฺวา อาทาย ชนปทํ จรนฺตา มนุสฺเส วทนฺติ ‘‘เอโส วงฺคีโส นาม พฺราหฺมโณ มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาติ, อตฺตโน ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉถา’’ติ. มนุสฺสา ยถาพลํ ทสปิ กหาปเณ วีสติปิ สตมฺปิ ทตฺวา ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺติ. เต อนุปุพฺเพน สาวตฺถึ ปตฺวา เชตวนสฺส อวิทูเร นิวาสํ คณฺหึสุ. เต ภุตฺตปาตราสา มหาชนํ คนฺธมาลาทิหตฺถํ ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘วิหารํ ธมฺมสฺสวนายา’’ติ วุตฺเต ‘‘ตตฺถ คนฺตฺวา กึ กริสฺสถ, อมฺหากํ วงฺคีสพฺราหฺมเณน สทิโส นาม นตฺถิ, มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาติ, ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉถา’’ติ อาหํสุ. เต ‘‘วงฺคีโส กึ ชานาติ, อมฺหากํ สตฺถารา สทิโส นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิตเรหิปิ ‘‘วงฺคีสสทิโส นตฺถี’’ติ วุตฺเต กถํ วฑฺเฒตฺวา ‘‘เอถ, ทานิ โว วงฺคีสสฺส วา อมฺหากํ วา สตฺถุ ชานนภาวํ ชานิสฺสามา’’ติ เต อาทาย วิหารํ อคมํสุ. สตฺถา เตสํ อาคมนภาวํ ญตฺวา นิรเย ติรจฺฉานโยนิยํ มนุสฺสโลเก เทวโลเกติ จตูสุ ฐาเนสุ นิพฺพตฺตานํ จตฺตาริ สีสานิ, ขีณาสวสีสญฺจาติ ปญฺจ สีสานิ อาหราเปตฺวา ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา อาคตกาเล วงฺคีสํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตฺวํ กิร สีสํ อาโกเฏตฺวา มตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อาม, ชานามี’’ติ. ‘‘อิทํ กสฺส สีส’’นฺติ? โส ตํ อาโกเฏตฺวา ‘‘นิรเย นิพฺพตฺตสฺสา’’ติ อาห. อถสฺส สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ สาธุการํ ทตฺวา อิตรานิปิ ตีณิ สีสานิ ปุจฺฉิตฺวา เตน อวิรชฺฌิตฺวา วุตฺตวุตฺตกฺขเณ ตเถว ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา ปญฺจมํ สีสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘อิทํ กสฺส สีส’’นฺติ ปุจฺฉิ, โส ตมฺปิ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ น ชานาติ.

Nghe nói, tại thành Rājagaha (Vương Xá), có một vị Bà-la-môn tên là Vaṅgīsa, biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ và nói rằng: “Đây là sọ của người sanh trong địa ngục, đây là sọ của người sanh trong loài bàng sanh, đây là sọ của người sanh trong cõi ngạ quỷ, đây là sọ của người sanh trong cõi người, đây là sọ của người sanh trong cõi trời.” Các vị Bà-la-môn khác suy nghĩ: “Nhờ người này, chúng ta có thể kiếm sống,” rồi cho ông mặc hai tấm y màu đỏ, dẫn ông đi khắp các xứ và nói với dân chúng rằng: “Vị Bà-la-môn tên Vaṅgīsa này có thể biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ. Quý vị hãy hỏi về nơi tái sanh của thân quyến mình đi.” Dân chúng tùy theo khả năng của mình, cho mười, hai mươi, hoặc một trăm đồng kahāpaṇa rồi hỏi về nơi tái sanh của thân quyến. Lần lượt, họ đến thành Sāvatthi (Xá-vệ) và trú ngụ ở một nơi không xa tu viện Jetavana (Kỳ-viên). Sau khi dùng bữa sáng, họ thấy đông đảo dân chúng tay cầm hương hoa đi nghe Pháp, bèn hỏi: “Quý vị đi đâu vậy?” Khi được trả lời: “Chúng tôi đến tu viện để nghe Pháp,” họ nói: “Đến đó để làm gì? Không có ai sánh bằng Bà-la-môn Vaṅgīsa của chúng tôi đâu. Vị ấy biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ. Quý vị hãy hỏi về nơi tái sanh của thân quyến mình đi.” Những người kia đáp lại: “Vaṅgīsa thì biết được gì? Không có ai sánh bằng Đức Đạo Sư của chúng tôi.” Khi những người Bà-la-môn kia vẫn nói: “Không có ai sánh bằng Vaṅgīsa,” cuộc tranh luận kéo dài. Sau đó, dân chúng nói: “Thôi, bây giờ chúng ta hãy đi xem khả năng hiểu biết của Vaṅgīsa của quý vị và của Đức Đạo Sư của chúng tôi,” rồi dẫn các vị Bà-la-môn ấy đến tu viện. Đức Đạo Sư biết được việc họ đang đến, Ngài cho đem đến năm cái sọ: bốn cái sọ của những người đã sanh trong bốn cõi là địa ngục, bàng sanh, cõi người, và cõi trời, cùng với sọ của một vị đã lậu tận (A-la-hán), rồi đặt chúng theo thứ tự. Khi họ đến, Ngài hỏi Vaṅgīsa: “Nghe nói ông có thể biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ phải không?” – “Vâng, con biết.” – “Đây là sọ của ai?” Vị ấy gõ vào cái sọ đó và nói: “Của một người đã sanh trong địa ngục.” Bấy giờ, Đức Đạo Sư tán thán ông: “Lành thay! Lành thay!” rồi hỏi về ba cái sọ khác. Vị ấy trả lời không sai sót, và mỗi lần trả lời, Đức Đạo Sư lại tán thán ông như thế. Sau đó, Ngài đưa ra cái sọ thứ năm và hỏi: “Đây là sọ của ai?” Vị ấy cũng gõ vào cái sọ đó nhưng không biết được nơi tái sanh.

อถ [Pg.450] นํ สตฺถา ‘‘กึ, วงฺคีส, น ชานาสี’’ติ วตฺวา, ‘‘อาม, น ชานามี’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ ชานามี’’ติ อาห. อถ นํ วงฺคีโส ยาจิ ‘‘เทถ เม อิมํ มนฺต’’นฺติ. น สกฺกา อปพฺพชิตสฺส ทาตุนฺติ. โส ‘‘อิมสฺมึ มนฺเต คหิเต สกลชมฺพุทีเป อหํ เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เต พฺราหฺมเณ ‘‘ตุมฺเห ตตฺเถว กติปาหํ วสถ, อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อุยฺโยเชตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท วงฺคีสตฺเถโร นาม อโหสิ. อถสฺส สตฺถา ทฺวตฺตึสาการกมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ‘‘มนฺตสฺส ปริกมฺมํ สชฺฌายาหี’’ติ อาห. โส ตํ สชฺฌายนฺโต อนฺตรนฺตรา พฺราหฺมเณหิ ‘‘คหิโต เต มนฺโต’’ติ ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาคเมถ ตาว, คณฺหามี’’ติ วตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปตฺวา ปุน พฺราหฺมเณหิ ปุฏฺโฐ ‘‘อภพฺโพ ทานาหํ, อาวุโส, คนฺตุ’’นฺติ อาห. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูเตน อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘มา, ภิกฺขเว, เอวํ อวจุตฺถ, อิทานิ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต จุติปฏิสนฺธิกุสโล ชาโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ –

Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi ông: “Này Vaṅgīsa, sao vậy, ông không biết à?” Khi ông trả lời: “Vâng, con không biết,” Ngài nói: “Ta biết.” Khi ấy, Vaṅgīsa thỉnh cầu Ngài: “Xin Ngài hãy ban cho con câu thần chú này.” Ngài đáp: “Không thể ban cho người chưa xuất gia.” Vị ấy suy nghĩ: “Nếu học được câu thần chú này, ta sẽ trở thành người đứng đầu trên toàn cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề),” rồi cho các vị Bà-la-môn kia đi và dặn rằng: “Quý vị hãy ở lại đó vài ngày, tôi sẽ xuất gia.” Sau đó, ông xuất gia với Đức Đạo Sư, sau khi thọ cụ túc giới, ông có tên là trưởng lão Vaṅgīsa. Bấy giờ, Đức Đạo Sư ban cho ông đề mục thiền quán về ba mươi hai thể trược và dạy rằng: “Con hãy trì tụng phần chuẩn bị cho câu thần chú này.” Trong khi đang trì tụng, thỉnh thoảng ông được các vị Bà-la-môn hỏi: “Ông đã học được câu thần chú chưa?” Ông trả lời: “Xin hãy chờ một chút, tôi đang học.” Chỉ trong vài ngày, ông đã đắc quả A-la-hán. Khi được các vị Bà-la-môn hỏi lại, ông nói: “Này các hiền hữu, bây giờ tôi không thể đi được nữa.” Nghe vậy, các vị Tỳ-khưu bạch với Đức Đạo Sư: “Bạch Đức Thế Tôn, vị này đã tuyên bố chứng đắc một cách không thật.” Đức Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, đừng nói như vậy. Này các Tỳ-khưu, bây giờ con của Ta đã trở nên thiện xảo về sự chết và sự tái sanh,” rồi Ngài nói lên những vần kệ này:

๔๑๙.

419.

‘‘จุตึ โย เวทิ สตฺตานํ, อุปปตฺติญฺจ สพฺพโส;

อสตฺตํ สุคตํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

Vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh về mọi phương diện; vị không chấp trước, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

๔๒๐.

420.

‘‘ยสฺส คตึ น ชานนฺติ, เทวา คนฺธพฺพมานุสา;

ขีณาสวํ อรหนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Vị nào mà chư thiên, càn-thát-bà, và loài người không biết được cảnh giới tái sanh; vị đã tận diệt các lậu hoặc, bậc A-la-hán, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

ตตฺถ โย เวทีติ โย สตฺตานํ สพฺพากาเรน จุติญฺจ ปฏิสนฺธิญฺจ ปากฏํ กตฺวา ชานาติ, ตมหํ อลคฺคตาย อสตฺตํ, ปฏิปตฺติยา สุฏฺฐุ คตตฺตา สุคตํ, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตาย พุทฺธํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. ยสฺสาติ ยสฺเสเต เทวาทโย คตึ น ชานนฺติ, ตมหํ อาสวานํ ขีณตาย ขีณาสวํ, กิเลเสหิ อารกตฺตา อรหนฺตํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong các kệ ấy, (giải nghĩa câu) "vị nào biết rõ": Vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh về mọi phương diện một cách rõ ràng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, vì không dính mắc nên gọi là 'không chấp trước', vì đã đi đến nơi tốt đẹp do sự thực hành nên gọi là 'Thiện Thệ', vì đã giác ngộ bốn chân lý nên gọi là 'Giác Ngộ'. (Giải nghĩa câu) "Vị nào mà": Vị nào mà chư thiên v.v... không biết được cảnh giới tái sanh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, vì đã tận diệt các lậu hoặc nên gọi là 'vị đã tận diệt các lậu hoặc', vì đã xa lìa các phiền não nên gọi là 'A-la-hán'.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v...

วงฺคีสตฺเถรวตฺถุ สตฺตตึสติมํ.

Câu chuyện về trưởng lão Vaṅgīsa là câu chuyện thứ ba mươi bảy.

๓๘. ธมฺมทินฺนตฺเถรีวตฺถุ

38. Câu chuyện về trưởng lão ni Dhammadinnā

ยสฺสาติ [Pg.451] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ธมฺมทินฺนํ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại tu viện Veḷuvana (Trúc Lâm), Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng từ "Yassa", liên quan đến một vị Tỳ-khưu-ni tên là Dhammadinnā.

เอกทิวสญฺหิ ตสฺสา คิหิกาเล สามิโก วิสาโข อุปาสโก สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อนาคามิผลํ ปตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘มยา สพฺพํ สาปเตยฺยํ ธมฺมทินฺนํ ปฏิจฺฉาเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส ตโต ปุพฺเพ อาคจฺฉนฺโต ธมฺมทินฺนํ วาตปาเนน โอโลเกนฺตึ ทิสฺวา สิตํ กโรติ. ตํ ทิวสํ ปน วาตปาเนน ฐิตํ อโนโลเกนฺโตว อคมาสิ. สา ‘‘กึ นุ โข อิท’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘โหตุ, โภชนกาเล ชานิสฺสามี’’ติ โภชนเวลาย ภตฺตํ อุปนาเมสิ. โส อญฺเญสุ ทิวเสสุ ‘‘เอหิ, เอกโต ภุญฺชามา’’ติ วทติ, ตํ ทิวสํ ปน ตุณฺหีภูโตว ภุญฺชิ. สา ‘‘เกนจิเทว การเณน กุปิโต ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. อถ นํ วิสาโข สุขนิสินฺนเวลาย ตํ ปกฺโกสิตฺวา ‘‘ธมฺมทินฺเน อิมสฺมึ เคเห สพฺพํ สาปเตยฺยํ ปฏิจฺฉาหี’’ติ อาห. สา ‘‘กุทฺธา นาม สาปเตยฺยํ น ปฏิจฺฉาเปนฺติ, กึ นุ โข เอต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเห ปน, สามี’’ติ อาห. อหํ อิโต ปฏฺฐาย น กิญฺจิ วิจาเรมีติ. ตุมฺเหหิ ฉฑฺฑิตํ เขฬํ โก ปฏิจฺฉิสฺสติ, เอวํ สนฺเต มม ปพฺพชฺชํ อนุชานาถาติ. โส ‘‘สาธุ, ภทฺเท’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน ตํ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ เนตฺวา ปพฺพาเชสิ. สา ลทฺธูปสมฺปทา ธมฺมทินฺนตฺเถรี นาม อโหสิ.

Thật vậy, vào một ngày nọ, khi bà còn là người tại gia, người chồng của bà là cận sự nam Visākha, sau khi nghe Pháp tại chỗ đức Thế Tôn, đã chứng đắc quả Bất Lai và suy nghĩ rằng: “Ta nên giao phó toàn bộ tài sản cho Dhammadinnā.” Trước đó, khi ông trở về, thấy Dhammadinnā đang nhìn qua cửa sổ, ông thường mỉm cười. Nhưng vào ngày hôm đó, ông đi qua mà không hề nhìn đến bà đang đứng bên cửa sổ. Bà suy nghĩ: “Chuyện này là sao vậy?”, rồi tự nhủ: “Thôi được, đến giờ ăn sẽ biết,” và vào giờ ăn, bà dọn cơm lên. Vào những ngày khác, ông thường nói: “Lại đây, chúng ta cùng ăn,” nhưng vào ngày hôm đó, ông chỉ im lặng mà ăn. Bà nghĩ: “Chắc hẳn ông ấy giận vì một lý do nào đó.” Sau đó, vào lúc đang ngồi thoải mái, Visākha gọi bà đến và nói: “Này Dhammadinnā, hãy nhận lấy toàn bộ tài sản trong ngôi nhà này.” Bà suy nghĩ: “Người đang giận thì không giao tài sản, chuyện này là sao vậy?”, rồi hỏi: “Thưa phu quân, còn ngài thì sao?” (Visākha đáp:) “Từ nay về sau, ta sẽ không lo liệu bất cứ việc gì nữa.” (Bà nói:) “Ai sẽ nhận lấy nước bọt mà ngài đã nhổ đi? Nếu vậy, xin ngài cho phép con được xuất gia.” Ông chấp thuận: “Lành thay, hiền muội,” rồi với sự cúng dường trọng thể, ông đưa bà đến ni viện và cho bà xuất gia. Bà sau khi thọ cụ túc giới, được biết đến với danh hiệu Trưởng lão ni Dhammadinnā.

สา ปวิเวกกามตาย ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ชนปทํ คนฺตฺวา ตตฺถ วิหรนฺตี น จิรสฺเสว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘อิทานิ มํ นิสฺสาย ญาติชนา ปุญฺญานิ กริสฺสนฺตี’’ติ ปุนเทว ราชคหํ ปจฺจาคญฺฉิ. อุปาสโก ตสฺสา อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘เกน นุ โข การเณน อาคตา’’ติ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ คนฺตฺวา เถรึ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ‘‘อุกฺกณฺฐิตา นุ โขสิ, อยฺเยติ วตฺตุํ อปฺปติรูปํ, ปญฺหเมกํ นํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา โสตาปตฺติมคฺเค ปญฺหํ ปุจฺฉิ, สา ตํ วิสฺสชฺเชสิ. อุปาสโก เตเนว อุปาเยน เสสมคฺเคสุปิ ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา อติกฺกมฺม ปญฺหสฺส ปุฏฺฐกาเล ตาย ‘‘อจฺจยาสิ, อาวุโส, วิสาขา’’ติ วตฺวา ‘‘อากงฺขมาโน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วุตฺเต เถรึ วนฺทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา สตฺถุ สนฺติกํ [Pg.452] คนฺตฺวา ตํ กถาสลฺลาปํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. สตฺถา ‘‘สุกถิตํ มม ธีตาย ธมฺมทินฺนาย, อหมฺเปตํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต เอวเมว วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bà vì muốn sống nơi thanh vắng, đã cùng các tỳ-kheo-ni đi đến một miền quê. Trong khi trú tại đó, không bao lâu, bà đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, rồi suy nghĩ: “Bây giờ, nhờ duyên với ta, các quyến thuộc sẽ làm các phước thiện,” và bà lại trở về thành Rājagaha. Vị cận sự nam nghe tin bà đã trở về, bèn nghĩ: “Bà ấy trở về vì lý do gì nhỉ?”, rồi đi đến ni viện, đảnh lễ vị trưởng lão ni và ngồi xuống một bên. Ông suy nghĩ: “Hỏi rằng: ‘Thưa tôn giả, có phải ngài đã chán nản không?’ thì không thích hợp. Ta sẽ hỏi vị này một câu hỏi về pháp.” Ông bèn hỏi một câu về đạo Tu-đà-hoàn, và bà đã giải đáp câu hỏi đó. Vị cận sự nam cũng bằng cách ấy đã hỏi các câu hỏi về các đạo còn lại. Khi câu hỏi được hỏi vượt quá phạm vi, bà nói: “Này hiền hữu Visākha, ông đã đi quá xa rồi.” Khi bà nói: “Nếu muốn, ông hãy đến gần đức Thế Tôn và hỏi Ngài câu hỏi này,” ông bèn đảnh lễ vị trưởng lão ni, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ đức Thế Tôn và trình bày lại toàn bộ cuộc đối thoại ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: “Dhammadinnā, người con gái của ta, đã khéo nói. Ta nếu có giải đáp câu hỏi ấy, cũng sẽ giải đáp y như vậy,” rồi trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

๔๒๑.

421.

‘‘ยสฺส ปุเร จ ปจฺฉา จ, มชฺเฌ จ นตฺถิ กิญฺจนํ;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào không có gì chướng ngại, trong quá khứ, vị lai, và hiện tại; không còn vướng bận, không còn chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตตฺถ ปุเรติ อตีเตสุ ขนฺเธสุ. ปจฺฉาติ อนาคเตสุ ขนฺเธสุ. มชฺเฌติ ปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ. นตฺถิ กิญฺจนนฺติ ยสฺเสเตสุ ฐาเนสุ ตณฺหาคาหสงฺขาตํ กิญฺจนํ นตฺถิ, ตมหํ ราคกิญฺจนาทีหิ อกิญฺจนํ กสฺสจิ คหณสฺส อภาเวน อนาทานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Trong đó, “trong quá khứ” nghĩa là trong các uẩn quá khứ. “Vị lai” nghĩa là trong các uẩn vị lai. “Hiện tại” nghĩa là trong các uẩn hiện tại. “Không có gì chướng ngại” nghĩa là: người nào đối với các pháp này không có sự vướng bận được gọi là sự nắm giữ bởi tham ái. Ta nói rằng người ấy, do không có sự vướng bận bởi tham ái v.v., và do không có sự nắm giữ bất cứ điều gì, nên không còn chấp thủ, là một vị Bà-la-môn. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

ธมฺมทินฺนตฺเถรีวตฺถุ อฏฺฐตึสติมํ.

Câu chuyện về Trưởng lão ni Dhammadinnā, là chuyện thứ ba mươi tám.

๓๙. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ

39. Câu chuyện Trưởng lão Aṅgulimāla

อุสภนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต องฺคุลิมาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘น เว กทริยา เทวโลกํ วชนฺตี’’ติ (ธ. ป. ๑๗๗) คาถาวณฺณนาย วุตฺตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ –

Khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Usabhaṃ”, liên quan đến Trưởng lão Aṅgulimāla. Câu chuyện đã được kể trong phần chú giải của kệ ngôn: “Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti” (Pháp Cú 177). Thật vậy, ở đó đã nói rằng:

ภิกฺขู องฺคุลิมาลํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส องฺคุลิมาล, ทุฏฺฐหตฺถึ ฉตฺตํ ธาเรตฺวา ฐิตํ ทิสฺวา ภายี’’ติ? ‘‘น ภายึ, อาวุโส’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ – ‘‘องฺคุลิมาโล, ภนฺเต, อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต องฺคุลิมาโล ภายติ. ขีณาสวอุสภานญฺหิ อนฺตเร เชฏฺฐกอุสภา มม ปุตฺตสทิสา ภิกฺขู น ภายนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห –

Các Tỳ-kheo hỏi Aṅgulimāla: “Này hiền hữu Aṅgulimāla, khi thấy con voi hung dữ đang đứng với lọng che trên đầu, hiền hữu có sợ không?” “Thưa các hiền hữu, tôi không sợ.” Họ đến gần bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Aṅgulimāla tuyên bố đã chứng đắc trí tuệ cao siêu.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-kheo, Aṅgulimāla, người con của ta, không sợ hãi. Thật vậy, giữa những bậc ngưu vương đã đoạn tận lậu hoặc, những vị Tỳ-kheo như người con của ta, là bậc ngưu vương tối thượng, thì không sợ hãi,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này:

๔๒๒.

422.

‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ;

อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Bậc ngưu vương, bậc tối thượng, bậc anh hùng, bậc đại sĩ, bậc chiến thắng, bậc vô nhiễm, bậc đã tắm gội phiền não, bậc giác ngộ, người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

ตสฺสตฺโถ [Pg.453] – อจฺฉมฺภิตฏฺเฐน อุสภสทิสตาย อุสภํ อุตฺตมฏฺเฐน ปวรํ วีริยสมฺปตฺติยา วีรํ มหนฺตานํ สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสิตตฺตา มเหสึ ติณฺณํ มารานํ วิชิตตฺตา วิชิตาวินํ นฺหาตกิเลสตาย นฺหาตกํ จตุสจฺจพุทฺธตาย พุทฺธํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ.

Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Vì không run sợ nên giống như con ngưu vương, gọi là “bậc ngưu vương”. Vì là bậc tối thượng, gọi là “bậc tối thượng”. Vì đầy đủ tinh tấn, gọi là “bậc anh hùng”. Vì đã tìm cầu các pháp cao thượng như giới uẩn v.v., gọi là “bậc đại sĩ”. Vì đã chiến thắng ba loại ma, gọi là “bậc chiến thắng”. Vì đã gột rửa các phiền não, gọi là “bậc đã tắm gội”. Vì đã giác ngộ bốn chân lý, gọi là “bậc giác ngộ”. Ta nói rằng một người như vậy là một vị Bà-la-môn. Đây là ý nghĩa.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn.

องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ เอกูนจตฺตาลีสํ.

Câu chuyện về Trưởng lão Aṅgulimāla, là chuyện thứ ba mươi chín.

๔๐. เทวหิตพฺราหฺมณวตฺถุ

40. Câu chuyện Bà-la-môn Devahita

ปุพฺเพนิวาสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เทวหิตพฺราหฺมณสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ.

Khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Pubbenivāsaṃ”, liên quan đến câu hỏi của Bà-la-môn Devahita.

เอกสฺมิญฺหิ สมเย ภควา วาตโรเคน อาพาธิโก หุตฺวา อุปวาณตฺเถรํ อุณฺโหทกตฺถาย เทวหิตพฺราหฺมณสฺส สนฺติกํ ปหิณิ. โส คนฺตฺวา สตฺถุ อาพาธิกภาวํ อาจิกฺขิตฺวา อุณฺโหทกํ ยาจิ, ตํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ ตุฏฺฐมานโส หุตฺวา ‘‘ลาภา วต เม, ยํ มม สนฺติกํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุณฺโหทกสฺสตฺถาย สาวกํ ปหิณี’’ติ อุณฺโหทกสฺส กาชํ ปุริเสน คาหาเปตฺวา ผาณิตสฺส จ ปุฏํ อุปวาณตฺเถรสฺส ปาทาสิ. เถโร ตํ คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ อุณฺโหทเกน นฺหาเปตฺวา อุณฺโหทเกน ผาณิตํ อาโลเฬตฺวา ภควโต ปาทาสิ, ตสฺส ตงฺขเณเยว โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘กสฺส นุ โข เทยฺยธมฺโม ทินฺโน มหปฺผโล โหติ, สตฺถารํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ โส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉนฺโต อิมํ คาถมาห –

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn bị bệnh phong thấp, Ngài sai Trưởng lão Upavāṇa đến chỗ Bà-la-môn Devahita để xin nước nóng. Vị ấy đi đến, trình bày tình trạng bệnh của Đức Đạo Sư rồi xin nước nóng. Nghe vậy, vị Bà-la-môn có tâm hoan hỷ, nghĩ rằng: "Thật là lợi ích cho ta, Đức Chánh Đẳng Giác đã sai vị đệ tử đến chỗ ta để xin nước nóng." rồi cho một người đàn ông gánh một gánh nước nóng và dâng một gói đường phèn cho Trưởng lão Upavāṇa. Vị Trưởng lão cho mang các vật ấy về tịnh xá, dùng nước nóng tắm cho Đức Đạo Sư, rồi hòa đường phèn với nước nóng dâng lên Đức Thế Tôn. Ngay trong khoảnh khắc ấy, cơn bệnh của Ngài đã lắng dịu. Vị Bà-la-môn suy nghĩ: "Vật cúng dường được dâng cho ai thì có quả lớn? Ta sẽ hỏi Đức Đạo Sư." rồi vị ấy đi đến chỗ Đức Đạo Sư, hỏi về ý nghĩa đó và nói lên kệ này:

‘‘กตฺถ ทชฺชา เทยฺยธมฺมํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ;

กถญฺหิ ยชมานสฺส, กถํ อิชฺฌติ ทกฺขิณา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๙๙);

“Nên dâng vật cúng dường cho ai? Dâng cho ai thì có quả lớn? Làm thế nào cho người cúng dường, làm thế nào sự cúng dường được thành tựu?”

อถสฺส สตฺถา ‘‘เอวรูปสฺส พฺราหฺมณสฺส ทินฺนํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณํ ปกาเสนฺโต อิมํ คาถมาห –

Bấy giờ, Đức Đạo Sư nói với vị ấy: "Cúng dường cho vị Bà-la-môn như thế này thì có quả lớn." rồi để chỉ rõ (về vị) Bà-la-môn, Ngài nói lên kệ này:

๔๒๓.

423.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.454] โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ;

(สํ. นิ. ๑.๑๙๙);

สพฺพโวสิตโวสานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào biết được các kiếp trước, thấy được cõi trời và cõi khổ; lại đạt đến sự đoạn tận sanh, là bậc Mâu-ni đã hoàn tất thắng trí; đã hoàn tất mọi sự hoàn tất, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ตสฺสตฺโถ – โย ปุพฺเพนิวาสํ ปากฏํ กตฺวา ชานาติ, ฉพฺพีสติเทวโลกเภทํ สคฺคญฺจ จตุพฺพิธํ อปายญฺจ ทิพฺพจกฺขุนา ปสฺสติ, อโถ ชาติกฺขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ ปตฺโต, อภิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ อภิชานิตฺวา ปริญฺเญยฺยํ ปริชานิตฺวา ปหาตพฺพํ ปหาย สจฺฉิกาตพฺพํ สจฺฉิกตฺวา โวสิโก นิฏฺฐานํ ปตฺโต, วุสิตโวสานํ วา ปตฺโต, อาสวกฺขยปญฺญาย โมนภาวํ ปตฺตตฺตา มุนิ, ตมหํ สพฺเพสํ กิเลสานํ โวสานํ อรหตฺตมคฺคญาณํ พฺรหฺมจริยวาสํ วุตฺถภาเวน สพฺพโวสิตโวสานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ.

Ý nghĩa của kệ ấy là: Người nào biết rõ các kiếp trước, thấy được cõi trời gồm hai mươi sáu cảnh và bốn đường ác bằng thiên nhãn; lại đạt đến quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận sanh; đã thắng tri pháp cần thắng tri, đã liễu tri pháp cần liễu tri, đã đoạn tận pháp cần đoạn tận, đã chứng ngộ pháp cần chứng ngộ, đã hoàn tất, đã đạt đến sự viên mãn, hoặc đã đạt đến sự kết thúc của việc đã sống (phạm hạnh); vì đã đạt đến trạng thái Mâu-ni bằng trí tuệ đoạn tận các lậu hoặc, nên là bậc Mâu-ni. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, người đã sống xong đời sống phạm hạnh là trí tuệ đạo A-la-hán, sự chấm dứt của tất cả phiền não, người đã hoàn tất mọi sự hoàn tất.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. พฺราหฺมโณปิ ปสนฺนมานโส สรเณสุ ปติฏฺฐาย อุปาสกตฺตํ ปเวเทสีติ.

Vào lúc cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập lưu. Vị Bà-la-môn cũng có tâm trong sạch, an trú trong Tam quy và tuyên bố mình là người cận sự nam.

เทวหิตพฺราหฺมณวตฺถุ จตฺตาลีสํ.

Câu chuyện về Bà-la-môn Devahita, thứ bốn mươi.

พฺราหฺมณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Bà-la-môn đã kết thúc.

ฉพฺพีสติโม วคฺโค.

Phẩm thứ hai mươi sáu.

นิคมนกถา

Lời kết luận.

เอตฺตาวตา [Pg.455] สพฺพปฐเม ยมกวคฺเค จุทฺทส วตฺถูนิ, อปฺปมาทวคฺเค นว, จิตฺตวคฺเค นว, ปุปฺผวคฺเค ทฺวาทส, พาลวคฺเค ปนฺนรส, ปณฺฑิตวคฺเค เอกาทส, อรหนฺตวคฺเค ทส, สหสฺสวคฺเค จุทฺทส, ปาปวคฺเค ทฺวาทส, ทณฺฑวคฺเค เอกาทส, ชราวคฺเค นว, อตฺตวคฺเค ทส, โลกวคฺเค เอกาทส, พุทฺธวคฺเค นว, สุขวคฺเค อฏฺฐ, ปิยวคฺเค นว, โกธวคฺเค อฏฺฐ, มลวคฺเค ทฺวาทส, ธมฺมฏฺฐวคฺเค ทส, มคฺควคฺเค ทฺวาทส, ปกิณฺณกวคฺเค นว, นิรยวคฺเค นว, นาควคฺเค อฏฺฐ, ตณฺหาวคฺเค ทฺวาทส, ภิกฺขุวคฺเค ทฺวาทส, พฺราหฺมณวคฺเค จตฺตาลีสาติ ปญฺจาธิกานิ ตีณิ วตฺถุสตานิ ปกาเสตฺวา นาติสงฺเขปนาติวิตฺถารวเสน อุปรจิตา ทฺวาสตฺตติภาณวารปมาณา ธมฺมปทสฺส อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตาติ.

Cho đến đây, trong phẩm Song Yếu đầu tiên có mười bốn câu chuyện, phẩm Không Dễ Dãi có chín, phẩm Tâm có chín, phẩm Hoa có mười hai, phẩm Ngu có mười lăm, phẩm Hiền Trí có mười một, phẩm A-la-hán có mười, phẩm Ngàn có mười bốn, phẩm Ác có mười hai, phẩm Hình Phạt có mười một, phẩm Già có chín, phẩm Tự Ngã có mười, phẩm Thế Gian có mười một, phẩm Phật có chín, phẩm An Lạc có tám, phẩm Ái Luyến có chín, phẩm Phẫn Nộ có tám, phẩm Cấu Uế có mười hai, phẩm Pháp Trụ có mười, phẩm Đạo có mười hai, phẩm Tạp Lục có chín, phẩm Địa Ngục có chín, phẩm Voi có tám, phẩm Ái Dục có mười hai, phẩm Tỳ-khưu có mười hai, phẩm Bà-la-môn có bốn mươi. Như vậy, sau khi đã trình bày ba trăm lẻ năm câu chuyện, phần giải nghĩa Kinh Pháp Cú, có độ dài bảy mươi hai tụng phẩm, được biên soạn không quá vắn tắt cũng không quá dài dòng, đến đây là kết thúc.

ปตฺตํ ธมฺมปทํ เยน, ธมฺมราเชนนุตฺตรํ;

คาถา ธมฺมปเท เตน, ภาสิตา ยา มเหสินา.

Vị Pháp Vương vô thượng nào đã chứng đắc Pháp Cú (Niết-bàn), chính vị Đại Sĩ ấy đã thuyết những câu kệ này trong Kinh Pháp Cú.

สเตวีสา จตุสฺสตา, จตุสจฺจวิภาวินา;

สตตฺตยญฺหิ วตฺถูนํ, ปญฺจาธิกา สมุฏฺฐิตา.

Bốn trăm hai mươi ba câu kệ và ba trăm lẻ năm câu chuyện đã được bậc thấu rõ Tứ Thánh Đế tuyên thuyết một cách tốt đẹp.

วิหาเร อธิราเชน, การิตมฺหิ กตญฺญุนา;

ปาสาเท สิริกูฏสฺส, รญฺโญ วิหรตา มยา.

(Tác phẩm này được thực hiện) bởi tôi, trong khi đang trú tại cung điện của vua Sirikūṭa, trong ngôi tịnh xá do vị đại vương biết ơn đã cho xây dựng.

อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, อตฺถาย จ หิตาย จ;

โลกสฺส โลกนาถสฺส, สทฺธมฺมฏฺฐิติกมฺยตา.

(Tác phẩm này) đầy đủ cả văn và nghĩa, vì lợi ích và hạnh phúc cho thế gian, và với mong muốn cho Chánh pháp của Đức Thế Tôn, bậc Lãnh đạo thế gian, được trường tồn.

ตาสํ อฏฺฐกถํ เอตํ, กโรนฺเตน สุนิมฺมลํ;

ทฺวาสตฺตติปมาณาย, ภาณวาเรหิ ปาฬิยา.

(Tác phẩm này được thực hiện) bởi tôi, người đã soạn bộ Chú giải rất trong sạch này cho những câu kệ ấy, dựa theo bản Pāli có độ dài bảy mươi hai tụng phẩm.

ยํ ปตฺตํ กุสลํ เตน, กุสลา สพฺพปาณินํ;

สพฺเพ อิชฺฌนฺตุ สงฺกปฺปา, ลภนฺตุ มธุรํ ผลนฺติ.

Với công đức mà tôi đã đạt được, nguyện cho tất cả chúng sanh, mọi ước nguyện tốt lành đều được thành tựu, và nguyện cho họ gặt hái được quả ngọt.

ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทีวเรน มหากวินา [Pg.456] ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาปฏิสมฺภิทาทิปฺปเภทคุณปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตายํ ธมฺมปทฏฺฐกถา –

Bộ Chú giải Kinh Pháp Cú này được thực hiện bởi Trưởng lão, người được các bậc thầy đặt tên là Buddhaghosa, người được trang bị đức tin, trí tuệ và nghị lực tối thượng và thanh tịnh; người được kết hợp bởi các phẩm chất như giới hạnh, hạnh kiểm tốt, sự ngay thẳng, nhu hòa; người có khả năng thâm nhập vào những khu rừng rậm của học thuyết của mình và của các học thuyết khác; người sở hữu trí tuệ và sự sắc bén; người có trí tuệ và sức mạnh không bị cản trở trong giáo pháp của Đức Đạo Sư gồm Tam tạng và Chú giải; một nhà chú giải vĩ đại; người có lời nói ngọt ngào, trong sáng, phát ra một cách tốt đẹp từ sự thành tựu của các nhân duyên; một nhà hùng biện bậc thầy với lời nói hợp lý và tự do; một nhà thơ vĩ đại; người có đoàn tùy tùng là Tứ vô ngại giải; người được trang hoàng bởi các phẩm chất như Lục thông và Tứ vô ngại giải; người có trí tuệ được thiết lập vững chắc trong các pháp siêu thế; một ngọn đèn trong dòng dõi của các Trưởng lão ở Đại Tịnh Xá (Mahāvihāra); người là vật trang sức cho dòng dõi của các Trưởng lão; người có trí tuệ rộng lớn và thanh tịnh.

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สทฺธาทิพุทฺธิยา.

Nguyện cho (bộ Chú giải này) tồn tại trên thế gian, để chỉ ra phương pháp phát triển đức tin, v.v., cho các thiện gia nam tử đang tìm cầu sự giải thoát khỏi thế gian,

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ.

chừng nào danh hiệu "Phật" của bậc Đại Sĩ, bậc Trưởng thượng của thế gian, người có tâm thanh tịnh, bậc Như Nhiên, còn tồn tại trên thế gian.

อิติ เตวีสาธิกจตุสตคาถาปญฺจาธิกติสตวตฺถุปฏิมณฺฑิตา

Như vậy, được trang hoàng bởi bốn trăm hai mươi ba câu kệ và ba trăm lẻ năm câu chuyện,

ฉพฺพีสติวคฺคสมนฺนาคตา ธมฺมปทวณฺณนา สมตฺตา.

phần giải thích Kinh Pháp Cú, bao gồm hai mươi sáu phẩm, đã hoàn tất.

ธมฺมปท-อฏฺฐกถา สพฺพากาเรน นิฏฺฐิตา.

