1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

សូមនមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះអរហន្តដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ។

---

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ក្នុងខុទ្ទកនិកាយ

---

ပေဋကောပဒေသပါဠိ

ព្រះបាលីបេដកោបទេស

---

၁. အရိယသစ္စပ္ပကာသနပဌမဘူမိ

១. អរិយសច្ចប្បកាសនបឋមភូមិ

---

နမော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ ပရမတ္ထဒဿီနံ

សូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់ឃើញនូវបរមត្ថធម៌ដ៏ប្រសើរ

---

သီလာဒိဂုဏပါရမိပ္ပတ္တာနံ.

ព្រះអង្គដល់នូវត្រើយនៃគុណមានសីលជាដើម។

---

၁. ဒုဝေ [Pg.167] ဟေတူ ဒုဝေ ပစ္စယာ သာဝကဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပာဒါယ – ပရတော စ ဃောသော သစ္စာနုသန္ဓိ, အဇ္ဈတ္တဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော. တတ္ထ ကတမော ပရတော ဃောသော? ယာ ပရတော ဒေသနာ ဩဝါဒေါ အနုသာသနီ သစ္စကထာ သစ္စာနုလောမော. စတ္တာရိ သစ္စာနိ – ဒုက္ခံ သမုဒယော နိရောဓော မဂ္ဂေါ. ဣမေသံ စတုန္နံ သစ္စာနံ ယာ ဒေသနာ သန္ဒဿနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကိရိယာ ပကာသနာ – အယံ ဝုစ္စတိ သစ္စာနုလောမော ဃောသောတိ.

១. ហេតុពីរយ៉ាង បច្ច័យពីរយ៉ាង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកើតឡើងនៃសម្មាទិដ្ឋិដល់សាវ័ក គឺ សំឡេងពីអ្នកដទៃ (បរតោឃោសៈ) ដែលទាក់ទងនឹងសច្ចៈ ១ និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវខាងក្នុង (យោនិសោមនសិការៈ) ១។ ក្នុងហេតុនិងបច្ច័យទាំងនោះ បរតោឃោសៈ តើដូចម្តេច? ការសម្តែងធម៌ ការទូន្មាន ការប្រដៅ សច្ចកថា (ពាក្យពោលពិត) និងសច្ចានុលោម (ធម៌ដ៏សមគួរដល់សច្ចៈ) ណា ដែលកើតអំពីអ្នកដទៃ នេះហៅថា បរតោឃោសៈ។ សច្ចៈទាំងឡាយមាន ៤ គឺ ទុក្ខ សមុទ័យ និរោធ មគ្គ។ ការសម្តែង ការបង្ហាញ ការបើកកកាយ ការចែករំលែក ការធ្វើឱ្យរាក់ ការប្រកាស នូវសច្ចៈទាំង ៤ នេះ នេះហៅថា សំឡេងដ៏សមគួរដល់សច្ចៈ (សច្ចានុលោមឃោសៈ)។

---

၂. တတ္ထ ကတမော အဇ္ဈတ္တံ ယောနိသော မနသိကာရော?

២. ក្នុងហេតុនិងបច្ច័យទាំងនោះ យោនិសោមនសិការៈខាងក្នុង តើដូចម្តេច?

---

အဇ္ဈတ္တံ ယောနိသော မနသိကာရော နာမ ယော ယထာဒေသိတေ ဓမ္မေ ဗဟိဒ္ဓါ အာရမ္မဏံ အနဘိနီဟရိတွာ ယောနိသော မနသိကာရော – အယံ ဝုစ္စတိ ယောနိသော မနသိကာရော.

ដែលហៅថា យោនិសោមនសិការៈខាងក្នុង គឺការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ មិននាំអារម្មណ៍ទៅខាងក្រៅ ក្នុងកាលដែលធម៌ត្រូវបានសម្តែងហើយយ៉ាងណា នេះហៅថា យោនិសោមនសិការៈ។

---

တံအာကာရော ယောနိသော ဒွါရော ဝိဓိ ဥပါယော. ယထာ ပုရိသော သုက္ခေ ကဋ္ဌေ ဝိဂတသ္နေဟေ သုက္ခာယ ဥတ္တရာရဏိယာ ထလေ အဘိမန္ထမာနံ ဘဗ္ဗော ဇောတိဿ အဓိဂမာယ. တံ ကိဿ ဟေတု. ယောနိသော အဂ္ဂိဿ အဓိဂမာယ. ဧဝမေဝဿ ယမိဒံ ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂါနံ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနံ မနသိကရောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ ယောနိသော မနသိကာရော.