Bộ Chú giải Pháp Cú đã được hoàn tất trọn vẹn.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. ขุทฺทกนิกาเย Trong Tiểu Bộ Kinh (Khuddaka Nikāya) ธมฺมปท-อฏฺฐกถา Chú giải Kinh Pháp Cú (Dhammapada-aṭṭhakathā) (ทุติโย ภาโค) (Phần thứ hai) ๙. ปาปวคฺโค 9. Phẩm Ác (Pāpavagga) ๑. จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณวตฺถุ 1. Câu chuyện về Bà-la-môn Cūḷekasāṭaka. อภิตฺถเรถ [Pg.1] กลฺยาเณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Hãy khẩn trương làm điều lành" (Abhittharetha kalyāṇe), liên quan đến Bà-la-môn Cūḷekasāṭaka. วิปสฺสิทสพลสฺส กาลสฺมิญฺหิ มหาเอกสาฏกพฺราหฺมโณ นาม อโหสิ, อยํ ปน เอตรหิ สาวตฺถิยํ จูเฬกสาฏโก นาม. ตสฺส หิ เอโก นิวาสนสาฏโก อโหสิ, พฺราหฺมณิยาปิ เอโก. อุภินฺนมฺปิ เอกเมว ปารุปนํ, พหิ คมนกาเล พฺราหฺมโณ วา พฺราหฺมณี วา ตํ ปารุปติ. อเถกทิวสํ วิหาเร ธมฺมสฺสวเน โฆสิเต พฺราหฺมโณ อาห – ‘‘โภติ ธมฺมสฺสวนํ โฆสิตํ, กึ ทิวา ธมฺมสฺสวนํ คมิสฺสสิ, อุทาหุ รตฺตึ. ปารุปนสฺส หิ อภาเวน น สกฺกา อมฺเหหิ เอกโต คนฺตุ’’นฺติ. พฺราหฺมณี, ‘‘สามิ, อหํ ทิวา คมิสฺสามี’’ติ สาฏกํ ปารุปิตฺวา อคมาสิ. พฺราหฺมโณ ทิวสภาคํ เคเห วีตินาเมตฺวา รตฺตึ คนฺตฺวา สตฺถุ ปุรโต นิสินฺโนว ธมฺมํ อสฺโสสิ. อถสฺส สรีรํ ผรมานา ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิ. โส สตฺถารํ ปูชิตุกาโม หุตฺวา ‘‘สเจ อิมํ สาฏกํ [Pg.2] ทสฺสามิ, เนว พฺราหฺมณิยา, น มยฺหํ ปารุปนํ ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. อถสฺส มจฺเฉรจิตฺตานํ สหสฺสํ อุปฺปชฺชิ, ปุเนกํ สทฺธาจิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. ตํ อภิภวิตฺวา ปุน มจฺเฉรสหสฺสํ อุปฺปชฺชิ. อิติสฺส พลวมจฺเฉรํ พนฺธิตฺวา คณฺหนฺตํ วิย สทฺธาจิตฺตํ ปฏิพาหติเยว. ตสฺส ‘‘ทสฺสามิ, น ทสฺสามี’’ติ จินฺเตนฺตสฺเสว ปฐมยาโม อปคโต, มชฺฌิมยาโม สมฺปตฺโต. ตสฺมิมฺปิ ทาตุํ นาสกฺขิ. ปจฺฉิมยาเม สมฺปตฺเต โส จินฺเตสิ – ‘‘มม สทฺธาจิตฺเตน มจฺเฉรจิตฺเตน จ สทฺธึ ยุชฺฌนฺตสฺเสว ทฺเว ยามา วีติวตฺตา, อิทํ มม เอตฺตกํ มจฺเฉรจิตฺตํ วฑฺฒมานํ จตูหิ อปาเยหิ สีสํ อุกฺขิปิตุํ น ทสฺสติ, ทสฺสามิ น’’นฺติ. โส มจฺเฉรสหสฺสํ อภิภวิตฺวา สทฺธาจิตฺตํ ปุเรจาริกํ กตฺวา สาฏกํ อาทาย สตฺถุ ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘ชิตํ เม, ชิตํ เม’’ติ ติกฺขตฺตุํ มหาสทฺทมกาสิ. Vào thời của Đức Phật Vipassī, có một vị Bà-la-môn tên là Mahāekasāṭaka. Vị này, vào thời nay, ở tại Sāvatthī, có tên là Cūḷekasāṭaka. Vị ấy có một tấm y để mặc, và vợ ông cũng có một tấm. Cả hai chỉ có chung một tấm y choàng. Khi cần ra ngoài, hoặc vị Bà-la-môn hoặc vợ ông sẽ choàng tấm y đó. Rồi một hôm, tại tu viện, có lời loan báo về buổi thuyết pháp. Vị Bà-la-môn nói: "Này bà, có lời loan báo về buổi thuyết pháp. Bà sẽ đi nghe pháp vào ban ngày hay ban đêm? Vì chúng ta không có y choàng, nên cả hai không thể đi cùng lúc được." Vị Bà-la-môn ni đáp: "Thưa ngài, tôi sẽ đi vào ban ngày." Nói rồi, bà choàng tấm y và ra đi. Vị Bà-la-môn trải qua phần ngày ở nhà, rồi đi vào ban đêm, ngồi trước mặt bậc Đạo Sư và lắng nghe pháp. Bấy giờ, hỷ lạc năm màu khởi lên, lan khắp châu thân ông. Ông khởi tâm muốn cúng dường bậc Đạo Sư, nhưng rồi suy nghĩ: "Nếu ta cúng dường tấm y này, thì cả vợ ta và ta sẽ không còn y để choàng nữa." Khi ấy, một ngàn tâm keo kiệt nổi lên trong ông, rồi một tâm tín thành lại khởi lên. Tâm keo kiệt lại lấn át tâm tín thành, rồi một ngàn tâm keo kiệt lại nổi lên. Cứ như thế, tâm keo kiệt mãnh liệt trói buộc và như thể bắt giữ, ngăn cản tâm tín thành của ông. Trong lúc ông cứ suy nghĩ "cúng dường hay không cúng dường", canh đầu đã trôi qua, canh giữa cũng đến. Ngay cả lúc đó, ông vẫn không thể cúng dường được. Khi canh cuối đến, ông suy nghĩ: "Trong khi tâm tín thành của ta chiến đấu với tâm keo kiệt, hai canh đã trôi qua. Nếu tâm keo kiệt này của ta cứ lớn mạnh, nó sẽ không cho ta ngóc đầu lên khỏi bốn đường ác. Ta sẽ cúng dường nó." Thế rồi, ông chiến thắng một ngàn tâm keo kiệt, lấy tâm tín thành làm đầu, cầm lấy tấm y đặt dưới chân bậc Đạo Sư và reo lên ba lần một tiếng lớn: "Tôi đã chiến thắng! Tôi đã chiến thắng!" ราชา ปเสนทิ โกสโล ธมฺมํ สุณนฺโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘ปุจฺฉถ นํ, กึ กิร เตน ชิต’’นฺติ อาห. โส ราชปุริเสหิ ปุจฺฉิโต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา ราชา ‘‘ทุกฺกรํ กตํ พฺราหฺมเณน, สงฺคหมสฺส กริสฺสามี’’ติ เอกํ สาฏกยุคํ ทาเปสิ. โส ตมฺปิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ปุน ราชา ทฺเว จตฺตาริ อฏฺฐ โสฬสาติ ทฺวิคุณํ กตฺวา ทาเปสิ. โส ตานิปิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. อถสฺส ราชา ทฺวตฺตึส ยุคานิ ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ ‘‘อตฺตโน อคฺคเหตฺวา ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชสิเยวา’’ติ วาทโมจนตฺถํ ตโต เอกํ ยุคํ อตฺตโน, เอกํ พฺราหฺมณิยาติ ทฺเว ยุคานิ คเหตฺวา ตึส ยุคานิ ตถาคตสฺเสว อทาสิ. ราชา ปน ตสฺมึ สตฺตกฺขตฺตุมฺปิ ททนฺเต ปุน ทาตุกาโมเยว อโหสิ. ปุพฺเพ มหาเอกสาฏโก จตุสฏฺฐิยา สาฏกยุเคสุ ทฺเว อคฺคเหสิ, อยํ ปน ทฺวตฺตึสาย ลทฺธกาเล ทฺเว อคฺคเหสิ. ราชา ปุริเส อาณาเปสิ – ‘‘ทุกฺกรํ ภเณ พฺราหฺมเณน กตํ, อนฺเตปุเร มม ทฺเว กมฺพลานิ อาหราเปยฺยาถา’’ติ. เต ตถา กรึสุ. ราชา สตสหสฺสคฺฆนเก ทฺเว กมฺพเล ทาเปสิ. พฺราหฺมโณ ‘‘น อิเม มม สรีเร อุปโยคํ อรหนฺติ, พุทฺธสาสนสฺเสว เอเต อนุจฺฉวิกา’’ติ เอกํ กมฺพลํ อนฺโตคนฺธกุฏิยํ สตฺถุ สยนสฺส อุปริ วิตานํ กตฺวา พนฺธิ, เอกํ อตฺตโน ฆเร นิพทฺธํ ภุญฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภตฺตกิจฺจฏฺฐาเน วิตานํ กตฺวา พนฺธิ. ราชา สายนฺหสมเย [Pg.3] สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ กมฺพลํ สญฺชานิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เกน ปูชา กตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอกสาฏเกนา’’ติ วุตฺเต ‘‘พฺราหฺมโณ มม ปสาทฏฺฐาเนเยว ปสีทตี’’ติ วตฺวา ‘‘จตฺตาโร หตฺถี จตฺตาโร อสฺเส จตฺตาริ กหาปณสหสฺสานิ จตสฺโส อิตฺถิโย จตสฺโส ทาสิโย จตฺตาโร ปุริเส จตุโร คามวเร’’ติ เอวํ ยาว สพฺพสตา จตฺตาริ จตฺตาริ กตฺวา สพฺพจตุกฺกํ นาม อสฺส ทาเปสิ. Vua Pasenadi xứ Kosala, đang nghe pháp, nghe thấy tiếng reo đó, liền phán: "Hãy hỏi ông ta xem, ông ta đã chiến thắng điều gì." Khi được các thị vệ của vua hỏi, vị Bà-la-môn đã kể lại sự việc. Nghe xong, nhà vua nói: "Vị Bà-la-môn đã làm một việc khó làm, ta sẽ ban thưởng cho ông ấy," và cho người ban một cặp y. Vị ấy cũng đem cặp y đó cúng dường lên Đức Như Lai. Nhà vua lại cho người ban gấp đôi lên thành hai, bốn, tám, mười sáu cặp. Vị ấy cũng đem tất cả cúng dường lên Đức Như Lai. Sau đó, nhà vua cho người ban ba mươi hai cặp y. Vị Bà-la-môn, để tránh lời dị nghị rằng "ông ta không giữ lại gì cho mình mà đem cho hết những gì nhận được", đã lấy một cặp cho mình, một cặp cho vợ, tức là hai cặp, rồi đem ba mươi cặp còn lại cúng dường lên Đức Như Lai. Về phần nhà vua, dù đã ban thưởng cho vị ấy bảy lần, ngài vẫn muốn ban thưởng thêm nữa. Thuở trước, Mahāekasāṭaka đã giữ lại hai trong số sáu mươi bốn cặp y, còn vị này khi nhận được ba mươi hai cặp thì giữ lại hai. Nhà vua ra lệnh cho các thị vệ: "Này các khanh, vị Bà-la-môn đã làm một việc khó làm. Hãy vào nội cung lấy hai tấm chăn quý của ta mang đến đây." Họ đã làm theo như vậy. Nhà vua cho ban hai tấm chăn trị giá một trăm ngàn. Vị Bà-la-môn nghĩ: "Những thứ này không xứng đáng để dùng cho thân ta, chúng chỉ thích hợp với giáo pháp của Đức Phật." Ông bèn lấy một tấm chăn làm thành lọng che phía trên giường nằm của bậc Đạo Sư trong Hương phòng (Gandhakuṭi), và một tấm làm thành lọng che tại nơi vị tỳ-khưu thường đến thọ thực tại nhà ông. Vào buổi chiều, nhà vua đến viếng bậc Đạo Sư, nhận ra tấm chăn và hỏi: "Bạch Thế Tôn, ai đã cúng dường vật này ạ?" Khi được trả lời là "do vị Bà-la-môn Ekasāṭaka", vua nói: "Vị Bà-la-môn có đức tin ngay nơi đối tượng đức tin của ta," rồi cho ban thưởng đến ông món quà gọi là "tất cả-bốn" (sabbacatukkaṃ), bao gồm: bốn con voi, bốn con ngựa, bốn ngàn đồng kahāpaṇa, bốn người phụ nữ, bốn nữ tỳ, bốn người hầu nam, và bốn ngôi làng tốt, cứ như thế mỗi thứ bốn cho đến hết bảy loại. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อโห อจฺฉริยํ จูเฬกสาฏกสฺส กมฺมํ, ตํมุหุตฺตเมว สพฺพจตุกฺกํ ลภิ, อิทานิ กเตน กลฺยาณกมฺเมน อชฺชเมว วิปาโก ทินฺโน’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, สจายํ เอกสาฏโก ปฐมยาเม มยฺหํ ทาตุํ อสกฺขิสฺส, สพฺพโสฬสกํ อลภิสฺส. สเจ มชฺฌิมยาเม อสกฺขิสฺส, สพฺพฏฺฐกํ อลภิสฺส. พลวปจฺฉิมยาเม ทินฺนตฺตา ปเนส สพฺพจตุกฺกํ ลภิ. กลฺยาณกมฺมํ กโรนฺเตน หิ อุปฺปนฺนํ จิตฺตํ อหาเปตฺวา ตงฺขณญฺเญว กาตพฺพํ. ทนฺธํ กตํ กุสลญฺหิ สมฺปตฺตึ ททมานํ ทนฺธเมว ททาติ, ตสฺมา จิตฺตุปฺปาทสมนนฺตรเมว กลฺยาณกมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Các Tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Ồ, thật là vi diệu, việc làm của ông bà-la-môn Cūḷekasāṭaka! Chỉ trong khoảnh khắc mà ông ấy đã nhận được tất cả bốn món. Thiện nghiệp được làm bây giờ đã cho quả báo ngay trong ngày hôm nay.” Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện này”, Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, nếu ông Ekaṣāṭaka này có thể cúng dường cho Như Lai trong canh đầu, ông ấy đã có thể nhận được tất cả mười sáu món. Nếu có thể cúng dường trong canh giữa, ông ấy đã có thể nhận được tất cả tám món. Nhưng vì đã cúng dường vào cuối canh chót, nên ông ấy đã nhận được tất cả bốn món. Thật vậy, người làm thiện nghiệp, không để tâm đã phát sanh bị suy giảm, nên làm ngay trong khoảnh khắc ấy. Phước thiện được làm một cách chậm chạp, khi cho ra tài sản, cũng cho một cách chậm chạp. Vì vậy, nên làm thiện nghiệp ngay sau khi tâm khởi sanh.” Sau khi nói như vậy, Ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๑๑๖. 116. ‘‘อภิตฺถเรถ กลฺยาเณ, ปาปา จิตฺตํ นิวารเย; ทนฺธญฺหิ กโรโต ปุญฺญํ, ปาปสฺมึ รมตี มโน’’ติ. “Hãy nhanh chóng làm điều thiện, hãy ngăn tâm khỏi điều ác. Vì khi làm phước chậm chạp, tâm sẽ ưa thích điều ác.” ตตฺถ อภิตฺถเรถาติ ตุริตตุริตํ สีฆสีฆํ กเรยฺยาติ อตฺโถ. คิหินา วา หิ ‘‘สลากภตฺตทานาทีสุ กิญฺจิเทว กุสลํ กริสฺสามี’’ติ จิตฺเต อุปฺปนฺเน ยถา อญฺเญ โอกาสํ น ลภนฺติ, เอวํ ‘‘อหํ ปุเร, อหํ ปุเร’’ติ ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปพฺพชิเตน วา อุปชฺฌายวตฺตาทีนิ กโรนฺเตน อญฺญสฺส โอกาสํ อทตฺวา ‘‘อหํ ปุเร, อหํ ปุเร’’ติ ตุริตตุริตเมว กาตพฺพํ. ปาปา จิตฺตนฺติ กายทุจฺจริตาทิปาปกมฺมโต วา อกุสลจิตฺตุปฺปาทโต วา สพฺพถาเมน จิตฺตํ นิวารเย. ทนฺธญฺหิ กโรโตติ โย ปน ‘‘ทสฺสามิ, น ทสฺสามิ สมฺปชฺชิสฺสติ นุ โข เม, โน’’ติ เอวํ จิกฺขลฺลมคฺเคน คจฺฉนฺโต วิย ทนฺธํ ปุญฺญํ กโรติ, ตสฺส เอกสาฏกสฺส วิย [Pg.4] มจฺเฉรสหสฺสํ ปาปํ โอกาสํ ลภติ. อถสฺส ปาปสฺมึ รมตี มโน, กุสลกมฺมกรณกาเลเยว หิ จิตฺตํ กุสเล รมติ, ตโต มุจฺจิตฺวา ปาปนินฺนเมว โหตีติ. Trong đó, ‘abhittharetha’ có nghĩa là nên làm một cách rất nhanh chóng, rất vội vã. Thật vậy, đối với người tại gia, khi tâm khởi lên rằng: “Ta sẽ làm một việc thiện nào đó như cúng dường vật thực theo thẻ”, thì nên làm một cách rất nhanh chóng với ý nghĩ: “Ta làm trước, ta làm trước”, để người khác không có cơ hội. Hoặc đối với người xuất gia, khi làm các bổn phận đối với thầy tế độ v.v..., không cho người khác có cơ hội, nên làm một cách rất nhanh chóng với ý nghĩ: “Ta làm trước, ta làm trước”. ‘Pāpā cittaṃ’ (ngăn tâm khỏi điều ác) có nghĩa là nên ngăn ngừa tâm khỏi các ác nghiệp như thân ác hạnh v.v... hoặc khỏi sự sanh khởi của tâm bất thiện bằng tất cả sức lực. ‘Dandhañhi karoti’ (làm phước chậm chạp) có nghĩa là người nào làm phước một cách chậm chạp, giống như người đi trên con đường lầy lội, với suy nghĩ: “Ta sẽ cho, hay không cho? Việc này có thành tựu cho ta hay không?”, đối với người ấy, cũng như trường hợp của ông Ekaṣāṭaka, ngàn sự bỏn xẻn là điều ác có được cơ hội. Khi ấy, tâm của người đó ưa thích điều ác. Thật vậy, chỉ trong lúc làm thiện nghiệp thì tâm mới ưa thích điều thiện; thoát khỏi điều đó, tâm liền có khuynh hướng nghiêng về điều ác. คาถาปริโยสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi bài kệ kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. จูเฬกสาฏกพฺราหฺมณวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về ông bà-la-môn Cūḷekasāṭaka, phẩm thứ nhất. ๒. เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ 2. Câu chuyện về Trưởng lão Seyyasaka ปาปญฺจ ปุริโสติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เสยฺยสกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāpañce puriso”, liên quan đến Trưởng lão Seyyasaka. โส หิ ลาฬุทายิตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก, อตฺตโน อนภิรตึ ตสฺส อาโรเจตฺวา เตน ปฐมสงฺฆาทิเสสกมฺเม สมาทปิโต อุปฺปนฺนุปฺปนฺนาย อนภิรติยา ตํ กมฺมมกาสิ (ปารา. ๒๓๔). สตฺถา ตสฺส กิริยํ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘เอวํ กิร ตฺวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา ภาริยํ กมฺมํ อกาสิ, อนนุจฺฉวิกํ โมฆปุริสา’’ติ นานปฺปการโต ครหิตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตฺวา ‘‘เอวรูปญฺหิ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเมปิ สมฺปราเยปิ ทุกฺขสํวตฺตนิกเมว โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vị ấy là đệ tử cùng ở với Trưởng lão Lāḷudāyī. Sau khi trình bày sự không hoan hỷ của mình cho vị trưởng lão ấy, vị ấy đã bị xúi giục phạm vào tội Tăng-già-bà-thi-sa thứ nhất. Mỗi khi sự không hoan hỷ khởi lên, vị ấy lại phạm vào tội ấy. Đức Thế Tôn nghe về hành động của vị ấy, cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là ông đã làm như vậy không?” Khi vị ấy trả lời: “Bạch Thế Tôn, đúng vậy”, Ngài đã quở trách bằng nhiều cách: “Này kẻ ngu kia, tại sao ông lại phạm một tội nặng như vậy? Thật không thích hợp!” rồi chế định học giới và dạy rằng: “Thật vậy, hành động như thế này chỉ đưa đến đau khổ cả trong đời này lẫn đời sau.” Sau khi nói như vậy, Ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๑๑๗. 117. ‘‘ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา, น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ; น ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย’’ติ. “Nếu người nào làm điều ác, chớ nên làm đi làm lại; chớ có ưa thích trong đó, vì tích chứa điều ác là đau khổ.” ตสฺสตฺโถ – สเจ ปุริโส สกึ ปาปกมฺมํ กเรยฺย, ตงฺขเณเยว ปจฺจเวกฺขิตฺวา ‘‘อิทํ อปฺปติรูปํ โอฬาริก’’นฺติ น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ. โยปิ ตมฺหิ ฉนฺโท วา รุจิ วา อุปฺปชฺเชยฺย, ตมฺปิ วิโนเทตฺวา น กยิราเถว. กึ การณา? ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย. ปาปสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ อิธโลเกปิ สมฺปราเยปิ ทุกฺขเมว อาวหตีติ. Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Nếu một người lỡ làm một ác nghiệp, ngay trong khoảnh khắc đó nên quán xét rằng: “Việc này không thích hợp, thật là thô thiển”, và không nên làm đi làm lại. Dù cho có khởi lên sự ham muốn hay ưa thích nào đối với việc đó, cũng nên loại bỏ nó và tuyệt đối không làm. Vì sao? Vì sự tích chứa điều ác là đau khổ. Thật vậy, sự tích chứa, sự gia tăng của điều ác chỉ mang lại đau khổ trong đời này và cả đời sau. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. เสยฺยสกตฺเถรวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về Trưởng lão Seyyasaka, phẩm thứ hai. ๓. ลาชเทวธีตาวตฺถุ 3. Câu chuyện về Thiên nữ Lājā ปุญฺญญฺเจติ [Pg.5] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาชเทวธีตรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ราชคเห สมุฏฺฐิตํ. Đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Puññañce”, liên quan đến Thiên nữ Lājā. Câu chuyện đã phát sinh tại thành Rājagaha (Vương Xá). อายสฺมา หิ มหากสฺสโป ปิปฺปลิคุหายํ วิหรนฺโต ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส วุฏฺฐาย ทิพฺเพน จกฺขุนา ภิกฺขาจารฏฺฐานํ โอโลเกนฺโต เอกํ สาลิเขตฺตปาลิกํ อิตฺถึ สาลิสีสานิ คเหตฺวา ลาเช กุรุมานํ ทิสฺวา ‘‘สทฺธา นุ โข, อสฺสทฺธา’’ติ วีมํสิตฺวา ‘‘สทฺธา’’ติ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข เม สงฺคหํ กาตุํ, โน’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘วิสารทา กุลธีตา มม สงฺคหํ กริสฺสติ, กตฺวา จ ปน มหาสมฺปตฺตึ ลภิสฺสตี’’ติ ญตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย สาลิเขตฺตสมีเปเยว อฏฺฐาสิ. กุลธีตา เถรํ ทิสฺวาว ปสนฺนจิตฺตา ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ผุฏฺฐสรีรา ‘‘ติฏฺฐถ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ลาเช อาทาย เวเคน คนฺตฺวา เถรสฺส ปตฺเต อากิริตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺส ภาคินี อสฺส’’นฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. เถโร ‘‘เอวํ โหตู’’ติ อนุโมทนมกาสิ. สาปิ เถรํ วนฺทิตฺวา อตฺตนา ทินฺนทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺติ. ตาย จ ปน เกทารมริยาทาย คมนมคฺเค เอกสฺมึ พิเล โฆรวิโส สปฺโป นิปชฺชิ. โส เถรสฺส กาสายปฏิจฺฉนฺนํ ชงฺฆํ ฑํสิตุํ นาสกฺขิ. อิตรา ทานํ อาวชฺชมานา นิวตฺตนฺตี ตํ ปเทสํ ปาปุณิ. สปฺโป พิลา นิกฺขมิตฺวา ตํ ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ปาเตสิ. สา ปสนฺนจิตฺเตน กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน ตึสโยชนิเก กนกวิมาเน สุตฺตปฺปพุทฺธา วิย สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเตน ติคาวุเตน อตฺตภาเวน นิพฺพตฺติ. สา ทฺวาทสโยชนิกํ เอกํ ทิพฺพวตฺถํ นิวาเสตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา อจฺฉราสหสฺสปริวุตา ปุพฺพกมฺมปกาสนตฺถาย สุวณฺณลาชภริเตน โอลมฺพเกน สุวณฺณสรเกน ปฏิมณฺฑิเต วิมานทฺวาเร ฐิตา อตฺตโน สมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา ‘‘กึ นุ โข เม กตฺวา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ ทิพฺเพน จกฺขุนา อุปธาเรนฺตี ‘‘อยฺยสฺส เม มหากสฺสปตฺเถรสฺส ทินฺนลาชนิสฺสนฺเทน สา ลทฺธา’’ติ อญฺญาสิ. Thật vậy, Tôn giả Mahākassapa, trong khi đang trú tại hang Pipphali, sau khi nhập thiền, vào ngày thứ bảy đã xuất thiền, và trong khi nhìn bao quát nơi khất thực bằng thiên nhãn, ngài thấy một người phụ nữ giữ ruộng lúa sāli đang lấy những bông lúa sāli và làm cốm, sau khi suy xét: “Có đức tin chăng, hay không có đức tin?”, và sau khi biết rằng: “Có đức tin”, trong khi xem xét: “Liệu cô ấy có thể cúng dường cho ta chăng, hay không?”, và sau khi biết rằng: “Thiện nữ này dạn dĩ sẽ cúng dường cho ta, và sau khi làm vậy, cô ấy sẽ đạt được tài sản lớn”, ngài đã đắp y, lấy bát, và đứng ngay gần ruộng lúa sāli. Vị thiện nữ, vừa thấy trưởng lão, với tâm hoan hỷ, thân thể tràn ngập hỷ lạc năm màu, đã nói: “Xin ngài hãy dừng lại, thưa Tôn giả”, rồi lấy cốm, đi nhanh đến, đổ vào bát của trưởng lão, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất, và đã phát nguyện: “Thưa Tôn giả, mong con được là người thừa hưởng pháp mà ngài đã thấy”. Trưởng lão đã tùy hỷ: “Mong được như vậy”. Cô ấy cũng đảnh lễ trưởng lão, và trong khi suy niệm về vật thí mình đã dâng, cô đã quay về. Và trên con đường đi dọc theo bờ ruộng của cô, một con rắn độc dữ đã nằm trong một cái hang. Nó đã không thể cắn được bắp chân của trưởng lão được che bởi y cà-sa. Người phụ nữ kia, trong khi quay về và suy niệm về vật thí, đã đến nơi đó. Con rắn ra khỏi hang, cắn cô ấy, và làm cô ngã xuống ngay tại đó. Cô ấy, với tâm hoan hỷ, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, trong một thiên cung bằng vàng rộng ba mươi do-tuần, với thân hình ba ngāvuta, được trang hoàng với mọi trang sức, như người vừa ngủ dậy. Cô ấy, sau khi mặc một tấm thiên y dài mười hai do-tuần và khoác một tấm khác, được một ngàn thiên nữ hầu cận, đứng ở cửa thiên cung được trang hoàng bằng một cái bát vàng treo lủng lẳng chứa đầy cốm vàng để biểu thị nghiệp quá khứ, đã nhìn vào tài sản của mình, và trong khi xem xét bằng thiên nhãn: “Ta đã làm gì mà có được tài sản này?”, cô đã biết rằng: “Tài sản này có được là nhờ kết quả của việc dâng cúng cốm cho Tôn giả Mahākassapa, bậc thầy của ta”. สา เอวํ ปริตฺตเกน กมฺเมน เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภิตฺวา ‘‘น ทานิ มยา ปมชฺชิตุํ วฏฺฏติ, อยฺยสฺส วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ถาวรํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปาโตว กนกมยํ สมฺมชฺชนิญฺเจว กจวรฉฑฺฑนกญฺจ ปจฺฉึ [Pg.6] อาทาย คนฺตฺวา เถรสฺส ปริเวณํ สมฺมชฺชิตฺวา ปานียปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปสิ. เถโร ตํ ทิสฺวา ‘‘เกนจิ ทหเรน วา สามเณเรน วา วตฺตํ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ สลฺลกฺเขสิ. สา ทุติยทิวเสปิ ตเถว อกาสิ, เถโรปิ ตเถว สลฺลกฺเขสิ. ตติยทิวเส ปน เถโร ตสฺสา สมฺมชฺชนิสทฺทํ สุตฺวา ตาลจฺฉิทฺทาทีหิ จ ปวิฏฺฐํ สรีโรภาสํ ทิสฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา ‘‘โก เอส สมฺมชฺชตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, ตุมฺหากํ อุปฏฺฐายิกา ลาชเทวธีตา’’ติ. ‘‘นนุ มยฺหํ เอวํนามิกา อุปฏฺฐายิกา นาม นตฺถี’’ติ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, สาลิเขตฺตํ รกฺขมานา ลาเช ทตฺวา ปสนฺนจิตฺตา นิวตฺตนฺตี สปฺเปน ทฏฺฐา กาลํ กตฺวา ตาวตึสเทวโลเก อุปฺปนฺนา, มยา อยฺยํ นิสฺสาย อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา, อิทานิปิ ตุมฺหากํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา ‘สมฺปตฺตึ ถาวรํ กริสฺสามี’ติ อาคตามฺหิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘หิยฺโยปิ ปเรปิ ตยาเวตํ ฐานํ สมฺมชฺชิตํ, ตยาว ปานียโภชนียํ อุปฏฺฐาปิต’’นฺติ. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อเปหิ เทวธีเต, ตยา กตํ วตฺตํ กตํว โหตุ, อิโต ปฏฺฐาย อิมํ ฐานํ มา อาคมี’’ติ. ‘‘ภนฺเต, มา มํ นาเสถ, ตุมฺหากํ วตฺตํ กตฺวา สมฺปตฺตึ เม ถิรํ กาตุํ เทถา’’ติ. ‘‘อเปหิ เทวธีเต, มา มํ อนาคเต จิตฺตพีชนึ คเหตฺวา นิสินฺเนหิ ธมฺมกถิเกหิ ‘มหากสฺสปตฺเถรสฺส กิร เอกา เทวธีตา อาคนฺตฺวา วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา ปานียปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปสี’ติ วตฺตพฺพตํ กริ, อิโต ปฏฺฐาย อิธ มา อาคมิ, ปฏิกฺกมา’’ติ. สา ‘‘มา มํ, ภนฺเต, นาเสถา’’ติ ปุนปฺปุนํ ยาจิเยว. เถโร ‘‘นายํ มม วจนํ สุณาตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุวํ ปมาณํ น ชานาสี’’ติ อจฺฉรํ ปหริ. สา ตตฺถ สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี อากาเส อุปฺปติตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห, ‘‘ภนฺเต, มยา ลทฺธสมฺปตฺตึ มา นาเสถ, ถาวรํ กาตุํ เทถา’’ติ โรทนฺตี อากาเส อฏฺฐาสิ. Cô ấy, sau khi có được tài sản như vậy nhờ một hành động nhỏ nhoi, đã suy nghĩ: “Bây giờ ta không nên dễ duôi, ta sẽ làm cho tài sản này được bền vững bằng cách thực hành các phận sự đối với Tôn giả”, rồi vào sáng sớm, cô lấy một cây chổi bằng vàng và một cái giỏ đựng rác, đi đến, quét dọn khuôn viên của trưởng lão, và chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng. Trưởng lão, khi thấy điều đó, đã ghi nhận: “Chắc là phận sự đã được một vị tỳ khưu trẻ hoặc một vị sa-di nào đó thực hiện”. Vào ngày thứ hai, cô ấy cũng làm như vậy, và trưởng lão cũng ghi nhận như vậy. Nhưng vào ngày thứ ba, trưởng lão, sau khi nghe tiếng quét của cô và thấy ánh sáng thân thể lọt qua các khe cửa sổ lá cọ, đã mở cửa và hỏi: “Ai đang quét dọn đó?”. “Thưa Tôn giả, con là thí chủ của ngài, thiên nữ Lājā”. “Chẳng phải ta không có thí chủ nào tên như vậy sao?”. “Thưa Tôn giả, con là người giữ ruộng lúa sāli, sau khi cúng dường cốm, với tâm hoan hỷ, trong khi quay về đã bị rắn cắn, mệnh chung và sanh về cõi trời Ba Mươi Ba. Nhờ nương tựa Tôn giả mà con có được tài sản này. Bây giờ, con đến đây để thực hành các phận sự đối với ngài và nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm cho tài sản này được bền vững’, thưa Tôn giả”. “Hôm qua và hôm kia, chính cô đã quét dọn nơi này, chính cô đã chuẩn bị nước uống và nước dùng sao?”. “Vâng, thưa Tôn giả”. “Hãy đi đi, thiên nữ, phận sự cô đã làm hãy xem như đã làm xong. Từ nay về sau, đừng đến nơi này nữa”. “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại con. Xin hãy cho phép con làm cho tài sản của con được vững bền bằng cách thực hành phận sự đối với ngài”. “Hãy đi đi, thiên nữ, đừng tạo ra lời đàm tiếu cho ta trong tương lai bởi các vị pháp sư ngồi cầm quạt trang trí rằng: ‘Nghe nói có một thiên nữ đến với trưởng lão Mahākassapa, thực hành các phận sự và chuẩn bị nước uống và nước dùng’. Từ nay về sau, đừng đến đây, hãy lui đi”. Cô ấy đã van xin nhiều lần: “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại con”. Trưởng lão, suy nghĩ: “Cô này không nghe lời ta”, đã búng ngón tay và nói: “Ngươi không biết chừng mực”. Cô ấy, không thể đứng lại đó, đã bay lên không trung, chắp tay lại, và vừa khóc vừa đứng trên không trung nói: “Thưa Tôn giả, xin đừng hủy hoại tài sản con đã có được, xin hãy cho phép con làm cho nó được bền vững”. สตฺถา เชตวเน คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ตสฺสา โรทิตสทฺทํ สุตฺวา โอภาสํ ผริตฺวา เทวธีตาย สมฺมุเข นิสีทิตฺวา กเถนฺโต วิย ‘‘เทวธีเต มม ปุตฺตสฺส กสฺสปสฺส สํวรกรณเมว ภาโร, ปุญฺญตฺถิกานํ ปน ‘อยํ โน อตฺโถ’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ปุญฺญกรณเมว ภาโร. ปุญฺญกรณญฺหิ อิธ เจว สมฺปราเย จ สุขเมวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại hương phòng ở Jetavana, đã nghe tiếng khóc của cô, liền phóng hào quang, và như thể đang ngồi nói chuyện trước mặt thiên nữ, ngài phán: “Này thiên nữ, phận sự của con trai ta, Kassapa, chính là việc thực hành sự thu thúc. Còn đối với những người mong cầu phước báu, sau khi ghi nhận rằng ‘Đây là lợi ích của chúng ta’, thì phận sự của họ chính là việc làm phước. Vì rằng việc làm phước chỉ mang lại an lạc ở đời này và ở đời sau”, sau khi nói vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và trong khi thuyết pháp, ngài đã nói lên kệ này – ๑๑๘. 118. ‘‘ปุญฺญญฺเจ [Pg.7] ปุริโส กยิรา, กยิรา นํ ปุนปฺปุนํ; ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ, สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย’’ติ. “Nếu người làm điều phước, nên làm đi làm lại; nên ước muốn trong đó, vì tích chứa phước báu, đem lại sự an lạc”. ตสฺสตฺโถ – สเจ ปุริโส ปุญฺญํ กเรยฺย, ‘‘เอกวารํ เม ปุญฺญํ กตํ, อลํ เอตฺตาวตา’’ติ อโนรมิตฺวา ปุนปฺปุนํ กโรเถว. ตสฺส อกรณกฺขเณปิ ตมฺหิ ปุญฺเญ ฉนฺทํ รุจึ อุสฺสาหํ กโรเถว. กึ การณา? สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย. ปุญฺญสฺส หิ อุจฺจโย วุฑฺฒิ อิธโลกปรโลกสุขาวหนโต สุโขติ. Nghĩa của kệ ấy là: Nếu người nào làm việc phước, không nên dừng lại với ý nghĩ rằng: “Ta đã làm phước một lần, chừng ấy là đủ rồi”, mà nên làm đi làm lại nhiều lần. Ngay cả trong lúc không làm, người ấy cũng nên khởi lên ý muốn, sự ưa thích, và lòng hăng hái đối với việc phước ấy. Vì sao vậy? Vì sự tích lũy phước thiện đem lại an lạc. Thật vậy, sự tích lũy, sự tăng trưởng phước thiện là an lạc, vì nó mang lại hạnh phúc ở đời này và đời sau. เทสนาวสาเน เทวธีตา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนมตฺถเก ฐิตาว โสตาปตฺติผลํ ปาปุณีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị thiên nữ ấy, trong khi vẫn đang đứng trên không trung cách mặt đất bốn mươi lăm do-tuần, đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. ลาชเทวธีตาวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện thứ ba về thiên nữ Lājā đến đây là kết thúc. ๔. อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐิวตฺถุ 4. Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāpopi passatī bhadraṃ”, liên quan đến trưởng giả Anāthapiṇḍika. อนาถปิณฺฑิโก หิ วิหารเมว อุทฺทิสฺส จตุปณฺณาสโกฏิธนํ พุทฺธสาสเน วิกิริตฺวา สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต เทวสิกํ ตีณิ มหาอุปฏฺฐานานิ คจฺฉติ, คจฺฉนฺโต จ ‘‘กึ นุ โข อาทาย อาคโตติ สามเณรา วา ทหรา วา หตฺถมฺปิ เม โอโลเกยฺยุ’’นฺติ ตุจฺฉหตฺโถ นาม น คตปุพฺโพ. ปาโตว คจฺฉนฺโต ยาคุํ คาหาเปตฺวาว คจฺฉติ, กตปาตราโส สปฺปินวนีตาทีนิ เภสชฺชานิ. สายนฺหสมเย มาลาคนฺธวิเลปนวตฺถาทีนิ คาหาเปตฺวา คจฺฉติ. เอวํ นิจฺจกาลเมว ทิวเส ทิวเส ทานํ ทตฺวา สีลํ รกฺขติ. อปรภาเค ธนํ ปริกฺขยํ คจฺฉติ. โวหารูปชีวิโนปิสฺส หตฺถโต อฏฺฐารสโกฏิธนํ อิณํ คณฺหึสุ, กุลสนฺตกาปิสฺส อฏฺฐารสหิรญฺญโกฏิโย, นทีตีเร นิทหิตฺวา ฐปิตา อุทเกน กูเล ภินฺเน มหาสมุทฺทํ ปวิสึสุ. เอวมสฺส อนุปุพฺเพน ธนํ ปริกฺขยํ อคมาสิ. โส เอวํภูโตปิ สงฺฆสฺส ทานํ เทติเยว, ปณีตํ ปน กตฺวา ทาตุํ น สกฺโกติ. Thật vậy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, sau khi đã chi ra năm mươi bốn koṭi tiền vàng cho tu viện vì Phật pháp, trong thời gian bậc Đạo Sư an ngự tại Jetavana, ông vẫn hằng ngày đến hầu hạ ba lần. Mỗi khi đi, ông chưa từng đi tay không, vì nghĩ rằng: “Các vị sa-di hay các vị tỳ-khưu trẻ có thể sẽ nhìn vào tay ta xem ta mang theo những gì”. Buổi sáng sớm, ông cho người mang cháo đến. Sau bữa ăn sáng, ông mang các loại dược phẩm như bơ lỏng, bơ tươi. Vào buổi chiều, ông cho người mang hoa, hương, vật xoa thơm, vải vóc, v.v. đến. Cứ như thế, ông luôn luôn cúng dường và giữ giới hằng ngày. Về sau, tài sản của ông bị suy giảm. Những người sống bằng nghề buôn bán đã vay nợ ông mười tám koṭi. Mười tám koṭi vàng bạc gia bảo của ông được chôn cất ở bờ sông, khi bờ sông bị nước xói lở, tất cả đã trôi ra biển lớn. Cứ thế, tài sản của ông dần dần đi đến chỗ cạn kiệt. Dù trong hoàn cảnh như vậy, ông vẫn tiếp tục cúng dường đến chư Tăng, nhưng không thể sắm sửa những vật thực hảo hạng được nữa. โส เอกทิวสํ สตฺถารา ‘‘ทียติ ปน เต, คหปติ, กุเล ทาน’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ทียติ, ภนฺเต, ตญฺจ โข กณาชกํ พิลงฺคทุติย’’นฺติ อาห. อถ นํ [Pg.8] สตฺถา, ‘‘คหปติ, ‘ลูขํ ทานํ เทมี’ติ มา จินฺตยิ. จิตฺตสฺมิญฺหิ ปณีเต พุทฺธาทีนํ ทินฺนทานํ ลูขํ นาม นตฺถิ, อปิจ ตฺวํ อฏฺฐนฺนํ อริยปุคฺคลานํ ทานํ เทสิ, อหํ ปน เวลามกาเล สกลชมฺพุทีปํ อุนฺนงฺคลํ กตฺวา มหาทานํ ปวตฺตยมาโนปิ ติสรณคตมฺปิ กญฺจิ นาลตฺถํ, ทกฺขิเณยฺยา นาม เอวํ ทุลฺลภา. ตสฺมา ‘ลูขํ เม ทาน’นฺติ มา จินฺตยี’’ติ วตฺวา เวลามสุตฺตมสฺส (อ. นิ. ๙.๒๐) กเถสิ. อถสฺส ทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา สตฺถริ เจว สตฺถุสาวเกสุ จ เคหํ ปวิสนฺเตสุ เตสํ เตเชน สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี, ‘‘ยถา อิเม อิมํ เคหํ น ปวิสนฺติ, ตถา คหปตึ ปริภินฺทิสฺสามี’’ติ ตํ วตฺตุกามาปิ อิสฺสรกาเล กิญฺจิ วตฺตุํ นาสกฺขิ, อิทานิ ‘‘ปนายํ ทุคฺคโต คณฺหิสฺสติ เม วจน’’นฺติ รตฺติภาเค เสฏฺฐิสฺส สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา อากาเส อฏฺฐาสิ. อถ เสฏฺฐิ นํ ทิสฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ อาห. อหํ เต มหาเสฏฺฐิ จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา เทวตา, ตุยฺหํ โอวาททานตฺถาย อาคตาติ. เตน หิ โอวเทหีติ. มหาเสฏฺฐิ ตยา ปจฺฉิมกาลํ อโนโลเกตฺวาว สมณสฺส โคตมสฺส สาสเน พหุํ ธนํ วิปฺปกิณฺณํ, อิทานิ ทุคฺคโต หุตฺวาปิ ตํ น มุญฺจสิเยว, เอวํ วตฺตมาโน กติปาเหเนว ฆาสจฺฉาทนมตฺตมฺปิ น ลภิสฺสสิ, กึ เต สมเณน โคตเมน, อติปริจฺจาคโต โอรมิตฺวา กมฺมนฺเต ปโยเชนฺโต กุฏุมฺพํ สณฺฐาเปหีติ. อยํ เม ตยา ทินฺนโอวาโทติ. อาม, เสฏฺฐีติ. คจฺฉ, นาหํ ตาทิสีนํ สเตนปิ สหสฺเสนปิ สตสหสฺเสนปิ สกฺกา กมฺเปตุํ, อยุตฺตํ เต วุตฺตํ, กํ ตยา มม เคเห วสมานาย, สีฆํ สีฆํ เม ฆรา นิกฺขมาหีติ. สา โสตาปนฺนสฺส อริยสาวกสฺส วจนํ สุตฺวา ฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ทารเก อาทาย นิกฺขมิ, นิกฺขมิตฺวา จ ปน อญฺญตฺถ วสนฏฺฐานํ อลภมานา ‘‘เสฏฺฐึ ขมาเปตฺวา ตตฺเถว วสิสฺสามี’’ติ นครปริคฺคาหกํ เทวปุตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตนา กตาปราธํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘เอหิ, มํ เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ เนตฺวา ขมาเปตฺวา วสนฏฺฐานํ ทาเปหี’’ติ อาห. โส ‘‘อยุตฺตํ ตยา วุตฺตํ, นาหํ ตสฺส สนฺติกํ คนฺตุํ อุสฺสหามี’’ติ ตํ ปฏิกฺขิปิ. สา จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตหิปิ ปฏิกฺขิตฺตา สกฺกํ เทวราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขิตฺวา, ‘‘อหํ, เทว, วสนฏฺฐานํ อลภมานา ทารเก [Pg.9] หตฺเถน คเหตฺวา อนาถา วิจรามิ, วสนฏฺฐานํ เม ทาเปหี’’ติ สุฏฺฐุตรํ ยาจิ. Một hôm, khi bậc Đạo Sư hỏi ông: “Này gia chủ, việc cúng dường trong nhà ông vẫn còn được duy trì chứ?” Ông thưa: “Bạch Thế Tôn, vẫn còn ạ, nhưng đó chỉ là cháo tấm với nước rau chua thôi ạ.” Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo ông: “Này gia chủ, đừng nghĩ rằng: ‘Ta cúng dường vật thực thô sơ’. Vì khi tâm thanh cao, vật cúng dường đến các bậc như chư Phật không thể gọi là thô sơ. Hơn nữa, ông đã cúng dường đến tám bậc Thánh nhân. Còn ta, trong kiếp làm Velāma, dù đã thực hiện đại thí, khiến cho toàn cõi Diêm-phù-đề không còn ai phải cày cấy, ta cũng không tìm được một người nào đã quy y Tam Bảo. Các bậc đáng thọ nhận cúng dường quả là khó gặp như vậy. Vì thế, ông chớ nghĩ rằng: ‘Vật cúng dường của ta thật thô sơ’”. Nói xong, Ngài thuyết kinh Velāma cho ông nghe. Bấy giờ, có một vị thiên nữ ngụ tại cổng nhà của trưởng giả, mỗi khi bậc Đạo Sư và các vị Thánh đệ tử vào nhà, vị ấy không thể chịu đựng được uy lực của các ngài. Vị ấy nghĩ: “Ta sẽ làm cho gia chủ sinh lòng chia rẽ để những vị này không vào nhà này nữa”. Dù muốn nói với ông, nhưng trong lúc ông còn giàu có, vị ấy không dám nói lời nào. Nay vị ấy nghĩ: “Ông ta đã sa sút rồi, chắc sẽ nghe lời ta”. Vào ban đêm, vị ấy vào phòng ngủ sang trọng của trưởng giả và đứng trên không trung. Trưởng giả thấy vậy liền hỏi: “Ngươi là ai đó?” “Thưa đại trưởng giả, tôi là vị thiên nữ ngụ tại cổng thứ tư nhà ông, tôi đến để khuyên bảo ông.” “Nếu vậy, hãy nói đi.” “Thưa đại trưởng giả, ông đã không nghĩ đến tương lai mà phung phí quá nhiều của cải cho giáo pháp của Sa-môn Gotama. Nay đã nghèo túng mà ông vẫn không từ bỏ việc ấy. Cứ như thế này, chỉ trong vài ngày nữa, ông sẽ không có cả thức ăn và áo mặc. Sa-môn Gotama có ích gì cho ông chứ? Hãy từ bỏ việc bố thí quá độ, chuyên tâm vào công việc làm ăn để gầy dựng lại gia sản.” “Đây là lời khuyên mà ngươi dành cho ta sao?” “Vâng, thưa trưởng giả.” “Hãy đi đi! Một trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn kẻ như ngươi cũng không thể làm ta lay chuyển. Ngươi đã nói điều không phải lẽ. Ngươi ở trong nhà ta thì có ích gì? Hãy mau mau ra khỏi nhà ta!” Vị thiên nữ ấy nghe lời của một bậc Thánh đệ tử đã nhập lưu, không thể ở lại được nữa, liền dắt con cái ra đi. Sau khi ra đi, vị ấy không tìm được nơi nào khác để ở, bèn nghĩ: “Ta sẽ xin lỗi trưởng giả và xin được ở lại nơi cũ”. Vị ấy đến gặp vị thiên tử hộ trì thành phố, kể lại lỗi lầm của mình và nói: “Xin ngài hãy đưa tôi đến gặp trưởng giả để xin lỗi và xin lại chỗ ở.” Vị thiên tử ấy đáp: “Ngươi đã nói điều không phải lẽ, ta không dám đến gặp vị ấy đâu”, rồi từ chối. Vị thiên nữ ấy lại đến gặp Tứ Đại Thiên Vương, cũng bị từ chối, sau đó đến yết kiến vua trời Sakka, trình bày lại sự việc và khẩn khoản một cách tha thiết: “Thưa Thiên chủ, con không tìm được chỗ ở, phải dắt con thơ đi lang thang không nơi nương tựa. Xin ngài hãy giúp con xin lại chỗ ở.” อถ นํ โส ‘‘อหมฺปิ ตว การณา เสฏฺฐึ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสามิ, เอกํ ปน เต อุปายํ กเถสฺสามี’’ติ อาห. สาธุ, เทว, กเถหีติ. คจฺฉ, เสฏฺฐิโน อายุตฺตกเวสํ คเหตฺวา เสฏฺฐิสฺส หตฺถโต ปณฺณํ อาโรเปตฺวา โวหารูปชีวีหิ คหิตํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺตโน อานุภาเวน โสเธตฺวา ตุจฺฉคพฺเภ ปูเรตฺวา มหาสมุทฺทํ ปวิฏฺฐํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, อญฺญมฺปิ อสุกฏฺฐาเน นาม อสฺสามิกํ อฏฺฐารสโกฏิธนํ อตฺถิ, ตํ สพฺพํ สํหริตฺวา ตสฺส ตุจฺฉคพฺเภ ปูเรตฺวา ทณฺฑกมฺมํ กตฺวา ขมาเปหีติ. สา ‘‘สาธุ, เทวา’’ติ วุตฺตนเยเนว ตํ สพฺพํ กตฺวา ปุน ตสฺส สิริคพฺภํ โอภาสยมานา อากาเส ฐตฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ วุตฺเต อหํ เต จตุตฺถทฺวารโกฏฺฐเก อธิวตฺถา อนฺธพาลเทวตา, มยา อนฺธพาลตาย ยํ ตุมฺหากํ สนฺติเก กถิตํ, ตํ เม ขมถ. สกฺกสฺส หิ เม วจเนน จตุปณฺณาสโกฏิธนํ สํหริตฺวา ตุจฺฉคพฺภปูรณํ ทณฺฑกมฺมํ กตํ, วสนฏฺฐานํ อลภมานา กิลมามีติ. อนาถปิณฺฑิโก จินฺเตสิ – ‘‘อยํ เทวตา ‘ทณฺฑกมฺมญฺจ เม กต’นฺติ วทติ, อตฺตโน จ โทสํ ปฏิชานาติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส นํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ. โส ตํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ตาย กตกมฺมํ สพฺพํ อาโรเจสิ. เทวตา สตฺถุ ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยํ มยา อนฺธพาลตาย ตุมฺหากํ คุเณ อชานิตฺวา ปาปกํ วจนํ วุตฺตํ, ตํ เม ขมถา’’ติ สตฺถารํ ขมาเปตฺวา มหาเสฏฺฐึ ขมาเปสิ. สตฺถา กลฺยาณปาปกานํ กมฺมานํ วิปากวเสน เสฏฺฐิญฺเจว เทวตญฺจ โอวทนฺโต ‘‘อิธ, คหปติ, ปาปปุคฺคโลปิ ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, ตาว ภทฺรมฺปิ ปสฺสติ. ยทา ปนสฺส ปาปํ ปจฺจติ, ตทา ปาปเมว ปสฺสติ. ภทฺรปุคฺคโลปิ ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ, ตาว ปาปานิ ปสฺสติ. ยทา ปนสฺส ภทฺรํ ปจฺจติ, ตทา ภทฺรเมว ปสฺสตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Bấy giờ, vị ấy (vua trời Sakka) nói với vị thiên nữ ấy rằng: “Ta cũng vì cớ của ngươi mà không thể nói với trưởng giả được, tuy nhiên ta sẽ chỉ cho ngươi một phương kế.” (Vị thiên nữ thưa:) “Lành thay, thưa thiên chủ, xin ngài hãy chỉ dạy.” (Vua trời Sakka bảo:) “Ngươi hãy đi, hóa thành hình dạng người quản lý của trưởng giả, từ tay trưởng giả lấy sổ sách, dùng thần lực của mình mà thu hồi mười tám koṭi tài sản đã được những người sống bằng nghề buôn bán nhận lấy, rồi làm đầy các kho tàng trống rỗng. Lại có mười tám koṭi tài sản đã chìm vào đại dương, và cũng có mười tám koṭi tài sản vô chủ ở một nơi nọ. Ngươi hãy thu gom tất cả tài sản ấy, làm đầy các kho tàng trống rỗng của ông ấy, xem như là hành động chịu phạt, rồi hãy xin ông ấy tha thứ.” Vị thiên nữ ấy đáp: “Lành thay, thưa thiên chủ,” rồi đã làm tất cả những việc ấy đúng theo cách đã được chỉ dạy. Sau đó, vị ấy đứng trên hư không, tỏa hào quang làm sáng rực gian phòng lộng lẫy của trưởng giả. Khi được hỏi: “Đó là ai vậy?” Vị ấy đáp: “Ta là vị thiên nữ ngu si, mù quáng ngụ ở cổng thành thứ tư của ngài. Do sự ngu si, mù quáng mà tôi đã nói những lời lẽ với các ngài, xin các ngài hãy tha thứ cho tôi. Thật vậy, do lời của vua trời Sakka, tôi đã thu gom năm mươi bốn koṭi tài sản, đã thực hiện việc chịu phạt là làm đầy các kho tàng trống rỗng. Vì không có được nơi ở, tôi đang phải chịu khổ sở.” Trưởng giả Anāthapiṇḍika suy nghĩ: “Vị thiên nữ này nói rằng ‘việc chịu phạt đã được ta thực hiện,’ và cũng tự nhận lỗi của mình, ta sẽ đưa vị này đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.” Ông ấy đã dẫn vị thiên nữ ấy đến nơi đức Thế Tôn và trình bày lại tất cả sự việc đã được vị ấy thực hiện. Vị thiên nữ cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, do sự ngu si, mù quáng, vì không biết đến các ân đức của các ngài mà con đã nói lời lẽ xấu ác, xin các ngài hãy tha thứ cho con.” Sau khi xin đức Thế Tôn tha thứ, vị ấy đã xin đại trưởng giả tha thứ. Đức Thế Tôn, trong khi giáo huấn cả trưởng giả và vị thiên nữ về quả báo của các nghiệp thiện và ác, đã dạy rằng: “Này gia chủ, ở đời này, người làm ác cũng thấy điều tốt lành, khi mà việc ác chưa chín muồi. Nhưng khi việc ác của người ấy chín muồi, bấy giờ người ấy chỉ thấy điều ác. Người làm thiện cũng thấy điều ác, khi mà việc thiện chưa chín muồi. Nhưng khi việc thiện của người ấy chín muồi, bấy giờ người ấy chỉ thấy điều tốt lành.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và thuyết giảng Chánh pháp bằng cách nói lên những câu kệ này: ๑๑๙. 119. ‘‘ปาโปปิ ปสฺสตี ภทฺรํ, ยาว ปาปํ น ปจฺจติ; ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ, อถ ปาโป ปาปานิ ปสฺสติ. “Người làm ác cũng thấy điều lành, khi mà nghiệp ác chưa chín muồi; Và khi nghiệp ác đã chín muồi, bấy giờ người ác thấy các điều ác. ๑๒๐. 120. ‘‘ภทฺโรปิ ปสฺสตี ปาปํ, ยาว ภทฺรํ น ปจฺจติ; ยทา จ ปจฺจตี ภทฺรํ, อถ ภทฺโร ภทฺรานิ ปสฺสตี’’ติ. “Người làm thiện cũng thấy điều ác, khi mà nghiệp thiện chưa chín muồi; Và khi nghiệp thiện đã chín muồi, bấy giờ người thiện thấy các điều lành.” ตตฺถ [Pg.10] ปาโปติ กายทุจฺจริตาทินา ปาปกมฺเมน ยุตฺตปุคฺคโล. โสปิ หิ ปุริมสุจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ สุขํ อนุภวมาโน ภทฺรมฺปิ ปสฺสติ. ยาว ปาปํ น ปจฺจตีติ ยาวสฺส ตํ ปาปกมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปนสฺส ตํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ เทติ, อถ ทิฏฺฐธมฺเม วิวิธา กมฺมการณา, สมฺปราเย จ อปายทุกฺขํ อนุโภนฺโต โส ปาโป ปาปานิเยว ปสฺสติ. ทุติยคาถายปิ กายสุจริตาทินา ภทฺรกมฺเมน ยุตฺโต ภทฺโร. โสปิ หิ ปุริมทุจฺจริตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ ทุกฺขํ อนุภวมาโน ปาปํ ปสฺสติ. ยาว ภทฺรํ น ปจฺจตีติ ยาวสฺส ตํ ภทฺรํ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺเม วา สมฺปราเย วา วิปากํ น เทติ. ยทา ปน ตํ วิปากํ เทติ, อถ ทิฏฺฐธมฺเม ลาภสกฺการาทิสุขํ, สมฺปราเย จ ทิพฺพสมฺปตฺติสุขํ อนุภวมาโน โส ภทฺโร ภทฺรานิเยว ปสฺสตีติ. Trong các câu kệ ấy, “người làm ác” là người có liên quan đến nghiệp ác như thân ác hạnh, v.v. Thật vậy, người ấy trong khi hưởng thụ sự an lạc được sanh ra do năng lực của thiện hạnh trong quá khứ, cũng thấy được điều tốt lành. Cụm từ “khi mà nghiệp ác chưa chín muồi” có nghĩa là khi mà nghiệp ác của người ấy chưa cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau. Nhưng khi nghiệp ác ấy cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau, bấy giờ trong hiện tại người ấy thấy các hình phạt khác nhau, và trong đời sau, trong khi chịu đựng khổ đau ở cõi dữ, người làm ác ấy chỉ thấy những điều ác. Cũng vậy, trong câu kệ thứ hai, “người làm thiện” là người có liên quan đến nghiệp thiện như thân thiện hạnh, v.v. Thật vậy, người ấy trong khi chịu đựng sự đau khổ được sanh ra do năng lực của ác hạnh trong quá khứ, thấy điều ác. Cụm từ “khi mà nghiệp thiện chưa chín muồi” có nghĩa là khi mà nghiệp thiện của người ấy chưa cho quả báo, hoặc trong hiện tại hoặc trong đời sau. Nhưng khi nghiệp thiện ấy cho quả báo, bấy giờ trong hiện tại người ấy thấy sự an lạc như lợi lộc, danh vọng, v.v., và trong đời sau, trong khi hưởng thụ sự an lạc của cảnh giới chư thiên, người làm thiện ấy chỉ thấy những điều tốt lành. เทสนาวสาเน สา เทวตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, vị thiên nữ ấy đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Đối với hội chúng đã vân tập, bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích. อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐิวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika, chương thứ tư. ๕. อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ 5. Câu chuyện về vị tỳ khưu không gìn giữ vật dụng มาวมญฺเญถ ปาปสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อสญฺญตปริกฺขารํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Māvamaññetha pāpassa,” liên quan đến một vị tỳ khưu không gìn giữ vật dụng của mình. โส กิร ยํ กิญฺจิ มญฺจปีฐาทิเภทํ ปริกฺขารํ พหิ ปริภุญฺชิตฺวา ตตฺเถว ฉฑฺเฑติ. ปริกฺขาโร วสฺเสนปิ อาตเปนปิ อุปจิกาทีหิปิ วินสฺสติ. โส ภิกฺขูหิ ‘‘นนุ, อาวุโส, ปริกฺขาโร นาม ปฏิสามิตพฺโพ’’ติ วุตฺเต ‘‘อปฺปกํ มยา กตํ, อาวุโส, เอตํ, น เอตสฺส จิตฺตํ อตฺถิ, น ปิตฺต’’นฺติ วตฺวา ตเถว กโรติ. ภิกฺขู ตสฺส กิริยํ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิ. โส สตฺถารา ปุจฺฉิโตปิ ‘‘กึ เอตํ ภควา อปฺปกํ มยา กตํ, น ตสฺส จิตฺตํ อตฺถิ, นาสฺส ปิตฺต’’นฺติ ตเถว อวมญฺญนฺโต อาห. อถ นํ สตฺถา ‘‘ภิกฺขูหิ เอวํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ปาปกมฺมํ นาม ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ. อชฺโฌกาเส ฐปิตญฺหิ วิวฏมุขํ ภาชนํ เทเว วสฺสนฺเต กิญฺจาปิ เอกพินฺทุนา น ปูรติ, ปุนปฺปุนํ [Pg.11] วสฺสนฺเต ปน ปูรเตว, เอวเมวํ ปาปํ กโรนฺโต ปุคฺคโล อนุปุพฺเพน มหนฺตํ ปาปราสึ กโรตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị tỳ khưu ấy sau khi sử dụng bất kỳ vật dụng nào như giường, ghế, v.v. ở bên ngoài, liền vứt bỏ ngay tại đó. Các vật dụng ấy bị hư hoại do mưa, nắng, mối mọt, v.v. Khi được các vị tỳ khưu khác nhắc nhở: “Này hiền giả, vật dụng thì phải nên được cất giữ chứ?” Vị ấy đáp: “Thưa các hiền giả, việc tôi làm là nhỏ nhặt. Vật ấy không có tâm, không có mật (không có giá trị),” rồi vẫn tiếp tục làm như vậy. Các vị tỳ khưu đã trình bày hành vi của vị ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này tỳ khưu, có thật là con đã làm như vậy không?” Dù được đức Thế Tôn hỏi, vị ấy vẫn trả lời một cách xem thường như trước: “Việc này có là gì đâu, bạch đức Thế Tôn. Con chỉ làm một việc nhỏ nhặt. Vật ấy không có tâm, nó cũng không có mật.” Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy vị ấy rằng: “Đối với các tỳ khưu, không được phép làm như vậy. Không nên xem thường một việc ác, cho rằng ‘nó nhỏ nhặt.’ Ví như một cái bình miệng mở được đặt ở ngoài trời, khi trời mưa, dù không thể đầy chỉ bằng một giọt nước, nhưng khi mưa rơi liên tục thì chắc chắn sẽ đầy. Cũng vậy, người làm ác, dần dần từng chút một, sẽ tạo thành một khối tội ác to lớn.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối câu chuyện và thuyết giảng Chánh pháp bằng cách nói lên câu kệ này: ๑๒๑. 121. ‘‘มาวมญฺเญถ ปาปสฺส, น มนฺทํ อาคมิสฺสติ; อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรติ; พาโล ปูรติ ปาปสฺส, โถกํ โถกมฺปิ อาจิน’’นฺติ. “Chớ xem thường việc ác nhỏ, cho rằng: ‘Nó sẽ không đến với ta.’ Như bình nước được đổ đầy, do từng giọt nước rơi xuống; Kẻ ngu phu cũng chất đầy tội ác, do tích lũy dần dần từng chút một.” ตตฺถ มาวมญฺเญถาติ น อวชาเนยฺย. ปาปสฺสาติ ปาปํ. น มนฺทํ อาคมิสฺสตีติ ‘‘อปฺปมตฺตกํ เม ปาปกํ กตํ, กทา เอตํ วิปจฺจิสฺสตี’’ติ เอวํ ปาปํ นาวชาเนยฺยาติ อตฺโถ. อุทกุมฺโภปีติ เทเว วสฺสนฺเต มุขํ วิวริตฺวา ฐปิตํ ยํ กิญฺจิ กุลาลภาชนํ ยถา ตํ เอเกกสฺสาปิ อุทกพินฺทุโน นิปาเตน อนุปุพฺเพน ปูรติ, เอวํ พาลปุคฺคโล โถกํ โถกมฺปิ ปาปํ อาจินนฺโต กโรนฺโต วฑฺเฒนฺโต ปาปสฺส ปูรติเยวาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, 'māvamaññetha' có nghĩa là 'na avajāneyya' (chớ nên xem thường). 'Pāpassa' có nghĩa là 'pāpaṃ' (việc ác). 'Na mandaṃ āgamissati' có nghĩa là: "Việc ác ta làm chỉ là một chút ít, khi nào nó mới trổ quả đây?" Chớ nên xem thường việc ác như vậy. 'Udakumbho' có nghĩa là: Giống như một cái lu gốm nào đó được đặt ngửa miệng ra khi trời mưa, nó sẽ tuần tự đầy lên do sự rơi xuống của từng giọt nước; cũng vậy, kẻ ngu si, trong khi tích lũy, thực hành, và làm tăng trưởng việc ác dù chỉ từng chút một, chắc chắn sẽ tràn đầy tội ác. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. สตฺถาปิ ‘‘อชฺโฌกาเส เสยฺยํ สนฺถริตฺวา ปฏิปากติกํ อกโรนฺโต อิมํ นาม อาปตฺติมาปชฺชตี’’ติ (ปาจิ. ๑๐๘-๑๑๐) สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสีติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Đức Bậc Đạo Sư cũng đã chế định điều học rằng: "Vị tỳ-khưu nào sau khi trải chỗ nằm ở ngoài trời mà không dọn dẹp lại như cũ thì phạm tội này." อสญฺญตปริกฺขารภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về vị tỳ-khưu không thu dọn vật dụng, hồi thứ năm. ๖. พิฬาลปาทกเสฏฺฐิวตฺถุ 6. Câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka มาวมญฺเญถ ปุญฺญสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พิฬาลปาทกเสฏฺฐึ อารพฺภ กเถสิ. Đức Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú ngụ tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Māvamaññetha puññassa", nhân câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สาวตฺถิวาสิโน วคฺคพนฺธเนน พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ เทนฺติ. อเถกทิวสํ สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต เอวมาห – Quả thật, vào một thời, dân chúng thành Sāvatthī đã lập thành các nhóm để cúng dường đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu. Khi ấy, vào một ngày nọ, trong khi thuyết pháp tùy hỷ, đức Bậc Đạo Sư đã nói như sau: ‘‘อุปาสกา อิเธกจฺโจ อตฺตนาว ทานํ เทติ, ปรํ น สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน โภคสมฺปทํ ลภติ, โน ปริวารสมฺปทํ. เอกจฺโจ อตฺตนา ทานํ น เทติ, ปรํ สมาทเปติ. โส [Pg.12] นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน ปริวารสมฺปทํ ลภติ, โน โภคสมฺปทํ. เอกจฺโจ อตฺตนา จ น เทติ, ปรญฺจ น สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เนว โภคสมฺปทํ ลภติ, น ปริวารสมฺปทํ, วิฆาสาโท หุตฺวา วิจรติ. เอกจฺโจ อตฺตนา จ เทติ, ปรญฺจ สมาทเปติ. โส นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน โภคสมฺปทญฺเจว ลภติ, ปริวารสมฺปทญฺจา’’ติ. "Này các cận sự nam, ở đây có người tự mình bố thí nhưng không khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc về tài sản nhưng không được sung túc về quyến thuộc. Có người không tự mình bố thí nhưng khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc về quyến thuộc nhưng không được sung túc về tài sản. Có người không tự mình bố thí cũng không khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, không được sung túc cả về tài sản lẫn quyến thuộc, phải trở thành kẻ nghèo hèn ăn đồ thừa và đi lang thang. Có người vừa tự mình bố thí vừa khuyến khích người khác. Người ấy, trong mỗi kiếp tái sanh, được sung túc cả về tài sản lẫn quyến thuộc." อเถโก ปณฺฑิตปุริโส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ‘‘อโห อจฺฉริยมิทํ การณํ, อหํ ทานิ อุภยสมฺปตฺติสํวตฺตนิกํ กมฺมํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุฏฺฐาย คมนกาเล อาห – ‘‘ภนฺเต, สฺเว อมฺหากํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ. กิตฺตเกหิ ปน เต ภิกฺขูหิ อตฺโถติ? สพฺพภิกฺขูหิ, ภนฺเตติ. สตฺถา อธิวาเสสิ. โสปิ คามํ ปวิสิตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, มยา สฺวาตนาย พุทฺธปฺปมุโข ภิกฺขุสงฺโฆ นิมนฺติโต, โย ยตฺตกานํ ภิกฺขูนํ สกฺโกติ, โส ตตฺตกานํ ยาคุอาทีนํ อตฺถาย ตณฺฑุลาทีนิ เทตุ, เอกสฺมึ ฐาเน ปจาเปตฺวา ทานํ ทสฺสามา’’ติ อุคฺโฆเสนฺโต วิจริ. Khi ấy, một người đàn ông trí tuệ sau khi nghe bài pháp thoại ấy, suy nghĩ rằng: "Ồ, nguyên nhân này thật vi diệu! Bây giờ ta sẽ làm nghiệp dẫn đến sự sung túc cả hai phương diện." Rồi ông đứng dậy, vào lúc đức Bậc Đạo Sư ra về, ông bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, ngày mai xin Ngài nhận vật thực của chúng con." (Đức Phật hỏi:) "Ông cần bao nhiêu vị tỳ-khưu?" "Bạch đức Thế Tôn, con cần tất cả các vị tỳ-khưu." Đức Bậc Đạo Sư đã nhận lời. Người ấy cũng đi vào làng và đi khắp nơi loan báo rằng: "Hỡi các mẹ, các cha! Con đã thỉnh mời Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu cho ngày mai. Ai có thể cúng dường cho bao nhiêu vị tỳ-khưu thì hãy đóng góp gạo và các vật dụng khác để nấu cháo v.v. cho bấy nhiêu vị. Chúng ta sẽ cho nấu tại một nơi và cùng nhau cúng dường." อถ นํ เอโก เสฏฺฐิ อตฺตโน อาปณทฺวารํ สมฺปตฺตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ อตฺตโน ปโหนเก ภิกฺขู อนิมนฺเตตฺวา ปน สกลคามํ สมาทเปนฺโต วิจรตี’’ติ กุชฺฌิตฺวา ‘‘ตยา คหิตภาชนํ อาหรา’’ติ ตีหิ องฺคุลีหิ คเหตฺวา โถเก ตณฺฑุเล อทาสิ, ตถา มุคฺเค, ตถา มาเสติ. โส ตโต ปฏฺฐาย พิฬาลปาทกเสฏฺฐิ นาม ชาโต, สปฺปิผาณิตาทีนิ เทนฺโตปิ กรณฺฑํ กุเฏ ปกฺขิปิตฺวา เอกโต โกณํ กตฺวา พินฺทุํ พินฺทุํ ปคฺฆรายนฺโต โถกโถกเมว อทาสิ. อุปาสโก อวเสเสหิ ทินฺนํ เอกโต กตฺวา อิมินา ทินฺนํ วิสุํเยว อคฺคเหสิ. โส เสฏฺฐิ ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข เอส มยา ทินฺนํ วิสุํ คณฺหาตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺส ปจฺฉโต ปจฺฉโต เอกํ จูฬุปฏฺฐากํ ปหิณิ ‘‘คจฺฉ, ยํ เอส กโรติ, ตํ ชานาหี’’ติ. โส คนฺตฺวา ‘‘เสฏฺฐิสฺส มหปฺผลํ โหตู’’ติ ยาคุภตฺตปูวานํ อตฺถาย เอกํ ทฺเว ตณฺฑุเล ปกฺขิปิตฺวา มุคฺคมาเสปิ เตลผาณิตาทิพินฺทูนิปิ สพฺพภาชเนสุ ปกฺขิปิ. จูฬุปฏฺฐาโก คนฺตฺวา เสฏฺฐิสฺส อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘สเจ เม โส ปริสมชฺเฌ อวณฺณํ ภาสิสฺสติ, มม นาเม คหิตมตฺเตเยว นํ ปหริตฺวา มาเรสฺสามี’’ติ นิวาสนนฺตเร ฉุริกํ พนฺธิตฺวา ปุนทิวเส คนฺตฺวา ภตฺตคฺเค อฏฺฐาสิ. โส ปุริโส พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา [Pg.13] ภควนฺตํ อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา มหาชนํ สมาทเปตฺวา อิมํ ทานํ ทินฺนํ, ตตฺถ สมาทปิตมนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน พเลน พหูนิปิ โถกานิปิ ตณฺฑุลาทีนิ อทํสุ, เตสํ สพฺเพสํ มหปฺผลํ โหตู’’ติ. ตํ สุตฺวา โส เสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ‘อสุเกน นาม อจฺฉราย คณฺหิตฺวา ตณฺฑุลาทีนิ ทินฺนานีติ มม นาเม คหิตมตฺเต อิมํ มาเรสฺสามี’ติ อาคโต, อยํ ปน สพฺพสงฺคาหิกํ กตฺวา ‘เยหิปิ นาฬิอาทีหิ มินิตฺวา ทินฺนํ, เยหิปิ อจฺฉราย คเหตฺวา ทินฺนํ, สพฺเพสํ มหปฺผลํ โหตู’ติ วทติ. สจาหํ เอวรูปํ น ขมาเปสฺสามิ, เทวทณฺโฑ มม มตฺถเก ปติสฺสตี’’ติ. โส ตสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, สามี’’ติ อาห. ‘‘กึ อิท’’นฺติ จ เตน วุตฺเต สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ตํ กิริยํ ทิสฺวา สตฺถา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ทานเวยฺยาวฏิกํ ปุจฺฉิ. โส อตีตทิวสโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘เอวํ กิร เสฏฺฐี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต, ‘‘อุปาสก, ปุญฺญํ นาม ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ, มาทิสสฺส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ‘อปฺปก’นฺติ น อวมญฺญิตพฺพํ. ปณฺฑิตมนุสฺสา หิ ปุญฺญํ กโรนฺตา วิวฏภาชนํ วิย อุทเกน อนุกฺกเมน ปุญฺเญน ปูรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, một vị trưởng giả thấy người ấy đến cửa tiệm của mình, liền nổi giận nghĩ rằng: “Người này không thỉnh mời các vị Tỳ-khưu theo khả năng của mình, lại còn đi khuyến hóa khắp cả làng.” Rồi ông ta nói: “Hãy mang cái bát mà ngươi đã cầm đến đây.” Vị trưởng giả dùng ba ngón tay bốc một ít gạo cho vào, cũng làm như vậy với đậu xanh và đậu đen. Kể từ đó, ông ta có tên là trưởng giả Biḷālapādaka (Dấu Chân Mèo). Ngay cả khi cúng dường bơ và mật mía, ông ta cũng cho vào một cái hộp nhỏ, nghiêng một góc cho chảy ra từng giọt, chỉ cho một chút ít mà thôi. Vị cận sự nam gộp chung vật phẩm cúng dường của những người khác lại, nhưng để riêng phần của vị trưởng giả này. Vị trưởng giả ấy thấy việc làm của người kia, liền suy nghĩ: “Tại sao người này lại để riêng vật phẩm ta cúng dường?” rồi sai một người đầy tớ trẻ đi theo sau người ấy và dặn: “Hãy đi xem người đó làm gì rồi về cho ta biết.” Người ấy đi, rồi với tâm niệm “Mong cho vị trưởng giả được phước báu lớn lao,” đã bỏ một hai hạt gạo vào nồi cháo, nồi cơm, và nồi bánh, cũng như bỏ đậu, vài giọt dầu và mật mía vào tất cả các món ăn. Người đầy tớ trẻ trở về thuật lại cho vị trưởng giả nghe. Nghe xong, vị trưởng giả suy nghĩ: “Nếu người này nói xấu ta giữa hội chúng, ngay khi vừa nhắc đến tên ta, ta sẽ đánh và giết hắn.” Nghĩ vậy, ông ta giắt một con dao găm vào vạt áo, hôm sau đến trai đường đứng đợi. Người đàn ông ấy sau khi phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, liền bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, con đã khuyến hóa đại chúng để sắm sanh vật thực cúng dường này. Trong đó, những người được khuyến hóa đã tùy theo khả năng của mình mà cúng dường gạo và các vật phẩm khác, người nhiều, người ít. Cầu mong cho tất cả họ đều được phước báu lớn lao.” Nghe vậy, vị trưởng giả suy nghĩ: “Ta đến đây với ý định sẽ giết người này ngay khi hắn nhắc đến tên ta rằng ‘người tên là... đã dùng tay bốc một ít gạo để cúng dường.’ Nhưng người này lại nói gộp chung tất cả rằng: ‘Những người đã đong bằng đấu để cúng dường, và những người đã dùng tay bốc để cúng dường, cầu mong cho tất cả đều được phước báu lớn lao.’ Nếu ta không xin lỗi một người tốt như vậy, chắc chắn trời sẽ trừng phạt ta.” Nghĩ vậy, ông ta liền phủ phục dưới chân người kia và nói: “Thưa ngài, xin hãy tha lỗi cho tôi.” Khi được hỏi: “Việc này là sao?”, ông ta đã kể lại toàn bộ sự việc. Thấy sự việc ấy, Đức Đạo Sư hỏi người lo việc cúng dường: “Việc này là sao?” Người ấy liền kể lại toàn bộ sự việc từ ngày hôm trước. Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi vị trưởng giả: “Này trưởng giả, có thật như vậy không?” Khi ông ta đáp: “Bạch Thế Tôn, đúng vậy ạ,” Ngài dạy: “Này cận sự nam, không nên xem thường việc phước, nghĩ rằng ‘chỉ là nhỏ mọn.’ Sau khi đã cúng dường đến Tăng chúng do một vị Phật như ta dẫn đầu, không nên xem thường việc phước, nghĩ rằng ‘chỉ là nhỏ mọn.’ Vì rằng, người trí khi làm phước, cũng giống như một cái bình mở miệng được đổ đầy nước, họ dần dần tự làm cho mình được sung mãn phước báu.” Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp qua bài kệ này. ๑๒๒. 122. ‘‘มาวมญฺเญถ ปุญฺญสฺส, น มนฺทํ อาคมิสฺสติ; อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรติ; ธีโร ปูรติ ปุญฺญสฺส, โถกํ โถกมฺปิ อาจิน’’นฺติ. “Chớ xem thường việc phước, nghĩ rằng: ‘Chút ít sẽ không trổ quả.’ Như bình nước đầy dần, do từng giọt nước rơi. Người trí chứa đầy phước, do tích lũy dần dần.” ตสฺสตฺโถ – ปณฺฑิตมนุสฺโส ปุญฺญํ กตฺวา ‘‘อปฺปกมตฺตํ มยา กตํ, น มนฺทํ วิปากวเสน อาคมิสฺสติ, เอวํ ปริตฺตกํ กมฺมํ กหํ มํ ทกฺขิสฺสติ, อหํ วา ตํ กหํ ทกฺขิสฺสามิ, กทา เอตํ วิปจฺจิสฺสตี’’ติ เอวํ ปุญฺญํ มาวมญฺเญถ น อวชาเนยฺย. ยถา หิ นิรนฺตรํ อุทพินฺทุนิปาเตน วิวริตฺวา ฐปิตํ กุลาลภาชนํ ปูรติ, เอวํ ธีโร ปณฺฑิตปุริโส โถกํ โถกมฺปิ ปุญฺญํ อาจินนฺโต ปุญฺญสฺส ปูรตีติ. Nghĩa là: Người trí sau khi làm phước, không nên xem thường việc phước ấy mà nghĩ rằng: “Ta đã làm được một chút ít, quả báo sẽ không đáng kể. Nghiệp nhỏ mọn như vậy làm sao có thể bảo vệ ta, hay ta làm sao có thể trông mong vào nó, biết đến khi nào nó mới trổ quả?” Ví như một cái bình gốm để ngửa miệng, do nước rơi từng giọt không ngừng mà dần dần đầy, cũng vậy, người trí tích lũy phước báu dù chỉ từng chút một, cũng sẽ được sung mãn phước báu. เทสนาวสาเน โส เสฏฺฐิ โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị trưởng giả ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt. พิฬาลปาทกเสฏฺฐิวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về trưởng giả Biḷālapādaka, là chuyện thứ sáu. ๗. มหาธนวาณิชวตฺถุ 7. Câu chuyện về thương gia Mahādhana วาณิโชวาติ [Pg.14] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาธนวาณิชํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Vāṇijo vā”, liên quan đến vị thương gia tên là Mahādhana. ตสฺส กิร วาณิชสฺส เคเห ปญฺจสตา โจรา โอตารํ คเวสมานา โอตารํ น ลภึสุ. อปเรน สมเยน วาณิโช ปญฺจ สกฏสตานิ ภณฺฑสฺส ปูเรตฺวา ภิกฺขูนํ อาโรจาเปสิ – ‘‘อหํ อสุกฏฺฐานํ นาม วาณิชฺชตฺถาย คจฺฉามิ, เย, อยฺยา, ตํ ฐานํ คนฺตุกามา, เต นิกฺขมนฺตุ, มคฺเค ภิกฺขาย น กิลมิสฺสนฺตี’’ติ. ตํ สุตฺวา ปญฺจสตา ภิกฺขู เตน สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปชฺชึสุ. เตปิ โจรา ‘‘โส กิร วาณิโช นิกฺขนฺโต’’ติ คนฺตฺวา อฏวิยํ อฏฺฐํสุ. วาณิโชปิ คนฺตฺวา อฏวิมุเข เอกสฺมึ คาเม วาสํ กตฺวา ทฺเว ตโยปิ ทิวเส โคณสกฏาทีนิ สํวิทหิ, เตสํ ปน ภิกฺขูนํ นิพทฺธํ ภิกฺขํ เทติเยว. โจรา ตสฺมึ อติจิรายนฺเต ‘‘คจฺฉ, ตสฺส นิกฺขมนทิวสํ ญตฺวา เอหี’’ติ เอกํ ปุริสํ ปหิณึสุ. โส ตํ คามํ คนฺตฺวา เอกํ สหายกํ ปุจฺฉิ – ‘‘กทา วาณิโช นิกฺขมิสฺสตี’’ติ. โส ‘‘ทฺวีหตีหจฺจเยนา’’ติ วตฺวา ‘‘กิมตฺถํ ปน ปุจฺฉสี’’ติ อาห. อถสฺส โส ‘‘มยํ ปญฺจสตา โจรา เอตสฺสตฺถาย อฏวิยํ ฐิตา’’ติ อาจิกฺขิ. อิตโร ‘‘เตน หิ คจฺฉ, สีฆํ นิกฺขมิสฺสตี’’ติ ตํ อุยฺโยเชตฺวา, ‘‘กึ นุ โข โจเร วาเรมิ, อุทาหุ วาณิช’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘กึ เม โจเรหิ, วาณิชํ นิสฺสาย ปญฺจสตา ภิกฺขู ชีวนฺติ, วาณิชสฺส สญฺญํ ทสฺสามี’’ติ โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กทา คมิสฺสถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตติยทิวเส’’ติ วุตฺเต มยฺหํ วจนํ กโรถ, อฏวิยํ กิร ตุมฺหากํ อตฺถาย ปญฺจสตา โจรา ฐิตา, มา ตาว คมิตฺถาติ. ตฺวํ กถํ ชานาสีติ? เตสํ อนฺตเร มม สหาโย อตฺถิ, ตสฺส เม กถาย ญาตนฺติ. ‘‘เตน หิ ‘กึ เม เอตฺโต คเตนา’ติ นิวตฺติตฺวา เคหเมว คมิสฺสามี’’ติ อาห. ตสฺมึ จิรายนฺเต ปุน เตหิ โจเรหิ เปสิโต ปุริโส อาคนฺตฺวา ตํ สหายกํ ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ‘‘นิวตฺติตฺวา เคหเมว กิร คมิสฺสตี’’ติ คนฺตฺวา โจรานํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา โจรา ตโต นิกฺขมิตฺวา อิตรสฺมึ มคฺเค อฏฺฐํสุ, ตสฺมึ จิรยนฺเต ปุนปิ เต โจรา ตสฺส สนฺติกํ ปุริสํ เปเสสุํ. โส เตสํ ตตฺถ ฐิตภาวํ ญตฺวา ปุน วาณิชสฺส อาโรเจสิ. วาณิโช ‘‘อิธาปิ เม เวกลฺลํ นตฺถิ, เอวํ สนฺเต [Pg.15] เนว เอตฺโต คมิสฺสามิ, น อิโต, อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ ภิกฺขูนํ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, โจรา กิร มํ วิลุมฺปิตุกามา มคฺเค ฐิตา, ‘ปุน นิวตฺติสฺสตี’ติ สุตฺวา อิตรสฺมึ มคฺเค ฐิตา, อหํ เอตฺโต วา อิโต วา อคนฺตฺวา โถกํ อิเธว ภวิสฺสามิ, ภทนฺตา อิเธว วสิตุกามา วสนฺตุ, คนฺตุกามา อตฺตโน รุจึ กโรนฺตู’’ติ. ภิกฺขู ‘‘เอวํ สนฺเต มยํ นิวตฺติสฺสามา’’ติ วาณิชํ อาปุจฺฉิตฺวา ปุนเทว สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สตฺถา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, มหาธนวาณิเชน สทฺธึ น คมิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ภนฺเต, มหาธนวาณิชสฺส วิลุมฺปนตฺถาย ทฺวีสุปิ มคฺเคสุ โจรา ปริยุฏฺฐึสุ, เตน โส ตตฺเถว ฐิโต, มยํ ปน ตํ อาปุจฺฉิตฺวา อาคตา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มหาธนวาณิโช โจรานํ อตฺถิตาย มคฺคํ ปริวชฺชติ, ชีวิตุกาโม วิย ปุริโส หลาหลํ วิสํ ปริวชฺเชติ, ภิกฺขุนาปิ ‘ตโย ภวา โจเรหิ ปริยุฏฺฐิตมคฺคสทิสา’ติ ญตฺวา ปาปํ ปริวชฺเชตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nghe nói, tại nhà của vị thương gia ấy, năm trăm tên cướp rình rập cơ hội nhưng không tìm được. Vào một dịp khác, vị thương gia chất đầy hàng hóa lên năm trăm cỗ xe và cho người báo tin đến chư Tỳ-kheo: “Tôi sắp đi đến một nơi tên là... để buôn bán. Quý ngài nào muốn đến nơi ấy, xin hãy lên đường. Trên đường đi, các ngài sẽ không phải vất vả vì việc khất thực.” Nghe vậy, năm trăm vị Tỳ-kheo cùng lên đường với ông. Bọn cướp ấy cũng nghe tin “Vị thương gia ấy đã khởi hành rồi”, liền đi đến khu rừng và phục sẵn ở đó. Vị thương gia cũng đi đến một ngôi làng ở bìa rừng, trú lại đó, và trong hai ba ngày, ông sửa soạn lại bò, xe, v.v., và ông vẫn cúng dường vật thực đến chư Tỳ-kheo một cách đều đặn. Khi thấy ông ở lại quá lâu, bọn cướp sai một người đi và dặn: “Hãy đi xem ngày nào ông ta khởi hành rồi trở về báo lại.” Người đó đến làng ấy và hỏi một người bạn: “Khi nào vị thương gia sẽ khởi hành?” Người bạn trả lời: “Sau hai ba ngày nữa,” rồi hỏi lại: “Nhưng anh hỏi để làm gì?” Bấy giờ, tên cướp nói với người bạn: “Chúng tôi là năm trăm tên cướp đang phục trong rừng để chờ ông ta.” Người bạn bảo hắn đi: “Vậy thì anh hãy đi đi, ông ấy sẽ sớm khởi hành thôi,” rồi tự nghĩ: “Ta nên ngăn cản bọn cướp hay ngăn cản vị thương gia đây? Bọn cướp thì có ích gì cho ta? Nhờ có vị thương gia mà năm trăm vị Tỳ-kheo được sinh sống. Ta sẽ báo cho vị thương gia biết.” Nghĩ vậy, ông đến gặp vị thương gia hỏi: “Khi nào ngài sẽ đi?” Khi được trả lời: “Vào ngày thứ ba,” ông nói: “Xin ngài hãy nghe lời tôi. Nghe nói trong rừng có năm trăm tên cướp đang chờ các ngài. Xin đừng vội đi.” “Làm sao ông biết?” “Trong số họ có một người bạn của tôi. Tôi biết được là do lời của anh ta.” (Vị thương gia) nói: “Nếu vậy, ta đi đến đó thì được lợi ích gì? Ta sẽ quay về nhà.” Khi thấy ông ở lại lâu, người được bọn cướp sai đi lại đến hỏi người bạn và nghe được sự tình, liền trở về báo cho bọn cướp: “Nghe nói ông ta sẽ quay về nhà.” Nghe vậy, bọn cướp rời khỏi nơi đó và phục ở con đường khác. Khi ông vẫn ở lại lâu, bọn cướp lại sai người đến chỗ người bạn ấy. Người bạn biết được việc chúng đang phục ở đó, lại báo cho vị thương gia. Vị thương gia nghĩ: “Ở đây ta cũng không thiếu thốn gì. Nếu vậy, ta sẽ không đi lối này, cũng không đi lối kia, ta sẽ ở lại đây thôi.” Ông đến gặp chư Tỳ-kheo và nói: “Bạch quý ngài, nghe nói bọn cướp muốn cướp của con đang phục trên đường. Khi nghe tin con sẽ quay lại, chúng lại phục ở con đường khác. Con sẽ không đi lối này hay lối kia mà sẽ ở lại đây một thời gian. Quý ngài nào muốn ở lại đây, xin cứ ở lại. Vị nào muốn đi, xin cứ tùy ý.” Chư Tỳ-kheo nói: “Nếu vậy, chúng tôi sẽ quay về,” rồi từ biệt vị thương gia, trở lại thành Sāvatthi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống. Đức Thế Tôn hỏi: “Này các Tỳ-kheo, sao các con không đi cùng với vị đại phú thương gia?” “Bạch Đức Thế Tôn, đúng vậy ạ. Bọn cướp đã chặn cả hai con đường để cướp của vị đại phú thương gia. Vì thế, ông ấy đã ở lại đó. Còn chúng con, sau khi từ biệt ông, đã trở về đây.” Khi được trả lời như vậy, (Đức Phật) dạy: “Này các Tỳ-kheo, vị đại phú thương gia vì có bọn cướp nên đã tránh con đường đó, cũng như người muốn sống tránh xa chất độc chết người. Vị Tỳ-kheo cũng vậy, sau khi biết rằng ‘ba cõi hữu lậu giống như con đường bị bọn cướp (phiền não) chặn lối’, phải nên tránh xa điều ác.” Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp, đọc lên kệ ngôn này: ๑๒๓. 123. ‘‘วาณิโชว ภยํ มคฺคํ, อปฺปสตฺโถ มหทฺธโน; วิสํ ชีวิตุกาโมว, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ. Như thương gia nhiều của cải, ít bạn đồng hành, tránh con đường hiểm nguy; như người muốn sống tránh xa thuốc độc, người trí cũng vậy, hãy tránh xa các điều ác. ตตฺถ ภยนฺติ ภายิตพฺพํ, โจเรหิ ปริยุฏฺฐิตตฺตา สปฺปฏิภยนฺติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา มหาธนวาณิโช อปฺปสตฺโถ สปฺปฏิภยํ มคฺคํ, ยถา จ ชีวิตุกาโม หลาหลํ วิสํ ปริวชฺเชติ, เอวํ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ อปฺปมตฺตกานิปิ ปาปานิ ปริวชฺเชยฺยาติ. Trong kệ ấy, bhayaṃ (nguy hiểm) có nghĩa là đáng sợ; vì bị bọn cướp quấy nhiễu nên gọi là sappaṭibhayaṃ (có hiểm nguy). Ý nghĩa được nói đến ở đây là: Giống như vị thương gia giàu có, ít người hộ tống, tránh con đường hiểm nguy; và giống như người muốn sống tránh xa chất độc chết người, cũng vậy, vị Tỳ-kheo có trí tuệ nên tránh xa các điều ác, dù là nhỏ nhặt nhất. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตมหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối buổi thuyết pháp, các vị Tỳ-kheo ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng đã đến tham dự. มหาธนวาณิชวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về vị thương gia giàu có là chuyện thứ bảy. ๘. กุกฺกุฏมิตฺตเนสาทวตฺถุ 8. Câu chuyện về người thợ săn Kukkuṭamitta ปาณิมฺหิ เจติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต กุกฺกุฏมิตฺตํ นาม เนสาทํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Pāṇimhi ce”, liên quan đến một người thợ săn tên là Kukkuṭamitta. ราชคเห [Pg.16] กิร เอกา เสฏฺฐิธีตา วยปฺปตฺตา สตฺตภูมิกปาสาทสฺส อุปริ สิริคพฺเภ อารกฺขณตฺถาย เอกํ ปริจาริกํ ทตฺวา มาตาปิตูหิ วาสิยมานา เอกทิวสํ สายนฺหสมเย วาตปาเนน อนฺตรวีถึ โอโลเกนฺตี ปญฺจ ปาสสตานิ ปญฺจ สูลสตานิ อาทาย มิเค วธิตฺวา ชีวมานํ เอกํ กุกฺกุฏมิตฺตํ นาม เนสาทํ ปญฺจ มิคสตานิ วธิตฺวา เตสํ มํเสน มหาสกฏํ ปูเรตฺวา สกฏธุเร นิสีทิตฺวา มํสวิกฺกิณนตฺถาย นครํ ปวิสนฺตํ ทิสฺวา ตสฺมึ ปฏิพทฺธจิตฺตา ปริจาริกาย หตฺเถ ปณฺณาการํ ทตฺวา ‘‘คจฺฉ, เอตสฺส ปณฺณาการํ ทตฺวา คมนกาลํ ญตฺวา เอหี’’ติ เปเสสิ. สา คนฺตฺวา ตสฺส ปณฺณาการํ ทตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘กทา คมิสฺสสี’’ติ? โส ‘‘อชฺช มํสํ วิกฺกิณิตฺวา ปาโตว อสุกทฺวาเรน นาม นิกฺขมิตฺวา คมิสฺสามี’’ติ อาห. สา เตน กถิตกถํ สุตฺวา อาคนฺตฺวา ตสฺสา อาโรเจสิ. เสฏฺฐิธีตา อตฺตนา คเหตพฺพยุตฺตกํ วตฺถาภรณชาตํ สํวิทหิตฺวา ปาโตว มลินวตฺถํ นิวาเสตฺวา กุฏํ อาทาย ทาสีหิ สทฺธึ อุทกติตฺถํ คจฺฉนฺตี วิย นิกฺขมิตฺวา ตํ ฐานํ คนฺตฺวา ตสฺสาคมนํ โอโลเกนฺตี อฏฺฐาสิ. โสปิ ปาโตว สกฏํ ปาเชนฺโต นิกฺขมิ. สา ตสฺส ปจฺฉโต ปจฺฉโต ปายาสิ. โส ตํ ทิสฺวา ‘‘อหํ ตํ ‘อสุกสฺส นาม ธีตา’ติ น ชานามิ, มา มํ อนุพนฺธิ, อมฺมา’’ติ อาห. น มํ ตฺวํ ปกฺโกสสิ, อหํ อตฺตโน ธมฺมตาย อาคจฺฉามิ, ตฺวํ ตุณฺหี หุตฺวา อตฺตโน สกฏํ ปาเชหีติ. โส ปุนปฺปุนํ ตํ นิวาเรติเยว. อถ นํ สา อาห – ‘‘สามิ, สิรี นาม อตฺตโน สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตี นิวาเรตุํ น วฏฺฏตี’’ติ. โส ตสฺสา นิสฺสํสเยน อาคมนการณํ ญตฺวา ตํ สกฏํ อาโรเปตฺวา อคมาสิ. ตสฺสา มาตาปิตโร อิโต จิโต จ ปริเยสาเปตฺวา อปสฺสนฺตา ‘‘มตา ภวิสฺสตี’’ติ มตกภตฺตํ กรึสุ. สาปิ เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย ปฏิปาฏิยา สตฺต ปุตฺเต วิชายิตฺวา เต วยปฺปตฺเต ฆรพนฺธเนน พนฺธิ. Nghe nói, tại thành Vương Xá, có một cô con gái của vị trưởng giả, khi đến tuổi trưởng thành, đang sống trong sự nuôi dưỡng của cha mẹ, được cho một người hầu gái để trông nom trong một căn phòng lộng lẫy trên lầu cao của tòa lâu đài bảy tầng. Một hôm, vào buổi chiều, trong khi nhìn xuống đường phố qua khung cửa sổ, cô nhìn thấy một người thợ săn tên là Kukkuṭamitta, người sống bằng nghề giết thú, đang mang theo năm trăm cái bẫy và năm trăm cái cọc nhọn, sau khi đã giết năm trăm con thú, chất đầy thịt lên một chiếc xe lớn, ngồi ở đầu xe, đi vào thành để bán thịt. Thấy vậy, cô đem lòng quyến luyến người ấy, trao một món quà vào tay người hầu gái và sai đi: ‘Con hãy đi, trao món quà này cho người ấy, hỏi biết thời gian ông ta sẽ ra đi rồi trở về.’ Người hầu gái đi đến, trao quà cho người ấy và hỏi: ‘Khi nào ông sẽ đi?’ Người ấy đáp: ‘Hôm nay, sau khi bán hết thịt, sáng sớm ngày mai, tôi sẽ đi ra bằng cổng thành tên là...’ Người hầu gái nghe lời người ấy nói, trở về và báo lại cho cô chủ. Cô con gái trưởng giả chuẩn bị sẵn y phục và trang sức mà mình nên mang theo, rồi vào sáng sớm, cô mặc một bộ y phục dơ bẩn, mang một cái bình, đi ra ngoài như thể đi đến bến nước cùng với các tỳ nữ, rồi đi đến nơi ấy và đứng chờ đợi sự xuất hiện của người thợ săn. Người ấy cũng ra đi vào sáng sớm, đang đánh xe. Cô đi theo sau người ấy. Người ấy thấy cô liền nói: ‘Này cô, tôi không biết cô là con gái của ai, xin đừng đi theo tôi.’ ‘Không phải ông gọi tôi, tôi tự đến theo ý của mình. Ông cứ im lặng mà đánh xe của mình đi.’ Người ấy nhiều lần ngăn cản cô. Bấy giờ, cô nói với người ấy: ‘Thưa ông, người ta không nên ngăn cản điềm lành đang đến với mình.’ Người ấy hiểu ra lý do cô đến mà không còn nghi ngờ gì nữa, liền cho cô lên xe rồi ra đi. Cha mẹ cô cho người tìm kiếm khắp nơi, không thấy, nghĩ rằng: ‘Chắc nó đã chết rồi,’ bèn làm lễ cúng dường cho người chết. Cô ấy cũng vậy, do sống chung với người ấy, lần lượt sanh được bảy người con trai, và khi chúng đến tuổi trưởng thành, cô đã ràng buộc chúng bằng việc lập gia đình. อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต กุกฺกุฏมิตฺตํ สปุตฺตํ สสุณิสํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา, ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ อุปธาเรนฺโต เตสํ ปนฺนรสนฺนมฺปิ โสตาปตฺติมคฺคสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปาโตว ปตฺตจีวรํ อาทาย ตสฺส ปาสฏฺฐานํ อคมาสิ[Pg.17]. ตํ ทิวสํ ปาเส พทฺโธ เอกมิโคปิ นาโหสิ. สตฺถา ตสฺส ปาสมูเล ปทวลญฺชํ ทสฺเสตฺวา ปุรโต เอกสฺส คุมฺพสฺส เหฏฺฐา ฉายายํ นิสีทิ. กุกฺกุฏมิตฺโต ปาโตว ธนุํ อาทาย ปาสฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย ปาเส โอโลกยมาโน ปาเส พทฺธํ เอกมฺปิ มิคํ อทิสฺวา สตฺถุ ปทวลญฺชํ อทฺทส. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก มยฺหํ พทฺธมิเค โมเจนฺโต วิจรตี’’ติ. โส สตฺถริ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา คจฺฉนฺโต คุมฺพมูเล นิสินฺนํ สตฺถารํ ทิสฺวา, ‘‘อิมินา มม มิคา โมจิตา ภวิสฺสนฺติ, มาเรสฺสามิ น’’นฺติ ธนุํ อากฑฺฒิ. สตฺถา ธนุํ อากฑฺฒิตุํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชตุํ นาทาสิ. โส สรํ วิสฺสชฺเชตุมฺปิ โอโรเปตุมฺปิ อสกฺโกนฺโต ผาสุกาหิ ภิชฺชนฺตีหิ วิย มุขโต เขเฬน ปคฺฆรนฺเตน กิลนฺตรูโป อฏฺฐาสิ. อถสฺส ปุตฺตา เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ปิตา โน จิรายติ, กึ นุ โข เอต’’นฺติ วตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, ปิตุ สนฺติก’’นฺติ มาตรา เปสิตา ธนูนิ อาทาย คนฺตฺวา ปิตรํ ตถาฐิตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ โน ปิตุ ปจฺจามิตฺโต ภวิสฺสตี’’ติ สตฺตปิ ชนา ธนูนิ อากฑฺฒิตฺวา พุทฺธานุภาเวน ยถา เนสํ ปิตา ฐิโต, ตเถว อฏฺฐํสุ. อถ เนสํ มาตา ‘‘กึ นุ โข เม ปุตฺตาปิ จิรายนฺตี’’ติ วตฺวา สตฺตหิ สุณิสาหิ สทฺธึ คนฺตฺวา เต ตถาฐิเต ทิสฺวา ‘‘กสฺส นุ โข อิเม ธนูนิ อากฑฺฒิตฺวา ฐิตา’’ติ โอโลเกนฺตี สตฺถารํ ทิสฺวา พาหา ปคฺคยฺห – ‘‘มา เม ปิตรํ นาเสถ, มา เม ปิตรํ นาเสถา’’ติ มหาสทฺทมกาสิ. กุกฺกุฏมิตฺโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘นฏฺโฐ วตมฺหิ, สสุโร กิร เม เอส, อโห มยา ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ. ปุตฺตาวิสฺส ‘‘อยฺยโก กิร โน เอส, อโห ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ จินฺตยึสุ. กุกฺกุฏมิตฺโต ‘‘อยํ สสุโร เม’’ติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสิ, ปุตฺตาปิสฺส ‘‘อยฺยโก โน’’ติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสุํ. อถ เต เนสํ มาตา เสฏฺฐิธีตา ‘‘ขิปฺปํ ธนูนิ ฉฑฺเฑตฺวา ปิตรํ เม ขมาเปถา’’ติ อาห. Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, đức Thế Tôn thấy Kukkuṭamitta cùng với các con trai và các con dâu đã lọt vào bên trong lưới trí tuệ của Ngài, và khi suy xét: ‘Việc này là thế nào đây?’, Ngài thấy được duyên lành để đắc Tu-đà-hoàn đạo của cả mười lăm người ấy, nên vào buổi sáng sớm, Ngài mang y bát và đi đến nơi đặt bẫy của người ấy. Vào ngày hôm ấy, không có một con thú nào bị mắc bẫy. Đức Thế Tôn để lại dấu chân của Ngài ở gốc một cái bẫy rồi ngồi xuống trong bóng mát dưới một bụi cây ở phía trước. Kukkuṭamitta vào sáng sớm, mang cung tên đi đến nơi đặt bẫy, trong khi xem xét các bẫy từ đầu, ông không thấy một con thú nào bị mắc bẫy, và ông đã thấy dấu chân của đức Thế Tôn. Bấy giờ, ông khởi lên ý nghĩ này: ‘Kẻ nào đã đi lại và thả những con thú bị mắc bẫy của ta?’ Ông ôm lòng oán hận đối với đức Thế Tôn, và trong khi đi tới, ông thấy đức Thế Tôn đang ngồi dưới gốc bụi cây, ông nghĩ: ‘Chắc hẳn người này đã thả thú của ta, ta sẽ giết ông ta,’ rồi giương cung lên. Đức Thế Tôn cho phép ông giương cung nhưng không cho phép bắn ra. Người ấy không thể bắn mũi tên ra cũng không thể hạ xuống, thân thể mệt mỏi, nước bọt chảy ra từ miệng, như thể các xương sườn đang gãy nát, và ông đứng yên tại chỗ. Bấy giờ, các con trai của ông, sau khi về nhà, nói rằng: ‘Cha chúng ta đi lâu quá, việc này là thế nào đây?’, và được mẹ sai đi: ‘Này các con, hãy đi đến chỗ cha các con,’ họ mang cung tên đi đến và thấy người cha đang đứng trong tình trạng như vậy. Nghĩ rằng: ‘Người này hẳn là kẻ thù của cha chúng ta,’ cả bảy người cũng giương cung lên, và nhờ oai lực của đức Phật, họ cũng đứng yên tại chỗ giống như cha của họ đã đứng. Bấy giờ, mẹ của họ nói: ‘Sao các con của ta cũng đi lâu thế nhỉ?’, rồi cùng với bảy người con dâu đi đến, thấy họ đang đứng trong tình trạng như vậy, bà nhìn xem và nghĩ: ‘Họ đang giương cung nhắm vào ai thế nhỉ?’ Khi thấy đức Thế Tôn, bà giơ hai tay lên và kêu lớn tiếng: ‘Xin đừng giết cha tôi! Xin đừng giết cha tôi!’ Kukkuṭamitta nghe tiếng ấy, suy nghĩ: ‘Than ôi, ta bị hoại rồi! Người này hẳn là cha vợ của ta. Ôi, ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề!’ Các con trai của ông cũng suy nghĩ: ‘Người này hẳn là ông ngoại của chúng ta. Ôi, một nghiệp thật nặng nề đã được tạo ra!’ Kukkuṭamitta làm phát sanh tâm từ, nghĩ rằng: ‘Đây là cha vợ của ta.’ Các con trai của ông cũng làm phát sanh tâm từ, nghĩ rằng: ‘Đây là ông ngoại của chúng ta.’ Bấy giờ, mẹ của họ, tức cô con gái của vị trưởng giả, nói rằng: ‘Hãy mau vứt cung tên xuống và xin cha ta tha thứ.’ สตฺถา เตสํ มุทุจิตฺตตํ ญตฺวา ธนุํ โอตาเรตุํ อทาสิ. เต สพฺเพ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘ขมถ โน, ภนฺเต’’ติ ขมาเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อถ เนสํ สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. เทสนาวสาเน กุกฺกุฏมิตฺโต สทฺธึ ปุตฺเตหิ เจว สุณิสาหิ จ อตฺตปญฺจทสโม โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สตฺถา ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ วิหารํ อคมาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กหํ คมิตฺถา’’ติ. กุกฺกุฏมิตฺตสฺส สนฺติกํ[Pg.18], อานนฺทาติ. ปาณาติปาตกมฺมสฺส โว, ภนฺเต, อการโก กโตติ. อามานนฺท, โส อตฺตปญฺจทสโม อจลสทฺธาย ปติฏฺฐาย ตีสุ รตเนสุ นิกฺกงฺโข หุตฺวา ปาณาติปาตกมฺมสฺส อการโก ชาโตติ. ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘นนุ, ภนฺเต, ภริยาปิสฺส อตฺถี’’ติ. อาม, ภิกฺขเว, สา กุลเคเห กุมาริกา หุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตาติ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กุกฺกุฏมิตฺตสฺส กิร ภริยา กุมาริกกาเล เอว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ตสฺส เคหํ คนฺตฺวา สตฺต ปุตฺเต ลภิ, สา เอตฺตกํ กาลํ สามิเกน ‘ธนุํ อาหร, สเร อาหร, สตฺตึ อาหร, สูลํ อาหร, ชาลํ อาหรา’ติ วุจฺจมานา ตานิ อทาสิ. โสปิ ตาย ทินฺนานิ อาทาย คนฺตฺวา ปาณาติปาตํ กโรติ, กึ นุ โข โสตาปนฺนาปิ ปาณาติปาตํ กโรนฺตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘น, ภิกฺขเว, โสตาปนฺนา ปาณาติปาตํ กโรนฺติ, สา ปน ‘สามิกสฺส วจนํ กโรมี’ติ ตถา อกาสิ. ‘อิทํ คเหตฺวา เอส คนฺตฺวา ปาณาติปาตํ กโรตู’ติ ตสฺสา จิตฺตํ นตฺถิ. ปาณิตลสฺมิญฺหิ วเณ อสติ วิสํ คณฺหนฺตสฺส ตํ วิสํ อนุฑหิตุํ น สกฺโกติ, เอวเมวํ อกุสลเจตนาย อภาเวน ปาปํ อกโรนฺตสฺส ธนุอาทีนิ นีหริตฺวา ททโตปิ ปาปํ นาม น โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư, biết tâm họ đã nhu nhuyến, bèn cho họ cơ hội hạ cung tên xuống. Tất cả bọn họ đảnh lễ Bậc Đạo Sư, xin sám hối rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài xá lỗi cho chúng con,” rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư thuyết cho họ nghe bài pháp tuần tự. Khi kết thúc thời pháp, người thợ săn Kukkuṭamitta cùng với các con trai và các con dâu, tổng cộng mười lăm người, đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. Bậc Đạo Sư sau khi đi khất thực, vào lúc sau buổi ăn, đã trở về tinh xá. Bấy giờ, Trưởng lão Ānanda hỏi Ngài: “Bạch Thế Tôn, Ngài đã đi đâu vậy?” “Này Ānanda, Ta đã đến chỗ của Kukkuṭamitta.” “Bạch Thế Tôn, Ngài đã làm cho ông ấy không còn làm nghiệp sát sanh nữa phải không ạ?” “Đúng vậy, Ānanda. Ông ấy cùng với mười bốn người kia, đã an trú trong niềm tin bất động, không còn hoài nghi nơi Tam Bảo, và đã trở thành người không còn làm nghiệp sát sanh nữa.” Các Tỳ-khưu bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, chẳng phải ông ấy cũng có vợ sao?” “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Nàng ấy khi còn là một thiếu nữ ở nhà cha mẹ đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả.” Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Nghe nói vợ của người thợ săn Kukkuṭamitta đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả ngay từ khi còn là thiếu nữ, rồi về nhà ông ấy và sanh được bảy người con. Trong suốt thời gian ấy, khi người chồng bảo: ‘Hãy mang cung lại đây, mang tên lại đây, mang giáo lại đây, mang lao lại đây, mang lưới lại đây,’ nàng đều mang đến cho ông. Ông ta lấy những vật do vợ đưa rồi đi làm việc sát sanh. Lẽ nào bậc Tu-đà-hoàn cũng làm việc sát sanh chăng?” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được bạch rằng: “Về câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, bậc Tu-đà-hoàn không làm việc sát sanh. Nàng ấy làm như vậy chỉ vì nghĩ rằng: ‘Ta làm theo lời chồng.’ Nàng không có tâm nghĩ rằng: ‘Mong rằng ông ấy lấy vật này đi rồi làm việc sát sanh.’ Ví như trong lòng bàn tay không có vết thương, người ấy cầm thuốc độc thì thuốc độc đó không thể làm hại được. Cũng vậy, do không có ác tư niệm, đối với người không làm điều ác, dù có lấy cung tên v.v... đưa cho người khác cũng không gọi là có tội.” Nói xong, để kết nối ý nghĩa và thuyết pháp, Ngài đọc kệ này: ๑๒๔. 124. ‘‘ปาณิมฺหิ เจ วโณ นาสฺส, หเรยฺย ปาณินา วิสํ; นาพฺพณํ วิสมนฺเวติ, นตฺถิ ปาปํ อกุพฺพโต’’ติ. “Nếu trong tay không vết thương, có thể cầm thuốc độc; Độc không thấm tay không thương tích, tội ác không đến với người không làm.” ตตฺถ นาสฺสาติ น ภเวยฺย. หเรยฺยาติ หริตุํ สกฺกุเณยฺย. กึ การณา? ยสฺมา นาพฺพณํ วิสมนฺเวติ อวณญฺหิ ปาณึ วิสํ อนฺเวตุํ น สกฺโกติ, เอวเมว ธนุอาทีนิ นีหริตฺวา เทนฺตสฺสาปิ อกุสลเจตนาย อภาเวน ปาปํ อกุพฺพโต ปาปํ นาม นตฺถิ, อวณํ ปาณึ วิสํ วิย นาสฺส จิตฺตํ ปาปํ อนุคจฺฉตีติ. Trong kệ ấy, nāssā nghĩa là na bhaveyya (không có). Hareyya nghĩa là harituṃ sakkuṇeyya (có thể cầm). Vì sao? Bởi vì nābbaṇaṃ visamanveti (độc không thấm vào chỗ không có vết thương) có nghĩa là thuốc độc không thể thấm vào bàn tay không có vết thương. Cũng vậy, đối với người không làm điều ác do không có ác tư niệm, dù có lấy cung tên v.v... đưa cho người khác cũng không gọi là có tội. Giống như thuốc độc không thấm vào bàn tay không có vết thương, tội lỗi cũng không theo vào tâm của người ấy. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả. อปเรน สมเยน ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘โก นุ โข กุกฺกุฏมิตฺตสฺส สปุตฺตสฺส สสุณิสสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสโย, เกน การเณน เนสาทกุเล นิพฺพตฺโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว[Pg.19], เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ภิกฺขเว, อตีเต กสฺสปทสพลสฺส ธาตุเจติยํ สํวิทหนฺตา เอวมาหํสุ – ‘‘กึ นุ โข อิมสฺส เจติยสฺส มตฺติกา ภวิสฺสติ, กึ อุทก’’นฺติ. อถ เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘หริตาลมโนสิลา มตฺติกา ภวิสฺสติ, ติลเตลํ อุทก’’นฺติ. เต หริตาลมโนสิลา โกฏฺเฏตฺวา ติลเตเลน สํสนฺทิตฺวา อิฏฺฐกาย ฆเฏตฺวา สุวณฺเณน ขจิตฺวา อนฺโต จินึสุ, พหิมุเข ปน เอกคฺฆนสุวณฺณอิฏฺฐกาว อเหสุํ. เอเกกา สตสหสฺสคฺฆนิกา อโหสิ. เต ยาว ธาตุนิธานา เจติเย นิฏฺฐิเต จินฺตยึสุ – ‘‘ธาตุนิธานกาเล พหุนา ธเนน อตฺโถ, กํ นุ โข เชฏฺฐกํ กโรมา’’ติ. Vào một thời khác, các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Do duyên lành nào mà Kukkuṭamitta cùng các con trai và con dâu đã đắc được Tu-đà-hoàn đạo? Do nguyên nhân gì mà họ lại sanh vào gia đình thợ săn?” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được bạch rằng: “Về câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, trong quá khứ, khi đang xây dựng bảo tháp thờ xá-lợi của Đức Phật Kassapa, họ đã nói với nhau rằng: ‘Vữa cho bảo tháp này sẽ là gì? Nước trộn vữa sẽ là gì?’ Bấy giờ, họ khởi lên ý nghĩ này: ‘Hùng hoàng và thư hoàng sẽ làm vữa, dầu mè sẽ làm nước trộn.’ Họ nghiền hùng hoàng và thư hoàng, trộn với dầu mè, rồi trát lên gạch, trang trí bằng vàng và xây dựng phần bên trong. Còn ở mặt ngoài, họ chỉ dùng gạch bằng vàng khối. Mỗi viên gạch trị giá một trăm ngàn. Khi bảo tháp được hoàn thành cho đến phần tôn trí xá-lợi, họ suy nghĩ: ‘Vào lúc tôn trí xá-lợi, cần rất nhiều tài sản. Chúng ta nên chọn ai làm người đứng đầu?’” อเถโก คามวาสิโก เสฏฺฐิ ‘‘อหํ เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ธาตุนิธาเน เอกํ หิรญฺญโกฏึ ปกฺขิปิ. ตํ ทิสฺวา รฏฺฐวาสิโน ‘‘อยํ นครเสฏฺฐิ ธนเมว สํหรติ, เอวรูเป เจติเย เชฏฺฐโก ภวิตุํ น สกฺโกติ, คามวาสี ปน โกฏิธนํ ปกฺขิปิตฺวา เชฏฺฐโก ชาโต’’ติ อุชฺฌายึสุ. โส เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘อหํ ทฺเว โกฏิโย ทตฺวา เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ทฺเว โกฏิโย อทาสิ. อิตโร ‘‘อหเมว เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ ติสฺโส โกฏิโย อทาสิ. เอวํ วฑฺเฒตฺวา วฑฺเฒตฺวา นครวาสี อฏฺฐ โกฏิโย อทาสิ. คามวาสิโน ปน เคเห นวโกฏิธนเมว อตฺถิ, นครวาสิโน จตฺตาลีสโกฏิธนํ. ตสฺมา คามวาสี จินฺเตสิ – ‘‘สจาหํ นว โกฏิโย ทสฺสามิ, อยํ ‘ทส โกฏิโย ทสฺสามี’ติ วกฺขติ, อถ เม นิทฺธนภาโว ปญฺญายิสฺสตี’’ติ. โส เอวมาห – ‘‘อหํ เอตฺตกญฺจ ธนํ ทสฺสามิ, สปุตฺตทาโร จ เจติยสฺส ทาโส ภวิสฺสามี’’ติ สตฺต ปุตฺเต สตฺต สุณิสาโย ภริยญฺจ คเหตฺวา อตฺตนา สทฺธึ เจติยสฺส นิยฺยาเทสิ. รฏฺฐวาสิโน ‘‘ธนํ นาม สกฺกา อุปฺปาเทตุํ, อยํ ปน สปุตฺตทาโร อตฺตานํ นิยฺยาเทสิ, อยเมว เชฏฺฐโก โหตู’’ติ ตํ เชฏฺฐกํ กรึสุ. อิติ เต โสฬสปิ ชนา เจติยสฺส ทาสา อเหสุํ. รฏฺฐวาสิโน ปน เต ภุชิสฺเส อกํสุ. เอวํ สนฺเตปิ เจติยเมว ปฏิชคฺคิตฺวา ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ. เตสุ เอกํ พุทฺธนฺตรํ เทวโลเก วสนฺเตสุ อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ภริยา ตโต จวิตฺวา ราชคเห [Pg.20] เสฏฺฐิโน ธีตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. สา กุมาริกาว หุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อทิฏฺฐสจฺจสฺส ปน ปฏิสนฺธิ นาม ภาริยาติ ตสฺสา สามิโก สมฺปริวตฺตมาโน คนฺตฺวา เนสาทกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส สห ทสฺสเนเนว เสฏฺฐิธีตรํ ปุพฺพสิเนโห อชฺโฌตฺถริ. วุตฺตมฺปิ เจตํ – Bấy giờ, một vị trưởng giả ở làng quê nghĩ rằng: “Ta sẽ là người đứng đầu”, rồi cúng dường một triệu tiền vàng vào nơi tôn trí xá-lợi. Thấy vậy, dân chúng trong xứ chê bai rằng: “Vị trưởng giả thành thị này chỉ biết tích cóp của cải, không thể nào làm người đứng đầu ở một bảo tháp như thế này được. Còn vị trưởng giả làng quê đã cúng dường một triệu tiền vàng và đã trở thành người đứng đầu.” Nghe những lời ấy, vị trưởng giả thành thị nghĩ: “Ta sẽ cúng dường hai triệu và trở thành người đứng đầu”, rồi ông đã cúng dường hai triệu. Vị kia nghĩ: “Chính ta mới là người đứng đầu”, rồi cúng dường ba triệu. Cứ thế tăng dần, vị trưởng giả thành thị đã cúng dường tám triệu. Vị trưởng giả làng quê chỉ có chín triệu tiền vàng trong nhà, còn vị trưởng giả thành thị có đến bốn mươi triệu. Vì thế, vị trưởng giả làng quê suy nghĩ: “Nếu ta nói sẽ cúng dường chín triệu, vị kia sẽ nói ‘tôi sẽ cúng dường mười triệu’, khi ấy sự nghèo khó của ta sẽ bị lộ ra.” Ông bèn nói thế này: “Tôi sẽ cúng dường chừng ấy của cải, và cùng với vợ con, tôi sẽ làm người phục vụ cho bảo tháp.” Nói rồi, ông dẫn bảy người con trai, bảy người con dâu và vợ mình, cùng với bản thân, hiến dâng cho bảo tháp. Dân chúng trong xứ nói: “Của cải thì có thể tạo ra được, còn vị này đã hiến dâng cả bản thân cùng vợ con. Chính vị này mới xứng đáng là người đứng đầu.” Rồi họ tôn ông làm người đứng đầu. Như vậy, cả mười sáu người ấy đã trở thành những người phục vụ cho bảo tháp. Tuy nhiên, dân chúng trong xứ đã giải thoát cho họ (khỏi thân phận nô lệ). Dù vậy, họ vẫn chăm sóc bảo tháp cho đến hết đời, sau khi mệnh chung, họ được tái sanh vào cõi trời. Trong số họ, sau khi sống ở cõi trời suốt một Phật-kỳ, vào thời Đức Phật hiện tại của chúng ta, người vợ sau khi mệnh chung từ cõi trời đã tái sanh làm con gái của một vị trưởng giả ở thành Vương Xá. Nàng đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn ngay khi còn là một thiếu nữ. Sự tái sanh của người chưa thấy chân lý quả là nặng nề, vì thế, người chồng của nàng, sau khi luân chuyển, đã tái sanh trong một gia đình thợ săn. Ngay khi vừa trông thấy, tình yêu từ kiếp trước đã trỗi dậy mãnh liệt trong lòng người con gái của vị trưởng giả đối với người thợ săn ấy. Và điều này đã được nói đến: ‘‘ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน, ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา; เอวํ ตํ ชายเต เปมํ, อุปฺปลํว ยโถทเก’’ติ. (ชา. ๑.๒.๑๗๔); “Do chung sống từ kiếp trước, hoặc do giúp đỡ trong hiện tại; tình yêu ấy nảy sanh, như hoa sen mọc trong nước vậy.” สา ปุพฺพสิเนเหเนว เนสาทกุลํ อคมาสิ. ปุตฺตาปิสฺสา เทวโลกา จวิตฺวา ตสฺสา เอว กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหึสุ, สุณิสาโยปิสฺสา ตตฺถ ตตฺถ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺตา เตสํเยว เคหํ อคมํสุ. เอวํ เต สพฺเพปิ ตทา เจติยํ ปฏิชคฺคิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺสานุภาเวน โสตาปตฺติผลํ ปตฺตาติ. Nàng đã đến gia đình người thợ săn chỉ vì tình yêu từ kiếp trước. Các con trai của nàng, sau khi mệnh chung từ cõi trời, đã tái sanh trong bụng của chính nàng. Các con dâu của nàng cũng tái sanh ở những nơi khác nhau, khi đến tuổi trưởng thành, họ đã về nhà của những người con trai ấy. Như vậy, tất cả họ, nhờ phước báu chăm sóc bảo tháp vào thời đó, đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. กุกฺกุฏมิตฺตเนสาทวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về người thợ săn Kukkuṭamitta, là câu chuyện thứ tám. ๙. โกกสุนขลุทฺทกวตฺถุ 9. Câu chuyện người thợ săn Koka โย อปฺปทุฏฺฐสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกกํ นาม สุนขลุทฺทกํ อารพฺภ กเถสิ. 9. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yo appaduṭṭhassa”, liên quan đến một người thợ săn chó tên là Koka. โส กิร เอกทิวสํ ปุพฺพณฺหสมเย ธนุํ อาทาย สุนขปริวุโต อรญฺญํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค เอกํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา กุชฺฌิตฺวา ‘‘กาฬกณฺณิ เม ทิฏฺโฐ, อชฺช กิญฺจิ น ลภิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกามิ. เถโรปิ คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺโจ ปุน วิหารํ ปายาสิ. อิตโรปิ อรญฺเญ วิจริตฺวา กิญฺจิ อลภิตฺวา ปจฺจาคจฺฉนฺโต ปุน เถรํ ทิสฺวา ‘‘อชฺชาหํ อิมํ กาฬกณฺณึ ทิสฺวา อรญฺญํ คโต กิญฺจิ น ลภึ, อิทานิ เม ปุนปิ อภิมุโข ชาโต, สุนเขหิ นํ ขาทาเปสฺสามี’’ติ สญฺญํ ทตฺวา สุนเข วิสฺสชฺเชสิ. เถโรปิ ‘‘มา เอวํ กริ อุปาสกา’’ติ ยาจิ. โส ‘‘อชฺชาหํ ตว สมฺมุขีภูตตฺตา กิญฺจิ นาลตฺถํ, ปุนปิ เม สมฺมุขีภาวมาคโตสิ, ขาทาเปสฺสาเมว ต’’นฺติ วตฺวา สุนเข อุยฺโยเชสิ. เถโร เวเคน เอกํ รุกฺขํ อภิรุหิตฺวา ปุริสปฺปมาเณ ฐาเน นิสีทิ. สุนขา [Pg.21] รุกฺขํ ปริวาเรสุํ. ลุทฺทโก คนฺตฺวา ‘‘รุกฺขํ อภิรุหโตปิ เต โมกฺโข นตฺถี’’ติ ตํ สรตุณฺเฑน ปาทตเล วิชฺฌิ. เถโร ‘‘มา เอวํ กโรหี’’ติ ตํ ยาจิเยว. อิตโร ตสฺส ยาจนํ อนาทิยิตฺวา ปุนปฺปุนํ วิชฺฌิเยว. เถโร เอกสฺมึ ปาทตเล วิชฺฌิยมาเน ตํ อุกฺขิปิตฺวา ทุติยํ ปาทํ โอลมฺพิตฺวา ตสฺมึ วิชฺฌิยมาเน ตมฺปิ อุกฺขิปติ, เอวมสฺส โส ยาจนํ อนาทิยิตฺวาว ทฺเวปิ ปาทตลานิ วิชฺฌิเยว. เถรสฺส สรีรํ อุกฺกาหิ อาทิตฺตํ วิย อโหสิ. โส เวทนานุวตฺติโก หุตฺวา สตึ ปจฺจุปฏฺฐาเปตุํ นาสกฺขิ, ปารุตจีวรํ ภสฺสนฺตมฺปิ น สลฺลกฺเขสิ. ตํ ปตมานํ โกกํ สีสโต ปฏฺฐาย ปริกฺขิปนฺตเมว ปติ. สุนขา ‘‘เถโร ปติโต’’ติ สญฺญาย จีวรนฺตรํ ปวิสิตฺวา อตฺตโน สามิกํ ลุญฺชิตฺวา ขาทนฺตา อฏฺฐิมตฺตาวเสสํ กรึสุ. สุนขา จีวรนฺตรโต นิกฺขมิตฺวา พหิ อฏฺฐํสุ. Tương truyền, một hôm, vào buổi sáng, người thợ săn ấy mang cung, cùng bầy chó vây quanh, đi vào rừng. Trên đường, ông ta thấy một vị Tỳ-kheo đang đi vào làng để khất thực. Ông ta nổi giận, nghĩ rằng: “Ta đã gặp phải kẻ xui xẻo, hôm nay sẽ chẳng được gì”, rồi bỏ đi. Vị Trưởng lão sau khi đi khất thực trong làng và dùng bữa xong, đã trở về tu viện. Người kia, sau khi lang thang trong rừng mà không săn được gì, đang trên đường trở về lại trông thấy vị Trưởng lão. Ông ta nghĩ: “Hôm nay ta đi vào rừng sau khi thấy kẻ xui xẻo này nên chẳng được gì. Bây giờ hắn lại xuất hiện trước mặt ta. Ta sẽ cho chó cắn chết hắn.” Nghĩ vậy, ông ta ra hiệu và thả bầy chó ra. Vị Trưởng lão van xin: “Này thí chủ, xin đừng làm vậy.” Ông ta nói: “Hôm nay vì gặp mặt ngươi mà ta chẳng được gì, ngươi lại còn xuất hiện trước mặt ta lần nữa. Ta nhất định sẽ cho chó cắn chết ngươi.” Nói rồi, ông ta xua bầy chó tới. Vị Trưởng lão vội trèo lên một cái cây và ngồi ở một cành cây cao bằng tầm một người. Bầy chó vây quanh gốc cây. Người thợ săn đi đến và nói: “Dù ngươi có trèo lên cây cũng không thoát chết đâu.” Rồi ông ta dùng mũi tên đâm vào lòng bàn chân của vị Tỳ-kheo. Vị Trưởng lão lại van xin: “Xin đừng làm vậy.” Người kia không nghe lời van xin của ngài, cứ đâm liên tiếp. Khi một lòng bàn chân bị đâm, vị Trưởng lão co chân đó lên và buông thõng chân kia xuống. Khi chân kia bị đâm, ngài lại co chân đó lên. Cứ như thế, ông ta không hề để tâm đến lời van xin của ngài mà cứ đâm vào cả hai lòng bàn chân. Thân thể vị Trưởng lão như bị lửa đốt. Vì bị cơn đau chi phối, ngài không thể giữ được chánh niệm, đến nỗi không nhận ra chiếc y đang mặc bị tuột ra. Chiếc y đang rơi xuống đã trùm lên người Koka từ đầu trở xuống. Bầy chó, với ý nghĩ “vị Trưởng lão đã rơi xuống”, liền chui vào trong tấm y, cắn xé và ăn thịt chính người chủ của mình, chỉ còn lại xương. Bầy chó chui ra khỏi tấm y và đứng ở bên ngoài. อถ เนสํ เถโร เอกํ สุกฺขทณฺฑกํ ภญฺชิตฺวา ขิปิ. สุนขา เถรํ ทิสฺวา ‘‘สามิโกว อมฺเหหิ ขาทิโต’’ติ ญตฺวา อรญฺญํ ปวิสึสุ. เถโร กุกฺกุจฺจํ อุปฺปาเทสิ ‘‘มม จีวรนฺตรํ ปวิสิตฺวา เอส นฏฺโฐ, อโรคํ นุ โข เม สีล’’นฺติ. โส รุกฺขา โอตริตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา – ‘‘ภนฺเต, มม จีวรํ นิสฺสาย โส อุปาสโก นฏฺโฐ, กจฺจิ เม อโรคํ สีลํ, อตฺถิ เม สมณภาโว’’ติ ปุจฺฉิ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อโรคํ เต สีลํ, อตฺถิ เต สมณภาโว, โส อปฺปทุฏฺฐสฺส ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโต, น เกวลญฺจ อิทาเนว, อตีเตปิ อปฺปทุฏฺฐานํ ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโตเยวา’’ติ วตฺวา ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต อตีตํ อาหริ – Bấy giờ, vị trưởng lão bẻ một cành cây khô ném về phía chúng. Lũ chó thấy vị trưởng lão, biết rằng: “Chúng ta đã cắn ăn chính chủ của mình rồi,” liền chạy vào rừng. Vị trưởng lão sanh lòng hối hận: “Người này đã vào trong y của ta rồi bị hại chết, giới của ta có được trong sạch không?”. Vị ấy từ trên cây leo xuống, đến chỗ Đức Thế Tôn, trình bày lại toàn bộ sự việc từ đầu, và bạch hỏi rằng: “Bạch Thế Tôn, vì nương y của con mà người cận sự nam ấy đã chết, giới của con có được trong sạch không? Con có còn tư cách Sa-môn không?”. Đức Thế Tôn nghe lời của vị ấy xong, phán rằng: “Này Tỳ-khưu, giới của thầy trong sạch, thầy vẫn còn tư cách Sa-môn. Người kia vì hãm hại người không có ác ý nên đã đi đến chỗ bị hủy diệt. Không chỉ bây giờ, mà trong quá khứ cũng vậy, người ấy đã từng hãm hại những người không có ác ý và đã đi đến chỗ bị hủy diệt.” Nói xong, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, Ngài kể lại một câu chuyện quá khứ. อตีเต กิเรโก เวชฺโช เวชฺชกมฺมตฺถาย คามํ วิจริตฺวา กิญฺจิ กมฺมํ อลภิตฺวา ฉาตชฺฌตฺโต นิกฺขมิตฺวา คามทฺวาเร สมฺพหุเล กุมารเก กีฬนฺเต ทิสฺวา ‘‘อิเม สปฺเปน ฑํสาเปตฺวา ติกิจฺฉิตฺวา อาหารํ ลภิสฺสามี’’ติ เอกสฺมึ รุกฺขพิเล สีสํ นิหริตฺวา นิปนฺนํ สปฺปํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘อมฺโภ, กุมารกา เอโส สาฬิกโปตโก, คณฺหถ น’’นฺติ อาห. อเถโก กุมารโก สปฺปํ คีวายํ ทฬฺหํ คเหตฺวา นีหริตฺวา ตสฺส สปฺปภาวํ ญตฺวา วิรวนฺโต อวิทูเร ฐิตสฺส เวชฺชสฺส มตฺถเก ขิปิ. สปฺโป เวชฺชสฺส ขนฺธฏฺฐิกํ ปริกฺขิปิตฺวา ทฬฺหํ ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ชีวิตกฺขยํ ปาเปสิ, เอวเมส โกโก สุนขลุทฺทโก ปุพฺเพปิ อปฺปทุฏฺฐสฺส ปทุสฺสิตฺวา วินาสํ ปตฺโตเยวาติ. Tương truyền, trong quá khứ, có một thầy thuốc đi đến một ngôi làng để hành nghề, nhưng không tìm được việc gì, bị đói khát hành hạ. Khi đi ra, ông thấy nhiều đứa trẻ đang chơi đùa ở cổng làng, liền nghĩ: “Ta sẽ cho rắn cắn bọn trẻ này, rồi chữa trị cho chúng để kiếm thức ăn.” Ông chỉ vào một con rắn đang nằm thò đầu ra trong một hốc cây và nói: “Này các cậu bé, đây là một con chim sáo non, hãy bắt nó đi.” Bấy giờ, một cậu bé nắm chặt cổ con rắn lôi ra, nhận ra đó là rắn, liền la lên và ném nó lên đầu người thầy thuốc đang đứng gần đó. Con rắn quấn lấy xương vai của thầy thuốc, cắn một nhát thật mạnh, khiến ông ta chết ngay tại chỗ. Như vậy, người thợ săn chó tên Koka này, trong quá khứ cũng đã từng hãm hại người không có ác ý và đã đi đến chỗ bị hủy diệt. สตฺถา [Pg.22] อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Đức Thế Tôn kể lại câu chuyện quá khứ này, sau khi kết nối các tình tiết, trong lúc thuyết pháp, đã nói lên kệ ngôn này: ๑๒๕. 125. ‘‘โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส; ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ, สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’’ติ. “Kẻ nào hãm hại người vô tội, người trong sạch, không uế nhiễm, tội ác sẽ quay trở lại kẻ ngu ấy, như bụi mịn tung ngược chiều gió.” ตตฺถ อปฺปทุฏฺฐสฺสาติ อตฺตโน วา สพฺพสตฺตานํ วา อทุฏฺฐสฺส. นรสฺสาติ สตฺตสฺส. ทุสฺสตีติ อปรชฺฌติ. สุทฺธสฺสาติ นิรปราธสฺเสว. โปสสฺสาติ อิทมฺปิ อปเรนากาเรน สตฺตาธิวจนเมว. อนงฺคณสฺสาติ นิกฺกิเลสสฺส. ปจฺเจตีติ ปติเอติ. ปฏิวาตนฺติ ยถา เอเกน ปุริเสน ปฏิวาเต ฐิตํ ปหริตุกามตาย ขิตฺโต สุขุโม รโชติ ตเมว ปุริสํ ปจฺเจติ, ตสฺเสว อุปริ ปตติ, เอวเมว โย ปุคฺคโล อปทุฏฺฐสฺส ปุริสสฺส ปาณิปฺปหราทีนิ ททนฺโต ปทุสฺสติ, ตเมว พาลํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม, สมฺปราเย วา นิรยาทีสุ วิปจฺจมานํ ตํ ปาปํ วิปากทุกฺขวเสน ปจฺเจตีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘appaduṭṭhassa’ (người vô tội) nghĩa là người không làm hại chính mình hay tất cả chúng sanh. ‘Narassa’ (người) nghĩa là chúng sanh. ‘Dussati’ (hãm hại) nghĩa là phạm lỗi. ‘Suddhassa’ (người trong sạch) nghĩa là người thực sự không có lỗi lầm. ‘Posassa’ (chúng sanh) cũng là một từ khác để chỉ chúng sanh. ‘Anaṅgaṇassa’ (không uế nhiễm) nghĩa là người không có phiền não. ‘Pacceti’ (quay trở lại) nghĩa là trở về. ‘Paṭivātaṃ’ (ngược chiều gió) có nghĩa là: cũng như bụi mịn do một người tung ra với ý định ném vào người đứng ngược chiều gió, sẽ quay trở lại chính người đó, rơi xuống trên người đó; cũng vậy, người nào hãm hại một người vô tội bằng cách đánh đập bằng tay v.v., thì ác nghiệp đó sẽ quay trở lại chính kẻ ngu ấy dưới hình thức quả báo đau khổ, hoặc ngay trong đời này, hoặc trong đời sau, khi trổ quả ở địa ngục v.v. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Cuối thời pháp, vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. โกกสุนขลุทฺทกวตฺถุ นวมํ. Phẩm truyện về người thợ săn chó Koka, thứ chín. ๑๐. มณิการกุลูปกติสฺสตฺเถรวตฺถุ 10. Phẩm truyện về Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà thợ ngọc คพฺภเมเกติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มณิการกุลูปกํ ติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại bắt đầu bằng câu “Gabbhameke” (Có người sanh vào bào thai), liên quan đến Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà một thợ ngọc. โส กิร เถโร เอกสฺส มณิการสฺส กุเล ทฺวาทส วสฺสานิ ภุญฺชิ. ตสฺมึ กุเล ชยมฺปติกา มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐตฺวา เถรํ ปฏิชคฺคึสุ. อเถกทิวสํ โส มณิกาโร เถรสฺส ปุรโต มํสํ ฉินฺทนฺโต นิสินฺโน โหติ. ตสฺมึ ขเณ ราชา ปเสนทิ โกสโล เอกํ มณิรตนํ ‘‘อิมํ โธวิตฺวา วิชฺฌิตฺวา ปหิณตู’’ติ เปเสสิ. มณิกาโร สโลหิเตเนว [Pg.23] หตฺเถน ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา เปฬาย อุปริ ฐเปตฺวา หตฺถโธวนตฺถํ อนฺโต ปาวิสิ. ตสฺมึ ปน เคเห โปสาวนิยโกญฺจสกุโณ อตฺถิ. โส โลหิตคนฺเธน มํสสญฺญาย ตํ มณึ เถรสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว คิลิ. มณิกาโร อาคนฺตฺวา มณึ อปสฺสนฺโต ‘‘มณิ เกน คหิโต’’ติ ภริยญฺจ ปุตฺตเก จ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘น คณฺหามา’’ติ วุตฺเต ‘‘เถเรน คหิโต ภวิสฺสตี’’ติ. จินฺเตตฺวา ภริยาย สทฺธึ มนฺเตสิ – ‘‘เถเรน มณิ คหิโต ภวิสฺสตี’’ติ. สา, สามิ, มา เอวํ อวจ, เอตฺตกํ กาลํ มยา เถรสฺส น กิญฺจิ วชฺชํ ทิฏฺฐปุพฺพํ, น โส มณึ คณฺหาตีติ. มณิกาโร เถรํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน มณิรตนํ ตุมฺเหหิ คหิต’’นฺติ. น คณฺหามิ, อุปาสกาติ. ภนฺเต, น อิธ อญฺโญ อตฺถิ, ตุมฺเหหิเยว คหิโต ภวิสฺสติ, เทถ เม มณิรตนนฺติ. โส ตสฺมึ อสมฺปฏิจฺฉนฺเต ปุน ภริยํ อาห – ‘‘เถเรเนว มณิ คหิโต, ปีเฬตฺวา นํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ. สา, สามิ, มา โน นาสยิ, วรํ อมฺเหหิ ทาสพฺยํ อุปคนฺตุํ, น จ เถรํ เอวรูปํ วตฺตุนฺติ. โส ‘‘สพฺเพว มยํ ทาสตฺตํ อุปคจฺฉนฺตา มณิมูลํ น อคฺฆามา’’ติ รชฺชุํ คเหตฺวา เถรสฺส สีสํ เวเฐตฺวา ทณฺเฑน ฆฏฺเฏสิ. เถรสฺส สีสโต จ กณฺณนาสาหิ จ โลหิตํ ปคฺฆริ, อกฺขีนิ นิกฺขมนาการปฺปตฺตานิ อเหสุํ, โส เวทนาปมตฺโต ภูมิยํ ปติ. โกญฺโจ โลหิตคนฺเธนา คนฺตฺวา โลหิตํ ปิวิ. อถ นํ มณิกาโร เถเร อุปฺปนฺนโกธเวเคน ‘‘ตฺวํ กึ กโรสี’’ติ ปาเทน ปหริตฺวา ขิปิ. โส เอกปฺปหาเรเนว มริตฺวา อุตฺตาโน อโหสิ. Tương truyền, vị trưởng lão ấy đã thọ thực tại nhà của một người thợ ngọc trong suốt mười hai năm. Trong gia đình đó, hai vợ chồng đã đứng vào vị trí của cha mẹ để phụng sự vị trưởng lão. Rồi một hôm, người thợ ngọc đang ngồi thái thịt trước mặt vị trưởng lão. Ngay lúc đó, vua Pasenadi xứ Kosala gửi đến một viên ngọc quý và truyền rằng: “Hãy đánh bóng và khoan viên ngọc này rồi gửi lại.” Người thợ ngọc dùng bàn tay còn dính máu nhận lấy viên ngọc, đặt lên trên một cái giỏ rồi đi vào trong để rửa tay. Trong nhà ấy có nuôi một con chim hạc. Con chim ngửi thấy mùi máu, tưởng là thịt, liền nuốt viên ngọc ngay trước mắt vị trưởng lão. Người thợ ngọc trở ra, không thấy viên ngọc, liền hỏi vợ và các con theo thứ tự: “Ai đã lấy viên ngọc?” Khi họ trả lời: “Chúng con không lấy,” ông ta nghĩ: “Chắc là vị trưởng lão đã lấy.” Nghĩ vậy, ông ta bàn với vợ: “Chắc là vị trưởng lão đã lấy viên ngọc.” Bà vợ nói: “Thưa ông, xin đừng nói vậy. Bấy lâu nay, tôi chưa từng thấy vị trưởng lão có một lỗi lầm nào. Ngài không lấy viên ngọc đâu.” Người thợ ngọc hỏi vị trưởng lão: “Bạch Đại đức, có phải ngài đã lấy viên ngọc quý ở chỗ này không?” “Này cận sự nam, tôi không lấy.” “Bạch Đại đức, ở đây không có ai khác. Chắc chắn là ngài đã lấy. Xin hãy trả lại viên ngọc cho tôi.” Khi vị trưởng lão không thừa nhận, ông ta lại nói với vợ: “Chính vị trưởng lão đã lấy viên ngọc, tôi sẽ tra tấn để hỏi ngài.” Bà vợ nói: “Thưa ông, xin đừng hủy hoại chúng ta. Thà chúng ta đi làm nô lệ còn hơn, chứ không nên nói những lời như vậy với một vị trưởng lão.” Ông ta nói: “Dù tất cả chúng ta có trở thành nô lệ cũng không đủ trả giá trị của viên ngọc,” rồi lấy một sợi dây thừng quấn quanh đầu vị trưởng lão và dùng gậy đánh. Máu từ đầu, tai và mũi của vị trưởng lão chảy ra, hai mắt như muốn lồi ra ngoài. Bị đau đớn quá sức, ngài ngã xuống đất. Con hạc ngửi thấy mùi máu, đến liếm máu. Bấy giờ, người thợ ngọc, với cơn giận đang trút lên vị trưởng lão, quát: “Mày làm gì đó?” rồi dùng chân đá văng con chim đi. Con chim chỉ bị một cú đá đã chết, nằm ngửa ra. เถโร ตํ ทิสฺวา, อุปาสก, สีเส เวฐนํ ตาว เม สิถิลํ กตฺวา อิมํ โกญฺจํ โอโลเกหิ ‘‘มโต วา, โน วา’’ติ. อถ นํ โส อาห – ‘‘เอโส วิย ตฺวมฺปิ มริสฺสสี’’ติ. อุปาสก, อิมินา โส มณิ คิลิโต, สเจ อยํ น อมริสฺสา, น เต อหํ มรนฺโตปิ มณึ อาจิกฺขิสฺสนฺติ. โส ตสฺส อุทรํ ผาเลตฺวา มณึ ทิสฺวา ปเวเธนฺโต สํวิคฺคมานโส เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมถ, เม, ภนฺเต, อชานนฺเตน มยา กต’’นฺติ อาห. อุปาสก, เนว ตุยฺหํ โทโส อตฺถิ, น มยฺหํ, วฏฺฏสฺเสเวส โทโส, ขมามิ เตติ. ภนฺเต, สเจ เม ขมถ, ปกตินิยาเมเนว เม เคเห นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คณฺหถาติ. ‘‘อุปาสก, น ทานาหํ อิโต ปฏฺฐาย ปเรสํ [Pg.24] เคหสฺส อนฺโตฉทนํ ปวิสิสฺสามิ, อนฺโตเคหปเวสนสฺเสว หิ อยํ โทโส, อิโต ปฏฺฐาย ปาเทสุ อาวหนฺเตสุ เคหทฺวาเร ฐิโตว ภิกฺขํ คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา ธุตงฺคํ สมาทาย อิมํ คาถมาห – Vị trưởng lão thấy vậy, liền nói: “Này thiện nam, trước tiên hãy nới lỏng dây buộc đầu cho ta, rồi hãy xem con diệc này xem nó đã chết hay chưa.” Bấy giờ, người ấy nói với ngài: “Ngài cũng sẽ chết như con diệc này.” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nam, viên ngọc ấy đã bị con diệc này nuốt. Nếu con này không chết, thì dù ta có chết cũng sẽ không nói cho ngươi biết về viên ngọc.” Người ấy mổ bụng con diệc, thấy viên ngọc, liền run rẩy, tâm trí hoảng sợ, nằm rạp dưới chân vị trưởng lão và thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho con. Do không biết nên con đã làm vậy.” (Vị trưởng lão nói:) “Này thiện nam, ngươi không có lỗi, ta cũng không có lỗi, đây chính là lỗi của vòng luân hồi. Ta tha thứ cho ngươi.” (Người thợ thưa:) “Bạch ngài, nếu ngài tha thứ cho con, xin ngài hãy ngự tại nhà con và nhận vật thực như thường lệ.” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nam, kể từ nay, ta sẽ không vào bên trong mái nhà của người khác nữa. Quả thật, lỗi này phát sinh chính vì việc vào trong nhà. Kể từ nay, khi đôi chân còn mang được thân này, ta sẽ chỉ đứng ở cửa nhà để nhận vật thực.” Nói xong, ngài thọ trì hạnh đầu đà và nói lên kệ này: ‘‘ปจฺจติ มุนิโน ภตฺตํ, โถกํ โถกํ กุเล กุเล; ปิณฺฑิกาย จริสฺสามิ, อตฺถิ ชงฺฆพลํ มมา’’ติ. (เถรคา. ๒๔๘) – “Vật thực cho bậc ẩn sĩ được nấu, từng chút từng chút trong mỗi nhà; Ta sẽ đi khất thực, sức chân của ta vẫn còn.” อิทญฺจ ปน วตฺวา เถโร เตเนว พฺยาธินา น จิรสฺเสว ปรินิพฺพายิ. โกญฺโจ มณิการสฺส ภริยาย กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. มณิกาโร กาลํ กตฺวา นิรเย นิพฺพตฺติ. มณิการสฺส ภริยา เถเร มุทุจิตฺตตาย กาลํ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติ. ภิกฺขู สตฺถารํ เตสํ อภิสมฺปรายํ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อิเธกจฺเจ คพฺเภ นิพฺพตฺตนฺติ, เอกจฺเจ ปาปการิโน นิรเย นิพฺพตฺตนฺติ, เอกจฺเจ กตกลฺยาณา เทวโลเก นิพฺพตฺตนฺติ, อนาสวา ปน ปรินิพฺพายนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nói lời này xong, vị trưởng lão không bao lâu sau liền viên tịch do chính căn bệnh ấy. Con diệc tái sanh trong bụng của vợ người thợ kim hoàn. Người thợ kim hoàn sau khi chết, sanh vào địa ngục. Vợ của người thợ kim hoàn, do có tâm nhu hòa đối với vị trưởng lão, sau khi chết sanh vào cõi trời. Các vị Tỳ-khưu bạch hỏi Đức Thế Tôn về cảnh giới đời sau của những người ấy. Đức Thế Tôn phán rằng: “Này các Tỳ-khưu, ở đời này, một số sanh vào bào thai, một số người làm ác sanh vào địa ngục, một số người làm lành sanh vào cõi trời, còn các bậc Vô lậu thì nhập Niết-bàn.” Nói xong, Ngài kết nối mạch lạc và thuyết pháp, nói lên kệ này: ๑๒๖. 126. ‘‘คพฺภเมเก อุปฺปชฺชนฺติ, นิรยํ ปาปกมฺมิโน; สคฺคํ สุคติโน ยนฺติ, ปรินิพฺพนฺติ อนาสวา’’ติ. “Một số sanh vào bào thai, kẻ ác nghiệp sanh vào địa ngục; người có thiện thú đi đến cõi trời, các bậc Vô lậu nhập Niết-bàn.” ตตฺถ คพฺภนฺติ อิธ มนุสฺสคพฺโภว อธิปฺเปโต. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว. Ở đây, từ “bào thai” được hiểu là bào thai của loài người. Phần còn lại trong kệ này có nghĩa rõ ràng. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối buổi thuyết pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. มณิการกุลูปกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Tissa, người thường đến nhà thợ kim hoàn, là chuyện thứ mười. ๑๑. ตโยชนวตฺถุ 11. Câu chuyện về ba người น อนฺตลิกฺเขติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตโย ชเน อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Na antalikkhe”, nhân câu chuyện về ba người. สตฺถริ กิร เชตวเน วิหรนฺเต สมฺพหุลา ภิกฺขู สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉนฺตา เอกํ คามํ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. คามวาสิโน เต สมฺปตฺเต อาทาย อาสนสาลาย นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา ปิณฺฑปาตเวลํ อาคมยมานา ธมฺมํ สุณนฺตา นิสีทึสุ. ตสฺมึ ขเณ ภตฺตํ [Pg.25] ปจิตฺวา สูปพฺยญฺชนํ ธูปยมานาย เอกิสฺสา อิตฺถิยา ภาชนโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา ฉทนํ คณฺหิ. ตโต เอกํ ติณกรฬํ อุฏฺฐหิตฺวา ชลมานํ อากาสํ ปกฺขนฺทิ. ตสฺมึ ขเณ เอโก กาโก อากาเสน คจฺฉนฺโต ตตฺถ คีวํ ปเวเสตฺวา ติณวลฺลิเวฐิโต ฌายิตฺวา คามมชฺเฌ ปติ. ภิกฺขู ตํ ทิสฺวา ‘‘อโห ภาริยํ กมฺมํ, ปสฺสถาวุโส, กาเกน ปตฺตํ วิปฺปการํ, อิมินา กตกมฺมํ อญฺญตฺร สตฺถารา โก ชานิสฺสติ, สตฺถารมสฺส กมฺมํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกมึสุ. Tương truyền, khi Đức Thế Tôn đang trú tại tu viện Jetavana, có nhiều vị Tỳ-khưu đang trên đường đến yết kiến Ngài, đã vào một ngôi làng để khất thực. Dân làng nhận lấy bình bát của các vị, mời các vị ngồi trong nhà nghỉ, dâng cháo và vật thực, rồi ngồi nghe pháp trong khi chờ đến giờ khất thực. Vào lúc ấy, từ chiếc nồi của một người phụ nữ đang hâm nóng canh và thức ăn sau khi đã nấu cơm, một ngọn lửa bùng lên và bắt vào mái nhà. Từ đó, một bó cỏ đang cháy bay vút lên không trung. Đúng lúc ấy, một con quạ đang bay trên trời, đâm cổ vào bó cỏ, bị cỏ khô quấn lấy, bị thiêu cháy rồi rơi xuống giữa làng. Các vị Tỳ-khưu thấy vậy, nghĩ rằng: “Ôi, nghiệp thật nặng nề! Này các hiền hữu, hãy xem sự tai hại đã xảy đến cho con quạ. Ngoài Đức Thế Tôn, ai có thể biết được nghiệp mà con vật này đã tạo? Chúng ta sẽ bạch hỏi Đức Thế Tôn về nghiệp của nó.” Nghĩ vậy, các vị liền ra đi. อปเรสมฺปิ ภิกฺขูนํ สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย นาวํ อภิรุยฺห คจฺฉนฺตานํ นาวา สมุทฺเท นิจฺจลา อฏฺฐาสิ. มนุสฺสา ‘‘กาฬกณฺณินา เอตฺถ ภวิตพฺพ’’นฺติ สลากํ วิจาเรสุํ. นาวิกสฺส จ ภริยา ปฐมวเย ฐิตา ทสฺสนียา ปาสาทิกา, สลากา ตสฺสา ปาปุณิ. ‘‘สลากํ ปุน วิจาเรถา’’ติ วตฺวา ยาวตติยํ วิจาเรสุํ, ติกฺขตฺตุมฺปิ ตสฺสา เอว ปาปุณิ. มนุสฺสา ‘‘กึ, สามี’’ติ นาวิกสฺส มุขํ โอโลเกสุํ. นาวิโก ‘‘น สกฺกา เอกิสฺสา อตฺถาย มหาชนํ นาเสตุํ, อุทเก นํ ขิปถา’’ติ อาห. สา คเหตฺวา อุทเก ขิปิยมานา มรณภยตชฺชิตา วิรวํ อกาสิ. ตํ สุตฺวา นาวิโก โก อตฺโถ อิมิสฺสา อาภรเณหิ นฏฺเฐหิ, สพฺพาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา เอกํ ปิโลติกํ นิวาสาเปตฺวา ฉฑฺเฑถ นํ, อหํ ปเนตํ อุทกปิฏฺเฐ ปฺลวมานํ ทฏฺฐุํ น สกฺขิสฺสามี ตสฺมา ยถา นํ อหํ น ปสฺสามิ, ตถา เอกํ วาลุกกุฏํ คีวาย พนฺธิตฺวา สมุทฺเท ขิปถาติ. เต ตถา กรึสุ. ตมฺปิ ปติตฏฺฐาเนเยว มจฺฉกจฺฉปา วิลุมฺปึสุ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ‘‘ฐเปตฺวา สตฺถารํ โก อญฺโญ เอติสฺสา อิตฺถิยา กตกมฺมํ ชานิสฺสติ, สตฺถารํ ตสฺสา กมฺมํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ อิจฺฉิตฏฺฐานํ ปตฺวา นาวาโต โอรุยฺห ปกฺกมึสุ. Lại có các vị Tỳ-khưu khác, khi đang đi thuyền để yết kiến Đức Thế Tôn, chiếc thuyền của các vị bỗng dừng lại bất động giữa biển. Mọi người nghĩ rằng: “Chắc hẳn có người xui xẻo ở đây,” rồi tiến hành rút thăm. Vợ của người lái thuyền là một người phụ nữ đang tuổi thanh xuân, xinh đẹp và dễ mến; lá thăm đã rơi vào cô ấy. Mọi người nói: “Hãy rút thăm lại,” và họ đã rút đến lần thứ ba. Cả ba lần, lá thăm đều rơi vào chính cô ấy. Mọi người nhìn mặt người lái thuyền và hỏi: “Thưa ông chủ, phải làm sao đây?” Người lái thuyền nói: “Không thể vì một người mà làm hại nhiều người. Hãy ném cô ta xuống nước.” Khi bị bắt và ném xuống nước, cô ấy vì sợ chết nên đã kêu la thảm thiết. Nghe tiếng kêu, người lái thuyền nói: “Có ích gì khi những đồ trang sức của cô này bị mất đi? Hãy cởi bỏ tất cả đồ trang sức, cho cô ta mặc một mảnh vải cũ rồi hãy vứt đi. Còn ta, ta không thể nào nhìn thấy cô ta trôi nổi trên mặt nước. Vì vậy, để ta không phải nhìn thấy, hãy buộc một cái nồi đầy cát vào cổ cô ta rồi ném xuống biển.” Họ đã làm như vậy. Ngay tại nơi cô ấy rơi xuống, cá và rùa đã đến xâu xé. Các vị Tỳ-khưu biết được sự việc ấy, liền nghĩ: “Ngoài Đức Thế Tôn, ai khác có thể biết được nghiệp mà người phụ nữ này đã tạo? Chúng ta sẽ bạch hỏi Đức Thế Tôn về nghiệp của cô ấy.” Khi đến nơi mong muốn, các vị xuống thuyền và ra đi. อปเรปิ สตฺต ภิกฺขู สตฺถุ ทสฺสนตฺถาย คจฺฉนฺตา สายํ เอกํ วิหารํ ปวิสิตฺวา วสนฏฺฐานํ ปุจฺฉึสุ. เอกสฺมิญฺจ เลเณ สตฺต มญฺจา โหนฺติ. เตสํ ตเทว ลภิตฺวา ตตฺถ นิปนฺนานํ รตฺติภาเค กูฏาคารมตฺโต ปาสาโณ ปวฏฺฏมาโน อาคนฺตฺวา เลณทฺวารํ ปิทหิ. เนวาสิกา ภิกฺขู ‘‘มยํ อิมํ เลณํ อาคนฺตุกภิกฺขูนํ ปาปยิมฺหา, อยญฺจ มหาปาสาโณ เลณทฺวารํ ปิทหนฺโต อฏฺฐาสิ, อปเนสฺสาม น’’นฺติ สมนฺตา สตฺตหิ คาเมหิ [Pg.26] มนุสฺเส สนฺนิปาเตตฺวา วายมนฺตาปิ ฐานา จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. อนฺโต ปวิฏฺฐภิกฺขูปิ วายมึสุเยว. เอวํ สนฺเตปิ สตฺตาหํ ปาสาณํ จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. อาคนฺตุกา สตฺตาหํ ฉาตชฺฌตฺตา มหาทุกฺขํ อนุภวึสุ. สตฺตเม ทิวเส ปาสาโณ สยเมว ปวฏฺฏิตฺวา อปคโต. ภิกฺขู นิกฺขมิตฺวา ‘‘อมฺหากํ อิมํ ปาปํ อญฺญตฺร สตฺถารา โก ชานิสฺสติ, สตฺถารํ ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ปกฺกมึสุ. เต ปุริเมหิ สทฺธึ อนฺตรามคฺเค สมาคนฺตฺวา สพฺเพ เอกโตว สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนา สตฺถารา กตปฏิสนฺถารา อตฺตนา อตฺตนา ทิฏฺฐานุภูตานิ การณานิ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉึสุ. Lại nữa, bảy vị Tỳ-kheo khác trong khi đi đến để yết kiến đức Bổn Sư, vào buổi chiều, các ngài đã đi vào một ngôi tịnh xá và hỏi chỗ ở. Và trong một hang động nọ có bảy chiếc giường. Các ngài nhận được chính nơi ấy, và trong khi các ngài đang nằm nghỉ ở đó, vào ban đêm, một tảng đá lớn bằng ngôi nhà có nóc nhọn đang lăn tới đã đến và chặn bít cửa hang. Các vị Tỳ-kheo trú tại đó (nghĩ rằng): ‘Chúng ta đã cho các vị Tỳ-kheo khách trú ở trong hang này, và tảng đá lớn này đã đứng chặn bít cửa hang, chúng ta hãy dời nó đi’. (Nói rồi), các vị ấy cho tập hợp dân chúng từ bảy ngôi làng xung quanh, dù cố gắng cũng không thể làm cho tảng đá di chuyển khỏi vị trí của nó. Các vị Tỳ-kheo đã vào bên trong cũng đã cố gắng. Dù như vậy, trong suốt bảy ngày, họ đã không thể làm cho tảng đá di chuyển. Các vị Tỳ-kheo khách trú, do bị đói hành hạ trong bảy ngày, đã phải chịu đựng nỗi khổ lớn lao. Vào ngày thứ bảy, tảng đá tự nó lăn đi và rời khỏi. Các vị Tỳ-kheo đi ra, suy nghĩ rằng: ‘Ngoài đức Bổn Sư ra, ai sẽ biết được ác nghiệp này của chúng ta? Chúng ta sẽ thưa hỏi đức Bổn Sư’, rồi lên đường. Các vị ấy gặp gỡ các vị (Tỳ-kheo đi) trước ở giữa đường, rồi tất cả cùng nhau đi đến yết kiến đức Bổn Sư, sau khi đảnh lễ, các ngài ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Khi được đức Bổn Sư thăm hỏi, các ngài đã tuần tự thưa hỏi về những sự việc mà mỗi người đã thấy và đã trải qua. สตฺถาปิ เตสํ ปฏิปาฏิยา เอวํ พฺยากาสิ – ‘‘ภิกฺขเว, โส ตาว กาโก อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุโภสิ. อตีตกาเล หิ พาราณสิยํ เอโก กสฺสโก อตฺตโน โคณํ ทเมนฺโต ทเมตุํ นาสกฺขิ. โส หิสฺส โคโณ โถกํ คนฺตฺวา นิปชฺชิ, โปเถตฺวา อุฏฺฐาปิโตปิ โถกํ คนฺตฺวา ปุนปิ ตเถว นิปชฺชิ. โส วายมิตฺวา ตํ ทเมตุํ อสกฺโกนฺโต โกธาภิภูโต หุตฺวา ‘อิโต ทานิ ปฏฺฐาย สุขํ นิปชฺชิสฺสสี’ติ ปลาลปิณฺฑํ วิย กโรนฺโต ปลาเลน ตสฺส คีวํ ปลิเวเฐตฺวา อคฺคิมทาสิ, โคโณ ตตฺเถว ฌายิตฺวา มโต. ตทา, ภิกฺขเว, เตน กาเกน ตํ ปาปกมฺมํ กตํ. โส ตสฺส วิปาเกน ทีฆรตฺตํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน สตฺตกฺขตฺตุํ กากโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา เอวเมว อากาเส ฌายิตฺวาว มโต’’ติ. Đức Bổn Sư cũng đã tuần tự giải thích cho các vị ấy như sau: ‘Này các Tỳ-kheo, trước hết, con quạ kia đã phải chịu đựng chính nghiệp do tự mình đã tạo. Trong thời quá khứ, tại thành Ba-la-nại, có một người nông phu trong khi dạy dỗ con bò của mình đã không thể dạy dỗ được nó. Con bò của ông ta đi được một đoạn ngắn rồi nằm xuống, dù bị đánh đập và được đỡ cho đứng dậy, nó cũng chỉ đi được một đoạn ngắn rồi lại nằm xuống y như cũ. Người ấy, sau khi cố gắng mà không thể dạy dỗ được nó, bị sân hận xâm chiếm, (bèn nói): ‘Từ nay, ngươi hãy nằm cho thoải mái đi!’. Nói rồi, ông ta làm như thể (nó là) một bó rơm, lấy rơm quấn quanh cổ nó rồi châm lửa. Con bò bị cháy và chết ngay tại chỗ. Này các Tỳ-kheo, khi ấy, người mà nay là con quạ kia đã tạo ra ác nghiệp đó. Do quả của nghiệp ấy, nó đã bị nấu trong địa ngục một thời gian dài, và do quả còn sót lại, nó đã tái sanh vào loài quạ bảy lần và đã chết do bị cháy trên hư không đúng như thế ấy’. สาปิ, ภิกฺขเว, อิตฺถี อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุโภสิ. สา หิ อตีเต พาราณสิยํ เอกสฺส คหปติกสฺส ภริยา อุทกหรณโกฏฺฏนปจนาทีนิ สพฺพกิจฺจานิ สหตฺเถเนว อกาสิ. ตสฺสา เอโก สุนโข ตํ เคเห สพฺพกิจฺจานิ กุรุมานํ โอโลเกนฺโตว นิสีทติ. เขตฺเต ภตฺตํ หรนฺติยา ทารุปณฺณาทีนํ วา อตฺถาย อรญฺญํ คจฺฉนฺติยา ตาย สทฺธึเยว คจฺฉติ. ตํ ทิสฺวา ทหรมนุสฺสา ‘‘อมฺโภ นิกฺขนฺโต สุนขลุทฺทโก, อชฺช มยํ มํเสน ภุญฺชิสฺสามา’’ติ อุปฺปณฺเฑนฺติ. สา เตสํ กถาย มงฺกุ หุตฺวา สุนขํ เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ปลาเปติ, สุนโข นิวตฺติตฺวา ปุน อนุพนฺธติ. โส กิรสฺสา ตติเย อตฺตภาเว ภตฺตา อโหสิ, ตสฺมา สิเนหํ ฉินฺทิตุํ น สกฺโกติ. กิญฺจาปิ หิ อนมตคฺเค สํสาเร ชายา วา ปติ วา อภูตปุพฺพา นาม นตฺถิ, อวิทูเร ปน อตฺตภาเว ญาตเกสุ อธิมตฺโต สิเนโห [Pg.27] โหติ, ตสฺมา โส สุนโข ตํ วิชหิตุํ น สกฺโกติ. สา ตสฺส กุชฺฌิตฺวา เขตฺตํ สามิกสฺส ยาคุํ หรมานา รชฺชุํ อุจฺฉงฺเค ฐเปตฺวา อคมาสิ, สุนโข ตาเยว สทฺธึ คโต. สา สามิกสฺส ยาคุํ ทตฺวา ตุจฺฉกุฏํ อาทาย เอกํ อุทกฏฺฐานํ คนฺตฺวา กุฏํ วาลุกาย ปูเรตฺวา สมีเป โอโลเกตฺวา ฐิตสฺส สุนขสฺส สทฺทมกาสิ. สุนโข ‘‘จิรสฺสํ วต เม อชฺช มธุรกถา ลทฺธา’’ติ นงฺคุฏฺฐํ จาเลนฺโต ตํ อุปสงฺกมิ. สา ตํ คีวายํ ทฬฺหํ คเหตฺวา เอกาย รชฺชุโกฏิยา กุฏํ พนฺธิตฺวา เอกํ รชฺชุโกฏึ สุนขสฺส คีวายํ พนฺธิตฺวา กุฏํ อุทกาภิมุขํ ปวฏฺเฏสิ. สุนโข กุฏํ อนุพนฺธนฺโต อุทเก ปติตฺวา ตตฺเถว กาลมกาสิ. สา ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน ทีฆรตฺตํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต วาลุกกุฏํ คีวายํ พนฺธิตฺวา อุทเก ปกฺขิตฺตา กาลมกาสีติ. Này các Tỳ-kheo, người phụ nữ kia cũng đã phải chịu đựng chính nghiệp do tự mình đã tạo. Trong thời quá khứ, tại thành Ba-la-nại, bà là vợ của một gia chủ, đã tự tay làm tất cả mọi công việc như gánh nước, giã gạo, nấu nướng, v.v... Bà có một con chó, nó thường ngồi nhìn bà trong khi bà làm mọi công việc trong nhà. Khi bà mang cơm ra ruộng, hoặc khi đi vào rừng để kiếm củi, rau, v.v..., nó đều đi cùng với bà. Thấy vậy, những người trai trẻ trêu chọc rằng: ‘Này các bạn, người thợ săn chó đã ra khỏi nhà rồi, hôm nay chúng ta sẽ được ăn thịt’. Do lời nói của họ, bà cảm thấy xấu hổ, bèn dùng đất cục, gậy gộc, v.v... đánh đập và xua đuổi con chó đi, nhưng con chó quay lại rồi lại đi theo sau. Tương truyền rằng, trong thân mạng thứ ba (về trước), nó đã là chồng của bà, vì thế nó không thể cắt đứt được ái luyến. Thật vậy, dù trong vòng luân hồi vô thỉ này, không có ai chưa từng là vợ hay là chồng của nhau, nhưng trong những thân mạng không xa, ái luyến đối với người thân quyến thường trở nên mãnh liệt hơn, vì thế con chó ấy đã không thể rời bỏ bà. Bà tức giận nó, trong khi mang cháo ra ruộng cho chồng, bà đã giắt một sợi dây vào vạt áo rồi đi. Con chó cũng đi cùng với bà. Sau khi đưa cháo cho chồng, bà lấy cái ghè không, đi đến một bến nước, xúc đầy cát vào ghè, rồi gọi con chó đang đứng nhìn ở gần đó. Con chó (nghĩ rằng): ‘Ôi, đã lâu lắm rồi, hôm nay ta mới được nghe lời nói ngọt ngào’, nó vẫy đuôi và đi đến gần bà. Bà nắm chặt cổ nó, dùng một đầu dây buộc vào cái ghè, và một đầu dây buộc vào cổ con chó, rồi lăn cái ghè về phía dòng nước. Con chó bị kéo theo cái ghè, rơi xuống nước và chết ngay tại chỗ. Do quả của nghiệp ấy, bà đã bị nấu trong địa ngục một thời gian dài, và do quả còn sót lại, trong một trăm thân mạng, bà đã chết do bị buộc một cái ghè cát vào cổ và bị ném xuống nước’. ตุมฺเหหิปิ, ภิกฺขเว, อตฺตนา กตกมฺมเมว อนุภูตํ. อตีตสฺมิญฺหิ พาราณสิวาสิโน สตฺต โคปาลกทารกา เอกสฺมึ อฏวิปเทเส สตฺตาหวาเรน คาวิโย วิจรนฺตา เอกทิวสํ คาวิโย วิจาเรตฺวา อาคจฺฉนฺตา เอกํ มหาโคธํ ทิสฺวา อนุพนฺธึสุ. โคธา ปลายิตฺวา เอกํ วมฺมิกํ ปาวิสิ. ตสฺส ปน วมฺมิกสฺส สตฺต ฉิทฺทานิ, ทารกา ‘‘มยํ ทานิ คเหตุํ น สกฺขิสฺสาม, สฺเว อาคนฺตฺวา คณฺหิสฺสามา’’ติ เอเกโก เอเกกํ สาขภงฺคมุฏฺฐึ อาทาย สตฺตปิ ชนา สตฺต ฉิทฺทานิ ปิทหิตฺวา ปกฺกมึสุ. เต ปุนทิวเส ตํ โคธํ อมนสิกตฺวา อญฺญสฺมึ ปเทเส คาวิโย วิจาเรตฺวา สตฺตเม ทิวเส คาวิโย อาทาย คจฺฉนฺตา ตํ วมฺมิกํ ทิสฺวา สตึ ปฏิลภิตฺวา ‘‘กา นุ โข ตสฺสา โคธาย ปวตฺตี’’ติ อตฺตนา อตฺตนา ปิทหิตานิ ฉิทฺทานิ วิวรึสุ. โคธา ชีวิเต นิราลยา หุตฺวา อฏฺฐิจมฺมาวเสสา ปเวธมานา นิกฺขมิ. เต ตํ ทิสฺวา อนุกมฺปํ กตฺวา ‘‘มา นํ มาเรถ, สตฺตาหํ ฉินฺนภตฺตา ชาตา’’ติ ตสฺสา ปิฏฺฐึ ปริมชฺชิตฺวา ‘‘สุเขน คจฺฉาหี’’ติ วิสฺสชฺเชสุํ. เต โคธาย อมาริตตฺตา นิรเย ตาว น ปจฺจึสุ. เต ปน สตฺต ชนา เอกโต หุตฺวา จุทฺทสสุ อตฺตภาเวสุ สตฺต สตฺต ทิวสานิ ฉินฺนภตฺตา อเหสุํ. ตทา, ภิกฺขเว, ตุมฺเหหิ สตฺตหิ โคปาลเกหิ หุตฺวา ตํ กมฺมํ กตนฺติ. เอวํ สตฺถา เตหิ ปุฏฺฐปุฏฺฐํ ปญฺหํ พฺยากาสิ. “Này các Tỳ-kheo, chính các ngươi cũng đã thọ lãnh quả của nghiệp do chính mình đã tạo. Trong quá khứ, có bảy đứa trẻ chăn bò ở thành Ba-la-nại, chúng thay phiên nhau chăn bò trong một khu rừng, mỗi phiên bảy ngày. Một hôm, sau khi chăn bò xong và đang trên đường về, chúng thấy một con kỳ đà lớn liền đuổi theo. Con kỳ đà chạy trốn và chui vào một gò mối. Gò mối ấy lại có bảy cái hang. Bọn trẻ nói: ‘Bây giờ chúng ta không thể bắt được nó, ngày mai chúng ta sẽ đến bắt’. Rồi mỗi đứa lấy một nắm cành cây, cả bảy đứa bịt kín bảy cái hang lại rồi bỏ đi. Ngày hôm sau, chúng không nhớ gì đến con kỳ đà, lại đi chăn bò ở một nơi khác. Đến ngày thứ bảy, trong lúc lùa bò về, chúng thấy gò mối ấy mới sực nhớ lại và tự hỏi: ‘Không biết con kỳ đà ấy ra sao rồi nhỉ?’. Thế rồi, chúng mở những cái hang mà chính tay chúng đã bịt. Con kỳ đà, không còn luyến tiếc sự sống, chỉ còn da bọc xương, run rẩy bò ra. Thấy vậy, chúng động lòng trắc ẩn và nói: ‘Đừng giết nó, nó đã bị bỏ đói suốt bảy ngày rồi’. Chúng xoa lưng con kỳ đà rồi bảo: ‘Hãy đi bình an nhé’ và thả nó đi. Do không giết con kỳ đà nên chúng không bị đọa vào địa ngục. Tuy nhiên, bảy người ấy, trong mười bốn kiếp sống, đã cùng nhau chịu cảnh bị bỏ đói suốt bảy ngày. Này các Tỳ-kheo, khi ấy, chính các ngươi là bảy đứa trẻ chăn bò đã tạo ra nghiệp ấy.” Như vậy, bậc Đạo Sư đã giải đáp câu hỏi mà các vị ấy đã nêu ra. อเถโก [Pg.28] ภิกฺขุ สตฺถารํ อาห – ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ กตฺวา อากาเส อุปฺปติตสฺสปิ สมุทฺทํ ปกฺขนฺทสฺสาปิ ปพฺพตนฺตรํ ปวิฏฺฐสฺสาปิ โมกฺโข นตฺถี’’ติ. สตฺถา ‘‘เอวเมตํ, ภิกฺขเว, อากาสาทีสุปิ เอกปเทโสปิ นตฺถิ, ยตฺถ ฐิโต ปาปกมฺมโต มุจฺเจยฺยา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Khi ấy, một vị Tỳ-kheo bạch với bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, có phải người đã làm điều ác, dù bay lên hư không, lặn xuống biển cả, hay chui vào hang núi, cũng không thể nào trốn thoát được chăng?”. Bậc Đạo Sư đáp: “Đúng vậy, này các Tỳ-kheo. Dù ở hư không hay bất cứ nơi đâu, không có một nơi nào mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp”. Nói xong, Ngài kết nối các ý lại và muốn thuyết pháp, liền nói lên kệ này: ๑๒๗. 127. ‘‘น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ, น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส; น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส, ยตฺถฏฺฐิโต มุจฺเจยฺย ปาปกมฺมา’’ติ. “Chẳng phải trên trời, chẳng phải giữa biển, cũng chẳng phải trốn vào hang núi, không có một nơi nào trên thế gian này mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp.” ตสฺสตฺโถ – สเจ หิ โกจิ ‘‘อิมินา อุปาเยน ปาปกมฺมโต มุจฺจิสฺสามี’’ติ อนฺตลิกฺเข วา นิสีเทยฺย, จตุราสีติโยชนสหสฺสคมฺภีรํ มหาสมุทฺทํ วา ปวิเสยฺย, ปพฺพตนฺตเร วา นิสีเทยฺย, เนว ปาปกมฺมโต มุจฺเจยฺย. ปุรตฺถิมาทีสุ ชคติปเทเสสุ ปถวีภาเคสุ น โส วาลคฺคมตฺโตปิ โอกาโส อตฺถิ, ยตฺถ ฐิโต ปาปกมฺมโต มุจฺจิตุํ สกฺกุเณยฺยาติ. Nghĩa là: Nếu có người nào nghĩ rằng: “Bằng phương cách này, ta sẽ thoát khỏi quả của ác nghiệp”, rồi dù người ấy có ngồi giữa hư không, hay lặn xuống đại dương sâu tám vạn bốn ngàn do-tuần, hay ngồi trong hang núi, cũng không thể nào thoát khỏi quả của ác nghiệp. Trên khắp cõi đất này, từ phương đông trở đi, không có một nơi nào, dù chỉ nhỏ bằng đầu sợi lông, mà người đứng ở đó có thể thoát khỏi quả của ác nghiệp. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตมหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi bài pháp thoại kết thúc, các vị Tỳ-kheo ấy đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng có mặt tại đó. ตโยชนวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện Tayojana, phẩm thứ mười một. ๑๒. สุปฺปพุทฺธสกฺยวตฺถุ 12. Câu chuyện về vua Thích-ca Suppabuddha น อนฺตลิกฺเขติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต สุปฺปพุทฺธํ สกฺกํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Nigrodhārāma, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Na antalikkhe”, nhân câu chuyện về vua Thích-ca Suppabuddha. โส กิร ‘‘อยํ มม ธีตรํ ฉฑฺเฑตฺวา นิกฺขนฺโต จ, มม ปุตฺตํ ปพฺพาเชตฺวา ตสฺส เวริฏฺฐาเน ฐิโต จา’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ การเณหิ สตฺถริ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา เอกทิวสํ ‘‘น ทานิสฺส นิมนฺตนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภุญฺชิตุํ ทสฺสามี’’ติ คมนมคฺคํ ปิทหิตฺวา อนฺตรวีถิยํ สุรํ ปิวนฺโต นิสีทิ. อถสฺส สตฺถริ ภิกฺขุสงฺฆปริวุเต ตํ ฐานํ อาคเต ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ อาโรเจสุํ[Pg.29]. โส อาห – ‘‘ปุรโต คจฺฉาติ ตสฺส วเทถ, นายํ มยา มหลฺลกตโร, นาสฺส มคฺคํ ทสฺสามี’’ติ ปุนปฺปุนํ วุจฺจมาโนปิ ตเถว วตฺวา นิสีทิ. สตฺถา มาตุลสฺส สนฺติกา มคฺคํ อลภิตฺวา ตโต นิวตฺติ. โสปิ เอกํ จรปุริสํ เปเสสิ ‘‘คจฺฉ, ตสฺส กถํ สุตฺวา เอหี’’ติ. สตฺถาปิ นิวตฺตนฺโต สิตํ กตฺวา อานนฺทตฺเถเรน ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, สิตสฺส ปาตุกมฺมสฺส ปจฺจโย’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ปสฺสสิ, อานนฺท, สุปฺปพุทฺธ’’นฺติ. ปสฺสามิ, ภนฺเตติ. ภาริยํ เตน กมฺมํ กตํ มาทิสสฺส พุทฺธสฺส มคฺคํ อเทนฺเตน, อิโต สตฺตเม ทิวเส เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูเล ปถวึ ปวิสิสฺสตีติ. จรปุริโส ตํ กถํ สุตฺวา สุปฺปพุทฺธสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ มม ภาคิเนยฺเยน นิวตฺตนฺเตน วุตฺต’’นฺติ ปุฏฺโฐ ยถาสุตํ อาโรเจสิ. โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘น ทานิ มม ภาคิเนยฺยสฺส กถาย โทโส อตฺถิ, อทฺธา ยํ โส วทติ, ตํ ตเถว โหติ. เอวํ สนฺเตปิ นํ อิทานิ มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามิ. โส หิ มํ ‘สตฺตเม ทิวเส ปถวึ ปวิสิสฺสตี’ติ อนิยเมน อวตฺวา ‘เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูเล ปถวึ ปวิสิสฺสตี’’’ติ อาห. ‘‘อิโต ทานิ ปฏฺฐายาหํ ตํ ฐานํ น คมิสฺสามิ, อถ นํ ตสฺมึ ฐาเน ปถวึ อปวิสิตฺวา มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ อตฺตโน อุปโภคชาตํ สพฺพํ สตฺตภูมิกปาสาทสฺส อุปริ อาโรเปตฺวา โสปานํ หราเปตฺวา ทฺวารํ ปิทหาเปตฺวา เอเกกสฺมึ ทฺวาเร ทฺเว ทฺเว มลฺเล ฐเปตฺวา ‘‘สจาหํ ปมาเทน เหฏฺฐา โอโรหิตุกาโม โหมิ, นิวาเรยฺยาถ ม’’นฺติ วตฺวา สตฺตเม ปาสาทตเล สิริคพฺเภ นิสีทิ. สตฺถา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สุปฺปพุทฺโธ น เกวลํ ปาสาทตเล เวหาสํ อุปฺปติตฺวา อากาเส วา นิสีทตุ, นาวาย วา สมุทฺทํ ปกฺขนฺทตุ, ปพฺพตนฺตรํ วา ปวิสตุ, พุทฺธานํ กถาย ทฺวิธาภาโว นาม นตฺถิ, มยา วุตฺตฏฺฐาเนเยว โส ปถวึ ปวิสิสฺสตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vua Thiện Giác (Suppabuddha) vì hai lý do: "Vị này đã từ bỏ con gái ta mà xuất gia, và đã cho con trai ta xuất gia rồi lại đứng vào vị thế kẻ thù của nó", nên đã ôm lòng oán hận đối với Đức Bổn Sư. Một hôm, ông nghĩ: "Ta sẽ không để cho ông ta đi đến nơi thọ trai để dùng bữa", rồi chặn đường đi, ngồi uống rượu giữa đường. Khi ấy, Đức Bổn Sư cùng Tăng chúng đi đến nơi đó, có người báo cho ông: "Đức Bổn Sư đã đến". Ông nói: "Hãy đi trước và nói với ông ta rằng: 'Vị này không lớn hơn ta, ta sẽ không nhường đường cho ông ta'". Dù được thỉnh cầu nhiều lần, ông vẫn nói như vậy và ngồi yên. Đức Bổn Sư không được người cậu nhường đường nên đã quay về từ nơi đó. Vua Thiện Giác cũng sai một mật thám đi theo: "Hãy đi, nghe xem ông ta nói gì rồi trở về". Khi quay về, Đức Bổn Sư mỉm cười. Trưởng lão Ānanda hỏi: "Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười?", Đức Phật đáp: "Này Ānanda, con có thấy vua Thiện Giác không?". "Bạch Thế Tôn, con có thấy". "Do không nhường đường cho một vị Phật như ta, ông ta đã tạo một nghiệp rất nặng. Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, ông ta sẽ bị đất nuốt tại chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài". Người mật thám nghe những lời ấy, trở về trình lại cho vua Thiện Giác. Khi được hỏi: "Cháu ta đã nói gì khi quay về?", người ấy đã thuật lại đúng như những gì đã nghe. Vua Thiện Giác nghe xong, nghĩ rằng: "Lời nói của cháu ta không sai. Chắc chắn những gì ông ta nói sẽ xảy ra đúng như vậy. Dù thế, ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta. Ông ta không chỉ nói chung chung 'vào ngày thứ bảy sẽ bị đất nuốt', mà còn nói rõ 'sẽ bị đất nuốt tại chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài'. Từ nay ta sẽ không đến nơi đó. Khi ta không bị đất nuốt ở nơi đó, ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta". Nghĩ vậy, ông cho mang tất cả vật dụng của mình lên tầng trên cùng của tòa lâu đài bảy tầng, cho dỡ cầu thang, đóng chặt các cửa, đặt hai võ sĩ ở mỗi cửa và dặn rằng: "Nếu ta vì lơ đễnh mà muốn đi xuống, các ngươi hãy ngăn ta lại". Nói xong, ông ngồi trong phòng riêng sang trọng ở tầng thứ bảy của lâu đài. Đức Bổn Sư nghe chuyện ấy, liền nói: "Này các Tỳ-kheo, vua Thiện Giác không chỉ ở trên lầu cao, dù có bay lên hư không, ngồi giữa trời, hay đi thuyền ra giữa biển, hoặc vào trong hang núi, cũng không thể thoát. Lời của chư Phật không bao giờ có hai nghĩa. Ông ta sẽ bị đất nuốt đúng tại nơi Như Lai đã nói". Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết pháp bằng kệ ngôn này: ๑๒๘. 128. ‘‘น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ, น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส; น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส, ยตฺถฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจู’’ติ. Không phải giữa hư không, không phải giữa lòng biển, không phải khi vào ẩn trong hang núi; không có một nơi nào trên mặt đất, mà tại nơi đó, thần chết không thể xâm chiếm. ตตฺถ [Pg.30] ยตฺถ ฐิตํ นปฺปสเหยฺย, มจฺจูติ ยสฺมึ ปเทเส ฐิตํ มรณํ นปฺปสเหยฺย นาภิภเวยฺย, เกสคฺคมตฺโตปิ ปถวิปฺปเทโส นตฺถิ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ. Trong kệ ấy, câu "Mà tại nơi đó, thần chết không thể xâm chiếm" có nghĩa là: không có một nơi nào trên mặt đất, dù chỉ nhỏ bằng đầu sợi tóc, mà tại nơi đó cái chết không thể chế ngự, không thể xâm chiếm được người đang đứng. Phần còn lại có ý nghĩa tương tự như đã giải thích trước. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. สตฺตเม ทิวเส สตฺถุ ภิกฺขาจารมคฺคสฺส นิรุทฺธเวลาย เหฏฺฐาปาสาเท สุปฺปพุทฺธสฺส มงฺคลสฺโส อุทฺทาโม หุตฺวา ตํ ตํ ภิตฺตึ ปหริ. โส อุปริ นิสินฺโนวสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กิเมต’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘มงฺคลสฺโส อุทฺทาโม’’ติ. โส ปนสฺโส สุปฺปพุทฺธํ ทิสฺวาว สนฺนิสีทติ. อถ นํ โส คณฺหิตุกาโม หุตฺวา นิสินฺนฏฺฐานา อุฏฺฐาย ทฺวาราภิมุโข อโหสิ, ทฺวารานิ สยเมว วิวฏานิ, โสปานํ สกฏฺฐาเนเยว ฐิตํ. ทฺวาเร ฐิตา มลฺลา ตํ คีวายํ คเหตฺวา เหฏฺฐาภิมุขํ ขิปึสุ. เอเตนุปาเยน สตฺตสุปิ ตเลสุ ทฺวารานิ สยเมว วิวฏานิ, โสปานานิ ยถาฐาเน ฐิตานิ. ตตฺถ ตตฺถ มลฺลา ตํ คีวายเมว คเหตฺวา เหฏฺฐาภิมุขํ ขิปึสุ. อถ นํ เหฏฺฐาปาสาเท โสปานปาทมูลํ สมฺปตฺตเมว มหาปถวี วิวรมานา ภิชฺชิตฺวา สมฺปฏิจฺฉิ, โส คนฺตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺตีติ. Vào ngày thứ bảy, đúng vào lúc vua Thiện Giác đã chặn đường khất thực của Đức Bổn Sư, con ngựa quý của ông ở tầng dưới lâu đài bỗng trở nên hoảng loạn, đá vào các bức tường. Ông đang ngồi ở tầng trên, nghe tiếng ngựa hí, liền hỏi: "Tiếng gì vậy?". Người ta thưa: "Thưa, đó là con ngựa quý đang hoảng loạn". Con ngựa ấy chỉ yên tĩnh lại khi nhìn thấy vua Thiện Giác. Khi ấy, vì muốn bắt con ngựa, ông đứng dậy từ chỗ ngồi và đi về phía cửa. Các cánh cửa tự động mở ra, và cầu thang hiện lại ở vị trí cũ. Các võ sĩ đứng ở cửa liền nắm cổ ông và ném xuống dưới. Cứ như thế, ở cả bảy tầng, các cánh cửa đều tự động mở ra, và các cầu thang đều hiện lại ở vị trí cũ. Ở mỗi tầng, các võ sĩ đều nắm cổ ông và ném xuống dưới. Khi ông vừa rơi xuống đến chân cầu thang ở tầng dưới của lâu đài, mặt đất vĩ đại nứt ra, mở miệng và nuốt chửng ông. Ông đi đến và tái sanh trong địa ngục A-tỳ (Avīci). สุปฺปพุทฺธสกฺยวตฺถุ ทฺวาทสมํ. Câu chuyện về Thích tử Thiện Giác, câu chuyện thứ mười hai. ปาปวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Ác đã kết thúc. นวโม วคฺโค. Phẩm thứ chín. ๑๐. ทณฺฑวคฺโค 10. Phẩm Hình Phạt ๑. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ 1. Câu chuyện các Tỳ-kheo nhóm Lục Sư สพฺเพ [Pg.31] ตสนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Sabbe tasantī", liên quan đến các Tỳ-kheo nhóm Lục Sư. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺตรสวคฺคิเยหิ เสนาสเน ปฏิชคฺคิเต ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ‘‘นิกฺขมถ, มยํ มหลฺลกตรา, อมฺหากํ เอตํ ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา เตหิ ‘‘น มยํ ทสฺสาม, อมฺเหหิ ปฐมํ ปฏิชคฺคิต’’นฺติ วุตฺเต เต ภิกฺขู ปหรึสุ. สตฺตรสวคฺคิยา มรณภยตชฺชิตา มหาวิรวํ วิรวึสุ. สตฺถา เตสํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิทํ นามา’’ติ อาโรจิเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา นาม เอวํ กตฺตพฺพํ, โย กโรติ, โส อิมํ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ ปหารทานสิกฺขาปทํ (ปาจิ. ๔๔๙ อาทโย) ปญฺญาเปตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ‘ยถา อหํ, ตเถว อญฺเญปิ ทณฺฑสฺส ตสนฺติ, มจฺจุโน ภายนฺตี’ติ ญตฺวา ปโร น ปหริตพฺโพ, น ฆาเตตพฺโพ’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vào một thời, khi nhóm mười bảy vị tỳ-khưu đang dọn dẹp sàng tọa, nhóm sáu vị tỳ-khưu đến nói rằng: “Hãy đi ra, chúng tôi lớn tuổi hơn, chỗ này thuộc về chúng tôi.” Khi nhóm mười bảy vị đáp lại: “Chúng tôi không đưa, vì chúng tôi đã dọn dẹp trước,” thì nhóm sáu vị tỳ-khưu đã đánh đập họ. Nhóm mười bảy vị tỳ-khưu bị đe dọa bởi nỗi sợ chết nên đã kêu la lớn tiếng. Đức Thế Tôn nghe tiếng kêu của họ, bèn hỏi: “Tiếng gì đó?” Khi được trình bày sự việc, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, từ nay về sau, một vị tỳ-khưu không được làm như vậy. Vị nào làm vậy, vị ấy phạm tội này.” rồi chế định học giới về việc đánh đập (Pācittiya 74). Sau đó, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu nên biết rằng: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng sợ hãi hình phạt, cũng sợ hãi cái chết,’ do đó không nên đánh đập, không nên sát hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này: ๑๒๙. 129. ‘‘สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน; อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย’’ติ. Mọi chúng sanh đều run sợ hình phạt, Mọi chúng sanh đều sợ hãi cái chết; Lấy mình làm ví dụ so sánh, Không nên đánh đập, không nên giết hại. ตตฺถ สพฺเพ ตสนฺตีติ สพฺเพปิ สตฺตา อตฺตนิ ทณฺเฑ ปตนฺเต ตสฺส ทณฺฑสฺส ตสนฺติ. มจฺจุโนติ มรณสฺสาปิ ภายนฺติเยว. อิมิสฺสา จ เทสนาย พฺยญฺชนํ นิรวเสสํ, อตฺโถ ปน สาวเสโส. ยถา หิ รญฺญา ‘‘สพฺเพ สนฺนิปตนฺตู’’ติ เภริยา จราปิตายปิ ราชมหามตฺเต ฐเปตฺวา เสสา สนฺนิปตนฺติ, เอวมิธ ‘‘สพฺเพ ตสนฺตี’’ติ วุตฺเตปิ หตฺถาชาเนยฺโย อสฺสาชาเนยฺโย อุสภาชาเนยฺโย ขีณาสโวติ อิเม จตฺตาโร ฐเปตฺวา อวเสสาว ตสนฺตีติ เวทิตพฺพา. อิเมสุ หิ ขีณาสโว สกฺกายทิฏฺฐิยา ปหีนตฺตา มรณกสตฺตํ อปสฺสนฺโต น ภายติ, อิตเร ตโย สกฺกายทิฏฺฐิยา พลวตฺตา อตฺตโน ปฏิปกฺขภูตํ สตฺตํ อปสฺสนฺตา น ภายนฺตีติ. น หเนยฺย น ฆาตเยติ ยถา อหํ[Pg.32], เอวํ อญฺเญปิ สตฺตาติ เนว ปรํ ปหเรยฺย น ปหราเปยฺยาติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, câu ‘mọi chúng sanh đều run sợ’ có nghĩa là tất cả chúng sanh đều run sợ hình phạt khi nó giáng xuống mình. Câu ‘cái chết’ có nghĩa là họ cũng sợ hãi cái chết. Về bài pháp này, văn tự thì đầy đủ, nhưng ý nghĩa thì có phần chừa lại. Ví như khi vua cho đánh trống rao lệnh: ‘Tất cả hãy tập hợp,’ thì ngoài các vị đại thần của vua, những người còn lại đều tập hợp. Tương tự như vậy, ở đây, dù nói ‘mọi chúng sanh đều run sợ,’ nhưng cần phải hiểu rằng, ngoại trừ bốn hạng này: voi chúa, ngựa chúa, ngưu vương, và bậc lậu tận, thì những chúng sanh còn lại mới run sợ. Trong số này, bậc lậu tận không sợ hãi vì đã đoạn trừ thân kiến, không thấy có chúng sanh nào phải chết. Ba hạng còn lại không sợ hãi vì thân kiến của chúng quá mạnh mẽ, không thấy có chúng sanh nào là đối thủ của mình. Câu ‘Không nên đánh đập, không nên giết hại’ có nghĩa là: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng vậy,’ do đó không nên tự mình đánh đập người khác, cũng không nên xui khiến người khác đánh đập. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện thứ nhất về nhóm sáu vị tỳ-khưu. ๒. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ 2. Câu chuyện về nhóm sáu vị tỳ-khưu สพฺเพ ตสนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Sabbe tasantī,’ liên quan đến nhóm sáu vị tỳ-khưu. เตเยว เอกสฺมิญฺหิ สมเย เตเนว การเณน ปุริมสิกฺขาปเท สตฺตรสวคฺคิเย ปหรึสุ. เตเนว การเณน เตสํ ตลสตฺติกํ อุคฺคิรึสุ. อิธาปิ สตฺถา เตสํ สทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิทํ นามา’’ติ อาโรจิเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา นาม เอวํ กตฺตพฺพํ, โย กโรติ, โส อิมํ นาม อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ ตลสตฺติกสิกฺขาปทํ (ปาจิ. ๔๕๔ อาทโย) ปญฺญาเปตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ‘ยถา อหํ, ตเถว อญฺเญปิ ทณฺฑสฺส ตสนฺติ, ยถา จ มยฺหํ, ตเถว เนสํ ชีวิตํ ปิย’นฺติ ญตฺวา ปโร น ปหริตพฺโพ น ฆาเฏตพฺโพ’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Cũng vào một thời, vì cùng một lý do như trong học giới trước, họ đã đánh đập nhóm mười bảy vị. Cũng vì lý do đó, họ đã giơ tay dọa đánh các vị ấy. Ở đây cũng vậy, đức Thế Tôn nghe tiếng kêu của họ, bèn hỏi: “Tiếng gì đó?” Khi được trình bày sự việc, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, từ nay về sau, một vị tỳ-khưu không được làm như vậy. Vị nào làm vậy, vị ấy phạm tội này.” rồi chế định học giới về việc giơ tay dọa đánh (Pācittiya 75). Sau đó, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu nên biết rằng: ‘Cũng như ta, các chúng sanh khác cũng sợ hãi hình phạt; và cũng như mạng sống của ta là quý báu, mạng sống của họ cũng vậy,’ do đó không nên đánh đập, không nên sát hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này: ๑๓๐. 130. ‘‘สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพสํ ชีวิตํ ปิยํ; อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, น หเนยฺย น ฆาตเย’’ติ. Mọi chúng sanh đều run sợ hình phạt, Mạng sống đối với ai cũng quý báu; Lấy mình làm ví dụ so sánh, Không nên đánh đập, không nên giết hại. ตตฺถ สพฺเพสํ ชีวิตํ ปิยนฺติ ขีณาสวํ ฐเปตฺวา เสสสตฺตานํ ชีวิตํ ปิยํ มธุรํ, ขีณาสโว ปน ชีวิเต วา มรเณ วา อุเปกฺขโกว โหติ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ. Trong đó, câu ‘mạng sống đối với ai cũng quý báu’ có nghĩa là, ngoại trừ bậc lậu tận, mạng sống đối với các chúng sanh còn lại là quý báu, ngọt ngào. Còn bậc lậu tận thì có tâm xả đối với sự sống và cái chết. Phần còn lại thì tương tự như trước. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. ฉพฺพคฺคิยภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về nhóm sáu vị tỳ-khưu. ๓. สพฺพหุลกุมารกวตฺถุ 3. Câu chuyện về nhiều cậu bé สุขกามานิ [Pg.33] ภูตานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล กุมารเก อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Sukhakāmāni bhūtāni,’ liên quan đến nhiều cậu bé. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต อนฺตรามคฺเค สมฺพหุเล กุมารเก เอกํ ฆรสปฺปชาติกํ อหึ ทณฺฑเกน ปหรนฺเต ทิสฺวา ‘‘กุมารกา กึ กโรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อหึ, ภนฺเต, ทณฺฑเกน ปหรามา’’ติ วุตฺเต ‘‘กึ การณา’’ติ ปุน ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ฑํสนภเยน, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุมฺเห ‘อตฺตโน สุขํ กริสฺสามา’ติ อิมํ ปหรนฺตา นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน สุขลาภิโน น ภวิสฺสถ. อตฺตโน สุขํ ปตฺเถนฺเตน หิ ปรํ ปหริตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Vào một thời, khi đức Thế Tôn đang vào thành Xá-vệ để khất thực, Ngài thấy ở giữa đường có nhiều cậu bé đang dùng gậy đánh một con rắn nhà. Thấy vậy, Ngài hỏi: “Này các cậu bé, các con đang làm gì vậy?” Khi họ đáp: “Bạch Thế Tôn, chúng con đang dùng gậy đánh một con rắn,” Ngài lại hỏi: “Vì lý do gì?” Khi họ đáp: “Bạch Thế Tôn, vì sợ nó cắn,” Ngài dạy: “Các con đánh nó để mưu cầu hạnh phúc cho mình, nhưng làm vậy thì trong những nơi tái sanh, các con sẽ không được hưởng hạnh phúc. Người mong cầu hạnh phúc cho mình thì không nên làm hại người khác.” Nói xong, Ngài kết nối ý tứ và thuyết Pháp, nói lên những kệ ngôn này: ๑๓๑. 131. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ. Chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc, Kẻ nào dùng gậy làm hại chúng; Mưu cầu hạnh phúc cho riêng mình, Sau khi chết, kẻ ấy không được hạnh phúc. ๑๓๒. 132. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ. Chúng sanh đều mong cầu hạnh phúc, Kẻ nào không dùng gậy làm hại chúng; Mưu cầu hạnh phúc cho riêng mình, Sau khi chết, kẻ ấy được hưởng hạnh phúc. ตตฺถ โย ทณฺเฑนาติ โย ปุคฺคโล ทณฺเฑน วา เลฑฺฑุอาทีหิ วา วิเหเฐติ. เปจฺจ โส น ลภเต สุขนฺติ โส ปุคฺคโล ปรโลเก มนุสฺสสุขํ วา ทิพฺพสุขํ วา ปรมตฺถภูตํ วา นิพฺพานสุขํ น ลภติ. ทุติยคาถาย เปจฺจ โส ลภเตติ โส ปุคฺคโล ปรโลเก วุตฺตปฺปการํ ติวิธมฺปิ สุขํ ลภตีติ อตฺโถ. Trong đó, câu ‘kẻ nào dùng gậy’ có nghĩa là người nào làm hại bằng gậy, hoặc bằng đất cục, v.v. Câu ‘sau khi chết, kẻ ấy không được hạnh phúc’ có nghĩa là người ấy ở đời sau không đạt được hạnh phúc của cõi người, hạnh phúc của cõi trời, hay hạnh phúc tối thượng là Niết-bàn. Trong kệ thứ hai, câu ‘sau khi chết, kẻ ấy được hưởng hạnh phúc’ có nghĩa là người ấy ở đời sau đạt được cả ba loại hạnh phúc đã nói trên. เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เต กุมารกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm cậu bé ấy đều an trú trong quả Tu-đà-hoàn. สมฺพหุลกุมารกวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện thứ ba về nhiều cậu bé. ๔. โกณฺฑธานตฺเถรวตฺถุ 4. Câu chuyện về trưởng lão Koṇḍadhāna มาโวจ ผรุสํ กญฺจีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกณฺฑธานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú ngụ tại tu viện Jetavana, đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Māvoca pharusaṃ kiñci”, nhân dịp đề cập đến Trưởng lão Koṇḍadhāna. ตสฺส [Pg.34] กิร ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย เอกํ อิตฺถิรูปํ เถเรน สทฺธึเยว วิจรติ. ตํ เถโร น ปสฺสติ, มหาชโน ปน ปสฺสติ. อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย จรโตปิสฺส มนุสฺสา เอกํ ภิกฺขํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อยํ ตุมฺหากํ โหตุ, อยํ ปน ตุมฺหากํ สหายิกายา’’ติ วตฺวา ทุติยมฺปิ ททนฺติ. Nghe nói rằng, kể từ ngày xuất gia của vị trưởng lão ấy, một hình ảnh người nữ luôn đi lại cùng với ngài. Vị trưởng lão không thấy hình ảnh ấy, nhưng dân chúng thì thấy. Ngay cả khi ngài đi vào làng để khất thực, người ta sau khi cúng dường một muỗng cơm, lại nói: “Bạch ngài, phần này xin dành cho ngài, còn phần này là dành cho người bạn nữ của ngài”, rồi họ cũng cúng dường lần thứ hai. กึ ตสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล กิร ทฺเว สหายกา ภิกฺขู เอกมาตุกุจฺฉิโต นิกฺขนฺตสทิสา อติวิย สมคฺคา อเหสุํ. ทีฆายุกพุทฺธกาเล จ อนุสํวจฺฉรํ วา อนุฉมาสํ วา ภิกฺขู อุโปสถตฺถาย สนฺนิปตนฺติ. ตสฺมา เตปิ ‘‘อุโปสถคฺคํ คมิสฺสามา’’ติ วสนฏฺฐานา นิกฺขมึสุ. เต เอกา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺตเทวตา ทิสฺวา ‘‘อิเม ภิกฺขู อติวิย สมคฺคา, สกฺกา นุ โข อิเม ภินฺทิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน พาลตาย จินฺติตสมนนฺตรเมว อาคนฺตฺวา เตสุ เอเกน, ‘‘อาวุโส, มุหุตฺตํ อาคเมหิ, สรีรกิจฺเจนมฺหิ อตฺถิโก’’ติ วุตฺเต สา เทวตา เอกํ มนุสฺสิตฺถิวณฺณํ มาเปตฺวา เถรสฺส คจฺฉนฺตรํ ปวิสิตฺวา นิกฺขมนกาเล เอเกน หตฺเถน เกสกลาปํ, เอเกน นิวาสนํ สณฺฐาปยมานา ตสฺส ปิฏฺฐิโต นิกฺขมิ. โส ตํ น ปสฺสติ, ตมาคมยมาโน ปน ปุรโต ฐิตภิกฺขุ นิวตฺติตฺวา โอโลกยมาโน ตํ ตถา กตฺวา นิกฺขมนฺตํ ปสฺสิ. สา เตน ทิฏฺฐภาวํ ญตฺวา อนฺตรธายิ. อิตโร ตํ ภิกฺขุํ อตฺตโน สนฺติกํ อาคตกาเล อาห – ‘‘อาวุโส, สีลํ เต ภินฺน’’นฺติ. ‘‘นตฺถาวุโส, มยฺหํ เอวรูป’’นฺติ. อิทาเนว เต มยา ปจฺฉโต นิกฺขมมานา ตรุณอิตฺถี อิทํ นาม กโรนฺตี ทิฏฺฐา, ตฺวํ ‘‘นตฺถิ มยฺหํ เอวรูป’’นฺติ กึ วเทสีติ. โส อสนิยา มตฺถเก อวตฺถโฏ วิย มา มํ, อาวุโส, นาเสหิ, นตฺถิ มยฺหํ เอวรูปนฺติ. อิตโร ‘‘มยา สามํ อกฺขีหิ ทิฏฺฐํ, กึ ตว สทฺทหิสฺสามี’’ติ ทณฺฑโก วิย ภิชฺชิตฺวา ปกฺกามิ, อุโปสถคฺเคปิ ‘‘นาหํ อิมินา สทฺธึ อุโปสถํ กริสฺสามี’’ติ นิสีทิ. อิตโร ‘‘มยฺหํ, ภนฺเต, สีเล อณุมตฺตมฺปิ กาฬํ นตฺถี’’ติ ภิกฺขูนํ กเถสิ. โสปิ ‘‘มยา สามํ ทิฏฺฐ’’นฺติ อาห. เทวตา ตํ เตน สทฺธึ อุโปสถํ กาตุํ อนิจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘ภาริยํ มยา กมฺมํ กต’’นฺติ จินฺเตตฺวา – ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ อยฺยสฺส สีลเภโท นตฺถิ, มยา ปน วีมํสนวเสเนตํ กตํ, กโรถ เตน [Pg.35] สทฺธึ อุโปสถ’’นฺติ อาห. โส ตสฺสา อากาเส ฐตฺวา กเถนฺติยา สทฺทหิตฺวา อุโปสถํ อกาสิ, น ปน เถเร ปุพฺเพ วิย มุทุจิตฺโต อโหสิ. เอตฺตกํ เทวตาย ปุพฺพกมฺมํ. Nghiệp quá khứ của vị ấy là gì? Nghe nói rằng, vào thời Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa, có hai vị tỳ-khưu là bạn thân, rất hòa hợp với nhau như thể được sinh ra từ cùng một bụng mẹ. Và vào thời các vị Phật sống lâu, các tỳ-khưu tụ họp để làm lễ Uposatha mỗi năm một lần hoặc mỗi sáu tháng một lần. Vì vậy, hai vị ấy cũng rời khỏi nơi ở và nói: “Chúng ta sẽ đi đến nhà Uposatha”. Một vị thiên nhân sinh ở cõi trời Tāvatiṃsa thấy hai vị ấy và suy nghĩ: “Các tỳ-khưu này rất hòa hợp, liệu có thể chia rẽ họ được không?”. Do sự ngu muội của mình, ngay sau khi suy nghĩ như vậy, vị ấy liền đến. Khi một trong hai vị tỳ-khưu nói: “Này hiền hữu, xin hãy đợi một lát, tôi cần đi vệ sinh”, vị thiên nhân ấy hóa hiện thành một người phụ nữ. Khi vị trưởng lão vào trong bụi rậm rồi đi ra, vị ấy (thiên nhân hóa nữ) đi ra từ phía sau ngài, một tay sửa búi tóc, một tay sửa y phục. Vị tỳ-khưu ấy (đi vệ sinh) không thấy cô ta, nhưng vị tỳ-khưu đang đứng đợi ở phía trước quay lại nhìn và thấy cô ta đi ra trong tư thế như vậy. Cô ta, biết mình đã bị thấy, liền biến mất. Vị kia (đang đợi), khi vị tỳ-khưu nọ đến gần mình, liền nói: “Này hiền hữu, giới của hiền hữu đã bị phá vỡ”. “Này hiền hữu, tôi không có chuyện như vậy”. “Vừa rồi tôi đã thấy một thiếu nữ đi ra từ phía sau hiền hữu, đang làm việc này việc nọ. Tại sao hiền hữu lại nói ‘tôi không có chuyện như vậy’?”. Vị tỳ-khưu kia như bị sét đánh ngang đầu, nói: “Này hiền hữu, xin đừng hủy hoại tôi, tôi không có chuyện như vậy”. Vị kia nói: “Tôi đã tự mắt mình trông thấy, làm sao tôi có thể tin hiền hữu được?”, rồi chia rẽ như một cây gậy bị bẻ gãy và bỏ đi. Tại nhà Uposatha, vị ấy cũng ngồi xuống và nghĩ: “Ta sẽ không làm lễ Uposatha cùng với người này”. Vị tỳ-khưu bị vu oan thưa với các tỳ-khưu khác: “Bạch các ngài, trong giới của con không có một tỳ vết nhỏ nào”. Vị kia cũng nói: “Chính tôi đã trông thấy”. Vị thiên nhân thấy vị tỳ-khưu kia không muốn làm lễ Uposatha cùng với bạn mình, liền suy nghĩ: “Ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề”, rồi nói: “Bạch ngài, vị tôn giả của con không có giới bị phá vỡ. Con đã làm việc này vì muốn thử thách. Xin ngài hãy làm lễ Uposatha cùng với vị ấy”. Vị tỳ-khưu kia tin lời của vị thiên nhân đang đứng nói trên không trung và đã làm lễ Uposatha, nhưng tâm của vị ấy đối với vị trưởng lão không còn mềm mỏng như trước nữa. Nghiệp quá khứ của vị thiên nhân là chừng ấy. อายุปริโยสาเน ปน เต เถรา ยถาสุขํ เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ. เทวตา อปีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ ปจฺจิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ นิพฺพตฺติตฺวา วุทฺธิมนฺวาย สาสเน ปพฺพชิตฺวา อุปสมฺปทํ ลภิ. ตสฺส ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ตํ อิตฺถิรูปํ ตเถว ปญฺญายิ. เตเนวสฺส โกณฺฑธานตฺเถโรติ นามํ กรึสุ. ตํ ตถาวิจรนฺตํ ทิสฺวา ภิกฺขู อนาถปิณฺฑิกํ อาหํสุ – ‘‘มหาเสฏฺฐิ, อิมํ ทุสฺสีลํ ตว วิหารา นีหร. อิมญฺหิ นิสฺสาย เสสภิกฺขูนํ อยโส อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติ. กึ ปน, ภนฺเต, สตฺถา วิหาเร นตฺถีติ? อตฺถิ อุปาสกาติ. เตน หิ, ภนฺเต, สตฺถาว ชานิสฺสตีติ. ภิกฺขู คนฺตฺวา วิสาขายปิ ตเถว กเถสุํ. สาปิ เนสํ ตเถว ปฏิวจนํ อทาสิ. Tuy nhiên, khi hết tuổi thọ, các vị trưởng lão ấy đã tái sinh ở cõi trời tùy theo ý muốn. Vị thiên nhân tái sinh trong địa ngục Avīci, bị thiêu đốt ở đó trong suốt một Phật kỳ, rồi trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, vị ấy tái sinh ở Sāvatthī, sau khi lớn lên đã xuất gia trong giáo pháp và thọ cụ túc giới. Kể từ ngày xuất gia của vị ấy, hình ảnh người nữ kia cũng hiện ra y như vậy. Do đó, người ta đặt tên cho vị ấy là Trưởng lão Koṇḍadhāna. Thấy vị ấy đi lại như vậy, các tỳ-khưu nói với ông Anāthapiṇḍika: “Này đại trưởng giả, hãy đuổi vị tỳ-khưu vô giới này ra khỏi tu viện của ông. Vì nương vào vị này mà các tỳ-khưu khác sẽ bị tai tiếng”. “Bạch các ngài, nhưng chẳng phải Bậc Đạo Sư không có ở trong tu viện hay sao?”. “Thưa cư sĩ, Ngài có ở đây”. “Nếu vậy, bạch các ngài, chính Bậc Đạo Sư sẽ biết rõ”. Các tỳ-khưu đi đến và cũng nói với bà Visākhā như vậy. Bà ấy cũng trả lời họ y như thế. ภิกฺขูปิ เตหิ อสมฺปฏิจฺฉิตวจนา รญฺโญ อาโรเจสุํ – ‘‘มหาราช, โกณฺฑธานตฺเถโร เอกํ อิตฺถึ คเหตฺวา วิจรนฺโต สพฺเพสํ อยสํ อุปฺปาเทสิ, ตํ ตุมฺหากํ วิชิตา นีหรถา’’ติ. ‘‘กหํ ปน โส, ภนฺเต’’ติ? ‘‘วิหาเร, มหาราชา’’ติ. ‘‘กตรสฺมึ เสนาสเน วิหรตี’’ติ? ‘‘อสุกสฺมึ นามา’’ติ. ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, อหํ ตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ โส สายนฺหสมเย วิหารํ คนฺตฺวา ตํ เสนาสนํ ปุริเสหิ ปริกฺขิปาเปตฺวา เถรสฺส วสนฏฺฐานาภิมุโข อคมาสิ. เถโร มหาสทฺทํ สุตฺวา วิหารา นิกฺขมิตฺวา ปมุเข อฏฺฐาสิ. ตมฺปิสฺส อิตฺถิรูปํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตํ ราชา อทฺทส. เถโร รญฺโญ อาคมนํ ญตฺวา วิหารํ อภิรุหิตฺวา นิสีทิ. ราชา เถรํ น วนฺทิ, ตมฺปิ อิตฺถึ นาทฺทส. โส ทฺวารนฺตเรปิ เหฏฺฐามญฺเจปิ โอโลเกนฺโต อทิสฺวาว เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน เอกํ อิตฺถึ อทฺทสํ, กหํ สา’’ติ? ‘‘น ปสฺสามิ, มหาราชา’’ติ. ‘‘อิทานิ มยา ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตา ทิฏฺฐา’’ติ วุตฺเตปิ ‘‘อหํ น ปสฺสามิ’’จฺเจวาห. ราชา ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิโต ตาว นิกฺขมถา’’ติ อาห. เถเร นิกฺขมิตฺวา ปมุเข ฐิเต ปุน สา เถรสฺส ปิฏฺฐิปสฺเส อฏฺฐาสิ. ราชา ตํ ทิสฺวา ปุน อุปริตลํ อภิรุหิ, ตสฺส อาคตภาวํ ญตฺวา เถโร นิสีทิ. ปุน ราชา ตํ สพฺพฏฺฐาเนสุ โอโลเกนฺโตปิ อทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, กหํ สา อิตฺถี’’ติ ปุน เถรํ [Pg.36] ปุจฺฉิ. นาหํ ปสฺสามิ มหาราชาติ. ‘‘กึ กเถถ, ภนฺเต, มยา อิทาเนว ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตา ทิฏฺฐา’’ติ อาห. อาม, มหาราช, มหาชโนปิ ‘‘เม ปจฺฉโต ปจฺฉโต อิตฺถี วิจรตี’’ติ วทติ, อหํ ปน น ปสฺสามีติ. ราชา ‘‘ปฏิรูปเกน ภวิตพฺพ’’นฺติ สลฺลกฺเขตฺวา ปุน เถรํ, ‘‘ภนฺเต, อิโต ตาว โอตรถา’’ติ วตฺวา เถเร โอตริตฺวา ปมุเข ฐิเต ปุน ตํ ตสฺส ปิฏฺฐิปสฺเส ฐิตํ ทิสฺวา อุปริตลํ อภิรุหิ. ปุน นาทฺทส. โส ปุน เถรํ ปุจฺฉิตฺวา เตน ‘‘น ปสฺสามิ’’จฺเจว วุตฺเต ‘‘ปฏิรูปกเมเวต’’นฺติ นิฏฺฐํ คนฺตฺวา เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, เอวรูเป สํกิเลเส ตุมฺหากํ ปิฏฺฐิโต วิจรนฺเต อญฺโญ โกจิ ตุมฺหากํ ภิกฺขํ น ทสฺสติ, นิพทฺธํ มม เคหํ ปวิสถ, อหเมว จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ เถรํ นิมนฺเตตฺวา ปกฺกามิ. Các vị Tỳ-kheo, vì lời nói của họ không được chấp nhận, đã tâu lên vua rằng: “Tâu Đại vương, Trưởng lão Koṇḍadhāna đã dắt theo một người phụ nữ đi lại khắp nơi, gây ra tai tiếng cho tất cả chúng con, xin ngài hãy trục xuất vị ấy ra khỏi vương quốc của ngài.” “Bạch ngài, vậy vị ấy ở đâu?” “Tâu Đại vương, ở trong tịnh xá.” “Vị ấy ở tại am thất nào?” “Ở tại am thất tên là...” “Nếu vậy, các ngài cứ đi đi, trẫm sẽ bắt vị ấy.” Vua vào buổi chiều đi đến tịnh xá, cho quân lính bao vây am thất ấy, rồi tiến về phía nơi ở của vị Trưởng lão. Trưởng lão nghe tiếng động lớn, liền đi ra khỏi tịnh xá và đứng ở hiên trước. Nhà vua nhìn thấy hình ảnh người phụ nữ ấy đang đứng sau lưng vị Trưởng lão. Trưởng lão biết vua đến, liền đi lên tịnh xá và ngồi xuống. Nhà vua không đảnh lễ Trưởng lão, và cũng không nhìn thấy người phụ nữ ấy nữa. Vua nhìn vào khe cửa, nhìn xuống gầm giường, nhưng không thấy gì cả, bèn nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, con đã thấy một người phụ nữ ở nơi này, bà ấy đâu rồi?” “Tâu Đại vương, bần tăng không thấy.” Dù được nói rằng: “Vừa rồi chính con đã thấy bà ấy đứng sau lưng ngài,” vị ấy vẫn đáp: “Bần tăng không thấy.” Nhà vua suy nghĩ: “Việc này là thế nào đây?” rồi nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy tạm thời đi ra khỏi đây.” Khi Trưởng lão đi ra và đứng ở hiên trước, người phụ nữ ấy lại xuất hiện đứng sau lưng Trưởng lão. Nhà vua thấy vậy, lại đi lên lầu trên. Trưởng lão biết vua đã đến, liền ngồi xuống. Nhà vua lại tìm kiếm người phụ nữ ấy khắp mọi nơi nhưng không thấy, bèn hỏi lại Trưởng lão: “Bạch ngài, người phụ nữ ấy đâu rồi?” “Bần tăng không thấy, tâu Đại vương.” “Bạch ngài, ngài nói gì vậy? Chính con vừa mới thấy bà ấy đứng sau lưng ngài.” “Vâng, tâu Đại vương, nhiều người cũng nói rằng: ‘Có một người phụ nữ đi theo sau lưng tôi,’ nhưng bần tăng thì không thấy.” Nhà vua nhận ra: “Chắc hẳn đây là một hình ảnh giả tạo,” rồi lại nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, xin ngài hãy tạm thời đi xuống khỏi đây.” Khi Trưởng lão đi xuống và đứng ở hiên trước, nhà vua lại thấy người phụ nữ ấy đứng sau lưng ngài, bèn đi lên lầu trên. Lại không thấy nữa. Vua lại hỏi Trưởng lão, và khi vị ấy vẫn trả lời “Bần tăng không thấy,” vua đi đến kết luận: “Đây chỉ là một hình ảnh giả tạo,” rồi nói với Trưởng lão: “Bạch ngài, khi một sự ô uế như vậy đi theo sau lưng ngài, sẽ không có ai khác cúng dường vật thực cho ngài. Xin ngài hãy thường xuyên vào cung của trẫm, chính trẫm sẽ hộ độ ngài bằng bốn món vật dụng.” Nói xong, nhà vua thỉnh mời Trưởng lão rồi ra về. ภิกฺขู ‘‘ปสฺสถาวุโส, รญฺโญ ปาปกิริยํ, ‘เอตํ วิหารโต นีหรา’ติ วุตฺเต อาคนฺตฺวา จตูหิ ปจฺจเยหิ นิมนฺเตตฺวา คโต’’ติ อุชฺฌายึสุ. ตมฺปิ เถรํ อาหํสุ – ‘‘อมฺโภ, ทุสฺสีล, อิทานิสิ ราชโกณฺโฑ ชาโต’’ติ. โสปิ ปุพฺเพ ภิกฺขู กิญฺจิ วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘ตุมฺเห ทุสฺสีลา, ตุมฺเห โกณฺฑา, ตุมฺเห อิตฺถึ คเหตฺวา วิจรถา’’ติ อาห. เต คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, โกณฺฑธานตฺเถโร อมฺเหหิ วุตฺโต อมฺเห ‘ทุสฺสีลา’ติอาทีนิ วตฺวา อกฺโกสตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, เอวํ วเทสี’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ‘‘มยา สทฺธึ กถิตการณา’’ติ. ‘‘ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อิมินา สทฺธึ กสฺมา กเถถา’’ติ. ‘‘อิมสฺส ปจฺฉโต อิตฺถึ วิจรนฺตึ ทิสฺวา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิเม กิร ตยา สทฺธึ อิตฺถึ วิจรนฺตึ ทิสฺวา วทนฺติ, ตฺวํ กสฺมา กเถสิ, เอเต ตาว ทิสฺวา กเถนฺติ. ตฺวํ อทิสฺวาว อิเมหิ สทฺธึ กสฺมา กเถสิ, นนุ ปุพฺเพ ตเวว ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย อิทํ ชาตํ, อิทานิ กสฺมา ปุน ปาปิกํ ทิฏฺฐึ คณฺหาสี’’ติ. ภิกฺขู ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อิมินา ปุพฺเพ กต’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. อถ เนสํ สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อิทํ ปาปกมฺมํ นิสฺสาย ตฺวํ อิมํ วิปฺปการํ ปตฺโต, อิทานิ เต ปุน ตถารูปํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ คเหตุํ น ยุตฺตํ, มา ปุน ภิกฺขูหิ สทฺธึ กิญฺจิ กเถหิ, นิสฺสทฺโท มุขวฏฺฏิยํ ฉินฺนกํสถาลสทิโส โหหิ, เอวํ กโรนฺโต นิพฺพานปฺปตฺโต นาม ภวิสฺสตี’’ติ [Pg.37] วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Các vị Tỳ-kheo phàn nàn: “Này chư hiền, hãy xem hành động xấu xa của nhà vua. Khi được yêu cầu ‘Hãy trục xuất vị này khỏi tịnh xá,’ ông ta lại đến thỉnh mời bằng bốn món vật dụng rồi ra về.” Họ cũng nói với vị Trưởng lão ấy: “Này kẻ giới hạnh xấu xa, bây giờ nhà vua đã trở thành người ngu độn rồi.” Vị ấy, trước đây không thể nói gì với các Tỳ-kheo, nay liền đáp lại: “Chính các ông mới là người giới hạnh xấu xa, chính các ông mới là người ngu độn, chính các ông mới dắt theo phụ nữ đi lại khắp nơi.” Họ bèn đi đến bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, khi chúng con nói với Trưởng lão Koṇḍadhāna, vị ấy đã mắng chửi chúng con bằng những lời như ‘giới hạnh xấu xa’...” Đức Thế Tôn cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Tỳ-kheo, có thật là con đã nói như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, là thật.” “Vì lý do gì?” “Vì họ đã nói chuyện với con.” “Này các Tỳ-kheo, tại sao các con lại nói chuyện với vị này?” “Bạch Thế Tôn, vì chúng con thấy một người phụ nữ đi theo sau lưng vị này.” “Họ nói vì thấy một người phụ nữ đi cùng với con. Con tại sao lại nói chuyện? Họ thấy rồi mới nói. Còn con, không thấy mà tại sao lại nói chuyện với họ? Chẳng phải trong quá khứ, chính vì tà kiến của con mà việc này đã xảy ra sao? Bây giờ tại sao con lại chấp giữ tà kiến một lần nữa?” Các vị Tỳ-kheo hỏi: “Bạch Thế Tôn, vậy trong quá khứ vị này đã làm gì?” Bấy giờ, Đức Thế Tôn kể cho họ nghe về nghiệp quá khứ của vị ấy rồi nói: “Này Tỳ-kheo, do ác nghiệp này mà con đã phải chịu sự biến đổi này. Bây giờ, con không nên chấp giữ tà kiến như vậy một lần nữa. Đừng nói bất cứ điều gì với các Tỳ-kheo nữa. Hãy im lặng như một cái bát đồng bể vành. Làm được như vậy, con sẽ được gọi là người đã chứng đắc Niết-bàn.” Nói xong, Ngài kết nối các sự kiện lại, thuyết pháp và đọc những câu kệ này: ๑๓๓. 133. ‘‘มาโวจ ผรุสํ กญฺจิ, วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุ ตํ; ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา, ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุ ตํ. “Chớ nói lời ác độc với bất cứ ai, bị nói, họ sẽ đáp lời lại ngươi. Lời tranh cãi quả là đau khổ, đòn trả đũa sẽ giáng xuống ngươi.” ๑๓๔. 134. ‘‘สเจ เนเรสิ อตฺตานํ, กํโส อุปหโต ยถา; เอส ปตฺโตสิ นิพฺพานํ, สารมฺโภ เต น วิชฺชตี’’ติ. “Nếu ngươi tự mình giữ im lặng, như chiếc cồng bể không còn vang. Ngươi đã chứng đắc Niết-bàn, nơi ngươi không còn lời tranh cãi.” ตตฺถ มาโวจ ผรุสํ กญฺจีติ กญฺจิ เอกปุคฺคลมฺปิ ผรุสํ มา อวจ. วุตฺตาติ ตยา ปเร ‘‘ทุสฺสีลา’’ติ วุตฺตา, ตมฺปิ ตเถว ปฏิวเทยฺยุํ. สารมฺภกถาติ เอสา กรณุตฺตรา ยุคคฺคาหกถา นาม ทุกฺขา. ปฏิทณฺฑาติ กายทณฺฑาทีหิ ปรํ ปหรนฺตสฺส ตาทิสา ปฏิทณฺฑา จ ตว มตฺถเก ปเตยฺยุํ. สเจ เนเรสีติ สเจ อตฺตานํ นิจฺจลํ กาตุํ สกฺขิสฺสสิ. กํโส อุปหโต ยถาติ มุขวฏฺฏิยํ ฉินฺทิตฺวา ตลมตฺตํ กตฺวา ฐปิตกํสถาลํ วิย. ตญฺหิ หตฺถปาเทหิ วา ทณฺฑเกน วา ปหฏมฺปิ สทฺทํ น กโรติ, เอส ปตฺโตสีติ สเจ เอวรูโป ภวิตุํ สกฺขิสฺสสิ, อิมํ ปฏิปทํ ปูรยมาโน อิทานิ อปฺปตฺโตปิ เอโส นิพฺพานปฺปตฺโต นาม. สารมฺโภ เต น วิชฺชตีติ เอวํ สนฺเต จ ปน ‘‘ตฺวํ ทุสฺสีโล, ตุมฺเห ทุสฺสีลา’’ติเอวมาทิโก อุตฺตรกรณวาจาลกฺขโณ สารมฺโภปิ เต น วิชฺชติ, น ภวิสฺสติเยวาติ อตฺโถ. Trong ấy, câu ‘māvoca pharusaṃ kañcīti’ có nghĩa là: chớ nói lời thô ác với bất kỳ một người nào. Câu ‘vuttāti’ có nghĩa là: những người bị ngươi nói là ‘hạng vô giới’, họ cũng sẽ nói lại ngươi như vậy. Câu ‘sārambhakathāti’ có nghĩa là: lời nói tranh cạnh hơn thua này là khổ đau. Câu ‘paṭidaṇḍāti’ có nghĩa là: những hình phạt đáp trả như hình phạt về thân v.v... sẽ rơi xuống đầu ngươi, là người dùng hình phạt ấy để đánh người khác. Câu ‘sace neresīti’ có nghĩa là: nếu ngươi có thể làm cho tự thân không dao động. Câu ‘kaṃso upahato yathāti’ có nghĩa là: giống như cái chậu bằng đồng đã được đặt để sau khi được làm cho chỉ còn lại cái đáy bằng cách cắt bỏ phần vành miệng. Thật vậy, vật ấy dù bị đánh bằng tay chân hay bằng gậy gộc cũng không phát ra tiếng động. Câu ‘esa pattosīti’ có nghĩa là: nếu ngươi có thể trở thành người như vậy, trong khi đang thực hành đầy đủ pháp hành này, dù hiện tại chưa chứng đắc, người ấy vẫn được gọi là đã chứng đắc Niết-bàn. Câu ‘sārambho te na vijjatīti’ có nghĩa là: và khi được như vậy, sự tranh cạnh có đặc tính là lời nói hơn thua như ‘ngươi là kẻ vô giới, các ngươi là những kẻ vô giới’ v.v... cũng không có nơi ngươi, tức là sẽ không khởi lên. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, โกณฺฑธานตฺเถโรปิ สตฺถารา ทินฺนโอวาเท ฐตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ, น จิรสฺเสว อากาเส อุปฺปติตฺวา ปฐมํ สลากํ คณฺหีติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. Trưởng lão Koṇḍadhāna cũng an trú trong lời giáo huấn do đức Đạo Sư ban cho, đã chứng đắc quả A-la-hán, và không bao lâu sau, ngài bay lên hư không và nhận được thẻ phiếu đầu tiên. โกณฺฑธานตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Trưởng lão Koṇḍadhāna, chương thứ tư. ๕. อุโปสถิกอิตฺถีนํ วตฺถุ 5. Câu chuyện về những người phụ nữ thọ trì Uposatha. ยถา ทณฺเฑนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต วิสาขาทีนํ อุปาสิกานํ อุโปสถกมฺมํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Pubbārāma, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yathā daṇḍena’, nhân câu chuyện về việc thọ trì Uposatha của các nữ cận sự như bà Visākhā. สาวตฺถิยํ [Pg.38] กิร เอกสฺมึ มหาอุโปสถทิวเส ปญฺจสตมตฺตา อิตฺถิโย อุโปสถิกา หุตฺวา วิหารํ อคมึสุ. วิสาขา ตาสุ มหลฺลกิตฺถิโย อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ, ‘‘อมฺมา, กิมตฺถํ อุโปสถิกา ชาตตฺถา’’ติ. ตาหิ ‘‘ทิพฺพสมฺปตฺตึ ปตฺเถตฺวา’’ติ วุตฺเต มชฺฌิมิตฺถิโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘สปตฺติวาสา มุจฺจนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ตรุณิตฺถิโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘ปฐมคพฺเภ ปุตฺตปฏิลาภตฺถายา’’ติ วุตฺเต กุมาริกาโย ปุจฺฉิ, ตาหิ ‘‘ตรุณภาเวเยว ปติกุลคมนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ตํ สพฺพมฺปิ ตาสํ กถํ สุตฺวา ตา อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปฏิปาฏิยา อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา สตฺถา ‘‘วิสาเข อิเมสํ สตฺตานํ ชาติอาทโย นาม ทณฺฑหตฺถกโคปาลกสทิสา, ชาติ ชราย สนฺติกํ, ชรา พฺยาธิโน สนฺติกํ, พฺยาธิ มรณสฺส สนฺติกํ เปเสตฺวา มรณํ กุฐาริยา ฉินฺทนฺตา วิย ชีวิตํ ฉินฺทติ, เอวํ สนฺเตปิ วิวฏฺฏํ ปตฺเถนฺตา นาม นตฺถิ, วฏฺฏเมว ปน ปตฺเถนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Tương truyền, tại thành Sāvatthī, vào một ngày đại Uposatha, khoảng năm trăm người phụ nữ sau khi thọ trì Uposatha đã đi đến tu viện. Bà Visākhā đến gần những người phụ nữ lớn tuổi trong số họ và hỏi: ‘Thưa các mẹ, vì mục đích gì mà quý vị thọ trì Uposatha?’ Khi họ trả lời: ‘Vì mong cầu tài sản ở cõi trời,’ bà lại hỏi những người phụ nữ trung niên. Khi họ trả lời: ‘Để thoát khỏi cảnh chung chồng,’ bà lại hỏi những người phụ nữ trẻ. Khi họ trả lời: ‘Để có được con trai trong lần mang thai đầu lòng,’ bà lại hỏi các thiếu nữ. Khi họ trả lời: ‘Để được về nhà chồng khi còn trẻ,’ bà nghe xong tất cả những lời của họ, bèn dẫn họ đến gần đức Đạo Sư và trình bày lại tuần tự. Nghe vậy, đức Đạo Sư dạy: ‘Này Visākhā, sanh v.v... của các chúng sanh này giống như người chăn bò cầm gậy. Sanh đưa đến gần già, già đưa đến gần bệnh, bệnh đưa đến gần chết, rồi cái chết chặt đứt mạng sống như người ta chặt bằng búa. Dù vậy, không có ai mong cầu sự thoát khỏi vòng luân hồi, mà chỉ mong cầu trong vòng luân hồi mà thôi.’ Nói xong, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết pháp, đọc lên kệ ngôn này: ๑๓๕. 135. ‘‘ยถา ทณฺเฑน โคปาโล, คาโว ปาเชติ โคจรํ; เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อายุํ ปาเชนฺติ ปาณิน’’นฺติ. Như người chăn bò dùng gậy, lùa bò ra bãi ăn; Cũng vậy, già và chết, lùa mạng sống chúng sanh. ตตฺถ ปาเชตีติ เฉโก โคปาโล เกทารนฺตรํ ปวิสนฺติโย คาโว ทณฺเฑน นิวาเรตฺวา เตเนว โปเถนฺโต สุลภติโณทกํ โคจรํ เนติ. อายุํ ปาเชนฺตีติ ชีวิตินฺทฺริยํ ฉินฺทนฺติ เขเปนฺติ. โคปาลโก วิย หิ ชรา จ มจฺจุ จ, โคคโณ วิย ชีวิตินฺทฺริยํ, โคจรภูมิ วิย มรณํ. ตตฺถ ชาติ ตาว สตฺตานํ ชีวิตินฺทฺริยํ ชราย สนฺติกํ เปเสสิ, ชรา พฺยาธิโน สนฺติกํ, พฺยาธิ มรณสฺส สนฺติกํ. ตเมว มรณํ กุฐาริยา เฉทํ วิย ฉินฺทิตฺวา คจฺฉตีติ อิทเมตฺถ โอปมฺมสมฺปฏิปาทนํ. Trong đó, ‘pājeti’ (lùa đi) có nghĩa là: người chăn bò khéo léo dùng gậy ngăn những con bò đang đi vào giữa các bờ ruộng, rồi dùng chính cây gậy đó đánh lùa chúng đến bãi ăn có cỏ và nước dễ tìm. ‘Āyuṃ pājenti’ (lùa mạng sống) có nghĩa là: chúng chặt đứt, làm tiêu hao mạng quyền. Thật vậy, già và chết ví như người chăn bò, mạng quyền ví như đàn bò, cái chết ví như bãi ăn. Trong đó, trước hết sanh đã gửi mạng quyền của chúng sanh đến gần sự già, sự già (gửi) đến gần bệnh tật, bệnh tật (gửi) đến gần cái chết. Chính cái chết đó chặt đứt rồi đi mất như nhát chặt của chiếc búa. Đây là sự trình bày đầy đủ về ví dụ trong câu kệ này. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. อุโปสถิกอิตฺถีนํ วตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về những người phụ nữ thọ trì Uposatha, chương thứ năm. ๖. อชครเปตวตฺถุ 6. Câu chuyện về ngạ quỷ trăn. อถ [Pg.39] ปาปานิ กมฺมานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อชครเปตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Atha pāpāni kammāni’, nhân câu chuyện về ngạ quỷ trăn. เอกสฺมิญฺหิ สมเย มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏโต โอตรนฺโต ทิพฺเพน จกฺขุนา ปญฺจวีสติโยชนิกํ อชครเปตํ นาม อทฺทส. ตสฺส สีสโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา ปริยนฺตํ คจฺฉนฺติ, ปริยนฺตโต อุฏฺฐหิตฺวา สีสํ คจฺฉนฺติ, อุภยโต อุฏฺฐหิตฺวา มชฺเฌ โอตรนฺติ. เถโร ตํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. ลกฺขณตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย, สตฺถุ สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วตฺวา ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คตกาเล ลกฺขณตฺเถเรน ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ตตฺราหํ, อาวุโส, เอกํ เปตํ อทฺทสํ, ตสฺส เอวรูโป นาม อตฺตภาโว, อหํ ตํ ทิสฺวา ‘น วต เม เอวรูโป อตฺตภาโว ทิฏฺฐปุพฺโพ’ติ สิตํ ปาตฺวากาสิ’’นฺติ. สตฺถา ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, สาวกา วิหรนฺตี’’ติอาทีนิ (ปารา. ๒๒๘; สํ. นิ. ๒.๒๐๒) วทนฺโต เถรสฺส กถํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘มยาปิ เอโส, ภิกฺขเว, เปโต โพธิมณฺเฑเยว ทิฏฺโฐ, ‘เย จ ปน เม วจนํ น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ ตํ อหิตาย อสฺสา’ติ น กเถสึ, อิทานิ โมคฺคลฺลานํ สกฺขึ ลภิตฺวา กเถมี’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ – Thật vậy, vào một thời, Trưởng lão Mahāmoggallāna cùng với Trưởng lão Lakkhaṇa đang đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ngài đã nhìn thấy bằng thiên nhãn một ngạ quỷ trăn dài hai mươi lăm do-tuần. Các ngọn lửa từ đầu nó bốc lên đi đến cuối thân, từ cuối thân bốc lên đi đến đầu, từ cả hai phía bốc lên rồi tụ lại ở giữa. Thấy vậy, Trưởng lão mỉm cười. Khi được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi lý do mỉm cười, ngài đáp: ‘Này hiền giả, chưa phải lúc để giải đáp câu hỏi này, hiền giả hãy hỏi tôi ở trước mặt đức Đạo Sư.’ Nói xong, sau khi đi khất thực ở Rājagaha, lúc đến trước mặt đức Đạo Sư, được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi, ngài đáp: ‘Này hiền giả, ở đó tôi đã thấy một ngạ quỷ, thân tướng của nó như thế này. Thấy nó, tôi đã mỉm cười vì nghĩ rằng: ‘Ôi, ta chưa từng thấy một thân tướng như vậy bao giờ.’’ Đức Đạo Sư, trong khi nói những lời như ‘Này các Tỳ-khưu, các vị Thinh văn của ta sống có mắt tuệ,’ đã xác nhận lời của Trưởng lão và dạy rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, chính ta cũng đã thấy ngạ quỷ này tại cội Bồ-đề, nhưng ta đã không nói ra vì nghĩ rằng: ‘Những ai không tin lời ta, điều đó sẽ không đem lại lợi ích cho họ.’ Bây giờ, có Moggallāna làm chứng, ta sẽ nói.’ Sau đó, khi được các Tỳ-khưu hỏi về tiền nghiệp của ngạ quỷ ấy, Ngài đã giải thích: กสฺสปพุทฺธกาเล กิร สุมงฺคลเสฏฺฐิ นาม สุวณฺณิฏฺฐกาหิ ภูมึ สนฺถริตฺวา วีสติอุสภฏฺฐาเน ตตฺตเกเนว ธเนน วิหารํ กาเรตฺวา ตาวตฺตเกเนว วิหารมหํ กาเรสิ. โส เอกทิวสํ ปาโตว สตฺถุ สนฺติกํ คจฺฉนฺโต นครทฺวาเร เอกิสฺสา สาลาย กาสาวํ สสีสํ ปารุปิตฺวา กลลมกฺขิเตหิ ปาเทหิ นิปนฺนํ เอกํ โจรํ ทิสฺวา ‘‘อยํ กลลมกฺขิตปาโท รตฺตึ วิจริตฺวา ทิวา นิปนฺนมนุสฺโส ภวิสฺสตี’’ติ อาห. โจโร มุขํ วิวริตฺวา เสฏฺฐึ ทิสฺวา ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพ’’นฺติ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ เขตฺตํ ฌาเปสิ, สตฺตกฺขตฺตุํ วเช คุนฺนํ ปาเท ฉินฺทิ, สตฺตกฺขตฺตุํ เคหํ ฌาเปสิ, โส เอตฺตเกนาปิ โกปํ นิพฺพาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ตสฺส จูฬูปฏฺฐาเกน สทฺธึ มิตฺตสนฺถวํ กตฺวา ‘‘กึ [Pg.40] เต เสฏฺฐิโน ปิย’’นฺติ ปุฏฺโฐ ‘‘คนฺธกุฏิโต อญฺญํ ตสฺส ปิยตรํ นตฺถี’’ติ สุตฺวา ‘‘โหตุ, คนฺธกุฏึ ฌาเปตฺวา โกปํ นิพฺพาเปสฺสามี’’ติ สตฺถริ ปิณฺฑาย ปวิฏฺเฐ ปานียปริโภชนียฆเฏ ภินฺทิตฺวา คนฺธกุฏิยํ อคฺคึ อทาสิ. เสฏฺฐิ ‘‘คนฺธกุฏิ กิร ฌายตี’’ติ สุตฺวา อาคจฺฉนฺโต ฌามกาเล อาคนฺตฺวา คนฺธกุฏึ ฌามํ โอโลเกนฺโต วาลคฺคมตฺตมฺปิ โทมนสฺสํ อกตฺวา วามพาหุํ สมญฺชิตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน มหาอปฺโผฏนํ อปฺโผเฏสิ. อถ นํ สมีเป ฐิตา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กสฺมา, สามิ, เอตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา กตคนฺธกุฏิยา ฌามกาเล อปฺโผเฏสี’’ติ? โส อาห – ‘‘เอตฺตกํ เม, ตาตา, อคฺคิอาทีหิ อสาธารเณ พุทฺธสฺส สาสเน ธนํ นิทหิตุํ ลทฺธํ, ‘ปุนปิ เอตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา สตฺถุ คนฺธกุฏึ กาตุํ ลภิสฺสามี’ติ ตุฏฺฐมานโส อปฺโผเฏสิ’’นฺติ. โส ปุน ตตฺตกํ ธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา คนฺธกุฏึ กาเรตฺวา วีสติสหสฺสภิกฺขุปริวารสฺส สตฺถุโน ทานํ อทาสิ. ตํ ทิสฺวา โจโร จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อิมํ อมาเรตฺวา มงฺกุกาตุํ น สกฺขิสฺสามิ, โหตุ, มาเรสฺสามิ น’’นฺติ นิวาสนนฺตเร ฉุริกํ พนฺธิตฺวา สตฺตาหํ วิหาเร วิจรนฺโตปิ โอกาสํ น ลภิ. มหาเสฏฺฐิปิ สตฺต ทิวสานิ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มม เอเกน ปุริเสน สตฺตกฺขตฺตุํ เขตฺตํ ฌาปิตํ, สตฺตกฺขตฺตุํ วเช คุนฺนํ ปาทา ฉินฺนา, สตฺตกฺขตฺตุํ เคหํ ฌาปิตํ, อิทานิ คนฺธกุฏิปิ เตเนว ฌาปิตา ภวิสฺสติ, อหํ อิมสฺมึ ทาเน ปฐมํ ปตฺตึ ตสฺส ทมฺมี’’ติ. Tương truyền, vào thời đức Phật Ca-diếp, có vị trưởng giả tên là Sumaṅgala đã cho lát nền đất bằng gạch vàng, trong một khu vực rộng hai mươi usabha, rồi cho xây dựng một ngôi tịnh xá với số tài sản tương đương, và đã cử hành lễ cúng dường tịnh xá cũng với số tài sản bấy nhiêu. Một hôm, vào lúc sáng sớm, trong khi đang đi đến yết kiến đức Thế Tôn, tại một nhà nghỉ ở cổng thành, ông trông thấy một tên trộm đang nằm ngủ, trùm tấm y màu cà-sa kín cả đầu, với đôi chân lấm lem bùn đất, bèn nói: “Người này chân dính đầy bùn, chắc là đã đi lang thang ban đêm và bây giờ đang ngủ ban ngày.” Tên trộm mở mặt ra, thấy vị trưởng giả, liền ôm lòng oán hận: “Cứ để đấy, ta sẽ biết phải làm gì với ngươi.” Rồi y đã bảy lần đốt ruộng, bảy lần chặt chân bò trong chuồng, bảy lần đốt nhà của ông. Dù vậy vẫn không nguôi được cơn giận, y kết thân với người hầu cận của vị trưởng giả và hỏi: “Trưởng giả của ngươi quý mến cái gì nhất?” Khi được trả lời: “Đối với ông ấy, không có gì quý hơn hương thất,” y nghe vậy liền nghĩ: “Được rồi, ta sẽ đốt hương thất để hả giận.” Khi đức Thế Tôn đã vào thành khất thực, y đập vỡ các ghè nước uống và nước dùng, rồi châm lửa đốt hương thất. Vị trưởng giả nghe tin: “Hình như hương thất đang cháy,” liền vội vã đến. Khi đến nơi vào lúc hương thất đang cháy, ông nhìn thấy hương thất cháy rụi mà không hề có một chút buồn rầu nào, dù chỉ bằng ngọn sợi lông. Ông co cánh tay trái lại, rồi dùng tay phải vỗ một tiếng thật to. Bấy giờ, những người đứng gần đó hỏi ông: “Thưa ngài, tại sao ngài lại vỗ tay vào lúc hương thất, vốn được xây dựng bằng bao nhiêu tài sản, đang cháy rụi như thế?” Ông đáp: “Này các con, ta đã có được cơ hội gởi gắm chừng ấy tài sản vào giáo pháp của đức Phật, nơi mà lửa và các thứ khác không thể xâm phạm. Ta vỗ tay vì vui mừng nghĩ rằng: ‘Ta sẽ lại có cơ hội bỏ ra chừng ấy tài sản để xây dựng hương thất cho đức Thế Tôn.’” Sau đó, ông lại bỏ ra một số tài sản tương đương để xây dựng lại hương thất và cúng dường vật thực đến đức Thế Tôn cùng hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng. Thấy vậy, tên trộm nghĩ: “Nếu không giết người này, ta sẽ không thể làm cho ông ta khổ sở được. Thôi được, ta sẽ giết ông ta.” Y giắt một con dao găm vào trong vạt áo rồi đi lại trong tịnh xá suốt bảy ngày mà vẫn không tìm được cơ hội. Vị đại trưởng giả cũng đã cúng dường vật thực đến chư Tăng với đức Phật là vị chủ tọa trong suốt bảy ngày. Sau đó, ông đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, có một người đã bảy lần đốt ruộng của con, bảy lần chặt chân bò trong chuồng, bảy lần đốt nhà của con. Giờ đây, hương thất chắc cũng do chính người ấy đốt. Trong buổi cúng dường này, con xin hồi hướng phần phước đầu tiên đến người ấy.” ตํ สุตฺวา โจโร ‘‘ภาริยํ วต เม กมฺมํ กตํ, เอวํ อปราธการเก มยิ อิมสฺส โกปมตฺตมฺปิ นตฺถิ, อิมสฺมิมฺปิ ทาเน มยฺหเมว ปฐมํ ปตฺตึ เทติ, อหํ อิมสฺมึ ทุพฺภามิ, เอวรูปํ เม ปุริสํ อขมาเปนฺตสฺส เทวทณฺโฑปิ เม มตฺถเก ปเตยฺยา’’ติ คนฺตฺวา เสฏฺฐิสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, สามี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, เอวํ อยุตฺตกํ กมฺมํ มยา กตํ, ตสฺส เม ขมาหี’’ติ อาห. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘ตยา เม อิทญฺจิทญฺจ กต’’นฺติ สพฺพํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, มยา กต’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘ตฺวํ มยา น ทิฏฺฐปุพฺโพ, กสฺมา เม กุชฺฌิตฺวา เอวมกาสี’’ติ ปุจฺฉิ. โส เอกทิวสํ นครา นิกฺขนฺเตน เตน วุตฺตวจนํ สาเรตฺวา ‘‘อิมินา เม การเณน โกโป อุปฺปาทิโต’’ติ อาห. เสฏฺฐิ อตฺตนา วุตฺตํ สริตฺวา ‘‘อาม, ตาต, วุตฺตํ มยา[Pg.41], ตํ เม ขมาหี’’ติ โจรํ ขมาเปตฺวา ‘‘อุฏฺเฐหิ, ตาต, ขมามิ เต, คจฺฉ, ตาตา’’ติ อาห. สเจ เม, สามิ, ขมสิ, สปุตฺตทารํ มํ เคเห ทาสํ กโรหีติ. ตาต, ตฺวํ มยา เอตฺตเก กถิเต เอวรูปํ เฉทนํ อกาสิ, เคเห วสนฺเตน ปน สทฺธึ น สกฺกา กิญฺจิ กเถตุํ, น เม ตยา เคเห วสนฺเตน กิจฺจํ อตฺถิ, ขมามิ เต, คจฺฉ, ตาตาติ. โจโร ตํ กมฺมํ กตฺวา อายุปริโยสาเน อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺโต ทีฆรตฺตํ ตตฺถ ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อิทานิ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปจฺจตีติ. Nghe vậy, tên trộm nghĩ: “Thật vậy, ta đã tạo một nghiệp rất nặng. Đối với ta, kẻ đã gây ra tội lỗi như vậy, mà ông ấy không có một chút tức giận nào. Ngay cả trong buổi cúng dường này, ông ấy cũng hồi hướng phần phước đầu tiên cho chính ta. Ta đã hãm hại ông ấy. Nếu ta không xin lỗi một người như vậy, chắc chắn hình phạt của chư thiên cũng sẽ giáng xuống đầu ta.” Nghĩ rồi, y đi đến, phủ phục dưới chân vị trưởng giả và nói: “Thưa ngài, xin hãy tha lỗi cho tôi.” Khi được hỏi: “Việc gì đây?”, y thưa: “Thưa ngài, tôi đã làm một việc không phải lẽ như vậy, xin ngài hãy tha lỗi cho tôi về việc đó.” Bấy giờ, vị trưởng giả hỏi y tất cả mọi chuyện: “Có phải ngươi đã làm cho ta việc này việc kia không?” Khi y đáp: “Vâng, do tôi làm,” ông lại hỏi: “Ta chưa từng thấy ngươi bao giờ, tại sao ngươi lại tức giận ta mà làm như vậy?” Y liền nhắc lại lời nói mà vị trưởng giả đã thốt ra khi rời khỏi thành vào một hôm nọ và nói: “Vì lý do này mà cơn giận của tôi đã phát sinh.” Vị trưởng giả nhớ lại lời mình đã nói, liền xin lỗi tên trộm: “Phải rồi, con ạ, ta đã nói vậy. Xin hãy tha lỗi cho ta về điều đó.” Rồi ông nói: “Hãy đứng dậy, con ạ, ta tha lỗi cho con. Con hãy đi đi.” (Tên trộm thưa:) “Thưa ngài, nếu ngài tha lỗi cho tôi, xin hãy nhận tôi cùng vợ con làm nô lệ trong nhà ngài.” (Trưởng giả đáp:) “Này con, ta chỉ nói có bấy nhiêu mà con đã gây ra sự tàn phá như vậy. Nếu con sống trong nhà, chắc ta sẽ không thể nói được điều gì. Ta không cần con phải sống trong nhà ta. Ta tha lỗi cho con, con hãy đi đi.” Tên trộm sau khi làm nghiệp ấy, khi mạng chung đã tái sanh vào địa ngục Vô Gián. Sau khi bị nấu trong đó một thời gian dài, do quả báo còn sót lại, nay y đang chịu khổ ở núi Gijjhakūṭa. เอวํ สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, พาลา นาม ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺตา น พุชฺฌนฺติ, ปจฺฉา ปน อตฺตนา กตกมฺเมหิ ฑยฺหมานา อตฺตนาว อตฺตโน ทาวคฺคิสทิสาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Như vậy, sau khi kể lại tiền nghiệp của ngạ quỷ ấy, đức Thế Tôn dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, những kẻ ngu si khi làm các nghiệp ác thì không hiểu rõ. Nhưng về sau, khi bị thiêu đốt bởi chính những nghiệp mình đã làm, họ trở thành như ngọn lửa rừng đối với chính mình.” Nói xong, Ngài kết nối các sự kiện lại và thuyết Pháp, nói lên kệ ngôn này: ๑๓๖. 136. ‘‘อถ ปาปานิ กมฺมานิ, กรํ พาโล น พุชฺฌติ; เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ, อคฺคิฑฑฺโฒว ตปฺปตี’’ติ. Kẻ ngu làm nghiệp ác, Lúc làm không hiểu ra; Do nghiệp mình, kẻ trí kém, Bị thiêu đốt, khổ não, Như thể bị lửa thiêu. ตตฺถ อถ ปาปานีติ น เกวลํ พาโล โกธวเสน ปาปานิ กโรติ, กโรนฺโตปิ ปน น พุชฺฌตีติ อตฺโถ. ปาปํ กโรนฺโต จ ‘‘ปาปํ กโรมี’’ติ อพุชฺฌนโก นาม นตฺถิ. ‘‘อิมสฺส กมฺมสฺส เอวรูโป นาม วิปาโก’’ติ อชานนตาย ‘‘น พุชฺฌตี’’ติ วุตฺตํ. เสหีติ โส เตหิ อตฺตโน สนฺตเกหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ นิปฺปญฺโญ ปุคฺคโล นิรเย นิพฺพตฺติตฺวา อคฺคิฑฑฺโฒว ตปฺปตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, câu ‘atha pāpāni’ có nghĩa là: không chỉ kẻ ngu do sân hận mà làm các điều ác, mà còn có nghĩa là trong khi làm, y không hiểu rõ. Không có ai khi làm điều ác mà lại không biết rằng: “Ta đang làm điều ác.” Sở dĩ nói là ‘không hiểu được’ là vì không biết rằng: “Quả báo của nghiệp này là như thế này.” Câu ‘sehi’ có nghĩa là: người có trí tuệ thấp kém, không có tuệ giác ấy, do chính những nghiệp thuộc về mình, sau khi tái sanh vào địa ngục, bị thiêu đốt, khổ não như thể bị lửa cháy. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều chúng sanh đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên. อชครเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện ngạ quỷ rắn trăn là chuyện thứ sáu. ๗. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ 7. Câu chuyện về Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên โย ทณฺเฑนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú ngụ tại tu viện Trúc Lâm, Đức Bổn Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yo daṇḍena...', nhân câu chuyện về Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ติตฺถิยา สนฺนิปติตฺวา มนฺเตสุํ – ‘‘ชานาถาวุโส, ‘เกน การเณน สมณสฺส โคตมสฺส ลาภสกฺกาโร มหา หุตฺวา นิพฺพตฺโต’ติ[Pg.42]. มยํ น ชานาม, ตุมฺเห ปน ชานาถาติ. อาม, ชานาม, มหาโมคฺคลฺลานํ นาม เอกํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน. โส หิ เทวโลกํ คนฺตฺวา เทวตาหิ กตกมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา อาคนฺตฺวา มนุสฺสานํ กเถติ ‘อิทํ นาม กตฺวา เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภนฺตี’ติ. นิรเย นิพฺพตฺตานมฺปิ กมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา อาคนฺตฺวา มนุสฺสานํ กเถติ ‘อิทํ นาม กตฺวา เอวรูปํ ทุกฺขํ อนุภวนฺตี’ติ. มนุสฺสา ตสฺส กถํ สุตฺวา มหนฺตํ ลาภสกฺการํ อภิหรนฺติ, สเจ ตํ มาเรตุํ สกฺขิสฺสาม, โส ลาภสกฺกาโร อมฺหากํ นิพฺพตฺติสฺสตี’’ติ. เต ‘‘อตฺเถโก อุปาโย’’ติ สพฺเพ เอกจฺฉนฺทา หุตฺวา ‘‘ยํกิญฺจิ กตฺวา ตํ มาราเปสฺสามา’’ติ อตฺตโน อุปฏฺฐาเก สมาทเปตฺวา กหาปณสหสฺสํ ลภิตฺวา ปุริสฆาตกมฺมํ กตฺวา จรนฺเต โจเร ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร นาม กาฬสิลายํ วสติ, ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ มาเรถา’’ติ เตสํ กหาปเณ อทํสุ. โจรา ธนโลเภน สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ‘‘เถรํ มาเรสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา ตสฺส วสนฏฺฐานํ ปริวาเรสุํ. เถโร เตหิ ปริกฺขิตฺตภาวํ ญตฺวา กุญฺจิกจฺฉิทฺเทน นิกฺขมิตฺวา ปกฺกามิ. เต โจรา ตํ ทิวสํ เถรํ อทิสฺวา ปุเนกทิวสํ คนฺตฺวา ปริกฺขิปึสุ. เถโร ญตฺวา กณฺณิกามณฺฑลํ ภินฺทิตฺวา อากาสํ ปกฺขนฺทิ. เอวํ เต ปฐมมาเสปิ มชฺฌิมมาเสปิ เถรํ คเหตุํ นาสกฺขึสุ. ปจฺฉิมมาเส ปน สมฺปตฺเต เถโร อตฺตนา กตกมฺมสฺส อากฑฺฒนภาวํ ญตฺวา น อปคจฺฉิ. โจรา คนฺตฺวา เถรํ คเหตฺวา ตณฺฑุลกณมตฺตานิสฺส อฏฺฐีนิ กโรนฺตา ภินฺทึสุ. อถ นํ ‘‘มโต’’ติ สญฺญาย เอกสฺมึ คุมฺพปิฏฺเฐ ขิปิตฺวา ปกฺกมึสุ. Một thời, các du sĩ ngoại đạo tụ họp và bàn bạc với nhau: 'Này các hiền hữu, quý vị có biết vì lý do gì mà Sa-môn Cồ-đàm lại được nhiều lợi lộc và cung kính như vậy không?' 'Chúng tôi không biết, còn quý vị thì sao?' 'Vâng, chúng tôi biết. Ấy là nhờ một vị tên là Đại Mục Kiền Liên. Vị ấy đi đến cõi trời, hỏi chư thiên về nghiệp đã làm, rồi trở về nói lại cho loài người rằng: 'Làm nghiệp này, được hưởng sự thành tựu như thế này'. Vị ấy cũng hỏi về nghiệp của những chúng sanh tái sanh trong địa ngục, rồi trở về nói lại cho loài người rằng: 'Làm nghiệp này, phải chịu khổ đau như thế này'. Loài người nghe lời của vị ấy, bèn dâng cúng nhiều lợi lộc và vật phẩm. Nếu chúng ta có thể giết được ông ta, thì lợi lộc và sự cung kính ấy sẽ đến với chúng ta.' Họ đồng lòng với nhau: 'Có một phương kế', rồi tất cả cùng chung một ý nghĩ: 'Bằng cách nào đó, chúng ta sẽ sai người giết ông ta.' Sau khi thuyết phục các thí chủ của mình, họ nhận được một ngàn đồng kahāpaṇa, rồi cho gọi những tên cướp chuyên nghề giết người và nói: 'Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên đang ở tại Kāḷasilā. Hãy đến đó và giết ông ta,' rồi trao tiền cho chúng. Lũ cướp vì tham tiền nên đã nhận lời. Chúng đi đến và bao vây nơi ở của Trưởng lão, nói rằng: 'Chúng ta sẽ giết Trưởng lão'. Trưởng lão biết mình bị bao vây, liền thoát ra qua lỗ khóa và bỏ đi. Ngày hôm đó, lũ cướp không thấy Trưởng lão, một ngày khác chúng lại đến bao vây. Trưởng lão biết được, liền phá vỡ nóc nhà và bay lên hư không. Cứ như thế, trong tháng đầu và tháng giữa, chúng không thể bắt được Trưởng lão. Nhưng khi đến tháng cuối, Trưởng lão biết được sức lôi kéo của nghiệp do chính mình đã tạo, nên ngài không bỏ đi nữa. Lũ cướp đến, bắt Trưởng lão, rồi đập nát xương của ngài thành những mảnh nhỏ như hạt tấm. Sau đó, nghĩ rằng ngài đã chết, chúng quăng ngài vào một bụi rậm rồi bỏ đi. เถโร ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิตฺวาว ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ อตฺตภาวํ ฌานเวฐเนน เวเฐตฺวา ถิรํ กตฺวา อากาเสน สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘ปรินิพฺพายิสฺสสิ, โมคฺคลฺลานา’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กตฺถ คนฺตฺวา’’ติ? ‘‘กาฬสิลาปเทสํ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ, โมคฺคลฺลาน, มยฺหํ ธมฺมํ กเถตฺวา ยาหิ. ตาทิสสฺส หิ เม สาวกสฺส อิทานิ ทสฺสนํ นตฺถีติ. โส ‘‘เอวํ กริสฺสามิ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา ปรินิพฺพานทิวเส สาริปุตฺตตฺเถโร วิย นานปฺปการา อิทฺธิโย กตฺวา ธมฺมํ กเถตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา [Pg.43] กาฬสิลาฏวึ คนฺตฺวา ปรินิพฺพายิ. ‘‘เถรํ กิร โจรา มาเรสุ’’นฺติ อยมฺปิ กถา สกลชมฺพุทีเป ปตฺถริ. ราชา อชาตสตฺตุ โจเร ปริเยสนตฺถาย จรปุริเส ปโยเชสิ. เตสุปิ โจเรสุ สุราปาเน สุรํ ปิวนฺเตสุ เอโก เอกสฺส ปิฏฺฐึ ปหริตฺวา ปาเตสิ. โส ตํ สนฺเตชฺเชตฺวา ‘‘อมฺโภ ทุพฺพินีต, ตฺวํ กสฺมา เม ปิฏฺฐึ ปาเตสี’’ติ อาห. กึ ปน หเร ทุฏฺฐโจร, ตยา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ปฐมํ ปหโฏติ? กึ ปน มยา ปหฏภาวํ ตฺวํ น ชานาสีติ? อิติ เนสํ ‘‘มยา ปหโฏ, มยา ปหโฏ’’ติ วทนฺตานํ วจนํ สุตฺวา เต จรปุริสา เต สพฺเพ โจเร คเหตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ. ราชา โจเร ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเหหิ เถโร มาริโต’’ติ? ‘‘อาม, เทวา’’ติ. ‘‘เกน ตุมฺเห อุยฺโยชิตา’’ติ? ‘‘นคฺคสมณเกหิ, เทวา’’ติ. ราชา ปญฺจสเต นคฺคสมณเก คาหาเปตฺวา ปญฺจสเตหิ โจเรหิ สทฺธึ ราชงฺคเณ นาภิปฺปมาเณสุ อาวาเฏสุ นิขณาเปตฺวา ปลาเลหิ ปฏิจฺฉาทาเปตฺวา อคฺคึ ทาเปสิ. อถ เนสํ ฌามภาวํ ญตฺวา อยนงฺคเลหิ กสาเปตฺวา สพฺเพ ขณฺฑาขณฺฑิกํ การาเปสิ. Trưởng lão nghĩ: 'Ta sẽ nhập diệt sau khi đảnh lễ Đức Bổn Sư', rồi dùng sức thiền định quấn chặt thân thể lại cho vững chắc, bay lên hư không đến trước Đức Bổn Sư, đảnh lễ và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, con xin nhập diệt.' 'Này Mục Kiền Liên, con sẽ nhập diệt ư?' 'Vâng, bạch Thế Tôn.' 'Con sẽ đi đâu để nhập diệt?' 'Bạch Thế Tôn, tại vùng Kāḷasilā.' 'Vậy thì, này Mục Kiền Liên, hãy thuyết pháp cho ta nghe rồi hãy đi. Vì từ nay về sau, ta sẽ không còn được thấy một vị đệ tử như vậy nữa.' Ngài bạch: 'Con xin vâng lời, bạch Thế Tôn', rồi đảnh lễ Đức Bổn Sư và bay lên hư không. Giống như Trưởng lão Xá Lợi Phất trong ngày nhập diệt, ngài đã thể hiện nhiều loại thần thông khác nhau, rồi thuyết pháp. Ngài đảnh lễ Đức Bổn Sư, đi đến khu rừng Kāḷasilā và nhập diệt. Tin đồn 'Trưởng lão đã bị bọn cướp giết' lan khắp cõi Diêm Phù Đề. Vua A-xà-thế sai mật thám đi lùng bắt bọn cướp. Trong lúc bọn cướp đang uống rượu tại một quán rượu, một tên đã đánh vào lưng một tên khác làm hắn ngã xuống. Tên bị đánh dọa nạt tên kia: 'Này tên khốn, tại sao mày lại đánh vào lưng tao làm tao ngã?' Tên kia đáp: 'Này tên cướp khốn kiếp, mày là người đầu tiên đánh Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên à?' Tên này cãi lại: 'Thế mày không biết là tao đã đánh ngài sao?' Nghe chúng cãi nhau 'Tao đánh, tao đánh', các mật thám liền bắt tất cả bọn cướp và trình báo lên vua. Vua cho gọi bọn cướp đến và hỏi: 'Có phải các ngươi đã giết Trưởng lão không?' 'Tâu Đại vương, vâng ạ.' 'Ai đã xúi giục các ngươi?' 'Tâu Đại vương, là các lõa thể ngoại đạo.' Vua cho bắt năm trăm lõa thể ngoại đạo cùng với năm trăm tên cướp, cho đào những cái hố sâu đến rốn ở sân vua và chôn chúng xuống, rồi cho phủ rơm lên và châm lửa đốt. Sau khi biết chúng đã cháy, vua cho dùng cày sắt cày nát tất cả thành từng mảnh. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร อตฺตโน อนนุรูปเมว มรณํ ปตฺโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน อิมสฺเสว อตฺตภาวสฺส อนนุรูปํ มรณํ ปตฺโต, ปุพฺเพ ปน เตน กตสฺส กมฺมสฺส อนุรูปเมว มรณํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา ‘‘กึ ปนสฺส, ภนฺเต, ปุพฺพกมฺม’’นฺติ ปุฏฺโฐ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ – Các Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: 'Trưởng lão Đại Mục Kiền Liên đã phải chịu một cái chết thật không tương xứng với ngài.' Đức Bổn Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ-kheo, các con đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được bạch lại rằng: 'Về câu chuyện này...', Ngài nói: 'Này các Tỳ-kheo, cái chết của Mục Kiền Liên không tương xứng với kiếp sống này của ông ấy. Tuy nhiên, cái chết ấy lại tương xứng với nghiệp mà ông ấy đã tạo trong quá khứ.' Khi được hỏi: 'Bạch Thế Tôn, nghiệp quá khứ của ngài là gì?', Ngài đã kể lại một cách chi tiết: อตีเต กิร พาราณสิวาสี เอโก กุลปุตฺโต สยเมว โกฏฺฏนปจนาทีนิ กมฺมานิ กโรนฺโต มาตาปิตโร ปฏิชคฺคิ. อถสฺส มาตาปิตโร นํ, ‘‘ตาต, ตฺวํ เอกโกว เคเห จ อรญฺเญ จ กมฺมํ กโรนฺโต กิลมสิ, เอกํ เต กุมาริกํ อาเนสฺสามา’’ติ วตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, น มยฺหํ เอวรูปายตฺโถ, อหํ ยาว ตุมฺเห ชีวถ, ตาว โว สหตฺถา อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ เตน ปฏิกฺขิตฺตา ปุนปฺปุนํ ตํ ยาจิตฺวา กุมาริกํ อานยึสุ. สา กติปาหเมว เต อุปฏฺฐหิตฺวา ปจฺฉา เตสํ ทสฺสนมฺปิ อนิจฺฉนฺตี ‘‘น สกฺกา ตว มาตาปิตูหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุ’’นฺติ อุชฺฌายิตฺวา ตสฺมึ [Pg.44] อตฺตโน กถํ อคฺคณฺหนฺเต ตสฺส พหิคตกาเล มกจิวากขณฺฑานิ จ ยาคุเผณญฺจ คเหตฺวา ตตฺถ ตตฺถ อากิริตฺวา เตนาคนฺตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุฏฺฐา อาห – ‘‘อิเมสํ อนฺธมหลฺลกานํ เอตํ กมฺมํ, สพฺพํ เคหํ กิลิฏฺฐํ กโรนฺตา วิจรนฺติ, น สกฺกา เอเตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุ’’นฺติ. เอวํ ตาย นํ ปุนปฺปุนํ กถยมานาย เอวรูโปปิ ปูริตปารมี สตฺโต มาตาปิตูหิ สทฺธึ ภิชฺชิ. โส ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิ เนสํ กตฺตพฺพ’’นฺติ เต โภเชตฺวา, ‘‘อมฺมตาตา, อสุกฏฺฐาเน นาม ตุมฺหากํ ญาตกา อาคมนํ ปจฺจาสีสนฺติ, ตตฺถ คมิสฺสามา’’ติ เต ยานกํ อาโรเปตฺวา อาทาย คจฺฉนฺโต อฏวิมชฺฌํ ปตฺตกาเล, ‘‘ตาต, รสฺมิโย คณฺหาถ, คาโว ปโตทสญฺญาย คมิสฺสนฺติ, อิมสฺมึ ฐาเน โจรา วสนฺติ, อหํ โอตรามี’’ติ ปิตุ หตฺเถ รสฺมิโย ทตฺวา โอตริตฺวา คจฺฉนฺโต สทฺทํ ปริวตฺเตตฺวา โจรานํ อุฏฺฐิตสทฺทมกาสิ. มาตาปิตโร สทฺทํ สุตฺวา ‘‘โจรา อุฏฺฐิตา’’ติ สญฺญาย, ‘‘ตาต, มยํ มหลฺลกา, ตฺวํ อตฺตานเมว รกฺขาหี’’ติ อาหํสุ. โส มาตาปิตโร ตถาวิรวนฺเตปิ โจรสทฺทํ กโรนฺโต โกฏฺเฏตฺวา มาเรตฺวา อฏวิยํ ขิปิตฺวา ปจฺจาคมิ. Tương truyền, vào thời quá khứ, có một thiện gia nam tử sống ở thành Ba-la-nại, tự mình làm các công việc như giã gạo, nấu cơm, v.v... để phụng dưỡng cha mẹ. Bấy giờ, cha mẹ ông nói với ông rằng: “Này con, con chỉ có một mình làm việc cả trong nhà lẫn ngoài rừng nên rất vất vả, chúng ta sẽ cưới cho con một cô thiếu nữ.” Mặc dù ông đã từ chối rằng: “Thưa cha mẹ, con không cần việc như vậy. Chừng nào cha mẹ còn sống, con sẽ tự tay phụng dưỡng cha mẹ,” nhưng họ vẫn năn nỉ ông nhiều lần và đã cưới về một cô thiếu nữ. Cô ấy chỉ hầu hạ cha mẹ chồng được vài ngày, sau đó ngay cả việc nhìn thấy họ cô cũng không muốn, cô cằn nhằn rằng: “Không thể nào sống chung một nơi với cha mẹ của anh được.” Khi người chồng không nghe lời mình, nhân lúc ông đi ra ngoài, cô lấy những mảnh vỏ cây và bọt cháo vứt rải rác khắp nơi. Khi ông trở về và hỏi: “Đây là cái gì vậy?”, cô đáp: “Đây là việc làm của hai ông bà già mù lòa này. Họ đi lại làm bẩn cả nhà. Không thể nào sống chung một nơi với họ được.” Vì bị cô vợ nói đi nói lại như vậy, nên ngay cả một chúng sanh đã viên mãn ba-la-mật như thế cũng đã rạn nứt tình cảm với cha mẹ. Ông ta nghĩ: “Cứ để vậy đi, ta sẽ biết việc phải làm với họ.” Sau khi cho họ ăn, ông nói: “Thưa cha mẹ, ở nơi kia có bà con của chúng ta đang mong đợi cha mẹ đến, chúng ta sẽ đi đến đó.” Ông cho họ lên xe rồi đi. Khi đi đến giữa khu rừng, ông nói: “Thưa cha, cha hãy cầm lấy dây cương, bò sẽ đi theo hiệu lệnh của roi. Nơi này có trộm cướp, con xin xuống xe.” Ông trao dây cương vào tay cha rồi xuống xe, vừa đi vừa đổi giọng, giả làm tiếng trộm cướp nổi lên. Cha mẹ ông nghe tiếng động, tưởng rằng “trộm cướp đã nổi lên” nên nói: “Này con, chúng ta đã già rồi, con hãy tự bảo vệ mình đi.” Dù cha mẹ than khóc như vậy, ông vẫn tiếp tục giả làm tiếng trộm, rồi đập đánh, giết chết họ, vứt xác trong rừng và quay trở về. สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน เอตฺตกํ กมฺมํ กตฺวา อเนกวสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต เอวเมว โกฏฺเฏตฺวา สํจุณฺณิโต มรณํ ปตฺโต. เอวํ โมคฺคลฺลาเนน อตฺตโน กมฺมานุรูปเมว มรณํ ลทฺธํ, ปญฺจหิ โจรสเตหิ สทฺธึ ลภึสุ. อปฺปทุฏฺเฐสุ หิ ปทุสฺสนฺโต ทสหิ การเณหิ อนยพฺยสนํ ปาปุณาติเยวา’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Bậc Đạo Sư, sau khi kể lại tiền nghiệp ấy của vị ấy, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, Mục-kiền-liên sau khi tạo nghiệp chừng ấy, đã bị đọa trong địa ngục nhiều trăm ngàn năm, và do quả báo còn sót lại, trong một trăm kiếp sống, ngài đã bị đập nát thành tro bụi và mệnh chung đúng như vậy. Như thế, Mục-kiền-liên đã nhận lấy cái chết tương xứng với nghiệp của mình. Cùng với năm trăm tên cướp, (năm trăm người ngoại đạo) cũng đã nhận lấy (cái chết). Vì rằng, người làm hại những người không làm hại, chắc chắn sẽ gặp phải tai họa và bất hạnh do mười nguyên nhân.” Sau khi nói như vậy, Ngài kết nối câu chuyện và thuyết Pháp, đã nói lên những kệ ngôn này: ๑๓๗. 137. ‘‘โย ทณฺเฑน อทณฺเฑสุ, อปฺปทุฏฺเฐสุ ทุสฺสติ; ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานํ, ขิปฺปเมว นิคจฺฉติ. Người nào dùng hình phạt đối với những người không đáng bị phạt, những người không làm điều ác, người ấy sẽ nhanh chóng đi đến một trong mười cảnh khổ. ๑๓๘. 138. ‘‘เวทนํ ผรุสํ ชานึ, สรีรสฺส ว เภทนํ; ครุกํ วาปิ อาพาธํ, จิตฺตกฺเขปํ ว ปาปุเณ. Người ấy có thể phải chịu đựng cảm thọ đau đớn khốc liệt, hoặc bị tổn thất, hoặc thân thể bị thương tổn, hoặc bị bệnh nặng, hoặc bị tâm trí rối loạn. ๑๓๙. 139. ‘‘ราชโต [Pg.45] วา อุปสคฺคํ, อพฺภกฺขานํ ว ทารุณํ; ปริกฺขยํ ว ญาตีนํ, โภคานํ ว ปภงฺคุรํ. Hoặc bị tai họa từ nhà vua, hoặc bị vu khống một cách tàn khốc, hoặc bà con quyến thuộc bị tiêu vong, hoặc tài sản bị tiêu hoại. ๑๔๐. 140. ‘‘อถ วาสฺส อคารานิ, อคฺคิ ฑหติ ปาวโก; กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ. Hoặc nhà cửa của người ấy bị lửa thiêu đốt; và sau khi thân hoại, người ngu si ấy sanh vào địa ngục. ตตฺถ อทณฺเฑสูติ กายทณฺฑาทิรหิเตสุ ขีณาสเวสุ. อปฺปทุฏฺเฐสูติ ปเรสุ วา อตฺตนิ วา นิรปราเธสุ. ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานนฺติ ทสสุ ทุกฺขการเณสุ อญฺญตรํ การณํ. เวทนนฺติ สีสโรคาทิเภทํ ผรุสํ เวทนํ. ชานินฺติ กิจฺฉาธิคตสฺส ธนสฺส ชานึ. เภทนนฺติ หตฺถจฺเฉทาทิกํ สรีรเภทนํ. ครุกนฺติ ปกฺขหตเอกจกฺขุกปีฐสปฺปิกุณีภาวกุฏฺฐโรคาทิเภทํ ครุกาพาธํ วา. จิตฺตกฺเขปนฺติ อุมฺมาทํ. อุปสคฺคนฺติ ยสวิโลปเสนาปติฏฺฐานาทิอจฺฉินฺทนาทิกํ ราชโต อุปสคฺคํ วา. อพฺภกฺขานนฺติ อทิฏฺฐอสุตอจินฺติตปุพฺพํ ‘‘อิทํ สนฺธิจฺเฉทาทิกมฺมํ, อิทํ วา ราชาปราธิตกมฺมํ ตยา กต’’นฺติ เอวรูปํ ทารุณํ อพฺภกฺขานํ วา. ปริกฺขยํ ว ญาตีนนฺติ อตฺตโน อวสฺสโย ภวิตุํ สมตฺถานํ ญาตีนํ ปริกฺขยํ วา. ปภงฺคุรนฺติ ปภงฺคุภาวํ ปูติภาวํ. ยํ หิสฺส เคเห ธญฺญํ, ตํ ปูติภาวํ อาปชฺชติ, สุวณฺณํ องฺคารภาวํ, มุตฺตา กปฺปาสฏฺฐิภาวํ, กหาปณํ กปาลขณฺฑาทิภาวํ, ทฺวิปทจตุปฺปทา กาณกุณาทิภาวนฺติ อตฺโถ. อคฺคิ ฑหตีติ เอกสํวจฺฉเร ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อญฺญสฺมึ ฑาหเก อวิชฺชมาเนปิ อสนิอคฺคิ วา ปติตฺวา ฑหติ, อตฺตโนว ธมฺมตาย อุฏฺฐิโต ปาวโก วา ฑหติเยว. นิรยนฺติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเมสํ ทสนฺนํ ฐานานํ อญฺญตรํ ปตฺวาปิ เอกํเสน สมฺปราเย ปตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ‘‘นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ. Trong các kệ ấy: ‘Adaṇḍesu’ nghĩa là đối với các bậc A-la-hán, những vị đã thoát khỏi các hình phạt về thân, v.v... ‘Appaduṭṭhesu’ nghĩa là đối với những người không có lỗi lầm, dù là đối với người khác hay đối với chính mình. ‘Dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ’ (một trong mười cảnh khổ) nghĩa là một trong mười nguyên nhân của sự đau khổ. ‘Vedanaṃ’ (cảm thọ) nghĩa là cảm thọ đau đớn khốc liệt như đau đầu, v.v... ‘Jāniṃ’ (tổn thất) nghĩa là sự mất mát tài sản đã khó khăn mới có được. ‘Bhedanaṃ’ (thương tổn) nghĩa là thân thể bị thương tổn như bị chặt tay, v.v... ‘Garukaṃ’ (bệnh nặng) nghĩa là bệnh tật nặng nề như bại liệt, chột một mắt, gù lưng, tàn tật, bệnh cùi, v.v... ‘Cittakkhepaṃ’ (tâm trí rối loạn) nghĩa là sự điên loạn. ‘Upasaggaṃ’ (tai họa) nghĩa là tai họa từ nhà vua như bị mất danh vọng, bị tước chức vị tướng quân, v.v... ‘Abbhakkhānaṃ’ (vu khống) nghĩa là sự vu khống tàn khốc về một việc chưa từng thấy, chưa từng nghe, chưa từng nghĩ đến, như nói rằng: “Ngươi đã làm việc này, như là phá tường khoét vách, hoặc là phạm tội với nhà vua.” ‘Parikkhayaṃ va ñātīnaṃ’ (bà con quyến thuộc bị tiêu vong) nghĩa là sự tiêu vong của những người bà con có khả năng làm chỗ nương tựa cho mình. ‘Pabhaṅguraṃ’ (tiêu hoại) nghĩa là tình trạng hư hoại, thối rữa. Chẳng hạn như lúa thóc trong nhà người ấy trở nên thối rữa, vàng biến thành than, ngọc trai biến thành hạt bông, tiền bạc biến thành mảnh sành, v.v...; còn các loài hai chân, bốn chân thì bị mù, què, v.v... đó là ý nghĩa. ‘Aggi ḍahati’ (lửa thiêu đốt) nghĩa là trong một năm bị cháy hai, ba lần; dù không có nguyên nhân gây cháy nào khác, sét cũng đánh xuống và thiêu rụi, hoặc lửa tự nhiên phát sinh và thiêu đốt. ‘Nirayaṃ’ (địa ngục): Dù đã gặp phải một trong mười cảnh khổ này ngay trong hiện tại, để chỉ rõ quả báo chắc chắn phải gánh chịu trong đời sau, nên Đức Phật đã nói: “sanh vào địa ngục”. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện Trưởng lão Đại Mục-kiền-liên là câu chuyện thứ bảy. ๘. พหุภณฺฑิกภิกฺขุวตฺถุ 8. Câu chuyện Tỳ-khưu có nhiều vật dụng น นคฺคจริยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พหุภณฺฑิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na naggacariyā’, liên quan đến một vị Tỳ-khưu có nhiều vật dụng. สาวตฺถิวาสี [Pg.46] กิเรโก กุฏุมฺพิโก ภริยาย กาลกตาย ปพฺพชิ. โส ปพฺพชนฺโต อตฺตโน ปริเวณญฺจ อคฺคิสาลญฺจ ภณฺฑคพฺภญฺจ กาเรตฺวา สพฺพมฺปิ ภณฺฑคพฺภํ สปฺปิมธุเตลาทีหิ ปูเรตฺวา ปพฺพชิ, ปพฺพชิตฺวา จ ปน อตฺตโน ทาเส ปกฺโกสาเปตฺวา ยถารุจิกํ อาหารํ ปจาเปตฺวา ภุญฺชติ. พหุภณฺโฑ จ พหุปริกฺขาโร จ อโหสิ. รตฺตึ อญฺญํ นิวาสนปารุปนํ โหติ, ทิวา อญฺญํ นิวาสนปารุปนํ โหติ, ทิวา อญฺญํ วิหารปจฺจนฺเต วสติ. ตสฺเสกทิวสํ จีวรปจฺจตฺถรณานิ สุกฺขาเปนฺตสฺส เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ภิกฺขู ปสฺสิตฺวา ‘‘กสฺสิมานิ, อาวุโส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘มยฺห’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส, ภควตา ติจีวรานิ อนุญฺญาตานิ, ตฺวญฺจ ปน เอวํ อปฺปิจฺฉสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา เอวํ พหุปริกฺขาโร ชาโต’’ติ ตํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อยํ ภิกฺขุ อติพหุภณฺโฑ’’ติ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตํ ภิกฺขู’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต อาห – ‘‘กสฺมา ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, มยา อปฺปิจฺฉตาย ธมฺเม เทสิเต เอวํ พหุภณฺโฑ ชาโต’’ติ. โส ตาวตฺตเกเนว กุปิโต ‘‘อิมินา ทานิ นีหาเรน จริสฺสามี’’ติ ปารุปนํ ฉฑฺเฑตฺวา ปริสมชฺเฌ เอกจีวโร อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อุปตฺถมฺภยมาโน นนุ ตฺวํ ภิกฺขุ ปุพฺเพ หิโรตฺตปฺปคเวสโก ทกรกฺขสกาเลปิ หิโรตฺตปฺปํ คเวสมาโน ทฺวาทส วสฺสานิ วิหาสิ, กสฺมา อิทานิ เอวํ ครุเก พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ปารุปนํ ฉฑฺเฑตฺวา หิโรตฺตปฺปํ ปหาย ฐิโตสีติ. โส สตฺถุ วจนํ สุตฺวา หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา ตํ จีวรํ ปารุปิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ภิกฺขู ตสฺส อตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ ภควนฺตํ ยาจึสุ. ภควา อตีตํ อาหริตฺวา กเถสิ – Nghe nói, có một gia chủ ở thành Sāvatthī, vì vợ qua đời nên đã xuất gia. Vị ấy trong khi xuất gia, đã cho xây cất tịnh thất riêng, nhà bếp, và kho chứa đồ, rồi cho chứa đầy tất cả kho bằng các vật phẩm như bơ lỏng, mật ong, dầu, v.v... rồi mới xuất gia. Và sau khi xuất gia, vị ấy cho gọi các người phục vụ của mình đến, cho nấu các món ăn theo ý thích rồi dùng. Vị ấy đã có nhiều vật dụng và nhiều vật tùy thân. Ban đêm, y nội và y khoác là một bộ khác; ban ngày lại là một bộ khác. Vị ấy sống ở cuối tu viện. Vào một ngày nọ, trong khi vị ấy đang phơi y và tọa cụ, các Tỳ-khưu đi kinh hành xem xét các sàng tọa đã trông thấy và hỏi rằng: "Thưa hiền giả, những thứ này là của ai vậy?" Khi được trả lời: "Là của tôi," các vị ấy nói: "Thưa hiền giả, Đức Thế Tôn đã cho phép ba y. Còn hiền giả, sau khi xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật là bậc thiểu dục như vậy, lại trở thành người có quá nhiều vật tùy thân." Rồi các vị ấy dẫn vị Tỳ-khưu ấy đến nơi Đức Đạo Sư và trình báo: "Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu này có quá nhiều vật dụng." Đức Đạo Sư hỏi: "Này Tỳ-khưu, có thật như vậy không?" Khi được trả lời: "Bạch Thế Tôn, là sự thật," Ngài nói: "Này Tỳ-khưu, tại sao con, trong khi Như Lai đã thuyết Pháp về sự thiểu dục, lại trở thành người có nhiều vật dụng như vậy?" Vị ấy chỉ vì bấy nhiêu lời mà nổi giận, nói rằng: "Bây giờ con sẽ hành trì theo cách này," rồi cởi bỏ y khoác, đứng giữa hội chúng chỉ với một y. Bấy giờ, Đức Đạo Sư, trong khi khích lệ vị ấy, đã nói: "Này Tỳ-khưu, há chẳng phải xưa kia con là người tìm cầu tàm quý, ngay cả trong thời làm dạ-xoa giữ nước, con cũng đã tìm cầu tàm quý và sống như vậy suốt mười hai năm hay sao? Tại sao bây giờ, sau khi xuất gia trong giáo pháp cao trọng của Đức Phật như thế này, con lại cởi bỏ y khoác giữa bốn chúng, từ bỏ tàm quý mà đứng đó?" Vị ấy nghe lời của Đức Đạo Sư, đã tái lập tàm quý, khoác lại chiếc y đó, đảnh lễ Đức Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Các Tỳ-khưu đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn làm sáng tỏ ý nghĩa của việc ấy. Đức Thế Tôn đã dẫn chuyện quá khứ và kể lại. อตีเต กิร พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ โพธิสตฺโต ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. ตสฺส นามคฺคหณทิวเส มหึสกุมาโรติ นามํ กรึสุ. ตสฺส กนิฏฺฐภาตา จนฺทกุมาโร นาม อโหสิ. เตสํ มาตริ กาลกตาย ราชา อญฺญํ อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ. สาปิ ปุตฺตํ วิชายิ, สูริยกุมาโรติสฺส นามํ กรึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา ตุฏฺโฐ ‘‘ปุตฺตสฺส เต วรํ ทมฺมี’’ติ อาห. สาปิ โข, ‘‘เทว, อิจฺฉิตกาเล คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา ปุตฺตสฺส วยปฺปตฺตกาเล ราชานํ อาห – ‘‘เทเวน มยฺหํ ปุตฺตสฺส ชาตกาเล วโร ทินฺโน, อิทานิ เม ปุตฺตสฺส รชฺชํ เทหี’’ติ[Pg.47]. ราชา ‘‘มม ทฺเว ปุตฺตา อคฺคิกฺขนฺธา วิย ชลนฺตา วิจรนฺติ, น สกฺกา ตสฺส รชฺชํ ทาตุ’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวาปิ ตํ ปุนปฺปุนํ ยาจมานเมว ทิสฺวา ‘‘อยํ เม ปุตฺตานํ อนตฺถมฺปิ กเรยฺยา’’ติ ปุตฺเต ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาตา, อหํ สูริยกุมารสฺส ชาตกาเล วรํ อทาสึ, อิทานิสฺส มาตา รชฺชํ ยาจติ, อหํ ตสฺส น ทาตุกาโม, ตสฺส มาตา ตุมฺหากํ อนตฺถมฺปิ กเรยฺย, คจฺฉถ ตุมฺเห, อรญฺเญ วสิตฺวา มมจฺจเยนาคนฺตฺวา รชฺชํ คณฺหถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ปิตรํ วนฺทิตฺวา ปาสาทา โอตรนฺเต ราชงฺคเณ กีฬมาโน สูริยกุมาโร ทิสฺวา ตํ การณํ ญตฺวา เตหิ สทฺธึ นิกฺขมิ. เตสํ หิมวนฺตํ ปวิฏฺฐกาเล โพธิสตฺโต มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิตฺวา สูริยกุมารํ อาห – ‘‘ตาต, เอตํ สรํ คนฺตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ อมฺหากมฺปิ ปทุมินิปณฺเณหิ อุทกํ อาหรา’’ติ. โส ปน สโร เวสฺสวณฺณสฺส สนฺติกา เอเกน ทกรกฺขเสน ลทฺโธ โหติ. เวสฺสวณฺโณ จ ตํ อาห – ‘‘ฐเปตฺวา เทวธมฺมชานนเก เย จ อญฺเญ อิมํ สรํ โอตรนฺติ, เต ขาทิตุํ ลภสี’’ติ. ตโต ปฏฺฐาย โส ตํ สรํ โอติณฺโณติณฺเณ เทวธมฺเม ปุจฺฉิตฺวา อชานนฺเต ขาทติ, สูริยกุมาโรปิ ตํ สรํ อวีมํสิตฺวาว โอตริ, เตน จ ‘‘เทวธมฺเม ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิโต ‘‘เทวธมฺมา นาม จนฺทิมสูริยา’’ติ อาห. อถ นํ ‘‘ตฺวํ เทวธมฺเม น ชานาสี’’ติ อุทกํ ปเวเสตฺวา อตฺตโน ภวเน ฐเปสิ. โพธิสตฺโตปิ ตํ จิรายนฺตํ ทิสฺวา จนฺทกุมารํ เปเสสิ. โสปิ เตน ‘‘เทวธมฺเม ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิโต ‘‘เทวธมฺมา นาม จตสฺโส ทิสา’’ติ อาห. ทกรกฺขโส ตมฺปิ อุทกํ ปเวเสตฺวา ตตฺเถว ฐเปสิ. Nghe nói, vào thời quá khứ, Bồ-tát đã nhập thai vào bụng của vị chánh hậu của vua thành Bārāṇasī. Vào ngày đặt tên cho ngài, người ta đã đặt tên là vương tử Mahiṃsaka. Em trai của ngài tên là vương tử Canda. Khi mẹ của hai vị qua đời, nhà vua đã lập một vị khác lên ngôi chánh hậu. Vị ấy cũng sanh được một người con trai, và người ta đặt tên là vương tử Sūriya. Thấy vậy, nhà vua vui mừng nói: "Trẫm ban cho con trai của khanh một điều ước." Vị ấy bèn thưa: "Tâu Đại vương, khi nào muốn, tiện thiếp sẽ nhận," rồi vào lúc con trai đến tuổi trưởng thành, bà tâu với vua rằng: "Đại vương đã ban cho con trai của tiện thiếp một điều ước vào lúc nó chào đời, bây giờ xin hãy trao vương quốc cho con trai của tiện thiếp." Dù nhà vua đã từ chối rằng: "Hai người con của trẫm đang đi lại, rực rỡ như những khối lửa, không thể trao vương quốc cho nó được," nhưng thấy bà cứ đòi hỏi nhiều lần, nhà vua nghĩ: "Bà này có thể sẽ làm hại các con của ta," rồi cho gọi các con đến, và cho họ đi, nói rằng: "Này các con, phụ hoàng đã ban một điều ước vào lúc vương tử Sūriya chào đời. Bây giờ mẹ của nó đòi vương quốc. Phụ hoàng không muốn trao cho nó. Mẹ của nó có thể sẽ làm hại các con. Các con hãy đi, sống trong rừng, sau khi phụ hoàng qua đời hãy trở về và nhận lấy vương quốc." Hai vị đảnh lễ phụ hoàng, trong khi đi xuống từ cung điện, vương tử Sūriya đang chơi trong sân vua trông thấy, biết được nguyên do, liền ra đi cùng với các anh. Vào lúc họ vào đến Hy-mã-lạp sơn, Bồ-tát rời khỏi con đường, ngồi dưới gốc một cây nọ và bảo vương tử Sūriya: "Này em, hãy đến hồ kia, tắm và uống nước, rồi cũng hãy dùng lá sen mang nước về cho chúng ta." Nhưng hồ ấy đã được một dạ-xoa giữ nước nhận từ Vessavaṇa. Và Vessavaṇa đã bảo nó rằng: "Ngoại trừ những người biết 'pháp của chư thiên', còn những ai khác xuống hồ này, ngươi được phép ăn thịt họ." Kể từ đó, nó hỏi những ai xuống hồ về 'pháp của chư thiên', và ăn thịt những người không biết. Vương tử Sūriya cũng đã xuống hồ ấy mà không suy xét. Và khi bị nó hỏi: "Ngươi có biết 'pháp của chư thiên' không?" vị ấy trả lời: "Pháp của chư thiên chính là mặt trăng và mặt trời." Bấy giờ, nó nói: "Ngươi không biết 'pháp của chư thiên'," rồi đưa vị ấy vào trong nước và giữ lại tại nơi ở của mình. Bồ-tát thấy em đi lâu, liền sai vương tử Canda đi. Vị ấy cũng bị nó hỏi: "Ngươi có biết 'pháp của chư thiên' không?" và trả lời: "Pháp của chư thiên chính là bốn phương." Dạ-xoa giữ nước cũng đưa vị ấy vào trong nước và giữ lại ở đó. โพธิสตฺโต ตสฺมิมฺปิ จิรายนฺเต ‘‘อนฺตราเยน ภวิตพฺพ’’นฺติ สยํ คนฺตฺวา ทฺวินฺนมฺปิ โอตรณปทํเยว ทิสฺวา ‘‘อยํ สโร รกฺขสปริคฺคหิโต’’ติ ญตฺวา ขคฺคํ สนฺนยฺหิตฺวา ธนุํ คเหตฺวา อฏฺฐาสิ. รกฺขโส ตํ อโนตรนฺตํ ทิสฺวา วนกมฺมิกปุริสเวเสนาคนฺตฺวา อาห – ‘‘โภ ปุริส, ตฺวํ มคฺคกิลนฺโต, กสฺมา อิมํ สรํ โอตริตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ภิสมุลาลํ ขาทิตฺวา ปุปฺผานิ ปิลนฺธิตฺวา น คจฺฉสี’’ติ. โพธิสตฺโต ตํ ทิสฺวาว ‘‘เอส โส ยกฺโข’’ติ ญตฺวา ‘‘ตยา เม ภาตโร คหิตา’’ติ อาห. อาม, มยา คหิตาติ. กึ การณาติ? อหํ อิมํ สรํ โอติณฺโณติณฺเณ ลภามีติ[Pg.48]. กึ ปน สพฺเพว ลภสีติ? เทวธมฺมชานนเก ฐเปตฺวา อวเสเส ลภามีติ. อตฺถิ ปน เต เทวธมฺเมหิ อตฺโถติ? อาม, อตฺถีติ. อหํ กเถสฺสามีติ. เตน หิ กเถหีติ. น สกฺกา กิลิฏฺเฐน คตฺเตน กเถตุนฺติ. ยกฺโข โพธิสตฺตํ นฺหาเปตฺวา ปานียํ ปาเยตฺวา อลงฺกริตฺวา อลงฺกตมณฺฑปมชฺเฌ ปลฺลงฺกํ อาโรเปตฺวา สยมสฺส ปาทมูเล นิสีทิ. อถ นํ โพธิสตฺโต ‘‘สกฺกจฺจํ สุณาหี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bồ-tát thấy người em đi lâu, nghĩ rằng: “Chắc có điều nguy hiểm”, nên tự mình đi đến, chỉ thấy dấu chân đi xuống hồ của cả hai người em, biết rằng: “Hồ này bị dạ-xoa chiếm giữ”, bèn đeo gươm, cầm cung đứng lại. Dạ-xoa thấy ngài không xuống hồ, bèn hóa thành người làm rừng đi đến nói: “Này bạn, bạn đi đường mệt nhọc, tại sao không xuống hồ này tắm rửa, uống nước, ăn ngó sen, củ sen, kết hoa rồi hãy đi?” Bồ-tát vừa thấy liền biết đó là dạ-xoa, bèn nói: “Các em của ta đã bị ngươi bắt phải không?” “Phải, do ta bắt.” “Vì lý do gì?” “Ta bắt được tất cả những ai xuống hồ này.” “Có phải ngươi bắt được tất cả mọi người không?” “Trừ những người biết Thiên pháp, còn lại ta đều bắt được.” “Vậy ngươi có cần đến Thiên pháp không?” “Có, ta cần.” “Ta sẽ nói cho ngươi.” “Vậy thì hãy nói đi.” “Không thể nói với thân thể dơ bẩn này được.” Dạ-xoa cho Bồ-tát tắm rửa, cho uống nước, trang điểm, đưa lên bảo tọa giữa lều được trang hoàng, còn mình thì ngồi dưới chân ngài. Bấy giờ, Bồ-tát bảo dạ-xoa: “Hãy cung kính lắng nghe”, rồi nói lên kệ này: ‘‘หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺนา, สุกฺกธมฺมสมาหิตา; สนฺโต สปฺปุริสา โลเก, เทวธมฺมาติ วุจฺจเร’’ติ. (ชา. ๑.๑.๖); “Bậc thiện nhân trong đời, là người có tàm quý, an trú trong bạch pháp, lặng yên, được gọi là Thiên pháp.” ยกฺโข อิมํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺโน โพธิสตฺตํ อาห – ‘‘ปณฺฑิต, อหํ เต ปสนฺโน, เอกํ ภาตรํ ทมฺมิ, กตรํ อาเนมี’’ติ? ‘‘กนิฏฺฐํ อาเนหี’’ติ. ปณฺฑิต, ตฺวํ เกวลํ เทวธมฺเม ชานาสิเยว, น ปน เตสุ วตฺตสีติ. กึ การณาติ? ยสฺมา เชฏฺฐํ ฐเปตฺวา กนิฏฺฐํ อาหราเปนฺโต เชฏฺฐาปจายิกกมฺมํ น กโรสีติ, เทวธมฺเม จาหํ ยกฺข ชานามิ, เตสุ จ วตฺตามิ. มยญฺหิ เอตํ นิสฺสาย อิมํ อรญฺญํ ปวิฏฺฐา. เอตสฺส หิ อตฺถาย อมฺหากํ ปิตรํ เอตสฺส มาตา รชฺชํ ยาจิ, อมฺหากํ ปน ปิตา ตํ วรํ อทตฺวา อมฺหากํ อนุรกฺขณตฺถาย อรญฺเญ วาสํ อนุชานิ, โส กุมาโร อนิวตฺติตฺวา อมฺเหหิ สทฺธึ อาคโต. ‘‘ตํ อรญฺเญ เอโก ยกฺโข ขาที’’ติ วุตฺเตปิ น โกจิ สทฺทหิสฺสติ. เตนาหํ ครหภยภีโต ตเมวาหราเปมีติ. ยกฺโข โพธิสตฺตสฺส ปสีทิตฺวา ‘‘สาธุ ปณฺฑิต, ตฺวเมว เทวธมฺเม ชานาสิ, เทวธมฺเมสุ จ วตฺตสี’’ติ ทฺเว ภาตโร อาเนตฺวา อทาสิ. อถ นํ โพธิสตฺโต ยกฺขภาเว อาทีนวํ กเถตฺวา ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. โส เตน สุสํวิหิตารกฺโข ตสฺมึ อรญฺเญ วสิตฺวา ปิตริ กาลกเต ยกฺขํ อาทาย พาราณสึ คนฺตฺวา รชฺชํ คเหตฺวา จนฺทกุมารสฺส อุปรชฺชํ, สูริยกุมารสฺส เสนาปติฏฺฐานํ ทตฺวา ยกฺขสฺส รมณีเย ฐาเน อายตนํ การาเปตฺวา ยถา โส ลาภคฺคปฺปตฺโต โหติ, ตถา อกาสิ. Dạ-xoa nghe pháp thoại này, sanh tâm hoan hỷ, nói với Bồ-tát: “Thưa bậc hiền trí, tôi rất hoan hỷ với ngài, tôi sẽ cho ngài một người em, tôi nên đem người nào đến?” “Hãy đem người em út đến.” “Thưa bậc hiền trí, ngài chỉ biết Thiên pháp thôi, chứ không thực hành theo đó.” “Vì lý do gì?” “Vì ngài bỏ người anh cả mà lại cho đem người em út đến, tức là ngài không làm việc kính trọng bậc trưởng thượng.” “Này dạ-xoa, ta vừa biết Thiên pháp, vừa thực hành theo đó. Chính vì người em này mà chúng ta phải vào rừng. Vì lợi ích của nó mà mẹ nó đã xin phụ vương của chúng ta cho nó được ngôi vua, nhưng phụ vương của chúng ta không cho lời hứa đó, mà cho phép chúng ta vào rừng ở để bảo vệ nhau. Vị vương tử ấy không quay về mà đã cùng đi với chúng ta. Nếu có người nói: ‘Vị ấy đã bị một dạ-xoa trong rừng ăn thịt’, thì sẽ không có ai tin. Vì thế, do sợ bị chê bai, nên ta mới cho đem chính nó về.” Dạ-xoa lại hoan hỷ với Bồ-tát, nói: “Lành thay, bậc hiền trí, chính ngài mới biết Thiên pháp và thực hành theo Thiên pháp”, rồi đem hai người em đến trao cho ngài. Bấy giờ, Bồ-tát nói về sự nguy hại của thân dạ-xoa và cho dạ-xoa an trú trong năm giới. Vị ấy được dạ-xoa bảo vệ chu đáo, sống trong khu rừng ấy. Khi phụ vương băng hà, vị ấy đem dạ-xoa về Bārāṇasī, lên ngôi vua, ban cho vương tử Canda chức vị thái tử, cho vương tử Sūriya chức vị tổng tư lệnh, cho xây dựng một nơi ở tại một địa điểm khả ái cho dạ-xoa, và làm sao cho dạ-xoa ấy được nhiều lợi lộc nhất. สตฺถา [Pg.49] อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ‘‘ตทา รกฺขโส พหุภณฺฑิกภิกฺขุ อโหสิ, สูริยกุมาโร อานนฺโท, จนฺทกุมาโร สาริปุตฺโต, มหึสกุมาโร ปน อหเมวา’’ติ. เอวํ สตฺถา ชาตกํ กเถตฺวา ‘‘เอวํ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปุพฺเพ เทวธมฺเม คเวสมาโน หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน วิจริตฺวา อิทานิ จตุปริสมชฺเฌ อิมินา นีหาเรน ฐตฺวา มม ปุรโต ‘อปฺปิจฺโฉมฺหี’ติ วทนฺโต อยุตฺตํ อกาสิ. น หิ สาฏกปฏิกฺเขปาทิมตฺเตน สมโณ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư thuyết giảng pháp thoại này xong, kết hợp câu chuyện tiền thân: “Khi ấy, dạ-xoa là vị tỳ-khưu nhiều đồ đạc, vương tử Sūriya là Ānanda, vương tử Canda là Sāriputta, còn vương tử Mahiṃsa chính là Ta vậy.” Như vậy, Bậc Đạo Sư kể xong câu chuyện tiền thân, rồi nói: “Này tỳ-khưu, như vậy, xưa kia ông tìm cầu Thiên pháp, sống với lòng tàm quý, nay lại đứng giữa bốn chúng với cách thức này, nói trước mặt Ta rằng: ‘Tôi là người thiểu dục’, ông đã làm một việc không thích hợp. Chỉ bằng việc từ bỏ y áo v.v... thì không thể gọi là sa-môn được.” Nói xong, ngài kết hợp các mối liên quan, thuyết pháp và nói lên kệ này: ๑๔๑. 141. ‘‘น นคฺคจริยา น ชฏา น ปงฺกา, นานาสกา ถณฺฑิลสายิกา วา; รโชชลฺลํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ, โสเธนฺติ มจฺจํ อวิติณฺณกงฺข’’นฺติ. “Không lõa thể, bện tóc, không bùn nhơ, tuyệt thực, không nằm đất, trét bụi, không ngồi xổm tinh cần, thanh lọc được người đời, còn hoài nghi chưa vượt.” ตตฺถ นานาสกาติ น อนสกา, ภตฺตปฏิกฺเขปกาติ อตฺโถ. ถณฺฑิลสายิกาติ ภูมิสยนา. รโชชลฺลนฺติ กทฺทมเลปนากาเรน สรีเร สนฺนิหิตรโช. อุกฺกุฏิกปฺปธานนฺติ อุกฺกุฏิกภาเวน อารทฺธวีริยํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – โย หิ มจฺโจ ‘‘เอวํ อหํ โลกนิสฺสรณสงฺขาตํ สุทฺธึ ปาปุณิสฺสามี’’ติ อิเมสุ นคฺคจริยาทีสุ ยํ กิญฺจิ สมาทาย วตฺเตยฺย, โส เกวลํ มิจฺฉาทสฺสนญฺเจว วฑฺเฒยฺย, กิลมถสฺส จ ภาคี อสฺส. น หิ เอตานิ สุสมาทินฺนานิปิ อฏฺฐวตฺถุกาย กงฺขาย อวิติณฺณภาเวน อวิติณฺณกงฺขํ มจฺจํ โสเธนฺตีติ. Trong đó, nānāsakā là na anasakā, có nghĩa là người từ bỏ cơm. Thaṇḍilasāyikā là nằm trên đất. Rajojallaṃ là bụi bặm tích tụ trên thân thể theo cách trét bùn. Ukkuṭikappadhānaṃ là sự tinh cần được khởi lên bằng cách ngồi xổm. Điều này được nói đến có nghĩa là: người nào nghĩ rằng: “Như vậy, ta sẽ đạt đến sự thanh tịnh được gọi là sự giải thoát khỏi thế gian”, rồi thực hành theo bất cứ pháp nào trong các pháp như lõa thể v.v..., người ấy chỉ làm tăng trưởng tà kiến và có phần mệt nhọc. Vì rằng những pháp này, dù được thực hành đúng cách, cũng không thể thanh lọc được người chưa vượt qua được hoài nghi, do chưa vượt qua được tám loại hoài nghi. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc quả Tu-đà-hoàn v.v... พหุภณฺฑิกภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về tỳ-khưu nhiều đồ đạc, thứ tám. ๙. สนฺตติมหามตฺตวตฺถุ 9. Câu chuyện về đại thần Santati อลงฺกโต เจปีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สนฺตติมหามตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Alaṅkato cepi, liên quan đến đại thần Santati. โส หิ เอกสฺมึ กาเล รญฺโญ ปเสนทิโกสลสฺส ปจฺจนฺตํ กุปิตํ วูปสเมตฺวา อาคโต. อถสฺส ราชา ตุฏฺโฐ สตฺต ทิวสานิ รชฺชํ ทตฺวา เอกํ [Pg.50] นจฺจคีตกุสลํ อิตฺถึ อทาสิ. โส สตฺต ทิวสานิ สุรามทมตฺโต หุตฺวา สตฺตเม ทิวเส สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิโต หตฺถิกฺขนฺธวรคโต นฺหานติตฺถํ คจฺฉนฺโต สตฺถารํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ทฺวารนฺตเร ทิสฺวา หตฺถิกฺขนฺธวรคโตว สีสํ จาเลตฺวา วนฺทิตฺวา ปกฺกามิ. สตฺถา สิตํ กตฺวา ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, สิตปาตุกรเณ เหตู’’ติ อานนฺทตฺเถเรน ปุฏฺโฐ สิตการณํ อาจิกฺขนฺโต อาห – ‘‘ปสฺสานนฺท, สนฺตติมหามตฺตํ, อชฺช สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโตว มม สนฺติกํ อาคนฺตฺวา จตุปฺปทิกคาถาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺตตาลมตฺเต อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสตี’’ติ. มหาชโน เถเรน สทฺธึ กเถนฺตสฺส สตฺถุ วจนํ อสฺโสสิ. ตตฺถ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา จินฺตยึสุ – ‘‘ปสฺสถ สมณสฺส โคตมสฺส กิริยํ, มุขปฺปตฺตเมว ภาสติ, อชฺช กิร เอส เอวํ สุรามทมตฺโต ยถาลงฺกโตว เอตสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสติ, อชฺเชว ตํ มุสาวาเทน นิคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิกา จินฺเตสุํ – ‘‘อโห พุทฺธานํ มหานุภาวตา, อชฺช พุทฺธลีฬญฺเจว สนฺตติมหามตฺตลีฬญฺจ ทฏฺฐุํ ลภิสฺสามา’’ติ. Vào một thời, vị đại thần ấy dẹp yên được cuộc nổi loạn ở biên thùy của vua Pasenadi nước Kosala, rồi trở về. Bấy giờ, đức vua hài lòng, ban cho vị ấy quyền cai trị trong bảy ngày và một người phụ nữ giỏi ca múa. Vị ấy say sưa rượu chè trong bảy ngày, đến ngày thứ bảy, trang sức đủ mọi thứ, ngồi trên lưng voi quý, đi đến bến tắm. Khi đang đi, vị ấy thấy Đức Thế Tôn đang vào thành khất thực ở khoảng giữa cổng thành, liền ngồi trên lưng voi quý mà cúi đầu đảnh lễ rồi đi. Đức Thế Tôn mỉm cười. Khi trưởng lão Ānanda hỏi: “Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười?”, Đức Thế Tôn giải thích lý do mỉm cười và nói: “Này Ānanda, hãy nhìn đại thần Santati. Hôm nay, ông ấy sẽ trang sức đủ mọi thứ trang sức đến chỗ ta, sau khi nghe xong bài kệ bốn câu sẽ đắc quả A-la-hán, rồi ngồi trên hư không cao bằng bảy cây thốt nốt mà nhập Niết-bàn.” Đại chúng nghe được lời của Đức Thế Tôn nói với trưởng lão. Trong số đó, những người tà kiến suy nghĩ: “Hãy xem việc làm của Sa-môn Gotama, chỉ nói suông thôi. Hôm nay, vị này say sưa rượu chè như thế, lại còn trang sức như vậy mà đến chỗ vị ấy nghe pháp rồi nhập Niết-bàn sao? Hôm nay chúng ta sẽ bắt lỗi nói dối của ông ta.” Những người chánh kiến suy nghĩ: “Ôi, đại oai lực của các Đức Phật thật vi diệu! Hôm nay chúng ta sẽ được thấy oai nghi của Đức Phật và oai nghi của đại thần Santati.” สนฺตติมหามตฺโตปิ นฺหานติตฺเถ ทิวสภาคํ อุทกกีฬํ กีฬิตฺวา อุยฺยานํ คนฺตฺวา อาปานภูมิยํ นิสีทิ. สาปิ อิตฺถี รงฺคมชฺฌํ โอตริตฺวา นจฺจคีตํ ทสฺเสตุํ อารภิ. ตสฺสา สรีรลีฬาย ทสฺสนตฺถํ สตฺตาหํ อปฺปาหารตาย ตํ ทิวสํ นจฺจคีตํ ทสฺสยมานาย อนฺโตกุจฺฉิยํ สตฺถกวาตา สมุฏฺฐาย หทยมํสํ กนฺติตฺวา อคมํสุ. สา ตงฺขณญฺเญว มุเขน เจว อกฺขีหิ จ วิวเฏหิ กาลมกาสิ. สนฺตติมหามตฺโต ‘‘อุปธาเรถ น’’นฺติ วตฺวา ‘‘นิรุทฺธา, สามี’’ติ จ วุตฺตมตฺเตเยว พลวโสเกน อภิภูโต ตงฺขณญฺเญวสฺส สตฺตาหํ ปีตสุรา ตตฺตกปาเล อุทกพินฺทุ วิย ปริกฺขยํ อคมาสิ. โส ‘‘น เม อิมํ โสกํ อญฺเญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสนฺติ อญฺญตฺร ตถาคเตนา’’ติ พลกายปริวุโต สายนฺหสมเย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, ‘เอวรูโป เม โสโก อุปฺปนฺโน, ตํ เม ตุมฺเห นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสถา’ติ อาคโตมฺหิ, ปฏิสรณํ เม โหถา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘โสกํ นิพฺพาเปตุํ สมตฺถสฺเสว สนฺติกํ อาคโตสิ. อิมิสฺสา หิ อิตฺถิยา อิมินาว อากาเรน มตกาเล [Pg.51] ตว โรทนฺตสฺส ปคฺฆริตอสฺสูนิ จตุนฺนํ มหาสมุทฺทานํ อุทกโต อติเรกตรานี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đại thần Santati cũng vui chơi dưới nước suốt ngày ở bến tắm, rồi đi đến khu vườn và ngồi ở nơi uống rượu. Người phụ nữ kia cũng bước ra giữa sân khấu và bắt đầu biểu diễn ca múa. Vì cô ấy ăn ít trong bảy ngày để biểu diễn vẻ đẹp của thân thể, nên vào ngày hôm đó, khi đang biểu diễn ca múa, những cơn gió như dao cắt nổi lên trong bụng, cắt đứt tim gan rồi qua đi. Ngay lúc đó, cô ấy chết với miệng và mắt đều mở. Đại thần Santati nói: “Hãy xem cô ấy thế nào!” và ngay khi vừa được trả lời: “Thưa ngài, cô ấy đã chết rồi!”, vị ấy bị sầu muộn tột cùng xâm chiếm, ngay lúc đó, rượu đã uống trong bảy ngày của vị ấy cạn khô như giọt nước trên chảo nóng. Vị ấy nghĩ: “Không ai có thể dập tắt nỗi sầu này của ta, ngoại trừ Đức Như Lai”, rồi cùng đoàn tùy tùng đến hầu Đức Thế Tôn vào buổi chiều, đảnh lễ và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, con có nỗi sầu như thế này phát sinh. Con đến đây vì nghĩ rằng các Ngài có thể dập tắt nỗi sầu đó cho con. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Ông đã đến đúng nơi của người có thể dập tắt nỗi sầu. Này, khi người phụ nữ này chết với cùng một cách thức như vậy, nước mắt của ông tuôn rơi khi khóc còn nhiều hơn nước của bốn biển lớn.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ‘‘ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ, ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ; มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ, อุปสนฺโต จริสฺสสี’’ติ. (สุ. นิ. ๙๕๕, ๑๑๐๕; จูฬนิ. ชตุกณฺณิมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๖๘); “Cái gì ở quá khứ, hãy làm cho khô cạn; Tương lai, mong rằng không có gì cho ngươi; Nếu không chấp thủ cái ở giữa, Ngươi sẽ đi lại trong an tịnh.” คาถาปริโยสาเน สนฺตติมหามตฺโต อรหตฺตํ ปตฺวา อตฺตโน อายุสงฺขารํ โอโลเกนฺโต ตสฺส อปฺปวตฺตนภาวํ ญตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘ภนฺเต, ปรินิพฺพานํ เม อนุชานาถา’’ติ. สตฺถา เตน กตกมฺมํ ชานนฺโตปิ ‘‘มุสาวาเทน นิคฺคณฺหนตฺถํ สนฺนิปติตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา โอกาสํ น ลภิสฺสนฺติ, ‘พุทฺธลีฬญฺเจว สนฺตติมหามตฺตลีฬญฺจ ปสฺสิสฺสามา’ติ สนฺนิปติตา สมฺมาทิฏฺฐิกา อิมินา กตกมฺมํ สุตฺวา ปุญฺเญสุ อาทรํ กริสฺสนฺตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘เตน หิ ตยา กตกมฺมํ มยฺหํ กเถหิ, กเถนฺโต จ ภูมิยํ ฐิโต อกเถตฺวา สตฺตตาลมตฺเต อากาเส ฐิโต กเถหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกตาลปฺปมาณํ อุคฺคมฺม โอโรหิตฺวา ปุน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อุคฺคจฺฉนฺโต ปฏิปาฏิยา สตฺตตาลปฺปมาเณ อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา ‘‘สุณาถ เม, ภนฺเต, ปุพฺพกมฺม’’นฺติ วตฺวา อาห – Khi bài kệ kết thúc, đại thần Santati đắc quả A-la-hán, quán xét mạng hành của mình, biết rằng nó sẽ không còn tiếp diễn, liền bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cho phép con nhập Niết-bàn.” Đức Thế Tôn dù biết nghiệp đã làm của vị ấy, nhưng Ngài suy xét rằng: “Những người tà kiến tụ tập để bắt lỗi nói dối sẽ không có cơ hội, và những người chánh kiến tụ tập với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ thấy oai nghi của Đức Phật và oai nghi của đại thần Santati’ sau khi nghe nghiệp đã làm của vị này sẽ kính trọng các việc phước thiện”, rồi Ngài nói: “Nếu vậy, ông hãy kể cho ta nghe nghiệp ông đã làm. Khi kể, đừng đứng trên mặt đất mà hãy đứng trên hư không cao bằng bảy cây thốt nốt mà kể.” Vị ấy thưa: “Lành thay, bạch Thế Tôn!”, rồi đảnh lễ Đức Thế Tôn, bay lên cao bằng một cây thốt nốt rồi hạ xuống, lại đảnh lễ Đức Thế Tôn, rồi bay lên, tuần tự đến độ cao bằng bảy cây thốt nốt, ngồi kiết-già trên hư không và nói: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy nghe nghiệp quá khứ của con.” อิโต เอกนวุติกปฺเป วิปสฺสีสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล อหํ พนฺธุมตินคเร เอกสฺมึ กุเล นิพฺพตฺติตฺวา จินฺเตสึ – ‘‘กึ นุ โข ปเรสํ เฉทํ วา ปีฬํ วา อกรณกมฺม’’นฺติ อุปธาเรนฺโต ธมฺมโฆสกกมฺมํ ทิสฺวา ตโต ปฏฺฐาย ตํ กมฺมํ กโรนฺโต มหาชนํ สมาทเปตฺวา ‘‘ปุญฺญานิ กโรถ, อุโปสถทิวเสสุ อุโปสถํ สมาทิยถ, ทานํ เทถ, ธมฺมํ สุณาถ, พุทฺธรตนาทีหิ สทิสํ อญฺญํ นาม นตฺถิ, ติณฺณํ รตนานํ สกฺการํ กโรถา’’ติ อุคฺโฆเสนฺโต วิจรามิ. ตสฺส มยฺหํ สทฺทํ สุตฺวา พุทฺธปิตา พนฺธุมติมหาราชา มํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทว, ติณฺณํ รตนานํ คุณํ ปกาเสตฺวา มหาชนํ ปุญฺญกมฺเมสุ สมาทเปนฺโต วิจรามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กตฺถ นิสินฺโน วิจรสี’’ติ มํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปทสาว, เทวา’’ติ มยา วุตฺเต, ‘‘ตาต, น ตฺวํ เอวํ วิจริตุํ อรหสิ, อิมํ ปุปฺผทามํ ปิลนฺธิตฺวา อสฺสปิฏฺเฐ นิสินฺโนว วิจรา’’ติ มยฺหํ มุตฺตาทามสทิสํ ปุปฺผทามํ ทตฺวา ทนฺตํ อสฺสํ อทาสิ. อถ มํ รญฺญา ทินฺนปริหาเรน ตเถว อุคฺโฆเสตฺวา [Pg.52] วิจรนฺตํ ปุน ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตเทว, เทวา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ตาต, อสฺโสปิ เต นานุจฺฉวิโก, อิธ นิสีทิตฺวา วิจรา’’ติ จตุสินฺธวยุตฺตรถํ อทาสิ. ตติยวาเรปิ เม ราชา สทฺทํ สุตฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตเทว, เทวา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ตาต, รโถปิ เต นานุจฺฉวิโก’’ติ มยฺหํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ มหาปสาธนญฺจ ทตฺวา เอกญฺจ หตฺถึ อทาสิ. สฺวาหํ สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโต หตฺถิกฺขนฺเธ นิสินฺโน อสีติ วสฺสสหสฺสานิ ธมฺมโฆสกกมฺมํ อกาสึ, ตสฺส เม เอตฺตกํ กาลํ กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ, มุขโต อุปฺปลคนฺโธ วายติ. อิทํ มยา กตกมฺมนฺติ. Cách đây chín mươi mốt kiếp, vào thời đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Tỳ-bà-thi, con sanh vào một gia đình ở thành Bàn-đầu-ma-đề (Bandhumati) và đã suy nghĩ rằng: ‘Việc làm nào không gây tổn hại hay não phiền cho người khác?’ Trong khi suy xét, con thấy được việc làm của người rao truyền Chánh pháp, và từ đó trở đi, con đã làm công việc ấy, khuyến khích đại chúng rằng: ‘Hãy làm các việc phước thiện, vào những ngày trai giới hãy thọ trì Bát quan trai, hãy bố thí, hãy nghe pháp, không có báu vật nào khác sánh bằng Phật bảo, hãy cúng dường Tam bảo.’ Con đã đi khắp nơi để rao truyền như vậy. Nghe được tiếng của con, vua Bàn-đầu-ma-đề, là phụ thân của đức Phật, cho gọi con đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con đi khắp nơi để tuyên dương công đức của Tam bảo và khuyến khích đại chúng làm các việc phước thiện.’ Khi con thưa như vậy, vua hỏi: ‘Con ngồi trên gì mà đi lại?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con chỉ đi bộ.’ Khi con thưa vậy, vua nói: ‘Này con, con không đáng phải đi lại như thế. Hãy đeo vòng hoa này và ngồi trên lưng ngựa mà đi.’ Rồi vua ban cho con một vòng hoa giống như chuỗi ngọc trai và một con ngựa đã được thuần hóa. Sau đó, với những vật dụng do vua ban, con vẫn đi rao truyền như trước. Vua lại cho gọi con đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con vẫn làm việc ấy.’ Vua nói: ‘Này con, ngựa cũng không xứng với con, hãy ngồi đây mà đi.’ Rồi vua ban cho con một cỗ xe do bốn con ngựa Tín-đầu (Sindhava) kéo. Lần thứ ba, vua nghe tiếng con, lại cho gọi đến và hỏi: ‘Này con, con đi khắp nơi làm gì vậy?’ Con thưa: ‘Tâu Đại vương, con vẫn làm việc ấy.’ Vua nói: ‘Này con, xe cũng không xứng với con.’ Rồi vua ban cho con một khối tài sản lớn, những trang sức quý giá và một con voi. Con, được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, ngồi trên lưng voi, đã làm công việc rao truyền Chánh pháp trong tám mươi ngàn năm. Trong suốt thời gian ấy, từ thân con tỏa ra hương chiên-đàn, từ miệng con tỏa ra hương hoa sen xanh. Đây là nghiệp con đã làm. เอวํ โส อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ กเถตฺวา อากาเส นิสินฺโนว เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิ. สรีเร อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิตฺวา มํสโลหิตํ ฌาเปสิ, สุมนปุปฺผานิ วิย ธาตุโย อวสิสฺสึสุ. สตฺถา สุทฺธวตฺถํ ปสาเรสิ, ธาตุโย ตตฺถ ปตึสุ. ตา ปตฺเต ปกฺขิปิตฺวา จตุมหาปเถ ถูปํ กาเรสิ ‘‘มหาชโน วนฺทิตฺวา ปุญฺญภาคี ภวิสฺสตี’’ติ. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, สนฺตติมหามตฺโต คาถาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺโตเยว อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพุโต, กึ นุ โข เอตํ ‘สมโณ’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ อุทาหุ พฺราหฺมโณ’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺตํ ‘สมโณ’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ, ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Như vậy, sau khi kể lại tiền nghiệp của mình, vị ấy ngồi ngay trên không trung, nhập vào hỏa đại (tejodhātu) rồi nhập Niết-bàn. Lửa từ thân thể bốc lên thiêu đốt thịt và máu, chỉ còn lại xá-lợi giống như những đóa hoa lài. Bậc Đạo Sư trải một tấm vải sạch, các xá-lợi rơi xuống đó. Ngài cho đặt các xá-lợi ấy vào bình bát và cho xây một bảo tháp ở ngã tư đường với ý nghĩ: ‘Để đại chúng đảnh lễ và được chia phần phước báu.’ Các vị Tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: ‘Chư hiền, đại thần Santati sau khi nghe xong bài kệ đã đắc quả A-la-hán, rồi trong khi vẫn còn trang sức đầy đủ, ngài ngồi trên không trung và nhập Niết-bàn. Vậy nên gọi vị ấy là Sa-môn hay Bà-la-môn?’ Bậc Đạo Sư đến và hỏi: ‘Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi lại bàn luận về chuyện gì vậy?’ Khi được trình bày câu chuyện, Ngài dạy: ‘Này các Tỳ-khưu, con của ta, gọi là Sa-môn cũng đúng, mà gọi là Bà-la-môn cũng đúng.’ Nói xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đọc bài kệ này: ๑๔๒. 142. อลงฺกโต เจปิ สมํ จเรยฺย,สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี; สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ,โส พฺราหฺมโณ โส สมโณ ส ภิกฺขู’’ติ. Dù trang sức lộng lẫy, nếu sống bình thản, an tịnh, tự chủ, chắc chắn, phạm hạnh; đối với tất cả chúng sanh, đã từ bỏ trừng phạt, vị ấy là Bà-la-môn, vị ấy là Sa-môn, vị ấy là Tỳ-khưu. ตตฺถ อลงฺกโตติ วตฺถาภรเณหิ ปฏิมณฺฑิโต. ตสฺสตฺโถ – วตฺถาลงฺการาทีหิ อลงฺกโต เจปิ ปุคฺคโล กายาทีหิ สมํ จเรยฺย, ราคาทิวูปสเมน สนฺโต อินฺทฺริยทมเนน ทนฺโต จตุมคฺคนิยเมน นิยโต เสฏฺฐจริยาย [Pg.53] พฺรหฺมจารี กายทณฺฑาทีนํ โอโรปิตตาย สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ. โส เอวรูโป พาหิตปาปตฺตา พฺราหฺมโณติปิ สมิตปาปตฺตา สมโณติปิ ภินฺนกิเลสตฺตา ภิกฺขูติปิ วตฺตพฺโพเยวาติ. Trong đó, ‘alaṅkato’ nghĩa là được trang hoàng bằng y phục và trang sức. Ý nghĩa của câu kệ là: Dù một người được trang hoàng bằng y phục, trang sức v.v..., nếu người ấy sống an tịnh trong thân v.v..., được gọi là ‘an tịnh’ (santo) vì đã làm lắng dịu tham ái v.v..., được gọi là ‘tự chủ’ (danto) vì đã chế ngự các căn, được gọi là ‘chắc chắn’ (niyato) vì sự vững chắc của bốn đạo, được gọi là ‘phạm hạnh’ (brahmacārī) vì có hạnh cao thượng, và đã ‘từ bỏ trừng phạt’ (nidhāya daṇḍaṃ) đối với tất cả chúng sanh vì đã từ bỏ hình phạt bằng thân v.v... Một người như vậy, vì đã loại trừ điều ác (bāhitapāpa), nên cũng được gọi là Bà-la-môn; vì đã làm lắng dịu điều ác (samitapāpa), nên cũng được gọi là Sa-môn; vì đã phá tan phiền não (bhinnakilesa), nên cũng được gọi là Tỳ-khưu. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. สนฺตติมหามตฺตวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về Đại thần Santati, phẩm thứ chín. ๑๐. ปิโลติกติสฺสตฺเถรวตฺถุ 10. Câu chuyện về Trưởng lão Pilotika Tissa หิรีนิเสโธติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปิโลติกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Hirīnisedho’, liên quan đến Trưởng lão Pilotika. เอกสฺมิญฺหิ สมเย อานนฺทตฺเถโร เอกํ ปิโลติกขณฺฑนิวตฺถํ กปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ ทารกํ ทิสฺวา ‘‘กึ เต เอวํ วิจริตฺวา ชีวนโต ปพฺพชฺชา น อุตฺตริตรา’’ติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โก มํ ปพฺพาเชสฺสตี’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ ปพฺพาเชสฺสามี’’ติ ตํ อาทาย คนฺตฺวา สหตฺถา นฺหาเปตฺวา กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ปพฺพาเชสิ. ตญฺจ ปน นิวตฺถปิโลติกขณฺฑํ ปสาเรตฺวา โอโลเกนฺโต ปริสฺสาวนกรณมตฺตมฺปิ คยฺหูปคํ กญฺจิ ปเทสํ อทิสฺวา กปาเลน สทฺธึ เอกิสฺสา รุกฺขสาขาย ฐเปสิ. โส ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท พุทฺธานํ อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ ปริภุญฺชมาโน มหคฺฆานิ จีวรานิ อจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺโต ถูลสรีโร หุตฺวา อุกฺกณฺฐิตฺวา ‘‘กึ เม ชนสฺส สทฺธาเทยฺยํ นิวาเสตฺวา วิจรเณน, อตฺตโน ปิโลติกเมว นิวาเสสฺสามี’’ติ ตํ ฐานํ คนฺตฺวา ปิโลติกํ คเหตฺวา ‘‘อหิริก นิลฺลชฺช เอวรูปานํ วตฺถานํ อจฺฉาทนฏฺฐานํ ปหาย อิมํ ปิโลติกขณฺฑํ นิวาเสตฺวา กปาลหตฺโถ ภิกฺขาย จริตุํ คจฺฉสี’’ติ ตํ อารมฺมณํ กตฺวา อตฺตนาว อตฺตานํ โอวทิ, โอวทนฺตสฺเสว ปนสฺส จิตฺตํ สนฺนิสีทิ. โส ตํ ปิโลติกํ ตตฺเถว ปฏิสาเมตฺวา นิวตฺติตฺวา วิหารเมว คโต. โส กติปาหจฺจเยน ปุนปิ อุกฺกณฺฐิตฺวา ตเถว วตฺวา นิวตฺติ, ปุนปิ ตเถวาติ. ตํ เอวํ อปราปรํ วิจรนฺตํ ทิสฺวา ภิกฺขู ‘‘กหํ[Pg.54], อาวุโส, คจฺฉสี’’ติ ปุจฺฉนฺติ. โส ‘‘อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉามาวุโส’’ติ วตฺวา เอเตเนว นีหาเรน อตฺตโน ปิโลติกขณฺฑเมว อารมฺมณํ กตฺวา อตฺตานํ นิเสเธตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘กึ, อาวุโส, น ทานิ อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉสิ, นนุ อยํ เต วิจรณมคฺโค’’ติ. อาวุโส, อาจริเยน สทฺธึ สํสคฺเค สติ คโตมฺหิ, อิทานิ ปน เม ฉินฺโน สํสคฺโค, เตนสฺส สนฺติกํ น คจฺฉามีติ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ปิโลติกตฺเถโร อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. กิมาห, ภิกฺขเวติ? อิทํ นาม, ภนฺเตติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต สํสคฺเค สติ อาจริยสฺส สนฺติกํ คโต, อิทานิ ปนสฺส สํสคฺโค ฉินฺโน, อตฺตนาว อตฺตานํ นิเสเธตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Vào một thuở nọ, Trưởng lão Ānanda thấy một cậu bé mặc một mảnh vải cũ, tay cầm bát sành đang đi khất thực, bèn nói: “Này con, việc xuất gia há chẳng cao thượng hơn việc con đi lang thang mưu sinh như thế này sao?” Khi cậu bé thưa: “Bạch ngài, ai sẽ cho con xuất gia?”, ngài đáp: “Ta sẽ cho con xuất gia.” Rồi ngài dẫn cậu bé ấy đi, tự tay tắm rửa, cho đề mục thiền định rồi làm lễ xuất gia. Khi trải mảnh vải cũ mà cậu bé đã mặc ra xem, ngài không thấy có chỗ nào khả dĩ dùng được dù chỉ để làm một cái lọc nước, nên đã đặt nó cùng với cái bát sành trên một cành cây. Vị ấy sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, hưởng dụng lợi lộc và sự cúng dường phát sanh đến chư Phật, đi lại, đắp những y phục quý giá, thân thể trở nên mập mạp, rồi sanh tâm nhàm chán, tự nghĩ: “Ta đi lại, mặc y phục do tín thí cúng dường thì có ích gì? Ta sẽ chỉ mặc mảnh vải cũ của mình.” Vị ấy đi đến nơi đó, lấy mảnh vải cũ rồi lấy vật ấy làm đối tượng, tự mình khuyên dạy mình: “Này kẻ không tàm không quý, ngươi từ bỏ nơi mặc những y phục như thế này, lại mặc mảnh vải cũ này, tay cầm bát sành, đi khất thực sao?” Ngay khi đang khuyên dạy, tâm của vị ấy liền lắng xuống. Vị ấy cất mảnh vải cũ ngay tại đó, rồi quay về, đi thẳng đến tịnh xá. Vài ngày sau, vị ấy lại sanh tâm nhàm chán, nói như vậy rồi lại quay về, rồi lại như thế nữa. Thấy vị ấy đi tới đi lui như vậy, các Tỳ-khưu hỏi: “Này hiền giả, ngài đi đâu vậy?” Vị ấy nói: “Thưa các hiền giả, tôi đi đến chỗ của thầy tôi.” Bằng phương cách ấy, lấy chính mảnh vải cũ của mình làm đối tượng, tự ngăn mình, chỉ trong vài ngày vị ấy đã chứng đắc A-la-hán. Các Tỳ-khưu nói: “Này hiền giả, sao bây giờ ngài không đi đến chỗ của thầy nữa? Chẳng phải đây là con đường ngài thường đi lại sao?” Vị ấy đáp: “Thưa các hiền giả, khi còn có sự giao thiệp với thầy, tôi đã đi. Nhưng nay, sự giao thiệp của tôi đã chấm dứt. Vì thế, tôi không đi đến chỗ của vị ấy nữa.” Các Tỳ-khưu bạch lên Như Lai: “Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Pilotika tuyên bố chứng đắc.” “Này các Tỳ-khưu, ông ấy nói gì?” “Bạch Thế Tôn, ông ấy nói điều này.” Nghe vậy, bậc Đạo Sư nói: “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu, con trai của ta khi còn có sự giao thiệp đã đi đến chỗ của thầy. Nhưng nay, sự giao thiệp của nó đã chấm dứt. Tự mình ngăn mình, nó đã đạt đến A-la-hán.” Nói xong, Ngài đã nói những kệ này: ๑๔๓. 143. ‘‘หิรีนิเสโธ ปุริโส, โกจิ โลกสฺมึ วิชฺชติ; โย นิทฺทํ อปโพเธติ, อสฺโส ภทฺโร กสามิว. “Người dùng tàm ngăn mình, hiếm có ở trên đời; người tỉnh thức, xua tan cơn buồn ngủ, như con tuấn mã tránh né roi vọt.” ๑๔๔. 144. ‘‘อสฺโส ยถา ภทฺโร กสานิวิฏฺโฐ,อาตาปิโน สํเวคิโน ภวาถ; สทฺธาย สีเลน จ วีริเยน จ,สมาธินา ธมฺมวินิจฺฉเยน จ; สมฺปนฺนวิชฺชาจรณา ปติสฺสตา,ชหิสฺสถ ทุกฺขมิทํ อนปฺปก’’นฺติ. “Như con tuấn mã bị roi vọt, hãy tinh cần, hãy cảm động. Với tín, với giới, và với tinh tấn, với định, và với trạch pháp, thành tựu minh và hạnh, có chánh niệm, các ngươi sẽ đoạn tận khổ đau vô lượng này.” ตตฺถ อนฺโต อุปฺปนฺนํ อกุสลวิตกฺกํ หิริยา นิเสเธตีติ หิรีนิเสโธ. โกจิ โลกสฺมินฺติ เอวรูโป ปุคฺคโล ทุลฺลโภ, โกจิเทว โลกสฺมึ วิชฺชติ. โย นิทฺทนฺติ อปฺปมตฺโต สมณธมฺมํ กโรนฺโต อตฺตโน อุปฺปนฺนํ นิทฺทํ อปหรนฺโต พุชฺฌตีติ อปโพเธติ. กสามิวาติ ยถา ภทฺโร อสฺโส อตฺตนิ ปตมานํ กสํ อปหรติ, อตฺตนิ ปติตุํ น เทติ. โย เอวํ นิทฺทํ อปโพเธติ, โส ทุลฺลโภติ อตฺโถ. Trong đó, ‘dùng tàm ngăn mình’ (hirīnisedho) nghĩa là dùng tàm để ngăn chặn các bất thiện tầm đã khởi lên bên trong. ‘Hiếm có ở trên đời’ (koci lokasmiṃ) nghĩa là hạng người như vậy rất khó tìm, chỉ có một vài người như thế tồn tại trên đời. ‘Người tỉnh thức, xua tan cơn buồn ngủ’ (yo niddaṃ apabodheti) nghĩa là người không phóng dật, thực hành pháp của sa-môn, tỉnh thức bằng cách xua tan cơn buồn ngủ đã khởi lên nơi mình. ‘Như roi vọt’ (kasāmiva) nghĩa là như con tuấn mã tránh né ngọn roi sắp giáng xuống mình, không để nó đánh trúng mình. Ý nghĩa là, người tỉnh thức xua tan cơn buồn ngủ như vậy thì rất khó tìm. ทุติยคาถาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – ‘‘ภิกฺขเว, ยถา ภทฺโร อสฺโส ปมาทมาคมฺม กสาย นิวิฏฺโฐ, อหมฺปิ นาม กสาย ปหโฏ’’ติ อปรภาเค อาตปฺปํ กโรติ, เอวํ ตุมฺเหปิ อาตาปิโน สํเวคิโน ภวถ[Pg.55], เอวํภูตา โลกิยโลกุตฺตราย ทุวิธาย สทฺธาย จ จตุปาริสุทฺธิสีเลน จ กายิกเจตสิกวีริเยน จ อฏฺฐสมาปตฺติสมาธินา จ การณาการณชานนลกฺขเณน ธมฺมวินิจฺฉเยน จ สมนฺนาคตา หุตฺวา ติสฺสนฺนํ วา อฏฺฐนฺนํ วา วิชฺชานํ, ปญฺจทสนฺนญฺจ จรณานํ สมฺปตฺติยา สมฺปนฺนวิชฺชาจรณา. อุปฏฺฐิตสติตาย ปติสฺสตา หุตฺวา อิทํ อนปฺปกํ วฏฺฏทุกฺขํ ปชหิสฺสถาติ. Đây là ý nghĩa tóm tắt của câu kệ thứ hai: “Này các Tỳ-khưu, như con tuấn mã do phóng dật nên bị roi vọt, sau đó nó tinh cần với ý nghĩ ‘ta cũng đã bị roi đánh’, cũng vậy, các ngươi hãy trở nên tinh cần, hãy có sự cảm động. Khi đã như vậy, được trang bị đầy đủ với hai loại tín là hiệp thế và siêu thế, với Tứ Thanh Tịnh Giới, với tinh tấn thuộc thân và tâm, với định của tám tầng thiền chứng, và với trạch pháp có đặc tính biết rõ nhân và phi nhân, các ngươi sẽ thành tựu minh và hạnh nhờ sự thành tựu của ba minh hoặc tám minh, và mười lăm hạnh. Trở nên có chánh niệm nhờ sự an trú của niệm, các ngươi sẽ đoạn tận khổ đau vô lượng này của vòng luân hồi.” เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ปิโลติกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Pilotika Tissa, thứ mười. ๑๑. สุขสามเณรวตฺถุ 11. Câu chuyện Sa-di Sukha อุทกญฺหิ นยนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุขสามเณรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp này, bắt đầu bằng câu Udakañhi nayanti, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về Sa-di Sukha. อตีตสฺมิญฺหิ พาราณสิเสฏฺฐิโน คนฺธกุมาโร นาม ปุตฺโต อโหสิ. ราชา ตสฺส ปิตริ กาลกเต ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สมสฺสาเสตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน ตสฺเสว เสฏฺฐิฏฺฐานํ อทาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย คนฺธเสฏฺฐีติ ปญฺญายิ. อถสฺส ภณฺฑาคาริโก ธนคพฺภทฺวารํ วิวริตฺวา, ‘‘สามิ, อิทํ เต เอตฺตกํ ปิตุ ธนํ, เอตฺตกํ ปิตามหาทีน’’นฺติ นีหริตฺวา ทสฺเสสิ. โส ตํ ธนราสึ โอโลเกตฺวา อาห – ‘‘กึ ปน เต อิมํ ธนํ คเหตฺวา น คมึสู’’ติ. ‘‘สามิ, ธนํ คเหตฺวา คตา นาม นตฺถิ. อตฺตนา กตํ กุสลากุสลเมว หิ อาทาย สตฺตา คจฺฉนฺตี’’ติ. โส จินฺเตสิ – ‘‘เต พาลตาย ธนํ สณฺฐาเปตฺวา ปหาย คตา, อหํ ปเนตํ คเหตฺวาว คมิสฺสามี’’ติ. เอวํ ปน จินฺเตนฺโต ‘‘ทานํ วา ทสฺสามิ, ปูชํ วา กริสฺสามี’’ติ อจินฺเตตฺวา ‘‘อิทํ สพฺพํ ขาทิตฺวาว คมิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. โส สตสหสฺสํ วิสฺสชฺเชตฺวา ผลิกมยํ นฺหานโกฏฺฐกํ กาเรสิ, สตสหสฺสํ ทตฺวา ผลิกมยเมว นฺหานผลกํ, สตสหสฺสํ ทตฺวา นิสีทนปลฺลงฺกํ, สตสหสฺสํ ทตฺวา โภชนปาตึ, สตสหสฺสเมว ทตฺวา โภชนฏฺฐาเน มณฺฑปํ การาเปสิ, สตสหสฺสํ ทตฺวา โภชนปาติยา อาสิตฺตกูปธานํ กาเรสิ, สตสหสฺเสเนว เคเห [Pg.56] สีหปญฺชรํ สณฺฐาเปสิ, อตฺตโน ปาตราสตฺถาย สหสฺสํ อทาสิ, สายมาสตฺถายปิ สหสฺสเมว. ปุณฺณมทิวเส ปน โภชนตฺถาย สตสหสฺสํ ทาเปสิ, ตํ ภตฺตํ ภุญฺชนทิวเส สตสหสฺสํ วิสฺสชฺเชตฺวา นครํ อลงฺกริตฺวา เภรึ จราเปสิ – ‘‘คนฺธเสฏฺฐิสฺส กิร ภตฺตภุญฺชนาการํ โอโลเกนฺตู’’ติ. Vào thời quá khứ, có người con trai của trưởng giả ở thành Ba-la-nại tên là Gandhakumāra. Khi cha của chàng qua đời, đức vua cho triệu chàng đến, an ủi và ban cho chàng chức vị trưởng giả với sự trọng vọng lớn lao. Từ đó, chàng được biết đến với tên gọi trưởng giả Gandha. Bấy giờ, người quản khố của chàng mở cửa kho báu, lấy ra và chỉ cho chàng thấy: “Thưa ngài, đây là tài sản của cha ngài, chừng này là của ông nội ngài, v.v.” Chàng nhìn đống tài sản ấy rồi hỏi: “Tại sao các vị ấy không mang theo tài sản này đi?” – “Thưa ngài, không có ai mang theo tài sản mà đi được cả. Chúng sanh chỉ mang theo nghiệp thiện và bất thiện do chính mình đã tạo mà thôi.” Chàng suy nghĩ: “Vì ngu muội nên các vị ấy đã tích góp tài sản rồi bỏ lại mà đi. Còn ta, ta sẽ mang theo nó mà đi.” Nhưng khi suy nghĩ như vậy, chàng không nghĩ rằng: “Ta sẽ bố thí, hoặc sẽ cúng dường,” mà lại nghĩ: “Ta sẽ ăn hết tất cả những thứ này rồi mới đi.” Chàng đã chi một trăm ngàn để làm một phòng tắm bằng pha lê, bỏ ra một trăm ngàn để làm một tấm ván tắm cũng bằng pha lê, bỏ ra một trăm ngàn để làm một chiếc giường ngồi, bỏ ra một trăm ngàn để làm một cái bát ăn, bỏ ra đúng một trăm ngàn để sai làm một cái đình ở nơi ăn uống, bỏ ra một trăm ngàn để làm một cái đế đặt bát ăn, và với đúng một trăm ngàn, chàng đã cho đặt một cửa sổ sư tử trong nhà. Chàng chi một ngàn cho bữa ăn sáng của mình, và cũng một ngàn cho bữa ăn tối. Nhưng vào ngày rằm, chàng cho chi một trăm ngàn cho bữa ăn. Vào ngày ăn bữa cơm đó, chàng chi một trăm ngàn để trang hoàng thành phố và cho rao trống: “Hãy đến xem cách trưởng giả Gandha dùng bữa!” มหาชโน มญฺจาติมญฺเจ พนฺธิตฺวา สนฺนิปติ. โสปิ สตสหสฺสคฺฆนเก นฺหานโกฏฺฐเก สตสหสฺสคฺฆนเก ผลเก นิสีทิตฺวา โสฬสหิ คนฺโธทกฆเฏหิ นฺหตฺวา ตํ สีหปญฺชรํ วิวริตฺวา ตสฺมึ ปลฺลงฺเก นิสีทิ. อถสฺส ตสฺมึ อาสิตฺตกูปธาเน ตํ ปาตึ ฐเปตฺวา สตสหสฺสคฺฆนกํ โภชนํ วฑฺเฒสุํ. โส นาฏกปริวุโต เอวรูปาย สมฺปตฺติยา ตํ โภชนํ ภุญฺชติ. อปเรน สมเยน เอโก คามิกมนุสฺโส อตฺตโน ปริพฺพยาหรณตฺถํ ทารุอาทีนิ ยานเก ปกฺขิปิตฺวา นครํ คนฺตฺวา สหายกสฺส เคเห นิวาสํ คณฺหิ. ตทา ปน ปุณฺณมทิวโส โหติ. ‘‘คนฺธเสฏฺฐิโน ภุญฺชนลีฬํ โอโลเกนฺตู’’ติ นคเร เภรึ จราเปสิ. อถ นํ สหายโก อาห – ‘‘สมฺม, คนฺธเสฏฺฐิโน เต ภุญฺชนลีฬํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ. ‘‘น ทิฏฺฐปุพฺพํ, สมฺมา’’ติ. ‘‘เตน หิ เอหิ, คจฺฉาม, อยํ นคเร เภรี จรติ, เอตสฺส มหาสมฺปตฺตึ ปสฺสามา’’ติ นครวาสี ชนปทวาสึ คเหตฺวา อคมาสิ. มหาชโนปิ มญฺจาติมญฺเจ อภิรุหิตฺวา ปสฺสติ. คามวาสี ภตฺตคนฺธํ ฆายิตฺวาว นครวาสึ อาห – ‘‘มยฺหํ เอตาย ปาติยา ภตฺตปิณฺเฑ ปิปาสา ชาตา’’ติ. สมฺม, มา เอตํ ปตฺถยิ, น สกฺกา ลทฺธุนฺติ. สมฺม, อลภนฺโต น ชีวิสฺสามีติ. โส ตํ ปฏิพาหิตุํ อสกฺโกนฺโต ปริสปริยนฺเต ฐตฺวา ‘‘ปณมามิ เต, สามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ มหาสทฺทํ นิจฺฉาเรตฺวา ‘‘โก เอโส’’ติ วุตฺเต อหํ, สามีติ. ‘‘กิเมต’’นฺติ. ‘‘อยํ เอโก คามวาสี ตุมฺหากํ ปาติยํ ภตฺตปิณฺเฑ ปิปาสํ อุปาเทสิ, เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ ทาเปถา’’ติ. ‘‘น สกฺกา ลทฺธุ’’นฺติ. ‘‘กึ, สมฺม, สุตํ เต’’ติ? ‘‘สุตํ เม, อปิจ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม มรณํ ภวิสฺสตี’’ติ. โส ปุนปิ วิรวิ – ‘‘อยํ กิร, สามิ, อลภนฺโต มริสฺสติ, ชีวิตมสฺส เทถา’’ติ. อมฺโภ ภตฺตปิณฺโฑ นาม สตมฺปิ อคฺฆติ, สตทฺวยมฺปิ อคฺฆติ. โย โย ยาจติ, ตสฺส ตสฺส ททมาโน อหํ กึ ภุญฺชิสฺสามีติ? สามิ, อยํ อลภนฺโต มริสฺสติ, ชีวิตมสฺส เทถาติ. น สกฺกาว มุธา ลทฺธุํ, ยทิ ปน [Pg.57] อลภนฺโต น ชีวติ, ตีณิ สํวจฺฉรานิ มม เคเห ภตึ กโรตุ, เอวมสฺส ภตฺตปาตึ ทาเปสฺสามีติ. คามวาสี ตํ สุตฺวา ‘‘เอวํ โหตุ, สมฺมา’’ติ สหายกํ วตฺวา ปุตฺตทารํ ปหาย ‘‘ภตฺตปาติอตฺถาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กริสฺสามี’’ติ เสฏฺฐิสฺส เคหํ ปาวิสิ. โส ภตึ กโรนฺโต สพฺพกิจฺจานิ สกฺกจฺจํ อกาสิ. เคเห วา อรญฺเญ วา รตฺตึ วา ทิวา วา สพฺพานิ กตฺตพฺพกมฺมานิ กตาเนว ปญฺญายึสุ. ‘‘ภตฺตภติโก’’ติ จ วุตฺเต สกลนคเรปิ ปญฺญายิ. อถสฺส ทิวเส ปริปุณฺเณ ภตฺตเวยฺยาวฏิโก ‘‘ภตฺตภติกสฺส, สามิ, ทิวโส ปุณฺโณ, ทุกฺกรํ เตน กตํ ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กโรนฺเตน, เอกมฺปิ กมฺมํ น โกปิตปุพฺพ’’นฺติ อาห. Đám đông dân chúng dựng những khán đài tầng tầng lớp lớp rồi tụ tập lại. Vị trưởng giả ấy cũng ngồi trên tấm ván trị giá một trăm ngàn trong phòng tắm trị giá một trăm ngàn, tắm với mười sáu ghè nước thơm, rồi mở cửa sổ sư tử ấy ra và ngồi trên chiếc giường kia. Bấy giờ, người ta đặt cái bát ấy lên cái đế kia cho ông, rồi dọn ra bữa ăn trị giá một trăm ngàn. Vị trưởng giả ấy, được các vũ công vây quanh, dùng bữa ăn ấy với sự xa hoa như vậy. Vào một dịp khác, có một người nhà quê, để lo liệu cho kế sinh nhai của mình, đã chất củi và các thứ khác lên xe, đi vào thành và ở trọ tại nhà một người bạn. Khi ấy lại là ngày rằm. Người ta cho rao trống trong thành: “Hãy đến xem sự lộng lẫy trong bữa ăn của trưởng giả Gandha!” Bấy giờ, người bạn nói với anh ta: “Này bạn, bạn đã từng thấy sự lộng lẫy trong bữa ăn của trưởng giả Gandha chưa?” – “Chưa từng thấy, bạn ạ.” – “Vậy thì, lại đây, chúng ta đi nào. Họ đang rao trống trong thành. Chúng ta hãy đi xem sự giàu sang vĩ đại của ông ấy.” Người thành thị dẫn người nhà quê đi. Đám đông cũng trèo lên các khán đài tầng tầng lớp lớp để xem. Người nhà quê vừa ngửi thấy mùi cơm liền nói với người thành thị: “Tôi thèm được một vắt cơm trong cái bát kia quá.” – “Này bạn, đừng mong ước điều đó, không thể có được đâu.” – “Này bạn, nếu không có được, tôi sẽ không sống nổi.” Người bạn không thể cản anh ta được, bèn đứng ở rìa đám đông, la lớn ba lần: “Con xin đảnh lễ ngài, thưa chủ nhân!” Khi được hỏi: “Ai đó?” anh ta đáp: “Là con, thưa chủ nhân.” – “Chuyện gì vậy?” – “Có một người nhà quê này thèm một vắt cơm trong bát của ngài. Xin hãy cho anh ấy một vắt cơm.” – “Không thể được.” – “Này bạn, bạn có nghe không?” – “Tôi có nghe, nhưng nếu được thì tôi sống, không được thì tôi sẽ chết.” Người bạn lại la lên: “Thưa chủ nhân, người này nếu không được sẽ chết mất. Xin hãy ban cho anh ấy mạng sống.” – “Này anh, một vắt cơm cũng đáng giá một trăm, cũng đáng giá hai trăm. Nếu ai xin ta cũng cho, thì ta sẽ ăn gì?” – “Thưa chủ nhân, người này nếu không được sẽ chết mất. Xin hãy ban cho anh ấy mạng sống.” – “Không thể cho không được. Nếu không được mà anh ta không sống nổi, thì hãy để anh ta làm công trong nhà ta ba năm, như vậy ta sẽ cho anh ta bát cơm.” Người nhà quê nghe vậy, nói với bạn mình: “Bạn ơi, cứ như vậy đi,” rồi từ bỏ vợ con, đi vào nhà trưởng giả và nói: “Vì bát cơm, tôi sẽ làm công trong ba năm.” Anh ta làm công và thực hiện mọi công việc một cách cẩn thận. Dù ở nhà hay ở trong rừng, dù ngày hay đêm, mọi công việc cần làm đều được thực hiện một cách hoàn hảo. Anh ta được cả thành phố biết đến với cái tên “Bhattabhatika” (người làm thuê vì cơm). Khi đủ ngày, người quản lý bữa ăn nói: “Thưa chủ nhân, ngày của Bhattabhatika đã mãn. Anh ta đã làm một việc khó làm, làm công trong ba năm mà chưa từng làm hỏng một việc nào.” อถสฺส เสฏฺฐิ อตฺตโน สายปาตราสตฺถาย ทฺเว สหสฺสานิ, ตสฺส ปาตราสตฺถาย สหสฺสนฺติ ตีณิ สหสฺสานิ ทาเปตฺวา อาห – ‘‘อชฺช มยฺหํ กตฺตพฺพํ ปริหารํ ตสฺเสว กโรถา’’ติ. วตฺวา จ ปน ฐเปตฺวา เอกํ จินฺตามณึ นาม ปิยภริยํ อวเสสชนมฺปิ ‘‘อชฺช ตเมว ปริวาเรถา’’ติ วตฺวา สพฺพสมฺปตฺตึ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. โส เสฏฺฐิโน นฺหาโนทเกน ตสฺเสว โกฏฺฐเก ตสฺมึ ผลเก นิสินฺโน นฺหตฺวา ตสฺเสว นิวาสนสาฏเก นิวาเสตฺวา ตสฺเสว ปลฺลงฺเก นิสีทิ. เสฏฺฐิปิ นคเร เภรึ จราเปสิ – ‘‘ภตฺตภติโก คนฺธเสฏฺฐิสฺส เคเห ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ปาตึ ลภิ, ตสฺส ภุญฺชนสมฺปตฺตึ โอโลเกนฺตู’’ติ. มหาชโน มญฺจาติมญฺเจ อภิรุหิตฺวา ปสฺสติ, คามวาสิสฺส โอโลกิโตโลกิตฏฺฐานํ กมฺปนาการปฺปตฺตํ อโหสิ. นาฏกา ปริวาเรตฺวา อฏฺฐสุํ, ตสฺส ปุรโต ภตฺตปาตึ วฑฺเฒตฺวา ฐปยึสุ. อถสฺส หตฺถโธวนเวลาย คนฺธมาทเน เอโก ปจฺเจกพุทฺโธ สตฺตเม ทิวเส สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กตฺถ นุ โข อชฺช ภิกฺขาจารตฺถาย คจฺฉามี’’ติ อุปธาเรนฺโต ภตฺตภติกํ อทฺทส. อถ โส ‘‘อยํ ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ภตฺตปาตึ ลภิ, อตฺถิ นุ โข เอตสฺส สทฺธา, นตฺถี’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อตฺถี’’ติ ญตฺวา ‘‘สทฺธาปิ เอกจฺเจ สงฺคหํ กาตุํ น สกฺโกนฺติ, สกฺขิสฺสติ นุ โข เม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ เจว มม จ สงฺคหกรณํ นิสฺสาย มหาสมฺปตฺตึ ลภิสฺสตี’’ติ [Pg.58] ญตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปริสนฺตเรน คนฺตฺวา ตสฺส ปุรโต ฐิตเมว อตฺตานํ ทสฺเสสิ. Bấy giờ, vị trưởng giả cho người đem đến ba ngàn đồng, gồm hai ngàn cho bữa ăn sáng và tối của mình, và một ngàn cho bữa ăn sáng của người làm thuê kia, rồi nói: “Hôm nay, các ngươi hãy thực hiện mọi sự phục vụ phải làm cho ta đối với người ấy.” Nói xong, ngoại trừ một người vợ yêu quý tên là Cintāmaṇi, ông bảo các gia nhân còn lại rằng: “Hôm nay, các ngươi hãy hầu hạ người ấy,” rồi trao toàn bộ tài sản cho người làm thuê. Người ấy dùng nước tắm của trưởng giả, tắm trong phòng tắm của chính ông, ngồi trên tấm ván của ông, rồi mặc y phục của ông và ngồi trên giường của ông. Vị trưởng giả cũng cho loan trống trong thành rằng: “Người làm thuê đã làm việc ba năm trong nhà của trưởng giả Gandha và đã nhận được một bát cơm. Mọi người hãy đến xem sự thịnh soạn trong bữa ăn của anh ta.” Dân chúng leo lên các khán đài tầng tầng lớp lớp để xem. Nơi nào người ta nhìn đến cũng đều trở nên xôn xao, náo động. Các vũ công đứng vây quanh. Họ dọn bát cơm và đặt trước mặt anh ta. Bấy giờ, vào lúc anh ta rửa tay, trên núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác vào ngày thứ bảy xuất khỏi thiền định, trong khi suy xét: “Hôm nay ta nên đi đâu để khất thực?” thì nhìn thấy người làm thuê. Khi ấy, vị ấy suy xét: “Người này đã làm việc ba năm để nhận được một bát cơm. Liệu người này có tín tâm hay không?” Khi biết rằng: “Có,” vị ấy lại nghĩ: “Dù có tín tâm, một số người vẫn không thể cúng dường. Liệu người này có thể cúng dường cho ta không?” Rồi khi biết rằng: “Anh ta sẽ có thể, và nhờ việc cúng dường cho ta, anh ta sẽ nhận được tài sản lớn,” vị ấy đắp y, cầm bát, bay lên không trung, đi xuyên qua giữa đám đông và hiện thân đứng ngay trước mặt người làm thuê. โส ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ปุพฺเพ อทินฺนภาเวน เอกิสฺสา ภตฺตปาติยา อตฺถาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ ปรเคเห ภตึ อกาสึ, อิทานิ เม อิทํ ภตฺตํ เอกํ รตฺตินฺทิวํ รกฺเขยฺย, สเจ ปน นํ อยฺยสฺส ทสฺสามิ, อเนกานิปิ กปฺปโกฏิสหสฺสานิ รกฺขิสฺสติ, อยฺยสฺเสว นํ ทสฺสามี’’ติ. โส ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภตึ กตฺวา ลทฺธภตฺตปาติโต เอกปิณฺฑมฺปิ มุเข อฏฺฐเปตฺวา ตณฺหํ วิโนเทตฺวา สยเมว ปาตึ อุกฺขิปิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ปาตึ อญฺญสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปาตึ วามหตฺเถน คเหตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน ตสฺส ปตฺเต ภตฺตํ อากิริ. ปจฺเจกพุทฺโธ ภตฺตสฺส อุปฑฺฒเสสกาเล ปตฺตํ หตฺเถน ปิทหิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘ภนฺเต, เอโกว ปฏิวิโส น สกฺกา ทฺวิธา กาตุํ, มา มํ อิธโลเกน สงฺคณฺหถ, ปรโลเกน สงฺคหเมว กโรถ, สาวเสสํ อกตฺวา นิรวเสสเมว ทสฺสามี’’ติ. อตฺตโน หิ โถกมฺปิ อนวเสเสตฺวา ทินฺนํ นิรวเสสทานํ นาม, ตํ มหปฺผลํ โหติ. โส ตถา กโรนฺโต สพฺพํ ทตฺวา ปุน วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, เอกํ ภตฺตปาตึ นิสฺสาย ตีณิ สํวจฺฉรานิ เม ปรเคเห ภตึ กโรนฺเตน ทุกฺขํ อนุภูตํ, อิทานิ เม นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน สุขเมว โหตุ, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคี อสฺส’’นฺติ. ปจฺเจกพุทฺโธ ‘‘เอวํ โหตุ, จินฺตามณิ วิย เต สพฺพกามทโท มโนสงฺกปฺปา ปุณฺณจนฺโท วิย ปูเรนฺตู’’ติ อนุโมทนํ กโรนฺโต – Người ấy thấy vị Phật Độc Giác, liền suy nghĩ: “Ta trong quá khứ vì không bố thí, nên vì một bát cơm mà phải làm thuê trong nhà người khác suốt ba năm. Bây giờ, phần cơm này có thể nuôi sống ta được một ngày một đêm. Nhưng nếu ta dâng cúng lên bậc Thánh, phước báu sẽ che chở ta trong nhiều ngàn vạn ức kiếp. Ta sẽ dâng cúng bát cơm này cho chính bậc Thánh.” Người ấy, từ bát cơm nhận được sau ba năm làm thuê, không cho vào miệng dù chỉ một miếng, đã xua tan lòng tham ái, tự mình bưng bát cơm đến gần vị Phật Độc Giác, trao bát cho người khác, đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất, rồi nhận lại bát cơm, tay trái cầm bát, tay phải trút thức ăn vào trong bát của vị Phật Độc Giác. Khi thức ăn còn lại một nửa, vị Phật Độc Giác lấy tay che bát lại. Bấy giờ, người ấy thưa rằng: “Bạch ngài, một phần ăn duy nhất không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng giúp đỡ con trong đời này, mà hãy giúp đỡ con trong đời sau. Con sẽ dâng cúng tất cả, không chừa lại gì cả.” Thật vậy, sự bố thí không chừa lại dù một chút cho bản thân, được gọi là bố thí trọn vẹn, có quả báo rất lớn. Người ấy làm như vậy, dâng cúng tất cả, rồi lại đảnh lễ và thưa rằng: “Bạch ngài, vì một bát cơm mà con đã phải chịu khổ làm thuê trong nhà người khác suốt ba năm. Giờ đây, mong rằng nơi nào con tái sanh cũng chỉ có được an lạc. Mong con được thông hiểu chính Pháp mà ngài đã chứng ngộ.” Vị Phật Độc Giác trong khi nói lời tùy hỷ: “Mong được như vậy. Mong cho những tâm nguyện của con được thành tựu như trăng rằm, và ban cho mọi điều ước muốn như ngọc như ý,” đã nói lên những vần kệ sau: ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, สพฺพเมว สมิชฺฌตุ; สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, จนฺโท ปนฺนรโส ยถา. “Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, tất cả hãy được thành tựu. Mọi tâm nguyện hãy được viên mãn, như vầng trăng ngày rằm. ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิกํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ; สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, มณิ โชติรโส ยถา’’ติ. – “Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, tất cả hãy được thành tựu nhanh chóng. Mọi tâm nguyện hãy được viên mãn, như viên ngọc jotirasa.” วตฺวา ‘‘อยํ มหาชโน ยาว คนฺธมาทนปพฺพตคมนา มํ ปสฺสนฺโต ติฏฺฐตู’’ติ อธิฏฺฐาย อากาเสน คนฺธมาทนํ อคมาสิ. Nói xong, vị ấy phát nguyện: “Mong cho đám đông này hãy cứ đứng nhìn ta cho đến khi ta đến núi Gandhamādana,” rồi bay lên không trung và đi đến núi Gandhamādana. มหาชโนปิ [Pg.59] นํ ปสฺสนฺโตว อฏฺฐาสิ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ ปิณฺฑปาตํ ปญฺจสตานํ ปจฺเจกพุทฺธานํ วิภชิตฺวา อทาสิ. สพฺเพ อตฺตโน ปโหนกํ คณฺหึสุ. ‘‘อปฺโป ปิณฺฑปาโต กถํ ปโหสี’’ติ น จินฺเตตพฺพํ. จตฺตาริ หิ อจินฺเตยฺยานิ (อ. นิ. ๔.๗๗) วุตฺตานิ, ตตฺรายํ ปจฺเจกพุทฺธวิสโยติ. มหาชโน ปจฺเจกพุทฺธานํ ปิณฺฑปาตํ วิภชิตฺวา ทิยฺยมานํ ทิสฺวา สาธุการสหสฺสานิ ปวตฺเตสิ, อสนิสตนิปากสทฺโท วิย อโหสิ. ตํ สุตฺวา คนฺธเสฏฺฐิ จินฺเตสิ – ‘‘ภตฺตภติโก มยา ทินฺนสมฺปตฺตึ ธาเรตุํ นาสกฺขิ มญฺเญ, เตนายํ มหาชโน ปริหาสํ กโรนฺโต สนฺนิปติโต นทตี’’ติ. โส ตปฺปวตฺติชานนตฺถํ มนุสฺเส เปเสสิ. เต อาคนฺตฺวา ‘‘สมฺปตฺติธารกา นาม, สามิ, เอวํ โหนฺตู’’ติ วตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. เสฏฺฐิ ตํ สุตฺวาว ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ผุฏฺฐสรีโร หุตฺวา ‘‘อโห ทุกฺกรํ เตน กตํ, อหํ เอตฺตกํ กาลํ เอวรูปาย สมฺปตฺติยา ฐิโต กิญฺจิ ทาตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา อิทํ นาม กต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, สามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘หนฺท, สหสฺสํ คเหตฺวา ตว ทาเน มยฺหมฺปิ ปตฺตึ เทหี’’ติ อาห. โส ตถา อกาสิ. เสฏฺฐิปิสฺส สพฺพํ อตฺตโน สนฺตกํ มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา อทาสิ. Đám đông cũng đứng lại nhìn ngài. Vị ấy đi đến nơi ấy, chia phần vật thực khất thực ấy cho năm trăm vị Phật Độc Giác rồi dâng cúng. Tất cả các vị đều nhận lấy phần vừa đủ cho mình. Không nên suy nghĩ rằng: "Một ít vật thực khất thực làm sao có thể đủ được?" Vì rằng bốn điều bất khả tư nghì đã được nói đến, và ở đây, đây là cảnh giới của chư Phật Độc Giác. Đám đông thấy vật thực khất thực được chia ra và dâng cúng đến chư vị Phật Độc Giác, liền phát lên hàng ngàn tiếng tán thán, giống như tiếng của trăm tiếng sét đánh xuống. Nghe tiếng ấy, trưởng giả Gandha suy nghĩ: "Ta cho rằng người làm thuê Bhattabhatika đã không thể giữ được tài sản ta cho, vì thế đám đông này tụ tập lại la ó, chế giễu." Vị ấy sai người đi để biết rõ sự việc ấy. Họ trở về, thưa rằng: "Thưa ngài, những người gìn giữ tài sản, mong rằng họ sẽ được như thế này," rồi trình bày lại sự việc ấy. Vừa nghe xong, vị trưởng giả có thân thể tràn ngập niềm hỷ lạc năm màu, liền nghĩ: "Ôi, việc khó làm đã được người ấy thực hiện! Ta đây, trong suốt thời gian dài như vậy, sống trong tài sản như thế này mà không thể bố thí được chút gì." rồi cho gọi người ấy đến, hỏi rằng: "Có thật là ngươi đã làm việc này không?" Khi được trả lời: "Thưa ngài, vâng ạ," ông nói: "Này, hãy nhận lấy một ngàn này và hãy chia cho ta phần phước trong việc bố thí của ngươi." Người ấy đã làm như vậy. Vị trưởng giả cũng chia đôi tất cả tài sản của mình và cho người ấy. จตสฺโส หิ สมฺปทา นาม – วตฺถุสมฺปทา, ปจฺจยสมฺปทา, เจตนาสมฺปทา, คุณาติเรกสมฺปทาติ. ตตฺถ นิโรธสมาปตฺติรโห อรหา วา อนาคามี วา ทกฺขิเณยฺโย วตฺถุสมฺปทา นาม. ปจฺจยานํ ธมฺเมน สเมน อุปฺปตฺติ ปจฺจยสมฺปทา นาม. ทานโต ปุพฺเพ ทานกาเล ปจฺฉา ภาเคติ ตีสุ กาเลสุ เจตนาย โสมนสฺสสหคตญาณสมฺปยุตฺตภาโว เจตนาสมฺปทา นาม. ทกฺขิเณยฺยสฺส สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตภาโว คุณาติเรกสมฺปทา นามาติ. อิมสฺส จ ขีณาสโว ปจฺเจกพุทฺโธ ทกฺขิเณยฺยา, ภตึ กตฺวา ลทฺธภาเวน ปจฺจโย ธมฺมโต อุปฺปนฺโน, ตีสุ กาเลสุ ปริสุทฺธา เจตนา, สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตมตฺโต ปจฺเจกพุทฺโธ คุณาติเรโกติ จตสฺโสปิ สมฺปทา นิปฺผนฺนา. เอตาสํ อานุภาเวน ทิฏฺเฐว ธมฺเม มหาสมฺปตฺตึ ปาปุณนฺติ. ตสฺมา โส เสฏฺฐิโน สนฺติกา สมฺปตฺตึ ลภิ. อปรภาเค [Pg.60] จ ราชาปิ อิมินา กตกมฺมํ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สหสฺสํ ทตฺวา ปตฺตึ คเหตฺวา ตุฏฺฐมานโส มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ ทตฺวา เสฏฺฐิฏฺฐานํ อทาสิ. ภตฺตภติกเสฏฺฐีติสฺส นามํ อกาสิ. โส คนฺธเสฏฺฐินา สทฺธึ สหาโย หุตฺวา เอกโต ขาทนฺโต ปิวนฺโต ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ สาริปุตฺตตฺเถรสฺสูปฏฺฐากกุเล ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. อถสฺส มาตา ลทฺธคพฺภปริหารา กติปาหจฺจเยน ‘‘อโห วตาหํ ปญฺจสเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา กาสายวตฺถนิวตฺถา สุวณฺณสรกํ อาทาย อาสนปริยนฺเต นิสินฺนา เตสํ ภิกฺขูนํ อุจฺฉิฏฺฐาวเสสกํ ปริภุญฺเชยฺย’’นฺติ โทหฬินี หุตฺวา ตเถว กตฺวา โทหฬํ ปฏิวิโนเทสิ. สา เสสมงฺคเลสุปิ ตถารูปเมว ทานํ ทตฺวา ปุตฺตํ วิชายิตฺวา นามคฺคหณทิวเส ‘‘ปุตฺตสฺส เม, ภนฺเต, สิกฺขาปทานิ เทถา’’ติ เถรํ อาห. เถโร ‘‘กิมสฺส นาม’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภนฺเต, ปุตฺตสฺส เม ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย อิมสฺมึ เคเห กสฺสจิ ทุกฺขํ นาม น ภูตปุพฺพํ, เตเนวสฺส สุขกุมาโรติ นามํ ภวิสฺสตี’’ติ วุตฺเต ตเทวสฺส นามํ คเหตฺวา สิกฺขาปทานิ อทาสิ. Vì rằng có bốn sự thành tựu: thành tựu về vật, thành tựu về vật dụng, thành tựu về tác ý, và thành tựu về phẩm hạnh siêu việt. Trong đó, bậc đáng thọ nhận cúng dường là vị A-la-hán hay vị Bất Lai vừa xuất khỏi Diệt tận định, đó gọi là thành tựu về vật. Sự phát sinh các vật dụng một cách đúng pháp và chân chính gọi là thành tựu về vật dụng. Trạng thái tác ý tương ưng với trí tuệ, đi kèm với hỷ trong ba thời điểm: trước khi bố thí, trong khi bố thí, và sau khi bố thí, gọi là thành tựu về tác ý. Trạng thái bậc đáng thọ nhận cúng dường vừa xuất khỏi thiền định gọi là thành tựu về phẩm hạnh siêu việt. Đối với người này, bậc đáng thọ nhận cúng dường là vị Phật Độc Giác đã đoạn tận lậu hoặc; vật dụng phát sinh đúng pháp do làm thuê mà có; tác ý thanh tịnh trong ba thời điểm; vị Phật Độc Giác vừa mới xuất khỏi thiền định là phẩm hạnh siêu việt. Như vậy, cả bốn sự thành tựu đều được viên mãn. Nhờ oai lực của những sự thành tựu này, người ấy đạt được tài sản lớn ngay trong hiện tại. Do đó, người ấy đã nhận được tài sản từ vị trưởng giả. Về sau, đức vua cũng nghe về việc làm của người này, liền cho gọi đến, ban cho một ngàn, nhận lấy phần phước, với tâm hoan hỷ, ban cho một khối tài sản lớn và trao cho địa vị trưởng giả. Vua đặt tên cho vị ấy là trưởng giả Bhattabhatika. Vị ấy trở thành bạn thân với trưởng giả Gandha, cùng ăn, cùng uống, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, tái sanh vào cõi trời, hưởng thụ thiên sản trong suốt một Phật kỳ, rồi trong thời Đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình người hầu cận của trưởng lão Sāriputta tại thành Sāvatthī. Bấy giờ, mẹ của cậu bé, sau khi mang thai được vài ngày, đã khởi lên cơn thèm muốn rằng: "Ôi, mong sao ta được dâng cúng bữa ăn có trăm vị ngon đến trưởng lão Sāriputta cùng với năm trăm vị tỳ-khưu, rồi mặc y cà-sa, tay cầm bát vàng, ngồi ở cuối hàng ghế và dùng phần thức ăn còn lại của các vị tỳ-khưu ấy." Bà đã làm đúng như vậy và thỏa mãn cơn thèm muốn của mình. Trong các lễ hội khác, bà cũng làm các việc bố thí tương tự như vậy, sau khi sinh con trai, vào ngày đặt tên, bà thưa với vị trưởng lão: "Bạch ngài, xin ngài hãy truyền giới cho con trai của con." Vị trưởng lão hỏi: "Tên của cậu bé là gì?" Khi bà thưa rằng: "Bạch ngài, kể từ khi con trai của con thọ thai, trong nhà này chưa từng có ai phải chịu khổ đau, vì thế tên của cậu bé sẽ là Sukhakumāra (Hạnh Phúc công tử)," vị trưởng lão đã lấy chính tên đó và truyền giới cho cậu bé. ตทา เอวญฺจสฺส มาตุ ‘‘นาหํ มม ปุตฺตสฺส อชฺฌาสยํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. สา ตสฺส กณฺณวิชฺฌนมงฺคลาทีสุปิ ตเถว ทานํ อทาสิ. กุมาโรปิ สตฺตวสฺสิกกาเล ‘‘อิจฺฉามหํ, อมฺม, เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตุ’’นฺติ อาห. สา ‘‘สาธุ, ตาต, นาหํ ตว อชฺฌาสยํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ เถรํ นิมนฺเตตฺวา โภเชตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปุตฺโต เม ปพฺพชิตุํ อิจฺฉติ, อิมาหํ สายนฺหสมเย วิหารํ อาเนสฺสามี’’ติ เถรํ อุยฺโยเชตฺวา ญาตเก สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘ปุตฺตสฺส เม คิหิกาเล กตฺตพฺพํ กิจฺจํ อชฺเชว กริสฺสามา’’ติ วตฺวา ปุตฺตํ อลงฺกริตฺวา มหนฺเตน สิริโสภคฺเคน วิหารํ เนตฺวา เถรสฺส นิยฺยาเทสิ. เถโรปิ ตํ, ‘‘ตาต, ปพฺพชฺชา นาม ทุกฺกรา, สกฺขิสฺสสิ อภิรมิตุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘กริสฺสามิ โว, ภนฺเต, โอวาท’’นฺติ วุตฺเต กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ปพฺพาเชสิ. มาตาปิตโรปิสฺส ปพฺพชฺชาย สกฺการํ กโรนฺตา อนฺโตวิหาเรเยว สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา สายํ อตฺตโน เคหํ อคมํสุ. อฏฺฐเม ทิวเส สาริปุตฺตตฺเถโร ภิกฺขุสงฺเฆ คามํ ปวิฏฺเฐ วิหาเร กตฺตพฺพกิจฺจํ กตฺวา สามเณรํ ปตฺตจีวรํ คาหาเปตฺวา [Pg.61] คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สามเณโร อนฺตรามคฺเค มาติกาทีนิ ทิสฺวา ปณฺฑิตสามเณโร วิย ปุจฺฉิ. เถโรปิ ตสฺส ตเถว พฺยากาสิ. สามเณโร ตานิ การณานิ สุตฺวา ‘‘สเจ ตุมฺเห อตฺตโน ปตฺตจีวรํ คณฺเหยฺยาถ, อหํ นิวตฺเตยฺย’’นฺติ วตฺวา เถเรน ตสฺส อชฺฌาสยํ อภินฺทิตฺวา, ‘‘สามเณร, เทหิ มม ปตฺตจีวร’’นฺติ ปตฺตจีวเร คหิเต เถรํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตมาโน, ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ อาหารํ อาหรมาโน สตรสโภชนํ อาหเรยฺยาถา’’ติ อาห. กุโต ตํ ลภิสฺสามีติ? อตฺตโน ปุญฺเญน อลภนฺโต มม ปุญฺเญน ลภิสฺสถ, ภนฺเตติ. อถสฺส เถโร กุญฺจิกํ ทตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. โสปิ วิหารํ อาคนฺตฺวา เถรสฺส คพฺภํ วิวริตฺวา ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย อตฺตโน กาเย ญาณํ โอตาเรตฺวา นิสีทิ. Bấy giờ, trong tâm người mẹ khởi lên ý nghĩ: “Ta sẽ không làm trái ý muốn của con trai ta”. Bà cũng đã cúng dường bố thí như thế trong các lễ hội như lễ xỏ tai cho con. Khi lên bảy tuổi, cậu bé nói: “Thưa mẹ, con muốn xuất gia dưới sự chỉ dạy của ngài Trưởng lão”. Bà nói: “Hay lắm, con trai yêu quý, mẹ sẽ không làm trái ý muốn của con”. Bà bèn thỉnh mời Trưởng lão, dâng cúng bữa ăn, rồi tiễn ngài Trưởng lão ra về và thưa rằng: “Bạch ngài, con trai của con muốn xuất gia, con sẽ đưa cháu đến tu viện vào buổi chiều”. Sau đó, bà tập hợp họ hàng lại và nói: “Hôm nay chúng ta sẽ làm những phận sự cần làm cho con trai tôi khi nó còn là người tại gia”. Nói xong, bà trang điểm cho con trai, và với vẻ huy hoàng lộng lẫy, đưa con đến tu viện và giao phó cho ngài Trưởng lão. Ngài Trưởng lão cũng nói với cậu bé: “Này con, việc xuất gia là một việc khó làm, con có thể hoan hỷ trong đó không?”. Khi cậu bé đáp: “Bạch ngài, con sẽ vâng theo lời dạy của ngài”, ngài Trưởng lão đã trao cho đề mục thiền định và cho cậu xuất gia. Cha mẹ của vị ấy, để tỏ lòng tôn kính việc xuất gia của con, đã cúng dường vật thực trăm vị đến chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu trong suốt bảy ngày ngay tại tu viện, rồi vào buổi chiều họ trở về nhà mình. Vào ngày thứ tám, khi chư Tăng đã vào làng, Trưởng lão Sāriputta sau khi làm xong các phận sự cần làm trong tu viện, đã bảo vị sa-di mang y bát rồi ngài vào làng để khất thực. Trên đường đi, vị sa-di thấy các mương nước v.v... và hỏi giống như sa-di Paṇḍita. Ngài Trưởng lão cũng giải thích cho vị ấy y như vậy. Vị sa-di sau khi nghe những lý do đó, bèn nói: “Nếu ngài tự mình mang y bát, con sẽ quay trở về”. Ngài Trưởng lão không làm trái ý muốn của vị ấy, nói: “Này sa-di, hãy đưa y bát của ta đây”. Khi y bát đã được trao, vị sa-di đảnh lễ Trưởng lão và trong lúc quay về, nói rằng: “Bạch ngài, khi mang thức ăn về cho con, xin ngài hãy mang về vật thực trăm vị”. Ngài Trưởng lão hỏi: “Ta sẽ lấy món đó ở đâu ra?”. Vị sa-di đáp: “Bạch ngài, nếu ngài không nhận được nhờ phước của mình, thì ngài sẽ nhận được nhờ phước của con”. Bấy giờ, ngài Trưởng lão đưa chìa khóa cho vị ấy rồi vào làng để khất thực. Vị ấy cũng trở về tu viện, mở cửa phòng của Trưởng lão, đi vào, đóng cửa lại, và ngồi xuống, hướng trí tuệ vào thân mình. ตสฺส คุณเตเชน สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. สกฺโก ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ โอโลเกนฺโต สามเณรํ ทิสฺวา ‘‘สุขสามเณโร อตฺตโน อุปชฺฌายสฺส ปตฺตจีวรํ ทตฺวา ‘สมณธมฺมํ กริสฺสามี’ติ นิวตฺโต, มยา ตตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา จตฺตาโร มหาราเช ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, วิหารสฺสูปวเน ทุสฺสทฺทเก สกุเณ ปลาเปถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ตถา กตฺวา สามนฺตา อารกฺขํ คณฺหึสุ. จนฺทิมสูริเย ‘‘อตฺตโน วิมานานิ คเหตฺวา ติฏฺฐถา’’ติ อาณาเปสิ. เตปิ ตถา กรึสุ. สยมฺปิ อาวิญฺฉนฏฺฐาเน อารกฺขํ คณฺหิ. วิหาโร สนฺนิสินฺโน นิรโว อโหสิ. สามเณโร เอกคฺคจิตฺเตน วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ ปาปุณิ. เถโร ‘‘สามเณเรน ‘สตรสโภชนํ อาหเรยฺยาถา’ติ วุตฺตํ, กสฺส นุ โข ฆเร สกฺกา ลทฺธุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต เอกํ อชฺฌาสยสมฺปนฺนํ อุปฏฺฐากตุลํ ทิสฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, สาธุ โว กตํ อชฺช อิธาคจฺฉนฺเตหี’’ติ เตหิ ตุฏฺฐมานเสหิ ปตฺตํ คเหตฺวา นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา ยาว ภตฺตกาลํ ธมฺมกถํ ยาจิโต เตสํ สารณียธมฺมกถํ กเถตฺวา กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ. อถสฺส สตรสโภชนํ ทตฺวา ตํ อาทาย คนฺตุกามํ เถรํ ทิสฺวา ‘‘ภุญฺชถ, ภนฺเต, อปรมฺปิ เต ทสฺสามา’’ติ เถรํ โภเชตฺวา ปุน ปตฺตปูรํ อทํสุ. เถโร ตํ อาทาย ‘‘สามเณโร เม ฉาโต’’ติ ตุริตตุริโต [Pg.62] วิหารํ ปายาสิ. ตํ ทิวสํ สตฺถา ปาโตว นิกฺขมิตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว อาวชฺเชสิ – ‘‘อชฺช สุขสามเณโร อุปชฺฌายสฺส ปตฺตจีวรํ ทตฺวา ‘สมณธมฺมํ กริสฺสามี’ติ นิวตฺโต, นิปฺผนฺนํ นุ โข ตสฺส กิจฺจ’’นฺติ. โส ติณฺณํเยว มคฺคผลานํ ปตฺตภาวํ ทิสฺวา อุตฺตริปิ อุปธาเรนฺโต ‘‘สกฺขิสฺสตายํ อชฺช อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, สาริปุตฺโต ปน ‘สามเณโร เม ฉาโต’ติ เวเคน ภตฺตํ อาทาย นิกฺขมติ, สเจ อิมสฺมึ อรหตฺตํ อปฺปตฺเต ภตฺตํ อาหริสฺสติ, อิมสฺส อนฺตราโย ภวิสฺสติ, มยา คนฺตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คณฺหิตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก ฐตฺวา อารกฺขํ คณฺหิ. Do oai lực đức hạnh của vị ấy, bảo tọa của vua trời Sakka biểu hiện tướng nóng. Vua trời Sakka nhìn xem: “Việc gì thế này?” thì thấy vị sa-di và suy nghĩ: “Sa-di Sukha đã trao lại y bát cho thầy tế độ của mình rồi quay về với ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hành sa-môn pháp’. Ta nên đến đó”. Suy nghĩ vậy rồi, ngài cho gọi Tứ Đại Thiên Vương đến và phái đi: “Này các khanh, hãy đi xua đuổi những con chim ồn ào trong khu rừng nhỏ gần tu viện”. Họ đã làm như vậy và canh gác khắp bốn phía. Ngài ra lệnh cho thiên tử Mặt Trăng và Mặt Trời: “Hãy giữ yên các thiên cung của mình và dừng lại”. Họ cũng đã làm như vậy. Chính ngài cũng đứng canh gác ở chỗ then cửa. Tu viện trở nên yên lặng, không một tiếng động. Vị sa-di với tâm chuyên nhất, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc ba Đạo và ba Quả. Ngài Trưởng lão suy nghĩ: “Vị sa-di đã dặn ‘Xin hãy mang về vật thực trăm vị’. Có thể nhận được ở nhà ai đây?”. Trong khi tìm kiếm, ngài thấy một gia đình thí chủ có thiện tâm, bèn đi đến đó. Họ với tâm hoan hỷ nói: “Bạch ngài, thật may mắn cho chúng con khi ngài đến đây hôm nay”. Họ nhận lấy bát của ngài, mời ngài ngồi, dâng cháo và các món ăn cứng. Khi được thỉnh cầu thuyết pháp cho đến giờ thọ thực, ngài đã thuyết cho họ một bài pháp đáng ghi nhớ, và sau khi nhận thấy đã đến giờ, ngài kết thúc bài pháp. Bấy giờ, sau khi họ dâng cúng vật thực trăm vị, thấy ngài Trưởng lão muốn nhận lấy rồi đi, họ nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy dùng bữa, chúng con sẽ dâng cúng thêm phần khác”. Sau khi mời ngài Trưởng lão dùng bữa, họ lại dâng cúng đầy một bát nữa. Ngài Trưởng lão nhận lấy và vội vã đi về tu viện, nghĩ rằng: “Sa-di của ta đói rồi”. Vào ngày hôm đó, bậc Đạo Sư ra khỏi hương phòng từ sáng sớm, trong khi đang ngồi, ngài suy xét: “Hôm nay, sa-di Sukha đã trao lại y bát cho thầy tế độ và quay về với ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hành sa-môn pháp’. Công việc của vị ấy đã hoàn tất chưa?”. Ngài thấy vị ấy đã chứng đắc ba Đạo và ba Quả, và khi quán xét thêm, ngài nghĩ: “Hôm nay vị này có thể chứng đắc A-la-hán quả. Nhưng Sāriputta đang vội vã mang thức ăn về, nghĩ rằng ‘Sa-di của ta đói rồi’. Nếu ông ấy mang thức ăn về trước khi vị này chứng A-la-hán quả, sẽ có một chướng ngại cho vị ấy. Ta nên đi đến cổng và đứng canh gác”. Suy nghĩ vậy rồi, ngài ra khỏi hương phòng, đứng ở cổng và canh gác. เถโรปิ ภตฺตํ อาหริ. อถ นํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิ. ปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน สามเณโร อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺถา เถรํ อามนฺเตตฺวา ‘‘คจฺฉ, สาริปุตฺต, สามเณรสฺส เต ภตฺตํ เทหี’’ติ อาห. เถโร คนฺตฺวา ทฺวารํ อาโกเฏสิ. สามเณโรปิ นิกฺขมิตฺวา อุปชฺฌายสฺส วตฺตํ กตฺวา ‘‘ภตฺตกิจฺจํ กโรหี’’ติ วุตฺเต เถรสฺส ภตฺเตน อนตฺถิกภาวํ ญตฺวา สตฺตวสฺสิกกุมาโร ตงฺขณญฺเญว อรหตฺตํ ปตฺโต นีจาสนฏฺฐานํ ปจฺจเวกฺขนฺโต ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ปตฺตํ โธวิ. ตสฺมึ กาเล จตฺตาโร มหาราชาโน อารกฺขํ วิสฺสชฺเชสุํ. จนฺทิมสูริยาปิ วิมานานิ มุญฺจึสุ. สกฺโกปิ อาวิญฺฉนฏฺฐาเน อารกฺขํ วิสฺสชฺเชสิ. สูริโย นภมชฺฌํ อติกฺกนฺโตเยว ปญฺญายิ. ภิกฺขู ‘‘สายนฺโห ปญฺญายติ, สามเณเรน จ อิทาเนว ภตฺตกิจฺจํ กตํ, กึ นุ โข อชฺช ปุพฺพณฺโห พลวา ชาโต, สายนฺโห มนฺโท’’ติ วทึสุ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช ปุพฺพณฺโห พลวา ชาโต, สายนฺโห มนฺโท, สามเณเรน จ อิทาเนว ภตฺตกิจฺจํ กตํ, อถ จ ปน สูริโย นภมชฺฌํ อติกฺกนฺโตเยว ปญฺญายตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, เอวเมวํ โหติ ปุญฺญวนฺตานํ สมณธมฺมกรณกาเล. อชฺช หิ จตฺตาโร มหาราชาโน สามนฺตา อารกฺขํ คณฺหึสุ, จนฺทิมสูริยา วิมานานิ คเหตฺวา อฏฺฐํสุ, สกฺโก อาวิญฺฉนเก อารกฺขํ คณฺหิ, อหมฺปิ ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คณฺหึ, อชฺช สุขสามเณโร มาติกาย อุทกํ หรนฺเต, อุสุกาเร อุสุํ อุชุํ กโรนฺเต[Pg.63], ตจฺฉเก จกฺกาทีนิ กโรนฺเต ทิสฺวา อตฺตานํ ทเมตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị Trưởng lão cũng mang vật thực đến. Bấy giờ, Ngài (Đức Phật) hỏi vị ấy bốn câu hỏi theo phương cách đã được nói ở phần dưới. Vào lúc kết thúc phần trả lời câu hỏi, vị sa-di đã chứng đắc quả A-la-hán. Đức Thế Tôn gọi vị Trưởng lão đến và dạy rằng: “Này Sāriputta, hãy đi, hãy dâng vật thực cho sa-di của thầy.” Vị Trưởng lão đi đến và gõ cửa. Vị sa-di cũng đi ra, làm phận sự đối với thầy tế độ, và khi được bảo: “Con hãy làm phận sự thọ thực đi,” vị ấy biết rằng Trưởng lão không có nhu cầu dùng vật thực. Cậu bé bảy tuổi ngay lúc ấy đã chứng quả A-la-hán, trong khi quán xét nơi ngồi thấp, đã làm phận sự thọ thực rồi rửa bát. Vào lúc ấy, Tứ Đại Thiên Vương đã phái người bảo vệ. Chư thiên Mặt Trăng và Mặt Trời cũng đã dừng các thiên cung lại. Thiên chủ Sakka cũng đã phái người bảo vệ ở chỗ then cửa. Mặt trời dường như đã đi quá trung tâm bầu trời. Các vị tỳ-khưu nói rằng: “Trời đã xế chiều, và vị sa-di vừa mới làm xong phận sự thọ thực. Có lẽ nào hôm nay buổi sáng lại mạnh (dài) và buổi chiều lại yếu (ngắn) chăng?” Đức Thế Tôn đi đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, hiện các thầy đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, hôm nay buổi sáng đã mạnh (dài), buổi chiều đã yếu (ngắn), và vị sa-di vừa mới làm xong phận sự thọ thực, tuy nhiên mặt trời dường như đã đi quá trung tâm bầu trời.” Ngài dạy rằng: “Này các tỳ-khưu, sự việc là như vậy khi những người có phước báu thực hành sa-môn pháp. Vì hôm nay, Tứ Đại Thiên Vương đã bảo vệ xung quanh, chư thiên Mặt Trăng và Mặt Trời đã giữ yên các thiên cung mà đứng lại, Thiên chủ Sakka đã bảo vệ ở then cửa, và chính Ta cũng đã bảo vệ ở cổng vòm. Hôm nay, sa-di Sukha, sau khi thấy những người dẫn nước trong mương, những người thợ làm tên đang uốn thẳng mũi tên, những người thợ mộc đang làm bánh xe v.v..., đã tự điều phục mình và chứng đắc quả A-la-hán.” Sau khi nói vậy, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๑๔๕. 145. ‘‘อุทกญฺหิ นยนฺติ เนตฺติกา, อุสุการา นมยนฺติ เตชนํ; ทารุํ นมยนฺติ ตจฺฉกา, อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา’’ติ. “Người dẫn nước quả thật dẫn nước đi, người làm tên uốn thẳng mũi tên, người thợ mộc uốn nắn khúc gỗ, bậc dễ dạy tự điều phục mình.” ตตฺถ สุพฺพตาติ สุวทา, สุเขน โอวทิตพฺพา อนุสาสิตพฺพาติ อตฺโถ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. Ở đây, ‘subbatā’ có nghĩa là người dễ dạy, người có thể được khuyên dạy, chỉ bảo một cách dễ dàng. Phần còn lại có ý nghĩa như đã được trình bày ở dưới. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v... สุขสามเณรวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện về sa-di Sukha, là câu chuyện thứ mười một. ทณฺฑวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần chú giải phẩm Daṇḍa đã kết thúc. ทสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười. ๑๑. ชราวคฺโค 11. Phẩm Già ๑. วิสาขาย สหายิกานํ วตฺถุ 1. Câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā โก [Pg.64] นุ หาโส กิมานนฺโทติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสาขาย สหายิกาโย อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Ko nu hāso kimānando,’ đã được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā. สาวตฺถิยํ กิร ปญฺจสตา กุลปุตฺตา ‘‘เอวํ อิมา อปฺปมาทวิหารินิโย ภวิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตโน อตฺตโน ภริยาโย วิสาขํ มหาอุปาสิกํ สมฺปฏิจฺฉาเปสุํ. ตา อุยฺยานํ วา วิหารํ วา คจฺฉนฺติโย ตาย สทฺธึเยว คจฺฉนฺติ. ตา เอกสฺมึ กาเล ‘‘สตฺตาหํ สุราฉโณ ภวิสฺสตี’’ติ ฉเณ สงฺฆุฏฺเฐ อตฺตโน อตฺตโน สามิกานํ สุรํ ปฏิยาเทสุํ. เต สตฺตาหํ สุราฉณํ กีฬิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส กมฺมนฺตเภริยา นิกฺขนฺตาย กมฺมนฺเต อคมํสุ. ตาปิ อิตฺถิโย ‘‘มยํ สามิกานํ สมฺมุขา สุรํ ปาตุํ น ลภิมฺหา, อวเสสา สุรา จ อตฺถิ, อิทํ ยถา เต น ชานนฺติ, ตถา ปิวิสฺสามา’’ติ วิสาขาย สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘อิจฺฉาม, อยฺเย, อุยฺยานํ ทฏฺฐุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘สาธุ, อมฺมา, เตน หิ กตฺตพฺพกิจฺจานิ กตฺวา นิกฺขมถา’’ติ วุตฺเต ตาย สทฺธึ คนฺตฺวา ปฏิจฺฉนฺนากาเรน สุรํ นีหราเปตฺวา อุยฺยาเน ปิวิตฺวา มตฺตา วิจรึสุ. วิสาขาปิ ‘‘อยุตฺตํ อิมาหิ กตํ, อิทานิ มํ ‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวิกา วิสาขา สุรํ ปิวิตฺวา วิจรตี’ติ ติตฺถิยาปิ ครหิสฺสนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตา อิตฺถิโย อาห – ‘‘อมฺมา อยุตฺตํ โว กตํ, มมปิ อยโส อุปฺปาทิโต, สามิกาปิ โว กุชฺฌิสฺสนฺติ, อิทานิ กึ กริสฺสถา’’ติ. คิลานาลยํ ทสฺสยิสฺสาม, อยฺเยติ. เตน หิ ปญฺญายิสฺสถ สเกน กมฺเมนาติ. ตา เคหํ คนฺตฺวา คิลานาลยํ กรึสุ. อถ ตาสํ สามิกา ‘‘อิตฺถนฺนามา จ อิตฺถนฺนามา จ กห’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คิลานา’’ติ สุตฺวา ‘‘อทฺธา เอตาหิ อวเสสสุรา ปีตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ตา โปเถตฺวา อนยพฺยสนํ ปาเปสุํ. ตา อปรสฺมิมฺปิ ฉณวาเร ตเถว สุรํ ปิวิตุกามา วิสาขํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อยฺเย, อุยฺยานํ โน เนหี’’ติ วตฺวา ‘‘ปุพฺเพปิ เม ตุมฺเหหิ อยโส อุปฺปาทิโต, คจฺฉถ, น โว อหํ เนสฺสามี’’ติ ตาย ปฏิกฺขิตฺตา ‘‘อิทานิ เอวํ น กริสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา ปุน ตํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ, ‘‘อยฺเย[Pg.65], พุทฺธปูชํ กาตุกามามฺหา, วิหารํ โน เนหี’’ติ. อิทานิ อมฺมา ยุชฺชติ, คจฺฉถ, ปริวจฺฉํ กโรถาติ. ตา จงฺโกฏเกหิ คนฺธมาลาทีนิ คาหาเปตฺวา สุราปุณฺเณ มุฏฺฐิวารเก หตฺเถหิ โอลมฺเพตฺวา มหาปเฏ ปารุปิตฺวา วิสาขํ อุปสงฺกมิตฺวา ตาย สทฺธึ วิหารํ ปวิสมานา เอกมนฺตํ คนฺตฺวา มุฏฺฐิวารเกเหว สุรํ ปิวิตฺวา วารเก ฉฑฺเฑตฺวา ธมฺมสภายํ สตฺถุ ปุรโต นิสีทึสุ. Tương truyền tại Sāvatthī, năm trăm thanh niên đã giao phó vợ của mình cho bà đại thí chủ Visākhā, với ý nghĩ rằng: “Như vậy, những người phụ nữ này sẽ sống không dể duôi.” Những người phụ nữ ấy, khi đi đến công viên hay tu viện, đều đi cùng với bà. Vào một thời, khi lễ hội rượu được loan báo sẽ diễn ra trong bảy ngày, họ đã chuẩn bị rượu cho chồng của mình. Các ông chồng đã vui chơi trong lễ hội rượu suốt bảy ngày, và vào ngày thứ tám, khi tiếng trống báo hiệu công việc vang lên, họ đã đi làm. Những người phụ nữ ấy cũng nghĩ rằng: “Chúng ta đã không được uống rượu trước mặt chồng, và vẫn còn rượu thừa. Chúng ta sẽ uống thứ này sao cho họ không biết.” Họ đến gặp bà Visākhā và nói: “Thưa bà, chúng con muốn đi xem công viên.” Khi được trả lời: “Tốt lắm, các con. Vậy thì hãy làm xong các việc cần làm rồi hãy đi,” họ đã đi cùng với bà, cho người mang rượu đi một cách kín đáo, uống trong công viên và đi lại trong tình trạng say xỉn. Bà Visākhā cũng nghĩ rằng: “Những người này đã làm điều không phải. Bây giờ, các người theo ngoại đạo cũng sẽ chê trách ta rằng: ‘Visākhā, nữ đệ tử của sa-môn Gotama, đi lại trong tình trạng say rượu.’” Suy nghĩ vậy, bà đã nói với những người phụ nữ ấy: “Này các con, các con đã làm điều không phải, cũng đã gây ra tiếng xấu cho ta. Chồng của các con cũng sẽ tức giận. Bây giờ các con sẽ làm gì đây?” “Thưa bà, chúng con sẽ giả vờ bị bệnh.” “Vậy thì các con sẽ được biết đến qua hành động của chính mình.” Họ về nhà và giả vờ bị bệnh. Bấy giờ, chồng của họ hỏi: “Người này và người kia đâu rồi?” và khi nghe rằng họ bị bệnh, họ đã suy xét rằng: “Chắc chắn những người này đã uống rượu thừa,” rồi đã đánh đập họ, khiến họ gặp phải điều bất hạnh và tai họa. Vào một dịp lễ hội khác, họ lại muốn uống rượu như vậy nên đã đến gặp bà Visākhā và nói: “Thưa bà, xin hãy dẫn chúng con đến công viên.” Khi bị bà từ chối: “Trước đây các con đã gây tiếng xấu cho ta rồi. Hãy đi đi, ta sẽ không dẫn các con đi,” họ đã thuyết phục rằng: “Bây giờ chúng con sẽ không làm như vậy nữa.” Rồi họ lại đến gặp bà và nói: “Thưa bà, chúng con muốn cúng dường Đức Phật, xin hãy dẫn chúng con đến tu viện.” “Bây giờ thì được đó, các con. Hãy đi và chuẩn bị đồ cúng dường đi.” Họ cho người lấy hương, hoa... đựng trong các giỏ, tay cầm những bình rượu nhỏ đầy ắp, khoác áo choàng lớn bên ngoài, rồi đến gặp bà Visākhā. Khi cùng bà vào tu viện, họ đã đi đến một nơi khuất, uống rượu từ chính những bình nhỏ ấy, vứt bỏ các bình đi, rồi ngồi trước mặt Đức Thế Tôn trong pháp đường. วิสาขา ‘‘อิมาสํ, ภนฺเต, ธมฺมํ กเถถา’’ติ อาห. ตาปิ มทเวเคน กมฺปมานสรีรา ‘‘อิจฺจาม, คายามา’’ติ จิตฺตํ อุปฺปาเทสุํ. อเถกา มารกายิกา เทวตา ‘‘อิมาสํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส ปุรโต วิปฺปการํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ตาสํ สรีเร อธิมุจฺจิ. ตาสุ เอกจฺจา สตฺถุ ปุรโต ปาณึ ปหริตฺวา หสิตุํ, เอกจฺจา นจฺจิตุํ อารภึสุ. สตฺถา ‘‘กึ อิท’’นฺติ อาวชฺเชนฺโต ตํ การณํ ญตฺวา ‘‘น อิทานิ มารกายิกานํ โอตารํ ลภิตุํ ทสฺสามิ. น หิ มยา เอตฺตกํ กาลํ ปารมิโย ปูเรนฺเตน มารกายิกานํ โอตารลาภตฺถาย ปูริตา’’ติ ตา สํเวเชตุํ ภมุกโลมโต รสฺมิโย วิสฺสชฺเชสิ, ตาวเทว อนฺธการติมิสา อโหสิ. ตา ภีตา อเหสุํ มรณภยตชฺชิตา. เตน ตาสํ กุจฺฉิยํ สุรา ชีริ. สตฺถา นิสินฺนปลฺลงฺเก อนฺตรหิโต สิเนรุมุทฺธนิ ฐตฺวา อุณฺณาโลมโต รสฺมึ วิสฺสชฺเชสิ, ตงฺขณํเยว จนฺทสหสฺสุคฺคมนํ วิย อโหสิ. อถ สตฺถา ตา อิตฺถิโย อามนฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ มม สนฺติกํ อาคจฺฉมานาหิ ปมตฺตาหิ อาคนฺตุํ น วฏฺฏติ. ตุมฺหากญฺหิ ปมาเทเนว มารกายิกา เทวตา โอตารํ ลภิตฺวา ตุมฺเห หสาทีนํ อกรณฏฺฐาเน หสาทีนิ การาเปสิ, อิทานิ ตุมฺเหหิ ราคาทีนํ อคฺคีนํ นิพฺพาปนตฺถาย อุสฺสาหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bà Visākhā bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy thuyết pháp cho những người phụ nữ này.” Những người phụ nữ ấy, thân thể run rẩy vì say rượu, khởi lên ý nghĩ: “Chúng ta hãy múa, chúng ta hãy hát.” Bấy giờ, một vị thiên nữ thuộc quyến thuộc của Ma vương suy nghĩ rằng: “Ta sẽ nhập vào thân thể của những người phụ nữ này và thể hiện sự bất kính trước mặt Sa-môn Gotama,” rồi nhập vào thân thể của họ. Trong số họ, một số người vỗ tay và cười lớn trước mặt Đức Đạo Sư, một số người khác bắt đầu nhảy múa. Đức Đạo Sư, khi quán xét “Việc này là gì?”, biết được nguyên nhân ấy, (Ngài nghĩ): “Bây giờ, Ta sẽ không cho quyến thuộc của Ma vương có cơ hội. Ta đã hoàn thiện các pháp ba-la-mật trong một thời gian dài như vậy không phải để cho quyến thuộc của Ma vương có được cơ hội.” Để làm cho họ kinh sợ, Ngài phóng ra những tia sáng từ giữa hai lông mày. Ngay lập tức, bóng tối mịt mù bao trùm. Họ trở nên sợ hãi, kinh hoàng trước nỗi sợ hãi cái chết. Do đó, rượu trong bụng họ được tiêu hóa. Đức Đạo Sư biến mất khỏi ngai ngồi, đứng trên đỉnh núi Sineru và phóng ra một tia sáng từ chòm lông trắng (uṇṇā). Ngay lúc ấy, cảnh tượng giống như một ngàn mặt trăng cùng mọc lên. Bấy giờ, Đức Đạo Sư gọi những người phụ nữ ấy và nói: “Các ngươi đến gần ta mà lại phóng dật thì không thích hợp. Chính vì sự phóng dật của các ngươi mà thiên nữ thuộc quyến thuộc của Ma vương đã có cơ hội, khiến các ngươi làm những việc như cười đùa ở nơi không nên làm. Bây giờ, các ngươi nên nỗ lực để dập tắt các ngọn lửa như tham ái,” rồi nói lên kệ ngôn này: ๑๔๖. 146. ‘‘โก นุ หาโส กิมานนฺโท, นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ; อนฺธกาเรน โอนทฺธา, ปทีปํ น คเวสถา’’ติ. “Cớ sao còn cười vui, hân hoan nỗi gì, Khi (thế gian) thường hằng bị thiêu đốt? Bị bóng tối (vô minh) bao trùm, Sao không tìm kiếm ngọn đèn (trí tuệ)?” ตตฺถ อานนฺโทติ ตุฏฺฐิ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – อิมสฺมึ โลกสนฺนิวาเส ราคาทีหิ เอกาทสหิ อคฺคีหิ นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ โก นุ ตุมฺหากํ หาโส วา [Pg.66] ตุฏฺฐิ วา? นนุ เอส อกตฺตพฺพรูโปเยว. อฏฺฐวตฺถุเกน หิ อวิชฺชานฺธกาเรน โอนทฺธา ตุมฺเห ตสฺเสว อนฺธการสฺส วิธมนตฺถาย กึ การณา ญาณปฺปทีปํ น คเวสถ น กโรถาติ. Trong kệ ấy, “ānando” có nghĩa là sự hoan hỷ. Điều này được nói ra như sau: Trong thế gian này, khi luôn bị thiêu đốt bởi mười một ngọn lửa như tham ái, cớ sao các ngươi còn cười vui hay hoan hỷ? Chẳng phải điều ấy là việc không nên làm sao? Bị bóng tối vô minh có tám cơ sở bao trùm, vì lý do gì các ngươi không tìm kiếm, không tạo ra ngọn đèn trí tuệ để xua tan chính bóng tối ấy? เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ ตา อิตฺถิโย โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm người phụ nữ ấy đều chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. สตฺถา ตาสํ อจลสทฺธาย ปติฏฺฐิตภาวํ ญตฺวา สิเนรุมตฺถกา โอตริตฺวา พุทฺธาสเน นิสีทิ. อถ นํ วิสาขา อาห – ‘‘ภนฺเต, สุรา นาเมสา ปาปิกา. เอวรูปา หิ นาม อิมา อิตฺถิโย ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส ปุรโต นิสีทิตฺวา อิริยาปถมตฺตมฺปิ สณฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺติโย อุฏฺฐาย ปาณึ ปหริตฺวา หสนคีตนจฺจาทีนิ อารภึสู’’ติ. สตฺถา ‘‘อาม, วิสาเข, ปาปิกา เอว เอสา สุรา นาม. เอตญฺหิ นิสฺสาย อเนเก สตฺตา อนยพฺยสนํ ปตฺตา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา ปเนสา, ภนฺเต, อุปฺปนฺนา’’ติ วุตฺเต ตสฺสา อุปฺปตฺตึ วิตฺถาเรน กเถตุํ อตีตํ อาหริตฺวา กุมฺภชาตกํ (ชา. ๑.๑๖.๓๓ อาทโย) กเถสีติ. Đức Đạo Sư, biết rằng họ đã an trú trong niềm tin bất động, liền từ đỉnh núi Sineru xuống và ngự trên Phật tọa. Bấy giờ, bà Visākhā bạch với Ngài: “Bạch Thế Tôn, thứ gọi là rượu này thật là xấu xa. Những người phụ nữ này, quả thật, khi ngồi trước một vị Phật như Ngài, đã không thể giữ được dù chỉ là oai nghi nhỏ nhất, họ đã đứng dậy, vỗ tay, và bắt đầu cười, hát, múa.” Đức Đạo Sư nói: “Đúng vậy, Visākhā, thứ gọi là rượu này quả thật xấu xa. Vì nương vào nó mà nhiều chúng sanh đã gặp phải tai họa và bất hạnh.” Khi được hỏi: “Bạch Thế Tôn, nó đã phát sinh từ khi nào?”, để kể lại chi tiết về nguồn gốc của nó, Ngài đã dẫn một câu chuyện quá khứ và kể lại Bổn sanh Kumbha. วิสาขาย สหายิกานํ วตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về những người bạn nữ của bà Visākhā, phần thứ nhất. ๒. สิริมาวตฺถุ 2. Câu chuyện về nàng Sirimā ปสฺส จิตฺตกตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สิริมํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Veluvana, Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Passa cittakataṃ”, nhân câu chuyện về nàng Sirimā. สา กิร ราชคเห อภิรูปา คณิกา. เอกสฺมึ ปน อนฺโตวสฺเส สุมนเสฏฺฐิปุตฺตสฺส ภริยาย ปุณฺณกเสฏฺฐิสฺส ธีตาย อุตฺตราย นาม อุปาสิกาย อปรชฺฌิตฺวา ตํ ปสาเทตุกามา ตสฺสา เคเห ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ กตภตฺตกิจฺจํ สตฺถารํ ขมาเปตฺวา ตํ ทิวสํ ทสพลสฺส ภตฺตานุโมทนํ สุตฺวา – Tương truyền, nàng là một kỹ nữ xinh đẹp tuyệt trần ở thành Rājagaha. Vào một mùa an cư, sau khi đã phạm lỗi với nữ cận sự tên là Uttarā, là vợ của con trai trưởng giả Sumana và là con gái của trưởng giả Puṇṇaka, nàng muốn làm cho bà ấy nguôi giận, nên đã thỉnh cầu Đức Đạo Sư, người đã thọ thực xong cùng với chư Tăng tại nhà của bà ấy, tha lỗi cho mình. Vào ngày hôm đó, sau khi nghe Đức Thập Lực thuyết bài pháp tùy hỷ sau bữa ăn – ‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน; ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ. (ชา. ๑.๒.๒; ธ. ป. ๒๒๓) – “Lấy không giận, thắng người giận, Lấy lành, thắng kẻ không lành, Lấy thí, thắng người xan tham, Lấy chân thật, thắng kẻ nói dối.” คาถาปริโยสาเน [Pg.67] โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถารกถา ปน โกธวคฺเค อนุโมทนคาถาวณฺณนายเมว อาวิภวิสฺสติ. เอวํ โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา ปน สิริมา ทสพลํ นิมนฺเตตฺวา ปุนทิวเส มหาทานํ ทตฺวา สงฺฆสฺส อฏฺฐกภตฺตํ นิพทฺธํ ทาเปสิ. อาทิโต ปฏฺฐาย นิพทฺธํ อฏฺฐ ภิกฺขู เคหํ คจฺฉนฺติ. ‘‘สปฺปึ คณฺหถ, ขีรํ คณฺหถา’’ติอาทีนิ วตฺวา เตสํ ปตฺเต ปูเรติ. เอเกน ลทฺธํ ติณฺณมฺปิ จตุนฺนมฺปิ ปโหติ. เทวสิกํ โสฬสกหาปณปริพฺพเยน ปิณฺฑปาโต ทียติ. อเถกทิวสํ เอโก ภิกฺขุ ตสฺสา เคเห อฏฺฐกภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา ติโยชนมตฺถเก เอกํ วิหารํ อคมาสิ. อถ นํ สายํ เถรุปฏฺฐาเน นิสินฺนํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘อาวุโส, กหํ ภิกฺขํ คเหตฺวา อาคโตสี’’ติ. สิริมาย อฏฺฐกภตฺตํ เม ภุตฺตนฺติ. มนาปํ กตฺวา เทติ, อาวุโสติ. ‘‘น สกฺกา ตสฺสา ภตฺตํ วณฺเณตุํ, อติวิย ปณีตํ กตฺวา เทติ, เอเกน ลทฺธํ ติณฺณมฺปิ จตุนฺนมฺปิ ปโหติ, ตสฺสา ปน เทยฺยธมฺมโตปิ ทสฺสนเมว อุตฺตริตรํ. สา หิ อิตฺถี เอวรูปา จ เอวรูปา จา’’ติ ตสฺสา คุเณ วณฺเณสิ. Khi kệ ngôn kết thúc, nàng đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. Đây là phần tóm tắt ở đây; câu chuyện chi tiết sẽ được trình bày rõ trong phần giải thích kệ ngôn tùy hỷ ở Phẩm Sân Hận (Kodhavagga). Sau khi đã chứng đắc Tu-đà-hoàn quả, nàng Sirimā thỉnh mời Đức Thập Lực, và vào ngày hôm sau, đã cúng dường một buổi đại thí, rồi cho thiết lập việc cúng dường thường xuyên phần ăn cho tám vị (aṭṭhakabhatta) đến chư Tăng. Kể từ đó, thường có tám vị Tỳ-khưu đến nhà nàng. Nàng nói những lời như: “Xin hãy nhận bơ sữa, xin hãy nhận sữa tươi,” và đổ đầy bát của các vị ấy. Phần ăn một vị nhận được đủ cho cả ba hoặc bốn vị. Hằng ngày, vật thực cúng dường được chi tiêu với giá mười sáu kahāpaṇa. Một hôm, một vị Tỳ-khưu sau khi thọ thực phần ăn cho tám vị tại nhà nàng, đã đi đến một ngôi tịnh xá cách đó ba do-tuần. Vào buổi chiều, khi vị ấy đang ngồi hầu chuyện các vị trưởng lão, họ hỏi: “Thưa hiền giả, hiền giả đã nhận vật thực ở đâu rồi đến đây?” (Vị ấy đáp:) “Tôi đã thọ thực phần ăn cho tám vị của nàng Sirimā.” (Họ hỏi:) “Thưa hiền giả, nàng có cúng dường đồ ăn ngon không?” (Vị ấy tán thán:) “Không thể nào tả hết vật thực của nàng ấy được, nàng cúng dường đồ ăn vô cùng hảo hạng. Phần ăn một vị nhận được đủ cho cả ba hoặc bốn vị. Hơn cả vật phẩm cúng dường của nàng, chính việc được nhìn thấy nàng còn tuyệt vời hơn. Nàng quả là một người phụ nữ có dung sắc như thế này, như thế kia,” và vị ấy đã ca ngợi các phẩm hạnh của nàng. อเถโก ภิกฺขุ ตสฺสา คุณกถํ สุตฺวา อทสฺสเนเนว สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘มยา คนฺตฺวา ตํ ทฏฺฐุํ วฏฺฏตี’’ติ อตฺตโน วสฺสคฺคํ กเถตฺวา ตํ ภิกฺขุํ ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สฺเว, อาวุโส, ตสฺมึ เคเห ตฺวํ สงฺฆตฺเถโร หุตฺวา อฏฺฐกภตฺตํ ลภิสฺสสี’’ติ สุตฺวา ตงฺขณญฺเญว ปตฺตจีวรํ อาทาย ปกฺกนฺโตปิ ปาโตว อรุเณ อุคฺคเต สลากคฺคํ ปวิสิตฺวา ฐิโต สงฺฆตฺเถโร หุตฺวา ตสฺสา เคเห อฏฺฐกภตฺตํ ลภิ. โย ปน ภิกฺขุ หิยฺโย ภุญฺชิตฺวา ปกฺกามิ, ตสฺส คตเวลายเมว อสฺสา สรีเร โรโค อุปฺปชฺชิ. ตสฺมา สา อาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา นิปชฺชิ. อถสฺสา ทาสิโย อฏฺฐกภตฺตํ ลภิตฺวา อาคเต ภิกฺขู ทิสฺวา อาโรเจสุํ. สา สหตฺถา ปตฺเต คเหตฺวา นิสีทาเปตุํ วา ปริวิสิตุํ วา อสกฺโกนฺตี ทาสิโย อาณาเปสิ – ‘‘อมฺมา ปตฺเต คเหตฺวา, อยฺเย, นิสีทาเปตฺวา ยาคุํ ปาเยตฺวา ขชฺชกํ ทตฺวา ภตฺตเวลาย ปตฺเต ปูเรตฺวา เทถา’’ติ. ตา ‘‘สาธุ, อยฺเย’’ติ ภิกฺขู ปเวเสตฺวา ยาคุํ ปาเยตฺวา ขชฺชกํ ทตฺวา ภตฺตเวลาย ภตฺตสฺส ปตฺเต ปูเรตฺวา ตสฺสา อาโรจยึสุ. สา ‘‘มํ ปริคฺคเหตฺวา เนถ, อยฺเย, วนฺทิสฺสามี’’ติ วตฺวา ตาหิ ปริคฺคเหตฺวา ภิกฺขูนํ สนฺติกํ นีตา เวธมาเนน สรีเรน ภิกฺขู วนฺทิ. โส ภิกฺขุ ตํ โอโลเกตฺวา [Pg.68] จินฺเตสิ – ‘‘คิลานาย ตาว เอวรูปา อยํ เอติสฺสา รูปโสภา, อโรคกาเล ปน สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิตาย อิมิสฺสา กีทิสี รูปสมฺปตฺตี’’ติ. อถสฺส อเนกวสฺสโกฏิสนฺนิจิโต กิเลโส สมุทาจริ, โส อญฺญาณี หุตฺวา ภตฺตํ ภุญฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต ปตฺตมาทาย วิหารํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ปิธาย เอกมนฺเต ฐเปตฺวา จีวรํ ปตฺถริตฺวา นิปชฺชิ. Bấy giờ, một vị tỳ-khưu nghe kể về đức hạnh của nàng, dù chưa từng gặp mặt đã sanh lòng ái luyến, nghĩ rằng: “Ta phải đi đến đó để gặp nàng.” Vị ấy nói về số hạ lạp của mình, hỏi vị tỳ-khưu kia về thứ tự, và khi nghe rằng: “Thưa hiền hữu, ngày mai, tại nhà ấy, ngài sẽ là vị Thượng tọa trong Tăng chúng và sẽ nhận được phần vật thực thứ tám,” ngay lập tức vị ấy lấy y bát rồi ra đi. Sáng sớm, khi rạng đông vừa ló dạng, vị ấy vào nơi phát thẻ, đứng đợi, và trở thành vị Thượng tọa trong Tăng chúng, nhận được phần vật thực thứ tám tại nhà của nàng. Vị tỳ-khưu đã thọ thực ngày hôm qua vừa rời đi thì bệnh khởi lên trong thân nàng Sirimā. Vì thế, nàng cởi bỏ trang sức và nằm nghỉ. Bấy giờ, các nữ tỳ của nàng, sau khi nhận phần vật thực thứ tám, thấy các vị tỳ-khưu đến liền báo tin. Nàng không thể tự tay nhận bát, mời ngồi hay phục vụ, nên đã ra lệnh cho các nữ tỳ: “Này các con, hãy nhận bát, mời các ngài ngồi, dâng cháo, dâng vật thực cứng, và đến giờ thọ trai thì hãy đổ đầy vật thực vào bát rồi dâng lên.” Các nữ tỳ vâng lời: “Thưa bà chủ, xin vâng,” rồi mời các vị tỳ-khưu vào, dâng cháo, dâng vật thực cứng, và đến giờ thọ trai, họ đổ đầy vật thực vào bát rồi báo cho bà chủ. Nàng nói: “Hãy dìu ta đến, ta sẽ đảnh lễ các ngài,” rồi được họ dìu đến gần các vị tỳ-khưu và đảnh lễ với thân hình run rẩy. Vị tỳ-khưu kia nhìn nàng và suy nghĩ: “Khi bệnh mà vẻ đẹp của nàng còn như thế này, huống chi lúc khỏe mạnh, được trang điểm bằng mọi thứ trang sức, thì vẻ đẹp của nàng sẽ lộng lẫy đến dường nào.” Bấy giờ, phiền não đã tích tụ trong nhiều triệu năm của vị ấy trỗi dậy. Vị ấy mất hết lý trí, không thể thọ thực, bèn lấy bát đi về tịnh xá, đậy bát lại, đặt ở một góc, rồi trải y ra nằm. อถ นํ เอโก สหายโก ภิกฺขุ ยาจนฺโตปิ โภเชตุํ นาสกฺขิ. โส ฉินฺนภตฺโต อโหสิ. ตํ ทิวสเมว สายนฺหสมเย สิริมา กาลมกาสิ. ราชา สตฺถุ สาสนํ เปเสสิ – ‘‘ภนฺเต, ชีวกสฺส กนิฏฺฐภคินี, สิริมา, กาลมกาสี’’ติ. สตฺถา ตํ สุตฺวา รญฺโญ สาสนํ ปหิณิ ‘‘สิริมาย ฌาปนกิจฺจํ นตฺถิ, อามกสุสาเน ตํ ยถา กากสุนขาทโย น ขาทนฺติ, ตถา นิปชฺชาเปตฺวา รกฺขาเปถา’’ติ. ราชาปิ ตถา อกาสิ. ปฏิปาฏิยา ตโย ทิวสา อติกฺกนฺตา, จตุตฺเถ ทิวเส สรีรํ อุทฺธุมายิ, นวหิ วณมุเขหิ ปุฬวา ปคฺฆรึสุ, สกลสรีรํ ภินฺนํ สาลิภตฺตจาฏิ วิย อโหสิ. ราชา นคเร เภรึ จราเปสิ – ‘‘ฐเปตฺวา เคหรกฺขเก ทารเก สิริมาย ทสฺสนตฺถํ อนาคจฺฉนฺตานํ อฏฺฐ กหาปณานิ ทณฺโฑ’’ติ. สตฺถุ สนฺติ กญฺจ เปเสสิ – ‘‘พุทฺธปฺปมุโข กิร ภิกฺขุสงฺโฆ สิริมาย ทสฺสนตฺถํ อาคจฺฉตู’’ติ. สตฺถา ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ – ‘‘สิริมาย ทสฺสนตฺถํ คมิสฺสามา’’ติ. โสปิ ทหรภิกฺขุ จตฺตาโร ทิวเส กสฺสจิ วจนํ อคฺคเหตฺวา ฉินฺนภตฺโตว นิปชฺชิ. ปตฺเต ภตฺตํ ปูติกํ ชาตํ, ปตฺเต มลํ อุฏฺฐหิ. อถ นํ โส สหายโก ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส, สตฺถา สิริมาย ทสฺสนตฺถํ คจฺฉตี’’ติ อาห. โส ตถา ฉาตชฺฌตฺโตปิ ‘‘สิริมา’’ติ วุตฺตปเทเยว สหสา อุฏฺฐหิตฺวา ‘‘กึ ภณสี’’ติ อาห. ‘‘สตฺถา สิริมํ ทฏฺฐุํ คจฺฉติ, ตฺวมฺปิ คมิสฺสสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, คมิสฺสามี’’ติ ภตฺตํ ฉฑฺเฑตฺวา ปตฺตํ โธวิตฺวา ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อคมาสิ. สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต เอกปสฺเส อฏฺฐาสิ, ภิกฺขุนิสงฺโฆปิ ราชปริสาปิ อุปาสกปริสาปิ อุปาสิกาปริสาปิ เอเกกปสฺเส อฏฺฐํสุ. Bấy giờ, một vị tỳ-khưu bạn hữu dù khuyên bảo cũng không thể làm cho vị ấy thọ thực. Vị ấy đã nhịn ăn. Ngay chiều hôm đó, nàng Sirimā qua đời. Vua gửi tin đến Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, nàng Sirimā, em gái của y sĩ Jīvaka, đã qua đời.” Đức Thế Tôn nghe vậy, liền gửi tin lại cho vua: “Không cần làm lễ hỏa táng cho Sirimā. Hãy đặt thi thể nàng ở nghĩa địa dành cho người chết không chôn cất, và canh giữ sao cho quạ, chó không ăn được.” Vua cũng làm theo như vậy. Lần lượt ba ngày trôi qua, đến ngày thứ tư, thi thể trương phình lên, giòi bọ từ chín lỗ chảy ra, toàn thân nứt vỡ như một nồi cơm nát. Vua cho rao trong thành: “Ngoại trừ những người giữ nhà, ai không đến xem thi thể Sirimā sẽ bị phạt tám đồng kahāpaṇa.” Vua cũng gửi tin đến Đức Thế Tôn: “Xin Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu hãy đến xem thi thể Sirimā.” Đức Thế Tôn bảo các vị tỳ-khưu: “Chúng ta sẽ đi xem Sirimā.” Vị tỳ-khưu trẻ kia suốt bốn ngày không nghe lời ai, cứ nhịn ăn mà nằm. Vật thực trong bát đã thối rữa, bát đã bị dơ bẩn. Bấy giờ, vị tỳ-khưu bạn hữu đến gần và nói: “Thưa hiền hữu, Đức Thế Tôn đang đi xem Sirimā.” Vị ấy dù đang đói lả, nhưng vừa nghe đến tên “Sirimā” liền vội vàng ngồi dậy và hỏi: “Ngài nói gì?” Khi được trả lời: “Đức Thế Tôn đi xem Sirimā, ngài có đi không?” Vị ấy đáp: “Vâng, tôi sẽ đi.” Rồi vị ấy đổ vật thực đi, rửa bát, cho vào túi, và cùng đi với Tăng chúng. Đức Thế Tôn, được Tăng chúng vây quanh, đứng sang một bên. Tăng chúng tỳ-khưu-ni, đoàn tùy tùng của vua, các nam cư sĩ và nữ cư sĩ cũng đứng sang mỗi bên. สตฺถา ราชานํ ปุจฺฉิ – ‘‘กา เอสา, มหาราโช’’ติ. ภนฺเต, ชีวกสฺส ภคินี, สิริมา, นามาติ. สิริมา, เอสาติ. อาม, ภนฺเตติ. เตน [Pg.69] หิ นคเร เภรึ จราเปหิ ‘‘สหสฺสํ ทตฺวา สิริมํ คณฺหนฺตู’’ติ. ราชา ตถา กาเรสิ. เอโกปิ ‘ห’นฺติ วา ‘หุ’นฺติ วา วทนฺโต นาม นาโหสิ. ราชา สตฺถุ อาโรเจสิ – ‘‘น คณฺหนฺติ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ, มหาราช, อคฺฆํ โอหาเรหีติ. ราชา ‘‘ปญฺจสตานิ ทตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปตฺวา กญฺจิ คณฺหนกํ อทิสฺวา ‘‘อฑฺฒเตยฺยานิ สตานิ, ทฺเว สตานิ, สตํ, ปณฺณาสํ, ปญฺจวีสติ กหาปเณ, ทส กหาปเณ, ปญฺจ กหาปเณ, เอกํ กหาปณํ อฑฺฒํ, ปาทํ, มาสกํ, กากณิกํ ทตฺวา สิริมํ คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปสิ. โกจิ ตํ น อิจฺฉิ. ‘‘มุธาปิ คณฺหนฺตู’’ติ เภรึ จราเปสิ. ‘ห’นฺติ วา ‘หุ’นฺติ วา วทนฺโต นาม นาโหสิ. ราชา ‘‘มุธาปิ, ภนฺเต, คณฺหนฺโต นาม นตฺถี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, มหาชนสฺส ปิยํ มาตุคามํ, อิมสฺมึเยว นคเร สหสฺสํ ทตฺวา ปุพฺเพ เอกทิวสํ ลภึสุ, อิทานิ มุธา คณฺหนฺโตปิ นตฺถิ, เอวรูปํ นาม รูปํ ขยวยปฺปตฺตํ, ปสฺสถ, ภิกฺขเว, อาตุรํ อตฺตภาว’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Thế Tôn hỏi vua: “Tâu Đại vương, đây là ai?” “Bạch Thế Tôn, đây là nàng Sirimā, em gái của y sĩ Jīvaka.” “Đây là Sirimā ư?” “Bạch Thế Tôn, vâng ạ.” “Vậy thì, hãy cho rao trong thành: ‘Ai trả một ngàn đồng sẽ được nàng Sirimā.’” Vua đã làm như vậy. Không một ai lên tiếng nói “tôi lấy” hay “hãy để cho tôi.” Vua bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, không ai nhận cả.” “Vậy thì, tâu Đại vương, hãy hạ giá xuống.” Vua cho rao: “Ai trả năm trăm đồng sẽ được nàng,” nhưng không thấy ai nhận, rồi hạ xuống “hai trăm năm mươi, hai trăm, một trăm, năm mươi, hai mươi lăm kahāpaṇa, mười kahāpaṇa, năm kahāpaṇa, một kahāpaṇa, nửa đồng, một phần tư, một māsaka, một kākaṇika để được nàng Sirimā.” Không ai muốn nàng. Vua lại cho rao: “Cho không, ai muốn thì nhận.” Cũng không một ai lên tiếng nói “tôi lấy” hay “hãy để cho tôi.” Vua thưa: “Bạch Thế Tôn, cho không cũng không có ai nhận.” Đức Thế Tôn dạy: “Này các tỳ-khưu, hãy nhìn người phụ nữ được bao người yêu mến. Xưa kia, trong chính thành này, người ta phải trả một ngàn đồng để được ở cùng nàng một ngày. Nay, cho không cũng không ai nhận. Này các tỳ-khưu, hãy nhìn xem, sắc thân này đã đi đến chỗ hoại diệt, hãy nhìn xem tấm thân bệnh hoạn này.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๑๔๗. 147. ‘‘ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ, อรุกายํ สมุสฺสิตํ; อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ, ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิตี’’ติ. “Hãy nhìn tấm thân sặc sỡ, một khối vết thương được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, không có gì bền vững, thường còn.” ตตฺถ จิตฺตกตนฺติ กตจิตฺตํ, วตฺถาภรณมาลาลตฺตกาทีหิ วิจิตฺตนฺติ อตฺโถ. พิมฺพนฺติ ทีฆาทิยุตฺตฏฺฐาเนสุ ทีฆาทีหิ องฺคปจฺจงฺเคหิ สณฺฐิตํ อตฺตภาวํ. อรุกายนฺติ นวนฺนํ วณมุขานํ วเสน อรุภูตํ กายํ. สมุสฺสิตนฺติ ตีหิ อฏฺฐิสเตหิ สมุสฺสิตํ. อาตุรนฺติ สพฺพกาลํ อิริยาปถาทีหิ ปริหริตพฺพตาย นิจฺจคิลานํ. พหุสงฺกปฺปนฺติ มหาชเนน พหุธา สงฺกปฺปิตํ. ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิตีติ ยสฺส ธุวภาโว วา ฐิติภาโว วา นตฺถิ, เอกนฺเตน เภทนวิกิรณวิทฺธํสนธมฺมเมเวตํ, อิมํ ปสฺสถาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, cittakataṃ có nghĩa là được làm cho lộng lẫy, được trang hoàng bởi y phục, đồ trang sức, vòng hoa, thuốc nhuộm v.v... Bimbaṃ là thân thể được cấu tạo bởi các chi phần lớn nhỏ, dài ngắn v.v... ở những chỗ thích hợp. Arukāyaṃ là thân thể đã trở thành vết thương do chín cửa vết thương. Samussitaṃ là được dựng lên bởi ba trăm khúc xương. Āturaṃ là luôn bệnh hoạn vì phải được chăm sóc bằng các oai nghi v.v... vào mọi lúc. Bahusaṅkappaṃ là được nhiều người suy tưởng theo nhiều cách. Yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti có nghĩa là: cái mà không có sự bền vững hay sự tồn tại lâu dài, thân này chắc chắn có bản chất là tan rã, phân tán, hủy hoại, hãy nhìn xem thân này. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, โสปิ ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ chơn lý, và vị tỳ khưu ấy cũng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. สิริมาวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về nàng Sirimā, câu chuyện thứ hai. ๓. อุตฺตราเถรีวตฺถุ 3. Câu chuyện về Trưởng lão ni Uttarā ปริชิณฺณมิทนฺติ [Pg.70] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุตฺตราเถรึ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Parijiṇṇamidaṃ, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến một vị tỳ khưu ni tên là Trưởng lão ni Uttarā. เถรี กิร วีสวสฺสสติกา ชาติยา ปิณฺฑาย จริตฺวา ลทฺธปิณฺฑปาตา อนฺตรวีถิยํ เอกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา ปิณฺฑปาเตน อาปุจฺฉิตฺวา ตสฺส อปฏิกฺขิปิตฺวา คณฺหนฺตสฺส สพฺพํ ทตฺวา นิราหารา อโหสิ. เอวํ ทุติเยปิ ตติเยปิ ทิวเส ตสฺเสว ภิกฺขุโน ตสฺมึเยว ฐาเน ภตฺตํ ทตฺวา นิราหารา อโหสิ, จตุตฺเถ ทิวเส ปน ปิณฺฑาย จรนฺตี เอกสฺมึ สมฺพาธฏฺฐาเน สตฺถารํ ทิสฺวา ปฏิกฺกมนฺตี โอลมฺพนฺตํ อตฺตโน จีวรกณฺณํ อกฺกมิตฺวา สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ปริวตฺติตฺวา ปติ. สตฺถา ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘ภคินิ, ปริชิณฺโณ เต อตฺตภาโว น จิรสฺเสว ภิชฺชิสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị Trưởng lão ni ấy, thọ một trăm hai mươi tuổi, sau khi đi khất thực và nhận được vật thực, đã thấy một vị tỳ khưu ở giữa đường. Bà đã mời vị ấy dùng vật thực, và khi vị ấy không từ chối mà nhận lấy, bà đã dâng cúng tất cả và tự mình nhịn đói. Cũng vậy, vào ngày thứ hai và thứ ba, bà đã cúng dường vật thực cho chính vị tỳ khưu ấy tại chính nơi đó và lại nhịn đói. Nhưng vào ngày thứ tư, trong khi đi khất thực, bà thấy Bậc Đạo Sư ở một nơi chật hẹp. Trong khi lùi lại, bà dẫm lên vạt y đang rủ xuống của mình, không thể đứng vững, liền ngã nhào. Bậc Đạo Sư đi đến gần bà và nói: 'Này chị, thân của chị đã già yếu, chẳng bao lâu nữa sẽ tan rã', rồi Ngài nói lên kệ này: ๑๔๘. 148. ‘‘ปริชิณฺณมิทํ รูปํ, โรคนีฬํ ปภงฺคุรํ; ภิชฺชติ ปูติสนฺเทโห, มรณนฺตญฺหิ ชีวิต’’นฺติ. Thân này đã già yếu, là ổ bệnh, dễ vỡ; khối ô uế này sẽ tan rã, vì sự sống có cái chết là cùng. ตสฺสตฺโถ – ภคินิ อิทํ ตว สรีรสงฺขาตํ รูปํ มหลฺลกภาเวน ปริชิณฺณํ, ตญฺจ โข สพฺพโรคานํ นิวาสฏฺฐานฏฺเฐน โรคนีฬํ, ยถา โข ปน ตรุโณปิ สิงฺคาโล ‘‘ชรสิงฺคาโล’’ติ วุจฺจติ, ตรุณาปิ คโฬจีลตา ‘‘ปูติลตา’’ติ วุจฺจติ, เอวํ ตทหุชาตํ สุวณฺณวณฺณมฺปิ สมานํ นิจฺจํ ปคฺฆรณฏฺเฐน ปูติตาย ปภงฺคุรํ, โส เอส ปูติโก สมาโน ตว เทโห ภิชฺชติ, น จิรสฺเสว ภิชฺชิสฺสตีติ เวทิตพฺโพ. กึ การณา? มรณนฺตญฺหิ ชีวิตํ ยสฺมา สพฺพสตฺตานํ ชีวิตํ มรณปริโยสานเมวาติ วุตฺตํ โหติ. Ý nghĩa của câu kệ đó là: Này chị, sắc thân này của chị đã già yếu do tuổi cao. Và nó là ổ bệnh vì là nơi trú ngụ của mọi bệnh tật. Ví như con chó rừng non cũng được gọi là 'chó rừng già', và dây leo tinospora non cũng được gọi là 'dây leo thối'; cũng vậy, dù mới sinh ra và có màu vàng óng, nó vẫn dễ vỡ do bản chất thối rữa vì luôn rỉ chảy. Thân thể thối rữa này của chị sẽ tan rã, nên hiểu rằng nó sẽ tan rã chẳng bao lâu nữa. Vì sao? Bởi vì 'sự sống có cái chết là cùng', điều này có nghĩa là sự sống của tất cả chúng sanh đều kết thúc bằng cái chết. เทสนาวสาเน สา เถรี โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, vị Trưởng lão ni ấy đã đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng. อุตฺตราเถรีวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về Trưởng lão ni Uttarā, câu chuyện thứ ba. ๔. สมฺพหุลอธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ 4. Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu ngã mạn ยานิมานีติ [Pg.71] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล อธิมานิเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yānimāni, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến nhiều vị tỳ khưu ngã mạn. ปญฺจสตา กิร ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ฆเฏนฺตา วายมนฺตา ฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ‘‘กิเลสานํ อสมุทาจาเรน ปพฺพชิตกิจฺจํ โน นิปฺผนฺนํ, อตฺตนา ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามา’’ติ อาคมึสุ. สตฺถา เตสํ พหิทฺวารโกฏฺฐกํ ปตฺตกาเลเยว อานนฺทตฺเถรํ อาห – ‘‘อานนฺท, เอเตสํ ภิกฺขูนํ ปวิสิตฺวา มยา ทิฏฺเฐน กมฺมํ นตฺถิ, อามกสุสานํ คนฺตฺวา ตโต อาคนฺตฺวา มํ ปสฺสนฺตู’’ติ. เถโร คนฺตฺวา เตสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เต ‘‘กึ อมฺหากํ อามกสุสาเนนา’’ติ อวตฺวาว ‘‘ทีฆทสฺสินา พุทฺเธน การณํ ทิฏฺฐํ ภวิสฺสตี’’ติ อามกสุสานํ คนฺตฺวา ตตฺถ กุณปานิ ปสฺสนฺตา เอกาหทฺวีหปติเตสุ กุณเปสุ อาฆาตํ ปฏิลภิตฺวา ตํ ขณํ ปติเตสุ อลฺลสรีเรสุ ราคํ อุปฺปาทยึสุ, ตสฺมึ ขเณ อตฺตโน สกิเลสภาวํ ชานึสุ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว โอภาสํ ผริตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ สมฺมุเข กเถนฺโต วิย ‘‘นปฺปติรูปํ นุ โข, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ เอวรูปํ อฏฺฐิสงฺฆาตํ ทิสฺวา ราครตึ อุปฺปาเทตุ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, năm trăm vị tỳ khưu sau khi nhận đề mục thiền định từ bậc Đạo Sư, đã đi vào rừng. Nhờ nỗ lực, tinh tấn, các vị đã chứng được thiền. Vì các phiền não không khởi lên, các vị nghĩ rằng: 'Phận sự của người xuất gia của chúng ta đã hoàn thành, chúng ta sẽ trình báo bậc Đạo Sư về thành quả mình đã đạt được', rồi trở về. Bậc Đạo Sư, ngay khi các vị ấy vừa đến cổng ngoài, đã gọi Trưởng lão Ānanda và nói: 'Này Ānanda, các vị tỳ khưu này vào gặp ta cũng không có việc gì. Hãy bảo họ đi đến nghĩa địa, rồi từ đó trở về gặp ta'. Trưởng lão đi và báo cho họ biết điều đó. Các vị ấy không nói: 'Chúng ta đến nghĩa địa để làm gì?', mà nghĩ rằng: 'Đức Phật, bậc thấy xa, chắc đã thấy một lý do nào đó'. Họ đi đến nghĩa địa và thấy các tử thi. Đối với các tử thi đã được vứt bỏ một hai ngày, họ có được ấn tượng về bộ xương, nhưng đối với những thi thể tươi mới được vứt bỏ ngay lúc đó, họ lại khởi lên lòng tham ái. Ngay lúc đó, họ nhận ra tình trạng ô nhiễm của mình. Bậc Đạo Sư, trong khi vẫn ngồi trong hương phòng, đã phóng quang và nói như thể đang ở trước mặt các vị tỳ khưu ấy: 'Này các tỳ khưu, có thích hợp chăng khi các con, sau khi thấy một đống xương như vậy, lại khởi lên lòng tham ái?', rồi Ngài nói lên kệ này: ๑๔๙. 149. ‘‘ยานิมานิ อปตฺถานิ, อลาพูเนว สารเท; กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ, ตานิ ทิสฺวาน กา รตี’’ติ. Những bộ xương này bị vứt bỏ, như những quả bầu khô mùa thu, có màu xám tro. Thấy chúng rồi, còn gì thích thú? ตตฺถ อปตฺถานีติ ฉฑฺฑิตานิ. สารเทติ สรทกาเล วาตาตปปหตานิ ตตฺถ ตตฺถ วิปฺปกิณฺณอลาพูนิ วิย. กาโปตกานีติ กโปตกวณฺณานิ. ตานิ ทิสฺวานาติ ตานิ เอวรูปานิ อฏฺฐีนิ ทิสฺวา ตุมฺหากํ กา รติ, นนุ อปฺปมตฺตกมฺปิ กามรตึ กาตุํ น วฏฺฏติเยวาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, apatthāni có nghĩa là bị vứt bỏ. Sārade có nghĩa là giống như những quả bầu khô bị gió và nắng táp, vương vãi đây đó vào mùa thu. Kāpotakāni có nghĩa là có màu của chim bồ câu. Tāni disvāna có nghĩa là: sau khi thấy những bộ xương như vậy, các con có sự thích thú nào? Chẳng phải là không thích hợp để có dù chỉ một chút thích thú trong dục lạc hay sao? เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู ยถาฐิตาว อรหตฺตํ ปตฺวา ภควนฺตํ อภิตฺถวมานา อาคนฺตฺวา วนฺทึสูติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, các vị tỳ khưu ấy, ngay tại chỗ, đã đắc quả A-la-hán. Họ đã đến, tán thán và đảnh lễ Đức Thế Tôn. สมฺพหุลอธิมานิกภิกฺขุวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu ngã mạn, câu chuyện thứ tư. ๕. ชนปทกลฺยาณี รูปนนฺทาเถรีวตฺถุ 5. Câu chuyện về Trưởng lão ni Rūpanandā, người đẹp nhất xứ อฏฺฐีนํ [Pg.72] นครํ กตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ชนปทกลฺยาณึ รูปนนฺทาเถรึ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kataṃ, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại Jetavana, đề cập đến Trưởng lão ni Rūpanandā, người đẹp nhất xứ. สา กิร เอกทิวสํ จินฺเตสิ – ‘‘มยฺหํ เชฏฺฐภาติโก รชฺชสิรึ ปหาย ปพฺพชิตฺวา โลเก อคฺคปุคฺคโล พุทฺโธ ชาโต, ปุตฺโตปิสฺส ราหุลกุมาโร ปพฺพชิโต, ภตฺตาปิ เม ปพฺพชิโต, มาตาปิ เม ปพฺพชิตา, อหมฺปิ เอตฺตเก ญาติชเน ปพฺพชิเต เคเห กึ กริสฺสามิ, ปพฺพชิสฺสามา’’ติ. สา ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชิ ญาติสิเนเหเนว, โน สทฺธาย, อภิรูปตาย ปน รูปนนฺทาติ ปญฺญายิ. ‘‘สตฺถา กิร ‘รูปํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา, เวทนา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา’ติ วเทตี’’ติ สุตฺวา สา เอวํ ทสฺสนีเย ปาสาทิเก มมปิ รูเป โทสํ กเถยฺยาติ สตฺถุ สมฺมุขีภาวํ น คจฺฉติ. สาวตฺถิวาสิโน ปาโตว ทานํ ทตฺวา สมาทินฺนุโปสถา สุทฺธุตฺตราสงฺคา คนฺธมาลาทิหตฺถา สายนฺหสมเย เชตวเน สนฺนิปติตฺวา ธมฺมํ สุณนฺติ. ภิกฺขุนิสงฺโฆปิ สตฺถุ ธมฺมเทสนาย อุปฺปนฺนจฺฉนฺโท วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณาติ. ธมฺมํ สุตฺวา นครํ ปวิสนฺโต สตฺถุ คุณกถํ กเถนฺโตว ปวิสติ. Nghe nói, một hôm nọ, nàng suy nghĩ rằng: “Anh cả của ta đã từ bỏ vinh hoa vương quốc, xuất gia và đã trở thành một vị Phật, là bậc Tối Thắng trong đời. Con trai của ngài là thái tử Rāhula cũng đã xuất gia, chồng của ta cũng đã xuất gia, mẹ của ta cũng đã xuất gia. Khi bao nhiêu quyến thuộc đã xuất gia như vậy, ta còn ở nhà làm gì nữa? Ta sẽ xuất gia.” Nàng đi đến ni viện và xuất gia chỉ vì tình thương quyến thuộc, chứ không phải vì đức tin. Nhưng vì có sắc đẹp tuyệt trần, nàng được biết đến với tên là Rūpanandā. Nghe rằng: “Bậc Đạo Sư dạy rằng: ‘Sắc là vô thường, khổ, vô ngã; thọ… tưởng… hành… thức là vô thường, khổ, vô ngã’”, nàng nghĩ: “Ngài cũng sẽ nói lên lỗi lầm trong sắc thân đáng ưa, đáng mến của ta”, nên không đến diện kiến Bậc Đạo Sư. Dân chúng thành Sāvatthī, vào buổi sáng sớm, sau khi cúng dường, thọ trì Bát quan trai giới, mặc y phục trắng tinh, tay cầm hương hoa, vào buổi chiều lại tụ hội tại tu viện Jetavana để nghe Pháp. Chúng Tỳ-khưu-ni cũng phát sinh ý muốn nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, nên đi đến tu viện để nghe Pháp. Sau khi nghe Pháp, khi vào thành, họ vừa đi vừa tán thán công đức của Bậc Đạo Sư. จตุปฺปมาณิเก หิ โลกสนฺนิวาเส อปฺปกาว เต สตฺตา, เยสํ ตถาคตํ ปสฺสนฺตานํ ปสาโท น อุปฺปชฺชติ. รูปปฺปมาณิกาปิ หิ ตถาคตสฺส ลกฺขณานุพฺยญฺชนปฏิมณฺฑิตํ สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ ทิสฺวา ปสีทนฺติ, โฆสปฺปมาณิกาปิ อเนกานิ ชาติสตานิ นิสฺสาย ปวตฺตํ สตฺถุ คุณโฆสญฺเจว อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ ธมฺมเทสนาโฆสญฺจ สุตฺวา ปสีทนฺติ, ลูขปฺปมาณิกาปิสฺส จีวราทิลูขตํ ปฏิจฺจ ปสีทนฺติ, ธมฺมปฺปมาณิกาปิ ‘‘เอวรูปํ ทสพลสฺส สีลํ, เอวรูโป สมาธิ, เอวรูปา ปญฺญา, ภควา สีลาทีหิ คุเณหิ อสโม อปฺปฏิปุคฺคโล’’ติ ปสีทนฺติ. เตสํ ตถาคตสฺส คุณํ กเถนฺตานํ มุขํ นปฺปโหติ. รูปนนฺทา ภิกฺขุนีนญฺเจว อุปาสิกานญฺจ สนฺติกา ตถาคตสฺส คุณกถํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อติวิย เม ภาติกสฺส วณฺณํ กเถนฺติเยว. เอกทิวสมฺปิ เม รูเป โทสํ กเถนฺโต กิตฺตกํ กเถสฺสติ. ยํนูนาหํ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ คนฺตฺวา อตฺตานํ อทสฺเสตฺวาว ตถาคตํ ปสฺสิตฺวา ธมฺมมสฺส สุณิตฺวา อาคจฺเฉยฺย’’นฺติ. สา ‘‘อหมฺปิ อชฺช ธมฺมสฺสวนํ คมิสฺสามี’’ติ ภิกฺขุนีนํ อาโรเจสิ. Thật vậy, trong thế gian có bốn loại người lấy làm tiêu chuẩn (để phát sinh đức tin), rất ít chúng sinh mà đức tin không phát sinh khi thấy Như Lai. Những người lấy sắc làm tiêu chuẩn, khi thấy thân Như Lai được trang hoàng bởi các tướng chính và tướng phụ, có màu sắc như vàng ròng, liền phát sinh tịnh tín. Những người lấy âm thanh làm tiêu chuẩn, khi nghe danh tiếng về công đức của Bậc Đạo Sư được lan truyền qua hàng trăm kiếp sống, và nghe âm thanh thuyết pháp gồm đủ tám chi phần, liền phát sinh tịnh tín. Những người lấy sự giản dị làm tiêu chuẩn, do nương vào sự giản dị trong y phục v.v... của Ngài mà phát sinh tịnh tín. Còn những người lấy Pháp làm tiêu chuẩn, (họ suy niệm rằng): “Giới của Bậc Thập Lực là như vậy, Định là như vậy, Tuệ là như vậy. Đức Thế Tôn với các đức tính như Giới v.v... là vô song, không ai sánh bằng”, liền phát sinh tịnh tín. Miệng của những người tán thán công đức của Như Lai không sao kể xiết. Tỳ-khưu-ni Rūpanandā, sau khi nghe lời tán thán công đức của Như Lai từ các Tỳ-khưu-ni và các nữ cận sự, liền suy nghĩ: “Họ tán thán phẩm hạnh của anh ta quá nhiều. Một ngày nào đó, nếu Ngài nói về lỗi trong sắc đẹp của ta, thì Ngài sẽ nói đến mức nào? Hay là ta cùng đi với các Tỳ-khưu-ni, không để Ngài thấy mặt, chỉ nhìn lén Như Lai, nghe Pháp của Ngài rồi trở về thì tốt biết mấy.” Nàng nói với các Tỳ-khưu-ni: “Hôm nay con cũng sẽ đi nghe Pháp.” ภิกฺขุนิโย [Pg.73] ‘‘จิรสฺสํ วต รูปนนฺทาย สตฺถุ อุปฏฺฐานํ คนฺตุกามตา อุปฺปนฺนา, อชฺช สตฺถา อิมํ นิสฺสาย วิจิตฺรธมฺมเทสนํ นานานยํ เทเสสฺสตี’’ติ ตุฏฺฐมานสา ตํ อาทาย นิกฺขมึสุ. สา นิกฺขนฺตกาลโต ปฏฺฐาย ‘‘อหํ อตฺตานํ เนว ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ‘‘อชฺช รูปนนฺทา มยฺหํ อุปฏฺฐานํ อาคมิสฺสติ, กีทิสี นุ โข ตสฺสา ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘รูปครุกา เอสา อตฺตภาเว พลวสิเนหา, กณฺฏเกน กณฺฏกุทฺธรณํ วิย รูเปเนวสฺสา รูปมทนิมฺมทนํ สปฺปาย’’นฺติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา ตสฺสา วิหารํ ปวิสนสมเย เอกํ ปน อภิรูปํ อิตฺถึ โสฬสวสฺสุทฺเทสิกํ รตฺตวตฺถนิวตฺถํ สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิตํ พีชนึ คเหตฺวา อตฺตโน สนฺติเก ฐตฺวา พีชยมานํ อิทฺธิพเลน อภินิมฺมินิ. ตํ โข ปน อิตฺถึ สตฺถา เจว ปสฺสติ รูปนนฺทา จ. สา ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ วิหารํ ปวิสิตฺวา ภิกฺขุนีนํ ปิฏฺฐิปสฺเส ฐตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ภิกฺขุนีนํ อนฺตเร นิสินฺนา ปาทนฺตโต ปฏฺฐาย สตฺถารํ โอโลเกนฺตี ลกฺขณวิจิตฺตํ อนุพฺยญฺชนสมุชฺชลํ พฺยามปฺปภาปริกฺขิตฺตํ สตฺถุ สรีรํ ทิสฺวา ปุณฺณจนฺทสสฺสิริกํ มุขํ โอโลเกนฺตี สมีเป ฐิตํ อิตฺถิรูปํ อทฺทส. สา ตํ โอโลเกตฺวา อตฺตภาวํ โอโลเกนฺตี สุวณฺณราชหํสิยา ปุรโต กากีสทิสํ อตฺตานํ อวมญฺญิ. อิทฺธิมยรูปํ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาเยว หิ ตสฺสา อกฺขีนิ ภมึสุ. สา ‘‘อโห อิมิสฺสา เกสา โสภนา, อโห นลาฏํ โสภน’’นฺติ สพฺเพสํ สารีรปฺปเทสานํ รูปสิริยา สมากฑฺฒิตจิตฺตา ตสฺมึ รูเป พลวสิเนหา อโหสิ. Các Tỳ-khưu-ni với tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): “Thật đã lâu lắm rồi, ý muốn đến hầu Bậc Đạo Sư mới phát sinh nơi Rūpanandā. Hôm nay, do duyên với vị này, Bậc Đạo Sư sẽ thuyết một bài pháp vi diệu với nhiều phương pháp khác nhau”, rồi dẫn nàng cùng đi. Từ lúc ra đi, nàng đã nghĩ: “Ta sẽ không để Ngài thấy mặt”. Bậc Đạo Sư suy nghĩ: “Hôm nay Rūpanandā sẽ đến hầu ta, bài pháp nào sẽ thích hợp với cô ấy?”, rồi Ngài quán xét: “Nàng này xem trọng sắc đẹp, có ái luyến mãnh liệt nơi tự thân. Giống như lấy gai để khều gai, dùng chính sắc đẹp để dẹp bỏ sự kiêu mạn về sắc đẹp của nàng là thích hợp.” Sau khi quyết định như vậy, vào lúc nàng bước vào tu viện, Ngài dùng thần thông hóa hiện ra một người phụ nữ tuyệt đẹp, trạc độ mười sáu tuổi, mặc y phục màu đỏ, trang sức đủ mọi loại trang sức, tay cầm quạt, đứng hầu quạt bên cạnh Ngài. Chỉ có Bậc Đạo Sư và Rūpanandā thấy người phụ nữ ấy. Nàng cùng các Tỳ-khưu-ni vào tu viện, đứng phía sau các Tỳ-khưu-ni, đảnh lễ Bậc Đạo Sư theo thế năm vóc sát đất, rồi ngồi giữa các Tỳ-khưu-ni. Trong khi nhìn Bậc Đạo Sư từ gót chân trở lên, nàng thấy thân của Bậc Đạo Sư rực rỡ với các tướng chính, sáng ngời với các tướng phụ, được bao quanh bởi vòng hào quang một sải tay. Khi đang ngắm nhìn khuôn mặt Ngài đẹp như trăng rằm, nàng thấy hình ảnh người phụ nữ đứng gần đó. Nàng nhìn người phụ nữ ấy rồi nhìn lại bản thân mình, nàng tự thấy mình giống như con quạ cái trước con thiên nga vàng. Thật vậy, kể từ lúc thấy hình ảnh do thần thông tạo ra, mắt nàng như xoay tròn. Nàng nghĩ: “Ôi, tóc của cô này đẹp quá! Ôi, trán đẹp quá!”, tâm bị thu hút bởi vẻ đẹp của tất cả các bộ phận trên cơ thể, nàng phát sinh ái luyến mãnh liệt đối với sắc đẹp ấy. สตฺถา ตสฺสา ตตฺถ อภิรตึ ญตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโตว ตํ รูปํ โสฬสวสฺสุทฺเทสิกภาวํ อติกฺกมิตฺวา วีสติวสฺสุทฺเทสิกํ กตฺวา ทสฺเสสิ. รูปนนฺทา โอโลเกตฺวา ‘‘น วติทํ รูปํ ปุริมสทิส’’นฺติ โถกํ วิรตฺตจิตฺตา อโหสิ. สตฺถา อนุกฺกเมเนว ตสฺสา อิตฺถิยา สกึ วิชาตวณฺณํ มชฺฌิมิตฺถิวณฺณํ ชราชิณฺณมหลฺลิกิตฺถิวณฺณญฺจ ทสฺเสสิ. สาปิ อนุปุพฺเพเนว ‘‘อิทมฺปิ อนฺตรหิตํ, อิทมฺปิ อนฺตรหิต’’นฺติ ชราชิณฺณกาเล ตํ วิรชฺชมานา ขณฺฑทนฺตึ ปลิตสิรํ โอภคฺคํ โคปานสิวงฺกํ ทณฺฑปรายณํ ปเวธมานํ ทิสฺวา อติวิย วิรชฺชิ. อถ สตฺถา ตํ พฺยาธินา อภิภูตํ กตฺวา ทสฺเสสิ. สา ตงฺขณญฺเญว ทณฺฑญฺจ ตาลวณฺฏญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา มหาวิรวํ [Pg.74] วิรวมานา ภูมิยํ ปติตฺวา สเก มุตฺตกรีเส นิมุคฺคา อปราปรํ ปริวตฺติ. รูปนนฺทา ตมฺปิ ทิสฺวา อติวิย วิรชฺชิ. สตฺถาปิ ตสฺสา อิตฺถิยา มรณํ ทสฺเสสิ. สา ตงฺขณํเยว อุทฺธุมาตกภาวํ อาปชฺชิ, นวหิ วณมุเขหิ ปุพฺพวฏฺฏิโย เจว ปุฬวา จ ปคฺฆรึสุ, กากาทโย สนฺนิปติตฺวา วิลุมฺปึสุ. รูปนนฺทาปิ ตํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ อิตฺถี อิมสฺมึเยว ฐาเน ชรํ ปตฺตา, พฺยาธึ ปตฺตา, มรณํ ปตฺตา, อิมสฺสาปิ เม อตฺตภาวสฺส เอวเมว ชราพฺยาธิมรณานิ อาคมิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตภาวํ อนิจฺจโต ปสฺสิ. อนิจฺจโต ทิฏฺฐตฺตา เอว ปน ทุกฺขโต อนตฺตโต ทิฏฺโฐเยว โหติ. อถสฺสา ตโย ภวา อาทิตฺตา เคหา วิย คีวาย พทฺธกุณปํ วิย จ อุปฏฺฐหึสุ, กมฺมฏฺฐานาภิมุขํ จิตฺตํ ปกฺขนฺทิ. สตฺถา ตาย อนิจฺจโต ทิฏฺฐภาวํ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข สยเมว อตฺตโน ปติฏฺฐํ กาตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘น สกฺขิสฺสติ, พหิทฺธา ปจฺจยํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺสา สปฺปายวเสน ธมฺมํ เทเสนฺโต อาห – Bậc Đạo Sư biết được sự hết sức ưa thích của nàng đối với sắc đẹp ấy, trong khi đang thuyết pháp, Ngài đã làm cho hình sắc ấy vượt qua giai đoạn thiếu nữ mười sáu tuổi, hóa hiện thành người thiếu nữ hai mươi tuổi và cho nàng thấy. Rūpanandā nhìn thấy và nghĩ rằng: “Ồ, hình sắc này không giống như trước nữa”, tâm nàng có đôi chút nhàm chán. Bậc Đạo Sư tuần tự cho nàng thấy hình sắc của người phụ nữ ấy khi đã sanh con một lần, khi là người phụ nữ trung niên, và khi là người đàn bà già nua hom hem. Nàng cũng theo đó mà tuần tự nhàm chán với hình sắc ấy trong lúc tuổi già hom hem, nghĩ rằng: “Hình sắc này cũng đã biến mất, hình sắc này cũng đã biến mất”. Nàng thấy người phụ nữ răng rụng, tóc bạc, lưng còng như kèo nhà, phải chống gậy, run rẩy, liền sanh tâm vô cùng nhàm chán. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hóa hiện người phụ nữ ấy bị bệnh tật áp đảo và cho nàng thấy. Ngay lúc ấy, người phụ nữ kia vứt cả gậy và quạt lá thốt nốt, kêu la thảm thiết, ngã xuống đất, lăn lộn qua lại trong đống phẩn và nước tiểu của chính mình. Rūpanandā thấy cảnh ấy cũng sanh tâm vô cùng nhàm chán. Bậc Đạo Sư lại cho nàng thấy cái chết của người phụ nữ ấy. Ngay lúc ấy, thân thể người phụ nữ kia trở nên sình trương, mủ và giòi bọ chảy ra từ chín vết thương, quạ và các loài khác tụ tập lại cấu xé. Rūpanandā nhìn thấy cảnh ấy và suy tư: “Người phụ nữ này ngay tại nơi đây đã già, đã bệnh, đã chết. Thân này của ta cũng sẽ phải chịu già, bệnh, chết như vậy thôi”. Nàng thấy được tự thân là vô thường. Và vì thấy được là vô thường, nên cũng thấy được là khổ, là vô ngã. Bấy giờ, ba cõi hữu đối với nàng hiện ra như những ngôi nhà đang cháy, như xác chết buộc vào cổ, tâm nàng hướng thẳng đến đề mục thiền quán. Bậc Đạo Sư biết được nàng đã thấy rõ tính vô thường, Ngài quán xét: “Liệu nàng có thể tự mình tạo ra nơi nương tựa cho chính mình không?” và thấy rằng: “Nàng không thể, cần phải có duyên bên ngoài”. Suy nghĩ như vậy, Ngài thuyết pháp tùy theo căn cơ thích hợp của nàng và nói rằng: ‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ; อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภิปตฺถิตํ. “Này Nanda, hãy nhìn xem thân này, bệnh hoạn, ô uế, thối tha; trào ra, rỉ chảy, được kẻ ngu si hằng khát khao.” ‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ; ธาตุโต สุญฺญโต ปสฺส, มา โลกํ ปุนราคมิ; ภเว ฉนฺทํ วิราเชตฺวา, อุปสนฺโต จริสฺสตี’’ติ. – “Như thế này, cũng là thế kia, như thế kia, cũng là thế này; hãy xem là các giới, là trống không, chớ trở lại thế gian nữa; hãy từ bỏ ái dục trong các cõi hữu, người được an tịnh sẽ an trú.” อิตฺถํ สุทํ ภควา นนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ. นนฺทา เทสนานุสาเรน ญาณํ เปเสตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปาปุณิ. อถสฺสา อุปริ ติณฺณํ มคฺคผลานํ วิปสฺสนาปริวาสตฺถาย สุญฺญตากมฺมฏฺฐานํ กเถตุํ, ‘‘นนฺเท, มา ‘อิมสฺมึ สรีเร สาโร อตฺถี’ติ สญฺญํ กริ. อปฺปมตฺตโกปิ หิ เอตฺถ สาโร นตฺถิ, ตีณิ อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา กตํ อฏฺฐินครเมต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Như vậy, Đức Thế Tôn đã nói những câu kệ này liên quan đến Tỳ-khưu-ni Nanda. Nanda, theo lời dạy, đã hướng trí tuệ và chứng đắc quả Dự lưu. Sau đó, để giảng về đề mục thiền quán tánh không cho nàng, nhằm mục đích tu tập minh sát cho ba đạo quả cao hơn, Ngài nói: “Này Nanda, chớ có tưởng rằng ‘trong thân này có cốt lõi’. Vì rằng, trong đây không có một chút cốt lõi nào cả, đây là thành trì bằng xương được dựng lên từ ba trăm khúc xương”, rồi Ngài nói lên câu kệ này: ๑๕๐. 150. ‘‘อฏฺฐีนํ นครํ กตํ, มํสโลหิตเลปนํ; ยตฺถ ชรา จ มจฺจุ จ, มาโน มกฺโข จ โอหิโต’’ติ. “Thành trì bằng xương được tạo dựng, tô phết bằng thịt và máu; nơi đó, già và chết, cùng với mạn và tật được chứa đựng.” ตสฺสตฺโถ – ยเถว หิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณาทีนํ โอทหนตฺถาย กฏฺฐานิ อุสฺสาเปตฺวา วลฺลีหิ พนฺธิตฺวา มตฺติกาย วิลิมฺเปตฺวา นครสงฺขาตํ พหิทฺธา เคหํ [Pg.75] กโรนฺติ, เอวมิทํ อชฺฌตฺติกมฺปิ ตีณิ อฏฺฐิสตานิ อุสฺสาเปตฺวา นฺหารุวินทฺธํ มํสโลหิตเลปนํ ตจปฏิจฺฉนฺนํ ชีรณลกฺขณาย ชราย มรณลกฺขณสฺส มจฺจุโน อาโรหสมฺปทาทีนิ ปฏิจฺจ มญฺญนลกฺขณสฺส มานสฺส สุกตการณวินาสนลกฺขณสฺส มกฺขสฺส จ โอทหนตฺถาย นครํ กตํ. เอวรูโป เอว หิ เอตฺถ กายิกเจตสิโก อาพาโธ โอหิโต, อิโต อุทฺธํ กิญฺจิ คยฺหูปคํ นตฺถีติ. Ý nghĩa của câu kệ ấy là: Cũng như người ta dựng cột gỗ, dùng dây leo buộc lại, trát đất sét để làm một ngôi nhà bên ngoài gọi là thành trì để chứa các loại ngũ cốc; cũng vậy, thân nội phần này được dựng lên từ ba trăm khúc xương, được buộc bằng gân, tô phết bằng thịt và máu, bao bọc bởi da, được làm thành một thành trì để chứa đựng sự già có đặc tính là mục nát, cái chết có đặc tính là tử vong, lòng kiêu mạn có đặc tính là tự cao tự đại dựa vào vóc dáng hoàn hảo v.v., và sự phụ ơn có đặc tính là hủy hoại công đức của người đã làm ơn. Thật vậy, trong thân này, bệnh tật thuộc thân và tâm như thế được chứa đựng, ngoài ra không có gì đáng để nắm giữ. เทสนาวสาเน สา เถรี อรหตฺตํ ปาปุณิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, vị Trưởng lão ni ấy đã chứng đắc A-la-hán quả, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng. ชนปทกลฺยาณี รูปนนฺทาเถรีวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về Trưởng lão ni Janapadakalyāṇī Rūpanandā, phẩm thứ năm. ๖. มลฺลิกาเทวีวตฺถุ 6. Câu chuyện về hoàng hậu Mallikā ชีรนฺติ เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มลฺลิกํ เทวึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Jīranti ve”, liên quan đến hoàng hậu Mallikā. สา กิร เอกทิวสํ นฺหานโกฏฺฐกํ ปวิฏฺฐา มุขํ โธวิตฺวา โอนตสรีรา ชงฺฆํ โธวิตุํ อารภิ. ตาย จ สทฺธึเยว ปวิฏฺโฐ เอโก วลฺลภสุนโข อตฺถิ. โส ตํ ตถา โอนตํ ทิสฺวา อสทฺธมฺมสนฺถวํ กาตุํ อารภิ. สา ผสฺสํ สาทิยนฺตี อฏฺฐาสิ. ราชาปิ อุปริปาสาเท วาตปาเนน โอโลเกนฺโต ตํ ทิสฺวา ตโต อาคตกาเล ‘‘นสฺส, วสลิ, กสฺมา เอวรูปมกาสี’’ติ อาห. กึ มยา กตํ, เทวาติ. สุนเขน สทฺธึ สนฺถโวติ. นตฺเถตํ, เทวาติ. มยา สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามิ, นสฺส, วสลีติ. ‘‘มหาราช, โย โกจิ อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ อิมินา วาตปาเนน โอโลเกนฺตสฺส เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตี’’ติ อภูตํ กเถสิ. เทว, สเจ เม สทฺทหสิ, เอตํ โกฏฺฐกํ ปวิส, อหํ ตํ อิมินา วาตปาเนน โอโลเกสฺสามีติ. ราชา มูฬฺหธาตุโก ตสฺสา วจนํ สทฺทหิตฺวา โกฏฺฐกํ ปาวิสิ. สาปิ โข เทวี วาตปาเน ฐตฺวา โอโลเกนฺตี ‘‘อนฺธพาล, มหาราช, กึ นาเมตํ, อชิกาย สทฺธึ สนฺถวํ กโรสี’’ติ อาห. ‘‘นาหํ, ภทฺเท, เอวรูปํ กโรมี’’ติ จ วุตฺเตปิ ‘‘มยา สามํ ทิฏฺฐํ, นาหํ ตว สทฺทหิสฺสามี’’ติ อาห. Tương truyền, một hôm, bà vào nhà tắm, sau khi rửa mặt, bà cúi người xuống và bắt đầu rửa chân. Có một con chó cưng đã vào cùng với bà. Con chó ấy thấy bà cúi xuống như vậy, liền bắt đầu hành vi giao cấu bất chánh. Bà đứng yên, tận hưởng sự tiếp xúc ấy. Vua cũng đang nhìn từ cửa sổ trên lầu cao, thấy sự việc đó, nên khi bà từ đó trở về, vua nói: “Hãy cút đi, đồ tiện nữ! Tại sao ngươi lại làm chuyện như vậy?” “Tâu Đại vương, thần thiếp đã làm gì ạ?” “Ngươi đã thân mật với một con chó.” “Tâu Đại vương, không có chuyện đó.” “Trẫm đã tự mình trông thấy, trẫm sẽ không tin ngươi. Cút đi, đồ tiện nữ!” “Tâu Đại vương, bất cứ ai vào nhà tắm này, khi người khác nhìn qua cửa sổ này, một người sẽ hiện ra thành hai người,” bà đã nói điều không thật. “Tâu Đại vương, nếu ngài không tin thần thiếp, xin ngài hãy vào nhà tắm đó, thần thiếp sẽ nhìn ngài qua cửa sổ này.” Vua vốn là người si muội, tin lời bà và đi vào nhà tắm. Hoàng hậu cũng đứng ở cửa sổ nhìn xuống và nói: “Hỡi vị vua mù quáng ngu dốt! Chuyện gì thế này, ngài đang thân mật với một con dê cái sao?” “Này ái khanh, ta không làm chuyện như vậy,” và dù vua đã nói thế, bà vẫn đáp: “Thiếp đã tự mình trông thấy, thiếp sẽ không tin ngài.” ตํ [Pg.76] สุตฺวา ราชา ‘‘อทฺธา อิมํ โกฏฺฐกํ ปวิฏฺโฐ เอโกว ทฺวิธา ปญฺญายตี’’ติ สทฺทหิ. มลฺลิกา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา อนฺธพาลตาย มยา วญฺจิโต, ปาปํ เม กตํ, อยญฺจ เม อภูเตน อพฺภาจิกฺขิโต, อิทํ เม กมฺมํ สตฺถาปิ ชานิสฺสติ, ทฺเว อคฺคสาวกาปิ อสีติ มหาสาวกาปิ ชานิสฺสนฺติ, อโห วต เม ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติ. อยํ กิร รญฺโญ อสทิสทาเน สหายิกา อโหสิ. ตตฺถ จ เอกทิวสํ กตปริจฺจาโค ธนสฺส จุทฺทสโกฏิอคฺฆนโก อโหสิ. ตถาคตสฺส เสตจฺฉตฺตํ นิสีทนปลฺลงฺโก อาธารโก ปาทปีฐนฺติ อิมานิ ปน จตฺตาริ อนคฺฆาเนว อเหสุํ. สา มรณกาเล เอวรูปํ มหาปริจฺจาคํ นานุสฺสริตฺวา ตเทว ปาปกมฺมํ อนุสฺสรนฺตี กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. รญฺโญ ปน สา อติวิย ปิยา อโหสิ. โส พลวโสกาภิภูโต ตสฺสา สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา ‘‘นิพฺพตฺตฏฺฐานมสฺสา ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. สตฺถา ยถา โส อาคตการณํ น สรติ, ตถา อกาสิ. โส สตฺถุ สนฺติเก สารณียธมฺมกถํ สุตฺวา เคหํ ปวิฏฺฐกาเล สริตฺวา ‘‘อหํ ภเณ มลฺลิกาย นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉิสฺสามีติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ, สฺเว ปุน ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ ปุนทิวเสปิ อคมาสิ. สตฺถาปิ ปฏิปาฏิยา สตฺต ทิวสานิ ยถา โส น สรติ, ตถา อกาสิ. สาปิ สตฺตาหเมว นิรเย ปจฺจิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส ตโต จุตา ตุสิตภวเน นิพฺพตฺติ. กสฺมา ปนสฺส สตฺถา อสรณภาวํ อกาสีติ? สา กิร ตสฺส อติวิย ปิยา อโหสิ มนาปา, ตสฺมา ตสฺสา นิรเย นิพฺพตฺตภาวํ สุตฺวา ‘‘สเจ เอวรูปา สทฺธาสมฺปนฺนา นิรเย นิพฺพตฺตา, ทานํ ทตฺวา กึ กริสฺสามี’’ติ มิจฺฉาทิฏฺฐึ คเหตฺวา ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ เคเห ปวตฺตํ นิจฺจภตฺตํ หราเปตฺวา นิรเย นิพฺพตฺเตยฺย, เตนสฺส สตฺถา สตฺตาหํ อสรณภาวํ กตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส ปิณฺฑาย จรนฺโต สยเมว ราชกุลทฺวารํ อคมาสิ. Nghe vậy, đức vua tin rằng: “Chắc chắn khi vào nhà tắm này, một người lại hiện ra thành hai người.” Hoàng hậu Mallikā suy nghĩ: “Vị vua này vì quá ngu muội nên đã bị ta lừa dối. Ta đã tạo ác nghiệp, lại còn vu khống đức vua một cách không thật. Việc làm này của ta, chắc chắn đức Thế Tôn sẽ biết, hai vị Thượng thủ Thinh văn và tám mươi vị Đại Thinh văn cũng sẽ biết. Ôi, ta đã tạo một nghiệp thật nặng nề!” Được biết, bà là người trợ giúp cho đức vua trong việc bố thí vô song. Trong đó, chỉ trong một ngày, tài sản bố thí đã trị giá mười bốn koṭi. Bốn vật phẩm dâng lên đức Như Lai là bạch lọng, bảo tọa, giá đỡ bình bát, và ghế để chân thì quả là vô giá. Khi lâm chung, bà không nhớ lại được sự bố thí to lớn như vậy mà chỉ nhớ đến ác nghiệp kia, sau khi mệnh chung, bà tái sanh vào địa ngục Avīci. Về phần đức vua, ngài vô cùng yêu quý bà. Bị sầu muộn tột cùng xâm chiếm, sau khi lo liệu tang lễ cho bà, ngài đến yết kiến đức Thế Tôn với ý định: “Ta sẽ hỏi về nơi tái sanh của bà ấy.” Đức Thế Tôn đã làm cho đức vua không nhớ ra lý do mình đến. Đức vua sau khi nghe pháp thoại đáng ghi nhớ tại chỗ đức Thế Tôn, lúc trở về cung mới nhớ ra và nói: “Này các khanh, ta đến yết kiến đức Thế Tôn để hỏi về nơi tái sanh của hoàng hậu Mallikā mà lại quên mất. Ngày mai ta sẽ hỏi lại.” Ngày hôm sau, ngài lại đến. Đức Thế Tôn cũng tuần tự làm cho đức vua không nhớ ra như vậy trong suốt bảy ngày. Về phần hoàng hậu, bà chỉ phải chịu khổ trong địa ngục bảy ngày, vào ngày thứ tám, sau khi mạng chung ở đó, bà tái sanh về cõi trời Tusita. Vì sao đức Thế Tôn lại làm cho đức vua không nhớ? Vì rằng bà là người mà đức vua vô cùng yêu quý và quý mến. Do đó, nếu nghe tin bà tái sanh trong địa ngục, đức vua có thể khởi lên tà kiến: “Nếu một người có tín tâm như vậy mà còn sanh vào địa ngục, thì bố thí để làm gì?”, rồi đình chỉ việc cúng dường thường nhật cho năm trăm vị Tỳ-khưu tại hoàng cung và có thể sẽ tái sanh vào địa ngục. Vì lý do đó, đức Thế Tôn đã làm cho đức vua không nhớ trong bảy ngày, và vào ngày thứ tám, khi đang đi khất thực, Ngài đã tự mình đi đến cổng hoàng cung. ราชา ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา นิกฺขมิตฺวา ปตฺตํ อาทาย ปาสาทํ อภิรุหิตุํ อารภิ. สตฺถา ปน รถสาลาย นิสีทิตุํ อาการํ ทสฺเสสิ. ราชา สตฺถารํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชเกน ปฏิมาเนตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺโนว อหํ, ภนฺเต, มลฺลิกาย เทวิยา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉิสฺสามีติ คนฺตฺวา ปมุฏฺโฐ, กตฺถ นุ โข สา, ภนฺเต, นิพฺพตฺตาติ. ตุสิตภวเน, มหาราชาติ, ภนฺเต, ตาย ตุสิตภวเน อนิพฺพตฺตนฺติยา โก อญฺโญ นิพฺพตฺติสฺสติ[Pg.77], ภนฺเต, นตฺถิ ตาย สทิสา อิตฺถี. ตสฺสา หิ นิสินฺนฏฺฐานาทีสุ ‘‘สฺเว ตถาคตสฺส อิทํ ทสฺสามิ, อิทํ กริสฺสามี’’ติ ทานสํวิธานํ ฐเปตฺวา อญฺญํ กิจฺจเมว นตฺถิ, ภนฺเต, ตสฺสา ปรโลกํ คตกาลโต ปฏฺฐาย สรีรํ เม น วหตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘มา จินฺตยิ, มหาราช, สพฺเพสํ ธุวธมฺโม อย’’นฺติ วตฺวา ‘‘อยํ, มหาราช, รโถ กสฺสา’’ติ ปุจฺฉิ. ตํ สุตฺวา ราชา สิรสฺมึ อญฺชลึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ‘‘ปิตามหสฺส เม, ภนฺเต’’ติ อาห. ‘‘อยํ กสฺสา’’ติ? ‘‘ปิตุ เม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยํ ปน รโถ กสฺสา’’ติ? ‘‘มม, ภนฺเต’’ติ. เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘มหาราช, ตว ปิตามหสฺส รโถ เตเนวากาเรน ตว ปิตุ รถํ น ปาปุณิ, ตว ปิตุ รโถ ตว รถํ น ปาปุณิ, เอวรูปสฺส นาม กฏฺฐกลิงฺครสฺสาปิ ชรา อาคจฺฉติ, กิมงฺคํ ปน อตฺตภาวสฺส. มหาราช, สปฺปุริสธมฺมสฺเสว หิ ชรา นตฺถิ, สตฺตา ปน อชีรกา นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức vua nghe tin “Đức Thế Tôn đã đến”, liền đi ra, nhận lấy bình bát và định mời Ngài lên lầu đài. Tuy nhiên, đức Thế Tôn ra hiệu muốn ngồi lại ở nhà để xe. Đức vua bèn thỉnh đức Thế Tôn an tọa ngay tại đó, dâng cúng cháo và vật thực, đảnh lễ rồi thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con đến để hỏi về nơi tái sanh của hoàng hậu Mallikā mà lại quên mất. Bạch Thế Tôn, vậy bà ấy đã tái sanh ở đâu?” – “Tâu Đại vương, ở cõi trời Tusita.” – “Bạch Thế Tôn, nếu bà ấy không sanh về cõi trời Tusita thì còn ai khác có thể sanh về đó nữa? Bạch Thế Tôn, không có người phụ nữ nào giống như bà ấy. Đối với bà, dù ngồi hay đứng, ngoài việc sắp đặt cúng dường như ‘Ngày mai ta sẽ dâng cúng vật này lên đức Như Lai, ta sẽ làm việc này,’ thì không có việc gì khác. Bạch Thế Tôn, kể từ khi bà ấy qua đời, thân con đây không còn mang nổi nữa.” Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị vua ấy: “Tâu Đại vương, chớ nên sầu muộn. Đây là định luật bất biến đối với tất cả chúng sanh.” Nói xong, Ngài hỏi: “Tâu Đại vương, cỗ xe này là của ai?” Nghe vậy, đức vua chắp tay lên đầu thưa: “Bạch Thế Tôn, của ông nội con.” – “Cỗ này của ai?” – “Bạch Thế Tôn, của cha con.” – “Còn cỗ xe này của ai?” – “Bạch Thế Tôn, của con.” Khi được trả lời như vậy, đức Thế Tôn dạy: “Tâu Đại vương, cỗ xe của ông nội ngài đã không còn được như cỗ xe của cha ngài, cỗ xe của cha ngài cũng không còn được như cỗ xe của ngài. Ngay cả một vật bằng gỗ như thế này còn bị hư hoại, huống chi là thân này. Tâu Đại vương, chỉ có Pháp của bậc chân nhân là không già đi, còn chúng sanh thì không có ai là không già.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๑๕๑. 151. ‘‘ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา,อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ; สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ,สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตี’’ติ. “Xe vua lộng lẫy, rồi cũng hư nát, Thân này cũng vậy, sẽ phải già đi; Pháp bậc Thánh nhân, không hề già nua, Bậc Thánh tuyên thuyết, cùng bậc Hiền trí.” ตตฺถ เวติ นิปาโต. สุจิตฺตาติ สตฺตหิ รตเนหิ อปเรหิ จ รถาลงฺกาเรหิ สุฏฺฐุ จิตฺติตา ราชูนํ รถาปิ ชีรนฺติ. สรีรมฺปีติ น เกวลํ รถา เอว, อิทํ สุปฺปฏิชคฺคิตํ สรีรมฺปิ ขณฺฑิจฺจาทีนิ ปาปุณนฺตํ ชรํ อุเปติ. สตญฺจาติ พุทฺธาทีนํ ปน สนฺตานํ นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม จ กิญฺจิ อุปฆาตํ น อุเปตีติ น ชรํ อุเปติ นาม. ปเวทยนฺตีติ เอวํ สนฺโต พุทฺธาทโย สพฺภิ ปณฺฑิเตหิ สทฺธึ กเถนฺตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ve là một trợ từ. Sucittā (lộng lẫy) nghĩa là những cỗ xe của các vị vua được trang hoàng khéo léo bằng bảy loại báu và các đồ trang sức khác cũng bị hư nát. Sarīrampi (thân này cũng vậy) nghĩa là không chỉ những cỗ xe, mà cả thân này dù được chăm sóc kỹ lưỡng cũng đi đến già nua, phải chịu cảnh răng rụng, v.v. Satañca (Pháp của bậc Thánh nhân) nghĩa là chín loại Pháp siêu thế của các bậc Thánh nhân như chư Phật, v.v., không bị bất cứ sự hủy hoại nào, tức là không già đi. Pavedayanti (tuyên thuyết) nghĩa là các bậc Thánh nhân như chư Phật, v.v., nói chuyện, tuyên thuyết cùng với các bậc hiền trí. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. มลฺลิกาเทวีวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về hoàng hậu Mallikā, phần thứ sáu. ๗. ลาฬุทายิตฺเถรวตฺถุ 7. Câu chuyện Trưởng lão Lāḷudāyī อปฺปสฺสุตายนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาฬุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Appassutāyaṃ, liên quan đến Trưởng lão Lāḷudāyī. โส [Pg.78] กิร มงฺคลํ กโรนฺตานํ เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ติโรกุฏฺเฏสุ ติฏฺฐนฺตี’’ติอาทินา (ขุ. ปา. ๗.๑; เป. ว. ๑๔) นเยน อวมงฺคลํ กเถติ, อวมงฺคลํ กโรนฺตานํ เคหํ คนฺตฺวา ติโรกุฏฺฏาทีสุ กเถตพฺเพสุ ‘‘ทานญฺจ ธมฺมจริยา จา’’ติอาทินา (ขุ. ปา. ๕.๗; สุ. นิ. ๒๖๖) นเยน มงฺคลคาถา วา ‘‘ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา’’ติ รตนสุตฺตํ (ขุ. ปา. ๖.๓; สุ. นิ. ๒๒๖) วา กเถติ. เอวํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ‘‘อญฺญํ กเถสฺสามี’’ติ อญฺญํ กเถนฺโตปิ ‘‘อญฺญํ กเถมี’’ติ น ชานาติ. ภิกฺขู ตสฺส กถํ สุตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘กึ, ภนฺเต, ลาฬุทายิสฺส มงฺคลามงฺคลฏฺฐาเนสุ คมเนน, อญฺญสฺมึ กเถตพฺเพ อญฺญเมว กเถตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนเวส เอวํ กเถติ, ปุพฺเพปิ อญฺญสฺมึ กเถตพฺเพ อญฺญเมว กเถสี’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ – Nghe nói, vị ấy đến nhà của những người đang làm lễ cát tường, lại thuyết những điều không cát tường theo cách bắt đầu bằng câu: ‘Họ đứng ngoài tường...’ (tirokuṭṭesu tiṭṭhantīti). Khi đến nhà của những người đang làm lễ không cát tường, trong lúc đáng lẽ phải thuyết về kinh Tirokuṭṭa v.v..., vị ấy lại thuyết về kệ ngôn cát tường theo cách bắt đầu bằng câu: ‘Bố thí và sống theo Chánh pháp...’ (dānañca dhammacariyā cā), hoặc thuyết kinh Ratanasutta (Châu Báu) bắt đầu bằng câu: ‘Bất cứ tài sản nào ở đây hay ở nơi khác...’ (yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā). Cứ như thế, ở những nơi này nơi kia, dù đang thuyết một điều khác trong khi nghĩ rằng: ‘Ta sẽ thuyết một điều khác,’ vị ấy cũng không biết rằng: ‘Ta đang thuyết một điều khác.’ Các vị Tỳ khưu nghe lời nói của vị ấy, bèn bạch với Đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, vì sao Trưởng lão Lāḷudāyī, khi đến những nơi có lễ cát tường và không cát tường, trong lúc đáng lẽ phải thuyết một điều, lại thuyết một điều khác?’ Đức Thế Tôn phán rằng: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ vị này mới thuyết như vậy, mà ngay cả trong quá khứ, trong lúc đáng lẽ phải nói một điều, vị ấy cũng đã nói một điều khác,’ rồi Ngài kể lại câu chuyện quá khứ. อตีเต กิร พาราณสิยํ อคฺคิทตฺตสฺส นาม พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต โสมทตฺตกุมาโร นาม ราชานํ อุปฏฺฐหิ. โส รญฺญา ปิโย อโหสิ มนาโป. พฺราหฺมโณ ปน กสิกมฺมํ นิสฺสาย ชีวติ. ตสฺส ทฺเวเยว โคณา อเหสุํ. เตสุ เอโก มโต. พฺราหฺมโณ ปุตฺตํ อาห – ‘‘ตาต, โสมทตฺต, ราชานํ เม ยาจิตฺวา เอกํ โคณํ อาหรา’’ติ. โสมทตฺโต ‘‘สจาหํ ราชานํ ยาจิสฺสามิ, ลหุภาโว เม ปญฺญายิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเหเยว, ตาต, ราชานํ ยาจถา’’ติ วตฺวา ‘‘เตน หิ, ตาต, มํ คเหตฺวา ยาหี’’ติ วุตฺโต จินฺเตสิ – ‘‘อยํ พฺราหฺมโณ ทนฺธปญฺโญ อภิกฺกมาทิวจนมตฺตมฺปิ น ชานาติ, อญฺญสฺมึ วตฺตพฺเพ อญฺญเมว วทติ, สิกฺขาเปตฺวา ปน นํ เนสฺสามี’’ติ. โส ตํ อาทาย พีรณตฺถมฺภกํ นาม สุสานํ คนฺตฺวา ติณกลาเป พนฺธิตฺวา ‘‘อยํ ราชา, อยํ อุปราชา, อยํ เสนาปตี’’ติ นามานิ กตฺวา ปฏิปาฏิยา ปิตุ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ราชกุลํ คนฺตฺวา เอวํ อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ ปฏิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ นาม ราชา วตฺตพฺโพ, เอวํ นาม อุปราชา, ราชานํ ปน อุปสงฺกมิตฺวา ‘ชยตุ ภวํ, มหาราชา’ติ วตฺวา เอวํ ฐตฺวา อิมํ คาถํ วตฺวา โคณํ ยาเจยฺยาถา’’ติ คาถํ อุคฺคณฺหาเปสิ – Nghe nói, vào thời quá khứ, ở thành Bārāṇasī, có một vị công tử tên là Somadatta, con của một vị Bà la môn tên là Aggidatta, hầu cận đức vua. Vị ấy được đức vua yêu mến và quý trọng. Vị Bà la môn thì sống bằng nghề cày ruộng. Ông chỉ có hai con bò. Trong số đó, một con đã chết. Vị Bà la môn nói với con trai: ‘Này con Somadatta, con hãy đến xin vua cho cha một con bò.’ Somadatta suy nghĩ: ‘Nếu ta đi xin vua, sự thấp kém của ta sẽ bị lộ ra,’ rồi nói: ‘Thưa cha, chính cha hãy đi xin vua.’ Khi được cha bảo: ‘Vậy thì, con ơi, hãy dẫn cha đi,’ anh ta suy nghĩ: ‘Vị Bà la môn này trí tuệ chậm lụt, ngay cả những lời nói đơn giản như tiến lên, lùi lại cũng không biết, đáng lẽ phải nói điều này lại nói điều khác. Ta phải dạy cho ông rồi mới dẫn đi.’ Anh ta dẫn cha đến một nghĩa địa tên là Bīraṇatthambhaka, bó những bó cỏ lại, đặt tên: ‘Đây là đức vua, đây là thái tử, đây là tướng quân,’ rồi chỉ cho cha theo thứ tự và dạy rằng: ‘Cha phải đến hoàng cung, tiến lên như thế này, lùi lại như thế này, tâu với vua như thế này, tâu với thái tử như thế này. Khi đến gần vua, hãy nói: ‘Tâu Đại vương, chúc Ngài chiến thắng,’ rồi đứng như thế này, đọc bài kệ này và xin một con bò.’ Rồi anh ta dạy cho cha học thuộc lòng bài kệ. ‘‘ทฺเว เม โคณา มหาราช, เยหิ เขตฺตํ กสามเส; เตสุ เอโก มโต เทว, ทุติยํ เทหิ ขตฺติยา’’ติ. ‘Tâu Đại vương, con có hai con bò, nhờ chúng con cày ruộng. Tâu Thiên tử, một trong hai con đã chết, xin Ngài, bậc Sát-đế-lỵ, hãy ban cho con con thứ hai.’ โส หิ สํวจฺฉรมตฺเตน ตํ คาถํ ปคุณํ กตฺวา ปคุณภาวํ ปุตฺตสฺส อาโรเจตฺวา ‘‘เตน หิ, ตาต, กญฺจิเทว ปณฺณาการํ อาทาย อาคจฺฉถ, อหํ [Pg.79] ปุริมตรํ คนฺตฺวา รญฺโญ สนฺติเก ฐสฺสามี’’ติ วุตฺเต ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ปณฺณาการํ คเหตฺวา โสมทตฺตสฺส รญฺโญ สนฺติเก ฐิตกาเล อุสฺสาหปฺปตฺโต ราชกุลํ คนฺตฺวา รญฺญา ตุฏฺฐจิตฺเตน กตปฏิสมฺโมทโน, ‘‘ตาต, จิรสฺสํ วต อาคตตฺถ, อิทมาสนํ นิสีทิตฺวา วทถ, เยนตฺโถ’’ติ วุตฺเต อิมํ คาถมาห – Vị ấy mất khoảng một năm để học thuộc lòng bài kệ đó. Sau khi thông báo cho con trai biết mình đã thuộc lòng, người con nói: ‘Vậy thì, thưa cha, cha hãy mang theo một món lễ vật nào đó rồi đến. Con sẽ đi trước và ở bên cạnh đức vua.’ Khi được nói vậy, ông đáp: ‘Tốt lắm, con trai.’ Ông mang theo lễ vật, và trong lúc Somadatta đang ở bên cạnh đức vua, ông đã cố gắng đến hoàng cung. Đức vua với tâm hoan hỷ đã chào đón ông và nói: ‘Thưa ngài, đã lâu lắm rồi ngài mới đến. Xin hãy ngồi xuống chiếc ghế này và cho biết ngài cần gì.’ Khi được nói vậy, ông đọc bài kệ này: ‘‘ทฺเว เม โคณา มหาราช, เยหิ เขตฺตํ กสามเส; เตสุ เอโก มโต เทว, ทุติยํ คณฺห ขตฺติยา’’ติ. ‘Tâu Đại vương, con có hai con bò, nhờ chúng con cày ruộng. Tâu Thiên tử, một trong hai con đã chết, xin Ngài, bậc Sát-đế-lỵ, hãy lấy con thứ hai.’ รญฺญา ‘‘กึ วเทสิ, ตาต, ปุน วเทหี’’ติ วุตฺเตปิ ตเมว คาถํ อาห. ราชา เตน วิรชฺฌิตฺวา กถิตภาวํ ญตฺวา สิตํ กตฺวา, ‘‘โสมทตฺต, ตุมฺหากํ เคเห พหู มญฺเญ โคณา’’ติ วตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ทินฺนา พหู ภวิสฺสนฺติ, เทวา’’ติ วุตฺเต โพธิสตฺตสฺส ตุสฺสิตฺวา พฺราหฺมณสฺส โสฬส โคเณ อลงฺการภณฺฑกํ นิวาสคามญฺจสฺส พฺรหฺมเทยฺยํ ทตฺวา มหนฺเตน ยเสน พฺราหฺมณํ อุยฺโยเชสีติ. Dù đức vua có nói: ‘Thưa ngài, ngài nói gì vậy? Xin hãy nói lại lần nữa,’ ông vẫn đọc lại chính bài kệ đó. Đức vua biết rằng ông đã nói sai, bèn mỉm cười và nói: ‘Này Somadatta, ta nghĩ rằng nhà các ngươi có nhiều bò lắm.’ Khi được nói vậy, (Somadatta) tâu: ‘Tâu Thiên tử, nếu được Ngài ban cho thì sẽ có nhiều ạ.’ Đức vua hài lòng với (lời của) vị Bồ-tát, đã ban cho vị Bà la môn mười sáu con bò, đồ trang sức, và một ngôi làng để ở như một món quà cao quý, rồi cho vị Bà la môn ra về với danh vọng lớn lao. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ, พฺราหฺมโณ ลาฬุทายี, โสมทตฺโต ปน อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพเปส อตฺตโน อปฺปสฺสุตตาย อญฺญสฺมึ วตฺตพฺเพ อญฺญเมว วทติ. อปฺปสฺสุตปุริโส หิ พลิพทฺทสทิโส นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Thế Tôn, sau khi thuyết pháp thoại này, đã kết nối câu chuyện tiền thân: ‘Khi ấy, đức vua là Ānanda, vị Bà la môn là Lāḷudāyī, còn Somadatta chính là Ta.’ Rồi Ngài dạy: ‘Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, do ít nghe học, đáng lẽ phải nói điều này, vị ấy lại nói điều khác. Quả thật, người ít nghe học được gọi là giống như con bò đực,’ rồi Ngài đọc bài kệ này: ๑๕๒. 152. ‘‘อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส, พลิพทฺโทว ชีรติ; มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ, ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒตี’’ติ. ‘Người ít nghe học này, già đi như con bò đực; thịt của nó tăng trưởng, nhưng trí tuệ của nó không tăng trưởng.’ ตตฺถ อปฺปสฺสุตายนฺติ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา ปณฺณาสกานํ. อถ วา ปน วคฺคานํ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา สุตฺตนฺตานํ วาปิ อภาเวน อปฺปสฺสุโต อยํ. กมฺมฏฺฐานํ ปน อุคฺคเหตฺวา อนุยุญฺชนฺโต พหุสฺสุโตว. พลิพทฺโทว ชีรตีติ ยถา หิ พลิพทฺโท ชีรมาโน วฑฺฒมาโน เนว มาตุ, น ปิตุ, น เสสญาตกานํ อตฺถาย วฑฺฒติ, อถ โข นิรตฺถกเมว ชีรติ, เอวเมวํ อยมฺปิ น อุปชฺฌายวตฺตํ กโรติ, น อาจริยวตฺตํ, น อาคนฺตุกวตฺตาทีนิ, น ภาวนารามตํ อนุยุญฺชติ, นิรตฺถกเมว ชีรติ, มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺตีติ ยถา พลิพทฺทสฺส ‘‘ยุคนงฺคลาทีนิ วหิตุํ อสมตฺโถ เอโส’’ติ อรญฺเญ วิสฺสฏฺฐสฺส ตตฺเถว วิจรนฺตสฺส [Pg.80] ขาทนฺตสฺส ปิวนฺตสฺส มํสานิ วฑฺฒนฺติ, เอวเมว อิมสฺสาปิ อุปชฺฌายาทีหิ วิสฺสฏฺฐสฺส สงฺฆํ นิสฺสาย จตฺตาโร ปจฺจเย ลภิตฺวา อุทฺธวิเรจนาทีนิ กตฺวา กายํ โปเสนฺตสฺส มํสานิ วฑฺฒนฺติ, ถูลสรีโร หุตฺวา วิจรติ. ปญฺญา ตสฺสาติ โลกิยโลกุตฺตรา ปนสฺส ปญฺญา เอกงฺคุลมตฺตาปิ น วฑฺฒติ, อรญฺเญ ปน คจฺฉลตาทีนิ วิย ฉ ทฺวารานิ นิสฺสาย ตณฺหา เจว นววิธมาโน จ วฑฺฒตีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, `appasutāyaṃ` (người ít nghe) là người không biết một hoặc hai phẩm năm mươi, hoặc các phẩm, hay nói cách khác, tối thiểu là không biết một hoặc hai bài kinh. Vị này được gọi là người ít nghe. Tuy nhiên, nếu người ấy học và thực hành một đề mục thiền định thì được xem là người nghe nhiều. `Balibaddova jīrati` (già đi như con bò mộng): ví như con bò mộng, khi nó già đi, lớn lên, nó không lớn lên vì lợi ích của mẹ, của cha, hay của các quyến thuộc khác, mà chỉ già đi một cách vô ích. Cũng vậy, vị này không làm bổn phận đối với thầy tế độ, không làm bổn phận đối với thầy giáo thọ, không làm các bổn phận đối với khách tăng v.v..., không chuyên tâm vào việc hành thiền, nên chỉ già đi một cách vô ích. `Maṃsāni tassa vaḍḍhanti` (thịt của nó tăng trưởng): ví như con bò mộng được thả vào rừng vì “nó không có khả năng kéo ách, kéo cày v.v...”, nó cứ đi lang thang, ăn uống trong đó và thịt của nó tăng trưởng. Cũng vậy, vị này, được thầy tế độ v.v... miễn cho các bổn phận, nương vào Tăng chúng mà nhận được bốn món vật dụng, rồi dùng các phương pháp như xổ thuốc, nuôi dưỡng thân thể, thì thịt của vị ấy cũng tăng trưởng, trở nên mập mạp và đi lại. `Paññā tassa` (trí tuệ của người ấy): còn trí tuệ thế gian và siêu thế của người ấy thì không tăng trưởng dù chỉ bằng một lóng tay. Nhưng cũng như cây bụi và dây leo trong rừng, nương vào sáu căn môn mà ái dục và chín loại kiêu mạn của người ấy lại tăng trưởng. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน มหาชโน โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณีติ. Vào cuối bài pháp thoại, đông đảo quần chúng đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. ลาฬุทายิตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Lāḷudāyī là chuyện thứ bảy. ๘. อุทานวตฺถุ 8. Câu chuyện về lời cảm hứng kệ อเนกชาติสํสารนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โพธิรุกฺขมูเล นิสินฺโน อุทานวเสน อุทาเนตฺวา อปรภาเค อานนฺทตฺเถเรน ปุฏฺโฐ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Anekajātisaṃsāraṃ`, đã được bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại cội Bồ-đề, thốt lên như một lời cảm hứng kệ. Về sau, khi được Trưởng lão Ānanda hỏi, Ngài đã thuyết lại. โส หิ โพธิรุกฺขมูเล นิสินฺโน สูริเย อนตฺถงฺคเตเยว มารพลํ วิทฺธํเสตฺวา ปฐมยาเม ปุพฺเพนิวาสปฏิจฺฉาทกํ ตมํ ปทาเลตฺวา มชฺฌิมยาเม ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธตฺวา ปจฺฉิมยาเม สตฺเตสุ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ ปจฺจยากาเร ญาณํ โอตาเรตฺวา ตํ อนุโลมปฏิโลมวเสน สมฺมสนฺโต อรุณุคฺคมนเวลาย สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อเนเกหิ พุทฺธสตสหสฺเสหิ อวิชหิตํ อุทานํ อุทาเนนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Thật vậy, khi đang ngự tại cội Bồ-đề, ngay cả trước khi mặt trời lặn, Ngài đã phá tan ma quân. Vào canh đầu, Ngài đã phá tan màn vô minh che lấp các tiền kiếp. Vào canh giữa, Ngài đã thanh lọc thiên nhãn. Vào canh cuối, do lòng bi mẫn đối với chúng sanh, Ngài đã hướng trí tuệ vào pháp duyên khởi, quán xét pháp ấy theo chiều thuận và chiều nghịch. Vào lúc rạng đông, Ngài đã chứng đắc Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi muốn thốt lên lời cảm hứng kệ, vốn không bị từ bỏ bởi trăm ngàn chư Phật, Ngài đã nói lên những vần kệ này: ๑๕๓. 153. ‘‘อเนกชาติสํสารํ, สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ; คหการํ คเวสนฺโต, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ. “Trải qua vô số kiếp luân hồi, Ta đã lang thang mà không tìm thấy, Ta tìm kiếm người thợ làm nhà. Sự tái sanh nhiều lần là khổ đau. ๑๕๔. 154. ‘‘คหการก ทิฏฺโฐสิ, ปุน เคหํ น กาหสิ; สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, คหกูฏํ วิสงฺขตํ; วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ, ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา’’ติ. “Hỡi người thợ làm nhà, ngươi đã bị thấy! Ngươi sẽ không làm nhà nữa. Tất cả các sườn nhà của ngươi đã bị gãy, nóc nhà đã bị phá hủy. Tâm đã đạt đến trạng thái vô vi, đã chứng đắc sự đoạn tận của ái dục.” ตตฺถ คหการํ คเวสนฺโตติ อหํ อิมสฺส อตฺตภาวสงฺขาตสฺส เคหสฺส การกํ ตณฺหาวฑฺฒกึ คเวสนฺโต เยน ญาเณน สกฺกา ตํ ทฏฺฐุํ[Pg.81], ตสฺส โพธิญาณสฺสตฺถาย ทีปงฺกรปาทมูเล กตาภินีหาโร เอตฺตกํ กาลํ อเนกชาติสํสารํ อเนกชาติสตสหสฺสสงฺขาตํ อิมํ สํสารวฏฺฏํ อนิพฺพิสํ ตํ ญาณํ อวินฺทนฺโต อลภนฺโตเยว สนฺธาวิสฺสํ สํสรึ, อปราปรํ อนุวิจรินฺติ อตฺโถ. ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนนฺติ อิทํ คหการกคเวสนสฺส การณวจนํ. ยสฺมา ชราพฺยาธิมรณมิสฺสิตาย ชาติ นาเมสา ปุนปฺปุนํ อุปคนฺตุํ ทุกฺขา, น จ สา ตสฺมึ อทิฏฺเฐ นิวตฺตติ. ตสฺมา ตํ คเวสนฺโต สนฺธาวิสฺสนฺติ อตฺโถ. ทิฏฺโฐสีติ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิชฺฌนฺเตน มยา อิทานิ ทิฏฺโฐสิ. ปุน เคหนฺติ ปุน อิมสฺมึ สํสารวฏฺเฏ อตฺตภาวสงฺขาตํ มม เคหํ น กาหสิ. สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคาติ ตว สพฺพา อวเสสา กิเลสผาสุกา มยา ภคฺคา. คหกูฏํ วิสงฺขตนฺติ อิมสฺส ตยา กตสฺส อตฺตภาวเคหสฺส อวิชฺชาสงฺขาตํ กณฺณิกมณฺฑลมฺปิ มยา วิทฺธํสิตํ. วิสงฺขารคตํ จิตฺตนฺติ อิทานิ มม จิตฺตํ วิสงฺขารํ นิพฺพานํ อารมฺมณกรณวเสน คตํ อนุปวิฏฺฐํ. ตณฺหานํ ขยมชฺฌคาติ ตณฺหานํ ขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ อธิคโตสฺมีติ. Trong các câu kệ ấy, `gahakāraṃ gavesanto` (tìm kiếm người thợ làm nhà) có nghĩa là: Ta, trong khi tìm kiếm người thợ làm nhà, tức là người thợ mộc ái dục, người tạo ra ngôi nhà được gọi là tự thể này, với trí tuệ nào có thể thấy được người ấy, vì lợi ích của trí tuệ giác ngộ đó, đã lập nguyện dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong suốt thời gian dài như vậy, đã lang thang, đã luân hồi trong vòng sinh tử này, được tính bằng trăm ngàn kiếp, mà không tìm thấy, không đạt được trí tuệ ấy, cứ tiếp tục đi mãi. `Dukkhā jāti punappunaṃ` (sự tái sanh nhiều lần là khổ đau) là câu nói chỉ nguyên nhân của việc tìm kiếm người thợ làm nhà. Bởi vì sự sanh này, vốn đi kèm với già, bệnh, chết, là khổ đau khi phải trải qua nhiều lần, và nó sẽ không chấm dứt khi người thợ ấy chưa bị thấy. Do đó, ý nghĩa là: “Vì tìm kiếm người ấy, Ta đã lang thang”. `Diṭṭhosi` (ngươi đã bị thấy) có nghĩa là: “Bây giờ, ngươi đã bị Ta, người đã thấu triệt Toàn Giác Trí, nhìn thấy”. `Puna gehaṃ` (làm nhà nữa) có nghĩa là: “Ngươi sẽ không làm ngôi nhà của Ta, được gọi là tự thể, trong vòng sinh tử này một lần nữa”. `Sabbā te phāsukā bhaggā` (tất cả các sườn nhà của ngươi đã bị gãy) có nghĩa là: “Tất cả các sườn nhà phiền não còn lại của ngươi đã bị Ta bẻ gãy”. `Gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ` (nóc nhà đã bị phá hủy) có nghĩa là: “Cả nóc nhà được gọi là vô minh của ngôi nhà tự thể này do ngươi tạo ra cũng đã bị Ta phá hủy”. `Visaṅkhāragataṃ cittaṃ` (tâm đã đạt đến trạng thái vô vi) có nghĩa là: “Bây giờ, tâm của Ta đã đi vào, đã nhập vào Niết-bàn, trạng thái vô vi, bằng cách lấy đó làm đối tượng”. `Taṇhānaṃ khayamajjhagā` (đã chứng đắc sự đoạn tận của ái dục) có nghĩa là: “Ta đã đạt được quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận của các ái dục”. อุทานวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về lời cảm hứng kệ là chuyện thứ tám. ๙. มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ 9. Câu chuyện về con trai của trưởng giả Mahādhana อจริตฺวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อิสิปตเน มิคทาเย วิหรนฺโต มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Acaritvā`, đã được bậc Đạo Sư thuyết khi Ngài đang ngự tại vườn Lộc Uyển, ở Isipatana, đề cập đến con trai của trưởng giả Mahādhana. โส กิร พาราณสิยํ อสีติโกฏิวิภเว กุเล นิพฺพตฺติ. อถสฺส มาตาปิตโร จินฺเตสุํ – ‘‘อมฺหากํ กุเล มหาโภคกฺขนฺโธ, ปุตฺตสฺส โน หตฺเถ ฐเปตฺวา ยถาสุขํ ปริโภคํ กริสฺสาม, อญฺเญน กมฺเมน กิจฺจํ นตฺถี’’ติ. ตํ นจฺจคีตวาทิตมตฺตเมว สิกฺขาเปสุํ. ตสฺมึเยว นคเร อญฺญสฺมึ อสีติโกฏิวิภเว กุเล เอกา ธีตาปิ นิพฺพตฺติ. ตสฺสาปิ มาตาปิตโร ตเถว จินฺเตตฺวา ตํ นจฺจคีตวาทิตมตฺตเมว สิกฺขาเปสุํ. เตสํ วยปฺปตฺตานํ อาวาหวิวาโห อโหสิ. อถ เนสํ อปรภาเค มาตาปิตโร กาลมกํสุ. ทฺเวอสีติโกฏิธนํ เอกสฺมึเยว เคเห อโหสิ. เสฏฺฐิปุตฺโต ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ รญฺโญ [Pg.82] อุปฏฺฐานํ คจฺฉติ. อถ ตสฺมึ นคเร ธุตฺตา จินฺเตสุํ – ‘‘สจายํ เสฏฺฐิปุตฺโต สุราโสณฺโฑ ภวิสฺสติ, อมฺหากํ ผาสุกํ ภวิสฺสติ, อุคฺคณฺหาเปม นํ สุราโสณฺฑภาว’’นฺติ. เต สุรํ อาทาย ขชฺชกมํเส เจว โลณสกฺขรา จ ทุสฺสนฺเต พนฺธิตฺวา มูลกนฺเท คเหตฺวา ตสฺส ราชกุลโต อาคจฺฉนฺตสฺส มคฺคํ โอโลกยมานา นิสีทิตฺวา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สุรํ ปิวิตฺวา โลณสกฺขรํ มุเข ขิปิตฺวา มูลกนฺทํ ฑํสิตฺวา ‘‘วสฺสสตํ ชีว สามิ, เสฏฺฐิปุตฺต, ตํ นิสฺสาย มยํ ขาทนปิวนสมตฺถา ภเวยฺยามา’’ติ อาหํสุ. โส เตสํ วจนํ สุตฺวา ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตํ จูฬูปฏฺฐากํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ เอเต ปิวนฺตี’’ติ. เอกํ ปานกํ, สามีติ. มนาปชาติกํ เอตนฺติ. สามิ, อิมสฺมึ ชีวโลเก อิมินา สทิสํ ปาตพฺพยุตฺตกํ นาม นตฺถีติ. โส ‘‘เอวํ สนฺเต มยาปิ ปาตุํ วฏฺฏตี’’ติ โถกํ โถกํ อาหราเปตฺวา ปิวติ. อถสฺส นจิรสฺเสว เต ธุตฺตา ปิวนภาวํ ญตฺวา ตํ ปริวารยึสุ. คจฺฉนฺเต กาเล ปริวาโร มหา อโหสิ. โส สเตนปิ สตทฺวเยนปิ สุรํ อาหราเปตฺวา ปิวนฺโต อิมินา อนุกฺกเมเนว นิสินฺนฏฺฐานาทีสุ กหาปณราสึ ฐเปตฺวา สุรํ ปิวนฺโต ‘‘อิมินา มาลา อาหรถ, อิมินา คนฺเธ, อยํ ชโน ชุเต เฉโก, อยํ นจฺเจ, อยํ คีเต, อยํ วาทิเต. อิมสฺส สหสฺสํ เทถ, อิมสฺส ทฺเว สหสฺสานี’’ติ เอวํ วิกิรนฺโต นจิรสฺเสว อตฺตโน สนฺตกํ อสีติโกฏิธนํ เขเปตฺวา ‘‘ขีณํ เต, สามิ, ธน’’นฺติ วุตฺเต กึ ภริยาย เม สนฺตกํ นตฺถีติ. อตฺถิ, สามีติ. เตน หิ ตํ อาหรถาติ. ตมฺปิ ตเถว เขเปตฺวา อนุปุพฺเพน เขตฺตอารามุยฺยานโยคฺคาทิกมฺปิ อนฺตมโส ภาชนภณฺฑกมฺปิ อตฺถรณปาวุรณนิสีทนมฺปิ สพฺพํ อตฺตโน สนฺตกํ วิกฺกิณิตฺวา ขาทิ. อถ นํ มหลฺลกกาเล เยหิสฺส กุลสนฺตกํ เคหํ วิกฺกิณิตฺวา คหิตํ, เต ตํ เคหา นีหรึสุ. โส ภริยํ อาทาย ปรชนสฺส เคหภิตฺตึ นิสฺสาย วสนฺโต กปาลขณฺฑํ อาทาย ภิกฺขาย จริตฺวา ชนสฺส อุจฺฉิฏฺฐกํ ภุญฺชิตุํ อารภิ. Nghe nói, vị trưởng giả tử ấy sanh ra trong một gia đình có tài sản tám mươi koṭi ở thành Bārāṇasī. Rồi cha mẹ của ông suy nghĩ: ‘Trong gia đình chúng ta có một khối tài sản lớn, chúng ta sẽ đặt nó vào tay con trai và hưởng thụ theo ý thích, không cần phải làm công việc gì khác.’ Họ chỉ cho ông học ca, múa, và nhạc. Cũng trong thành ấy, một người con gái cũng sanh ra trong một gia đình khác có tài sản tám mươi koṭi. Cha mẹ của cô cũng suy nghĩ như vậy và chỉ cho cô học ca, múa, và nhạc. Khi họ đến tuổi trưởng thành, lễ cưới của họ được tổ chức. Sau đó, cha mẹ của họ qua đời. Tài sản một trăm sáu mươi koṭi (hai lần tám mươi koṭi) đều ở trong một nhà. Vị trưởng giả tử mỗi ngày ba lần đến yết kiến vua. Bấy giờ, trong thành ấy có những kẻ du đãng suy nghĩ: ‘Nếu trưởng giả tử này trở thành người nghiện rượu, chúng ta sẽ được sung sướng. Chúng ta hãy dạy cho ông ta thói nghiện rượu.’ Họ lấy rượu, gói thịt khô và muối cục trong vạt áo, cầm theo củ rễ, rồi ngồi rình trên đường vị trưởng giả tử từ hoàng cung trở về. Khi thấy ông đến, họ uống rượu, bỏ muối cục vào miệng, nhai củ rễ và nói: ‘Thưa ngài trưởng giả tử, chúc ngài sống lâu trăm tuổi! Nhờ ngài mà chúng tôi được ăn uống no đủ.’ Ông nghe lời họ nói, liền hỏi người hầu nhỏ đi theo sau: ‘Những người này uống gì vậy?’ ‘Thưa ngài, một loại thức uống.’ ‘Thứ đó có ngon không?’ ‘Thưa ngài, trong cõi đời này, không có thức uống nào sánh bằng thứ này.’ Ông nghĩ: ‘Nếu vậy, ta cũng nên uống thử,’ rồi cho mang đến một ít và uống. Không bao lâu sau, những kẻ du đãng ấy biết ông đã quen uống rượu, liền vây quanh ông. Thời gian trôi qua, đoàn tùy tùng trở nên đông đảo. Ông cho mang rượu đến bằng trăm, bằng hai trăm đồng, và trong khi uống, ông cứ theo lệ ấy mà đặt những đống tiền kahāpaṇa tại những nơi ngồi rồi vừa uống rượu vừa ra lệnh: ‘Dùng tiền này mua vòng hoa, dùng tiền này mua hương liệu. Người này giỏi cờ bạc, người này giỏi múa, người này giỏi hát, người này giỏi nhạc. Hãy cho người này một ngàn, cho người này hai ngàn.’ Cứ phung phí như vậy, chẳng bao lâu ông đã tiêu hết tài sản tám mươi koṭi của mình. Khi được bảo: ‘Thưa ngài, tài sản của ngài đã hết,’ ông hỏi: ‘Chẳng lẽ tài sản của vợ ta không còn sao?’ ‘Thưa ngài, vẫn còn.’ ‘Vậy thì hãy mang nó đến đây.’ Ông cũng tiêu hết tài sản đó theo cách tương tự. Dần dần, ông bán hết tất cả tài sản của mình, từ ruộng, vườn, xe cộ, cho đến cả bát đĩa, giường chiếu, rồi ăn tiêu. Về sau, khi ông đã già, những người đã mua và chiếm hữu ngôi nhà gia truyền của ông đã đuổi ông ra khỏi nhà. Ông dắt vợ đi, nương náu bên vách tường nhà người khác, tay cầm mảnh sành đi xin ăn, và bắt đầu phải ăn thức ăn thừa của người khác. อถ นํ เอกทิวสํ อาสนสาลาย ทฺวาเร ฐตฺวา ทหรสามเณเรหิ ทิยฺยมานํ อุจฺฉิฏฺฐกโภชนํ ปฏิคฺคณฺหนฺตํ ทิสฺวา สตฺถา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร สิตการณํ ปุจฺฉิ. สตฺถา สิตการณํ กเถนฺโต ‘‘ปสฺสานนฺท, อิมํ มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อิมสฺมึ นคเร ทฺเวอสีติโกฏิธนํ [Pg.83] เขเปตฺวา ภริยํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ. สเจ หิ อยํ ปฐมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, อิมสฺมึเยว นคเร อคฺคเสฏฺฐิ อภวิสฺส. สเจ ปน นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺส, อรหตฺตํ ปาปุณิสฺส, ภริยาปิสฺส อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺส. สเจ มชฺฌิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, ทุติยเสฏฺฐิ อภวิสฺส, นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต อนาคามี อภวิสฺส. ภริยาปิสฺส สกทาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺส. สเจ ปจฺฉิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺส, ตติยเสฏฺฐิ อภวิสฺส, นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโตปิ สกทาคามี อภวิสฺส, ภริยาปิสฺส โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺส. อิทานิ ปเนส คิหิโภคโตปิ ปริหีโน สามญฺญโตปิ. ปริหายิตฺวา จ ปน สุกฺขปลฺลเล โกญฺจสกุโณ วิย ชาโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Một hôm, Đức Thế Tôn thấy ông đang đứng ở cửa trai đường, nhận thức ăn thừa do các vị Sa-di nhỏ tuổi cho, Ngài bèn mỉm cười. Bấy giờ, Trưởng lão Ānanda hỏi Ngài về nguyên nhân của nụ cười. Đức Thế Tôn, khi giải thích nguyên nhân của nụ cười, đã nói: ‘Này Ānanda, hãy nhìn người con của đại phú trưởng giả này, sau khi đã tiêu tán một trăm sáu mươi koṭi tài sản trong thành này, nay dắt vợ đi xin ăn. Thật vậy, nếu người này trong thời tuổi trẻ không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ nhất trưởng giả trong thành này. Còn nếu xuất gia, ông ta đã đắc quả A-la-hán, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Bất Lai. Nếu trong thời trung niên, ông ta không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ nhị trưởng giả; nếu xuất gia, ông ta đã trở thành bậc Bất Lai, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Nhất Lai. Nếu trong thời tuổi già, ông ta không phung phí tài sản mà chuyên tâm vào công việc, ông ta đã trở thành vị đệ tam trưởng giả; nếu xuất gia, ông ta cũng đã trở thành bậc Nhất Lai, và vợ ông ta cũng đã chứng quả Dự Lưu. Nhưng nay, ông ta đã đánh mất cả tài sản thế gian lẫn lợi ích của đời sống Sa-môn. Sau khi đã suy sụp, ông ta trở nên như con diệc trong ao cạn.’ Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๑๕๕. 155. ‘‘อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ, อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ; ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ, ขีณมจฺเฉว ปลฺลเล. Không sống đời phạm hạnh, thời trẻ chẳng kiếm tiền; Như cò già ủ rũ, bên ao cạn không cá. ๑๕๖. 156. ‘‘อจริตฺวา พฺรหฺมจริยํ, อลทฺธา โยพฺพเน ธนํ; เสนฺติ จาปาติขีณาว, ปุราณานิ อนุตฺถุน’’นฺติ. Không sống đời phạm hạnh, thời trẻ chẳng kiếm tiền; Nằm dài như cung gãy, than thở chuyện xa xưa. ตตฺถ อจริตฺวาติ พฺรหฺมจริยวาสํ อวสิตฺวา. โยพฺพเนติ อนุปฺปนฺเน วา โภเค อุปฺปาเทตุํ อุปฺปนฺเน วา โภเค รกฺขิตุํ สมตฺถกาเล ธนมฺปิ อลภิตฺวา. ขีณมจฺเฉติ เต เอวรูปา พาลา อุทกสฺส อภาวา ขีณมจฺเฉ ปลฺลเล ปริกฺขีณปตฺตา ชิณฺณโกญฺจา วิย อวฌายนฺติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ปลฺลเล อุทกสฺส อภาโว วิย หิ อิเมสํ วสนฏฺฐานสฺส อภาโว, มจฺฉานํ ขีณภาโว วิย อิเมสํ โภคานํ อภาโว, ขีณปตฺตานํ โกญฺจานํ อุปฺปติตฺวา คมนาภาโว วิย อิเมสํ อิทานิ ชลถลปถาทีหิ โภเค สณฺฐาเปตุํ อสมตฺถภาโว. ตสฺมา เต ขีณปตฺตา โกญฺจา วิย เอตฺเถว พชฺฌิตฺวา อวฌายนฺตีติ. จาปาติขีณาวาติ จาปโต อติขีณา, จาปา วินิมุตฺตาติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา จาปา วินิมุตฺตา สรา ยถาเวคํ คนฺตฺวา ปติตา, ตํ คเหตฺวา อุกฺขิปนฺเต อสติ ตตฺเถว อุปจิกานํ ภตฺตํ โหนฺติ, เอวํ อิเมปิ ตโย [Pg.84] วเย อติกฺกนฺตา อิทานิ อตฺตานํ อุทฺธริตุํ อสมตฺถตาย มรณํ อุปคมิสฺสนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เสนฺติ จาปาติขีณาวา’’ติ. ปุราณานิ อนุตฺถุนนฺติ ‘‘อิติ อมฺเหหิ ขาทิตํ อิติ ปีต’’นฺติ ปุพฺเพ กตานิ ขาทิตปิวิตนจฺจคีตวาทิตาทีนิ อนุตฺถุนนฺตา โสจนฺตา อนุโสจนฺตา เสนฺตีติ. Trong các câu kệ ấy, ‘acaritva’ có nghĩa là không sống đời sống phạm hạnh. ‘Yobbaneti’ có nghĩa là trong thời tuổi trẻ, là lúc có khả năng tạo ra của cải chưa có hoặc bảo vệ của cải đã có, (nhưng họ) đã không có được tài sản. ‘Khīṇamaccheti’: những kẻ ngu dại như thế, giống như những con diệc già cánh đã rụng, sầu muộn trong ao cạn không có cá vì không có nước. Điều này có nghĩa là: Giống như trong ao không có nước, những người này không có nơi ở; giống như cá đã cạn kiệt, của cải của họ không còn; giống như những con diệc rụng cánh không thể bay đi, họ bây giờ không có khả năng tạo dựng của cải bằng đường thủy hay đường bộ. Vì vậy, họ bị trói buộc ở đây và sầu muộn như những con diệc rụng cánh. ‘Cāpātikhīṇāvāti’ có nghĩa là đã hết lực từ cây cung, tức là đã được bắn ra khỏi cung. Điều này có nghĩa là: Giống như những mũi tên được bắn ra từ cây cung, bay đi hết vận tốc rồi rơi xuống, nếu không có người nhặt lên, chúng sẽ trở thành thức ăn cho mối ngay tại chỗ đó. Cũng vậy, những người này đã qua ba giai đoạn của cuộc đời, bây giờ không có khả năng tự vực dậy, sẽ đi đến cái chết. Vì thế, có câu nói: ‘senti cāpātikhīṇāvā’. ‘Purāṇāni anutthunanti’ có nghĩa là họ nằm than vãn, sầu muộn, tiếc nuối những việc đã làm trong quá khứ như ăn, uống, ca, múa, đàn hát v.v... rằng: ‘Chúng ta đã ăn như thế này, đã uống như thế kia’. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu v.v... มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về con trai trưởng giả Mahādhana, câu chuyện thứ chín. ชราวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Già Yếu đã kết thúc. เอกาทสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười một. ๑๒. อตฺตวคฺโค 12. Phẩm Tự Ngã ๑. โพธิราชกุมารวตฺถุ 1. Câu chuyện về vương tử Bodhi อตฺตานญฺเจติ [Pg.85] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เภสกฬาวเน วิหรนฺโต โพธิราชกุมารํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Attānañce’, đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại rừng Bhesakaḷā, đề cập đến vương tử Bodhi. โส กิร ปถวีตเล อญฺเญหิ ปาสาเทหิ อสทิสรูปํ อากาเส อุปฺปตมานํ วิย โกกนุทํ นาม ปาสาทํ กาเรตฺวา วฑฺฒกึ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ ตยา อญฺญตฺถาปิ เอวรูโป ปาสาโท กตปุพฺโพ, อุทาหุ ปฐมสิปฺปเมว เต อิท’’นฺติ. ‘‘ปฐมสิปฺปเมว, เทวา’’ติ จ วุตฺเต จินฺเตสิ – ‘‘สเจ อยํ อญฺญสฺสปิ เอวรูปํ ปาสาทํ กริสฺสติ, อยํ ปาสาโท อนจฺฉริโย ภวิสฺสติ. อิมํ มยา มาเรตุํ วา หตฺถปาเท วาสฺส ฉินฺทิตุํ อกฺขีนิ วา อุปฺปาเฏตุํ วฏฺฏติ, เอวํ อญฺญสฺส ปาสาทํ น กริสฺสตี’’ติ. โส ตมตฺถํ อตฺตโน ปิยสหายกสฺส สญฺชีวกปุตฺตสฺส นาม มาณวกสฺส กเถสิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘นิสฺสํสยํ เอส วฑฺฒกึ นาเสสฺสติ, อนคฺโฆ สิปฺปี, โส มยิ ปสฺสนฺเต มา นสฺสตุ, สญฺญมสฺส ทสฺสามี’’ติ. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาสาเท เต กมฺมํ นิฏฺฐิตํ, โน’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นิฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ราชกุมาโร ตํ นาเสตุกาโม อตฺตานํ รกฺเขยฺยาสี’’ติ อาห. วฑฺฒกีปิ ‘‘ภทฺทกํ เต, สามิ, กตํ มม อาโรเจนฺเตน, อหเมตฺถ กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ, สมฺม, อมฺหากํ ปาสาเท กมฺมํ นิฏฺฐิต’’นฺติ ราชกุมาเรน ปุฏฺโฐ ‘‘น ตาว, เทว, นิฏฺฐิตํ, พหุ อวสิฏฺฐ’’นฺติ อาห. กึ กมฺมํ นาม อวสิฏฺฐนฺติ? ปจฺฉา, เทว, อาจิกฺขิสฺสามิ, ทารูนิ ตาว อาหราเปถาติ. กึ ทารูนิ นามาติ? นิสฺสารานิ สุกฺขทารูนิ, เทวาติ. โส อาหราเปตฺวา อทาสิ. อถ นํ อาห – ‘‘เทว, เต อิโต ปฏฺฐาย มม สนฺติกํ นาคนฺตพฺพํ. กึ การณา? สุขุมกมฺมํ กโรนฺตสฺส หิ อญฺเญหิ สทฺธึ สลฺลปนฺตสฺส เม กมฺมวิกฺเขโป โหติ, อาหารเวลายํ ปน เม ภริยาว อาหารํ อาหริสฺสตี’’ติ. ราชกุมาโรปิ ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิ. โสปิ เอกสฺมึ คพฺเภ นิสีทิตฺวา ตานิ ทารูนิ ตจฺเฉตฺวา อตฺตโน ปุตฺตทารสฺส อนฺโต นิสีทนโยคฺคํ ครุฬสกุณํ กตฺวา อาหารเวลาย ปน ภริยํ อาห – ‘‘เคเห วิชฺชมานกํ สพฺพํ วิกฺกิณิตฺวา หิรญฺญสุวณฺณํ [Pg.86] คณฺหาหี’’ติ. ราชกุมาโรปิ วฑฺฒกิสฺส อนิกฺขมนตฺถาย เคหํ ปริกฺขิปิตฺวา อารกฺขํ ฐเปสิ. วฑฺฒกีปิ สกุณสฺส นิฏฺฐิตกาเล ‘‘อชฺช สพฺเพปิ ทารเก คเหตฺวา อาคจฺเฉยฺยาสี’’ติ ภริยํ วตฺวา ภุตฺตปาตราโส ปุตฺตทารํ สกุณสฺส กุจฺฉิยํ นิสีทาเปตฺวา วาตปาเนน นิกฺขมิตฺวา ปลายิ. โส เตสํ, ‘‘เทว, วฑฺฒกี ปลายตี’’ติ กนฺทนฺตานํเยว คนฺตฺวา หิมวนฺเต โอตริตฺวา เอกํ นครํ มาเปตฺวา กฏฺฐวาหนราชา นาม ชาโต. Tương truyền, vương tử ấy sau khi cho xây dựng một tòa lâu đài tên là Kokanuda, có hình dáng không giống bất kỳ tòa lâu đài nào khác trên mặt đất, tựa như đang bay lên trời, đã hỏi người thợ mộc: ‘Này ông, ông đã từng xây một tòa lâu đài như thế này ở nơi nào khác chưa, hay đây là tác phẩm đầu tay của ông?’ Khi người thợ mộc trả lời: ‘Thưa điện hạ, đây là tác phẩm đầu tay của tôi’, vương tử suy nghĩ: ‘Nếu người này xây một tòa lâu đài như thế này cho người khác, tòa lâu đài này sẽ không còn là kỳ quan nữa. Ta nên giết hắn, hoặc chặt tay chân, hoặc khoét mắt hắn đi. Như vậy hắn sẽ không thể xây lâu đài cho người khác được nữa.’ Vương tử đem chuyện đó kể cho người bạn thân của mình, một thanh niên tên là con trai của Sañjīvaka. Người bạn này suy nghĩ: ‘Chắc chắn vương tử sẽ hãm hại người thợ mộc. Đây là một nghệ nhân vô giá, không thể để ông ta bị hại khi ta còn biết. Ta phải báo cho ông ta biết.’ Thế rồi, người bạn đến gặp người thợ mộc và hỏi: ‘Công việc của ông ở lâu đài đã xong chưa?’ Khi người thợ mộc đáp: ‘Đã xong rồi’, anh ta nói: ‘Vương tử muốn hãm hại ông, hãy tự bảo vệ mình.’ Người thợ mộc đáp: ‘Thưa ngài, ngài đã làm một việc rất tốt khi báo cho tôi biết. Tôi sẽ biết phải làm gì trong chuyện này.’ Khi được vương tử hỏi: ‘Này ông bạn, công việc ở lâu đài của chúng ta đã xong chưa?’, người thợ mộc trả lời: ‘Thưa điện hạ, vẫn chưa xong, còn lại nhiều lắm.’ ‘Còn lại công việc gì?’ ‘Thưa điện hạ, tôi sẽ thưa lại sau. Trước mắt, xin ngài cho mang gỗ đến.’ ‘Gỗ gì?’ ‘Thưa điện hạ, là gỗ khô, không có lõi.’ Vương tử cho người mang gỗ đến và giao cho ông. Bấy giờ, người thợ mộc nói với vương tử: ‘Thưa điện hạ, từ hôm nay trở đi, xin ngài đừng đến chỗ tôi. Tại sao vậy? Vì khi tôi đang làm công việc tinh xảo, nếu nói chuyện với người khác, công việc của tôi sẽ bị phân tâm. Đến giờ ăn, vợ tôi sẽ mang cơm đến.’ Vương tử cũng đồng ý: ‘Tốt lắm.’ Người thợ mộc ngồi trong một căn phòng, đẽo gọt những khúc gỗ đó, làm thành một con chim Garuḷa đủ lớn để vợ con ông có thể ngồi bên trong. Đến giờ ăn, ông bảo vợ: ‘Hãy bán hết mọi thứ có trong nhà và lấy vàng bạc.’ Vương tử cũng cho người bao vây ngôi nhà và đặt lính canh để người thợ mộc không thể trốn thoát. Khi con chim đã hoàn thành, người thợ mộc bảo vợ: ‘Hôm nay, hãy dẫn tất cả các con đến đây.’ Sau khi ăn sáng xong, ông cho vợ con ngồi vào bụng chim, thoát ra ngoài qua cửa sổ và bay đi. Trong khi những người lính canh đang la lên: ‘Thưa điện hạ, người thợ mộc đang bỏ trốn!’, ông đã bay đi, hạ xuống dãy Hy Mã Lạp Sơn, tạo dựng một thành phố và trở thành vị vua tên là Kaṭṭhavāhana. ราชกุมาโรปิ ‘‘ปาสาทมหํ กริสฺสามี’’ติ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ปาสาเท จตุชฺชาติยคนฺเธหิ ปริภณฺฑิกํ กตฺวา ปฐมอุมฺมารโต ปฏฺฐาย เจลปฏิกํ ปตฺถริ. โส กิร อปุตฺตโก, ตสฺมา ‘‘สจาหํ ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา ลจฺฉามิ, สตฺถา อิมํ อกฺกมิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปตฺถริ. โส สตฺถริ อาคเต สตฺถารํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา ‘‘ปวิสถ, ภนฺเต’’ติ อาห. สตฺถา น ปาวิสิ, โส ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ยาจิ. สตฺถา อปวิสิตฺวาว อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกสิ. เถโร โอโลกิตสญฺญาเยว วตฺถานํ อนกฺกมนภาวํ ญตฺวา ตํ ‘‘สํหรตุ, ราชกุมาร, ทุสฺสานิ, น ภควา เจลปฏิกํ อกฺกมิสฺสติ, ปจฺฉิมชนตํ ตถาคโต โอโลเกตี’’ติ ทุสฺสานิ สํหราเปสิ. โส ทุสฺสานิ สํหริตฺวา สตฺถารํ อนฺโตนิเวสนํ ปเวสตฺวา ยาคุขชฺชเกน สมฺมาเนตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, อหํ ตุมฺหากํ อุปการโก ติกฺขตฺตุํ สรณํ คโต, กุจฺฉิคโต จ กิรมฺหิ เอกวารํ สรณํ คโต, ทุติยํ ตรุณทารกกาเล, ตติยํ วิญฺญุภาวํ ปตฺตกาเล. ตสฺส เม กสฺมา เจลปฏิกํ น อกฺกมิตฺถา’’ติ? ‘‘กึ ปน ตฺวํ, กุมาร, จินฺเตตฺวา เจลานิ อตฺถรี’’ติ? ‘‘สเจ ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา ลจฺฉามิ, สตฺถา เม เจลปฏิกํ อกฺกมิสฺสตี’’ติ อิทํ จินฺเตตฺวา, ภนฺเตติ. เตเนวาหํ ตํ น อกฺกมินฺติ. ‘‘กึ ปนาหํ, ภนฺเต, ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา เนว ลจฺฉามี’’ติ? ‘‘อาม, กุมารา’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ‘‘ปุริมกอตฺตภาเว ชายาย สทฺธึ ปมาทํ อาปนฺนตฺตา’’ติ. ‘‘กสฺมึ กาเล, ภนฺเต’’ติ? อถสฺส สตฺถา อตีตํ อาหริตฺวา ทสฺเสสิ – Vương tử Bodhi cũng nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ cúng dường lâu đài”, rồi thỉnh mời Bậc Đạo Sư. Sau khi cho thoa xức bốn loại hương thơm trong lâu đài, vương tử cho trải một tấm vải bắt đầu từ ngưỡng cửa đầu tiên. Nghe nói, vương tử ấy không có con, vì thế ngài nghĩ rằng: “Nếu ta được con trai hay con gái, Bậc Đạo Sư sẽ dẫm lên tấm vải này”, rồi cho trải ra. Khi Bậc Đạo Sư đến, vương tử đảnh lễ Ngài bằng năm điểm chạm đất, nhận lấy bình bát và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài vào”. Bậc Đạo Sư không bước vào. Vương tử thỉnh cầu lần thứ hai, rồi lần thứ ba. Bậc Đạo Sư vẫn không bước vào mà nhìn Trưởng lão Ānanda. Vị Trưởng lão chỉ qua dấu hiệu nhìn của Bậc Đạo Sư liền biết rằng Ngài không muốn dẫm lên tấm vải, bèn nói với vương tử: “Thưa vương tử, xin hãy dọn những tấm vải đi. Đức Thế Tôn sẽ không dẫm lên tấm vải trải đó. Đức Như Lai nhìn đến thế hệ sau”, rồi cho dọn những tấm vải đi. Vương tử cho dọn những tấm vải, rồi thỉnh Bậc Đạo Sư vào trong nhà, cúng dường cháo và vật thực, sau đó ngồi xuống một nơi phải lẽ, đảnh lễ và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, con là người hộ độ cho các Ngài, đã ba lần quy y Tam Bảo. Khi còn trong bụng mẹ, con đã một lần quy y; lần thứ hai là khi còn là một cậu bé; lần thứ ba là khi đã đến tuổi hiểu biết. Tại sao Ngài không dẫm lên tấm vải của con?”. “Này vương tử, con đã nghĩ gì mà trải những tấm vải đó?”. “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng: ‘Nếu con được con trai hay con gái, Bậc Đạo Sư sẽ dẫm lên tấm vải của con’”. “Chính vì vậy mà Như Lai đã không dẫm lên”. “Bạch Thế Tôn, vậy sao, con sẽ không được con trai hay con gái sao?”. “Đúng vậy, vương tử”. “Nguyên nhân là gì ạ?”. “Vì trong một kiếp trước, con cùng với vợ đã sống buông lung”. “Bạch Thế Tôn, vào thời nào ạ?”. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư kể lại câu chuyện quá khứ cho vương tử ấy nghe. อตีเต กิร อเนกสตา มนุสฺสา มหติยา นาวาย สมุทฺทํ ปกฺขนฺทึสุ. นาวา สมุทฺทมชฺเฌ ภิชฺชิ. ทฺเว ชยมฺปติกา เอกํ ผลกํ คเหตฺวา อนฺตรทีปกํ ปวิสึสุ, เสสา สพฺเพ ตตฺเถว มรึสุ. ตสฺมึ โข ปน ทีปเก [Pg.87] มหาสกุณสงฺโฆ วสติ. เต อญฺญํ ขาทิตพฺพกํ อทิสฺวา ฉาตชฺฌตฺตา สกุณอณฺฑานิ องฺคาเรสุ ปจิตฺวา ขาทึสุ, เตสุ อปฺปโหนฺเตสุ สกุณจฺฉาเป คเหตฺวา ขาทึสุ. เอวํ ปฐมวเยปิ มชฺฌิมวเยปิ ปจฺฉิมวเยปิ ขาทึสุเยว. เอกสฺมิมฺปิ วเย อปฺปมาทํ นาปชฺชึสุ, เอโกปิ จ เนสํ อปฺปมาทํ นาปชฺชิ. Tương truyền, trong quá khứ, hàng trăm người đã ra khơi trên một con tàu lớn. Con tàu bị đắm giữa biển. Hai vợ chồng nọ nắm lấy một tấm ván và dạt vào một hòn đảo, những người còn lại đều chết tại đó. Trên hòn đảo ấy có một đàn chim lớn sinh sống. Hai vợ chồng không tìm thấy thức ăn nào khác, bị đói hành hạ, bèn nướng trứng chim trên than hồng để ăn. Khi trứng không còn đủ, họ bắt chim non để ăn. Cứ như vậy, họ ăn trong cả giai đoạn đầu đời, giữa đời và cuối đời. Trong bất kỳ giai đoạn nào, họ cũng không có sự không buông lung, và không một ai trong hai người họ có sự không buông lung. สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ ทสฺเสตฺวา ‘‘สเจ หิ ตฺวํ, กุมาร, ตทา เอกสฺมิมฺปิ วเย ภริยาย สทฺธึ อปฺปมาทํ อาปชฺชิสฺส, เอกสฺมิมฺปิ วเย ปุตฺโต วา ธีตา วา อุปฺปชฺเชยฺย. สเจ ปน โว เอโกปิ อปฺปมตฺโต อภวิสฺส, ตํ ปฏิจฺจ ปุตฺโต วา ธีตา วา อุปฺปชฺชิสฺส. กุมาร, อตฺตานญฺหิ ปิยํ มญฺญมาเนน ตีสุปิ วเยสุ อปฺปมตฺเตน อตฺตา รกฺขิตพฺโพ, เอวํ อสกฺโกนฺเตน เอกวเยปิ รกฺขิตพฺโพเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư, sau khi chỉ ra nghiệp quá khứ này của vương tử, đã dạy rằng: “Này vương tử, nếu khi ấy, dù chỉ trong một giai đoạn của cuộc đời, con cùng với vợ không buông lung, thì dù chỉ trong một giai đoạn, con trai hay con gái đã có thể sanh ra. Hoặc nếu một trong hai người các con không buông lung, thì do duyên người không buông lung đó, con trai hay con gái đã có thể sanh ra. Này vương tử, người cho rằng mình yêu quý bản thân thì phải bảo vệ bản thân bằng sự không buông lung trong cả ba giai đoạn của cuộc đời. Người không thể làm như vậy thì cũng phải bảo vệ bản thân trong ít nhất một giai đoạn”. Nói vậy rồi, Ngài đọc kệ này: ๑๕๗. 157. ‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ; ติณฺณํ อญฺญตรํ ยามํ, ปฏิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต’’ติ. “Nếu biết tự ái thân mình, Phải nên bảo vệ cho lành, cho an; Bậc trí trong một thời gian, Trong ba giai đoạn, phải luôn tỉnh mình.” ตตฺถ ยามนฺติ สตฺถา อตฺตโน ธมฺมิสฺสรตาย เทสนากุสลตาย จ อิธ ติณฺณํ วยานํ อญฺญตรํ วยํ ยามนฺติ กตฺวา เทเสสิ, ตสฺมา เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สเจ อตฺตานํ ปิยํ ชาเนยฺย, รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตนฺติ ยถา โส สุรกฺขิโต โหติ, เอวํ นํ รกฺเขยฺย. ตตฺถ สเจ คีหี สมาโน ‘‘อตฺตานํ รกฺขิสฺสามี’’ติ อุปริปาสาทตเล สุสํวุตํ คพฺภํ ปวิสิตฺวา สมฺปนฺนารกฺโข หุตฺวา วสนฺโตปิ, ปพฺพชิโต หุตฺวา สุสํวุเต ปิหิตทฺวารวาตปาเน เลเณ วิหรนฺโตปิ อตฺตานํ น รกฺขติเยว. คิหี ปน สมาโน ยถาพลํ ทานสีลาทีนิ ปุญฺญานิ กโรนฺโต, ปพฺพชิโต วา ปน วตฺตปฏิวตฺตปริยตฺติมนสิกาเรสุ อุสฺสุกฺกํ อาปชฺชนฺโต อตฺตานํ รกฺขติ นาม. เอวํ ตีสุ วเยสุ อสกฺโกนฺโต อญฺญตรสฺมิมฺปิ วเย ปณฺฑิตปุริโส อตฺตานํ ปฏิชคฺคติเยว. สเจ หิ คิหิภูโต ปฐมวเย ขิฑฺฑาปสุตตาย กุสลํ กาตุํ น สกฺโกติ, มชฺฌิมวเย อปฺปมตฺเตน หุตฺวา กุสลํ กาตพฺพํ. สเจ มชฺฌิมวเย ปุตฺตทารํ โปเสนฺโต กุสลํ กาตุํ น สกฺโกติ, ปจฺฉิมวเย กาตพฺพเมว. เอวมฺปิ กโรนฺเตน อตฺตา ปฏิชคฺคิโตว โหติ. เอวํ อกโรนฺตสฺส ปน อตฺตา ปิโย นาม น โหติ, อปายปรายณเมว นํ กโรติ. สเจ ปน [Pg.88] ปพฺพชิโต ปฐมวเย สชฺฌายํ กโรนฺโต ธาเรนฺโต วาเจนฺโต วตฺตปฏิวตฺตํ กโรนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, มชฺฌิมวเย อปฺปมตฺเตน สมณธมฺโม กาตพฺโพ. สเจ ปฐมวเย อุคฺคหิตปริยตฺติยา อฏฺฐกถํ วินิจฺฉยํ การณาการณญฺจ ปุจฺฉนฺโต มชฺฌิมวเย ปมาทํ อาปชฺชติ, ปจฺฉิมวเย อปฺปมตฺเตน สมณธมฺโม กาตพฺโพเยว. เอวมฺปิ กโรนฺเตน อตฺตา ปฏิชคฺคิโตว โหติ. เอวํ อกโรนฺตสฺส ปน อตฺตา ปิโย นาม น โหติ, ปจฺฉานุตาเปเนว นํ ตาเปตีติ. Trong câu kệ này, từ “yāmaṃ” (canh) được Bậc Đạo Sư, do sự tự tại trong Giáo pháp và sự thiện xảo trong thuyết giảng, dùng để chỉ một trong ba giai đoạn của cuộc đời. Vì vậy, ý nghĩa ở đây cần được hiểu như sau. “Nếu biết tự ái thân mình, phải nên bảo vệ cho lành, cho an” có nghĩa là phải bảo vệ bản thân sao cho được bảo vệ tốt đẹp. Trong đó, nếu một người tại gia nghĩ rằng: “Ta sẽ bảo vệ mình” rồi vào ở trong một căn phòng được che chắn kỹ lưỡng trên tầng lầu của cung điện với sự canh gác đầy đủ, hoặc một người xuất gia vào ở trong một hang động có cửa ra vào và cửa sổ được đóng kín, thì cũng không được gọi là bảo vệ bản thân. Trái lại, người tại gia được gọi là bảo vệ bản thân khi tùy theo sức mình mà làm các công đức như bố thí, giữ giới; còn người xuất gia được gọi là bảo vệ bản thân khi nỗ lực tinh tấn trong các phận sự, học pháp và hành thiền. Người trí tuệ, nếu không thể làm như vậy trong cả ba giai đoạn của cuộc đời, thì cũng phải chăm lo cho bản thân trong ít nhất một giai đoạn. Thật vậy, nếu người tại gia trong giai đoạn đầu đời vì mải mê vui chơi mà không thể làm điều thiện, thì trong giai đoạn giữa cuộc đời phải không buông lung mà làm điều thiện. Nếu trong giai đoạn giữa cuộc đời vì bận nuôi dưỡng vợ con mà không thể làm điều thiện, thì trong giai đoạn cuối đời nhất định phải làm. Làm được như vậy cũng là đã chăm lo cho bản thân. Còn người không làm như vậy thì không được gọi là yêu quý bản thân, mà chỉ khiến mình đi vào cõi khổ. Nếu người xuất gia trong giai đoạn đầu đời vì bận tụng đọc, ghi nhớ, giảng dạy và làm các phận sự mà có buông lung, thì trong giai đoạn giữa cuộc đời phải không buông lung mà thực hành pháp của sa-môn. Nếu trong giai đoạn giữa cuộc đời vì bận hỏi han về chú giải, về sự quyết đoán, về nhân và phi nhân của giáo pháp đã học trong giai đoạn đầu mà có buông lung, thì trong giai đoạn cuối đời nhất định phải không buông lung mà thực hành pháp của sa-môn. Làm được như vậy cũng là đã chăm lo cho bản thân. Còn người không làm như vậy thì không được gọi là yêu quý bản thân, mà chỉ khiến mình bị thiêu đốt bởi sự hối hận về sau. เทสนาวสาเน โพธิราชกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, vương tử Bodhi chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt. โพธิราชกุมารวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về vương tử Bodhi kết thúc. ๒. อุปนนฺทสกฺยปุตฺตตฺเถรวตฺถุ 2. Câu chuyện Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca อตฺตานเมว ปฐมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attānameva paṭhamaṃ, liên quan đến Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca. โส กิร เถโร ธมฺมกถํ กเถตุํ เฉโก. ตสฺส อปฺปิจฺฉตาทิปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมกถํ สุตฺวา พหู ภิกฺขุ ตํ ติจีวเรหิ ปูเชตฺวา ธุตงฺคานิ สมาทิยึสุ. เตหิ วิสฺสฏฺฐปริกฺขาเร โสเยว คณฺหิ. โส เอกสฺมึ อนฺโตวสฺเส อุปกฏฺเฐ ชนปทํ อคมาสิ. อถ นํ เอกสฺมึ วิหาเร ทหรสามเณรา ธมฺมกถิกเปเมน, ‘‘ภนฺเต, อิธ วสฺสํ อุเปถา’’ติ วทึสุ. ‘‘อิธ กิตฺตกํ วสฺสาวาสิกํ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ‘‘เอเกโก สาฏโก’’ติ วุตฺเต ตตฺถ อุปาหนา ฐเปตฺวา อญฺญํ วิหารํ อคมาสิ. ทุติยํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ทฺเว สาฏกา’’ติ วุตฺเต กตฺตรยฏฺฐึ ฐเปสิ. ตติยํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตโย สาฏกา’’ติ วุตฺเต ตตฺถ อุทกตุมฺพํ ฐเปสิ. จตุตฺถํ วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิธ กึ ลพฺภตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จตฺตาโร สาฏกา’’ติ วุตฺเต ‘‘สาธุ อิธ วสิสฺสามี’’ติ ตตฺถ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา คหฏฺฐานญฺเจว ภิกฺขูนญฺจ ธมฺมกถํ กเถสิ. เต นํ พหูหิ วตฺเถหิ เจว จีวเรหิ จ ปูเชสุํ. โส วุฏฺฐวสฺโส อิตเรสุปิ วิหาเรสุ สาสนํ เปเสตฺวา ‘‘มยา ปริกฺขารสฺส ฐปิตตฺตา วสฺสาวาสิกํ ลทฺธพฺพํ, ตํ เม ปหิณนฺตู’’ติ สพฺพํ อาหราเปตฺวา ยานกํ ปูเรตฺวา ปายาสิ. Vị Trưởng lão ấy quả thật khéo léo trong việc thuyết pháp. Nghe pháp thoại của ngài liên quan đến thiểu dục, v.v..., nhiều vị tỳ-khưu đã cúng dường ngài ba y và thọ trì các hạnh đầu-đà. Chính ngài đã nhận lấy các vật dụng do họ từ bỏ. Một lần nọ, khi mùa an cư sắp đến, ngài đi đến một vùng quê. Bấy giờ, tại một ngôi tự viện, các vị sa-di trẻ tuổi vì mến mộ vị pháp sư nên đã thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy an cư mùa mưa tại đây.” Sau khi hỏi: “Ở đây nhận được bao nhiêu y an cư mùa mưa?” và được họ trả lời: “Mỗi vị một tấm vải,” ngài đã để lại đôi dép ở đó và đi đến một ngôi tự viện khác. Đến ngôi tự viện thứ hai, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Hai tấm vải,” ngài đã để lại cây gậy chống. Đến ngôi tự viện thứ ba, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Ba tấm vải,” ngài đã để lại bình nước ở đó. Đến ngôi tự viện thứ tư, ngài hỏi: “Ở đây nhận được gì?” và được trả lời: “Bốn tấm vải,” ngài nói: “Tốt lắm, ta sẽ ở lại đây.” Ngài đã vào mùa an cư ở đó và thuyết pháp cho cả cư sĩ lẫn tỳ-khưu. Họ đã cúng dường ngài nhiều vải vóc và y áo. Sau khi mãn mùa an cư, ngài gửi tin đến các ngôi tự viện khác rằng: “Vì ta đã để lại vật dụng nên y an cư mùa mưa phải thuộc về ta, hãy gửi nó cho ta.” Sau khi cho mang tất cả về, ngài chất đầy xe rồi ra đi. อเถกสฺมึ [Pg.89] วิหาเร ทฺเว ทหรภิกฺขู ทฺเว สาฏเก เอกญฺจ กมฺพลํ ลภิตฺวา ‘‘ตุยฺหํ สาฏกา โหนฺตุ, มยฺหํ กมฺพโล’’ติ ภาเชตุํ อสกฺโกนฺตา มคฺคสมีเป นิสีทิตฺวา วิวทนฺติ. เต ตํ เถรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห โน ภาเชตฺวา เทถา’’ติ วทึสุ. ตุมฺเหเยว ภาเชถาติ. น สกฺโกม, ภนฺเต, ตุมฺเหเยว โน ภาเชตฺวา เทถาติ. เตน หิ มม วจเน ฐสฺสถาติ. อาม, ฐสฺสามาติ. ‘‘เตน หิ สาธู’’ติ เตสํ ทฺเว สาฏเก ทตฺวา ‘‘อยํ ธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อมฺหากํ ปารุปนารโห’’ติ มหคฺฆํ กมฺพลํ อาทาย ปกฺกามิ. ทหรภิกฺขู วิปฺปฏิสาริโน หุตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว ตุมฺหากํ สนฺตกํ คเหตฺวา ตุมฺเห วิปฺปฏิสาริโน กโรติ, ปุพฺเพปิ อกาสิเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ – Bấy giờ, tại một ngôi tự viện, hai vị tỳ-khưu trẻ tuổi nhận được hai tấm vải và một tấm chăn mền, nhưng không thể phân chia, nói rằng: “Phần của huynh là các tấm vải, phần của tôi là tấm chăn mền,” họ ngồi gần bên đường và tranh cãi. Thấy vị Trưởng lão đang đi đến, họ thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy phân chia và trao cho chúng con.” (Ngài nói:) “Chính các ngươi hãy tự phân chia đi.” “Bạch ngài, chúng con không thể, chính ngài hãy phân chia và trao cho chúng con.” “Vậy thì, các ngươi có tuân theo lời của ta không?” “Vâng, chúng con sẽ tuân theo.” “Vậy thì, tốt lắm.” Sau khi trao hai tấm vải cho họ, ngài nói: “Tấm này xứng đáng để chúng ta, những người thuyết pháp, dùng làm y choàng,” rồi lấy tấm chăn mền quý giá và bỏ đi. Các vị tỳ-khưu trẻ tuổi cảm thấy hối hận, bèn đến hầu bậc Đạo sư và trình bày sự việc. Bậc Đạo sư phán: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ ông ấy mới lấy tài sản của các ngươi và làm cho các ngươi hối hận, mà trong quá khứ ông ấy cũng đã từng làm như vậy,” rồi ngài kể lại câu chuyện quá khứ. อตีตสฺมึ อนุตีรจารี จ คมฺภีรจารี จาติ ทฺเว อุทฺทา มหนฺตํ โรหิตมจฺฉํ ลภิตฺวา ‘‘มยฺหํ สีสํ โหตุ, ตว นงฺคุฏฺฐ’’นฺติ วิวาทาปนฺนา ภาเชตุํ อสกฺโกนฺตา เอกํ สิงฺคาลํ ทิสฺวา อาหํสุ – ‘‘มาตุล, อิมํ โน ภาเชตฺวา เทหี’’ติ. อหํ รญฺญา วินิจฺฉยฏฺฐาเน ฐปิโต, ตตฺถ จิรํ นิสีทิตฺวา ชงฺฆวิหารตฺถาย อาคโตมฺหิ, อิทานิ เม โอกาโส นตฺถีติ. มาตุล, มา เอวํ กโรถ, ภาเชตฺวา เอว โน เทถาติ. มม วจเน ฐสฺสถาติ. ฐสฺสาม, มาตุลาติ. ‘‘เตน หิ สาธู’’ติ โส สีสํ ฉินฺทิตฺวา เอกมนฺเต อกาสิ, นงฺคุฏฺฐํ เอกมนฺเต. กตฺวา จ ปน, ‘‘ตาตา, เยน โว อนุตีเร จริตํ, โส นงฺคุฏฺฐํ คณฺหาตุ. เยน คมฺภีเร จริตํ, ตสฺส สีสํ โหตุ. อยํ ปน มชฺฌิโม ขณฺโฑ มม วินิจฺฉยธมฺเม ฐิตสฺส ภวิสฺสตี’’ติ เต สญฺญาเปนฺโต – Trong quá khứ, có hai con rái cá, một con tên là Anutīracārī (Kẻ đi ven bờ) và một con tên là Gambhīracārī (Kẻ đi chỗ nước sâu), bắt được một con cá Rohitā lớn. Chúng rơi vào tranh cãi: “Phần đầu là của ta, phần đuôi là của ngươi.” Không thể phân chia, chúng thấy một con chó rừng và nói: “Thưa cậu, xin hãy phân chia con cá này cho chúng tôi.” (Chó rừng đáp:) “Ta được nhà vua bổ nhiệm ở nơi xét xử, sau khi ngồi đó một thời gian dài, ta đến đây để đi dạo cho giãn chân, bây giờ ta không có thời gian.” “Thưa cậu, xin đừng làm vậy, xin hãy phân chia cho chúng tôi.” “Các ngươi có tuân theo lời của ta không?” “Chúng tôi sẽ tuân theo, thưa cậu.” “Vậy thì, tốt lắm.” Con chó rừng cắt đầu cá để sang một bên, và đuôi cá để sang một bên. Sau khi làm vậy, nó giải thích cho chúng hiểu: “Này các cháu, kẻ nào trong các ngươi đi ở ven bờ, hãy lấy phần đuôi. Kẻ nào đi ở chỗ nước sâu, hãy lấy phần đầu. Còn khúc giữa này sẽ thuộc về ta, người giữ gìn luật lệ xét xử.” ‘‘อนุตีรจาริ นงฺคุฏฺฐํ, สีสํ คมฺภีรจาริโน; อจฺจายํ มชฺฌิโม ขณฺโฑ, ธมฺมฏฺฐสฺส ภวิสฺสตี’’ติ. (ชา. ๑.๗.๓๓) – “Kẻ đi ven bờ, phần đuôi; phần đầu, cho kẻ đi chỗ nước sâu. Còn khúc giữa này đây, sẽ thuộc về vị thẩm phán.” อิมํ คาถํ วตฺวา มชฺฌิมขณฺฑํ อาทาย ปกฺกามิ. เตปิ วิปฺปฏิสาริโน ตํ โอโลเกตฺวา อฏฺฐํสุ. Sau khi đọc kệ này, nó lấy khúc giữa rồi bỏ đi. Hai con rái cá kia cũng hối hận, đứng nhìn theo nó. สตฺถา อิมํ อตีตํ ทสฺเสตฺวา ‘‘เอวเมส อตีเตปิ ตุมฺเห วิปฺปฏิสาริโน อกาสิเยวา’’ติ เต ภิกฺขู สญฺญาเปตฺวา อุปนนฺทํ ครหนฺโต, ‘‘ภิกฺขเว[Pg.90], ปรํ โอวทนฺเตน นาม ปฐมเมว อตฺตา ปติรูเป ปติฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo sư, sau khi chỉ ra câu chuyện quá khứ này và làm cho các vị tỳ-khưu ấy hiểu rõ: “Như vậy đó, trong quá khứ ông ta cũng đã làm cho các ngươi hối hận,” rồi ngài quở trách Upananda và phán: “Này các tỳ-khưu, người khuyên dạy kẻ khác trước tiên phải tự mình an lập trong điều thích đáng,” rồi ngài nói lên kệ này: ๑๕๘. 158. ‘‘อตฺตานเมว ปฐมํ, ปติรูเป นิเวสเย; อถญฺญมนุสาเสยฺย, น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต’’ติ. “Trước tiên, hãy tự mình, an lập trong điều thích đáng. Sau đó, hãy khuyên người; bậc trí sẽ không uế nhiễm.” ตตฺถ ปติรูเป นิเวสเยติ อนุจฺฉวิเก คุเณ ปติฏฺฐาเปยฺย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – โย อปฺปิจฺฉตาทิคุเณหิ วา อริยวํสปฏิปทาทีหิ วา ปรํ อนุสาสิตุกาโม, โส อตฺตานเมว ปฐมํ ตสฺมึ คุเณ ปติฏฺฐาเปยฺย. เอวํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อถญฺญํ เตหิ คุเณหิ อนุสาเสยฺย. อตฺตานญฺหิ ตตฺถ อนิเวเสตฺวา เกวลํ ปรเมว อนุสาสมาโน ปรโต นินฺทํ ลภิตฺวา กิลิสฺสติ นาม, ตตฺถ อตฺตานํ นิเวเสตฺวา อนุสาสมาโน ปรโต ปสํสํ ลภติ, ตสฺมา น กิลิสฺสติ นาม. เอวํ กโรนฺโต ปณฺฑิโต น กิลิสฺเสยฺยาติ. Ở đây, an lập trong điều thích đáng có nghĩa là nên tự mình an lập trong các phẩm hạnh tương xứng. Điều này có nghĩa là: người nào muốn khuyên dạy kẻ khác về các phẩm hạnh như thiểu dục, v.v... hoặc về các pháp hành của dòng dõi bậc Thánh, v.v..., người ấy trước tiên phải tự mình an lập trong phẩm hạnh ấy. Sau khi đã an lập như vậy, rồi mới nên khuyên dạy người khác về các phẩm hạnh ấy. Thật vậy, người không tự mình an lập trong đó mà chỉ khuyên dạy kẻ khác thì sẽ bị người khác chê bai và được gọi là bị uế nhiễm. Người tự mình an lập trong đó rồi mới khuyên dạy thì sẽ được người khác tán thán, do đó được gọi là không bị uế nhiễm. Bậc trí làm như vậy sẽ không bị uế nhiễm. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, hai vị tỳ-khưu ấy đắc quả Dự lưu, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng. อุปนนฺทสกฺยปุตฺตตฺเถรวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về Trưởng lão Upananda, người con trai dòng họ Thích Ca. ๓. ปธานิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ 3. Câu chuyện Trưởng lão Tissa, người tinh cần อตฺตานญฺเจติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปธานิกติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attānañce, liên quan đến Trưởng lão Tissa, người tinh cần. โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ปญฺจสเต ภิกฺขู อาทาย อรญฺเญ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา, ‘‘อาวุโส, ธรมานกสฺส พุทฺธสฺส สนฺติเก โว กมฺมฏฺฐานํ คหิตํ, อปฺปมตฺตาว สมณธมฺมํ กโรถา’’ติ โอวทิตฺวา สยํ คนฺตฺวา นิปชฺชิตฺวา สุปติ. เต ภิกฺขู ปฐมยาเม จงฺกมิตฺวา มชฺฌิมยาเม วิหารํ ปวิสนฺติ. โส นิทฺทายิตฺวา ปพุทฺธกาเล เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ ตุมฺเห ‘นิปชฺชิตฺวา นิทฺทายิสฺสามา’ติ อาคตา, สีฆํ นิกฺขมิตฺวา สมณธมฺมํ กโรถา’’ติ วตฺวา สยํ คนฺตฺวา ตเถว สุปติ. อิตเร มชฺฌิมยาเม พหิ จงฺกมิตฺวา ปจฺฉิมยาเม วิหารํ ปวิสนฺติ. โส ปุนปิ ปพุชฺฌิตฺวา เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เต วิหารา นีหริตฺวา สยํ ปุน คนฺตฺวา ตเถว สุปติ. ตสฺมึ นิจฺจกาลํ เอวํ กโรนฺเต เต ภิกฺขู สชฺฌายํ วา กมฺมฏฺฐานํ [Pg.91] วา มนสิกาตุํ นาสกฺขึสุ, จิตฺตํ อญฺญถตฺตํ อคมาสิ. เต ‘‘อมฺหากํ อาจริโย อติวิย อารทฺธวีริโย, ปริคฺคณฺหิสฺสาม น’’นฺติ ปริคฺคณฺหนฺตา ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘นฏฺฐมฺหา, อาวุโส, อาจริโย โน ตุจฺฉรวํ รวตี’’ติ วทึสุ. เตสํ อติวิย นิทฺทาย กิลมนฺตานํ เอกภิกฺขุปิ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ นาสกฺขิ. เต วุฏฺฐวสฺสา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารา กตปฏิสนฺถารา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, อปฺปมตฺตา หุตฺวา สมณธมฺมํ กริตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพเปส ตุมฺหากํ อนฺตรายมกาสิเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต – Vị trưởng lão ấy, sau khi thọ nhận đề mục thiền định từ đức Thế Tôn, đã dẫn năm trăm vị tỳ-khưu vào rừng an cư mùa mưa. Ngài khuyên nhủ rằng: “Này chư hiền, quý vị đã thọ nhận đề mục thiền định từ nơi đức Phật đang còn tại thế, hãy không dể duôi, tinh cần thực hành Sa-môn pháp.” Nói xong, ngài đi nằm và ngủ. Các vị tỳ-khưu ấy kinh hành trong canh đầu, rồi vào tịnh xá trong canh giữa. Vị trưởng lão ấy ngủ xong, khi thức giấc, liền đi đến chỗ các vị tỳ-khưu ấy và nói: “Này quý vị, có phải quý vị đến đây với ý định ‘chúng ta sẽ nằm xuống và ngủ’ chăng? Hãy mau ra khỏi đây và thực hành Sa-môn pháp.” Nói xong, ngài lại đi và ngủ như trước. Các vị tỳ-khưu khác kinh hành bên ngoài trong canh giữa, rồi vào tịnh xá trong canh cuối. Vị trưởng lão ấy lại thức giấc, đi đến chỗ các vị tỳ-khưu ấy, đuổi họ ra khỏi tịnh xá, rồi ngài lại đi và ngủ như trước. Vì vị trưởng lão ấy luôn luôn làm như vậy, các vị tỳ-khưu kia không thể tác ý đến việc tụng đọc hay đề mục thiền định, tâm của họ trở nên xáo trộn. Họ nghĩ: “Vị thầy của chúng ta thật quá tinh tấn,” và khi họ quan sát để tìm hiểu, thấy được hành vi của ngài, họ nói với nhau: “Này chư hiền, chúng ta đã bị hại rồi! Vị thầy của chúng ta chỉ la lối suông mà thôi.” Trong số họ, những người mệt mỏi vì quá buồn ngủ, không một vị tỳ-khưu nào có thể chứng đắc được pháp thù thắng. Sau khi mãn mùa mưa, họ đến yết kiến đức Thế Tôn. Sau khi được đức Thế Tôn thăm hỏi ân cần và được hỏi rằng: “Này các tỳ-khưu, các con có không dể duôi, thực hành Sa-môn pháp không?” họ đã trình bày lại sự việc ấy. Đức Thế Tôn dạy: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã gây trở ngại cho các con như vậy.” Nói xong, do được họ thỉnh cầu – ‘‘อมาตาปิตรสํวฑฺโฒ, อนาเจรกุเล วสํ; นายํ กาลํ อกาลํ วา, อภิชานาติ กุกฺกุโฏ’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๑๙) – “Không được cha mẹ nuôi dưỡng, không sống trong nhà thầy dạy; con gà này không biết được đâu là đúng lúc, đâu là phi thời.” อิมํ อกาลราวิกุกฺกุฏชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. ‘‘ตทา หิ โส กุกฺกุโฏ อยํ ปธานิกติสฺสตฺเถโร อโหสิ, อิเม ปญฺจ สตา ภิกฺขู เต มาณวา อเหสุํ, ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย อหเมวา’’ติ สตฺถา อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ปรํ โอวทนฺเตน นาม อตฺตา สุทนฺโต กาตพฺโพ. เอวํ โอวทนฺโต หิ สุทนฺโต หุตฺวา ทเมติ นามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Gà Gáy Phi Thời này. “Khi ấy, con gà trống kia chính là trưởng lão Padhānika-Tissa này, năm trăm vị tỳ-khưu này chính là các thanh niên kia, còn vị thầy Disāpāmokkha chính là ta vậy.” Đức Thế Tôn sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này, ngài dạy rằng: “Này các tỳ-khưu, người khuyên dạy kẻ khác trước tiên phải tự mình khéo điều phục. Người khuyên dạy như vậy, do tự mình đã được khéo điều phục, mới được gọi là người điều phục.” Nói xong, ngài đọc kệ này: ๑๕๙. 159. ‘‘อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา, ยถาญฺญมนุสาสติ; สุทนฺโต วต ทเมถ, อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม’’ติ. “Hãy tự làm cho mình, như điều mình dạy người; Khéo điều phục, hãy điều phục, tự ngã thật khó điều.” ตสฺสตฺโถ – โย หิ ภิกฺขุ ‘‘ปฐมยามาทีสุ จงฺกมิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ปรํ โอวทติ, สยํ จงฺกมนาทีนิ อธิฏฺฐหนฺโต อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา, ยถาญฺญมนุสาสติ, เอวํ สนฺเต สุทนฺโต วต ทเมถาติ เยน คุเณน ปรํ อนุสาสติ, เตน อตฺตนา สุทนฺโต หุตฺวา ทเมยฺย. อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโมติ อยญฺหิ อตฺตา นาม ทุทฺทโม. ตสฺมา ยถา โส สุทนฺโต โหติ, ตถา ทเมตพฺโพติ. Ý nghĩa của kệ ấy là: Vị tỳ-khưu nào nói rằng “nên kinh hành trong canh đầu, v.v...” để khuyên dạy người khác, trong khi tự mình cũng quyết tâm kinh hành, v.v..., vị ấy nên tự làm cho mình như điều mình dạy người. Khi được như vậy, câu “khéo điều phục, hãy điều phục” có nghĩa là: với phẩm hạnh nào mà vị ấy khuyên dạy người khác, thì với phẩm hạnh ấy, tự mình phải trở nên khéo được điều phục rồi mới nên điều phục (người khác). Câu “tự ngã thật khó điều” có nghĩa là: tự ngã này quả thật khó điều phục. Vì vậy, cần phải điều phục nó theo cách nào để nó trở nên được khéo điều phục. เทสนาวสาเน ปญฺจ สตาปิ เต ภิกฺขู อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, cả năm trăm vị tỳ-khưu ấy đã đắc quả A-la-hán. ปธานิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện Trưởng lão Padhānika-Tissa, là chuyện thứ ba. ๔. กุมารกสฺสปมาตุเถรีวตฺถุ 4. Câu chuyện Trưởng lão ni Mẹ của ngài Kumārakassapa อตฺตา [Pg.92] หิ อตฺตโน นาโถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กุมารกสฺสปตฺเถรสฺส มาตรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attā hi attano nātho, đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang ngự tại Kỳ Viên, đề cập đến mẹ của trưởng lão Kumārakassapa. สา กิร ราชคหนคเร เสฏฺฐิธีตา วิญฺญุตํ ปตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ สา ปุนปฺปุนํ ยาจมานาปิ มาตาปิตูนํ สนฺติกา ปพฺพชฺชํ อลภิตฺวา วยปฺปตฺตา ปติกุลํ คนฺตฺวา ปติเทวตา หุตฺวา อคารํ อชฺฌาวสิ. อถสฺสา น จิรสฺเสว กุจฺฉิสฺมึ คพฺโภ ปติฏฺฐหิ. สา คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ อชานิตฺวาว สามิกํ อาราเธตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ โส มหนฺเตน สกฺกาเรน ภิกฺขุนุปสฺสยํ เนตฺวา อชานนฺโต เทวทตฺตปกฺขิกานํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก ปพฺพาเชสิ. อปเรน สมเยน ภิกฺขุนิโย ตสฺสา คพฺภินิภาวํ ญตฺวา ตาหิ ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺตา นาหํ, อยฺเย, ชานามิ ‘‘กิเมตํ’’, สีลํ วต เม อโรคเมวาติ. ภิกฺขุนิโย ตํ เทวทตฺตสฺส สนฺติกํ เนตฺวา ‘‘อยํ ภิกฺขุนี สทฺธาปพฺพชิตา, อิมิสฺสา มยํ คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ ชานาม, กาลํ น ชานาม, กึ ทานิ กโรมา’’ติ ปุจฺฉึสุ. เทวทตฺโต ‘‘มา มยฺหํ โอวาทการิกานํ ภิกฺขุนีนํ อยโส อุปฺปชฺชตู’’ติ เอตฺตกเมว จินฺเตตฺวา ‘‘อุปฺปพฺพาเชถ น’’นฺติ อาห. ตํ สุตฺวา สา ทหรา มา มํ, อยฺเย, นาเสถ, นาหํ เทวทตฺตํ อุทฺทิสฺส ปพฺพชิตา, เอถ, มํ สตฺถุ สนฺติกํ เชตวนํ เนถาติ. ตา ตํ อาทาย เชตวนํ คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘ตสฺสา คิหิกาเล คพฺโภ ปติฏฺฐิโต’’ติ ชานนฺโตปิ ปรวาทโมจนตฺถํ ราชานํ ปเสนทิโกสลํ มหาอนาถปิณฺฑิกํ จูฬอนาถปิณฺฑิกํ วิสาขาอุปาสิกํ อญฺญานิ จ มหากุลานิ ปกฺโกสาเปตฺวา อุปาลิตฺเถรํ อาณาเปสิ – ‘‘คจฺฉ, อิมิสฺสา ทหราย ภิกฺขุนิยา จตุปริสมชฺเฌ กมฺมํ ปริโสเธหี’’ติ. เถโร รญฺโญ ปุรโต วิสาขํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตํ อธิกรณํ ปฏิจฺฉาเปสิ. สา สาณิปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา อนฺโตสาณิยํ ตสฺสา หตฺถปาทนาภิอุทรปริโยสานานิ โอโลเกตฺวา มาสทิวเส สมาเนตฺวา ‘‘คิหิภาเว อิมาย คพฺโภ ลทฺโธ’’ติ ญตฺวา เถรสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถสฺสา เถโร ปริสมชฺเฌ ปริสุทฺธภาวํ ปติฏฺฐาเปสิ. สา อปเรน สมเยน ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ปาทมูเล ปตฺถิตปตฺถนํ มหานุภาวํ ปุตฺตํ วิชายิ. Tương truyền, ở thành Rājagaha, bà là con gái của một vị trưởng giả. Từ khi đến tuổi trưởng thành, bà đã xin xuất gia. Sau đó, dù đã xin nhiều lần nhưng không được cha mẹ cho phép xuất gia, khi đến tuổi, bà đã về nhà chồng, trở thành người vợ hiền và sống tại gia. Không lâu sau, trong bụng bà đã có thai. Bà không biết mình đã có thai, nên đã thuyết phục chồng và xin xuất gia. Sau đó, người chồng đã đưa bà đến tu viện tỳ-khưu-ni với sự cúng dường trọng thể, và vì không biết nên đã cho bà xuất gia với các tỳ-khưu-ni thuộc phe của Devadatta. Về sau, các tỳ-khưu-ni biết bà có thai, khi được họ hỏi: “Việc này là sao?”, bà đáp: “Thưa các ngài, con không biết việc này là sao, giới của con chắc chắn là trong sạch.” Các tỳ-khưu-ni đã đưa bà đến chỗ Devadatta và hỏi rằng: “Vị tỳ-khưu-ni này xuất gia với đức tin. Chúng tôi biết bà ấy có thai, nhưng không biết thời điểm. Bây giờ chúng tôi phải làm gì?” Devadatta chỉ nghĩ rằng: “Mong rằng tiếng xấu không phát sinh cho các tỳ-khưu-ni theo lời dạy của ta,” rồi nói: “Hãy trục xuất cô ấy.” Nghe vậy, vị tỳ-khưu-ni trẻ nói: “Thưa các ngài, xin đừng hủy hoại con. Con không xuất gia vì Devadatta. Xin hãy đưa con đến chỗ Đức Thế Tôn ở Jetavana.” Họ đã đưa bà đến Jetavana và trình bày sự việc lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dù biết rằng “bà đã có thai từ khi còn là người tại gia,” nhưng để tránh sự chỉ trích của người khác, Ngài đã cho mời vua Pasenadi của xứ Kosala, trưởng giả Mahā Anāthapiṇḍika, Cūḷa Anāthapiṇḍika, nữ thí chủ Visākhā và các gia tộc lớn khác, rồi ra lệnh cho trưởng lão Upāli: “Hãy đi và làm trong sạch vụ việc của vị tỳ-khưu-ni trẻ này giữa bốn chúng.” Trưởng lão đã cho mời Visākhā đến trước mặt nhà vua và giao cho bà vụ việc đó. Bà đã cho dựng một tấm màn che xung quanh, bên trong tấm màn, đã xem xét tay, chân, rốn, và bụng của vị tỳ-khưu-ni trẻ, và tính toán tháng ngày, biết rằng “cô ấy đã có thai khi còn là người tại gia,” rồi trình bày sự việc đó lên trưởng lão. Sau đó, trưởng lão đã xác nhận sự trong sạch của bà giữa hội chúng. Về sau, bà đã sinh ra một người con trai có đại oai lực, người đã phát nguyện dưới chân Đức Phật Padumuttara. อเถกทิวสํ [Pg.93] ราชา ภิกฺขุนุปสฺสยสมีเปน คจฺฉนฺโต ทารกสทฺทํ สุตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทว, เอกิสฺสา ภิกฺขุนิยา ปุตฺโต ชาโต, ตสฺเสส สทฺโท’’ติ วุตฺเต ตํ กุมารํ อตฺตโน ฆรํ เนตฺวา ธาตีนํ อทาสิ. นามคฺคหณทิวเส จสฺส กสฺสโปติ นามํ กตฺวา กุมารปริหาเรน วฑฺฒิตตฺตา กุมารกสฺสโปติ สญฺชานึสุ. โส กีฬามณฺฑเล ทารเก ปหริตฺวา ‘‘นิมฺมาตาปิติเกนมฺหา ปหฏา’’ติ วุตฺเต ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘เทว, มํ ‘นิมฺมาตาปิติโก’ติ วทนฺติ, มาตรํ เม อาจิกฺขถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา รญฺญา ธาติโย ทสฺเสตฺวา ‘‘อิมา เต มาตโร’’ติ วุตฺเต ‘‘น เอตฺติกา เม มาตโร, เอกาย เม มาตรา ภวิตพฺพํ, ตํ เม อาจิกฺขถา’’ติ อาห. ราชา ‘‘น สกฺกา อิมํ วญฺเจตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ตาต, ตว มาตา ภิกฺขุนี, ตฺวํ มยา ภิกฺขุนุปสฺสยา อานีโตติ. โส ตาวตเกเนว สมุปฺปนฺนสํเวโค หุตฺวา, ‘‘ตาต, ปพฺพาเชถ ม’’นฺติ อาห. ราชา ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ตํ มหนฺเตน สกฺกาเรน สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพาเชสิ. โส ลทฺธูปสมฺปโท กุมารกสฺสปตฺเถโรติ ปญฺญายิ. โส สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วายมิตฺวา วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘ปุน กมฺมฏฺฐานํ วิเสเสตฺวา คเหสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อนฺธวเน วิหาสิ. Một ngày nọ, nhà vua đi ngang qua gần tu viện tỳ-khưu-ni, nghe tiếng trẻ con khóc, liền hỏi: “Đó là tiếng gì?” Khi được trả lời: “Tâu đại vương, một vị tỳ-khưu-ni đã sinh con trai, đó là tiếng của đứa bé,” nhà vua đã đưa đứa bé về cung của mình và giao cho các bảo mẫu. Vào ngày đặt tên, cậu được đặt tên là Kassapa, và vì được nuôi dưỡng theo nghi thức của hoàng tử nên được biết đến với tên gọi Kumāra Kassapa. Khi cậu bé đánh những đứa trẻ khác trong sân chơi, bị chúng nói: “Chúng ta bị đứa không cha không mẹ đánh,” cậu đã đến gặp vua và hỏi: “Tâu đại vương, họ gọi con là đứa không cha không mẹ. Xin hãy cho con biết mẹ con là ai.” Nhà vua chỉ các bảo mẫu và nói: “Đây là các mẹ của con.” Cậu bé nói: “Mẹ của con không thể nhiều như vậy được, con phải có một người mẹ thôi. Xin hãy cho con biết người đó là ai.” Nhà vua nghĩ rằng: “Không thể lừa dối đứa bé này,” rồi nói: “Này con, mẹ của con là một tỳ-khưu-ni. Ta đã mang con về từ tu viện tỳ-khưu-ni.” Nghe bấy nhiêu lời, cậu bé cảm thấy chấn động và nói: “Thưa cha, xin hãy cho con xuất gia.” Nhà vua nói: “Lành thay, con trai,” và cho cậu xuất gia với Đức Thế Tôn với sự cúng dường trọng thể. Sau khi thọ cụ túc giới, vị ấy được biết đến là trưởng lão Kumāra Kassapa. Vị ấy đã nhận đề mục thiền từ Đức Thế Tôn, đi vào rừng và tinh tấn, nhưng không thể chứng đắc pháp đặc biệt nào. Nghĩ rằng: “Ta sẽ nhận lại một đề mục thiền đặc biệt hơn,” vị ấy đã đi đến chỗ Đức Thế Tôn và trú tại rừng Andhavana. อถ นํ กสฺสปพุทฺธกาเล เอกโต สมณธมฺมํ กตฺวา อนาคามิผลํ ปตฺวา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตภิกฺขุ พฺรหฺมโลกโต อาคนฺตฺวา ปนฺนรส ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิเม ปญฺเห ฐเปตฺวา สตฺถารํ อญฺโญ พฺยากาตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, คจฺฉ, สตฺถุ สนฺติเก อิเมสํ อตฺถํ อุคฺคณฺหา’’ติ อุยฺโยเชสิ. โส ตถา กตฺวา ปญฺหวิสฺสชฺชนาวสาเน อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตสฺส ปน นิกฺขนฺตทิวสโต ปฏฺฐาย ทฺวาทส วสฺสานิ มาตุภิกฺขุนิยา อกฺขีหิ อสฺสูนิ ปวตฺตึสุ. สา ปุตฺตวิโยคทุกฺขิตา อสฺสุตินฺเตเนว มุเขน ภิกฺขาย จรมานา อนฺตรวีถิยํ เถรํ ทิสฺวาว, ‘‘ปุตฺต, ปุตฺตา’’ติ วิรวนฺตี ตํ คณฺหิตุํ อุปธาวมานา ปริวตฺติตฺวา ปติ. สา ถเนหิ ขีรํ มุญฺจนฺเตหิ อุฏฺฐหิตฺวา อลฺลจีวรา คนฺตฺวา เถรํ คณฺหิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘สจายํ มม สนฺติกา มธุรวจนํ ลภิสฺสติ, วินสฺสิสฺสติ. ถทฺธเมว กตฺวา อิมาย สทฺธึ สลฺลปิสฺสามี’’ติ. อถ นํ อาห – ‘‘กึ กโรนฺตี วิจรสิ, สิเนหมตฺตมฺปิ ฉินฺทิตุํ น สกฺโกสี’’ติ. สา ‘‘อโห กกฺขฬา เถรสฺส [Pg.94] กถา’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘กึ วเทสิ, ตาตา’’ติ วตฺวา ปุนปิ เตน ตเถว วุตฺตา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อิมสฺส การณา ทฺวาทส วสฺสานิ อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกมิ, อยํ ปเนวํ ถทฺธหทโย, กึ เม อิมินา’’ติ ปุตฺตสิเนหํ ฉินฺทิตฺวา ตํทิวสเมว อรหตฺตํ ปาปุณิ. Bấy giờ, một vị Tỳ-kheo, người đã cùng tu tập phạm hạnh với ngài vào thời đức Phật Kassapa, sau khi chứng quả A-na-hàm đã tái sanh về cõi Phạm thiên, từ cõi Phạm thiên đến hỏi ngài mười lăm câu hỏi, rồi khích lệ rằng: ‘Ngoài đức Thế Tôn ra, không có ai có thể giải đáp được những câu hỏi này. Hãy đi đến chỗ đức Thế Tôn và học hỏi ý nghĩa của chúng.’ Vị ấy làm theo như vậy, và vào lúc cuối phần giải đáp các câu hỏi, ngài đã chứng đắc quả A-la-hán. Về phần mẹ của ngài, vị Tỳ-kheo-ni, kể từ ngày ngài xuất gia, suốt mười hai năm, nước mắt cứ tuôn rơi từ đôi mắt của bà. Bà đau khổ vì xa con, với gương mặt lúc nào cũng đẫm lệ, trong khi đi khất thực, vừa trông thấy vị trưởng lão ở giữa đường, bà liền kêu lên: ‘Con ơi, con ơi!’ rồi vừa khóc vừa chạy đến để níu lấy ngài, nhưng lại vấp ngã. Bà đứng dậy, sữa chảy ra từ hai vú, y phục ướt đẫm, đi đến và níu lấy vị trưởng lão. Vị ấy suy nghĩ: ‘Nếu bà mẹ này nhận được lời nói ngọt ngào từ ta, bà sẽ bị hủy hoại. Ta sẽ nói chuyện với bà bằng những lời lẽ cứng rắn.’ Rồi ngài nói với bà: ‘Bà đang làm gì mà đi lang thang thế này? Ngay cả một chút tình thương mà cũng không thể cắt đứt được sao?’ Bà nghĩ: ‘Ôi, lời nói của trưởng lão sao mà cay nghiệt thế!’ rồi nói: ‘Này con, con nói gì vậy?’ Khi bị ngài nói lại y như thế một lần nữa, bà suy nghĩ: ‘Ta vì đứa con này mà suốt mười hai năm không cầm được nước mắt, còn nó thì lại có trái tim sắt đá như vậy. Ta còn cần gì đến nó nữa?’ Nghĩ vậy, bà cắt đứt tình thương con và ngay trong ngày hôm đó đã chứng đắc quả A-la-hán. อปเรน สมเยน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, เทวทตฺเตน เอวํ อุปนิสฺสยสมฺปนฺโน กุมารกสฺสโป จ เถรี จ นาสิตา, สตฺถา ปน เตสํ ปติฏฺฐา ชาโต, อโห พุทฺธา นาม โลกานุกมฺปกา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว อหํ อิเมสํ ปจฺจโย ปติฏฺฐา ชาโต, ปุพฺเพปิ เนสํ อหํ ปติฏฺฐา อโหสึเยวา’’ติ วตฺวา – Một thời gian sau, tại pháp đường, các Tỳ-kheo khởi lên câu chuyện: ‘Này chư hiền, Devadatta đã hủy hoại Trưởng lão Kumārakassapa và vị Trưởng lão ni, những người có đầy đủ duyên lành như vậy. Nhưng đức Thế Tôn đã trở thành nơi nương tựa cho họ. Ôi, chư Phật thật là những bậc có lòng bi mẫn đối với thế gian!’ Đức Thế Tôn đến và hỏi: ‘Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?’ Khi được trả lời: ‘Bạch Thế Tôn, là câu chuyện này...’, Ngài nói: ‘Này các Tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ Ta mới là duyên lành và là nơi nương tựa cho họ, mà ngay cả trong quá khứ, Ta cũng đã là nơi nương tựa của họ rồi.’ ‘‘นิคฺโรธเมว เสเวยฺย, น สาขมุปสํวเส; นิคฺโรธสฺมึ มตํ เสยฺโย, ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิต’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๑๒; ๑.๑๐.๘๑) – “Chỉ nên thân cận nai Nigrodha, chớ nên sống gần nai Sākha; Chết cùng Nigrodha còn hơn, sống với Sākha nào có ích gì.” อิมํ นิคฺโรธชาตกํ วิตฺถาเรน กเถตฺวา ‘‘ตทา สาขมิโค เทวทตฺโต อโหสิ, ปริสาปิสฺส เทวทตฺตปริสา, วารปฺปตฺตา มิคเธนุ เถรี อโหสิ, ปุตฺโต กุมารกสฺสโป, คพฺภินีมิคิยา ชีวิตํ ปริจฺจชิตฺวา คโต นิคฺโรธมิคราชา ปน อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ปุตฺตสิเนหํ ฉินฺทิตฺวา เถริยา อตฺตนาว อตฺตโน ปติฏฺฐานกตภาวํ ปกาเสนฺโต, ‘‘ภิกฺขเว, ยสฺมา ปรสฺส อตฺตนิ ฐิเตน สคฺคปรายเณน วา มคฺคปรายเณน วา ภวิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา อตฺตาว อตฺตโน นาโถ, ปโร กึ กริสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Nigrodha này, Ngài kết hợp câu chuyện: ‘Khi ấy, con nai Sākha chính là Devadatta, đoàn tùy tùng của nó là đoàn tùy tùng của Devadatta, con nai cái đến lượt bị giết là vị Trưởng lão ni, con trai nó là Kumārakassapa, còn vua nai Nigrodha đã từ bỏ mạng sống vì con nai cái đang mang thai chính là Ta vậy.’ Rồi để làm rõ việc vị Trưởng lão ni, sau khi cắt đứt tình thương con, đã tự mình trở thành nơi nương tựa cho chính mình, Ngài nói: ‘Này các Tỳ-kheo, vì rằng người khác không thể nhờ vào thiện pháp nơi tự thân của một người mà được sanh về cõi trời hay chứng đắc đạo quả, cho nên, tự mình là nơi nương tựa của chính mình, người khác có thể làm gì được?’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๑๖๐. 160. ‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, โก หิ นาโถ ปโร สิยา; อตฺตนา หิ สุทนฺเตน, นาถํ ลภติ ทุลฺลภ’’นฺติ. “Tự mình là nơi nương tựa của chính mình, nào có ai khác là nơi nương tựa được? Nhờ khéo điều phục tự thân, người ấy đạt được nơi nương tựa khó tìm.” ตตฺถ นาโถติ ปติฏฺฐา. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยสฺมา อตฺตนิ ฐิเตน อตฺตสมฺปนฺเนน กุสลํ กตฺวา สคฺคํ วา ปาปุณิตุํ, มคฺคํ วา ภาเวตุํ, ผลํ วา สจฺฉิกาตุํ สกฺกา. ตสฺมา หิ อตฺตาว อตฺตโน ปติฏฺฐา โหติ, ปโร โก นาม กสฺส ปติฏฺฐา สิยา. อตฺตนา เอว หิ สุทนฺเตน นิพฺพิเสวเนน [Pg.95] อรหตฺตผลสงฺขาตํ ทุลฺลภํ นาถํ ลภติ. อรหตฺตญฺหิ สนฺธาย อิธ ‘‘นาถํ ลภติ ทุลฺลภ’’นฺติ วุตฺตํ. Ở đây, nātha có nghĩa là nơi nương tựa. Điều này được nói đến là – bởi vì người đã an trú trong tự thân, người đã tự thân thành tựu, sau khi thực hiện các thiện sự, có thể đạt đến cõi trời, hoặc có thể tu tập đạo, hoặc có thể chứng ngộ quả. Do đó, tự thân chính là nơi nương tựa của chính mình, người khác làm sao có thể là nơi nương tựa cho ai được? Thật vậy, chính nhờ tự thân đã được khéo điều phục, không còn tham luyến, người ấy đạt được nơi nương tựa khó được, được gọi là quả A-la-hán. Thật vậy, chính liên quan đến quả A-la-hán mà ở đây được nói rằng: ‘đạt được nơi nương tựa khó được’. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. กุมารกสฺสปมาตุเถรีวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Trưởng lão ni, mẹ của ngài Kumārakassapa, là câu chuyện thứ tư. ๕. มหากาลอุปาสกวตฺถุ Câu chuyện về nam cư sĩ Mahākāla อตฺตนา หิ กตํ ปาปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ มหากาลํ นาม โสตาปนฺนอุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. 5. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu ‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ’, liên quan đến một nam cư sĩ Tu-đà-hoàn tên là Mahākāla. โส กิร มาสสฺส อฏฺฐทิวเสสุ อุโปสถิโก หุตฺวา วิหาเร สพฺพรตฺตึ ธมฺมกถํ สุณาติ. อถ รตฺตึ โจรา เอกสฺมึ เคเห สนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ภณฺฑกํ คเหตฺวา โลหภาชนสทฺเทน ปพุทฺเธหิ สามิเกหิ อนุพทฺธา คหิตภณฺฑํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายึสุ. สามิกาปิ เต อนุพนฺธึสุเยว, เต ทิสา ปกฺขนฺทึสุ. เอโก ปน วิหารมคฺคํ คเหตฺวา มหากาลสฺส รตฺตึ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปาโตว โปกฺขรณิตีเร มุขํ โธวนฺตสฺส ปุรโต ภณฺฑิกํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายิ. โจเร อนุพนฺธิตฺวา อาคตมนุสฺสา ภณฺฑิกํ ทิสฺวา ‘‘ตฺวํ โน เคหสนฺธึ ฉินฺทิตฺวา ภณฺฑิกํ หริตฺวา ธมฺมํ สุณนฺโต วิย วิจรสี’’ติ ตํ คเหตฺวา โปเถตฺวา มาเรตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา อคมึสุ. อถ นํ ปาโตว ปานียฆฏํ อาทาย คตา ทหรสามเณรา ทิสฺวา ‘‘วิหาเร ธมฺมกถํ สุตฺวา สยิตอุปาสโก อยุตฺตํ มรณํ ลภตี’’ติ วตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ อตฺตภาเว กาเลน อปฺปติรูปํ มรณํ ลทฺธํ, ปุพฺเพ กตกมฺมสฺส ปน เตน ยุตฺตเมว ลทฺธ’’นฺติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ – Vị ấy, vào tám ngày trong tháng, thường thọ trì Bát quan trai giới và nghe pháp suốt đêm tại tu viện. Một đêm nọ, bọn trộm khoét vách một ngôi nhà, lấy đi tài sản. Bị chủ nhà thức giấc vì tiếng động của các vật dụng bằng kim loại đuổi theo, chúng vứt lại tài sản đã lấy và bỏ chạy. Chủ nhà vẫn tiếp tục đuổi theo, và bọn trộm chạy tán loạn khắp nơi. Một tên trộm chạy theo con đường dẫn đến tu viện, và khi thấy Mahākāla, người đã nghe pháp suốt đêm, đang rửa mặt vào sáng sớm bên bờ hồ, hắn đã vứt bọc tài sản xuống trước mặt ông rồi bỏ chạy. Những người đuổi theo bọn trộm đến nơi, thấy bọc tài sản và nói: ‘Ngươi đã khoét vách nhà chúng ta, lấy trộm tài sản rồi lại đi lại như thể đang nghe pháp!’ Họ bắt lấy ông, đánh đập, giết chết rồi bỏ đi. Vào sáng sớm, các vị Sa-di trẻ đi lấy nước, thấy ông và nói: ‘Vị cư sĩ đã ngủ lại tu viện sau khi nghe pháp lại phải chịu một cái chết không đáng có,’ rồi trình báo lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ-kheo, đúng vậy, trong kiếp sống này, Mahākāla đã phải chịu một cái chết không tương xứng. Nhưng đối với nghiệp đã tạo trong quá khứ, cái chết ấy là tương xứng.’ Khi được họ thỉnh cầu, Ngài đã kể lại nghiệp quá khứ của vị ấy. อตีเต กิร พาราณสิรญฺโญ วิชิเต เอกสฺส ปจฺจนฺตคามสฺส อฏวิมุเข โจรา ปหรนฺติ. ราชา อฏวิมุเข เอกํ ราชภฏํ ฐเปสิ, โส ภตึ คเหตฺวา มนุสฺเส โอรโต ปารํ เนติ, ปารโต โอรํ อาเนติ. อเถโก มนุสฺโส อภิรูปํ อตฺตโน ภริยํ จูฬยานกํ อาโรเปตฺวา [Pg.96] ตํ ฐานํ อคมาสิ. ราชภโฏ ตํ อิตฺถึ ทิสฺวาว สญฺชาตสิเนโห เตน ‘‘อฏวึ โน, สามิ, อติกฺกาเมหี’’ติ วุตฺเตปิ ‘‘อิทานิ วิกาโล, ปาโตว อติกฺกาเมสฺสามี’’ติ อาห. โส สกาโล, สามิ, อิทาเนว โน เนหีติ. นิวตฺต, โภ, อมฺหากํเยว เคเห อาหาโร จ นิวาโส จ ภวิสฺสตีติ. โส เนว นิวตฺติตุํ อิจฺฉิ. อิตโร ปุริสานํ สญฺญํ ทตฺวา ยานกํ นิวตฺตาเปตฺวา อนิจฺฉนฺตสฺเสว ทฺวารโกฏฺฐเก นิวาสํ ทตฺวา อาหารํ ปฏิยาทาเปสิ. ตสฺส ปน เคเห เอกํ มณิรตนํ อตฺถิ. โส ตํ ตสฺส ยานกนฺตเร ปกฺขิปาเปตฺวา ปจฺจูสกาเล โจรานํ ปวิฏฺฐสทฺทํ กาเรสิ. อถสฺส ปุริสา ‘‘มณิรตนํ, สามิ, โจเรหิ หฏ’’นฺติ อาโรเจสุํ. โส คามทฺวาเรสุ อารกฺขํ ฐเปตฺวา ‘‘อนฺโตคามโต นิกฺขมนฺเต วิจินถา’’ติ อาห. อิตโรปิ ปาโตว ยานกํ โยเชตฺวา ปายาสิ. อถสฺส ยานกํ โสเธนฺตา อตฺตนา ฐปิตํ มณิรตนํ ทิสฺวา สนฺตชฺเชตฺวา ‘‘ตฺวํ มณึ คเหตฺวา ปลายสี’’ติ โปเถตฺวา ‘‘คหิโต โน, สามิ, โจโร’’ติ คามโภชกสฺส ทสฺเสสุํ. โส ‘‘ภตกสฺส วต เม เคเห นิวาสํ ทตฺวา ภตฺตํ ทินฺนํ, มณึ คเหตฺวา คโต, คณฺหถ นํ ปาปปุริส’’นฺติ โปถาเปตฺวา มาเรตฺวา ฉฑฺฑาเปสิ. อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ. โส ตโต จุโต อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา ตตฺถ ทีฆรตฺตํ ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน อตฺตภาวสเต ตเถว โปถิโต มรณํ ปาปุณิ. Tương truyền, vào thời quá khứ, trong lãnh thổ của vua xứ Bārāṇasī, ở cửa rừng của một ngôi làng biên địa, bọn cướp thường hay tấn công. Vua cho đặt một viên quan ở cửa rừng, người này nhận tiền công rồi dẫn người từ bờ bên này qua bờ bên kia, và đưa người từ bờ bên kia về bờ bên này. Khi ấy, có một người đàn ông chở người vợ xinh đẹp của mình trên một cỗ xe nhỏ đi đến nơi ấy. Viên quan vừa trông thấy người phụ nữ liền sanh lòng ái luyến, dù người kia nói: 'Thưa ngài, xin hãy cho chúng tôi qua khỏi khu rừng', ông ta vẫn đáp: 'Bây giờ đã trái giờ rồi, sáng sớm tôi sẽ cho qua'. Người kia nói: 'Thưa ngài, vẫn còn đúng giờ, xin hãy đưa chúng tôi đi ngay bây giờ'. (Viên quan đáp): 'Này ông, hãy quay lại đi, ở nhà chúng tôi có sẵn cả thức ăn và chỗ ở'. Người kia không muốn quay lại. Viên quan bèn ra hiệu cho thuộc hạ, cho xe quay lại, và cấp chỗ ở tại cổng làng cho người đàn ông dù ông ta không muốn, rồi cho chuẩn bị thức ăn. Trong nhà của viên quan ấy có một viên ngọc quý. Ông ta cho người bỏ viên ngọc ấy vào trong xe của người kia, rồi vào lúc rạng đông, cho làm ra tiếng động như có trộm vào. Khi ấy, thuộc hạ của ông ta báo tin: 'Thưa ngài, viên ngọc quý đã bị trộm lấy mất'. Ông ta cho đặt lính canh ở các cổng làng và ra lệnh: 'Hãy khám xét những người đi ra từ trong làng'. Người kia cũng thắng xe vào sáng sớm và khởi hành. Khi ấy, những người khám xét xe của ông ta, thấy viên ngọc do chính mình đặt vào, liền hăm dọa và đánh đập, nói rằng: 'Ngươi lấy ngọc rồi bỏ trốn', rồi trình báo cho trưởng làng: 'Thưa ngài, chúng tôi đã bắt được tên trộm'. Vị trưởng làng nói: 'Kẻ này đã được cho ở trong nhà của thuộc hạ ta, được cho ăn cơm, lại lấy ngọc rồi bỏ đi. Hãy bắt lấy gã đàn ông xấu xa đó', rồi cho người đánh đập, giết chết và vứt xác đi. Đây là tiền nghiệp của vị ấy. Vị ấy sau khi chết ở đó, đã tái sanh vào địa ngục Avīci, bị nấu trong đó một thời gian dài, do quả báo còn sót lại, trong hàng trăm kiếp sống, vị ấy đã chết do bị đánh đập như thế. เอวํ สตฺถา มหากาลสฺส ปุพฺพกมฺมํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, เอวํ อิเม สตฺเต อตฺตนา กตปาปกมฺมเมว จตูสุ อปาเยสุ อภิมตฺถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Như vậy, bậc Đạo Sư sau khi chỉ ra tiền nghiệp của Mahākāla, đã dạy rằng: 'Này các Tỳ khưu, cũng như thế, ác nghiệp do chính chúng sanh đã làm sẽ nghiền nát họ trong bốn đường ác', rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๑๖๑. 161. ‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ; อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ. Tự mình làm điều ác, Tự mình sanh, tự mình tạo; Nó nghiền nát kẻ ngu, Như kim cương nghiền ngọc. ตตฺถ วชิรํวสฺมมยํ มณินฺติ วชิรํว อสฺมมยํ มณึ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา ปาสาณมยํ ปาสาณสมฺภวํ วชิรํ ตเมว อสฺมมยํ มณึ อตฺตโน อุฏฺฐานฏฺฐานสงฺขาตํ ปาสาณมณึ ขาทิตฺวา ฉิทฺทํ ฉิทฺทํ ขณฺฑํ ขณฺฑํ กตฺวา อปริโภคํ กโรติ, เอวเมว อตฺตนา กตํ อตฺตนิ ชาตํ อตฺตสมฺภวํ [Pg.97] ปาปํ ทุมฺเมธํ นิปฺปญฺญํ ปุคฺคลํ จตูสุ อปาเยสุ อภิมตฺถติ กนฺตติ วิทฺธํเสตีติ. Trong câu kệ ấy, (cụm từ) vajiraṃ'va'smamayaṃ maṇiṃ có nghĩa là: như kim cương (nghiền) ngọc báu làm bằng đá. Điều này được nói đến có nghĩa là: ví như kim cương làm bằng đá, sanh từ đá, sau khi ăn mòn, làm cho thủng lỗ chỗ, vỡ từng mảnh, khiến cho viên ngọc báu bằng đá, được gọi là nơi phát sanh của chính nó, trở nên không thể dùng được; cũng như thế, việc ác do chính mình làm, sanh ra nơi mình, phát xuất từ mình, sẽ nghiền nát, cắt đứt, và hủy diệt người ngu, kẻ không có trí tuệ, trong bốn đường ác. เทสนาวสาเน สมฺปตฺตภิกฺขู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, các vị Tỳ khưu có mặt đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. มหากาลอุปาสกวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về nam cư sĩ Mahākāla là phẩm thứ năm. ๖. เทวทตฺตวตฺถุ 6. Câu chuyện về Devadatta ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yassa accantadussīlyaṃ', liên quan đến Devadatta. เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, เทวทตฺโต ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ทุสฺสีลฺยการเณน วฑฺฒิตาย ตณฺหาย อชาตสตฺตุํ สงฺคณฺหิตฺวา มหนฺตํ ลาภสกฺการํ นิพฺพตฺเตตฺวา อชาตสตฺตุํ ปิตุวเธ สมาทเปตฺวา เตน สทฺธึ เอกโต หุตฺวา นานปฺปกาเรน ตถาคตสฺส วธาย ปริสกฺกตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เทวทตฺโต นานปฺปกาเรน มยฺหํ วธาย ปริสกฺกตี’’ติ วตฺวา กุรุงฺคมิคชาตกาทีนิ (ชา. ๑.๒.๑๑๑-๒) กเถตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อจฺจนฺตทุสฺสีลปุคฺคลํ นาม ทุสฺสีลฺยการณา อุปฺปนฺนา ตณฺหา มาลุวา วิย สาลํ ปริโยนนฺธิตฺวา สมฺภญฺชมานา นิรยาทีสุ ปกฺขิปตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถามาห – Vào một ngày nọ, các Tỳ khưu đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: 'Này chư hiền, Devadatta là người ác giới, có pháp ác, do lòng tham ái tăng trưởng bởi nguyên nhân ác giới, ông ta đã thu phục Ajātasattu, tạo ra được nhiều lợi lộc và danh vọng, rồi xúi giục Ajātasattu giết cha, sau đó cùng với vị ấy, ông ta đã cố gắng bằng nhiều cách để hãm hại Như Lai'. Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ khưu, các con đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?', và khi được trả lời: 'Là câu chuyện này...', ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Devadatta cũng đã cố gắng bằng nhiều cách để hãm hại ta'. Sau khi kể lại các chuyện như Kuruṅgamiga Jātaka, ngài dạy: 'Này các Tỳ khưu, đối với người cực kỳ ác giới, lòng tham ái sanh khởi do nguyên nhân ác giới, giống như dây leo māluvā quấn quanh và làm gãy đổ cây sāla, sẽ ném người ấy vào các cảnh địa ngục', rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๑๖๒. 162. ‘‘ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ; กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ. Kẻ nào có tánh ác giới, Lan tràn như dây leo māluvā, Quấn chặt cây sāla; Tự mình làm hại mình, Như kẻ thù mong muốn. ตตฺถ อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยนฺติ เอกนฺตทุสฺสีลภาโว. คิหี วา ชาติโต ปฏฺฐาย ทส อกุสลกมฺมปเถ กโรนฺโต, ปพฺพชิโต วา อุปสมฺปนฺนทิวสโต ปฏฺฐาย ครุกาปตฺตึ อาปชฺชมาโน อจฺจนฺตทุสฺสีโล นาม. อิธ ปน โย ทฺวีสุ ตีสุ อตฺตภาเวสุ ทุสฺสีโล, เอตสฺส คติยา อาคตํ ทุสฺสีลภาวํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ทุสฺสีลภาโวติ เจตฺถ ทุสฺสีลสฺส ฉ [Pg.98] ทฺวารานิ นิสฺสาย อุปฺปนฺนา ตณฺหา เวทิตพฺพา. มาลุวา สาลมิโวตฺถตนฺติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตํ ตณฺหาสงฺขาตํ ทุสฺสีลฺยํ ยถา นาม มาลุวา สาลํ โอตฺถรนฺตี เทเว วสฺสนฺเต ปตฺเตหิ อุทกํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สมฺภญฺชนวเสน สพฺพตฺถกเมว ปริโยนนฺธติ, เอวํ อตฺตภาวํ โอตฺถตํ ปริโยนนฺธิตฺวา ฐิตํ. โส มาลุวาย สมฺภญฺชิตฺวา ภูมิยํ ปาติยมาโน รุกฺโข วิย ตาย ทุสฺสีลฺยสงฺขาตาย ตณฺหาย สมฺภญฺชิตฺวา อปาเยสุ ปาติยมาโน, ยถา นํ อนตฺถกาโม ทิโส อิจฺฉติ, ตถา อตฺตานํ กโรติ นามาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, accantadussīlyaṃ có nghĩa là tình trạng hoàn toàn ác giới. Người tại gia, từ khi sanh ra đã làm mười con đường nghiệp bất thiện, hoặc người xuất gia, từ ngày thọ cụ túc giới đã phạm trọng tội, được gọi là người cực kỳ ác giới. Nhưng ở đây, điều này được nói đến để chỉ tình trạng ác giới của người đã ác giới trong hai hoặc ba kiếp sống, một tình trạng đã theo khuynh hướng của người ấy. Và ở đây, tình trạng ác giới nên được hiểu là lòng tham ái sanh khởi nương vào sáu căn của người ác giới. Māluvā sālamiva otthatanti có nghĩa là: đối với người nào mà tình trạng ác giới được gọi là tham ái ấy, ví như dây leo māluvā khi quấn quanh cây sāla, lúc trời mưa, nó hứng nước bằng lá rồi theo cách làm gãy đổ mà quấn chặt khắp nơi; cũng như thế, nó tồn tại sau khi đã bao trùm và quấn chặt lấy thân mạng. Người ấy, giống như cây bị dây māluvā làm gãy và quật ngã xuống đất, bị lòng tham ái được gọi là ác giới ấy làm gãy đổ và ném vào các đường ác, tự mình làm cho mình như điều mà kẻ thù mong muốn điều bất lợi cho mình. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. เทวทตฺตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về Devadatta là phẩm thứ sáu. ๗. สงฺฆเภทปริสกฺกนวตฺถุ 7. Câu chuyện về nỗ lực chia rẽ Tăng đoàn สุกรานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สงฺฆเภทปริสกฺกนํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Sukarāni, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đề cập đến nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn. เอกทิวสญฺหิ เทวทตฺโต สงฺฆเภทาย ปริสกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา อตฺตโน อธิปฺปายํ อาโรเจสิ. ตํ สุตฺวา เถโร สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสา โข มํ, ภนฺเต, เทวทตฺโต ราชคเห ปิณฺฑาย จรนฺตํ. ทิสฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘อชฺชตคฺเค ทานาหํ, อาวุโส อานนฺท, อญฺญตฺเรว ภควตา อญฺญตฺร ภิกฺขุสงฺเฆน อุโปสถํ กริสฺสามิ สงฺฆกมฺมญฺจา’ติ. อชฺช ภควา เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิสฺสติ, อุโปสถญฺจ กริสฺสติ สงฺฆกมฺมานิ จา’’ติ. เอวํ วุตฺเต สตฺถา – Chuyện kể rằng, một hôm, Đề-bà-đạt-đa, trong khi đang nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn, trông thấy trưởng lão Ānanda đang đi khất thực, bèn cho ngài biết ý định của mình. Nghe vậy, trưởng lão đi đến chỗ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, sáng nay, con đắp y, mang bát, vào thành Rājagaha để khất thực. Bạch Thế Tôn, Đề-bà-đạt-đa đã thấy con đang đi khất thực trong thành Rājagaha. Thấy vậy, ông ta đã đến gần con, và sau khi đến gần, ông ta nói với con rằng: ‘Này hiền giả Ānanda, kể từ hôm nay, tôi sẽ cử hành lễ Uposatha và các Tăng sự khác một cách riêng rẽ, không có đức Thế Tôn, không có Tăng chúng.’ Bạch đức Thế Tôn, hôm nay Đề-bà-đạt-đa sẽ chia rẽ Tăng đoàn, sẽ cử hành lễ Uposatha và các Tăng sự.” Khi ngài Ānanda trình bày như vậy, đức Thế Tôn đã nói: ‘‘สุกรํ สาธุนา สาธุ, สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ; ปาปํ ปาเปน สุกรํ, ปาปมริเยหิ ทุกฺกร’’นฺติ. (อุทา. ๔๘) – “Việc lành người hiền dễ làm, việc lành kẻ ác khó làm; việc ác kẻ ác dễ làm, việc ác bậc Thánh khó làm.” อิมํ [Pg.99] อุทานํ อุทาเนตฺวา, ‘‘อานนฺท, อตฺตโน อหิตกมฺมํ นาม สุกรํ, หิตกมฺมเมว ทุกฺกร’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi thốt lên lời cảm hứng này, Ngài nói: “Này Ānanda, việc không lợi ích cho mình thì dễ làm, chỉ có việc lợi ích mới thật khó làm.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๑๖๓. 163. ‘‘สุกรานิ อสาธูนิ, อตฺตโน อหิตานิ จ; ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ, ตํ เว ปรมทุกฺกร’’นฺติ. “Những việc không tốt đẹp, không lợi ích cho bản thân, thì lại dễ làm thay; còn việc gì có lợi ích và tốt đẹp, việc ấy thật vô cùng khó làm.” ตสฺสตฺโถ – ยานิ กมฺมานิ อสาธูนิ สาวชฺชานิ อปายสํวตฺตนิกตฺตาเยว อตฺตโน อหิตานิ จ โหนฺติ, ตานิ สุกรานิ. ยํ ปน สุคติสํวตฺตนิกตฺตา อตฺตโน หิตญฺจ อนวชฺชตฺเถน สาธุญฺจ สุคติสํวตฺตนิกญฺเจว นิพฺพานสํวตฺตนิกญฺจ กมฺมํ, ตํ ปาจีนนินฺนาย คงฺคาย อุพฺพตฺเตตฺวา ปจฺฉามุขกรณํ วิย อติทุกฺกรนฺติ. Nghĩa là: Những hành động nào không tốt đẹp, đáng chê trách, và vì dẫn đến cõi khổ nên không lợi ích cho bản thân, thì những hành động ấy dễ làm. Còn hành động nào vì dẫn đến cõi lành nên có lợi ích cho bản thân, vì không đáng chê trách nên tốt đẹp, và vừa dẫn đến cõi lành vừa dẫn đến Niết-bàn, thì hành động ấy vô cùng khó làm, cũng như việc làm cho sông Hằng, vốn chảy về phía đông, phải chảy ngược về phía tây. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên. สงฺฆเภทปริสกฺกนวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về nỗ lực gây chia rẽ Tăng đoàn là câu chuyện thứ bảy. ๘. กาลตฺเถรวตฺถุ 8. Câu chuyện trưởng lão Kāla โย สาสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo sāsanaṃ, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến trưởng lão Kāla. สาวตฺถิยํ กิเรกา อิตฺถี มาตุฏฺฐาเน ฐตฺวา ตํ เถรํ อุปฏฺฐหิ. ตสฺสา ปฏิวิสฺสกเคเห มนุสฺสา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อาคนฺตฺวา ‘‘อโห พุทฺธา นาม อจฺฉริยา, อโห ธมฺมเทสนา มธุรา’’ติ ปสํสนฺติ. สา อิตฺถี เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺปิ สตฺถุ ธมฺมเทสนํ โสตุกามา’’ติ ตสฺส อาโรเจสิ. โส ‘‘ตตฺถ มา คมี’’ติ ตํ นิวาเรสิ. สา ปุนทิวเส ปุนทิวเสปีติ ยาวตติยํ เตน นิวาริยมานาปิ โสตุกามาว อโหสิ. กสฺมา โส ปเนตํ นิวาเรสีติ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา มยิ ภิชฺชิสฺสตี’’ติ. สา เอกทิวสํ ปาโตว ภุตฺตปาตราสา อุโปสถํ สมาทิยิตฺวา, ‘‘อมฺม, สาธุกํ อยฺยํ ปริวิเสยฺยาสี’’ติ ธีตรํ อาณาเปตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ธีตาปิสฺสา ตํ ภิกฺขุํ อาคตกาเล ปริวิสิตฺวา ‘‘กุหึ มหาอุปาสิกา’’ติ วุตฺตา ‘‘ธมฺมสฺสวนาย [Pg.100] วิหารํ คตา’’ติ อาห. โส ตํ สุตฺวาว กุจฺฉิยํ อุฏฺฐิเตน ฑาเหน สนฺตปฺปมาโน ‘‘อิทานิ สา มยิ ภินฺนา’’ติ เวเคน คนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุณมานํ ทิสฺวา สตฺถารํ อาห, ‘‘ภนฺเต, อยํ อิตฺถี ทนฺธา สุขุมํ ธมฺมกถํ น ชานาติ, อิมิสฺสา ขนฺธาทิปฏิสํยุตฺตํ สุขุมํ ธมฺมกถํ อกเถตฺวา ทานกถํ วา สีลกถํ วา กเถตุํ วฏฺฏตี’’ติ. สตฺถา ตสฺสชฺฌาสยํ วิทิตฺวา ‘‘ตฺวํ ทุปฺปญฺโญ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย พุทฺธานํ สาสนํ ปฏิกฺโกสสิ. อตฺตฆาตาเยว วายมสี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, tại thành Sāvatthī, có một người phụ nữ xem trưởng lão Kāla như mẹ và hết lòng phụng sự ngài. Những người hàng xóm của bà, sau khi nghe pháp từ đức Thế Tôn trở về, thường tán thán rằng: “Ôi, các đức Phật thật là kỳ diệu! Ôi, bài pháp thoại thật là ngọt ngào!” Người phụ nữ ấy nghe những lời đó, bèn thưa với trưởng lão: “Bạch ngài, con cũng muốn được nghe pháp thoại của đức Thế Tôn.” Vị trưởng lão ngăn bà lại: “Đừng đến đó.” Bà lại thỉnh cầu vào những ngày tiếp theo, cho đến lần thứ ba, dù bị trưởng lão ngăn cản, bà vẫn một lòng muốn đi nghe pháp. Vì sao vị trưởng lão lại ngăn cản bà? Tương truyền, ông đã nghĩ rằng: “Nếu bà ấy nghe pháp từ đức Thế Tôn, bà ấy sẽ không còn tín tâm nơi ta nữa.” Một hôm, ngay từ sáng sớm, sau khi dùng bữa, bà thọ trì ngày Bát quan trai, rồi dặn dò con gái: “Này con, hãy chăm sóc ngài chu đáo nhé,” rồi đi đến tu viện. Khi vị tỳ-khưu đến, con gái bà đã cúng dường và khi được hỏi: “Bà đại thí chủ đâu rồi?” cô đáp: “Thưa ngài, mẹ con đã đến tu viện để nghe pháp.” Vừa nghe xong, vị trưởng lão cảm thấy nóng ran trong bụng vì tức giận, nghĩ rằng: “Bây giờ bà ấy đã mất tín tâm nơi ta rồi.” Ông vội vã đi đến tu viện, thấy bà đang nghe pháp từ đức Thế Tôn, bèn bạch với Ngài: “Bạch đức Thế Tôn, người phụ nữ này chậm lụt, không hiểu được pháp vi diệu. Xin Ngài đừng giảng cho bà ấy những pháp vi diệu liên quan đến các uẩn, mà chỉ nên nói về bố thí hoặc về giới hạnh là đủ.” Đức Thế Tôn biết rõ ý định của ông, bèn nói: “Này tỳ-khưu, ngươi là kẻ ngu si, vì nương theo tà kiến mà chống đối giáo pháp của các đức Phật. Ngươi chỉ đang nỗ lực để tự hủy hoại mình mà thôi.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๑๖๔. 164. ‘‘โย สาสนํ อรหตํ, อริยานํ ธมฺมชีวินํ; ปฏิกฺโกสติ ทุมฺเมโธ, ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ปาปิกํ; ผลานิ กฏฺฐกสฺเสว, อตฺตฆาตาย ผลฺลตี’’ติ. “Kẻ ngu si nào nương theo tà kiến, mà chống đối giáo pháp của các bậc A-la-hán, các bậc Thánh nhân sống theo Chánh pháp, thì kẻ ấy tự sinh quả để hủy hoại chính mình, như cây tre kết trái để tự diệt vong.” ตสฺสตฺโถ – โย ทุมฺเมโธ ปุคฺคโล อตฺตโน สกฺการหานิภเยน ปาปิกํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ‘‘ธมฺมํ วา โสสฺสาม, ทานํ วา ทสฺสามา’’ติ วทนฺเต ปฏิกฺโกสนฺโต อรหตํ อริยานํ ธมฺมชีวินํ พุทฺธานํ สาสนํ ปฏิกฺโกสติ, ตสฺส ตํ ปฏิกฺโกสนํ สา จ ปาปิกา ทิฏฺฐิ เวฬุสงฺขาตสฺส กฏฺฐกสฺส ผลานิ วิย โหติ. ตสฺมา ยถา กฏฺฐโก ผลานิ คณฺหนฺโต อตฺตฆาตาย ผลฺลติ, อตฺตโน ฆาตตฺถเมว ผลติ, เอวํ โสปิ อตฺตฆาตาย ผลฺลตีติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ – Nghĩa là: Kẻ ngu si nào vì sợ mất đi sự cúng dường lợi lộc cho bản thân, nương theo tà kiến mà ngăn cản những người nói rằng: “Chúng tôi sẽ nghe pháp,” hoặc “Chúng tôi sẽ bố thí,” và do đó chống đối giáo pháp của các đức Phật, là những bậc A-la-hán, bậc Thánh nhân sống theo Chánh pháp, thì sự chống đối ấy và tà kiến ấy của kẻ đó cũng giống như quả của cây tre. Do đó, cũng như cây tre khi ra quả là để tự hủy diệt, chỉ kết quả để tự hoại, kẻ ấy cũng vậy, tự sinh quả để hủy hoại chính mình. Điều này cũng đã được nói đến: ‘‘ผลํ เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ; สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ. (จูฬว. ๓๓๕; อ. นิ. ๔.๖๘); “Quả giết cây chuối, quả giết cây tre, quả giết cây sậy; cũng như bào thai giết con la mẹ, danh lợi và cúng dường cũng giết chết kẻ ác.” เทสนาวสาเน อุปาสิกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, bà thí chủ chứng quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt. กาลตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện trưởng lão Kāla là câu chuyện thứ tám. ๙. จูฬกาลอุปาสกวตฺถุ 9. Câu chuyện cư sĩ Cūḷakāla อตฺตนา [Pg.101] หิ กตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬกาลํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Attanā hi kataṃ, được đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến cư sĩ Cūḷakāla. เอกทิวสญฺหิ มหากาลวตฺถุสฺมึ วุตฺตนเยเนว อุมงฺคโจรา สามิเกหิ อนุพทฺธา รตฺตึ วิหาเร ธมฺมกถํ สุตฺวา ปาโตว วิหารา นิกฺขมิตฺวา สาวตฺถึ อาคจฺฉนฺตสฺส ตสฺส อุปาสกสฺส ปุรโต ภณฺฑิกํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลายึสุ. มนุสฺสา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ รตฺตึ โจรกมฺมํ กตฺวา ธมฺมํ สุณนฺโต วิย จรติ, คณฺหถ น’’นฺติ ตํ โปถยึสุ. กุมฺภทาสิโย อุทกติตฺถํ คจฺฉมานา ตํ ทิสฺวา ‘‘อเปถ, สามิ, นายํ เอวรูปํ กโรตี’’ติ ตํ โมเจสุํ. โส วิหารํ คนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺหิ มนุสฺเสหิ นาสิโต, กุมฺภทาสิโย เม นิสฺสาย ชีวิตํ ลทฺธ’’นฺติ ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, จูฬกาลอุปาสโก กุมฺภทาสิโย เจว นิสฺสาย, อตฺตโน จ อกรณภาเวน ชีวิตํ ลภิ. อิเม หิ นาม สตฺตา อตฺตนา ปาปกมฺมํ กตฺวา นิรยาทีสุ อตฺตนาว กิลิสฺสนฺติ, กุสลํ กตฺวา ปน สุคติญฺเจว นิพฺพานญฺจ คจฺฉนฺตา อตฺตนาว วิสุชฺฌนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một ngày nọ, trong câu chuyện về Mahākāla, theo phương cách đã được kể, những tên trộm đào hầm, bị chủ nhà đuổi theo, ban đêm ở trong tịnh xá nghe pháp thoại, sáng sớm ra khỏi tịnh xá, đã vứt gói đồ trước mặt người cận sự nam ấy đang đi đến thành Sāvatthī rồi bỏ chạy. Dân chúng thấy ông, liền đánh đập và nói: “Người này ban đêm làm việc trộm cắp, rồi đi lại như thể đang nghe pháp, hãy bắt lấy nó”. Các nữ tỳ đi lấy nước, khi đi đến bến nước, thấy ông, liền giải thoát cho ông và nói: “Thưa các ông, hãy tránh ra, người này không làm việc như vậy”. Vị ấy đi đến tịnh xá, trình báo với các Tỳ-khưu: “Thưa các ngài, con đã bị dân chúng hãm hại, nhờ các nữ tỳ đi lấy nước mà con được sống”. Các Tỳ-khưu trình báo sự việc ấy lên Như Lai. Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, cận sự nam Cūḷakāla được sống là nhờ các nữ tỳ đi lấy nước và cũng nhờ vào việc bản thân không làm điều ác. Thật vậy, các chúng sanh này tự mình làm điều ác, tự mình bị ô nhiễm trong các cõi khổ như địa ngục; còn khi làm điều thiện, đi đến cõi lành và Niết-bàn, thì tự mình được trong sạch”, rồi nói lên kệ ngôn này – ๑๖๕. 165. ‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตนา สํกิลิสฺสติ; อตฺตนา อกตํ ปาปํ, อตฺตนาว วิสุชฺฌติ; สุทฺธี อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ, นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย’’ติ. Tự mình làm điều ác, tự mình ô nhiễm; Tự mình không làm ác, tự mình được trong sạch. Trong sạch, ô nhiễm tại mỗi người, không ai thanh lọc được cho ai. ตสฺสตฺโถ – เยน อตฺตนา อกุสลกมฺมํ กตํ โหติ, โส จตูสุ อปาเยสุ ทุกฺขํ อนุภวนฺโต อตฺตนาว สํกิลิสฺสติ. เยน ปน อตฺตนา อกตํ ปาปํ, โส สุคติญฺเจว นิพฺพานญฺจ คจฺฉนฺโต อตฺตนาว วิสุชฺฌติ. กุสลกมฺมสงฺขาตา สุทฺธิ อกุสลกมฺมสงฺขาตา จ อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ การกสตฺตานํ อตฺตนิเยว วิปจฺจติ. อญฺโญ ปุคฺคโล อญฺญํ ปุคฺคลํ น วิโสธเย เนว วิโสเธติ, น กิเลเสตีติ วุตฺตํ โหติ. Ý nghĩa của câu kệ đó là: Người nào tự mình đã làm nghiệp bất thiện, người đó, trong bốn đường ác, chịu đựng khổ đau, tự mình bị ô nhiễm. Còn người nào tự mình không làm điều ác, người đó, đi đến cõi lành và Niết-bàn, tự mình được trong sạch. Sự trong sạch được gọi là nghiệp thiện và sự không trong sạch được gọi là nghiệp bất thiện, là việc riêng, chỉ trổ quả trong chính bản thân của chúng sanh đã làm. Người khác không thể làm cho người khác trong sạch, tức là không làm cho ô nhiễm, được nói như vậy. เทสนาวสาเน [Pg.102] จูฬกาโล โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, Cūḷakāla đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng có lợi ích cho hội chúng đã đến. จูฬกาลอุปาสกวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về cận sự nam Cūḷakāla, thứ chín. ๑๐. อตฺตทตฺถตฺเถรวตฺถุ 10. Câu chuyện về Trưởng lão Attadattha อตฺตทตฺถนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อตฺตทตฺถตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Attadatthaṃ', Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng khi đang trú tại Jetavana, nhân dịp về Trưởng lão Attadattha. สตฺถารา หิ ปรินิพฺพานกาเล, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ อิโต จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ วุตฺเต อุปฺปนฺนสํเวคา สตฺตสตา ปุถุชฺชนา ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติกํ อวิชหิตฺวา ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, กริสฺสามา’’ติ สมฺมนฺตยมานา วิจรนฺติ. อตฺตทตฺถตฺเถโร ปน จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว อรหตฺตตฺถาย วายมิสฺสามี’’ติ. โส ภิกฺขูนํ สนฺติกํ น คจฺฉติ. อถ นํ ภิกฺขู ‘‘กสฺมา, อาวุโส, ตฺวํ เนว อมฺหากํ สนฺติกํ อาคจฺฉสิ, น กิญฺจิ มนฺเตสี’’ติ วตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ‘‘อยํ, ภนฺเต, เอวํ นาม กโรตี’’ติ อาโรจยึสุ. โส สตฺถาราปิ ‘‘กสฺมา เอวํ กโรสี’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุมฺเห กิร, ภนฺเต, จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสถ, อหํ ตุมฺเหสุ ธรนฺเตสุเยว อรหตฺตปฺปตฺติยา วายมิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ยสฺส มยิ สิเนโห อตฺถิ, เตน อตฺตทตฺเถน วิย ภวิตุํ วฏฺฏติ. น หิ คนฺธาทีหิ ปูเชนฺตา มํ ปูเชนฺติ, ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติยา ปน มํ ปูเชนฺติ. ตสฺมา อญฺเญนปิ อตฺตทตฺถสทิเสเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, vào lúc Bậc Đạo Sư sắp nhập Niết-bàn, khi Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, sau bốn tháng nữa, ta sẽ nhập Niết-bàn”, bảy trăm vị Tỳ-khưu phàm phu, sanh lòng cảm động, không rời xa Bậc Đạo Sư, đi lại bàn bạc với nhau: “Thưa các hiền giả, chúng ta phải làm gì đây?”. Còn Trưởng lão Attadattha thì suy nghĩ: “Bậc Đạo Sư sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa hết tham ái. Ta sẽ cố gắng để đạt quả A-la-hán ngay khi Bậc Đạo Sư còn tại thế”. Vị ấy không đến gần các Tỳ-khưu. Bấy giờ, các Tỳ-khưu nói với vị ấy: “Thưa hiền giả, tại sao hiền giả không đến gần chúng tôi, không bàn bạc điều gì cả?”, rồi dẫn vị ấy đến Bậc Đạo Sư và trình báo: “Bạch Thế Tôn, vị này đã làm như vậy”. Khi Bậc Đạo Sư hỏi: “Tại sao con làm vậy?”, vị ấy thưa: “Bạch Thế Tôn, nghe nói Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, con sẽ cố gắng để chứng đắc quả A-la-hán ngay khi Ngài còn tại thế”. Bậc Đạo Sư tán thán vị ấy, rồi nói: “Này các Tỳ-khưu, người nào có lòng thương mến ta, nên giống như Attadattha. Thật vậy, những người cúng dường ta bằng hương hoa... không phải là cúng dường ta, mà những người cúng dường ta bằng sự thực hành pháp và tùy pháp mới là cúng dường ta. Vì vậy, những người khác cũng nên giống như Attadattha”, rồi nói lên kệ ngôn này – ๑๖๖. 166. ‘‘อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน, พหุนาปิ น หาปเย; อตฺตทตฺถมภิญฺญาย, สทตฺถปสุโต สิยา’’ติ. Vì lợi ích người khác, dù nhiều, chớ bỏ qua lợi ích của mình. Biết rõ lợi ích của mình, hãy chuyên tâm vào lợi ích ấy. ตสฺสตฺโถ – คิหิภูตา ตาว กากณิกมตฺตมฺปิ อตฺตโน อตฺถํ สหสฺสมตฺเตนาปิ ปรสฺส อตฺเถน น หาปเย. กากณิกมตฺเตนาปิ หิสฺส อตฺตทตฺโถว ขาทนียํ วา โภชนียํ วา นิปฺผาเทยฺย, น ปรตฺโถ. อิทํ [Pg.103] ปน เอวํ อกเถตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสน กถิตํ, ตสฺมา ‘‘อตฺตทตฺถํ น หาเปมี’’ติ ภิกฺขุนา นาม สงฺฆสฺส อุปฺปนฺนํ เจติยปฏิสงฺขรณาทิกิจฺจํ วา อุปชฺฌายาทิวตฺตํ วา น หาเปตพฺพํ. อาภิสมาจาริกวตฺตญฺหิ ปูเรนฺโตเยว อริยผลาทีนิ สจฺฉิกโรติ, ตสฺมา อยมฺปิ อตฺตทตฺโถว. โย ปน อจฺจารทฺธวิปสฺสโก ‘‘อชฺช วา สุเว วา’’ติ ปฏิเวธํ ปตฺถยมาโน วิจรติ, เตน อุปชฺฌายวตฺตาทีนิปิ หาเปตฺวา อตฺตโน กิจฺจเมว กาตพฺพํ. เอวรูปญฺหิ อตฺตทตฺถมภิญฺญาย ‘‘อยํ เม อตฺตโน อตฺโถ’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา, สทตฺถปสุโต สิยาติ ตสฺมึ สเก อตฺเถ อุยฺยุตฺตปยุตฺโต ภเวยฺยาติ. Ý nghĩa của câu kệ đó là: Người tại gia, trước hết, không nên vì lợi ích của người khác, dù là một ngàn, mà làm tổn hại lợi ích của mình, dù chỉ bằng một đồng kākaṇika. Vì lợi ích của mình, dù chỉ bằng một đồng kākaṇika, cũng có thể tạo ra thức ăn cứng hoặc thức ăn mềm, chứ không phải lợi ích của người khác. Tuy nhiên, điều này không được thuyết giảng như vậy, mà được thuyết giảng với đề mục thiền làm chính. Do đó, một Tỳ-khưu không nên làm tổn hại các phận sự đối với Tăng-già như sửa chữa bảo tháp... hoặc các phận sự đối với thầy tế độ... Thật vậy, chỉ khi hoàn thành các phận sự thuộc về giới hạnh cao thượng, người ấy mới chứng ngộ được các Thánh quả... Do đó, điều này cũng là lợi ích của mình. Còn người nào là hành giả thiền quán tinh tấn, mong muốn chứng ngộ 'hôm nay hoặc ngày mai', người đó, dù phải bỏ qua các phận sự đối với thầy tế độ..., cũng nên làm phận sự của mình. Thật vậy, khi biết rõ lợi ích của mình như vậy, nhận thức rằng 'đây là lợi ích của ta', nên chuyên tâm vào lợi ích của mình, tức là nên nỗ lực, tinh tấn trong lợi ích của chính mình. เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตภิกฺขูนมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, vị Trưởng lão ấy đã an trú trong quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng có lợi ích cho các Tỳ-khưu đã đến. อตฺตทตฺถตฺเถรวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Attadattha, thứ mười. อตฺตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Phẩm Tự Ngã đã kết thúc. ทฺวาทสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười hai. ๑๓. โลกวคฺโค 13. Phẩm Thế Gian ๑. ทหรภิกฺขุวตฺถุ 1. Câu chuyện về Tỳ-khưu trẻ หีนํ [Pg.104] ธมฺมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ทหรภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Hīnaṃ dhammaṃ', Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng khi đang trú tại Jetavana, nhân dịp về một Tỳ-khưu trẻ nào đó. อญฺญตโร กิร เถโร ทหรภิกฺขุนา สทฺธึ ปาโตว วิสาขาย เคหํ อคมาสิ. วิสาขาย เคเห ปญฺจสตานํ ภิกฺขูนํ ธุวยาคุ นิจฺจปญฺญตฺตา โหติ. เถโร ตตฺถ ยาคุํ ปิวิตฺวา ทหรภิกฺขุํ นิสีทาเปตฺวา สยํ อญฺญํ เคหํ อคมาสิ. เตน จ สมเยน วิสาขาย ปุตฺตสฺส ธีตา อยฺยิกาย ฐาเน ฐตฺวา ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจํ กโรติ. สา ตสฺส ทหรสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวนฺตี จาฏิยํ อตฺตโน มุขนิมิตฺตํ ทิสฺวา หสิ, ทหโรปิ ตํ โอโลเกตฺวา หสิ. สา ตํ หสมานํ ทิสฺวา ‘‘ฉินฺนสีโส หสตี’’ติ อาห. อถ นํ ทหโร ‘‘ตฺวํ ฉินฺนสีสา, มาตาปิตโรปิ เต ฉินฺนสีสา’’ติ อกฺโกสิ. สา โรทมานา มหานเส อยฺยิกาย สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ อิทํ, อมฺมา’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สา ทหรสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มา กุชฺฌิ, น เอตํ ฉินฺนเกสนขสฺส ฉินฺนนิวาสนปารุปนสฺส มชฺเฌ ฉินฺนกปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตสฺส อยฺยสฺส อครุก’’นฺติ อาห. ทหโร อาม, อุปาสิเก, ตฺวํ มม ฉินฺนเกสาทิภาวํ ชานาสิ, อิมิสฺสา มํ ‘‘ฉินฺนสีโส’’ติ กตฺวา อกฺโกสิตุํ วฏฺฏิสฺสตีติ. วิสาขา เนว ทหรํ สญฺญาเปตุํ อสกฺขิ, นปิ ทาริกํ. ตสฺมึ ขเณ เถโร อาคนฺตฺวา ‘‘กิมิทํ อุปาสิเก’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ทหรํ โอวทนฺโต อาห – ‘‘อเปหิ, อาวุโส, นายํ ฉินฺนเกสนขวตฺถสฺส มชฺเฌ ฉินฺนกปาลํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตสฺส อกฺโกโส, ตุณฺหี โหหี’’ติ. อาม, ภนฺเต, กึ ตุมฺเห อตฺตโน อุปฏฺฐายิกํ อตชฺเชตฺวา มํ ตชฺเชถ, มํ ‘‘ฉินฺนสีโส’’ติ อกฺโกสิตุํ วฏฺฏิสฺสตีติ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิ. วิสาขา อาทิโต ปฏฺฐาย ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺส ทหรสฺส โสตาปตฺติผลูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ‘‘มยา อิมํ ทหรํ อนุวตฺติตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา วิสาขํ อาห – ‘‘กึ ปน วิสาเข ตว ทาริกาย ฉินฺนเกสาทิมตฺตเกเนว มม สาวเก [Pg.105] ฉินฺนสีเส กตฺวา อกฺโกสิตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ทหโร ตาวเทว อุฏฺฐาย อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอตํ ปญฺหํ ตุมฺเหว สุฏฺฐุ ชานาถ, อมฺหากํ อุปชฺฌาโย จ อุปาสิกา จ สุฏฺฐุ น ชานนฺตี’’ติ อาห. สตฺถา ทหรสฺส อตฺตโน อนุกุลภาวํ ญตฺวา ‘‘กามคุณํ อารพฺภ หสนภาโว นาม หีโน ธมฺโม, หีนญฺจ นาม ธมฺมํ เสวิตุํ ปมาเทน สทฺธึ สํวสิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, có một vị trưởng lão cùng với một vị tỳ-khưu trẻ tuổi, vào lúc sáng sớm, đã đi đến nhà của bà Visākhā. Tại nhà của bà Visākhā, cháo đặc thường xuyên được chuẩn bị sẵn cho năm trăm vị tỳ-khưu. Vị trưởng lão sau khi uống cháo ở đó, đã để vị tỳ-khưu trẻ ngồi lại rồi tự mình đi đến một ngôi nhà khác. Và vào lúc ấy, cháu gái (con của con trai bà Visākhā) của bà Visākhā, thay mặt cho bà ngoại, đang làm công việc phục vụ các vị tỳ-khưu. Cô gái ấy, trong khi đang lọc nước cho vị tỳ-khưu trẻ, nhìn thấy hình ảnh khuôn mặt của mình trong bình nước liền bật cười. Vị tỳ-khưu trẻ cũng nhìn cô ấy rồi cười. Cô gái ấy thấy vị ấy cười, liền nói: ‘Kẻ đầu lìa khỏi cổ mà cũng cười’. Bấy giờ, vị tỳ-khưu trẻ đã mắng cô ấy: ‘Chính cô là kẻ đầu lìa khỏi cổ, cha mẹ cô cũng là những kẻ đầu lìa khỏi cổ’. Cô gái ấy vừa khóc vừa đi đến gần bà ngoại trong nhà bếp, khi được hỏi: ‘Chuyện gì thế này, con yêu?’, cô đã kể lại sự việc ấy. Bà ấy đến gần vị tỳ-khưu trẻ và nói: ‘Bạch ngài, xin ngài đừng tức giận. Đối với một bậc tôn giả đã cạo tóc, cắt móng, khoác y phục đã được cắt, tay cầm bát sọ bị mẻ giữa, đi khất thực, thì việc này không phải là điều nặng nề’. Vị tỳ-khưu trẻ nói: ‘Đúng vậy, thưa nữ thí chủ, bà biết tình trạng cạo tóc của tôi, nhưng liệu có hợp lý không khi cô gái này gọi tôi là ‘kẻ đầu lìa khỏi cổ’ rồi mắng tôi?’. Bà Visākhā không thể làm cho vị tỳ-khưu trẻ nguôi giận, cũng không thể làm cho cô bé nguôi giận. Vào lúc ấy, vị trưởng lão đến và hỏi: ‘Chuyện gì thế này, thưa nữ thí chủ?’. Sau khi nghe sự việc, ngài đã khuyên dạy vị tỳ-khưu trẻ rằng: ‘Hãy thôi đi, hiền hữu. Đây không phải là lời mắng nhiếc đối với người đã cạo tóc, cắt móng, khoác y phục đã được cắt, tay cầm bát sọ bị mẻ giữa, đi khất thực. Hãy im lặng đi’. (Vị tỳ-khưu trẻ đáp:) ‘Thưa vâng, bạch ngài. Tại sao các ngài không khiển trách người phục vụ của mình mà lại khiển trách con? Liệu có hợp lý không khi mắng con là ‘kẻ đầu lìa khỏi cổ’?’ Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn đến và hỏi: ‘Chuyện gì thế này?’. Bà Visākhā đã kể lại sự việc ấy từ đầu. Đức Thế Tôn, thấy được duyên lành chứng đắc quả Tu-đà-hoàn của vị tỳ-khưu trẻ ấy, đã suy nghĩ: ‘Ta nên thuận theo vị tỳ-khưu trẻ này’, rồi nói với bà Visākhā: ‘Này Visākhā, lẽ nào chỉ vì cạo tóc mà cháu gái của bà lại có thể gọi đệ tử của ta là kẻ đầu lìa khỏi cổ rồi mắng nhiếc hay sao?’. Ngay lúc đó, vị tỳ-khưu trẻ đứng dậy, chắp tay và nói: ‘Bạch Thế Tôn, chỉ có Ngài mới biết rõ vấn đề này. Thầy tế độ của chúng con và nữ thí chủ đều không biết rõ’. Đức Thế Tôn, biết được sự thuận theo của vị tỳ-khưu trẻ, đã nói: ‘Việc cười cợt do duyên theo dục lạc là một pháp hèn hạ. Không nên thực hành pháp hèn hạ, cũng không nên sống chung với sự dễ duôi’, rồi nói lên kệ ngôn này: ๑๖๗. 167. ‘‘หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย, ปมาเทน น สํวเส; มิจฺฉาทิฏฺฐึ น เสเวยฺย, น สิยา โลกวฑฺฒโน’’ติ. Không nên thực hành pháp hèn hạ, không nên sống chung với sự dễ duôi. Không nên thực hành tà kiến, không nên là người làm tăng trưởng thế gian (luân hồi). ตตฺถ หีนํ ธมฺมนฺติ ปญฺจกามคุณํ ธมฺมํ. โส หิ หีโน ธมฺโม น อนฺตมโส โอฏฺฐโคณาทีหิปิ ปฏิเสวิตพฺโพ. หีเนสุ จ นิรยาทีสุ ฐาเนสุ นิพฺพตฺตาเปตีติ หีโน นาม, ตํ น เสเวยฺย. ปมาเทนาติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน ปมาเทนาปิ น สํวเส. น เสเวยฺยาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิมฺปิ น คณฺเหยฺย. โลกวฑฺฒโนติ โย หิ เอวํ กโรติ, โส โลกวฑฺฒโน นาม โหติ. ตสฺมา เอวํ อกรเณน น สิยา โลกวฑฺฒโนติ. Ở đây, ‘pháp hèn hạ’ là pháp năm dục. Pháp ấy thật sự hèn hạ, đến nỗi ngay cả các loài vật như lạc đà, bò, v.v., cũng thực hành. Và vì nó làm cho tái sanh vào những cảnh giới thấp kém như địa ngục, v.v., nên được gọi là hèn hạ. ‘Không nên thực hành’ pháp ấy. ‘Với sự dễ duôi’ nghĩa là cũng không nên sống chung với sự dễ duôi, có đặc tính là buông lỏng chánh niệm. ‘Không nên thực hành’ cũng có nghĩa là không nên chấp thủ tà kiến. ‘Người làm tăng trưởng thế gian’ nghĩa là người nào làm như vậy, thì được gọi là người làm tăng trưởng thế gian. Do đó, bằng cách không làm như vậy, người ấy không trở thành người làm tăng trưởng thế gian. เทสนาวสาเน โส ทหโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, vị tỳ-khưu trẻ ấy đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt. ทหรภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ, là câu chuyện thứ nhất. ๒. สุทฺโธทนวตฺถุ 2. Câu chuyện về vua Tịnh Phạn (Suddhodana) อุตฺติฏฺเฐติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต ปิตรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Uttiṭṭhe’, đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Nigrodhārāma, nhân đề cập đến phụ thân của Ngài. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา ปฐมคมเนน กปิลปุรํ คนฺตฺวา ญาตีหิ กตปจฺจุคฺคมโน นิคฺโรธารามํ ปตฺวา ญาตีนํ มานภินฺทนตฺถาย อากาเส รตนจงฺกมํ มาเปตฺวา ตตฺถ จงฺกมนฺโต ธมฺมํ เทเสสิ. ญาตี ปสนฺนจิตฺตา สุทฺโธทนมหาราชานํ อาทึ กตฺวา วนฺทึสุ. ตสฺมึ ญาติสมาคเม โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. ตํ อารพฺภ มหาชเนน กถาย [Pg.106] สมุฏฺฐาปิตาย ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ มยฺหํ ญาติสมาคเม โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิเยวา’’ติ วตฺวา เวสฺสนฺตรชาตกํ (ชา. ๒.๒๒.๑๖๕๕ อาทโย) กเถสิ. ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปกฺกมนฺเตสุ ญาตีสุ เอโกปิ สตฺถารํ น นิมนฺเตสิ. ราชาปิ ‘‘มยฺหํ ปุตฺโต มม เคหํ อนาคนฺตฺวา กหํ คมิสฺสตี’’ติ อนิมนฺเตตฺวาว อคมาสิ. คนฺตฺวา จ ปน เคเห วีสติยา ภิกฺขุสหสฺสานํ ยาคุอาทีนิ ปฏิยาทาเปตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปสิ. ปุนทิวเส สตฺถา ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต ‘‘กึ นุ โข อตีตพุทฺธา ปิตุ นครํ ปตฺวา อุชุกเมว ญาติกุลํ ปวิสึสุ, อุทาหุ ปฏิปาฏิยา ปิณฺฑาย จรึสู’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘ปฏิปาฏิยา จรึสู’’ติ ทิสฺวา ปฐมเคหโต ปฏฺฐาย ปิณฺฑาย จรนฺโต ปายาสิ. ราหุลมาตา ปาสาทตเล นิสินฺนาว ทิสฺวา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา สาฏกํ สณฺฐาเปนฺโต เวเคน นิกฺขมิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา – ‘‘ปุตฺต, กสฺมา มํ นาเสสิ, อติวิย เต ปิณฺฑาย จรนฺเตน ลชฺชา อุปฺปาทิตา, ยุตฺตํ นาม โว อิมสฺมึเยว นคเร สุวณฺณสิวิกาทีหิ วิจริตฺวา ปิณฺฑาย จริตุํ, กึ มํ ลชฺชาเปสี’’ติ? ‘‘นาหํ ตํ, มหาราช, ลชฺชาเปมิ, อตฺตโน ปน กุลวํสํ อนุวตฺตามี’’ติ. ‘‘กึ ปน, ตาต, ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวนวํโส มม วํโส’’ติ? ‘‘เนโส, มหาราช, ตว วํโส, มม ปเนโส วํโส. อเนกานิ หิ พุทฺธสหสฺสานิ ปิณฺฑาย จริตฺวาว ชีวึสู’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Vào một thời, trong chuyến đi đầu tiên, Đức Thế Tôn đi đến thành Ca-tỳ-la-vệ, được bà con thân quyến ra đón rước, ngài ngự đến tinh xá Nigrodhārāma. Để bẻ gãy lòng kiêu mạn của bà con, ngài hóa hiện một con đường kinh hành bằng châu báu trên hư không, vừa đi kinh hành trên đó vừa thuyết pháp. Bà con thân quyến sanh tâm hoan hỷ, dẫn đầu là đức vua Tịnh Phạn, đã đảnh lễ ngài. Trong buổi họp mặt bà con thân quyến ấy, một trận mưa báu đã rơi xuống. Nhân sự việc ấy, đại chúng bàn tán xôn xao, ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, trong buổi họp mặt bà con của Như Lai, trận mưa báu cũng đã từng rơi xuống', rồi ngài kể lại chuyện tiền thân Vessantara. Sau khi nghe pháp, trong lúc bà con thân quyến lần lượt ra về, không một ai thỉnh mời Đức Thế Tôn. Cả đức vua cũng nghĩ rằng: 'Con trai ta không đến nhà ta thì còn đi đâu nữa', nên cũng không thỉnh mời mà ra về. Về đến nhà, vua cho chuẩn bị cháo và các vật thực khác cho hai mươi ngàn vị Tỳ-khưu và cho dọn dẹp chỗ ngồi. Ngày hôm sau, Đức Thế Tôn đi khất thực, ngài suy xét rằng: 'Các vị Phật trong quá khứ khi về đến thành của phụ vương, các ngài đi thẳng đến nhà bà con hay là đi khất thực theo thứ tự từng nhà?' Thấy rằng 'Các ngài đi khất thực theo thứ tự', ngài bắt đầu đi khất thực từ nhà đầu tiên. Mẹ của Rāhula đang ngồi trên lầu thượng nhìn thấy và tâu lại sự việc cho đức vua. Đức vua vội vã chỉnh lại y phục, nhanh chóng đi ra đảnh lễ Đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, sao ngài lại làm cho con phải hổ thẹn thế này? Việc ngài đi khất thực đã làm cho con vô cùng xấu hổ. Chẳng lẽ không phải là điều thích hợp khi các ngài đi lại trong thành này bằng kiệu vàng và các phương tiện khác để khất thực sao? Tại sao ngài lại làm cho con phải xấu hổ?' 'Thưa Đại vương, Như Lai không làm cho ngài xấu hổ, mà chỉ đang theo truyền thống dòng dõi của mình.' 'Bạch Thế Tôn, lẽ nào dòng dõi của con là dòng dõi sống bằng nghề đi khất thực sao?' 'Thưa Đại vương, đó không phải là dòng dõi của ngài, mà là dòng dõi của Như Lai. Vì rằng, hàng ngàn chư Phật đã sống bằng cách đi khất thực.' Nói xong, ngài thuyết pháp và đọc những kệ ngôn này: ๑๖๘. 168. ‘‘อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย, ธมฺมํ สุจริตํ จเร; ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ. Hãy đứng dậy, chớ nên dễ duôi, hãy thực hành pháp thiện hạnh. Người sống theo pháp được an lạc, trong đời này và đời sau. ๑๖๙. 169. ‘‘ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร; ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จา’’ติ. Hãy thực hành pháp thiện hạnh, chớ thực hành pháp ác hạnh. Người sống theo pháp được an lạc, trong đời này và đời sau. ตตฺถ อุตฺติฏฺเฐติ อุฏฺฐหิตฺวา ปเรสํ ฆรทฺวาเร ฐตฺวา คเหตพฺพปิณฺเฑ. นปฺปมชฺเชยฺยาติ ปิณฺฑจาริกวตฺตญฺหิ หาเปตฺวา ปณีตโภชนานิ ปริเยสนฺโต อุตฺติฏฺเฐ ปมชฺชติ นาม, สปทานํ ปิณฺฑาย จรนฺโต ปน น ปมชฺชติ นาม. เอวํ กโรนฺโต อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย. ธมฺมนฺติ อเนสนํ ปหาย [Pg.107] สปทานํ จรนฺโต ตเมว ภิกฺขาจริยธมฺมํ สุจริตํ จเร. สุขํ เสตีติ เทสนามตฺตเมตํ, เอวํ ปเนตํ ภิกฺขาจริยธมฺมํ จรนฺโต ธมฺมจารี อิธ โลเก จตูหิ อิริยาปเถหิ สุขํ วิหรตีติ อตฺโถ. น นํ ทุจฺจริตนฺติ เวสิยาทิเภเท อโคจเร จรนฺโต ภิกฺขาจริยธมฺมํ ทุจฺจริตํ จรติ นาม. เอวํ อจริตฺวา ธมฺมํ จเร สุจริตํ, น นํ ทุจฺจริตํ จเร. เสสํ วุตฺตตฺถเมว. Trong đó, 'uttiṭṭhe' (hãy đứng dậy) có nghĩa là đứng dậy đi khất thực, đứng trước cửa nhà người khác để nhận vật thực. 'Nappamajjeyya' (chớ nên dễ duôi) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu nào từ bỏ phận sự đi khất thực để tìm kiếm các món ăn ngon thì được gọi là dễ duôi trong việc đứng dậy (khất thực); còn vị nào đi khất thực theo thứ tự từng nhà thì được gọi là không dễ duôi. Làm như vậy là không dễ duôi trong việc đứng dậy (khất thực). 'Dhammaṃ' (pháp) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu từ bỏ việc tìm kiếm không đúng pháp, đi khất thực theo thứ tự từng nhà, nên thực hành chính pháp khất thực thiện hạnh ấy. 'Sukhaṃ seti' (sống an lạc) chỉ là cách nói trong bài giảng, ý nghĩa là: người thực hành pháp khất thực như vậy, người sống theo pháp, thì sống an lạc trong đời này với bốn oai nghi. 'Na naṃ duccaritaṃ' (ác hạnh ấy) có nghĩa là: vị Tỳ-khưu đi vào những nơi không thích hợp như nhà của kỹ nữ v.v... thì được gọi là thực hành ác hạnh trong pháp khất thực. Không làm như vậy, nên thực hành pháp thiện hạnh, không nên thực hành ác hạnh ấy. Phần còn lại có ý nghĩa như đã nói. เทสนาวสาเน ราชา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, đức vua đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho các hội chúng đã đến. สุทฺโธทนวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về vua Tịnh Phạn, câu chuyện thứ hai. ๓. ปญฺจสตวิปสฺสกภิกฺขุวตฺถุ 3. Câu chuyện về năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán ยถา ปุพฺพุฬกนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต วิปสฺสเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu 'Yathā pubbuḷakaṃ', liên quan đến năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán. เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ฆเฏนฺตา วายมนฺตา อปฺปวิเสสา ‘‘วิเสเสตฺวา กมฺมฏฺฐานํ คเหสฺสามา’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค มรีจิกมฺมฏฺฐานํ ภาเวนฺตาว อาคมึสุ. เตสํ วิหารํ ปวิฏฺฐกฺขเณเยว เทโว วสฺสิ. เต ตตฺถ ตตฺถ ปมุเขสุ ฐตฺวา ธาราเวเคน อุฏฺฐหิตฺวา ภิชฺชนฺเต ปุพฺพฬเก ทิสฺวา ‘‘อยมฺปิ อตฺตภาโว อุปฺปชฺชิตฺวา ภิชฺชนตฺเถน ปุพฺพุฬกสทิโสเยวา’’ติ อารมฺมณํ คณฺหึสุ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา เตหิ สทฺธึ กเถนฺโต วิย โอภาสํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, các vị Tỳ-khưu ấy sau khi nhận đề mục thiền từ Đức Thế Tôn, đã vào rừng và nỗ lực tinh tấn, nhưng không đạt được sự chứng đắc đặc biệt nào. Họ nghĩ: 'Chúng ta sẽ nhận một đề mục thiền đặc biệt hơn', và khi đang trên đường trở về gặp Đức Thế Tôn, họ vừa đi vừa tu tập đề mục ảo ảnh. Ngay khi họ vừa vào tinh xá, trời đổ mưa. Các vị ấy đứng ở hiên chùa đây đó, nhìn thấy những bong bóng nước nổi lên rồi vỡ tan do sức nước mưa, họ liền lấy đó làm đối tượng quán chiếu: 'Thân này cũng vậy, sau khi sanh lên rồi tan hoại, cũng giống như những bong bóng nước này'. Đức Thế Tôn, đang ngự trong hương thất, nhìn thấy các vị Tỳ-khưu ấy, ngài phóng hào quang như thể đang nói chuyện với họ và đọc lên kệ ngôn này: ๑๗๐. 170. ‘‘ยถา ปุพฺพุฬกํ ปสฺเส, ยถา ปสฺเส มรีจิกํ; เอวํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ. Như người ta nhìn bong bóng nước, như người ta nhìn ảo ảnh, người nào quán thế gian như vậy, tử thần sẽ không nhìn thấy. ตตฺถ มรีจิกนฺติ มยูขํ. เต หิ ทูรโตว เคหสณฺฐานาทิวเสน อุปฏฺฐิตาปิ อุปคจฺฉนฺตานํ อคยฺหูปคา ริตฺตกา ตุจฺฉกาว. ตสฺมา ยถา อุปฺปชฺชิตฺวา [Pg.108] ภิชฺชนตฺเถน ปุพฺพุฬกํ ริตฺตตุจฺฉาทิภาเวเนว ปสฺเสยฺย, เอวํ ขนฺธาทิโลกํ อเวกฺขนฺตํ มจฺจุราชา น ปสฺสตีติ อตฺโถ. Trong đó, 'marīcikaṃ' là ảo ảnh. Vì rằng, chúng từ xa hiện ra như hình ngôi nhà v.v..., nhưng đối với người đến gần, chúng không thể nắm bắt được, chỉ là trống rỗng, rỗng không. Do đó, ý nghĩa là: như người ta thấy bong bóng nước là trống rỗng, rỗng không do bản chất sanh rồi diệt, cũng vậy, người nào quán thế gian ngũ uẩn v.v... như thế, tử thần sẽ không nhìn thấy. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู ฐิตฏฺฐาเนเยว อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đã đắc quả A-la-hán ngay tại chỗ họ đang đứng. ปญฺจสตวิปสฺสกภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về năm trăm vị Tỳ-khưu tu tập thiền quán, câu chuyện thứ ba. ๔. อภยราชกุมารวตฺถุ 4. Câu chuyện về vương tử Abhaya เอถ ปสฺสถิมํ โลกนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อภยราชกุมารํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại Trúc Lâm, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu 'Etha passathimaṃ lokaṃ', liên quan đến vương tử Abhaya. ตสฺส กิร ปจฺจนฺตํ วูปสเมตฺวา อาคตสฺส ปิตา พิมฺพิสาโร ตุสฺสิตฺวา เอกํ นจฺจคีตกุสลํ นาฏกิตฺถึ ทตฺวา สตฺตาหํ รชฺชมทาสิ. โส สตฺตาหํ เคหา พหิ อนิกฺขนฺโตว รชฺชสิรึ อนุภวิตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส นทีติตฺถํ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อุยฺยานํ ปวิสิตฺวา สนฺตติมหามตฺโต วิย ตสฺสา อิตฺถิยา นจฺจคีตํ ปสฺสนฺโต นิสีทิ. สาปิ ตงฺขณญฺเญว สนฺตติมหามตฺตสฺส นาฏกิตฺถี วิย สตฺถกวาตานํ วเสน กาลมกาสิ. กุมาโร ตสฺสา กาลกิริยาย อุปฺปนฺนโสโก ‘‘น เม อิมํ โสกํ ฐเปตฺวา สตฺถารํ อญฺโญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โสกํ เม นิพฺพาเปถา’’ติ อาห. สตฺถา ตํ สมสฺสาเสตฺวา ‘‘ตยา หิ, กุมาร, อิมิสฺสา อิตฺถิยา เอวเมว มตกาเล โรทนฺเตน ปวตฺติตานํ อสฺสูนํ อนมตคฺเค สํสาเร ปมาณํ นตฺถี’’ติ วตฺวา ตาย เทสนาย โสกสฺส ตนุภาวํ ญตฺวา, ‘‘กุมาร, มา โสจิ, พาลชนานํ สํสีทนฏฺฐานเมต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, khi vương tử Abhaya dẹp yên vùng biên địa trở về, vua cha Bimbisāra vui mừng, ban cho một vũ nữ khéo léo trong ca múa và trao vương quyền trong bảy ngày. Vương tử ấy trong bảy ngày không ra khỏi cung điện, hưởng thụ sự huy hoàng của vương quốc. Vào ngày thứ tám, sau khi đến bến sông tắm rửa, ngài vào vườn thượng uyển và ngồi xem người phụ nữ ấy ca múa, giống như đại thần Santati. Ngay lúc ấy, người vũ nữ kia cũng giống như vũ nữ của đại thần Santati, đã mệnh chung do những cơn gió sắc như dao. Vương tử sanh lòng sầu muộn vì cái chết của nàng, nghĩ rằng: 'Ngoài Đức Thế Tôn, không ai có thể dập tắt nỗi sầu này của ta.' Ngài bèn đến yết kiến Đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, xin hãy dập tắt nỗi sầu của con.' Đức Thế Tôn an ủi vương tử và dạy rằng: 'Này vương tử, trong vòng luân hồi vô thủy này, nước mắt mà con đã đổ ra vì khóc thương cái chết của chính người phụ nữ này cũng nhiều không thể lường được.' Khi biết rằng nỗi sầu của vương tử đã thuyên giảm nhờ lời dạy ấy, Ngài lại nói: 'Này vương tử, đừng sầu muộn, đây là nơi chìm đắm của những kẻ phàm phu,' rồi nói lên kệ ngôn này: ๑๗๑. 171. ‘‘เอถ ปสฺสถิมํ โลกํ, จิตฺตํ ราชรถูปมํ; ยตฺถ พาลา วิสีทนฺติ, นตฺถิ สงฺโค วิชานต’’นฺติ. Hãy đến xem thế gian này, lộng lẫy như chiếc xe vua; Nơi kẻ ngu thường chìm đắm, người trí không hề vướng chân. ตตฺถ เต ปสฺสถาติ ราชกุมารเมว สนฺธายาห. อิมํ โลกนฺติ อิมํ ขนฺธโลกาทิสงฺขาตํ อตฺตภาวํ. จิตฺตนฺติ สตฺตรตนาทิวิจิตฺตํ ราชรถํ วิย วตฺถาลงฺการาทิจิตฺติตํ. ยตฺถ พาลาติ ยสฺมึ อตฺตภาเว พาลา เอวํ [Pg.109] วิสีทนฺติ. วิชานตนฺติ วิชานนฺตานํ ปณฺฑิตานํ เอตฺถ ราคสงฺคาทีสุ เอโกปิ สงฺโค นตฺถีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, câu 'Hãy đến xem' là nhắm đến vương tử. 'Thế gian này' là chỉ cho thân năm uẩn này, được gọi là thế gian uẩn. 'Lộng lẫy' là được trang hoàng bằng y phục, trang sức v.v... giống như chiếc xe vua được trang hoàng lộng lẫy bằng bảy thứ báu. 'Nơi kẻ ngu' là trong thân năm uẩn này, những kẻ ngu si chìm đắm. 'Người trí' có nghĩa là đối với những bậc hiền trí, những người hiểu biết, không có một sự dính mắc nào trong các thứ trói buộc như tham ái v.v... เทสนาวสาเน ราชกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi thời pháp kết thúc, vương tử chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho các thính chúng đã có mặt. อภยราชกุมารวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Vương tử Abhaya, phần thứ tư. ๕. สมฺมชฺชนตฺเถรวตฺถุ 5. Câu chuyện về Trưởng lão Sammajjana โย จ ปุพฺเพติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺมชฺชนตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên tịnh xá, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yo ca pubbe', liên quan đến Trưởng lão Sammajjana. โส กิร ปาโต วา สายํ วาติ เวลํ ปมาณํ อกตฺวา อภิกฺขณํ สมฺมชฺชนฺโตว วิจรติ. โส เอกทิวสํ สมฺมชฺชนึ คเหตฺวา ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนสฺส เรวตตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘อยํ มหากุสีโต ชนสฺส สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อาคนฺตฺวา นิสีทติ, กึ นาเมตสฺส สมฺมชฺชนึ คเหตฺวา เอกํ ฐานํ สมฺมชฺชิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ อาห. เถโร ‘‘โอวาทมสฺส ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอหาวุโสติ. กึ, ภนฺเตติ? คจฺฉ นฺหตฺวา เอหีติ. โส ตถา อกาสิ. อถ นํ เถโร เอกมนฺตํ นิสีทาเปตฺวา โอวทนฺโต อาห – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขุนา นาม น สพฺพกาลํ สมฺมชฺชนฺเตน วิจริตุํ วฏฺฏติ, ปาโต เอว ปน สมฺมชฺชิตฺวา ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺเตน อาคนฺตฺวา รตฺติฏฺฐาเน วา ทิวาฏฺฐาเน วา นิสินฺเนน ทฺวตฺตึสาการํ สชฺฌายิตฺวา อตฺตภาเว ขยวยํ ปฏฺฐเปตฺวา สายนฺเห อุฏฺฐาย สมฺมชฺชิตุํ วฏฺฏติ, นิจฺจกาลํ อสมฺมชฺชิตฺวา อตฺตโนปิ นาม โอกาโส กาตพฺโพ’’ติ. โส เถรสฺส โอวาเท ฐตฺวา น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตํ ตํ ฐานํ อุกฺลาปํ อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘อาวุโส สมฺมชฺชนตฺเถร, ตํ ตํ ฐานํ อุกฺลาปํ กสฺมา น สมฺมชฺชสี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, มยา ปมาทกาเล เอวํ กตํ, อิทานามฺหิ อปฺปมตฺโต’’ติ. ภิกฺขู ‘‘อยํ เถโร อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต ปุพฺเพ ปมาทกาเล สมฺมชฺชนฺโต วิจริ, อิทานิ ปน มคฺคผลสุเขน วีตินาเมนฺโต น สมฺมชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị trưởng lão ấy, không kể thời gian sáng hay chiều, thường xuyên đi lại chỉ để quét dọn. Một hôm, ngài cầm chổi đi đến chỗ Trưởng lão Revata đang ngồi nghỉ ban ngày và nói: 'Vị này thật lười biếng, sau khi dùng vật thực do tín thí cúng dường, lại đến đây ngồi. Sao không cầm chổi quét dọn một nơi nào đó cho đáng?' Trưởng lão Revata nghĩ: 'Ta sẽ dạy cho ông ấy một bài học,' rồi nói: 'Này hiền giả, hãy lại đây.' 'Thưa ngài, có việc gì ạ?' 'Hãy đi tắm rồi lại đây.' Vị ấy đã làm theo như vậy. Bấy giờ, Trưởng lão Revata cho ngài ngồi xuống một nơi thích hợp rồi khuyên dạy rằng: 'Này hiền giả, một vị tỳ-khưu không nên lúc nào cũng đi lại quét dọn. Chỉ nên quét dọn vào buổi sáng sớm, sau đó đi khất thực, rồi trở về, ngồi ở nơi nghỉ ban đêm hoặc ban ngày, tụng đọc ba mươi hai thể trược, quán chiếu sự sanh diệt trong thân này, đến chiều tối mới đứng dậy quét dọn là hợp lẽ. Không nên quét dọn suốt ngày, cũng nên dành thời gian cho bản thân tu tập.' Vị ấy vâng theo lời dạy của trưởng lão, không bao lâu sau chứng đắc quả A-la-hán. Những nơi kia trở nên đầy rác. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu hỏi ngài: 'Này hiền giả Sammajjana, những nơi kia đầy rác, sao hiền giả không quét dọn?' 'Thưa các ngài, khi còn phóng dật, tôi đã làm như vậy. Nay tôi đã không còn phóng dật nữa.' Các vị tỳ-khưu nghĩ: 'Vị trưởng lão này tuyên bố đã chứng đắc,' bèn đến bạch với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: 'Này các tỳ-khưu, đúng vậy. Con của ta trước kia khi còn phóng dật đã đi lại quét dọn. Nhưng nay, vị ấy sống trong sự an lạc của đạo và quả, nên không quét dọn nữa.' Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này: ๑๗๒. 172. ‘‘โย [Pg.110] จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ; โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ. Người nào trước kia phóng dật, về sau không còn buông lung; người ấy soi sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che. ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล ปุพฺเพ วตฺตปฏิวตฺตกรเณน วา สชฺฌายาทีหิ วา ปมชฺชิตฺวา ปจฺฉา มคฺคผลสุเขน วีตินาเมนฺโต นปฺปมชฺชติ, โส อพฺภาทีหิ มุตฺโต จนฺโทว โอกาสโลกํ มคฺคญาเณน อิมํ ขนฺธาทิโลกํ โอภาเสติ, เอกาโลกํ กโรตีติ. Nghĩa là: Người nào trước kia đã phóng dật trong việc thực hành các phận sự lớn nhỏ hoặc trong việc tụng đọc kinh điển, nhưng sau đó không còn phóng dật, sống trong sự an lạc của đạo và quả, người ấy sẽ dùng đạo tuệ để soi sáng thế gian uẩn này, giống như mặt trăng thoát khỏi mây mù soi sáng thế giới, làm cho tất cả trở thành một vùng ánh sáng. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều vị đã chứng đắc các quả vị từ Tu-đà-hoàn trở lên. สมฺมชฺชนตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Sammajjana, phần thứ năm. ๖. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ 6. Câu chuyện về Trưởng lão Aṅgulimāla ยสฺส ปาปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต องฺคุลิมาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ องฺคุลิมาลสุตฺตนฺตวเสเนว (ม. นิ. ๒.๓๔๗ อาทโย) เวทิตพฺพํ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên tịnh xá, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Yassa pāpaṃ', liên quan đến Trưởng lão Aṅgulimāla. Câu chuyện nên được hiểu theo Kinh Aṅgulimāla (Trung Bộ Kinh 2.347). เถโร ปน สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล รโหคโต ปฏิสลฺลีโน วิมุตฺติสุขปฏิสํเวที. ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – Vị trưởng lão ấy đã xuất gia với Đức Thế Tôn và chứng đắc quả A-la-hán. Bấy giờ, Tôn giả Aṅgulimāla lui về một nơi vắng vẻ, độc cư, cảm nhận niềm an lạc của sự giải thoát. Vào lúc ấy, ngài đã thốt lên lời cảm hứng này: ‘‘โย จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ; โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ. – Người nào trước kia phóng dật, về sau không còn buông lung; người ấy soi sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che. อาทินา นเยน อุทานํ อุทาเนตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโต. ภิกฺขู ‘‘กหํ นุ โข, อาวุโส, เถโร อุปฺปนฺโน’’ติ ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ? สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, องฺคุลิมาลตฺเถรสฺส นิพฺพตฺตฏฺฐานกถายา’’ติ วุตฺเต ‘‘ปรินิพฺพุโต จ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต’’ติ. ‘‘ภนฺเต, เอตฺตเก มนุสฺเส มาเรตฺวา ปรินิพฺพุโต’’ติ? ‘‘อาม, ภิกฺขเว, โส ปุพฺเพ เอกํ กลฺยาณมิตฺตํ อลภิตฺวา เอตฺตกํ ปาปมกาสิ, ปจฺฉา ปน กลฺยาณมิตฺตปจฺจยํ ลภิตฺวา อปฺปมตฺโต อโหสิ. เตนสฺส ตํ ปาปกมฺมํ กุสเลน ปิหิต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bằng phương pháp như vậy, sau khi thốt lên lời cảm hứng, ngài đã nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Thưa chư hiền, Trưởng lão đã sanh về đâu?” Đức Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?” Khi được bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện nơi tái sanh của Trưởng lão Aṅgulimāla,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, con của ta đã viên tịch rồi.” “Bạch Thế Tôn, sau khi giết từng ấy người mà ngài viên tịch sao?” “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Vị ấy, thuở trước vì không gặp được một người bạn lành, đã làm điều ác dường ấy. Nhưng về sau, nhờ duyên gặp được bạn lành, đã trở nên không dể duôi. Do đó, ác nghiệp kia của vị ấy đã được thiện pháp che lấp.” Nói xong, ngài đọc kệ này: ๑๗๓. 173. ‘‘ยสฺส [Pg.111] ปาปํ กตํ กมฺมํ, กุสเลน ปิธียติ; โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ. Ác nghiệp người nào đã làm, được thiện pháp khéo lấp chôn; người ấy chiếu sáng đời này, như trăng thoát khỏi mây che. ตตฺถ กุสเลนาติ อรหตฺตมคฺคํ สนฺธาย วุตฺตํ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ. Trong đó, câu ‘bởi thiện pháp’ là chỉ cho A-la-hán đạo. Phần còn lại nghĩa đã rõ ràng. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều vị đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện Trưởng lão Aṅgulimāla, thứ sáu. ๗. เปสการธีตาวตฺถุ 7. Câu chuyện con gái người thợ dệt อนฺธภูโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อคฺคาฬเว เจติเย วิหรนฺโต เอกํ เปสการธีตรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tháp Aggāḷava, Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Andhabhūto, nhân một người con gái của thợ dệt. เอกทิวสญฺหิ อาฬวิวาสิโน สตฺถริ อาฬวึ สมฺปตฺเต นิมนฺเตตฺวา ทานํ อทํสุ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจาวสาเน อนุโมทนํ กโรนฺโต ‘‘อทฺธุวํ เม ชีวิตํ, ธุวํ เม มรณํ, อวสฺสํ มยา มริตพฺพเมว, มรณปริโยสานํ เม ชีวิตํ, ชีวิตเมว อนิยตํ, มรณํ นิยตนฺติ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวถ. เยสญฺหิ มรณสฺสติ อภาวิตา, เต ปจฺฉิเม กาเล อาสีวิสํ ทิสฺวา ภีตอทณฺฑปุริโส วิย สนฺตาสปฺปตฺตา เภรวรวํ รวนฺตา กาลํ กโรนฺติ. เยสํ ปน มรณสฺสติ ภาวิตา, เต ทูรโตว อาสีวิสํ ทิสฺวา ทณฺฑเกน คเหตฺวา ฉฑฺเฑตฺวา ฐิตปุริโส วิย ปจฺฉิเม กาเล น สนฺตสนฺติ, ตสฺมา มรณสฺสติ ภาเวตพฺพา’’ติ อาห. ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อวเสสชนา สกิจฺจปฺปสุตาว อเหสุํ. เอกา ปน โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา เปสการธีตา ‘‘อโห พุทฺธานํ กถา นาม อจฺฉริยา, มยา ปน มรณสฺสตึ ภาเวตุํ วฏฺฏตี’’ติ รตฺตินฺทิวํ มรณสฺสติเมว ภาเวสิ. สตฺถาปิ ตโต นิกฺขมิตฺวา เชตวนํ อคมาสิ. สาปิ กุมาริกา ตีณิ วสฺสานิ มรณสฺสตึ ภาเวสิเยว. Vào một ngày, dân chúng xứ Āḷavī, khi Đức Đạo Sư đến Āḷavī, đã thỉnh mời và cúng dường vật thực. Sau khi thọ thực xong, trong lúc thuyết pháp tùy hỷ, Đức Đạo Sư dạy: “Mạng sống của ta không bền vững, cái chết của ta là chắc chắn, ta chắc chắn phải chết, mạng sống của ta có cái chết là cùng tận, mạng sống thật không chắc chắn, cái chết là chắc chắn. Như vậy, các ông hãy tu tập niệm sự chết. Vì rằng, những ai không tu tập niệm sự chết, vào lúc cuối đời, khi thấy con rắn độc, họ sẽ kinh hoàng sợ hãi như người không có gậy, la hét thất thanh rồi mạng chung. Còn những ai đã tu tập niệm sự chết, vào lúc cuối đời, họ sẽ không kinh hãi, giống như người thấy con rắn độc từ xa, dùng gậy bắt nó rồi quăng đi. Vì vậy, nên tu tập niệm sự chết.” Nghe bài pháp ấy xong, những người còn lại vẫn mải mê với công việc của mình. Nhưng một cô gái thợ dệt, khoảng mười sáu tuổi, nghĩ rằng: “Ôi, lời dạy của chư Phật thật vi diệu! Ta phải tu tập niệm sự chết.” Và cô đã tu tập niệm sự chết cả ngày lẫn đêm. Đức Đạo Sư cũng rời khỏi nơi đó và đi về Jetavana. Cô gái ấy đã tu tập niệm sự chết suốt ba năm. อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โอโลเกนฺโต ตํ กุมาริกํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโตปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อิมาย กุมาริกาย มม ธมฺมเทสนาย สุตทิวสโต ปฏฺฐาย ตีณิ วสฺสานิ มรณสฺสติ ภาวิตา, อิทานาหํ ตตฺถ คนฺตฺวา อิมํ กุมาริกํ จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา ตาย วิสฺสชฺเชนฺติยา [Pg.112] จตูสุ ฐาเนสุ สาธุการํ ทตฺวา อิมํ คาถํ ภาสิสฺสามิ. สา คาถาวสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสติ, ตํ นิสฺสาย มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา ภวิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เชตวนา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อคฺคาฬววิหารํ อคมาสิ. อาฬวิวาสิโน ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา ตํ วิหารํ คนฺตฺวา นิมนฺตยึสุ. ตทา สาปิ กุมาริกา สตฺถุ อาคมนํ สุตฺวา ‘‘อาคโต กิร มยฺหํ ปิตา, สามิ, อาจริโย ปุณฺณจนฺทมุโข มหาโคตมพุทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐมานสา ‘‘อิโต เม ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ มตฺถเก สุวณฺณวณฺโณ สตฺถา ทิฏฺฐปุพฺโพ, อิทานิสฺส สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ ทฏฺฐุํ มธุโรชญฺจ วรธมฺมํ โสตุํ ลภิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. ปิตา ปนสฺสา สาลํ คจฺฉนฺโต อาห – ‘‘อมฺม, ปรสนฺตโก เม สาฏโก อาโรปิโต, ตสฺส วิทตฺถิมตฺตํ อนิฏฺฐิตํ, ตํ อชฺช นิฏฺฐาเปสฺสามิ, สีฆํ เม ตสรํ วฏฺเฏตฺวา อาหเรยฺยาสี’’ติ. สา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ สตฺถุ ธมฺมํ โสตุกามา, ปิตา จ มํ เอวํ อาห. กึ นุ โข สตฺถุ ธมฺมํ สุณามิ, อุทาหุ ปิตุ ตสรํ วฏฺเฏตฺวา หรามี’’ติ? อถสฺสา เอตทโหสิ ‘‘ปิตา มํ ตสเร อนาหริยมาเน โปเถยฺยปิ ปหเรยฺยปิ, ตสฺมา ตสรํ วฏฺเฏตฺวา ตสฺส ทตฺวา ปจฺฉา ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ ปีฐเก นิสีทิตฺวา ตสรํ วฏฺเฏสิ. Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, Đức Đạo Sư khi quán xét thế gian, thấy cô gái ấy lọt vào lưới trí tuệ của Ngài, Ngài suy xét: “Việc gì sẽ xảy ra?” và biết rằng: “Cô gái này, kể từ ngày nghe ta thuyết pháp, đã tu tập niệm sự chết suốt ba năm. Hôm nay, ta sẽ đến đó, hỏi cô gái này bốn câu hỏi, và khi cô ấy trả lời, ta sẽ tán thán ở bốn chỗ rồi đọc bài kệ này. Khi kết thúc bài kệ, cô ấy sẽ an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Nhờ cô ấy mà bài pháp sẽ có lợi ích cho cả đại chúng.” Biết vậy, với năm trăm Tỳ-khưu tùy tùng, Ngài rời Jetavana và tuần tự đến tu viện Aggāḷava. Dân chúng xứ Āḷavī nghe tin “Đức Đạo Sư đã đến” liền đến tu viện và thỉnh mời Ngài. Bấy giờ, cô gái ấy nghe tin Đức Đạo Sư đến, lòng tràn đầy hoan hỷ: “Cha ta, chủ ta, thầy ta, Đức Đại Giác Gotama với gương mặt như trăng rằm đã đến!” và cô nghĩ: “Cách đây ba năm, ta đã từng thấy Đức Đạo Sư sắc vàng óng ánh. Hôm nay, ta sẽ được chiêm ngưỡng thân thể sắc vàng của Ngài và được nghe diệu pháp ngọt ngào.” Nhưng cha cô, khi đi đến xưởng dệt, đã dặn: “Này con, tấm vải của người khác đã được cha đặt lên khung cửi, chỉ còn thiếu khoảng một gang tay là xong. Hôm nay cha sẽ dệt cho xong. Con hãy mau quấn con thoi và mang đến cho cha.” Cô suy nghĩ: “Ta muốn nghe pháp của Đức Đạo Sư, mà cha lại dặn ta như vậy. Ta nên nghe pháp của Đức Đạo Sư, hay là quấn con thoi mang đến cho cha?” Rồi cô nghĩ: “Nếu không mang con thoi đến, cha có thể sẽ đánh đập ta. Vì vậy, sau khi quấn con thoi và đưa cho cha, ta sẽ nghe pháp sau.” Nghĩ vậy, cô ngồi xuống ghế và quấn con thoi. อาฬวิวาสิโนปิ สตฺถารํ ปริวิสิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา อนุโมทนตฺถาย อฏฺฐํสุ. สตฺถา ‘‘ยมหํ กุลธีตรํ นิสฺสาย ตึสโยชนมคฺคํ อาคโต, สา อชฺชาปิ โอกาสํ น ลภติ. ตาย โอกาเส ลทฺเธ อนุโมทนํ กริสฺสามี’’ติ ตุณฺหีภูโต อโหสิ. เอวํ ตุณฺหีภูตมฺปิ สตฺถารํ สเทวเก โลเก โกจิ กิญฺจิ วตฺตุํ น วิสหติ. สาปิ โข กุมาริกา ตสรํ วฏฺเฏตฺวา ปจฺฉิยํ ฐเปตฺวา ปิตุ สนฺติกํ คจฺฉมานา ปริสปริยนฺเต ฐตฺวา สตฺถารํ โอโลกยมานาว อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ คีวํ อุกฺขิปิตฺวา ตํ โอโลเกสิ. สา โอโลกิตากาเรเนว อญฺญาสิ – ‘‘สตฺถา เอวรูปาย ปริสาย มชฺเฌ นิสีทิตฺวาว มํ โอโลเกนฺโต มมาคมนํ ปจฺจาสีสติ, อตฺตโน สนฺติกํ อาคมนเมว ปจฺจาสีสตี’’ติ. สา ตสรปจฺฉึ ฐเปตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. กสฺมา ปน นํ สตฺถา โอโลเกสีติ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘เอสา เอตฺโตว คจฺฉมานา ปุถุชฺชนกาลกิริยํ [Pg.113] กตฺวา อนิยตคติกา ภวิสฺสติ, มม สนฺติกํ อาคนฺตฺวา คจฺฉมานา โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา นิยตคติกา หุตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติสฺสตี’’ติ. ตสฺสา กิร ตํ ทิวสํ มรณโต มุตฺติ นาม นตฺถิ. สา โอโลกิตสญฺญาเณเนว สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ฉพฺพณฺณรํสีนํ อนฺตรํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ตถารูปาย ปริสาย มชฺเฌ นิสีทิตฺวา ตุณฺหีภูตํ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ฐิตกฺขเณเยว ตํ อาห – ‘‘กุมาริเก, กุโต อาคจฺฉสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กตฺถ คมิสฺสสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘น ชานาสี’’ติ? ‘‘ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ชานาสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. อิติ นํ สตฺถา จตฺตาโร ปญฺเห ปุจฺฉิ. มหาชโน อุชฺฌายิ – ‘‘อมฺโภ, ปสฺสถ, อยํ เปสการธีตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สทฺธึ อิจฺฉิติจฺฉิตํ กเถสิ, นนุ นาม อิมาย ‘กุโต อาคจฺฉสี’ติ วุตฺเต ‘เปสการเคหโต’ติ วตฺตพฺพํ. ‘กหํ คจฺฉสี’ติ วุตฺเต ‘เปสการสาล’นฺติ วตฺตพฺพํ สิยา’’ติ. Dân chúng xứ Āḷavī sau khi phục vụ đức Đạo Sư, nhận lấy bình bát và đứng lại để nghe lời tùy hỷ. Đức Đạo Sư im lặng, nghĩ rằng: “Ta vì người thiếu nữ con nhà lành nào mà đã đến quãng đường ba mươi do-tuần, cô ấy hôm nay vẫn chưa có cơ hội. Khi cô ấy có được cơ hội, Ta sẽ thuyết pháp tùy hỷ.” Dù đức Đạo Sư im lặng như vậy, trong thế gian cùng với chư thiên, không một ai dám nói điều gì. Về phần cô thiếu nữ, sau khi cuộn con thoi, đặt vào giỏ, đang trên đường đến chỗ người cha, cô đứng lại ở cuối hội chúng và nhìn ngắm đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cũng ngẩng cổ lên và nhìn cô. Chỉ bằng cử chỉ nhìn ấy, cô đã hiểu: “Đức Đạo Sư đang ngồi giữa hội chúng như thế này mà nhìn ta, Ngài mong đợi sự có mặt của ta, Ngài mong đợi ta đến gần Ngài.” Cô đặt giỏ con thoi xuống và đi đến gần đức Đạo Sư. Tại sao đức Đạo Sư lại nhìn cô? Tương truyền, Ngài đã nghĩ như sau: “Nếu cô gái này cứ thế mà đi, cô sẽ chết như một kẻ phàm phu và tái sanh vào cảnh giới không chắc chắn. Nếu cô đến gần ta rồi mới đi, cô sẽ đắc quả Tu-đà-hoàn, có cảnh giới chắc chắn và sẽ tái sanh tại cung trời Đâu-suất.” Tương truyền, ngày hôm đó, cô không thể nào thoát khỏi cái chết. Chỉ bằng dấu hiệu nhìn của Ngài, cô đã đến gần đức Đạo Sư, đi vào giữa những tia hào quang sáu màu, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Ngay khi cô đứng đảnh lễ đức Đạo Sư đang ngồi im lặng giữa hội chúng như vậy, Ngài đã hỏi cô: “Này thiếu nữ, con từ đâu đến?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” “Con sẽ đi đâu?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” “Con không biết sao?” “Bạch Thế Tôn, con biết.” “Con biết sao?” “Bạch Thế Tôn, con không biết.” Như vậy, đức Đạo Sư đã hỏi cô bốn câu hỏi. Đám đông xì xầm: “Này quý vị, hãy xem kìa, con gái người thợ dệt này nói chuyện tùy tiện với bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Khi được hỏi ‘Con từ đâu đến?’, đáng lẽ cô ta phải nói ‘Từ nhà thợ dệt’ chứ. Khi được hỏi ‘Con sẽ đi đâu?’, đáng lẽ cô ta phải nói ‘Đến xưởng dệt’ chứ.” สตฺถา มหาชนํ นิสฺสทฺทํ กตฺวา, ‘‘กุมาริเก, ตฺวํ กุโต อาคจฺฉสี’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา น ชานามีติ วเทสี’’ติ ปุจฺฉิ. ภนฺเต, ตุมฺเห มม เปสการเคหโต อาคตภาวํ ชานาถ, ‘‘กุโต อาคตาสี’’ติ ปุจฺฉนฺตา ปน ‘‘กุโต อาคนฺตฺวา อิธ นิพฺพตฺตาสี’’ติ ปุจฺฉถ. อหํ ปน น ชานามิ ‘‘กุโต จ อาคนฺตฺวา อิธ นิพฺพตฺตามฺหี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘สาธุ สาธุ, กุมาริเก, มยา ปุจฺฉิตปญฺโหว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ปฐมํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘กตฺถ คมิสฺสสีติ ปุน ปุฏฺฐา กสฺมา ‘น ชานามี’ติ วเทสี’’ติ? ภนฺเต, ตุมฺเห มํ ตสรปจฺฉึ คเหตฺวา เปสการสาลํ คจฺฉนฺตึ ชานาถ, ‘‘อิโต คนฺตฺวา กตฺถ นิพฺพตฺติสฺสสี’’ติ ปุจฺฉถ. อหญฺจ อิโต จุตา น ชานามิ ‘‘กตฺถ คนฺตฺวา นิพฺพตฺติสฺสามี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ทุติยํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘อถ กสฺมา ‘น ชานาสี’ติ ปุฏฺฐา ‘ชานามี’ติ วเทสี’’ติ? ‘‘มรณภาวํ ชานามิ, ภนฺเต, ตสฺมา เอวํ วเทมี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ ตติยํ สาธุการํ ทตฺวา อุตฺตริมฺปิ ปุจฺฉิ – ‘‘อถ กสฺมา ‘ชานาสี’ติ ปุฏฺฐา ‘น ชานามี’ติ วเทสี’’ติ. มม มรณภาวเมว อหํ ชานามิ, ภนฺเต, ‘‘รตฺตินฺทิวปุพฺพณฺหาทีสุ ปน อสุกกาเล นาม มริสฺสามี’’ติ น [Pg.114] ชานามิ, ตสฺมา เอวํ วเทมีติ. อถสฺสา สตฺถา ‘‘มยา ปุจฺฉิตปญฺโหเยว ตยา วิสฺสชฺชิโต’’ติ จตุตฺถํ สาธุการํ ทตฺวา ปริสํ อามนฺเตตฺวา ‘‘เอตฺตกํ นาม ตุมฺเห อิมาย กถิตํ น ชานาถ, เกวลํ อุชฺฌายเถว. เยสญฺหิ ปญฺญาจกฺขุ นตฺถิ, เต อนฺธา เอว. เยสํ ปญฺญาจกฺขุ อตฺถิ, เต เอว จกฺขุมนฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Đạo Sư bảo đại chúng im lặng rồi hỏi: “Này thiếu nữ, khi được hỏi ‘Con từ đâu đến?’, tại sao con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, Ngài biết con từ nhà thợ dệt đến, nhưng khi Ngài hỏi ‘Con từ đâu đến?’, ý Ngài là ‘Con từ đâu đến mà sanh ra ở đây?’. Còn con, con không biết mình từ đâu đến mà sanh ra ở đây.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần đầu tiên ban lời tán thán: “Lành thay, lành thay, này thiếu nữ! Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Khi được hỏi lại ‘Con sẽ đi đâu?’, tại sao con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, Ngài biết con cầm giỏ con thoi đi đến xưởng dệt, nhưng ý Ngài hỏi là ‘Từ đây đi, con sẽ sanh về đâu?’. Và con, sau khi chết ở đây, con không biết mình sẽ đi đâu để tái sanh.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ hai ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Vậy tại sao khi được hỏi ‘Con không biết sao?’, con lại nói ‘Con biết’?” “Bạch Thế Tôn, con biết sự thật về cái chết, vì vậy con nói như thế.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ ba ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài hỏi tiếp: “Vậy tại sao khi được hỏi ‘Con biết sao?’, con lại nói ‘Con không biết’?” “Bạch Thế Tôn, con chỉ biết sự thật về cái chết của mình, nhưng con không biết ‘Tôi sẽ chết vào một thời điểm nhất định nào đó, vào ban đêm, ban ngày, hay buổi sáng v.v...’, vì vậy con nói như thế.” Bấy giờ, đức Đạo Sư lần thứ tư ban lời tán thán: “Con đã trả lời đúng câu hỏi Ta đã hỏi,” rồi Ngài gọi hội chúng và nói: “Các ngươi không hiểu được những điều cô gái này nói. Các ngươi chỉ biết chỉ trích. Quả thật, những ai không có tuệ nhãn thì chính là người mù. Những ai có tuệ nhãn, họ mới là người có mắt,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này: ๑๗๔. 174. ‘‘อนฺธภูโต อยํ โลโก, ตนุเกตฺถ วิปสฺสติ; สกุโณ ชาลมุตฺโตว, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ. “Thế gian này mù lòa, ít người ở đây thấy rõ; Như con chim thoát khỏi lưới, ít người đi đến cõi trời.” ตตฺถ อนฺธภูโต อยํ โลโกติ อยํ โลกิยมหาชโน ปญฺญาจกฺขุโน อภาเวน อนฺธภูโต. ตนุเกตฺถาติ ตนุโก เอตฺถ, น พหุ ชโน อนิจฺจาทิวเสน วิปสฺสติ. ชาลมุตฺโตวาติ ยถา เฉเกน สากุณิเกน ชาเลน โอตฺถริตฺวา คยฺหมาเนสุ วฏฺฏเกสุ โกจิเทว ชาลโต มุจฺจติ. เสสา อนฺโตชาลเมว ปวิสนฺติ. ตถา มรณชาเลน โอตฺถเฏสุ สตฺเตสุ พหู อปายคามิโน โหนฺติ, อปฺโป โกจิเทว สตฺโต สคฺคาย คจฺฉติ, สุคตึ วา นิพฺพานํ วา ปาปุณาตีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, “Thế gian này mù lòa” có nghĩa là đám đông thế tục này bị mù lòa do không có tuệ nhãn. “Ít người ở đây” (tanukettha) là “tanuko ettha”, không nhiều người thấy rõ các pháp theo phương diện vô thường v.v... “Như con chim thoát khỏi lưới” có nghĩa là: cũng như khi một người bẫy chim khéo léo giăng lưới bắt chim cút, chỉ một vài con thoát khỏi lưới, số còn lại đều chui vào trong lưới. Tương tự như vậy, khi các chúng sanh bị giăng trong tấm lưới của thần chết, nhiều người đi đến ác đạo, chỉ một số ít chúng sanh đi đến cõi trời, đạt đến thiện thú hoặc Niết-bàn. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน กุมาริกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp thoại, cô thiếu nữ an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đại chúng. สาปิ ตสรปจฺฉึ คเหตฺวา ปิตุ สนฺติกํ อคมาสิ, โสปิ นิสินฺนโกว นิทฺทายิ. ตสฺสา อสลฺลกฺเขตฺวาว ตสรปจฺฉึ อุปนาเมนฺติยา ตสรปจฺฉิ เวมโกฏิยํ ปฏิหญฺญิตฺวา สทฺทํ กุรุมานา ปติ. โส ปพุชฺฌิตฺวา คหิตนิมิตฺเตเนว เวมโกฏึ อากฑฺฒิ. เวมโกฏิ คนฺตฺวา ตํ กุมาริกํ อุเร ปหริ, สา ตตฺเถว กาลํ กตฺวา ตุสิตภวเน นิพฺพตฺติ. อถสฺสา ปิตา ตํ โอโลเกนฺโต สกลสรีเรน โลหิตมกฺขิเตน ปติตฺวา มตํ อทฺทส. อถสฺส มหาโสโก อุปฺปชฺชิ. โส ‘‘น มม โสกํ อญฺโญ นิพฺพาเปตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ โรทนฺโต สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โสกํ เม นิพฺพาเปถา’’ติ อาห. สตฺถา ตํ สมสฺสาเสตฺวา ‘‘มา โสจิ, อุปาสก. อนมตคฺคสฺมิญฺหิ สํสาเร ตว เอวเมว ธีตุ มรณกาเล ปคฺฆริตอสฺสุ จตุนฺนํ มหาสมุทฺทานํ อุทกโต อติเรกตร’’นฺติ วตฺวา อนมตคฺคกถํ กเถสิ[Pg.115]. โส ตนุภูตโสโก สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณีติ. Nàng thiếu nữ ấy cũng cầm lấy giỏ con thoi rồi đi đến chỗ người cha. Người cha đang ngồi ngủ gật. Khi nàng thiếu nữ không để ý mà đưa giỏ con thoi tới, giỏ con thoi va vào đầu con thoi, phát ra tiếng động rồi rơi xuống. Người cha tỉnh giấc, theo thói quen liền kéo đầu con thoi. Đầu con thoi bay tới, đập vào ngực cô thiếu nữ. Nàng chết ngay tại chỗ và tái sanh lên cõi trời Đâu-suất. Bấy giờ, người cha nhìn con gái, thấy nàng ngã xuống, toàn thân đẫm máu, đã chết. Lúc ấy, ông vô cùng sầu muộn. Ông khóc lóc, nghĩ rằng: "Ngoài Đức Thế Tôn, không ai có thể dập tắt nỗi sầu khổ này của ta", rồi đi đến chỗ Đức Thế Tôn, trình bày sự việc và thưa: "Bạch Thế Tôn, xin hãy dập tắt nỗi sầu khổ của con". Đức Thế Tôn an ủi ông và nói: "Này thiện nam, đừng sầu muộn. Trong vòng luân hồi vô thủy này, nước mắt của ông đã đổ vì cái chết của con gái như thế này còn nhiều hơn nước của bốn biển lớn". Nói xong, Ngài thuyết bài kinh Vô Thủy. Nỗi sầu muộn của ông vơi đi, ông xin Đức Thế Tôn cho xuất gia, được thọ cụ túc giới, không bao lâu sau chứng quả A-la-hán. เปสการธีตาวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện con gái người thợ dệt, phần thứ bảy. ๘. ตึสภิกฺขุวตฺถุ 8. Câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo หํสาทิจฺจปเถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตึส ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Haṃsādiccapathe", nhân câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo. เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ตึสมตฺตา ทิสาวาสิกา ภิกฺขู สตฺถารํ อุปสงฺกมึสุ. อานนฺทตฺเถโร สตฺถุ วตฺตกรณเวลาย อาคนฺตฺวา เต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘สตฺถารา อิเมหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถาเร กเต วตฺตํ กริสฺสามี’’ติ ทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ เตหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เตสํ สารณียธมฺมํ กเถสิ. ตํ สุตฺวา เต สพฺเพปิ อรหตฺตํ ปตฺวา อุปฺปติตฺวา อากาเสน อคมึสุ. อานนฺทตฺเถโร เตสุ จิรายนฺเตสุ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทาเนว ตึสมตฺตา ภิกฺขู อาคตา, เต กุหิ’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘คตา, อานนฺทา’’ติ. ‘‘กตเรน มคฺเคน, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อากาเสนานนฺทา’’ติ. ‘‘กึ ปน เต, ภนฺเต, ขีณาสวา’’ติ? ‘‘อามานนฺท, มม สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา’’ติ. ตสฺมึ ปน ขเณ อากาเสน หํสา อาคมึสุ. สตฺถา ‘‘ยสฺส โข ปนานนฺท, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา สุภาวิตา, โส หํสา วิย อากาเสน คจฺฉตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một ngày nọ, khoảng ba mươi vị Tỳ-kheo trú ở các phương đã đến yết kiến Đức Thế Tôn. Trưởng lão Ānanda, vào giờ làm phận sự cho Đức Thế Tôn, đến thấy các vị Tỳ-kheo ấy, liền nghĩ: "Sau khi Đức Thế Tôn chào hỏi các vị này xong, ta sẽ làm phận sự", rồi đứng ở cổng vòm. Đức Thế Tôn cũng chào hỏi các vị ấy xong, liền thuyết cho họ nghe pháp đáng ghi nhớ. Nghe xong, tất cả các vị ấy đều chứng quả A-la-hán, bay lên và đi bằng đường không. Trưởng lão Ānanda thấy các vị ấy đi lâu, liền đến gần Đức Thế Tôn và hỏi: "Bạch Thế Tôn, vừa rồi có khoảng ba mươi vị Tỳ-kheo đến, các vị ấy đâu rồi ạ?". "Họ đi rồi, này Ānanda". "Bạch Thế Tôn, các vị ấy đi bằng đường nào ạ?". "Bằng đường không, này Ānanda". "Bạch Thế Tôn, vậy các vị ấy là bậc Lậu tận phải không ạ?". "Đúng vậy, Ānanda. Họ đã nghe pháp nơi ta và chứng quả A-la-hán". Ngay lúc ấy, có đàn thiên nga bay qua hư không. Đức Thế Tôn nói: "Này Ānanda, người nào đã tu tập thuần thục bốn Thần túc, người ấy có thể đi bằng đường không như loài thiên nga", rồi nói lên kệ ngôn này: ๑๗๕. 175. ‘‘หํสาทิจฺจปเถ ยนฺติ, อากาเส ยนฺติ อิทฺธิยา; นียนฺติ ธีรา โลกมฺหา, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Thiên nga bay trên đường mặt trời, bậc thần thông đi trong hư không; bậc trí ra khỏi thế gian, sau khi chiến thắng Ma vương cùng quyến thuộc. ตสฺสตฺโถ – อิเม หํสา อาทิจฺจปเถ อากาเส คจฺฉนฺติ. เยสํ อิทฺธิปาทา สุภาวิตา, เตปิ อากาเส ยนฺติ อิทฺธิยา. ธีรา ปณฺฑิตา สวาหินึ มารํ เชตฺวา อิมมฺหา วฏฺฏโลกา นียนฺติ, นิพฺพานํ ปาปุณนฺตีติ อตฺโถ. Ý nghĩa của kệ ngôn ấy là: Những con thiên nga này đi trên hư không, là con đường của mặt trời. Những vị nào đã tu tập thuần thục các Thần túc, các vị ấy cũng đi trong hư không bằng thần thông. Các bậc trí, bậc hiền triết, sau khi chiến thắng Ma vương cùng quyến thuộc, được đưa ra khỏi thế giới luân hồi này, nghĩa là đạt đến Niết-bàn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ตึสภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện ba mươi vị Tỳ-kheo, phần thứ tám. ๙. จิญฺจมาณวิกาวตฺถุ 9. Câu chuyện nàng Ciñcamāṇavikā เอกํ [Pg.116] ธมฺมนฺติ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จิญฺจมาณวิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ Viên, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ekaṃ dhammaṃ", nhân câu chuyện nàng Ciñcamāṇavikā. ปฐมโพธิยญฺหิ ทสพลสฺส ปุถุภูเตสุ สาวเกสุ อปฺปมาเณสุ เทวมนุสฺเสสุ อริยภูมึ โอกฺกนฺเตสุ ปตฺถเฏ คุณสมุทเย มหาลาภสกฺกาโร อุทปาทิ. ติตฺถิยา สูริยุคฺคมเน ขชฺโชปนกสทิสา อเหสุํ หตลาภสกฺการา. เต อนฺตรวีถิยํ ฐตฺวา ‘‘กึ สมโณ โคตโมว พุทฺโธ, มยมฺปิ พุทฺธา, กึ ตสฺเสว ทินฺนํ มหปฺผลํ, อมฺหากมฺปิ ทินฺนํ มหปฺผลเมว, อมฺหากมฺปิ เทถ สกฺกโรถา’’ติ เอวํ มนุสฺเส วิญฺญาเปนฺตาปิ ลาภสกฺการํ อลภิตฺวา รโห สนฺนิปติตฺวา ‘‘เกน นุ โข อุปาเยน สมณสฺส โคตมสฺส มนุสฺสานํ อนฺตเร อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสยฺยามา’’ติ จินฺตยึสุ. Vào thời kỳ đầu sau khi giác ngộ, khi Đức Thập Lực có nhiều vị đệ tử, khi vô số chư thiên và nhân loại đã nhập vào thánh địa, do các đức hạnh lan rộng, lợi lộc và cung kính lớn đã phát sanh. Các du sĩ ngoại đạo trở nên giống như đom đóm lúc mặt trời mọc, lợi lộc và cung kính của họ bị tổn thất. Họ đứng giữa đường và tuyên bố với mọi người rằng: "Chẳng lẽ chỉ có Sa-môn Gotama là Phật? Chúng ta cũng là Phật. Chẳng lẽ chỉ cúng dường cho ông ấy mới có quả lớn? Cúng dường cho chúng ta cũng có quả lớn. Hãy cúng dường cho chúng ta, hãy cung kính chúng ta". Dù tuyên bố như vậy nhưng không nhận được lợi lộc và cung kính, họ tụ họp ở nơi kín đáo và bàn tính: "Bằng phương cách nào, chúng ta có thể tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama giữa mọi người và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy?". ตทา สาวตฺถิยํ จิญฺจมาณวิกา นาเมกา ปริพฺพาชิกา อุตฺตมรูปธรา โสภคฺคปฺปตฺตา เทวจฺฉรา วิย. อสฺสา สรีรโต รสฺมิโย นิจฺฉรนฺติ. อเถโก ขรมนฺตี เอวมาห – ‘‘จิญฺจมาณวิกํ ปฏิจฺจ สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสสฺสามา’’ติ. เต ‘‘อตฺเถโก อุปาโย’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ. อถ สา ติตฺถิยารามํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ, ติตฺถิยา ตาย สทฺธึ น กเถสุํ. สา ‘‘โก นุ โข เม โทโส’’ติ ยาวตติยํ ‘‘วนฺทามิ, อยฺยา’’ติ วตฺวา, ‘‘อยฺยา, โก นุ โข เม โทโส, กึ มยา สทฺธึ น กเถถา’’ติ อาห. ‘‘ภคินิ, สมณํ โคตมํ อมฺเห วิเหฐยนฺตํ หตลาภสกฺกาเร กตฺวา วิจรนฺตํ น ชานาสี’’ติ? ‘‘น ชานามิ, อยฺยา, กึ ปเนตฺถ มยา กตฺตพฺพ’’นฺติ. ‘‘สเจ ตฺวํ, ภคินิ, อมฺหากํ สุขมิจฺฉสิ, อตฺตานํ ปฏิจฺจ สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการํ นาเสหี’’ติ. Bấy giờ ở Sāvatthī, có một nữ du sĩ tên là Ciñcamāṇavikā, có dung sắc tuyệt vời, đạt đến vẻ đẹp mỹ miều, giống như một thiên nữ. Từ thân nàng tỏa ra ánh sáng. Bấy giờ, một du sĩ ngoại đạo có mưu kế thâm độc nói rằng: "Chúng ta hãy dựa vào Ciñcamāṇavikā để tạo tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy". Họ đồng ý: "Có một phương cách đây rồi". Bấy giờ, nàng ấy đến tu viện của các du sĩ ngoại đạo, đảnh lễ rồi đứng lại. Các du sĩ ngoại đạo không nói chuyện với nàng. Nàng nghĩ: "Ta có lỗi gì chăng?", đến lần thứ ba, sau khi nói: "Con xin đảnh lễ các ngài", nàng hỏi: "Thưa các ngài, con có lỗi gì chăng? Tại sao các ngài không nói chuyện với con?". "Này hiền muội, hiền muội không biết Sa-môn Gotama đang làm hại chúng ta, làm cho chúng ta mất hết lợi lộc và cung kính hay sao?". "Thưa các ngài, con không biết. Trong việc này, con phải làm gì ạ?". "Này hiền muội, nếu hiền muội muốn chúng ta được an vui, hãy dựa vào chính mình mà tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và phá hoại lợi lộc và cung kính của ông ấy". สา ‘‘สาธุ, อยฺยา, มยฺหํเวโส ภาโร, มา จินฺตยิตฺถา’’ติ วตฺวา ปกฺกมิตฺวา อิตฺถิมายาสุ กุสลตาย ตโต ปฏฺฐาย สาวตฺถิวาสีนํ ธมฺมกถํ สุตฺวา เชตวนา นิกฺขมนสมเย อินฺทโคปกวณฺณํ ปฏํ ปารุปิตฺวา คนฺธมาลาทิหตฺถา เชตวนาภิมุขี คจฺฉติ. ‘‘อิมาย เวลาย กุหึ คจฺฉสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กึ ตุมฺหากํ มม คมนฏฺฐาเนนา’’ติ วตฺวา เชตวนสมีเป ติตฺถิยาราเม วสิตฺวา ปาโตว ‘‘อคฺควนฺทนํ วนฺทิสฺสามา’’ติ นครา นิกฺขมนฺเต อุปาสกชเน [Pg.117] เชตวนสฺส อนฺโตวุฏฺฐา วิย หุตฺวา นครํ ปวิสติ. ‘‘กุหึ วุฏฺฐาสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘กึ ตุมฺหากํ มม วุฏฺฐฏฺฐาเนนา’’ติ วตฺวา มาสทฺธมาสจฺจเยน ปุจฺฉิยมานา เชตวเน สมเณน โคตเมน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยา วุฏฺฐามฺหีติ. ปุถุชฺชนานํ ‘‘สจฺจํ นุ โข เอตํ, โน’’ติ กงฺขํ อุปฺปาเทตฺวา เตมาสจตุมาสจฺจเยน ปิโลติกาหิ อุทรํ เวเฐตฺวา คพฺภินิวณฺณํ ทสฺเสตฺวา อุปริ รตฺตปฏํ ปารุปิตฺวา ‘‘สมณํ โคตมํ ปฏิจฺจ คพฺโภ อุปฺปนฺโน’’ติ อนฺธพาเล สทฺทหาเปตฺวา อฏฺฐนวมาสจฺจเยน อุทเร ทารุมณฺฑลิกํ พนฺธิตฺวา อุปริ ปฏํ ปารุปิตฺวา หตฺถปาทปิฏฺฐิโย โคหนุเกน โกฏฺฏาเปตฺวา อุสฺสเท ทสฺเสตฺวา กิลนฺตินฺทฺริยา หุตฺวา สายนฺหสมเย ตถาคเต อลงฺกตธมฺมาสเน นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺเต ธมฺมสภํ คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ปุรโต ฐตฺวา, ‘‘มหาสมณ, มหาชนสฺส ตาว ธมฺมํ เทเสสิ, มธุโร เต สทฺโท, สมฺผุสิตํ ทนฺตาวรณํ. อหํ ปน ตํ ปฏิจฺจ คพฺภํ ลภิตฺวา ปริปุณฺณคพฺภา ชาตา, เนว เม สูติฆรํ ชานาสิ, สปฺปิเตลาทีนิ สยํ อกโรนฺโต อุปฏฺฐากานมฺปิ อญฺญตรํ โกสลราชานํ วา อนาถปิณฺฑิกํ วา วิสาขํ อุปาสิกํ วา ‘อิมิสฺสา จิญฺจมาณวิกาย กตฺตพฺพยุตฺตกํ กโรหี’ติ น วเทสิ, อภิรมิตุํเยว ชานาสิ, คพฺภปริหารํ น ชานาสี’’ติ คูถปิณฺฑํ คเหตฺวา จนฺทมณฺฑลํ ทูเสตุํ วายมนฺตี วิย ปริสมชฺเฌ ตถาคตํ อกฺโกสิ. ตถาคโต ธมฺมกถํ ฐเปตฺวา สีโห วิย อภินทนฺโต, ‘‘ภคินิ, ตยา กถิตสฺส ตถภาวํ วา วิตถภาวํ วา อหเมว จ ตฺวญฺจ ชานามา’’ติ อาห. ‘‘อาม, มหาสมณ, ตยา จ มยา จ ญาตภาเวเนตํ ชาต’’นฺติ. Nàng ấy nói: “Thưa các ngài, tốt lắm, gánh nặng này là của tôi, các ngài đừng lo lắng”, rồi lui ra, do sự khéo léo trong các mưu mẹo của phụ nữ, kể từ ngày ấy, vào lúc dân chúng Sāvatthī nghe pháp thoại xong đi ra từ Jetavana, nàng khoác tấm y màu cánh kiến, tay cầm hương hoa v.v... đi về hướng Jetavana. Khi được hỏi: “Vào giờ này, cô đi đâu?”, nàng nói: “Chỗ đi của tôi thì có ích gì cho các ông?”, rồi ở tại trú xứ của các du sĩ ngoại đạo gần Jetavana, và vào lúc sáng sớm, khi các cận sự nam đi ra khỏi thành với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đảnh lễ trước tiên”, nàng làm ra vẻ như đã ở đêm trong Jetavana rồi đi vào thành. Khi được hỏi: “Cô đã ở đâu?”, nàng nói: “Chỗ ở của tôi thì có ích gì cho các ông?”, rồi sau nửa tháng, khi được hỏi, nàng nói: “Tôi đã ở trong một hương thất cùng với sa-môn Gotama tại Jetavana”. Sau khi làm cho các phàm nhân khởi lên sự nghi ngờ: “Điều này có thật chăng, hay không?”, sau ba bốn tháng, nàng dùng các miếng vải vụn quấn quanh bụng, làm ra vẻ có thai, khoác tấm y màu đỏ ở bên trên, rồi làm cho những kẻ ngu khờ tin theo rằng: “Do duyên với sa-môn Gotama mà cái thai đã phát sanh”. Sau tám chín tháng, nàng buộc một miếng gỗ tròn vào bụng, khoác tấm y ở bên trên, cho người dùng xương hàm bò đánh vào mu bàn tay và mu bàn chân, làm cho sưng lên, rồi với các căn mệt mỏi, vào buổi chiều, trong lúc đức Như Lai đang ngồi trên pháp tòa được trang hoàng để thuyết pháp, nàng đi đến pháp đường, đứng trước mặt đức Như Lai và mắng nhiếc đức Như Lai giữa hội chúng, giống như người đang cố gắng làm ô uế mặt trăng bằng cách nắm lấy một cục phân: “Này đại sa-môn, ngài thuyết pháp cho đại chúng, giọng nói của ngài ngọt ngào, môi và răng của ngài khép lại thật khéo. Còn tôi, do duyên với ngài mà đã có thai và thai đã đủ tháng. Ngài không biết đến nhà hộ sanh cho tôi, cũng không biết đến bơ sữa v.v... Tự mình không làm, ngài cũng không nói với một trong các vị thí chủ, hoặc vua Kosala, hoặc Anāthapiṇḍika, hoặc nữ cận sự Visākhā rằng: ‘Hãy làm những gì cần làm cho nàng Ciñcamāṇavikā này’. Ngài chỉ biết hưởng lạc thú, không biết đến việc chăm sóc cái thai”. Đức Như Lai dừng bài pháp thoại, rống lên như sư tử và nói: “Này chị, về lời nói của chị, việc đó có thật hay không có thật, chỉ có ta và chị biết mà thôi”. “Vâng, thưa đại sa-môn, việc này xảy ra do sự hiểu biết của ngài và của tôi”. ตสฺมึ ขเณ สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. โส อาวชฺชมาโน ‘‘จิญฺจมาณวิกา ตถาคตํ อภูเตน อกฺโกสตี’’ติ ญตฺวา ‘‘อิทํ วตฺถุํ โสเธสฺสามี’’ติ จตูหิ เทวปุตฺเตหิ สทฺธึ อาคมิ. เทวปุตฺตา มูสิกโปตกา หุตฺวา ทารุมณฺฑลิกสฺส พนฺธนรชฺชุเก เอกปฺปหาเรเนว ฉินฺทึสุ, ปารุตปฏํ วาโต อุกฺขิปิ, ทารุมณฺฑลิกํ ปตมานํ ตสฺสา ปาทปิฏฺฐิยํ ปติ, อุโภ อคฺคปาทา ฉิชฺชึสุ. มนุสฺสา ‘‘ธี กาฬกณฺณิ, สมฺมาสมฺพุทฺธํ อกฺโกสี’’ติ สีเส เขฬํ ปาเตตฺวา เลฑฺฑุทณฺฑาทิหตฺตา เชตวนา นีหรึสุ. อถสฺสา ตถาคตสฺส จกฺขุปถํ อติกฺกนฺตกาเล มหาปถวี ภิชฺชิตฺวา [Pg.118] วิวรมทาสิ, อวีจิโต อคฺคิชาลา อุฏฺฐหิ. สา กุลทตฺติยํ กมฺพลํ ปารุปมานา วิย คนฺตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. อญฺญติตฺถิยานํ ลาภสกฺกาโร ปริหายิ, ทสพลสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย วฑฺฒิ. ปุนทิวเส ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, จิญฺจมาณวิกา เอวํ อุฬารคุณํ อคฺคทกฺขิเณยฺยํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภูเตน อกฺโกสิตฺวา มหาวินาสํ ปตฺตา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เอสา มํ อภูเตน อกฺโกสิตฺวา วินาสํ ปตฺตาเยวา’’ติ วตฺวา – Vào khoảnh khắc ấy, chỗ ngồi của Sakka biểu hiện trạng thái nóng lên. Vị ấy suy xét, biết rằng: “Ciñcamāṇavikā đang mắng nhiếc đức Như Lai một cách không thật”, rồi cùng với bốn vị thiên tử đi đến với ý nghĩ: “Ta sẽ làm sáng tỏ việc này”. Các vị thiên tử hóa thành những con chuột con, cắn đứt các sợi dây buộc miếng gỗ tròn chỉ trong một lần. Gió thổi bay tấm y khoác. Miếng gỗ tròn rơi xuống, trúng vào mu bàn chân của nàng, cả hai đầu ngón chân đều bị gãy. Dân chúng nói: “Này người đàn bà xấu xa, ngươi đã mắng nhiếc bậc Chánh Đẳng Giác”, rồi nhổ nước bọt lên đầu nàng, tay cầm đất cục, gậy gộc v.v... đuổi nàng ra khỏi Jetavana. Bấy giờ, khi nàng vừa đi khuất tầm mắt của đức Như Lai, đại địa nứt ra, tạo thành một kẽ hở, các ngọn lửa từ địa ngục Avīci bốc lên. Nàng đi đến tái sanh trong địa ngục Avīci, giống như đang khoác tấm chăn cừu do quyến thuộc trao cho. Lợi lộc và sự cúng dường của các du sĩ ngoại đạo bị suy giảm, của bậc Thập Lực lại tăng thêm bội phần. Ngày hôm sau, tại pháp đường, các tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện: “Thưa chư hiền, Ciñcamāṇavikā do đã mắng nhiếc bậc Chánh Đẳng Giác, bậc có đức hạnh cao cả như vậy, bậc đáng được cúng dường tối thượng, bằng lời không thật, nên đã gặp phải sự hủy diệt to lớn”. Đức Bổn Sư đi đến, hỏi rằng: “Này các tỳ-khưu, hiện nay các thầy đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?”, khi được bạch rằng: “Với câu chuyện tên là như vầy”, ngài nói: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã mắng nhiếc ta bằng lời không thật và đã gặp phải sự hủy diệt”. ‘‘นาทฏฺฐา ปรโต โทสํ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส; อิสฺสโร ปณเย ทณฺฑํ, สามํ อปฺปฏิเวกฺขิยา’’ติ. – “Vị vua chúa không nên áp đặt hình phạt khi chưa tự mình xem xét, không thấy hết các lỗi lầm lớn nhỏ của người khác”. อิมํ ทฺวาทสนิปาเต มหาปทุมชาตกํ (ชา. ๑.๑๒.๑๐๖) วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ – Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Mahāpadumajātaka này trong tập Mười Hai Pháp. ตทา กิเรสา มหาปทุมกุมารสฺส โพธิสตฺตสฺส มาตุ สปตฺตี รญฺโญ อคฺคมเหสี หุตฺวา มหาสตฺตํ อสทฺธมฺเมน นิมนฺเตตฺวา ตสฺส มนํ อลภิตฺวา อตฺตนาว อตฺตนิ วิปฺปการํ กตฺวา คิลานาลยํ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตว ปุตฺโต มํ อนิจฺฉนฺตึ อิมํ วิปฺปการํ ปาเปสี’’ติ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา กุทฺโธ มหาสตฺตํ โจรปปาเต ขิปิ. อถ นํ ปพฺพตกุจฺฉิยํ อธิวตฺถา เทวตา ปฏิคฺคเหตฺวา นาคราชสฺส ผณคพฺเภ ปติฏฺฐเปสิ. นาคราชา ตํ นาคภวนํ เนตฺวา อุปฑฺฒรชฺเชน สมฺมาเนสิ. โส ตตฺถ สํวจฺฉรํ วสิตฺวา ปพฺพชิตุกาโม หิมวนฺตปฺปเทสํ ปตฺวา ปพฺพชิตฺวา ฌานาภิญฺญาโย นิพฺพตฺเตสิ. อถ นํ เอโก วนจรโก ทิสฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา กตปฏิสนฺถาโร สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา มหาสตฺตํ รชฺเชน นิมนฺเตตฺวา เตน ‘‘มยฺหํ รชฺเชน กิจฺจํ นตฺถิ, ตฺวํ ปน ทส ราชธมฺเม อโกเปตฺวา อคติคมนํ ปหาย ธมฺเมน รชฺชํ กาเรหี’’ติ โอวทิโต อุฏฺฐายาสนา โรทิตฺวา นครํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค อมจฺเจ ปุจฺฉิ – ‘‘อหํ กํ นิสฺสาย เอวํ อาจารสมฺปนฺเนน ปุตฺเตน วิโยคํ ปตฺโต’’ติ? ‘‘อคฺคมเหสึ นิสฺสาย, เทวา’’ติ. ราชา ตํ อุทฺธํปาทํ คเหตฺวา โจรปปาเต ขิปาเปตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ. ตทา มหาปทุมกุมาโร สตฺถา อโหสิ, มาตุ สปตฺตี จิญฺจมาณวิกาติ. Khi ấy, nghe nói rằng, nàng này, là tình địch của mẹ Bồ-tát vương tử Mahāpaduma, đã trở thành hoàng hậu của đức vua, rồi dùng tà pháp quyến rũ vị Đại Sát-đỏa, nhưng không được tâm ý của ngài, nên đã tự mình làm tổn thương mình, giả dạng người bệnh rồi tâu lên vua rằng: ‘Con trai của ngài đã làm cho tôi, một người không muốn, phải chịu sự tổn thương này’. Vua nổi giận, đã ném vị Đại Sát-đỏa xuống vực thẳm dành cho kẻ trộm. Khi ấy, một vị thiên ngự ở sườn núi đã đỡ lấy ngài và đặt ngài vào trong cái mang của Long vương. Long vương đưa ngài về long cung và ban cho nửa vương quốc. Ngài ở đó một năm, rồi vì muốn xuất gia nên đã đến vùng Hy-mã-lạp sơn, xuất gia và chứng đắc các thiền và thắng trí. Khi ấy, một người thợ săn thấy ngài và tâu lên vua. Vua đến gặp ngài, sau khi chào hỏi và biết được toàn bộ sự việc, đã mời vị Đại Sát-đỏa về trị vì vương quốc. Được ngài khuyên dạy rằng: ‘Ta không có việc gì với vương quốc, còn ngài, hãy không làm tổn hại mười pháp của bậc vua chúa, từ bỏ việc đi vào đường tà, và trị vì vương quốc theo đúng chánh pháp’, vua đứng dậy khỏi chỗ ngồi, khóc lóc, và trên đường trở về kinh thành, đã hỏi các vị đại thần: ‘Ta vì ai mà phải xa lìa người con trai có đức hạnh như vậy?’. (Họ tâu:) ‘Thưa Đại vương, vì hoàng hậu’. Vua cho người nắm chân bà ta lộn ngược đầu xuống và ném xuống vực thẳm dành cho kẻ trộm, rồi vào thành và trị vì theo đúng chánh pháp. Khi ấy, vương tử Mahāpaduma chính là Bậc Đạo Sư, còn người tình địch của mẹ (ngài) chính là nàng Ciñcamāṇavikā. สตฺถา [Pg.119] อิมมตฺถํ ปกาเสตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, เอกํ ธมฺมญฺหิ สจฺจวจนํ ปหาย มุสาวาเท ปติฏฺฐิตานํ วิสฺสฏฺฐปรโลกานํ อกตฺตพฺพปาปกมฺมํ นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư sau khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, đã nói rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, đối với những người từ bỏ một pháp là lời nói chân thật, an trú trong lời nói dối, và đã từ bỏ đời sau, thì không có việc ác nào mà họ không thể làm’, rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๑๗๖. 176. ‘‘เอกํ ธมฺมํ อตีตสฺส, มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน; วิติณฺณปรโลกสฺส, นตฺถิ ปาปํ อการิย’’นฺติ. Đối với người đã vượt qua một pháp, người có thói quen nói dối, người đã từ bỏ đời sau, không có việc ác nào không thể làm. ตตฺถ เอกํ ธมฺมนฺติ สจฺจํ. มุสาวาทิสฺสาติ ยสฺส ทสสุ วจเนสุ เอกมฺปิ สจฺจํ นตฺถิ, เอวรูปสฺส มุสาวาทิโน. วิติณฺณปรโลกสฺสาติ วิสฺสฏฺฐปรโลกสฺส. เอวรูโป หิ มนุสฺสสมฺปตฺตึ เทวสมฺปตฺตึ อวสาเน นิพฺพานสมฺปตฺตินฺติ อิมา ติสฺโสปิ สมฺปตฺติโย น ปสฺสติ. นตฺถิ ปาปนฺติ ตสฺส เอวรูปสฺส อิทํ นาม ปาปํ อกตฺตพฺพนฺติ นตฺถิ. Trong đó, ‘một pháp’ là sự thật. ‘Người nói dối’ là người mà trong mười lời nói không có một lời nào là thật, là người nói dối như vậy. ‘Người đã từ bỏ đời sau’ là người đã vứt bỏ đời sau. Thật vậy, người như vậy không thấy được ba loại tài sản này: tài sản cõi người, tài sản cõi trời, và cuối cùng là tài sản Niết-bàn. ‘Không có việc ác nào (không thể làm)’ có nghĩa là đối với người như vậy, không có việc ác nào gọi là không thể làm. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu, v.v... จิญฺจมาณวิกาวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về nàng Ciñcamāṇavikā, là câu chuyện thứ chín. ๑๐. อสทิสทานวตฺถุ 10. Câu chuyện về sự bố thí vô song น เว กทริยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อสทิสทานํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na ve kadariyā’, nhân dịp sự bố thí vô song. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา จาริกํ จริตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เชตวนํ ปาวิสิ. ราชา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ปุนทิวเส อาคนฺตุกทานํ สชฺเชตฺวา ‘‘ทานํ เม ปสฺสนฺตู’’ติ นาคเร ปกฺโกสิ. นาครา อาคนฺตฺวา รญฺโญ ทานํ ทิสฺวา ปุนทิวเส สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ทานํ สชฺเชตฺวา ‘‘อมฺหากมฺปิ ทานํ, เทโว, ปสฺสตู’’ติ รญฺโญ ปหิณึสุ. ราชา เตสํ ทานํ ทิสฺวา ‘‘อิเมหิ มม ทานโต อุตฺตริตรํ กตํ, ปุน ทานํ กริสฺสามี’’ติ ปุนทิวเสปิ ทานํ สชฺเชสิ. นาคราปิ ตํ ทิสฺวา ปุนทิวเส สชฺชยึสุ. เอวํ เนว ราชา นาคเร ปราเชตุํ สกฺโกติ, น นาครา ราชานํ. อถ ฉฏฺเฐ วาเร นาครา สตคุณํ สหสฺสคุณํ วฑฺเฒตฺวา ยถา น สกฺกา โหติ ‘‘อิทํ นาม อิเมสํ ทาเน นตฺถี’’ติ วตฺตุํ, เอวํ ทานํ สชฺชยึสุ. ราชา ตํ ทิสฺวา ‘‘สจาหํ อิเมสํ ทานโต อุตฺตริตรํ กาตุํ น สกฺขิสฺสามิ, กึ เม ชีวิเตนา’’ติ อุปายํ จินฺเตนฺโต นิปชฺชิ. อถ นํ มลฺลิกา [Pg.120] เทวี อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘กสฺมา, มหาราช, เอวํ นิปนฺโนสิ, เกน เต อินฺทฺริยานิ กิลนฺตานิ วิยา’’ติ ปุจฺฉิ. ราชา อาห – ‘‘น ทานิ ตฺวํ, เทวิ, ชานาสี’’ติ. ‘‘น ชานามิ, เทวา’’ติ. โส ตสฺสา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. Thật vậy, vào một thời, Bậc Đạo Sư sau khi du hành, cùng với đoàn tùy tùng năm trăm vị Tỳ-khưu đã vào Jetavana. Vua đến tu viện, thỉnh mời Bậc Đạo Sư, và vào ngày hôm sau, đã chuẩn bị một buổi cúng dường cho khách rồi cho gọi dân chúng trong thành: ‘Hãy đến xem buổi cúng dường của ta’. Dân chúng đến, thấy buổi cúng dường của vua, vào ngày hôm sau, đã thỉnh mời Bậc Đạo Sư và chuẩn bị một buổi cúng dường, rồi gửi lời đến vua: ‘Thưa Đại vương, xin ngài cũng hãy đến xem buổi cúng dường của chúng tôi’. Vua thấy buổi cúng dường của họ, (nghĩ rằng): ‘Họ đã làm vượt trội hơn buổi cúng dường của ta, ta sẽ làm một buổi cúng dường khác’, rồi vào ngày hôm sau lại chuẩn bị một buổi cúng dường. Dân chúng thấy vậy, vào ngày hôm sau cũng chuẩn bị. Cứ như vậy, vua không thể thắng được dân chúng, và dân chúng cũng không thể thắng được vua. Đến lần thứ sáu, dân chúng đã tăng lên gấp trăm, gấp ngàn lần, họ đã chuẩn bị buổi cúng dường đến mức không thể nói rằng ‘vật phẩm này không có trong buổi cúng dường của họ’. Vua thấy vậy, (nghĩ rằng): ‘Nếu ta không thể làm một buổi cúng dường vượt trội hơn họ, thì sống để làm gì?’, rồi suy nghĩ về phương cách và nằm xuống. Khi ấy, hoàng hậu Mallikā đến gần ngài và hỏi: ‘Thưa Đại vương, tại sao ngài lại nằm như vậy? Vì sao các giác quan của ngài trông có vẻ mệt mỏi?’. Vua nói: ‘Này hoàng hậu, chẳng lẽ nàng không biết sao?’. (Bà đáp): ‘Thưa Đại vương, thần thiếp không biết’. Ngài đã kể cho bà nghe sự việc đó. อถ นํ มลฺลิกา อาห – ‘‘เทว, มา จินฺตยิ, กหํ ตยา ปถวิสฺสโร ราชา นาคเรหิ ปราชิยมาโน ทิฏฺฐปุพฺโพ วา สุตปุพฺโพ วา, อหํ เต ทานํ สํวิทหิสฺสามี’’ติ. อิติสฺส อสทิสทานํ สํวิทหิตุกามตาย เอวํ วตฺวา, มหาราช, สาลกลฺยาณิปทเรหิ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อนฺโต อาวฏฺเฏ นิสีทนมณฺฑปํ กาเรหิ, เสสา พหิอาวฏฺเฏ นิสีทิสฺสนฺติ. ปญฺจ เสตจฺฉตฺตสตานิ กาเรหิ, ตานิ คเหตฺวา ปญฺจสตา หตฺถี ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ มตฺถเก ธารยมานา ฐสฺสนฺติ. อฏฺฐ วา ทส วา รตฺตสุวณฺณนาวาโย กาเรหิ, ตา มณฺฑปมชฺเฌ ภวิสฺสนฺติ. ทฺวินฺนํ ทฺวินฺนํ ภิกฺขูนํ อนฺตเร เอเกกา ขตฺติยธีตา นิสีทิตฺวา คนฺเธ ปิสิสฺสติ, เอเกกา ขตฺติยธีตา พีชนํ อาทาย ทฺเว ทฺเว ภิกฺขู พีชมานา ฐสฺสติ, เสสา ขตฺติยธีตโร ปิเส ปิเส คนฺเธ หริตฺวา สุวณฺณนาวาสุ ปกฺขิปิสฺสนฺติ, ตาสุ เอกจฺจา ขตฺติยธีตโร นีลุปฺปลกลาเป คเหตฺวา สุวณฺณนาวาสุ ปกฺขิตฺตคนฺเธ อาโลเฬตฺวา วาสํ คาหาเปสฺสนฺติ. นาครานญฺหิเนว ขตฺติยธีตโร อตฺถิ, น เสตจฺฉตฺตานิ, น หตฺถิโน จ. อิเมหิ การเณหิ นาครา ปราชิสฺสนฺติ, เอวํ กโรหิ, มหาราชาติ. ราชา ‘‘สาธุ, เทวิ, กลฺยาณํ เต กถิต’’นฺติ ตาย กถิตนิยาเมน สพฺพํ กาเรสิ. เอกสฺส ปน ภิกฺขุโน เอโก หตฺถิ นปฺปโหสิ. อถ ราชา มลฺลิกํ อาห – ‘‘ภทฺเท, เอกสฺส ภิกฺขุโน เอโก หตฺถิ นปฺปโหติ, กึ กริสฺสามา’’ติ. ‘‘กึ, เทว, ปญฺจ หตฺถิสตานิ นตฺถี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, เทวิ, อวเสสา ทุฏฺฐหตฺถิโน, เต ภิกฺขู ทิสฺวาว เวรมฺภวาตา วิย จณฺฑา โหนฺตี’’ติ. ‘‘เทว, อหํ เอกสฺส ทุฏฺฐหตฺถิโปตกสฺส ฉตฺตํ คเหตฺวา ติฏฺฐนฏฺฐานํ ชานามี’’ติ. ‘‘กตฺถ นํ ฐเปสฺสามา’’ติ? ‘‘อยฺยสฺส องฺคุลิมาลสฺส สนฺติเก’’ติ. ราชา ตถา กาเรสิ. หตฺถิโปตโก วาลธึ อนฺตรสตฺถิมฺหิ ปกฺขิปิตฺวา อุโภ กณฺเณ ปาเตตฺวา อกฺขีนิ นิมิเลตฺวา อฏฺฐาสิ. มหาชโน ‘‘เอวรูปสฺส นาม จณฺฑหตฺถิโน อยมากาโร’’ติ หตฺถิเมว โอโลเกสิ. Bấy giờ, hoàng hậu Mallikā tâu rằng: – ‘Tâu Đại vương, xin đừng lo lắng. Từ trước đến nay, Đại vương đã từng thấy hay từng nghe một vị vua chúa tể của giang sơn lại bị thần dân của mình đánh bại hay chưa? Thiếp sẽ sắp đặt việc bố thí cho Đại vương.’ Vì muốn sắp đặt cuộc bố thí vô song, bà đã tâu như vậy, rồi nói tiếp: ‘Tâu Đại vương, xin hãy cho dựng một giảng đường trong khuôn viên nội cung cho năm trăm vị tỳ-khưu bằng những tấm ván gỗ sālakalyāṇi, các vị còn lại sẽ ngồi ở khuôn viên bên ngoài. Xin hãy cho làm năm trăm cây lọng trắng. Năm trăm con voi sẽ cầm những cây lọng ấy che trên đầu của năm trăm vị tỳ-khưu. Xin hãy cho làm tám hoặc mười chiếc thuyền bằng vàng đỏ, những chiếc thuyền ấy sẽ được đặt ở giữa giảng đường. Cứ giữa hai vị tỳ-khưu sẽ có một công chúa ngồi nghiền hương liệu. Cứ mỗi công chúa sẽ cầm quạt và quạt cho hai vị tỳ-khưu. Các công chúa còn lại sẽ mang những hương liệu đã được nghiền xong đổ vào những chiếc thuyền vàng. Trong số đó, một vài công chúa sẽ cầm những đóa hoa sen xanh khuấy đều hương liệu đã được đổ vào thuyền vàng để tạo mùi thơm. Vì rằng các thần dân không có công chúa, không có lọng trắng, và cũng không có voi. Vì những lý do này, các thần dân sẽ thất bại. Tâu Đại vương, xin hãy làm như vậy.’ Nhà vua nói: ‘Lành thay, hỡi hoàng hậu, lời của khanh thật tốt đẹp,’ rồi cho thực hiện mọi việc theo cách mà bà đã chỉ dẫn. Tuy nhiên, lại thiếu một con voi cho một vị tỳ-khưu. Bấy giờ, nhà vua nói với hoàng hậu Mallikā: – ‘Này khanh, thiếu một con voi cho một vị tỳ-khưu, chúng ta phải làm sao đây?’ – ‘Tâu Đại vương, chẳng lẽ không có đủ năm trăm con voi sao?’ – ‘Có, thưa hoàng hậu, nhưng những con còn lại là voi dữ. Chúng vừa trông thấy các vị tỳ-khưu là trở nên hung tợn như cuồng phong Verambha.’ – ‘Tâu Đại vương, thiếp biết chỗ đứng cho một con voi con hung dữ cầm lọng.’ – ‘Chúng ta sẽ đặt nó ở đâu?’ – ‘Ở gần trưởng lão Aṅgulimāla.’ Nhà vua đã cho làm như vậy. Con voi con ấy đã kẹp đuôi vào giữa hai đùi, cụp cả hai tai xuống, nhắm mắt lại và đứng yên. Đám đông chỉ nhìn vào con voi và nghĩ: ‘Đây là thái độ của một con voi hung dữ đến thế sao!’ ราชา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยํ อิมสฺมึ ทานคฺเค กปฺปิยภณฺฑํ วา อกปฺปิยภณฺฑํ วา, สพฺพํ ตํ ตุมฺหากเมว ทมฺมี’’ติ อาห[Pg.121]. ตสฺมึ ปน ทาเน เอกทิวเสเนว ปริจฺจตฺตํ จุทฺทสโกฏิธนํ โหติ. สตฺถุ ปน เสตจฺฉตฺตํ นิสีทนปลฺลงฺโก อาธารโก ปาทปีฐิกาติ จตฺตาริ อนคฺฆาเนว. ปุน เอวรูปํ กตฺวา พุทฺธานํ ทานํ นาม ทาตุํ สมตฺโถ นาโหสิ, เตเนว ตํ ‘‘อสทิสทาน’’นฺติ ปญฺญายิ. ตํ กิร สพฺพพุทฺธานํ เอกวารํ โหติเยว, สพฺเพสํ ปน อิตฺถีเยว สํวิทหติ. รญฺโญ ปน กาโฬ จ ชุณฺโห จาติ ทฺเว อมจฺจา อเหสุํ. เตสุ กาโฬ จินฺเตสิ – ‘‘อโห ราชกุลสฺส ปริหานิ, เอกทิวเสเนว จุทฺทสโกฏิธนํ ขยํ คจฺฉติ, อิเม อิมํ ทานํ ภุญฺชิตฺวา คนฺตฺวา นิปนฺนา นิทฺทายิสฺสนฺติ, อโห นฏฺฐํ ราชกุล’’นฺติ. ชุณฺโห จินฺเตสิ – ‘‘อโห รญฺโญ ทานํ สุทินฺนํ. น หิ สกฺกา ราชภาเว อฏฺฐิเตน เอวรูปํ ทานํ ทาตุํ, สพฺพสตฺตานํ ปตฺตึ อเทนฺโต นาม นตฺถิ, อหํ ปนิทํ ทานํ อนุโมทามี’’ติ. Sau khi phục vụ chúng tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu, nhà vua đảnh lễ đức Thế Tôn và tâu rằng: ‘Bạch Thế Tôn, bất cứ vật dụng nào, dù là vật thích hợp hay không thích hợp, có trong lễ bố thí này, con xin cúng dường tất cả đến chư vị.’ Trong buổi bố thí ấy, tài sản được chi ra chỉ trong một ngày là mười bốn koṭi. Riêng bốn vật dụng dành cho đức Thế Tôn là lọng trắng, pháp tòa, giá đỡ bình bát, và ghế để chân thì quả là vô giá. Về sau, không có ai có khả năng thực hiện một cuộc bố thí như vậy cho chư Phật, do đó nó được biết đến là ‘cuộc bố thí vô song’. Nghe nói, cuộc bố thí như vậy chỉ xảy ra một lần cho mỗi vị Phật, và trong mọi trường hợp, người sắp đặt luôn là một người phụ nữ. Nhà vua có hai vị cận thần tên là Kāḷa và Juṇha. Trong số họ, Kāḷa nghĩ rằng: ‘Ôi, hoàng gia thật là suy vong! Chỉ trong một ngày mà mười bốn koṭi tài sản đã tiêu tan. Các vị này sau khi thọ thực xong, sẽ đi về nằm ngủ. Ôi, hoàng gia đã bị hủy hoại!’ Còn Juṇha thì nghĩ: ‘Ôi, cuộc bố thí của nhà vua thật là khéo cúng dường! Thật vậy, người không ở địa vị đế vương thì không thể nào thực hiện được một cuộc bố thí như vậy. Không có chúng sanh nào mà không được hồi hướng phước báu. Ta xin tùy hỷ với cuộc bố thí này.’ สตฺถุ ภตฺตกิจฺจาวสาเน ราชา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหิ. สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘รญฺญา มโหฆํ ปวตฺเตนฺเตน วิย มหาทานํ ทินฺนํ, อสกฺขิ นุ โข มหาชโน จิตฺตํ ปสาเทตุํ, อุทาหุ โน’’ติ. โส เตสํ อมจฺจานํ จิตฺตาจารํ ญตฺวา ‘‘สเจ รญฺโญ ทานานุจฺฉวิกํ อนุโมทนํ กริสฺสามิ, กาฬสฺส มุทฺธา สตฺตธา ผลิสฺสติ, ชุณฺโห โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสตี’’ติ ญตฺวา กาเฬ อนุกมฺปํ ปฏิจฺจ เอวรูปํ ทานํ ทตฺวา ฐิตสฺส รญฺโญ จตุปฺปทิกํ คาถเมว วตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ คโต. ภิกฺขู องฺคุลิมาลํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘น กึ นุ โข, อาวุโส, ทุฏฺฐหตฺถึ ฉตฺตํ ธาเรตฺวา ฐิตํ ทิสฺวา ภายี’’ติ? ‘‘น ภายึ, อาวุโส’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ – ‘‘องฺคุลิมาโล, ภนฺเต, อญฺญํ พฺยากโรสี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, องฺคุลิมาโล ภายติ. ขีณาสวอุสภานญฺหิ อนฺตเร เชฏฺฐกอุสภา มม ปุตฺตสทิสา ภิกฺขู น ภายนฺตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณวคฺเค อิมํ คาถมาห – Khi đức Thế Tôn dùng bữa xong, nhà vua cầm lấy bình bát để thỉnh Ngài thuyết pháp tùy hỷ. Đức Thế Tôn suy nghĩ: ‘Nhà vua đã thực hiện một cuộc đại thí dường như tạo ra một trận đại hồng thủy. Liệu đại chúng có thể phát khởi tâm hoan hỷ hay không?’ Ngài biết được tâm tư của hai vị cận thần kia và nhận thấy: ‘Nếu ta thuyết một bài pháp tùy hỷ tương xứng với cuộc bố thí của nhà vua, đầu của Kāḷa sẽ vỡ ra làm bảy mảnh, còn Juṇha sẽ đắc quả Dự lưu.’ Biết vậy, vì lòng bi mẫn đối với Kāḷa, Ngài chỉ nói một bài kệ bốn câu cho nhà vua, người đã đứng cúng dường một lễ vật như vậy, rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi về tu viện. Các vị tỳ-khưu hỏi trưởng lão Aṅgulimāla: – ‘Này hiền giả, khi thấy con voi dữ đứng cầm lọng, hiền giả có sợ hãi không?’ – ‘Thưa chư hiền, tôi không sợ.’ Họ đến bạch với đức Thế Tôn: – ‘Bạch Thế Tôn, trưởng lão Aṅgulimāla đã tuyên bố chứng đắc A-la-hán quả.’ Đức Thế Tôn dạy: ‘Này các tỳ-khưu, Aṅgulimāla không sợ hãi. Thật vậy, giữa những bậc Ứng Cúng cao cả, các vị tỳ-khưu thượng thủ, những người con của ta, không hề sợ hãi.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này trong phẩm Bà-la-môn: ‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ; อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. (ธ. ป. ๔๒๒; สุ. นิ. ๖๕๑); “Bậc dũng mãnh, cao thượng, anh hùng, bậc đại sĩ, bậc chiến thắng, không ái nhiễm, đã thanh tịnh, bậc giác ngộ, người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.” ราชาปิ โทมนสฺสปฺปตฺโต ‘‘เอวรูปาย นาม ปริสาย ทานํ ทตฺวา ฐิตสฺส มยฺหํ อนุจฺฉวิกํ อนุโมทนํ อกตฺวา คาถเมว วตฺวา สตฺถา อุฏฺฐายาสนา คโต. มยา สตฺถุ อนุจฺฉวิกํ ทานํ อกตฺวา อนนุจฺฉวิกํ กตํ ภวิสฺสติ[Pg.122], กปฺปิยภณฺฑํ อทตฺวา อกปฺปิยภณฺฑํ วา ทินฺนํ ภวิสฺสติ, สตฺถารา เม กุปิเตน ภวิตพฺพํ. เอวญฺหิ อสทิสทานํ นาม, ทานานุรูปํ อนุโมทนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข เม, ภนฺเต, ทาตพฺพยุตฺตกํ ทานํ น ทินฺนํ, อุทาหุ ทานานุรูปํ กปฺปิยภณฺฑํ อทตฺวา อกปฺปิยภณฺฑเมว ทินฺน’’นฺติ. ‘‘กิเมตํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘น เม ตุมฺเหหิ ทานานุจฺฉวิกา อนุโมทนา กตา’’ติ? ‘‘มหาราช, อนุจฺฉวิกเมว เต ทานํ ทินฺนํ. เอตญฺหิ อสทิสทานํ นาม, เอกสฺส พุทฺธสฺส เอกวารเมว สกฺกา ทาตุํ, ปุน เอวรูปํ นาม ทานํ ทุทฺทท’’นฺติ. ‘‘อถ กสฺมา, ภนฺเต, เม ทานานุรูปํ อนุโมทนํ น กริตฺถา’’ติ? ‘‘ปริสาย อสุทฺธตฺตา, มหาราชา’’ติ. ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, ปริสาย โทโส’’ติ? อถสฺส สตฺถา ทฺวินฺนมฺปิ อมจฺจานํ จิตฺตาจารํ อาโรเจตฺวา กาเฬ อนุกมฺปํ ปฏิจฺจ อนุโมทนาย อกตภาวํ อาจิกฺขิ. ราชา ‘‘สจฺจํ กิร เต, กาฬ, เอวํ จินฺติต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ตว สนฺตกํ อคฺคเหตฺวา มม ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ มยิ อตฺตโน สนฺตกํ เทนฺเต ตุยฺหํ กา ปีฬา. คจฺฉ, โภ, ยํ เต มยา ทินฺนํ, ตํ ทินฺนเมว โหตุ, รฏฺฐโต ปน เม นิกฺขมา’’ติ ตํ รฏฺฐา นีหริตฺวา ชุณฺหํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร เต เอวํ จินฺติต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สาธุ, มาตุล, ปสนฺโนสฺมิ, ตฺวํ มม ปริชนํ คเหตฺวา มยา ทินฺนนิยาเมเนว สตฺต ทิวสานิ ทานํ เทหี’’ติ สตฺตาหํ รชฺชํ นิยฺยาเทตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘ปสฺสถ, ภนฺเต, พาลสฺส กรณํ, มยา เอวํ ทินฺนทาเน ปหารมทาสี’’ติ. สตฺถา ‘‘อาม, มหาราช, พาลา นาม ปรสฺส ทานํ อนภินนฺทิตฺวา ทุคฺคติปรายณา โหนฺติ, ธีรา ปน ปเรสมฺปิ ทานํ อนุโมทิตฺวา สคฺคปรายณา เอว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức vua cũng sanh lòng ưu não: ‘Đối với ta, người đã đứng ra cúng dường trong một hội chúng như thế này, Thế Tôn đã không thuyết một bài tùy hỷ pháp xứng đáng, mà chỉ nói một bài kệ rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. Có lẽ ta đã cúng dường không xứng đáng với Thế Tôn, đã làm điều không thích hợp. Hoặc có lẽ ta đã dâng cúng vật không hợp pháp thay vì vật hợp pháp. Chắc hẳn Thế Tôn đã phật ý với ta. Một cuộc bố thí vô song như thế này, đáng lẽ phải được tùy hỷ tương xứng.’ Nghĩ vậy, vua đi đến tịnh xá, đảnh lễ Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, có phải con đã không dâng cúng vật đáng dâng, hay là đã không dâng vật hợp pháp tương xứng với cuộc bố thí mà lại dâng vật không hợp pháp chăng?’ ‘Việc gì vậy, Đại vương?’ ‘Bạch Thế Tôn, Ngài đã không thuyết pháp tùy hỷ xứng đáng với sự cúng dường của con.’ ‘Đại vương, sự cúng dường của ngài rất xứng đáng. Cuộc bố thí vô song này chỉ có thể dâng cúng một lần duy nhất cho một vị Phật. Một cuộc bố thí như vậy thật khó thực hiện lại.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy tại sao Ngài không thuyết pháp tùy hỷ tương xứng với sự cúng dường của con?’ ‘Vì hội chúng không thanh tịnh, Đại vương ạ.’ ‘Bạch Thế Tôn, hội chúng có lỗi gì ạ?’ Bấy giờ, Thế Tôn thuật lại tâm tư của hai vị đại thần cho vua nghe và giải thích rằng Ngài đã không thuyết pháp tùy hỷ là vì lòng bi mẫn đối với Kāla. Vua hỏi Kāla: ‘Này Kāla, có thật là ngươi đã nghĩ như vậy không?’ Khi Kāla thừa nhận: ‘Tâu Đại vương, đúng vậy,’ vua nói: ‘Ta không lấy của cải của ngươi, mà cùng với vợ con ta, ta dâng cúng tài sản của chính mình, thì ngươi bị tổn hại gì? Này, ngươi hãy đi đi. Những gì ta đã ban cho ngươi, cứ để cho ngươi. Nhưng hãy ra khỏi xứ của ta.’ Nói rồi, vua trục xuất Kāla khỏi xứ. Sau đó, vua cho gọi Juṇha đến và hỏi: ‘Có thật là ngươi đã nghĩ như vậy không?’ Khi Juṇha thừa nhận: ‘Tâu Đại vương, đúng vậy,’ vua nói: ‘Lành thay, khanh舅. Ta rất hài lòng. Khanh hãy cùng với đoàn tùy tùng của ta, theo cách thức ta đã làm, hãy tiếp tục cúng dường trong bảy ngày.’ Vua giao lại vương quyền trong bảy ngày rồi bạch với Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy xem việc làm của kẻ ngu. Con đã làm một cuộc bố thí như vậy mà y lại sanh tâm phá hoại.’ Thế Tôn dạy: ‘Đúng vậy, Đại vương. Kẻ ngu không hoan hỷ việc bố thí của người khác nên phải sanh vào ác thú. Còn bậc hiền trí, do tùy hỷ việc bố thí của người khác nên được sanh về cõi trời.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๑๗๗. 177. ‘‘น เว กทริยา เทวโลกํ วชนฺติ, พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ; ธีโร จ ทานํ อนุโมทมาโน, เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถา’’ติ. Kẻ bủn xỉn không sanh thiên giới, Kẻ ngu si chẳng tán thán bố thí; Bậc hiền trí tùy hỷ việc cho, Nhờ vậy, hưởng an lạc đời sau. ตตฺถ กทริยาติ ถทฺธมจฺฉริโน. พาลาติ อิธโลกปรโลกํ อชานนกา. ธีโรติ ปณฺฑิโต. สุขี ปรตฺถาติ เตเนว โส ทานานุโมทนปุญฺเญน ปรโลเก ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน สุขี โหตีติ. Trong kệ ấy, kadariyā nghĩa là những người keo kiệt, bủn xỉn. Bālā là những kẻ ngu si không biết gì về đời này và đời sau. Dhīro là bậc hiền trí. Sukhī paratthā nghĩa là nhờ phước báu tùy hỷ bố thí đó mà vị hiền trí ấy được hưởng thiên sản ở đời sau, nên có được an lạc. เทสนาวสาเน [Pg.123] ชุณฺโห โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ, ชุณฺโหปิ โสตาปนฺโน หุตฺวา สตฺตาหํ รญฺญา ทินฺนนิยาเมเนว ทานํ อทาสีติ. Khi thời pháp kết thúc, đại thần Juṇha đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng có mặt. Đại thần Juṇha, sau khi đắc quả Tu-đà-hoàn, đã tiếp tục cúng dường trong bảy ngày theo cách thức nhà vua đã định. อสทิสทานวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện Bố Thí Vô Song, phẩm thứ mười. ๑๑. อนาถปิณฺฑกปุตฺตกาลวตฺถุ 11. Câu chuyện về Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika ปถพฺยา เอกรชฺเชนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กาลํ นาม อนาถปิณฺฑิกสฺส ปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Pathabyā ekarajjena, liên quan đến một thanh niên tên là Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika. โส กิร ตถาวิธสฺส สทฺธาสมฺปนฺนสฺส เสฏฺฐิโน ปุตฺโต หุตฺวา เนว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ, น เคหํ อาคตกาเล ทฏฺฐุํ, น ธมฺมํ โสตุํ, น สงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจํ กาตุํ อิจฺฉติ. ปิตรา ‘‘มา เอวํ, ตาต, กรี’’ติ วุตฺโตปิ ตสฺส วจนํ น สุณาติ. อถสฺส ปิตา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ เอวรูปํ ทิฏฺฐึ คเหตฺวา วิจรนฺโต อวีจิปรายโณ ภวิสฺสติ, น โข ปเนตํ ปติรูปํ, ยํ มยิ ปสฺสนฺเต มม ปุตฺโต นิรยํ คจฺเฉยฺย. อิมสฺมึ โข ปน โลเก ธนทาเนน อภิชฺชนกสตฺโต นาม นตฺถิ, ธเนน นํ ภินฺทิสฺสามี’’ติ. อถ นํ อาห – ‘‘ตาต, อุโปสถิโก หุตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา เอหิ, กหาปณสตํ เต ทสฺสามี’’ติ. ทสฺสถ, ตาตาติ. ทสฺสามิ, ปุตฺตาติ. โส ยาวตติยํ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อุโปสถิโก หุตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ธมฺมสฺสวเนน ปนสฺส กิจฺจํ นตฺถิ, ยถาผาสุกฏฺฐาเน สยิตฺวา ปาโตว เคหํ อคมาสิ. อถสฺส ปิตา ‘‘ปุตฺโต เม อุโปสถิโก อโหสิ, สีฆมสฺส ยาคุอาทีนิ อาหรถา’’ติ วตฺวา ทาเปสิ. โส ‘‘กหาปเณ อคฺคเหตฺวา น ภุญฺชิสฺสามี’’ติ อาหฏาหฏํ ปฏิกฺขิปิ. อถสฺส ปิตา ปีฬํ อสหนฺโต กหาปณภณฺฑํ ทาเปสิ. โส ตํ หตฺเถน คเหตฺวาว อาหารํ ปริภุญฺชิ. Chuyện kể rằng, thanh niên ấy là con trai của một vị trưởng giả có tín tâm như vậy, nhưng lại không muốn đến gặp Thế Tôn, không muốn diện kiến Ngài khi Ngài đến nhà, không muốn nghe pháp, cũng không muốn làm công việc phục vụ chư Tăng. Dù được cha khuyên bảo: ‘Này con, đừng làm như vậy,’ anh ta cũng không nghe lời. Bấy giờ, cha anh ta suy nghĩ: ‘Nếu cứ giữ tà kiến này, nó sẽ phải sanh vào địa ngục Avīci (Vô Gián). Thật không phải lẽ khi con trai ta phải sa địa ngục ngay khi ta còn tại thế. Trên đời này, không có chúng sanh nào không bị khuất phục bởi tiền bạc. Ta sẽ dùng tiền để phá bỏ tà kiến của nó.’ Nghĩ vậy, ông gọi con lại và nói: ‘Này con, con hãy đi thọ bát quan trai, đến tịnh xá nghe pháp rồi về, cha sẽ cho con một trăm đồng kahāpaṇa.’ ‘Thưa cha, cha có cho thật không ạ?’ ‘Cha sẽ cho, con trai ạ.’ Sau khi được cha hứa đến ba lần, anh ta đi thọ bát quan trai rồi đến tịnh xá. Nhưng anh ta chẳng bận tâm đến việc nghe pháp, chỉ tìm một nơi thoải mái nằm ngủ, rồi sáng sớm đã trở về nhà. Bấy giờ, người cha nói: ‘Con trai ta đã đi thọ giới, hãy mau mang cháo và các món khác đến cho nó,’ rồi cho người dọn thức ăn. Nhưng anh ta nói: ‘Con sẽ không ăn nếu chưa nhận được tiền,’ và cứ thế từ chối mọi món ăn được dọn ra. Người cha không thể chịu đựng được sự phiền nhiễu, bèn cho người mang túi tiền đến. Anh ta nhận tiền vào tay rồi mới chịu dùng bữa. อถ นํ ปุนทิวเส เสฏฺฐิ, ‘‘ตาต, กหาปณสหสฺสํ เต ทสฺสามิ, สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวา เอกํ ธมฺมปทํ อุคฺคณฺหิตฺวา อาคจฺเฉยฺยาสี’’ติ เปเสสิ. โสปิ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวาว เอกเมว ปทํ อุคฺคณฺหิตฺวา ปลายิตุกาโม อโหสิ. อถสฺส สตฺถา อสลฺลกฺขณาการํ อกาสิ. โส ตํ ปทํ อสลฺลกฺเขตฺวา อุปริปทํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ ฐตฺวา อสฺโสสิเยว[Pg.124]. อุคฺคณฺหิสฺสามีติ สุณนฺโตว กิร สกฺกจฺจํ สุณาติ นาม. เอวญฺจ กิร สุณนฺตานํ ธมฺโม โสตาปตฺติมคฺคาทโย เทติ. โสปิ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ สุณาติ, สตฺถาปิสฺส อสลฺลกฺขณาการํ กโรติ. โส ‘‘อุปริปทํ อุคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ ฐตฺวา สุณนฺโตว โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาสิ. Hôm sau, trưởng giả lại sai con trai đi, bảo rằng: “Này con, ta sẽ cho con một ngàn đồng kahāpaṇa, con hãy đến đứng trước mặt Bậc Đạo Sư, học thuộc một câu kệ Pháp rồi trở về.” Người con trai cũng đi đến tịnh xá, đứng ngay trước mặt Bậc Đạo Sư, chỉ muốn học thuộc một câu kệ rồi bỏ chạy. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư làm cho anh ta không thể ghi nhớ được. Anh ta không nhớ được câu kệ ấy, bèn đứng lại với ý nghĩ: “Ta sẽ học câu kệ kế tiếp,” rồi lắng nghe. Được biết, người lắng nghe với ý nghĩ “Ta sẽ học thuộc” thì gọi là lắng nghe một cách cung kính. Và được biết, đối với những người lắng nghe như vậy, Chánh pháp sẽ ban cho đạo quả Tu-đà-hoàn v.v... Anh ta cũng lắng nghe với ý nghĩ “Ta sẽ học thuộc,” và Bậc Đạo Sư cũng làm cho anh ta không thể ghi nhớ được. Anh ta đứng lại với ý nghĩ “Ta sẽ học câu kệ kế tiếp,” và trong khi lắng nghe, anh ta đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. โส ปุนทิวเส พุทฺธปฺปมุเขน ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึเยว สาวตฺถึ ปาวิสิ. มหาเสฏฺฐิ ตํ ทิสฺวา ‘‘อชฺช มม ปุตฺตสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ จินฺเตสิ. ตสฺสปิ เอตทโหสิ – ‘‘อโห วต เม ปิตา อชฺช สตฺถุ สนฺติเก กหาปเณ น ทเทยฺย, กหาปณการณา มยฺหํ อุโปสถิกภาวํ ปฏิจฺฉาเทยฺยา’’ติ. สตฺถา ปนสฺส หิยฺโยว กหาปณสฺส การณา อุโปสถิกภาวํ อญฺญาสิ. มหาเสฏฺฐิ, พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ยาคุํ ทาเปตฺวา ปุตฺตสฺสปิ ทาเปสิ. โส นิสีทิตฺวา ตุณฺหีภูโตว ยาคุํ ปิวิ, ขาทนียํ ขาทิ, ภตฺตํ ภุญฺชิ. มหาเสฏฺฐิ สตฺถุ ภตฺตกิจฺจาวสาเน ปุตฺตสฺส ปุรโต สหสฺสภณฺฑิกํ ฐปาเปตฺวา, ‘‘ตาต, มยา เต ‘สหสฺสํ ทสฺสามี’ติ วตฺวา อุโปสถํ สมาทาเปตฺวา วิหารํ ปหิโต. อิทํ เต สหสฺส’’นฺติ อาห. โส สตฺถุ ปุรโต กหาปเณ ทิยฺยมาเน ทิสฺวา ลชฺชนฺโต ‘‘อลํ เม กหาปเณหี’’ติ วตฺวา, ‘‘คณฺห, ตาตา’’ติ วุจฺจมาโนปิ น คณฺหิ. อถสฺส ปิตา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช เม ปุตฺตสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ วตฺวา ‘‘กึ, มหาเสฏฺฐี’’ติ วุตฺเต ‘‘มยา เอส ปุริมทิวเส ‘กหาปณสตํ เต ทสฺสามี’ติ วตฺวา วิหารํ เปสิโต. ปุนทิวเส กหาปเณ อคฺคเหตฺวา ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉิ, อชฺช ปน ทิยฺยมาเนปิ กหาปเณ น อิจฺฉตี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘อาม, มหาเสฏฺฐิ, อชฺช ตว ปุตฺตสฺส จกฺกวตฺติสมฺปตฺติโตปิ เทวโลกพฺรหฺมโลกสมฺปตฺตีหิปิ โสตาปตฺติผลเมว วร’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Hôm sau, anh ta cùng với Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đi vào thành Sāvatthī. Vị đại trưởng giả thấy con, nghĩ rằng: “Hôm nay, dáng vẻ của con trai ta thật đáng hài lòng.” Về phần người con, anh ta cũng khởi lên ý nghĩ này: “Ôi, mong sao hôm nay cha ta đừng đưa tiền kahāpaṇa trước sự hiện diện của Bậc Đạo Sư, mong sao ông che giấu việc ta đã thọ trì Uposatha vì tiền!” Nhưng Bậc Đạo Sư đã biết từ hôm qua rằng anh ta thọ trì Uposatha là vì tiền. Vị đại trưởng giả sau khi cho người dâng cháo lên Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, cũng cho người mang đến cho con trai. Anh ta ngồi xuống, im lặng uống cháo, ăn các món ăn cứng, và dùng cơm. Khi Bậc Đạo Sư dùng bữa xong, vị đại trưởng giả cho người đặt túi một ngàn đồng tiền trước mặt con trai và nói: “Này con, ta đã bảo con rằng ‘Ta sẽ cho con một ngàn’ rồi bảo con thọ trì Uposatha và đi đến tịnh xá. Đây là một ngàn của con.” Thấy tiền được trao trước mặt Bậc Đạo Sư, anh ta xấu hổ, nói: “Con không cần tiền nữa,” và dù được bảo: “Cầm lấy đi, con trai,” anh ta cũng không nhận. Bấy giờ, cha anh ta đảnh lễ Bậc Đạo Sư và thưa: “Bạch Thế Tôn, hôm nay dáng vẻ của con trai con thật đáng hài lòng.” Khi được hỏi: “Này đại trưởng giả, có chuyện gì vậy?” ông thưa: “Hôm trước, con đã sai nó đến tịnh xá và nói rằng: ‘Ta sẽ cho con một trăm đồng kahāpaṇa.’ Hôm sau, nó không chịu ăn vì chưa nhận được tiền, nhưng hôm nay, dù được cho tiền, nó cũng không muốn nhận.” Bậc Đạo Sư phán: “Đúng vậy, này đại trưởng giả, hôm nay đối với con trai của ông, quả Tu-đà-hoàn còn cao quý hơn cả tài sản của một vị Chuyển luân vương, hơn cả tài sản của các cõi trời và cõi Phạm thiên,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này: ๑๗๘. 178. ‘‘ปถพฺยา เอกรชฺเชน, สคฺคสฺส คมเนน วา; สพฺพโลกาธิปจฺเจน, โสตาปตฺติผลํ วร’’นฺติ. “Hơn cả độc quyền cai trị trái đất, Hơn cả được sanh lên cõi trời, Hơn cả làm chủ toàn thể các thế giới, Quả Tu-đà-hoàn là thù thắng hơn.” ตตฺถ ปถพฺยา เอกรชฺเชนาติ จกฺกวตฺติรชฺเชน. สคฺคสฺส คมเนน วาติ ฉพฺพีสติวิธสฺส สคฺคสฺส อธิคมเนน. สพฺพโลกาธิปจฺเจนาติ น เอกสฺมึ เอตฺตเก [Pg.125] โลเก นาคสุปณฺณเวมานิกเปเตหิ สทฺธึ, สพฺพสฺมึ โลเก อาธิปจฺเจน. โสตาปตฺติผลํ วรนฺติ ยสฺมา เอตฺตเก ฐาเน รชฺชํ กาเรตฺวาปิ นิรยาทีหิ อมุตฺโตว โหติ, โสตาปนฺโน ปน ปิหิตาปายทฺวาโร หุตฺวา สพฺพทุพฺพโลปิ อฏฺฐเม ภเว น นิพฺพตฺตติ, ตสฺมา โสตาปตฺติผลเมว วรํ อุตฺตมนฺติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, pathabyā ekarajjena (hơn cả độc quyền cai trị trái đất) nghĩa là hơn cả vương quyền của một vị Chuyển luân vương. Saggassa gamanena vā (hơn cả được sanh lên cõi trời) nghĩa là hơn cả việc đạt đến hai mươi sáu loại cõi trời. Sabbalokādhipaccena (hơn cả làm chủ toàn thể các thế giới) nghĩa là làm chủ không chỉ trong một thế giới này cùng với các loài rồng, kim sí điểu, ngạ quỷ có lâu đài, mà là làm chủ trong tất cả các thế giới. Sotāpattiphalaṃ varaṃ (quả Tu-đà-hoàn là thù thắng hơn) có nghĩa là: vì dù có cai trị ở ngần ấy nơi, người ấy vẫn chưa thoát khỏi các cõi địa ngục v.v...; trong khi đó, bậc Tu-đà-hoàn, với các cánh cửa ác đạo đã đóng lại, dù là người yếu kém nhất cũng không tái sanh vào kiếp thứ tám. Do đó, quả Tu-đà-hoàn quả thật là thù thắng, là tối thượng. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v... อนาถปิณฺฑกปุตฺตกาลวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện về Kāla, con trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika, là câu chuyện thứ mười một. โลกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Thế Gian đến đây là kết thúc. เตรสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười ba. ๑๔. พุทฺธวคฺโค 14. Phẩm Phật Đà ๑. มารธีตรวตฺถุ 1. Câu chuyện về các cô con gái của Ma vương ยสฺส [Pg.126] ชิตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โพธิมณฺเฑ วิหรนฺโต มารธีตโร อารพฺภ กเถสิ. เทสนํ ปน สาวตฺถิยํ สมุฏฺฐาเปตฺวา ปุน กุรุรฏฺเฐ มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส กเถสิ. Khi đang ngự tại Bồ-đề đoàn, Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yassa jitaṃ, liên quan đến các cô con gái của Ma vương. Tuy nhiên, bài pháp này được khởi đầu ở Sāvatthī và sau đó được thuyết lại ở xứ Kuru cho bà-la-môn Māgaṇḍiya. กุรุรฏฺเฐ กิร มาคณฺฑิยพฺราหฺมณสฺส ธีตา มาคณฺฑิยาเยว นาม อโหสิ อุตฺตมรูปธรา. ตํ ปตฺถยมานา อเนกพฺราหฺมณมหาสาลา เจว ขตฺติยมหาสาลา จ ‘‘ธีตรํ โน เทตู’’ติ มาคณฺฑิยสฺส ปหิณึสุ. โสปิ ‘‘น ตุมฺเห มยฺหํ ธีตุ อนุจฺฉวิกา’’ติ สพฺเพ ปฏิกฺขิปเตว. อเถกทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ มาคณฺฑิยพฺราหฺมณํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อุปธาเรนฺโต พฺราหฺมณสฺส จ พฺราหฺมณิยา จ ติณฺณํ มคฺคผลานํ อุปนิสฺสยํ อทฺทส. พฺราหฺมโณปิ พหิคาเม นิพทฺธํ อคฺคึ ปริจรติ. สตฺถา ปาโตว ปตฺตจีวรมาทาย ตํ ฐานํ อคมาสิ. พฺราหฺมโณ สตฺถุ รูปสิรึ โอโลเกนฺโต ‘‘อิมสฺมึ โลเก อิมินา สทิโส ปุริโส นาม นตฺถิ, อยํ มยฺหํ ธีตุ อนุจฺฉวิโก, อิมสฺส เม ธีตรํ ทสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อาห – ‘‘สมณ, มม เอกา ธีตา อตฺถิ, อหํ ตสฺสา อนุจฺฉวิกํ ปุริสํ อปสฺสนฺโต ตํ น กสฺสจิ อทาสึ, ตฺวํ ปนสฺสา อนุจฺฉวิโก, อหํ เต ธีตรํ ปาทปริจาริกํ กตฺวา ทาตุกาโม, ยาว นํ อาเนมิ, ตาว อิเธว ติฏฺฐาหี’’ติ. สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา เนว อภินนฺทิ, น ปฏิกฺโกสิ. Tương truyền, ở xứ Kuru, con gái của bà-la-môn Māgaṇḍiya cũng tên là Māgaṇḍiyā, nàng có một vẻ đẹp tuyệt trần. Nhiều vị bà-la-môn đại phú và nhiều vị Sát-đế-lỵ đại phú mong muốn cưới nàng, đã sai người đến thưa với Māgaṇḍiya rằng: “Xin hãy gả con gái cho chúng tôi.” Nhưng ông ta đã từ chối tất cả, nói rằng: “Các ông không xứng với con gái của ta.” Rồi một hôm, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, Bậc Đạo Sư thấy bà-la-môn Māgaṇḍiya lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Khi xem xét “Chuyện gì sẽ xảy ra?”, Ngài thấy được duyên lành chứng đắc ba đạo quả của cả hai vợ chồng bà-la-môn. Vị bà-la-môn này thường xuyên cúng dường lửa ở ngoài làng. Sáng sớm, Bậc Đạo Sư mang y bát đến nơi ấy. Vị bà-la-môn nhìn thấy vẻ đẹp uy nghi của Bậc Đạo Sư, bèn nghĩ: “Trong thế gian này, không có người đàn ông nào giống như vị này. Vị này xứng đáng với con gái của ta. Ta sẽ gả con gái của ta cho vị này.” Nghĩ vậy, ông ta thưa với Bậc Đạo Sư: “Thưa Sa-môn, tôi có một người con gái. Vì chưa tìm được người đàn ông xứng đáng với nó, nên tôi chưa gả nó cho ai cả. Còn ngài thì lại rất xứng đáng với nó. Tôi muốn gả con gái cho ngài để làm người hầu hạ chân ngài. Trong khi tôi đi đón nó về, xin ngài hãy đứng đợi ở đây.” Bậc Đạo Sư nghe lời ông ta nói, không hoan hỷ cũng không phản đối. พฺราหฺมโณปิ เคหํ คนฺตฺวา พฺราหฺมณึ อาห – ‘‘โภติ, อชฺช เม ธีตุ อนุจฺฉวิโก ปุริโส ทิฏฺโฐ, ตสฺส นํ ทสฺสามา’’ติ ธีตรํ อลงฺการาเปตฺวา อาทาย พฺราหฺมณิยา สทฺธึ ตํ ฐานํ อคมาสิ. มหาชโนปิ กุตูหลชาโต นิกฺขมิ. สตฺถา พฺราหฺมเณน วุตฺตฏฺฐาเน อฏฺฐตฺวา ตตฺถ ปทเจติยํ ทสฺเสตฺวา อญฺญสฺมึ ฐาเน อฏฺฐาสิ. พุทฺธานํ กิร ปทเจติยํ ‘‘อิทํ อสุโก นาม ปสฺสตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา อกฺกนฺตฏฺฐาเนเยว ปญฺญายติ, เสสฏฺฐาเน ตํ ปสฺสนฺโต นาม นตฺถิ. พฺราหฺมโณ อตฺตนา สทฺธึ [Pg.127] คจฺฉมานาย พฺราหฺมณิยา ‘‘กหํ โส’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน ติฏฺฐาหีติ ตํ อวจ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ปทวลญฺชํ ทิสฺวา ‘‘อิทมสฺส ปท’’นฺติ ทสฺเสสิ. สา ลกฺขณมนฺตกุสลตาย ‘‘น อิทํ, พฺราหฺมณ, กามโภคิโน ปท’’นฺติ วตฺวา พฺราหฺมเณน, ‘‘โภติ, ตฺวํ อุทกปาติมฺหิ สุสุมารํ ปสฺสสิ, มยา โส สมโณ ทิฏฺโฐ ‘ธีตรํ เต ทสฺสามี’ติ วุตฺโต, เตนาปิ อธิวาสิต’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘พฺราหฺมณ, กิญฺจาปิ ตฺวํ เอวํ วเทสิ, อิทํ ปน นิกฺกิเลสสฺเสว ปท’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị Bà-la-môn cũng đi về nhà, nói với bà vợ: “Này bà, hôm nay tôi đã thấy một người đàn ông xứng đáng với con gái của tôi, chúng ta sẽ gả nó cho người ấy.” Nói xong, ông cho trang điểm con gái, rồi cùng với vợ dẫn con đi đến nơi ấy. Dân chúng cũng hiếu kỳ kéo ra xem. Bậc Đạo Sư không đứng ở nơi vị Bà-la-môn đã dặn, mà tại nơi ấy, Ngài đã để lại dấu chân (pādacetiyaṃ) rồi đứng ở một nơi khác. Tương truyền rằng, dấu chân của các vị Phật chỉ hiện ra ở nơi các Ngài đã dẫm lên và chú nguyện rằng: “Mong cho người tên là... sẽ thấy được dấu chân này,” ngoài nơi đó ra thì không ai có thể thấy được. Khi bà vợ đi cùng vị Bà-la-môn hỏi: “Người ấy đâu rồi?” Vị Bà-la-môn đáp: “Tôi đã dặn người ấy rằng: ‘Hãy đứng ở nơi này,’” rồi nhìn quanh và thấy dấu chân, bèn chỉ và nói: “Đây là dấu chân của người ấy.” Bà vợ, do tinh thông tướng pháp, nói rằng: “Này ông Bà-la-môn, đây không phải là dấu chân của người hưởng thụ dục lạc.” Vị Bà-la-môn đáp lại: “Này bà, bà thấy cá sấu trong bát nước đó sao. Tôi đã thấy vị Sa-môn ấy và nói: ‘Tôi sẽ gả con gái cho ngài,’ và vị ấy cũng đã chấp thuận.” Khi nghe vậy, bà vợ nói: “Này ông Bà-la-môn, dù ông nói như vậy, nhưng đây chắc chắn là dấu chân của một người đã đoạn trừ phiền não,” rồi bà đọc lên bài kệ này: ‘‘รตฺตสฺส หิ อุกฺกุฏิกํ ปทํ ภเว,ทุฏฺฐสฺส โหติ สหสานุปีฬิตํ; มูฬฺหสฺส โหติ อวกฑฺฒิตํ ปทํ,วิวฏฺฏจฺฉทสฺส อิทมีทิสํ ปท’’นฺติ. (วิสุทฺธิ. ๑.๔๕; อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๖๐-๒๖๑; ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.สามาวตีวตฺถุ); “Dấu chân của người tham ái thì gót lún sâu, của người sân hận thì bị ấn mạnh xuống; của người si mê thì như bị kéo lê. Còn dấu chân như thế này là của bậc đã vén màn che (vô minh).” อถ นํ พฺราหฺมโณ, ‘‘โภติ, มา วิรวิ, ตุณฺหีภูตาว เอหี’’ติ คจฺฉนฺโต สตฺถารํ ทิสฺวา ‘‘อยํ โส ปุริโส’’ติ ตสฺสา ทสฺเสตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘สมณ, ธีตรํ เต ทสฺสามี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘น เม ตว ธีตาย อตฺโถ’’ติ อวตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, เอกํ เต การณํ กเถสฺสามิ, สุณิสฺสสี’’ติ วตฺวา ‘‘กเถหิ, โภ สมณ, สุณิสฺสามี’’ติ วุตฺเต อภินิกฺขมนโต ปฏฺฐาย อตีตํ อาหริตฺวา ทสฺเสสิ. Bấy giờ, vị Bà-la-môn nói với vợ: “Này bà, đừng làm ồn nữa, hãy im lặng mà đi theo.” Đi một lúc, ông thấy bậc Đạo Sư và chỉ cho vợ: “Người đàn ông ấy kia kìa.” Rồi ông đến gần bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Sa-môn, tôi xin gả con gái cho ngài.” Bậc Đạo Sư không nói: “Ta không cần con gái của ông,” mà Ngài phán: “Này Bà-la-môn, Ta sẽ kể cho ông nghe một câu chuyện, ông có muốn nghe không?” Khi vị Bà-la-môn đáp: “Thưa ngài Sa-môn, xin hãy kể, tôi sẽ lắng nghe,” Ngài bèn thuật lại câu chuyện quá khứ, bắt đầu từ cuộc xuất gia của Ngài. ตตฺรายํ สงฺเขปกถา – มหาสตฺโต รชฺชสิรึ ปหาย กณฺฏกํ อารุยฺห ฉนฺนสหาโย อภินิกฺขมนฺโต นครทฺวาเร ฐิเตน มาเรน ‘‘สิทฺธตฺถ, นิวตฺต, อิโต เต สตฺตเม ทิวเส จกฺกรตนํ ปาตุภวิสฺสตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อหเมตํ, มาร, ชานามิ, น เม เตนตฺโถ’’ติ อาห. อถ กิมตฺถาย นิกฺขมสีติ? สพฺพญฺญุตญฺญาณตฺถายาติ. ‘‘เตน หิ สเจ อชฺชโต ปฏฺฐาย กามวิตกฺกาทีนํ เอกมฺปิ วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสสิ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพ’’นฺติ อาห. โส ตโต ปฏฺฐาย โอตาราเปกฺโข สตฺต วสฺสานิ มหาสตฺตํ อนุพนฺธิ. Đây là câu chuyện tóm tắt: Vị Đại Sĩ từ bỏ vinh hoa vương giả, cưỡi ngựa Kaṇṭhaka cùng với người hầu Channa ra đi. Khi Ngài xuất gia, tại cổng thành, Ma vương đứng chặn và nói: “Này Siddhattha, hãy quay về. Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, bánh xe báu sẽ hiện ra cho ngài.” Khi được nói vậy, Ngài đáp: “Này Ma vương, ta biết điều đó, nhưng ta không cần đến nó.” Ma vương hỏi: “Vậy ngài xuất gia vì mục đích gì?” – “Vì Nhất thiết trí.” – “Nếu vậy, kể từ hôm nay, nếu ngài khởi lên dù chỉ một tầm nào liên quan đến dục (kāmavitakka), ta sẽ biết việc phải làm với ngài.” Nói xong, từ đó, Ma vương luôn rình rập tìm cơ hội, theo chân vị Đại Sĩ suốt bảy năm. สตฺถาปิ ฉพฺพสฺสานิ ทุกฺกรการิกํ จริตฺวา ปจฺจตฺตปุริสการํ นิสฺสาย โพธิมูเล สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวทยมาโน ปญฺจมสตฺตาเห อชปาลนิคฺโรธมูเล นิสีทิ. ตสฺมึ สมเย มาโร ‘‘อหํ [Pg.128] เอตฺตกํ กาลํ อนุพนฺธิตฺวา โอตาราเปกฺโขปิ อิมสฺส กิญฺจิ ขลิตํ นาทฺทสํ, อติกฺกนฺโต อิทานิ เอส มม วิสย’’นฺติ โทมนสฺสปฺปตฺโต มหามคฺเค นิสีทิ. อถสฺส ตณฺหา อรตี รคาติ อิมา ติสฺโส ธีตโร ‘‘ปิตา โน น ปญฺญายติ, กหํ นุ โข เอตรหี’’ติ โอโลกยมานา ตํ ตถา นิสินฺนํ ทิสฺวา อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กสฺมา, ตาต, ทุกฺขี ทุมฺมโนสี’’ติ ปุจฺฉึสุ. โส ตาสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ ตา อาหํสุ – ‘‘ตาต, มา จินฺตยิ, มยํ ตํ อตฺตโน วเส กตฺวา อาเนสฺสามา’’ติ. ‘‘น สกฺกา อมฺมา, เอส เกนจิ วเส กาตุนฺติ. ‘‘ตาต, มยํ อิตฺถิโย นาม อิทาเนว นํ ราคปาสาทีหิ พนฺธิตฺวา อาเนสฺสาม, ตุมฺเห มา จินฺตยิตฺถา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เนว ตาสํ วจนํ มนสากาสิ, น อกฺขีนิ อุมฺมีเลตฺวา โอโลเกสิ. Về phần bậc Đạo Sư, sau khi thực hành khổ hạnh trong sáu năm, Ngài đã nương vào nỗ lực cá nhân phi thường để chứng đắc Nhất thiết trí dưới cội Bồ-đề. Trong tuần lễ thứ năm, khi đang hưởng thọ lạc giải thoát, Ngài ngồi dưới gốc cây Ajapāla Nigrodha. Vào lúc ấy, Ma vương nghĩ rằng: “Ta đã theo dõi suốt một thời gian dài như vậy để tìm cơ hội, nhưng không thấy một lỗi lầm nào của vị này. Giờ đây, người ấy đã vượt ra khỏi phạm vi của ta,” rồi buồn rầu thất vọng, ngồi bên vệ đường lớn. Bấy giờ, ba người con gái của Ma vương là Taṇhā (Ái Dục), Aratī (Bất Lạc) và Ragā (Tham Vọng) tự hỏi: “Không thấy cha chúng ta đâu cả, bây giờ người đang ở đâu nhỉ?” Khi nhìn quanh, họ thấy cha đang ngồi như vậy, bèn đến gần và hỏi: “Thưa cha, vì sao cha lại đau khổ, ưu phiền như vậy?” Ma vương bèn kể lại sự tình cho họ nghe. Khi ấy, họ thưa với cha: “Thưa cha, xin cha đừng lo lắng. Chúng con sẽ dùng quyền năng của mình để đưa người ấy về.” – “Này các con, không ai có thể dùng quyền năng để khuất phục người ấy được đâu.” – “Thưa cha, chúng con là phụ nữ, ngay bây giờ chúng con sẽ dùng những chiếc bẫy ái dục để trói buộc và đưa người ấy về. Xin cha đừng lo lắng.” Nói rồi, họ đến gần bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Sa-môn, chúng con xin được phục vụ dưới chân ngài.” Bậc Đạo Sư không hề để tâm đến lời nói của họ, cũng không mở mắt nhìn. ปุน มารธีตโร ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา, เกสญฺจิ กุมาริกาสุ เปมํ โหติ, เกสญฺจิ ปฐมวเย ฐิตาสุ, เกสญฺจิ มชฺฌิมวเย ฐิตาสุ, เกสญฺจิ ปจฺฉิมวเย ฐิตาสุ, นานปฺปกาเรหิ ตํ ปโลเภสฺสามา’’ติ เอเกกา กุมาริกวณฺณาทิวเสน สตํ สตํ อตฺตภาเว อภินิมฺมินิตฺวา กุมาริโย, อวิชาตา, สกึ วิชาตา, ทุวิชาตา, มชฺฌิมิตฺถิโย, มหลฺลกิตฺถิโย จ หุตฺวา ฉกฺขตฺตุํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ อาหํสุ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโตติ. อถ สตฺถา เอตฺตเกนปิ ตา อนุคจฺฉนฺติโย ‘‘อเปถ, กึ ทิสฺวา เอวํ วายมถ, เอวรูปํ นาม วีตราคานํ ปุรโต กาตุํ น วฏฺฏติ. ตถาคตสฺส ปน ราคาทโย ปหีนา. เกน ตํ การเณน อตฺตโน วสํ เนสฺสถา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Một lần nữa, các cô con gái của Ma vương lại nghĩ: “Sở thích của đàn ông thật khác nhau. Có người thích các thiếu nữ, có người thích phụ nữ ở tuổi đầu, có người thích phụ nữ trung niên, có người thích phụ nữ lớn tuổi. Chúng ta sẽ dùng nhiều cách khác nhau để quyến rũ người ấy.” Thế rồi, mỗi người trong họ hóa hiện ra hàng trăm thân tướng khác nhau, từ thiếu nữ, phụ nữ chưa sinh con, phụ nữ đã sinh một lần, hai lần, đến phụ nữ trung niên và phụ nữ lớn tuổi. Họ đã sáu lần đến gần Đức Thế Tôn và thưa: “Thưa Sa-môn, chúng con xin được phục vụ dưới chân ngài.” Đức Thế Tôn cũng không hề để tâm, vì Ngài đã giải thoát trong sự đoạn tận các chấp thủ (upadhi) vô thượng. Bấy giờ, khi thấy họ vẫn không chịu rời đi, bậc Đạo Sư phán: “Hãy đi đi! Các ngươi thấy gì mà cố gắng như vậy? Những việc như thế này không đáng làm trước mặt những bậc đã ly tham. Đối với Như Lai, tham ái và các phiền não khác đã được đoạn trừ. Các ngươi lấy lý do gì để đưa Như Lai vào vòng kiểm soát của mình?” Nói xong, Ngài đọc những bài kệ này: ๑๗๙. 179. ‘‘ยสฺส ชิตํ นาวชียติ,ชิตํ ยสฺส โนยาติ โกจิ โลเก; ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ,อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถ. “Vị nào chiến thắng không thể bị bại lại, không một phiền não nào trong đời theo sau chiến thắng ấy; vị Phật đó, bậc có cảnh giới vô biên, không còn dấu tích (phiền não), các ngươi lấy dấu tích nào để dẫn dụ? ๑๘๐. 180. ‘‘ยสฺส [Pg.129] ชาลินี วิสตฺติกา,ตณฺหา นตฺถิ กุหิญฺจิ เนตเว; ตํ พุทฺธมนนฺตโคจรํ,อปทํ เกน ปเทน เนสฺสถา’’ติ. “Vị nào không còn ái dục, thứ như lưới giăng, đầy nhiễm trước, để dẫn dắt đi bất cứ nơi đâu; vị Phật đó, bậc có cảnh giới vô biên, không còn dấu tích (phiền não), các ngươi lấy dấu tích nào để dẫn dụ?” ตตฺถ ยสฺส ชิตํ นาวชียตีติ ยสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เตน เตน มคฺเคน ชิตํ ราคาทิกิเลสชาตํ ปุน อสมุทาจรณโต นาวชียติ, ทุชฺชิตํ นาม น โหติ. โนยาตีติ น อุยฺยาติ, ยสฺส ชิตํ กิเลสชาตํ ราคาทีสุ โกจิ เอโก กิเลโสปิ โลเก ปจฺฉโต วตฺตี นาม น โหติ, นานุพนฺธตีติ อตฺโถ. อนนฺตโคจรนฺติ อนนฺตารมฺมณสฺส สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส วเสน อปริยนฺต โคจรํ. เกน ปเทนาติ ยสฺส หิ ราคปทาทีสุ เอกปทมฺปิ อตฺถิ, ตํ ตุมฺเห เตน ปเทน เนสฺสถ. พุทฺธสฺส ปน เอกปทมฺปิ นตฺถิ, ตํ อปทํ พุทฺธํ ตุมฺเห เกน ปเทน เนสฺสถ. Ở đây, câu ‘yassa jitaṃ nāvajīyati’ có nghĩa là: Đối với vị Chánh Đẳng Chánh Giác, nhóm phiền não như tham ái v.v... đã được chiến thắng bằng các đạo lộ tương ứng, sẽ không bị thất bại trở lại do không còn tái khởi, không thể gọi là sự chiến thắng tồi tệ. Câu ‘Noyāti’ có nghĩa là không đi theo. Nhóm phiền não đã được chiến thắng của vị ấy, không một phiền não nào trong số tham ái v.v... còn đi theo sau trong thế gian, nghĩa là không còn đeo đuổi. Câu ‘Anantagocaraṃ’ có nghĩa là có cảnh giới vô biên, do năng lực của Nhất thiết trí có đối tượng vô hạn. Câu ‘Kena padena’ có nghĩa là: Đối với người nào còn có dù chỉ một dấu vết trong số các dấu vết của tham ái v.v..., các ngươi có thể dẫn dắt người ấy bằng dấu vết đó. Nhưng đối với đức Phật, không còn một dấu vết nào, các ngươi sẽ dẫn dắt vị Phật không dấu vết ấy bằng dấu vết nào? ทุติยคาถาย ตณฺหา นาเมสา สํสิพฺพิตปริโยนนฺธนฏฺเฐน ชาลมสฺสา อตฺถีติปิ ชาลการิกาติปิ ชาลูปมาติปิ ชาลินี. รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ วิสตฺตตาย วิสตฺตมนตาย วิสาหรตาย วิสปุปฺผตาย วิสผลตาย วิสปริโภคตาย วิสตฺติกา. สา เอวรูปา ตณฺหา ยสฺส กุหิญฺจิ ภเว เนตุํ นตฺถิ, ตํ ตุมฺเห อปทํ พุทฺธํ เกน ปเทน เนสฺสถาติ อตฺโถ. Trong bài kệ thứ nhì, ái dục này được gọi là jālinī (kẻ giăng lưới) vì có nghĩa là may vá và bao bọc, vì nó có lưới (jāla), vì nó tạo ra lưới (jālakārikā), và vì nó giống như lưới (jālūpamā). Nó được gọi là visattikā (kẻ bám víu, kẻ có độc) vì sự bám víu (visattatāya) vào các đối tượng như sắc, v.v., vì có tâm bám víu (visattamanatāya), vì mang chất độc (visāharatāya), vì có hoa độc (visapupphatāya), vì có quả độc (visaphalatāya), và vì có sự tiêu thụ độc hại (visaparibhogatāya). Ý nghĩa là: ‘Ái dục có bản chất như vậy không thể dẫn dắt vị nào đó đến bất cứ cảnh giới nào, các ngươi sẽ dùng dấu vết nào để dẫn dắt vị Phật không còn dấu vết ấy đi?’ เทสนาวสาเน พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. มารธีตโรปิ ตตฺเถว อนฺตรธายึสุ. Vào lúc kết thúc bài pháp, sự thấu triệt giáo pháp đã khởi lên cho nhiều vị chư thiên. Các ái nữ của Ma vương cũng biến mất ngay tại nơi ấy. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘มาคณฺฑิย, อหํ ปุพฺเพ อิมา ติสฺโส มารธีตโร อทฺทสํ เสมฺหาทีหิ อปลิพุทฺเธน สุวณฺณกฺขนฺธสทิเสน อตฺตภาเวน สมนฺนาคตา, ตทาปิ เมถุนสฺมึ ฉนฺโท นาโหสิเยว. ตว ธีตุ สรีรํ ทฺวตฺตึสาการกุณปปริปูรํ พหิวิจิตฺโต วิย อสุจิฆโฏ. สเจ หิ มม ปาโท อสุจิมกฺขิโต ภเวยฺย, อยญฺจ อุมฺมารฏฺฐาเน ติฏฺเฐยฺย, ตถาปิสฺสา สรีเร อหํ ปาเท น ผุเสยฺย’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết giảng bài pháp này, đã nói rằng: ‘Này Māgaṇḍiya, trước đây ta đã từng thấy ba ái nữ của Ma vương, các nàng có thân thể giống như khối vàng ròng, không bị ô uế bởi đàm dãi v.v... Ngay cả khi ấy, ta cũng không hề khởi lên dục vọng về việc giao hợp. Thân của con gái ông đầy dẫy tử thi với ba mươi hai thể loại, giống như một cái ghè đựng đồ bất tịnh được trang trí bên ngoài. Này, nếu chân của ta bị dính đồ bất tịnh, và cô ấy đứng ngay ngưỡng cửa, dù vậy ta cũng sẽ không dùng chân để chạm vào thân thể của cô ấy.’ Sau khi nói vậy, ngài đã đọc bài kệ này – ‘‘ทิสฺวาน [Pg.130] ตณฺหํ อรตึ รคญฺจ,นาโหสิ ฉนฺโท อปิ เมถุนสฺมึ; กิเมวิทํ มุตฺตกรีสปุณฺณํ,ปาทาปิ นํ สมฺผุสิตุํ น อิจฺเฉ’’ติ. (สุ. นิ. ๘๔๑; มหานิ. ๗๐); ‘Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, ta đã không có chút dục vọng nào về việc giao hợp. Huống nữa là cái thân này, vốn đầy dẫy phân và nước tiểu, ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng chân.’ เทสนาวสาเน อุโภปิ ชยมฺปติกา อนาคามิผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai vợ chồng đều an trú vào quả vị Bất Lai. มารธีตรวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về các ái nữ của Ma vương, phần thứ nhất. ๒. เทโวโรหณวตฺถุ Câu chuyện về sự giáng hạ từ cõi trời. เย ฌานปสุตา ธีราติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สงฺกสฺสนครทฺวาเร พหู เทวมนุสฺเส อารพฺภ กเถสิ. เทสนา ปน ราชคเห สมุฏฺฐิตา. 2. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Ye jhānapasutā dhīrā,’ đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng tại cổng thành Saṅkassa, nhắm đến nhiều chư thiên và nhân loại. Tuy nhiên, câu chuyện (dẫn đến bài pháp) đã phát sinh tại thành Rājagaha. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชคหเสฏฺฐิ ปริสฺสยโมจนตฺถญฺเจว ปมาเทน คลิตานํ อาภรณาทีนํ รกฺขณตฺถญฺจ ชาลกรณฺฑกํ ปริกฺขิปาเปตฺวา คงฺคาย อุทกกีฬํ กีฬิ. อเถโก รตฺตจนฺทนรุกฺโข คงฺคาย อุปริตีเร ชาโต คงฺโคทเกน โธตมูโล ปติตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ปาสาเณสุ สํภชฺชมาโน วิปฺปกิริ. ตโต เอกา ฆฏปฺปมาณา ฆฏิกา ปาสาเณหิ ฆํสิยมานา อุทกอูมีหิ โปถิยมานา มฏฺฐา หุตฺวา อนุปุพฺเพน วุยฺหมานา เสวาลปริโยนทฺธา อาคนฺตฺวา ตสฺส ชาเล ลคฺคิ. เสฏฺฐิ ‘‘กิเมต’’นฺติ วตฺวา ‘‘รุกฺขฆฏิกา’’ติ สุตฺวา ตํ อาหราเปตฺวา ‘‘กึ นาเมต’’นฺติ อุปธารณตฺถํ วาสิกณฺเณน ตจฺฉาเปสิ. ตาวเทว อลตฺตกวณฺณํ รตฺตจนฺทนํ ปญฺญายิ. เสฏฺฐิ ปน เนว สมฺมาทิฏฺฐิ น มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มชฺฌตฺตธาตุโก. โส จินฺเตสิ – ‘‘มยฺหํ เคเห รตฺตจนฺทนํ พหุ, กึ นุ โข อิมินา กริสฺสามี’’ติ. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิมสฺมึ โลเก ‘มยํ อรหนฺโต มยํ อรหนฺโต’ติ วตฺตาโร พหู, อหํ เอกํ อรหนฺตมฺปิ น ปสฺสามิ. เคเห ภมํ โยเชตฺวา ปตฺตํ ลิขาเปตฺวา สิกฺกาย ฐเปตฺวา เวฬุปรมฺปราย สฏฺฐิหตฺถมตฺเต อากาเส โอลมฺพาเปตฺวา ‘สเจ อรหา อตฺถิ, อิมํ อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหาตู’ติ วกฺขามิ. โย ตํ คเหสฺสติ, ตํ สปุตฺตทาโร สรณํ คมิสฺสามี’’ติ. โส จินฺติตนิยาเมเนว ปตฺตํ ลิขาเปตฺวา เวฬุปรมฺปราย อุสฺสาเปตฺวา ‘‘โย อิมสฺมึ โลเก อรหา, โส อากาเสนาคนฺตฺวา อิมํ ปตฺตํ คณฺหาตู’’ติ อาห. Vào một thời, vị trưởng giả ở thành Rājagaha, sau khi cho giăng một cái rào lưới để tránh nguy hiểm và để giữ lại các đồ trang sức v.v... có thể bị rơi rớt do sơ ý, đã vui chơi tắm mát dưới sông Gaṅgā. Bấy giờ, có một cây chiên-đàn đỏ mọc ở thượng nguồn sông Gaṅgā, do bị nước sông xói mòn gốc nên đã ngã xuống, va đập vào các tảng đá đây đó rồi vỡ ra từng mảnh. Từ đó, một khúc gỗ có kích thước bằng cái ghè, do bị các tảng đá cọ xát, bị sóng nước vỗ đập nên trở nên nhẵn bóng, rồi trôi xuôi dòng, bị rêu phủ kín, đã đến và mắc vào lưới của vị ấy. Vị trưởng giả hỏi: ‘Cái gì vậy?’ và khi nghe nói: ‘Là một khúc gỗ,’ ông cho người mang nó đến và để xem xét ‘Đây là gỗ gì?’ ông đã cho dùng rìu đẽo một góc. Ngay lập tức, gỗ chiên-đàn đỏ có màu như thuốc nhuộm đỏ đã hiện ra. Vị trưởng giả này không có chánh kiến cũng không có tà kiến, là người có tâm trung lập. Vị ấy suy nghĩ: ‘Trong nhà ta có nhiều gỗ chiên-đàn đỏ, ta sẽ làm gì với khúc gỗ này đây?’ Rồi ông nảy ra ý nghĩ này: ‘Ở đời này, có nhiều người nói rằng: ‘Chúng tôi là A-la-hán, chúng tôi là A-la-hán,’ nhưng ta chưa từng thấy một vị A-la-hán nào. Ta sẽ cho người tiện một cái bát, đặt nó vào một cái đãy, rồi dùng một dãy tre nối lại treo lên không trung ở độ cao khoảng sáu mươi cubit và sẽ nói rằng: ‘Nếu có vị A-la-hán, hãy đến đây bằng đường không và nhận lấy cái bát này.’ Vị nào nhận được nó, ta cùng với vợ con sẽ quy y vị ấy.’ Vị ấy đã làm đúng như đã suy nghĩ, cho tiện cái bát, dùng một dãy tre dựng lên và nói rằng: ‘Vị nào là A-la-hán trong thế gian này, hãy đến đây bằng đường không và nhận lấy cái bát này.’ ฉ [Pg.131] สตฺถาโร ‘‘อมฺหากํ เอส อนุจฺฉวิโก, อมฺหากเมว นํ เทหี’’ติ วทึสุ. โส ‘‘อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหถา’’ติ อาห. อถ ฉฏฺเฐ ทิวเส นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต อนฺเตวาสิเก เปเสสิ – ‘‘คจฺฉถ, เสฏฺฐึ เอวํ วเทถ – ‘อมฺหากํ อาจริยสฺเสว อนุจฺฉวิโกยํ, มา อปฺปมตฺตกสฺส การณา อากาเสนาคมนํ กริ, เทหิ กิร เม ตํ ปตฺต’’’นฺติ. เต คนฺตฺวา เสฏฺฐึ ตถา วทึสุ. เสฏฺฐิ ‘‘อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหิตุํ สมตฺโถว คณฺหาตู’’ติ อาห. นาฏปุตฺโต สยํ คนฺตุกาโม อนฺเตวาสิกานํ สญฺญํ อทาสิ – ‘‘อหํ เอกํ หตฺถญฺจ ปาทญฺจ อุกฺขิปิตฺวา อุปฺปติตุกาโม วิย ภวิสฺสามิ, ตุมฺเห มํ, ‘อาจริย, กึ กโรถ, ทารุมยปตฺตสฺส การณา ปฏิจฺฉนฺนํ อรหตฺตคุณํ มหาชนสฺส มา ทสฺสยิตฺถา’ติ วตฺวา มํ หตฺเถสุ จ ปาเทสุ จ คเหตฺวา อากฑฺฒนฺตา ภูมิยํ ปาเตยฺยาถา’’ติ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา เสฏฺฐึ อาห, ‘‘มหาเสฏฺฐิ, มยฺหํ อยํ ปตฺโต อนุจฺฉวิโก, อญฺเญสํ นานุจฺฉวิโก, มา เต อปฺปมตฺตกสฺส การณา มม อากาเส อุปฺปตนํ รุจฺจิ, เทหิ เม ปตฺต’’นฺติ. ภนฺเต, อากาเส อุปฺปติตฺวาว คณฺหถาติ. ตโต นาฏปุตฺโต ‘‘เตน หิ อเปถ อเปถา’’ติ อนฺเตวาสิเก อปเนตฺวา ‘‘อากาเส อุปฺปติสฺสามี’’ติ เอกํ หตฺถญฺจ ปาทญฺจ อุกฺขิปิ. อถ นํ อนฺเตวาสิกา, ‘‘อาจริย, กึ นาเมตํ กโรถ, ฉวสฺส ลามกสฺส ทารุมยปตฺตสฺส การณา ปฏิจฺฉนฺนคุเณน มหาชนสฺส ทสฺสิเตน โก อตฺโถ’’ติ ตํ หตฺถปาเทสุ คเหตฺวา อากฑฺฒิตฺวา ภูมิยํ ปาเตสุํ. โส เสฏฺฐึ อาห – ‘‘อิเม, มหาเสฏฺฐิ, อุปฺปติตุํ น เทนฺติ, เทหิ เม ปตฺต’’นฺติ. อุปฺปติตฺวา คณฺหถ, ภนฺเตติ. เอวํ ติตฺถิยา ฉ ทิวสานิ วายมิตฺวาปิ ตํ ปตฺตํ น ลภึสุเยว. Sáu vị đạo sư nói rằng: “Cái bát này xứng đáng với chúng tôi, hãy cho nó cho chính chúng tôi.” Vị trưởng giả ấy nói: “Xin hãy bay lên không trung mà lấy.” Bấy giờ, vào ngày thứ sáu, Nigaṇṭha Nāṭaputta (Ni-kiền-tử Nāṭaputta) sai các đệ tử đi: “Hãy đi, và nói với vị trưởng giả như vầy: ‘Cái bát này chỉ xứng đáng với thầy của chúng tôi, xin thầy đừng vì một vật nhỏ mọn mà bay lên không trung, xin hãy cho tôi cái bát ấy.’” Họ đi đến và nói với vị trưởng giả như vậy. Vị trưởng giả nói: “Chỉ ai có khả năng bay lên không trung mà lấy thì hãy lấy.” Nāṭaputta muốn tự mình đi, bèn ra hiệu cho các đệ tử: “Ta sẽ giơ một tay và một chân lên, làm như muốn bay lên. Các ngươi hãy nói với ta rằng: ‘Thưa thầy, thầy làm gì vậy? Xin đừng vì một cái bát gỗ mà phô bày quả vị A-la-hán đã được che giấu cho đại chúng thấy,’ rồi hãy nắm lấy tay chân ta, kéo ta xuống và vật ta xuống đất.” Vị ấy đi đến đó và nói với vị trưởng giả: “Thưa đại trưởng giả, cái bát này xứng đáng với tôi, không xứng đáng với những người khác. Xin ngài đừng vì một vật nhỏ mọn mà muốn tôi bay lên không trung, hãy cho tôi cái bát.” “Bạch ngài, xin ngài hãy bay lên không trung mà lấy.” Bấy giờ, Nāṭaputta nói: “Vậy thì, hãy tránh ra, hãy tránh ra,” rồi bảo các đệ tử tránh ra và giơ một tay và một chân lên, nói: “Ta sẽ bay lên không trung.” Bấy giờ, các đệ tử nắm lấy tay chân vị ấy, kéo xuống và vật xuống đất, nói rằng: “Thưa thầy, thầy làm gì vậy? Có ích gì khi phô bày cho đại chúng thấy những phẩm hạnh đã được che giấu chỉ vì một cái bát gỗ xấu xí, đáng khinh?” Vị ấy nói với vị trưởng giả: “Thưa đại trưởng giả, những người này không cho tôi bay lên, xin hãy cho tôi cái bát.” “Bạch ngài, xin hãy bay lên mà lấy.” Cứ như thế, các ngoại đạo đã cố gắng trong sáu ngày mà vẫn không lấy được cái bát ấy. สตฺตเม ทิวเส อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส จ อายสฺมโต ปิณฺโฑลภารทฺวาชสฺส จ ‘‘ราชคเห ปิณฺฑาย จริสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา เอกสฺมึ ปิฏฺฐิปาสาเณ ฐตฺวา จีวรํ ปารุปนกาเล ธุตฺตกา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อมฺโภ ปุพฺเพ ฉ สตฺถาโร โลเก ‘มยํ อรหนฺตมฺหา’ติ วิจรึสุ., ราชคหเสฏฺฐิโน ปน อชฺช สตฺตโม ทิวโส ปตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา ‘สเจ อรหา อตฺถิ, อากาเสนาคนฺตฺวา คณฺหาตู’ติ วทนฺตสฺส, เอโกปิ ‘อหํ อรหา’ติ อากาเส อุปฺปตนฺโต นตฺถิ. อชฺช โน โลเก อรหนฺตานํ นตฺถิภาโว ญาโต’’ติ. ตํ กถํ สุตฺวา อายสฺมา [Pg.132] มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมนฺตํ ปิณฺโฑลภารทฺวาชํ อาห – ‘‘สุตํ เต, อาวุโส ภารทฺวาช, อิเมสํ วจนํ, อิเม พุทฺธสฺส สาสนํ ปริคฺคณฺหนฺตา วิย วทนฺติ. ตฺวญฺจ มหิทฺธิโก มหานุภาโว, คจฺฉ ตํ ปตฺตํ อากาเสน คนฺตฺวา คณฺหาหี’’ติ. อาวุโส มหาโมคฺคลฺลาน, ตฺวํ อิทฺธิมนฺตานํ อคฺโค, ตฺวํ เอตํ คณฺหาหิ, ตยิ ปน อคฺคณฺหนฺเต อหํ คณฺหิสฺสามีติ. ‘‘คณฺหาวุโส’’ติ วุตฺเต อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช อภิญฺญาปาทกํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา อุฏฺฐาย ติคาวุตํ ปิฏฺฐิปาสาณํ ปาทนฺเตน ปฏิจฺฉาเทนฺโต ตุลปิจุ วิย อากาเส อุฏฺฐาเปตฺวา ราชคหนครสฺส อุปริ สตฺตกฺขตฺตุํ อนุปริยายิ. โส ติคาวุตปมาณสฺส นครสฺส ปิธานํ วิย ปญฺญายิ. นครวาสิโน ‘‘ปาสาโณ โน อวตฺถริตฺวา คณฺหาตี’’ติ ภีตา สุปฺปาทีนิ มตฺถเก กตฺวา ตตฺถ ตตฺถ นิลียึสุ. สตฺตเม วาเร เถโร ปิฏฺฐิปาสาณํ ภินฺทิตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสสิ. มหาชโน เถรํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต ปิณฺโฑลภารทฺวาช, ตว ปาสาณํ ทฬฺหํ กตฺวา คณฺห, มา โน สพฺเพ นาสยี’’ติ. เถโร ปาสาณํ ปาทนฺเตน ขิปิตฺวา วิสฺสชฺเชสิ. โส คนฺตฺวา ยถาฐาเนเยว ปติฏฺฐาสิ. เถโร เสฏฺฐิสฺส เคหมตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา เสฏฺฐิ อุเรน นิปชฺชิตฺวา ‘‘โอตรถ สามี’’ติ วตฺวา อากาสโต โอติณฺณํ เถรํ นิสีทาเปตฺวา ปตฺตํ โอตาราเปตฺวา จตุมธุรปุณฺณํ กตฺวา เถรสฺส อทาสิ. เถโร ปตฺตํ คเหตฺวา วิหาราภิมุโข ปายาสิ. อถสฺส เย อรญฺญคตา วา สุญฺญาคารคตา วา ตํ ปาฏิหาริยํ นาทฺทสํสุ. เต สนฺนิปติตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อมฺหากมฺปิ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสหี’’ติ เถรํ อนุพนฺธึสุ. โส เตสํ เตสํ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา วิหารํ อคมาสิ. Vào ngày thứ bảy, Tôn giả Mahā Moggallāna và Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja, sau khi đi đến thành Rājagaha với ý định “chúng ta sẽ đi khất thực”, trong lúc đang đứng trên một tảng đá phẳng để đắp y, những kẻ say rượu đã khơi lên câu chuyện: “Này các bạn, trước đây sáu vị đạo sư đã đi khắp thế gian tự xưng ‘chúng tôi là A-la-hán’. Hôm nay đã là ngày thứ bảy kể từ khi trưởng giả thành Rājagaha treo cái bát lên và nói ‘nếu có vị A-la-hán, hãy bay lên không trung mà lấy’, thế mà không có một ai bay lên không trung tự xưng ‘tôi là A-la-hán’. Hôm nay, chúng ta đã biết rõ rằng trên đời không có A-la-hán.” Nghe câu chuyện đó, Tôn giả Mahā Moggallāna nói với Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja: “Thưa hiền giả Bhāradvāja, hiền giả có nghe lời của những người này không? Họ nói như thể đang thẩm tra giáo pháp của Đức Phật. Hiền giả lại có đại thần lực, đại oai đức, hãy đi đến đó, bay lên không trung và lấy cái bát ấy đi.” “Thưa hiền giả Mahā Moggallāna, hiền giả là bậc tối thắng trong số những người có thần thông, hiền giả hãy lấy nó đi. Nếu hiền giả không lấy thì tôi sẽ lấy.” Khi được nói: “Hiền giả hãy lấy đi,” Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của các thắng trí, rồi xuất thiền, dùng đầu ngón chân che phủ tảng đá phẳng rộng ba do tuần, nâng nó lên không trung như một cụm bông gòn, rồi bay vòng quanh thành Rājagaha bảy lần. Tảng đá ấy trông như một cái nắp đậy cho thành phố rộng ba do tuần. Dân trong thành sợ hãi, nghĩ rằng: “Tảng đá sẽ đè lên chúng ta và lấy mạng chúng ta,” họ lấy nia và các vật tương tự đội lên đầu rồi trốn ở khắp nơi. Đến vòng thứ bảy, vị Trưởng lão làm vỡ tảng đá và hiện thân ra. Đại chúng thấy vị Trưởng lão liền nói: “Bạch ngài Piṇḍola Bhāradvāja, xin ngài hãy giữ chặt tảng đá của ngài, xin đừng hủy diệt tất cả chúng con.” Vị Trưởng lão dùng đầu ngón chân ném tảng đá đi và thả nó ra. Tảng đá bay đi và đậu lại đúng ngay chỗ cũ. Vị Trưởng lão đứng trên nóc nhà của vị trưởng giả. Thấy ngài, vị trưởng giả phủ phục sát đất, nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy xuống,” rồi mời vị Trưởng lão đã từ không trung xuống ngồi, cho người lấy cái bát xuống, đổ đầy bốn thứ ngọt (catumadhura) và dâng lên cho vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão nhận bát rồi đi về hướng tu viện. Bấy giờ, những người đã đi vào rừng hay vào nơi vắng vẻ mà không thấy được thần thông ấy, họ tụ tập lại và đi theo sau vị Trưởng lão, nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy thị hiện thần thông cho chúng con xem nữa.” Ngài đã thị hiện thần thông cho từng người trong số họ rồi đi về tu viện. สตฺถา ตํ อนุพนฺธิตฺวา อุนฺนาเทนฺตสฺส มหาชนสฺส สทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, กสฺเสโส สทฺโท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปิณฺโฑลภารทฺวาเชน อากาเส อุปฺปติตฺวา จนฺทนปตฺโต คหิโต, ตสฺส สนฺติเก เอโส สทฺโท’’ติ สุตฺวา ภารทฺวาชํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา เอวํ กต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต, ‘‘กสฺมา เต, ภารทฺวาช, เอวํ กต’’นฺติ เถรํ ครหิตฺวา ตํ ปตฺตํ ขณฺฑาขณฺฑํ เภทาเปตฺวา ภิกฺขูนํ อญฺชนปิสนตฺถาย ทาเปตฺวา ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ (จูฬว. ๒๕๒) ปญฺญาเปสิ. Bậc Đạo Sư nghe tiếng ồn ào của đám đông đang đi theo và tung hô vị ấy, bèn hỏi: “Này Ānanda, đó là tiếng gì vậy?” Sau khi nghe rằng: “Bạch Thế Tôn, Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja đã bay lên không trung và lấy được cái bát bằng gỗ chiên-đàn, tiếng ồn đó là ở gần ngài,” Thế Tôn cho gọi Tôn giả Bhāradvāja đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, là thật,” ngài quở trách vị Trưởng lão: “Này Bhāradvāja, tại sao con lại làm như vậy?” rồi cho đập vỡ cái bát ấy ra thành từng mảnh, đem cho các Tỳ-kheo để nghiền làm thuốc nhỏ mắt, và chế định học giới cho các vị đệ tử về việc không được thực hành thần thông. ติตฺถิยา [Pg.133] ‘‘สมโณ กิร โคตโม ตํ ปตฺตํ เภทาเปตฺวา ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสี’’ติ สุตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมนฺติ, สมโณปิ โคตโม ตํ รกฺขิสฺสเตว. อิทานิ อมฺเหหิ โอกาโส ลทฺโธ’’ติ นครวีถีสุ อาโรเจนฺตา วิจรึสุ ‘‘มยํ อตฺตโน คุณํ รกฺขนฺตา ปุพฺเพ ทารุมยปตฺตสฺส การณา อตฺตโน คุณํ มหาชนสฺส น ทสฺสยิมฺหา, สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ปตฺตกมตฺตสฺส การณา อตฺตโน คุณํ มหาชนสฺส ทสฺเสสุํ. สมโณ โคตโม อตฺตโน ปณฺฑิตตาย ปตฺตํ เภทาเปตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสิ, อิทานิ มยํ เตเนว สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ. Các ngoại đạo nghe rằng: ‘Nghe nói Sa-môn Gotama đã cho đập vỡ cái bát ấy rồi chế định học giới cho các đệ tử để họ không thể hiện thần thông,’ bèn nghĩ: ‘Các đệ tử của Sa-môn Gotama không vi phạm học giới đã được chế định dù là vì mạng sống, và chính Sa-môn Gotama cũng sẽ giữ gìn điều đó. Bây giờ chúng ta đã có cơ hội.’ Rồi họ đi rêu rao khắp các đường phố trong thành rằng: ‘Trước đây, vì giữ gìn đức hạnh của mình, chúng ta đã không thể hiện đức hạnh cho đại chúng thấy chỉ vì cái bát gỗ. Còn các đệ tử của Sa-môn Gotama lại thể hiện đức hạnh của mình cho đại chúng thấy chỉ vì cái bát. Sa-môn Gotama, do sự khôn ngoan của mình, đã cho đập vỡ cái bát rồi chế định học giới. Bây giờ, chúng ta sẽ thi thố thần thông với chính ngài ấy.’” ราชา พิมฺพิสาโร ตํ กถํ สุตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ กิร, ภนฺเต, ปาฏิหาริยสฺส อกรณตฺถาย สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺต’’นฺติ? ‘‘อาม, มหาราชา’’ติ. อิทานิ ติตฺถิยา ‘‘ตุมฺเหหิ สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ วทนฺติ, กึ อิทานิ กริสฺสถาติ? ‘‘เตสุ กโรนฺเตสุ กริสฺสามิ, มหาราชา’’ติ. นนุ ตุมฺเหหิ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตนฺติ. นาหํ, มหาราช, อตฺตโน สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสึ, ตํ มเมว สาวกานํ ปญฺญตฺตนฺติ. ตุมฺเห ฐเปตฺวา อญฺญตฺถ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ นาม โหติ, ภนฺเตติ. เตน หิ, มหาราช, ตเมเวตฺถ ปฏิปุจฺฉามิ, ‘‘อตฺถิ ปน เต, มหาราช, วิชิเต อุยฺยาน’’นฺติ. ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สเจ เต, มหาราช, อุยฺยาเน มหาชโน อมฺพาทีนิ ขาเทยฺย, กิมสฺส กตฺตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ทณฺโฑ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตฺวํ ปน ขาทิตุํ ลภสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, มยฺหํ ทณฺโฑ นตฺถิ, อหํ อตฺตโน สนฺตกํ ขาทิตุํ ลภามี’’ติ. ‘‘มหาราช, ยถา ตว ติโยชนสติเก รชฺเช อาณา ปวตฺตติ, อตฺตโน อุยฺยาเน อมฺพาทีนิ ขาทนฺตสฺส ทณฺโฑ นตฺถิ, อญฺเญสํ อตฺถิ, เอวํ มมปิ จกฺกวาฬโกฏิสตสหสฺเส อาณา ปวตฺตติ, อตฺตโน สิกฺขาปทปญฺญตฺติยา อติกฺกโม นาม นตฺถิ, อญฺเญสํ ปน อตฺถิ, กริสฺสามหํ ปาฏิหาริย’’นฺติ. ติตฺถิยา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิทานมฺหา นฏฺฐา, สมเณน กิร โคตเมน สาวกานํเยว สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, น อตฺตโน. สยเมว กิร ปาฏิหาริยํ กตฺตุกาโม, กึ นุ โข กโรมา’’ติ มนฺตยึสุ. Vua Bimbisāra nghe chuyện ấy, liền đến yết kiến Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, có thật là Ngài đã chế định học giới cho các đệ tử để họ không thể hiện thần thông không ạ?’ – ‘Đúng vậy, tâu Đại vương.’ – ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ các ngoại đạo nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ thi thố thần thông với ngài.’ Vậy bây giờ Ngài sẽ làm gì ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, nếu họ thực hiện thì Ta cũng sẽ thực hiện.’ – ‘Nhưng chẳng phải Ngài đã chế định học giới rồi sao ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, Ta không chế định học giới cho chính Ta, học giới ấy chỉ được chế định cho các đệ tử của Ta mà thôi.’ – ‘Bạch Thế Tôn, ngoài Ngài ra, có trường hợp nào mà học giới được chế định lại không áp dụng sao ạ?’ – ‘Vậy thì, tâu Đại vương, Như Lai sẽ hỏi lại đại vương về việc này. Tâu Đại vương, trong vương quốc của đại vương có ngự uyển không?’ – ‘Thưa có, bạch Thế Tôn.’ – ‘Tâu Đại vương, nếu trong ngự uyển của đại vương, dân chúng ăn xoài và các thứ trái cây khác thì phải xử lý thế nào?’ – ‘Phải bị phạt, bạch Thế Tôn.’ – ‘Vậy còn chính đại vương có được phép ăn không?’ – ‘Thưa được, bạch Thế Tôn. Con không bị phạt, con được phép ăn của cải thuộc sở hữu của mình.’ – ‘Tâu Đại vương, cũng như quyền lực của đại vương có hiệu lực trong vương quốc rộng ba trăm do-tuần, khi đại vương ăn xoài và các thứ trái cây khác trong ngự uyển của mình thì không bị phạt, nhưng người khác thì bị phạt; cũng vậy, quyền lực của Như Lai có hiệu lực trong trăm ngàn triệu thế giới. Đối với việc chế định học giới của chính mình, không có cái gọi là vi phạm; nhưng đối với những người khác thì có. Như Lai sẽ thể hiện thần thông.’ Các ngoại đạo nghe chuyện ấy, bèn bàn với nhau: ‘Bây giờ chúng ta tiêu rồi! Nghe nói Sa-môn Gotama chỉ chế định học giới cho các đệ tử, chứ không phải cho chính mình. Chính ngài ấy lại muốn tự mình thể hiện thần thông. Chúng ta phải làm gì bây giờ?’” ราชา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กทา ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ. ‘‘อิโต จตุมาสจฺจเยน อาสาฬฺหิปุณฺณมายํ, มหาราชา’’ติ. ‘‘กตฺถ กริสฺสถ, ภนฺเต’’ติ[Pg.134]? ‘‘สาวตฺถึ นิสฺสาย, มหาราชา’’ติ. ‘‘กสฺมา ปน สตฺถา เอวํ ทูรฏฺฐานํ อปทิสี’’ติ? ‘‘ยสฺมา ตํ สพฺพพุทฺธานํ มหาปาฏิหาริยกรณฏฺฐานํ, อปิจ มหาชนสฺส สนฺนิปาตนตฺถายปิ ทูรฏฺฐานเมว อปทิสี’’ติ. ติตฺถิยา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิโต กิร จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สมโณ โคตโม สาวตฺถิยํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, อิทานิ ตํ อมุญฺจิตฺวาว อนุพนฺธิสฺสาม, มหาชโน อมฺเห ทิสฺวา ‘กึ อิท’นฺติ ปุจฺฉิสฺสติ. อถสฺส วกฺขาม ‘มยํ สมเณน โคตเมน สทฺธึ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’ติ วทิมฺหา. โส ปลายติ, มยมสฺส ปลายิตุํ อทตฺวา อนุพนฺธามา’’ติ. สตฺถา ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา นิกฺขมิ. ติตฺถิยาปิสฺส ปจฺฉโตว นิกฺขมิตฺวา ภตฺตกิจฺจฏฺฐาเน วสนฺติ. วสิตฏฺฐาเน ปุนทิวเส ปาตราสํ กโรนฺติ. เต มนุสฺเสหิ ‘‘กิมิท’’นฺติ ปุจฺฉิตา เหฏฺฐา จินฺติตนิยาเมเนว อาโรเจสุํ. มหาชโนปิ ‘‘ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามา’’ติ อนุพนฺธิ. Nhà vua bạch hỏi Đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, khi nào Ngài sẽ thể hiện thần thông ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, sau bốn tháng nữa kể từ hôm nay, vào ngày rằm tháng Āsāḷha.’ – ‘Bạch Thế Tôn, Ngài sẽ thể hiện ở đâu ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, gần thành Sāvatthī.’ Tại sao Đức Thế Tôn lại chỉ một nơi xa như vậy? Bởi vì đó là nơi thể hiện đại thần thông của tất cả các vị Phật, và cũng là để cho đại chúng có thể tụ hội, nên Ngài đã chỉ một nơi ở xa. Các ngoại đạo nghe chuyện ấy, bèn bàn với nhau: ‘Nghe nói sau bốn tháng nữa, Sa-môn Gotama sẽ thể hiện thần thông ở Sāvatthī. Bây giờ, chúng ta sẽ theo sát ngài ấy không rời. Đại chúng thấy chúng ta sẽ hỏi: ‘Chuyện này là sao?’ Khi ấy, chúng ta sẽ trả lời họ rằng: ‘Chúng tôi đã nói: ‘Chúng tôi sẽ thi thố thần thông với Sa-môn Gotama.’ Ngài ấy đang bỏ trốn, còn chúng tôi theo sát không cho ngài ấy trốn thoát.’’ Đức Thế Tôn đi khất thực ở Rājagaha rồi rời đi. Các ngoại đạo cũng rời đi ngay sau lưng Ngài và nghỉ lại ở nơi Ngài dùng bữa. Ngày hôm sau, họ dùng bữa sáng tại nơi đã nghỉ. Khi được dân chúng hỏi: ‘Chuyện này là sao?’, họ đều trả lời theo cách đã bàn tính trước. Đại chúng cũng đi theo với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ được xem thần thông.’ สตฺถา อนุปุพฺเพน สาวตฺถึ ปาปุณิ. ติตฺถิยาปิ เตน สทฺธึเยว คนฺตฺวา อุปฏฺฐาเก สมาทเปตฺวา สตสหสฺสํ ลภิตฺวา ขทิรถมฺเภหิ มณฺฑปํ กาเรตฺวา นีลุปฺปเลหิ ฉาทาเปตฺวา ‘‘อิธ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามา’’ติ นิสีทึสุ. ราชา ปเสนทิ โกสโล สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ติตฺถิเยหิ มณฺฑโป การิโต, อหมฺปิ ตุมฺหากํ มณฺฑปํ กริสฺสามี’’ติ. ‘‘อลํ, มหาราช, อตฺถิ มยฺหํ มณฺฑปการโก’’ติ. ‘‘ภนฺเต, มํ ฐเปตฺวา โก อญฺโญ กาตุํ สกฺขิสฺสตี’’ติ? ‘‘สกฺโก, เทวราชา’’ติ. ‘‘กหํ ปน, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ? ‘‘กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล, มหาราชา’’ติ. ติตฺถิยา ‘‘อมฺพรุกฺขมูเล กิร ปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’’ติ สุตฺวา อตฺตโน อุปฏฺฐากานํ อาโรเจตฺวา โยชนพฺภนฺตเร ฐาเน อนฺตมโส ตทหุชาตมฺปิ อมฺพโปตกํ อุปฺปาเฏตฺวา อรญฺเญ ขิปาเปสุํ. Đức Thế Tôn tuần tự đến thành Sāvatthī. Các ngoại đạo cũng đi cùng với Ngài, rồi thuyết phục các thí chủ của mình, nhận được một trăm ngàn, cho dựng một cái rạp với các cột bằng gỗ khadira, cho lợp bằng hoa súng xanh, rồi ngồi xuống với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ thể hiện thần thông ở đây.’ Vua Pasenadi xứ Kosala đến yết kiến Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, các ngoại đạo đã cho dựng rạp rồi. Con cũng sẽ dựng một cái rạp cho Ngài.’ – ‘Thôi đủ rồi, tâu Đại vương. Như Lai đã có người dựng rạp.’ – ‘Bạch Thế Tôn, ngoài con ra, còn ai khác có thể dựng được ạ?’ – ‘Sakko, vua của chư thiên.’ – ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài sẽ thể hiện thần thông ở đâu ạ?’ – ‘Tâu Đại vương, dưới gốc cây xoài Gaṇḍamba.’ Các ngoại đạo nghe rằng: ‘Nghe nói ngài ấy sẽ thể hiện thần thông dưới gốc cây xoài,’ bèn báo cho các thí chủ của mình, rồi cho nhổ tất cả các cây xoài con trong phạm vi một do-tuần, ngay cả những cây mới mọc trong ngày, và vứt vào rừng. สตฺถา อาสาฬฺหิปุณฺณมทิวเส อนฺโตนครํ ปาวิสิ. รญฺโญปิ อุยฺยานปาโล กณฺโฑ นาม เอกํ ปิงฺคลกิปิลฺลิเกหิ กตปตฺตปุฏสฺส อนฺตเร มหนฺตํ อมฺพปกฺกํ ทิสฺวา ตสฺส คนฺธรสโลเภน สมฺปตนฺเต วายเส ปลาเปตฺวา รญฺโญ ขาทนตฺถาย อาทาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ราชา อิมํ อมฺพํ ขาทิตฺวา มยฺหํ อฏฺฐ วา โสฬส วา กหาปเณ ทเทยฺย, ตํ เม เอกตฺตภาเวปิ ชีวิตวุตฺติยา นาลํ. สเจ ปนาหํ สตฺถุ อิมํ ทสฺสามิ, อวสฺสํ ตํ เม ทีฆกาลํ หิตาวหํ ภวิสฺสตี’’ติ. โส ตํ อมฺพปกฺกํ สตฺถุ อุปนาเมสิ. สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกสิ[Pg.135]. อถสฺส เถโร จตุมหาราชทตฺติยํ ปตฺตํ นีหริตฺวา หตฺเถ ฐเปสิ. สตฺถา ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา อมฺพปกฺกํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺเถว นิสีทนาการํ ทสฺเสสิ. เถโร จีวรํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. อถสฺส ตสฺมึ นิสินฺเน เถโร ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา อมฺพปกฺกํ มทฺทิตฺวา ปานกํ กตฺวา อทาสิ. สตฺถา อมฺพปานกํ ปิวิตฺวา กณฺฑํ อาห – ‘‘อิมํ อมฺพฏฺฐึ อิเธว ปํสุํ วิยูหิตฺวา โรเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. สตฺถา ตสฺส อุปริ หตฺถํ โธวิ. หตฺเถ โธวิตมตฺเตเยว นงฺคลสีสมตฺตกฺขนฺโธ หุตฺวา อุพฺเพเธน ปณฺณาสหตฺโถ อมฺพรุกฺโข อุฏฺฐหิ. จตูสุ ทิสาสุ เอเกกา, อุทฺธํ เอกาติ ปญฺจ มหาสาขา ปณฺณาสหตฺถา อเหสุํ. โส ตาวเทว ปุปฺผผลสญฺฉนฺโน หุตฺวา เอเกกสฺมึ ฐาเน ปริปกฺกอมฺพปิณฺฑิธโร อโหสิ. ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตา ภิกฺขู อมฺพปกฺกานิ ขาทนฺตา เอว อาคมึสุ. ราชา ‘‘เอวรูโป กิร อมฺพรุกฺโข อุฏฺฐิโต’’ติ สุตฺวา ‘‘มา นํ โกจิ ฉินฺที’’ติ อารกฺขํ ฐเปสิ. โส ปน กณฺเฑน โรปิตตฺตา กณฺฑมฺพรุกฺโขตฺเวว ปญฺญายิ. ธุตฺตกาปิ อมฺพปกฺกานิ ขาทิตฺวา ‘‘หเร ทุฏฺฐติตฺถิยา ‘สมโณ กิร โคตโม กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล ปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ ตุมฺเหหิ โยชนพฺภนฺตเร ตทหุชาตาปิ อมฺพโปตกา อุปฺปาฏาปิตา, กณฺฑมฺโพ นาม อย’’นฺติ วตฺวา เต อุจฺฉิฏฺฐอมฺพฏฺฐีหิ ปหรึสุ. Bậc Đạo Sư vào thành trong ngày rằm tháng Āsāḷhi. Người giữ vườn của đức vua tên là Kaṇḍa, thấy một quả xoài chín to lớn bên trong một cái túi lá do kiến vàng làm, bèn xua đuổi những con quạ đang bay đến vì tham mùi thơm và vị ngon của quả xoài ấy, rồi lấy quả xoài để cho đức vua dùng. Đang đi, người ấy thấy Bậc Đạo Sư ở giữa đường, bèn suy nghĩ: “Đức vua sau khi ăn quả xoài này, có thể sẽ cho ta tám hoặc mười sáu đồng kahāpaṇa, số tiền ấy không đủ cho ta sinh sống dù chỉ trong một kiếp. Còn nếu ta dâng quả xoài này lên Bậc Đạo Sư, việc ấy chắc chắn sẽ mang lại lợi ích cho ta trong một thời gian dài.” Người ấy đã dâng quả xoài chín ấy lên Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư nhìn Trưởng lão Ānanda. Bấy giờ, Trưởng lão lấy bình bát do Tứ Đại Thiên Vương dâng ra và đặt vào tay Ngài. Bậc Đạo Sư đưa bình bát tới và nhận lấy quả xoài chín, rồi Ngài biểu lộ ý muốn ngồi xuống ngay tại chỗ ấy. Trưởng lão trải y ra và dâng lên. Bấy giờ, khi Ngài đã ngồi xuống chỗ ấy, Trưởng lão lọc nước, nghiền quả xoài chín, làm thành nước giải khát rồi dâng lên. Bậc Đạo Sư sau khi uống nước xoài, đã nói với Kaṇḍa: “Hãy vun đất và trồng hạt xoài này ngay tại đây.” Người ấy đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư rửa tay trên hạt xoài ấy. Ngay khi tay vừa được rửa xong, một cây xoài có thân to bằng đầu lưỡi cày, cao năm mươi hắc tay đã mọc lên. Năm cành lớn, mỗi cành dài năm mươi hắc tay, đã xuất hiện: mỗi cành ở bốn hướng và một cành ở phía trên. Cây ấy ngay lập tức được bao phủ bởi hoa và quả, và ở mỗi chỗ đều có một chùm xoài chín. Các vị tỳ-khưu đi theo sau đã vừa ăn xoài chín vừa đi đến. Đức vua nghe rằng: “Một cây xoài như vậy đã mọc lên,” đã cho người canh gác và ra lệnh: “Không ai được chặt nó.” Nhưng vì cây ấy do Kaṇḍa trồng nên được biết đến với tên là cây xoài Kaṇḍa. Cả những kẻ say sưa cũng ăn xoài chín và nói rằng: “Này các ngoại đạo xấu xa! Vì nghe nói ‘Sa-môn Gotama sẽ thực hiện thần thông tại gốc cây xoài Kaṇḍa’, các người đã cho nhổ cả những cây xoài con mới mọc trong ngày trong vòng một do-tuần. Đây chính là cây xoài Kaṇḍa,” rồi họ đã ném những hạt xoài thừa vào các ngoại đạo. สกฺโก วาตวลาหกํ เทวปุตฺตํ อาณาเปสิ ‘‘ติตฺถิยานํ มณฺฑปํ วาเตหิ อุปฺปาเฏตฺวา อุกฺการภูมิยํ ขิปาเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. สูริยมฺปิ เทวปุตฺตํ อาณาเปสิ ‘‘สูริยมณฺฑลํ นิกฑฺฒนฺโต ตาเปหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. ปุน วาตวลาหกํ อาณาเปสิ ‘‘วาตมณฺฑลํ อุฏฺฐาเปนฺโต ยาหี’’ติ. โส ตถา กโรนฺโต ติตฺถิยานํ ปคฺฆริตเสทสรีเร รโชวฏฺฏิยา โอกิริ. เต ตมฺพมตฺติกสทิสา อเหสุํ. วสฺสวลาหกมฺปิ อาณาเปสิ ‘‘มหนฺตานิ พินฺทูนิ ปาเตหี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. อถ เนสํ กาโย กพรคาวิสทิโส อโหสิ. เต นิคณฺฐา ลชฺชมานา หุตฺวา สมฺมุขสมฺมุขฏฺฐาเนเนว ปลายึสุ. เอวํ ปลายนฺเตสุ ปุราณกสฺสปสฺส อุปฏฺฐาโก เอโก กสฺสโก ‘‘อิทานิ เม อยฺยานํ ปาฏิหาริยกรณเวลา, คนฺตฺวา ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ โคเณ วิสฺสชฺเชตฺวา ปาโตว อาภตํ ยาคุกุฏญฺเจว โยตฺตกญฺจ คเหตฺวา อาคจฺฉนฺโต ปุราณํ ตถา ปลายนฺตํ ทิสฺวา, ภนฺเต[Pg.136], อชฺช ‘อยฺยานํ ปาฏิหาริยํ ปสฺสิสฺสามี’ติ อาคจฺฉามิ, ตุมฺเห กหํ คจฺฉถา’’ติ. กึ เต ปาฏิหาริเยน, อิมํ กุฏญฺจ โยตฺตญฺจ เทหีติ. โส เตน ทินฺนํ กุฏญฺจ โยตฺตญฺจ อาทาย นทีตีรํ คนฺตฺวา กุฏํ โยตฺเตน อตฺตโน คีวาย พนฺธิตฺวา ลชฺชนฺโต กิญฺจิ อกเถตฺวา รหเท ปติตฺวา อุทกปุพฺพุเฬ อุฏฺฐาเปนฺโต กาลํ กตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. Đế Thích đã ra lệnh cho thiên tử Vātavalāhaka: “Hãy dùng gió nhổ bật các lều của ngoại đạo và ném chúng vào bãi rác.” Vị ấy đã làm như vậy. Ngài cũng ra lệnh cho thiên tử Sūriya: “Hãy kéo mặt trời xuống thấp và thiêu đốt chúng.” Vị ấy đã làm như vậy. Ngài lại ra lệnh cho thiên tử Vātavalāhaka: “Hãy tạo ra một cơn lốc xoáy và đi đến đó.” Vị ấy làm như vậy, đã rắc bụi lên thân thể đẫm mồ hôi của các ngoại đạo. Họ trở nên giống như đất sét đỏ. Ngài cũng ra lệnh cho Vassavalāhaka: “Hãy làm cho những giọt mưa lớn rơi xuống.” Vị ấy đã làm như vậy. Bấy giờ, thân thể của họ trở nên giống như con bò lang. Các lõa thể ấy, cảm thấy xấu hổ, đã chạy trốn về bất cứ hướng nào họ đang đối mặt. Khi họ đang chạy trốn như vậy, một người nông dân, là thị giả của Purāṇa Kassapa, nghĩ rằng: “Bây giờ là lúc các bậc thầy của ta thực hiện thần thông, ta sẽ đi xem thần thông,” đã thả bò ra, lấy cái nồi cháo và sợi dây thừng đã mang theo từ sáng sớm, rồi đi đến. Thấy Purāṇa đang chạy trốn như vậy, người ấy hỏi: “Bạch ngài, hôm nay con đến để xem thần thông của các bậc thầy, các ngài đi đâu vậy?” (Purāṇa nói): “Ngươi cần gì đến thần thông? Hãy đưa cho ta cái nồi này và sợi dây thừng này.” Người ấy (Purāṇa) lấy cái nồi và sợi dây thừng do người kia đưa, đi đến bờ sông, dùng dây thừng buộc cái nồi vào cổ mình, vì xấu hổ, không nói một lời nào, đã nhảy xuống vực nước sâu, làm nổi lên những bọt nước, đã mệnh chung và tái sanh trong địa ngục Avīci. สกฺโก อากาเส รตนจงฺกมํ มาเปสิ. ตสฺส เอกา โกฏิ ปาจีนจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ อโหสิ, เอกา ปจฺฉิมจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ. สตฺถา สนฺนิปติตาย ฉตฺตึสโยชนิกาย ปริสาย วฑฺฒมานกจฺฉายาย ‘‘อิทานิ ปาฏิหาริยกรณเวลา’’ติ คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ปมุเข อฏฺฐาสิ. อถ นํ ฆรณี นาม อิทฺธิมนฺตี เอกา อนาคามิอุปาสิกา อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มาทิสาย ธีตริ วิชฺชมานาย ตุมฺหากํ กิลมนกิจฺจํ นตฺถิ, อหํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กถํ ตฺวํ กริสฺสสิ, ฆรณี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, เอกสฺมึ จกฺกวาฬคพฺเภ มหาปถวึ อุทกํ กตฺวา อุทกสกุณิกา วิย นิมุชฺชิตฺวา ปาจีนจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ อตฺตานํ ทสฺเสสฺสามิ, ตถา ปจฺฉิมอุตฺตรทกฺขิณจกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ, ตถา มชฺเฌ’’. มหาชโน มํ ทิสฺวา ‘‘กา เอสา’’ติ วุตฺเต วกฺขติ ‘‘ฆรณี นาเมสา, อยํ ตาว เอกิสฺสา อิตฺถิยา อานุภาโว, พุทฺธานุภาโว ปน กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ. เอวํ ติตฺถิยา ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานามิ เต ฆรณี เอวรูปํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺถภาวํ, น ปนายํ ตวตฺถาย พทฺโธ มาลาปุโฏ’’ติ วตฺวา ปฏิกฺขิปิ. สา ‘‘น เม สตฺถา อนุชานาติ, อทฺธา มยา อุตฺตริตรํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺโถ อญฺโญ อตฺถี’’ติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. สตฺถาปิ ‘‘เอวเมว เตสํ คุโณ ปากโฏ ภวิสฺสตีติ เอวํ ฉตฺตึสโยชนิกาย ปริสาย มชฺเฌ สีหนาทํ นทิสฺสตี’’ติ มญฺญมาโน อปเรปิ ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเห กถํ ปาฏิหาริยํ กริสฺสถา’’ติ. เต ‘‘เอวญฺจ เอวญฺจ กริสฺสาม, ภนฺเต’’ติ สตฺถุ ปุรโต ฐิตาว สีหนาทํ นทึสุ. เตสุ กิร จูฬอนาถปิณฺฑิโก ‘‘มาทิเส อนาคามิอุปาสเก ปุตฺเต วิชฺชมาเน สตฺถุ กิลมนกิจฺจํ นตฺถี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ทฺวาทสโยชนิกํ พฺรหฺมตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา อิมิสฺสา ปริสาย มชฺเฌ มหาเมฆคชฺชิตสทิเสน สทฺเทน พฺรหฺมอปฺโผฏนํ นาม อปฺโผเฏสฺสามี’’ติ. มหาชโน ‘‘กึ นาเมโส สทฺโท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จูฬอนาถปิณฺฑิกสฺส กิร [Pg.137] พฺรหฺมอปฺโผฏนสทฺโท นามา’’ติ วกฺขติ. ติตฺถิยา ‘‘คหปติกสฺส กิร ตาว เอโส อานุภาโว, พุทฺธานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตีติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสปิ ตเถว วตฺวา ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ. Đế Thích đã hóa hiện một con đường kinh hành bằng châu báu ở trên không. Một đầu của con đường ấy ở tại vành miệng núi Chuyển Luân phía đông, một đầu ở tại vành miệng núi Chuyển Luân phía tây. Khi bóng nắng đã ngả dài, giữa hội chúng dài ba mươi sáu do-tuần đã tụ hội, đức Thế Tôn nghĩ rằng: "Nay là lúc thực hiện song thông thần biến," rồi đi ra khỏi hương phòng và đứng ở phía trước. Bấy giờ, một nữ cư sĩ A-na-hàm tên là Gharaṇī, có thần thông, đã đi đến đảnh lễ Ngài và bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, khi có người con gái như con đây, các Ngài không nên có việc mệt nhọc. Con sẽ thực hiện thần thông." "Này Gharaṇī, con sẽ thực hiện như thế nào?" "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biến đại địa trong một thế giới thành nước, rồi lặn xuống như một con chim nước và hiện thân ở vành miệng núi Chuyển Luân phía đông, cũng như vậy ở vành miệng núi Chuyển Luân phía tây, phía bắc, phía nam, và cũng như vậy ở chính giữa. Đại chúng thấy con, khi được hỏi 'Kia là ai?', họ sẽ nói rằng: 'Đó là Gharaṇī.' 'Đây là oai lực của một người phụ nữ, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?' Như vậy, các kẻ ngoại đạo sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với bà: "Này Gharaṇī, Ta biết con có khả năng thực hiện thần thông như vậy, nhưng vòng hoa này không được kết lại vì con," rồi Ngài đã từ chối. Bà nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn không cho phép ta, chắc chắn có người khác có khả năng thực hiện thần thông cao siêu hơn ta," rồi đứng sang một bên. Đức Thế Tôn cũng nghĩ rằng: "Cứ như thế này, đức hạnh của họ sẽ được biểu lộ. Như vậy, giữa hội chúng dài ba mươi sáu do-tuần, họ sẽ cất lên tiếng rống sư tử," rồi Ngài cũng hỏi những người khác: "Các ngươi sẽ thực hiện thần thông như thế nào?" Họ đứng trước mặt đức Thế Tôn và cất lên tiếng rống sư tử rằng: "Bạch đức Thế Tôn, chúng con sẽ làm thế này, thế này." Trong số họ, nghe nói trưởng giả Cấp Cô Độc nhỏ nghĩ rằng: "Khi có những người con là cư sĩ A-na-hàm như ta, đức Thế Tôn không nên có việc mệt nhọc," rồi thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." Khi được hỏi: "Con sẽ thực hiện như thế nào?", ông thưa: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ hóa hiện thân Phạm thiên dài mười hai do-tuần, rồi ở giữa hội chúng này, con sẽ vỗ tay gọi là tiếng vỗ tay của Phạm thiên với âm thanh giống như tiếng sấm của đám mây lớn. Đại chúng hỏi: 'Tiếng gì đó?', họ sẽ nói rằng: 'Nghe nói đó là tiếng vỗ tay của Phạm thiên của trưởng giả Cấp Cô Độc nhỏ.' Các kẻ ngoại đạo sẽ nói: 'Oai lực của một gia chủ đã như thế, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?', rồi họ sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Đức Thế Tôn nói: "Ta biết oai lực của con," và cũng nói với ông như đã nói với bà Gharaṇī, rồi không cho phép thực hiện thần thông. อเถกา ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา สตฺตวสฺสิกา จีรสามเณรี กิร นาม สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กถํ กริสฺสสิ จีเร’’ติ? ‘‘ภนฺเต, สิเนรุญฺจ จกฺกวาฬปพฺพตญฺจ หิมวนฺตญฺจ อาหริตฺวา อิมสฺมึ ฐาเน ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา อหํ หํสสกุณี วิย ตโต ตโต นิกฺขมิตฺวา อสชฺชมานา คมิสฺสามิ, มหาชโน มํ ทิสฺวา ‘กา เอสา’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘จีรสามเณรี’ติ วกฺขติ. ติตฺถิยา ‘สตฺตวสฺสิกาย ตาว สามเณริยา อยมานุภาโว, พุทฺธานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’ติ ตุมฺเห อทิสฺวาว ปลายิสฺสนฺตี’’ติ. อิโต ปรํ เอวรูปานิ วจนานิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพานิ. ตสฺสาปิ ภควา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ วตฺวา ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ. อเถโก ปฏิสมฺภิทปฺปตฺโต ขีณาสโว จุนฺทสามเณโร นาม ชาติยา สตฺตวสฺสิโก สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ ภควา ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, ชมฺพุทีปสฺส ธชภูตํ มหาชมฺพุรุกฺขํ ขนฺเธ คเหตฺวา จาเลตฺวา มหาชมฺพุเปสิโย อาหริตฺวา อิมํ ปริสํ ขาทาเปสฺสามิ, ปาริจฺฉตฺตกกุสุมานิ จ อาหริตฺวา ตุมฺเห วนฺทิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺส ปาฏิหาริยกรณํ ปฏิกฺขิปิ. Bấy giờ, nghe nói một sa-di-ni bảy tuổi tên là Cīrā, đã đắc Tứ Tuệ Phân Tích, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." "Này Cīrā, con sẽ thực hiện như thế nào?" "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ mang núi Sineru, núi Chuyển Luân, và núi Hy-mã-lạp đến, đặt chúng theo thứ tự tại nơi này, rồi con sẽ đi từ nơi này đến nơi kia không vướng mắc như một con thiên nga. Đại chúng thấy con, khi hỏi 'Kia là ai?', họ sẽ nói rằng: 'Đó là sa-di-ni Cīrā.' Các kẻ ngoại đạo sẽ nói: 'Oai lực của một sa-di-ni bảy tuổi đã như thế, vậy oai lực của chư Phật sẽ như thế nào?', rồi họ sẽ bỏ chạy ngay cả khi chưa nhìn thấy Ngài." Từ đây về sau, những lời nói tương tự nên được hiểu theo cách đã được nói. Đức Thế Tôn cũng nói với vị ấy: "Ta biết oai lực của con," rồi không cho phép thực hiện thần thông. Bấy giờ, một vị sa-di tên là Cunda, bảy tuổi, đã đắc Tứ Tuệ Phân Tích, đã đoạn tận các lậu hoặc, đảnh lễ đức Thế Tôn và thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông." Khi được hỏi: "Con sẽ thực hiện như thế nào?", vị ấy bạch rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ lấy cây diêm-phù-đề lớn, là ngọn cờ của cõi Diêm-phù-đề, đặt trên vai và rung lắc, rồi mang những trái diêm-phù-đề lớn đến và sẽ cho hội chúng này ăn. Con cũng sẽ mang những bông hoa san-thô đến và đảnh lễ Ngài." Đức Thế Tôn nói: "Ta biết oai lực của con," rồi từ chối việc thực hiện thần thông của vị ấy. อถ อุปฺปลวณฺณา เถรี สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺฐา อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมนฺตา ทฺวาทสโยชนิกํ ปริสํ ทสฺเสตฺวา อาวฏฺฏโต ฉตฺตึสโยชนาย ปริสาย ปริวุโต จกฺกวตฺติราชา หุตฺวา อาคนฺตฺวา ตุมฺเห วนฺทิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสาปิ ปาฏิหาริยกรณํ ปฏิกฺขิปิ. อถ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ กริสฺสสี’’ติ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สิเนรุปพฺพตราชานํ ทนฺตนฺตเร ฐเปตฺวา มาสสาสปพีชํ วิย ขาทิสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘อิมํ มหาปถวึ กฏสารกํ วิย สํเวลฺลิตฺวา องฺคุลนฺตเร นิกฺขิปิสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘มหาปถวึ กุลาลจกฺกํ วิย ปริวตฺเตตฺวา มหาชนํ ปถโวชํ [Pg.138] ขาทาเปสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘วามหตฺเถ ปถวึ กตฺวา อิเม สตฺเต ทกฺขิณหตฺเถน อญฺญสฺมึ ทีเป ฐเปสฺสามี’’ติ. ‘‘อญฺญํ กึ กริสฺสสี’’ติ? ‘‘สิเนรุํ ฉตฺตทณฺฑํ วิย กตฺวา มหาปถวึ อุกฺขิปิตฺวา ตสฺสุปริ ฐเปตฺวา ฉตฺตหตฺโถ ภิกฺขุ วิย เอกหตฺเถนาทาย อากาเส จงฺกมิสฺสามี’’ติ. สตฺถา ‘‘ชานามิ เต อานุภาว’’นฺติ ตสฺสปิ ปาฏิหาริยกรณํ นานุชานิ. โส ‘‘ชานาติ มญฺเญ สตฺถา มยา อุตฺตริตรํ ปาฏิหาริยํ กาตุํ สมตฺถ’’นฺติ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. Bấy giờ, trưởng lão ni Uppalavaṇṇā đảnh lễ Bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biểu diễn thần thông.” Khi được hỏi: “Con sẽ làm thế nào?”, bà thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thị hiện hội chúng rộng mười hai do-tuần ở bốn phía, rồi hóa thân thành Chuyển Luân Thánh Vương được vây quanh bởi hội chúng rộng ba mươi sáu do-tuần, đến và đảnh lễ Ngài.” Bậc Đạo Sư nói: “Ta biết oai lực của con,” và cũng từ chối việc biểu diễn thần thông của bà. Bấy giờ, trưởng lão Mahāmoggallāna đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ biểu diễn thần thông.” Khi được hỏi: “Con sẽ làm thế nào?”, ngài thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ đặt vua núi Sineru vào giữa kẽ răng và nhai nó như hạt đậu, hạt cải.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ cuộn đại địa này lại như một tấm chiếu và đặt nó vào giữa kẽ ngón tay.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ làm cho đại địa quay như bánh xe của người thợ gốm và khiến cho đại chúng ăn vị đất.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ đặt trái đất trên tay trái, dùng tay phải bắt lấy những chúng sanh này và đặt họ ở một hòn đảo khác.” “Con sẽ làm gì khác nữa?” “Con sẽ biến núi Sineru thành cán dù, nhấc đại địa lên và đặt nó lên trên, rồi như một vị tỳ-khưu cầm dù, con sẽ cầm nó bằng một tay và đi kinh hành trên không trung.” Bậc Đạo Sư nói: “Ta biết oai lực của con,” và cũng không cho phép ngài biểu diễn thần thông. Vị ấy nghĩ rằng: “Có lẽ Bậc Đạo Sư biết có người có khả năng thực hiện thần thông siêu việt hơn ta,” rồi đứng sang một bên. อถ นํ สตฺถา ‘‘นายํ โมคฺคลฺลานํ ตวตฺถาย พทฺโธ พาลาปุโฏ. อหญฺหิ อสมธุโร, มม ธุรํ อญฺโญ วหิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ. อนจฺฉริยเมตํ, ยํ อิทานิ มม ธุรํ วหิตุํ สมตฺโถ นาม ภเวยฺย. อเหตุกติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตกาเลปิ มม ธุรํ อญฺโญ วหิตุํ สมตฺโถ นาม นาโหสิเยวา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา ปน, ภนฺเต’’ติ เถเรน ปุฏฺโฐ อตีตํ อาหริตฺวา – Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ngài: “Này Moggallāna, bó hoa này không phải được kết lại vì lợi ích của con. Ta quả thật là người mang gánh nặng không ai sánh bằng, không có ai khác có khả năng mang gánh nặng của Ta. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, nếu bây giờ có người có khả năng mang gánh nặng của Ta. Ngay cả khi sanh vào loài bàng sanh vô nhân, cũng chưa từng có ai khác có khả năng mang gánh nặng của Ta.” Khi được vị trưởng lão hỏi: “Bạch đức Thế Tôn, việc đó xảy ra khi nào?”, Bậc Đạo Sư đã kể lại chuyện quá khứ: ‘‘ยโต ยโต ครุ ธุรํ, ยโต คมฺภีรวตฺตนี; ตทาสฺสุ กณฺหํ ยุญฺชนฺติ, สฺวาสฺสุ ตํ วหเต ธุร’’นฺติ. – “Bất cứ nơi nào gánh nặng, bất cứ nơi nào đường lầy lội sâu; khi ấy, họ thắng con Kaṇha vào ách, và nó đã kéo gánh nặng ấy.” อิทํ กณฺหอุสภชาตกํ (ชา. ๑.๑.๒๙) วิตฺถาเรตฺวา ปุน ตเมว วตฺถุํ วิเสเสตฺวา ทสฺเสนฺโต – Sau khi kể chi tiết Bổn sanh Kaṇhausabha này, và một lần nữa, để làm nổi bật chính câu chuyện ấy, Ngài đã dạy: ‘‘มนุญฺญเมว ภาเสยฺย, นามนุญฺญํ กุทาจนํ; มนุญฺญํ ภาสมานสฺส, ครุํ ภารํ อุททฺธริ; ธนญฺจ นํ อลาเภสิ, เตน จตฺตมโน อหู’’ติ. – “Chỉ nên nói lời khả ái, không bao giờ nói lời không khả ái. Vì người chủ nói lời khả ái, nó đã kéo gánh nặng. Nó cũng đã mang lại tài sản cho người ấy, và do đó người ấy được hoan hỷ.” อิทํ นนฺทิวิสาลชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. กเถตฺวา จ ปน สตฺถา รตนจงฺกมํ อภิรุหิ, ปุรโต ทฺวาทสโยชนิกา ปริสา อโหสิ ตถา ปจฺฉโต จ อุตฺตรโต จ ทกฺขิณโต จ. อุชุกํ ปน จตุวีสติโยชนิกาย ปริสาย มชฺเฌ ภควา ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ. Ngài đã kể chi tiết Bổn sanh Nandivisāla này. Và sau khi kể xong, Bậc Đạo Sư bước lên kinh hành đường bằng báu vật. Phía trước có hội chúng rộng mười hai do-tuần, cũng vậy ở phía sau, phía bắc và phía nam. Giữa hội chúng rộng hai mươi bốn do-tuần theo đường thẳng, đức Thế Tôn đã thực hiện Song Thông Thần Biến. ตํ ปาฬิโต ตาว เอวํ เวทิตพฺพํ (ปฏิ. ม. ๑.๑๑๖) – กตมํ ตถาคตสฺส ยมกปาฏิหาริเย ญาณํ? อิธํ ตถาคโต ยมกปาฏิหาริยํ กโรติ อสาธารณํ สาวเกหิ, อุปริมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เหฏฺฐิมกายโต [Pg.139] อุทกธารา ปวตฺตติ. เหฏฺฐิมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อุปริมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ. ปุรตฺถิมกายโต, ปจฺฉิมกายโต; ปจฺฉิมกายโต, ปุรตฺถิมกายโต; ทกฺขิณอกฺขิโต, วามอกฺขิโต; วามอกฺขิโต, ทกฺขิณอกฺขิโต; ทกฺขิณกณฺณโสตโต, วามกณฺณโสตโต; วามกณฺณโสตโต, ทกฺขิณกณฺณโสตโต; ทกฺขิณนาสิกาโสตโต, วามนาสิกาโสตโต; วามนาสิกาโสตโต, ทกฺขิณนาสิกาโสตโต; ทกฺขิณอํสกูฏโต, วามอํสกูฏโต; วามอํสกูฏโต, ทกฺขิณอํสกูฏโต; ทกฺขิณหตฺถโต, วามหตฺถโต; วามหตฺถโต, ทกฺขิณหตฺถโต; ทกฺขิณปสฺสโต, วามปสฺสโต; วามปสฺสโต, ทกฺขิณปสฺสโต; ทกฺขิณปาทโต, วามปาทโต; วามปาทโต, ทกฺขิณปาทโต; องฺคุลงฺคุเลหิ, องฺคุลนฺตริกาหิ; องฺคุลนฺตริกาหิ, องฺคุลงฺคุเลหิ; เอเกกโลมกูปโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เอเกกโลมโต อุทกธารา ปวตฺตติ. เอเกกโลมโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เอเกกโลมกูปโต อุทกธารา ปวตฺตติ ฉนฺนํ วณฺณานํ นีลานํ ปีตกานํ โลหิตกานํ โอทาตานํ มญฺเชฏฺฐานํ ปภสฺสรานํ. ภควา จงฺกมติ, พุทฺธนิมฺมิโต ติฏฺฐติ วา นิสีทติ วา เสยฺยํ วา กปฺเปติ…เป… นิมฺมิโต เสยฺยํ กปฺเปติ, ภควา จงฺกมติ วา ติฏฺฐติ วา นิสีทติ วา. อิทํ ตถาคตสฺส ยมกปาฏิหาริเย ญาณนฺติ. Về điều đó, trước hết nên được hiểu theo Thánh điển như sau: Trí tuệ về Song Thông Thần Biến của Như Lai là gì? Ở đây, Như Lai thực hiện Song Thông Thần Biến, một năng lực không chung với các vị Thinh văn: từ phần trên của thân, một khối lửa phát ra; từ phần dưới của thân, một dòng nước tuôn chảy. Từ phần dưới của thân, một khối lửa phát ra; từ phần trên của thân, một dòng nước tuôn chảy. Từ phía trước thân, (khối lửa phát ra), từ phía sau thân, (dòng nước tuôn chảy); từ phía sau thân, (khối lửa phát ra), từ phía trước thân, (dòng nước tuôn chảy); từ mắt phải, (khối lửa phát ra), từ mắt trái, (dòng nước tuôn chảy); từ mắt trái, (khối lửa phát ra), từ mắt phải, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ tai phải, (khối lửa phát ra), từ lỗ tai trái, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ tai trái, (khối lửa phát ra), từ lỗ tai phải, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ mũi phải, (khối lửa phát ra), từ lỗ mũi trái, (dòng nước tuôn chảy); từ lỗ mũi trái, (khối lửa phát ra), từ lỗ mũi phải, (dòng nước tuôn chảy); từ vai phải, (khối lửa phát ra), từ vai trái, (dòng nước tuôn chảy); từ vai trái, (khối lửa phát ra), từ vai phải, (dòng nước tuôn chảy); từ tay phải, (khối lửa phát ra), từ tay trái, (dòng nước tuôn chảy); từ tay trái, (khối lửa phát ra), từ tay phải, (dòng nước tuôn chảy); từ hông phải, (khối lửa phát ra), từ hông trái, (dòng nước tuôn chảy); từ hông trái, (khối lửa phát ra), từ hông phải, (dòng nước tuôn chảy); từ chân phải, (khối lửa phát ra), từ chân trái, (dòng nước tuôn chảy); từ chân trái, (khối lửa phát ra), từ chân phải, (dòng nước tuôn chảy); từ các đầu ngón tay và ngón chân, (khối lửa phát ra), từ các kẽ ngón tay và ngón chân, (dòng nước tuôn chảy); từ các kẽ ngón tay và ngón chân, (khối lửa phát ra), từ các đầu ngón tay và ngón chân, (dòng nước tuôn chảy); từ mỗi lỗ chân lông, một khối lửa phát ra; từ mỗi sợi lông, một dòng nước tuôn chảy. Từ mỗi sợi lông, một khối lửa phát ra; từ mỗi lỗ chân lông, một dòng nước tuôn chảy, với sáu màu sắc: xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, và rực rỡ. Đức Thế Tôn kinh hành, còn đức Phật hóa thân thì đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm... Hóa thân nằm, còn đức Thế Tôn thì kinh hành, hoặc đứng, hoặc ngồi. Đây là trí tuệ về Song Thông Thần Biến của Như Lai. อิทํ ปน ปาฏิหาริยํ ภควา ตสฺมึ จงฺกเม จงฺกมิตฺวา อกาสิ. ตสฺส เตโชกสิณสมาปตฺติวเสน อุปริมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อาโปกสิณสมาปตฺติวเสน เหฏฺฐิมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ. น ปน อุทกธาราย ปวตฺตนฏฺฐานโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, อคฺคิกฺขนฺธสฺส ปวตฺตนฏฺฐานโต อุทกธารา ปวตฺตตีติ ทสฺเสตุํ ‘‘เหฏฺฐิมกายโต อุปริมกายโต’’ติ วุตฺตํ. เอเสว นโย สพฺพปเทสุ. อคฺคิกฺขนฺโธ ปเนตฺถ อุทกธาราย อสมฺมิสฺโส อโหสิ, ตถา อุทกธารา อคฺคิกฺขนฺเธน. อุภยมฺปิ กิร เจตํ ยาว พฺรหฺมโลกา อุคฺคนฺตฺวา จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ ปตติ. ‘‘ฉนฺนํ วณฺณาน’’นฺติ วุตฺตา ปนสฺส ฉพฺพณฺณรํสิโย ฆเฏหิ อาสิญฺจมานํ วิลีนสุวณฺณํ วิย ยนฺตนาลิกโต นิกฺขนฺตสุวณฺณรสธารา วิย จ เอกจกฺกวาฬคพฺภโต อุคฺคนฺตฺวา พฺรหฺมโลกํ อาหจฺจ ปฏินิวตฺติตฺวา [Pg.140] จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิเมว คณฺหึสุ. เอกจกฺกวาฬคพฺภํ วงฺกโคปานสิกํ วิย โพธิฆรํ อโหสิ เอกาโลกํ. Đức Thế Tôn đã thực hiện phép thần thông này trong lúc kinh hành trên con đường kinh hành ấy. Do năng lực của thiền định biến xứ lửa, một khối lửa phát ra từ phần trên thân của Ngài; do năng lực của thiền định biến xứ nước, một dòng nước chảy ra từ phần dưới thân của Ngài. Để chỉ rõ rằng khối lửa không phát ra từ nơi dòng nước tuôn chảy, và dòng nước không tuôn chảy từ nơi khối lửa phát ra, nên mới nói là: ‘từ phần dưới thân, từ phần trên thân’. Phương pháp này cũng tương tự trong tất cả các trường hợp. Ở đây, khối lửa đã không hòa lẫn với dòng nước, và dòng nước cũng vậy, không hòa lẫn với khối lửa. Cả hai hiện tượng này được cho là đã bốc lên đến cõi Phạm thiên rồi rơi xuống vành vũ trụ. Lại nữa, sáu màu hào quang của Ngài, được nói đến trong câu ‘của sáu màu’, giống như vàng nóng chảy được rót ra từ những chiếc bình, và giống như dòng vàng lỏng chảy ra từ ống của một cỗ máy, đã phát ra từ bên trong một vũ trụ, bay lên chạm đến cõi Phạm thiên, rồi quay trở lại và chỉ bao trùm lấy vành vũ trụ. Toàn bộ bên trong vũ trụ trở thành một ngôi nhà Bồ-đề với những vì kèo cong, và tràn ngập một luồng ánh sáng duy nhất. ตํทิวสํ สตฺถา จงฺกมิตฺวา ปาฏิหาริยํ กโรนฺโต อนฺตรนฺตรา มหาชนสฺส ธมฺมํ กเถสิ. กเถนฺโต จ ชนํ นิรสฺสาสํ อกตฺวา ตสฺส อสฺสาสวารํ เทติ. ตสฺมึ ขเณ มหาชโน สาธุการํ ปวตฺเตสิ. ตสฺส สาธุการปวตฺตนกาเล สตฺถา ตาวมหติยา ปริสาย จิตฺตํ โอโลเกนฺโต เอเกกสฺส โสฬสนฺนํ อาการานํ วเสน จิตฺตาจารํ อญฺญาสิ. เอวํ ลหุกปริวตฺตํ พุทฺธานํ จิตฺตํ. โย โย ยสฺมิญฺจ ธมฺเม ยสฺมิญฺจ ปาฏิหีเร ปสนฺโน, ตสฺส ตสฺส อชฺฌาสยวเสเนว ธมฺมญฺจ กเถสิ, ปาฏิหีรญฺจ อกาสิ. เอวํ ธมฺเม เทสิยมาเน ปาฏิหีเร จ กริยมาเน มหาชนสฺส ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺถา ปน ตสฺมึ สมาคเม อตฺตโน มนํ คเหตฺวา อญฺญํ ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ สมตฺถํ อทิสฺวา นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. เตน ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ สตฺถา วิสฺสชฺเชสิ, สตฺถารา ปุจฺฉิตํ โส วิสฺสชฺเชสิ. ภควโต จงฺกมนกาเล นิมฺมิโต ฐานาทีสุ อญฺญตรํ กปฺเปสิ, นิมฺมิตสฺส จงฺกมนกาเล ภควา ฐานาทีสุ อญฺญตรํ กปฺเปสิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘นิมฺมิโต จงฺกมติ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ. เอวํ กโรนฺตสฺส สตฺถุ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ธมฺมกถํ สุตฺวา ตสฺมึ สมาคเม วีสติยา ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. Vào ngày hôm đó, Đức Bổn Sư vừa kinh hành vừa thực hiện thần thông, và thỉnh thoảng Ngài thuyết pháp cho đại chúng. Trong khi thuyết giảng, Ngài không làm cho dân chúng mệt mỏi mà ban cho họ sự nghỉ ngơi thoải mái. Vào lúc ấy, đại chúng cất lên tiếng ‘lành thay’. Trong lúc đại chúng tung hô ‘lành thay’, Đức Bổn Sư, trong khi quán xét tâm của đại chúng đông đảo như vậy, đã biết được diễn biến tâm của mỗi người qua mười sáu phương diện. Tâm của các vị Phật thay đổi nhanh chóng như vậy. Vị nào có lòng tịnh tín trong pháp nào, trong thần thông nào, Ngài chỉ thuyết pháp và thực hiện thần thông theo ý nguyện của vị đó. Khi pháp được thuyết giảng và thần thông được thực hiện như vậy, sự chứng ngộ chân lý đã xảy ra cho đại chúng. Bậc Đạo Sư, trong hội chúng đó, sau khi xem xét tâm của mình và không thấy ai khác có khả năng hỏi một câu hỏi, đã hóa hiện ra một vị Phật hóa thân. Đức Bổn Sư trả lời câu hỏi do vị Phật hóa thân ấy hỏi, và vị Phật hóa thân ấy trả lời câu hỏi do Đức Bổn Sư hỏi. Khi Đức Thế Tôn kinh hành, vị Phật hóa thân thực hiện một trong các oai nghi như đứng; khi vị Phật hóa thân kinh hành, Đức Thế Tôn thực hiện một trong các oai nghi như đứng. Để chỉ rõ ý nghĩa đó, câu ‘vị Phật hóa thân kinh hành...’ đã được nói đến. Khi thấy thần thông và nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư đang thực hiện như vậy, trong hội chúng đó, hai mươi ức chúng sinh đã chứng ngộ chân lý. สตฺถา ปาฏิหีรํ กโรนฺโตว ‘‘กตฺถ นุ โข อตีตพุทฺธา อิทํ ปาฏิหีรํ กตฺวา วสฺสํ อุเปนฺตี’’ติ อาวชฺเชตฺวา ‘‘ตาวตึสภวเน วสฺสํ อุปคนฺตฺวา มาตุ อภิธมฺมปิฏกํ เทเสนฺตี’’ติ ทิสฺวา ทกฺขิณปาทํ อุกฺขิปิตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเก ฐเปตฺวา อิตรํ ปาทํ อุกฺขิปิตฺวา สิเนรุมตฺถเก ฐเปสิ. เอวํ อฏฺฐสฏฺฐิโยชนสตสหสฺสฏฺฐาเน ตโย ปทวารา อเหสุํ, ทฺเว ปาทฉิทฺทานิ. สตฺถา ปาทํ ปสาเรตฺวา อกฺกมีติ น สลฺลกฺเขตพฺพํ. ตสฺส หิ ปาทุกฺขิปนกาเลเยว ปพฺพตา ปาทมูลํ อาคนฺตฺวา สมฺปฏิจฺฉึสุ, สตฺถารา อกฺกมนกาเล เต ปพฺพตา อุฏฺฐาย สกฏฺฐาเนเยว อฏฺฐํสุ. สกฺโก สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ปณฺฑุกมฺพลสิลาย มญฺเญ สตฺถา อิมํ วสฺสาวาสํ อุเปสฺสติ, พหูนญฺจ เทวตานํ อุปกาโร ภวิสฺสติ, สตฺถริ ปเนตฺถ วสฺสาวาสํ อุปคเต อญฺญา เทวตา หตฺถมฺปิ ฐเปตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. อยํ โข [Pg.141] ปน ปณฺฑุกมฺพลสิลา ทีฆโต สฏฺฐิโยชนา, วิตฺถารโต ปณฺณาสโยชนา, ปุถุลโต ปนฺนรสโยชนา, สตฺถริ นิสินฺเนปิ ตุจฺฉํ ภวิสฺสตี’’ติ. สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา อตฺตโน สงฺฆาฏึ สิลาสนํ ปฏิจฺฉาทยมานํ ขิปิ. สกฺโก จินฺเตสิ – ‘‘จีวรํ ตาว ปฏิจฺฉาทยมานํ ขิปิ, สยํ ปน ปริตฺตเก ฐาเน นิสีทิสฺสตี’’ติ. สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา นีจปีฐกํ มหาปํสุกูลิโก วิย ปณฺฑุกมฺพลสิลํ อนฺโตจีวรโภเคเยว กตฺวา นิสีทิ. มหาชโนปิ ตํขณญฺเญว สตฺถารํ โอโลเกนฺโต นาทฺทส, จนฺทสฺส อตฺถงฺคมิตกาโล วิย สูริยสฺส จ อตฺถงฺคมิตกาโล วิย อโหสิ. มหาชโน – Đức Bổn Sư, trong khi vẫn đang thực hiện thần thông, đã suy xét: ‘Các vị Phật quá khứ sau khi thực hiện thần thông này đã an cư mùa mưa ở đâu nhỉ?’ và thấy rằng: ‘Các Ngài an cư mùa mưa tại cõi trời Đao Lợi và thuyết giảng Vi Diệu Pháp cho mẫu thân’, Ngài liền nhấc chân phải đặt lên đỉnh núi Yugandhara, rồi nhấc chân còn lại đặt lên đỉnh núi Sineru. Như vậy, trong khoảng cách một trăm sáu mươi tám ngàn do tuần, đã có ba bước chân, hai sải chân. Không nên nghĩ rằng Đức Bổn Sư đã duỗi chân ra. Thật vậy, ngay khi Ngài nhấc chân lên, các ngọn núi đã đến tận gốc chân Ngài để đón nhận; khi Đức Bổn Sư đặt chân xuống, các ngọn núi ấy lại trồi lên và đứng yên tại vị trí cũ của chúng. Đế Thích thấy Đức Bổn Sư liền suy nghĩ: ‘Có lẽ Đức Bổn Sư sẽ an cư mùa mưa này trên phiến đá Paṇḍukambala. Điều này sẽ mang lại lợi ích lớn cho nhiều vị trời. Nhưng khi Đức Bổn Sư an cư mùa mưa ở đây, các vị trời khác sẽ không thể đặt được cả bàn tay của mình lên đó. Phiến đá Paṇḍukambala này dài sáu mươi do tuần, rộng năm mươi do tuần, và dày mười lăm do tuần. Ngay cả khi Đức Bổn Sư ngự trên đó, nó vẫn sẽ trống trải.’ Đức Bổn Sư biết được ý nghĩ của vị ấy, liền ném tấm y tăng-già-lê của mình ra, phủ kín cả phiến đá. Đế Thích lại nghĩ: ‘Ngài đã ném tấm y ra phủ kín trước, còn chính Ngài chắc sẽ ngồi ở một chỗ nhỏ thôi.’ Đức Bổn Sư biết được ý nghĩ của vị ấy, liền làm cho phiến đá Paṇḍukambala nằm gọn bên trong nếp y, giống như một vị trưởng lão giữ hạnh phấn tảo y đặt một chiếc ghế thấp bên trong y của mình, rồi Ngài ngự xuống. Đại chúng ngay lúc đó nhìn theo Đức Bổn Sư nhưng không còn thấy Ngài nữa. Cảnh tượng giống như lúc mặt trăng lặn và cũng giống như lúc mặt trời lặn. Đại chúng – ‘‘คโต นุ จิตฺตกูฏํ วา, เกลาสํ วา ยุคนฺธรํ; น โน ทกฺเขมุ สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภ’’นฺติ. – ‘Phải chăng Ngài đã đi đến núi Cittakūṭa, hay núi Kelāsa, hay núi Yugandhara? Chúng ta không còn thấy được Đức Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Anh Hùng giữa nhân loại nữa rồi.’ อิมํ คาถํ วทนฺโต ปริเทวิ. อปเร ‘‘สตฺถา นาม ปวิเวกรโต, โส ‘เอวรูปาย เม ปริสาย เอวรูปํ ปาฏิหีรํ กต’นฺติ ลชฺชาย อญฺญํ รฏฺฐํ วา ชนปทํ วา คโต ภวิสฺสติ, น ทานิ ตํ ทกฺขิสฺสามา’’ติ ปริเทวนฺตา อิมํ คาถมาหํสุ – Họ vừa đọc bài kệ này vừa than khóc. Những người khác than khóc rằng: ‘Một vị gọi là Bậc Đạo Sư thì ưa thích sự thanh vắng. Vị ấy có lẽ vì hổ thẹn rằng ‘Ta đã thực hiện một phép thần thông như vậy giữa một hội chúng như thế này’ nên đã đi đến một vương quốc hay một xứ sở khác rồi. Bây giờ chúng ta sẽ không còn được gặp Ngài nữa’, và họ đã đọc bài kệ này – ‘‘ปวิเวกรโต ธีโร, นิมํ โลกํ ปุเนหิติ; น โน ทกฺเขมุ สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภ’’นฺติ. ‘Bậc Trí Tuệ, người ưa thích sự thanh vắng, sẽ không trở lại thế gian này nữa. Chúng ta không còn thấy được Đức Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Anh Hùng giữa nhân loại nữa rồi.’ เต มหาโมคฺคลฺลานํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กหํ, ภนฺเต, สตฺถา’’ติ? โส สยํ ชานนฺโตปิ ‘‘ปเรสมฺปิ คุณา ปากฏา โหนฺตู’’ติ อชฺฌาสเยน ‘‘อนุรุทฺธํ ปุจฺฉถา’’ติ อาห. เต เถรํ ตถา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กหํ, ภนฺเต, สตฺถา’’ติ? ตาวตึสภวเน ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วสฺสํ อุปคนฺตฺวา มาตุ อภิธมฺมปิฏกํ เทเสตุํ คโตติ. ‘‘กทา อาคมิสฺสติ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘ตโย มาเส อภิธมฺมปิฏกํ เทเสตฺวา มหาปวารณทิวเส’’ติ. เต ‘‘สตฺถารํ อทิสฺวา น คมิสฺสามา’’ติ ตตฺเถว ขนฺธาวารํ พนฺธึสุ. อากาสเมว กิร เนสํ ฉทนํ อโหสิ. ตาย จ มหติยา ปริสาย สรีรนิฆํโส นาม น ปญฺญายิ, ปถวี วิวรํ อทาสิ, สพฺพตฺถ ปริสุทฺธเมว ภูมิตลํ อโหสิ. Họ hỏi ngài Đại Mục-kiền-liên: "Bạch ngài, đức Bậc Đạo Sư ở đâu?". Vị ấy dù tự mình biết, nhưng với ý định rằng: "Mong rằng các đức hạnh của những vị khác cũng được biểu lộ", nên đã nói rằng: "Hãy hỏi ngài A-nậu-lâu-đà". Họ đã hỏi vị Trưởng lão như vậy: "Bạch ngài, đức Bậc Đạo Sư ở đâu?". (Ngài A-nậu-lâu-đà trả lời): "Ngài đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đến tảng đá Paṇḍukambala, sau khi nhập hạ, để thuyết giảng tạng A-tỳ-đàm cho mẫu thân". (Họ hỏi): "Bạch ngài, khi nào ngài sẽ trở về?". (Ngài trả lời): "Sau khi thuyết giảng tạng A-tỳ-đàm trong ba tháng, ngài sẽ trở về vào ngày đại lễ Tự Tứ". Họ nghĩ rằng: "Không thấy đức Bậc Đạo Sư, chúng ta sẽ không đi", rồi họ đã dựng trại ngay tại đó. Nghe nói, chính bầu trời đã là mái che của họ. Và đối với hội chúng đông đảo ấy, không thấy có thứ gọi là chất thải của cơ thể, mặt đất đã mở ra một kẽ hở (để thu nhận), khắp mọi nơi, mặt đất đều hoàn toàn trong sạch. สตฺถา ปฐมเมว โมคฺคลฺลานตฺเถรํ อโวจ – ‘‘โมคฺคลฺลาน, ตฺวํ เอติสฺสาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสยฺยาสิ, จูฬอนาถปิณฺฑิโก อาหารํ ทสฺสตี’’ติ. ตสฺมา [Pg.142] ตํ เตมาสํ จูฬอนาถปิณฺฑิโกว ตสฺสา ปริสาย ยาปนํ ยาคุภตฺตํ ขาทนียํ ตมฺพุลเตลคนฺธมาลาปิลนฺธนานิ จ อทาสิ. มหาโมคฺคลฺลาโน ธมฺมํ เทเสสิ, ปาฏิหาริยทสฺสนตฺถํ อาคตาคเตหิ ปุฏฺฐปญฺเห จ วิสฺสชฺเชสิ. สตฺถารมฺปิ มาตุ อภิธมฺมเทสนตฺถํ ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วสฺสํ อุปคตํ ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตา ปริวารยึสุ. เตน วุตฺตํ – Đức Bậc Đạo Sư ngay từ đầu đã nói với Trưởng lão Mục-kiền-liên: "Này Mục-kiền-liên, ông hãy thuyết Pháp cho hội chúng này, Cấp-cô-độc nhỏ sẽ cúng dường vật thực". Do đó, trong ba tháng ấy, chính Cấp-cô-độc nhỏ đã cúng dường cho hội chúng ấy các vật dụng, cháo, cơm, vật thực cứng, trầu, dầu, hương, vòng hoa và đồ trang sức. Ngài Đại Mục-kiền-liên đã thuyết Pháp, và đã giải đáp các câu hỏi được đặt ra bởi những người đến đi liên tục để xem thần thông. Các vị trời ở mười ngàn thế giới cũng đã vây quanh đức Bậc Đạo Sư, người đã nhập hạ trên tảng đá Paṇḍukambala để thuyết giảng A-tỳ-đàm cho mẫu thân. Do đó, điều này được nói đến: ‘‘ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ, สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล; ปาริจฺฉตฺตกมูลมฺหิ, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม. "Khi đức Phật, bậc Tối Thượng Nhân, ngự tại cõi trời Ba Mươi Ba, trên tảng đá Paṇḍukambala, dưới gốc cây Pāricchattaka." ‘‘ทสสุ โลกธาตูสุ, สนฺนิปติตฺวาน เทวตา; ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ, วสนฺตํ นาคมุทฺธนิ. "Chư thiên từ mười ngàn thế giới, đã tụ hội lại, hầu cận đức Chánh Đẳng Giác, đang ngự trên đỉnh núi." ‘‘น โกจิ เทโว วณฺเณน, สมฺพุทฺธสฺส วิโรจติ; สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม, สมฺพุทฺโธว วิโรจตี’’ติ. (เป. ว. ๓๑๗-๓๑๙); "Không một vị trời nào có thể tỏa sáng bằng sắc đẹp của mình trước đức Chánh Đẳng Giác; vượt qua tất cả chư thiên, chỉ có đức Chánh Đẳng Giác tỏa sáng rực rỡ." เอวํ สพฺพา เทวตา อตฺตโน สรีรปฺปภาย อภิภวิตฺวา นิสินฺนสฺส ปนสฺส มาตา ตุสิตวิมานโต อาคนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺเส นิสีทิ. อินฺทโกปิ เทวปุตฺโต อาคนฺตฺวา ทกฺขิณปสฺเสเยว นิสีทิ, องฺกุโร วามปสฺเส นิสีทิ. โส มเหสกฺขาสุ เทวตาสุ สนฺนิปตนฺตีสุ อปคนฺตฺวา ทฺวาทสโยชนิเก ฐาเน โอกาสํ ลภิ, อินฺทโก ตตฺเถว นิสีทิ. สตฺถา เต อุโภปิ โอโลเกตฺวา อตฺตโน สาสเน ทกฺขิเณยฺยปุคฺคลานํ ทินฺนทานสฺส มหปฺผลภาวํ ญาเปตุกาโม เอวมาห – ‘‘องฺกุร, ตยา ทีฆมนฺตเร ทสวสฺสสหสฺสปริมาณกาเล ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา มหาทานํ ทินฺนํ, อิทานิ มม สมาคมํ อาคนฺตฺวา ทฺวาทสโยชนิเก ฐาเน โอกาสํ ลภิ, กึ นุ โข เอตฺถ การณ’’นฺติ? วุตฺตมฺปิ เจตํ – Như vậy, trong khi Ngài đang ngự tọa, dùng hào quang thân thể của mình lấn át tất cả chư thiên, mẫu thân của Ngài từ cung trời Đâu-suất đến và ngồi ở phía bên phải. Thiên tử Indaka cũng đến và ngồi ngay phía bên phải, còn Aṅkura ngồi ở phía bên trái. Vị ấy (Aṅkura), khi các vị trời có đại thần lực tụ hội, đã phải lui ra và nhận được một chỗ ở nơi cách xa mười hai do-tuần, còn Indaka vẫn ngồi ngay tại đó. Đức Bậc Đạo Sư nhìn cả hai vị ấy, và vì muốn làm cho biết về quả lớn của việc bố thí được dâng cúng đến những bậc đáng cúng dường trong giáo pháp của Ngài, đã nói như sau: "Này Aṅkura, ngươi trong một thời gian dài mười ngàn năm, đã làm một cuộc đại bố thí, dựng lên một hàng bếp dài mười hai do-tuần. Bây giờ, khi đến hội chúng của ta, ngươi lại nhận được một chỗ ở nơi cách xa mười hai do-tuần. Vậy, nguyên nhân ở đây là gì?". Và điều này cũng được nói đến: ‘‘โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ, องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ; ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต, อิทํ วจนมพฺรวิ. "Đức Chánh Đẳng Giác, sau khi nhìn cả Aṅkura và Indaka, trong khi làm sáng tỏ về bậc đáng cúng dường, đã nói lên lời này:" ‘‘มหาทานํ [Pg.143] ตยา ทินฺนํ, องฺกุร ทีฆมนฺตเร; อติทูเร นิสินฺโนสิ, อาคจฺฉ มม สนฺติเก’’ติ. (เป. ว. ๓๒๑-๓๒๒); "Này Aṅkura, một cuộc đại bố thí đã được ngươi thực hiện trong thời gian dài. Ngươi đang ngồi quá xa, hãy lại gần ta." โส สทฺโธ ปถวีตลํ ปาปุณิ. สพฺพาปิ นํ สา ปริสา อสฺโสสิ. เอวํ วุตฺเต – Âm thanh ấy đã vang đến mặt đất. Toàn thể hội chúng ấy đều nghe được âm thanh đó. Khi được nói như vậy – ‘‘โจทิโต ภาวิตตฺเตน, องฺกุโร เอตมพฺรวิ; กึ มยฺหํ เตน ทาเนน, ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ. "Được bậc có tâm tu tập thúc giục, Aṅkura đã nói lên lời này: Việc bố thí ấy của con có ích gì, khi nó trống không người đáng cúng dường." ‘‘อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข, ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ; อติโรจติ อมฺเหหิ, จนฺโท ตาราคเณ ยถา’’ติ. (เป. ว. ๓๒๓-๓๒๔); "Vị dạ-xoa Indaka này, sau khi cho một vật thí nhỏ, lại tỏa sáng hơn chúng con, như mặt trăng tỏa sáng hơn cả bầy sao." ตตฺถ ทชฺชาติ ทตฺวา. เอวํ วุตฺเต สตฺถา อินฺทกํ อาห – ‘‘อินฺทก, ตฺวํ มม ทกฺขิณปสฺเส นิสินฺโน, กสฺมา อนปคนฺตฺวาว นิสีทสี’’ติ? โส ‘‘อหํ, ภนฺเต, สุเขตฺเต อปฺปกพีชํ วปนกสฺสโก วิย ทกฺขิเณยฺยสมฺปทํ อลตฺถ’’นฺติ ทกฺขิเณยฺยํ ปภาเวนฺโต อาห – Ở đây, "dajjā" có nghĩa là "sau khi đã cho". Khi được nói như vậy, đức Bậc Đạo Sư nói với Indaka: "Này Indaka, ngươi ngồi bên phải của ta, tại sao ngươi ngồi mà không phải lui đi?". Vị ấy, trong khi làm sáng tỏ về bậc đáng cúng dường, đã nói: "Bạch ngài, con đã đạt được sự toàn hảo của bậc đáng cúng dường, giống như người nông phu gieo ít hạt giống trên thửa ruộng tốt". ‘‘อุชฺชงฺคเล ยถา เขตฺเต, พีชํ พหุมฺปิ โรปิตํ; น ผลํ วิปุลํ โหติ, นปิ โตเสติ กสฺสกํ. "Như trên thửa ruộng cằn cỗi, dù nhiều hạt giống được gieo, quả cũng không được dồi dào, và cũng không làm vui lòng người nông phu." ‘‘ตเถว ทานํ พหุกํ, ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ; น ผลํ วิปุลํ โหติ, นปิ โตเสติ ทายกํ. "Cũng vậy, việc bố thí nhiều, được đặt vào những người ác giới, quả cũng không được dồi dào, và cũng không làm vui lòng người thí chủ." ‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ; สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ. "Và cũng như trên thửa ruộng tốt, dù ít hạt giống được gieo, khi mưa thuận gió hòa, quả làm vui lòng người nông phu." ‘‘ตเถว สีลวนฺเตสุ, คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ; อปฺปกมฺปิ กตํ การํ, ปุญฺญํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. (เป. ว. ๓๒๕-๓๒๘); "Cũng vậy, đối với những bậc có giới, có đức, những bậc như thế, dù việc thiện làm có nhỏ nhoi, phước báu cũng trở thành quả lớn." กึ ปเนตสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? โส กิร อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสฺส อตฺตโน อาภตํ กฏจฺฉุภิกฺขํ ทาเปสิ. ตทา ตสฺส ปุญฺญํ องฺกุเรน ทสวสฺสสหสฺสานิ ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา ทินฺนทานโต มหปฺผลตรํ ชาตํ. ตสฺมา เอวมาห. Vậy, tiền nghiệp của vị này là gì? Nghe nói, vị ấy đã dâng cúng một muỗng khất thực mà mình đã mang theo cho Trưởng lão A-nậu-lâu-đà khi ngài đi vào trong làng để khất thực. Khi ấy, phước báu của vị ấy đã trở nên có quả lớn hơn việc bố thí của Aṅkura, người đã làm trong mười ngàn năm bằng cách dựng lên một hàng bếp dài mười hai do-tuần. Do đó, vị ấy đã nói như vậy. เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘องฺกุร, ทานํ นาม วิเจยฺย ทาตุํ วฏฺฏติ, เอวํ ตํ สุเขตฺเตสุ วุตฺตพีชํ วิย มหปฺผลํ โหติ. ตฺวํ ปน น ตถา อกาสิ, เตน เต ทานํ มหปฺผลํ น ชาต’’นฺติ อิมมตฺถํ วิภาเวนฺโต – Khi được nói như vậy, đức Bậc Đạo Sư, trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa này, đã nói: "Này Aṅkura, việc bố thí nên được thực hiện sau khi đã chọn lựa. Như vậy, nó sẽ có quả lớn, giống như hạt giống được gieo trên những thửa ruộng tốt. Nhưng ngươi đã không làm như vậy, do đó, việc bố thí của ngươi đã không có quả lớn". ‘‘วิเจยฺย [Pg.144] ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ…เป…. "Nên bố thí có chọn lựa, nơi mà vật được cho có quả lớn... v.v..." ‘‘วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ,เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก; เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ,พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต’’ติ. (เป. ว. ๓๒๙-๓๓๐) – "Việc bố thí có chọn lựa được các bậc Thiện Thệ tán thán. Những ai là bậc đáng cúng dường trong thế gian này, những vật thí được dâng đến các vị ấy có quả lớn, như hạt giống được gieo trên thửa ruộng tốt." วตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi nói vậy, trong khi thuyết giảng Pháp cao hơn nữa, Ngài đã nói lên những câu kệ này: ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. "Ruộng vườn có cỏ dại là tỳ vết, chúng sanh này có tham ái là tỳ vết. Do đó, vật được dâng cúng đến những bậc đã ly tham, có quả lớn." ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โทสโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตโทเสสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì sân hận. Do vậy, cúng dường đến bậc ly sân, được quả báo lớn lao. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โมหโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตโมเหสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì si mê. Do vậy, cúng dường đến bậc ly si, được quả báo lớn lao. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, อิจฺฉาโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วิคติจฺเฉสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. Ruộng đồng hư hại vì cỏ dại, chúng sanh này hư hại vì dục vọng. Do vậy, cúng dường đến bậc ly dục, được quả báo lớn lao. เทสนาวสาเน องฺกุโร จ อินฺทโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc thời pháp, thiên tử Aṅkura và thiên tử Indaka đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng. อถ สตฺถา เทวปริสาย มชฺเฌ นิสินฺโน มาตรํ อารพฺภ ‘‘กุสลา ธมฺมา, อกุสลา ธมฺมา, อพฺยากตา ธมฺมา’’ติ อภิธมฺมปิฏกํ ปฏฺฐเปสิ. เอวํ ตโย มาเส นิรนฺตรํ อภิธมฺมปิฏกํ กเถสิ. กเถนฺโต ปน ภิกฺขาจารเวลาย ‘‘ยาว มมาคมนา เอตฺตกํ นาม ธมฺมํ เทเสตู’’ติ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปตฺวา หิมวนฺตํ คนฺตฺวา นาคลตาทนฺตกฏฺฐํ ขาทิตฺวา อโนตตฺตทเห มุขํ โธวิตฺวา อุตฺตรกุรุโต ปิณฺฑปาตํ อาหริตฺวา มหาสาลมาฬเก นิสินฺโน ภตฺตกิจฺจํ อกาสิ. สาริปุตฺตตฺเถโร ตตฺถ คนฺตฺวา สตฺถุ วตฺตํ กโรติ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน, ‘‘สาริปุตฺต, อชฺช มยา เอตฺตโก นาม ธมฺโม ภาสิโต, ตฺวํ อตฺตโน อนฺเตวาสิกานํ ภิกฺขูนํ วาเจหี’’ติ เถรสฺส กเถสิ. ยมกปาฏิหีเร กิร ปสีทิตฺวา ปญฺจสตา กุลปุตฺตา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชึสุ. เต สนฺธาย เถรํ [Pg.145] เอวมาห. วตฺวา จ ปน เทวโลกํ คนฺตฺวา นิมฺมิตพุทฺเธน เทสิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย สยํ ธมฺมํ เทเสสิ. เถโรปิ คนฺตฺวา เตสํ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสสิ. เต สตฺถริ เทวโลเก วิหรนฺเตเยว สตฺตปกรณิกา อเหสุํ. Sau đó, Đức Đạo Sư ngự giữa hội chúng chư thiên, nhân mẫu thân của ngài mà khởi thuyết tạng Vi Diệu Pháp: ‘Các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký’. Ngài đã thuyết giảng tạng Vi Diệu Pháp liên tục như vậy trong ba tháng. Tuy nhiên, trong khi thuyết giảng, vào giờ đi khất thực, ngài hóa hiện một vị Phật hóa thân và dặn rằng: ‘Hãy thuyết chừng ấy pháp cho đến khi Như Lai trở về’, rồi đi đến Hy-mã-lạp-sơn, dùng tăm xỉa răng Nāgalatā, rửa mặt ở hồ Anotatta, mang về vật thực từ châu Uttarakuru, rồi ngự tại Mahāsālamāḷaka để thọ thực. Trưởng lão Sāriputta đến đó và hầu hạ Đức Đạo Sư. Khi thọ thực xong, Đức Đạo Sư nói với Trưởng lão: ‘Này Sāriputta, hôm nay Như Lai đã thuyết chừng ấy pháp, con hãy dạy lại cho các vị tỳ-khưu là đệ tử của con’. Tương truyền, do hoan hỷ nơi song thông thần biến, năm trăm vị thiện gia nam tử đã xuất gia với Trưởng lão. Nhắm đến họ, ngài đã nói với Trưởng lão như vậy. Sau khi nói xong, ngài lại đi đến cõi trời, và từ chỗ vị Phật hóa thân đã thuyết, chính ngài tiếp tục thuyết pháp. Trưởng lão cũng đi và thuyết pháp cho các vị tỳ-khưu ấy. Ngay trong khi Đức Đạo Sư còn đang an trú ở cõi trời, họ đã trở thành những người thông thuộc bảy bộ luận. เต กิร กสฺสปพุทฺธกาเล ขุทฺทกวคฺคุลิโย หุตฺวา เอกสฺมึ ปพฺภาเร โอลมฺพนฺตา ทฺวินฺนํ เถรานํ จงฺกมิตฺวา อภิธมฺมํ สชฺฌายนฺตานํ สทฺทํ สุตฺวา สเร นิมิตฺตํ อคฺคเหสุํ. เต ‘‘อิเม ขนฺธา นาม, อิมา ธาตุโย นามา’’ติ อชานิตฺวา สเร นิมิตฺตคหณมตฺเตเนว ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺตา, เอกํ พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จวิตฺวา สาวตฺถิยํ กุลฆเรสุ นิพฺพตฺตา. ยมกปาฏิหีเร อุปฺปนฺนปสาทา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สพฺพปฐมํ สตฺตปกรณิกา อเหสุํ. สตฺถาปิ เตเนว นีหาเรน ตํ เตมาสํ อภิธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาวสาเน อสีติโกฏิสหสฺสานํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, มหามายาปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. Tương truyền, vào thời Đức Phật Kassapa, họ là những con dơi nhỏ, đang treo mình trong một hang núi, nghe được âm thanh của hai vị Trưởng lão đang đi kinh hành và tụng đọc Vi Diệu Pháp, nên đã ghi nhận tướng trong âm thanh ấy. Họ không biết rằng ‘đây là các uẩn’, ‘đây là các giới’, chỉ nhờ việc ghi nhận tướng trong âm thanh, sau khi chết từ kiếp đó, họ đã tái sanh vào cõi trời. Họ hưởng thụ thiên sản trong một Phật-khoảng, sau khi mệnh chung từ đó, họ tái sanh vào các gia đình danh giá ở Sāvatthī. Do phát sanh tín tâm nơi song thông thần biến, họ xuất gia với Trưởng lão và trở thành những người đầu tiên thông thuộc bảy bộ luận. Đức Đạo Sư cũng theo phương cách ấy mà thuyết giảng Vi Diệu Pháp trong ba tháng đó. Khi kết thúc thời pháp, tám mươi ngàn ức chư thiên đã chứng ngộ Chân lý, và hoàng hậu Mahāmāyā cũng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. สาปิ โข ฉตฺตึสโยชนปริมณฺฑลา ปริสา ‘‘อิทานิ สตฺตเม ทิวเส มหาปวารณา ภวิสฺสตี’’ติ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต สตฺถุ, โอโรหณทิวสํ สญฺญาตุํ วฏฺฏติ, น หิ มยํ สตฺถารํ อทิสฺวา คมิสฺสามา’’ติ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘สาธาวุโส’’ติ วตฺวา ตตฺเถว ปถวิยํ นิมุคฺโค สิเนรุปาทํ คนฺตฺวา ‘‘มํ อภิรุหนฺตํ ปริสา ปสฺสตู’’ติ อธิฏฺฐาย มณิรตเนน อาวุตํ ปณฺฑุกมฺพลสุตฺตํ วิย ปญฺญายมานรูโปว สิเนรุมชฺเฌน อภิรุหิ. มนุสฺสาปิ นํ ‘‘เอกโยชนํ อภิรุฬฺโห, ทฺวิโยชนํ อภิรุฬฺโห’’ติ โอโลกยึสุ. เถโรปิ สตฺถุ ปาเท สีเสน อุกฺขิปนฺโต วิย อภิรุหิตฺวา วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, ปริสา ตุมฺเห ทิสฺวาว คนฺตุกามา, กทา โอโรหิสฺสถา’’ติ. ‘‘กหํ ปน เต, โมคฺคลฺลาน, เชฏฺฐภาติโก สาริปุตฺโต’’ติ. ‘‘ภนฺเต, สงฺกสฺสนคเร วสฺสํ อุปคโต’’ติ. โมคฺคลฺลาน, อหํ อิโต สตฺตเม ทิวเส มหาปวารณาย สงฺกสฺสนครทฺวาเร โอตริสฺสามิ, มํ ทฏฺฐุกามา ตตฺถ อาคจฺฉนฺตุ, สาวตฺถิโต สงฺกสฺสนครทฺวารํ ตึสโยชนานิ, เอตฺตเก มคฺเค กสฺสจิ ปาเถยฺยกิจฺจํ นตฺถิ, อุโปสถิกา หุตฺวา ธุรวิหารํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย [Pg.146] คจฺฉนฺตา วิย อาคจฺเฉยฺยาถาติ เตสํ อาโรเจยฺยาสีติ. เถโร ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ คนฺตฺวา ตถา อาโรเจสิ. Hội chúng ấy, rộng ba mươi sáu do-tuần, nghĩ rằng: ‘Bây giờ, vào ngày thứ bảy, sẽ là lễ Đại Tự Tứ’, nên đã đến gặp Trưởng lão Mahāmoggallāna và thưa: ‘Bạch ngài, nên biết ngày Đức Đạo Sư ngự xuống. Chúng con sẽ không đi nếu chưa được thấy Đức Đạo Sư’. Tôn giả Mahāmoggallāna nghe lời ấy, nói: ‘Tốt lắm, thưa các đạo hữu’, rồi ngay tại đó, ngài độn thổ, đi đến chân núi Sineru, và chú nguyện: ‘Mong hội chúng hãy thấy ta đi lên’, rồi ngài đi lên qua giữa núi Sineru, hiện ra như một sợi dây cẩm bào màu vàng nhạt được bao bọc bởi ngọc ma-ni. Dân chúng cũng nhìn theo ngài: ‘Ngài đã lên được một do-tuần, ngài đã lên được hai do-tuần’. Trưởng lão, như thể đang đội đôi chân của Đức Đạo Sư trên đầu, đi lên, đảnh lễ và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, hội chúng muốn đi sau khi đã được thấy ngài. Khi nào ngài sẽ ngự xuống?’. ‘Này Moggallāna, huynh trưởng Sāriputta của con đang ở đâu?’. ‘Bạch Thế Tôn, ngài đang an cư mùa mưa tại thành Saṅkassa’. ‘Này Moggallāna, Như Lai sẽ ngự xuống tại cổng thành Saṅkassa vào ngày Đại Tự Tứ, tức là ngày thứ bảy kể từ hôm nay. Những ai muốn thấy Như Lai hãy đến đó. Từ Sāvatthī đến cổng thành Saṅkassa là ba mươi do-tuần. Trên đoạn đường dài như vậy, không ai cần phải mang theo lương thực. Hãy nói với họ rằng hãy đến như những người đang thọ trì Bát quan trai đi đến một tu viện gần đó để nghe pháp’. Trưởng lão thưa: ‘Lành thay, bạch Thế Tôn’, rồi đi và thông báo lại như vậy. สตฺถา วุฏฺฐวสฺโส ปวาเรตฺวา สกฺกสฺส อาโรเจสิ – ‘‘มหาราช, มนุสฺสปถํ คมิสฺสามี’’ติ. สกฺโก สุวณฺณมยํ มณิมยํ รชตมยนฺติ ตีณิ โสปานานิ มาเปสิ. เตสํ ปาทา สงฺกสฺสนครทฺวาเร ปติฏฺฐหึสุ, สีสานิ สิเนรุมุทฺธนิ. เตสุ ทกฺขิณปสฺเส สุวณฺณมยํ โสปานํ เทวตานํ อโหสิ, วามปสฺเส รชตมยํ โสปานํ มหาพฺรหฺมานํ อโหสิ, มชฺเฌ มณิมยํ โสปานํ ตถาคตสฺส อโหสิ. สตฺถาปิ สิเนรุมุทฺธนิ ฐตฺวา เทโวโรหณสมเย ยมกปาฏิหาริยํ กตฺวา อุทฺธํ โอโลเกสิ, ยาว พฺรหฺมโลกา เอกงฺคณา อเหสุํ. อโธ โอโลเกสิ, ยาว อวีจิโต เอกงฺคณํ อโหสิ. ทิสาวิทิสา โอโลเกสิ, อเนกานิ จกฺกวาฬสตสหสฺสานิ เอกงฺคณานิ อเหสุํ. เทวา มนุสฺเส ปสฺสึสุ, มนุสฺสาปิ เทเว ปสฺสึสุ, สพฺเพ สมฺมุขาว ปสฺสึสุ. Đức Đạo Sư, sau khi mãn hạ và làm lễ Tự tứ, đã báo cho Sakka: ‘Tâu Đại vương, ta sẽ đi đến cõi người’. Sakka đã hóa hiện ba chiếc cầu thang: một bằng vàng, một bằng ngọc ma-ni, và một bằng bạc. Chân của chúng được đặt tại cổng thành Saṅkassa, còn đầu thì ở trên đỉnh núi Sineru. Trong số đó, chiếc cầu thang bằng vàng ở bên phải dành cho chư thiên, chiếc bằng bạc ở bên trái dành cho các vị Đại Phạm thiên, chiếc bằng ngọc ma-ni ở giữa dành cho Như Lai. Đức Đạo Sư cũng đứng trên đỉnh núi Sineru, vào lúc ngự xuống từ cõi trời, đã thực hiện song thông thần biến. Ngài nhìn lên, và cho đến cõi Phạm thiên đều trở thành một khoảng không gian mở. Ngài nhìn xuống, và cho đến địa ngục Avīci cũng trở thành một khoảng không gian mở. Ngài nhìn các phương và các hướng phụ, và vô số trăm ngàn thế giới cũng trở thành một khoảng không gian mở. Chư thiên thấy loài người, loài người cũng thấy chư thiên, tất cả đều thấy nhau như đối diện. ภควา ฉพฺพณฺณรํสิโย วิสฺสชฺเชสิ. ตํ ทิวสํ พุทฺธสิรึ โอโลเกตฺวา ฉตฺตึสโยชน ปริมณฺฑลาย ปริสาย เอโกปิ พุทฺธภาวํ อปตฺเถนฺโต นาม นตฺถิ. สุวณฺณโสปาเนน เทวา โอตรึสุ, รชตโสปาเนน มหาพฺรหฺมาโน โอตรึสุ, มณิโสปาเนน สมฺมาสมฺพุทฺโธ โอตริ. ปญฺจสิโข คนฺธพฺพเทวปุตฺโต เพลุวปณฺฑุวีณํ อาทาย ทกฺขิณปสฺเส ฐตฺวา สตฺถุ คนฺธพฺพมธุรทิพฺพวีณาย สทฺเทน ปูชํ กโรนฺโต โอตริ, มาตลิ, สงฺคาหโก วามปสฺเส ฐตฺวา ทิพฺพคนฺธมาลาปุปฺผํ คเหตฺวา นมสฺสมาโน ปูชํ กตฺวา โอตริ, มหาพฺรหฺมา ฉตฺตํ ธาเรสิ, สุยาโม วาลพีชนึ ธาเรสิ. สตฺถา อิมินา ปริวาเรน สทฺธึ โอตริตฺวา สงฺกสฺสนครทฺวาเร ปติฏฺฐหิ. สาริปุตฺตตฺเถโรปิ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ยสฺมา สาริปุตฺตตฺเถเรน ตถารูปาย พุทฺธสิริยา โอตรนฺโต สตฺถา อิโต ปุพฺเพ น ทิฏฺฐปุพฺโพ, ตสฺมา – Đức Thế Tôn đã phóng ra sáu loại hào quang. Vào ngày ấy, sau khi nhìn thấy vẻ uy nghi của Đức Phật, trong hội chúng có chu vi ba mươi sáu do tuần, không có một ai mà không mong cầu quả vị Phật. Chư thiên xuống bằng cầu thang vàng, các vị đại Phạm thiên xuống bằng cầu thang bạc, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác xuống bằng cầu thang ngọc báu. Thiên tử Gandhabba tên Pañcasikha, mang theo cây đàn tỳ bà Beluvapaṇḍu, đứng bên phải, vừa cúng dường Đức Bổn Sư bằng âm thanh ngọt ngào của cây đàn tỳ bà cõi trời của Gandhabba vừa đi xuống. Mātali, người đánh xe, đứng bên trái, cầm vòng hoa và hương thơm cõi trời, vừa đảnh lễ cúng dường vừa đi xuống. Đại Phạm thiên cầm lọng, thiên tử Suyāma cầm phất trần. Đức Bổn Sư cùng với đoàn tùy tùng này đi xuống và ngự tại cổng thành Saṅkassa. Trưởng lão Sāriputta cũng đến đảnh lễ Đức Bổn Sư, và vì rằng Trưởng lão Sāriputta trước đây chưa từng thấy Đức Bổn Sư ngự xuống với vẻ uy nghi của một vị Phật như vậy, do đó – ‘‘น เม ทิฏฺโฐ อิโต ปุพฺเพ, น สุโต อุท กสฺสจิ; เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา, ตุสิตา คณิมาคโต’’ติ. (สุ. นิ. ๙๖๑; มหานิ. ๑๙๐) – “Trước đây con chưa từng thấy, cũng chưa từng nghe ai nói rằng; Bậc Đạo Sư có lời nói tuyệt diệu như vậy, từ cung trời Tusita đã đến giữa hội chúng.” อาทีหิ [Pg.147] อตฺตโน ตุฏฺฐึ ปกาเสตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช สพฺเพปิ เทวมนุสฺสา ตุมฺหากํ ปิหยนฺติ, ปตฺเถนฺตี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา, ‘‘สาริปุตฺต, เอวรูเปหิ คุเณหิ สมนฺนาคตา พุทฺธา เทวมนุสฺสานํ ปิยา โหนฺติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bằng những lời như vậy, ngài đã bày tỏ niềm hoan hỷ của mình và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, hôm nay tất cả chư thiên và nhân loại đều ái mộ và mong mỏi nơi Ngài.” Bấy giờ, Đức Bổn Sư bảo ngài: “Này Sāriputta, các vị Phật thành tựu những phẩm hạnh như vậy, chắc chắn được chư thiên và nhân loại yêu mến.” Nói xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ này – ๑๘๑. 181. ‘‘เย ฌานปสุตา ธีรา, เนกฺขมฺมูปสเม รตา; เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ, สมฺพุทฺธานํ สตีมต’’นฺติ. “Những bậc trí tuệ chuyên tâm thiền định, ưa thích sự vắng lặng của xuất ly; Chư thiên cũng ái mộ các ngài, những bậc Chánh Giác có chánh niệm.” ตตฺถ เย ฌานปสุตาติ ลกฺขณูปนิชฺฌานํ อารมฺมณูปนิชฺฌานนฺติ อิเมสุ ทฺวีสุ ฌาเนสุ อาวชฺชนสมาปชฺชนอธิฏฺฐานวุฏฺฐานปจฺจเวกฺขเณหิ ยุตฺตปฺปยุตฺตา. เนกฺขมฺมูปสเม รตาติ เอตฺถ ปพฺพชฺชา เนกฺขมฺมนฺติ น คเหตพฺพา, กิเลสวูปสมนิพฺพานรตึ ปน สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เทวาปีติ เทวาปิ มนุสฺสาปิ เตสํ ปิหยนฺติ ปตฺเถนฺติ. สตีมตนฺติ เอวรูปคุณานํ เตสํ สติยา สมนฺนาคตานํ สมฺพุทฺธานํ. ‘‘อโห วต มยํ พุทฺธา ภเวยฺยามา’’ติ พุทฺธภาวํ อิจฺฉมานา ปิหยนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, “những vị chuyên tâm thiền định” (ye jhānapasutā) có nghĩa là những vị đã thực hành và thuần thục trong hai loại thiền này: thiền quán tướng (lakkhaṇūpanijjhāna) và thiền quán đề mục (ārammaṇūpanijjhāna), với các giai đoạn hướng tâm, nhập định, quyết định, xuất định và phản khán. Trong câu “ưa thích sự vắng lặng của xuất ly” (nekkhammūpasame ratā), không nên hiểu “xuất ly” (nekkhamma) là sự xuất gia, mà lời này được nói với ý nghĩa là sự ưa thích trong Niết Bàn, nơi các phiền não được dập tắt. “Chư thiên cũng” (devāpi) có nghĩa là cả chư thiên và nhân loại đều ái mộ và mong mỏi nơi các ngài. “Có chánh niệm” (satīmataṃ) là nói về các bậc Chánh Giác, những vị thành tựu chánh niệm với những phẩm hạnh như vậy. Nghĩa là, chư thiên và nhân loại ái mộ, mong muốn quả vị Phật: “Ôi, mong sao chúng ta cũng sẽ trở thành Phật!” เทสนาวสาเน ตึสมตฺตานํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, เถรสฺส สทฺธิวิหาริกา ปญฺจสตภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ. Khi thời pháp kết thúc, ba mươi ức chúng sinh đã chứng ngộ Chân lý. Năm trăm vị tỳ khưu là đệ tử cùng thầy của Trưởng lão đã an trú vào quả vị A-la-hán. สพฺพพุทฺธานํ กิร อวิชหิตเมว ยมกปาฏิหีรํ กตฺวา เทวโลเก วสฺสํ วสิตฺวา สงฺกสฺสนครทฺวาเร โอตรณํ. ตตฺถ ปน ทกฺขิณปาทสฺส ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ อจลเจติยฏฺฐานํ นาม โหติ. สตฺถา ตตฺถ ฐตฺวา ปุถุชฺชนาทีนํ วิสเย ปญฺหํ ปุจฺฉิ, ปุถุชฺชนา อตฺตโน วิสเย ปญฺเห วิสฺสชฺเชตฺวา โสตาปนฺนวิสเย ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขึสุ. ตถา สกทาคามิอาทีนํ วิสเย โสตาปนฺนาทโย, มหาโมคฺคลฺลานวิสเย เสสมหาสาวกา, สาริปุตฺตตฺเถรสฺส วิสเย มหาโมคฺคลฺลาโน, พุทฺธวิสเย จ สาริปุตฺโตปิ วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขิเยว. โส ปาจีนทิสํ อาทึ กตฺวา สพฺพทิสา โอโลเกสิ, สพฺพตฺถ เอกงฺคณเมว อโหสิ. อฏฺฐสุ ทิสาสุ เทวมนุสฺสา อุทฺธํ ยาว พฺรหฺมโลกา เหฏฺฐา ภูมฏฺฐา จ ยกฺขนาคสุปณฺณา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิธ ตสฺส ปญฺหสฺส วิสฺสชฺเชตา นตฺถิ, เอตฺเถว อุปธาเรถา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา สาริปุตฺโต กิลมติ. กิญฺจาปิ เหส – Nghe nói, việc thực hiện song thông thần biến, an cư mùa mưa tại cõi trời, rồi ngự xuống cổng thành Saṅkassa là điều không thể thiếu đối với tất cả các vị Phật. Tại nơi đó, nơi bàn chân phải của Ngài đặt xuống được gọi là nơi dựng tháp Bất Động. Đức Bổn Sư đứng tại đó và hỏi một câu hỏi trong phạm vi của phàm phu và các bậc khác. Các phàm phu sau khi trả lời câu hỏi trong phạm vi của mình, đã không thể trả lời câu hỏi trong phạm vi của bậc Tu-đà-hoàn. Tương tự, các bậc Tu-đà-hoàn và các bậc khác không thể trả lời trong phạm vi của bậc Tư-đà-hàm và các bậc khác; các vị đại thinh văn còn lại không thể trả lời trong phạm vi của ngài Mahāmoggallāna; ngài Mahāmoggallāna không thể trả lời trong phạm vi của Trưởng lão Sāriputta; và ngay cả ngài Sāriputta cũng không thể trả lời trong phạm vi của Đức Phật. Ngài nhìn khắp các phương, bắt đầu từ phương đông, và khắp nơi chỉ là một khoảng không gian trống trải. Trong tám phương, chư thiên và nhân loại, lên đến cõi Phạm thiên ở trên, và các dạ xoa, long vương, kim sí điểu ở dưới đất, đều chắp tay và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây không có ai trả lời được câu hỏi đó, xin Ngài hãy tìm kiếm ngay tại nơi này.” Đức Bổn Sư (nghĩ): “Sāriputta đang mệt mỏi. Mặc dù vị này –” ‘‘เย [Pg.148] จ สงฺขาตธมฺมาเส, เย จ เสขา ปุถู อิธ; เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๔๔; จูฬนิ. อชิตมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๗) – “Này bạn hiền, ở đây có nhiều bậc đã liễu tri các pháp, và cũng có nhiều bậc hữu học; khi được hỏi, bậc trí tuệ hãy nói cho ta biết về hành trạng của các ngài.” อิมํ พุทฺธวิสเย ปุฏฺฐปญฺหํ สุตฺวา ‘สตฺถา มํ เสขาเสขานํ อาคมนปฏิปทํ ปุจฺฉตี’ติ ปญฺเห นิกฺกงฺโข, ขนฺธาทีสุ ปน กตเรน นุ โข มุเขน อิมํ ปฏิปทํ กเถนฺโต ‘อหํ สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ น สกฺขิสฺสามี’ติ มม อชฺฌาสเย กงฺขติ, โส มยา นเย อทินฺเน กเถตุํ น สกฺขิสฺสติ, นยมสฺส ทสฺสามีติ นยํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ภูตมิทํ, สาริปุตฺต, สมนุปสฺสสี’’ติ อาห. เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘สาริปุตฺโต มม อชฺฌาสยํ คเหตฺวา กเถนฺโต ขนฺธวเสน กเถสฺสตี’’ติ. เถรสฺส สห นยทาเนน โส ปญฺโห นยสเตน นยสหสฺเสน นยสตสหสฺเสน อุปฏฺฐาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวา ตํ ปญฺหํ กเถสิ. ฐเปตฺวา กิร สมฺมาสมฺพุทฺธํ อญฺโญ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ปญฺญํ ปาปุณิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ. เตเนว กิร เถโร สตฺถุ ปุรโต ฐตฺวา สีหนาทํ นทิ – ‘‘อหํ, ภนฺเต, สกลกปฺปมฺปิ เทเว วุฏฺเฐ ‘เอตฺตกานิ พินฺทูนิ มหาสมุทฺเท ปติตานิ, เอตฺตกานิ ภูมิยํ, เอตฺตกานิ ปพฺพเต’ติ คเณตฺวา เลขํ อาโรเปตุํ สมตฺโถ’’ติ. สตฺถาปิ นํ ‘‘ชานามิ, สาริปุตฺต, คเณตุํ สมตฺถภาว’’นฺติ อาห. ตสฺส อายสฺมโต ปญฺญาย อุปมา นาม นตฺถิ. เตเนวาห – Khi nghe câu hỏi này được đặt ra trong phạm vi của Đức Phật, ngài không còn nghi ngờ gì về câu hỏi rằng ‘Đức Bổn Sư đang hỏi ta về con đường thực hành của các bậc hữu học và vô học’, nhưng ngài lại hoài nghi về ý định của ta: ‘Khi trình bày con đường thực hành này, ta nên bắt đầu bằng phương diện nào trong các uẩn v.v... để có thể nắm bắt được ý định của Đức Bổn Sư?’ Ngài nghĩ: ‘Nếu ta không gợi ý, vị ấy sẽ không thể trả lời, ta sẽ gợi ý cho vị ấy.’ Và để gợi ý, Ngài nói: “Này Sāriputta, con có quán xét cái đã được sinh khởi này không?” Nghe nói, ý của Ngài là thế này: “Sāriputta, sau khi nắm bắt được ý định của ta, khi trình bày sẽ trình bày theo phương diện các uẩn.” Cùng với sự gợi ý, câu hỏi đó đã hiện ra với Trưởng lão theo một trăm phương pháp, một nghìn phương pháp, một trăm nghìn phương pháp. Ngài đứng vững trên phương pháp do Đức Bổn Sư chỉ dạy và đã trả lời câu hỏi đó. Nghe nói, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không có ai khác có thể đạt đến trí tuệ của Trưởng lão Sāriputta. Chính vì vậy, nghe nói Trưởng lão đã đứng trước mặt Đức Bổn Sư và cất lên tiếng rống của sư tử: “Bạch Thế Tôn, dù trời có mưa suốt cả một kiếp, con cũng có thể đếm được ‘bấy nhiêu giọt rơi xuống đại dương, bấy nhiêu giọt rơi xuống đất, bấy nhiêu giọt rơi xuống núi’ và ghi lại thành con số.” Đức Bổn Sư cũng bảo ngài: “Ta biết, Sāriputta, khả năng đếm của con.” Trí tuệ của Tôn giả ấy quả là không có gì sánh bằng. Vì vậy, Ngài đã nói: ‘‘คงฺคาย วาลุกา ขีเย, อุทกํ ขีเย มหณฺณเว; มหิยา มตฺติกา ขีเย, น ขีเย มม พุทฺธิยา’’ติ. “Cát sông Hằng có thể cạn, nước trong đại dương có thể cạn; bụi đất trên mặt đất có thể cạn, nhưng trí tuệ của ta không bao giờ cạn.” อิทํ วุตฺตํ โหติ – สเจ หิ, ภนฺเต, พุทฺธิสมฺปนฺนโลกนาถ, มยา เอกสฺมึ ปญฺเห วิสฺสชฺชิเต เอกํ วา วาลุกํ เอกํ วา อุทกพินฺทุํ เอกํ วา ปํสุขณฺฑํ อขิปิตฺวา ปญฺหานํ สเตน วา สหสฺเสนวา สตสหสฺเสน วา วิสฺสชฺชิเต คงฺคาย วาลุกาทีสุ เอเกกํ เอกมนฺเต ขิเปยฺย, ขิปฺปตรํ คงฺคาทีสุ วาลุกาทโย ปริกฺขยํ คจฺเฉยฺยุํ, น ตฺเวว มม ปญฺหานํ วิสฺสชฺชนนฺติ. เอวํ มหาปญฺโญปิ หิ ภิกฺขุ พุทฺธวิสเย ปญฺหสฺส อนฺตํ วา โกฏึ วา อทิสฺวา สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวาว ปญฺหํ วิสฺสชฺเชสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘ยํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สพฺโพปิ ชโน กเถตุํ น สกฺขิ, ตํ ธมฺมเสนาปติ สาริปุตฺโต เอกโกว กเถสี’’ติ. สตฺถา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘น อิทาเนว สาริปุตฺโต ยํ ปญฺหํ มหาชโน วิสฺสชฺเชตุํ นาสกฺขิ[Pg.149], ตํ วิสฺสชฺเชสิ, ปุพฺเพปิ อเนน วิสฺสชฺชิโตเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตุํ – Điều này có nghĩa là: "Bạch Thế Tôn, bậc Lãnh đạo thế gian, bậc Toàn giác, nếu mỗi khi con trả lời một câu hỏi, con lại lấy ra một hạt cát, hoặc một giọt nước, hoặc một hạt bụi, và nếu con trả lời một trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn câu hỏi, và mỗi lần lại ném một hạt cát của sông Hằng sang một bên, thì cát ở sông Hằng và những thứ tương tự sẽ cạn kiệt nhanh hơn, chứ việc trả lời các câu hỏi của con thì không bao giờ cạn kiệt." Thật vậy, ngay cả một vị Tỳ-kheo có đại trí tuệ như thế, khi không thấy được điểm cuối hay giới hạn của một vấn đề trong phạm vi của một vị Phật, cũng đã trả lời câu hỏi bằng cách đứng vững trên phương pháp do bậc Đạo Sư chỉ dạy. Nghe vậy, các vị Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện: "Vấn đề mà khi được hỏi, tất cả mọi người đều không thể trả lời, thì chỉ một mình Tôn giả Sāriputta, vị Pháp tướng quân, đã trả lời được." Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện ấy, bèn nói: "Không phải chỉ bây giờ Sāriputta mới trả lời được vấn đề mà đại chúng không thể giải đáp, mà ngay cả trong quá khứ, vị ấy cũng đã từng trả lời được rồi," và để kể lại chuyện quá khứ – ‘‘ปโรสหสฺสมฺปิ สมาคตานํ,กนฺเทยฺยุํ เต วสฺสสตํ อปญฺญา; เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ,โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถ’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๙๙) – “Dù cho hơn một ngàn người không trí tuệ tụ họp lại, họ có thể khóc lóc suốt trăm năm. Một người trí tuệ duy nhất, người hiểu được ý nghĩa của lời nói, thì cao quý hơn.” อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรน กเถสีติ. Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này. เทโวโรหณวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về việc Đức Phật từ cõi trời xuống đã kết thúc. ๓. เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ 3. Câu chuyện về Long vương Erakapatta กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา พาราณสิยํ อุปนิสฺสาย สตฺตสิรีสกรุกฺขมูเล วิหรนฺโต เอรกปตฺตํ นาม นาคราชํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang an trú gần thành Bārāṇasī, dưới gốc bảy cây sirīsa (cây hợp hoan), đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Kiccho manussapaṭilābho" (Được làm người là khó), liên quan đến một vị long vương tên là Erakapatta. โส กิร ปุพฺเพ กสฺสปพุทฺธสาสเน ทหรภิกฺขุ หุตฺวา คงฺคาย นาวํ อภิรุยฺห คจฺฉนฺโต เอกสฺมึ เอรกคุมฺเพ เอรกปตฺตํ คเหตฺวา นาวาย เวคสา คจฺฉมานายปิ น มุญฺจิ, เอรกปตฺตํ ฉิชฺชิตฺวา คตํ. โส ‘‘อปฺปมตฺตกํ เอต’’นฺติ อาปตฺตึ อเทเสตฺวา วีสติ วสฺสสหสฺสานิ อรญฺเญ สมณธมฺมํ กตฺวาปิ มรณกาเล เอรกปตฺเตน คีวาย คหิโต วิย อาปตฺตึ เทเสตุกาโมปิ อญฺญํ ภิกฺขุํ อปสฺสมาโน ‘‘อปริสุทฺธํ เม สีล’’นฺติ อุปฺปนฺนวิปฺปฏิสาโร ตโต จวิตฺวา เอกรุกฺขโทณิกนาวปฺปมาโณ นาคราชา หุตฺวา นิพฺพตฺติ, เอรกปตฺโตตฺเววสฺส นามํ อโหสิ. โส นิพฺพตฺตกฺขเณเยว อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘เอตฺตกํ นาม กาลํ สมณธมฺมํ กตฺวา อเหตุกโยนิยํ มณฺฑูกภกฺขฏฺฐาเน นิพฺพตฺโตมฺหี’’ติ วิปฺปฏิสารี อโหสิ. โส อปรภาเค เอกํ ธีตรํ ลภิตฺวา มชฺเฌ คงฺคาย อุทกปิฏฺเฐ มหนฺตํ ผลํ อุกฺขิปิตฺวา ธีตรํ ตสฺมึ ฐเปตฺวา นจฺจาเปตฺวา คายาเปสิ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘อทฺธา อหํ อิธ อิมินา อุปาเยน พุทฺเธ อุปฺปนฺเน ตสฺส อุปฺปนฺนภาวํ สุณิสฺสามี’’ติ. โย เม คีตสฺส ปฏิคีตํ อาหรติ[Pg.150], ตสฺส มหนฺเตน นาคภวเนน สทฺธึ ธีตรํ ทสฺสามีติ อนฺวฑฺฒมาสํ อุโปสถทิวเส ตํ ธีตรํ ผเณ ฐเปสิ. สา ตตฺถ ฐิตา นจฺจนฺตี – Tương truyền, trong thời giáo pháp của Đức Phật Kassapa, vị ấy là một Tỳ-kheo trẻ. Trong khi đi thuyền trên sông Hằng, vị ấy nắm lấy một chiếc lá eraka (cỏ lau) trong một bụi cỏ. Dù thuyền đi với tốc độ nhanh, vị ấy cũng không buông ra, và chiếc lá eraka bị đứt. Vị ấy nghĩ: "Đây chỉ là một lỗi nhỏ," nên đã không sám hối tội này. Dù đã thực hành pháp của sa-môn trong rừng suốt hai mươi ngàn năm, nhưng đến lúc lâm chung, vị ấy cảm thấy như thể chiếc lá eraka đang quấn quanh cổ mình. Dù muốn sám hối tội lỗi, nhưng không tìm thấy một vị Tỳ-kheo nào khác, vị ấy khởi tâm hối hận: "Giới của ta không trong sạch." Sau khi mệnh chung, vị ấy tái sanh làm một long vương, thân hình to lớn bằng một chiếc thuyền độc mộc, và có tên là Erakapatta. Ngay khi vừa tái sanh, vị ấy nhìn lại thân mình và hối hận: "Ta đã thực hành pháp của sa-môn trong một thời gian dài như vậy, mà lại tái sanh vào loài vô nhân, ở nơi phải ăn ếch nhái." Về sau, vị ấy có một người con gái. Giữa dòng sông Hằng, trên mặt nước, vị ấy bành cái mang lớn ra, đặt con gái lên đó, cho cô múa và hát. Tương truyền, ý nghĩ của vị ấy là: "Chắc chắn bằng cách này, khi có một vị Phật xuất hiện, ta sẽ nghe được tin Ngài đã ra đời." "Ai có thể hát đối lại bài hát của ta, ta sẽ gả con gái cho người đó cùng với cả long cung to lớn." Cứ mỗi nửa tháng, vào ngày Uposatha, vị ấy lại đặt con gái lên mang. Cô gái đứng đó, vừa múa vừa hát: ‘‘กึสุ อธิปฺปตี ราชา, กึสุ ราชา รชฺชิสฺสโร; กถํสุ วิรโช โหติ, กถํ พาโลติ วุจฺจตี’’ติ. – “Ai là vua, bậc chúa tể? Ai là vua, kẻ bị ái nhiễm chi phối? Làm sao để trở nên vô nhiễm? Ai bị gọi là kẻ ngu?” อิมํ คีตํ คายติ. Cô hát bài hát này. สกลชมฺพุทีปวาสิโน ‘‘นาคมาณวิกํ คณฺหิสฺสามา’’ติ คนฺตฺวา อตฺตโน อตฺตโน ปญฺญาพเลน ปฏิคีตํ กตฺวา คายนฺติ. สา ตํ ปฏิกฺขิปติ. ตสฺสา อนฺวฑฺฒมาสํ ผเณ ฐตฺวา เอวํ คายนฺติยาว เอกํ พุทฺธนฺตรํ วีติวตฺตํ. อถ อมฺหากํ สตฺถา โลเก อุปฺปชฺชิตฺวา เอกทิวสํ ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต เอรกปตฺตํ อาทึ กตฺวา อุตฺตรมาณวํ นาม อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘อชฺช เอรกปตฺตสฺส ธีตรํ ผเณ ฐเปตฺวา นจฺจาปนทิวโส, อยํ อุตฺตรมาณโว มยา ทินฺนํ ปฏิคีตํ คณฺหนฺโตว โสตาปนฺโน หุตฺวา ตํ อาทาย นาคราชสฺส สนฺติกํ คมิสฺสติ. โส ตํ สุตฺวา ‘พุทฺโธ อุปฺปนฺโน’ติ ญตฺวา มม สนฺติกํ อาคมิสฺสติ, อหํ ตสฺมึ อาคเต มหาสมาคเม คาถํ กเถสฺสามิ, คาถาปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสตี’’ติ อทฺทส. โส ตตฺถ คนฺตฺวา พาราณสิโต อวิทูเร สตฺต สิรีสกรุกฺขา อตฺถิ, เตสุ เอกสฺส มูเล นิสีทิ. ชมฺพุทีปวาสิโน คีตปฏิคีตํ อาทาย สนฺนิปตึสุ. สตฺถา อวิทูเร ฐาเน คจฺฉนฺตํ อุตฺตรมาณวํ ทิสฺวา ‘‘เอหิ, อุตฺตรา’’ติ อาห. ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อิโต ตาว เอหี’’ติ. อถ นํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺนํ อาห ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ? ‘‘เอรกปตฺตสฺส ธีตุ คายนฏฺฐาน’’นฺติ. ‘‘ชานาสิ ปน คีตปฏิคีต’’นฺติ? ‘‘ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘วเทหิ ตาว น’’นฺติ? อถ นํ อตฺตโน ชานนนิยาเมเนว วทนฺตํ ‘‘น อุตฺตรํ เอตํ ปฏิคีตํ, อหํ เต ปฏิคีตํ ทสฺสามิ, อาทาย นํ คมิสฺสสี’’ติ. ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ. อถ นํ สตฺถา, อุตฺตร, ตฺวํ นาคมาณวิกาย คีตกาเล – Dân chúng khắp cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề) nghĩ rằng: "Chúng ta sẽ cưới được nàng công chúa Naga," rồi họ đến, dùng trí tuệ của mình sáng tác các bài hát đối đáp và cất tiếng hát. Nhưng cô gái đều từ chối. Cứ mỗi nửa tháng, cô lại đứng trên mang rồng và hát như vậy, cho đến khi một kỳ Phật-gián (khoảng thời gian giữa hai vị Phật) trôi qua. Bấy giờ, bậc Đạo Sư của chúng ta xuất hiện trên thế gian. Một hôm, vào lúc rạng đông, khi đang quán sát thế gian, Ngài thấy long vương Erakapatta và một thanh niên tên Uttara lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Suy xét: "Việc gì sẽ xảy ra đây?", Ngài thấy rõ: "Hôm nay là ngày Erakapatta cho con gái đứng trên mang rồng để múa hát. Chàng thanh niên Uttara này, sau khi nhận được bài hát đối đáp do ta trao cho, sẽ đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi mang bài hát đó đến gặp long vương. Long vương nghe xong, sẽ biết rằng 'Một vị Phật đã xuất hiện' và sẽ đến gặp ta. Khi long vương đến, ta sẽ thuyết một bài kệ giữa đại chúng. Cuối bài kệ, tám mươi bốn ngàn chúng sanh sẽ chứng ngộ Chân pháp." Thấy vậy, Ngài đi đến đó. Gần thành Bārāṇasī có bảy cây sirīsa, Ngài ngồi xuống dưới gốc một trong những cây ấy. Dân chúng cõi Jambudīpa mang theo các bài hát đối đáp của mình và tụ tập lại. Bậc Đạo Sư thấy chàng thanh niên Uttara đang đi ở một nơi không xa, bèn gọi: "Uttara, lại đây." "Dạ, bạch Thế Tôn, có việc gì ạ?" "Con hãy lại đây trước đã." Khi chàng thanh niên đến, đảnh lễ và ngồi xuống, Ngài hỏi: "Con đi đâu vậy?" "Con đến nơi con gái của long vương Erakapatta hát ạ." "Con có biết bài hát đối đáp không?" "Dạ, con biết, bạch Thế Tôn." "Vậy con hãy đọc thử xem." Khi chàng thanh niên đọc bài hát theo sự hiểu biết của mình, Ngài nói: "Uttara, đó không phải là bài hát đối đáp. Ta sẽ cho con bài hát đối đáp, con hãy mang nó đi." "Lành thay, bạch Thế Tôn." Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với chàng: "Này Uttara, khi nàng công chúa Naga hát xong –" ‘‘ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชา, รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโร; อรชฺชํ วิรโช โหติ, รชฺชํ พาโลติ วุจฺจตี’’ติ. – “Kẻ làm chủ sáu căn môn là vua. Kẻ bị ái nhiễm là kẻ bị bụi bẩn chi phối. Người không ái nhiễm thì không còn bụi bẩn. Kẻ ái nhiễm được gọi là kẻ ngu.” อิมํ ปฏิคีตํ คาเยยฺยาสีติ อาห. Ngài nói: "Con hãy hát bài hát đối đáp này." มาณวิกาย [Pg.151] คีตสฺส อตฺโถ – กึสุ อธิปฺปตี ราชาติ กึ อธิปฺปติ ราชา นาม โหติ? กึสุ ราชา รชฺชิสฺสโรติ กถํ ปน ราชา รชฺชิสฺสโร นาม โหติ? กถํสุ วิรโช โหตีติ กถํ นุ โข โส ราชา วิรโช นาม โหตีติ? Ý nghĩa bài hát của thiếu nữ Nāga là: “Vị nào là vua cai trị?” nghĩa là: Vị nào được gọi là vua cai trị cái gì? “Vị vua nào là người đam mê dục lạc?” nghĩa là: Làm thế nào một vị vua được gọi là người đam mê dục lạc? “Làm thế nào để trở nên không còn bụi bẩn?” nghĩa là: Làm thế nào vị vua ấy được gọi là người không còn bụi bẩn (ly tham)? ปฏิคีตสฺส ปน อตฺโถ – ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชาติ โย ฉนฺนํ ทฺวารานํ อธิปฺปติ, เอกทฺวาเรปิ รูปาทีหิ อนภิภูโต, อยํ ราชา นาม. รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโรติ โย ปน เตสุ อารมฺมเณสุ รชฺชติ, โส รชฺชมาโน รชฺชิสฺสโร นาม. อรชฺชนฺติ อรชฺชมาโน ปน วิรโช นาม โหติ. รชฺชนฺติ รชฺชมาโน พาโลติ วุจฺจตีติ. Còn ý nghĩa của bài hát đối đáp là: “Vị vua cai trị sáu cửa” nghĩa là: Vị nào là chủ của sáu cửa (giác quan), không bị sắc pháp v.v... chinh phục dù chỉ ở một cửa, vị ấy được gọi là vua. “Người đam mê dục lạc” nghĩa là: Vị nào đam mê các đối tượng trần cảnh ấy, vị ấy đang đam mê nên được gọi là người đam mê dục lạc. “Không đam mê” nghĩa là: Vị nào không đam mê thì được gọi là người không còn bụi bẩn (ly tham). “Đam mê” nghĩa là: Người đang đam mê thì được gọi là kẻ phàm phu. เอวมสฺส สตฺถา ปฏิคีตํ ทตฺวา, อุตฺตร, ตยา อิมสฺมึ คีเต คายิเต อิมสฺส คีตสฺส อิมํ ปฏิคีตํ คายิสฺสติ – Sau khi ban bài hát đối đáp cho vị ấy như vậy, Đức Thế Tôn dạy: “Này Uttara, khi con hát bài hát này, nàng ấy sẽ hát bài hát đối đáp lại bài hát này của con.” ‘‘เกนสฺสุ วุยฺหติ พาโล, กถํ นุทติ ปณฺฑิโต; โยคกฺเขมี กถํ โหติ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’ติ. “Kẻ phàm phu bị cái gì cuốn trôi? Bậc trí tuệ loại trừ nó bằng cách nào? Làm thế nào để đạt được an ổn khỏi các ách縛? Được hỏi, xin hãy nói cho tôi biết điều đó.” อถสฺส ตฺวํ อิทํ ปฏิคีตํ คาเยยฺยาสิ – Khi ấy, con hãy hát bài hát đối đáp này cho nàng nghe. ‘‘โอเฆน วุยฺหติ พาโล, โยคา นุทติ ปณฺฑิโต; สพฺพโยควิสํยุตฺโต, โยคกฺเขมีติ วุจฺจตี’’ติ. “Kẻ phàm phu bị bộc lưu cuốn trôi, bậc trí tuệ loại trừ nó bằng sự tinh tấn. Người đã giải thoát khỏi tất cả các ách縛 được gọi là người an ổn khỏi các ách縛.” ตสฺสตฺโถ – ‘‘กาโมฆาทินา จตุพฺพิเธน โอเฆน พาโล วุยฺหติ, ตํ โอฆํ ปณฺฑิโต สมฺมปฺปธานสงฺขาเตน โยเคน นุทติ. โส สพฺเพหิ กามโยคาทีหิ วิสํยุตฺโต โยคกฺเขมี นาม วุจฺจตี’’ติ. Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: “Kẻ phàm phu bị cuốn trôi bởi bốn loại bộc lưu bắt đầu từ dục bộc. Bậc trí tuệ loại trừ bộc lưu ấy bằng sự tinh tấn được gọi là chánh cần. Vị ấy, người đã giải thoát khỏi tất cả các ách縛 bắt đầu từ dục ách, được gọi là người an ổn khỏi các ách縛.” อุตฺตโร อิมํ ปฏิคีตํ คณฺหนฺโตว โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. โส โสตาปนฺโน หุตฺวา ตํ คาถํ อาทาย คนฺตฺวา, ‘‘อมฺโภ, มยา คีตปฏิคีตํ อาหฏํ, โอกาสํ เม เทถา’’ติ วตฺวา นิรนฺตรํ ฐิตสฺส มหาชนสฺส ชณฺณุนา อกฺกมนฺโต อคมาสิ. นาคมาณวิกา ปิตุ ผเณ ฐตฺวา นจฺจมานา ‘‘กึสุ อธิปฺปตี ราชา’’ติ คีตํ คายติ? อุตฺตโร ‘‘ฉทฺวาราธิปฺปตี ราชา’’ติ ปฏิคีตํ คายิ. ปุน นาคมาณวิกา ‘‘เกนสฺสุ วุยฺหตี’’ติ ตสฺส คีตํ คายติ? อถสฺสา ปฏิคีตํ คายนฺโต อุตฺตโร ‘‘โอเฆน วุยฺหตี’’ติ อิมํ คาถมาห. นาคราชา ตํ สุตฺวาว พุทฺธสฺส อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘มยา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เอวรูปํ ปทํ นาม น สุตปุพฺพํ, อุปฺปนฺโน วต, โภ, โลเก [Pg.152] พุทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐมานโส นงฺคุฏฺเฐน อุทกํ ปหริ, มหาวีจิโย อุฏฺฐหึสุ, อุโภ ตีรานิ ภิชฺชึสุ. อิโต จิโต จ อุสภมตฺเต ฐาเน มนุสฺสา อุทเก นิมุชฺชึสุ. โส เอตฺตกํ มหาชนํ ผเณ ฐเปตฺวา อุกฺขิปิตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปสิ. โส อุตฺตรํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กหํ, สามิ, สตฺถา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘เอกสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺโน, มหาราชา’’ติ. โส ‘‘เอหิ, สามิ, คจฺฉามา’’ติ อุตฺตเรน สทฺธึ อคมาสิ. มหาชโนปิ เตน สทฺธึเยว คโต. นาคราชา คนฺตฺวา ฉพฺพณฺณรํสีนํ อนฺตรํ ปวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา โรทมาโน อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ อิทํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส สาวโก หุตฺวา วีสติ วสฺสสหสฺสานิ สมณธมฺมํ อกาสึ, โสปิ มํ สมณธมฺโม นิทฺธาเรตุํ นาสกฺขิ. อปฺปมตฺตกํ เอรกปตฺตฉินฺทนมตฺตํ นิสฺสาย อเหตุกปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อุเรน ปริสกฺกนฏฺฐาเน นิพฺพตฺโตสฺมิ, เอกํ พุทฺธนฺตรํ เนว มนุสฺสตฺตํ ลภามิ, น สทฺธมฺมสฺสวนํ, น ตุมฺหาทิสสฺส พุทฺธสฺส ทสฺสน’’นฺติ สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา, ‘‘มหาราช, มนุสฺสตฺตํ นาม ทุลฺลภเมว, ตถา สทฺธมฺมสฺสวนํ, ตถา พุทฺธุปฺปาโท, อิทํ กิจฺเฉน กสิเรน ลพฺภตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vừa học thuộc bài hát đối đáp này, Uttara đã đắc quả Dự lưu. Trở thành bậc Dự lưu, vị ấy mang theo kệ ngôn đó ra đi, và nói: “Này quý vị, tôi đã mang về bài hát đối đáp, xin hãy nhường lối cho tôi.” Nói xong, vị ấy chen qua đám đông đang đứng chen chúc, dùng đầu gối mà đi. Thiếu nữ Nāga đang đứng trên mang của phụ thân, vừa múa vừa hát bài: “Vị nào là vua cai trị?” Uttara hát bài đối đáp: “Vị vua cai trị sáu cửa.” Thiếu nữ Nāga lại hát bài: “Bị cái gì cuốn trôi?” để hỏi vị ấy. Bấy giờ, Uttara hát bài đối đáp cho nàng nghe, đọc lên kệ ngôn này: “Bị bộc lưu cuốn trôi.” Vừa nghe xong, vua loài Nāga liền biết rằng một vị Phật đã xuất hiện, và nghĩ: “Trong suốt một Phật kỳ, ta chưa từng được nghe một lời pháp nào như thế này. Này quý vị, thật vậy, một vị Phật đã xuất hiện trên đời!” Với tâm hoan hỷ, vua dùng đuôi đập xuống nước, những ngọn sóng lớn nổi lên, cả hai bờ sông đều sụp đổ. Ở một nơi cách đó khoảng một usabha, nhiều người bị chìm trong nước. Vua Nāga đỡ lấy đám đông ấy trên mang của mình, vớt lên và đặt họ trên đất liền. Vua đến gần Uttara và hỏi: “Thưa ngài, Đức Thế Tôn ở đâu?” – “Thưa Đại vương, Ngài đang ngự dưới một gốc cây.” Vua nói: “Thưa ngài, chúng ta hãy đi,” rồi cùng đi với Uttara. Đám đông cũng đi theo vị ấy. Vua loài Nāga đi đến, bước vào giữa những tia hào quang sáu màu, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi đứng đó khóc lóc. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi vị ấy: “Này Đại vương, có chuyện gì vậy?” – “Bạch Thế Tôn, con từng là đệ tử của một vị Phật như Ngài, đã tu phạm hạnh suốt hai mươi ngàn năm, nhưng phạm hạnh ấy cũng không thể cứu con thoát khỏi (cảnh giới này). Chỉ vì nhân duyên cắt một ngọn cỏ eraka nhỏ nhoi, con đã phải mang lấy tái sanh vô nhân và sanh ra ở nơi phải bò bằng bụng. Trong suốt một Phật kỳ, con không được làm người, không được nghe Chánh pháp, không được thấy một vị Phật như Ngài.” Nghe lời của vua Nāga, Đức Thế Tôn dạy: “Này Đại vương, được sanh làm người quả thật là khó. Cũng vậy, được nghe Chánh pháp là khó. Cũng vậy, sự xuất hiện của chư Phật là khó. Điều này đạt được một cách khó khăn, một cách nhọc nhằn.” Nói xong, để thuyết pháp, Ngài đọc kệ ngôn này. ๑๘๒. 182. ‘‘กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ, กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ; กิจฺฉํ สทฺธมฺมสฺสวนํ, กิจฺโฉ พุทฺธานมุปฺปาโท’’ติ. “Khó thay được sanh làm người, khó thay đời sống chúng sanh. Khó thay được nghe Chánh pháp, khó thay chư Phật ra đời.” ตสฺสตฺโถ – มหนฺเตน หิ วายาเมน มหนฺเตน กุสเลน ลทฺธตฺตา มนุสฺสตฺตปฏิลาโภ นาม กิจฺโฉ ทุลฺลโภ. นิรนฺตรํ กสิกมฺมาทีนิ กตฺวา ชีวิตวุตฺตึ ฆฏนโตปิ ปริตฺตฏฺฐายิตายปิ มจฺจานํ ชีวิตํ กิจฺฉํ. อเนเกสุปิ กปฺเปสุ ธมฺมเทสกสฺส ปุคฺคลสฺส ทุลฺลภตาย สทฺธมฺมสฺสวนมฺปิ กิจฺฉํ. มหนฺเตน วายาเมน อภินีหารสฺส สมิชฺฌนโต สมิทฺธาภินีหารสฺส จ อเนเกหิปิ กปฺปโกฏิสหสฺเสหิ ทุลฺลภุปฺปาทโต พุทฺธานํ อุปฺปาโทปิ กิจฺโฉเยว, อติวิย ทุลฺลโภติ. Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Vì được thành tựu do sự tinh tấn lớn lao và thiện nghiệp lớn lao, nên việc được sanh làm người là khó khăn, hiếm có. Dù phải liên tục làm các công việc như nông nghiệp để mưu sinh, và dù mạng sống của chúng sanh rất ngắn ngủi, đời sống vẫn là khó khăn. Dù trải qua nhiều kiếp, do sự hiếm có của người thuyết pháp, nên việc được nghe Chánh pháp cũng là khó khăn. Do sự thành tựu của lời phát nguyện (thành Phật) nhờ tinh tấn lớn lao, và do sự xuất hiện hiếm có của một vị Phật đã thành tựu lời phát nguyện ấy dù trải qua nhiều ngàn vạn ức kiếp, nên sự xuất hiện của chư Phật cũng là điều khó khăn, vô cùng hiếm có. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. นาคราชาปิ ตํทิวสํ โสตาปตฺติผลํ ลเภยฺย, ติรจฺฉานคตตฺตา ปน นาลตฺถ. โส เยสุ ปฏิสนฺธิคหณตจชหนวิสฺสฏฺฐนิทฺโทกฺกมนสชาติยาเมถุนเสวนจุติสงฺขาเตสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ นาคสรีรเมว [Pg.153] คเหตฺวา กิลมนฺติ, เตสุ อกิลมนภาวํ ปตฺวา มาณวรูเปเนว วิจริตุํ ลภตีติ. Khi kết thúc bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vua loài Nāga cũng có thể đã đắc quả Dự lưu vào ngày hôm đó, nhưng vì là loài bàng sanh nên không thể đắc được. Vị ấy được giải thoát khỏi sự khổ não trong năm trường hợp mà loài Nāga phải mang thân rắn của mình: khi tái sanh, khi lột da, khi ngủ say, khi giao hợp với đồng loại, và khi chết. Vị ấy có thể đi lại dưới hình dạng của một thanh niên. เอรกปตฺตนาคราชวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện thứ ba về vua Nāga Erakapatta. ๔. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ 4. Câu chuyện về câu hỏi của Trưởng lão Ānanda. สพฺพปาปสฺส อกรณนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Không làm các điều ác,” nhân câu hỏi của Trưởng lão Ānanda. เถโร กิร ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺโน จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถารา สตฺตนฺนํ พุทฺธานํ มาตาปิตโร อายุปริจฺเฉโท โพธิ สาวกสนฺนิปาโต อคฺคสาวกสนฺนิปาโต อคฺคสาวกอุปฏฺฐาโกติ อิทํ สพฺพํ กถิตํ, อุโปสโถ ปน อกถิโต, กึ นุ โข เตสมฺปิ อยเมว อุโปสโถ, อญฺโญ’’ติ? โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. ยสฺมา ปน เตสํ พุทฺธานํ กาลเภโทว อโหสิ, น กถาเภโท. วิปสฺสี สมฺมาสมฺพุทฺโธ หิ สตฺตเม สตฺตเม สํวจฺฉเร อุโปสถํ อกาสิ. เอกทิวสํ ทินฺโนวาโทเยว หิสฺส สตฺตนฺนํ สํวจฺฉรานํ อลํ โหติ. สิขี เจว เวสฺสภู จ ฉฏฺเฐ ฉฏฺเฐ สํวจฺฉเร อุโปสถํ กรึสุ, กกุสนฺโธ โกณาคมโน จ สํวจฺฉเร สํวจฺฉเร. กสฺสปทสพโล ฉฏฺเฐ ฉฏฺเฐ มาเส อุโปสถํ อกาสิ. เอกทิวสํ ทินฺโนวาโท เอว หิสฺส ฉนฺนํ มาสานํ อลํ อโหสิ. ตสฺมา สตฺถา เตสํ อิมํ กาลเภทํ อาโรเจตฺวา ‘‘โอวาทคาถา ปน เนสํ อิมาเยวา’’ติ วตฺวา สพฺเพสํ เอกเมว อุโปสถํ อาวิ กโรนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, Trưởng lão trong khi ngồi ở nơi nghỉ ban ngày đã suy nghĩ rằng: “Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về cha mẹ, tuổi thọ, cây Bồ-đề, các cuộc hội họp của chúng Tăng, các cuộc hội họp của các vị Thượng thủ Tinh văn, và người thị giả của bảy vị Phật. Tất cả những điều này đã được nói đến. Tuy nhiên, lễ Uposatha thì chưa được nói đến. Liệu lễ Uposatha của các vị ấy có giống như lễ này không, hay là khác?” Ngài đến gần Đức Thế Tôn và hỏi về vấn đề đó. Bởi vì, đối với các vị Phật ấy, chỉ có sự khác biệt về thời gian, chứ không có sự khác biệt về lời dạy. Thật vậy, Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Vipassī đã thực hành lễ Uposatha mỗi bảy năm một lần. Lời giáo huấn được ban trong một ngày của Ngài đủ cho bảy năm. Cả Đức Phật Sikhī và Đức Phật Vessabhū đã thực hành lễ Uposatha mỗi sáu năm một lần. Đức Phật Kakusandha và Đức Phật Koṇāgamana đã thực hành mỗi năm một lần. Đức Phật Kassapa, người có mười lực, đã thực hành lễ Uposatha mỗi sáu tháng một lần. Lời giáo huấn được ban trong một ngày của Ngài đủ cho sáu tháng. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi tuyên bố sự khác biệt về thời gian này cho họ, và nói rằng: “Các kệ ngôn giáo huấn của các vị ấy cũng chính là những kệ ngôn này,” đã làm hiển lộ lễ Uposatha duy nhất cho tất cả các vị, và nói lên những kệ ngôn này. ๑๘๓. 183. ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสนํ. “Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch. Đây là lời chư Phật dạy.” ๑๘๔. 184. ‘‘ขนฺตี ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา; น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,น สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต. “Nhẫn nại, Kham nhẫn là khổ hạnh tối thượng. Chư Phật nói Niết-bàn là tối thượng. Kẻ xuất gia làm hại người khác, không phải là bậc xuất gia. Kẻ làm não hại người khác, không phải là Sa-môn.” ๑๘๕. 185. ‘‘อนูปวาโท [Pg.154] อนูปฆาโต, ปาติโมกฺเข จ สํวโร; มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, ปนฺตญฺจ สยนาสนํ; อธิจิตฺเต จ อาโยโค, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. “Không phỉ báng, không làm hại, thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, biết tiết độ trong ăn uống, ở nơi sàng tọa vắng lặng, chuyên tâm vào tăng thượng tâm. Đây là lời chư Phật dạy.” ตตฺถ สพฺพปาปสฺสาติ สพฺพสฺส อกุสลกมฺมสฺส. อุปสมฺปทาติ อภินิกฺขมนโต ปฏฺฐาย ยาว อรหตฺตมคฺคา กุสลสฺส อุปฺปาทนญฺเจว อุปฺปาทิตสฺส จ ภาวนา. สจิตฺตปริโยทปนนฺติ ปญฺจหิ นีวรเณหิ อตฺตโน จิตฺตสฺส โวทาปนํ. เอตํ พุทฺธาน สาสนนฺติ สพฺพพุทฺธานํ อยมนุสิฏฺฐิ. Trong đó, "sabbapāpassa" có nghĩa là của tất cả các nghiệp bất thiện. "Upasampadā" có nghĩa là sự làm cho sanh khởi thiện pháp và sự tu tập thiện pháp đã sanh khởi, kể từ khi xuất gia cho đến khi đạt được A-la-hán đạo. "Sacittapariyodapanaṃ" có nghĩa là làm cho tâm của mình trong sạch khỏi năm triền cái. "Etaṃ buddhāna sāsanaṃ" có nghĩa là đây là lời giáo huấn của tất cả chư Phật. ขนฺตีติ ยา เอสา ติติกฺขาสงฺขาตา ขนฺตี นาม, อิทํ อิมสฺมึ สาสเน ปรมํ อุตฺตมํ ตโป. นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธาติ พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ อนุพุทฺธา จาติ อิเม ตโย พุทฺธา นิพฺพานํ อุตฺตมนฺตี วทนฺติ. น หิ ปพฺพชิโตติ ปาณิอาทีหิ ปรํ อปหนนฺโต วิเหเฐนฺโต ปรูปฆาตี ปพฺพชิโต นาม น โหติ. น สมโณติ วุตฺตนเยเนว ปรํ วิเหฐยนฺโต สมโณปิ น โหติเยว. "Khantī" có nghĩa là sự kham nhẫn được gọi là titikkhā. Đây là khổ hạnh cao cả, tối thượng trong giáo pháp này. "Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā" có nghĩa là ba hạng chư Phật này, tức là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và chư Phật Thinh Văn, nói rằng Niết-bàn là tối thượng. "Na hi pabbajito" có nghĩa là người làm hại người khác, não hại người khác bằng tay chân v.v..., kẻ sát hại người khác, không được gọi là người xuất gia. "Na samaṇo" có nghĩa là người não hại người khác theo cách đã nói cũng không phải là Sa-môn. อนูปวาโทติ อนูปวาทนญฺเจว อนูปวาทาปนญฺจ. อนูปฆาโตติ อนูปฆาตนญฺเจว อนูปฆาตาปนญฺจ. ปาติโมกฺเขติ เชฏฺฐกสีเล. สํวโรติ ปิทหนํ. มตฺตญฺญุตาติ มตฺตญฺญุภาโว ปมาณชานนํ. ปนฺตนฺติ วิวิตฺตํ. อธิจิตฺเตติ อฏฺฐสมาปตฺติสงฺขาเต อธิจิตฺเต. อาโยโคติ ปโยคกรณํ. เอตนฺติ เอตํ สพฺเพสํ พุทฺธานํ สาสนํ. เอตฺถ หิ อนูปวาเทน วาจสิกํ สีลํ กถิตํ, อนูปฆาเตน กายิกสีลํ, ‘‘ปาติโมกฺเข จ สํวโร’’ติ สีลํ กถิตํ, อนูปฆาเตน กายิกสีลํ, ‘‘ปาติโมกฺเข จ สํวโร’’ติ อิมินา ปาติโมกฺขสีลญฺเจว อินฺทฺริยสํวรญฺจ, มตฺตญฺญุตาย อาชีวปาริสุทฺธิ เจว ปจฺจยสนฺนิสิตสีลญฺจ, ปนฺตเสนาสเนน สปฺปายเสนาสนํ, อธิจิตฺเตน อฏฺฐ สมาปตฺติโย. เอวํ อิมาย คาถาย ติสฺโสปิ สิกฺขา กถิตา เอว โหนฺตีติ. "Anūpavādo" có nghĩa là tự mình không phỉ báng và không xui khiến người khác phỉ báng. "Anūpaghāto" có nghĩa là tự mình không làm hại và không xui khiến người khác làm hại. "Pātimokkhe" có nghĩa là trong giới luật chính yếu. "Saṃvaro" có nghĩa là sự thu thúc. "Mattaññutā" có nghĩa là trạng thái biết chừng mực, biết lượng. "Pantaṃ" có nghĩa là vắng lặng. "Adhicitte" có nghĩa là trong tăng thượng tâm, được gọi là tám thiền chứng. "Āyogo" có nghĩa là sự nỗ lực. "Etaṃ" có nghĩa là đây là giáo huấn của tất cả chư Phật. Ở đây, "anūpavāda" nói về giới thuộc về lời nói; "anūpaghāta" nói về giới thuộc về thân; với câu "pātimokkhe ca saṃvaro", giới Pātimokkha và giới thu thúc các căn được nói đến; với "mattaññutā", giới thanh tịnh mạng và giới liên quan đến vật dụng được nói đến; với "pantasenāsana", trú xứ thích hợp được nói đến; với "adhicitta", tám thiền chứng được nói đến. Như vậy, với kệ ngôn này, cả ba học giới đều đã được nói đến. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về câu hỏi của Trưởng lão Ānanda, chương thứ tư. ๕. อนภิรตภิกฺขุวตฺถุ 5. Câu chuyện về vị Tỳ-khưu không hoan hỷ น [Pg.155] กหาปณวสฺเสนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อนภิรตภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, trong khi trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu "Na kahāpaṇavassena", liên quan đến một vị Tỳ-khưu không hoan hỷ. โส กิร สาสเน ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ‘‘อสุกฏฺฐานํ นาม คนฺตฺวา อุทฺเทสํ อุคฺคณฺหาหี’’ติ อุปชฺฌาเยน เปสิโต ตตฺถ อคมาสิ. อถสฺส ปิตุโน โรโค อุปฺปชฺชิ. โส ปุตฺตํ ทฏฺฐุกาโม หุตฺวา ตํ ปกฺโกสิตุํ สมตฺถํ กญฺจิ อลภิตฺวา ปุตฺตโสเกน วิปฺปลปนฺโตเยว อาสนฺนมรโณ หุตฺวา ‘‘อิทํ เม ปุตฺตสฺส ปตฺตจีวรมูลํ กเรยฺยาสี’’ติ กหาปณสตํ กนิฏฺฐสฺส หตฺเถ ทตฺวา กาลมกาสิ. โส ทหรสฺส อาคตกาเล ปาทมูเล นิปติตฺวา ปวฏฺเฏนฺโต โรทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปิตา เต วิปฺปลปนฺโตว กาลกโต, มยฺหํ ปน เตน กหาปณสตํ หตฺเถ ฐปิตํ, เตน กึ กโรมี’’ติ อาห. ทหโร ‘‘น เม กหาปเณหิ อตฺโถ’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา อปรภาเค จินฺเตสิ – ‘‘กึ เม ปรกุเลสุ ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวิเตน, สกฺกา ตํ กหาปณสตํ นิสฺสาย ชีวิตุํ, วิพฺภมิสฺสามี’’ติ. โส อนภิรติยา ปีฬิโต วิสฺสฏฺฐสชฺฌายนกมฺมฏฺฐาโน ปณฺฑุโรคี วิย อโหสิ. อถ นํ ทหรสามเณรา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อุกฺกณฺฐิโตมฺหี’’ติ วุตฺเต อาจริยุปชฺฌายานํ อาจิกฺขึสุ. อถ นํ เต สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา สตฺถุ ทสฺเสสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ อุกฺกณฺฐิโต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา เอวมกาสิ, อตฺถิ ปน เต โกจิ ชีวิตปจฺจโย’’ติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ เต อตฺถี’’ติ? ‘‘กหาปณสตํ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ กตฺถจิ ตาว สกฺขรา อาหร, คเณตฺวา ชานิสฺสาม ‘‘สกฺกา วา ตาวตฺตเกน ชีวิตุํ, โน วา’’ติ. โส สกฺขรา อาหริ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ปริโภคตฺถาย ตาว ปณฺณาสํ ฐเปหิ, ทฺวินฺนํ โคณานํ อตฺถาย จตุวีสติ, เอตฺตกํ นาม พีชตฺถาย, ยุคนงฺคลตฺถาย, กุทฺทาลวาสิผรสุอตฺถายา’’ติ เอวํ คณิยมาเน ตํ กหาปณสตํ นปฺปโหติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ภิกฺขุ ตว กหาปณา อปฺปกา, กถํ เอเต นิสฺสาย ตณฺหํ ปูเรสฺสสิ, อตีเต กิร จกฺกวตฺติรชฺชํ กาเรตฺวา อปฺโผฏิตมตฺเตน ทฺวาทสโยชนฏฺฐาเน กฏิปฺปมาเณน รตนวสฺสํ วสฺสาเปตุํ สมตฺโถ ยาว ฉตฺตึส สกฺกา จวนฺติ, เอตฺตกํ กาลํ เทวรชฺชํ กาเรตฺวาปิ มรณกาเล [Pg.156] ตณฺหํ อปูเรตฺวาว กาลมกาสี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา มนฺธาตุชาตกํ (ชา. ๑.๓.๒๒) วิตฺถาเรตฺวา – Tương truyền, vị ấy sau khi xuất gia trong giáo pháp và thọ cụ túc giới, đã được thầy Bổn sư sai đi: “Con hãy đến địa điểm tên là... và học thuộc lòng bài kinh”, và vị ấy đã đi đến nơi đó. Bấy giờ, cha của vị ấy lâm bệnh. Ông muốn được gặp con trai, nhưng không tìm được ai có thể đi mời con trai về, nên ông đã qua đời trong khi vẫn rên rỉ vì sầu muộn về con, sau khi trao một trăm đồng kahāpaṇa vào tay người em trai và dặn rằng: “Hãy dùng số tiền này làm chi phí y bát cho con trai tôi”. Khi vị tỳ khưu trẻ trở về, người chú đã phủ phục dưới chân, lăn lộn và khóc lóc, rồi nói: “Thưa ngài, cha của ngài đã qua đời trong khi vẫn rên rỉ. Ông ấy đã để lại trong tay tôi một trăm đồng kahāpaṇa. Tôi phải làm gì với số tiền này?”. Vị tỳ khưu trẻ từ chối: “Tôi không cần đến tiền kahāpaṇa”, nhưng sau đó lại suy nghĩ: “Ta đi khất thực trong các gia đình khác để sống thì có ích gì? Ta có thể sống nhờ vào một trăm đồng kahāpaṇa này. Ta sẽ hoàn tục”. Bị sự không hoan hỷ giày vò, vị ấy bỏ bê việc tụng đọc và hành thiền, trở nên xanh xao như người mắc bệnh vàng da. Bấy giờ, các vị sa-di trẻ hỏi vị ấy: “Tại sao lại như thế này?”, và khi vị ấy trả lời: “Tôi đã chán ngán”, họ liền báo cho các vị thầy Giáo thọ và Bổn sư. Sau đó, các vị ấy đưa vị tỳ khưu trẻ đến yết kiến bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư hỏi: “Có thật là con đã chán ngán không?”, và khi vị ấy đáp: “Dạ, bạch Thế Tôn”, Ngài lại hỏi: “Tại sao con lại làm như vậy? Con có phương tiện sinh sống nào không?”. “Dạ, bạch Thế Tôn”. “Con có gì?”. “Một trăm đồng kahāpaṇa, bạch Thế Tôn”. “Vậy thì, trước hết con hãy mang sỏi ở đâu đó đến đây, chúng ta sẽ đếm và xem liệu với chừng ấy có thể sống được hay không”. Vị ấy mang sỏi đến. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói: “Trước hết, hãy để ra năm mươi đồng cho chi phí tiêu dùng, hai mươi bốn đồng cho hai con bò, một số tiền cho hạt giống, cho cày và ách, cho cuốc, rìu và búa”. Khi tính toán như vậy, một trăm đồng kahāpaṇa ấy không đủ. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói: “Này tỳ khưu, số tiền kahāpaṇa của con quá ít. Làm sao con có thể làm thỏa mãn ái dục khi chỉ dựa vào số tiền này? Tương truyền, trong quá khứ, có những vị vua Chuyển luân vương, chỉ bằng một cái búng tay đã có thể khiến mưa bảy báu vật rơi xuống trong phạm vi mười hai do-tuần, cao đến ngang hông. Và có những vị đã làm vua cõi trời trong suốt thời gian ba mươi sáu vị Đế-thích thay đổi, nhưng khi lâm chung vẫn qua đời mà chưa làm thỏa mãn được ái dục”. Sau khi nói vậy, do được vị ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ và giảng rộng về Bổn sanh Mandhātu. ‘‘ยาวตา จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ, ทิสา ภนฺติ วิโรจนา; สพฺเพว ทาสา มนฺธาตุ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา’’ติ. – “Phạm vi mặt trăng, mặt trời xoay quanh, các phương trời chiếu sáng rực rỡ; Tất cả chúng sanh nào sống trên mặt đất, đều là người hầu của vua Mandhātu.” อิมิสฺสา คาถาย อนนฺตรา อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ – Ngay sau kệ ngôn này, Ngài đã thuyết hai câu kệ sau đây – ๑๘๖. 186. ‘‘น กหาปณวสฺเสน, ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ; อปฺปสฺสาทา ทุขา กามา, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต. “Dù bằng trời mưa tiền vàng, cũng không thỏa mãn các dục. Các dục có vị ngọt ít, nhiều đau khổ, bậc hiền trí biết như vậy.” ๑๘๗. 187. ‘‘อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ, รตึ โส นาธิคจฺฉติ; ตณฺหกฺขยรโต โหติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก’’ติ. “Vị ấy không tìm thấy hoan hỷ, ngay cả trong các dục ở cõi trời. Vị đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác, chỉ hoan hỷ trong sự đoạn tận ái.” ตตฺถ กหาปณวสฺเสนาติ ยํ โส อปฺโผเฏตฺวา สตฺตรตนวสฺสํ วสฺสาเปสิ, ตํ อิธ กหาปณวสฺสนฺติ วุตฺตํ. เตนปิ หิ วตฺถุกามกิเลสกาเมสุ ติตฺติ นาม นตฺถิ. เอวํ ทุปฺปูรา เอสา ตณฺหา. อปฺปสฺสาทาติ สุปินสทิสตาย ปริตฺตสุขา. ทุขาติ ทุกฺขกฺขนฺธาทีสุ อาคตทุกฺขวเสน ปน พหุทุกฺขาว. อิติ วิญฺญายาติ เอวเมเต กาเม ชานิตฺวา. อปิ ทิพฺเพสูติ สเจ หิ เทวานํ อุปกปฺปนกกาเมหิ นิมนฺเตยฺยาปิ อายสฺมา สมิทฺธิ วิย เอวมฺปิ เตสุ กาเมสุ รตึ น วินฺทติเยว. ตณฺหกฺขยรโตติ อรหตฺเต เจว นิพฺพาเน จ อภิรโต โหติ, ตํ ปตฺถยมาโน วิหรติ. สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโกติ สมฺมาสมฺพุทฺเธน เทสิตสฺส ธมฺมสฺส สวเนน ชาโต โยคาวจรภิกฺขูติ. Trong đó, câu kahāpaṇavassena (dù bằng trời mưa tiền vàng) có nghĩa là trận mưa bảy báu vật mà vị vua ấy đã làm cho rơi xuống bằng một cái búng tay, ở đây được gọi là “trời mưa tiền vàng”. Thật vậy, ngay cả với trận mưa đó, cũng không có sự thỏa mãn trong các dục vọng về vật chất và dục vọng về phiền não. Ái dục này thật khó làm cho đầy đủ như vậy. Appassādā (vị ngọt ít) có nghĩa là hạnh phúc nhỏ nhoi, giống như một giấc mơ. Dukhā (đau khổ) có nghĩa là có rất nhiều đau khổ, theo ý nghĩa về khổ đã được đề cập trong các uẩn khổ, v.v. Iti viññāya (biết như vậy) có nghĩa là biết về các dục vọng này như vậy. Api dibbesu (ngay cả trong các dục ở cõi trời) có nghĩa là, nếu được mời hưởng các dục lạc do nghiệp lực tạo ra của chư thiên, như trường hợp Tôn giả Samiddhi, vị ấy cũng không tìm thấy sự hoan hỷ trong các dục lạc đó. Taṇhakkhayarato (hoan hỷ trong sự đoạn tận ái) có nghĩa là vị ấy hoan hỷ trong quả A-la-hán và Niết-bàn, và sống với mong muốn đạt được điều đó. Sammāsambuddhasāvako (vị đệ tử của bậc Chánh Đẳng Giác) có nghĩa là vị tỳ khưu hành giả, người đã sinh khởi (niềm tin và trí tuệ) nhờ nghe pháp do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị tỳ khưu ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và pháp thoại cũng đã đem lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. อนภิรตภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về vị tỳ khưu không hoan hỷ, là chuyện thứ năm. ๖. อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณวตฺถุ 6. Câu chuyện về Bà-la-môn Aggidatta พหุํ เว สรณํ ยนฺตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วาลิกราสิมฺหิ นิสินฺนํ อคฺคิทตฺตํ นาม โกสลรญฺโญ ปุโรหิตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti”, liên quan đến vị Bà-la-môn tên là Aggidatta, vị quốc sư của vua xứ Kosala, đang ngồi trên một đống cát. โส [Pg.157] กิร มหาโกสลสฺส ปุโรหิโต อโหสิ. อถ นํ ปิตริ กาลกเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ‘‘ปิตุ เม ปุโรหิโต’’ติ คารเวน ตสฺมึเยว ฐาเน ฐเปตฺวา ตสฺส อตฺตโน อุปฏฺฐานํ อาคตกาเล ปจฺจุคฺคมนํ กโรติ, ‘‘อาจริย, อิธ นิสีทถา’’ติ สมานาสนํ ทาเปสิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา มยิ อติวิย คารวํ กโรติ, น โข ปน ราชูนํ นิจฺจกาลเมว สกฺกา จิตฺตํ คเหตุํ. สมานวเยเนว หิ สทฺธึ รชฺชสุขํ นาม สุขํ โหติ, อหญฺจมฺหิ มหลฺลโก, ปพฺพชิตุํ เม ยุตฺต’’นฺติ. โส ราชานํ ปพฺพชฺชํ อนุชานาเปตฺวา นคเร เภรึ จราเปตฺวา สตฺตาเหน สพฺพํ อตฺตโน ธนํ ทานมุเข วิสฺสชฺเชตฺวา พาหิรกปพฺพชฺชํ ปพฺพชิ. ตํ นิสฺสาย ทส ปุริสสหสฺสานิ อนุปพฺพชึสุ. โส เตหิ สทฺธึ องฺคมคธานญฺจ กุรุรฏฺฐสฺส จ อนฺตเร วาสํ กปฺเปตฺวา อิมํ โอวาทํ เทติ, ‘‘ตาตา, ยสฺส กามวิตกฺกาทโย อุปฺปชฺชนฺติ, โส นทิโต เอเกกํ วาลุกปุฏํ อุทฺธริตฺวา อิมสฺมึ โอกิรตู’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา กามวิตกฺกาทีนํ อุปฺปนฺนกาเล ตถา กรึสุ. อปเรน สมเยน มหาวาลุกราสิ อโหสิ, ตํ อหิฉตฺโต นาม นาคราชา ปฏิคฺคเหสิ. องฺคมคธวาสิโน เจว กุรุรฏฺฐวาสิโน จ มาเส มาเส เตสํ มหนฺตํ สกฺการํ อภิหริตฺวา ทานํ เทนฺติ. อถ เนสํ อคฺคิทตฺโต อิมํ โอวาทํ อทาสิ – ‘‘ปพฺพตํ สรณํ ยาถ, วนํ สรณํ ยาถ, อารามํ สรณํ ยาถ, รุกฺขํ สรณํ ยาถ, เอวํ สพฺพทุกฺขโต มุจฺจิสฺสถา’’ติ. อตฺตโน อนฺเตวาสิเกปิ อิมินา โอวาเทน โอวทิ. Vị ấy (Aggidatta) từng là vị tế tự của vua Mahākosala. Về sau, khi phụ vương băng hà, vua Pasenadi xứ Kosala vì lòng kính trọng: “Vị này là tế tự của phụ vương ta”, nên đã đặt vị ấy vào đúng địa vị ấy, và khi vị ấy đến hầu hạ mình, nhà vua đã ra đón tiếp, và cho sắp đặt chỗ ngồi ngang hàng với mình, nói rằng: “Thưa thầy, xin mời thầy ngồi ở đây”. Vị ấy suy nghĩ: “Vị vua này rất kính trọng ta, nhưng không thể nào nắm bắt được tâm ý của các vị vua mãi mãi. Hạnh phúc của vương quốc chỉ thực sự là hạnh phúc khi ở cùng với người đồng trang lứa, còn ta thì đã già rồi, ta nên xuất gia”. Vị ấy xin phép nhà vua cho mình xuất gia, rồi cho rao trống trong thành, trong bảy ngày đã bố thí tất cả tài sản của mình tại cửa bố thí, rồi xuất gia theo lối ngoại đạo. Nương theo vị ấy, mười ngàn người đàn ông đã xuất gia theo. Vị ấy cùng với họ sống ở vùng giữa xứ Aṅga, Magadha và xứ Kuru, và đưa ra lời khuyên này: “Này các con, người nào khởi lên các tầm về dục, v.v., người ấy hãy từ sông múc lên từng vốc cát và đổ ở đây”. Họ vâng lời: “Lành thay”, và khi các tầm về dục, v.v. khởi lên, họ đã làm như vậy. Sau một thời gian, một đống cát lớn đã hình thành, và một vị long vương tên là Ahichatta đã chiếm giữ nó. Cư dân xứ Aṅga, Magadha và xứ Kuru hàng tháng đều mang đến nhiều lễ vật cúng dường và bố thí cho họ. Bấy giờ, Aggidatta đã đưa ra lời khuyên này cho họ: “Hãy nương tựa núi, hãy nương tựa rừng, hãy nương tựa vườn, hãy nương tựa cây, như vậy các ngươi sẽ thoát khỏi mọi khổ đau”. Vị ấy cũng khuyên dạy các đệ tử thân cận của mình bằng lời khuyên này. โพธิสตฺโตปิ กตาภินิกฺขมโน สมฺมาสมฺโพธึ ปตฺวา ตสฺมึ สมเย สาวตฺถึ นิสฺสาย เชตวเน วิหรนฺโต ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณํ สทฺธึ อนฺเตวาสิเกหิ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘สพฺเพปิ อิเม อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปนฺนา’’ติ ญตฺวา สายนฺหสมเย มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อาห – ‘‘โมคฺคลฺลาน, กึ ปสฺสสิ อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณํ มหาชนํ อติตฺเถ ปกฺขนฺทาเปนฺตํ, คจฺฉ เตสํ โอวาทํ เทหี’’ติ. ภนฺเต, พหู เอเต, เอกกสฺส มยฺหํ อวิสยฺหา. สเจ ตุมฺเหปิ อาคมิสฺสถ, วิสยฺหา ภวิสฺสนฺตีติ. โมคฺคลฺลาน, อหมฺปิ อาคมิสฺสามิ, ตฺวํ ปุรโต ยาหีติ. เถโร ปุรโต คจฺฉนฺโตว จินฺเตสิ – ‘‘เอเต พลวนฺโต เจว พหู จ. สเจ สพฺเพสํ สมาคมฏฺฐาเน กิญฺจิ [Pg.158] กเถสฺสามิ, สพฺเพปิ วคฺควคฺเคน อุฏฺฐเหยฺยุ’’นฺติ อตฺตโน อานุภาเวน ถูลผุสิตกํ เทวํ วุฏฺฐาเปสิ. เต ถูลผุสิตเกสุ ปตนฺเตสุ อุฏฺฐายุฏฺฐาย อตฺตโน อตฺตโน ปณฺณสาลํ ปวิสึสุ. เถโร อคฺคิทตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ปณฺณสาลทฺวาเร ฐตฺวา ‘‘อคฺคิทตฺตา’’ติ อาห. โส เถรสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘มํ อิมสฺมึ โลเก นาเมน อาลปิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, โก นุ โข มํ นาเมน อาลปตี’’ติ มานถทฺธตาย ‘‘โก เอโส’’ติ อาห. ‘‘อหํ, พฺราหฺมณา’’ติ. ‘‘กึ วเทสี’’ติ? ‘‘อชฺช เม เอกรตฺตึ อิธ วสนฏฺฐานํ ตฺวํ อาจิกฺขาหี’’ติ. ‘‘อิธ วสนฏฺฐานํ นตฺถิ, เอกสฺส เอกาว ปณฺณสาลา’’ติ. ‘‘อคฺคิทตฺต, มนุสฺสา นาม มนุสฺสานํ, คาโว คุนฺนํ, ปพฺพชิตา ปพฺพชิตานํ สนฺติกํ คจฺฉนฺติ, มา เอวํ กริ, เทหิ เม วสนฏฺฐาน’’นฺติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ ปพฺพชิโต’’ติ? ‘‘อาม, ปพฺพชิโตมฺหี’’ติ. ‘‘สเจ ปพฺพชิโต, กหํ เต ขาริภณฺฑํ, โก ปพฺพชิตปริกฺขาโร’’ติ. ‘‘อตฺถิ เม ปริกฺขาโร, วิสุํ ปน นํ คเหตฺวา วิจริตุํ ทุกฺขนฺติ อพฺภนฺตเรเนว นํ คเหตฺวา วิจรามิ, พฺราหฺมณา’’ติ. โส ‘‘ตํ คเหตฺวา วิจริสฺสสี’’ติ เถรสฺส กุชฺฌิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘อมฺเห, อคฺคิทตฺต, มา กุชฺฌิ, วสนฏฺฐานํ เม อาจิกฺขาหี’’ติ. นตฺถิ เอตฺถ วสนฏฺฐานนฺติ. เอตสฺมึ ปน วาลุกราสิมฺหิ โก วสตีติ. เอโก, นาคราชาติ. เอตํ เม เทหีติ. น สกฺกา ทาตุํ, ภาริยํ เอตสฺส กมฺมนฺติ. โหตุ, เทหิ เมติ. เตน หิ ตฺวํ เอว ชานาหีติ. Bồ-tát sau khi đã xuất gia, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, vào thời điểm ấy, Ngài đang trú tại Jetavana, nương vào thành Sāvatthī, vào lúc rạng đông, khi quán sát thế gian, Ngài thấy Bà-la-môn Aggidatta cùng với các đệ tử đã lọt vào trong lưới trí tuệ của mình, và biết rằng: “Tất cả những người này đều có đầy đủ duyên lành để chứng đắc A-la-hán”, nên vào buổi chiều, Ngài gọi Đại đức Mahāmoggallāna và nói: “Này Moggallāna, con có thấy Bà-la-môn Aggidatta đang khiến cho đại chúng đi vào nơi không phải bến đỗ không? Hãy đi và ban cho họ lời khuyên”. “Bạch Thế Tôn, họ rất đông, một mình con không thể kham nổi. Nếu cả Ngài cũng đến, thì con mới có thể kham nổi”. “Này Moggallāna, Ta cũng sẽ đến, con hãy đi trước”. Trưởng lão đi trước và suy nghĩ: “Họ vừa mạnh mẽ lại vừa đông. Nếu ta nói điều gì ở nơi họ tụ tập, tất cả họ sẽ nổi dậy theo từng nhóm”. Ngài dùng thần thông của mình làm cho một trận mưa hạt lớn rơi xuống. Khi những hạt mưa lớn rơi xuống, họ đứng dậy và đi vào lều lá của mình. Trưởng lão đứng ở cửa lều lá của Bà-la-môn Aggidatta và gọi: “Aggidatta!”. Vị ấy nghe tiếng của Trưởng lão, liền nghĩ: “Trong thế gian này, không có ai có thể gọi ta bằng tên. Ai đang gọi ta bằng tên vậy?”, và vì lòng kiêu mạn cứng cỏi, ông ta nói: “Ai đó?”. “Là ta, này Bà-la-môn”. “Ông nói gì?”. “Hôm nay, ông hãy chỉ cho ta một chỗ ở qua đêm tại đây”. “Ở đây không có chỗ ở, chỉ có một lều lá cho một người”. “Này Aggidatta, người thì đến với người, bò thì đến với bò, người xuất gia thì đến với người xuất gia, ông đừng làm vậy, hãy cho ta chỗ ở”. “Vậy ông là người xuất gia sao?”. “Phải, ta là người xuất gia”. “Nếu là người xuất gia, đâu là gánh hành lý của ông, đâu là vật dụng của người xuất gia?”. “Ta có vật dụng, nhưng mang nó đi riêng thì rất khổ, vì vậy ta mang nó đi bên trong mình, này Bà-la-môn”. Vị ấy nghĩ: “Ông sẽ mang nó đi sao?”, rồi nổi giận với Trưởng lão. Bấy giờ, vị kia nói với ông ta: “Này Aggidatta, đừng giận chúng tôi, hãy chỉ cho tôi chỗ ở”. “Ở đây không có chỗ ở”. “Vậy ai sống trong đống cát này?”. “Một vị long vương”. “Hãy cho tôi chỗ đó”. “Không thể cho được, việc của vị ấy rất nặng nề”. “Cứ để vậy, hãy cho tôi”. “Vậy thì, ông tự biết lấy vậy”. เถโร วาลุกราสิอภิมุโข ปายาสิ. นาคราชา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ สมโณ อิโต อาคจฺฉติ, น ชานาติ มญฺเญ มม อตฺถิภาวํ, ธูมายิตฺวา นํ มาเรสฺสามี’’ติ ธูมายิ. เถโร ‘‘อยํ นาคราชา ‘อหเมว ธูมายิตุํ สกฺโกมิ, อญฺเญ น สกฺโกนฺตี’ติ มญฺเญ สลฺลกฺเขตี’’ติ สยมฺปิ ธูมายิ. ทฺวินฺนมฺปิ สรีรโต อุคฺคตา ธูมา ยาว พฺรหฺมโลกา อุฏฺฐหึสุ. อุโภปิ ธูมา เถรํ อพาเธตฺวา นาคราชานเมว พาเธนฺติ. นาคราชา ธูมเวคํ สหิตุํ อสกฺโกนฺโต ปชฺชลิ. เถโรปิ เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา เตน สทฺธึเยว ปชฺชลิ. อคฺคิชาลา ยาว พฺรหฺมโลกา อุฏฺฐหึสุ. อุโภปิ เถรํ อพาเธตฺวา นาคราชานเมว พาธยึสุ. อถสฺส สกลสรีรํ อุกฺกาหิ ปทิตฺตํ วิย อโหสิ. อิสิคโณ โอโลเกตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘นาคราชา, สมณํ ฌาเปติ, ภทฺทโก วต สมโณ อมฺหากํ วจนํ อสุตฺวา นฏฺโฐ’’ติ. เถโร นาคราชานํ [Pg.159] ทเมตฺวา นิพฺพิเสวนํ กตฺวา วาลุกราสิมฺหิ นิสีทิ. นาคราชา วาลุกราสึ โภเคหิ ปริกฺขิปิตฺวา กูฏาคารกุจฺฉิปมาณํ ผณํ มาเปตฺวา เถรสฺส อุปริ ธาเรสิ. Trưởng lão đi về phía đống cát. Long vương thấy ngài đang đến, suy nghĩ: “Vị sa-môn này đang đến đây, có lẽ không biết sự hiện hữu của ta, ta sẽ phun khói giết y”, rồi phun khói. Trưởng lão nghĩ: “Long vương này có lẽ cho rằng ‘chỉ mình ta mới có thể phun khói, những người khác không thể’”, rồi ngài cũng tự mình phun khói. Khói bốc lên từ thân của cả hai bay cao đến cõi Phạm thiên. Cả hai luồng khói không làm hại trưởng lão mà chỉ làm hại long vương. Long vương không chịu nổi sức mạnh của khói, bèn phun lửa. Trưởng lão cũng nhập vào biến xứ lửa và cùng phun lửa với nó. Ngọn lửa bốc cao đến cõi Phạm thiên. Cả hai ngọn lửa không làm hại trưởng lão mà chỉ làm hại long vương. Bấy giờ, toàn thân của long vương như bị những ngọn đuốc đốt cháy. Đám đạo sĩ nhìn thấy và suy nghĩ: “Long vương đang thiêu đốt vị sa-môn. Thật tốt thay, vị sa-môn ấy đã bị hại vì không nghe lời chúng ta”. Trưởng lão sau khi điều phục long vương, làm cho nó hết nọc độc, rồi ngồi xuống trên đống cát. Long vương dùng thân mình quấn quanh đống cát, hóa ra một cái mang lớn bằng gian phòng có nóc nhọn, che phía trên trưởng lão. อิสิคณา ปาโตว ‘‘สมณสฺส มตภาวํ วา อมตภาวํ วา ชานิสฺสามา’’ติ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ วาลุกราสิมตฺถเก นิสินฺนํ ทิสฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห อภิตฺถวนฺตา อาหํสุ – ‘‘สมณ, กจฺจิ นาคราเชน น พาธิโต’’ติ. ‘‘กึ น ปสฺสถ มม อุปริผณํ ธาเรตฺวา ฐิต’’นฺติ? เต ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, สมณสฺส เอวรูโป นาม นาคราชา ทมิโต’’ติ เถรํ ปริวาเรตฺวา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา อาคโต. เถโร สตฺถารํ ทิสฺวา อุฏฺฐาย วนฺทิ. อถ นํ อิสโย อาหํสุ – ‘‘อยมฺปิ ตยา มหนฺตตโร’’ติ. เอโส ภควา สตฺถา, อหํ อิมสฺส สาวโกติ. สตฺถา วาลุกราสิมตฺถเก นิสีทิ, อิสิคโณ ‘‘อยํ ตาว สาวกสฺส อานุภาโว, อิมสฺส ปน อานุภาโว กีทิโส ภวิสฺสตี’’ติ อญฺชลึ ปคฺคยฺห สตฺถารํ อภิตฺถวิ. สตฺถา อคฺคิทตฺตํ อามนฺเตตฺวา อาห – ‘‘อคฺคิทตฺต, ตฺวํ ตว สาวกานญฺจ อุปฏฺฐากานญฺจ โอวาทํ ททมาโน กินฺติ วตฺวา เทสี’’ติ. ‘‘เอตํ ปพฺพตํ สรณํ คจฺฉถ, วนํ อารามํ รุกฺขํ สรณํ คจฺฉถ. เอตานิ หิ สรณํ คโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ เอวํ เตสํ โอวาทํ ทมฺมีติ. สตฺถา ‘‘น โข, อคฺคิทตฺต, เอตานิ สรณํ คโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ, พุทฺธํ ธมฺมํ สงฺฆํ ปน สรณํ คนฺตฺวา สกลวฏฺฏทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Vào sáng sớm, đám đạo sĩ nghĩ: “Chúng ta sẽ biết vị sa-môn chết hay chưa”, rồi đến gần trưởng lão, thấy ngài đang ngồi trên đống cát, họ chắp tay tán thán và nói: “Này sa-môn, có phải ngài không bị long vương làm hại không?”. “Sao các ông không thấy nó đang đứng che mang trên đầu ta?”. Họ nói: “Thật kỳ diệu thay, thưa ngài, một long vương như thế này đã bị vị sa-môn điều phục”, rồi đứng vây quanh trưởng lão. Lúc ấy, Bậc Đạo Sư đến. Trưởng lão thấy Bậc Đạo Sư, đứng dậy đảnh lễ. Bấy giờ, các đạo sĩ hỏi ngài: “Vị này còn vĩ đại hơn ngài sao?”. “Vị này là Đức Thế Tôn, Bậc Đạo Sư, ta là đệ tử của ngài”. Bậc Đạo Sư ngồi trên đống cát. Đám đạo sĩ nghĩ: “Đây mới là oai lực của vị đệ tử, oai lực của vị thầy này sẽ như thế nào?”, rồi chắp tay tán thán Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư gọi Aggidatta và nói: “Này Aggidatta, khi ngươi giáo huấn các đệ tử và thí chủ, ngươi đã nói gì?”. “Hãy đi nương tựa ngọn núi này, hãy đi nương tựa khu rừng, khu vườn, cây cối. Người nương tựa những thứ này sẽ thoát khỏi mọi khổ đau. Con đã giáo huấn họ như vậy”. Bậc Đạo Sư nói: “Này Aggidatta, người nương tựa những thứ này không thể thoát khỏi mọi khổ đau. Nhưng người đi nương tựa Phật, Pháp, Tăng sẽ thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi”, rồi nói lên những câu kệ này: ๑๘๘. 188. ‘‘พหุํ เว สรณํ ยนฺติ, ปพฺพตานิ วนานิ จ; อารามรุกฺขเจตฺยานิ, มนุสฺสา ภยตชฺชิตา. “Bị kinh hoàng bởi sợ hãi, nhiều người tìm đến nương tựa nơi núi non, rừng rậm, nơi vườn tược, cây cối thiêng.” ๑๘๙. 189. ‘‘เนตํ โข สรณํ เขมํ, เนตํ สรณมุตฺตมํ; เนตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ. “Nơi nương tựa ấy không an ổn, nơi nương tựa ấy không tối thượng; nương tựa vào nơi ấy, không thể thoát khỏi mọi khổ đau.” ๑๙๐. 190. ‘‘โย จ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต; จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ. “Còn ai đã quy y Phật, Pháp và Tăng, với chánh trí tuệ, thấy rõ bốn Thánh đế.” ๑๙๑. 191. ‘‘ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ; อริยํ จฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ. “(Thấy rõ) Khổ, nguyên nhân sinh khổ, sự vượt qua khổ, và Bát Thánh đạo đưa đến sự chấm dứt khổ.” ๑๙๒. 192. ‘‘เอตํ [Pg.160] โข สรณํ เขมํ, เอตํ สรณมุตฺตมํ; เอตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. “Nơi nương tựa ấy thật an ổn, nơi nương tựa ấy thật tối thượng; nương tựa vào nơi ấy, sẽ thoát khỏi mọi khổ đau.” ตตฺถ พหุนฺติ พหุ. ปพฺพตานีติ ตตฺถ ตตฺถ อิสิคิลิเวปุลฺลเวภาราทิเก ปพฺพเต จ มหาวนโคสิงฺคสาลวนาทีนิ วนานิ จ เวฬุวนชีวกมฺพวนาทโย อาราเม จ อุเทนเจติยโคตมเจติยาทีนิ รุกฺขเจตฺยานิ จ เต เต มนุสฺสา เตน เตน ภเยน ตชฺชิตา ภยโต มุจฺจิตุกามา ปุตฺตลาภาทีนิ วา ปตฺถยมานา สรณํ ยนฺตีติ อตฺโถ. เนตํ สรณนฺติ เอตํ สพฺพมฺปิ สรณํ เนว เขมํ น อุตฺตมํ, น จ เอตํ ปฏิจฺจ ชาติอาทิธมฺเมสุ สตฺเตสุ เอโกปิ ชาติอาทิโต สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตีติ อตฺโถ. Ở đây, `bahuṃ` nghĩa là nhiều. `Pabbatāni` là những ngọn núi ở nơi này nơi kia như Isigili, Vepulla, Vebhāra, v.v.; `vanāni` là những khu rừng như Mahāvana, Gosiṅgasālavana, v.v.; `ārāme` là những khu vườn như Veḷuvana, Jīvakambavana, v.v.; `rukkhacetyāni` là những cây thiêng như Udenacetiya, Gotamacetiyā, v.v. Những người ấy, bị nỗi sợ hãi này hay nỗi sợ hãi khác đe dọa, mong muốn thoát khỏi sợ hãi, hoặc mong cầu có con trai, v.v., đã tìm đến nương tựa. Đó là ý nghĩa. `Netaṃ saraṇaṃ` có nghĩa là tất cả những nơi nương tựa này không an ổn, không tối thượng, và nương tựa vào chúng, không một chúng sinh nào trong các chúng sinh có bản chất sinh, v.v., có thể thoát khỏi mọi khổ đau từ sinh, v.v. Đó là ý nghĩa. โย จาติ อิทํ อเขมํ อนุตฺตมํ สรณํ ทสฺเสตฺวา เขมํ อุตฺตมํ สรณํ ทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ตสฺสตฺโถ – โย จ คหฏฺโฐ วา ปพฺพชิโต วา ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติอาทิกํ พุทฺธธมฺมสงฺฆานุสฺสติกมฺมฏฺฐานํ นิสฺสาย เสฏฺฐวเสน พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คโต, ตสฺสปิ ตํ สรณคมนํ อญฺญติตฺถิยวนฺทนาทีหิ กุปฺปติ จลติ. ตสฺส ปน อจลภาวํ ทสฺเสตุํ มคฺเคน อาคตสรณเมว ปกาสนฺโต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสตีติ อาห. โย หิ เอเตสํ สจฺจานํ ทสฺสนวเสน เอตานิ สรณํ คโต, เอตสฺส เอตํ สรณํ เขมญฺจ อุตฺตมญฺจ, โส จ ปุคฺคโล เอตํ สรณํ ปฏิจฺจ สกลสฺมาปิ วฏฺฏทุกฺขา ปมุจฺจติ, ตสฺมา เอตํ โข สรณํ เขมนฺติอาทิ วุตฺตํ. Câu `Yo ca` được bắt đầu để chỉ ra nơi nương tựa an ổn, tối thượng sau khi đã chỉ ra nơi nương tựa không an ổn, không tối thượng. Ý nghĩa của nó là: người nào, dù là tại gia hay xuất gia, đã quy y Phật, Pháp, Tăng một cách cao quý, dựa vào đề mục niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng như “Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác...”, thì sự quy y đó của người ấy vẫn có thể bị dao động, lung lay bởi việc đảnh lễ các ngoại đạo, v.v. Tuy nhiên, để chỉ ra trạng thái không lay chuyển của sự quy y đó, Ngài đã nói `cattāri ariyasaccāni sammappaññāya passati` (thấy bốn Thánh đế với chánh trí tuệ), làm sáng tỏ sự quy y đã đạt được qua con đường (đạo). Vì người nào đã quy y Tam Bảo qua việc thấy các chân lý này, thì nơi nương tựa này của người ấy là an ổn và tối thượng, và người ấy, nhờ nương tựa vào nơi này, sẽ thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi. Do đó, câu `etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ` (nơi nương tựa này thật an ổn) đã được nói. เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต อิสโย สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจึสุ. สตฺถาปิ จีวรคพฺภโต หตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘เอถ ภิกฺขโว, จรถ พฺรหฺมจริย’’นฺติ อาห. เต ตงฺขเณเยว อฏฺฐปริกฺขารธรา วสฺสสฏฺฐิกเถรา วิย อเหสุํ. โส จ สพฺเพสมฺปิ องฺคมคธกุรุรฏฺฐวาสีนํ สกฺการํ อาทาย อาคมนทิวโส อโหสิ. เต สกฺการํ อาทาย อาคตา สพฺเพปิ เต อิสโย ปพฺพชิเต ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข อมฺหากํ อคฺคิทตฺตพฺราหฺมโณ มหา, อุทาหุ สมโณ โคตโม’’ติ จินฺเตตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส อาคตตฺตา ‘‘อคฺคิทตฺโตว มหา’’ติ มญฺญึสุ. สตฺถา เตสํ อชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา, ‘‘อคฺคิทตฺต, ปริสาย กงฺขํ ฉินฺทา’’ติ อาห. โส ‘‘อหมฺปิ เอตฺตกเมว [Pg.161] ปจฺจาสีสามี’’ติ อิทฺธิพเลน สตฺตกฺขตฺตุํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปุนปฺปุนํ โอรุยฺห สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘สตฺถา เม, ภนฺเต, ภควา, สาวโกหมสฺมี’’ติ วตฺวา สาวกตฺตํ ปกาเสสีติ. Khi kết thúc thời pháp, tất cả các vị ẩn sĩ ấy cùng với các tuệ phân tích đắc quả A-la-hán, sau khi đảnh lễ đức Đạo sư, họ đã xin xuất gia. Đức Đạo sư cũng đưa tay ra từ trong phòng chứa y và nói: “Này các Tỳ-khưu, hãy đến, hãy thực hành phạm hạnh.” Ngay lập tức, họ trở thành những vị mang tám vật dụng, giống như các vị trưởng lão đã có sáu mươi hạ. Và đó cũng là ngày mà dân chúng từ các xứ Aṅga, Magadha, và Kuru mang lễ vật đến. Khi họ mang lễ vật đến và thấy tất cả các vị ẩn sĩ ấy đã xuất gia, họ suy nghĩ: “Ai vĩ đại hơn, Bà-la-môn Aggidatta của chúng ta hay Sa-môn Gotama?” rồi vì thấy Sa-môn Gotama đã đến, họ cho rằng: “Chắc chắn Aggidatta vĩ đại hơn.” Đức Đạo sư, thấy rõ tâm ý của họ, đã nói: “Này Aggidatta, hãy đoạn trừ sự nghi ngờ của hội chúng.” Vị ấy nghĩ: “Con cũng đang mong đợi điều này,” rồi dùng thần thông bay lên không trung bảy lần, rồi lại hạ xuống, đảnh lễ đức Đạo sư và tuyên bố mình là đệ tử bằng cách nói: “Bạch Thế Tôn, Thế Tôn là bậc Đạo sư của con, con là đệ tử của Ngài.” อคฺคิทตฺตพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về Bà-la-môn Aggidatta, phần thứ sáu. ๗. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ 7. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Ānanda ทุลฺลโภติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Dullabho”, liên quan đến câu hỏi của trưởng lão Ānanda. เถโร หิ เอกทิวสํ ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺโน จินฺเตสิ – ‘‘หตฺถาชานีโย ฉทฺทนฺตกุเล วา อุโปสถกุเล วา อุปฺปชฺชติ, อสฺสาชานีโย สินฺธวกุเล วา วลาหกสฺสราชกุเล วา, อุสโภ โคอาชนีโย ทกฺขิณปเถติอาทีนิ วทนฺเตน สตฺถารา หตฺถิอาชานียาทีนํ อุปฺปตฺติฏฺฐานาทีนิ กถิตานิ, ปุริสาชานีโย ปน กหํ นุ โข อุปฺปชฺชตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา, ‘‘อานนฺท, ปุริสาชานีโย นาม สพฺพตฺถ นุปฺปชฺชติ, อุชุกโต ปน ติโยชนสตายาเม วิตฺถารโต อฑฺฒเตยฺยสเต อาวฏฺฏโต นวโยชนสตปฺปมาเณ มชฺฌิมปเทสฏฺฐาเน อุปฺปชฺชติ. อุปฺปชฺชนฺโต จ ปน น ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา กุเล อุปฺปชฺชติ, ขตฺติยมหาสาลพฺราหฺมณมหาสาลกุลานํ ปน อญฺญตรสฺมึเยว อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, một hôm, khi đang ngồi nghỉ ban ngày, vị trưởng lão đã suy nghĩ: “Đức Đạo sư đã dạy rằng voi quý tộc sanh ra trong dòng Chaddanta hoặc dòng Uposatha; ngựa quý tộc sanh ra trong dòng Sindhava hoặc dòng ngựa chúa Valāhaka; bò đực quý tộc sanh ra ở miền Dakkhiṇapatha. Như vậy, đức Đạo sư đã nói về nơi sanh của voi quý tộc, v.v... nhưng bậc nhân quý tộc thì sanh ra ở đâu?” Vị ấy bèn đến đảnh lễ đức Đạo sư, ngồi xuống một bên và hỏi về vấn đề ấy. Đức Đạo sư đáp: “Này Ānanda, bậc nhân quý tộc không sanh ra ở mọi nơi. Nói một cách chính xác, vị ấy sanh ra ở Trung Ấn (Majjhimadesa), một vùng đất dài ba trăm do-tuần, rộng hai trăm năm mươi do-tuần, và có chu vi chín trăm do-tuần. Và khi sanh ra, vị ấy không sanh trong bất kỳ gia tộc nào, mà chỉ sanh trong một trong hai dòng dõi: hoặc là dòng dõi Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc là dòng dõi Bà-la-môn đại phú.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๑๙๓. 193. ‘‘ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ, น โส สพฺพตฺถ ชายติ; ยตฺถ โส ชายตี ธีโร, ตํ กุลํ สุขเมธตี’’ติ. “Hiếm thay bậc nhân quý tộc, vị ấy không sanh mọi nơi; Nơi nào bậc trí ấy sanh, gia tộc ấy được thịnh vượng.” ตตฺถ ทุลฺลโภติ ปุริสาชญฺโญ หิ ทุลฺลโภ, น หตฺถิอาชานียาทโย วิย สุลโภ, โส สพฺพตฺถ ปจฺจนฺตเทเส วา นีจกุเล วา น ชายติ, มชฺฌิมเทเสปิ มหาชนสฺส อภิวาทนาทิสกฺการกรณฏฺฐาเน ขตฺติยพฺราหฺมณกุลานํ อญฺญตรสฺมึ กุเล ชายติ. เอวํ ชายมาโน ยตฺถ โส ชายติ ธีโร อุตฺตมปญฺโญ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตํ กุลํ สุขเมธตีติ สุขปฺปตฺตเมว โหตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, dullabho (hiếm thay) có nghĩa là: bậc nhân quý tộc thật khó tìm, không dễ tìm như voi quý tộc, v.v... Vị ấy không sanh ra ở khắp mọi nơi, như ở các vùng biên địa hay trong các gia tộc hạ tiện. Ngay cả ở Trung Ấn, vị ấy cũng chỉ sanh trong một trong hai dòng dõi Sát-đế-lỵ hoặc Bà-la-môn, là những nơi được đại chúng đảnh lễ và tôn kính. Khi sanh ra như vậy, nơi nào vị ấy, bậc trí tuệ, bậc có trí tuệ tối thượng, bậc Chánh Đẳng Giác, được sanh ra, gia tộc ấy được thịnh vượng (sukhamedhati), có nghĩa là gia tộc ấy đạt được hạnh phúc. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã đắc các Thánh quả, từ quả Dự lưu trở lên. อานนฺทตฺเถรปญฺหวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Ānanda, phần thứ bảy. ๘. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 8. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu สุโข [Pg.162] พุทฺธานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ กถํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Sukho buddhānaṃ”, liên quan đến cuộc trò chuyện của nhiều vị Tỳ-khưu. เอกทิวสญฺหิ ปญฺจสตภิกฺขู อุปฏฺฐานสาลายํ นิสินฺนา, ‘‘อาวุโส, กึ นุ โข อิมสฺมึ โลเก สุข’’นฺติ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ? ตตฺถ เกจิ ‘‘รชฺชสุขสทิสํ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ อาหํสุ. เกจิ กามสุขสทิสํ, เกจิ ‘‘สาลิมํสโภชนาทิสทิสํ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ นิสินฺนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, กึ กเถถ? อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ สุขํ วฏฺฏทุกฺขปริยาปนฺนเมว, อิมสฺมึ โลเก พุทฺธุปฺปาโท ธมฺมสฺสวนํ, สงฺฆสามคฺคี, สมฺโมทมานภาโวติ อิทเมว สุข’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, một hôm, năm trăm vị Tỳ-khưu đang ngồi trong pháp đường đã khởi lên cuộc thảo luận: “Này chư hiền, hạnh phúc trong thế gian này là gì?” Trong số đó, một số vị nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của vương quyền.” Một số vị khác nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của dục lạc.” Lại có những vị khác nói: “Không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc của việc ăn cơm nấu từ gạo Sāli với thịt.” Đức Đạo sư đến nơi họ đang ngồi và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp để bàn luận về vấn đề gì?” Khi được trả lời: “Về vấn đề này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang nói gì vậy? Tất cả những hạnh phúc này đều nằm trong khổ đau của luân hồi. Trong thế gian này, sự xuất hiện của chư Phật, được nghe Chánh pháp, sự hòa hợp của Tăng chúng, và trạng thái hoan hỷ trong sự hòa hợp đó, đây mới chính là hạnh phúc.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๑๙๔. 194. ‘‘สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท, สุขา สทฺธมฺมเทสนา; สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานํ ตโป สุโข’’ติ. “Chư Phật ra đời, an lạc thay, Chánh pháp được thuyết, an lạc thay; Tăng chúng hòa hợp, an lạc thay, An lạc thay, hạnh tu chung hòa hợp.” ตตฺถ พุทฺธานมุปฺปาโทติ ยสฺมา พุทฺธา อุปฺปชฺชมานา มหาชนํ ราคกนฺตาราทีหิ ตาเรนฺติ, ตสฺมา พุทฺธานํ อุปฺปาโท สุโข อุตฺตโม. ยสฺมา สทฺธมฺมเทสนํ อาคมฺม ชาติอาทิธมฺมา สตฺตา ชาติอาทีหิ มุจฺจนฺติ, ตสฺมา สทฺธมฺมเทสนา สุขา. สามคฺคีติ สมจิตฺตตา, สาปิ สุขา เอว. สมคฺคานํ ปน เอกจิตฺตานํ ยสฺมา พุทฺธวจนํ วา อุคฺคณฺหิตุํ ธุตงฺคานิ วา ปริหริตุํ สมณธมฺมํ วา กาตุํ สกฺกา, ตสฺมา สมคฺคานํ ตโป สุโขติ วุตฺตํ. เตเนวาห – ‘‘ยาวกีวญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู สมคฺคา สนฺนิปติสฺสนฺติ, สมฺมคฺคา วุฏฺฐหิสฺสนฺติ, สมคฺคา สงฺฆกรณียานิ กริสฺสนฺติ, วุทฺธิเยว, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ปาฏิกงฺขา, โน ปริหานี’’ติ (ที. นิ. ๒.๑๓๖). Trong kệ ấy, buddhānamuppādo (chư Phật ra đời) có nghĩa là: vì khi chư Phật xuất hiện, các Ngài cứu vớt đại chúng khỏi những hoang mạc như tham ái, v.v..., nên sự xuất hiện của chư Phật là hạnh phúc tối thượng. Vì nhờ vào việc thuyết giảng Chánh pháp mà các chúng sanh, những người phải chịu cảnh sanh, v.v..., được giải thoát khỏi sanh, v.v..., nên việc thuyết giảng Chánh pháp là hạnh phúc. Sāmaggī (hòa hợp) là sự đồng tâm, điều đó cũng là hạnh phúc. Còn samaggānaṃ tapo sukho (hạnh tu của những người hòa hợp là an lạc) là vì khi các vị đồng tâm, hòa hợp, họ có thể học hỏi lời Phật dạy, thực hành các hạnh đầu-đà, hoặc thực hành pháp của Sa-môn. Do đó, hạnh tu của những người hòa hợp được gọi là an lạc. Vì thế, Ngài đã dạy: “Này các Tỳ-khưu, khi nào các Tỳ-khưu còn hòa hợp hội họp, hòa hợp giải tán, hòa hợp làm các việc của Tăng chúng, thì này các Tỳ-khưu, các Tỳ-khưu chỉ có thể mong đợi sự tăng trưởng, chứ không phải suy vong.” เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đại chúng. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu, phần thứ tám. ๙. กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยวตฺถุ 9. Câu chuyện về bảo tháp bằng vàng của đức Phật Kassapa Thập Lực ปูชารเหติ [Pg.163] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา จาริกํ จรมาโน กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang du hành, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Pūjārahe”, liên quan đến bảo tháp bằng vàng của đức Phật Kassapa Thập Lực. ตถาคโต สาวตฺถิโต นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค โตเทยฺยคามสฺส สมีเป มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร อญฺญตรํ เทวฏฺฐานํ สมฺปาปุณิ. ตตฺร นิสินฺโน สุคโต ธมฺมภณฺฑาคาริกํ เปเสตฺวา อวิทูเร กสิกมฺมํ กโรนฺตํ พฺราหฺมณํ ปกฺโกสาเปสิ. โส พฺราหฺมโณ อาคนฺตฺวา ตถาคตํ อนภิวนฺทิตฺวา ตเมว เทวฏฺฐานํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. สุคโตปิ ‘‘อิมํ ปเทสํ กินฺติ มญฺญสิ พฺราหฺมณา’’ติ อาห. อมฺหากํ ปเวณิยา อาคตเจติยฏฺฐานนฺติ วนฺทามิ, โภ โคตมาติ. ‘‘อิมํ ฐานํ วนฺทนฺเตน ตยา สาธุ กตํ พฺราหฺมณา’’ติ สุคโต ตํ สมฺปหํเสสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘เกน นุ โข การเณน ภควา เอวํ สมฺปหํเสสี’’ติ สํสยํ สญฺชเนสุํ. ตโต ตถาคโต เตสํ สํสยมปเนตุํ มชฺฌิมนิกาเย ฆฏิการสุตฺตนฺตํ (ม. นิ. ๒.๒๘๒ อาทโย) วตฺวา อิทฺธานุภาเวน กสฺสปทสพลสฺส โยชนุพฺเพธํ กนกเจติยํ อปรญฺจ กนกเจติยํ อากาเส นิมฺมินิตฺวา มหาชนํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, เอวํวิธานํ ปูชารหานํ ปูชา ยุตฺตตราวา’’ติ วตฺวา มหาปรินิพฺพานสุตฺเต (ที. นิ. ๒.๒๐๖) ทสฺสิตนเยเนว พุทฺธาทิเก จตฺตาโร ถูปารเห ปกาเสตฺวา สรีรเจติยํ อุทฺทิสฺสเจติยํ ปริโภคเจติยนฺติ ตีณิ เจติยานิ วิเสสโต ปริทีเปตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Đức Như Lai rời khỏi thành Sāvatthi, tuần tự đi đến thành Bārāṇasī, trên đường đi, gần làng Todeyya, cùng với đại chúng Tỳ-khưu, Ngài đã đến một điện thờ chư thiên. Khi đang ngự tại nơi ấy, bậc Thiện Thệ đã cho gọi vị quản lý kho tàng Pháp bảo đến và bảo đi mời một vị Bà-la-môn đang làm ruộng ở gần đó. Vị Bà-la-môn ấy đến, không đảnh lễ đức Như Lai mà chỉ đảnh lễ điện thờ chư thiên ấy rồi đứng lại. Bậc Thiện Thệ cũng hỏi rằng: “Này Bà-la-môn, ông nghĩ nơi này là gì?” – “Thưa ngài Gotama, tôi đảnh lễ nơi này vì cho rằng đây là nơi có bảo tháp được truyền lại theo dòng dõi của chúng tôi.” Bậc Thiện Thệ đã làm cho vị ấy hoan hỷ rằng: “Này Bà-la-môn, ông làm rất tốt khi đảnh lễ nơi này.” Nghe vậy, các vị Tỳ-khưu sanh lòng nghi ngờ: “Do nguyên nhân gì mà đức Thế Tôn lại làm cho vị ấy hoan hỷ như vậy?” Sau đó, để xua tan nghi ngờ của họ, đức Như Lai đã thuyết kinh Ghaṭikāra trong Trung Bộ Kinh, rồi dùng thần thông hóa hiện trên không trung một bảo tháp bằng vàng cao một do-tuần của đức Phật Mười Lực Kassapa và một bảo tháp bằng vàng khác, cho đại chúng thấy và nói rằng: “Này Bà-la-môn, việc cúng dường đến những bậc đáng được cúng dường như thế này là thích hợp hơn.” Sau đó, Ngài đã chỉ rõ bốn hạng người xứng đáng được dựng tháp như đã trình bày trong kinh Đại Bát-niết-bàn, gồm đức Phật và các vị khác, và đặc biệt giải thích ba loại bảo tháp là: tháp thờ xá-lợi (sarīracetiya), tháp thờ vật tưởng niệm (uddissacetiya), và tháp thờ vật dụng (paribhogacetiya), rồi nói lên những kệ ngôn này: ๑๙๕. 195. ‘‘ปูชารเห ปูชยโต, พุทฺเธ ยทิ จ สาวเก; ปปญฺจสมติกฺกนฺเต, ติณฺณโสกปริทฺทเว. “Người cúng dường đến các bậc đáng được cúng dường, là các đức Phật hay các vị Thinh văn, những bậc đã vượt qua các pháp hý luận, đã thoát khỏi sầu bi, phiền muộn.” ๑๙๖. 196. ‘‘เต ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย; น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ เกนจี’’ติ. (อป. เถร ๑.๑๐.๑-๒); “Người cúng dường đến các bậc như thế, những vị đã tịch tịnh, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu, thì phước báu của người ấy không ai có thể đo lường được rằng ‘chừng mực là bấy nhiêu’.” ตตฺถ ปูชิตุํ อรหา ปูชารหา, ปูชิตุํ ยุตฺตาติ อตฺโถ. ปูชารเห ปูชยโตติ อภิวาทนาทีหิ จ จตูหิ จ ปจฺจเยหิ ปูเชนฺตสฺส. ปูชารเห ทสฺเสติ พุทฺเธติอาทินา. พุทฺเธติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ. ยทีติ ยทิ วา, อถ วาติ อตฺโถ. ตตฺถ ปจฺเจกพุทฺเธติ กถิตํ โหติ, สาวเก จ. ปปญฺจสมติกฺกนฺเตติ สมติกฺกนฺตตณฺหาทิฏฺฐิมานปปญฺเจ. ติณฺณโสกปริทฺทเวติ อติกฺกนฺตโสกปริทฺทเว[Pg.164], อิเม ทฺเว อติกฺกนฺเตติ อตฺโถ. เอเตหิ ปูชารหตฺตํ ทสฺสิตํ. Trong đó, ‘bậc đáng được cúng dường’ (pūjārahā) là bậc xứng đáng được cúng dường, nghĩa là bậc thích hợp để cúng dường. ‘Người cúng dường đến các bậc đáng được cúng dường’ (pūjārahe pūjayato) là người cúng dường bằng sự đảnh lễ v.v… và bằng bốn món vật dụng. Ngài chỉ ra các bậc đáng được cúng dường bằng câu ‘các đức Phật’ (buddhe) v.v… ‘Các đức Phật’ (buddhe) là các bậc Chánh Đẳng Giác. ‘Hay’ (yadi) có nghĩa là ‘hoặc là’ (yadi vā), ‘hay là’ (atha vā). Ở đây, điều này được nói đến là các vị Phật Độc Giác, và các vị Thinh văn. ‘Những bậc đã vượt qua các pháp hý luận’ (papañcasamatikkante) là những bậc đã vượt qua các pháp hý luận là tham ái, tà kiến, và ngã mạn. ‘Đã thoát khỏi sầu bi, phiền muộn’ (tiṇṇasokapariddave) là những bậc đã vượt qua sầu bi và phiền muộn, nghĩa là đã vượt qua hai điều này. Qua những từ này, tính chất đáng được cúng dường đã được chỉ rõ. เตติ พุทฺธาทโย. ตาทิเสติ วุตฺตคหณวเสน. นิพฺพุเตติ ราคาทินิพฺพุติยา. นตฺถิ กุโตจิ ภวโต วา อารมฺมณโต วา เอเตสํ ภยนฺติ อกุโตภยา, เต อกุโตภเย. น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุนฺติ ปุญฺญํ คเณตุํ น สกฺกา. กถนฺติ เจ? อิเมตฺตมปิ เกนจีติ อิมํ เอตฺตกํ, อิมํ เอตฺตกนฺติ เกนจีติ อปิสทฺโท อิธ สมฺพนฺธิตพฺโพ, เกนจิ ปุคฺคเลน มาเนน วา. ตตฺถ ปุคฺคเลนาติ เตน พฺรหฺมาทินา. มาเนนาติ ติวิเธน มาเนน ตีรเณน ธารเณน ปูรเณน วา. ตีรณํ นาม อิทํ เอตฺตกนฺติ นยโต ตีรณํ. ธารณนฺติ ตุลาย ธารณํ. ปูรณํ นาม อฑฺฒปสตปตฺถนาฬิกาทิวเสน ปูรณํ. เกนจิ ปุคฺคเลน อิเมหิ ตีหิ มาเนหิ พุทฺธาทิเก ปูชยโต ปุญฺญํ วิปากวเสน คเณตุํ น สกฺกา ปริยนฺตรหิตโตติ ทฺวีสุ ฐาเนสุ ปูชยโต กึ ทานํ ปฐมํ ธรมาเน พุทฺธาที ปูชยโต น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, ปุน เต ตาทิเส กิเลสปรินิพฺพานนิมิตฺเตน ขนฺธปรินิพฺพาเนน นิพฺพุเตปิ ปูชยโต น สกฺกา สงฺขาตุนฺติ เภทา ยุชฺชนฺติ. เตน หิ วิมานวตฺถุมฺหิ – ‘Các bậc ấy’ (te) là các đức Phật v.v… ‘Như thế’ (tādise) là theo cách đã được đề cập. ‘Đã tịch tịnh’ (nibbute) là do sự tịch tịnh của tham ái v.v… ‘Không còn sợ hãi’ (akutobhayā) là những vị không có sự sợ hãi từ bất cứ đâu, từ cõi hữu hay từ đối tượng; (cúng dường) đến những vị không còn sợ hãi ấy. ‘Không thể đo lường được phước báu’ (na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ) là không thể tính đếm được phước báu. Nếu hỏi: Bằng cách nào? ‘Bởi bất cứ ai rằng chừng mực là bấy nhiêu’ (imettamapi kenaci) có nghĩa là ‘chừng này, chừng này’. Từ ‘api’ nên được liên kết ở đây với ‘kenaci’, có nghĩa là bởi bất cứ người nào hoặc bởi bất cứ sự đo lường nào. Trong đó, ‘bởi người nào’ là bởi vị Phạm thiên v.v… ‘Bởi sự đo lường’ là bởi ba loại đo lường: sự ước lượng, sự cân, hoặc sự đong. Sự ước lượng (tīraṇa) là sự ước định theo phương pháp rằng ‘chừng này’. Sự cân (dhāraṇa) là sự cân bằng cân. Sự đong (pūraṇa) là sự đong bằng các đơn vị như aḍḍha, pasata, pattha, nāḷikā v.v… Phước báu của người cúng dường đến các đức Phật v.v… không thể được tính đếm về mặt quả báo bởi bất cứ người nào với ba loại đo lường này, vì nó là vô hạn. Do đó, việc cúng dường ở hai trường hợp có sự khác biệt hợp lý: thứ nhất, khi cúng dường đến các đức Phật v.v… đang còn tại thế, phước báu không thể đo lường được; và một lần nữa, khi cúng dường đến các bậc như thế, dù đã nhập Niết-bàn với sự tịch diệt phiền não và sự tịch diệt các uẩn, phước báu cũng không thể đo lường được. Vì vậy, trong Thiên Cung Sự có nói: ‘‘ติฏฺฐนฺเต นิพฺพุเต จาปิ, สเม จิตฺเต สมํ ผลํ; เจโตปณิธิเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ. (วิ. ว. ๘๐๖); “Dù (các Ngài) còn tại thế hay đã nhập Niết-bàn, nếu tâm (người cúng dường) bình đẳng, thì quả báo cũng bình đẳng. Vì chính do nhân là sự hướng tâm, chúng sanh đi đến cõi lành.” เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปนฺโน อโหสีติ. โยชนิกํ กนกเจติยํ สตฺตาหมากาเสว อฏฺฐาสิ, มหนฺเตน สมาคโม จาโหสิ, สตฺตาหํ เจติยํ นานปฺปกาเรน ปูเชสุํ. ตโต ภินฺนลทฺธิกานํ ลทฺธิเภโท ชาโต, พุทฺธานุภาเวน ตํ เจติยํ สกฏฺฐานเมว คตํ, ตตฺเถว ตํขเณ มหนฺตํ ปาสาณเจติยํ อโหสิ. ตสฺมึ สมาคเม จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, vị Bà-la-môn ấy đã đắc quả Tu-đà-hoàn. Bảo tháp bằng vàng cao một do-tuần đã đứng yên trên không trung suốt bảy ngày, và đã có một cuộc hội họp lớn. Họ đã cúng dường bảo tháp bằng nhiều cách khác nhau trong bảy ngày. Sau đó, sự tan vỡ tà kiến đã xảy ra cho những người có tà kiến. Do oai lực của đức Phật, bảo tháp ấy đã trở về đúng vị trí của nó, và ngay tại đó, ngay lúc ấy, một bảo tháp lớn bằng đá đã hiện ra. Trong cuộc hội họp ấy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติยวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về bảo tháp bằng vàng của đức Phật Mười Lực Kassapa, là câu chuyện thứ chín. พุทฺธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Phật đã kết thúc. จุทฺทสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười bốn. ปฐมภาณวารํ นิฏฺฐิตํ. Phần tụng đọc thứ nhất đã kết thúc. ๑๕. สุขวคฺโค 15. Phẩm Hạnh Phúc ๑. ญาอาติกลหวูปสมนวตฺถุ 1. Câu chuyện về việc dập tắt sự tranh cãi của những người bà con สุสุขํ [Pg.165] วตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สกฺเกสุ วิหรนฺโต กลหวูปสมนตฺถํ ญาตเก อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Susukhaṃ vata’, đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại xứ của những người Sakka, liên quan đến những người bà con, nhằm mục đích dập tắt sự tranh cãi. สากิยโกลิยา กิร กปิลวตฺถุนครสฺส จ โกลิยนครสฺส จ อนฺตเร โรหิณึ นาม นทึ เอเกเนว อาวรเณน พนฺธาเปตฺวา สสฺสานิ กโรนฺติ. อถ เชฏฺฐมูลมาเส สสฺเสสุ มิลายนฺเตสุ อุภยนครวาสิกานมฺปิ กมฺมการา สนฺนิปตึสุ. ตตฺถ โกลิยนครวาสิโน อาหํสุ – ‘‘อิทํ อุทกํ อุภยโต หริยมานํ เนว ตุมฺหากํ, น อมฺหากํ ปโหสฺสติ, อมฺหากํ ปน สสฺสํ เอกอุทเกเนว นิปฺผชฺชิสฺสติ, อิทํ อุทกํ อมฺหากํ เทถา’’ติ. อิตเรปิ อาหํสุ – ‘‘ตุมฺเหสุ โกฏฺฐเก ปูเรตฺวา ฐิเตสุ มยํ รตฺตสุวณฺณนีลมณิกาฬกหาปเณ จ คเหตฺวา ปจฺฉิปสิพฺพกาทิหตฺถา น สกฺขิสฺสาม ตุมฺหากํ ฆรทฺวาเร วิจริตุํ, อมฺหากมฺปิ สสฺสํ เอกอุทเกเนว นิปฺผชฺชิสฺสติ, อิทํ อุทกํ อมฺหากํ เทถา’’ติ. น มยํ ทสฺสามาติ. มยมฺปิ น ทสฺสามาติ เอวํ กถํ วฑฺเฒตฺวา เอโก อุฏฺฐาย เอกสฺส ปหารํ อทาสิ, โสปิ อญฺญสฺสาติ เอวํ อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา ราชกุลานํ ชาตึ ฆฏฺเฏตฺวา กลหํ วฑฺฒยึสุ. Tương truyền, dòng dõi Sākya và Koliya cho đắp một con đập duy nhất trên con sông tên Rohiṇī, nằm giữa thành Kapilavatthu và thành Koliya, để trồng lúa. Rồi vào tháng Jeṭṭhamūla, khi lúa bắt đầu khô héo, những người làm công của cả hai thành phố tụ tập lại. Tại đó, những người ở thành Koliya nói: 'Nước này nếu dẫn đi cả hai nơi thì sẽ không đủ cho các ông, cũng không đủ cho chúng tôi. Lúa của chúng tôi chỉ cần một lần tưới nước là sẽ thành công. Hãy cho chúng tôi nước này.' Những người kia cũng nói: 'Khi các ông đã chứa đầy kho lẫm, chúng tôi tay cầm giỏ, túi... mang theo vàng đỏ, ngọc bích, và tiền bạc đen sẽ không thể đi đến cửa nhà các ông được. Lúa của chúng tôi cũng chỉ cần một lần tưới nước là sẽ thành công. Hãy cho chúng tôi nước này.' 'Chúng tôi không cho.' 'Chúng tôi cũng không cho.' Cứ thế, cuộc cãi vã lớn dần, một người đứng dậy đánh một người khác, người kia cũng đánh lại một người khác. Cứ thế, họ đánh lẫn nhau, xúc phạm đến dòng dõi hoàng tộc và làm cho cuộc tranh cãi lớn hơn. โกลิยกมฺมการา วทนฺติ – ‘‘ตุมฺเห กปิลวตฺถุวาสิเก คเหตฺวา คชฺชถ, เย โสณสิงฺคาลาทโย วิย อตฺตโน ภคินีหิ สทฺธึ สํวสึสุ, เอเตสํ หตฺถิโน เจว อสฺสา จ ผลกาวุธานิ จ อมฺหากํ กึ กริสฺสนฺตี’’ติ. สากิยกมฺมการาปิ วทนฺติ ‘‘ตุมฺเห อิทานิ กุฏฺฐิโน ทารเก คเหตฺวา คชฺชถ, เย อนาถา นิคฺคติกา ติรจฺฉานา วิย โกลรุกฺเข วสึสุ, เอเตสํ หตฺถิโน จ อสฺสา จ ผลกาวุธานิ จ อมฺหากํ กึ กริสฺสนฺตี’’ติ. เต คนฺตฺวา ตสฺมึ กมฺเม นิยุตฺตานํ อมจฺจานํ กถยึสุ, อมจฺจา ราชกุลานํ กเถสุํ. ตโต สากิยา ‘‘ภคินีหิ สทฺธึ สํวสิตกานํ ถามญฺจ พลญฺจ ทสฺเสสฺสามา’’ติ ยุทฺธสชฺชา นิกฺขมึสุ. โกลิยาปิ ‘‘โกลรุกฺขวาสีนํ ถามญฺจ พลญฺจ ทสฺเสสฺสามา’’ติ ยุทฺธสชฺชา นิกฺขมึสุ. Những người làm công của Koliya nói: 'Các ngươi hãy bắt những người dân Kapilavatthu mà đi, những kẻ đã sống chung với chị em gái của mình như loài chó, loài chó rừng. Voi, ngựa, khiên và vũ khí của chúng có thể làm gì được chúng ta chứ?' Những người làm công của Sākya cũng nói: 'Bây giờ các ngươi hãy bắt những đứa trẻ bị bệnh phong mà đi, những kẻ không nơi nương tựa, không nhà cửa, đã sống trong cây kola như loài súc sinh. Voi, ngựa, khiên và vũ khí của chúng có thể làm gì được chúng ta chứ?' Họ đi báo cho các vị quan đại thần được giao phó công việc đó, các vị quan đại thần tâu lên hoàng tộc. Sau đó, dòng Sākya chuẩn bị chiến tranh và xuất quân, nói rằng: 'Chúng ta sẽ cho chúng thấy sức mạnh và quyền lực của những người sống chung với chị em gái của mình.' Dòng Koliya cũng chuẩn bị chiến tranh và xuất quân, nói rằng: 'Chúng ta sẽ cho chúng thấy sức mạnh và quyền lực của những người sống trong cây kola.' สตฺถาปิ [Pg.166] ปจฺจูสสมเย โลกํ โวโลเกนฺโต ญาตเก ทิสฺวา ‘‘มยิ อคจฺฉนฺเต อิเม นสฺสิสฺสนฺติ, มยา คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา เอกโกว อากาเสน คนฺตฺวา โรหิณินทิยา มชฺเฌ อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. ญาตกา สตฺถารํ ทิสฺวา อาวุธานิ ฉฑฺเฑตฺวา วนฺทึสุ. อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กึ กลโห นาเมส, มหาราชา’’ติ? ‘‘น ชานาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘โก ทานิ ชานิสฺสตี’’ติ? เต ‘‘อุปราชา ชานิสฺสติ, เสนาปติ ชานิสฺสตี’’ติ อิมินา อุปาเยน ยาว ทาสกมฺมกเร ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อุทกกลโห’’ติ อาหํสุ. ‘‘อุทกํ กึ อคฺฆติ, มหาราชา’’ติ? ‘‘อปฺปคฺฆํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ขตฺติยา กึ อคฺฆนฺติ มหาราชา’’ติ? ‘‘ขตฺติยา นาม อนคฺฆา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยุตฺตํ ตุมฺหากํ อปฺปมตฺตตํ อุทกํ นิสฺสาย อนคฺเฆ ขตฺติเย นาเสตุ’’นฺติ. เต ตุณฺหี อเหสุํ. อถ เต สตฺถา อามนฺเตตฺวา ‘‘กสฺมา มหาราชา เอวรูปํ กโรถ, มยิ อสนฺเต อชฺช โลหิตนที ปวตฺติสฺสติ, อยุตฺตํ โว กตํ, ตุมฺเห ปญฺจหิ เวเรหิ สเวรา วิหรถ, อหํ อเวโร วิหรามิ. ตุมฺเห กิเลสาตุรา หุตฺวา วิหรถ, อหํ อนาตุโร. ตุมฺเห กามคุณปริเยสนุสฺสุกฺกา หุตฺวา วิหรถ, อหํ อนุสฺสุกฺโก วิหรามี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Cũng vậy, vào lúc rạng đông, khi nhìn khắp thế gian, Đức Thế Tôn thấy các quyến thuộc của mình và nghĩ rằng: 'Nếu Ta không đến, những người này sẽ bị hủy diệt. Ta nên đi.' Nghĩ vậy, Ngài một mình đi bằng đường không, đến giữa sông Rohiṇī và ngồi kiết-già trên không trung. Các quyến thuộc thấy Đức Thế Tôn liền vứt bỏ vũ khí và đảnh lễ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi họ: 'Này các Đại vương, cuộc tranh cãi này là về việc gì?' 'Bạch Thế Tôn, chúng con không biết.' 'Vậy bây giờ ai biết?' Họ lần lượt hỏi cho đến những người làm công và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, đó là cuộc tranh cãi về nước.' 'Này các Đại vương, nước đáng giá bao nhiêu?' 'Bạch Thế Tôn, không đáng giá bao nhiêu.' 'Này các Đại vương, các chiến sĩ Sát-đế-lỵ đáng giá bao nhiêu?' 'Bạch Thế Tôn, các chiến sĩ Sát-đế-lỵ là vô giá.' 'Thật không thích hợp khi các ông vì một ít nước không đáng giá mà hủy diệt những chiến sĩ Sát-đế-lỵ vô giá.' Họ im lặng. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi họ lại và nói: 'Này các Đại vương, tại sao lại làm một việc như vậy? Nếu không có Ta, hôm nay một dòng sông máu đã chảy. Việc các ông làm là không thích hợp. Các ông sống với năm mối oan trái, còn Ta sống không oan trái. Các ông sống bị phiền não hành hạ, còn Ta không bị phiền não hành hạ. Các ông sống nỗ lực tìm kiếm các dục lạc, còn Ta sống không nỗ lực.' Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๑๙๗. 197. ‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, เวริเนสุ อเวริโน,เวริเนสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อเวริโน. “Chúng ta sống thật an lạc thay, không hận thù giữa những người hận thù. Giữa những người hận thù, chúng ta sống không hận thù. ๑๙๘. 198. ‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, อาตุเรสุ อนาตุรา; อาตุเรสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อนาตุรา. “Chúng ta sống thật an lạc thay, không phiền não giữa những người phiền não; Giữa những người phiền não, chúng ta sống không phiền não. ๑๙๙. 199. ‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, อุสฺสุเกสุ อนุสฺสุกา; อุสฺสุเกสุ มนุสฺเสสุ, วิหราม อนุสฺสุกา’’ติ. “Chúng ta sống thật an lạc thay, không tham ái giữa những người tham ái; Giữa những người tham ái, chúng ta sống không tham ái.” ตตฺถ สุสุขนฺติ สุฏฺฐุ สุขํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เย คิหิโน สนฺธิจฺเฉทาทิวเสน, ปพฺพชิตา วา ปน เวชฺชกมฺมาทิวเสน ชีวิตวุตฺตึ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สุเขน ชีวามา’’ติ วทนฺติ, เตหิ มยเมว สุสุขํ วต ชีวาม, เย มยํ ปญฺจหิ เวรีหิ เวริเนสุ มนุสฺเสสุ อเวริโน, กิเลสาตุเรสุ มนุสฺเสสุ นิกฺกิเลสตาย อนาตุรา, ปญฺจกามคุณปริเยสเน อุสฺสุเกสุ ตาย ปริเยสนาย อภาเวน อนุสฺสุกาติ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว. Trong đó, 'susukhaṃ' có nghĩa là 'rất hạnh phúc'. Ý nghĩa là: những người tại gia kiếm sống bằng cách phá nhà, v.v., hoặc những người xuất gia kiếm sống bằng cách chữa bệnh, v.v., và nói rằng 'chúng ta sống hạnh phúc', nhưng chính chúng ta mới là những người sống thật hạnh phúc, vì chúng ta sống không hận thù giữa những người có năm mối hận thù, không phiền não vì không có phiền não giữa những người bị phiền não hành hạ, và không nỗ lực vì không có sự tìm kiếm đó giữa những người nỗ lực tìm kiếm năm dục lạc. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, nhiều người đã đạt được các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v. ญาติกลหวูปสมนวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện thứ nhất về việc dập tắt cuộc cãi vã của các quyến thuộc. ๒. มารวตฺถุ 2. Câu chuyện về Māra สุสุขํ [Pg.167] วต ชีวามาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปญฺจสาลาย พฺราหฺมณคาเม วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng 'Susukhaṃ vata jīvāma', khi Ngài đang trú tại làng Bà-la-môn Pañcasālā, liên quan đến Māra. เอกทิวสญฺหิ สตฺถา ปญฺจสตานํ กุมาริกานํ โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ตํ คามํ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. ตาปิ กุมาริกาโย เอกสฺมึ นกฺขตฺตทิวเส นทึ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อลงฺกตปฏิยตฺตา คามาภิมุขิโย ปายึสุ. สตฺถาปิ ตํ คามํ ปวิสิตฺวา ปิณฺฑาย จรติ. อถ มาโร สกลคามวาสีนํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา ยถา สตฺถา กฏจฺฉุภตฺตมตฺตมฺปิ น ลภติ, เอวํ กตฺวา ยถาโธเตน ปตฺเตน นิกฺขมนฺตํ สตฺถารํ คามทฺวาเร ฐตฺวา อาห – ‘‘อปิ, สมณ, ปิณฺฑปาตํ ลภิตฺถา’’ติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, ปาปิม, ตถา อกาสิ, ยถาหํ ปิณฺฑํ น ลเภยฺย’’นฺติ? ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, ปุน ปวิสถา’’ติ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สเจ ปุน ปวิสติ, สพฺเพสํ สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา อิมสฺส ปุรโต ปาณึ ปหริตฺวา หสฺสเกฬึ กริสฺสามี’’ติ. ตสฺมึ ขเณ ตา กุมาริกาโย คามทฺวารํ ปตฺวา สตฺถารํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. มาโรปิ สตฺถารํ อาห – ‘‘อปิ, ภนฺเต, ปิณฺฑํ อลภมานา ชิฆจฺฉาทุกฺเขน ปีฬิตตฺถา’’ติ. สตฺถา ‘‘อชฺช มยํ, ปาปิม, กิญฺจิ อลภิตฺวาปิ อาภสฺสรโลเก มหาพฺรหฺมาโน วิย ปีติสุเขเนว วีตินาเมสฺสามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Một hôm, đức Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo của năm trăm thiếu nữ, nên ngài đã an trú nương vào ngôi làng ấy. Các thiếu nữ ấy cũng vậy, vào một ngày lễ hội, sau khi đi đến bờ sông, tắm gội, trang điểm xong, họ đã đi về hướng làng. Đức Bậc Đạo Sư cũng đi vào làng ấy để khất thực. Bấy giờ, Ác ma nhập vào thân của tất cả dân làng, làm cho đức Bậc Đạo Sư không nhận được dù chỉ một muỗng cơm. Khi đức Bậc Đạo Sư đi ra với bình bát đã được rửa sạch như thường lệ, Ác ma đứng ở cổng làng và nói: "Này Sa-môn, ngài có nhận được vật thực không?". (Đức Phật đáp:) "Này Ác ma, có phải ngươi đã làm như thế để ta không nhận được vật thực chăng?". (Ác ma nói:) "Bạch Thế Tôn, nếu vậy, xin ngài hãy vào lại lần nữa." Nghe nói, ý nghĩ của nó là thế này: "Nếu ngài ấy vào lại, ta sẽ nhập vào thân của tất cả mọi người, vỗ tay trước mặt vị này và chế giễu." Vào khoảnh khắc ấy, các thiếu nữ kia đến cổng làng, thấy đức Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Ác ma cũng nói với đức Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, không nhận được vật thực, ngài có bị khổ vì đói hành hạ không?". Đức Bậc Đạo Sư nói: "Này Ác ma, hôm nay dù không nhận được gì, chúng ta cũng sẽ sống bằng hỷ lạc như các vị Đại Phạm thiên ở cõi Quang Âm," rồi nói lên kệ này: ๒๐๐. 200. ‘‘สุสุขํ วต ชีวาม, เยสํ โน นตฺถิ กิญฺจนํ; ปีติภกฺขา ภวิสฺสาม, เทวา อาภสฺสรา ยถา’’ติ. “Chúng ta sống thật an lạc thay, những người không có gì vướng bận. Chúng ta sẽ nuôi sống bằng hỷ, như chư thiên cõi Quang Âm.” ตตฺถ เยสํ โนติ เยสํ อมฺหากํ ปลิพุชฺฌนตฺเถน ราคาทีสุ กิญฺจเนสุ เอกมฺปิ กิญฺจนํ นตฺถิ. ปีติภกฺขาติ ยถา อาภสฺสรา เทวา ปีติภกฺขา หุตฺวา ปีติสุเขเนว วีตินาเมนฺติ, เอวํ มยมฺปิ, ปาปิม, กิญฺจิ อลภิตฺวา ปีติภกฺขา ภวิสฺสามาติ อตฺโถ. Trong đó, yesaṃ no (của chúng ta) nghĩa là: đối với chúng ta, những người không có một chướng ngại nào trong các chướng ngại như tham ái, v.v... vì chúng có tính chất trói buộc. Pītibhakkhā (nuôi sống bằng hỷ) có nghĩa là: như chư thiên cõi Quang Âm sống bằng hỷ, trải qua thời gian chỉ bằng hỷ lạc, cũng vậy, này Ác ma, chúng ta dù không nhận được gì cũng sẽ nuôi sống bằng hỷ. เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ กุมาริกาโย โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, cả năm trăm thiếu nữ đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả. มารวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về Ác ma, phần thứ hai. ๓. โกสลรญฺโญ ปราชยวตฺถุ 3. Câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala ชยํ [Pg.168] เวรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ ปราชยํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng "Jayaṃ veraṃ", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala. โส กิร กาสิกคามํ นิสฺสาย ภาคิเนยฺเยน อชาตสตฺตุนา สทฺธึ ยุชฺฌนฺโต เตน ตโย วาเร ปราชิโต ตติยวาเร จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ขีรมุขมฺปิ ทารกํ ปราเชตุํ นาสกฺขึ, กึ เม ชีวิเตนา’’ติ. โส อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. อถสฺส สา ปวตฺติ สกลนครํ ปตฺถริ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ราชา กิร กาสิกคามกํ นิสฺสาย ตโย วาเร ปราชิโต, โส อิทานิ ปราชิตฺวา อาคโต ‘ขีรมุขมฺปิ ทารกํ ปราเชตุํ นาสกฺขึ, กึ เม ชีวิเตนา’ติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปนฺโน’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ชินนฺโตปิ เวรํ ปสวติ, ปราชิโต ปน ทุกฺขํ เสติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị vua ấy vì ngôi làng Kāsika mà giao chiến với cháu mình là vua Ajātasattu, đã bị vua ấy đánh bại ba lần. Lần thứ ba, vua suy nghĩ: "Ta không thể đánh bại một đứa trẻ miệng còn hôi sữa, sống để làm gì nữa?". Vua tuyệt thực và nằm trên giường. Bấy giờ, câu chuyện đó lan khắp kinh thành. Các Tỳ-kheo bạch với đức Như Lai: "Bạch Thế Tôn, nghe nói nhà vua vì ngôi làng Kāsika mà bị đánh bại ba lần. Nay sau khi thất bại trở về, vua nghĩ rằng: 'Ta không thể đánh bại một đứa trẻ miệng còn hôi sữa, sống để làm gì nữa?', rồi tuyệt thực và nằm trên giường." Đức Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, nói rằng: "Này các Tỳ-kheo, người chiến thắng cũng gieo oán thù, còn kẻ bại trận thì nằm ngủ trong đau khổ," rồi nói lên kệ này: ๒๐๑. 201. ‘‘ชยํ เวรํ ปสวติ, ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต; อุปสนฺโต สุขํ เสติ, หิตฺวา ชยปราชย’’นฺติ. “Chiến thắng sinh oán thù, bại trận nằm khổ đau. Người tịch tịnh nằm an lạc, từ bỏ cả thắng và bại.” ตตฺถ ชยนฺติ ปรํ ชินนฺโต เวรํ ปฏิลภติ. ปราชิโตติ ปเรน ปราชิโต ‘‘กทา นุ โข ปจฺจามิตฺตสฺส ปิฏฺฐึ ทฏฺฐุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ ทุกฺขํ เสติ สพฺพิริยาปเถสุ ทุกฺขเมว วิหรตีติ อตฺโถ. อุปสนฺโตติ อพฺภนฺตเร อุปสนฺตราคาทิกิเลโส ขีณาสโว ชยญฺจ ปราชยญฺจ หิตฺวา สุขํ เสติ, สพฺพิริยาปเถสุ สุขเมว วิหรตีติ อตฺโถ. Trong đó, jayaṃ (chiến thắng) nghĩa là người chiến thắng kẻ khác thì nhận lấy oán thù. Parājito (bại trận) nghĩa là người bị kẻ khác đánh bại, suy nghĩ: "Khi nào ta mới có thể thấy được lưng của kẻ thù đây?", rồi nằm ngủ trong đau khổ, sống trong đau khổ ở tất cả các oai nghi. Upasanto (người tịch tịnh) nghĩa là bậc Lậu tận có các phiền não như tham ái, v.v... đã được dập tắt bên trong, từ bỏ cả thắng và bại, nằm ngủ an lạc, sống an lạc trong tất cả các oai nghi. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn quả, v.v... โกสลรญฺโญ ปราชยวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về sự thất bại của vua nước Kosala, phần thứ ba. ๔. อญฺญตรกุลทาริกาวตฺถุ 4. Câu chuyện về một thiếu nữ con nhà gia thế นตฺถิ ราคสโมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุลทาริกํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng "Natthi rāgasamo", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang an trú tại tu viện Jetavana, nhân câu chuyện về một thiếu nữ con nhà gia thế. ตสฺสา [Pg.169] กิร มาตาปิตโร อาวาหํ กตฺวา มงฺคลทิวเส สตฺถารํ นิมนฺตยึสุ. สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ตตฺถ คนฺตฺวา นิสีทิ. สาปิ โข วธุกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุทกปริสฺสาวนาทีนิ กโรนฺตี อปราปรํ สญฺจรติ. สามิโกปิสฺสา ตํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. ตสฺส ราควเสน โอโลเกนฺตสฺส อนฺโต กิเลโส สมุทาจริ. โส อญฺญาณาภิภูโต เนว พุทฺธํ อุปฏฺฐหิ, น อสีติ มหาเถเร. หตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘ตํ วธุกํ คณฺหิสฺสามี’’ติ ปน จิตฺตํ อกาสิ. สตฺถา ตสฺสชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา ยถา ตํ อิตฺถึ น ปสฺสติ, เอวมกาสิ. โส อทิสฺวา สตฺถารํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส โอโลเกตฺวา ฐิตกาเล ‘‘กุมารก, น หิ ราคคฺคินา สทิโส อคฺคิ นาม, โทสกลินา สทิโส กลิ นาม, ขนฺธปริหรณทุกฺเขน สทิสํ ทุกฺขํ นาม อตฺถิ, นิพฺพานสุขสทิสํ สุขมฺปิ นตฺถิเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, cha mẹ của cô gái ấy sau khi tổ chức lễ cưới đã thỉnh mời đức Bậc Đạo Sư vào ngày hôn lễ. Đức Bậc Đạo Sư cùng chư Tăng đi đến đó và ngồi xuống. Nàng dâu ấy cũng đi tới đi lui, làm các việc như lọc nước cho chư Tăng. Người chồng của cô đứng nhìn cô. Khi anh ta nhìn với tâm tham ái, phiền não khởi lên bên trong. Bị vô minh chi phối, anh ta không hầu hạ đức Phật, cũng không hầu hạ tám mươi vị Đại Trưởng lão. Anh ta lại khởi tâm duỗi tay ra và nghĩ: "Ta sẽ nắm lấy nàng dâu ấy." Đức Bậc Đạo Sư nhìn thấy ý định của anh ta, đã làm cho anh ta không thể thấy người phụ nữ ấy. Không thấy cô, anh ta đứng nhìn đức Bậc Đạo Sư. Khi anh ta đang đứng nhìn, đức Bậc Đạo Sư nói: "Này chàng trai trẻ, không có ngọn lửa nào bằng lửa tham, không có điều xấu nào bằng sân hận, không có khổ nào bằng gánh nặng các uẩn, và cũng không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc Niết-bàn," rồi nói lên kệ này: ๒๐๒. 202. ‘‘นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ, นตฺถิ โทสสโม กลิ; นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา, นตฺถิ สนฺติปรํ สุข’’นฺติ. “Không lửa nào bằng lửa tham, không tội lỗi nào bằng sân hận. Không khổ nào bằng các uẩn, không lạc nào hơn tịch tịnh.” ตตฺถ นตฺถิ ราคสโมติ ธูมํ วา ชาลํ วา องฺคารํ วา อทสฺเสตฺวา อนฺโตเยว ฌาเปตฺวา ภสฺมมุฏฺฐึ กาตุํ สมตฺโถ ราเคน สโม อญฺโญ อคฺคิ นาม นตฺถิ. กลีติ โทเสน สโม อปราโธปิ นตฺถิ. ขนฺธสมาติ ขนฺเธหิ สมา. ยถา ปริหริยมานา ขนฺธา ทุกฺขา, เอวํ อญฺญํ ทุกฺขํ นาม นตฺถิ. สนฺติปรนฺติ นิพฺพานโต อุตฺตรึ อญฺญํ สุขมฺปิ นตฺถิ. อญฺญญฺหิ สุขํ สุขเมว, นิพฺพานํ ปรมสุขนฺติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, (cụm từ) natthi rāgasamo (không có lửa nào bằng tham ái) có nghĩa là: không có ngọn lửa nào khác tương đương với tham ái, vì nó có khả năng thiêu đốt từ bên trong mà không để lộ khói, lửa, hay than hồng, và có thể biến mọi thứ thành một nắm tro tàn. (Cụm từ) Kalīti (tội lỗi) có nghĩa là: không có tội lỗi nào tương đương với sân hận. (Cụm từ) Khandhasamā (bằng các uẩn) có nghĩa là: tương đương với các uẩn. Giống như việc gánh vác các uẩn là khổ, cũng vậy, không có cái khổ nào khác (tương đương). (Cụm từ) Santiparaṃ (hơn cả sự tịch tịnh) có nghĩa là: không có hạnh phúc nào khác vượt trên Niết-bàn. Quả thật, các hạnh phúc khác chỉ đơn thuần là hạnh phúc, còn Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng. เทสนาวสาเน กุมาริกา จ กุมารโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. ตสฺมึ สมเย ภควา เตสํ อญฺญมญฺญํ ทสฺสนาการํ อกาสีติ. Khi thời pháp kết thúc, cả thiếu nữ và chàng trai đều đắc quả Tu-đà-hoàn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn đã khiến cho họ nhìn thấy nhau. อญฺญตรกุลทาริกาวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về thiếu nữ của một gia tộc nào đó, là chuyện thứ tư. ๕. เอกอุปาสกวตฺถุ 5. Câu chuyện về một vị Ưu-bà-tắc ชิฆจฺฉาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อาฬวิยํ วิหรนฺโต เอกํ อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Āḷavī, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Jighacchā (cơn đói), liên quan đến một vị Ưu-bà-tắc. เอกสฺมิญฺหิ [Pg.170] ทิวเส สตฺถา เชตวเน คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต อาฬวิยํ เอกํ ทุคฺคตมนุสฺสํ ทิสฺวา ตสฺสูปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ญตฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร อาฬวึ อคมาสิ. อาฬวิวาสิโน สตฺถารํ นิมนฺตยึสุ. โสปิ ทุคฺคตมนุสฺโส ‘‘สตฺถา กิร อาคโต’’ติ สุตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ มนํ อกาสิ. ตํทิวสเมว จสฺส เอโก โคโณ ปลายิ. โส ‘‘กึ นุ โข โคณํ ปริเยสิสฺสามิ, อุทาหุ ธมฺมํ สุณามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘โคณํ ปริเยสิตฺวา ปจฺฉา ธมฺมํ โสสฺสามี’’ติ ปาโตว เคหา นิกฺขมิ. อาฬวิวาสิโนปิ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา ปริวิสิตฺวา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหึสุ. สตฺถา ‘‘ยํ นิสฺสาย อหํ ตึสโยชนมคฺคํ อาคโต, โส โคณํ ปริเยสิตุํ อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ, ตสฺมึ อาคเตเยว ธมฺมํ เทเสสฺสามี’’ติ ตุณฺหี อโหสิ. Quả thật, vào một ngày nọ, khi đang ngự trong Hương Thất tại tu viện Jetavana, vào lúc rạng đông, bậc Đạo Sư trong khi quán xét thế gian đã nhìn thấy một người đàn ông nghèo ở xứ Āḷavī. Nhận biết được căn cơ chứng đắc của người ấy, Ngài cùng với 500 vị Tỳ-khưu tùy tùng đã đi đến Āḷavī. Dân chúng xứ Āḷavī đã thỉnh mời bậc Đạo Sư. Người đàn ông nghèo kia khi nghe tin “Bậc Đạo Sư đã đến” liền khởi tâm “Ta sẽ đến nghe Pháp nơi bậc Đạo Sư”. Nhưng cũng chính ngày hôm đó, một con bò của ông đã chạy mất. Ông suy nghĩ: “Ta nên đi tìm bò hay nên đi nghe Pháp đây?” rồi quyết định: “Sau khi tìm bò xong, ta sẽ đi nghe Pháp sau”. Nghĩ vậy, ông rời nhà từ sáng sớm. Dân chúng xứ Āḷavī đã thỉnh chúng Tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu an tọa, cúng dường vật thực, và sau đó nhận lấy bình bát để thỉnh Ngài thuyết pháp tùy hỷ. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Ta đã đi một quãng đường ba mươi do-tuần là vì người này, mà người ấy lại đang vào rừng tìm bò. Chỉ khi nào người ấy trở về, ta mới thuyết Pháp”, vì vậy Ngài giữ im lặng. โสปิ มนุสฺโส ทิวา โคณํ ทิสฺวา โคคเณ ปกฺขิปิตฺวา ‘‘สเจปิ อญฺญํ นตฺถิ, สตฺถุ วนฺทนมตฺตมฺปิ กริสฺสามี’’ติ ชิฆจฺฉาปีฬิโตปิ เคหํ คมนาย มนํ อกตฺวา เวเคน สตฺถุ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส ฐิตกาเล ทานเวยฺยาวฏิกํ อาห – ‘‘อตฺถิ กิญฺจิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อติริตฺตภตฺต’’นฺติ? ‘‘ภนฺเต, สพฺพํ อตฺถี’’ติ. เตน หิ ‘‘อิมํ ปริวิสาหี’’ติ. โส สตฺถารา วุตฺตฏฺฐาเนเยว ตํ นิสีทาเปตฺวา ยาคุขาทนียโภชนีเยหิ สกฺกจฺจํ ปริวิสิ. โส ภุตฺตภตฺโต มุขํ วิกฺขาเลสิ. ฐเปตฺวา กิร อิมํ ฐานํ ตีสุ ปิฏเกสุ อญฺญตฺถ คตาคตสฺส ภตฺตวิจารณํ นาม นตฺถิ. ตสฺส ปสฺสทฺธทรถสฺส จิตฺตํ เอกคฺคํ อโหสิ. อถสฺส สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถตฺวา สจฺจานิ ปกาเสสิ. โส เทสนาวสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. สตฺถาปิ อนุโมทนํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. มหาชโน สตฺถารํ อนุคนฺตฺวา นิวตฺติ. Người đàn ông ấy, vào ban ngày, khi tìm thấy con bò và lùa nó vào đàn, đã nghĩ rằng: “Dù không còn việc gì khác, ta cũng nên đến đảnh lễ bậc Đạo Sư”. Dù đang bị cơn đói hành hạ, ông cũng không khởi tâm trở về nhà mà nhanh chóng đến trước bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài rồi đứng sang một bên. Khi ông đang đứng đó, bậc Đạo Sư hỏi người lo việc cúng dường: “Này, có còn chút vật thực nào thừa lại của chúng Tỳ-khưu không?” – “Bạch Thế Tôn, vẫn còn đủ cả ạ.” – “Vậy thì hãy dọn cho người này ăn.” Người ấy bèn theo lời bậc Đạo Sư, mời ông ngồi xuống và kính cẩn dọn cháo, các món ăn cứng và mềm. Sau khi ăn xong, ông súc miệng. (Tương truyền rằng, ngoài trường hợp này, trong Tam Tạng không có ghi nhận nào khác về việc (Đức Phật) sắp xếp bữa ăn cho một người khách vãng lai). Khi nỗi khổ đã lắng dịu, tâm của ông trở nên nhất quán. Bấy giờ, bậc Đạo Sư thuyết cho ông một bài pháp tuần tự và khai thị về các chân lý (Tứ Diệu Đế). Khi thời pháp kết thúc, ông đắc quả Tu-đà-hoàn. Bậc Đạo Sư cũng thuyết pháp tùy hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và rời đi. Đám đông dân chúng tiễn Ngài một đoạn rồi quay trở về. ภิกฺขู สตฺถารา สทฺธึ คจฺฉนฺตาเยว อุชฺฌายึสุ – ‘‘ปสฺสถาวุโส, สตฺถุ กมฺมํ, อญฺเญสุ ทิวเสสุ เอวรูปํ นตฺถิ, อชฺช ปเนกํ มนุสฺสํ ทิสฺวาว ยาคุอาทีนิ วิจาเรตฺวา ทาเปสี’’ติ. สตฺถา นิวตฺติตฺวา ฐิตโกว ‘‘กึ กเถถ, ภิกฺขเว’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อหํ ตึสโยชนํ กนฺตารํ อาคจฺฉนฺโต ตสฺส อุปาสกสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อาคโต, โส อติวิย ชิฆจฺฉิโต, ปาโตว ปฏฺฐาย โคณํ ปริเยสนฺโต [Pg.171] อรญฺเญ วิจริ. ‘ชิฆจฺฉทุกฺเขน ธมฺเม เทสิยมาเนปิ ปฏิวิชฺฌิตุํ น สกฺขิสฺสตี’ติ จินฺเตตฺวา เอวํ อกาสึ, ชิฆจฺฉาโรคสทิโส โรโค นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Các vị Tỳ-khưu trong khi đi cùng bậc Đạo Sư đã bàn tán với nhau: “Này chư hiền, hãy xem việc làm của bậc Đạo Sư. Vào những ngày khác không có chuyện như vậy, nhưng hôm nay, chỉ vì thấy một người đàn ông mà Ngài đã cho sắp xếp cháo và các món khác để cho người ấy.” Bậc Đạo Sư quay lại, đứng yên và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các con đang nói chuyện gì vậy?” Sau khi nghe rõ sự việc, Ngài nói: “Đúng vậy, này các Tỳ-khưu. Ta đã đi qua một quãng đường hoang vắng ba mươi do-tuần, sở dĩ Ta đến là vì thấy được căn cơ của vị Ưu-bà-tắc kia. Ông ấy đã vô cùng đói lả. Từ sáng sớm, ông đã lang thang trong rừng để tìm bò. Ta đã nghĩ rằng: ‘Với cái khổ của cơn đói, dù Pháp có được thuyết giảng, ông ấy cũng sẽ không thể thấu triệt được’. Vì nghĩ vậy nên Ta đã làm như thế. Quả thật, không có bệnh nào giống như bệnh đói.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๒๐๓. 203. ‘‘ชิฆจฺฉาปรมา โรคา, สงฺขารปรมา ทุขา; เอตํ ญตฺวา ยถาภูตํ, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’’นฺติ. “Đói là bệnh tối thượng, các pháp hữu vi là khổ tối thượng; Khi biết rõ điều này như thật, Niết-bàn là lạc tối thượng.” ตตฺถ ชิฆจฺฉาปรมา โรคาติ ยสฺมา อญฺโญ โรโค สกึ ติกิจฺฉิโต วินสฺสติ วา ตทงฺควเสน วา ปหียติ, ชิฆจฺฉา ปน นิจฺจกาลํ ติกิจฺฉิตพฺพาเยวาติ เสสโรคานํ อยํ ปรมา นาม. สงฺขาราติ ปญฺจ ขนฺธา. เอตํ ญตฺวาติ ชิฆจฺฉาสโม โรโค นตฺถิ, ขนฺธปริหรณสมํ ทุกฺขํ นาม นตฺถีติ เอตมตฺถํ ยถาภูตํ ญตฺวา ปณฺฑิโต นิพฺพานํ สจฺฉิ กโรติ. นิพฺพานํ ปรมํ สุขนฺติ ตญฺหิ สพฺพสุขานํ ปรมํ อุตฺตมํ สุขนฺติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, jighacchāparamā rogā (đói là bệnh tối thượng) có nghĩa là: vì các bệnh khác, sau khi được chữa trị một lần, có thể khỏi hẳn hoặc thuyên giảm trong một thời gian, còn cơn đói thì phải được chữa trị liên tục. Do đó, so với các bệnh còn lại, đây được gọi là bệnh tối thượng. Saṅkhārā (các pháp hữu vi) chính là năm uẩn. Etaṃ ñatvā (khi biết điều này) có nghĩa là: bậc trí tuệ, sau khi biết rõ sự thật rằng “không có bệnh nào bằng cơn đói, không có khổ nào bằng việc gánh vác các uẩn”, liền chứng ngộ Niết-bàn. Nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ (Niết-bàn là lạc tối thượng) có nghĩa là: quả thật, đó là hạnh phúc tối cao, tuyệt diệu nhất trong tất cả các hạnh phúc. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. เอกอุปาสกวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về một vị Ưu-bà-tắc, là chuyện thứ năm. ๖. ปเสนทิโกสลวตฺถุ 6. Câu chuyện về vua Pasenadi nước Kosala. อาโรคฺยปรมา ลาภาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราชานํ ปเสนทิโกสลํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Ārogyaparamā lābhā (sức khỏe là lợi lộc tối thượng), liên quan đến vua Pasenadi nước Kosala. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชา ตณฺฑุลโทณสฺส โอทนํ ตทุปิเยน สูปพฺยญฺชเนน ภุญฺชติ. เอกทิวสํ ภุตฺตปาตราโส ภตฺตสมฺมทํ อวิโนเทตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กิลนฺตรูโป อิโต จิโต จ สมฺปริวตฺตติ, นิทฺทาย อภิภูยมาโนปิ อุชุกํ นิปชฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ, มหาราช, อวิสฺสมิตฺวาว อาคโตสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ภุตฺตกาลโต ปฏฺฐาย เม มหาทุกฺขํ โหตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘มหาราช, อติพหุโภชนํ เอวํ ทุกฺขํ โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một thuở nọ, đức vua dùng cơm nấu từ một đấu gạo với canh và thức ăn tương xứng. Một hôm, sau khi dùng bữa sáng, vì chưa xua tan cơn say cơm, ngài đi đến chỗ đức Thế Tôn với thân thể mệt mỏi, lăn qua lăn lại đây đó. Dù bị cơn buồn ngủ xâm chiếm, ngài cũng không thể nằm thẳng được nên đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi ngài: – Này đại vương, sao ngài đến đây mà chưa nghỉ ngơi? – Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Kể từ lúc dùng bữa, con rất khổ sở. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với ngài: – Này đại vương, ăn quá nhiều thì khổ sở như vậy. – Nói vậy rồi, ngài đọc kệ này: ‘‘มิทฺธี [Pg.172] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ,นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ,ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. (ธ. ป. ๓๒๕); – Khi người nào buồn ngủ và ăn nhiều, ngủ li bì, lăn qua lăn lại, như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, người ngu si ấy lại phải vào thai mẹ nhiều lần. อิมาย คาถาย โอวทิตฺวา, ‘‘มหาราช, โภชนํ นาม มตฺตาย ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. มตฺตโภชิโน หิ สุขํ โหตี’’ติ อุตฺตริ โอวทนฺโต อิมํ คาถมาห – Sau khi giáo huấn bằng kệ này, ngài dạy thêm: – Này đại vương, việc ăn uống nên có chừng mực. Thật vậy, người ăn có chừng mực được an lạc. – Trong khi giáo huấn thêm, ngài đọc kệ này: ‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน; ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สณิกํ ชีรติ อายุปาลย’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๑๒๔); Người luôn có chánh niệm, biết chừng mực trong vật thực nhận được, các cảm thọ của người ấy trở nên nhẹ nhàng. Người ấy bảo vệ mạng sống và già đi một cách chậm rãi. ราชา คาถํ อุคฺคณฺหิตุํ นาสกฺขิ, สมีเป ฐิตํ ปน ภาคิเนยฺยํ, สุทสฺสนํ นาม มาณวํ ‘‘อิมํ คาถํ อุคฺคณฺห, ตาตา’’ติ อาห. โส ตํ คาถํ อุคฺคณฺหิตฺวา ‘‘กึ กโรมิ, ภนฺเต’’ติ สตฺถารํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘รญฺโญ ภุญฺชนฺตสฺส โอสานปิณฺฑกาเล อิมํ คาถํ วเทยฺยาสิ, ราชา อตฺถํ สลฺลกฺเขตฺวา ยํ ปิณฺฑํ ฉฑฺเฑสฺสติ, ตสฺมึ ปิณฺเฑ สิตฺถคณนาย รญฺโญ ภตฺตปจนกาเล ตตฺตเก ตณฺฑุเล หเรยฺยาสี’’ติ. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ สายมฺปิ ปาโตปิ รญฺโญ ภุญฺชนฺตสฺส โอสานปิณฺฑกาเล ตํ คาถํ อุทาหริตฺวา เตน ฉฑฺฑิตปิณฺเฑ สิตฺถคณนาย ตณฺฑุเล หาเปสิ. ราชาปิ ตสฺส คาถํ สุตฺวา สหสฺสํ สหสฺสํ ทาเปสิ. โส อปเรน สมเยน นาฬิโกทนปรมตาย สณฺฐหิตฺวา สุขปฺปตฺโต ตนุสรีโร อโหสิ. Đức vua không thể học thuộc bài kệ, bèn nói với người cháu trai tên là Sudassana đang đứng gần: – Này con, hãy học thuộc bài kệ này. – Chàng học thuộc bài kệ đó rồi hỏi đức Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, con phải làm gì? – Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với chàng: – Vào lúc đức vua dùng miếng cơm cuối cùng, con hãy đọc bài kệ này. Đức vua sau khi hiểu ý nghĩa sẽ bỏ lại miếng cơm nào, thì con hãy theo số hạt cơm trong miếng cơm đó mà bớt đi bấy nhiêu hạt gạo vào lúc nấu cơm cho vua. – Chàng thưa: – Lành thay, bạch Thế Tôn. – Cả buổi chiều lẫn buổi sáng, vào lúc đức vua dùng miếng cơm cuối cùng, chàng đọc bài kệ đó và cho bớt gạo đi theo số hạt cơm trong miếng cơm mà vua đã bỏ lại. Đức vua cũng nghe bài kệ của chàng và cho một ngàn một ngàn (tiền). Về sau, ngài ổn định với khẩu phần tối đa là một nāḷikā cơm, đã đạt được an lạc và có thân hình thon gọn. อเถกทิวสํ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, อิทานิ เม สุขํ ชาตํ, มิคมฺปิ อสฺสมฺปิ อนุพนฺธิตฺวา คณฺหนสมตฺโถ ชาโตมฺหิ. ปุพฺเพ เม ภาคิเนยฺเยน สทฺธึ ยุทฺธเมว โหติ, อิทานิ วชีรกุมารึ นาม ธีตรํ ภาคิเนยฺยสฺส ทตฺวา โส คาโม ตสฺสาเยว นฺหานจุณฺณมูลํ กตฺวา ทินฺโน, เตน สทฺธึ วิคฺคโห วูปสนฺโต, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาตํ. กุลสนฺตกํ ราชมณิรตนํ โน เคเห ปุริมทิวเส [Pg.173] นฏฺฐํ, ตมฺปิ อิทานิ หตฺถปตฺตํ อาคตํ, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาตํ. ตุมฺหากํ สาวเกหิ สทฺธึ วิสฺสาสํ อิจฺฉนฺเตน ญาติธีตาปิ โน เคเห กตา, อิมินาปิ เม การเณน สุขเมว ชาต’’นฺติ. สตฺถา ‘‘อาโรคฺยํ นาม, มหาราช, ปรโม ลาโภ, ยถาลทฺเธน สนฺตุฏฺฐภาวสทิสมฺปิ ธนํ, วิสฺสาสสทิโส จ ปรมา ญาติ, นิพฺพานสทิสญฺจ สุขํ นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Một hôm nọ, ngài đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ và bạch rằng: – Bạch Thế Tôn, nay con đã được an lạc, con đã có thể đuổi theo bắt được cả nai lẫn ngựa. Trước đây, con thường chiến tranh với cháu của con, nay con đã gả con gái tên Vajirakumārī cho cháu và ngôi làng đó đã được ban cho nàng làm tiền mua phấn thơm, xung đột với cháu đã được dập tắt, vì lý do này con cũng được an lạc. Viên ngọc báu gia truyền của hoàng tộc đã bị mất trong nhà con ngày hôm trước, nay nó cũng đã trở về tay, vì lý do này con cũng được an lạc. Vì muốn có sự thân tín với các đệ tử của ngài, một người con gái trong dòng họ của ngài cũng đã được đưa về nhà con, vì lý do này con cũng được an lạc. – Đức Thế Tôn nói: – Này đại vương, không bệnh là lợi lộc tối thượng, không có tài sản nào bằng sự biết đủ với những gì đã có, không có thân quyến nào bằng sự tin cậy, và không có hạnh phúc nào bằng Niết-bàn. – Nói vậy rồi, ngài đọc kệ này: ๒๐๔. 204. ‘‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, สนฺตุฏฺฐิปรมํ ธนํ; วิสฺสาสปรมา ญาติ, นิพฺพานปรมํ สุข’’นฺติ. Không bệnh, lợi tối thượng, Biết đủ, tài sản thượng, Tin cậy, quyến thuộc thượng, Niết-bàn, lạc tối thượng. ตตฺถ อาโรคฺยปรมา ลาภาติ อโรคภาวปรมา ลาภา. โรคิโน หิ วิชฺชมานาปิ ลาภา อลาภาเยว, ตสฺมา อโรคสฺส สพฺพลาภา อาคตาว โหนฺติ. เตเนตํ วุตฺตํ – ‘‘อาโรคฺยปรมา ลาภา’’ติ. สนฺตุฏฺฐิปรมํ ธนนฺติ คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ยํ อตฺตนา ลทฺธํ อตฺตโน สนฺตกํ, เตเนว ตุสฺสนภาโว สนฺตุฏฺฐี นาม เสสธเนหิ ปรมํ ธนํ. วิสฺสาสปรมา ญาตีติ มาตา วา โหตุ ปิตา วา, เยน สทฺธึ วิสฺสาโส นตฺถิ, โส อญฺญาตโกว. เยน อญฺญาตเกน ปน สทฺธึ วิสฺสาโส อตฺถิ, โส อสมฺพนฺโธปิ ปรโม อุตฺตโม ญาติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘วิสฺสาสปรมา ญาตี’’ติ. นิพฺพานสทิสํ ปน สุขํ นาม นตฺถิ, เตเนวาห – นิพฺพานปรมํ สุขนฺติ. Trong đó, câu ‘không bệnh là lợi lộc tối thượng’ có nghĩa là trạng thái không bệnh là lợi lộc tối thượng. Thật vậy, đối với người có bệnh, dù có lợi lộc cũng như không, do đó, đối với người không bệnh, mọi lợi lộc đều đến. Vì vậy, điều này đã được nói: ‘không bệnh là lợi lộc tối thượng’. Câu ‘biết đủ là tài sản tối thượng’ có nghĩa là, dù là tại gia hay xuất gia, sự hài lòng với những gì mình nhận được, sở hữu của mình, gọi là biết đủ, đó là tài sản tối thượng so với các tài sản khác. Câu ‘tin cậy là thân quyến tối thượng’ có nghĩa là, dù là mẹ hay cha, nếu không có sự tin cậy với người đó, người đó cũng như người dưng. Nhưng nếu có sự tin cậy với một người dưng, người đó dù không có quan hệ họ hàng cũng là thân quyến cao quý nhất. Vì vậy, đã được nói: ‘tin cậy là thân quyến tối thượng’. Lại nữa, không có hạnh phúc nào bằng Niết-bàn, chính vì vậy, ngài nói: ‘Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng’. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ปเสนทิโกสลวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về vua Pasenadi Kosala, thứ sáu. ๗. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ 7. Câu chuyện về trưởng lão Tissa ปวิเวกรสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลิยํ วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, trong khi đang trú tại Vesālī, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng ‘Pavivekarasaṃ’, nhân một vị tỳ-khưu nào đó. สตฺถารา หิ, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ อิโต จตูหิ มาเสหิ ปรินิพฺพายิสฺสามี’’ติ วุตฺเต สตฺถุ สนฺติเก สตฺต ภิกฺขุสตานิ สนฺตาสํ อาปชฺชึสุ, ขีณาสวานํ [Pg.174] ธมฺมสํเวโค อุปฺปชฺชิ, ปุถุชฺชนา อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขึสุ. ภิกฺขู วคฺคา วคฺคา หุตฺวา ‘‘กึ นุ โข กริสฺสามา’’ติ มนฺเตนฺตา วิจรนฺติ. อเถโก ติสฺสตฺเถโร นาม ภิกฺขู ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว มยา อรหตฺตํ คณฺหิตุํ วฏฺฏตี’’ติ จตูสุ อิริยาปเถสุ เอกโกว วิหาสิ. ภิกฺขูนํ สนฺติเก คมนํ วา เกนจิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป วา นตฺถิ. อถ นํ ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘อาวุโส, ติสฺส ตสฺมา เอวํ กโรสี’’ติ. โส เตสํ กถํ น สุณาติ. เต ตสฺส ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหสุ ติสฺสตฺเถรสฺส สิเนโห นตฺถี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘กสฺมา ติสฺส เอวํ อกาสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตน อตฺตโน อธิปฺปาเย อาโรจิเต ‘‘สาธุ, ติสฺสา’’ติ สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มยิ สิเนโห ติสฺสสทิโสว โหตุ. คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺตาปิ เนว มํ ปูเชนฺติ, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชมานาเยว ปน มํ ปูเชนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, khi Ðức Thế Tôn nói: “Này các Tỳ khưu, kể từ hôm nay, sau bốn tháng nữa Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn”, bảy trăm vị Tỳ khưu ở gần Ðức Thế Tôn đã kinh hãi run sợ. Ðối với các bậc đã tận trừ các lậu hoặc, tâm chấn động vì Pháp khởi lên. Các vị phàm phu không thể cầm được nước mắt. Các Tỳ khưu tụ tập thành từng nhóm, đi lại bàn tán: “Chúng ta phải làm gì đây?”. Bấy giờ, có một vị Tỳ khưu tên là trưởng lão Tissa nghĩ rằng: “Nghe nói Ðức Thế Tôn sẽ nhập Niết Bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Ta phải đắc quả A la hán ngay khi Ðức Thế Tôn còn tại thế”. Nghĩ vậy, ngài sống một mình trong bốn oai nghi. Ngài không đến gần các Tỳ khưu, cũng không nói chuyện với bất kỳ ai. Bấy giờ, các Tỳ khưu hỏi ngài: “Này hiền giả Tissa, tại sao hiền giả lại làm như vậy?”. Ngài không nghe lời họ nói. Họ bèn đem chuyện của ngài bạch với Ðức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, trưởng lão Tissa không có lòng thương mến đối với Ngài”. Ðức Thế Tôn cho gọi ngài đến và hỏi: “Này Tissa, tại sao con làm vậy?”. Khi trưởng lão trình bày ý định của mình, Ðức Thế Tôn tán thán: “Lành thay, Tissa!”, rồi Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, người có lòng thương mến ta, hãy giống như Tissa. Những người cúng dường ta bằng hương, hoa... vẫn chưa phải là cúng dường ta. Chỉ những người thực hành Pháp và Tùy pháp mới thật sự cúng dường ta”. Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๒๐๕. 205. ‘‘ปวิเวกรสํ ปิตฺวา, รสํ อุปสมสฺส จ; นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป, ธมฺมปีติรสํ ปิว’’นฺติ. Uống vị độc cư, và vị an tịnh, người ấy không còn sầu muộn, không còn ác pháp, sau khi uống vị hỷ của Pháp. ตตฺถ ปวิเวกรสนฺติ ปวิเวกโต อุปฺปนฺนํ รสํ, เอกีภาวสุขนฺติ อตฺโถ. ปิตฺวาติ ทุกฺขปริญฺญาทีนิ กโรนฺโต อารมฺมณโต สจฺฉิกิริยาวเสน ปิวิตฺวา. อุปสมสฺส จาติ กิเลสูปสมนิพฺพานสฺส จ รสํ ปิตฺวา. นิทฺทโร โหตีติ เตน อุภยรสปาเนน ขีณาสโว ภิกฺขุ อพฺภนฺตเร ราคทรถาทีนํ อภาเวน นิทฺทโร เจว นิปฺปาโป จ โหติ. รสํ ปิวนฺติ นววิธโลกุตฺตรธมฺมวเสน อุปฺปนฺนํ ปีติรสํ ปิวนฺโตปิ นิทฺทโร นิปฺปาโป จ โหติ. Trong kệ ấy, vị độc cư (pavivekarasaṃ) nghĩa là vị phát sanh từ sự viễn ly, tức là niềm vui của sự sống một mình. Uống (pitvā) là uống bằng cách thực chứng đối tượng, trong khi thực hiện việc liễu tri khổ... Và vị an tịnh (upasamassa ca) là uống vị của Niết Bàn, nơi các phiền não được dập tắt. Không còn sầu muộn (niddaro hoti) nghĩa là do uống cả hai vị ấy, vị Tỳ khưu đã tận trừ các lậu hoặc, do không còn các phiền não như tham ái... bên trong, nên trở nên không còn sầu muộn và không còn ác pháp. Uống vị (rasaṃ pivaṃ) là ngay cả khi uống vị hỷ phát sanh do chín loại Pháp siêu thế, vị ấy cũng không còn sầu muộn và không còn ác pháp. เทสนาวสาเน ติสฺสตฺเถโร อรหตฺตํ ปาปุณิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi bài pháp thoại kết thúc, trưởng lão Tissa đắc quả A la hán. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện trưởng lão Tissa, phần thứ bảy. ๘. สกฺกวตฺถุ 8. Câu chuyện về trời Ðế Thích สาหุ [Pg.175] ทสฺสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวคามเก วิหรนฺโต สกฺกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại làng Veḷuva, Ðức Thế Tôn đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu (Sāhu dassanaṃ), liên quan đến trời Ðế Thích. ตถาคตสฺส หิ อายุสงฺขาเร วิสฺสฏฺเฐ โลหิตปกฺขนฺทิกาพาธสฺส อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา สกฺโก เทวราชา ‘‘มยา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา คิลานุปฏฺฐานํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ติคาวุตปฺปมาณํ อตฺตภาวํ วิชหิตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา หตฺเถหิ ปาเท ปริมชฺชิ. อถ นํ สตฺถา อาห ‘‘โก เอโส’’ติ? ‘‘อหํ, ภนฺเต, สกฺโก’’ติ. ‘‘กสฺมา อาคโตสี’’ติ? ‘‘ตุมฺเห คิลาเน อุปฏฺฐหิตุํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สกฺก, เทวานํ มนุสฺสคนฺโธ โยชนสตโต ปฏฺฐาย คเล พทฺธกุณปํ วิย โหติ, คจฺฉ ตฺวํ, อตฺถิ เม คิลานุปฏฺฐกา ภิกฺขู’’ติ. ‘‘ภนฺเต, จตุราสีติโยชนสหสฺสมตฺถเก ฐิโต ตุมฺหากํ สีลคนฺธํ ฆายิตฺวา อาคโต, อหเมว อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ โส สตฺถุ สรีรวฬญฺชนภาชนํ อญฺญสฺส หตฺเถนาปิ ผุสิตุํ อทตฺวา สีเสเยว ฐเปตฺวา นีหรนฺโต มุขสงฺโกจนมตฺตมฺปิ น อกาสิ, คนฺธภาชนํ ปริหรนฺโต วิย อโหสิ. เอวํ สตฺถารํ ปฏิชคฺคิตฺวา สตฺถุ ผาสุกกาเลเยว อคมาสิ. Thật vậy, khi Như Lai vừa xả bỏ tuổi thọ hành, biết được bệnh lỵ ra huyết đã phát sanh, vua trời Ðế Thích suy nghĩ: “Ta nên đến hầu hạ Ðức Thế Tôn khi Ngài lâm bệnh”. Nghĩ vậy, ngài từ bỏ thân hình cao ba ngẫu-danh, đến gần Ðức Thế Tôn, và dùng tay xoa bóp chân cho Ngài. Bấy giờ, Ðức Thế Tôn hỏi: “Ai đó?”. “Bạch Thế Tôn, con là Ðế Thích”. “Tại sao con đến đây?”. “Bạch Thế Tôn, con đến để hầu hạ Ngài khi Ngài lâm bệnh”. “Này Ðế Thích, đối với chư thiên, mùi của loài người từ khoảng cách một trăm do-tuần đã giống như một xác chết buộc vào cổ. Con hãy đi đi, ta đã có các Tỳ khưu chăm sóc”. “Bạch Thế Tôn, từ trên đỉnh núi Tu-di cao tám mươi bốn ngàn do-tuần, con ngửi được hương giới đức của Ngài và đã đến đây. Chính con sẽ hầu hạ Ngài”. Rồi ngài không để cho tay người khác chạm vào, tự mình đội bô đựng chất thải của Ðức Thế Tôn lên đầu mang đi mà không hề tỏ vẻ nhăn mặt, giống như đang mang một bình nước hoa. Cứ như thế, ngài chăm sóc Ðức Thế Tôn và chỉ ra về khi Ngài đã cảm thấy khỏe hơn. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห สตฺถริ สกฺกสฺส สิเนโห, เอวรูปํ นาม ทิพฺพสมฺปตฺตึ ปหาย มุขสงฺโกจนมตฺตมฺปิ อกตฺวา คนฺธภาชนํ นีหรนฺโต วิย สตฺถุ สรีรวฬญฺชนภาชนํ สีเสน นีหรนฺโต อุปฏฺฐานมกาสี’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา กึ วเทถ, ภิกฺขเว, อนจฺฉริยํ เอตํ, ยํ สกฺโก เทวราชา มยิ สิเนหํ กโรติ. อยํ สกฺโก หิ เทวราชา มํ นิสฺสาย ชรสกฺกภาวํ วิชหิตฺวา โสตาปนฺโน หุตฺวา ตรุณสกฺกสฺส ภาวํ ปตฺโต, อหํ หิสฺส มรณภยตชฺชิตสฺส ปญฺจสิขคนฺธพฺพเทวปุตฺตํ ปุรโต กตฺวา อาคตกาเล อินฺทสาลคุหายํ เทวปริสาย มชฺเฌ นิสินฺนสฺส – Các Tỳ khưu bắt đầu bàn tán: “Ôi, lòng thương mến của trời Ðế Thích đối với Ðức Thế Tôn thật là lớn lao! Ngài đã từ bỏ sự giàu sang của cõi trời như vậy, không hề nhăn mặt, mang bô đựng chất thải của Ðức Thế Tôn trên đầu như thể đang mang một bình nước hoa, và đã hầu hạ Ngài”. Nghe họ nói chuyện, Ðức Thế Tôn hỏi: “Này các Tỳ khưu, các con đang nói gì vậy? Việc vua trời Ðế Thích có lòng thương mến ta không có gì đáng ngạc nhiên. Thật vậy, chính nhờ ta mà vua trời Ðế Thích đã từ bỏ thân phận một Ðế Thích già nua, trở thành bậc Nhập lưu, và đạt được thân phận một Ðế Thích trẻ trung. Khi ngài, bị nỗi sợ chết ám ảnh, cùng với thiên tử nhạc thần Pañcasikha đi trước, đến gặp ta đang ngồi giữa hội chúng chư thiên trong hang Indasāla: ‘‘ปุจฺฉ วาสว มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ; ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ. (ที. นิ. ๒.๓๕๖) – “Này Vāsava, hãy hỏi ta bất cứ câu hỏi nào ông mong muốn trong tâm; Ta sẽ giải đáp rốt ráo từng câu hỏi ấy cho ông”. วตฺวา [Pg.176] ตสฺส กงฺขํ วิโนเทนฺโต ธมฺมํ เทเสสึ. เทสนาวสาเน จุทฺทสนฺนํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, สกฺโกปิ ยถานิสินฺโนว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ตรุณสกฺโก ชาโต. เอวมสฺสาหํ พหูปกาโร. ตสฺส มยิ สิเนโห นาม อนจฺฉริโย. ภิกฺขเว, อริยานญฺหิ ทสฺสนมฺปิ สุขํ, เตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน สนฺนิวาโสปิ สุโข. พาเลหิ สทฺธึ ปน สพฺพเมตํ ทุกฺขนฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi nói vậy, ta đã thuyết pháp, xua tan những nghi ngờ của ngài. Khi bài pháp thoại kết thúc, mười bốn ức chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Còn trời Ðế Thích, ngay tại chỗ ngồi, đã đắc quả Nhập lưu và trở thành một Ðế Thích trẻ trung. Như vậy, ta đã giúp đỡ ngài rất nhiều. Lòng thương mến của ngài đối với ta không có gì đáng ngạc nhiên. Này các Tỳ khưu, thật vậy, được thấy các bậc Thánh là hạnh phúc, chung sống với các ngài cũng là hạnh phúc. Nhưng đối với kẻ ngu thì tất cả những điều này đều là khổ đau”. Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๐๖. 206. ‘‘สาหุ ทสฺสนมริยานํ, สนฺนิวาโส สทา สุโข; อทสฺสเนน พาลานํ, นิจฺจเมว สุขี สิยา. Lành thay, thấy bậc Thánh, chung sống với các ngài luôn an lạc. Không thấy kẻ ngu si, thường xuyên được an lạc. ๒๐๗. 207. ‘‘พาลสงฺคตจารี หิ, ทีฆมทฺธาน โสจติ; ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส, อมิตฺเตเนว สพฺพทา; ธีโร จ สุขสํวาโส, ญาตีนํว สมาคโม’’. Thật vậy, người đi cùng kẻ ngu, sầu muộn suốt thời gian dài. Sống chung với kẻ ngu, luôn luôn khổ, như sống chung với kẻ thù. Còn bậc trí, sống chung thật an lạc, như sum họp với người thân. ตสฺมา หิ – Do vậy, ๒๐๘. 208. ‘‘ธีรญฺจ ปญฺญญฺจ พหุสฺสุตญฺจ,โธรยฺหสีลํ วตวนฺตมริยํ; ตํ ตาทิสํ สปฺปุริสํ สุเมธํ,ภเชถ นกฺขตฺตปถํ ว จนฺทิมา’’ติ. Hãy thân cận bậc kiên định, bậc trí tuệ, bậc đa văn, bậc có giới hạnh gánh vác, bậc có hạnh nguyện, bậc Thánh, bậc chân nhân, bậc thiện trí như thế ấy, như mặt trăng đi theo đường các vì sao. ตตฺถ สาหูติ สุนฺทรํ ภทฺทกํ. สนฺนิวาโสติ น เกวลญฺจ เตสํ ทสฺสนเมว, เตหิ สทฺธึ เอกฏฺฐาเน นิสีทนาทิภาโวปิ เตสํ วตฺตปฏิวตฺตํ กาตุํ ลภนภาโวปิ สาธุเยว. พาลสงฺคตจารี หีติ โย พาเลน สหจารี. ทีฆมทฺธานนฺติ โส พาลสหาเยน ‘‘เอหิ สนฺธิจฺเฉทาทีนิ กโรมา’’ติ วุจฺจมาโน เตน สทฺธึ เอกจฺฉนฺโท หุตฺวา ตานิ กโรนฺโต หตฺถจฺเฉทาทีนิ ปตฺวา ทีฆมทฺธานํ โสจติ. สพฺพทาติ ยถา อสิหตฺเถน วา อมิตฺเตน อาสีวิสาทีหิ วา สทฺธึ เอกโต วาโส นาม นิจฺจํ ทุกฺโข, ตเถว พาเลหิ สทฺธินฺติ อตฺโถ. ธีโร จ สุขสํวาโสติ เอตฺถ สุโข สํวาโส เอเตนาติ สุขสํวาโส, ปณฺฑิเตน สทฺธึ เอกฏฺฐาเน สํวาโส สุโขติ อตฺโถ. กถํ? ญาตีนํว สมาคโมติ ยถาปิ ญาตีนํ สมาคโม สุโข, เอวํ สุโข. Ở đây, sāhu có nghĩa là tốt đẹp, hiền thiện. Sannivāso có nghĩa là không chỉ việc thấy các vị ấy, mà cả việc được ngồi cùng một chỗ với các vị ấy, và việc có được cơ hội làm các phận sự lớn nhỏ cho các vị ấy cũng là điều tốt đẹp. Bālasaṅgatacārī hī có nghĩa là người giao du với kẻ ngu. Dīghamaddhānaṃ có nghĩa là người ấy, khi được bạn ngu rủ rê: 'Lại đây, chúng ta hãy làm những việc như khoét vách v.v...', đã đồng lòng với kẻ ấy, làm những việc ấy, rồi bị những hình phạt như chặt tay v.v..., nên phải sầu muộn trong thời gian dài. Sabbadā có nghĩa là: như việc sống chung với người cầm kiếm, với kẻ thù, hoặc với rắn độc v.v... luôn luôn là khổ, cũng vậy, việc sống chung với kẻ ngu cũng thế. Trong câu Dhīro ca sukhasaṃvāso, sukhasaṃvāso có nghĩa là sống chung với vị này thì được an lạc; nghĩa là sống chung một nơi với bậc hiền trí thì được an lạc. Như thế nào? Ñātīnaṃva samāgamo có nghĩa là: như cuộc sum họp của những người thân là an lạc, cũng vậy, việc ấy cũng an lạc như thế. ตสฺมา หีติ ยสฺมา พาเลหิ สทฺธึ สํวาโส ทุกฺโข, ปณฺฑิเตน สทฺธึ สุโข, ตสฺมา หิ ธิติสมฺปนฺนํ ธีรญฺจ, โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาสมฺปนฺนํ ปญฺญญฺจ[Pg.177], อาคมาธิคมสมฺปนฺนํ พหุสฺสุตญฺจ, อรหตฺตปาปนกสงฺขาตาย ธุรวหนสีลตาย โธรยฺหสีลํ, สีลวเตน เจว ธุตงฺควเตน จ วตวนฺตํ, กิเลเสหิ อารกตาย อริยํ, ตถารูปํ สปฺปุริสํ โสภนปญฺหํ ยถา นิมฺมลํ นกฺขตฺตปถสงฺขาตํ อากาสํ จนฺทิมา ภชติ, เอวํ ภเชถ ปยิรุปาเสถาติ อตฺโถ. Tasmā hi có nghĩa là: vì sống chung với kẻ ngu là khổ, sống chung với bậc hiền trí là an lạc, do đó, hãy thân cận, hãy gần gũi bậc kiên định, đầy đủ định; bậc trí tuệ, đầy đủ trí tuệ thế gian và siêu thế; bậc đa văn, đầy đủ pháp học và pháp hành; bậc có giới hạnh gánh vác, do có giới hạnh gánh vác gánh nặng đưa đến A-la-hán quả; bậc có hạnh nguyện, do có giới hạnh và hạnh đầu đà; bậc Thánh, do xa lìa các phiền não; bậc chân nhân có trí tuệ tốt đẹp như thế ấy, như mặt trăng đi theo bầu trời không tì vết được gọi là đường đi của các vì sao. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối thời pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Nhập Lưu v.v... สกฺกวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về trời Đế Thích, câu chuyện thứ tám. สุขวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm An Lạc đã kết thúc. ปนฺนรสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười lăm. ๑๖. ปิยวคฺโค 16. Phẩm Yêu Thích ๑. ตโยชนปพฺพชิตวตฺถุ 1. Câu chuyện về ba người xuất gia อโยเคติ [Pg.178] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ตโย ปพฺพชิเต อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Ayoge, liên quan đến ba người xuất gia. สาวตฺถิยํ กิร เอกสฺมึ กุเล มาตาปิตูนํ เอกปุตฺตโก อโหสิ ปิโย มนาโป. โส เอกทิวสํ เคเห นิมนฺติตานํ ภิกฺขูนํ อนุโมทนํ กโรนฺตานํ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปพฺพชิตุกาโม หุตฺวา มาตาปิตโร ปพฺพชฺชํ ยาจิ. เต นานุชานึสุ. ตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อหํ มาตาปิตูนํ อปสฺสนฺตานํเยว พหิ คนฺตฺวา ปพฺพชิสฺสามี’’ติ. อถสฺส ปิตา พหิ นิกฺขมนฺโต ‘‘อิมํ รกฺเขยฺยาสี’’ติ มาตรํ ปฏิจฺฉาเปสิ, มาตา พหิ นิกฺขมนฺตี ปิตรํ ปฏิจฺฉาเปสิ. อถสฺส เอกทิวสํ ปิตริ พหิ คเต มาตา ‘‘ปุตฺตํ รกฺขิสฺสามี’’ติ เอกํ ทฺวารพาหํ นิสฺสาย เอกํ ปาเทหิ อุปฺปีเฬตฺวา ฉมาย นิสินฺนา สุตฺตํ กนฺตติ. โส ‘‘อิมํ วญฺเจตฺวา คมิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, โถกํ ตาว อเปหิ, สรีรวลญฺชํ กริสฺสามี’’ติ วตฺวา ตาย ปาเท สมิญฺชิเต นิกฺขมิตฺวา เวเคน วิหารํ คนฺตฺวา ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ปพฺพาเชถ มํ, ภนฺเต’’ติ ยาจิตฺวา เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิ. Tại thành Xá-vệ, nghe nói trong một gia đình nọ, có một người con trai duy nhất, được cha mẹ yêu thương quý mến. Một hôm, sau khi nghe pháp thoại của các vị tỳ-kheo được mời đến nhà thuyết pháp tùy hỷ, cậu ta muốn xuất gia nên đã xin phép cha mẹ. Họ không đồng ý. Cậu ta bèn nghĩ: 'Ta sẽ đi ra ngoài và xuất gia khi cha mẹ không thấy'. Sau đó, người cha khi đi ra ngoài đã dặn người mẹ: 'Bà hãy trông chừng nó'. Người mẹ khi đi ra ngoài cũng dặn người cha. Rồi một hôm, khi người cha đi vắng, người mẹ nghĩ: 'Ta sẽ trông chừng con', bà ngồi dưới đất, dựa vào một bên khung cửa, dùng chân chặn bên còn lại, và kéo sợi. Cậu con trai nghĩ: 'Ta sẽ lừa mẹ để đi', rồi nói: 'Mẹ ơi, mẹ tránh ra một chút, con đi vệ sinh'. Khi bà mẹ co chân lại, cậu ta liền đi ra, nhanh chóng đến tu viện, đảnh lễ các vị tỳ-kheo, thưa rằng: 'Bạch các ngài, xin hãy cho con xuất gia', và đã xuất gia với các vị ấy. อถสฺส ปิตา อาคนฺตฺวา มาตรํ ปุจฺฉิ – ‘‘กหํ เม ปุตฺโต’’ติ? ‘‘สามิ, อิมสฺมึ ปเทเส อโหสี’’ติ. โส ‘‘กหํ นุ โข เม ปุตฺโต’’ติ โอโลเกนฺโต ตํ อทิสฺวา ‘‘วิหารํ คโต ภวิสฺสตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา ปุตฺตํ ปพฺพชิตํ ทิสฺวา กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา, ‘‘ตาต, กึ มํ นาเสสี’’ติ วตฺวา ‘‘มม ปุตฺเต ปพฺพชิเต อหํ อิทานิ เคเห กึ กริสฺสามี’’ติ สยมฺปิ ภิกฺขู ยาจิตฺวา ปพฺพชิ. อถสฺส มาตาปิ ‘‘กึ นุ โข เม ปุตฺโต จ ปติ จ จิรายนฺติ, กจฺจิ วิหารํ คนฺตฺวา ปพฺพชิตา’’ติ เต โอโลเกนฺตี วิหารํ คนฺตฺวา อุโภปิ ปพฺพชิเต ทิสฺวา ‘‘อิเมสํ ปพฺพชิตกาเล มม เคเหน โก อตฺโถ’’ติ สยมฺปิ ภิกฺขุนิอุปสฺสยํ คนฺตฺวา ปพฺพชิ. เต ปพฺพชิตฺวาปิ วินา ภวิตุํ น สกฺโกนฺติ, วิหาเรปิ ภิกฺขุนิอุปสฺสเยปิ เอกโตว นิสีทิตฺวา สลฺลปนฺตา ทิวสํ วีตินาเมนฺติ. เตน ภิกฺขูปิ ภิกฺขูนิโยปิ อุพฺพาฬฺหา โหนฺติ. Sau đó, người cha trở về hỏi người mẹ: 'Con trai tôi đâu rồi?'. 'Thưa ông, nó vừa ở đây'. Người cha tìm kiếm: 'Con trai ta đâu rồi nhỉ?', không thấy cậu ta, ông nghĩ: 'Chắc nó đã đến tu viện', rồi đi đến tu viện, thấy con trai đã xuất gia, ông than khóc, nói rằng: 'Này con, sao con lại hủy hoại cha?', rồi nghĩ: 'Khi con trai ta đã xuất gia, giờ ta ở nhà làm gì nữa?', ông cũng xin các vị tỳ-kheo cho xuất gia. Sau đó, người mẹ cũng nghĩ: 'Sao con trai và chồng ta đi lâu thế nhỉ, không lẽ họ đã đến tu viện xuất gia rồi sao?', bà đi đến tu viện tìm họ, thấy cả hai đều đã xuất gia, bà nghĩ: 'Khi họ đã xuất gia, ta ở nhà còn có ích gì?', bà cũng đến ni viện và xuất gia. Sau khi xuất gia, cả ba người vẫn không thể xa nhau, họ thường ngồi trò chuyện cùng nhau trong tu viện và ni viện, trải qua ngày tháng. Do đó, các vị tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni đều bị phiền nhiễu. อเถกทิวสํ [Pg.179] ภิกฺขู เนสํ กิริยํ สตฺถุํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เต ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห เอวํ กโรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา เอวํ กโรถ? น หิ เอส ปพฺพชิตานํ โยโค’’ติ. ‘‘ภนฺเต, วินา ภวิตุํ น สกฺโกมา’’ติ. ‘‘ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ กรณํ อยุตฺตํ. ปิยานญฺหิ อทสฺสนํ, อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ ทุกฺขเมว. ตสฺมา สตฺเตสุ จ สงฺขาเรสุ จ กญฺจิ ปิยํ วา อปฺปิยํ วา กาตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Rồi một hôm, các vị tỳ-kheo trình bày việc làm của họ lên bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư cho gọi họ đến và hỏi: 'Có thật là các ngươi làm như vậy không?'. Khi họ trả lời: 'Thưa vâng, là thật', Ngài hỏi: 'Tại sao các ngươi lại làm như vậy? Đây không phải là việc thích hợp cho người xuất gia'. Họ thưa: 'Bạch Thế Tôn, chúng con không thể xa nhau'. 'Kể từ khi xuất gia, làm như vậy là không thích hợp. Vì không thấy người thương yêu là khổ, và thấy người không thương yêu cũng là khổ. Do đó, không nên tạo ra bất cứ sự yêu hay ghét nào đối với các chúng sanh và các pháp hữu vi'. Nói xong, Ngài đã thuyết những câu kệ này – ๒๐๙. 209. ‘‘อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ, โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ; อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี, ปิเหตตฺตานุโยคินํ. Gắn mình vào việc không nên gắn, không gắn vào việc nên gắn, bỏ mục đích, nắm giữ điều yêu thích, (kẻ ấy) thèm muốn người chuyên tâm tự rèn luyện. ๒๑๐. 210. ‘‘มา ปิเยหิ สมาคญฺฉิ, อปฺปิเยหิ กุทาจนํ; ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ, อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ. Chớ gần người thương, cũng đừng gần kẻ ghét, bất cứ lúc nào. Không thấy người thương là khổ, thấy người mình ghét cũng là khổ. ๒๑๑. 211. ‘‘ตสฺมา ปิยํ น กยิราถ, ปิยาปาโย หิ ปาปโก; คนฺถา เตสํ น วิชฺชนฺติ, เยสํ นตฺถิ ปิยาปฺปิย’’นฺติ. Do đó, chớ nên yêu thích, vì xa lìa người thương là điều xấu. Với người không có yêu và ghét, không có các trói buộc. ตตฺถ อโยเคติ อยุญฺชิตพฺเพ อโยนิโสมนสิกาเร. เวสิยาโคจราทิเภทสฺส หิ ฉพฺพิธสฺส อโคจรสฺส เสวนํ อิธ อโยนิโสมนสิกาโร นาม, ตสฺมึ อโยนิโสมนสิกาเร อตฺตานํ ยุญฺชนฺโตติ อตฺโถ. โยคสฺมินฺติ ตพฺพิปรีเต จ โยนิโสมนสิกาเร อยุญฺชนฺโตติ อตฺโถ. อตฺถํ หิตฺวาติ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย อธิสีลาทิสิกฺขตฺตยํ อตฺโถ นาม, ตํ อตฺถํ หิตฺวา. ปิยคฺคาหีติ ปญฺจกามคุณสงฺขาตํ ปิยเมว คณฺหนฺโต. ปิเหตตฺตานุโยคินนฺติ ตาย ปฏิปตฺติยา สาสนโต จุโต คิหิภาวํ ปตฺวา ปจฺฉา เย อตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตา สีลาทีนิ สมฺปาเทตฺวา เทวมนุสฺสานํ สนฺติกา สกฺการํ ลภนฺติ, เตสํ ปิเหติ, ‘‘อโห วตาหมฺปิ เอวรูโป อสฺส’’นฺติ อิจฺฉตีติ อตฺโถ. Trong ấy, `ayogeti` là trong sự chú tâm không như lý, điều không nên thực hành. Ở đây, việc thực hành sáu loại phi hành xứ, được phân biệt như hành xứ của kỹ nữ v.v..., được gọi là sự chú tâm không như lý. Nghĩa là: người dấn thân vào sự chú tâm không như lý ấy. `Yogasminti` có nghĩa là: và không dấn thân vào điều ngược lại, tức là sự chú tâm như lý. `Atthaṃ hitvāti` là: từ khi xuất gia, ba học giới bắt đầu bằng tăng thượng giới được gọi là mục đích, (nghĩa là) đã từ bỏ mục đích ấy. `Piyaggāhīti` là: người chỉ nắm giữ điều khả ái, tức là năm dục trưởng dưỡng. `Pihetattānuyoginanti` là: do cách thực hành ấy, người ấy đã rơi khỏi giáo pháp, trở về đời sống tại gia, sau đó lại ganh tỵ với những người đã nỗ lực tu tập, thành tựu giới hạnh v.v..., và nhận được sự tôn kính từ chư thiên và loài người. Nghĩa là: người ấy mong muốn rằng: “Ôi, mong sao ta cũng được như vậy!”. มา ปิเยหีติ ปิเยหิ สตฺเตหิ วา สงฺขาเรหิ วา กุทาจนํ เอกกฺขเณปิ น สมาคจฺเฉยฺย, ตถา อปฺปิเยหิ. กึ การณา? ปิยา นญฺหิ วิโยควเสน อทสฺสนํ อปฺปิยานญฺจ อุปสงฺกมนวเสน ทสฺสนํ นาม ทุกฺขํ. ตสฺมาติ ยสฺมา อิทํ อุภยมฺปิ ทุกฺขํ, ตสฺมา กญฺจิ สตฺตํ วา สงฺขารํ วา ปิยํ นาม น กเรยฺย. ปิยาปาโย หีติ ปิเยหิ อปาโย วิโยโค[Pg.180]. ปาปโกติ ลามโก. คนฺถา เตสํ น วิชฺชนฺตีติ เยสํ ปิยํ นตฺถิ, เตสํ อภิชฺฌากายคนฺโถ ปหียติ. เยสํ อปฺปิยํ นตฺถิ, เตสํ พฺยาปาโท กายคนฺโถ. เตสุ ปน ทฺวีสุ ปหีเนสุ เสสคนฺถา ปหีนา โหนฺติ. ตสฺมา ปิยํ วา อปฺปิยํ วา น กตฺตพฺพนฺติ อตฺโถ. `Mā piyehīti`: Chớ nên hội hợp với chúng sanh hay các pháp hữu vi khả ái, dù chỉ trong một khoảnh khắc nào, cũng như với các pháp không khả ái. Vì sao vậy? Vì không thấy được người thân yêu do phải chia ly, và phải thấy điều không ưa do chúng đến gần, đó gọi là khổ. `Tasmāti`: Vì cả hai điều này đều là khổ, do đó, không nên xem bất cứ chúng sanh hay pháp hữu vi nào là khả ái. `Piyāpāyo hīti`: là sự chia ly, xa cách với những người thân yêu. `Pāpakoti`: là thấp hèn. `Ganthā tesaṃ na vijjantīti`: Với những người không có gì khả ái, tham thân kết của họ được đoạn trừ. Với những người không có gì không khả ái, sân thân kết (của họ được đoạn trừ). Khi hai điều ấy được đoạn trừ, các kết phược còn lại cũng được đoạn trừ. Do đó, nghĩa là không nên tạo ra điều khả ái hay không khả ái. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. เตน ปน ตโย ชนา ‘‘มยํ วินา ภวิตุํ น สกฺโกมา’’ติ วิพฺภมิตฺวา เคหเมว อคมึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu. Nhưng ba vị kia, vì nghĩ rằng: “Chúng tôi không thể sống thiếu nhau được”, nên đã hoàn tục và trở về nhà. ตโยชนปพฺพชิตวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về ba người xuất gia, phần thứ nhất. ๒. อญฺญตรกุฏุมฺพิกวตฺถุ 2. Câu chuyện về một gia chủ nọ ปิยโต ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุฏุมฺพิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Piyato jāyatīti`, liên quan đến một gia chủ nọ. โส หิ อตฺตโน ปุตฺเต กาลกเต ปุตฺตโสกาภิภูโต อาฬาหนํ คนฺตฺวา โรทติ, ปุตฺตโสกํ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกติ. สตฺถา ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต ตสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เอกํ ปจฺฉาสมณํ คเหตฺวา ตสฺส เคหทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถุ อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘มยา สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กาตุกาโม ภวิสฺสตี’’ติ สตฺถารํ ปเวเสตฺวา เคหมชฺเฌ อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา สตฺถริ นิสินฺเน อาคนฺตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ นุ โข, อุปาสก, ทุกฺขิโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตน ปุตฺตวิโยคทุกฺเข อาโรจิเต, ‘‘อุปาสก, มา จินฺตยิ, อิทํ มรณํ นาม น เอกสฺมึเยว ฐาเน, น จ เอกสฺเสว โหติ, ยาวตา ปน ภวุปฺปตฺติ นาม อตฺถิ, สพฺพสตฺตานํ โหติเยว. เอกสงฺขาโรปิ นิจฺโจ นาม นตฺถิ. ตสฺมา ‘มรณธมฺมํ มตํ, ภิชฺชนธมฺมํ ภินฺน’นฺติ โยนิโส ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ, น โสจิตพฺพํ. โปราณปณฺฑิตาปิ หิ ปุตฺตสฺส มตกาเล ‘มรณธมฺมํ มตํ, ภิชฺชนธมฺมํ ภินฺน’นฺติ โสกํ อกตฺวา มรณสฺสติเมว ภาวยึสู’’ติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เก เอวมกํสุ, กทา จ อกํสุ, อาจิกฺขถ เม’’ติ ยาจิโต ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริตฺวา – Vị gia chủ ấy, khi con trai qua đời, bị sầu muộn vì con xâm chiếm, đã đi đến nghĩa địa và khóc than, không thể kìm nén được nỗi đau buồn. Bậc Đạo Sư, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, thấy được duyên lành chứng đắc đạo quả Nhập Lưu của ông, sau khi đi khất thực về, đã cùng một vị thị giả đi đến cửa nhà của vị gia chủ ấy. Vị gia chủ nghe tin bậc Đạo Sư đến, nghĩ rằng: “Ngài muốn trò chuyện thân mật với ta”, bèn mời bậc Đạo Sư vào, cho dọn chỗ ngồi giữa nhà, và khi bậc Đạo Sư đã an tọa, ông đến ngồi một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi ông: “Này thiện nam, vì sao ông lại đau buồn thế?” Khi ông trình bày nỗi khổ vì mất con, (bậc Đạo Sư phán): “Này thiện nam, đừng lo nghĩ. Cái chết này không chỉ xảy ra ở một nơi, cũng không chỉ xảy ra cho một người, mà hễ còn có sự sinh khởi trong các cõi, nó đều xảy ra cho tất cả chúng sanh. Không một pháp hữu vi nào là thường hằng. Vì vậy, nên như lý tác ý rằng: ‘Vật có bản chất phải chết đã chết, vật có bản chất phải tan rã đã tan rã’, không nên sầu muộn. Vì rằng, ngay cả các bậc hiền triết xưa, khi con qua đời, cũng không sầu muộn mà nghĩ rằng: ‘Vật có bản chất phải chết đã chết, vật có bản chất phải tan rã đã tan rã’, và chỉ tu tập niệm sự chết mà thôi.” Khi được thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, ai đã làm như vậy, và đã làm khi nào, xin hãy kể cho con nghe”, để làm sáng tỏ vấn đề, Ngài đã kể lại một câu chuyện quá khứ. ‘‘อุรโคว [Pg.181] ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุํ; เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลกเต สติ. “Như rắn lột bỏ da cũ, thân mình tiếp tục đi; Cũng vậy, khi thân xác này vô dụng, người chết đã lìa đời. ‘‘ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ; ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตี’’ติ. (ชา. ๑.๕.๑๙-๒๐) – “Khi bị thiêu, nó không biết, tiếng khóc than của người thân; Vì thế ta không sầu muộn, người ấy đã đi theo nghiệp của mình.” อิมํ ปญฺจกนิปาเต อุรคชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘เอวํ ปุพฺเพ ปณฺฑิตา ปิยปุตฺเต กาลกเต ยถา เอตรหิ ตฺวํ กมฺมนฺเต วิสฺสชฺเชตฺวา นิราหาโร โรทนฺโต วิจรสิ, ตถา อวิจริตฺวา มรณสฺสติภาวนาพเลน โสกํ อกตฺวา อาหารํ ปริภุญฺชึสุ, กมฺมนฺตญฺจ อธิฏฺฐหึสุ. ตสฺมา ‘ปิยปุตฺโต เม กาลกโต’ติ มา จินฺตยิ. อุปฺปชฺชมาโน หิ โสโก วา ภยํ วา ปิยเมว นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn Sanh Uraga trong tập Pañcakanipāta, (Ngài phán): “Như vậy, thuở xưa các bậc hiền triết, khi người con yêu quý qua đời, đã không đi lang thang, bỏ bê công việc, nhịn ăn, khóc lóc như ông bây giờ, mà nhờ sức mạnh của việc tu tập niệm sự chết, họ đã không sầu muộn, vẫn ăn uống và tiếp tục công việc của mình. Do đó, đừng nghĩ rằng: ‘Người con yêu quý của ta đã chết’. Vì rằng, sầu hay sợ khi phát sinh, đều nương vào cái yêu quý mà phát sinh.” Nói vậy xong, Ngài đọc kệ này: ๒๑๒. 212. ‘‘ปิยโต ชายตี โสโก, ปิยโต ชายตี ภยํ; ปิยโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ. “Từ ái sanh sầu ưu, từ ái sanh sợ hãi; Ai thoát khỏi lòng ái, không sầu, sợ ở đâu?” ตตฺถ ปิยโตติ วฏฺฏมูลโก หิ โสโก วา ภยํ วา อุปฺปชฺชมานํ ปิยเมว สตฺตํ วา สงฺขารํ วา นิสฺสาย อุปฺปชฺชติ, ตโต ปน วิปฺปมุตฺตสฺส อุภยมฺเปตํ นตฺถีติ อตฺโถ. Trong đó, `piyatoti` có nghĩa là: sầu hay sợ, vốn có gốc rễ từ vòng luân hồi, khi phát sinh, đều nương vào chúng sanh hay pháp hữu vi khả ái mà phát sinh. Nhưng với người đã giải thoát khỏi điều ấy, cả hai đều không có. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน กุฏุมฺพิโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp thoại, vị gia chủ an trú trong quả vị Nhập Lưu, và bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. อญฺญตรกุฏุมฺพิกวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về một gia chủ nọ, phần thứ hai. ๓. วิสาขาวตฺถุ 3. Câu chuyện về bà Visākhā เปมโต ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสาขํ อุปาสิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Pemato jāyatīti`, liên quan đến nữ thí chủ Visākhā. สา กิร ปุตฺตสฺส ธีตรํ สุทตฺตํ นาม กุมาริกํ อตฺตโน ฐาเน ฐเปตฺวา เคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจํ กาเรสิ. สา อปเรน สมเยน กาลมกาสิ. สา ตสฺสา สรีรนิกฺเขปํ กาเรตฺวา โสกํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี ทุกฺขินี ทุมฺมนา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.182] นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ นุ โข ตฺวํ, วิสาเข, ทุกฺขินี ทุมฺมนา อสฺสุมุขา โรทมานา นิสินฺนา’’ติ อาห. สา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ‘‘ปิยา เม, ภนฺเต, สา กุมาริกา วตฺตสมฺปนฺนา, อิทานิ ตถารูปํ น ปสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘กิตฺตกา ปน, วิสาเข, สาวตฺถิยํ มนุสฺสา’’ติ? ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิเยว เม กถิตํ สตฺต ชนโกฏิโย’’ติ. ‘‘สเจ ปนายํ เอตฺตโก ชโน ตว นตฺตาย สทิโส ภเวยฺย, อิจฺเฉยฺยาสิ น’’นฺติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กติ ปน ชนา สาวตฺถิยํ เทวสิกํ กาลํ กโรนฺตี’’ติ? ‘‘พหู, ภนฺเต’’ติ. ‘‘นนุ เอวํ, ภนฺเต, ตว อโสจนกาโล น ภเวยฺย, รตฺตินฺทิวํ โรทนฺตีเยว วิจเรยฺยาสี’’ติ. ‘‘โหตุ, ภนฺเต, ญาตํ มยา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘เตน หิ มา โสจิ, โสโก วา ภยํ วา เปมโตว ชายตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, bà Visākhā đã để cho cô cháu gái tên là Sudattā, con gái của con trai mình, thay thế vị trí của bà để lo liệu các công việc phục vụ Tăng chúng trong nhà. Về sau, cô gái ấy qua đời. Bà Visākhā sau khi lo liệu việc mai táng cho cháu, không thể kìm nén được nỗi sầu muộn, lòng đầy đau khổ, ưu phiền, bèn đi đến chỗ Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi bà: “Này Visākhā, vì sao con lại ngồi đây đau khổ, ưu phiền, mặt đẫm lệ, khóc lóc như vậy?” Bà trình bày sự việc ấy rồi thưa: “Bạch Thế Tôn, đứa cháu gái thân yêu của con là người chu toàn phận sự, bây giờ con không còn thấy người như vậy nữa.” “Này Visākhā, ở thành Sāvatthī có bao nhiêu người?” “Bạch Thế Tôn, chính Ngài đã nói với con là có bảy mươi triệu người.” “Nếu tất cả những người này đều giống như cháu gái của con, con có muốn không?” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” “Vậy hằng ngày ở Sāvatthī có bao nhiêu người chết?” “Rất nhiều, bạch Thế Tôn.” “Nếu vậy thì chẳng phải con sẽ không có lúc nào không sầu muộn, và sẽ đi lại khóc lóc suốt cả ngày đêm hay sao?” “Thôi được rồi, bạch Thế Tôn, con đã hiểu.” Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà: “Nếu vậy, con đừng sầu muộn nữa. Sầu hay sợ đều do ái luyến mà sinh ra,” rồi nói lên kệ này: ๒๑๓. 213. ‘‘เปมโต ชายตี โสโก, เปมโต ชายตี ภยํ; เปมโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ. “Do ái luyến sinh sầu ưu, do ái luyến sinh sợ hãi; Với người thoát khỏi ái luyến, không sầu, sợ hãi đâu ra?” ตตฺถ เปมโตติ ปุตฺตธีตาทีสุ กตํ เปมเมว นิสฺสาย โสโก ชายตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, “pemato” có nghĩa là: do duyên vào chính sự ái luyến đối với con trai, con gái v.v... mà sầu ưu sinh khởi. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. วิสาขาวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về bà Visākhā, câu chuyện thứ ba. ๔. ลิจฺฉวีวตฺถุ 4. Câu chuyện về các vương tử Licchavī รติยา ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ นิสฺสาย กูฏาคารสาลายํ วิหรนฺโต ลิจฺฉวี อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại giảng đường Kūṭāgāra gần thành Vesālī, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Ratiyā jāyatī”, nhắm đến các vương tử Licchavī. เต กิร เอกสฺมึ ฉณทิวเส อญฺญมญฺญํ อสทิเสหิ อลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา อุยฺยานคมนตฺถาย นครา นิกฺขมึสุ. สตฺถา ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เต ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, ลิจฺฉวโย, เยหิ เทวา ตาวตึสา น ทิฏฺฐปุพฺพา, เต อิเม โอโลเกนฺตู’’ติ วตฺวา นครํ ปาวิสิ. เตปิ อุยฺยานํ คจฺฉนฺตา เอกํ นครโสภินึ อิตฺถึ อาทาย คนฺตฺวา ตํ นิสฺสาย อิสฺสาภิภูตา อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา โลหิตํ [Pg.183] นทึ วิย ปวตฺตยึสุ. อถ เน มญฺเจนาทาย อุกฺขิปิตฺวา อาคมํสุ. สตฺถาปิ กตภตฺตกิจฺโจ นครา นิกฺขมิ. ภิกฺขูปิ ลิจฺฉวโย ตถา นียมาเน ทิสฺวา สตฺถารํ อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, ลิจฺฉวิราชาโน ปาโตว อลงฺกตปฏิยตฺตา เทวา วิย นครา นิกฺขมิตฺวา อิทานิ เอกํ อิตฺถึ นิสฺสาย อิมํ พฺยสนํ ปตฺตา’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, โสโก วา ภยํ วา อุปฺปชฺชมานํ รตึ นิสฺสาย อุปฺปชฺชติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vào một ngày lễ hội, các vương tử ấy trang điểm bằng những trang sức không ai giống ai rồi ra khỏi thành để đi đến vườn thượng uyển. Bậc Đạo Sư trong khi đi vào thành để khất thực, thấy họ liền gọi các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, hãy nhìn các vương tử Licchavī. Những ai chưa từng thấy chư thiên ở cõi trời Tāvatiṃsa thì hãy nhìn những vị này,” nói vậy rồi Ngài đi vào thành. Các vương tử ấy khi đi đến vườn thượng uyển, đã dẫn theo một kỹ nữ. Vì cô ta mà họ bị lòng ganh tị xâm chiếm, đánh đập lẫn nhau khiến máu chảy như sông. Bấy giờ, người ta phải dùng cáng khiêng họ về. Bậc Đạo Sư sau khi đã thọ thực xong cũng ra khỏi thành. Các Tỳ-kheo thấy các vương tử Licchavī được khiêng đi như vậy, bèn bạch với Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, các vương tử Licchavī sáng sớm nay trang điểm lộng lẫy ra khỏi thành như chư thiên, bây giờ vì một người phụ nữ mà gặp phải tai họa này.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-kheo, sầu hay sợ khi sinh khởi đều do duyên vào sự ham thích mà sinh khởi,” rồi nói lên kệ này: ๒๑๔. 214. ‘‘รติยา ชายตี โสโก, รติยา ชายตี ภยํ; รติยา วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ. “Do ham thích sinh sầu ưu, do ham thích sinh sợ hãi; Với người thoát khỏi ham thích, không sầu, sợ hãi đâu ra?” ตตฺถ รติยาติ ปญฺจกามคุณรติโต, ตํ นิสฺสายาติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, “ratiyā” có nghĩa là do sự ham thích năm dục công đức, do duyên vào đó (mà sầu và sợ sinh khởi). เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. ลิจฺฉวีวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về các vương tử Licchavī, câu chuyện thứ tư. ๕. อนิตฺถิคนฺธกุมารวตฺถุ 5. Câu chuyện về vương tử Anitthigandha กามโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนิตฺถิคนฺธกุมารํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Kāmato”, nhắm đến vị vương tử tên là Anitthigandha. โส กิร พฺรหฺมโลกา จุตสตฺโต สาวตฺถิยํ มหาโภคกุเล นิพฺพตฺโต ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย อิตฺถิสมีปํ อุปคนฺตุํ น อิจฺฉติ, อิตฺถิยา คยฺหมาโน โรทติ. วตฺถจุมฺพฏเกน นํ คเหตฺวา ถญฺญํ ปาเยนฺติ. โส วยปฺปตฺโต มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, อาวาหํ เต กริสฺสามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น เม อิตฺถิยา อตฺโถ’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุนปฺปุนํ ยาจิยมาโน ปญฺจสเต สุวณฺณกาเร ปกฺโกสาเปตฺวา รตฺตสุวณฺณนิกฺขสหสฺสํ ทาเปตฺวา อติวิย ปาสาทิกํ ฆนโกฏฺฏิมํ อิตฺถิรูปํ กาเรตฺวา ปุน มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, ตยิ อาวาหํ อกโรนฺเต กุลวํโส น ปติฏฺฐหิสฺสติ, กุมาริกํ เต อาเนสฺสามา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ สเจ เม เอวรูปํ กุมาริกํ อาเนสฺสถ, กริสฺสามิ โว วจน’’นฺติ ตํ สุวณฺณรูปกํ ทสฺเสติ. อถสฺส มาตาปิตโร อภิญฺญาเต พฺราหฺมเณ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อมฺหากํ ปุตฺโต มหาปุญฺโญ, อวสฺสํ อิมินา สทฺธึ กตปุญฺญา [Pg.184] กุมาริกา ภวิสฺสติ, คจฺฉถ อิมํ สุวณฺณรูปกํ คเหตฺวา เอวรูปํ กุมาริกํ อาหรถา’’ติ ปหิณึสุ. เต ‘‘สาธู’’ติ จาริกํ จรนฺตา มทฺทรฏฺเฐ สาคลนครํ คตา. ตสฺมิญฺจ นคเร เอกา โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา อภิรูปา กุมาริกา อโหสิ, ตํ มาตาปิตโร สตฺตภูมิกสฺส ปาสาทสฺสูปริมตเล ปริวาเสสุํ. เตปิ โข พฺราหฺมณา ‘‘สเจ อิธ เอวรูปา กุมาริกา ภวิสฺสติ, อิมํ ทิสฺวา ‘อยํ อสุกสฺส กุลสฺส ธีตา วิย อภิรูปา’ติ วกฺขนฺตี’’ติ ตํ สุวณฺณรูปกํ ติตฺถมคฺเค ฐเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. Nghe nói, chàng trai ấy là một chúng sinh từ cõi Phạm thiên tái sinh, chào đời trong một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Kể từ ngày sinh, cậu không muốn đến gần phụ nữ; khi bị phụ nữ bế thì khóc. Người ta phải dùng một miếng vải lót để bế cậu và cho bú. Khi cậu đến tuổi trưởng thành, cha mẹ nói: “Này con, chúng ta sẽ cưới vợ cho con.” Cậu từ chối: “Con không cần phụ nữ.” Được nài nỉ nhiều lần, cậu cho gọi năm trăm thợ vàng, đưa cho họ một ngàn nिक्ख vàng ròng và cho làm một pho tượng phụ nữ bằng vàng khối, vô cùng xinh đẹp. Sau đó, cha mẹ lại nói: “Này con, nếu con không cưới vợ, dòng dõi sẽ không được duy trì. Chúng ta sẽ mang một cô gái về cho con.” Cậu đáp: “Nếu vậy, nếu cha mẹ mang về cho con một cô gái như thế này, con sẽ làm theo lời cha mẹ,” rồi chỉ vào pho tượng vàng. Bấy giờ, cha mẹ cậu cho gọi các Bà-la-môn thông thái và nói: “Con trai chúng tôi có phước lớn, chắc chắn sẽ có một cô gái đã tạo phước cùng với nó. Các vị hãy đi, mang theo pho tượng vàng này và tìm về một cô gái như thế này,” rồi phái họ đi. Họ đáp: “Tốt lắm,” rồi lên đường du hành, đi đến thành Sāgala ở xứ Madda. Trong thành đó có một cô gái khoảng mười sáu tuổi, rất xinh đẹp; cha mẹ cô cho cô ở trên tầng cao nhất của một lâu đài bảy tầng. Các Bà-la-môn ấy nghĩ: “Nếu ở đây có một cô gái như thế, thì khi thấy pho tượng này, người ta sẽ nói: ‘Pho tượng này xinh đẹp như con gái của gia đình nọ’,” rồi họ đặt pho tượng vàng ở con đường dẫn đến bến nước và ngồi xuống một bên. อถสฺส กุมาริกาย ธาตี ตํ กุมาริกํ นฺหาเปตฺวา สยมฺปิ นฺหายิตุกามา หุตฺวา ติตฺถํ อาคตา ตํ รูปกํ ทิสฺวา ‘‘ธีตา เม’’ติ สญฺญาย ‘‘ทุพฺพินีตาสิ, อิทาเนวาหํ นฺหาเปตฺวา นิกฺขนฺตา, ตฺวํ มยา ปุเรตรํ อิธาคตาสี’’ติ หตฺเถน ปหริตฺวา ถทฺธภาวญฺเจว นิพฺพิการตญฺจ ญตฺวา ‘‘อหํ เม, ธีตาติ สญฺญมกาสึ, กึ นาเมต’’นฺติ อาห. อถ นํ เต พฺราหฺมณา ‘‘เอวรูปา เต, อมฺม, ธีตา’’ติ ปุจฺฉึสุ. อยํ มม ธีตุ สนฺติเก กึ อคฺฆตีติ? เตน หิ เต ธีตรํ อมฺหากํ ทสฺเสหีติ. สา เตหิ สทฺธึ เคหํ คนฺตฺวา สามิกานํ อาโรเจสิ. เต พฺราหฺมเณหิ สทฺธึ กตปฏิสมฺโมทนา ธีตรํ โอตาเรตฺวา เหฏฺฐาปาสาเท สุวณฺณรูปกสฺส สนฺติเก ฐเปสุํ. สุวณฺณรูปกํ นิปฺปภํ อโหสิ, กุมาริกา สปฺปภา อโหสิ. พฺราหฺมณา ตํ เตสํ ทตฺวา กุมาริกํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา คนฺตฺวา อนิตฺถิคนฺธกุมารสฺส มาตาปิตูนํ อาโรจยึสุ. เต ตุฏฺฐมานสา ‘‘คจฺฉถ, นํ สีฆํ อาเนถา’’ติ มหนฺเตน สกฺกาเรน ปหิณึสุ. Bấy giờ, vú nuôi của cô gái ấy, sau khi tắm cho cô xong, tự mình cũng muốn tắm nên đã đi ra bến nước. Thấy pho tượng vàng, bà có ý nghĩ rằng: “Đây là con gái của ta”, rồi nói: “Này con khó dạy, ta vừa mới tắm cho con xong rồi đi ra, vậy mà con lại đến đây trước cả ta”, rồi dùng tay đánh vào pho tượng. Khi biết được sự cứng rắn và không có phản ứng, bà nói: “Ta đã lầm tưởng là con gái của ta, vật này là gì vậy?”. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn hỏi bà: “Thưa bà, con gái của bà có hình dáng như thế này sao?”. Bà đáp: “Pho tượng này so với con gái của tôi thì đáng giá bao nhiêu?”. Họ nói: “Nếu vậy, xin bà hãy cho chúng tôi xem con gái của bà”. Bà ấy cùng với họ đi về nhà và trình báo cho chủ nhân. Vợ chồng người chủ sau khi hoan hỷ chào hỏi các vị Bà-la-môn, đã cho cô con gái đi xuống và đặt đứng gần pho tượng vàng ở lầu dưới. Pho tượng vàng trở nên không có ánh sáng, còn cô gái thì tỏa sáng rực rỡ. Các vị Bà-la-môn giao pho tượng ấy cho cha mẹ cô gái, rồi nhận lấy cô gái và đi báo cho cha mẹ của hoàng tử Anitthigandha. Họ với tâm hoan hỷ, đã phái người đi với lễ vật trọng hậu và nói rằng: “Hãy đi, mau rước cô ấy về”. กุมาโรปิ ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ‘‘กญฺจนรูปโตปิ กิร อภิรูปตรา ทาริกา อตฺถี’’ติ สวนวเสเนว สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สีฆํ อาเนนฺตู’’ติ อาห. สาปิ โข ยานํ อาโรเปตฺวา อานียมานา อติสุขุมาลตาย ยานุคฺฆาเตน สมุปฺปาทิตวาตโรคา อนฺตรามคฺเคเยว กาลมกาสิ. กุมาโรปิ ‘‘อาคตา’’ติ นิรนฺตรํ ปุจฺฉติ, ตสฺส อติสิเนเหน ปุจฺฉนฺตสฺส สหสาว อนาโรเจตฺวา กติปาหํ วิกฺเขปํ กตฺวา ตมตฺถํ อาโรจยึสุ. โส ‘‘ตถารูปาย นาม อิตฺถิยา สทฺธึ สมาคมํ นาลตฺถ’’นฺติ อุปฺปนฺนโทมนสฺโส ปพฺพเตน วิย โสกทุกฺเขน อชฺโฌตฺถโฏ [Pg.185] อโหสิ. สตฺถา ตสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ปิณฺฑาย จรนฺโต ตํ เคหทฺวารํ อคมาสิ. อถสฺส มาตาปิตโร สตฺถารํ อนฺโตเคหํ ปเวเสตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสึสุ. สตฺถา ภตฺตกิจฺจาวสาเน ‘‘กหํ อนิตฺถิคนฺธกุมาโร’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘เอโส, ภนฺเต, อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา อนฺโตคพฺเภ นิสินฺโน’’ติ. ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ. โส อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ‘‘กึ นุ โข, กุมาร, พลวโสโก อุปฺปนฺโน’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, ภนฺเต, ‘เอวรูปา นาม อิตฺถี อนฺตรามคฺเค กาลกตา’ติ สุตฺวา พลวโสโก อุปฺปนฺโน, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานาสิ ปน ตฺวํ, กุมาร, กึ เต นิสฺสาย โสโก อุปฺปนฺโน’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กามํ นิสฺสาย, กุมาร, พลวโสโก อุปฺปนฺโน, โสโก วา ภยํ วา กามํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị hoàng tử cũng nghe được câu chuyện ấy, và chỉ do nghe rằng: “Nghe nói có cô gái còn xinh đẹp hơn cả pho tượng vàng”, mà phát sinh lòng yêu mến, rồi nói: “Hãy mau rước nàng về”. Khi cô gái ấy được đưa lên xe và được rước đi, do quá ư mềm mại, vì xe xóc nảy nên phát sinh bệnh phong, nàng đã qua đời ngay trên đường đi. Vị hoàng tử cũng liên tục hỏi: “Nàng đã đến chưa?”. Đối với chàng đang hỏi với lòng yêu mến tha thiết, họ không báo tin ngay lập tức, mà sau khi trì hoãn vài ngày, họ mới báo cho chàng biết sự việc ấy. Chàng nghĩ: “Ta đã không được sum họp cùng với một người phụ nữ như thế”, với tâm ưu phiền phát sinh, chàng bị nỗi sầu khổ bao trùm như thể bị một ngọn núi đè lên. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của vị ấy, trong khi đi khất thực, Ngài đã đến cổng nhà ấy. Bấy giờ, cha mẹ của chàng mời Đức Thế Tôn vào trong nhà và kính cẩn cúng dường. Đức Thế Tôn, sau khi thọ thực xong, hỏi: “Hoàng tử Anitthigandha ở đâu?”. “Bạch Thế Tôn, chàng đã tuyệt thực và đang ngồi trong phòng riêng”. “Hãy gọi chàng đến đây”. Chàng đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi Đức Thế Tôn hỏi: “Này hoàng tử, vì sao con lại có nỗi sầu muộn lớn lao phát sinh như vậy?”, chàng thưa: “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Vì nghe tin ‘một người phụ nữ như thế đã qua đời trên đường đi’ nên nỗi sầu muộn lớn lao đã phát sinh nơi con, đến nỗi cơm con cũng không muốn ăn”. Bấy giờ, Đức Thế Tôn hỏi chàng: “Này hoàng tử, con có biết chăng, do nương vào điều gì mà sầu muộn phát sinh nơi con?”. “Bạch Thế Tôn, con không biết”. “Này hoàng tử, do nương vào ái dục mà nỗi sầu muộn lớn lao phát sinh. Sầu hay sợ đều do nương vào ái dục mà phát sinh”. Nói vậy xong, Ngài đọc bài kệ này: ๒๑๕. 215. ‘‘กามโต ชายตี โสโก, กามโต ชายตี ภยํ; กามโต วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ. “Do ái dục sinh sầu ưu, do ái dục sinh sợ hãi; đối với người đã giải thoát khỏi ái dục, không có sầu ưu, thì sợ hãi từ đâu mà có?”. ตตฺถ กามโตติ วตฺถุกามกิเลสกามโต, ทุวิธมฺเปตํ กามํ นิสฺสายาติ อตฺโถ. Trong đó, “do ái dục” có nghĩa là do dục đối tượng và dục phiền não; nghĩa là do nương vào hai loại dục này mà phát sinh. เทสนาวสาเน อนิตฺถิคนฺธกุมาโร โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. Khi kết thúc bài pháp, hoàng tử Anitthigandha an trú trong quả Dự Lưu. อนิตฺถิคนฺธกุมารวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về hoàng tử Anitthigandha là câu chuyện thứ năm. ๖. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ 6. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn ตณฺหาย ชายตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, trong khi đang trú tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng “Taṇhāya jāyatī”, nhân một vị Bà-la-môn. โส กิร มิจฺฉาทิฏฺฐิโก เอกทิวสํ นทีตีรํ คนฺตฺวา เขตฺตํ โสเธติ. สตฺถา ตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. โส สตฺถารํ ทิสฺวาปิ สามีจิกมฺมํ อกตฺวา ตุณฺหี อโหสิ. อถ นํ สตฺถา ปุเรตรํ อาลปิตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, กึ กโรสี’’ติ อาห. ‘‘เขตฺตํ, โภ โคตม, โสเธมี’’ติ. สตฺถา เอตฺตกเมว วตฺวา คโต. ปุนทิวเสปิ ตสฺส เขตฺตํ กสิตุํ อาคตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, กึ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เขตฺตํ กสามิ, โภ โคตมา’’ติ สุตฺวา ปกฺกามิ. ปุนทิวสาทีสุปิ ตเถว คนฺตฺวา ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘โภ โคตม, เขตฺตํ วปามิ นิทฺเทมิ รกฺขามี’’ติ [Pg.186] สุตฺวา ปกฺกามิ. อถ นํ เอกทิวสํ พฺราหฺมโณ อาห – ‘‘โภ โคตม, ตฺวํ มม เขตฺตโสธนทิวสโต ปฏฺฐาย อาคโต. สเจ เม สสฺสํ สมฺปชฺชิสฺสติ, ตุยฺหมฺปิ สํวิภาคํ กริสฺสามิ, ตุยฺหํ อทตฺวา สยํ น ขาทิสฺสามิ, อิโต ทานิ ปฏฺฐาย ตฺวํ มม สหาโย’’ติ. Vị Bà-la-môn ấy, nghe nói, là người có tà kiến. Một hôm, ông đi đến bờ sông và làm cỏ ruộng. Đức Thế Tôn thấy được sự đầy đủ duyên lành của vị ấy, nên đã đi đến gần. Vị ấy dù thấy Đức Thế Tôn cũng không làm việc cung kính mà vẫn im lặng. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bắt chuyện trước, hỏi rằng: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì?”. “Thưa ngài Gotama, tôi đang làm cỏ ruộng”. Đức Thế Tôn chỉ nói bấy nhiêu rồi đi. Ngày hôm sau, khi vị ấy đến để cày ruộng, Ngài cũng đến gần và hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đang làm gì?”. Nghe câu trả lời “Thưa ngài Gotama, tôi đang cày ruộng”, Ngài liền rời đi. Vào những ngày sau cũng vậy, Ngài đến và hỏi như thế, và sau khi nghe câu trả lời: “Thưa ngài Gotama, tôi đang gieo hạt, tưới nước, canh giữ ruộng”, Ngài liền rời đi. Bấy giờ, một hôm, vị Bà-la-môn nói với Ngài: “Thưa ngài Gotama, ngài đã đến đây kể từ ngày tôi làm cỏ ruộng. Nếu lúa của tôi được mùa, tôi sẽ chia phần cho ngài. Tôi sẽ không ăn một mình mà không cho ngài. Kể từ hôm nay, ngài là bạn của tôi”. อถสฺส อปเรน สมเยน สสฺสํ สมฺปชฺชิ, ตสฺส ‘‘สมฺปนฺนํ เม สสฺสํ, สฺเว ทานิ ลายาเปสฺสามี’’ติ ลายนตฺถํ กตฺตพฺพกิจฺจสฺส รตฺตึ มหาเมโฆ วสฺสิตฺวา สพฺพํ สสฺสํ หริ, เขตฺตํ ตจฺเฉตฺวา ฐปิตสทิสํ อโหสิ. สตฺถา ปน ปฐมทิวสํเยว ‘‘ตํ สสฺสํ น สมฺปชฺชิสฺสตี’’ติ อญฺญาสิ. พฺราหฺมโณ ปาโตว ‘‘เขตฺตํ โอโลเกสฺสามี’’ติ คโต ตุจฺฉํ เขตฺตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนพลวโสโก จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ โคตโม มม เขตฺตโสธนกาลโต ปฏฺฐาย อาคโต, อหมฺปิ นํ ‘อิมสฺมึ สสฺเส นิปฺผนฺเน ตุยฺหมฺปิ สํวิภาคํ กริสฺสามิ, ตุยฺหํ อทตฺวา สยํ น ขาทิสฺสามิ, อิโต ปฏฺฐาย ทานิ ตฺวํ มม สหาโย’ติ อวจํ. โสปิ เม มโนรโถ มตฺถกํ น ปาปุณี’’ติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. อถสฺส สตฺถา เคหทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถุ อาคมนํ สุตฺวา ‘‘สหายํ เม อาเนตฺวา อิธ นิสีทาเปถา’’ติ อาห. ปริชโน ตถา อกาสิ. สตฺถา นิสีทิตฺวา ‘‘กหํ พฺราหฺมโณ’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คพฺเภ นิปนฺโน’’ติ วุตฺเต ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ ปกฺโกสาเปตฺวา อาคนฺตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนํ อาห ‘‘กึ, พฺราหฺมณา’’ติ? โภ โคตม, ตุมฺเห มม เขตฺตโสธนทิวสโต ปฏฺฐาย อาคตา, อหมฺปิ ‘‘สสฺเส นิปฺผนฺเน ตุมฺหากํ สํวิภาคํ กริสฺสามี’’ติ อวจํ. โส เม มโนรโถ อนิปฺผนฺโน, เตน เม โสโก อุปฺปนฺโน, ภตฺตมฺปิ เม นจฺฉาเทตีติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ชานาสิ ปน, พฺราหฺมณ, กึ เต นิสฺสาย โสโก อุปฺปนฺโน’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘น ชานามิ, โภ โคตม, ตฺวํ ปน ชานาสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, อุปฺปชฺชมาโน โสโก วา ภยํ วา ตณฺหํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Về sau, vào một thời điểm khác, lúa của vị Bà-la-môn ấy được trổ sanh. Vị ấy nghĩ: ‘Lúa của ta đã trổ sanh, ngày mai ta sẽ cho gặt’. Sau khi đã làm xong các công việc cần làm để gặt lúa, vào ban đêm, một trận mưa lớn đã trút xuống cuốn trôi tất cả lúa, thửa ruộng trở nên giống như được dọn sạch. Và bậc Đạo Sư đã biết ngay từ ngày đầu tiên rằng: ‘Vụ lúa ấy sẽ không thành tựu’. Vị Bà-la-môn vào lúc sáng sớm đi ra với ý nghĩ: ‘Ta sẽ xem ruộng’, và khi thấy thửa ruộng trống không, ông sanh lòng sầu muộn mãnh liệt và suy nghĩ: ‘Sa-môn Gotama đã đến đây kể từ lúc ta dọn ruộng. Ta cũng đã nói với ngài rằng: ‘Khi lúa này chín, tôi sẽ chia phần cho ngài, tôi sẽ không ăn một mình nếu chưa dâng cúng cho ngài. Kể từ nay, ngài là bạn của tôi’. Nhưng tâm nguyện ấy của ta đã không thành tựu’. Ông tuyệt thực và nằm trên giường. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã đi đến cửa nhà của ông. Ông nghe tin bậc Đạo Sư đến, liền nói: ‘Hãy mời người bạn của tôi vào và mời ngài ngồi ở đây’. Người nhà đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư sau khi ngồi xuống, hỏi: ‘Vị Bà-la-môn ở đâu?’. Khi được trả lời: ‘Ngài đang nằm trong phòng’, Ngài cho gọi: ‘Hãy gọi ông ấy ra đây’. Khi vị Bà-la-môn đến và ngồi xuống một bên, Ngài hỏi: ‘Này Bà-la-môn, vì sao ông lại nằm như vậy?’. ‘Thưa ngài Gotama, ngài đã đến đây kể từ ngày tôi dọn ruộng, và tôi cũng đã nói rằng: ‘Khi lúa chín, tôi sẽ chia phần cho ngài’. Tâm nguyện ấy của tôi đã không thành tựu, vì thế tôi sanh lòng sầu muộn, đến nỗi cơm nước cũng không muốn ăn’. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi ông: ‘Này Bà-la-môn, ông có biết sầu muộn của ông sanh khởi do nương vào điều gì không?’. Khi ông trả lời: ‘Thưa ngài Gotama, tôi không biết, còn ngài có biết không?’, bậc Đạo Sư nói: ‘Này Bà-la-môn, đúng vậy, sầu muộn hay sợ hãi khi sanh khởi đều nương vào ái dục mà sanh khởi’, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này: ๒๑๖. 216. ‘‘ตณฺหาย ชายตี โสโก, ตณฺหาย ชายตี ภยํ; ตณฺหาย วิปฺปมุตฺตสฺส, นตฺถิ โสโก กุโต ภย’’นฺติ. Do ái sanh sầu ưu, do ái sanh sợ hãi; Người thoát ly ái dục, không sầu, đâu sợ hãi. ตตฺถ ตณฺหายาติ ฉทฺวาริกาย ตณฺหาย, เอตํ ตณฺหํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ‘do ái’ nghĩa là do ái dục ở sáu căn, ý nghĩa là (sầu và sợ) sanh khởi do nương vào ái dục ấy. เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị Bà-la-môn đắc quả Tu-đà-hoàn. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn, phẩm thứ sáu. ๗. ปญฺจสตทารกวตฺถุ 7. Câu chuyện năm trăm thiếu niên สีลทสฺสนสมฺปนฺนนฺติ [Pg.187] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อนฺตรามคฺเค ปญฺจสตทารเก อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Veluvana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Sīladassanasampannaṃ, liên quan đến năm trăm thiếu niên ở giữa đường. เอกทิวสญฺหิ สตฺถา อสีติมหาเถเรหิ สทฺธึ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เอกสฺมึ ฉณทิวเส ปญฺจสเต ทารเก ปูวปจฺฉิโย อุกฺขิปาเปตฺวา นครา นิกฺขมฺม อุยฺยานํ คจฺฉนฺเต อทฺทส. เตปิ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปกฺกมึสุ, เต เอกํ ภิกฺขุมฺปิ ‘‘ปูวํ คณฺหถา’’ติ น วทึสุ. สตฺถา เตสํ คตกาเล ภิกฺขู อาห – ‘‘ขาทิสฺสถ, ภิกฺขเว, ปูเว’’ติ. ‘‘กหํ ภนฺเต, ปูวา’’ติ? ‘‘กึ น ปสฺสถ เต ทารเก ปูวปจฺฉิโย อุกฺขิปาเปตฺวา อติกฺกนฺเต’’ติ? ‘‘ภนฺเต, เอวรูปา นาม ทารกา กสฺสจิ ปูวํ น เทนฺตี’’ติ. ‘‘ภิกฺขเว, กิญฺจาปิ เอเต มํ วา ตุมฺเห วา ปูเวหิ น นิมนฺตยึสุ, ปูวสามิโก ปน ภิกฺขุ ปจฺฉโต อาคจฺฉติ, ปูเว ขาทิตฺวาว คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. พุทฺธานญฺหิ เอกปุคฺคเลปิ อิสฺสา วา โทโส วา นตฺถิ, ตสฺมา อิมํ วตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ อาทาย เอกสฺมึ รุกฺขมูเล ฉายาย นิสีทิ. ทารกา มหากสฺสปตฺเถรํ ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนหา ปีติเวเคน ปริปุณฺณสรีรา หุตฺวา ปจฺฉิโย โอตาเรตฺวา เถรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปูเว ปจฺฉีหิ สทฺธึเยว อุกฺขิปิตฺวา ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ เถรํ วทึสุ. อถ เน เถโร อาห – ‘‘เอส สตฺถา ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา รุกฺขมูเล นิสินฺโน, ตุมฺหากํ เทยฺยธมฺมํ อาทาย คนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส สํวิภาคํ กโรถา’’ติ. เต ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ นิวตฺติตฺวา เถเรน สทฺธึเยว คนฺตฺวา ปูเว ทตฺวา โอโลกยมานา เอกมนฺเต ฐตฺวา ปริโภคาวสาเน อุทกํ อทํสุ. ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘ทารเกหิ มุโขโลกเนน ภิกฺขา ทินฺนา, สมฺมาสมฺพุทฺธํ วา มหาเถเร วา ปูเวหิ อนาปุจฺฉิตฺวา มหากสฺสปตฺเถรํ ทิสฺวา ปจฺฉีหิ สทฺธึเยว อาทาย อาคมึสู’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺเตน มหากสฺสเปน สทิโส ภิกฺขุ เทวมนุสฺสานํ ปิโย โหติ, เต จ ตสฺส จตุปจฺจเยน ปูชํ กโรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Chuyện kể rằng, một hôm, bậc Đạo Sư cùng với tám mươi vị đại trưởng lão, với năm trăm vị Tỳ-khưu tùy tùng, đang đi vào thành Rājagaha để khất thực, vào một ngày lễ hội, Ngài thấy năm trăm thiếu niên cho người mang những giỏ bánh, đi ra khỏi thành để đến công viên. Họ đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi đi qua, họ không nói với một vị Tỳ-khưu nào rằng: ‘Xin hãy nhận bánh’. Khi họ đã đi qua, bậc Đạo Sư nói với các Tỳ-khưu: ‘Này các Tỳ-khưu, các ông có muốn ăn bánh không?’. ‘Bạch Thế Tôn, bánh ở đâu?’. ‘Các ông không thấy những thiếu niên mang giỏ bánh đi qua đó sao?’. ‘Bạch Thế Tôn, những thiếu niên như vậy không cúng dường bánh cho bất kỳ ai’. ‘Này các Tỳ-khưu, dù họ không mời Ta hay các ông dùng bánh, nhưng vị chủ nhân của những chiếc bánh đang đi phía sau. Chúng ta nên ăn bánh rồi mới đi’. Quả thật, chư Phật không có lòng ganh tỵ hay sân hận đối với bất kỳ một cá nhân nào. Vì vậy, sau khi nói lời này, Ngài dẫn chúng Tỳ-khưu đến ngồi dưới bóng mát của một gốc cây. Các thiếu niên thấy trưởng lão Mahākassapa đang đi đến từ phía sau, họ sanh lòng quý mến, toàn thân tràn đầy hỷ lạc, họ đặt những giỏ bánh xuống, đảnh lễ trưởng lão bằng năm vóc sát đất, rồi nâng những chiếc bánh cùng với giỏ lên và nói với trưởng lão: ‘Bạch ngài, xin hãy nhận lấy’. Bấy giờ, trưởng lão nói với họ: ‘Bậc Đạo Sư đang cùng chúng Tỳ-khưu ngồi dưới gốc cây kia. Các con hãy mang vật cúng dường của mình đến đó và chia phần cho chúng Tỳ-khưu’. Họ đáp: ‘Lành thay, bạch ngài’, rồi quay lại, cùng đi với trưởng lão, dâng cúng bánh, và đứng một bên nhìn theo. Sau khi các ngài dùng xong, họ dâng nước. Các Tỳ-khưu phàn nàn: ‘Các thiếu niên cúng dường do thiên vị. Họ không hỏi han bậc Chánh Đẳng Giác hay các vị đại trưởng lão, nhưng khi thấy trưởng lão Mahākassapa, họ liền mang cả giỏ bánh đến’. Bậc Đạo Sư nghe được câu chuyện của họ, liền nói: ‘Này các Tỳ-khưu, một vị Tỳ-khưu giống như con trai của Ta, Mahākassapa, thì được chư thiên và loài người yêu mến, và họ cúng dường vị ấy bốn món vật dụng’, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này: ๒๑๗. 217. ‘‘สีลทสฺสนสมฺปนฺนํ, ธมฺมฏฺฐํ สจฺจเวทินํ; อตฺตโน กมฺม กุพฺพานํ, ตํ ชโน กุรุเต ปิย’’นฺติ. Người đầy đủ giới và kiến, an trú trong Chánh pháp, biết rõ sự thật, làm tròn phận sự mình, người ấy được dân chúng yêu mến. ตตฺถ [Pg.188] สีลทสฺสนสมฺปนฺนนฺติ จตุปาริสุทฺธิสีเลน เจว มคฺคผลสมฺปยุตฺเตน จ สมฺมาทสฺสเนน สมฺปนฺนํ. ธมฺมฏฺฐนฺติ นววิธโลกุตฺตรธมฺเม ฐิตํ, สจฺฉิกตโลกุตฺตรธมฺมนฺติ อตฺโถ. สจฺจเวทินนฺติ จตุนฺนํ สจฺจานํ โสฬสหากาเรหิ สจฺฉิกตตฺตา สจฺจญาเณน สจฺจเวทินํ. อตฺตโน กมฺม กุพฺพานนฺติ อตฺตโน กมฺมํ นาม ติสฺโส สิกฺขา, ตา ปูรยมานนฺติ อตฺโถ. ตํ ชโนติ ตํ ปุคฺคลํ โลกิยมหาชโน ปิยํ กโรติ, ทฏฺฐุกาโม วนฺทิตุกาโม ปจฺจเยน ปูเชตุกาโม โหติเยวาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, cụm từ sīladassanasampannaṃ (đầy đủ giới và kiến) có nghĩa là: người đã thành tựu Tứ thanh tịnh giới và chánh kiến tương ưng với đạo và quả. Cụm từ dhammaṭṭhaṃ (an trú trong pháp) có nghĩa là: người an trú trong chín pháp siêu thế, tức là người đã chứng ngộ pháp siêu thế. Cụm từ saccavedinaṃ (người biết sự thật) có nghĩa là: người biết sự thật bằng trí tuệ về chân lý, do đã chứng ngộ Tứ đế với mười sáu phương diện. Cụm từ attano kamma kubbānaṃ (làm công việc của mình) có nghĩa là: công việc của mình chính là ba học giới, tức là người đang hoàn thiện ba học giới ấy. Cụm từ taṃ jano (người ấy) có nghĩa là: quần chúng thế gian yêu mến người ấy, mong muốn được gặp gỡ, mong muốn được đảnh lễ, và mong muốn được cúng dường tứ sự. เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ทารกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Vào cuối thời pháp, tất cả các cậu bé ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. ปญฺจสตทารกวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện năm trăm cậu bé, là chuyện thứ bảy. ๘. เอกอนาคามิตฺเถรวตฺถุ 8. Câu chuyện về vị trưởng lão A-na-hàm ฉนฺทชาโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อนาคามิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu chandajāto, liên quan đến một vị trưởng lão A-na-hàm. เอกทิวสญฺหิ ตํ เถรํ สทฺธิวิหาริกา ปุจฺฉึสุ – ‘‘อตฺถิ ปน โว, ภนฺเต, วิเสสาธิคโม’’ติ. เถโร ‘‘อนาคามิผลํ นาม คหฏฺฐาปิ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตํ ปตฺตกาเลเยว เตหิ สทฺธึ กเถสฺสามี’’ติ หรายมาโน กิญฺจิ อกเถตฺวาว กาลกโต สุทฺธาวาสเทวโลเก นิพฺพตฺติ. อถสฺส สทฺธิวิหาริกา โรทิตฺวา ปริเทวิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา โรทนฺตาว เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อถ เน สตฺถา ‘‘กึ, ภิกฺขเว, โรทถา’’ติ อาห. ‘‘อุปชฺฌาโย โน, ภนฺเต, กาลกโต’’ติ. ‘‘โหตุ, ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, ธุวธมฺโม นาเมโส’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, มยมฺปิ ชานาม, อปิจ มยํ อุปชฺฌายํ วิเสสาธิคมํ ปุจฺฉิมฺหา, โส กิญฺจิ อกเถตฺวาว กาลกโต, เตนมฺห ทุกฺขิตา’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, อุปชฺฌาเยน โว อนาคามิผลํ ปตฺตํ, โส ‘คิหีเปตํ ปาปุณนฺติ, อรหตฺตํ ปตฺวาว เนสํ กเถสฺสามี’ติ หรายนฺโต ตุมฺหากํ กิญฺจิ อกเถตฺวา กาลํ กตฺวา สุทฺธาวาเส นิพฺพตฺโต, อสฺสาสถ, ภิกฺขเว, อุปชฺฌาโย โว กาเมสุ อปฺปฏิพทฺธจิตฺตตํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Chuyện kể rằng, một hôm, các vị đệ tử cùng trú xứ hỏi vị trưởng lão ấy: “Bạch ngài, ngài có chứng đắc pháp thượng nhân nào không?” Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Quả vị A-na-hàm thì ngay cả hàng tại gia cũng có thể chứng đắc. Chỉ khi nào ta chứng quả A-la-hán, ta mới nói cho họ biết.” Do xấu hổ, ngài không nói gì cả, rồi viên tịch và tái sanh vào cõi trời Tịnh Cư. Bấy giờ, các vị đệ tử cùng trú xứ của ngài khóc lóc, than van, rồi đến hầu bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên trong khi vẫn còn khóc. Bậc Đạo Sư hỏi họ: “Này các Tỳ-khưu, vì sao các ông khóc?” – “Bạch Thế Tôn, vị thầy tế độ của chúng con đã viên tịch.” – “Thôi nào, các Tỳ-khưu, đừng lo buồn. Đó là lẽ thường hằng.” – “Bạch Thế Tôn, vâng, chúng con cũng biết vậy. Nhưng chúng con đã hỏi thầy tế độ về sự chứng đắc pháp thượng nhân, ngài đã viên tịch mà không nói một lời nào. Vì thế chúng con đau buồn.” Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, đừng lo buồn. Vị thầy tế độ của các ông đã chứng quả A-na-hàm. Do xấu hổ, ngài nghĩ rằng: ‘Ngay cả hàng tại gia cũng chứng đắc quả này, chỉ khi nào chứng quả A-la-hán ta mới nói cho họ biết.’ Vì vậy, ngài đã không nói gì với các ông, rồi viên tịch và tái sanh vào cõi Tịnh Cư. Hãy an lòng, này các Tỳ-khưu, vị thầy tế độ của các ông đã đạt đến trạng thái tâm không còn vướng mắc vào các dục.” Nói xong, Ngài đọc câu kệ này: ๒๑๘. 218. ‘‘ฉนฺทชาโต [Pg.189] อนกฺขาเต, มนสา จ ผุโฏ สิยา; กาเมสุ จ อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต, อุทฺธํโสโตติ วุจฺจตี’’ติ. “Người có ước muốn sanh khởi đối với pháp Vô vi, tâm đã thấm nhuần pháp ấy; và tâm không còn vướng mắc vào các dục, được gọi là người đi ngược dòng.” ตตฺถ ฉนฺทชาโตติ กตฺตุกามตาวเสน ชาตฉนฺโท อุสฺสาหปตฺโต. อนกฺขาเตติ นิพฺพาเน. ตญฺหิ ‘‘อสุเกน กตํ วา นีลาทีสุ เอวรูปํ วา’’ติ อวตฺตพฺพตาย อนกฺขาตํ นาม. มนสา จ ผุโฏ สิยาติ เหฏฺฐิเมหิ ตีหิ มคฺคผลจิตฺเตหิ ผุโฏ ปูริโต ภเวยฺย. อปฺปฏิพทฺธจิตฺโตติ อนาคามิมคฺควเสน กาเมสุ อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต. อุทฺธํโสโตติ เอวรูโป ภิกฺขุ อวิเหสุ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ปฏิสนฺธิวเสน อกนิฏฺฐํ คจฺฉนฺโต อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ, ตาทิโส โว อุปชฺฌาโยติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, chandajāto (có ước muốn sanh khởi) có nghĩa là người có ước muốn sanh khởi do năng lực của ý muốn thực hành, đã đạt đến sự nỗ lực. Anakkhāte (đối với pháp Vô vi) có nghĩa là đối với Niết-bàn. Thật vậy, Niết-bàn được gọi là Vô vi (không thể tuyên thuyết) vì không thể nói rằng: “Niết-bàn do người này tạo ra” hoặc “Niết-bàn có hình tướng như thế này trong số các màu xanh v.v...” Cụm từ manasā ca phuṭo siyā (tâm đã thấm nhuần) có nghĩa là tâm đã được thấm nhuần, viên mãn bởi ba đạo và quả thấp hơn. Appaṭibaddhacitto (tâm không còn vướng mắc) có nghĩa là tâm không còn vướng mắc vào các dục do năng lực của đạo A-na-hàm. Uddhaṃsoto (người đi ngược dòng) có nghĩa là: một vị Tỳ-khưu như vậy, sau khi tái sanh vào cõi trời Vô Phiền (Aviha), từ đó trở đi, do năng lực của sự tái sanh, đi lên đến cõi trời Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha), được gọi là “người đi ngược dòng”. Ý nghĩa là: vị thầy tế độ của các ông là một người như vậy. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺตผเล ปติฏฺฐหึสุ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy chứng đắc quả A-la-hán. Thời pháp cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng. เอกอนาคามิตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện vị trưởng lão A-na-hàm, là chuyện thứ tám. ๙. นนฺทิยวตฺถุ 9. Câu chuyện về Nandiya จิรปฺปวาสินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อิสิปตเน วิหรนฺโต นนฺทิยํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Isipatana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu cirappavāsiṃ, liên quan đến Nandiya. พาราณสิยํ กิร สทฺธาสมฺปนฺนสฺส กุลสฺส นนฺทิโย นาม ปุตฺโต อโหสิ, โส มาตาปิตูนํ อนุรูโป สทฺธาสมฺปนฺโน สงฺฆุปฏฺฐาโก อโหสิ. อถสฺส มาตาปิตโร วยปฺปตฺตกาเล สมฺมุขเคหโต มาตุลธีตรํ เรวตึ นาม อาเนตุกามา อเหสุํ. สา ปน อสฺสทฺธา อทานสีลา, นนฺทิโย ตํ น อิจฺฉิ. อถสฺส มาตา เรวตึ อาห – ‘‘อมฺม, ตฺวํ อิมสฺมึ เคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส นิสชฺชนฏฺฐานํ อุปลิมฺปิตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปหิ, อาธารเก ฐเปหิ, ภิกฺขูนํ อาคตกาเล ปตฺตํ คเหตฺวา นิสีทาเปตฺวา ธมฺมกรเณน ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา ภุตฺตกาเล ปตฺเต โธว, เอวํ เม ปุตฺตสฺส อาราธิตา ภวิสฺสสี’’ติ. สา ตถา อกาสิ. อถ นํ ‘‘โอวาทกฺขมา ชาตา’’ติ ปุตฺตสฺส อาโรเจตฺวา เตน สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิเต ทิวสํ ฐเปตฺวา อาวาหํ กรึสุ. Chuyện kể rằng, tại thành Bārāṇasī, có một gia đình giàu tín tâm, sinh được người con trai tên là Nandiya. Cậu xứng đáng với cha mẹ, là người có tín tâm và thường hộ độ chư Tăng. Khi cậu đến tuổi trưởng thành, cha mẹ cậu muốn cưới cho cậu cô con gái của người cậu ruột tên là Revatī, nhà ở đối diện. Nhưng cô gái này không có tín tâm, lại không có lòng bố thí, nên Nandiya không muốn cưới cô. Bấy giờ, mẹ của Nandiya bảo Revatī: “Này con, ở nhà này, con hãy quét dọn chỗ ngồi cho chư Tăng, trải tọa cụ, đặt giá để bát. Khi các vị Tỳ-khưu đến, con hãy nhận lấy bát, mời các ngài an tọa, dùng đồ lọc nước để lọc nước uống, và sau khi các ngài dùng bữa xong thì rửa bát. Làm như vậy, con sẽ được lòng con trai của ta.” Cô gái đã làm theo như vậy. Bấy giờ, bà mẹ báo cho con trai rằng: “Cô ấy đã trở nên biết vâng lời dạy bảo.” Khi cậu con trai chấp thuận: “Như vậy thì tốt ạ,” họ bèn định ngày và cử hành hôn lễ. อถ [Pg.190] นํ นนฺทิโย อาห – ‘‘สเจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ มาตาปิตโร จ เม อุปฏฺฐหิสฺสสิ, เอวํ อิมสฺมึ เคเห วสิตุํ ลภิสฺสสิ, อปฺปมตฺตา โหหี’’ติ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา กติปาหํ สทฺธา วิย หุตฺวา ภตฺตารํ อุปฏฺฐหนฺตี ทฺเว ปุตฺเต วิชายิ. นนฺทิยสฺสาปิ มาตาปิตโร กาลมกํสุ, เคเห สพฺพิสฺสริยํ ตสฺสาเยว อโหสิ. นนฺทิโยปิ มาตาปิตูนํ กาลกิริยโต ปฏฺฐาย มหาทานปติ หุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ปฏฺฐเปสิ. กปณทฺธิกาทีนมฺปิ เคหทฺวาเร ปากวตฺตํ ปฏฺฐเปสิ. โส อปรภาเค สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อาวาสทาเน อานิสํสํ สลฺลกฺเขตฺวา อิสิปตเน มหาวิหาเร จตูหิ คพฺเภหิ ปฏิมณฺฑิตํ จตุสาลํ กาเรตฺวา มญฺจปีฐาทีนิ อตฺถราเปตฺวา ตํ อาวาสํ นิยฺยาเทนฺโต พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ตถาคตสฺส ทกฺขิโณทกํ อทาสิ. สตฺถุ หตฺเถ ทกฺขิโณทกปติฏฺฐาเนน สทฺธึเยว ตาวตึสเทวโลเก สพฺพทิสาสุ ทฺวาทสโยชนิโก อุทฺธํ โยชนสตุพฺเพโธ สตฺตรตนมโย นารีคณสมฺปนฺโน ทิพฺพปาสาโท อุคฺคจฺฉิ. Bấy giờ, Nandiya nói với nàng: “Nếu nàng phụng sự chư Tăng và cha mẹ của ta, thì nàng sẽ được ở lại trong ngôi nhà này. Hãy tinh cần!” Nàng vâng lời: “Xin vâng,” rồi trong vài ngày, nàng tỏ ra như người có đức tin, hầu hạ chồng và đã sanh được hai người con trai. Cha mẹ của Nandiya cũng qua đời, toàn bộ gia sản trong nhà đều thuộc về nàng. Kể từ khi cha mẹ qua đời, Nandiya trở thành một thí chủ lớn, thiết lập việc cúng dường đến chư Tăng. Chàng cũng thiết lập việc nấu nướng bố thí tại cửa nhà cho những người nghèo khổ, khách bộ hành, v.v. Về sau, sau khi nghe Đức Phật thuyết pháp, nhận thấy phước báu của việc cúng dường trú xứ, chàng đã cho xây dựng tại đại tịnh xá Isipatana một ngôi nhà có bốn gian, được trang hoàng với bốn phòng ốc, cho sắp đặt giường ghế, v.v., rồi trong khi dâng cúng trú xứ ấy, chàng đã cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật dẫn đầu và đã dâng nước cúng dường lên Đức Như Lai. Ngay khi dòng nước cúng dường được đặt vào tay Đức Thế Tôn, tại cõi trời Ba Mươi Ba, một thiên cung đã hiện ra, rộng mười hai do-tuần về mọi hướng, cao một trăm do-tuần, làm bằng bảy loại báu, đầy đủ các thiên nữ. อเถกทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร เทวจาริกํ คนฺตฺวา ตสฺส ปาสาทสฺส อวิทูเร ฐิโต อตฺตโน สนฺติเก อาคเต เทวปุตฺเต ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺเสโส อจฺฉราคณปริวุโต ทิพฺพปาสาโท นิพฺพตฺโต’’ติ. อถสฺส เทวปุตฺตา วิมานสามิกํ อาจิกฺขนฺตา อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, เยน นนฺทิเยน นาม คหปติปุตฺเตน อิสิปตเน สตฺถุ วิหารํ กาเรตฺวา ทินฺโน, ตสฺสตฺถาย เอตํ วิมานํ นิพฺพตฺต’’นฺติ. อจฺฉราสงฺโฆปิ นํ ทิสฺวา ปาสาทโต โอโรหิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยํ ‘นนฺทิยสฺส ปริจาริกา ภวิสฺสามา’ติ อิธ นิพฺพตฺตา, ตํ ปน อปสฺสนฺตี อติวิย อุกฺกณฺฐิตมฺหา, มตฺติกปาตึ ภินฺทิตฺวา สุวณฺณปาติคหณํ วิย มนุสฺสสมฺปตฺตึ ชหิตฺวา ทิพฺพสมฺปตฺติคหณํ, อิธาคมนตฺถาย นํ วเทยฺยาถา’’ติ. เถโร ตโต อาคนฺตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘นิพฺพตฺตติ นุ โข, ภนฺเต, มนุสฺสโลเก ฐิตานํเยว กตกลฺยาณานํ ทิพฺพสมฺปตฺตี’’ติ. ‘‘โมคฺคลฺลาน, นนุ เต เทวโลเก นนฺทิยสฺส นิพฺพตฺตา ทิพฺพสมฺปตฺติ สามํ ทิฏฺฐา, กสฺมา มํ ปุจฺฉสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต, นิพฺพตฺตตี’’ติ. Rồi một hôm, Đại đức Mahāmoggallāna trong khi du hành đến cõi trời, đứng gần thiên cung ấy, đã hỏi các vị thiên tử đến gần ngài: “Thiên cung này, được các thiên nữ vây quanh, đã hiện ra cho ai vậy?” Bấy giờ, các vị thiên tử, muốn cho ngài biết chủ nhân của thiên cung, đã thưa rằng: “Bạch ngài, do gia chủ tử tên là Nandiya đã cho xây dựng và cúng dường một ngôi tịnh xá lên Đức Thế Tôn tại Isipatana, thiên cung này đã hiện ra vì lợi ích của vị ấy.” Chúng thiên nữ cũng thấy ngài, liền từ thiên cung đi xuống và thưa rằng: “Bạch ngài, chúng con đã sanh về đây với ý nguyện ‘chúng ta sẽ là người hầu hạ của Nandiya’. Nhưng vì không thấy vị ấy, chúng con vô cùng mỏi mòn trông đợi. Việc từ bỏ tài sản cõi người để nắm lấy tài sản cõi trời cũng giống như đập vỡ một cái bát đất để lấy một cái bát vàng. Xin ngài hãy bảo vị ấy đến đây.” Trưởng lão từ đó trở về, đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch hỏi: “Bạch Đức Thế Tôn, có thật là tài sản cõi trời hiện ra cho những người đã làm các việc lành khi họ vẫn còn đang ở cõi người không?” “Này Moggallāna, chẳng phải chính con đã thấy tài sản cõi trời hiện ra cho Nandiya ở cõi trời rồi sao? Cớ sao lại hỏi ta?” “Bạch Đức Thế Tôn, quả thật là như vậy, nó có hiện ra.” อถ นํ สตฺถา ‘‘โมคฺคลฺลานํ กึ นาเมตํ กเถสิ. ยถา หิ จิรปฺปวุฏฺฐํ ปุตฺตํ วา ภาตรํ วา วิปฺปวาสโต อาคจฺฉนฺตํ คามทฺวาเร ฐิโต โกจิเทว [Pg.191] ทิสฺวา เวเคน เคหํ อาคนฺตฺวา ‘อสุโก นาม อาคโต’ติ อาโรเจยฺย, อถสฺส ญาตกา หฏฺฐปหฏฺฐา เวเคน นิกฺขมิตฺวา ‘อาคโตสิ, ตาต, อโรโคสิ, ตาตา’ติ ตํ อภินนฺเทยฺยุํ, เอวเมว อิธ กตกลฺยาณํ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อิมํ โลกํ ชหิตฺวา ปรโลกํ คตํ ทสวิธํ ทิพฺพปณฺณาการํ อาทาย ‘อหํ ปุรโต, อหํ ปุรโต’ติ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา เทวตา อภินนฺทนฺตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với ngài: “Này Moggallāna, sao con lại nói như vậy? Ví như một người con hay người anh em đi xa lâu ngày, khi từ nơi xa trở về, có người nào đó đứng ở cổng làng thấy vậy, liền vội vã về nhà báo tin: ‘Người tên là... đã về rồi!’ Bấy giờ, thân quyến của người ấy vô cùng vui mừng, vội vã đi ra và chào đón người ấy: ‘Này con, con đã về rồi ư? Này con, con có được khỏe mạnh không?’ và họ hoan hỷ với người ấy. Cũng vậy, ở đây, một người nam hay người nữ đã làm các việc lành, khi từ bỏ thế gian này để đi sang thế giới bên kia, chư thiên mang theo mười loại tặng phẩm của cõi trời, đi ra đón rước với tâm niệm ‘ta trước, ta trước’ và hoan hỷ chào đón.” Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๑๙. 219. ‘‘จิรปฺปวาสึ ปุริสํ, ทูรโต โสตฺถิมาคตํ; ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ, อภินนฺทนฺติ อาคตํ. Người đi xa lâu ngày, từ nơi xa trở về bình an; Thân quyến, bạn bè, người thân thiết, hoan hỷ mừng đón người trở về. ๒๒๐. 220. ‘‘ตเถว กตปุญฺญมฺปิ, อสฺมา โลกา ปรํ คตํ; ปุญฺญานิ ปฏิคณฺหนฺติ, ปิยํ ญาตีว อาคต’’นฺติ. Cũng vậy, người đã làm các việc phước, từ đời này sang đời khác; Các phước báu đón nhận người ấy, như thân quyến đón người thân trở về.” ตตฺถ จิรปฺปวาสินฺติ จิรปฺปวุฏฺฐํ. ทูรโต โสตฺถิมาคตนฺติ วณิชฺชํ วา ราชโปริสํ วา กตฺวา ลทฺธลาภํ นิปฺผนฺนสมฺปตฺตึ อนุปทฺทเวน ทูรฏฺฐานโต อาคตํ. ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จาติ กุลสมฺพนฺธวเสน ญาตี จ สนฺทิฏฺฐาทิภาเวน มิตฺตา จ สุหทยภาเวน สุหชฺชา จ. อภินนฺทนฺติ อาคตนฺติ นํ ทิสฺวา อาคตนฺติ วจนมตฺเตน วา อญฺชลิกรณมตฺเตน วา เคหสมฺปตฺตํ ปน นานปฺปการปณฺณาการาภิหรณวเสน อภินนฺทนฺติ. ตเถวาติ เตเนวากาเรน กตปุญฺญมฺปิ ปุคฺคลํ อิมสฺมา โลกา ปรโลกํ คตํ ทิพฺพํ อายุวณฺณสุขยสอาธิปเตยฺยํ, ทิพฺพํ รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพนฺติ อิมํ ทสวิธํ ปณฺณาการํ อาทาย มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐิตานิ ปุญฺญานิ อภินนฺทนฺตานิ ปฏิคฺคณฺหนฺติ. ปิยํ ญาตีวาติ อิธโลเก ปิยญาตกํ อาคตํ เสสญาตกา วิยาติ อตฺโถ. Trong đó, cirappavāsiṃ nghĩa là người đi xa lâu ngày. Dūrato sotthimāgataṃ nghĩa là người từ nơi xa trở về mà không gặp tai họa, sau khi đã buôn bán hoặc phục vụ vua chúa, đã thu được lợi lộc và tài sản. Ñātimittā suhajjā ca: ñāti là thân quyến do mối quan hệ gia tộc; mittā là bạn bè do quen biết; và suhajjā là người thân thiết do có tấm lòng tốt. Abhinandanti āgataṃ: họ hoan hỷ khi thấy người ấy trở về, hoặc chỉ bằng lời nói, hoặc bằng cách chắp tay, hoặc khi người ấy đã về đến nhà thì họ hoan hỷ bằng cách mang đến nhiều loại tặng phẩm. Tatheva: cũng theo cách đó. Các phước báu (puññāni) đón nhận (paṭigaṇhanti) người đã làm phước (katapuññampi puggalaṃ) từ đời này sang đời khác (imasmā lokā paralokaṃ gataṃ), bằng cách mang đến mười loại tặng phẩm này: tuổi thọ, sắc đẹp, hạnh phúc, danh tiếng, quyền uy ở cõi trời, và sắc, thanh, hương, vị, xúc ở cõi trời; các phước báu ấy, đứng ở vị trí của cha mẹ, vui mừng đón nhận. Piyaṃ ñātīva: nghĩa là giống như những người thân quyến còn lại đón nhận một người thân yêu đã trở về trong đời này. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi bài pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. นนฺทิยวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện Nandiya, phẩm thứ chín. ปิยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Yêu Thích đến đây là kết thúc. โสฬสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười sáu. ๑๗. โกธวคฺโค 17. Phẩm Sân Hận ๑. โรหินีขตฺติยกญฺญาวตฺถุ 1. Câu chuyện công chúa Rohinī โกธํ [Pg.192] ชเหติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา นิคฺโรธาราเม วิหรนฺโต โรหินึ นาม ขตฺติยกญฺญํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Nigrodhārāma, Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu kệ “Kodhaṃ jahe”, liên quan đến một vị công chúa dòng Sát-đế-lỵ tên là Rohinī. เอกสฺมึ กิร สมเย อายสฺมา อนุรุทฺโธ ปญฺจสเตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ กปิลวตฺถุํ อคมาสิ. อถสฺส ญาตกา ‘‘เถโร อาคโต’’ติ สุตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ อคมํสุ ฐเปตฺวา โรหินึ นาม เถรสฺส ภคินึ. เถโร ญาตเก ปุจฺฉิ ‘‘กหํ, โรหินี’’ติ? ‘‘เคเห, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กสฺมา อิธ นาคตา’’ติ? ‘‘สรีเร ตสฺสา ฉวิโรโค อุปฺปนฺโนติ ลชฺชาย นาคตา, ภนฺเต’’ติ. เถโร ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ ปกฺโกสาเปตฺวา ปฏกญฺจุกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา อาคตํ เอวมาห – ‘‘โรหินิ, กสฺมา นาคตาสี’’ติ? ‘‘สรีเร เม, ภนฺเต, ฉวิโรโค อุปฺปนฺโน, ตสฺมา ลชฺชาย นาคตามฺหี’’ติ. ‘‘กึ ปน เต ปุญฺญํ กาตุํ น วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘กึ กโรมิ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อาสนสาลํ กาเรหี’’ติ. ‘‘กึ คเหตฺวา’’ติ? ‘‘กึ เต ปสาธนภณฺฑกํ นตฺถี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ มูล’’นฺติ? ‘‘ทสสหสฺสมูลํ ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘เตน หิ ตํ วิสฺสชฺเชตฺวา อาสนสาลํ กาเรหี’’ติ. ‘‘โก เม, ภนฺเต, กาเรสฺสตี’’ติ? เถโร สมีเป ฐิตญาตเก โอโลเกตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ ภาโร โหตู’’ติ อาห. ‘‘ตุมฺเห ปน, ภนฺเต, กึ กริสฺสถา’’ติ? ‘‘อหมฺปิ อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ. ‘‘เตน หิ เอติสฺสา ทพฺพสมฺภาเร อาหรถา’’ติ. เต ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ อาหรึสุ. Tương truyền, vào một thời, Tôn giả Anuruddha cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã đi đến thành Kapilavatthu. Khi ấy, bà con của ngài nghe tin: “Trưởng lão đã đến” liền đi đến chỗ Trưởng lão, ngoại trừ người em gái của Trưởng lão tên là Rohinī. Trưởng lão hỏi bà con: “Rohinī ở đâu?”. “Bạch ngài, ở nhà ạ”. “Tại sao không đến đây?”. “Bạch ngài, vì một chứng bệnh ngoài da đã phát sanh trên thân của cô ấy, nên cô ấy xấu hổ không đến”. Trưởng lão cho gọi cô ấy đến, và khi cô ấy mặc áo choàng đến, ngài nói như vầy: “Này Rohinī, tại sao con không đến?”. “Bạch ngài, một chứng bệnh ngoài da đã phát sanh trên thân con, vì thế do xấu hổ nên con đã không đến”. “Này con, chẳng lẽ con không nên làm phước sao?”. “Bạch ngài, con phải làm gì?”. “Hãy xây một trai đường”. “Lấy gì để xây ạ?”. “Chẳng lẽ con không có đồ trang sức sao?”. “Bạch ngài, có ạ”. “Trị giá bao nhiêu?”. “Sẽ trị giá mười ngàn ạ”. “Vậy thì, hãy bán nó đi và xây trai đường”. “Bạch ngài, ai sẽ xây cho con?”. Trưởng lão nhìn những người bà con đang đứng gần và nói: “Việc này là trách nhiệm của các vị”. “Bạch ngài, còn ngài sẽ làm gì?”