អាការៈនោះ ឈ្មោះថា ទ្វារ វិធី និងឧបាយនៃយោនិសោមនសិការៈ។ ប្រៀបដូចជាបុរស កាលដុសខាត់ឈើស្ងួតដែលប្រាសចាកជ័រ លើឈើខាត់ភ្លើងខាងលើដ៏ស្ងួត លើគោក រមែងអាចដើម្បីបាននូវភ្លើង។ ការបាននោះ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការបាននូវភ្លើងនោះ ដោយឧបាយដ៏ត្រូវ យ៉ាងណាមិញ កាលបុគ្គលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវការសម្តែងធម៌មិនវិបរិតនៃទុក្ខ សមុទ័យ និរោធ និងមគ្គ យ៉ាងនេះ នេះហៅថា យោនិសោមនសិការៈ យ៉ាងនោះឯង។

---

ယထာ [Pg.168] တိဿော ဥပမာ ပုဗ္ဗေ အဿုတာ စ အဿုတပုဗ္ဗာ စ ပဋိဘန္တိ. ယော ဟိ ကောစိ ကာမေသု အဝီတရာဂေါတိ…ပေ… ဒုဝေ ဥပမာ အယောနိသော ကာတဗ္ဗာ ပစ္ဆိမေသု ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော စ ပရတော ဃောသော ယော စ အဇ္ဈတ္တံ ယောနိသော မနသိကာရော – ဣမေ ဒွေ ပစ္စယာ. ပရတော ဃောသေန ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပညာ – အယံ ဝုစ္စတိ သုတမယီ ပညာ. ယာ အဇ္ဈတ္တံ ယောနိသော မနသိကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပညာ – အယံ ဝုစ္စတိ စိန္တာမယီ ပညာတိ. ဣမာ ဒွေ ပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုရိမကာ စ ဒွေ ပစ္စယာ. ဣမေ ဒွေ ဟေတူ ဒွေ ပစ္စယာ သာဝကဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပာဒါယ.

ឧបមា ៣ យ៉ាង ដែលមិនធ្លាប់ឮក្នុងកាលមុន តែងប្រាកដឡើង ដូចជាបុគ្គលណាមួយដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈក្នុងកាមទាំងឡាយ...ល... ឧបមា ២ យ៉ាង គួរធ្វើដោយអយោនិសោមនសិការៈ ដែលសម្តែងទុកក្នុងធម៌ខាងក្រោយ។ ក្នុងបច្ច័យទាំងនោះ បរតោឃោសៈណាផង យោនិសោមនសិការៈខាងក្នុងណាផង ទាំងពីរនេះជាបច្ច័យ។ បញ្ញាណាដែលកើតឡើងព្រោះបរតោឃោសៈ នេះហៅថា សុតមយប្បញ្ញា។ បញ្ញាណាដែលកើតឡើងព្រោះយោនិសោមនសិការៈខាងក្នុង នេះហៅថា ចិន្តាមយប្បញ្ញា។ បញ្ញាទាំងពីរនេះ គប្បីជ្រាបថាជាបច្ច័យពីរខាងដើម។ ហេតុពីរយ៉ាង បច្ច័យពីរយ៉ាងទាំងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកើតឡើងនៃសម្មាទិដ្ឋិដល់សាវ័ក។

---

၃. တတ္ထ ပရတော ဃောသဿ သစ္စာနုသန္ဓိဿ ဒေသိတဿ အတ္ထံ အဝိဇာနန္တော အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. န စ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ ယောနိသော မနသိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပရတော ဃောသဿ သစ္စာနုသန္ဓိဿ ဒေသိတဿ အတ္ထံ ဝိဇာနန္တော အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ယောနိသော မနသိကရိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧသ ဟေတု ဧတံ အာရမ္မဏံ ဧသော ဥပါယော သာဝကဿ နိယျာနဿ, နတ္ထညော. သောယံ န စ သုတ္တဿ အတ္ထဝိဇာနနာယ သဟ ယုတ္တော နာပိ ဃောသာနုယောဂေန ပရတော ဃောသဿ အတ္ထံ အဝိဇာနန္တေန သက္ကာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ အလမရိယဉာဏဒဿနံ အဓိဂန္တုံ, တသ္မာ နိဗ္ဗာယိတုကာမေန သုတမယေန အတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပရိယေသနာယ အယံ အနုပုဗ္ဗီ ဘဝတိ သောဠသ ဟာရာ, ပဉ္စ နယာ, အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ.