. “Ta cũng sẽ ở đây”. “Vậy thì, hãy mang vật liệu xây dựng đến cho cô ấy”. Họ thưa: “Lành thay, bạch ngài” và đã mang đến. เถโร อาสนสาลํ สํวิทหนฺโต โรหินึ อาห – ‘‘ทฺวิภูมิกํ อาสนสาลํ กาเรตฺวา อุปริ ปทรานํ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐาสาลํ นิพทฺธํ สมฺมชฺชิตฺวา อาสนานิ ปญฺญาเปหิ, นิพทฺธํ ปานียฆเฏ อุปฏฺฐาเปหี’’ติ. สา ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ปสาธนภณฺฑกํ วิสฺสชฺเชตฺวา ทฺวิภูมิกอาสนสาลํ กาเรตฺวา อุปริ ปทรานํ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐาสาลํ สมฺมชฺชนาทีนิ อกาสิ. นิพทฺธํ ภิกฺขู นิสีทนฺติ. อถสฺสา อาสนสาลํ สมฺมชฺชนฺติยาว ฉวิโรโค มิลายิ. สา อาสนสาลาย นิฏฺฐิตาย พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อาสนสาลํ ปูเรตฺวา นิสินฺนสฺส พุทฺธปฺปมุขสฺส [Pg.193] ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ อทาสิ. สตฺถา กตภตฺตกิจฺโจ ‘‘กสฺเสตํ ทาน’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภคินิยา เม, ภนฺเต, โรหินิยา’’ติ. ‘‘สา ปน กห’’นฺติ? ‘‘เคเห, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ปกฺโกสถ น’’นฺติ? สา อาคนฺตุํ น อิจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อนิจฺฉมานมฺปิ ปกฺโกสาเปสิเยว. อาคนฺตฺวา จ ปน วนฺทิตฺวา นิสินฺนํ อาห – ‘‘โรหินิ, กสฺมา นาคมิตฺถา’’ติ? ‘‘สรีเร เม, ภนฺเต, ฉวิโรโค อตฺถิ, เตน ลชฺชมานา นาคตามฺหี’’ติ. ‘‘ชานาสิ ปน กึ เต นิสฺสาย เอส อุปฺปนฺโน’’ติ? ‘‘น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตว โกธํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน เอโส’’ติ. ‘‘กึ ปน เม, ภนฺเต, กต’’นฺติ? ‘‘เตน หิ สุณาหี’’ติ. อถสฺสา สตฺถา อตีตํ อาหริ. Trưởng lão trong khi sắp đặt việc xây trai đường đã nói với Rohinī: “Sau khi cho xây trai đường hai tầng, kể từ lúc lót ván sàn ở tầng trên, con hãy thường xuyên quét dọn trai đường ở tầng dưới, hãy sắp đặt chỗ ngồi, và hãy thường xuyên đặt các bình nước uống”. Cô ấy thưa: “Lành thay, bạch ngài”, rồi bán đồ trang sức, cho xây trai đường hai tầng, và kể từ lúc lót ván sàn ở tầng trên, cô đã làm các việc như quét dọn trai đường ở tầng dưới. Các vị tỳ-khưu thường xuyên đến ngồi. Khi ấy, ngay trong lúc cô đang quét dọn trai đường, chứng bệnh ngoài da đã thuyên giảm. Khi trai đường đã hoàn tất, cô đã thỉnh chúng Tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu, và đã dâng cúng vật thực loại cứng và loại mềm hảo hạng đến chúng Tỳ-khưu với đức Phật là vị dẫn đầu đang ngồi đầy cả trai đường. Bậc Đạo Sư sau khi dùng bữa xong đã hỏi: “Vật cúng dường này của ai?”. “Bạch ngài, của em gái con, Rohinī”. “Còn cô ấy ở đâu?”. “Bạch ngài, ở nhà ạ”. “Hãy gọi cô ấy đến”. Cô ấy không muốn đến. Khi ấy, Bậc Đạo Sư vẫn cho gọi cô ấy đến dù cô không muốn. Và khi cô đến, đảnh lễ và ngồi xuống, ngài nói: “Này Rohinī, tại sao con không đến?”. “Bạch ngài, trên thân con có bệnh ngoài da, vì thế do xấu hổ nên con đã không đến”. “Con có biết bệnh này phát sanh do duyên cớ gì không?”. “Bạch ngài, con không biết”. “Nó phát sanh do sân hận của con”. “Bạch ngài, con đã làm gì?”. “Vậy thì, hãy lắng nghe”. Khi ấy, Bậc Đạo Sư đã kể lại câu chuyện quá khứ cho cô ấy. อตีเต พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสี เอกิสฺสา รญฺโญ นาฏกิตฺถิยา อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘ทุกฺขมสฺสา อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา มหากจฺฉุผลานิ อาหราเปตฺวา ตํ นาฏกิตฺถึ อตฺตโน สนฺติกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ยถา สา น ชานาติ, เอวมสฺสา สยเน เจว ปาวารโกชวาทีนญฺจ อนฺตเรสุ กจฺฉุจุณฺณานิ ฐปาเปสิ, เกฬึ กุรุมานา วิย ตสฺสา สรีเรปิ โอกิริ. ตํ ขณํเยว ตสฺสา สรีรํ อุปฺปกฺกุปฺปกฺกํ คณฺฑาคณฺฑชาตํ อโหสิ. สา กณฺฑุวนฺตี คนฺตฺวา สยเน นิปชฺชิ, ตตฺราปิสฺสา กจฺฉุจุณฺเณหิ ขาทิยมานาย ขรตรา เวทนา อุปฺปชฺชิ. ตทา อคฺคมเหสี โรหินี อโหสีติ. Trong quá khứ, vị chánh cung hoàng hậu của vua Bārāṇasī đã ôm lòng oán hận một nữ vũ công của vua, và suy nghĩ: “Ta sẽ gây đau khổ cho nó”. Bà cho mang đến nhiều trái đậu ngứa, rồi cho gọi nữ vũ công ấy đến chỗ mình. Theo cách mà cô ấy không biết, bà đã cho đặt bột đậu ngứa vào giữa giường ngủ và các tấm chăn, thảm của cô ấy, và như thể đang đùa giỡn, bà cũng rắc lên thân thể cô ấy. Ngay lúc ấy, thân thể cô ấy nổi đầy mụn nhọt và mẩn ngứa. Cô ấy cảm thấy ngứa ngáy, đi đến giường và nằm xuống. Ở đó, một cảm thọ đau đớn dữ dội hơn đã phát sanh, như thể bị bột đậu ngứa cắn xé. Khi ấy, vị chánh cung hoàng hậu chính là Rohinī. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา, ‘‘โรหินิ, ตทา ตยาเวตํ กมฺมํ กตํ. อปฺปมตฺตโกปิ หิ โกโธ วา อิสฺสา วา กาตุํ น ยุตฺตรูโป เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư sau khi kể lại câu chuyện quá khứ này, đã nói: “Này Rohinī, khi ấy, chính con đã tạo nghiệp ấy. Thật vậy, dù chỉ một chút sân hận hay ganh tỵ cũng không nên làm”, rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๒๒๑. 221. ‘‘โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ,สํโยชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย; ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ,อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา’’ติ. “Hãy từ bỏ sân hận, hãy đoạn trừ ngã mạn, hãy vượt qua tất cả các kiết sử. Người không dính mắc vào danh sắc, không còn phiền não, các khổ đau không theo đến người ấy.” ตตฺถ โกธนฺติ สพฺพาการมฺปิ โกธํ นววิธมฺปิ มานํ ชเหยฺย. สํโยชนนฺติ กามราคสํโยชนาทิกํ ทสวิธมฺปิ สพฺพสํโยชนํ อติกฺกเมยฺย. อสชฺชมานนฺติ อลคฺคมานํ. โย หิ ‘‘มม รูปํ มม เวทนา’’ติอาทินา นเยน นามรูปํ ปฏิคฺคณฺหาติ, ตสฺมิญฺจ ภิชฺชมาเน โสจติ วิหญฺญติ[Pg.194], อยํ นามรูปสฺมึ สชฺชติ นาม. เอวํ อคฺคณฺหนฺโต อวิหญฺญนฺโต น สชฺชติ นาม. ตํ ปุคฺคลํ เอวํ อสชฺชมานํ ราคาทีนํ อภาเวน อกิญฺจนํ ทุกฺขา นาม นานุปตนฺตีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. โรหินีปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิตา, ตงฺขณญฺเญวสฺสา สรีรํ สุวณฺณวณฺณํ อโหสิ. Ở đây, (từ) sân hận có nghĩa là: nên từ bỏ mọi loại sân hận và cả chín loại ngã mạn. (Từ) kiết sử có nghĩa là: nên vượt qua tất cả mười loại kiết sử, bắt đầu từ kiết sử tham dục. (Từ) không dính mắc có nghĩa là không bám víu. Thật vậy, người nào chấp thủ danh sắc theo cách ‘sắc của ta, thọ của ta’ v.v., và khi nó hoại diệt thì sầu muộn, phiền não, người này được gọi là dính mắc vào danh sắc. Người không chấp thủ như vậy, không phiền não, được gọi là không dính mắc. Ý nghĩa là: các khổ đau không theo đến người như vậy, người không dính mắc, người không còn phiền não do sự vắng mặt của tham ái v.v. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Rohinī cũng an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và ngay lúc ấy, thân thể của cô trở nên có màu sắc như vàng ròng. สา ตโต จุตา ตาวตึสภวเน จตุนฺนํ เทวปุตฺตานํ สีมนฺตเร นิพฺพตฺติตฺวา ปาสาทิกา รูปโสภคฺคปฺปตฺตา อโหสิ. จตฺตาโรปิ เทวปุตฺตา ตํ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนหา หุตฺวา ‘‘มม สีมาย อนฺโต นิพฺพตฺตา, มม สีมาย อนฺโต นิพฺพตฺตา’’ติ วิวทนฺตา สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘เทว, อิมํ โน นิสฺสาย อฑฺโฑ อุปฺปนฺโน, ตํ วินิจฺฉินาถา’’ติ อาหํสุ. สกฺโกปิ ตํ โอโลเกตฺวาว อุปฺปนฺนสิเนโห หุตฺวา เอวมาห – ‘‘อิมาย โว ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย กถํ จิตฺตานิ อุปฺปนฺนานี’’ติ. อเถโก อาห – ‘‘มม ตาว อุปฺปนฺนจิตฺตํ สงฺคามเภริ วิย สนฺนิสีทิตุํ นาสกฺขี’’ติ. ทุติโย ‘‘มม จิตฺตํ ปพฺพตนที วิย สีฆํ ปวตฺตติเยวา’’ติ. ตติโย ‘‘มม อิมิสฺสา ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย กกฺกฏสฺส วิย อกฺขีนิ นิกฺขมึสู’’ติ. จตุตฺโถ ‘‘มม จิตฺตํ เจติเย อุสฺสาปิตธโช วิย นิจฺจลํ ฐาตุํ นาสกฺขี’’ติ. อถ เน สกฺโก อาห – ‘‘ตาตา, ตุมฺหากํ ตาว จิตฺตานิ ปสยฺหรูปานิ, อหํ ปน อิมํ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม มรณํ ภวิสฺสตี’’ติ. เทวปุตฺตา, ‘‘มหาราช, ตุมฺหากํ มรเณน อตฺโถ นตฺถี’’ติ ตํ สกฺกสฺส วิสฺสชฺเชตฺวา ปกฺกมึสุ. สา สกฺกสฺส ปิยา อโหสิ มนาปา. ‘‘อสุกกีฬํ นาม คจฺฉามา’’ติ วุตฺเต สกฺโก ตสฺสา วจนํ ปฏิกฺขิปิตุํ นาสกฺขีติ. Nàng Rohinī sau khi mệnh chung ở kiếp ấy, được tái sanh vào cõi trời Ba Mươi Ba, ngay giữa ranh giới của bốn vị thiên tử. Nàng có dung sắc xinh đẹp, đáng mến, và có vẻ đẹp hình thể tuyệt vời. Cả bốn vị thiên tử khi trông thấy nàng, lòng sanh ái luyến, bèn tranh cãi nhau rằng: “Nàng sanh ra trong ranh giới của ta, nàng sanh ra trong ranh giới của ta.” Rồi họ cùng nhau đến yết kiến thiên chủ Sakka và thưa rằng: “Thưa Thiên chủ, vì vị thiên nữ này mà chúng con có sự tranh chấp, xin ngài hãy phân xử cho.” Thiên chủ Sakka vừa nhìn thấy nàng, lòng cũng sanh ái luyến, bèn hỏi rằng: “Kể từ lúc trông thấy vị thiên nữ này, tâm của các khanh sanh khởi như thế nào?” Bấy giờ, một vị thưa: “Tâm con sanh khởi, không thể nào yên lặng được, giống như tiếng trống trận.” Vị thứ hai thưa: “Tâm con trôi chảy nhanh chóng như dòng sông trên núi.” Vị thứ ba thưa: “Kể từ lúc trông thấy nàng, mắt con lồi ra như mắt cua.” Vị thứ tư thưa: “Tâm con không thể đứng yên, giống như lá phướn được treo trên bảo tháp.” Bấy giờ, thiên chủ Sakka bảo họ: “Này các con, tâm của các con vẫn còn có thể kiềm chế được. Còn ta, nếu được nàng, ta sẽ sống; nếu không được, ta sẽ chết.” Các vị thiên tử thưa: “Thưa Đại vương, chúng con không muốn ngài phải chết,” rồi nhường nàng lại cho thiên chủ Sakka và lui đi. Nàng trở thành người yêu quý và đẹp lòng của thiên chủ Sakka. Khi nàng nói: “Chúng ta hãy đi đến cuộc vui chơi này,” thiên chủ Sakka không thể từ chối lời nói của nàng. โรหินีขตฺติยกญฺญาวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện thứ nhất về công chúa Rohinī. ๒. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ 2. Câu chuyện về một vị Tỳ-kheo không rõ tên. โย เว อุปฺปติตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อคฺคาฬเว เจติเย วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại điện thờ Aggāḷava, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Yo ve uppatitaṃ”, liên quan đến một vị Tỳ-kheo không rõ tên. สตฺถารา [Pg.195] หิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส เสนาสเน อนุญฺญาเต ราชคหเสฏฺฐิอาทีหิ เสนาสเนสุ กริยมาเนสุ เอโก อาฬวิโก ภิกฺขุ อตฺตโน เสนาสนํ กโรนฺโต เอกํ มนาปรุกฺขํ ทิสฺวา ฉินฺทิตุํ อารภิ. ตตฺถ ปน นิพฺพตฺตา เอกา ตรุณปุตฺตา เทวตา ปุตฺตํ องฺเกนาทาย ฐิตา ยาจิ ‘‘มา เม, สามิ, วิมานํ ฉินฺทิ, น สกฺขิสฺสามิ ปุตฺตํ อาทาย อนาวาสา วิจริตุ’’นฺติ. โส ‘‘อหํ อญฺญตฺร อีทิสํ รุกฺขํ น ลภิสฺสามี’’ติ ตสฺสา วจนํ นาทิยิ. สา ‘‘อิมมฺปิ ตาว ทารกํ โอโลเกตฺวา โอรมิสฺสตี’’ติ ปุตฺตํ รุกฺขสาขาย ฐเปสิ. โสปิ ภิกฺขุ อุกฺขิปิตํ ผรสุํ สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺโต ทารกสฺส พาหุํ ฉินฺทิ, เทวตา อุปฺปนฺนพลวโกธา ‘‘ปหริตฺวา นํ มาเรสฺสามี’’ติ อุโภ หตฺเถ อุกฺขิปิตฺวา เอวํ ตาว จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ สีลวา. สจาหํ อิมํ มาเรสฺสามิ, นิรยคามินี ภวิสฺสามิ. เสสเทวตาปิ อตฺตโน รุกฺขํ ฉินฺทนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘อสุกเทวตาย เอวํ นาม มาริโต ภิกฺขู’ติ มํ ปมาณํ กตฺวา ภิกฺขู มาเรสฺสนฺติ. อยญฺจ สสามิโก ภิกฺขุ, สามิกสฺเสว นํ กเถสฺสามี’’ติ อุกฺขิตฺตหตฺเถ อปเนตฺวา โรทมานา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ เทวเต’’ติ อาห. สา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ เม สาวเกน อิทํ นาม กตํ, อหมฺปิ นํ มาเรตุกามา หุตฺวา อิทํ นาม จินฺเตตฺวา อมาเรตฺวาว อิธาคตา’’ติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ วิตฺถารโต อาโรเจสิ. Chuyện là, khi bậc Đạo Sư cho phép Tăng chúng sử dụng sàng tọa, các trưởng giả ở thành Rājagaha bắt đầu xây dựng các trú xứ. Có một vị Tỳ-kheo người xứ Āḷavī, trong khi xây dựng trú xứ cho mình, thấy một cây gỗ đẹp và bắt đầu đốn hạ. Bấy giờ, một vị nữ thiên ngự trên cây ấy, đang bế con nhỏ, hiện ra và van xin: “Thưa ngài, xin đừng đốn hạ trú xứ của tôi. Tôi không thể nào bế con đi lang thang không nơi nương tựa.” Vị Tỳ-kheo không nghe lời nàng, nghĩ rằng: “Ta sẽ không tìm được cây nào khác như thế này.” Vị nữ thiên nghĩ: “Có lẽ khi thấy đứa bé này, ông ta sẽ dừng tay,” bèn đặt con mình lên một cành cây. Vị Tỳ-kheo không thể kìm lại chiếc búa đã giơ lên, đã chặt đứt cánh tay của đứa bé. Vị nữ thiên nổi cơn thịnh nộ, giơ cả hai tay lên định đánh chết vị Tỳ-kheo, nhưng rồi suy nghĩ lại: “Vị Tỳ-kheo này là người có giới hạnh. Nếu ta giết ông ta, ta sẽ bị đọa địa ngục. Các vị thiên khác khi thấy Tỳ-kheo đốn cây của mình, sẽ lấy ta làm tiền lệ mà giết các Tỳ-kheo. Hơn nữa, vị Tỳ-kheo này có thầy, ta nên đến trình báo với thầy của ông ta.” Nghĩ vậy, nàng hạ tay xuống, khóc lóc đi đến chỗ bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bậc Đạo Sư hỏi nàng: “Này thiên nữ, có chuyện gì vậy?” Nàng thưa: “Bạch Thế Tôn, một vị đệ tử của ngài đã làm điều này với con. Con đã định giết ông ta, nhưng sau khi suy nghĩ lại, con đã không làm vậy mà đến đây.” Rồi nàng kể lại toàn bộ câu chuyện một cách chi tiết. สตฺถา ตํ สุตฺวา ‘‘สาธุ, สาธุ เทวเต, สาธุ เต กตํ เอวํ อุคฺคตํ โกปํ ภนฺตํ รถํ วิย นิคฺคณฺหมานายา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư nghe xong, nói rằng: “Lành thay, lành thay, này thiên nữ! Lành thay cho ngươi đã làm được việc này, đã kiềm chế được cơn giận đã dấy lên, như người đánh xe kiềm chế cỗ xe đang chạy loạn,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๒๒๒. 222. ‘‘โย เว อุปฺปติตํ โกธํ, รถํ ภนฺตํว วารเย; ตมหํ สารถึ พฺรูมิ, รสฺมิคฺคาโห อิตโร ชโน’’ติ. “Ai ngăn cơn giận dấy lên, như dừng cỗ xe đang chạy loạn; Ta gọi người ấy là người đánh xe, kẻ khác chỉ là người cầm cương.” ตตฺถ อุปฺปติตนฺติ อุปฺปนฺนํ. รถํ ภนฺตํ วาติ ยถา นาม เฉโก สารถิ อติเวเคน ธาวนฺตํ รถํ นิคฺคณฺหิตฺวา ยถิจฺฉกํ ฐเปติ, เอวํ โย ปุคฺคโล อุปฺปนฺนํ โกธํ วารเย นิคฺคณฺหิตุํ สกฺโกติ. ตมหนฺติ ตํ อหํ สารถึ พฺรูมิ. อิตโร ชโนติ อิตโร ปน ราชอุปราชาทีนํ รถสารถิชโน รสฺมิคฺคาโห นาม โหติ, น อุตฺตมสารถีติ. Trong kệ ấy, uppatitaṃ nghĩa là đã sanh khởi. Rathaṃ bhantaṃ vā nghĩa là: ví như một người đánh xe tài giỏi có thể kiềm chế cỗ xe đang chạy với tốc độ rất nhanh và dừng nó lại ở nơi mình muốn, cũng vậy, người nào có thể ngăn chặn, kiềm chế được cơn giận đã sanh khởi. Tamahaṃ sārathiṃ brūmi nghĩa là: Ta gọi người ấy là người đánh xe. Itaro jano nghĩa là: người khác, tức là người đánh xe cho vua, thái tử v.v... thì chỉ được gọi là người cầm cương, chứ không phải là người đánh xe bậc thượng. เทสนาวสาเน [Pg.196] เทวตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, vị nữ thiên chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt. เทวตา ปน โสตาปนฺนา หุตฺวาปิ โรทมานา อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ เทวเต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, วิมานํ เม นฏฺฐํ, อิทานิ กึ กริสฺสามี’’ติ วุตฺเต, ‘‘อลํ เทวเต, มา จินฺตยิ, อหํ เต วิมานํ ทสฺสามี’’ติ เชตวเน คนฺธกุฏิสมีเป ปุริมทิวเส จุตเทวตํ เอกํ รุกฺขํ อปทิสนฺโต ‘‘อมุกสฺมึ โอกาเส รุกฺโข วิวิตฺโต, ตตฺถ อุปคจฺฉา’’ติ อาห. สา ตตฺถ อุปคญฺฉิ. ตโต ปฏฺฐาย ‘‘พุทฺธทตฺติยํ อิมิสฺสา วิมาน’’นฺติ มเหสกฺขเทวตาปิ อาคนฺตฺวา ตํ จาเลตุํ นาสกฺขึสุ. สตฺถา ตํ อตฺถุปฺปตฺตึ กตฺวา ภิกฺขูนํ ภูตคามสิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสีติ. Vị nữ thiên dù đã chứng quả Tu-đà-hoàn nhưng vẫn đứng khóc. Bậc Đạo Sư hỏi nàng: “Này thiên nữ, có chuyện gì vậy?” Nàng thưa: “Bạch Thế Tôn, trú xứ của con đã bị phá hủy, bây giờ con phải làm sao?” Ngài bảo: “Này thiên nữ, đừng lo lắng, đừng suy nghĩ nữa, Ta sẽ cho ngươi một trú xứ.” Rồi ngài chỉ vào một cái cây gần hương phòng (Gandhakuṭi) trong vườn Jetavana, nơi có vị thiên đã mệnh chung vào ngày hôm trước, và nói: “Cây ở chỗ kia đang trống, hãy đến đó.” Nàng đã đến đó. Kể từ đó, trú xứ của nàng được gọi là “trú xứ do đức Phật ban tặng,” và ngay cả các vị thiên có đại thần lực cũng không thể đến làm phiền nhiễu nàng. Bậc Đạo Sư nhân sự việc này đã chế định học giới về bhūtagāma (cây cỏ) cho các Tỳ-kheo. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về một vị Tỳ-kheo không rõ tên. ๓. อุตฺตราอุปาสิกาวตฺถุ 3. Câu chuyện về nữ cận sự Uttarā. อกฺโกเธน ชิเน โกธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุตฺตราย เคเห กตภตฺตกิจฺโจ อุตฺตรํ อุปาสิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, sau khi đã thọ thực xong tại nhà của Uttarā, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) “Akkodhena jine kodhaṃ”, liên quan đến nữ cận sự Uttarā. ตตฺรายมนุปุพฺพี กถา – ราชคเห กิร สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ปุณฺโณ นาม ทลิทฺโท ภตึ กตฺวา ชีวติ. ตสฺส ภริยา จ อุตฺตรา นาม ธีตา จาติ ทฺเวเยว เคหมานุสกา. อเถกทิวสํ ‘‘สตฺตาหํ นกฺขตฺตํ กีฬิตพฺพ’’นฺติ ราชคเห โฆสนํ กรึสุ. ตํ สุตฺวา สุมนเสฏฺฐิ ปาโตว อาคตํ ปุณฺณํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘ตาต, อมฺหากํ ปริชโน นกฺขตฺตํ กีฬิตุกาโม, ตฺวํ กึ นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสสิ, อุทาหุ ภตึ กริสฺสสี’’ติ อาห. ‘‘สามิ, นกฺขตฺตํ นาม สธนานํ โหติ, มม ปน เคเห สฺวาตนาย ยาคุตณฺฑุลมฺปิ นตฺถิ, กึ เม นกฺขตฺเตน, โคเณ ลภนฺโต กสิตุํ คมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เตน หิ โคเณ คณฺหาหี’’ติ. โส พลวโคเณ จ นงฺคลญฺจ คเหตฺวา, ‘‘ภทฺเท, นาครา นกฺขตฺตํ กีฬนฺติ, อหํ ทลิทฺทตาย ภตึ กาตุํ คมิสฺสามิ, มยฺหมฺปิ ตาว อชฺช ทฺวิคุณํ นิวาปํ ปจิตฺวา ภตฺตํ อาหเรยฺยาสี’’ติ ภริยํ วตฺวา เขตฺตํ อคมาสิ. Nơi đây, câu chuyện tuần tự như sau: Tại thành Rājagaha, có một người nghèo tên là Puṇṇa sống bằng nghề làm thuê cho trưởng giả Sumana. Gia đình ông chỉ có hai người là vợ và người con gái tên Uttarā. Một hôm, tại thành Rājagaha, người ta rao truyền rằng: “Lễ hội sẽ được tổ chức trong bảy ngày.” Nghe vậy, trưởng giả Sumana gọi Puṇṇa vừa đến vào sáng sớm và nói: “Này con, gia nhân của chúng ta muốn vui chơi lễ hội, con muốn chơi lễ hội hay muốn làm thuê?” Puṇṇa thưa: “Thưa ngài, lễ hội là dành cho người giàu có, còn trong nhà tôi ngay cả gạo nấu cháo cho ngày mai cũng không có. Lễ hội có ích gì cho tôi? Nếu có bò, tôi sẽ đi cày.” Trưởng giả nói: “Vậy thì hãy dắt bò đi.” Puṇṇa dắt những con bò khỏe mạnh và lấy cày, rồi nói với vợ: “Này em, dân chúng trong thành đang vui chơi lễ hội. Vì nghèo khó, anh phải đi làm thuê. Hôm nay, em hãy nấu phần ăn gấp đôi cho anh rồi mang đến nhé.” Nói với vợ xong, ông đi ra ruộng. สาริปุตฺตตฺเถโรปิ [Pg.197] สตฺตาหํ นิโรธสมาปนฺโน ตํ ทิวสํ วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช มยา สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ โอโลเกนฺโต ปุณฺณํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘สทฺโธ นุ โข เอส, สกฺขิสฺสติ วา เม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ตสฺส สทฺธภาวญฺจ สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ตปฺปจฺจยา จสฺส มหาสมฺปตฺติปฏิลาภญฺจ ญตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ตสฺส กสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาวาฏตีเร เอกํ คุมฺพํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. Trưởng lão Sāriputta, sau bảy ngày nhập Diệt tận định, đã xuất định vào ngày hôm đó. Khi quán xét: “Hôm nay, ta nên tế độ cho ai đây?”, ngài thấy Puṇṇa hiện ra trong lưới trí tuệ của mình. Ngài lại quán xét: “Người này có đức tin không? Có khả năng cúng dường để ta tế độ không?” Khi biết được rằng Puṇṇa có đức tin, có khả năng cúng dường, và nhờ vào duyên đó mà sẽ đạt được tài sản lớn, ngài bèn mang y bát, đi đến nơi Puṇṇa đang cày ruộng, rồi đứng nhìn một bụi cây bên bờ giếng. ปุณฺโณ เถรํ ทิสฺวาว กสึ ฐเปตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน เถรํ วนฺทิตฺวา ‘‘ทนฺตกฏฺเฐน อตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ ทนฺตกฏฺฐํ กปฺปิยํ กตฺวา อทาสิ. อถสฺส เถโร ปตฺตญฺจ ปริสฺสาวนญฺจ นีหริตฺวา อทาสิ. โส ‘‘ปานีเยน อตฺโถ ภวิสฺสตี’’ติ ตํ อาทาย ปานียํ ปริสฺสาเวตฺวา อทาสิ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ปเรสํ ปจฺฉิมเคเห วสติ. สจสฺส เคหทฺวารํ คมิสฺสามิ, อิมสฺส ภริยา มํ ทฏฺฐุํ น ลภิสฺสติ. ยาวสฺสา ภตฺตํ อาทาย มคฺคํ ปฏิปชฺชติ, ตาว อิเธว ภวิสฺสามี’’ติ. โส ตตฺเถว โถกํ วีตินาเมตฺวา ตสฺส มคฺคารุฬฺหภาวํ ญตฺวา อนฺโตนคราภิมุโข ปายาสิ. Vừa thấy trưởng lão, Puṇṇa liền dừng việc cày ruộng, đảnh lễ ngài theo thế năm chi chạm đất rồi nghĩ: “Chắc ngài cần tăm xỉa răng”, bèn làm một cây tăm đúng phép và dâng lên. Bấy giờ, trưởng lão lấy bát và đồ lọc nước ra trao cho ông. Ông nghĩ: “Chắc ngài cần nước uống”, bèn lấy (bát và đồ lọc nước), lọc nước rồi dâng lên. Trưởng lão suy nghĩ: “Người này sống ở phía sau nhà của người khác. Nếu ta đến cửa nhà người ấy, vợ của người này sẽ không có cơ hội gặp ta. Ta sẽ ở lại đây cho đến khi vợ ông ta mang cơm đến và đi vào con đường này.” Ngài ở lại đó một lúc, khi biết vợ ông đã lên đường, ngài liền đi về hướng nội thành. สา อนฺตรามคฺเค เถรํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อปฺเปกทาหํ เทยฺยธมฺเม สติ อยฺยํ น ปสฺสามิ, อปฺเปกทา เม อยฺยํ ปสฺสนฺติยา เทยฺยธมฺโม น โหติ. อชฺช ปน เม อยฺโย จ ทิฏฺโฐ, เทยฺยธมฺโม จายํ อตฺถิ, กริสฺสติ นุ โข เม สงฺคห’’นฺติ. สา ภตฺตภาชนํ โอโรเปตฺวา เถรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ ลูขํ วา ปณีตํ วาติ อจินฺเตตฺวา ทาสสฺส โว สงฺคหํ กโรถา’’ติ อาห. เถโร ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา ตาย เอเกน หตฺเถน ภาชนํ ธาเรตฺวา เอเกน หตฺเถน ตโต ภตฺตํ ททมานาย อุปฑฺฒภตฺเต ทินฺเน ‘‘อล’’นฺติ หตฺเถน ปตฺตํ ปิทหิ. สา, ‘‘ภนฺเต, เอโกว ปฏิวิโส, น สกฺกา ทฺวิธา กาตุํ. ตุมฺหากํ ทาสสฺส อิธโลกสงฺคหํ อกตฺวา ปรโลกสงฺคหํ กโรถ, นิรวเสสเมว ทาตุกามมฺหี’’ติ วตฺวา สพฺพเมว เถรสฺส ปตฺเต ปติฏฺฐเปตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคี อสฺส’’นฺติ ปตฺถนํ อกาสิ. เถโร ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา ฐิตโกว อนุโมทนํ กริตฺวา เอกสฺมึ อุทกผาสุกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจมกาสิ. สาปิ นิวตฺติตฺวา ตณฺฑุเล ปริเยสิตฺวา ภตฺตํ ปจิ. ปุณฺโณปิ อฑฺฒกรีสมตฺตฏฺฐานํ กสิตฺวา ชิฆจฺฉํ สหิตุํ อสกฺโกนฺโต โคเณ วิสฺสชฺเชตฺวา เอกรุกฺขจฺฉายํ ปวิสิตฺวา มคฺคํ โอโลเกนฺโต นิสีทิ. Bà thấy trưởng lão ở giữa đường và suy nghĩ: “Có khi con có vật thực cúng dường mà không gặp được ngài, có khi con gặp được ngài mà lại không có vật thực cúng dường. Nhưng hôm nay, con vừa gặp được ngài, vừa có vật thực này đây. Không biết ngài có tế độ cho con không?” Bà đặt hộp cơm xuống, đảnh lễ trưởng lão theo thế năm chi chạm đất và thưa: “Kính bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ rằng vật thực này là thô sơ hay cao sang, xin hãy nhận lấy để tế độ cho người nữ tỳ của ngài.” Trưởng lão đưa bát ra. Bà một tay giữ hộp cơm, một tay xúc cơm dâng lên. Khi bà đã dâng được nửa phần cơm, ngài nói: “Đủ rồi” và lấy tay đậy bát lại. Bà thưa: “Kính bạch ngài, đây chỉ là một phần ăn, không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng tế độ cho người nữ tỳ của ngài ở đời này mà hãy tế độ cho đời sau. Con muốn cúng dường tất cả không chừa lại gì.” Nói xong, bà đặt hết tất cả vào bát của trưởng lão và phát nguyện: “Xin cho con được dự phần vào chánh pháp mà ngài đã chứng ngộ.” Trưởng lão nói: “Mong được như vậy” rồi đứng tại chỗ chú nguyện, sau đó ngài ngồi xuống một nơi có nước và tiện nghi để thọ thực. Bà cũng quay về, tìm gạo và nấu cơm. Còn Puṇṇa, sau khi cày được khoảng nửa karīsa, không thể chịu nổi cơn đói, bèn tháo bò ra, đi vào bóng một gốc cây và ngồi trông ra đường. อถสฺส [Pg.198] ภริยา ภตฺตํ อาทาย คจฺฉมานา ตํ ทิสฺวาว ‘‘เอส ชิฆจฺฉาย ปีฬิโต มํ โอโลเกนฺโต นิสินฺโน. สเจ มํ ‘อติวิย เช จิรายี’ติ ตชฺเชตฺวา ปโตทลฏฺฐิยา มํ ปหริสฺสติ, มยา กตกมฺมํ นิรตฺถกํ ภวิสฺสติ. ปฏิกจฺเจวสฺส อาโรเจสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอวมาห – ‘‘สามิ, อชฺเชกทิวสํ จิตฺตํ ปสาเทหิ, มา มยา กตกมฺมํ นิรตฺถกํ กริ. อหญฺหิ ปาโตว เต ภตฺตํ อาหรนฺตี อนฺตรามคฺเค ธมฺมเสนาปตึ ทิสฺวา ตว ภตฺตํ ตสฺส ทตฺวา ปุน คนฺตฺวา ภตฺตํ ปจิตฺวา อาคตา, ปสาเทหิ, สามิ, จิตฺต’’นฺติ. โส ‘‘กึ วเทสิ, ภทฺเท’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปุน ตมตฺถํ สุตฺวา, ‘‘ภทฺเท, สาธุ วต เต กตํ มม ภตฺตํ อยฺยสฺส ททมานาย, มยาปิสฺส อชฺช ปาโตว ทนฺตกฏฺฐญฺจ มุโขทกญฺจ ทินฺน’’นฺติ ปสนฺนมานโส ตํ วจนํ อภินนฺทิตฺวา อุสฺสุเร ลทฺธภตฺตตาย กิลนฺตกาโย ตสฺสา องฺเก สีสํ กตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ. Bấy giờ, vợ ông mang cơm đi, vừa thấy ông liền nghĩ: “Ông ấy đang bị cơn đói hành hạ nên ngồi trông ra đường. Nếu ông ấy mắng nhiếc và dùng roi bò đánh con vì tội ‘sao cô đến muộn thế’, thì việc phước con đã làm sẽ trở nên vô ích. Con phải nói trước với ông ấy mới được.” Nghĩ vậy, bà nói: “Thưa mình, hôm nay xin mình hãy hoan hỷ. Xin đừng làm cho việc phước con đã làm trở nên vô ích. Sáng nay, khi con mang cơm đến cho mình, con đã gặp ngài Pháp tướng quân ở giữa đường, con đã dâng phần cơm của mình cho ngài, rồi quay về nấu cơm lại và mang đến đây. Xin mình hãy hoan hỷ.” Ông hỏi: “Này em, em nói gì vậy?” Khi nghe lại câu chuyện, ông hoan hỷ nói: “Này em, em đã làm một việc rất tốt khi dâng phần cơm của anh cho ngài. Sáng nay, anh cũng đã dâng tăm xỉa răng và nước rửa mặt cho ngài.” Với tâm hoan hỷ, ông vui mừng trước lời nói của vợ. Vì được ăn vào lúc mặt trời đã lên cao, thân thể mệt mỏi, ông gối đầu lên lòng vợ và thiếp đi. อถสฺส ปาโตว กสิตฏฺฐานํ ปํสุจุณฺณํ อุปาทาย สพฺพํ รตฺตสุวณฺณํ กณิการปุปฺผราสิ วิย โสภมานํ อฏฺฐาสิ. โส ปพุทฺโธ โอโลเกตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘ภทฺเท, เอตํ กสิตฏฺฐานํ สพฺพํ มม สุวณฺณํ หุตฺวา ปญฺญายติ, กึ นุ โข เม อติอุสฺสุเร ลทฺธภตฺตตาย อกฺขีนิ ภมนฺตี’’ติ. ‘‘สามิ, มยฺหมฺปิ เอวเมว ปญฺญายตี’’ติ. โส อุฏฺฐาย ตตฺถ คนฺตฺวา เอกปิณฺฑํ คเหตฺวา นงฺคลสีเส ปหริตฺวา สุวณฺณภาวํ ญตฺวา ‘‘อโห อยฺยสฺส ธมฺมเสนาปติสฺส เม ทินฺนทาเนน อชฺเชว วิปาโก ทสฺสิโต, น โข ปน สกฺกา เอตฺตกํ ธนํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ ภริยาย อาภตํ ภตฺตปาตึ สุวณฺณสฺส ปูเรตฺวา ราชกุลํ คนฺตฺวา รญฺญา กโตกาโส ปวิสิตฺวา ราชานํ อภิวาเทตฺวา ‘‘กึ, ตาตา’’ติ วุตฺเต, ‘‘เทว, อชฺช มยา กสิตฏฺฐานํ สพฺพํ สุวณฺณภริตเมว หุตฺวา ฐิตํ, อิทํ สุวณฺณํ อาหราเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ. ‘‘โกสิ ตฺว’’นฺติ? ‘‘ปุณฺโณ นาม อห’’นฺติ. ‘‘กึ ปน เต อชฺช กต’’นฺติ? ‘‘ธมฺมเสนาปติสฺส เม อชฺช ปาโตว ทนฺตกฏฺฐญฺจ มุโขทกญฺจ ทินฺนํ, ภริยายปิ เม มยฺหํ อาหรณภตฺตํ ตสฺเสว ทินฺน’’นฺติ. Bấy giờ, ngay từ sáng sớm, toàn bộ thửa ruộng đã cày của người ấy, bắt đầu từ những hạt bụi đất, đã biến thành vàng ròng đỏ rực, trông lộng lẫy như một đống hoa kaṇikāra. Khi tỉnh dậy, ông nhìn thấy và nói với vợ: “Này em, toàn bộ thửa ruộng này của anh dường như đã biến thành vàng. Hay là do ăn muộn quá mà mắt anh hoa lên chăng?” “Thưa chàng, em cũng thấy y như vậy.” Ông bèn đứng dậy, đi đến đó, lấy một cục đất, đập vào đầu lưỡi cày, và biết đó là vàng thật. Ông thốt lên: “Ôi, quả báo của việc cúng dường đến ngài Trưởng lão Pháp Tướng quân đã hiển hiện ngay trong ngày hôm nay! Thật không thể nào che giấu một tài sản lớn như vậy mà hưởng thụ được.” Nói rồi, ông đổ đầy vàng vào chiếc bát đựng cơm mà vợ đã mang đến, đi đến hoàng cung. Sau khi được vua cho phép, ông vào triều kiến, đảnh lễ nhà vua. Khi vua hỏi: “Này khanh, có việc gì thế?”, ông tâu: “Tâu Đại vương, hôm nay toàn bộ thửa ruộng thần đã cày đều biến thành vàng ròng. Xin Đại vương cho người đến mang vàng này về.” Vua hỏi: “Khanh là ai?” “Thần tên là Puṇṇa.” Vua lại hỏi: “Hôm nay khanh đã làm công đức gì?” “Tâu Đại vương, sáng sớm hôm nay, con đã cúng dường tăm xỉa răng và nước rửa mặt đến ngài Pháp Tướng quân. Vợ con cũng đã cúng dường phần cơm mang theo của mình cho chính ngài.” ตํ สุตฺวา ราชา ‘‘อชฺเชว กิร, โภ, ธมฺมเสนาปติสฺส ทินฺนทาเนน วิปาโก ทสฺสิโต’’ติ วตฺวา, ‘‘ตาต, กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘พหูนิ สกฏสหสฺสานิ ปหิณิตฺวา สุวณฺณํ อาหราเปถา’’ติ. ราชา สกฏานิ ปหิณิ. ราชปุริเสสุ ‘‘รญฺโญ สนฺตก’’นฺติ คณฺหนฺเตสุ คหิตคหิตํ มตฺติกาว โหติ. เต คนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจตฺวา ‘‘ตุมฺเหหิ กินฺติ [Pg.199] วตฺวา คหิต’’นฺติ. ปุฏฺฐา ‘‘ตุมฺหากํ สนฺตก’’นฺติ อาหํสุ. น มยฺหํ, ตาตา, สนฺตกํ, คจฺฉถ ‘‘ปุณฺณสฺส สนฺตก’’นฺติ วตฺวา คณฺหถาติ. เต ตถา กรึสุ, คหิตคหิตํ สุวณฺณเมว อโหสิ. สพฺพมฺปิ อาหริตฺวา ราชงฺคเณ ราสิมกํสุ, อสีติหตฺถุพฺเพโธ ราสิ อโหสิ. ราชา นาคเร สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘อิมสฺมึ นคเร อตฺถิ กสฺสจิ เอตฺตกํ สุวณฺณ’’นฺติ? ‘‘นตฺถิ, เทวา’’ติ. ‘‘กึ ปนสฺส ทาตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘เสฏฺฐิฉตฺตํ, เทวา’’ติ. ราชา ‘‘พาหุธนเสฏฺฐิ นาม โหตู’’ติ มหนฺเตน โภเคน สทฺธึ ตสฺส เสฏฺฐิฉตฺตมทาสิ. อถ นํ โส อาห – ‘‘มยํ, เทว, เอตฺตกํ กาลํ ปรกุเล วสิมฺหา, วสนฏฺฐานํ โน เทถา’’ติ. ‘‘เตน หิ ปสฺส, เอส คุมฺโพ ปญฺญายติ, เอตํ หราเปตฺวา เคหํ กาเรหี’’ติ ปุราณเสฏฺฐิสฺส เคหฏฺฐานํ อาจิกฺขิ. โส ตสฺมึ ฐาเน กติปาเหเนว เคหํ การาเปตฺวา เคหปฺปเวสนมงฺคลญฺจ ฉตฺตมงฺคลญฺจ เอกโตว กโรนฺโต สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ อทาสิ. อถสฺส สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. ธมฺมกถาวสาเน ปุณฺณเสฏฺฐิ จ ภริยา จสฺส ธีตา จ อุตฺตราติ ตโย ชนา โสตาปนฺนา อเหสุํ. Nghe vậy, nhà vua nói: “Này các khanh, quả báo của việc cúng dường đến ngài Pháp Tướng quân đã hiển hiện ngay trong ngày hôm nay.” rồi hỏi: “Này khanh, ta phải làm gì đây?” “Xin hãy sai hàng ngàn cỗ xe đến để chuyên chở số vàng ấy về.” Nhà vua liền sai các cỗ xe đi. Khi quân lính của vua lấy vàng và nói: “Đây là tài sản của đức vua”, thì vàng vừa được lấy lên liền biến thành đất. Họ trở về tâu lại với vua. Vua hỏi: “Các ngươi đã nói gì khi lấy vàng?” Họ đáp: “Chúng thần đã nói ‘Đây là tài sản của ngài’.” Vua nói: “Đó không phải là tài sản của ta, này các khanh. Hãy đi và nói ‘Đây là tài sản của Puṇṇa’ rồi hãy lấy.” Họ đã làm như vậy, và vàng lấy lên vẫn là vàng. Họ mang tất cả về, chất thành một đống trong sân rồng, đống vàng cao đến tám mươi hắc-tay. Nhà vua triệu tập dân chúng trong thành lại và hỏi: “Trong thành này, có ai sở hữu nhiều vàng như vậy không?” “Tâu Đại vương, không có ai ạ.” “Vậy người này xứng đáng được ban cho điều gì?” “Tâu Đại vương, xứng đáng được ban lọng của một trưởng giả.” Nhà vua phán: “Hãy gọi ông ấy là Trưởng giả Bahudhana (Nhiều Của Cải)”, rồi cùng với tài sản khổng lồ, vua ban cho ông lọng của một trưởng giả. Bấy giờ, vị trưởng giả ấy tâu với vua: “Tâu Đại vương, bấy lâu nay chúng thần sống trong nhà của người khác, xin Đại vương ban cho chúng thần một nơi ở.” “Vậy thì hãy nhìn xem, có một bụi cây đằng kia. Hãy cho người dọn dẹp nơi đó và xây nhà.” rồi chỉ cho ông nền nhà của một vị trưởng giả ngày xưa. Tại nơi đó, chỉ trong vài ngày, ông đã cho người dọn dẹp nền đất để xây nhà. Khi đào đất, các hũ vàng va vào nhau. Ông cho người đào các hũ vàng lên rồi báo cho vua biết. Vua nói: “Đó là phước báu của khanh, khanh hãy nhận lấy.” Sau khi nhận được rất nhiều của cải, ông cho xây nhà, rồi tổ chức lễ tân gia và lễ nhận lọng cùng một lúc. Ông đã cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật là vị thượng thủ trong suốt bảy ngày. Bấy giờ, Đức Thế Tôn thuyết pháp tùy hỷ cho ông, Ngài đã thuyết một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, trưởng giả Puṇṇa, vợ ông, và con gái ông tên là Uttarā, cả ba người đều đắc quả Dự lưu. อปรภาเค ราชคหเสฏฺฐิ ปุณฺณเสฏฺฐิโน ธีตรํ อตฺตโน ปุตฺตสฺส วาเรสิ. โส ‘‘นาหํ ทสฺสามี’’ติ วตฺวา ‘‘มา เอวํ กโรตุ, เอตฺตกํ กาลํ อมฺเห นิสฺสาย วสนฺเตเนว เต สมฺปตฺติ ลทฺธา, เทตุ เม ปุตฺตสฺส ธีตร’’นฺติ วุตฺเต ‘‘โส มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, มม ธีตา ตีหิ รตเนหิ วินา วตฺติตุํ น สกฺโกติ, เนวสฺส ธีตรํ ทสฺสามี’’ติ อาห. อถ นํ พหู เสฏฺฐิคณาทโย กุลปุตฺตา ‘‘มา เตน สทฺธึ วิสฺสาสํ ภินฺทิ, เทหิสฺส ธีตร’’นฺติ ยาจึสุ. โส เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อาสาฬฺหิปุณฺณมายํ ธีตรํ อทาสิ. สา ปติกุลํ คตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปสงฺกมิตุํ ทานํ วา ทาตุํ ธมฺมํ วา โสตุํ นาลตฺถ. เอวํ อฑฺฒติเยสุ มาเสสุ วีติวตฺเตสุ สนฺติเก ฐิตํ ปริจาริกํ ปุจฺฉิ – ‘‘อิทานิ กิตฺตกํ อนฺโตวสฺสสฺส อวสิฏฺฐ’’นฺติ? ‘‘อฑฺฒมาโส, อยฺเย’’ติ. สา ปิตุ สาสนํ ปหิณิ ‘‘กสฺมา มํ เอวรูเป พนฺธนาคาเร ปกฺขิปึสุ, วรํ เม ลกฺขณาหตํ กตฺวา [Pg.200] ปเรสํ ทาสึ สาเวตุํ. เอวรูปสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิกุลสฺส ทาตุํ น วฏฺฏติ. อาคตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุทสฺสนาทีสุ เอกมฺปิ ปุญฺญํ กาตุํ น ลภามี’’ติ. Về sau, vị trưởng giả thành Rājagaha đến hỏi cưới con gái của trưởng giả Puṇṇa cho con trai mình. Trưởng giả Puṇṇa từ chối. Khi ông nói: “Tôi sẽ không gả con gái”, vị trưởng giả kia nói: “Xin ngài đừng làm vậy. Ngài có được tài sản này cũng là nhờ sống nương tựa chúng tôi bấy lâu nay. Xin hãy gả con gái cho con trai tôi.” Khi được nói vậy, ông đáp: “Người đó là người có tà kiến. Con gái tôi không thể sống thiếu Tam Bảo. Tôi quyết không gả con gái cho người như vậy.” Bấy giờ, nhiều vị trưởng giả và các thiện gia nam tử khác đã đến khẩn khoản ông: “Xin ngài đừng phá vỡ mối giao hảo với vị trưởng giả ấy, hãy gả con gái cho ông ta.” Ông nghe theo lời họ và đã gả con gái vào ngày rằm tháng Āsāḷha. Kể từ khi về nhà chồng, cô không được đến gần một vị Tỳ-khưu hay Tỳ-khưu-ni nào, không được bố thí, cũng không được nghe Pháp. Khi hai tháng rưỡi trôi qua như vậy, cô hỏi một người hầu gái đứng gần: “Bây giờ, mùa an cư còn lại bao lâu nữa?” “Thưa tiểu thư, còn nửa tháng nữa ạ.” Cô bèn gửi tin cho cha: “Tại sao cha lại ném con vào một nhà tù như thế này? Thà rằng cha cho người đóng dấu lên người con rồi rao bán con làm nô tỳ cho người khác còn hơn. Gả con cho một gia đình tà kiến như vậy là điều không nên. Kể từ khi đến đây, con không thể làm được một việc phước nào, dù chỉ là được nhìn thấy một vị Tỳ-khưu.” อถสฺสา ปิตา ‘‘ทุกฺขิตา วต เม ธีตา’’ติ อนตฺตมนตํ ปเวเทตฺวา ปญฺจทส กหาปณสหสฺสานิ เปเสสิ ‘‘อิมสฺมึ นคเร สิริมา นาม คณิกา อตฺถิ, เทวสิกํ สหสฺสํ คณฺหาติ. อิเมหิ กหาปเณหิ ตํ อาเนตฺวา สามิกสฺส ปาทปริจาริกํ กตฺวา สยํ ปุญฺญานิ กโรตู’’ติ. สา สิริมํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สหายิเก อิเม กหาปเณ คเหตฺวา อิมํ อฑฺฒมาสํ ตว สหายกํ ปริจราหี’’ติ อาห. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิ. สา ตํ อาทาย สามิกสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เตน สิริมํ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, อิมํ อฑฺฒมาสํ มม สหายิกา ตุมฺเห ปริจรตุ, อหํ ปน อิมํ อฑฺฒมาสํ ทานญฺเจว ทาตุกามา ธมฺมญฺจ โสตุกามา’’ติ อาห. โส ตํ อภิรูปํ อิตฺถึ ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนโห ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิ. Bấy giờ, cha cô, sau khi biết được nỗi lòng không vui của con, đã than: “Than ôi, con gái ta thật đau khổ!” và gửi cho cô mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa cùng lời nhắn: “Trong thành này có một kỹ nữ tên là Sirimā, mỗi ngày cô ta kiếm được một ngàn đồng. Con hãy dùng số tiền này mời cô ấy về, để cô ấy hầu hạ chồng con, còn con thì hãy tự mình làm các việc phước thiện.” Cô cho mời Sirimā đến và nói: “Này bạn, bạn hãy nhận số tiền này và trong nửa tháng tới, hãy chăm sóc người bạn của bạn.” Cô ấy đáp: “Vâng, thưa cô.” Cô dẫn Sirimā đến gặp chồng. Khi người chồng nhìn thấy Sirimā và hỏi: “Chuyện gì đây?”, cô thưa: “Thưa chàng, trong nửa tháng này, xin hãy để người bạn của em hầu hạ chàng. Còn em, trong nửa tháng này, em muốn được bố thí và nghe Pháp.” Người chồng thấy người phụ nữ xinh đẹp ấy, lòng nảy sinh yêu mến, liền đồng ý: “Được lắm.” อุตฺตราปิ โข พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมํ อฑฺฒมาสํ อญฺญตฺถ อคนฺตฺวา อิเธว ภิกฺขา คเหตพฺพา’’ติ สตฺถุ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ‘‘อิโต ทานิ ปฏฺฐาย ยาว มหาปวารณา, ตาว สตฺถารํ อุปฏฺฐาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภิสฺสามี’’ติ ตุฏฺฐมานสา ‘‘เอวํ ยาคุํ ปจถ, เอวํ ปูเว ปจถา’’ติ มหานเส สพฺพกิจฺจานิ สํวิทหนฺตี วิจรติ. อถสฺสา สามิโก ‘‘สฺเว ปวารณา ภวิสฺสตี’’ติ มหานสาภิมุโข วาตปาเน ฐตฺวา ‘‘กึ นุ โข กโรนฺตี สา อนฺธพาลา วิจรตี’’ติ โอโลเกนฺโต ตํ เสฏฺฐีธีตรํ เสทกิลินฺนํ ฉาริกาย โอกิณฺณํ องฺคารมสิมกฺขิตํ ตถา สํวิทหิตฺวา วิจรมานํ ทิสฺวา ‘‘อโห อนฺธพาลา เอวรูเป ฐาเน อิมํ สิริสมฺปตฺตึ นานุภวติ, ‘มุณฺฑกสมเณ อุปฏฺฐหิสฺสามี’ติ ตุฏฺฐจิตฺตา วิจรตี’’ติ หสิตฺวา อปคญฺฉิ. Nàng Uttarā cũng thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu, và sau khi nhận được lời hứa của Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, trong nửa tháng này, xin Ngài đừng đi nơi nào khác mà hãy nhận vật thực ngay tại đây”, nàng vui mừng nghĩ rằng: “Bây giờ, kể từ hôm nay cho đến ngày đại lễ Tự tứ, ta sẽ được hầu hạ Bậc Đạo Sư và nghe Pháp”. Với tâm hoan hỷ, nàng đi lại trong nhà bếp lớn, sắp đặt mọi công việc, nói rằng: “Hãy nấu cháo như thế này, hãy làm bánh như thế kia”. Bấy giờ, chồng của nàng, nghĩ rằng: “Ngày mai là lễ Tự tứ”, bèn đứng ở cửa sổ nhìn về phía nhà bếp lớn, và trong khi nhìn, ông tự hỏi: “Người đàn bà ngu muội kia đang làm gì mà đi lại vậy?”. Khi thấy con gái của vị trưởng giả, người ướt đẫm mồ hôi, mình đầy tro bụi, lấm lem than và bồ hóng, đang đi lại sắp đặt mọi việc như thế, ông cười và bỏ đi, nghĩ rằng: “Ôi, người đàn bà ngu muội! Ở địa vị như thế này mà không hưởng thụ sự giàu sang này, lại đi lại với tâm hoan hỷ, nghĩ rằng ‘Ta sẽ phục vụ các sa-môn đầu trọc’ ”. ตสฺมึ อปคเต ตสฺส สนฺติเก ฐิตา สิริมา ‘‘กึ นุ โข โอโลเกตฺวา เอส หสี’’ติ เตเนว วาตปาเนน โอโลเกนฺตี อุตฺตรํ ทิสฺวา ‘‘อิมํ โอโลเกตฺวา อิมินา หสิตํ, อทฺธา อิมสฺส เอตาย สทฺธึ สนฺถโว อตฺถี’’ติ จินฺเตสิ. สา กิร อฑฺฒมาสํ ตสฺมึ เคเห พาหิรกอิตฺถี หุตฺวา วสมานาปิ ตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมานา อตฺตโน พาหิรกอิตฺถิภาวํ อชานิตฺวา ‘‘อหํ ฆรสามินี’’ติ สญฺญมกาสิ. สา [Pg.201] อุตฺตราย อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘ทุกฺขมสฺสา อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ ปาสาทา โอรุยฺห มหานสํ ปวิสิตฺวา ปูวปจนฏฺฐาเน ปกฺกุถิตํ สปฺปึ กฏจฺฉุนา อาทาย อุตฺตราภิมุขํ ปายาสิ. อุตฺตรา ตํ อาคจฺฉนฺตึ ทิสฺวา ‘‘มม สหายิกาย มยฺหํ อุปกาโร กโต, จกฺกวาฬํ อติสมฺพาธํ, พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม สหายิกาย คุโณว มหนฺโต. อหญฺหิ เอตํ นิสฺสาย ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ ลภึ. สเจ มม เอติสฺสา อุปริ โกโป อตฺถิ, อิทํ สปฺปิ มํ ทหตุ. สเจ นตฺถิ, มา ทหตู’’ติ ตํ เมตฺตาย ผริ. ตาย ตสฺสา มตฺถเก อาสิตฺตํ ปกฺกุถิตสปฺปิ สีตุทกํ วิย อโหสิ. Khi ông ta đi khỏi, nàng Sirimā đang đứng gần đó, nhìn qua chính cửa sổ ấy và tự hỏi: “Ông ấy nhìn thấy gì mà cười vậy?”. Khi thấy Uttarā, nàng nghĩ: “Ông ta cười vì nhìn thấy người này. Chắc chắn ông ta có mối quan hệ thân mật với cô ta”. Nàng ta, dù đã sống trong nhà ấy nửa tháng như một người phụ nữ bên ngoài, nhưng trong khi hưởng thụ sự giàu sang đó, nàng đã không biết thân phận người ngoài của mình mà lại có ý niệm rằng: “Ta là bà chủ nhà”. Nàng ôm lòng oán hận đối với Uttarā, nghĩ rằng: “Ta sẽ làm cho nó đau khổ”. Nàng đi xuống từ lầu trên, vào nhà bếp lớn, lấy một muỗng dầu bơ đang sôi sùng sục ở chỗ chiên bánh, rồi đi về phía Uttarā. Uttarā thấy nàng đang đi tới, liền nghĩ: “Người bạn của ta đã giúp ta một ân huệ lớn. Cõi Ta-bà này quá chật hẹp, cõi Phạm thiên quá thấp kém; chỉ có công đức của bạn ta là to lớn. Thật vậy, nhờ có cô ấy mà ta mới được bố thí và nghe Pháp. Nếu ta có chút sân hận nào đối với cô ấy, mong rằng dầu bơ này hãy làm ta phỏng. Nếu không có, mong rằng nó đừng làm ta phỏng”. Nàng rải tâm từ đến cô ấy. Dầu bơ đang sôi sùng sục do Sirimā đổ lên đầu nàng đã trở thành như nước mát. อถ นํ ‘‘อิทํ สีตลํ ภวิสฺสตี’’ติ กฏจฺฉุํ ปูเรตฺวา อาทาย อาคจฺฉนฺตึ อุตฺตราย ทาสิโย ทิสฺวา ‘‘อเปหิ ทุพฺพินีเต, น ตฺวํ อมฺหากํ อยฺยาย ปกฺกุถิตํ สปฺปึ อาสิญฺจิตุํ อนุจฺฉวิกา’’ติ สนฺตชฺเชนฺติโย อิโต จิโต จ อุฏฺฐาย หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ โปเถตฺวา ภูมิยํ ปาเตสุํ. อุตฺตรา วาเรนฺตีปิ วาเรตุํ นาสกฺขิ. อถสฺสา อุปริ ฐิตา สพฺพา ทาสิโย ปฏิพาหิตฺวา ‘‘กิสฺส เต เอวรูปํ ภาริยํ กต’’นฺติ สิริมํ โอวทิตฺวา อุณฺโหทเกน นฺหาเปตฺวา สตปากเตเลน อพฺภญฺชิ. ตสฺมึ ขเณ สา อตฺตโน พาหิรกิตฺถิภาวํ ญตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘มยา ภาริยํ กมฺมํ กตํ สามิกสฺส หสนมตฺตการณา อิมิสฺสา อุปริ ปกฺกุถิตํ สปฺปึ อาสิญฺจนฺติยา, อยํ ‘คณฺหถ น’นฺติ ทาสิโย น อาณาเปสิ. มํ วิเหฐนกาเลปิ สพฺพทาสิโย ปฏิพาหิตฺวา มยฺหํ กตฺตพฺพเมว อกาสิ. สจาหํ อิมํ น ขมาเปสฺสามิ, มุทฺธา เม สตฺตธา ผเลยฺยา’’ติ ตสฺสา ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา, ‘‘อยฺเย, ขมาหิ เม’’ติ อาห. อหํ สปิติกา ธีตา, ปิตริ ขมนฺเต ขมามีติ. โหตุ, อยฺเย, ปิตรํ เต ปุณฺณเสฏฺฐึ ขมาเปสฺสามีติ. ปุณฺโณ มม วฏฺฏชนกปิตา, วิวฏฺฏชนเก ปิตริ ขมนฺเต ปนาหํ ขมิสฺสามีติ. โก ปน เต วิวฏฺฏชนกปิตาติ? สมฺมาสมฺพุทฺโธติ. มยฺหํ เตน สทฺธึ วิสฺสาโส นตฺถีติ. อหํ กริสฺสามิ, สตฺถา สฺเว ภิกฺขุสงฺฆํ อาทาย อิธาคมิสฺสติ, ตฺวํ ยถาลทฺธํ สกฺการํ คเหตฺวา อิเธว อาคนฺตฺวา ตํ ขมาเปหีติ. สา ‘‘สาธุ, อยฺเย’’ติ อุฏฺฐาย อตฺตโน เคหํ คนฺตฺวา ปญฺจสตา ปริวาริตฺถิโย อาณาเปตฺวา นานาวิธานิ ขาทนียานิ เจว สูเปยฺยานิ จ สมฺปาเทตฺวา ปุนทิวเส ตํ สกฺการํ อาทาย [Pg.202] อุตฺตราย เคหํ อาคนฺตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปตฺเต ปติฏฺฐาเปตุํ อวิสหนฺตี อฏฺฐาสิ. ตํ สพฺพํ คเหตฺวา อุตฺตราว สํวิทหิ. สิริมาปิ ภตฺตกิจฺจาวสาเน สทฺธึ ปริวาเรน สตฺถุ ปาทมูเล นิปชฺชิ. Bấy giờ, các nữ tỳ của Uttarā thấy nàng Sirimā lại múc đầy muỗng dầu bơ và đi tới, nghĩ rằng: “Chắc là nó đã nguội rồi”, liền mắng rằng: “Cút đi, đồ vô giáo dục! Mày không xứng đáng đổ dầu bơ sôi lên người bà chủ của chúng tao”. Vừa đe dọa, họ vừa từ đây đó xông tới, dùng tay chân đánh đập và xô nàng ngã xuống đất. Dù Uttarā có can ngăn cũng không thể ngăn được. Bấy giờ, nàng đứng che cho Sirimā, cản tất cả các nữ tỳ lại và quở trách Sirimā: “Tại sao cô lại làm một việc tày trời như vậy?”. Sau đó, nàng tắm cho Sirimā bằng nước ấm và xoa dầu thơm đã được luyện trăm lần. Ngay lúc đó, Sirimā nhận ra thân phận người ngoài của mình và suy nghĩ: “Ta đã làm một việc tày trời, chỉ vì một nụ cười của chồng mà đổ dầu sôi lên người cô ấy. Cô ấy đã không ra lệnh cho các nữ tỳ: ‘Bắt lấy nó!’. Ngay cả khi ta đang hãm hại cô ấy, cô ấy vẫn cản tất cả các nữ tỳ và chỉ làm những điều nên làm cho ta. Nếu ta không xin cô ấy tha thứ, đầu ta chắc sẽ vỡ ra làm bảy mảnh”. Nàng phủ phục dưới chân Uttarā và nói: “Thưa bà chủ, xin hãy tha lỗi cho tôi”. (Uttarā đáp:) “Tôi là con gái có cha. Nếu cha tôi tha thứ, tôi sẽ tha thứ”. (Sirimā nói:) “Thưa bà chủ, được thôi. Tôi sẽ xin cha của bà, trưởng giả Puṇṇa, tha thứ”. (Uttarā nói:) “Ông Puṇṇa là người cha sinh ra tôi trong vòng luân hồi. Nhưng nếu người cha sinh ra tôi thoát khỏi vòng luân hồi tha thứ, thì tôi sẽ tha thứ”. “Vậy ai là người cha sinh ra bà thoát khỏi vòng luân hồi?”. “Đó là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác”. “Tôi không quen biết với Ngài”. “Tôi sẽ sắp đặt. Ngày mai, Bậc Đạo Sư sẽ cùng Tăng đoàn đến đây. Cô hãy chuẩn bị lễ vật cúng dường tùy khả năng, đến đây và xin Ngài tha thứ”. Nàng Sirimā nói: “Thưa bà chủ, hay lắm ạ”, rồi đứng dậy, trở về nhà mình. Nàng ra lệnh cho năm trăm nữ tỳ chuẩn bị nhiều loại vật thực và thức ăn, rồi ngày hôm sau, mang những lễ vật đó đến nhà Uttarā. Nàng đứng đó, không dám tự mình đặt vật thực vào bát của Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu. Chính Uttarā đã nhận lấy tất cả và sắp đặt mọi việc. Sau bữa ăn, Sirimā cùng với đoàn tùy tùng của mình phủ phục dưới chân Bậc Đạo Sư. อถ นํ สตฺถา ปุจฺฉิ – ‘‘โก เต อปราโธ’’ติ? ภนฺเต, มยา หิยฺโย อิทํ นาม กตํ, อถ เม สหายิกา มํ วิเหฐยมานา ทาสิโย นิวาเรตฺวา มยฺหํ อุปการเมว อกาสิ. สาหํ อิมิสฺสา คุณํ ชานิตฺวา อิมํ ขมาเปสึ, อถ มํ เอสา ‘‘ตุมฺเหสุ ขมนฺเตสุ ขมิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘เอวํ กิร อุตฺตเร’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, สีเส เม สหายิกาย ปกฺกุถิตสปฺปิ อาสิตฺต’’นฺติ. อถ ‘‘ตยา กึ จินฺติต’’นฺติ? ‘‘จกฺกวาฬํ อติสมฺพาธํ, พฺรหฺมโลโก อตินีจโก, มม สหายิกาย คุโณว มหนฺโต. อหญฺหิ เอตํ นิสฺสาย ทานญฺจ ทาตุํ ธมฺมญฺจ โสตุํ อลตฺถํ, สเจ เม อิมิสฺสา อุปริ โกโป อตฺถิ, อิทํ มํ ทหตุ. โน เจ, มา ทหตู’’ติ เอวํ จินฺเตตฺวา อิมํ เมตฺตาย ผรึ, ภนฺเตติ. สตฺถา ‘‘สาธุ สาธุ, อุตฺตเร, เอวํ โกธํ ชินิตุํ วฏฺฏติ. โกโธ หิ นาม อกฺโกเธน, อกฺโกสกปริภาสโก อนกฺโกสนฺเตน อปริภาสนฺเตน, ถทฺธมจฺฉรี อตฺตโน สนฺตกสฺส ทาเนน, มุสาวาที สจฺจวจเนน ชินิตพฺโพ’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi nàng: “Lỗi của ngươi là gì?” – “Bạch Thế Tôn, hôm qua con đã làm việc này. Sau đó, người bạn của con là Uttarā đã ngăn cản các nữ tỳ đang hành hạ con và chỉ làm ơn cho con. Con biết được đức hạnh của cô ấy nên đã xin cô ấy tha thứ. Bấy giờ, cô ấy nói với con rằng: ‘Khi nào quý ngài tha thứ thì tôi sẽ tha thứ.’ – “Này Uttarā, có thật như vậy không?” – “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Người bạn của con đã dội dầu bơ đang sôi lên đầu con.” – Bấy giờ, Ngài hỏi: “Con đã suy nghĩ gì?” – “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng: ‘Cõi Chuyển Luân quá chật hẹp, cõi Phạm Thiên quá thấp kém, chỉ có đức hạnh của người bạn con là cao cả. Nhờ cô ấy mà con được bố thí và nghe pháp. Nếu con có lòng sân hận đối với cô ấy, mong rằng dầu bơ này hãy thiêu đốt con. Nếu không, mong rằng nó đừng thiêu đốt con.’ Con đã suy nghĩ như vậy và rải tâm từ đến cô ấy.” Đức Thế Tôn dạy: “Lành thay, lành thay, Uttarā! Nên chiến thắng sân hận như vậy. Vì rằng, sân hận nên được chiến thắng bằng không sân hận, người mắng nhiếc chửi rủa nên được chiến thắng bằng cách không mắng nhiếc chửi rủa, người keo kiệt bủn xỉn nên được chiến thắng bằng cách cho đi của cải của mình, người nói dối nên được chiến thắng bằng lời nói chân thật.” Sau khi nói vậy, Ngài đọc bài kệ này: ๒๒๓. 223. ‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน; ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ. “Hãy lấy không giận, thắng người giận, Lấy thiện, thắng người không thiện, Lấy thí, thắng người xan tham, Lấy chân, thắng người nói dối.” ตตฺถ อกฺโกเธนาติ โกธโน หิ ปุคฺคโล อกฺโกเธน หุตฺวา ชินิตพฺโพ. อสาธุนฺติ อภทฺทโก ภทฺทเกน หุตฺวา ชินิตพฺโพ. กทริยนฺติ ถทฺธมจฺฉรี อตฺตโน สนฺตกสฺส จาคจิตฺเตน ชินิตพฺโพ. อลิกวาที สจฺจวจเนน ชินิตพฺโพ. ตสฺมา เอวมาห – ‘‘อกฺโกเธน ชิเน โกธํ…เป… สจฺเจนาลิกวาทิน’’นฺติ. Trong đó, “lấy không giận” có nghĩa là người hay sân hận nên được chiến thắng bằng cách không sân hận. “Người không thiện” có nghĩa là người xấu ác nên được chiến thắng bằng cách trở nên tốt lành. “Người xan tham” có nghĩa là người keo kiệt bủn xỉn nên được chiến thắng bằng tâm xả thí của cải của mình. “Người nói dối” nên được chiến thắng bằng lời nói chân thật. Vì vậy, Ngài đã dạy: “Hãy lấy không giận, thắng người giận... cho đến... lấy chân, thắng người nói dối.” เทสนาวสาเน สิริมา สทฺธึ ปญฺจสตาหิ อิตฺถีหิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ. Khi kết thúc bài pháp, nàng Sirimā cùng với năm trăm phụ nữ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. อุตฺตราอุปาสิกาวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về nữ cư sĩ Uttarā, phần thứ ba. ๔. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรปญฺหวตฺถุ 4. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna สจฺจํ [Pg.203] ภเณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Saccaṃ bhaṇe” (Nên nói lời chân thật), nhân câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna. เอกสฺมิญฺหิ สมเย เถโร เทวจาริกํ คนฺตฺวา มเหสกฺขาย เทวตาย วิมานทฺวาเร ฐตฺวา ตํ อตฺตโน สนฺติกํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ เอวมาห – ‘‘เทวเต มหตี เต สมฺปตฺติ, กึ กมฺมํ กตฺวา อิมํ อลตฺถา’’ติ? ‘‘มา มํ, ภนฺเต, ปุจฺฉถา’’ติ. เทวตา กิร อตฺตโน ปริตฺตกมฺเมน ลชฺชมานา เอวํ วทติ. สา ปน เถเรน ‘‘กเถหิเยวา’’ติ วุจฺจมานา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา เนว ทานํ ทินฺนํ, น ปูชา กตา, น ธมฺโม สุโต, เกวลํ สจฺจมตฺตํ รกฺขิต’’นฺติ. เถโร อญฺญานิ วิมานทฺวารานิ คนฺตฺวา อาคตาคตา อปราปิ เทวธีตโร ปุจฺฉิ. ตาสุปิ ตเถว นิคุหิตฺวา เถรํ ปฏิพาหิตุํ อสกฺโกนฺตีสุ เอกา ตาว อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา เนว ทานาทีสุ กตํ นาม อตฺถิ, อหํ ปน กสฺสปพุทฺธกาเล ปรสฺส ทาสี อโหสึ, ตสฺสา เม สามิโก อติวิย จณฺโฑ ผรุโส, คหิตคฺคหิเตเนว กฏฺเฐน วา กลิงฺคเรน วา สีสํ ภินฺทติ. สาหํ อุปฺปนฺเน โกเป ‘เอส ตว สามิโก ลกฺขณาหตํ วา กาตุํ นาสาทีนิ วา ฉินฺทิตุํ อิสฺสโร, มา กุชฺฌี’ติ อตฺตานเมว ปริภาเสตฺวา โกปํ นาม น อกาสึ, เตน เม อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ. อปรา อาห – ‘‘อหํ, ภนฺเต, อุจฺฉุเขตฺตํ รกฺขมานา เอกสฺส ภิกฺขุโน อุจฺฉุยฏฺฐึ อทาสึ’’. อปรา เอกํ ติมฺพรุสกํ อทาสึ. อปรา เอกํ เอฬาลุกํ อทาสึ. อปรา เอกํ ผารุสกํ อทาสึ. อปรา เอกํ มูลมุฏฺฐึ. อปรา ‘‘นิมฺพมุฏฺฐิ’’นฺติอาทินา นเยน อตฺตนา อตฺตนา กตํ ปริตฺตทานํ อาโรเจตฺวา ‘‘อิมินา อิมินา การเณน อมฺเหหิ อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ อาหํสุ. Có một thời, trưởng lão đi du hành đến cõi trời, đứng ở cửa thiên cung của một vị thiên nữ có nhiều oai lực, và nói với vị ấy, người đã đến gần, đảnh lễ và đứng sang một bên: “Này thiên nữ, tài sản của cô thật to lớn. Cô đã làm nghiệp gì mà được như vậy?” – “Bạch ngài, xin đừng hỏi con.” Tương truyền, các vị trời thường nói như vậy vì xấu hổ về nghiệp nhỏ mọn của mình. Nhưng khi được trưởng lão bảo: “Hãy nói đi,” vị ấy thưa: “Bạch ngài, con chưa từng bố thí, chưa từng cúng dường, chưa từng nghe pháp, chỉ giữ gìn lời nói chân thật mà thôi.” Trưởng lão đi đến các cửa thiên cung khác và hỏi các vị thiên nữ khác đã đến. Họ cũng giấu giếm như vậy, nhưng không thể từ chối trưởng lão. Một vị thưa rằng: “Bạch ngài, con chưa từng làm việc gì như bố thí v.v... Nhưng vào thời đức Phật Ca-diếp, con là một nữ tỳ của người khác. Chủ của con vô cùng hung dữ và thô bạo, hễ vớ được khúc cây hay thanh củi nào là ông ta đập vỡ đầu con. Khi cơn giận nổi lên, con tự khuyên mình rằng: ‘Người chủ này của ngươi có quyền đóng dấu nung hay cắt mũi v.v... của ngươi. Đừng nổi giận.’ Con đã tự khuyên mình như vậy và chưa từng nổi giận. Nhờ đó mà con có được tài sản này.” Một vị khác thưa: “Bạch ngài, khi đang giữ ruộng mía, con đã cúng dường một cây mía cho một vị tỳ-khưu.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả thị.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả dưa chuột.” Một vị khác: “Con đã cúng dường một quả phārusaka.” Một vị khác: “một nắm củ.” Một vị khác: “một nắm lá sầu đâu.” Cứ như thế, mỗi vị kể lại việc bố thí nhỏ mọn mà mình đã làm và nói: “Chính vì những lý do này mà chúng con đã có được tài sản này.” เถโร ตาหิ กตกมฺมํ สุตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, สจฺจกถนมตฺเตน, โกปนิพฺพาปนมตฺเตน, อติปริตฺตเกน ติมฺพรุสกาทิทานมตฺเตน ทิพฺพสมฺปตฺตึ ลทฺธุ’’นฺติ. ‘‘กสฺมา มํ, โมคฺคลฺลาน, ปุจฺฉสิ, นนุ เต เทวตาหิ อยํ อตฺโถ กถิโต’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ลพฺภติ มญฺเญ เอตฺตเกน ทิพฺพสมฺปตฺตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘โมคฺคลฺลาน, สจฺจมตฺตํ กเถตฺวาปิ โกปมตฺตํ ชหิตฺวาปิ ปริตฺตกํ ทานํ ทตฺวาปิ เทวโลกํ คจฺฉติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Trưởng lão nghe về các nghiệp mà họ đã làm, liền đến gặp đức Thế Tôn và hỏi: “Bạch Thế Tôn, có thể nào chỉ bằng việc nói lời chân thật, chỉ bằng việc dập tắt sân hận, chỉ bằng việc bố thí rất nhỏ mọn như một quả thị mà có thể đạt được tài sản cõi trời không?” – “Này Moggallāna, tại sao con lại hỏi ta? Chẳng phải các vị thiên nữ đã nói cho con biết điều này rồi sao?” – “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Con nghĩ rằng có thể đạt được tài sản cõi trời với việc làm nhỏ mọn như vậy.” Bấy giờ, đức Thế Tôn nói với ngài: “Này Moggallāna, dù chỉ nói lời chân thật, dù chỉ từ bỏ sân hận, dù chỉ bố thí một vật nhỏ mọn, người ấy chắc chắn sẽ đi đến cõi trời.” Sau khi nói vậy, Ngài đọc bài kệ này: ๒๒๔. 224. ‘‘สจฺจํ [Pg.204] ภเณ น กุชฺเฌยฺย, ทชฺชา อปฺปมฺปิ ยาจิโต; เอเตหิ ตีหิ ฐาเนหิ, คจฺเฉ เทวาน สนฺติเก’’ติ. “Nên nói lời chân thật, không nên tức giận; khi được yêu cầu, hãy cho dù chỉ một chút. Nhờ ba điều này, người ấy sẽ đến gần các vị trời.” ตตฺถ สจฺจํ ภเณติ สจฺจํ ทีเปยฺย โวหเรยฺย, สจฺเจ ปติฏฺฐเหยฺยาติ อตฺโถ. น กุชฺเฌยฺยาติ ปรสฺส น กุชฺเฌยฺย. ยาจิโตติ ยาจกา นาม สีลวนฺโต ปพฺพชิตา. เต หิ กิญฺจาปิ ‘‘เทถา’’ติ อยาจิตฺวาว ฆรทฺวาเร ติฏฺฐนฺติ, อตฺถโต ปน ยาจนฺติเยว นาม. เอวํ สีลวนฺเตหิ ยาจิโต อปฺปสฺมึ เทยฺยธมฺเม วิชฺชมาเน อปฺปมตฺตกมฺปิ ทเทยฺย. เอเตหิ ตีหีติ เอเตสุ ตีสุ เอเกนาปิ การเณน เทวโลกํ คจฺเฉยฺยาติ อตฺโถ. Trong đó, “nên nói lời chân thật” có nghĩa là nên làm sáng tỏ sự thật, nên nói lời chân thật, nên an trú trong sự thật. “Không nên tức giận” có nghĩa là không nên tức giận người khác. “Khi được yêu cầu” có nghĩa là những người xin là những vị xuất gia có giới hạnh. Mặc dù các vị ấy đứng ở cửa nhà mà không nói “xin hãy cho”, nhưng về mặt ý nghĩa thì đó chính là đang xin. Như vậy, khi được những người có giới hạnh yêu cầu, dù có vật cúng dường ít ỏi, cũng nên cho dù chỉ một chút. “Nhờ ba điều này” có nghĩa là chỉ với một trong ba lý do này, người ấy cũng có thể đi đến cõi trời. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรปญฺหวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về câu hỏi của trưởng lão Mahāmoggallāna, phần thứ tư. ๕. พุทฺธปิตุพฺราหฺมณวตฺถุ 5. Câu chuyện về vị Bà-la-môn là thân phụ của đức Phật อหึสกา เยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาเกตํ นิสฺสาย อญฺชนวเน วิหรนฺโต ภิกฺขูหิ ปฏฺฐปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại rừng Añjana, gần thành Sāketa, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Ahiṃsakā ye”, nhân câu hỏi do các vị tỳ-khưu nêu ra. ภควโต กิร ภิกฺขุสงฺฆปริวุตสฺส สาเกตํ ปิณฺฑาย ปวิสนกาเล เอโก สาเกตวาสี มหลฺลกพฺราหฺมโณ นครโต นิกฺขมนฺโต อนฺตรฆรทฺวาเร ทสพลํ ทิสฺวา ปาเทสุ นิปติตฺวา โคปฺผเกสุ ทฬฺหํ คเหตฺวา, ‘‘ตาต, นนุ นาม ปุตฺเตหิ ชิณฺณกาเล มาตาปิตโร ปฏิชคฺคิตพฺพา, กสฺมา เอตฺตกํ กาลํ อมฺหากํ อตฺตานํ น ทสฺเสสิ. มยา ตาว ทิฏฺโฐสิ, มาตรมฺปิ ปสฺสิตุํ เอหี’’ติ สตฺถารํ คเหตฺวา อตฺตโน เคหํ อคมาสิ. สตฺถา ตตฺถ คนฺตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. พฺราหฺมณีปิ อาคนฺตฺวา สตฺถุ ปาเทสุ นิปติตฺวา, ‘‘ตาต, เอตฺตกํ กาลํ กุหึ คโตสิ, นนุ นาม มาตาปิตโร มหลฺลกกาเล อุปฏฺฐาตพฺพา’’ติ วตฺวา ปุตฺตธีตโร ‘‘เอถ ภาตรํ วนฺทถา’’ติ วนฺทาเปสิ. เต อุโภปิ ตุฏฺฐมานสา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิเธว นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วตฺวา ‘‘พุทฺธา นาม เอกฏฺฐาเนเยว นิพทฺธํ ภิกฺขํ น คณฺหนฺตี’’ติ วุตฺเต, ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, เย โว นิมนฺเตตุํ อาคจฺฉนฺติ, เต อมฺหากํ สนฺติกํ ปหิเณยฺยาถา’’ติ อาหํสุ. สตฺถา ตโต [Pg.205] ปฏฺฐาย นิมนฺเตตุํ อาคเต ‘‘คนฺตฺวา พฺราหฺมณสฺส อาโรเจยฺยาถา’’ติ เปเสสิ. เต คนฺตฺวา ‘‘มยํ สฺวาตนาย สตฺถารํ นิมนฺเตมา’’ติ พฺราหฺมณํ วทนฺติ. พฺราหฺมโณ ปุนทิวเส อตฺตโน เคหโต ภตฺตภาชนสูเปยฺยภาชนานิ อาทาย สตฺถุ นิสีทนฏฺฐานํ คจฺฉติ. อญฺญตฺร ปน นิมนฺตเน อสติ สตฺถา พฺราหฺมณสฺเสว เคเห ภตฺตกิจฺจํ กโรติ. เต อุโภปิ อตฺตโน เทยฺยธมฺมํ นิจฺจกาลํ ตถาคตสฺส เทนฺตา ธมฺมกถํ สุณนฺตา อนาคามิผลํ ปาปุณึสุ. Nghe nói rằng, trong lúc Đức Thế Tôn được chúng Tỳ-kheo vây quanh, đi vào thành Sāketa để khất thực, có một vị Bà-la-môn lớn tuổi, cư dân thành Sāketa, đang đi ra khỏi thành, ở khoảng giữa cổng thành, trông thấy bậc Thập Lực, liền đảnh lễ dưới chân, ôm chặt lấy mắt cá chân và nói: “Này con thân yêu, há chẳng phải con cái nên phụng dưỡng cha mẹ lúc tuổi già hay sao? Tại sao suốt thời gian lâu như vậy mà con không cho chúng ta thấy mặt? Cha đã được thấy con rồi, hãy đến để mẹ con cũng được thấy con.” Nói rồi, ông mời bậc Đạo Sư và đi về nhà mình. Bậc Đạo Sư đến đó, cùng với chúng Tỳ-kheo ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Vị Bà-la-môn-nī cũng đến, đảnh lễ dưới chân bậc Đạo Sư và nói: “Này con thân yêu, suốt thời gian lâu như vậy con đã đi đâu? Há chẳng phải nên phụng sự cha mẹ lúc tuổi già hay sao?” Nói rồi, bà cho gọi các con trai, con gái đến và bảo: “Hãy đến đảnh lễ anh của các con.” Cả hai vợ chồng, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường chúng Tỳ-kheo với Đức Phật là vị đứng đầu, rồi thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy thường xuyên nhận vật thực tại chính nơi này.” Khi được trả lời rằng: “Chư Phật không thường xuyên nhận vật thực tại một nơi duy nhất,” họ lại thưa: “Bạch ngài, nếu vậy, những ai đến để thỉnh mời ngài, xin ngài hãy gửi họ đến chỗ chúng con.” Kể từ đó, khi có người đến thỉnh mời, bậc Đạo Sư liền bảo họ: “Hãy đi báo cho vị Bà-la-môn.” Họ đến và nói với vị Bà-la-môn: “Chúng tôi muốn thỉnh mời bậc Đạo Sư cho ngày mai.” Vào ngày hôm sau, vị Bà-la-môn từ nhà mình mang theo các vật dụng đựng cơm và canh đến nơi bậc Đạo Sư ngự. Ngoài ra, khi không có lời thỉnh mời nào khác, bậc Đạo Sư làm phận sự thọ thực tại nhà của vị Bà-la-môn. Cả hai vợ chồng, trong khi thường xuyên dâng cúng vật thí của mình lên đấng Như Lai và lắng nghe pháp thoại, đã chứng đắc quả A-na-hàm. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, พฺราหฺมโณ ‘ตถาคตสฺส สุทฺโธทโน ปิตา, มหามายา มาตา’ติ ชานาติ, ชานนฺโตว สทฺธึ พฺราหฺมณิยา ตถาคตํ ‘อมฺหากํ ปุตฺโต’ติ วทติ, สตฺถาปิ ตเถว อธิวาเสติ. กึ นุ โข การณ’’นฺติ? สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อุโภปิ เต อตฺตโน ปุตฺตเมว ปุตฺโตติ วทนฺตี’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ. Các Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Này chư hiền, vị Bà-la-môn biết rằng: ‘Vua Suddhodana là cha của Như Lai, hoàng hậu Mahāmāyā là mẹ,’ dù biết như vậy, ông cùng với bà Bà-la-môn-nī vẫn nói về Như Lai rằng: ‘Là con của chúng tôi.’ Bậc Đạo Sư cũng chấp nhận như vậy. Nguyên nhân là gì nhỉ?” Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, liền nói: “Này các Tỳ-kheo, cả hai người ấy gọi chính con của mình là con.” Nói vậy rồi, Ngài kể lại chuyện quá khứ. อตีเต, ภิกฺขเว, อยํ พฺราหฺมโณ นิรนฺตรํ ปญฺจ ชาติสตานิ มยฺหํ ปิตา อโหสิ, ปญฺจ ชาติสตานิ จูฬปิตา, ปญฺจ ชาติสตานิ มหาปิตา. สาปิ เม พฺราหฺมณี นิรนฺตรเมว ปญฺจ ชาติสตานิ มาตา อโหสิ, ปญฺจ ชาติสตานิ จูฬมาตา, ปญฺจ ชาติสตานิ มหามาตา. เอวาหํ ทิยฑฺฒชาติสหสฺสํ พฺราหฺมณสฺส หตฺเถ สํวฑฺโฒ, ทิยฑฺฒชาติสหสฺสํ พฺราหฺมณิยา หตฺเถติ ตีณิ ชาติสหสฺสานิ เตสํ ปุตฺตภาวํ ทสฺเสตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – “Này các Tỳ-kheo, trong quá khứ, vị Bà-la-môn này đã không gián đoạn làm cha của Ta trong năm trăm kiếp, làm chú của Ta trong năm trăm kiếp, làm bác của Ta trong năm trăm kiếp. Bà Bà-la-môn-nī ấy cũng không gián đoạn làm mẹ của Ta trong năm trăm kiếp, làm dì của Ta trong năm trăm kiếp, làm bác gái của Ta trong năm trăm kiếp. Như vậy, Ta đã lớn lên trong vòng tay của vị Bà-la-môn suốt một ngàn năm trăm kiếp, và trong vòng tay của bà Bà-la-môn-nī suốt một ngàn năm trăm kiếp.” Sau khi chỉ ra tình trạng làm con của họ trong ba ngàn kiếp như vậy, Ngài đã nói những câu kệ này: ‘‘ยสฺมึ มโน นิวิสติ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทติ; อทิฏฺฐปุพฺพเก โปเส, กามํ ตสฺมิมฺปิ วิสฺสเส. (ชา. ๑.๑.๖๘); “Với người mà tâm ý hướng về, và tâm cũng trở nên trong sạch, dù là người chưa từng thấy trước đây, quả thật, nên tin tưởng nơi người ấy. ‘‘ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน, ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา; เอวํ ตํ ชายเต เปมํ, อุปฺปลํว ยโถทเก’’ติ. (ชา. ๑.๒.๑๗๔); “Do đã từng chung sống từ trước, hoặc do lợi ích trong hiện tại, tình thương ấy sanh khởi như vậy, giống như hoa sen mọc trong nước.” สตฺถา เตมาสเมว ตํ กุลํ นิสฺสาย วิหาสิ. เต อุโภปิ อรหตฺตํ สจฺฉิกตฺวา ปรินิพฺพายึสุ. อถ เนสํ มหาสกฺการํ กตฺวา อุโภปิ เอกกูฏาคารเมว อาโรเปตฺวา นีหรึสุ. สตฺถาปิ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร เตหิ สทฺธึเยว อาฬาหนํ อคมาสิ. ‘‘พุทฺธานํ กิร มาตาปิตโร’’ติ มหาชโน นิกฺขมิ. สตฺถาปิ อาฬาหนสมีเป เอกํ สาลํ [Pg.206] ปวิสิตฺวา อฏฺฐาสิ. มนุสฺสา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต ฐตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ‘มาตาปิตโร โว กาลกตา’ติ มา จินฺตยิตฺถา’’ติ สตฺถารา สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กโรนฺติ. สตฺถา เต ‘‘มา เอวํ อวจุตฺถา’’ติ อปฺปฏิกฺขิปิตฺวา ปริสาย อาสยํ โอโลเกตฺวา ตงฺขณานุรูปํ ธมฺมํ เทเสนฺโต – Bậc Đạo Sư đã an trú nương vào gia đình ấy suốt ba tháng. Cả hai vị ấy, sau khi chứng ngộ quả A-la-hán, đã nhập Niết-bàn. Sau đó, người ta đã thực hiện sự tôn kính trọng thể đối với họ, đặt cả hai vào cùng một cỗ quan tài có chóp nhọn và mang đi. Bậc Đạo Sư, với năm trăm Tỳ-kheo vây quanh, cũng đã đi đến nơi hỏa táng cùng với họ. Đông đảo dân chúng đã đi ra, nói rằng: “Nghe nói là cha mẹ của Đức Phật.” Bậc Đạo Sư cũng vào một nhà nghỉ gần nơi hỏa táng và đứng lại. Dân chúng đảnh lễ bậc Đạo Sư, đứng một bên và thăm hỏi Ngài rằng: “Bạch ngài, xin ngài đừng suy nghĩ rằng ‘cha mẹ của ngài đã qua đời’.” Bậc Đạo Sư không bác bỏ họ bằng cách nói “đừng nói như vậy,” mà nhìn vào ý hướng của hội chúng và trong khi thuyết pháp phù hợp với khoảnh khắc đó, Ngài nói: ‘‘อปฺปํ วต ชีวิตํ อิทํ,โอรํ วสฺสสตาปิ มิยฺยติ; โย เจปิ อติจฺจ ชีวติ,อถ โส ชรสาปิ มิยฺยตี’’ติ. (สุ. นิ. ๘๑๐; มหานิ. ๓๙) – “Than ôi, mạng sống này thật ngắn ngủi, người ta chết trước cả trăm năm; và nếu có ai sống vượt qua, thì người ấy cũng chết vì tuổi già.” อิทํ ชราสุตฺตํ กเถสิ. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ภิกฺขู พฺราหฺมณสฺส จ พฺราหฺมณิยา จ ปรินิพฺพุตภาวํ อชานนฺตา, ‘‘ภนฺเต, เตสํ โก อภิสมฺปราโย’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, เอวรูปานํ อเสขมุนีนํ อภิสมฺปราโย นาม นตฺถิ. เอวรูปา หิ อจฺจุตํ อมตํ มหานิพฺพานเมว ปาปุณนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Ngài đã thuyết kinh Già (Jarāsutta) này. Vào lúc cuối bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Các Tỳ-kheo, vì không biết tình trạng đã nhập Niết-bàn của vị Bà-la-môn và bà Bà-la-môn-nī, đã hỏi: “Bạch ngài, cảnh giới tương lai của họ là gì?” Bậc Đạo Sư đáp: “Này các Tỳ-kheo, đối với các bậc thánh vô học như vậy, không có cái gọi là cảnh giới tương lai. Vì những vị như vậy đạt đến Đại Niết-bàn, nơi bất biến, bất tử.” Nói vậy rồi, Ngài đọc câu kệ này: ๒๒๕. 225. ‘‘อหึสกา เย มุนโย, นิจฺจํ กาเยน สํวุตา; เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร’’ติ. “Những bậc mâu-ni không làm hại, luôn luôn thu thúc thân, các vị ấy đi đến nơi bất biến, nơi mà sau khi đến, họ không còn sầu muộn.” ตตฺถ มุนโยติ โมเนยฺยปฏิปทาย มคฺคผลปตฺตา อเสขมุนโย. กาเยนาติ เทสนามตฺตเมเวตํ, ตีหิปิ ทฺวาเรหิ สุสํวุตาติ อตฺโถ. อจฺจุตนฺติ สสฺสตํ. ฐานนฺติ อกุปฺปฏฺฐานํ ธุวฏฺฐานํ. ยตฺถาติ ยสฺมึ นิพฺพาเน คนฺตฺวา น โสจเร น โสจนฺติ น วิหญฺญนฺติ, ตํ ฐานํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Ở đây, “munayo” (các bậc mâu-ni) là các bậc thánh vô học đã đạt được đạo và quả qua con đường thực hành của bậc mâu-ni. “Kāyena” (bằng thân) ở đây chỉ là cách nói; ý nghĩa là được thu thúc kỹ lưỡng qua cả ba cửa (thân, khẩu, ý). “Accutaṃ” (bất biến) là thường hằng. “Ṭhānaṃ” (nơi) là trạng thái không lay chuyển, trạng thái vững chắc. “Yattha” (nơi mà) có nghĩa là: sau khi đến Niết-bàn nào mà họ không sầu muộn, không lo lắng, không bị phiền não, họ đi đến trạng thái đó. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn, v.v. พุทฺธปิตุพฺราหฺมณวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về vị Bà-la-môn cha của Đức Phật, phẩm thứ năm. ๖. ปุณฺณทาสีวตฺถุ 6. Câu chuyện về nữ tỳ Puṇṇā สทา ชาครมานานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺโต ปุณฺณํ นาม ราชคหเสฏฺฐิโน ทาสึ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ "Sadā jāgaramānānaṃ", đã được bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu), đề cập đến nữ tỳ tên là Puṇṇā của một trưởng giả ở thành Rājagaha (Vương Xá). ตสฺสา [Pg.207] กิร เอกทิวสํ โกฏฺฏนตฺถาย พหุวีหึ อทํสุ. สา รตฺติมฺปิ ทีปํ ชาเลตฺวา วีหึ โกฏฺเฏนฺตี วิสฺสมนตฺถาย เสทตินฺเตน คตฺเตน พหิวาเต อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ สมเย ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต ภิกฺขูนํ เสนาสนปญฺญาปโก อโหสิ. โส ธมฺมสฺสวนํ สุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน เสนาสนํ คจฺฉนฺตานํ ภิกฺขูนํ องฺคุลึ ชาเลตฺวา ปุรโต ปุรโต มคฺคเทสนตฺถาย คจฺฉนฺโต ภิกฺขูนํ อาโลกํ นิมฺมินิ. ปุณฺณา เตนาโลเกน ปพฺพเต วิจรนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘อหํ ตาว อตฺตโน ทุกฺเขน อุปทฺทุตา อิมายปิ เวลาย นิทฺทํ น อุเปมิ, ภทฺทนฺตา กึ การณา น นิทฺทายนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อทฺธา กสฺสจิ ภิกฺขุโน อผาสุกํ วา ภวิสฺสติ, ทีฆชาติเกน วา อุปทฺทโว ภวิสฺสตี’’ติ สญฺญํ กตฺวา ปาโตว กุณฺฑกํ อาทาย อุทเกน เตเมตฺวา หตฺถตเล ปูวํ กตฺวา องฺคาเรสุ ปจิตฺวา อุจฺฉงฺเค กตฺวา ติตฺถมคฺเค ขาทิสฺสามีติ ฆฏํ อาทาย ติตฺถาภิมุขี ปายาสิ. สตฺถาปิ คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตุํ ตเมว มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. Tương truyền, một hôm nọ, người ta giao cho nàng rất nhiều lúa để giã. Nàng phải thắp đèn giã lúa cả ban đêm, và để nghỉ mệt, nàng đứng ở ngoài trời cho gió mát với thân mình đẫm mồ hôi. Vào lúc ấy, Tôn giả Dabba Mallaputta là vị phụ trách sắp xếp chỗ ở cho các Tỳ-kheo. Sau khi nghe pháp, Tôn giả đi trước dẫn đường cho các Tỳ-kheo đang trở về trú xứ của mình, ngài làm cho ngón tay mình phát sáng để soi đường và tạo ra ánh sáng cho các Tỳ-kheo. Nàng Puṇṇā thấy các Tỳ-kheo đi lại trên núi dưới ánh sáng ấy, liền suy nghĩ: "Ta đây vì khổ sở của mình mà đến giờ này còn chưa được ngủ, tại sao các bậc Đại đức lại không ngủ?" rồi nàng nghĩ tiếp: "Chắc hẳn có vị Tỳ-kheo nào đó không được khỏe, hoặc có hiểm nguy gì do loài bò sát (rắn) gây ra." Nghĩ vậy, sáng sớm, nàng lấy tấm cám, trộn với nước, nắn thành bánh trong lòng bàn tay, nướng trên than hồng, rồi giắt vào vạt áo, định bụng sẽ ăn trên đường ra bến nước. Nàng lấy bình nước và đi về phía bến nước. Bậc Đạo Sư cũng đi vào con đường ấy để vào làng khất thực. สา สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อญฺเญสุ ทิวเสสุ สตฺถริ ทิฏฺเฐปิ มม เทยฺยธมฺโม น โหติ, เทยฺยธมฺเม สติ สตฺถารํ น ปสฺสามิ, อิทานิ เม เทยฺยธมฺโม จ อตฺถิ, สตฺถา จ สมฺมุขีภูโต. สเจ ลูขํ วา ปณีตํ วาติ อจินฺเตตฺวา คณฺเหยฺย, ทเทยฺยาหํ อิมํ ปูว’’นฺติ ฆฏํ เอกมนฺเต นิกฺขิปิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมํ ลูขํ ทานํ ปฏิคฺคณฺหนฺตา มม สงฺคหํ กโรถา’’ติ อาห. สตฺถา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกตฺวา เตน นีหริตฺวา ทินฺนํ มหาราชทตฺติยํ ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา ปูวํ คณฺหิ. ปุณฺณาปิ ตํ สตฺถุ ปตฺเต ปติฏฺฐเปตฺวาว ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺโมเยว เม สมิชฺฌตู’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘เอวํ โหตู’’ติ ฐิตโกว อนุโมทนํ อกาสิ. Nàng thấy bậc Đạo Sư và suy nghĩ: "Những ngày khác, dù có thấy bậc Đạo Sư, con cũng không có vật gì để dâng cúng. Khi có vật để dâng cúng thì lại không gặp được Ngài. Còn bây giờ, con vừa có vật để cúng dường, mà bậc Đạo Sư lại đang ở ngay trước mặt. Nếu Ngài không nghĩ rằng vật này là thô sơ hay cao sang mà nhận lấy, con sẽ xin dâng chiếc bánh này." Nghĩ vậy, nàng đặt bình nước sang một bên, đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy vật thực thô sơ này và xin hãy rủ lòng thương tưởng đến con." Bậc Đạo Sư nhìn Tôn giả Ānanda, Tôn giả bèn trình lên chiếc bát do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng, và Ngài đã nhận lấy chiếc bánh. Nàng Puṇṇā đặt chiếc bánh vào trong bát của bậc Đạo Sư, rồi đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất và thưa: "Bạch Thế Tôn, nguyện cho con được thành tựu chánh pháp mà Ngài đã chứng ngộ." Bậc Đạo Sư đứng yên tại chỗ, đáp: "Mong cho được như vậy," và Ngài đã tùy hỷ công đức. ปุณฺณาปิ จินฺเตสิ – ‘‘กิญฺจาปิ เม สตฺถา สงฺคหํ กโรนฺโต ปูวํ คณฺหิ, น ปนิทํ ขาทิสฺสติ. อทฺธา ปุรโต กากสฺส วา สุนขสฺส วา ทตฺวา รญฺโญ วา ราชปุตฺตสฺส วา เคหํ คนฺตฺวา ปณีตโภชนํ ภุญฺชิสฺสตี’’ติ. สตฺถาปิ ‘‘กึ นุ โข เอสา จินฺเตสี’’ติ ตสฺสา จิตฺตาจารํ ญตฺวา อานนฺทตฺเถรํ โอโลเกตฺวา นิสีทนาการํ ทสฺเสสิ. เถโร จีวรํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. สตฺถา พหินคเรเยว นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ อกาสิ. เทวตา สกลจกฺกวาฬคพฺเภ เทวมนุสฺสานํ อุปกปฺปนกํ โอชํ มธุปฏลํ วิย ปีเฬตฺวา [Pg.208] ตตฺถ ปกฺขิปึสุ. ปุณฺณา จ โอโลเกนฺตี อฏฺฐาสิ. ภตฺตกิจฺจาวสาเน เถโร อุทกํ อทาสิ. สตฺถา กตภตฺตกิจฺโจ ปุณฺณํ อามนฺเตตฺวา ‘‘กสฺมา ตฺวํ ปุณฺเณ มม สาวเก ปริภวสี’’ติ อาห. น ปริภวามิ, ภนฺเตติ. อถ ตยา มม สาวเก โอโลเกตฺวา กึ กถิตนฺติ? ‘‘อหํ ตาว อิมินา ทุกฺขุปทฺทเวน นิทฺทํ น อุเปมิ, ภทฺทนฺตา กิมตฺถํ นิทฺทํ น อุเปนฺติ, อทฺธา กสฺสจิ อผาสุกํ วา ภวิสฺสติ, ทีฆชาติเกน วา อุปทฺทโว ภวิสฺสตี’’ติ เอตฺตกํ มยา, ภนฺเต, จินฺติตนฺติ. สตฺถา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘ปุณฺเณ ตฺวํ น ตาว ทุกฺขุปทฺทเวน นิทฺทายสิ, มม สาวกา สทา ชาคริยมนุยุตฺตตาย น นิทฺทายนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nàng Puṇṇā lại suy nghĩ: "Mặc dù bậc Đạo Sư vì thương tưởng mà nhận chiếc bánh của ta, nhưng chắc Ngài sẽ không dùng nó. Chắc chắn Ngài sẽ vứt cho quạ hoặc chó ở phía trước, rồi đi đến nhà vua hay hoàng tử để dùng vật thực cao sang." Bậc Đạo Sư biết được tâm tư của nàng, Ngài nhìn Tôn giả Ānanda và ra hiệu muốn ngồi xuống. Vị Trưởng lão trải tấm y và dâng lên. Bậc Đạo Sư ngồi ngay bên ngoài thành và thọ thực. Chư thiên từ khắp các cõi trời đã ép lấy tinh túy của vật thực dành cho trời và người, giống như mật ong, rồi tẩm vào chiếc bánh ấy. Nàng Puṇṇā đứng nhìn. Sau khi thọ thực xong, vị Trưởng lão dâng nước. Bậc Đạo Sư dùng bữa xong, gọi nàng Puṇṇā đến và hỏi: "Này Puṇṇā, tại sao con lại xem thường các đệ tử của ta?" "Bạch Thế Tôn, con không có xem thường." "Vậy khi nhìn thấy các đệ tử của ta, con đã nói gì?" "Bạch Thế Tôn, con chỉ nghĩ rằng: 'Con đây vì khổ não này mà không ngủ được, còn các bậc Đại đức vì sao không ngủ? Chắc hẳn có vị nào đó không được khỏe, hoặc có hiểm nguy do loài bò sát gây ra.' Bạch Thế Tôn, con chỉ nghĩ chừng ấy thôi." Bậc Đạo Sư nghe lời nàng nói, bèn dạy: "Này Puṇṇā, con không ngủ vì bị khổ não bức bách, còn các đệ tử của ta không ngủ vì họ luôn chuyên tâm vào sự tỉnh thức." Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๒๒๖. 226. ‘‘สทา ชาครมานานํ, อโหรตฺตานุสิกฺขินํ; นิพฺพานํ อธิมุตฺตานํ, อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา’’ติ. Đối với những người luôn luôn tỉnh thức, ngày đêm chuyên tâm tu học, hướng đến Niết-bàn, các lậu hoặc của họ sẽ đi đến đoạn diệt. ตตฺถ อโหรตฺตานุสิกฺขินนฺติ ทิวา จ รตฺติญฺจ ติสฺโส สิกฺขา สิกฺขมานานํ. นิพฺพานํ อธิมุตฺตานนฺติ นิพฺพานชฺฌาสยานํ. อตฺถํ คจฺฉนฺตีติ เอวรูปานํ สพฺเพปิ อาสวา อตฺถํ วินาสํ นตฺถิภาวํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, "ngày đêm chuyên tâm tu học" (ahorattānusikkhinaṃ) nghĩa là những người thực hành ba môn học (tam học) cả ngày lẫn đêm. "Hướng đến Niết-bàn" (Nibbānaṃ adhimuttānaṃ) nghĩa là những người có chí hướng về Niết-bàn. "Đi đến đoạn diệt" (Atthaṃ gacchanti) có nghĩa là đối với những người như vậy, tất cả các lậu hoặc đều đi đến chỗ hoại diệt, tiêu vong, không còn hiện hữu nữa. เทสนาวสาเน ยถาฐิตา ปุณฺณา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, nàng Puṇṇā, ngay khi đang đứng tại chỗ, đã chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã có mặt. สตฺถา กุณฺฑกองฺคารปูเวน ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ อคมาสิ. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘ทุกฺกรํ, อาวุโส, สมฺมาสมฺพุทฺเธน กตํ ปุณฺณาย ทินฺเนน กุณฺฑกองฺคารปูเวน ภตฺตกิจฺจํ กโรนฺเตนา’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ มยา อิมาย ทินฺนกุณฺฑกํ ปริภุตฺตเมวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตฺวา – Bậc Đạo Sư sau khi dùng chiếc bánh cám nướng trên than làm bữa ăn, đã trở về tu viện. Tại pháp đường, các Tỳ-kheo đã khởi lên câu chuyện: "Thưa chư hiền, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác đã làm một việc thật khó làm, đó là Ngài đã dùng chiếc bánh cám nướng trên than do nàng Puṇṇā dâng cúng." Bậc Đạo Sư đến và hỏi: "Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?" Khi được trình bày, Ngài dạy: "Này các Tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, ta cũng đã từng ăn tấm cám do chính người này dâng cúng." Nói rồi, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘ภุตฺวา ติณปริฆาสํ, ภุตฺวา อาจามกุณฺฑกํ; เอตํ เต โภชนํ อาสิ, กสฺมา ทานิ น ภุญฺชสิ. Ngươi đã ăn cỏ thừa, đã ăn nước cháo và tấm cám; đó từng là thức ăn của ngươi. Tại sao bây giờ ngươi lại không ăn? ‘‘ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ, ชาติยา วินเยน วา; พหุํ ตตฺถ มหาพฺรหฺเม, อปิ อาจามกุณฺฑกํ. Thưa ngài Bà-la-môn cao quý, ở nơi nào người ta không nhận biết một người qua dòng dõi hay phẩm hạnh, ở nơi đó, dù là nước cháo và tấm cám, người ta cũng có thể ăn nhiều. ‘‘ตฺวญฺจ [Pg.209] โข มํ ปชานาสิ, ยาทิสายํ หยุตฺตโม; ชานนฺโต ชานมาคมฺม, น เต ภกฺขามิ กุณฺฑก’’นฺติ. (ชา. ๑.๓.๑๐-๑๒) – Nhưng ngài biết rõ tôi là một con ngựa quý như thế nào. Tôi, người biết (giá trị của mình), đã đến với ngài, người cũng biết (giá trị của tôi), nên tôi sẽ không ăn tấm cám của ngài. อิมํ กุณฺฑกสินฺธวโปตกชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh về con ngựa giống Tín-độ ăn tấm cám (Kuṇḍakasindhavapotaka Jātaka) này. ปุณฺณทาสีวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về nữ tỳ Puṇṇā, là phẩm thứ sáu. ๗. อตุลอุปาสกวตฺถุ 7. Câu chuyện về nam cư sĩ Atula โปราณเมตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อตุลํ นาม อุปาสกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Porāṇametaṃ", liên quan đến một vị cận sự nam tên là Atula. โส หิ สาวตฺถิวาสี อุปาสโก ปญฺจสตอุปาสกปริวาโร เอกทิวสํ เต อุปาสเก อาทาย ธมฺมสฺสวนตฺถาย วิหารํ คนฺตฺวา เรวตตฺเถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ โสตุกาโม หุตฺวา เรวตตฺเถรํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. โส ปนายสฺมา ปฏิสลฺลานาราโม สีโห วิย เอกจาโร, ตสฺมา เตน สทฺธึ น กิญฺจิ กเถสิ. โส ‘‘อยํ เถโร น กิญฺจิ กเถสี’’ติ กุทฺโธ อุฏฺฐาย สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต เถเรน ‘‘เกนตฺเถน อาคตตฺถา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ, ภนฺเต, อิเม อุปาสเก อาทาย ธมฺมสฺสวนตฺถาย เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมึ, ตสฺส เม เถโร น กิญฺจิ กเถสิ, สฺวาหํ ตสฺส กุชฺฌิตฺวา อิธาคโต, ธมฺมํ เม กเถถา’’ติ อาห. อถ เถโร ‘‘เตน หิ อุปาสกา นิสีทถา’’ติ วตฺวา พหุกํ กตฺวา อภิธมฺมกถํ กเถสิ. อุปาสโกปิ ‘‘อภิธมฺมกถา นาม อติสณฺหา, เถโร พหุํ อภิธมฺมเมว กเถสิ, อมฺหากํ อิมินา โก อตฺโถ’’ติ กุชฺฌิตฺวา ปริสํ อาทาย อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. Vị cận sự nam ấy là một cư dân ở thành Sāvatthī, có năm trăm vị cận sự nam làm tùy tùng. Một hôm, ông dẫn các vị cận sự nam ấy đến tịnh xá để nghe pháp. Với mong muốn được nghe pháp, ông đến gần trưởng lão Revata, đảnh lễ ngài rồi ngồi xuống. Vị trưởng lão ấy lại là người ưa thích độc cư, sống một mình như sư tử, vì thế ngài không nói gì với ông. Vị cận sự nam ấy nghĩ: "Vị trưởng lão này không nói gì cả," rồi nổi giận, đứng dậy đi đến chỗ trưởng lão Sāriputta và đứng một bên. Khi trưởng lão hỏi: "Vì lý do gì mà các vị đến đây?", ông thưa: "Bạch ngài, con đã dẫn các vị cận sự nam này đến gần trưởng lão Revata để nghe pháp, nhưng trưởng lão không nói gì với con. Con nổi giận với ngài ấy nên đã đến đây. Xin ngài hãy thuyết pháp cho con." Bấy giờ, trưởng lão nói: "Vậy thì, các vị cận sự nam, hãy ngồi xuống," rồi ngài thuyết một bài pháp dài về Vi Diệu Pháp. Vị cận sự nam lại nghĩ: "Pháp thoại về Vi Diệu Pháp thật quá vi tế, mà trưởng lão lại thuyết quá nhiều về Vi Diệu Pháp. Điều này có ích lợi gì cho chúng ta?", rồi nổi giận, dẫn đoàn tùy tùng đi đến chỗ trưởng lão Ānanda. เถเรนาปิ ‘‘กึ อุปาสกา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภนฺเต, มยํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, ตสฺส สนฺติเก อาลาปสลฺลาปมตฺตมฺปิ อลภิตฺวา กุทฺธา สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมิมฺหา, โสปิ โน อติสณฺหํ พหุํ อภิธมฺมเมว กเถสิ, ‘อิมินา อมฺหากํ โก อตฺโถ’ติ เอตสฺสาปิ กุชฺฌิตฺวา อิธาคมิมฺหา, กเถหิ โน, ภนฺเต, ธมฺมกถ’’นฺติ. เตน หิ นิสีทิตฺวา สุณาถาติ เถโร เตสํ สุวิญฺเญยฺยํ กตฺวา อปฺปกเมว [Pg.210] ธมฺมํ กเถสิ. เต เถรสฺสปิ กุชฺฌิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กสฺมา อุปาสกา อาคตตฺถา’’ติ? ‘‘ธมฺมสฺสวนาย, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สุโต ปน โว ธมฺโม’’ติ? ‘‘ภนฺเต, มยํ อาทิโต เรวตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, โส อมฺเหหิ สทฺธึ น กิญฺจิ กเถสิ, ตสฺส กุชฺฌิตฺวา สาริปุตฺตตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, เตน โน พหุ อภิธมฺโม กถิโต, ตํ อสลฺลกฺเขตฺวา กุชฺฌิตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อุปสงฺกมิมฺหา, เตน โน อปฺปมตฺตโกว ธมฺโม กถิโต, ตสฺสปิ กุชฺฌิตฺวา อิธาคตมฺหา’’ติ. Khi trưởng lão Ānanda hỏi: "Này các vị cận sự nam, có chuyện gì vậy?", họ thưa: "Bạch ngài, chúng con đã đến gần trưởng lão Revata để nghe pháp. Vì không nhận được dù chỉ một lời chào hỏi thăm hỏi từ ngài, chúng con nổi giận và đã đi đến chỗ trưởng lão Sāriputta. Ngài ấy lại thuyết cho chúng con rất nhiều về Vi Diệu Pháp quá vi tế. Nghĩ rằng 'Điều này có ích lợi gì cho chúng ta?', chúng con lại nổi giận với cả ngài ấy và đã đến đây. Bạch ngài, xin hãy thuyết pháp cho chúng con." Trưởng lão nói: "Vậy thì, hãy ngồi xuống và lắng nghe." Rồi ngài thuyết một bài pháp ngắn gọn, dễ hiểu cho họ. Họ cũng nổi giận với cả vị trưởng lão này, rồi đi đến chỗ bậc Đạo Sư, đảnh lễ ngài và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi họ: "Này các vị cận sự nam, tại sao các vị đến đây?" – "Bạch Thế Tôn, để nghe pháp ạ." – "Vậy các vị đã được nghe pháp chưa?" – "Bạch Thế Tôn, ban đầu chúng con đến gần trưởng lão Revata, nhưng ngài không nói gì với chúng con. Chúng con nổi giận với ngài và đến gần trưởng lão Sāriputta. Ngài ấy đã thuyết cho chúng con rất nhiều về Vi Diệu Pháp. Vì không lĩnh hội được, chúng con nổi giận và đến gần trưởng lão Ānanda. Ngài ấy lại chỉ thuyết cho chúng con một bài pháp rất ngắn. Chúng con cũng nổi giận với cả ngài ấy và đã đến đây." สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา, ‘‘อตุล, โปราณโต ปฏฺฐาย อาจิณฺณเมเวตํ, ตุณฺหีภูตมฺปิ พหุกถมฺปิ มนฺทกถมฺปิ ครหนฺติเยว. เอกนฺตํ ครหิตพฺโพเยว วา หิ ปสํสิตพฺโพเยว วา นตฺถิ. ราชาโนปิ เอกจฺเจ นินฺทนฺติ, เอกจฺเจ ปสํสนฺติ. มหาปถวิมฺปิ จนฺทิมสูริเยปิ อากาสาทโยปิ จตุปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา ธมฺมํ กเถนฺตมฺปิ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอกจฺเจ ครหนฺติ, เอกจฺเจ ปสํสนฺติ. อนฺธพาลานญฺหิ นินฺทา วา ปสํสา วา อปฺปมาณา, ปณฺฑิเตน ปน เมธาวินา นินฺทิโต นินฺทิโต นาม, ปสํสิโต จ ปสํสิโต นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của ông xong, liền nói: "Này Atula, đây là điều đã có từ xưa, người ta luôn chê bai người im lặng, chê bai người nói nhiều, và cả người nói ít. Thật vậy, không có ai chỉ đáng bị chê bai hoặc chỉ đáng được tán thán. Ngay cả các vị vua, có người chê, có người khen. Cả đại địa, mặt trăng, mặt trời, không gian, v.v... và ngay cả bậc Chánh Đẳng Giác đang ngồi thuyết pháp giữa bốn chúng, cũng có người chê bai, có người tán thán. Lời chê hay lời khen của kẻ ngu si mê muội thì không có giá trị. Nhưng khi một người có trí tuệ, một bậc hiền trí chê bai, đó mới thực là lời chê bai; và khi họ tán thán, đó mới thực là lời tán thán." Nói xong, ngài đọc những câu kệ này: ๒๒๗. 227. ‘‘โปราณเมตํ อตุล, เนตํ อชฺชตนามิว; นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสีนํ, นินฺทนฺติ พหุภาณินํ; มิตภาณิมฺปิ นินฺทนฺติ, นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต. "Này Atula, đây là chuyện từ xưa, không phải chỉ ngày nay mới có; Người ta chê kẻ ngồi im lặng, người ta chê người nói quá nhiều; Người nói vừa phải cũng bị chê, trên đời không có ai không bị chê. ๒๒๘. 228. ‘‘น จาหุ น จ ภวิสฺสติ, น เจตรหิ วิชฺชติ; เอกนฺตํ นินฺทิโต โปโส, เอกนฺตํ วา ปสํสิโต. "Chưa từng có, sẽ không có, và hiện tại cũng không tìm thấy; một người nào chỉ bị chê bai, hay một người nào chỉ được tán thán. ๒๒๙. 229. ‘‘ยํ เจ วิญฺญู ปสํสนฺติ, อนุวิจฺจ สุเว สุเว; อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ, ปญฺญาสีลสมาหิตํ. "Người mà bậc trí tán thán, sau khi xem xét từng ngày; là bậc hiền trí có hạnh kiểm không tỳ vết, vững vàng trong trí tuệ và giới hạnh. ๒๓๐. 230. ‘‘นิกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว, โก ตํ นินฺทิตุมรหติ; เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ, พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโต’’ติ. "Người như vậy, ví như vàng ròng Diêm Phù Đàn, ai có thể chê bai được? Chư Thiên cũng tán thán vị ấy, và Phạm Thiên cũng tán thán." ตตฺถ โปราณเมตนฺติ ปุราณกํ เอตํ. อตุลาติ ตํ อุปาสกํ นาเมน อาลปติ. เนตํ อชฺชตนามิวาติ อิทํ นินฺทนํ วา ปสํสนํ วา อชฺชตนํ [Pg.211] อธุนา อุปฺปนฺนํ วิย น โหติ. ตุณฺหิมาสีนนฺติ กึ เอโส มูโค วิย พธิโร วิย กิญฺจิ อชานนฺโต วิย ตุณฺหี หุตฺวา นิสินฺโนติ นินฺทนฺติ. พหุภาณินนฺติ กึ เอส วาตาหตตาลปณฺณํ วิย ตฏตฏายติ, อิมสฺส กถาปริยนฺโตเยว นตฺถีติ นินฺทนฺติ. มิตภาณิมฺปีติ กึ เอส สุวณฺณหิรญฺญํ วิย อตฺตโน วจนํ มญฺญมาโน เอกํ วา ทฺเว วา วตฺวา ตุณฺหี อโหสีติ นินฺทนฺติ. เอวํ สพฺพถาปิ อิมสฺมึ โลเก อนินฺทิโต นาม นตฺถีติ อตฺโถ. น จาหูติ อตีเตปิ นาโหสิ, อนาคเตปิ น ภวิสฺสติ. Trong các câu kệ ấy, porāṇametaṃ có nghĩa là: đây là điều xưa cũ. Atulāti là gọi tên vị cận sự nam ấy. Netaṃ ajjatanāmivāti có nghĩa là: việc chê bai hay tán thán này không phải như mới phát sinh ngày nay, tức thời. Tuṇhimāsīnanti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này lại ngồi im lặng như người câm, như người điếc, như người không biết gì cả?". Bahubhāṇinanti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này nói luyên thuyên như lá cọ bị gió đập, lời nói của người này không có hồi kết?". Mitabhāṇimpīti: người ta chê bai rằng: "Tại sao người này, coi lời nói của mình quý như vàng bạc, nói một hai lời rồi lại im lặng?". Như vậy, ý nghĩa là trong thế gian này, về mọi phương diện, không có ai là không bị chê bai. Na cāhūti có nghĩa là: trong quá khứ cũng không có, trong tương lai cũng sẽ không có. ยํ เจ วิญฺญูติ พาลานํ นินฺทา วา ปสํสา วา อปฺปมาณา, ยํ ปน ปณฺฑิตา ทิวเส ทิวเส อนุวิจฺจ นินฺทการณํ วา ปสํสการณํ วา ชานิตฺวา ปสํสนฺติ, อจฺฉิทฺทาย วา สิกฺขาย อจฺฉิทฺทาย วา ชีวิตวุตฺติยา สมนฺนาคตตฺตา อจฺฉิทฺทวุตฺตึ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา เมธาวึ โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาย เจว จตุปาริสุทฺธิสีเลน จ สมนฺนาคตตฺตา ปญฺญาสีลสมาหิตํ ปสํสนฺติ, ตํ สุวณฺณโทสวิรหิตํ ฆฏฺฏนมชฺชนกฺขมํ ชมฺโพนทนิกฺขํ วิย โก นินฺทิตุมรหตีติ อตฺโถ. เทวาปีติ เทวตาปิ ปณฺฑิตมนุสฺสาปิ ตํ ภิกฺขุํ อุปฏฺฐาย โถเมนฺติ ปสํสนฺติ. พฺรหฺมุนาปีติ น เกวลํ เทวมนุสฺเสหิ, ทสสหสฺสจกฺกวาเฬ มหาพฺรหฺมุนาปิ เอส ปสํสิโตเยวาติ อตฺโถ. Yaṃ ce viññūti có nghĩa là: Lời chê bai hay tán thán của kẻ ngu thì không có giá trị. Còn điều mà bậc hiền trí, sau khi xem xét mỗi ngày, biết rõ nguyên nhân chê bai hay nguyên nhân tán thán rồi mới tán thán, (họ) tán thán người có hạnh kiểm không tỳ vết vì vị ấy đầy đủ học giới không tỳ vết hoặc mạng sống không tỳ vết; (họ) tán thán người có trí tuệ vì vị ấy đầy đủ trí tuệ sanh từ Pháp; (họ) tán thán người đầy đủ trí tuệ và giới hạnh vì vị ấy đầy đủ cả trí tuệ thế gian và siêu thế cùng với bốn loại giới thanh tịnh. Người như vậy, ví như đồng tiền vàng ròng Diêm-phù-đàn không tỳ vết, chịu được sự cọ xát và mài giũa, ai có thể chê bai được? Đó là ý nghĩa. Devāpīti có nghĩa là: Chư thiên và những người hiền trí cũng hầu hạ, ca ngợi và tán thán vị tỳ-khưu ấy. Brahmunāpīti có nghĩa là: Không chỉ được chư thiên và loài người tán thán, mà trong mười ngàn thế giới, vị ấy còn được cả các vị Đại Phạm Thiên tán thán. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ อุปาสกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, cả năm trăm vị cận sự nam đều chứng đắc Tu-đà-hoàn quả. อตุลอุปาสกวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về cận sự nam Atula, là chuyện thứ bảy. ๘. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ 8. Câu chuyện về nhóm Lục Sư Tỳ-khưu กายปฺปโกปนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Trúc Lâm, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Kāyappakopaṃ, liên quan đến nhóm Lục Sư Tỳ-khưu. เอกทิวสญฺหิ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เตสํ ฉพฺพคฺคิยานํ อุโภหิ หตฺเถหิ ยฏฺฐิโย คเหตฺวา กฏฺฐปาทุกา อารุยฺห ปิฏฺฐิปาสาเณ จงฺกมนฺตานํ ขฏขฏาติสทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, กึ สทฺโท นาเมโส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา [Pg.212] ‘‘ฉพฺพคฺคิยานํ ปาทุกา อารุยฺห จงฺกมนฺตานํ ขฏขฏสทฺโท’’ติ สุตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตฺวา ‘‘ภิกฺขุนา นาม กายาทีนิ รกฺขิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Chuyện kể rằng, một hôm, khi bậc Đạo Sư đang ngự tại Trúc Lâm, Ngài nghe tiếng 'cộp cộp' của nhóm Lục Sư Tỳ-khưu đang đi kinh hành trên phiến đá, hai tay cầm gậy, chân mang guốc gỗ. Ngài hỏi: 'Này Ānanda, đó là tiếng gì vậy?' Sau khi nghe câu trả lời: 'Bạch Thế Tôn, đó là tiếng 'cộp cộp' của nhóm Lục Sư Tỳ-khưu đang đi kinh hành với guốc gỗ', Ngài đã chế định một học giới, rồi dạy rằng: 'Một vị tỳ-khưu phải nên phòng hộ thân, v.v...', và khi muốn thuyết pháp, Ngài đã nói lên những câu kệ này: ๒๓๑. 231. ‘‘กายปฺปโกปํ รกฺเขยฺย, กาเยน สํวุโต สิยา; กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, กาเยน สุจริตํ จเร. Hãy phòng hộ thân phẫn nộ, hãy khéo chế ngự thân; hãy từ bỏ thân ác hạnh, hãy thực hành thân thiện hạnh. ๒๓๒. 232. ‘‘วจีปโกปํ รกฺเขยฺย, วาจาย สํวุโต สิยา; วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา, วาจาย สุจริตํ จเร. Hãy phòng hộ khẩu phẫn nộ, hãy khéo chế ngự khẩu; hãy từ bỏ khẩu ác hạnh, hãy thực hành khẩu thiện hạnh. ๒๓๓. 233. ‘‘มโนปโกปํ รกฺเขยฺย, มนสา สํวุโต สิยา; มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา, มนสา สุจริตํ จเร. Hãy phòng hộ ý phẫn nộ, hãy khéo chế ngự ý; hãy từ bỏ ý ác hạnh, hãy thực hành ý thiện hạnh. ๒๓๔. 234. ‘‘กาเยน สํวุตา ธีรา, อโถ วาจาย สํวุตา; มนสา สํวุตา ธีรา, เต เว สุปริสํวุตา’’ติ. Bậc trí chế ngự thân, và cũng chế ngự khẩu; bậc trí chế ngự ý, các vị ấy thật khéo chế ngự. ตตฺถ กายปฺปโกปนฺติ ติวิธํ กายทุจฺจริตํ รกฺเขยฺย. กาเยน สํวุโตติ กายทฺวาเร ทุจฺจริตปเวสนํ นิวาเรตฺวา สํวุโต ปิหิตทฺวาโร สิยา. ยสฺมา ปน กายทุจฺจริตํ หิตฺวา กายสุจริตํ จรนฺโต อุภยมฺเปตํ กโรติ, ตสฺมา กายทุจฺจริตํ หิตฺวา, กาเยน สุจริตํ จเรติ วุตฺตํ. อนนฺตรคาถาสุปิ เอเสว นโย. กาเยน สํวุตา ธีราติ เย ปณฺฑิตา ปาณาติปาตาทีนิ อกโรนฺตา กาเยน, มุสาวาทาทีนิ อกโรนฺตา วาจาย, อภิชฺฌาทีนิ อสมุฏฺฐเปนฺตา มนสา สํวุตา, เต อิธ โลกสฺมึ สุสํวุตา สุรกฺขิตา สุโคปิตา สุปิหิตทฺวาราติ อตฺโถ. Trong đó, 'kāyappakopaṃ' có nghĩa là hãy phòng hộ ba loại thân ác hạnh. 'Kāyena saṃvuto' có nghĩa là hãy ngăn chặn ác hạnh đi vào qua cửa thân, trở thành người được chế ngự, có cánh cửa được đóng kín. Bởi vì người từ bỏ thân ác hạnh và thực hành thân thiện hạnh là làm được cả hai điều này, cho nên có nói rằng: 'hãy từ bỏ thân ác hạnh, hãy thực hành thân thiện hạnh'. Trong các câu kệ tiếp theo, phương pháp cũng tương tự. 'Kāyena saṃvutā dhīrā' có nghĩa là: những bậc hiền trí nào không làm các việc như sát sanh v.v... bằng thân, không nói các lời như dối trá v.v... bằng lời, không để cho tham ái v.v... khởi lên bằng ý, thì các vị ấy được gọi là người có sự chế ngự. Các vị ấy ở trong đời này được gọi là người khéo chế ngự, khéo phòng hộ, khéo gìn giữ, có các cánh cửa được đóng kín. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ Tu-đà-hoàn quả trở lên. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về nhóm Lục Sư Tỳ-khưu, là chuyện thứ tám. โกธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Phẫn Nộ đã kết thúc. สตฺตรสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười bảy. ๑๘. มลวคฺโค 18. Phẩm Cấu Uế ๑. โคฆาตกปุตฺตวตฺถุ 1. Câu chuyện về con trai người đồ tể ปณฺฑุปลาโสว [Pg.213] ทานิสีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ โคฆาตกปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Paṇḍupalāsova dānisi, liên quan đến con trai của một người đồ tể. สาวตฺถิยํ กิเรโก โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วรมํสานิ คเหตฺวา ปจาเปตฺวา ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ นิสีทิตฺวา มํสญฺจ ขาทติ, มูเลน จ วิกฺกิณิตฺวา ชีวิกํ กปฺเปสิ. โส เอวํ ปญฺจปณฺณาส วสฺสานิ โคฆาตกกมฺมํ กโรนฺโต ธุรวิหาเร วิหรนฺตสฺส สตฺถุ เอกทิวสมฺปิ กฏจฺฉุมตฺตมฺปิ ยาคุํ วา ภตฺตํ วา น อทาสิ. โส จ วินา มํเสน ภตฺตํ น ภุญฺชติ. โส เอกทิวสํ ทิวสภาเค มํสํ วิกฺกิณิตฺวา อตฺตโน อตฺถาย ปจิตุํ เอกํ มํสขณฺฑํ ภริยาย ทตฺวา นฺหายิตุํ อคมาสิ. อถสฺส สหายโก เคหํ คนฺตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘โถกํ เม วิกฺกิณิยมํสํ เทหิ, เคหํ เม ปาหุนโก อาคโต’’ติ. นตฺถิ วิกฺกิณิยมํสํ, สหายโก เต มํสํ วิกฺกิณิตฺวา อิทานิ นฺหายิตุํ คโตติ. มา เอวํ กริ, สเจ มํสขณฺฑํ อตฺถิ, เทหีติ. สหายกสฺส เต นิกฺขิตฺตมํสํ ฐเปตฺวา อญฺญํ นตฺถีติ. โส ‘‘สหายกสฺส เม อตฺถาย ฐปิตมํสโต อญฺญํ มํสํ นตฺถิ, โส จ วินา มํเสน น ภุญฺชติ, นายํ ทสฺสตี’’ติ สามํเยว ตํ มํสํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. Chuyện kể rằng, tại thành Sāvatthī, có một người đồ tể, sau khi giết bò, lấy những phần thịt ngon, sai người nấu nướng rồi cùng vợ con ngồi ăn thịt, và cũng bán lấy tiền để sinh sống. Người ấy làm nghề đồ tể như vậy suốt năm mươi lăm năm, nhưng chưa một lần nào cúng dường dù chỉ một muỗng cháo hay cơm đến bậc Đạo Sư đang ngự tại ngôi tịnh xá gần đó. Và ông ta không bao giờ ăn cơm mà không có thịt. Một hôm, sau khi bán thịt vào ban ngày, ông ta đưa cho vợ một miếng thịt để nấu cho mình rồi đi tắm. Lúc ấy, một người bạn của ông ta đến nhà và nói với người vợ: 'Hãy cho tôi một ít thịt để bán, nhà tôi có khách đến'. (Người vợ đáp:) 'Thịt để bán không còn, bạn của bà đã bán hết thịt rồi, bây giờ ông ấy đi tắm'. (Người bạn nói:) 'Đừng làm vậy, nếu có miếng thịt nào thì hãy cho tôi'. (Người vợ đáp:) 'Ngoài miếng thịt để dành cho bạn của bà thì không còn miếng nào khác'. Người bạn ấy nghĩ: 'Không còn miếng thịt nào khác ngoài miếng thịt để dành cho bạn ta, mà anh ấy thì không ăn cơm nếu không có thịt, bà này sẽ không cho đâu', rồi tự mình lấy miếng thịt ấy và bỏ đi. โคฆาตโกปิ นฺหตฺวา อาคโต ตาย อตฺตโน ปกฺกปณฺเณน สทฺธึ วฑฺเฒตฺวา ภตฺเต อุปนีเต อาห ‘‘กหํ มํส’’นฺติ? ‘‘นตฺถิ, สามี’’ติ. นนุ อหํ ปจฺจนตฺถาย มํสํ ทตฺวา คโตติ. ตว สหายโก อาคนฺตฺวา ‘‘ปาหุนโก เม อาคโต, วิกฺกิณิยมํสํ เทหี’’ติ วตฺวา มยา ‘‘สหายกสฺส เต ฐปิตมํสโต อญฺญํ มํสํ นตฺถิ, โส จ วินา มํเสน น ภุญฺชตี’’ติ วุตฺเตปิ พลกฺกาเรน ตํ มํสํ สามํเยว คเหตฺวา คโตติ. อหํ วินา มํเสน ภตฺตํ น ภุญฺชามิ, หราหิ นนฺติ. กึ สกฺกา กาตุํ, ภุญฺช, สามีติ. โส ‘‘นาหํ ภุญฺชามี’’ติ ตํ ภตฺตํ หราเปตฺวา สตฺถํ อาทาย ปจฺฉาเคเห ฐิโต โคโณ อตฺถิ, ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา มุเข หตฺถํ ปกฺขิปิตฺวา ชิวฺหํ นีหริตฺวา สตฺเถน มูเล [Pg.214] ฉินฺทิตฺวา อาทาย คนฺตฺวา องฺคาเรสุ ปจาเปตฺวา ภตฺตมตฺถเก ฐเปตฺวา นิสินฺโน เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ ภุญฺชิตฺวา เอกํ มํสขณฺฑํ มุเข ฐเปสิ. ตงฺขณญฺเญวสฺส ชิวฺหา ฉิชฺชิตฺวา ภตฺตปาติยํ ปติ. ตงฺขณญฺเญว กมฺมสริกฺขกํ วิปากํ ลภิ. โสปิ โข โคโณ วิย โลหิตธาราย มุขโต ปคฺฆรนฺติยา อนฺโตเคหํ ปวิสิตฺวา ชณฺณุเกหิ วิจรนฺโต วิรวิ. Gã đồ tể sau khi tắm xong trở về, khi người vợ dọn cơm cùng với rau đã nấu của mình, gã hỏi: “Thịt đâu?” – “Thưa ông chủ, không có.” – “Chẳng phải ta đã đưa thịt cho nàng để nấu rồi đi hay sao?” – “Bạn của ông đã đến và nói: ‘Khách của tôi đã đến, hãy cho tôi thịt để bán.’ Mặc dù tôi đã nói: ‘Ngoài miếng thịt đã để dành cho bạn của ông, tôi không còn miếng thịt nào khác, và ông ấy (chồng) không ăn nếu không có thịt,’ nhưng người ấy đã dùng vũ lực tự mình lấy miếng thịt đó rồi đi.” – “Ta không ăn cơm nếu không có thịt, hãy dọn nó đi.” – “Biết làm sao được, thưa ông chủ, xin ông hãy ăn đi.” Gã nói: “Ta không ăn,” rồi bảo dọn cơm đi, lấy dao, đi đến chỗ con bò đang đứng ở sau nhà, thọc tay vào miệng nó, lôi lưỡi ra, dùng dao cắt tận gốc, rồi lấy đi, sai người nướng trên than hồng, đặt lên trên cơm rồi ngồi xuống. Sau khi ăn một vắt cơm, gã đặt một miếng thịt vào miệng. Ngay lúc ấy, lưỡi của gã bị đứt, rơi vào đĩa cơm. Ngay lúc ấy, gã đã nhận được quả báo tương xứng với nghiệp. Gã cũng giống như con bò, với dòng máu chảy từ miệng, đi vào trong nhà, đi bằng đầu gối và rống lên. ตสฺมึ สมเย โคฆาตกสฺส ปุตฺโต ปิตรํ โอโลเกนฺโต สมีเป ฐิโต โหติ. อถ นํ มาตา อาห – ‘‘ปสฺส, ปุตฺต, อิมํ โคฆาตกํ โคณํ วิย เคหมชฺเฌ ชณฺณุเกหิ วิจริตฺวา วิรวนฺตํ, อิทํ ทุกฺขํ ตว มตฺถเก ปติสฺสติ, มมมฺปิ อโนโลเกตฺวา อตฺตโน โสตฺถึ กโรนฺโต ปลายสฺสู’’ติ. โส มรณภยตชฺชิโต มาตรํ วนฺทิตฺวา ปลายิ, ปลายิตฺวา จ ปน ตกฺกสิลํ อคมาสิ. โคฆาตโกปิ โคโณ วิย เคหมชฺเฌ วิรวนฺโต วิจริตฺวา กาลกโต อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติ. โคโณปิ กาลมกาสิ. โคฆาตกปุตฺโตปิ ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา สุวณฺณการกมฺมํ อุคฺคณฺหิ. อถสฺสาจริโย คามํ คจฺฉนฺโต ‘‘เอวรูปํ นาม อลงฺการํ กเรยฺยาสี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. โสปิ ตถารูปํ อลงฺการํ อกาสิ. อถสฺสาจริโย อาคนฺตฺวา อลงฺการํ ทิสฺวา ‘‘อยํ ยตฺถ กตฺถจิ คนฺตฺวา ชีวิตุํ สมตฺโถ’’ติ วยปฺปตฺตํ อตฺตโน ธีตรํ อทาสิ. โส ปุตฺตธีตาหิ วฑฺฒิ. Vào lúc ấy, con trai của gã đồ tể đang đứng gần đó nhìn cha. Bấy giờ, người mẹ nói với nó: “Này con, hãy nhìn gã đồ tể này, đang đi bằng đầu gối và rống lên như con bò giữa nhà. Nỗi khổ này sẽ rơi xuống đầu con. Đừng nhìn lại mẹ nữa, hãy tự lo cho sự an toàn của mình mà trốn đi.” Người con trai ấy, bị nỗi sợ chết đe dọa, đã đảnh lễ mẹ rồi bỏ trốn, và sau khi bỏ trốn, đã đi đến Takkasilā. Gã đồ tể cũng đi lại rống lên như con bò giữa nhà, sau khi chết đã tái sanh vào địa ngục Avīci. Con bò cũng chết. Con trai của gã đồ tể cũng đến Takkasilā và học nghề thợ vàng. Bấy giờ, thầy của anh ta đi đến một ngôi làng, nói rằng: “Con hãy làm một món trang sức như thế này,” rồi ra đi. Anh ta cũng đã làm một món trang sức như vậy. Bấy giờ, người thầy trở về, thấy món trang sức, (nghĩ rằng): “Người này có thể đi bất cứ đâu để sinh sống,” rồi đã gả con gái đã đến tuổi trưởng thành của mình cho anh ta. Anh ta đã phát đạt với con trai và con gái. อถสฺส ปุตฺตา วยปฺปตฺตา สิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา อปรภาเค สาวตฺถิยํ คนฺตฺวา ตตฺถ ฆราวาสํ สณฺฐเปตฺวา วสนฺตา สทฺธา ปสนฺนา อเหสุํ. ปิตาปิ เนสํ ตกฺกสิลายํ กิญฺจิ กุสลํ อกตฺวาว ชรํ ปาปุณิ. อถสฺส ปุตฺตา ‘‘ปิตา โน มหลฺลโก’’ติ อตฺตโน สนฺติกํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘ปิตุ อตฺถาย ทานํ ทสฺสามา’’ติ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺตยึสุ. เต ปุนทิวเส อนฺโตเคเห พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน สตฺถารํ อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, อมฺเหหิ อิทํ ปิตุ ชีวภตฺตํ ทินฺนํ, ปิตุ โน อนุโมทนํ กโรถา’’ติ. สตฺถา ตํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อุปาสก, ตฺวํ มหลฺลโก ปริปกฺกสรีโร ปณฺฑุปลาสสทิโส, ตว ปรโลกคมนาย กุสลปาเถยฺยํ นตฺถิ, อตฺตโน ปติฏฺฐํ กโรหิ, ปณฺฑิโต ภว, มา พาโล’’ติ อนุโมทนํ กโรนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ – Bấy giờ, các con trai của ông ta, khi đến tuổi trưởng thành, đã học nghề, về sau họ đến Sāvatthī, ở đó lập gia đình và sinh sống, họ đã trở thành những người có đức tin trong sạch. Cha của họ cũng đã già đi ở Takkasilā mà không làm được chút công đức nào. Bấy giờ, các con trai của ông ta (nghĩ rằng): “Cha chúng ta đã già,” rồi cho mời ông đến chỗ mình và (nghĩ rằng): “Chúng ta sẽ cúng dường vì lợi ích của cha,” họ đã thỉnh mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Vào ngày hôm sau, họ đã thỉnh Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu an tọa trong nhà, sau khi kính cẩn phục vụ, vào lúc kết thúc bữa ăn, họ đã bạch với Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, chúng con đã cúng dường bữa cơm sinh thời này cho cha. Xin Ngài hãy tùy hỷ cho cha của chúng con.” Bậc Đạo Sư gọi ông ấy lại, và trong khi thuyết pháp tùy hỷ, Ngài đã nói hai bài kệ này: “Này thiện nam, ông đã già, thân thể đã chín muồi, giống như chiếc lá úa vàng. Ông không có hành trang công đức để đi đến thế giới bên kia. Hãy tạo nơi nương tựa cho chính mình, hãy là người trí, đừng là kẻ ngu.” ๒๓๕. 235. ‘‘ปณฺฑุปลาโสว [Pg.215] ทานิสิ,ยมปุริสาปิ จ เต อุปฏฺฐิตา; อุยฺโยคมุเข จ ติฏฺฐสิ,ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ. “Nay ông như lá úa vàng, Sứ giả Diêm vương đã cận kề; Ông đang đứng ở cửa tử, Mà hành trang lại chẳng có gì.” ๒๓๖. 236. ‘‘โส กโรหิ ทีปมตฺตโน,ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว; นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ,ทิพฺพํ อริยภูมึ อุเปหิสี’’ติ. “Ông hãy tự tạo hòn đảo, Tinh tấn mau, thành bậc hiền trí; Gột sạch uế, không phiền não, Sẽ đạt đến cõi Thánh thiêng liêng.” ตตฺถ ปณฺฑุปลาโสว ทานิสีติ, อุปาสก, ตฺวํ อิทานิ ฉิชฺชิตฺวา ภูมิยํ ปติตปณฺฑุปลาโส วิย อโหสิ. ยมปุริสาติ ยมทูตา วุจฺจนฺติ, อิทํ ปน มรณเมว สนฺธาย วุตฺตํ, มรณํ เต ปจฺจุปฏฺฐิตนฺติ อตฺโถ. อุยฺโยคมุเขติ ปริหานิมุเข, อวุฑฺฒิมุเข จ ฐิโตสีติ อตฺโถ. ปาเถยฺยนฺติ คมิกสฺส ตณฺฑุลาทิปาเถยฺยํ วิย ปรโลกํ คจฺฉนฺตสฺส ตว กุสลปาเถยฺยมฺปิ นตฺถีติ อตฺโถ. โส กโรหีติ โส ตฺวํ สมุทฺเท นาวาย ภินฺนาย ทีปสงฺขาตํ ปติฏฺฐํ วิย อตฺตโน กุสลปติฏฺฐํ กโรหิ. กโรนฺโต จ ขิปฺปํ วายม, สีฆํ สีฆํ วีริยํ อารภ, อตฺตโน กุสลกมฺมปติฏฺฐกรเณน ปณฺฑิโต ภว. โย หิ มรณมุขํ อปฺปตฺวา กาตุํ สมตฺถกาเลว กุสลํ กโรติ, เอส ปณฺฑิโต นาม, ตาทิโส ภว, มา อนฺธพาโลติ อตฺโถ. ทิพฺพํ อริยภูมินฺติ เอวํ วีริยํ กโรนฺโต ราคาทีนํ มลานํ นีหฏตาย นิทฺธนฺตมโล องฺคณาภาเวน อนงฺคโณ นิกฺกิเลโส หุตฺวา ปญฺจวิธํ สุทฺธาวาสภูมึ ปาปุณิสฺสสีติ อตฺโถ. Trong đó, câu nay ông như lá úa vàng có nghĩa là: Này thiện nam, nay ông đã trở nên giống như chiếc lá úa vàng bị rụng rơi xuống đất. Sứ giả Diêm vương là chỉ cho các sứ giả của Diêm vương; điều này được nói đến để chỉ cái chết, nghĩa là cái chết đã đến gần ông. Ở cửa tử có nghĩa là ông đang đứng ở cửa của sự suy tàn, ở cửa của sự không tăng trưởng. Hành trang có nghĩa là: Giống như hành trang gạo... của người đi đường, ông, người đang đi đến thế giới bên kia, cũng không có hành trang công đức. Ông hãy tạo có nghĩa là: Ông ấy, giống như người có thuyền bị vỡ giữa biển (tạo) nơi nương tựa được gọi là hòn đảo, hãy tạo nơi nương tựa công đức cho chính mình. Và trong khi làm vậy, hãy mau mau tinh tấn, hãy nhanh chóng nỗ lực, hãy trở thành người trí bằng cách tạo dựng nền tảng nghiệp thiện cho chính mình. Vị nào làm điều thiện khi còn có khả năng làm, trước khi đến cửa tử, vị ấy được gọi là người trí. Hãy trở thành người như vậy, đừng là kẻ ngu si mù quáng, đó là ý nghĩa. Cõi Thánh thiêng liêng có nghĩa là: Khi tinh tấn như vậy, do đã loại bỏ các cấu uế như tham..., trở thành người đã gột sạch cấu uế, do không còn phiền não mà trở thành người vô phiền não, không còn ô nhiễm, ông sẽ đạt đến năm cõi Tịnh Cư. เทสนาวสาเน อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp, vị thiện nam đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả, và bài pháp cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt. เต ปุนทิวสตฺถายปิ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา ทานํ ทตฺวา กตภตฺตกิจฺจํ สตฺถารํ อนุโมทนกาเล อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, อิทมฺปิ อมฺหากํ ปิตุ ชีวภตฺตเมว, อิมสฺเสว อนุโมทนํ กโรถา’’ติ. สตฺถา ตสฺส อนุโมทนํ กโรนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ – Họ cũng đã thỉnh mời Bậc Đạo Sư cho ngày hôm sau, sau khi cúng dường, vào lúc Bậc Đạo Sư đã thọ thực xong và thuyết pháp tùy hỷ, họ đã bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, đây cũng chính là bữa cơm sinh thời cho cha của chúng con. Xin Ngài hãy tùy hỷ cho chính ông ấy.” Bậc Đạo Sư, trong khi thuyết pháp tùy hỷ cho ông ấy, đã nói hai bài kệ này: ๒๓๗. 237. ‘‘อุปนีตวโย [Pg.216] จ ทานิสิ,สมฺปยาโตสิ ยมสฺส สนฺติกํ; วาโส เต นตฺถิ อนฺตรา,ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ. Này ông, nay tuổi đời ông đã xế bóng, ông đang tiến gần đến Diêm vương. Dọc đường ông không có nơi tạm trú, mà hành trang ông cũng chẳng có gì. ๒๓๘. 238. ‘‘โส กโรหิ ทีปมตฺตโน,ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว; นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ,น ปุน ชาติชรํ อุเปหิสี’’ติ. Vậy ông hãy tự tạo cho mình một hòn đảo nương tựa. Hãy mau tinh tấn, trở thành bậc hiền trí. Khi đã loại trừ cấu uế, không còn phiền não, ông sẽ không còn phải chịu sanh và già nữa. ตตฺถ อุปนีตวโยติ อุปาติ นิปาตมตฺตํ, นีตวโยติ วิคตวโย อติกฺกนฺตวโย, ตฺวญฺจสิ ทานิ ตโย วเย อติกฺกมิตฺวา มรณมุเข ฐิโตติ อตฺโถ. สมฺปยาโตสิ ยมสฺส สนฺติกนฺติ มรณมุขํ คนฺตุํ สชฺโช หุตฺวา ฐิโตสีติ อตฺโถ. วาโส เต นตฺถิ อนฺตราติ ยถา มคฺคํ คจฺฉนฺตา ตานิ ตานิ กิจฺจานิ กโรนฺตา อนฺตรามคฺเค วสนฺติ, น เอวํ ปรโลกํ คจฺฉนฺตา. น หิ สกฺกา ปรโลกํ คจฺฉนฺเตน ‘‘อธิวาเสถ กติปาหํ, ทานํ ตาว เทมิ, ธมฺมํ ตาว สุณามี’’ติอาทีนิ วตฺตุํ. อิโต ปน จวิตฺวา ปรโลเก นิพฺพตฺโตว โหติ. อิมมตฺถํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ปาเถยฺยนฺติ อิทํ กิญฺจาปิ เหฏฺฐา วุตฺตเมว, อุปาสกสฺส ปน ปุนปฺปุนํ ทฬฺหีกรณตฺถํ อิธาปิ สตฺถารา กถิตํ. ชาติชรนฺติ เอตฺถ พฺยาธิมรณานิปิ คหิตาเนว โหนฺติ. เหฏฺฐิมคาถาหิ จ อนาคามิมคฺโค กถิโต, อิธ อรหตฺตมคฺโค กถิโต. เอวํ สนฺเตปิ ยถา นาม รญฺญา อตฺตโน มุขปมาเณน กพฬํ วฑฺเฒตฺวา ปุตฺตสฺส อุปนีเต โส กุมาโร อตฺตโน มุขปมาเณเนว คณฺหาติ, เอวเมว สตฺถารา อุปริมคฺควเสน ธมฺเม เทสิเตปิ อุปาสโก อตฺตโน อุปนิสฺสยวเสน เหฏฺฐา โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา อิมิสฺสา อนุโมทนาย อวสาเน อนาคามิผลํ ปตฺโต. เสสปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Trong các câu kệ ấy, upanītavayo: upa chỉ là một tiếp đầu ngữ; nītavayo có nghĩa là tuổi tác đã qua, tuổi đời đã xế bóng. Nghĩa là: ‘nay ông đã trải qua ba giai đoạn của cuộc đời, đang đứng trước cửa tử’. Sampayātosi yamassa santikaṃ: có nghĩa là ‘ông đã sẵn sàng đi đến cửa tử, tức là đến trước mặt Diêm vương’. Vāso te natthi antarā: cũng như những người đi đường, vừa làm các công việc này kia, vừa nghỉ ngơi dọc đường, nhưng người đi sang thế giới bên kia thì không như vậy. Người đi sang thế giới bên kia không thể nói rằng: ‘xin hãy đợi vài ngày, để tôi bố thí đã, để tôi nghe pháp đã’. Từ đời này, sau khi mệnh chung, người ấy liền tái sanh ở thế giới bên kia. Chính vì ý nghĩa này mà câu kệ được nói ra. Pātheyyaṃ: mặc dù điều này đã được nói ở phần dưới, nhưng ở đây, Đức Thế Tôn cũng nói lại để củng cố niềm tin cho người cư sĩ nhiều lần. Jātijaraṃ: ở đây cũng bao gồm cả bệnh và chết. Với các câu kệ trước, đạo quả A-na-hàm đã được nói đến; ở đây, đạo quả A-la-hán được nói đến. Mặc dù vậy, cũng như một vị vua, lường theo khẩu phần của mình, làm một vắt cơm lớn đưa cho con trai, nhưng vị hoàng tử ấy chỉ lấy vừa với khẩu phần của mình. Cũng vậy, dù Đức Thế Tôn đã thuyết pháp theo đạo quả cao hơn, nhưng người cư sĩ, tùy theo duyên lành của mình, trước tiên đã đắc quả Tu-đà-hoàn, và đến cuối bài pháp tùy hỷ này, ông đã đắc quả A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho các thính chúng còn lại. โคฆาตกปุตฺตวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về người con trai của đồ tể, phần thứ nhất. ๒. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ 2. Câu chuyện về một người Bà-la-môn อนุปุพฺเพนาติ [Pg.217] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu anupubbena, được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến một người Bà-la-môn. โส กิร เอกทิวสํ ปาโตว นิกฺขมิตฺวา ภิกฺขูนํ จีวรปารุปนฏฺฐาเน ภิกฺขู จีวรํ ปารุปนฺเต โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ. ตํ ปน ฐานํ วิรูฬฺหติณํ โหติ. อเถกสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ ปารุปนฺตสฺส จีวรกณฺโณ ติเณสุ ปวฏฺเฏนฺโต อุสฺสาวพินฺทูหิ เตมิ. พฺราหฺมโณ ‘‘อิมํ ฐานํ อปฺปหริตํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ ปุนทิวเส กุทฺทาลํ อาทาย คนฺตฺวา ตํ ฐานํ ตจฺเฉตฺวา ขลมณฺฑลสทิสํ อกาสิ. ปุนทิวเสปิ ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา ภิกฺขูสุ จีวรํ ปารุปนฺเตสุ เอกสฺส จีวรกณฺณํ ภูมิยํ ปติตฺวา ปํสุมฺหิ ปวฏฺฏมานํ ทิสฺวา ‘‘อิธ วาลุกํ โอกิริตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา วาลุกํ อาหริตฺวา โอกิริ. Tương truyền, một hôm, người Bà-la-môn ấy sáng sớm đi ra ngoài, đứng nhìn các vị tỳ-kheo đắp y tại nơi đắp y của họ. Nơi ấy cỏ mọc um tùm. Khi một vị tỳ-kheo đang đắp y, vạt y của vị ấy quét trên đám cỏ và bị ướt đẫm sương. Người Bà-la-môn nghĩ: ‘Nên làm cho nơi này sạch cỏ’. Hôm sau, ông mang cuốc đến, phát quang nơi đó, làm cho nó phẳng phiu như sân đập lúa. Lại một hôm khác, ông đến nơi đó, thấy khi các vị tỳ-kheo đang đắp y, vạt y của một vị rơi xuống đất và bị dính bụi. Ông nghĩ: ‘Nên rải cát ở đây’, rồi ông mang cát đến rải. อเถกทิวสํ ปุเรภตฺตํ จณฺโฑ อาตโป อโหสิ, ตทาปิ ภิกฺขูนํ จีวรํ ปารุปนฺตานํ คตฺตโต เสเท มุจฺจนฺเต ทิสฺวา ‘‘อิธ มยา มณฺฑปํ กาเรตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา มณฺฑปํ กาเรสิ. ปุนทิวเส ปาโตว วสฺสํ วสฺสิ, วทฺทลิกํ อโหสิ. ตทาปิ พฺราหฺมโณ ภิกฺขู โอโลเกนฺโตว ฐิโต ตินฺตจีวรเก ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘เอตฺถ มยา สาลํ กาเรตุํ วฏฺฏตี’’ติ สาลํ กาเรตฺวา ‘‘อิทานิ สาลมหํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา อนฺโต จ พหิ จ ภิกฺขู นิสีทาเปตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน อนุโมทนตฺถาย สตฺถุ ปตฺตํ คเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหํ ภิกฺขูนํ จีวรปารุปนกาเล อิมสฺมึ ฐาเน โอโลเกนฺโต ฐิโต อิทญฺจิทญฺจ ทิสฺวา อิทญฺจิทญฺจ กาเรสิ’’นฺติ อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, ปณฺฑิตา นาม ขเณ ขเณ โถกํ กุสลํ กโรนฺตา อนุปุพฺเพน อตฺตโน อกุสลมลํ นีหรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Một hôm khác, vào buổi sáng, trời nắng gắt. Khi ấy, ông thấy mồ hôi tuôn ra từ thân của các vị tỳ-kheo đang đắp y, ông nghĩ: ‘Ta nên dựng một mái che ở đây’, rồi ông cho dựng một mái che. Hôm sau, trời mưa từ sáng sớm, một trận mưa lớn. Khi ấy, người Bà-la-môn vẫn đứng nhìn các vị tỳ-kheo và thấy y của các vị bị ướt sũng, ông nghĩ: ‘Ta nên xây một ngôi nhà ở đây’, rồi ông cho xây một ngôi nhà. Sau đó, ông nghĩ: ‘Bây giờ ta sẽ làm lễ khánh thành ngôi nhà này’, rồi ông thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu. Ông sắp xếp chỗ ngồi cho các vị tỳ-kheo cả trong và ngoài nhà. Sau khi các vị đã dùng bữa xong, để thỉnh pháp tùy hỷ, ông cầm lấy bình bát của Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, khi con đứng nhìn các vị tỳ-kheo đắp y tại nơi này, con đã thấy điều này điều kia, và đã làm điều này điều kia’. Ông kể lại toàn bộ câu chuyện từ đầu. Đức Thế Tôn nghe xong lời của ông, liền nói: ‘Này Bà-la-môn, bậc hiền trí, trong từng khoảnh khắc, làm từng chút việc thiện, dần dần loại bỏ cấu uế bất thiện của mình’, rồi Ngài nói lên câu kệ này: ๒๓๙. 239. ‘‘อนุปุพฺเพน เมธาวี, โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ; กมฺมาโร รชตสฺเสว, นิทฺธเม มลมตฺตโน’’ติ. Bậc hiền trí, trong từng khoảnh khắc, làm từng chút một, dần dần loại bỏ cấu uế của mình, như người thợ bạc loại bỏ cặn bã của bạc. ตตฺถ อนุปุพฺเพนาติ อนุปฏิปาฏิยา. เมธาวีติ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต. ขเณ ขเณติ โอกาเส โอกาเส กุสลํ กโรนฺโต. กมฺมาโร รชตสฺเสวาติ ยถา สุวณฺณกาโร เอกวารเมว สุวณฺณํ ตาเปตฺวา โกฏฺเฏตฺวา มลํ นีหริตฺวา ปิลนฺธนวิกตึ กาตุํ น สกฺโกติ[Pg.218], ปุนปฺปุนํ ตาเปนฺโต โกฏฺเฏนฺโต ปน มลํ นีหรติ, ตโต อเนกวิธํ ปิลนฺธนวิกตึ กโรติ, เอวเมว ปุนปฺปุนํ กุสลํ กโรนฺโต ปณฺฑิโต อตฺตโน ราคาทิมลํ นิทฺธเมยฺย, เอวํ นิทฺธนฺตมโล นิกฺกิเลโสว โหตีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, anupubbena có nghĩa là tuần tự. Medhāvī là người có trí tuệ tinh túy của chánh pháp. Khaṇe khaṇe là trong mỗi cơ hội, làm việc thiện. Kammāro rajatasseva: cũng như người thợ vàng không thể chỉ nung và đập vàng một lần mà loại bỏ được cặn bã để làm thành đồ trang sức. Nhưng bằng cách nung và đập nhiều lần, cặn bã sẽ được loại bỏ, từ đó làm ra được nhiều loại trang sức khác nhau. Cũng vậy, người hiền trí, bằng cách làm việc thiện nhiều lần, nên loại bỏ cấu uế như tham ái của mình. Người đã loại bỏ cấu uế như vậy sẽ trở nên không còn phiền não. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐติ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi bài pháp thoại kết thúc, người Bà-la-môn đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về một người Bà-la-môn, phần thứ hai. ๓. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ 3. Câu chuyện về trưởng lão Tissa อยสาว มลนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติสฺสตฺเถรํ นาม ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ayasāva malaṃ, được Đức Thế Tôn thuyết khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến một vị tỳ-kheo tên là Tissa. เอโก กิร สาวตฺถิวาสี กุลปุตฺโต ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ติสฺสตฺเถโรติ ปญฺญายิ. โส อปรภาเค ชนปทวิหาเร วสฺสูปคโต อฏฺฐหตฺถกํ ถูลสาฏกํ ลภิตฺวา วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา ตํ อาทาย คนฺตฺวา ภคินิยา หตฺเถ ฐเปสิ. สา ‘‘น เม เอโส สาฏโก ภาตุ อนุจฺฉวิโก’’ติ ตํ ติขิณาย วาสิยา ฉินฺทิตฺวา หีรหีรํ กตฺวา อุทุกฺขเล โกฏฺเฏตฺวา ปวิเสตฺวา โปเถตฺวา วฏฺเฏตฺวา สุขุมสุตฺตํ กนฺติตฺวา สาฏกํ วายาเปสิ. เถโรปิ สุตฺตญฺเจว สูจิโย จ สํวิทหิตฺวา จีวรการเก ทหรสามเณเร สนฺนิปาเตตฺวา ภคินิยา สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ตํ เม สาฏกํ เทถ, จีวรํ กาเรสฺสามี’’ติ อาห. สา นวหตฺถํ สาฏกํ นีหริตฺวา กนิฏฺฐภาติกสฺส หตฺเถ ฐเปสิ. โส ตํ คเหตฺวา วิตฺถาเรตฺวา โอโลเกตฺวา ‘‘มม สาฏโก ถูโล อฏฺฐหตฺโถ, อยํ สุขุโม นวหตฺโถ. นายํ มม สาฏโก, ตุมฺหากํ เอส, น เม อิมินา อตฺโถ, ตเมว เม เทถา’’ติ อาห. ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากเมว เอโส, คณฺหถ น’’นฺติ? โส เนว อิจฺฉิ. อถสฺส อตฺตนา กตกิจฺจํ สพฺพํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากเมเวส, คณฺหถ น’’นฺติ อทาสิ. โส ตํ อาทาย วิหารํ คนฺตฺวา จีวรกมฺมํ ปฏฺฐเปสิ. Tương truyền, có một thiện gia nam tử ở thành Sāvatthī, sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, được biết đến với tên gọi là trưởng lão Tissa. Về sau, ngài an cư mùa mưa tại một ngôi chùa ở miền quê, nhận được một tấm vải thô dài tám khuỷu tay. Sau khi mãn hạ, ngài mang tấm vải ấy đến đặt vào tay người chị. Người chị nghĩ: “Tấm vải này không xứng với em trai ta”, bèn dùng dao bén cắt tấm vải ra, xé thành từng sợi nhỏ, cho vào cối giã, chải, đánh tơi, xe thành sợi chỉ mịn, rồi cho dệt thành một tấm vải. Trưởng lão cũng chuẩn bị chỉ và kim, tập hợp các vị sa-di trẻ tuổi biết may y, rồi đến gặp người chị và nói: “Xin hãy đưa cho tôi tấm vải ấy, tôi sẽ may y”. Người chị mang ra một tấm vải dài chín khuỷu tay và đặt vào tay người em trai. Ngài cầm lấy, trải ra xem rồi nói: “Tấm vải của tôi thì thô và dài tám khuỷu tay, còn tấm này thì mịn và dài chín khuỷu tay. Đây không phải là tấm vải của tôi, đây là của các vị. Tôi không cần tấm vải này, xin hãy đưa cho tôi tấm vải kia”. (Người chị nói): “Bạch ngài, đây chính là tấm vải của ngài, xin ngài hãy nhận lấy”. Nhưng ngài không muốn nhận. Bấy giờ, người chị kể lại toàn bộ việc mình đã làm, rồi thưa: “Bạch ngài, đây chính là tấm vải của ngài, xin ngài hãy nhận lấy”, và trao cho ngài. Ngài nhận lấy tấm vải, trở về chùa và bắt đầu việc may y. อถสฺส [Pg.219] ภคินี จีวรการานํ อตฺถาย ยาคุภตฺตาทีนิ สมฺปาเทสิ. จีวรสฺส นิฏฺฐิตทิวเส ปน อติเรกสกฺการํ กาเรสิ. โส จีวรํ โอโลเกตฺวา ตสฺมึ อุปฺปนฺนสิเนโห ‘‘สฺเว ทานิ นํ ปารุปิสฺสามี’’ติ สํหริตฺวา จีวรวํเส ฐเปตฺวา ตํ รตฺตึ ภุตฺตาหารํ ชิราเปตุํ อสกฺโกนฺโต กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว จีวเร อูกา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ภคินีปิสฺส กาลกิริยํ สุตฺวา ภิกฺขูนํ ปาเทสุ ปวตฺตมานา โรทิ. ภิกฺขู ตสฺส สรีรกิจฺจํ กตฺวา คิลานุปฏฺฐากสฺส อภาเวน สงฺฆสฺเสว ตํ ปาปุณาติ. ‘‘ภาเชสฺสาม น’’นฺติ ตํ จีวรํ นีหราเปสุํ. สา อูกา ‘‘อิเม มม สนฺตกํ วิลุมฺปนฺตี’’ติ วิรวนฺตี อิโต จิโต จ สนฺธาวิ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ทิพฺพาย โสตธาตุยา ตํ สทฺทํ สุตฺวา, ‘‘อานนฺท, ติสฺสสฺส จีวรํ อภาเชตฺวา สตฺตาหํ นิกฺขิปิตุํ วเทหี’’ติ อาห. เถโร ตถา กาเรสิ. สาปิ สตฺตเม ทิวเส กาลํ กตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติ. สตฺถา ‘‘อฏฺฐเม ทิวเส ติสฺสสฺส จีวรํ ภาเชตฺวา คณฺหถา’’ติ อาณาเปสิ. ภิกฺขู ตถา กรึสุ. Bấy giờ, người chị của ngài đã chuẩn bị cháo, cơm và các vật thực khác cho những người may y. Vào ngày may y xong, bà còn cúng dường một cách đặc biệt. Trưởng lão nhìn ngắm chiếc y, lòng sinh ái luyến, nghĩ rằng: “Ngày mai ta sẽ đắp y này”. Ngài xếp y lại, đặt lên sào treo y, nhưng đêm đó, vì không thể tiêu hóa được thức ăn đã dùng, ngài mệnh chung và tái sanh làm một con rận ngay trên chính chiếc y ấy. Người chị nghe tin ngài viên tịch, liền đến gieo mình dưới chân các vị tỳ-khưu mà khóc than. Các vị tỳ-khưu lo liệu hậu sự cho ngài xong, vì không có người thị giả chăm sóc lúc bệnh, nên chiếc y ấy thuộc về Tăng chúng. Các vị cho mang chiếc y ra với ý định: “Chúng ta sẽ phân chia y này”. Con rận ấy la lên: “Những người này đang cướp đoạt tài sản của ta”, rồi chạy qua chạy lại. Đức Thế Tôn đang ngự trong Hương phòng, với thiên nhĩ thông, Ngài nghe được tiếng kêu ấy, bèn bảo: “Này Ānanda, hãy bảo các tỳ-khưu đừng phân chia chiếc y của Tissa, hãy để đó trong bảy ngày”. Trưởng lão Ānanda đã làm theo như vậy. Vào ngày thứ bảy, con rận ấy chết và tái sanh tại cung trời Tusita. Đức Thế Tôn truyền lệnh: “Vào ngày thứ tám, các ngươi hãy phân chia và nhận lấy chiếc y của Tissa”. Các vị tỳ-khưu đã làm theo như vậy. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กสฺมา นุ โข สตฺถา ติสฺสสฺส จีวรํ สตฺต ทิวเส ฐปาเปตฺวา อฏฺฐเม ทิวเส คณฺหิตุํ อนุชานี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ติสฺโส อตฺตโน จีวเร อูกา หุตฺวา นิพฺพตฺโต, ตุมฺเหหิ ตสฺมึ ภาชิยมาเน ‘อิเม มม สนฺตกํ วิลุมฺปนฺตี’ติ วิรวนฺตี อิโต จิโต จ ธาวิ. สา ตุมฺเหหิ จีวเร คยฺหมาเน ตุมฺเหสุ มนํ ปทุสฺสิตฺวา นิรเย นิพฺพตฺเตยฺย, เตน จาหํ จีวรํ นิกฺขิปาเปสึ. อิทานิ ปน สา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺตา, เตน โว มยา จีวรคหณํ อนุญฺญาต’’นฺติ วตฺวา ปุน เตหิ ‘‘ภาริยา วต อยํ, ภนฺเต, ตณฺหา นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภิกฺขเว, อิเมสํ สตฺตานํ ตณฺหา นาม ภาริยา. ยถา อยโต มลํ อุฏฺฐหิตฺวา อยเมว ขาทติ วินาเสติ อปริโภคํ กโรติ, เอวเมวายํ ตณฺหา อิเมสํ สตฺตานํ อพฺภนฺตเร อุปฺปชฺชิตฺวา เต สตฺเต นิรยาทีสุ นิพฺพตฺตาเปติ, วินาสํ ปาเปตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Các vị tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: “Vì sao Đức Thế Tôn lại cho giữ lại chiếc y của Tissa trong bảy ngày, rồi đến ngày thứ tám mới cho phép nhận lấy?”. Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được bạch lại: “Về chuyện này...”, Ngài dạy: “Này các tỳ-khưu, Tissa đã tái sanh làm một con rận trên chính chiếc y của mình. Khi các ông phân chia chiếc y ấy, nó đã la lên: ‘Những người này đang cướp đoạt tài sản của ta’ và chạy qua chạy lại. Nếu khi các ông nhận lấy chiếc y, nó khởi tâm sân hận đối với các ông, nó đã có thể tái sanh vào địa ngục. Vì thế, Ta đã cho giữ lại chiếc y. Nhưng nay, nó đã tái sanh tại cung trời Tusita, do đó Ta mới cho phép các ông nhận lấy chiếc y”. Sau đó, khi các vị tỳ-khưu bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, ái dục này thật là nặng nề!”, Ngài dạy: “Đúng vậy, này các tỳ-khưu, ái dục của chúng sanh này thật là nặng nề. Giống như rỉ sét sinh ra từ sắt, rồi chính nó lại ăn mòn, hủy hoại và làm cho sắt không thể dùng được; cũng vậy, ái dục này sinh khởi bên trong các chúng sanh, khiến họ tái sanh vào địa ngục v.v... và đưa họ đến sự hủy diệt”. Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๒๔๐. 240. ‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ,ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ; เอวํ อติโธนจารินํ,สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ. “Như rỉ sét sinh ra từ sắt,Rồi từ đó sinh ra, lại ăn mòn chính nó;Cũng vậy, nghiệp của chính mình,Dẫn kẻ phạm giới đến cõi ác.” ตตฺถ [Pg.220] อยสาวาติ อยโต สมุฏฺฐิตํ. ตตุฏฺฐายาติ ตโต อุฏฺฐาย. อติโธนจารินนฺติ โธนา วุจฺจติ จตฺตาโร ปจฺจเย ‘‘อิทมตฺถํ เอเต’’ติ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชนปญฺญา, ตํ อติกฺกมิตฺวา จรนฺโต อติโธนจารี นาม. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา อยโต มลํ สมุฏฺฐาย ตโต สมุฏฺฐิตํ ตเมว ขาทติ, เอวเมวํ จตุปจฺจเย อปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ อติโธนจารินํ สานิ กมฺมานิ อตฺตนิ ฐิตตฺตา อตฺตโน สนฺตกาเนว ตานิ กมฺมานิ ทุคฺคตึ นยนฺตีติ. Trong đó, ayasāva nghĩa là từ sắt sinh ra. Tatuṭṭhāya nghĩa là từ đó sinh ra. Atidhonacārinaṃ: dhonā được gọi là trí tuệ quán xét bốn món vật dụng trước khi thọ dụng, rằng “những món này là vì mục đích này”. Người nào hành động vượt qua sự quán xét đó thì gọi là atidhonacārī. Ý nghĩa được nói ở đây là: Giống như rỉ sét sinh ra từ sắt, rồi từ đó sinh ra lại ăn mòn chính nó, cũng vậy, những nghiệp của chính người atidhonacārī, tức là người thọ dụng bốn món vật dụng mà không quán xét, vì những nghiệp ấy tồn tại trong tự thân và là của chính mình, sẽ dẫn dắt người ấy đến cõi ác. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị, từ Tu-đà-hoàn trở lên. ติสฺสตฺเถรวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện trưởng lão Tissa, câu chuyện thứ ba. ๔. ลาลุทายิตฺเถรวตฺถุ 4. Câu chuyện trưởng lão Lāḷudāyī อสชฺฌายมลาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลาลุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Jetavana, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Asajjhāyamalā, liên quan đến trưởng lão Lāḷudāyī. สาวตฺถิยํ กิร ปญฺจโกฏิมตฺตา อริยสาวกา วสนฺติ, ทฺเว โกฏิมตฺตา ปุถุชฺชนา วสนฺติ. เตสุ อริยสาวกา ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ สปฺปิเตลมธุผาณิตวตฺถาทีนิ คเหตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมกถํ สุณนฺติ. ธมฺมํ สุตฺวา คมนกาเล จ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ คุณกถํ กเถนฺติ. อุทายิตฺเถโร เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘เอเตสํ ตาว ธมฺมํ สุตฺวา ตุมฺเห เอวํ กเถถ, มม ธมฺมกถํ สุตฺวา กึ นุ โข น กเถสฺสถา’’ติ วทติ. มนุสฺสา ตสฺส กถํ สุตฺวา ‘‘อยํ เอโก ธมฺมกถิโก ภวิสฺสติ, อิมสฺสปิ อมฺเหหิ ธมฺมกถํ โสตุํ วฏฺฏตี’’ติ เต เอกทิวสํ เถรํ ยาจิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช อมฺหากํ ธมฺมสฺสวนทิวโส’’ติ สงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห อมฺหากํ ทิวา ธมฺมกถํ กเถยฺยาถา’’ติ อาหํสุ. โสปิ เตสํ อธิวาเสสิ. Nghe nói, tại thành Sāvatthī có khoảng năm koṭi vị Thánh đệ tử và hai koṭi phàm nhân cư ngụ. Trong số ấy, các vị Thánh đệ tử sau khi cúng dường vật thực vào buổi sáng, đến buổi chiều lại mang theo các vật dụng như bơ, dầu, mật ong, đường phèn, vải vóc, v.v... đến tịnh xá để nghe pháp thoại. Sau khi nghe pháp, trên đường về, họ lại tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna. Trưởng lão Udāyī nghe họ nói chuyện bèn nói rằng: “Các vị nghe pháp của hai vị kia rồi tán thán như vậy, nếu nghe pháp thoại của ta, lẽ nào lại không tán thán cho được?”. Dân chúng nghe lời trưởng lão nói, bèn nghĩ: “Vị này hẳn là một vị pháp sư, chúng ta cũng nên nghe pháp thoại của vị này”. Thế rồi một hôm, họ đến thỉnh cầu trưởng lão, sau khi đã cúng dường vật thực đến chư Tăng, họ thưa rằng: “Bạch ngài, hôm nay là ngày nghe pháp của chúng con. Kính thỉnh ngài ban ngày hãy thuyết một bài pháp thoại cho chúng con”. Vị ấy cũng đã nhận lời của họ. เตหิ ธมฺมสฺสวนเวลาย อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โน ธมฺมํ กเถถา’’ติ วุตฺเต ลาลุทายิตฺเถโร อาสเน นิสีทิตฺวา จิตฺตพีชนึ คเหตฺวา [Pg.221] จาเลนฺโต เอกมฺปิ ธมฺมปทํ อทิสฺวา ‘‘อหํ สรภญฺญํ ภณิสฺสามิ, อญฺโญ ธมฺมกถํ กเถตู’’ติ วตฺวา โอตริ. เต อญฺเญน ธมฺมกถํ กถาเปตฺวา สรภาณตฺถาย ปุน ตํ อาสนํ อาโรปยึสุ. โส ปุนปิ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘อหํ รตฺตึ กเถสฺสามิ, อญฺโญ สรภญฺญํ ภณตู’’ติ วตฺวา อาสนา โอตริ. เต อญฺเญน สรภญฺญํ ภณาเปตฺวา ปุน รตฺตึ เถรํ อานยึสุ. โส รตฺติมฺปิ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘อหํ ปจฺจูสกาเล กเถสฺสามิ, รตฺตึ อญฺโญ กเถตู’’ติ วตฺวา โอตริ. เต อญฺเญน รตฺตึ กถาเปตฺวา ปุน ปจฺจูเส ตํ อานยึสุ. โส ปุนปิ กิญฺจิ นาทฺทส. มหาชโน เลฑฺฑุทณฺฑาทีนิ คเหตฺวา, ‘‘อนฺธพาล, ตฺวํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ วณฺเณ กถิยมาเน เอวญฺเจวญฺจ วเทสิ, อิทานิ กสฺมา น กเถสี’’ติ สนฺตชฺเชตฺวา ปลายนฺตํ อนุพนฺธิ. โส ปลายนฺโต เอกิสฺสา วจฺจกุฏิยา ปติ. Khi đến giờ nghe pháp, họ đến thưa: “Bạch ngài, xin hãy thuyết pháp cho chúng con”. Trưởng lão Lāludāyī ngồi trên pháp tòa, tay cầm chiếc quạt sặc sỡ phe phẩy, nhưng không nghĩ ra được một câu pháp nào, bèn nói: “Ta sẽ tụng kinh (sarabhañña), hãy để vị khác thuyết pháp”, rồi bước xuống. Họ bèn để một vị khác thuyết pháp, rồi lại mời ngài lên pháp tòa để tụng kinh. Vị ấy lại cũng không nghĩ ra được gì, bèn nói: “Ta sẽ thuyết vào ban đêm, hãy để vị khác tụng kinh”, rồi bước xuống khỏi pháp tòa. Họ bèn để một vị khác tụng kinh, rồi đến đêm lại mời trưởng lão đến. Vị ấy đến đêm cũng không nghĩ ra được gì, bèn nói: “Ta sẽ thuyết vào lúc rạng đông, ban đêm hãy để vị khác thuyết”, rồi bước xuống. Họ bèn để một vị khác thuyết vào ban đêm, rồi đến rạng đông lại mời vị ấy đến. Vị ấy lại cũng không thấy gì. Đám đông bèn cầm lấy đất cục, gậy gộc, v.v... rồi hăm dọa: “Này kẻ ngu si mù quáng kia! Khi người ta tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna, ông đã nói thế này thế nọ, sao bây giờ lại không thuyết được?”, rồi họ đuổi theo vị ấy đang bỏ chạy. Trong lúc chạy trốn, vị ấy đã bị ngã vào một hố xí. มหาชโน กถํ สมุฏฺฐาเปสิ – ‘‘อชฺช ลาลุทายี สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานานํ คุณกถาย ปวตฺตมานาย อุสฺสูยนฺโต อตฺตโน ธมฺมกถิกภาวํ ปกาเสตฺวา มนุสฺเสหิ สกฺการํ กตฺวา ‘ธมฺมํ สุโณมา’ติ วุตฺเต จตุกฺขตฺตุํ อาสเน นิสีทิตฺวา กเถตพฺพยุตฺตกํ กิญฺจิ อปสฺสนฺโต ‘ตฺวํ อมฺหากํ อยฺเยหิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานตฺเถเรหิ สทฺธึ ยุคคฺคาหํ คณฺหาสี’ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทีนิ คเหตฺวา สนฺตชฺเชตฺวา ปลาปิยมาโน วจฺจกุฏิยา ปติโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เอโส คูถกูเป นิมุคฺโคเยวา’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริตฺวา – Đám đông bàn tán xôn xao: “Hôm nay, Lāludāyī vì ganh tỵ khi nghe người ta tán thán công đức của hai ngài Sāriputta và Moggallāna, đã tự xưng mình là pháp sư. Khi được dân chúng cung kính và thỉnh mời ‘chúng con xin nghe pháp’, ngài đã bốn lần ngồi lên pháp tòa mà không thấy được điều gì thích hợp để thuyết giảng. Bị dân chúng nói ‘Ông dám tranh hơn với các bậc trưởng lão Sāriputta và Moggallāna của chúng tôi sao!’, rồi họ cầm đất cục, gậy gộc hăm dọa, khiến ngài phải bỏ chạy và ngã vào hố xí”. Đức Thế Tôn đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện này”, Ngài dạy: “Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, người này cũng đã từng bị chìm trong hố phân”, rồi Ngài kể lại câu chuyện quá khứ. ‘‘จตุปฺปโท อหํ สมฺม, ตฺวมฺปิ สมฺม จตุปฺปโท; เอหิ สมฺม นิวตฺตสฺสุ, กึ นุ ภีโต ปลายสิ. “Này bạn, ta là loài bốn chân, bạn cũng là loài bốn chân. Này bạn, hãy lại đây, quay lại đi, sao lại sợ hãi mà bỏ chạy?” ‘‘อสุจิปูติโลโมสิ, ทุคฺคนฺโธ วาสิ สูกร; สเจ ยุชฺฌิตุกาโมสิ, ชยํ สมฺม ททามิ เต’’ติ. (ชา. ๑.๒.๕-๖) – “Này heo, ngươi ô uế, lông lá hôi thối, mùi hôi tỏa ra nồng nặc. Nếu ngươi muốn giao chiến, này bạn, ta nhường cho ngươi phần thắng”. อิมํ ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา กเถสิ. ตทา สีโห สาริปุตฺโต อโหสิ, สูกโร ลาลุทายีติ. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ลาลุทายินา อปฺปมตฺตโกว ธมฺโม อุคฺคหิโต, สชฺฌายํ ปน เนว [Pg.222] อกาสิ, กิญฺจิ ปริยตฺตึ อุคฺคเหตฺวา ตสฺสา อสชฺฌายกรณํ มลเมวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh này. Vào lúc ấy, con sư tử là ngài Sāriputta, còn con heo là Lāludāyī. Đức Thế Tôn dẫn lại bài pháp thoại này và dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, Lāludāyī chỉ học được một ít pháp, lại chẳng hề tụng đọc. Học được chút ít pháp học (pariyatti) mà không tụng đọc, đó chính là một cấu uế”, rồi Ngài nói lên kệ ngôn này. ๒๔๑. 241. ‘‘อสชฺฌายมลา มนฺตา, อนุฏฺฐานมลา ฆรา; มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ, ปมาโท รกฺขโต มล’’นฺติ. “Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển, không siêng năng là cấu uế của nhà cửa, biếng nhác là cấu uế của dung sắc, phóng dật là cấu uế của người canh gác”. ตตฺถ อสชฺฌายมลาติ ยากาจิ ปริยตฺติ วา สิปฺปํ วา ยสฺมา อสชฺฌายนฺตสฺส อนนุยุญฺชนฺตสฺส วินสฺสติ วา นิรนฺตรํ วา น อุปฏฺฐาติ, ตสฺมา ‘‘อสชฺฌายมลา มนฺตา’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน ฆราวาสํ วสนฺตสฺส อุฏฺฐายุฏฺฐาย ชิณฺณปฏิสงฺขรณาทีนิ อกโรนฺตสฺส ฆรํ นาม วินสฺสติ, ตสฺมา ‘‘อนุฏฺฐานมลา ฆรา’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา โกสชฺชวเสน สรีรปฏิชคฺคนํ วา ปริกฺขารปฏิชคฺคนํ วา อกโรนฺตสฺส กาโย ทุพฺพณฺโณ โหติ, ตสฺมา ‘‘มลํ วณฺณสฺส โกสชฺช’’นฺติ วุตฺตํ. ยสฺมา คาโว รกฺขนฺตสฺส ปมาทวเสน นิทฺทายนฺตสฺส วา กีฬนฺตสฺส วา ตา คาโว อติตฺถปกฺขนฺทนาทินา วา วาฬมิคโจราทิอุปทฺทเวน วา ปเรสํ สาลิเขตฺตาทีนิ โอตริตฺวา ขาทนวเสน วินาสํ อาปชฺชนฺติ, สยมฺปิ ทณฺฑํ วา ปริภาสํ วา ปาปุณาติ, ปพฺพชิตํ วา ปน ฉ ทฺวารานิ อรกฺขนฺตํ ปมาทวเสน กิเลสา โอตริตฺวา สาสนา จาเวนฺติ, ตสฺมา ‘‘ปมาโท รกฺขโต มล’’นฺติ วุตฺตํ. โส หิสฺส วินาสาวหเนน มลฏฺฐานิยตฺตา มลนฺติ อตฺโถ. Trong đó, “Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển” (asajjhāyamalā mantā) được nói đến là vì bất kỳ pháp học (pariyatti) hay kỹ năng (sippa) nào, đối với người không tụng đọc, không thực hành, thì sẽ bị mai một hoặc không thể nhớ lại một cách liên tục. Do đó, được gọi là “kinh điển có cấu uế là không tụng đọc”. Lại nữa, vì người tại gia, nếu không siêng năng đứng dậy tu sửa những chỗ hư hỏng, v.v... thì nhà cửa sẽ bị hư hoại. Do đó, được gọi là “nhà cửa có cấu uế là không siêng năng” (anuṭṭhānamalā gharā). Vì người tại gia hay xuất gia, do biếng nhác mà không chăm sóc thân thể hay vật dụng, thân thể sẽ trở nên xấu xí. Do đó, được gọi là “biếng nhác là cấu uế của dung sắc” (malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ). Vì người chăn bò, do phóng dật, ngủ quên hoặc mải chơi, đàn bò ấy có thể bị hủy hoại do đi vào bến nước không an toàn, hoặc gặp nguy hiểm từ thú dữ, trộm cướp, hoặc đi vào ăn lúa trong ruộng của người khác, còn bản thân người chăn bò cũng bị phạt vạ hoặc quở trách. Hoặc đối với người xuất gia, do phóng dật không phòng hộ sáu căn, các phiền não sẽ xâm nhập và làm cho người ấy rời khỏi giáo pháp. Do đó, được gọi là “phóng dật là cấu uế của người canh gác” (pamādo rakkhato malaṃ). Thật vậy, sự phóng dật ấy, vì mang lại sự hủy hoại cho người ấy, nên ở vị trí của một cấu uế, do đó nó là cấu uế. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi bài pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ลาลุทายิตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Trưởng lão Lāludāyī, phần thứ tư. ๕. อญฺญตรกุลปุตฺตวตฺถุ 5. Câu chuyện về một thiện gia nam tử มลิตฺถิยา ทุจฺจริตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ กุลปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Trúc Lâm, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Malitthiyā duccaritaṃ”, liên quan đến một thiện gia nam tử. ตสฺส กิร สมานชาติกํ กุลกุมาริกํ อาเนสุํ. สา อานีตทิวสโต ปฏฺฐาย อติจารินี อโหสิ. โส กุลปุตฺโต ตสฺสา อติจาเรน ลชฺชิโต กสฺสจิ สมฺมุขีภาวํ อุปคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต พุทฺธุปฏฺฐานาทีนิ [Pg.223] ปจฺฉินฺทิตฺวา กติปาหจฺจเยน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ‘‘กึ, อุปาสก, น ทิสฺสสี’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อุปาสก, ปุพฺเพปิ มยา ‘อิตฺถิโย นาม นทีอาทิสทิสา, ตาสุ ปณฺฑิเตน โกโธ น กาตพฺโพ’ติ วุตฺตํ, ตฺวํ ปน ภวปฏิจฺฉนฺนตฺตา น สลฺลกฺเขสี’’ติ วตฺวา เตน ยาจิโต – Người ta đã cưới cho thiện nam tín ấy một thiếu nữ môn đăng hộ đối. Kể từ ngày được cưới về, cô gái ấy đã ngoại tình. Vị thiện nam tín ấy vì chuyện ngoại tình của vợ mà cảm thấy xấu hổ, không thể đối mặt với bất kỳ ai, nên đã ngưng việc đi hầu Phật, v.v... Vài ngày sau, ông đến yết kiến bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Khi được hỏi: “Này thiện nam, tại sao không thấy ông?”, ông bèn trình bày sự việc. Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo ông: “Này thiện nam, xưa kia Như Lai đã từng dạy: ‘Phụ nữ cũng giống như sông ngòi, v.v..., bậc hiền trí không nên tức giận với họ’. Nhưng vì bị các kiếp sống che lấp nên ông không nhớ đó thôi”. Nói xong, do vị ấy thỉnh cầu, Ngài kể lại: ‘‘ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา; เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชตี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๖๕; ๑.๑๒.๙) – “Như sông, như đường, như quán rượu, như đình làng, như giếng nước; Cũng vậy, đàn bà trong thế gian, không hề có bến bờ giới hạn.” ชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘อุปาสก, อิตฺถิยา หิ อติจารินิภาโว มลํ, ทานํ เทนฺตสฺส มจฺเฉรํ มลํ, อิธโลกปรโลเกสุ สตฺตานํ อกุสลกมฺมํ วินาสนตฺเถน มลํ, อวิชฺชา ปน สพฺพมลานํ อุตฺตมมล’’นฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi kể chi tiết chuyện tiền thân, Ngài dạy: “Này thiện nam, đối với phụ nữ, ngoại tình là cấu uế; đối với người bố thí, keo kiệt là cấu uế; trong đời này và đời sau, đối với chúng sanh, nghiệp bất thiện là cấu uế vì nó có tính chất hủy hoại; còn vô minh là cấu uế tột cùng trong tất cả các loại cấu uế”. Nói xong, Ngài đọc những vần kệ sau: ๒๔๒. 242. ‘‘มลิตฺถิยา ทุจฺจริตํ, มจฺเฉรํ ททโต มลํ; มลา เว ปาปกา ธมฺมา, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ. “Hành vi xấu là vết nhơ người nữ, Bủn xỉn là nhơ của kẻ cho đi, Các pháp ác là vết nhơ thật sự, Ở đời này và cả ở đời sau. ๒๔๓. 243. ‘‘ตโต มลา มลตรํ, อวิชฺชา ปรมํ มลํ; เอตํ มลํ ปหนฺตฺวาน, นิมฺมลา โหถ ภิกฺขโว’’ติ. Hơn các vết nhơ kia, nhơ bẩn hơn, Vô minh là vết nhơ tột cùng. Đoạn trừ được vết nhơ này, Này các Tỳ khưu, hãy trở nên không tỳ vết!” ตตฺถ ทุจฺจริตนฺติ อติจาโร. อติจารินิญฺหิ อิตฺถึ สามิโกปิ เคหา นีหรติ, มาตาปิตูนํ สนฺติกํ คตมฺปิ ‘‘ตฺวํ กุลสฺส อคารวภูตา, อกฺขีหิปิ น ทฏฺฐพฺพา’’ติ ตํ นีหรนฺติ. สา อนาถา วิจรนฺตี มหาทุกฺขํ ปาปุณาติ. เตนสฺสา ทุจฺจริตํ ‘‘มล’’นฺติ วุตฺตํ. ททโตติ ทายกสฺส. ยสฺส หิ เขตฺตกสนกาเล ‘‘อิมสฺมึ เขตฺเต สมฺปนฺเน สลากภตฺตาทีนิ ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา นิปฺผนฺเน สสฺเสปิ มจฺเฉรํ อุปฺปชฺชิตฺวา จาคจิตฺตํ นิวาเรติ, โส มจฺเฉรวเสน จาคจิตฺเต อวิรูหนฺเต มนุสฺสสมฺปตฺตึ ทิพฺพสมฺปตฺตึ นิพฺพานสมฺปตฺตินฺติ ติสฺโส สมฺปตฺติโย น ลภติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘มจฺเฉรํ ททโต มล’’นฺติ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. ปาปกา ธมฺมาติ อกุสลธมฺมา ปน อิธโลเก จ ปรโลเก จ มลเมว. Trong đó, duccaritam (hành vi xấu) có nghĩa là ngoại tình. Thật vậy, người phụ nữ ngoại tình thì bị chồng đuổi ra khỏi nhà; dù có về nhà cha mẹ, họ cũng đuổi đi và nói: “Mày là đứa làm ô nhục gia phong, chúng tao không muốn nhìn thấy mày nữa”. Cô ta không nơi nương tựa, lang thang và gặp phải khổ đau to lớn. Do đó, hành vi xấu của người phụ nữ được gọi là “cấu uế”. Dadato (của người cho) là nói về người thí chủ. Có người khi cày ruộng đã nghĩ rằng: “Khi ruộng này được mùa, ta sẽ cúng dường các vật thực như phiếu thực phẩm, v.v...”, nhưng khi lúa chín, lòng keo kiệt lại khởi lên và ngăn cản tâm bố thí. Do lòng keo kiệt, khi tâm bố thí không phát sinh, người ấy không đạt được ba loại thành tựu: thành tựu cõi người, thành tựu cõi trời, và thành tựu Niết-bàn. Do đó, có câu: “Keo kiệt là cấu uế của người bố thí”. Đối với các phần còn lại, phương pháp giải thích cũng tương tự. Pāpakā dhammā (các pháp ác) có nghĩa là các pháp bất thiện, chúng chính là cấu uế trong đời này và cả đời sau. ตโตติ เหฏฺฐา วุตฺตมลโต. มลตรนฺติ อติเรกมลํ โว กเถมีติ อตฺโถ. อวิชฺชาติ อฏฺฐวตฺถุกํ อญฺญาณเมว ปรมํ มลํ. ปหนฺตฺวานาติ [Pg.224] เอตํ มลํ ชหิตฺวา, ภิกฺขเว, ตุมฺเห นิมฺมลา โหถาติ อตฺโถ. Tato (hơn các vết nhơ kia) có nghĩa là hơn cả những cấu uế đã nói ở dưới. Malataram (nhơ bẩn hơn) có nghĩa là “Ta sẽ nói cho các ngươi nghe về một loại cấu uế còn hơn thế nữa”. Avijjā (vô minh) chính là sự không biết về tám sự vật, đó là cấu uế tột cùng. Pahantvāna (đoạn trừ được) có nghĩa là: “Này các Tỳ-khưu, sau khi đã từ bỏ cấu uế này, các ngươi hãy trở nên không tỳ vết”. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. อญฺญตรกุลปุตฺตวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về người thiện nam tín không rõ tên, phần thứ năm. ๖. จูฬสาริวตฺถุ 6. Câu chuyện về Tỳ-khưu Cūḷasāri สุชีวนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬสารึ นาม สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Sujīvaṃ, liên quan đến một vị Tỳ-khưu tên là Cūḷasāri, đệ tử cùng ở với Trưởng lão Sāriputta. โส กิร เอกทิวเส เวชฺชกมฺมํ กตฺวา ปณีตโภชนํ ลภิตฺวา อาทาย นิกฺขมนฺโต อนฺตรามคฺเค เถรํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ มยา เวชฺชกมฺมํ กตฺวา ลทฺธํ, ตุมฺเห อญฺญตฺถ เอวรูปํ โภชนํ น ลภิสฺสถ, อิมํ ภุญฺชถ, อหํ เต เวชฺชกมฺมํ กตฺวา นิจฺจกาลํ เอวรูปํ อาหารํ อาหริสฺสามี’’ติ อาห. เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา ตุณฺหีภูโตว ปกฺกามิ. ภิกฺขู วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อหิริโก นาม ปคพฺโภ กากสทิโส หุตฺวา เอกวีสติวิธาย อเนสนาย ฐตฺวา สุขํ ชีวติ, หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน ปน ทุกฺขํ ชีวตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, một hôm, sau khi làm nghề y, vị ấy nhận được vật thực hảo hạng. Mang vật thực đi, trên đường, vị ấy gặp Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, đây là vật thực con có được nhờ làm nghề y. Ở nơi khác, các ngài sẽ không nhận được vật thực như thế này đâu. Xin ngài hãy dùng. Con sẽ làm nghề y và luôn luôn mang về cho ngài những vật thực như thế này”. Nghe những lời ấy, Trưởng lão im lặng bỏ đi. Các Tỳ-khưu về tu viện và trình lại sự việc với bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, người không biết hổ thẹn, trơ tráo, giống như con quạ, đứng trên hai mươi mốt cách tìm kiếm không chân chánh, thì sống một cách dễ dàng. Còn người có lòng tàm quý thì sống một cách khó khăn”. Nói xong, Ngài đọc những vần kệ sau: ๒๔๔. 244. ‘‘สุชีวํ อหิริเกน, กากสูเรน ธํสินา; ปกฺขนฺทินา ปคพฺเภน, สํกิลิฏฺเฐน ชีวิตํ. “Thật dễ sống cho kẻ không hổ thẹn, Táo bạo như quạ, kẻ gièm pha, Kẻ xông xáo, trơ tráo, Sống với tâm ô nhiễm. ๒๔๕. 245. ‘‘หิรีมตา จ ทุชฺชีวํ, นิจฺจํ สุจิคเวสินา; อลีเนนาปฺปคพฺเภน, สุทฺธาชีเวน ปสฺสตา’’ติ. Thật khó sống cho người có hổ thẹn, Luôn tìm cầu sự trong sạch, Không quyến luyến, không trơ tráo, Sống thanh tịnh và có trí tuệ.” ตตฺถ อหิริเกนาติ ฉินฺนหิโรตฺตปฺปเกน. เอวรูเปน หิ อมาตรเมว ‘‘มาตา เม’’ติ อปิตาทโย เอว จ ‘‘ปิตา เม’’ติอาทินา นเยน วตฺวา เอกวีสติวิธาย อเนสนาย ปติฏฺฐาย สุเขน ชีวตุํ สกฺกา. กากสูเรนาติ สูรกากสทิเสน. ยถา หิ สูรกาโก กุลฆเรสุ ยาคุอาทีนิ คณฺหิตุกาโม ภิตฺติอาทีสุ นิสีทิตฺวา อตฺตโน โอโลกนภาวํ ญตฺวา อโนโลเกนฺโต วิย อญฺญวิหิตโก วิย [Pg.225] นิทฺทายนฺโต วิย จ หุตฺวา มนุสฺสานํ ปมาทํ สลฺลกฺเขตฺวา อนุปติตฺวา ‘‘สูสู’’ติ วทนฺเตสุเยว ภาชนโต มุขปูรํ คเหตฺวา ปลายติ, เอวเมวํ อหิริกปุคฺคโลปิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คามํ ปวิสิตฺวา ยาคุภตฺตฏฺฐานาทีนิ ววตฺถเปติ. ตตฺถ ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา ยาปนมตฺตํ อาทาย อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปจฺจเวกฺขนฺตา ยาคุํ ปิวิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิ กโรนฺติ สชฺฌายนฺติ อาสนสาลํ สมฺมชฺชนฺติ. อยํ ปน อกตฺวา คามาภิมุโขว โหติ. Trong đó, ahirikena (kẻ không hổ thẹn) có nghĩa là người đã cắt đứt lòng tàm và quý. Thật vậy, người như thế có thể sống một cách dễ dàng bằng cách gọi người không phải mẹ là “mẹ tôi”, người không phải cha là “cha tôi”, v.v..., và đứng vững trên hai mươi mốt cách tìm kiếm không chân chánh. Kākasūrena (táo bạo như quạ) có nghĩa là giống như con quạ dạn dĩ. Giống như con quạ dạn dĩ, khi muốn lấy cháo, v.v... trong nhà dân, nó đậu trên tường, v.v..., biết mình đang bị theo dõi, nó giả vờ như không nhìn, như đang bận tâm việc khác, hoặc như đang ngủ gật. Khi nhận thấy người ta sơ hở, nó bay sà xuống, và ngay cả khi họ đang la “xù xù”, nó vẫn kịp mổ đầy một miệng từ trong bát rồi bay đi. Cũng vậy, người không biết hổ thẹn khi vào làng cùng các Tỳ-khưu, liền đánh dấu những nơi có cháo và cơm. Ở đó, các Tỳ-khưu đi khất thực, nhận vừa đủ vật thực để duy trì mạng sống, rồi đến trai đường, quán tưởng, uống cháo, hành thiền, tụng kinh, và quét dọn trai đường. Còn vị này thì không làm gì cả, chỉ hướng mặt về phía làng. โส หิ ภิกฺขูหิ ‘‘ปสฺสถิม’’นฺติ โอโลกิยมาโนปิ อโนโลเกนฺโต วิย อญฺญวิหิโต วิย นิทฺทายนฺโต วิย คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจนฺโต วิย จีวรํ สํวิทหนฺโต วิย หุตฺวา ‘‘อสุกํ นาม เม กมฺมํ อตฺถี’’ติ วทนฺโต อุฏฺฐายาสนา คามํ ปวิสิตฺวา ปาโตว ววตฺถปิตเคเหสุ อญฺญตรํ เคหํ อุปสงฺกมิตฺวา ฆรมานุสเกสุ โถกํ กวาฏํ ปิธาย ทฺวาเร นิสีทิตฺวา กนฺทนฺเตสุปิ เอเกน หตฺเถน กวาฏํ ปณาเมตฺวา อนฺโต ปวิสติ. อถ นํ ทิสฺวา อกามกาปิ อาสเน นิสีทาเปตฺวา ยาคุอาทีสุ ยํ อตฺถิ, ตํ เทนฺติ. โส ยาวทตฺถํ ภุญฺชิตฺวา อวเสสํ ปตฺเตนาทาย ปกฺกมติ. อยํ กากสูโร นาม. เอวรูเปน อหิริเกน สุชีวนฺติ อตฺโถ. Vị ấy, dù được các tỳ khưu nói: ‘Hãy nhìn vị này’ và nhìn đến, vẫn làm như không nhìn, như đang chú tâm việc khác, như đang buồn ngủ, như đang tháo nút thắt lưng, như đang sửa soạn y, rồi nói: ‘Tôi có công việc tên là thế này thế kia’, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi vào làng. Từ sáng sớm, vị ấy đến một trong những ngôi nhà đã được nhắm trước, khi người trong nhà đóng hờ cánh cửa, vị ấy ngồi ở cửa. Dù họ có mời mọc, vị ấy vẫn dùng một tay đẩy cánh cửa và đi vào bên trong. Bấy giờ, thấy vị ấy, dù không muốn, họ cũng mời ngồi vào chỗ, và trong số cháo v.v... có món nào thì họ dâng cúng món ấy. Vị ấy ăn thỏa thích, rồi lấy phần còn lại bỏ vào bát và ra đi. Vị này được gọi là kẻ cả gan như quạ. Ý nghĩa là: người không biết hổ thẹn như vậy thì dễ sống. ธํสินาติ ‘‘อสุกตฺเถโร นาม อปฺปิจฺโฉ’’ติอาทีนิ วทนฺเตสุ – ‘‘กึ ปน มยํ น อปฺปิจฺฉา’’ติอาทิวจเนน ปเรสํ คุณธํสนตาย ธํสินา. ตถารูปสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘อยมฺปิ อปฺปิจฺฉตาทิคุเณ ยุตฺโต’’ติ มญฺญมานา มนุสฺสา ทาตพฺพํ มญฺญนฺติ. โส ปน ตโต ปฏฺฐาย วิญฺญูปุริสานํ จิตฺตํ อาราเธตุํ อสกฺโกนฺโต ตมฺหาปิ ลาภา ปริหายติ. เอวํ ธํสิปุคฺคโล อตฺตโนปิ ปรสฺสปิ ลาภํ นาเสติเยว. Về kẻ hủy báng (dhaṃsinā): Khi người ta nói những lời như: ‘Vị trưởng lão tên là thế này thế kia thì thiểu dục’, vị ấy nói những lời như: ‘Chẳng lẽ chúng tôi không thiểu dục hay sao?’, do đó hủy báng đức hạnh của người khác, nên gọi là kẻ hủy báng. Nghe lời của người như vậy, người ta nghĩ rằng: ‘Vị này cũng có đức hạnh thiểu dục v.v...’ và cho rằng nên cúng dường. Nhưng kể từ đó, vị ấy không thể làm hài lòng những người có trí, nên cũng bị tổn thất phần lợi lộc ấy. Như vậy, người hủy báng làm tổn hại lợi lộc của chính mình và của cả người khác. ปกฺขนฺทินาติ ปกฺขนฺทจารินา. ปเรสํ กิจฺจานิปิ อตฺตโน กิจฺจานิ วิย ทสฺเสนฺโต ปาโตว ภิกฺขูสุ เจติยงฺคณาทีสุ วตฺตํ กตฺวา กมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน โถกํ นิสีทิตฺวา อุฏฺฐาย คามํ ปวิสนฺเตสุ มุขํ โธวิตฺวา ปณฺฑุกาสาวปารุปนอกฺขิอญฺชนสีสมกฺขนาทีหิ อตฺตภาวํ มณฺเฑตฺวา สมฺมชฺชนฺโต วิย ทฺเว ตโย สมฺมชฺชนิปหาเร ทตฺวา ทฺวารโกฏฺฐกาภิมุโข โหติ. มนุสฺสา ปาโตว ‘‘เจติยํ วนฺทิสฺสาม, มาลาปูชํ กริสฺสามา’’ติ [Pg.226] อาคตา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ วิหาโร อิมํ ทหรํ นิสฺสาย ปฏิชคฺคนํ ลภติ, อิมํ มา ปมชฺชิตฺถา’’ติ วตฺวา ตสฺส ทาตพฺพํ มญฺญนฺติ. เอวรูเปน ปกฺขนฺทินาปิ สุชีวํ. ปคพฺเภนาติ กายปาคพฺภิยาทีหิ สมนฺนาคเตน. สํกิลิฏฺเฐน ชีวิตนฺติ เอวํ ชีวิกํ กปฺเปตฺวา ชีวนฺเตน หิ ปุคฺคเลน สํกิลิฏฺเฐน หุตฺวา ชีวิตํ นาม โหติ, ตํ ทุชฺชีวิตํ ปาปเมวาติ อตฺโถ. Về kẻ lấn lướt (pakkhandinā): là người có hạnh lấn lướt. Vị ấy thể hiện công việc của người khác như là công việc của mình. Vào buổi sáng sớm, khi các tỳ khưu đã làm phận sự ở sân tháp v.v..., ngồi một lát để tác ý đề mục thiền định, rồi đứng dậy đi vào làng, thì vị ấy rửa mặt, khoác y màu vàng nhạt, trang điểm thân mình bằng cách kẻ mắt, xoa dầu lên đầu v.v..., rồi làm như đang quét, quét hai ba nhát chổi, rồi đứng hướng về phía cổng. Những người đến vào buổi sáng sớm với ý định: ‘Chúng ta sẽ đảnh lễ tháp, sẽ cúng dường hoa’ thấy vị ấy, liền nói: ‘Tu viện này được sạch sẽ là nhờ vị tỳ khưu trẻ này, đừng quên vị này nhé’, và họ nghĩ rằng nên cúng dường cho vị ấy. Người lấn lướt như vậy cũng dễ sống. Về kẻ táo bạo (pagabbhena): là người có sự táo bạo về thân v.v... Về đời sống ô nhiễm (saṃkiliṭṭhena jīvitaṃ): người sống bằng cách mưu sinh như vậy được gọi là có đời sống ô nhiễm; ý nghĩa là, đời sống ấy là đời sống tồi tệ, là điều xấu ác. หิรีมตา จาติ หิโรตฺตปฺปสมฺปนฺเนน ปุคฺคเลน ทุชฺชีวํ. โส หิ อมาตาทโยว ‘‘มาตา เม’’ติอาทีนิ อวตฺวา อธมฺมิเก ปจฺจเย คูถํ วิย ชิคุจฺฉนฺโต ธมฺเมน สเมน ปริเยสนฺโต สปทานํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ชีวิกํ กปฺเปนฺโต ลูขํ ชีวิกํ ชีวตีติ อตฺโถ. สุจิคเวสินาติ สุจีนิ กายกมฺมาทีนิ คเวสนฺเตน. อลีเนนาติ ชีวิตวุตฺติมนลฺลีเนน. สุทฺธาชีเวน ปสฺสตาติ เอวรูโป หิ ปุคฺคโล สุทฺธาชีโว นาม โหติ. เตน เอวํ สุทฺธาชีเวน ตเมว สุทฺธาชีวํ สารโต ปสฺสตา ลูขชีวิตวเสน ทุชฺชีวํ โหตีติ อตฺโถ. Và người có lòng hổ thẹn (hirīmatā ca): người có đủ tàm và úy thì khó sống. Vị ấy không nói những lời như ‘mẹ của tôi’ đối với những người không phải là mẹ v.v..., ghê tởm các vật dụng không đúng Pháp như phân uế, tìm kiếm một cách đúng Pháp và chân chánh, đi khất thực tuần tự từng nhà để mưu sinh, sống một đời sống kham khổ. Đó là ý nghĩa. Về người tìm cầu sự trong sạch (sucigavesinā): là người tìm kiếm những hành động trong sạch của thân v.v... Về người không dính mắc (alīnenā): là người không dính mắc vào cách mưu sinh. Về người có mạng sống trong sạch và thấy rõ (suddhājīvena passatā): người như vậy được gọi là người có mạng sống trong sạch. Do vị ấy có mạng sống trong sạch như vậy và thấy rõ chính mạng sống trong sạch ấy là điều cốt lõi, nên đời sống trở nên khó khăn do cách sống kham khổ. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. จูฬสาริวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện Cūḷasāri, thứ sáu. ๗. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ 7. Câu chuyện về năm vị cận sự nam โย ปาณนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ อุปาสเก อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yo pāṇaṃ’, liên quan đến năm vị cận sự nam. เตสุ หิ เอโก ปาณาติปาตาเวรมณิสิกฺขาปทเมว รกฺขติ, อิตเร อิตรานิ. เต เอกทิวสํ ‘‘อหํ ทุกฺกรํ กโรมิ, ทุกฺกรํ รกฺขามี’’ติ วิวาทาปนฺนา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา เอกสีลมฺปิ กนิฏฺฐกํ อกตฺวา ‘‘สพฺพาเนว ทุรกฺขานี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Trong số họ, một người chỉ giữ gìn học giới từ bỏ sát sanh, những người khác thì giữ gìn các học giới khác. Một hôm, họ tranh cãi với nhau rằng: ‘Tôi làm điều khó làm, tôi giữ gìn điều khó giữ gìn’. Họ đến gặp Bậc Đạo Sư, đảnh lễ và trình bày sự việc. Bậc Đạo Sư nghe câu chuyện của họ, không xem nhẹ bất kỳ một giới nào, Ngài nói: ‘Tất cả các giới đều khó giữ gìn’, rồi thuyết những kệ này: ๒๔๖. 246. ‘‘โย ปาณมติปาเตติ, มุสาวาทญฺจ ภาสติ; โลเก อทินฺนมาทิยติ, ปรทารญฺจ คจฺฉติ. “Người nào sát sanh, và nói lời dối trá; lấy của không cho ở đời, và đi đến với vợ người. ๒๔๗. 247. ‘‘สุราเมรยปานญฺจ[Pg.227], โย นโร อนุยุญฺชติ; อิเธว เมโส โลกสฺมึ, มูลํ ขณติ อตฺตโน. “Và người nào ham mê uống rượu và chất say; ngay trong đời này, người ấy tự đào gốc rễ của mình. ๒๔๘. 248. ‘‘เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ, ปาปธมฺมา อสญฺญตา; มา ตํ โลโภ อธมฺโม จ, จิรํ ทุกฺขาย รนฺธยุ’’นฺติ. “Này người kia, hãy biết như vầy: các pháp ác thì không được chế ngự. Chớ để tham và phi pháp làm cho ngươi đau khổ dài lâu.” ตตฺถ โย ปาณมติปาเตตีติ โย สาหตฺถิกาทีสุ ฉสุ ปโยเคสุ เอกปโยเคนาปิ ปรสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปจฺฉินฺทติ. มุสาวาทนฺติ ปเรสํ อตฺถภญฺชนกํ มุสาวาทญฺจ ภาสติ. โลเก อทินฺนมาทิยตีติ อิมสฺมึ สตฺตโลเก เถยฺยาวหาราทีสุ เอเกนปิ อวหาเรน ปรปริคฺคหิตํ อาทิยติ. ปรทารญฺจ คจฺฉตีติ ปรสฺส รกฺขิตโคปิเตสุ ภณฺเฑสุ อปรชฺฌนฺโต อุปฺปถจารํ จรติ. สุราเมรยปานนฺติ ยสฺส กสฺสจิ สุราย เจว เมรยสฺส จ ปานํ. อนุยุญฺชตีติ เสวติ พหุลีกโรติ. มูลํ ขณตีติ ติฏฺฐตุ ปรโลโก, โส ปน ปุคฺคโล อิธ โลกสฺมึเยว เยน เขตฺตวตฺถุอาทินา มูเลน ปติฏฺฐเปยฺย, ตมฺปิ อฏฺฐเปตฺวา วา วิสฺสชฺเชตฺวา วา สุรํ ปิวนฺโต อตฺตโน มูลํ ขณติ, อนาโถ กปโณ หุตฺวา วิจรติ. เอวํ, โภติ ปญฺจทุสฺสีลฺยกมฺมการกํ ปุคฺคลํ อาลปติ. ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมา. อสญฺญตาติ กายสญฺญตาทิรหิตา. อเจตสาติปิ ปาโฐ, อจิตฺตกาติ อตฺโถ. โลโภ อธมฺโม จาติ โลโภ เจว โทโส จ. อุภยมฺปิ เหตํ อกุสลเมว. จิรํ ทุกฺขาย รนฺธยุนฺติ จิรกาลํ นิรยทุกฺขาทีนํ อตฺถาย ตํ เอเต ธมฺมา มา รนฺเธนฺตุ มา มตฺเถนฺตูติ อตฺโถ. Trong đó, ‘người nào sát sanh’ (yo pāṇamatipāteti) là người nào, bằng một trong sáu phương tiện như tự tay làm v.v..., cắt đứt mạng căn của người khác. ‘Và nói lời dối trá’ (musāvādaṃ) là nói lời dối trá làm tổn hại lợi ích của người khác. ‘Lấy của không cho ở đời’ (loke adinnaṃ ādiyati) là trong thế gian chúng sanh này, lấy của cải do người khác sở hữu bằng một trong các cách chiếm đoạt như trộm cắp v.v... ‘Và đi đến với vợ người’ (paradārañca gacchati) là người phạm lỗi với những người vợ được người khác bảo vệ, giữ gìn, thực hành theo tà đạo. ‘Uống rượu và chất say’ (surāmerayapānaṃ) là việc uống bất kỳ loại rượu (surā) và chất say (meraya) nào. ‘Ham mê’ (anuyuñjati) là thực hành, làm cho nhiều lần. ‘Đào gốc rễ’ (mūlaṃ khaṇati) là chưa nói đến đời sau, ngay trong đời này, người ấy, với gốc rễ nào như ruộng vườn v.v... mà có thể đứng vững, thì người ấy khi uống rượu, hoặc không thiết lập hoặc từ bỏ cả gốc rễ ấy, tức là đang đào gốc rễ của chính mình, trở nên vô thừa nhận, khốn khổ. ‘Này người kia’ (evaṃ, bho) là lời gọi người làm năm hành động bất thiện. ‘Các pháp ác’ (pāpadhammā) là các pháp thấp hèn. ‘Không được chế ngự’ (asaññatā) là không có sự chế ngự về thân v.v... Cũng có bản đọc là ‘acetasā’, nghĩa là không có tâm (muốn chế ngự). ‘Tham và phi pháp’ (lobho adhammo ca) là tham và sân. Cả hai điều này đều là bất thiện. ‘Làm cho đau khổ dài lâu’ (ciraṃ dukkhāya randhayuṃ) có nghĩa là: mong rằng những pháp này đừng trói buộc, đừng hành hạ người ấy trong một thời gian dài vì lợi ích của sự đau khổ trong địa ngục v.v... เทสนาวสาเน เต ปญฺจ อุปาสกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc thời pháp, năm vị cận sự nam ấy đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại cũng đem lại lợi ích cho những người đã đến. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về năm vị cận sự nam, câu chuyện thứ bảy. ๘. ติสฺสทหรวตฺถุ 8. Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ Tissa ททาติ เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติสฺสทหรํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Dadāti ve', liên quan đến một vị tỳ-khưu trẻ tên là Tissa. โส [Pg.228] กิร อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติโน วิสาขาย อุปาสิกายาติ ปญฺจนฺนํ อริยสาวกโกฏีนํ ทานํ นินฺทนฺโต วิจริ, อสทิสทานมฺปิ นินฺทิเยว. เตสํ เตสํ ทานคฺเค สีตลํ ลภิตฺวา ‘‘สีตล’’นฺติ นินฺทิ, อุณฺหํ ลภิตฺวา ‘‘อุณฺห’’นฺติ นินฺทิ. อปฺปํ เทนฺเตปิ ‘‘กึ อิเม อปฺปมตฺตกํ เทนฺตี’’ติ นินฺทิ, พหุํ เทนฺเตปิ ‘‘อิเมสํ เคเห ฐปนฏฺฐานํ มญฺเญ นตฺถิ, นนุ นาม ภิกฺขูนํ ยาปนมตฺตํ ทาตพฺพํ, เอตฺตกํ ยาคุภตฺตํ นิรตฺถกเมว วิสฺสชฺชตี’’ติ นินฺทิ. อตฺตโน ปน ญาตเก อารพฺภ ‘‘อโห อมฺหากํ ญาตกานํ เคหํ จตูหิ ทิสาหิ อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ โอปานภูต’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ปสํสํ ปวตฺเตสิ. โส ปเนกสฺส โทวาริกสฺส ปุตฺโต ชนปทํ วิจรนฺเตหิ วฑฺฒกีหิ สทฺธึ วิจรนฺโต สาวตฺถึ ปตฺวา ปพฺพชิโต. อถ นํ ภิกฺขู เอวํ มนุสฺสานํ ทานาทีนิ นินฺทนฺตํ ทิสฺวา ‘‘ปริคฺคณฺหิสฺสาม น’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘อาวุโส, ตว ญาตกา กหํ วสนฺตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อสุกคาเม นามา’’ติ สุตฺวาว กติปเย ทหเร เปเสสุํ. เต ตตฺถ คนฺตฺวา คามวาสิเกหิ อาสนสาลาย นิสีทาเปตฺวา กตสกฺการา ปุจฺฉึสุ – ‘‘อิมมฺหา คามา นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิโต ติสฺโส นาม ทหโร อตฺถิ. ตสฺส กตเม ญาตกา’’ติ? มนุสฺสา ‘‘อิธ กุลเคหโต นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตทารโก นตฺถิ, กึ นุ โข อิเม วทนฺตี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอโก โทวาริกปุตฺโต วฑฺฒกีหิ สทฺธึ วิจริตฺวา ปพฺพชิโตติ สุโณม, ตํ สนฺธาย วเทถ มญฺเญ’’ติ อาหํสุ. ทหรภิกฺขู ติสฺสสฺส ตตฺถ อิสฺสรญาตกานํ อภาวํ ญตฺวา สาวตฺถึ คนฺตฺวา ‘‘อการณเมว, ภนฺเต, ติสฺโส วิลปนฺโต วิจรตี’’ติ ตํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจสุํ. ภิกฺขูปิ ตํ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. Tương truyền, vị ấy đi khắp nơi chê bai sự cúng dường của gia chủ Anāthapiṇḍika, của nữ cận sự Visākhā, và của năm mươi triệu vị thánh đệ tử. Vị ấy cũng chê bai cả đại thí Vô Song của vua Kosala. Tại các buổi cúng dường của những vị thí chủ ấy, khi nhận được vật thực nguội, vị ấy chê: 'Nguội quá'. Khi nhận được vật thực nóng, vị ấy chê: 'Nóng quá'. Khi họ cúng dường ít, vị ấy chê: 'Tại sao những người này lại cúng dường ít ỏi thế?'. Khi họ cúng dường nhiều, vị ấy chê: 'Chắc là trong nhà những người này không còn chỗ để chứa đồ nữa. Chẳng lẽ không nên cúng dường cho các tỳ-khưu vừa đủ dùng thôi sao? Cháo và cơm nhiều thế này chỉ là vứt đi một cách vô ích'. Tuy nhiên, khi nói về bà con của mình, vị ấy lại tán dương, nói những lời như: 'Ồ, nhà của bà con chúng ta giống như một giếng nước công cộng cho các tỳ-khưu đến từ bốn phương!'. Nhưng thực ra, vị ấy là con của một người gác cổng, đã xuất gia sau khi đến Sāvatthi trong lúc đi cùng với những người thợ mộc đi chu du trong xứ. Bấy giờ, các tỳ-khưu thấy vị ấy chê bai sự cúng dường của mọi người như vậy, bèn nghĩ: 'Chúng ta sẽ tìm hiểu về vị này'. Sau khi hỏi: 'Thưa hiền giả, bà con của hiền giả sống ở đâu?', và nghe câu trả lời: 'Ở làng kia', các vị liền cử vài tỳ-khưu trẻ đi. Khi đến nơi, họ được dân làng mời ngồi trong một nhà nghỉ công cộng và tiếp đãi chu đáo. Họ hỏi: 'Có vị tỳ-khưu trẻ nào tên là Tissa, đã xuất gia sau khi rời khỏi làng này không? Bà con của vị ấy là ai?'. Dân làng suy nghĩ: 'Ở đây không có đứa trẻ nào xuất gia từ một gia đình danh giá cả. Không biết các ngài đang nói gì đây?', rồi thưa: 'Bạch các ngài, chúng con nghe nói có một người con của người gác cổng tên là Tissa đã xuất gia sau khi đi cùng với những người thợ mộc. Chắc là các ngài đang nói đến người đó'. Các tỳ-khưu trẻ biết được rằng Tissa không có bà con quyền thế ở đó, bèn trở về Sāvatthi và trình báo với các tỳ-khưu khác: 'Bạch các ngài, Tissa đi đây đó than vãn mà chẳng có lý do gì cả'. Các tỳ-khưu bèn đem chuyện ấy trình lên đức Như Lai. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว วิกตฺเถนฺโต วิจรติ, ปุพฺเพปิ วิกตฺถโกว อโหสี’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา – Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ nó mới đi khoe khoang khoác lác như vậy, mà trong quá khứ nó cũng đã là một kẻ khoác lác rồi'. Nói vậy xong, được các tỳ-khưu thỉnh cầu, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘พหุมฺปิ โส วิกตฺเถยฺย, อญฺญํ ชนปทํ คโต; อนฺวาคนฺตฺวาน ทูเสยฺย, ภุญฺช โภเค กฏาหกา’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๒๕) – Đến một xứ khác, nó có thể khoác lác nhiều điều; nhưng nếu nó quay trở lại, nó sẽ phá hoại. Này Kaṭāhaka, hãy hưởng thụ tài sản đi. อิมํ กฏาหชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โย หิ ปุคฺคโล ปเรหิ อปฺปเก วา พหุเก วา ลูเข วา ปณีเต วา ทินฺเน อญฺเญสํ วา ทตฺวา อตฺตโน [Pg.229] อทินฺเน มงฺกุ โหติ, ตสฺส ฌานํ วา วิปสฺสนํ วา มคฺคผลาทีนิ วา น อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Kaṭāha này, Ngài dạy: 'Này các tỳ-khưu, người nào khi người khác cúng dường vật ít hay nhiều, thô hay tế, hoặc khi họ cúng dường cho người khác mà không cúng dường cho mình, lại sanh lòng bất mãn, thì người ấy không thể nào có được thiền, tuệ, hay đạo quả'. Nói vậy xong, để thuyết pháp, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๔๙. 249. ‘‘ททาติ เว ยถาสทฺธํ, ยถาปสาทนํ ชโน; ตตฺถ โย จ มงฺกุ โหติ, ปเรสํ ปานโภชเน; น โส ทิวา วา รตฺตึ วา, สมาธิมธิคจฺฉติ. Người ta cho tùy theo đức tin, tùy theo lòng tịnh tín. Ai bất mãn với đồ ăn thức uống của người khác, người ấy ngày hay đêm, không đạt được định. ๒๕๐. 250. ‘‘ยสฺส เจตํ สมุจฺฉินฺนํ, มูลฆจฺจํ สมูหตํ; ส เว ทิวา วา รตฺตึ วา, สมาธิมธิคจฺฉตี’’ติ. Còn ai đoạn trừ được điều ấy, nhổ tận gốc rễ, người ấy ngày hay đêm, thật sự đạt được định. ตตฺถ ททาติ เว ยถาสทฺธนฺติ ลูขปณีตาทีสุ ยํกิญฺจิ เทนฺโต ชโน ยถาสทฺธํ อตฺตโน สทฺธานุรูปเมว เทติ. ยถาปสาทนนฺติ เถรนวาทีสุ จสฺส ยสฺมึ ยสฺมึ ปสาโท อุปฺปชฺชติ, ตสฺส เทนฺโต ยถาปสาทนํ อตฺตโน ปสาทานุรูปเมว เทติ. ตตฺถาติ ตสฺมึ ปรสฺส ทาเน ‘‘มยา อปฺปํ วา ลทฺธํ, ลูขํ วา ลทฺธ’’นฺติ มงฺกุภาวํ อาปชฺชติ. สมาธินฺติ โส ปุคฺคโล ทิวา วา รตฺตึ วา อุปจารปฺปนาวเสน วา มคฺคผลวเสน วา สมาธึ นาธิคจฺฉติ. ยสฺส เจตนฺติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส เอตํ เอเกสุ ฐาเนสุ มงฺกุภาวสงฺขาตํ อกุสลํ สมุจฺฉินฺนํ มูลฆจฺจํ กตฺวา อรหตฺตมคฺคญาเณน สมูหตํ, โส วุตฺตปฺปการํ สมาธึ อธิคจฺฉตีติ อตฺโถ. Trong các câu kệ ấy, 'dadāti ve yathāsaddhaṃ' có nghĩa là: khi cúng dường bất cứ vật gì, dù thô hay tế, người ta cúng dường tùy theo đức tin, tức là phù hợp với đức tin của mình. 'Yathāpasādanaṃ' có nghĩa là: khi cúng dường cho bất kỳ vị nào, dù là trưởng lão hay tỳ-khưu trẻ, mà người ấy có lòng tịnh tín, thì người ấy cúng dường tùy theo lòng tịnh tín, tức là phù hợp với lòng tịnh tín của mình. 'Tattha' có nghĩa là: đối với sự cúng dường của người khác, người ấy trở nên bất mãn, nghĩ rằng: 'Ta nhận được ít' hoặc 'Ta nhận được vật thô'. 'Samādhiṃ' có nghĩa là: người ấy không đạt được định, dù là cận hành định hay an chỉ định, dù là đạo định hay quả định, vào ban ngày hay ban đêm. 'Yassa cetaṃ' có nghĩa là: người nào đã đoạn trừ hoàn toàn, nhổ tận gốc rễ, và diệt sạch bằng trí tuệ của đạo A-la-hán trạng thái bất thiện này, được gọi là sự bất mãn trong những trường hợp kể trên, thì người ấy đạt được định như đã nói. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc thời pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ติสฺสทหรวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về vị tỳ-khưu trẻ Tissa, câu chuyện thứ tám. ๙. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ 9. Câu chuyện về năm vị cận sự nam นตฺถิ ราคสโม อคฺคีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ อุปาสเก อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Natthi rāgasamo aggi', liên quan đến năm vị cận sự nam. เต กิร ธมฺมํ โสตุกามา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. พุทฺธานญฺจ ‘‘อยํ ขตฺติโย, อยํ พฺราหฺมโณ, อยํ อฑฺโฒ, อยํ ทุคฺคโต, อิมสฺส อุฬารํ กตฺวา ธมฺมํ เทเสสฺสามิ, อิมสฺส โน’’ติ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ. ยํกิญฺจิ อารพฺภ ธมฺมํ เทเสนฺโต ธมฺมคารวํ ปุรกฺขตฺวา อากาสคงฺคํ [Pg.230] โอตาเรนฺโต วิย เทเสติ. เอวํ เทเสนฺตสฺส ปน ตถาคตสฺส สนฺติเก นิสินฺนานํ เตสํ เอโก นิสินฺนโกว นิทฺทายิ, เอโก องฺคุลิยา ภูมึ ลิขนฺโต นิสีทิ, เอโก เอกํ รุกฺขํ จาเลนฺโต นิสีทิ, เอโก อากาสํ อุลฺโลเกนฺโต นิสีทิ, เอโก ปน สกฺกจฺจํ ธมฺมํ อสฺโสสิ. Tương truyền, năm vị ấy vì muốn nghe pháp nên đã đến tịnh xá, đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một nơi thích hợp. Đối với các vị Phật, không bao giờ khởi lên ý nghĩ rằng: 'Vị này là Sát-đế-lỵ, vị này là Bà-la-môn, vị này giàu, vị này nghèo, ta sẽ thuyết pháp một cách cao siêu cho vị này, còn vị kia thì không'. Khi thuyết pháp, dù liên quan đến bất kỳ ai, các Ngài cũng đều đặt sự tôn kính Pháp lên hàng đầu và thuyết giảng như thể dòng sông Hằng từ trên trời chảy xuống. Tuy nhiên, trong số những người ngồi gần đức Như Lai đang thuyết pháp như vậy, có một người vừa ngồi vừa ngủ gật, một người dùng ngón tay vẽ vời trên mặt đất, một người thì rung lắc một cái cây, một người thì ngước nhìn lên trời, và chỉ có một người là chú tâm lắng nghe Pháp. อานนฺทตฺเถโร สตฺถารํ พีชยมาโน เตสํ อาการํ โอโลเกนฺโต สตฺถารํ อาห – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห อิเมสํ มหาเมฆคชฺชิตํ คชฺชนฺตา วิย ธมฺมํ เทเสถ, เอเต ปน ตุมฺเหสุปิ ธมฺมํ กเถนฺเตสุ อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺตา นิสินฺนา’’ติ. ‘‘อานนฺท, ตฺวํ เอเต น ชานาสี’’ติ? ‘‘อาม, น ชานามิ, ภนฺเต’’ติ. เอเตสุ หิ โย เอส นิทฺทายนฺโต นิสินฺโน, เอส ปญฺจ ชาติสตานิ สปฺปโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา โภเคสุ สีสํ ฐเปตฺวา นิทฺทายิ, อิทานิปิสฺส นิทฺทาย ติตฺติ นตฺถิ, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสตีติ. กึ ปน, ภนฺเต, ปฏิปาฏิยา กเถถ, อุทาหุ อนฺตรนฺตราติ. อานนฺท, เอตสฺส หิ กาเลน มนุสฺสตฺตํ, กาเลน เทวตฺตํ, กาเลน นาคตฺตนฺติ เอวํ อนฺตรนฺตรา อุปฺปชฺชนฺตสฺส อุปปตฺติโย สพฺพญฺญุตญฺญาเณนาปิ น สกฺกา ปริจฺฉินฺทิตุํ. ปฏิปาฏิยา ปเนส ปญฺจ ชาติสตานิ นาคโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา นิทฺทายนฺโตปิ นิทฺทาย อติตฺโตเยว. องฺคุลิยา ภูมึ ลิขนฺโต นิสินฺนปุริโสปิ ปญฺจ ชาติสตานิ คณฺฑุปฺปาทโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ภูมึ ขณิ, อิทานิปิ ภูมึ ขณนฺโตว มม สทฺทํ น สุณาติ. เอส รุกฺขํ จาเลนฺโต นิสินฺนปุริโสปิ ปฏิปาฏิยา ปญฺจ ชาติสตานิ มกฺกฏโยนิยํ นิพฺพตฺติ, อิทานิปิ ปุพฺพาจิณฺณวเสน รุกฺขํ จาเลติเยว, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสติ. เอส อากาสํ อุลฺโลเกตฺวา นิสินฺนปุริโสปิ ปญฺจ ชาติสตานิ นกฺขตฺตปาฐโก หุตฺวา นิพฺพตฺติ, อิทานิ ปุพฺพาจิณฺณวเสน อชฺชาปิ อากาสเมว อุลฺโลเกติ, นาสฺส กณฺณํ มม สทฺโท ปวิสติ. เอส สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺโต นิสินฺนปุริโส ปน ปฏิปาฏิยา ปญฺจ ชาติสตานิ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู มนฺตชฺฌายกพฺราหฺมโณ หุตฺวา นิพฺพตฺติ, อิทานิปิ มนฺตํ สํสนฺทนฺโต วิย สกฺกจฺจํ สุณาตีติ. Trưởng lão Ānanda trong khi đang quạt hầu Bậc Đạo Sư, nhìn thấy thái độ của những người kia, bèn bạch với Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, Ngài thuyết Pháp cho những người này như mây lớn sấm vang, nhưng những người này, ngay cả khi Ngài đang thuyết Pháp, vẫn ngồi làm việc này việc nọ.” “Này Ānanda, con không biết những người này sao?” “Bạch Thế Tôn, vâng, con không biết.” “Trong số những người này, người đang ngồi ngủ gật kia, người ấy đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài rắn, đặt đầu lên thân mình mà ngủ. Ngay cả bây giờ, người ấy vẫn chưa thỏa mãn với giấc ngủ, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy.” “Bạch Thế Tôn, có phải Ngài nói về các kiếp liên tục, hay là có gián đoạn?” “Này Ānanda, người này có lúc làm người, lúc làm trời, lúc làm rồng, như vậy các kiếp tái sanh gián đoạn của người ấy ngay cả với Toàn giác trí cũng không thể xác định được. Nhưng liên tục thì người này đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài rồng, dù ngủ gật vẫn chưa thỏa mãn với giấc ngủ. Người đàn ông ngồi dùng ngón tay vẽ trên đất cũng đã tái sanh năm trăm kiếp trong loài giun đất, đào đất, ngay cả bây giờ cũng đang đào đất nên không nghe âm thanh của ta. Người đàn ông ngồi rung cây kia cũng đã tái sanh liên tục năm trăm kiếp trong loài khỉ, ngay cả bây giờ do thói quen cũ vẫn rung cây, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy. Người đàn ông ngồi ngước nhìn trời kia cũng đã tái sanh năm trăm kiếp làm người đọc thiên văn, bây giờ do thói quen cũ vẫn cứ ngước nhìn trời, âm thanh của ta không lọt vào tai người ấy. Còn người đàn ông đang ngồi cung kính nghe Pháp kia, đã tái sanh liên tục năm trăm kiếp làm một vị Bà-la-môn thông suốt ba bộ Vệ-đà, tụng đọc thần chú, ngay cả bây giờ cũng đang cung kính lắng nghe như đang đối chiếu thần chú.” ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ธมฺมเทสนา ฉวิอาทีนิ ฉินฺทิตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ, กสฺมา อิเม ตุมฺเหสุปิ ธมฺมํ เทเสนฺเตสุ สกฺกจฺจํ น สุณนฺตี’’ติ? ‘‘อานนฺท, มม ธมฺโม สุสฺสวนีโยติ สญฺญํ กโรสิ มญฺเญ’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, ทุสฺสวนีโย’’ติ? ‘‘อาม, อานนฺทา’’ติ. ‘‘กสฺมา, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อานนฺท, พุทฺโธติ [Pg.231] วา ธมฺโมติ วา สงฺโฆติ วา ปทํ อิเมหิ สตฺเตหิ อเนเกสุปิ กปฺปโกฏิสตสหสฺเสสุ อสุตปุพฺพํ. ยสฺมา อิมํ ธมฺมํ โสตุํ น สกฺโกนฺตา อนมตคฺเค สํสาเร อิเม สตฺตา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํเยว สุณนฺตา อาคตา, ตสฺมา สุราปานเกฬิมณฺฑลาทีสุ คายนฺตา นจฺจนฺตา วิจรนฺติ, ธมฺมํ โสตุํ น สกฺโกนฺตี’’ติ. ‘‘กึ นิสฺสาย ปเนเต น สกฺโกนฺติ, ภนฺเต’’ติ? “Bạch Thế Tôn, bài thuyết Pháp của Ngài xuyên qua da thịt v.v... đến tận tủy xương, tại sao những người này, ngay cả khi Ngài đang thuyết Pháp, lại không cung kính lắng nghe?” “Này Ānanda, có lẽ con nghĩ rằng Pháp của ta là dễ nghe chăng?” “Bạch Thế Tôn, vậy là khó nghe sao?” “Đúng vậy, Ānanda.” “Tại sao vậy, bạch Thế Tôn?” “Này Ānanda, các từ ‘Phật’, ‘Pháp’, hay ‘Tăng’, những chúng sanh này trong vô số trăm ngàn ức kiếp chưa từng được nghe. Vì không thể nghe được Pháp này, trong vòng luân hồi vô thủy này, những chúng sanh này đã đến đây chỉ nghe những câu chuyện vô ích đủ loại. Do đó, họ đi lang thang, ca hát, nhảy múa ở những nơi uống rượu, vui chơi... mà không thể nghe Pháp.” “Bạch Thế Tôn, do nương vào điều gì mà họ không thể nghe được?” อถสฺส สตฺถา, ‘‘อานนฺท, ราคํ นิสฺสาย โทสํ นิสฺสาย โมหํ นิสฺสาย ตณฺหํ นิสฺสาย น สกฺโกนฺติ. ราคคฺคิสทิโส อคฺคิ นาม นตฺถิ, โส ฉาริกมฺปิ อเสเสตฺวา สตฺเต ทหติ. กิญฺจาปิ สตฺตสูริยปาตุภาวํ นิสฺสาย อุปฺปนฺโน กปฺปวินาสโก อคฺคิปิ กิญฺจิ อนวเสเสตฺวาว โลกํ ทหติ, โส ปน อคฺคิ กทาจิเยว ทหติ. ราคคฺคิโน อทหนกาโล นาม นตฺถิ, ตสฺมา ราคสโม วา อคฺคิ โทสสโม วา คโห โมหสมํ วา ชาลํ ตณฺหาสมา วา นที นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ngài: “Này Ānanda, họ không thể nghe được là do nương vào tham, do nương vào sân, do nương vào si, do nương vào ái. Không có ngọn lửa nào bằng lửa tham, nó thiêu đốt chúng sanh không để lại cả tro tàn. Mặc dù ngọn lửa hoại kiếp phát sanh do sự xuất hiện của bảy mặt trời thiêu đốt thế gian không để lại gì, nhưng ngọn lửa ấy chỉ thỉnh thoảng mới thiêu đốt. Còn lửa tham thì không có lúc nào là không thiêu đốt. Vì vậy, không có lửa nào bằng tham, không có sự bắt giữ nào bằng sân, không có lưới nào bằng si, không có sông nào bằng ái.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๒๕๑. 251. ‘‘นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ, นตฺถิ โทสสโม คโห; นตฺถิ โมหสมํ ชาลํ, นตฺถิ ตณฺหาสมา นที’’ติ. “Không có lửa nào bằng lửa tham, không có sự bắt giữ nào bằng sân hận; Không có lưới nào bằng lưới si, không có sông nào bằng sông ái.” ตตฺถ ราคสโมติ ธูมาทีสุ กิญฺจิ อทสฺเสตฺวา อนฺโตเยว อุฏฺฐาย ฌาปนวเสน ราเคน สโม อคฺคิ นาม นตฺถิ. โทสสโมติ ยกฺขคหอชครคหกุมฺภิลคหาทโย เอกสฺมึเยว อตฺตภาเว คณฺหิตุํ สกฺโกนฺติ, โทสคโห ปน สพฺพตฺถ เอกนฺตเมว คณฺหาตีติ โทเสน สโม คโห นาม นตฺถิ. โมหสมนฺติ โอนนฺธนปริโยนนฺธนฏฺเฐน ปน โมหสมํ ชาลํ นาม นตฺถิ. ตณฺหาสมาติ คงฺคาทีนํ นทีนํ ปุณฺณกาโลปิ อูนกาโลปิ สุกฺขกาโลปิ ปญฺญายติ, ตณฺหาย ปน ปุณฺณกาโล วา สุกฺขกาโล วา นตฺถิ, นิจฺจํ อูนาว ปญฺญายตีติ ทุปฺปูรณฏฺเฐน ตณฺหาย สมา นที นาม นตฺถีติ อตฺโถ. Trong đó, câu “không có lửa nào bằng lửa tham” có nghĩa là: không có ngọn lửa nào được gọi là bằng với tham ái về phương diện thiêu đốt, vì nó khởi lên từ bên trong mà không biểu hiện ra khói v.v... Câu “không có sự bắt giữ nào bằng sân hận” có nghĩa là: sự bắt giữ của dạ xoa, trăn, cá sấu v.v... chỉ có thể bắt trong một đời sống, còn sự bắt giữ của sân hận thì chắc chắn bắt trong mọi nơi, vì vậy không có sự bắt giữ nào được gọi là bằng với sân hận. Câu “không có lưới nào bằng lưới si” có nghĩa là: không có lưới nào được gọi là bằng với si mê về ý nghĩa trói buộc, bao vây. Câu “không có sông nào bằng sông ái” có nghĩa là: các con sông như sông Hằng v.v... có lúc đầy, lúc vơi, lúc cạn; còn ái dục thì không có lúc đầy hay lúc cạn, luôn luôn được thấy là thiếu thốn, vì vậy không có sông nào được gọi là bằng với ái dục về ý nghĩa khó làm cho đầy. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน สกฺกจฺจํ ธมฺมํ สุณนฺโต อุปาสโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi bài thuyết Pháp kết thúc, người cận sự nam đã cung kính lắng nghe Pháp đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Bài thuyết Pháp cũng mang lại lợi ích cho những người đã đến. ปญฺจอุปาสกวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về năm người cận sự nam, phẩm thứ chín. ๑๐. เมณฺฑกเสฏฺฐิวตฺถุ 10. Câu chuyện về trưởng giả Meṇḍaka สุทสฺสํ [Pg.232] วชฺชนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ภทฺทิยนครํ นิสฺสาย ชาติยาวเน วิหรนฺโต เมณฺฑกเสฏฺฐึ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jātiyāvana gần thành Bhaddiya, đã thuyết bài Pháp thoại này bắt đầu bằng câu “Sudassaṃ vajjaṃ” liên quan đến trưởng giả Meṇḍaka. สตฺถา กิร องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรนฺโต เมณฺฑกเสฏฺฐิโน จ, ภริยาย จสฺส จนฺทปทุมาย, ปุตฺตสฺส จ ธนญฺจยเสฏฺฐิโน, สุณิสาย จ สุมนเทวิยา, นตฺตาย จสฺส วิสาขาย, ทาสสฺส จ ปุณฺณสฺสาติ อิเมสํ โสตาปตฺติผลูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ภทฺทิยนครํ คนฺตฺวา ชาติยาวเน วิหาสิ. เมณฺฑกเสฏฺฐิ สตฺถุ อาคมนํ อสฺโสสิ. กสฺมา ปเนส เมณฺฑกเสฏฺฐิ นาม ชาโตติ? ตสฺส กิร ปจฺฉิมเคเห อฏฺฐกรีสมตฺเต ฐาเน หตฺถิอสฺสอุสภปมาณา สุวณฺณเมณฺฑกา ปถวึ ภินฺทิตฺวา ปิฏฺฐิยา ปิฏฺฐึ ปหรมานา อุฏฺฐหึสุ. เตสํ มุเขสุ ปญฺจวณฺณานํ สุตฺตานํ เคณฺฑุกา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ. สปฺปิเตลมธุผาณิตาทีหิ วา วตฺถจฺฉาทนหิรญฺญสุวณฺณาทีหิ วา อตฺเถ สติ เตสํ มุขโต เคณฺฑุเก อปเนนฺติ, เอกสฺสาปิ เมณฺฑกสฺส มุขโต ชมฺพุทีปวาสีนํ ปโหนกํ สปฺปิเตลมธุผาณิตวตฺถจฺฉาทนหิรญฺญสุวณฺณํ นิกฺขมติ. ตโต ปฏฺฐาย เมณฺฑกเสฏฺฐีติ ปญฺญายิ. Tương truyền, trong khi du hành ở xứ Aṅga và Uttara, Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành chứng đắc quả Tu-đà-hoàn của trưởng giả Meṇḍaka, của bà vợ tên là Candapadumā, của người con trai là trưởng giả Dhanañcaya, của cô con dâu là Sumanadevī, của cô cháu gái là Visākhā, và của người nô lệ là Puṇṇa, nên Ngài đã đi đến thành Bhaddiya và ngụ tại khu rừng Jātiyā. Trưởng giả Meṇḍaka nghe tin Bậc Đạo Sư quang lâm. Tại sao vị này lại có tên là trưởng giả Meṇḍaka? Tương truyền, ở phía sau nhà của ông, tại một nơi rộng khoảng tám karīsa, những con cừu bằng vàng to bằng con voi, con ngựa, con bò đực đã phá vỡ đất trồi lên, lưng con này chạm vào lưng con kia. Trong miệng của chúng có những cuộn chỉ năm màu được nhét vào. Khi có nhu cầu về bơ, dầu, mật ong, đường phèn, v.v., hoặc y phục, vải vóc, bạc, vàng, v.v., người ta lấy cuộn chỉ ra khỏi miệng chúng. Từ miệng của chỉ một con cừu, bơ, dầu, mật ong, đường phèn, y phục, vải vóc, bạc, vàng tuôn ra đủ dùng cho cả những người sống ở cõi Diêm-phù-đề. Kể từ đó, ông được biết đến với tên gọi là trưởng giả Meṇḍaka. กึ ปนสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? วิปสฺสีพุทฺธกาเล กิร เอส อวโรชสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ภาคิเนยฺโย มาตุเลน สมานนาโม อวโรโช นาม อโหสิ. อถสฺส มาตุโล สตฺถุ คนฺธกุฏึ กาตุํ อารภิ. โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘มาตุล, อุโภปิ สเหว กโรมา’’ติ วตฺวา ‘‘อหํ อญฺเญหิ สทฺธึ อสาธารณํ กตฺวา เอกโกว กริสฺสามี’’ติ เตน ปน ปฏิกฺขิตฺตกาเล ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน คนฺธกุฏิยา กตาย อิมสฺมึ นาม ฐาเน กุญฺชรสาลํ นาม ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา อรญฺญโต ทพฺพสมฺภาเร อาหราเปตฺวา เอกํ ถมฺภํ สุวณฺณขจิตํ, เอกํ รชตขจิตํ, เอกํ มณิขจิตํ, เอกํ สตฺตรตนขจิตนฺติ เอวํ ตุลาสงฺฆาตทฺวารกวาฏวาตปานโคปานสีฉทนิฏฺฐกา สพฺพาปิ สุวณฺณาทิขจิตาว กาเรตฺวา คนฺธกุฏิยา สมฺมุขฏฺฐาเน ตถาคตสฺส สตฺตรตนมยํ กุญฺชรสาลํ กาเรสิ. ตสฺสา อุปริ ฆนรตฺตสุวณฺณมยา กมฺพลา ปวาฬมยา สิขรถูปิกาโย อเหสุํ. กุญฺชรสาลาย มชฺเฌ ฐาเน [Pg.233] รตนมณฺฑปํ กาเรตฺวา ธมฺมาสนํ ปติฏฺฐาเปสิ. ตสฺส ฆนรตฺตสุวณฺณมยา ปาทา อเหสุํ, ตถา จตสฺโส อฏนิโย. จตฺตาโร ปน สุวณฺณเมณฺฑเก การาเปตฺวา อาสนสฺส จตุนฺนํ ปาทานํ เหฏฺฐา ฐเปสิ, ทฺเว เมณฺฑเก การาเปตฺวา ปาทปีฐกาย เหฏฺฐา ฐเปสิ, ฉ สุวณฺณเมณฺฑเก การาเปตฺวา มณฺฑปํ ปริกฺขิเปนฺโต ฐเปสิ. ธมฺมาสนํ ปฐมํ สุตฺตมเยหิ รชฺชุเกหิ วายาเปตฺวา มชฺเฌ สุวณฺณสุตฺตมเยหิ อุปริ มุตฺตมเยหิ สุตฺเตหิ วายาเปสิ. ตสฺส จนฺทนมโย อปสฺสโย อโหสิ. เอวํ กุญฺชรสาลํ นิฏฺฐาเปตฺวา สาลามหํ กโรนฺโต อฏฺฐสฏฺฐีหิ ภิกฺขุสตสหสฺเสหิ สทฺธึ สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา จตฺตาโร มาเส ทานํ ทตฺวา โอสานทิวเส ติจีวรํ อทาสิ. ตตฺถ สงฺฆนวกสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกํ ปาปุณิ. Nghiệp quá khứ của vị này là gì? Tương truyền, vào thời đức Phật Vipassī, vị này là cháu (gọi bằng cậu) của một gia chủ tên là Avaroja, và có cùng tên với cậu là Avaroja. Khi ấy, người cậu của vị này bắt đầu xây dựng hương phòng cho Bậc Đạo Sư. Vị ấy đến gặp cậu mình và nói: “Thưa cậu, cả hai chúng ta hãy cùng làm.” Nhưng khi bị người cậu từ chối, nói rằng: “Ta sẽ tự mình làm một mình, không chung với người khác,” vị ấy suy nghĩ: “Khi hương phòng được xây dựng ở nơi này, thật thích hợp để có được một ngôi giảng đường tên là Kuñjarasāla ở nơi này.” Suy nghĩ xong, vị ấy cho mang vật liệu xây dựng từ trong rừng về, rồi cho làm một cây cột nạm vàng, một cây nạm bạc, một cây nạm ngọc, một cây nạm bảy báu. Cứ như thế, các bộ phận như rui, mè, khung cửa, cánh cửa, cửa sổ, vì kèo, mái, ngói, tất cả đều được cho làm nạm vàng v.v... và cho xây dựng một ngôi giảng đường tên là Kuñjarasāla làm bằng bảy báu ở phía trước hương phòng để dâng lên đức Như Lai. Phía trên ngôi giảng đường ấy có những tháp nhỏ hình chóp làm bằng vàng ròng và san hô. Ở giữa giảng đường Kuñjarasāla, vị ấy cho làm một bảo đài và cho đặt pháp tọa. Các chân của pháp tọa ấy làm bằng vàng ròng, bốn thanh giằng cũng vậy. Vị ấy lại cho làm bốn con cừu vàng đặt dưới bốn chân của pháp tọa, cho làm hai con cừu đặt dưới ghế để chân, cho làm sáu con cừu vàng đặt xung quanh bảo đài. Vị ấy cho dệt pháp tọa, ban đầu bằng những sợi dây làm bằng chỉ, ở giữa bằng những sợi chỉ vàng, và ở trên bằng những sợi chỉ ngọc trai. Tấm dựa lưng của pháp tọa làm bằng gỗ chiên-đàn. Sau khi hoàn thành ngôi giảng đường Kuñjarasāla như vậy, vị ấy tổ chức lễ khánh thành, thỉnh Bậc Đạo Sư cùng với sáu triệu tám trăm ngàn vị Tỳ-khưu, rồi cúng dường trong bốn tháng. Vào ngày cuối cùng, vị ấy đã dâng cúng tam y. Trong số các vị Tỳ-khưu ấy, vị Tỳ-khưu hạ lạp thấp nhất cũng nhận được vật dụng trị giá một trăm ngàn. เอวํ วิปสฺสีพุทฺธกาเล ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา ตโต จุโต เทเวสุ จ มนุสฺเสสุ จ สํสรนฺโต อิมสฺมึ ภทฺทกปฺเป พาราณสิยํ มหาโภคกุเล นิพฺพตฺติตฺวา พาราณสิเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. โส เอกทิวสํ ราชูปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต ปุโรหิตํ ทิสฺวา ‘‘กึ, อาจริย, นกฺขตฺตมุหุตฺตํ, อุปธาเรถา’’ติ อาห. อาม, อุปธาเรมิ, กึ อญฺญํ อมฺหากํ กมฺมนฺติ. เตน หิ กีทิสํ ชนปทจาริตฺตนฺติ? เอกํ ภยํ ภวิสฺสตีติ. กึ ภยํ นามาติ? ฉาตกภยํ เสฏฺฐีติ. กทา ภวิสฺสตีติ? อิโต ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ อจฺจเยนาติ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ พหุํ กสิกมฺมํ กาเรตฺวา เคเห วิชฺชมานธเนนาปิ ธญฺญเมว คเหตฺวา อฑฺฒเตรสานิ โกฏฺฐสตานิ กาเรตฺวา สพฺพโกฏฺฐเก วีหีหิ ปริปูเรสิ. โกฏฺเฐสุ อปฺปโหนฺเตสุ จาฏิอาทีนิ ปูเรตฺวา อวเสสํ ภูมิยํ อาวาเฏ กตฺวา นิขณิ. นิธานาวเสสํ มตฺติกาย สทฺธึ มทฺทิตฺวา ภิตฺติโย ลิมฺปาเปสิ. Sau khi làm phước vào thời đức Phật Vipassī như vậy, mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong kiếp hiền này, đã tái sanh vào một gia đình giàu có ở Bārāṇasī và trở thành trưởng giả của thành Bārāṇasī. Một hôm, trong khi đi vào chầu vua, ông thấy vị giáo sĩ của triều đình và hỏi: “Thưa thầy, thầy có xem xét các vì sao và thời điểm tốt xấu không?” Vị giáo sĩ đáp: “Vâng, tôi có xem xét. Chúng tôi còn có việc gì khác để làm đâu?” Trưởng giả hỏi: “Vậy thì, tình hình trong xứ sẽ như thế nào?” – “Sẽ có một tai họa.” – “Tai họa gì vậy?” – “Thưa trưởng giả, đó là nạn đói.” – “Khi nào nó sẽ xảy ra?” – “Sau ba năm nữa kể từ bây giờ.” Nghe vậy, vị trưởng giả cho tiến hành nhiều công việc đồng áng, và cũng dùng tài sản có sẵn trong nhà để mua lúa, rồi cho xây một ngàn hai trăm năm mươi kho lúa và cho đổ đầy lúa vào tất cả các kho. Khi các kho không đủ chứa, ông cho đổ đầy vào các chum vại, v.v., và chôn phần còn lại xuống đất sau khi đào hố. Phần còn lại sau khi chôn cất, ông cho trộn với đất sét và trát lên tường. โส อปเรน สมเยน ฉาตกภเย สมฺปตฺเต ยถานิกฺขิตฺตํ ธญฺญํ ปริภุญฺชนฺโต โกฏฺเฐสุ จ จาฏิอาทีสุ จ นิกฺขิตฺตธญฺเญ ปริกฺขีเณ ปริชเน ปกฺโกสาเปตฺวา อาห – ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, ปพฺพตปาทํ ปวิสิตฺวา ชีวนฺตา สุภิกฺขกาเล มม สนฺติกํ อาคนฺตุกามา อาคจฺฉถ, อนาคนฺตุกามา ตตฺถ ตตฺเถว ชีวถา’’ติ. เต โรทมานา อสฺสุมุขา หุตฺวา เสฏฺฐึ วนฺทิตฺวา ขมาเปตฺวา สตฺตาหํ นิสีทิตฺวา ตถา อกํสุ. ตสฺส ปน สนฺติเก [Pg.234] เวยฺยาวจฺจกโร เอโกว ปุณฺโณ นาม ทาโส โอหียิ, เตน สทฺธึ เสฏฺฐิชายา เสฏฺฐิปุตฺโต เสฏฺฐิสุณิสาติ ปญฺเจว ชนา อเหสุํ. เต ภูมิยํ อาวาเฏสุ นิหิตธญฺเญปิ ปริกฺขีเณ ภิตฺติมตฺติกํ ปาเตตฺวา เตเมตฺวา ตโต ลทฺธธญฺเญน ยาปยึสุ. อถสฺส ชายา ฉาตเก อวตฺถรนฺเต มตฺติกาย ขียมานาย ภิตฺติปาเทสุ อวสิฏฺฐมตฺติกํ ปาเตตฺวา เตเมตฺวา อฑฺฒาฬฺหกมตฺตํ วีหึ ลภิตฺวา โกฏฺเฏตฺวา เอกํ ตณฺฑุลนาฬึ คเหตฺวา ‘‘ฉาตกกาเล โจรา พหู โหนฺตี’’ติ โจรภเยน เอกสฺมึ กุเฏ ปกฺขิปิตฺวา ปิทหิตฺวา ภูมิยํ นิขณิตฺวา ฐเปสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ราชูปฏฺฐานโต อาคนฺตฺวา อาห – ‘‘ภทฺเท, ฉาโตมฺหิ, อตฺถิ กิญฺจี’’ติ. สา วิชฺชมานํ ‘‘นตฺถี’’ติ อวตฺวา ‘‘เอกา ตณฺฑุลนาฬิ อตฺถี’’ติ อาห. ‘‘กหํ สา’’ติ? ‘‘โจรภเยน เม นิขณิตฺวา ฐปิตา’’ติ. ‘‘เตน หิ นํ อุทฺธริตฺวา กิญฺจิ ปจาหี’’ติ. ‘‘สเจ ยาคุํ ปจิสฺสามิ, ทฺเว วาเร ลภิสฺสติ. สเจ ภตฺตํ ปจิสฺสามิ, เอกวารเมว ลภิสฺสติ, กึ ปจามิ, สามี’’ติ อาห. ‘‘อมฺหากํ อญฺโญ ปจฺจโย นตฺถิ, ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา มริสฺสาม, ภตฺตเมว ปจาหี’’ติ. สา ภตฺตํ ปจิตฺวา ปญฺจ โกฏฺฐาเส กตฺวา เสฏฺฐิโน โกฏฺฐาสํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐเปสิ. Vào một thời khác, khi nạn đói xảy ra, vị trưởng giả ấy, trong khi đang tiêu dùng số lúa gạo đã được cất giữ, khi lúa gạo được cất trong các kho lẫm và trong các chum vại, v.v... đã cạn kiệt, bèn cho gọi gia nhân đến và nói: – ‘Này các con, hãy đi đi, hãy vào chân núi mà sinh sống. Vào thời sung túc, những ai muốn đến chỗ ta thì hãy đến, những ai không muốn đến thì hãy sinh sống ngay tại nơi ấy.’ Họ vừa khóc lóc, mặt đẫm lệ, sau khi đảnh lễ vị trưởng giả và xin sám hối, đã ở lại bảy ngày rồi đã làm theo như vậy. Tuy nhiên, ở lại bên cạnh ông chỉ có một người đầy tớ tên là Puṇṇa, là người hầu cận. Cùng với người ấy, có vợ của vị trưởng giả, con trai của vị trưởng giả, con dâu của vị trưởng giả, như vậy chỉ có năm người. Khi cả số lúa gạo được chôn giấu trong các hố dưới đất cũng đã cạn kiệt, họ đã cạy lớp đất sét trét tường, làm cho nó ẩm, và đã sống nhờ vào số lúa gạo thu được từ đó. Bấy giờ, vợ của ông, khi nạn đói đang hoành hành và lớp đất sét (có lẫn lúa) đang cạn dần, đã cạy lớp đất sét còn sót lại ở chân tường, làm cho nó ẩm, nhận được số lúa khoảng nửa āḷhaka, rồi giã ra, lấy được một nāḷi gạo. Nghĩ rằng: ‘Vào thời đói kém, có nhiều kẻ trộm’, vì sợ trộm, bà đã cho vào một cái hũ, đậy lại, rồi chôn xuống đất và cất giữ. Bấy giờ, vị trưởng giả sau khi từ nơi hầu vua trở về, đã nói với bà: – ‘Này bà, tôi đói bụng, có chút gì không?’ Bà không nói ‘không có’ dù là có, mà đã nói: ‘Có một nāḷi gạo.’ ‘Nó ở đâu?’ – ‘Vì sợ trộm, tôi đã chôn và cất giữ.’ ‘Nếu vậy, nàng hãy lấy nó lên và nấu một món gì đó đi.’ Bà nói: ‘Nếu em nấu cháo, sẽ được hai lần. Nếu em nấu cơm, sẽ chỉ được một lần. Em nên nấu món gì, thưa chủ nhân?’ ‘Chúng ta không còn phương tiện nào khác, chúng ta sẽ ăn cơm rồi chết. Nàng hãy nấu cơm đi.’ Bà đã nấu cơm, chia làm năm phần, rồi dọn phần của vị trưởng giả và đặt ở trước mặt ông. ตสฺมึ ขเณ คนฺธมาทนปพฺพเต ปจฺเจกพุทฺโธ สมาปตฺติโต วุฏฺฐาติ. อนฺโตสมาปตฺติยํ กิร สมาปตฺติพเลน ชิฆจฺฉา น พาธติ. สมาปตฺติโต วุฏฺฐิตานํ ปน พลวตี หุตฺวา อุทรปฏลํ ฑยฺหนฺตี วิย อุปฺปชฺชติ. ตสฺมา เต ลภนฏฺฐานํ โอโลเกตฺวา คจฺฉนฺติ. ตํ ทิวสญฺจ เตสํ ทานํ ทตฺวา เสนาปติฏฺฐานาทีสุ อญฺญตรสมฺปตฺตึ ลภนฺติ. ตสฺมา โสปิ ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกนฺโต ‘‘สกลชมฺพุทีเป ฉาตกภยํ อุปฺปนฺนํ, เสฏฺฐิเคเห จ ปญฺจนฺนํ ชนานํ นาฬิโกทโนว ปกฺโก, สทฺธา นุ โข เอเต, สกฺขิสฺสนฺติ วา มม สงฺคหํ กาตุ’’นฺติ เตสํ สทฺธภาวญฺจ สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ทิสฺวา ปตฺตจีวรมาทาย มหาเสฏฺฐิสฺส ปุรโต ทฺวาเร ฐิตเมว อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต ‘‘ปุพฺเพปิ มยา ทานสฺส อทินฺนตฺตา เอวรูปํ ฉาตกํ ทิฏฺฐํ, อิทํ โข ปน ภตฺตํ มํ เอกทิวสเมว รกฺเขยฺย. อยฺยสฺส ปน ทินฺนํ อเนกาสุ กปฺปโกฏีสุ มม หิตสุขาวหํ ภวิสฺสตี’’ติ ตํ ภตฺตปาตึ อปเนตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส [Pg.235] ปาเท โธวิตฺวา สุวณฺณปาทปีเฐ ฐเปตฺวา ภตฺตปาติมาทาย ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺเต โอกิริ. อุปฑฺฒาวเสเส ภตฺเต ปจฺเจกพุทฺโธ หตฺเถน ปตฺตํ ปิทหิ. อถ นํ, ‘‘ภนฺเต, เอกาย ตณฺฑุลนาฬิยา ปญฺจนฺนํ ชนานํ ปกฺกโอทนสฺส อยํ เอโก โกฏฺฐาโส, อิมํ ทฺวิธา กาตุํ น สกฺกา. มา มยฺหํ อิธโลเก สงฺคหํ กโรถ, อหํ นิรวเสสํ ทาตุกาโมมฺหี’’ติ วตฺวา สพฺพํ ภตฺตมทาสิ. ทตฺวา จ ปน ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘มา, ภนฺเต, ปุน นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เอวรูปํ ฉาตกภยํ อทฺทสํ, อิโต ปฏฺฐาย สกลชมฺพุทีปวาสีนํ พีชภตฺตํ ทาตุํ สมตฺโถ ภเวยฺยํ, สหตฺเถน กมฺมํ กตฺวา ชีวิกํ น กปฺเปยฺยํ, อฑฺฒเตรส โกฏฺฐสตานิ โสธาเปตฺวา สีสํ นฺหายิตฺวา เตสํ ทฺวาเร นิสีทิตฺวา อุทฺธํ โอโลกิตกฺขเณเยว เม รตฺตสาลิธารา ปติตฺวา สพฺพโกฏฺเฐ ปูเรยฺยุํ. นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน จ อยเมว ภริยา, อยเมว ปุตฺโต, อยเมว สุณิสา, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ. Vào khoảnh khắc ấy, ở núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định. Tương truyền, trong lúc nhập định, cơn đói không hành hạ được nhờ vào năng lực của thiền định. Nhưng đối với những vị đã xuất khỏi thiền định, nó trở nên mãnh liệt và khởi lên như thể đang thiêu đốt màng bụng. Vì thế, các ngài nhìn xem nơi có thể nhận được vật thực rồi đi đến. Và vào ngày hôm đó, sau khi dâng cúng dường cho các ngài, người ta nhận được một sự thành tựu nào đó trong số các địa vị như tướng quân, v.v... Vì vậy, vị ấy cũng vậy, trong khi nhìn bằng thiên nhãn, (thấy rằng): ‘Nạn đói đã phát sinh trên toàn cõi Jambudīpa, và trong nhà của vị trưởng giả, cơm nấu từ một nāḷi gạo cho năm người cũng đã chín. Liệu những người này có đức tin chăng? Liệu họ có thể thực hiện sự cúng dường cho ta chăng?’ thấy được họ có đức tin và có khả năng thực hiện sự cúng dường, ngài đã lấy y bát và hiện thân đang đứng ngay trước cửa nhà của vị đại trưởng giả. Vị ấy, khi thấy ngài, với tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): ‘Cả trước đây, do ta không bố thí nên đã gặp phải nạn đói như thế này. Vả lại, phần cơm này chỉ có thể giữ mạng cho ta trong một ngày. Nhưng vật cúng dường dâng lên bậc tôn giả sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong vô số ức kiếp.’ nghĩ vậy, ông dẹp đĩa cơm ấy qua một bên, đi đến gần vị Phật Độc Giác, đảnh lễ bằng năm vóc sát đất, mời ngài vào nhà, sau khi rửa chân cho vị đã ngồi trên ghế, đặt chân lên ghế kê chân bằng vàng, rồi lấy đĩa cơm và đổ vào bát của vị Phật Độc Giác. Khi cơm còn lại một nửa, vị Phật Độc Giác dùng tay đậy bát lại. Bấy giờ, ông nói với ngài: ‘Bạch ngài, đây là một phần cơm được nấu từ một nāḷi gạo cho năm người, phần này không thể chia làm hai được. Xin ngài đừng hỗ trợ cho con trong đời này, con muốn cúng dường không còn sót lại chút nào.’ nói vậy, ông đã cúng dường tất cả phần cơm. Và sau khi cúng dường, ông đã phát nguyện: ‘Bạch ngài, mong rằng ở những nơi con tái sanh, con sẽ không phải thấy nạn đói như thế này nữa. Kể từ nay, con mong sẽ có khả năng cung cấp lúa giống cho tất cả cư dân ở Jambudīpa. Con sẽ không phải mưu sinh bằng cách làm việc bằng chính tay mình. Sau khi cho dọn dẹp một ngàn hai trăm năm mươi kho lẫm, gội đầu, ngồi ở cửa của các kho ấy, ngay khoảnh khắc con nhìn lên, mong rằng những dòng lúa sāli đỏ sẽ rơi xuống và làm đầy tất cả các kho lẫm của con. Và ở những nơi con tái sanh, mong rằng người vợ này, người con trai này, người con dâu này, và người đầy tớ này cũng sẽ là của con.’ ภริยาปิสฺส ‘‘มม สามิเก ชิฆจฺฉาย ปีฬิยมาเน น สกฺกา มยา ภุญฺชิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘ภนฺเต, อิทานิ นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, ภตฺตถาลิกํ ปุรโต กตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ ภตฺตํ เทนฺติยาปิ จ เม ยาว น อุฏฺฐหิสฺสามิ, ตาว คหิตคหิตฏฺฐานํ ปูริตเมว โหตุ. อยเมว สามิโก, อยเมว ปุตฺโต, อยเมว สุณิสา, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ. ปุตฺโตปิสฺส อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘ภนฺเต, อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, เอกญฺจ เม สหสฺสถวิกํ คเหตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ กหาปณํ เทนฺตสฺสาปิ อยํ สหสฺสถวิกา ปริปุณฺณาว โหตุ, อิเมเยว มาตาปิตโร โหนฺตุ, อยํ ภริยา, อยํ ทาโส โหตู’’ติ. Vợ của vị ấy cũng suy nghĩ rằng: “Khi chồng ta đang bị cơn đói hành hạ, ta không thể nào ăn được,” rồi dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Bạch ngài, từ nay, trong mỗi kiếp tái sanh, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con đặt nồi cơm trước mặt để bố thí cơm cho toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, chừng nào con chưa đứng dậy, chừng đó nơi đã được múc đi xin hãy cứ đầy lại như cũ. Xin cho người này vẫn là chồng con, người này vẫn là con trai con, người này vẫn là con dâu con, người này vẫn là người đầy tớ của con.” Người con trai của vị ấy cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Bạch ngài, kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con mang một túi một ngàn đồng tiền vàng để cho tiền toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, xin cho túi một ngàn đồng tiền vàng này hãy cứ luôn đầy ắp. Xin cho những vị này vẫn là cha mẹ con, người này vẫn là vợ con, người này vẫn là người đầy tớ của con.” สุณิสาปิสฺส อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ, ‘‘อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, เอกญฺจ เม ธญฺญปิฏกํ ปุรโต ฐเปตฺวา สกลชมฺพุทีปวาสีนํ พีชภตฺตํ เทนฺติยาปิ ขีณภาโว มา ปญฺญายิตฺถ, นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน อิเมเยว สสุรา โหนฺตุ, อยเมว สามิโก, อยเมว ทาโส โหตู’’ติ. ทาโสปิ อตฺตโน โกฏฺฐาสํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ทตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ[Pg.236], ‘‘อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปํ ฉาตกภยํ น ปสฺเสยฺยํ, สพฺเพ อิเม สามิกา โหนฺตุ, กสนฺตสฺส จ เม อิโต ติสฺโส, เอตฺโต ติสฺโส, มชฺเฌ เอกาติ ทารุอมฺพณมตฺตา สตฺต สตฺต สีตาโย คจฺฉนฺตู’’ติ. โส ตํ ทิวสํ เสนาปติฏฺฐานํ ปตฺเถตฺวา ลทฺธุํ สมตฺโถปิ สามิเกสุ สิเนเหน ‘‘อิเมเยว เม สามิกา โหนฺตู’’ติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ สพฺเพสมฺปิ วจนาวสาเน ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา – Người con dâu của vị ấy cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Và khi con đặt một giỏ lúa trước mặt để cho lúa giống toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề, xin cho sự cạn kiệt đừng xảy ra. Trong mỗi kiếp tái sanh, xin cho những vị này vẫn là cha mẹ chồng con, người này vẫn là chồng con, người này vẫn là người đầy tớ của con.” Người đầy tớ cũng dâng phần của mình cho vị Phật Độc Giác và phát nguyện rằng: “Kể từ nay, con xin đừng thấy tai họa đói khát như thế này. Xin cho tất cả những vị này vẫn là chủ của con. Và khi con cày, xin cho có ba luống cày từ bên này, ba luống cày từ bên kia, và một luống ở giữa, như vậy là bảy luống cày có kích thước bằng một đấu gỗ hãy được tạo ra.” Mặc dù vào ngày đó, người ấy có khả năng đạt được địa vị tướng quân nếu mong cầu, nhưng vì lòng thương mến đối với các vị chủ, ông đã phát nguyện rằng: “Xin cho những vị này vẫn là chủ của con.” Vị Phật Độc Giác, vào lúc cuối lời nói của tất cả mọi người, nói rằng: “Mong được như vậy,” rồi nói: ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ; สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, จนฺโท ปนฺนรโส ยถา. “Điều được mong muốn, điều được ước nguyện của các vị, mong hãy được thành tựu nhanh chóng; Mong mọi ý nguyện hãy được viên mãn, như mặt trăng vào ngày rằm. ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺหํ, ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ; สพฺเพ ปูเรนฺตุ สงฺกปฺปา, มณิ โชติรโส ยถา’’ติ. – “Điều được mong muốn, điều được ước nguyện của các vị, mong hãy được thành tựu nhanh chóng; Mong mọi ý nguyện hãy được viên mãn, như ngọc ma-ni như ý.” ปจฺเจกพุทฺธคาถาหิ อนุโมทนํ กตฺวา ‘‘มยา อิเมสํ จิตฺตํ ปสาเทตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ยาว คนฺธมาทนปพฺพตา อิเม มํ ปสฺสนฺตู’’ติ อธิฏฺฐหิตฺวา ปกฺกามิ. เตปิ โอโลเกตฺวาว อฏฺฐํสุ. โส คนฺตฺวา ตํ ภตฺตํ ปญฺจหิ ปจฺเจกพุทฺธสเตหิ สทฺธึ สํวิภชิ. ตํ ตสฺสานุภาเวน สพฺเพสมฺปิ ปโหติ. เต โอโลเกนฺตาเยว อฏฺฐํสุ. Vị Phật Độc Giác sau khi tùy hỷ bằng hai bài kệ này, suy nghĩ rằng: “Ta nên làm cho tâm của những người này được tịnh tín,” rồi chú nguyện rằng: “Mong những người này hãy thấy ta cho đến tận núi Gandhamādana,” rồi bay đi. Họ cũng đứng nhìn theo. Vị ấy đi đến, chia phần vật thực ấy cùng với năm trăm vị Phật Độc Giác. Nhờ oai lực của vị ấy, phần vật thực đó đủ cho tất cả. Họ vẫn đứng nhìn. อติกฺกนฺเต ปน มชฺฌนฺหิเก เสฏฺฐิภริยา อุกฺขลึ โธวิตฺวา ปิทหิตฺวา ฐเปสิ. เสฏฺฐิปิ ชิฆจฺฉาย ปีฬิโต นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ. โส สายนฺเห ปพุชฺฌิตฺวา ภริยํ อาห – ‘‘ภทฺเท, อติวิย ฉาโตมฺหิ, อตฺถิ นุ โข อุกฺขลิยา ตเล ฌามกสิตฺถานี’’ติ. สา โธวิตฺวา อุกฺขลิยา ฐปิตภาวํ ชานนฺตีปิ ‘‘นตฺถี’’ติ อวตฺวา ‘‘อุกฺขลึ วิวริตฺวา อาจิกฺขิสฺสามี’’ติ อุฏฺฐาย อุกฺขลิมูลํ คนฺตฺวา อุกฺขลึ วิวริ, ตาวเทว สุมนมกุลสทิสวณฺณสฺส ภตฺตสฺส ปูรา อุกฺขลิ ปิธานํ อุกฺขิปิตฺวา อฏฺฐาสิ. สา ตํ ทิสฺวาว ปีติยา ผุฏฺฐสรีรา เสฏฺฐึ อาห – ‘‘อุฏฺเฐหิ, สามิ, อหํ อุกฺขลึ โธวิตฺวา ปิทหึ, สา ปน สุมนมกุลสทิสวณฺณสฺส ภตฺตสฺส ปูรา, ปุญฺญานิ นาม กตฺตพฺพรูปานิ, ทานํ นาม กตฺตพฺพยุตฺตกํ. อุฏฺเฐหิ, สามิ, ภุญฺชสฺสู’’ติ. สา ทฺวินฺนํ ปิตาปุตฺตานํ ภตฺตํ อทาสิ. เตสุ สุตฺวา อุฏฺฐิเตสุ สุณิสาย สทฺธึ นิสีทิตฺวา ภุญฺชิตฺวา ปุณฺณสฺส ภตฺตํ อทาสิ. คหิตคหิตฏฺฐานํ น ขียติ, กฏจฺฉุนา สกึ คหิตฏฺฐานเมว ปญฺญายติ. ตํทิวสเมว โกฏฺฐาทโย ปุพฺเพ ปูริตนิยาเมเนว ปุน ปูรยึสุ. ‘‘เสฏฺฐิสฺส เคเห ภตฺตํ อุปฺปนฺนํ, พีชภตฺเตหิ อตฺถิกา อาคนฺตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ นคเร [Pg.237] โฆสนํ กาเรสิ. มนุสฺสา ตสฺส เคหโต พีชภตฺตํ คณฺหึสุ. สกลชมฺพุทีปวาสิโน ตํ นิสฺสาย ชีวิตํ ลภึสุเยว. Khi buổi trưa đã qua, vợ của vị trưởng giả rửa nồi, đậy nắp và cất đi. Vị trưởng giả cũng bị cơn đói hành hạ, nằm xuống và chìm vào giấc ngủ. Ông thức dậy vào buổi chiều và nói với vợ: “Này em, anh đói quá. Có còn chút cơm cháy nào dưới đáy nồi không?” Bà dù biết rằng đã rửa nồi và cất đi, nhưng không nói “không có,” mà nghĩ “để mở nồi ra rồi sẽ nói,” bà đứng dậy, đi đến chỗ cái nồi và mở nồi ra. Ngay lúc đó, cái nồi đầy cơm có màu sắc giống như nụ hoa lài, nắp nồi bật lên và đứng yên. Bà vừa thấy cảnh đó, toàn thân tràn ngập hỷ lạc, nói với vị trưởng giả: “Dậy đi, thưa ông chủ. Em đã rửa nồi và đậy nắp, nhưng giờ nó đã đầy cơm có màu sắc như nụ hoa lài. Phước báu quả là điều nên làm, bố thí quả là việc thích hợp để làm. Dậy đi, thưa ông chủ, hãy dùng bữa đi.” Bà dọn cơm cho hai cha con. Sau khi họ ăn xong và đứng dậy, bà ngồi xuống ăn cùng với con dâu, rồi cho cơm người đầy tớ Puṇṇa. Nơi đã được múc đi không hề vơi, chỉ thấy dấu vết nơi được múc một lần bằng vá. Ngay trong ngày đó, các kho lẫm và những thứ khác lại được lấp đầy theo cách đã từng được lấp đầy trước đây. Ông cho loan báo trong thành rằng: “Cơm đã sanh khởi trong nhà của trưởng giả, những ai cần lúa giống hãy đến lấy.” Mọi người đến nhà ông để lấy lúa giống. Toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề nhờ nương vào ông mà duy trì được mạng sống. โส ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ภทฺทิยนคเร เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺติ. ภริยาปิสฺส มหาโภคกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺตา ตสฺเสว เคหํ อคมาสิ. ตสฺส ตํ ปุพฺพกมฺมํ นิสฺสาย ปจฺฉาเคเห ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการา เมณฺฑกา อุฏฺฐหึสุ. ปุตฺโตปิ เนสํ ปุตฺโตว, สุณิสา สุณิสาว, ทาโส ทาโสว อโหสิ. อเถกทิวสํ เสฏฺฐิ อตฺตโน ปุญฺญํ วีมํสิตุกาโม อฑฺฒเตรสานิ โกฏฺฐสตานิ โสธาเปตฺวา สีสํ นฺหาโต ทฺวาเร นิสีทิตฺวา อุทฺธํ โอโลเกสิ. สพฺพานิปิ วุตฺตปฺปการานํ รตฺตสาลีนํ ปูรยึสุ. โส เสสานมฺปิ ปุญฺญานิ วีมํสิตุกาโม ภริยญฺจ ปุตฺตาทโย จ ‘‘ตุมฺหากมฺปิ ปุญฺญานิ วีมํสิสฺสถา’’ติ อาห. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, sanh vào cõi trời, và sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh vào gia tộc trưởng giả ở thành Bhaddiya. Vợ của vị ấy cũng sanh vào một gia tộc có tài sản lớn, khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà của chính vị ấy. Nhờ vào nghiệp lành xưa kia của vị ấy, ở phía sau nhà, những con cừu bằng vàng như đã được nói trước đây đã hiện ra. Con trai cũng chính là người con trai (trong tiền kiếp), con dâu cũng chính là người con dâu, người đầy tớ cũng chính là người đầy tớ. Rồi một ngày nọ, vị trưởng giả muốn kiểm tra phước báu của mình, đã cho dọn dẹp một ngàn hai trăm năm mươi kho lẫm, gội đầu xong, ngồi ở cửa và nhìn lên. Tất cả các kho đều được lấp đầy bằng lúa gạo đỏ như đã được nói. Ông muốn kiểm tra phước báu của những người còn lại, nên nói với vợ và con trai v.v... rằng: “Các vị cũng hãy kiểm tra phước báu của mình đi.” อถสฺส ภริยา สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา มหาชนสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว ตณฺฑุเล มินาเปตฺวา เตหิ ภตฺตํ ปจาเปตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก ปญฺญตฺตาสเน นิสีทิตฺวา สุวณฺณกฏจฺฉุํ อาทาย ‘‘ภตฺเตน อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ โฆสาเปตฺวา อาคตาคตานํ อุปนีตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. สกลทิวสมฺปิ เทนฺติยา กฏจฺฉุนา คหิตฏฺฐานเมว ปญฺญายติ. ตสฺสา ปน ปุริมพุทฺธานมฺปิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส วามหตฺเถน อุกฺขลึ ทกฺขิณหตฺเถน กฏจฺฉุํ คเหตฺวา เอวเมว ปตฺเต ปูเรตฺวา ภตฺตสฺส ทินฺนตฺตา วามหตฺถตลํ ปูเรตฺวา ปทุมลกฺขณํ นิพฺพตฺติ, ทกฺขิณหตฺถตลํ ปูเรตฺวา จนฺทลกฺขณํ นิพฺพตฺติ. ยสฺมา ปน วามหตฺถโต ธมฺมกรณํ อาทาย ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวตฺวา ททมานา อปราปรํ วิจริ, เตนสฺสา ทกฺขิณปาทตลํ ปูเรตฺวา จนฺทลกฺขณํ นิพฺพตฺติ, วามปาทตลํ ปูเรตฺวา ปทุมลกฺขณํ นิพฺพตฺติ. ตสฺสา อิมินา การเณน จนฺทปทุมาติ นามํ กรึสุ. Bấy giờ, vợ của ông trưởng giả trang sức với tất cả đồ trang sức, trong khi đại chúng đang nhìn, bà cho đong gạo, cho nấu cơm bằng số gạo ấy, rồi ngồi trên ghế đã được dọn sẵn ở cổng thành, tay cầm vá vàng, cho rao lên rằng: “Những ai cần cơm hãy đến đây!”. Bà múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Dù cho cả ngày, chỗ cơm được múc bằng vá vẫn còn thấy y nguyên. Vả lại, do phu nhân ấy trong tiền kiếp đã từng dâng cúng vật thực đến các vị Phật quá khứ và chư Tăng, tay trái bưng nồi, tay phải cầm vá, múc đầy vào bát cũng y như vậy, nên tướng hoa sen đã hiện ra đầy lòng bàn tay trái, và tướng mặt trăng đã hiện ra đầy lòng bàn tay phải. Lại nữa, do bà đã từng đi tới đi lui, tay trái cầm đồ lọc nước, lọc nước dâng cúng đến chư Tăng, vì thế tướng mặt trăng đã hiện ra đầy lòng bàn chân phải, và tướng hoa sen đã hiện ra đầy lòng bàn chân trái. Vì lý do này, người ta đã đặt tên cho bà là Candapadumā. ปุตฺโตปิสฺส สีสํ นฺหาโต สหสฺสถวิกํ อาทาย ‘‘กหาปเณหิ อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ วตฺวา อาคตาคตานํ คหิตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. ถวิกาย กหาปณสหสฺสํ อโหสิเยว. สุณิสาปิสฺส สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา วีหิปิฏกํ อาทาย อากาสงฺคเณ นิสินฺนา ‘‘พีชภตฺเตหิ อตฺถิกา อาคจฺฉนฺตู’’ติ วตฺวา อาคตาคตานํ คหิตภาชนานิ ปูเรตฺวา อทาสิ. ปิฏกํ ยถาปูริตเมว อโหสิ. ทาโสปิสฺส [Pg.238] สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา สุวณฺณยุเคสุ สุวณฺณโยตฺเตหิ โคเณ โยเชตฺวา สุวณฺณปโตทยฏฺฐึ อาทาย ทฺวินฺนํ โคณานํ คนฺธปญฺจงฺคุลิกานิ ทตฺวา วิสาเณสุ สุวณฺณโกสเก ปฏิมุญฺจิตฺวา เขตฺตํ คนฺตฺวา ปาเชสิ. อิโต ติสฺโส, เอตฺโต ติสฺโส, มชฺเฌ เอกาติ สตฺต สีตา ภิชฺชิตฺวา อคมํสุ. ชมฺพุทีปวาสิโน ภตฺตพีชหิรญฺญสุวณฺณาทีสุ ยถารุจิตํ เสฏฺฐิเคหโตเยว คณฺหึสุ. อิเม ปญฺจ มหาปุญฺญา. Con trai của ông cũng vậy, sau khi gội đầu, cầm túi một ngàn đồng tiền và nói: “Những ai cần tiền hãy đến đây!”, rồi múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Trong túi vẫn luôn có một ngàn đồng tiền. Con dâu của ông cũng vậy, trang sức với tất cả đồ trang sức, cầm giỏ lúa, ngồi ở sân trống và nói: “Những ai cần lúa giống hãy đến đây!”, rồi múc đầy vào các vật dụng được mang đến của những người lần lượt kéo đến và ban cho họ. Giỏ lúa vẫn đầy như cũ. Người nô lệ của ông cũng vậy, trang sức với tất cả đồ trang sức, dùng dây thừng vàng buộc bò vào ách vàng, tay cầm roi vàng, bôi bột thơm năm ngón lên hai con bò, đeo bao vàng vào sừng chúng, rồi đi ra ruộng và cày. Bảy luống cày, ba luống bên này, ba luống bên kia, và một luống ở giữa, đã vỡ ra và đi tới. Dân chúng ở cõi Diêm-phù-đề đã lấy cơm, lúa giống, bạc, vàng, v.v... tùy thích chỉ từ nhà của vị trưởng giả. Năm người này có phước báu lớn. เอวํ มหานุภาโว เสฏฺฐิ ‘‘สตฺถา กิร อาคโต’’ติ สุตฺวา ‘‘สตฺถุ ปจฺจุคฺคมนํ กริสฺสามี’’ติ นิกฺขมนฺโต อนฺตรามคฺเค ติตฺถิเย ทิสฺวา เตหิ ‘‘กสฺมา ตํ, คหปติ, กิริยวาโท สมาโน อกิริยวาทสฺส สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คจฺฉสี’’ติ นิวาริยมาโนปิ เตสํ วจนํ อนาทิยิตฺวา คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถสฺส สตฺถา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส เทสนาวสาเน โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา สตฺถุ ติตฺถิเยหิ อวณฺณํ วตฺวา อตฺตโน นิวาริตภาวํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘คหปติ, อิเม สตฺตา นาม มหนฺตมฺปิ อตฺตโน โทสํ น ปสฺสนฺติ, อวิชฺชมานมฺปิ ปเรสํ โทสํ วิชฺชมานํ กตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ภุสํ วิย โอปุนนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị trưởng giả có đại oai lực như vậy, khi nghe tin: “Hình như đức Đạo sư đã đến”, liền đi ra với ý định: “Ta sẽ đi nghênh đón đức Đạo sư”. Trên đường đi, ông thấy các du sĩ ngoại đạo, dù bị họ ngăn cản rằng: “Này gia chủ, tại sao ông, một người theo thuyết hữu hành (kiriyavāda), lại đi đến chỗ của Sa-môn Gotama, một người theo thuyết vô hành (akiriyavāda)?”, ông vẫn không nghe theo lời của họ, đi đến đảnh lễ đức Đạo sư rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, đức Đạo sư thuyết cho ông một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, ông đắc quả Dự lưu, rồi bạch với đức Đạo sư về việc các du sĩ ngoại đạo đã nói lời không tốt và ngăn cản mình. Bấy giờ, đức Đạo sư bảo ông: “Này gia chủ, những chúng sanh này không thấy lỗi lầm lớn của chính mình, nhưng lại tạo ra lỗi lầm không có thật của người khác, rồi rải rắc khắp nơi như trấu vậy”, và nói lên kệ ngôn này: ๒๕๒. 252. ‘‘สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ; ปเรสญฺหิ โส วชฺชานิ, โอปุนาติ ยถา ภุสํ; อตฺตโน ปน ฉาเทติ, กลึว กิตวา สโฐ’’ติ. “Lỗi người khác dễ thấy, lỗi của mình lại khó thấy. Người ấy sàng sảy lỗi của người khác như sàng trấu, nhưng lại che giấu lỗi của mình, như kẻ gian lận che giấu con súc sắc xấu.” ตตฺถ สุทสฺสํ วชฺชนฺติ ปรสฺส อณุมตฺตมฺปิ วชฺชํ ขลิตํ สุทสฺสํ สุเขเนว ปสฺสิตุํ สกฺกา, อตฺตโน ปน อติมหนฺตมฺปิ ทุทฺทสํ. ปเรสํ หีติ เตเนว การเณน โส ปุคฺคโล สงฺฆมชฺฌาทีสุ ปเรสํ วชฺชานิ อุจฺจฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ภุสํ โอปุนนฺโต วิย โอปุนาติ. กลึว กิตวา สโฐติ เอตฺถ สกุเณสุ อปรชฺฌนภาเวน อตฺตภาโว กลิ นาม, สาขภงฺคาทิกํ ปฏิจฺฉาทนํ กิตวา นาม, สากุณิโก สโฐ นาม. ยถา สกุณลุทฺทโก สกุเณ คเหตฺวา มาเรตุกาโม กิตวา วิย อตฺตภาวํ ปฏิจฺฉาเทติ, เอวํ อตฺตโน วชฺชํ ฉาเทตีติ อตฺโถ. Trong đó, câu “lỗi dễ thấy” có nghĩa là lỗi lầm, sai sót của người khác dù chỉ nhỏ như nguyên tử cũng dễ thấy, có thể thấy một cách dễ dàng; nhưng lỗi của chính mình dù rất lớn cũng khó thấy. Câu “của người khác” có nghĩa là chính vì lý do đó, người ấy ở giữa Tăng chúng v.v... đặt lỗi của người khác lên chỗ cao rồi sàng sảy như người ta sàng trấu. Trong câu “như kẻ gian lận che giấu con súc sắc xấu”, ở đây, do có bản chất phạm lỗi đối với các loài chim, tự thân được gọi là kali (con súc sắc xấu); sự che đậy bằng cành cây gãy v.v... được gọi là kitavā (sự che giấu); người bẫy chim được gọi là saṭho (kẻ gian lận). Nghĩa là, cũng như người săn chim muốn bắt và giết chim, che giấu thân mình như dùng vật ngụy trang, người ấy cũng che giấu lỗi của mình như vậy. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu quả, v.v... เมณฺฑกเสฏฺฐิวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về trưởng giả Meṇḍaka, phẩm thứ mười. ๑๑. อุชฺฌานสญฺญิตฺเถรวตฺถุ 11. Câu chuyện về trưởng lão Ujjhānasaññī ปรวชฺชานุปสฺสิสฺสาติ [Pg.239] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุชฺฌานสญฺญึ นาม เอกํ เถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Đạo sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Paravajjānupassissa”, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Ujjhānasaññī. โส กิร ‘‘อยํ เอวํ นิวาเสติ, เอวํ ปารุปตี’’ติ ภิกฺขูนํ อนฺตรเมว คเวสนฺโต วิจรติ. ภิกฺขู ‘‘อสุโก นาม, ภนฺเต, เถโร เอวํ กโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, วตฺตสีเส ฐตฺวา เอวํ โอวทนฺโต อนนุปวาโท. โย ปน นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิตาย ปเรสํ อนฺตรํ ปริเยสมาโน เอวํ วตฺวา วิจรติ, ตสฺส ฌานาทีสุ เอโกปิ วิเสโส นุปฺปชฺชติ, เกวลํ อาสวาเยว วฑฺฒนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị ấy đi đây đi đó, chỉ tìm lỗi của các Tỳ-kheo, nói rằng: “Vị này đắp y như thế này, vị kia mặc y như thế kia”. Các Tỳ-kheo bạch với đức Đạo sư: “Bạch Thế Tôn, vị trưởng lão tên là... làm như vậy”. Đức Đạo sư dạy: “Này các Tỳ-kheo, người đứng trên nền tảng giới luật mà khuyên dạy như vậy thì không có lỗi. Nhưng người nào luôn có tâm niệm chỉ trích, đi tìm lỗi của người khác và nói như vậy, thì không một pháp đặc biệt nào như thiền định v.v... có thể phát sinh nơi người ấy, chỉ có các lậu hoặc là tăng trưởng mà thôi”, và nói lên kệ ngôn này: ๒๕๓. 253. ‘‘ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส, นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโน; อาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ, อารา โส อาสวกฺขยา’’ติ. “Đối với người hay nhìn lỗi người khác, người thường có tâm niệm chỉ trích, các lậu hoặc của người ấy tăng trưởng. Người ấy xa lìa sự đoạn tận các lậu hoặc.” ตตฺถ อุชฺฌานสญฺญิโนติ เอวํ นิวาเสตพฺพํ เอวํ ปารุปิตพฺพนฺติ ปเรสํ อนฺตรคเวสิตาย อุชฺฌานพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ฌานาทีสุ เอกธมฺโมปิ น วฑฺฒติ, อถ โข อาสวาว ตสฺส วฑฺฒนฺติ. เตเนว การเณน โส อรหตฺตมคฺคสงฺขาตา อาสวกฺขยา อารา ทูรํ คโตว โหตีติ. Trong đó, “người có tâm niệm chỉ trích” có nghĩa là đối với người hay chỉ trích, tìm lỗi của người khác rằng: “Nên đắp y như thế này, nên mặc y như thế kia”, không một pháp nào trong các pháp như thiền định v.v... có thể tăng trưởng, mà trái lại, chỉ có các lậu hoặc của người ấy tăng trưởng. Chính vì lý do đó, người ấy được xem là đã đi xa, cách xa sự đoạn tận các lậu hoặc, tức là A-la-hán đạo. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu quả, v.v... อุชฺฌานสญฺญิตฺเถรวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện về trưởng lão Ujjhānasaññī, phẩm thứ mười một. ๑๒. สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ 12. Câu chuyện về du sĩ Subhadda อากาเสติ อิทํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ปรินิพฺพานมญฺจเก นิปนฺโน สุภทฺทํ ปริพฺพาชกํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, khi đang nằm trên giường sắp nhập Niết-bàn tại rừng Sāla của dòng họ Mallā, ở Upavattana, xứ Kusinārā, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Ākāse...”, nhân câu chuyện về du sĩ Subhadda. โส กิร อตีเต กนิฏฺฐภาตริ เอกสฺมึ สสฺเส นวกฺขตฺตุํ อคฺคทานํ เทนฺเต ทานํ ทาตุํ อนิจฺฉนฺโต โอสกฺกิตฺวา อวสาเน อทาสิ. ตสฺมา ปฐมโพธิยมฺปิ มชฺฌิมโพธิยมฺปิ สตฺถารํ ทฏฺฐุํ นาลตฺถ. ปจฺฉิมโพธิยํ ปน สตฺถุ ปรินิพฺพานกาเล ‘‘อหํ ตีสุ ปญฺเหสุ อตฺตโน กงฺขํ มหลฺลเก ปริพฺพาชเก [Pg.240] ปุจฺฉิตฺวา สมณํ โคตมํ ‘ทหโร’ติ สญฺญาย น ปุจฺฉึ, ตสฺส จ ทานิ ปรินิพฺพานกาโล, ปจฺฉา เม สมณสฺส โคตมสฺส อปุจฺฉิตการณา วิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อานนฺทตฺเถเรน นิวาริยมาโนปิ สตฺถารา โอกาสํ กตฺวา, ‘‘อานนฺท, มา สุภทฺทํ นิวารยิ, ปุจฺฉตุ มํ ปญฺห’’นฺติ วุตฺเต อนฺโตสาณึ ปวิสิตฺวา เหฏฺฐามญฺจเก นิสินฺโน, ‘‘โภ สมณ, กึ นุ โข อากาเส ปทํ นาม อตฺถิ, อิโต พหิทฺธา สมโณ นาม อตฺถิ, สงฺขารา สสฺสตา นาม อตฺถี’’ติ อิเม ปญฺเห ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา เตสํ อภาวํ อาจิกฺขนฺโต อิมาหิ คาถาหิ ธมฺมํ เทเสสิ – Tương truyền, trong một tiền kiếp, khi hai anh em nọ cúng dường phần lúa đầu mùa chín lần trong một vụ mùa, người em (tiền thân của Subhadda) đã không muốn bố thí, nên đã lùi lại và chỉ cúng dường vào lúc cuối. Do đó, vị ấy đã không được gặp Đức Phật trong thời kỳ đầu và thời kỳ giữa của giáo pháp. Còn trong thời kỳ cuối, vào lúc Đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, ông tự nghĩ: “Ta đã hỏi các vị du sĩ lớn tuổi về những hoài nghi của mình trong ba vấn đề, nhưng vì cho rằng Sa-môn Gotama còn trẻ tuổi nên ta đã không hỏi. Nay đã đến lúc Ngài sắp nhập Niết-bàn, sau này ta có thể sẽ hối hận vì đã không hỏi Sa-môn Gotama”. Nghĩ vậy, ông đến gặp Đức Thế Tôn. Dù bị Tôn giả Ānanda ngăn cản, nhưng Đức Thế Tôn đã cho phép và nói rằng: “Này Ānanda, đừng ngăn Subhadda, hãy để ông ấy hỏi ta”. Khi được cho phép, ông vào trong tấm màn che, ngồi dưới chân giường và hỏi: “Thưa Sa-môn, có thật chăng có dấu chân trên hư không? Có Sa-môn chân chính nào ở ngoài giáo pháp này không? Các pháp hữu vi có thường hằng không?”. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, để chỉ rõ sự không tồn tại của những điều đó, đã thuyết pháp cho ông bằng những câu kệ này. ๒๕๔. 254. ‘‘อากาเสว ปทํ นตฺถิ, สมโณ นตฺถิ พาหิเร; ปปญฺจาภิรตา ปชา, นิปฺปปญฺจา ตถาคตา. “Trên hư không, không có dấu chân; ngoài (giáo pháp này), không có Sa-môn. Chúng sanh ưa thích hý luận; các đấng Như Lai thì không còn hý luận.” ๒๕๕. 255. ‘‘อากาเสว ปทํ นตฺถิ, สมโณ นตฺถิ พาหิเร; สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ, นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิต’’นฺติ. “Trên hư không, không có dấu chân; ngoài (giáo pháp này), không có Sa-môn. Các pháp hữu vi không thường hằng; các đấng Phật không còn dao động.” ตตฺถ ปทนฺติ อิมสฺมึ อากาเส วณฺณสณฺฐานวเสน เอวรูปนฺติ ปญฺญาเปตพฺพํ กสฺสจิ ปทํ นาม นตฺถิ. พาหิเรติ มม สาสนโต พหิทฺธา มคฺคผลฏฺโฐ สมโณ นาม นตฺถิ. ปชาติ อยํ สตฺตโลกสงฺขาตา ปชา ตณฺหาทีสุ ปปญฺเจสุเยวาภิรตา. นิปฺปปญฺจาติ โพธิมูเลเยว สพฺพปปญฺจานํ สมุจฺฉินฺนตฺตา นิปฺปปญฺจา ตถาคตา. สงฺขาราติ ปญฺจกฺขนฺธา. เตสุ หิ เอโกปิ สสฺสโต นาม นตฺถิ. อิญฺชิตนฺติ พุทฺธานํ ปน ตณฺหามานาทีสุ อิญฺชิเตสุ เยน สงฺขารา สสฺสตาติ คณฺเหยฺย, ตํ เอกํ อิญฺชิตมฺปิ นาม นตฺถีติ อตฺโถ. Trong các câu kệ ấy, “dấu chân” (padaṃ) có nghĩa là: trên hư không này, không có dấu chân của bất kỳ ai có thể được nhận biết qua hình dáng và màu sắc. “Ngoài” (bāhire) có nghĩa là: ngoài giáo pháp của ta, không có Sa-môn nào là bậc đã chứng đắc Đạo và Quả. “Chúng sanh” (pajā) có nghĩa là: chúng sanh trong thế gian này ưa thích các pháp hý luận như ái dục v.v... “Không còn hý luận” (nippapañcā) có nghĩa là: các đấng Như Lai không còn hý luận vì tất cả hý luận đã được đoạn trừ tận gốc ngay tại cội Bồ-đề. “Các pháp hữu vi” (saṅkhārā) là năm uẩn. Trong đó, không có một uẩn nào là thường hằng. “Dao động” (iñjitaṃ) có nghĩa là: đối với các đấng Phật, không có một sự dao động nào (như tham ái, ngã mạn v.v...) mà do đó có thể cho rằng các pháp hữu vi là thường hằng. เทสนาวสาเน สุภทฺโท อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตปริสายปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Cuối bài pháp, du sĩ Subhadda chứng đắc quả vị A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. สุภทฺทปริพฺพาชกวตฺถุ ทฺวาทสมํ. (Hết) câu chuyện thứ mười hai về du sĩ Subhadda. มลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần chú giải Phẩm Cấu Uế. อฏฺฐารสโม วคฺโค. Phẩm thứ mười tám. ๑๙. ธมฺมฏฺฐวคฺโค 19. Phẩm Người Trụ Pháp ๑. วินิจฺฉยมหามตฺตวตฺถุ 1. Câu chuyện các vị đại thần xét xử น [Pg.241] เตน โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วินิจฺฉยมหามตฺเต อารพฺภ กเถสิ. Đức Thế Tôn, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ “Na tena hoti...”, nhân câu chuyện về các vị đại thần xét xử. เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู สาวตฺถิยํ อุตฺตรทฺวารคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา นครมชฺเฌน วิหารํ อาคจฺฉนฺติ. ตสฺมึ ขเณ เมโฆ อุฏฺฐาย ปาวสฺสิ. เต สมฺมุขาคตํ วินิจฺฉยสาลํ ปวิสิตฺวา วินิจฺฉยมหามตฺเต ลญฺชํ คเหตฺวา สามิเก อสามิเก กโรนฺเต ทิสฺวา ‘‘อโห อิเม อธมฺมิกา, มยํ ปน ‘อิเม ธมฺเมน วินิจฺฉยํ กโรนฺตี’ติ สญฺญิโน อหุมฺหา’’ติ จินฺเตตฺวา วสฺเส วิคเต วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺนา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, ฉนฺทาทิวสิกา หุตฺวา สาหเสน อตฺถํ วินิจฺฉินนฺตา ธมฺมฏฺฐา นาม โหนฺติ, อปราธํ ปน อนุวิชฺชิตฺวา อปราธานุรูปํ อสาหเสน วินิจฺฉยํ กโรนฺตา เอว ธมฺมฏฺฐา นาม โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Một hôm, các Tỳ-kheo sau khi đi khất thực ở một ngôi làng gần cổng phía bắc thành Sāvatthī, trên đường trở về tu viện qua trung tâm thành phố, thì trời đổ mưa. Các vị vào trú trong một tòa án ở gần đó và thấy các vị đại thần xét xử nhận hối lộ, biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu. Các Tỳ-kheo thấy vậy bèn nghĩ: “Ôi, những người này thật bất chính! Vậy mà chúng ta đã từng nghĩ rằng họ xét xử đúng theo công pháp”. Sau khi mưa tạnh, các vị trở về tu viện, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một nơi thích hợp và trình lại sự việc. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, những ai vì bị chi phối bởi thiên vị v.v... mà xét xử một cách vội vàng, cẩu thả thì không được gọi là người trụ pháp. Chỉ những ai sau khi xem xét kỹ lưỡng tội trạng, rồi tùy theo tội trạng mà xét xử một cách không vội vàng, cẩu thả, thì mới được gọi là người trụ pháp”. Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này. ๒๕๖. 256. ‘‘น เตน โหติ ธมฺมฏฺโฐ, เยนตฺถํ สาหสา นเย; โย จ อตฺถํ อนตฺถญฺจ, อุโภ นิจฺเฉยฺย ปณฺฑิโต. “Người vội vàng xét xử một cách cẩu thả, không phải vì thế mà là người trụ pháp. Bậc trí cần phải xem xét cả hai, điều đúng và điều sai.” ๒๕๗. 257. ‘‘อสาหเสน ธมฺเมน, สเมน นยตี ปเร; ธมฺมสฺส คุตฺโต เมธาวี, ธมฺมฏฺโฐติ ปวุจฺจตี’’ติ. “Người không xét xử vội vàng, cẩu thả, mà theo đúng công pháp, một cách công bằng, dẫn dắt người khác; người ấy, bậc trí tuệ, được pháp bảo hộ, được gọi là người trụ pháp.” ตตฺถ เตนาติ เอตฺตเกเนว การเณน. ธมฺมฏฺโฐติ ราชา หิ อตฺตโน กาตพฺเพ วินิจฺฉยธมฺเม ฐิโตปิ ธมฺมฏฺโฐ นาม น โหติ. เยนาติ เยน การเณน. อตฺถนฺติ โอติณฺณํ วินิจฺฉิตพฺพํ อตฺถํ. สาหสา นเยติ ฉนฺทาทีสุ ปติฏฺฐิโต สาหเสน มุสาวาเทน วินิจฺเฉยฺย. โย หิ ฉนฺเท ปติฏฺฐาย ญาตีติ วา มิตฺโตติ วา มุสา วตฺวา อสามิกเมว สามิกํ กโรติ, โทเส ปติฏฺฐาย อตฺตโน เวรีนํ มุสา วตฺวา สามิกเมว อสามิกํ กโรติ, โมเห ปติฏฺฐาย ลญฺชํ คเหตฺวา วินิจฺฉยกาเล [Pg.242] อญฺญวิหิโต วิย อิโต จิโต จ โอโลเกนฺโต มุสา วตฺวา ‘‘อิมินา ชิตํ, อยํ ปราชิโต’’ติ ปรํ นีหรติ, ภเย ปติฏฺฐาย กสฺสจิเทว อิสฺสรชาติกสฺส ปราชยํ ปาปุณนฺตสฺสาปิ ชยํ อาโรเปติ, อยํ สาหเสน อตฺถํ เนติ นาม. เอโส ธมฺมฏฺโฐ นาม น โหตีติ อตฺโถ. อตฺถํ อนตฺถญฺจาติ ภูตญฺจ อภูตญฺจ การณํ. อุโภ นิจฺเฉยฺยาติ โย ปน ปณฺฑิโต อุโภ อตฺถานตฺเถ วินิจฺฉินิตฺวา วทติ. อสาหเสนาติ อมุสาวาเทน. ธมฺเมนาติ วินิจฺฉยธมฺเมน, น ฉนฺทาทิวเสน. สเมนาติ อปราธานุรูเปเนว ปเร นยติ, ชยํ วา ปราชยํ วา ปาเปติ. ธมฺมสฺส คุตฺโตติ โส ธมฺมคุตฺโต ธมฺมรกฺขิโต ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต เมธาวี วินิจฺฉยธมฺเม ฐิตตฺตา ธมฺมฏฺโฐติ ปวุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong các câu kệ ấy, “vì thế” (tena) có nghĩa là: chỉ vì lý do đó. “Người trụ pháp” (dhammaṭṭho) có nghĩa là: dù một vị vua có giữ đúng pháp luật xét xử mà mình phải thi hành, cũng không vì thế mà được gọi là người trụ pháp. “Người vội vàng xét xử một cách cẩu thả” (yenatthaṃ sāhasā naye) có nghĩa là: người bị chi phối bởi thiên vị v.v... mà xét xử một cách vội vàng, bằng lời nói sai sự thật. Thật vậy, người nào vì bị chi phối bởi lòng tham muốn (chanda), nói lời sai sự thật để biến người không phải chủ sở hữu thành chủ sở hữu, dù đó là bà con hay bạn bè; người nào vì bị chi phối bởi sân hận (dosa), nói lời sai sự thật để biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu, đối với kẻ thù của mình; người nào vì bị chi phối bởi si mê (moha), nhận hối lộ, rồi trong lúc xét xử, lại làm như đang suy nghĩ việc khác, nhìn ngang nhìn ngó, nói lời sai sự thật để tuyên bố “người này thắng, người kia thua”; người nào vì bị chi phối bởi sợ hãi (bhaya), dù người có quyền thế bị thua, lại tuyên bố cho họ thắng; người như vậy được gọi là xét xử một cách vội vàng, cẩu thả. Người đó không được gọi là người trụ pháp. “Điều đúng và điều sai” (atthaṃ anatthañca) có nghĩa là nguyên nhân đúng sự thật và không đúng sự thật. “Xem xét cả hai” (ubho niccheyya) có nghĩa là: bậc trí là người sau khi xem xét cả hai, điều đúng và điều sai, rồi mới nói. “Không vội vàng, cẩu thả” (asāhasena) có nghĩa là: không nói lời sai sự thật. “Theo đúng công pháp” (dhammena) có nghĩa là: theo pháp luật xét xử, không theo thiên vị v.v... “Một cách công bằng” (samena) có nghĩa là: dẫn dắt người khác, tuyên bố thắng hay thua, tùy theo tội trạng. “Được pháp bảo hộ” (dhammassa gutto) có nghĩa là: người ấy được pháp bảo hộ, được pháp che chở, là bậc trí tuệ có trí tuệ thấu rõ pháp vị, vì trụ trong pháp luật xét xử nên được gọi là người trụ pháp. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, từ quả Tu-đà-hoàn trở lên. วินิจฺฉยมหามตฺตวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về Vị Đại Thần Phân Xử, phần thứ nhất. ๒. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ 2. Câu chuyện về nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu น เตน ปณฺฑิโต โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tena paṇḍito hoti', liên quan đến nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu. เต กิร วิหาเรปิ คาเมปิ ภตฺตคฺคํ อากุลํ กโรนฺตา วิจรนฺติ. อเถกทิวเส ภิกฺขู คาเม ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา อาคเต ทหเร สามเณเร จ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กีทิสํ, อาวุโส, ภตฺตคฺค’’นฺติ? ภนฺเต, มา ปุจฺฉถ, ฉพฺพคฺคิยา ‘‘มยเมว วิยตฺตา, มยเมว ปณฺฑิตา, อิเม ปหริตฺวา สีเส กจวรํ อากิริตฺวา นีหริสฺสามา’’ติ วตฺวา อมฺเห ปิฏฺฐิยํ คเหตฺวา กจวรํ โอกิรนฺตา ภตฺตคฺคํ อากุลํ อกํสูติ. ภิกฺขู สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, พหุํ ภาสิตฺวา ปเร วิเหฐยมานํ ‘ปณฺฑิโต’ติ วทามิ, เขมินํ ปน อเวรีนํ อภยเมว ปณฺฑิโตติ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, các vị ấy đi lại, gây náo loạn trai đường, cả trong tu viện lẫn trong làng. Rồi một hôm, các Tỳ-khưu, sau khi đã dùng bữa trong làng, hỏi các Tỳ-khưu trẻ và các Sa-di mới đến: 'Này chư hiền, trai đường thế nào?' 'Bạch ngài, xin đừng hỏi. Nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu nói rằng: 'Chỉ có chúng ta là thông thái, chỉ có chúng ta là bậc trí. Chúng ta sẽ đánh những kẻ này, đổ rác lên đầu chúng rồi đuổi chúng ra ngoài.' Nói xong, họ túm lưng chúng con, đổ rác lên người và làm náo loạn cả trai đường.' Các Tỳ-khưu đến gặp bậc Đạo sư và trình bày lại sự việc. Bậc Đạo sư nói: 'Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi người nói nhiều và làm hại người khác là bậc trí. Nhưng Ta gọi người an ổn, không thù oán, không sợ hãi là bậc trí.' Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๒๕๘. 258. ‘‘น เตน ปณฺฑิโต โหติ, ยาวตา พหุ ภาสติ; เขมี อเวรี อภโย, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. Không phải vì nói nhiều, mà được gọi là bậc trí; người an ổn, không thù oán, không sợ hãi, mới được gọi là bậc trí. ตตฺถ [Pg.243] ยาวตาติ ยตฺตเกน การเณน สงฺฆมชฺฌาทีสุ พหุํ กเถติ, เตน ปณฺฑิโต นาม น โหติ. โย ปน สยํ เขมี ปญฺจนฺนํ เวรานํ อภาเวน อเวรี นิพฺภโย, ยํ วา อาคมฺม มหาชนสฺส ภยํ น โหติ, โส ปณฺฑิโต นาม โหตีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, yāvatā có nghĩa là: vì lý do nào đó mà nói nhiều giữa Tăng chúng, v.v... thì do đó không được gọi là bậc trí. Còn người nào tự mình được an ổn (khemī), không có năm thứ oan trái nên không có thù oán (averī), không sợ hãi (nibbhayo), hoặc là người mà dân chúng không phải sợ hãi vì người ấy, thì người đó được gọi là bậc trí. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả. ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về nhóm Lục-Căn Tỳ-khưu, phần thứ hai. ๓. เอกุทานขีณาสวตฺเถรวตฺถุ 3. Câu chuyện về Trưởng lão A-la-hán Ekudāna (Nhất-Cú) น ตาวตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกุทานตฺเถรํ นาม ขีณาสวํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tāvatā', liên quan đến vị A-la-hán tên là Trưởng lão Ekudāna. โส กิร เอกโกว เอกสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรติ, เอกเมวสฺส อุทานํ ปคุณํ – Nghe nói, vị ấy sống một mình trong một khu rừng. Vị ấy chỉ thông thạo một câu kệ cảm hứng duy nhất: ‘‘อธิเจตโส อปฺปมชฺชโต,มุนิโน โมนปเถสุ สิกฺขโต; โสกา น ภวนฺติ ตาทิโน,อุปสนฺตสฺส สทา สตีมโต’’ติ. (ปาจิ. ๑๕๓; อุทา. ๓๗); Với bậc Thánh có tâm cao thượng, không dể duôi, tu tập trên các con đường của bậc ẩn sĩ; với người như vậy, người đã tịch tịnh, luôn luôn chánh niệm, thì không có các sầu muộn. โส กิร อุโปสถทิวเสสุ สยเมว ธมฺมสฺสวนํ โฆเสตฺวา อิมํ คาถํ วทติ. ปถวิอุนฺทฺริยนสทฺโท วิย เทวตานํ สาธุการสทฺโท โหติ. อเถกสฺมึ อุโปสถทิวเส ปญฺจปญฺจสตปริวารา ทฺเว ติปิฏกธรา ภิกฺขู ตสฺส วสนฏฺฐานํ อคมํสุ. โส เต ทิสฺวาว ตุฏฺฐมานโส ‘‘สาธุ โว กตํ อิธ อาคจฺฉนฺเตหิ, อชฺช มยํ ตุมฺหากํ ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ อาห. อตฺถิ ปน, อาวุโส, อิธ ธมฺมํ โสตุกามาติ. อตฺถิ, ภนฺเต, อยํ วนสณฺโฑ ธมฺมสฺสวนทิวเส เทวตานํ สาธุการสทฺเทน เอกนินฺนาโท โหตีติ. เตสุ เอโก ติปิฏกธโร ธมฺมํ โอสาเรสิ, เอโก กเถสิ. เอกเทวตาปิ สาธุการํ นาทาสิ. เต อาหํสุ – ‘‘ตฺวํ, อาวุโส, ธมฺมสฺสวนทิวเส อิมสฺมึ วนสณฺเฑ เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการํ เทนฺตีติ วเทสิ, กึ นาเมต’’นฺติ. ภนฺเต, อญฺเญสุ ทิวเสสุ สาธุการสทฺเทน เอกนินฺนาโท เอว โหติ, น อชฺช ปน [Pg.244] ชานามิ ‘‘กิเมต’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, อาวุโส, ตฺวํ ตาว ธมฺมํ กเถหี’’ติ. โส พีชนึ คเหตฺวา อาสเน นิสินฺโน ตเมว คาถํ วเทสิ. เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการมทํสุ. อถ เนสํ ปริวารา ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘อิมสฺมึ วนสณฺเฑ เทวตา มุโขโลกเนน สาธุการํ ททนฺติ, ติปิฏกธรภิกฺขูสุ เอตฺตกํ ภณนฺเตสุปิ กิญฺจิ ปสํสนมตฺตมฺปิ อวตฺวา เอเกน มหลฺลกตฺเถเรน เอกคาถาย กถิตาย มหาสทฺเทน สาธุการํ ททนฺตี’’ติ. เตปิ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. Nghe nói, vào những ngày Bố-tát, vị ấy tự mình tuyên bố giờ nghe pháp rồi đọc câu kệ này. Tiếng tán thán 'Lành thay!' của chư thiên vang lên như tiếng đất lở. Rồi vào một ngày Bố-tát, hai vị Tỳ-khưu Tam-tạng, mỗi vị có năm trăm Tỳ-khưu đi theo, đã đến trú xứ của vị ấy. Vị trưởng lão vừa thấy họ liền vui mừng nói: 'Thật may mắn cho chúng con khi các ngài đến đây. Hôm nay chúng con sẽ được nghe pháp từ các ngài.' 'Này hiền giả, ở đây có ai muốn nghe pháp không?' 'Bạch ngài, có ạ. Vào ngày nghe pháp, khu rừng này vang dội tiếng tán thán 'Lành thay!' của chư thiên.' Trong hai vị, một vị trưởng lão Tam-tạng bắt đầu bài pháp, vị kia thuyết giảng. Không một vị trời nào tán thán. Họ bèn hỏi: 'Này hiền giả, ngài nói rằng vào ngày nghe pháp, chư thiên trong khu rừng này lớn tiếng tán thán 'Lành thay!'. Việc này là sao?' 'Bạch ngài, vào những ngày khác, nơi đây đều vang dội tiếng tán thán. Nhưng hôm nay, con không biết tại sao lại như vậy.' 'Vậy thì, này hiền giả, ngài hãy thuyết pháp đi.' Vị trưởng lão cầm quạt, ngồi vào chỗ rồi đọc lại chính câu kệ ấy. Chư thiên lớn tiếng tán thán 'Lành thay!'. Bấy giờ, các Tỳ-khưu đi theo hai vị trưởng lão kia bắt đầu phàn nàn: 'Chư thiên trong khu rừng này tán thán vì nể mặt. Các vị Tỳ-khưu Tam-tạng thuyết giảng nhiều như vậy mà họ không nói một lời khen ngợi nào, thế mà khi một vị trưởng lão già chỉ đọc một câu kệ, họ lại lớn tiếng tán thán.' Họ cũng trở về tu viện và trình sự việc lên bậc Đạo sư. สตฺถา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, โย พหุมฺปิ อุคฺคณฺหติ วา ภาสติ วา, ตํ ธมฺมธโรติ วทามิ. โย ปน เอกมฺปิ คาถํ อุคฺคณฺหิตฺวา สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌติ, อยํ ธมฺมธโร นามา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo sư nói: 'Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi người học nhiều hay nói nhiều là người hộ trì Pháp. Nhưng người nào, dù chỉ học một câu kệ mà thấu triệt được các chân lý, người ấy mới thật là người hộ trì Pháp.' Nói xong, Ngài thuyết giảng Pháp và đọc kệ này: ๒๕๙. 259. ‘‘น ตาวตา ธมฺมธโร, ยาวตา พหุ ภาสติ; โย จ อปฺปมฺปิ สุตฺวาน, ธมฺมํ กาเยน ปสฺสติ; ส เว ธมฺมธโร โหติ, โย ธมฺมํ นปฺปมชฺชตี’’ติ. Không phải vì nói nhiều, mà là người hộ trì Pháp; người dù nghe ít, nhưng tự thân thấy được Pháp, người không dể duôi trong Pháp, mới thật là người hộ trì Pháp. ตตฺถ ยาวตาติ ยตฺตเกน อุคฺคหณธารณวาจนาทินา การเณน พหุํ ภาสติ, ตาวตฺตเกน ธมฺมธโร น โหติ, วํสานุรกฺขโก ปน ปเวณิปาลโก นาม โหติ. โย จ อปฺปมฺปีติ โย ปน อปฺปมตฺตกมฺปิ สุตฺวา ธมฺมมนฺวาย อตฺถมนฺวาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน หุตฺวา นามกาเยน ทุกฺขาทีนิ ปริชานนฺโต จตุสจฺจธมฺมํ ปสฺสติ, ส เว ธมฺมธโร โหติ. โย ธมฺมํ นปฺปมชฺชตีติ โยปิ อารทฺธวีริโย หุตฺวา อชฺช อชฺเชวาติ ปฏิเวธํ อากงฺขนฺโต ธมฺมํ นปฺปมชฺชติ, อยมฺปิ ธมฺมธโรเยวาติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, yāvatā có nghĩa là: người nói nhiều do học thuộc, ghi nhớ, đọc tụng, v.v... thì không phải là người hộ trì Pháp, mà chỉ được gọi là người giữ gìn dòng dõi (vaṃsānurakkhako) hay người bảo tồn truyền thống (paveṇipālako). Yo ca appampi có nghĩa là: người nào dù chỉ nghe một ít, nhưng nương theo Pháp, nương theo nghĩa, thực hành các pháp tùy pháp, rồi dùng danh thân (nāmakāyena) để liễu tri khổ, v.v... và thấy được Tứ diệu đế, người ấy mới thật là người hộ trì Pháp. Yo dhammaṃ nappamajjati có nghĩa là: người nào tinh tấn, mong muốn chứng ngộ ngay trong hôm nay, và không dể duôi trong Pháp, người ấy cũng chính là người hộ trì Pháp. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn quả. เอกุทานขีณาสวตฺเถรวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về Trưởng lão A-la-hán Ekudāna, phần thứ ba. ๔. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ 4. Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya (Người Lùn Bhaddiya) น เตน เถโร โส โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ-viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) 'Na tena thero so hoti', liên quan đến Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya. เอกทิวสญฺหิ [Pg.245] ตสฺมึ เถเร สตฺถุ อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ปกฺกนฺตมตฺเต ตึสมตฺตา อารญฺญิกา ภิกฺขู ตํ ปสฺสนฺตา เอว อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สตฺถา เตสํ อรหตฺตูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘อิโต คตํ เอกํ เถรํ ปสฺสถา’’ติ? ‘‘น ปสฺสาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ นุ ทิฏฺโฐ โว’’ติ? ‘‘เอกํ, ภนฺเต, สามเณรํ ปสฺสิมฺหา’’ติ. ‘‘น โส, ภิกฺขเว, สามเณโร, เถโร เอว โส’’ติ? ‘‘อติวิย ขุทฺทโก, ภนฺเต’’ติ. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, มหลฺลกภาเวน เถราสเน นิสินฺนมตฺตเกน เถโรติ วทามิ. โย ปน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌิตฺวา มหาชนสฺส อหึสกภาเว ฐิโต, อยํ เถโร นามา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Vào một ngày nọ, khi vị trưởng lão ấy vừa đi đến hầu hạ đức Thế Tôn và lui ra, khoảng ba mươi vị tỳ-khưu sống trong rừng vừa trông thấy ngài liền đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của các vị ấy, bèn hỏi câu hỏi này: – Này các Tỳ-khưu, các ông có thấy một vị trưởng lão nào từ đây đi ra không? – Bạch Thế Tôn, chúng con không thấy. – Vậy các ông đã thấy ai? – Bạch Thế Tôn, chúng con đã thấy một vị sa-di. – Này các Tỳ-khưu, vị ấy không phải là sa-di, vị ấy chính là một trưởng lão. – Bạch Thế Tôn, vị ấy quá nhỏ bé. – Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi một người là trưởng lão chỉ vì người ấy lớn tuổi, hay chỉ vì ngồi vào ghế dành cho trưởng lão. Trái lại, người nào đã thâm nhập các chân lý, an trú trong sự không làm hại đại chúng, người ấy mới được gọi là trưởng lão. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau: ๒๖๐. 260. ‘‘น เตน เถโร โส โหติ, เยนสฺส ปลิตํ สิโร; ปริปกฺโก วโย ตสฺส, โมฆชิณฺโณติ วุจฺจติ. Chẳng phải vì tóc bạc trên đầu, mà người ấy được gọi là trưởng lão; Người ấy chỉ tuổi tác đã chín muồi, được gọi là ‘kẻ già vô ích’. ๒๖๑. 261. ‘‘ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, อหึสา สํยโม ทโม; ส เว วนฺตมโล ธีโร, เถโร อิติ ปวุจฺจตี’’ติ. Người nào có chân lý và chánh pháp, có bất hại, tự chế, và điều phục; người ấy thật đã trừ sạch cấu uế, là bậc hiền trí, được gọi là trưởng lão. ตตฺถ ปริปกฺโกติ ปริณโต, วุฑฺฒภาวํ ปตฺโตติ อตฺโถ. โมฆชิณฺโณติ อนฺโต เถรกรานํ ธมฺมานํ อภาเวน ตุจฺฉชิณฺโณ นาม. ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จาติ ยมฺหิ ปน ปุคฺคเล โสฬสหากาเรหิ ปฏิวิทฺธตฺตา จตุพฺพิธํ สจฺจํ, ญาเณน สจฺฉิกตตฺตา นววิโธ โลกุตฺตรธมฺโม จ อตฺถิ. อหึสาติ อหึสนภาโว. เทสนามตฺตเมตํ, ยมฺหิ ปน จตุพฺพิธาปิ อปฺปมญฺญาภาวนา อตฺถีติ อตฺโถ. สํยโม ทโมติ สีลญฺเจว อินฺทฺริยสํวโร จ. วนฺตมโลติ มคฺคญาเณน นีหฏมโล. ธีโรติ ธิติสมฺปนฺโน. เถโรติ โส อิเมหิ ถิรภาวการเกหิ สมนฺนาคตตฺตา เถโรติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong các câu kệ ấy, chín muồi (paripakko) có nghĩa là đã trưởng thành, đã đạt đến tuổi già. Già vô ích (moghajiṇṇo) có nghĩa là già một cách trống rỗng vì bên trong không có các pháp làm nên một vị trưởng lão. Người nào có chân lý và chánh pháp (yamhi saccañca dhammo ca) có nghĩa là người nào có Tứ diệu đế đã được thâm nhập qua mười sáu hành tướng, và có chín pháp siêu thế đã được chứng ngộ bằng trí tuệ. Bất hại (ahiṃsā) là trạng thái không làm hại. Đây chỉ là cách nói của bài giảng, ý nghĩa là người nào có sự tu tập bốn vô lượng tâm. Tự chế và điều phục (saṃyamo damo) chính là giới và sự thu thúc các căn. Đã trừ sạch cấu uế (vantamalo) là người có cấu uế đã được loại bỏ bằng trí tuệ của đạo. Hiền trí (dhīro) là người có sự kiên định. Trưởng lão (thero) có nghĩa là vị ấy được gọi là trưởng lão vì đã hội đủ các yếu tố tạo nên sự vững chắc này. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, các vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya, phẩm thứ tư. ๕. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 5. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu น [Pg.246] วากฺกรณมตฺเตนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Na vākkaraṇamattena', liên quan đến nhiều vị tỳ-khưu. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ทหเร เจว สามเณเร จ อตฺตโน ธมฺมาจริยานเมว จีวรรชนาทีนิ เวยฺยาวจฺจานิ กโรนฺเต ทิสฺวา เอกจฺเจ เถรา จินฺตยึสุ – ‘‘มยมฺปิ พฺยญฺชนสมเย กุสลา, อมฺหากเมว กิญฺจิ นตฺถิ. ยํนูน มยํ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺยาม, ‘ภนฺเต, มยํ พฺยญฺชนสมเย กุสลา, อญฺเญสํ สนฺติเก ธมฺมํ อุคฺคณฺหิตฺวาปิ อิเมสํ สนฺติเก อโสเธตฺวา มา สชฺฌายิตฺถาติ ทหรสามเณเร อาณาเปถา’ติ. เอวญฺหิ อมฺหากํ ลาภสกฺกาโร วฑฺฒิสฺสตี’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตถา วทึสุ. Vào một thời, một số vị trưởng lão thấy các tỳ-khưu trẻ và các sa-di chỉ làm các công việc phục vụ như nhuộm y, v.v. cho các vị thầy dạy pháp của mình, bèn suy nghĩ: – Chúng ta cũng giỏi về văn phạm, nhưng lại chẳng được gì cả. Hay là chúng ta đến gặp đức Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, chúng con giỏi về văn phạm. Xin Ngài hãy ra lệnh cho các tỳ-khưu trẻ và các sa-di rằng: ‘Dù đã học pháp từ những vị khác, các con không được tụng đọc nếu chưa được chúng ta kiểm tra lại.’ Như vậy, lợi lộc và danh vọng của chúng ta sẽ tăng trưởng. Rồi họ đến gặp đức Thế Tôn và trình bày như vậy. สตฺถา เตสํ วจนํ สุตฺวา ‘‘อิมสฺมึ สาสเน ปเวณิวเสเนว เอวํ วตฺตุํ ลภติ, อิเม ปน ลาภสกฺกาเร นิสฺสิตาติ ญตฺวา อหํ ตุมฺเห วากฺกรณมตฺเตน สาธุรูปาติ น วทามิ. ยสฺส ปเนเต อิสฺสาทโย ธมฺมา อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉินฺนา, เอโส เอว สาธุรูโป’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Đức Thế Tôn nghe lời họ nói, biết rằng: ‘Trong giáo pháp này, người ta chỉ được phép nói như vậy vì muốn duy trì truyền thống, còn những vị này lại dựa vào lợi lộc và danh vọng.’ Ngài bèn nói: – Ta không gọi các ông là người tốt chỉ vì tài ăn nói. Trái lại, người nào đã đoạn trừ tận gốc các pháp như ganh tỵ, v.v. bằng đạo quả A-la-hán, người ấy mới thực sự là người tốt. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau: ๒๖๒. 262. ‘‘น วากฺกรณมตฺเตน, วณฺณโปกฺขรตาย วา; สาธุรูโป นโร โหติ, อิสฺสุกี มจฺฉรี สโฐ. Chẳng phải chỉ vì tài ăn nói, hay vì dung sắc xinh đẹp, mà một người ganh tỵ, keo kiệt, và xảo trá được xem là người tốt. ๒๖๓. 263. ‘‘ยสฺส เจตํ สมุจฺฉินฺนํ, มูลฆจฺจํ สมูหตํ; สวนฺตโทโส เมธาวี, สาธุรูโปติ วุจฺจตี’’ติ. Người nào đã đoạn trừ, nhổ bật tận gốc những điều này; người ấy đã trừ sạch lỗi lầm, là bậc trí tuệ, được gọi là người tốt. ตตฺถ น วากฺกรณมตฺเตนาติ วจีกรณมตฺเตน สทฺทลกฺขณสมฺปนฺนวจนมตฺเตน. วณฺณโปกฺขรตาย วาติ สรีรวณฺณสฺส มนาปภาเวน วา. นโรติ เอตฺตเกเนว การเณน ปรลาภาทีสุ อิสฺสามนโก ปญฺจวิเธน มจฺเฉเรน สมนฺนาคโต เกราฏิกภาเวน สโฐ นโร สาธุรูโป น โหติ. ยสฺส เจตนฺติ ยสฺส จ ปุคฺคลสฺเสตํ อิสฺสาทิโทสชาตํ อรหตฺตมคฺคญาเณน สมูลกํ ฉินฺนํ, มูลฆาตํ กตฺวา สมูหตํ[Pg.247], โส วนฺตโทโส ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคโต สาธุรูโปติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong các câu kệ ấy, chẳng phải chỉ vì tài ăn nói (na vākkaraṇamattena) có nghĩa là chỉ vì khả năng nói năng, chỉ vì lời nói có đặc tính ngữ pháp hoàn hảo. Hay vì dung sắc xinh đẹp (vaṇṇapokkharatāya vā) có nghĩa là vì vẻ đẹp của thân thể. Một người... không phải là người tốt (naro... na hoti) có nghĩa là một người xảo trá, có lòng ganh tỵ với lợi lộc của người khác, có năm loại keo kiệt, không trở thành người tốt chỉ vì những lý do đó. Người nào mà những điều này (yassa cetaṃ) có nghĩa là người nào mà tập hợp các lỗi lầm như ganh tỵ, v.v. đã được cắt đứt tận gốc rễ bằng trí tuệ của đạo A-la-hán, đã bị nhổ bật sau khi phá hủy gốc rễ; người ấy đã trừ sạch lỗi lầm, có trí tuệ về tinh túy của Pháp, được gọi là người tốt. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu, v.v. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu, phẩm thứ năm. ๖. หตฺถกวตฺถุ 6. Câu chuyện về Hatthaka น มุณฺฑเกน สมโณติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต หตฺถกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Sāvatthī, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Na muṇḍakena samaṇo', liên quan đến Hatthaka. โส กิร วาทกฺขิตฺโต ‘‘ตุมฺเห อสุกเวลาย อสุกฏฺฐานํ นาม อาคจฺเฉยฺยาถ, วาทํ กริสฺสามา’’ติ วตฺวา ปุเรตรเมว ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘ปสฺสถ, ติตฺถิยา มม ภเยน นาคตา, เอโสว ปน เนสํ ปราชโย’’ติอาทีนิ วตฺวา วาทกฺขิตฺโต อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรนฺโต วิจรติ. สตฺถา ‘‘หตฺถโก กิร เอวํ กโรตี’’ติ สุตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, หตฺถก, เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘กสฺมา เอวํ กโรสิ? เอวรูปญฺหิ มุสาวาทํ กโรนฺโต สีสมุณฺฑนาทิมตฺเตเนว สมโณ นาม น โหติ. โย ปน อณูนิ วา ถูลานิ วา ปาปานิ สเมตฺวา ฐิโต, อยเมว สมโณ’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Nghe nói, vị ấy là người hay thách thức tranh luận. Vị ấy nói: ‘Các ông hãy đến địa điểm kia vào giờ kia, chúng ta sẽ tranh luận.’ Rồi vị ấy đến đó trước và nói: ‘Hãy xem, các ngoại đạo vì sợ tôi nên đã không đến. Chính điều này là sự thất bại của họ.’ Cứ như thế, vị ấy đi đây đi đó, dùng chuyện này để che đậy chuyện khác. Đức Thế Tôn nghe rằng: ‘Nghe nói Hatthaka làm như vậy,’ bèn cho gọi vị ấy đến và hỏi: – Này Hatthaka, có thật là con đã làm như vậy không? Khi vị ấy thừa nhận là thật, Ngài hỏi: – Tại sao con lại làm như vậy? Một người nói dối như thế không thể trở thành một sa-môn chỉ bằng việc cạo đầu. Trái lại, người nào đã làm lắng dịu các điều ác, dù nhỏ hay lớn, người ấy mới thực sự là sa-môn. Sau khi nói vậy, Ngài đọc những câu kệ sau: ๒๖๔. 264. ‘‘น มุณฺฑเกน สมโณ, อพฺพโต อลิกํ ภณํ; อิจฺฉาโลภสมาปนฺโน, สมโณ กึ ภวิสฺสติ. Chẳng phải vì cạo đầu mà thành sa-môn, nếu người ấy không giữ giới, nói lời dối trá, đầy tham muốn và tham lam, thì làm sao có thể là sa-môn được? ๒๖๕. 265. ‘‘โย จ สเมติ ปาปานิ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส; สมิตตฺตา หิ ปาปานํ, สมโณติ ปวุจฺจตี’’ติ. Người nào làm lắng dịu hoàn toàn các điều ác, dù nhỏ hay lớn; vì đã làm lắng dịu các điều ác, người ấy được gọi là sa-môn. ตตฺถ มุณฺฑเกนาติ สีสมุณฺฑนมตฺเตน. อพฺพโตติ สีลวเตน จ ธุตงฺควเตน จ วิรหิโต. อลิกํ ภณนฺติ มุสาวาทํ ภณนฺโต อสมฺปตฺเตสุ อารมฺมเณสุ อิจฺฉาย ปตฺเตสุ จ โลเภน สมนฺนาคโต สมโณ นาม กึ ภวิสฺสติ? สเมตีติ โย จ ปริตฺตานิ วา [Pg.248] มหนฺตานิ วา ปาปานิ วูปสเมติ, โส เตสํ สมิตตฺตา สมโณติ ปวุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, muṇḍakena nghĩa là chỉ với việc cạo đầu. Abbatoti nghĩa là người không có giới hạnh và hạnh đầu-đà. Alikaṃ bhaṇanti nghĩa là người nói lời dối trá, người có lòng ham muốn đối với các đối tượng chưa đạt được và lòng tham ái đối với các đối tượng đã đạt được, thì làm sao có thể gọi là Sa-môn được? Sametīti nghĩa là người nào làm cho các điều ác, dù nhỏ hay lớn, được lắng dịu, người ấy do đã làm cho chúng lắng dịu nên được gọi là Sa-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. หตฺถกวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về Hatthaka, phẩm thứ sáu. ๗. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ 7. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn น เตน ภิกฺขุ โส โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na tena bhikkhu so hoti", liên quan đến một vị Bà-la-môn nọ. โส กิร พาหิรสมเย ปพฺพชิตฺวา ภิกฺขํ จรนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก ภิกฺขาย จรเณน ‘ภิกฺขู’ติ วทติ, มมฺปิ ‘ภิกฺขู’ติ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘โภ โคตม, อหมฺปิ ภิกฺขํ จริตฺวา ชีวามิ, มมฺปิ ‘ภิกฺขู’ติ วเทหี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, ภิกฺขนมตฺเตน ภิกฺขูติ วทามิ. น หิ วิสฺสํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺตนฺโต ภิกฺขุ นาม โหติ. โย ปน สพฺพสงฺขาเรสุ สงฺขาย จรติ, โส ภิกฺขุ นามา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, vị ấy đã xuất gia theo một tôn giáo bên ngoài, trong khi đi khất thực đã suy nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là 'Tỳ-khưu' vì họ đi khất thực. Ta cũng nên được gọi là 'Tỳ-khưu'". Vị ấy bèn đến gặp bậc Đạo sư và thưa rằng: "Thưa ngài Gotama, tôi cũng sống bằng nghề khất thực, xin ngài hãy gọi tôi là 'Tỳ-khưu'". Bấy giờ, bậc Đạo sư bảo vị ấy: "Này Bà-la-môn, Ta không gọi ai là Tỳ-khưu chỉ vì người ấy đi khất thực. Người nào thực hành theo pháp bất chính thì không phải là Tỳ-khưu. Còn người nào sống với sự quán xét trong tất cả các pháp hữu vi, người ấy mới được gọi là Tỳ-khưu". Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๖๖. 266. ‘‘น เตน ภิกฺขุ โส โหติ, ยาวตา ภิกฺขเต ปเร; วิสฺสํ ธมฺมํ สมาทาย, ภิกฺขุ โหติ น ตาวตา. "Không phải Tỳ-khưu chỉ vì lẽ, đi khất thực ở nơi người; Ai theo pháp uế nhiễm, không do vậy thành Tỳ-khưu. ๒๖๗. 267. ‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, พาเหตฺวา พฺรหฺมจริยวา; สงฺขาย โลเก จรติ, ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจตี’’ติ. "Người nào ở đời này, đã loại trừ cả phước và tội, sống đời phạm hạnh, hành xử trong đời với trí tuệ, người ấy thật sự được gọi là Tỳ-khưu." ตตฺถ ยาวตาติ ยตฺตเกน ปเร ภิกฺขเต, เตน ภิกฺขนมตฺเตน ภิกฺขุ นาม น โหติ. วิสฺสนฺติ วิสมํ ธมฺมํ, วิสฺสคนฺธํ วา กายกมฺมาทิกํ ธมฺมํ สมาทาย จรนฺโต ภิกฺขุ นาม น โหติ. โยธาติ โย อิธ สาสเน อุภยมฺเปตํ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ มคฺคพฺรหฺมจริเยน พาเหตฺวา ปนุทิตฺวา พฺรหฺมจริยวา โหติ. สงฺขายาติ ญาเณน. โลเกติ ขนฺธาทิโลเก ‘‘อิเม อชฺฌตฺติกา ขนฺธา, อิเม พาหิรา’’ติ เอวํ สพฺเพปิ ธมฺเม ชานิตฺวา [Pg.249] จรติ, โส เตน ญาเณน กิเลสานํ ภินฺนตฺตา ‘‘ภิกฺขู’’ติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong đó, yāvatā nghĩa là chỉ vì đi xin của người khác, không do vậy mà được gọi là Tỳ-khưu. Vissaṃ nghĩa là người thực hành theo pháp bất chính, hoặc pháp có mùi hôi như độc dược, tức là các pháp như thân nghiệp ác, không do vậy mà được gọi là Tỳ-khưu. Yodhā nghĩa là người nào trong giáo pháp này, đã loại trừ cả hai, tức phước và tội, bằng phạm hạnh của đạo lộ, và trở thành người sống phạm hạnh. Saṅkhāya nghĩa là bằng trí tuệ. Loke nghĩa là trong thế gian của các uẩn, v.v., người ấy sống và biết rõ tất cả các pháp như: "đây là các uẩn bên trong, đây là các uẩn bên ngoài". Người ấy, do đã phá vỡ các phiền não bằng trí tuệ đó, nên được gọi là "Tỳ-khưu". Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn, phẩm thứ bảy. ๘. ติตฺถิยวตฺถุ 8. Câu chuyện về các du sĩ ngoại đạo น โมเนนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติตฺถิเย อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na monena", liên quan đến các du sĩ ngoại đạo. เต กิร ภุตฺตฏฺฐาเนสุ มนุสฺสานํ ‘‘เขมํ โหตุ, สุขํ โหตุ, อายุ วฑฺฒตุ, อสุกฏฺฐาเน นาม กลลํ อตฺถิ, อสุกฏฺฐาเน นาม กณฺฏโก อตฺถิ, เอวรูปํ ฐานํ คนฺตุํ น วฏฺฏตี’’ติอาทินา นเยน มงฺคลํ วตฺวา ปกฺกมนฺติ. ภิกฺขู ปน ปฐมโพธิยํ อนุโมทนาทีนํ อนนุญฺญาตกาเล ภตฺตคฺเค มนุสฺสานํ อนุโมทนํ อกตฺวา ปกฺกมนฺติ. มนุสฺสา ‘‘ติตฺถิยานํ สนฺติกา มงฺคลํ สุณาม, ภทฺทนฺตา ปน ตุณฺหีภูตา ปกฺกมนฺตี’’ติ อุชฺฌายึสุ. ภิกฺขู ตมตฺถํ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อิโต ปฏฺฐาย ภตฺตคฺคาทีสุ ยถาสุขํ อนุโมทนํ กโรถ, อุปนิสินฺนกถํ กโรถ, ธมฺมํ กเถถา’’ติ อนุชานิ. เต ตถา กรึสุ. มนุสฺสา อนุโมทนาทีนิ สุณนฺตา อุสฺสาหปฺปตฺตา ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา สกฺการํ กโรนฺตา วิจรนฺติ. ติตฺถิยา ปน ‘‘มยํ มุนิโน โมนํ กโรม, สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ภตฺตคฺคาทีสุ มหากถํ กเถนฺตา วิจรนฺตี’’ติ อุชฺฌายึสุ. Tương truyền, các du sĩ ngoại đạo ấy, sau khi thọ thực, thường nói những lời chúc phúc cho dân chúng rằng: "Mong quý vị được an ổn, được hạnh phúc, được sống lâu. Ở nơi kia có vũng bùn, ở nơi nọ có gai nhọn, không nên đi đến những nơi như vậy", rồi ra về. Còn các Tỳ-khưu, vào thời kỳ đầu sau khi thành đạo, khi việc thuyết pháp tùy hỷ chưa được cho phép, sau khi thọ trai tại nhà thí chủ, các vị không thuyết pháp tùy hỷ mà ra về. Dân chúng phàn nàn rằng: "Chúng tôi được nghe những lời tốt lành từ các du sĩ ngoại đạo, còn các bậc tôn giả thì lại im lặng ra về". Các Tỳ-khưu bèn đem việc ấy bạch lên bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư cho phép: "Này các Tỳ-khưu, từ nay trở đi, tại các trai đường, các con hãy tùy nghi thuyết pháp tùy hỷ, hãy nói chuyện với những người ngồi gần, hãy thuyết giảng Chánh pháp". Các vị đã làm như vậy. Dân chúng khi nghe pháp tùy hỷ, v.v., sanh tâm hoan hỷ, thỉnh mời các Tỳ-khưu và cúng dường tứ vật dụng. Bấy giờ, các du sĩ ngoại đạo lại phàn nàn rằng: "Chúng ta thực hành hạnh im lặng của bậc mâu-ni, còn các đệ tử của Sa-môn Gotama thì lại đi nói nhiều ở các trai đường". สตฺถา ตมตฺถํ สุตฺวา ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, ตุณฺหีภาวมตฺเตน ‘มุนี’ติ วทามิ. เอกจฺเจ หิ อชานนฺตา น กเถนฺติ, เอกจฺเจ อวิสารทตาย, เอกจฺเจ ‘มา โน อิมํ อติสยตฺถํ อญฺเญ ชานึสู’ติ มจฺเฉเรน. ตสฺมา โมนมตฺเตน มุนิ น โหติ, ปาปวูปสเมน ปน มุนิ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Bậc Đạo sư nghe được việc ấy, bèn dạy rằng: "Này các Tỳ-khưu, Ta không gọi ai là 'mâu-ni' chỉ vì người ấy im lặng. Có người không nói vì không biết, có người không nói vì không tự tin, có người không nói vì keo kiệt, nghĩ rằng 'mong rằng người khác không biết được ý nghĩa cao siêu này của chúng ta'. Vì vậy, không phải chỉ do im lặng mà thành bậc mâu-ni, mà người nào đã làm cho điều ác được lắng dịu, người ấy mới được gọi là mâu-ni". Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๖๘. 268. ‘‘น โมเนน มุนี โหติ, มูฬฺหรูโป อวิทฺทสุ; โย จ ตุลํว ปคฺคยฺห, วรมาทาย ปณฺฑิโต. "Không phải do im lặng mà thành bậc mâu-ni, nếu kẻ ấy ngu si, không hiểu biết. Người trí tuệ, như người cầm cân, chọn lấy điều tốt lành. ๒๖๙. 269. ‘‘ปาปานิ [Pg.250] ปริวชฺเชติ, ส มุนี เตน โส มุนิ; โย มุนาติ อุโภ โลเก, มุนิ เตน ปวุจฺจตี’’ติ. "Và tránh xa các điều ác, người ấy là bậc mâu-ni, do đó người ấy là mâu-ni. Người nào thấu hiểu cả hai thế giới, do đó được gọi là mâu-ni." ตตฺถ น โมเนนาติ กามญฺหิ โมเนยฺยปฏิปทาสงฺขาเตน มคฺคญาณโมเนน มุนิ นาม โหติ, อิธ ปน ตุณฺหีภาวํ สนฺธาย ‘‘โมเนนา’’ติ วุตฺตํ. มูฬฺหรูโปติ ตุจฺฉรูโป. อวิทฺทสูติ อวิญฺญู. เอวรูโป หิ ตุณฺหีภูโตปิ มุนิ นาม น โหติ. อถ วา โมเนน มุนิ นาม น โหติ, ตุจฺฉสภาโว ปน อวิญฺญู จ โหตีติ อตฺโถ. โย จ ตุลํว ปคยฺหาติ ยถา หิ ตุลํ คเหตฺวา ฐิโต อติเรกํ เจ โหติ, หรติ. อูนํ เจ โหติ, ปกฺขิปติ. เอวเมว โย อติเรกํ หรนฺโต วิย ปาปํ หรติ ปริวชฺเชติ, อูนเก ปกฺขิปนฺโต วิย กุสลํ ปริปูเรติ. เอวญฺจ ปน กโรนฺโต สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติวิมุตฺติญาณทสฺสนสงฺขาตํ วรํ อุตฺตมเมว อาทาย ปาปานิ อกุสลกมฺมานิ ปริวชฺเชติ. ส มุนีติ โส มุนิ นามาติ อตฺโถ. เตน โส มุนีติ กสฺมา ปน โส มุนีติ เจ? ยํ เหฏฺฐา วุตฺตการณํ, เตน โส มุนีติ อตฺโถ. โส มุนาติ อุโภ โลเกติ โย ปุคฺคโล อิมสฺมึ ขนฺธาทิโลเก ตุลํ อาโรเปตฺวา มินนฺโต วิย ‘‘อิเม อชฺฌตฺติกา ขนฺธา, อิเม พาหิรา’’ติอาทินา นเยน อิเม อุโภ อตฺเถ มุนาติ. มุนิ เตน ปวุจฺจตีติ เตน การเณน มุนีติ วุจฺจติเยวาติ อตฺโถ. Trong các kệ ấy, câu na monena (không phải do trầm lặng) có nghĩa là: Thật vậy, vị được gọi là bậc ẩn sĩ (muni) là do sự hiểu biết bằng trí tuệ của đạo lộ, được gọi là sự thực hành của bậc ẩn sĩ (moneyya). Nhưng ở đây, từ monena (do trầm lặng) được nói đến với ý nghĩa là trạng thái im lặng. Mūḷharūpo (kẻ ngu si) có nghĩa là người có bản chất trống rỗng. Aviddasū (người không hiểu biết) có nghĩa là người không có trí tuệ. Thật vậy, một người như vậy dù có giữ im lặng cũng không được gọi là bậc ẩn sĩ. Hoặc có thể hiểu là: người ấy không trở thành bậc ẩn sĩ chỉ bằng sự im lặng, mà người có bản chất trống rỗng thì cũng là người không có trí tuệ. Câu yo ca tulaṃva paggayha (người cầm giữ như cán cân) có nghĩa là: Giống như người cầm cán cân, nếu thấy thừa thì bớt đi, nếu thấy thiếu thì thêm vào. Cũng vậy, người nào loại bỏ điều ác, tránh xa điều ác như thể bớt đi phần thừa, và làm viên mãn điều thiện như thể thêm vào phần thiếu. Khi làm như vậy, vị ấy chỉ tiếp nhận những điều cao thượng, tốt đẹp nhất, được gọi là giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến, và tránh xa các điều ác, các nghiệp bất thiện. Sa munīti (vị ấy là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là người ấy được gọi là bậc ẩn sĩ. Tena so munīti (do vậy, vị ấy là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là: Tại sao vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ? Vì lý do đã nêu trên, nên vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ. So munāti ubho loketi (vị ấy biết cả hai thế giới) có nghĩa là: Người nào, sau khi đặt lên cán cân trong thế giới uẩn này, cân lường như thể nói rằng: 'Đây là các uẩn bên trong, đây là các uẩn bên ngoài', và bằng phương pháp đó, biết được cả hai ý nghĩa này. Muni tena pavuccatīti (do vậy, được gọi là bậc ẩn sĩ) có nghĩa là: Vì lý do đó, vị ấy được gọi là bậc ẩn sĩ. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu. ติตฺถิยวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về các ngoại đạo, phẩm thứ tám. ๙. พาลิสิกวตฺถุ 9. Câu chuyện về người câu cá น เตน อริโย โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อริยํ นาม พาลิสิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu Na tena ariyo hoti, liên quan đến một người câu cá tên là Ariya. เอกทิวสญฺหิ สตฺถา ตสฺส โสตาปตฺติมคฺคสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา สาวตฺถิยา อุตฺตรทฺวารคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ตโต อาคจฺฉติ. ตสฺมึ ขเณ โส พาลิสิโก พลิเสน มจฺเฉ คณฺหนฺโต พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ทิสฺวา พลิสยฏฺฐึ ฉฑฺเฑตฺวา อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺส อวิทูเร [Pg.251] ฐาเน นิวตฺติตฺวา ฐิโต ‘‘ตฺวํ กึ นาโมสี’’ติ สาริปุตฺตตฺเถราทีนํ นามานิ ปุจฺฉิ. เตปิ ‘‘อหํ สาริปุตฺโต อหํ โมคฺคลฺลาโน’’ติ อตฺตโน อตฺตโน นามานิ กถยึสุ. พาลิสิโก จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา สพฺเพสํ นามานิ ปุจฺฉติ, มมมฺปิ นามํ ปุจฺฉิสฺสติ มญฺเญ’’ติ. สตฺถา ตสฺส อิจฺฉํ ญตฺวา, ‘‘อุปาสก, ตฺวํ โก นาโมสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, อริโย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, อุปาสก, ตาทิสา ปาณาติปาติโน อริยา นาม โหนฺติ, อริยา ปน มหาชนสฺส อหึสนภาเว ฐิตา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, vào một ngày nọ, bậc Đạo Sư, khi thấy được duyên lành chứng đắc đạo quả Nhập Lưu của người ấy, sau khi đi khất thực ở một ngôi làng gần cổng phía bắc của thành Sāvatthī, đã cùng Tăng đoàn trở về. Vào lúc ấy, người câu cá đó đang dùng lưỡi câu để bắt cá, khi thấy Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, ông đã vứt cần câu và đứng lại. Bậc Đạo Sư, sau khi quay lại và dừng lại ở một nơi không xa ông, đã hỏi tên của các vị trưởng lão như ngài Sāriputta: 'Thầy tên là gì?'. Các vị ấy cũng đã nói tên của mình: 'Con là Sāriputta', 'Con là Moggallāna'. Người câu cá suy nghĩ: 'Bậc Đạo Sư hỏi tên của tất cả mọi người, có lẽ ngài cũng sẽ hỏi tên của ta'. Bậc Đạo Sư, biết được ý muốn của ông, đã hỏi: 'Này thiện nam, ông tên là gì?'. Khi ông trả lời: 'Bạch ngài, con tên là Ariya', đức Phật nói: 'Không, này thiện nam, những người sát sanh như vậy không được gọi là bậc Thánh (Ariya). Các bậc Thánh thì an trú trong sự không làm hại đến đại chúng'. Sau khi nói vậy, ngài đã đọc bài kệ này: ๒๗๐. 270. ‘‘น เตน อริโย โหติ, เยน ปาณานิ หึสติ; อหึสา สพฺพปาณานํ, อริโยติ ปวุจฺจตี’’ติ. “Người nào làm hại chúng sanh, do đó không phải bậc Thánh. Do không làm hại tất cả chúng sanh, vị ấy được gọi là bậc Thánh.” ตตฺถ อหึสาติ อหึสเนน. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เยน หิ ปาณานิ หึสติ, น เตน การเณน อริโย โหติ. โย ปน สพฺพปาณานํ ปาณิอาทีหิ อหึสเนน เมตฺตาทิภาวนาย ปติฏฺฐิตตฺตา หึสโต อาราว ฐิโต, อยํ อริโยติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong đó, ahiṃsā (không làm hại) có nghĩa là do không làm hại. Điều này có nghĩa là: Thật vậy, do người ấy làm hại chúng sanh, vì lý do đó mà không phải là bậc Thánh. Còn người nào, do không làm hại tất cả chúng sanh bằng tay chân v.v., và do đã an trú trong việc tu tập tâm từ v.v., nên đứng xa lánh sự làm hại, người ấy được gọi là bậc Thánh. เทสนาวสาเน พาลิสิโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, người câu cá đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. พาลิสิกวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về người câu cá, phẩm thứ chín. ๑๐. สมฺพหุลสีลาทิสมฺปนฺนภิกฺขุวตฺถุ 10. Câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh น สีลพฺพตมตฺเตนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล สีลาทิสมฺปนฺเน ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu Na sīlabbatamattena, liên quan đến nhiều vị tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh. เตสุ กิร เอกจฺจานํ เอวํ อโหสิ – ‘‘มยํ สมฺปนฺนสีลา, มยํ ธุตงฺคธรา, มยํ พหุสฺสุตา, มยํ ปนฺตเสนาสนวาสิโน, มยํ ฌานลาภิโน, น อมฺหากํ อรหตฺตํ ทุลฺลภํ, อิจฺฉิตทิวเสเยว อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามา’’ติ. เยปิ ตตฺถ อนาคามิโน, เตสมฺปิ เอตทโหสิ – ‘‘น อมฺหากํ อิทานิ อรหตฺตํ ทุลฺลภ’’นฺติ. เต สพฺเพปิ เอกทิวสํ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสินฺนา ‘‘อปิ นุ โข โว, ภิกฺขเว, ปพฺพชิตกิจฺจํ มตฺถกํ ปตฺต’’นฺติ สตฺถารา ปุฏฺฐา เอวมาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, มยํ เอวรูปา เอวรูปา จ, ตสฺมา ‘อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณเยว อรหตฺตํ ปตฺตุํ สมตฺถมฺหา’ติ จินฺเตตฺวา วิหรามา’’ติ. Tương truyền, một số vị trong nhóm tỳ-kheo ấy đã suy nghĩ như sau: 'Chúng ta có giới hạnh viên mãn, chúng ta là những người thực hành hạnh đầu-đà, chúng ta là những người đa văn, chúng ta sống ở nơi trú ngụ hẻo lánh, chúng ta là những người chứng đắc thiền định. Đối với chúng ta, quả vị A-la-hán không khó đạt được, chúng ta sẽ chứng đắc quả vị A-la-hán vào ngày nào chúng ta muốn'. Ngay cả những vị Bất Lai trong số họ cũng nghĩ rằng: 'Bây giờ, quả vị A-la-hán không khó đạt được đối với chúng ta'. Một ngày nọ, tất cả các vị ấy đến yết kiến bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, họ ngồi xuống. Khi được bậc Đạo Sư hỏi: 'Này các tỳ-kheo, phận sự của người xuất gia của các thầy đã hoàn tất chưa?', họ đã trả lời như sau: 'Bạch ngài, chúng con là những người như thế này, như thế kia, do đó chúng con sống với suy nghĩ rằng: 'Chúng con có khả năng chứng đắc quả vị A-la-hán ngay trong khoảnh khắc chúng con mong muốn'. สตฺถา [Pg.252] เตสํ วจนํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม ปริสุทฺธสีลาทิมตฺตเกน วา อนาคามิสุขปฺปตฺตมตฺตเกน วา ‘อปฺปกํ โน ภวทุกฺข’นฺติ วตฺตุํ น วฏฺฏติ, อาสวกฺขยํ ปน อปฺปตฺวา ‘สุขิโตมฺหี’ติ จิตฺตํ น อุปฺปาเทตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Bậc Đạo Sư, sau khi nghe lời của họ, đã nói: 'Này các tỳ-kheo, một vị tỳ-kheo không nên chỉ vì có giới hạnh thanh tịnh v.v., hoặc chỉ vì đã đạt được niềm an lạc của bậc Bất Lai mà nói rằng: 'Khổ đau trong vòng luân hồi của chúng ta còn ít'. Hơn nữa, khi chưa đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, không nên khởi lên ý nghĩ rằng: 'Ta đã được an lạc''. Sau khi nói vậy, ngài đã đọc những bài kệ này: ๒๗๑. 271. ‘‘น สีลพฺพตมตฺเตน, พาหุสจฺเจน วา ปน; อถ วา สมาธิลาเภน, วิวิตฺตสยเนน วา. “Không phải chỉ do giới và hạnh, cũng không phải do sự đa văn, hoặc do chứng đắc thiền định, hay do trú ngụ ở nơi hẻo lánh. ๒๗๒. 272. ‘‘ผุสามิ เนกฺขมฺมสุขํ, อปุถุชฺชนเสวิตํ; ภิกฺขุ วิสฺสาสมาปาทิ, อปฺปตฺโต อาสวกฺขย’’นฺติ. ‘Ta cảm nhận được niềm an lạc của sự xuất ly, điều mà kẻ phàm phu không thể hưởng được’. Này tỳ-kheo, chớ nên tự mãn khi chưa đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.” ตตฺถ สีลพฺพตมตฺเตนาติ จตุปาริสุทฺธิสีลมตฺเตน วา เตรสธุตงฺคมตฺเตน วา. พาหุสจฺเจน วาติ ติณฺณํ ปิฏกานํ อุคฺคหิตมตฺเตน วา. สมาธิลาเภนาติ อฏฺฐสมาปตฺติยา ลาเภน. เนกฺขมฺมสุขนฺติ อนาคามิสุขํ. ตํ อนาคามิสุขํ ผุสามีติ เอตฺตกมตฺเตน วา. อปุถุชฺชนเสวิตนฺติ ปุถุชฺชเนหิ อเสวิตํ อริยเสวิตเมว. ภิกฺขูติ เตสํ อญฺญตรํ อาลปนฺโต อาห. วิสฺสาสมาปาทีติ วิสฺสาสํ น อาปชฺเชยฺย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ภิกฺขุ อิมินา สมฺปนฺนสีลาทิภาวมตฺตเกเนว ‘‘มยฺหํ ภโว อปฺปโก ปริตฺตโก’’ติ อาสวกฺขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ อปฺปตฺโต หุตฺวา ภิกฺขุ นาม วิสฺสาสํ นาปชฺเชยฺย. ยถา หิ อปฺปมตฺตโกปิ คูโถ ทุคฺคนฺโธ โหติ, เอวํ อปฺปมตฺตโกปิ ภโว ทุกฺโขติ. Trong các câu kệ ấy, câu 'na sīlabbatamattena' có nghĩa là: chỉ bằng Tứ Thanh Tịnh Giới (catupārisuddhisīla) hoặc chỉ bằng mười ba pháp đầu-đà. Câu 'bāhusaccena vā' có nghĩa là: hoặc chỉ bằng việc học thuộc Tam Tạng. Câu 'samādhilābhena' có nghĩa là: bằng việc chứng đắc tám thiền chứng. Câu 'nekkhammasukhaṃ' có nghĩa là: lạc của bậc A-na-hàm. Hoặc chỉ bằng ý nghĩ rằng: 'Ta sẽ chứng được lạc của bậc A-na-hàm'. Câu 'aputhujjanasevitaṃ' có nghĩa là: không được phàm phu thực hành, chỉ được các bậc Thánh thực hành. Câu 'bhikkhū' là Ngài gọi một vị trong số họ. Câu 'vissāsamāpādi' có nghĩa là: không nên thân mật, tin cậy (tức là không nên tự mãn). Điều này được nói đến có nghĩa là: một vị Tỳ-khưu, chỉ với việc có được giới hạnh đầy đủ v.v... như vậy, dù chưa đắc quả A-la-hán, tức là sự đoạn tận các lậu hoặc, cũng không nên tự mãn rằng: 'Sự tái sanh của ta còn ít, còn nhỏ'. Ví như một chút phân dù nhỏ cũng có mùi hôi, cũng vậy, một chút tái sanh dù nhỏ cũng là khổ. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหํสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. สมฺพหุลสีลาทิสมฺปนฺนภิกฺขุวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu có đầy đủ giới hạnh, v.v... là chuyện thứ mười. ธมฺมฏฺฐวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Pháp Trụ đã kết thúc. เอกูนวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ mười chín. ๒๐. มคฺควคฺโค 20. Phẩm Đạo ๑. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ 1. Câu chuyện năm trăm vị Tỳ-khưu มคฺคานฏฺฐงฺคิโกติ [Pg.253] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ 'Maggānaṭṭhaṅgiko', liên quan đến năm trăm vị Tỳ-khưu. เต กิร สตฺถริ ชนปทจาริกํ จริตฺวา ปุน สาวตฺถึ อาคเต อุปฏฺฐานสาลาย นิสีทิตฺวา ‘‘อสุกคามโต อสุกคามสฺส มคฺโค สโม, อสุกคามสฺส มคฺโค วิสโม, สสกฺขโร, อสกฺขโร’’ติอาทินา นเยน อตฺตโน วิจริตมคฺคํ อารพฺภ มคฺคกถํ กเถสุํ. สตฺถา เตสํ อรหตฺตสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา ปญฺญตฺตาสเน นิสินฺโน ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อยํ พาหิรกมคฺโค, ภิกฺขุนา นาม อริยมคฺเค กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ, เอวญฺหิ กโรนฺโต ภิกฺขุ สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, khi bậc Đạo Sư du hành qua các miền quê rồi trở về lại thành Xá-vệ, các vị Tỳ-khưu ấy đang ngồi trong pháp đường và bàn luận về con đường mình đã đi qua, theo cách như sau: 'Con đường từ làng kia đến làng nọ thì bằng phẳng, con đường đến làng nọ thì gồ ghề, có sỏi, không có sỏi'. Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành đắc quả A-la-hán của họ, bèn đi đến nơi ấy, ngồi trên chỗ đã soạn sẵn và hỏi: 'Này các Tỳ-khưu, vừa rồi các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Bạch Thế Tôn, về chuyện này', Ngài dạy rằng: 'Này các Tỳ-khưu, đây là con đường bên ngoài. Một vị Tỳ-khưu nên nỗ lực trên con đường Thánh. Vị Tỳ-khưu thực hành như vậy sẽ thoát khỏi mọi khổ đau'. Sau khi nói vậy, Ngài đã nói lên những câu kệ này: ๒๗๓. 273. ‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา; วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา. Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thắng; trong các sự thật, bốn câu (Thánh Đế) là tối thắng; trong các pháp, sự ly tham là tối thắng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt (Phật) là tối thắng. ๒๗๔. 274. ‘‘เอเสว มคฺโค นตฺถญฺโญ, ทสฺสนสฺส วิสุทฺธิยา; เอตญฺหิ ตุมฺเห ปฏิปชฺชถ, มารสฺเสตํ ปโมหนํ. Đây chính là con đường, không có con đường nào khác, để thanh tịnh tri kiến. Các ông hãy đi theo con đường này, đó là sự mê hoặc đối với Ma vương. ๒๗๕. 275. ‘‘เอตญฺหิ ตุมฺเห ปฏิปนฺนา, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถ; อกฺขาโต โว มยา มคฺโค, อญฺญาย สลฺลกนฺตนํ. Khi các ông đi theo con đường này, các ông sẽ chấm dứt khổ đau. Con đường này đã được Ta tuyên thuyết sau khi biết rõ cách nhổ lên mũi tên (phiền não). ๒๗๖. 276. ‘‘ตุมฺเหหิ กิจฺจมาตปฺปํ, อกฺขาตาโร ตถาคตา; ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ, ฌายิโน มารพนฺธนา’’ติ. Các ông phải tự mình nỗ lực, các đấng Như Lai chỉ là người chỉ đường. Những người hành thiền, thực hành theo, sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương. ตตฺถ มคฺคานฏฺฐงฺคิโกติ ชงฺฆมคฺคาทโย วา โหนฺตุ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตมคฺคา วา, เตสํ สพฺเพสมฺปิ มคฺคานํ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทีนํ อฏฺฐนฺนํ ปหานํ กโรนฺโต นิโรธํ อารมฺมณํ กตฺวา จตูสุปิ สจฺเจสุ ทุกฺขปริชานนาทิกิจฺจํ สาธยมาโน อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสฏฺโฐ [Pg.254] อุตฺตโม. สจฺจานํ จตุโร ปทาติ ‘‘สจฺจํ ภเณ น กุชฺเฌยฺยา’’ติ (ธ. ป. ๒๒๔) อาคตํ วจีสจฺจํ วา โหตุ, ‘‘สจฺโจ พฺราหฺมโณ สจฺโจ ขตฺติโย’’ติอาทิเภทํ สมฺมุติสจฺจํ วา ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ (ธ. ส. ๑๑๔๔; ม. นิ. ๒.๑๘๗-๑๘๘) ทิฏฺฐิสจฺจํ วา ‘‘ทุกฺขํ อริยสจฺจ’’นฺติอาทิเภทํ ปรมตฺถสจฺจํ วา โหตุ, สพฺเพสมฺปิ อิเมสํ สจฺจานํ ปริชานิตพฺพฏฺเฐน สจฺฉิกาตพฺพฏฺเฐน ปหาตพฺพฏฺเฐน ภาเวตพฺพฏฺเฐน เอกปฏิเวธฏฺเฐน จ ตถปฏิเวธฏฺเฐน จ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติอาทโย จตุโร ปทา เสฏฺฐา นาม. วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานนฺติ ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติ (อิติวุ. ๙๐; อ. นิ. ๔.๓๔) วจนโต สพฺพธมฺมานํ นิพฺพานสงฺขาโต วิราโค เสฏฺโฐ. ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมาติ สพฺเพสํ เทวมนุสฺสาทิเภทานํ ทฺวิปทานํ ปญฺจหิ จกฺขูหิ จกฺขุมา ตถาคโตว เสฏฺโฐ. จ-สทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ, อรูปธมฺเม สมฺปิณฺเฑติ. ตสฺมา อรูปธมฺมานมฺปิ ตถาคโต เสฏฺโฐ อุตฺตโม. Trong các câu kệ ấy, 'maggānaṭṭhaṅgiko' có nghĩa là: dù cho là các con đường đi bộ v.v... hay là sáu mươi hai con đường tà kiến, trong tất cả các con đường ấy, con đường có tám chi phần, thực hành việc từ bỏ tám pháp đối nghịch như tà kiến v.v... bằng tám chi phần như chánh kiến v.v..., lấy sự diệt tận làm đối tượng, và hoàn thành các phận sự như liễu tri khổ trong bốn chân lý, là con đường tối thắng, cao tột. 'Saccānaṃ caturo padā' có nghĩa là: dù cho là chân lý về lời nói (vacīsacca) được đề cập trong câu 'nên nói lời chân thật, không nên tức giận', hay chân lý quy ước (sammutisacca) có nhiều loại như 'Bà-la-môn là thật, Sát-đế-lỵ là thật', hay chân lý của tà kiến (diṭṭhisacca) như 'chỉ có điều này là thật, điều khác là rỗng tuếch', hay chân lý tối hậu (paramatthasacca) có nhiều loại như 'khổ thánh đế', trong tất cả các chân lý này, bốn câu bắt đầu bằng 'khổ thánh đế' được gọi là tối thắng vì ý nghĩa cần được liễu tri, cần được chứng ngộ, cần được từ bỏ, cần được tu tập, vì được thấu triệt cùng một lúc, và vì thấu triệt đúng như thật. 'Virāgo seṭṭho dhammānaṃ' có nghĩa là: theo như lời dạy 'Này các Tỳ-khưu, trong tất cả các pháp, dù là pháp hữu vi hay vô vi, sự ly tham được xem là tối thượng', nên trong tất cả các pháp, sự ly tham, tức là Niết-bàn, là tối thắng. 'Dvipadānañca cakkhumā' có nghĩa là: trong tất cả các loài hai chân, gồm trời, người v.v..., bậc Như Lai, người có năm loại mắt, là tối thắng. Chữ 'ca' có ý nghĩa tổng hợp, nó tổng hợp cả các pháp vô sắc. Do đó, bậc Như Lai cũng là tối thắng, cao tột hơn cả các pháp vô sắc. ทสฺสนสฺส วิสุทฺธิยาติ มคฺคผลทสฺสนสฺส วิสุทฺธตฺถํ โย มยา ‘‘เสฏฺโฐ’’ติ วุตฺโต, เอโสว มคฺโค, นตฺถญฺโญ. เอตญฺหิ ตุมฺเหติ ตสฺมา ตุมฺเห เอตเมว ปฏิปชฺชถ. มารสฺเสตํ ปโมหนนฺติ เอตํ มารโมหนํ มารมนฺถนนฺติ วุจฺจติ. ทุกฺขสฺสนฺตนฺติ สกลสฺสปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ ปริจฺเฉทํ กริสฺสถาติ อตฺโถ. อญฺญาย สลฺลกนฺตนนฺติ ราคสลฺลาทีนํ กนฺตนํ นิมฺมถนํ อพฺพูหณํ เอตํ มคฺคํ, มยา วินา อนุสฺสวาทีหิ อตฺตปจฺจกฺขโต ญตฺวาว อยํ มคฺโค อกฺขาโต, อิทานิ ตุมฺเหหิ กิเลสานํ อาตาปเนน ‘‘อาตปฺป’’นฺติ สงฺขํ คตํ ตสฺส อธิคมตฺถาย สมฺมปฺปธานวีริยํ กิจฺจํ กรณียํ. เกวลญฺหิ อกฺขาตาโรว ตถาคตา. ตสฺมา เตหิ อกฺขาตวเสน เย ปฏิปนฺนา ทฺวีหิ ฌาเนหิ ฌายิโน, เต เตภูมกวฏฺฏสงฺขาตา มารพนฺธนา ปโมกฺขนฺตีติ อตฺโถ. 'Dassanassa visuddhiyā' có nghĩa là: để thanh tịnh tri kiến về đạo và quả. Con đường mà Ta đã nói là 'tối thắng' chính là con đường này, không có con đường nào khác. 'Etañhi tumhe' có nghĩa là: do đó, các ông hãy thực hành chính con đường này. 'Mārassetaṃ pamohanaṃ' có nghĩa là: điều này làm mê hoặc Ma vương, trói buộc Ma vương. 'Dukkhassantaṃ' có nghĩa là: các ông sẽ chấm dứt, đoạn tận toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi. 'Aññāya sallakantananti' có nghĩa là: con đường này là sự cắt bỏ, nghiền nát, nhổ lên các mũi tên như tham ái v.v...; con đường này đã được Ta tuyên thuyết sau khi tự mình biết rõ một cách trực tiếp, không qua nghe lại từ người khác v.v...; giờ đây, các ông phải thực hành sự tinh tấn Tứ Chánh Cần, vốn được gọi là 'ātappa' (sự nỗ lực) vì nó làm thiêu đốt các phiền não, để chứng đắc con đường ấy. Quả thật, các đấng Như Lai chỉ là người chỉ đường. Do đó, những ai thực hành theo lời dạy của các Ngài, những người hành thiền với hai loại thiền (chỉ và quán), họ sẽ thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương, tức là vòng luân hồi trong ba cõi. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc thời pháp, các vị Tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện năm trăm vị Tỳ-khưu là chuyện thứ nhất. ๒. อนิจฺจลกฺขณวตฺถุ 2. Câu chuyện về tướng vô thường. สพฺเพ [Pg.255] สงฺขารา อนิจฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang an trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, “Sabbe saṅkhārā aniccāti” (Tất cả các pháp hữu vi là vô thường), liên quan đến năm trăm vị tỳ-khưu. เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา คนฺตฺวา อรญฺเญ วายมนฺตาปิ อรหตฺตํ อปฺปตฺวา ‘‘วิเสเสตฺวา กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหิสฺสามา’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ อาคมึสุ. สตฺถา ‘‘กึ นุ โข อิเมสํ สปฺปาย’’นฺติ วีมํสนฺโต ‘‘อิเม กสฺสปพุทฺธกาเล วีสติ วสฺสสหสฺสานิ อนิจฺจลกฺขเณ อนุยุญฺชึสุ, ตสฺมา อนิจฺจลกฺขเณเนว เตสํ เอกํ คาถํ เทเสตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, กามภวาทีสุ สพฺเพปิ สงฺขารา หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, các vị ấy sau khi đã thọ nhận đề mục thiền quán từ nơi bậc Đạo Sư, đã đi vào rừng và tinh tấn, nhưng vẫn không chứng đắc A-la-hán quả. Các vị ấy đã trở về nơi bậc Đạo Sư với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ học một đề mục thiền quán đặc biệt hơn.” Bậc Đạo Sư, trong khi suy xét: “Điều gì thích hợp cho các vị này?”, đã suy nghĩ rằng: “Các vị này, vào thời đức Phật Kassapa, đã thực hành về tướng vô thường trong suốt hai mươi ngàn năm. Vì vậy, thật thích hợp để thuyết cho họ một câu kệ về tướng vô thường.” Sau khi suy nghĩ như vậy, ngài đã nói: “Này các tỳ-khưu, tất cả các pháp hữu vi trong các cõi dục, v.v..., sau khi đã sanh lên, do bản chất là không tồn tại (về sau) nên quả thật là vô thường,” rồi ngài nói lên câu kệ này: ๒๗๗. 277. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ; อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ. “Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp hữu vi là vô thường,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.” ตตฺถ สพฺเพ สงฺขาราติ กามภวาทีสุ อุปฺปนฺนา ขนฺธา ตตฺถ ตตฺเถว นิรุชฺฌนโต อนิจฺจาติ ยทา วิปสฺสนาปญฺญาย ปสฺสติ, อถ อิมสฺมึ ขนฺธปริหรณทุกฺเข นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต ทุกฺขปริชานนาทิวเสน สจฺจานิ ปฏิวิชฺฌติ. เอส มคฺโค วิสุทฺธิยาติ วิสุทฺธตฺถาย โวทานตฺถาย เอส มคฺโคติ อตฺโถ. Ở đây, sabbe saṅkhārā (tất cả các pháp hữu vi) là các uẩn đã sanh khởi trong các cõi dục, v.v... Khi nào với trí tuệ minh sát quán thấy rằng (chúng) là vô thường do vì (chúng) diệt ngay tại chính nơi (chúng sanh khởi), khi ấy vị ấy nhàm chán trong cái khổ của việc mang gánh nặng các uẩn này. Trong khi nhàm chán, vị ấy thấu triệt các chân lý bằng cách liễu tri khổ, v.v... Esa maggo visuddhiyā (Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh) có nghĩa là: con đường này là vì mục đích thanh tịnh, vì mục đích trong sạch. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตปริสานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, các vị tỳ-khưu ấy đã an trú vào quả A-la-hán. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. อนิจฺจลกฺขณวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về tướng vô thường, câu chuyện thứ hai. ๓. ทุกฺขลกฺขณวตฺถุ 3. Câu chuyện về tướng khổ ทุติยคาถายปิ เอวรูปเมว วตฺถุ. ตทา หิ ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ ทุกฺขลกฺขเณ กตาภิโยคภาวํ ญตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺเพปิ ขนฺธา ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đối với câu kệ thứ hai, câu chuyện cũng tương tự như vậy. Khi ấy, đức Thế Tôn, sau khi biết được rằng các vị tỳ-khưu ấy đã có sự thực hành về tướng khổ, đã nói rằng: “Này các tỳ-khưu, tất cả các uẩn quả thật là khổ, theo ý nghĩa là bị bức bách,” rồi ngài nói lên câu kệ này: ๒๗๘. 278. ‘‘สพฺเพ [Pg.256] สงฺขารา ทุกฺขาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ; อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ. “Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp hữu vi là khổ,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.” ตตฺถ ทุกฺขาติ ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา. เสสํ ปุริมสทิสเมว. Ở đây, dukkhā (khổ) có nghĩa là khổ vì bị bức bách. Phần còn lại giống như trước. ทุกฺขลกฺขณวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về tướng khổ, câu chuyện thứ ba. ๔. อนตฺตลกฺขณวตฺถุ 4. Câu chuyện về tướng vô ngã ตติยคาถายปิ เอเสว นโย. เกวลญฺหิ เอตฺถ ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ ปุพฺเพ อนตฺตลกฺขเณ อนุยุตฺตภาวํ ญตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺเพปิ ขนฺธา อวสวตฺตนฏฺเฐน อนตฺตา เอวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đối với câu kệ thứ ba, phương pháp cũng tương tự. Chỉ có điều, ở đây đức Thế Tôn, sau khi biết được rằng các vị tỳ-khưu ấy trước đây đã chuyên tâm vào tướng vô ngã, đã nói rằng: “Này các tỳ-khưu, tất cả các uẩn quả thật là vô ngã, theo ý nghĩa là không thể điều khiển theo ý muốn,” rồi ngài nói lên câu kệ này: ๒๗๙. 279. ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ; อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ. “Khi nào với trí tuệ quán thấy rằng: ‘Tất cả các pháp là vô ngã,’ khi ấy liền nhàm chán trong đau khổ. Đây là con đường dẫn đến thanh tịnh.” ตตฺถ สพฺเพ ธมฺมาติ ปญฺจกฺขนฺธา เอว อธิปฺเปตา. อนตฺตาติ ‘‘มา ชียนฺตุ มา มียนฺตู’’ติ วเส วตฺเตตุํ น สกฺกาติ อวสวตฺตนฏฺเฐน อนตฺตา อตฺตสุญฺญา อสฺสามิกา อนิสฺสราติ อตฺโถ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ. Ở đây, sabbe dhammā (tất cả các pháp) được hiểu là chính năm uẩn. Anattā (vô ngã) có nghĩa là: không thể khiến chúng tuân theo ý muốn rằng: “Mong rằng chúng đừng già, mong rằng chúng đừng chết,” do đó chúng là vô ngã theo ý nghĩa không thể điều khiển, là trống rỗng tự ngã, không có chủ, không có người cai quản. Phần còn lại giống như trước. อนตฺตลกฺขณวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về tướng vô ngã, câu chuyện thứ tư. ๕. ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ 5. Câu chuyện về trưởng lão Tissa, người tinh tấn อุฏฺฐานกาลมฺหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang an trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, “Uṭṭhānakālamhi”, liên quan đến trưởng lão Tissa, người tinh tấn. สาวตฺถิวาสิโน กิร ปญฺจสตา กุลปุตฺตา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ อคมํสุ. เตสุ เอโก ตตฺเถว โอหียิ. อวเสสา อรญฺเญ สมณธมฺมํ กโรนฺตา อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามา’’ติ ปุน สาวตฺถึ อคมํสุ. เต สาวตฺถิโต โยชนมตฺเต เอกสฺมึ คามเก ปิณฺฑาย จรนฺเต ทิสฺวา เอโก อุปาสโก ยาคุภตฺตาทีหิ ปติมาเนตฺวา อนุโมทนํ สุตฺวา ปุนทิวสตฺถายปิ นิมนฺเตสิ. เต ตทเหว สาวตฺถึ คนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา สายนฺหสมเย [Pg.257] สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. สตฺถา เตหิ สทฺธึ อติวิย ตุฏฺฐึ ปเวทยมาโน ปฏิสนฺถารํ อกาสิ. Tương truyền, năm trăm thiện gia nam tử ở thành Sāvatthī đã xuất gia nơi bậc Đạo Sư, sau khi thọ nhận đề mục thiền quán, họ đã đi vào rừng. Trong số họ, một vị đã ở lại đó. Các vị còn lại, sau khi thực hành sa-môn pháp trong rừng và chứng đắc A-la-hán quả, đã trở lại Sāvatthī với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ trình báo lên bậc Đạo Sư về phẩm chất đã chứng đắc.” Khi họ đang đi khất thực trong một ngôi làng nhỏ cách Sāvatthī khoảng một do-tuần, một vị cận sự nam thấy họ, đã cúng dường cháo, cơm, v.v..., và sau khi nghe lời tùy hỷ công đức, đã thỉnh mời họ cho ngày hôm sau. Các vị ấy ngay trong ngày đó đã đi đến Sāvatthī, cất dọn y bát, và vào buổi chiều, đã đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư đã chào hỏi thân mật, bày tỏ sự vô cùng hoan hỷ với họ. อถ เนสํ ตตฺถ โอหีโน สหายกภิกฺขุ จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถุ อิเมหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตสฺส มุขํ นปฺปโหติ, มยฺหํ ปน มคฺคผลาภาเวน มยา สทฺธึ น กเถติ, อชฺเชว อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา มยา สทฺธึ กถาเปสฺสามี’’ติ. เตปิ ภิกฺขู, ‘‘ภนฺเต, มยํ อาคมนมคฺเค เอเกน อุปาสเกน สฺวาตนาย นิมนฺติตา, ตตฺถ ปาโตว คมิสฺสามา’’ติ สตฺถารํ อปโลเกสุํ. อถ เนสํ สหายโก ภิกฺขุ สพฺพรตฺตึ จงฺกมนฺโต นิทฺทาวเสน จงฺกมโกฏิยํ เอกสฺมึ ปาสาณผลเก ปติ, อูรุฏฺฐิ ภิชฺชิ. โส มหาสทฺเทน วิรวิ. ตสฺส เต สหายกา ภิกฺขู สทฺทํ สญฺชานิตฺวา อิโต จิโต จ อุปธาวึสุ. เตสํ ทีปํ ชาเลตฺวา ตสฺส กตฺตพฺพกิจฺจํ กโรนฺตานํเยว อรุโณ อุฏฺฐหิ, เต ตํ คามํ คนฺตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. อถ เน สตฺถา อาห – ‘‘กึ, ภิกฺขเว, ภิกฺขาจารคามํ น คมิตฺถา’’ติ. เต ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, เอส อิทาเนว ตุมฺหากํ ลาภนฺตรายํ กโรติ, ปุพฺเพปิ อกาสิเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา – Khi ấy, vị tỳ-khưu bạn của họ, người đã ở lại, suy nghĩ: “Miệng của bậc Đạo Sư không đủ để nói lời chào hỏi thân mật với các vị này. Còn đối với ta, vì ta chưa chứng đắc đạo quả, nên ngài không nói chuyện với ta. Ngay hôm nay, ta sẽ chứng đắc A-la-hán quả, đến gặp bậc Đạo Sư và làm cho ngài nói chuyện với ta.” Các vị tỳ-khưu kia cũng bạch với bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, trên đường về, chúng con đã được một vị cận sự nam thỉnh mời cho ngày mai. Sáng sớm, chúng con sẽ đi đến đó.” Bấy giờ, vị tỳ-khưu bạn của họ, trong khi đi kinh hành suốt đêm, do buồn ngủ đã ngã xuống một phiến đá ở cuối đường kinh hành, và xương đùi bị gãy. Vị ấy kêu la lớn tiếng. Các vị tỳ-khưu bạn của vị ấy, nhận ra tiếng kêu, đã chạy đến từ khắp nơi. Trong khi họ thắp đèn và làm những việc cần làm cho vị ấy, trời đã rạng đông. Họ đã không có cơ hội để đi đến ngôi làng đó. Bấy giờ, bậc Đạo Sư hỏi họ: “Này các tỳ-khưu, sao các con không đi đến làng khất thực?” Họ trình bày sự việc ấy: “Vâng, bạch ngài.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ vị này mới gây trở ngại cho lợi lộc của các con, mà trong quá khứ cũng đã từng làm như vậy.” Sau khi được họ thỉnh cầu, ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘โย ปุพฺเพ กรณียานิ, ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ; วรุณกฏฺฐภญฺโชว, ส ปจฺฉา มนุตปฺปตี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๗๑) – “Người nào muốn làm sau những việc cần làm trước, người ấy sau này sẽ hối hận, giống như người bẻ củi Varuṇa.” ชาตกํ วิตฺถาเรสิ. ตทา กิร เต ภิกฺขู ปญฺจสตา มาณวกา อเหสุํ, กุสีตมาณวโก อยํ ภิกฺขุ อโหสิ, อาจริโย ปน ตถาคโตว อโหสีติ. Ngài đã kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh. Tương truyền, vào thời đó, các vị tỳ-khưu ấy là năm trăm thanh niên, người thanh niên lười biếng chính là vị tỳ-khưu này, còn vị thầy giáo chính là Như Lai. สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, โย หิ อุฏฺฐานกาเล อุฏฺฐานํ น กโรติ, สํสนฺนสงฺกปฺโป โหติ, กุสีโต โส ฌานาทิเภทํ วิเสสํ นาธิคจฺฉตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư sau khi thuyết bài pháp này, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, người nào không nỗ lực vào lúc cần nỗ lực, có tư duy chìm đắm, biếng nhác, người ấy không chứng đắc được pháp thù thắng có nhiều loại như thiền định, v.v.”, rồi nói lên kệ ngôn này: ๒๘๐. 280. ‘‘อุฏฺฐานกาลมฺหิ อนุฏฺฐหาโน,ยุวา พลี อาลสิยํ อุเปโต; สํสนฺนสงฺกปฺปมโน กุสีโต,ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทตี’’ติ. “Không nỗ lực vào lúc cần nỗ lực, dù trẻ, dù khỏe, lại thêm lười biếng, ý chí chìm đắm, thật là bê trễ, kẻ lười biếng ấy, không tìm thấy được đạo lộ bằng trí tuệ.” ตตฺถ [Pg.258] อนุฏฺฐหาโนติ อนุฏฺฐหนฺโต อวายมนฺโต. ยุวา พลีติ ปฐมโยพฺพเน ฐิโต พลสมฺปนฺโนปิ หุตฺวา อลสภาเวน อุเปโต โหติ, ภุตฺวา สยติ. สํสนฺนสงฺกปฺปมโนติ ตีหิ มิจฺฉาวิตกฺเกหิ สุฏฺฐุ อวสนฺนสมฺมาสงฺกปฺปจิตฺโต. กุสีโตติ นิพฺพีริโย. อลโสติ มหาอลโส ปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ อริยมคฺคํ อปสฺสนฺโต น วินฺทติ, น ปฏิลภตีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘anuṭṭhahāno’ có nghĩa là không nỗ lực, không cố gắng. ‘Yuvā balī’ có nghĩa là người đang ở tuổi thanh xuân, dù có sức khỏe nhưng lại rơi vào tình trạng lười biếng, ăn xong rồi ngủ. ‘Saṃsannasaṅkappamano’ có nghĩa là người có tâm với chánh tư duy bị chìm đắm hoàn toàn bởi ba loại tà tầm. ‘Kusīto’ có nghĩa là không có tinh tấn. ‘Alaso’ có nghĩa là người đại lười biếng, do không thấy được Thánh đạo cần được thấy bằng trí tuệ nên không tìm thấy, không chứng đắc được. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, v.v. ปธานกมฺมิกติสฺสตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về trưởng lão Tissa, người tinh cần, là chuyện thứ năm. ๖. สูกรเปตวตฺถุ 6. Câu chuyện về ngạ quỷ heo วาจานุรกฺขีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สูกรเปตํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Trúc Lâm, nhân câu chuyện về ngạ quỷ heo, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Vācānurakkhī”. เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏา โอโรหนฺโต เอกสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, เหตุ สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ ลกฺขณตฺเถเรน ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส, สตฺถุ สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาถา’’ติ วตฺวา ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึเยว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เวฬุวนํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. อถ นํ ลกฺขณตฺเถโร ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. โส อาห – ‘‘อาวุโส, อหํ เอกํ เปตํ อทฺทสํ, ตสฺส ติคาวุตปฺปมาณํ สรีรํ, ตํ มนุสฺสสรีรสทิสํ. สีสํ ปน สูกรสฺส วิย, ตสฺส มุเข นงฺคุฏฺฐํ ชาตํ, ตโต ปุฬวา ปคฺฆรนฺติ. สฺวาหํ ‘น เม เอวรูโป สตฺโต ทิฏฺฐปุพฺโพ’ติ ตํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ’’นฺติ. สตฺถา ‘‘จกฺขุภูตา วต, ภิกฺขเว, มม สาวกา วิหรนฺตี’’ติ วตฺวา ‘‘อหมฺเปตํ สตฺตํ โพธิมณฺเฑเยว อทฺทสํ. ‘เย ปน เม น สทฺทเหยฺยุํ, เตสํ อหิตาย อสฺสา’ติ ปเรสํ อนุกมฺปาย น กเถสึ. อิทานิ โมคฺคลฺลานํ สกฺขึ กตฺวา กเถมิ. สจฺจํ, ภิกฺขเว, โมคฺคลฺลาโน อาหา’’ติ กเถสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู สตฺถารํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ [Pg.259] ปน, ภนฺเต, ตสฺส ปุพฺพกมฺม’’นฺติ. สตฺถา ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถา’’ติ อตีตํ อาหริตฺวา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ. Chuyện rằng, một hôm, trưởng lão Đại Mục-kiền-liên cùng với trưởng lão Lakkhana đang đi xuống từ núi Linh Thứu, đã mỉm cười ở một nơi. Khi được trưởng lão Lakkhana hỏi: “Thưa hiền giả, đâu là nguyên nhân của việc mỉm cười?”, ngài trả lời: “Thưa hiền giả, đây chưa phải lúc cho câu hỏi này, xin hãy hỏi tôi trước sự hiện diện của Bậc Đạo Sư.” Nói xong, ngài cùng với trưởng lão Lakkhana đi khất thực ở thành Vương Xá, sau khi đi khất thực trở về, đã đến tu viện Trúc Lâm, đảnh lễ Bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống. Bấy giờ, trưởng lão Lakkhana đã hỏi ngài về việc ấy. Ngài nói: “Thưa hiền giả, tôi đã thấy một ngạ quỷ, thân của nó dài khoảng ba do-tuần, thân ấy giống như thân người. Nhưng đầu thì giống như đầu heo, trong miệng nó mọc ra một cái đuôi, từ đó giòi bọ chảy ra. Tôi, vì nghĩ rằng ‘chưa từng thấy chúng sanh nào như vậy’, nên khi thấy nó đã mỉm cười.