៣. ក្នុងបច្ច័យទាំងនោះ ហេតុនេះមិនមានឡើយ គឺបុគ្គលកាលមិនដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃបរតោឃោសៈដែលសម្តែងហើយទាក់ទងនឹងសច្ចៈ នឹងក្លាយជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវសេចក្តី។ ហេតុនេះក៏មិនមានឡើយ គឺបុគ្គលដែលមិនដឹងច្បាស់នូវសេចក្តី នឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏ត្រូវ។ ហេតុនេះតែងមាន គឺបុគ្គលកាលដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃបរតោឃោសៈដែលសម្តែងហើយទាក់ទងនឹងសច្ចៈ នឹងក្លាយជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវសេចក្តី។ ហេតុនេះក៏តែងមាន គឺបុគ្គលដែលដឹងច្បាស់នូវសេចក្តី នឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏ត្រូវ។ នេះជាហេតុ នេះជាអារម្មណ៍ នេះជាឧបាយដើម្បីការចេញចាកទុក្ខរបស់សាវ័ក ហេតុដទៃក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ បុគ្គលនោះ បើមិនប្រកបដោយការដឹងនូវសេចក្តីនៃព្រះសូត្រ ទាំងមិនប្រកបដោយការសម្តែងធម៌ទេ កាលមិនដឹងនូវសេចក្តីនៃបរតោឃោសៈ មិនអាចនឹងសម្រេចបាននូវឧត្តរិមនុស្សធម៌ គឺញាណទស្សនៈដ៏ប្រសើរដ៏សមគួរដល់ព្រះអរិយបុគ្គលឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវការរលត់ទុក្ខ គប្បីស្វែងរកនូវសេចក្តីទាំងឡាយដោយសុតមយញ្ញាណ។ ក្នុងទីនោះ លំដាប់នៃការស្វែងរក គឺ ហារៈ ១៦, ន័យ ៥, មូលបទ ១៨។

---

တတ္ထာယံ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងទីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

သောဠသဟာရာ နေတ္တီ, ပဉ္စနယာ သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌိ;

အဋ္ဌာရသမူလပဒါ, ကစ္စာယနဂေါတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

គម្ពីរនេត្តិ មានហារៈ ១៦ ន័យ ៥ ជាគ្រឿងស្វែងរកសេចក្តីនៃព្រះសាសនា និងមានមូលបទ ១៨ ដែលព្រះថេរៈមានគោត្រថា កច្ចាយនៈ បានសម្តែងទុកហើយ។

---

၄. တတ္ထ ကတမေ သောဠသဟာရာ?

៤. ក្នុងទីនោះ ហារៈទាំង ១៦ តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ ပဒဋ္ဌာနံ လက္ခဏံ စတုဗျူဟော အာဝဋ္ဋော ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော ဝေဝစနော ပညတ္တိ ဩတရဏော သောဓနော အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော သမာရောပနော – ဣမေ သောဠသ ဟာရာ.

ទេសនាហារៈ វិចយហារៈ យុត្តិហារៈ បទដ្ឋានហារៈ លក្ខណហារៈ ចតុព្យូហហារៈ អាវដ្តហារៈ វិភត្តិហារៈ បរិវត្តនហារៈ វេវចនហារៈ បញ្ញត្តិហារៈ ឱតរណហារៈ សោធនហារៈ អធិដ្ឋានហារៈ បរិក្ខារហារៈ សមារោបនហារៈ ទាំងនេះឈ្មោះថា ហារៈ ១៦។

---

တတ္ထ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងទីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

ဒေသနာ [Pg.169] ဝိစယော ယုတ္တိ, ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော ;

စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော, ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော.

ទេសនាហារៈ វិចយហារៈ យុត្តិហារៈ បទដ្ឋានហារៈ លក្ខណហារៈ ចតុព្យូហហារៈ អាវដ្តហារៈ វិភត្តិហារៈ បរិវត្តនហារៈ

---

ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ, ဩတရဏော စ သောဓနော;

အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော, သမာရောပနော သောဠသော – ;

វេវចនហារៈ បញ្ញត្តិហារៈ ឱតរណហារៈ សោធនហារៈ អធិដ្ឋានហារៈ បរិក្ខារហារៈ និងសមារោបនហារៈ ជាទី ១៦។

---

၅. တတ္ထ ကတမေ ပဉ္စ နယာ?

៥. ក្នុងទីនោះ ន័យទាំង ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

နန္ဒိယာဝဋ္ဋော တိပုက္ခလော သီဟဝိက္ကီဠိတော ဒိသာလောစနော အင်္ကုသောတိ.

នន្ទិយាវដ្តន័យ តិបុគ្គលន័យ សីហវិក្កីឡិតន័យ ទិសាលោចនន័យ អង្កុសន័យ។

---

တတ္ထ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងទីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော;

သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ, တတိယော ဟောတိ သော နယော.

ន័យទីមួយគឺនន្ទិយាវដ្តៈ ន័យទីពីរគឺតិបុគ្គលៈ ន័យទីបីនោះ ឈ្មោះថា សីហវិក្កីឡិតៈ។

---

ဒိသာလောစနမာဟံသု, စတုတ္ထော နယလဉ္ဇကော;

ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ, သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာ.

លោកហៅន័យទីបួន ដែលបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃព្រះត្រៃបិដកថា ទិសាលោចនៈ ន័យទីប្រាំឈ្មោះថា អង្កុសៈ ន័យទាំង ៥ ទាំងពួង ត្រូវបានយល់ដឹងហើយ។

---

၆. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ?

៦. ក្នុងទីនោះ មូលបទទាំង ១៨ តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

အဝိဇ္ဇာ တဏှာ လောဘော ဒေါသော မောဟော သုဘသညာ သုခသညာ နိစ္စသညာ အတ္တသညာ သမထော ဝိပဿနာ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော အသုဘသညာ ဒုက္ခသညာ အနိစ္စသညာ အနတ္တသညာ, ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ. တတ္ထ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗံ အကုသလံ သမောသရတိ. နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗံ ကုသလံ သမောသရတိ.

អវិជ្ជា តណ្ហា លោភៈ ទោសៈ មោហៈ សុភសញ្ញា សុខសញ្ញា និច្ចសញ្ញា អត្តសញ្ញា សមថៈ វិបស្សនា អលោភៈ អទោសៈ អមោហៈ អសុភសញ្ញា ទុក្ខសញ្ញា អនិច្ចសញ្ញា អនត្តសញ្ញា ទាំងនេះជាមូលបទ ១៨។ ក្នុងមូលបទទាំងនោះ បទ ៩ ជាអកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃអកុសលធម៌ទាំងពួង។ បទ ៩ ជាកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃកុសលធម៌ទាំងពួង។

---

ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗံ အကုသလံ သမောသရတိ?

បទ ៩ ជាអកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃអកុសលធម៌ទាំងពួង តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

အဝိဇ္ဇာ ယာဝ အတ္တသညာ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗံ အကုသလံ သမောသရတိ.

ធម៌មានអវិជ្ជាជាដើម រហូតដល់អត្តសញ្ញា ទាំងនេះជាបទ ៩ ខាងអកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃអកុសលធម៌ទាំងពួង។

---

ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗံ ကုသလံ သမောသရတိ?

បទ ៩ ជាកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃកុសលធម៌ទាំងពួង តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

သမထော ယာဝ အနတ္တသညာ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗံ ကုသလံ သမောသရတိ. ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ.

ធម៌មានសមថៈជាដើម រហូតដល់អនត្តសញ្ញា ទាំងនេះជាបទ ៩ ខាងកុសល ដែលជាទីប្រជុំចុះនៃកុសលធម៌ទាំងពួង។ ទាំងនេះជាមូលបទទាំង ១៨។

---

တတ္ထ ဣမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងទីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថាទាំងឡាយ៖

---

တဏှာ [Pg.170] စ အဝိဇ္ဇာ လောဘော, ဒေါသော တထေဝ မောဟော စ;

စတ္တာရော စ ဝိပလ္လာသာ, ကိလေသဘူမိ နဝ ပဒါနိ.

តណ្ហា អវិជ្ជា លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ព្រមទាំងវិបល្លាសទាំង ៤ ទាំងនេះជាបទ ៩ ដែលជាភូមិនៃកិលេស (កិលេសភូមិ)។

---

ယေ စ သတိပဋ္ဌာနာ သမထော, ဝိပဿနာ ကုသလမူလံ;

ဧတံ သဗ္ဗံ ကုသလံ, ဣန္ဒြိယဘူမိ နဝပဒါနိ.

សតិបដ្ឋានទាំងឡាយណា សមថៈ វិបស្សនា និងកុសលមូល ធម៌ទាំងអស់នោះជាកុសល ទាំងនេះជាបទ ៩ ដែលជាភូមិនៃឥន្ទ្រីយ៍ (ឥន្ទ្រិយភូមិ)។

---

သဗ္ဗံ ကုသလံ နဝဟိ ပဒေဟိ ယုဇ္ဇတိ, နဝဟိ စေဝ အကုသလံ;

ဧကကေ နဝ မူလပဒါနိ, ဥဘယတော အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ.