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-khưu, các đệ tử của ta quả thật sống như những người có mắt thấy.” Rồi ngài dạy: “Ta cũng đã thấy chúng sanh ấy ngay tại cội Bồ-đề. Nhưng vì lòng thương tưởng đến người khác, ta đã không nói ra, vì nghĩ rằng: ‘Những ai không tin lời ta, điều đó sẽ dẫn đến sự bất hạnh cho họ.’ Bây giờ, có Mục-kiền-liên làm chứng, ta sẽ nói. Này các Tỳ-khưu, Mục-kiền-liên đã nói sự thật.” Nghe vậy, các Tỳ-khưu hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch Thế Tôn, nghiệp quá khứ của nó là gì?” Bậc Đạo Sư nói: “Vậy thì, này các Tỳ-khưu, hãy lắng nghe,” rồi ngài kể lại câu chuyện quá khứ và nói về nghiệp quá khứ của chúng sanh ấy. กสฺสปพุทฺธกาเล กิร เอกสฺมึ คามกาวาเส ทฺเว เถรา สมคฺควาสํ วสึสุ. เตสุ เอโก สฏฺฐิวสฺโส, เอโก เอกูนสฏฺฐิวสฺโส. เอกูนสฏฺฐิวสฺโส อิตรสฺส ปตฺตจีวรํ อาทาย วิจริ, สามเณโร วิย สพฺพํ วตฺตปฏิวตฺตํ อกาสิ. เตสํ เอกมาตุกุจฺฉิยํ วุตฺถภาตูนํ วิย สมคฺควาสํ วสนฺตานํ วสนฏฺฐานํ เอโก ธมฺมกถิโก อาคมิ. ตทา จ ธมฺมสฺสวนทิวโส โหติ. เถรา นํ สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘ธมฺมกถํ โน กเถหิ สปฺปุริสา’’ติ อาหํสุ. โส ธมฺมกถํ กเถสิ. เถรา ‘‘ธมฺมกถิโก โน ลทฺโธ’’ติ ตุฏฺฐจิตฺตา ปุนทิวเส ตํ อาทาย ธุรคามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา ตตฺถ กตภตฺตกิจฺจา, ‘‘อาวุโส, หิยฺโย กถิตฏฺฐานโตว โถกํ ธมฺมํ กเถหี’’ติ มนุสฺสานํ ธมฺมํ กถาเปสุํ. มนุสฺสา ธมฺมกถํ สุตฺวา ปุนทิวสตฺถายปิ นิมนฺตยึสุ. เอวํ สมนฺตา ภิกฺขาจารคาเมสุ ทฺเว ทฺเว ทิวเส ตํ อาทาย ปิณฺฑาย จรึสุ. Tương truyền, vào thời đức Phật Ca-diếp, tại một trú xứ ở làng quê, có hai vị trưởng lão sống hòa hợp với nhau. Trong hai vị, một vị sáu mươi tuổi hạ, một vị năm mươi chín tuổi hạ. Vị năm mươi chín tuổi hạ mang y bát cho vị kia, và đã làm tất cả các phận sự lớn nhỏ như một vị Sa-di. Trong khi hai vị đang sống hòa hợp như anh em ruột cùng một mẹ, một vị pháp sư đã đến nơi ở của họ. Khi ấy cũng là ngày nghe pháp. Các vị trưởng lão đã tiếp đón vị ấy và nói: “Thưa bậc thiện nhân, xin hãy thuyết pháp cho chúng tôi.” Vị ấy đã thuyết pháp. Các vị trưởng lão với tâm hoan hỷ nghĩ rằng: “Chúng ta đã có được một vị pháp sư,” vào ngày hôm sau, đã dẫn vị ấy vào ngôi làng chính để khất thực, và sau khi đã thọ thực xong ở đó, đã yêu cầu vị ấy thuyết pháp cho dân chúng: “Thưa hiền giả, xin hãy thuyết một ít pháp bắt đầu từ chỗ đã thuyết hôm qua.” Dân chúng sau khi nghe pháp, cũng đã thỉnh mời cho ngày hôm sau. Cứ như thế, các vị đã dẫn vị ấy đi khất thực trong các làng xung quanh, mỗi nơi hai ngày. ธมฺมกถิโก จินฺเตสิ – ‘‘อิเม ทฺเวปิ อติมุทุกา, มยา อุโภเปเต ปลาเปตฺวา อิมสฺมึ วิหาเร วสิตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สายํ เถรูปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ อุฏฺฐาย คตกาเล นิวตฺติตฺวา มหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘กเถหิ, อาวุโส’’ติ วุตฺเต โถกํ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กถา นาเมสา มหาสาวชฺชา’’ติ วตฺวา อกเถตฺวาว ปกฺกามิ. อนุเถรสฺสาปิ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตเถว อกาสิ. โส ทุติยทิวเส ตเถว กตฺวา ตติยทิวเส เตสํ อติวิย โกตุหเล อุปฺปนฺเน มหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถิ, ตุมฺหากํ ปน สนฺติเก วตฺตุํ น วิสหามี’’ติ วตฺวา เถเรน ‘‘โหตุ, อาวุโส, กเถหี’’ติ นิปฺปีฬิโต อาห – ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อนุเถโร ตุมฺเหหิ สทฺธึ สํโภโค’’ติ. สปฺปุริส, กึ นาเมตํ กเถสิ, มยํ เอกมาตุกุจฺฉิยํ วุตฺถปุตฺตา วิย, อมฺเหสุ เอเกน ยํ ลทฺธํ, อิตเรนาปิ ลทฺธเมว โหติ. มยา เอตสฺส เอตฺตกํ กาลํ อคุโณ นาม น ทิฏฺฐปุพฺโพติ? เอวํ, ภนฺเตติ. อามาวุโสติ. ภนฺเต มํ อนุเถโร เอวมาห – ‘‘สปฺปุริส, ตฺวํ กุลปุตฺโต, อยํ มหาเถโร ลชฺชี เปสโลติ เอเตน สทฺธึ สํโภคํ กโรนฺโต [Pg.260] อุปปริกฺขิตฺวา กเรยฺยาสี’’ติ เอวเมส มํ อาคตทิวสโต ปฏฺฐาย วทตีติ. Vị pháp sư suy nghĩ: “Cả hai vị này đều rất hiền lành, ta nên làm cho cả hai vị này bỏ đi và sống trong tu viện này thì thích hợp.” Vào buổi chiều, vị ấy đến hầu hạ vị trưởng lão, và khi các Tỳ-khưu đã đứng dậy ra về, vị ấy quay lại, đến gần vị đại trưởng lão và nói: “Bạch ngài, có điều muốn thưa.” Khi được bảo: “Thưa hiền giả, hãy nói đi,” vị ấy suy nghĩ một chút rồi nói: “Bạch ngài, lời nói này có lỗi lớn,” rồi không nói gì thêm và bỏ đi. Vị ấy cũng đến gần vị trưởng lão thứ hai và làm y như vậy. Vào ngày thứ hai, vị ấy cũng làm y như vậy, và vào ngày thứ ba, khi sự tò mò của hai vị trưởng lão đã lên đến cực điểm, vị ấy đến gần vị đại trưởng lão và nói: “Bạch ngài, có điều muốn thưa, nhưng con không dám nói trước mặt ngài.” Khi bị vị trưởng lão thúc ép: “Được rồi, hiền giả, cứ nói đi,” vị ấy nói: “Bạch ngài, có phải vị trưởng lão thứ hai có sự chung đụng với ngài không?” (Vị trưởng lão đáp:) “Này thiện nhân, sao ông lại nói điều đó? Chúng tôi như những người con sinh ra từ cùng một mẹ, vật gì một người trong chúng tôi nhận được thì người kia cũng xem như đã nhận được. Trong suốt thời gian qua, tôi chưa từng thấy một lỗi lầm nào nơi vị ấy.” (Vị pháp sư hỏi:) “Có thật vậy không, bạch ngài?” (Vị trưởng lão đáp:) “Đúng vậy, hiền giả.” (Vị pháp sư nói:) “Bạch ngài, vị trưởng lão thứ hai đã nói với con thế này: ‘Này thiện nhân, ông là con nhà gia thế, vị đại trưởng lão này là người biết tàm quý, có giới hạnh đáng mến, vì vậy khi chung đụng với vị ấy, ông nên xem xét kỹ lưỡng rồi hãy làm.’ Vị ấy đã nói với con như vậy kể từ ngày con đến.” มหาเถโร ตํ สุตฺวาว กุทฺธมานโส ทณฺฑาภิหตํ กุลาลภาชนํ วิย ภิชฺชิ. อิตโรปิ อุฏฺฐาย อนุเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตเถว อโวจ, โสปิ ตเถว ภิชฺชิ. เตสุ กิญฺจาปิ เอตฺตกํ กาลํ เอโกปิ วิสุํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐปุพฺโพ นาม นตฺถิ, ปุนทิวเส ปน วิสุํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา อนุเถโร ปุเรตรํ อาคนฺตฺวา อุปฏฺฐานสาลาย อฏฺฐาสิ, มหาเถโร ปจฺฉา อคมาสิ. ตํ ทิสฺวา อนุเถโร จินฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข อิมสฺส ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, อุทาหุ โน’’ติ. โส ‘‘น อิทานิ ปฏิคฺคเหสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวาปิ ‘‘โหตุ, น มยา เอวํ กตปุพฺพํ, มยา อตฺตโน วตฺตํ หาเปตุํ น วฏฺฏตี’’ติ จิตฺตํ มุทุกํ กตฺวา เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปตฺตจีวรํ เทถา’’ติ อาห. อิตโร ‘‘คจฺฉ, ทุพฺพินีต, น ตฺวํ มม ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตุํ ยุตฺตรูโป’’ติ อจฺฉรํ ปหริตฺวา เตนปิ ‘‘อาม, ภนฺเต, อหมฺปิ ตุมฺหากํ ปตฺตจีวรํ น ปฏิคฺคณฺหามีติ จินฺเตสิ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส นวก, กึ ตฺวํ จินฺเตสิ, มม อิมสฺมึ วิหาเร โกจิ สงฺโค อตฺถี’’ติ อาห. อิตโรปิ ‘‘ตุมฺเห ปน, ภนฺเต, กึ เอวํ มญฺญถ ‘มม อิมสฺมึ วิหาเร โกจิ สงฺโค อตฺถี’ติ, เอโส เต วิหาโร’’ติ วตฺวา ปตฺตจีวรํ อาทาย นิกฺขมิ. อิตโรปิ นิกฺขมิ. เต อุโภปิ เอกมคฺเคนาปิ อคนฺตฺวา เอโก ปจฺฉิมทฺวาเรน มคฺคํ คณฺหิ, เอโก ปุรตฺถิมทฺวาเรน. ธมฺมกถิโก, ‘‘ภนฺเต, มา เอวํ กโรถ, มา เอวํ กโรถา’’ติ วตฺวา ‘‘ติฏฺฐาวุโส’’ติ วุตฺเต นิวตฺติ. โส ปุนทิวเส ธุรคามํ ปวิฏฺโฐ มนุสฺเสหิ, ‘‘ภนฺเต, ภทฺทนฺตา กุหิ’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘อาวุโส, มา ปุจฺฉถ, ตุมฺหากํ กุลุปกา หิยฺโย กลหํ กตฺวา นิกฺขมึสุ, อหํ ยาจนฺโตปิ นิวตฺเตตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ อาห. เตสุ พาลา ตุณฺหี อเหสุํ. ปณฺฑิตา ปน ‘‘อมฺเหหิ เอตฺตกํ กาลํ ภทฺทนฺตานํ กิญฺจิ ขลิตํ นาม น ทิฏฺฐปุพฺพํ, เตสํ ภยํ อิมํ นิสฺสาย อุปฺปนฺนํ ภวิสฺสตี’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺตา อเหสุํ. Vị Đại Trưởng lão vừa nghe lời ấy, tâm sanh phẫn nộ, liền tan nát cõi lòng như cái bát đất sét chưa nung bị cây gậy đập phải. Vị kia cũng đứng dậy, đi đến chỗ vị Trưởng lão trẻ, nói y như vậy. Vị ấy cũng tan nát cõi lòng y như vậy. Trong hai vị ấy, dù trong suốt thời gian bấy lâu, chưa từng có một vị nào đi khất thực riêng, nhưng vào ngày hôm sau, sau khi đi khất thực riêng, vị Trưởng lão trẻ đến trước và đứng trong nhà trai phạn. Vị Đại Trưởng lão đến sau. Thấy vậy, vị Trưởng lão trẻ suy nghĩ: “Ta có nên nhận lấy y bát của vị này chăng, hay là không nên?”. Vị ấy dù đã nghĩ: “Bây giờ ta sẽ không nhận”, nhưng rồi lại nghĩ: “Thôi kệ, ta chưa từng làm như vậy, ta không nên để cho phận sự của mình bị thiếu sót”. Nghĩ vậy, ngài làm cho tâm trở nên mềm mỏng, đến gần vị Trưởng lão và nói: “Bạch Đại đức, xin ngài trao y bát”. Vị kia búng ngón tay và nói: “Hãy đi đi, này kẻ khó dạy! Ngươi không xứng đáng để nhận y bát của ta”. Khi được nói như vậy, vị kia cũng nghĩ: “Thưa vâng, bạch Đại đức, con cũng đã nghĩ là sẽ không nhận y bát của ngài”. (Đại Trưởng lão) nói: “Này hiền giả Tỳ-khưu trẻ, ngươi nghĩ gì vậy? Ngươi nghĩ rằng ta có chút dính mắc nào trong ngôi tịnh xá này sao?”. Vị kia cũng đáp: “Còn ngài, bạch Đại đức, ngài nghĩ sao? Ngài nghĩ rằng tôi có chút dính mắc nào trong ngôi tịnh xá này sao?”. (Đại Trưởng lão) nói: “Đây là tịnh xá của ngươi đó”, rồi cầm lấy y bát và rời đi. Vị kia cũng rời đi. Cả hai vị đều không đi chung một con đường; một vị đi theo lối cửa Tây, một vị đi theo lối cửa Đông. Vị thuyết pháp nói: “Bạch Đại đức, xin đừng làm vậy, xin đừng làm vậy”. Khi được bảo: “Hãy dừng lại, hiền giả”, vị ấy đã quay lại. Ngày hôm sau, vị ấy vào ngôi làng thường đi khất thực. Khi dân làng hỏi: “Bạch Đại đức, các bậc tôn giả ở đâu?”, vị ấy đáp: “Này các hiền giả, xin đừng hỏi. Các vị thầy tế độ của quý vị hôm qua đã cãi nhau rồi rời đi. Dù tôi đã van xin, cũng không thể làm cho các ngài quay lại được”. Trong số họ, những người ngu si thì im lặng. Còn những người có trí thì lòng đầy ưu não, nghĩ rằng: “Trong suốt thời gian bấy lâu, chúng ta chưa từng thấy các bậc tôn giả có điều gì sai sót. Chắc hẳn tai họa xảy đến cho các ngài là do nương vào vị Tỳ-khưu này mà phát sanh”. เตปิ เถรา คตฏฺฐาเน จิตฺตสุขํ นาม น ลภึสุ. มหาเถโร จินฺเตสิ – ‘‘อโห นวกสฺส ภิกฺขุโน ภาริยํ กมฺมํ กตํ, มุหุตฺตํ ทิฏฺฐํ นาม อาคนฺตุกภิกฺขุํ อาห – ‘มหาเถเรน สทฺธึ สํโภคํ มา อกาสี’’’ติ. อิตโรปิ จินฺเตสิ – ‘‘อโห มหาเถรสฺส ภาริยํ กมฺมํ กตํ, มุหุตฺตํ ทิฏฺฐํ นาม อาคนฺตุกภิกฺขุํ อาห – ‘อิมินา สทฺธึ สํโภคํ มา อกาสี’’’ติ. เตสํ [Pg.261] เนว สชฺฌาโย น มนสิกาโร อโหสิ. เต วสฺสสตจฺจเยน ปจฺฉิมทิสาย เอกํ วิหารํ อคมํสุ. เตสํ เอกเมว เสนาสนํ ปาปุณิ. มหาเถเร ปวิสิตฺวา มญฺจเก นิสินฺเน อิตโรปิ ปาวิสิ. มหาเถโร ตํ ทิสฺวาว สญฺชานิตฺวา อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขิ. อิตโรปิ มหาเถรํ สญฺชานิตฺวา อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ ‘‘กเถมิ นุ โข มา กเถมี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘น ตํ สทฺเธยฺยรูป’’นฺติ เถรํ วนฺทิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอตฺตกํ กาลํ ตุมฺหากํ ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วิจรึ, อปิ นุ โข เม กายทฺวาราทีสุ ตุมฺเหหิ กิญฺจิ อสารุปฺปํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ. ‘‘น ทิฏฺฐปุพฺพํ, อาวุโส’’ติ. อถ กสฺมา ธมฺมกถิกํ อวจุตฺถ ‘‘มา เอเตน สทฺธึ สํโภคมกาสี’’ติ? ‘‘นาหํ, อาวุโส, เอวํ กเถมิ, ตยา กิร มม อนฺตเร เอวํ วุตฺต’’นฺติ. ‘‘อหมฺปิ, ภนฺเต, น วทามี’’ติ. เต ตสฺมึ ขเณ ‘‘เตน อมฺเห ภินฺทิตุกาเมน เอวํ วุตฺตํ ภวิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อญฺญมญฺญํ อจฺจยํ เทสยึสุ. เต วสฺสสตํ จิตฺตสฺสาทํ อลภนฺตา ตํ ทิวสํ สมคฺคา หุตฺวา ‘‘อายาม, นํ ตโต วิหารา นิกฺกฑฺฒิสฺสามา’’ติ ปกฺกมิตฺวา อนุปุพฺเพน ตํ วิหารํ อคมํสุ. Hai vị Trưởng lão ấy, ở nơi mình đã đến, không tìm thấy được sự an lạc trong tâm. Vị Đại Trưởng lão suy nghĩ: “Ôi, việc làm của vị Tỳ-khưu trẻ thật là nặng nề! Vị ấy đã nói với một vị Tỳ-khưu khách chỉ mới gặp một chốc lát rằng: ‘Đừng giao hảo với vị Đại Trưởng lão’”. Vị kia cũng suy nghĩ: “Ôi, việc làm của vị Đại Trưởng lão thật là nặng nề! Vị ấy đã nói với một vị Tỳ-khưu khách chỉ mới gặp một chốc lát rằng: ‘Đừng giao hảo với vị này’”. Các vị ấy không thể tụng đọc, cũng không thể tác ý. Sau một trăm năm, các vị ấy đến một ngôi tịnh xá ở phương Tây. Các vị ấy chỉ nhận được một chỗ ở duy nhất. Khi vị Đại Trưởng lão vào và ngồi trên giường, vị kia cũng bước vào. Vị Đại Trưởng lão vừa thấy vị kia liền nhận ra và không thể cầm được nước mắt. Vị kia cũng nhận ra vị Đại Trưởng lão, với đôi mắt đẫm lệ, ngài suy nghĩ: “Ta có nên nói không, hay không nên nói?”. Sau khi nghĩ rằng “việc ấy không phù hợp với niềm tin”, ngài đảnh lễ vị Trưởng lão và thưa: “Bạch Đại đức, trong suốt thời gian bấy lâu, con đã mang y bát của ngài đi khắp nơi. Không biết trong thân môn v.v... của con, ngài có từng thấy điều gì không thích hợp chăng?”. “Này hiền giả, ta chưa từng thấy”. “Vậy tại sao ngài lại bảo vị thuyết pháp rằng: ‘Đừng giao hảo với vị này’?”. “Này hiền giả, ta không nói như vậy. Nghe nói chính ngươi đã nói như vậy sau lưng ta”. “Bạch Đại đức, con cũng không nói”. Ngay lúc ấy, hai vị nhận ra rằng: “Chắc hẳn lời ấy là do vị kia muốn chia rẽ chúng ta nên đã nói ra”, rồi các ngài sám hối lỗi lầm với nhau. Các vị ấy, trong suốt một trăm năm không có được sự an lạc trong tâm, ngày hôm đó đã hòa hợp với nhau và lên đường, nghĩ rằng: “Chúng ta hãy đi, chúng ta sẽ đuổi kẻ ấy ra khỏi tịnh xá kia”. Rồi các ngài tuần tự đi đến ngôi tịnh xá ấy. ธมฺมกถิโกปิ เถเร ทิสฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตุํ อุปคจฺฉิ. เถรา ‘‘น ตฺวํ อิมสฺมึ วิหาเร วสิตุํ ยุตฺตรูโป’’ติ อจฺฉรํ ปหรึสุ. โส สณฺฐาตุํ อสกฺโกนฺโต ตาวเทว นิกฺขมิตฺวา ปลายิ. อถ นํ วีสติ วสฺสสหสฺสานิ กโต สมณธมฺโม สนฺธาเรตุํ นาสกฺขิ, ตโต จวิตฺวา อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺโต เอกํ พุทฺธนฺตรํ ปจฺจิตฺวา อิทานิ คิชฺฌกูเฏ วุตฺตปฺปกาเรน อตฺตภาเวน ทุกฺขํ อนุโภตีติ. Vị thuyết pháp thấy hai vị Trưởng lão, liền đến gần để nhận y bát. Hai vị Trưởng lão búng ngón tay nói: “Ngươi không xứng đáng ở trong tịnh xá này”. Vị ấy không thể đứng vững được, ngay lập tức rời khỏi và bỏ chạy. Bấy giờ, Sa-môn pháp mà vị ấy đã thực hành trong hai mươi ngàn năm không thể nâng đỡ được vị ấy. Sau khi mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy tái sanh trong địa ngục A-tỳ, chịu khổ trong suốt một Phật kỳ, và bây giờ đang chịu khổ trong thân tướng như đã nói trên núi Gijjhakūṭa. สตฺถา อิทํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ อาหริตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม กายาทีหิ อุปสนฺตรูเปน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Thế Tôn sau khi kể lại tiền nghiệp ấy của ngạ quỷ, đã dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, một vị Tỳ-khưu phải là người có thân v.v... được an tịnh”, rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๒๘๑. 281. ‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต,กาเยน จ นากุสลํ กยิรา; เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย,อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ. “Khéo giữ gìn lời nói, tâm ý khéo thu thúc, Thân không làm điều ác, Thanh tịnh ba nghiệp này, Chứng đạt đạo Thánh nhân tuyên thuyết.” ตสฺสตฺโถ – จตุนฺนํ วจีทุจฺจริตานํ วชฺชเนน วาจานุรกฺขี อภิชฺฌาทีนํ อนุปฺปาทเนน มนสา จ สุฏฺฐุ สํวุโต ปาณาติปาตาทโย ปชหนฺโต กาเยน [Pg.262] จ อกุสลํ น กยิรา. เอวํ เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย. เอวํ วิโสเธนฺโต หิ สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสเกหิ พุทฺธาทีหิ อิสีหิ ปเวทิตํ อฏฺฐงฺคิกมคฺคํ อาราเธยฺยาติ. Nghĩa là: Do từ bỏ bốn loại khẩu ác hạnh nên gọi là “khéo giữ gìn lời nói”. Do không để cho tham ái v.v... phát sanh nên gọi là “tâm ý khéo thu thúc”. Do từ bỏ sát sanh v.v... nên “thân không làm điều ác”. Như vậy, vị ấy nên thanh lọc ba nghiệp đạo này. Người thanh lọc như vậy sẽ thành tựu được Bát Chánh Đạo do các bậc Thánh nhân như chư Phật, những bậc tìm cầu giới uẩn v.v..., đã tuyên thuyết. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. สูกรเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện ngạ quỷ heo, phẩm thứ sáu. ๗. โปฏฺฐิลตฺเถรวตฺถุ 7. 7. Câu chuyện Trưởng lão Poṭṭhila โยคา เวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โปฏฺฐิลํ นาม เถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yogā ve, liên quan đến Trưởng lão tên là Poṭṭhila. โส กิร สตฺตนฺนมฺปิ พุทฺธานํ สาสเน เตปิฏโก ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ธมฺมํ วาเจสิ. สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘อิมสฺส ภิกฺขุโน ‘อตฺตโน ทุกฺขนิสฺสรณํ กริสฺสามี’ติ จิตฺตมฺปิ นตฺถิ สํเวเชสฺสามิ น’’นฺติ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ เถรํ อตฺตโน อุปฏฺฐานํ อาคตกาเล ‘‘เอหิ, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, วนฺท, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, นิสีท, ตุจฺฉโปฏฺฐิล, ยาหิ, ตุจฺฉโปฏฺฐิลา’’ติ วทติ. อุฏฺฐาย คตกาเลปิ ‘‘ตุจฺฉโปฏฺฐิโล คโต’’ติ วทติ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อหํ สาฏฺฐกถานิ ตีณิ ปิฏกานิ ธาเรมิ, ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อฏฺฐารส มหาคเณ ธมฺมํ วาเจมิ, อถ ปน มํ สตฺถา อภิกฺขณํ, ‘ตุจฺฉโปฏฺฐิลา’ติ วเทติ, อทฺธา มํ สตฺถา ฌานาทีนํ อภาเวน เอวํ วเทตี’’ติ. โส อุปฺปนฺนสํเวโค ‘‘ทานิ อรญฺญํ ปวิสิตฺวา สมณธมฺมํ กริสฺสามี’’ติ สยเมว ปตฺตจีวรํ สํวิทหิตฺวา ปจฺจูสกาเล สพฺพปจฺฉา ธมฺมํ อุคฺคณฺหิตฺวา นิกฺขมนฺเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ นิกฺขมิ. ปริเวเณ นิสีทิตฺวา สชฺฌายนฺตา นํ ‘‘อาจริโย’’ติ น สลฺลกฺเขสุํ. โส วีสโยชนสตมคฺคํ คนฺตฺวา เอกสฺมึ อรญฺญาวาเส ตึส ภิกฺขู วสนฺติ, เต อุปสงฺกมิตฺวา สงฺฆตฺเถรํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อวสฺสโย เม โหถา’’ติ อาห. อาวุโส, ตฺวํ ธมฺมกถิโก, อมฺเหหิ นาม ตํ นิสฺสาย กิญฺจิ ชานิตพฺพํ ภเวยฺย, กสฺมา เอวํ วเทสีติ? มา, ภนฺเต, เอวํ กโรถ, อวสฺสโย เม โหถาติ. เต ปน สพฺเพ ขีณาสวาว. อถ นํ มหาเถโร ‘‘อิมสฺส อุคฺคหํ นิสฺสาย มาโน อตฺถิเยวา’’ติ อนุเถรสฺส สนฺติกํ ปหิณิ. โสปิ นํ ตเถวาห. อิมินา [Pg.263] นีหาเรน สพฺเพปิ ตํ เปเสนฺตา ทิวาฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา สูจิกมฺมํ กโรนฺตสฺส สพฺพนวกสฺส สตฺตวสฺสิกสามเณรสฺส สนฺติกํ ปหิณึสุ. เอวมสฺส มานํ นีหรึสุ. Vị ấy, nghe nói, là một người thông thuộc Tam tạng trong giáo pháp của bảy vị Phật và đã dạy Pháp cho năm trăm vị tỳ-khưu. Bậc Đạo sư suy nghĩ: “Vị tỳ-khưu này thậm chí không có ý nghĩ ‘Ta sẽ thực hiện sự giải thoát khỏi khổ đau cho chính mình’. Ta sẽ làm cho ông ấy cảm thấy cấp bách.” Từ đó trở đi, khi vị trưởng lão đến hầu hạ Ngài, Ngài nói: “Hãy đến đây, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy đảnh lễ, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy ngồi xuống, Poṭṭhila rỗng tuếch. Hãy đi đi, Poṭṭhila rỗng tuếch.” Ngay cả khi ông đứng dậy và rời đi, Ngài cũng nói: “Poṭṭhila rỗng tuếch đã đi rồi.” Vị ấy suy nghĩ: “Ta thông thuộc ba tạng kinh điển cùng với các chú giải, ta dạy Pháp cho năm trăm vị tỳ-khưu trong mười tám nhóm lớn, nhưng bậc Đạo sư lại thường xuyên gọi ta là ‘Poṭṭhila rỗng tuếch’. Chắc chắn bậc Đạo sư nói như vậy vì ta không có các tầng thiền và những thành tựu tương tự.” Cảm thấy cấp bách, ông nghĩ: “Bây giờ ta sẽ vào rừng và thực hành đời sống của một sa-môn.” Tự mình chuẩn bị y bát, vào lúc rạng đông, ông rời đi cùng với một vị tỳ-khưu đang rời đi sau khi đã học Pháp sau cùng. Các vị tỳ-khưu đang ngồi trong tu viện đọc tụng đã không nhận ra ông là thầy của họ. Ông đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần và đến một tu viện trong rừng nơi có ba mươi vị tỳ-khưu đang cư ngụ. Ông đến gần họ, đảnh lễ vị trưởng lão của tăng đoàn và nói: “Thưa ngài, xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Thưa hiền hữu, ngài là một vị pháp sư. Chúng tôi có thể học được điều gì đó từ ngài. Tại sao ngài lại nói như vậy?” “Thưa ngài, xin đừng làm như vậy. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” Tất cả họ đều là những vị đã chứng quả A-la-hán. Khi ấy, vị trưởng lão nghĩ: “Vị này chắc chắn có lòng kiêu mạn do sự học hỏi của mình,” và gửi ông đến vị trưởng lão thứ hai. Vị này cũng nói với ông như vậy. Theo cách này, tất cả họ đều lần lượt gửi ông đi, cho đến khi họ gửi ông đến một vị sa-di bảy tuổi, là người mới tu nhất, đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày và làm công việc may vá. Bằng cách này, họ đã loại bỏ lòng kiêu mạn của ông. โส นิหตมาโน สามเณรสฺส สนฺติเก อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อวสฺสโย เม โหหิ สปฺปุริสา’’ติ อาห. อโห, อาจริย, กึ นาเมตํ กเถถ, ตุมฺเห มหลฺลกา พหุสฺสุตา, ตุมฺหากํ สนฺติเก มยา กิญฺจิ การณํ ชานิตพฺพํ ภเวยฺยาติ. มา เอวํ กริ, สปฺปุริส, โหหิเยว เม อวสฺสโยติ. ภนฺเต, สเจปิ โอวาทกฺขมา ภวิสฺสถ, ภวิสฺสามิ โว อวสฺสโยติ. โหมิ, สปฺปุริส, อหํ ‘‘อคฺคึ ปวิสา’’ติ วุตฺเต อคฺคึ ปวิสามิเยวาติ. อถ นํ โส อวิทูเร เอกํ สรํ ทสฺเสตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยถานิวตฺถปารุโตว อิมํ สรํ ปวิสถา’’ติ อาห. โส หิสฺส มหคฺฆานํ ทุปฏฺฏจีวรานํ นิวตฺถปารุตภาวํ ญตฺวาปิ ‘‘โอวาทกฺขโม นุ โข’’ติ วีมํสนฺโต เอวมาห. เถโรปิ เอกวจเนเนว อุทกํ โอตริ. อถ นํ จีวรกณฺณานํ เตมิตกาเล ‘‘เอถ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา เอกวจเนเนว อาคนฺตฺวา ฐิตํ อาห – ‘‘ภนฺเต, เอกสฺมึ วมฺมิเก ฉ ฉิทฺทานิ, ตตฺถ เอเกน ฉิทฺเทน โคธา อนฺโต ปวิฏฺฐา, ตํ คณฺหิตุกาโม อิตรานิ ปญฺจ ฉิทฺทานิ ถเกตฺวา ฉฏฺฐํ ภินฺทิตฺวา ปวิฏฺฐฉิทฺเทเนว คณฺหาติ, เอวํ ตุมฺเหปิ ฉทฺวาริเกสุ อารมฺมเณสุ เสสานิ ปญฺจทฺวารานิ ปิธาย มโนทฺวาเร กมฺมํ ปฏฺฐเปถา’’ติ. พหุสฺสุตสฺส ภิกฺขุโน เอตฺตเกเนว ปทีปุชฺชลนํ วิย อโหสิ. โส ‘‘เอตฺตกเมว โหตุ สปฺปุริสา’’ติ กรชกาเย ญาณํ โอตาเรตฺวา สมณธมฺมํ อารภิ. Với lòng kiêu mạn đã được dẹp bỏ, ông chắp tay trước vị sa-di và nói: “Thưa bậc thiện trí, xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Ồ, thưa thầy, sao thầy lại nói như vậy? Thầy là bậc trưởng thượng, học rộng. Con mới là người nên học hỏi điều gì đó từ thầy.” “Xin đừng làm vậy, thưa bậc thiện trí. Xin hãy là nơi nương tựa cho con.” “Thưa ngài, nếu ngài có thể chấp nhận lời chỉ dạy, con sẽ là nơi nương tựa cho ngài.” “Con sẽ chấp nhận, thưa bậc thiện trí. Nếu được bảo ‘Hãy đi vào lửa’, con chắc chắn sẽ đi vào lửa.” Khi ấy, vị sa-di chỉ cho ông một cái hồ gần đó và nói: “Thưa ngài, xin hãy đi xuống hồ này với y phục như ngài đang mặc.” Vị sa-di, dù biết rằng ông thường mặc những bộ y hai lớp đắt tiền, đã nói như vậy để thử xem ông có thực sự chấp nhận lời chỉ dạy hay không. Vị trưởng lão chỉ với một lời đã đi xuống nước. Khi mép y của ông vừa bị ướt, vị sa-di nói: “Xin hãy lên, thưa ngài.” Khi ông đã lên và đứng đó chỉ sau một lời, vị sa-di nói: “Thưa ngài, trong một gò mối có sáu cái lỗ. Một con kỳ đà đã vào trong qua một lỗ. Người muốn bắt nó, sau khi bịt năm lỗ kia, sẽ phá vỡ lỗ thứ sáu và bắt nó qua chính cái lỗ mà nó đã vào. Tương tự như vậy, thưa ngài, đối với các đối tượng trong sáu căn môn, xin hãy đóng năm căn môn còn lại và thiết lập công phu thiền định ở ý môn.” Đối với vị tỳ-khưu học rộng, chỉ với chừng đó lời, mọi thứ trở nên sáng tỏ như một ngọn đèn được thắp lên. Ông nói: “Chừng đó là đủ rồi, thưa bậc thiện trí,” và hướng trí tuệ vào thân thể do nghiệp tạo ra này và bắt đầu thực hành đời sống của một sa-môn. สตฺถา วีสโยชนสตมตฺถเก นิสินฺโนว ตํ ภิกฺขุํ โอโลเกตฺวา ‘‘ยเถวายํ ภิกฺขุ ภูริปญฺโญ, เอวเมวํ อเนน อตฺตานํ ปติฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา เตน สทฺธึ กเถนฺโต วิย โอภาสํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo sư, đang ngự ở nơi cách xa một trăm hai mươi do-tuần, nhìn thấy vị tỳ-khưu ấy và suy nghĩ: “Vị tỳ-khưu này có trí tuệ rộng lớn như đất; thật thích hợp cho ông ấy tự mình thiết lập như vậy.” Rồi, như thể đang nói chuyện với ông, Ngài tỏa ra một luồng ánh sáng và đọc lên bài kệ này: ๒๘๒. 282. ‘‘โยคา เว ชายตี ภูริ, อโยคา ภูริสงฺขโย; เอตํ ทฺเวธาปถํ ญตฺวา, ภวาย วิภวาย จ; ตถาตฺตานํ นิเวเสยฺย, ยถา ภูริ ปวฑฺฒตี’’ติ. Do chuyên tâm, trí tuệ phát sanh, do không chuyên tâm, trí tuệ diệt vong. Biết được con đường hai ngả này, dẫn đến tăng trưởng và suy tàn, người ấy nên tự mình đặt mình vào con đường mà trí tuệ có thể tăng trưởng. ตตฺถ [Pg.264] โยคาติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ โยนิโส มนสิการา. ภูรีติ ปถวีสมาย วิตฺถตาย ปญฺญาเยตํ นามํ. สงฺขโยติ วินาโส. เอตํ ทฺเวธาปถนฺติ เอตํ โยคญฺจ อโยคญฺจ. ภวาย วิภวาย จาติ วุทฺธิยา จ อวุทฺธิยา จ. ตถาติ ยถา อยํ ภูริสงฺขาตา ปญฺญา ปวฑฺฒติ, เอวํ อตฺตานํ นิเวเสยฺยาติ อตฺโถ. Ở đây, yogā có nghĩa là sự tác ý đúng đắn đối với ba mươi tám đối tượng thiền định. Bhūri là tên gọi cho trí tuệ rộng lớn như đất. Saṅkhayo có nghĩa là sự hủy diệt. Etaṃ dvedhāpathaṃ có nghĩa là con đường hai ngả này: chuyên tâm và không chuyên tâm. Bhavāya vibhavāya ca có nghĩa là cho sự tăng trưởng và không tăng trưởng. Tathā có nghĩa là: người ấy nên đặt mình vào con đường mà trí tuệ, được gọi là bhūri, có thể tăng trưởng. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน โปฏฺฐิลตฺเถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ. Vào cuối bài pháp, Trưởng lão Poṭṭhila đã chứng đắc quả A-la-hán. โปฏฺฐิลตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện Trưởng lão Poṭṭhila là câu chuyện thứ bảy. ๘. ปญฺจมหลฺลกตฺเถรวตฺถุ 8. 8. Câu chuyện năm vị Trưởng lão lớn tuổi วนํ ฉินฺทถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล มหลฺลเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vanaṃ chindatha, liên quan đến nhiều vị tỳ-khưu lớn tuổi. เต กิร คิหิกาเล สาวตฺถิยํ กุฏุมฺพิกา มหทฺธนา อญฺญมญฺญสหายกา เอกโต ปุญฺญานิ กโรนฺตา สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ‘‘มยํ มหลฺลกา, กึ โน ฆราวาเสนา’’ติ สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ปพฺพชึสุ, มหลฺลกภาเวน ปน ธมฺมํ ปริยาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตา วิหารปริยนฺเต ปณฺณสาลํ กาเรตฺวา เอกโตว วสึสุ. ปิณฺฑาย จรนฺตาปิ เยภุยฺเยน ปุตฺตทารสฺเสว เคหํ คนฺตฺวา ภุญฺชึสุ. เตสุ เอกสฺส ปุราณทุติยิกา มธุรปาจิกา นาม, สา เตสํ สพฺเพสมฺปิ อุปการิกา อโหสิ. กสฺมา สพฺเพปิ อตฺตนา ลทฺธาหารํ คเหตฺวา ตสฺสา เอว เคเห นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺติ? สาปิ เนสํ ยถาสนฺนิหิตํ สูปพฺยญฺชนํ เทติ. สา อญฺญตราพาเธน ผุฏฺฐา กาลมกาสิ. อถ เต มหลฺลกตฺเถรา สหายกสฺส เถรสฺส ปณฺณสาลาย สนฺนิปติตฺวา อญฺญมญฺญํ คีวาสุ คเหตฺวา ‘‘มธุรปาจิกา อุปาสิกา กาลกตา’’ติ วิลปนฺตา โรทึสุ. ภิกฺขูหิ จ สมนฺตโต อุปธาวิตฺวา ‘‘กึ อิทํ, อาวุโส’’ติ ปุฏฺฐา, ‘‘ภนฺเต, สหายกสฺส โน ปุราณทุติยิกา กาลกตา, สา อมฺหากํ อติวิย อุปการิกา. อิทานิ กุโต ตถารูปึ ลภิสฺสามาติ อิมินา การเณน โรทามา’’ติ อาหํสุ. Nghe nói, khi còn là hàng tại gia, các vị ấy là những gia chủ giàu có, là bạn bè của nhau ở thành Sāvatthī. Cùng nhau làm các việc phước, sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, họ nghĩ rằng: 'Chúng ta đã già rồi, đời sống gia đình còn có ích gì cho chúng ta nữa?' rồi xin bậc Đạo Sư cho xuất gia và đã được xuất gia. Tuy nhiên, do tuổi già, không thể học thông giáo pháp, họ đã cho dựng một am lá ở cuối tu viện và cùng nhau chung sống. Khi đi khất thực, phần lớn họ đều đến nhà của con trai và vợ mình để dùng bữa. Trong số họ, người vợ cũ của một vị tên là Madhurapācikā. Bà là người hộ độ cho tất cả các vị ấy. Vì thế, tất cả các vị đều mang vật thực mình nhận được đến nhà bà, ngồi lại và dùng bữa. Bà cũng cúng dường cho họ các món canh và thức ăn tùy theo những gì có sẵn. Bà bị một cơn bệnh nào đó và qua đời. Bấy giờ, các vị trưởng lão lớn tuổi ấy tụ tập tại am lá của vị trưởng lão bạn mình, ôm choàng cổ nhau, vừa than khóc vừa kêu la: 'Nữ cư sĩ Madhurapācikā đã mệnh chung rồi!' Các Tỳ-khưu từ khắp nơi chạy đến hỏi: 'Thưa chư hiền, chuyện gì đây?' Các vị ấy đáp: 'Thưa chư Tôn giả, người vợ cũ của bạn chúng tôi đã qua đời. Bà ấy là người hộ độ rất tận tình cho chúng tôi. Bây giờ, chúng tôi biết tìm đâu ra một người như vậy? Vì lý do đó mà chúng tôi khóc'. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต [Pg.265] ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ เต กากโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา สมุทฺทตีเร จรมานา สมุทฺทอูมิยา สมุทฺทํ ปเวเสตฺวา มาริตาย กากิยา โรทิตฺวา ปริเทวิตฺวา ตํ นีหริสฺสามาติ มุขตุณฺฑเกหิ มหาสมุทฺทํ อุสฺสิญฺจนฺตา กิลมึสู’’ติ อตีตํ อาหริตฺวา – Các Tỳ-khưu đã nêu lên câu chuyện trong pháp đường. Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các Tỳ-khưu, hiện các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Thưa, là câu chuyện này', Ngài nói: 'Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ đâu, mà trong quá khứ, các vị ấy đã tái sanh vào loài quạ, trong khi đi kiếm ăn ở bờ biển, vì một con quạ mái bị sóng biển cuốn vào biển và chết, họ đã khóc lóc, than van, và nghĩ rằng 'chúng ta sẽ vớt nó ra', rồi họ đã mệt lử khi cố tát cạn đại dương bằng mỏ của mình.' Nói vậy rồi, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘อปิ นุ หนุกา สนฺตา, มุขญฺจ ปริสุสฺสติ; โอรมาม น ปาเรม, ปูรเตว มโหทธี’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๔๖); Quai hàm quả thật mỏi mừ, và miệng cũng khô khốc; Ta tát nước nhưng không thể cạn, đại dương vẫn cứ đầy. อิมํ กากชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา เต ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ราคโทสโมหวนํ นิสฺสาย ตุมฺเหหิ อิทํ ทุกฺขํ ปตฺตํ, ตํ วนํ ฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ, เอวํ นิทฺทุกฺขา ภวิสฺสถา’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh con quạ này, Ngài gọi các Tỳ-khưu ấy và dạy: 'Này các Tỳ-khưu, vì nương vào khu rừng tham, sân, và si mà các ông đã gặp phải nỗi khổ này. Cần phải chặt phá khu rừng ấy. Làm như vậy, các ông sẽ trở thành người không còn đau khổ.' Nói xong, Ngài đọc những câu kệ này: ๒๘๓. 283. ‘‘วนํ ฉินฺทถ มา รุกฺขํ, วนโต ชายเต ภยํ; เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว. Hãy chặt khu rừng, đừng chặt cây, từ khu rừng, nỗi sợ hãi sanh ra. Hỡi các Tỳ-khưu, sau khi chặt cả rừng cây và bụi rậm, hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng. ๒๘๔. 284. ‘‘ยาว หิ วนโถ น ฉิชฺชติ,อณุมตฺโตปิ นรสฺส นาริสุ; ปฏิพทฺธมโนว ตาว โส,วจฺโฉ ขีรปโกว มาตรี’’ติ. Chừng nào bụi rậm, dù chỉ một chút nhỏ, của người nam đối với người nữ chưa được chặt đứt, chừng đó tâm của người ấy vẫn còn bị trói buộc, như con bê con còn bú sữa với mẹ nó. ตตฺถ มา รุกฺขนฺติ สตฺถารา หิ ‘‘วนํ ฉินฺทถา’’ติ วุตฺเต เตสํ อจิรปพฺพชิตานํ ‘‘สตฺถา อมฺเห วาสิอาทีนิ คเหตฺวา วนํ ฉินฺทาเปตี’’ติ รุกฺขํ ฉินฺทิตุกามตา อุปฺปชฺชิ. อถ เน ‘‘มยา ราคาทิกิเลสวนํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ, น รุกฺเข’’ติ ปฏิเสเธนฺโต ‘‘มา รุกฺข’’นฺติ อาห. วนโตติ ยถา ปากติกวนโต สีหาทิภยํ ชายติ, เอวํ ชาติอาทิภยมฺปิ กิเลสวนโต ชายตีติ อตฺโถ. วนญฺจ วนถญฺจาติ เอตฺถ มหนฺตา รุกฺขา วนํ นาม, ขุทฺทกา ตสฺมึ วเน ฐิตตฺตา วนถา นาม. ปุพฺพุปฺปตฺติกรุกฺขา วา วนํ นาม, อปราปรุปฺปตฺติกา วนถา นาม. เอวเมว มหนฺตมหนฺตา ภวากฑฺฒนกา กิเลสา วนํ นาม, ปวตฺติยํ วิปากทายกา วนถา นาม. ปุพฺพปฺปตฺติกา วนํ นาม, อปราปรุปฺปตฺติกา วนถา นาม. ตํ อุภยํ จตุตฺถมคฺคญาเณน ฉินฺทิตพฺพํ. เตนาห – ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติ. นิพฺพนา โหถาติ นิกฺกิเลสา โหถ. ยาว หิ วนโถติ ยาว เอส อณุมตฺโตปิ กิเลสวนโถ นรสฺส นารีสุ น ฉิชฺชติ[Pg.266], ตาว โส ขีรปโก วจฺโฉ มาตริ วิย ปฏิพทฺธมโน ลคฺคจิตฺโตว โหตีติ อตฺโถ. Trong đó, (cụm từ) 'đừng chặt cây' là vì khi bậc Đạo Sư nói 'hãy chặt khu rừng', trong tâm những vị Tỳ-khưu mới xuất gia ấy khởi lên ý muốn chặt cây, nghĩ rằng: 'Bậc Đạo Sư bảo chúng ta cầm búa và các dụng cụ khác để chặt rừng.' Bấy giờ, để ngăn họ lại, Ngài nói 'đừng chặt cây' với ý rằng: 'Ta nói điều này là nhắm đến khu rừng phiền não gồm tham, v.v., chứ không phải cây cối.' (Cụm từ) 'từ khu rừng' có nghĩa là: cũng như nỗi sợ hãi sư tử v.v. sanh khởi từ khu rừng tự nhiên, cũng vậy, nỗi sợ hãi về sanh, v.v. cũng sanh khởi từ khu rừng phiền não. Trong cụm từ 'cả rừng cây và bụi rậm', những cây lớn được gọi là 'rừng cây', những cây nhỏ vì mọc trong khu rừng ấy nên được gọi là 'bụi rậm'. Hoặc, những cây mọc trước được gọi là 'rừng cây', những cây mọc sau được gọi là 'bụi rậm'. Cũng vậy, những phiền não lớn lao, kéo dẫn vào các cõi hữu, được gọi là 'rừng cây'; những phiền não cho quả trong dòng đời được gọi là 'bụi rậm'. Những phiền não sanh khởi trước được gọi là 'rừng cây', những phiền não sanh khởi sau được gọi là 'bụi rậm'. Cả hai loại đó cần phải được chặt đứt bằng trí tuệ của đạo quả thứ tư. Vì thế, Ngài nói: 'sau khi chặt cả rừng cây và bụi rậm, hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng, hỡi các Tỳ-khưu'. 'Hãy trở thành người thoát ly khỏi rừng' nghĩa là hãy trở thành người không còn phiền não. (Câu kệ) 'Chừng nào bụi rậm' có nghĩa là: chừng nào bụi rậm phiền não này, dù chỉ một chút nhỏ, của người nam đối với người nữ chưa được chặt đứt, chừng đó tâm của người ấy vẫn còn bị trói buộc, dính mắc, giống như con bê con còn bú sữa với mẹ nó. เทสนาวสาเน ปญฺจปิ เต มหลฺลกตฺเถรา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp, cả năm vị trưởng lão lớn tuổi ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. ปญฺจมหลฺลกตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về năm vị trưởng lão lớn tuổi, phẩm thứ tám. ๙. สุวณฺณการตฺเถรวตฺถุ 9. Câu chuyện Trưởng lão con trai người thợ vàng อุจฺฉินฺทาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ 'Ucchinda', liên quan đến một vị đệ tử sống chung với Trưởng lão Sāriputta. เอโก กิร สุวณฺณการปุตฺโต อภิรูโป สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิ. เถโร ‘‘ตรุณานํ ราโค อุสฺสนฺโน โหตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺส ราคปฏิฆาตาย อสุภกมฺมฏฺฐานํ อทาสิ. ตสฺส ปน ตํ อสปฺปายํ. ตสฺมา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา เตมาสํ วายมนฺโต จิตฺเตกคฺคมตฺตมฺปิ อลภิตฺวา ปุน เถรสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา เถเรน ‘‘อุปฏฺฐิตํ เต, อาวุโส, กมฺมฏฺฐาน’’นฺติ วุตฺเต ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. อถสฺส เถโร ‘‘กมฺมฏฺฐานํ น สมฺปชฺชตีติ โวสานํ อาปชฺชิตุํ น วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ปุน ตเทว กมฺมฏฺฐานํ สาธุกํ กเถตฺวา อทาสิ. โส ทุติยวาเรปิ กิญฺจิ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต อาคนฺตฺวา เถรสฺส อาโรเจสิ. อถสฺส เถโรปิ สการณํ สอุปมํ กตฺวา ตเทว กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิ. โส ปุนปิ อาคนฺตฺวา กมฺมฏฺฐานสฺส อสมฺปชฺชนภาวํ กเถสิ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘การโก ภิกฺขุ อตฺตนิ วิชฺชมาเน กามจฺฉนฺทาทโย วิชฺชมานาติ อวิชฺชมาเน อวิชฺชมานาติ ปชานาติ. อยํ ภิกฺขุ การโก, โน อการโก, ปฏิปนฺโน, โน อปฺปฏิปนฺโน, อหํ ปเนตสฺส อชฺฌาสยํ น ชานามิ, พุทฺธเวเนยฺโย เอโส ภวิสฺสตี’’ติ ตํ อาทาย สายนฺหสมเย สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อยํ, ภนฺเต, มม สทฺธิวิหาริโก, อิมสฺส มยา อิมินา การเณน อิทํ นาม กมฺมฏฺฐานํ ทินฺน’’นฺติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. Nghe nói, có một người con trai của thợ kim hoàn, dung mạo khôi ngô, đã xuất gia với trưởng lão Sāriputta. Vị trưởng lão suy nghĩ: “Dục vọng của những người trẻ tuổi thường mãnh liệt,” rồi ban cho vị ấy đề mục thiền bất tịnh để đối trị tham ái. Nhưng đề mục ấy không thích hợp với vị ấy. Vì vậy, sau khi vào rừng, nỗ lực suốt ba tháng mà không đạt được dù chỉ một chút định tâm, vị ấy trở lại chỗ trưởng lão. Khi trưởng lão hỏi: “Này hiền giả, đề mục thiền của hiền giả đã hiện khởi chưa?”, vị ấy liền trình bày lại sự việc. Bấy giờ, trưởng lão nói: “Không nên đi đến kết luận rằng đề mục thiền không thành tựu,” rồi lại giảng giải kỹ lưỡng và ban cho chính đề mục thiền ấy. Lần thứ hai, vị ấy cũng không thể tạo ra được sự chứng đắc đặc biệt nào, liền trở về trình lại với trưởng lão. Bấy giờ, trưởng lão lại giảng giải chính đề mục thiền ấy, có cả lý do và ví dụ. Vị ấy lại trở về và nói về việc đề mục thiền không thành tựu. Trưởng lão suy nghĩ: “Một vị tỳ khưu hành thiền nhận biết các pháp như tham dục đang có mặt trong mình là đang có mặt, và không có mặt là không có mặt. Vị tỳ khưu này là người có hành trì, không phải không hành trì; là người có tu tập, không phải không tu tập. Nhưng ta không biết được khuynh hướng của vị này. Có lẽ vị này là người cần được chính Đức Phật giáo hóa.” Nghĩ vậy, ngài dẫn vị ấy đến yết kiến Đức Thế Tôn vào buổi chiều và trình bày: “Bạch Thế Tôn, đây là vị đệ tử cùng ở với con. Con đã ban cho vị này đề mục thiền tên là như vậy, vì lý do này,” rồi kể lại toàn bộ sự việc. อถ นํ สตฺถา ‘‘อาสยานุสยญาณํ นาเมตํ ปารมิโย ปูเรตฺวา ทสสหสฺสิโลกธาตุํ อุนฺนาเทตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺตานํ พุทฺธานํเยว วิสโย’’ติ [Pg.267] วตฺวา ‘‘กตรกุลา นุ โข เอส ปพฺพชิโต’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘สุวณฺณการกุลา’’ติ ญตฺวา อตีเต อตฺตภาเว โอโลเกนฺโต ตสฺส สุวณฺณการกุเลเยว ปฏิปาฏิยา นิพฺพตฺตานิ ปญฺจ อตฺตภาวสตานิ ทิสฺวา ‘‘อิมินา ทหเรน ทีฆรตฺตํ สุวณฺณการกมฺมํ กโรนฺเตน กณิการปุปฺผปทุมปุปฺผาทีนิ กริสฺสามีติ รตฺตสุวณฺณเมว สมฺปริวตฺติตํ, ตสฺมา อิมสฺส อสุภปฏิกูลกมฺมฏฺฐานํ น วฏฺฏติ, มนาปเมวสฺส กมฺมฏฺฐานํ สปฺปาย’’นฺติ จินฺเตตฺวา, ‘‘สาริปุตฺต, ตยา กมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา จตฺตาโร มาเส กิลมิตํ ภิกฺขุํ อชฺช ปจฺฉาภตฺเตเยว อรหตฺตํ ปตฺตํ ปสฺสิสฺสสิ, คจฺฉ ตฺว’’นฺติ เถรํ อุยฺโยเชตฺวา อิทฺธิยา จกฺกมตฺตํ สุวณฺณปทุมํ มาเปตฺวา ปตฺเตหิ เจว นาเลหิ จ อุทกพินฺทูนิ มุญฺจนฺตํ วิย กตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อิมํ ปทุมํ อาทาย วิหารปจฺจนฺเต วาลุกราสิมฺหิ ฐเปตฺวา สมฺมุขฏฺฐาเน ปลฺลงฺเกน นิสีทิตฺวา ‘โลหิตกํ โลหิตก’นฺติ ปริกมฺมํ กโรหี’’ติ อทาสิ. ตสฺส สตฺถุหตฺถโต ปทุมํ คณฺหนฺตสฺเสว จิตฺตํ ปสีทิ. โส วิหารปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา วาลุกํ อุสฺสาเปตฺวา ตตฺถ ปทุมนาลํ ปเวเสตฺวา สมฺมุเข ปลฺลงฺเกน นิสินฺโน ‘‘โลหิตกํ โลหิตก’’นฺติ ปริกมฺมํ อารภิ. อถสฺส ตงฺขณญฺเญว นีวรณานิ วิกฺขมฺภึสุ, อุปจารชฺฌานํ อุปฺปชฺชิ. ตทนนฺตรํ ปฐมชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ปญฺจหากาเรหิ วสีภาวํ ปาเปตฺวา ยถานิสินฺโนว ทุติยชฺฌานาทีนิปิ ปตฺวา วสีภูโต จตุตฺถชฺฌาเนน ฌานกีฬํ กีฬนฺโต นิสีทิ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói: “Tri kiến về khuynh hướng và tùy miên này là cảnh giới riêng của chư Phật, những bậc đã viên mãn các pháp ba-la-mật, làm chấn động mười ngàn thế giới và chứng đắc nhất thiết trí,” rồi Ngài quán xét: “Vị này xuất gia từ gia tộc nào?” và biết được: “Từ gia tộc thợ kim hoàn.” Khi nhìn lại các kiếp quá khứ, Ngài thấy năm trăm kiếp của vị ấy đã liên tục sinh ra trong gia tộc thợ kim hoàn và suy nghĩ: “Vị trẻ này, trong một thời gian dài, đã làm nghề thợ kim hoàn, với ý định làm ra các loại hoa như hoa kaṇikāra, hoa sen, v.v., nên đã liên tục chế tác vàng ròng. Vì vậy, đề mục thiền bất tịnh và đáng ghê tởm không thích hợp với vị này; chỉ có đề mục thiền dễ chịu mới thích hợp.” Nghĩ vậy, Ngài phán: “Này Sāriputta, hôm nay, ngay sau buổi ăn, con sẽ thấy vị tỳ khưu mà con đã làm cho mệt nhọc suốt bốn tháng bằng cách ban cho một đề mục thiền, sẽ chứng đắc quả A-la-hán. Con hãy đi đi.” Sau khi cho vị trưởng lão đi, Ngài dùng thần thông hóa hiện một đóa sen vàng lớn bằng bánh xe, làm cho nó như đang nhỏ những giọt nước từ cánh và cuống, rồi ban cho và dạy rằng: “Này tỳ khưu, hãy cầm lấy đóa sen này, đặt nó trên một đống cát ở cuối tu viện, ngồi kiết-già ở một nơi đối diện và thực hành công phu ban đầu bằng cách niệm ‘màu đỏ, màu đỏ’.” Ngay khi nhận đóa sen từ tay Đức Thế Tôn, tâm của vị ấy trở nên trong sáng. Vị ấy đi đến cuối tu viện, vun một đống cát, cắm cuống sen vào đó, rồi ngồi kiết-già đối diện và bắt đầu công phu ban đầu: “màu đỏ, màu đỏ.” Ngay lúc ấy, các triền cái của vị ấy được trấn áp, cận định phát sinh. Ngay sau đó, vị ấy làm phát sinh sơ thiền, đạt đến sự thuần thục qua năm phương diện, và ngay trong tư thế ngồi đó, vị ấy cũng đạt đến nhị thiền và các tầng thiền kế tiếp, trở nên thuần thục, rồi an trú, vui hưởng thiền lạc với tứ thiền. สตฺถา ตสฺส ฌานานํ อุปฺปนฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘สกฺขิสฺสติ นุ โข เอส อตฺตโน ธมฺมตาย อุตฺตริ วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุ’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘น สกฺขิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ‘‘ตํ ปทุมํ มิลายตู’’ติ อธิฏฺฐหิ. ตํ หตฺเถหิ มทฺทิตปทุมํ มิลายนฺตํ วิย กาฬวณฺณํ อโหสิ. โส ฌานา วุฏฺฐาย ตํ โอโลเกตฺวา ‘‘กึ นุ โข อิมํ ปทุมํ ชราย ปหฏํ ปญฺญายติ, อนุปาทิณฺณเกปิ เอวํ ชราย อภิภุยฺยมาเน อุปาทิณฺณเก กถาว นตฺถิ. อิทมฺปิ หิ ชรา อภิภวิสฺสตี’’ติ อนิจฺจลกฺขณํ ปสฺสิ. ตสฺมึ ปน ทิฏฺเฐ ทุกฺขลกฺขณญฺจ อนตฺตลกฺขณญฺจ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตสฺส ตโย ภวา อาทิตฺตา วิย กณฺเฑ พทฺธกุณปา วิย จ ขายึสุ. ตสฺมึ ขเณ ตสฺส อวิทูเร กุมารกา เอกํ สรํ โอตริตฺวา กุมุทานิ ภญฺชิตฺวา ถเล ราสึ กโรนฺติ. โส ชเล จ ถเล จ กุมุทานิ โอโลเกสิ. อถสฺส ชเล กุมุทานิ อภิรูปานิ อุทกปคฺฆรนฺตานิ วิย อุปฏฺฐหึสุ, อิตรานิ อคฺคคฺเคสุ ปริมิลาตานิ[Pg.268]. โส ‘‘อนุปาทิณฺณกํ ชรา เอวํ ปหรติ, อุปาทิณฺณกํ กึ ปน น ปหริสฺสตี’’ติ สุฏฺฐุตรํ อนิจฺจลกฺขณาทีนิ อทฺทส. สตฺถา ‘‘ปากฏีภูตํ อิทานิ อิมสฺส ภิกฺขุโน กมฺมฏฺฐาน’’นฺติ ญตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺนโกว โอภาสํ มุญฺจิ, โส ตสฺส มุขํ ปหริ. อถสฺส ‘‘กึ นุ โข เอต’’นฺติ โอโลเกนฺตสฺส สตฺถา อาคนฺตฺวา สมฺมุเข ฐิโต วิย อโหสิ. โส อุฏฺฐาย อญฺชลึ ปคฺคณฺหิ. อถสฺส สตฺถา สปฺปายํ สลฺลกฺเขตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Thế Tôn, biết rằng các tầng thiền đã phát sinh nơi vị ấy, liền quán xét: “Liệu vị này có thể tự mình, do bản chất pháp của mình, tạo ra sự chứng đắc thù thắng cao hơn không?” và biết rằng: “Sẽ không thể,” Ngài bèn chú nguyện: “Mong rằng đóa sen kia héo đi.” Đóa sen ấy trở nên sẫm màu, như thể một đóa sen đang héo úa vì bị tay vò nát. Vị ấy, sau khi xuất thiền, nhìn vào đóa sen và nghĩ: “Tại sao đóa sen này lại có vẻ bị sự già héo tác động? Nếu ngay cả vật vô chấp thủ cũng bị sự già héo chi phối như vậy, thì nói gì đến vật có chấp thủ. Thật vậy, thân này rồi cũng sẽ bị sự già héo chinh phục.” Như thế, vị ấy thấy được tướng vô thường. Khi tướng ấy được thấy, tướng khổ và tướng vô ngã cũng liền được thấy. Đối với vị ấy, ba cõi hữu ái hiện ra như đang bốc cháy, và như một tử thi buộc vào cổ. Vào lúc ấy, ở gần đó, vài đứa trẻ đi xuống một cái ao, bẻ những bông súng và chất thành đống trên bờ. Vị ấy nhìn những bông súng ở dưới nước và trên bờ. Bấy giờ, những bông súng dưới nước hiện ra rất đẹp, như đang rỉ nước; những bông còn lại thì đã héo ở đầu ngọn. Vị ấy thấy rõ hơn các tướng vô thường, v.v., và nghĩ: “Sự già héo tác động đến vật vô chấp thủ như thế này, thì tại sao nó lại không tác động đến vật có chấp thủ?” Đức Thế Tôn, biết rằng: “Bây giờ, đề mục thiền đã trở nên rõ ràng đối với vị tỳ khưu này,” liền phóng một luồng ánh sáng trong khi vẫn đang ngự tại hương phòng. Luồng sáng ấy chiếu vào mặt vị ấy. Bấy giờ, khi vị ấy đang nhìn và nghĩ: “Đây là gì vậy?”, Đức Thế Tôn hiện ra như thể đã đến và đang đứng trước mặt. Vị ấy đứng dậy và chắp tay. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, nhận thấy điều thích hợp, liền nói lên kệ này – ๒๘๕. 285. ‘‘อุจฺฉินฺท สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา; สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ. “Hãy cắt đứt ái luyến của tự thân, như tay ngắt đóa hoa súng mùa thu. Hãy tu tập chính con đường tịch tịnh, Niết-bàn do bậc Thiện Thệ thuyết giảng.” ตตฺถ อุจฺฉินฺทาติ อรหตฺตมคฺเคน อุจฺฉินฺท. สารทิกนฺติ สรทกาเล นิพฺพตฺตํ. สนฺติมคฺคนฺติ นิพฺพานคามึ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ. พฺรูหยาติ วฑฺฒย. นิพฺพานญฺหิ สุคเตน เทสิตํ, ตสฺมา ตสฺส มคฺคํ ภาเวหีติ อตฺโถ. Trong câu kệ ấy, `ucchinda` có nghĩa là: hãy đoạn trừ bằng đạo quả A-la-hán. `Sāradikaṃ` có nghĩa là: sanh vào mùa thu. `Santimaggaṃ` có nghĩa là: con đường Bát chánh đạo đưa đến Niết-bàn. `Brūhaya` có nghĩa là: hãy làm cho tăng trưởng. Vì rằng Niết-bàn đã được đức Thiện Thệ thuyết giảng, do đó, hãy tu tập con đường của pháp ấy. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ. Vào lúc kết thúc bài pháp, vị tỳ-khưu ấy đã an trú vào quả vị A-la-hán. สุวณฺณการตฺเถรวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về trưởng lão con trai người thợ vàng, phẩm thứ chín. ๑๐. มหาธนวาณิชวตฺถุ 10. Câu chuyện về thương gia Mahādhana อิธ วสฺสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาธนวาณิชํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Idha vassaṃ`, liên quan đến một thương gia tên là Mahādhana. โส กิร พาราณสิโต กุสุมฺภรตฺตานํ วตฺถานํ ปญฺจ สกฏสตานิ ปูเรตฺวา วณิชฺชาย สาวตฺถึ อาคโต นทีตีรํ ปตฺวา ‘‘สฺเว นทึ อุตฺตริสฺสามี’’ติ ตตฺเถว สกฏานิ โมเจตฺวา วสิ. รตฺตึ มหาเมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา วสฺสิ. นที สตฺตาหํ อุทกสฺส ปูรา อฏฺฐาสิ. นาคราปิ สตฺตาหํ นกฺขตฺตํ กีฬึสุ. กุสุมฺภรตฺเตหิ วตฺเถหิ กิจฺจํ น นิฏฺฐิตํ. วาณิโช จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ทูรํ อาคโต. สเจ ปุน คมิสฺสามิ, ปปญฺโจ ภวิสฺสติ. อิเธว วสฺสญฺจ เหมนฺตญฺจ คิมฺหญฺจ มม กมฺมํ กโรนฺโต วสิตฺวา อิมานิ วิกฺกิณิสฺสามี’’ติ. สตฺถา นคเร ปิณฺฑาย จรนฺโต ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา สิตํ ปาตุกริตฺวา อานนฺทตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ อาห – ‘‘ทิฏฺโฐ [Pg.269] เต, อานนฺท, มหาธนวาณิโช’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. โส อตฺตโน ชีวิตนฺตรายํ อชานิตฺวา อิมํ สํวจฺฉรํ อิเธว วสิตฺวา ภณฺฑํ วิกฺกิณิตุํ จิตฺตมกาสีติ. ‘‘กึ ปน ตสฺส, ภนฺเต, อนฺตราโย ภวิสฺสตี’’ติ? สตฺถา ‘‘อามานนฺท, สตฺตาหเมว ชีวิตฺวา โส มจฺจุมุเข ปติสฺสตี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, vị thương gia ấy từ xứ Bārāṇasī, chất đầy năm trăm cỗ xe vải được nhuộm bằng hoa hồng hoa, đã đến thành Sāvatthī để buôn bán. Khi đến bờ sông, ông ta nghĩ: "Ngày mai ta sẽ qua sông," rồi cho tháo dỡ các cỗ xe và trú lại ngay tại đó. Vào ban đêm, một trận mưa lớn nổi lên và trút xuống. Dòng sông đầy nước suốt bảy ngày. Dân chúng trong thành cũng vui chơi lễ hội suốt bảy ngày. Việc buôn bán vải nhuộm hoa hồng hoa vẫn chưa xong. Vị thương gia suy nghĩ: "Ta đã từ xa đến. Nếu quay lại lần nữa, sẽ bị chậm trễ. Ta sẽ ở lại đây, vừa làm công việc của mình trong mùa mưa, mùa đông, và mùa hạ, rồi bán hết số hàng này." Bậc Đạo Sư, khi đang đi khất thực trong thành, biết được tâm niệm của ông ta, bèn mỉm cười. Khi được trưởng lão Ānanda hỏi về lý do mỉm cười, Ngài nói: "Này Ānanda, ông có thấy vị thương gia Mahādhana không?" "Bạch Thế Tôn, có ạ." "Ông ta không biết đến sự nguy hiểm đến tính mạng của mình, nên đã khởi tâm rằng sẽ ở lại đây suốt năm nay để bán hàng hóa." "Bạch Thế Tôn, vậy có sự nguy hiểm nào sẽ xảy đến cho ông ấy không?" Bậc Đạo Sư đáp: "Phải, này Ānanda, ông ta chỉ sống được bảy ngày nữa rồi sẽ rơi vào miệng của thần chết," rồi Ngài đã nói lên những câu kệ này: ‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว; น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา. Hãy nỗ lực tinh tấn ngay hôm nay, ai biết được cái chết ngày mai? Vì rằng chúng ta không có hẹn ước gì với thần chết và đại quân của y. ‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ; ตํ เว ภทฺเทกรตฺโตติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ. (ม. นิ. ๓.๒๗๒); Người sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, bậc Thánh nhân, bậc Mâu-ni, gọi người ấy là người có một đêm an lành. คจฺฉามิสฺส, ภนฺเต, อาโรเจสฺสามีติ. วิสฺสตฺโถ คจฺฉานนฺทาติ. เถโร สกฏฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภิกฺขาย จริ. วาณิโช เถรํ อาหาเรน ปติมาเนสิ. อถ นํ เถโร อาห – ‘‘กิตฺตกํ กาลํ อิธ วสิสฺสสี’’ติ? ‘‘ภนฺเต, อหํ ทูรโต อาคโต’’. สเจ ปุน คมิสฺสามิ, ปปญฺโจ ภวิสฺสติ, อิมํ สํวจฺฉรํ อิธ วสิตฺวา ภณฺฑํ วิกฺกิณิตฺวา คมิสฺสามีติ. อุปาสก, ทุชฺชาโน ชีวิตนฺตราโย, อปฺปมาทํ กาตุํ วฏฺฏตีติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, อนฺตราโย ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘อาม, อุปาสก, สตฺตาหเมว เต ชีวิตํ ปวตฺติสฺสตีติ’’. โส สํวิคฺคมานโส หุตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา อนุโมทนตฺถาย ปตฺตํ คณฺหิ. อถสฺส สตฺถา อนุโมทนํ กโรนฺโต, ‘‘อุปาสก, ปณฺฑิเตน นาม ‘อิเธว วสฺสาทีนิ วสิสฺสามิ, อิทญฺจิทญฺจ กมฺมํ ปโยเชสฺสามี’ติ จินฺเตตุํ น วฏฺฏติ, อตฺตโน ปน ชีวิตนฺตรายเมว จินฺเตตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – "Bạch Thế Tôn, con sẽ đi báo cho ông ấy." "Này Ānanda, hãy cứ tự nhiên đi." Vị trưởng lão đi đến nơi đỗ xe và đi khất thực. Vị thương gia đã cúng dường vật thực cho trưởng lão. Sau đó, trưởng lão hỏi ông ta: "Ông sẽ ở đây bao lâu?" "Bạch ngài, con từ xa đến. Nếu quay lại lần nữa, sẽ bị chậm trễ, nên con sẽ ở lại đây suốt năm nay, bán hết hàng hóa rồi mới đi." "Này thiện tín, sự nguy hiểm đến tính mạng rất khó biết, nên phải không dể duôi." "Bạch ngài, vậy có sự nguy hiểm nào sẽ xảy đến không?" "Phải, này thiện tín, mạng sống của ông chỉ kéo dài bảy ngày nữa thôi." Ông ta lòng đầy xúc động, đã thỉnh mời Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và nhận lấy bát của bậc Đạo Sư để nghe pháp tùy hỷ. Khi ấy, bậc Đạo Sư, trong lúc thuyết pháp tùy hỷ, đã nói: "Này thiện tín, người có trí không nên suy nghĩ rằng: 'Ta sẽ ở lại đây qua mùa mưa và các mùa khác, ta sẽ làm công việc này việc nọ,' mà chỉ nên suy niệm về sự nguy hiểm đến tính mạng của chính mình," rồi Ngài nói lên câu kệ này: ๒๘๖. 286. ‘‘อิธ วสฺสํ วสิสฺสามิ, อิธ เหมนฺตคิมฺหิสุ; อิติ พาโล วิจินฺเตติ, อนฺตรายํ น พุชฺฌตี’’ติ. Ta sẽ ở đây trong mùa mưa, ở đây trong mùa đông và mùa hạ; kẻ ngu si suy nghĩ như vậy, không nhận thấy hiểm nguy. ตตฺถ อิธ วสฺสนฺติ อิมสฺมึ ฐาเน อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺโต จตุมาสํ วสฺสํ วสิสฺสามิ. เหมนฺตคิมฺหิสูติ เหมนฺตคิมฺเหสุปิ ‘‘จตฺตาโร มาเส อิทญฺจิทญฺจ กโรนฺโต อิเธว วสิสฺสามี’’ติ เอวํ ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกํ อตฺถํ อชานนฺโต พาโล วิจินฺเตติ. อนฺตรายนฺติ ‘‘อสุกสฺมึ นาม กาเล วา เทเส วา วเย วา มริสฺสามี’’ติ อตฺตโน ชีวิตนฺตรายํ น พุชฺฌตีติ. Trong câu kệ ấy, `idha vassaṃ` có nghĩa là: ta sẽ ở lại nơi này, làm việc này việc nọ, trong suốt bốn tháng mùa mưa. `Hemantagimhisu` có nghĩa là: trong mùa đông và mùa hạ cũng vậy, "ta sẽ ở lại chính nơi này, làm việc này việc nọ, trong suốt bốn tháng." Như vậy, kẻ ngu si, không biết đến lợi ích trong hiện tại và tương lai, đã suy nghĩ. `Antarāyaṃ na bujjhati` có nghĩa là: không nhận biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của chính mình, rằng "ta sẽ chết vào thời điểm nào đó, ở nơi nào đó, hay ở tuổi nào đó." เทสนาวสาเน [Pg.270] โส วาณิโช โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ. วาณิโชปิ สตฺถารํ อนุคนฺตฺวา นิวตฺติตฺวา ‘‘สีสโรโค วิย เม อุปฺปนฺโน’’ติ สยเน นิปชฺชิ, ตถานิปนฺโนว กาลํ กตฺวา ตุสิตวิมาเน นิพฺพตฺติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, vị thương gia ấy đã an trú vào quả vị Nhập lưu, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. Vị thương gia sau khi tiễn bậc Đạo Sư trở về, nói rằng: "Tôi cảm thấy như bị đau đầu," rồi nằm xuống giường. Ngay khi đang nằm như vậy, ông đã mệnh chung và tái sanh tại cung trời Tusita. มหาธนวาณิชวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về thương gia Mahādhana, phẩm thứ mười. ๑๑. กิสาโคตมีวตฺถุ 11. Câu chuyện về nàng Kisāgotamī ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กิสาโคตมึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ สหสฺสวคฺเค – Khi đang an trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Taṃ puttapasusammattanti`, liên quan đến nàng Kisāgotamī. Câu chuyện (được kể trong) Phẩm Ngàn – ‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อมตํ ปทํ; เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อมตํ ปท’’นฺติ. (ธ. ป. ๑๑๔) – Người nào sống trăm năm, không thấy được pháp bất tử; tốt hơn là sống một ngày, mà thấy được pháp bất tử. คาถาวณฺณนาย วิตฺถาเรตฺวา กถิตํ. ตทา หิ สตฺถา ‘‘กิสาโคตมิ ลทฺธา เต เอกจฺฉรมตฺตา สิทฺธตฺถกา’’ติ อาห. ‘‘น ลทฺธา, ภนฺเต, สกลคาเม ชีวนฺเตหิ กิร มตกา เอว พหุตรา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ตฺวํ ‘มเมว ปุตฺโต มโต’ติ สลฺลกฺเขสิ, ธุวธมฺโม เอส สพฺพสตฺตานํ. มจฺจุราชา หิ สพฺพสตฺเต อปริปุณฺณชฺฌาสเย เอว มโหโฆ วิย ปริกฑฺฒมาโน อปายสมุทฺเท ปกฺขิปตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – (Câu chuyện) đã được kể chi tiết trong phần chú giải câu kệ. Khi ấy, bậc Đạo Sư hỏi: "Này Kisāgotamī, con đã tìm được một nhúm hạt cải chưa?" "Bạch Thế Tôn, con không tìm được. Trong khắp làng, người chết quả thật còn nhiều hơn người sống." Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với nàng: "Con cứ nghĩ rằng 'chỉ có con trai của ta chết,' nhưng đó là định luật bất biến cho tất cả chúng sanh. Vì rằng, tử vương, giống như một trận lũ lớn, cuốn trôi tất cả chúng sanh khi lòng ham muốn của họ chưa được thỏa mãn, và ném họ vào biển khổ của các cõi dữ." Nói vậy xong, trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên câu kệ này: ๒๘๗. 287. ‘‘ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตํ, พฺยาสตฺตมนสํ นรํ; สุตฺตํ คามํ มโหโฆว, มจฺจุ อาทาย คจฺฉตี’’ติ. Người say đắm con cái và súc vật, tâm trí bị trói buộc; thần chết mang người ấy đi, như trận lụt lớn cuốn trôi một ngôi làng đang ngủ. ตตฺถ ตํ ปุตฺตปสุสมฺมตฺตนฺติ ตํ รูปพลาทิสมฺปนฺเน ปุตฺเต จ ปสู จ ลภิตฺวา ‘‘มม ปุตฺตา อภิรูปา พลสมฺปนฺนา ปณฺฑิตา สพฺพกิจฺจสมตฺถา, มม โคณา อภิรูปา อโรคา มหาภารวหา, มม คาวี พหุขีรา’’ติ เอวํ ปุตฺเตหิ จ ปสูหิ จ สมฺมตฺตํ นรํ. พฺยาสตฺตมนสนฺติ หิรญฺญสุวณฺณาทีสุ วา ปตฺตจีวราทีสุ วา กิญฺจิเทว ลภิตฺวา ตโต อุตฺตริตรํ ปตฺถนตาย อาสตฺตมานสํ วา, จกฺขุวิญฺเญยฺยาทีสุ อารมฺมเณสุ วุตฺตปฺปกาเรสุ วา ปริกฺขาเรสุ ยํ ยํ ลทฺธํ โหติ, ตตฺถ ตตฺเถว ลคฺคนตาย พฺยาสตฺตมานสํ [Pg.271] วา. สุตฺตํ คามนฺติ นิทฺทํ อุปคตํ สตฺตนิกายํ. มโหโฆวาติ ยถา เอวรูปํ คามํ คมฺภีรวิตฺถโต มหนฺโต มหานทีนํ โอโฆ อนฺตมโส สุนขมฺปิ อเสเสตฺวา สพฺพํ อาทาย คจฺฉติ, เอวํ วุตฺตปฺปการํ นรํ มจฺจุ อาทาย คจฺฉตีติ อตฺโถ. Trong ấy, câu “taṃ puttapasusammattanti” có nghĩa là: người đàn ông say sưa với con cái và gia súc như vầy: sau khi có được những người con và gia súc có đầy đủ sắc đẹp, sức mạnh v.v..., (nghĩ rằng): “Các con của ta xinh đẹp, có sức mạnh, thông thái, có khả năng làm mọi công việc; các con bò đực của ta xinh đẹp, không bệnh tật, có thể kéo được vật nặng; các con bò cái của ta cho nhiều sữa”. Câu “byāsattamanasanti” có nghĩa là: người có tâm dính mắc do mong muốn nhiều hơn nữa sau khi đã có được một chút gì đó như vàng bạc, y bát v.v...; hoặc người có tâm dính mắc do sự bám víu vào chính những vật dụng nào đã có được trong các vật dụng đã nói hoặc trong các đối tượng như cảnh sắc v.v... Câu “suttaṃ gāmanti” có nghĩa là: tập thể chúng sanh đã chìm vào giấc ngủ. Câu “mahoghovāti” có nghĩa là: cũng như dòng lũ lớn của một con sông lớn, sâu và rộng, cuốn trôi đi tất cả, không chừa lại ngay cả một con chó trong một ngôi làng như vậy; cũng thế, tử thần cuốn đi người đàn ông đã được nói đến. เทสนาวสาเน กิสาโคตมี โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp, bà Kisāgotamī đắc quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người đã đến dự. กิสาโคตมีวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện về bà Kisāgotamī, là chuyện thứ mười một. ๑๒. ปฏาจาราวตฺถุ 12. Câu chuyện về bà Paṭācārā น สนฺติ ปุตฺตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปฏาจารํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ สหสฺสวคฺเค – Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Na santi puttā”, liên quan đến bà Paṭācārā. Câu chuyện (được kể trong) Phẩm Ngàn – ‘‘โย จ วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อุทยพฺพยํ; เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อุทยพฺพย’’นฺติ. (ธ. ป. ๑๑๓) – “Ai sống một trăm năm, không thấy sự sanh diệt; tốt hơn là sống một ngày, thấy được sự sanh diệt.” (Pháp Cú 113) – คาถาวณฺณนาย วิตฺถาเรตฺวา กถิตํ. ตทา ปน สตฺถา ปฏาจารํ ตนุภูตโสกํ ญตฺวา ‘‘ปฏาจาเร ปุตฺตาทโย นาม ปรโลกํ คจฺฉนฺตสฺส ตาณํ วา เลณํ วา สรณํ วา ภวิตุํ น สกฺโกนฺติ, ตสฺมา วิชฺชมานาปิ เต น สนฺติเยว. ปณฺฑิเตน ปน สีลํ วิโสเธตฺวา อตฺตโน นิพฺพานคามิมคฺคเมว โสเธตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ ngôn. Khi ấy, đức Thế Tôn biết rằng nỗi sầu muộn của bà Paṭācārā đã vơi đi, Ngài dạy rằng: “Này Paṭācārā, những người như con cái v.v... không thể là nơi bảo vệ, nơi ẩn náu, hay nơi nương tựa cho người đi sang thế giới bên kia. Vì vậy, dù họ có hiện hữu, họ cũng như không hiện hữu. Bậc trí nên thanh lọc giới hạnh và tự mình thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn.” Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc những kệ ngôn này – ๒๘๘. 288. ‘‘น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย, น ปิตา นาปิ พนฺธวา; อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา. “Không con cái bảo vệ, không cha cũng không bà con; với người bị thần chết bắt, không có sự bảo vệ nơi thân quyến. ๒๘๙. 289. ‘‘เอตมตฺถวสํ ญตฺวา, ปณฺฑิโต สีลสํวุโต; นิพฺพานคมนํ มคฺคํ, ขิปฺปเมว วิโสธเย’’ติ. “Biết rõ ý nghĩa này, bậc trí được giới thu thúc, nên nhanh chóng thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn.” ตตฺถ ตาณายาติ ตาณภาวาย ปติฏฺฐานตฺถาย. พนฺธวาติ ปุตฺเต จ มาตาปิตโร จ ฐเปตฺวา อวเสสา ญาติสุหชฺชา. อนฺตเกนาธิปนฺนสฺสาติ มรเณน อภิภูตสฺส. ปวตฺติยญฺหิ ปุตฺตาทโย อนฺนปานาทิทาเนน [Pg.272] เจว อุปฺปนฺนกิจฺจนิตฺถรเณน จ ตาณา หุตฺวาปิ มรณกาเล เกนจิ อุปาเยน มรณํ ปฏิพาหิตุํ อสมตฺถตาย ตาณตฺถาย เลณตฺถาย น สนฺติ นาม. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา’’ติ. เอตมตฺถวสนฺติ เอวํ เตสํ อญฺญมญฺญสฺส ตาณํ ภวิตุํ อสมตฺถภาวสงฺขาตํ การณํ ชานิตฺวา ปณฺฑิโต จตุปาริสุทฺธิสีเลน สํวุโต รกฺขิตโคปิโต หุตฺวา นิพฺพานคมนํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ สีฆํ สีฆํ วิโสเธยฺยาติ อตฺโถ. Trong ấy, “tāṇāya” có nghĩa là để bảo vệ, để làm nơi nương tựa. “Bandhavā” là những người thân và bạn bè còn lại, ngoại trừ con cái và cha mẹ. “Antakenādhipannassa” là người bị cái chết khuất phục. Thật vậy, trong cuộc sống, dù con cái v.v... là nơi bảo vệ bằng cách cho đồ ăn thức uống và hoàn thành các công việc phát sinh, nhưng vào lúc lâm chung, do không có khả năng ngăn cản cái chết bằng bất kỳ phương tiện nào, nên họ không được gọi là nơi bảo vệ hay nơi ẩn náu. Do đó, có câu nói: “natthi ñātīsu tāṇatā” (không có sự bảo vệ nơi thân quyến). “Etamatthavasaṃ” có nghĩa là: bậc trí sau khi biết được lý do này, tức là tình trạng không thể là nơi bảo vệ cho nhau của họ, được thu thúc, bảo vệ, gìn giữ bởi Tứ Thanh Tịnh Giới, nên nhanh chóng thanh lọc Bát Chánh Đạo dẫn đến Niết-bàn. เทสนาวสาเน ปฏาจารา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, อญฺเญ จ พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, bà Paṭācārā đắc quả Tu-đà-hoàn, và nhiều người khác cũng chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v... ปฏาจาราวตฺถุ ทฺวาทสมํ. Câu chuyện về bà Paṭācārā, là chuyện thứ mười hai. มคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Phẩm Con Đường đã kết thúc. วีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi. ๒๑. ปกิณฺณกวคฺโค 21. Phẩm Tạp Lục ๑. อตฺตโนปุพฺพกมฺมวตฺถุ 1. Câu chuyện về nghiệp quá khứ của chính mình มตฺตาสุขปริจฺจาคาติ [Pg.273] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Mattāsukhapariccāgā”, liên quan đến nghiệp quá khứ của chính Ngài. เอกสฺมิญฺหิ สมเย เวสาลี อิทฺธา อโหสิ ผีตา พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา. ตตฺถ หิ วาเรน วาเรน รชฺชํ กาเรนฺตานํ ขตฺติยานํเยว สตฺตสตาธิกานิ สตฺตสหสฺสานิ สตฺต จ ขตฺติยา อเหสุํ. เตสํ วสนตฺถาย ตตฺตกาเยว ปาสาทา ตตฺตกาเนว กูฏาคารานิ อุยฺยาเน วิหารตฺถาย ตตฺตกาเยว อารามา จ โปกฺขรณิโย จ อเหสุํ. สา อปเรน สมเยน ทุพฺภิกฺขา อโหสิ ทุสฺสสฺสา. ตตฺถ ฉาตกภเยน ปฐมํ ทุคฺคตมนุสฺสา กาลมกํสุ. เตสํ เตสํ ตตฺถ ตตฺถ ฉฑฺฑิตานํ กุณปานํ คนฺเธน อมนุสฺสา นครํ ปวิสึสุ. อมนุสฺสูปทฺทเวน พหุตรา กาลมกํสุ. เตสํ กุณปคนฺธปฏิกฺกูลตาย สตฺตานํ อหิวาตโรโค อุปฺปชฺชิ. เอวํ ทุพฺภิกฺขภยํ อมนุสฺสภยํ โรคภยนฺติ ตีณิ ภยานิ อุปฺปชฺชึสุ. Thật vậy, vào một thời, thành Vesālī rất hùng mạnh, thịnh vượng, đông dân và người ở chen chúc. Ở đó, có bảy ngàn bảy trăm lẻ bảy vị vua thuộc dòng Sát-đế-lỵ thay phiên nhau trị vì. Để họ ở, có bấy nhiêu cung điện, bấy nhiêu lâu đài có mái nhọn, và để họ vui chơi trong các công viên, cũng có bấy nhiêu khu vườn và hồ sen. Về sau, thành ấy bị nạn đói, mùa màng thất bát. Ở đó, do nạn đói, trước tiên những người nghèo khổ đã chết. Do mùi hôi từ các tử thi bị vứt bỏ đây đó của họ, các phi nhân đã vào thành. Do sự quấy nhiễu của phi nhân, nhiều người hơn đã chết. Do mùi hôi thối ghê tởm của các tử thi, bệnh dịch tả đã phát sinh trong chúng sanh. Như vậy, ba nỗi sợ hãi đã phát sinh: nạn đói, nạn phi nhân, và nạn dịch bệnh. นครวาสิโน สนฺนิปติตฺวา ราชานํ อาหํสุ – ‘‘มหาราช, อิมสฺมึ นคเร ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, อิโต ปุพฺเพ ยาว สตฺตมา ราชปริวฏฺฏา เอวรูปํ ภยํ นาม น อุปฺปนฺนปุพฺพํ. อธมฺมิกราชูนญฺหิ กาเล เอวรูปํ ภยํ อุปฺปชฺชตี’’ติ. ราชา สนฺถาคาเร สพฺเพสํ สนฺนิปาตํ กาเรตฺวา ‘‘สเจ เม อธมฺมิกภาโว อตฺถิ, ตํ วิจินถา’’ติ อาห. เวสาลิวาสิโน สพฺพํ ปเวณิ วิจินนฺตา รญฺโญ กญฺจิ โทสํ อทิสฺวา, ‘‘มหาราช, นตฺถิ เต โทโส’’ติ วตฺวา ‘‘กถํ นุ โข อิทํ อมฺหากํ ภยํ วูปสมํ คจฺเฉยฺยา’’ติ มนฺตยึสุ. ตตฺถ เอกจฺเจหิ ‘‘พลิกมฺเมน อายาจนาย มงฺคลกิริยายา’’ติ วุตฺเต สพฺพมฺปิ ตํ วิธึ กตฺวา ปฏิพาหิตุํ นาสกฺขึสุ. อถญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘‘ฉ สตฺถาโร มหานุภาวา, เตสุ อิธาคตมตฺเตสุ ภยํ วูปสเมยฺยา’’ติ. อปเร ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปนฺโน. โส หิ ภควา สพฺพสตฺตหิตาย ธมฺมํ เทเสติ, มหิทฺธิโก มหานุภาโว. ตสฺมึ อิธ อาคเต อิมานิ [Pg.274] ภยานิ วูปสเมยฺยุ’’นฺติ อาหํสุ. เตสํ วจนํ สพฺเพปิ อภินนฺทิตฺวา ‘‘กหํ นุ โข โส ภควา เอตรหิ วิหรตี’’ติ อาหํสุ. ตทา ปน สตฺถา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส ปฏิญฺญํ ทตฺวา เวฬุวเน วิหรติ. เตน จ สมเยน พิมฺพิสารสมาคเม พิมฺพิสาเรน สทฺธึ โสตาปตฺติผลํ ปตฺโต มหาลิ นาม ลิจฺฉวี ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. Dân chúng trong thành tụ họp lại, tâu với vua rằng: "Tâu Đại vương, trong thành này có ba tai họa đã phát sanh. Trước đây, trải qua bảy đời vua, tai họa như thế này chưa từng phát sanh. Thật vậy, vào thời của các vị vua không theo chánh pháp, tai họa như thế này mới phát sanh." Vua cho triệu tập tất cả mọi người tại hội trường và nói: "Nếu ta có hành vi nào không đúng chánh pháp, hãy điều tra việc đó." Dân chúng Vesālī, sau khi điều tra tất cả các truyền thống, không thấy lỗi lầm nào của nhà vua, bèn nói: "Tâu Đại vương, ngài không có lỗi lầm nào," rồi bàn bạc với nhau: "Làm thế nào tai họa này của chúng ta có thể chấm dứt được đây?" Khi ấy, một số người nói: "Bằng cách cúng tế, bằng cách cầu khẩn, bằng cách làm các nghi lễ tốt lành." Nhưng sau khi đã làm tất cả các phương pháp đó, họ vẫn không thể ngăn chặn được. Rồi những người khác nói như thế này: "Có sáu vị đạo sư có đại thần thông, chỉ cần các vị ấy đến đây, tai họa sẽ chấm dứt." Những người khác nữa lại nói: "Đức Chánh Đẳng Chánh Giác đã xuất hiện trên đời. Vị Thế Tôn ấy thuyết pháp vì lợi ích của tất cả chúng sanh, có đại thần lực, có đại oai đức. Khi Ngài đến đây, những tai họa này sẽ chấm dứt." Tất cả mọi người đều hoan hỷ với lời nói của họ và hỏi: "Vậy bây giờ Đức Thế Tôn ấy đang ở đâu?" Bấy giờ, khi mùa an cư sắp đến, Đức Đạo Sư đã hứa với vua Bimbisāra và đang ngự tại Veḷuvana. Và vào lúc đó, trong buổi hội kiến với vua Bimbisāra, có một vị hoàng thân Licchavī tên là Mahāli, người đã đắc quả Tu-đà-hoàn cùng với vua Bimbisāra, đang ngồi trong hội chúng đó. เวสาลิวาสิโน มหนฺตํ ปณฺณาการํ สชฺเชตฺวา ราชานํ พิมฺพิสารํ สญฺญาเปตฺวา ‘‘สตฺถารํ อิธาเนถา’’ติ มหาลิญฺเจว ลิจฺฉวึ ปุโรหิตปุตฺตญฺจ ปหิณึสุ. เต คนฺตฺวา รญฺโญ ปณฺณาการํ ทตฺวา ตํ ปวตฺตึ นิเวเทตฺวา, ‘‘มหาราช, สตฺถารํ อมฺหากํ นครํ เปเสถา’’ติ ยาจึสุ. ราชา ‘‘ตุมฺเหว ชานาถา’’ติ น สมฺปฏิจฺฉิ. เต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ยาจึสุ – ‘‘ภนฺเต, เวสาลิยํ ตีณิ ภยานิ อุปฺปนฺนานิ, ตานิ ตุมฺเหสุ อาคเตสุ วูปสมิสฺสนฺติ, เอถ, ภนฺเต, คจฺฉามา’’ติ. สตฺถา เตสํ วจนํ สุตฺวา อาวชฺเชนฺโต ‘‘เวสาลิยํ รตนสุตฺเต (ขุ. ปา. ๖.๑ อาทโย; สุ. นิ. ๒๒๔ อาทโย) วุตฺเต สา รกฺขา จกฺกวาฬานํ โกฏิสตสหสฺสํ ผริสฺสติ, สุตฺตปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสติ, ตานิ จ ภยานิ วูปสมิสฺสนฺตี’’ติ ญตฺวา เตสํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ. Dân chúng Vesālī chuẩn bị lễ vật lớn, sau khi thông báo cho vua Bimbisāra, họ phái hoàng thân Licchavī tên Mahāli và con trai của vị quốc sư đi với lời dặn: "Hãy thỉnh Đức Đạo Sư đến đây." Họ đi đến, dâng lễ vật lên vua, trình bày sự việc và thỉnh cầu: "Tâu Đại vương, xin hãy gửi Đức Đạo Sư đến thành của chúng tôi." Vua không chấp thuận, nói rằng: "Các ngươi tự biết lấy." Họ đến yết kiến Đức Thế Tôn, đảnh lễ và thỉnh cầu: "Bạch Thế Tôn, ở Vesālī có ba tai họa đã phát sanh, những tai họa ấy sẽ chấm dứt khi Ngài đến. Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đến, chúng con hãy đi." Đức Đạo Sư nghe lời họ, quán xét rằng: "Khi kinh Ratanasutta được thuyết tại Vesālī, sự hộ trì ấy sẽ lan khắp một trăm ngàn triệu thế giới, vào cuối bài kinh, tám mươi bốn ngàn chúng sanh sẽ chứng ngộ Chân lý, và những tai họa ấy cũng sẽ chấm dứt." Biết vậy, Ngài đã chấp thuận lời thỉnh cầu của họ. ราชา พิมฺพิสาโร ‘‘สตฺถารา กิร เวสาลิคมนํ สมฺปฏิจฺฉิต’’นฺติ สุตฺวา นคเร โฆสนํ กาเรตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต, เวสาลิคมนํ สมฺปฏิจฺฉิต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, มหาราชา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อาคเมถ, ตาว มคฺคํ ปฏิยาเทสฺสามี’’ติ วตฺวา ราชคหสฺส จ คงฺคาย จ อนฺตเร ปญฺจโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา โยชเน โยชเน วิหารํ ปติฏฺฐาเปตฺวา สตฺถุ คมนกาลํ อาโรเจสิ. สตฺถา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. ราชา โยชนนฺตเร ชณฺณุมตฺเตน โอธินา ปญฺจวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิราเปตฺวา ธชปฏากกทลีอาทีนิ อุสฺสาเปตฺวา ภควโต ฉตฺตาติฉตฺตํ กตฺวา ทฺเว เสตจฺฉตฺตานิ เอกเมกสฺส ภิกฺขุโน เอกเมกํ เสตจฺฉตฺตํ อุปริ ธาเรตฺวา สปริวาโร ปุปฺผคนฺธาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต สตฺถารํ เอเกกสฺมึ วิหาเร วสาเปตฺวา มหาทานาทีนิ ทตฺวา ปญฺจหิ ทิวเสหิ คงฺคาตีรํ ปาเปตฺวา ตตฺถ [Pg.275] นาวํ อลงฺกโรนฺโต เวสาลิกานํ สาสนํ เปเสสิ – ‘‘มคฺคํ ปฏิยาเทตฺวา สตฺถุ ปจฺจุคฺคมนํ กโรนฺตู’’ติ. เต ‘‘ทิคุณํ ปูชํ กริสฺสามา’’ติ เวสาลิยา จ คงฺคาย จ อนฺตเร ติโยชนภูมึ สมํ กาเรตฺวา ภควโต จตูหิ เสตจฺฉตฺเตหิ เอกเมกสฺส ภิกฺขุโน ทฺวีหิ ทฺวีหิ เสตจฺฉตฺเตหิ ฉตฺตาติฉตฺตานิ สชฺเชตฺวา ปูชํ กุรุมานา อาคนฺตฺวา คงฺคาตีเร อฏฺฐํสุ. พิมฺพิสาโร ทฺเว นาวา สงฺฆาเฏตฺวา มณฺฑปํ กาเรตฺวา ปุปฺผทามาทีหิ อลงฺการาเปตฺวา สพฺพรตนมยํ พุทฺธาสนํ ปญฺญาเปสิ. ภควา ตสฺมึ นิสีทิ. ภิกฺขูปิ นาวํ อภิรุหิตฺวา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ราชา อนุคจฺฉนฺโต คลปฺปมาณํ อุทกํ โอตริตฺวา ‘‘ยาว, ภนฺเต, ภควา อาคจฺฉติ, ตาวาหํ อิเธว คงฺคาตีเร วสิสฺสามี’’ติ วตฺวา นาวํ อุยฺโยเชตฺวา นิวตฺติ. สตฺถา โยชนมตฺตํ อทฺธานํ คงฺคาย คนฺตฺวา เวสาลิกานํ สีมํ ปาปุณิ. Vua Bimbisāra, nghe tin "Đức Đạo Sư đã chấp thuận đi đến Vesālī," liền cho loan báo trong thành, rồi đến yết kiến Đức Đạo Sư và hỏi: "Bạch Thế Tôn, có phải Ngài đã chấp thuận đi đến Vesālī không?" Khi được trả lời: "Đúng vậy, Đại vương," vua liền tâu: "Bạch Thế Tôn, nếu vậy, xin Ngài hãy chờ, trước hết con sẽ chuẩn bị con đường." Nói xong, vua cho san bằng con đường dài năm do-tuần giữa Rājagaha và sông Gaṅgā, cứ mỗi do-tuần lại cho xây một ngôi tịnh xá, rồi báo cho Đức Đạo Sư biết thời điểm khởi hành. Đức Đạo Sư cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu lên đường. Vua cho rải hoa năm màu dày đến đầu gối trong khoảng một do-tuần, cho dựng cờ, phướn, cây chuối, v.v., cho che lọng tầng trên lọng cho Đức Thế Tôn, che hai lọng trắng cho Ngài, và mỗi vị Tỳ-khưu một lọng trắng, cùng với đoàn tùy tùng, vua cúng dường bằng hoa, hương, v.v., mời Đức Đạo Sư nghỉ lại ở mỗi tịnh xá, cúng dường đại thí, v.v., và trong năm ngày đã đưa Ngài đến bờ sông Gaṅgā. Tại đó, trong khi trang hoàng thuyền, vua gửi tin cho dân chúng Vesālī: "Hãy chuẩn bị con đường và ra đón Đức Đạo Sư." Họ nói: "Chúng ta sẽ cúng dường gấp đôi," rồi cho san bằng con đường dài ba do-tuần giữa Vesālī và sông Gaṅgā, chuẩn bị lọng tầng trên lọng với bốn lọng trắng cho Đức Thế Tôn và hai lọng trắng cho mỗi vị Tỳ-khưu, vừa cúng dường vừa đi đến và đứng chờ ở bờ sông Gaṅgā. Vua Bimbisāra cho ghép hai chiếc thuyền lại, dựng một gian nhà lều, cho trang hoàng bằng tràng hoa, v.v., và cho trải một pháp tọa toàn bằng báu vật. Đức Thế Tôn ngự trên đó. Các vị Tỳ-khưu cũng lên thuyền, ngồi vây quanh Đức Thế Tôn. Vua tiễn theo, lội xuống nước sâu đến cổ và tâu: "Bạch Thế Tôn, cho đến khi Đức Thế Tôn trở về, con sẽ ở lại ngay tại bờ sông Gaṅgā này." Nói xong, vua cho thuyền khởi hành rồi quay trở về. Đức Đạo Sư đi một đoạn đường dài một do-tuần trên sông Gaṅgā và đến địa phận của dân chúng Vesālī. ลิจฺฉวีราชาโน สตฺถารํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา คลปฺปมาณํ อุทกํ โอตริตฺวา นาวํ ตีรํ อุปเนตฺวา สตฺถารํ นาวาโต โอตารยึสุ. สตฺถารา โอตริตฺวา ตีเร อกฺกนฺตมตฺเตเยว มหาเมโฆ อุฏฺฐหิตฺวา โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. สพฺพตฺถ ชณฺณุปฺปมาณอูรุปฺปมาณกฏิปฺปมาณาทีนิ อุทกานิ สนฺทนฺตานิ สพฺพกุณปานิ คงฺคํ ปเวสยึสุ, ปริสุทฺโธ ภูมิภาโค อโหสิ. ลิจฺฉวีราชาโน สตฺถารํ โยชเน โยชเน วสาเปตฺวา มหาทานํ ทตฺวา ทิคุณํ ปูชํ กโรนฺตา ตีหิ ทิวเสหิ เวสาลึ นยึสุ. สกฺโก เทวราชา เทวคณปริวุโต อาคมาสิ, มเหสกฺขานํ เทวานํ สนฺนิปาเตน อมนุสฺสา เยภุยฺเยน ปลายึสุ. สตฺถา สายํ นครทฺวาเร ฐตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, อานนฺท, รตนสุตฺตํ อุคฺคณฺหิตฺวา ลิจฺฉวีกุมาเรหิ สทฺธึ วิจรนฺโต เวสาลิยา ติณฺณํ ปาการานํ อนฺตเร ปริตฺตํ กโรหี’’ติ. Các vua Licchavī ra đón rước Đức Thế Tôn, lội xuống nước sâu đến cổ, đưa thuyền vào bờ, rồi thỉnh Đức Thế Tôn xuống thuyền. Vừa khi Đức Thế Tôn xuống thuyền và đặt chân lên bờ, một đám mây lớn nổi lên và một trận mưa như trút nước đổ xuống. Khắp nơi, nước dâng lên đến đầu gối, đến đùi, đến hông, và tất cả các xác chết đều bị cuốn trôi vào sông Hằng, mặt đất trở nên trong sạch. Các vua Licchavī thỉnh Đức Thế Tôn an ngự lại ở mỗi do-tuần, cúng dường đại thí, và thực hiện sự cúng dường gấp đôi, trong ba ngày đã đưa ngài về đến Vesāli. Vua trời Sakka cùng với đoàn tùy tùng thiên chúng cũng đã đến. Do sự hội họp của các vị trời có đại thần lực, phần lớn các phi nhân đều bỏ chạy. Vào buổi chiều, Đức Thế Tôn đứng ở cổng thành và gọi Trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hãy học thuộc Kinh Ratanasutta này, rồi cùng với các hoàng tử Licchavī đi xung quanh, hãy thực hiện việc hộ trì ở giữa ba lớp thành của Vesāli.” เถโร สตฺถารา ทินฺนํ รตนสุตฺตํ อุคฺคณฺหิตฺวา สตฺถุ เสลมยปตฺเตน อุทกํ อาทาย นครทฺวาเร ฐิโต ปณิธานโต ปฏฺฐาย ตถาคตสฺส ทส ปารมิโย ทส อุปปารมิโย ทส ปรมตฺถปารมิโยติ สมตึส ปารมิโย ปญฺจ มหาปริจฺจาเค โลกตฺถจริยา ญาตตฺถจริยา พุทฺธตฺถจริยาติ ติสฺโส จริยาโย ปจฺฉิมภเว คพฺภโวกฺกนฺตึ ชาตึ อภินิกฺขมนํ ปธานจริยํ โพธิปลฺลงฺเก มารวิชยํ สพฺพญฺญุตญฺญาณปฏิเวธํ ธมฺมจกฺกปวตฺตนํ [Pg.276] นวโลกุตฺตรธมฺเมติ สพฺเพปิเม พุทฺธคุเณ อาวชฺเชตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา ติยามรตฺตึ ตีสุ ปาการนฺตเรสุ ปริตฺตํ กโรนฺโต วิจริ. เตน ‘‘ยํกิญฺจี’’ติ วุตฺตมตฺเตเยว อุทฺธํ ขิตฺตอุทกํ อมนุสฺสานํ อุปริ ปติ. ‘‘ยานีธ ภูตานี’’ติ คาถากถนโต ปฏฺฐาย รชตวฏํสกา วิย อุทกพินฺทูนิ อากาเสน คนฺตฺวา คิลานมนุสฺสานํ อุปริ ปตึสุ. ตาวเทว วูปสนฺตโรคา มนุสฺสา อุฏฺฐายุฏฺฐาย เถรํ ปริวาเรสุํ. ‘‘ยํกิญฺจี’’ติ วุตฺตปทโต ปฏฺฐาย ปน อุทกผุสิเตหิ ผุฏฺฐผุฏฺฐา สพฺเพ อปลายนฺตา สงฺการกูฏภิตฺติปเทสาทินิสฺสิตา อมนุสฺสา เตน เตน ทฺวาเรน ปลายึสุ. ทฺวารานิ อโนกาสานิ อเหสุํ. เต โอกาสํ อลภนฺตา ปาการํ ภินฺทิตฺวาปิ ปลายึสุ. Vị Trưởng lão học thuộc Kinh Ratanasutta do Đức Thế Tôn ban cho, lấy nước bằng bình bát bằng đá của Đức Thế Tôn, đứng ở cổng thành, và quán tưởng về tất cả những đức hạnh này của Đức Phật: kể từ khi phát nguyện, mười pháp ba-la-mật, mười pháp thượng ba-la-mật, mười pháp ba-la-mật tối thượng của Đức Như Lai, tức là ba mươi pháp ba-la-mật; năm đại thí; ba hạnh: lợi ích thế gian, lợi ích quyến thuộc, lợi ích Phật quả; trong kiếp chót là sự nhập thai, đản sanh, xuất gia, khổ hạnh, chiến thắng Ma vương trên Bồ-đoàn, chứng ngộ toàn giác, chuyển pháp luân, và chín pháp siêu thế. Sau khi quán tưởng, ngài đi vào thành và đi xung quanh trì tụng kinh hộ trì ở giữa ba lớp thành suốt ba canh đêm. Vừa khi ngài nói “yaṃkiñci”, nước được rảy lên đã rơi xuống trên các phi nhân. Kể từ khi đọc câu kệ “yānīdha bhūtāni”, những giọt nước như những đóa hoa bạc bay trong không trung và rơi xuống trên những người bệnh. Ngay lập tức, bệnh tật của họ được lắng dịu, và những người này đứng dậy vây quanh vị Trưởng lão. Kể từ khi câu “yaṃkiñci” được đọc, tất cả các phi nhân chưa bỏ chạy, đang ẩn náu ở những nơi như đống rác, vách tường, khi bị những giọt nước chạm vào, đã bỏ chạy qua các cổng thành. Các cổng thành không đủ chỗ. Không tìm được lối thoát, chúng phá cả tường thành mà chạy. มหาชโน นครมชฺเฌ สนฺถาคารํ สพฺพคนฺเธหิ อุปลิมฺเปตฺวา อุปริ สุวณฺณตารกาทิวิจิตฺตํ วิตานํ พนฺธิตฺวา พุทฺธาสนํ ปญฺญาเปตฺวา สตฺถารํ อาเนสิ. สตฺถา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ ลิจฺฉวีคโณปิ สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา นิสีทิ. สกฺโก เทวราชา เทวคณปริวุโต ปติรูเป โอกาเส อฏฺฐาสิ. เถโรปิ สกลนครํ อนุวิจริตฺวา วูปสนฺตโรเคน มหาชเนน สทฺธึ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา ปริสํ โอโลเกตฺวา ตเทว รตนสุตฺตํ อภาสิ. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. เอวํ ปุนทิวเสปีติ สตฺตาหํ ตเทว รตนสุตฺตํ เทเสตฺวา สพฺพภยานํ วูปสนฺตภาวํ ญตฺวา ลิจฺฉวีคณํ อามนฺเตตฺวา เวสาลิโต นิกฺขมิ. ลิจฺฉวีราชาโน ทิคุณํ สกฺการํ กโรนฺตา ปุน ตีหิ ทิวเสหิ สตฺถารํ คงฺคาตีรํ นยึสุ. Dân chúng phết các loại hương thơm lên pháp đường ở giữa thành, giăng một tấm lọng được trang hoàng bằng sao vàng v.v... ở trên, chuẩn bị chỗ ngồi cho Đức Phật, rồi thỉnh Đức Thế Tôn đến. Đức Thế Tôn ngồi vào chỗ đã soạn. Tăng chúng và hội chúng Licchavī cũng ngồi xung quanh Đức Thế Tôn. Vua trời Sakka cùng đoàn tùy tùng thiên chúng đứng ở một nơi thích hợp. Vị Trưởng lão, sau khi đi khắp thành, cùng với đám đông dân chúng đã được chữa lành bệnh, đến đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Đức Thế Tôn nhìn hội chúng và thuyết lại chính Kinh Ratanasutta ấy. Cuối bài pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chân lý. Cứ như thế, vào ngày hôm sau cũng vậy, ngài đã thuyết giảng chính Kinh Ratanasutta ấy trong suốt bảy ngày. Khi biết rằng mọi hiểm nguy đã được dẹp yên, ngài báo cho hội chúng Licchavī rồi rời khỏi Vesāli. Các vua Licchavī thực hiện sự cúng dường gấp đôi, một lần nữa trong ba ngày đưa Đức Thế Tôn đến bờ sông Hằng. คงฺคาย นิพฺพตฺตนาคราชาโน จินฺเตสุํ – ‘‘มนุสฺสา ตถาคตสฺส สกฺการํ กโรนฺติ, มยํ กึ น กโรมา’’ติ. เต สุวณฺณรชตมณิมยา นาวาโย มาเปตฺวา สุวณฺณรชตมณิมเย ปลฺลงฺเก ปญฺญาเปตฺวา ปญฺจวณฺณปทุมสญฺฉนฺนํ อุทกํ กริตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อมฺหากมฺปิ อนุคฺคหํ กโรถา’’ติ อตฺตโน อตฺตโน นาวํ อภิรุหณตฺถาย สตฺถารํ ยาจึสุ. ‘‘มนุสฺสา จ นาคา จ ตถาคตสฺส ปูชํ กโรนฺติ, มยํ ปน กึ น กโรมา’’ติ ภูมฏฺฐกเทเวปิ อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมโลกา สพฺเพ เทวา สกฺการํ กรึสุ. ตตฺถ นาคา โยชนิกานิ ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุกฺขิปึสุ. เอวํ เหฏฺฐา นาคา [Pg.277] ภูมิตเล รุกฺขคจฺฉปพฺพตาทีสุ ภูมฏฺฐกา เทวตา, อนฺตลิกฺเข อากาสฏฺฐเทวาติ นาคภวนํ อาทึ กตฺวา จกฺกวาฬปริยนฺเตน ยาว พฺรหฺมโลกา ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุสฺสาปิตานิ อเหสุํ. ฉตฺตนฺตเรสุ ธชา, ธชนฺตเรสุ ปฏากา, เตสํ อนฺตรนฺตรา ปุปฺผทามวาสจุณฺณธุมาทีหิ สกฺกาโร อโหสิ. สพฺพลงฺการปฏิมณฺฑิตา เทวปุตฺตา ฉณเวสํ คเหตฺวา อุคฺโฆสยมานา อากาเส วิจรึสุ. ตโย เอว กิร สมาคมา มหนฺตา อเหสุํ – ยมกปาฏิหาริยสมาคโม เทโวโรหณสมาคโม อยํ คงฺโคโรหณสมาคโมติ. Các long vương sinh sống ở sông Hằng suy nghĩ: “Loài người đang cúng dường Đức Như Lai, tại sao chúng ta lại không làm?” Họ hóa hiện những chiếc thuyền bằng vàng, bạc, ngọc, chuẩn bị những chiếc ngai bằng vàng, bạc, ngọc, và làm cho nước được che phủ bởi hoa sen năm màu, rồi thỉnh cầu Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin ngài hãy ban ân huệ cho chúng con,” và họ đã thỉnh ngài lên thuyền của mình. “Loài người và loài naga đang cúng dường Đức Như Lai, tại sao chúng ta lại không làm?” Nghĩ vậy, tất cả chư thiên, bắt đầu từ các vị địa thần cho đến cõi trời Akaniṭṭha, đều cúng dường. Trong đó, các vị naga che những chiếc lọng nhiều tầng cao một do-tuần. Cứ như thế, bên dưới là các naga, trên mặt đất giữa cây cối, núi non là các địa thần, trên không trung là các không thần—bắt đầu từ cõi naga cho đến cõi Phạm thiên, khắp cùng thế giới, những chiếc lọng nhiều tầng được dựng lên. Giữa các lọng là cờ, giữa các cờ là biểu ngữ. Giữa chúng, sự cúng dường bằng vòng hoa, hương bột, hương khói v.v... đã diễn ra. Các thiên tử, được trang hoàng với mọi trang sức, mang dáng vẻ lễ hội, reo hò đi lại trên không trung. Tương truyền rằng chỉ có ba cuộc hội họp vĩ đại: cuộc hội họp nhân dịp song thông, cuộc hội họp nhân dịp từ cõi trời xuống, và cuộc hội họp nhân dịp xuống sông Hằng này. ปรตีเร พิมฺพิสาโรปิ ลิจฺฉวีหิ กตสกฺการโต ทิคุณํ สกฺการํ สชฺเชตฺวา ภควโต อาคมนํ อุทิกฺขมาโน อฏฺฐาสิ. สตฺถา คงฺคาย อุโภสุ ปสฺเสสุ ราชูนํ มหนฺตํ ปริจฺจาคํ โอโลเกตฺวา นาคาทีนญฺจ อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา เอเกกาย นาวาย ปญฺจปญฺจภิกฺขุสตปริวารํ เอเกกํ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. โส เอเกกสฺส เสตจฺฉตฺตสฺส เจว กปฺปรุกฺขสฺส จ ปุปฺผทามสฺส จ เหฏฺฐา นาคคณปริวุโต นิสินฺโน โหติ. ภูมฏฺฐกเทวตาทีสุปิ เอเกกสฺมึ โอกาเส สปริวารํ เอเกกํ นิมฺมิตพุทฺธํ มาเปสิ. เอวํ สกลจกฺกวาฬคพฺเภ เอกาลงฺกาเร เอกุสฺสเว เอกฉเณเยว จ ชาเต สตฺถา นาคานมนุคฺคหํ กโรนฺโต เอกํ รตนนาวํ อภิรุหิ. ภิกฺขูสุปิ เอเกโก เอเกกเมว อภิรุหิ. นาคราชาโน พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นาคภวนํ ปเวเสตฺวา สพฺพรตฺตึ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมกถํ สุตฺวา ทุติยทิวเส ทิพฺเพน ขาทนีเยน โภชนีเยน พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวิสึสุ. สตฺถา อนุโมทนํ กตฺวา นาคภวนา นิกฺขมิตฺวา สกลจกฺกวาฬเทวตาหิ ปูชิยมาโน ปญฺจหิ นาวาสเตหิ คงฺคานทึ อติกฺกมิ. Ở bờ bên kia, vua Bimbisāra cũng đã chuẩn bị sự cúng dường gấp đôi sự cúng dường của các vua Licchavi, và đứng trông ngóng sự quang lâm của Đức Thế Tôn. Bậc Đạo Sư, sau khi nhìn thấy sự bố thí vĩ đại của các vị vua ở hai bên bờ sông Gaṅgā và biết được ý nguyện của loài rồng, v.v., đã hóa hiện ra trên mỗi chiếc thuyền một vị Phật hóa thân, có năm trăm vị tỳ-khưu làm thị giả. Vị Phật hóa thân ấy ngồi dưới mỗi một lọng trắng, cây như ý, và tràng hoa, được đoàn rồng vây quanh. Ngài cũng hóa hiện ra ở mỗi một nơi trong các vị địa thần, v.v., một vị Phật hóa thân cùng với thị giả. Như vậy, khi trong toàn thể cõi vũ trụ chỉ có một sự trang hoàng, một lễ hội, một dịp lễ hội duy nhất được diễn ra, Bậc Đạo Sư, trong khi làm sự tế độ cho loài rồng, đã lên một chiếc thuyền báu. Trong các vị tỳ-khưu cũng vậy, mỗi vị lên mỗi một chiếc thuyền. Các vị long vương, sau khi đưa Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu vào long cung, đã nghe pháp thoại nơi Bậc Đạo Sư suốt cả đêm, và vào ngày thứ hai, đã phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu bằng vật thực cứng và vật thực mềm của chư thiên. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết pháp tùy hỷ, đã rời khỏi long cung, và được chư thiên trong toàn thể cõi vũ trụ cúng dường, đã vượt qua sông Gaṅgā với năm trăm chiếc thuyền. ราชา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา สตฺถารํ นาวาโต โอตาเรตฺวา อาคมนกาเล ลิจฺฉวีติ กตสกฺการโต ทิคุณํ สกฺการํ กตฺวา ปุริมนเยเนว ปญฺจหิ ทิวเสหิ ราชคหํ อภิเนสิ. ทุติยทิวเส ภิกฺขู ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา สายนฺหสมเย ธมฺมสภายํ สนฺนิสินฺนา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ – ‘‘อโห พุทฺธานํ มหานุภาโว, อโห สตฺถริ เทวมนุสฺสานํ ปสาโท, คงฺคาย นาม โอรโต [Pg.278] จ ปารโต จ อฏฺฐโยชเน มคฺเค พุทฺธคเตน ปสาเทน ราชูหิ สมตลํ ภูมึ กตฺวา วาลุกา โอกิณฺณา, ชณฺณุมตฺเตน โอธินา นานาวณฺณานิ ปุปฺผานิ สนฺถตานิ, คงฺคาย อุทกํ นาคานุภาเวน ปญฺจวณฺเณหิ ปทุเมหิ สญฺฉนฺนํ, ยาว อกนิฏฺฐภวนา ฉตฺตาติฉตฺตานิ อุสฺสาปิตานิ, สกลจกฺกวาฬคพฺภํ เอกาลงฺการํ เอกุสฺสวํ วิย ชาต’’นฺติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, เอส ปูชาสกฺกาโร มยฺหํ พุทฺธานุภาเวน นิพฺพตฺโต, น นาคเทวพฺรหฺมานุภาเวน. อตีเต ปน อปฺปมตฺตกปริจฺจาคานุภาเวน นิพฺพตฺโต’’ติ วตฺวา ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ. Nhà vua đi ra đón, thỉnh Bậc Đạo Sư xuống khỏi thuyền, và sau khi thực hiện sự cúng dường gấp đôi sự cúng dường của các vua Licchavi trong lúc quang lâm, đã đưa Ngài đến thành Rājagaha trong năm ngày theo cách thức trước đây. Vào ngày thứ hai, các vị tỳ-khưu, sau khi đi khất thực trở về, đã ngồi hội họp trong pháp đường vào buổi chiều và khởi lên câu chuyện: – “Ôi, oai lực của các Đức Phật thật vĩ đại! Ôi, lòng tịnh tín của chư thiên và nhân loại đối với Bậc Đạo Sư thật đáng kinh ngạc! Trên con đường dài tám do-tuần, từ bờ bên này và bờ bên kia của sông Gaṅgā, với lòng tịnh tín hướng về Đức Phật, các vị vua đã làm cho mặt đất bằng phẳng, rải cát, và trải các loài hoa nhiều màu sắc sâu đến đầu gối. Nước sông Gaṅgā, do oai lực của loài rồng, được che phủ bởi những hoa sen năm màu. Cho đến cõi trời Akaniṭṭha, các lọng chồng lên nhau đã được dựng lên. Toàn thể cõi vũ trụ đã trở nên như một sự trang hoàng duy nhất, một lễ hội duy nhất.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các tỳ-khưu, các con đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Với câu chuyện tên là thế này,” Ngài nói: “Này các tỳ-khưu, sự cúng dường tôn kính này không phải sanh khởi do oai lực của Như Lai, cũng không phải do oai lực của rồng, chư thiên, và Phạm thiên. Mà trong quá khứ, nó đã sanh khởi do oai lực của sự bố thí nhỏ nhoi.” Sau khi nói vậy, được các vị tỳ-khưu thỉnh cầu, Ngài đã kể lại chuyện quá khứ. อตีเต ตกฺกสิลายํ สงฺโข นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ. ตสฺส ปุตฺโต สุสีโม นาม มาณโว โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก เอกทิวสํ ปิตรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘อิจฺฉามหํ, ตาต, พาราณสึ คนฺตฺวา มนฺเต อชฺฌายิตุ’’นฺติ. อถ นํ ปิตา อาห – ‘‘เตน หิ, ตาต, อสุโก นาม พฺราหฺมโณ มม สหายโก, ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อธียสฺสู’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ คนฺตฺวา ตํ พฺราหฺมณํ อุปสงฺกมิตฺวา ปิตรา ปหิตภาวมาจิกฺขิ. อถ นํ โส ‘‘สหายกสฺส เม ปุตฺโต’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปฏิปสฺสทฺธทรถํ ภทฺทเกน ทิวเสน มนฺเต วาเจตุมารภิ. โส ลหุญฺจ คณฺหนฺโต พหุญฺจ คณฺหนฺโต อตฺตโน อุคฺคหิตุคฺคหิตํ สุวณฺณภาชเน ปกฺขิตฺตสีหเตลมิว อวินสฺสมานํ ธาเรนฺโต น จิรสฺเสว อาจริยสฺส สมฺมุขโต อุคฺคณฺหิตพฺพํ สพฺพํ อุคฺคณฺหิตฺวา สชฺฌายํ กโรนฺโต อตฺตโน อุคฺคหิตสิปฺปสฺส อาทิมชฺฌเมว ปสฺสติ, โน ปริโยสานํ. Trong quá khứ, tại thành Takkasilā, có một vị Bà-la-môn tên là Saṅkha. Con trai của ông, một thanh niên tên là Susīma, khoảng mười sáu tuổi, một ngày nọ đến gần cha và nói: – “Thưa cha, con muốn đến Bārāṇasī để học các kinh Vệ-đà.” Khi ấy, người cha nói với anh: – “Vậy thì, con trai, có một vị Bà-la-môn tên là... là bạn của ta. Hãy đến chỗ ông ấy mà học.” Anh ta vâng lời “Dạ, tốt ạ,” và lần lượt đi đến Bārāṇasī, đến gần vị Bà-la-môn ấy và trình bày việc được cha gửi đến. Khi ấy, vị Bà-la-môn ấy chấp nhận anh ta, (nghĩ rằng) “là con của bạn ta,” và khi sự mệt mỏi đã lắng dịu, vào một ngày tốt lành, đã bắt đầu dạy các kinh Vệ-đà. Anh ta học nhanh và học nhiều, ghi nhớ những gì mình đã học được không bị mất đi, giống như dầu sư tử được đổ vào vật chứa bằng vàng. Chẳng bao lâu, sau khi đã học hết tất cả những gì cần học từ vị thầy, trong khi đọc tụng, anh ta chỉ thấy phần đầu và phần giữa của môn nghệ thuật mình đã học, không thấy phần cuối. โส อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อหํ อิมสฺส สิปฺปสฺส อาทิมชฺฌเมว ปสฺสามิ, โน ปริโยสาน’’นฺติ วตฺวา อาจริเยน ‘‘อหมฺปิ, ตาต, น ปสฺสามี’’ติ วุตฺเต ‘‘อถ โก, อาจริย, ปริโยสานํ ชานาตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิเม, ตาต, อิสโย อิสิปตเน วิหรนฺติ, เต ชาเนยฺยุํ, เตสํ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉสฺสู’’ติ อาจริเยน วุตฺเต ปจฺเจกพุทฺเธ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ตุมฺเห กิร ปริโยสานํ ชานาถา’’ติ? ‘‘อาม, ชานามา’’ติ. ‘‘เตน หิ เม อาจิกฺขถา’’ติ? ‘‘น มยํ อปพฺพชิตสฺส อาจิกฺขาม. สเจ เต ปริโยสาเนนตฺโถ, ปพฺพชสฺสู’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา [Pg.279] เตสํ สนฺติเก ปพฺพชิ. อถสฺส เต ‘‘อิทํ ตาว สิกฺขสฺสู’’ติ วตฺวา ‘‘เอวํ เต นิวาเสตพฺพํ, เอวํ ปารุปิตพฺพ’’นฺติอาทินา นเยน อาภิสมาจาริกํ อาจิกฺขึสุ. โส ตตฺถ สิกฺขนฺโต อุปนิสฺสยสมฺปนฺนตฺตา นจิรสฺเสว ปจฺเจกสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา สกลพาราณสินคเร คคนตเล ปุณฺณจนฺโท วิย ปากโฏ ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺโต อโหสิ, โส อปฺปายุกสํวตฺตนิกสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา น จิรสฺเสว ปรินิพฺพายิ. อถสฺส ปจฺเจกพุทฺธา จ มหาชโน จ สรีรกิจฺจํ กตฺวา ธาตุโย จ คเหตฺวา นครทฺวาเร ถูปํ กาเรสุํ. Anh ta đến gần vị thầy và nói: “Con chỉ thấy phần đầu và phần giữa của môn nghệ thuật này, không thấy phần cuối.” Khi vị thầy nói: “Ta cũng không thấy, con trai ạ,” anh ta hỏi: “Vậy thì, thưa thầy, ai biết phần cuối?” Khi vị thầy nói: “Này con trai, các vị ẩn sĩ này sống ở Isipatana, họ có thể biết. Hãy đến gần họ mà hỏi,” anh ta đã đến gần các vị Phật Độc Giác và hỏi: – “Nghe nói các ngài biết phần cuối phải không ạ?” – “Đúng vậy, chúng tôi biết.” – “Vậy thì, xin hãy chỉ dạy cho con.” – “Chúng tôi không chỉ dạy cho người chưa xuất gia. Nếu con có nhu cầu với phần cuối, hãy xuất gia đi.” Anh ta chấp nhận “Lành thay,” và đã xuất gia nơi các vị ấy. Khi ấy, các vị ấy, sau khi nói “Trước hết hãy học điều này,” đã chỉ dạy về giới hạnh cao thượng theo phương pháp bắt đầu như: “Con phải mặc y như thế này, phải đắp y như thế này.” Anh ta, trong khi thực hành ở đó, vì có đầy đủ duyên lành, chẳng bao lâu đã chứng ngộ tuệ giác Độc Giác, và trở nên nổi tiếng trong toàn thành Bārāṇasī như mặt trăng tròn trên bầu trời, đã đạt đến đỉnh cao của lợi lộc và danh vọng. Vị ấy, vì đã tạo nghiệp dẫn đến tuổi thọ ngắn, chẳng bao lâu đã nhập Niết-bàn. Khi ấy, các vị Phật Độc Giác và đại chúng đã lo liệu hậu sự cho nhục thân, thu lấy các xá-lợi, và xây một bảo tháp ở cổng thành. สงฺโขปิ พฺราหฺมโณ ‘‘ปุตฺโต เม จิรํ คโต, ปวตฺติมสฺส ชานิสฺสามี’’ติ ตํ ทฏฺฐุกาโม ตกฺกสิลาโต นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน พาราณสึ ปตฺวา มหาชนกายํ สนฺนิปติตํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา อิเมสุ เอโกปิ เม ปุตฺตสฺส ปวตฺตึ ชานิสฺสตี’’ติ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สุสีโม นาม มาณโว อิธาคมิ, อปิ นุ โข ตสฺส ปวตฺตึ ชานาถา’’ติ? ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, ชานาม, อสุกสฺส พฺราหฺมณสฺส สนฺติเก ตโย เวเท สชฺฌายิตฺวา ปพฺพชิตฺวา ปจฺเจกสมฺโพธึ สจฺฉิกตฺวา ปรินิพฺพุโต, อยมสฺส ถูโป ปติฏฺฐาปิโต’’ติ. โส ภูมึ หตฺเถน ปหริตฺวา โรทิตฺวา กนฺทิตฺวา ตํ เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา ติณานิ อุทฺธริตฺวา อุตฺตรสาฏเกน วาลุกํ อาหริตฺวา เจติยงฺคเณ อากิริตฺวา กมณฺฑลุโต อุทเกน ปริปฺโผสิตฺวา วนปุปฺเผหิ ปูชํ กตฺวา สาฏเกน ปฏากํ อาโรเปตฺวา ถูปสฺส อุปริ อตฺตโน ฉตฺตกํ พนฺธิตฺวา ปกฺกามิ. Vị Bà-la-môn tên Saṅkha nghĩ rằng: “Con trai ta đã đi xa lâu rồi, ta phải tìm biết tin tức của nó”, vì muốn gặp con nên đã rời khỏi thành Takkasilā, tuần tự đi đến thành Bārāṇasī. Khi thấy một đám đông dân chúng đang tụ tập, ông nghĩ: “Chắc chắn trong số những người này, sẽ có người biết tin tức của con trai ta”, bèn đến gần và hỏi: “Có một thanh niên tên Susīma đã đến đây, không biết quý vị có biết tin tức gì về cậu ấy không?”. (Họ đáp): “Thưa Bà-la-môn, vâng, chúng tôi biết. Cậu ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà nơi vị Bà-la-môn nọ, rồi xuất gia, chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật và đã nhập Niết-bàn. Đây là bảo tháp của vị ấy đã được dựng lên”. Nghe vậy, ông lấy tay đập xuống đất, khóc lóc than van, rồi đi đến sân tháp, nhổ cỏ, dùng áo choàng vai mang cát đến rải trên sân tháp, lấy nước từ bình nước rảy lên, dùng hoa rừng làm lễ cúng dường, dùng tấm vải làm cờ phướn treo lên, và treo chiếc lọng của mình lên trên bảo tháp rồi ra đi. สตฺถา อิทํ อตีตํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา, ภิกฺขเว, อหํ สงฺโข พฺราหฺมโณ อโหสึ. มยา สุสีมสฺส ปจฺเจกพุทฺธสฺส เจติยงฺคเณ ติณานิ อุทฺธฏานิ, ตสฺส เม กมฺมสฺส นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺคํ วิหตขาณุกกณฺฏกํ กตฺวา สุทฺธํ สมตลํ กรึสุ. มยา ตตฺถ วาลุกา โอกิณฺณา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺเค วาลุกํ โอกิรึสุ. มยา ตตฺถ วนกุสุเมหิ ปูชา กตา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน อฏฺฐโยชนมคฺเค นานาวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิณฺณานิ, เอกโยชนฏฺฐาเน คงฺคาย อุทกํ ปญฺจวณฺเณหิ ปทุเมหิ สญฺฉนฺนํ. มยา ตตฺถ กมณฺฑลุอุทเกน ภูมิ ปริปฺโผสิตา, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน เวสาลิยํ โปกฺขรวสฺสํ วสฺสิ. มยา ตตฺถ ปฏากา, อาโรปิตา, ฉตฺตกญฺจ พทฺธํ, ตสฺส เม นิสฺสนฺเทน ยาว อกนิฏฺฐภวนา ธชปฏากฉตฺตาติฉตฺตาทีหิ สกลจกฺกวาฬคพฺภํ เอกุสฺสวํ วิย [Pg.280] ชาตํ. อิติ โข, ภิกฺขเว, เอส ปูชาสกฺกาโร มยฺหํ เนว พุทฺธานุภาเวน นิพฺพตฺโต, น นาคเทวพฺรหฺมานุภาเวน, อตีเต ปน อปฺปมตฺตกปริจฺจาคานุภาเวนา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư kể lại câu chuyện quá khứ này và dạy: “Này các Tỳ-khưu, khi ấy, Ta là Bà-la-môn Saṅkha. Ta đã nhổ cỏ trong sân tháp của vị Phật Độc Giác Susīma. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã làm cho con đường dài tám do-tuần được dọn sạch gốc cây gai góc, trở nên thanh tịnh và bằng phẳng. Ta đã rải cát ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã rải cát trên con đường dài tám do-tuần. Ta đã dùng hoa rừng cúng dường ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, (chư thiên) đã rải các loại hoa nhiều màu sắc trên con đường dài tám do-tuần. Trên một đoạn đường dài một do-tuần, nước sông Gaṅgā được phủ đầy bởi hoa sen năm màu. Ta đã dùng nước trong bình rảy lên mặt đất ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, trận mưa sen đã rơi xuống ở Vesālī. Ta đã treo cờ phướn và giăng lọng ở nơi ấy. Do kết quả của nghiệp ấy, toàn thể không gian trong các thế giới cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh đã trở nên như một đại lễ hội với cờ, phướn, lọng, lọng nhiều tầng v.v... Này các Tỳ-khưu, sự cúng dường và tôn kính này không phải phát sinh do oai lực của một vị Phật, cũng không phải do oai lực của Long vương, chư thiên hay Phạm thiên, mà nó phát sinh do oai lực của sự bố thí nhỏ nhoi trong quá khứ”. Nói như vậy rồi, khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๒๙๐. 290. ‘‘มตฺตาสุขปริจฺจาคา, ปสฺเส เจ วิปุลํ สุขํ; จเช มตฺตาสุขํ ธีโร, สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุข’’นฺติ. “Nếu do từ bỏ hạnh phúc nhỏ, mà thấy được hạnh phúc lớn lao, bậc trí nên từ bỏ hạnh phúc nhỏ, để thấy rõ hạnh phúc lớn lao.” ตตฺถ มตฺตาสุขปริจฺจาคาติ มตฺตาสุขนฺติ ปมาณยุตฺตกํ ปริตฺตสุขํ วุจฺจติ, ตสฺส ปริจฺจาเคน. วิปุลํ สุขนฺติ อุฬารํ สุขํ นิพฺพานสุขํ วุจฺจติ, ตํ เจ ปสฺเสยฺยาติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เอกญฺหิ โภชนปาตึ สชฺชาเปตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส มตฺตาสุขํ นาม อุปฺปชฺชติ, ตํ ปน ปริจฺจชิตฺวา อุโปสถํ วา กโรนฺตสฺส ทานํ วา ททนฺตสฺส วิปุลํ อุฬารํ นิพฺพานสุขํ นาม นิพฺพตฺตติ. ตสฺมา สเจ เอวํ ตสฺส มตฺตาสุขสฺส ปริจฺจาคา วิปุลํ สุขํ ปสฺสติ, อเถตํ วิปุลํ สุขํ สมฺมา ปสฺสนฺโต ปณฺฑิโต ตํ มตฺตาสุขํ จเชยฺยาติ. Trong đó, “do từ bỏ hạnh phúc nhỏ” (mattāsukhapariccāgā) có nghĩa là: “hạnh phúc nhỏ” (mattāsukha) được gọi là hạnh phúc có giới hạn, nhỏ bé; “do từ bỏ nó”. “Hạnh phúc lớn lao” (vipulaṃ sukhaṃ) được gọi là hạnh phúc cao thượng, hạnh phúc Niết-bàn; ý nghĩa là “nếu thấy được điều đó”. Điều này được nói đến là: quả vậy, đối với người chuẩn bị một bát thức ăn và dùng bữa, một thứ gọi là hạnh phúc nhỏ phát sinh. Nhưng khi từ bỏ điều đó, đối với người giữ ngày Bố-tát hoặc người làm việc bố thí, một thứ gọi là hạnh phúc Niết-bàn to lớn, cao thượng phát sinh. Do đó, nếu người ấy thấy được hạnh phúc to lớn do từ bỏ hạnh phúc nhỏ như vậy, thì bậc trí, khi thấy rõ hạnh phúc to lớn ấy, nên từ bỏ hạnh phúc nhỏ kia. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v... อตฺตโนปุพฺพกมฺมวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về nghiệp quá khứ của chính mình, phần thứ nhất. ๒. กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกาวตฺถุ 2. Câu chuyện về người phụ nữ ăn trứng gà ปรทุกฺขูปธาเนนาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Paradukkhūpadhānena”, nhân câu chuyện về một người phụ nữ ăn trứng gà. สาวตฺถิยา กิร อวิทูเร ปณฺฑุรํ นาม เอโก คาโม, ตตฺเถโก เกวฏฺโฏ วสติ. โส สาวตฺถึ คจฺฉนฺโต อจิรวติยํ กจฺฉปอณฺฑานิ ทิสฺวา ตานิ อาทาย สาวตฺถึ คนฺตฺวา เอกสฺมึ เคเห ปจาเปตฺวา ขาทนฺโต ตสฺมึ เคเห กุมาริกายปิ เอกํ อณฺฑํ อทาสิ. สา ตํ ขาทิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย อญฺญํ ขาทนียํ นาม น อิจฺฉิ. อถสฺสา มาตา กุกฺกุฏิยา วิชาตฏฺฐานโต เอกํ อณฺฑํ คเหตฺวา อทาสิ. สา ตํ ขาทิตฺวา รสตณฺหาย พทฺธา ตโต ปฏฺฐาย สยเมว กุกฺกุฏิยา อณฺฑานิ คเหตฺวา ขาทติ. กุกฺกุฏี วิชาตวิชาตกาเล ตํ อตฺตโน อณฺฑานิ คเหตฺวา [Pg.281] ขาทนฺตึ ทิสฺวา ตาย อุปทฺทุตา อาฆาตํ พนฺธิตฺวา ‘‘อิโต ทานิ จุตา ยกฺขินี หุตฺวา ตว ชาตทารเก ขาทิตุํ สมตฺถา หุตฺวา นิพฺพตฺเตยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปตฺวา กาลํ กตฺวา ตสฺมึเยว เคเห มชฺชารี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิตราปิ กาลํ กตฺวา ตตฺเถว กุกฺกุฏี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. กุกฺกุฏี อณฺฑานิ วิชายิ, มชฺชารี อาคนฺตฺวา ตานิ ขาทิตฺวา ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ขาทิเยว. กุกฺกุฏี ‘‘ตโย วาเร มม อณฺฑานิ ขาทิตฺวา อิทานิ มมฺปิ ขาทิตุกามาสิ, อิโต จุตา สปุตฺตกํ ตํ ขาทิตุํ ลเภยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ กตฺวา ตโต จุตา ทีปินี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิตราปิ กาลํ กตฺวา มิคี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. ตสฺสา วิชาตกาเล ทีปินี อาคนฺตฺวา ตํ สทฺธึ ปุตฺเตหิ ขาทิ. เอวํ ขาทนฺตา ปญฺจสุ อตฺตภาวสเตสุ อญฺญมญฺญสฺส ทุกฺขํ อุปฺปาเทตฺวา อวสาเน เอกา ยกฺขินี หุตฺวา นิพฺพตฺติ, เอกา สาวตฺถิยํ กุลธีตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อิโต ปรํ ‘‘น หิ เวเรน เวรานี’’ติ (ธ. ป. ๕) คาถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิธ ปน สตฺถา ‘‘เวรญฺหิ อเวเรน อุปสมฺมติ, โน เวเรนา’’ติ วตฺวา อุภินฺนมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Tương truyền, gần thành Sāvatthī có một ngôi làng tên là Paṇḍura, ở đó có một người đánh cá sinh sống. Khi đi đến Sāvatthī, người ấy thấy trứng rùa ở sông Aciravatī, bèn lấy chúng rồi đi đến Sāvatthī, cho nấu trong một nhà nọ rồi ăn, và cũng cho cô gái nhỏ trong nhà ấy một quả trứng. Cô bé ăn xong, từ đó về sau không muốn ăn món nào khác. Bấy giờ, mẹ cô bé lấy một quả trứng gà từ ổ của con gà mái rồi đưa cho. Cô bé ăn xong, bị trói buộc bởi vị ái, từ đó về sau, tự mình lấy trứng gà mái mà ăn. Gà mái mỗi khi đẻ trứng, thấy cô bé lấy trứng của mình ăn, bị cô bé làm hại, bèn ôm lòng oán hận và phát nguyện: “Sau khi chết khỏi kiếp này, nguyện cho ta được tái sinh làm dạ-xoa, có khả năng ăn thịt những đứa con do ngươi sinh ra”. Phát nguyện xong, nó chết rồi tái sinh làm con mèo cái ngay trong nhà ấy. Người kia (cô gái) cũng chết rồi tái sinh làm con gà mái ngay tại đó. Gà mái đẻ trứng, mèo cái đến ăn hết, lần thứ hai, lần thứ ba cũng ăn như vậy. Gà mái nghĩ: “Ngươi đã ăn trứng của ta ba lần, bây giờ lại muốn ăn thịt cả ta nữa. Sau khi chết khỏi kiếp này, nguyện cho ta được ăn thịt ngươi cùng với con của ngươi”, rồi phát nguyện như vậy. Chết khỏi kiếp đó, nó tái sinh làm con báo cái. Con kia (mèo) cũng chết, tái sinh làm con nai cái. Khi nai cái sinh con, báo cái đến ăn thịt cả mẹ lẫn con. Cứ như thế, trong năm trăm kiếp sống, chúng gây đau khổ cho nhau. Cuối cùng, một người tái sinh làm dạ-xoa, một người tái sinh làm thiếu nữ con nhà lành ở Sāvatthī. Phần sau nên được hiểu theo cách đã được nói trong kệ ngôn “Na hi verena verāni” (Pháp Cú 5). Nhưng ở đây, Bậc Đạo Sư dạy rằng: “Oán thù được dập tắt bằng không oán thù, chứ không phải bằng oán thù”, và khi thuyết pháp cho cả hai, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๒๙๑. 291. ‘‘ปรทุกฺขูปธาเนน, อตฺตโน สุขมิจฺฉติ; เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐ, เวรา โส น ปริมุจฺจตี’’ติ. “Kẻ nào mong cầu hạnh phúc cho bản thân, bằng cách gây đau khổ cho người khác; người ấy vướng mắc trong sự giao du oan trái, nên không thoát khỏi oan trái.” ตตฺถ ปรทุกฺขูปธาเนนาติ ปรสฺมึ ทุกฺขูปธาเนน, ปรสฺส ทุกฺขุปฺปาทเนนาติ อตฺโถ. เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐติ โย ปุคฺคโล อกฺโกสนปจฺจกฺโกสนปหรณปฏิหรณาทีนํ วเสน อญฺญมญฺญํ กเตน เวรสํสคฺเคน สํสฏฺโฐ. เวรา โส น ปริมุจฺจตีติ นิจฺจกาลํ เวรวเสน ทุกฺขเมว ปาปุณาตีติ อตฺโถ. Trong ấy, câu “bằng cách gây đau khổ cho người khác” (paradukkhūpadhānena) có nghĩa là bằng cách tạo ra đau khổ cho người khác. Câu “vướng mắc trong sự giao du oan trái” (Verasaṃsaggasaṃsaṭṭho) có nghĩa là người nào bị vướng mắc trong sự giao du oan trái được tạo ra lẫn nhau qua việc mắng chửi, đáp trả lời mắng chửi, đánh đập, đáp trả sự đánh đập, v.v. Câu “người ấy không thoát khỏi oan trái” (Verā so na parimuccati) có nghĩa là người ấy luôn luôn gặp phải đau khổ do oan trái. เทสนาวสาเน ยกฺขินี สรเณสุ ปติฏฺฐาย ปญฺจ สีลานิ สมาทิยิตฺวา เวรโต มุจฺจิ, อิตราปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp thoại, nữ dạ xoa an trú trong các nơi quy y, thọ trì năm giới và đã thoát khỏi oan trái. Người phụ nữ kia cũng đã an trú trong quả Dự lưu. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt. กุกฺกุฏอณฺฑขาทิกาวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về người phụ nữ ăn trứng gà, thứ hai. ๓. ภทฺทิยภิกฺขุวตฺถุ 3. Câu chuyện về các tỳ khưu ở Bhaddiya ยญฺหิ [Pg.282] กิจฺจนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ภทฺทิยํ นิสฺสาย ชาติยาวเน วิหรนฺโต ภทฺทิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Đức Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại khu rừng Jātiyāvana gần thành Bhaddiya, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yañhi kiccaṃ”, liên quan đến các tỳ khưu ở Bhaddiya. เต กิร ปาทุกมณฺฑเน อุยฺยุตฺตา อเหสุํ. ยถาห – ‘‘เตน โข ปน สมเยน ภทฺทิยา ภิกฺขู อเนกวิหิตํ ปาทุกมณฺฑนานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ติณปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, มุญฺชปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, ปพฺพชปาทุกํ หินฺตาลปาทุกํ กมลปาทุกํ กมฺพลปาทุกํ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ, ริญฺจนฺติ อุทฺเทสํ ปริปุจฺฉํ อธิสีลํ อธิจิตฺตํ อธิปญฺญ’’นฺติ (มหาว. ๒๕๑). ภิกฺขู เตสํ ตถากรณภาวํ ชานิตฺวา อุชฺฌายิตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา เต ภิกฺขู ครหิตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ตุมฺเห อญฺเญน กิจฺเจน อาคตา อญฺญสฺมึเยว กิจฺเจ อุยฺยุตฺตา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Nghe nói, họ đã chuyên tâm vào việc trang trí dép guốc. Như đã nói: “Vào lúc bấy giờ, các tỳ khưu ở Bhaddiya sống chuyên tâm vào việc trang trí dép guốc với nhiều kiểu cách khác nhau. Họ tự làm hoặc nhờ người khác làm dép cỏ, dép cỏ muñja, dép cỏ pabbaja, dép lá buông, dép lá sen, dép len. Họ đã từ bỏ việc học thuộc lòng, hỏi đáp, giới tăng thượng, tâm tăng thượng, và tuệ tăng thượng.” Các tỳ khưu biết được việc làm như vậy của họ, đã phàn nàn và trình báo lên Đức Bậc Đạo Sư. Đức Bậc Đạo Sư đã khiển trách các tỳ khưu ấy, và nói rằng: “Này các tỳ khưu, các ông đến vì một phận sự khác, lại chuyên tâm vào một phận sự khác”, rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói những câu kệ này: ๒๙๒. 292. ‘‘ยญฺหิ กิจฺจํ อปวิทฺธํ, อกิจฺจํ ปน กรียติ; อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ, เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา. “Việc đáng lẽ phải làm thì lại bị vứt bỏ, còn việc không nên làm thì lại được thực hiện. Đối với những kẻ kiêu mạn, phóng dật, các lậu hoặc của họ tăng trưởng. ๒๙๓. 293. ‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตา สติ; อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน; สตานํ สมฺปชานานํ, อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา’’ติ. “Còn những ai luôn khéo tinh cần trong niệm thân, họ không thực hành việc không nên làm, và là những người kiên trì trong việc nên làm. Đối với những người có chánh niệm, tỉnh giác như vậy, các lậu hoặc đi đến chỗ chấm dứt.” ตตฺถ ยญฺหิ กิจฺจนฺติ ภิกฺขุโน หิ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนํ อรญฺญาวาโส ธุตงฺคปริหรณํ ภาวนารามตาติ เอวมาทีนิ กิจฺจํ นาม. อิเมหิ ปน ยํ อตฺตโน กิจฺจํ, ตํ อปวิทฺธํ ฉฑฺฑิตํ. อกิจฺจนฺติ ภิกฺขุโน ฉตฺตมณฺฑนํ อุปาหนมณฺฑนํ ปาทุกปตฺตถาลกธมฺมกรณกายพนฺธนอํสพทฺธกมณฺฑนํ อกิจฺจํ นาม. เยหิ ตํ กยิรติ, เตสํ มานนฬํ อุกฺขิปิตฺวา จรเณน อุนฺนฬานํ สติโวสฺสคฺเคน ปมตฺตานํ จตฺตาโร อาสวา วฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ. สุสมารทฺธาติ สุปคฺคหิตา. กายคตา สตีติ กายานุปสฺสนาภาวนา. อกิจฺจนฺติ เต เอตํ ฉตฺตมณฺฑนาทิกํ อกิจฺจํ น เสวนฺติ น กโรนฺตีติ อตฺโถ. กิจฺเจติ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย กตฺตพฺเพ อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนาทิเก กรณีเย. สาตจฺจการิโนติ สตตการิโน อฏฺฐิตการิโน. เตสํ สติยา อวิปฺปวาเสน สตานํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ [Pg.283] สปฺปายสมฺปชญฺญํ โคจรสมฺปชญฺญํ อสมฺโมหสมฺปชญฺญนฺติ จตูหิ สมฺปชญฺเญหิ สมฺปชานานํ จตฺตาโรปิ อาสวา อตฺถํ คจฺฉนฺติ, ปริกฺขยํ อภาวํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Trong ấy, câu “việc đáng lẽ phải làm” (yañhi kiccaṃ) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu, kể từ khi xuất gia, việc hộ trì uẩn giới vô lượng, việc sống trong rừng, việc thực hành hạnh đầu đà, việc vui thích trong thiền định, và những việc tương tự như vậy được gọi là việc nên làm. Nhưng đối với những vị này, việc nên làm của mình đã bị vứt bỏ, bị từ bỏ. Câu “việc không nên làm” (akiccaṃ) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu, việc trang trí dù, trang trí giày, trang trí dép, bát, đĩa, bình lọc nước, dây lưng, dây đeo vai được gọi là việc không nên làm. Đối với những người làm việc đó, do đã dựng lên cây sậy kiêu mạn mà hành xử, nên họ là những người kiêu mạn; do buông lung chánh niệm, nên họ là những người phóng dật; bốn lậu hoặc của họ tăng trưởng. Đó là ý nghĩa. “Khéo tinh cần” (susamāraddhā) là khéo thực hành. “Niệm thân” (kāyagatā sati) là sự tu tập quán thân. “Việc không nên làm” (akiccaṃ) có nghĩa là họ không thực hành, không làm những việc không nên làm như trang trí dù v.v. “Trong việc nên làm” (kicce) là trong những phận sự phải làm như hộ trì uẩn giới vô lượng v.v. kể từ khi xuất gia. “Những người kiên trì” (sātaccakārino) là những người làm liên tục, làm với sự tôn trọng. Đối với họ, những người có chánh niệm do không rời xa chánh niệm, những người có tỉnh giác với bốn loại tỉnh giác là hữu ích tỉnh giác, thích hợp tỉnh giác, hành xứ tỉnh giác, và không si mê tỉnh giác, cả bốn lậu hoặc đều đi đến chỗ chấm dứt, đi đến chỗ hoại diệt, không còn nữa. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp thoại, các tỳ khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt. ภทฺทิยวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về các tỳ khưu ở Bhaddiya, thứ ba. ๔. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ 4. Câu chuyện về Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya มาตรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Đức Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Mātaraṃ”, liên quan đến Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya. เอกทิวสญฺหิ สมฺพหุลา อาคนฺตุกา ภิกฺขู สตฺถารํ ทิวาฏฺฐาเน นิสินฺนํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. ตสฺมึ ขเณ ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถโร ภควโต อวิทูเร อติกฺกมติ. สตฺถา เตสํ ภิกฺขูนํ จิตฺตาจารํ ญตฺวา โอโลเกตฺวา ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, อยํ ภิกฺขุ มาตาปิตโร หนฺตฺวา นิทฺทุกฺโข หุตฺวา ยาตี’’ติ วตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ ‘‘กึ นุ โข สตฺถา วทตี’’ติ อญฺญมญฺญํ มุขานิ โอโลเกตฺวา สํสยปกฺขนฺเทหิ, ‘‘ภนฺเต, กึ นาเมตํ วเทถา’’ติ วุตฺเต เตสํ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vào một ngày nọ, nhiều tỳ khưu khách đến hầu Đức Bậc Đạo Sư đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, sau khi đảnh lễ, họ ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya đi ngang qua không xa Đức Thế Tôn. Đức Bậc Đạo Sư biết được tâm tư của các tỳ khưu ấy, bèn nhìn và nói: “Này các tỳ khưu, hãy xem, vị tỳ khưu này sau khi giết cha mẹ, đã đi mà không còn đau khổ.” Khi các tỳ khưu ấy nhìn nhau và tự hỏi “Đức Bậc Đạo Sư đang nói gì vậy nhỉ?” rồi rơi vào hoài nghi, họ bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài lại nói như vậy?”, Đức Thế Tôn, muốn thuyết pháp cho họ, đã nói câu kệ này: ๒๙๔. 294. ‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย; รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ. “Giết mẹ và cha, cùng hai vị vua dòng Sát-đế-lợi, giết quốc độ cùng với tùy tùng, vị Bà-la-môn đi mà không còn phiền não.” ตตฺถ สานุจรนฺติ อายสาธเกน อายุตฺตเกน สหิตํ. เอตฺถ หิ ‘‘ตณฺหา ชเนติ ปุริส’’นฺติ (สํ. นิ. ๑.๕๕-๕๗) วจนโต ตีสุ ภเวสุ สตฺตานํ ชนนโต ตณฺหา มาตา นาม. ‘‘อหํ อสุกสฺส นาม รญฺโญ วา ราชมหามตฺตสฺส วา ปุตฺโต’’ติ ปิตรํ นิสฺสาย อสฺมิมานสฺส อุปฺปชฺชนโต อสฺมิมาโน ปิตา นาม. โลโก วิย ราชานํ ยสฺมา สพฺพทิฏฺฐิคตานิ ทฺเว สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ภชนฺติ, ตสฺมา ทฺเว สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺเว ขตฺติยราชาโน นาม. ทฺวาทสายตนานิ วิตฺถตฏฺเฐน รฏฺฐทิสตฺตา รฏฺฐํ นาม. อายสาธโก [Pg.284] อายุตฺตกปุริโส วิย ตนฺนิสฺสิโต นนฺทิราโค อนุจโร นาม. อนีโฆติ นิทฺทุกฺโข. พฺราหฺมโณติ ขีณาสโว. เอเตสํ ตณฺหาทีนํ อรหตฺตมคฺคญาณาสินา หตตฺตา ขีณาสโว นิทฺทุกฺโข หุตฺวา ยาตีติ อยเมตฺถตฺโถ. Trong ấy, “cùng với tùy tùng” (sānucaraṃ) là cùng với người thừa hành, người thu thuế. Ở đây, vì có câu “Ái sinh ra con người” (taṇhā janeti purisaṃ), nên do sinh ra chúng sinh trong ba cõi, ái được gọi là mẹ. Do ngã mạn “ta là con của vị vua tên là... hay của vị đại thần tên là...” phát sinh dựa vào người cha, nên ngã mạn được gọi là cha. Giống như dân chúng quy phục nhà vua, vì tất cả các tà kiến đều quy phục hai tà kiến là thường kiến và đoạn kiến, nên hai tà kiến thường kiến và đoạn kiến được gọi là hai vị vua dòng Sát-đế-lợi. Mười hai xứ, do có tính chất rộng lớn, nên giống như quốc độ, được gọi là quốc độ. Giống như viên chức thu thuế, hỷ tham nương tựa vào đó được gọi là tùy tùng. “Không phiền não” (anīgho) là không đau khổ. “Bà-la-môn” (brāhmaṇo) là bậc lậu tận. Vì đã giết chết ái v.v. bằng thanh gươm trí tuệ của đạo quả A-la-hán, nên bậc lậu tận đi mà không còn đau khổ. Đây là ý nghĩa ở đây. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ. Khi thời pháp kết thúc, các vị tỳ-khưu ấy đắc quả A-la-hán. ทุติยคาถายปิ วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. ตทา หิ สตฺถา ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรเมว อารพฺภ กเถสิ. เตสํ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Về câu kệ thứ hai, câu chuyện cũng tương tự như trước. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng nhắm đến chính trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya. Ngài thuyết pháp cho họ và nói lên câu kệ này: ๒๙๕. 295. ‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ โสตฺถิเย; เวยคฺฆปญฺจมํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ. “Giết mẹ và cha, cùng hai vua Bà-la-môn; Giết luôn con cọp thứ năm, vị Bà-la-môn đi không sầu muộn.” ตตฺถ ทฺเว จ โสตฺถิเยติ ทฺเว จ พฺราหฺมเณ. อิมิสฺสา คาถาย สตฺถา อตฺตโน ธมฺมิสฺสรตาย จ เทสนาวิธิกุสลตาย จ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺเว พฺราหฺมณราชาโน จ กตฺวา กเถสิ. เวยคฺฆปญฺจมนฺติ เอตฺถ พฺยคฺฆานุจริโต สปฺปฏิภโย ทุปฺปฏิปนฺโน มคฺโค เวยคฺโฆ นาม, วิจิกิจฺฉานีวรณมฺปิ เตน สทิสตาย เวยคฺฆํ นาม, ตํ ปญฺจมํ อสฺสาติ นีวรณปญฺจกํ เวยคฺฆปญฺจมํ นาม. อิทญฺจ เวยคฺฆปญฺจมํ อรหตฺตมคฺคญาณาสินา นิสฺเสสํ หนฺตฺวา อนีโฆว ยาติ พฺราหฺมโณติ อยเมตฺถตฺโถ. เสสํ ปุริมสทิสเมวาติ. Ở đây, 'hai vị Bà-la-môn' (dve ca sotthiye) có nghĩa là hai vị Bà-la-môn (dve ca brāhmaṇe). Trong câu kệ này, do sự uyên thâm về Pháp và sự khéo léo trong phương pháp thuyết giảng, bậc Đạo Sư đã trình bày thường kiến và đoạn kiến như là hai vị vua Bà-la-môn và đã thuyết giảng như vậy. Về cụm từ 'con cọp thứ năm' (veyagghapañcamaṃ), ở đây, con đường mà cọp thường lui tới, đầy nguy hiểm, khó đi, được gọi là 'veyyaggha'. Triền cái hoài nghi (vicikicchānīvaraṇa) cũng được gọi là 'veyyaggha' vì tương tự như vậy. Vì nó là thứ năm, nên năm triền cái được gọi là 'veyyagghapañcamaṃ'. Ý nghĩa ở đây là: 'Vị Bà-la-môn (brāhmaṇo), sau khi đã diệt trừ hoàn toàn (nissesaṃ hantvā) 'con cọp thứ năm' này (idañca veyagghapañcamaṃ) bằng thanh gươm trí tuệ của đạo quả A-la-hán (arahattamaggañāṇāsinā), liền đi đến (yāti) không còn sầu muộn (anīghova)'. Phần còn lại tương tự như trước. ลกุณฺฑกภทฺทิยตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya là câu chuyện thứ tư. ๕. ทารุสากฏิกปุตฺตวตฺถุ 5. Câu chuyện về con trai người đánh xe bò chở củi สุปฺปพุทฺธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ทารุสากฏิกสฺส ปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Veḷuvana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ 'Suppabuddhaṃ', nhắm đến người con trai của một người đánh xe bò chở củi. ราชคหสฺมิญฺหิ สมฺมาทิฏฺฐิกปุตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิกปุตฺโตติ ทฺเว ทารกา อภิกฺขณํ คุฬกีฬํ กีฬนฺติ. เตสุ สมฺมาทิฏฺฐิกปุตฺโต คุฬํ ขิปมาโน พุทฺธานุสฺสตึ อาวชฺเชตฺวา ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ วตฺวา วตฺวา คุฬํ ขิปติ. อิตโร ติตฺถิยคุเณ อุทฺทิสิตฺวา ‘‘นโม อรหนฺตาน’’นฺติ วตฺวา วตฺวา ขิปติ. เตสุ สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส [Pg.285] ปุตฺโต ชินาติ, อิตโร ปน ปราชยติ. โส ตสฺส กิริยํ ทิสฺวา ‘‘อยํ เอวํ อนุสฺสริตฺวา เอวํ วตฺวา คุฬํ ขิปนฺโต มมํ ชินาติ, อหมฺปิ เอวรูปํ กริสฺสามี’’ติ พุทฺธานุสฺสติยํ ปริจยมกาสิ. อเถกทิวสํ ตสฺส ปิตา สกฏํ โยเชตฺวา ทารูนํ อตฺถาย คจฺฉนฺโต ตมฺปิ ทารกํ อาทาย คนฺตฺวา อฏวิยํ ทารูนํ สกฏํ ปูเรตฺวา อาคจฺฉนฺโต พหินคเร สุสานสามนฺเต อุทกผาสุกฏฺฐาเน โคเณ โมเจตฺวา ภตฺตวิสฺสคฺคมกาสิ. อถสฺส เต โคณา สายนฺหสมเย นครํ ปวิสนฺเตน โคคเณน สทฺธึ นครเมว ปวิสึสุ. สากฏิโกปิ โคเณ อนุพนฺธนฺโต นครํ ปวิสิตฺวา สายํ โคเณ ทิสฺวา อาทาย นิกฺขมนฺโต ทฺวารํ น สมฺปาปุณิ. ตสฺมิญฺหิ อสมฺปตฺเตเยว ทฺวารํ ปิหิตํ. Tại thành Rājagaha, có hai cậu bé, một là con của người có chánh kiến và một là con của người có tà kiến, thường xuyên chơi bắn bi. Trong hai cậu, cậu con trai của người có chánh kiến, khi ném viên bi, đã hướng tâm đến niệm Phật và luôn miệng nói 'Namo Buddhassa' (Kính lễ Đức Phật) rồi mới ném bi. Cậu kia thì nhắm đến các đức hạnh của ngoại đạo và luôn miệng nói 'Namo arahantānaṃ' (Kính lễ các bậc A-la-hán) rồi ném bi. Trong hai cậu, con trai của người có chánh kiến thì thắng, còn cậu kia thì thua. Thấy việc làm của bạn, cậu bé kia nghĩ: 'Cậu này nhờ niệm tưởng như vậy, nói như vậy mà thắng mình khi ném bi. Ta cũng sẽ làm như thế', rồi bắt đầu thực hành niệm Phật. Một hôm, cha cậu bé thắng cỗ xe bò để đi lấy củi, ông cũng dẫn theo cậu con trai. Sau khi vào rừng, chất đầy củi lên xe, trên đường về, khi ở ngoài thành, gần một nghĩa địa, tại một nơi có nước và tiện lợi, ông tháo bò ra và ăn cơm. Rồi những con bò của ông, vào lúc chiều tối, đã đi theo đàn bò vào thành. Người đánh xe cũng đi theo để tìm bò, vào thành phố, đến tối thấy bò, ông dắt chúng ra nhưng không kịp đến cổng thành. Khi ông chưa đến nơi thì cổng thành đã đóng. อถสฺส ปุตฺโต เอกโกว รตฺติภาเค สกฏสฺส เหฏฺฐา นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิ. ราชคหํ ปน ปกติยาปิ อมนุสฺสพหุลํ. อยญฺจ สุสานสนฺติเก นิปนฺโน. ตตฺถ นํ ทฺเว อมนุสฺสา ปสฺสึสุ. เอโก สาสนสฺส ปฏิกณฺฑโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, เอโก สมฺมาทิฏฺฐิโก. เตสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก อาห – ‘‘อยํ โน ภกฺโข, อิมํ ขาทิสฺสามา’’ติ. อิตโร ‘‘อลํ มา เต รุจฺจี’’ติ นิวาเรติ. โส เตน นิวาริยมาโนปิ ตสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา ทารกํ ปาเทสุ คเหตฺวา อากฑฺฒิ. โส พุทฺธานุสฺสติยา ปริจิตตฺตา ตสฺมึ ขเณ ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ อาห. อมนุสฺโส มหาภยภีโต ปฏิกฺกมิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ นํ อิตโร ‘‘อมฺเหหิ อกิจฺจํ กตํ, ทณฺฑกมฺมํ ตสฺส กโรมา’’ติ วตฺวา ตํ รกฺขมาโน อฏฺฐาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิโก นครํ ปวิสิตฺวา รญฺโญ โภชนปาตึ ปูเรตฺวา โภชนํ อาหริ. อถ นํ อุโภปิ ตสฺส มาตาปิตโร วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาเปตฺวา โภเชตฺวา ‘‘อิมานิ อกฺขรานิ ราชาว ปสฺสตุ, มา อญฺโญ’’ติ ตํ ปวตฺตึ ปกาเสนฺตา ยกฺขานุภาเวน โภชนปาติยํ อกฺขรานิ ฉินฺทิตฺวา ปาตึ ทารุสกเฏ ปกฺขิปิตฺวา สพฺพรตฺตึ อารกฺขํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. Khi ấy, con trai ông ta một mình nằm ngủ dưới gầm xe vào ban đêm và đã chìm vào giấc ngủ. Thành Rājagaha vốn dĩ có nhiều phi nhân. Cậu bé này lại nằm gần nghĩa địa. Tại đó, hai phi nhân trông thấy cậu. Một kẻ có tà kiến, là kẻ thù của giáo pháp, và một người có chánh kiến. Trong hai người, kẻ có tà kiến nói: 'Đây là mồi của chúng ta, chúng ta hãy ăn nó'. Người kia ngăn lại: 'Thôi đi, đừng có thích thú chuyện đó'. Dù bị ngăn cản, kẻ kia vẫn không nghe lời, nắm lấy chân cậu bé và kéo đi. Do đã quen thực hành niệm Phật, ngay lúc đó cậu bé thốt lên: 'Namo Buddhassa'. Gã phi nhân vô cùng sợ hãi, lùi lại và đứng yên. Bấy giờ, người kia nói với gã: 'Chúng ta đã làm điều không nên làm. Chúng ta hãy đền bù cho cậu bé'. Nói rồi, người ấy đứng lại bảo vệ cậu. Kẻ có tà kiến vào thành, lấy bát đựng thức ăn của vua, đổ đầy thức ăn rồi mang ra. Sau đó, cả hai người, như cha mẹ của cậu bé, đã chăm sóc và cho cậu ăn. Họ nghĩ: 'Chỉ có nhà vua mới thấy được những chữ này, người khác không thấy', rồi để giải thích sự việc, họ dùng thần lực khắc chữ lên bát đựng thức ăn, đặt bát lên xe củi, canh gác suốt đêm rồi rời đi. ปุนทิวเส ‘‘ราชกุลโต โจเรหิ โภชนภณฺฑํ อวหฏ’’นฺติ โกลาหลํ กโรนฺตา ทฺวารานิ ปิทหิตฺวา โอโลเกนฺตา ตตฺถ อปสฺสนฺตา นครา นิกฺขมิตฺวา อิโต จิโต จ โอโลเกนฺตา ทารุสกเฏ สุวณฺณปาตึ ทิสฺวา ‘‘อยํ โจโร’’ติ ตํ ทารกํ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา อกฺขรานิ ทิสฺวา ‘‘กึ เอตํ, ตาตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นาหํ[Pg.286], เทว, ชานามิ, มาตาปิตโร เม อาคนฺตฺวา รตฺตึ โภเชตฺวา รกฺขมานา อฏฺฐํสุ, อหมฺปิ มาตาปิตโร มํ รกฺขนฺตีติ นิพฺภโยว นิทฺทํ อุปคโต. เอตฺตกํ อหํ ชานามี’’ติ. อถสฺส มาตาปิตโรปิ ตํ ฐานํ อาคมํสุ. ราชา ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา เต ตโยปิ ชเน อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สพฺพํ อาโรเจตฺวา ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต, พุทฺธานุสฺสติ เอว รกฺขา โหติ, อุทาหุ ธมฺมานุสฺสติอาทโยปี’’ติ ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา, ‘‘มหาราช, น เกวลํ พุทฺธานุสฺสติเยว รกฺขา, เยสํ ปน ฉพฺพิเธน จิตฺตํ สุภาวิตํ, เตสํ อญฺเญน รกฺขาวรเณน วา มนฺโตสเธหิ วา กิจฺจํ นตฺถี’’ติ วตฺวา ฉ ฐานานิ ทสฺเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ. Ngày hôm sau, có tiếng xôn xao rằng 'bảo vật đựng thức ăn đã bị kẻ trộm lấy đi khỏi hoàng cung'. Người ta đóng các cổng thành lại và tìm kiếm. Không thấy trong thành, họ đi ra ngoài và tìm kiếm khắp nơi, rồi thấy chiếc bát bằng vàng trên xe củi. Họ bắt cậu bé và nói: 'Đây là kẻ trộm', rồi dẫn đến cho vua. Nhà vua thấy các chữ khắc, liền hỏi: 'Này con, chuyện này là sao?'. Cậu bé đáp: 'Tâu Đại vương, con không biết. Cha mẹ con đã đến vào ban đêm, cho con ăn và đứng canh gác. Con nghĩ rằng cha mẹ đang bảo vệ mình nên đã ngủ không sợ hãi. Con chỉ biết có chừng ấy thôi'. Lúc đó, cha mẹ cậu bé cũng đến nơi ấy. Nhà vua biết được sự việc, liền dẫn cả ba người đến gặp bậc Đạo Sư, trình bày lại toàn bộ câu chuyện và hỏi: 'Bạch Thế Tôn, có phải chỉ có niệm Phật mới là sự hộ trì, hay niệm Pháp, v.v... cũng là sự hộ trì?'. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với vua: 'Tâu Đại vương, không chỉ có niệm Phật là sự hộ trì. Đối với những ai có tâm được tu tập tốt theo sáu cách, thì không cần đến sự bảo vệ, che chở, hay bùa chú, thuốc men nào khác'. Nói xong, để chỉ ra sáu pháp, Ngài đã nói những câu kệ này. ๒๙๖. 296. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ พุทฺธคตา สติ. “Các đệ tử của Gotama, luôn luôn tỉnh thức an lành, những vị mà ngày cũng như đêm, niệm tưởng luôn hướng về Đức Phật. ๒๙๗. 297. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ ธมฺมคตา สติ. “Các đệ tử của Gotama, luôn luôn tỉnh thức an lành, những vị mà ngày cũng như đêm, niệm tưởng luôn hướng về Chánh Pháp. ๒๙๘. 298. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ สงฺฆคตา สติ. Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, niệm luôn hướng về Tăng. ๒๙๙. 299. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ กายคตา สติ. Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, niệm luôn hướng về thân. ๓๐๐. 300. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, อหึสาย รโต มโน. Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, tâm ý ưa thích trong sự bất hại. ๓๐๑. 301. ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ. Các đệ tử của Gotama luôn luôn tỉnh thức một cách an lành, là những vị mà ngày cũng như đêm, tâm ý ưa thích trong sự tu tiến. ตตฺถ สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺตีติ พุทฺธคตํ สตึ คเหตฺวา สุปนฺตา, คเหตฺวาเยว จ ปพุชฺฌนฺตา สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ นาม. สทา โคตมสาวกาติ โคตมโคตฺตสฺส พุทฺธสฺส สวนนฺเต ชาตตฺตา ตสฺเสว อนุสาสนิยา สวนตาย โคตมสาวกา. พุทฺธคตา สตีติ เยสํ ‘‘อิติปิ โส ภควา’’ติอาทิปฺปเภเท พุทฺธคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ นิจฺจกาลํ อตฺถิ, เต สทาปิ สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺตีติ อตฺโถ. ตถา อสกฺโกนฺตา ปน เอกทิวสํ [Pg.287] ตีสุ กาเลสุ ทฺวีสุ กาเลสุ เอกสฺมิมฺปิ กาเล พุทฺธานุสฺสตึ มนสิ กโรนฺตา สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติเยว นาม. ธมฺมคตา สตีติ ‘‘สฺวาขาโต ภควตา ธมฺโม’’ติอาทิปฺปเภเท ธมฺมคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ. สงฺฆคตา สตีติ ‘‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’’ติอาทิปฺปเภเท สงฺฆคุเณ อารพฺภ อุปฺปชฺชมานา สติ. กายคตา สตีติ ทฺวตฺตึสาการวเสน วา นวสิวถิกาวเสน วา จตุธาตุววตฺถานวเสน วา อชฺฌตฺตนีลกสิณาทิรูปชฺฌานวเสน วา อุปฺปชฺชมานา สติ. อหึสาย รโตติ ‘‘โส กรุณาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตี’’ติ (วิภ. ๖๔๒) เอวํ วุตฺตาย กรุณาภาวนาย รโต. ภาวนายาติ เมตฺตาภาวนาย. กิญฺจาปิ เหฏฺฐา กรุณาภาวนาย วุตฺตตฺตา อิธ สพฺพาปิ อวเสสา ภาวนา นาม, อิธ ปน เมตฺตาภาวนาว อธิปฺเปตา. เสสํ ปฐมคาถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. Ở đây, 'tỉnh thức một cách an lành' có nghĩa là: những vị đi vào giấc ngủ với niệm hướng về Phật, và cũng tỉnh dậy với niệm ấy, nên được gọi là tỉnh thức một cách an lành. 'Luôn luôn là đệ tử của Gotama' là: do sanh ra vào cuối thời nghe (pháp) của đức Phật thuộc dòng Gotama, và do nghe theo lời giáo huấn của chính Ngài, nên gọi là đệ tử của Gotama. 'Niệm hướng về Phật' là: những vị nào luôn luôn có niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Phật, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Itipi so bhagavā' (Đức Thế Tôn là như vậy...), các vị ấy luôn luôn tỉnh thức một cách an lành. Những vị không thể làm như vậy, nhưng trong một ngày, vào ba thời điểm, hai thời điểm, hoặc chỉ một thời điểm mà tác ý đến Phật tùy niệm, thì cũng được gọi là tỉnh thức một cách an lành. 'Niệm hướng về Pháp' là niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Pháp, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Svākhāto bhagavatā dhammo' (Pháp đã được đức Thế Tôn khéo thuyết giảng...). 'Niệm hướng về Tăng' là niệm khởi lên, hướng đến các đức hạnh của Tăng, có nhiều loại bắt đầu bằng 'Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho' (chúng đệ tử của đức Thế Tôn là bậc thiện hạnh...). 'Niệm hướng về thân' là niệm khởi lên do phương cách ba mươi hai thể trược, hoặc do phương cách chín loại tử thi, hoặc do phương cách xác định tứ đại, hoặc do phương cách thiền sắc giới như kasina xanh trong thân v.v... 'Ưa thích trong sự bất hại' là ưa thích trong việc tu tập bi, đã được nói đến như vầy: 'Vị ấy an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi'. '(Ưa thích) trong sự tu tiến' là trong sự tu tập từ. Mặc dù do đã nói về tu tập bi ở trước, ở đây tất cả các pháp tu còn lại đều được gọi là tu tiến, nhưng ở đây chỉ chủ ý đến tu tập từ. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong kệ đầu tiên. เทสนาวสาเน ทารโก สทฺธึ มาตาปิตูหิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ปจฺฉา ปน ปพฺพชิตฺวา สพฺเพปิ อรหตฺตํ ปาปุณึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối bài pháp, cậu bé cùng với cha mẹ đã an trú trong quả Dự lưu. Về sau, sau khi đã xuất gia, tất cả (ba người) đều đã chứng đắc A-la-hán quả. Bài pháp cũng đã đem lại lợi ích cho những người đã đến dự. ทารุสากฏิกปุตฺตวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về con trai người đánh xe củi, (là câu chuyện) thứ năm. ๖. วชฺชิปุตฺตกภิกฺขุวตฺถุ 6. Câu chuyện về vị Tỳ khưu người Vajjī ทุปฺปพฺพชฺชนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ นิสฺสาย มหาวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ วชฺชิปุตฺตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – อญฺญตโร วชฺชิปุตฺตโก ภิกฺขุ เวสาลิยํ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ, เตน โข ปน สมเยน เวสาลิยํ สพฺพรตฺติฉโณ โหติ. อถ โข โส ภิกฺขุ เวสาลิยา ตูริยตาฬิตวาทิตนิคฺโฆสสทฺทํ สุตฺวา ปริเทวมาโน ตายํ เวลายํ อิมํ คาถํ อภาสิ – Khi đang an trú tại Đại Lâm (Mahāvana), gần Vesālī, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu 'Duppabbajjaṃ', liên quan đến một vị Tỳ khưu người Vajjī. Nói về vị ấy, chuyện được kể rằng: Có một vị Tỳ khưu người Vajjī đang sống trong một khu rừng ở Vesālī. Vào lúc bấy giờ, ở Vesālī có một lễ hội suốt đêm. Bấy giờ, vị Tỳ khưu ấy, sau khi nghe âm thanh của nhạc cụ, tiếng vỗ tay, và tiếng đàn hát từ Vesālī, đã than van và vào lúc ấy đã nói lên kệ này: ‘‘เอกกา มยํ อรญฺเญ วิหราม,อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ; เอตาทิสิกาย รตฺติยา,โกสุ นามมฺเหหิ ปาปิโย’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๒๙); “Chúng ta sống một mình trong rừng, như khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng. Trong một đêm như thế này, ai có thể khốn khổ hơn chúng ta?” โส [Pg.288] กิร วชฺชิรฏฺเฐ ราชปุตฺโต วาเรน สมฺปตฺตํ รชฺชํ ปหาย ปพฺพชิโต เวสาลิยํ จาตุมหาราชิเกหิ สทฺธึ เอกาพทฺธํ กตฺวา สกลนคเร ธชปฏากาทีหิ ปฏิมณฺฑิเต โกมุทิยา ปุณฺณมาย สพฺพรตฺตึ ฉณวาเร วตฺตมาเน เภริยาทีนํ ตูริยานํ ตาฬิตานํ นิคฺโฆสํ วีณาทีนญฺจ วาทิตานํ สทฺทํ สุตฺวา ยานิ เวสาลิยํ สตฺต ราชสหสฺสานิ สตฺต ราชสตานิ สตฺต ราชาโน, ตตฺตกา เอว จ เนสํ อุปราชเสนาปติอาทโย, เตสุ อลงฺกตปฏิยตฺเตสุ นกฺขตฺตกีฬนตฺถาย วีถึ โอติณฺเณสุ สฏฺฐิหตฺเถ มหาจงฺกเม จงฺกมมาโน คคนมชฺเฌ ฐิตํ ปุณฺณจนฺทํ ทิสฺวา จงฺกมโกฏิยํ ผลกํ นิสฺสาย ฐิโต เวฐนาลงฺการวิรหิตตฺตา วเน ฉฑฺฑิตทารุกํ วิย อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘อตฺถิ นุ โข อญฺโญ อมฺเหหิ ลามกตโร’’ติ จินฺเตนฺโต ปกติยา อารญฺญกาทิคุณยุตฺโตปิ ตสฺมึ ขเณ อนภิรติยา ปีฬิโต เอวมาห. โส ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถาย เทวตาย ‘‘อิมํ ภิกฺขุํ สํเวเชสฺสามี’’ติ อธิปฺปาเยน – Tương truyền, vị ấy là một hoàng tử ở xứ Vajjī, đã từ bỏ vương vị đến lượt mình và xuất gia. Vào đêm rằm tháng Komudī (tháng Kattikā), khi lễ hội diễn ra suốt đêm ở Vesālī, toàn thành được trang hoàng bằng cờ, biểu ngữ v.v..., kết nối làm một với cõi trời Tứ Đại Thiên Vương, vị ấy đang đi kinh hành trên một con đường kinh hành lớn dài sáu mươi hắc tay. Khi nghe âm thanh của các loại nhạc cụ như trống trận, tiếng vỗ tay, và tiếng đàn vĩ cầm v.v..., và khi thấy các vị vua, gồm bảy ngàn, bảy trăm, và bảy vị vua ở Vesālī, cùng với số lượng tương đương các vị phó vương, tướng quân v.v... của họ, đã được trang điểm và chuẩn bị sẵn sàng, đi xuống đường để vui chơi lễ hội, vị ấy nhìn thấy vầng trăng tròn ở giữa bầu trời, rồi đứng tựa vào tấm ván ở cuối đường kinh hành. Do không có trang sức quấn đầu, vị ấy nhìn thân mình như một khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng và suy nghĩ: 'Liệu có ai khác khốn khổ hơn chúng ta không?'. Mặc dù thường ngày là người có các đức hạnh như sống trong rừng, nhưng vào khoảnh khắc ấy, bị sự bất mãn xâm chiếm, vị ấy đã nói như vậy. Vị thiên nhân ngự trong khu rừng ấy, với ý định 'Ta sẽ làm cho vị Tỳ khưu này xúc động', đã nói: ‘‘เอกโกว ตฺวํ อรญฺเญ วิหรสิ, อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ; ตสฺส เต พหุกา ปิหยนฺติ, เนรยิกา วิย สคฺคคามิน’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๒๙) – “Ngài sống một mình trong rừng, như khúc gỗ bị vứt bỏ trong rừng. Nhiều người khao khát (được như) Ngài, giống như chúng sanh trong địa ngục khao khát những người đi về cõi trời.” วุตฺตํ อิมํ คาถํ สุตฺวา ปุนทิวเส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา ฆราวาสสฺส ทุกฺขตํ ปกาเสตุกาโม ปญฺจ ทุกฺขานิ สโมธาเนตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi nghe bài kệ được nói lên, vào ngày hôm sau, vị ấy đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống. Bậc Đạo Sư, biết được sự việc ấy và muốn chỉ rõ sự khổ của đời sống tại gia, đã tổng hợp năm loại khổ và nói lên bài kệ này: ๓๐๒. 302. ‘‘ทุปฺปพฺพชฺชํ ทุรภิรมํ, ทุราวาสา ฆรา ทุขา; ทุกฺโขสมานสํวาโส, ทุกฺขานุปติตทฺธคู; ตสฺมา น จทฺธคู สิยา, น จ ทุกฺขานุปติโต สิยา’’ติ. “Xuất gia là việc khó, khó tìm thấy niềm vui (trong đó). Đời sống tại gia là khó khăn, là khổ. Sống chung với người không tương đồng là khổ, người lữ hành (trong vòng luân hồi) phải chịu đựng khổ đau. Vì vậy, không nên làm người lữ hành, và không nên là người phải chịu đựng khổ đau.” ตตฺถ ทุปฺปพฺพชฺชนฺติ อปฺปํ วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธญฺเจว ญาติปริวฏฺฏญฺจ ปหาย อิมสฺมึ สาสเน อุรํ ทตฺวา ปพฺพชฺชํ นาม ทุกฺขํ. ทุรภิรมนฺติ เอวํ ปพฺพชิเตนาปิ ภิกฺขาจริยาย ชีวิตวุตฺตึ ฆเฏนฺเตน อปริมาณสีลกฺขนฺธโคปนธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติปูรณวเสน อภิรมิตุํ ทุกฺขํ. ทุราวาสาติ ยสฺมา ปน ฆรํ อาวสนฺเตน ราชูนํ ราชกิจฺจํ, อิสฺสรานํ อิสฺสรกิจฺจํ วหิตพฺพํ, ปริชนา เจว ธมฺมิกา สมณพฺราหฺมณา จ สงฺคหิตพฺพา. เอวํ สนฺเตปิ ฆราวาโส ฉิทฺทฆโฏ วิย มหาสมุทฺโท วิย จ ทุปฺปูโร. ตสฺมา ฆราวาสา [Pg.289] นาเมเต ทุราวาสา ทุกฺขา อาวสิตุํ, เตเนว การเณน ทุกฺขาติ อตฺโถ. ทุกฺโข สมานสํวาโสติ คิหิโน วา หิ เย ชาติโคตฺตกุลโภเคหิ ปพฺพชิตา วา สีลาจารพาหุสจฺจาทีหิ สมานาปิ หุตฺวา ‘‘โกสิ ตฺวํ, โกสฺมิ อห’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อธิกรณปสุตา โหนฺติ, เต อสมานา นาม, เตหิ สทฺธึ สํวาโส ทุกฺโขติ อตฺโถ. ทุกฺขานุปติตทฺธคูติ เย วฏฺฏสงฺขาตํ อทฺธานํ ปฏิปนฺนตฺตา อทฺธคู, เต ทุกฺเข อนุปติตาว. ตสฺมา น จทฺธคูติ ยสฺมา ทุกฺขานุปติตภาโวปิ ทุกฺโข อทฺธคูภาโวปิ, ตสฺมา วฏฺฏสงฺขาตํ อทฺธานํ คมนตาย อทฺธคู น ภเวยฺย, วุตฺตปฺปกาเรน ทุกฺเขน อนุปติโตปิ น ภเวยฺยาติ อตฺโถ. Trong ấy, ‘khó xuất gia’ (duppabbajjaṃ) nghĩa là: từ bỏ tài sản, dù ít hay nhiều, và quyến thuộc, rồi dấn thân vào giáo pháp này, việc xuất gia ấy thật là khó. ‘Khó hoan hỷ’ (durabhiramaṃ) nghĩa là: dù đã xuất gia, việc hoan hỷ cũng khó, vì phải duy trì mạng sống bằng cách khất thực, phải nỗ lực giữ gìn vô lượng giới uẩn và hoàn thành các pháp hành thuận theo pháp. ‘Nhà khó ở’ (durāvāsā) nghĩa là: vì người sống tại gia phải gánh vác việc vua cho vua, việc quan cho quan, phải chăm lo cho quyến thuộc và cúng dường các Sa-môn, Bà-la-môn đúng pháp. Dù vậy, đời sống tại gia khó được lấp đầy, như cái bình thủng, như biển cả. Do đó, đời sống tại gia được gọi là khó ở, khổ sở để ở, chính vì lý do đó mà gọi là khổ. ‘Sống chung với người không tương đồng là khổ’ (dukkho samānasaṃvāso) nghĩa là: dù là người tại gia có cùng đẳng cấp về dòng dõi, gia tộc, tài sản, hay là người xuất gia có cùng giới hạnh, học thức, v.v., nhưng khi nói những lời như ‘Ngươi là ai? Ta là ai?’ rồi sinh ra tranh cãi, họ trở thành người không tương đồng. Sống chung với họ là khổ. ‘Người đi đường dài bị khổ theo đuổi’ (dukkhānupatitaddhagū) nghĩa là: những người đi trên con đường dài gọi là luân hồi (vaṭṭa) nên được gọi là người đi đường dài (addhagū), họ bị khổ đau theo đuổi. Do đó, ‘không nên là người đi đường dài’ (na caddhagū) nghĩa là: vì bị khổ đau theo đuổi là khổ, và là người đi đường dài cũng là khổ, do đó, không nên trở thành người đi trên con đường dài gọi là luân hồi, và không nên bị khổ đau theo đuổi như đã nói. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ ทสฺสิเต ทุกฺเข นิพฺพินฺทนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจ อุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ปทาเลตฺวา อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ. Vào cuối bài pháp, vị Tỳ-kheo ấy, khi năm trường hợp khổ được chỉ ra, đã nhàm chán trong khổ, phá vỡ năm hạ phần kiết sử và năm thượng phần kiết sử, rồi an trú trong quả vị A-la-hán. วชฺชิปุตฺตกภิกฺขุวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về Tỳ-kheo Vajjiputtaka, là câu chuyện thứ sáu. ๗. จิตฺตคหปติวตฺถุ 7. Câu chuyện về gia chủ Citta สทฺโธติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จิตฺตคหปตึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ พาลวคฺเค ‘‘อสนฺตํ ภาวนมิจฺเฉยฺยา’’ติ คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตํ. คาถาปิ ตตฺเถว วุตฺตา. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๗๔) – Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng từ ‘Saddho’ (Người có tín), nhân câu chuyện về gia chủ Citta. Câu chuyện đã được giải thích chi tiết trong phần chú giải của câu kệ ‘asantaṃ bhāvanamiccheyyā’ thuộc Phẩm Người Ngu. Câu kệ cũng đã được nói ở chính nơi đó. Và điều này đã được nói ở đó: ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, เอตสฺส ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตสฺเสวายํ ลาภสกฺกาโร อุปฺปชฺชติ, อุทาหุ อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตสฺสาปิ อุปฺปชฺชตี’’ติ. ‘‘อานนฺท, มม สนฺติกํ อาคจฺฉนฺตสฺสาปิ อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตสฺสาปิ ตสฺส อุปฺปชฺชเตว. อยญฺหิ อุปาสโก สทฺโธ ปสนฺโน สมฺปนฺนสีโล, เอวรูโป ปุคฺคโล ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺเถวสฺส ลาภสกฺกาโร นิพฺพตฺตตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – ‘Bạch Thế Tôn, có phải chăng lợi lộc và sự cúng dường này chỉ phát sinh cho vị ấy khi đến gần Ngài, hay cũng phát sinh khi đi đến nơi khác?’ ‘Này Ānanda, dù đến gần ta hay đi đến nơi khác, lợi lộc và sự cúng dường vẫn phát sinh cho vị ấy. Vị cận sự nam này có đức tin, có lòng tịnh tín, có giới hạnh viên mãn. Một người như vậy đi đến nơi nào, thì ở chính nơi đó, lợi lộc và sự cúng dường sẽ phát sinh cho người ấy.’ Nói xong, Ngài đọc câu kệ này: ๓๐๓. 303. ‘‘สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน, ยโสโภคสมปฺปิโต; ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโต’’ติ. (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๗๔); “Người có đức tin, đầy đủ giới hạnh, có danh tiếng và tài sản; đi đến xứ nào, liền được cúng dường ở chính xứ đó.” ตตฺถ [Pg.290] สทฺโธติ โลกิยโลกุตฺตรสทฺธาย สมนฺนาคโต. สีเลนาติ อาคาริยสีลํ, อนาคาริยสีลนฺติ ทุวิธํ สีลํ. เตสุ อิธ อาคาริยสีลํ อธิปฺเปตํ, เตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยโสโภคสมปฺปิโตติ ยาทิโส อนาถปิณฺฑิกาทีนํ ปญฺจอุปาสกสตปริวารสงฺขาโต อาคาริยยโส, ตาทิเสเนว ยเสน ธนธญฺญาทิโก เจว สตฺตวิธอริยธนสงฺขาโต จาติ ทุวิโธ โภโค, เตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. ยํ ยํ ปเทสนฺติ ปุรตฺถิมาทีสุ ทิสาสุ เอวรูโป กุลปุตฺโต ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ, ตตฺถ ตตฺถ เอวรูเปน ลาภสกฺกาเรน ปูชิโตว โหตีติ อตฺโถ. Trong ấy, ‘có đức tin’ (saddho) là người đầy đủ tín tâm thế gian và siêu thế. ‘Với giới hạnh’ (sīlena) là: giới có hai loại, giới tại gia và giới xuất gia. Trong số đó, ở đây muốn nói đến giới tại gia; nghĩa là người đầy đủ giới ấy. ‘Có danh tiếng và tài sản’ (yasobhogasamappito) nghĩa là: danh tiếng của người tại gia, như danh tiếng của trưởng giả Cấp Cô Độc với đoàn tùy tùng năm trăm vị cận sự nam; người ấy đầy đủ danh tiếng như vậy. Và tài sản có hai loại: tài sản vật chất như tiền bạc, lúa gạo... và tài sản được gọi là bảy Thánh tài; người ấy đầy đủ cả hai loại tài sản đó. ‘Đi đến xứ nào’ (yaṃ yaṃ padesaṃ) nghĩa là: ở các phương như phương đông..., người thiện nam tử như vậy đi đến xứ nào, thì ở chính xứ đó, người ấy được cúng dường với lợi lộc và sự tôn kính như vậy. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. จิตฺตคหปติวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về gia chủ Citta, là câu chuyện thứ bảy. ๘. จูฬสุภทฺทาวตฺถุ 8. Câu chuyện về Cūḷasubhaddā ทูเร สนฺโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกสฺส ธีตรํ จูฬสุภทฺทํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng ‘Dūre santo’ (Người hiền dù ở xa), nhân câu chuyện về nàng Cūḷasubhaddā, con gái của trưởng giả Cấp Cô Độc. อนาถปิณฺฑิกสฺส กิร ทหรกาลโต ปฏฺฐาย อุคฺคนครวาสี อุคฺโค นาม เสฏฺฐิปุตฺโต สหายโก อโหสิ. เต เอกาจริยกุเล สิปฺปํ อุคฺคณฺหนฺตา อญฺญมญฺญํ กติกํ กรึสุ ‘‘อมฺหากํ วยปฺปตฺตกาเล ปุตฺตธีตาสุ ชาตาสุ โย ปุตฺตสฺส ธีตรํ วาเรติ, เตน ตสฺส ธีตา ทาตพฺพา’’ติ. เต อุโภปิ วยปฺปตฺตา อตฺตโน อตฺตโน นคเร เสฏฺฐิฏฺฐาเน ปติฏฺฐหึสุ. อเถกสฺมึ สมเย อุคฺคเสฏฺฐิ วณิชฺชํ ปโยเชนฺโต ปญฺจหิ สกฏสเตหิ สาวตฺถึ อคมาสิ. อนาถปิณฺฑิโก อตฺตโน ธีตรํ จูฬสุภทฺทํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, ปิตา เต อุคฺคเสฏฺฐิ นาม อาคโต, ตสฺส กตฺตพฺพกิจฺจํ สพฺพํ ตว ภาโร’’ติ อาณาเปสิ. สา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ตสฺส อาคตทิวสโต ปฏฺฐาย สหตฺเถเนว สูปพฺยญฺชนาทีนิ สมฺปาเทติ, มาลาคนฺธวิเลปนาทีนิ อภิสงฺขโรติ, โภชนกาเล ตสฺส นฺหาโนทกํ ปฏิยาทาเปตฺวา นฺหานกาลโต ปฏฺฐาย สพฺพกิจฺจานิ สาธุกํ กโรติ. Tương truyền, từ thuở nhỏ, trưởng giả Cấp Cô Độc có một người bạn là con trai của một trưởng giả tên là Ugga, sống ở thành Ugga. Khi họ cùng học nghề tại nhà một vị thầy, họ đã giao ước với nhau: ‘Khi chúng ta trưởng thành và có con trai con gái, nếu ai hỏi cưới con gái cho con trai mình, người kia phải gả con gái cho người nọ.’ Cả hai, khi trưởng thành, đều được giữ chức trưởng giả ở thành phố của mình. Sau đó, vào một thời, trưởng giả Ugga, trong một chuyến buôn bán, đã cùng năm trăm cỗ xe đến thành Sāvatthī. Trưởng giả Cấp Cô Độc gọi con gái mình là Cūḷasubhaddā và dặn: ‘Này con, cha của con là trưởng giả Ugga đã đến. Mọi việc cần làm cho ông ấy đều là trách nhiệm của con.’ Nàng vâng lời ‘Dạ, tốt ạ’ và từ ngày ông đến, nàng đã tự tay chuẩn bị các món canh, món ăn...; sắp đặt hoa, hương, phẩm thoa...; vào giờ ăn, nàng cho chuẩn bị nước tắm cho ông, và từ lúc tắm trở đi, nàng chu toàn mọi việc một cách tốt đẹp. อุคฺคเสฏฺฐิ [Pg.291] ตสฺสา อาจารสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต เอกทิวสํ อนาถปิณฺฑิเกน สทฺธึ สุขกถาย สนฺนิสินฺโน ‘‘มยํ ทหรกาเล เอวํ นาม กติกํ กริมฺหา’’ติ สาเรตฺวา จูฬสุภทฺทํ อตฺตโน ปุตฺตสฺสตฺถาย วาเรสิ. โส ปน ปกติยาว มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. ตสฺมา ทสพลสฺส ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา สตฺถารา อุคฺคเสฏฺฐิสฺสูปนิสฺสยํ ทิสฺวา อนุญฺญาโต ภริยาย สทฺธึ มนฺเตตฺวา ตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ทิวสํ ววตฺถเปตฺวา ธีตรํ วิสาขํ ทตฺวา อุยฺโยเชนฺโต ธนญฺจยเสฏฺฐิ วิย มหนฺตํ สกฺการํ กตฺวา สุภทฺทํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อมฺม, สสุรกุเล วสนฺติยา นาม อนฺโตอคฺคิ พหิ น นีหริตพฺโพ’’ติ (อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๒๕๙; ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๕๒ วิสาขาวตฺถุ) ธนญฺจยเสฏฺฐินา วิสาขาย ทินฺนนเยเนว ทส โอวาเท ทตฺวา ‘‘สเจ เม คตฏฺฐาเน ธีตุ โทโส อุปฺปชฺชติ, ตุมฺเหหิ โสเธตพฺโพ’’ติ อฏฺฐ กุฏุมฺพิเก ปาฏิโภเค คเหตฺวา ตสฺสา อุยฺโยชนทิวเส พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ปุริมภเว ธีตรา กตานํ สุจริตานํ ผลวิภูตึ โลกสฺส ปากฏํ กตฺวา ทสฺเสนฺโต วิย มหนฺเตน สกฺกาเรน ธีตรํ อุยฺโยเชสิ. ตสฺสา อนุปุพฺเพน อุคฺคนครํ ปตฺตกาเล สสุรกุเลน สทฺธึ มหาชโน ปจฺจุคฺคมนมกาสิ. Trưởng giả Ugga, sau khi thấy được sự vẹn toàn phẩm hạnh của nàng, tâm sanh hoan hỷ, một hôm đang ngồi trò chuyện thân mật cùng trưởng giả Anāthapiṇḍika, đã nhắc lại rằng: “Thuở còn trẻ, chúng ta đã có giao ước như vầy”, rồi hỏi cưới nàng Cūḷasubhaddā cho con trai của mình. Vị trưởng giả ấy vốn là người có tà kiến. Do đó, sau khi trình sự việc ấy lên bậc Thập Lực, và được Đức Đạo Sư, vì thấy được duyên lành của trưởng giả Ugga, cho phép, ông đã bàn bạc với vợ, chấp nhận lời của vị trưởng giả kia, rồi định ngày. Giống như trưởng giả Dhanañcaya khi gả con gái Visākhā, ông đã tổ chức lễ tiễn đưa trọng thể, gọi nàng Subhaddā đến, ban cho mười lời giáo huấn theo đúng cách mà trưởng giả Dhanañcaya đã dạy cho Visākhā rằng: “Này con, người con dâu sống trong nhà chồng không được mang lửa trong nhà ra ngoài”, rồi nhận tám vị gia chủ làm người bảo chứng rằng: “Nếu ở nơi đến, con gái của tôi có lỗi lầm gì phát sinh, các vị hãy thanh minh”. Vào ngày tiễn đưa nàng, ông đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, và tiễn con gái đi với sự trọng vọng lớn lao, như thể làm cho quả báo huy hoàng của những thiện hạnh mà người con gái đã làm trong kiếp trước được hiển bày cho thế gian thấy. Khi nàng tuần tự đến thành Ugga, đông đảo dân chúng cùng với gia đình nhà chồng đã ra đón. สาปิ อตฺตโน สิริวิภวํ ปากฏํ กาตุํ วิสาขา วิย สกลนครสฺส อตฺตานํ ทสฺเสนฺตี รเถ ฐตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา นาคเรหิ เปสิเต ปณฺณากาเร คเหตฺวา อนุรูปวเสน เตสํ เตสํ เปเสนฺตี สกลนครํ อตฺตโน คุเณหิ เอกาพทฺธมกาสิ. มงฺคลทิวสาทีสุ ปนสฺสา สสุโร อเจลกานํ สกฺการํ กโรนฺโต ‘‘อาคนฺตฺวา อมฺหากํ สมเณ วนฺทตู’’ติ เปเสสิ. สา ลชฺชาย นคฺเค ปสฺสิตุํ อสกฺโกนฺตี คนฺตุํ น อิจฺฉติ. โส ปุนปฺปุนํ เปเสตฺวาปิ ตาย ปฏิกฺขิตฺโต กุชฺฌิตฺวา ‘‘นีหรถ น’’นฺติ อาห. สา ‘‘น สกฺกา มม อการเณน โทสํ อาโรเปตุ’’นฺติ กุฏุมฺพิเก ปกฺโกสาเปตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เต ตสฺสา นิทฺโทสภาวํ ญตฺวา เสฏฺฐึ สญฺญาเปสุํ. โส ‘‘อยํ มม สมเณ อหิริกาติ น วนฺที’’ติ ภริยาย อาโรเจสิ. สา ‘‘กีทิสา นุ โข อิมิสฺสา สมณา, อติวิย เตสํ ปสํสตี’’ติ ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาห – Nàng cũng vậy, để thể hiện sự huy hoàng của mình, giống như bà Visākhā, đã cho toàn thể dân chúng trong thành thấy mình, đứng trên xe đi vào thành, nhận lấy những tặng phẩm do dân chúng gửi đến, rồi gửi lại quà đáp lễ cho từng người một cách tương xứng, và đã làm cho cả thành phố gắn kết với mình bằng những phẩm hạnh của mình. Vào những ngày lễ hội, cha chồng của nàng đang cúng dường cho các đạo sĩ lõa thể, đã sai người đến nói: “Hãy đến đảnh lễ các vị sa-môn của chúng ta”. Nàng vì xấu hổ, không thể nhìn những người lõa thể nên không muốn đi. Ông ấy dù sai người đi lại nhiều lần nhưng vẫn bị nàng từ chối, bèn nổi giận và nói: “Hãy đuổi nó đi”. Nàng nghĩ: “Không thể nào vô cớ mà buộc tội cho ta được”, bèn cho gọi các vị gia chủ đến và trình bày sự việc. Họ sau khi biết được sự vô tội của nàng, đã trình lại cho vị trưởng giả. Ông ấy nói với vợ rằng: “Nàng này không đảnh lễ các vị sa-môn của ta vì cho rằng họ là những người không biết hổ thẹn”. Bà vợ nghĩ: “Các vị sa-môn của nàng này thế nào nhỉ, mà nó lại tán thán các vị ấy quá mức như vậy”, bèn cho gọi nàng đến và nói: ‘‘กีทิสา สมณา ตุยฺหํ, พาฬฺหํ โข เน ปสํสสิ; กึสีลา กึสมาจารา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา’’ติ. (อ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๔.๒๔); “Các vị sa-môn của con như thế nào, mà con lại hết lời tán thán các vị ấy? Giới hạnh của các vị ấy ra sao, cách hành xử thế nào? Được hỏi, con hãy nói cho mẹ nghe.” อถสฺสา [Pg.292] สุภทฺทา พุทฺธานญฺเจว พุทฺธสาวกานญฺจ คุเณ ปกาเสนฺตี – Bấy giờ, nàng Subhaddā, muốn tuyên thuyết về những phẩm hạnh của chư Phật và chư vị Thánh đệ tử của Đức Phật, bèn nói: ‘‘สนฺตินฺทฺริยา สนฺตมานสา, สนฺตํ เตสํ คตํ ฐิตํ; โอกฺขิตฺตจกฺขู มิตภาณี, ตาทิสา สมณา มม. (อ. นิ. อฏฺฐ. ๒.๔.๒๔); “Các căn tịch tịnh, tâm ý an tịnh, sự đi, sự đứng của các vị ấy đều an tịnh; mắt nhìn xuống, lời nói chừng mực, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘กายกมฺมํ สุจิ เนสํ, วาจากมฺมํ อนาวิลํ; มโนกมฺมํ สุวิสุทฺธํ, ตาทิสา สมณา มม. “Thân nghiệp của các vị ấy trong sạch, khẩu nghiệp không vẩn đục, ý nghiệp hoàn toàn thanh tịnh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘วิมลา สงฺขมุตฺตาภา, สุทฺธา อนฺตรพาหิรา; ปุณฺณา สุทฺเธหิ ธมฺเมหิ, ตาทิสา สมณา มม. “Không cấu uế, sáng như vỏ ốc xà cừ, trong ngoài đều thanh tịnh, viên mãn với các pháp thanh tịnh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘ลาเภน อุนฺนโต โลโก, อลาเภน จ โอนโต; ลาภาลาเภน เอกฏฺฐา, ตาทิสา สมณา มม. “Thế gian được lợi thì kiêu mạn, không được lợi thì suy sụp; còn các vị ấy vững vàng trước được và mất, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘ยเสน อุนฺนโต โลโก, อยเสน จ โอนโต; ยสายเสน เอกฏฺฐา, ตาทิสา สมณา มม. “Thế gian được danh vọng thì kiêu mạn, không được danh vọng thì suy sụp; còn các vị ấy vững vàng trước danh và vô danh, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘ปสํสายุนฺนโต โลโก, นินฺทายาปิ จ โอนโต; สมา นินฺทาปสํสาสุ, ตาทิสา สมณา มม. “Thế gian được tán dương thì kiêu mạn, bị chê bai thì suy sụp; còn các vị ấy bình thản trước chê và khen, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” ‘‘สุเขน อุนฺนโต โลโก, ทุกฺเขนาปิ จ โอนโต; อกมฺปา สุขทุกฺเขสุ, ตาทิสา สมณา มมา’’ติ. – “Thế gian được an lạc thì kiêu mạn, bị đau khổ thì suy sụp; còn các vị ấy không dao động trước lạc và khổ, các vị sa-môn của con là những người như vậy.” เอวมาทีหิ วจเนหิ สสฺสุํ โตเสสิ. Bằng những lời như vậy, nàng đã làm cho mẹ chồng hài lòng. อถ นํ ‘‘สกฺกา ตว สมเณ อมฺหากมฺปิ ทสฺเสตุ’’นฺติ วตฺวา ‘‘สกฺกา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ ยถา มยํ เต ปสฺสาม, ตถา กโรหี’’ติ วุตฺเต สา ‘‘สาธู’’ติ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ สชฺเชตฺวา อุปริปาสาทตเล ฐตฺวา เชตวนาภิมุขี สกฺกจฺจํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา พุทฺธคุเณ อาวชฺเชตฺวา คนฺธวาสปุปฺผธุเมหิ ปูชํ กตฺวา, ‘‘ภนฺเต, สฺวาตนาย พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตมิ, อิมินา เม สญฺญาเณน สตฺถา นิมนฺติตภาวํ ชานาตู’’ติ สุมนปุปฺผานํ อฏฺฐ มุฏฺฐิโย อากาเส ขิปิ. ปุปฺผานิ คนฺตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สตฺถุโน อุปริ มาลาวิตานํ หุตฺวา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ อนาถปิณฺฑิโกปิ ธมฺมกถํ สุตฺวา สฺวาตนาย สตฺถารํ นิมนฺเตสิ. สตฺถา ‘‘อธิวุตฺถํ มยา, คหปติ, สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ วตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยา ปุเรตรํ อาคโต นตฺถิ, กสฺส นุ โข โว อธิวุตฺถ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘จูฬสุภทฺทาย, คหปติ, นิมนฺติโต’’ติ [Pg.293] วตฺวา ‘‘นนุ, ภนฺเต, จูฬสุภทฺทา ทูเร วสติ อิโต วีสติโยชนสตมตฺถเก’’ติ วุตฺเต, ‘‘อาม คหปติ, ทูเร วสนฺตาปิ หิ สปฺปุริสา อภิมุเข ฐิตา วิย ปกาเสนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, bà mẹ chồng nói với nàng: “Có thể cho chúng ta thấy các vị sa-môn của con không?”. Khi nàng trả lời: “Thưa được ạ”, bà lại nói: “Vậy thì, con hãy làm sao để chúng ta có thể thấy các vị ấy”. Nàng đáp: “Lành thay”, rồi chuẩn bị đại thí cho Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, đứng trên sân thượng của lâu đài, hướng về tu viện Jetavana, thành kính đảnh lễ năm vóc sát đất, tưởng niệm đến ân đức của Đức Phật, cúng dường bằng hương, hoa, và khói thơm, rồi phát nguyện: “Bạch Thế Tôn, con xin thỉnh Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu cho ngày mai. Mong rằng Đức Đạo Sư biết được con đã thỉnh mời qua dấu hiệu này của con”, rồi tung tám nắm hoa lài lên không trung. Những đóa hoa bay đến, kết thành một lọng hoa ở trên Đức Đạo Sư, người đang thuyết pháp giữa bốn chúng, rồi dừng lại ở đó. Vào lúc ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika cũng nghe pháp xong và thỉnh mời Đức Đạo Sư cho ngày mai. Đức Đạo Sư nói: “Này gia chủ, Ta đã nhận lời mời dùng vật thực cho ngày mai rồi”. Khi ông bạch: “Bạch Thế Tôn, không có ai đến trước con, vậy Ngài đã nhận lời của ai?”, Đức Phật đáp: “Này gia chủ, Ta được Cūḷasubhaddā thỉnh mời”. Ông lại bạch: “Bạch Thế Tôn, chẳng phải Cūḷasubhaddā sống ở nơi xa, cách đây một trăm hai mươi do-tuần sao?”. Đức Phật đáp: “Đúng vậy, này gia chủ. Nhưng các bậc thiện nhân dù ở xa cũng hiển hiện như đang ở trước mặt”, rồi nói lên kệ này: ๓๐๔. 304. ‘‘ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต; อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา’’ติ. “Bậc thiện nhân dù ở xa, vẫn hiển hiện như núi Hy-mã-lạp. Kẻ bất thiện ở ngay đây, vẫn không được thấy, như mũi tên bắn vào ban đêm.” ตตฺถ สนฺโตติ ราคาทีนํ สนฺตตาย พุทฺธาทโย สนฺตา นาม. อิธ ปน ปุพฺพพุทฺเธสุ กตาธิการา อุสฺสนฺนกุสลมูลา ภาวิตภาวนา สตฺตา สนฺโตติ อธิปฺเปตา. ปกาเสนฺตีติ ทูเร ฐิตาปิ พุทฺธานํ ญาณปถํ อาคจฺฉนฺตา ปากฏา โหนฺติ. หิมวนฺโต วาติ ยถา หิ ติโยชนสหสฺสวิตฺถโต ปญฺจโยชนสตุพฺเพโธ จตุราสีติยา กูฏสหสฺเสหิ ปฏิมณฺฑิโต หิมวนฺตปพฺพโต ทูเร ฐิตานมฺปิ อภิมุเข ฐิโต วิย ปกาเสติ, เอวํ ปกาเสนฺตีติ อตฺโถ. อสนฺเตตฺถาติ ทิฏฺฐธมฺมครุกา วิติณฺณปรโลกา อามิสจกฺขุกา ชีวิกตฺถาย ปพฺพชิตา พาลปุคฺคลา อสนฺโต นาม, เต เอตฺถ พุทฺธานํ ทกฺขิณสฺส ชาณุมณฺฑลสฺส สนฺติเก นิสินฺนาปิ น ทิสฺสนฺติ น ปญฺญายนฺติ. รตฺตึ ขิตฺตาติ รตฺตึ จตุรงฺคสมนฺนาคเต อนฺธกาเร ขิตฺตสรา วิย ตถารูปสฺส อุปนิสฺสยภูตสฺส ปุพฺพเหตุโน อภาเวน น ปญฺญายนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, santoti (bậc thiện trí) là: Do tham ái v.v... đã được tịch tịnh nên chư Phật v.v... được gọi là bậc thiện trí. Nhưng ở đây, những chúng sanh đã tạo phước nguyện nơi chư Phật quá khứ, có cội rễ thiện dồi dào, đã tu tập thiền định, được xem là bậc thiện trí. Pakāsentīti (hiện rõ) là: Dẫu ở xa, các vị ấy vẫn hiện rõ vì đã đi vào con đường trí tuệ của chư Phật. Himavanto vā (như núi Hy-mã-lạp) là: Ví như núi Hy-mã-lạp, rộng ba ngàn do-tuần, cao năm trăm do-tuần, được trang hoàng bởi tám mươi bốn ngàn đỉnh núi, dẫu ở xa vẫn hiện rõ như đang ở trước mặt; cũng vậy, các vị ấy hiện rõ, đó là ý nghĩa. Asantetthāti (kẻ bất lương ở đây) là: Những kẻ ngu si chỉ coi trọng đời này, chưa vượt qua được thế giới bên kia, chỉ nhìn vào vật chất, xuất gia vì sinh kế, được gọi là kẻ bất lương. Những kẻ này, dẫu ngồi gần đầu gối bên phải của đức Phật, vẫn không được thấy, không được biết. Rattiṃ khittā (bắn trong đêm) là: Giống như mũi tên bắn trong đêm tối có bốn yếu tố, do không có nhân duyên quá khứ làm nền tảng nên họ không được biết đến, đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. สกฺโก เทวราชา ‘‘สตฺถารา สุภทฺทาย นิมนฺตนํ อธิวาสิต’’นฺติ ญตฺวา วิสฺสกมฺมเทวปุตฺตํ อาณาเปสิ – ‘‘ปญฺจ กูฏาคารสตานิ นิมฺมินิตฺวา สฺเว พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ อุคฺคนครํ เนหี’’ติ. โส ปุนทิวเส ปญฺจสตานิ กูฏาคารานิ นิมฺมินิตฺวา เชตวนทฺวาเร อฏฺฐาสิ. สตฺถา อุจฺจินิตฺวา วิสุทฺธขีณาสวานํเยว ปญฺจสตานิ อาทาย สปริวาโร กูฏาคาเรสุ นิสีทิตฺวา อุคฺคนครํ อคมาสิ. อุคฺคเสฏฺฐิปิ สปริวาโร สุภทฺทาย ทินฺนนเยเนว ตถาคตสฺส อาคตมคฺคํ โอโลเกนฺโต สตฺถารํ มหนฺเตน สิริวิภเวน อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส มาลาทีหิ มหนฺตํ สกฺการํ กโรนฺโต สปริวาโร สมฺปฏิจฺฉิตฺวา วนฺทิตฺวา มหาทานํ ทตฺวา ปุนปฺปุนํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ อทาสิ. สตฺถาปิสฺส สปฺปายํ สลฺลกฺเขตฺวา ธมฺมํ [Pg.294] เทเสสิ. ตํ อาทึ กตฺวา จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สตฺถา ‘‘จูฬสุภทฺทาย อนุคฺคหณตฺถํ ตฺวํ อิเธว โหหี’’ติ อนุรุทฺธตฺเถรํ นิวตฺตาเปตฺวา สาวตฺถิเมว อคมาสิ. ตโต ปฏฺฐาย ตํ นครํ สทฺธาสมฺปนฺนํ อโหสีติ. Vua trời Sakka biết rằng: “Bậc Đạo Sư đã nhận lời thỉnh mời của nàng Subhaddā,” liền ra lệnh cho thiên tử Vissakamma rằng: “Hãy hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp nhọn, và ngày mai hãy đưa chúng Tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu đến thành Ugganagara.” Vị ấy vào ngày hôm sau đã hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp nhọn và đứng ở cổng tu viện Jetavana. Bậc Đạo Sư, sau khi chọn lựa, đã dẫn theo năm trăm vị lậu tận đã thanh tịnh, cùng với đoàn tùy tùng ngự trong những ngôi nhà có chóp nhọn và đi đến thành Ugganagara. Trưởng giả Ugga cũng cùng với đoàn tùy tùng, theo cách thức mà nàng Subhaddā đã chỉ dẫn, đang trông theo con đường mà đức Như Lai sẽ đến. Khi thấy Bậc Đạo Sư đang đến với sự huy hoàng và vĩ đại, ông có tâm hoan hỷ, đã dâng cúng phẩm vật trọng hậu bằng vòng hoa v.v..., cùng với đoàn tùy tùng tiếp đón, đảnh lễ, cúng dường đại thí, rồi lại thỉnh mời nhiều lần và đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Bậc Đạo Sư cũng nhận thấy điều thích hợp cho ông, đã thuyết pháp. Bắt đầu từ vị trưởng giả ấy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã thấu hiểu Chánh pháp. Bậc Đạo Sư, vì muốn gia hộ cho nàng Cūḷasubhaddā, đã bảo trưởng lão Anuruddha ở lại rằng: “Ông hãy ở lại đây,” rồi Ngài trở về thành Sāvatthī. Kể từ đó, thành phố ấy đã trở nên tràn đầy tín tâm. จูฬสุภทฺทาวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện Cūḷasubhaddā, phẩm thứ tám. ๙. เอกวิหาริตฺเถรวตฺถุ 9. Câu chuyện về trưởng lão Ekavihāri เอกาสนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกวิหาริตฺเถรํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Ekāsanaṃ, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Ekavihāri. โส กิร เถโร เอกโกว เสยฺยํ กปฺเปติ, เอกโกว นิสีทติ, เอกโกว จงฺกมติ, เอกโกว ติฏฺฐตีติ จตุปริสนฺตเร ปากโฏ อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘ภนฺเต, เอวรูโป นามายํ เถโร’’ติ ตถาคตสฺสาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา ‘‘ภิกฺขุนา นาม ปวิวิตฺเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วิเวเก อานิสํสํ กเถตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị trưởng lão ấy nổi tiếng trong bốn chúng vì thường nằm một mình, ngồi một mình, đi kinh hành một mình, và đứng một mình. Khi ấy, các vị Tỳ-khưu đã bạch với đức Như Lai rằng: “Bạch Thế Tôn, vị trưởng lão này là người như vậy.” Bậc Đạo Sư đã tán thán vị ấy rằng: “Lành thay, lành thay!” và sau khi nói về lợi ích của sự viễn ly rằng: “Một vị Tỳ-khưu nên sống viễn ly,” Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๓๐๕. 305. ‘‘เอกาสนํ เอกเสยฺยํ, เอโก จรมตนฺทิโต; เอโก ทมยมตฺตานํ, วนนฺเต รมิโต สิยา’’ติ. “Một mình ngồi, một mình nằm, một mình đi không mệt mỏi; một mình tự điều phục, sẽ vui thích trong rừng sâu.” ตตฺถ เอกาสนํ เอกเสยฺยนฺติ ภิกฺขุสหสฺสมชฺเฌปิ มูลกมฺมฏฺฐานํ อวิชหิตฺวา เตเนว มนสิกาเรน นิสินฺนสฺส อาสนํ เอกาสนํ นาม. โลหปาสาทสทิเสปิ จ ปาสาเท ภิกฺขุสหสฺสมชฺเฌปิ ปญฺญตฺเต วิจิตฺรปจฺจตฺถรณูปธาเน มหารเห สยเน สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน มูลกมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน นิปนฺนสฺส ภิกฺขุโน เสยฺยา เอกเสยฺยา นาม. เอวรูปํ เอกาสนญฺจ เอกเสยฺยญฺจ ภเชถาติ อตฺโถ. อตนฺทิโตติ ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิตกปฺปเนน อกุสีโต หุตฺวา สพฺพีริยาปเถสุ เอกโกว จรนฺโตติ อตฺโถ. เอโก ทมยนฺติ รตฺติฏฺฐานาทีสุ [Pg.295] กมฺมฏฺฐานํ อนุยุญฺชิตฺวา มคฺคผลาธิคมวเสน เอโกว หุตฺวา อตฺตานํ ทเมนฺโตติ อตฺโถ. วนนฺเต รมิโต สิยาติ เอวํ อตฺตานํ ทเมนฺโต อิตฺถิปุริสสทฺทาทีหิ ปวิวิตฺเต วนนฺเตเยว อภิรมิโต ภเวยฺย. น หิ สกฺกา อากิณฺณวิหารินา เอวํ อตฺตานํ ทเมตุนฺติ อตฺโถ. Trong đó, ekāsanaṃ ekaseyyaṃ (một mình ngồi, một mình nằm) có nghĩa là: Dù ở giữa một ngàn vị Tỳ-khưu, việc ngồi mà không từ bỏ đề mục thiền định căn bản, với sự tác ý như vậy, được gọi là ngồi một mình. Và dù ở trong một cung điện như Lohapāsāda, giữa một ngàn vị Tỳ-khưu, trên một chiếc giường quý giá được trải nệm và chăn đẹp, việc vị Tỳ-khưu nằm nghiêng bên phải, an trú chánh niệm, tác ý đến đề mục thiền định căn bản, được gọi là nằm một mình. Ý nghĩa là nên thực hành việc ngồi một mình và nằm một mình như vậy. Atandito (không mệt mỏi) có nghĩa là: Không lười biếng, sống bằng sức mạnh của đôi chân, đi một mình trong tất cả các oai nghi. Eko damayaṃ (một mình tự điều phục) có nghĩa là: Nỗ lực thực hành đề mục thiền định ở những nơi như chỗ nghỉ ban đêm, và nhờ chứng đắc Đạo và Quả, một mình điều phục bản thân. Vanante ramito siyā (sẽ vui thích trong rừng sâu) có nghĩa là: Khi đang điều phục bản thân như vậy, vị ấy nên vui thích trong rừng, nơi vắng lặng, xa lánh âm thanh của nam nữ v.v... Thật vậy, người sống chung đụng không thể điều phục bản thân như vậy được. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. ตโต ปฏฺฐาย มหาชโน เอกวิหาริกเมว ปตฺเถสีติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Kể từ đó, dân chúng chỉ mong muốn được sống một mình. เอกวิหาริตฺเถรวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về trưởng lão Ekavihāri, phẩm thứ chín. ปกิณฺณกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần chú giải Phẩm Tạp Lục đã kết thúc. เอกวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi mốt. ๒๒. นิรยวคฺโค 22. Phẩm Địa Ngục ๑. สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ 1. Câu chuyện về nữ du sĩ Sundarī อภูตวาทีติ [Pg.296] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุนฺทรึ ปริพฺพาชิกํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Abhūtavādī, liên quan đến nữ du sĩ Sundarī. ‘‘เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต ปูชิโต’’ติ วตฺถุ วิตฺถารโต อุทาเน (อุทา. ๓๘) อาคตเมว. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป – ภควโต กิร ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ปญฺจนฺนํ มหานทีนํ มโหฆสทิเส ลาภสกฺกาเร อุปฺปนฺเน หตลาภสกฺการา อญฺญติตฺถิยา สูริยุคฺคมนกาเล ขชฺโชปนกา วิย นิปฺปภา หุตฺวา เอกโต สนฺนิปติตฺวา มนฺตยึสุ – ‘‘มยํ สมณสฺส โคตมสฺส อุปฺปนฺนกาลโต ปฏฺฐาย หตลาภสกฺการา, น โน โกจิ อตฺถิภาวมฺปิ ชานาติ, เกน นุ โข สทฺธึ เอกโต หุตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อุปฺปาเทตฺวา ลาภสกฺการมสฺส อนฺตรธาเปยฺยามา’’ติ. อถ เนสํ เอตทโหสิ – ‘‘สุนฺทริยา สทฺธึ เอกโต หุตฺวา สกฺกุณิสฺสามา’’ติ. เต เอกทิวสํ สุนฺทรึ ติตฺถิยารามํ ปวิสิตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ นาลปึสุ. สา ปุนปฺปุนํ สลฺลปนฺตีปิ ปฏิวจนํ อลภิตฺวา ‘‘อปิ ปนยฺยา, เกนจิ วิเหฐิตตฺถา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘กึ, ภคินิ, สมณํ โคตมํ อมฺเห วิเหเฐตฺวา หตลาภสกฺกาเร กตฺวา วิจรนฺตํ น ปสฺสสี’’ติ? ‘‘มยา เอตฺถ กึ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘ตฺวํ โขสิ, ภคินิ, อภิรูปา โสภคฺคปฺปตฺตา, สมณสฺส โคตมสฺส อยสํ อาโรเปตฺวา มหาชนํ ตว กถํ คาหาเปตฺวา หตลาภสกฺการํ กโรหี’’ติ. สา ตํ สุตฺวา ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปกฺกนฺตา ตโต ปฏฺฐาย มาลาคนฺธวิเลปนกปฺปูรกฏุกผลาทีนิ คเหตฺวา สายํ มหาชนสฺส สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา นครํ ปวิสนกาเล เชตวนาภิมุขี คจฺฉติ, ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ จ ปุฏฺฐา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามิ, อหญฺหิ เตน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสามี’’ติ วตฺวา อญฺญตรสฺมึ ติตฺถิยาราเม วสิตฺวา ปาโตว เชตวนมคฺคํ โอตริตฺวา นคราภิมุขี อาคจฺฉนฺตี ‘‘กึ, สุนฺทริ, กหํ คตาสี’’ติ ปุฏฺฐา ‘‘สมเณน โคตเมน สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา ตํ กิเลสรติยา รมาเปตฺวา อาคตามฺหี’’ติ วทติ. “Vào lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn được cung kính, được tôn trọng, được quý mến, được cúng dường.” Câu chuyện này đã được kể chi tiết trong kinh Udāna. Đây là phần tóm tắt: Tương truyền rằng, khi lợi lộc và sự cúng dường dồi dào đến với Đức Thế Tôn và Tăng chúng, giống như dòng lũ lớn của năm con sông lớn, các ngoại đạo bị mất đi lợi lộc và sự cúng dường, trở nên lu mờ như những con đom đóm lúc mặt trời mọc. Họ tụ tập lại một nơi và bàn bạc với nhau: “Kể từ khi Sa-môn Gotama xuất hiện, chúng ta đã mất hết lợi lộc và sự cúng dường, không ai biết đến sự tồn tại của chúng ta nữa. Chúng ta phải cùng với ai để có thể tạo ra tiếng xấu cho Sa-môn Gotama và làm cho lợi lộc và sự cúng dường của ông ta biến mất đây?” Bấy giờ, họ nảy ra ý nghĩ này: “Chúng ta có thể thành công nếu hợp tác cùng với Sundarī.” Một hôm, khi Sundarī vào tu viện của ngoại đạo, đảnh lễ và đứng đó, họ không nói chuyện với cô. Dù cô bắt chuyện nhiều lần nhưng không nhận được lời đáp, cô bèn hỏi: “Thưa các ngài, có phải các ngài bị ai đó quấy nhiễu không ạ?” “Này em gái, em không thấy Sa-môn Gotama đang đi lại, sau khi đã quấy nhiễu chúng tôi và làm cho chúng tôi mất hết lợi lộc và sự cúng dường sao?” “Trong việc này, con phải làm gì mới được ạ?” “Này em gái, em có dung sắc xinh đẹp, có được vẻ mỹ miều. Hãy gán tiếng xấu cho Sa-môn Gotama, làm cho đại chúng tin lời của em, và làm cho ông ta mất hết lợi lộc và sự cúng dường đi.” Nghe vậy, cô ta nói “Lành thay” rồi chấp nhận và ra đi. Kể từ đó, cô ta lấy vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, long não, bạch đậu khấu, v.v., vào buổi chiều, khi đại chúng nghe Đức Thế Tôn thuyết pháp xong và đi vào thành, cô ta đi về hướng tu viện Jetavana. Khi được hỏi “Cô đi đâu vậy?”, cô ta trả lời: “Tôi sẽ đến chỗ Sa-môn Gotama, vì tôi sống cùng ngài trong cùng một hương phòng.” Nói xong, cô ta ở lại một tu viện ngoại đạo nào đó, rồi sáng sớm đi xuống con đường dẫn đến Jetavana và đi về hướng thành phố. Khi được hỏi “Này Sundarī, cô đã đi đâu vậy?”, cô ta trả lời: “Tôi đã ở cùng Sa-môn Gotama trong cùng một hương phòng, làm cho ngài vui thích với dục lạc, rồi mới trở về đây.” อถ [Pg.297] เต กติปาหจฺจเยน ธุตฺตานํ กหาปเณ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ สุนฺทรึ มาเรตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส คนฺธกุฏิยา สมีเป มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา เอถา’’ติ วทึสุ. เต ตถา อกํสุ. ตโต ติตฺถิยา ‘‘สุนฺทรึ น ปสฺสามา’’ติ โกลาหลํ กตฺวา รญฺโญ อาโรเจตฺวา ‘‘กหํ โว อาสงฺกา’’ติ วุตฺตา ‘‘อิเมสุ ทิวเสสุ เชตวเน วสติ, ตตฺถสฺสา ปวตฺตึ น ชานามา’’ติ วตฺวา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นํ วิจินถา’’ติ รญฺญา อนุญฺญาตา อตฺตโน อุปฏฺฐาเก คเหตฺวา เชตวนํ คนฺตฺวา วิจินนฺตา มาลากจวรนฺตเร ตํ ทิสฺวา มญฺจกํ อาโรเปตฺวา นครํ ปเวเสตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา ‘สตฺถารา กตํ ปาปกมฺมํ ปฏิจฺฉาเทสฺสามา’ติ สุนฺทรึ มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปึสู’’ติ รญฺโญ อาโรจยึสุ. ราชา ‘‘เตน หิ คจฺฉถ, นครํ อาหิณฺฑถา’’ติ อาห. เต นครวีถีสุ ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ปุน รญฺโญ นิเวสนทฺวารํ อาคมึสุ. ราชา สุนฺทริยา สรีรํ อามกสุสาเน อฏฺฏกํ อาโรเปตฺวา รกฺขาเปสิ. สาวตฺถิวาสิโน ฐเปตฺวา อริยสาวเก เสสา เยภุยฺเยน ‘‘ปสฺสถ สมณานํ สกฺยปุตฺติยานํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อนฺโตนคเรปิ พหินคเรปิ ภิกฺขู อกฺโกสนฺตา วิจรนฺติ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘เตน หิ ตุมฺเหปิ เต มนุสฺเส เอวํ ปฏิโจเทถา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau đó, vài ngày sau, họ đưa tiền cho những kẻ du đãng và nói: “Hãy đi giết Sundarī, rồi vứt xác cô ta vào đống rác hoa gần hương phòng của Sa-môn Gotama, rồi hãy trở về.” Chúng đã làm như vậy. Sau đó, các ngoại đạo làm ầm lên rằng: “Chúng tôi không thấy Sundarī đâu cả,” rồi đến tâu với vua. Khi được vua hỏi: “Các ngươi nghi ngờ ở đâu?”, họ thưa: “Trong những ngày này, cô ấy ở tại Jetavana, chúng tôi không biết tin tức gì về cô ấy ở đó.” Sau khi được vua cho phép: “Vậy thì hãy đi tìm cô ta,” họ dẫn theo những người hầu cận của mình đến Jetavana. Trong khi tìm kiếm, họ thấy xác cô ta trong đống rác hoa, bèn đặt lên giường khiêng rồi đưa vào thành và tâu với vua: “Các đệ tử của Sa-môn Gotama, với ý định ‘chúng ta sẽ che giấu việc làm tội lỗi của bậc Đạo sư,’ đã giết Sundarī và vứt xác vào đống rác hoa.” Vua phán: “Vậy thì các ngươi hãy đi rêu rao khắp thành phố.” Họ đi khắp các đường phố trong thành, nói những lời như: “Hãy xem việc làm của các Sa-môn Thích tử,” rồi lại quay về cổng cung điện của vua. Vua cho đặt thi thể của Sundarī lên giàn ở nghĩa địa và cho người canh giữ. Ngoại trừ các Thánh đệ tử, phần lớn dân chúng ở Sāvatthī đi lại mắng nhiếc các Tỳ-khưu cả trong và ngoài thành, nói những lời như: “Hãy xem việc làm của các Sa-môn Thích tử.” Các Tỳ-khưu bèn đem sự việc ấy bạch lên Đức Như Lai. Bậc Đạo sư nói: “Vậy thì các con hãy hỏi lại những người đó như thế này,” rồi nói lên kệ ngôn này: ๓๐๖. 306. ‘‘อภูตวาที นิรยํ อุเปติ,โย วาปิ กตฺวา น กโรมิจาห; อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺติ,นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ. “Kẻ nói lời không thật sẽ đi đến địa ngục, và kẻ làm rồi lại nói ‘tôi không làm’ cũng vậy. Cả hai người ấy, sau khi chết, trở nên giống nhau, là những người có hành vi thấp hèn ở đời sau.” ตตฺถ อภูตวาทีติ ปรสฺส โทสํ อทิสฺวาว มุสาวาทํ กตฺวา ตุจฺเฉน ปรํ อพฺภาจิกฺขนฺโต. กตฺวาติ โย วา ปน ปาปกมฺมํ กตฺวา ‘‘นาหํ เอตํ กโรมี’’ติ อาห. เปจฺจ สมา ภวนฺตีติ เต อุโภปิ ชนา ปรโลกํ คนฺตฺวา นิรยํ อุปคมเนน คติยา สมา ภวนฺติ. คติเยว เนสํ ปริจฺฉินฺนา, อายุ ปน เนสํ น ปริจฺฉินฺนํ. พหุกญฺหิ ปาปกมฺมํ กตฺวา จิรํ นิรเย ปจฺจนฺติ, ปริตฺตํ กตฺวา อปฺปมตฺตกเมว กาลํ. ยสฺมา ปน เนสํ อุภินฺนมฺปิ [Pg.298] ลามกเมว กมฺมํ, เตน วุตฺตํ – ‘‘นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ. ปรตฺถาติ อิมสฺส ปน ปทสฺส ปุรโต เปจฺจปเทน สมฺพนฺโธ. เปจฺจ ปรตฺถ อิโต คนฺตฺวา เต นิหีนกมฺมา ปรโลเก สมา ภวนฺตีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Trong kệ ấy, abhūtavādī (kẻ nói lời không thật) là người không thấy lỗi của người khác mà vẫn nói dối, vu khống người khác một cách vô cớ. Katvā (làm rồi) là người đã làm điều ác rồi lại nói: “Tôi không làm việc đó.” Pecca samā bhavanti (sau khi chết, trở nên giống nhau) nghĩa là cả hai người ấy, sau khi đi đến thế giới bên kia, đều trở nên giống nhau về cảnh giới qua việc đi đến địa ngục. Cảnh giới của họ đã được xác định, nhưng tuổi thọ của họ thì không được xác định. Vì rằng, người làm nhiều điều ác sẽ bị thiêu đốt lâu dài trong địa ngục, người làm ít thì chỉ trong một thời gian ngắn. Bởi vì nghiệp của cả hai đều là thấp hèn, nên có câu: “nihīnakammā manujā paratthā” (là những người có hành vi thấp hèn ở đời sau). Từ “paratthā” (ở đời sau) này có liên quan đến từ “pecca” (sau khi chết) đứng trước. Ý nghĩa là: sau khi chết (pecca), đi từ đây đến đời sau (paratthā), những người có hành vi thấp hèn ấy trở nên giống nhau ở thế giới bên kia. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ราชา ‘‘สุนฺทริยา อญฺเญหิ มาริตภาวํ ชานาถา’’ติ ปุริเส อุยฺโยเชสิ. อถ เต ธุตฺตา เตหิ กหาปเณหิ สุรํ ปิวนฺตา อญฺญมญฺญํ กลหํ กรึสุ. เอโก เอกํ อาห – ‘‘ตฺวํ สุนฺทรึ เอกปฺปหาเรเนว มาเรตฺวา มาลากจวรนฺตเร นิกฺขิปิตฺวา ตโต ลทฺธกหาปเณหิ สุรํ ปิวสิ, โหตุ โหตู’’ติ. ราชปุริสา เต ธุตฺเต คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. อถ เน ราชา ‘‘ตุมฺเหหิ สา มาริตา’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, เทวา’’ติ. ‘‘เกหิ มาราปิตา’’ติ? ‘‘อญฺญติตฺถิเยหิ, เทวา’’ติ. ราชา ติตฺถิเย ปกฺโกสาเปตฺวา ปุจฺฉิ. เต ตเถว วทึสุ. เตน หิ คจฺฉถ ตุมฺเห เอวํ วทนฺตา นครํ อาหิณฺฑถ – ‘‘อยํ สุนฺทรี สมณสฺส โคตมสฺส อวณฺณํ อาโรเปตุกาเมหิ อมฺเหหิ มาราปิตา, เนว สมณสฺส โคตมสฺส, น สาวกานํ โทโส อตฺถิ, อมฺหากเมว โทโส’’ติ. เต ตถา กรึสุ. พาลมหาชโน ตทา สทฺทหิ, ติตฺถิยาปิ ธุตฺตาปิ ปุริสวธทณฺฑํ ปาปุณึสุ. ตโต ปฏฺฐาย พุทฺธานํ สกฺกาโร มหา อโหสีติ. Vua sai các quan đi: “Hãy tìm cho ra kẻ đã giết nàng Sundarī”. Bấy giờ, những tên du đãng ấy dùng những đồng tiền kia để uống rượu rồi sinh ra cãi cọ nhau. Một tên nói với tên kia: “Mày chỉ đánh một nhát đã giết chết Sundarī, rồi giấu xác trong đống rác hoa, rồi lấy tiền thưởng đó mà uống rượu. Uống đi, uống đi!”. Các quan lính của vua bắt những tên du đãng ấy và dẫn đến cho vua. Bấy giờ, vua hỏi chúng: “Có phải các ngươi đã giết cô ấy?”. “Tâu Đại vương, vâng ạ”. “Ai đã sai các ngươi giết?”. “Tâu Đại vương, do các người ngoại đạo”. Vua cho gọi các người ngoại đạo đến và tra hỏi. Họ cũng nói như vậy. “Nếu thế, các ngươi hãy đi, vừa đi vừa rao khắp thành rằng: ‘Nàng Sundarī này đã bị chúng tôi, những kẻ muốn gán tiếng xấu cho Sa-môn Gotama, sai người giết chết. Sa-môn Gotama không có lỗi, các đệ tử của ngài cũng không có lỗi. Lỗi là của chính chúng tôi’”. Họ đã làm như vậy. Bấy giờ, đám đông dân chúng ngu dốt mới tin. Cả các người ngoại đạo lẫn những tên du đãng đều phải chịu hình phạt giết người. Từ đó trở đi, sự cúng dường tôn kính đối với các Đức Phật trở nên rất lớn lao. สุนฺทรีปริพฺพาชิกาวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện thứ nhất: Nữ du sĩ Sundarī. ๒. ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ 2. Câu chuyện những chúng sanh bị quả báo của ác hạnh hành hạ กาสาวกณฺฐาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ทุจฺจริตผลานุภาเวน ปีฬิเต สตฺเต อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Veluvana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Kāsāvakaṇṭhā, liên quan đến những chúng sanh bị hành hạ bởi quả báo của ác hạnh. อายสฺมา หิ โมคฺคลฺลาโน ลกฺขณตฺเถเรน สทฺธึ คิชฺฌกูฏา โอโรหนฺโต อฏฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ อตฺตภาเว ทิสฺวา สิตํ กโรนฺโต ลกฺขณตฺเถเรน สิตการณํ ปุฏฺโฐ ‘‘อกาโล, อาวุโส, อิมสฺส ปญฺหสฺส, ตถาคตสฺส สนฺติเก มํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วตฺวา ตถาคตสฺส สนฺติเก เถเรน ปุฏฺโฐ อฏฺฐิสงฺขลิกเปตาทีนํ ทิฏฺฐภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘อิธาหํ, อาวุโส, คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทสํ ภิกฺขุํ เวหาสํ [Pg.299] คจฺฉนฺตํ, ตสฺส สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา สมฺปชฺชลิตา สโชติภูตา…เป… กาโยปิ อาทิตฺโต’’ติอาทินา (ปารา. ๒๓๐; สํ. นิ. ๒.๒๑๘) นเยน สทฺธึ ปตฺตจีวรกายพนฺธนาทีหิ ฑยฺหมาเน ปญฺจ สหธมฺมิเก อาโรเจสิ. สตฺถา เตสํ กสฺสปทสพลสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปพฺพชฺชาย อนุรูปํ กาตุํ อสกฺโกนฺตานํ ปาปภาวํ อาจิกฺขิตฺวา ตสฺมึ ขเณ ตตฺถ นิสินฺนานํ พหูนํ ปาปภิกฺขูนํ ทุจฺจริตกมฺมสฺส วิปากํ ทสฺเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Khi Tôn giả Moggallāna cùng với Trưởng lão Lakkhaṇa đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ngài thấy thân tướng của các ngạ quỷ xương... và mỉm cười. Khi được Trưởng lão Lakkhaṇa hỏi về lý do mỉm cười, ngài nói: “Này hiền giả, chưa phải lúc cho câu hỏi này, hãy hỏi ta trước sự hiện diện của Như Lai”. Khi được Trưởng lão hỏi trước sự hiện diện của Như Lai, ngài đã giải thích những gì mình đã thấy và kể lại về năm vị đồng phạm hạnh đang bị thiêu đốt cùng với y bát, dây lưng... theo cách như sau: “Này hiền giả, ở đây, khi ta đang đi xuống từ núi Gijjhakūṭa, ta thấy một vị tỳ-kheo đang đi trên hư không, y tăng-già-lê của vị ấy đang bốc cháy, cháy rực, cháy thành ngọn lửa... thân cũng đang bốc cháy...”. Bậc Đạo Sư giải thích về việc xấu xa của những vị ấy, những người đã xuất gia trong giáo pháp của đức Phật Kassapa nhưng không thể hành trì tương xứng với đời sống xuất gia, và để chỉ ra quả báo của ác nghiệp cho nhiều vị tỳ-kheo xấu ác đang ngồi đó vào lúc ấy, ngài đã nói lên kệ này: ๓๐๗. 307. ‘‘กาสาวกณฺฐา พหโว, ปาปธมฺมา อสญฺญตา; ปาปา ปาเปหิ กมฺเมหิ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร’’ติ. “Nhiều kẻ quấn y vàng quanh cổ, có ác pháp, không được chế ngự; những kẻ ác ấy, do các nghiệp ác của mình, phải sanh vào địa ngục”. ตตฺถ กาสาวกณฺฐาติ กาสาเวน ปลิเวฐิตกณฺฐา. ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมา. อสญฺญตาติ กายาทิสํยมรหิตา, ตถารูปา ปาปปุคฺคลา อตฺตนา กเตหิ อกุสลกมฺเมหิ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ, เต ตตฺถ ปจฺจิตฺวา ตโต จุตา วิปากาวเสเสน เปเตสุปิ เอวํ ปจฺจนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, kāsāvakaṇṭhā nghĩa là có cổ được quấn bởi y nhuộm màu kasava. Pāpadhammā nghĩa là có các pháp thấp hèn. Asaññatā nghĩa là không có sự chế ngự thân v.v... Những người ác như vậy, do các nghiệp bất thiện tự mình đã làm, sanh vào địa ngục. Họ bị nấu chín ở đó, sau khi chết từ đó, do quả báo còn sót lại, họ cũng bị nấu chín như vậy trong cõi ngạ quỷ. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ทุจฺจริตผลปีฬิตวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai: Những chúng sanh bị quả báo của ác hạnh hành hạ. ๓. วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ 3. Câu chuyện các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā เสยฺโย อโยคุโฬติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวสาลึ อุปนิสฺสาย มหาวเน วิหรนฺโต วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาราชิเก (ปารา. ๑๙๓ อาทโย) อาคตเมว. Khi đang trú tại Mahāvana, gần Vesālī, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Seyyo ayoguḷo, liên quan đến các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā. Câu chuyện này đã được kể trong phần Pārājika về pháp siêu nhân. ตทา หิ สตฺถา เต ภิกฺขู ‘‘กึ ปน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุทรสฺสตฺถาย คิหีนํ อญฺญมญฺญสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสิตฺถา’’ติ วตฺวา เตหิ ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต เต ภิกฺขู อเนกปริยาเยน ครหิตฺวา อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với các tỳ-kheo ấy: “Này các tỳ-kheo, có phải vì cái bụng mà các ngươi đã tán thán pháp siêu nhân của nhau cho các gia chủ nghe không?”. Khi họ trả lời: “Bạch Thế Tôn, vâng ạ”, ngài đã quở trách các tỳ-kheo ấy bằng nhiều cách rồi nói lên kệ này: ๓๐๘. 308. ‘‘เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม; ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล, รฏฺฐปิณฺฑมสญฺญโต’’ติ. “Thà nuốt hòn sắt nóng, cháy như ngọn lửa, còn hơn là một người ác giới, không chế ngự, lại đi ăn vật thực của quốc độ”. ตตฺถ [Pg.300] ยญฺเจ ภุญฺเชยฺยาติ ยํ ทุสฺสีโล นิสฺสีลปุคฺคโล กายาทีหิ อสญฺญโต รฏฺฐวาสีหิ สทฺธาย ทินฺนํ รฏฺฐปิณฺฑํ ‘‘สมโณมฺหี’’ติ ปฏิชานนฺโต คเหตฺวา ภุญฺเชยฺย, ตตฺโต อาทิตฺโต อคฺคิวณฺโณ อโยคุโฬว ภุตฺโต เสยฺโย สุนฺทรตโร. กึ การณา? ตปฺปจฺจยา หิ เอโกว อตฺตภาโว ฌาเยยฺย, ทุสฺสีโล ปน สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อเนกานิปิ ชาติสตานิ นิรเย ปจฺเจยฺยาติ อตฺโถ. Trong đó, yañce bhuñjeyya có nghĩa là: nếu một người ác giới, không có giới, không chế ngự thân v.v., tự nhận “ta là sa-môn” mà nhận và ăn vật thực của quốc độ do dân chúng cúng dường với đức tin, thì thà ăn một hòn sắt nóng cháy, màu như lửa, còn tốt hơn. Tại sao? Vì do nhân duyên ấy (ăn hòn sắt), chỉ một thân này bị thiêu đốt; còn người ác giới, sau khi ăn của cúng dường do đức tin, sẽ bị nấu chín trong địa ngục trong nhiều trăm kiếp sống. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. วคฺคุมุทาตีริยภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện thứ ba: Các tỳ-kheo ở bờ sông Vaggumudā. ๔. เขมกเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ 4. Câu chuyện con trai trưởng giả Khemaka จตฺตาริ ฐานานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อนาถปิณฺฑิกสฺส ภาคิเนยฺยํ เขมกํ นาม เสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Cattāri ṭhānāni, liên quan đến con trai của một trưởng giả tên là Khemaka, là cháu của ông Anāthapiṇḍika. โส กิร อภิรูโป อโหสิ, เยภุยฺเยน อิตฺถิโย ตํ ทิสฺวา ราคาภิภูตา สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขึสุ. โสปิ ปรทารกมฺมาภิรโตว อโหสิ. อถ นํ รตฺตึ ราชปุริสา คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา มหาเสฏฺฐิสฺส ลชฺชามีติ ตํ กิญฺจิ อวตฺวา วิสฺสชฺชาเปสิ. โส ปน เนว วิรมิ. อถ นํ ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ราชปุริสา คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสสุํ. ราชา วิสฺสชฺชาเปสิเยว. มหาเสฏฺฐิ, ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ตํ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺส ธมฺมํ เทเสถา’’ติ อาห. สตฺถา ตสฺส สํเวคกถํ วตฺวา ปรทารเสวนาย โทสํ ทสฺเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Nghe nói, anh ta rất đẹp trai. Đa số phụ nữ khi thấy anh ta đều bị dục vọng xâm chiếm, không thể giữ được bình tĩnh. Anh ta cũng thích thú việc ngoại tình. Rồi vào ban đêm, các quan lính của vua bắt anh ta và dẫn đến cho vua. Vua nghĩ: “Ta nể mặt vị đại trưởng giả (Anāthapiṇḍika)”, nên không nói gì với anh ta và cho thả ra. Nhưng anh ta không dừng lại. Rồi lần thứ hai, lần thứ ba, các quan lính lại bắt anh ta và dẫn đến cho vua. Vua vẫn cho thả ra. Vị đại trưởng giả, khi nghe chuyện đó, đã dẫn anh ta đến gặp Bậc Đạo Sư, kể lại sự việc và nói: “Bạch Thế Tôn, xin hãy thuyết pháp cho người này”. Bậc Đạo Sư đã nói một bài pháp gây xúc động cho anh ta, chỉ ra lỗi lầm của việc ngoại tình, và đã nói những kệ này: ๓๐๙. 309. ‘‘จตฺตาริ ฐานานิ นโร ปมตฺโต,อาปชฺชติ ปรทารูปเสวี; อปุญฺญลาภํ น นิกามเสยฺยํ,นินฺทํ ตตียํ นิรยํ จตุตฺถํ. “Người phóng dật, giao du với vợ người khác, gặp phải bốn điều: Gánh chịu phi phước, không được ngủ theo ý muốn, bị chê bai là điều thứ ba, đọa địa ngục là điều thứ tư.” ๓๑๐. 310. ‘‘อปุญฺญลาโภ [Pg.301] จ คตี จ ปาปิกา,ภีตสฺส ภีตาย รตี จ โถกิกา; ราชา จ ทณฺฑํ ครุกํ ปเณติ,ตสฺมา นโร ปรทารํ น เสเว’’ติ. “Vừa gánh chịu phi phước, vừa có ác thú, niềm vui của kẻ sợ hãi với người sợ hãi thì ít ỏi; vua cũng áp đặt hình phạt nặng nề. Vì thế, người đời không nên giao du với vợ người khác.” ตตฺถ ฐานานีติ ทุกฺขการณานิ. ปมตฺโตติ สติโวสฺสคฺเคน สมนฺนาคโต. อาปชฺชตีติ ปาปุณาติ. ปรทารูปเสวีติ ปรทารํ อุปเสวนฺโต อุปฺปถจารี. อปุญฺญลาภนฺติ อกุสลลาภํ. น นิกามเสยฺยนฺติ ยถา อิจฺฉติ, เอวํ เสยฺยํ อลภิตฺวา อนิจฺฉิตํ ปริตฺตกเมว กาลํ เสยฺยํ ลภติ. อปุญฺญลาโภ จาติ เอวํ ตสฺส อยญฺจ อปุญฺญลาโภ, เตน จ อปุญฺเญน นิรยสงฺขาตา ปาปิกา คติ โหติ. รตี จ โถกิกาติ ยา ตสฺส ภีตสฺส ภีตาย อิตฺถิยา สทฺธึ รติ, สาปิ โถกิกา ปริตฺตา โหติ. ครุกนฺติ ราชา จ หตฺถจฺเฉทาทิวเสน ครุกํ ทณฺฑํ ปเณติ. ตสฺมาติ ยสฺมา ปรทารํ เสวนฺโต เอตานิ อปุญฺญาทีนิ ปาปุณาติ, ตสฺมา ปรทารํ น เสเวยฺยาติ อตฺโถ. Trong ấy, `ṭhānāni` nghĩa là các nguyên nhân của khổ đau. `Pamatto` là người có sự buông thả chánh niệm. `Āpajjati` nghĩa là đạt đến, gặp phải. `Paradārūpasevī` là người đi theo tà đạo, giao du với vợ người khác. `Apuññalābhaṃ` là sự gánh chịu điều bất thiện. `Na nikāmaseyyaṃ` nghĩa là không được ngủ theo ý muốn, không được ngủ như ý, chỉ ngủ được một khoảng thời gian ngắn ngủi không mong muốn. `Apuññalābho ca` nghĩa là như vậy, người ấy vừa gánh chịu phi phước này, và do phi phước ấy mà có ác thú được gọi là địa ngục. `Ratī ca thokikā` nghĩa là niềm vui của người đàn ông sợ hãi ấy cùng với người phụ nữ sợ hãi cũng ít ỏi, nhỏ nhoi. `Garukaṃ` nghĩa là vua cũng áp đặt hình phạt nặng nề như chặt tay chân v.v... `Tasmā` có nghĩa là: vì người giao du với vợ người khác gặp phải những điều phi phước này, v.v., cho nên không nên giao du với vợ người khác. เทสนาวสาเน เขมโก โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ตโต ปฏฺฐาย มหาชโน สุขํ วีตินาเมสิ. กึ ปนสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ? โส กิร กสฺสปพุทฺธกาเล อุตฺตมมลฺโล หุตฺวา ทฺเว สุวณฺณปฏากา ทสพลสฺส กญฺจนถูเป อาโรเปตฺวา ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ ‘‘ฐเปตฺวา ญาติสาโลหิติตฺถิโย อวเสสา มํ ทิสฺวา รชฺชนฺตู’’ติ. อิทมสฺส ปุพฺพกมฺมนฺติ. เตน ตํ นิพฺพตฺตนิพฺพตฺตฏฺฐาเน ทิสฺวา ปเรสํ อิตฺถิโย สกภาเวน สณฺฐาตุํ นาสกฺขึสูติ. Cuối thời pháp, Khemaka đắc quả Tu-đà-hoàn. Kể từ đó, dân chúng sống trong an lạc. Vậy nghiệp quá khứ của vị ấy là gì? Nghe nói, vào thời đức Phật Kassapa, vị ấy là một võ sĩ xuất sắc, đã treo hai lá cờ vàng lên bảo tháp vàng của bậc Thập Lực và đã phát nguyện rằng: "Ngoại trừ những người phụ nữ là quyến thuộc, những người còn lại khi thấy con mong rằng họ sẽ khởi tâm ái luyến". Đây là nghiệp quá khứ của vị ấy. Do nghiệp ấy, ở mỗi nơi vị ấy tái sanh, vợ của những người khác khi thấy vị ấy đã không thể tự chủ được. เขมกเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về con trai trưởng giả Khemaka, thứ tư. ๕. ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ 5. Câu chuyện về vị Tỳ-khưu khó dạy กุโส ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ทุพฺพจภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Kuso yathā`, liên quan đến một vị Tỳ-khưu khó dạy. เอโก กิร ภิกฺขุ อสญฺจิจฺจ เอกํ ติณํ ฉินฺทิตฺวา กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส, โย ติณํ ฉินฺทติ, ตสฺส กึ โหตี’’ติ ตํ อตฺตนา กตภาวํ อาโรเจตฺวา ปุจฺฉิ. อถ นํ อิตโร ‘‘ตฺวํ [Pg.302] ติณสฺส ฉินฺนการณา กิญฺจิ โหตีติ สญฺญํ กโรสิ, น เอตฺถ กิญฺจิ โหติ, เทเสตฺวา ปน มุจฺจตี’’ติ วตฺวา สยมฺปิ อุโภหิ หตฺเถหิ ติณํ ลุญฺจิตฺวา อคฺคเหสิ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ภิกฺขุํ อเนกปริยาเยน วิครหิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Nghe nói, một vị Tỳ-khưu không cố ý cắt một cọng cỏ, sau khi tâm hối hận khởi lên, đã đến gần một vị Tỳ-khưu khác, trình bày sự việc mình đã làm và hỏi: "Thưa hiền giả, người cắt cỏ thì bị (phạm tội) gì?". Khi ấy, vị Tỳ-khưu kia nói với vị ấy: "Hiền giả cho rằng có tội gì đó do việc cắt cỏ, nhưng ở đây không có tội gì cả, chỉ cần sám hối là thoát khỏi", rồi chính mình cũng dùng cả hai tay nhổ cỏ và cầm lấy. Các vị Tỳ-khưu đã trình bày sự việc ấy lên bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã quở trách vị Tỳ-khưu ấy bằng nhiều cách, và khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên những kệ ngôn này: ๓๑๑. 311. ‘‘กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตติ; สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ, นิรยายุปกฑฺฒติ. “Như cỏ kusa cầm không khéo, cắt lại chính tay mình; sa-môn hạnh hành không đúng, kéo vào địa ngục.” ๓๑๒. 312. ‘‘ยํ กิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ; สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, น ตํ โหติ มหปฺผลํ. “Bất cứ hành vi lơi lỏng nào, giới hạnh nào ô nhiễm, phạm hạnh nào đáng ngờ, điều ấy không có quả lớn.” ๓๑๓. 313. ‘‘กยิรา เจ กยิราเถนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม; สิถิโล หิ ปริพฺพาโช, ภิยฺโย อากิรเต รช’’นฺติ. “Nếu làm, hãy làm cho được; hãy nỗ lực làm cho vững chắc. Vì đời sống du sĩ lơi lỏng, lại càng làm tung bụi bặm.” ตตฺถ กุโสติ ยํ กิญฺจิ ติขิณธารํ ติณํ อนฺตมโส ตาลปณฺณมฺปิ, ยถา โส กุโส เยน ทุคฺคหิโต, ตสฺส หตฺถํ อนุกนฺตติ ผาเลติ, เอวเมว สมณธมฺมสงฺขาตํ สามญฺญมฺปิ ขณฺฑสีลาทิตาย ทุปฺปรามฏฺฐํ นิรยายุปกฑฺฒติ, นิรเย นิพฺพตฺตาเปตีติ อตฺโถ. สิถิลนฺติ โอลียิตฺวา กรเณน สิถิลคาหํ กตฺวา กตํ ยํกิญฺจิ กมฺมํ. สํกิลิฏฺฐนฺติ เวสิยาทิเกสุ อโคจเรสุ จรเณน สํกิลิฏฺฐํ. สงฺกสฺสรนฺติ สงฺกาหิ สริตพฺพํ, อุโปสถกิจฺจาทีสุ อญฺญตรกิจฺเจน สนฺนิปติตมฺปิ สงฺฆํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา อิเม มม จริยํ ญตฺวา มํ อุกฺขิปิตุกามาว สนฺนิปติตา’’ติ เอวํ อตฺตโน อาสงฺกาหิ สริตํ อุสฺสงฺกิตํ ปริสงฺกิตํ. น ตํ โหตีติ ตํ เอวรูปํ สมณธมฺมสงฺขาตํ พฺรหฺมจริยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส มหปฺผลํ น โหติ, ตสฺส มหปฺผลาภาเวเนว ภิกฺขทายกานมฺปิสฺส น มหปฺผลํ โหตีติ อตฺโถ. กยิรา เจติ ตสฺมา ยํ กมฺมํ กเรยฺย, ตํ กเรยฺยาเถว. ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเมติ ถิรกตเมว กตฺวา อวตฺตสมาทาโน หุตฺวา เอนํ กยิรา. ปริพฺพาโชติ สิถิลภาเวน กโต ขณฺฑาทิภาวปฺปตฺโต สมณธมฺโม. ภิยฺโย อากิรเต รชนฺติ อพฺภนฺตเร วิชฺชมานํ ราครชาทึ เอวรูโป สมณธมฺโม อปเนตุํ น สกฺโกติ, อถ โข ตสฺส อุปริ อปรมฺปิ ราครชาทึ อากิรตีติ อตฺโถ. Trong ấy, `kuso` là bất cứ loại cỏ nào có cạnh sắc, cho đến cả lá cọ. Giống như cỏ kusa ấy, khi bị ai đó cầm không khéo, nó sẽ cắt, làm rách tay người ấy. Cũng vậy, sa-môn hạnh, được gọi là pháp của sa-môn, khi bị hành trì sai lạc do giới bị sứt mẻ v.v., sẽ kéo (người ấy) vào địa ngục, nghĩa là làm cho tái sanh trong địa ngục. `Sithilaṃ` là bất cứ hành vi nào được làm một cách lơi lỏng, thực hiện với sự nắm giữ lỏng lẻo. `Saṃkiliṭṭhaṃ` là (giới hạnh) bị ô nhiễm do đi lại ở những nơi không thích hợp như chốn kỹ nữ v.v. `Saṅkassaraṃ` là điều cần được nhớ đến với sự nghi ngờ. Khi thấy Tăng chúng tụ họp vì một phận sự nào đó như lễ Bố-tát v.v., liền nghĩ rằng: "Chắc chắn những vị này biết hạnh kiểm của ta nên tụ họp lại vì muốn trục xuất ta", như vậy là điều được nhớ đến, bị nghi ngờ, bị ngờ vực bởi chính sự nghi ngờ của mình. `Na taṃ hoti` có nghĩa là: phạm hạnh ấy, được gọi là pháp của sa-môn, có tính chất như vậy, không mang lại quả lớn cho người ấy. Chính vì không có quả lớn cho vị ấy mà cũng không có quả lớn cho những người thí chủ cúng dường vật thực. `Kayirā ce` có nghĩa là: vì thế, việc gì nên làm thì hãy làm cho được. `Daḷhamenaṃ parakkame` nghĩa là hãy làm việc ấy một cách vững chắc, không phải chỉ để hoàn thành bổn phận. `Paribbājo` là pháp của sa-môn được thực hành một cách lơi lỏng, đã đi đến tình trạng sứt mẻ v.v. `Bhiyyo ākirate rajaṃ` có nghĩa là: pháp của sa-môn có tính chất như vậy không thể loại trừ được bụi bặm tham ái v.v. đang tồn tại bên trong, mà trái lại, nó còn rắc thêm bụi bặm tham ái khác lên trên đó. เทสนาวสาเน [Pg.303] พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ, โสปิ ภิกฺขุ สํวเร ฐตฺวา ปจฺฉา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณีติ. Cuối thời pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn v.v. Vị Tỳ-khưu ấy cũng an trú trong sự thu thúc, sau đó tu tập thiền quán và chứng đắc A-la-hán quả. ทุพฺพจภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về vị Tỳ-khưu khó dạy, thứ năm. ๖. อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ 6. Câu chuyện về người phụ nữ bị lòng ganh tỵ xâm chiếm อกตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ อิสฺสาปกตํ อิตฺถึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu `Akataṃ`, liên quan đến một người phụ nữ bị lòng ganh tỵ xâm chiếm. ตสฺสา กิร สามิโก เอกาย เคหทาสิยา สทฺธึ สนฺถวํ อกาสิ. สา อิสฺสาปกตา ตํ ทาสึ หตฺถปาเทสุ พนฺธิตฺวา ตสฺสา กณฺณนาสํ ฉินฺทิตฺวา เอกสฺมึ คุฬฺหคพฺเภ ปกฺขิปิตฺวา ทฺวารํ ปิทหิตฺวา ตสฺส กมฺมสฺส อตฺตนา กตภาวํ ปฏิจฺฉาเทตุํ ‘‘เอหิ, อยฺย, วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ สามิกํ อาทาย วิหารํ คนฺตฺวา ธมฺมํ สุณนฺตี นิสีทิ. อถสฺสา อาคนฺตุกญาตกา เคหํ อาคนฺตฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา ตํ วิปฺปการํ ทิสฺวา ทาสึ โมจยึสุ. สา วิหารํ คนฺตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ฐิตา ตมตฺถํ ทสพลสฺส อาโรเจสิ. สตฺถา ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘ทุจฺจริตํ นาม ‘อิทํ เม อญฺเญ น ชานนฺตี’ติ อปฺปมตฺตกมฺปิ น กาตพฺพํ, อญฺญสฺมึ อชานนฺเตปิ สุจริตเมว กาตพฺพํ. ปฏิจฺฉาเทตฺวา กตมฺปิ หิ ทุจฺจริตํ นาม ปจฺฉานุตาปํ กโรติ, สุจริตํ ปาโมชฺชเมว ชเนตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, chồng của bà ấy đã dan díu với một nữ tỳ trong nhà. Bà cả, do lòng ghen tuông, đã trói tay chân người nữ tỳ ấy, cắt tai và mũi, rồi nhốt vào một căn phòng kín, đóng cửa lại. Để che giấu việc làm của mình, bà rủ chồng: “Này anh, chúng ta hãy đến tịnh xá nghe Pháp”. Sau khi đưa chồng đi, bà đến tịnh xá và ngồi nghe Pháp. Bấy giờ, những người bà con của nữ tỳ ấy đến nhà, mở cửa ra, thấy cảnh tượng tàn nhẫn đó liền giải cứu cho cô. Cô nữ tỳ đi đến tịnh xá, đứng giữa bốn chúng và trình bày sự việc lên đức Thập Lực. Đức Thế Tôn nghe lời cô nói xong, bèn dạy rằng: “Việc ác không nên làm dù chỉ một chút, với ý nghĩ rằng ‘người khác không biết việc này của ta’. Dù người khác không biết, cũng chỉ nên làm việc thiện. Vì việc ác, dù được che giấu, cũng gây ra hối hận về sau, còn việc thiện chỉ sinh ra niềm hoan hỷ”. Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๑๔. 314. ‘‘อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย, ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ; กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย, ยํ กตฺวา นานุตปฺปตี’’ติ. “Việc ác không làm, tốt hơn, việc ác làm rồi, sau hối hận. Việc thiện đã làm, tốt hơn, việc làm xong rồi, không hối hận.” ตตฺถ ทุกฺกฏนฺติ สาวชฺชํ อปายสํวตฺตนิกํ กมฺมํ อกตเมว เสยฺโย วรํ อุตฺตมํ. ปจฺฉา ตปฺปตีติ ตญฺหิ อนุสฺสริตานุสฺสริตกาเล ตปฺปติเยว. สุกตนฺติ อนวชฺชํ ปน สุขทายกํ สุคติสํวตฺตนิกเมว กมฺมํ กตํ เสยฺโย. ยํ กตฺวาติ ยํ กมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา อนุสฺสรณกาเล น ตปฺปติ นานุตปฺปติ, โสมนสฺสชาโตว โหติ, ตํ กมฺมํ วรนฺติ อตฺโถ. Trong đó, ‘việc ác’ (dukkaṭaṃ) là hành động có tội, dẫn đến cõi khổ; không làm việc ấy thì tốt hơn, cao thượng hơn, ưu việt hơn. ‘Sau hối hận’ (pacchā tappati) nghĩa là mỗi khi nhớ lại việc ấy, người đó phải đau khổ. ‘Việc thiện’ (sukataṃ) là hành động không có tội, mang lại an lạc, dẫn đến cõi lành; làm việc ấy thì tốt hơn. ‘Việc làm xong rồi’ (yaṃ katvā) có nghĩa là hành động nào mà sau khi làm, mỗi khi nhớ lại, người đó không đau khổ, không hối hận, mà chỉ sinh tâm hoan hỷ, thì hành động đó là cao thượng. เทสนาวสาเน อุปาสโก จ สา จ อิตฺถี โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. ตญฺจ ปน ทาสึ ตตฺเถว ภุชิสฺสํ กตฺวา ธมฺมจารินึ กรึสูติ. Khi bài pháp kết thúc, người cận sự nam và người phụ nữ ấy đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Còn người nữ tỳ, ngay tại đó, họ đã trả tự do và giúp cô trở thành người thực hành Chánh pháp. อิสฺสาปกติตฺถิวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về người phụ nữ ghen tuông, phẩm thứ sáu. ๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 7. Câu chuyện nhiều vị Tỳ-khưu นครํ [Pg.304] ยถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล อาคนฺตุเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) Nagaraṃ yathā, liên quan đến nhiều vị Tỳ-khưu khách. เต กิร เอกสฺมึ ปจฺจนฺเต วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ปฐมมาเส สุขํ วิหรึสุ. มชฺฌิมมาเส โจรา อาคนฺตฺวา เตสํ โคจรคามํ ปหริตฺวา กรมเร คเหตฺวา อคมํสุ. ตโต ปฏฺฐาย มนุสฺสา โจรานํ ปฏิพาหนตฺถาย ตํ ปจฺจนฺตนครํ อภิสงฺขโรนฺตา เต ภิกฺขู สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. เต อผาสุกํ วสฺสํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺสา สตฺถุ ทสฺสนาย สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. สตฺถา เตหิ สทฺธึ กตปฏิสนฺถาโร ‘‘กึ, ภิกฺขเว, สุขํ วสิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยํ ปฐมมาสเมว สุขํ วสิมฺหา, มชฺฌิมมาเส โจรา คามํ ปหรึสุ, ตโต ปฏฺฐาย มนุสฺสา นครํ อภิสงฺขโรนฺตา สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาตุํ โอกาสํ น ลภึสุ. ตสฺมา อผาสุกํ วสฺสํ วสิมฺหา’’ติ วุตฺเต ‘‘อลํ, ภิกฺขเว, มา จินฺตยิตฺถ, ผาสุวิหาโร นาม นิจฺจกาลํ ทุลฺลโภ, ภิกฺขุนา นาม ยถา เต มนุสฺสา นครํ โคปยึสุ, เอวํ อตฺตภาวเมว โคปยิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, các vị ấy đã an cư mùa mưa tại một vùng biên địa. Trong tháng đầu, các vị sống an ổn. Vào tháng giữa, bọn cướp đến tấn công ngôi làng khất thực của các vị, bắt người đi rồi rút lui. Kể từ đó, dân chúng bận rộn củng cố thành trì ở biên địa để chống lại bọn cướp, nên không có cơ hội để cúng dường, hộ độ các Tỳ-khưu một cách chu đáo. Các vị đã sống một mùa an cư không thoải mái. Sau khi mãn hạ, các vị đến Sāvatthi để yết kiến đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn sau khi thăm hỏi các vị, bèn hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các con sống có an ổn không?”. “Bạch Thế Tôn, chúng con chỉ sống an ổn trong tháng đầu. Vào tháng giữa, bọn cướp đã tấn công làng. Kể từ đó, dân chúng bận rộn củng cố thành trì nên không có cơ hội hộ độ chúng con một cách chu đáo. Vì vậy, chúng con đã sống một mùa an cư không thoải mái”. Khi nghe vậy, đức Thế Tôn dạy: “Thôi, này các Tỳ-khưu, đừng lo lắng. Nơi ở thoải mái thì luôn luôn khó tìm. Một vị Tỳ-khưu phải nên phòng hộ tự thân mình, cũng như những người dân kia đã phòng hộ thành trì của họ”. Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๑๕. 315. ‘‘นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ, คุตฺตํ สนฺตรพาหิรํ; เอวํ โคเปถ อตฺตานํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา; ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา’’ติ. “Như thành trì biên địa, được phòng hộ trong ngoài. Hãy phòng hộ tự thân, chớ để khoảnh khắc qua. Người để khoảnh khắc qua, sầu muộn khi đọa địa ngục.” ตตฺถ สนฺตรพาหิรนฺติ, ภิกฺขเว, ยถา เตหิ มนุสฺเสหิ ตํ ปจฺจนฺตนครํ ทฺวารปาการาทีนิ ถิรานิ กโรนฺเตหิ สอนฺตรํ, อฏฺฏาลกปริขาทีนิ ถิรานิ กโรนฺเตหิ สพาหิรนฺติ สนฺตรพาหิรํ สุคุตฺตํ กตํ, เอวํ ตุมฺเหปิ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา อชฺฌตฺติกานิ ฉ ทฺวารานิ ปิทหิตฺวา ทฺวารรกฺขิกํ สตึ อวิสฺสชฺเชตฺวา ยถา คยฺหมานานิ พาหิรานิ ฉ อายตนานิ อชฺฌตฺติกานํ อุปฆาตาย สํวตฺตนฺติ, ตถา อคฺคหเณน ตานิปิ ถิรานิ กตฺวา เตสํ อปฺปเวสาย ทฺวารรกฺขิกํ สตึ อปฺปหาย วิจรนฺตา อตฺตานํ โคเปถาติ อตฺโถ. ขโณ โว มา อุปจฺจคาติ โย หิ เอวํ อตฺตานํ น โคเปติ, ตํ ปุคฺคลํ อยํ พุทฺธุปฺปาทขโณ มชฺฌิมเทเส อุปฺปตฺติขโณ สมฺมาทิฏฺฐิยา ปฏิลทฺธขโณ ฉนฺนํ อายตนานํ อเวกลฺลขโณติ สพฺโพปิ อยํ ขโณ [Pg.305] อติกฺกมติ, โส ขโณ ตุมฺเห มา อติกฺกมตุ. ขณาตีตาติ เย หิ ตํ ขณํ อตีตา, เต จ ปุคฺคเล โส จ ขโณ อตีโต, เต นิรยมฺหิ สมปฺปิตา หุตฺวา ตตฺถ นิพฺพตฺติตฺวา โสจนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘trong ngoài’ (santarabāhiraṃ) có nghĩa là: Này các Tỳ-khưu, cũng như những người dân kia đã phòng hộ kỹ lưỡng thành trì biên địa ấy ‘trong ngoài’ – tức là củng cố các cổng thành, tường vách bên trong, và củng cố các tháp canh, hào luỹ bên ngoài – cũng vậy, các con hãy thiết lập niệm, đóng lại sáu cửa (giác quan) bên trong, không từ bỏ niệm là người giữ cửa. Sáu xứ bên ngoài khi được nắm bắt sẽ dẫn đến sự hủy hoại các xứ bên trong; cũng vậy, bằng cách không nắm bắt, hãy làm cho các xứ bên trong được vững chắc, không từ bỏ niệm là người giữ cửa để ngăn chặn sự xâm nhập của chúng. Đi lại như vậy, các con hãy phòng hộ tự thân. ‘Chớ để khoảnh khắc qua’ (khaṇo vo mā upaccagā) có nghĩa là: người nào không phòng hộ tự thân như vậy, thì tất cả những khoảnh khắc quý báu này – khoảnh khắc đức Phật ra đời, khoảnh khắc được sinh ra ở trung tâm quốc, khoảnh khắc có được chánh kiến, khoảnh khắc sáu căn không khiếm khuyết – sẽ trôi qua mất. Khoảnh khắc ấy, các con chớ để nó trôi qua. ‘Người để khoảnh khắc qua’ (khaṇātītā) có nghĩa là: những người nào đã để khoảnh khắc ấy trôi qua, và khoảnh khắc ấy cũng đã qua đối với họ, thì họ sẽ bị rơi vào địa ngục, tái sinh ở đó và sầu muộn. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อุปฺปนฺนสํเวคา อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Khi bài pháp kết thúc, các vị Tỳ-khưu ấy, với tâm chấn động, đã chứng đắc quả A-la-hán. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện nhiều vị Tỳ-khưu, phẩm thứ bảy. ๘. นิคณฺฐวตฺถุ 8. Câu chuyện về các Nigantha (Lõa thể ngoại đạo) อลชฺชิตาเยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต นิคณฺเฐ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (kệ) Alajjitāye, liên quan đến các vị Nigantha. เอกสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู นิคณฺเฐ ทิสฺวา กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, สพฺพโส อปฺปฏิจฺฉนฺเนหิ อเจลเกหิ อิเม นิคณฺฐา วรตรา, เย เอกํ ปุริมปสฺสมฺปิ ตาว ปฏิจฺฉาเทนฺติ, สหิริกา มญฺเญ เอเต’’ติ. ตํ สุตฺวา นิคณฺฐา ‘‘น มยํ เอเตน การเณน ปฏิจฺฉาเทม, ปํสุรชาทโย ปน ปุคฺคลา เอว, ชีวิตินฺทฺริยปฏิพทฺธา เอว, เต โน ภิกฺขาภาชเนสุ มา ปตึสูติ อิมินา การเณน ปฏิจฺฉาเทมา’’ติ วตฺวา เตหิ สทฺธึ วาทปฏิวาทวเสน พหุํ กถํ กเถสุํ. ภิกฺขู สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา นิสินฺนกาเล ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, อลชฺชิตพฺเพน ลชฺชิตฺวา ลชฺชิตพฺเพน อลชฺชมานา นาม ทุคฺคติปรายณาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Vào một ngày nọ, các Tỳ-kheo thấy các Nigantha (lõa thể) bèn khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, so với các lõa thể không che đậy gì cả, các Nigantha này tốt hơn, vì họ còn che đậy được một bên sườn trước. Có lẽ họ có tàm”. Nghe vậy, các Nigantha nói: “Chúng tôi không che đậy vì lý do đó, mà thật ra, bụi bặm v.v... cũng là chúng sanh, cũng có mạng quyền. Chúng tôi che đậy vì lý do này, để chúng không rơi vào bát khất thực của chúng tôi”. Nói xong, họ tranh luận qua lại rất nhiều với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đến hầu Bậc Đạo Sư, khi đã ngồi xuống, bèn bạch lại sự việc ấy. Bậc Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-kheo, những người hổ thẹn với điều không đáng hổ thẹn, và không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn, thì chắc chắn sẽ đi về khổ cảnh”. Nói xong, Ngài thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này: ๓๑๖. 316. ‘‘อลชฺชิตาเย ลชฺชนฺติ, ลชฺชิตาเย น ลชฺชเร; มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ. “Hổ thẹn điều không đáng hổ thẹn, không hổ thẹn điều đáng hổ thẹn; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh. ๓๑๗. 317. ‘‘อภเย ภยทสฺสิโน, ภเย จาภยทสฺสิโน; มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ. “Thấy sợ hãi trong điều không đáng sợ, và thấy không sợ trong điều đáng sợ; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh.” ตตฺถ อลชฺชิตาเยติ อลชฺชิตพฺเพน. ภิกฺขาภาชนญฺหิ อลชฺชิตพฺพํ นาม, เต ปน ตํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา เตน ลชฺชนฺติ นาม. ลชฺชิตาเยติ อปฏิจฺฉนฺเนน หิริโกปีนงฺเคน ลชฺชิตพฺเพน. เต ปน ตํ อปฏิจฺฉาเทตฺวา วิจรนฺตา [Pg.306] ลชฺชิตาเย น ลชฺชนฺติ นาม. เตน เตสํ อลชฺชิตพฺเพน ลชฺชิตํ ลชฺชิตพฺเพน อลชฺชิตํ ตุจฺฉคหณภาเวน จ อญฺญถาคหณภาเวน จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. ตํ สมาทิยิตฺวา วิจรนฺตา ปน เต มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา นิรยาทิเภทํ ทุคฺคตึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. อภเยติ ภิกฺขาภาชนํ นิสฺสาย ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิกิเลสทุจฺจริตภยานํ อนุปฺปชฺชนโต ภิกฺขาภาชนํ อภยํ นาม, ภเยน ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺตา ปน อภเย ภยทสฺสิโน นาม. หิริโกปีนงฺคํ ปน นิสฺสาย ราคาทีนํ อุปฺปชฺชนโต ตํ ภยํ นาม, ตสฺส อปฏิจฺฉาทเนน ภเย จาภยทสฺสิโน. ตสฺส ตํ อยถาคหณสฺส สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคหึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Trong các kệ ấy, alajjitāye nghĩa là với điều không đáng hổ thẹn. Thật vậy, bát khất thực là vật không đáng hổ thẹn, nhưng họ lại che đậy nó khi đi lại, do đó họ được gọi là hổ thẹn với điều ấy. Lajjitāye nghĩa là với điều đáng hổ thẹn, tức là bộ phận sinh dục cần che đậy. Nhưng họ lại không che đậy nó khi đi lại, do đó họ được gọi là không hổ thẹn với điều đáng hổ thẹn. Vì thế, đối với họ, điều không đáng hổ thẹn lại hổ thẹn, điều đáng hổ thẹn lại không hổ thẹn; do việc chấp thủ sai lầm và chấp thủ một cách khác đi mà thành tà kiến. Do chấp thủ tà kiến ấy mà đi lại, những chúng sanh ấy đi đến khổ cảnh có nhiều loại như địa ngục. Đó là ý nghĩa. Abhaye nghĩa là, do nương vào bát khất thực mà các nỗi sợ hãi về phiền não và ác hạnh như tham, sân, si, mạn, tà kiến không phát sinh, nên bát khất thực được gọi là vô úy (không đáng sợ). Nhưng do sợ hãi mà che đậy nó, họ được gọi là những người thấy sợ hãi trong điều không đáng sợ. Còn bộ phận sinh dục, do nương vào nó mà tham ái v.v... phát sinh, nên nó được gọi là đáng sợ. Do không che đậy nó, họ là những người thấy không sợ hãi trong điều đáng sợ. Do họ đã chấp thủ sự nhận thức sai lầm ấy, những chúng sanh chấp thủ tà kiến ấy đi đến khổ cảnh. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู นิคณฺฐา สํวิคฺคมานสา ปพฺพชึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều Nigantha với tâm chấn động đã xuất gia. Bài pháp cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. นิคณฺฐวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về các Nigantha, phẩm thứ tám. ๙. ติตฺถิยสาวกวตฺถุ 9. Câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo อวชฺเชติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ติตฺถิยสาวเก อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng từ 'Avajje', nhân câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo. เอกสฺมิญฺหิ สมเย อญฺญติตฺถิยสาวกา อตฺตโน ปุตฺเต สมฺมาทิฏฺฐิกานํ อุปาสกานํ ปุตฺเตหิ สทฺธึ สปริวาเร กีฬมาเน ทิสฺวา เคหํ อาคตกาเล ‘‘น โว สมณา สกฺยปุตฺติยา วนฺทิตพฺพา, นาปิ เตสํ วิหารํ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ สปถํ การยึสุ. เต เอกทิวสํ เชตวนวิหารสฺส พหิทฺวารโกฏฺฐกสามนฺเต กีฬนฺตา ปิปาสิตา อเหสุํ. อเถกํ อุปาสกทารกํ ‘‘ตฺวํ เอตฺถ คนฺตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา อมฺหากมฺปิ อาหราหี’’ติ ปหิณึสุ. โส วิหารํ ปวิสิตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘ตฺวเมว ปานียํ ปิวิตฺวา คนฺตฺวา อิตเรปิ ปานียปิวนตฺถาย อิเธว เปเสหี’’ติ อาห. โส ตถา อกาสิ. เต อาคนฺตฺวา ปานียํ ปิวึสุ. สตฺถา เต ปกฺโกสาเปตฺวา เตสํ สปฺปายํ ธมฺมกถํ กเถตฺวา เต อจลสทฺเธ กตฺวา สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. เต สกานิ เคหานิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ มาตาปิตูนํ อาโรเจสุํ[Pg.307]. อถ เนสํ มาตาปิตโร ‘‘ปุตฺตกา โน วิปนฺนทิฏฺฐิกา ชาตา’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺตา ปริเทวึสุ. อถ เตสํ เฉกา สมฺพหุลา ปฏิวิสฺสกา มนุสฺสา อาคนฺตฺวา โทมนสฺสวูปสมนตฺถาย ธมฺมํ กถยึสุ. เต เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘อิเม ทารเก สมณสฺส โคตมสฺเสว นิยฺยาเทสฺสามา’’ติ มหนฺเตน ญาติคเณน สทฺธึ วิหารํ นยึสุ. สตฺถา เตสํ อชฺฌาสยํ โอโลเกตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Vào một thời, các đệ tử ngoại đạo thấy con cái của mình chơi đùa cùng với con cái của các cận sự nam có chánh kiến, khi chúng trở về nhà, họ bắt chúng thề rằng: “Các con không được đảnh lễ các Sa-môn Thích tử, cũng không được vào tịnh xá của họ”. Một hôm, khi đang chơi gần cổng ngoài của tịnh xá Kỳ Viên, chúng bị khát nước. Bấy giờ, chúng sai một đứa con của cận sự nam rằng: “Bạn hãy vào đó uống nước rồi mang nước ra cho chúng tôi nữa”. Cậu bé ấy vào tịnh xá, đảnh lễ Bậc Đạo Sư, uống nước xong bèn trình bày sự việc. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư bảo cậu bé: “Con cứ uống nước rồi đi ra, và hãy bảo những đứa trẻ khác vào đây để uống nước”. Cậu bé đã làm như vậy. Chúng đến và uống nước. Bậc Đạo Sư cho gọi chúng lại, thuyết một bài pháp thích hợp, làm cho chúng có đức tin bất động, và an lập chúng trong Tam quy và Ngũ giới. Khi trở về nhà, chúng kể lại sự việc cho cha mẹ nghe. Bấy giờ, cha mẹ chúng ưu phiền, than khóc rằng: “Con cái chúng ta đã trở thành người có tà kiến rồi”. Khi ấy, nhiều người hàng xóm khôn khéo đến nói pháp để làm nguôi ngoai nỗi ưu phiền của họ. Nghe lời họ, những người cha mẹ ấy nói: “Chúng ta sẽ dâng những đứa trẻ này cho Sa-môn Gotama”, rồi cùng với đông đảo quyến thuộc đưa chúng đến tịnh xá. Bậc Đạo Sư, thấy được khuynh hướng của họ, bèn thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này: ๓๑๘. 318. ‘‘อวชฺเช วชฺชมติโน, วชฺเช จาวชฺชทสฺสิโน; มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ. “Thấy lỗi trong điều không lỗi, và thấy không lỗi trong điều có lỗi; do chấp thủ tà kiến, chúng sanh đi đến khổ cảnh. ๓๑๙. 319. ‘‘วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา, อวชฺชญฺจ อวชฺชโต; สมฺมาทิฏฺฐิสมาทานา, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ. “Biết điều lỗi là có lỗi, và điều không lỗi là không lỗi; do chấp thủ chánh kiến, chúng sanh đi đến thiện thú.” ตตฺถ อวชฺเชติ ทสวตฺถุกาย สมฺมาทิฏฺฐิยา, ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธมฺเม จ. วชฺชมติโนติ วชฺชํ อิทนฺติ อุปฺปนฺนมติโน. ทสวตฺถุกาย มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปน ตสฺสา อุปนิสฺสยภูเต ธมฺเม จ อวชฺชทสฺสิโน, เอติสฺสา อวชฺชํ วชฺชโต วชฺชญฺจ อวชฺชโต ญตฺวา คหณสงฺขาตาย มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทินฺนตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐิสมาทานา สตฺตา ทุคฺคตึ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. ทุติยคาถาย วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. Trong các kệ ấy, avajje nghĩa là trong chánh kiến có mười sự và trong pháp làm nền tảng cho chánh kiến ấy. Vajjamatinoti nghĩa là những người có ý nghĩ rằng ‘đây là lỗi’. Còn trong tà kiến có mười sự và trong pháp làm nền tảng cho tà kiến ấy, họ lại là avajjadassino (thấy không có lỗi). Do chấp thủ tà kiến, được gọi là sự nắm giữ, bằng cách biết điều không lỗi là có lỗi và điều có lỗi là không lỗi, những chúng sanh chấp thủ tà kiến ấy đi đến khổ cảnh. Đó là ý nghĩa. Ý nghĩa của kệ thứ hai nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói. เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ตีสุ สรเณสุ ปติฏฺฐาย อปราปรํ ธมฺมํ สุณนฺตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, tất cả những người ấy đều an trú trong Tam quy, và khi lần lượt nghe pháp, họ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. ติตฺถิยสาวกวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về các đệ tử ngoại đạo, phẩm thứ chín. นิรยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần chú giải Phẩm Địa Ngục kết thúc. ทฺวาวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi hai. ๒๓. นาควคฺโค 23. Phẩm Con Voi ๑. อตฺตทนฺตวตฺถุ 1. Câu chuyện về người tự điều phục อหํ [Pg.308] นาโค วาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา โกสมฺพิยํ วิหรนฺโต อตฺตานํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ อปฺปมาทวคฺคสฺส อาทิคาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.สามาวติวตฺถุ) – Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ahaṃ nāgo vā", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại Kosambī, liên quan đến chính bản thân Ngài. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong phần chú giải kệ đầu tiên của phẩm Appamādavagga. Điều ấy đã được nói đến ở đó như sau: มาคณฺฑิยา ตาสํ กิญฺจิ กาตุํ อสกฺกุณิตฺวา ‘‘สมณสฺส โคตมสฺเสว กตฺตพฺพํ กริสฺสามี’’ติ นาครานํ ลญฺชํ ทตฺวา ‘‘สมณํ โคตมํ อนฺโตนครํ ปวิสิตฺวา จรนฺตํ ทาสกมฺมกรโปริเสหิ สทฺธึ อกฺโกเสตฺวา ปริภาเสตฺวา ปลาเปถา’’ติ อาณาเปสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา ตีสุ รตเนสุ อปฺปสนฺนา อนฺโตนครํ ปวิฏฺฐํ สตฺถารํ อนุพนฺธิตฺวา ‘‘โจโรสิ พาโลสิ มูฬฺโหสิ เถโนสิ โอฏฺโฐสิ โคโณสิ คทฺรโภสิ เนรยิโกสิ ติรจฺฉานคโตสิ, นตฺถิ ตุยฺหํ สุคติ, ทุคฺคติเยว ตุยฺหํ ปาฏิกงฺขา’’ติ ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ. ตํ สุตฺวา อายสฺมา อานนฺโท สตฺถารํ เอตทโวจ – ‘‘ภนฺเต, อิเม นาครา อมฺเห อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ, อิโต อญฺญตฺถ คจฺฉามา’’ติ. ‘‘กุหึ, อานนฺทา’’ติ? ‘‘อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตตฺถ มนุสฺเสสุ อกฺโกสนฺเตสุ ปริภาสนฺเตสุ ปุน กตฺถ คมิสฺสามานนฺทา’’ติ. ‘‘ตโตปิ อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ตตฺถ มนุสฺเสสุ อกฺโกสนฺเตสุ ปริภาสนฺเตสุ กุหึ คมิสฺสามานนฺทา’’ติ. ‘‘ตโตปิ อญฺญํ นครํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อานนฺท, น เอวํ กาตุํ วฏฺฏติ, ยตฺถ อธิกรณํ อุปฺปนฺนํ, ตตฺเถว ตสฺมึ วูปสนฺเต อญฺญตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏติ, เก ปน เต, อานนฺท, อกฺโกสนฺตี’’ติ. ‘‘ภนฺเต, ทาสกมฺมกเร อุปาทาย สพฺเพ อกฺโกสนฺตี’’ติ. ‘‘อหํ, อานนฺท, สงฺคามํ โอติณฺณหตฺถิสทิโส. สงฺคามํ โอติณฺณหตฺถิโน หิ จตูหิ ทิสาหิ อาคเต สเร สหิตุํ ภาโร, ตเถว พหูหิ ทุสฺสีเลหิ กถิตกถานํ สหนํ นาม มยฺหํ ภาโร’’ติ วตฺวา อตฺตานํ อารพฺภ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Bà Māgaṇḍiyā, vì không thể làm hại được họ, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ làm điều nên làm đối với Sa-môn Gotama”. Bà đã đút lót cho dân chúng trong thành và ra lệnh: “Hãy cùng với đám tôi tớ và người làm công đi theo Sa-môn Gotama khi ông ấy vào thành và đi khất thực, rồi hãy mắng nhiếc, chửi rủa và đuổi ông ấy đi”. Những người theo tà kiến, không có niềm tin nơi Tam Bảo, đã đi theo Bậc Đạo Sư khi Ngài vào thành và mắng nhiếc, chửi rủa Ngài bằng mười điều lăng mạ: “Ngươi là kẻ trộm, ngươi là kẻ ngu, ngươi là kẻ si, ngươi là kẻ gian, ngươi là con lạc đà, ngươi là con bò, ngươi là con lừa, ngươi là kẻ đọa địa ngục, ngươi là loài súc sanh. Ngươi không có cõi lành, chỉ có cõi dữ là điều đáng mong đợi cho ngươi”. Nghe vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Bậc Đạo Sư rằng: “Bạch Thế Tôn, những người dân thành này đang mắng nhiếc, chửi rủa chúng con. Chúng ta hãy đi nơi khác khỏi nơi này”. “Đi đâu, này Ānanda?”. “Bạch Thế Tôn, đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, nếu ở đó người ta cũng mắng nhiếc, chửi rủa, thì chúng ta sẽ đi đâu?”. “Bạch Thế Tôn, lại đi đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, nếu ở đó người ta cũng mắng nhiếc, chửi rủa, thì chúng ta sẽ đi đâu?”. “Bạch Thế Tôn, lại đi đến một thành phố khác”. “Này Ānanda, không nên làm như vậy. Nơi nào sự tranh chấp phát sanh, chỉ khi nào sự tranh chấp ấy đã được lắng dịu ngay tại nơi đó, thì mới nên đi nơi khác. Này Ānanda, vậy ai là những người đang mắng nhiếc các con?”. “Bạch Thế Tôn, tất cả mọi người, kể từ những người tôi tớ và người làm công”. “Này Ānanda, Ta giống như con voi đã lâm trận. Bổn phận của con voi đã lâm trận là phải chịu đựng những mũi tên bay đến từ bốn phương. Cũng vậy, việc nhẫn chịu những lời nói của nhiều người vô giới hạnh chính là bổn phận của Ta”. Sau khi nói vậy, Ngài thuyết Pháp liên quan đến chính mình và nói lên những vần kệ này: ๓๒๐. 320. ‘‘อหํ นาโคว สงฺคาเม, จาปโต ปติตํ สรํ; อติวากฺยํ ติติกฺขิสฺสํ, ทุสฺสีโล หิ พหุชฺชโน. “Như voi chiến giữa sa trường, chịu đựng tên bắn từ cung; Ta sẽ nhẫn chịu lời lăng mạ, vì phần nhiều người đời là vô giới hạnh.” ๓๒๑. 321. ‘‘ทนฺตํ [Pg.309] นยนฺติ สมิตึ, ทนฺตํ ราชาภิรูหติ; ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ, โยติวากฺยํ ติติกฺขติ. “Người ta dắt con vật đã được điều phục vào đám đông, nhà vua cưỡi con vật đã được điều phục. Người đã được điều phục, người nhẫn chịu lời lăng mạ, là bậc tối thắng giữa nhân loại.” ๓๒๒. 322. ‘‘วรมสฺสตรา ทนฺตา, อาชานียา จ สินฺธวา; กุญฺชรา จ มหานาคา, อตฺตทนฺโต ตโต วร’’นฺติ. “Thật tuyệt vời là những con la, những con ngựa thuần chủng xứ Sindh, và những con voi chúa, voi lớn đã được điều phục. Nhưng người tự điều phục mình còn tuyệt vời hơn thế.” ตตฺถ นาโควาติ หตฺถี วิย. จาปโต ปติตนฺติ ธนุโต มุตฺตํ. อติวากฺยนฺติ อฏฺฐอนริยโวหารวเสน ปวตฺตํ วีติกฺกมวจนํ. ติติกฺขิสฺสนฺติ ยถา สงฺคามาวจโร สุทนฺโต มหานาโค ขโม สตฺติปหาราทีนิ จาปโต มุจฺจิตฺวา อตฺตนิ ปติเต สเร อวิหญฺญมาโน ติติกฺขติ, เอวเมว เอวรูปํ อติวากฺยํ ติติกฺขิสฺสํ, สหิสฺสามีติ อตฺโถ. ทุสฺสีโล หีติ อยญฺหิ โลกิยมหาชโน พหุทุสฺสีโล อตฺตโน อตฺตโน รุจิวเสน วาจํ นิจฺฉาเรตฺวา ฆฏฺเฏนฺโต จรติ, ตตฺถ อธิวาสนํ อชฺฌุเปกฺขนเมว มม ภาโร. สมิตินฺติ อุยฺยานกีฬมณฺฑลาทีสุ มหาชนมชฺฌํ คจฺฉนฺตา ทนฺตเมว โคณชาตึ วา อสฺสชาตึ วา ยาเน โยเชตฺวา นยนฺติ. ราชาติ ตถารูเปเหว วาหเนหิ คจฺฉนฺโต ราชาปิ ทนฺตเมว อภิรูหติ. มนุสฺเสสูติ มนุสฺเสสุปิ จตูหิ อริยมคฺเคหิ ทนฺโต นิพฺพิเสวโนว เสฏฺโฐ. โยติวากฺยนฺติ โย เอวรูปํ อติกฺกมวจนํ ปุนปฺปุนํ วุจฺจมานมฺปิ ติติกฺขติ น ปฏิปฺผรติ น วิหญฺญติ, เอวรูโป ทนฺโต เสฏฺโฐติ อตฺโถ. Trong đó, nāgo vā có nghĩa là: như con voi. Cāpato patitaṃ có nghĩa là: được bắn ra từ cây cung. Ativākyaṃ có nghĩa là: lời nói vi phạm, phát sanh do tám cách nói năng không cao thượng. Titikkhissaṃ có nghĩa là: cũng như con voi lớn, được khéo điều phục, quen trận mạc, có khả năng chịu đựng những cú đâm bằng giáo, v.v., và nhẫn chịu những mũi tên bắn ra từ cung rơi vào mình mà không hề nao núng, cũng vậy, Ta sẽ nhẫn chịu, Ta sẽ kham nhẫn lời nói vi phạm như thế. Dussīlo hi có nghĩa là: vì phần nhiều người đời này là vô giới hạnh, họ nói năng theo sở thích riêng của mình, gây ra sự va chạm. Ở đây, sự kham nhẫn và xả ly chính là bổn phận của Ta. Samitiṃ có nghĩa là: khi đi vào giữa đám đông ở những nơi như vườn hoa, sân chơi, người ta dắt con vật thuộc loài bò hoặc loài ngựa đã được điều phục, thắng vào xe. Rājā có nghĩa là: nhà vua, khi đi lại bằng những phương tiện như vậy, cũng chỉ cưỡi con vật đã được điều phục. Manussesu có nghĩa là: ngay cả trong loài người, người đã được điều phục bởi bốn Thánh đạo, không còn nọc độc (phiền não), là bậc tối thắng. Yotivākya'ṃ có nghĩa là: người nào nhẫn chịu được lời nói vi phạm như vậy, dù bị nói đi nói lại nhiều lần, không nói lại, không bị tổn thương, người đã được điều phục như vậy là bậc tối thắng. อสฺสตราติ วฬวาย คทฺรเภน ชาตา. อาชานียาติ ยํ อสฺสทมสารถิ การณํ กาเรติ, ตสฺส ขิปฺปํ ชานนสมตฺถา. สินฺธวาติ สินฺธวรฏฺเฐ ชาตา อสฺสา. มหานาคาติ กุญฺชรสงฺขาตา มหาหตฺถิโน. อตฺตทนฺโตติ เอเต อสฺสตรา จ สินฺธวา จ กุญฺชรา จ ทนฺตาว วรํ, น อทนฺตา. โย ปน จตูหิ อริยมคฺเคหิ อตฺตโน ทนฺตตาย อตฺตทนฺโต นิพฺพิเสวโน, อยํ ตโตปิ วรํ, สพฺเพหิปิ เอเตหิ อุตฺตริตโรติ อตฺโถ. Assatarā có nghĩa là: con vật được sanh ra từ ngựa cái và lừa đực. Ājānīyā có nghĩa là: những con vật có khả năng hiểu nhanh chóng lý do mà người luyện ngựa ra hiệu. Sindhavā có nghĩa là: những con ngựa sanh ra ở xứ Sindh. Mahānāgā có nghĩa là: những con voi lớn, được gọi là kuñjara. Attadanto có nghĩa là: những con la, những con ngựa Sindh, và những con voi kuñjara này chỉ tuyệt vời khi đã được điều phục, chứ không phải khi chưa được điều phục. Còn người nào, do đã được điều phục bởi bốn Thánh đạo, nên đã tự điều phục mình, không còn nọc độc (phiền não), người này còn tuyệt vời hơn cả chúng, vượt trội hơn tất cả những con vật này. เทสนาวสาเน ลญฺชํ คเหตฺวา วีถิสิงฺฆาฏกาทีสุ ฐตฺวา อกฺโกสนฺโต ปริภาสนฺโต สพฺโพปิ โส มหาชโน โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณีติ. Vào cuối buổi pháp thoại, tất cả những người dân đã nhận tiền đút lót, đứng ở các ngả đường, ngã tư, v.v., để mắng nhiếc và chửi rủa, đều đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. อตฺตทนฺตวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về người tự điều phục, thứ nhất. ๒. หตฺถาจริยปุพฺพกภิกฺขุวตฺถุ 2. Câu chuyện về vị tỳ khưu trước kia là người luyện voi น [Pg.310] หิ เอเตหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ หตฺถาจริยปุพฺพกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Na hi etehi", đã được đức Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang an trú tại Jetavana, liên quan đến một vị tỳ khưu trước kia là người luyện voi. โส กิร เอกทิวสํ อจิรวตีนทีตีเร หตฺถิทมกํ ‘‘เอกํ หตฺถึ ทเมสฺสามี’’ติ อตฺตนา อิจฺฉิตํ การณํ สิกฺขาเปตุํ อสกฺโกนฺตํ ทิสฺวา สมีเป ฐิเต ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา อาห – ‘‘อาวุโส, สเจ อยํ หตฺถาจริโย อิมํ หตฺถึ อสุกฏฺฐาเน นาม วิชฺเฌยฺย, ขิปฺปเมว อิมํ การณํ สิกฺขาเปยฺยา’’ติ. โส ตสฺส กถํ สุตฺวา ตถา กตฺวา ตํ หตฺถึ สุทนฺตํ ทเมสิ. เต ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ภิกฺขุํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา เอวํ วุตฺต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต วิครหิตฺวา ‘‘กึ เต, โมฆปุริส, หตฺถิยาเนน วา อญฺเญน วา ทนฺเตน. น หิ เอเตหิ ยาเนหิ อคตปุพฺพํ ฐานํ คนฺตุํ สมตฺถา นาม อตฺถิ, อตฺตนา ปน สุทนฺเตน สกฺกา อคตปุพฺพํ ฐานํ คนฺตุํ, ตสฺมา อตฺตานเมว ทเมหิ, กึ เต เอเตสํ ทมเนนา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, một hôm, vị Tỳ-kheo ấy ở bên bờ sông Aciravatī, thấy một người nài voi không thể dạy cho một con voi điều mà mình mong muốn, bèn gọi các vị Tỳ-kheo đang đứng gần đó và nói: “Này các hiền hữu, nếu người nài voi này đâm vào chỗ kia thì có thể dạy cho con voi này điều đó một cách nhanh chóng.” Người nài voi ấy nghe lời vị Tỳ-kheo, làm theo như vậy và đã thuần hóa được con voi ấy một cách khéo léo. Các vị Tỳ-kheo kia đem sự việc ấy trình lên Đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư cho gọi vị Tỳ-kheo ấy đến, hỏi: “Có thật là ông đã nói như vậy không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, thật vậy,” Ngài đã quở trách: “Này kẻ rỗng không, có ích gì cho ông với xe voi hay với sự thuần hóa khác? Vì không phải bằng những cỗ xe này mà có thể đi đến nơi chưa từng đến. Nhưng với tự thân được khéo thuần hóa, người ta có thể đi đến nơi chưa từng đến. Vì vậy, hãy tự thuần hóa chính mình. Việc thuần hóa chúng có ích gì cho ông?” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๒๓. 323. ‘‘น หิ เอเตหิ ยาเนหิ, คจฺเฉยฺย อคตํ ทิสํ; ยถาตฺตนา สุทนฺเตน, ทนฺโต ทนฺเตน คจฺฉตี’’ติ. “Chẳng phải bằng những xe này, mà đến được phương chưa đến; Như người đã được thuần hóa, đi bằng tự thân khéo luyện, bằng sự thuần hóa.” ตสฺสตฺโถ – ยานิ ตานิ หตฺถิยานาทีนิ ยานานิ, น หิ เอเตหิ ยาเนหิ โกจิ ปุคฺคโล สุปินนฺเตนปิ อคตปุพฺพตฺตา ‘‘อคต’’นฺติ สงฺขาตํ นิพฺพานทิสํ ตถา คจฺเฉยฺย, ยถา ปุพฺพภาเค อินฺทฺริยทเมน อปรภาเค อริยมคฺคภาวนาย สุทนฺเตน ทนฺโต นิพฺพิเสวโน สปฺปญฺโญ ปุคฺคโล ตํ อคตปุพฺพํ ทิสํ คจฺฉติ, ทนฺตภูมึ ปาปุณาติ. ตสฺมา อตฺตทมนเมว ตโต วรนฺติ อตฺโถ. Nghĩa là: Những cỗ xe như xe voi v.v..., không một ai có thể dùng chúng để đi đến phương Niết-bàn, được gọi là ‘chưa đến’ vì chưa từng đến được ngay cả trong giấc mơ. Trái lại, người có trí, không còn phiền não, đã được thuần hóa, nhờ sự khéo thuần hóa bằng cách điều phục các căn trong giai đoạn đầu và tu tập Thánh đạo trong giai đoạn sau, vị ấy đi đến phương trời chưa từng đến ấy, đạt đến cảnh giới của bậc đã thuần hóa. Vì vậy, chính sự tự điều phục là cao quý hơn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu. หตฺถาจริยปุพฺพกภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về vị Tỳ-kheo từng là nài voi. ๓. ปริชิณฺณพฺราหฺมณปุตฺตวตฺถุ 3. Câu chuyện về các người con của ông Bà-la-môn già. ธนปาโลติ [Pg.311] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต อญฺญตรสฺส ปริชิณฺณพฺราหฺมณสฺส ปุตฺเต อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Sāvatthī, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu “Dhanapālo”, nhân về các người con của một ông Bà-la-môn già nọ. สาวตฺถิยํ กิเรโก พฺราหฺมโณ อฏฺฐสตสหสฺสวิภโว วยปฺปตฺตานํ จตุนฺนํ ปุตฺตานํ อาวาหํ กตฺวา จตฺตาริ สตสหสฺสานิ อทาสิ. อถสฺส พฺราหฺมณิยา กาลกตาย ปุตฺตา สมฺมนฺตยึสุ – ‘‘สเจ อยํ อญฺญํ พฺราหฺมณึ อาเนสฺสติ, ตสฺสา กุจฺฉิยํ นิพฺพตฺตานํ วเสน กุลสนฺตกํ ภิชฺชิสฺสติ, หนฺท นํ มยํ สงฺคณฺหิสฺสามา’’ติ เต ตํ ปณีเตหิ ฆาสจฺฉาทนาทีหิ อุปฏฺฐหนฺตา หตฺถปาทสมฺพาหนาทีนิ กโรนฺตา อุปฏฺฐหิตฺวา เอกทิวสมสฺส ทิวา นิทฺทายิตฺวา วุฏฺฐิตสฺส หตฺถปาเท สมฺพาหนฺตา ปาฏิเยกฺกํ ฆราวาเส อาทีนวํ วตฺวา ‘‘มยํ ตุมฺเห อิมินา นีหาเรน ยาวชีวํ อุปฏฺฐหิสฺสาม, เสสธนมฺปิ โน เทถา’’ติ ยาจึสุ. พฺราหฺมโณ ปุน เอเกกสฺส สตสหสฺสํ ทตฺวา อตฺตโน นิวตฺถปารุปนมตฺตํ ฐเปตฺวา สพฺพํ อุปโภคปริโภคํ จตฺตาโร โกฏฺฐาเส กตฺวา นิยฺยาเทสิ. ตํ เชฏฺฐปุตฺโต กติปาหํ อุปฏฺฐหิ. อถ นํ เอกทิวสํ นฺหตฺวา อาคจฺฉนฺตํ ทฺวารโกฏฺฐเก ฐตฺวา สุณฺหา เอวมาห – ‘‘กึ ตยา เชฏฺฐปุตฺตสฺส สตํ วา สหสฺสํ วา อติเรกํ ทินฺนํ อตฺถิ, นนุ สพฺเพสํ ทฺเว ทฺเว สตสหสฺสานิ ทินฺนานิ, กึ เสสปุตฺตานํ ฆรสฺส มคฺคํ น ชานาสี’’ติ. โสปิ ‘‘นสฺส วสลี’’ติ กุชฺฌิตฺวา อญฺญสฺส ฆรํ อคมาสิ. ตโตปิ กติปาหจฺจเยน อิมินาว อุปาเยน ปลาปิโต อญฺญสฺสาติ เอวํ เอกฆรมฺปิ ปเวสนํ อลภมาโน ปณฺฑรงฺคปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ภิกฺขาย จรนฺโต กาลานมจฺจเยน ชราชิณฺโณ ทุพฺโภชนทุกฺขเสยฺยาหิ มิลาตสรีโร ภิกฺขาย จรนฺโต อาคมฺม ปีฐิกาย นิปนฺโน นิทฺทํ โอกฺกมิตฺวา อุฏฺฐาย นิสินฺโน อตฺตานํ โอโลเกตฺวา ปุตฺเตสุ อตฺตโน ปติฏฺฐํ อปสฺสนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ กิร โคตโม อพฺภากุฏิโก อุตฺตานมุโข สุขสมฺภาโส ปฏิสนฺถารกุสโล, สกฺกา สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ปฏิสนฺถารํ ลภิตุ’’นฺติ. โส นิวาสนปารุปนํ สณฺฐาเปตฺวา ภิกฺขภาชนํ คเหตฺวา ทณฺฑมาทาย ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. วุตฺตมฺปิ เจตํ (สํ. นิ. ๑.๒๐๐) – Tương truyền, tại Sāvatthī, có một ông Bà-la-môn sở hữu tài sản tám trăm ngàn, sau khi tổ chức lễ cưới cho bốn người con trai đã đến tuổi trưởng thành, ông đã cho họ bốn trăm ngàn. Sau đó, khi vợ ông qua đời, các người con bàn bạc với nhau: “Nếu cha chúng ta lấy một bà vợ khác, tài sản gia tộc sẽ bị chia cắt do những đứa con sinh ra trong bụng bà ấy. Nào, chúng ta hãy chăm sóc cha.” Họ phụng dưỡng ông bằng thức ăn, y phục hảo hạng, làm những việc như xoa bóp tay chân. Sau khi phụng dưỡng một thời gian, một hôm, khi ông vừa ngủ trưa dậy, họ vừa xoa bóp tay chân cho ông, vừa lần lượt nói về những điều bất lợi của đời sống gia đình và cầu xin: “Chúng con sẽ phụng dưỡng cha theo cách này suốt đời, xin cha hãy cho chúng con phần tài sản còn lại.” Ông Bà-la-môn lại cho mỗi người một trăm ngàn, chỉ giữ lại cho mình vừa đủ y phục mặc và che thân, rồi chia tất cả tài sản tiêu dùng và sử dụng thành bốn phần và giao lại cho họ. Người con cả phụng dưỡng ông được vài ngày. Rồi một hôm, khi ông tắm xong trở về, người con dâu đứng ở cổng và nói: “Cha có cho người con cả thêm một trăm hay một ngàn nào không? Chẳng phải cha đã cho mỗi người hai trăm ngàn sao? Cha không biết đường đến nhà các người con còn lại à?” Ông cũng nổi giận nói: “Cút đi, đồ tiện nữ!” rồi đi đến nhà người con khác. Ở đó, sau vài ngày, ông cũng bị đuổi đi bằng cách tương tự. Cứ thế, không vào được nhà nào, ông xuất gia thành một du sĩ mặc áo trắng, đi khất thực. Thời gian trôi qua, ông trở nên già yếu, thân thể tiều tụy vì thức ăn tồi tệ và chỗ ngủ khổ sở. Trong lúc đi khất thực, khi trở về, ông nằm trên một chiếc ghế dài và ngủ thiếp đi. Khi tỉnh dậy, ông ngồi nhìn lại bản thân và không thấy nơi nương tựa nào nơi các con mình, ông suy nghĩ: “Tương truyền, Sa-môn Gotama không cau mày, mặt mày rạng rỡ, nói năng dễ chịu, khéo léo trong việc thăm hỏi. Ta có thể đến gặp Sa-môn Gotama để được an ủi.” Thế rồi, ông sửa sang y phục, cầm bát khất thực, chống gậy đi đến nơi Đức Phật. อถ [Pg.312] โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล ลูโข ลูขปาวุรโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา เอกมนฺตํ นิสินฺเนน เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เอตทโวจ – ‘‘กินฺนุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ลูโข ลูขปาวุรโณ’’ติ. อิธ เม, โภ โคตม, จตฺตาโร ปุตฺตา, เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ ฆรา นิกฺขาเมนฺตีติ. เตน หิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ ภาสสฺสุ – Khi ấy, có một ông Bà-la-môn đại phú, thân thể gầy gò, y phục dơ bẩn, đi đến nơi Đức Thế Tôn. Sau khi đến, ông ngồi xuống một bên. Đức Bổn Sư sau khi thăm hỏi ông đang ngồi một bên, đã nói lời này: “Này Bà-la-môn, vì sao ông gầy gò, y phục dơ bẩn thế?” “Thưa ngài Gotama, ở đây tôi có bốn người con, họ đã bàn với vợ rồi đuổi tôi ra khỏi nhà.” “Vậy thì, này Bà-la-môn, ông hãy học thuộc những bài kệ này và khi đại chúng tụ họp trong hội trường, và các con ông cũng có mặt, ông hãy đọc lên.” ‘‘เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสฺสํ, เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ; เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ, สาว วาเรนฺติ สูกรํ. “Những đứa con mà ta đã vui mừng khi chúng chào đời, và đã mong cầu sự thịnh vượng cho chúng; Chúng đã bàn với vợ, rồi xua đuổi ta, như bầy chó xua đuổi heo.” ‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร; รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, เต ชหนฺติ วโยคตํ. “Những kẻ bất lương, hèn hạ ấy, đã từng gọi ta ‘cha ơi, cha ơi’; Chúng là những quỷ dạ-xoa đội lốt con trai, chúng bỏ rơi ta khi tuổi đã xế chiều.” ‘‘อสฺโสว ชิณฺโณ นิพฺโภโค, ขาทนา อปนียติ; พาลกานํ ปิตา เถโร, ปราคาเรสุ ภิกฺขติ. “Như con ngựa già vô dụng, bị đuổi khỏi máng ăn; Người cha già của những đứa con ngu dại, phải đi ăn xin ở nhà người khác.” ‘‘ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย, ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา; จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ, อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ. “Cây gậy của ta quả là tốt hơn, những đứa con bất hiếu này; Nó ngăn được cả con bò hung dữ, và cả con chó hung dữ nữa.” ‘‘อนฺธกาเร ปุเร โหติ, คมฺภีเร คาธเมธติ; ทณฺฑสฺส อานุภาเวน, ขลิตฺวา ปติติฏฺฐตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๐๐); “Trong bóng tối, gậy đi phía trước, nơi sâu thẳm, gậy tìm được chỗ cạn; nhờ năng lực của cây gậy, khi vấp ngã, lại đứng vững được.” โส ภควโต สนฺติเก ตา คาถาโย อุคฺคณฺหิตฺวา ตถารูเป พฺราหฺมณานํ สมาคมทิวเส สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเตสุ ปุตฺเตสุ ตํ สภํ โอคาหิตฺวา พฺราหฺมณานํ มชฺเฌ มหารเหสุ อาสเนสุ นิสินฺเนสุ ‘‘อยํ เม กาโล’’ติ สภาย มชฺเฌ ปวิสิตฺวา หตฺถํ อุกฺขิปิตฺวา ‘‘อหํ, โภ, ตุมฺหากํ คาถาโย ภาสิตุกาโม, สุณิสฺสถา’’ติ วตฺวา ‘‘ภาสสฺสุ, พฺราหฺมณ, สุโณมา’’ติ วุตฺเต ฐิตโกว อภาสิ. เตน จ สมเยน มนุสฺสานํ วตฺตํ โหติ ‘‘โย มาตาปิตูนํ สนฺตกํ ขาทนฺโต มาตาปิตโร น โปเสติ, โส มาเรตพฺโพ’’ติ. ตสฺมา เต พฺราหฺมณปุตฺตา ปิตุ ปาเทสุ ปติตฺวา ‘‘ชีวิตํ โน, ตาต, เทถา’’ติ ยาจึสุ. โส ปิตุ หทยมุทุตาย ‘‘มา เม, โภ, ปุตฺตเก วินาสยิตฺถ, โปเสสฺสนฺติ ม’’นฺติ อาห. อถสฺส ปุตฺเต มนุสฺสา อาหํสุ – ‘‘สเจ, โภ[Pg.313], อชฺช ปฏฺฐาย ปิตรํ น สมฺมา ปฏิชคฺคิสฺสถ, ฆาเตสฺสาม โว’’ติ. เต ภีตา ปิตรํ ปีเฐ นิสีทาเปตฺวา สยํ อุกฺขิปิตฺวา เคหํ เนตฺวา สรีรํ เตเลน อพฺภญฺชิตฺวา อุพฺพฏฺเฏตฺวา คนฺธจุณฺณาทีหิ นฺหาเปตฺวา พฺราหฺมณิโย ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย อมฺหากํ ปิตรํ สมฺมา ปฏิชคฺคถ, สเจ ตุมฺเห ปมาทํ อาปชฺชิสฺสถ, นิคฺคณฺหิสฺสาม โว’’ติ วตฺวา ปณีตโภชนํ โภเชสุํ. Vị ấy học thuộc những câu kệ ấy nơi Đức Thế Tôn, rồi vào một ngày hội họp của các vị Bà-la-môn, khi các người con trai đã trang điểm với mọi trang sức, đi vào hội chúng ấy và đang ngồi trên những chiếc ghế cao sang ở giữa các vị Bà-la-môn, ông nghĩ: ‘Đây là lúc của ta,’ rồi đi vào giữa hội chúng, giơ tay lên và nói: ‘Này quý vị, tôi muốn đọc các câu kệ cho quý vị, xin hãy lắng nghe.’ Khi được đáp lại: ‘Hãy đọc đi, này Bà-la-môn, chúng tôi xin nghe,’ ông liền đứng đọc. Và vào thời ấy, có luật lệ của dân chúng rằng: ‘Người nào hưởng tài sản của cha mẹ mà không nuôi dưỡng cha mẹ, người ấy phải bị xử tử.’ Vì thế, những người con Bà-la-môn ấy cúi lạy dưới chân cha và van xin: ‘Thưa cha, xin hãy cho chúng con mạng sống.’ Do lòng nhân từ của người cha, ông nói: ‘Này quý vị, xin đừng hãm hại các con trai của tôi, chúng sẽ nuôi dưỡng tôi.’ Sau đó, dân chúng nói với các người con của ông: ‘Này các vị, nếu từ hôm nay trở đi, các vị không chăm sóc cha mình cho chu đáo, chúng tôi sẽ giết các vị.’ Họ sợ hãi, đặt cha ngồi trên ghế, tự mình khiêng về nhà, xoa bóp thân thể ông bằng dầu, chà xát, tắm rửa bằng bột thơm v.v..., rồi cho gọi các bà vợ Bà-la-môn đến và nói: ‘Từ hôm nay, các người phải chăm sóc cha của chúng ta cho chu đáo. Nếu các người lơ là, chúng ta sẽ trừng phạt các người,’ rồi họ dọn cho ông bữa ăn thịnh soạn. พฺราหฺมโณ สุโภชนญฺจ สุขเสยฺยญฺจ อาคมฺม กติปาหจฺจเยน สญฺชาตพโล ปีณินฺทฺริโย อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ เม สมฺปตฺติ สมณํ โคตมํ นิสฺสาย ลทฺธา’’ติ ปณฺณาการตฺถาย เอกํ ทุสฺสยุคํ อาทาย ภควโต สนฺติกํ คนฺตฺวา กตปฏิสนฺถาโร เอกมนฺตํ นิสินฺโน ตํ ทุสฺสยุคํ ภควโต ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘มยํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสาม, ปฏิคฺคณฺหาตุ เม ภวํ โคตโม อาจริโย อาจริยธน’’นฺติ อาห. ภควา ตสฺส อนุกมฺปาย ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ. เทสนาวสาเน พฺราหฺมโณ สรเณสุ ปติฏฺฐาย เอวมาห – ‘‘โภ โคตม, มยฺหํ ปุตฺเตหิ จตฺตาริ ธุวภตฺตานิ ทินฺนานิ, ตโต อหํ ทฺเว ตุมฺหากํ ทมฺมี’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กลฺยาณํ, พฺราหฺมณ, มยํ ปน รุจฺจนฏฺฐานเมว คมิสฺสามา’’ติ วตฺวา อุยฺโยเชสิ. พฺราหฺมโณ ฆรํ คนฺตฺวา ปุตฺเต อาห – ‘‘ตาตา, สมโณ โคตโม มยฺหํ สหาโย, ตสฺส เม ทฺเว ธุวภตฺตานิ ทินฺนานิ, ตุมฺเห ตสฺมึ สมฺปตฺเต มา ปมชฺชิตฺถา’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ. Vị Bà-la-môn nhờ có thức ăn ngon và chỗ ngủ thoải mái, sau vài ngày đã phục hồi sức lực, các căn sung mãn, nhìn lại thân mình rồi nghĩ: ‘Sự sung túc này ta có được là nhờ Sa-môn Gotama.’ Vì mục đích tặng quà, ông lấy một cặp vải, đi đến chỗ Đức Thế Tôn, sau khi thăm hỏi thân mật, ông ngồi xuống một bên, đặt cặp vải dưới chân Đức Thế Tôn và nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi là những người Bà-la-môn thường tìm kiếm tài vật cho vị thầy. Xin Tôn giả Gotama, vị thầy của tôi, hãy nhận lấy phần tài vật của vị thầy này.’ Đức Thế Tôn vì lòng bi mẫn đối với ông đã nhận lấy và thuyết Pháp. Cuối bài Pháp, vị Bà-la-môn an trú trong các nơi nương tựa và nói như sau: ‘Thưa Tôn giả Gotama, các con trai của tôi đã cúng dường bốn phần vật thực thường xuyên, từ đó tôi xin dâng hai phần cho ngài.’ Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với ông: ‘Lành thay, này Bà-la-môn, còn chúng ta sẽ đi đến nơi nào chúng ta muốn,’ rồi cho ông ra về. Vị Bà-la-môn về nhà và nói với các con: ‘Này các con, Sa-môn Gotama là bạn của ta, ta đã cúng dường hai phần vật thực thường xuyên cho ngài. Khi ngài đến, các con chớ có lơ là.’ Họ đồng ý: ‘Thưa vâng.’ สตฺถา ปุนทิวเส ปิณฺฑาย จรนฺโต เชฏฺฐปุตฺตสฺส ฆรทฺวารํ อคมาสิ. โส สตฺถารํ ทิสฺวา ปตฺตมาทาย ฆรํ ปเวเสตฺวา มหารเห ปลฺลงฺเก นิสีทาเปตฺวา ปณีตโภชนมทาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส อิตรสฺส อิตรสฺสาติ ปฏิปาฏิยา สพฺเพสํ ฆรานิ อคมาสิ. สพฺเพ เต ตเถว สกฺการํ อกํสุ. เอกทิวสํ เชฏฺฐปุตฺโต มงฺคเล ปจฺจุปฏฺฐิเต ปิตรํ อาห – ‘‘ตาต, กสฺส มงฺคลํ เทมา’’ติ? ‘‘นาหํ อญฺเญ ชานามิ, สมโณ โคตโม มยฺหํ สหาโย’’ติ. ‘‘เตน หิ ตํ สฺวาตนาย ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ นิมนฺเตถา’’ติ. พฺราหฺมโณ ตถา อกาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส สปริวาโร ตสฺส เคหํ อคมาสิ. โส หริตุปลิตฺเต สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิเต เคเห พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา อปฺโปทกมธุปายเสน [Pg.314] เจว ปณีเตน ขาทนีเยน จ ปริวิสิ. อนฺตราภตฺตสฺมึเยว พฺราหฺมณสฺส จตฺตาโร ปุตฺตา สตฺถุ สนฺติเก นิสีทิตฺวา อาหํสุ – ‘‘โภ โคตม, มยํ อมฺหากํ ปิตรํ ปฏิชคฺคาม น ปมชฺชาม, ปสฺสถิมสฺส อตฺตภาว’’นฺติ. Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư trong khi đi khất thực đã đến cửa nhà người con cả. Người con ấy thấy Bậc Đạo Sư, liền lấy bát, mời ngài vào nhà, mời ngài ngồi trên một chiếc giường cao sang và dâng cúng vật thực hảo hạng. Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư lần lượt đi đến nhà của những người con khác. Tất cả họ đều cúng dường một cách tôn kính như vậy. Một hôm, khi có một lễ hội, người con cả nói với cha: ‘Thưa cha, chúng ta nên dâng cúng lễ vật này cho ai?’ ‘Ta không biết ai khác, Sa-môn Gotama là bạn của ta.’ ‘Vậy thì, xin cha hãy thỉnh ngài cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu cho ngày mai.’ Vị Bà-la-môn đã làm như vậy. Ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư cùng đoàn tùy tùng đến nhà của người con ấy. Người con ấy mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu ngồi trong ngôi nhà được trát bằng phân bò tươi và trang hoàng với mọi đồ trang sức, rồi phục vụ bằng cháo sữa đặc ngọt và vật thực hảo hạng. Ngay trong bữa ăn, bốn người con của vị Bà-la-môn ngồi gần Bậc Đạo Sư và thưa: ‘Thưa Tôn giả Gotama, chúng con chăm sóc cha của chúng con, không hề lơ là, xin ngài hãy nhìn xem thân thể của ông.’ สตฺถา ‘‘กลฺยาณํ โว กตํ, มาตาปิตุโปสนํ นาม โปราณกปณฺฑิตานํ อาจิณฺณเมวา’’ติ วตฺวา ‘‘ตสฺส นาคสฺส วิปฺปวาเสน, วิรูฬฺหา สลฺลกี จ กุฏชา จา’’ติ อิมํ เอกาทสนิปาเต มาตุโปสกนาคราชชาตกํ (จริยา. ๒.๑ อาทโย; ชา. ๑.๑๑.๑ อาทโย) วิตฺถาเรน กเถตฺวา อิมํ คาถํ อภาสิ – Bậc Đạo Sư nói: ‘Việc làm của các ngươi thật tốt đẹp, việc nuôi dưỡng cha mẹ chính là thông lệ của các bậc hiền trí thời xưa,’ rồi ngài kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Mātuposaka Nāgarāja trong tập Mười một pháp, bắt đầu bằng câu ‘tassa nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā cā,’ và nói lên câu kệ này: ๓๒๔. 324. ‘‘ธนปาโล นาม กุญฺชโร,กฏุกเภทโน ทุนฺนิวารโย; พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชติ,สุมรติ นาควนสฺส กุญฺชโร’’ติ. “Con voi chúa tên Dhanapāla, hung hăng trong kỳ động dục, khó lòng ngăn cản; bị trói buộc, nó không ăn một miếng nào, con voi chúa ấy nhớ về khu rừng của loài voi.” ตตฺถ ธนปาโล นามาติ ตทา กาสิกรญฺญา หตฺถาจริยํ เปเสตฺวา รมณีเย นาควเน คาหาปิตสฺส หตฺถิโน เอตํ นามํ. กฏุกเภทโนติ ติขิณมโท. หตฺถีนญฺหิ มทกาเล กณฺณจูฬิกา ปภิชฺชนฺติ, ปกติยาปิ หตฺถิโน ตสฺมึ กาเล องฺกุเส วา กุนฺตโตมเร วา น คเณนฺติ, จณฺฑา ภวนฺติ. โส ปน อติจณฺโฑเยว. เตน วุตฺตํ – กฏุกเภทโน ทุนฺนิวารโยติ. พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชตีติ โส พทฺโธ หตฺถิสาลํ ปน เนตฺวา วิจิตฺรสาณิยา ปริกฺขิปาเปตฺวา กตคนฺธปริภณฺฑาย อุปริ พทฺธวิจิตฺรวิตานาย ภูมิยา ฐปิโต รญฺญา ราชารเหน นานคฺครเสน โภชเนน อุปฏฺฐาปิโตปิ กิญฺจิ ภุญฺชิตุํ น อิจฺฉิ, ตมตฺถํ สนฺธาย ‘‘พทฺโธ กพฬํ น ภุญฺชตี’’ติ วุตฺตํ. สุมรติ นาควนสฺสาติ โส รมณียํ เม วสนฏฺฐานนฺติ นาควนํ สรติ. ‘‘มาตา ปน เม อรญฺเญ ปุตฺตวิโยเคน ทุกฺขปฺปตฺตา อโหสิ, มาตาปิตุอุปฏฺฐานธมฺโม น เม ปูรติ, กึ เม อิมินา โภชเนนา’’ติ ธมฺมิกํ มาตาปิตุอุปฏฺฐานธมฺมเมว สริ. ตํ ปน ยสฺมา ตสฺมึ นาควเนเยว ฐิโต สกฺกา ปูเรตุํ, เตน วุตฺตํ – สุมรติ นาควนสฺส กุญฺชโรติ. สตฺถริ อิมํ อตฺตโน ปุพฺพจริยํ [Pg.315] อาเนตฺวา กเถนฺเต กเถนฺเตเยว สพฺเพปิ เต อสฺสุธารา ปวตฺเตตฺวา มุทุหทยา โอหิตโสตา ภวึสุ. อถ เนสํ ภควา สปฺปายํ วิทิตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ. Trong kệ ấy, câu ‘tên là Dhanapāla’ có nghĩa là: đó là tên của con voi đã bị vua xứ Kāsi sai người quản tượng đến bắt trong khu rừng voi khả ái. Câu ‘hung hãn khó kìm hãm’ có nghĩa là: nó có cơn say cuồng dữ dội. Vì rằng, trong thời kỳ say cuồng, vành tai của loài voi bị nứt ra, và ngay cả trong tình trạng bình thường, vào lúc ấy, loài voi cũng không đếm xỉa đến cây móc sắt hay cây lao nhọn, chúng trở nên hung dữ. Còn con voi ấy thì lại quá hung dữ. Vì thế, được nói rằng: ‘hung hãn khó kìm hãm’. Câu ‘bị trói, nó không ăn một miếng nào’ có nghĩa là: con voi ấy không phải bị trói, nhưng sau khi được đưa về chuồng voi, được vây quanh bằng một tấm màn sặc sỡ, được đặt trên nền đất có giăng tấm trướng sặc sỡ ở trên và có các vật dụng thơm tho đã được chuẩn bị, dù được vua dâng lên món ăn có nhiều hương vị thượng hạng xứng đáng với bậc vua chúa, nó cũng không muốn ăn một chút gì. Nhắm đến ý nghĩa ấy, nên được nói rằng: ‘bị trói, nó không ăn một miếng nào’. Câu ‘con voi nhớ đến rừng voi’ có nghĩa là: nó nhớ đến rừng voi, nghĩ rằng: ‘Nơi ở của ta thật khả ái’. Nó chỉ nhớ đến đạo lý phụng dưỡng cha mẹ một cách hợp pháp, nghĩ rằng: ‘Mẹ ta ở trong rừng đã phải chịu khổ vì xa cách con, đạo lý phụng dưỡng cha mẹ của ta không được trọn vẹn, ta cần gì đến món ăn này’. Và vì rằng, việc phụng dưỡng ấy chỉ có thể được chu toàn khi nó ở trong khu rừng voi ấy, nên được nói rằng: ‘con voi nhớ đến rừng voi’. Khi Đức Đạo Sư đem câu chuyện tiền thân này của chính Ngài ra kể, ngay trong lúc Ngài đang kể, tất cả những vị ấy đều tuôn trào dòng lệ, tâm hồn trở nên mềm mỏng, và lắng tai nghe. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được điều thích hợp cho họ, đã tuyên thuyết các chân lý và giảng Pháp. เทสนาวสาเน สทฺธึ ปุตฺเตหิ เจว สุณิสาหิ จ พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหีติ. Vào cuối bài pháp thoại, vị Bà-la-môn cùng với các con trai và các con dâu đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả. ปริชิณฺณพฺราหฺมณปุตฺตวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về các người con của vị Bà-la-môn già, phần thứ ba. ๔. ปเสนทิโกสลวตฺถุ 4. Câu chuyện vua Pasenadi nước Kosala มิทฺธี ยทา โหตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราชานํ ปเสนทิโกสลํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Middhī yadā hoti’, đã được Đức Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến vua Pasenadi nước Kosala. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ราชา ตณฺฑุลโทณสฺส โอทนํ ตทุปิเยน สูปพฺยญฺชเนน ภุญฺชติ. โส เอกทิวสํ ภุตฺตปาตราโส ภตฺตสมฺมทํ อวิโนเทตฺวาว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กิลนฺตรูโป อิโต จิโต จ สมฺปริวตฺตติ, นิทฺทาย อภิภุยฺยมาโนปิ อุชุกํ นิปชฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กึ, มหาราช, อวิสฺสมิตฺวาว อาคโตสี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, ภุตฺตกาลโต ปฏฺฐาย เม มหาทุกฺขํ โหตี’’ติ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘มหาราช, อติพหุโภชนํ เอวํ ทุกฺขํ โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một thời, nhà vua dùng bữa cơm nấu từ một doṇa gạo với canh và thức ăn thích hợp. Một hôm, sau khi dùng bữa sáng, nhà vua chưa xua tan được cơn mê mệt do thức ăn đã đi đến chỗ Đức Đạo Sư, với dáng vẻ mệt mỏi, ngài cứ lăn qua trở lại. Dù bị cơn buồn ngủ xâm chiếm, ngài cũng không thể nằm thẳng được, nên đã ngồi xuống một bên. Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Tâu Đại vương, sao ngài lại đến đây mà chưa nghỉ ngơi?’ ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Kể từ lúc dùng bữa, con cảm thấy rất khổ sở.’ Bấy giờ, Đức Đạo Sư nói với ngài: ‘Tâu Đại vương, ăn quá nhiều sẽ gây ra khổ sở như vậy,’ rồi nói lên kệ này: ๓๒๕. 325. ‘‘มิทฺธี ยทา โหติ มหคฺฆโส จ,นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ,ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. Khi người hôn trầm, lại thêm tham ăn, ham ngủ, nằm lăn qua lại, như con heo lớn được nuôi bằng váng cháo, kẻ ngu si ấy phải tái sanh nhiều lần. ตตฺถ มิทฺธีติ ถินมิทฺธาภิภูโต. มหคฺฆโส จาติ มหาโภชโน อาหรหตฺถกอลํสาฏกตตฺรวฏฺฏกกากมาสกภุตฺตวมิตกานํ อญฺญตโร วิย. นิวาปปุฏฺโฐติ กุณฺฑกาทินา สูกรภตฺเตน ปุฏฺโฐ. ฆรสูกโร หิ ทหรกาลโต ปฏฺฐาย โปสิยมาโน ถูลสรีรกาเล เคหา พหิ นิกฺขมิตุํ อลภนฺโต เหฏฺฐามญฺจาทีสุ สมฺปริวตฺติตฺวา [Pg.316] อสฺสสนฺโต ปสฺสสนฺโต สยเตว. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยทา ปุริโส มิทฺธี จ โหติ มหคฺฆโส จ, นิวาปปุฏฺโฐ มหาวราโห วิย จ อญฺเญน อิริยาปเถน ยาเปตุํ อสกฺโกนฺโต นิทฺทายนสีโล สมฺปริวตฺตสายี, ตทา โส ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา’’ติ ตีณิ ลกฺขณานิ มนสิกาตุํ น สกฺโกติ. เตสํ อมนสิการา มนฺทปญฺโญ ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ, คพฺภวาสโต น ปริมุจฺจตีติ. เทสนาวสาเน สตฺถา รญฺโญ อุปการวเสน – Trong đó, ‘hôn trầm’ (middhī) là người bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm. ‘Tham ăn’ (mahagghaso) là người ăn nhiều, giống như một trong các loại người như āharahatthaka, alaṃsāṭaka, tatravaṭṭaka, kākamāsaka, bhuttavamitaka. ‘Được nuôi bằng váng cháo’ (nivāpapuṭṭho) là được nuôi bằng thức ăn cho heo như cám v.v. Vì rằng, con heo nhà, được nuôi từ nhỏ, khi thân hình to béo, không thể ra khỏi nhà, chỉ nằm lăn lóc dưới gầm giường, thở ra hít vào mà ngủ. Điều này có nghĩa là: khi một người vừa bị hôn trầm, vừa tham ăn, lại ham ngủ, nằm lăn qua lại như con heo lớn được nuôi bằng váng cháo, không thể duy trì các oai nghi khác, thì người ấy không thể tác ý đến ba tướng là ‘vô thường, khổ, vô ngã’. Do không tác ý đến chúng, người trí tuệ kém cỏi phải tái sanh nhiều lần, không thoát khỏi cảnh sanh trong bào thai. Vào cuối bài pháp thoại, Đức Đạo Sư, vì lợi ích của nhà vua, đã nói: ‘‘มนุชสฺส สทา สตีมโต, มตฺตํ ชานโต ลทฺธโภชเน; ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา, สณิกํ ชีรติ อายุ ปาลย’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๑๒๔); Người luôn chánh niệm, biết tiết độ trong ăn uống, các cảm thọ của người ấy trở nên nhẹ nhàng, người ấy già đi chậm rãi, bảo vệ được tuổi thọ. อิมํ คาถํ วตฺวา อุตฺตรมาณวํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา ‘‘อิมํ คาถํ รญฺโญ โภชนเวลาย ปเวเทยฺยาสิ, อิมินา อุปาเยน โภชนํ ปริหาเปยฺยาสี’’ติ อุปายํ อาจิกฺขิ, โส ตถา อกาสิ. ราชา อปเรน สมเยน นาฬิโกทนปรมตาย สณฺฐิโต สุสลฺลหุกสรีโร สุขปฺปตฺโต สตฺถริ อุปฺปนฺนวิสฺสาโส สตฺตาหํ อสทิสทานํ ปวตฺเตสิ. ทานานุโมทนาย มหาชโน มหนฺตํ วิเสสํ ปาปุณีติ. Sau khi nói kệ này, Ngài đã cho thanh niên Uttara học thuộc và chỉ dạy phương pháp: ‘Con hãy đọc kệ này vào lúc vua dùng bữa, bằng phương pháp này, hãy làm cho vua giảm bớt khẩu phần ăn.’ Chàng thanh niên đã làm như vậy. Về sau, nhà vua đã ổn định với mức ăn tối đa là một nāḷikā cơm, thân thể trở nên nhẹ nhàng, đạt được an lạc, và với lòng tin tưởng phát sanh nơi Đức Đạo Sư, ngài đã tổ chức cuộc bố thí vô song trong bảy ngày. Trong buổi tùy hỷ phước báu, đông đảo quần chúng đã đạt được thắng quả to lớn. ปเสนทิโกสลวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện vua Pasenadi nước Kosala, phần thứ tư. ๕. สานุสามเณรวตฺถุ 5. Câu chuyện Sa-di Sānu อิทํ ปุเรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สานุํ นาม สามเณรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Idaṃ pure’, đã được Đức Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Jetavana, đề cập đến vị Sa-di tên là Sānu. โส กิร เอกิสฺสา อุปาสิกาย เอกปุตฺตโก อโหสิ. อถ นํ สา ทหรกาเลเยว ปพฺพาเชสิ. โส ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย สีลวา อโหสิ วตฺตสมฺปนฺโน, อาจริยุปชฺฌายอาคนฺตุกานํ วตฺตํ กตเมว โหติ. มาสสฺส อฏฺฐเม ทิวเส ปาโตว อุฏฺฐาย อุทกมาฬเก อุทกํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ธมฺมสฺสวนคฺคํ สมฺมชฺชิตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา ทีปํ ชาเลตฺวา มธุรสฺสเรน ธมฺมสฺสวนํ โฆเสติ. ภิกฺขู ตสฺส ถามํ ญตฺวา [Pg.317] ‘‘สรภญฺญํ ภณ สามเณรา’’ติ อชฺเฌสนฺติ. โส ‘‘มยฺหํ หทยวาโต รุชติ, กาโย วา พาธตี’’ติ กิญฺจิ ปจฺจาหารํ อกตฺวา ธมฺมาสนํ อภิรูหิตฺวา อากาสคงฺคํ โอตาเรนฺโต วิย สรภญฺญํ วตฺวา โอตรนฺโต ‘‘มยฺหํ มาตาปิตูนํ อิมสฺมึ สรภญฺเญ ปตฺตึ ทมฺมี’’ติ วทติ. ตสฺส มนุสฺสา มาตาปิตโร ปตฺติยา ทินฺนภาวํ น ชานนฺติ. อนนฺตรตฺตภาเว ปนสฺส มาตา ยกฺขินี หุตฺวา นิพฺพตฺตา, สา เทวตาหิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ‘‘สามเณเรน ทินฺนปตฺตึ อนุโมทามิ, ตาตา’’ติ วทติ. ‘‘สีลสมฺปนฺโน จ นาม ภิกฺขุ สเทวกสฺส โลกสฺส ปิโย โหตี’’ติ ตสฺมึ สามเณเร เทวตา สลชฺชา สคารวา มหาพฺรหฺมานํ วิย อคฺคิกฺขนฺธํ วิย จ นํ มญฺญนฺติ. สามเณเร คารเวน ตญฺจ ยกฺขินึ ครุกํ กตฺวา ปสฺสนฺติ. ตา ธมฺมสฺสวนยกฺขสมาคมาทีสุ ‘‘สานุมาตา สานุมาตา’’ติ ยกฺขินิยา อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ เทนฺติ. มเหสกฺขาปิ ยกฺขา ตํ ทิสฺวา มคฺคา โอกฺกมนฺติ, อาสนา วุฏฺฐหนฺติ. Tương truyền, vị ấy là con trai duy nhất của một nữ cư sĩ. Sau đó, bà đã cho con xuất gia khi còn nhỏ. Kể từ khi xuất gia, vị ấy là người có giới hạnh, đầy đủ phận sự, và luôn làm tròn bổn phận đối với thầy tế độ, thầy y chỉ, và các vị khách. Vào ngày mồng tám mỗi tháng, vị ấy dậy từ sáng sớm, chuẩn bị nước trong lu nước, quét dọn pháp đường, sắp đặt chỗ ngồi, thắp đèn, rồi với giọng ngọt ngào mà xướng lên lời mời nghe pháp. Chư Tăng biết được năng lực của vị ấy nên khuyến khích rằng: “Này Sa-di, hãy tụng đọc kinh văn.” Vị ấy không hề từ chối, nói rằng: “Con bị đau tim, hay thân con không khỏe,” mà lên pháp tọa, tụng đọc kinh văn như thể dòng sông Hằng từ trên trời tuôn chảy xuống, rồi khi đi xuống, vị ấy nói: “Con xin hồi hướng phước báu tụng kinh này đến cho cha mẹ con.” Cha mẹ trong đời người của vị ấy không biết việc hồi hướng phước báu. Nhưng trong kiếp trước liền kề, mẹ của vị ấy đã tái sanh làm một nữ dạ-xoa. Vị nữ dạ-xoa ấy cùng đến với chư thiên, nghe pháp rồi nói: “Này con, ta xin tùy hỷ phước báu mà Sa-di đã hồi hướng.” “Một vị Tỳ-kheo có đầy đủ giới hạnh quả thật được thế gian cùng với chư thiên yêu mến,” vì vậy, đối với vị Sa-di ấy, chư thiên có lòng hổ thẹn và kính trọng, xem vị ấy như Đại Phạm Thiên hay như một khối lửa. Do lòng kính trọng đối với vị Sa-di, họ cũng xem trọng và tán thán nữ dạ-xoa ấy. Tại các buổi nghe pháp hay các cuộc hội họp của dạ-xoa, họ dâng cho nữ dạ-xoa chỗ ngồi hàng đầu, nước uống hàng đầu, và vật thực hàng đầu, nói rằng: “Đây là mẹ của Sānu, mẹ của Sānu.” Ngay cả các dạ-xoa có đại thần lực khi thấy bà cũng tránh đường, và đứng dậy khỏi chỗ ngồi. อถ โข สามเณโร วุฑฺฒิมนฺวาย ปริปกฺกินฺทฺริโย อนภิรติยา ปีฬิโต อนภิรตึ วิโนเทตุํ อสกฺโกนฺโต ปรุฬฺหเกสนโข กิลิฏฺฐนิวาสนปารุปโน กสฺสจิ อนาโรเจตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เอกโกว มาตุฆรํ อคมาสิ. อุปาสิกา ปุตฺตํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘กึ, ตาต, ตฺวํ ปุพฺเพ อาจริยุปชฺฌาเยหิ วา ทหรสามเณเรหิ วา สทฺธึ อิธาคจฺฉสิ, กสฺมา เอกโกว อชฺช อาคโตสี’’ติ? โส อุกฺกณฺฐิตภาวํ อาโรเจสิ. สา อุปาสิกา นานปฺปกาเรน ฆราวาเส อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา ปุตฺตํ โอวทมานาปิ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตี ‘‘อปฺเปว นาม อตฺตโน ธมฺมตายปิ สลฺลกฺเขยฺยา’’ติ อนุยฺโยเชตฺวา ‘‘ติฏฺฐ, ตาต, ยาว เต ยาคุภตฺตํ สมฺปาเทมิ, ยาคุํ ปิวิตฺวา กตภตฺตกิจฺจสฺส เต มนาปานิ วตฺถานิ นีหริตฺวา ทสฺสามี’’ติ วตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา อทาสิ. นิสีทิ สามเณโร. อุปาสิกา มุหุตฺเตเนว ยาคุขชฺชกํ สมฺปาเทตฺวา อทาสิ. อถ ‘‘ภตฺตํ สมฺปาเทสฺสามี’’ติ อวิทูเร นิสินฺนา ตณฺฑุเล โธวติ. ตสฺมึ สมเย สา ยกฺขินี ‘‘กหํ นุ โข สามเณโร, กจฺจิ ภิกฺขาหารํ ลภติ, โน’’ติ อาวชฺชมานา ตสฺส วิพฺภมิตุกามตาย นิสินฺนภาวํ ญตฺวา ‘‘สามเณโร เม มเหสกฺขานํ เทวตานํ อนฺตเร ลชฺชํ อุปฺปาเทยฺย, คจฺฉามิสฺส วิพฺภมเน อนฺตรายํ กริสฺสามี’’ติ อาคนฺตฺวา ตสฺส สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา [Pg.318] คีวํ ปริวตฺเตตฺวา เขเฬน ปคฺฆรนฺเตน ภูมิยํ นิปติ. อุปาสิกา ปุตฺตสฺส ตํ วิปฺปการํ ทิสฺวา เวเคน คนฺตฺวา ปุตฺตํ อาลิงฺเคตฺวา อูรูสุ นิปชฺชาเปสิ. สกลคามวาสิโน อาคนฺตฺวา พลิกมฺมาทีนิ กรึสุ. อุปาสิกา ปน ปริเทวมานา อิมา คาถา อภาสิ – Bấy giờ, vị Sa-di, theo sự trưởng thành, các căn đã chín muồi, bị sự không hoan hỷ não phiền, không thể xua tan được sự không hoan hỷ, tóc và móng đã dài, thân mặc y phục dơ bẩn, không cho ai hay biết, đã mang y bát một mình đi về nhà mẹ. Người nữ cư sĩ thấy con, đảnh lễ rồi hỏi: “Này con, sao thế? Trước đây con thường cùng với thầy tế độ, thầy y chỉ, hoặc các vị Sa-di nhỏ đến đây, tại sao hôm nay lại đến một mình?” Vị ấy bèn cho biết ý định muốn hoàn tục. Người nữ cư sĩ ấy dùng nhiều cách khác nhau để chỉ ra những nguy hại trong đời sống tại gia, dù khuyên dạy con nhưng không thể làm cho con hiểu ra, bà nghĩ: “Biết đâu tự nó cũng sẽ nhận ra được,” nên không để con đi, bà nói: “Này con, hãy ở lại, để mẹ chuẩn bị cháo và cơm cho con. Sau khi uống cháo và dùng cơm xong, mẹ sẽ lấy ra những tấm vải đẹp lòng đưa cho con,” nói rồi, bà dọn chỗ ngồi và mời con. Vị Sa-di ngồi xuống. Chỉ trong chốc lát, người nữ cư sĩ đã chuẩn bị xong cháo và các món ăn nhẹ rồi dâng lên. Sau đó, bà nghĩ: “Ta sẽ chuẩn bị cơm,” rồi ngồi ở một nơi không xa để vo gạo. Vào lúc ấy, nữ dạ-xoa kia suy nghĩ: “Sa-di đang ở đâu nhỉ? Không biết có nhận được vật thực gì không?” Khi quán xét, bà biết được việc vị ấy đang ngồi với ý định muốn hoàn tục, bà nghĩ: “Sa-di có thể làm ta xấu hổ giữa các vị thiên có đại thần lực. Ta sẽ đi, ta sẽ gây trở ngại cho việc hoàn tục của nó.” Nghĩ vậy, bà đến nhập vào thân của vị Sa-di, vặn ngược cổ lại, khiến vị ấy ngã xuống đất, miệng trào nước dãi. Người nữ cư sĩ thấy tình trạng bất thường đó của con, vội vàng chạy đến, ôm lấy con và đặt con nằm trên đùi mình. Tất cả dân làng kéo đến và làm các lễ cúng bái. Còn người nữ cư sĩ thì than khóc và đọc lên những vần kệ này: ‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี; ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ. “Vào ngày mười bốn, ngày rằm, và ngày mồng tám của mỗi nửa tháng; Cả những ngày trai giới đặc biệt, (họ giữ) tám giới được chu toàn. ‘‘อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย; น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, อิติ เม อรหตํ สุตํ; สา ทานิ อชฺช ปสฺสามิ, ยกฺขา กีฬนฺติ สานุนา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙); “Những ai giữ ngày Bố-tát, và thực hành phạm hạnh; Dạ-xoa không trêu ghẹo họ, lời này con nghe từ bậc A-la-hán; Nhưng nay con lại thấy, dạ-xoa đang trêu ghẹo Sānu.” อุปาสิกาย วจนํ สุตฺวา – Nghe lời của nữ cư sĩ – ‘‘จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี; ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ. “Vào ngày mười bốn, ngày rằm, và ngày mồng tám của mỗi nửa tháng; Cả những ngày trai giới đặc biệt, (họ giữ) tám giới được chu toàn. ‘‘อุโปสถํ อุปวสนฺติ, พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ เย; น เตหิ ยกฺขา กีฬนฺติ, สาหุ เต อรหตํ สุต’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙) – “Những ai giữ ngày Bố-tát, và thực hành phạm hạnh; Dạ-xoa không trêu ghẹo họ, hay thay lời bà nghe từ bậc A-la-hán.” – วตฺวา อาห – Nói xong, (dạ-xoa) lại nói: ‘‘สานุํ ปพุทฺธํ วชฺชาสิ, ยกฺขานํ วจนํ อิทํ; มากาสิ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห. “Khi Sānu tỉnh lại, hãy nói với nó, đây là lời của dạ-xoa: Chớ làm điều ác nghiệp, dù công khai hay lén lút. ‘‘สเจ จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสสิ กโรสิ วา; น เต ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุปฺปจฺจาปิ ปลายโต’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙); “Và nếu ngươi sẽ làm, hoặc đang làm điều ác nghiệp; Ngươi không thể thoát khỏi khổ đau, dù bay lên trời mà trốn chạy.” เอวํ ปาปกํ กมฺมํ กตฺวา สกุณสฺส วิย อุปฺปติตฺวา ปลายโตปิ เต โมกฺโข นตฺถีติ วตฺวา สา ยกฺขินี สามเณรํ มุญฺจิ. โส อกฺขีนิ อุมฺมีเลตฺวา มาตรํ เกเส วิกิริย อสฺสสนฺตึ ปสฺสสนฺตึ โรทมานํ สกลคามวาสิโน จ สนฺนิปติเต ทิสฺวา อตฺตโน ยกฺเขน คหิตภาวํ อชานนฺโต ‘‘อหํ ปุพฺเพ ปีเฐ นิสินฺโน, มาตา เม อวิทูเร นิสีทิตฺวา ตณฺฑุเล โธวิ, อิทานิ ปนมฺหิ ภูมิยํ นิปนฺโน, กึ นุ โข เอต’’นฺติ นิปนฺนโกว มาตรํ อาห – Nói rằng: “Như vậy, sau khi làm điều ác nghiệp, dù có bay lên trốn chạy như loài chim, ngươi cũng không thể giải thoát,” rồi nữ dạ-xoa ấy buông vị Sa-di ra. Vị ấy mở mắt ra, thấy mẹ mình tóc tai rối bời, thở ra hít vào, đang khóc lóc, và thấy tất cả dân làng đang tụ tập, nhưng không biết mình đã bị dạ-xoa bắt, nên nghĩ: “Trước đây ta ngồi trên ghế, mẹ ta ngồi không xa vo gạo, còn bây giờ ta lại nằm trên đất. Chuyện gì thế này?” Vừa nằm, vị ấy vừa hỏi mẹ: ‘‘มตํ [Pg.319] วา อมฺม โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ; ชีวนฺตํ อมฺม ปสฺสนฺตี, กสฺมา มํ อมฺม โรทสี’’ติ. (เถรคา. ๔๔; สํ. นิ. ๑.๒๓๙); “Thưa mẹ, người ta khóc thương người đã chết, hoặc người sống mà không thấy đâu; Thưa mẹ, khi đang thấy con còn sống, tại sao mẹ lại khóc thương con?” อถสฺส มาตา วตฺถุกามกิเลสกาเม ปหาย ปพฺพชิตสฺส ปุน วิพฺภมนตฺถํ อาคมเน อาทีนวํ ทสฺเสนฺตี อาห – Bấy giờ, người mẹ, để chỉ ra lỗi lầm của người con đã xuất gia, từ bỏ dục vọng thế gian và dục vọng phiền não, nay lại trở về với ý định hoàn tục, bèn nói rằng: ‘‘มตํ วา ปุตฺต โรทนฺติ, โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ; โย จ กาเม จชิตฺวาน, ปุนราคจฺฉเต อิธ; ตํ วาปิ ปุตฺต โรทนฺติ, ปุน ชีวํ มโต หิ โส’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙); Này con, người ta khóc thương người đã chết, hoặc người còn sống mà không thấy mặt; Và kẻ nào đã từ bỏ các dục, lại quay trở về nơi đây; Này con, người ta cũng khóc thương kẻ ấy, vì thật vậy, kẻ đó tuy sống mà như đã chết. เอวญฺจ ปน วตฺวา ฆราวาสํ กุกฺกุฬสทิสญฺเจว นรกสทิสญฺจ กตฺวา ฆราวาเส อาทีนวํ ทสฺเสนฺตี ปุน อาห – Và sau khi nói như vậy, bà xem đời sống gia đình giống như tro nóng và giống như địa ngục, rồi để chỉ ra sự nguy hại trong đời sống gia đình, bà lại nói: ‘‘กุกฺกุฬา อุพฺภโต ตาต, กุกฺกุฬํ ปติตุมิจฺฉสิ; นรกา อุพฺภโต ตาต, นรกํ ปติตุมิจฺฉสี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙); Này con, được kéo ra khỏi đống tro nóng, con lại muốn rơi vào đống tro nóng. Này con, được kéo ra khỏi địa ngục, con lại muốn rơi vào địa ngục. อถ นํ, ‘‘ปุตฺต, ภทฺทํ ตว โหตุ, มยา ปน ‘อยํ โน ปุตฺตโก ฑยฺหมาโน’ติ เคหา ภณฺฑํ วิย นีหริตฺวา พุทฺธสาสเน ปพฺพาชิโต, ฆราวาเส ปุน ฑยฺหิตุํ อิจฺฉสิ. อภิธาวถ ปริตฺตายถ โนติ อิมมตฺถํ กสฺส อุชฺฌาปยาม กํ นิชฺฌาปยามา’’ติ ทีเปตุํ อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa: 'Này con, mong con được an lành. Nhưng mẹ đã cho con xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật, đưa con ra như đưa tài sản ra khỏi ngôi nhà đang cháy, vì nghĩ rằng 'đứa con trai nhỏ này của chúng ta đang bị thiêu đốt'. Giờ đây con lại muốn bị thiêu đốt một lần nữa trong đời sống gia đình. Hãy chạy tới! Hãy bảo vệ chúng tôi! Chúng tôi biết than phiền với ai về việc này? Chúng tôi biết khiển trách ai đây?', bà đã nói lên kệ này: ‘‘อภิธาวถ ภทฺทนฺเต, กสฺส อุชฺฌาปยามเส; อาทิตฺตา นีหตํ ภณฺฑํ, ปุน ฑยฺหิตุมิจฺฉสี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๙); Hãy chạy tới, mong con được an lành. Chúng tôi biết than phiền với ai đây? Con lại muốn bị thiêu đốt một lần nữa, như món đồ đã được mang ra khỏi đám cháy. โส มาตริ กเถนฺติยา กเถนฺติยา สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘นตฺถิ มยฺหํ คิหิภาเวน อตฺโถ’’ติ อาห. อถสฺส มาตา ‘‘สาธุ, ตาตา’’ติ ตุฏฺฐา ปณีตโภชนํ โภเชตฺวา ‘‘กติวสฺโสสิ, ตาตา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปริปุณฺณวสฺสภาวํ ญตฺวา ติจีวรํ ปฏิยาเทสิ. โส ปริปุณฺณปตฺตจีวโร อุปสมฺปทํ ลภิ. อถสฺส อจิรูปสมฺปนฺนสฺส สตฺถา จิตฺตนิคฺคเห อุสฺสาหํ ชเนนฺโต ‘‘จิตฺตํ นาเมตํ นานารมฺมเณสุ ทีฆรตฺตํ จาริกํ จรนฺตํ อนิคฺคณฺหนฺตสฺส โสตฺถิภาโว นาม นตฺถิ, ตสฺมา องฺกุเสน มตฺตหตฺถิโน วิย จิตฺตสฺส นิคฺคณฺหเน โยโค กรณีโย’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị ấy, trong khi người mẹ đang nói, đã nhận ra và nói rằng: 'Con không còn cần đến đời sống tại gia nữa.' Bấy giờ, người mẹ của vị ấy vui mừng nói: 'Lành thay, con yêu!' và sau khi dâng cúng vật thực hảo hạng, bà hỏi: 'Này con, con bao nhiêu tuổi rồi?' Khi biết rằng vị ấy đã đủ tuổi, bà đã chuẩn bị tam y. Vị ấy, với đầy đủ y bát, đã thọ cụ túc giới. Sau đó, khi vị ấy mới thọ cụ túc giới không lâu, Đức Bổn Sư, để khích lệ sự nỗ lực trong việc chế ngự tâm, đã nói: 'Cái gọi là tâm này, đối với người không chế ngự nó khi nó lang thang đây đó trong các đối tượng khác nhau suốt một thời gian dài, thì không có cái gọi là sự an ổn. Do đó, cần phải nỗ lực chế ngự tâm, giống như dùng móc sắt để điều phục một con voi say' và Ngài đã nói lên kệ này: ๓๒๖. 326. ‘‘อิทํ [Pg.320] ปุเร จิตฺตมจาริ จาริกํ,เยนิจฺฉกํ ยตฺถกามํ ยถาสุขํ; ตทชฺชหํ นิคฺคเหสฺสามิ โยนิโส,หตฺถิปฺปภินฺนํ วิย องฺกุสคฺคโห’’ติ. Trước đây, tâm này đã lang thang đây đó, theo ý muốn, theo sở thích, theo sự thoải mái. Hôm nay, ta sẽ chế ngự nó một cách như lý, như người nài voi dùng móc sắt điều phục con voi đang say. ตสฺสตฺโถ – อิทํ จิตฺตํ นาม อิโต ปุพฺเพ รูปาทีสุ จ อารมฺมเณสุ ราคาทีนํ เยน การเณน อิจฺฉติ, ยตฺเถวสฺส กาโม อุปฺปชฺชติ, ตสฺส วเสน ยตฺถ กามํ ยถารุจิ จรนฺตสฺส สุขํ โหติ, ตเถว วิจรณโต ยถาสุขํ ทีฆรตฺตํ จาริกํ จริ, ตํ อชฺช อหํ ปภินฺนํ มตฺตหตฺถึ หตฺถาจริยสงฺขาโต เฉโก องฺกุสคฺคโห องฺกุเสน วิย โยนิโสมนสิกาเรน นิคฺคเหสฺสามิ, นาสฺส วีติกฺกมิตุํ ทสฺสามีติ. Ý nghĩa của kệ ấy là: Cái gọi là tâm này, trước đây, trong các đối tượng như sắc... nó mong muốn theo nguyên nhân nào của tham ái..., ở đâu dục vọng của nó khởi lên, do năng lực của nó, người đi lang thang theo ý muốn, theo sở thích thì có được sự thoải mái. Chính vì đi lang thang như vậy một cách thoải mái, nó đã lang thang đây đó suốt một thời gian dài. Hôm nay, ta sẽ chế ngự nó bằng sự như lý tác ý, giống như người nài voi khéo léo, được gọi là người huấn luyện voi, dùng móc sắt để điều phục con voi say đang trong thời kỳ động dục. Ta sẽ không để cho nó vượt ra ngoài. เทสนาวสาเน สานุนา สทฺธึ ธมฺมสฺสวนาย อุปสงฺกมนฺตานํ พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. โสปายสฺมา เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหิตฺวา มหาธมฺมกถิโก หุตฺวา วีสวสฺสสตํ ฐตฺวา สกลชมฺพุทีปํ สงฺโขเภตฺวา ปรินิพฺพายีติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều vị trời đã đến nghe pháp cùng với ngài Sānu đã chứng ngộ Chân lý. Và Tôn giả ấy, sau khi học thuộc lòng Tam tạng, lời dạy của Đức Phật, đã trở thành một nhà thuyết pháp vĩ đại, sống một trăm hai mươi năm, làm chấn động toàn cõi Diêm-phù-đề, rồi nhập Niết-bàn. สานุสามเณรวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về Sa-di Sānu, câu chuyện thứ năm. ๖. ปาเวยฺยกหตฺถิวตฺถุ 6. Câu chuyện về con voi Pāveyyaka อปฺปมาทรตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ ปาเวยฺยกํ นาม หตฺถึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Jetavana, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Appamādaratā', liên quan đến con voi tên là Pāveyyaka của vua xứ Kosala. โส กิร หตฺถี ตรุณกาเล มหาพโล หุตฺวา อปเรน สมเยน ชราวาตเวคพฺภาหโต หุตฺวา เอกํ มหนฺตํ สรํ โอรุยฺห กลเล ลคฺคิตฺวา อุตฺตริตุํ นาสกฺขิ. มหาชโน ตํ ทิสฺวา ‘‘เอวรูโปปิ นาม หตฺถี อิมํ ทุพฺพลภาวํ ปตฺโต’’ติ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ. ราชา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา หตฺถาจริยํ อาณาเปสิ – ‘‘คจฺฉ, อาจริย, ตํ หตฺถึ กลลโต อุทฺธราหี’’ติ. โส คนฺตฺวา ตสฺมึ ฐาเน สงฺคามสีสํ ทสฺเสตฺวา สงฺคามเภรึ อาโกฏาเปสิ. มานชาติโก หตฺถี เวเคนุฏฺฐาย ถเล ปติฏฺฐหิ. ภิกฺขู ตํ การณํ ทิสฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘เตน, ภิกฺขเว[Pg.321], หตฺถินา ปกติปงฺกทุคฺคโต อตฺตา อุทฺธโฏ, ตุมฺเห ปน กิเลสทุคฺเค ปกฺขนฺทา. ตสฺมา โยนิโส ปทหิตฺวา ตุมฺเหปิ ตโต อตฺตานํ อุทฺธรถา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, con voi ấy khi còn trẻ rất khỏe mạnh, nhưng về sau, bị cơn gió già nua tấn công, nó đi xuống một cái hồ lớn, bị sa lầy trong bùn và không thể tự mình thoát ra được. Dân chúng thấy vậy liền bàn tán: 'Một con voi như thế này mà cũng rơi vào tình trạng yếu đuối như vậy.' Nhà vua nghe tin, liền ra lệnh cho người nài voi: 'Này người huấn luyện, hãy đi và kéo con voi đó ra khỏi bùn.' Người ấy đi đến nơi đó, cho voi thấy cảnh chiến trường và cho đánh trống trận. Con voi, vốn có dòng dõi kiêu hãnh, liền phấn chấn đứng dậy và đứng vững trên đất liền. Các vị Tỳ-kheo thấy sự việc đó, bèn bạch lên Đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư nói: 'Này các Tỳ-kheo, con voi đó đã tự mình thoát ra khỏi vũng lầy thông thường, còn các con thì đã lún sâu vào vũng lầy phiền não. Vì vậy, hãy nỗ lực một cách như lý, các con cũng hãy tự mình thoát ra khỏi đó,' rồi Ngài nói lên kệ này: ๓๒๗. 327. ‘‘อปฺปมาทรตา โหถ, สจิตฺตมนุรกฺขถ; ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ, ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร’’ติ. Hãy hoan hỷ trong sự không dể duôi, hãy hộ trì tâm của mình. Hãy tự mình thoát ra khỏi vũng lầy, như voi bị sa lầy trong bùn. ตตฺถ อปฺปมาทรตาติ สติยา อวิปฺปวาเส อภิรตา โหถ. สจิตฺตนฺติ รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ อตฺตโน จิตฺตํ ยถา วีติกฺกมํ น กโรติ, เอวํ รกฺขถ. ทุคฺคาติ ยถา โส ปงฺเก สนฺโน กุญฺชโร หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายามํ กตฺวา ปงฺกทุคฺคโต อตฺตานํ อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐิโต, เอวํ ตุมฺเหปิ กิเลสทุคฺคโต อตฺตานํ อุทฺธรถ, นิพฺพานถเล ปติฏฺฐาเปถาติ อตฺโถ. Trong đó, 'appamādaratā' có nghĩa là: hãy hoan hỷ trong sự không rời xa chánh niệm. 'Sacittaṃ' có nghĩa là: hãy hộ trì tâm của mình để nó không vi phạm đối với các đối tượng như sắc... 'Duggā' có nghĩa là: giống như con voi bị sa lầy trong bùn, sau khi nỗ lực bằng vòi và chân, đã tự mình thoát ra khỏi vũng lầy bùn và đứng vững trên đất liền, cũng vậy, các con hãy tự mình thoát ra khỏi vũng lầy phiền não và hãy an trú trên mảnh đất vững chắc là Niết-bàn. เทสนาวสาเน เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, các vị Tỳ-kheo ấy đã đắc quả A-la-hán. ปาเวยฺยกหตฺถิวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về con voi Pāveyyaka, câu chuyện thứ sáu. ๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 7. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-kheo สเจ ลเภถาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปาลิเลยฺยกํ นิสฺสาย รกฺขิตวนสณฺเฑ วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ยมกวคฺเค ‘‘ปเร จ น วิชานนฺตี’’ติ คาถาวณฺณนาย อาคตเมว. วุตฺตญฺเหตํ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๕ โกสมฺพกวตฺถุ) – Khi đang trú tại khu rừng được bảo vệ, nương nhờ voi Pālileyyaka, Đức Bổn Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Sace labhetha', liên quan đến nhiều vị Tỳ-kheo. Câu chuyện này đã được kể trong phần giải thích kệ 'Pare ca na vijānanti' trong Phẩm Song Yếu. Điều này đã được nói đến (trong Dhp. A. 1.5, câu chuyện Kosambaka). ตถาคตสฺส ตตฺถ หตฺถินาเคน อุปฏฺฐิยมานสฺส วสนภาโว สกลชมฺพุทีเป ปากโฏ อโหสิ. สาวตฺถินครโต ‘‘อนาถปิณฺฑิโก วิสาขา มหาอุปาสิกา’’ติ เอวมาทีนิ มหากุลานิ อานนฺทตฺเถรสฺส สาสนํ ปหิณึสุ ‘‘สตฺถารํ โน, ภนฺเต, ทสฺเสถา’’ติ. ทิสาวาสิโนปิ ปญฺจสตา ภิกฺขู วุฏฺฐวสฺสา อานนฺทตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘จิรสฺสุตา โน, อาวุโส อานนฺท, ภควโต สมฺมุขา ธมฺมี กถา, สาธุ มยํ, อาวุโส อานนฺท, ลเภยฺยาม ภควโต สมฺมุขา ธมฺมึ กถํ สวนายา’’ติ ยาจึสุ. เถโร เต ภิกฺขู อาทาย ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘เตมาสํ [Pg.322] เอกวิหาริโน ตถาคตสฺส สนฺติกํ เอตฺตเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อุปสงฺกมนํ อยุตฺต’’นฺติ จินฺเตตฺวา เต ภิกฺขู พหิ ฐเปตฺวา เอกโกว สตฺถารํ อุปสงฺกมิ. ปาลิเลยฺยโก ตํ ทิสฺวา ทณฺฑมาทาย ปกฺขนฺทิ. ตํ สตฺถา โอโลเกตฺวา ‘‘อเปหิ, อเปหิ, ปาลิเลยฺยก, มา วารยิ, พุทฺธุปฏฺฐาโก เอโส’’ติ อาห. โส ตตฺเถว ทณฺฑํ ฉฑฺเฑตฺวา ปตฺตจีวรปฏิคฺคหณํ อาปุจฺฉิ. เถโร นาทาสิ. นาโค ‘‘สเจ อุคฺคหิตวตฺโต ภวิสฺสติ, สตฺถุ นิสีทนปาสาณผลเก อตฺตโน ปริกฺขารํ น ฐเปสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. เถโร ปตฺตจีวรํ ภูมิยํ ฐเปสิ. วตฺตสมฺปนฺนา หิ ครูนํ อาสเน วา สยเน วา อตฺตโน ปริกฺขารํ น ฐเปนฺติ. Việc đức Như Lai được voi chúa Pālileyyaka hầu hạ trong lúc ngài đang an trú ở nơi ấy đã trở nên nổi tiếng khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Từ thành Sāvatthī, các đại gia tộc như ông Anāthapiṇḍika, bà đại thí chủ Visākhā, v.v... đã gửi tin đến trưởng lão Ānanda rằng: ‘Kính bạch ngài, xin hãy cho chúng con được yết kiến đức Thế Tôn.’ Cũng vậy, năm trăm vị tỳ-khưu ở các phương, sau khi đã an cư mùa mưa, đã đến gặp trưởng lão Ānanda và thỉnh cầu rằng: ‘Thưa hiền giả Ānanda, đã lâu rồi chúng tôi không được nghe pháp thoại trực tiếp từ đức Thế Tôn. Lành thay, thưa hiền giả Ānanda, mong rằng chúng tôi có thể được nghe pháp thoại trực tiếp từ đức Thế Tôn.’ Vị trưởng lão dẫn các vị tỳ-khưu ấy đi đến nơi đó, rồi suy nghĩ rằng: ‘Việc cùng với số tỳ-khưu đông như thế này đến yết kiến đức Như Lai, người đã sống một mình suốt ba tháng, là không thích hợp,’ ngài bèn để các vị tỳ-khưu ấy ở bên ngoài rồi một mình đi đến yết kiến đức Thế Tôn. Con voi Pālileyyaka trông thấy ngài, liền cầm gậy xông tới. Đức Thế Tôn nhìn thấy nó bèn nói: ‘Pālileyyaka, hãy lui ra! Đừng cản, vị này là người hầu hạ của Phật.’ Nó liền vứt cây gậy ngay tại đó và xin được nhận lấy y bát. Vị trưởng lão không đưa. Con voi suy nghĩ: ‘Nếu vị này là người đã được huấn luyện về các phận sự, ngài sẽ không đặt vật dụng của mình trên phiến đá chỗ ngồi của đức Thế Tôn.’ Vị trưởng lão đặt y bát xuống đất. Quả vậy, những người đã hoàn thành các phận sự không đặt vật dụng của mình trên chỗ ngồi hay chỗ nằm của các bậc đáng kính. เถโร สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ‘‘เอกโกว อาคโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘กหํ ปน เต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ จิตฺตํ อชานนฺโต พหิ ฐเปตฺวา อาคโตมฺหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ปกฺโกสาหิ เน’’ติ อาห. เถโร ตถา อกาสิ. สตฺถา เตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ, ‘‘ภนฺเต, ภควา พุทฺธสุขุมาโล เจว ขตฺติยสุขุมาโล จ, ตุมฺเหหิ เตมาสํ เอกเกหิ ติฏฺฐนฺเตหิ นิสีทนฺเตหิ จ ทุกฺกรํ กตํ, วตฺตปฏิวตฺตการโกปิ มุโขทกาทิทายโกปิ นาโหสิ มญฺเญ’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ปาลิเลยฺยกหตฺถินา มม สพฺพกิจฺจานิ กตานิ. เอวรูปญฺหิ สหายํ ลภนฺเตน เอกโกว วสิตุํ ยุตฺตํ, อลภนฺตสฺส เอกจาริกภาโวว เสยฺโย’’ติ วตฺวา นาควคฺเค อิมา คาถา อภาสิ – Vị trưởng lão đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi: ‘Có phải ông chỉ đến một mình?’ Sau khi nghe về việc ngài đến cùng với năm trăm vị tỳ-khưu, đức Thế Tôn lại hỏi: ‘Vậy họ đang ở đâu?’ Khi được trả lời: ‘Vì không biết ý của ngài, con đã để họ ở bên ngoài rồi đến đây,’ đức Thế Tôn bèn nói: ‘Hãy gọi họ vào.’ Vị trưởng lão đã làm như vậy. Đức Thế Tôn đã thăm hỏi thân mật với các vị tỳ-khưu ấy. Các vị tỳ-khưu ấy bạch rằng: ‘Kính bạch đức Thế Tôn, ngài vừa là một vị Phật tinh tế, vừa là một vị vua tinh tế. Ngài đã làm một việc khó làm khi đứng và ngồi một mình suốt ba tháng. Có lẽ đã không có ai làm các phận sự lớn nhỏ hay dâng nước rửa mặt, v.v...’ Khi được nói như vậy, đức Thế Tôn đáp: ‘Này các tỳ-khưu, voi Pālileyyaka đã làm tất cả mọi việc cho ta. Quả vậy, khi tìm được một người bạn đồng hành như thế, thì nên sống chung với người ấy; đối với người không tìm được, sống độc hành là tốt hơn.’ Nói xong, ngài đã thuyết những kệ này trong phẩm Con Voi: ๓๒๘. 328. ‘‘สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึจรํ สาธุวิหาริ ธีรํ; อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ,จเรยฺย เตนตฺตมโน สตีมา. Nếu tìm được bạn đồng hành, Bậc trí, sống thiện, vững vàng, khôn ngoan, Hãy nhiếp phục mọi hiểm nguy, Cùng đi với bạn, hoan hỷ, chánh niệm. ๓๒๙. 329. ‘‘โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ,สทฺธึจรํ สาธุวิหาริ ธีรํ; ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย,เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค. Nếu không tìm được bạn đồng hành, Bậc trí, sống thiện, vững vàng, khôn ngoan, Hãy sống một mình, như vua từ bỏ, Vương quốc chinh phục, như voi trong rừng. ๓๓๐. 330. ‘‘เอกสฺส [Pg.323] จริตํ เสยฺโย,นตฺถิ พาเล สหายตา; เอโก จเร น จ ปาปานิ กยิรา,อปฺโปสฺสุกฺโก มาตงฺครญฺเญว นาโค’’ติ. Thà sống một mình thì hơn, Không bè bạn với kẻ khờ. Hãy sống một mình, không làm điều ác, Ít dục, như voi trong rừng. ตตฺถ นิปกนฺติ เนปกฺกปญฺญาย สมนฺนาคตํ. สาธุวิหาริ ธีรนฺติ ภทฺทกวิหารึ ปณฺฑิตํ. ปริสฺสยานีติ ตาทิสํ เมตฺตาวิหารึ สหายํ ลภนฺโต สีหพฺยคฺฆาทโย ปากฏปริสฺสเย จ ราคภยโทสภยโมหภยาทโย ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสเย จาติ สพฺเพว ปริสฺสเย อภิภวิตฺวา เตน สทฺธึ อตฺตมโน อุปฏฺฐิตสตี หุตฺวา จเรยฺย, วิหเรยฺยาติ อตฺโถ. Ở đây, ‘khôn ngoan’ (nipakaṃ) nghĩa là người có trí tuệ chín chắn. ‘Sống thiện, vững vàng’ (sādhuvihāri dhīraṃ) nghĩa là người sống tốt đẹp, bậc hiền trí. ‘Hiểm nguy’ (parissayāni) có nghĩa là: khi tìm được một người bạn đồng hành sống với tâm từ như vậy, người ấy sẽ nhiếp phục tất cả các hiểm nguy, cả những hiểm nguy rõ ràng như sư tử, cọp, v.v... và những hiểm nguy tiềm ẩn như sự nguy hiểm của tham, sân, si, v.v... rồi cùng đi với người bạn ấy, với tâm hoan hỷ, với niệm được thiết lập, nên đi, nên sống. ราชาว รฏฺฐนฺติ รฏฺฐํ หิตฺวา คโต มหาชนกราชา วิย. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา วิชิตภูมิปเทโส ราชา ‘‘อิทํ รชฺชํ นาม มหนฺตํ ปมาทฏฺฐานํ, กึ เม รชฺเชน การิเตนา’’ติ วิชิตํ รฏฺฐํ ปหาย เอกโกว มหารญฺญํ ปวิสิตฺวา ตาปสปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา จตูสุ อิริยาปเถสุ เอกโกว จรติ, เอวํ เอกโกว จเรยฺยาติ. มาตงฺครญฺเญว นาโคติ ยถา จ ‘‘อหํ โข อากิณฺโณ วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกฬเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ, ยํนูนาหํ เอกโกว คณมฺหา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’’นฺติ (มหาว. ๔๖๗; อุทา. ๓๕) เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขิตฺวา คมนโต มาตงฺโคติ ลทฺธนาโม อิมสฺมึ อรญฺเญ อยํ หตฺถินาโค ยูถํ ปหาย สพฺพิริยาปเถสุ เอกโกว สุขํ จรติ, เอวมฺปิ เอโกว จเรยฺยาติ อตฺโถ. ‘Như vua từ bỏ vương quốc’ (rājāva raṭṭhaṃ) là giống như vua Mahājanaka đã từ bỏ vương quốc mà ra đi. Điều này được nói đến có nghĩa là: giống như một vị vua đã chinh phục lãnh thổ, suy nghĩ rằng: ‘Cái gọi là vương quyền này là một nơi chốn của sự dễ duôi to lớn, ta được lợi ích gì với vương quyền đã được tạo ra này?’ rồi từ bỏ vương quốc đã chinh phục, một mình đi vào khu rừng lớn, xuất gia làm đạo sĩ, và một mình đi lại trong bốn oai nghi; cũng vậy, người ấy nên đi một mình. ‘Như voi trong rừng’ (mātaṅgaraññeva nāgo) có nghĩa là: giống như con voi chúa trong khu rừng này, sau khi suy xét rằng: ‘Ta đang sống trong cảnh ồn ào với voi đực, voi cái, voi con, voi non; ta ăn những ngọn cỏ đã bị chúng ăn dở, chúng ăn những cành cây đã bị ta bẻ gãy, ta uống nước đục, và khi ta xuống nước rồi lên bờ, các con voi cái đi cọ xát vào thân ta. Vậy thì, ta nên sống một mình, tách khỏi bầy đàn,’ và vì đi lại (một mình) nên được gọi là ‘mātaṅga,’ đã từ bỏ bầy đàn và một mình đi lại thoải mái trong mọi oai nghi; cũng vậy, người ấy nên đi một mình. เอกสฺสาติ ปพฺพชิตสฺส หิ ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย เอกีภาวาภิรตสฺส เอกกสฺเสว จริตํ เสยฺโย. นตฺถิ พาเล สหายตาติ จูฬสีลํ มชฺฌิมสีลํ มหาสีลํ ทส กถาวตฺถูนิ เตรส ธุตงฺคคุณานิ วิปสฺสนาญาณํ จตฺตาโร มคฺคา จตฺตาริ ผลานิ ติสฺโส วิชฺชา ฉ อภิญฺญา อมตมหานิพฺพานนฺติ อยญฺหิ สหายตา นาม. สา พาเล นิสฺสาย อธิคนฺตุํ [Pg.324] น สกฺกาติ นตฺถิ พาเล สหายตา. เอโกติ อิมินา การเณน สพฺพิริยาปเถสุ เอกโกว จเรยฺย, อปฺปมตฺตกานิปิ น จ ปาปานิ กยิรา. ยถา โส อปฺโปสฺสุกฺโก นิราลโย อิมสฺมึ อรญฺเญ มาตงฺคนาโค อิจฺฉิติจฺฉิตฏฺฐาเน สุขํ จรติ, เอวํ เอกโกว หุตฺวา จเรยฺย, อปฺปมตฺตกานิปิ น จ ปาปานิ กเรยฺยาติ อตฺโถ. ตสฺมา ตุมฺเหหิ ปติรูปํ สหายํ อลภนฺเตหิ เอกจารีเหว ภวิตพฺพนฺติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต สตฺถา เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ ธมฺมเทสนํ เทเสสิ. Ekassāti: Đối với vị tỳ khưu, kể từ khi xuất gia, là người ưa thích sống một mình, thì việc sống một mình là tốt hơn. Natthi bāle sahāyatāti: Không có tình bạn với kẻ ngu. Giới nhỏ (cūḷasīlaṃ), giới trung (majjhimasīlaṃ), giới lớn (mahāsīlaṃ), mười đề tài luận nghị (dasa kathāvatthūni), mười ba phẩm hạnh đầu-đà (terasa dhutaṅgaguṇāni), tuệ minh sát (vipassanāñāṇaṃ), bốn đạo (cattāro maggā), bốn quả (cattāri phalāni), ba minh (tisso vijjā), sáu thắng trí (cha abhiññā), và Niết-bàn bất tử (amatamahānibbānanti), đây mới thật sự được gọi là bạn đồng hành. Tình bạn ấy không thể đạt được khi nương tựa vào kẻ ngu, vì thế không có tình bạn với kẻ ngu. Ekoti: Vì lý do này, trong tất cả các oai nghi, vị ấy nên đi một mình, và không nên làm các điều ác, dù là nhỏ nhặt. Giống như con voi chúa (mātaṅganāgo) trong khu rừng này, sống không bận tâm (appossukko), không luyến ái (nirālayo), đi lại an lạc đến những nơi nó muốn; cũng vậy, vị ấy nên sống một mình và không làm các điều ác, dù là nhỏ nhặt. Đó là ý nghĩa. Do đó, khi các ông không tìm được bạn đồng hành thích hợp, các ông nên sống một mình. Để chỉ dạy ý nghĩa này, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp này cho các vị tỳ khưu ấy. เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, cả năm trăm vị tỳ khưu ấy đều đắc quả A-la-hán. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu, câu chuyện thứ bảy. ๘. มารวตฺถุ 8. Câu chuyện về Ma vương อตฺถมฺหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา หิมวนฺตปเทเส อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại một am thất trong rừng ở vùng Hy-mã-lạp sơn, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu 'Atthamhi' liên quan đến Ma vương. ตสฺมึ กิร กาเล ราชาโน มนุสฺเส ปีเฬตฺวา รชฺชํ กาเรนฺติ. อถ ภควา อธมฺมิกราชูนํ รชฺเช ทณฺฑกรณปีฬิเต มนุสฺเส ทิสฺวา การุญฺเญน เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘สกฺกา นุ โข รชฺชํ กาเรตุํ อหนํ อฆาตยํ, อชินํ อชาปยํ, อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ, มาโร ปาปิมา ตํ ภควโต ปริวิตกฺกํ ญตฺวา ‘‘สมโณ โคตโม ‘สกฺกา นุ โข รชฺชํ กาเรตุ’นฺติ จินฺเตสิ, อิทานิ รชฺชํ กาเรตุกาโม ภวิสฺสติ, รชฺชญฺจ นาเมตํ ปมาทฏฺฐานํ, ตํ กาเรนฺเต สกฺกา โอกาสํ ลภิตุํ, คจฺฉามิ อุสฺสาหมสฺส ชเนสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘กาเรตุ, ภนฺเต, ภควา รชฺชํ, กาเรตุ สุคโต รชฺชํ อหนํ อฆาตยํ, อชินํ อชาปยํ, อโสจํ อโสจาปยํ ธมฺเมนา’’ติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘กึ ปน เม ตฺวํ, ปาปิม, ปสฺสสิ, ยํ มํ ตฺวํ เอวํ วเทสี’’ติ วตฺวา ‘‘ภควตา โข, ภนฺเต, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา สุภาวิตา. อากงฺขมาโน หิ ภควา หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ‘สุวณฺณ’นฺติ อธิมุจฺเจยฺย, ตญฺจ สุวณฺณเมว อสฺส, อหมฺปิ โข ธเนน ธนกรณียํ กริสฺสามิ, ตุมฺเห ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสฺสถา’’ติ เตน วุตฺเต – Vào thời ấy, nghe nói các vị vua cai trị bằng cách đàn áp dân chúng. Bấy giờ, đức Thế Tôn thấy dân chúng bị áp bức bởi sự trừng phạt và thuế má trong vương quốc của các vị vua bất chính, Ngài khởi lòng bi mẫn và suy nghĩ như sau: 'Liệu có thể nào cai trị vương quốc một cách đúng pháp, không giết chóc hay khiến người khác giết chóc, không chinh phục hay khiến người khác chinh phục, không sầu muộn hay khiến người khác sầu muộn chăng?' Ác ma Māra biết được ý nghĩ đó của đức Thế Tôn, liền suy nghĩ: 'Sa-môn Gotama đã nghĩ: 'Liệu có thể nào cai trị vương quốc chăng?' Giờ đây, chắc hẳn ngài muốn cai trị vương quốc. Việc cai trị vương quốc này là nền tảng của sự dễ duôi. Khi ngài cai trị, ta có thể tìm được cơ hội. Ta sẽ đến và khuyến khích ngài.' Nghĩ vậy, nó đến gần bậc Đạo Sư và nói: 'Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy cai trị vương quốc! Bạch Thiện Thệ, xin hãy cai trị vương quốc một cách đúng pháp, không giết chóc hay khiến người khác giết chóc, không chinh phục hay khiến người khác chinh phục, không sầu muộn hay khiến người khác sầu muộn!' Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với nó: 'Này Ác ma, ngươi thấy điều gì ở ta mà lại nói với ta như vậy?' (Māra đáp): 'Bạch Thế Tôn, quả thật đức Thế Tôn đã khéo tu tập bốn thần túc. Nếu muốn, đức Thế Tôn có thể chú nguyện cho vua núi Hy-mã-lạp sơn rằng: 'Hãy thành vàng', và nó sẽ trở thành vàng. Con cũng sẽ làm những việc cần làm với của cải đó, và ngài sẽ cai trị một cách đúng pháp.' Khi nó nói như vậy – ‘‘ปพฺพตสฺส [Pg.325] สุวณฺณสฺส, ชาตรูปสฺส เกวโล; ทฺวิตฺตาว นาลเมกสฺส, อิติ วิทฺวา สมญฺจเร. Dù cho có cả một ngọn núi hoàn toàn bằng vàng ròng, thậm chí gấp đôi như thế, cũng không đủ cho một người. Người trí biết vậy, nên sống đời bình thản. ‘‘โย ทุกฺขมทกฺขิ ยโตนิทานํ,กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย; อุปธึ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๕๖) – Người nào đã thấy khổ và nguồn gốc của nó, làm sao chúng sanh ấy có thể hướng về các dục? Biết rằng phiền não (upadhi) là sự dính mắc (saṅga) trong đời, chúng sanh nên học tập để loại trừ chính nó. อิมาหิ คาถาหิ สํเวเชตฺวา ‘‘อญฺโญ เอว โข, ปาปิม, ตว โอวาโท, อญฺโญ มม, ตยา สทฺธึ ธมฺมสํสนฺทนา นาม นตฺถิ, อหญฺหิ เอวํ โอวทามี’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi làm cho nó kinh cảm bằng những câu kệ này, Ngài nói: 'Này Ác ma, lời khuyên của ngươi là một nẻo, của ta là một nẻo khác. Không thể có sự bàn luận về Pháp giữa ta và ngươi. Ta khuyên dạy như thế này,' và Ngài đã nói lên những câu kệ sau: ๓๓๑. 331. ‘‘อตฺถมฺหิ ชาตมฺหิ สุขา สหายา,ตุฏฺฐี สุขา ยา อิตรีตเรน; ปุญฺญํ สุขํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ,สพฺพสฺส ทุกฺขสฺส สุขํ ปหานํ. Khi có việc cần, bạn bè là an lạc. Biết đủ với những gì mình có là an lạc. Phước báu là an lạc khi mạng sống sắp tàn. Đoạn trừ mọi khổ đau là an lạc. ๓๓๒. 332. ‘‘สุขา มตฺเตยฺยตา โลเก,อโถ เปตฺเตยฺยตา สุขา; สุขา สามญฺญตา โลเก,อโถ พฺรหฺมญฺญตา สุขา. Hiếu kính mẹ ở đời là an lạc. Hiếu kính cha cũng là an lạc. Kính trọng Sa-môn ở đời là an lạc. Kính trọng bậc Thánh nhân cũng là an lạc. ๓๓๓. 333. ‘‘สุขํ ยาว ชราสีลํ, สุขา สทฺธา ปติฏฺฐิตา; สุโข ปญฺญาย ปฏิลาโภ, ปาปานํ อกรณํ สุข’’นฺติ. Giới hạnh cho đến già là an lạc. Đức tin vững chắc là an lạc. Đạt được trí tuệ là an lạc. Không làm các điều ác là an lạc. ตตฺถ อตฺถมฺหีติ ปพฺพชิตสฺสาปิ หิ จีวรกรณาทิเก วา อธิกรณวูปสมาทิเก วา คิหิโนปิ กสิกมฺมาทิเก วา พลวปกฺขสนฺนิสฺสิเตหิ อภิภวนาทิเก วา กิจฺเจ อุปฺปนฺเน เย ตํ กิจฺจํ นิปฺผาเทตุํ วา วูปสเมตุํ วา สกฺโกนฺติ, เอวรูปา สุขา สหายาติ อตฺโถ. ตุฏฺฐี สุขาติ ยสฺมา ปน คิหิโนปิ สเกน อสนฺตุฏฺฐา สนฺธิจฺเฉทาทีนิ อารภนฺติ, ปพฺพชิตาปิ นานปฺปการํ อเนสนํ. อิติ เต สุขํ น วินฺทนฺติเยว. ตสฺมา ยา อิตรีตเรน ปริตฺเตน วา วิปุเลน วา อตฺตโน สนฺตเกน สนฺตุฏฺฐิ, อยเมว สุขาติ อตฺโถ. ปุญฺญนฺติ มรณกาเล ปน ยถาชฺฌาสเยน ปตฺถริตฺวา กตปุญฺญกมฺมเมว [Pg.326] สุขํ. สพฺพสฺสาติ สกลสฺสปิ ปน วฏฺฏทุกฺขสฺส ปหานสงฺขาตํ อรหตฺตเมว อิมสฺมึ โลเก สุขํ นาม. Ở đây, Atthamhi (khi có việc cần) có nghĩa là: Đối với vị xuất gia, khi có công việc phát sinh như may y hoặc giải quyết tranh chấp; đối với người tại gia, như việc cày cấy hoặc bị những người có thế lực áp bức, những người bạn tốt có khả năng hoàn thành hoặc giải quyết công việc đó là nguồn an lạc. Tuṭṭhī sukhā (biết đủ là an lạc) có nghĩa là: Vì người tại gia không hài lòng với những gì mình có nên họ bắt đầu trộm cắp, v.v.; các vị xuất gia cũng tham gia vào nhiều hình thức sinh kế không đúng đắn. Do đó, họ không tìm thấy hạnh phúc. Vì vậy, sự hài lòng (santuṭṭhi) với những gì mình sở hữu, dù ít hay nhiều, chính là hạnh phúc. Puññaṃ (phước báu) có nghĩa là: Vào lúc lâm chung, nghiệp phước đã được tạo tác với những ước nguyện theo ý muốn chính là hạnh phúc. Sabbassa (của tất cả) có nghĩa là: Sự đoạn trừ toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi, tức là quả A-la-hán, mới thực sự được gọi là hạnh phúc trong thế gian này. มตฺเตยฺยตาติ มาตริ สมฺมา ปฏิปตฺติ. เปตฺเตยฺยตาติ ปิตริ สมฺมา ปฏิปตฺติ. อุภเยนปิ มาตาปิตูนํ อุปฏฺฐานเมว กถิตํ. มาตาปิตโร หิ ปุตฺตานํ อนุปฏฺฐหนภาวํ ญตฺวา อตฺตโน สนฺตกํ ภูมิยํ วา นิทหนฺติ, ปเรสํ วา วิสฺสชฺเชนฺติ, ‘‘มาตาปิตโร น อุปฏฺฐหนฺตี’’ติ เนสํ นินฺทาปิ วฑฺฒติ, กายสฺส เภทา คูถนิรเยปิ นิพฺพตฺตนฺติ. เย ปน มาตาปิตโร สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหนฺติ, เต เตสํ สนฺตกํ ธนมฺปิ ปาปุณนฺติ, ปสํสมฺปิ ลภนฺติ, กายสฺส เภทา สคฺเค นิพฺพตฺตนฺติ. ตสฺมา อุภยมฺเปตํ สุขนฺติ วุตฺตํ. สามญฺญตาติ ปพฺพชิเตสุ สมฺมา ปฏิปตฺติ. พฺรหฺมญฺญตาติ พาหิตปาเปสุ พุทฺธปจฺเจกพุทฺธสาวเกสุ สมฺมา ปฏิปตฺติเยว. อุภเยนปิ เตสํ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปฏิชคฺคนภาโว กถิโต, อิทมฺปิ โลเก สุขํ นาม กถิกํ. “Matteyyatā” là sự hành xử đúng đắn đối với mẹ. “Petteyyatā” là sự hành xử đúng đắn đối với cha. Bằng cả hai từ này, chính là nói đến việc phụng dưỡng cha mẹ. Vì rằng, cha mẹ khi biết con cái không phụng dưỡng, liền đem tài sản của mình hoặc chôn xuống đất, hoặc cho người khác, và lời chê bai đối với những người con ấy rằng: “Họ không phụng dưỡng cha mẹ” cũng tăng trưởng, sau khi thân hoại mạng chung, họ tái sanh trong địa ngục phân uế. Còn những người con nào phụng dưỡng cha mẹ một cách kính cẩn, họ sẽ nhận được tài sản của cha mẹ, cũng nhận được lời tán dương, sau khi thân hoại mạng chung, họ tái sanh ở cõi trời. Do đó, cả hai việc này được gọi là an lạc. “Sāmaññatā” là sự hành xử đúng đắn đối với các vị xuất gia. “Brahmaññatā” chính là sự hành xử đúng đắn đối với các bậc đã loại trừ ác pháp là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và chư vị Thinh văn. Bằng cả hai từ này, việc chăm sóc các vị ấy bằng bốn món vật dụng được nói đến, điều này ở trên đời cũng được gọi là an lạc. สีลนฺติ มณิกุณฺฑลรตฺตวตฺถาทโย หิ อลงฺการา ตสฺมึ ตสฺมึ วเย ฐิตานํเยว โสภนฺติ. น ทหรานํ อลงฺกาโร มหลฺลกกาเล, มหลฺลกานํ วา อลงฺกาโร ทหรกาเล โสภติ, ‘‘อุมฺมตฺตโก เอส มญฺเญ’’ติ ครหุปฺปาทเนน ปน โทสเมว ชเนติ. ปญฺจสีลทสสีลาทิเภทํ ปน สีลํ ทหรสฺสาปิ มหลฺลกสฺสาปิ สพฺพวเยสุ โสภติเยว, ‘‘อโห วตายํ สีลวา’’ติ ปสํสุปฺปาทเนน โสมนสฺสเมว อาวหติ. เตน วุตฺตํ – สุขํ ยาว ชรา สีลนฺติ. สทฺธา ปติฏฺฐิตาติ โลกิยโลกุตฺตรโต ทุวิธาปิ สทฺธา นิจฺจลา หุตฺวา ปติฏฺฐิตา. สุโข ปญฺญาย ปฏิลาโภติ โลกิยโลกุตฺตรปญฺญาย ปฏิลาโภ สุโข. ปาปานํ อกรณนฺติ เสตุฆาตวเสน ปน ปาปานํ อกรณํ อิมสฺมึ โลเก สุขนฺติ อตฺโถ. Về “giới”: Vì rằng các đồ trang sức như hoa tai bằng ngọc, y phục màu đỏ v.v... chỉ làm đẹp cho những người ở trong từng lứa tuổi nhất định. Đồ trang sức của người trẻ không đẹp khi về già, hoặc đồ trang sức của người già không đẹp khi còn trẻ, trái lại nó chỉ sinh ra sự chê bai: “Kẻ này chắc là điên”, và do đó chỉ tạo ra sự khó chịu. Nhưng giới, được phân loại thành năm giới, mười giới v.v..., thì làm đẹp cho cả người trẻ lẫn người già, ở mọi lứa tuổi, nó chỉ mang lại hỷ lạc bằng cách tạo ra lời tán dương: “Ồ, người này thật có giới hạnh!”. Do đó, có lời dạy rằng: “Giới hạnh là an lạc cho đến khi già”. Về “tín được an lập”: Cả hai loại tín, thế gian và siêu thế, trở nên không lay chuyển và được thiết lập. Về “đạt được trí tuệ là an lạc”: Đạt được trí tuệ thế gian và siêu thế là an lạc. Về “không làm các điều ác”: Theo nghĩa phá vỡ cây cầu phiền não, không làm các điều ác là an lạc trong thế gian này, đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหูนํ เทวตานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều chư thiên đã có sự thấu hiểu Chánh pháp. มารวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về Ma vương, phẩm thứ tám. นาควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần chú giải phẩm Con Voi đã hoàn tất. เตวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi ba. ๒๔. ตณฺหาวคฺโค 24. Phẩm Ái Dục ๑. กปิลมจฺฉวตฺถุ 1. Câu chuyện con cá Kapila มนุชสฺสาติ [Pg.327] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต กปิลมจฺฉํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Manujassa”, nhân câu chuyện về con cá Kapila. อตีเต กิร กสฺสปภควโต ปรินิพฺพุตกาเล ทฺเว กุลภาตโร นิกฺขมิตฺวา สาวกานํ สนฺติเก ปพฺพชึสุ. เตสุ เชฏฺโฐ สาคโต นาม อโหสิ, กนิฏฺโฐ กปิโล นาม. มาตา ปน เนสํ สาธินี นาม, กนิฏฺฐภคินี ตาปนา นาม. ตาปิ ภิกฺขุนีสุ ปพฺพชึสุ. เอวํ เตสุ ปพฺพชิเตสุ อุโภ ภาตโร อาจริยุปชฺฌายานํ วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา วิหรนฺตา เอกทิวสํ, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ สาสเน กติ ธุรานี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘คนฺถธุรํ วิปสฺสนาธุรญฺจาติ ทฺเว ธุรานี’’ติ สุตฺวา เชฏฺโฐ ‘‘วิปสฺสนาธุรํ ปูเรสฺสามี’’ติ ปญฺจ วสฺสานิ อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติเก วสิตฺวา ยาว อรหตฺตา กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา วายมนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณิ. กนิฏฺโฐ ‘‘อหํ ตาว ตรุโณ, วุฑฺฒกาเล วิปสฺสนาธุรํ ปูเรสฺสามี’’ติ คนฺถธุรํ ปฏฺฐเปตฺวา ตีณิ ปิฏกานิ อุคฺคณฺหิ. ตสฺส ปริยตฺตึ นิสฺสาย มหาปริวาโร, ปริวารํ นิสฺสาย ลาโภ อุทปาทิ. โส พาหุสจฺจมเทน มตฺโต ลาภตณฺหาย อภิภูโต อติปณฺฑิตมานิตาย ปเรหิ วุตฺตํ กปฺปิยมฺปิ ‘‘อกปฺปิย’’นฺติ วเทติ, อกปฺปิยมฺปิ ‘‘กปฺปิย’’นฺติ วเทติ, สาวชฺชมฺปิ ‘‘อนวชฺช’’นฺติ, อนวชฺชมฺปิ ‘‘สาวชฺช’’นฺติ. โส เปสเลหิ ภิกฺขูหิ ‘‘มา, อาวุโส กปิล, เอวํ อวจา’’ติ วตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ทสฺเสตฺวา โอวทิยมาโนปิ ‘‘ตุมฺเห กึ ชานาถ, ริตฺตมุฏฺฐิสทิสา’’ติอาทีนิ วตฺวา ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโต จรติ. อถสฺส ภาตุ สาคตตฺเถรสฺสาปิ ภิกฺขู ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. โสปิ นํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘อาวุโส กปิล, ตุมฺหาทิสานญฺหิ สมฺมาปฏิปตฺติ สาสนสฺส อายุ นาม, ตสฺมา ปฏิปตฺตึ ปหาย กปฺปิยาทีนิ ปฏิพาหนฺโต มา เอวํ อวจา’’ติ โอวทิ. โส ตสฺสปิ วจนํ นาทิยิ. เอวํ สนฺเตปิ เถโร ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โอวทิตฺวา โอวาทํ อคณฺหนฺตํ ‘‘นายํ มม วจนํ กโรตี’’ติ ญตฺวา ‘‘เตน, อาวุโส, ปญฺญายิสฺสสิ สเกน กมฺเมนา’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. ตโต ปฏฺฐาย นํ อญฺเญ เปสลา ภิกฺขู ฉฑฺฑยึสุ. Tương truyền, vào thời quá khứ, sau khi Đức Thế Tôn Kassapa nhập diệt, có hai anh em con nhà gia thế đã xuất gia tu học nơi các vị Thinh văn. Trong số họ, người anh tên là Sāgata, người em tên là Kapila. Mẹ của họ tên là Sādhinī, em gái tên là Tāpanā. Các vị ấy cũng xuất gia làm tỳ-kheo-ni. Sau khi họ xuất gia như vậy, hai anh em sống phụng sự thầy tế độ và thầy y chỉ. Một hôm, sau khi hỏi: “Bạch ngài, trong giáo pháp này có bao nhiêu phận sự?”, và nghe câu trả lời: “Có hai phận sự: phận sự học pháp và phận sự hành thiền”, người anh nói: “Con sẽ hoàn thành phận sự hành thiền”. Vị ấy đã sống với thầy tế độ và thầy y chỉ trong năm năm, nhận đề mục thiền cho đến A-la-hán quả, rồi vào rừng tinh tấn và đắc quả A-la-hán. Người em nghĩ: “Ta còn trẻ, khi về già sẽ hoàn thành phận sự hành thiền”, nên đã bắt đầu phận sự học pháp và học thuộc ba tạng kinh điển. Nhờ học pháp, vị ấy có đông đảo đồ chúng; nhờ có đồ chúng, lợi lộc phát sanh. Vị ấy say sưa trong sự kiêu mạn về học thức rộng, bị ái dục về lợi lộc chi phối, tự cho mình là bậc đại trí, nên nói điều hợp lệ là “không hợp lệ”, điều không hợp lệ là “hợp lệ”, điều có tội là “không có tội”, và điều không có tội là “có tội”. Khi được các tỳ-kheo có giới hạnh khuyên răn: “Này hiền giả Kapila, đừng nói như vậy”, và chỉ ra cả Pháp lẫn Luật, vị ấy vẫn đáp lại bằng những lời như: “Các ông biết gì, chỉ như nắm tay rỗng”, rồi đi đây đó chê bai, miệt thị họ. Bấy giờ, các tỳ-kheo bèn trình bày sự việc với anh của vị ấy là trưởng lão Sāgata. Trưởng lão cũng đến gặp và khuyên: “Này hiền giả Kapila, sự hành trì đúng đắn của những người như hiền giả chính là mạng mạch của giáo pháp. Vì vậy, đừng từ bỏ sự hành trì mà ngăn cản những điều hợp lệ v.v... như vậy”. Vị ấy cũng không nghe lời của trưởng lão. Mặc dù vậy, trưởng lão đã khuyên hai ba lần. Khi thấy em không nghe lời khuyên, trưởng lão biết rằng: “Người này không làm theo lời ta”, nên nói: “Này hiền giả, vậy thì hiền giả sẽ được biết đến qua nghiệp của chính mình”, rồi bỏ đi. Từ đó, các tỳ-kheo có giới hạnh khác đã xa lánh vị ấy. โส [Pg.328] ทุราจาโร หุตฺวา ทุราจารปริวุโต วิหรนฺโต เอกทิวสํ อุโปสถคฺเค ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ พีชนึ อาทาย ธมฺมาสเน นิสีทิตฺวา ‘‘วตฺตติ, อาวุโส, เอตฺถ สนฺนิปติตานํ ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺข’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘โก อตฺโถ อิมสฺส ปฏิวจเนน ทินฺเนนา’’ติ ตุณฺหีภูเต ภิกฺขู ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, ธมฺโม วา วินโย วา นตฺถิ, ปาติโมกฺเขน สุเตน วา อสุเตน วา โก อตฺโถ’’ติ วตฺวา อาสนา วุฏฺฐหิ. เอวํ โส กสฺสปสฺส ภควโต ปริยตฺติสาสนํ โอสกฺกาเปสิ. สาคตตฺเถโรปิ ตทเหว ปรินิพฺพายิ. กปิโล อายุปริโยสาเน อวีจิมฺหิ มหานิรเย นิพฺพตฺติ. สาปิสฺส มาตา จ ภคินี จ ตสฺเสว ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชิตฺวา เปสเล ภิกฺขู อกฺโกสิตฺวา ปริภาสิตฺวา ตตฺเถว นิพฺพตฺตึสุ. Vị ấy có ác hạnh, sống với đồ chúng có ác hạnh. Một hôm, trong nhà Bố-tát, vị ấy nghĩ: “Ta sẽ tụng giới bổn Pātimokkha”, rồi cầm quạt, ngồi trên pháp tọa và hỏi: “Này chư hiền, có nên tụng Pātimokkha cho các tỳ-kheo đã tụ họp ở đây không?”. Thấy các tỳ-kheo im lặng, nghĩ rằng: “Trả lời kẻ này thì có ích gì?”, vị ấy nói: “Này chư hiền, không có Pháp cũng không có Luật. Nghe hay không nghe Pātimokkha thì có ích gì?”, rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Như vậy, vị ấy đã làm suy thoái giáo pháp học của Đức Thế Tôn Kassapa. Trưởng lão Sāgata cũng nhập diệt ngay trong ngày hôm đó. Vào cuối đời, Kapila tái sanh trong đại địa ngục Avīci. Cả mẹ và em gái của vị ấy cũng theo tà kiến của vị ấy, đã mắng nhiếc, chửi rủa các tỳ-kheo có giới hạnh và cũng tái sanh ngay tại nơi đó. ตสฺมึ ปน กาเล ปญฺจสตา ปุริสา คามฆาตกาทีนิ กตฺวา โจริกาย ชีวนฺตา ชนปทมนุสฺเสหิ อนุพทฺธา ปลายมานา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ตตฺถ กิญฺจิ ปฏิสรณํ อปสฺสนฺตา อญฺญตรํ อารญฺญิกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘ปฏิสรณํ โน, ภนฺเต, โหถา’’ติ วทึสุ. เถโร ‘‘ตุมฺหากํ สีลสทิสํ ปฏิสรณํ นาม นตฺถิ, สพฺเพปิ ปญฺจสีลานิ สมาทิยถา’’ติ อาห. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สีลานิ สมาทิยึสุ. อถ เน เถโร โอวทิ – ‘‘อิทานิ ตุมฺเห สีลวนฺตา, ชีวิตเหตุปิ โว เนว สีลํ อติกฺกมิตพฺพํ, น มโนปโทโส กาตพฺโพ’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉึสุ. อถ เน ชนปทมนุสฺสา ตํ ฐานํ ปตฺวา อิโต จิโต จ ปริเยสมานา เต โจเร ทิสฺวา สพฺเพ เต ชีวิตา โวโรเปสุํ. เต กาลํ กตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺตึสุ, โจรเชฏฺฐโก เชฏฺฐกเทวปุตฺโต อโหสิ. Vào lúc ấy, có năm trăm người đàn ông sau khi làm những việc như cướp phá làng mạc, sống bằng nghề trộm cắp, bị người dân trong xứ đuổi theo, đang khi chạy trốn đã đi vào rừng. Ở đó, không thấy nơi nương tựa nào, họ thấy một vị tỳ-khưu sống trong rừng, bèn đảnh lễ và nói: “Bạch ngài, xin hãy là nơi nương tựa của chúng con.” Vị trưởng lão nói: “Đối với các người, không có nơi nương tựa nào bằng giới hạnh. Tất cả hãy thọ trì năm giới.” Họ chấp nhận “Lành thay” và đã thọ trì các giới. Khi ấy, vị trưởng lão giáo huấn họ: “Bây giờ các người là người có giới. Dù vì mạng sống cũng không được phạm giới, không được làm cho tâm ô nhiễm.” Họ chấp nhận “Lành thay.” Sau đó, những người dân trong xứ đến nơi ấy, tìm kiếm đây đó, thấy những tên cướp ấy, đã giết chết tất cả chúng. Họ sau khi chết, được sanh vào cõi trời, tên tướng cướp trở thành vị thiên tử trưởng. เต อนุโลมปฏิโลมวเสน เอกํ พุทฺธนฺตรํ เทวโลเก สํสริตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถินครทฺวาเร ปญฺจสตกุลิเก เกวฏฺฏคาเม นิพฺพตฺตึสุ. เชฏฺฐกเทวปุตฺโต เกวฏฺฏเชฏฺฐกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อิตเร อิตเรสุ. เอวํ เตสํ เอกทิวเสเยว ปฏิสนฺธิคหณญฺจ มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนญฺจ อโหสิ. เกวฏฺฏเชฏฺฐโก ‘‘อตฺถิ นุ โข อิมสฺมึ คาเม อญฺเญปิ ทารกา อชฺช ชาตา’’ติ ปริเยสาเปตฺวา เตสํ ชาตภาวํ ญตฺวา ‘‘เอเต มม ปุตฺตสฺส สหายกา ภวิสฺสนฺตี’’ติ สพฺเพสํ โปสาวนิกํ [Pg.329] ทาเปสิ. เต สพฺเพปิ สหปํสุกีฬกา สหายกา หุตฺวา อนุปุพฺเพน วยปฺปตฺตา อเหสุํ. เตสํ เกวฏฺฏเชฏฺฐกปุตฺโตว ยสโต จ เตชโต จ อคฺคปุริโส อโหสิ. Họ, sau khi luân hồi xuôi ngược trong cõi trời suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào lúc Đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một làng chài có năm trăm gia đình ở cổng thành Sāvatthī. Vị thiên tử trưởng đã thọ sanh trong nhà của người trưởng làng chài, những người khác thì ở những nhà khác. Như vậy, việc thọ sanh và việc ra khỏi bụng mẹ của họ đã xảy ra trong cùng một ngày. Người trưởng làng chài cho người tìm kiếm: “Trong làng này hôm nay có những đứa trẻ nào khác được sinh ra không?” và sau khi biết được sự việc chúng được sinh ra, ông nghĩ: “Những đứa trẻ này sẽ là bạn của con trai ta,” rồi cho vật phẩm nuôi dưỡng đến tất cả. Tất cả họ trở thành những người bạn cùng chơi đùa trong cát bụi, và tuần tự đã đến tuổi trưởng thành. Trong số họ, con trai của người trưởng làng chài đã trở thành người đứng đầu về danh tiếng và uy lực. กปิโลปิ เอกํ พุทฺธนฺตรํ นิรเย ปจฺจิตฺวา วิปากาวเสเสน ตสฺมึ กาเล อจิรวติยา สุวณฺณวณฺโณ ทุคฺคนฺธมุโข มจฺโฉ หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อเถกทิวสํ เต สหายกา ‘‘มจฺเฉ พนฺธิสฺสามา’’ติ ชาลาทีนิ คเหตฺวา นทิยา ขิปึสุ. อถ เนสํ อนฺโตชาลํ โส มจฺโฉ ปาวิสิ. ตํ ทิสฺวา สพฺเพ เกวฏฺฏคามวาสิโน อุจฺจาสทฺทมกํสุ – ‘‘ปุตฺตา โน ปฐมํ มจฺเฉ พนฺธนฺตา สุวณฺณมจฺฉํ พนฺธึสุ, อิทานิ โน ราชา พหุธนํ ทสฺสตี’’ติ. เตปิ โข สหายกา มจฺฉํ นาวาย ปกฺขิปิตฺวา นาวํ อุกฺขิปิตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ อคมํสุ. รญฺญาปิ ตํ ทิสฺวาว ‘‘กึ เอต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘มจฺโฉ, เทวา’’ติ อาหํสุ. ราชา สุวณฺณวณฺณํ มจฺฉํ ทิสฺวา ‘‘สตฺถา เอตสฺส สุวณฺณวณฺณการณํ ชานิสฺสตี’’ติ มจฺฉํ คาหาเปตฺวา ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. มจฺเฉน มุเข วิวฏมตฺเตเยว สกลเชตวนํ อติวิย ทุคฺคนฺธํ อโหสิ. ราชา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, มจฺโฉ สุวณฺณวณฺโณ ชาโต, กสฺมา จสฺส มุขโต ทุคฺคนฺโธ วายตี’’ติ? Vị Kapila cũng vậy, sau khi bị nấu trong địa ngục suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, do quả báo còn sót lại, vào lúc ấy đã sanh làm một con cá có màu vàng, miệng hôi thối trên sông Aciravatī. Rồi một ngày nọ, những người bạn ấy nghĩ: “Chúng ta sẽ bắt cá,” bèn lấy lưới và các dụng cụ khác quăng xuống sông. Khi ấy, con cá đó đã vào trong lưới của họ. Thấy vậy, tất cả dân làng chài đã la lớn lên: “Các con trai của chúng ta lần đầu tiên bắt cá đã bắt được con cá vàng, bây giờ đức vua sẽ ban cho chúng ta nhiều của cải.” Những người bạn ấy cũng đặt con cá lên thuyền, khiêng thuyền và đi đến chỗ đức vua. Đức vua cũng vừa thấy liền hỏi: “Cái gì đây?” Họ thưa: “Tâu thiên tử, là con cá.” Đức vua thấy con cá màu vàng, nghĩ rằng: “Bậc Đạo Sư sẽ biết nguyên nhân màu vàng của nó,” bèn cho người lấy con cá và đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Ngay khi con cá vừa mở miệng, toàn bộ tu viện Jetavana trở nên vô cùng hôi thối. Đức vua hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, tại sao con cá lại có màu vàng? Và tại sao từ miệng nó lại tỏa ra mùi hôi thối?” อยํ, มหาราช, กสฺสปภควโต ปาวจเน กปิโล นาม ภิกฺขุ อโหสิ พหุสฺสุโต มหาปริวาโร ลาภตณฺหาย อภิภูโต อตฺตโน วจนํ อคณฺหนฺตานํ อกฺโกสกปริภาสโก, ตสฺส จ ภควโต สาสนํ โอสกฺกาเปสิ, โส เตน กมฺเมน อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา วิปากาวเสเสน อิทานิ มจฺโฉ หุตฺวา ชาโต. ยํ ปน โส ทีฆรตฺตํ พุทฺธวจนํ วาเจสิ, พุทฺธสฺส จ คุณํ กเถสิ, ตสฺส นิสฺสนฺเทน อิมํ สุวณฺณวณฺณํ ปฏิลภิ. ยํ ภิกฺขูนํ อกฺโกสกปริภาสโก อโหสิ, เตนสฺส มุขโต ทุคฺคนฺโธ วายติ. ‘‘กถาเปมิ นํ, มหาราชา’’ติ? ‘‘กถาเปถ, ภนฺเต’’ติ. อถ นํ สตฺถา ปุจฺฉิ – ‘‘ตฺวํสิ กปิโล’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, อหํ กปิโล’’ติ. ‘‘กุโต อาคโตสี’’ติ? ‘‘อวีจิมหานิรยโต, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เชฏฺฐภาติโก เต สาคโต กุหึ คโต’’ติ? ‘‘ปรินิพฺพุโต, ภนฺเต’’ติ. ‘‘มาตา ปน เต สาธินี กห’’นฺติ? ‘‘มหานิรเย นิพฺพตฺตา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กนิฏฺฐภคินี จ เต ตาปนา กห’’นฺติ? ‘‘มหานิรเย นิพฺพตฺตา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อิทานิ ตฺวํ กหํ คมิสฺสสี’’ติ? ‘‘อวีจิมหานิรยเมว, ภนฺเต’’ติ วตฺวา วิปฺปฏิสาราภิภูโต นาวํ [Pg.330] สีเสน ปหริตฺวา ตาวเทว กาลํ กตฺวา นิรเย นิพฺพตฺติ. มหาชโน สํวิคฺโค อโหสิ โลมหฏฺฐชาโต. “Tâu Đại vương, trong giáo pháp của Đức Thế Tôn Kassapa, người này là một tỳ-khưu tên Kapila, một người đa văn, có đoàn tùy tùng đông đảo, bị lòng tham ái về lợi lộc chi phối, thường mắng nhiếc, chửi rủa những ai không nghe theo lời mình, và đã làm cho giáo pháp của Đức Thế Tôn ấy suy thoái. Do nghiệp đó, ông ta đã sanh vào địa ngục Avīci, và do quả báo còn sót lại, nay đã sanh làm loài cá. Tuy nhiên, do ông ta đã tụng đọc lời Phật dạy trong một thời gian dài và đã nói lên những phẩm hạnh của Đức Phật, nhờ quả báo ấy mà ông ta có được màu vàng này. Do ông ta là người mắng nhiếc, chửi rủa các vị tỳ-khưu, nên từ miệng ông ta tỏa ra mùi hôi thối. Tâu Đại vương, Ta sẽ khiến nó nói chứ?” “Bạch ngài, xin hãy khiến nó nói.” Khi ấy, Bậc Đạo Sư hỏi nó: “Ngươi là Kapila phải không?” “Vâng, bạch ngài, con là Kapila.” “Ngươi từ đâu đến?” “Bạch ngài, từ đại địa ngục Avīci.” “Anh trai của ngươi, Sāgata, đã đi đâu?” “Bạch ngài, đã nhập Niết-bàn.” “Còn mẹ của ngươi, Sādhinī, ở đâu?” “Bạch ngài, đã sanh trong đại địa ngục.” “Và em gái của ngươi, Tāpanā, ở đâu?” “Bạch ngài, đã sanh trong đại địa ngục.” “Bây giờ ngươi sẽ đi đâu?” Sau khi nói: “Bạch ngài, chính là đến đại địa ngục Avīci,” nó bị sự hối hận xâm chiếm, đập đầu vào thuyền, chết ngay lúc đó và sanh vào địa ngục. Đại chúng đã xúc động, lông tóc dựng đứng. อถ ภควา ตสฺมึ ขเณ สนฺนิปติตาย ปริสาย จิตฺตาจารํ โอโลเกตฺวา ตงฺขณานุรูปํ ธมฺมํ เทเสตุํ ‘‘ธมฺมจริยํ พฺรหฺมจริยํ, เอตทาหุ วสุตฺตม’’นฺติ สุตฺตนิปาเต (สุ. นิ. ๒๗๖) กปิลสุตฺตํ กเถตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Khi ấy, Đức Thế Tôn, vào khoảnh khắc đó, sau khi quán xét tâm hành của hội chúng đã tụ tập, để thuyết một bài pháp phù hợp với khoảnh khắc đó, Ngài đã giảng kinh Kapila trong Kinh Tập (Sutta Nipāta) bắt đầu bằng câu: “Hành trì Chánh pháp, hành trì phạm hạnh, điều đó được gọi là tài sản tối thượng,” rồi nói lên những kệ này: ๓๓๔. 334. ‘‘มนุชสฺส ปมตฺตจาริโน, ตณฺหา วฑฺฒติ มาลุวา วิย; โส ปฺลวตี หุรา หุรํ, ผลมิจฺฉํว วนสฺมิ วานโร. “Đối với người sống phóng dật, ái dục tăng trưởng như dây leo māluvā. Người ấy nhảy từ đời này sang đời khác, như con khỉ trong rừng mong muốn trái cây.” ๓๓๕. 335. ‘‘ยํ เอสา สหเต ชมฺมี, ตณฺหา โลเก วิสตฺติกา; โสกา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ, อภิวฏฺฐํว พีรณํ. “Người nào trên đời bị ái dục thấp hèn, bám víu này chế ngự, sầu muộn của người ấy tăng trưởng mạnh mẽ, như cỏ bīraṇa mọc tốt tươi khi mưa xuống.” ๓๓๖. 336. ‘‘โย เจตํ สหเต ชมฺมึ, ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ; โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ, อุทพินฺทุว โปกฺขรา. “Còn người nào trên đời chế ngự được ái dục thấp hèn, khó vượt qua này, sầu muộn từ người ấy rơi rụng đi, như giọt nước từ lá sen.” ๓๓๗. 337. ‘‘ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา; ตณฺหาย มูลํ ขณถ, อุสีรตฺโถว พีรณํ; มา โว นฬํว โสโตว, มาโร ภญฺชิ ปุนปฺปุน’’นฺติ. “Vì thế, Ta nói với các ngươi, mong các ngươi được an lành, tất cả những ai đã tụ tập ở đây: Hãy đào tận gốc rễ của ái dục, như người cần rễ hương bài đào cỏ bīraṇa. Chớ để Ma vương bẻ gãy các ngươi lần này lần khác, như dòng nước bẻ gãy cây sậy.” ตตฺถ ปมตฺตจาริโนติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน ปมาเทน ปมตฺตจาริสฺส ปุคฺคลสฺส เนว ฌานํ น วิปสฺสนา น มคฺคผลานิ วฑฺฒนฺติ. ยถา ปน รุกฺขํ สํสิพฺพนฺตี ปริโยนนฺธนฺตี ตสฺส วินาสาย มาลุวาลตา วฑฺฒติ, เอวมสฺส ฉ ทฺวารานิ นิสฺสาย ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนโต ตณฺหา วฑฺฒตีติ อตฺโถ. โส ปฺลวตี หุรา หุรนฺติ โส ตณฺหาวสิโก ปุคฺคโล ภเว ภเว อุปฺลวติ ธาวติ. ยถา กึ วิยาติ? ผลมิจฺฉํว วนสฺมิ วานโร, ยถา รุกฺขผลํ อิจฺฉนฺโต วานโร วนสฺมึ ธาวติ, ตสฺส ตสฺส รุกฺขสฺส สาขํ คณฺหาติ, ตํ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ, ตมฺปิ มุญฺจิตฺวา อญฺญํ คณฺหาติ, ‘‘สาขํ อลภิตฺวา สนฺนิสินฺโน’’ติ วตฺตพฺพตํ นาปชฺชติ, เอวเมว ตณฺหาวสิโก ปุคฺคโล หุรา หุรํ ธาวนฺโต ‘‘อารมฺมณํ อลภิตฺวา ตณฺหาย อปวตฺตํ ปตฺโต’’ติ วตฺตพฺพตํ นาปชฺชติ. Ở đây, người có hạnh buông lung (pamattacārino): Đối với người có hạnh buông lung do sự buông lung có đặc tính là thất niệm, cả thiền, cả tuệ, cả đạo và quả đều không tăng trưởng. Giống như dây leo māluvā tăng trưởng để làm cho cây bị nó quấn quanh, bao phủ bị hủy hoại, cũng vậy, đối với người ấy, ái dục tăng trưởng do sanh khởi nhiều lần nương vào sáu căn, đây là ý nghĩa. Vị ấy nhảy từ đời này sang đời khác (so plavatī hurā huraṃ): Vị ấy là người bị ái dục chi phối, nhảy qua, chạy đi trong các kiếp sống. Giống như gì vậy? Giống như con khỉ trong rừng muốn ăn trái cây (phalamicchaṃva vanasmi vānaro), giống như con khỉ muốn ăn trái cây trong rừng chạy đi, nó nắm lấy cành của cây này cây kia, buông cành ấy ra, nó nắm lấy cành khác, buông cả cành ấy ra, nó nắm lấy cành khác, nó không đạt đến tình trạng được nói là: “Đã ngồi yên vì không lấy được cành cây,” cũng vậy, người bị ái dục chi phối, trong khi chạy từ đời này sang đời khác, không đạt đến tình trạng được nói là: “Đã đến chỗ không còn ái dục vì không có được đối tượng.” ยนฺติ [Pg.331] ยํ ปุคฺคลํ เอสา ลามกภาเวน ชมฺมี วิสาหารตาย วิสปุปฺผตาย วิสผลตาย วิสปริโภคตาย รูปาทีสุ วิสตฺตตาย อาสตฺตตาย วิสตฺติกาติ สงฺขฺยํ คตา ฉทฺวาริกตณฺหา อภิภวติ. ยถา นาม วสฺสาเน ปุนปฺปุนํ วสฺสนฺเตน เทเวน อภิวฏฺฐํ พีรณติณํ วฑฺฒติ, เอวํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส อนฺโต วฏฺฏมูลกา โสกา อภิวฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ. Người nào (yaṃ): Người nào mà ái dục nơi sáu căn này, được gọi là visattikā do dính mắc, quyến luyến vào các cảnh sắc v.v..., do có hoa độc, do có quả độc, do có sự thọ dụng độc, do bản chất thấp hèn (jammī), chế ngự được. Giống như cỏ bīraṇa được mưa làm cho mọc lên do trời mưa nhiều lần trong mùa mưa, cũng vậy, các sầu muộn có gốc rễ trong vòng luân hồi tăng trưởng bên trong người ấy, đây là ý nghĩa. ทุรจฺจยนฺติ โย ปน ปุคฺคโล เอวํ วุตฺตปฺปการํ อติกฺกมิตุํ ปชหิตุํ ทุกฺกรตาย ทุรจฺจยํ ตณฺหํ สหติ อภิภวติ, ตมฺหา ปุคฺคลา วฏฺฏมูลกา โสกา ปปตนฺติ. ยถา นาม โปกฺขเร ปทุมปตฺเต ปติตํ อุทกพินฺทุ น ปติฏฺฐาติ, เอวํ น ปติฏฺฐหนฺตีติ อตฺโถ. Khó vượt qua (duraccayaṃ): Vị nào chế ngự, khắc phục được ái dục khó vượt qua do khó khăn trong việc vượt qua, từ bỏ, theo như cách đã được nói đến, từ người ấy các sầu muộn có gốc rễ trong vòng luân hồi rơi rụng đi. Giống như giọt nước rơi trên lá sen trong hồ sen không đọng lại, cũng vậy, chúng không đọng lại, đây là ý nghĩa. ตํ โว วทามีติ เตน การเณน อหํ ตุมฺเห วทามิ. ภทฺทํ โวติ ภทฺทํ ตุมฺหากํ โหตุ, มา อหํ กปิโล วิย วินาสํ ปาปุณถาติ อตฺโถ. มูลนฺติ อิมิสฺสา ฉทฺวาริกตณฺหาย อรหตฺตมคฺคญาเณน มูลํ ขณถ. กึ วิยาติ? อุสีรตฺโถว พีรณํ, ยถา อุสีเรน อตฺถิโก ปุริโส มหนฺเตน กุทาเลน พีรณํ ขณติ, เอวมสฺสา มูลํ ขณถาติ อตฺโถ. มา โว นฬํว โสโตว, มาโร ภญฺชิ ปุนปฺปุนนฺติ มา ตุมฺเห นทีโสเต ชาตํ นฬํ มหาเวเคน อาคโต นทีโสโต วิย กิเลสมาโร มรณมาโร เทวปุตฺตมาโร จ ปุนปฺปุนํ ภญฺชตูติ อตฺโถ. Ta nói với các ngươi điều ấy (taṃ vo vadāmi): Do lý do ấy, Ta nói với các ngươi. Mong các ngươi được an lành (bhaddaṃ vo): Mong các ngươi được an lành, mong rằng các ngươi không bị hủy hoại như ta là Kapila, đây là ý nghĩa. Gốc rễ (mūlaṃ): Các ngươi hãy đào gốc rễ của ái dục nơi sáu căn này bằng trí tuệ của đạo A-la-hán. Giống như gì vậy? Giống như người cần rễ hương bài đào cỏ hương bài (usīratthova bīraṇaṃ), giống như người cần rễ hương bài dùng cuốc lớn đào cỏ hương bài, cũng vậy, các ngươi hãy đào gốc rễ của nó, đây là ý nghĩa. Mong rằng ma vương đừng hại các ngươi nhiều lần, như dòng nước đối với cây sậy (mā vo naḷaṃva sotova, māro bhañji punappunaṃ): Mong rằng ma phiền não, ma chết, và ma thiên tử đừng hại các ngươi nhiều lần, giống như dòng nước đến với tốc độ lớn đối với cây sậy mọc trong dòng sông, đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน ปญฺจสตาปิ เกวฏฺฏปุตฺตา สํเวคํ อาปชฺชิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ ปตฺถยมานา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา น จิรสฺเสว ทุกฺขสฺสนฺตํ กตฺวา สตฺถารา สทฺธึ อาเนญฺชวิหารสมาปตฺติธมฺมปริโภเคน เอกปริโภคา อเหสุนฺติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, năm trăm người con của các ngư phủ đã sanh lòng kinh cảm, trong khi mong muốn thực hiện sự chấm dứt khổ đau, đã xuất gia ở nơi đức Thế Tôn, không bao lâu đã thực hiện sự chấm dứt khổ đau, đã trở thành những vị có cùng sự chứng đắc với đức Thế Tôn qua sự chứng đắc pháp thiền định an tịnh bất động. กปิลมจฺฉวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện thứ nhất về con cá Kapila. ๒. สูกรโปติกาวตฺถุ 2. Câu chuyện về con heo nái nhỏ ยถาปิ มูเลติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต คูถสูกรโปติกํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này bắt đầu bằng Yathāpi mūle đã được đức Thế Tôn thuyết giảng trong khi đang trú ngụ ở Veḷuvana, đề cập đến con heo nái nhỏ ăn phân. เอกสฺมึ [Pg.332] กิร สมเย สตฺถา ราชคหํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต เอกํ สูกรโปติกํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. ตสฺส สิตํ กโรนฺตสฺส มุขวิวรนิคฺคตํ ทนฺโตภาสมณฺฑลํ ทิสฺวา อานนฺทตฺเถโร ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ สิตการณํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ปสฺสเสตํ, อานนฺท, สูกรโปติก’’นฺติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. เอสา กกุสนฺธสฺส ภควโต สาสเน เอกาย อาสนสาลาย สามนฺตา กุกฺกุฏี อโหสิ. สา เอกสฺส โยคาวจรสฺส วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ สชฺฌายนฺตสฺส ธมฺมโฆสํ สุตฺวา ตโต จุตา ราชกุเล นิพฺพตฺติตฺวา อุพฺพรี นาม ราชธีตา อโหสิ. สา อปรภาเค สรีรวลญฺชฏฺฐานํ ปวิฏฺฐา ปุฬวกราสึ ทิสฺวา ตตฺถ ปุฬวกสญฺญํ อุปฺปาเทตฺวา ปฐมํ ฌานํ ปฏิลภิ. สา ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺติ. ตโต จวิตฺวา ปุน คติวเสน อาลุลมานา อิทานิ สูกรโยนิยํ นิพฺพตฺติ, อิทํ การณํ ทิสฺวา มยา สิตํ ปาตุกตนฺติ. ตํ สุตฺวา อานนฺทตฺเถรปฺปมุขา ภิกฺขู มหนฺตํ สํเวคํ ปฏิลภึสุ. สตฺถา เตสํ สํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ภวตณฺหาย อาทีนวํ ปกาเสนฺโต อนฺตรวีถิยํ ฐิตโกว อิมา คาถา อภาสิ – Tương truyền, vào một thời, trong khi đang đi vào thành Rājagaha để khất thực, đức Thế Tôn đã mỉm cười sau khi nhìn thấy một con heo nái nhỏ. Sau khi nhìn thấy vầng hào quang của răng phát ra từ miệng được mở ra của ngài đang mỉm cười, trưởng lão Ānanda đã hỏi về lý do mỉm cười rằng: “Bạch ngài, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do của việc mỉm cười?” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị ấy rằng: “Này Ānanda, ông có thấy con heo nái nhỏ này không?” – “Dạ, bạch ngài.” – “Con heo này đã là một con gà mái ở gần một ngôi nhà nghỉ trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kakusandha. Sau khi nghe được âm thanh chánh pháp của một vị hành giả đang tụng đọc đề mục thiền tuệ, nó đã mạng chung từ nơi ấy, đã sanh vào dòng dõi hoàng gia, và đã là một công chúa tên là Ubbarī. Về sau, trong khi đi vào nhà vệ sinh, cô ấy đã nhìn thấy một đống dòi và đã làm sanh khởi tưởng về dòi ở nơi ấy, đã đắc được thiền thứ nhất. Sau khi sống trọn tuổi thọ ở nơi ấy, cô ấy đã mạng chung từ nơi ấy và đã sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi mạng chung từ nơi ấy, một lần nữa do năng lực của sanh thú, nó đã bị trôi lăn và hiện nay đã sanh vào loài heo. Sau khi thấy được lý do này, Ta đã mỉm cười.” Sau khi nghe điều ấy, các vị tỳ khưu đứng đầu là trưởng lão Ānanda đã đạt được sự kinh cảm mãnh liệt. Đức Thế Tôn, sau khi làm sanh khởi sự kinh cảm cho các vị ấy, trong khi trình bày về sự nguy hại của ái dục trong các kiếp sống, đã đứng ngay ở giữa đường và nói lên các câu kệ này – ๓๓๘. 338. ‘‘ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห,ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ; เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต,นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ. “Ví như cây có gốc rễ, không hư hại và vững chắc, dầu bị đốn vẫn mọc lại. Cũng vậy, nếu khuynh hướng tiềm ẩn của ái dục chưa được nhổ lên, khổ đau này vẫn sanh khởi nhiều lần.” ๓๓๙. 339. ‘‘ยสฺส ฉตฺตึสติ โสตา, มนาปสวนา ภุสา; มหาวหนฺติ ทุทฺทิฏฺฐึ, สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา. “Đối với người có ba mươi sáu dòng ái dục chảy mạnh đến các cảnh khả ý, các tư duy dựa vào tham ái, là dòng nước lớn, cuốn trôi người có tà kiến ấy.” ๓๔๐. 340. ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, ลตา อุปฺปชฺช ติฏฺฐติ; ตญฺจ ทิสฺวา ลตํ ชาตํ, มูลํ ปญฺญาย ฉินฺทถ. “Các dòng ái dục chảy đi khắp nơi, dây leo ái dục sanh lên và đứng lại. Sau khi thấy dây leo ấy đã sanh, các ngươi hãy cắt đứt gốc rễ bằng trí tuệ.” ๓๔๑. 341. ‘‘สริตานิ สิเนหิตานิ จ,โสมนสฺสานิ โหนฺติ ชนฺตุโน; เต สาตสิตา สุเขสิโน,เต เว ชาติชรูปคา นรา. “Đối với chúng sanh, có những hỷ lạc trôi chảy và dính mắc. Những người ấy nương tựa vào sự vui thích, tìm cầu hạnh phúc; những người ấy thật sự phải chịu sanh và già.” ๓๔๒. 342. ‘‘ตสิณาย [Pg.333] ปุรกฺขตา ปชา,ปริสปฺปนฺติ สโสว พนฺธิโต; สํโยชนสงฺคสตฺตกา,ทุกฺขมุเปนฺติ ปุนปฺปุนํ จิราย. “Chúng sanh bị ái dục dẫn đầu, chạy nhảy lung tung như con thỏ bị trói buộc. Bị dính mắc vào kiết sử và tham ái, họ đi đến khổ đau nhiều lần trong thời gian dài.” ๓๔๓. 343. ‘‘ตสิณาย ปุรกฺขตา ปชา,ปริสปฺปนฺติ สโสว พนฺธิโต; ตสฺมา ตสิณํ วิโนทเย,อากงฺขนฺต วิราคมตฺตโน’’ติ. “Chúng sanh bị ái dục dẫn đầu, chạy nhảy lung tung như con thỏ bị trói buộc. Do đó, vị tỳ khưu mong cầu sự ly tham cho mình nên loại bỏ ái dục.” ตตฺถ มูเลติ ยสฺส รุกฺขสฺส จตูสุ ทิสาสุ จตุธา เหฏฺฐา จ อุชุกเมว คเต ปญฺจวิธมูเล เฉทนผาลนปาจนวิชฺฌนาทีนํ เกนจิ อุปทฺทเวน อนุปทฺทเว ถิรปตฺตตาย ทฬฺเห โส รุกฺโข อุปริจฺฉินฺโนปิ สาขานํ วเสน ปุนเทว รูหติ, เอวเมว ฉทฺวาริกาย ตณฺหาย อนุสเย อรหตฺตมคฺคญาเณน อนุหเต อสมุจฺฉินฺเน ตสฺมึ ตสฺมึ ภเว ชาติอาทิเภทํ อิทํ ทุกฺขํ ปุนปฺปุนํ นิพฺพตฺตติเยวาติ อตฺโถ. Ở đây, ‘mūle’ (còn gốc rễ) có nghĩa là: Đối với cây nào có năm loại rễ — bốn loại đi theo bốn hướng và một loại đi thẳng xuống dưới — không bị tai họa nào như chặt, chẻ, đốt, đâm, v.v., và đã trở nên vững chắc, thì cây ấy dù bị chặt ở phần trên, vẫn mọc lại nhờ vào các cành nhánh. Cũng vậy, khi tùy miên ái dục ở sáu căn môn chưa bị diệt trừ, chưa bị nhổ sạch bởi trí tuệ của đạo quả A-la-hán, thì trong mỗi kiếp sống, cái khổ này, bao gồm sanh, v.v., chắc chắn sẽ khởi sanh lặp đi lặp lại. Đây là ý nghĩa. ยสฺสาติ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘อิติ อชฺฌตฺติกสฺสูปาทาย อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺสูปาทาย อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานี’’ติ อิเมสํ ตณฺหาวิจริตานํ วเสน ฉตฺตึสติยา โสเตหิ สมนฺนาคตา มนาเปสุ รูปาทีสุ อาสวติ ปวตฺตตีติ มนาปสวนา ตณฺหา ภุสา พลวตี โหติ, ตํ ปุคฺคลํ วิปนฺนญาณตาย ทุทฺทิฏฺฐึ ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนโต มหนฺตภาเวน มหา หุตฺวา ฌานํ วา วิปสฺสนํ วา อนิสฺสาย ราคนิสฺสิตา สงฺกปฺปา วหนฺตีติ อตฺโถ. ‘Yassa’ có nghĩa là: Đối với người nào, ái dục được gọi là ‘manāpasavanā’ (chảy đến các cảnh khả ái) — vì nó chảy đến, tức là diễn tiến, trong các cảnh khả ái như sắc, v.v. — và được trang bị ba mươi sáu dòng chảy, theo cách phân tích ‘mười tám hành vi của ái dục dựa vào nội xứ... mười tám hành vi của ái dục dựa vào ngoại xứ’, trở nên ‘bhusā’ tức là mạnh mẽ; thì người ấy, do có trí tuệ hư hoại nên được gọi là ‘duddiṭṭhiṃ’ (người có tà kiến), sẽ bị các tư duy (‘saṅkappā’) nương tựa vào tham ái, không nương tựa vào thiền định hay minh sát, và trở nên ‘mahā’ (lớn lao) do sanh khởi lặp đi lặp lại, cuốn trôi đi. Đây là ý nghĩa. สวนฺติ สพฺพธิ โสตาติ อิเม ตณฺหาโสตา จกฺขุทฺวาราทีนํ วเสน สพฺเพสุ รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ สวนโต, สพฺพาปิ รูปตณฺหา…เป… ธมฺมตณฺหาติ สพฺพภเวสุ วา สวนโต สพฺพธิ สวนฺติ นาม. ลตาติ ปลิเวฐนฏฺเฐน สํสิพฺพนฏฺเฐน จ ลตา วิยาติ ลตา. อุปฺปชฺช ติฏฺฐตีติ ฉหิ ทฺวาเรหิ อุปฺปชฺชิตฺวา รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ ติฏฺฐติ. ตญฺจ ทิสฺวาติ ตํ ปน ตณฺหาลตํ ‘‘เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี’’ติ ชาตฏฺฐานวเสน ทิสฺวา. ปญฺญายาติ สตฺเถน วเน ชาตํ ลตํ วิย มคฺคปญฺญาย มูเล ฉินฺทถาติ อตฺโถ. ‘Savanti sabbadhi sotā’ (Các dòng chảy khắp nơi): Các dòng ái dục này được gọi là chảy khắp nơi (‘sabbadhi savanti’) vì chúng chảy đến tất cả các đối tượng như sắc, v.v., thông qua các cửa như mắt, v.v., hoặc vì chúng chảy trong tất cả các cõi hữu, từ ái đối với sắc... cho đến ái đối với pháp. ‘Latā’ (dây leo): Giống như dây leo (‘latā viya’) vì có tính chất quấn quanh và ràng buộc, nên được gọi là ‘latā’. ‘Uppajja tiṭṭhati’ (sanh khởi rồi đứng vững): Nó sanh khởi từ sáu cửa và đứng vững trong các đối tượng như sắc, v.v. ‘Tañca disvā’ (thấy dây leo ấy): Thấy dây leo ái dục ấy bằng cách nhận biết nơi nó sanh khởi, rằng ‘ái dục sanh khởi chính tại nơi này’. ‘Paññāya’ (bằng trí tuệ): Hãy chặt đứt gốc rễ bằng trí tuệ của đạo quả, giống như dùng dao chặt đứt dây leo mọc trong rừng. Đây là ý nghĩa. สริตานีติ [Pg.334] อนุสฏานิ ปยาตานิ. สิเนหิตานีติ จีวราทีสุ ปวตฺตสิเนหวเสน สิเนหิตานิ จ, ตณฺหาสิเนหมกฺขิตานีติ อตฺโถ. โสมนสฺสานีติ ตณฺหาวสิกสฺส ชนฺตุโน เอวรูปานิ โสมนสฺสานิ ภวนฺติ. เต สาตสิตาติ เต ตณฺหาวสิกา ปุคฺคลา สาตนิสฺสิตา สุขนิสฺสิตา จ หุตฺวา สุเขสิโน สุขปริเยสิโน ภวนฺติ. เต เวติ เย เอวรูปา นรา, เต ชาติชราพฺยาธิมรณานิ อุปคจฺฉนฺติเยวาติ ชาติชรูปคา นาม โหนฺติ. ปชาติ อิเม สตฺตา ตาสกรเณน ตสิณาติ สงฺขฺยํ คตาย ตณฺหาย ปุรกฺขตา ปริวาริตา หุตฺวา. ‘Saritāni’ có nghĩa là đã tuôn chảy, đã trôi đi. ‘Sinehitāni’ có nghĩa là được thấm nhuần, tức là được bôi trét bởi chất dính của ái dục, do sự luyến ái diễn tiến trong các vật dụng như y, v.v. ‘Somanassāni’ (những hỷ lạc): Đối với chúng sanh bị ái dục chi phối, những hỷ lạc như vậy sanh khởi. ‘Te sātasitā’ (họ nương tựa vào sự vui thích): Những người bị ái dục chi phối ấy, sau khi nương tựa vào sự vui thích và lạc thú, trở thành ‘sukhesino’, tức là những người tìm cầu hạnh phúc. ‘Te ve’ (chính những người ấy): Những người như vậy được gọi là ‘jātijarūpagā’ vì họ chắc chắn đi đến sanh, già, bệnh, chết. ‘Pajā’ (chúng sanh): Những chúng sanh này, bị bao quanh, bị vây bọc bởi ái dục, được gọi là ‘tasiṇā’ vì nó tạo ra sự run sợ (tāsa). พนฺธิโตติ ลุทฺเทน อรญฺเญ พทฺโธ สโส วิย ปริสปฺปนฺติ ภายนฺติ. สํโยชนสงฺคสตฺตกาติ ทสวิเธน สํโยชนสงฺเคน เจว สตฺตวิเธน ราคสงฺคาทินา จ สตฺตา พทฺธา ตสฺมึ วา ลคฺคา หุตฺวา. จิรายาติ จิรํ ทีฆมทฺธานํ ปุนปฺปุนํ ชาติอาทิกํ ทุกฺขํ อุปคจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา ตสิณาย ปุรกฺขตา ปลิเวฐิตา สตฺตา, ตสฺมา อตฺตโน วิราคํ ราคาทิวิคมํ นิพฺพานํ ปตฺเถนฺโต อากงฺกมาโน ภิกฺขุ อรหตฺตมคฺเคเนตํ ตสิณํ วิโนทเย ปนุทิตฺวา นีหริตฺวา ฉฑฺเฑยฺยาติ อตฺโถ. ‘Bandhito’ (bị trói buộc): Họ run sợ, hoảng sợ như con thỏ bị người thợ săn trói buộc trong rừng. ‘Saṃyojanasaṅgasattakā’ (bị dính mắc vào kiết sử và chấp trước): Bị trói buộc bởi mười loại kiết sử và bảy loại chấp trước như tham, v.v., hoặc bị dính mắc vào đó. ‘Cirāya’ (lâu dài): Có nghĩa là họ đi đến khổ đau như sanh, v.v., lặp đi lặp lại trong một thời gian dài. ‘Tasmā’ (do đó): Bởi vì chúng sanh bị ái dục dẫn dắt, bị quấn quanh, do đó, vị Tỳ-khưu mong cầu, ao ước Niết-bàn cho chính mình, là nơi không còn tham ái, v.v., nên loại bỏ, xua tan, nhổ bỏ, và từ bỏ ái dục ấy bằng đạo quả A-la-hán. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu, v.v. สาปิ โข สูกรโปติกา ตโต จวิตฺวา สุวณฺณภูมิยํ ราชกุเล นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา พาราณสิยํ, ตโต จุตา สุปฺปารกปฏฺฏเน อสฺสวาณิชเคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา กาวีรปฏฺฏเน นาวิกสฺส เคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา อนุราธปุเร อิสฺสรกุลเคเห นิพฺพตฺติ, ตโต จุตา ตสฺเสว ทกฺขิณทิสาย โภกฺกนฺตคาเม สุมนสฺส นาม กุฏุมฺพิกสฺส ธีตา นาเมน สุมนา เอว หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถสฺสา ปิตา ตสฺมึ คาเม ฉฑฺฑิเต ทีฆวาปิรฏฺฐํ คนฺตฺวา มหามุนิคาเม นาม วสิ. ตตฺถ นํ ทุฏฺฐคามณิรญฺโญ อมจฺโจ ลกุณฺฑกอติมฺพโร นาม เกนจิเทว กรณีเยน คโต ทิสฺวา มหนฺตํ มงฺคลํ กตฺวา อาทาย มหาปุณฺณคามํ คโต. อถ นํ โกฏิปพฺพตมหาวิหารวาสี มหาอนุรุทฺธตฺเถโร นาม ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา ตสฺสา เคหทฺวาเร ฐิโต ทิสฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ กเถสิ, ‘‘อาวุโส, สูกรโปติกา นาม ลกุณฺฑกอติมฺพรมหามตฺตสฺส ภริยภาวํ ปตฺตา, อโห อจฺฉริย’’นฺติ. สา ตํ กถํ สุตฺวา อตีตภเว [Pg.335] อุคฺฆาเฏตฺวา ชาติสฺสรญาณํ ปฏิลภิ. ตงฺขณญฺเญว อุปฺปนฺนสํเวคา สามิกํ ยาจิตฺวา มหนฺเตน อิสฺสริเยน ปญฺจพลกตฺเถรีนํ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ติสฺสมหาวิหาเร มหาสติปฏฺฐานสุตฺตกถํ สุตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. ปจฺฉา ทมิฬมทฺทเน กเต ญาตีนํ วสนฏฺฐานํ โภกฺกนฺตคามเมว คนฺตฺวา ตตฺถ วสนฺตี กลฺลมหาวิหาเร อาสีวิโสปมสุตฺตนฺตํ สุตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. Con heo con cái ấy, sau khi chết từ kiếp đó, đã tái sanh vào hoàng tộc ở Suvaṇṇabhūmi. Chết từ đó, nó sanh ở Bārāṇasī. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một người buôn ngựa ở cảng Suppāraka. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một thuyền trưởng ở cảng Kāvīra. Chết từ đó, nó tái sanh trong nhà của một gia đình quyền quý ở Anurādhapura. Chết từ đó, nó tái sanh làm con gái của một gia chủ tên là Sumana ở làng Bhokkantagāma, phía nam của thành phố ấy, và cũng có tên là Sumanā. Sau đó, khi ngôi làng ấy bị bỏ hoang, cha của cô đã đi đến xứ Dīghavāpi và sống ở một ngôi làng tên là Mahāmunigāma. Tại đó, một vị đại thần của vua Duṭṭhagāmaṇi tên là Lakuṇḍaka Atimbara, khi đi đến đó vì một công việc nào đó, đã trông thấy cô. Ông đã tổ chức một hôn lễ trọng thể, cưới cô và đưa về làng Mahāpuṇṇa. Bấy giờ, Trưởng lão Mahā Anuruddha, người sống tại tu viện Koṭipabbata Mahāvihāra, trong khi đi khất thực ở đó, đã đứng ở cửa nhà cô và trông thấy cô. Ngài nói với các vị Tỳ-khưu: ‘Này chư hiền, một con heo con cái đã trở thành vợ của đại thần Lakuṇḍaka Atimbara, thật là kỳ diệu!’ Khi nghe những lời ấy, cô đã nhớ lại các kiếp quá khứ và chứng được túc mạng minh. Ngay lúc đó, lòng cô khởi lên sự xảm động, cô xin phép chồng, với đoàn tùy tùng đông đảo, xuất gia với các vị Trưởng lão ni Pañcabala. Tại tu viện Tissa Mahāvihāra, sau khi nghe bài giảng về Đại Kinh Tứ Niệm Xứ (Mahāsatipaṭṭhānasutta), cô đã đắc quả Nhập Lưu. Về sau, khi người Damiḷa bị dẹp yên, cô trở về chính làng Bhokkantagāma, nơi ở của bà con, và trong khi sống ở đó, tại tu viện Kalla Mahāvihāra, cô đã nghe bài giảng về Kinh Ví Dụ Con Rắn Độc (Āsīvisopamasutta) và chứng đắc quả A-la-hán. สา ปรินิพฺพานทิวเส ภิกฺขุภิกฺขุนีหิ ปุจฺฉิตา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส สพฺพํ อิมํ ปวตฺตึ นิรนฺตรํ กเถตฺวา สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ มณฺฑลารามวาสินา ธมฺมปทภาณกมหาติสฺสตฺเถเรน สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา ‘‘อหํ ปุพฺเพ มนุสฺสโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุตา กุกฺกุฏี หุตฺวา ตตฺถ เสนสฺส สนฺติกา สีสจฺเฉทํ ปตฺวา ราชคเห นิพฺพตฺตา, ปริพฺพาชิกาสุ ปพฺพชิตฺวา ปฐมชฺฌานภูมิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จุตา เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺตา นจิรสฺเสว จวิตฺวา สูกรโยนึ คนฺตฺวา ตโต จุตา สุวณฺณภูมึ, ตโต จุตา พาราณสึ, ตโต จุตา สุปฺปารกปฏฺฏนํ, ตโต จุตา กาวีรปฏฺฏนํ, ตโต จุตา อนุราธปุรํ, ตโต จุตา โภกฺกนฺตคาม’’นฺติ เอวํ สมวิสเม เตรส อตฺตภาเว ปตฺวา ‘‘อิทานิ อุกฺกณฺฐิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา, สพฺเพปิ อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ วตฺวา จตสฺโส ปริสา สํเวเชตฺวา ปรินิพฺพายีติ. Vào ngày vị ni A-la-hán ấy nhập diệt, khi được các tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni hỏi, ngài đã kể lại không gián đoạn toàn bộ câu chuyện này cho chúng tỳ-khưu-ni nghe, rồi giữa chúng tỳ-khưu đã vân tập, sau khi hội ý cùng với trưởng lão Đại Tissa, vị thường trú tại tu viện Maṇḍalārāma và là người tụng đọc Pháp Cú, ngài nói: 'Trước kia, tôi sau khi sanh vào loài người, từ đó mệnh chung, đã trở thành một con gà mái, ở đó bị diều hâu mổ đứt đầu, rồi sanh ra ở thành Rājagaha. Tôi đã xuất gia với các nữ du sĩ, sanh vào cõi Sơ thiền, từ đó mệnh chung, sanh vào gia đình trưởng giả, không bao lâu lại mệnh chung, đi vào loài heo, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Suvaṇṇabhūmi, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Bārāṇasī, từ đó mệnh chung, (sanh) ở bến cảng Suppāraka, từ đó mệnh chung, (sanh) ở bến cảng Kāvīra, từ đó mệnh chung, (sanh) ở Anurādhapura, từ đó mệnh chung, (sanh) ở làng Bhokkanta.' Như vậy, sau khi trải qua mười ba thân phận lúc bằng phẳng, lúc gồ ghề, ngài nói: 'Nay tôi đã nhàm chán, xuất gia và đắc quả A-la-hán. Tất cả quý vị hãy nỗ lực với sự không dể duôi.' Nói xong, ngài làm cho bốn chúng sanh khởi lòng cảm động rồi nhập diệt. สูกรโปติกาวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện thứ hai về con heo con. ๓. วิพฺภนฺตภิกฺขุวตฺถุ 3. Câu chuyện về vị tỳ-khưu hoàn tục โย นิพฺพนโถติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ วิพฺภนฺตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Yo nibbanatho', được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại Trúc Lâm, liên quan đến một vị tỳ-khưu đã hoàn tục. เอโก กิร มหากสฺสปตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก หุตฺวา จตฺตาริ ฌานานิ อุปฺปาเทตฺวาปิ อตฺตโน มาตุลสฺส สุวณฺณการสฺส เคเห วิสภาคารมฺมณํ ทิสฺวา ตตฺถ ปฏิพทฺธจิตฺโต วิพฺภมิ. อถ นํ มนุสฺสา อลสภาเวน กมฺมํ กาตุํ อนิจฺฉนฺตํ เคหา นีหรึสุ. โส ปาปมิตฺตสํสคฺเคน โจรกมฺเมน ชีวิกํ กปฺเปนฺโต วิจริ. อถ นํ เอกทิวสํ คเหตฺวา [Pg.336] ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา จตุกฺเก จตุกฺเก กสาหิ ตาเฬนฺตา อาฆาตนํ นยึสุ. เถโร ปิณฺฑาย จริตุํ ปวิสนฺโต ตํ ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นีหริยมานํ ทิสฺวา พนฺธนํ สิถิลํ กาเรตฺวา ‘‘ปุพฺเพ ตยา ปริจิตกมฺมฏฺฐานํ ปุน อาวชฺเชหี’’ติ อาห. โส เตน โอวาเทน สตุปฺปาทํ ลภิตฺวา ปุน จตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตสิ. อถ นํ ‘‘อาฆาตนํ เนตฺวา ฆาเตสฺสามา’’ติ สูเล อุตฺตาเสสุํ. โส น ภายติ น สนฺตสติ. อถสฺส ตสฺมึ ตสฺมึ ทิสาภาเค ฐิตา มนุสฺสา อสิสตฺติโตมราทีนิ อาวุธานิ อุกฺขิปิตฺวาปิ ตํ อสนฺตสนฺตเมว ทิสฺวา ‘‘ปสฺสถ, โภ, อิมํ ปุริสํ, อเนกสตานญฺหิ อาวุธหตฺถานํ ปุริสานํ มชฺเฌ เนว ฉมฺภติ น เวธติ, อโห อจฺฉริย’’นฺติ อจฺฉริยพฺภุตชาตา มหานาทํ นทิตฺวา รญฺโญ ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. ราชา ตํ การณํ สุตฺวา ‘‘วิสฺสชฺเชถ น’’นฺติ อาห. สตฺถุ สนฺติกมฺปิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรจยึสุ. สตฺถา โอภาสํ ผริตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Tương truyền, một vị đồng trú với trưởng lão Đại Ca-diếp, sau khi đã chứng đắc bốn bậc thiền, lại trông thấy một đối tượng không tương hợp tại nhà người cậu ruột làm thợ vàng, tâm bị trói buộc vào đó nên đã hoàn tục. Sau đó, vì lười biếng không muốn làm việc, ông bị người nhà đuổi ra khỏi nhà. Do giao du với bạn xấu, ông sống bằng nghề trộm cắp. Rồi một hôm, ông bị bắt, bị trói giật cánh khuỷu, bị đánh bằng roi ở mỗi ngã tư đường và bị dẫn đến nơi hành quyết. Trưởng lão, trong khi vào thành để khất thực, thấy ông bị dẫn ra qua cổng phía nam, bèn cho nới lỏng dây trói và nói: 'Hãy chú tâm lại vào đề mục thiền định mà ông đã thực hành trước đây.' Nhờ lời khuyên đó, ông phục hồi được chánh niệm và tái đắc Tứ thiền. Sau đó, người ta dẫn ông đến nơi hành quyết và chuẩn bị đóng cọc xiên qua người. Ông không sợ hãi, không kinh hoàng. Bấy giờ, những người đứng ở các phía, dù đã giơ lên các loại vũ khí như gươm, giáo, lao, v.v., nhưng thấy ông vẫn không hề run sợ, họ kinh ngạc thốt lên: 'Này quý vị, hãy xem người này, giữa hàng trăm người cầm vũ khí mà không hề nao núng, không hề run rẩy, thật là kỳ diệu!' Họ reo hò lớn tiếng và báo cáo sự việc lên vua. Vua nghe chuyện bèn ra lệnh: 'Hãy thả ông ta ra.' Người ta cũng đến bạch lại sự việc với Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư, sau khi tỏa hào quang, trong khi thuyết pháp cho vị ấy, đã nói lên kệ ngôn này: ๓๔๔. 344. ‘‘โย นิพฺพนโถ วนาธิมุตฺโต,วนมุตฺโต วนเมว ธาวติ; ตํ ปุคฺคลเมถ ปสฺสถ,มุตฺโต พนฺธนเมว ธาวตี’’ติ. Kẻ không bụi rậm, hướng tâm vào rừng, Dù thoát khỏi rừng, lại chạy về rừng. Hãy đến xem người ấy, người kia, Dù được giải thoát, lại chạy về trói buộc. ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล คิหิภาเว อาลยสงฺขาตํ วนถํ ฉฑฺเฑตฺวา ปพฺพชิตตาย นิพฺพนโถ ทิพฺพวิหารสงฺขาเต ตโปวเน อธิมุตฺโต ฆราวาสพนฺธนสงฺขาตา ตณฺหาวนา มุตฺโต หุตฺวา ปุน ฆราวาสพนฺธนสงฺขาตํ ตณฺหาวนเมว ธาวติ, เอถ ตํ ปุคฺคลํ ปสฺสถ, เอโส ฆราวาสพนฺธนโต มุตฺโต ฆราวาสพนฺธนเมว ธาวตีติ. Nghĩa là: người nào khi còn là tại gia đã từ bỏ bụi rậm được gọi là ái luyến, nhờ xuất gia nên không còn bụi rậm, hướng tâm vào khu rừng khổ hạnh được gọi là trú xứ của bậc thánh, đã thoát khỏi khu rừng tham ái được gọi là sự trói buộc của đời sống gia đình, nhưng rồi lại chạy về chính khu rừng tham ái được gọi là sự trói buộc của đời sống gia đình. Hãy đến xem người ấy, người kia đã thoát khỏi sự trói buộc của đời sống gia đình mà lại chạy về chính sự trói buộc ấy. อิมํ ปน เทสนํ สุตฺวา โส ราชปุริสานํ อนฺตเร สูลคฺเค นิสินฺโนว อุทยพฺพยํ ปฏฺฐเปตฺวา ติลกฺขณํ อาโรเปตฺวา สงฺขาเร สมฺมสนฺโต โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา สมาปตฺติสุขํ อนุภวนฺโต เวหาสํ อุปฺปติตฺวา อากาเสเนว สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา สราชิกาย ปริสาย มชฺเฌเยว อรหตฺตํ ปาปุณีติ. Nghe xong pháp thoại này, vị ấy ngay khi đang ngồi trên mũi cọc nhọn giữa các quan quân, đã thiết lập tuệ quán sanh diệt, áp dụng tam tướng, quán xét các pháp hữu vi, và đắc quả Tu-đà-hoàn. Trong khi đang hưởng thụ lạc của thiền định, vị ấy bay lên không trung, đi bằng đường không đến chỗ Bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài, và ngay giữa hội chúng có cả nhà vua, đã đắc quả A-la-hán. วิพฺภนฺตภิกฺขุวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện thứ ba về vị tỳ-khưu hoàn tục. ๔. พนฺธนาคารวตฺถุ 4. Câu chuyện về nhà giam น [Pg.337] ตํ ทฬฺหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต พนฺธนาคารํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Na taṃ daḷhaṃ', được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại Kỳ Viên, liên quan đến nhà giam. เอกสฺมึ กิร กาเล พหู สนฺธิจฺเฉทกปนฺถฆาตกมนุสฺสฆาตเก โจเร อาเนตฺวา โกสลรญฺโญ ทสฺสยึสุ. เต ราชา อนฺทุพนฺธนรชฺชุพนฺธนสงฺขลิกพนฺธเนหิ พนฺธาเปสิ. ตึสมตฺตาปิ โข ชานปทา ภิกฺขู สตฺถารํ ทฏฺฐุกามา อาคนฺตฺวา ทิสฺวา วนฺทิตฺวา ปุนทิวเส สาวตฺถึ ปิณฺฑาย จรนฺตา พนฺธนาคารํ คนฺตฺวา เต โจเร ทิสฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา สายนฺหสมเย ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช อมฺเหหิ ปิณฺฑาย จรนฺเตหิ พนฺธนาคาเร พหู โจรา อนฺทุพนฺธนาทีหิ พทฺธา มหาทุกฺขํ อนุภวนฺตา ทิฏฺฐา, เต ตานิ พนฺธนานิ ฉินฺทิตฺวา ปลายิตุํ น สกฺโกนฺติ, อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, เตหิ พนฺธเนหิ ถิรตรํ อญฺญํ พนฺธนํ นามา’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, กึ พนฺธนานิ นาเมตานิ, ยํ ปเนตํ ธนธญฺญปุตฺตทาราทีสุ ตณฺหาสงฺขาตํ กิเลสพนฺธนํ, เอตํ เอเตหิ สตคุเณน สหสฺสคุเณน สตสหสฺสคุเณน ถิรตรํ, เอวํ มหนฺตมฺปิ ปเนตํ ทุจฺฉินฺทนิยํ พนฺธนํ โปราณกปณฺฑิตา ฉินฺทิตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา ปพฺพชึสู’’ติ วตฺวา อตีตํ อาหริ – Tương truyền, vào một thời, nhiều tên trộm chuyên phá nhà, cướp đường, giết người đã bị bắt và dẫn đến trình vua xứ Kosala. Nhà vua ra lệnh xiềng họ lại bằng cùm, dây thừng, và xích sắt. Có khoảng ba mươi vị tỳ-khưu từ các tỉnh lỵ, vì muốn yết kiến Bậc Đạo Sư, đã đến, gặp và đảnh lễ Ngài. Ngày hôm sau, trong khi đi khất thực ở Sāvatthī, các vị vào nhà giam và thấy những tên trộm đó. Sau khi đi khất thực về, vào buổi chiều, các vị đến hầu Đức Như Lai và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, hôm nay trong khi đi khất thực, chúng con đã thấy trong nhà giam có nhiều tên trộm bị trói bằng cùm và các thứ khác, đang phải chịu đựng khổ sở vô cùng. Chúng không thể nào bẻ gãy những xiềng xích đó để trốn thoát. Bạch Thế Tôn, liệu có thứ trói buộc nào khác bền chắc hơn những thứ trói buộc ấy không ạ?' Bậc Đạo Sư đáp: 'Này các tỳ-khưu, những thứ trói buộc ấy có đáng gì đâu! Sự trói buộc của phiền não, gọi là tham ái đối với tài sản, lúa gạo, vợ con, v.v., mới bền chắc hơn gấp trăm lần, ngàn lần, trăm ngàn lần. Dù sự trói buộc ấy lớn mạnh và khó cắt đứt như vậy, các bậc hiền trí thời xưa đã cắt đứt nó, đi vào Hy-mã-lạp sơn và xuất gia.' Nói xong, Ngài kể lại một câu chuyện quá khứ. อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต เอกสฺมึ ทุคฺคตคหปติกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส วยปฺปตฺตสฺส ปิตา กาลมกาสิ. โส ภตึ กตฺวา มาตรํ โปเสสิ. อถสฺส มาตา อนิจฺฉมานสฺเสว เอกํ กุลธีตรํ เคเห กตฺวา อปรภาเค กาลมกาสิ. ภริยายปิสฺส กุจฺฉิยํ คพฺโภ ปติฏฺฐหิ. โส คพฺภสฺส ปติฏฺฐิตภาวํ อชานนฺโตว, ‘‘ภทฺเท, ตฺวํ ภตึ กตฺวา ชีว, อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘สามิ, นนุ คพฺโภ เม ปติฏฺฐิโต, มยิ วิชาตาย ทารกํ ทิสฺวา ปพฺพชิสฺสสี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตสฺสา วิชาตกาเล, ‘‘ภทฺเท, ตฺวํ โสตฺถินา วิชาตา, อิทานิ อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อาปุจฺฉิ. อถ นํ สา ‘‘ปุตฺตสฺส ตาว ถนปานโต อปคมนกาลํ อาคเมหี’’ติ วตฺวา ปุน คพฺภํ คณฺหิ. โส จินฺเตสิ – ‘‘อิมํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา คนฺตุํ น สกฺกา, อิมิสฺสา อนาจิกฺขิตฺวาว ปลายิตฺวา ปพฺพชิสฺสามี’’ติ. โส [Pg.338] ตสฺสา อนาจิกฺขิตฺวาว รตฺติภาเค อุฏฺฐาย ปลายิ. อถ นํ นครคุตฺติกา อคฺคเหสุํ. โส ‘‘อหํ, สามิ, มาตุโปสโก นาม, วิสฺสชฺเชถ ม’’นฺติ อตฺตานํ วิสฺสชฺชาเปตฺวา เอกสฺมึ ฐาเน วสิตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อภิญฺญาสมาปตฺติโย ลภิตฺวา ฌานกีฬาย กีฬนฺโต วิหาสิ. โส ตตฺถ วสนฺโตเยว ‘‘เอวรูปมฺปิ นาม เม ทุจฺฉินฺทนิยํ ปุตฺตทารพนฺธนํ กิเลสพนฺธนํ ฉินฺน’’นฺติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ. Vào thời quá khứ, khi vua Brahmadatta đang trị vì ở Bārāṇasī, Bồ-tát sanh vào một gia đình gia chủ nghèo khó. Khi ngài đến tuổi trưởng thành, cha ngài qua đời. Ngài làm thuê để nuôi mẹ. Sau đó, mẹ ngài, dù ngài không muốn, đã cưới một thiếu nữ con nhà gia thế về cho ngài, rồi sau đó bà qua đời. Trong bụng người vợ của ngài, thai đã tượng hình. Ngài không biết việc có thai, nên nói: "Này em, em hãy làm thuê mà sống, anh sẽ đi xuất gia." Nàng nói: "Thưa chàng, chẳng phải em đã có thai sao? Khi em sanh xong, chàng hãy nhìn con rồi hãy xuất gia." Ngài đồng ý: "Tốt lắm." Khi nàng sanh xong, ngài hỏi xin phép: "Này em, em đã mẹ tròn con vuông, bây giờ anh sẽ đi xuất gia." Bấy giờ, nàng nói: "Xin chàng hãy đợi cho đến khi con thôi bú," rồi lại mang thai lần nữa. Ngài suy nghĩ: "Không thể nào đi được khi cứ phải xin phép người này. Ta sẽ trốn đi xuất gia mà không cho nàng hay." Thế là, không cho nàng hay, ngài thức dậy vào ban đêm và trốn đi. Bấy giờ, lính canh thành bắt được ngài. Ngài nói: "Thưa các ngài, tôi tên là Mātuposaka (người nuôi mẹ), xin hãy thả tôi ra," và tự giải thoát cho mình. Ngài đến sống ở một nơi, xuất gia làm đạo sĩ, đắc các thắng trí và thiền định, sống an hưởng thiền lạc. Trong khi đang sống ở đó, ngài đã thốt lên lời cảm hứng này: "Ta đã chặt đứt được sự trói buộc của phiền não, sự trói buộc của vợ con, vốn rất khó chặt đứt như thế này." สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา เตน อุทานิตํ อุทานํ ปกาเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Bậc Đạo Sư, sau khi kể lại câu chuyện quá khứ này, để làm rõ lời cảm hứng mà vị ấy đã thốt lên, đã nói những câu kệ này: ๓๔๕. 345. ‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ; สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ,ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา. “Bậc trí không nói rằng sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng cỏ babba là bền chặt; sự quyến luyến say đắm với ngọc báu, hoa tai, với con cái và vợ hiền, ๓๔๖. 346. ‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา,โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ,อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ. Đó mới là sự trói buộc bền chặt, bậc trí nói vậy, nó kéo xuống, lỏng lẻo, nhưng khó thoát ra. Chặt đứt được cả sự trói buộc ấy, họ ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc.” ตตฺถ ธีราติ พุทฺธาทโย ปณฺฑิตปุริสา ยํ สงฺขลิกสงฺขาตํ อยสา นิพฺพตฺตํ อายสํ, อนฺทุพนฺธนสงฺขาตํ ทารุชํ, ยญฺจ ปพฺพชติเณหิ วา อญฺเญหิ วา วากาทีหิ รชฺชุํ กตฺวา กตํ รชฺชุพนฺธนํ, ตํ อสิอาทีหิ ฉินฺทิตุํ สกฺกุเณยฺยภาเวน ถิรนฺติ น วทนฺตีติ อตฺโถ. สารตฺตรตฺตาติ สารตฺตา หุตฺวา รตฺตา, พหลตรราครตฺตาติ อตฺโถ. มณิกุณฺฑเลสูติ มณีสุ เจว กุณฺฑเลสุ จ, มณิวิจิตฺเตสุ วา กุณฺฑเลสุ. เอตํ ทฬฺหนฺติ เย มณิกุณฺฑเลสุ สารตฺตรตฺตา, เตสํ โส ราโค จ ยา ปุตฺตทาเรสุ อเปกฺขา ตณฺหา, เอตํ กิเลสมยํ พนฺธนญฺจ ปณฺฑิตปุริสา ทฬฺหนฺติ วทนฺติ. โอหารินนฺติ อากฑฺฒิตฺวา จตูสุ อปาเยสุ ปาตนโต อวหรติ เหฏฺฐา หรตีติ โอหารินํ. สิถิลนฺติ พนฺธนฏฺฐาเน ฉวิจมฺมมํสานิ น ฉินฺทติ, โลหิตํ น นีหรติ, พนฺธนภาวมฺปิ อชานาเปตฺวา ถลปถชลปถาทีสุ กมฺมานิ กาตุํ เทตีติ สิถิลํ. ทุปฺปมุญฺจนฺติ โลภวเสน หิ เอกวารมฺปิ อุปฺปนฺนํ กิเลสพนฺธนํ ทฏฺฐฏฺฐานโต กจฺฉโป [Pg.339] วิย ทุมฺโมจิยํ โหตีติ ทุปฺปมุญฺจํ. เอตมฺปิ เฉตฺวานาติ เอตํ ทฬฺหมฺปิ กิเลสพนฺธนํ ญาณขคฺเคน ฉินฺทิตฺวา อนเปกฺขิโน หุตฺวา กามสุขํ ปหาย ปริพฺพชนฺติ, ปกฺกมนฺติ ปพฺพชนฺตีติ อตฺโถ. Ở đây, bậc trí (dhīrā) là những bậc hiền trí như chư Phật,... sự trói buộc bằng xiềng xích làm từ sắt, sự trói buộc bằng cùm làm từ gỗ, và sự trói buộc bằng dây thừng làm từ cỏ babba hoặc các loại vỏ cây khác, các ngài không gọi đó là bền chặt (thiraṃ) vì chúng có thể bị cắt đứt bằng gươm đao; đó là ý nghĩa. Quyến luyến say đắm (sārattarattā) nghĩa là say mê sau khi đã quyến luyến, tức là say đắm với tham ái mãnh liệt. Với ngọc báu, hoa tai (maṇikuṇḍalesu) là trong các loại ngọc và hoa tai, hoặc trong các loại hoa tai được trang trí bằng ngọc. Đó mới là sự trói buộc bền chặt (etaṃ daḷhaṃ): những ai quyến luyến say đắm với ngọc báu, hoa tai, lòng tham ái của họ và sự khao khát luyến ái đối với con cái và vợ, các bậc hiền trí gọi sự trói buộc do phiền não này là bền chặt. Kéo xuống (ohārinaṃ): vì nó lôi kéo và làm rơi vào bốn đường ác, nó mang đi, mang xuống dưới, nên gọi là ohārinaṃ. Lỏng lẻo (sithilaṃ): vì nó không cắt vào da, thịt, gân tại chỗ trói buộc, không làm chảy máu, và cho phép người ta làm các công việc trên đường bộ, đường thủy... mà không làm cho họ biết là đang bị trói buộc, nên gọi là sithilaṃ. Khó thoát ra (duppamuñcaṃ): sự trói buộc của phiền não, một khi đã sanh khởi do lòng tham, dù chỉ một lần, cũng khó gỡ ra như con rùa ở chỗ nó đã cắn, nên gọi là duppamuñcaṃ. Chặt đứt được cả sự trói buộc ấy (etampi chetvāna): chặt đứt cả sự trói buộc bền chặt của phiền não này bằng thanh gươm trí tuệ, trở thành người không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc mà ra đi, tức là họ từ bỏ và xuất gia; đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã đắc các quả vị như Nhập Lưu. พนฺธนาคารวตฺถุ จตุตฺถํ. Phẩm về Ngôi nhà Trói buộc, câu chuyện thứ tư. ๕. เขมาเถรีวตฺถุ 5. Câu chuyện Trưởng lão ni Khemā เย ราครตฺตาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เขมํ นาม รญฺโญ พิมฺพิสารสฺส อคฺคมเหสึ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Ye rāgarattā", liên quan đến Khemā, chánh cung hoàng hậu của vua Bimbisāra. สา กิร ปทุมุตฺตรปาทมูเล ปตฺถิตปตฺถนา อติวิย อภิรูปา ปาสาทิกา อโหสิ. ‘‘สตฺถา กิร รูปสฺส โทสํ กเถตี’’ติ สุตฺวา ปน สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ น อิจฺฉิ. ราชา ตสฺสา รูปมทมตฺตภาวํ ญตฺวา เวฬุวนวณฺณนาปฏิสํยุตฺตานิ คีตานิ กาเรตฺวา นฏาทีนํ ทาเปสิ. เตสํ ตานิ คายนฺตานํ สทฺทํ สุตฺวา ตสฺสา เวฬุวนํ อทิฏฺฐปุพฺพํ วิย อสุตปุพฺพํ วิย จ อโหสิ. สา ‘‘กตรํ อุยฺยานํ สนฺธาย คายถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘เทวี, ตุมฺหากํ เวฬุวนุยฺยานเมวา’’ติ วุตฺเต อุยฺยานํ คนฺตุกามา อโหสิ. สตฺถา ตสฺสา อาคมนํ ญตฺวา ปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโตว ตาลวณฺฏํ อาทาย อตฺตโน ปสฺเส ฐตฺวา พีชมานํ อภิรูปํ อิตฺถึ นิมฺมินิ. เขมา, เทวีปิ ปวิสมานาว ตํ อิตฺถึ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส โทสํ กเถตีติ วทนฺติ, อยญฺจสฺส สนฺติเก อิตฺถี พีชยมานา ฐิตา, นาหํ อิมิสฺสา กลภาคมฺปิ อุเปมิ, น มยา อีทิสํ อิตฺถิรูปํ ทิฏฺฐปุพฺพํ, สตฺถารํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ มญฺเญ’’ติ จินฺเตตฺวา ตถาคตสฺส กถาสทฺทมฺปิ อนิสาเมตฺวา ตเมว อิตฺถึ โอโลกยมานา อฏฺฐาสิ. สตฺถา ตสฺสา ตสฺมึ รูเป อุปฺปนฺนพหุมานตํ ญตฺวา ตํ รูปํ ปฐมวยาทิวเสน ทสฺเสตฺวา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว ปริโยสาเน อฏฺฐิมตฺตาวสานํ กตฺวา ทสฺเสสิ. เขมา ตํ ทิสฺวา ‘‘เอวรูปมฺปิ นาเมตํ รูปํ มุหุตฺเตเนว ขยวยํ สมฺปตฺตํ, นตฺถิ วต อิมสฺมึ รูเป สาโร’’ติ จินฺเตสิ. สตฺถา ตสฺสา จิตฺตาจารํ โอโลเกตฺวา, ‘‘เขเม, ตฺวํ ‘อิมสฺมึ รูเป สาโร อตฺถี’ติ จินฺเตสิ, ปสฺส ทานิสฺส อสารภาว’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị hoàng hậu ấy, người đã phát nguyện dưới chân đức Phật Padumuttara, đã trở nên vô cùng xinh đẹp và khả ái. Tuy nhiên, sau khi nghe rằng: “Bậc Đạo Sư thường thuyết về lỗi lầm của sắc đẹp,” bà không muốn đi đến yết kiến bậc Đạo Sư. Đức vua biết được tình trạng say đắm, kiêu mạn vì sắc đẹp của bà, liền cho sáng tác những bài hát liên quan đến việc tán dương vẻ đẹp của Trúc Lâm và ban cho các vũ công. Khi nghe âm thanh của họ hát những bài hát ấy, đối với bà, Trúc Lâm trở nên như chưa từng thấy, như chưa từng nghe. Bà hỏi: “Các ngươi hát nhắm đến ngự uyển nào vậy?” Khi được trả lời: “Tâu hoàng hậu, chính là ngự uyển Trúc Lâm của ngài,” bà liền muốn đi đến ngự uyển. Bậc Đạo Sư, biết được sự quang lâm của bà, trong khi đang ngồi giữa hội chúng và thuyết Pháp, đã hóa hiện một người phụ nữ xinh đẹp, cầm quạt lá cọ, đứng bên cạnh Ngài và đang quạt. Hoàng hậu Khemā, vừa bước vào đã thấy người phụ nữ ấy, liền suy nghĩ: “Người ta nói rằng bậc Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết về lỗi lầm của sắc đẹp, vậy mà người phụ nữ này đang đứng quạt hầu gần bên Ngài. Ta không bằng một phần mười sáu sắc đẹp của người phụ nữ này. Ta chưa từng thấy một người phụ nữ có sắc đẹp như vậy. Ta nghĩ rằng họ đã vu khống bậc Đạo Sư một cách không thật.” Suy nghĩ như vậy, bà không chú tâm đến cả âm thanh thuyết pháp của đức Như Lai, mà cứ đứng nhìn người phụ nữ ấy. Bậc Đạo Sư, biết được lòng tôn trọng lớn lao đã khởi lên trong bà đối với sắc đẹp ấy, đã cho thấy sắc thân ấy biến đổi qua các giai đoạn từ tuổi thanh xuân trở đi, và theo phương cách đã được nói đến ở phần trước, cuối cùng đã làm cho sắc thân ấy chỉ còn lại bộ xương và cho thấy. Khemā thấy điều đó, liền suy nghĩ: “Ôi, một sắc thân như thế này mà chỉ trong chốc lát đã đi đến chỗ hủy hoại, tiêu vong. Thật không có cốt lõi nào trong sắc thân này.” Bậc Đạo Sư, quán xét diễn biến tâm của bà, nói rằng: “Này Khemā, ngươi đã nghĩ rằng ‘có cốt lõi trong sắc thân này,’ bây giờ hãy xem sự vô cốt lõi của nó,” rồi nói lên kệ này: ‘‘อาตุรํ [Pg.340] อสุจึ ปูตึ, ปสฺส เขเม สมุสฺสยํ; อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภิปตฺถิต’’นฺติ. (อป. เถรี ๒.๒.๓๕๔); “Này Khemā, hãy nhìn xem tấm thân này, vốn đau đớn, bất tịnh, hôi thối, luôn trào ra, luôn rỉ chảy, là thứ mà kẻ ngu si hằng khao khát.” สา คาถาปริโยสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘เขเม, อิเม สตฺตา ราครตฺตา โทสปทุฏฺฐา โมหมูฬฺหา อตฺตโน ตณฺหาโสตํ สมติกฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ, ตตฺเถว ลคฺคนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vào lúc cuối bài kệ, bà đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Sau đó, bậc Đạo Sư nói với bà: “Này Khemā, những chúng sanh này bị tham ái nhuộm, bị sân hận làm hại, bị si mê làm cho ngu muội, không thể vượt qua dòng ái của chính mình, chỉ dính mắc vào đó mà thôi.” Nói như vậy, trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ này: ๓๔๗. 347. ‘‘เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ,สยํ กตํ มกฺกฏโกว ชาลํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา,อนเปกฺขิโน สพฺพทุกฺขํ ปหายา’’ติ. “Những ai bị tham ái nhuộm, rơi vào dòng ái, do chính mình tạo ra, như con nhện sa vào lưới. Bậc trí giả, cắt đứt được cả sự trói buộc này, không còn luyến tiếc, từ bỏ mọi khổ đau mà ra đi.” ตตฺถ มกฺกฏโกว ชาลนฺติ ยถา นาม มกฺกฏโก สุตฺตชาลํ กตฺวา มชฺเฌ ฐาเน นาภิมณฺฑเล นิปนฺโน ปริยนฺเต ปติตํ ปฏงฺคํ วา มกฺขิกํ วา เวเคน คนฺตฺวา วิชฺฌิตฺวา ตสฺส รสํ ปิวิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ตสฺมึเยว ฐาเน นิปชฺชติ, เอวเมว เย สตฺตา ราครตฺตา โทสปทุฏฺฐา โมหมูฬฺหา สยํกตํ ตณฺหาโสตํ อนุปตนฺติ, เต ตํ สมติกฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวํ ทุรติกฺกมํ. เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีราติ ปณฺฑิตา เอตํ พนฺธนํ เฉตฺวา อนเปกฺขิโน นิราลยา หุตฺวา อรหตฺตมคฺเคน สพฺพทุกฺขํ ปหาย วชนฺติ, คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, (cụm từ) “như con nhện sa vào lưới” có nghĩa là: Ví như con nhện, sau khi giăng mạng lưới bằng tơ, nằm ở chỗ trung tâm, tức là ở tâm mạng, khi có con châu chấu hay con ruồi bị rơi vào mép lưới, nó nhanh chóng đi đến, chích vào, hút lấy chất dịch của con mồi, rồi lại đi về nằm ở chính chỗ đó. Cũng vậy, những chúng sanh bị tham ái nhuộm, bị sân hận làm hại, bị si mê làm cho ngu muội, rơi vào dòng ái do chính mình tạo ra, họ không thể vượt qua được nó; như vậy, thật khó vượt qua. (Cụm từ) “Bậc trí giả, cắt đứt được cả sự trói buộc này mà ra đi” có nghĩa là: Bậc hiền trí, sau khi cắt đứt sự trói buộc này, trở nên không luyến tiếc, không vướng mắc, bằng đạo A-la-hán, từ bỏ mọi khổ đau mà ra đi, đi đến. เทสนาวสาเน เขมา อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, มหาชนสฺสาปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสิ. สตฺถา ราชานํ อาห – ‘‘มหาราช, เขมาย ปพฺพชิตุํ วา ปรินิพฺพายิตุํ วา วฏฺฏตี’’ติ. ภนฺเต, ปพฺพาเชถ นํ, อลํ ปรินิพฺพาเนนาติ. สา ปพฺพชิตฺวา อคฺคสาวิกา อโหสีติ. Vào lúc cuối bài pháp, Khemā đã an trú trong quả A-la-hán, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho đại chúng. Bậc Đạo Sư nói với đức vua: “Tâu Đại vương, đối với Khemā, việc xuất gia hoặc nhập Niết-bàn là thích hợp.” (Đức vua thưa:) “Bạch Thế Tôn, xin hãy cho nàng xuất gia, đừng để nàng nhập Niết-bàn.” Bà, sau khi xuất gia, đã trở thành vị Thượng thủ Tỳ-khưu-ni. เขมาเถรีวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về Trưởng lão ni Khemā, phẩm thứ năm. ๖. อุคฺคเสนวตฺถุ 6. Câu chuyện về Uggasena มุญฺจ ปุเรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุคฺคเสนํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Trúc Lâm, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng “Muñca pure,” nhân câu chuyện về Uggasena. ปญฺจสตา [Pg.341] กิร นฏา สํวจฺฉเร วา ฉมาเส วา ปตฺเต ราชคหํ คนฺตฺวา รญฺโญ สตฺตาหํ สมชฺชํ กตฺวา พหุํ หิรญฺญสุวณฺณํ ลภนฺติ, อนฺตรนฺตเร อุกฺเขปทายานํ ปริยนฺโต นตฺถิ. มหาชโน มญฺจาติมญฺจาทีสุ ฐตฺวา สมชฺชํ โอโลเกสิ. อเถกา ลงฺฆิกธีตา วํสํ อภิรุยฺห ตสฺส อุปริ ปริวตฺติตฺวา ตสฺส ปริยนฺเต อากาเส จงฺกมมานา นจฺจติ เจว คายติ จ. ตสฺมึ สมเย อุคฺคเสโน นาม เสฏฺฐิปุตฺโต สหายเกน สทฺธึ มญฺจาติมญฺเจ ฐิโต ตํ โอโลเกตฺวา ตสฺสา หตฺถปาทวิกฺเขปาทีสุ อุปฺปนฺนสิเนโห เคหํ คนฺตฺวา ‘‘ตํ ลภนฺโต ชีวิสฺสามิ, อลภนฺตสฺส เม อิเธว มรณ’’นฺติ อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา มญฺจเก นิปชฺชิ. มาตาปิตูหิ, ‘‘ตาต, กึ เต รุชฺชตี’’ติ ปุจฺฉิโตปิ ‘‘ตํ เม นฏธีตรํ ลภนฺตสฺส ชีวิตํ อตฺถิ, อลภนฺตสฺส เม อิเธว มรณ’’นฺติ วตฺวา, ‘‘ตาต, มา เอวํ กริ, อญฺญํ เต อมฺหากํ กุลสฺส จ โภคานญฺจ อนุรูปํ กุมาริกํ อาเนสฺสามา’’ติ วุตฺเตปิ ตเถว วตฺวา นิปชฺชิ. อถสฺส ปิตา พหุํ ยาจิตฺวาปิ ตํ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ตสฺส สหายํ ปกฺโกสาเปตฺวา กหาปณสหสฺสํ ทตฺวา ‘‘อิเม กหาปเณ คเหตฺวา อตฺตโน ธีตรํ มยฺหํ ปุตฺตสฺส เทตู’’ติ ปหิณิ. โส ‘‘นาหํ กหาปเณ คเหตฺวา เทมิ, สเจ ปน โส อิมํ อลภิตฺวา ชีวิตุํ น สกฺโกติ, เตน หิ อมฺเหหิ สทฺธึเยว วิจรตุ, ทสฺสามิสฺส ธีตร’’นฺติ อาห. มาตาปิตโร ปุตฺตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. โส ‘‘อหํ เตหิ สทฺธึ วิจริสฺสามี’’ติ วตฺวา ยาจนฺตานมฺปิ เตสํ กถํ อนาทิยิตฺวา นิกฺขมิตฺวา นาฏกสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. โส ตสฺส ธีตรํ ทตฺวา เตน สทฺธึเยว คามนิคมราชธานีสุ สิปฺปํ ทสฺเสนฺโต วิจริ. Nghe nói, có năm trăm vũ công, mỗi khi đến một năm hoặc sáu tháng, họ lại đi đến thành Vương Xá, tổ chức lễ hội cho vua trong bảy ngày và nhận được rất nhiều vàng bạc, những phần thưởng được trao tặng xen kẽ thì không có giới hạn. Dân chúng đứng trên các khán đài nhiều tầng để xem lễ hội. Khi ấy, một cô con gái của nghệ sĩ nhào lộn leo lên một cây sào tre, nhào lộn trên đó, rồi đi kinh hành trên không trung ở đầu ngọn sào, vừa múa vừa hát. Lúc bấy giờ, con trai của một trưởng giả tên là Uggasena, đang đứng trên khán đài nhiều tầng cùng với bạn, nhìn thấy cô gái và phát sinh lòng yêu mến đối với các động tác tay chân của cô. Chàng trở về nhà, tuyệt thực và nằm trên giường, nghĩ rằng: “Nếu được cô ấy, ta sẽ sống; nếu không được, ta sẽ chết ngay tại đây”. Dù được cha mẹ hỏi: “Này con, con đau ốm gì vậy?”, chàng vẫn đáp: “Nếu con được cô con gái của vũ công ấy thì con mới sống, nếu không được thì con sẽ chết ngay tại đây”. Dù được khuyên rằng: “Này con, đừng làm vậy, chúng ta sẽ tìm cho con một thiếu nữ khác phù hợp với gia tộc và tài sản của chúng ta”, chàng vẫn nói như cũ và nằm đó. Bấy giờ, cha của chàng, dù đã van xin nhiều nhưng không thể thuyết phục được con, bèn cho gọi bạn của con trai đến, đưa một ngàn đồng kahāpaṇa và sai đi với lời nhắn: “Hãy nhận số tiền này và gả con gái của ông cho con trai tôi”. Người cha kia đáp lại: “Tôi không nhận tiền mà gả con gái. Nhưng nếu anh ta không thể sống nếu không có được cô ấy, thì hãy đi cùng chúng tôi, tôi sẽ gả con gái cho anh ta”. Cha mẹ báo lại chuyện đó cho con trai. Chàng nói: “Con sẽ đi cùng họ”, và không nghe lời van xin của cha mẹ, chàng rời nhà và đến chỗ người nghệ sĩ. Người ấy đã gả con gái cho chàng, và cùng với chàng đi biểu diễn nghệ thuật ở các làng, thị trấn, và kinh thành. สาปิ เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย นจิรสฺเสว ปุตฺตํ ลภิตฺวา กีฬาปยมานา ‘‘สกฏโคปกสฺส ปุตฺต, ภณฺฑหารกสฺส ปุตฺต, กิญฺจิ อชานกสฺส ปุตฺตา’’ติ วทติ. โสปิ เนสํ สกฏปริวตฺตกํ กตฺวา ฐิตฏฺฐาเน โคณานํ ติณํ อาหรติ, สิปฺปทสฺสนฏฺฐาเน ลทฺธภณฺฑกํ อุกฺขิปิตฺวา หรติ. ตเทว กิร สนฺธาย สา อิตฺถี ปุตฺตํ กีฬาปยมานา ตถา วทติ. โส อตฺตานํ อารพฺภ ตสฺสา คายนภาวํ ญตฺวา ตํ ปุจฺฉิ – ‘‘มํ สนฺธาย กเถสี’’ติ? ‘‘อาม, ตํ สนฺธายา’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต อหํ ปลายิสฺสามี’’ติ[Pg.342]. สา ‘‘กึ ปน มยฺหํ ตยา ปลายิเตน วา อาคเตน วา’’ติ ปุนปฺปุนํ ตเทว คีตํ คายติ. สา กิร อตฺตโน รูปสมฺปตฺติญฺเจว ธนลาภญฺจ นิสฺสาย ตํ กิสฺมิญฺจิ น มญฺญติ. โส ‘‘กึ นุ โข นิสฺสาย อิมิสฺสา อยํ มาโน’’ติ จินฺเตนฺโต ‘‘สิปฺปํ นิสฺสายา’’ติ ญตฺวา ‘‘โหตุ, สิปฺปํ อุคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ สสุรํ อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺส ชานนกสิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา คามนิคมาทีสุ สิปฺปํ ทสฺเสนฺโต อนุปุพฺเพน ราชคหํ อาคนฺตฺวา ‘‘อิโต สตฺตเม ทิวเส อุคฺคเสโน เสฏฺฐิปุตฺโต นครวาสีนํ สิปฺปํ ทสฺเสสฺสตี’’ติ อาโรจาเปสิ. Nàng cũng vậy, do sống chung với chàng, không lâu sau sinh được một đứa con trai. Trong khi chơi đùa với con, nàng nói: “Này con của người giữ xe bò, này con của người mang hành lý, này con của kẻ chẳng biết gì”. Chàng cũng làm công việc tháo lắp xe bò cho họ, ở nơi họ dừng chân thì đi lấy cỏ cho bò, ở nơi biểu diễn thì vác những món đồ nhận được. Nghe nói, chính vì nhắm đến điều đó mà người phụ nữ ấy, trong khi chơi đùa với con, đã nói như vậy. Chàng biết rằng nàng hát về mình, bèn hỏi nàng: “Nàng nói nhắm vào ta phải không?”. Nàng đáp: “Vâng, nhắm vào chàng đó”. Chàng nói: “Nếu vậy thì ta sẽ bỏ đi”. Nàng nói: “Chàng đi hay ở thì có ích gì cho ta chứ?” và cứ hát đi hát lại bài hát đó. Nghe nói, nàng cậy vào sắc đẹp và tài sản kiếm được của mình mà không coi trọng chàng chút nào. Chàng suy nghĩ: “Do đâu mà cô ta lại kiêu ngạo như vậy?”, rồi biết rằng: “Là do cậy vào nghề nghiệp”. Chàng nghĩ: “Được rồi, ta sẽ học nghề”, rồi đến gần cha vợ và học nghề mà ông biết. Sau đó, chàng đi biểu diễn nghệ thuật ở các làng, thị trấn, rồi dần dần đi đến thành Vương Xá và cho loan báo rằng: “Kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, con trai trưởng giả Uggasena sẽ biểu diễn nghệ thuật cho dân trong thành xem”. นครวาสิโน มญฺจาติมญฺจาทโย พนฺธาเปตฺวา สตฺตเม ทิวเส สนฺนิปตึสุ. โสปิ สฏฺฐิหตฺถํ วํสํ อภิรุยฺห ตสฺส มตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตํ ทิวสํ สตฺถา ปจฺจูสกาเล โลกํ โวโลเกนฺโต ตํ อตฺตโน ญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ‘‘กึ นุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อาวชฺเชนฺโต ‘‘สฺเว เสฏฺฐิปุตฺโต สิปฺปํ ทสฺเสสฺสามีติ วํสมตฺถเก ฐสฺสติ, ตสฺส ทสฺสนตฺถํ มหาชโน สนฺนิปติสฺสติ. ตตฺร อหํ จตุปฺปทิกํ คาถํ เทเสสฺสามิ, ตํ สุตฺวา จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย ภวิสฺสติ, อุคฺคเสโนปิ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิสฺสตี’’ติ อญฺญาสิ. สตฺถา ปุนทิวเส กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อุคฺคเสโนปิ สตฺถริ อนฺโตนครํ อปวิฏฺเฐเยว อุนฺนาทนตฺถาย มหาชนสฺส องฺคุลิสญฺญํ ทตฺวา วํสมตฺถเก ปติฏฺฐาย อากาเสเยว สตฺต วาเร ปริวตฺติตฺวา โอรุยฺห วํสมตฺถเก อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา นครํ ปวิสนฺโต ยถา ตํ ปริสา น โอโลเกติ, เอวํ กตฺวา อตฺตานเมว โอโลกาเปสิ. อุคฺคเสโน ปริสํ โอโลเกตฺวา ‘‘น มํ ปริสา โอโลเกตี’’ติ โทมนสฺสปฺปตฺโต ‘‘อิทํ มยา สํวจฺฉเร กตฺตพฺพํ สิปฺปํ, สตฺถริ นครํ ปวิสนฺเต ปริสา มํ อโนโลเกตฺวา สตฺถารเมว โอโลเกติ, โมฆํ วต เม สิปฺปทสฺสนํ ชาต’’นฺติ จินฺเตสิ. Dân trong thành cho dựng các khán đài nhiều tầng và tụ tập vào ngày thứ bảy. Chàng cũng leo lên cây sào tre cao sáu mươi cubit và đứng trên đỉnh. Vào ngày đó, Đức Bổn Sư, vào lúc rạng đông, khi quán sát thế gian, thấy chàng lọt vào lưới trí tuệ của Ngài. Khi suy xét: “Chuyện gì sẽ xảy ra?”, Ngài biết rằng: “Ngày mai, con trai trưởng giả sẽ đứng trên đỉnh sào tre để biểu diễn nghệ thuật. Dân chúng sẽ tụ tập để xem anh ta. Tại đó, Ta sẽ thuyết một bài kệ bốn câu. Nghe xong, tám mươi bốn ngàn chúng sinh sẽ chứng ngộ Chân lý, và Uggasena cũng sẽ đắc quả A-la-hán”. Ngày hôm sau, Đức Bổn Sư, sau khi xem xét thời điểm thích hợp, được Tăng đoàn vây quanh, đã vào thành Vương Xá để khất thực. Uggasena, ngay khi Đức Bổn Sư chưa vào thành, đã ra hiệu bằng ngón tay cho dân chúng để họ reo hò, rồi đứng trên đỉnh sào tre, nhào lộn bảy vòng trên không trung, sau đó xuống và đứng lại trên đỉnh sào. Vào khoảnh khắc đó, Đức Bổn Sư đi vào thành và làm cho hội chúng không nhìn chàng, mà chỉ nhìn vào chính Ngài. Uggasena nhìn hội chúng và trở nên buồn rầu, nghĩ rằng: “Hội chúng không nhìn ta. Đây là nghề mà ta phải biểu diễn cả năm trời. Khi Đức Bổn Sư vào thành, hội chúng không nhìn ta mà chỉ nhìn Ngài. Ôi, buổi biểu diễn của ta đã trở nên vô ích!”. สตฺถา ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตตฺวา ‘‘คจฺฉ, โมคฺคลฺลาน, เสฏฺฐิปุตฺตํ วเทหิ ‘สิปฺปํ กิร ทสฺเสตู’’’ติ อาห. เถโร คนฺตฺวา วํสสฺส เหฏฺฐา ฐิโต เสฏฺฐิปุตฺตํ อามนฺเตตฺวา อิมํ คาถมาห – Đức Bổn Sư biết được tâm của chàng, bèn gọi Đại đức Mahāmoggallāna và nói: “Này Moggallāna, hãy đi và nói với con trai trưởng giả: ‘Hãy cứ biểu diễn nghệ thuật đi’”. Trưởng lão đi đến, đứng dưới gốc cây sào tre, gọi con trai trưởng giả và nói bài kệ này: ‘‘อิงฺฆ [Pg.343] ปสฺส นฏปุตฺต, อุคฺคเสน มหพฺพล; กโรหิ รงฺคํ ปริสาย, หาสยสฺสุ มหาชน’’นฺติ. “Này Uggasena, con trai của vũ công, người có sức mạnh lớn! Nào, hãy xem, hãy biểu diễn trên sân khấu cho hội chúng, hãy làm cho dân chúng vui vẻ.” โส เถรสฺส กถํ สุตฺวา ตุฏฺฐมานโส หุตฺวา ‘‘สตฺถา มญฺเญ มม สิปฺปํ ปสฺสิตุกาโม’’ติ วํสมตฺถเก ฐิตโกว อิมํ คาถมาห – Chàng nghe lời của Trưởng lão, tâm trở nên hoan hỷ, nghĩ rằng: “Ta cho rằng Đức Bổn Sư muốn xem nghệ thuật của ta”, và trong khi vẫn đứng trên đỉnh sào tre, chàng nói bài kệ này: ‘‘อิงฺฆ ปสฺส มหาปญฺญ, โมคฺคลฺลาน มหิทฺธิก; กโรมิ รงฺคํ ปริสาย, หาสยามิ มหาชน’’นฺติ. Bạch ngài Moggallāna, bậc đại trí tuệ, bậc đại thần lực, xin hãy xem đây. Con sẽ biểu diễn một màn trình diễn giữa hội chúng, con sẽ làm cho đại chúng vui thích. เอวญฺจ ปน วตฺวา วํสมตฺถกโต เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อากาเสว จุทฺทสกฺขตฺตุํ ปริวตฺติตฺวา โอรุยฺห วํสมตฺถเกว อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อุคฺคเสน, ปณฺฑิเตน นาม อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ อาลยํ ปหาย ชาติอาทีหิ มุจฺจิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Và sau khi nói như vậy, vị ấy từ ngọn cây sào tre nhảy vọt lên không trung, xoay mười bốn vòng trên hư không rồi đáp xuống, đứng lại ngay trên ngọn cây sào tre. Bấy giờ, bậc Đạo Sư bảo vị ấy: 'Này Uggasena, người được gọi là bậc trí thì nên từ bỏ ái luyến trong các uẩn thuộc quá khứ, vị lai và hiện tại, để được giải thoát khỏi sanh, v.v...' Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๓๔๘. 348. ‘‘มุญฺจ ปุเร มุญฺจ ปจฺฉโต,มชฺเฌ มุญฺจ ภวสฺส ปารคู; สพฺพตฺถ วิมุตฺตมานโส,น ปุนํ ชาติชรํ อุเปหิสี’’ติ. Hãy buông bỏ quá khứ, hãy buông bỏ vị lai, hãy buông bỏ hiện tại, vượt qua bờ kia của kiếp hữu. Với tâm giải thoát khỏi tất cả, ngươi sẽ không còn đi đến sanh và già nữa. ตตฺถ มุญฺจ ปุเรติ อตีเตสุ ขนฺเธสุ อาลยํ นิกนฺตึ อชฺโฌสานํ ปตฺถนํ ปริยุฏฺฐานํ คาหํ ปรามาสํ ตณฺหํ มุญฺจ. ปจฺฉโตติ อนาคเตสุปิ ขนฺเธสุ อาลยาทีนิ มุญฺจ. มชฺเฌติ ปจฺจุปฺปนฺเนสุปิ ตานิ มุญฺจ. ภวสฺส ปารคูติ เอวํ สนฺเต ติวิธสฺสาปิ ภวสฺส อภิญฺญาปริญฺญาปหานภาวนาสจฺฉิกิริยวเสน ปารคู ปารงฺคโต หุตฺวา ขนฺธธาตุอายตนาทิเภเท สพฺพสงฺขเต วิมุตฺตมานโส วิหรนฺโต ปุน ชาติชรามรณานิ น อุปคจฺฉตีติ อตฺโถ. Trong đó, 'hãy buông bỏ quá khứ' nghĩa là hãy buông bỏ ái luyến, hỷ lạc, tham đắm, mong cầu, phiền não, nắm giữ, tà kiến, và tham ái đối với các uẩn trong quá khứ. 'Vị lai' nghĩa là hãy buông bỏ ái luyến, v.v... đối với các uẩn trong vị lai. 'Hiện tại' nghĩa là hãy buông bỏ những điều ấy đối với các uẩn trong hiện tại. 'Vượt qua bờ kia của kiếp hữu' nghĩa là khi được như vậy, vị ấy trở thành người đã đến bờ kia, đã vượt qua bờ kia của cả ba loại kiếp hữu bằng thắng trí, liễu tri, đoạn tận, tu tập, và chứng ngộ. Sống với tâm giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi, được phân chia thành uẩn, giới, xứ, v.v..., vị ấy không còn đi đến sanh, già, và chết nữa. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. เสฏฺฐิปุตฺโตปิ วํสมตฺถเก ฐิตโกว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา วํสโต โอรุยฺห สตฺถุ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ สตฺถา ทกฺขิณหตฺถํ ปสาเรตฺวา ‘‘เอหิ ภิกฺขู’’ติ อาห. โส ตาวเทว อฏฺฐปริกฺขารธโร สฏฺฐิวสฺสิกตฺเถโร วิย อโหสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส อุคฺคเสน, สฏฺฐิหตฺถสฺส เต วํสสฺส มตฺถกโต โอตรนฺตสฺส ภยํ นาม นาโหสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, ภย’’นฺติ วุตฺเต สตฺถุ อาโรเจสุํ, ‘‘ภนฺเต, อุคฺคเสโน [Pg.344] ‘น ภายามี’ติ วทติ, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺเตน อุคฺคเสเนน สทิสา ฉินฺนสํโยชนา ภิกฺขู ภายนฺติ, น ตสนฺตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณวคฺเค อิมํ คาถมาห – Vào lúc cuối bài pháp thoại, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vị con trai của trưởng giả, ngay khi còn đang đứng trên ngọn cây sào tre, đã đắc quả A-la-hán cùng với Tứ Vô Ngại Giải, rồi từ cây sào tre đi xuống, đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ Ngài bằng năm vóc sát đất và xin được xuất gia. Bấy giờ, bậc Đạo Sư duỗi cánh tay phải ra và nói: 'Hãy đến đây, tỳ-khưu'. Ngay lập tức, vị ấy trở thành như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, với đầy đủ tám vật dụng. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu hỏi vị ấy: 'Này hiền giả Uggasena, khi ngài đi xuống từ ngọn cây sào tre cao sáu mươi cubit, ngài không có chút sợ hãi nào sao?' Khi vị ấy trả lời: 'Thưa các hiền giả, tôi không có sợ hãi', các vị tỳ-khưu bèn bạch với bậc Đạo Sư: 'Bạch Thế Tôn, Uggasena nói rằng 'tôi không sợ hãi', vị ấy đã nói điều không thật và tự tuyên bố chứng đắc quả vị khác (A-la-hán).' Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-khưu, các vị tỳ-khưu đã đoạn trừ các kiết sử, giống như con trai ta Uggasena, thì không sợ hãi, không run sợ.' Nói xong, Ngài đọc bài kệ này trong phẩm Bà-la-môn: ‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โย เว น ปริตสฺสติ; สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. (ธ. ป. ๓๙๗; สุ. นิ. ๖๒๖); Người đã chặt đứt mọi kiết sử, thật sự không còn run sợ, đã vượt qua mọi dính mắc, đã được giải thoát, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหูนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. ปุเนกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, เอวํ อรหตฺตูปนิสฺสยสมฺปนฺนสฺส ภิกฺขุโน นฏธีตรํ นิสฺสาย นเฏหิ สทฺธึ วิจรณการณํ, กึ อรหตฺตูปนิสฺสยการณ’’นฺติ? สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อุภยมฺเปตํ อิมินา เอว กต’’นฺติ วตฺวา ตมตฺถํ ปกาเสตุํ อตีตํ อาหริ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng ngộ Chánh pháp. Một hôm khác, các vị tỳ-khưu tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: 'Thưa các hiền giả, do nguyên nhân nào mà một vị tỳ-khưu có đầy đủ duyên lành để chứng quả A-la-hán lại phải đi lang thang cùng với các vũ công vì một người con gái của vũ công? Và đâu là duyên lành để chứng quả A-la-hán?' Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các tỳ-khưu, các ông đang ngồi lại đây để bàn luận về câu chuyện gì?' Khi được các vị tỳ-khưu bạch lại: 'Về câu chuyện này', Ngài dạy: 'Này các tỳ-khưu, cả hai việc này đều do chính vị ấy đã làm.' Để làm sáng tỏ vấn đề, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ. อตีเต กิร กสฺสปทสพลสฺส สุวณฺณเจติเย กริยมาเน พาราณสิวาสิโน กุลปุตฺตา พหุํ ขาทนียโภชนียํ ยานเกสุ อาโรเปตฺวา ‘‘หตฺถกมฺมํ กริสฺสามา’’ติ เจติยฏฺฐานํ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค เอกํ เถรํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ปสฺสึสุ. อเถกา กุลธีตา เถรํ โอโลเกตฺวา สามิกํ อาห – ‘‘สามิ, อยฺโย, ปิณฺฑาย ปวิสติ, ยานเก จ โน พหุํ ขาทนียํ โภชนียํ, ปตฺตมสฺส อาหร, ภิกฺขํ ทสฺสามา’’ติ. โส ตํ ปตฺตํ อาหริตฺวา ขาทนียโภชนียสฺส ปูเรตฺวา เถรสฺส หตฺเถ ปติฏฺฐเปตฺวา อุโภปิ ปตฺถนํ กรึสุ, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว ภาคิโน ภเวยฺยามา’’ติ. โสปิ เถโร ขีณาสโวว, ตสฺมา โอโลเกนฺโต เตสํ ปตฺถนาย สมิชฺฌนภาวํ ญตฺวา สิตํ อกาสิ. ตํ ทิสฺวา สา อิตฺถี สามิกํ อาห – ‘‘อมฺหากํ, อยฺโย, สิตํ กโรติ, เอโก นฏการโก ภวิสฺสตี’’ติ. สามิโกปิสฺสา ‘‘เอวํ ภวิสฺสติ, ภทฺเท’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. อิทํ เตสํ ปุพฺพกมฺมํ. เต ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จวิตฺวา สา อิตฺถี นฏเคเห นิพฺพตฺติ, ปุริโส เสฏฺฐิเคเห. โส ‘‘เอวํ, ภทฺเท, ภวิสฺสตี’’ติ ตสฺสา ปฏิวจนสฺส ทินฺนตฺตา นเฏหิ สทฺธึ วิจริ. ขีณาสวตฺเถรสฺส [Pg.345] ทินฺนปิณฺฑปาตํ นิสฺสาย อรหตฺตํ ปาปุณิ. สาปิ นฏธีตา ‘‘ยา เม สามิกสฺส คติ, มยฺหมฺปิ สา เอว คตี’’ติ ปพฺพชิตฺวา อรหตฺเต ปติฏฺฐหีติ. Tương truyền rằng, trong quá khứ, vào thời đức Phật Kassapa, trong khi một bảo tháp bằng vàng đang được xây dựng, các thiện nam tử ở thành Bārāṇasī chất nhiều vật thực lên xe và đi đến địa điểm xây tháp để làm công quả. Dọc đường, họ thấy một vị trưởng lão đang đi vào làng để khất thực. Bấy giờ, một người thiếu nữ trông thấy vị trưởng lão và nói với chồng: 'Thưa chàng, vị tôn giả đang đi khất thực, và trên xe chúng ta có nhiều vật thực. Chàng hãy mang bát của ngài lại đây, chúng ta hãy cúng dường vật thực.' Người chồng mang bát lại, đổ đầy vật thực, rồi đặt vào tay vị trưởng lão. Cả hai cùng phát nguyện: 'Bạch ngài, mong chúng con sẽ được dự phần vào Chánh pháp mà ngài đã chứng ngộ.' Vị trưởng lão ấy là một bậc đã đoạn tận các lậu hoặc, do đó khi nhìn thấy lời phát nguyện của họ sẽ được thành tựu, ngài mỉm cười. Thấy vậy, người phụ nữ nói với chồng: 'Vị tôn giả của chúng ta mỉm cười, chắc ngài là một vũ công.' Người chồng cũng đáp lại: 'Chắc là như vậy, em à,' rồi họ ra đi. Đây là tiền nghiệp của họ. Họ sống hết tuổi thọ ở nơi đó, được tái sanh vào cõi trời, sau khi mạng chung ở đó, người phụ nữ sanh vào nhà một vũ công, còn người đàn ông sanh vào nhà một trưởng giả. Do người đàn ông đã đáp lại lời vợ rằng: 'Chắc là như vậy, em à,' nên ông đã đi lang thang cùng với các vũ công. Nhờ vào vật thực đã cúng dường cho vị trưởng lão A-la-hán, ông đã chứng đắc quả A-la-hán. Người con gái của vũ công cũng nghĩ rằng: 'Con đường của chồng ta đi về đâu, con đường của ta cũng sẽ như vậy,' rồi xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán. อุคฺคเสนวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về Uggasena, phẩm thứ sáu. ๗. จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ 7. Câu chuyện về nhà thiện xạ trẻ tuổi thông thái วิตกฺกมถิตสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Vitakkamathitassa', liên quan đến nhà thiện xạ trẻ tuổi thông thái. เอโก กิร ทหรภิกฺขุ สลากคฺเค อตฺตโน ปตฺตสลากํ คเหตฺวา สลากยาคุํ อาทาย อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปิวิ. ตตฺถ อุทกํ อลภิตฺวา อุทกตฺถาย เอกํ ฆรํ อคมาสิ. ตตฺถ ตํ เอกา กุมาริกา ทิสฺวาว อุปฺปนฺนสิเนหา, ‘‘ภนฺเต, ปุน ปานีเยน อตฺเถ สติ อิเธว อาคจฺเฉยฺยาถา’’ติ อาห. โส ตโต ปฏฺฐาย ยทา ปานียํ น ลภติ, ตทา ตตฺเถว คจฺฉติ. สาปิสฺส ปตฺตํ คเหตฺวา ปานียํ เทติ. เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล ยาคุมฺปิ ทตฺวา ปุเนกทิวสํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ภตฺตํ อทาสิ. สนฺติเก จสฺส นิสีทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ เคเห น กิญฺจิ นตฺถิ นาม, เกวลํ มยํ วิจรณกมนุสฺสเมว น ลภามา’’ติ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ. โส กถิปาเหเนว ตสฺสา กถํ สุตฺวา อุกฺกณฺฐิ. อถ นํ เอกทิวสํ อาคนฺตุกา ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘กสฺมา ตฺวํ, อาวุโส, กิโส อุปฺปณฺฑุปณฺฑุกชาโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อุกฺกณฺฐิโตมฺหิ, อาวุโส’’ติ วุตฺเต อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติกํ นยึสุ. เตปิ นํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ภิกฺขุ, อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กสฺมา ตฺวํ มาทิสสฺส อารทฺธวีริยสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ‘โสตาปนฺโน’ติ วา ‘สกทาคามี’ติ วา อตฺตานํ อวทาเปตฺวา ‘อุกฺกณฺฐิโต’ติ วทาเปสิ, ภาริยํ เต กมฺมํ กต’’นฺติ วตฺวา ‘‘กึ การณา อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘ภนฺเต, เอกา มํ อิตฺถี เอวมาหา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขุ, อนจฺฉริยํ เอตํ ตสฺสา กิริยํ. สา หิ ปุพฺเพ สกลชมฺพุทีเป อคฺคธนุคฺคหปณฺฑิตํ ปหาย ตํมุหุตฺตทิฏฺฐเก เอกสฺมึ สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ตํ [Pg.346] ชีวิตกฺขยํ ปาเปสี’’ติ วตฺวา ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ ภิกฺขูหิ ยาจิโต – Nghe nói, có một vị tỳ-khưu trẻ tuổi, tại nơi rút thăm, sau khi lấy thẻ thăm phần của mình, đã nhận cháo phát theo thẻ rồi đi đến trai đường và dùng. Tại đó, không có nước, vị ấy đã đi đến một nhà kia để xin nước. Ở nhà ấy, một thiếu nữ vừa trông thấy vị ấy liền sanh lòng thương mến, nói rằng: “Bạch ngài, lần sau nếu có cần nước uống, xin ngài hãy đến đây.” Kể từ đó, mỗi khi không có nước uống, vị ấy đều đi đến nhà ấy. Cô gái cũng nhận lấy bát của vị ấy và dâng nước uống. Thời gian trôi qua như vậy, cô cũng dâng cháo, rồi một hôm khác, cô mời vị ấy ngồi lại ngay tại nhà và dâng cơm. Sau khi ngồi gần bên vị ấy, cô bắt chuyện: “Bạch ngài, trong nhà này không thiếu thốn thứ gì cả, chỉ là chúng con không tìm được người quán xuyến công việc mà thôi.” Chỉ sau vài ngày, vị ấy nghe lời nói của cô rồi sanh lòng chán nản. Bấy giờ, vào một ngày nọ, các vị tỳ-khưu khách trông thấy vị ấy, hỏi rằng: “Này hiền giả, vì sao hiền giả gầy gò, xanh xao vàng vọt như vậy?” Khi được trả lời: “Thưa các hiền giả, tôi đã chán nản,” họ bèn dẫn vị ấy đến gặp các vị thầy tế độ và yết-ma-a-xà-lê. Các vị ấy cũng dẫn vị tỳ-khưu đến yết kiến bậc Đạo Sư và trình bày sự việc. Bậc Đạo Sư hỏi: “Này tỳ-khưu, có thật là con đã chán nản không?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, là thật,” Ngài phán: “Tại sao con, sau khi đã xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật như ta, một người đã tinh tấn nỗ lực, lại không khiến mình được gọi là ‘bậc Dự lưu’ hay ‘bậc Nhất lai,’ mà lại khiến mình bị gọi là ‘người chán nản’? Con đã làm một việc nặng nề.” Nói vậy xong, Ngài hỏi: “Vì lý do gì mà con chán nản?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, có một người phụ nữ đã nói với con như vậy,” Ngài phán: “Này tỳ-khưu, hành động đó của cô ta không có gì đáng ngạc nhiên. Vì trong quá khứ, cô ta đã từ bỏ một vị hiền triết bắn cung tài giỏi bậc nhất toàn cõi Diêm-phù-đề, rồi sanh lòng thương mến một người đàn ông chỉ mới gặp trong chốc lát, và đã khiến vị hiền triết kia mất mạng.” Nói xong, do được các vị tỳ-khưu thỉnh cầu để làm sáng tỏ câu chuyện ấy – อตีเต จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตกาเล ตกฺกสิลายํ ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สิปฺปํ อุคฺคเหตฺวา เตน ตุฏฺเฐน ทินฺนํ ธีตรํ อาทาย พาราณสึ คจฺฉนฺตสฺส เอกสฺมึ อฏวิมุเข เอกูนปญฺญาสาย กณฺเฑหิ เอกูนปญฺญาสโจเร มาเรตฺวา กณฺเฑสุ ขีเณสุ โจรเชฏฺฐกํ คเหตฺวา ภูมิยํ ปาเตตฺวา, ‘‘ภทฺเท, อสึ อาหรา’’ติ วุตฺเต ตาย ตงฺขณํ ทิฏฺฐโจเร สิเนหํ กตฺวา โจรสฺส หตฺเถ อสิถรุํ ฐเปตฺวา โจเรน ธนุคฺคหปณฺฑิตสฺส มาริตภาวํ อาวิกตฺวา โจเรน จ ตํ อาทาย คจฺฉนฺเตน ‘‘มมฺปิ เอสา อญฺญํ ทิสฺวา อตฺตโน สามิกํ วิย มาราเปสฺสติ, กึ เม อิมายา’’ติ เอกํ นทึ ทิสฺวา โอริมตีเร ตํ ฐเปตฺวา ตสฺสา ภณฺฑกํ อาทาย ‘‘ตฺวํ อิเธว โหหิ, ยาวาหํ ภณฺฑิกํ อุตฺตาเรมี’’ติ ตตฺเถว ตํ ปหาย คมนภาวญฺจ อาวิกตฺวา – Trong quá khứ, vào thời của hiền triết Cūḷadhanuggaha, sau khi học nghệ thuật tại Takkasilā nơi vị đạo sư danh tiếng khắp bốn phương, vị hiền triết đã cưới con gái do vị đạo sư vui lòng gả cho, rồi đưa nàng về Bārāṇasī. Khi đang đi, tại một bìa rừng, ông đã dùng bốn mươi chín mũi tên giết chết bốn mươi chín tên cướp. Khi hết tên, ông bắt được tên tướng cướp, vật hắn xuống đất và nói: “Này em, hãy đưa gươm cho ta.” Khi ấy, người vợ, do sanh lòng thương mến tên cướp vừa mới gặp, đã đặt chuôi gươm vào tay hắn. Việc hiền triết Dhanuggaha bị tên cướp giết chết đã được làm sáng tỏ. Và khi tên cướp dẫn người phụ nữ ấy đi, hắn nghĩ: “Người đàn bà này, khi thấy một người đàn ông khác, cũng sẽ sai người giết ta như đã giết chồng mình. Ta giữ người đàn bà này lại để làm gì?” Thấy một con sông, hắn để cô ta lại ở bờ bên này, lấy hành lý của cô ta và nói: “Nàng hãy ở yên đây, trong khi ta mang đồ đạc qua sông.” Rồi hắn đã bỏ mặc cô ta ở đó và ra đi. Việc hắn ra đi cũng được làm sáng tỏ – ‘‘สพฺพํ ภณฺฑํ สมาทาย, ปารํ ติณฺโณสิ พฺราหฺมณ; ปจฺจาคจฺฉ ลหุํ ขิปฺปํ, มมฺปิ ตาเรหิ ทานิโต. “Này người Bà-la-môn, chàng đã mang hết đồ đạc, qua đến bờ bên kia rồi; Xin hãy mau mau quay trở lại, và giờ đây hãy đưa cả thiếp qua nữa.” ‘‘อสนฺถุตํ มํ จิรสนฺถุเตน,นิมีนิ โภตี อทฺธุวํ ธุเวน; มยาปิ โภตี นิมิเนยฺย อญฺญํ,อิโต อหํ ทูรตรํ คมิสฺสํ. “Này cô nương, cô đã đổi ta, một kẻ không thân quen, không bền chắc, để lấy người chồng thân quen lâu dài, bền chắc của cô. Cô cũng có thể đổi ta để lấy một kẻ khác. Vì vậy, từ đây ta sẽ đi đến một nơi thật xa.” ‘‘กายํ เอฬคลาคุมฺเพ, กโรติ อหุหาสิยํ; นยีธ นจฺจํ วา คีตํ วา, ตาฬํ วา สุสมาหิตํ; อนมฺหิกาเล สุโสณิ, กึ นุ ชคฺฆสิ โสภเน. “Ai đang ở trong bụi cây eḷagalā, cất tiếng cười ha hả kia? Nơi đây chẳng có múa, chẳng có hát, cũng chẳng có tiếng vỗ tay nhịp nhàng. Này cô nàng xinh đẹp, hông thon, vào lúc không nên cười, cớ sao cô lại cười?” ‘‘สิงฺคาล พาล ทุมฺเมธ, อปฺปปญฺโญสิ ชมฺพุก; ชีโน มจฺฉญฺจ เปสิญฺจ, กปโณ วิย ฌายสิ. “Này chó rừng Jambuka ngu si, khờ dại, ngươi quả là kẻ kém trí. Đã để mất cả cá lẫn thịt, ngươi ngồi sầu não như một kẻ khốn cùng.” ‘‘สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ; ชีนา ปติญฺจ ชารญฺจ, มญฺเญ ตฺวญฺเญว ฌายสิ. “Lỗi người khác thì dễ thấy, nhưng lỗi của chính mình lại khó thấy thay. Đã mất cả chồng lẫn nhân tình, ta nghĩ chính ngươi mới là kẻ đang sầu não.” ‘‘เอวเมตํ [Pg.347] มิคราช, ยถา ภาสสิ ชมฺพุก; สา นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา, ภตฺตุ เหสฺสํ วสานุคา. “Đúng vậy, thưa ngài vua của loài thú, này Jambuka, như ngài nói. Chắc chắn rằng, sau khi rời khỏi đây, tôi sẽ trở về và vâng phục theo ý chồng.” ‘‘โย หเร มตฺติกํ ถาลํ, กํสถาลมฺปิ โส หเร; กตญฺเจว ตยา ปาปํ, ปุนเปวํ กริสฺสสี’’ติ. (ชา. ๑.๕.๑๒๘-๑๓๔) – “Kẻ nào trộm cái bát đất, kẻ đó cũng sẽ trộm cái bát đồng. Ngươi đã làm điều ác rồi, và ngươi sẽ lại làm như vậy nữa.” อิมํ ปญฺจกนิปาเต จูฬธนุคฺคหชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘ตทา จูฬธนุคฺคหปณฺฑิโต ตฺวํ อโหสิ, สา อิตฺถี เอตรหิ อยํ กุมาริกา, สิงฺคาลรูเปน อาคนฺตฺวา ตสฺสา นิคฺคหการโก สกฺโก เทวราชา อหเมวา’’ติ วตฺวา ‘‘เอวํ สา อิตฺถี ตํมุหุตฺตทิฏฺฐเก เอกสฺมึ สิเนเหน สกลชมฺพุทีเป อคฺคปณฺฑิตํ ชีวิตา โวโรเปสิ, ตํ อิตฺถึ อารพฺภ อุปฺปนฺนํ ตว ตณฺหํ ฉินฺทิตฺวา วิหราหิ ภิกฺขู’’ติ ตํ โอวทิตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา ทฺเว คาถา อภาสิ – Sau khi kể chi tiết chuyện bổn sanh Cūḷadhanuggaha trong tập Pañcakanipāta, Ngài nói: “Khi ấy, hiền triết Cūḷadhanuggaha chính là con, người phụ nữ đó nay là thiếu nữ này, còn vua trời Sakka, người đã đến dưới hình dạng chó rừng để khiển trách cô ta, chính là ta vậy.” Nói xong, Ngài khuyên dạy vị tỳ-khưu ấy: “Này tỳ-khưu, người phụ nữ đó, vì lòng thương mến một kẻ chỉ gặp trong chốc lát, đã tước đoạt mạng sống của vị hiền triết bậc nhất toàn cõi Diêm-phù-đề. Con hãy đoạn trừ ái dục đã khởi lên trong con vì người phụ nữ ấy mà an trú.” Sau khi khuyên dạy vị ấy, Ngài thuyết pháp thêm nữa và nói lên hai bài kệ này – ๓๔๙. 349. ‘‘วิตกฺกมถิตสฺส ชนฺตุโน,ติพฺพราคสฺส สุภานุปสฺสิโน; ภิยฺโย ตณฺหา ปวฑฺฒติ,เอส โข ทฬฺหํ กโรติ พนฺธนํ. “Đối với người bị các tầm tư khuấy động, có lòng tham ái mãnh liệt, và thường nhìn thấy tướng tốt đẹp, ái dục lại càng tăng trưởng. Người ấy thật sự làm cho sự trói buộc trở nên bền chặt.” ๓๕๐. 350. ‘‘วิตกฺกูปสเม จ โย รโต,อสุภํ ภาวยเต สทา สโต; เอส โข พฺยนฺติ กาหิติ,เอส เฉจฺฉติ มารพนฺธน’’นฺติ. “Còn người nào ưa thích sự lắng dịu các tầm tư, luôn chánh niệm, tu tập về sự bất tịnh, người ấy thật sự sẽ chấm dứt (ái dục). Người ấy sẽ cắt đứt được sự trói buộc của Ma vương.” ตตฺถ วิตกฺกมถิตสฺสาติ กามวิตกฺกาทีหิ วิตกฺเกหิ นิมฺมถิตสฺส. ติพฺพราคสฺสาติ พหลราคสฺส. สุภานุปสฺสิโนติ อิฏฺฐารมฺมเณ สุภนิมิตฺตคาหาทิวเสน วิสฺสฏฺฐมานสตาย สุภนฺติ อนุปสฺสนฺตสฺส. ตณฺหาติ เอวรูปสฺส ฌานาทีสุ เอกมฺปิ น วฑฺฒติ, อถ โข ฉทฺวาริกา ตณฺหาเยว ภิยฺโย วฑฺฒติ. เอส โขติ เอโส ปุคฺคโล ตณฺหาพนฺธนํ ทฬฺหํ สุถิรํ กโรติ. วิตกฺกูปสเมติ มิจฺฉาวิตกฺกาทีนํ วูปสมสงฺขาเต ทสสุ อสุเภสุ ปฐมชฺฌาเน. สทา สโตติ โย เอตฺถ อภิรโต หุตฺวา นิจฺจํ อุปฏฺฐิตสติตาย สโต ตํ อสุภฌานํ ภาเวติ. พฺยนฺติ กาหิตีติ เอส [Pg.348] ภิกฺขุ ตีสุ ภเวสุ อุปฺปชฺชนกํ ตณฺหํ วิคตนฺตํ กริสฺสติ. มารพนฺธนนฺติ เอโส เตภูมกวฏฺฏสงฺขาตํ มารพนฺธนมฺปิ ฉินฺทิสฺสตีติ อตฺโถ. Trong ấy, câu `vitakkamathitassa` có nghĩa là người bị các tầm như dục tầm v.v... khuấy đảo. Câu `tibbarāgassa` có nghĩa là người có nhiều tham ái. Câu `subhānupassino` có nghĩa là người thường xuyên thấy là tịnh, do tâm buông lung qua việc nắm giữ tịnh tướng trong đối tượng khả ái. Câu `taṇhā` có nghĩa là đối với người như vậy, không có một pháp nào trong các pháp thiền v.v... được tăng trưởng, mà chỉ có ái dục ở sáu cửa là tăng trưởng nhiều hơn. Câu `esa kho` có nghĩa là người ấy làm cho sự trói buộc của ái dục được chắc chắn, bền vững. Câu `vitakkūpasame` có nghĩa là trong sơ thiền ở mười đề mục bất tịnh, được gọi là sự lắng dịu các tà tầm v.v... Câu `sadā sato` có nghĩa là vị nào hoan hỷ ở trong ấy, do có niệm được an trú thường xuyên, có chánh niệm, nên tu tập thiền bất tịnh ấy. Câu `byanti kāhiti` có nghĩa là vị tỳ-khưu ấy sẽ làm cho ái dục, là pháp sanh khởi trong ba cõi, được đi đến chỗ chấm dứt. Câu `mārabandhanaṃ` có nghĩa là vị ấy cũng sẽ chặt đứt sự trói buộc của Ma vương, được gọi là vòng luân hồi trong ba cõi. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Và bài pháp thoại đã đem lại lợi ích cho cả những người đã hội họp đến. จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về thiện xạ Cūḷadhanuggaha, câu chuyện thứ bảy. ๘. มารวตฺถุ 8. Câu chuyện về Ma vương นิฏฺฐงฺคโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú ngụ ở tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Niṭṭhaṅgato`, liên quan đến Ma vương. เอกทิวสญฺหิ วิกาเล สมฺพหุลา เถรา เชตวนวิหารํ ปวิสิตฺวา ราหุลตฺเถรสฺส วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ตํ อุฏฺฐาเปสุํ. โส อญฺญตฺถ วสนฏฺฐานํ อปสฺสนฺโต ตถาคตสฺส คนฺธกุฏิยา ปมุเข นิปชฺชิ. ตทา โส อายสฺมา อรหตฺตํ ปตฺโต อวสฺสิโกว โหติ. มาโร วสวตฺติภวเน ฐิโตเยว ตํ อายสฺมนฺตํ คนฺธกุฏิปมุเข นิปนฺนํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส รุชนกองฺคุลี พหิ นิปนฺโน, สยํ อนฺโตคนฺธกุฏิยํ นิปนฺโน, องฺคุลิยา ปีฬิยมานาย สยมฺปิ ปีฬิโต ภวิสฺสตี’’ติ. โส มหนฺตํ หตฺถิราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา อาคมฺม โสณฺฑาย เถรสฺส มตฺถกํ ปริกฺขิปิตฺวา มหนฺเตน สทฺเทน โกญฺจนาทํ รวิ. สตฺถา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว ตสฺส มารภาวํ ญตฺวา, ‘‘มาร, ตาทิสานํ สตสหสฺเสนาปิ มม ปุตฺตสฺส ภยํ อุปฺปาเทตุํ น สกฺกา. ปุตฺโต หิ เม อสนฺตาสี วีตตณฺโห มหาวีริโย มหาปญฺโญ’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Vào một ngày nọ, lúc phi thời, nhiều vị trưởng lão đã đi vào tu viện Jetavana, đến chỗ ở của trưởng lão Rāhula và bảo ngài đứng dậy. Do không tìm thấy chỗ ở nào khác, ngài đã nằm nghỉ ở phía trước hương thất của đức Như Lai. Vào lúc ấy, vị tôn giả ấy đã chứng đắc A-la-hán quả và là người chưa an cư mùa mưa. Ma vương đang ở tại cung trời Vasavatti, khi thấy vị tôn giả đang nằm nghỉ ở phía trước hương thất, đã suy nghĩ rằng: 'Ngón tay gây đau nhức của Sa-môn Gotama đang nằm ở bên ngoài, còn chính ngài thì nằm ở bên trong hương thất. Khi ngón tay bị hành hạ, chính ngài cũng sẽ bị hành hạ.' Hắn đã hóa hiện thành hình dạng một con voi chúa to lớn, đi đến, dùng vòi quấn lấy đầu của vị trưởng lão và rống lên tiếng kêu của chim sếu với âm thanh vang dội. Bậc Đạo Sư, đang ngự trong hương thất, biết được đó là Ma vương, đã nói rằng: 'Này Ma vương, dù cho có cả trăm ngàn kẻ như ngươi cũng không thể làm cho con trai của ta sợ hãi. Vì con trai của ta không kinh sợ, đã đoạn tận ái dục, có đại tinh tấn, có đại trí tuệ.' Sau khi nói vậy, ngài đã thuyết những câu kệ này: ๓๕๑. 351. ‘‘นิฏฺฐงฺคโต อสนฺตาสี, วีตตณฺโห อนงฺคโณ; อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ, อนฺติโมยํ สมุสฺสโย. “Người đã đến đích, không kinh sợ, đã đoạn tận ái dục, không còn phiền não; đã chặt đứt các mũi tên của hữu, đây là thân cuối cùng.” ๓๕๒. 352. ‘‘วีตตณฺโห อนาทาโน, นิรุตฺติปทโกวิโท; อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จ; ส เว อนฺติมสารีโร,มหาปญฺโญ มหาปุริโสติ วุจฺจตี’’ติ. “Người đã đoạn tận ái dục, không còn chấp thủ, thông thạo từ nguyên và văn cú; biết sự kết hợp của các chữ, và biết trước sau; vị ấy thật có thân cuối cùng, được gọi là bậc Đại Trí Tuệ, bậc Đại Nhân.” ตตฺถ [Pg.349] นิฏฺฐงฺคโตติ อิมสฺมึ สาสเน ปพฺพชิตานํ อรหตฺตํ นิฏฺฐํ นาม, ตํ คโต ปตฺโตติ อตฺโถ. อสนฺตาสีติ อพฺภนฺตเร ราคสนฺตาสาทีนํ อภาเวน อสนฺตสนโก. อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานีติ สพฺพานิปิ ภวคามีนิ สลฺลานิ อจฺฉินฺทิ. สมุสฺสโยติ อยํ เอตสฺส อนฺติโม เทโห. Trong ấy, `niṭṭhaṅgato` có nghĩa là: trong giáo pháp này, đối với những người xuất gia, A-la-hán quả được gọi là sự hoàn tất (niṭṭhaṃ); ngài đã đi đến, đã đạt được quả vị ấy. `Asantāsīti` có nghĩa là không có sự kinh sợ do không có sự run sợ vì tham ái v.v... ở bên trong. `Acchindi bhavasallānīti` có nghĩa là đã chặt đứt tất cả các mũi tên dẫn đến các cõi hữu. `Samussayoti` có nghĩa là đây là thân cuối cùng của vị ấy. อนาทาโนติ ขนฺธาทีสุ นิคฺคหโณ. นิรุตฺติปทโกวิโทติ นิรุตฺติยญฺจ เสสปเทสุ จาติ จตูสุปิ ปฏิสมฺภิทาสุ เฉโกติ อตฺโถ. อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จาติ อกฺขรานํ สนฺนิปาตสงฺขาตํ อกฺขรปิณฺฑญฺจ ชานาติ, ปุพฺพกฺขเรน อปรกฺขรํ, อปรกฺขเรน ปุพฺพกฺขรญฺจ ชานาติ. ปุพฺพกฺขเรน อปรกฺขรํ ชานาติ นาม – อาทิมฺหิ ปญฺญายมาเน มชฺฌปริโยสาเนสุ อปญฺญายมาเนสุปิ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อิทํ มชฺฌํ, อิทํ ปริโยสาน’’นฺติ ชานาติ. อปรกฺขเรน ปุพฺพกฺขรํ ชานาติ นาม – อนฺเต ปญฺญายมาเน อาทิมชฺเฌสุ อปญฺญายมาเนสุ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อิทํ มชฺฌํ, อยํ อาที’’ติ ชานาติ. มชฺเฌ ปญฺญายมาเนปิ ‘‘อิเมสํ อกฺขรานํ อยํ อาทิ, อยํ อนฺโต’’ติ ชานาติ. เอวํ มหาปญฺโญ. ส เว อนฺติมสารีโรติ เอส โกฏิยํ ฐิตสรีโร, มหนฺตานํ อตฺถธมฺมนิรุตฺติปฏิภานานํ สีลกฺขนฺธาทีนญฺจ ปริคฺคาหิกาย ปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา มหาปญฺโญ, ‘‘วิมุตฺตจิตฺตตฺตา ขฺวาหํ, สาริปุตฺต, มหาปุริโสติ วทามี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๗๗) วจนโต วิมุตฺตจิตฺตตาย จ มหาปุริโสติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. `Anādānoti` có nghĩa là không có sự nắm giữ đối với các uẩn v.v... `Niruttipadakovidoti` có nghĩa là thông thạo trong cả bốn Vô ngại giải, tức là trong từ nguyên và trong các văn cú còn lại. `Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni cāti` có nghĩa là biết được khối chữ, được gọi là sự kết hợp của các chữ; và biết được chữ sau nhờ chữ trước, chữ trước nhờ chữ sau. Biết được chữ sau nhờ chữ trước có nghĩa là: khi chữ đầu được biết rõ, dù cho các chữ ở giữa và cuối không được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ giữa, đây là chữ cuối của các chữ này.' Biết được chữ trước nhờ chữ sau có nghĩa là: khi chữ cuối được biết rõ, dù cho các chữ ở đầu và giữa không được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ giữa, đây là chữ đầu của các chữ này.' Khi chữ giữa được biết rõ, vẫn biết rằng: 'Đây là chữ đầu, đây là chữ cuối của các chữ này.' Như vậy là bậc Đại Trí Tuệ. `Sa ve antimasārīroti` có nghĩa là vị ấy có thân ở mức cuối cùng. Vị ấy được gọi là bậc Đại Trí Tuệ do đã thành tựu trí tuệ có khả năng thâu nhiếp các pháp vĩ đại như Nghĩa, Pháp, Từ, Biện Vô ngại giải và các uẩn như giới uẩn v.v... Và do tâm đã giải thoát, vị ấy được gọi là bậc Đại Nhân, theo như câu nói: 'Này Sāriputta, ta nói rằng người có tâm giải thoát là bậc Đại Nhân.' (Tương Ưng Bộ 5.377). เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. มาโรปิ ปาปิมา ‘‘ชานาติ มํ สมโณ โคตโม’’ติ ตตฺเถวนฺตรธายีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v... Ác ma cũng đã biến mất ngay tại chỗ đó, với ý nghĩ rằng: 'Sa-môn Gotama đã biết ta.' มารวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về Ma vương, câu chuyện thứ tám. ๙. อุปกาชีวกวตฺถุ 9. Câu chuyện về lỏa thể sĩ Upaka สพฺพาภิภูติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา อนฺตรามคฺเค อุปกํ อาชีวกํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp này, bắt đầu bằng câu `Sabbābhibhū`, ở giữa đường, liên quan đến lỏa thể sĩ Upaka. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สตฺถา ปตฺตสพฺพญฺญุตญฺญาโณ โพธิมณฺเฑ สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย ธมฺมจกฺกปวตฺตนตฺถํ พาราณสึ สนฺธาย อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ ปฏิปนฺโน อนฺตรามคฺเค อุปกํ อาชีวกํ [Pg.350] อทฺทส. โสปิ สตฺถารํ ทิสฺวา ‘‘วิปฺปสนฺนานิ โข เต, อาวุโส, อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต, กํสิ ตฺวํ, อาวุโส, อุทฺทิสฺส ปพฺพชิโต, โก วา เต สตฺถา, กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสี’’ติ ปุจฺฉิ. อถสฺส สตฺถา ‘‘มยฺหํ อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา นตฺถี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một thời, bậc Đạo Sư, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã trải qua bảy tuần lễ ở Bồ-đề đoàn, rồi mang y bát của mình, đi trên con đường dài mười tám do-tuần hướng đến thành Bārāṇasī để chuyển Pháp luân, và đã gặp lỏa thể sĩ Upaka ở giữa đường. Vị ấy sau khi thấy bậc Đạo Sư đã hỏi rằng: 'Này hiền hữu, các căn của ngài thật trong sáng, màu da của ngài thật thanh tịnh, rạng rỡ. Này hiền hữu, ngài đã xuất gia vì ai? Ai là thầy của ngài? Ngài ưa thích giáo pháp của ai?' Bậc Đạo Sư đã trả lời vị ấy rằng: 'Ta không có thầy tế độ hay thầy giáo thọ.' và đã nói lên câu kệ này: ๓๕๓. 353. ‘‘สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต; สพฺพญฺชโห ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโต,สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ. Ta là bậc Toàn Thắng, bậc Toàn Giác, không nhiễm ô trong tất cả các pháp; Ta là người từ bỏ tất cả, được giải thoát trong sự đoạn tận ái dục. Tự mình chứng ngộ, ta biết chỉ ai là thầy? ตตฺถ สพฺพาภิภูติ สพฺเพสํ เตภูมกธมฺมานํ อภิภวนโต สพฺพาภิภู. สพฺพวิทูติ วิทิตสพฺพจตุภูมกธมฺโม. สพฺเพสุ ธมฺเมสูติ สพฺเพสุปิ เตภูมกธมฺเมสุ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อนูปลิตฺโต. สพฺพญฺชโหติ สพฺเพ เตภูมกธมฺเม ชหิตฺวา ฐิโต. ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโตติ ตณฺหกฺขยนฺเต อุปฺปาทิเต ตณฺหกฺขยสงฺขาเต อรหตฺเต อเสขาย วิมุตฺติยา วิมุตฺโต. สยํ อภิญฺญายาติ อภิญฺเญยฺยาทิเภเท ธมฺเม สยเมว ชานิตฺวา. กมุทฺทิเสยฺยนฺติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติ กํ นาม อุทฺทิเสยฺยนฺติ. Trong kệ ấy, ‘bậc Toàn Thắng’ (sabbābhibhū) có nghĩa là bậc Toàn Thắng vì đã chinh phục tất cả các pháp trong ba cõi. ‘Bậc Toàn Giác’ (sabbavidū) có nghĩa là người đã biết tất cả các pháp trong bốn cõi. ‘Trong tất cả các pháp’ (sabbesu dhammesu) có nghĩa là không bị nhiễm ô bởi ái và tà kiến trong tất cả các pháp thuộc ba cõi. ‘Người từ bỏ tất cả’ (sabbañjaho) có nghĩa là người đã từ bỏ tất cả các pháp trong ba cõi và đứng vững. ‘Được giải thoát trong sự đoạn tận ái dục’ (taṇhakkhaye vimutto) có nghĩa là được giải thoát bằng sự giải thoát của bậc Vô học trong quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận ái dục, đã được làm cho phát sanh. ‘Tự mình chứng ngộ’ (sayaṃ abhiññāya) có nghĩa là tự mình biết các pháp cần được thắng tri, v.v... ‘Biết chỉ ai là thầy?’ (kamuddiseyyaṃ) có nghĩa là ‘Ta nên chỉ đến ai mà nói rằng: “Vị này là thầy tế độ hay thầy dạy dỗ của ta”?’ เทสนาวสาเน อุปโก อาชีวโก ตถาคตสฺส วจนํ เนวาภินนฺทิ, น ปฏิกฺโกสิ. สีสํ ปน จาเลตฺวา ชิวฺหํ นิลฺลาเฬตฺวา เอกปทิกมคฺคํ คเหตฺวา อญฺญตรํ ลุทฺทกนิวาสนฏฺฐานํ อคมาสีติ. Khi bài pháp kết thúc, du sĩ lõa thể Upaka không hoan hỷ cũng không chê bai lời dạy của đức Như Lai. Vị ấy chỉ lắc đầu, le lưỡi, rồi đi theo một con đường khác và đến một nơi ở của thợ săn. อุปกาชีวกวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về du sĩ lõa thể Upaka, phần thứ chín. ๑๐. สกฺกปญฺหวตฺถุ 10. Câu chuyện về các câu hỏi của Đế Thích สพฺพทานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สกฺกํ เทวราชานํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Sabbadānaṃ’, liên quan đến vua trời Đế Thích. เอกสฺมิญฺหิ [Pg.351] สมเย ตาวตึสเทวโลเก เทวตา สนฺนิปติตฺวา จตฺตาโร ปญฺเห สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘กตรํ ทานํ นุ โข ทาเนสุ, กตโร รโส รเสสุ, กตรา รติ รตีสุ เชฏฺฐกา, ตณฺหกฺขโยว กสฺมา เชฏฺฐโกติ วุจฺจตี’’ติ? เต ปญฺเห เอกา เทวตาปิ วินิจฺฉิตุํ นาสกฺขิ. เอโก ปน เทโว เอกํ เทวํ, โสปิ อปรนฺติ เอวํ อญฺญมญฺญํ ปุจฺฉนฺตา ทสสุ จกฺกวาฬสหสฺเสสุ ทฺวาทส สํวจฺฉรานิ วิจรึสุ. เอตฺตเกนาปิ กาเลน ปญฺหานํ อตฺถํ อทิสฺวา ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตา สนฺนิปติตฺวา จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ, ตาตา, มหาเทวตาสนฺนิปาโต’’ติ วุตฺเต ‘‘จตฺตาโร ปญฺเห สมุฏฺฐาเปตฺวา วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺตา ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคตมฺหา’’ติ. ‘‘กึ ปญฺหํ นาเมตํ, ตาตา’’ติ. ‘‘ทานรสรตีสุ กตมา ทานรสรตี นุ โข เสฏฺฐา, ตณฺหกฺขโยว กสฺมา เสฏฺโฐ’’ติ อิเม ปญฺเห วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺตา อาคตมฺหาติ. ตาตา, มยมฺปิ อิเมสํ อตฺเถ น ชานาม, อมฺหากํ ปน ราชา ชนสหสฺเสน จินฺติเต อตฺเถ จินฺเตตฺวา ตงฺขเณเนว ชานาติ, โส อมฺเหหิ ปญฺญาย จ ปุญฺเญน จ วิสิฏฺโฐ, เอถ, ตสฺส สนฺติกํ คจฺฉามาติ ตเมว เทวคณํ อาทาย สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตนาปิ ‘‘กึ, ตาตา, มหนฺโต เทวสนฺนิปาโต’’ติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘ตาตา, อิเมสํ ปญฺหานํ อตฺถํ อญฺโญปิ ชานิตุํ น สกฺโกติ, พุทฺธวิสยา เหเต. สตฺถา ปเนตรหิ กหํ วิหรตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เชตวเน’’ติ สุตฺวา ‘‘เอถ, ตสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามา’’ติ เทวคเณน สทฺธึ รตฺติภาเค สกลํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต ‘‘กึ, มหาราช, มหตา เทวสงฺเฆน อาคโตสี’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภนฺเต, เทวคเณน อิเม นาม ปญฺหา สมุฏฺฐาปิตา, อญฺโญ อิเมสํ อตฺถํ ชานิตุํ สมตฺโถ นาม นตฺถิ, อิเมสํ โน อตฺถํ ปกาเสถา’’ติ อาห. Chuyện kể rằng, vào một thời, các vị trời ở cõi trời Tāvatiṃsa đã tụ họp và nêu lên bốn câu hỏi: ‘Trong các loại bố thí, loại bố thí nào là cao thượng nhất? Trong các vị, vị nào là cao thượng nhất? Trong các niềm hoan hỷ, niềm hoan hỷ nào là cao thượng nhất? Và tại sao sự đoạn tận ái dục được gọi là cao thượng nhất?’ Không một vị trời nào có thể giải quyết được những câu hỏi ấy. Vị trời này hỏi vị trời khác, rồi vị kia lại hỏi một vị khác nữa, cứ như thế họ đi khắp mười ngàn thế giới trong suốt mười hai năm. Dù đã trải qua một thời gian dài như vậy mà vẫn không thấy được ý nghĩa của các câu hỏi, các vị trời từ mười ngàn thế giới đã tụ họp lại và đi đến chỗ Tứ Đại Thiên Vương. Khi được hỏi: ‘Này các hiền giả, vì sao có cuộc tụ họp đông đảo của chư thiên thế này?’, họ đáp: ‘Vì đã nêu lên bốn câu hỏi mà không thể giải quyết được, chúng con đã đến đây tìm ngài.’ ‘Này các hiền giả, đó là những câu hỏi gì?’ ‘Trong các loại bố thí, các vị, và các niềm hoan hỷ, loại nào là cao thượng nhất? Và tại sao sự đoạn tận ái dục là cao thượng nhất? Vì không thể giải quyết những câu hỏi này, chúng con đã đến đây.’ ‘Này các hiền giả, chúng tôi cũng không biết ý nghĩa của những câu hỏi này. Nhưng vua của chúng tôi có thể chỉ trong khoảnh khắc mà biết được những điều do cả ngàn người suy nghĩ. Ngài vượt trội hơn chúng tôi cả về trí tuệ lẫn phước đức. Nào, chúng ta hãy đến gặp ngài.’ Nói rồi, họ dẫn theo đoàn chư thiên ấy đến gặp vua trời Đế Thích. Khi ngài cũng hỏi: ‘Này các hiền giả, vì sao có cuộc tụ họp đông đảo của chư thiên thế này?’, họ đã trình bày lại sự việc. ‘Này các hiền giả, không ai khác có thể biết được ý nghĩa của những câu hỏi này, vì chúng thuộc về phạm vi của chư Phật. Hiện nay bậc Đạo Sư đang ngự ở đâu?’ Sau khi hỏi và nghe rằng ngài đang ở tu viện Jetavana, vua trời nói: ‘Nào, chúng ta hãy đến gặp ngài.’ Cùng với đoàn chư thiên, vào ban đêm, ngài làm cho toàn bộ tu viện Jetavana rực sáng, rồi đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng sang một bên. Khi được hỏi: ‘Tâu Đại vương, vì sao ngài lại đến đây cùng với một đoàn chư thiên đông đảo như vậy?’, vua trời đáp: ‘Bạch Thế Tôn, đoàn chư thiên đã nêu lên những câu hỏi này. Không có ai khác có khả năng biết được ý nghĩa của chúng. Xin ngài hãy giải thích ý nghĩa của chúng cho chúng con.’ สตฺถา ‘‘สาธุ มหาราช, มยา หิ ปารมิโย ปูเรตฺวา มหาปริจฺจาเค ปริจฺจชิตฺวา ตุมฺหาทิสานํ กงฺขจฺเฉทนตฺถเมว สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิทฺธํ, ตยา ปุจฺฉิตปญฺเหสุ หิ สพฺพทานานํ ธมฺมทานํ เสฏฺฐํ, สพฺพรสานํ ธมฺมรโส เสฏฺโฐ, สพฺพรตีนํ ธมฺมรติ เสฏฺฐา, ตณฺหกฺขโย ปน อรหตฺตํ สมฺปาปกตฺตา เสฏฺโฐเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo Sư dạy: ‘Lành thay, tâu Đại vương! Chính vì mục đích đoạn trừ nghi hoặc cho những chúng sanh như ngài mà Như Lai, sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật và thực hành các sự đại thí xả, đã chứng ngộ được nhất thiết chủng trí. Về những câu hỏi ngài đã nêu, quả thật trong tất cả các loại bố thí, pháp thí là cao thượng nhất; trong tất cả các vị, pháp vị là cao thượng nhất; trong tất cả các niềm hoan hỷ, pháp hỷ là cao thượng nhất; còn sự đoạn tận ái dục quả thật là cao thượng nhất vì nó đưa đến quả vị A-la-hán.’ Nói xong, ngài đọc bài kệ này: ๓๕๔. 354. ‘‘สพฺพทานํ [Pg.352] ธมฺมทานํ ชินาติ,สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาติ; สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาติ,ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาตี’’ติ. Pháp thí thắng mọi thí; Pháp vị thắng mọi vị; Pháp hỷ thắng mọi hỷ; Đoạn tận ái thắng mọi khổ đau. ตตฺถ สพฺพทานํ ธมฺมทานนฺติ สเจปิ หิ จกฺกวาฬคพฺเภ ยาว พฺรหฺมโลกา นิรนฺตรํ กตฺวา สนฺนิสินฺนานํ พุทฺธปจฺเจกพุทฺธขีณาสวานํ กทลิคพฺภสทิสานิ จีวรานิ ทเทยฺย, ตสฺมึ สมาคเม จตุปฺปทิกาย คาถาย กตานุโมทนาว เสฏฺฐา. ตญฺหิ ทานํ ตสฺสา คาถาย โสฬสึ กลํ นาคฺฆติ. เอวํ ธมฺมสฺส เทสนาปิ วาจนมฺปิ สวนมฺปิ มหนฺตํ. เยน จ ปุคฺคเลน พหูนํ ตํ ธมฺมสฺสวนํ การิตํ, ตสฺเสว อานิสํโส มหา. ตถารูปาย เอว ปริสาย ปณีตปิณฺฑปาตสฺส ปตฺเต ปูเรตฺวา ทินฺนทานโตปิ สปฺปิเตลาทีนํ ปตฺเต ปูเรตฺวา ทินฺนเภสชฺชทานโตปิ มหาวิหารสทิสานํ วิหารานญฺจ โลหปาสาทสทิสานญฺจ ปาสาทานํ อเนกานิ สตสหสฺสานิ กาเรตฺวา ทินฺนเสนาสนทานโตปิ อนาถปิณฺฑิกาทีหิ วิหาเร อารพฺภ กตปริจฺจาคโตปิ อนฺตมโส จตุปฺปทิกาย คาถาย อนุโมทนาวเสนาปิ ปวตฺติตํ ธมฺมทานเมว วรํ เสฏฺฐํ. กึ การณา? เอวรูปานิ หิ ปุญฺญานิ กโรนฺตา ธมฺมํ สุตฺวาว กโรนฺติ, โน อสุตฺวา. สเจ หิ อิเม สตฺตา ธมฺมํ น สุเณยฺยุํ, อุฬุงฺกมตฺตํ ยาคุมฺปิ กฏจฺฉุมตฺตํ ภตฺตมฺปิ น ทเทยฺยุํ. อิมินา การเณน สพฺพทาเนหิ ธมฺมทานเมว เสฏฺฐํ. อปิจ ฐเปตฺวา พุทฺเธ จ ปจฺเจกพุทฺเธ จ สกลกปฺปํ เทเว วสฺสนฺเต อุทกพินฺทูนิ คเณตุํ สมตฺถาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา สาริปุตฺตาทโยปิ อตฺตโน ธมฺมตาย โสตาปตฺติผลาทีนิ อธิคนฺตุํ นาสกฺขึสุ, อสฺสชิตฺเถราทีหิ กถิตธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกรึสุ, สตฺถุ ธมฺมเทสนาย สาวกปารมีญาณํ สจฺฉิกรึสุ. อิมินาปิ การเณน, มหาราช, ธมฺมทานเมว เสฏฺฐํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาตี’’ติ. Trong câu kệ ấy, về câu ‘Pháp thí thắng mọi thí’: Thật vậy, giả như có người dâng y phục giống như búp chuối non đến các vị Phật, Phật Độc Giác, và các bậc Lậu Tận đang ngồi hội họp không gián đoạn trong khắp cõi Ta-bà cho đến cõi Phạm thiên, thì trong buổi hội họp ấy, lời tuỳ hỷ công đức được thực hiện bằng một bài kệ bốn câu vẫn là cao thượng hơn. Thật vậy, vật thí ấy không đáng một phần mười sáu của bài kệ kia. Như vậy, việc thuyết giảng, đọc tụng, và lắng nghe Chánh pháp có quả báo to lớn. Và người nào đã khiến cho nhiều người được nghe Chánh pháp ấy, phước báu của chính người ấy thật là to lớn. Ngay cả trong một hội chúng như vậy, việc bố thí Pháp, dù chỉ là qua việc tùy hỷ bằng một bài kệ bốn câu, vẫn là cao quý và ưu việt hơn cả việc cúng dường vật thực thượng vị đầy bát, hơn cả việc cúng dường thuốc men như bơ, dầu đầy bát, hơn cả việc cúng dường trú xứ bằng cách cho xây dựng hàng trăm ngàn ngôi tự viện giống như Đại Tự (Mahāvihāra) và các lâu đài giống như Lâu đài Đồng (Lohapāsāda), và hơn cả sự xả thí của các vị như trưởng giả Cấp Cô Độc đã làm nhân nơi các ngôi tự viện. Vì sao? Vì những người làm các công đức như vậy, họ làm là do đã được nghe Chánh pháp, chứ không phải do chưa nghe. Thật vậy, nếu chúng sanh này không được nghe Chánh pháp, họ sẽ không bố thí dù chỉ một vá cháo hay một muỗng cơm. Vì lý do này, Pháp thí là cao thượng hơn tất cả các sự bố thí. Hơn nữa, ngoại trừ các vị Phật và Phật Độc Giác, ngay cả các vị như ngài Sāriputta, là những bậc có trí tuệ có thể đếm được các giọt mưa rơi trong suốt một kiếp, cũng không thể tự mình chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. Các ngài đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn sau khi nghe Chánh pháp do trưởng lão Assaji thuyết giảng, và đã chứng ngộ Thinh văn ba-la-mật trí nhờ lời thuyết pháp của bậc Đạo Sư. Cũng vì lý do này, tâu Đại vương, Pháp thí là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Pháp thí thắng mọi thí’. สพฺเพ ปน คนฺธรสาทโยปิ รสา อุกฺกํสโต เทวตานํ สุธาโภชนรโสปิ สํสารวฏฺเฏ ปาเตตฺวา ทุกฺขานุภวนสฺเสว ปจฺจโย. โย ปเนส สตฺตตึสโพธิปกฺขิยธมฺมสงฺขาโต จ นวโลกุตฺตรธมฺมสงฺขาโต จ ธมฺมรโส, อยเมว สพฺพรสานํ เสฏฺโฐ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาตี’’ติ[Pg.353]. ยาเปสา ปุตฺตรติธีตุรติธนรติอิตฺถิรตินจฺจคีตวาทิตาทิรติปเภทา จ อเนกปฺปเภทา รตี, สาปิ สํสารวฏฺเฏ ปาเตตฺวา ทุกฺขานุภวนสฺเสว ปจฺจโย. ยา ปเนสา ธมฺมํ กเถนฺตสฺส วา สุณนฺตสฺส วา วาเจนฺตสฺส วา อนฺโต อุปฺปชฺชมานา ปีติ อุทคฺคภาวํ ชเนติ, อสฺสูนิ ปวตฺเตติ, โลมหํสํ ชเนติ, สายํ สํสารวฏฺฏสฺส อนฺตํ กตฺวา อรหตฺตปริโยสานา โหติ. ตสฺมา สพฺพรตีนํ เอวรูปา ธมฺมรติเยว เสฏฺฐา. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาตี’’ติ ตณฺหกฺขโย ปน ตณฺหาย ขยนฺเต อุปฺปนฺนํ อรหตฺตํ สกลสฺสปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อภิภวนโต สพฺพเสฏฺฐเมว. เตน วุตฺตํ – ‘‘ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาตี’’ติ. Lại nữa, tất cả các vị như hương vị, v.v..., cho đến vị của thức ăn chư thiên, ở mức độ cao nhất, cũng chỉ là duyên để rơi vào vòng luân hồi và phải chịu đựng khổ đau. Còn hương vị của Chánh pháp này, được gọi là ba mươi bảy phẩm trợ đạo và chín pháp siêu thế, chính hương vị này là cao thượng nhất trong tất cả các vị. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Vị Pháp thắng mọi vị’. Sự hoan hỷ này, tức là sự hoan hỷ nơi con trai, hoan hỷ nơi con gái, hoan hỷ nơi tài sản, hoan hỷ nơi phụ nữ, và các loại hoan hỷ khác nhau như trong ca, múa, nhạc, v.v..., cũng chỉ là duyên để rơi vào vòng luân hồi và phải chịu đựng khổ đau. Còn sự hoan hỷ (pīti) này, sanh khởi bên trong người đang thuyết, đang nghe, hay đang đọc tụng Chánh pháp, nó tạo ra sự phấn chấn, làm cho nước mắt tuôn trào, làm cho lông tóc dựng đứng. Sự hoan hỷ ấy, sau khi chấm dứt vòng luân hồi, sẽ kết thúc nơi quả A-la-hán. Vì vậy, trong tất cả các sự hoan hỷ, sự hoan hỷ trong Chánh pháp như vậy là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Hỷ trong Pháp thắng mọi hỷ’. Lại nữa, sự đoạn tận ái, tức là quả A-la-hán sanh khởi khi ái dục đã được đoạn trừ, vì có khả năng chế ngự toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi, nên quả thật là cao thượng nhất. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Ái diệt thắng mọi khổ’. เอวํ สตฺถริ อิมิสฺสา คาถาย อตฺถํ กเถนฺเตเยว จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สกฺโกปิ สตฺถุ ธมฺมกถํ สุตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอวมาห – ‘‘ภนฺเต, เอวํเชฏฺฐเก นาม ธมฺมทาเน กิมตฺถํ อมฺหากํ ปตฺตึ น ทาเปถ, อิโต ปฏฺฐาย โน ภิกฺขุสงฺฆสฺส กเถตฺวา ปตฺตึ ทาเปถ, ภนฺเต’’ติ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อชฺชาทึ กตฺวา มหาธมฺมสฺสวนํ วา ปากติกธมฺมสฺสวนํ วา อุปนิสินฺนกถํ วา อนฺตมโส อนุโมทนมฺปิ กเถตฺวา สพฺพสตฺตานํ ปตฺตึ ทเทยฺยาถา’’ติ อาห. Khi bậc Đạo Sư đang giải thích ý nghĩa của bài kệ này như vậy, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã chứng ngộ Chánh pháp. Vua trời Sakka sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã đảnh lễ Ngài và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, trong một Pháp thí cao cả như vậy, vì sao Ngài không cho chúng con được chia phần phước? Bạch Thế Tôn, kể từ nay, sau khi thuyết giảng cho chư Tăng, xin Ngài hãy cho chúng con được chia phần phước’. Bậc Đạo Sư nghe lời của vị ấy, đã cho hội họp chư Tăng và dạy rằng: ‘Này các Tỳ-khưu, kể từ hôm nay, sau khi thuyết một buổi pháp lớn, hay một buổi pháp thông thường, hay một bài pháp cho người ngồi gần, hay ít nhất là một bài tuỳ hỷ công đức, các con hãy hồi hướng phần phước đến tất cả chúng sanh’. สกฺกปญฺหวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện thứ mười về câu hỏi của Sakka. ๑๑. อปุตฺตกเสฏฺฐิวตฺถุ 11. Câu chuyện về Trưởng giả không con หนนฺติ โภคาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อปุตฺตกเสฏฺฐึ นาม อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Kỳ Viên, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Hananti bhogā’, nhân câu chuyện về một vị trưởng giả không có con. ตสฺส กิร กาลกิริยํ สุตฺวา ราชา ปเสนทิ โกสโล ‘‘อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ กสฺส ปาปุณาตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘รญฺโญ’’ติ สุตฺวา สตฺตหิ ทิวเสหิ ตสฺส เคหโต ธนํ ราชกุลํ อภิหราเปตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, มหาราช, อาคจฺฉสิ ทิวาทิวสฺสา’’ติ วุตฺเต ‘‘อิธ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ เสฏฺฐิ, คหปติ, กาลกโต, ตมหํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชนฺเตปุรํ อภิหริตฺวา อาคจฺฉามี’’ติ อาห. สพฺพํ สุตฺเต (สํ. นิ. ๑.๑๓๐) อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ. Tương truyền, nghe tin vị trưởng giả ấy qua đời, vua Pasenadi của xứ Kosala đã hỏi: ‘Tài sản của người không có con sẽ thuộc về ai?’ và sau khi nghe câu trả lời: ‘Thuộc về nhà vua’, ngài đã cho chuyển tài sản từ nhà của vị ấy về hoàng cung trong bảy ngày. Sau đó, ngài đến yết kiến bậc Đạo Sư. Khi được hỏi: ‘Này Đại vương, sao Ngài lại đến đây vào giữa trưa thế này?’, vua đã bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, tại Sāvatthī này, một vị trưởng giả gia chủ đã qua đời. Con đã cho chuyển tài sản không người thừa kế của ông ấy vào hoàng cung rồi mới đến đây’. Toàn bộ câu chuyện nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong kinh (Tương Ưng Bộ 1.130). โส [Pg.354] กิร สุวณฺณปาติยา นานคฺครสโภชเน อุปนีเต ‘‘เอวรูปํ นาม มนุสฺสา ภุญฺชนฺติ, กึ ตุมฺเห มยา สทฺธึ อิมสฺมึ เคเห เกฬึ กโรถา’’ติ โภชเน อุปฏฺฐิเต เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ปลาเปตฺวา ‘‘อิทํ มนุสฺสานํ โภชน’’นฺติ กณาชกํ ภุญฺชติ พิฬงฺคทุติยํ. วตฺถยานฉตฺเตสุปิ มนาเปสุ อุปฏฺฐาปิเตสุ เต มนุสฺเส เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหรนฺโต ปลาเปตฺวา สาณานิ ธาเรติ, ชชฺชรรถเกน ยาติ ปณฺณฉตฺตเกน ธาริยมาเนนาติ เอวํ รญฺญา อาโรจิเต สตฺถา ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ กเถสิ. Tương truyền, khi có người dâng đến những món ăn có nhiều hương vị hảo hạng trong một cái bát bằng vàng, vị trưởng giả ấy đã nói: ‘Loại thức ăn như thế này mà con người cũng ăn sao? Các ngươi đang đùa cợt với ta trong nhà này phải không?’ Khi thức ăn được dọn ra, ông ta đã dùng gạch đá, gậy gộc, v.v... để đánh và đuổi họ đi, rồi nói: ‘Đây mới là thức ăn của con người’, và ăn cơm tấm với món thứ hai là cháo chua. Khi có người dâng đến y phục, xe cộ, và lọng che đẹp đẽ, ông ta cũng dùng gạch đá, gậy gộc, v.v... để đánh và đuổi những người đó đi. Ông ta mặc quần áo bằng vải gai, đi lại bằng một cỗ xe cũ nát, và dùng một chiếc lọng bằng lá được che cho. Khi được vua thuật lại như vậy, bậc Đạo Sư đã kể về tiền nghiệp của vị trưởng giả ấy. ภูตปุพฺพํ โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ตครสิขึ นาม ปจฺเจกพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ. ‘‘เทถ สมณสฺส ปิณฺฑ’’นฺติ วตฺวา โส อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. ตสฺมึ กิร อสฺสทฺเธ พาเล เอวํ วตฺวา ปกฺกนฺเต ตสฺส ภริยา สทฺธา ปสนฺนา ‘‘จิรสฺสํ วต เม อิมสฺส มุขโต ‘เทหี’ติ วจนํ สุตํ, อชฺช มม มโนรถํ ปูเรนฺตี ปิณฺฑปาตํ ทสฺสามี’’ติ ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺตํ คเหตฺวา ปณีตโภชนสฺส ปูเรตฺวา อทาสิ. โสปิ นิวตฺตมาโน ตํ ทิสฺวา ‘‘กึ, สมณ, กิญฺจิ เต ลทฺธ’’นฺติ ปตฺตํ คเหตฺวา ปณีตปิณฺฑปาตํ ทิสฺวา วิปฺปฏิสารี หุตฺวา เอวํ จินฺเตสิ – ‘‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุํ. เต หิ อิมํ ภุญฺชิตฺวา มยฺหํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ, อยํ ปน คนฺตฺวา ภุญฺชิตฺวา นิทฺทายิสฺสติ, นฏฺโฐ เม โส ปิณฺฑปาโต’’ติ. โส ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตกํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ. โส กิรสฺส องฺคุลึ คเหตฺวา วิจรนฺโต ‘‘อิทํ มยฺหํ ปิตุสนฺตกํ ยานกํ, อยํ ตสฺส โคโณ’’ติอาทีนิ อาห. อถ นํ โส เสฏฺฐิ ‘‘อิทานิ ตาเวส เอวํ วเทติ, อิมสฺส ปน วุฑฺฒิปฺปตฺตกาเล อิมสฺมึ เคเห โภเค โก รกฺขิสฺสตี’’ติ ตํ อรญฺญํ เนตฺวา เอกสฺมึ คจฺฉมูเล คีวาย คเหตฺวา มูลกนฺทํ วิย คีวํ ผาเลตฺวา มาเรตฺวา ตตฺเถว ฉฑฺเฑสิ. อิทมสฺส ปุพฺพกมฺมํ. เตน วุตฺตํ – Tâu Đại vương, thuở quá khứ, vị trưởng giả gia chủ ấy đã cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác tên là Tagarasikhi. Sau khi nói: ‘Hãy cúng dường vật thực đến vị Sa-môn’, vị ấy đứng dậy khỏi chỗ ngồi rồi bỏ đi. Khi vị trưởng giả ngu dốt, không có đức tin ấy nói như vậy rồi bỏ đi, người vợ của ông ta có đức tin, trong sạch, nghĩ rằng: ‘Thật đã lâu lắm rồi, ta mới được nghe lời nói ‘hãy cho đi’ từ miệng của người này. Hôm nay, ta sẽ cúng dường vật thực để làm cho tâm nguyện của ta được viên mãn’. Nghĩ vậy, bà lấy bát của vị Phật Độc Giác, đổ đầy các món ăn thượng vị rồi dâng cúng. Vị trưởng giả ấy khi quay về, trông thấy vị Phật Độc Giác liền hỏi: ‘Này Sa-môn, ngài có nhận được gì không?’. Ông ta lấy bát, thấy vật thực thượng vị, bèn sanh lòng hối tiếc và suy nghĩ như vầy: ‘Thà rằng vật thực này để cho các người nô bộc hay những người làm công ăn thì tốt hơn. Vì sau khi ăn món này, họ sẽ làm việc cho ta. Còn vị này, sau khi đi, ăn xong rồi sẽ ngủ. Vật thực ấy của ta đã bị hư hoại rồi’. Và vị ấy, vì lý do tài sản, đã tước đoạt mạng sống của người con trai duy nhất của anh mình. Đứa bé ấy, trong khi nắm ngón tay của ông ta đi dạo, đã nói những lời như: ‘Đây là cỗ xe của cha con, đây là con bò của ông ấy’. Bấy giờ, vị trưởng giả ấy nghĩ rằng: ‘Bây giờ nó còn nói như vậy, đến khi nó trưởng thành thì ai sẽ giữ gìn tài sản trong nhà này?’. Nghĩ vậy, ông ta dẫn đứa bé vào rừng, tại gốc một bụi cây, nắm lấy cổ, vặn cổ như vặn củ cây, giết chết rồi vứt bỏ ngay tại đó. Đây là tiền nghiệp của ông ta. Do đó, có lời dạy rằng: ‘‘ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ตครสิขึ ปจฺเจกพุทฺธํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิปาเทสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน สตฺตกฺขตฺตุํ สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิ, ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา สตฺตกฺขตฺตุํ เสฏฺฐิตฺตํ กาเรสิ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ทตฺวา ปจฺฉา วิปฺปฏิสารี อโหสิ ‘วรเมตํ ปิณฺฑปาตํ ทาสา วา กมฺมกรา วา ภุญฺเชยฺยุ’นฺติ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน นาสฺสุฬาราย ภตฺตโภคาย [Pg.355] จิตฺตํ นมติ, นาสฺสุฬาราย วตฺถโภคาย, นาสฺสุฬาราย ยานโภคาย, นาสฺสุฬารานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ โภคาย จิตฺตํ นมติ. ยํ โข โส, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, ภาตุ จ ปน เอกปุตฺตํ สาปเตยฺยสฺส การณา ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตสหสฺสานิ นิรเย ปจฺจิตฺถ, ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อิทํ สตฺตมํ อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ราชโกสํ ปเวเสติ. ตสฺส โข ปน, มหาราช, เสฏฺฐิสฺส คหปติสฺส ปุราณญฺจ ปุญฺญํ ปริกฺขีณํ, นวญฺจ ปุญฺญํ อนุปจิตํ. อชฺช ปน, มหาราช, เสฏฺฐิ, คหปติ, มหาโรรุเว นิรเย ปจฺจตี’’ติ (สํ. นิ. ๑.๑๓๑). Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy đã cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác Tagarasikhi, nhờ quả báo của nghiệp ấy, ông ta đã sanh vào thiện thú, cõi trời bảy lần. Do quả thừa của chính nghiệp ấy, ông ta đã làm trưởng giả bảy lần tại chính thành Sāvatthī này. Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy sau khi cho đã sanh lòng hối tiếc rằng: ‘Thà rằng vật thực này để cho các người nô bộc hay những người làm công ăn thì tốt hơn’, nhờ quả báo của nghiệp ấy, tâm của ông ta không hướng đến việc hưởng thụ thức ăn thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ y phục thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ xe cộ thượng hạng, tâm không hướng đến việc hưởng thụ năm dục công đức thượng hạng. Tâu Đại vương, do vị trưởng giả gia chủ ấy vì lý do tài sản đã tước đoạt mạng sống của người con trai duy nhất của anh mình, nhờ quả báo của nghiệp ấy, ông ta đã bị nấu trong địa ngục nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm ngàn năm. Do quả thừa của chính nghiệp ấy, đây là lần thứ bảy tài sản không có người thừa tự này được nhập vào kho của vua. Tâu Đại vương, đối với vị trưởng giả gia chủ ấy, phước cũ đã cạn kiệt, và phước mới không được tích lũy. Và hôm nay, tâu Đại vương, vị trưởng giả gia chủ ấy đang bị nấu trong địa ngục Mahāroruva. ราชา สตฺถุ วจนํ สุตฺวา ‘‘อโห, ภนฺเต, ภาริยํ กมฺมํ, เอตฺตเก นาม โภเค วิชฺชมาเน เนว อตฺตนา ปริภุญฺชิ, น ตุมฺหาทิเส พุทฺเธ ธุรวิหาเร วิหรนฺเต ปุญฺญกมฺมํ อกาสี’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘เอวเมตํ, มหาราช, ทุมฺเมธปุคฺคลา นาม โภเค ลภิตฺวา นิพฺพานํ น คเวสนฺติ, โภเค นิสฺสาย อุปฺปนฺนตณฺหา ปเนเต ทีฆรตฺตํ หนตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nhà vua nghe lời dạy của Bậc Đạo Sư, bèn tâu rằng: ‘Bạch ngài, thật là nghiệp nặng thay! Có được tài sản dường ấy mà tự mình không hưởng thụ, cũng không làm phước nghiệp khi có vị Phật như ngài đang trú tại ngôi tịnh xá gần bên’. Bậc Đạo Sư dạy: ‘Đúng vậy, tâu Đại vương. Những người thiểu trí, khi có được tài sản, họ không tìm cầu Niết-bàn. Và ái dục sanh khởi do nương vào tài sản sẽ giết hại họ trong một thời gian dài’. Nói xong, ngài đọc bài kệ này: ๓๕๕. 355. ‘‘หนนฺติ โภคา ทุมฺเมธํ, โน จ ปารคเวสิโน; โภคตณฺหาย ทุมฺเมโธ, หนฺติ อญฺเญว อตฺตน’’นฺติ. Tài sản giết kẻ thiểu trí, nhưng không giết người tìm bờ kia. Kẻ thiểu trí vì ái dục tài sản, tự giết chính mình như giết người khác. ตตฺถ โน จ ปารคเวสิโนติ เย ปน นิพฺพานปารคเวสิโน ปุคฺคลา, น เต โภคา หนนฺติ. อญฺเญว อตฺตนนฺติ โภเค นิสฺสาย อุปฺปนฺนาย ตณฺหาย ทุปฺปญฺโญ ปุคฺคโล ปเร วิย อตฺตานเมว หนตีติ อตฺโถ. Trong đó, câu ‘nhưng không giết người tìm bờ kia’ có nghĩa là: những người tìm cầu bờ kia là Niết-bàn, tài sản không giết hại họ. Câu ‘tự giết chính mình như giết người khác’ có nghĩa là: người có trí tuệ thấp kém, do ái dục sanh khởi nương vào tài sản, tự giết chính mình như giết người khác. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. อปุตฺตกเสฏฺฐิวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện về vị trưởng giả không con, phẩm thứ mười một. ๑๒. องฺกุรวตฺถุ 12. Câu chuyện về Aṅkura ติณโทสานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ วิหรนฺโต องฺกุรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘เย ฌานปฺปสุตา ธีรา’’ติ (ธ. ป. ๑๘๑) คาถาย [Pg.356] วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺเหตํ ตตฺถ อินฺทกํ อารพฺภ. โส กิร อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อนฺโตคามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสฺส อตฺตโน อาภตํ กฏจฺฉุมตฺตกํ ภิกฺขํ ทาเปสิ. ตทสฺส ปุญฺญํ องฺกุเรน ทสวสฺสสหสฺสานิ ทฺวาทสโยชนิกํ อุทฺธนปนฺตึ กตฺวา ทินฺนทานโต มหปฺผลตรํ ชาตํ. ตสฺมา เอวมาห. เอวํ วุตฺเต สตฺถา, ‘‘องฺกุร, ทานํ นาม วิเจยฺย ทาตุํ วฏฺฏติ, เอวํ ตํ สุเขตฺเต สุวุตฺตพีชํ วิย มหปฺผลํ โหติ. ตฺวํ ปน ตถา นากาสิ, เตน เต ทานํ น มหปฺผลํ ชาต’’นฺติ อิมมตฺถํ วิภาเวนฺโต – Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Tiṇadosāni’, đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng khi ngài đang trú tại tảng đá Paṇḍukambala, liên quan đến vị trời Aṅkura. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong bài kệ ‘ye jhānappasutā dhīrā’. Điều này đã được nói ở đó liên quan đến Indaka. Vị ấy đã cúng dường một muỗng vật thực mà mình mang theo cho Trưởng lão Anuruddha khi ngài vào làng để khất thực. Phước báu ấy của vị ấy đã trở nên có quả lớn hơn nhiều so với việc bố thí của Aṅkura, người đã làm một hàng bếp lò dài mười hai do-tuần và cúng dường trong mười ngàn năm. Do đó, ngài đã nói như vậy. Khi được nói như vậy, Bậc Đạo Sư, để làm rõ ý nghĩa này, đã dạy: ‘Này Aṅkura, việc bố thí nên được thực hiện sau khi đã xem xét kỹ lưỡng. Như vậy, việc bố thí ấy sẽ có quả lớn, giống như hạt giống tốt được gieo trên mảnh ruộng tốt. Nhưng ngươi đã không làm như vậy, do đó việc bố thí của ngươi không có quả lớn’. ‘‘วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ; วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ,เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก; เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ,พีชานิ วุตฺตานิ ยถาสุเขตฺเต’’ติ. (เป. ว. ๓๒๙) – Nên cho sau khi xem xét kỹ, nơi sự cho có quả lớn. Việc cho sau khi xem xét kỹ được Thiện Thệ tán thán. Những vị đáng nhận cúng dường trong đời này, sự cho đến các vị ấy có quả lớn, như hạt giống gieo trên ruộng tốt. วตฺวา อุตฺตริมฺปิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi nói vậy, ngài thuyết pháp thêm nữa và đọc những bài kệ này: ๓๕๖. 356. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. Ruộng bị hư bởi cỏ dại, chúng sanh này bị hư bởi tham ái. Do đó, cúng dường đến bậc ly tham, sẽ có quả báo lớn lao. ๓๕๗. 357. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โทสโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตโทเสสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. Ruộng bị hư bởi cỏ dại, chúng sanh này bị hư bởi sân hận. Do đó, cúng dường đến bậc ly sân, sẽ có quả báo lớn lao. ๓๕๘. 358. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, โมหโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตโมเหสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผลํ. Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, si mê là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly si mê, sẽ có quả báu lớn lao. ๓๕๙. 359. ‘‘ติณโทสานิ เขตฺตานิ, อิจฺฉาโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วิคติจฺเฉสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, tham muốn là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly tham muốn, sẽ có quả báu lớn lao. ตตฺถ ติณโทสานีติ สามากาทีนิ ติณานิ อุฏฺฐหนฺตานิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณานิ เขตฺตานิ ทูเสนฺติ, เตน ตานิ น พหุผลานิ โหนฺติ. เอวํ สตฺตานมฺปิ อนฺโต ราโค อุปฺปชฺชนฺโต สตฺเต ทูเสติ, เตน เตสุ ทินฺนํ มหปฺผลํ น โหติ. ขีณาสเวสุ ทินฺนํ ปน มหปฺผลํ โหติ. เตน วุตฺตํ – Ở đây, ‘tiṇadosāni’ có nghĩa là các loại cỏ như cỏ lồng vực v.v... mọc lên làm hư hại các cánh đồng lúa sớm và lúa muộn, do đó chúng không được nhiều kết quả. Cũng vậy, tham ái khởi lên bên trong làm hư hoại các chúng sanh, do đó vật cúng dường đến họ không có quả báu lớn lao. Nhưng vật cúng dường đến các bậc đã tận diệt các lậu hoặc thì có quả báu lớn lao. Do đó, đã được nói rằng – ‘‘ติณโทสานิ [Pg.357] เขตฺตานิ, ราคโทสา อยํ ปชา; ตสฺมา หิ วีตราเคสุ, ทินฺนํ โหติ มหปฺผล’’นฺติ. – Cỏ dại là tỳ vết của ruộng, tham ái là tỳ vết của chúng sanh này; Do đó, vật cúng dường đến các vị đã thoát ly tham ái, sẽ có quả báu lớn lao. เสสคาถาสุปิ เอเสว นโย. Trong các kệ còn lại, phương pháp cũng tương tự. เทสนาวสาเน องฺกุโร จ อินฺทโก จ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào cuối buổi thuyết pháp, thiên tử Aṅkura và thiên tử Indaka đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, và bài pháp thoại đã đem lại lợi ích cho cả những vị đã đến tham dự. องฺกุรวตฺถุ ทฺวาทสมํ. Câu chuyện thứ mười hai về Aṅkura đã kết thúc. ตณฺหาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Ái Dục đã kết thúc. จตุวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi bốn. ๒๕. ภิกฺขุวคฺโค 25. Phẩm Tỳ Khưu ๑. ปญฺจภิกฺขุวตฺถุ 1. Câu chuyện năm vị tỳ khưu จกฺขุนา [Pg.358] สํวโรติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจ ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu 'Cakkhunā saṃvaro', liên quan đến năm vị tỳ khưu. เตสุ กิร เอเกโก จกฺขุทฺวาราทีสุ ปญฺจสุ ทฺวาเรสุ เอเกกเมว รกฺขิ. อเถกทิวสํ สนฺนิปติตฺวา ‘‘อหํ ทุรกฺขํ รกฺขามิ, อหํ ทุรกฺขํ รกฺขามี’’ติ วิวทิตฺวา ‘‘สตฺถารํ ปุจฺฉิตฺวา อิมมตฺถํ ชานิสฺสามา’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มยํ จกฺขุทฺวาราทีนิ รกฺขนฺตา อตฺตโน อตฺตโน รกฺขนทฺวารเมว ทุรกฺขนฺติ มญฺญาม, โก นุ โข อมฺเหสุ ทุรกฺขํ รกฺขตี’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถา เอกํ ภิกฺขุมฺปิ อโนสาเทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, สพฺพานิ เปตานิ ทุรกฺขาเนว, อปิ จ โข ปน ตุมฺเห น อิทาเนว ปญฺจสุ ฐาเนสุ อสํวุตา, ปุพฺเพปิ อสํวุตา, อสํวุตตฺตาเยว จ ปณฺฑิตานํ โอวาเท อวตฺติตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปาปุณิตฺถา’’ติ วตฺวา ‘‘กทา, ภนฺเต’’ติ เตหิ ยาจิโต อตีเต ตกฺกสิลชาตกสฺส วตฺถุํ วิตฺถาเรตฺวา รกฺขสีนํ วเสน ราชกุเล ชีวิตกฺขยํ ปตฺเต ปตฺตาภิเสเกน มหาสตฺเตน เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา ราชาสเน นิสินฺเนน อตฺตโน สิริสมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา ‘‘วีริยํ นาเมตํ สตฺเตหิ กตฺตพฺพเมวา’’ติ อุทานวเสน อุทานิตํ – Tương truyền, trong số ấy, mỗi vị tỳ khưu chỉ phòng hộ một trong năm căn môn là nhãn môn, v.v... Rồi một hôm, sau khi tụ họp lại, các vị ấy đã tranh cãi rằng: 'Tôi phòng hộ điều khó phòng hộ, tôi phòng hộ điều khó phòng hộ'. Sau khi tranh cãi, các vị ấy nghĩ rằng: 'Chúng ta sẽ hỏi bậc Đạo Sư rồi sẽ biết được ý nghĩa này', rồi đến hầu bậc Đạo Sư và bạch rằng: 'Bạch Thế Tôn, chúng con trong khi phòng hộ nhãn môn, v.v..., đều cho rằng căn môn mà mình phòng hộ là khó phòng hộ nhất. Vậy, trong chúng con, ai là người phòng hộ điều khó phòng hộ?'. Bậc Đạo Sư, không chê bai một vị tỳ khưu nào, đã dạy rằng: 'Này các tỳ khưu, tất cả những điều ấy đều khó phòng hộ. Hơn nữa, này các tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ các ông không phòng hộ ở năm nơi, mà ngay cả trong quá khứ, các ông cũng đã không phòng hộ. Và chính vì không phòng hộ, không làm theo lời khuyên của bậc hiền trí, các ông đã đi đến chỗ mệnh chung'. Khi được các vị ấy hỏi: 'Vào lúc nào, bạch Thế Tôn?', Ngài đã được thỉnh cầu và kể lại câu chuyện quá khứ, giải rộng câu chuyện của Bổn sanh Takkasila. Khi dòng dõi hoàng tộc bị mệnh chung do quyền lực của các nữ dạ xoa, vị Đại Sĩ đã được làm lễ quán đảnh, ngồi trên ngai vàng dưới lọng trắng, nhìn thấy sự thành tựu về danh vọng của mình, đã thốt lên lời cảm hứng rằng: 'Sự tinh tấn này quả thật là điều chúng sanh nên làm'. ‘‘กุสลูปเทเส ธิติยา ทฬฺหาย จ,อนิวตฺติตตฺตาภยภีรุตาย จ; น รกฺขสีนํ วสมาคมิมฺหเส,ส โสตฺถิภาโว มหตา ภเยน เม’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๓๒) – Nhờ lời chỉ dạy của bậc thiện trí, nhờ ý chí kiên định, và nhờ không thối chuyển trước sự sợ hãi kinh hoàng; chúng tôi đã không rơi vào quyền lực của các nữ dạ xoa. Sự an ổn ấy của tôi đã đến từ nỗi sợ hãi lớn lao. อิมํ คาถํ ทสฺเสตฺวา ‘‘ตทาปิ ตุมฺเหว ปญฺจ ชนา ตกฺกสิลายํ รชฺชคหณตฺถาย นิกฺขนฺตํ มหาสตฺตํ อาวุธหตฺถา ปริวาเรตฺวา มคฺคํ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค รกฺขสีหิ จกฺขุทฺวาราทิวเสน อุปนีเตสุ รูปารมฺมณาทีสุ อสํวุตา ปณฺฑิตสฺส โอวาเท อวตฺติตฺวา โอลียนฺตา รกฺขสีหิ ขาทิตา ชีวิตกฺขยํ ปาปุณิตฺถ. เตสุ ปน อารมฺมเณสุ สุสํวุโต ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธนฺตึ เทววณฺณึ ยกฺขินึ อนาทิยิตฺวา โสตฺถินา ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา รชฺชํ [Pg.359] ปตฺโต ราชา อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สพฺพานิ ทฺวารานิ สํวริตพฺพานิ. เอตานิ หิ สํวรนฺโต เอว สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi chỉ ra kệ ngôn này, Ngài dạy: 'Cả trong lúc ấy, chính năm người các ông, tay cầm vũ khí, vây quanh vị Đại Sĩ đã khởi hành để chiếm lấy vương quốc ở Takkasilā. Khi đang đi trên đường, giữa đường, các ông đã không phòng hộ đối với các sắc trần, v.v... do các nữ dạ xoa đưa đến qua nhãn môn, v.v..., không làm theo lời khuyên của bậc hiền trí, đã bị tụt lại phía sau, bị các nữ dạ xoa ăn thịt và đi đến chỗ mệnh chung. Còn vị vua đã phòng hộ tốt đẹp đối với các cảnh trần ấy, không để ý đến nữ dạ xoa có dung sắc như thiên nữ đang theo sau, đã an toàn đi đến Takkasilā và đạt được vương vị, chính là ta vậy'. Sau khi kết hợp Bổn sanh như vậy, Ngài dạy: 'Này các tỳ khưu, người được gọi là tỳ khưu phải phòng hộ tất cả các căn môn. Vì rằng, người phòng hộ những căn môn ấy mới thoát khỏi mọi khổ đau'. Nói vậy rồi, khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên những kệ ngôn này: ๓๖๐. 360. ‘‘จกฺขุนา สํวโร สาธุ, สาธุ โสเตน สํวโร; ฆาเนน สํวโร สาธุ, สาธุ ชิวฺหาย สํวโร. Lành thay, phòng hộ trong mắt, lành thay, phòng hộ trong tai; Lành thay, phòng hộ trong mũi, lành thay, phòng hộ trong lưỡi. ๓๖๑. 361. ‘‘กาเยน สํวโร สาธุ, สาธุ วาจาย สํวโร; มนสา สํวโร สาธุ, สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร; สพฺพตฺถ สํวุโต ภิกฺขุ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. Lành thay, phòng hộ trong thân, lành thay, phòng hộ trong lời nói; Lành thay, phòng hộ trong ý, lành thay, phòng hộ trong tất cả. Vị tỳ khưu phòng hộ trong tất cả, sẽ được giải thoát khỏi mọi khổ đau. ตตฺถ จกฺขุนาติ ยทา หิ ภิกฺขุโน จกฺขุทฺวาเร รูปารมฺมณํ อาปาถมาคจฺฉติ, ตทา อิฏฺฐารมฺมเณ อรชฺชนฺตสฺส อนิฏฺฐารมฺมเณ อทุสฺสนฺตสฺส อสมเปกฺขเนน โมหํ อนุปฺปาเทนฺตสฺส ตสฺมึ ทฺวาเร สํวโร ถกนํ ปิทหนํ คุตฺติ กตา นาม โหติ. ตสฺส โส เอวรูโป จกฺขุนา สํวโร สาธุ. เอส นโย โสตทฺวาราทีสุปิ. จกฺขุทฺวาราทีสุเยว ปน สํวโร วา อสํวโร วา นุปฺปชฺชติ, ปรโต ปน ชวนวีถิยํ เอส ลพฺภติ. ตทา หิ อสํวโร อุปฺปชฺชนฺโต อสฺสทฺธา อกฺขนฺติ โกสชฺชํ มุฏฺฐสจฺจํ อญฺญาณนฺติ อกุสลวีถิยํ อยํ ปญฺจวิโธ ลพฺภติ. สํวโร อุปฺปชฺชนฺโต สทฺธา ขนฺติ วีริยํ สติ ญาณนฺติ กุสลวีถิยํ อยํ ปญฺจวิโธ ลพฺภติ. Trong các câu kệ ấy, câu 'cakkhunā' có nghĩa là: Khi một sắc trần đi vào phạm vi của nhãn môn của vị tỳ khưu, đối với vị không tham đắm trong cảnh khả ý, không sân hận trong cảnh không khả ý, không sinh khởi si mê do không quán xét đúng mức, thì khi ấy, sự phòng hộ, sự che đậy, sự đóng lại, sự bảo vệ ở căn môn ấy được gọi là đã được thực hiện. Đối với vị ấy, sự phòng hộ bằng mắt như vậy là tốt lành. Phương pháp này cũng áp dụng cho nhĩ môn, v.v... Tuy nhiên, sự phòng hộ hay không phòng hộ không thực sự khởi sinh ngay tại nhãn môn, v.v..., mà nó được tìm thấy sau đó, trong lộ trình tốc hành tâm (javana-vīthi). Khi ấy, sự không phòng hộ, khi khởi sinh, được tìm thấy gồm năm loại này trong lộ trình tâm bất thiện: vô tín, bất nhẫn, lười biếng, thất niệm, và vô minh. Sự phòng hộ, khi khởi sinh, được tìm thấy gồm năm loại này trong lộ trình tâm thiện: tín, nhẫn, tinh tấn, niệm, và trí tuệ. กาเยน สํวโรติ เอตฺถ ปน ปสาทกาโยปิ โจปนกาโยปิ ลพฺภติ. อุภยมฺปิ ปเนตํ กายทฺวารเมว. ตตฺถ ปสาททฺวาเร สํวราสํวโร กถิโตว. โจปนทฺวาเรปิ ตํวตฺถุกา ปาณาติปาตอทินฺนาทานกาเมสุมิจฺฉาจารา. เตหิ ปน สทฺธึ อกุสลวีถิยํ อุปฺปชฺชนฺเตหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, กุสลวีถิยํ อุปฺปชฺชนฺเตหิ ปาณาติปาตาเวรมณิอาทีหิ สํวุตํ. สาธุ วาจายาติ เอตฺถาปิ โจปนวาจาปิ วาจา. ตาย สทฺธึ อุปฺปชฺชนฺเตหิ มุสาวาทาทีหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, มุสาวาทาเวรมณิอาทีหิ สํวุตํ. มนสา สํวโรติ เอตฺถาปิ ชวนมนโต อญฺเญน มเนน สทฺธึ อภิชฺฌาทโย นตฺถิ. มโนทฺวาเร ปน ชวนกฺขเณ อุปฺปชฺชมาเนหิ อภิชฺฌาทีหิ ตํ ทฺวารํ อสํวุตํ โหติ, อนภิชฺฌาทีหิ สํวุตํ โหติ. สาธุ สพฺพตฺถาติ เตสุ จกฺขุทฺวาราทีสุ สพฺเพสุปิ สํวโร สาธุ. เอตฺตาวตา หิ อฏฺฐ สํวรทฺวารานิ อฏฺฐ จ อสํวรทฺวารานิ กถิตานิ. เตสุ อฏฺฐสุ อสํวรทฺวาเรสุ ฐิโต ภิกฺขุ สกลวฏฺฏมูลกทุกฺขโต [Pg.360] น มุจฺจติ, สํวรทฺวาเรสุ ปน ฐิโต สพฺพสฺมาปิ วฏฺฏมูลกทุกฺขา มุจฺจติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สพฺพตฺถ สํวุโต ภิกฺขุ, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. Ở đây, trong câu ‘Kāyena saṃvaro’ (thu thúc bằng thân), cần hiểu là cả tịnh sắc thân (pasādakāya) và thân hành động (copanakāya). Cả hai phương diện này đều thuộc về thân môn (kāyadvāra). Trong đó, sự thu thúc và không thu thúc ở tịnh sắc môn (pasādadvāra) đã được nói đến. Còn ở thân hành động môn (copanadvāra), các hành vi như sát sanh, trộm cắp, tà dâm trong các dục có thân hành động ấy làm nhân. Khi các pháp bất thiện này sanh khởi trong lộ trình tâm, thân môn ấy trở nên không được thu thúc. Khi các pháp thiện như sự tránh xa sát sanh v.v... sanh khởi trong lộ trình tâm, thân môn ấy trở nên được thu thúc. Tương tự, trong câu ‘Sādhu vācāyā’ (lành thay, bằng lời nói), khẩu hành động (copanavācā) cũng được kể là lời nói. Khi các pháp như nói dối v.v... sanh khởi cùng với khẩu hành động ấy, khẩu môn trở nên không được thu thúc; khi các pháp như sự tránh xa nói dối v.v... sanh khởi, khẩu môn trở nên được thu thúc. Trong câu ‘Manasā saṃvaro’ (thu thúc bằng ý), các pháp như tham lam (abhijjhā) v.v... không sanh khởi cùng với các tâm khác ngoài tâm tốc hành (javanamana). Tuy nhiên, ở ý môn (manodvāra), khi các pháp như tham lam v.v... sanh khởi trong khoảnh khắc tốc hành, ý môn ấy trở nên không được thu thúc; khi các pháp như không tham lam (anabhijjhā) v.v... sanh khởi, ý môn ấy trở nên được thu thúc. Câu ‘Sādhu sabbattha’ (lành thay, trong mọi trường hợp) có nghĩa là sự thu thúc trong tất cả các môn như nhãn môn v.v... là điều tốt lành. Bởi vì, với chừng ấy, tám cửa thu thúc và tám cửa không thu thúc đã được nói đến. Vị Tỳ khưu trú trong tám cửa không thu thúc thì không thể giải thoát khỏi khổ đau có gốc rễ từ toàn bộ vòng luân hồi. Trái lại, vị Tỳ khưu trú trong các cửa thu thúc thì được giải thoát khỏi tất cả khổ đau có gốc rễ từ vòng luân hồi. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Vị Tỳ khưu thu thúc trong mọi trường hợp, được giải thoát khỏi mọi khổ đau’. เทสนาวสาเน เต ปญฺจ ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp thoại, năm vị Tỳ khưu ấy đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho hội chúng đã đến. ปญฺจภิกฺขุวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về năm vị Tỳ khưu, phần thứ nhất. ๒. หํสฆาตกภิกฺขุวตฺถุ 2. Câu chuyện về vị Tỳ khưu giết ngỗng trời หตฺถสํยโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ หํสฆาตกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Hatthasaṃyato’, đã được Đức Bổn Sư thuyết giảng khi Ngài đang ngự tại tu viện Kỳ Viên, liên quan đến một vị Tỳ khưu giết ngỗng trời. สาวตฺถิวาสิโน กิร ทฺเว สหายกา ภิกฺขูสุ ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปทา เยภุยฺเยน เอกโต วิจรนฺติ. เต เอกทิวสํ อจิรวตึ คนฺตฺวา นฺหตฺวา อาตเป ตปฺปมานา สารณียกถํ กเถนฺตา อฏฺฐํสุ. ตสฺมึ ขเณ ทฺเว หํสา อากาเสน คจฺฉนฺติ. อเถโก ทหรภิกฺขุ สกฺขรํ คเหตฺวา ‘‘เอกสฺส หํสโปตกสฺส อกฺขึ ปหริสฺสามี’’ติ อาห, อิตโร ‘‘น สกฺขิสฺสามี’’ติ อาห. ติฏฺฐตุ อิมสฺมึ ปสฺเส อกฺขิ, ปรปสฺเส อกฺขึ ปหริสฺสามีติ. อิทมฺปิ น สกฺขิสฺสสิเยวาติ. ‘‘เตน หิ อุปธาเรหี’’ติ ทุติยํ สกฺขรํ คเหตฺวา หํสสฺส ปจฺฉาภาเค ขิปิ, หํโส สกฺขรสทฺทํ สุตฺวา นิวตฺติตฺวา โอโลเกสิ. อถ นํ อิตรํ วฏฺฏสกฺขรํ คเหตฺวา ปรปสฺเส อกฺขิมฺหิ ปหริตฺวา โอริมกฺขินา นิกฺขาเมสิ. หํโส วิรวนฺโต ปริวตฺติตฺวา เตสํ ปาทมูเลเยว ปติ. ตตฺถ ตตฺถ ฐิตา ภิกฺขู ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา อนนุจฺฉวิกํ โว กตํ ปาณาติปาตํ กโรนฺเตหี’’ติ วตฺวา เต อาทาย คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ทสฺเสสุํ. Tương truyền, tại thành Xá-vệ có hai người bạn thân đã xuất gia trong hàng Tỳ khưu và đã thọ cụ túc giới, phần lớn họ thường đi cùng nhau. Một hôm, hai vị đến sông Aciravatī, sau khi tắm xong, họ đứng sưởi nắng và nói những lời hòa ái, đáng ghi nhớ. Vào lúc ấy, có hai con ngỗng trời bay ngang qua bầu trời. Bấy giờ, một vị Tỳ khưu trẻ tuổi nhặt một viên sỏi và nói: ‘Tôi sẽ bắn vào mắt một con ngỗng con’. Vị kia nói: ‘Ông sẽ không làm được đâu’. Vị Tỳ khưu trẻ nói: ‘Mắt bên này cứ để đó, tôi sẽ bắn vào mắt bên kia’. Vị kia lại nói: ‘Việc này ông cũng không thể làm được’. ‘Vậy thì ngài hãy xem đây’, vị Tỳ khưu trẻ nói rồi nhặt một viên sỏi khác, ném về phía sau con ngỗng. Con ngỗng nghe tiếng sỏi liền quay lại nhìn. Bấy giờ, vị ấy lấy một viên sỏi tròn khác, ném vào mắt bên kia và làm cho nó xuyên qua mắt bên này. Con ngỗng kêu lên, xoay vòng rồi rơi xuống ngay dưới chân của họ. Các vị Tỳ khưu đang đứng ở đó trông thấy, liền nói: ‘Thưa các hiền giả, đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật mà lại làm hành vi sát sanh, các ông đã làm một việc không thích hợp’. Nói xong, họ dẫn hai vị ấy đi và trình lên Đức Như Lai. สตฺถา ‘‘สจฺจํ กิร ตยา ภิกฺขุ ปาณาติปาโต กโต’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ภิกฺขุ กสฺมา เอวรูเป นิยฺยานิกสาสเน ปพฺพชิตฺวา เอวมกาสิ, โปราณกปณฺฑิตา อนุปฺปนฺเน พุทฺเธ อคารมชฺเฌ [Pg.361] วสมานา อปฺปมตฺตเกสุปิ ฐาเนสุ กุกฺกุจฺจํ กรึสุ, ตฺวํ ปน เอวรูเป พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา กุกฺกุจฺจมตฺตมฺปิ น อกาสี’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ. Đức Bổn Sư hỏi: ‘Này Tỳ khưu, có thật là con đã làm hành vi sát sanh không?’. Khi vị ấy thưa: ‘Bạch Thế Tôn, là thật ạ’, Ngài dạy rằng: ‘Này Tỳ khưu, tại sao đã xuất gia trong một giáo pháp đưa đến sự giải thoát như thế này mà con lại làm như vậy? Các bậc hiền triết xưa, khi Đức Phật chưa xuất hiện, dù sống giữa đời tại gia, vẫn có lòng hối hận trong cả những trường hợp nhỏ nhặt. Còn con, đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật như thế này mà lại không có một chút hối hận nào’. Nói xong, được các vị Tỳ khưu ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại một câu chuyện quá khứ. อตีเต กุรุรฏฺเฐ อินฺทปตฺตนคเร ธนญฺจเย รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ตสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน วิญฺญุตํ ปตฺโต ตกฺกสิลายํ สิปฺปานิ อุคฺคเหตฺวา ปิตรา อุปรชฺเช ปติฏฺฐาปิโต อปรภาเค ปิตุ อจฺจเยน รชฺชํ ปตฺวา ทส ราชธมฺเม อโกเปนฺโต กุรุธมฺเม วตฺติตฺถ. กุรุธมฺโม นาม ปญฺจสีลานิ, ตานิ โพธิสตฺโต ปริสุทฺธานิ กตฺวา รกฺขิ. ยถา จ โพธิสตฺโต, เอวมสฺส มาตา อคฺคมเหสี กนิฏฺฐภาตา อุปราชา ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ รชฺชุคาหโก อมจฺโจ สารถิ เสฏฺฐิ โทณมาปโก มหามตฺโต โทวาริโก นครโสภินี วณฺณทาสีติ เอวเมเตสุ เอกาทสสุ ชเนสุ กุรุธมฺมํ รกฺขนฺเตสุ กลิงฺครฏฺเฐ ทนฺตปุรนคเร กลิงฺเค รชฺชํ กาเรนฺเต ตสฺมึ รฏฺเฐ เทโว น วสฺสิ. มหาสตฺตสฺส ปน อญฺชนสนฺนิโภ นาม มงฺคลหตฺถี มหาปุญฺโญ โหติ. รฏฺฐวาสิโน ‘‘ตสฺมึ อานีเต เทโว วสฺสิสฺสตี’’ติ สญฺญาย รญฺโญ อาโรจยึสุ. ราชา ตสฺส หตฺถิสฺส อานยนตฺถาย พฺราหฺมเณ ปหิณิ. เต คนฺตฺวา มหาสตฺตํ หตฺถึ ยาจึสุ. สตฺถา เตสํ ยาจนการณํ ทสฺเสตุํ อาห – Trong quá khứ, tại thành Indapatta ở xứ Kuru, khi vua Dhanañcaya đang trị vì, Bồ-tát đã tái sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của vua. Lần lượt, ngài trở nên thông tuệ, đã học các môn nghệ thuật ở Takkasilā và được vua cha lập làm thái tử. Về sau, khi vua cha băng hà, ngài lên ngôi vua, thực hành mười vương pháp không sai lệch và tuân thủ các pháp của xứ Kuru (Kurudhamma). Pháp của xứ Kuru chính là năm giới, Bồ-tát đã giữ gìn các giới ấy một cách trong sạch. Giống như Bồ-tát, mười một người sau đây cũng giữ gìn pháp của xứ Kuru: mẫu hậu của ngài, chánh cung hoàng hậu, em trai là thái tử, vị Bà-la-môn tế tự, vị quan lo việc đo đạc, người đánh xe, vị trưởng giả, vị đại thần lo việc đong lường, người gác cổng, và nàng kỹ nữ Vaṇṇadāsī. Khi mười một người này đang giữ gìn pháp của xứ Kuru, thì tại thành Dantapura ở xứ Kaliṅga, dưới sự trị vì của vua Kaliṅga, trời không mưa. Bấy giờ, Bồ-tát có một con voi báu tên là Añjanasannibha, có phước đức lớn. Dân chúng trong xứ nghĩ rằng: ‘Khi con voi ấy được mang đến, trời sẽ mưa’, và họ đã tâu lên vua. Vua Kaliṅga đã phái các vị Bà-la-môn đi để mang con voi ấy về. Họ đến và xin con voi từ vị Đại Sĩ. Đức Bổn Sư, để chỉ rõ lý do họ cầu xin, đã nói rằng: ‘‘ตว สทฺธญฺจ สีลญฺจ, วิทิตฺวาน ชนาธิป; วณฺณํ อญฺชนวณฺเณน, กลิงฺคสฺมึ นิมิมฺหเส’’ติ. (ชา. ๑.๓.๗๖) – ‘Tâu đại vương, người cai trị dân chúng! Sau khi biết được tín tâm và giới đức của ngài, chúng con xin đổi lấy vật báu có màu sắc như thuốc xoa mắt đen để đưa về xứ Kaliṅga.’ อิมํ ติกนิปาเต ชาตกํ กเถสิ. หตฺถิมฺหิ ปน อานีเตปิ เทเว อวสฺสนฺเต ‘‘โส ราชา กุรุธมฺมํ รกฺขติ, เตนสฺส รฏฺเฐ เทโว วสฺสตี’’ติ สญฺญาย ‘‘ยํ โส กุรุธมฺมํ รกฺขติ, ตํ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขิตฺวา อาเนถา’’ติ ปุน กาลิงฺโค พฺราหฺมเณ จ อมจฺเจ จ เปเสสิ. เตสุ คนฺตฺวา ยาจนฺเตสุ ราชานํ อาทึ กตฺวา สพฺเพปิ เต อตฺตโน อตฺตโน สีเลสุ กิญฺจิ กุกฺกุจฺจมตฺตํ กตฺวา ‘‘อปริสุทฺธํ โน สีล’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวาปิ ‘‘น เอตฺตาวตา สีลเภโท โหตี’’ติ เตหิ ปุนปฺปุนํ ยาจิตา อตฺตโน อตฺตโน สีลานิ กถยึสุ. กาลิงฺโค สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขาเปตฺวา อาภตํ [Pg.362] กุรุธมฺมํ ทิสฺวาว สมาทาย สาธุกํ ปูเรสิ. ตสฺส รฏฺเฐ เทโว ปาวสฺสิ, รฏฺฐํ เขมํ สุภิกฺขํ อโหสิ. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา – Ngài đã kể câu chuyện Jātaka này trong chương Ba Pháp. Lại nữa, dù voi báu đã được đem đến mà trời vẫn không mưa, vua xứ Kāliṅga với ý nghĩ rằng: “Vị vua kia giữ gìn Kurudhamma, nhờ vậy mà trời mưa trong xứ của vị ấy,” nên đã phái các vị Bà-la-môn và các vị quan đại thần đi một lần nữa, và dặn rằng: “Vị vua kia giữ gìn Kurudhamma nào, các ngươi hãy ghi chép pháp ấy lên tấm vàng rồi mang về đây.” Khi họ đến nơi và thỉnh cầu, tất cả những người ấy, từ đức vua trở xuống, sau khi có một chút hối tiếc về giới hạnh của mình, dù đã từ chối rằng: “Giới của chúng tôi không trong sạch,” nhưng khi được họ thỉnh cầu nhiều lần với lý do: “Chỉ với chừng ấy thì giới không bị tổn hại,” họ đã trình bày về giới hạnh của mình. Vua xứ Kāliṅga, ngay khi thấy Kurudhamma được ghi chép trên tấm vàng mang về, đã thọ trì và thực hành một cách tốt đẹp. Trời đã mưa trong xứ của vị vua ấy, xứ sở được an ổn và sung túc. Đức Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên câu chuyện quá khứ này – ‘‘คณิกา อุปฺปลวณฺณา, ปุณฺโณ โทวาริโก ตทา; รชฺชุคาโห จ กจฺจาโน, โทณมาปโก จ โกลิโต. “Kỹ nữ là Uppalavaṇṇā, người giữ cửa là Puṇṇa khi ấy; người kéo dây là Kaccāno, và người đong lường là Kolito.” ‘‘สาริปุตฺโต ตทา เสฏฺฐี, อนุรุทฺโธ จ สารถี; พฺราหฺมโณ กสฺสโป เถโร, อุปราชานนฺทปณฺฑิโต. “Khi ấy, trưởng giả là Sāriputta, người đánh xe là Anuruddha; vị Bà-la-môn là trưởng lão Kassapa, vị phó vương là hiền sĩ Ānanda.” ‘‘มเหสี ราหุลมาตา, มายาเทวี ชเนตฺติกา; กุรุราชา โพธิสตฺโต, เอวํ ธาเรถ ชาตก’’นฺติ. – “Chánh cung hoàng hậu là mẹ của Rāhula, mẫu hậu là Māyādevī; vua xứ Kuru là Bồ-tát, hãy ghi nhớ câu chuyện Jātaka như vậy.” ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ‘‘ภิกฺขุ เอวํ ปุพฺเพปิ ปณฺฑิตา อปฺปมตฺตเกปิ กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน อตฺตโน สีลเภเท อาสงฺกํ กรึสุ, ตฺวํ ปน มาทิสสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา ปาณาติปาตํ กโรนฺโต อติภาริยํ กมฺมมกาสิ, ภิกฺขุนา นาม หตฺเถหิ ปาเทหิ วาจาย จ สํยเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi kết nối câu chuyện Jātaka, Ngài dạy rằng: “Này Tỳ khưu, thuở xưa các bậc hiền trí, dù chỉ có một chút hối tiếc nhỏ nhặt khởi lên, cũng đã lo ngại về sự tổn hại giới hạnh của mình. Còn ngươi, đã xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật như ta, lại làm nghiệp rất nặng nề là sát sanh. Một vị Tỳ khưu phải nên có sự thu thúc ở tay, chân, và lời nói,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này – ๓๖๒. 362. ‘‘หตฺถสํยโต ปาทสํยโต,วาจาสํยโต สํยตุตฺตโม; อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต,เอโก สนฺตุสิโต ตมาหุ ภิกฺขุ’’นฺติ. “Người thu thúc tay, thu thúc chân, thu thúc lời nói, có sự thu thúc tối thượng; người hoan hỷ trong nội tâm, có định tĩnh, sống một mình và biết đủ, người ấy được gọi là Tỳ khưu.” ตตฺถ หตฺถสํยโตติ หตฺถกีฬาปนาทีนํ วา หตฺเถน ปเรสํ ปหรณาทีนํ วา อภาเวน หตฺถสํยโต. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. วาจาย ปน มุสาวาทาทีนํ อกรณโต วาจาย สํยโต. สํยตุตฺตโมติ สํยตตฺตภาโว, กายจลนสีสุกฺขิปนภมุกวิการาทีนํ อการโกติ อตฺโถ. อชฺฌตฺตรโตติ โคจรชฺฌตฺตสงฺขาตาย กมฺมฏฺฐานภาวนาย รโต. สมาหิโตติ สุฏฺฐุ ฐปิโต. เอโก สนฺตุสิโตติ เอกวิหารี หุตฺวา สุฏฺฐุ ตุสิโต วิปสฺสนาจารโต ปฏฺฐาย อตฺตโน อธิคเมน ตุฏฺฐมานโส. ปุถุชฺชนกลฺยาณกญฺหิ อาทึ กตฺวา สพฺเพปิ เสขา อตฺตโน อธิคเมน สนฺตุสฺสนฺตีติ สนฺตุสิตา, อรหา ปน เอกนฺตสนฺตุสิโตว. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. Trong đó, hatthasaṃyato (thu thúc tay) là thu thúc tay do không có việc chơi đùa bằng tay, hoặc dùng tay đánh đập người khác, v.v. Ở câu thứ hai cũng theo cách tương tự. Còn vācāya saṃyato (thu thúc lời nói) là thu thúc lời nói do không nói dối, v.v. Saṃyatuttamo (có sự thu thúc tối thượng) có nghĩa là có tự thân được thu thúc, tức là người không làm các việc như cử động thân, lắc đầu, cau mày, v.v. Ajjhattarato (hoan hỷ trong nội tâm) là hoan hỷ trong việc tu tập đề mục thiền định được gọi là cảnh giới nội tâm. Samāhito (có định tĩnh) là được thiết lập vững vàng. Eko santusito (sống một mình và biết đủ) là sống một mình, hoàn toàn hoan hỷ, kể từ khi thực hành thiền quán, có tâm ý hài lòng với sự chứng đắc của mình. Thật vậy, từ bậc phàm phu thiện trí cho đến tất cả các bậc hữu học đều hài lòng với sự chứng đắc của mình nên được gọi là santusitā (người biết đủ), còn bậc A-la-hán thì hoàn toàn biết đủ. Điều này được nói ra là nhắm đến vị ấy. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu, v.v. หํสฆาตกภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về vị Tỳ khưu giết ngỗng, là chuyện thứ hai. ๓. โกกาลิกวตฺถุ 3. Câu chuyện về Kokālika โย [Pg.363] มุขสํยโตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกกาลิกํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมี’’ติ สุตฺเต (สํ. นิ. ๑.๑๘๑; สุ. นิ. โกกาลิกสุตฺต; อ. นิ. ๑๐.๘๙) อาคตเมว. อตฺโถปิสฺส อฏฺฐกถาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. Đức Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Yo mukhasaṃyato,” liên quan đến Kokālika. Câu chuyện đã được ghi lại trong kinh (saṃ. ni. 1.181; su. ni. kokālikasutta; a. ni. 10.89) rằng: “Bấy giờ, Tỳ khưu Kokālika đi đến chỗ Thế Tôn.” Và ý nghĩa của nó cũng nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong Chú giải. โกกาลิเก ปน ปทุมนิรเย อุปฺปนฺเน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห โกกาลิโก ภิกฺขุ อตฺตโน มุขํ นิสฺสาย วินาสํ ปตฺโต, ทฺเว อคฺคสาวเก อกฺโกสนฺตสฺเสว หิสฺส ปถวี วิวรํ อทาสี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปิ โกกาลิโก ภิกฺขุ อตฺตโน มุขเมว นิสฺสาย นฏฺโฐ’’ติ วตฺวา ตมตฺถํ โสตุกาเมหิ ภิกฺขูหิ ยาจิโต ตสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริ. Khi Kokālika đã sanh vào địa ngục Paduma, trong pháp đường, các vị đã khởi lên câu chuyện: “Ôi, Tỳ khưu Kokālika đã đi đến chỗ hoại vong vì cái miệng của mình. Thật vậy, mặt đất đã nứt ra cho vị ấy ngay khi đang mắng nhiếc hai vị Thượng thủ Thinh văn.” Đức Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ khưu, hiện các ngươi đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Tỳ khưu Kokālika cũng đã bị hoại vong chính vì cái miệng của mình.” Rồi, được các Tỳ khưu muốn nghe câu chuyện ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể lại chuyện quá khứ để làm sáng tỏ vấn đề. อตีเต หิมวนฺตปเทเส เอกสฺมึ สเร กจฺฉโป วสติ. ทฺเว หํสโปตกา โคจราย จรนฺตา เตน สทฺธึ วิสฺสาสํ กตฺวา ทฬฺหวิสฺสาสิกา หุตฺวา เอกทิวสํ กจฺฉปํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘สมฺม, อมฺหากํ หิมวนฺเต จิตฺตกูฏปพฺพตตเล กญฺจนคุหาย วสนฏฺฐานํ, รมณิโย ปเทโส, คจฺฉิสฺสสิ อมฺเหหิ สทฺธิ’’นฺติ. ‘‘สมฺม, อหํ กถํ คมิสฺสามี’’ติ? ‘‘มยํ ตํ เนสฺสาม, สเจ มุขํ รกฺขิตุํ สกฺขิสฺสสี’’ติ. ‘‘รกฺขิสฺสามิ, สมฺมา คเหตฺวา มํ คจฺฉถา’’ติ. เต ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา เอกํ ทณฺฑกํ กจฺฉเปน ฑํสาเปตฺวา สยํ ตสฺส อุโภ โกฏิโย ฑํสิตฺวา อากาสํ ปกฺขนฺทึสุ. ตํ ตถา หํเสหิ นียมานํ คามทารกา ทิสฺวา ‘‘ทฺเว หํสา กจฺฉปํ ทณฺเฑน หรนฺตี’’ติ อาหํสุ. กจฺฉโป ‘‘ยทิ มํ สหายกา เนนฺติ, ตุมฺหากํ เอตฺถ กึ โหติ ทุฏฺฐเจฏกา’’ติ วตฺตุกาโม หํสานํ สีฆเวคตาย พาราณสินคเร ราชนิเวสนสฺส อุปริภาคํ สมฺปตฺตกาเล ทฏฺฐฏฺฐานโต ทณฺฑกํ วิสฺสชฺเชตฺวา อากาสงฺคเณ ปติตฺวา ทฺเวธา ภิชฺชิ. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา – Thuở quá khứ, tại một cái hồ ở vùng Hy-mã-lạp, có một con rùa sinh sống. Hai con ngỗng con trong khi đi tìm mồi đã làm quen và trở nên thân thiết với con rùa ấy. Một hôm, chúng hỏi con rùa: “Này bạn, nơi ở của chúng tôi tại hang vàng dưới chân núi Cittakūṭa ở Hy-mã-lạp là một nơi rất khả ái. Bạn có muốn đi cùng chúng tôi không?” Rùa đáp: “Này các bạn, tôi làm sao đi được?” “Chúng tôi sẽ mang bạn đi, nếu bạn có thể giữ được miệng.” “Tôi sẽ giữ, các bạn hãy mang tôi đi một cách cẩn thận.” Chúng nói: “Tốt lắm,” rồi cho con rùa ngậm một cành cây, còn chúng thì ngậm hai đầu cành cây ấy rồi bay lên không trung. Khi con rùa đang được các con ngỗng mang đi như vậy, trẻ con trong làng thấy và nói: “Hai con ngỗng đang dùng gậy mang một con rùa đi kìa.” Con rùa, muốn nói rằng: “Này lũ trẻ hư, nếu bạn bè mang ta đi thì có can gì đến các ngươi,” nhưng do tốc độ bay nhanh của các con ngỗng, vào lúc đến phía trên cung điện của vua ở thành Bārāṇasī, nó đã nhả cành cây ra khỏi chỗ ngậm, rơi xuống sân trời và vỡ làm hai mảnh. Đức Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên câu chuyện quá khứ này – ‘‘อวธี [Pg.364] วต อตฺตานํ, กจฺฉโป พฺยาหรํ คิรํ; สุคฺคหีตสฺมึ กฏฺฐสฺมึ, วาจาย สกิยาวธี. “Con rùa, khi thốt ra lời nói, than ôi, đã tự giết chính mình; đang ngậm chặt cành cây, nó đã tự giết mình bằng chính lời nói của mình.” ‘‘เอตมฺปิ ทิสฺวา นรวีริยเสฏฺฐ,วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ; ปสฺสสิ พหุภาเณน, กจฺฉปํ พฺยสนํ คต’’นฺติ. (ชา. ๑.๒.๑๒๙-๑๓๐); “Hỡi bậc tối thắng về tinh tấn giữa loài người, thấy cả điều này, nên nói lời thiện lành, không quá thời. Hãy xem con rùa đã gặp tai họa vì nói nhiều.” อิมํ ทุกนิปาเต พหุภาณิชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม มุขสํยเตน สมจารินา อนุทฺธเตน นิพฺพุตจิตฺเตน ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Sau khi kể chi tiết chuyện Bổn sanh Bahubhāṇi trong tập Nhị pháp, Ngài dạy rằng: “Này các Tỳ khưu, một vị Tỳ khưu phải là người hộ trì miệng lưỡi, có hành vi trầm lặng, không trạo cử, và có tâm tịch tịnh,” rồi nói lên kệ ngôn này: ๓๖๓. 363. ‘‘โย มุขสํยโต ภิกฺขุ, มนฺตภาณี อนุทฺธโต; อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ, มธุรํ ตสฺส ภาสิต’’นฺติ. Vị Tỳ khưu nào hộ trì miệng lưỡi, nói lời trí tuệ, không trạo cử, giảng giải được cả nghĩa và pháp, lời nói của vị ấy thật ngọt ngào. ตตฺถ มุขสํยโตติ ทาสจณฺฑาลาทโยปิ ‘‘ตฺวํ ทุชฺชาโต, ตฺวํ ทุสฺสีโล’’ติอาทีนํ อวจนตาย มุเขน สํยโต. มนฺตภาณีติ มนฺตา วุจฺจติ ปญฺญา, ตาย ภณนสีโล. อนุทฺธโตติ นิพฺพุตจิตฺโต. อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปตีติ ภาสิตตฺถญฺเจว เทสนาธมฺมญฺจ กเถติ. มธุรนฺติ เอวรูปสฺส ภิกฺขุโน ภาสิตํ มธุรํ นาม. โย ปน อตฺถเมว สมฺปาเทติ, น ปาฬึ, ปาฬึเยว สมฺปาเทติ, น อตฺถํ, อุภยํ วา ปน น สมฺปาเทติ, ตสฺส ภาสิตํ มธุรํ นาม น โหตีติ. Trong đó, hộ trì miệng lưỡi (mukhasaṃyato) nghĩa là chế ngự miệng lưỡi bằng cách không nói những lời như: “Ngươi là kẻ hạ tiện,” “Ngươi là kẻ vô giới,” ngay cả đối với hạng tôi tớ, chiên-đà-la. Nói lời trí tuệ (mantabhāṇī) nghĩa là trí tuệ (paññā) được gọi là manta, vị ấy có thói quen nói năng với trí tuệ. Không trạo cử (anuddhato) nghĩa là có tâm tịch tịnh. Giảng giải được cả nghĩa và pháp (atthaṃ dhammañca dīpeti) nghĩa là nói lên được cả ý nghĩa của lời đã nói và pháp được thuyết giảng. Ngọt ngào (madhuraṃ) nghĩa là lời nói của vị Tỳ khưu như vậy được gọi là ngọt ngào. Còn người nào chỉ trình bày được ý nghĩa mà không trình bày được văn cú, hoặc chỉ trình bày được văn cú mà không trình bày được ý nghĩa, hoặc không trình bày được cả hai, lời nói của vị ấy không được gọi là ngọt ngào. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. โกกาลิกวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về Tỳ khưu Kokālika là phần thứ ba. ๔. ธมฺมารามตฺเถรวตฺถุ 4. Câu chuyện về Trưởng lão Dhammārāma ธมฺมาราโมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ธมฺมารามตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Dhammārāmo, liên quan đến Trưởng lão Dhammārāma. สตฺถารา กิร ‘‘อิโต เม จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสตี’’ติ อาโรจิเต อเนกสหสฺสา ภิกฺขู สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา วิจรึสุ. ตตฺถ ปุถุชฺชนา [Pg.365] ภิกฺขู อสฺสูนิ สนฺธาเรตุํ นาสกฺขึสุ, ขีณาสวานํ ธมฺมสํเวโค อุปฺปชฺชิ. สพฺเพปิ ‘‘กึ นุ โข กริสฺสามา’’ติ วคฺคพนฺธเนน วิจรนฺติ. เอโก ปน ธมฺมาราโม นาม ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ สนฺติกํ น อุปสงฺกมติ. ภิกฺขูหิ ‘‘กึ, อาวุโส’’ติ วุจฺจมาโน ปฏิวจนมฺปิ อทตฺวา ‘‘สตฺถา กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสติ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, สตฺถริ ธรมาเนเยว วายมิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามี’’ติ เอกโกว วิหรนฺโต สตฺถารา เทสิตํ ธมฺมํ อาวชฺเชติ จินฺเตติ อนุสฺสรติ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, ธมฺมารามสฺส ตุมฺเหสุ สิเนหมตฺตมฺปิ นตฺถิ, ‘สตฺถา กิร ปรินิพฺพายิสฺสติ, กึ นุ โข กริสฺสามา’ติ อมฺเหหิ สทฺธึ สมฺมนฺตนมตฺตมฺปิ น กโรตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ เอวํ กโรสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ การณา’’ติ? ตุมฺเห กิร จตุมาสจฺจเยน ปรินิพฺพายิสฺสถ, อหญฺจมฺหิ อวีตราโค, ตุมฺเหสุ ธรนฺเตสุเยว วายมิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามีติ ตุมฺเหหิ เทสิตํ ธมฺมํ อาวชฺชามิ จินฺเตมิ อนุสฺสรามีติ. Tương truyền, khi bậc Đạo sư thông báo: “Kể từ hôm nay, sau bốn tháng nữa, Như Lai sẽ nhập Vô dư Niết-bàn,” hàng ngàn Tỳ khưu đã vây quanh và đi theo Ngài. Trong số đó, các vị Tỳ khưu phàm phu không cầm được nước mắt, còn các bậc lậu tận thì khởi lên tâm động về pháp. Tất cả đều tụ tập thành nhóm và đi lại với câu hỏi: “Chúng ta phải làm gì đây?” Tuy nhiên, có một vị Tỳ khưu tên là Dhammārāma đã không đến gần các Tỳ khưu khác. Khi các Tỳ khưu hỏi: “Thưa hiền giả, tại sao vậy?” vị ấy cũng không đáp lời, mà tự nghĩ: “Bậc Đạo sư sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, còn ta vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Ta phải nỗ lực để chứng đắc A-la-hán quả trong khi bậc Đạo sư còn tại thế.” Nghĩ vậy, vị ấy sống một mình, quán xét, tư duy, và tưởng niệm về giáo pháp do bậc Đạo sư thuyết giảng. Các Tỳ khưu bèn bạch với Như Lai: “Bạch Thế Tôn, Tỳ khưu Dhammārāma dường như không có chút tình thương mến nào đối với Ngài. Khi nghe ‘Bậc Đạo sư sắp nhập Niết-bàn, chúng ta phải làm gì đây?’, vị ấy cũng không cùng chúng con bàn bạc gì cả.” Bậc Đạo sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, quả thật như vậy.” “Vì lý do gì?” “Bạch Thế Tôn, nghe nói Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau bốn tháng nữa, mà con vẫn chưa đoạn trừ tham ái. Con nghĩ rằng: ‘Ta phải nỗ lực để chứng đắc A-la-hán quả trong khi các Ngài còn tại thế,’ vì vậy con đã quán xét, tư duy, và tưởng niệm về giáo pháp do Ngài thuyết giảng.” สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, อญฺเญนาปิ มยิ สิเนหวนฺเตน ภิกฺขุนา นาม ธมฺมารามสทิเสเนว ภวิตพฺพํ. น หิ มยฺหํ มาลาคนฺธาทีหิ ปูชํ กโรนฺตา มม ปูชํ กโรนฺติ นาม, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชนฺตาเยว ปน มํ ปูเชนฺติ นามา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo sư tán thán: “Lành thay, lành thay!” và ban lời khen ngợi cho vị ấy, rồi nói: “Này các Tỳ khưu, một Tỳ khưu khác có lòng thương mến ta cũng nên giống như Dhammārāma. Thật vậy, những người cúng dường ta bằng hoa, hương... không phải là đang cúng dường ta. Chỉ những người thực hành pháp tùy pháp mới thật sự là cúng dường Như Lai.” Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này: ๓๖๔. 364. ‘‘ธมฺมาราโม ธมฺมรโต, ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ; ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ, สทฺธมฺมา น ปริหายตี’’ติ. Vị Tỳ khưu lấy Pháp làm vui, ưa thích trong Pháp, suy tư về Pháp, tưởng niệm về Pháp, thì không thối thất khỏi Chánh pháp. ตตฺถ นิวาสนฏฺเฐน สมถวิปสฺสนาธมฺโม อาราโม อสฺสาติ ธมฺมาราโม. ตสฺมึเยว ธมฺเม รโตติ ธมฺมรโต. ตสฺเสว ธมฺมสฺส ปุนปฺปุนํ วิจินฺตนตาย ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ, ตํ ธมฺมํ อาวชฺเชนฺโต มนสิกโรนฺโตติ อตฺโถ. อนุสฺสรนฺติ ตเมว ธมฺมํ อนุสฺสรนฺโต. สทฺธมฺมาติ เอวรูโป ภิกฺขุ สตฺตตึสเภทา โพธิปกฺขิยธมฺมา นววิธโลกุตฺตรธมฺมา จ น ปริหายตีติ อตฺโถ. Trong đó, lấy Pháp làm vui (dhammārāmo) có nghĩa là pháp thiền chỉ và thiền quán là khu vườn vui thú của vị ấy. Ưa thích trong Pháp (dhammarato) có nghĩa là vị ấy ưa thích trong chính pháp ấy. Suy tư về Pháp (dhammaṃ anuvicintayaṃ) có nghĩa là vị ấy thường xuyên suy tư về pháp ấy, tức là quán xét, tác ý đến pháp ấy. Tưởng niệm (anussaraṃ) có nghĩa là vị ấy thường xuyên tưởng niệm về chính pháp ấy. Chánh pháp (saddhammā) có nghĩa là vị Tỳ khưu như vậy không thối thất khỏi ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề và chín pháp siêu thế. เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị Tỳ khưu ấy đắc quả A-la-hán, và pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. ธมฺมารามตฺเถรวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về Trưởng lão Dhammārāma là phần thứ tư. ๕. วิปกฺขเสวกภิกฺขุวตฺถุ 5. Câu chuyện về Tỳ khưu giao du với phe đối lập สลาภนฺติ [Pg.366] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ วิปกฺขเสวกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Trúc Lâm, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Salābhaṃ, liên quan đến một Tỳ khưu không rõ tên, người thường giao du với phe đối lập. ตสฺส กิเรโก เทวทตฺตปกฺขิโก ภิกฺขุ สหาโย อโหสิ. โส ตํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จริตฺวา กตภตฺตกิจฺจํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กุหึ คโตสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อสุกฏฺฐานํ นาม ปิณฺฑาย จริตุ’’นฺติ. ‘‘ลทฺโธ เต ปิณฺฑปาโต’’ติ? ‘‘อาม, ลทฺโธ’’ติ. ‘‘อิธ อมฺหากํ มหาลาภสกฺกาโร, กติปาหํ อิเธว โหหี’’ติ. โส ตสฺส วจเนน กติปาหํ ตตฺถ วสิตฺวา สกฏฺฐานเมว อคมาสิ. อถ นํ ภิกฺขู ‘‘อยํ, ภนฺเต, เทวทตฺตสฺส อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ ปริภุญฺชติ, เทวทตฺตสฺส ปกฺขิโก เอโส’’ติ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ เอวมกาสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, ภนฺเต, อหํ ตตฺถ เอกํ ทหรํ นิสฺสาย กติปาหํ วสึ, น จ ปน เทวทตฺตสฺส ลทฺธึ โรเจมี’’ติ. อถ นํ ภควา ‘‘กิญฺจาปิ ตฺวํ ลทฺธึ น โรเจสิ, ทิฏฺฐทิฏฺฐกานํเยว ปน ลทฺธึ โรเจนฺโต วิย วิจรสิ. น ตฺวํ อิทาเนว เอวํ กโรสิ, ปุพฺเพปิ เอวรูโปเยวา’’ติ วตฺวา ‘‘อิทานิ ตาว, ภนฺเต, อมฺเหหิ สามํ ทิฏฺโฐ, ปุพฺเพ ปเนส เกสํ ลทฺธึ โรเจนฺโต วิย วิจริ, อาจิกฺขถ โน’’ติ ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริตฺวา – Tương truyền, vị Tỳ khưu ấy có một người bạn là Tỳ khưu thuộc phe của Đề-bà-đạt-đa. Một hôm, khi thấy vị Tỳ khưu ấy đi khất thực cùng các vị khác trở về sau khi đã thọ trai xong, người bạn liền hỏi: “Thầy đã đi đâu vậy?” “Tôi đi khất thực ở nơi kia.” “Thầy có nhận được vật thực không?” “Vâng, có.” “Ở đây chúng tôi được nhiều lợi lộc và danh vọng lắm, thầy hãy ở lại đây vài ngày đi.” Nghe lời người bạn, vị ấy đã ở lại đó vài ngày rồi mới trở về trú xứ của mình. Bấy giờ, các Tỳ khưu bèn bạch với Như Lai: “Bạch Thế Tôn, vị này đã thọ dụng lợi lộc và danh vọng phát sanh cho Đề-bà-đạt-đa. Vị ấy thuộc phe của Đề-bà-đạt-đa.” Bậc Đạo sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Có thật là con đã làm như vậy không?” “Bạch Thế Tôn, vâng ạ. Con đã ở lại đó vài ngày nhờ một vị Tỳ khưu trẻ, nhưng con không tán thành chủ thuyết của Đề-bà-đạt-đa.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Dù con không tán thành chủ thuyết, nhưng con lại hành xử như người tán thành chủ thuyết của những người con gặp. Con không phải chỉ bây giờ mới làm như vậy, mà trong quá khứ con cũng đã có tính cách như thế.” Khi Ngài nói vậy, các Tỳ khưu bèn thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, bây giờ chúng con đã tự mình thấy rõ. Nhưng trong quá khứ, vị này đã hành xử như người tán thành chủ thuyết của ai, xin Ngài hãy kể lại cho chúng con nghe.” Được các Tỳ khưu thỉnh cầu, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘ปุราณโจราน วโจ นิสมฺม,มหิฬามุโข โปถยมนฺวจารี; สุสญฺญตานญฺหิ วโจ นิสมฺม,คชุตฺตโม สพฺพคุเณสุ อฏฺฐา’’ติ. (ชา. ๑.๑.๒๖) – “Trước kia nghe lời bọn trộm cướp, voi Mahiḷāmukha đi khắp nơi đập phá; nhưng sau khi nghe lời của các bậc khéo thu thúc, voi chúa đã an trú trong tất cả các đức hạnh.” อิมํ มหิฬามุขชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สกลาเภเนว สนฺตุฏฺเฐน ภวิตพฺพํ, ปรลาภํ ปตฺเถตุํ น วฏฺฏติ. ปรลาภํ ปตฺเถนฺตสฺส หิ ฌานวิปสฺสนามคฺคผเลสุ เอกธมฺโมปิ นุปฺปชฺชติ, สกลาภสนฺตุฏฺฐสฺเสว ปน ฌานาทีนิ อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Sau khi kể chi tiết câu chuyện Bổn sanh Mahiḷāmukha, Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu nên biết đủ với lợi lộc của mình, không nên mong cầu lợi lộc của người khác. Vì rằng, đối với người mong cầu lợi lộc của người khác, không một pháp nào trong thiền, quán, đạo, quả có thể sanh khởi; trái lại, đối với người biết đủ với lợi lộc của mình, các pháp như thiền định v.v... sẽ sanh khởi.” Nói như vậy xong, vì muốn thuyết Pháp, Ngài đã nói lên những câu kệ này: ๓๖๕. 365. ‘‘สลาภํ นาติมญฺเญยฺย, นาญฺเญสํ ปิหยํ จเร; อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ, สมาธึ นาธิคจฺฉติ. “Không nên xem thường lợi lộc của mình, không nên sống mong cầu của người khác. Vị Tỳ khưu mong cầu của người khác, không thể chứng đắc định. ๓๖๖. 366. ‘‘อปฺปลาโภปิ [Pg.367] เจ ภิกฺขุ, สลาภํ นาติมญฺญติ; ตํ เว เทวา ปสํสนฺติ, สุทฺธาชีวึ อตนฺทิต’’นฺติ. “Nếu Tỳ khưu dù ít lợi lộc, không xem thường lợi lộc của mình, chư Thiên thật sự tán dương vị ấy, người có mạng sống trong sạch, không biếng nhác.” ตตฺถ สลาภนฺติ อตฺตโน อุปฺปชฺชนกลาภํ. สปทานจารญฺหิ ปริวชฺเชตฺวา อเนสนาย ชีวิกํ กปฺเปนฺโต สลาภํ อติมญฺญติ หีเฬติ ชิคุจฺฉติ นาม. ตสฺมา เอวํ อกรเณน สลาภํ นาติมญฺเญยฺย. อญฺเญสํ ปิหยนฺติ อญฺเญสํ ลาภํ ปตฺเถนฺโต น จเรยฺยาติ อตฺโถ. สมาธึ นาธิคจฺฉตีติ อญฺเญสญฺหิ ลาภํ ปิหยนฺโต เตสํ จีวราทิกรเณ อุสฺสุกฺกํ อาปนฺโน ภิกฺขุ อปฺปนาสมาธึ วา อุปจารสมาธึ วา นาธิคจฺฉติ. สลาภํ นาติมญฺญตีติ อปฺปลาโภปิ สมาโน อุจฺจนีจกุเล ปฏิปาฏิยา สปทานํ จรนฺโต ภิกฺขุ สลาภํ นาติมญฺญติ นาม. ตํ เวติ ตํ เอวรูปํ ภิกฺขุํ สารชีวิตตาย สุทฺธาชีวึ ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิตกปฺปเนน อกุสีตตาย อตนฺทิตํ เทวา ปสํสนฺติ โถเมนฺตีติ อตฺโถ. Ở đây, ‘lợi lộc của mình’ (salābhaṃ) là lợi lộc sanh khởi cho bản thân một cách hợp pháp. Thật vậy, người từ bỏ hạnh khất thực tuần tự (sapadānacāra) và nuôi mạng bằng cách tìm cầu không đúng đắn (anesanā) được gọi là người xem thường, khinh miệt, chán ghét lợi lộc của mình. Do đó, vì không làm như vậy, không nên xem thường lợi lộc của mình. ‘Mong cầu của người khác’ (aññesaṃ pihayaṃ) có nghĩa là không nên sống mong mỏi lợi lộc của người khác. ‘Không thể chứng đắc định’ (samādhiṃ nādhigacchati) có nghĩa là vị Tỳ khưu mong cầu lợi lộc của người khác, bận rộn trong việc may y v.v... cho họ, thì không thể chứng đắc an chỉ định (appanāsamādhi) hay cận hành định (upacārasamādhi). ‘Không xem thường lợi lộc của mình’ (salābhaṃ nātimaññati) có nghĩa là vị Tỳ khưu, dù có ít lợi lộc, đi khất thực tuần tự qua các gia đình cao thấp, được gọi là không xem thường lợi lộc của mình. ‘Vị ấy thật sự...’ (taṃ ve) có nghĩa là chư Thiên tán dương, ca ngợi vị Tỳ khưu như vậy, người có đời sống cốt lõi, mạng sống trong sạch, không lười biếng, không biếng nhác, nuôi mạng nhờ vào sức mạnh của đôi chân. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Nhập lưu v.v... วิปกฺขเสวกภิกฺขุวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về vị Tỳ khưu giao du với phe đối lập, thứ năm. ๖. ปญฺจคฺคทายกพฺราหฺมณวตฺถุ 6. Câu chuyện về Bà-la-môn Pañcaggadāyaka สพฺพโสติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจคฺคทายกํ นาม พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng từ ‘Sabbaso’, liên quan đến một vị Bà-la-môn tên là Pañcaggadāyaka. โส กิร สสฺเส เขตฺเต ฐิตกาเลเยว เขตฺตคฺคํ นาม เทติ, ขลกาเล ขลคฺคํ นาม เทติ, ขลภณฺฑกาเล ขลภณฺฑคฺคํ นาม เทติ, อุกฺขลิกกาเล กุมฺภคฺคํ นาม เทติ, ปาติยํ วฑฺฒิตกาเล ปาตคฺคํ นาม เทตีติ อิมานิ ปญฺจ อคฺคทานานิ เทติ, สมฺปตฺตสฺส อทตฺวา นาม น ภุญฺชติ. เตนสฺส ปญฺจคฺคทายโกตฺเวว นามํ อโหสิ. สตฺถา ตสฺส จ พฺราหฺมณิยา จสฺส ติณฺณํ ผลานํ อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา พฺราหฺมณสฺส โภชนเวลายํ คนฺตฺวา ทฺวาเร อฏฺฐาสิ. โสปิ ทฺวารปมุเข อนฺโตเคหาภิมุโข นิสีทิตฺวา ภุญฺชติ, สตฺถารํ ทฺวาเร ฐิตํ น ปสฺสติ. พฺราหฺมณี ปน ตํ ปริวิสมานา สตฺถารํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ พฺราหฺมโณ ปญฺจสุ [Pg.368] ฐาเนสุ อคฺคํ ทตฺวา ภุญฺชติ, อิทานิ จ สมโณ โคตโม อาคนฺตฺวา ทฺวาเร ฐิโต. สเจ พฺราหฺมโณ เอตํ ทิสฺวา อตฺตโน ภตฺตํ หริตฺวา ทสฺสติ, ปุนปาหํ ปจิตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ. สา ‘‘เอวํ อยํ สมณํ โคตมํ น ปสฺสิสฺสตี’’ติ สตฺถุ ปิฏฺฐึ ทตฺวา ตสฺส ปจฺฉโต ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺตี โอนมิตฺวา ปุณฺณจนฺทํ ปาณินา ปฏิจฺฉาเทนฺตี วิย อฏฺฐาสิ. ตถา ฐิตา เอว จ ปน ‘‘คโต นุ โข โน’’ติ สตฺถารํ อฑฺฒกฺขิเกน โอโลเกสิ. สตฺถา ตตฺเถว อฏฺฐาสิ. พฺราหฺมณสฺส ปน สวนภเยน ‘‘อติจฺฉถา’’ติ น วเทติ, โอสกฺกิตฺวา ปน สณิกเมว ‘‘อติจฺฉถา’’ติ อาห. สตฺถา ‘‘น คมิสฺสามี’’ติ สีสํ จาเลสิ. โลกครุนา พุทฺเธน ‘‘น คมิสฺสามี’’ติ สีเส จาลิเต สา สนฺธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี มหาหสิตํ หสิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา เคหาภิมุขํ โอภาสํ มุญฺจิ. พฺราหฺมโณปิ ปิฏฺฐึ ทตฺวา นิสินฺโนเยว พฺราหฺมณิยา หสิตสทฺทํ สุตฺวา ฉพฺพณฺณานญฺจ รสฺมีนํ โอภาสํ โอโลเกตฺวา สตฺถารํ อทฺทส. พุทฺธา หิ นาม คาเม วา อรญฺเญ วา เหตุสมฺปนฺนานํ อตฺตานํ อทสฺเสตฺวา น ปกฺกมนฺติ. พฺราหฺมโณปิ สตฺถารํ ทิสฺวา, ‘‘โภติ นาสิโตมฺหิ ตยา, ราชปุตฺตํ อาคนฺตฺวา ทฺวาเร ฐิตํ มยฺหํ อนาจิกฺขนฺติยา ภาริยํ เต กมฺมํ กต’’นฺติ วตฺวา อฑฺฒภุตฺตํ โภชนปาตึ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘โภ โคตม, อหํ ปญฺจสุ ฐาเนสุ อคฺคํ ทตฺวาว ภุญฺชามิ, อิโต จ เม มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา เอโกว ภตฺตโกฏฺฐาโส ภุตฺโต, เอโก โกฏฺฐาโส อวสิฏฺโฐ, ปฏิคฺคณฺหิสฺสสิ เม อิทํ ภตฺต’’นฺติ. สตฺถา ‘‘น เม ตว อุจฺฉิฏฺฐภตฺเตน อตฺโถ’’ติ อวตฺวา, ‘‘พฺราหฺมณ, อคฺคมฺปิ มยฺหเมว อนุจฺฉวิกํ, มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา อฑฺฒภุตฺตภตฺตมฺปิ, จริมกภตฺตปิณฺโฑปิ มยฺหเมว อนุจฺฉวิโก. มยญฺหิ, พฺราหฺมณ, ปรทตฺตูปชีวิเปตสทิสา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị ấy thường dâng cúng phần đầu tiên của ruộng lúa khi lúa còn ở trên đồng, gọi là ‘phần đầu của ruộng’; dâng cúng phần đầu tiên khi đập lúa, gọi là ‘phần đầu của sân đập lúa’; dâng cúng phần đầu tiên khi vun lúa thành đống, gọi là ‘phần đầu của đống lúa’; dâng cúng phần đầu tiên khi nấu cơm, gọi là ‘phần đầu của nồi cơm’; và dâng cúng phần đầu tiên khi xới cơm vào bát, gọi là ‘phần đầu của bát’. Vị ấy thực hành năm loại bố thí phần đầu tiên như vậy, và không bao giờ ăn mà không cúng dường cho người nào đến. Do đó, vị ấy có tên là Pañcaggadāyaka (người cúng dường năm phần đầu tiên). Bậc Đạo Sư, thấy được duyên lành chứng đắc ba Thánh quả của vị ấy và bà vợ, đã đi đến và đứng ở cửa nhà vào giờ ăn của vị Bà-la-môn. Vị ấy đang ngồi ăn, mặt quay vào trong nhà, nên không thấy Bậc Đạo Sư đang đứng ở cửa. Nhưng người vợ Bà-la-môn, trong khi đang phục vụ chồng, đã thấy Bậc Đạo Sư và suy nghĩ: “Vị Bà-la-môn này chỉ ăn sau khi đã cúng dường phần đầu tiên ở năm nơi. Bây giờ, Sa-môn Gotama đã đến và đang đứng ở cửa. Nếu vị Bà-la-môn thấy Ngài và mang phần cơm của mình đi cúng dường, thì ta sẽ không thể nấu lại được nữa.” Nghĩ rằng: “Làm thế này thì ông ấy sẽ không thấy Sa-môn Gotama,” bà ta đứng quay lưng về phía Bậc Đạo Sư, ở phía sau chồng, che khuất Ngài, cúi người xuống như thể dùng tay che mặt trăng rằm. Đứng như vậy, bà ta liếc nhìn Bậc Đạo Sư bằng nửa con mắt, tự hỏi: “Ngài đã đi chưa hay vẫn còn đó?” Bậc Đạo Sư vẫn đứng yên tại chỗ. Vì sợ vị Bà-la-môn nghe thấy, bà ta không nói: “Xin mời Ngài đi cho,” nhưng lùi lại một chút rồi nói nhỏ: “Xin mời Ngài đi cho.” Bậc Đạo Sư lắc đầu, ý nói: “Ta sẽ không đi.” Khi Đức Phật, Bậc Thầy của thế gian, lắc đầu nói: “Ta sẽ không đi,” bà ta không thể kìm nén được và phá lên cười lớn. Ngay lúc đó, Bậc Đạo Sư phóng hào quang về phía ngôi nhà. Vị Bà-la-môn, dù vẫn ngồi quay lưng, nghe tiếng cười của vợ và thấy ánh hào quang của sáu màu sắc, liền nhìn thấy Bậc Đạo Sư. Thật vậy, chư Phật không bao giờ rời đi mà không thị hiện cho những người có duyên lành, dù ở trong làng hay trong rừng. Vị Bà-la-môn thấy Bậc Đạo Sư liền nói: “Này bà, bà đã hại tôi rồi! Bà đã làm một việc rất nặng nề khi không báo cho tôi biết rằng vị vương tử đã đến và đang đứng ở cửa.” Nói xong, ông cầm bát cơm đã ăn được một nửa, đi đến gần Bậc Đạo Sư và thưa: “Thưa Tôn giả Gotama, tôi chỉ ăn sau khi đã cúng dường phần đầu tiên ở năm nơi. Từ bát cơm này, tôi mới ăn một phần sau khi chia đôi ở giữa, một phần vẫn còn lại. Ngài có nhận phần cơm này của tôi không?” Bậc Đạo Sư không nói: “Ta không cần cơm thừa của ông,” mà đáp: “Này Bà-la-môn, phần đầu tiên cũng thích hợp với Như Lai, phần cơm đã ăn một nửa sau khi chia đôi cũng vậy, và miếng cơm cuối cùng cũng thích hợp với Như Lai. Vì này Bà-la-môn, chúng ta giống như loài ngạ quỷ sống nhờ vào vật thí của người khác.” Nói xong, Ngài đọc câu kệ này: ‘‘ยทคฺคโต มชฺฌโต เสสโต วา,ปิณฺฑํ ลเภถ ปรทตฺตูปชีวี; นาลํ ถุตุํ โนปิ นิปจฺจวาที,ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺตี’’ติ. (สุ. นิ. ๒๑๙); “Người sống nhờ vật thí của người khác, nhận được vật thực nào, dù là phần đầu, phần giữa, hay phần còn lại, cũng không nên tán thán, cũng không nói lời chê bai. Bậc trí gọi người như vậy là bậc mâu-ni.” พฺราหฺมโณ ตํ สุตฺวาว ปสนฺนจิตฺโต หุตฺวา ‘‘อโห อจฺฉริยํ, ทีปสามิโก นาม ราชปุตฺโต ‘น เม ตว อุจฺฉิฏฺฐภตฺเตน อตฺโถ’ติ อวตฺวา เอวํ วกฺขตี’’ติ ทฺวาเร ฐิตโกว สตฺถารํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘โภ โคตม[Pg.369], ตุมฺเห อตฺตโน สาวเก ภิกฺขูติ วทถ, กิตฺตาวตา ภิกฺขุ นาม โหตี’’ติ. สตฺถา ‘‘กถํรูปา นุ โข อิมสฺส ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ อุปธาเรนฺโต ‘‘อิเม ทฺเวปิ ชนา กสฺสปพุทฺธกาเล ‘นามรูป’นฺติ วทนฺตานํ กถํ สุณึสุ, นามรูปํ อวิสฺสชฺชิตฺวาว เนสํ ธมฺมํ เทเสตุํ วฏฺฏตี’’ติ, ‘‘พฺราหฺมณ, นาเม จ รูเป จ อรชฺชนฺโต อสชฺชนฺโต อโสจนฺโต ภิกฺขุ นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị Bà-la-môn ấy vừa nghe xong, tâm sanh tịnh tín, nghĩ rằng: “Ôi, thật hy hữu! Vị vương tử là chủ nhân của bốn châu, thay vì nói ‘Ta không cần cơm thừa của ngươi’, lại nói như thế này”. Vị ấy đứng ngay tại cửa, hỏi Bậc Đạo Sư một câu hỏi: “Thưa Tôn giả Gotama, các Ngài gọi các vị đệ tử của mình là Tỳ-khưu, do đâu mà một người được gọi là Tỳ-khưu?”. Bậc Đạo Sư, trong khi suy xét: “Bài pháp như thế nào sẽ thích hợp cho người này?”, Ngài nhận thấy: “Cả hai vợ chồng này vào thời đức Phật Kassapa đã từng nghe pháp thoại của những vị nói về ‘danh và sắc’. Nên thuyết pháp cho họ mà không rời khỏi chủ đề danh và sắc”. Rồi Ngài dạy: “Này Bà-la-môn, người không tham luyến, không dính mắc, không sầu muộn trong danh và sắc, được gọi là Tỳ-khưu”, và nói lên bài kệ này: ๓๖๗. 367. ‘‘สพฺพโส นามรูปสฺมึ, ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ; อสตา จ น โสจติ, ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจตี’’ติ. “Vị nào đối với tất cả danh và sắc, không có tâm chấp thủ là ‘của ta’; và không sầu muộn vì chúng không còn, vị ấy thật được gọi là Tỳ-khưu.” ตตฺถ สพฺพโสติ สพฺพสฺมิมฺปิ เวทนาทีนํ จตุนฺนํ, รูปกฺขนฺธสฺส จาติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ วเสน ปวตฺเต นามรูเป. มมายิตนฺติ ยสฺส อหนฺติ วา มมนฺติ วา คาโห นตฺถิ. อสตา จ น โสจตีติ ตสฺมิญฺจ นามรูเป ขยวยํ ปตฺเต ‘‘มม รูปํ ขีณํ…เป… มม วิญฺญาณํ ขีณ’’นฺติ น โสจติ น วิหญฺญติ, ‘‘ขยวยธมฺมํ เม ขีณ’’นฺติ ปสฺสติ. ส เวติ โส เอวรูโป วิชฺชมาเนปิ นามรูเป มมายิตรหิโตปิ อสตาปิ เตน อโสจนฺโต ภิกฺขูติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong đó, sabbaso (tất cả) có nghĩa là trong danh và sắc hiện hữu do năng lực của năm uẩn, tức là bốn uẩn như thọ v.v... và sắc uẩn. Mamāyitaṃ (chấp thủ là ‘của ta’) có nghĩa là người nào không có sự nắm giữ là ‘ta’ hay ‘của ta’. Asatā ca na socati (và không sầu muộn vì chúng không còn) có nghĩa là khi danh và sắc ấy đi đến chỗ hoại diệt, vị ấy không sầu muộn, không phiền não rằng: “Sắc của ta đã diệt... cho đến... thức của ta đã diệt”, mà thấy rằng: “Pháp có tính hoại diệt của ta đã diệt”. Sa ve (vị ấy thật) có nghĩa là vị ấy, người như vậy, dù danh và sắc đang hiện hữu cũng không có tâm chấp thủ là ‘của ta’, và khi chúng không còn cũng không sầu muộn, được gọi là Tỳ-khưu. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน อุโภปิ ชยมฺปติกา อนาคามิผเล ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi bài pháp kết thúc, cả hai vợ chồng đều an trú trong quả vị A-na-hàm. Bài pháp thoại cũng đem lại lợi ích cho những người có mặt. ปญฺจคฺคทายกพฺราหฺมณวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về vị Bà-la-môn cúng dường năm phẩm vật thượng hạng, là chuyện thứ sáu. ๗. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 7. Câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu เมตฺตาวิหารีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại tu viện Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Mettāvihārī, nhân câu chuyện về nhiều vị Tỳ-khưu. เอกสฺมิญฺหิ สมเย อายสฺมนฺเต มหากจฺจาเน อวนฺติชนปเท กุรรฆรํ นิสฺสาย ปวตฺตปพฺพเต วิหรนฺเต โสโณ นาม โกฏิกณฺโณ อุปาสโก เถรสฺส ธมฺมกถาย ปสีทิตฺวา เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตุกาโม [Pg.370] เถเรน ‘‘ทุกฺกรํ โข, โสณ, ยาวชีวํ เอกภตฺตํ เอกเสยฺยํ พฺรหฺมจริย’’นฺติ วตฺวา ทฺเว วาเร ปฏิกฺขิตฺโตปิ ปพฺพชฺชาย อติวิย อุสฺสาหชาโต ตติยวาเร เถรํ ยาจิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อปฺปภิกฺขุกตฺตา ทกฺขิณาปเถ ติณฺณํ วสฺสานํ อจฺจเยน ลทฺธูปสมฺปโท สตฺถารํ สมฺมุขา ทฏฺฐุกาโม หุตฺวา อุปชฺฌายํ อาปุจฺฉิตฺวา เตน ทินฺนํ สาสนํ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน เชตวนํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา กตปฏิสนฺถาโร สตฺถารา เอกคนฺธกุฏิยํเยว อนุญฺญาตเสนาสโน พหุเทว รตฺตึ อชฺโฌกาเส วีถินาเมตฺวา รตฺติภาเค คนฺธกุฏึ ปวิสิตฺวา อตฺตโน ปตฺตเสนาสเน ตํ รตฺติภาคํ วีตินาเมตฺวา ปจฺจูสสมเย สตฺถารา อชฺฌิฏฺโฐ โสฬส อฏฺฐกวคฺคิกานิ (สุ. นิ. ๗๗๒ อาทโย) สพฺพาเนว สรภญฺเญน อภณิ. อถสฺส ภควา สรภญฺญปริโยสาเน อพฺภานุโมเทนฺโต – ‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขู’’ติ สาธุการํ อทาสิ. สตฺถารา ทินฺนสาธุการํ สุตฺวา ภูมฏฺฐกเทวา นาคา สุปณฺณาติ เอวํ ยาว พฺรหฺมโลกา เอกสาธุการเมว อโหสิ. Chuyện kể rằng, vào một thời, khi Trưởng lão Mahākaccāna đang trú tại núi Pavatta, gần thành phố Kuraraghara ở xứ Avanti, có một vị cận sự nam tên là Soṇa Koṭikaṇṇa, do có lòng tịnh tín với bài pháp của Trưởng lão nên muốn xuất gia với ngài. Dù bị Trưởng lão từ chối hai lần với lý do: “Này Soṇa, thật khó để thực hành phạm hạnh, ăn một bữa, ngủ một mình cho đến trọn đời”, vị ấy vẫn vô cùng nỗ lực muốn xuất gia. Đến lần thứ ba, sau khi thỉnh cầu Trưởng lão, vị ấy đã được xuất gia. Vì ở miền Nam ít Tỳ-khưu, nên sau ba năm vị ấy mới được thọ cụ túc giới. Sau đó, vì muốn được diện kiến Bậc Đạo Sư, vị ấy xin phép thầy tế độ, mang theo thông điệp của thầy, tuần tự đi đến tu viện Jetavana. Sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư và được Ngài thăm hỏi, vị ấy được Bậc Đạo Sư cho phép ở cùng trong hương phòng. Vị ấy đã trải qua nhiều đêm ở ngoài trời, đến ban đêm thì vào hương phòng và nghỉ tại chỗ đã được sắp đặt cho mình. Vào lúc rạng đông, được Bậc Đạo Sư khuyến thỉnh, vị ấy đã tụng đọc toàn bộ mười sáu kinh trong Phẩm Tám (Aṭṭhakavagga) với giọng ngân nga. Khi vị ấy tụng xong, Đức Thế Tôn hoan hỷ tán thán: “Lành thay, lành thay, này Tỳ-khưu!”. Nghe tiếng tán thán của Bậc Đạo Sư, các vị trời cõi đất, rồng, kim sí điểu, và cứ thế cho đến cõi Phạm thiên, tất cả đồng thanh tán thán. ตสฺมึ ขเณ เชตวนโต วีสโยชนสตมตฺถเก กุรรฆรนคเร เถรสฺส มาตุ มหาอุปาสิกาย เคเห อธิวตฺถา เทวตาปิ มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการมทาสิ. อถ นํ อุปาสิกา อาห – ‘‘โก เอส สาธุการํ เทตี’’ติ? อหํ, ภคินีติ. โกสิ ตฺวนฺติ? ตว เคเห อธิวตฺถา, เทวตาติ. ตฺวํ อิโต ปุพฺเพ มยฺหํ สาธุการํ อทตฺวา อชฺช กสฺมา เทสีติ? นาหํ ตุยฺหํ สาธุการํ ทมฺมีติ. อถ กสฺส เต สาธุกาโร ทินฺโนติ? ตว ปุตฺตสฺส โกฏิกณฺณสฺส โสณตฺเถรสฺสาติ. กึ เม ปุตฺเตน กตนฺติ? ปุตฺโต เต อชฺช สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, สตฺถา ตว ปุตฺตสฺส ธมฺมํ สุตฺวา ปสนฺโน สาธุการมทาสิ. เตนสฺส มยาปิ สาธุกาโร ทินฺโน. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ สาธุการํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ภูมฏฺฐกเทเว อาทึ กตฺวา ยาว พฺรหฺมโลกา เอกสาธุการเมว ชาตนฺติ. กึ ปน, สามิ, มม ปุตฺเตน สตฺถุ ธมฺโม กถิโต, สตฺถารา มม ปุตฺตสฺส กถิโตติ? ตว ปุตฺเตน สตฺถุ กถิโตติ. เอวํ เทวตาย กเถนฺติยาว อุปาสิกาย ปญฺจวณฺณา ปีติ อุปฺปชฺชิตฺวา สกลสรีรํ ผริ. Vào khoảnh khắc ấy, tại thành phố Kuraraghara, cách tu viện Jetavana một trăm hai mươi do-tuần, vị trời ngụ trong nhà của bà đại thí chủ, mẹ của Trưởng lão, cũng cất tiếng tán thán lớn. Khi ấy, bà thí chủ hỏi: “Ai đang tán thán đó?”. Vị trời đáp: “Là tôi, thưa hiền tỷ”. Bà hỏi: “Ngươi là ai?”. Vị trời đáp: “Là vị trời ngụ trong nhà của bà”. Bà hỏi: “Trước đây ngươi chưa từng tán thán ta, tại sao hôm nay lại làm vậy?”. Vị trời đáp: “Tôi không tán thán bà”. Bà hỏi: “Vậy ngươi tán thán ai?”. Vị trời đáp: “Con trai của bà, Trưởng lão Soṇa Koṭikaṇṇa”. Bà hỏi: “Con trai ta đã làm gì?”. Vị trời đáp: “Hôm nay, con trai bà đã ở cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và thuyết pháp. Bậc Đạo Sư nghe pháp của con trai bà, tâm hoan hỷ và đã tán thán. Vì thế, tôi cũng tán thán ngài ấy. Vì khi Đức Chánh Đẳng Giác tán thán, bắt đầu từ các vị trời cõi đất cho đến cõi Phạm thiên, tất cả đều đồng thanh tán thán”. Bà hỏi: “Thưa ngài, vậy là con trai tôi thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư, hay Bậc Đạo Sư thuyết pháp cho con trai tôi?”. Vị trời đáp: “Con trai bà đã thuyết cho Bậc Đạo Sư”. Ngay khi vị trời đang nói như vậy, năm loại hỷ đã khởi lên nơi bà thí chủ và lan khắp toàn thân. อถสฺสา เอตทโหสิ – ‘‘สเจ เม ปุตฺโต สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา สตฺถุ ธมฺมํ กเถตุํ สกฺขิ, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสติเยว[Pg.371]. ปุตฺตสฺส อาคตกาเล ธมฺมสฺสวนํ กาเรตฺวา ธมฺมกถํ สุณิสฺสามี’’ติ. โสณตฺเถโรปิ โข สตฺถารา สาธุกาเร ทินฺเน ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาเยน ทินฺนสาสนํ อาโรเจตุํ กาโล’’ติ ภควนฺตํ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ วินยธรปญฺจเมน คเณน อุปสมฺปทํ อาทึ กตฺวา (มหาว. ๒๕๙) ปญฺจ วเร ยาจิตฺวา กติปาหํ สตฺถุ สนฺติเกเยว วสิตฺวา ‘‘อุปชฺฌายํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ สตฺถารํ อาปุจฺฉิตฺวา เชตวนา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อุปชฺฌายสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. Khi ấy, bà suy nghĩ thế này: “Nếu con trai ta có thể ở cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và thuyết pháp cho Ngài, thì chắc chắn cũng có thể thuyết pháp cho ta. Khi con trai trở về, ta sẽ tổ chức một buổi nghe pháp và sẽ nghe pháp thoại”. Về phần Trưởng lão Soṇa, sau khi được Bậc Đạo Sư tán thán, ngài nghĩ: “Đây là lúc để trình bày thông điệp của thầy tế độ”. Ngài đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn năm điều đặc ân, bắt đầu với việc cho phép thọ cụ túc giới với một hội chúng gồm năm vị Tỳ-khưu có một vị trì luật ở các xứ biên địa. Sau khi ở lại vài ngày nơi Bậc Đạo Sư, ngài xin phép: “Con sẽ đi thăm thầy tế độ”, rồi rời khỏi tu viện Jetavana và tuần tự đi đến nơi thầy tế độ của mình. เถโร ปุนทิวเส ตํ อาทาย ปิณฺฑาย จรนฺโต มาตุ อุปาสิกาย เคหทฺวารํ อคมาสิ. สาปิ ปุตฺตํ ทิสฺวา ตุฏฺฐมานสา วนฺทิตฺวา สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, ตาต, สตฺถารา สทฺธึ เอกคนฺธกุฏิยํ วสิตฺวา สตฺถุ ธมฺมกถํ กเถสี’’ติ. ‘‘อุปาสิเก, ตุยฺหํ เกน อิทํ กถิต’’นฺติ? ‘‘ตาต, อิมสฺมึ เคเห อธิวตฺถา เทวตา มหนฺเตน สทฺเทน สาธุการํ ทตฺวา มยา ‘โก เอโส’ติ วุตฺเต ‘อห’นฺติ วตฺวา เอวญฺจ เอวญฺจ กเถสิ. ตํ สุตฺวา มยฺหํ เอตทโหสิ – ‘สเจ เม ปุตฺโต สตฺถุ ธมฺมกถํ กเถสิ, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสตี’ติ. อถ นํ อาห – ‘ตาต, ยโต ตยา สตฺถุ สมฺมุขา ธมฺโม กถิโต, มยฺหมฺปิ กเถตุํ สกฺขิสฺสสิ เอว. อสุกทิวเส นาม ธมฺมสฺสวนํ กาเรตฺวา ตว ธมฺมํ สุณิสฺสามิ, ตาตา’’’ติ. โส อธิวาเสสิ. อุปาสิกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ปูชํ กตฺวา ‘‘ปุตฺตสฺส เม ธมฺมกถํ สุณิสฺสามี’’ติ เอกเมว ทาสึ เคหรกฺขิกํ ฐเปตฺวา สพฺพํ ปริชนํ อาทาย อนฺโตนคเร ธมฺมสฺสวนตฺถาย การิเต มณฺฑเป อลงฺกตธมฺมาสนํ อภิรุยฺห ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ โสตุํ อคมาสิ. Vào ngày hôm sau, vị Trưởng lão dẫn theo vị ấy đi khất thực và đã đến cổng nhà của người mẹ là nữ cư sĩ. Bà ấy thấy con trai, với tâm hoan hỷ, đảnh lễ, cung kính cúng dường rồi hỏi: "Này con, có thật là con đã ở trong cùng hương phòng với Bậc Đạo Sư và đã thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư không?". "Thưa nữ cư sĩ, ai đã nói điều này với bà?". "Thưa ngài, vị thiên nhân ngụ trong nhà này đã reo lên tiếng 'lành thay' thật lớn, khi tôi hỏi 'đó là ai?' thì vị ấy nói 'là tôi' rồi kể lại như thế này, như thế này. Nghe vậy, tôi đã nghĩ rằng: 'Nếu con trai ta đã thuyết pháp cho Bậc Đạo Sư, thì nó cũng sẽ có thể thuyết cho ta nghe'. Rồi bà nói với ngài: 'Này con, vì con đã có thể thuyết pháp trước mặt Bậc Đạo Sư, thì chắc chắn con cũng sẽ có thể thuyết cho mẹ nghe. Vào ngày kia, mẹ sẽ tổ chức một buổi nghe pháp và sẽ nghe pháp của con, này con trai'". Vị ấy đã nhận lời. Vị nữ cư sĩ sau khi cúng dường vật thực đến chư Tăng, làm lễ cúng dường, với ý nghĩ "ta sẽ nghe pháp thoại của con trai ta", đã để lại một người nữ tỳ duy nhất để trông nhà, rồi dẫn tất cả gia nhân đi đến pháp tòa được trang hoàng trong một gian nhà lớn được dựng lên trong nội thành để nghe pháp, để nghe pháp thoại của người con trai đang thuyết pháp sau khi đã bước lên pháp tòa. ตสฺมึ ปน กาเล นวสตา โจรา ตสฺสา อุปาสิกาย เคเห โอตารํ โอโลเกนฺตา วิจรนฺติ. ตสฺสา ปน เคหํ สตฺตหิ ปากาเรหิ ปริกฺขิตฺตํ สตฺตทฺวารโกฏฺฐกยุตฺตํ, ตตฺถ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ จณฺฑสุนเข พนฺธิตฺวา ฐปยึสุ. อนฺโตเคเห ฉทนสฺส อุทกปาตฏฺฐาเน ปน ปริขํ ขณิตฺวา ติปุนา ปูรยึสุ. ตํ ทิวา อาตเปน วิลีนํ ปกฺกุถิตํ วิย ติฏฺฐติ, รตฺตึ กฐินํ กกฺขฬํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ตสฺสานนฺตรา มหนฺตานิ อยสงฺฆาฏกานิ นิรนฺตรํ ภูมิยํ โอทหึสุ. อิติ อิมญฺจารกฺขํ อุปาสิกาย จ อนฺโตเคเห ฐิตภาวํ ปฏิจฺจ เต โจรา โอกาสํ อลภนฺตา ตํ ทิวสํ ตสฺสา คตภาวํ ญตฺวา อุมงฺคํ ภินฺทิตฺวา ติปุปริขาย [Pg.372] จ อยสงฺฆาฏกานญฺจ เหฏฺฐาภาเคเนว เคหํ ปวิสิตฺวา โจรเชฏฺฐกํ ตสฺสา สนฺติกํ ปหิณึสุ ‘‘สเจ สา อมฺหากํ อิธ ปวิฏฺฐภาวํ สุตฺวา นิวตฺติตฺวา เคหาภิมุขี อาคจฺฉติ, อสินา นํ ปหริตฺวา มาเรถา’’ติ. โส คนฺตฺวา ตสฺสา สนฺติเก อฏฺฐาสิ. Vào lúc ấy, chín trăm tên trộm đang đi rình mò, tìm cơ hội vào nhà của vị nữ cư sĩ ấy. Nhà của bà được bao bọc bởi bảy lớp tường thành, có bảy cổng tháp, ở những nơi đó, họ đã cột và đặt những con chó dữ. Bên trong nhà, ở nơi nước từ mái nhà nhỏ xuống, họ đã đào một con hào và đổ đầy chì. Ban ngày, chì ấy tan chảy vì sức nóng của mặt trời, trông như đang sôi sùng sục; ban đêm, nó trở nên cứng và thô ráp. Kế bên đó, họ đã cắm những cọc sắt lớn xuống đất không chừa một kẽ hở. Vì sự phòng bị này và vì vị nữ cư sĩ ở trong nhà, nên bọn trộm không có cơ hội. Vào ngày hôm đó, biết bà đã đi, chúng đào một đường hầm, đi vào nhà bằng con đường bên dưới hào chì và các cọc sắt, rồi sai tên đầu sỏ đến gần bà và dặn: "Nếu bà ấy nghe tin chúng ta đã vào đây, quay về và đi về phía nhà, thì hãy dùng gươm chém và giết bà ta". Hắn đi đến và đứng gần bà. โจราปิ อนฺโตเคเห ทีปํ ชาเลตฺวา กหาปณคพฺภทฺวารํ วิวรึสุ. สา ทาสี โจเร ทิสฺวา อุปาสิกาย สนฺติกํ คนฺตฺวา, ‘‘อยฺเย, พหู โจรา เคหํ ปวิสิตฺวา กหาปณคพฺภทฺวารํ วิวรึสู’’ติ อาโรเจสิ. ‘‘โจรา อตฺตนา ทิฏฺฐกหาปเณ หรนฺตุ, อหํ มม ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ สุณามิ, มา เม ธมฺมสฺส อนฺตรายํ กริ, เคหํ คจฺฉา’’ติ ตํ ปหิณิ. โจราปิ กหาปณคพฺภํ ตุจฺฉํ กตฺวา รชตคพฺภํ วิวรึสุ. สา ปุนปิ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อุปาสิกาปิ ‘‘โจรา อตฺตนา อิจฺฉิตํ หรนฺตุ, มา เม อนฺตรายํ กรี’’ติ ปุน ตํ ปหิณิ. โจรา รชตคพฺภมฺปิ ตุจฺฉํ กตฺวา สุวณฺณคพฺภํ วิวรึสุ. สา ปุนปิ คนฺตฺวา อุปาสิกาย ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ อุปาสิกา อามนฺเตตฺวา, ‘‘โภติ เช ตฺวํ อเนกวารํ มม สนฺติกํ อาคตา, ‘โจรา ยถารุจิตํ หรนฺตุ, อหํ มม ปุตฺตสฺส ธมฺมกถํ สุณามิ, มา เม อนฺตรายํ กรี’ติ มยา วุตฺตาปิ มม กถํ อนาทิยิตฺวา ปุนปฺปุนํ อาคจฺฉสิเยว. สเจ อิทานิ ตฺวํ อาคจฺฉิสฺสสิ, ชานิสฺสามิ เต กตฺตพฺพํ, เคหเมว คจฺฉา’’ติ ปหิณิ. Bọn trộm cũng thắp đèn trong nhà và mở cửa kho tiền. Cô nữ tỳ ấy thấy bọn trộm, liền đi đến chỗ vị nữ cư sĩ và báo rằng: "Thưa bà, nhiều tên trộm đã vào nhà và mở cửa kho tiền rồi". "Cứ để bọn trộm lấy những đồng tiền chúng thấy, ta đang nghe pháp thoại của con trai ta, đừng làm gián đoạn việc nghe pháp của ta, hãy về nhà đi", bà bảo cô ta đi. Bọn trộm cũng làm cho kho tiền trống rỗng rồi mở kho bạc. Cô ta lại đến báo tin ấy. Vị nữ cư sĩ cũng nói: "Cứ để bọn trộm lấy những gì chúng muốn, đừng làm phiền ta", rồi lại bảo cô ta đi. Bọn trộm cũng làm cho kho bạc trống rỗng rồi mở kho vàng. Cô ta lại đến báo tin ấy cho vị nữ cư sĩ. Bấy giờ, vị nữ cư sĩ gọi cô ta lại và nói: "Này cô kia, cô đã đến chỗ ta nhiều lần rồi. Dù ta đã nói: 'Cứ để bọn trộm lấy tùy thích, ta đang nghe pháp thoại của con trai ta, đừng làm phiền ta', nhưng cô không nghe lời ta mà cứ đến đi đến lại. Nếu bây giờ cô còn đến nữa, ta sẽ biết phải làm gì với cô. Hãy về nhà đi", rồi bà bảo cô ta đi. โจรเชฏฺฐโก ตสฺสา กถํ สุตฺวา ‘‘เอวรูปาย อิตฺถิยา สนฺตกํ หรนฺตานํ อสนิ ปติตฺวา มตฺถกํ ภินฺเทยฺยา’’ติ โจรานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘สีฆํ อุปาสิกาย สนฺตกํ ปฏิปากติกํ กโรถา’’ติ อาห. เต กหาปเณหิ กหาปณคพฺภํ, รชตสุวณฺเณหิ รชตสุวณฺณคพฺเภ ปุน ปูรยึสุ. ธมฺมตา กิเรสา, ยํ ธมฺโม ธมฺมจารินํ รกฺขติ. เตเนวาห – Tên đầu sỏ nghe lời bà nói, (nghĩ rằng): "Sét có thể đánh vỡ đầu những kẻ lấy tài sản của một người phụ nữ như thế này", rồi đi đến chỗ bọn trộm và nói: "Hãy nhanh chóng trả lại tài sản của vị nữ cư sĩ về như cũ". Chúng lại đổ đầy tiền vào kho tiền, và đổ đầy bạc vàng vào các kho bạc vàng. Quả thật, đây là quy luật tự nhiên, rằng Chánh pháp bảo hộ người hành trì Chánh pháp. Vì thế, Ngài đã nói: ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ,น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. (เถรคา. ๓๐๓; ชา. ๑.๑๐.๑๐๒); "Chánh pháp thật sự bảo hộ người hành trì Chánh pháp, Chánh pháp được khéo hành trì sẽ mang lại an lạc. Đây là lợi ích của Chánh pháp được khéo hành trì: người hành trì Chánh pháp không đi đến khổ cảnh". โจราปิ คนฺตฺวา ธมฺมสฺสวนฏฺฐาเน อฏฺฐํสุ. เถโรปิ ธมฺมํ กเถตฺวา วิภาตาย รตฺติยา อาสนา โอตริ. ตสฺมึ ขเณ โจรเชฏฺฐโก อุปาสิกาย [Pg.373] ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมาหิ เม, อยฺเย’’ติ อาห. ‘‘กึ อิทํ, ตาตา’’ติ? ‘‘อหญฺหิ ตุมฺเหสุ อาฆาตํ กตฺวา ตุมฺเห มาเรตุกาโม อฏฺฐาสิ’’นฺติ. ‘‘เตน หิ เต, ตาต, ขมามี’’ติ. เสสโจราปิ ตเถว วตฺวา, ‘‘ตาตา, ขมามี’’ติ วุตฺเต อาหํสุ – ‘‘อยฺเย, สเจ โน ขมถ, ปุตฺตสฺส โว สนฺติเก อมฺหากํ ปพฺพชฺชํ ทาเปถา’’ติ. สา ปุตฺตํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ตาต, อิเม โจรา มม คุเณสุ ตุมฺหากญฺจ ธมฺมกถาย ปสนฺนา ปพฺพชฺชํ ยาจนฺติ, ปพฺพาเชถ เน’’ติ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา เตหิ นิวตฺถวตฺถานํ ทสานิ ฉินฺทาเปตฺวา ตมฺพมตฺติกาย รชาเปตฺวา เต ปพฺพาเชตฺวา สีเลสุ ปติฏฺฐาเปสิ. อุปสมฺปนฺนกาเล จ เนสํ เอเกกสฺส วิสุํ วิสุํ กมฺมฏฺฐานมทาสิ. เต นวสตา ภิกฺขู วิสุํ วิสุํ นวสตกมฺมฏฺฐานานิ คเหตฺวา เอกํ ปพฺพตํ อภิรุยฺห ตสฺส ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีทิตฺวา สมณธมฺมํ กรึสุ. Bọn cướp cũng đi đến, đứng tại nơi nghe pháp. Vị trưởng lão, sau khi thuyết pháp, vào lúc đêm đã rạng sáng, bèn bước xuống từ pháp tòa. Vào khoảnh khắc ấy, tên tướng cướp phủ phục dưới chân vị nữ thí chủ và nói: “Thưa bà, xin hãy tha lỗi cho tôi.” “Này con, việc này là gì vậy?” “Thưa, vì con đã ôm lòng oán hận đối với các vị và đã đứng đây với ý định giết các vị.” “Nếu vậy, này con, ta tha lỗi cho con.” Những tên cướp còn lại cũng nói như vậy. Khi được đáp lời: “Này các con, ta tha lỗi”, họ thưa rằng: “Thưa bà, nếu bà tha lỗi cho chúng con, xin hãy cho chúng con được xuất gia nơi người con trai của bà.” Bà đảnh lễ người con trai và thưa: “Này con, những tên cướp này, vì hoan hỷ với đức hạnh của mẹ và với bài pháp của con, nên xin được xuất gia. Xin hãy cho họ xuất gia.” Vị trưởng lão đáp: “Lành thay”, rồi cho cắt các tua vải của y phục họ đang mặc, cho nhuộm bằng đất son, cho họ xuất gia và an lập họ trong các giới hạnh. Và vào lúc họ thọ cụ túc giới, ngài đã ban cho mỗi vị một đề mục thiền quán riêng biệt. Chín trăm vị tỳ-khưu ấy, sau khi nhận lấy chín trăm đề mục thiền quán riêng biệt, đã leo lên một ngọn núi, ngồi dưới bóng của mỗi gốc cây và thực hành sa-môn pháp. สตฺถา วีสโยชนสตมตฺถเก เชตวนมหาวิหาเร นิสินฺโนว เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา เตสํ จริยวเสน ธมฺมเทสนํ ววตฺถาเปตฺวา โอภาสํ ผริตฺวา สมฺมุเข นิสีทิตฺวา กเถนฺโต วิย อิมา คาถา อภาสิ – Đức Bổn Sư, đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, cách xa một trăm hai mươi do-tuần, đã nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy, sau khi xác định một bài pháp thoại tùy theo hạnh của họ, Ngài phóng quang và nói những vần kệ này như thể đang ngồi trước mặt họ: ๓๖๘. 368. ‘‘เมตฺตาวิหารี โย ภิกฺขุ, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน; อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, สงฺขารูปสมํ สุขํ. “Vị tỳ-khưu nào an trú trong tâm từ, tín thành giáo pháp của Đức Phật, vị ấy có thể chứng đạt trạng thái tịch tịnh, an lạc, nơi các hành được lắng dịu. ๓๖๙. 369. ‘‘สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ, สิตฺตา เต ลหุเมสฺสติ; เฉตฺวา ราคญฺจ โทสญฺจ, ตโต นิพฺพานเมหิสิ. “Này tỳ-khưu, hãy tát cạn con thuyền này, được tát cạn, nó sẽ nhẹ nhàng lướt đi. Sau khi chặt đứt tham và sân, rồi ngươi sẽ đến được Niết-bàn. ๓๗๐. 370. ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห, ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย; ปญฺจสงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ. “Hãy chặt đứt năm, hãy từ bỏ năm, và hãy tu tập thêm năm pháp nữa. Vị tỳ-khưu vượt qua năm trói buộc, được gọi là người đã vượt qua bộc lưu. ๓๗๑. 371. ‘‘ฌาย ภิกฺขุ มา ปมาโท,มา เต กามคุเณ รเมสฺสุ จิตฺตํ; มา โลหคุฬํ คิลี ปมตฺโต,มา กนฺที ทุกฺขมิทนฺติ ทยฺหมาโน. “Này tỳ-khưu, hãy thiền định, chớ có phóng dật, đừng để tâm ngươi say đắm trong các dục. Chớ phóng dật mà nuốt phải hòn sắt nóng, chớ để khi bị thiêu đốt lại khóc than: ‘Đây là khổ đau!’ ๓๗๒. 372. ‘‘นตฺถิ [Pg.374] ฌานํ อปญฺญสฺส, ปญฺญา นตฺถิ อฌายโต; ยมฺหิ ฌานญฺจ ปญฺญา จ, ส เว นิพฺพานสนฺติเก. “Không có thiền định cho người thiếu trí tuệ, không có trí tuệ cho người không thiền định. Người nào có cả thiền định và trí tuệ, người ấy thật sự ở gần Niết-bàn. ๓๗๓. 373. ‘‘สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน; อมานุสี รตี โหติ, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต. “Với vị tỳ-khưu vào nơi trú ẩn vắng lặng, tâm được an tịnh, vị ấy có được niềm vui siêu phàm khi chánh kiến quán các pháp. ๓๗๔. 374. ‘‘ยโต ยโต สมฺมสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ; ลภตี ปีติปาโมชฺชํ, อมตํ ตํ วิชานตํ. “Bất cứ khi nào quán chiếu sự sinh diệt của các uẩn, vị ấy đạt được hỷ và lạc. Đối với người trí, đó là trạng thái bất tử. ๓๗๕. 375. ‘‘ตตฺรายมาทิ ภวติ, อิธ ปญฺญสฺส ภิกฺขุโน; อินฺทฺริยคุตฺติ สนฺตุฏฺฐิ, ปาติโมกฺเข จ สํวโร. “Đây là khởi đầu ở đời này cho vị tỳ-khưu có trí tuệ: phòng hộ các căn, biết đủ, và thu thúc trong giới bổn Pātimokkha. ๓๗๖. 376. ‘‘มิตฺเต ภชสฺสุ กลฺยาเณ, สุทฺธาชีเว อตนฺทิเต; ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺส, อาจารกุสโล สิยา; ตโต ปาโมชฺชพหุโล, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ. “Hãy kết giao với bạn lành, sống thanh tịnh, không biếng nhác. Hãy thân thiện trong giao tiếp, và thuần thục trong các hành vi. Nhờ vậy, tràn đầy hân hoan, vị ấy sẽ chấm dứt khổ đau.” ตตฺถ เมตฺตาวิหารีติ เมตฺตากมฺมฏฺฐาเน กมฺมํ กโรนฺโตปิ เมตฺตาวเสน ติกจตุกฺกชฺฌาเน นิพฺพตฺเตตฺวา ฐิโตปิ เมตฺตาวิหารีเยว นาม. ปสนฺโนติ โย ปน พุทฺธสาสเน ปสนฺโน โหติ, ปสาทํ โรเจติเยวาติ อตฺโถ. ปทํ สนฺตนฺติ นิพฺพานสฺเสตํ นามํ. เอวรูโป หิ ภิกฺขุ สนฺตํ โกฏฺฐาสํ สพฺพสงฺขารานํ อุปสนฺตตาย สงฺขารูปสมํ, ปรมสุขตาย สุขนฺติ ลทฺธนามํ นิพฺพานํ อธิคจฺฉติ, วินฺทติเยวาติ อตฺโถ. Trong đó, ‘an trú trong tâm từ’ có nghĩa là: vị thực hành đề mục thiền tâm từ, hoặc vị đã làm phát sinh và an trú trong các tầng thiền tam thiền và tứ thiền thông qua tâm từ, đều được gọi là người an trú trong tâm từ. ‘Tín thành’ có nghĩa là: vị nào có lòng tin trong giáo pháp của Đức Phật, tức là người ưa thích lòng tin. ‘Trạng thái tịch tịnh’ là tên gọi của Niết-bàn. Thật vậy, vị tỳ-khưu như vậy chứng đạt, tức là đắc được, Niết-bàn, vốn là phần tịch tịnh, được gọi là ‘nơi các hành được lắng dịu’ vì tất cả các hành đều được lắng dịu, và được gọi là ‘an lạc’ vì là sự an lạc tối thượng. สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวนฺติ ภิกฺขุ อิมํ อตฺตภาวสงฺขาตํ นาวํ มิจฺฉาวิตกฺโกทกํ ฉฑฺเฑนฺโต สิญฺจ. สิตฺตา เต ลหุเมสฺสตีติ ยถา หิ มหาสมุทฺเท อุทกสฺเสว ภริตา นาวา ฉิทฺทานิ ปิทหิตฺวา อุทกสฺส สิตฺตตาย สิตฺตา สลฺลหุกา หุตฺวา มหาสมุทฺเท อโนสีทิตฺวา สีฆํ สุปฏฺฏนํ คจฺฉติ, เอวํ ตวาปิ อยํ มิจฺฉาวิตกฺโกทกภริตา อตฺตภาวนาวา จกฺขุทฺวาราทิฉิทฺทานิ สํวเรน ปิทหิตฺวา อุปฺปนฺนสฺส มิจฺฉาวิตกฺโกทกสฺส สิตฺตตาย สิตฺตา สลฺลหุกา สํสารวฏฺเฏ อโนสีทิตฺวา สีฆํ นิพฺพานํ คมิสฺสติ. เฉตฺวาติ ราคโทสพนฺธนานิ ฉินฺท. เอตานิ หิ ฉินฺทิตฺวา อรหตฺตปฺปตฺโต ตโต อปรภาเค อนุปาทิเสสนิพฺพานเมว เอหิสิ, คมิสฺสสีติ อตฺโถ. ‘Này tỳ-khưu, hãy tát cạn con thuyền này’ có nghĩa là: này tỳ-khưu, hãy tát cạn, tức là vứt bỏ, nước tà tư duy ra khỏi con thuyền được gọi là tự thân này. ‘Được tát cạn, nó sẽ nhẹ nhàng lướt đi’ có nghĩa là: cũng như trong đại dương, một con thuyền nặng vì đầy nước, sau khi các lỗ thủng được bịt lại và nước được tát cạn, nó trở nên nhẹ nhàng và không bị chìm trong đại dương, nhanh chóng đến được bến cảng an toàn; cũng vậy, con thuyền tự thân của ngươi, vốn nặng nề vì nước tà tư duy, sau khi các lỗ thủng như nhãn môn v.v... được bịt lại bằng sự thu thúc, và nước tà tư duy đã khởi lên được tát cạn, nó sẽ trở nên nhẹ nhàng, không bị chìm trong vòng luân hồi, và sẽ nhanh chóng đến được Niết-bàn. ‘Sau khi chặt đứt’ có nghĩa là hãy chặt đứt những trói buộc của tham và sân. Thật vậy, sau khi chặt đứt những thứ này và đạt đến quả A-la-hán, sau đó, ngươi sẽ đến, tức là sẽ đạt được, Vô dư y Niết-bàn. ปญฺจ [Pg.375] ฉินฺเทติ เหฏฺฐาอปายสมฺปาปกานิ ปญฺโจรมฺภาคิยสํโยชนานิ ปาเท พทฺธรชฺชุํ ปุริโส สตฺเถน วิย เหฏฺฐามคฺคตฺตเยน ฉินฺเทยฺย. ปญฺจ ชเหติ อุปริเทวโลกสมฺปาปกานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยสํโยชนานิ ปุริโส คีวาย พทฺธรชฺชุกํ วิย อรหตฺตมคฺเคน ชเหยฺย ปชเหยฺย, ฉินฺเทยฺยาติ อตฺโถ. ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเยติ อุทฺธมฺภาคิยสํโยชนานํ ปหานตฺถาย สทฺธาทีนิ ปญฺจินฺทฺริยานิ อุตฺตริ ภาเวยฺย. ปญฺจสงฺคาติโคติ เอวํ สนฺเต ปญฺจนฺนํ ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิสงฺคานํ อติกฺกมเนน ปญฺจสงฺคาติโค ภิกฺขุ โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ, จตฺตาโร โอเฆ ติณฺโณเยวาติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. ‘Hãy chặt đứt năm’ có nghĩa là: nên chặt đứt năm hạ phần kiết sử, là những pháp dẫn đến các cõi khổ ở dưới, bằng ba đạo quả thấp, giống như một người dùng dao cắt sợi dây trói ở chân. ‘Hãy từ bỏ năm’ có nghĩa là: nên từ bỏ, tức là đoạn trừ, chặt đứt năm thượng phần kiết sử, là những pháp dẫn đến các cõi trời ở trên, bằng đạo A-la-hán, giống như một người cắt sợi dây trói ở cổ. ‘Và hãy tu tập thêm năm pháp nữa’ có nghĩa là: để từ bỏ các thượng phần kiết sử, nên tu tập thêm năm căn là tín, v.v... ‘Vị tỳ-khưu vượt qua năm trói buộc’ có nghĩa là: khi được như vậy, do đã vượt qua năm sự dính mắc là tham, sân, si, mạn, và tà kiến, vị tỳ-khưu được gọi là ‘người đã vượt qua bộc lưu’, tức là người đã vượt qua bốn dòng bộc lưu. ฌาย ภิกฺขูติ ภิกฺขุ ตฺวํ ทฺวินฺนํ ฌานานํ วเสน ฌาย เจว, กายกมฺมาทีสุ จ อปฺปมตฺตวิหาริตาย มา ปมชฺชิ. รเมสฺสูติ ปญฺจวิเธ จ กามคุเณ เต จิตฺตํ มา รเมสฺสุ. มา โลหคุฬนฺติ สติโวสฺสคฺคลกฺขเณน หิ ปมาเทน ปมตฺตา นิรเย ตตฺตํ โลหคุฬํ คิลนฺติ, เตน ตํ วทามิ ‘‘มา ปมตฺโต หุตฺวา โลหคุฬํ คิลิ, มา นิรเย ฑยฺหมาโน ‘ทุกฺขมิท’นฺติ กนฺที’’ติ อตฺโถ. ‘Này tỳ-khưu, hãy thiền định’ có nghĩa là: này tỳ-khưu, ngươi hãy thiền định bằng hai loại thiền, và chớ có phóng dật bằng cách an trú không phóng dật trong các hành động của thân, v.v... ‘Say đắm’ có nghĩa là: đừng để tâm ngươi say đắm trong năm loại dục lạc. ‘Chớ nuốt phải hòn sắt nóng’ có nghĩa là: thật vậy, những người phóng dật do sự phóng dật, vốn có đặc tính là buông lơi chánh niệm, sẽ phải nuốt những hòn sắt nóng trong địa ngục. Do đó, Ta nói rằng: ‘Chớ phóng dật mà nuốt phải hòn sắt nóng, chớ để khi bị thiêu đốt trong địa ngục lại khóc than: ‘Đây là khổ đau!’” นตฺถิ ฌานนฺติ ฌานุปฺปาทิกาย วายามปญฺญาย อปญฺญสฺส ฌานํ นาม นตฺถิ. ปญฺญา นตฺถีติ อฌายนฺตสฺส ‘‘สมาหิโต ภิกฺขุ ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสตี’’ติ วุตฺตลกฺขณา ปญฺญา นตฺถิ. ยมฺหิ ฌานญฺจ ปญฺญา จาติ ยมฺหิ ปุคฺคเล อิทํ อุภยมฺปิ อตฺถิ, โส นิพฺพานสฺส สนฺติเก ฐิโตเยวาติ อตฺโถ. Natthi jhānaṃ (không có thiền định) có nghĩa là: đối với người không có trí tuệ, tức là trí tuệ tinh tấn làm phát sanh thiền định, thì không có cái gọi là thiền định. Paññā natthi (không có trí tuệ) có nghĩa là: đối với người không có thiền định, thì không có trí tuệ với đặc tính được nói đến là: “vị tỳ khưu có định tâm, biết và thấy đúng như thật”. Yamhi jhānañca paññā ca (nơi người nào có cả thiền định và trí tuệ) có nghĩa là: nơi người nào có cả hai pháp này, người ấy chắc chắn đứng gần Níp-bàn, đó là ý nghĩa. สุญฺญาคารํ ปวิฏฺฐสฺสาติ กิสฺมิญฺจิเทว วิวิตฺโตกาเส กมฺมฏฺฐานํ อวิชหิตฺวา กมฺมฏฺฐานมนสิกาเรน นิสินฺนสฺส. สนฺตจิตฺตสฺสาติ นิพฺพุตจิตฺตสฺส. สมฺมาติ เหตุนา การเณน ธมฺมํ วิปสฺสนฺตสฺส วิปสฺสนาสงฺขาตา อมานุสี รติ อฏฺฐสมาปตฺติสงฺขาตา ทิพฺพาปิ รติ โหติ อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. Suññāgāraṃ paviṭṭhassa (đối với người đã vào ngôi nhà trống) có nghĩa là: đối với người ngồi ở một nơi vắng vẻ nào đó, không từ bỏ đề mục thiền, với sự tác ý đến đề mục thiền. Santacittassa (đối với người có tâm an tịnh) có nghĩa là: có tâm tịch tịnh. Sammā dhammaṃ vipassato (quán thấy pháp một cách chánh đáng) có nghĩa là: đối với người quán thấy pháp với nhân, với duyên, sự hoan hỷ phi nhân loại được gọi là thiền quán, và cả sự hoan hỷ của chư thiên được gọi là tám bậc thiền chứng, cũng phát sanh, đó là ý nghĩa. ยโต ยโต สมฺมสตีติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ กมฺมํ กโรนฺโต เยน เยนากาเรน, ปุเรภตฺตาทีสุ วา กาเลสุ ยสฺมึ ยสฺมึ อตฺตนา อภิรุจิเต กาเล, อภิรุจิเต วา กมฺมฏฺฐาเน กมฺมํ กโรนฺโต สมฺมสติ. อุทยพฺพยนฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ปญฺจวีสติยา ลกฺขเณหิ อุทยํ[Pg.376], ปญฺจวีสติยา เอว จ ลกฺขเณหิ วยํ. ปีติปาโมชฺชนฺติ เอวํ ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ สมฺมสนฺโต ธมฺมปีตึ ธมฺมปาโมชฺชญฺจ ลภติ. อมตนฺติ ตํ สปฺปจฺจเย นามรูเป ปากเฏ หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺเต อุปฺปนฺนํ ปีติปาโมชฺชํ อมตนิพฺพานสมฺปาปกตฺตา วิชานตํ ปณฺฑิตานํ อมตเมวาติ อตฺโถ. Yato yato sammasati (bất cứ khi nào quán xét) có nghĩa là: khi thực hành công việc trong ba mươi tám đề mục, vị ấy quán xét bằng bất cứ cách thức nào; hoặc vào bất cứ thời điểm nào mình ưa thích trong các thời điểm như trước bữa ăn v.v...; hoặc khi thực hành công việc trong đề mục thiền ưa thích, vị ấy quán xét. Udayabbayaṃ (sự sanh và diệt) có nghĩa là: sự sanh của năm uẩn với hai mươi lăm đặc tính, và sự diệt cũng với hai mươi lăm đặc tính. Pītipāmojjaṃ (hỷ và hoan hỷ) có nghĩa là: khi quán xét sự sanh diệt của các uẩn như vậy, vị ấy đạt được pháp hỷ và pháp hoan hỷ. Amataṃ (bất tử) có nghĩa là: hỷ và hoan hỷ ấy, sanh khởi khi danh sắc cùng với nhân duyên của nó trở nên rõ ràng và hiện khởi, vì đưa đến Níp-bàn bất tử, nên đối với các bậc hiền trí, nó chính là bất tử, đó là ý nghĩa. ตตฺรายมาทิ ภวตีติ ตตฺร อยํ อาทิ, อิทํ ปุพฺพฏฺฐานํ โหติ. อิธ ปญฺญสฺสาติ อิมสฺมึ สาสเน ปณฺฑิตภิกฺขุโน. อิทานิ ‘‘ตํ อาที’’ติ วุตฺตํ ปุพฺพฏฺฐานํ ทสฺเสนฺโต อินฺทฺริยคุตฺตีติอาทิมาห. จตุปาริสุทฺธิสีลญฺหิ ปุพฺพฏฺฐานํ นาม. ตตฺถ อินฺทฺริยคุตฺตีติ อินฺทฺริยสํวโร. สนฺตุฏฺฐีติ จตุปจฺจยสนฺโตโส. เตน อาชีวปาริสุทฺธิ เจว ปจฺจยสนฺนิสฺสิตญฺจ สีลํ กถิตํ. ปาติโมกฺเขติ ปาติโมกฺขสงฺขาเต เชฏฺฐกสีเล ปริปูรการิตา กถิตา. Tatrāyamādi bhavati (đây là khởi đầu ở đó) có nghĩa là: ở đó, đây là sự khởi đầu, đây là nền tảng ban đầu. Idha paññassa (ở đây, đối với người có trí) có nghĩa là: đối với vị tỳ khưu hiền trí trong giáo pháp này. Bây giờ, để chỉ ra nền tảng ban đầu được gọi là “đó là sự khởi đầu”, Ngài nói indriyagutti (thu thúc lục căn) v.v... Quả vậy, Tứ Thanh Tịnh Giới được gọi là nền tảng ban đầu. Trong đó, indriyagutti là sự thu thúc lục căn. Santuṭṭhi là sự tri túc với bốn món vật dụng. Do đó, giới thanh tịnh mạng và giới liên quan đến vật dụng được nói đến. Trong Pātimokkha, sự thực hành viên mãn trong giới chính yếu được gọi là Pātimokkha được nói đến. มิตฺเต ภชสฺสุ กลฺยาเณติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อปติรูปสหาเย วชฺเชตฺวา สาธุชีวิตาย สุทฺธาชีเว ชงฺฆพลํ นิสฺสาย ชีวิกกปฺปนาย อกุสีเต อตนฺทิเต กลฺยาณมิตฺเต ภชสฺสุ, เสวสฺสูติ อตฺโถ. ปฏิสนฺถารวุตฺยสฺสาติ อามิสปฏิสนฺถาเรน จ ธมฺมปฏิสนฺถาเรน จ สมฺปนฺนวุตฺติตาย ปฏิสนฺถารวุตฺติ อสฺส, ปฏิสนฺถารสฺส การกา ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อาจารกุสโลติ สีลมฺปิ อาจาโร, วตฺตปฏิวตฺตมฺปิ อาจาโร. ตตฺถ กุสโล สิยา, เฉโก ภเวยฺยาติ อตฺโถ. ตโต ปาโมชฺชพหุโลติ ตโต ปฏิสนฺถารวุตฺติโต จ อาจารโกสลฺลโต จ อุปฺปนฺเนน ธมฺมปาโมชฺเชน ปาโมชฺชพหุโล หุตฺวา ตํ สกลสฺสาปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ กริสฺสตีติ อตฺโถ. Mitte bhajassu kalyāṇe (hãy thân cận bạn lành) có nghĩa là: hãy tránh xa những người bạn không thích hợp, những người đã từ bỏ công việc (thiền định), và hãy thân cận, hãy phục vụ những người bạn lành, không lười biếng, không mệt mỏi, có mạng sống trong sạch, để có được đời sống tốt đẹp, để duy trì sự sống bằng sức mạnh của đôi chân, đó là ý nghĩa. Paṭisanthāravutyassa (có cách sống thân thiện) có nghĩa là: nên có cách sống thân thiện do có đời sống viên mãn với sự tiếp đãi bằng vật thực và bằng pháp, nên là người thực hành sự tiếp đãi, đó là ý nghĩa. Ācārakusalo (thiện xảo trong hành vi) có nghĩa là: giới cũng là hành vi, bổn phận lớn nhỏ cũng là hành vi. Nên thiện xảo, nên khéo léo trong đó, đó là ý nghĩa. Tato pāmojjabahulo (do đó có nhiều hoan hỷ) có nghĩa là: do cách sống thân thiện và do sự thiện xảo trong hành vi, trở thành người có nhiều hoan hỷ với pháp hoan hỷ đã sanh khởi, vị ấy sẽ chấm dứt toàn bộ khổ đau luân hồi, đó là ý nghĩa. เอวํ สตฺถารา เทสิตาสุ อิมาสุ คาถาสุ เอกเมกิสฺสาย คาถาย ปริโยสาเน เอกเมกํ ภิกฺขุสตํ นิสินฺนนิสินฺนฏฺฐาเนเยว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อากาเสเนว วีสโยชนสติกํ กนฺตารํ อติกฺกมิตฺวา ตถาคตสฺส สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ วณฺเณนฺตา โถเมนฺตา ปาเท วนฺทึสูติ. Như vậy, khi Đức Bổn Sư thuyết những câu kệ này, vào cuối mỗi câu kệ, mỗi trăm vị tỳ khưu ngay tại chỗ ngồi của mình đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, bay lên hư không, và tất cả các vị tỳ khưu ấy đã vượt qua quãng đường hoang vu một trăm hai mươi do tuần bằng đường không, vừa tán thán, ca ngợi thân sắc vàng của Như Lai, vừa đảnh lễ dưới chân Ngài. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về nhiều vị tỳ khưu, phẩm thứ bảy. ๘. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ 8. Câu chuyện về năm trăm vị tỳ khưu วสฺสิกา [Pg.377] วิย ปุปฺผานีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺจสเต ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vassikā viya pupphāni, liên quan đến năm trăm vị tỳ khưu. เต กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ สมณธมฺมํ กโรนฺตา ปาโตว ปุปฺผิตานิ วสฺสิกปุปฺผานิ สายํ วณฺฏโต มุจฺจนฺตานิ ทิสฺวา ‘‘ปุปฺผานํ วณฺเฏหิ มุจฺจนโต มยํ ปฐมตรํ ราคาทีหิ มุจฺจิสฺสามา’’ติ วายมึสุ. สตฺถา เต ภิกฺขู โอโลเกตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม วณฺฏโต มุจฺจนปุปฺเผน วิย ทุกฺขโต มุจฺจิตุํ วายมิตพฺพเมวา’’ติ วตฺวา คนฺธกุฏิยํ นิสินฺโนว อาโลกํ ผริตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, các vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ Đức Bổn Sư, đã vào rừng thực hành sa-môn pháp. Khi thấy những bông hoa lài nở vào buổi sáng sớm, đến chiều lại rụng khỏi cuống, các vị đã tinh tấn với ý nghĩ: “Trước khi các ngươi rụng khỏi cuống, chúng ta sẽ giải thoát khỏi tham ái v.v...”. Đức Bổn Sư quán xét các vị tỳ khưu ấy, rồi phán rằng: “Này các tỳ khưu, người được gọi là tỳ khưu phải tinh tấn để giải thoát khỏi khổ đau, giống như bông hoa rụng khỏi cuống vậy”, và trong khi vẫn ngự tại hương phòng, Ngài đã phóng quang và nói lên câu kệ này. ๓๗๗. 377. ‘‘วสฺสิกา วิย ปุปฺผานิ, มทฺทวานิ ปมุญฺจติ; เอวํ ราคญฺจ โทสญฺจ, วิปฺปมุญฺเจถ ภิกฺขโว’’ติ. “Như cây hoa lài trút bỏ những bông hoa đã héo tàn, cũng vậy, này các tỳ khưu, hãy từ bỏ tham và sân.” ตตฺถ วสฺสิกาติ สุมนา. มทฺทวานีติ มิลาตานิ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยถา วสฺสิกา หิยฺโย ปุปฺผิตปุปฺผานิ ปุนทิวเส ปุราณภูตานิ มุญฺจติ, วณฺฏโต วิสฺสชฺเชติ, เอวํ ตุมฺเหปิ ราคาทโย โทเส วิปฺปมุญฺเจถาติ. Trong đó, vassikā là hoa lài. Maddavāni là đã héo tàn. Điều này được nói ra có nghĩa là: như cây hoa lài, vào ngày hôm sau, trút bỏ, rũ khỏi cuống những bông hoa đã nở từ hôm qua, nay đã trở nên cũ kỹ; cũng vậy, các ngươi hãy từ bỏ hoàn toàn những lỗi lầm như tham ái v.v... เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Vào cuối bài pháp, tất cả các vị tỳ khưu ấy đều an trú trong quả A-la-hán. ปญฺจสตภิกฺขุวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về năm trăm vị tỳ khưu, phẩm thứ tám. ๙. สนฺตกายตฺเถรวตฺถุ 9. Câu chuyện về trưởng lão Santakāya สนฺตกาโยติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สนฺตกายตฺเถรํ นาม อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, Đức Bổn Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Santakāyo, liên quan đến một vị trưởng lão tên là Santakāya. ตสฺส กิร หตฺถปาทกุกฺกุจฺจํ นาม นาโหสิ, กายวิชมฺภนรหิโต สนฺตอตฺตภาโวว อโหสิ. โส กิร สีหโยนิโต อาคโต เถโร. สีหา กิร เอกทิวสํ โคจรํ คเหตฺวา รชตสุวณฺณมณิปวาฬคุหานํ อญฺญตรํ ปวิสิตฺวา มโนสิลาตเล หริตาลจุณฺเณสุ สตฺตาหํ นิปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส อุฏฺฐาย นิปนฺนฏฺฐานํ โอโลเกตฺวา สเจ นงฺคุฏฺฐสฺส วา กณฺณานํ วา หตฺถปาทานํ วา จลิตตฺตา มโนสิลาหริตาลจุณฺณานํ วิปฺปกิณฺณตํ ปสฺสนฺติ, ‘‘น เต อิทํ ชาติยา วา โคตฺตสฺส วา ปติรูป’’นฺติ [Pg.378] ปุน สตฺตาหํ นิราหารา นิปชฺชนฺติ, จุณฺณานํ ปน วิปฺปกิณฺณภาเว อสติ ‘‘อิทํ เต ชาติโคตฺตานํ อนุจฺฉวิก’’นฺติ อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิตฺวา ทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมนฺติ. เอวรูปาย สีหโยนิยา อาคโต อยํ ภิกฺขุ. ตสฺส กายสมาจารํ ทิสฺวา ภิกฺขู สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘น โน, ภนฺเต, สนฺตกายตฺเถรสทิโส ภิกฺขุ ทิฏฺฐปุพฺโพ. อิมสฺส หิ นิสินฺนฏฺฐาเน หตฺถจลนํ วา ปาทจลนํ วา กายวิชมฺภิตา วา นตฺถี’’ติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา นาม สนฺตกายตฺเถเรน วิย กายาทีหิ อุปสนฺเตเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị trưởng lão ấy không hề có sự cựa quậy tay chân, thân ngài không duỗi vươn, chỉ có thân tướng an tịnh. Vị trưởng lão ấy tương truyền xuất thân từ loài sư tử. Tương truyền, loài sư tử sau khi đi tìm mồi trong một ngày, chúng vào một trong các hang động bằng bạc, vàng, ngọc ma-ni, hoặc san hô, rồi nằm ngủ suốt bảy ngày trên một phiến đá hùng hoàng có rắc bột hùng hoàng và thư hoàng. Vào ngày thứ bảy, chúng thức dậy, nhìn lại chỗ nằm, và nếu thấy bột hùng hoàng và thư hoàng bị vương vãi do sự cựa quậy của đuôi, tai, hoặc chân tay, chúng nghĩ rằng: ‘Việc này không xứng đáng với dòng dõi và gia tộc của ngươi’, rồi lại nằm nhịn đói thêm bảy ngày nữa. Nhưng nếu không có sự vương vãi của bột, chúng nghĩ: ‘Việc này xứng đáng với dòng dõi và gia tộc của ngươi’, rồi ra khỏi hang, vươn mình, nhìn khắp các phương, rống lên ba tiếng rống của sư tử, rồi đi tìm mồi. Vị tỳ-khưu này xuất thân từ loài sư tử như vậy. Thấy được thân hạnh của ngài, các vị tỳ-khưu bèn bạch với đức Thế Tôn: ‘Bạch đức Thế Tôn, chúng con chưa từng thấy vị tỳ-khưu nào giống như trưởng lão Santakāya. Thật vậy, tại nơi ngài ngồi, không có sự cựa quậy của tay, sự cựa quậy của chân, hay sự vươn mình của thân.’ Nghe vậy, đức Thế Tôn dạy: ‘Này các tỳ-khưu, một vị tỳ-khưu phải có thân v.v... được an tịnh giống như trưởng lão Santakāya vậy,’ rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๓๗๘. 378. ‘‘สนฺตกาโย สนฺตวาโจ, สนฺตวา สุสมาหิโต; วนฺตโลกามิโส ภิกฺขุ, อุปสนฺโตติ วุจฺจตี’’ติ. Vị tỳ-khưu có thân an tịnh, lời an tịnh, ý an tịnh, khéo định tĩnh, đã từ bỏ thế lợi, được gọi là bậc tịch tịnh. ตตฺถ สนฺตกาโยติ ปาณาติปาตาทีนํ อภาเวน สนฺตกาโย, มุสาวาทาทีนํ อภาเวน สนฺตวาโจ, อภิชฺฌาทีนํ อภาเวน สนฺตวา, กายาทีนํ ติณฺณมฺปิ สุฏฺฐุ สมาหิตตฺตา สุสมาหิโต, จตูหิ มคฺเคหิ โลกามิสสฺส วนฺตตาย วนฺตโลกามิโส ภิกฺขุ อพฺภนฺตเร ราคาทีนํ อุปสนฺตตาย อุปสนฺโตติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘thân an tịnh’ là thân an tịnh do không có sát sanh v.v...; ‘lời an tịnh’ là lời an tịnh do không có nói dối v.v...; ‘ý an tịnh’ là ý an tịnh do không có tham ái v.v...; ‘khéo định tĩnh’ là do cả ba, thân v.v..., đều được định tĩnh tốt đẹp; vị tỳ-khưu ‘đã từ bỏ thế lợi’ là do đã từ bỏ mồi nhử của thế gian bằng bốn đạo; và ‘được gọi là bậc tịch tịnh’ là do các phiền não như tham ái v.v... bên trong đã được lắng dịu. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi kết thúc bài pháp, vị trưởng lão ấy đắc quả A-la-hán, và bài pháp cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã đến. สนฺตกายตฺเถรวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về trưởng lão Santakāya, phẩm thứ chín. ๑๐. นงฺคลกุลตฺเถรวตฺถุ 10. Câu chuyện về trưởng lão Naṅgalakula อตฺตนา โจทยตฺตานนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต นงฺคลกุลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng câu Attanā codayattānaṃ, liên quan đến trưởng lão Naṅgalakula. เอโก กิร ทุคฺคตมนุสฺโส ปเรสํ ภตึ กตฺวา ชีวติ, ตํ เอโก ภิกฺขุ ปิโลติกขณฺฑนิวตฺถํ นงฺคลํ อุกฺขิปิตฺวา คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอวมาห – ‘‘กึ ปน เต เอวํ ชีวนโต ปพฺพชิตุํ น วร’’นฺติ. โก มํ, ภนฺเต, เอวํ ชีวนฺตํ ปพฺพาเชสฺสตีติ? สเจ ปพฺพชิสฺสสิ, อหํ ตํ ปพฺพาเชสฺสามีติ. สาธุ ภนฺเต[Pg.379], สเจ มํ ปพฺพาเชสฺสถ, ปพฺพชิสฺสามีติ. อถ นํ โส เถโร เชตวนํ เนตฺวา สหตฺเถน, นฺหาเปตฺวา มาฬเก ฐเปตฺวา ปพฺพาเชตฺวา นิวตฺถปิโลติกขณฺเฑน สทฺธึ นงฺคลํ มาฬกสีมายเมว รุกฺขสาขายํ ฐปาเปสิ. โส อุปสมฺปนฺนกาเลปิ นงฺคลกุลตฺเถโรตฺเวว ปญฺญายิ. โส พุทฺธานํ อุปฺปนฺนลาภสกฺการํ นิสฺสาย ชีวนฺโต อุกฺกณฺฐิตฺวา อุกฺกณฺฐิตํ วิโนเทตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘น ทานิ สทฺธาเทยฺยานิ กาสายานิ ปริทหิตฺวา คมิสฺสามี’’ติ ตํ รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา อตฺตนาว อตฺตานํ โอวทิ – ‘‘อหิริก, นิลฺลชฺช, อิทํ นิวาเสตฺวา วิพฺภมิตฺวา ภตึ กตฺวา ชีวิตุกาโม ชาโต’’ติ. ตสฺเสวํ อตฺตานํ โอวทนฺตสฺเสว จิตฺตํ ตนุกภาวํ คตํ. โส นิวตฺติตฺวา ปุน กติปาหจฺจเยน อุกฺกณฺฐิตฺวา ตเถว อตฺตานํ โอวทิ, ปุนสฺส จิตฺตํ นิวตฺติ. โส อิมินาว นีหาเรน อุกฺกณฺฐิตอุกฺกณฺฐิตกาเล ตตฺถ คนฺตฺวา อตฺตานํ โอวทิ. อถ นํ ภิกฺขู ตตฺถ อภิณฺหํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, นงฺคลตฺเถร กสฺมา เอตฺถ คจฺฉสี’’ติ ปุจฺฉึสุ. โส ‘‘อาจริยสฺส สนฺติกํ คจฺฉามิ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. Tương truyền, có một người nghèo khó sống bằng cách làm thuê cho người khác. Một vị tỳ-khưu thấy người ấy mặc một mảnh vải rách, vác cái cày đi, bèn nói rằng: ‘Này ông, sao ông không xuất gia thay vì sống như thế này?’ Người ấy đáp: ‘Bạch ngài, ai sẽ cho con xuất gia khi con đang sống như thế này?’ Vị tỳ-khưu nói: ‘Nếu ông muốn xuất gia, tôi sẽ cho ông xuất gia.’ Người ấy thưa: ‘Lành thay, bạch ngài. Nếu ngài cho con xuất gia, con sẽ xuất gia.’ Bấy giờ, vị trưởng lão ấy dẫn người đó đến tu viện Jetavana, tự tay tắm cho anh ta, để anh ta ở ngoài giới đường, cho xuất gia, rồi cho treo cái cày cùng với mảnh vải rách đã mặc lên một cành cây ngay tại ranh giới của giới đường. Ngay cả khi đã thọ đại giới, vị ấy vẫn được biết đến với tên là trưởng lão Naṅgalakula. Vị ấy sống nhờ vào lợi lộc và sự cúng dường phát sinh cho chư Phật, nhưng rồi sanh tâm chán nản và không thể xua tan được sự chán nản ấy. Nghĩ rằng: ‘Bây giờ ta sẽ không mặc y ca-sa do tín thí cúng dường nữa,’ ngài đi đến gốc cây đó và tự mình khiển trách mình: ‘Này kẻ không biết hổ thẹn, không biết xấu hổ! Ngươi muốn mặc cái này, hoàn tục, làm thuê để sống hay sao?’ Khi ngài đang tự khiển trách mình như vậy, tâm của ngài trở nên nhẹ nhàng. Ngài quay trở lại, nhưng sau vài ngày, lại sanh tâm chán nản và lại tự khiển trách mình như thế. Tâm của ngài lại lắng xuống. Cứ theo cách này, mỗi khi tâm chán nản khởi lên, ngài lại đến đó và tự khiển trách mình. Bấy giờ, các vị tỳ-khưu thấy ngài thường xuyên đến đó, bèn hỏi: ‘Thưa hiền giả trưởng lão Naṅgala, tại sao ngài lại đến đây?’ Vị ấy trả lời: ‘Bạch các ngài, con đến thăm thầy của con,’ và chỉ sau vài ngày, ngài đã đắc quả A-la-hán. ภิกฺขู เตน สทฺธึ เกฬึ กโรนฺตา อาหํสุ – ‘‘อาวุโส นงฺคลตฺเถร, ตว วิจรณมคฺโค อวฬญฺโช วิย ชาโต, อาจริยสฺส สนฺติกํ น คจฺฉสิ มญฺเญ’’ติ. อาม, ภนฺเต, มยํ สํสคฺเค สติ อคมิมฺหา, อิทานิ ปน โส สํสคฺโค ฉินฺโน, เตน น คจฺฉามาติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘เอส อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต อตฺตนาว อตฺตานํ โจเทตฺวา ปพฺพชิตกิจฺจสฺส มตฺถกํ ปตฺโต’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Các vị tỳ-khưu nói đùa với ngài rằng: ‘Thưa hiền giả trưởng lão Naṅgala, con đường đi của ngài dường như đã không còn được sử dụng nữa. Có lẽ ngài không còn đến thăm thầy của mình nữa chăng?’ Ngài đáp: ‘Vâng, bạch các ngài. Khi còn mối liên hệ, con đã đi. Nhưng bây giờ, mối liên hệ đó đã bị cắt đứt, vì vậy con không đi nữa.’ Nghe vậy, các vị tỳ-khưu nghĩ rằng: ‘Vị này nói điều không thật và tuyên bố đã chứng đắc,’ rồi đem chuyện ấy bạch lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: ‘Đúng vậy, các tỳ-khưu. Con trai của ta, sau khi tự mình thúc giục mình, đã đạt đến đỉnh cao của phận sự người xuất gia,’ rồi ngài thuyết pháp và nói lên những kệ ngôn này: ๓๗๙. 379. ‘‘อตฺตนา โจทยตฺตานํ, ปฏิมํเสถ อตฺตนา; โส อตฺตคุตฺโต สติมา, สุขํ ภิกฺขุ วิหาหิสิ. Hãy tự mình thúc giục mình, hãy tự mình kiểm điểm mình. Này tỳ-khưu, người tự mình phòng hộ, có chánh niệm, sẽ sống được an lạc. ๓๘๐. 380. ‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, โก หิ นาโถ ปโร สิยา; อตฺตา หิ อตฺตโน คติ; ตสฺมา สํยมมตฺตานํ, อสฺสํ ภทฺรํว วาณิโช’’ติ. Tự mình là nơi nương tựa của chính mình, nào có ai khác là nơi nương tựa? Tự mình là nơi đi đến của chính mình. Vì vậy, hãy chế ngự bản thân, như người buôn chế ngự con ngựa hiền. ตตฺถ [Pg.380] โจทยตฺตานนฺติ อตฺตนาว อตฺตานํ โจทย สารย. ปฏิมํเสถาติ อตฺตนาว อตฺตานํ ปริวีมํสถ. โสติ โส ตฺวํ, ภิกฺขุ, เอวํ สนฺเต อตฺตนาว คุตฺตตาย อตฺตคุตฺโต, อุปฏฺฐิตสติตาย สติมา หุตฺวา สพฺพิริยาปเถสุ สุขํ วิหริสฺสสีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘hãy tự mình thúc giục mình’ có nghĩa là hãy tự mình thúc giục, nhắc nhở chính mình. ‘Hãy kiểm điểm mình’ có nghĩa là hãy tự mình xem xét, quán sát chính mình. ‘Người ấy’ có nghĩa là này tỳ-khưu, chính ngươi, khi được như vậy, do tự mình được phòng hộ nên gọi là ‘tự mình phòng hộ’, do có chánh niệm hiện tiền nên gọi là ‘có chánh niệm’, và sẽ sống an lạc trong mọi oai nghi. Đó là ý nghĩa. นาโถติ อวสฺสโย ปติฏฺฐา. โก หิ นาโถ ปโรติ ยสฺมา ปรสฺส อตฺตภาเว ปติฏฺฐาย กุสลํ วา กตฺวา สคฺคปรายเณน มคฺคํ วา ภาเวตฺวา สจฺฉิกตผเลน ภวิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา โก หิ นาม ปโร นาโถ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา อตฺตาว อตฺตโน คติ ปติฏฺฐา สรณํ, ตสฺมา ยถา ภทฺรํ อสฺสาชานียํ นิสฺสาย ลาภํ ปตฺถยนฺโต วาณิโช ตสฺส วิสมฏฺฐานจารํ ปจฺฉินฺทิตฺวา ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ นหาเปนฺโต โภเชนฺโต สํยเมติ ปฏิชคฺคติ, เอวํ ตฺวมฺปิ อนุปฺปนฺนสฺส อกุสลสฺส อุปฺปาทํ นิวาเรนฺโต สติสมฺโมเสน อุปฺปนฺนํ อกุสลํ ปชหนฺโต อตฺตานํ สํยม โคปย, เอวํ สนฺเต ปฐมชฺฌานํ อาทึ กตฺวา โลกิยโลกุตฺตรวิเสสํ อธิคมิสฺสสีติ อตฺโถ. Nātho có nghĩa là nơi nương tựa, là chỗ đứng vững. Ko hi nātho paro có nghĩa là: vì rằng không thể nào đứng vững trên sự hiện hữu của người khác mà làm điều thiện để được sanh về cõi trời, hoặc tu tập đạo lộ để chứng đắc thánh quả, do đó, làm sao người khác có thể là nơi nương tựa được? Tasmā có nghĩa là: vì rằng tự mình là nơi đi đến, là chỗ đứng vững, là nơi nương tựa của chính mình, do đó, cũng giống như người buôn ngựa mong muốn lợi lộc từ con ngựa giống tốt, sau khi dọn dẹp chỗ ăn không phù hợp, tắm rửa ba lần mỗi ngày, cho ăn, chế ngự và chăm sóc nó, cũng vậy, ngươi hãy ngăn chặn sự sanh khởi của bất thiện pháp chưa sanh, từ bỏ bất thiện pháp đã sanh do thất niệm, hãy chế ngự và bảo vệ chính mình. Khi làm như vậy, ngươi sẽ chứng đắc các pháp đặc biệt thuộc thế gian và siêu thế, bắt đầu từ sơ thiền. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. นงฺคลกุลตฺเถรวตฺถุ ทสมํ. Câu chuyện về trưởng lão Naṅgalakula, phẩm thứ mười. ๑๑. วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ 11. Câu chuyện trưởng lão Vakkali ปาโมชฺชพหุโลติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต วกฺกลิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Veluvana, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Pāmojjabahulo, liên quan đến trưởng lão Vakkali. โส กิรายสฺมา สาวตฺถิยํ พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐํ ตถาคตํ ทิสฺวา สตฺถุ สรีรสมฺปตฺตึ โอโลเกตฺวา สรีรสมฺปตฺติทสฺสเนน อติตฺโต ‘‘เอวาหํ นิจฺจกาลํ ตถาคตํ ทฏฺฐุํ ลภิสฺสามี’’ติ สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ยตฺถ ฐิเตน สกฺกา ทสพลํ ปสฺสิตุํ, ตตฺถ ฐิโต สชฺฌายกมฺมฏฺฐานมนสิการาทีนิ ปหาย สตฺถารํ โอโลเกนฺโตว วิจรติ. สตฺถา ตสฺส ญาณปริปากํ อาคเมนฺโต กิญฺจิ อวตฺวา ‘‘อิทานิสฺส ญาณํ ปริปากํ คต’’นฺติ ญตฺวา ‘‘กึ เต, วกฺกลิ, อิมินา [Pg.381] ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ. โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๘๗) วตฺวา โอวทิ. โส เอวํ โอวทิโตปิ สตฺถุ ทสฺสนํ ปหาย เนว อญฺญตฺถ คนฺตุํ สกฺโกติ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นายํ ภิกฺขุ สํเวคํ อลภิตฺวา พุชฺฌิสฺสตี’’ติ อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย ราชคหํ คนฺตฺวา วสฺสูปนายิกทิวเส ‘‘อเปหิ, วกฺกลิ, อเปหิ, วกฺกลี’’ติ ปณาเมสิ. โส ‘‘น มํ สตฺถา อาลปตี’’ติ เตมาสํ สตฺถุ สมฺมุเข ฐาตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘กึ มยฺหํ ชีวิเตน, ปพฺพตา อตฺตานํ ปาเตสฺสามี’’ติ คิชฺฌกูฏํ อภิรุหิ. Vị tôn giả ấy, sau khi sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī và đến tuổi trưởng thành, đã nhìn thấy đức Như Lai đi khất thực. Ngài nhìn ngắm vẻ toàn hảo của thân tướng bậc Đạo sư và không thỏa mãn với việc chỉ nhìn ngắm vẻ toàn hảo ấy, ngài nghĩ: ‘Làm thế nào để ta có thể luôn luôn nhìn thấy đức Như Lai?’ rồi xuất gia theo bậc Đạo sư. Ngài đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy bậc Thập Lực, và ở đó, ngài từ bỏ việc tụng đọc, hành thiền, tác ý, v.v., và chỉ đi lại trong khi nhìn ngắm bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của ngài chín muồi, đã không nói gì. Khi biết rằng ‘bây giờ trí tuệ của vị này đã chín muồi,’ Ngài đã khuyên dạy, nói rằng: ‘Này Vakkali, có ích gì cho ngươi khi nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người đó thấy ta. Người nào thấy ta, người đó thấy Pháp.’ Dù được khuyên dạy như vậy, ngài vẫn không thể từ bỏ việc nhìn ngắm bậc Đạo sư để đi nơi khác. Bấy giờ, bậc Đạo sư nghĩ: ‘Vị tỳ khưu này sẽ không giác ngộ nếu không có sự chấn động tâm linh,’ nên khi mùa an cư mưa sắp đến, Ngài đã đi đến Rājagaha và vào ngày an cư, Ngài đã đuổi vị ấy đi: ‘Hãy đi đi, Vakkali! Hãy đi đi, Vakkali!’ Vị ấy, vì ‘bậc Đạo sư không nói chuyện với ta,’ không thể đứng trước mặt bậc Đạo sư trong ba tháng, đã leo lên núi Gijjhakūṭa với ý định: ‘Sống còn có ích gì cho ta, ta sẽ gieo mình từ trên núi xuống.’ สตฺถา ตสฺส กิลมนภาวํ ญตฺวา ‘‘อยํ ภิกฺขุ มม สนฺติกา อสฺสาสํ อลภนฺโต มคฺคผลานํ อุปนิสฺสยํ นาเสยฺยา’’ติ อตฺตานํ ทสฺเสตุํ โอภาสํ มุญฺจิ. อถสฺส สตฺถุ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย ตาวมหนฺโตปิ โสโก ปหียิ. สตฺถา สุกฺขตฬากํ โอเฆน ปูเรนฺโต วิย เถรสฺส พลวปีติปาโมชฺชํ อุปฺปาเทตุํ อิมํ คาถมาห – Bậc Đạo sư, biết được tình trạng mệt mỏi của vị ấy, đã nghĩ: ‘Vị tỳ khưu này, nếu không nhận được sự an ủi từ ta, có thể sẽ hủy hoại nhân duyên của đạo và quả.’ Để hiện thân, Ngài đã phóng ra một luồng ánh sáng. Kể từ lúc nhìn thấy bậc Đạo sư, nỗi sầu muộn lớn lao của vị ấy liền tan biến. Giống như làm đầy một hồ nước khô cạn bằng một dòng nước lũ, bậc Đạo sư, để làm phát sanh hỷ lạc mạnh mẽ cho vị trưởng lão, đã nói lên kệ này: ๓๘๑. 381. ‘‘ปาโมชฺชพหุโล ภิกฺขุ, ปสนฺโน พุทฺธสาสเน; อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, สงฺขารูปสมํ สุข’’นฺติ. Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, Tín thành trong Phật giáo, Sẽ chứng đắc trạng thái, Tịch tịnh, an lạc, các hành lắng dịu. ตสฺสตฺโถ – ปกติยาปิ ปาโมชฺชพหุโล ภิกฺขุ พุทฺธสาสเน ปสาทํ โรเจติ, โส เอวํ ปสนฺโน พุทฺธสาสเน สนฺตํ ปทํ สงฺขารูปสมํ สุขนฺติ ลทฺธนามํ นิพฺพานํ อธิคจฺเฉยฺยาติ. อิมญฺจ ปน คาถํ วตฺวา สตฺถา วกฺกลิตฺเถรสฺส หตฺถํ ปสาเรตฺวา – Ý nghĩa của câu kệ đó là: Vị tỳ khưu, người tự nhiên có nhiều hân hoan, ưa thích sự tín thành trong giáo pháp của đức Phật. Vị ấy, với lòng tín thành như vậy trong giáo pháp của đức Phật, sẽ chứng đắc Niết-bàn, được gọi là trạng thái tịch tịnh, sự lắng dịu của các hành, và sự an lạc. Sau khi nói kệ này, bậc Đạo sư đã đưa tay về phía trưởng lão Vakkali và nói: ‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ; อหํ ตํ อุทฺธริสฺสามิ, ปงฺเก สนฺนํว กุญฺชรํ. Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ cứu vớt ngươi, Như voi sa vũng lầy. ‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ; อหํ ตํ โมจยิสฺสามิ, ราหุคฺคหํว สูริยํ. Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ giải thoát ngươi, Như mặt trời khỏi Rāhu. ‘‘เอหิ วกฺกลิ มา ภายิ, โอโลเกหิ ตถาคตํ; อหํ ตํ โมจยิสฺสามิ, ราหุคฺคหํว จนฺทิม’’นฺติ. – Đến đây, Vakkali, đừng sợ hãi, Hãy nhìn ngắm Như Lai. Ta sẽ giải thoát ngươi, Như mặt trăng khỏi Rāhu. อิมา คาถา อภาสิ. โส ‘‘ทสพโล เม ทิฏฺโฐ, เอหีติ จ อวฺหานมฺปิ ลทฺธ’’นฺติ พลวปีตึ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘กุโต นุ โข คนฺตพฺพ’’นฺติ คมนมคฺคํ อปสฺสนฺโต ทสพลสฺส สมฺมุเข อากาเส อุปฺปติตฺวา ปฐมปาเท ปพฺพเต [Pg.382] ฐิเตเยว สตฺถารา วุตฺตคาถา อาวชฺเชนฺโต อากาเสเยว ปีตึ วิกฺขมฺเภตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา ตถาคตํ วนฺทมาโนว โอตริตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อปรภาเค สทฺธาธิมุตฺตานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสีติ. Vị ấy, nghĩ rằng: ‘Ta đã thấy bậc Thập Lực, và đã nhận được lời mời gọi ‘Hãy đến đây’,’ liền phát sanh hỷ lạc mạnh mẽ. Không thấy đường nào để đi, ngài bay lên không trung trước mặt bậc Thập Lực. Khi chân đầu tiên vẫn còn trên núi, ngài suy niệm về câu kệ do bậc Đạo sư nói, và ngay trên không trung, ngài đã chế ngự hỷ lạc, chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Ngài đáp xuống trong khi vẫn đang đảnh lễ đức Như Lai và đứng gần bậc Đạo sư. Về sau, bậc Đạo sư đã đặt ngài vào vị trí tối thượng trong số những vị có tín tâm vượt trội. วกฺกลิตฺเถรวตฺถุ เอกาทสมํ. Câu chuyện trưởng lão Vakkali, phẩm thứ mười một. ๑๒. สุมนสามเณรวตฺถุ 12. Câu chuyện sa-di Sumana โย หเวติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต สุมนสามเณรํ อารพฺภ กเถสิ. ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – Khi đang trú tại tu viện Pubbārāma, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo have, liên quan đến sa-di Sumana. Đây là câu chuyện tuần tự: ปทุมุตฺตรพุทฺธกาลสฺมิญฺหิ เอโก กุลปุตฺโต สตฺถารา จตุปริสมชฺเฌ เอกํ ภิกฺขุํ ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปนฺตํ ทิสฺวา ตํ สมฺปตฺตึ ปตฺถยมาโน สตฺถารํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อหมฺปิ อนาคเต เอกสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺโค ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ฐเปสิ. สตฺถา กปฺปสตสหสฺสํ โอโลเกนฺโต ตสฺส ปตฺถนาย สมิชฺฌนภาวํ วิทิตฺวา ‘‘อิโต กปฺปสตสหสฺสมตฺถเก โคตมพุทฺธสาสเน ทิพฺพจกฺขุกานํ อคฺโค อนุรุทฺโธ นาม ภวิสฺสสี’’ติ พฺยากาสิ. โส ตํ พฺยากรณํ สุตฺวา สฺเว ปตฺตพฺพํ วิย ตํ สมฺปตฺตึ มญฺญมาโน ปรินิพฺพุเต สตฺถริ ภิกฺขู ทิพฺพจกฺขุปริกมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา สตฺตโยชนิกํ กญฺจนถูปํ ปริกฺขิปิตฺวา อเนกานิ ทีปรุกฺขสหสฺสานิ กาเรตฺวา ทีปปูชํ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ กปฺปสตสหสฺสานิ สํสริตฺวา อิมสฺมึ กปฺเป พาราณสิยํ ทลิทฺทกุเล นิพฺพตฺโต สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ตสฺส ติณหารโก หุตฺวา ชีวิกํ กปฺเปสิ. อนฺนภาโรติสฺส นามํ อโหสิ. สุมนเสฏฺฐีปิ ตสฺมึ นคเร นิจฺจกาลํ มหาทานํ เทติ. Vào thời Đức Phật Padumuttara, có một thiện gia nam tử thấy Đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn giữa bốn chúng, bèn mong muốn thành tựu ấy, nên đã thỉnh mời Đức Đạo Sư và cúng dường đại thí đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong suốt bảy ngày, rồi phát nguyện rằng: ‘Bạch Thế Tôn, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng mong được trở thành vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Đức Đạo Sư nhìn suốt một trăm ngàn kiếp, biết được lời nguyện của vị ấy sẽ thành tựu, bèn thọ ký rằng: ‘Sau một trăm ngàn kiếp kể từ đây, trong giáo pháp của Đức Phật Gotama, ngươi sẽ trở thành vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn, tên là Anuruddha.’ Vị ấy nghe lời thọ ký đó, nghĩ rằng sự thành tựu ấy sẽ đến như thể ngày mai, và sau khi Đức Đạo Sư nhập Niết-bàn, vị ấy đã hỏi các vị Tỳ-khưu về pháp hành chuẩn bị cho thiên nhãn, rồi đi nhiễu quanh bảo tháp bằng vàng cao bảy do-tuần, cho làm nhiều ngàn cây đèn và thực hiện việc cúng dường đèn. Sau khi mệnh chung từ kiếp đó, vị ấy tái sanh vào cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, và trong kiếp này, đã tái sanh vào một gia đình nghèo khó ở Bārāṇasī. Nương nhờ trưởng giả Sumana, người ấy sinh sống bằng nghề cắt cỏ. Tên của người ấy là Annabhāra. Trưởng giả Sumana cũng thường xuyên làm đại thí trong thành phố ấy. อเถกทิวสํ อุปริฏฺโฐ นาม ปจฺเจกพุทฺโธ คนฺธมาทเน นิโรธสมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช อนุคฺคหํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อชฺช มยา อนฺนภารสฺส อนุคฺคหํ กาตุํ วฏฺฏติ, อิทานิ จ โส อฏวิโต ติณํ อาทาย เคหํ อาคมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อิทฺธิยา คนฺตฺวา อนฺนภารสฺส สมฺมุเข ปจฺจุฏฺฐาสิ. อนฺนภาโร ตํ ตุจฺฉปตฺตหตฺถํ ทิสฺวา ‘‘อปิ[Pg.383], ภนฺเต, ภิกฺขํ ลภิตฺถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ลภิสฺสาม มหาปุญฺญา’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, โถกํ อาคเมถา’’ติ ติณกาชํ ฉฑฺเฑตฺวา เวเคน เคหํ คนฺตฺวา, ‘‘ภทฺเท, มยฺหํ ฐปิตภาคภตฺตํ อตฺถิ, นตฺถี’’ติ ภริยํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อตฺถิ, สามี’’ติ วุตฺเต เวเคน ปจฺจาคนฺตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส ปตฺตํ อาทาย ‘‘มยฺหํ ทาตุกามตาย สติ เทยฺยธมฺโม น โหติ, เทยฺยธมฺเม สติ ปฏิคฺคาหกํ น ลภามิ. อชฺช ปน เม ปฏิคฺคาหโก จ ทิฏฺโฐ, เทยฺยธมฺโม จ อตฺถิ, ลาภา วต เม’’ติ เคหํ คนฺตฺวา ภตฺตํ ปตฺเต ปกฺขิปาเปตฺวา ปจฺจาหริตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส หตฺเถ ปติฏฺฐเปตฺวา – Một hôm, vị Phật Độc Giác tên là Upariṭṭha, sau khi xả khỏi Diệt tận định ở núi Gandhamādana, suy nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta sẽ tế độ ai đây?’ rồi nghĩ tiếp: ‘Hôm nay ta nên tế độ Annabhāra, và bây giờ anh ta sẽ từ rừng mang cỏ về nhà.’ Biết vậy, ngài mang y bát, dùng thần thông đi đến và đứng trước mặt Annabhāra. Annabhāra thấy ngài tay cầm bát không, bèn hỏi: ‘Bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa ạ?’ Khi được trả lời: ‘Này người có phước lớn, chúng tôi sẽ nhận được,’ anh ta nói: ‘Bạch ngài, nếu vậy xin ngài vui lòng đợi một chút.’ Rồi anh bỏ bó cỏ xuống, nhanh chóng đi về nhà, hỏi vợ: ‘Này em, phần cơm dành cho anh có đó không?’ Khi được trả lời: ‘Thưa chàng, có ạ,’ anh nhanh chóng quay lại, nhận lấy bát của vị Phật Độc Giác và suy nghĩ: ‘Khi ta có tâm muốn bố thí thì lại không có vật để thí, khi có vật để thí thì lại không gặp được người thọ nhận. Nhưng hôm nay, ta vừa gặp được người thọ nhận, vừa có vật để thí, thật là may mắn cho ta thay!’ Rồi anh đi về nhà, cho người bỏ cơm vào bát, mang trở lại và đặt vào tay vị Phật Độc Giác – ‘‘อิมินา ปน ทาเนน, มา เม ทาลิทฺทิยํ อหุ; นตฺถีติ วจนํ นาม, มา อโหสิ ภวาภเว. – ‘Do sự bố thí này, mong cho con không còn nghèo khó; trong các kiếp sống, mong rằng lời nói ‘không có’ sẽ không bao giờ xảy ra.’ – ภนฺเต เอวรูปา ทุชฺชีวิตา มุจฺเจยฺยํ, นตฺถีติ ปทเมว น สุเณยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ‘‘เอวํ โหตุ มหาปุญฺญา’’ติ วตฺวา อนุโมทนํ กตฺวา ปกฺกามิ. ‘Bạch ngài, mong con được giải thoát khỏi cuộc sống khốn khó như thế này, mong con không phải nghe đến từ ‘không có’.’ Anh đã phát nguyện như vậy. Vị Phật Độc Giác nói rằng: ‘Này người có phước lớn, mong rằng sẽ được như vậy,’ rồi tùy hỷ và ra đi. สุมนเสฏฺฐิโนปิ ฉตฺเต อธิวตฺถา เทวตา ‘‘อโห ทานํ ปรมทานํ, อุปริฏฺเฐ สุปติฏฺฐิต’’นฺติ วตฺวา ติกฺขตฺตุํ สาธุการมทาสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘กึ มํ เอตฺตกํ กาลํ ทานํ ททมานํ น ปสฺสสี’’ติ อาห. นาหํ ตว ทานํ อารพฺภ สาธุการํ เทมิ, อนฺนภาเรน ปน อุปริฏฺฐสฺส ทินฺนปิณฺฑปาเต ปสีทิตฺวา มยา เอส สาธุกาโร ปวตฺติโตติ. โส ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อหํ เอตฺตกํ กาลํ ทานํ ททนฺโต เทวตํ สาธุการํ ทาเปตุํ นาสกฺขึ, อนฺนภาโร มํ นิสฺสาย ชีวนฺโต เอกปิณฺฑปาเตเนว สาธุการํ ทาเปสิ, ตสฺส ทาเน อนุจฺฉวิกํ กตฺวา ตํ ปิณฺฑปาตํ มม สนฺตกํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อชฺช ตยา กสฺสจิ กิญฺจิ ทินฺน’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, สามิ, อุปริฏฺฐปจฺเจกพุทฺธสฺส เม อชฺช ภาคภตฺตํ ทินฺน’’นฺติ. ‘‘หนฺท, โภ, กหาปณํ คเหตฺวา เอตํ มยฺหํ ปิณฺฑปาตํ เทหี’’ติ? ‘‘น เทมิ, สามี’’ติ. โส ยาว สหสฺสํ วฑฺเฒสิ, อิตโร สหสฺเสนาปิ นาทาสิ. อถ นํ ‘‘โหตุ, โภ, ยทิ ปิณฺฑปาตํ น เทสิ, สหสฺสํ คเหตฺวา ปตฺตึ เม เทหี’’ติ อาห. โส ‘‘อยฺเยน สทฺธึ มนฺเตตฺวา ชานิสฺสามี’’ติ เวเคน ปจฺเจกพุทฺธํ สมฺปาปุณิตฺวา, ‘‘ภนฺเต สุมนเสฏฺฐิ, สหสฺสํ ทตฺวา ตุมฺหากํ ปิณฺฑปาเต ปตฺตึ ยาจติ, กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ. Vị thiên nữ ngự trên cây lọng của trưởng giả Sumana nói rằng: ‘Ôi, sự bố thí thật là tối thượng, đã được đặt vững chắc nơi ngài Upariṭṭha!’ rồi tán thán ‘Lành thay!’ ba lần. Khi ấy, vị trưởng giả hỏi vị thiên nữ ấy: ‘Tại sao suốt thời gian qua, ngươi không thấy ta bố thí hay sao?’ Vị thiên nữ đáp: ‘Tôi không tán thán vì sự bố thí của ngài, nhưng vì Annabhāra hoan hỷ với vật thực đã cúng dường cho ngài Upariṭṭha, nên tôi đã thốt lên lời tán thán này.’ Vị trưởng giả suy nghĩ: ‘Thật kỳ diệu thay! Ta bố thí suốt thời gian qua mà không thể làm cho vị thiên nữ tán thán, còn Annabhāra sống nương nhờ ta, chỉ với một phần vật thực mà đã làm cho vị ấy tán thán. Ta sẽ làm điều xứng đáng với sự bố thí của anh ta và biến phần vật thực đó thành của ta.’ Nghĩ vậy, ông cho gọi Annabhāra đến và hỏi: ‘Hôm nay anh có cho ai cái gì không?’ Annabhāra đáp: ‘Thưa ông chủ, có ạ. Hôm nay con đã cúng dường phần cơm của con cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha.’ Trưởng giả nói: ‘Này anh, hãy nhận lấy một đồng kahāpaṇa và đưa phần vật thực đó cho ta.’ Annabhāra đáp: ‘Thưa ông chủ, con không đưa.’ Ông ta tăng giá lên đến một ngàn, nhưng người kia dù một ngàn cũng không đưa. Khi ấy, trưởng giả nói với anh: ‘Thôi được, này anh, nếu anh không đưa phần vật thực, hãy nhận lấy một ngàn và chia phước cho ta.’ Annabhāra đáp: ‘Con sẽ hỏi ý kiến bậc tôn quý rồi sẽ biết,’ rồi nhanh chóng đuổi kịp vị Phật Độc Giác và hỏi: ‘Bạch ngài, trưởng giả Sumana đưa một ngàn và xin chia phước từ phần vật thực cúng dường đến ngài, con phải làm sao?’ อถสฺส [Pg.384] โส อุปมํ อาหริ ‘‘เสยฺยถาปิ, ปณฺฑิต, กุลสติเก คาเม เอกสฺมึ ฆเร ทีปํ ชาเลยฺย, เสสา อตฺตโน เตเลน วฏฺฏึ เตเมตฺวา ชาลาเปตฺวา คณฺเหยฺยุํ, ปุริมปทีปสฺส ปภา อตฺถีติ วตฺตพฺพา นตฺถี’’ติ. อติเรกตรา, ภนฺเต, ปภา โหตีติ. เอวเมวํ ปณฺฑิต อุฬุงฺกยาคุ วา โหตุ, กฏจฺฉุภิกฺขา วา, อตฺตโน ปิณฺฑปาเต ปเรสํ ปตฺตึ เทนฺตสฺส ยตฺตกานํ เทติ, ตตฺตกํ วฑฺฒติ. ตฺวญฺหิ เอกเมว ปิณฺฑปาตํ อทาสิ, เสฏฺฐิสฺส ปน ปตฺติยา ทินฺนาย ทฺเว ปิณฺฑปาตา โหนฺติ เอโก ตว, เอโก ตสฺสาติ. Khi ấy, vị Phật Độc Giác đưa ra một ví dụ cho anh ta: ‘Ví như, này người hiền trí, trong một ngôi làng có một trăm gia đình, nếu một nhà thắp đèn, những người còn lại dùng dầu của mình thấm vào bấc rồi đến mồi lửa và mang đi, thì ánh sáng của ngọn đèn ban đầu có thể nói là còn hay không?’ Annabhāra đáp: ‘Bạch ngài, ánh sáng còn rực rỡ hơn nữa ạ.’ Vị Phật Độc Giác nói: ‘Cũng vậy, này người hiền trí, dù là một muỗng cháo hay một vá cơm, đối với người chia phước từ phần vật thực của mình cho người khác, phước báu tăng trưởng tương ứng với số người mà người ấy chia sẻ. Ngươi chỉ cúng dường một phần vật thực, nhưng khi chia phước cho vị trưởng giả, thì thành ra hai phần vật thực cúng dường: một phần của ngươi, một phần của ông ấy.’ โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ตํ อภิวาเทตฺวา เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘คณฺห, สามิ, ปตฺติ’’นฺติ อาห. เตน หิ อิเม กหาปเณ คณฺหาติ. นาหํ ปิณฺฑปาตํ วิกฺกิณามิ, สทฺธาย เต ปตฺตึ ทมฺมีติ. ‘‘ตฺวํ สทฺธาย เทสิ, อหมฺปิ ตว คุเณ ปูเชมิ, คณฺห, ตาต, อิโต ปฏฺฐาย จ ปน มา สหตฺถา กมฺมมกาสิ, วีถิยํ ฆรํ มาเปตฺวา วส. เยน จ เต อตฺโถ โหติ, สพฺพํ มม สนฺติกา คณฺหาหี’’ติ อาห. นิโรธา วุฏฺฐิตสฺส ปน ทินฺนปิณฺฑปาโต ตทเหว วิปากํ เทติ. ตสฺมา ราชาปิ ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา อนฺนภารํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปตฺตึ คเหตฺวา มหนฺตํ โภคํ ทตฺวา ตสฺส เสฏฺฐิฏฺฐานํ ทาเปสิ. Người ấy nói: "Lành thay, thưa ngài", rồi đảnh lễ vị ấy, đi đến nhà trưởng giả và nói: "Thưa ông chủ, xin hãy nhận lấy phần phước". "Nếu vậy, hãy nhận lấy những đồng tiền này". "Tôi không bán vật thực khất thực, tôi cho ông phần phước với lòng tín thành". "Ông cho với lòng tín thành, tôi cũng tôn kính đức hạnh của ông, hãy nhận lấy, này con. Từ nay về sau, đừng làm việc bằng chính tay mình, hãy xây nhà trên đường và ở đó. Bất cứ thứ gì ông cần, hãy lấy tất cả từ chỗ tôi". Vật thực khất thực được cúng dường cho người vừa xuất khỏi thiền diệt thì cho quả báo ngay trong ngày hôm đó. Vì vậy, nhà vua nghe được chuyện đó, cho gọi Annabhāra đến, nhận lấy phần phước, ban cho nhiều của cải và phong cho ông ta chức trưởng giả. โส สุมนเสฏฺฐิสฺส สหายโก หุตฺวา ยาวชีวํ ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กปิลวตฺถุนคเร อมิโตทนสฺส สกฺกสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อนุรุทฺโธติสฺส นามํ อกํสุ. โส มหานามสกฺกสฺส กนิฏฺฐภาตา, สตฺถุ จูฬปิตุ ปุตฺโต ปรมสุขุมาโล มหาปุญฺโญ อโหสิ. เอกทิวสํ กิร ฉสุ ขตฺติเยสุ ปูเว ลกฺขํ กตฺวา คุเฬหิ กีฬนฺเตสุ อนุรุทฺโธ ปราชิโต ปูวานํ อตฺถาย มาตุ สนฺติกํ ปหิณิ. สา มหนฺตํ สุวณฺณถาลํ ปูเรตฺวา ปูเว เปเสสิ. ปูเว ขาทิตฺวา ปุน กีฬนฺโต ปราชิโต ตเถว ปหิณิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ ปูเวสุ อาหเฏสุ จตุตฺเถ วาเร มาตา ‘‘อิทานิ ปูวา นตฺถี’’ติ ปหิณิ. ตสฺสา วจนํ สุตฺวา ‘‘นตฺถี’’ติ ปทสฺส อสุตปุพฺพตาย ‘‘นตฺถิปูวา นาม อิทานิ ภวิสฺสนฺตี’’ติ สญฺญํ กตฺวา ‘‘คจฺฉ นตฺถิปูเว อาหรา’’ติ เปเสสิ. อถสฺส [Pg.385] มาตา ‘‘นตฺถิปูเว กิร, อยฺเย, เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘มม ปุตฺเตน นตฺถีติ ปทํ น สุตปุพฺพํ, กถํ นุ โข นตฺถิภาวํ ชานาเปยฺย’’นฺติ สุวณฺณปาตึ โธวิตฺวา อปราย สุวณฺณปาติยา ปฏิกุชฺชิตฺวา ‘‘หนฺท, ตาต, อิมํ มม ปุตฺตสฺส เทหี’’ติ ปหิณิ. ตสฺมึ ขเณ นครปริคฺคาหิกา เทวตา ‘‘อมฺหากํ สามินา อนฺนภารกาเล อุปริฏฺฐสฺส ปจฺเจกพุทฺธสฺส ภาคภตฺตํ ทตฺวา ‘นตฺถีติ ปทเมว น สุเณยฺย’นฺติ ปตฺถนา นาม ฐปิตา. สเจ มยํ ตมตฺถํ ญตฺวา อชฺฌุเปกฺเขยฺยาม, มุทฺธาปิ โน สตฺตธา ผเลยฺยา’’ติ จินฺเตตฺวา ทิพฺพปูเวหิ ปาตึ ปูรยึสุ. โส ปุริโส ปาตึ อาหริตฺวา ตสฺส สนฺติเก ฐเปตฺวา วิวริ. เตสํ คนฺโธ สกลนครํ ผริ. ปูโว ปน มุเข ฐปิตมตฺโตว สตฺตรสหรณิสหสฺสานิ ผริตฺวา อฏฺฐาสิ. Vị ấy trở thành bạn của trưởng giả Sumana, làm các công đức cho đến trọn đời, sau khi chết, tái sanh ở cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong nhà của vương tộc Thích Ca Amitodana ở thành Kapilavatthu, và được đặt tên là Anuruddha. Vị ấy là em trai của vương tử Mahānāma, con của chú ruột của đức Bổn Sư, rất tinh tế và có nhiều phước báu. Tương truyền, một ngày nọ, trong khi sáu vị vương tử đang chơi bi, đặt cược bằng bánh, Anuruddha bị thua và sai người đến chỗ mẹ để lấy bánh. Bà cho người mang bánh đến, đổ đầy một cái đĩa vàng lớn. Sau khi ăn bánh, chơi lại và bị thua, ông lại sai người đi như vậy. Cứ như thế ba lần, bánh được mang đến, đến lần thứ tư, người mẹ sai người báo: "Bây giờ không có bánh". Nghe lời của bà, vì chưa từng nghe từ "không có", ông nghĩ rằng: "Bánh 'không có' chắc bây giờ sẽ có", rồi sai người đi: "Hãy đi lấy bánh 'không có' về đây". Khi mẹ của ông được nói: "Thưa bà, xin hãy cho bánh 'không có'", bà nghĩ: "Con trai ta chưa từng nghe từ 'không có', làm sao ta có thể cho nó biết về sự không có đây?", bà rửa một cái đĩa vàng, úp một cái đĩa vàng khác lên trên và sai người đi: "Này con, hãy mang cái này cho con trai ta". Vào lúc đó, các vị thiên thần bảo hộ thành phố nghĩ rằng: "Chủ nhân của chúng ta, vào thời làm Annabhāra, đã cúng dường phần cơm của mình cho đức Phật Độc Giác Uparittha và đã phát nguyện rằng: 'Mong rằng con sẽ không bao giờ nghe từ 'không có''. Nếu chúng ta biết điều này mà lơ là, đầu của chúng ta sẽ vỡ thành bảy mảnh", rồi họ đổ đầy đĩa bằng bánh của chư thiên. Người đàn ông đó mang đĩa đến, đặt trước mặt ông và mở ra. Mùi thơm của chúng lan tỏa khắp thành phố. Khi chiếc bánh vừa được đặt vào miệng, nó đã lan tỏa và đứng lại ở bảy ngàn dây thần kinh vị giác. อนุรุทฺโธปิ จินฺเตสิ – ‘‘น มํ มญฺเญ อิโต ปุพฺเพ มาตา ปิยายติ. น หิ เม อญฺญทา ตาย นตฺถิปูวา นาม ปกฺกปุพฺพา’’ติ. โส คนฺตฺวา มาตรํ เอวมาห – ‘‘อมฺม, นาหํ ตว ปิโย’’ติ. ตาต, กึ วเทสิ, มม อกฺขีหิปิ หทยมํสโตปิ ตฺวํ ปิยตโรติ. สจาหํ, อมฺม, ตว ปิโย, กสฺมา มม ปุพฺเพ เอวรูเป นตฺถิปูเว นาม น อทาสีติ. สา ตํ ปุริสํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตาต, กิญฺจิ ปาติยํ อโหสี’’ติ. อาม, อยฺเย, ปูวานํ ปาติ ปริปุณฺณา อโหสิ, น เม เอวรูปา ทิฏฺฐปุพฺพาติ. สา จินฺเตสิ – ‘‘ปุตฺโต เม กตปุญฺโญ, เทวตาหิสฺส ทิพฺพปูวา ปหิตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ. โสปิ มาตรํ อาห – ‘‘อมฺม, น มยา เอวรูปา ปูวา ขาทิตปุพฺพา, อิโต ปฏฺฐาย เม นตฺถิปูวเมว ปเจยฺยาสี’’ติ. สา ตโต ปฏฺฐาย เตน ‘‘ปูเว ขาทิตุกาโมมฺหี’’ติ วุตฺตกาเล สุวณฺณปาตึ โธวิตฺวา อญฺญาย ปาติยา ปฏิกุชฺชิตฺวา ปหิณติ, เทวตา ปาตึ ปูเรนฺติ. เอวํ โส อคารมชฺเฌ วสนฺโต นตฺถีติ ปทสฺส อตฺถํ อชานิตฺวา ทิพฺพปูเวเยว ปริภุญฺชิ. Anuruddha cũng nghĩ: "Ta cho rằng trước đây mẹ không thương ta. Vì mẹ chưa bao giờ nấu cho ta loại bánh 'không có' vào những lần khác". Ông đến và nói với mẹ như sau: "Thưa mẹ, con không được mẹ thương". "Con ơi, con nói gì vậy? Con còn quý hơn cả mắt và thịt tim của mẹ". "Thưa mẹ, nếu con được mẹ thương, tại sao trước đây mẹ không cho con loại bánh 'không có' như thế này?". Bà hỏi người đàn ông đó: "Này con, có gì trong đĩa không?". "Thưa bà, vâng, cái đĩa đầy bánh, tôi chưa từng thấy loại bánh như vậy". Bà nghĩ: "Con trai ta đã tạo phước, chắc hẳn chư thiên đã gửi bánh trời cho nó". Ông cũng nói với mẹ: "Thưa mẹ, con chưa từng ăn loại bánh như thế này, từ nay về sau, mẹ hãy chỉ nấu cho con bánh 'không có' thôi nhé". Từ đó trở đi, mỗi khi ông nói: "Con muốn ăn bánh", bà lại rửa một cái đĩa vàng, úp một cái đĩa khác lên và gửi đi, và chư thiên lại đổ đầy đĩa. Cứ như vậy, trong khi sống giữa gia đình, ông đã hưởng dụng bánh của chư thiên mà không biết ý nghĩa của từ "không có". สตฺถุ ปน ปริวารตฺถํ กุลปฏิปาฏิยา สากิยกุมาเรสุ ปพฺพชนฺเตสุ มหานาเมน สกฺเกน, ‘‘ตาต, อมฺหากํ กุลา โกจิ ปพฺพชิโต นตฺถิ, ตยา วา ปพฺพชิตพฺพํ, มยา วา’’ติ วุตฺเต โส อาห – ‘‘อหํ อติสุขุมาโล ปพฺพชิตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ. เตน หิ กมฺมนฺตํ อุคฺคณฺห, อหํ ปพฺพชิสฺสามีติ. โก เอส กมฺมนฺโต นามาติ? โส หิ ภตฺตสฺส อุฏฺฐานฏฺฐานมฺปิ น ชานาติ, กมฺมนฺตํ กิเมว ชานิสฺสติ, ตสฺมา เอวมาห. เอกทิวสญฺหิ [Pg.386] อนุรุทฺโธ ภทฺทิโย กิมิโลติ ตโย ชนา ‘‘ภตฺตํ นาม กหํ อุฏฺฐาตี’’ติ มนฺตยึสุ. เตสุ กิมิโล ‘‘โกฏฺเฐสุ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. โส กิเรกทิวสํ วีหี โกฏฺฐมฺหิ ปกฺขิปนฺเต อทฺทส, ตสฺมา ‘‘โกฏฺเฐ ภตฺตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญาย เอวมาห. อถ นํ ภทฺทิโย ‘‘ตฺวํ น ชานาสี’’ติ วตฺวา ‘‘ภตฺตํ นาม อุกฺขลิยํ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. โส กิเรกทิวสํ อุกฺขลิโต ภตฺตํ วฑฺเฒนฺเต ทิสฺวา ‘‘เอตฺเถเวตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญมกาสิ, ตสฺมา เอวมาห. อนุรุทฺโธ เต อุโภปิ ‘‘ตุมฺเห น ชานาถา’’ติ วตฺวา ‘‘ภตฺตํ นาม รตนุพฺเพธมกุฬาย มหาสุวณฺณปาติยํ อุฏฺฐาตี’’ติ อาห. เตน กิร เนว วีหึ โกฏฺเฏนฺตา, น ภตฺตํ ปจนฺตา ทิฏฺฐปุพฺพา, สุวณฺณปาติยํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐปิตภตฺตเมว ปสฺสติ, ตสฺมา ‘‘ปาติยํเยเวตํ อุปฺปชฺชตี’’ติ สญฺญมกาสิ, ตสฺมา เอวมาห. เอวํ ภตฺตุฏฺฐานฏฺฐานมฺปิ อชานนฺโต มหาปุญฺโญ กุลปุตฺโต กมฺมนฺเต กึ ชานิสฺสติ. Vả lại, vì mục đích làm thị giả cho đức Thế Tôn, khi các vương tử dòng Thích-ca theo thứ tự trong dòng tộc tuần tự xuất gia, vương gia Mahānāma dòng Thích-ca nói rằng: “Này em, trong dòng tộc của chúng ta không có ai xuất gia cả, hoặc em nên xuất gia, hoặc là anh.” Khi được nói vậy, vị ấy (Anuruddha) thưa: “Thân con quá ư là mềm mại, con sẽ không thể xuất gia được.” “Nếu vậy, em hãy học công việc thế gian, anh sẽ xuất gia.” “Công việc thế gian ấy tên là gì?” Vị ấy quả thật còn không biết nơi sanh ra của cơm, thì làm sao biết được công việc thế gian, vì thế đã nói như vậy. Quả thật, vào một ngày nọ, ba vị là Anuruddha, Bhaddiya, và Kimila đã bàn luận với nhau: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra ở đâu?” Trong số ấy, Kimila nói: “Nó sanh ra trong các kho lẫm.” Tương truyền, một hôm vị ấy thấy người ta đổ lúa vào kho, vì thế với ý nghĩ rằng “cơm sanh ra trong kho” nên đã nói như vậy. Bấy giờ, Bhaddiya nói với vị ấy: “Bạn không biết,” rồi nói: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra trong nồi.” Tương truyền, một hôm vị ấy thấy người ta múc cơm từ trong nồi ra và nghĩ rằng “nó sanh ra chính ở đây,” vì thế đã nói như vậy. Anuruddha nói với cả hai vị ấy: “Cả hai bạn đều không biết,” rồi nói: “Cơm được gọi là vật gì, nó sanh ra trong cái bát lớn bằng vàng có nắp đậy cao bằng châu báu.” Tương truyền, vị ấy chưa từng thấy người ta giã lúa, cũng chưa từng thấy người ta nấu cơm, chỉ thấy cơm đã được dọn ra trong bát vàng và đặt trước mặt, vì thế vị ấy đã có ý nghĩ rằng “nó sanh ra chính trong cái bát này,” do đó đã nói như vậy. Như thế, một thiện nam tử có phước báu lớn, người mà ngay cả nơi sanh ra của cơm cũng không biết, thì làm sao biết được các công việc thế gian. โส ‘‘เอหิ โข เต, อนุรุทฺธ, ฆราวาสตฺถํ อนุสาสิสฺสามิ, ปฐมํ เขตฺตํ กสาเปตพฺพ’’นฺติอาทินา นเยน ภาตรา วุตฺตานํ กมฺมนฺตานํ อปริยนฺตภาวํ สุตฺวา ‘‘น เม ฆราวาเสน อตฺโถ’’ติ มาตรํ อาปุจฺฉิตฺวา ภทฺทิยปมุเขหิ ปญฺจหิ สากิยกุมาเรหิ สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา อนุปิยมฺพวเน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปพฺพชิ. ปพฺพชิตฺวา จ ปน สมฺมาปฏิปทํ ปฏิปนฺโน อนุปุพฺเพน ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตฺวา ทิพฺเพน จกฺขุนา เอกาสเน นิสินฺโนว หตฺถตเล ฐปิตอามลกานิ วิย สหสฺสโลกธาตุโย โอโลกนสมตฺโถ หุตฺวา – Vị ấy (Mahānāma) nói: “Này Anuruddha, lại đây, anh sẽ chỉ dạy cho em về việc tại gia, trước tiên phải cho người cày ruộng,” v.v... Khi nghe về sự vô tận của các công việc thế gian được người anh trai nói ra theo phương cách ấy, vị ấy (Anuruddha) nghĩ: “Ta không có nhu cầu với đời sống tại gia,” rồi xin phép mẹ, cùng với năm vị vương tử dòng Thích-ca do Bhaddiya dẫn đầu ra đi, đến đảnh lễ đức Thế Tôn tại khu rừng xoài Anupiya và đã xuất gia. Và sau khi xuất gia, thực hành theo chánh đạo, tuần tự chứng ngộ ba minh, với thiên nhãn, ngay khi đang ngồi trên một chỗ ngồi, đã trở nên có khả năng nhìn thấy ngàn thế giới như những quả amla đặt trong lòng bàn tay, và – ‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ; เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ. (เถรคา. ๓๓๒, ๕๖๒) – “Ta biết được các tiền kiếp, thiên nhãn đã được thanh tịnh; Ta là người tam minh, đã đạt được thần thông, giáo pháp của đức Phật đã được thực hành.” อุทานํ อุทาเนตฺวา ‘‘กึ นุ โข เม กตฺวา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ โอโลเกนฺโต ‘‘ปทุมุตฺตรปาทมูเล ปตฺถนํ ฐเปสิ’’นฺติ ญตฺวา ปุน ‘‘สํสาเร สํสรนฺโต อสุกสฺมึ นาม กาเล พาราณสิยํ สุมนเสฏฺฐึ นิสฺสาย ชีวนฺโต อนฺนภาโร นาม อโหสิ’’นฺติปิ ญตฺวา – Sau khi thốt lên lời cảm hứng, vị ấy quán xét: “Do đã làm gì mà ta có được thành tựu này?” và biết được rằng: “Ta đã thiết lập lời nguyện dưới chân đức Phật Padumuttara.” Rồi lại biết thêm rằng: “Khi đang lang thang trong vòng luân hồi, vào một thời điểm nọ, tại thành Bārāṇasī, ta đã là một người tên là Annabhāra, sống nương nhờ trưởng giả Sumana,” và – ‘‘อนฺนภาโร ปุเร อาสึ, ทลิทฺโท ติณหารโก; ปิณฺฑปาโต มยา ทินฺโน, อุปริฏฺฐสฺส ตาทิโน’’ติ. – “Thuở trước, ta là Annabhāra, một người nghèo khổ, kẻ gánh cỏ; vật thực khất thực đã được ta cúng dường đến ngài Upariṭṭha, bậc Như Nhiên.” อาห[Pg.387]. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โย โส ตทา มยา อุปริฏฺฐสฺส ทินฺนปิณฺฑปาตโต กหาปเณ ทตฺวา ปตฺตึ อคฺคเหสิ, มม สหายโก สุมนเสฏฺฐิ กหํ นุ โข โส เอตรหิ นิพฺพตฺโต’’ติ. อถ นํ ‘‘วิญฺฌาฏวิยํ ปพฺพตปาเท มุณฺฑนิคโม นาม อตฺถิ, ตตฺถ มหามุณฺฑสฺส นาม อุปาสกสฺส มหาสุมโน จูฬสุมโนติ ทฺเว ปุตฺตา, เตสุ โส จูฬสุมโน หุตฺวา นิพฺพตฺโต’’ติ อทฺทส. ทิสฺวา จ ปน จินฺเตสิ – ‘‘อตฺถิ นุ โข ตตฺถ มยิ คเต อุปกาโร, นตฺถี’’ติ. โส อุปธาเรนฺโต อิทํ อทฺทส ‘‘โส ตตฺถ มยิ คเต สตฺตวสฺสิโกว นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺสติ, ขุรคฺเคเยว จ อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี’’ติ. ทิสฺวา จ ปน อุปกฏฺเฐ อนฺโตวสฺเส อากาเสน คนฺตฺวา คามทฺวาเร โอตริ. มหามุณฺโฑ ปน อุปาสโก เถรสฺส ปุพฺเพปิ วิสฺสาสิโก เอว. โส เถรํ ปิณฺฑปาตกาเล จีวรํ ปารุปนฺตํ ทิสฺวา ปุตฺตํ มหาสุมนํ อาห – ‘‘ตาต, อยฺโย, เม อนุรุทฺธตฺเถโร อาคโต, ยาวสฺส อญฺโญ โกจิ ปตฺตํ น คณฺหาติ, ตาวสฺส คนฺตฺวา ปตฺตํ คณฺห, อหํ อาสนํ ปญฺญาเปสฺสามี’’ติ. โส ตถา อกาสิ. อุปาสโก เถรํ อนฺโตนิเวสเน สกฺกจฺจํ ปริวิสิตฺวา เตมาสํ วสนตฺถาย ปฏิญฺญํ คณฺหิ, เถโรปิ อธิวาเสสิ. Vị ấy đã nói. Bấy giờ, ý nghĩ này đã khởi lên nơi vị ấy: “Người bạn của ta, trưởng giả Sumana, người mà khi ấy đã đưa tiền kahāpaṇa và nhận lấy phần phước từ vật thực khất thực do ta cúng dường đến ngài Upariṭṭha, không biết hiện nay đã tái sanh ở đâu?” Bấy giờ, vị ấy thấy rằng: “Tại chân núi trong khu rừng Viñjhāṭavi có một thị trấn tên là Muṇḍa, ở đấy có hai người con trai của một nam cư sĩ tên là Mahāmuṇḍa, là Mahāsumana và Cūḷasumana, và ông ấy đã tái sanh làm Cūḷasumana.” Và sau khi thấy vậy, vị ấy suy nghĩ: “Không biết khi ta đến đó sẽ có lợi ích gì hay không?” Vị ấy khi xem xét đã thấy điều này: “Khi ta đến đó, cậu bé ấy mới bảy tuổi sẽ từ bỏ gia đình và xuất gia, và sẽ đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong.” Và sau khi thấy vậy, khi mùa an cư nội trú sắp đến gần, vị ấy đã đi bằng đường không và đáp xuống tại cổng làng. Vả lại, nam cư sĩ Mahāmuṇḍa vốn đã là người thân tín của vị trưởng lão từ trước. Vị ấy thấy trưởng lão đang đắp y vào giờ đi khất thực, liền nói với con trai Mahāsumana: “Này con, trưởng lão Anuruddha, bậc thầy của cha, đã đến. Trước khi có ai khác nhận lấy bát của ngài, con hãy đi đến và nhận lấy bát của ngài, cha sẽ chuẩn bị chỗ ngồi.” Người con đã làm như vậy. Vị nam cư sĩ đã dâng cúng một cách kính cẩn đến vị trưởng lão bên trong nhà và đã thỉnh cầu ngài hứa khả ở lại trong ba tháng, và vị trưởng lão cũng đã chấp thuận. อถ นํ เอกทิวสํ ปฏิชคฺคนฺโต วิย เตมาสํ ปฏิชคฺคิตฺวา มหาปวารณาย ติจีวรญฺเจว คุฬเตลตณฺฑุลาทีนิ จ อาหริตฺวา เถรสฺส ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ อาห. ‘‘อลํ, อุปาสก, น เม อิมินา อตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, วสฺสาวาสิกลาโภ นาเมส, คณฺหถ น’’นฺติ? ‘‘น คณฺหามิ, อุปาสกา’’ติ. ‘‘กิมตฺถํ น คณฺหถ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘มยฺหํ สนฺติเก กปฺปิยการโก สามเณโรปิ นตฺถี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, มม ปุตฺโต มหาสุมโน สามเณโร ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘น เม, อุปาสก, มหาสุมเนนตฺโถ’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, จูฬสุมนํ ปพฺพาเชถา’’ติ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา จูฬสุมนํ ปพฺพาเชสิ. โส ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เถโร เตน สทฺธึ อฑฺฒมาสมตฺตํ ตตฺเถว วสิตฺวา ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ ตสฺส ญาตเก อาปุจฺฉิตฺวา อากาเสเนว คนฺตฺวา หิมวนฺตปเทเส อรญฺญกุฏิกาย โอตริ. Bấy giờ, sau khi đã chăm sóc vị ấy trong ba tháng như thể chăm sóc trong một ngày, vào ngày lễ Mahāpavāraṇā, ông mang đến ba y cùng với đường phèn, dầu, gạo, v.v..., đặt dưới chân vị trưởng lão và nói: “Kính bạch ngài, xin hãy nhận lấy.” “Thôi đủ rồi, này nam cư sĩ, ta không có nhu cầu với những thứ này.” “Bạch ngài, nếu vậy, đây được gọi là lợi lộc của mùa an cư, xin ngài hãy nhận lấy nó.” “Ta không nhận, này nam cư sĩ.” “Bạch ngài, vì sao ngài không nhận?” “Bên cạnh ta không có thị giả tịnh nhân hay sa-di.” “Bạch ngài, nếu vậy, con trai của con là Mahāsumana sẽ làm sa-di.” “Này nam cư sĩ, ta không có nhu cầu với Mahāsumana.” “Bạch ngài, nếu vậy, xin ngài hãy cho Cūḷasumana xuất gia.” Vị trưởng lão chấp thuận: “Lành thay,” và đã cho Cūḷasumana xuất gia. Vị ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa xong. Vị trưởng lão cùng với vị sa-di ấy đã ở lại đó khoảng nửa tháng, rồi với ý nghĩ: “Ta sẽ đi yết kiến đức Thế Tôn,” ngài đã xin phép thân quyến của vị sa-di, đi bằng đường không và đáp xuống một am thất trong rừng ở vùng Hy-mã-lạp sơn. เถโร ปน ปกติยาปิ อารทฺธวีริโย, ตสฺส ตตฺถ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ จงฺกมนฺตสฺส อุทรวาโต สมุฏฺฐหิ. อถ นํ กิลนฺตรูปํ ทิสฺวา สามเณโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, กึ โว รุชฺชตี’’ติ? ‘‘อุทรวาโต เม สมุฏฺฐิโต’’ติ[Pg.388]. ‘‘อญฺญทาปิ สมุฏฺฐิตปุพฺโพ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อามาวุโส’’ติ. ‘‘เกน ผาสุกํ โหติ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘อโนตตฺตโต ปานีเย ลทฺเธ ผาสุกํ โหติ, อาวุโส’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, อาหรามี’’ติ. ‘‘สกฺขิสฺสสิ สามเณรา’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ อโนตตฺเต ปนฺนโค นาม นาคราชา มํ ชานาติ, ตสฺส อาจิกฺขิตฺวา เภสชฺชตฺถาย เอกํ ปานียวารกํ อาหราติ. โส สาธูติ อุปชฺฌายํ วนฺทิตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ปญฺจโยชนสตํ ฐานํ อคมาสิ. ตํ ทิวสํ ปน นาคราชา นาคนาฏกปริวุโต อุทกกีฬํ กีฬิตุกาโม โหติ. โส สามเณรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาว กุชฺฌิ, ‘‘อยํ มุณฺฑกสมโณ อตฺตโน ปาทปํสุํ มม มตฺถเก โอกิรนฺโต วิจรติ, อโนตตฺเต ปานียตฺถาย อาคโต ภวิสฺสติ, น ทานิสฺส ปานียํ ทสฺสามี’’ติ ปณฺณาสโยชนิกํ อโนตตฺตทหํ มหาปาติยา อุกฺขลึ ปิทหนฺโต วิย ผเณน ปิทหิตฺวา นิปชฺชิ. สามเณโร นาคราชสฺส อาการํ โอโลเกตฺวาว ‘‘กุทฺโธ อย’’นฺติ ญตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị Trưởng lão, vốn dĩ đã là người tinh cần. Khi ngài đang kinh hành suốt canh đầu và canh cuối tại nơi ấy, chứng đau bụng do gió đã khởi lên. Bấy giờ, thấy ngài có vẻ mệt mỏi, vị sa-di hỏi: "Bạch ngài, ngài đau ở đâu ạ?" "Ta bị chứng đau bụng do gió khởi lên." "Bạch ngài, những lần khác ngài có từng bị khởi lên như vậy không ạ?" "Này hiền giả, đúng vậy." "Bạch ngài, dùng thứ gì thì được dễ chịu ạ?" "Này hiền giả, khi có được nước từ hồ Anotatta thì sẽ được dễ chịu." "Bạch ngài, nếu vậy, con xin đi lấy về." "Này sa-di, con có thể làm được không?" "Bạch ngài, thưa được ạ." "Nếu vậy, ở hồ Anotatta có vị long vương tên là Pannaga, ông ấy biết ta. Con hãy báo cho ông ấy biết rồi lấy về một bình nước để làm thuốc." Vị ấy vâng "Dạ tốt thay", đảnh lễ thầy tế độ, bay lên hư không và đi đến một nơi cách đó năm trăm do-tuần. Vào ngày hôm đó, vị long vương đang muốn vui chơi thủy hý, có các vũ nữ rồng vây quanh. Vừa thấy vị sa-di đang đến, ông ta liền nổi giận: "Vị sa-môn trọc đầu này đi lại, rắc bụi chân của mình lên đầu ta. Chắc là y đến hồ Anotatta để lấy nước. Bây giờ ta sẽ không cho y nước." Nói rồi, ông ta dùng mang của mình che kín hồ Anotatta rộng năm mươi do-tuần, giống như dùng một cái nắp lớn đậy một cái nồi, rồi nằm xuống. Vị sa-di vừa nhìn thấy thái độ của long vương, biết rằng "ông này đang tức giận", liền nói lên kệ này: ‘‘สุโณหิ เม นาคราช, อุคฺคเตช มหพฺพล; เทหิ เม ปานียฆฏํ, เภสชฺชตฺถมฺหิ อาคโต’’ติ. Này Long vương, đấng oai lực rực rỡ, sức mạnh phi thường, xin hãy nghe lời tôi. Tôi đến đây vì mục đích chữa bệnh, xin hãy cho tôi một bình nước. ตํ สุตฺวา นาคราชา อิมํ คาถมาห – Nghe vậy, long vương nói lên kệ này: ‘‘ปุรตฺถิมสฺมึ ทิสาภาเค, คงฺคา นาม มหานที; มหาสมุทฺทมปฺเปติ, ตโต ตฺวํ ปานียํ หรา’’ติ. Ở phương đông, có đại hà tên là Gaṅgā; Sông ấy chảy ra đại dương, ngươi hãy lấy nước từ đó. ตํ สุตฺวา สามเณโร ‘‘อยํ นาคราชา อตฺตโน อิจฺฉาย น ทสฺสติ, อหํ พลกฺการํ กตฺวา อานุภาวํ ชานาเปตฺวา อิมํ อภิภวิตฺวาว ปานียํ คณฺหิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘มหาราช, อุปชฺฌาโย มํ อโนตตฺตโตว ปานียํ อาหราเปติ, เตนาหํ อิทเมว หริสฺสามิ, อเปหิ, มา มํ วาเรหี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe vậy, vị sa-di suy nghĩ: "Vị long vương này sẽ không tự nguyện cho. Ta sẽ dùng vũ lực, cho ông ta biết oai lực của ta, và sau khi chế ngự ông ta, ta sẽ lấy nước." Suy nghĩ xong, ngài nói: "Thưa Đại vương, thầy tế độ của tôi bảo tôi lấy nước từ chính hồ Anotatta này. Do đó, tôi sẽ chỉ lấy nước ở đây. Hãy tránh ra, đừng cản trở tôi." Nói xong, ngài đọc kệ này: ‘‘อิโตว ปานียํ หาสฺสํ, อิมินาวมฺหิ อตฺถิโก; ยทิ เต ถามพลํ อตฺถิ, นาคราช นิวารยา’’ติ. Tôi sẽ lấy nước từ chính nơi đây, tôi chỉ cần nước này mà thôi. Này Long vương, nếu ngài có sức mạnh, hãy ngăn cản đi. อถ นํ นาคราชา อาห – Bấy giờ, long vương nói với ngài: ‘‘สามเณร สเจ อตฺถิ, ตว วิกฺกม โปริสํ; อภินนฺทามิ เต วาจํ, หรสฺสุ ปานียํ มมา’’ติ. Này sa-di, nếu ngươi có lòng dũng cảm và khí phách, ta rất hoan nghênh lời nói của ngươi. Hãy lấy nước của ta đi. อถ [Pg.389] นํ สามเณโร ‘‘เอวํ, มหาราช, หรามี’’ติ วตฺวา ‘‘ยทิ สกฺโกนฺโต หราหี’’ติ วุตฺเต – ‘‘เตน หิ สุฏฺฐุ ชานสฺสู’’ติ ติกฺขตฺตุํ ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ‘‘พุทฺธสาสนสฺส อานุภาวํ ทสฺเสตฺวา มยา ปานียํ หริตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา อากาสฏฺฐเทวตานํ ตาว สนฺติกํ อคมาสิ. ตา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา อฏฺฐํสุ. ‘‘เอตสฺมึ อโนตตฺตทหปิฏฺเฐ ปนฺนคนาคราเชน สทฺธึ มม สงฺคาโม ภวิสฺสติ, ตตฺถ คนฺตฺวา ชยปราชยํ โอโลเกถา’’ติ อาห. โส เอเตเนว นีหาเรน จตฺตาโร โลกปาเล สกฺกสุยามสนฺตุสิตปรนิมฺมิตวสวตฺตี จ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตโต ปรํ ปฏิปาฏิยา ยาว พฺรหฺมโลกํ คนฺตฺวา ตตฺถ ตตฺถ พฺรหฺเมหิ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิเตหิ ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ ปุฏฺโฐ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. เอวํ โส อสญฺเญ จ อรูปิพฺรหฺมาโน จ ฐเปตฺวา สพฺพตฺถ มุหุตฺเตเนว อาหิณฺฑิตฺวา อาโรเจสิ. ตสฺส วจนํ สุตฺวา สพฺพาปิ เทวตา อโนตตฺตทหปิฏฺเฐ นาฬิยํ ปกฺขิตฺตานิ ปิฏฺฐจุณฺณานิ วิย อากาสํ นิรนฺตรํ ปูเรตฺวา สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติเต เทวสงฺเฆ สามเณโร อากาเส ฐตฺวา นาคราชํ อาห – Bấy giờ, vị sa-di nói với ngài: "Thưa Đại vương, vậy thì tôi sẽ lấy." Khi được đáp lại: "Nếu có thể thì hãy lấy đi," ngài liền nói: "Nếu vậy, ngài hãy biết cho rõ," và sau khi nhận được lời cam kết ba lần, ngài suy nghĩ: "Ta nên thể hiện oai lực của Phật giáo rồi mới lấy nước là phải lẽ." Suy nghĩ xong, trước tiên ngài đi đến chỗ các vị trời ở hư không. Các vị ấy đến đảnh lễ và đứng lại, hỏi: "Bạch ngài, có việc gì ạ?" Ngài nói: "Trên mặt hồ Anotatta này, sẽ có một cuộc giao tranh giữa ta và long vương Pannaga. Các vị hãy đến đó xem ai thắng ai bại." Cũng bằng cách ấy, ngài đi đến gặp Tứ Đại Thiên Vương, vua trời Sakka, Suyāma, Santusita, và Paranimmita-vasavattī, rồi báo cho họ biết sự việc. Sau đó, ngài lần lượt đi lên đến cõi Phạm thiên, và khi các vị Phạm thiên ở từng nơi đến đảnh lễ và đứng lại hỏi: "Bạch ngài, có việc gì ạ?", ngài cũng báo cho họ biết sự việc. Cứ như thế, vị sa-di ấy, ngoại trừ các vị Phạm thiên Vô Tưởng và Vô Sắc, đã đi khắp mọi nơi chỉ trong khoảnh khắc và thông báo. Nghe lời ngài, tất cả chư thiên đều tụ hội trên mặt hồ Anotatta, làm đầy kín cả hư không không một kẽ hở, như bột mịn được nhồi trong ống. Khi hội chúng chư thiên đã tụ tập, vị sa-di đứng trên không trung và nói với long vương: ‘‘สุโณหิ เม นาคราช, อุคฺคเตช มหพฺพล; เทหิ เม ปานียฆฏํ, เภสชฺชตฺถมฺหิ อาคโต’’ติ. Này Long vương, đấng oai lực rực rỡ, sức mạnh phi thường, xin hãy nghe lời tôi. Tôi đến đây vì mục đích chữa bệnh, xin hãy cho tôi một bình nước. อถ นํ นาโค อาห – Bấy giờ, con rồng nói với ngài: ‘‘สามเณร สเจ อตฺถิ, ตว วิกฺกม โปริสํ; อภินนฺทามิ เต วาจํ, หรสฺสุ ปานียํ มมา’’ติ. Này sa-di, nếu ngươi có lòng dũng cảm và khí phách, ta rất hoan nghênh lời nói của ngươi. Hãy lấy nước của ta đi. โส ติกฺขตฺตุํ นาคราชสฺส ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อากาเส ฐิตโกว ทฺวาทสโยชนิกํ พฺรหฺมตฺตภาวํ มาเปตฺวา อากาสโต โอรุยฺห นาคราชสฺส ผเณ อกฺกมิตฺวา อโธมุขํ นิปฺปีเฬสิ, ตาวเทว พลวตา ปุริเสน อกฺกนฺตอลฺลจมฺมํ วิย นาคราชสฺส ผเณ อกฺกนฺตมตฺเต โอคลิตฺวา ทพฺพิมตฺตา ผณปุฏกา อเหสุํ. นาคราชสฺส ผเณหิ มุตฺตมุตฺตฏฺฐานโต ตาลกฺขนฺธปมาณา อุทกวฏฺฏิโย อุคฺคญฺฉึสุ. สามเณโร อากาเสเยว ปานียวารกํ ปูเรสิ. เทวสงฺโฆ สาธุการมทาสิ. อถ นาคราชา [Pg.390] ลชฺชิตฺวา สามเณรสฺส กุชฺฌิ, ชยกุสุมวณฺณานิสฺส อกฺขีนิ อเหสุํ. โส ‘‘อยํ มํ เทวสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ปานียํ คเหตฺวา ลชฺชาเปสิ, เอตํ คเหตฺวา มุเข หตฺถํ ปกฺขิปิตฺวา หทยมํสํ วาสฺส มทฺทามิ, ปาเท วา นํ คเหตฺวา ปารคงฺคายํ ขิปามี’’ติ เวเคน อนุพนฺธิ. อนุพนฺธนฺโตปิ นํ ปาปุณิตุํ นาสกฺขิเยว. สามเณโร คนฺตฺวา อุปชฺฌายสฺส หตฺเถ ปานียํ ฐเปตฺวา ‘‘ปิวถ, ภนฺเต’’ติ อาห. นาคราชาปิ ปจฺฉโต อาคนฺตฺวา, ‘‘ภนฺเต อนุรุทฺธ, สามเณโร มยา อทินฺนเมว ปานียํ คเหตฺวา อาคโต, มา ปิวิตฺถา’’ติ อาห. เอวํ กิร สามเณราติ. ‘‘ปิวถ, ภนฺเต, อิมินา เม ทินฺนํ ปานียํ อาหฏ’’นฺติ อาห. เถโร ‘‘ขีณาสวสามเณรสฺส มุสากถนํ นาม นตฺถี’’ติ ญตฺวา ปานียํ ปิวิ. ตงฺขณญฺเญวสฺส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. ปุน นาโค เถรํ อาห – ‘‘ภนฺเต, สามเณเรนมฺหิ สพฺพํ เทวคณํ สนฺนิปาเตตฺวา ลชฺชาปิโต, อหมสฺส หทยํ วา ผาเลสฺสามิ, ปาเท วา นํ คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามี’’ติ. มหาราช, สามเณโร มหานุภาโว, ตุมฺเห สามเณเรน สทฺธึ สงฺคาเมตุํ น สกฺขิสฺสถ, ขมาเปตฺวา นํ คจฺฉถาติ. โส สยมฺปิ สามเณรสฺส อานุภาวํ ชานาติเยว, ลชฺชาย ปน อนุพนฺธิตฺวา อาคโต. อถ นํ เถรสฺส วจเนน ขมาเปตฺวา เตน สทฺธึ มิตฺตสนฺถวํ กตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย อโนตตฺตอุทเกน อตฺเถ สติ ตุมฺหากํ อาคมนกิจฺจํ นตฺถิ, มยฺหํ ปหิเณยฺยาถ, อหเมว อาหริตฺวา ทสฺสามี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. Vị ấy nhận lời hứa của long vương ba lần, rồi đang đứng trên không trung, hóa hiện thành thân Phạm thiên cao mười hai do tuần, từ không trung hạ xuống, dẫm lên mang của long vương và đè xuống cho đến khi mặt cúi gằm. Ngay lúc ấy, giống như tấm da ướt bị người đàn ông mạnh mẽ dẫm lên, vừa bị dẫm lên, mang của long vương đã tuột xuống, và những cái bướu trên mang chỉ còn to bằng cái vá. Từ những chỗ trống trên mang của long vương, những cột nước lớn bằng thân cây thốt nốt đã phun lên. Vị sa-di đã làm đầy bình nước ngay trên không trung. Chúng chư thiên đã tung hô “lành thay”. Bấy giờ, long vương xấu hổ, nổi giận với vị sa-di, đôi mắt của y trở nên có màu như hoa dâm bụt. Y nghĩ: “Vị này đã tập hợp chúng chư thiên lại, lấy nước làm cho ta phải xấu hổ. Ta sẽ bắt y, thọc tay vào miệng, bóp nát tim gan của y, hoặc là nắm chân y mà ném qua bờ bên kia sông Hằng,” rồi với tốc độ nhanh chóng đuổi theo. Dù đuổi theo, y cũng không thể bắt kịp. Vị sa-di đi đến, đặt nước vào tay vị thầy tế độ và thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy uống.” Long vương cũng theo sau đến và thưa: “Bạch ngài Anuruddha, vị sa-di đã lấy nước mà con chưa cho mà đến đây. Xin ngài đừng uống.” “Này sa-di, có phải như vậy không?” “Bạch ngài, xin ngài hãy uống, nước này đã được vị này cho con mang đến.” Vị trưởng lão biết rằng: “Một vị sa-di đã đoạn tận lậu hoặc thì không thể nói dối,” nên đã uống nước. Ngay lúc ấy, bệnh của ngài liền thuyên giảm. Con rồng lại thưa với vị trưởng lão: “Bạch ngài, con đã bị vị sa-di làm cho xấu hổ trước toàn thể chúng chư thiên. Con sẽ xé nát tim của y, hoặc là nắm chân y mà ném qua bờ bên kia sông Hằng.” “Đại vương, vị sa-di có đại oai lực. Các ngài không thể giao chiến cùng với sa-di được đâu. Hãy xin lỗi y rồi đi đi.” Y tự mình cũng biết rõ oai lực của vị sa-di, nhưng vì xấu hổ nên mới đuổi theo. Bấy giờ, nghe lời của vị trưởng lão, y đã xin lỗi vị sa-di, kết bạn với vị ấy và nói: “Kể từ hôm nay, nếu có cần dùng nước hồ Anotatta, các ngài không cần phải tự mình đến, xin hãy sai bảo tôi. Chính tôi sẽ mang đến dâng cúng,” rồi ra đi. เถโรปิ สามเณรํ อาทาย ปายาสิ. สตฺถา เถรสฺส อาคมนภาวํ ญตฺวา มิคารมาตุปาสาเท เถรสฺส อาคมนํ โอโลเกนฺโต นิสีทิ. ภิกฺขูปิ เถรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหสุํ. อเถกจฺเจ สามเณรํ สีเสปิ กณฺเณสุปิ พาหายมฺปิ คเหตฺวา สญฺจาเลตฺวา ‘‘กึ, สามเณร จูฬกนิฏฺฐ, น อุกฺกณฺฐิโตสี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ กิริยํ ทิสฺวา จินฺเตสิ – ‘‘ภาริยํ วติเมสํ ภิกฺขูนํ กมฺมํ อาสีวิสํ คีวาย คณฺหนฺตา วิย สามเณรํ คณฺหนฺติ, นาสฺส อานุภาวํ ชานนฺติ, อชฺช มยา สุมนสามเณรสฺส คุณํ ปากฏํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ. เถโรปิ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทิ. สตฺถา เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ – ‘‘อานนฺท, อโนตตฺตอุทเกนมฺหิ ปาเท โธวิตุกาโม[Pg.391], สามเณรานํ ฆฏํ ทตฺวา ปานียํ อาหราเปหี’’ติ. เถโร วิหาเร ปญฺจมตฺตานิ สามเณรสตานิ สนฺนิปาเตสิ. เตสุ สุมนสามเณโร สพฺพนวโก อโหสิ. เถโร สพฺพมหลฺลกํ สามเณรํ อาห – ‘‘สามเณร, สตฺถา อโนกตฺตทหอุทเกน ปาเท โธวิตุกาโม, ฆฏํ อาทาย คนฺตฺวา ปานียํ อาหรา’’ติ. โส ‘‘น สกฺโกมิ, ภนฺเต’’ติ น อิจฺฉิ. เถโร เสเสปิ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉิ, เตปิ ตเถว วตฺวา ปฏิกฺขิปึสุ. ‘‘กึ ปเนตฺถ ขีณาสวสามเณรา นตฺถี’’ติ? อตฺถิ, เต ปน ‘‘นายํ อมฺหากํ พทฺโธ มาลาปุโฏ, สุมนสามเณรสฺเสว พทฺโธ’’ติ น อิจฺฉึสุ, ปุถุชฺชนา ปน อตฺตโน อสมตฺถตาเยว น อิจฺฉึสุ. ปริโยสาเน ปน สุมนสฺส วาเร สมฺปตฺเต, ‘‘สามเณร, สตฺถา อโนตตฺตทหอุทเกน ปาเท โธวิตุกาโม, กุฏํ อาทาย กิร อุทกํ อาหรา’’ติ อาห. โส ‘‘สตฺถริ อาหราเปนฺเต อาหริสฺสามี’’ติ สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อโนตตฺตโต กิร มํ อุทกํ อาหาราเปถา’’ติ อาห. ‘‘อาม, สุมนา’’ติ. โส วิสาขาย การิเตสุ ฆนสุวณฺณโกฏฺฏิเมสุ เสนาสนกุเฏสุ เอกํ สฏฺฐิกุฏอุทกคณฺหนกํ มหาฆฏํ หตฺเถน คเหตฺวา ‘‘อิมินา เม อุกฺขิปิตฺวา อํสกูเฏ ฐปิเตน อตฺโถ นตฺถี’’ติ โอลมฺพกํ กตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวนฺตาภิมุโข ปกฺขนฺทิ. Vị trưởng lão cũng dẫn theo vị sa-di và ra đi. Bậc Đạo Sư biết trước sự trở về của vị trưởng lão, nên đã ngự tại giảng đường của mẹ Migāra, trông ngóng sự trở về của vị trưởng lão. Các vị tỳ-khưu cũng thấy vị trưởng lão đang đến, liền ra đón và nhận lấy y bát. Bấy giờ, một số vị nắm lấy vị sa-di ở đầu, ở tai, và ở cánh tay, lắc qua lắc lại và nói: “Sao vậy, sa-di em út, không chán nản sao?” Bậc Đạo Sư thấy hành động của họ, liền suy nghĩ: “Việc làm của các vị tỳ-khưu này thật là nặng nề, họ nắm lấy vị sa-di này như thể nắm con rắn hổ mang ở cổ. Họ không biết oai lực của y. Hôm nay, ta nên làm cho đức hạnh của sa-di Sumana được hiển lộ.” Vị trưởng lão cũng đến đảnh lễ Bậc Đạo Sư và ngồi xuống. Bậc Đạo Sư thăm hỏi vị ấy xong, liền gọi trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, ta muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Hãy đưa bình cho các sa-di và bảo họ đi lấy nước.” Vị trưởng lão đã tập hợp khoảng năm trăm vị sa-di trong tu viện. Trong số họ, sa-di Sumana là người nhỏ tuổi nhất. Vị trưởng lão nói với vị sa-di lớn tuổi nhất: “Này sa-di, Bậc Đạo Sư muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Hãy lấy bình đi lấy nước về.” Vị ấy nói: “Bạch ngài, con không thể,” và đã không muốn. Vị trưởng lão lần lượt hỏi các vị còn lại, họ cũng nói y như vậy và từ chối. “Phải chăng ở đây không có các vị sa-di đã đoạn tận lậu hoặc?” Có, nhưng họ nghĩ: “Vòng hoa này không phải được kết cho chúng ta, mà chỉ được kết cho sa-di Sumana mà thôi,” nên đã không muốn đi. Còn các vị phàm phu thì không muốn đi chỉ vì sự bất tài của mình. Cuối cùng, khi đến lượt của Sumana, ngài nói: “Này sa-di, Bậc Đạo Sư muốn rửa chân bằng nước hồ Anotatta. Con hãy lấy bình đi lấy nước về.” Vị ấy nghĩ: “Khi Bậc Đạo Sư bảo mang đến, con sẽ mang đến,” rồi đảnh lễ Bậc Đạo Sư và thưa: “Bạch ngài, có phải ngài bảo con đi lấy nước từ hồ Anotatta không ạ?” “Đúng vậy, Sumana.” Vị ấy, trong số những chiếc bình trong tu viện do bà Visākhā cúng dường, được làm bằng vàng khối, đã lấy một chiếc bình lớn có thể chứa nước của sáu mươi bình bằng một tay, rồi nghĩ: “Ta không cần phải nhấc cái này lên đặt trên vai,” liền cầm lủng lẳng, bay lên không trung, hướng về dãy Himavanta mà bay đi. นาคราชา สามเณรํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา กุฏํ อํสกูเฏน อาทาย, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห มาทิเส ทาเส วิชฺชมาเน กสฺมา สยํ อาคตา, อุทเกนตฺเถ สติ กสฺมา สาสนมตฺตมฺปิ น ปหิณถา’’ติ กุเฏน อุทกํ อาทาย สยํ อุกฺขิปิตฺวา ‘‘ปุรโต โหถ, ภนฺเต, อหเมว อาหริสฺสามี’’ติ อาห. ‘‘ติฏฺฐถ ตุมฺเห, มหาราช, อหเมว สมฺมาสมฺพุทฺเธน อาณตฺโต’’ติ นาคราชานํ นิวตฺตาเปตฺวา กุฏํ มุขวฏฺฏิยํ หตฺเถน คเหตฺวา อากาเสนาคญฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาคจฺฉนฺตํ โอโลเกตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ, ภิกฺขเว, สามเณรสฺส ลีลํ, อากาเส หํสราชา วิย โสภตี’’ติ อาห. โสปิ ปานียฆฏํ ฐเปตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘กติวสฺโสสิ ตฺวํ, สุมนา’’ติ? ‘‘สตฺตวสฺโสมฺหิ, ภนฺเตติ. ‘‘เตน หิ, สุมน, อชฺช ปฏฺฐาย ภิกฺขุ โหหี’’ติ วตฺวา ทายชฺชอุปสมฺปทํ อทาสิ. ทฺเวเยว [Pg.392] กิร สามเณรา สตฺตวสฺสิกา อุปสมฺปทํ ลภึสุ – อยญฺจ สุมโน โสปาโก จาติ. Long vương thấy sa-di từ xa đi đến, liền ra đón, dùng vai vác cái bình, nói rằng: "Bạch ngài, các ngài có người tôi tớ như con đây, tại sao lại tự mình đến? Khi cần nước, tại sao không sai bảo một lời nào?" rồi dùng bình lấy nước, tự mình vác lên và nói: "Bạch ngài, xin ngài hãy đi trước, chính con sẽ mang đến." (Sa-di nói:) "Thưa đại vương, xin ngài hãy dừng lại, chính tôi đã được đức Chánh Đẳng Giác sai bảo." Nói vậy rồi bảo long vương quay về, (sa-di) dùng tay cầm vành miệng bình rồi đi bằng đường không. Bấy giờ, đức Thế Tôn nhìn thấy vị ấy đang đến, liền gọi các tỳ-kheo: "Này các tỳ-kheo, hãy xem oai nghi của sa-di, đẹp đẽ như thiên nga chúa trên hư không." Vị ấy cũng đặt bình nước xuống, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi vị ấy: "Này Sumana, con bao nhiêu tuổi?" "Bạch ngài, con bảy tuổi." "Vậy thì, này Sumana, kể từ hôm nay, con hãy là tỳ-kheo." Nói vậy rồi, ngài ban cho sự xuất gia kế thừa. Nghe nói, chỉ có hai vị sa-di được thọ cụ túc giới lúc bảy tuổi, đó là vị Sumana này và vị Sopāka. เอวํ ตสฺมึ อุปสมฺปนฺเน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อจฺฉริยํ อาวุโส, เอวรูโป หิ นาม ทหรสามเณรสฺส อานุภาโว โหติ, น โน อิโต ปุพฺเพ เอวรูโป อานุภาโว ทิฏฺฐปุพฺโพ’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม สาสเน ทหโรปิ สมฺมา ปฏิปนฺโน เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภติเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Khi vị ấy được xuất gia như vậy, trong pháp đường, họ đã khởi lên câu chuyện: "Thưa các hiền hữu, thật kỳ diệu, oai lực của một sa-di trẻ tuổi như thế này quả là có thật. Trước đây, chúng ta chưa từng thấy oai lực như vậy." Đức Thế Tôn đến hỏi: "Này các tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?" Khi được trả lời: "Với câu chuyện này," ngài nói: "Này các tỳ-kheo, trong giáo pháp của ta, dù là người trẻ tuổi, nếu thực hành đúng đắn, chắc chắn sẽ đạt được thành tựu như vậy." Nói xong, ngài thuyết pháp và đọc kệ này – ๓๘๒. 