កុសលធម៌ទាំងពួង តែងប្រកបដោយបទ ៩ យ៉ាងនេះឯង អកុសលធម៌ទាំងពួង ក៏តែងប្រកបដោយបទ ៩ យ៉ាងនេះដែរ។ ក្នុងពួកនីមួយៗ មានមូលបទ ៩ យ៉ាង រួមទាំងពីរចំណែកជាមូលបទ ១៨ យ៉ាង។

---

ဣမေသံ အဋ္ဌာရသန္နံ မူလပဒါနံ ယာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော; ယာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ဣတိ သမုဒယဿ ဒုက္ခံ ဖလံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ နိရောဓံ ဖလံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ ဒေသိတာနိ.

ក្នុងមូលបទទាំង ១៨ នេះ បទ ៩ ណាដែលជាអកុសល នេះជាទុក្ខសមុទ័យ បទ ៩ ណាដែលជាកុសល នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា។ ទុក្ខជាផលនៃសមុទ័យ និរោធជាផលនៃទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា យ៉ាងនេះ។ អរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងហើយ ក្នុងក្រុងពារាណសី។

---

၇. တတ္ထ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ အပရိမာဏာနိ အက္ခရာနိ ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ အာကာရာနိ နိရုတ္တိယော နိဒ္ဒေသာ ဒေသိတာ ဧတဿေဝတ္ထဿ သင်္ကာသနာယ ပကာသနာယ ဝိဝရဏာယ ဝိဘဇနာယ ဥတ္တာနီကမ္မတာယ ပညာပနာယာတိ ယာ ဧဝံ သဗ္ဗေသံ သစ္စာနံ. ဣတိ ဧကမေကံ သစ္စံ အပရိမာဏေဟိ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနအာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသေဟိ ပရိယေသိတဗ္ဗံ, တဉ္စ ဗျဉ္ဇနံ အတ္ထပုထုတ္တေန ပန အတ္ထေဝ ဗျဉ္ဇနပုထုတ္တေန.

៧. ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំងនោះ អក្សរ បទ ព្យញ្ជនៈ អាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេស ដ៏រកប្រមាណមិនបាន នៃទុក្ខអរិយសច្ចៈ ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដើម្បីការបង្ហាញ ដើម្បីការប្រកាស ដើម្បីការបើកកកាយ ដើម្បីការចែករំលែក ដើម្បីការធ្វើឱ្យរាក់ ដើម្បីការបញ្ញត្តិ នូវសេចក្តីនៃទុក្ខអរិយសច្ចៈនោះឯង យ៉ាងណា សូម្បីក្នុងសច្ចៈទាំងពួង ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ គប្បីស្វែងរកនូវសច្ចៈមួយៗ ដោយអក្សរ បទ ព្យញ្ជនៈ អាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេស ដ៏រកប្រមាណមិនបាន យ៉ាងនេះ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីស្វែងរកនូវព្យញ្ជនៈនោះ ដោយភាពប្លែកគ្នានៃសេចក្តី និងស្វែងរកនូវសេចក្តី ដោយភាពប្លែកគ្នានៃព្យញ្ជនៈ។

---

ယော ဟိ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘အဟံ ဣဒံ ဒုက္ခံ ပစ္စက္ခာယ အညံ ဒုက္ခံ ပညပေဿာမီ’’တိ တဿ တံ ဝါစာဝတ္ထုကမေဝဿ ပုစ္ဆိတော စ န သမ္ပာယိဿတိ. ဧဝံ သစ္စာနိ. ယဉ္စ ရတ္တိံ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒါယ ပရိနိဗ္ဗုတော, ဧတ္ထန္တရေ ယံ ကိဉ္စိ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ, သဗ္ဗံ တံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ. န ကိဉ္စိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ [Pg.171] ဓမ္မဒေသနာယ ဓမ္မစက္ကတော ဗဟိဒ္ဓါ, တဿ သဗ္ဗံ သုတ္တံ အရိယဓမ္မေသု ပရိယေသိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိဂ္ဂဏှနာယ အာလောကသဘာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ထာဝရာနိ ဣမာနိ.

សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ពោលយ៉ាងនេះថា “អាត្មាអញ នឹងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវទុក្ខនេះ ហើយបញ្ញត្តនូវទុក្ខដទៃ” ពាក្យរបស់បុគ្គលនោះ គ្រាន់តែជាការនិយាយទទេប៉ុណ្ណោះ ហើយកាលបើគេសួរដេញដោល ក៏មិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ។ សច្ចៈទាំងឡាយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងក្នុងរាត្រីណា និងទ្រង់បរិនិព្វានដោយមិនមានឧបាទានក្នុងរាត្រីណា, ក្នុងចន្លោះកាលនេះ ធម៌ណាមួយដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយ គឺ សុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូតធម៌ វេទល្លៈ, ធម៌ទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា ធម្មចក្រ ដែលព្រះអង្គទ្រង់ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ។ ធម៌ណាមួយដែលនៅក្រៅអំពីធម្មចក្រ ក្នុងការសម្ដែងធម៌របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដ៏មានព្រះភាគ មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ សូត្រទាំងអស់ បុគ្គលគប្បីស្វែងរកក្នុងអរិយធម៌ទាំងឡាយ។ ក្នុងអរិយធម៌នោះ អរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ ជាធម៌ដ៏មាំមួន មានពន្លឺរាប់រយ ដើម្បីកំណត់ដឹង។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ? ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏံ သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ. တတ္ထာယံ လက္ခဏနိဒ္ဒေသော, ပါတုဘာဝလက္ခဏာ ဇာတိ, ပရိပါကလက္ခဏာ ဇရာ, ဒုက္ခဒုက္ခတာလက္ခဏော ဗျာဓိ, စုတိလက္ခဏံ မရဏံ, ပိယဝိပ္ပယောဂဝိပရိဏာမပရိတာပနလက္ခဏော သောကော, လာလပ္ပနလက္ခဏော ပရိဒေဝေါ, ကာယသမ္ပီဠနလက္ခဏံ ဒုက္ခံ, စိတ္တသမ္ပီဠနလက္ခဏံ ဒေါမနဿံ, ကိလေသပရိဒဟနလက္ခဏော ဥပါယာသော, အမနာပသမောဓာနလက္ခဏော အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ, မနာပဝိနာဘာဝလက္ခဏော ပိယဝိပ္ပယောဂေါ, အဓိပ္ပာယဝိဝတ္တနလက္ခဏော အလာဘော, အပရိညာလက္ခဏာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ပရိပါကစုတိလက္ခဏံ ဇရာမရဏံ, ပါတုဘာဝစုတိလက္ခဏံ စုတောပပတ္တိ, ပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တနလက္ခဏော သမုဒယော, သမုဒယပရိဇဟနလက္ခဏော နိရောဓော, အနုသယသမုစ္ဆေဒလက္ခဏော မဂ္ဂေါ. ဗျာဓိလက္ခဏံ ဒုက္ခံ, သဉ္ဇာနနလက္ခဏော သမုဒယော, နိယျာနိကလက္ခဏော မဂ္ဂေါ, သန္တိလက္ခဏော နိရောဓော. အပ္ပဋိသန္ဓိဘာဝနိရောဓလက္ခဏာ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု, ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ, ဒုက္ခဉ္စ နိရောဓော စ, ဒုက္ခဉ္စ မဂ္ဂေါ စ, သမုဒယော စ ဒုက္ခဉ္စ, သမုဒယော စ နိရောဓော စ, သမုဒယော စ မဂ္ဂေါ စ, နိရောဓော စ သမုဒယော စ, နိရောဓော စ ဒုက္ခဉ္စ, နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ, မဂ္ဂေါ စ နိရောဓော စ, မဂ္ဂေါ စ သမုဒယော စ, မဂ္ဂေါ စ ဒုက္ခဉ္စ.

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ តើដូចម្ដេច? ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈ ដោយសង្ខេប ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ជាទុក្ខ។ ក្នុងទុក្ខទាំងនោះ នេះជាការបង្ហាញលក្ខណៈ៖ ជាតិ មានការប្រាកដឡើងជាលក្ខណៈ, ជរា មានការទ្រុឌទ្រោមជាលក្ខណៈ, ព្យាធិ មានសេចក្ដីឈឺចាប់ខ្លាំងជាលក្ខណៈ, មរណៈ មានការច្យុតិជាលក្ខណៈ, សោកៈ មានការព្រាត់ប្រាសពីរបស់ជាទីស្រឡាញ់ ការប្រែប្រួល និងការក្ដៅក្រហាយជាលក្ខណៈ, បរិទេវៈ មានការយំខ្សឹកខ្សួលជាលក្ខណៈ, ទុក្ខ មានការបៀតបៀនកាយជាលក្ខណៈ, ទោមនស្ស មានការបៀតបៀនចិត្តជាលក្ខណៈ, ឧបាយាសៈ មានការក្ដៅក្រហាយដោយកិលេសជាលក្ខណៈ, អប្បិយសម្បយោគៈ មានការជួបប្រសព្វនឹងសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីគាប់ចិត្តជាលក្ខណៈ, បិយវិប្បយោគៈ មានការព្រាត់ប្រាសពីសត្វនិងសង្ខារជាទីគាប់ចិត្តជាលក្ខណៈ, អលាភៈ មានការមិនបានសម្រេចតាមបំណងជាលក្ខណៈ, ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ មានការមិនកំណត់ដឹងជាលក្ខណៈ, ជរានិងមរណៈ មានការទ្រុឌទ្រោមនិងការច្យុតិជាលក្ខណៈ, ចុតិនិងឧបបត្តិ មានការប្រាកដឡើងនិងការច្យុតិជាលក្ខណៈ, សមុទយៈ មានការញ៉ាំងបដិសន្ធិឲ្យកើតឡើងជាលក្ខណៈ, និរោធៈ មានការលះបង់សមុទយៈជាលក្ខណៈ, មគ្គៈ មានការកាត់ផ្ដាច់អនុស័យជាលក្ខណៈ។ ទុក្ខ មានការបៀតបៀនដូចជាជំងឺជាលក្ខណៈ, សមុទយៈ មានការសន្សំជាលក្ខណៈ, មគ្គៈ មានការនាំចេញចាកវដ្ដៈជាលក្ខណៈ, និរោធៈ មានសេចក្ដីស្ងប់ជាលក្ខណៈ។ អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ មានការរលត់ដោយមិនមានបដិសន្ធិជាលក្ខណៈ, ទុក្ខនិងសមុទយៈ ទុក្ខនិងនិរោធៈ ទុក្ខនិងមគ្គៈ សមុទយៈនិងទុក្ខ សមុទយៈនិងនិរោធៈ សមុទយៈនិងមគ្គៈ និរោធៈនិងសមុទយៈ និរោធៈនិងទុក្ខ និរោធៈនិងមគ្គៈ មគ្គៈនិងនិរោធៈ មគ្គៈនិងសមុទយៈ មគ្គៈនិងទុក្ខ។

---

၈. တတ္ထိမာနိ သုတ္တာနိ.

៨. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ នេះជាសូត្រទាំងឡាយ។

---

‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ;

အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သော ယာတိ, သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ.

“សត្វតែងនៅក្នុងផ្ទៃក្នុងរាត្រីណាជាដំបូង សត្វនោះតែងតែទៅមុខ ដូចជាព្រះអាទិត្យរះឡើងហើយ កាលដែលទៅហើយ មិនត្រឡប់ក្រោយវិញឡើយ”។

---

အဋ္ဌိမာ, အာနန္ဒ, ဒါနုပပတ္တိယော ဧကုတ္တရိကေ သုတ္တံ – အယံ ဇာတိ.

ម្នាលអានន្ទ ឧបបត្តិដោយទានទាំង ៨ នេះ មាននៅក្នុងឯកុត្តរិកសូត្រ នេះហៅថា ជាតិ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဇရာ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ជរា តើដូចម្ដេច?

---

အစရိတွာ ဗြဟ္မစရိယံ, အလဒ္ဓါ ယောဗ္ဗနေ ဓနံ;

ဇိဏ္ဏကောဉ္စာဝ ဈာယန္တိ, ခီဏမစ္ဆေဝ ပလ္လလေ.

“ពួកជនមិនបានប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនបានទ្រព្យក្នុងវ័យក្មេង តែងសោកស្ដាយ ដូចជាសត្វក្រៀលចាស់ សញ្ជប់សញ្ជឹងនៅក្នុងត្រពាំងដែលអស់ត្រីដូច្នោះ”។

---

ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒေဝေသု – အယံ ဇရာ.

បុព្វនិមិត្តទាំង ៥ របស់ទេវតាទាំងឡាយ នេះហៅថា ជរា។

---

တတ္ထ [Pg.172] ကတမော ဗျာဓိ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្យាធិ តើដូចម្ដេច?

---

သာမံ တေန ကုတော ရာဇ, တုဝမ္ပိ ဇရာယန္တိ ဝေဒေသိ;

ခတ္တိယ ကမ္မဿ ဖလော, လောကော န ဟိ ကမ္မံ ပနယတိ.