382. ‘‘โย หเว ทหโร ภิกฺขุ, ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน; โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ. “Vị tỳ-kheo trẻ tuổi nào, thật vậy, chuyên tâm trong giáo pháp của đức Phật, vị ấy làm rạng ngời thế gian này, như mặt trăng thoát khỏi mây che.” ตตฺถ ยุญฺชตีติ ฆฏติ วายมติ. ปภาเสตีติ โส ภิกฺขุ อตฺตโน อรหตฺตมคฺคญาเณน อพฺภาทีหิ มุตฺโต จนฺทิมา วิย โลกํ ขนฺธาทิเภทํ โลกํ โอภาเสติ, เอกาโลกํ กโรตีติ อตฺโถ. Trong đó, yuñjati nghĩa là nỗ lực, cố gắng. Pabhāseti nghĩa là: vị tỳ-kheo ấy, với tuệ A-la-hán đạo của mình, làm rạng ngời thế gian, tức là thế gian có sự phân biệt uẩn v.v., như mặt trăng thoát khỏi mây mù v.v., làm cho thành một ánh sáng duy nhất. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. สุมนสามเณรวตฺถุ ทฺวาทสมํ. Câu chuyện về sa-di Sumana, là câu chuyện thứ mười hai. ภิกฺขุวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Tỳ-kheo kết thúc. ปญฺจวีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi lăm. ๒๖. พฺราหฺมณวคฺโค 26. Phẩm Bà-la-môn ๑. ปสาทพหุลพฺราหฺมณวตฺถุ 1. Câu chuyện về vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin ฉินฺท [Pg.393] โสตนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปสาทพหุลํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại bắt đầu bằng "Chinda sotaṃ" này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về một vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin. โส กิร พฺราหฺมโณ ภควโต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺนจิตฺโต อตฺตโน เคเห โสฬสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ นิจฺจภตฺตํ ปฏฺฐเปตฺวา ภิกฺขูนํ อาคตเวลาย ปตฺตํ คเหตฺวา ‘‘อาคจฺฉนฺตุ โภนฺโต อรหนฺโต, นิสีทนฺตุ โภนฺโต อรหนฺโต’’ติ ยํกิญฺจิ วทนฺโต อรหนฺตวาทปฏิสํยุตฺตเมว วทติ. เตสุ ปุถุชฺชนา ‘‘อยํ อมฺเหสุ อรหนฺตสญฺญี’’ติ จินฺตยึสุ, ขีณาสวา ‘‘อยํ โน ขีณาสวภาวํ ชานาตี’’ติ. เอวํ เต สพฺเพปิ กุกฺกุจฺจายนฺตา ตสฺส เคหํ นาคมึสุ. โส ทุกฺขี ทุมฺมโน ‘‘กินฺนุ โข, อยฺยา, นาคจฺฉนฺตี’’ติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา ‘‘กึ เอตํ, ภิกฺขเว’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เตหิ ตสฺมึ อตฺเถ อาโรจิเต ‘‘สาทิยถ ปน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อรหนฺตวาท’’นฺติ อาห. ‘‘น สาทิยาม มยํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต มนุสฺสานํ เอตํ ปสาทภญฺญํ, อนาปตฺติ, ภิกฺขเว, ปสาทภญฺเญ, อปิ จ โข ปน พฺราหฺมณสฺส อรหนฺเตสุ อธิมตฺตํ เปมํ, ตสฺมา ตุมฺเหหิปิ ตณฺหาโสตํ เฉตฺวา อรหตฺตเมว ปตฺตุํ ยุตฺต’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị Bà-la-môn ấy sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, tâm sanh hoan hỷ, đã thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên cho mười sáu vị tỳ-kheo tại nhà mình. Mỗi khi các tỳ-kheo đến, ông nhận lấy bát và nói: "Xin mời các bậc A-la-hán đến, xin mời các bậc A-la-hán ngồi." Bất cứ khi nào nói điều gì, ông cũng chỉ dùng những lời liên quan đến việc gọi là "A-la-hán". Trong số các vị ấy, những vị phàm phu nghĩ rằng: "Vị này tưởng chúng ta là A-la-hán." Các bậc lậu tận thì nghĩ: "Vị này biết được trạng thái lậu tận của chúng ta." Cứ như vậy, tất cả các vị ấy đều cảm thấy áy náy và không đến nhà ông nữa. Ông ta buồn rầu, khổ tâm, (tự hỏi): "Tại sao các ngài không đến?" rồi đi đến tu viện, đảnh lễ đức Thế Tôn và trình bày sự việc. Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo đến và hỏi: "Này các tỳ-kheo, việc này là sao?" Khi các vị ấy trình bày sự việc, ngài hỏi: "Này các tỳ-kheo, các ông có vui thích với việc được gọi là A-la-hán không?" "Bạch Thế Tôn, chúng con không vui thích." "Nếu vậy, việc người đời gọi như thế là do lòng kính tin mà nói. Này các tỳ-kheo, không có tội trong việc nói do lòng kính tin. Hơn nữa, vị Bà-la-môn có lòng yêu mến vô cùng đối với các bậc A-la-hán. Vì vậy, các ông cũng nên cắt đứt dòng ái dục để chứng đắc quả A-la-hán." Nói xong, vì muốn thuyết pháp, ngài đã đọc kệ này – ๓๘๓. 383. ‘‘ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม, กาเม ปนุท พฺราหฺมณ; สงฺขารานํ ขยํ ญตฺวา, อกตญฺญูสิ พฺราหฺมณา’’ติ. “Này Bà-la-môn, hãy nỗ lực cắt đứt dòng ái, hãy từ bỏ các dục. Này Bà-la-môn, biết được sự đoạn tận của các pháp hữu vi, ngươi là người biết được pháp vô vi.” ตตฺถ ปรกฺกมฺมาติ ตณฺหาโสตํ นาม น อปฺปมตฺตเกน วายาเมน ฉินฺทิตุํ สกฺกา, ตสฺมา ญาณสมฺปยุตฺเตน มหนฺเตน ปรกฺกเมน ปรกฺกมิตฺวา ตํ โสตํ ฉินฺท. อุโภปิ กาเม ปนุท นีหร. พฺราหฺมณาติ ขีณาสวานํ อาลปนเมตํ. สงฺขารานนฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ขยํ ชานิตฺวา. อกตญฺญูติ เอวํ สนฺเต ตฺวํ สุวณฺณาทีสุ เกนจิ อกตสฺส นิพฺพานสฺส ชานนโต อกตญฺญู นาม โหสีติ. Trong đó, parakkamma nghĩa là: dòng ái dục không thể cắt đứt bằng sự nỗ lực nhỏ nhoi, vì vậy, hãy nỗ lực với sự tinh tấn lớn lao hợp với trí tuệ để cắt đứt dòng ái đó. Ubhopi kāme panuda nīhara. Brāhmaṇa là cách gọi các bậc lậu tận. Saṅkhārānaṃ nghĩa là biết được sự đoạn tận của năm uẩn. Akataññū nghĩa là: khi như vậy, ngươi được gọi là akataññū (người biết pháp vô vi) vì biết được Niết-bàn, pháp không được tạo tác bởi bất cứ thứ gì như vàng bạc v.v. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. ปสาทพหุลพฺราหฺมณวตฺถุ ปฐมํ. Câu chuyện về vị Bà-la-môn có nhiều lòng tin, là câu chuyện thứ nhất. ๒. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ 2. Câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo ยทา [Pg.394] ทฺวเยสูติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại bắt đầu bằng "Yadā dvayesu" này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng khi ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về nhiều vị tỳ-kheo. เอกทิวสญฺหิ ตึสมตฺตา ทิสาวาสิกา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ. สาริปุตฺตตฺเถโร เตสํ อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ฐิตโกว อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, ทฺเว ธมฺมาติ วุจฺจนฺติ, กตเม นุ โข ทฺเว ธมฺมา’’ติ? อถ นํ สตฺถา ‘‘ทฺเว ธมฺมาติ โข, สาริปุตฺต, สมถวิปสฺสนา วุจฺจนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Một hôm, khoảng ba mươi vị tỳ-kheo trú ở các phương đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống. Trưởng lão Sāriputta thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của họ, liền đến gần đức Thế Tôn, đứng một bên và hỏi câu hỏi này: "Bạch Thế Tôn, người ta nói có hai pháp. Vậy hai pháp đó là gì?" Bấy giờ, đức Thế Tôn trả lời ngài: "Này Sāriputta, hai pháp được nói đến chính là Samatha (chỉ) và Vipassanā (quán)." Nói xong, ngài đọc kệ này – ๓๘๔. 384. ‘‘ยทา ทฺวเยสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ; อถสฺส สพฺเพ สํโยคา, อตฺถํ คจฺฉนฺติ ชานโต’’ติ. “Khi vị Bà-la-môn thông suốt hai pháp, bấy giờ, tất cả các kiết sử của vị ấy, người đã biết, đều đi đến đoạn diệt.” ตตฺถ ยทาติ ยสฺมึ กาเล ทฺวิธา ฐิเตสุ สมถวิปสฺสนาธมฺเมสุ อภิญฺญาปารคาทิวเสน อยํ ขีณาสโว ปารคู โหติ, อถสฺส วฏฺฏสฺมึ สํโยชนสมตฺถา สพฺเพ กามโยคาทโย สํโยคา เอวํ ชานนฺตสฺส อตฺถํ ปริกฺขยํ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. Trong đó, câu `yadā` có nghĩa là: vào lúc nào, khi hai pháp là chỉ và quán được an lập, do năng lực đạt đến bờ kia là thắng trí, vị lậu tận này trở thành người đến bờ kia. Khi ấy, đối với vị ấy biết như vậy, tất cả các kiết sử như dục kiết sử v.v... có khả năng trói buộc trong vòng luân hồi đều đi đến sự đoạn tận, sự tiêu diệt. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน สพฺเพปิ เต ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, tất cả các vị tỳ-khưu ấy đã an trú trong quả A-la-hán. สมฺพหุลภิกฺขุวตฺถุ ทุติยํ. Câu chuyện về nhiều vị tỳ-khưu, thứ hai. ๓. มารวตฺถุ 3. Câu chuyện về Ma vương ยสฺส ปารนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มารํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Yassa pāraṃ` nhân câu chuyện về Ma vương. โส กิเรกสฺมึ ทิวเส อญฺญตโร ปุริโส วิย หุตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, ปารํ ปารนฺติ วุจฺจติ, กินฺนุ โข เอตํ ปารํ นามา’’ติ. สตฺถา ‘‘มาโร อย’’นฺติ วิทิตฺวา, ‘‘ปาปิม, กึ ตว ปาเรน, ตญฺหิ วีตราเคหิ ปตฺตพฺพ’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vào một ngày nọ, vị ấy hiện thành một người đàn ông nào đó, đến gần bậc Đạo Sư và hỏi: "Bạch ngài, người ta nói 'bờ kia, bờ kia', vậy bờ kia là gì?". Bậc Đạo Sư biết rằng: "Đây là Ma vương", nên đã nói rằng: "Này Ác ma, ngươi có việc gì với bờ kia? Điều ấy chỉ có thể được chứng đạt bởi những vị đã ly tham", rồi nói lên kệ ngôn này: ๓๘๕. 385. ‘‘ยสฺส ปารํ อปารํ วา, ปาราปารํ น วิชฺชติ; วีตทฺทรํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Đối với ai bờ kia, bờ này, hay cả hai bờ đều không tồn tại; vị không còn phiền não, không còn bị trói buộc, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ [Pg.395] ปารนฺติ อชฺฌตฺติกานิ ฉ อายตนานิ. อปารนฺติ พาหิรานิ ฉ อายตนานิ. ปาราปารนฺติ ตทุภยํ. น วิชฺชตีติ ยสฺส สพฺพมฺเปตํ ‘‘อห’’นฺติ วา ‘‘มม’’นฺติ วา คหณาภาเวน นตฺถิ, ตํ กิเลสทรถานํ วิคเมน วีตทฺทรํ สพฺพกิเลเสหิ วิสํยุตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, `pāraṃ` (bờ kia) là sáu nội xứ. `Apāraṃ` (bờ này) là sáu ngoại xứ. `Pārāpāraṃ` (cả hai bờ) là cả hai loại xứ ấy. `Na vijjati` (không tồn tại) có nghĩa là: đối với ai mà tất cả những điều này không có do không còn chấp thủ 'tôi' hay 'của tôi'; vị ấy, do sự ra đi của các phiền não nên không còn phiền não, không còn bị trói buộc bởi tất cả các phiền não, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu v.v... มารวตฺถุ ตติยํ. Câu chuyện về Ma vương, thứ ba. ๔. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ 4. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó ฌายินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Jhāyiṃ` nhân câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó. โส กิร จินฺเตสิ – ‘‘สตฺถา อตฺตโน สาวเก, ‘พฺราหฺมณา’ติ วทติ, อหญฺจมฺหิ ชาติโคตฺเตน พฺราหฺมโณ, มมฺปิ นุ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘นาหํ ชาติโคตฺตมตฺเตน พฺราหฺมณํ วทามิ, อุตฺตมตฺถํ อรหตฺตํ อนุปฺปตฺตเมว ปเนวํ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị ấy đã suy nghĩ: "Bậc Đạo Sư gọi các đệ tử của ngài là 'Bà-la-môn'. Ta cũng là Bà-la-môn do dòng dõi và giai cấp. Có lẽ nào cũng nên gọi ta như vậy chăng?". Vị ấy đến gần bậc Đạo Sư và hỏi về vấn đề đó. Bậc Đạo Sư nói rằng: "Ta không gọi là Bà-la-môn chỉ vì dòng dõi và giai cấp. Ta chỉ gọi như vậy đối với người đã chứng đạt mục đích tối thượng là quả A-la-hán", rồi nói lên kệ ngôn này: ๓๘๖. 386. ‘‘ฌายึ วิรชมาสีนํ, กตกิจฺจมนาสวํ; อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Vị thiền định, không còn bụi bặm, ngồi một mình, đã làm xong việc cần làm, không còn lậu hoặc, đã chứng đạt mục đích tối thượng, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ ฌายินฺติ ทุวิเธน ฌาเนน ฌายนฺตํ กามรเชน วิรชํ วเน เอกกมาสีนํ จตูหิ มคฺเคหิ โสฬสนฺนํ กิจฺจานํ กตตฺตา กตกิจฺจํ อาสวานํ อภาเวน อนาสวํ อุตฺตมตฺถํ อรหตฺตํ อนุปฺปตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, `jhāyiṃ` là vị thiền định với hai loại thiền; `virajaṃ` là không còn bụi bặm dục vọng; `āsīnaṃ` là ngồi một mình trong rừng; `katakiccaṃ` là đã làm xong việc cần làm do đã hoàn thành mười sáu phận sự bằng bốn đạo; `anāsavaṃ` là không còn lậu hoặc do sự vắng mặt của các lậu hoặc; vị đã chứng đạt mục đích tối thượng là quả A-la-hán, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, vị Bà-la-môn ấy đã an trú trong quả Dự lưu, và bài pháp thoại cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ จตุตฺถํ. Câu chuyện về một vị Bà-la-môn nào đó, thứ tư. ๕. อานนฺทตฺเถรวตฺถุ 5. Câu chuyện về trưởng lão Ānanda ทิวา [Pg.396] ตปตีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา มิคารมาตุปาสาเท วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại giảng đường của Migāramātā, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Divā tapati` nhân câu chuyện về trưởng lão Ānanda. ปเสนทิ โกสโล กิร มหาปวารณาย สพฺพาภรณปฏิมณฺฑิโต คนฺธมาลาทีนิ อาทาย วิหารํ อคมาสิ. ตสฺมึ ขเณ กาฬุทายิตฺเถโร ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสินฺโน โหติ, นามเมว ปนสฺเสตํ, สรีรํ สุวณฺณวณฺณํ. ตสฺมึ ปน ขเณ จนฺโท อุคฺคจฺฉติ, สูริโย อตฺถเมติ. อานนฺทตฺเถโร อตฺถเมนฺตสฺส จ สูริยสฺส อุคฺคจฺฉนฺตสฺส จ จนฺทสฺส โอภาสํ โอโลเกนฺโต รญฺโญ สรีโรภาสํ เถรสฺส สรีโรภาสํ ตถาคตสฺส จ สรีโรภาสํ โอโลเกสิ. ตตฺถ สพฺโพภาเส อติกฺกมิตฺวา สตฺถาว วิโรจติ. เถโร สตฺถารํ วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อชฺช มม อิเม โอภาเส โอโลเกนฺตสฺส ตุมฺหากเมว โอภาโส รุจฺจติ. ตุมฺหากญฺหิ สรีรํ สพฺโพภาเส อติกฺกมิตฺวา วิโรจตี’’ติ อาห. อถ นํ สตฺถา, ‘‘อานนฺท, สูริโย นาม ทิวา วิโรจติ, จนฺโท รตฺตึ, ราชา อลงฺกตกาเลเยว, ขีณาสเว คณสงฺคณิกํ ปหาย อนฺโตสมาปตฺติยํเยว วิโรจติ, พุทฺธา ปน รตฺติมฺปิ ทิวาปิ ปญฺจวิเธน เตเชน วิโรจนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vua Pasenadi xứ Kosala, vào ngày lễ Mahāpavāraṇā, mình trang sức đủ loại châu báu, tay cầm hương hoa v.v... đi đến tịnh xá. Vào lúc ấy, trưởng lão Kāḷudāyi đang nhập thiền và ngồi ở cuối hội chúng; thân của ngài có màu sắc như vàng ròng. Lại nữa, vào lúc ấy, mặt trăng đang lên và mặt trời đang lặn. Trưởng lão Ānanda, trong khi ngắm nhìn ánh sáng của mặt trời đang lặn và mặt trăng đang lên, đã nhìn đến hào quang của nhà vua, hào quang của vị trưởng lão, và hào quang của đức Như Lai. Trong đó, bậc Đạo Sư tỏa sáng vượt trên tất cả các hào quang. Vị trưởng lão đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, hôm nay, trong khi con đang ngắm nhìn những hào quang này, chính hào quang của ngài làm con hoan hỷ. Thật vậy, thân của ngài tỏa sáng vượt trên tất cả các hào quang". Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với ngài rằng: "Này Ānanda, mặt trời tỏa sáng ban ngày, mặt trăng tỏa sáng ban đêm, nhà vua chỉ tỏa sáng khi được trang sức, vị lậu tận tỏa sáng khi từ bỏ hội chúng và ở trong thiền định. Còn các vị Phật thì tỏa sáng cả ngày lẫn đêm với năm loại oai lực", rồi nói lên kệ ngôn này: ๓๘๗. 387. ‘‘ทิวา ตปติ อาทิจฺโจ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา; สนฺนทฺโธ ขตฺติโย ตปติ, ฌายี ตปติ พฺราหฺมโณ; อถ สพฺพมโหรตฺตึ, พุทฺโธ ตปติ เตชสา’’ติ. “Mặt trời tỏa sáng ban ngày, mặt trăng rực rỡ ban đêm; vua Sát-đế-lỵ tỏa sáng khi mang binh giáp, Bà-la-môn tỏa sáng khi thiền định. Nhưng đức Phật, suốt cả ngày lẫn đêm, tỏa sáng bằng oai lực.” ตตฺถ ทิวา ตปตีติ ทิวา วิโรจติ, รตฺตึ ปนสฺส คตมคฺโคปิ น ปญฺญายติ. จนฺทิมาติ จนฺโทปิ อพฺภาทีหิ วิมุตฺโต รตฺติเมว วิโรจติ, โน ทิวา. สนฺนทฺโธติ สุวณฺณมณิวิจิตฺเตหิ สพฺพาภรเณหิ ปฏิมณฺฑิโต จตุรงฺคินิยา เสนาย ปริกฺขิตฺโตว ราชา วิโรจติ, น อญฺญาตกเวเสน ฐิโต. ฌายีติ ขีณาสโว ปน คณํ วิโนเทตฺวา ฌายนฺโตว วิโรจติ. เตชสาติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปน สีลเตเชน ทุสฺสีลฺยเตชํ, คุณเตเชน นิคฺคุณเตชํ, ปญฺญาเตเชน ทุปฺปญฺญเตชํ, ปุญฺญเตเชน [Pg.397] อปุญฺญเตชํ, ธมฺมเตเชน อธมฺมเตชํ ปริยาทิยิตฺวา อิมินา ปญฺจวิเธน เตชสา นิจฺจกาลเมว วิโรจตีติ อตฺโถ. Trong đó, `divā tapati` có nghĩa là tỏa sáng ban ngày, nhưng ban đêm đường đi của nó cũng không thấy. `Candimā` có nghĩa là mặt trăng, khi thoát khỏi mây mù v.v..., chỉ tỏa sáng ban đêm, không phải ban ngày. `Sannaddho` có nghĩa là nhà vua chỉ tỏa sáng khi được trang sức bằng đủ loại châu báu vàng ngọc và được bốn binh chủng vây quanh, chứ không phải khi đứng trong lốt thường dân. `Jhāyī` có nghĩa là vị lậu tận chỉ tỏa sáng khi loại bỏ hội chúng và nhập thiền. `Tejasā` có nghĩa là bậc Chánh Đẳng Giác, sau khi đã nhiếp phục oai lực của kẻ ác giới bằng oai lực giới hạnh, oai lực của kẻ vô đức bằng oai lực đức hạnh, oai lực của kẻ vô trí bằng oai lực trí tuệ, oai lực của kẻ vô phước bằng oai lực phước báu, và oai lực của phi pháp bằng oai lực chánh pháp, thì ngài luôn luôn tỏa sáng với năm loại oai lực này. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Dự lưu v.v... อานนฺทตฺเถรวตฺถุ ปญฺจมํ. Câu chuyện về trưởng lão Ānanda, thứ năm. ๖. อญฺญตรพฺราหฺมณปพฺพชิตวตฺถุ 6. Câu chuyện về một vị xuất gia dòng Bà-la-môn nào đó พาหิตปาโปติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณปพฺพชิตํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo Sư, trong khi đang trú tại Jetavana, đã thuyết bài pháp thoại này bắt đầu bằng câu `Bāhitapāpo` nhân câu chuyện về một vị xuất gia dòng Bà-la-môn nào đó. เอโก กิร พฺราหฺมโณ พาหิรกปพฺพชฺชาย ปพฺพชิตฺวา ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก ‘ปพฺพชิตา’ติ วทติ, อหญฺจมฺหิ ปพฺพชิโต, มมฺปิ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘นาหํ เอตฺตเกน ‘ปพฺพชิโต’ติ วทามิ, กิเลสมลานํ ปน ปพฺพาชิตตฺตา ปพฺพชิโต นาม โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, có một vị Bà-la-môn nọ xuất gia theo truyền thống ngoại đạo, rồi suy nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là ‘người xuất gia’. Ta cũng là người xuất gia, vậy cũng nên gọi ta như thế.” Nghĩ vậy, vị ấy đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi về ý nghĩa của điều đó. Bậc Đạo Sư dạy rằng: “Ta không gọi là ‘người xuất gia’ chỉ vì bấy nhiêu đó. Mà người ấy được gọi là người xuất gia vì đã loại trừ các phiền não uế nhiễm.” Nói xong, Ngài đọc lên kệ ngôn này: ๓๘๘. 388. ‘‘พาหิตปาโปติ พฺราหฺมโณ, สมจริยา สมโณติ วุจฺจติ; ปพฺพาชยมตฺตโน มลํ, ตสฺมา ปพฺพชิโตติ วุจฺจตี’’ติ. “Vì đã loại trừ các điều ác, nên gọi là Bà-la-môn; vì sống đời tịch tịnh, nên gọi là Sa-môn; vì tẩy trừ uế nhiễm của tự thân, do đó được gọi là người xuất gia.” ตตฺถ สมจริยาติ สพฺพากุสลานิ สเมตฺวา จรเณน. ตสฺมาติ ยสฺมา พาหิตปาปตาย พฺราหฺมโณ, อกุสลานิ สเมตฺวา จรเณน สมโณติ วุจฺจติ, ตสฺมา โย อตฺตโน ราคาทิมลํ ปพฺพาชยนฺโต วิโนเทนฺโต จรติ, โสปิ เตน ปพฺพาชเนน ปพฺพชิโตติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. Trong đó, “sống đời tịch tịnh” (samacariyā) nghĩa là do thực hành làm cho lắng dịu tất cả các pháp bất thiện. “Do đó” (tasmā) có nghĩa là: vì đã loại trừ các điều ác nên được gọi là Bà-la-môn, vì thực hành làm cho lắng dịu các pháp bất thiện nên được gọi là Sa-môn, do đó, người nào sống trong khi đang loại trừ, đang xua tan các cấu uế như tham ái v.v... của mình, người ấy cũng do sự loại trừ đó mà được gọi là “người xuất gia”. เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมณปพฺพชิโต โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi thời pháp kết thúc, vị Bà-la-môn xuất gia ấy đắc quả Tu-đà-hoàn. Bài pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho hội chúng đã vân tập. อญฺญตรพฺราหฺมณปพฺพชิตวตฺถุ ฉฏฺฐํ. Câu chuyện về vị Bà-la-môn xuất gia không rõ tên – Phẩm thứ sáu. ๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ 7. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta (Xá-lợi-phất) น [Pg.398] พฺราหฺมณสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết giảng pháp thoại này, bắt đầu bằng câu “Na brāhmaṇassa”, liên quan đến Trưởng lão Sāriputta. เอกสฺมึ กิร ฐาเน สมฺพหุลา มนุสฺสา ‘‘อโห อมฺหากํ, อยฺโย, ขนฺติพเลน สมนฺนาคโต, อญฺเญสุ อกฺโกสนฺเตสุ วา ปหรนฺเตสุ วา โกปมตฺตมฺปิ นตฺถี’’ติ เถรสฺส คุเณ กถยึสุ. อเถโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก พฺราหฺมโณ ‘‘โก เอส น กุชฺฌตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อมฺหากํ เถโร’’ติ. ‘‘นํ กุชฺฌาเปนฺโต น ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘นตฺเถตํ, พฺราหฺมณา’’ติ. ‘‘เตน หิ อหํ นํ กุชฺฌาเปสฺสามี’’ติ? ‘‘สเจ สกฺโกสิ, กุชฺฌาเปหี’’ติ. โส ‘‘โหตุ, ชานิสฺสามิสฺส กตฺตพฺพ’’นฺติ เถรํ ภิกฺขาย ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ปจฺฉาภาเคน คนฺตฺวา ปิฏฺฐิมชฺเฌ มหนฺตํ ปาณิปฺปหารมทาสิ. เถโร ‘‘กึ นาเมต’’นฺติ อโนโลเกตฺวาว คโต. พฺราหฺมณสฺส สกลสรีเร ฑาโห อุปฺปชฺชิ. โส ‘‘อโห คุณสมฺปนฺโน, อยฺโย’’ติ เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิตฺวา ‘‘ขมถ เม, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ‘‘กึ เอต’’นฺติ จ วุตฺเต ‘‘อหํ วีมํสนตฺถาย ตุมฺเห ปหริ’’นฺติ อาห. ‘‘โหตุ ขมามิ เต’’ติ. ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, ขมถ, มม เคเหเยว นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ เถรสฺส ปตฺตํ คณฺหิ, เถโรปิ ปตฺตํ อทาสิ. พฺราหฺมโณ เถรํ เคหํ เนตฺวา ปริวิสิ. Nghe nói, tại một nơi nọ, nhiều người đang tán thán các đức hạnh của Trưởng lão: “Ôi, Tôn giả của chúng ta thật có đầy đủ năng lực của sự nhẫn nại! Dù cho những người khác có mắng nhiếc hay đánh đập, ngài cũng không hề có một chút tức giận.” Bấy giờ, một Bà-la-môn tà kiến hỏi: “Ai là người không tức giận đó?” “Là Trưởng lão của chúng ta.” “Chắc là chưa có ai chọc cho ngài tức giận phải không?” “Thưa Bà-la-môn, không có chuyện đó đâu.” “Nếu vậy, ta sẽ chọc cho ngài tức giận.” “Nếu ông có thể, hãy thử chọc ngài tức giận xem.” Vị ấy nói: “Được thôi, ta sẽ biết việc cần làm đối với ông ta.” Rồi khi thấy Trưởng lão đang đi vào làng khất thực, ông ta đi theo phía sau và đánh một cú thật mạnh bằng bàn tay vào giữa lưng ngài. Trưởng lão chỉ nghĩ: “Cái gì đây?” rồi đi tiếp mà không hề ngoái lại nhìn. Toàn thân người Bà-la-môn nóng ran lên. Ông ta thốt lên: “Ôi, Tôn giả thật có đầy đủ đức hạnh!” rồi nằm rạp xuống dưới chân Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin hãy tha lỗi cho con.” Khi được hỏi: “Việc này là sao?”, ông ta thưa: “Con đã đánh ngài để thử ngài.” “Thôi được, ta tha lỗi cho ông.” “Bạch ngài, nếu ngài tha lỗi cho con, xin ngài hãy ngồi tại nhà con và thọ thực.” Nói rồi, ông ta cầm lấy bát của Trưởng lão. Trưởng lão cũng trao bát cho ông. Người Bà-la-môn đưa Trưởng lão về nhà và dâng cúng vật thực. มนุสฺสา กุชฺฌิตฺวา ‘‘อิมินา อมฺหากํ นิรปราโธ อยฺโย ปหโฏ, ทณฺเฑนปิสฺส โมกฺโข นตฺถิ, เอตฺเถว นํ มาเรสฺสามา’’ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทิหตฺถา พฺราหฺมณสฺส เคหทฺวาเร อฏฺฐํสุ. เถโร อุฏฺฐาย คจฺฉนฺโต พฺราหฺมณสฺส หตฺเถ ปตฺตํ อทาสิ. มนุสฺสา ตํ เถเรน สทฺธึ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ คเหตฺวา พฺราหฺมณํ นิวตฺเตถา’’ติ อาหํสุ. กึ เอตํ อุปาสกาติ? พฺราหฺมเณน ตุมฺเห ปหฏา, มยมสฺส กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามาติ. กึ ปน ตุมฺเห อิมินา ปหฏา, อุทาหุ อหนฺติ? ตุมฺเห, ภนฺเตติ. ‘‘มํ เอส ปหริตฺวา ขมาเปสิ, คจฺฉถ ตุมฺเห’’ติ มนุสฺเส อุยฺโยเชตฺวา พฺราหฺมณํ นิวตฺตาเปตฺวา เถโร วิหารเมว คโต. ภิกฺขู อุชฺฌายึสุ ‘‘กึ นาเมตํ สาริปุตฺตตฺเถโร เยน พฺราหฺมเณน ปหโฏ, ตสฺเสว เคเห นิสีทิตฺวา ภิกฺขํ คเหตฺวา อาคโต. เถรสฺส ปหฏกาลโต ปฏฺฐาย อิทานิ โส กสฺส ลชฺชิสฺสติ, อวเสเส โปเถนฺโต วิจริสฺสตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา [Pg.399] ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ พฺราหฺมณํ ปหรนฺโต นาม นตฺถิ, คิหิพฺราหฺมเณน ปน สมณพฺราหฺมโณ ปหโฏ ภวิสฺสติ, โกโธ นาเมส อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาตํ คจฺฉตี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ – Dân chúng tức giận, nói rằng: “Gã này đã đánh Tôn giả của chúng ta, một người không có lỗi lầm gì. Hắn không thể thoát khỏi sự trừng phạt. Chúng ta sẽ giết hắn ngay tại đây.” Rồi họ cầm gạch đá, gậy gộc trong tay, đứng ở cửa nhà người Bà-la-môn. Khi Trưởng lão đứng dậy ra về, ông trao bát vào tay người Bà-la-môn. Dân chúng thấy ông ta đi cùng Trưởng lão, liền thưa: “Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lại bát của mình và bảo người Bà-la-môn quay về.” “Này các cư sĩ, có chuyện gì vậy?” “Người Bà-la-môn đã đánh ngài. Chúng con sẽ biết việc cần làm đối với hắn.” “Vậy ông ta đánh các vị hay đánh ta?” “Bạch ngài, ông ta đánh ngài.” “Ông ấy đã đánh ta và đã xin ta tha lỗi rồi. Các vị hãy đi về đi.” Nói rồi, ngài cho dân chúng giải tán, bảo người Bà-la-môn quay về, rồi Trưởng lão đi thẳng về tu viện. Các Tỳ-kheo bắt đầu chỉ trích: “Chuyện gì thế này? Trưởng lão Sāriputta bị người Bà-la-môn nào đánh, lại ngồi trong nhà của chính người đó, nhận vật thực rồi trở về. Kể từ lúc đánh Trưởng lão, bây giờ gã đó còn biết hổ thẹn với ai nữa? Hắn sẽ đi khắp nơi đánh đập những người còn lại.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được trình bày: “Bạch Thế Tôn, về câu chuyện như thế này,” Ngài dạy: “Này các Tỳ-kheo, không có chuyện một vị Bà-la-môn (A-la-hán) lại đi đánh một vị Bà-la-môn khác. Nhưng một người Bà-la-môn tại gia có thể đã đánh một vị Bà-la-môn Sa-môn. Sân hận này đã được đoạn trừ tận gốc bởi đạo quả A-na-hàm.” Nói xong, để thuyết giảng Chánh pháp, Ngài đọc lên những kệ ngôn này: ๓๘๙. 389. ‘‘น พฺราหฺมณสฺส ปหเรยฺย, นาสฺส มุญฺเจถ พฺราหฺมโณ; ธี พฺราหฺมณสฺส หนฺตารํ, ตโต ธี ยสฺส มุญฺจติ. “Không nên đánh Bà-la-môn, Bà-la-môn cũng không nên nổi sân với kẻ đánh mình. Đáng chê trách kẻ đánh Bà-la-môn, và đáng chê trách hơn nữa là người nổi sân đáp lại. ๓๙๐. 390. ‘‘น พฺราหฺมณสฺเสตทกิญฺจิ เสยฺโย, ยทา นิเสโธ มนโส ปิเยหิ; ยโต ยโต หึสมโน นิวตฺตติ, ตโต ตโต สมฺมติเมว ทุกฺข’’นฺติ. “Đối với Bà-la-môn, đây không phải là lợi ích nhỏ, khi tâm được ngăn lại khỏi những điều khả ái. Khi nào tâm có ý định làm hại được nhiếp phục, khi đó, khổ đau được lắng dịu.” ตตฺถ ปหเรยฺยาติ ‘‘ขีณาสวพฺราหฺมโณหมสฺมี’’ติ ชานนฺโต ขีณาสวสฺส วา อญฺญตรสฺส วา ชาติพฺราหฺมณสฺส น ปหเรยฺย. นาสฺส มุญฺเจถาติ โสปิ ปหโฏ ขีณาสวพฺราหฺมโณ อสฺส ปหริตฺวา ฐิตสฺส เวรํ น มุญฺเจถ, ตสฺมึ โกปํ น กเรยฺยาติ อตฺโถ. ธี พฺราหฺมณสฺสาติ ขีณาสวพฺราหฺมณสฺส หนฺตารํ ครหามิ. ตโต ธีติ โย ปน ตํ ปหรนฺตํ ปฏิปหรนฺโต ตสฺส อุปริ เวรํ มุญฺจติ, ตํ ตโตปิ ครหามิเยว. Trong đó, “không nên đánh” (pahareyya) có nghĩa là: người biết rằng “ta là Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc” thì không nên đánh một vị đã đoạn tận lậu hoặc, hoặc một người Bà-la-môn theo dòng dõi. “Không nên nổi sân” (nāssa muñcetha) có nghĩa là: vị Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc, khi bị đánh, cũng không nên khởi tâm oán thù đối với kẻ đã đứng đó đánh mình, tức là không nên nổi giận với người ấy. “Đáng chê trách kẻ đánh Bà-la-môn” (dhī brāhmaṇassa) có nghĩa là: Ta chê trách kẻ đánh một vị Bà-la-môn đã đoạn tận lậu hoặc. “Đáng chê trách hơn nữa” (tato dhī) có nghĩa là: người nào, khi bị kẻ kia đánh, lại đánh trả và khởi tâm oán thù đối với người ấy, Ta còn chê trách người đó hơn cả kẻ kia. เอตทกิญฺจิ เสยฺโยติ ยํ ขีณาสวสฺส อกฺโกสนฺตํ วา อปจฺจกฺโกสนํ, ปหรนฺตํ วา อปฺปฏิปหรณํ, เอตํ ตสฺส ขีณาสวพฺราหฺมณสฺส น กิญฺจิ เสยฺโย, อปฺปมตฺตกํ เสยฺโย น โหติ, อธิมตฺตเมว เสยฺโยติ อตฺโถ. ยทา นิเสโธ มนโส ปิเยหีติ โกธนสฺส หิ โกธุปฺปาโทว มนโส ปิโย นาม. โกโธ หิ ปเนส มาตาปิตูสุปิ พุทฺธาทีสุปิ อปรชฺฌติ. ตสฺมา โย อสฺส เตหิ มนโส นิเสโธ โกธวเสน อุปฺปชฺชมานสฺส จิตฺตสฺส นิคฺคโห, เอตํ น กิญฺจิ เสยฺโยติ อตฺโถ. หึสมโนติ โกธมโน. โส ตสฺส ยโต ยโต วตฺถุโต อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺโต นิวตฺตติ[Pg.400]. ตโต ตโตติ ตโต ตโต วตฺถุโต สกลมฺปิ วฏฺฏทุกฺขํ นิวตฺตติเยวาติ อตฺโถ. Cụm từ ‘Etadakiñci seyyo’ có nghĩa là: đối với vị lậu tận A-la-hán, việc không mắng lại người mắng mình, không đánh lại người đánh mình, việc ấy đối với vị Bà-la-môn lậu tận ấy không phải là tốt đẹp chút ít, không phải là tốt đẹp một cách nhỏ nhoi, mà là vô cùng tốt đẹp. Cụm từ ‘Yadā nisedho manaso piyehī’ có nghĩa là: đối với người hay sân, sự phát sinh cơn giận chính là điều ưa thích của tâm. Cơn giận này có thể khiến người ấy phạm lỗi với cả cha mẹ, chư Phật, v.v. Do đó, việc ngăn chặn, chế ngự tâm đang khởi lên do sân hận đối với những điều ưa thích của tâm ấy, việc ấy không phải là tốt đẹp chút ít (mà là rất tốt đẹp). ‘Hiṃsamano’ là tâm sân. Tâm sân ấy, khi được đoạn trừ tận gốc rễ bằng đạo quả A-na-hàm khỏi bất cứ đối tượng nào, thì nó sẽ chấm dứt. Từ đối tượng ấy, toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi cũng đều chấm dứt. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất, phần thứ bảy. ๘. มหาปชาปติโคตมีวตฺถุ 8. Câu chuyện về bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di ยสฺส กาเยน วาจายาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาปชาปตึ โคตมึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yassa kāyena vācāya’, liên quan đến bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di. ภควตา หิ อนุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺเต อฏฺฐ ครุธมฺเม มณฺฑนกชาติโย ปุริโส สุรภิปุปฺผทามํ วิย สิรสา สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สปริวารา มหาปชาปติ โคตมี อุปสมฺปทํ ลภิ, อญฺโญ ตสฺสา อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา นตฺถิ. เอวํ ลทฺธูปสมฺปทํ เถรึ อารพฺภ อปเรน สมเยน กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘มหาปชาปติยา โคตมิยา อาจริยุปชฺฌายา น ปญฺญายนฺติ, สหตฺเถเนว กาสายานิ คณฺหี’’ติ. เอวญฺจ ปน วตฺวา ภิกฺขุนิโย กุกฺกุจฺจายนฺติโย ตาย สทฺธึ เนว อุโปสถํ น ปวารณํ กโรนฺติ, ตา คนฺตฺวา ตถาคตสฺสปิ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ตาสํ กถํ สุตฺวา ‘‘มยา มหาปชาปติยา โคตมิยา อฏฺฐ ครุธมฺมา ทินฺนา, อหเมวสฺสาจริโย, อหเมว อุปชฺฌาโย. กายทุจฺจริตาทิวิรหิเตสุ ขีณาสเวสุ กุกฺกุจฺจํ นาม น กาตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Thật vậy, bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di cùng với đoàn tùy tùng đã được thọ cụ túc giới sau khi cúi đầu chấp nhận tám pháp kỉnh trọng (Bát Kỉnh Pháp) do Đức Thế Tôn chế định trước khi có sự việc xảy ra, giống như người ưa trang sức cúi đầu nhận lấy tràng hoa thơm. Bà không có vị thầy yết-ma hay thầy tế độ nào khác. Về sau, liên quan đến vị Trưởng lão ni đã thọ giới như vậy, một cuộc bàn luận đã nảy sinh: ‘Không rõ ai là thầy yết-ma, thầy tế độ của bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di, bà đã tự tay mình nhận y ca-sa’. Sau khi nói vậy, các vị tỳ-kheo-ni, do lòng phân vân, đã không làm lễ Bố-tát hay Tự tứ cùng với bà. Họ đến bạch lại sự việc ấy với Như Lai. Bậc Đạo Sư nghe xong câu chuyện của họ, liền nói: ‘Chính Ta đã ban tám pháp kỉnh trọng cho Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di. Chính Ta là thầy của bà, chính Ta là thầy tế độ của bà. Đối với các bậc lậu tận đã thoát khỏi thân ác hạnh v.v..., không nên có sự phân vân, hối tiếc’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này: ๓๙๑. 391. ‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ; สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Người nào không làm điều ác qua thân, khẩu, ý; người chế ngự được ba nơi này, Ta gọi là bậc Bà-la-môn. ตตฺถ ทุกฺกฏนฺติ สาวชฺชํ ทุกฺขุทฺรยํ อปายสํวตฺตนิกํ กมฺมํ. ตีหิ ฐาเนหีติ เอเตหิ กายาทีหิ ตีหิ การเณหิ กายทุจฺจริตาทิปเวสนิวารณตฺถาย ทฺวารํ ปิหิตํ, ตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘dukkaṭaṃ’ (điều ác) là nghiệp có tội lỗi, mang lại khổ đau, dẫn đến cõi dữ. ‘Tīhi ṭhānehi’ (ba nơi) có nghĩa là: do ba nguyên nhân này là thân v.v..., cánh cửa để cho thân ác hạnh v.v... đi vào đã được đóng lại. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. มหาปชาปติโคตมีวตฺถุ อฏฺฐมํ. Câu chuyện về bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di, phần thứ tám. ๙. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ 9. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất ยมฺหาติ [Pg.401] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yamhā’, liên quan đến Trưởng lão Xá-lợi-phất. โส กิรายสฺมา อสฺสชิตฺเถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ‘‘ยสฺสํ ทิสายํ เถโร วสตี’’ติ สุณาติ, ตโต อญฺชลึ ปคฺคยฺห ตโตว สีสํ กตฺวา นิปชฺชติ. ภิกฺขู ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก สาริปุตฺโต, อชฺชาปิ ทิสา นมสฺสมาโน วิจรตี’’ติ ตมตฺถํ ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา เถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, สาริปุตฺต, ทิสา นมสฺสนฺโต วิจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, มม ทิสา นมสฺสนภาวํ วา อนมสฺสนภาวํ วา ตุมฺเหว ชานาถา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต ทิสา นมสฺสติ, อสฺสชิตฺเถรสฺส ปน สนฺติกา ธมฺมํ สุตฺวา โสตาปตฺติผลํ ปตฺตตาย อตฺตโน อาจริยํ นมสฺสติ. ยญฺหิ อาจริยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ ธมฺมํ วิชานาติ, เตน โส พฺราหฺมเณน อคฺคิ วิย สกฺกจฺจํ นมสฺสิตพฺโพเยวา’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nghe nói, Tôn giả Xá-lợi-phất, kể từ khi chứng quả Dự lưu sau khi nghe pháp từ Trưởng lão A-thấp-bệ, mỗi khi nghe tin Trưởng lão đang ở phương nào, ngài liền chắp tay hướng về phương đó và quay đầu về hướng đó khi nằm ngủ. Các vị tỳ-kheo nói: ‘Xá-lợi-phất là người có tà kiến, đến nay vẫn còn đi đảnh lễ các phương’, rồi đem sự việc ấy bạch lên Như Lai. Bậc Đạo Sư cho gọi Trưởng lão đến và hỏi: ‘Này Xá-lợi-phất, có thật là con vẫn đi đảnh lễ các phương không?’. Khi được hỏi vậy, ngài thưa: ‘Bạch Thế Tôn, việc con có đảnh lễ các phương hay không, chỉ có Ngài mới biết rõ’. Bậc Đạo Sư nói: ‘Này các tỳ-kheo, Xá-lợi-phất không đảnh lễ các phương. Nhưng vì đã nghe pháp từ Trưởng lão A-thấp-bệ và chứng quả Dự lưu, nên ngài đảnh lễ thầy của mình. Thật vậy, vị tỳ-kheo nhờ nương tựa vị thầy nào mà biết được Chánh pháp, vị ấy nên cung kính đảnh lễ vị thầy đó, như người Bà-la-môn cung kính ngọn lửa tế thần’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này: ๓๙๒. 392. ‘‘ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ; สกฺกจฺจํ ตํ นมสฺเสยฺย, อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ’’ติ. Từ ai học được Chánh pháp, do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết, hãy kính trọng đảnh lễ vị ấy, như Bà-la-môn lễ lửa tế thần. ตตฺถ อคฺคิหุตฺตํวาติ ยถา พฺราหฺมโณ อคฺคิหุตฺตํ สมฺมา ปริจรเณน เจว อญฺชลิกมฺมาทีหิ จ สกฺกจฺจํ นมสฺสติ, เอวํ ยมฺหา อาจริยา ตถาคตปเวทิตํ ธมฺมํ วิชาเนยฺย, ตํ สกฺกจฺจํ นมสฺเสยฺยาติ อตฺโถ. Trong đó, ‘aggihuttaṃva’ (như lễ lửa) có nghĩa là: như người Bà-la-môn cung kính đảnh lễ ngọn lửa tế thần bằng cách phục vụ đúng cách và các hành động như chắp tay, cũng vậy, từ vị thầy nào mà học được Chánh pháp do Như Lai tuyên thuyết, hãy cung kính đảnh lễ vị ấy. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ นวมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất, phần thứ chín. ๑๐. ชฏิลพฺราหฺมณวตฺถุ 10. Câu chuyện về vị Bà-la-môn bện tóc น ชฏาหีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ ชฏิลพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Na jaṭāhi’, liên quan đến một vị Bà-la-môn bện tóc. โส [Pg.402] กิร ‘‘อหํ มาติโต จ ปิติโต จ สุชาโต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺโต. สเจ สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก พฺราหฺมณาติ วทติ, มมฺปิ นุ โข ตถา วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, ชฏามตฺเตน, น ชาติโคตฺตมตฺเตน พฺราหฺมณํ วทามิ, ปฏิวิทฺธสจฺจเมว ปนาหํ พฺราหฺมโณติ วทามี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị ấy nghĩ rằng: ‘Ta có huyết thống trong sạch từ cả cha lẫn mẹ, sinh ra trong dòng dõi Bà-la-môn. Nếu Sa-môn Cồ-đàm gọi các đệ tử của mình là Bà-la-môn, thì cũng nên gọi ta như vậy’. Nghĩ thế, ông đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi về điều đó. Bấy giờ, bậc Đạo Sư nói với ông: ‘Này Bà-la-môn, Ta không gọi một người là Bà-la-môn chỉ vì bện tóc, cũng không phải vì dòng dõi hay giai cấp. Nhưng người nào đã thâm nhập chân lý, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn’. Nói xong, Ngài thuyết pháp và đọc kệ này: ๓๙๓. 393. ‘‘น ชฏาหิ น โคตฺเตน, น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ; ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ. Không phải vì bện tóc, không phải vì dòng dõi, không phải vì giai cấp mà trở thành Bà-la-môn. Người nào có chân lý và Chánh pháp, người ấy thanh tịnh, người ấy là Bà-la-môn. ตตฺถ สจฺจนฺติ ยสฺมึ ปุคฺคเล จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฐิตํ สจฺจญาณญฺเจว นววิโธ จ โลกุตฺตรธมฺโม อตฺถิ, โส สุจิ, โส พฺราหฺมโณ จาติ อตฺโถ. Trong đó, ‘saccaṃ’ (chân lý) có nghĩa là: người nào đã thấu triệt Tứ Thánh Đế với mười sáu hành tướng và có trí tuệ về chân lý, cùng với chín pháp siêu thế, người ấy là người thanh tịnh, và người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. ชฏิลพฺราหฺมณวตฺถุ ทสมํ. Chuyện vị Bà la môn bện tóc, phẩm thứ mười. ๑๑. กุหกพฺราหฺมณวตฺถุ 11. Chuyện Vị Bà-la-môn Giả Dối กึ เตติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กูฏาคารสาลายํ วิหรนฺโต เอกํ วคฺคุลิวตํ กุหกพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại giảng đường Kūṭāgāra, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Kiṃ te, liên quan đến một vị Bà-la-môn giả dối, người thực hành khổ hạnh của loài dơi. โส กิร เวสาลินครทฺวาเร เอกํ กกุธรุกฺขํ อารุยฺห ทฺวีหิ ปาเทหิ รุกฺขสาขํ คณฺหิตฺวา อโธสิโร โอลมฺพนฺโต ‘‘กปิลานํ เม สตํ เทถ, กหาปเณ เทถ, ปริจาริกํ เทถ, โน เจ ทสฺสถ, อิโต ปติตฺวา มรนฺโต นครํ อนครํ กริสฺสามี’’ติ วทติ. ตถาคตสฺส ภิกฺขุสงฺฆปริวุตสฺส นครํ ปวิสนกาเล ภิกฺขู ตํ พฺราหฺมณํ ทิสฺวา นิกฺขมนกาเลปิ นํ ตเถว โอลมฺพนฺตํ ปสฺสึสุ. นาคราปิ ‘‘อยํ ปาโตว ปฏฺฐาย เอวํ โอลมฺพนฺโต ปติตฺวา มรนฺโต นครํ อนครํ กเรยฺยา’’ติ จินฺเตตฺวา นครวินาสภีตา ‘‘ยํ โส ยาจติ, สพฺพํ เทมา’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา อทํสุ. โส โอตริตฺวา สพฺพํ คเหตฺวา อคมาสิ. ภิกฺขู วิหารูปจาเร ตํ คาวึ วิย วิรวิตฺวา คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา ‘‘ลทฺธํ เต[Pg.403], พฺราหฺมณ, ยถาปตฺถิต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อาม, ลทฺธํ เม’’ติ สุตฺวา อนฺโตวิหารํ คนฺตฺวา ตถาคตสฺส ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว โส กุหกโจโร, ปุพฺเพปิ กุหกโจโรเยว อโหสิ. อิทานิ ปเนส พาลชนํ วญฺเจติ, ตทา ปน ปณฺฑิเต วญฺเจตุํ นาสกฺขี’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตมาหริ. Tương truyền, vị Bà-la-môn ấy leo lên một cây kakudha ở cổng thành Vesālī, dùng hai chân móc vào cành cây, treo ngược đầu xuống và nói: “Hãy cho ta một trăm con bò lang, hãy cho ta tiền kahāpaṇa, hãy cho ta người hầu. Nếu không cho, ta sẽ gieo mình từ đây xuống, khi chết sẽ biến thành phố này thành không phải thành phố.” Khi đức Như Lai cùng Tăng đoàn đi vào thành, các vị Tỳ-khưu thấy vị Bà-la-môn ấy; lúc đi ra, họ cũng thấy ông ta vẫn đang treo mình như vậy. Dân chúng trong thành cũng nghĩ: “Người này từ sáng sớm đã treo mình như thế, nếu rơi xuống chết, ông ta có thể biến thành phố này thành không phải thành phố.” Vì sợ thành phố bị hủy hoại, họ đồng ý: “Ông ta yêu cầu gì, chúng ta hãy cho tất cả,” rồi họ đã cho. Vị ấy leo xuống, lấy tất cả rồi bỏ đi. Các vị Tỳ-khưu thấy ông ta đi trong sân tu viện, la hét như một con bò, liền nhận ra và hỏi: “Này Bà-la-môn, ông đã nhận được những gì mình mong muốn chưa?” Nghe ông ta đáp: “Vâng, tôi đã nhận được,” các vị Tỳ-khưu bèn vào trong tu viện, trình lại sự việc với đức Như Lai. Bậc Đạo sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, không phải chỉ bây giờ kẻ ấy mới là tên trộm giả dối, mà trong quá khứ, y cũng đã là một tên trộm giả dối. Nhưng bây giờ, y lừa gạt được kẻ ngu, còn khi xưa, y đã không thể lừa gạt được người trí.” Nói xong, do lời thỉnh cầu của các vị, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ. อตีเต เอกํ กาสิกคามํ นิสฺสาย เอโก กุหกตาปโส วาสํ กปฺเปสิ. ตํ เอกํ กุลํ ปฏิชคฺคิ. ทิวา อุปฺปนฺนขาทนียโภชนียโต อตฺตโน ปุตฺตานํ วิย ตสฺสปิ เอกํ โกฏฺฐาสํ เทติ, สายํ อุปฺปนฺนโกฏฺฐาสํ ฐเปตฺวา ทุติยทิวเส เทติ. อเถกทิวสํ สายํ โคธมํสํ ลภิตฺวา สาธุกํ ปจิตฺวา ตโต โกฏฺฐาสํ ฐเปตฺวา ทุติยทิวเส ตสฺส อทํสุ. ตาปโส มํสํ ขาทิตฺวาว รสตณฺหาย พทฺโธ ‘‘กึ มํสํ นาเมต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘โคธมํส’’นฺติ สุตฺวา ภิกฺขาย จริตฺวา สปฺปิทธิกฏุกภณฺฑาทีนิ คเหตฺวา ปณฺณสาลํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐเปสิ. ปณฺณสาลาย ปน อวิทูเร เอกสฺมึ วมฺมิเก โคธราชา วิหรติ. โส กาเลน กาลํ ตาปสํ วนฺทิตุํ อาคจฺฉติ. ตํทิวสํ ปเนส ‘‘ตํ วธิสฺสามี’’ติ ทณฺฑํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ตสฺส วมฺมิกสฺส อวิทูเร ฐาเน นิทฺทายนฺโต วิย นิสีทิ. โคธราชา วมฺมิกโต นิกฺขมิตฺวา ตสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโตว อาการํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘น เม อชฺช อาจริยสฺส อากาโร รุจฺจตี’’ติ ตโตว นิวตฺติ. ตาปโส ตสฺส นิวตฺตนภาวํ ญตฺวา ตสฺส มารณตฺถาย ทณฺฑํ ขิปิ, ทณฺโฑ วิรชฺฌิตฺวา คโต. โคธราชาปิ ธมฺมิกํ ปวิสิตฺวา ตโต สีสํ นีหริตฺวา อาคตมคฺคํ โอโลเกนฺโต ตาปสํ อาห – Thời quá khứ, có một đạo sĩ giả dối sống nương nhờ một ngôi làng ở xứ Kāsi. Một gia đình nọ cúng dường ông ta. Ban ngày, từ các món ăn thức uống nhận được, họ chia cho ông một phần như cho con cái mình; phần nhận được vào buổi chiều, họ để dành và dâng cúng vào ngày hôm sau. Một hôm, vào buổi chiều, họ nhận được thịt kỳ đà, nấu nướng cẩn thận, rồi để dành một phần và dâng cho ông vào ngày hôm sau. Vị đạo sĩ vừa ăn thịt xong liền bị trói buộc bởi ái dục vị giác, bèn hỏi: “Đây là thịt gì vậy?” Khi nghe đáp: “Là thịt kỳ đà,” ông ta đi khất thực, lấy về bơ, sữa đông, gia vị cay, v.v., rồi trở về am lá và cất ở một nơi. Gần am lá, trong một gò mối, có một con kỳ đà chúa sinh sống. Nó thỉnh thoảng đến đảnh lễ vị đạo sĩ. Nhưng vào ngày hôm đó, vị đạo sĩ nghĩ: “Ta sẽ giết nó,” bèn giấu một cây gậy, rồi ngồi gần gò mối ấy như đang ngủ. Con kỳ đà chúa từ gò mối đi ra, khi đến gần ông ta, nó nhận thấy thái độ khác thường và nghĩ: “Hôm nay, thái độ của thầy ta không làm ta hài lòng,” rồi quay trở lại ngay từ đó. Vị đạo sĩ biết nó đang quay về, bèn ném cây gậy để giết nó, nhưng cây gậy đã ném trượt. Con kỳ đà chúa cũng chui vào gò mối, rồi từ đó thò đầu ra, nhìn vị đạo sĩ đang đứng trên con đường nó vừa đi qua và nói: ‘‘สมณํ ตํ มญฺญมาโน, อุปคจฺฉิมสญฺญตํ; โส มํ ทณฺเฑน ปาหาสิ, ยถา อสมโณ ตถา. “Tưởng ông là bậc sa-môn, tôi đã đến gần ông, kẻ không tự chế. Ông đã dùng gậy đánh tôi, như một kẻ không phải sa-môn.” ‘‘กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา; อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๗-๙๘); “Này kẻ ngu si, bện tóc để làm gì? Mặc áo da thú để làm gì? Bên trong ông là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài.” อถ นํ ตาปโส อตฺตโน สนฺตเกน ปโลเภตุํ เอวมาห – Bấy giờ, vị đạo sĩ muốn dùng những thứ mình có để dụ dỗ nó, bèn nói như sau: ‘‘เอหิ โคธ นิวตฺตสฺสุ, ภุญฺช สาลีนโมทนํ; เตลํ โลณญฺจ เม อตฺถิ, ปหูตํ มยฺห ปิปฺผลี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๙); “Này kỳ đà, hãy đến đây, hãy quay lại, hãy ăn cơm nấu từ gạo sālī. Ta có dầu và muối, ta cũng có nhiều tiêu.” ตํ [Pg.404] สุตฺวา โคธราชา ‘‘ยถา ยถา ตฺวํ กเถสิ, ตถา ตถา เม ปลายิตุกามตาว โหตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe vậy, con kỳ đà chúa nói: “Ông càng nói, tôi lại càng muốn chạy trốn,” rồi đọc bài kệ này: ‘‘เอส ภิยฺโย ปเวกฺขามิ, วมฺมิกํ สตโปริสํ; เตลํ โลณญฺจ กิตฺเตสิ, อหิตํ มยฺห ปิปฺผลี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๑๐๐); “Ta sẽ chui sâu hơn nữa vào gò mối sâu trăm tầm người này. Ông ca ngợi dầu và muối, nhưng tiêu của ông không ích lợi gì cho ta.” เอวญฺจ ปน วตฺวา ‘‘อหํ เอตฺตกํ กาลํ ตยิ สมณสญฺญํ อกาสึ, อิทานิ ปน เต มํ ปหริตุกามตาย ทณฺโฑ ขิตฺโต, ตสฺส ขิตฺตกาเลเยว อสมโณ ชาโต. กึ ตาทิสสฺส ทุปฺปญฺญสฺส ปุคฺคลสฺส ชฏาหิ, กึ สขุเรน อชินจมฺเมน. อพฺภนฺตรญฺหิ เต คหนํ, เกวลํ พาหิรเมว ปริมชฺชสี’’ติ อาห. สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา ‘‘ตทา เอส กุหโก ตาปโส อโหสิ, โคธราชา ปน อหเมวา’’ติ วตฺวา ชาตกํ สโมธาเนตฺวา ตทา โคธปณฺฑิเตน ตสฺส นิคฺคหิตการณํ ทสฺเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Và nói xong, nó lại nói: “Bấy lâu nay, tôi vẫn xem ông là một sa-môn. Nhưng bây giờ, vì muốn đánh tôi, ông đã ném gậy. Ngay lúc ông ném cây gậy đó, ông đã không còn là sa-môn nữa. Với một kẻ ngu si như vậy, bện tóc để làm gì? Da thú có móng để làm gì? Bên trong ông quả là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài mà thôi.” Bậc Đạo sư kể xong câu chuyện quá khứ này, rồi kết hợp Tiền thân truyện: “Khi ấy, vị đạo sĩ giả dối chính là kẻ này, còn con kỳ đà chúa chính là ta vậy.” Sau đó, để chỉ ra lý do con kỳ đà trí tuệ đã khiển trách vị đạo sĩ, Ngài đọc bài kệ này: ๓๙๔. 394. ‘‘กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา; อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสี’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๘); “Này kẻ ngu si, bện tóc để làm gì? Mặc áo da thú để làm gì? Bên trong ông là rừng rậm, ông chỉ chải chuốt bên ngoài.” ตตฺถ กึ เต ชฏาหีติ อมฺโภ ทุปฺปญฺญ ตว พทฺธาหิปิ อิมาหิ ชฏาหิ สขุราย นิวตฺถายปิ อิมาย อชินจมฺมสาฏิกาย จ กิมตฺโถติ. อพฺภนฺตรนฺติ อพฺภนฺตรญฺหิ เต ราคาทิกิเลสคหนํ, เกวลํ หตฺถิลณฺฑํ อสฺสลณฺฑํ วิย มฏฺฐํ พาหิรํ ปริมชฺชสีติ อตฺโถ. Trong đó, câu Kiṃ te jaṭāhi có nghĩa là: Này kẻ ngu si, những bím tóc này, dù được bện lại, và tấm áo bằng da thú có móng mà ngươi khoác lên, có ích lợi gì cho ngươi? Câu Abbhantaraṃ có nghĩa là: Bên trong ngươi là rừng rậm phiền não như tham ái, v.v., ngươi chỉ chải chuốt bên ngoài cho bóng bẩy, giống như phân voi, phân ngựa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. กุหกพฺราหฺมณวตฺถุ เอกาทสมํ. Chuyện Vị Bà-la-môn Giả Dối, phẩm thứ mười một. ๑๒. กิสาโคตมีวตฺถุ 12. Chuyện Nàng Kisāgotamī ปํสุกูลธรนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วิหรนฺโต กิสาโคตมึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại núi Gijjhakūṭa, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu kệ Paṃsukūladharaṃ, liên quan đến nàng Kisāgotamī. ตทา กิร สกฺโก ปฐมยามาวสาเน เทวปริสาย สทฺธึ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺเต สารณียธมฺมกถํ สุณนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ กิสาโคตมี ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ อากาเสนาคนฺตฺวา สกฺกํ ทิสฺวา นิวตฺติ. โส ตํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตนฺตึ ทิสฺวา สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กา นาเมสา[Pg.405], ภนฺเต, อาคจฺฉมานาว ตุมฺเห ทิสฺวา นิวตฺตตี’’ติ? สตฺถา ‘‘กิสาโคตมี นาเมสา, มหาราช, มม ธีตา ปํสุกูลิกตฺเถรีนํ อคฺคา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, khi ấy, vào cuối canh một, vua trời Sakka cùng với thiên chúng đến đảnh lễ đức Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên lắng nghe pháp thoại đáng ghi nhớ. Ngay lúc ấy, Tỳ-khưu-ni Kisāgotamī với ý nghĩ: “Ta sẽ đến yết kiến đức Thế Tôn,” bèn đi bằng đường hư không đến, nhưng khi thấy vua trời Sakka, bà liền quay trở về. Vua trời Sakka thấy bà vừa đến đã quay về, bèn bạch hỏi đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vị này là ai mà vừa mới đến, thấy Ngài rồi lại quay về vậy?” Đức Thế Tôn đáp: “Này Đại vương, đó là Kisāgotamī, con gái của ta, là vị đứng đầu trong các Tỳ-khưu-ni mặc y phấn tảo.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๙๕. 395. ‘‘ปํสุกูลธรํ ชนฺตุํ, กิสํ ธมนิสนฺถตํ; เอกํ วนสฺมึ ฌายนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người mặc y phấn tảo, thân gầy gân guốc nổi, độc cư thiền định trong rừng, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ กิสนฺติ ปํสุกูลิกา หิ อตฺตโน อนุรูปํ ปฏิปทํ ปูเรนฺตา อปฺปมํสโลหิตา เจว โหนฺติ ธมนิสนฺถตคตฺตา จ, ตสฺมา เอวมาห. เอกํ วนสฺมินฺติ วิวิตฺตฏฺฐาเน เอกกํ วนสฺมึ ฌายนฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ‘gầy’ (kisaṃ) có nghĩa là: những vị mặc y phấn tảo, khi thực hành pháp thích hợp với mình, thường ít thịt ít máu và thân thể nổi đầy gân, vì thế nên nói như vậy. ‘Độc cư trong rừng’ (ekaṃ vanasmiṃ) có nghĩa là: người độc cư thiền định trong rừng, ở nơi thanh vắng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. กิสาโคตมีวตฺถุ ทฺวาทสมํ. Phẩm truyện Kisāgotamī, phẩm thứ mười hai. ๑๓. เอกพฺราหฺมณวตฺถุ 13. Phẩm truyện một vị Bà-la-môn น จาหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Na cāhaṃ), liên quan đến một vị Bà-la-môn. โส กิร ‘‘สมโณ โคตโม อตฺตโน สาวเก พฺราหฺมณาติ วทติ อหญฺจมฺหิ พฺราหฺมณโยนิยํ นิพฺพตฺโต, มมฺปิ นุ โข เอวํ วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘นาหํ, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณโยนิยํ นิพฺพตฺตมตฺเตเนวํ วทามิ, โย ปน อกิญฺจโน อคหโณ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị Bà-la-môn ấy nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi các đệ tử của mình là Bà-la-môn. Ta cũng sinh ra từ dòng dõi Bà-la-môn, chắc hẳn gọi ta như vậy cũng là hợp lẽ,” rồi đến gặp đức Thế Tôn và hỏi về việc ấy. Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị ấy: “Này Bà-la-môn, Ta không gọi ai là Bà-la-môn chỉ vì người ấy sinh ra từ dòng dõi Bà-la-môn. Nhưng người nào vô sở hữu, không còn chấp thủ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๙๖. 396. ‘‘น จาหํ พฺราหฺมณํ พฺรูมิ, โยนิชํ มตฺติสมฺภวํ; โภวาทิ นาม โส โหติ, สเจ โหติ สกิญฺจโน; อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Ta không gọi là Bà-la-môn, người sinh từ mẹ Bà-la-môn. Người ấy chỉ được gọi tên ‘bho’, nếu còn có chướng ngại phiền não. Người vô sở hữu, không chấp thủ, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ โยนิชนฺติ โยนิยํ ชาตํ. มตฺติสมฺภวนฺติ พฺราหฺมณิยา มาตุ สนฺตเก อุทรสฺมึ สมฺภูตํ. โภวาทีติ โส ปน อามนฺตนาทีสุ ‘‘โภ, โภ’’ติ วตฺวา วิจรนฺโต โภวาทิ นาม โหติ, สเจ ราคาทีหิ [Pg.406] กิญฺจเนหิ สกิญฺจโน. อหํ ปน ราคาทีหิ อกิญฺจนํ จตูหิ อุปาทาเนหิ อนาทานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ‘sinh từ mẹ’ (yonijaṃ mattisambhavaṃ) có nghĩa là được sinh ra từ trong bụng của người mẹ dòng dõi Bà-la-môn. ‘Gọi tên bho’ (bhovādi) có nghĩa là: vị Bà-la-môn ấy, khi xưng hô, thường nói ‘này ông, này ông’ (bho, bho), nên được gọi là ‘bhovādi’, nếu vị ấy còn có những chướng ngại phiền não như tham ái. Còn Ta, Ta gọi người không có chướng ngại phiền não như tham ái, không còn chấp thủ bởi bốn loại thủ, là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, vị Bà-la-môn ấy đắc quả Tu-đà-hoàn. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. เอกพฺราหฺมณวตฺถุ เตรสมํ. Phẩm truyện một vị Bà-la-môn, phẩm thứ mười ba. ๑๔. อุคฺคเสนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ 14. Phẩm truyện con trai trưởng giả Uggasena สพฺพสํโยชนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อุคฺคเสนํ นาม เสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘มุญฺจ ปุเร มุญฺจ ปจฺฉโต’’ติ (ธ. ป. ๓๔๘) คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Sabbasaṃyojanaṃ), liên quan đến con trai của trưởng giả tên là Uggasena. Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ (Muñca pure muñca pacchato). ตทา หิ สตฺถา, ‘‘ภนฺเต, อุคฺคเสโน ‘น ภายามี’ติ วทติ, อภูเตน มญฺเญ อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ ภิกฺขูหิ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสทิสา ฉินฺนสํโยชนา น ภายนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Khi ấy, các Tỳ-khưu bạch với đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Uggasena nói rằng ‘tôi không sợ hãi’, chúng con nghĩ rằng ông ấy đã tuyên bố một trạng thái siêu việt không có thật.” Đức Thế Tôn đáp: “Này các Tỳ-khưu, những người như con trai của ta, đã đoạn tận các kiết sử, thì quả thật không còn sợ hãi.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๙๗. 397. ‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โย เว น ปริตสฺสติ; สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người đoạn tận mọi kiết sử, quả thật không còn run sợ, đã vượt qua mọi ràng buộc, đã được giải thoát, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ สพฺพสํโยชนนฺติ ทสวิธสํโยชนํ. น ปริตสฺสตีติ ตณฺหาย น ภายติ. ตมหนฺติ ตํ อหํ ราคาทีนํ สงฺคานํ อตีตตฺตา สงฺคาติคํ, จตุนฺนมฺปิ โยคานํ อภาเวน วิสํยุตฺตํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ‘mọi kiết sử’ (sabbasaṃyojanaṃ) là mười loại kiết sử. ‘Không còn run sợ’ (na paritassati) là không sợ hãi vì tham ái. ‘Ta gọi người ấy’ (tamahaṃ) được tách thành ‘taṃ ahaṃ’. Người đã vượt qua mọi ràng buộc (saṅgātigaṃ) vì đã vượt qua các trói buộc như tham ái, đã được giải thoát (visaṃyuttaṃ) vì không còn bốn loại ách phược, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi pháp thoại kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. อุคฺคเสนเสฏฺฐิปุตฺตวตฺถุ จุทฺทสมํ. Phẩm truyện con trai trưởng giả Uggasena, phẩm thứ mười bốn. ๑๕. ทฺเวพฺราหฺมณวตฺถุ 15. Phẩm truyện hai vị Bà-la-môn เฉตฺวา นทฺธินฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ทฺเว พฺราหฺมเณ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Chetvā naddhiṃ), liên quan đến hai vị Bà-la-môn. เตสุ [Pg.407] กิเรกสฺส จูฬโรหิโต นาม โคโณ อโหสิ, เอกสฺส มหาโรหิโต นาม. เต เอกทิวสํ ‘‘ตว โคโณ พลวา, มม โคโณ พลวา’’ติ วิวทิตฺวา ‘‘กึ โน วิวาเทน, ปาเชตฺวา ชานิสฺสามา’’ติ อจิรวตีตีเร สกฏํ วาลุกาย ปูเรตฺวา โคเณ โยชยึสุ. ตสฺมึ ขเณ ภิกฺขูปิ นฺหายิตุํ ตตฺถ คตา โหนฺติ. พฺราหฺมณา โคเณ ปาเชสุํ. สกฏํ นิจฺจลํ อฏฺฐาสิ, นทฺธิวรตฺตา ปน ฉิชฺชึสุ. ภิกฺขู ทิสฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ สตฺถุ อาโรจยึสุ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, พาหิรา เอตา นทฺธิวรตฺตา, โย โกจิ เอตา ฉินฺทเตว, ภิกฺขุนา ปน อชฺฌตฺติกํ โกธนทฺธิญฺเจว ตณฺหาวรตฺตญฺจ ฉินฺทิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, trong hai vị ấy, một người có con bò tên là Cūḷarohita, người kia có con bò tên là Mahārohita. Một hôm, họ cãi nhau: “Bò của ông khỏe hơn,” “Bò của tôi khỏe hơn.” Rồi họ nghĩ: “Cãi nhau thì có ích gì, chúng ta hãy cho chúng kéo xe để biết,” rồi họ đến bờ sông Aciravatī, chất đầy cát lên xe, và cho bò kéo. Lúc ấy, các Tỳ-khưu cũng đến đó để tắm. Các vị Bà-la-môn thúc bò kéo. Chiếc xe đứng yên không nhúc nhích, nhưng dây da và dây thừng đều bị đứt. Các Tỳ-khưu thấy vậy, trở về tu viện bạch lại sự việc với đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-khưu, những sợi dây da và dây thừng đó là ở bên ngoài, bất cứ ai cũng có thể cắt đứt chúng. Nhưng một vị Tỳ-khưu thì phải cắt đứt sợi dây sân hận và sợi dây tham ái ở bên trong.” Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๓๙๘. 398. ‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, สนฺทานํ สหนุกฺกมํ; อุกฺขิตฺตปลิฆํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người đã cắt dây da (sân), dây thừng (ái), cùng dây xích (tà kiến) và các tùy miên, đã nhổ lên thanh cài (vô minh), đã giác ngộ, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ นทฺธินฺติ นยฺหนภาเวน ปวตฺตํ โกธํ. วรตฺตนฺติ พนฺธนภาเวน ปวตฺตํ ตณฺหํ. สนฺทานํ สหนุกฺกมนฺติ อนุสยานุกฺกมสหิตํ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิสนฺทานํ, อิทํ สพฺพมฺปิ ฉินฺทิตฺวา ฐิตํ อวิชฺชาปลิฆสฺส อุกฺขิตฺตตฺตา อุกฺขิตฺตปลิฆํ, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธํ ตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong kệ ấy, ‘dây da’ (naddhiṃ) là sân hận, phát sinh do bản chất trói buộc. ‘Dây thừng’ (varattaṃ) là tham ái, phát sinh do bản chất cột trói. ‘Dây xích và các tùy miên’ (sandānaṃ sahanukkamaṃ) là dây xích của sáu mươi hai loại tà kiến cùng với các tùy miên. Người đã cắt đứt tất cả những thứ này, ‘đã nhổ lên thanh cài’ (ukkhittapalighaṃ) vì đã nhổ lên thanh cài cửa là vô minh, ‘đã giác ngộ’ (buddhaṃ) vì đã liễu tri bốn chân lý, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Khi pháp thoại kết thúc, năm trăm vị Tỳ-khưu đắc quả A-la-hán. Pháp thoại cũng mang lại lợi ích cho những người có mặt. ทฺเวพฺราหฺมณวตฺถุ ปนฺนรสมํ. Phẩm truyện hai vị Bà-la-môn, phẩm thứ mười lăm. ๑๖. อกฺโกสกภารทฺวาชวตฺถุ 16. Phẩm truyện Bà-la-môn Akkosaka Bhāradvāja อกฺโกสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อกฺโกสกภารทฺวาชํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu (Akkosaṃ), liên quan đến Bà-la-môn Akkosaka Bhāradvāja. ตสฺส หิ ภาตุ ภารทฺวาชสฺส ธนญฺชานี นาม พฺราหฺมณี โสตาปนฺนา อโหสิ. สา ขีปิตฺวาปิ กาสิตฺวาปิ ปกฺขลิตฺวาปิ ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ. สา เอกทิวสํ พฺราหฺมณปริเวสนาย ปวตฺตมานาย ปกฺขลิตฺวา ตเถว มหาสทฺเทน อุทานํ อุทาเนสิ. พฺราหฺมโณ กุชฺฌิตฺวา ‘‘เอวเมวายํ วสลี ยตฺถ วา ตตฺถ วา ปกฺขลิตฺวา ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส วณฺณํ ภาสตี’’ติ [Pg.408] วตฺวา ‘‘อิทานิ เต, วสลิ, คนฺตฺวา ตสฺส สตฺถุโน วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ อาห. อถ นํ สา ‘‘คจฺฉ, พฺราหฺมณ, นาหํ ตํ ปสฺสามิ, โย ตสฺส ภควโต วาทํ อาโรเปยฺย, อปิ จ คนฺตฺวา ตํ ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉสฺสู’’ติ อาห. โส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา อวนฺทิตฺวาว เอกมนฺตํ ฐิโต ปญฺหํ ปุจฺฉนฺโต อิมํ คาถมาห – Vợ của anh trai vị Bà-la-môn Bhāradvāja ấy, một bà-la-môn nữ tên là Dhanañjānī, đã là một vị Dự lưu. Vị ấy, dù hắt hơi, dù ho, hay dù vấp ngã, cũng thốt lên lời cảm hứng này: “Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa”. Một hôm, trong khi đang diễn ra việc dọn thức ăn cho các vị Bà-la-môn, bà bị vấp ngã và cũng như thế, đã thốt lên lời cảm hứng với âm thanh lớn. Vị Bà-la-môn nổi giận, nói rằng: “Cái con tiện nữ này, bất cứ ở đâu, hễ vấp ngã là lại tán thán đức hạnh của gã sa-môn trọc đầu kia,” rồi nói: “Này tiện nữ, bây giờ ta sẽ đi đến chất vấn giáo lý của vị đạo sư của ngươi.” Bấy giờ, bà ấy nói với ông ta: “Xin mời ngài đi, thưa Bà-la-môn, tôi không thấy ai có thể chất vấn được giáo lý của Đức Thế Tôn. Tuy nhiên, ngài cứ đi và hỏi Đức Thế Tôn một câu hỏi.” Vị ấy đến gần Đức Thế Tôn, không đảnh lễ, đứng một bên, và trong khi hỏi một câu hỏi, đã nói lên kệ này: ‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ; กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๘๗); “Thưa ngài Gotama, diệt trừ điều gì được ngủ an lạc? Diệt trừ điều gì không sầu muộn? Ngài tán thành việc giết một pháp nào?” อถสฺส ปญฺหํ พฺยากโรนฺโต สตฺถา อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, bậc Đạo sư, trong khi giải đáp câu hỏi của vị ấy, đã nói lên kệ này: ‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ; โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ; วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๘๗); “Này Bà-la-môn, diệt trừ sân hận được ngủ an lạc, diệt trừ sân hận không sầu muộn. Các bậc Thánh tán thán việc giết sân hận, là thứ có gốc độc và ngọn ngọt. Quả vậy, diệt trừ nó rồi thì không sầu muộn.” โส สตฺถริ ปสีทิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อถสฺส กนิฏฺโฐ อกฺโกสกภารทฺวาโช ‘‘ภาตา กิร เม ปพฺพชิโต’’ติ สุตฺวา กุทฺโธ อาคนฺตฺวา สตฺถารํ อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ อกฺโกสิ. โสปิ สตฺถารา อติถีนํ ขาทนียาทิทานโอปมฺเมน สญฺญตฺโต สตฺถริ ปสนฺโน ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อปเรปิสฺส สุนฺทริกภารทฺวาโช พิลิงฺคกภารทฺวาโชติ ทฺเว กนิฏฺฐภาตโร สตฺถารํ อกฺโกสนฺตาว สตฺถารา วินีตา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. Vị ấy có tín tâm nơi bậc Đạo sư, đã xuất gia và đắc quả A-la-hán. Sau đó, người em trai của vị ấy là Akkosakabhāradvāja, khi nghe tin “Anh trai của ta đã xuất gia,” liền nổi giận, đến và mắng nhiếc bậc Đạo sư bằng những lời lẽ thô tục, không phải của bậc thiện nhân. Vị ấy cũng được bậc Đạo sư làm cho hiểu rõ qua ví dụ về việc cho vật thực đến khách, rồi có tín tâm nơi bậc Đạo sư, đã xuất gia và đắc quả A-la-hán. Những người khác nữa, hai người em trai của vị ấy là Sundarikabhāradvāja và Biliṅgakabhāradvāja, trong khi đang mắng nhiếc bậc Đạo sư, đã được bậc Đạo sư giáo huấn, rồi xuất gia và đắc quả A-la-hán. อเถกทิวสํ ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, อจฺฉริยา วต พุทฺธคุณา, จตูสุ นาม ภาติเกสุ อกฺโกสนฺเตสุ สตฺถา กิญฺจิ อวตฺวา เตสํเยว ปติฏฺฐา ชาโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, อหํ มม ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา ทุฏฺเฐสุ อทุสฺสนฺโต มหาชนสฺส ปติฏฺฐา โหมิเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Rồi một hôm, tại pháp đường, các vị đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, thật kỳ diệu thay ân đức của Đức Phật! Khi bốn anh em nọ mắng nhiếc, bậc Đạo sư không nói một lời nào mà lại trở thành nơi nương tựa cho chính họ.” Bậc Đạo sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời là: “Với câu chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-kheo, chính vì Ta sở hữu sức mạnh của sự kham nhẫn, không sân hận với những kẻ sân hận, nên Ta đã trở thành nơi nương tựa cho đại chúng.” Nói vậy xong, Ngài đọc lên kệ này: ๓๙๙. 399. ‘‘อกฺโกสํ วธพนฺธญฺจ, อทุฏฺโฐ โย ติติกฺขติ; ขนฺตีพลํ พลานีกํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào không sân hận, kham nhẫn được sự mắng nhiếc, sự đánh đập và trói buộc; người có sức mạnh là sự kham nhẫn, có đạo quân là sức mạnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ อทุฏฺโฐติ เอตํ ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสญฺจ ปาณิอาทีหิ โปถนญฺจ อนฺทุพนฺธนาทีหิ พนฺธนญฺจ โย อกุทฺธมานโส หุตฺวา อธิวาเสติ[Pg.409], ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา ขนฺติพลํ, ปุนปฺปุนํ อุปฺปตฺติยา อนีกภูเตน เตเนว ขนฺติพเลน สมนฺนาคตตฺตา พลานีกํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, aduṭṭho có nghĩa là: người nào với tâm không sân hận, kham nhẫn chịu đựng sự mắng nhiếc với mười sự việc mắng nhiếc, sự đánh đập bằng tay v.v., và sự trói buộc bằng cùm, xiềng v.v. Khantībalaṃ là có sức mạnh kham nhẫn, vì sở hữu sức mạnh của sự kham nhẫn. Balānīkaṃ là có đạo quân là sức mạnh, vì sở hữu chính sức mạnh kham nhẫn ấy, vốn đã trở thành như một đạo quân do sự phát sinh lặp đi lặp lại. Ta gọi một người như vậy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu. อกฺโกสกภารทฺวาชวตฺถุ โสฬสมํ. Câu chuyện về Bà-la-môn Akkosakabhāradvāja, phẩm thứ mười sáu. ๑๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ 17. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta อกฺโกธนนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Bậc Đạo sư, trong khi đang trú tại Veḷuvana, đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng từ Akkodhanaṃ, liên quan đến Trưởng lão Sāriputta. ตทา กิร เถโร ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลกคาเม มาตุ ฆรทฺวารํ อคมาสิ. อถ นํ สา นิสีทาเปตฺวา ปริวิสมานา อกฺโกสิ – ‘‘อมฺโภ, อุจฺฉิฏฺฐขาทก อุจฺฉิฏฺฐกญฺชิยํ อลภิตฺวา ปรฆเรสุ อุฬุงฺกปิฏฺเฐน ฆฏฺฏิตกญฺชิยํ ปริภุญฺชิตุํ อสีติโกฏิธนํ ปหาย ปพฺพชิโตสิ, นาสิตมฺหา ตยา, ภุญฺชาหิ ทานี’’ติ. ภิกฺขูนมฺปิ ภตฺตํ ททมานา ‘‘ตุมฺเหหิ มม ปุตฺโต อตฺตโน จูฬุปฏฺฐาโก กโต, อิทานิ ภุญฺชถา’’ติ วเทติ. เถโร ภิกฺขํ คเหตฺวา วิหารเมว อคมาสิ. อถายสฺมา ราหุโล สตฺถารํ ปิณฺฑปาเตน อาปุจฺฉิ. อถ นํ สตฺถา อาห – ‘‘ราหุล, กหํ คมิตฺถา’’ติ? ‘‘อยฺยิกาย คามํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ ปน เต อยฺยิกาย อุปชฺฌาโย วุตฺโต’’ติ? ‘‘อยฺยิกาย เม, ภนฺเต, อุปชฺฌาโย อกฺกุฏฺโฐ’’ติ. ‘‘กินฺติ วตฺวา’’ติ? ‘‘อิทํ นาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อุปชฺฌาเยน ปน เต กึ วุตฺต’’นฺติ? ‘‘น กิญฺจิ, ภนฺเต’’ติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, อจฺฉริยา วต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส คุณา, เอวํนามสฺส มาตริ อกฺโกสนฺติยา โกธมตฺตมฺปิ นาโหสี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม อกฺโกธนาว โหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, khi ấy Trưởng lão cùng với năm trăm vị Tỳ-kheo đang đi khất thực, đã đến cửa nhà của mẹ ngài tại làng Nālaka. Bấy giờ, bà mời ngài ngồi xuống, và trong khi dọn thức ăn, đã mắng nhiếc: “Này gã ăn đồ thừa! Vì không có được nước cháo thừa, ngươi đã từ bỏ tám mươi koṭi tài sản để xuất gia, đi ăn nước cháo được khuấy bằng muỗng trong nhà của kẻ khác. Chúng ta đã bị ngươi hủy hoại. Bây giờ thì ăn đi!” Trong khi dâng vật thực cho các vị Tỳ-kheo, bà cũng nói: “Các người đã biến con trai ta thành người hầu nhỏ của mình. Bây giờ thì ăn đi!” Trưởng lão nhận vật thực xong liền trở về tu viện. Bấy giờ, Tôn giả Rāhula đến gặp bậc Đạo sư. Bậc Đạo sư hỏi vị ấy: “Này Rāhula, con đã đi đâu?” “Bạch Thế Tôn, con đã đến làng của bà nội.” “Thế bà nội của con đã nói gì với thầy Bổn sư của con?” “Bạch Thế Tôn, bà nội của con đã mắng nhiếc thầy Bổn sư của con.” “Đã nói những gì?” “Bạch Thế Tôn, đã nói những điều như thế này.” “Vậy thầy Bổn sư của con đã nói lại gì không?” “Bạch Thế Tôn, không nói gì cả.” Nghe vậy, các vị Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, thật kỳ diệu thay đức hạnh của Trưởng lão Sāriputta! Khi mẹ của ngài mắng nhiếc như vậy, ngài đã không khởi lên một chút sân hận nào.” Bậc Đạo sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy?” Khi được trả lời là: “Với câu chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-kheo, các bậc Lậu tận vốn là những người không sân hận.” Nói vậy xong, Ngài đọc lên kệ này: ๔๐๐. 400. ‘‘อกฺโกธนํ วตวนฺตํ, สีลวนฺตํ อนุสฺสทํ; ทนฺตํ อนฺติมสารีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người không sân hận, giữ gìn các hạnh, có giới, không ái dục, đã được chế ngự, mang thân cuối cùng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ [Pg.410] วตวนฺตนฺติ ธุตวเตน, สมนฺนาคตํ จตุปาริสุทฺธิสีเลน สีลวนฺตํ, ตณฺหาอุสฺสทาภาเวน อนุสฺสทํ , ฉฬินฺทฺริยทมเนน ทนฺตํ, โกฏิยํ ฐิเตน อตฺตภาเวน อนฺติมสรีรํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, vatavantaṃ có nghĩa là người sở hữu các hạnh đầu-đà. Sīlavantaṃ là người có giới, với Tứ thanh tịnh giới. Anussadaṃ là người không có ái dục lan tràn, vì không có sự lan tràn của ái dục. Dantaṃ là người đã được chế ngự, qua sự chế ngự sáu căn. Antimasarīraṃ là người mang thân cuối cùng, với thân thể tồn tại trong đời sống cuối cùng. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Dự lưu. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตรสมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta, phẩm thứ mười bảy. ๑๘. อุปฺปลวณฺณาเถรีวตฺถุ 18. Câu chuyện Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā วาริ โปกฺขรปตฺเตวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุปฺปลวณฺณเถรึ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘มธุวา มญฺญติ พาโล’’ติ คาถาวณฺณนาย (ธ. ป. ๖๙) วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๖๙) – Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Vāri pokkharapatteva, liên quan đến Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā. Câu chuyện đã được kể chi tiết trong phần giải thích kệ ngôn “madhuvā maññati bālo”. Thật vậy, điều ấy đã được nói đến ở đó. อปเรน สมเยน มหาชโน ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ ‘‘ขีณาสวาปิ มญฺเญ กามสุขํ สาทิยนฺติ, กามํ เสวนฺติ, กึ น เสวิสฺสนฺติ. น เหเต โกฬาปรุกฺขา, น จ วมฺมิกา, อลฺลมํสสรีราว, ตสฺมา เอเตปิ กามสุขํ สาทิยนฺตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, ขีณาสวา กามสุขํ สาทิยนฺติ, น กามํ เสวนฺติ. ยถา หิ ปทุมปตฺเต ปติตํ อุทกพินฺทุ น ลิมฺปติ น สณฺฐาติ, วินิวตฺติตฺวา ปน ปตเตว. ยถา จ อารคฺเค สาสโป น อุปลิมฺปติ น สณฺฐาติ, วินิวตฺติตฺวา ปตเตว, เอวํ ขีณาสวสฺส จิตฺเต ทุวิโธปิ กาโม น ลิมฺปติ น สณฺฐาตี’’ติ อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vào một dịp khác, đại chúng đã khởi lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Hình như các vị lậu tận cũng hưởng thụ dục lạc, cũng thọ dụng các dục. Tại sao các vị ấy lại không thọ dụng? Các vị ấy đâu phải là cây khô, cũng không phải là gò mối, mà chỉ là thân thể có thịt da tươi nhuận. Vì thế, các vị ấy cũng hưởng thụ dục lạc.” Bậc Ðạo sư đi đến và hỏi: “Này các Tỳ khưu, hiện nay các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì?” Khi được trả lời: “Là câu chuyện có tên như vầy”, Ngài dạy: “Này các Tỳ khưu, các vị lậu tận không hưởng thụ dục lạc, không thọ dụng các dục. Ví như giọt nước rơi trên lá sen không dính mắc, không đọng lại, mà lăn đi và rơi xuống. Và ví như hạt cải trên đầu mũi dùi không dính mắc, không đọng lại, mà lăn đi và rơi xuống. Cũng vậy, hai loại dục không dính mắc, không đọng lại trong tâm của vị lậu tận.” Sau khi kết nối các sự việc, Ngài thuyết giảng Chánh pháp và đọc kệ ngôn này: ๔๐๑. 401. ‘‘วาริ โปกฺขรปตฺเตว, อารคฺเคริว สาสโป; โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi dùi, người không dính mắc vào các dục, Ta gọi là Bà la môn.” ตตฺถ โย น ลิมฺปตีติ เอวเมวํ โย อพฺภนฺตเร ทุวิเธปิ กาเม น อุปลิมฺปติ, ตสฺมึ กาเม น สณฺฐาติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, yo na limpati có nghĩa là: Cũng vậy, người nào không dính mắc vào hai loại dục bên trong, không đọng lại trong dục ấy, Ta gọi người ấy là Bà la môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu đà hoàn. อุปฺปลวณฺณาเถรีวตฺถุ อฏฺฐารสมํ. Câu chuyện Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā là câu chuyện thứ mười tám. ๑๙. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ 19. Câu chuyện một vị Bà la môn โย [Pg.411] ทุกฺขสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ. Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Yo dukkhassa, liên quan đến một vị Bà la môn. ตสฺส กิเรโก ทาโส อปญฺญตฺเต สิกฺขาปเท ปลายิตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. พฺราหฺมโณ ตํ โอโลเกนฺโต อทิสฺวา เอกทิวสํ สตฺถารา สทฺธึ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตํ ทฺวารนฺตเร ทิสฺวา จีวรํ ทฬฺหํ อคฺคเหสิ. สตฺถา นิวตฺติตฺวา ‘‘กึ อิทํ, พฺราหฺมณา’’ติ ปุจฺฉิ. ทาโส เม, โภ โคตมาติ. ปนฺนภาโร เอส, พฺราหฺมณาติ. ‘‘ปนฺนภาโร’’ติ จ วุตฺเต พฺราหฺมโณ ‘‘อรหา’’ติ สลฺลกฺเขสิ. ตสฺมา ปุนปิ เตน ‘‘เอวํ, โภ โคตมา’’ติ วุตฺเต สตฺถา ‘‘อาม, พฺราหฺมณ, ปนฺนภาโร’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, một người nô lệ của vị ấy, trước khi các học giới được chế định, đã bỏ trốn, xuất gia và chứng đắc A la hán. Vị Bà la môn tìm kiếm nhưng không thấy người ấy. Một hôm, khi thấy vị ấy đang đi vào khất thực cùng với bậc Ðạo sư ở giữa cổng, ông ta đã nắm chặt y lại. Bậc Ðạo sư quay lại và hỏi: “Này Bà la môn, việc này là gì vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, đây là nô lệ của tôi.” “Này Bà la môn, vị này đã đặt gánh nặng xuống.” Khi nghe nói “đã đặt gánh nặng xuống”, vị Bà la môn nhận ra rằng: “Vị này là một vị A la hán.” Vì thế, khi ông ta lại hỏi: “Thưa Tôn giả Gotama, có phải vậy không?”, bậc Ðạo sư đáp: “Phải, này Bà la môn, đã đặt gánh nặng xuống”, rồi Ngài đọc kệ ngôn này: ๔๐๒. 402. ‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน; ปนฺนภารํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào ngay tại đây biết được sự đoạn tận khổ của mình, đã đặt gánh nặng xuống, không còn bị ràng buộc, Ta gọi là Bà la môn.” ตตฺถ ทุกฺขสฺสาติ ขนฺธทุกฺขสฺส. ปนฺนภารนฺติ โอหิตขนฺธภารํ จตูหิ โยเคหิ สพฺพกิเลเสหิ วา วิสํยุตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. เทสนาวสาเน โส พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ, สมฺปตฺตานมฺปิ สาตฺถิกา ธมฺมเทสนา อโหสีติ. Ở đây, dukkhassa có nghĩa là khổ của các uẩn. Pannabhāraṃ có nghĩa là người đã đặt gánh nặng các uẩn xuống, đã thoát khỏi bốn loại ách縛 hoặc tất cả các phiền não, Ta gọi người ấy là Bà la môn. Khi kết thúc bài pháp, vị Bà la môn ấy đã an trú trong quả vị Tu đà hoàn, và bài pháp cũng đã mang lại lợi ích cho những người có mặt. อญฺญตรพฺราหฺมณวตฺถุ เอกูนวีสติมํ. Câu chuyện một vị Bà la môn là câu chuyện thứ mười chín. ๒๐. เขมาภิกฺขุนีวตฺถุ 20. Câu chuyện Tỳ khưu ni Khemā คมฺภีรปญฺญนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺโต เขมํ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ. Khi trú tại Gijjhakūṭa, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Gambhīrapaññaṃ, liên quan đến Tỳ khưu ni tên là Khemā. เอกทิวสญฺหิ ปฐมยามสมนนฺตเร สกฺโก เทวราชา ปริสาย สทฺธึ อาคนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก สารณียธมฺมกถํ สุณนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ เขมา ภิกฺขุนี ‘‘สตฺถารํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ อาคนฺตฺวา สกฺกํ ทิสฺวา อากาเส ฐิตาว สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิวตฺติ. สกฺโก ตํ ทิสฺวา ‘‘โก [Pg.412] เอสา, ภนฺเต, อาคจฺฉมานา อากาเส ฐิตาว สตฺถารํ วนฺทิตฺวา นิวตฺตี’’ติ ปุจฺฉิ. สตฺถา ‘‘เอสา, มหาราช, มม ธีตา เขมา นาม มหาปญฺญา มคฺคามคฺคโกวิทา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Thật vậy, vào một hôm, ngay sau canh đầu, vua trời Sakka cùng với tùy tùng đã đến và ngồi nghe pháp thoại thân hữu tại nơi ở của bậc Ðạo sư. Vào lúc ấy, Tỳ khưu ni Khemā đến với ý định “Ta sẽ yết kiến bậc Ðạo sư”, nhưng khi thấy Sakka, bà đã đứng trên không trung, đảnh lễ bậc Ðạo sư rồi quay về. Sakka thấy bà và hỏi: “Bạch Thế Tôn, vị nào vừa đến, đứng trên không trung đảnh lễ bậc Ðạo sư rồi quay về vậy?” Bậc Ðạo sư đáp: “Này Ðại vương, đó là con gái của Ta, tên là Khemā, có trí tuệ vĩ đại, thông thạo về con đường và không phải con đường”, rồi Ngài đọc kệ ngôn này: ๔๐๓. 403. ‘‘คมฺภีรปญฺญํ เมธาวึ, มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ; อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người có trí tuệ sâu sắc, có trí thông minh, thông thạo về con đường và không phải con đường, đã đạt đến mục đích tối thượng, Ta gọi là Bà la môn.” ตตฺถ คพฺภีรปญฺญนฺติ คมฺภีเรสุ ขนฺธาทีสุ ปวตฺตาย ปญฺญาย สมนฺนาคตํ ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตํ เมธาวึ ‘‘อยํ ทุคฺคติยา มคฺโค, อยํ สุคติยา มคฺโค, อยํ นิพฺพานสฺส มคฺโค, อยํ อมคฺโค’’ติ เอวํ มคฺเค จ อมคฺเค จ เฉกตาย มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ อรหตฺตสงฺขาตํ อุตฺตมตฺถํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, gabbhīrapaññanti có nghĩa là người có trí tuệ phát sinh trong các pháp sâu sắc như các uẩn. Medhāviṃ có nghĩa là người có trí tuệ tinh túy của Chánh pháp. Maggāmaggassa kovidaṃ có nghĩa là người khéo léo về con đường và không phải con đường, như sau: “Đây là con đường đến ác thú, đây là con đường đến thiện thú, đây là con đường đến Niết bàn, đây không phải là con đường.” Uttamatthaṃ anuppattaṃ có nghĩa là người đã đạt đến mục đích tối thượng được gọi là A la hán. Ta gọi người ấy là Bà la môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu đà hoàn. เขมาภิกฺขุนิวตฺถุ วีสติมํ. Câu chuyện Tỳ khưu ni Khemā là câu chuyện thứ hai mươi. ๒๑. ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรวตฺถุ 21. Câu chuyện Trưởng lão Tissa, người trú ở Pabbhāra อสํสฏฺฐนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi trú tại Jetavana, bậc Ðạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu Asaṃsaṭṭhaṃ, liên quan đến Trưởng lão Tissa, người trú ở Pabbhāra. โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา สปฺปายํ เสนาสนํ โอโลเกนฺโต เอกํ เลณปพฺภารํ ปาปุณิ, สมฺปตฺตกฺขเณเยวสฺส จิตฺตํ เอกคฺคตํ ลภิ. โส ‘‘อหํ อิธ วสนฺโต ปพฺพชิตกิจฺจํ นิปฺผาเทตุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. เลเณปิ อธิวตฺถา เทวตา ‘‘สีลวา ภิกฺขุ อาคโต, อิมินา สทฺธึ เอกฏฺฐาเน วสิตุํ ทุกฺขํ. อยํ ปน อิธ เอกรตฺติเมว วสิตฺวา ปกฺกมิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปุตฺเต อาทาย นิกฺขมิ. เถโร ปุนทิวเส ปาโตว โคจรคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ นํ เอกา อุปาสิกา ทิสฺวาว ปุตฺตสิเนหํ ปฏิลภิตฺวา เคเห นิสีทาเปตฺวา โภเชตฺวา อตฺตานํ นิสฺสาย เตมาสํ วสนตฺถาย ยาจิ. โสปิ ‘‘สกฺกา มยา อิมํ นิสฺสาย [Pg.413] ภวนิสฺสรณํ กาตุ’’นฺติ อธิวาเสตฺวา ตเมว เลณํ อคมาสิ. เทวตา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘อทฺธา เกนจิ นิมนฺติโต ภวิสฺสติ, สฺเว วา ปรสุเว วา คมิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. Nghe nói, vị ấy sau khi thọ nhận đề mục thiền định nơi đức Thế Tôn đã đi vào khu rừng, trong khi tìm kiếm trú xứ thích hợp đã đi đến một sườn núi có hang động. Ngay trong khoảnh khắc đến nơi, tâm của vị ấy đã đạt được sự nhất tâm. Vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ta, trong khi ở đây, sẽ có thể hoàn thành phận sự của người xuất gia.” Vị nữ thiên trú ngụ trong hang động đã suy nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu có giới đức đã đến. Thật khó để sống chung một nơi với vị này. Tuy nhiên, vị này sau khi ở đây chỉ một đêm sẽ ra đi,” rồi đã dẫn các con đi ra ngoài. Vào ngày hôm sau, vị Trưởng lão đã đi vào làng khất thực từ sáng sớm để khất thực. Bấy giờ, một nữ thí chủ vừa trông thấy ngài đã phát sinh tình thương như đối với con trai, đã thỉnh ngài ngồi trong nhà, đã dâng vật thực, và đã thỉnh cầu ngài ở lại ba tháng mùa mưa nương nhờ vào bà. Vị ấy cũng đã chấp thuận rằng: “Ta, nương nhờ vào vị này, có thể thực hiện sự giải thoát khỏi vòng sanh tử,” rồi đã đi đến chính hang động ấy. Vị nữ thiên trông thấy ngài đang đến đã suy nghĩ rằng: “Chắc chắn ngài đã được ai đó thỉnh mời, ngày mai hoặc ngày kia ngài sẽ ra đi.” เอวํ อฑฺฒมาสมตฺเต อติกฺกนฺเต ‘‘อยํ อิเธว มญฺเญ อนฺโตวสฺสํ วสิสฺสติ, สีลวตา ปน สทฺธึ เอกฏฺฐาเน ปุตฺตเกหิ สทฺธึ วสิตุํ ทุกฺกรํ, อิมญฺจ ‘นิกฺขมา’ติ วตฺตุํ น สกฺกา, อตฺถิ นุ โข อิมสฺส สีเล ขลิต’’นฺติ ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกนฺตี อุปสมฺปทมาฬกโต ปฏฺฐาย ตสฺส สีเล ขลิตํ อทิสฺวา ‘‘ปริสุทฺธมสฺส สีลํ, กิญฺจิเทวสฺส กตฺวา อยสํ อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ ตสฺส อุปฏฺฐากกุเล อุปาสิกาย เชฏฺฐปุตฺตสฺส สรีเร อธิมุจฺจิตฺวา คีวํ ปริวตฺเตสิ. ตสฺส อกฺขีนิ นิกฺขมึสุ, มุขโต เขโฬ ปคฺฆริ. อุปาสิกา ตํ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ วิรวิ. อถ นํ เทวตา อทิสฺสมานรูปา เอวมาห – ‘‘มยา เอส คหิโต, พลิกมฺเมนปิ เม อตฺโถ นตฺถิ, ตุมฺหากํ ปน กุลูปกํ เถรํ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตฺวา เตน เตลํ ปจิตฺวา อิมสฺส นตฺถุกมฺมํ เทถ, เอวาหํ อิมํ มุญฺจิสฺสามี’’ติ. นสฺสตุ วา เอส มรตุ วา, น สกฺขิสฺสามหํ อยฺยํ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตุนฺติ. สเจ ลฏฺฐิมธุกํ ยาจิตุํ น สกฺโกถ, นาสิกายสฺส หิงฺคุจุณฺณํ ปกฺขิปิตุํ วเทถาติ. อิทมฺปิ วตฺตุํ น สกฺโกมาติ. เตน หิสฺส ปาทโธวนอุทกํ อาทาย สีเส อาสิญฺจถาติ. อุปาสิกา ‘‘สกฺกา อิทํ กาตุ’’นฺติ เวลาย อาคตํ เถรํ นิสีทาเปตฺวา ยาคุขชฺชกํ ทตฺวา อนฺตรภตฺเต นิสินฺนสฺส ปาเท โธวิตฺวา อุทกํ คเหตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิทํ อุทกํ ทารกสฺส สีเส อาสิญฺจามา’’ติ อาปุจฺฉิตฺวา ‘‘เตน หิ อาสิญฺจถา’’ติ วุตฺเต ตถา อกาสิ. สา เทวตา ตาวเทว ตํ มุญฺจิตฺวา คนฺตฺวา เลณทฺวาเร อฏฺฐาสิ. Khi khoảng nửa tháng trôi qua như vậy, (vị nữ thiên) đã suy nghĩ rằng: “Ta nghĩ rằng vị này sẽ an cư mùa mưa ngay tại đây. Tuy nhiên, thật khó để sống chung một nơi với vị có giới đức cùng với các con. Và cũng không thể nói với vị này rằng: ‘Hãy đi ra.’ Liệu có lỗi lầm nào trong giới của vị này chăng?” Trong khi nhìn bằng thiên nhãn, từ lúc thọ cụ túc giới ở giới đàn trở đi, do không thấy lỗi lầm nào trong giới của vị ấy, (vị nữ thiên đã nghĩ): “Giới của vị này thật thanh tịnh. Ta sẽ làm điều gì đó cho vị này và gây ra sự tai tiếng,” rồi đã nhập vào thân của người con trai cả của nữ thí chủ trong gia đình hộ độ của vị ấy và đã vặn cổ. Mắt của cậu bé lồi ra, nước dãi chảy từ miệng. Nữ thí chủ thấy vậy đã la lên: “Chuyện gì thế này?” Bấy giờ, vị nữ thiên với hình tướng vô hình đã nói với bà như vầy: “Ta đã bắt nó. Ta cũng không có nhu cầu cúng tế. Tuy nhiên, các người hãy xin cam thảo từ vị Trưởng lão phục vụ gia đình, rồi dùng nó nấu dầu và nhỏ mũi cho đứa bé này. Như vậy, ta sẽ thả nó ra.” (Bà nói): “Nó có hư hại hay chết đi nữa, tôi cũng không thể xin cam thảo từ ngài được.” (Vị nữ thiên nói): “Nếu các người không thể xin cam thảo, hãy nói (với vị Trưởng lão) để bỏ bột a-ngùy vào mũi của nó.” (Bà nói): “Tôi cũng không thể nói điều này.” (Vị nữ thiên nói): “Vậy thì, hãy lấy nước rửa chân của vị ấy và rưới lên đầu nó.” Nữ thí chủ (nghĩ): “Việc này có thể làm được,” rồi đã thỉnh vị Trưởng lão đến đúng giờ ngồi xuống, đã dâng cháo và vật thực cứng, trong khi ngài đang ngồi giữa bữa ăn, đã rửa chân ngài và lấy nước, rồi đã thưa hỏi rằng: “Bạch ngài, chúng con xin rưới nước này lên đầu đứa bé.” Khi được nói rằng: “Vậy thì, hãy rưới đi,” bà đã làm như vậy. Vị nữ thiên ấy ngay lập tức đã thả cậu bé ra, rồi đi đến và đứng ở cửa hang. เถโรปิ ภตฺตกิจฺจาวสาเน อุฏฺฐายาสนา อวิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐานตาย ทฺวตฺตึสาการํ สชฺฌายนฺโตว ปกฺกามิ. อถ นํ เลณทฺวารํ ปตฺตกาเล สา เทวตา ‘‘มหาเวชฺช มา อิธ ปวิสา’’ติ อาห. โส ตตฺเถว ฐตฺวา ‘‘กาสิ ตฺว’’นฺติ อาห. อหํ อิธ อธิวตฺถา เทวตาติ. เถโร ‘‘อตฺถิ นุ โข มยา เวชฺชกมฺมสฺส กตฏฺฐาน’’นฺติ อุปสมฺปทมาฬกโต ปฏฺฐาย โอโลเกนฺโต อตฺตโน สีเล ติลกํ วา กาฬกํ วา อทิสฺวา [Pg.414] ‘‘อหํ มยา เวชฺชกมฺมสฺส กตฏฺฐานํ น ปสฺสามิ, กสฺมา เอวํ วเทสี’’ติ อาห. น ปสฺสสีติ. อาม, น ปสฺสามีติ? อาจิกฺขามิ เตติ. อาม, อาจิกฺขาหีติ. ติฏฺฐตุ ตาว ทูเร กตํ, อชฺเชว ตยา อมนุสฺสคหิตสฺส อุปฏฺฐากปุตฺตสฺส ปาทโธวนอุทกํ สีเส อาสิตฺตํ, นาสิตฺตนฺติ? อาม, อาสิตฺตนฺติ. กึ เอตํ น ปสฺสสีติ? เอตํ สนฺธาย ตฺวํ วเทสีติ? อาม, เอตํ สนฺธาย วทามีติ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘อโห วต เม สมฺมา ปณิหิโต อตฺตา, สาสนสฺส อนุรูปํ วต เม จริตํ, เทวตาปิ มม จตุปาริสุทฺธิสีเล ติลกํ วา กาฬกํ วา อทิสฺวา ทารกสฺส สีเส อาสิตฺตปาทโธวนมตฺตํ อทฺทสา’’ติ ตสฺส สีลํ อารพฺภ พลวปีติ อุปฺปชฺชิ. โส ตํ วิกฺขมฺเภตฺวา ปาทุทฺธารมฺปิ อกตฺวา ตตฺเถว อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘มาทิสํ ปริสุทฺธํ สมณํ ทูเสตฺวา มา อิธ วนสณฺเฑ วสิ, ตฺวเมว นิกฺขมาหี’’ติ เทวตํ โอวทนฺโต อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – Vị Trưởng lão cũng vậy, vào lúc kết thúc phận sự ăn uống, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi, do không từ bỏ đề mục thiền định, đã ra đi trong khi đang tụng đọc ba mươi hai thể trược. Bấy giờ, vào lúc ngài đến cửa hang, vị nữ thiên ấy đã nói: “Này đại y sĩ, đừng vào đây.” Vị ấy đứng ngay tại đó và nói: “Ngươi là ai?” (Vị nữ thiên đáp): “Tôi là vị nữ thiên trú ngụ ở đây.” Vị Trưởng lão (suy xét): “Liệu có nơi nào ta đã làm việc y thuật chăng?” rồi trong khi nhìn lại từ lúc thọ cụ túc giới ở giới đàn trở đi, do không thấy một vết tơ hay vết đen nào trong giới của mình, đã nói: “Ta không thấy nơi nào ta đã làm việc y thuật. Tại sao ngươi lại nói như vậy?” (Vị nữ thiên hỏi): “Ngài không thấy sao?” (Vị Trưởng lão đáp): “Phải, ta không thấy.” (Vị nữ thiên nói): “Tôi sẽ chỉ cho ngài.” (Vị Trưởng lão nói): “Phải, hãy chỉ đi.” (Vị nữ thiên nói): “Việc làm trong quá khứ xa xôi hãy tạm để đó. Ngay hôm nay, ngài đã rưới nước rửa chân lên đầu người con trai của thí chủ bị phi nhân bắt, phải không?” (Vị Trưởng lão đáp): “Phải, đã rưới.” (Vị nữ thiên nói): “Tại sao ngài không thấy điều đó?” (Vị Trưởng lão hỏi): “Ngươi nói điều này là có ý nhắm đến việc đó sao?” (Vị nữ thiên đáp): “Phải, tôi nói là có ý nhắm đến việc đó.” Vị Trưởng lão đã suy nghĩ: “Ồ, thật vậy, tự thân của ta đã được hướng đến một cách đúng đắn! Ồ, thật vậy, ta đã thực hành phù hợp với giáo pháp! Ngay cả vị nữ thiên, do không thấy một vết tơ hay vết đen nào trong bốn loại giới thanh tịnh của ta, đã chỉ thấy được việc rưới nước rửa chân lên đầu đứa bé.” Do duyên vào giới của mình, một niềm hỷ lạc mạnh mẽ đã khởi lên nơi ngài. Vị ấy, sau khi trấn áp niềm hỷ lạc đó, không cả nhấc chân lên, đã đắc quả A-la-hán ngay tại đó, và trong khi giáo huấn vị nữ thiên rằng: “Đừng làm ô uế một vị Sa-môn thanh tịnh như ta, đừng ở trong khu rừng này. Chính ngươi hãy đi ra,” đã thốt lên lời cảm hứng này: ‘‘วิสุทฺโธ วต เม วาโส, นิมฺมลํ มํ ตปสฺสินํ; มา ตฺวํ วิสุทฺธํ ทูเสสิ, นิกฺขม ปวนา ตุว’’นฺติ. “Ồ, nơi ở của ta thật thanh tịnh, ta, người tu khổ hạnh, thật không tì vết. Ngươi đừng làm ô uế người thanh tịnh. Ngươi hãy ra khỏi khu rừng này.” โส ตตฺเถว เตมาสํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺโส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภิกฺขูหิ ‘‘กึ, อาวุโส, ปพฺพชิตกิจฺจํ เต มตฺถกํ ปาปิต’’นฺติ ปุฏฺโฐ ตสฺมึ เลเณ วสฺสูปคมนโต ปฏฺฐาย สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ ภิกฺขูนํ อาโรเจตฺวา, ‘‘อาวุโส, ตฺวํ เทวตาย เอวํ วุจฺจมาโน น กุชฺฌี’’ติ วุตฺเต ‘‘น กุชฺฌิ’’นฺติ อาห. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ, ‘‘ภนฺเต, อยํ ภิกฺขุ อญฺญํ พฺยากโรติ, เทวตาย อิทํ นาม วุจฺจมาโนปิ น กุชฺฌินฺติ วทตี’’ติ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘เนว, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต กุชฺฌติ, เอตสฺส คิหีหิ วา ปพฺพชิเตหิ วา สํสคฺโค นาม นตฺถิ, อสํสฏฺโฐ เอส อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโฐ’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Vị ấy, sau khi đã ở đó ba tháng, sau khi đã an cư mùa mưa, đã đi đến nơi đức Thế Tôn, và khi được các vị Tỳ-khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, phận sự của người xuất gia đã được hiền giả đưa đến đỉnh điểm chưa?” đã kể lại cho các vị Tỳ-khưu toàn bộ câu chuyện đó từ lúc bắt đầu an cư mùa mưa trong hang động ấy. Khi được nói rằng: “Này hiền giả, hiền giả đã không tức giận khi bị vị nữ thiên nói như vậy sao?” vị ấy đã nói: “Tôi đã không tức giận.” Các vị Tỳ-khưu đã trình báo lên đức Như Lai rằng: “Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu này tuyên bố một điều khác (tức A-la-hán quả). Dù bị vị nữ thiên nói những lời như vậy, vị ấy vẫn nói rằng mình không tức giận.” Đức Thế Tôn, sau khi nghe câu chuyện của họ, đã nói: “Này các Tỳ-khưu, con trai của ta không hề tức giận. Vị này không có sự giao du nào với hàng tại gia hay xuất gia. Vị này không giao du, ít mong muốn, và biết đủ,” rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๔๐๔. 404. ‘‘อสํสฏฺฐํ คหฏฺเฐหิ, อนาคาเรหิ จูภยํ; อโนกสาริมปฺปิจฺฉํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người không giao du với cả hai, hàng tại gia và hàng xuất gia, không nương náu, ít ham muốn, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ อสํสฏฺฐนฺติ ทสฺสนสวนสมุลฺลปนปริโภคกายสํสคฺคานํ อภาเวน อสํสฏฺฐํ. อุภยนฺติ คิหีหิ จ อนาคาเรหิ จาติ อุภเยหิปิ อสํสฏฺฐํ[Pg.415]. อโนกสารินฺติ อนาลยจารึ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, ‘không giao du’ là không giao du do không có sự giao du qua thấy, nghe, trò chuyện, thọ dụng, và thân thể tiếp xúc. ‘Cả hai’ là không giao du với cả hai, tức là với người tại gia và người xuất gia. ‘Không nương náu’ là người sống không luyến ái. Ý nghĩa là: ‘Người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn’. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. ปพฺภารวาสีติสฺสตฺเถรวตฺถุ เอกวีสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Tissa ở Pabbhāra, câu chuyện thứ hai mươi mốt. ๒๒. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ 22. Câu chuyện về một vị tỳ khưu nào đó นิธาย ทณฺฑนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Nidhāya daṇḍaṃ’, liên quan đến một vị tỳ khưu nào đó. โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วายมนฺโต อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘ปฏิลทฺธคุณํ สตฺถุ อาโรเจสฺสามี’’ติ ตโต นิกฺขมิ. อถ นํ เอกสฺมึ คาเม เอกา อิตฺถี สามิเกน สทฺธึ กลหํ กตฺวา ตสฺมึ พหิ นิกฺขนฺเต ‘‘กุลฆรํ คมิสฺสามี’’ติ มคฺคํ ปฏิปนฺนา อนฺตรามคฺเค ทิสฺวา ‘‘อิมํ เถรํ นิสฺสาย คมิสฺสามี’’ติ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. เถโร ปน ตํ น ปสฺสติ. อถสฺสา สามิโก เคหํ อาคโต ตํ อทิสฺวา ‘‘กุลคามํ คตา ภวิสฺสตี’’ติ อนุพนฺธนฺโต ตํ ทิสฺวา ‘‘น สกฺกา อิมาย เอกิกาย อิมํ อฏวึ ปฏิปชฺชิตุํ, กํ นุ โข นิสฺสาย คจฺฉตี’’ติ โอโลเกนฺโต เถรํ ทิสฺวา ‘‘อยํ อิมํ คณฺหิตฺวา นิกฺขนฺโต ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา เถรํ สนฺตชฺเชสิ. อถ นํ สา อิตฺถี ‘‘เนว มํ เอส ภทนฺโต ปสฺสติ, น อาลปติ, มา นํ กิญฺจิ อวจา’’ติ อาห. โส ‘‘กึ ปน ตฺวํ อตฺตานํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตํ มม อาจิกฺขิสฺสสิ, ตุยฺหเมว อนุจฺฉวิกํ อิมสฺส กริสฺสามี’’ติ อุปฺปนฺนโกโธ อิตฺถิยา อาฆาเตน เถรํ โปเถตฺวา ตํ อาทาย นิวตฺติ. เถรสฺส สกลสรีรํ สญฺชาตคณฺฑํ อโหสิ. อถสฺส วิหารํ คตกาเล ภิกฺขู สรีรํ สมฺพาหนฺตา คณฺเฑ ทิสฺวา ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. โส เตสํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถ นํ ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส, ตสฺมึ ปุริเส เอวํ ปหรนฺเต ตฺวํ กึ อวจ, กึ วา เต โกโธ อุปฺปนฺโน’’ติ. ‘‘น เม, อาวุโส, โกโธ อุปฺปชฺชี’’ติ วุตฺเต สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา, ‘‘ภนฺเต, เอส ภิกฺขุ ‘โกโธ เต [Pg.416] อุปฺปชฺชตี’ติ วุจฺจมาโน ‘น เม, อาวุโส, โกโธ อุปฺปชฺชตี’ติ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ อาโรเจสุํ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม นิหิตทณฺฑา, เต ปหรนฺเตสุปิ โกธํ น กโรนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ bậc Đạo sư, đã nỗ lực trong rừng và chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy rời khỏi nơi đó với ý nghĩ: ‘Ta sẽ trình báo đức hạnh đã chứng đắc lên bậc Đạo sư’. Bấy giờ, tại một ngôi làng, có một người phụ nữ sau khi cãi nhau với chồng, lúc người chồng đi ra ngoài, cô ta đã lên đường với ý định: ‘Ta sẽ về nhà cha mẹ’. Trên đường, cô ta trông thấy vị trưởng lão và đi theo sau lưng ngài với ý nghĩ: ‘Ta sẽ nương nhờ vị trưởng lão này để đi’. Nhưng vị trưởng lão không nhìn thấy cô ta. Sau đó, người chồng của cô trở về nhà, không thấy vợ, liền đi theo với ý nghĩ: ‘Chắc là cô ta đã về làng cha mẹ’. Khi thấy cô ta, anh ta nghĩ: ‘Cô ta không thể một mình đi qua khu rừng này, cô ta đi nương nhờ ai đây?’. Nhìn quanh, anh ta thấy vị trưởng lão và nghĩ: ‘Vị này chắc đã dẫn cô ta đi’, rồi hăm dọa vị trưởng lão. Bấy giờ, người phụ nữ ấy nói: ‘Thưa ngài, vị tôn giả này không thấy con, cũng không nói chuyện với con, xin ngài đừng nói gì với vị ấy’. Người chồng nói: ‘Sao nào? Ngươi lại còn nói cho ta biết về kẻ đang dẫn ngươi đi à? Ta sẽ làm cho hắn một việc thích đáng với ngươi’. Với cơn giận nổi lên, do lòng căm ghét người vợ, anh ta đã đánh đập vị trưởng lão, rồi dẫn vợ quay về. Toàn thân vị trưởng lão sưng vù lên. Khi vị ấy về đến tu viện, các vị tỳ khưu trong lúc xoa bóp thân thể đã thấy những vết sưng và hỏi: ‘Cái gì đây?’. Vị ấy đã kể lại sự việc cho họ. Bấy giờ, các vị tỳ khưu hỏi vị ấy: ‘Thưa hiền giả, khi người đàn ông kia đánh đập như vậy, ngài đã nói gì? Hay ngài có nổi giận không?’. Khi vị ấy trả lời: ‘Thưa các hiền giả, tôi không nổi giận’, họ bèn đến gặp bậc Đạo sư, trình bày sự việc và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, vị tỳ khưu này, khi được hỏi ‘Ngài có nổi giận không?’, đã nói ‘Thưa các hiền giả, tôi không nổi giận’. Vị ấy đã nói điều không thật và tuyên bố một trạng thái siêu việt’. Bậc Đạo sư nghe câu chuyện của họ xong, liền nói: ‘Này các tỳ khưu, các bậc lậu tận đã từ bỏ hình phạt, các vị ấy không nổi giận ngay cả khi bị đánh đập’, rồi ngài nói kệ này: ๔๐๕. 405. ‘‘นิธาย ทณฺฑํ ภูเตสุ, ตเสสุ ถาวเรสุ จ; โย น หนฺติ น ฆาเตติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người đã từ bỏ hình phạt đối với các chúng sanh, dù là chúng sanh run sợ hay vững vàng, người không giết, không bảo giết, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ นิธายาติ นิกฺขิปิตฺวา โอโรเปตฺวา. ตเสสุ ถาวเรสุ จาติ ตณฺหาตาเสน ตเสสุ, ตณฺหาอภาเวน ถิรตาย ถาวเรสุ จ. โย น หนฺตีติ โย เอวํ สพฺพสตฺเตสุ วิคตปฏิฆตาย นิกฺขิตฺตทณฺโฑ เนว กญฺจิ สยํ หนติ, น อญฺเญ ฆาเตติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, ‘từ bỏ’ là đặt xuống, hạ xuống. ‘Đối với chúng sanh run sợ và vững vàng’ là đối với những chúng sanh run sợ vì ái dục, và đối với những chúng sanh vững vàng vì không có ái dục. ‘Người không giết’ có nghĩa là: người nào đã từ bỏ hình phạt đối với tất cả chúng sanh do không còn sân hận, tự mình không giết hại bất cứ ai, cũng không bảo người khác giết, người như vậy Ta gọi là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. อญฺญตรภิกฺขุวตฺถุ พาวีสติมํ. Câu chuyện về một vị tỳ khưu nào đó, câu chuyện thứ hai mươi hai. ๒๓. สามเณรานํ วตฺถุ 23. Câu chuyện về các vị sa-di. อวิรุทฺธนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จตฺตาโร สามเณเร อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Aviruddhaṃ’, liên quan đến bốn vị sa-di. เอกา กิร พฺราหฺมณี จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ อุทฺเทสภตฺตํ สชฺเชตฺวา พฺราหฺมณํ อาห – ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา จตฺตาโร มหลฺลกพฺราหฺมเณ อุทฺทิสาเปตฺวา อาเนหี’’ติ. โส วิหารํ คนฺตฺวา ‘‘จตฺตาโร เม พฺราหฺมเณ อุทฺทิสิตฺวา เทถา’’ติ อาห. ตสฺส สํกิจฺโจ ปณฺฑิโต โสปาโก เรวโตติ สตฺตวสฺสิกา จตฺตาโร ขีณาสวสามเณรา ปาปุณึสุ. พฺราหฺมณี มหารหานิ อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา ฐิตา สามเณเร ทิสฺวาว กุปิตา อุทฺธเน ปกฺขิตฺตโลณํ วิย ตฏตฏายมานา ‘‘ตฺวํ วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตโน นตฺตุมตฺเตปิ อปฺปโหนฺเต จตฺตาโร กุมารเก คเหตฺวา อาคโตสี’’ติ วตฺวา เตสํ เตสุ อาสเนสุ นิสีทิตุํ อทตฺวา นีจปีฐกานิ อตฺถริตฺวา ‘‘เอเตสุ นิสีทถา’’ติ วตฺวา ‘‘คจฺฉ, พฺราหฺมณ, มหลฺลเก โอโลเกตฺวา อาเนหี’’ติ [Pg.417] อาห. พฺราหฺมโณ วิหารํ คนฺตฺวา สาริปุตฺตตฺเถรํ ทิสฺวา ‘‘เอถ, อมฺหากํ เคหํ คมิสฺสามา’’ติ อาเนสิ. เถโร อาคนฺตฺวา สามเณเร ทิสฺวา ‘‘อิเมหิ พฺราหฺมเณหิ ภตฺตํ ลทฺธ’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘น ลทฺธ’’นฺติ วุตฺเต จตุนฺนเมว ภตฺตสฺส ปฏิยตฺตภาวํ ญตฺวา ‘‘อาหร เม ปตฺต’’นฺติ ปตฺตํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. พฺราหฺมณีปิ ‘‘กึ อิมินา วุตฺต’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอเตสํ นิสินฺนานํ พฺราหฺมณานํ ลทฺธุํ วฏฺฏติ, อาหร เม ปตฺต’’นฺติ อตฺตโน ปตฺตํ คเหตฺวา คโต, น ภุญฺชิตุกาโม ภวิสฺสติ, สีฆํ คนฺตฺวา อญฺญํ โอโลเกตฺวา อาเนหีติ. พฺราหฺมโณ คนฺตฺวา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ ทิสฺวา ตเถว วตฺวา อาเนสิ. โสปิ สามเณเร ทิสฺวา ตเถว วตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. อถ นํ พฺราหฺมณี อาห – ‘‘เอเต น ภุญฺชิตุกามา, พฺราหฺมณวาทกํ คนฺตฺวา เอกํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ. Nghe nói, có một bà-la-môn nữ sau khi chuẩn bị bữa ăn chỉ định cho bốn vị tỳ khưu, đã nói với người chồng bà-la-môn: ‘Ông hãy đến tu viện, thỉnh mời bốn vị bà-la-môn trưởng lão về đây’. Ông ta đến tu viện và nói: ‘Xin hãy chỉ định cho tôi bốn vị bà-la-môn’. Bốn vị sa-di A-la-hán bảy tuổi là Saṅkicca, Paṇḍita, Sopāka, và Revata đã được cử đến cho ông. Bà-la-môn nữ đã chuẩn bị sẵn những chỗ ngồi cao quý. Khi vừa thấy các vị sa-di, bà ta nổi giận, kêu lách tách như muối bỏ vào lò, và nói: ‘Ông đến tu viện rồi dẫn về bốn đứa bé còn chưa bằng cháu của tôi nữa!’. Nói xong, bà không cho họ ngồi vào những chỗ đã chuẩn bị, mà trải những chiếc ghế thấp và nói: ‘Hãy ngồi vào đây’. Rồi bà nói: ‘Này ông bà-la-môn, ông hãy đi tìm và mời các vị trưởng lão về đây’. Người bà-la-môn đến tu viện, thấy trưởng lão Sāriputta và mời ngài: ‘Xin mời ngài, chúng ta hãy về nhà của chúng tôi’. Vị trưởng lão đến, thấy các vị sa-di và hỏi: ‘Các vị bà-la-môn này đã nhận được vật thực chưa?’. Khi được trả lời là ‘chưa’, ngài biết rằng bữa ăn chỉ được chuẩn bị cho bốn người, liền nói: ‘Hãy mang bát của ta đến đây’, rồi cầm bát và rời đi. Bà-la-môn nữ cũng hỏi: ‘Vị ấy đã nói gì?’. (Người chồng đáp:) ‘Ngài nói rằng các vị bà-la-môn đang ngồi đây đáng được nhận, rồi bảo ‘Hãy mang bát của ta đến đây’, rồi ngài cầm bát của mình và đi mất. Chắc là ngài không muốn dùng bữa. Ông hãy đi nhanh, tìm và mời một vị khác về’. Người bà-la-môn đi, thấy trưởng lão Mahāmoggallāna, cũng nói như vậy và mời ngài về. Vị ấy cũng thấy các vị sa-di, nói y như vậy, rồi cầm bát và rời đi. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói với ông ta: ‘Các vị ấy không muốn dùng bữa. Ông hãy đến tu viện và mời một vị bà-la-môn trưởng lão về đây’. สามเณราปิ ปาโตว ปฏฺฐาย กิญฺจิ อลภมานา ชิฆจฺฉาย ปีฬิตา นิสีทึสุ. อถ เนสํ คุณเตเชน สกฺกสฺส อาสนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. โส อาวชฺเชนฺโต เตสํ ปาโตว ปฏฺฐาย นิสินฺนานํ กิลนฺตภาวํ ญตฺวา ‘‘มยา ตตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ ชราชิณฺโณ มหลฺลกพฺราหฺมโณ หุตฺวา ตสฺมึ พฺราหฺมณวาทเก พฺราหฺมณานํ อคฺคาสเน นิสีทิ. พฺราหฺมโณ ตํ ทิสฺวา ‘‘อิทานิ เม พฺราหฺมณี อตฺตมนา ภวิสฺสตี’’ติ เอหิ เคหํ คมิสฺสามา’’ติ ตํ อาทาย เคหํ อคมาสิ. พฺราหฺมณี ตํ ทิสฺวาว ตุฏฺฐจิตฺตา ทฺวีสุ อาสเนสุ อตฺถรณํ เอกสฺมึเยว อตฺถริตฺวา, ‘‘อยฺย, อิธ นิสีทาหี’’ติ อาห. สกฺโก เคหํ ปวิสิตฺวา จตฺตาโร สามเณเร ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เตสํ อาสนปริยนฺเต ภูมิยํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ. อถ นํ ทิสฺวา พฺราหฺมณี พฺราหฺมณํ อาห – ‘‘อโห เต อานีโต พฺราหฺมโณ, เอตมฺปิ อุมฺมตฺตกํ คเหตฺวา อาคโตสิ, อตฺตโน นตฺตุมตฺเต วนฺทนฺโต วิจรติ, กึ อิมินา, นีหราหิ น’’นฺติ. โส ขนฺเธปิ หตฺเถปิ กจฺฉายปิ คเหตฺวา นิกฺกฑฺฒิยมาโน อุฏฺฐาตุมฺปิ น อิจฺฉติ. อถ นํ พฺราหฺมณี ‘‘เอหิ, พฺราหฺมณ, ตฺวํ เอกสฺมึ หตฺเถ คณฺห, อหํ เอกสฺมึ หตฺเถ คณฺหิสฺสามี’’ติ อุโภปิ ทฺวีสุ หตฺเถสุ คเหตฺวา ปิฏฺฐิยํ โปเถนฺตา เคหทฺวารโต พหิ อกํสุ. สกฺโกปิ นิสินฺนฏฺฐาเนเยว นิสินฺโน หตฺถํ ปริวตฺเตสิ. เต นิวตฺติตฺวา ตํ นิสินฺนเมว ทิสฺวา ภีตรวํ รวนฺตา วิสฺสชฺเชสุํ. ตสฺมึ ขเณ สกฺโก อตฺตโน สกฺกภาวํ ชานาเปสิ. อถ เนสํ อาหารํ อทํสุ. ปญฺจปิ ชนา [Pg.418] อาหารํ คเหตฺวา เอโก กณฺณิกามณฺฑลํ วินิวิชฺฌิตฺวา, เอโก ฉทนสฺส ปุริมภาคํ, เอโก ปจฺฉิมภาคํ, เอโก ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา, สกฺโกปิ เอเกน ฐาเนน นิกฺขมีติ เอวํ ปญฺจธา อคมํสุ. ตโต ปฏฺฐาย จ ปน ตํ เคหํ ปญฺจฉิทฺทเคหํ กิร นาม ชาตํ. Các vị Sa-di cũng vậy, từ sáng sớm không nhận được vật gì, bị cơn đói hành hạ nên đã ngồi xuống. Bấy giờ, do oai lực công đức của các vị ấy, bảo tọa của Đế-thích hiện tướng nóng lên. Vị ấy quán xét, biết được tình trạng mệt mỏi của các vị Sa-di đã ngồi từ sáng sớm, nghĩ rằng: “Ta nên đi đến đó”, rồi hóa thành một vị Bà-la-môn già nua, cao tuổi, ngồi vào ghế thượng hạng của các Bà-la-môn trong nơi tụ họp của các Bà-la-môn. Vị Bà-la-môn thấy ông ta, nghĩ rằng: “Bây giờ vợ ta sẽ hài lòng”, rồi nói: “Hãy đến đây, chúng ta sẽ về nhà”, và dẫn ông ta về nhà. Bà-la-môn nữ vừa thấy ông ta liền hoan hỷ, trải tấm lót trên hai chỗ ngồi vào làm một, rồi nói: “Thưa ngài, xin ngài ngồi đây”. Đế-thích vào nhà, đảnh lễ bốn vị Sa-di theo thế năm vóc sát đất, rồi ngồi kiết-già trên đất, ở cuối chỗ ngồi của các vị ấy. Bấy giờ, thấy ông ta, bà-la-môn nữ nói với chồng: “Ôi, vị Bà-la-môn mà ông dẫn về! Ông đã dẫn một người điên rồ như thế này về, ông ta đi quanh đảnh lễ những đứa trẻ đáng tuổi cháu mình. Có ích gì với người này, hãy đuổi ông ta đi!”. Vị ấy bị nắm kéo ở vai, ở tay, ở nách, nhưng cũng không muốn đứng dậy. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói: “Này Bà-la-môn, lại đây, ông nắm một tay, tôi sẽ nắm một tay”, rồi cả hai nắm lấy hai tay, vừa đánh vào lưng vừa lôi ra khỏi cửa nhà. Đế-thích vẫn ngồi yên tại chỗ, chỉ xoay tay. Họ quay lại, thấy ông ta vẫn ngồi yên, liền kêu lên một tiếng sợ hãi và buông ra. Ngay lúc đó, Đế-thích cho họ biết thân phận Đế-thích của mình. Bấy giờ, họ đã dâng thức ăn cho các vị Sa-di. Cả năm người nhận thức ăn, một vị xuyên qua nóc nhà tròn, một vị qua phần trước mái nhà, một vị qua phần sau, một vị độn thổ, và Đế-thích cũng thoát ra bằng một lối. Cứ như thế, họ đã đi theo năm ngả. Tương truyền, từ đó về sau, ngôi nhà ấy được gọi là “ngôi nhà năm lỗ hổng”. สามเณเรปิ วิหารํ คตกาเล ภิกฺขู, ‘‘อาวุโส, กีทิส’’นฺติ ปุจฺฉึสุ. มา โน ปุจฺฉิตฺถ, อมฺหากํ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย พฺราหฺมณี โกธาภิภูตา ปญฺญตฺตาสเนสุ โน นิสีทิตุมฺปิ อทตฺวา ‘‘สีฆํ สีฆํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ อาห. อมฺหากํ อุปชฺฌาโย อาคนฺตฺวา อมฺเห ทิสฺวา ‘‘อิเมสํ นิสินฺนพฺราหฺมณานํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ ปตฺตํ อาหราเปตฺวา นิกฺขมิ. ‘‘อญฺญํ มหลฺลกํ พฺราหฺมณํ อาเนสี’’ติ วุตฺเต พฺราหฺมโณ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อาเนสิ, โสปิ อมฺเห ทิสฺวา ตเถว วตฺวา ปกฺกามิ. อถ พฺราหฺมณี ‘‘น เอเต ภุญฺชิตุกามา, คจฺฉ พฺราหฺมณวาทกโต เอกํ มหลฺลกพฺราหฺมณํ อาเนหี’’ติ พฺราหฺมณํ ปหิณิ. โส ตตฺถ คนฺตฺวา พฺราหฺมณเวเสน อาคตํ สกฺกํ อาเนสิ, ตสฺส อาคตกาเล อมฺหากํ อาหารํ อทํสูติ. เอวํ กโรนฺตานํ ปน เตสํ ตุมฺเห น กุชฺฌิตฺถาติ? น กุชฺฌิมฺหาติ. ภิกฺขู ตํ สุตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘ภนฺเต, อิเม ‘น กุชฺฌิมฺหา’ติ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรนฺตี’’ติ. สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, ขีณาสวา นาม วิรุทฺเธสุปิ น วิรุชฺฌนฺติเยวา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Khi các vị Sa-di về đến tu viện, các Tỳ-khưu hỏi: “Này chư hiền, sự việc thế nào?”. (Các vị Sa-di đáp:) “Xin quý ngài đừng hỏi chúng tôi. Kể từ lúc thấy chúng tôi, bà-la-môn nữ bị sân hận chi phối, đã không cho chúng tôi ngồi vào chỗ đã dọn sẵn mà nói: ‘Hãy mau mau đi mời một vị Bà-la-môn cao tuổi đến đây’. Thầy Bổn sư của chúng tôi đến, thấy chúng tôi, ngài nói: ‘Nên cúng dường cho các vị Bà-la-môn đang ngồi đây’, rồi cho người mang bát đi và rời khỏi. Khi được bảo: ‘Hãy mời một vị Bà-la-môn cao tuổi khác’, vị Bà-la-môn đã mời Đại đức Mahāmoggallāna đến, vị ấy thấy chúng tôi cũng nói như vậy rồi bỏ đi. Bấy giờ, bà-la-môn nữ nói: ‘Những người này không muốn ăn, ông hãy đi đến nơi tụ họp của các Bà-la-môn và mời một vị Bà-la-môn cao tuổi đến đây’, rồi sai chồng đi. Ông ta đến đó, mời Đế-thích trong lốt Bà-la-môn đến, và khi vị ấy đến, họ mới dâng thức ăn cho chúng tôi”. (Các Tỳ-khưu hỏi:) “Vậy các vị có nổi giận với họ, những người đã làm như vậy không?”. (Các vị Sa-di đáp:) “Chúng tôi không nổi giận”. Các Tỳ-khưu nghe vậy, bèn bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, các vị này nói dối rằng ‘chúng con không nổi giận’ và tự tuyên bố quả vị khác (A-la-hán)”. Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-khưu, bậc Lậu tận, dẫu ở giữa những người thù nghịch, cũng không thù nghịch”, rồi nói lên kệ ngôn này: ๔๐๖. 406. ‘‘อวิรุทฺธํ วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตํ; สาทาเนสุ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Giữa những người thù nghịch, không thù nghịch; giữa những người dùng hình phạt, vị ấy được tịch tịnh; giữa những người còn chấp thủ, không chấp thủ; người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ อวิรุทฺธนฺติ อาฆาตวเสน วิรุทฺเธสุปิ โลกิยมหาชเนสุ อาฆาตาภาเวน อวิรุทฺธํ. หตฺถคเต ทณฺเฑ วา สตฺเถ วา อวิชฺชมาเนปิ ปเรสํ ปหารทานโต อวิรตตฺตา อตฺตทณฺเฑสุ ชเนสุ นิพฺพุตํ นิกฺขิตฺตทณฺฑํ, ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อหํ มมนฺติ คหิตตฺตา สาทาเนสุ ตสฺส คหณสฺส อภาเวน อนาทานํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘không thù nghịch’ nghĩa là không có lòng oán hận đối với những người trong thế gian có lòng oán hận. ‘Giữa những người dùng hình phạt, vị ấy được tịch tịnh’ nghĩa là người đã từ bỏ hình phạt, trong khi những người khác chưa từ bỏ việc gây tổn hại cho người khác, dù không có gậy hay vũ khí trong tay. ‘Giữa những người còn chấp thủ, không chấp thủ’ nghĩa là không còn chấp thủ do không còn sự nắm giữ năm uẩn là ‘ta’ và ‘của ta’, trong khi những người khác vẫn còn chấp thủ như vậy. Người như thế, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. สามเณรานํ วตฺถุ เตวีสติมํ. Câu chuyện về các vị Sa-di, thứ hai mươi ba. ๒๔. มหาปนฺถกตฺเถรวตฺถุ 24. Câu chuyện về Trưởng lão Mahāpanthaka ยสฺส [Pg.419] ราโค จาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต มหาปนฺถกํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Trúc Lâm, bậc Đạo sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yassa rāgo ca’, liên quan đến ngài Mahāpanthaka. โส หายสฺมา จูฬปนฺถกํ จตูหิ มาเสหิ เอกํ คาถํ ปคุณํ กาตุํ อสกฺโกนฺตํ ‘‘ตฺวํ สาสเน อภพฺโพ, คิหิโภคาปิ ปริหีโน, กึ เต อิธ วาเสน, อิโต นิกฺขมา’’ติ วิหารา นิกฺกฑฺฒิตฺวา ทฺวารํ ถเกสิ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, มหาปนฺถกตฺเถเรน อิทํ นาม กตํ, ขีณาสวานมฺปิ มญฺเญ โกโธ อุปฺปชฺชตี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, ขีณาสวานํ ราคาทโย กิเลสา อตฺถิ, มม ปุตฺเตน อตฺถปุเรกฺขารตาย เจว ธมฺมปุเรกฺขารตาย จ กต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị trưởng lão ấy, thấy ngài Cūḷapanthaka trong bốn tháng không thể học thuộc một câu kệ, đã đuổi ngài ra khỏi tu viện và đóng cửa lại, nói rằng: “Ngươi không xứng đáng trong giáo pháp này, cũng đã từ bỏ lạc thú thế gian. Ngươi ở đây có ích gì? Hãy đi khỏi đây!”. Các Tỳ-khưu đã khởi lên câu chuyện: “Này chư hiền, Trưởng lão Mahāpanthaka đã làm việc như vậy. Dường như sân hận cũng khởi lên nơi các bậc Lậu tận”. Bậc Đạo sư đến, hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?”. Khi được trả lời: “Về chuyện này”, Ngài dạy: “Không, này các Tỳ-khưu, các bậc Lậu tận không có các phiền não như tham ái. Con trai của Ta đã làm vậy vì hướng đến lợi ích và hướng đến Chánh pháp”, rồi nói lên kệ ngôn này: ๔๐๗. 407. ‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, มาโน มกฺโข จ ปาติโต; สาสโปริว อารคฺคา, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào đã làm rơi rụng tham, sân, mạn, và tật đố, như hạt cải rơi khỏi đầu mũi dùi; người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ อารคฺคาติ ยสฺเสเต ราคาทโย กิเลสา, อยญฺจ ปรคุณมกฺขนลกฺขโณ มกฺโข อารคฺคา สาสโป วิย ปาติโต, ยถา สาสโป อารคฺเค น สนฺติฏฺฐติ, เอวํ จิตฺเต น สนฺติฏฺฐติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, ‘khỏi đầu mũi dùi’ có nghĩa là: người nào mà các phiền não như tham ái, và cả tật đố (makkho) vốn có đặc tính là che lấp công đức của người khác, đã bị làm rơi rụng như hạt cải rơi khỏi đầu mũi dùi. Giống như hạt cải không đứng vững trên đầu mũi dùi, cũng vậy, (các phiền não ấy) không tồn tại trong tâm. Người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. มหาปนฺถกตฺเถรวตฺถุ จตุวีสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Đại Lộ Bàng Đặc, câu chuyện thứ hai mươi bốn. ๒๕. ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุ 25. Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha อกกฺกสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Trúc Lâm, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Akakkasaṃ, liên quan đến Trưởng lão Pilindavaccha. โส กิรายสฺมา ‘‘เอหิ, วสลิ, ยาหิ, วสลี’’ติอาทีนิ วทนฺโต คิหีปิ ปพฺพชิเตปิ วสลิวาเทเนว สมุทาจรติ. อเถกทิวสํ สมฺพหุลา ภิกฺขู สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ปิลินฺทวจฺโฉ ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรตี’’ติ. สตฺถา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ [Pg.420] ปิลินฺทวจฺฉ ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรสี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ตสฺสายสฺมโต ปุพฺเพนิวาสํ มนสิกริตฺวา ‘‘มา โข ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วจฺฉสฺส ภิกฺขุโน อุชฺฌายิตฺถ, น, ภิกฺขเว, วจฺโฉ โทสนฺตโร ภิกฺขู วสลิวาเทน สมุทาจรติ, วจฺฉสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺจ ชาติสตานิ อพฺโพกิณฺณานิ สพฺพานิ ตานิ พฺราหฺมณกุเล ปจฺจาชาตานิ, โส ตสฺส ทีฆรตฺตํ วสลิวาโท สมุทาจิณฺโณ, ขีณาสวสฺส นาม กกฺกสํ ผรุสํ ปเรสํ มมฺมฆฏฺฏนวจนเมว นตฺถิ. อาจิณฺณวเสน หิ มม ปุตฺโต เอวํ กเถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị Trưởng lão ấy, nghe nói, thường gọi cả người tại gia lẫn xuất gia là 'gã tiện dân', nói những câu như: 'Này gã tiện dân, lại đây', 'Này gã tiện dân, đi đi'. Rồi một hôm, nhiều vị tỳ-kheo đến bạch với bậc Đạo Sư: 'Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Pilindavaccha gọi các tỳ-kheo là tiện dân.' Bậc Đạo Sư cho gọi ngài đến và hỏi: 'Này Pilindavaccha, có thật là con gọi các tỳ-kheo là tiện dân không?' Khi ngài trả lời: 'Bạch Thế Tôn, đúng vậy ạ', bậc Đạo Sư, sau khi quán xét về tiền kiếp của vị Trưởng lão, đã dạy rằng: 'Này các tỳ-kheo, các con đừng khiển trách tỳ-kheo Vaccha. Này các tỳ-kheo, không phải vì sân hận mà Vaccha gọi các tỳ-kheo là tiện dân. Này các tỳ-kheo, tỳ-kheo Vaccha đã có năm trăm kiếp liên tục, tất cả đều sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Do đó, việc gọi người khác là tiện dân đã trở thành thói quen lâu đời của ông. Một vị đã đoạn tận lậu hoặc thì không có lời nói nào cộc cằn, thô lỗ, làm tổn thương đến tâm can người khác. Chính vì thói quen mà con trai ta đã nói như vậy.' Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๔๐๘. 408. ‘‘อกกฺกสํ วิญฺญาปนึ, คิรํ สจฺจมุทีรเย; ยาย นาภิสเช กญฺจิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Người nào nói lời chân thật, không thô lỗ, có thể hiểu được; lời mà không làm ai tức giận, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn. ตตฺถ อกกฺกสนฺติ อผรุสํ. วิญฺญาปนินฺติ อตฺถวิญฺญาปนึ. สจฺจนฺติ ภูตตฺถํ. นาภิสเชติ ยาย คิราย อญฺญํ กุชฺฌาปนวเสน น ลคฺคาเปยฺย, ขีณาสโว นาม เอวรูปเมว คิรํ ภาเสยฺย, ตสฺมา ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, akakkasaṃ nghĩa là không thô lỗ. Viññāpaniṃ nghĩa là làm cho hiểu rõ ý nghĩa. Saccaṃ nghĩa là sự thật. Nābhisaje có nghĩa là lời nói nào không khiến người khác nổi giận. Một vị đã đoạn tận lậu hoặc chỉ nói những lời như vậy, do đó, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรวตฺถุ ปญฺจวีสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha, câu chuyện thứ hai mươi lăm. ๒๖. อญฺญตรตฺเถรวตฺถุ 26. Câu chuyện về một vị Trưởng lão nào đó โยธ ทีฆนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yodha dīghaṃ, liên quan đến một vị Trưởng lão nào đó. สาวตฺถิยํ กิเรโก มิจฺฉาทิฏฺฐิโก พฺราหฺมโณ สรีรคนฺธคหณภเยน อุตฺตรสาฏกํ อปเนตฺวา เอกมนฺเต ฐเปตฺวา เคหทฺวาราภิมุโข นิสีทิ. อเถโก ขีณาสโว ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ คจฺฉนฺโต ตํ สาฏกํ ทิสฺวา อิโต จิโต จ โอโลเกตฺวา กญฺจิ อปสฺสนฺโต ‘‘นิสฺสามิโก อย’’นฺติ ปํสุกูลํ อธิฏฺฐหิตฺวา คณฺหิ. อถ นํ พฺราหฺมโณ ทิสฺวา อกฺโกสนฺโต อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘มุณฺฑก, สมณ, มม สาฏกํ คณฺหสี’’ติ อาห. ตเวโส, พฺราหฺมณาติ. อาม, สมณาติ. ‘‘มยา [Pg.421] กญฺจิ อปสฺสนฺเตน ปํสุกูลสญฺญาย คหิโต, คณฺห น’’นฺติ ตสฺส ทตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ภิกฺขูนํ ตมตฺถํ อาโรเจสิ. อถสฺส วจนํ สุตฺวา ภิกฺขู เตน สทฺธึ เกฬึ กโรนฺตา ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, สาฏโก ทีโฆ รสฺโส ถูโล สณฺโห’’ติ. อาวุโส, ทีโฆ วา โหตุ รสฺโส วา ถูโล วา สณฺโห วา, นตฺถิ มยฺหํ ตสฺมึ อาลโย, ปํสุกูลสญฺญาย นํ คณฺหินฺติ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘เอส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘ภูตํ, ภิกฺขเว, เอส กเถติ, ขีณาสวา นาม ปเรสํ สนฺตกํ น คณฺหนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, tại thành Xá-vệ, có một Bà-la-môn tà kiến, vì sợ y khoác ngoài bị ám mùi cơ thể, nên đã cởi ra, đặt sang một bên, rồi ngồi hướng ra cửa nhà. Lúc ấy, một vị A-la-hán, sau khi dùng bữa xong, đang trên đường trở về tu viện, trông thấy tấm y, nhìn quanh không thấy ai, nghĩ rằng: 'Tấm y này không có chủ', bèn quyết định xem nó như y phấn tảo và nhặt lên. Bấy giờ, người Bà-la-môn thấy vậy, liền mắng nhiếc và tiến lại gần, nói: 'Này sa-môn trọc đầu, ông lấy y của ta.' Vị tỳ-kheo hỏi: 'Này Bà-la-môn, đây là y của ông sao?' 'Phải, này sa-môn.' 'Vì không thấy ai, tôi đã nhặt nó với tưởng là y phấn tảo. Ông hãy nhận lại đi.' Nói rồi, ngài trả lại cho ông ta, trở về tu viện và kể lại sự việc cho các tỳ-kheo nghe. Nghe xong, các tỳ-kheo trêu đùa ngài: 'Này hiền hữu, tấm y đó dài hay ngắn, thô hay mịn vậy?' Ngài đáp: 'Này các hiền hữu, dù dài hay ngắn, thô hay mịn, tôi cũng không có lòng luyến ái đối với nó. Tôi đã nhặt nó với tưởng là y phấn tảo.' Nghe vậy, các tỳ-kheo bèn đến bạch với Như Lai: 'Bạch Thế Tôn, vị tỳ-kheo này đã nói điều không thật, tự tuyên bố chứng đắc quả vị khác.' Bậc Đạo Sư dạy: 'Này các tỳ-kheo, vị ấy đã nói sự thật. Những vị đã đoạn tận lậu hoặc không lấy của cải thuộc về người khác.' Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๔๐๙. 409. ‘‘โยธ ทีฆํ ว รสฺสํ วา, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ; โลเก อทินฺนํ นาทิยติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Ở đời, người nào không lấy của không cho, dù dài hay ngắn, nhỏ hay lớn, tốt hay xấu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn. ตสฺสตฺโถ – สาฏกาภรณาทีสุ ทีฆํ วา รสฺสํ วา มณิมุตฺตาทีสุ อณุํ วา ถูลํ วา มหคฺฆอปฺปคฺฆวเสน สุภํ วา อสุภํ วา โย ปุคฺคโล อิมสฺมึ โลเก ปรปริคฺคหิตํ นาทิยติ, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ý nghĩa của câu kệ là: người nào ở trong đời này không lấy vật sở hữu của người khác, dù là dài hay ngắn như y phục, đồ trang sức; dù là nhỏ hay lớn như ngọc, trân châu; dù là tốt hay xấu theo giá trị cao hay thấp, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu. อญฺญตรตฺเถรวตฺถุ ฉพฺพีสติมํ. Câu chuyện về một vị Trưởng lão nào đó, câu chuyện thứ hai mươi sáu. ๒๗. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ 27. Câu chuyện về Trưởng lão Xá-lợi-phất อาสา ยสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สาริปุตฺตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại Kỳ Viên, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Āsā yassa, liên quan đến Trưởng lão Xá-lợi-phất. เถโร กิร ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร ชนปเท เอกํ วิหารํ คนฺตฺวา วสฺสํ อุปคญฺฉิ. มนุสฺสา เถรํ ทิสฺวา พหุํ วสฺสาวาสิกํ ปฏิสฺสุณึสุ. เถโร ปวาเรตฺวา สพฺพสฺมึ วสฺสาวาสิเก อสมฺปตฺเตเยว สตฺถุ สนฺติกํ คจฺฉนฺโต ภิกฺขู อาห – ‘‘ทหรานญฺเจว สามเณรานญฺจ มนุสฺเสหิ วสฺสาวาสิเก อาหเฏ คเหตฺวา เปเสยฺยาถ, ฐเปตฺวา วา สาสนํ ปหิเณยฺยาถา’’ติ. เอวํ วตฺวา จ ปน สตฺถุ สนฺติกํ อคมาสิ. ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อชฺชาปิ มญฺเญ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ตณฺหา อตฺถิเยว. ตถา [Pg.422] หิ มนุสฺเสหิ วสฺสาวาสิเก ทินฺเน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกานํ ‘วสฺสาวาสิกํ เปเสยฺยาถ, ฐเปตฺวา วา สาสนํ ปหิเณยฺยาถา’ติ ภิกฺขูนํ วตฺวา อาคโต’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส ตณฺหา อตฺถิ, มนุสฺสานํ ปน ปุญฺญโต ทหรสามเณรานญฺจ ธมฺมิกลาภโต ปริหานิ มา อโหสีติ เตเนวํ กถิต’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Nghe nói, Trưởng lão cùng với năm trăm vị tỳ-kheo tùy tùng đã đi đến một tu viện ở vùng quê để an cư mùa mưa. Dân chúng thấy Trưởng lão, liền hứa cúng dường nhiều y an cư. Sau lễ Tự tứ, khi chưa nhận đủ hết y an cư, Trưởng lão lên đường đến yết kiến bậc Đạo Sư và dặn dò các tỳ-kheo: 'Khi dân chúng mang y an cư đến cho các tỳ-kheo trẻ và sa-di, các vị hãy nhận lấy rồi gửi đến cho tôi, hoặc giữ lại rồi gửi tin cho tôi.' Nói xong, ngài liền đi đến chỗ bậc Đạo Sư. Các tỳ-kheo bèn khởi lên cuộc bàn luận: 'Có lẽ Trưởng lão Xá-lợi-phất vẫn còn tham ái. Vì thế, khi dân chúng cúng dường y an cư, ngài đã dặn các tỳ-kheo rằng: 'Hãy gửi y an cư cho các đệ tử của tôi, hoặc giữ lại rồi gửi tin cho tôi' rồi mới đến đây.' Bậc Đạo Sư đến và hỏi: 'Này các tỳ-kheo, các con đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?' Khi được trả lời: 'Về việc này ạ', Ngài dạy: 'Này các tỳ-kheo, con trai ta không có tham ái. Nhưng vì không muốn dân chúng bị tổn giảm phước báu và các tỳ-kheo trẻ cùng sa-di bị tổn thất phần lợi lộc đúng pháp, nên ông ấy đã nói như vậy.' Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๔๑๐. 410. ‘‘อาสา ยสฺส น วิชฺชนฺติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ; นิราสาสํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào không còn những ái dục, ở trong đời này và đời sau; không còn hy vọng, đã được giải thoát, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ อาสาติ ตณฺหา. นิราสาสนฺติ นิตฺตณฺหํ. วิสํยุตฺตนฺติ สพฺพกิเลเสหิ วิสํยุตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, āsā là ái dục. Nirāsāsaṃ là không còn ái dục. Visaṃyuttaṃ là không còn dính mắc với tất cả phiền não. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu. สาริปุตฺตตฺเถรวตฺถุ สตฺตวีสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta, câu chuyện thứ hai mươi bảy. ๒๘. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ 28. Câu chuyện về Trưởng lão Mahāmoggallāna ยสฺสาลยาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. อิธ ปน สตฺถา โมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส นิตฺตณฺหภาวํ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yassālayā, liên quan đến Trưởng lão Mahāmoggallāna. Câu chuyện tương tự như chuyện trước. Tuy nhiên, ở đây, sau khi nói về trạng thái không còn ái dục của Trưởng lão Moggallāna, Bậc Đạo Sư đã nói lên kệ ngôn này: ๔๑๑. 411. ‘‘ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ, อญฺญาย อกถํกถี; อมโตคธมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào không còn những ái luyến, đã liễu tri, không còn hoài nghi; đã thâm nhập và chứng đạt Bất tử, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ อาลยาติ ตณฺหา. อญฺญาย อกถํกถีติ อฏฺฐ วตฺถูนิ ยถาภูตํ ชานิตฺวา อฏฺฐวตฺถุกาย วิจิกิจฺฉาย นิพฺพิจิกิจฺโฉ. อมโตคธมนุปฺปตฺตนฺติ อมตํ นิพฺพานํ โอคาเหตฺวา อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, ālayā là ái dục. Aññāya akathaṃkathī là người không còn hoài nghi, đã thoát khỏi sự hoài nghi về tám đối tượng sau khi đã biết rõ tám đối tượng ấy như thật. Amatogadhamanuppattaṃ là đã chứng đạt sau khi đã thâm nhập vào Niết-bàn bất tử. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu. มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ อฏฺฐวีสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Mahāmoggallāna, câu chuyện thứ hai mươi tám. ๒๙. เรวตตฺเถรวตฺถุ 29. Câu chuyện về Trưởng lão Revata โยธ [Pg.423] ปุญฺญญฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา ปุพฺพาราเม วิหรนฺโต เรวตตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ’’ติ (ธ. ป. ๙๘) คาถาวณฺณนาย วิตฺถาริตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ (ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๙๘) – Khi đang ngự tại tu viện Pubbārāma, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Yodha puññañca, liên quan đến Trưởng lão Revata. Câu chuyện đã được trình bày chi tiết trong phần chú giải kệ ngôn “gāme vā yadi vāraññe”. Thật vậy, ở đó đã nói rằng: ปุน เอกทิวสํ ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อโห สามเณรสฺส ลาโภ, อโห ปุญฺญํ, เยน เอกเกน ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ปญฺจกูฏาคารสตานิ กตานี’’ติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต, ‘‘ภิกฺขเว, มยฺหํ ปุตฺตสฺส เนว ปุญฺญํ อตฺถิ, น ปาปํ, อุภยมสฺส ปหีน’’นฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Lại một hôm, các vị Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Ôi, lợi lộc của vị Sa-di thật lớn lao! Ôi, phước báu thật lớn lao! Vị ấy một mình đã tạo ra năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh cho năm trăm vị Tỳ-khưu.” Bậc Đạo Sư đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Về chuyện này”, Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, con trai của Ta không có phước cũng không có tội, cả hai điều ấy đã được vị ấy từ bỏ.” Nói xong, Ngài đọc kệ ngôn này: ๔๑๒. 412. ‘‘โยธ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, อุโภ สงฺคมุปจฺจคา; อโสกํ วิรชํ สุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào ở đây đã từ bỏ cả phước và tội, đã vượt qua cả hai sự trói buộc; không sầu muộn, không nhiễm ô, thanh tịnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตตฺถ อุโภติ ทฺเวปิ ปุญฺญานิ จ ปาปานิ จ ฉฑฺเฑตฺวาติ อตฺโถ. สงฺคนฺติ ราคาทิเภทํ สงฺคํ. อุปจฺจคาติ อติกฺกนฺโต. วฏฺฏมูลกโสกาภาเวน อโสกํ อพฺภนฺตเร ราครชาทีนํ อภาเวน วิรชํ นิรุปกฺกิเลสตาย สุทฺธํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ở đây, ubho có nghĩa là đã từ bỏ cả hai, tức là phước và tội. Saṅgaṃ là sự trói buộc, tức là tham ái v.v... Upaccagā là đã vượt qua. asokaṃ là không sầu muộn vì không có sầu muộn bắt nguồn từ vòng luân hồi. virajaṃ là không nhiễm ô vì bên trong không có bụi bẩn của tham ái v.v... suddhaṃ là thanh tịnh vì không có phiền não. tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmi có nghĩa là: Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả, trong đó có quả Dự lưu. เรวตตฺเถรวตฺถุ เอกูนตึสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Revata, câu chuyện thứ hai mươi chín. ๓๐. จนฺทาภตฺเถรวตฺถุ 30. Câu chuyện về Trưởng lão Candābha จนฺทํ วาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต จนฺทาภตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ Candaṃ va, liên quan đến Trưởng lão Candābha. ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – อตีเต เอโก พาราณสิวาสี วาณิโช ‘‘ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา จนฺทนํ อาหริสฺสามี’’ติ พหูนิ วตฺถาภรณาทีนิ คเหตฺวา ปญฺจหิ สกฏสเตหิ ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา คามทฺวาเร นิวาสํ คเหตฺวา อฏวิยํ โคปาลทารเก ปุจฺฉิ – ‘‘อิมสฺมึ คาเม ปพฺพตปาทกมฺมิโก โกจิ [Pg.424] มนุสฺโส อตฺถี’’ติ? ‘‘อาม, อตฺถี’’ติ. ‘‘โก นาเมโส’’ติ? ‘‘อสุโก นามา’’ติ. ‘‘ภริยาย ปนสฺส ปุตฺตานํ วา กึนาม’’นฺติ? ‘‘อิทญฺจิทญฺจา’’ติ. ‘‘กหํ ปนสฺส ฐาเน เคห’’นฺติ? ‘‘อสุกฏฺฐาเน นามา’’ติ. โส เตหิ ทินฺนสญฺญาย สุขยานเก นิสีทิตฺวา ตสฺส เคหทฺวารํ คนฺตฺวา ยานา โอรุยฺห เคหํ ปวิสิตฺวา ‘‘อสุกนาเม’’ติ ตํ อิตฺถึ ปกฺโกสิ. สา ‘‘เอโก โน ญาตโก ภวิสฺสตี’’ติ เวเคนาคนฺตฺวา อาสนํ ปญฺญาเปสิ. โส ตตฺถ นิสีทิตฺวา นามํ วตฺวา ‘‘มม สหาโย กห’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อรญฺญํ คโต, สามี’’ติ. ‘‘มม ปุตฺโต อสุโก นาม, มม ธีตา อสุกา นาม กห’’นฺติ สพฺเพสํ นามํ กิตฺเตนฺโตว ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมานิ เนสํ วตฺถาภรณานิ ทเทยฺยาสิ, สหายสฺสาปิ เม อฏวิโต อาคตกาเล อิทํ วตฺถาภรณํ ทเทยฺยาสี’’ติ อทาสิ. สา ตสฺส อุฬารํ สกฺการํ กตฺวา สามิกสฺส อาคตกาเล ‘‘สามิ, อิมินา อาคตกาลโต ปฏฺฐาย สพฺเพสํ นามํ วตฺวา อิทญฺจิทญฺจ ทินฺน’’นฺติ อาห. โสปิสฺส กตฺตพฺพยุตฺตกํ กริ. Đây là câu chuyện tuần tự. Vào thời quá khứ, một thương nhân ở Bārāṇasī nghĩ rằng: “Ta sẽ đến vùng biên địa để mang gỗ chiên-đàn về”, rồi lấy nhiều y phục, trang sức v.v... cùng với năm trăm cỗ xe đi đến vùng biên địa. Ông dừng lại ở cổng làng, rồi hỏi những đứa trẻ chăn bò trong rừng: “Trong làng này có người nào làm nghề ở chân núi không?” “Thưa có.” “Người ấy tên gì?” “Tên là vậy đó.” “Vợ và các con của ông ấy tên gì?” “Tên là thế này và thế này.” “Nhà của ông ấy ở đâu?” “Ở nơi tên là vậy đó.” Vị thương nhân ấy, theo dấu hiệu được cho bởi chúng, ngồi trên một cỗ xe thoải mái, đi đến cửa nhà của người kia, xuống xe, vào nhà và gọi người phụ nữ ấy: “Này bà tên là vậy đó.” Bà ấy nghĩ: “Chắc là một người bà con của chúng ta”, liền vội vã đến trải chỗ ngồi. Ông ngồi đó, nói tên ra và hỏi: “Bạn của tôi đâu rồi?” “Thưa ông, ông ấy đã vào rừng.” “Con trai tôi tên là vậy đó, con gái tôi tên là vậy đó ở đâu?” Ông vừa hỏi vừa kể tên của tất cả mọi người, rồi đưa quà và nói: “Xin hãy trao những y phục và trang sức này cho họ. Khi bạn tôi từ rừng trở về, cũng xin hãy trao y phục và trang sức này cho ông ấy.” Bà ấy đã tiếp đãi ông một cách trọng thể. Khi chồng về, bà nói: “Thưa ông, người này từ lúc đến đã gọi tên tất cả mọi người và đã cho những thứ này.” Người chồng cũng đã làm những việc cần làm đối với vị thương nhân. อถ นํ สายํ สยเน นิสินฺโน ปุจฺฉิ – ‘‘สมฺม, ปพฺพตปาเท จรนฺเตน เต กึ พหุํ ทิฏฺฐปุพฺพ’’นฺติ? ‘‘อญฺญํ น ปสฺสามิ, รตฺตสาขา ปน เม พหู รุกฺขา ทิฏฺฐา’’ติ. ‘‘พหู รุกฺขา’’ติ? ‘‘อาม, พหู’’ติ. เตน หิ เต อมฺหากํ ทสฺเสหีติ เตน สทฺธึ คนฺตฺวา รตฺตจนฺทนรุกฺเข ฉินฺทิตฺวา ปญฺจ สกฏสตานิ ปูเรตฺวา อาคจฺฉนฺโต ตํ อาห – ‘‘สมฺม, พาราณสิยํ อสุกฏฺฐาเน นาม มม เคหํ, กาเลน กาลํ มม สนฺติกํ อาคจฺเฉยฺยาสิ, อญฺเญน จ เม ปณฺณากาเรน อตฺโถ นตฺถิ, รตฺตสาขรุกฺเข เอว อาหเรยฺยาสี’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ วตฺวา กาเลน กาลํ ตสฺส สนฺติกํ อาคจฺฉนฺโต รตฺตจนฺทนเมว อาหรติ, โสปิสฺส พหุธนํ เทติ. Rồi vào buổi chiều, khi đang ngồi trên giường, vị thương nhân hỏi người kia: “Này bạn, khi đi lại ở chân núi, bạn đã từng thấy nhiều cây gì?” “Tôi không thấy cây nào khác, nhưng tôi đã thấy nhiều cây có cành màu đỏ.” “Nhiều cây không?” “Vâng, rất nhiều.” “Vậy thì hãy chỉ cho chúng tôi những cây đó.” Nói rồi, ông cùng người kia đi, chặt những cây chiên-đàn đỏ, chất đầy năm trăm cỗ xe. Trên đường về, ông nói với người kia: “Này bạn, nhà tôi ở Bārāṇasī, tại nơi tên là vậy đó. Thỉnh thoảng hãy đến thăm tôi. Tôi không cần quà cáp gì khác, chỉ cần bạn mang đến những cây có cành màu đỏ là được.” Người kia nói “Lành thay”, và thỉnh thoảng đến thăm vị thương nhân, chỉ mang theo gỗ chiên-đàn đỏ. Vị thương nhân cũng cho ông ta rất nhiều tiền của. ตโต อปเรน สมเยน ปรินิพฺพุเต กสฺสปทสพเล ปติฏฺฐิเต กญฺจนถูเป โส ปุริโส พหุํ จนฺทนํ อาทาย พาราณสึ อคมาสิ. อถสฺส โส สหายโก วาณิโช พหุํ จนฺทนํ ปิสาเปตฺวา ปาตึ ปูเรตฺวา ‘‘เอหิ, สมฺม, ยาว ภตฺตํ ปจติ, ตาว เจติยกรณฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาคมิสฺสามา’’ติ ตํ อาทาย ตตฺถ คนฺตฺวา จนฺทนปูชํ อกาสิ. โสปิสฺส ปจฺจนฺตวาสี สหายโก เจติยกุจฺฉิยํ จนฺทเนน จนฺทมณฺฑลํ อกาสิ. เอตฺตกเมวสฺส ปุพฺพกมฺมํ. Vào một thời khác sau đó, khi đức Phật Thập Lực Ca-diếp đã nhập Niết-bàn và bảo tháp bằng vàng đã được xây dựng xong, người đàn ông ấy lấy nhiều gỗ chiên-đàn rồi đi đến thành Ba-la-nại. Bấy giờ, người bạn thương buôn của ông ta cho xay nhiều gỗ chiên-đàn, đổ đầy vào một cái bát, rồi nói: ‘Này bạn, hãy lại đây, trong khi cơm đang nấu, chúng ta hãy đi đến nơi xây tháp rồi sẽ trở lại.’ Nói xong, ông dẫn người bạn ấy đi đến đó và thực hiện việc cúng dường bằng gỗ chiên-đàn. Người bạn của ông ta, vốn là người ở vùng biên địa, đã dùng gỗ chiên-đàn vẽ một hình mặt trăng bên trong lòng bảo tháp. Tiền nghiệp của vị ấy chỉ có bấy nhiêu. โส [Pg.425] ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ตตฺถ เขเปตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคหนคเร พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติ. ตสฺส นาภิมณฺฑลโต จนฺทมณฺฑลสทิสา ปภา อุฏฺฐหิ, เตนสฺส จนฺทาโภตฺเวว นามํ กรึสุ. เจติเย กิรสฺส จนฺทมณฺฑลกรณนิสฺสนฺโท เอส. พฺราหฺมณา จินฺตยึสุ – ‘‘สกฺกา อมฺเหหิ อิมํ คเหตฺวา โลกํ ขาทิตุ’’นฺติ. ตํ ยาเน นิสีทาเปตฺวา ‘‘โย อิมสฺส สรีรํ หตฺเถน ปรามสติ, โส เอวรูปํ นาม อิสฺสริยสมฺปตฺตึ ลภตี’’ติ วตฺวา วิจรึสุ. สตํ วา สหสฺสํ วา ททมานา เอว ตสฺส สรีรํ หตฺเถน ผุสิตุํ ลภนฺติ. เต เอวํ อนุวิจรนฺตา สาวตฺถึ อนุปฺปตฺตา นครสฺส จ วิหารสฺส จ อนฺตรา นิวาสํ คณฺหึสุ. สาวตฺถิยมฺปิ ปญฺจโกฏิมตฺตา อริยสาวกา ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ คนฺธมาลวตฺถเภสชฺชาทิหตฺถา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺติ. พฺราหฺมณา เต ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉึสุ. สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนายาติ. เอถ ตตฺถ คนฺตฺวา กึ กริสฺสถ, อมฺหากํ จนฺทาภสฺส พฺราหฺมณสฺส อานุภาวสทิโส อานุภาโว นตฺถิ. เอตสฺส หิ สรีรํ ผุสนฺตา อิทํ นาม ลภนฺติ, เอถ ปสฺสถ นนฺติ. ตุมฺหากํ จนฺทาภสฺส พฺราหฺมณสฺส โก อานุภาโว นาม, อมฺหากํ สตฺถาเยว มหานุภาโวติ. เต อญฺญมญฺญํ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตา ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา จนฺทาภสฺส วา อมฺหากํ วา สตฺถุ อานุภาวํ ชานิสฺสามา’’ติ ตํ คเหตฺวา วิหารํ อคมํสุ. Người ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã tái sanh vào cõi trời, trải qua một Phật-gián tại đó, rồi trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn đại phú ở thành Vương-xá. Từ vùng rốn của vị ấy, một luồng ánh sáng giống như vầng trăng phát ra, do đó người ta đặt tên cho vị ấy là Candābha (Nguyệt Quang). Quả thật, đây là kết quả của việc vẽ hình mặt trăng tại bảo tháp. Các Bà-la-môn suy nghĩ: ‘Chúng ta có thể dẫn người này đi để lừa gạt thế gian.’ Họ đặt vị ấy ngồi trên xe rồi đi khắp nơi nói rằng: ‘Ai dùng tay xoa chạm vào thân thể của vị này, người ấy sẽ đạt được tài sản và quyền lực như thế này.’ Chỉ những người cho một trăm hay một ngàn (đồng tiền) mới được dùng tay chạm vào thân thể của vị ấy. Họ đi lang thang như vậy và đến thành Xá-vệ, rồi dừng lại ở một nơi giữa thành phố và tu viện. Tại thành Xá-vệ, có khoảng năm mươi triệu vị Thánh đệ tử, sau khi cúng dường vào buổi sáng, vào buổi chiều, tay cầm hương, hoa, y phục, thuốc men... đi đến để nghe Pháp. Các Bà-la-môn thấy họ liền hỏi: ‘Các vị đi đâu vậy?’ ‘Đến chỗ đức Bổn Sư để nghe Pháp.’ ‘Hãy lại đây, đến đó làm gì chứ? Không có oai lực nào sánh bằng oai lực của Bà-la-môn Candābha của chúng tôi. Thật vậy, những ai chạm vào thân thể của vị này sẽ được điều này điều nọ. Hãy lại đây mà xem vị ấy.’ ‘Oai lực của Bà-la-môn Candābha của các ông là gì? Chỉ có đức Bổn Sư của chúng tôi mới có đại oai lực.’ Vì không thể thuyết phục lẫn nhau, họ nói: ‘Chúng ta hãy đến tu viện để biết được oai lực của Candābha hay của đức Bổn Sư chúng ta.’ Nói rồi, họ dẫn vị ấy đến tu viện. สตฺถา ตสฺมึ อตฺตโน สนฺติกํ อุปสงฺกมนฺเตเยว จนฺทาภาย อนฺตรธานํ อกาสิ. โส สตฺถุ สนฺติเก องฺคารปจฺฉิยํ กาโก วิย อโหสิ. อถ นํ เอกมนฺตํ นยึสุ, อาภา ปฏิปากติกา อโหสิ. ปุน สตฺถุ สนฺติกํ อานยึสุ, อาภา ตเถว อนฺตรธายิ. เอวํ ติกฺขตฺตุํ คนฺตฺวา อนฺตรธายมานํ อาภํ ทิสฺวา จนฺทาโภ จินฺเตสิ – ‘‘อยํ อาภาย อนฺตรธานมนฺตํ ชานาติ มญฺเญ’’ติ. โส สตฺถารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ นุ โข อาภาย อนฺตรธานมนฺตํ ชานาถา’’ติ? อาม, ชานามีติ. เตน หิ เม เทถาติ. น สกฺกา อปพฺพชิตสฺส ทาตุนฺติ. โส พฺราหฺมเณ อาห – ‘‘เอตสฺมึ มนฺเต คหิเต อหํ สกลชมฺพุทีเป เชฏฺฐโก ภวิสฺสามิ, ตุมฺเห เอตฺเถว โหถ, อหํ ปพฺพชิตฺวา กติปาเหเนว มนฺตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ. โส สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา อุปสมฺปชฺชิ. อถสฺส ทฺวตฺตึสาการํ [Pg.426] อาจิกฺขิ. โส ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุจฺฉิ. อิทํ มนฺตสฺส ปริกมฺมํ สชฺฌายิตุํ วฏฺฏตีติ. พฺราหฺมณาปิ อนฺตรนฺตรา อาคนฺตฺวา ‘‘คหิโต เต มนฺโต’’ติ ปุจฺฉนฺติ. น ตาว คณฺหามีติ. โส กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปตฺวา พฺราหฺมเณหิ อาคนฺตฺวา ปุจฺฉิตกาเล ‘‘ยาถ ตุมฺเห, อิทานาหํ อนาคมนธมฺโม ชาโต’’ติ อาห. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘ขีณาสโว อิทานิ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต จนฺทาโภ, ภูตเมเวส กเถตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Ngay khi vị ấy đến gần, đức Bổn Sư đã làm cho ánh sáng của Candābha biến mất. Ở gần đức Bổn Sư, vị ấy trở nên như con quạ trong giỏ than. Sau đó, họ dẫn vị ấy ra một nơi riêng, ánh sáng lại trở lại như thường. Họ lại đưa vị ấy đến gần đức Bổn Sư, ánh sáng lại biến mất như trước. Thấy ánh sáng biến mất ba lần như vậy, Candābha suy nghĩ: ‘Ta cho rằng vị này biết thần chú làm biến mất ánh sáng.’ Vị ấy hỏi đức Bổn Sư: ‘Có phải ngài biết thần chú làm biến mất ánh sáng không?’ ‘Phải, ta biết.’ ‘Nếu vậy, xin hãy ban cho tôi.’ ‘Không thể ban cho người chưa xuất gia.’ Vị ấy nói với các Bà-la-môn: ‘Khi học được thần chú này, tôi sẽ trở thành người đứng đầu toàn cõi Diêm-phù-đề. Các ông hãy ở lại đây, tôi sẽ xuất gia và chỉ trong vài ngày sẽ học được thần chú.’ Vị ấy xin đức Bổn Sư cho xuất gia và thọ cụ túc giới. Sau đó, Ngài dạy cho vị ấy về ba mươi hai thể trược. Vị ấy hỏi: ‘Đây là gì?’ ‘Đây là phần chuẩn bị của thần chú, nên tụng đọc.’ Các Bà-la-môn thỉnh thoảng lại đến hỏi: ‘Ông đã học được thần chú chưa?’ ‘Vẫn chưa học được.’ Chỉ trong vài ngày, vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Khi các Bà-la-môn đến hỏi, vị ấy nói: ‘Các ông hãy đi đi, nay tôi đã trở thành người có pháp bất lai.’ Các Tỳ-khưu bạch với đức Như Lai: ‘Bạch đức Thế Tôn, vị này nói điều không thật, tự xưng đã chứng đắc.’ Đức Bổn Sư nói: ‘Này các Tỳ-khưu, nay con trai ta, Candābha, đã là bậc Lậu tận. Vị ấy chỉ nói sự thật.’ Nói xong, Ngài đọc kệ này: ๔๑๓. 413. ‘‘จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ; นนฺทีภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Người nào không tỳ vết, thanh tịnh, trong sáng, không vẩn đục, như vầng trăng; đã đoạn tận hỷ và hữu, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. ตตฺถ วิมลนฺติ อพฺภาทิมลรหิตํ. สุทฺธนฺติ นิรุปกฺกิเลสํ. วิปฺปสนฺนนฺติ ปสนฺนจิตฺตํ. อนาวิลนฺติ กิเลสาวิลตฺตรหิตํ. นนฺทีภวปริกฺขีณนฺติ ตีสุ ภเวสุ ปริกฺขีณตณฺหํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, vimalaṃ nghĩa là không có các cấu uế như mây mù. Suddhaṃ nghĩa là không có phiền não làm ô nhiễm. Vippasannaṃ nghĩa là tâm trong sáng. Anāvilaṃ nghĩa là không bị phiền não làm vẩn đục. Nandībhavaparikkhīṇaṃ nghĩa là đã đoạn tận ái trong ba cõi. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn. จนฺทาภตฺเถรวตฺถุ ตึสติมํ. Câu chuyện Trưởng lão Candābha, là câu chuyện thứ ba mươi. ๓๑. สีวลิตฺเถรวตฺถุ 31. Câu chuyện Trưởng lão Sīvali โย อิมนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา กุณฺฑโกลิยํ นิสฺสาย กุณฺฑธานวเน วิหรนฺโต สีวลิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Pháp thoại này, bắt đầu bằng 'Yo imaṃ', đã được đức Bổn Sư thuyết giảng khi Ngài đang trú tại khu rừng Kuṇḍadhāna, gần thị trấn Kuṇḍakoliya, liên quan đến Trưởng lão Sīvali. เอกสฺมิญฺหิ สมเย สุปฺปวาสา นาม โกลิยธีตา สตฺตวสฺสานิ คพฺภํ ธาเรตฺวา สตฺตาหํ มูฬฺหคพฺภา ทุกฺขาหิ ติพฺพาหิ กฏุกาหิ เวทนาหิ ผุฏฺฐา ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. สุปฺปฏิปนฺโน วต ตสฺส ภควโต สาวกสงฺโฆ, โย อิมสฺส เอวรูปสฺส ทุกฺขสฺส ปหานาย ปฏิปนฺโน. สุสุขํ วต ตํ นิพฺพานํ, ยถิทํ เอวรูปํ ทุกฺขํ น สํวิชฺชตี’’ติ (อุทา. ๑๘) อิเมหิ ตีหิ วิตกฺเกหิ ตํ [Pg.427] ทุกฺขํ อธิวาเสนฺตี สามิกํ สตฺถุ สนฺติกํ เปเสตฺวา เตน ตสฺสา วจเนน สตฺถุ วนฺทนาย อาโรจิตาย ‘‘สุขินี โหตุ สุปฺปวาสา โกลิยธีตา, อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายตู’’ติ สตฺถารา วุตฺตกฺขเณเยว สุขินี อโรคา อโรคํ ปุตฺตํ วิชายิตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ อทาสิ. ปุตฺโตปิสฺสา ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย ธมฺมกรณํ อาทาย สงฺฆสฺส อุทกํ ปริสฺสาเวสิ. โส อปรภาเค นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิโต อรหตฺตํ ปาปุณิ. Vào một thuở nọ, công chúa Suppavāsā dòng Koliya, sau khi mang thai suốt bảy năm, lại bị kẹt thai trong bảy ngày, phải chịu đựng những cảm thọ đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Bà đã kiên nhẫn chịu đựng nỗi đau ấy với ba tầm tư duy rằng: ‘Thật vậy, Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Ngài thuyết pháp để đoạn trừ khổ đau như thế này. Thật vậy, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là bậc Thiện Hạnh, các vị thực hành để đoạn trừ khổ đau như thế này. Thật vậy, Niết-bàn ấy thật là an lạc, nơi không có khổ đau như thế này.’ Bà sai chồng đến chỗ Đức Phật, và khi người chồng ấy theo lời bà trình bày việc đảnh lễ lên Đức Phật, ngay trong khoảnh khắc Đức Đạo Sư nói lời: ‘Mong rằng công chúa Suppavāsā dòng Koliya được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn,’ bà liền được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn. Sau đó, bà thỉnh mời Tăng đoàn với Đức Phật là vị đứng đầu và cúng dường đại thí trong bảy ngày. Người con trai của bà, kể từ ngày sinh ra, đã lấy đồ lọc nước và lọc nước cho chư Tăng. Về sau, người ấy xuất gia, tu hành và chứng đắc quả A-la-hán. อเถกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘ปสฺสถาวุโส, เอวรูโป นาม อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยสมฺปนฺโน ภิกฺขุ เอตฺตกํ กาลํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ ทุกฺขํ อนุโภสิ, กิมงฺคํ ปน อญฺเญ, พหุํ วต อิมินา ทุกฺขํ นิตฺถิณฺณ’’นฺติ. สตฺถา อาคนฺตฺวา ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อิมาย นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต เอตฺตกา ทุกฺขา มุจฺจิตฺวา อิทานิ นิพฺพานํ สจฺฉิกตฺวา วิหรตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vào một ngày nọ, các Tỳ-kheo tại pháp đường đã khởi lên câu chuyện: ‘Này chư hiền, hãy xem, một vị Tỳ-kheo có đầy đủ duyên lành để chứng quả A-la-hán như thế này mà đã phải chịu khổ trong bụng mẹ một thời gian lâu như vậy, huống chi là những người khác. Thật vậy, vị này đã vượt qua biết bao đau khổ.’ Đức Đạo Sư đến và hỏi rằng: ‘Này các Tỳ-kheo, các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì vậy?’ Khi được trả lời: ‘Bạch Thế Tôn, về chuyện này...’, Ngài nói: ‘Đúng vậy, này các Tỳ-kheo, con trai của ta, sau khi thoát khỏi bao nhiêu đau khổ ấy, nay đang an trú, chứng ngộ Niết-bàn.’ Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ๔๑๔. 414. ‘‘โยมํ ปลิปถํ ทุคฺคํ, สํสารํ โมหมจฺจคา; ติณฺโณ ปารงฺคโต ฌายี, อเนโช อกถํกถี; อนุปาทาย นิพฺพุโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Người nào vượt chướng ngại, đường khó, Vượt luân hồi, si mê này qua; Đã qua sông, đến bờ kia, Thiền định, không động, hết còn hoài nghi; Không chấp thủ, đạt tịch tịnh, Ta gọi người ấy Bà-la-môn. ตสฺสตฺโถ – โย ภิกฺขุ อิมํ ราคปลิปถญฺเจว กิเลสทุคฺคญฺจ สํสารวฏฺฏญฺจ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อปฺปฏิวิชฺฌนกโมหญฺจ อตีโต, จตฺตาโร โอเฆ ติณฺโณ หุตฺวา ปารํ อนุปฺปตฺโต, ทุวิเธน ฌาเนน ฌายี, ตณฺหาย อภาเวน อเนโช, กถํกถาย อภาเวน อกถํกถี, อุปาทานานํ อภาเวน อนุปาทิยิตฺวา กิเลสนิพฺพาเนน นิพฺพุโต, ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ý nghĩa của bài kệ đó là: Vị Tỳ-kheo nào đã vượt qua chướng ngại là tham ái này, con đường khó đi là phiền não, vòng luân hồi, và si mê không thể thấu triệt Tứ Thánh Đế; đã vượt qua bốn dòng bộc lưu và đến được bờ bên kia; là người thiền định với hai loại thiền; không dao động vì không có ái dục; không còn nghi hoặc vì không có sự hoài nghi; không còn chấp thủ vì không có các thủ, đã tịch tịnh với sự tịch tịnh của phiền não, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. Đó là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập Lưu. สีวลิตฺเถรวตฺถุ เอกตึสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Sīvali, phần thứ ba mươi mốt. ๓๒. สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรวตฺถุ 32. Câu chuyện về Trưởng lão Sundarasamudda โยธ [Pg.428] กาเมติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu ‘Yodha kāme’, đã được Đức Đạo Sư thuyết khi Ngài đang trú tại Jetavana, nhân câu chuyện về Trưởng lão Sundarasamudda. สาวตฺถิยํ กิเรโก กุลปุตฺโต สุนฺทรสมุทฺทกุมาโร นาม จตฺตาลีสโกฏิวิภเว มหากุเล นิพฺพตฺโต. โส เอกทิวสํ ปจฺฉาภตฺตํ คนฺธมาลาทิหตฺถํ มหาชนํ ธมฺมสฺสวนตฺถาย เชตวนํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนตฺถายา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหมฺปิ คมิสฺสามี’’ติ วตฺวา เตน สทฺธึ คนฺตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสีทิ. สตฺถา ตสฺส อาสยํ วิทิตฺวา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส ‘‘น สกฺกา อคารํ อชฺฌาวสนฺเตน สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุ’’นฺติ สตฺถุ ธมฺมกถํ นิสฺสาย ปพฺพชฺชาย ชาตุสฺสาโห ปริสาย ปกฺกนฺตาย สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ‘‘มาตาปิตูหิ อนนุญฺญาตํ ตถาคตา น ปพฺพาเชนฺตี’’ติ สุตฺวา เคหํ คนฺตฺวา รฏฺฐปาลกุลปุตฺตาทโย วิย มหนฺเตน วายาเมน มาตาปิตโร อนุชานาเปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท ‘‘กึ เม อิธ วาเสนา’’ติ ตโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหํ คนฺตฺวา ปิณฺฑาย จรนฺโต วีตินาเมสิ. Nghe nói, tại thành Sāvatthī, có một thiện gia nam tử tên là công tử Sundarasamudda, sinh ra trong một gia đình danh giá, sở hữu tài sản bốn mươi koṭi. Một ngày nọ, vào buổi chiều, chàng thấy một đám đông tay cầm hương hoa đi đến Jetavana để nghe pháp, bèn hỏi: ‘Các vị đi đâu vậy?’ Khi được trả lời: ‘Chúng tôi đến chỗ Đức Đạo Sư để nghe pháp,’ chàng nói: ‘Tôi cũng sẽ đi,’ rồi đi cùng họ và ngồi ở rìa hội chúng. Đức Đạo Sư biết được ý nguyện của chàng, đã thuyết pháp tuần tự. Chàng nghĩ: ‘Không thể nào sống đời tại gia mà thực hành phạm hạnh thanh tịnh như vỏ ốc được mài giũa.’ Nhờ bài pháp của Đức Đạo Sư, chàng phát sinh nhiệt tâm muốn xuất gia. Khi hội chúng đã giải tán, chàng xin Đức Đạo Sư cho xuất gia. Nghe rằng: ‘Các đấng Như Lai không cho xuất gia người con chưa được cha mẹ cho phép,’ chàng bèn về nhà, và giống như thiện gia nam tử Raṭṭhapāla và những vị khác, với sự nỗ lực lớn lao, đã xin được cha mẹ cho phép. Sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới tại chỗ Đức Đạo Sư, chàng nghĩ: ‘Ta ở đây có ích gì?’ rồi rời khỏi nơi đó, đi đến Rājagaha, và sống bằng cách đi khất thực. อเถกทิวสํ สาวตฺถิยํ ตสฺส มาตาปิตโร เอกสฺมึ ฉณทิวเส มหนฺเตน สิริโสภคฺเคน ตสฺส สหายกกุมารเก กีฬมาเน ทิสฺวา ‘‘อมฺหากํ ปุตฺตสฺส อิทํ ทุลฺลภํ ชาต’’นฺติ ปริเทวึสุ. ตสฺมึ ขเณ เอกา คณิกา ตํ กุลํ คนฺตฺวา ตสฺส มาตรํ โรทมานํ นิสินฺนํ ทิสฺวา ‘‘อมฺม, กึ การณา โรทสี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘ปุตฺตํ อนุสฺสริตฺวา โรทามี’’ติ. ‘‘กหํ ปน โส, อมฺมา’’ติ? ‘‘ภิกฺขูสุ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘กึ อุปฺปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘วฏฺฏติ, น ปน อิจฺฉติ, อิโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหํ คโต’’ติ. ‘‘สจาหํ ตํ อุปฺปพฺพาเชยฺยํ, กึ เม กเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘อิมสฺส เต กุลสฺส กุฏุมฺพสามินึ กเรยฺยามา’’ติ. เตน หิ เม ปริพฺพยํ เทถาติ ปริพฺพยํ คเหตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน ราชคหํ คนฺตฺวา ตสฺส ปิณฺฑาย จรณวีถึ สลฺลกฺเขตฺวา ตตฺเถกํ นิวาสเคหํ คเหตฺวา ปาโตว ปณีตํ อาหารํ ปฏิยาเทตฺวา เถรสฺส ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐกาเล ภิกฺขํ ทตฺวา กติปาหจฺจเยน, ‘‘ภนฺเต, อิเธว นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กโรถา’’ติ ปตฺตํ คณฺหิ. โส ปตฺตมทาสิ. Một ngày nọ tại Sāvatthī, vào một ngày lễ hội, cha mẹ của vị ấy thấy các công tử bạn của con mình đang vui chơi với vẻ huy hoàng lộng lẫy, bèn than khóc rằng: ‘Điều này thật khó có được cho con trai của chúng ta.’ Lúc đó, một kỹ nữ đi đến gia đình ấy, thấy mẹ của vị ấy đang ngồi khóc, bèn hỏi: ‘Thưa bà, vì sao bà khóc?’ ‘Tôi khóc vì nhớ con trai.’ ‘Thưa bà, cậu ấy ở đâu?’ ‘Đã xuất gia trong hàng Tỳ-kheo.’ ‘Không thể làm cho hoàn tục được sao?’ ‘Được chứ, nhưng nó không muốn. Nó đã rời khỏi đây và đi đến Rājagaha.’ ‘Nếu tôi có thể làm cho cậu ấy hoàn tục, ông bà sẽ làm gì cho tôi?’ ‘Chúng tôi sẽ cho cô làm bà chủ gia sản của gia đình này.’ ‘Vậy thì hãy cho tôi chi phí đi đường.’ Sau khi nhận chi phí, cô cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đi đến Rājagaha, ghi nhận con đường khất thực của vị trưởng lão, rồi thuê một căn nhà ở đó. Từ sáng sớm, cô đã chuẩn bị vật thực hảo hạng, và khi vị trưởng lão vào khất thực, cô đã cúng dường vật thực. Sau vài ngày, cô nói: ‘Bạch Đại đức, xin ngài hãy ngồi ngay tại đây và thọ thực,’ rồi nhận lấy bình bát. Vị ấy đã đưa bình bát. อถ [Pg.429] นํ ปณีเตน อาหาเรน ปริวิสิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิเธว ปิณฺฑาย จริตุํ ผาสุก’’นฺติ วตฺวา กติปาหํ อาลินฺเท นิสีทาเปตฺวา โภเชตฺวา ทารเก ปูเวหิ สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘เอถ ตุมฺเห เถรสฺส อาคตกาเล มยิ วาเรนฺติยาปิ อิธาคนฺตฺวา รชํ อุฏฺฐาเปยฺยาถา’’ติ อาห. เต ปุนทิวเส เถรสฺส โภชนเวลาย ตาย วาริยมานาปิ รชํ อุฏฺฐาเปสุํ. สา ปุนทิวเส, ‘‘ภนฺเต, ทารกา วาริยมานาปิ มม วจนํ อสุณิตฺวา อิธ รชํ อุฏฺฐาเปนฺติ, อนฺโตเคเห นิสีทถา’’ติ อนฺโต นิสีทาเปตฺวา กติปาหํ โภเชสิ. ปุน ทารเก สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘ตุมฺเห มยา วาริยมานาปิ เถรสฺส โภชนกาเล มหาสทฺทํ กเรยฺยาถา’’ติ อาห. เต ตถา กรึสุ. สา ปุนทิวเส, ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน อติวิย มหาสทฺโท โหติ, ทารกา มยา วาริยมานาปิ วจนํ น คณฺหนฺติ, อุปริปาสาเทเยว นิสีทถา’’ติ วตฺวา เถเรน อธิวาสิเต เถรํ ปุรโต กตฺวา ปาสาทํ อภิรุหนฺตี ทฺวารานิ ปิทหมานาว ปาสาทํ อภิรุหิ. เถโร อุกฺกฏฺฐสปทานจาริโก สมาโนปิ รสตณฺหาย พทฺโธ ตสฺสา วจเนน สตฺตภูมิกํ ปาสาทํ อภิรุหิ. Bấy giờ, sau khi dâng cúng vị trưởng lão vật thực hảo hạng, cô ta nói: "Bạch ngài, ngài đi khất thực ngay tại đây thì tiện lợi hơn". Nói xong, cô ta mời ngài ngồi ở hiên nhà và dâng cúng trong vài ngày. Sau đó, cô ta dùng bánh ngọt để lấy lòng bọn trẻ và dặn rằng: "Này các con, khi trưởng lão đến, dù ta có ngăn cản, các con cũng hãy đến đây và làm tung bụi lên nhé". Ngày hôm sau, vào giờ thọ thực của trưởng lão, dù bị cô ta ngăn cản, chúng vẫn làm tung bụi lên. Ngày hôm sau nữa, cô ta thưa: "Bạch ngài, bọn trẻ dù bị ngăn cản cũng không nghe lời con, chúng làm tung bụi ở đây, xin ngài hãy vào ngồi bên trong nhà". Cô ta mời ngài vào ngồi bên trong và dâng cúng trong vài ngày. Lại một lần nữa, cô ta lấy lòng bọn trẻ và dặn: "Dù ta có ngăn cản, các con cũng hãy làm ồn ào khi trưởng lão đang thọ thực nhé". Chúng đã làm như vậy. Ngày hôm sau, cô ta lại thưa: "Bạch ngài, nơi này ồn ào quá, bọn trẻ dù bị con ngăn cản cũng không nghe lời, xin ngài hãy lên ngồi trên lầu thượng của tòa lâu đài". Khi vị trưởng lão đã chấp thuận, cô ta để ngài đi trước, vừa đi lên lầu vừa đóng các cửa lại rồi đi lên lầu. Vị trưởng lão, dù là người thực hành hạnh đầu đà khất thực tuần tự nghiêm ngặt, nhưng vì bị trói buộc bởi ái dục về vị ngon, nên đã nghe theo lời cô ta mà đi lên tòa lâu đài bảy tầng. สา เถรํ นิสีทาเปตฺวา ‘‘จตฺตาลีสาย ขลุ, สมฺม, ปุณฺณมุข ฐาเนหิ อิตฺถี ปุริสํ อจฺจาวทติ วิชมฺภติ วินมติ คิลสติ วิลชฺชติ นเขน นขํ ฆฏฺเฏติ, ปาเทน ปาทํ อกฺกมติ, กฏฺเฐน ปถวึ วิลิขติ, ทารกํ อุลฺลงฺเฆติ โอลงฺเฆติ, กีฬติ กีฬาเปติ, จุมฺพติ จุมฺพาเปติ, ภุญฺชติ ภุญฺชาเปติ, ททาติ อายาจติ, กตมนุกโรติ, อุจฺจํ ภาสติ, นีจํ ภาสติ, อวิจฺจํ ภาสติ, วิวิจฺจํ ภาสติ, นจฺเจน คีเตน วาทิเตน โรทิเตน วิลสิเตน วิภูสิเตน ชคฺฆติ, เปกฺขติ, กฏึ จาเลติ, คุยฺหภณฺฑกํ จาเลติ, อูรุํ วิวรติ, อูรุํ ปิทหติ, ถนํ ทสฺเสติ, กจฺฉํ ทสฺเสติ, นาภึ ทสฺเสติ, อกฺขึ นิขณติ, ภมุกํ อุกฺขิปติ, โอฏฺฐํ ปลิขติ, ชิวฺหํ นิลฺลาเลติ, ทุสฺสํ มุญฺจติ, ทุสฺสํ พนฺธติ, สิรสํ มุญฺจติ, สิรสํ พนฺธตี’’ติ (ชา. ๒.๒๑.๓๐๐) เอวํ อาคตํ อิตฺถิกุตฺตํ อิตฺถิลีลํ ทสฺเสตฺวา ตสฺส ปุรโต ฐิตา อิมํ คาถมาห – Cô ta mời vị trưởng lão ngồi xuống, rồi phô bày những cử chỉ và dáng điệu quyến rũ của người phụ nữ như đã được kể lại (trong Jātaka): "Này bạn Puṇṇamukha, quả thật, người phụ nữ dùng bốn mươi cách để lấn lướt người đàn ông: cô ta vươn vai, làm duyên, uốn mình, làm bộ ngượng ngùng, lấy móng tay cọ vào móng tay, lấy chân này dẫm lên chân kia, lấy que vẽ xuống đất, nâng đứa bé lên rồi hạ xuống, nô đùa và cho nô đùa, hôn và cho hôn, ăn và cho ăn, cho và xin, bắt chước hành động, nói giọng cao, nói giọng thấp, nói oang oang, nói thì thầm, bằng cách nhảy múa, ca hát, chơi nhạc, khóc lóc, làm duyên, trang điểm, cười khúc khích, liếc nhìn, lắc hông, lay động phần kín, mở đùi, khép đùi, để lộ ngực, để lộ nách, để lộ rốn, nháy mắt, nhướng mày, mím môi, le lưỡi, cởi y phục, mặc y phục, xõa tóc, búi tóc". Sau khi phô bày những cử chỉ và dáng điệu quyến rũ của người phụ nữ như vậy, cô ta đứng trước mặt ngài và đọc bài kệ này: ‘‘อลตฺตกกตา ปาทา, ปาทุการุยฺห เวสิยา; ตุวมฺปิ ทหโร มม, อหมฺปิ ทหรา ตว; อุโภปิ ปพฺพชิสฺสาม, ชิณฺณา ทณฺฑปรายณา’’ติ. (เถรคา. ๔๕๙, ๔๖๒); “Đôi chân thoa cánh kiến, kỹ nữ mang đôi guốc; Chàng trẻ trung hợp với em, em cũng trẻ trung hợp với chàng; Cả hai chúng ta sẽ cùng xuất gia, khi về già, nương gậy chống.” เถรสฺส [Pg.430] ‘‘อโห วต เม ภาริยํ อนุปธาเรตฺวา กตกมฺม’’นฺติ มหาสํเวโค อุทปาทิ. ตสฺมึ ขเณ สตฺถา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนมตฺถเก เชตวเน นิสินฺโนว ตํ การณํ ทิสฺวา สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ นํ อานนฺทตฺเถโร ปุจฺฉิ – ‘‘ภนฺเต, โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายา’’ติ. อานนฺท, ราชคหนคเร สตฺตภูมิกปาสาทตเล สุนฺทรสมุทฺทสฺส จ ภิกฺขุโน คณิกาย จ สงฺคาโม วตฺตตีติ. กสฺส นุ โข, ภนฺเต, ชโย ภวิสฺสติ, กสฺส ปราชโยติ? สตฺถา, ‘‘อานนฺท, สุนฺทรสมุทฺทสฺส ชโย ภวิสฺสติ, คณิกาย ปราชโย’’ติ เถรสฺส ชยํ ปกาเสตฺวา ตตฺถ นิสินฺนโกว โอภาสํ ผริตฺวา ‘‘ภิกฺขุ อุโภปิ กาเม นิรเปกฺโข ปชหา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Vị trưởng lão khởi lên một sự chấn động mãnh liệt: "Ôi, ta đã làm một việc thật nặng nề mà không suy xét!". Ngay lúc ấy, Đức Thế Tôn, đang ngự tại tu viện Jetavana cách đó bốn mươi lăm do tuần, thấy được sự việc ấy và mỉm cười. Bấy giờ, trưởng lão Ānanda bạch hỏi: "Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì mà Ngài mỉm cười?". "Này Ānanda, tại thành Rājagaha, trên sân thượng của tòa lâu đài bảy tầng, đang diễn ra một cuộc chiến giữa tỳ-kheo Sundarasamudda và cô kỹ nữ". "Bạch Thế Tôn, ai sẽ chiến thắng, ai sẽ thất bại?". Đức Thế Tôn đáp: "Này Ānanda, Sundarasamudda sẽ chiến thắng, cô kỹ nữ sẽ thất bại". Sau khi tuyên bố sự chiến thắng của vị trưởng lão, Ngài ngồi ngay tại đó, phóng hào quang và nói: "Này tỳ-kheo, hãy từ bỏ cả hai loại dục mà không luyến tiếc", rồi Ngài đọc bài kệ này: ๔๑๕. 415. ‘‘โยธ กาเม ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช; กามภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào ở đời, từ bỏ các dục, sống không gia đình, đi tu; Người đã đoạn tận dục và hữu, Ta gọi là bậc Bà-la-môn.” ตสฺสตฺโถ – โย ปุคฺคโล อิธ โลเก อุโภปิ กาเม หิตฺวา อนาคาโร หุตฺวา ปริพฺพชติ, ตํ ปริกฺขีณกามญฺเจว ปริกฺขีณภวญฺจ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ý nghĩa của bài kệ là: Người nào ở đời này, sau khi từ bỏ cả hai loại dục, trở thành người không nhà và đi tu, người ấy đã đoạn tận dục và hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn. เทสนาวสาเน โส เถโร อรหตฺตํ ปตฺวา อิทฺธิพเลน เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา กณฺณิกามณฺฑลํ วินิวิชฺฌิตฺวา สตฺถุ สรีรํ โถเมนฺโตเยว อาคนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิ. ธมฺมสภายมฺปิ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ, ‘‘อาวุโส, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รสํ นิสฺสาย มนํ นฏฺโฐ สุนฺทรสมุทฺทตฺเถโร, สตฺถา ปนสฺส อวสฺสโย ชาโต’’ติ. สตฺถา ตํ กถํ สุตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, อิทาเนว, ปุพฺเพปาหํ เอตสฺส รสตณฺหาย พทฺธมนสฺส อวสฺสโย ชาโตเยวา’’ติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต ตสฺสตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ อตีตํ อาหริตฺวา – Khi bài pháp kết thúc, vị trưởng lão ấy đắc quả A-la-hán, dùng thần thông bay lên không trung, xuyên qua chóp đỉnh mái vòm, vừa bay đến vừa tán thán thân của Đức Thế Tôn rồi đảnh lễ Ngài. Tại pháp đường, các vị cũng khởi lên câu chuyện: "Này chư hiền, vì nương vào vị ngon được nhận biết qua lưỡi mà trưởng lão Sundarasamudda đã suýt nữa bị hủy hoại, nhưng Đức Thế Tôn đã trở thành nơi nương tựa của ngài". Đức Thế Tôn nghe câu chuyện ấy, bèn dạy: "Này các tỳ-kheo, không phải chỉ bây giờ, mà ngay cả trong quá khứ, Ta cũng đã là nơi nương tựa cho vị này khi tâm bị trói buộc bởi ái dục về vị ngon". Nói xong, được các vị ấy thỉnh cầu, để làm sáng tỏ ý nghĩa đó, Ngài đã kể lại câu chuyện quá khứ: ‘‘น กิรตฺถิ รเสหิ ปาปิโย,อาวาเสหิ วา สนฺถเวหิ วา; วาตมิคํ คหนนิสฺสิตํ,วสมาเนสิ รเสหิ สญฺชโย’’ติ. (ชา. ๑.๑.๑๔) – “Quả thật không có gì tệ hại hơn các vị ngon, hơn cả nơi ở hay sự thân quen; Sañjaya đã dùng các vị ngon để khuất phục, con nai gió sống trong rừng rậm.” เอกกนิปาเต [Pg.431] อิมํ วาตมิคชาตกํ วิตฺถาเรตฺวา ‘‘ตทา สุนฺทรสมุทฺโท วาตมิโค อโหสิ, อิมํ ปน คาถํ วตฺวา ตสฺส วิสฺสชฺชาเปตา รญฺโญ มหามจฺโจ อหเมวา’’ติ ชาตกํ สโมธาเนสีติ. Sau khi kể chi tiết chuyện Bổn sanh Vātamiga (Nai Gió) trong tập Ekakanipāta (Chuyện Một Pháp), Ngài kết hợp câu chuyện Bổn sanh lại rằng: "Khi ấy, Sundarasamudda là con nai gió, còn vị đại thần của đức vua, người đã đọc bài kệ này và cho thả con nai ấy đi, chính là Ta vậy". สุนฺทรสมุทฺทตฺเถรวตฺถุ พตฺตึสติมํ. Câu chuyện về trưởng lão Sundarasamudda, thứ ba mươi hai. ๓๓. ชฏิลตฺเถรวตฺถุ 33. Câu chuyện về trưởng lão Jaṭila โยธ ตณฺหนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ชฏิลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang ngự tại tu viện Veḷuvana (Trúc Lâm), Đức Thế Tôn đã thuyết bài pháp thoại này, bắt đầu bằng câu "Yodha taṇhaṃ", liên quan đến trưởng lão Jaṭila. ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – อตีเต กิร พาราณสิยํ ทฺเว ภาตโร กุฏุมฺพิกา มหนฺตํ อุจฺฉุเขตฺตํ กาเรสุํ. อเถกทิวสํ กนิฏฺฐภาตา อุจฺฉุเขตฺตํ คนฺตฺวา ‘‘เอกํ เชฏฺฐภาติกสฺส ทสฺสามิ, เอกํ มยฺหํ ภวิสฺสตี’’ติ ทฺเว อุจฺฉุยฏฺฐิโย รสสฺส อนิกฺขมนตฺถาย ฉินฺนฏฺฐาเน พนฺธิตฺวา คณฺหิ. ตทา กิร อุจฺฉูนํ ยนฺเตน ปีฬนกิจฺจํ นตฺถิ, อคฺเค วา มูเล วา ฉินฺทิตฺวา อุกฺขิตฺตกาเล ธมฺมกรณโต อุทกํ วิย สยเมว รโส นิกฺขมติ. ตสฺส ปน เขตฺตโต อุจฺฉุยฏฺฐิโย คเหตฺวา อาคมนกาเล คนฺธมาทเน ปจฺเจกพุทฺโธ สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย ‘‘กสฺส นุ โข อชฺช อนุคฺคหํ กริสฺสามี’’ติ อุปธาเรนฺโต ตํ อตฺตโน ญาณชาเล ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา สงฺคหํ กาตุํ สมตฺถภาวญฺจ ญตฺวา ปตฺตจีวรํ อาทาย อิทฺธิยา อาคนฺตฺวา ตสฺส ปุรโต อฏฺฐาสิ. โส ตํ ทิสฺวาว ปสนฺนจิตฺโต อุตฺตรสาฏกํ อุจฺจตเร ภูมิปเทเส อตฺถริตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิธ นิสีทถา’’ติ ปจฺเจกพุทฺธํ นิสีทาเปตฺวา ‘‘ปตฺตํ อุปนาเมถา’’ติ อุจฺฉุยฏฺฐิยา พนฺธนฏฺฐานํ โมเจตฺวา ปตฺตสฺส อุปริ อกาสิ, รโส โอตริตฺวา ปตฺตํ ปูเรสิ. ปจฺเจกพุทฺเธน ตสฺมึ รเส ปีเต ‘‘สาธุกํ วต เม อยฺเยน รโส ปีโต. สเจ เม เชฏฺฐภาติโก มูลํ อาหราเปสฺสติ, มูลํ ทสฺสามิ. สเจ ปตฺตึ อาหราเปสฺสติ, ปตฺตึ ทสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ปตฺตํ เม อุปนาเมถา’’ติ ทุติยมฺปิ อุจฺฉุยฏฺฐึ โมเจตฺวา รสํ อทาสิ. ‘‘ภาตา เม อุจฺฉุเขตฺตโต อญฺญํ อุจฺฉุํ อาหริตฺวา ขาทิสฺสตี’’ติ เอตฺตกมฺปิ กิรสฺส วญฺจนจิตฺตํ นาโหสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ปน ปฐมํ อุจฺฉุรสสฺส ปีตตฺตา ตํ อุจฺฉุรสํ [Pg.432] อญฺเญหิปิ สทฺธึ สํวิภชิตุกาโม หุตฺวา คเหตฺวาว นิสีทิ. โส ตสฺส อาการํ ญตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, โย อยํ มยา ทินฺโน อคฺครโส, อิมสฺส นิสฺสนฺเทน เทวมนุสฺเสสุ สมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ปริโยสาเน ตุมฺเหหิ ปตฺตธมฺมเมว ปาปุเณยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธปิสฺส ‘‘เอวํ โหตู’’ติ วตฺวา ‘‘อิจฺฉิตํ ปตฺถิตํ ตุยฺห’’นฺติ ทฺวีหิ คาถาหิ อนุโมทนํ กตฺวา ยถา โส ปสฺสติ, เอวํ อธิฏฺฐหิตฺวา อากาเสน คนฺธมาทนํ คนฺตฺวา ปญฺจนฺนํ ปจฺเจกพุทฺธสตานํ ตํ รสํ อทาสิ. Đây là câu chuyện tuần tự về việc ấy: Tương truyền, trong thời quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có hai anh em gia chủ đã trồng một ruộng mía lớn. Rồi một hôm, người em trai đi đến ruộng mía, suy nghĩ: “Một cây ta sẽ dâng cho anh cả, một cây sẽ là của ta,” rồi lấy hai cây mía, buộc lại ở chỗ chặt để nước mía không chảy ra. Tương truyền, vào thời ấy không có việc ép mía bằng máy; khi chặt ở ngọn hay ở gốc rồi nhấc lên, nước mía tự nó chảy ra như nước từ cái lọc nước. Trong lúc người ấy lấy các cây mía từ ruộng về, tại núi Gandhamādana, một vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định, trong khi suy xét “Hôm nay ta sẽ tế độ cho ai đây?”, ngài thấy người ấy lọt vào lưới trí tuệ của mình, và biết rằng mình có khả năng tế độ cho người ấy, ngài bèn lấy y bát, dùng thần thông đến và đứng trước mặt người ấy. Người ấy vừa thấy ngài, tâm liền hoan hỷ, trải tấm thượng y trên một khoảnh đất cao hơn, và thỉnh vị Phật Độc Giác ngồi xuống: “Bạch ngài, xin ngài hãy ngồi tại đây.” Sau khi thỉnh ngài ngồi, anh ta nói: “Xin ngài đưa bình bát ra,” rồi cởi chỗ buộc của cây mía và đặt lên trên bình bát; nước mía chảy xuống làm đầy bình bát. Sau khi vị Phật Độc Giác đã uống nước mía ấy, anh ta suy nghĩ: “Thật tốt thay, bậc tôn quý đã uống nước mía của con. Nếu anh cả của con bắt con trả tiền, con sẽ trả tiền. Nếu anh ấy bắt con chia phần phước, con sẽ chia phần phước.” Nghĩ vậy, anh ta nói: “Bạch ngài, xin ngài đưa bình bát cho con,” rồi cởi cây mía thứ hai và dâng nước mía. Tương truyền, anh ta không hề có một chút tâm lừa dối nào rằng: “Anh ta của ta sẽ mang một cây mía khác từ ruộng mía về ăn.” Vị Phật Độc Giác, vì đã uống nước mía lần đầu, nên muốn chia sẻ nước mía (lần sau) này với các vị khác, ngài chỉ nhận lấy rồi ngồi yên. Người ấy biết được cử chỉ của ngài, bèn đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất và phát nguyện: “Bạch ngài, phần nước mía thượng hạng mà con đã dâng cúng này, do quả báo của việc này, sau khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, vào lúc cuối cùng, con nguyện sẽ chứng đắc chính pháp mà các ngài đã chứng đắc.” Vị Phật Độc Giác cũng nói với anh ta: “Mong được như vậy,” rồi đọc hai câu kệ “Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ...” để tùy hỷ, sau đó ngài chú nguyện cho anh ta có thể nhìn thấy, rồi bay lên không trung đến núi Gandhamādana và dâng nước mía ấy cho năm trăm vị Phật Độc Giác. โส ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ภาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กหํ คโตสี’’ติ วุตฺเต ‘‘อุจฺฉุเขตฺตํ โอโลเกตุํ คโตมฺหี’’ติ. ‘‘กึ ตาทิเสน อุจฺฉุเขตฺตํ คเตน, นนุ นาม เอกํ วา ทฺเว วา อุจฺฉุยฏฺฐิโย อาทาย อาคนฺตพฺพํ ภเวยฺยา’’ติ ภาตรา วุตฺโต – ‘‘อาม, ภาติก, ทฺเว เม อุจฺฉุยฏฺฐิโย คหิตา, เอกํ ปน ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา มม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ ทตฺวา ‘มูลํ วา ปตฺตึ วา ทสฺสามี’ติ ตุมฺหากมฺปิ เม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รโส ทินฺโน, กึ นุ โข ตสฺส มูลํ คณฺหิสฺสถ, อุทาหุ ปตฺติ’’นฺติ อาห. ‘‘กึ ปน ปจฺเจกพุทฺเธน กต’’นฺติ? ‘‘มม อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ ปิวิตฺวา ตุมฺหากํ อุจฺฉุยฏฺฐิโต รสํ อาทาย อากาเสน คนฺธมาทนํ คนฺตฺวา ปญฺจสตานํ ปจฺเจกพุทฺธานํ อทาสี’’ติ. โส ตสฺมึ กเถนฺเตเยว นิรนฺตรํ ปีติยา ผุฏฺฐสรีโร หุตฺวา ‘‘เตน เม ปจฺเจกพุทฺเธน ทิฏฺฐธมฺมสฺเสว อธิคโม ภเวยฺยา’’ติ ปตฺถนํ อกาสิ. เอวํ กนิฏฺเฐน ติสฺโส สมฺปตฺติโย ปตฺถิตา, เชฏฺเฐน ปน เอกปเทเนว อรหตฺตํ ปตฺถิตนฺติ อิทํ เตสํ ปุพฺพกมฺมํ. Người ấy thấy phép lạ đó, liền đi đến chỗ người anh. Khi được hỏi: “Em đã đi đâu vậy?”, anh ta trả lời: “Em đã đi xem ruộng mía.” Người anh nói: “Một người như em đi đến ruộng mía thì sao chứ, chẳng phải nên mang về một hai cây mía sao?” – “Vâng, thưa anh, em đã lấy hai cây mía, nhưng vì thấy một vị Phật Độc Giác, em đã dâng nước mía từ cây mía của em, và với ý nghĩ ‘con sẽ trả tiền hoặc chia phần phước,’ em cũng đã dâng nước mía từ cây mía của anh. Vậy, anh sẽ nhận tiền của cây mía đó, hay là nhận phần phước?” Người anh hỏi: “Vị Phật Độc Giác đã làm gì?” – “Sau khi uống nước mía từ cây của em, ngài đã mang nước mía từ cây của anh, bay lên không trung đến núi Gandhamādana và dâng cho năm trăm vị Phật Độc Giác.” Trong khi người em đang kể, người anh toàn thân tràn ngập hỷ lạc không gián đoạn và phát nguyện: “Nguyện cho con được chứng ngộ ngay trong hiện pháp mà vị Phật Độc Giác ấy đã chứng ngộ.” Như vậy, người em đã nguyện cầu ba sự thành tựu, còn người anh chỉ với một lời đã nguyện cầu quả A-la-hán. Đây là tiền nghiệp của họ. เต ยาวตายุกํ ฐตฺวา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ เขปยึสุ. เตสํ เทวโลเก ฐิตกาเลเยว วิปสฺสี สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิ. เตปิ เทวโลกโต จวิตฺวา พนฺธุมติยา เอกสฺมึ กุลเคเห เชฏฺโฐ เชฏฺโฐว, กนิฏฺโฐ กนิฏฺโฐว หุตฺวา ปฏิสนฺธึ คณฺหึสุ. เตสุ เชฏฺฐสฺส เสโนติ นามํ อกํสุ, กนิฏฺฐสฺส อปราชิโตติ. เตสุ วยปฺปตฺตกาเล กุฏุมฺพํ สณฺฐาเปตฺวา วิหรนฺเตสุ ‘‘พุทฺธรตนํ โลเก อุปฺปนฺนํ, ธมฺมรตนํ, สงฺฆรตนํ, ทานานิ เทถ, ปุญฺญานิ กโรถ, อชฺช อฏฺฐมี, อชฺช จาตุทฺทสี, อชฺช ปนฺนรสี, อุโปสถํ กโรถ, ธมฺมํ [Pg.433] สุณาถา’’ติ ธมฺมโฆสกสฺส พนฺธุมตีนคเร โฆสนํ สุตฺวา มหาชนํ ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เสนกุฏุมฺพิโก ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สตฺถุ สนฺติกํ ธมฺมสฺสวนายา’’ติ วุตฺเต ‘‘อหมฺปิ คมิสฺสามี’’ติ เตหิ สทฺธึเยว คนฺตฺวา ปริสปริยนฺเต นิสีทิ. Hai người ấy sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ cõi đó, họ tái sanh vào cõi trời và trải qua một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Chính trong lúc họ đang ở cõi trời, Đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đã xuất hiện trên thế gian. Hai người họ cũng mệnh chung từ cõi trời, và tại thành Bandhumatī, trong một gia đình, người anh vẫn là anh, người em vẫn là em, họ đã tái sanh. Trong hai người, họ đặt tên cho người anh là Sena, và người em là Aparājita. Khi hai người đến tuổi trưởng thành, lập gia đình và đang sinh sống, họ nghe lời rao của người loan báo chánh pháp trong thành Bandhumatī: “Phật bảo đã xuất hiện trên thế gian, Pháp bảo, Tăng bảo (cũng đã xuất hiện). Hãy bố thí, hãy làm các công đức. Hôm nay là ngày mồng tám, hôm nay là ngày mười bốn, hôm nay là ngày rằm. Hãy thọ trì Bố-tát, hãy nghe pháp.” Thấy đại chúng sau khi bố thí vào buổi sáng, đang đi nghe pháp vào buổi chiều, gia chủ Sena hỏi: “Quý vị đi đâu vậy?” Khi được trả lời: “Chúng tôi đến chỗ Bậc Đạo Sư để nghe pháp,” ông nói: “Tôi cũng sẽ đi,” rồi đi cùng với họ và ngồi ở rìa hội chúng. สตฺถา ตสฺส อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ. โส สตฺถุ ธมฺมํ สุตฺวา ปพฺพชฺชาย อุสฺสาหชาโต สตฺถารํ ปพฺพชฺชํ ยาจิ. อถ นํ สตฺถา ‘‘อตฺถิ ปน เต อปโลเกตพฺพา ญาตกา’’ติ ปุจฺฉิ. อตฺถิ, ภนฺเตติ. เตน หิ อปโลเกตฺวา เอหีติ. โส กนิฏฺฐสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ยํ อิมสฺมึ กุเล สาปเตยฺยํ, ตํ สพฺพํ ตว โหตู’’ติ อาห. ตุมฺเห ปน, สามีติ. อหํ สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิสฺสามีติ. สามิ กึ วเทถ, อหํ มาตริ มตาย มาตรํ วิย, ปิตริ มเต ปิตรํ วิย ตุมฺเห อลตฺถํ, อิทํ กุลํ มหาโภคํ, เคเห ฐิเตเนว สกฺกา ปุญฺญานิ กาตุํ, มา เอวํ กริตฺถาติ. มยา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺโม สุโต, น สกฺกา ตํ อคารมชฺเฌ ฐิเตน ปูเรตุํ, ปพฺพชิสฺสาเมวาหํ, ตฺวํ นิวตฺตาหีติ. เอวํ โส กนิฏฺฐํ นิวตฺตาเปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. กนิฏฺโฐปิ ‘‘ภาตุ ปพฺพชิตสกฺการํ กริสฺสามี’’ติ สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ภาตรํ วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเหหิ อตฺตโน ภวนิสฺสรณํ กตํ, อหํ ปน ปญฺจหิ กามคุเณหิ พทฺโธ นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตุํ น สกฺโกมิ, มยฺหํ เคเห ฐิตสฺเสว อนุจฺฉวิกํ มหนฺตํ ปุญฺญกมฺมํ อาจิกฺขถา’’ติ. อถ นํ เถโร ‘‘สาธุ สาธุ, ปณฺฑิต, สตฺถุ คนฺธกุฏึ กโรหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา นานาทารูนิ อาหราเปตฺวา ถมฺภาทีนํ อตฺถาย ตจฺฉาเปตฺวา เอกํ สุวณฺณขจิตํ, เอกํ รชตขจิตํ, เอกํ มณิขจิตนฺติ สพฺพานิ สตฺตรตนขจิตานิ กาเรตฺวา เตหิ คนฺธกุฏึ กาเรตฺวา สตฺตรตนขจิตาเหว ฉทนิฏฺฐกาหิ ฉาทาเปสิ. คนฺธกุฏิยา กรณกาเลเยว ปน ตํ อตฺตนา สมานนามโก อปราชิโตเยว นาม ภาคิเนยฺโย อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อหมฺปิ กริสฺสามิ, มยฺหมฺปิ ปตฺตึ เทถ มาตุลา’’ติ อาห. น เทมิ, ตาต, อญฺเญหิ อสาธารณํ กริสฺสามีติ. โส พหุมฺปิ ยาจิตฺวา ปตฺตึ อลภมาโน ‘‘คนฺธกุฏิยา ปุรโต กุญฺชรสาลํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี’’ติ สตฺตรตนมยํ กุญฺชรสาลํ กาเรสิ. โส อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท เมณฺฑกเสฏฺฐิ หุตฺวา นิพฺพตฺติ. Bậc Đạo Sư biết được ý nguyện của người ấy, bèn thuyết một bài pháp tuần tự. Người ấy nghe pháp của Bậc Đạo Sư, phát sinh lòng hăng hái muốn xuất gia, bèn xin Bậc Đạo Sư cho được xuất gia. Khi ấy, Bậc Đạo Sư hỏi người ấy: “Này con, con có thân quyến nào cần phải xin phép không?” “Bạch Thế Tôn, có ạ.” “Vậy thì, con hãy đi xin phép rồi trở lại.” Người ấy đi đến chỗ người em trai và nói: “Tất cả tài sản trong gia đình này, hãy thuộc về em cả.” “Thưa anh, còn anh thì sao?” “Anh sẽ xuất gia nơi Bậc Đạo Sư.” “Thưa anh, anh nói gì vậy? Khi mẹ mất, em đã có anh như mẹ; khi cha mất, em đã có anh như cha. Gia đình này tài sản rất lớn, ở tại gia vẫn có thể làm các việc phước. Xin anh đừng làm như vậy.” “Anh đã nghe pháp nơi Bậc Đạo Sư, không thể nào ở giữa gia đình mà thực hành trọn vẹn được. Anh nhất định sẽ xuất gia, em hãy quay về đi.” Như vậy, người ấy sau khi bảo người em trai quay về, đã xuất gia nơi Bậc Đạo Sư, sau khi được thọ cụ túc giới, không bao lâu đã chứng quả A-la-hán. Người em trai cũng nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ cúng dường cho việc xuất gia của anh trai,” bèn trong bảy ngày cúng dường đến chư Tăng với Đức Phật là vị đứng đầu, rồi đảnh lễ người anh và thưa rằng: “Bạch ngài, ngài đã thực hiện được sự giải thoát khỏi vòng sanh tử cho chính mình. Còn con, bị trói buộc bởi năm thứ dục lạc, không thể từ bỏ gia đình để xuất gia. Xin ngài hãy chỉ dạy cho con, một người tại gia, một công đức lớn lao và thích hợp.” Khi ấy, vị Trưởng lão nói với người ấy: “Lành thay, lành thay, này hiền giả, hãy xây dựng một Hương thất cho Bậc Đạo Sư.” Người ấy vâng lời: “Lành thay,” rồi cho mang đến nhiều loại gỗ khác nhau, cho đẽo gọt để làm cột v.v., một cây được khảm vàng, một cây được khảm bạc, một cây được khảm ngọc, cho làm tất cả đều được khảm bảy báu, dùng chúng để xây dựng Hương thất, và cho lợp mái bằng những viên gạch cũng được khảm bảy báu. Ngay trong lúc xây dựng Hương thất, người cháu trai tên là Aparājita, cùng tên với ông, đã đến gần và nói: “Con cũng muốn làm, xin cậu hãy cho con một phần công đức.” “Này con, ta không cho. Ta muốn làm một việc không chung đụng với người khác.” Người cháu ấy dù đã nài nỉ nhiều lần mà không được chia phần công đức, bèn nghĩ rằng: “Nên xây một cái sảnh đường tên Kuñjara ở phía trước Hương thất,” rồi cho xây một sảnh đường Kuñjara bằng bảy báu. Người ấy, trong thời Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh làm trưởng giả Meṇḍaka. คนฺธกุฏิยํ [Pg.434] ปน สตฺตรตนมยานิ ตีณิ มหาวาตปานานิ อเหสุํ. เตสํ อภิมุเข เหฏฺฐา สุธาปริกมฺมกตา ติสฺโส โปกฺขรณิโย กาเรตฺวา จตุชฺชาติกคนฺโธทกสฺส ปูเรตฺวา อปราชิโต, คหปติ, ปญฺจวณฺณานิ กุสุมานิ โรปาเปสิ ตถาคตสฺส อนฺโต นิสินฺนกาเล วาตเวเคน สมุฏฺฐิตาหิ เรณุวฏฺฏีหิ สรีรสฺส โอกิรณตฺถํ. คนฺธกุฏิถูปิกาย กปลฺลํ รตฺตสุวณฺณมยํ อโหสิ, ปวาฬมยา สิขรา, เหฏฺฐา มณิมยา ฉทนิฏฺฐกา. อิติ สา นจฺจนฺโต วิย โมโร โสภมานา อฏฺฐาสิ. สตฺตสุ ปน รตเนสุ โกฏฺเฏตพฺพยุตฺตกํ โกฏฺเฏตฺวา อิตรํ สกลเมว คเหตฺวา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ปริเวณํ ปูเรสิ. Còn trong Hương thất, có ba cửa sổ lớn làm bằng bảy báu. Ở phía trước chúng, bên dưới, gia chủ Aparājita cho làm ba hồ sen được trát vữa vôi, cho đổ đầy nước thơm bốn loại, và cho trồng các loại hoa năm màu, để khi Như Lai ngự bên trong, những đám phấn hoa bay lên theo sức gió sẽ rắc lên kim thân của Ngài. Chén đỡ của tháp trên Hương thất được làm bằng vàng ròng, các đỉnh nhọn làm bằng san hô, bên dưới, các viên gạch lợp mái làm bằng ngọc. Như vậy, Hương thất ấy đứng đó một cách lộng lẫy, giống như con công đang múa. Còn trong bảy loại báu vật, những thứ có thể đập nhỏ thì cho đập nhỏ, những thứ khác thì lấy nguyên cả khối, rồi cho rải đầy cả khuôn viên xung quanh Hương thất với giới hạn cao đến đầu gối. เอวํ คนฺธกุฏึ นิฏฺฐาเปตฺวา อปราชิโต, คหปติ, ภาติกตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, นิฏฺฐิตา คนฺธกุฏิ, ปริโภคมสฺสา ปจฺจาสีสามิ, ปริโภเคน กิร มหนฺตํ ปุญฺญํ โหตี’’ติ. โส สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, อิมินา กิร โว กุฏุมฺพิเกน คนฺธกุฏิ การิตา, อิทานิ ปน ปริโภคํ ปจฺจาสีสตี’’ติ อาห. สตฺถา อุฏฺฐายาสนา คนฺธกุฏิอภิมุขํ คนฺตฺวา คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ปริกฺขิตฺตรตนราสึ โอโลเกนฺโต ทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ. อถ นํ กุฏุมฺพิโก ‘‘ปวิสถ, ภนฺเต’’ติ อาห. สตฺถา ตตฺเถว ฐตฺวา ตติยวาเร ตสฺส ภาติกตฺเถรํ โอโลเกสิ. โส โอโลกิตากาเรเนว ญตฺวา กนิฏฺฐภาตรํ อาห – ‘‘เอหิ, ตาต, ‘มเมว รกฺขา ภวิสฺสติ, ตุมฺเห ยถาสุขํ วสถา’ติ สตฺถารํ วเทหี’’ติ. โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา สตฺถารํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา, ‘‘ภนฺเต, ยถา มนุสฺสา รุกฺขมูเล ปวิสิตฺวา อนเปกฺขา ปกฺกมนฺติ, ยถา วา นทึ ตริตฺวา อุฬุมฺปํ อนเปกฺขา ปริจฺจชนฺติ, เอวํ อนเปกฺขา หุตฺวา ตุมฺเห วสถา’’ติ อาห. กิมตฺถํ ปน สตฺถา อฏฺฐาสิ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘พุทฺธานํ สนฺติกํ ปุเรภตฺตมฺปิ ปจฺฉาภตฺตมฺปิ พหู อาคจฺฉนฺติ, เตสุ รตนานิ อาทาย ปกฺกมนฺเตสุ น สกฺกา อมฺเหหิ วาเรตุํ, ปริเวณมฺหิ เอตฺตเก รตเน โวกิณฺเณ อตฺตโน อุปฏฺฐาเก หรนฺเตปิ น วาเรตีติ กุฏุมฺพิโก มยิ อาฆาตํ กตฺวา อปายูปโค ภเวยฺยา’’ติ อิมินา การเณน อฏฺฐาสิ. เตน ปน, ‘‘ภนฺเต, มเมว รกฺขา ภวิสฺสติ, ตุมฺเห วสถา’’ติ วุตฺเต ปาวิสิ. Như vậy, sau khi hoàn thành Hương thất, gia chủ Aparājita đến gần vị Trưởng lão là anh trai và thưa: “Bạch ngài, Hương thất đã hoàn thành. Con mong mỏi sự thọ dụng của nơi ấy, nghe nói nhờ sự thọ dụng mà có được phước báu lớn lao.” Vị ấy đến gần Bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, nghe nói vị gia chủ này đã cho xây dựng Hương thất cho Ngài, nay ông ấy mong mỏi sự thọ dụng của Ngài.” Bậc Đạo Sư đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi về phía Hương thất, trong khi nhìn ngắm đống châu báu được rải xung quanh Hương thất, Ngài đã dừng lại ở cổng vòm. Khi ấy, vị gia chủ nói với Ngài: “Bạch Thế Tôn, xin mời Ngài vào.” Bậc Đạo Sư vẫn đứng yên tại đó, đến lần thứ ba, Ngài nhìn vị Trưởng lão là anh của người ấy. Vị ấy hiểu được chỉ qua cái nhìn, bèn nói với người em trai: “Này em, hãy đến và bạch với Bậc Đạo Sư rằng: ‘Việc canh giữ sẽ là của chính con, xin các Ngài hãy an trú tùy theo ý thích.’” Người ấy nghe lời của vị ấy, đảnh lễ Bậc Đạo Sư theo thể năm vóc sát đất và thưa: “Bạch Thế Tôn, cũng như người ta vào dưới gốc cây rồi ra đi không luyến tiếc, hoặc như sau khi qua sông, người ta bỏ lại chiếc bè không luyến tiếc, cũng vậy, xin các Ngài hãy an trú mà không luyến tiếc.” Nhưng tại sao Bậc Đạo Sư lại dừng lại? Nghe nói, Ngài đã suy nghĩ như sau: “Nhiều người đến chỗ các vị Phật cả trước bữa ăn và sau bữa ăn. Trong số họ, nếu có người lấy châu báu rồi bỏ đi, chúng ta không thể ngăn cản. Khi thấy những người phục vụ mình lấy đi số châu báu được rải đầy trong khuôn viên mà ta không ngăn cản, vị gia chủ có thể sinh lòng oán hận đối với ta và sẽ bị sa vào đường ác.” Vì lý do này mà Ngài đã dừng lại. Nhưng khi người ấy nói: “Bạch Thế Tôn, việc canh giữ sẽ là của chính con, xin các Ngài hãy an trú,” Ngài đã đi vào. กุฏุมฺพิโก [Pg.435] สมนฺตา รกฺขํ ฐเปตฺวา มนุสฺเส อาห – ‘‘ตาตา, อุจฺฉงฺเคน วา ปจฺฉิปสิพฺพเกหิ วา อาทาย คจฺฉนฺเต วาเรยฺยาถ, หตฺเถน คเหตฺวา คจฺฉนฺเต ปน มา วารยิตฺถา’’ติ. อนฺโตนคเรปิ อาโรจาเปสิ ‘‘มยา คนฺธกุฏิปริเวเณ สตฺต รตนานิ โอกิณฺณานิ, สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา คจฺฉนฺตา ทุคฺคตมนุสฺสา อุโภ หตฺเถ ปูเรตฺวา คณฺหนฺตุ, สุขิตาปิ เอเกน คณฺหนฺตู’’ติ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ ‘‘สทฺธา ตาว ธมฺมํ โสตุกามา คมิสฺสนฺติเยว, อสฺสทฺธาปิ ปน ธนโลเภน คนฺตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ทุกฺขโต มุจฺจิสฺสนฺตี’’ติ. ตสฺมา ชนสงฺคหตฺถาย เอวํ อาโรจาเปสิ. มหาชโน เตน วุตฺตนิยาเมเนว รตนานิ คณฺหิ. สกึ โอกิณฺณรตเนสุ ขีเณสุ ยาวตติยํ ชณฺณุมตฺเตน โอธินา โอกิราเปสิเยว. สตฺถุ ปน ปาทมูเล ติปุสมตฺตํ อนคฺฆํ มณิรตนํ ฐเปสิ. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ‘‘สตฺถุ สรีรโต สุวณฺณวณฺณาย ปภาย สทฺธึ มณิปภํ โอโลเกนฺตานํ ติตฺติ นาม น ภวิสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวมกาสิ. มหาชโนปิ อติตฺโตว โอโลเกสิ. Vị trưởng giả cho người canh gác chung quanh rồi dặn dò rằng: “Này các con, những ai lấy bỏ vào vạt áo hay vào túi, vào giỏ thì hãy ngăn lại, còn những ai lấy bằng tay thì đừng ngăn cản”. Ông cũng cho loan báo trong thành rằng: “Ta đã cho rải bảy báu trong khuôn viên Hương Thất, những người nghèo khó sau khi nghe pháp tại chỗ đức Thế Tôn thì hãy lấy đầy hai tay, còn những người giàu có thì hãy lấy một tay”. Dường như ông đã nghĩ rằng: “Trước hết, những người có đức tin vì muốn nghe pháp nên chắc chắn sẽ đến, còn những người không có đức tin vì tham của cải mà đến, sau khi nghe pháp, họ sẽ được giải thoát khỏi khổ đau”. Vì vậy, ông đã cho loan báo như thế để nhiếp phục quần chúng. Dân chúng đã lấy các báu vật theo đúng cách thức mà ông đã quy định. Khi các báu vật được rải lần đầu đã hết, ông lại cho rải thêm đến lần thứ ba, sâu đến đầu gối. Riêng tại chân đức Thế Tôn, ông đặt một viên ngọc quý giá vô song, lớn bằng quả dưa leo. Dường như ông đã nghĩ rằng: “Khi nhìn ngắm ánh sáng của viên ngọc cùng với hào quang sắc vàng từ kim thân của đức Thế Tôn, người ta sẽ không bao giờ biết đủ”. Vì vậy, ông đã làm như thế. Và dân chúng cũng nhìn ngắm không biết chán. อเถกทิวสํ เอโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกพฺราหฺมโณ ‘‘สตฺถุ กิร ปาทมูเล มหคฺฆํ มณิรตนํ นิกฺขิตฺตํ, หริสฺสามิ น’’นฺติ วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตุํ อาคตสฺส มหาชนสฺส อนฺตเรน ปาวิสิ. กุฏุมฺพิโก ตสฺส ปวิสนากาเรเนว ‘‘มณึ คณฺหิตุกาโม’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘อโห วต น คณฺเหยฺยา’’ติ จินฺเตสิ. โสปิ สตฺถารํ วนฺทนฺโต วิย ปาทมูเล หตฺถํ อุปนาเมตฺวา มณึ คเหตฺวา โอวฏฺฏิกาย กตฺวา ปกฺกามิ. กุฏุมฺพิโก ตสฺมึ จิตฺตํ ปสาเทตุํ นาสกฺขิ. โส ธมฺมกถาวสาเน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาห – ‘‘ภนฺเต, มยา ติกฺขตฺตุํ คนฺธกุฏึ ปริกฺขิปิตฺวา ชณฺณุมตฺเตน โอธินา สตฺต รตนานิ โอกิณฺณานิ, ตานิ เม คณฺหนฺเตสุ อาฆาโต นาม นาโหสิ, จิตฺตํ ภิยฺโย ภิยฺโย ปสีทิเยว. อชฺช ปน ‘อโห วตายํ พฺราหฺมโณ มณึ น คณฺเหยฺยา’ติ จินฺเตตฺวา ตสฺมึ มณึ อาทาย คเต จิตฺตํ ปสาเทตุํ นาสกฺขิ’’นฺติ. สตฺถา ตสฺส วจนํ สุตฺวา ‘‘นนุ, อุปาสก, อตฺตโน สนฺตกํ ปเรหิ อนาหรณียํ กาตุํ สกฺโกสี’’ติ นยํ อทาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนนเย ฐตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ‘‘อชฺช อาทึ กตฺวา มม สนฺตกํ ทสิกสุตฺตมตฺตมฺปิ มํ อภิภวิตฺวา อเนกสตาปิ ราชาโน วา โจรา วา คณฺหิตุํ สมตฺถา นาม มา โหนฺตุ, อคฺคินาปิ มม สนฺตกํ มา ฑยฺหตุ, อุทเกนปิ มา วุยฺหตู’’ติ ปตฺถนํ อกาสิ[Pg.436]. สตฺถาปิสฺส ‘‘เอวํ โหตู’’ติ อนุโมทนํ อกาสิ. โส คนฺธกุฏิมหํ กโรนฺโต อฏฺฐสฏฺฐิยา ภิกฺขุสตสหสฺสานํ อนฺโตวิหาเรเยว นว มาเส มหาทานํ ทตฺวา ทานปริโยสาเน สพฺเพสํ ติจีวรํ อทาสิ. สงฺฆนวกสฺส จีวรสาฏกา สหสฺสคฺฆนกา อเหสุํ. Một hôm, có một vị Bà la môn tà kiến nghĩ rằng: “Nghe nói dưới chân đức Thế Tôn có đặt một viên ngọc quý giá, ta sẽ lấy nó”. Nghĩ vậy, ông ta đi đến tịnh xá, chen vào giữa đám đông đến đảnh lễ đức Thế Tôn. Vị trưởng giả chỉ nhìn tướng đi vào của ông ta liền nhận ra: “Ông này muốn lấy viên ngọc”, và ông nghĩ: “Ôi, giá như ông ta đừng lấy!”. Vị Bà la môn kia cũng làm như đang đảnh lễ đức Thế Tôn, đưa tay đến gần chân Ngài, lấy viên ngọc rồi giắt vào thắt lưng và bỏ đi. Vị trưởng giả không thể làm cho tâm mình hoan hỷ về việc đó. Cuối buổi pháp thoại, ông đến gần đức Thế Tôn và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con đã ba lần cho rải bảy báu quanh Hương Thất, sâu đến đầu gối. Đối với những người lấy các báu vật ấy của con, con không hề có tâm oán giận, tâm con lại càng thêm hoan hỷ. Nhưng hôm nay, con đã nghĩ rằng: ‘Ôi, giá như vị Bà la môn này đừng lấy viên ngọc!’, và khi ông ta lấy viên ngọc rồi bỏ đi, con đã không thể làm cho tâm mình hoan hỷ được”. Đức Thế Tôn nghe lời ông nói, bèn dạy một phương cách: “Này thiện gia, chẳng lẽ ông không thể làm cho tài sản của mình không bị người khác lấy đi sao?”. Vị trưởng giả đứng vững trong phương cách đức Thế Tôn đã dạy, đảnh lễ Ngài rồi phát nguyện rằng: “Kể từ hôm nay, nguyện cho tài sản của con, dù chỉ là một sợi chỉ, không một ai, dù là vua chúa hay trộm cướp, dù có hàng trăm người, có thể dùng sức mạnh uy hiếp con mà lấy đi được. Nguyện cho tài sản của con không bị lửa đốt cháy, không bị nước cuốn trôi”. Đức Thế Tôn cũng tùy hỷ với ông: “Mong rằng sẽ được như vậy”. Khi tổ chức lễ cúng dường Hương Thất, ông đã cúng dường đại thí đến sáu triệu tám trăm ngàn vị Tỳ khưu ngay trong tịnh xá suốt chín tháng. Vào ngày cuối cùng của buổi đại thí, ông đã cúng dường tam y đến tất cả các vị. Vải y cúng dường cho vị Tỳ khưu hạ lạp thấp nhất trong Tăng đoàn cũng trị giá một ngàn. โส เอวํ ยาวตายุกํ ปุญฺญานิ กริตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอตฺตกํ กาลํ เทวมนุสฺเสสุ สํสริตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห เอกสฺมึ เสฏฺฐิกุเล ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา อฑฺฒมาสาธิเก นว มาเส มาตุกุจฺฉิยํ วสิ. ชาตทิวเส ปนสฺส สกลนคเร สพฺพาวุธานิ ปชฺชลึสุ, สพฺเพสํ กายรูฬฺหานิ อาภรณานิปิ ปชฺชลิตานิ วิย โอภาสํ มุญฺจึสุ, นครํ เอกปชฺโชตํ อโหสิ. เสฏฺฐิปิ ปาโตว ราชูปฏฺฐานํ อคมาสิ. อถ นํ ราชา ปุจฺฉิ – ‘‘อชฺช สพฺพาวุธานิ ปชฺชลึสุ, นครํ เอกปชฺโชตํ ชาตํ, ชานาสิ นุ โข เอตฺถ การณ’’นฺติ? ‘‘ชานามิ, เทวา’’ติ. ‘‘กึ, เสฏฺฐี’’ติ? ‘‘มม เคเห ตุมฺหากํ ทาโส ชาโต, ตสฺส ปุญฺญเตเชเนวํ อโหสี’’ติ. ‘‘กึ นุ โข โจโร ภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘นตฺเถตํ, เทว, ปุญฺญวา สตฺโต กตาภินีหาโร’’ติ. ‘‘เตน หิ นํ สมฺมา โปเสตุํ วฏฺฏติ, อิทมสฺส ขีรมูลํ โหตู’’ติ เทวสิกํ สหสฺสํ ปฏฺฐเปสิ. อถสฺส นามคหณทิวเส สกลนครสฺส เอกปชฺโชตภูตตฺตา โชติโกตฺเวว นามํ กรึสุ. Vị trưởng giả ấy cứ như thế làm các công đức cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, ông tái sanh vào cõi trời. Sau một thời gian luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, ông đã tái sanh trong một gia đình trưởng giả ở thành Vương Xá, và ở trong bụng mẹ chín tháng rưỡi. Vào ngày ông sinh ra, tất cả vũ khí trong toàn thành đều phát sáng, các đồ trang sức trên người mọi người cũng tỏa ra ánh sáng như đang bốc cháy, cả thành phố trở thành một khối ánh sáng rực rỡ. Vị trưởng giả vào buổi sáng sớm đã đến yết kiến vua. Bấy giờ, vua hỏi ông: “Hôm nay tất cả vũ khí đều phát sáng, cả thành phố trở thành một khối ánh sáng rực rỡ, khanh có biết nguyên nhân không?”. “Tâu Đại vương, thần biết”. “Là gì vậy, trưởng giả?”. “Tâu, một người đầy tớ của Đại vương đã sinh ra trong nhà thần, chính nhờ oai lực phước báu của đứa bé ấy mà sự việc này đã xảy ra”. “Vậy sao? Nó sẽ trở thành một tên trộm chăng?”. “Tâu Đại vương, không phải vậy đâu ạ. Đó là một chúng sanh có phước báu, đã từng phát nguyện”. “Nếu vậy, hãy nuôi dưỡng nó cho tốt. Đây là tiền sữa cho nó”. Rồi vua cho gửi đến mỗi ngày một ngàn đồng. Vào ngày đặt tên, vì cả thành phố đã trở thành một khối ánh sáng rực rỡ, nên người ta đã đặt tên cho cậu bé là Jotika. อถสฺส วยปฺปตฺตกาเล เคหกรณตฺถาย ภูมิตเล โสธิยมาเน สกฺกสฺส ภวนํ อุณฺหาการํ ทสฺเสสิ. สกฺโก ‘‘กึ นุ โข อิท’’นฺติ อุปธารยมาโน ‘‘โชติกสฺส เคหฏฺฐานํ คณฺหนฺตี’’ติ ญตฺวา ‘‘นายํ เอเตหิ กตเคเห วสิสฺสติ, มยาเปตฺถ คนฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ วฑฺฒกีเวเสน ตตฺถ คนฺตฺวา ‘‘กึ กโรถา’’ติ อาห. ‘‘โชติกสฺส เคหฏฺฐานํ คณฺหามา’’ติ. ‘‘อเปถ, นายํ ตุมฺเหหิ กตเคเห วสิสฺสตี’’ติ วตฺวา โสฬสกรีสมตฺตํ ภูมิปเทสํ โอโลเกสิ, โส ตาวเทว กสิณมณฺฑลํ วิย สโม อโหสิ. ปุน ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน ปถวึ ภินฺทิตฺวา สตฺตรตนมโย สตฺตภูมิกปาสาโท อุฏฺฐหตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, ตาวเทว ตถารูโป ปาสาโท อุฏฺฐหิ. ปุน ‘‘อิมํ ปริกฺขิปิตฺวา สตฺตรตนมยา สตฺต ปาการา อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, ตถารูปา ปาการา อุฏฺฐหึสุ. อถ ‘‘เนสํ ปริยนฺเต กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา [Pg.437] โอโลเกสิ, ตถารูปา กปฺปรุกฺขา อุฏฺฐหึสุ. ‘‘ปาสาทสฺส จตูสุ กณฺเณสุ จตสฺโส นิธิกุมฺภิโย อุฏฺฐหนฺตู’’ติ จินฺเตตฺวา โอโลเกสิ, สพฺพํ ตเถว อโหสิ. นิธิกุมฺภีสุ ปน เอกา โยชนิกา อโหสิ, เอกา ติคาวุติกา, เอกา อฑฺฒโยชนิกา, เอกา คาวุตปฺปมาณา. โพธิสตฺตสฺส นิพฺพตฺตนิธิกุมฺภีนํ ปน เอกมุขปฺปมาณํ อโหสิ, เหฏฺฐา ปถวีปริยนฺตาว อเหสุํ. โชติกสฺส นิพฺพตฺตนิธิกุมฺภีนํ มุขปริมาณํ น กถิตํ, สพฺพา มุขฉินฺนตาลผลํ วิย ปริปุณฺณาว อุฏฺฐหึสุ. ปาสาทสฺส จตูสุ กณฺเณสุ ตรุณตาลกฺขนฺธปฺปมาณา จตสฺโส สุวณฺณมยา อุจฺฉุยฏฺฐิโย นิพฺพตฺตึสุ. ตาสํ มณิมยานิ ปตฺตานิ, โสวณฺณมยานิ ขนฺธานิ อเหสุํ. ปุพฺพกมฺมสฺส ทสฺสนตฺถํ กิเรตานิ, นิพฺพตฺตึสุ. Bấy giờ, khi cậu bé ấy đến tuổi trưởng thành, trong lúc người ta đang dọn dẹp mặt đất để xây nhà, nơi ở của trời Đế-thích bỗng nóng lên. Trời Đế-thích suy xét: “Việc gì thế này?” và biết được rằng: “Họ đang chuẩn bị nền nhà cho Jotika.” Ngài nghĩ: “Người này sẽ không ở trong ngôi nhà do họ xây. Ta cũng nên đến đó.” Rồi ngài hóa thành một người thợ mộc, đi đến nơi ấy và hỏi: “Các ông đang làm gì vậy?” – “Chúng tôi đang chuẩn bị nền nhà cho Jotika.” – “Các ông hãy tránh ra. Người này sẽ không ở trong ngôi nhà do các ông xây đâu.” Nói xong, ngài nhìn vào một khu đất rộng khoảng mười sáu karīsa. Ngay lập tức, khu đất ấy trở nên bằng phẳng như một đĩa kasiṇa. Kế đó, ngài suy nghĩ: “Tại nơi này, mong rằng một tòa lâu đài bảy tầng bằng bảy báu vật sẽ trồi lên từ lòng đất.” rồi nhìn xuống. Ngay lập tức, một tòa lâu đài như thế đã hiện ra. Tiếp theo, ngài suy nghĩ: “Mong rằng bảy lớp tường thành bằng bảy báu vật sẽ hiện ra bao quanh tòa lâu đài này.” rồi nhìn xuống. Bảy lớp tường thành như thế đã hiện ra. Sau đó, ngài suy nghĩ: “Mong rằng những cây như ý sẽ mọc lên ở ven các lớp tường thành.” rồi nhìn xuống. Những cây như ý như thế đã hiện ra. Ngài lại suy nghĩ: “Mong rằng bốn hũ châu báu sẽ hiện ra ở bốn góc của tòa lâu đài.” rồi nhìn xuống. Mọi việc đều diễn ra đúng như vậy. Trong số các hũ châu báu ấy, một hũ có kích thước một do-tuần, một hũ ba ngẫu-lư, một hũ nửa do-tuần, và một hũ một ngẫu-lư. Còn những hũ châu báu xuất hiện cho vị Bồ-tát thì có miệng hũ cùng một kích cỡ và sâu đến tận cùng lòng đất. Kích thước miệng của những hũ châu báu xuất hiện cho Jotika thì không được đề cập đến; tất cả đều hiện ra đầy ắp như quả thốt nốt bị cắt miệng. Ở bốn góc của tòa lâu đài, bốn cây mía bằng vàng, to bằng thân cây thốt nốt non, đã hiện ra. Lá của chúng bằng ngọc ma-ni, còn thân thì bằng vàng. Tương truyền, những thứ này hiện ra để biểu thị cho nghiệp quá khứ. สตฺตสุ ทฺวารโกฏฺฐเกสุ สตฺต ยกฺขา อารกฺขํ คณฺหึสุ. ปฐเม ทฺวารโกฏฺฐเก ยมโกฬี นาม ยกฺโข อตฺตโน ปริวาเรน ยกฺขสหสฺเสน สทฺธึ อารกฺขํ คณฺหิ, ทุติเย อุปฺปโล นาม อตฺตโน ปริวารยกฺขานํ ทฺวีหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ตติเย วชิโร นาม ตีหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, จตุตฺเถ วชิรพาหุ นาม จตูหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ปญฺจเม กสกนฺโท นาม ปญฺจหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, ฉฏฺเฐ กฏตฺโถ นาม ฉหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ, สตฺตเม ทิสามุโข นาม สตฺตหิ สหสฺเสหิ สทฺธึ อารกฺขํ คณฺหิ. เอวํ ปาสาทสฺส อนฺโต จ พหิ จ คาฬฺหรกฺขา อโหสิ. ‘‘โชติกสฺส กิร สตฺตรตนมโย สตฺตภูมิกปาสาโท อุฏฺฐิโต, สตฺต ปาการา สตฺตทฺวารโกฏฺฐกา จตสฺโส นิธิกุมฺภิโย อุฏฺฐิตา’’ติ สุตฺวา พิมฺพิสาโร ราชา เสฏฺฐิจฺฉตฺตํ ปหิณิ. โส โชติกเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. Tại bảy cổng thành, bảy vị dạ-xoa đảm nhận việc canh gác. Tại cổng thành thứ nhất, một vị dạ-xoa tên là Yamakoḷī cùng với một ngàn dạ-xoa tùy tùng đảm nhận việc canh gác. Tại cổng thứ hai, vị tên là Uppala cùng với hai ngàn dạ-xoa tùy tùng. Tại cổng thứ ba, vị tên là Vajira cùng với ba ngàn vị. Tại cổng thứ tư, vị tên là Vajirabāhu cùng với bốn ngàn vị. Tại cổng thứ năm, vị tên là Kasakando cùng với năm ngàn vị. Tại cổng thứ sáu, vị tên là Kaṭattho cùng với sáu ngàn vị. Tại cổng thứ bảy, vị tên là Disāmukho cùng với bảy ngàn vị đảm nhận việc canh gác. Như vậy, cả bên trong và bên ngoài tòa lâu đài đều được canh gác cẩn mật. Khi nghe tin: “Tương truyền, một tòa lâu đài bảy tầng bằng bảy báu vật, bảy lớp tường thành, bảy cổng thành, và bốn hũ châu báu đã hiện ra cho Jotika,” vua Bimbisāra đã gửi đến chiếc lọng của một trưởng giả. Vị ấy đã trở thành trưởng giả Jotika. เตน ปน สทฺธึ กตปุญฺญกมฺมา อิตฺถี อุตฺตรกุรูสุ นิพฺพตฺติ. อถ นํ เทวตา ตโต อาเนตฺวา สิริคพฺเภ นิสีทาเปสุํ. สา อาคจฺฉมานา เอกํ ตณฺฑุลนาฬึ ตโย จ โชติปาสาเณ คณฺหิ. เตสํ ยาวชีวํ ตาเยว ตณฺฑุลนาฬิยา ภตฺตํ อโหสิ. สเจ กิร เต สกฏสตมฺปิ ตณฺฑุลานํ ปูเรตุกามา โหนฺติ, สา ตณฺฑุลนาฬิ นาฬิเยว หุตฺวา ติฏฺฐติ. ภตฺตปจนกาเล ตณฺฑุเล อุกฺขลิยํ ปกฺขิปิตฺวา เตสํ ปาสาณานํ [Pg.438] อุปริ ฐเปติ, ปาสาณา ตาวเทว ปชฺชลิตฺวา ภตฺเต ปกฺกมตฺเต นิพฺพายนฺติ. เตเนว สญฺญาเณน ภตฺตสฺส ปกฺกภาวํ ชานนฺติ. สูเปยฺยาทิปจนกาเลปิ เอเสว นโย. เอวํ เตสํ โชติปาสาเณหิ อาหาโร ปจฺจติ. มณิอาโลเกน จ วสนฺติ, อคฺคิสฺส วา ทีปสฺส วา โอภาสํ เนว ชานึสุ. ‘‘โชติกสฺส กิร เอวรูปา สมฺปตฺตี’’ติ สกลชมฺพุทีเป ปากโฏ อโหสิ. มหาชโน ยานาทีนิ โยเชตฺวา ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉติ. โชติกเสฏฺฐิ อาคตาคตานํ อุตฺตรกุรุตณฺฑุลานํ ภตฺตํ ปจาเปตฺวา ทาเปสิ. ‘‘กปฺปรุกฺเขหิ วตฺถานิ คณฺหนฺตุ, อาภรณานิ คณฺหนฺตู’’ติ อาณาเปสิ. ‘‘คาวุติกนิธิกุมฺภิยา มุขํ วิวราเปตฺวา ยาปนมตฺตํ ธนํ คณฺหนฺตู’’ติ อาณาเปสิ. สกลชมฺพุทีปวาสิเกสุ ธนํ คเหตฺวา คจฺฉนฺเตสุ นิธิกุมฺภิยา องฺคุลิมตฺตมฺปิ อูนํ นาโหสิ. คนฺธกุฏิปริเวเณ วาลุกํ กตฺวา โอกิณฺณรตนานํ กิรสฺส เอโส นิสฺสนฺโท. Còn người phụ nữ đã cùng tạo phước nghiệp với vị ấy thì được tái sanh ở cõi Bắc-câu-lô-châu. Sau đó, chư thiên đã từ nơi ấy đưa nàng đến và cho ngồi trong một gian phòng lộng lẫy. Khi đến, nàng đã mang theo một đấu gạo và ba viên đá phát quang. Suốt đời, hai vợ chồng chỉ dùng cơm nấu từ một đấu gạo ấy. Tương truyền, nếu họ muốn đổ đầy cả trăm cỗ xe bằng gạo, thì đấu gạo ấy vẫn chỉ là một đấu gạo như cũ. Khi nấu cơm, họ cho gạo vào nồi rồi đặt lên trên những viên đá kia. Ngay lập tức, những viên đá ấy bùng cháy, và khi cơm vừa chín tới thì chúng tắt đi. Chỉ nhờ vào dấu hiệu đó mà họ biết cơm đã chín. Khi nấu các món canh và những món khác cũng theo cách tương tự. Như vậy, thức ăn của họ được nấu chín bằng những viên đá phát quang. Họ cũng sống bằng ánh sáng của ngọc ma-ni, chưa từng biết đến ánh sáng của lửa hay của đèn. Tin đồn: “Tương truyền, trưởng giả Jotika có được tài sản như thế” đã lan khắp toàn cõi Diêm-phù-đề. Dân chúng thắng yên các loại xe cộ, v.v... rồi đến để chiêm ngưỡng. Trưởng giả Jotika đã cho nấu cơm bằng gạo từ cõi Bắc-câu-lô-châu và ban phát cho những người đến. Ngài ra lệnh: “Hãy lấy y phục và đồ trang sức từ những cây như ý.” Ngài cũng ra lệnh: “Hãy cho mở miệng hũ châu báu lớn bằng một ngẫu-lư và lấy tài sản đủ để sinh sống.” Dù cho tất cả cư dân của toàn cõi Diêm-phù-đề đến lấy tài sản rồi đi, hũ châu báu cũng không vơi đi dù chỉ bằng một lóng tay. Tương truyền, đây là kết quả của việc rải châu báu như cát trong khuôn viên của Hương thất. เอวํ มหาชเน วตฺถาภรณานิ เจว ธนญฺจ ยทิจฺฉกํ อาทาย คจฺฉนฺเต พิมฺพิสาโร ตสฺส ปาสาทํ ทฏฺฐุกาโมปิ มหาชเน อาคจฺฉนฺเต โอกาสํ นาลตฺถ. อปรภาเค ยทิจฺฉกํ อาทาย คตตฺตา มนุสฺเสสุ มนฺทีภูเตสุ ราชา โชติกสฺส ปิตรํ อาห – ‘‘ตว ปุตฺตสฺส ปาสาทํ ทฏฺฐุกามมฺหา’’ติ. โส ‘‘สาธุ, เทวา’’ติ วตฺวา คนฺตฺวา ปุตฺตสฺส กเถสิ – ‘‘ตาต, ราชา เต ปาสาทํ ทฏฺฐุกาโม’’ติ. ‘‘สาธุ, ตาต, อาคจฺฉตู’’ติ. ราชา มหนฺเตน ปริวาเรน ตตฺถ อคมาสิ. ปฐมทฺวารโกฏฺฐเก สมฺมชฺชิตฺวา กจวรฉฑฺฑิกา ทาสี รญฺโญ หตฺถํ อทาสิ, ราชา ‘‘เสฏฺฐิชายา’’ติ สญฺญาย ลชฺชมาโน ตสฺสา พาหาย หตฺถํ น ฐเปสิ. เอวํ เสสทฺวารโกฏฺฐเกสุปิ ทาสิโย ‘‘เสฏฺฐิภริยาโย’’ติ มญฺญมาโน ตาสํ พาหาย หตฺถํ น ฐเปสิ. โชติโก อาคนฺตฺวา ราชานํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ปจฺฉโต หุตฺวา ‘‘ปุรโต ยาถ, เทวา’’ติ อาห. รญฺโญ มณิปถวี สตโปริสปปาโต วิย หุตฺวา อุปฏฺฐหิ. โส ‘‘อิมินา มม คหณตฺถาย โอปาโต ขณิโต’’ติ มญฺญมาโน ปาทํ นิกฺขิปิตุํ น วิสหิ. โชติโก ‘‘นายํ, เทว, โอปาโต, มม ปจฺฉโต อาคจฺฉถา’’ติ ปุรโต อโหสิ. ราชา เตน อกฺกนฺตกาเล ภูมึ อกฺกมิตฺวา เหฏฺฐิมตลโต [Pg.439] ปฏฺฐาย ปาสาทํ โอโลเกนฺโต วิจริ. ตทา อชาตสตฺตุกุมาโรปิ ปิตุ องฺคุลึ คเหตฺวา วิจรนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘อโห อนฺธพาโล มม ปิตา, คหปติเก นาม สตฺตรตนมเย ปาสาเท วสนฺเต เอส ราชา หุตฺวา ทารุมเย เคเห วสติ, อหํ ทานิ ราชา หุตฺวา อิมสฺส อิมสฺมึ ปาสาเท วสิตุํ น ทสฺสามี’’ติ. Như vậy, trong khi dân chúng cứ tùy thích lấy y phục, trang sức và của cải rồi ra đi, vua Bimbisāra dù muốn xem tòa lâu đài của vị ấy nhưng cũng không có cơ hội vì dân chúng cứ kéo đến. Về sau, vì mọi người đã lấy những gì mình muốn rồi ra đi nên dân chúng thưa thớt, nhà vua nói với thân phụ của Jotika: “Trẫm muốn xem tòa lâu đài của con trai khanh.” Vị ấy thưa: “Tâu Đại vương, tốt lắm ạ,” rồi đi nói với con trai: “Này con, nhà vua muốn xem tòa lâu đài của con.” Jotika đáp: “Thưa cha, tốt lắm ạ, xin mời ngài đến.” Nhà vua cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đã đi đến đó. Tại cổng thành thứ nhất, một nữ tỳ quét dọn và đổ rác đã đưa tay cho nhà vua. Nhà vua vì nghĩ rằng: “Đây là phu nhân của trưởng giả” nên ngài ngượng ngùng không đặt tay lên cánh tay của cô ấy. Tương tự như vậy, tại các cổng thành còn lại, ngài cũng nghĩ rằng các nữ tỳ là “phu nhân của trưởng giả” nên không đặt tay lên cánh tay của họ. Jotika đi ra, nghênh đón nhà vua, đảnh lễ rồi đi theo sau và thưa: “Tâu Đại vương, xin mời ngài đi trước.” Nền đất bằng ngọc báu hiện ra trước mắt nhà vua như một vực thẳm sâu cả trăm tầm người. Vị ấy nghĩ rằng: “Người này đã đào hố để bắt ta,” nên không dám đặt chân xuống. Jotika thưa: “Tâu Đại vương, đây không phải là hố, xin ngài hãy đi theo thần,” rồi đi trước. Khi Jotika bước đi, nhà vua mới dám đặt chân lên nền đất, rồi đi xem xét tòa lâu đài từ tầng dưới trở lên. Khi ấy, thái tử Ajātasattu cũng đang đi theo, nắm lấy ngón tay của vua cha, và suy nghĩ: “Ôi, cha ta thật là ngu muội! Một gia chủ mà được ở trong tòa lâu đài làm bằng bảy báu, còn ngài là vua mà lại ở trong một ngôi nhà bằng gỗ. Bây giờ, khi ta làm vua, ta sẽ không cho kẻ này ở trong tòa lâu đài này nữa.” รญฺโญปิ อุปริมตลานิ อภิรุหนฺตสฺเสว ปาตราสเวลา ชาตา. โส เสฏฺฐึ อามนฺเตตฺวา, ‘‘มหาเสฏฺฐิ, อิเธว ปาตราสํ ภุญฺชิสฺสามา’’ติ. ชานามิ, เทว, สชฺชิโต เทวสฺสาหาโรติ. โส โสฬสหิ คนฺโธทกฆเฏหิ นฺหตฺวา รตนมเย เสฏฺฐิสฺส นิสีทนมณฺฑเป ปญฺญตฺเต ตสฺเสว นิสีทนปลฺลงฺเก นิสีทิ. อถสฺส หตฺถโธวนูทกํ ทตฺวา สตสหสฺสคฺฆนิกาย สุวณฺณปาติยา กิลินฺนปายาสํ วฑฺเฒตฺวา ปุรโต ฐปยึสุ. ราชา ‘‘โภชน’’นฺติ สญฺญาย ภุญฺชิตุํ อารภิ. เสฏฺฐิ ‘‘นยิทํ, เทว, โภชนํ, กิลินฺนปายาโส เอโส’’ติ อญฺญิสฺสา สุวณฺณปาติยา โภชนํ วฑฺเฒตฺวา ปุริมปาติยํ ฐปยึสุ. ตโต อุฏฺฐิตอุตุนา กิร ตํ ภุญฺชิตุํ สุขํ โหติ. ราชา มธุรโภชนํ ภุญฺชนฺโต ปมาณํ น อญฺญาสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห ‘‘อลํ, เทว, เอตฺตกเมว โหตุ, อิโต อุตฺตรึ ชิราเปตุํ น สกฺกา’’ติ อาห. อถ นํ ราชา อาห – ‘‘กึ, คหปติ, ครุกํ กตฺวา กเถสิ อตฺตโน ภตฺต’’นฺติ? เทว, นตฺเถตํ, ตุมฺหากํ สพฺพสฺสาปิ หิ พลกายสฺส อิทเมว ภตฺตํ อิทํ สุเปยฺยํ. อปิ จ โข อหํ อยสสฺส ภายามีติ. กึ การณาติ? สเจ เทวสฺส กายาลสิยมตฺตํ ภเวยฺย, ‘‘หิยฺโย รญฺญา เสฏฺฐิสฺส เคเห ภตฺตํ ภุตฺตํ, เสฏฺฐินา กิญฺจิ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ วจนสฺส ภายามิ, เทวาติ. เตน หิ ภตฺตํ หร, อุทกํ อาหราติ. รญฺโญ ภตฺตกิจฺจาวสาเน สพฺโพ ราชปริวาโร ตเทว ภตฺตํ ปริภุญฺชิ. Khi nhà vua đang đi lên các tầng lầu trên thì đã đến giờ dùng bữa sáng. Ngài cho gọi vị trưởng giả và nói: “Này đại trưởng giả, chúng ta sẽ dùng bữa sáng tại đây.” Jotika thưa: “Thần biết, tâu Đại vương, bữa ăn cho Đại vương đã được chuẩn bị.” Vị ấy tắm với mười sáu bình nước thơm, rồi ngự trên chính chiếc giường nằm của vị trưởng giả đã được trải sẵn trong nhà ngồi bằng châu báu của vị trưởng giả. Sau đó, họ dâng nước rửa tay cho ngài, rồi dùng một cái bát bằng vàng trị giá một trăm ngàn để múc cháo sữa loãng dọn ra trước mặt ngài. Nhà vua nghĩ rằng đó là “bữa ăn chính” nên bắt đầu dùng. Vị trưởng giả thưa: “Tâu Đại vương, đây không phải là bữa ăn chính, đây là cháo sữa loãng.” Họ dùng một cái bát vàng khác múc cơm rồi đặt lên trên cái bát trước. Tương truyền rằng, nhờ hơi nóng bốc lên từ bát dưới mà món ăn trở nên ngon miệng. Nhà vua dùng bữa ăn ngon ngọt mà không biết chừng mực. Bấy giờ, vị trưởng giả đảnh lễ ngài, chắp tay thưa: “Tâu Đại vương, đủ rồi ạ, xin hãy dùng chừng ấy thôi. Nếu dùng nhiều hơn nữa thì sẽ không thể tiêu hóa được.” Bấy giờ, nhà vua nói với ông: “Này gia chủ, tại sao khanh lại nói như thể tiếc của vậy?” Jotika thưa: “Tâu Đại vương, không phải vậy đâu ạ. Thật ra, đối với toàn thể quân đội của ngài, chúng thần cũng dâng chính món cơm này, chính món canh này. Nhưng thần sợ bị tai tiếng.” Nhà vua hỏi: “Vì lý do gì?” Jotika đáp: “Nếu Đại vương cảm thấy trong người có chút mệt mỏi, thần sợ lời đồn rằng: ‘Hôm qua nhà vua đã dùng bữa tại nhà trưởng giả, chắc hẳn đã bị trưởng giả làm gì đó,’ tâu Đại vương.” Nhà vua phán: “Nếu vậy thì hãy dọn cơm đi, mang nước đến đây.” Sau khi nhà vua dùng bữa xong, tất cả đoàn tùy tùng của hoàng gia cũng dùng chính bữa ăn đó. ราชา สุขกถาย นิสินฺโน เสฏฺฐึ อามนฺเตตฺวา, ‘‘กึ อิมสฺมึ เคเห เสฏฺฐิภริยา นตฺถี’’ติ อาห? ‘‘อาม อตฺถิ, เทวา’’ติ. ‘‘กหํ สา’’ติ? ‘‘สิริคพฺเภ นิสินฺนา, เทวสฺส อาคตภาวํ น ชานาตี’’ติ. กิญฺจาปิ หิ ปาโตว ราชา สปริวาโร อาคโต, สา ปนสฺส อาคตภาวํ น ชานาเตว. ตโต เสฏฺฐิ ‘‘ราชา เม ภริยํ ทฏฺฐุกาโม’’ติ ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ราชา อาคโต, กึ ตว ราชานํ ทฏฺฐุํ น วฏฺฏตี’’ติ อาห. สา นิปนฺนกาว [Pg.440] ‘‘โก เอส, สามิ, ราชา นามา’’ติ วตฺวา ‘‘ราชา นาม อมฺหากํ อิสฺสโร’’ติ วุตฺเต อนตฺตมนตํ ปเวเทนฺตี ‘‘ทุกฺกฏานิ วต โน ปุญฺญกมฺมานิ, เยสํ โน อิสฺสโรปิ อตฺถิ. อสฺสทฺธาย นาม ปุญฺญกมฺมานิ กตฺวา มยํ สมฺปตฺตึ ปาปุณิตฺวา อญฺญสฺส อิสฺสริยฏฺฐาเน นิพฺพตฺตมฺหา. อทฺธา อมฺเหหิ อสทฺทหิตฺวา ทานํ ทินฺนํ ภวิสฺสติ, ตสฺเสตํ ผล’’นฺติ วตฺวา ‘‘กึ ทานิ กโรมิ, สามี’’ติ อาห. ตาลวณฺฏํ อาทาย อาคนฺตฺวา ราชานํ พีชาหีติ. ตสฺสา ตาลวณฺฏํ อาทาย อาคนฺตฺวา ราชานํ พีเชนฺติยา รญฺโญ เวฐนสฺส คนฺธวาโต อกฺขีนิ ปหริ, อถสฺสา อกฺขีหิ อสฺสุธารา ปวตฺตึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา เสฏฺฐึ อาห – ‘‘มหาเสฏฺฐิ, มาตุคาโม นาม อปฺปพุทฺธิโก, ‘ราชา เม สามิกสฺส สมฺปตฺตึ คณฺเหยฺยา’ติ ภเยน โรทติ มญฺเญ, อสฺสาเสหิ นํ ‘น เม ตว สมฺปตฺติยา อตฺโถ’’’ติ. น เอสา, เทว, โรทตีติ. อถ กึ เอตนฺติ? ตุมฺหากํ เวฐนคนฺเธนสฺสา อสฺสูนิ ปวตฺตึสุ. อยญฺหิ ทีโปภาสํ วา อคฺคิโอภาสํ วา อทิสฺวา มณิอาโลเกเนว ภุญฺชติ จ นิสีทติ จ นิปชฺชติ จ, เทโว ปน ทีปาโลเกน นิสินฺโน ภวิสฺสตีติ? อาม, เสฏฺฐีติ. เตน หิ, เทว, อชฺช ปฏฺฐาย มณิอาโลเกน นิสีทถาติ มหนฺตํ ติปุสมตฺตํ อนคฺฆํ มณิรตนํ อทาสิ. ราชา เคหํ โอโลเกตฺวา ‘‘มหตี วต โชติกสฺส สมฺปตฺตี’’ติ วตฺวา อคมาสิ. อยํ ตาว โชติกสฺส อุปฺปตฺติ. Vua ngồi nói chuyện thân mật, rồi gọi trưởng giả đến hỏi: “Này trưởng giả, trong nhà này không có phu nhân của ông sao?” “Tâu Đại vương, có ạ.” “Bà ấy đâu?” “Bà ấy đang ngồi trong phòng riêng sang trọng, không biết Đại vương đã đến.” Thật vậy, dù vua cùng tùy tùng đã đến từ sáng sớm, nhưng bà ấy quả thật không hề hay biết. Lúc ấy, trưởng giả nghĩ: “Vua muốn gặp vợ ta”, bèn đến chỗ bà và nói: “Vua đã đến, sao bà không nên ra yết kiến vua à?” Bà vẫn nằm và hỏi: “Thưa ông, vị gọi là vua đó là ai vậy?” Khi được trả lời: “Vua là người làm chủ chúng ta”, bà tỏ ra không vui và nói: “Than ôi, các công đức của chúng ta đã được làm một cách tồi tệ, đến nỗi chúng ta còn có cả người làm chủ. Chắc hẳn vì đã làm các công đức mà không có đức tin, nên chúng ta dù đạt được tài sản vẫn phải tái sanh nơi thuộc quyền cai trị của người khác. Chắc chắn chúng ta đã bố thí mà không có lòng tin, đây chính là kết quả của việc đó.” Rồi bà hỏi: “Thưa ông, bây giờ tôi phải làm gì?” “Hãy lấy quạt lá cọ đến quạt cho vua.” Khi bà lấy quạt lá cọ đến quạt cho vua, hương thơm từ khăn vành của vua thoảng đến mắt bà, bấy giờ nước mắt bà tuôn trào. Thấy vậy, vua nói với trưởng giả: “Này đại trưởng giả, hạng phụ nữ thường ít trí tuệ. Ta nghĩ bà ấy khóc vì sợ rằng ‘vua sẽ chiếm đoạt tài sản của chồng ta’. Hãy an ủi bà ấy rằng ‘ta không cần tài sản của ông’.” “Tâu Đại vương, bà ấy không khóc đâu ạ.” “Vậy thì tại sao?” “Nước mắt của bà ấy tuôn ra vì hương thơm từ khăn vành của ngài. Bởi vì bà ấy chưa từng thấy ánh sáng đèn dầu hay ánh sáng lửa, mà chỉ ăn, ngồi, và nằm dưới ánh sáng của ngọc ma-ni. Còn Đại vương chắc hẳn đang ngồi dưới ánh sáng đèn dầu phải không?” “Đúng vậy, trưởng giả.” “Nếu vậy, tâu Đại vương, kể từ hôm nay, xin ngài hãy ngồi dưới ánh sáng của ngọc ma-ni.” Nói rồi, ông dâng lên một viên ngọc quý to bằng quả dưa chuột, vô giá. Vua nhìn quanh ngôi nhà rồi nói: “Tài sản của Jotika thật là to lớn!” rồi ra về. Đây là câu chuyện về sự xuất sanh của Jotika. อิทานิ ชฏิลสฺส อุปฺปตฺติ เวทิตพฺพา – พาราณสิยญฺหิ เอกา เสฏฺฐิธีตา อภิรูปา อโหสิ, ตํ ปนฺนรสโสฬสวสฺสุทฺเทสิกกาเล รกฺขณตฺถาย เอกํ ทาสึ ทตฺวา สตฺตภูมิกสฺส ปาสาทสฺส อุปริมตเล สิริคพฺเภ วาสยึสุ. ตํ เอกทิวสํ วาตปานํ วิวริตฺวา พหิ โอโลกยมานํ อากาเสน คจฺฉนฺโต เอโก วิชฺชาธโร ทิสฺวา อุปฺปนฺนสิเนโห วาตปาเนน ปวิสิตฺวา ตาย สทฺธึ สนฺถวมกาสิ. สา เตน สทฺธึ สํวาสมนฺวาย น จิรสฺเสว คพฺภํ ปฏิลภิ. อถ นํ สา ทาสี ทิสฺวา, ‘‘อมฺม, กึ อิท’’นฺติ วตฺวา ‘‘โหตุ มา กสฺสจิ อาจิกฺขี’’ติ ตาย วุตฺตา ภเยน ตุณฺหี อโหสิ. สาปิ ทสมาสจฺจเยน ปุตฺตํ วิชายิตฺวา นวภาชนํ อาหราเปตฺวา ตตฺถ ตํ ทารกํ นิปชฺชาเปตฺวา ตํ ภาชนํ ปิทหิตฺวา อุปริ ปุปฺผทามานิ ฐเปตฺวา ‘‘อิมํ สีเสน อุกฺขิปิตฺวา คงฺคาย [Pg.441] วิสฺสชฺเชหิ, ‘กึ อิท’นฺติ จ ปุฏฺฐา ‘อยฺยาย เม พลิกมฺม’นฺติ วเทยฺยาสี’’ติ ทาสึ อาณาเปสิ. สา ตถา อกาสิ. Bây giờ, nên biết câu chuyện về sự xuất sanh của Jaṭila. Tại thành Bārāṇasī, có một cô con gái của vị trưởng giả vô cùng xinh đẹp. Khi cô khoảng mười lăm, mười sáu tuổi, để trông chừng cô, người ta cho cô một nữ tỳ và để cô sống trong một phòng riêng sang trọng trên tầng cao nhất của một tòa lâu đài bảy tầng. Một hôm, khi cô mở cửa sổ nhìn ra ngoài, một vị Vidyādhara (người có thần thông) đang bay trên trời trông thấy cô, nảy sinh lòng yêu mến, bèn bay vào qua cửa sổ và thân mật với cô. Do sống chung với vị ấy, không bao lâu sau cô đã mang thai. Khi nữ tỳ thấy vậy, bèn hỏi: “Thưa cô chủ, chuyện gì đây ạ?” Được cô chủ dặn: “Cứ để vậy, đừng nói cho ai biết”, vì sợ hãi nên người nữ tỳ đã im lặng. Sau mười tháng, cô cũng sanh được một người con trai. Cô cho mang đến một cái ghè mới, đặt đứa bé vào trong đó, đậy nắp lại, và đặt các vòng hoa lên trên, rồi ra lệnh cho nữ tỳ: “Hãy đội cái này trên đầu rồi thả xuống sông Gaṅgā. Nếu có ai hỏi ‘Cái gì đây?’, hãy trả lời rằng ‘Đây là vật cúng tế của cô chủ tôi’.” Người nữ tỳ đã làm theo như vậy. เหฏฺฐาคงฺคายมฺปิ ทฺเว อิตฺถิโย นฺหายมานา ตํ ภาชนํ อุทเกนาหริยมานํ ทิสฺวา เอกา ‘‘มยฺเหตํ ภาชน’’นฺติ อาห. เอกา ‘‘ยํ เอตสฺส อนฺโต, ตํ มยฺห’’นฺติ วตฺวา ภาชเน สมฺปตฺเต ตํ อาทาย ถเล ฐเปตฺวา วิวริตฺวา ทารกํ ทิสฺวา เอกา ‘‘มม ภาชนนฺติ วุตฺตตาย ทารโก มเมว โหตี’’ติ อาห. เอกา ‘‘ยํ ภาชนสฺส อนฺโต, ตํ มเมว โหตูติ วุตฺตตาย มม ทารโก’’ติ อาห. ตา วิวทมานา วินิจฺฉยฏฺฐานํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา อมจฺเจสุ วินิจฺฉิตุํ อสกฺโกนฺเตสุ รญฺโญ สนฺติกํ อคมํสุ. ราชา ตาสํ วจนํ สุตฺวา ‘‘ตฺวํ ทารกํ คณฺห, ตฺวํ ภาชนํ คณฺหา’’ติ อาห. ยาย ปน ทารโก ลทฺโธ, สา มหากจฺจานตฺเถรสฺส อุปฏฺฐายิกา อโหสิ. ตสฺมา สา ทารกํ ‘‘อิมํ เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพาเชสฺสามี’’ติ โปเสสิ. ตสฺส ชาตทิวเส คพฺภมลสฺส โธวิตฺวา อนปนีตตาย เกสา ชฏิตา หุตฺวา อฏฺฐํสุ, เตนสฺส ชฏิโลตฺเวว นามํ กรึสุ. ตสฺส ปทสา วิจรณกาเล เถโร ตํ เคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อุปาสิกา เถรํ นิสีทาเปตฺวา อาหารมทาสิ. เถโร ทารกํ ทิสฺวา ‘‘กึ อุปาสิเก ทารโก ลทฺโธ’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘อาม, ภนฺเต, อิมาหํ ทารกํ ตุมฺหากํ สนฺติเก ปพฺพาเชสฺสามีติ โปเสสึ, ปพฺพาเชถ น’’นฺติ อทาสิ. เถโร ‘‘สาธู’’ติ อาทาย ตํ คจฺฉนฺโต ‘‘อตฺถิ นุ โข อิมสฺส คิหิสมฺปตฺตึ อนุภวิตุํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ โอโลเกนฺโต ‘‘มหาปุญฺโญ สตฺโต มหาสมฺปตฺตึ อนุภวิสฺสติ, ทหโร เอส ตาว, ญาณมฺปิสฺส ปริปากํ น คจฺฉตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตํ อาทาย ตกฺกสิลายํ เอกสฺส อุปฏฺฐากสฺส เคหํ อคมาสิ. Ở hạ lưu sông Gaṅgā, có hai người phụ nữ đang tắm, thấy cái ghè kia đang trôi theo dòng nước, một người nói: “Cái ghè này là của tôi.” Người kia nói: “Vật gì ở bên trong nó là của tôi.” Khi cái ghè trôi đến, họ lấy nó, đặt lên bờ, và mở ra thì thấy một đứa bé. Một người nói: “Vì tôi đã nói ‘cái ghè của tôi’ nên đứa bé là của tôi.” Người kia nói: “Vì tôi đã nói ‘vật gì ở bên trong cái ghè, vật đó là của tôi’ nên đứa bé là của tôi.” Hai người họ tranh cãi rồi đi đến nơi xét xử, trình bày sự việc. Khi các vị quan không thể phân xử được, họ bèn đến yết kiến vua. Vua nghe lời của họ xong, phán rằng: “Bà hãy nhận đứa bé, còn bà hãy nhận cái ghè.” Người phụ nữ nhận được đứa bé là một nữ thí chủ hộ độ cho trưởng lão Mahākaccāna. Vì vậy, bà đã nuôi đứa bé với ý định: “Ta sẽ cho đứa bé này xuất gia với ngài trưởng lão.” Vào ngày sanh, vì các chất dơ trong bụng mẹ không được gội rửa sạch, tóc của đứa bé bị kết lại thành lọn. Do đó, người ta đặt tên cho cậu là Jaṭila. Khi cậu bé biết đi, vị trưởng lão vào nhà ấy để khất thực. Nữ cư sĩ mời trưởng lão ngồi rồi dâng thức ăn. Trưởng lão thấy đứa bé, bèn hỏi: “Này nữ cư sĩ, bà có được một đứa bé phải không?” “Vâng, thưa ngài. Con đã nuôi đứa bé này với ý định sẽ cho nó xuất gia với ngài. Xin ngài hãy cho nó xuất gia.” Nói rồi, bà giao đứa bé cho ngài. Trưởng lão nói: “Lành thay”, rồi nhận lấy đứa bé. Trong khi đi, ngài quán xét: “Đứa bé này có công đức để hưởng tài sản thế gian không?” và thấy rằng: “Đây là một chúng sanh có phước lớn, sẽ được hưởng tài sản to lớn. Nhưng nó còn nhỏ, trí tuệ cũng chưa chín muồi.” Suy nghĩ vậy, ngài mang đứa bé đến nhà của một vị thí chủ ở Takkasilā. โส เถรํ วนฺทิตฺวา ฐิโต ตํ ทารกํ ทิสฺวา ‘‘ทารโก โว, ภนฺเต, ลทฺโธ’’ติ ปุจฺฉิ. อาม, อุปาสก, ปพฺพชิสฺสติ, ทหโร ตาว, ตเวว สนฺติเก โหตูติ. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ ตํ ปุตฺตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ปฏิชคฺคิ. ตสฺส ปน เคเห ทฺวาทส วสฺสานิ ภณฺฑกํ อุสฺสนฺนํ โหติ. โส คามนฺตรํ คจฺฉนฺโต สพฺพมฺปิ ตํ ภณฺฑํ อาปณํ หริตฺวา ทารกํ อาปเณ นิสีทาเปตฺวา ตสฺส ตสฺส ภณฺฑกสฺส มูลํ อาจิกฺขิตฺวา ‘‘อิทญฺจ อิทญฺจ เอตฺตกํ นาม [Pg.442] ธนํ คเหตฺวา ทเทยฺยาสี’’ติ วตฺวา ปกฺกามิ. ตํทิวสํ นครปริคฺคาหิกา เทวตา อนฺตมโส มริจชีรกมตฺเตนาปิ อตฺถิเก ตสฺเสว อาปณาภิมุเข กรึสุ. โส ทฺวาทส วสฺสานิ อุสฺสนฺนํ ภณฺฑกํ เอกทิวเสเนว วิกฺกิณิ. กุฏุมฺพิโก อาคนฺตฺวา อาปเณ กิญฺจิ อทิสฺวา ‘‘สพฺพํ เต, ตาต, ภณฺฑกํ นาสิต’’นฺติ อาห. น นาเสมิ, สพฺพํ ตุมฺเหหิ วุตฺตนเยเนว วิกฺกิณึ, อิทํ อสุกสฺส มูลํ, อิทํ อสุกสฺสาติ. กุฏุมฺพิโก ปสีทิตฺวา ‘‘อนคฺโฆ ปุริโส, ยตฺถ กตฺถจิ ชีวิตุํ สมตฺโถ’’ติ อตฺตโน เคเห วยปฺปตฺตํ ธีตรํ ตสฺส ทตฺวา ‘‘เคหมสฺส กโรถา’’ติ ปุริเส อาณาเปตฺวา นิฏฺฐิเต เคเห ‘‘คจฺฉถ, ตุมฺเห อตฺตโน เคเห วสถา’’ติ อาห. Vị ấy đảnh lễ trưởng lão, đang đứng thì thấy đứa bé, bèn hỏi: “Bạch ngài, ngài đã nhận được đứa bé phải không ạ?” “Đúng vậy, này thiện nam, nó sẽ xuất gia, nhưng giờ còn nhỏ, hãy cứ để nó ở chỗ của ông.” Vị ấy nói: “Lành thay, bạch ngài,” rồi đặt đứa bé vào vị trí con trai và nuôi nấng. Trong nhà của vị ấy, hàng hóa tích trữ suốt mười hai năm rất nhiều. Khi đi đến một làng khác, vị ấy mang tất cả hàng hóa đó ra cửa hàng, để đứa bé ngồi ở cửa hàng, nói rõ giá của từng món hàng rồi dặn: “Con hãy lấy từng này tiền cho món này món này rồi bán đi,” sau đó ra đi. Vào ngày hôm đó, các vị thiên thần hộ trì thành phố đã khiến những người có nhu cầu, dù chỉ là tiêu và thì là, đều hướng đến cửa hàng của chính cậu bé. Cậu bé đã bán hết số hàng hóa tích trữ trong mười hai năm chỉ trong một ngày. Vị gia chủ trở về, không thấy gì trong cửa hàng, bèn nói: “Này con, con đã làm hỏng hết hàng hóa rồi.” “Con không làm hỏng. Con đã bán tất cả theo cách cha đã chỉ. Đây là tiền của món này, đây là tiền của món kia.” Vị gia chủ hoan hỷ, nghĩ: “Đây là một người vô giá, có khả năng sinh sống ở bất cứ đâu,” rồi gả cô con gái đã đến tuổi trong nhà mình cho cậu, ra lệnh cho những người làm: “Hãy xây nhà cho cậu ấy.” Khi nhà đã xong, ông nói: “Các con hãy đi, hãy sống trong nhà của mình.” อถสฺส เคหปวิสนกาเล เอเกน ปาเทน อุมฺมาเร อกฺกนฺตมตฺเต เคหสฺส ปจฺฉิมภาเค ภูมึ ภินฺทิตฺวา อสีติหตฺโถ สุวณฺณปพฺพโต อุฏฺฐหิ. ราชา ‘‘ชฏิลกุมารสฺส กิร เคเห ภูมึ ภินฺทิตฺวา สุวณฺณปพฺพโต อุฏฺฐิโต’’ติ สุตฺวาว ตสฺส เสฏฺฐิจฺฉตฺตํ เปเสสิ. โส ชฏิลเสฏฺฐิ นาม อโหสิ. ตสฺส ตโย ปุตฺตา อเหสุํ. โส เตสํ วยปฺปตฺตกาเล ปพฺพชฺชาย จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ‘‘สเจ อมฺเหหิ สมานโภคํ เสฏฺฐิกุลํ ภวิสฺสติ, ปพฺพชิตุํ ทสฺสนฺติ. โน เจ, น ทสฺสนฺติ. อตฺถิ นุ โข ชมฺพุทีเป อมฺเหหิ สมานโภคํ กุล’’นฺติ วีมํสนตฺถาย สุวณฺณมยํ อิฏฺฐกํ สุวณฺณมยํ ปโตทลฏฺฐึ สุวณฺณมยํ ปาทุกญฺจ การาเปตฺวา ปุริสานํ หตฺเถ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ, อิมานิ อาทาย กิญฺจิเทว โอโลกยมานา วิย ชมฺพุทีปตเล วิจริตฺวา อมฺเหหิ สมานโภคสฺส เสฏฺฐิกุลสฺส อตฺถิภาวํ วา นตฺถิภาวํ วา ญตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ ปหิณิ. Khi ấy, vào lúc cậu vào nhà, vừa mới đặt một chân lên ngưỡng cửa, ở phía sau nhà, đất nứt ra và một ngọn núi vàng cao tám mươi hắc-tay trồi lên. Vua vừa nghe tin: “Nghe nói ở nhà của thiếu niên Jaṭila, đất nứt ra và một ngọn núi vàng đã trồi lên,” liền gửi cho cậu chiếc lọng của trưởng giả. Cậu trở thành người có tên là trưởng giả Jaṭila. Ông có ba người con trai. Khi các con đến tuổi trưởng thành, ông khởi tâm muốn xuất gia, nghĩ rằng: “Nếu có gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta, họ sẽ cho phép (con gái họ kết hôn với con trai ta để ta) xuất gia. Nếu không, họ sẽ không cho. Ở cõi Diêm-phù-đề này, liệu có gia tộc nào có tài sản tương đương chúng ta không?” Để điều tra, ông cho làm một viên gạch bằng vàng, một cây gậy thúc bò bằng vàng, và một đôi dép bằng vàng, trao vào tay những người làm rồi phái đi, dặn rằng: “Hãy đi, mang theo những thứ này, giả vờ như đang tìm kiếm thứ gì đó, đi khắp cõi Diêm-phù-đề, tìm hiểu xem có hay không có gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta, rồi hãy trở về.” เต จาริกํ จรนฺตา ภทฺทิยนครํ ปาปุณึสุ. อถ เน เมณฺฑกเสฏฺฐิ ทิสฺวา, ‘‘ตาตา, กึ กโรนฺตา วิจรถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เอกํ โอโลเกนฺตา วิจรามา’’ติ วุตฺเต ‘‘อิเมสํ อิมานิ คเหตฺวา กิญฺจิเทว โอโลเกตุํ วิจรณกิจฺจํ นตฺถิ, รฏฺฐํ ปริคฺคณฺหมานา วิจรนฺตี’’ติ ญตฺวา, ‘‘ตาตา, อมฺหากํ ปจฺฉิมเคหํ ปวิสิตฺวา โอโลเกถา’’ติ อาห. เต ตตฺถ อฏฺฐกรีสมตฺเต ฐาเน หตฺถิอสฺสอุสภปฺปมาเณ ปิฏฺฐิยา ปิฏฺฐึ อาหจฺจ ปถวึ ภินฺทิตฺวา อุฏฺฐิเต เหฏฺฐา วุตฺตปฺปกาเร สุวณฺณเมณฺฑเก ทิสฺวา เตสํ อนฺตรนฺตรา [Pg.443] วิจริตฺวา นิกฺขมึสุ. อถ เน เสฏฺฐิ, ‘‘ตาตา, ยํ โอโลเกนฺตา วิจรถ, ทิฏฺโฐ โว โส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปสฺสาม, สามี’’ติ วุตฺเต ‘‘เตน หิ คจฺฉถา’’ติ อุยฺโยเชสิ. เต ตโตว คนฺตฺวา อตฺตโน เสฏฺฐินา ‘‘กึ, ตาตา, ทิฏฺฐํ โว อมฺหากํ สมานโภคํ เสฏฺฐิกุล’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, ตุมฺหากํ กึ อตฺถิ, ภทฺทิยนคเร เมณฺฑกเสฏฺฐิโน เอวรูโป นาม วิภโว’’ติ สพฺพํ ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขึสุ. ตํ สุตฺวา เสฏฺฐิ อตฺตมโน หุตฺวา ‘‘เอกํ ตาว เสฏฺฐิกุลํ ลทฺธํ, อปรมฺปิ นุ โข อตฺถี’’ติ สตสหสฺสคฺฆนิกํ กมฺพลํ ทตฺวา ‘‘คจฺฉถ, ตาตา, อญฺญมฺปิ. เสฏฺฐิกุลํ วิจินถา’’ติ ปหิณิ. Trong khi du hành, họ đã đến thành Bhaddiya. Khi ấy, trưởng giả Meṇḍaka thấy họ, bèn hỏi: “Này các con, các con đi đây đó làm gì vậy?” Khi họ trả lời: “Chúng tôi đi đây đó để tìm một thứ,” ông biết rằng: “Những người này mang theo những vật này, không phải là đi đây đó để tìm một thứ gì cả, họ đi đây đó để do thám đất nước,” bèn nói: “Này các con, hãy vào xem phía sau nhà của chúng ta.” Ở đó, trong một khu vực rộng khoảng tám karīsa, họ thấy những con dê vàng to bằng voi, ngựa, bò đực, lưng chạm lưng, trồi lên từ lòng đất theo cách đã được nói đến trước đây. Họ đi lại giữa chúng rồi đi ra. Khi ấy, vị trưởng giả hỏi họ: “Này các con, thứ mà các con đi tìm, các con đã thấy chưa?” Khi họ trả lời: “Thưa ngài, chúng tôi đã thấy,” ông cho họ đi: “Vậy thì hãy đi đi.” Họ từ đó đi về, được trưởng giả của mình hỏi: “Sao, này các con, các con đã thấy gia tộc trưởng giả nào có tài sản tương đương chúng ta chưa?” Họ kể lại toàn bộ câu chuyện ấy: “Thưa ngài, tài sản của ngài có là gì, sự giàu có của trưởng giả Meṇḍaka ở thành Bhaddiya là như thế này.” Nghe vậy, vị trưởng giả vui mừng, nghĩ: “Trước hết đã tìm được một gia tộc trưởng giả, liệu còn có gia tộc nào khác không?” rồi trao cho họ một tấm chăn len trị giá một trăm ngàn và phái đi, dặn rằng: “Hãy đi, này các con, hãy tìm một gia tộc trưởng giả khác nữa.” เต ราชคหํ คนฺตฺวา โชติกเสฏฺฐิสฺส เคหโต อวิทูเร ทารุราสึ กตฺวา อคฺคึ ทตฺวา อฏฺฐํสุ. ‘‘กึ อิท’’นฺติ ปุฏฺฐกาเล จ ‘‘เอกํ โน มหคฺฆกมฺพลํ วิกฺกิณนฺตานํ กยิโก นตฺถิ, คเหตฺวา วิจรนฺตาปิ โจรานํ ภายาม, เตน ตํ ฌาเปตฺวา คมิสฺสามา’’ติ วทึสุ. อถ เน โชติกเสฏฺฐิ ทิสฺวา ‘‘อิเม กึ กโรนฺตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘กึ อคฺฆนโก กมฺพโล’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สตสหสฺสคฺฆนโก’’ติ วุตฺเต สตสหสฺสํ ทาเปตฺวา ‘‘ทฺวารโกฏฺฐกํ สมฺมชฺชิตฺวา กจวรฉฑฺฑิกาย ทาสิยา เทถา’’ติ เตสํเยว หตฺเถ ปหิณิ. สา กมฺพลํ คเหตฺวา โรทมานา สามิกสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ‘‘กึ มํ, สามิ, อปราเธ สติ ปหริตุํ น วฏฺฏติ, กสฺมา เม เอวรูปํ ถูลกมฺพลํ ปหิณิตฺถ, กถาหํ อิมํ นิวาเสสฺสามิ วา ปารุปิสฺสามิ วา’’ติ. นาหํ ตว เอตทตฺถาย ปหิณึ, เอตํ ปน ปลิเวเฐตฺวา ตว สยนปาทมูเล ฐเปตฺวา นิปชฺชนกาเล คนฺโธทเกน โธตานํ ปาทานํ ปุญฺฉนตฺถาย เต ปหิณึ, กึ เอตมฺปิ กาตุํ น สกฺโกสีติ. สา ‘‘เอตํ ปน กาตุํ สกฺขิสฺสามี’’ติ คเหตฺวา อคมาสิ. เต จ ปุริสา ตํ การณํ ทิสฺวา อตฺตโน เสฏฺฐิสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘กึ, ตาตา, ทิฏฺฐํ โว เสฏฺฐิกุล’’นฺติ วุตฺเต, ‘‘สามิ, กึ ตุมฺหากํ อตฺถิ, ราชคหนคเร โชติกเสฏฺฐิสฺส เอวรูปา นาม สมฺปตฺตี’’ติ สพฺพํ เคหสมฺปตฺตึ อาโรเจตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขึสุ. เสฏฺฐิ เตสํ วจนํ สุตฺวา ตุฏฺฐมานโส ‘‘อิทานิ ปพฺพชิตุํ ลภิสฺสามี’’ติ รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘ปพฺพชิตุกาโมมฺหิ, เทวา’’ติ อาห. สาธุ, มหาเสฏฺฐิ, ปพฺพชาหีติ[Pg.444]. โส เคหํ คนฺตฺวา ปุตฺเต ปกฺโกสาเปตฺวา สุวณฺณทณฺฑํ วชิรกุทฺทาลํ เชฏฺฐปุตฺตสฺส หตฺเถ ฐเปตฺวา, ‘‘ตาต, ปจฺฉิมเคเห สุวณฺณปพฺพตโต สุวณฺณปิณฺฑํ อุทฺธราหี’’ติ อาห. โส กุทฺทาลํ อาทาย คนฺตฺวา สุวณฺณปพฺพตํ ปหริ, ปิฏฺฐิปาสาเณ ปหฏกาโล วิย อโหสิ. ตสฺส หตฺถโต กุทฺทาลํ คเหตฺวา มชฺฌิมปุตฺตสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปหิณิ, ตสฺสปิ สุวณฺณปพฺพตํ ปหรนฺตสฺส ปิฏฺฐิปาสาเณ ปหฏกาโล วิย อโหสิ. อถ นํ กนิฏฺฐปุตฺตสฺส หตฺเถ ทตฺวา ปหิณิ, ตสฺส ตํ คเหตฺวา ปหรนฺตสฺส โกฏฺเฏตฺวา ราสิกตาย มตฺติกาย ปหฏกาโล วิย อโหสิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘เอหิ, ตาต, อลํ เอตฺตเกนา’’ติ วตฺวา อิตเร ทฺเว เชฏฺฐภาติเก ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘อยํ สุวณฺณปพฺพโต น ตุมฺหากํ นิพฺพตฺโต, มยฺหญฺจ กนิฏฺฐสฺส จ นิพฺพตฺโต, อิมินา สทฺธึ เอกโต หุตฺวา ปริภุญฺชถา’’ติ อาห. กสฺมา ปน โส เตสเมว นิพฺพตฺตติ, กสฺมา จ ชฏิโล ชาตกาเล อุทเก ปาติโตติ? อตฺตโน กตกมฺเมเนว. Những người ấy đi đến thành Rājagaha, ở một nơi không xa nhà của trưởng giả Jotika, họ chất một đống củi, nổi lửa lên rồi đứng đó. Khi được hỏi: ‘Việc này là gì vậy?’, họ đã nói: ‘Chúng tôi có một tấm chăn quý giá muốn bán nhưng không có người mua. Nếu mang đi đây đó, chúng tôi lại sợ trộm cướp. Vì thế, chúng tôi sẽ đốt nó đi rồi mới đi.’ Bấy giờ, trưởng giả Jotika thấy họ, hỏi: ‘Những người này đang làm gì vậy?’, và sau khi nghe rõ sự việc, ông cho gọi họ đến và hỏi: ‘Tấm chăn này giá bao nhiêu?’ Khi được trả lời: ‘Giá một trăm ngàn,’ ông cho trả một trăm ngàn và trao vào tay chính những người ấy rồi bảo: ‘Hãy đưa cho người nữ tỳ quét dọn cổng vòm và đổ rác.’ Cô nữ tỳ ấy nhận lấy tấm chăn, vừa đi vừa khóc đến bên chủ nhân và thưa: ‘Thưa ông chủ, khi con có lỗi, chẳng lẽ không đáng để ngài đánh con sao? Tại sao ngài lại gửi cho con một tấm chăn thô dày như thế này? Làm sao con có thể mặc hay choàng tấm chăn này được?’ ‘Ta không gửi cho ngươi vì mục đích đó. Ta gửi cho ngươi tấm chăn này để ngươi cuộn lại, đặt dưới chân giường của ngươi, và dùng để lau chân đã được rửa bằng nước thơm khi đi ngủ. Sao, ngay cả việc này ngươi cũng không làm được à?’ Cô ta nói: ‘Việc này thì con có thể làm được,’ rồi cầm lấy và đi. Những người kia thấy sự việc ấy, trở về đến chỗ trưởng giả của mình. Khi được hỏi: ‘Này các con, các con có thấy gia đình trưởng giả nào không?’, họ đáp: ‘Thưa ông chủ, tài sản của ngài có là gì đâu! Ở thành Rājagaha, có một vị trưởng giả tên là Jotika, tài sản của ông ấy thật là như thế này,’ rồi họ kể lại toàn bộ sự giàu sang trong nhà và thuật lại câu chuyện đó. Trưởng giả nghe lời họ nói, lòng đầy hoan hỷ, nghĩ rằng: ‘Bây giờ ta sẽ được xuất gia,’ rồi đến gặp vua và tâu: ‘Tâu Đại vương, thần muốn xuất gia.’ ‘Lành thay, đại trưởng giả, hãy xuất gia đi.’ Ông trở về nhà, cho gọi các con trai đến, đặt chiếc cuốc kim cương có cán bằng vàng vào tay người con cả và nói: ‘Này con, hãy đi đào một khối vàng từ ngọn núi vàng ở sau nhà.’ Người con cả cầm cuốc đi đến bổ vào ngọn núi vàng, nhưng nó cứng như bổ vào phiến đá. Ông lấy chiếc cuốc từ tay người con cả, trao vào tay người con thứ và bảo đi. Khi người con thứ bổ vào ngọn núi vàng, nó cũng cứng như bổ vào phiến đá. Bấy giờ, ông trao nó vào tay người con út và bảo đi. Khi người con út cầm lấy và bổ vào, nó lại mềm như bổ vào đống đất sét đã được nhào nặn. Bấy giờ, trưởng giả nói với người con út: ‘Đến đây, con trai, chừng ấy là đủ rồi,’ rồi cho gọi hai người anh lớn kia đến và bảo: ‘Ngọn núi vàng này không hiện ra vì các con, mà vì ta và em út của các con. Hãy cùng với em út này chung sống và hưởng dụng.’ Vậy tại sao ngọn núi ấy chỉ hiện ra cho họ? Và tại sao Jaṭila khi mới sinh lại bị thả trôi sông? Chính là do nghiệp do chính mình đã tạo. กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หิ เจติเย กริยมาเน เอโก ขีณาสโว เจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา โอโลเกตฺวา, ‘‘ตาตา, กสฺมา เจติยสฺส อุตฺตเรน มุขํ น อุฏฺฐหตี’’ติ ปุจฺฉิ. ‘‘สุวณฺณํ นปฺปโหตี’’ติ อาหํสุ. อหํ อนฺโตคามํ ปวิสิตฺวา สมาทเปสฺสามิ, ตุมฺเห อาทเรน กมฺมํ กโรถาติ. โส เอวํ วตฺวา นครํ ปวิสิตฺวา, ‘‘อมฺมา, ตาตา, ตุมฺหากํ เจติยสฺส เอกสฺมึ มุเข สุวณฺณํ นปฺปโหติ, สุวณฺณํ ชานาถา’’ติ มหาชนํ สมาทเปนฺโต สุวณฺณการกุลํ อคมาสิ. สุวณฺณกาโรปิ ตงฺขเณเยว ภริยาย สทฺธึ กลหํ กโรนฺโต นิสินฺโน โหติ. อถ นํ เถโร ‘‘เจติเย ตุมฺเหหิ คหิตมุขสฺส สุวณฺณํ นปฺปโหติ, ตํ ชานิตุํ วฏฺฏตี’’ติ อาห. โส ภริยาย โกเปน ‘‘ตว สตฺถารํ อุทเก ขิปิตฺวา คจฺฉา’’ติ อาห. อถ นํ สา ‘‘อติสาหสิกกมฺมํ เต กตํ, มม กุทฺเธน เต อหเมว อกฺโกสิตพฺพา วา ปหริตพฺพา วา, กสฺมา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ พุทฺเธสุ เวรมกาสี’’ติ อาห. สุวณฺณกาโร ตาวเทว สํเวคปฺปตฺโต หุตฺวา ‘‘ขมถ เม, ภนฺเต’’ติ วตฺวา เถรสฺส ปาทมูเล นิปชฺชิ. ตาต, อหํ ตยา น กิญฺจิ วุตฺโต, สตฺถารํ ขมาเปหีติ. กินฺติ กตฺวา ขมาเปมิ, ภนฺเตติ. สุวณฺณปุปฺผานํ ตโย [Pg.445] กุมฺเภ กตฺวา อนฺโตธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส หุตฺวา ขมาเปหิ, ตาตาติ. Chuyện kể rằng, khi bảo tháp của Đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Kassapa đang được xây dựng, một vị A-la-hán đi đến nơi xây tháp, nhìn xem rồi hỏi: ‘Này các thiện tín, tại sao cổng phía bắc của bảo tháp vẫn chưa được xây lên?’ Họ đáp: ‘Vì không đủ vàng.’ ‘Ta sẽ vào trong làng để khuyến hóa, các vị hãy kính cẩn mà làm việc.’ Nói vậy rồi, vị ấy đi vào thành, vừa đi vừa khuyến hóa đại chúng: ‘Này các bà, các ông, cổng ở một phía của bảo tháp của quý vị không đủ vàng, xin hãy biết đến việc cúng dường vàng,’ rồi ngài đi đến nhà của một người thợ kim hoàn. Người thợ kim hoàn lúc ấy cũng đang ngồi cãi nhau với vợ. Bấy giờ, vị trưởng lão nói với ông ta: ‘Cổng tháp mà các vị đã nhận trách nhiệm đang thiếu vàng, nên biết điều đó.’ Do đang tức giận vợ, ông ta nói: ‘Hãy ném thầy của ngài xuống nước rồi đi đi.’ Bấy giờ, người vợ nói với ông ta: ‘Ông đã làm một việc quá táo tợn. Khi tức giận tôi, ông chỉ nên mắng chửi hay đánh đập tôi thôi. Tại sao ông lại gây oán thù với các vị Phật trong quá khứ, vị lai và hiện tại?’ Người thợ kim hoàn ngay lập tức cảm thấy hối hận, nói rằng: ‘Xin ngài hãy tha lỗi cho con, thưa ngài,’ rồi phủ phục dưới chân vị trưởng lão. ‘Này thiện tín, ngươi không nói gì xúc phạm đến ta cả, hãy xin lỗi Bậc Đạo Sư.’ ‘Thưa ngài, con phải làm thế nào để xin lỗi?’ ‘Này thiện tín, hãy làm ba bình đầy hoa bằng vàng, đặt vào bên trong nơi thờ xá-lợi, rồi mặc y phục ướt, để tóc ướt mà sám hối.’ โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา สุวณฺณปุปฺผานิ กโรนฺโต ตีสุ ปุตฺเตสุ เชฏฺฐปุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ‘‘เอหิ, ตาต, อหํ สตฺถารํ เวรวจเนน อวจํ, ตสฺมา อิมานิ ปุปฺผานิ กตฺวา ธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา ขมาเปสฺสามิ, ตฺวมฺปิ โข เม สหาโย โหหี’’ติ อาห. โส ‘‘น ตฺวํ มยา เวรวจนํ วทาปิโต, ตฺวํเยว กโรหี’’ติ กาตุํ น อิจฺฉิ. มชฺฌิมปุตฺตํ ปกฺโกสิตฺวา ตเถวาห, โสปิ ตเถว วตฺวา กาตุํ น อิจฺฉิ. กนิฏฺฐํ ปกฺโกสิตฺวา ตเถวาห, โส ‘‘ปิตุ อุปฺปนฺนกิจฺจํ นาม ปุตฺตสฺส ภาโร’’ติ วตฺวา ปิตุสหาโย หุตฺวา ปุปฺผานิ อกาสิ. สุวณฺณกาโร วิทตฺถิปฺปมาณานํ ปุปฺผานํ ตโย กุมฺเภ นิฏฺฐาเปตฺวา ธาตุนิธาเน ปกฺขิปิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส สตฺถารํ ขมาเปสิ. อิติ โส สตฺตกฺขตฺตุํ ชาตกาเล อุทเก ปาตนํ ลภิ. อยํ ปนสฺส โกฏิยํ ฐิโต อตฺตภาโว. อิธาปิ ตสฺเสว นิสฺสนฺเทน อุทเก ปาติโต. เย ปนสฺส ทฺเว เชฏฺฐภาติกา ปุตฺตา สุวณฺณปุปฺผานํ กรณกาเล สหายา ภวิตุํ น อิจฺฉึสุ, เตสํ เตน การเณน สุวณฺณปพฺพโต น นิพฺพตฺติ, ชฏิลสฺส เจว กนิฏฺฐปุตฺตสฺส จ เอกโต กตภาเวน นิพฺพตฺติ. อิติ โส ปุตฺเต อนุสาสิตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปาปุณิ. สตฺถา อปเรน สมเยน ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ ปิณฺฑาย จรนฺโต ตสฺส ปุตฺตานํ เคหทฺวารํ อคมาสิ, เต พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส อฑฺฒมาสํ ภิกฺขาทานํ อทํสุ. Người thợ vàng ấy thưa rằng: “Lành thay, bạch ngài,” rồi trong khi làm những đóa hoa vàng, ông cho gọi người con cả trong ba người con trai đến và nói: “Này con, hãy lại đây. Cha đã nói lời ác ý với đức Đạo Sư, vì thế cha sẽ làm những đóa hoa này, đặt vào trong tháp thờ xá-lợi rồi sẽ xin sám hối. Con cũng hãy là người giúp đỡ cho cha.” Người con cả ấy không muốn làm, nói rằng: “Con đâu có xúi cha nói lời ác ý. Một mình cha hãy tự làm đi.” Ông cho gọi người con thứ đến và cũng nói như vậy, người con ấy cũng nói y như thế và không muốn làm. Ông cho gọi người con út đến và cũng nói như vậy. Người con út ấy nói rằng: “Việc phát sanh cho người cha chính là gánh nặng của người con,” rồi trở thành người giúp đỡ cho cha và đã làm những đóa hoa. Người thợ vàng sau khi hoàn tất ba cái bình hoa có kích thước bằng một gang tay, đã đặt chúng vào trong tháp thờ xá-lợi, rồi với y phục còn ướt, tóc còn ướt, ông đã xin đức Đạo Sư sám hối. Do vậy, vị ấy đã bị thả trôi sông bảy lần vào lúc mới sanh. Đây là thân hiện hữu cuối cùng của vị ấy. Ngay cả trong đời này, vị ấy cũng bị thả trôi sông do dư báo của nghiệp ấy. Còn hai người con trai là anh cả của vị ấy, những người đã không muốn giúp đỡ trong lúc làm những đóa hoa vàng, vì lý do đó, ngọn núi vàng đã không hiện ra cho họ. Nó đã hiện ra do phước báu được làm chung của trưởng giả Jaṭila và người con út. Do vậy, sau khi khuyên dạy các con, vị ấy đã xuất gia nơi đức Đạo Sư và chỉ trong vài ngày đã chứng đắc quả A-la-hán. Vào một thời khác, đức Đạo Sư trong khi đi khất thực cùng với năm trăm vị tỳ-khưu đã đi đến cửa nhà của các người con của vị ấy. Họ đã dâng cúng vật thực đến chư Tăng với đức Phật là vị dẫn đầu trong nửa tháng. ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ‘‘อชฺชาปิ เต, อาวุโส ชฏิล, อสีติหตฺเถ สุวณฺณปพฺพเต จ ปุตฺเตสุ จ ตณฺหา อตฺถี’’ติ. ‘‘น เม, อาวุโส, เอเตสุ ตณฺหา วา มาโน วา อตฺถี’’ติ. เต ‘‘อยํ ชฏิลตฺเถโร อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ วทึสุ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส เตสุ ตณฺหา วา มาโน วา อตฺถี’’ติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Các vị tỳ-khưu đã nêu lên câu chuyện trong pháp đường rằng: “Này hiền giả Jaṭila, cho đến hôm nay, hiền giả vẫn còn có ái dục đối với ngọn núi vàng cao tám mươi hắc-thủy và đối với các người con phải không?” – “Thưa các hiền giả, tôi không có ái dục hay ngã mạn đối với những thứ ấy.” Các vị ấy đã nói rằng: “Vị trưởng lão Jaṭila này, sau khi nói điều không thật, đã tuyên bố chứng đắc khác (tức quả A-la-hán).” Đức Đạo Sư nghe được câu chuyện của họ, Ngài phán rằng: “Này các tỳ-khưu, con của ta không có ái dục hay ngã mạn đối với những thứ ấy,” rồi trong khi thuyết pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๔๑๖. 416. ‘‘โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช; ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào ở đời, sau khi đã từ bỏ ái dục, sống không gia đình, đi lang thang; người đã đoạn tận ái dục và sự hiện hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn.” ตสฺสตฺโถ [Pg.446] – โย อิธ โลเก ฉทฺวาริกํ ตณฺหํ วา มานํ วา ชหิตฺวา ฆราวาเสน อนตฺถิโก อนาคาโร หุตฺวา ปริพฺพชติ, ตณฺหาย เจว ภวสฺส จ ปริกฺขีณตฺตา ตณฺหาภวปริกฺขีณํ ตมหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ. Nghĩa là: Người nào ở đời này, sau khi đã từ bỏ ái dục hoặc ngã mạn ở sáu căn, không còn thiết tha với đời sống tại gia, trở thành người không nhà cửa và tu hành; do đã đoạn tận cả ái dục và sự hiện hữu, nên gọi là người đã đoạn tận ái dục và sự hiện hữu, Ta gọi người ấy là bậc Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc kết thúc bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Dự lưu v.v... ชฏิลตฺเถรวตฺถุ เตตฺตึสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão Jaṭila là câu chuyện thứ ba mươi ba. ๓๔. โชติกตฺเถรวตฺถุ 34. Câu chuyện trưởng lão Jotika โยธ ตณฺหนฺติ ปุน อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต โชติกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. Một lần khác, khi đang trú tại Veḷuvana, đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này bắt đầu bằng câu Yodha taṇhaṃ, liên quan đến trưởng lão Jotika. อชาตสตฺตุกุมาโร หิ เทวทตฺเตน สทฺธึ เอกโต หุตฺวา ปิตรํ ฆาเตตฺวา รชฺเช ปติฏฺฐิโต ‘‘โชติกเสฏฺฐิสฺส มหาปาสาทํ คณฺหิสฺสามี’’ติ ยุทฺธสชฺโช นิกฺขมิตฺวา มณิปากาเร สปริวารสฺส อตฺตโน ฉายํ ทิสฺวา ‘‘คหปติโก ยุทฺธสชฺโช หุตฺวา พลํ อาทาย นิกฺขนฺโต’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา อุปคนฺตุํ น วิสหิ. เสฏฺฐิปิ ตํ ทิวสํ อุโปสถิโก หุตฺวา ปาโตว ภุตฺตปาตราโส วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุณนฺโต นิสินฺโน โหติ. ปฐเม ทฺวารโกฏฺฐเก อารกฺขํ คเหตฺวา ฐิโต ปน ยมโกฬิ นาม ยกฺโข ตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉสี’’ติ สปริวารํ วิทฺธํเสตฺวา ทิสาวิทิสาสุ อนุพนฺธิ. ราชา วิหารเมว อคมาสิ. Chuyện kể rằng, thái tử Ajātasattu sau khi cùng với Devadatta giết cha và lên ngôi vua, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ chiếm lấy cung điện nguy nga của trưởng giả Jotika.” Rồi thái tử nai nịt sẵn sàng chiến đấu và khởi hành. Khi nhìn thấy bóng của mình cùng với đoàn tùy tùng trên bức tường bằng ngọc ma-ni, thái tử đã lầm tưởng rằng: “Vị gia chủ đã nai nịt sẵn sàng chiến đấu, dẫn theo binh lính và đã xuất quân,” nên đã không dám đến gần. Về phần vị trưởng giả, vào ngày hôm ấy, sau khi thọ trì Bát quan trai, dùng bữa sáng từ sớm, ông đã đi đến tu viện và đang ngồi nghe pháp nơi đức Đạo Sư. Còn vị dạ-xoa tên là Yamakoḷi, người đang đứng canh gác ở cổng thành thứ nhất, khi thấy thái tử, đã nói: “Ngươi đi đâu vậy?” rồi đánh tan tác thái tử cùng đoàn tùy tùng và truy đuổi họ tứ tán khắp nơi. Nhà vua đã chạy thẳng đến tu viện. อถ นํ เสฏฺฐิ ทิสฺวาว ‘‘กึ, เทวา’’ติ วตฺวา อุฏฺฐายาสนา อฏฺฐาสิ. คหปติ, กึ ตฺวํ ตว ปุริเส ‘‘มยา สทฺธึ ยุชฺฌถา’’ติ อาณาเปตฺวา อิธาคมฺม ธมฺมํ สุณนฺโต วิย นิสินฺโนติ. กึ ปน เทโว มม เคหํ คณฺหิตุํ คโตติ? อาม, คโตมฺหีติ. มม อนิจฺฉาย มม เคหํ คณฺหิตุํ ราชสหสฺสมฺปิ น สกฺโกติ, เทวาติ. โส ‘‘กึ ปน ตฺวํ ราชา ภวิสฺสสี’’ติ กุชฺฌิ. นาหํ ราชา, มม สนฺตกํ ปน ทสิกสุตฺตมฺปิ มม อนิจฺฉาย ราชูหิ วา โจเรหิ วา คเหตุํ น สกฺกาติ. กึ ปนาหํ ตว รุจิยา คณฺหิสฺสามีติ? เตน หิ, เทว, อิมา เม ทสสุ องฺคุลีสุ วีสติ มุทฺทิกา, อิมาหํ ตุมฺหากํ น เทมิ. สเจ สกฺโกถ, คณฺหถาติ. โส ปน ราชา ภูมิยํ อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อุลฺลงฺฆนฺโต อฏฺฐารสหตฺถํ ฐานํ อภิรุหติ, ฐตฺวา อุลฺลงฺฆนฺโต อสีติหตฺถํ [Pg.447] ฐานํ อภิรุหติ. เอวํมหาพโล สมาโนปิ อิโต จิโต จ ปริวตฺเตนฺโต เอกํ มุทฺทิกมฺปิ กฑฺฒิตุํ นาสกฺขิ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘สาฏกํ ปตฺถร, เทวา’’ติ วตฺวา องฺคุลิโย อุชุกา อกาสิ, วีสติปิ มุทฺทิกา นิกฺขมึสุ. อถ นํ เสฏฺฐิ ‘‘เอวํ, เทว, มม สนฺตกํ มม อนิจฺฉาย น สกฺกา คณฺหิตุ’’นฺติ วตฺวา รญฺโญ กิริยาย อุปฺปนฺนสํเวโค ‘‘ปพฺพชิตุํ เม อนุชาน, เทวา’’ติ อาห. โส ‘‘อิมสฺมึ ปพฺพชิเต สุขํ ปาสาทํ คณฺหิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เอกวจเนเนว ‘‘ตฺวํ ปพฺพชาหี’’ติ อาห. โส สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปตฺวา โชติกตฺเถโร นาม อโหสิ. ตสฺส อรหตฺตํ ปตฺตกฺขเณเยว สพฺพาปิ สา สมฺปตฺติ อนฺตรธายิ, ตมฺปิสฺส สตุลกายึ นาม ภริยํ เทวตา อุตฺตรกุรุเมว นยึสุ. Bấy giờ, trưởng giả vừa trông thấy vua liền hỏi: “Tâu Đại vương, có việc gì thế ạ?” rồi từ chỗ ngồi đứng dậy. (Vua hỏi:) “Này gia chủ, tại sao ông lại ra lệnh cho người của ông: ‘Hãy giao chiến với ta’, rồi đến đây ngồi nghe Pháp như thế này?” (Trưởng giả hỏi:) “Vậy Đại vương đã đến để chiếm lấy nhà của tôi phải không?” (Vua đáp:) “Phải, ta đã đến.” (Trưởng giả nói:) “Tâu Đại vương, dù cho cả ngàn vị vua cũng không thể chiếm được nhà của tôi nếu tôi không đồng ý.” Vua nổi giận: “Vậy ông sẽ làm vua sao?” (Trưởng giả đáp:) “Tôi không phải là vua, nhưng tài sản của tôi, dù chỉ là một sợi chỉ, nếu tôi không đồng ý thì các vị vua hay bọn trộm cướp cũng không thể lấy được.” (Vua nói:) “Vậy ta phải lấy theo ý muốn của ông sao?” (Trưởng giả đáp:) “Nếu vậy, tâu Đại vương, trên mười ngón tay của tôi có hai mươi chiếc nhẫn này, tôi không cho ngài. Nếu ngài có thể, xin hãy lấy đi.” Vua bèn ngồi xổm xuống đất, nhảy lên được một khoảng mười tám hắc-thủy, đứng rồi nhảy lên được một khoảng tám mươi hắc-thủy. Dù có sức mạnh lớn như vậy, vua xoay qua xoay lại cũng không thể rút ra được dù chỉ một chiếc nhẫn. Bấy giờ, trưởng giả nói: “Tâu Đại vương, xin hãy trải tấm vải ra,” rồi duỗi thẳng các ngón tay, cả hai mươi chiếc nhẫn đều tuột ra. Bấy giờ, trưởng giả nói: “Tâu Đại vương, tài sản của tôi là như vậy, nếu tôi không đồng ý thì không thể lấy được,” rồi sanh lòng nhàm chán trước hành động của vua, ông nói: “Tâu Đại vương, xin hãy cho phép tôi được xuất gia.” Vua nghĩ: “Khi người này xuất gia, ta sẽ dễ dàng chiếm lấy cung điện,” nên chỉ với một lời đã nói: “Ông hãy xuất gia đi.” Vị ấy xuất gia nơi đức Thế Tôn, không bao lâu sau chứng đắc quả A-la-hán, có tên là trưởng lão Jotika. Ngay trong khoảnh khắc ngài chứng đắc quả A-la-hán, tất cả tài sản ấy đều biến mất. Cả người vợ của ngài tên là Satulakāyī cũng được chư thiên đưa về cõi Uttarakuru. อเถกทิวสํ ภิกฺขู ตํ อามนฺเตตฺวา, ‘‘อาวุโส โชติก, ตสฺมึ ปน เต ปาสาเท วา อิตฺถิยา วา ตณฺหา อตฺถี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถาวุโส’’ติ วุตฺเต สตฺถุ อาโรเจสุํ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘นตฺเถว, ภิกฺขเว, มม ปุตฺตสฺส ตสฺมึ ตณฺหา’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Rồi một hôm, các Tỳ-kheo gọi vị ấy đến hỏi: “Này hiền giả Jotika, hiền giả có còn ái luyến đối với cung điện hay người vợ ấy không?” Khi được trả lời: “Thưa chư hiền, không có,” họ bèn bạch với đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vị này đã nói điều không thật, tự cho mình đã chứng đắc.” Đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta thật sự không còn ái luyến đối với những thứ ấy,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๔๑๖. 416. ‘‘โยธ ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช; ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào ở đời, từ bỏ ái dục, không gia đình, sống đời xuất gia; người đã đoạn tận ái và hữu, Ta gọi là người Bà-la-môn.” อิมิสฺสา คาถายตฺโถ เหฏฺฐา ชฏิลตฺเถรวตฺถุมฺหิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. Ý nghĩa của câu kệ này nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày trước đây trong câu chuyện về trưởng lão Jaṭila. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. โชติกตฺเถรวตฺถุ จตุตึสติมํ. Câu chuyện về trưởng lão Jotika, là câu chuyện thứ ba mươi tư. ๓๕. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công หิตฺวาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ นฏปุตฺตกํ อารพฺภ กเถสิ. 35. Khi đang ngự tại Veluvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Hitvā”, liên quan đến một người con trai của vũ công. โส กิร เอกํ นฏกีฬํ กีฬยมาโน วิจรนฺโต สตฺถุ ธมฺมกถํ สุตฺวา ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. ตสฺมึ พุทฺธปฺปมุเขน ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ [Pg.448] ปิณฺฑาย ปวิสนฺเต ภิกฺขู เอกํ นฏปุตฺตํ กีฬนฺตํ ทิสฺวา, ‘‘อาวุโส, เอส ตยา กีฬิตกีฬิตํ กีฬติ, อตฺถิ นุ โข เต เอตฺถ สิเนโห’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘นตฺถี’’ติ วุตฺเต ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูตํ วตฺวา อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ อาหํสุ. สตฺถา เตสํ กถํ สุตฺวา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต สพฺพโยเค อติกฺกนฺโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Tương truyền, vị ấy trong khi đi đây đó biểu diễn một điệu múa, đã nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, rồi xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán. Khi vị ấy cùng với Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu đi khất thực, các Tỳ-kheo thấy một người con trai của vũ công đang biểu diễn, bèn hỏi: “Này hiền giả, người kia đang biểu diễn điệu múa mà hiền giả đã từng biểu diễn, hiền giả có còn chút luyến ái nào với việc đó không?” Khi được trả lời: “Không có,” họ bèn bạch: “Bạch Thế Tôn, vị này đã nói điều không thật, tự cho mình đã chứng đắc.” Đức Thế Tôn nghe câu chuyện của họ, bèn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta đã vượt qua tất cả các ràng buộc,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๔๑๗. 417. ‘‘หิตฺวา มานุสกํ โยคํ, ทิพฺพํ โยคํ อุปจฺจคา; สพฺพโยควิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người từ bỏ ràng buộc của cõi người, vượt qua ràng buộc của cõi trời; người không còn bị trói buộc bởi tất cả các ràng buộc, Ta gọi là người Bà-la-môn.” ตตฺถ มานุสกํ โยคนฺติ มานุสกํ อายุญฺเจว ปญฺจ กามคุเณ จ. ทิพฺพโยเคปิ เอเสว นโย. อุปจฺจคาติ โย มานุสกํ โยคํ หิตฺวา ทิพฺพํ โยคํ อติกฺกนฺโต, ตํ สพฺเพหิ จตูหิปิ โยเคหิ วิสํยุตฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, “ràng buộc của cõi người” (mānusakaṃ yogaṃ) là mạng sống của con người và năm dục lạc. Đối với “ràng buộc của cõi trời” (dibbayoga) cũng tương tự. “Vượt qua” (upaccagā) có nghĩa là: người nào từ bỏ ràng buộc của cõi người, vượt qua ràng buộc của cõi trời, người ấy không còn bị trói buộc bởi cả bốn loại ràng buộc, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ ปญฺจตึสติมํ. Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công, là câu chuyện thứ ba mươi lăm. ๓๖. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công หิตฺวา รติญฺจาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ นฏปุตฺตกํเยว อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ปุริมสทิสเมว. อิธ ปน สตฺถา, ‘‘ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต รติญฺจ อรติญฺจ ปหาย ฐิโต’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – 36. Khi đang ngự tại Veluvana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Hitvā ratiñca”, liên quan đến chính người con trai của vũ công ấy. Câu chuyện cũng tương tự như trước. Nhưng ở đây, đức Thế Tôn dạy: “Này các Tỳ-kheo, con của ta đã từ bỏ cả sự ưa thích và không ưa thích mà an trú,” rồi ngài nói lên kệ ngôn này: ๔๑๘. 418. ‘‘หิตฺวา รติญฺจ อรติญฺจ, สีติภูตํ นิรูปธึ; สพฺพโลกาภิภุํ วีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người từ bỏ ưa thích và không ưa thích, người đã trở nên mát mẻ, không còn phiền não; bậc anh hùng chinh phục mọi thế gian, Ta gọi là người Bà-la-môn.” ตตฺถ รตินฺติ ปญฺจกามคุณรตึ. อรตินฺติ อรญฺญวาเส อุกฺกณฺฐิตตฺตํ. สีติภูตนฺติ นิพฺพุตํ. นิรูปธินฺติ นิรุปกฺกิเลสํ. วีรนฺติ ตํ เอวรูปํ สพฺพํ ขนฺธโลกํ อภิภวิตฺวา ฐิตํ วีริยวนฺตํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, “ưa thích” (rati) là sự ưa thích năm dục lạc. “Không ưa thích” (arati) là sự chán nản trong đời sống ở rừng. “Đã trở nên mát mẻ” (sītibhūtaṃ) là đã tịch tịnh. “Không còn phiền não” (nirūpadhiṃ) là không còn ô nhiễm. “Bậc anh hùng” (vīraṃ) có nghĩa là: người có tinh tấn, đã chinh phục và an trú vững vàng trên toàn bộ thế gian uẩn, Ta gọi người như vậy là Bà-la-môn. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như Tu-đà-hoàn. นฏปุตฺตกตฺเถรวตฺถุ ฉตฺตึสติมํ. Câu chuyện về trưởng lão là con trai của vũ công, là câu chuyện thứ ba mươi sáu. ๓๗. วงฺคีสตฺเถรวตฺถุ Câu chuyện về trưởng lão Vaṅgīsa จุตึ [Pg.449] โย เวทีติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วงฺคีสตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. 37. Khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Cutiṃ yo vedī”, liên quan đến trưởng lão Vaṅgīsa. ราชคเห กิเรโก พฺราหฺมโณ วงฺคีโส นาม มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา ‘‘อิทํ นิรเย นิพฺพตฺตสฺส สีสํ, อิทํ ติรจฺฉานโยนิยํ, อิทํ เปตฺติวิสเย, อิทํ มนุสฺสโลเก, อิทํ เทวโลเก นิพฺพตฺตสฺส สีส’’นฺติ ชานาติ. พฺราหฺมณา ‘‘สกฺกา อิมํ นิสฺสาย โลกํ ขาทิตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา ตํ ทฺเว รตฺตวตฺถานิ ปริทหาเปตฺวา อาทาย ชนปทํ จรนฺตา มนุสฺเส วทนฺติ ‘‘เอโส วงฺคีโส นาม พฺราหฺมโณ มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาติ, อตฺตโน ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉถา’’ติ. มนุสฺสา ยถาพลํ ทสปิ กหาปเณ วีสติปิ สตมฺปิ ทตฺวา ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺติ. เต อนุปุพฺเพน สาวตฺถึ ปตฺวา เชตวนสฺส อวิทูเร นิวาสํ คณฺหึสุ. เต ภุตฺตปาตราสา มหาชนํ คนฺธมาลาทิหตฺถํ ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ‘‘กหํ คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘วิหารํ ธมฺมสฺสวนายา’’ติ วุตฺเต ‘‘ตตฺถ คนฺตฺวา กึ กริสฺสถ, อมฺหากํ วงฺคีสพฺราหฺมเณน สทิโส นาม นตฺถิ, มตมนุสฺสานํ สีสํ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาติ, ญาตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ปุจฺฉถา’’ติ อาหํสุ. เต ‘‘วงฺคีโส กึ ชานาติ, อมฺหากํ สตฺถารา สทิโส นาม นตฺถี’’ติ วตฺวา อิตเรหิปิ ‘‘วงฺคีสสทิโส นตฺถี’’ติ วุตฺเต กถํ วฑฺเฒตฺวา ‘‘เอถ, ทานิ โว วงฺคีสสฺส วา อมฺหากํ วา สตฺถุ ชานนภาวํ ชานิสฺสามา’’ติ เต อาทาย วิหารํ อคมํสุ. สตฺถา เตสํ อาคมนภาวํ ญตฺวา นิรเย ติรจฺฉานโยนิยํ มนุสฺสโลเก เทวโลเกติ จตูสุ ฐาเนสุ นิพฺพตฺตานํ จตฺตาริ สีสานิ, ขีณาสวสีสญฺจาติ ปญฺจ สีสานิ อาหราเปตฺวา ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา อาคตกาเล วงฺคีสํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตฺวํ กิร สีสํ อาโกเฏตฺวา มตกานํ นิพฺพตฺตฏฺฐานํ ชานาสี’’ติ? ‘‘อาม, ชานามี’’ติ. ‘‘อิทํ กสฺส สีส’’นฺติ? โส ตํ อาโกเฏตฺวา ‘‘นิรเย นิพฺพตฺตสฺสา’’ติ อาห. อถสฺส สตฺถา ‘‘สาธุ สาธู’’ติ สาธุการํ ทตฺวา อิตรานิปิ ตีณิ สีสานิ ปุจฺฉิตฺวา เตน อวิรชฺฌิตฺวา วุตฺตวุตฺตกฺขเณ ตเถว ตสฺส สาธุการํ ทตฺวา ปญฺจมํ สีสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘อิทํ กสฺส สีส’’นฺติ ปุจฺฉิ, โส ตมฺปิ อาโกเฏตฺวา นิพฺพตฺตฏฺฐานํ น ชานาติ. Nghe nói, tại thành Rājagaha (Vương Xá), có một vị Bà-la-môn tên là Vaṅgīsa, biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ và nói rằng: “Đây là sọ của người sanh trong địa ngục, đây là sọ của người sanh trong loài bàng sanh, đây là sọ của người sanh trong cõi ngạ quỷ, đây là sọ của người sanh trong cõi người, đây là sọ của người sanh trong cõi trời.” Các vị Bà-la-môn khác suy nghĩ: “Nhờ người này, chúng ta có thể kiếm sống,” rồi cho ông mặc hai tấm y màu đỏ, dẫn ông đi khắp các xứ và nói với dân chúng rằng: “Vị Bà-la-môn tên Vaṅgīsa này có thể biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ. Quý vị hãy hỏi về nơi tái sanh của thân quyến mình đi.” Dân chúng tùy theo khả năng của mình, cho mười, hai mươi, hoặc một trăm đồng kahāpaṇa rồi hỏi về nơi tái sanh của thân quyến. Lần lượt, họ đến thành Sāvatthi (Xá-vệ) và trú ngụ ở một nơi không xa tu viện Jetavana (Kỳ-viên). Sau khi dùng bữa sáng, họ thấy đông đảo dân chúng tay cầm hương hoa đi nghe Pháp, bèn hỏi: “Quý vị đi đâu vậy?” Khi được trả lời: “Chúng tôi đến tu viện để nghe Pháp,” họ nói: “Đến đó để làm gì? Không có ai sánh bằng Bà-la-môn Vaṅgīsa của chúng tôi đâu. Vị ấy biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ. Quý vị hãy hỏi về nơi tái sanh của thân quyến mình đi.” Những người kia đáp lại: “Vaṅgīsa thì biết được gì? Không có ai sánh bằng Đức Đạo Sư của chúng tôi.” Khi những người Bà-la-môn kia vẫn nói: “Không có ai sánh bằng Vaṅgīsa,” cuộc tranh luận kéo dài. Sau đó, dân chúng nói: “Thôi, bây giờ chúng ta hãy đi xem khả năng hiểu biết của Vaṅgīsa của quý vị và của Đức Đạo Sư của chúng tôi,” rồi dẫn các vị Bà-la-môn ấy đến tu viện. Đức Đạo Sư biết được việc họ đang đến, Ngài cho đem đến năm cái sọ: bốn cái sọ của những người đã sanh trong bốn cõi là địa ngục, bàng sanh, cõi người, và cõi trời, cùng với sọ của một vị đã lậu tận (A-la-hán), rồi đặt chúng theo thứ tự. Khi họ đến, Ngài hỏi Vaṅgīsa: “Nghe nói ông có thể biết được nơi tái sanh của người đã chết bằng cách gõ vào sọ của họ phải không?” – “Vâng, con biết.” – “Đây là sọ của ai?” Vị ấy gõ vào cái sọ đó và nói: “Của một người đã sanh trong địa ngục.” Bấy giờ, Đức Đạo Sư tán thán ông: “Lành thay! Lành thay!” rồi hỏi về ba cái sọ khác. Vị ấy trả lời không sai sót, và mỗi lần trả lời, Đức Đạo Sư lại tán thán ông như thế. Sau đó, Ngài đưa ra cái sọ thứ năm và hỏi: “Đây là sọ của ai?” Vị ấy cũng gõ vào cái sọ đó nhưng không biết được nơi tái sanh. อถ [Pg.450] นํ สตฺถา ‘‘กึ, วงฺคีส, น ชานาสี’’ติ วตฺวา, ‘‘อาม, น ชานามี’’ติ วุตฺเต ‘‘อหํ ชานามี’’ติ อาห. อถ นํ วงฺคีโส ยาจิ ‘‘เทถ เม อิมํ มนฺต’’นฺติ. น สกฺกา อปพฺพชิตสฺส ทาตุนฺติ. โส ‘‘อิมสฺมึ มนฺเต คหิเต สกลชมฺพุทีเป อหํ เชฏฺฐโก ภวิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เต พฺราหฺมเณ ‘‘ตุมฺเห ตตฺเถว กติปาหํ วสถ, อหํ ปพฺพชิสฺสามี’’ติ อุยฺโยเชตฺวา สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ลทฺธูปสมฺปโท วงฺคีสตฺเถโร นาม อโหสิ. อถสฺส สตฺถา ทฺวตฺตึสาการกมฺมฏฺฐานํ ทตฺวา ‘‘มนฺตสฺส ปริกมฺมํ สชฺฌายาหี’’ติ อาห. โส ตํ สชฺฌายนฺโต อนฺตรนฺตรา พฺราหฺมเณหิ ‘‘คหิโต เต มนฺโต’’ติ ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาคเมถ ตาว, คณฺหามี’’ติ วตฺวา กติปาเหเนว อรหตฺตํ ปตฺวา ปุน พฺราหฺมเณหิ ปุฏฺโฐ ‘‘อภพฺโพ ทานาหํ, อาวุโส, คนฺตุ’’นฺติ อาห. ตํ สุตฺวา ภิกฺขู ‘‘อยํ, ภนฺเต, อภูเตน อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ สตฺถุ อาโรเจสุํ. สตฺถา ‘‘มา, ภิกฺขเว, เอวํ อวจุตฺถ, อิทานิ, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต จุติปฏิสนฺธิกุสโล ชาโต’’ติ วตฺวา อิมา คาถา อภาสิ – Bấy giờ, Đức Đạo Sư hỏi ông: “Này Vaṅgīsa, sao vậy, ông không biết à?” Khi ông trả lời: “Vâng, con không biết,” Ngài nói: “Ta biết.” Khi ấy, Vaṅgīsa thỉnh cầu Ngài: “Xin Ngài hãy ban cho con câu thần chú này.” Ngài đáp: “Không thể ban cho người chưa xuất gia.” Vị ấy suy nghĩ: “Nếu học được câu thần chú này, ta sẽ trở thành người đứng đầu trên toàn cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề),” rồi cho các vị Bà-la-môn kia đi và dặn rằng: “Quý vị hãy ở lại đó vài ngày, tôi sẽ xuất gia.” Sau đó, ông xuất gia với Đức Đạo Sư, sau khi thọ cụ túc giới, ông có tên là trưởng lão Vaṅgīsa. Bấy giờ, Đức Đạo Sư ban cho ông đề mục thiền quán về ba mươi hai thể trược và dạy rằng: “Con hãy trì tụng phần chuẩn bị cho câu thần chú này.” Trong khi đang trì tụng, thỉnh thoảng ông được các vị Bà-la-môn hỏi: “Ông đã học được câu thần chú chưa?” Ông trả lời: “Xin hãy chờ một chút, tôi đang học.” Chỉ trong vài ngày, ông đã đắc quả A-la-hán. Khi được các vị Bà-la-môn hỏi lại, ông nói: “Này các hiền hữu, bây giờ tôi không thể đi được nữa.” Nghe vậy, các vị Tỳ-khưu bạch với Đức Đạo Sư: “Bạch Đức Thế Tôn, vị này đã tuyên bố chứng đắc một cách không thật.” Đức Đạo Sư dạy: “Này các Tỳ-khưu, đừng nói như vậy. Này các Tỳ-khưu, bây giờ con của Ta đã trở nên thiện xảo về sự chết và sự tái sanh,” rồi Ngài nói lên những vần kệ này: ๔๑๙. 419. ‘‘จุตึ โย เวทิ สตฺตานํ, อุปปตฺติญฺจ สพฺพโส; อสตฺตํ สุคตํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. Vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh về mọi phương diện; vị không chấp trước, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. ๔๒๐. 420. ‘‘ยสฺส คตึ น ชานนฺติ, เทวา คนฺธพฺพมานุสา; ขีณาสวํ อรหนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Vị nào mà chư thiên, càn-thát-bà, và loài người không biết được cảnh giới tái sanh; vị đã tận diệt các lậu hoặc, bậc A-la-hán, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. ตตฺถ โย เวทีติ โย สตฺตานํ สพฺพากาเรน จุติญฺจ ปฏิสนฺธิญฺจ ปากฏํ กตฺวา ชานาติ, ตมหํ อลคฺคตาย อสตฺตํ, ปฏิปตฺติยา สุฏฺฐุ คตตฺตา สุคตํ, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตาย พุทฺธํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. ยสฺสาติ ยสฺเสเต เทวาทโย คตึ น ชานนฺติ, ตมหํ อาสวานํ ขีณตาย ขีณาสวํ, กิเลเสหิ อารกตฺตา อรหนฺตํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong các kệ ấy, (giải nghĩa câu) "vị nào biết rõ": Vị nào biết rõ sự chết và sự tái sanh của chúng sanh về mọi phương diện một cách rõ ràng, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, vì không dính mắc nên gọi là 'không chấp trước', vì đã đi đến nơi tốt đẹp do sự thực hành nên gọi là 'Thiện Thệ', vì đã giác ngộ bốn chân lý nên gọi là 'Giác Ngộ'. (Giải nghĩa câu) "Vị nào mà": Vị nào mà chư thiên v.v... không biết được cảnh giới tái sanh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, vì đã tận diệt các lậu hoặc nên gọi là 'vị đã tận diệt các lậu hoặc', vì đã xa lìa các phiền não nên gọi là 'A-la-hán'. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Vào lúc cuối bài pháp thoại, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như quả Tu-đà-hoàn v.v... วงฺคีสตฺเถรวตฺถุ สตฺตตึสติมํ. Câu chuyện về trưởng lão Vaṅgīsa là câu chuyện thứ ba mươi bảy. ๓๘. ธมฺมทินฺนตฺเถรีวตฺถุ 38. Câu chuyện về trưởng lão ni Dhammadinnā ยสฺสาติ [Pg.451] อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต ธมฺมทินฺนํ นาม ภิกฺขุนึ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại tu viện Veḷuvana (Trúc Lâm), Đức Đạo Sư đã thuyết bài pháp này, bắt đầu bằng từ "Yassa", liên quan đến một vị Tỳ-khưu-ni tên là Dhammadinnā. เอกทิวสญฺหิ ตสฺสา คิหิกาเล สามิโก วิสาโข อุปาสโก สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา อนาคามิผลํ ปตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘มยา สพฺพํ สาปเตยฺยํ ธมฺมทินฺนํ ปฏิจฺฉาเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ. โส ตโต ปุพฺเพ อาคจฺฉนฺโต ธมฺมทินฺนํ วาตปาเนน โอโลเกนฺตึ ทิสฺวา สิตํ กโรติ. ตํ ทิวสํ ปน วาตปาเนน ฐิตํ อโนโลเกนฺโตว อคมาสิ. สา ‘‘กึ นุ โข อิท’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘โหตุ, โภชนกาเล ชานิสฺสามี’’ติ โภชนเวลาย ภตฺตํ อุปนาเมสิ. โส อญฺเญสุ ทิวเสสุ ‘‘เอหิ, เอกโต ภุญฺชามา’’ติ วทติ, ตํ ทิวสํ ปน ตุณฺหีภูโตว ภุญฺชิ. สา ‘‘เกนจิเทว การเณน กุปิโต ภวิสฺสตี’’ติ จินฺเตสิ. อถ นํ วิสาโข สุขนิสินฺนเวลาย ตํ ปกฺโกสิตฺวา ‘‘ธมฺมทินฺเน อิมสฺมึ เคเห สพฺพํ สาปเตยฺยํ ปฏิจฺฉาหี’’ติ อาห. สา ‘‘กุทฺธา นาม สาปเตยฺยํ น ปฏิจฺฉาเปนฺติ, กึ นุ โข เอต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘ตุมฺเห ปน, สามี’’ติ อาห. อหํ อิโต ปฏฺฐาย น กิญฺจิ วิจาเรมีติ. ตุมฺเหหิ ฉฑฺฑิตํ เขฬํ โก ปฏิจฺฉิสฺสติ, เอวํ สนฺเต มม ปพฺพชฺชํ อนุชานาถาติ. โส ‘‘สาธุ, ภทฺเท’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน ตํ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ เนตฺวา ปพฺพาเชสิ. สา ลทฺธูปสมฺปทา ธมฺมทินฺนตฺเถรี นาม อโหสิ. Thật vậy, vào một ngày nọ, khi bà còn là người tại gia, người chồng của bà là cận sự nam Visākha, sau khi nghe Pháp tại chỗ đức Thế Tôn, đã chứng đắc quả Bất Lai và suy nghĩ rằng: “Ta nên giao phó toàn bộ tài sản cho Dhammadinnā.” Trước đó, khi ông trở về, thấy Dhammadinnā đang nhìn qua cửa sổ, ông thường mỉm cười. Nhưng vào ngày hôm đó, ông đi qua mà không hề nhìn đến bà đang đứng bên cửa sổ. Bà suy nghĩ: “Chuyện này là sao vậy?”, rồi tự nhủ: “Thôi được, đến giờ ăn sẽ biết,” và vào giờ ăn, bà dọn cơm lên. Vào những ngày khác, ông thường nói: “Lại đây, chúng ta cùng ăn,” nhưng vào ngày hôm đó, ông chỉ im lặng mà ăn. Bà nghĩ: “Chắc hẳn ông ấy giận vì một lý do nào đó.” Sau đó, vào lúc đang ngồi thoải mái, Visākha gọi bà đến và nói: “Này Dhammadinnā, hãy nhận lấy toàn bộ tài sản trong ngôi nhà này.” Bà suy nghĩ: “Người đang giận thì không giao tài sản, chuyện này là sao vậy?”, rồi hỏi: “Thưa phu quân, còn ngài thì sao?” (Visākha đáp:) “Từ nay về sau, ta sẽ không lo liệu bất cứ việc gì nữa.” (Bà nói:) “Ai sẽ nhận lấy nước bọt mà ngài đã nhổ đi? Nếu vậy, xin ngài cho phép con được xuất gia.” Ông chấp thuận: “Lành thay, hiền muội,” rồi với sự cúng dường trọng thể, ông đưa bà đến ni viện và cho bà xuất gia. Bà sau khi thọ cụ túc giới, được biết đến với danh hiệu Trưởng lão ni Dhammadinnā. สา ปวิเวกกามตาย ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ชนปทํ คนฺตฺวา ตตฺถ วิหรนฺตี น จิรสฺเสว สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา ‘‘อิทานิ มํ นิสฺสาย ญาติชนา ปุญฺญานิ กริสฺสนฺตี’’ติ ปุนเทว ราชคหํ ปจฺจาคญฺฉิ. อุปาสโก ตสฺสา อาคตภาวํ สุตฺวา ‘‘เกน นุ โข การเณน อาคตา’’ติ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ คนฺตฺวา เถรึ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ‘‘อุกฺกณฺฐิตา นุ โขสิ, อยฺเยติ วตฺตุํ อปฺปติรูปํ, ปญฺหเมกํ นํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา โสตาปตฺติมคฺเค ปญฺหํ ปุจฺฉิ, สา ตํ วิสฺสชฺเชสิ. อุปาสโก เตเนว อุปาเยน เสสมคฺเคสุปิ ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา อติกฺกมฺม ปญฺหสฺส ปุฏฺฐกาเล ตาย ‘‘อจฺจยาสิ, อาวุโส, วิสาขา’’ติ วตฺวา ‘‘อากงฺขมาโน สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อิมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาสี’’ติ วุตฺเต เถรึ วนฺทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา สตฺถุ สนฺติกํ [Pg.452] คนฺตฺวา ตํ กถาสลฺลาปํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. สตฺถา ‘‘สุกถิตํ มม ธีตาย ธมฺมทินฺนาย, อหมฺเปตํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต เอวเมว วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ วตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bà vì muốn sống nơi thanh vắng, đã cùng các tỳ-kheo-ni đi đến một miền quê. Trong khi trú tại đó, không bao lâu, bà đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, rồi suy nghĩ: “Bây giờ, nhờ duyên với ta, các quyến thuộc sẽ làm các phước thiện,” và bà lại trở về thành Rājagaha. Vị cận sự nam nghe tin bà đã trở về, bèn nghĩ: “Bà ấy trở về vì lý do gì nhỉ?”, rồi đi đến ni viện, đảnh lễ vị trưởng lão ni và ngồi xuống một bên. Ông suy nghĩ: “Hỏi rằng: ‘Thưa tôn giả, có phải ngài đã chán nản không?’ thì không thích hợp. Ta sẽ hỏi vị này một câu hỏi về pháp.” Ông bèn hỏi một câu về đạo Tu-đà-hoàn, và bà đã giải đáp câu hỏi đó. Vị cận sự nam cũng bằng cách ấy đã hỏi các câu hỏi về các đạo còn lại. Khi câu hỏi được hỏi vượt quá phạm vi, bà nói: “Này hiền hữu Visākha, ông đã đi quá xa rồi.” Khi bà nói: “Nếu muốn, ông hãy đến gần đức Thế Tôn và hỏi Ngài câu hỏi này,” ông bèn đảnh lễ vị trưởng lão ni, từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến chỗ đức Thế Tôn và trình bày lại toàn bộ cuộc đối thoại ấy lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: “Dhammadinnā, người con gái của ta, đã khéo nói. Ta nếu có giải đáp câu hỏi ấy, cũng sẽ giải đáp y như vậy,” rồi trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ๔๒๑. 421. ‘‘ยสฺส ปุเร จ ปจฺฉา จ, มชฺเฌ จ นตฺถิ กิญฺจนํ; อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào không có gì chướng ngại, trong quá khứ, vị lai, và hiện tại; không còn vướng bận, không còn chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตตฺถ ปุเรติ อตีเตสุ ขนฺเธสุ. ปจฺฉาติ อนาคเตสุ ขนฺเธสุ. มชฺเฌติ ปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ. นตฺถิ กิญฺจนนฺติ ยสฺเสเตสุ ฐาเนสุ ตณฺหาคาหสงฺขาตํ กิญฺจนํ นตฺถิ, ตมหํ ราคกิญฺจนาทีหิ อกิญฺจนํ กสฺสจิ คหณสฺส อภาเวน อนาทานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Trong đó, “trong quá khứ” nghĩa là trong các uẩn quá khứ. “Vị lai” nghĩa là trong các uẩn vị lai. “Hiện tại” nghĩa là trong các uẩn hiện tại. “Không có gì chướng ngại” nghĩa là: người nào đối với các pháp này không có sự vướng bận được gọi là sự nắm giữ bởi tham ái. Ta nói rằng người ấy, do không có sự vướng bận bởi tham ái v.v., và do không có sự nắm giữ bất cứ điều gì, nên không còn chấp thủ, là một vị Bà-la-môn. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. ธมฺมทินฺนตฺเถรีวตฺถุ อฏฺฐตึสติมํ. Câu chuyện về Trưởng lão ni Dhammadinnā, là chuyện thứ ba mươi tám. ๓๙. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ 39. Câu chuyện Trưởng lão Aṅgulimāla อุสภนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต องฺคุลิมาลตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ. วตฺถุ ‘‘น เว กทริยา เทวโลกํ วชนฺตี’’ติ (ธ. ป. ๑๗๗) คาถาวณฺณนาย วุตฺตเมว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ – Khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Usabhaṃ”, liên quan đến Trưởng lão Aṅgulimāla. Câu chuyện đã được kể trong phần chú giải của kệ ngôn: “Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti” (Pháp Cú 177). Thật vậy, ở đó đã nói rằng: ภิกฺขู องฺคุลิมาลํ ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส องฺคุลิมาล, ทุฏฺฐหตฺถึ ฉตฺตํ ธาเรตฺวา ฐิตํ ทิสฺวา ภายี’’ติ? ‘‘น ภายึ, อาวุโส’’ติ. เต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา อาหํสุ – ‘‘องฺคุลิมาโล, ภนฺเต, อญฺญํ พฺยากโรตี’’ติ. สตฺถา ‘‘น, ภิกฺขเว, มม ปุตฺโต องฺคุลิมาโล ภายติ. ขีณาสวอุสภานญฺหิ อนฺตเร เชฏฺฐกอุสภา มม ปุตฺตสทิสา ภิกฺขู น ภายนฺตี’’ติ วตฺวา อิมํ คาถมาห – Các Tỳ-kheo hỏi Aṅgulimāla: “Này hiền hữu Aṅgulimāla, khi thấy con voi hung dữ đang đứng với lọng che trên đầu, hiền hữu có sợ không?” “Thưa các hiền hữu, tôi không sợ.” Họ đến gần bậc Đạo Sư và bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Aṅgulimāla tuyên bố đã chứng đắc trí tuệ cao siêu.” Bậc Đạo Sư nói: “Này các Tỳ-kheo, Aṅgulimāla, người con của ta, không sợ hãi. Thật vậy, giữa những bậc ngưu vương đã đoạn tận lậu hoặc, những vị Tỳ-kheo như người con của ta, là bậc ngưu vương tối thượng, thì không sợ hãi,” rồi Ngài nói lên kệ ngôn này: ๔๒๒. 422. ‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ; อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Bậc ngưu vương, bậc tối thượng, bậc anh hùng, bậc đại sĩ, bậc chiến thắng, bậc vô nhiễm, bậc đã tắm gội phiền não, bậc giác ngộ, người như vậy, Ta gọi là Bà-la-môn.” ตสฺสตฺโถ [Pg.453] – อจฺฉมฺภิตฏฺเฐน อุสภสทิสตาย อุสภํ อุตฺตมฏฺเฐน ปวรํ วีริยสมฺปตฺติยา วีรํ มหนฺตานํ สีลกฺขนฺธาทีนํ เอสิตตฺตา มเหสึ ติณฺณํ มารานํ วิชิตตฺตา วิชิตาวินํ นฺหาตกิเลสตาย นฺหาตกํ จตุสจฺจพุทฺธตาย พุทฺธํ ตํ เอวรูปํ อหํ พฺราหฺมณํ วทามีติ อตฺโถ. Ý nghĩa của kệ ngôn đó là: Vì không run sợ nên giống như con ngưu vương, gọi là “bậc ngưu vương”. Vì là bậc tối thượng, gọi là “bậc tối thượng”. Vì đầy đủ tinh tấn, gọi là “bậc anh hùng”. Vì đã tìm cầu các pháp cao thượng như giới uẩn v.v., gọi là “bậc đại sĩ”. Vì đã chiến thắng ba loại ma, gọi là “bậc chiến thắng”. Vì đã gột rửa các phiền não, gọi là “bậc đã tắm gội”. Vì đã giác ngộ bốn chân lý, gọi là “bậc giác ngộ”. Ta nói rằng một người như vậy là một vị Bà-la-môn. Đây là ý nghĩa. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ. Khi thời pháp kết thúc, nhiều người đã chứng đắc các Thánh quả như quả Tu-đà-hoàn. องฺคุลิมาลตฺเถรวตฺถุ เอกูนจตฺตาลีสํ. Câu chuyện về Trưởng lão Aṅgulimāla, là chuyện thứ ba mươi chín. ๔๐. เทวหิตพฺราหฺมณวตฺถุ 40. Câu chuyện Bà-la-môn Devahita ปุพฺเพนิวาสนฺติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เทวหิตพฺราหฺมณสฺส ปญฺหํ อารพฺภ กเถสิ. Khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp thoại này, bắt đầu bằng từ “Pubbenivāsaṃ”, liên quan đến câu hỏi của Bà-la-môn Devahita. เอกสฺมิญฺหิ สมเย ภควา วาตโรเคน อาพาธิโก หุตฺวา อุปวาณตฺเถรํ อุณฺโหทกตฺถาย เทวหิตพฺราหฺมณสฺส สนฺติกํ ปหิณิ. โส คนฺตฺวา สตฺถุ อาพาธิกภาวํ อาจิกฺขิตฺวา อุณฺโหทกํ ยาจิ, ตํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ ตุฏฺฐมานโส หุตฺวา ‘‘ลาภา วต เม, ยํ มม สนฺติกํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุณฺโหทกสฺสตฺถาย สาวกํ ปหิณี’’ติ อุณฺโหทกสฺส กาชํ ปุริเสน คาหาเปตฺวา ผาณิตสฺส จ ปุฏํ อุปวาณตฺเถรสฺส ปาทาสิ. เถโร ตํ คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สตฺถารํ อุณฺโหทเกน นฺหาเปตฺวา อุณฺโหทเกน ผาณิตํ อาโลเฬตฺวา ภควโต ปาทาสิ, ตสฺส ตงฺขเณเยว โส อาพาโธ ปฏิปสฺสมฺภิ. พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘กสฺส นุ โข เทยฺยธมฺโม ทินฺโน มหปฺผโล โหติ, สตฺถารํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ โส สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉนฺโต อิมํ คาถมาห – Một thuở nọ, Đức Thế Tôn bị bệnh phong thấp, Ngài sai Trưởng lão Upavāṇa đến chỗ Bà-la-môn Devahita để xin nước nóng. Vị ấy đi đến, trình bày tình trạng bệnh của Đức Đạo Sư rồi xin nước nóng. Nghe vậy, vị Bà-la-môn có tâm hoan hỷ, nghĩ rằng: "Thật là lợi ích cho ta, Đức Chánh Đẳng Giác đã sai vị đệ tử đến chỗ ta để xin nước nóng." rồi cho một người đàn ông gánh một gánh nước nóng và dâng một gói đường phèn cho Trưởng lão Upavāṇa. Vị Trưởng lão cho mang các vật ấy về tịnh xá, dùng nước nóng tắm cho Đức Đạo Sư, rồi hòa đường phèn với nước nóng dâng lên Đức Thế Tôn. Ngay trong khoảnh khắc ấy, cơn bệnh của Ngài đã lắng dịu. Vị Bà-la-môn suy nghĩ: "Vật cúng dường được dâng cho ai thì có quả lớn? Ta sẽ hỏi Đức Đạo Sư." rồi vị ấy đi đến chỗ Đức Đạo Sư, hỏi về ý nghĩa đó và nói lên kệ này: ‘‘กตฺถ ทชฺชา เทยฺยธมฺมํ, กตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ; กถญฺหิ ยชมานสฺส, กถํ อิชฺฌติ ทกฺขิณา’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๙๙); “Nên dâng vật cúng dường cho ai? Dâng cho ai thì có quả lớn? Làm thế nào cho người cúng dường, làm thế nào sự cúng dường được thành tựu?” อถสฺส สตฺถา ‘‘เอวรูปสฺส พฺราหฺมณสฺส ทินฺนํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ วตฺวา พฺราหฺมณํ ปกาเสนฺโต อิมํ คาถมาห – Bấy giờ, Đức Đạo Sư nói với vị ấy: "Cúng dường cho vị Bà-la-môn như thế này thì có quả lớn." rồi để chỉ rõ (về vị) Bà-la-môn, Ngài nói lên kệ này: ๔๒๓. 423. ‘‘ปุพฺเพนิวาสํ [Pg.454] โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ; อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญาโวสิโต มุนิ; (สํ. นิ. ๑.๑๙๙); สพฺพโวสิตโวสานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào biết được các kiếp trước, thấy được cõi trời và cõi khổ; lại đạt đến sự đoạn tận sanh, là bậc Mâu-ni đã hoàn tất thắng trí; đã hoàn tất mọi sự hoàn tất, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ตสฺสตฺโถ – โย ปุพฺเพนิวาสํ ปากฏํ กตฺวา ชานาติ, ฉพฺพีสติเทวโลกเภทํ สคฺคญฺจ จตุพฺพิธํ อปายญฺจ ทิพฺพจกฺขุนา ปสฺสติ, อโถ ชาติกฺขยสงฺขาตํ อรหตฺตํ ปตฺโต, อภิญฺเญยฺยํ ธมฺมํ อภิชานิตฺวา ปริญฺเญยฺยํ ปริชานิตฺวา ปหาตพฺพํ ปหาย สจฺฉิกาตพฺพํ สจฺฉิกตฺวา โวสิโก นิฏฺฐานํ ปตฺโต, วุสิตโวสานํ วา ปตฺโต, อาสวกฺขยปญฺญาย โมนภาวํ ปตฺตตฺตา มุนิ, ตมหํ สพฺเพสํ กิเลสานํ โวสานํ อรหตฺตมคฺคญาณํ พฺรหฺมจริยวาสํ วุตฺถภาเวน สพฺพโวสิตโวสานํ พฺราหฺมณํ วทามีติ. Ý nghĩa của kệ ấy là: Người nào biết rõ các kiếp trước, thấy được cõi trời gồm hai mươi sáu cảnh và bốn đường ác bằng thiên nhãn; lại đạt đến quả A-la-hán, được gọi là sự đoạn tận sanh; đã thắng tri pháp cần thắng tri, đã liễu tri pháp cần liễu tri, đã đoạn tận pháp cần đoạn tận, đã chứng ngộ pháp cần chứng ngộ, đã hoàn tất, đã đạt đến sự viên mãn, hoặc đã đạt đến sự kết thúc của việc đã sống (phạm hạnh); vì đã đạt đến trạng thái Mâu-ni bằng trí tuệ đoạn tận các lậu hoặc, nên là bậc Mâu-ni. Ta gọi người ấy là Bà-la-môn, người đã sống xong đời sống phạm hạnh là trí tuệ đạo A-la-hán, sự chấm dứt của tất cả phiền não, người đã hoàn tất mọi sự hoàn tất. เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสุ. พฺราหฺมโณปิ ปสนฺนมานโส สรเณสุ ปติฏฺฐาย อุปาสกตฺตํ ปเวเทสีติ. Vào lúc cuối bài pháp, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Nhập lưu. Vị Bà-la-môn cũng có tâm trong sạch, an trú trong Tam quy và tuyên bố mình là người cận sự nam. เทวหิตพฺราหฺมณวตฺถุ จตฺตาลีสํ. Câu chuyện về Bà-la-môn Devahita, thứ bốn mươi. พฺราหฺมณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Bà-la-môn đã kết thúc. ฉพฺพีสติโม วคฺโค. Phẩm thứ hai mươi sáu. นิคมนกถา Lời kết luận. เอตฺตาวตา [Pg.455] สพฺพปฐเม ยมกวคฺเค จุทฺทส วตฺถูนิ, อปฺปมาทวคฺเค นว, จิตฺตวคฺเค นว, ปุปฺผวคฺเค ทฺวาทส, พาลวคฺเค ปนฺนรส, ปณฺฑิตวคฺเค เอกาทส, อรหนฺตวคฺเค ทส, สหสฺสวคฺเค จุทฺทส, ปาปวคฺเค ทฺวาทส, ทณฺฑวคฺเค เอกาทส, ชราวคฺเค นว, อตฺตวคฺเค ทส, โลกวคฺเค เอกาทส, พุทฺธวคฺเค นว, สุขวคฺเค อฏฺฐ, ปิยวคฺเค นว, โกธวคฺเค อฏฺฐ, มลวคฺเค ทฺวาทส, ธมฺมฏฺฐวคฺเค ทส, มคฺควคฺเค ทฺวาทส, ปกิณฺณกวคฺเค นว, นิรยวคฺเค นว, นาควคฺเค อฏฺฐ, ตณฺหาวคฺเค ทฺวาทส, ภิกฺขุวคฺเค ทฺวาทส, พฺราหฺมณวคฺเค จตฺตาลีสาติ ปญฺจาธิกานิ ตีณิ วตฺถุสตานิ ปกาเสตฺวา นาติสงฺเขปนาติวิตฺถารวเสน อุปรจิตา ทฺวาสตฺตติภาณวารปมาณา ธมฺมปทสฺส อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตาติ. Cho đến đây, trong phẩm Song Yếu đầu tiên có mười bốn câu chuyện, phẩm Không Dễ Dãi có chín, phẩm Tâm có chín, phẩm Hoa có mười hai, phẩm Ngu có mười lăm, phẩm Hiền Trí có mười một, phẩm A-la-hán có mười, phẩm Ngàn có mười bốn, phẩm Ác có mười hai, phẩm Hình Phạt có mười một, phẩm Già có chín, phẩm Tự Ngã có mười, phẩm Thế Gian có mười một, phẩm Phật có chín, phẩm An Lạc có tám, phẩm Ái Luyến có chín, phẩm Phẫn Nộ có tám, phẩm Cấu Uế có mười hai, phẩm Pháp Trụ có mười, phẩm Đạo có mười hai, phẩm Tạp Lục có chín, phẩm Địa Ngục có chín, phẩm Voi có tám, phẩm Ái Dục có mười hai, phẩm Tỳ-khưu có mười hai, phẩm Bà-la-môn có bốn mươi. Như vậy, sau khi đã trình bày ba trăm lẻ năm câu chuyện, phần giải nghĩa Kinh Pháp Cú, có độ dài bảy mươi hai tụng phẩm, được biên soạn không quá vắn tắt cũng không quá dài dòng, đến đây là kết thúc. ปตฺตํ ธมฺมปทํ เยน, ธมฺมราเชนนุตฺตรํ; คาถา ธมฺมปเท เตน, ภาสิตา ยา มเหสินา. Vị Pháp Vương vô thượng nào đã chứng đắc Pháp Cú (Niết-bàn), chính vị Đại Sĩ ấy đã thuyết những câu kệ này trong Kinh Pháp Cú. สเตวีสา จตุสฺสตา, จตุสจฺจวิภาวินา; สตตฺตยญฺหิ วตฺถูนํ, ปญฺจาธิกา สมุฏฺฐิตา. Bốn trăm hai mươi ba câu kệ và ba trăm lẻ năm câu chuyện đã được bậc thấu rõ Tứ Thánh Đế tuyên thuyết một cách tốt đẹp. วิหาเร อธิราเชน, การิตมฺหิ กตญฺญุนา; ปาสาเท สิริกูฏสฺส, รญฺโญ วิหรตา มยา. (Tác phẩm này được thực hiện) bởi tôi, trong khi đang trú tại cung điện của vua Sirikūṭa, trong ngôi tịnh xá do vị đại vương biết ơn đã cho xây dựng. อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, อตฺถาย จ หิตาย จ; โลกสฺส โลกนาถสฺส, สทฺธมฺมฏฺฐิติกมฺยตา. (Tác phẩm này) đầy đủ cả văn và nghĩa, vì lợi ích và hạnh phúc cho thế gian, và với mong muốn cho Chánh pháp của Đức Thế Tôn, bậc Lãnh đạo thế gian, được trường tồn. ตาสํ อฏฺฐกถํ เอตํ, กโรนฺเตน สุนิมฺมลํ; ทฺวาสตฺตติปมาณาย, ภาณวาเรหิ ปาฬิยา. (Tác phẩm này được thực hiện) bởi tôi, người đã soạn bộ Chú giải rất trong sạch này cho những câu kệ ấy, dựa theo bản Pāli có độ dài bảy mươi hai tụng phẩm. ยํ ปตฺตํ กุสลํ เตน, กุสลา สพฺพปาณินํ; สพฺเพ อิชฺฌนฺตุ สงฺกปฺปา, ลภนฺตุ มธุรํ ผลนฺติ. Với công đức mà tôi đã đạt được, nguyện cho tất cả chúng sanh, mọi ước nguyện tốt lành đều được thành tựu, và nguyện cho họ gặt hái được quả ngọt. ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทีวเรน มหากวินา [Pg.456] ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาปฏิสมฺภิทาทิปฺปเภทคุณปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตายํ ธมฺมปทฏฺฐกถา – Bộ Chú giải Kinh Pháp Cú này được thực hiện bởi Trưởng lão, người được các bậc thầy đặt tên là Buddhaghosa, người được trang bị đức tin, trí tuệ và nghị lực tối thượng và thanh tịnh; người được kết hợp bởi các phẩm chất như giới hạnh, hạnh kiểm tốt, sự ngay thẳng, nhu hòa; người có khả năng thâm nhập vào những khu rừng rậm của học thuyết của mình và của các học thuyết khác; người sở hữu trí tuệ và sự sắc bén; người có trí tuệ và sức mạnh không bị cản trở trong giáo pháp của Đức Đạo Sư gồm Tam tạng và Chú giải; một nhà chú giải vĩ đại; người có lời nói ngọt ngào, trong sáng, phát ra một cách tốt đẹp từ sự thành tựu của các nhân duyên; một nhà hùng biện bậc thầy với lời nói hợp lý và tự do; một nhà thơ vĩ đại; người có đoàn tùy tùng là Tứ vô ngại giải; người được trang hoàng bởi các phẩm chất như Lục thông và Tứ vô ngại giải; người có trí tuệ được thiết lập vững chắc trong các pháp siêu thế; một ngọn đèn trong dòng dõi của các Trưởng lão ở Đại Tịnh Xá (Mahāvihāra); người là vật trang sức cho dòng dõi của các Trưởng lão; người có trí tuệ rộng lớn và thanh tịnh. ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ; ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สทฺธาทิพุทฺธิยา. Nguyện cho (bộ Chú giải này) tồn tại trên thế gian, để chỉ ra phương pháp phát triển đức tin, v.v., cho các thiện gia nam tử đang tìm cầu sự giải thoát khỏi thế gian, ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน; โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ. chừng nào danh hiệu "Phật" của bậc Đại Sĩ, bậc Trưởng thượng của thế gian, người có tâm thanh tịnh, bậc Như Nhiên, còn tồn tại trên thế gian. อิติ เตวีสาธิกจตุสตคาถาปญฺจาธิกติสตวตฺถุปฏิมณฺฑิตา Như vậy, được trang hoàng bởi bốn trăm hai mươi ba câu kệ và ba trăm lẻ năm câu chuyện, ฉพฺพีสติวคฺคสมนฺนาคตา ธมฺมปทวณฺณนา สมตฺตา. phần giải thích Kinh Pháp Cú, bao gồm hai mươi sáu phẩm, đã hoàn tất. ธมฺมปท-อฏฺฐกถา สพฺพากาเรน นิฏฺฐิตา. Bộ Chú giải Pháp Cú đã được hoàn tất trọn vẹn.