“បពិត្រព្រះរាជា ជរានេះ តើព្រះអង្គធ្វើដោយខ្លួនឯងពីណាមក? សូម្បីព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា ជរាតែងបៀតបៀនដែរ។ បពិត្រក្សត្រ សត្វលោកជាផលនៃកម្ម ពិតណាស់ សត្វលោកមិនអាចលះបង់កម្មបានឡើយ”។

---

တယော ဂိလာနာ – အယံ ဗျာဓိ.

បុគ្គលឈឺ ៣ ពួក នេះហៅថា ព្យាធិ។

---

တတ္ထ ကတမံ မရဏံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ មរណៈ តើដូចម្ដេច?

---

ယထာပိ ကုမ္ဘကာရဿ, ကတံ မတ္တိကဘာဇနံ;

ခုဒ္ဒကဉ္စ မဟန္တဉ္စ, ယံ ပက္ကံ ယဉ္စ အာမကံ;

သဗ္ဗံ ဘေဒနပရိယန္တံ, ဧဝံ မစ္စာန ဇီဝိတံ.

ភាជន៍ដីដែលស្មូនឆ្នាំងធ្វើហើយ ទោះតូចក្តី ធំក្តី ឆ្អិនក្តី ឆៅក្តី ទាំងអស់តែងមានការបែកធ្លាយជាទីបំផុត យ៉ាងណាមិញ ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយ ក៏មានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត យ៉ាងនោះឯង។

---

မမာယိတေ ပဿထ ဖန္ဒမာနေ, မစ္ဆေဝ အပ္ပောဒကေ ခီဏသောတေ;

ဧတမ္ပိ ဒိသွာ အမမော စရေယျ, ဘဝေသု အာသတ္တိမကုဗ္ဗမာနော.

អ្នកទាំងឡាយចូរមើលពួកសត្វដែលកំពុងញាប់ញ័រក្នុងរបស់ដែលខ្លួនប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន ដូចជាពួកត្រីក្នុងទឹកតិច ដែលមានខ្សែទឹកហូរអស់ទៅហើយ ភិក្ខុដឹងច្បាស់នូវទោសនេះហើយ មិនត្រូវមានសេចក្តីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន មិនត្រូវធ្វើនូវសេចក្តីអាល័យក្នុងភពទាំងឡាយ ហើយគប្បីប្រព្រឹត្តទៅចុះ។

---

ဥဒကပ္ပနသုတ္တံ – ဣဒံ မရဏံ.

ឧទកប្បនសូត្រ នេះជាសេចក្តីស្លាប់ (មរណៈ)។

---

တတ္ထ ကတမော သောကော?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីសោក (សោកៈ) តើដូចម្តេច?

---

ဣဓ သောစတိ ပေစ္စ သောစတိ, ပါပကာရီ ဥဘယတ္ထ သောစတိ;

သော သောစတိ သော ဝိဟညတိ, ဒိသွာ ကမ္မကိလိဋ္ဌမတ္တနော.

អ្នកធ្វើបាបតែងសោកស្តាយក្នុងលោកនេះ តែងសោកស្តាយក្នុងលោកខាងមុខ តែងសោកស្តាយក្នុងលោកទាំងពីរ គេតែងសោកស្តាយ តែងក្តៅក្រហាយ ព្រោះឃើញអំពើដ៏សៅហ្មងរបស់ខ្លួន។

---

တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ – အယံ သောကော.

ទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង នេះជាសេចក្តីសោក។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဒေဝေါ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល (បរិទេវៈ) តើដូចម្តេច?

---

ကာမေသု ဂိဒ္ဓါ ပသုတာ ပမူဠှာ, အဝဒါနိယာ တေ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌာ;

ဒုက္ခူပနီတာ ပရိဒေဝယန္တိ, ကိံသု ဘဝိဿာမ ဣတော စုတာသေ.

ពួកជនណាដែលត្រេកត្រអាល ជ្រុលជ្រប់ វង្វេងក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាអ្នកកំណាញ់ ជ្រកនៅក្នុងធម៌ដ៏វៀចវេរ ពួកជននោះ កាលបើទុក្ខគ្របសង្កត់ហើយ តែងខ្សឹកខ្សួលថា 'ពួកយើងច្យុតពីលោកនេះទៅ តើនឹងទៅកើតជាអ្វីហ្ន៎?'

---

တိဿော ဝိပတ္တိယော – အယံ ပရိဒေဝေါ.

វិបត្តិ ៣ យ៉ាង នេះជាសេចក្តីខ្សឹកខ្សួល។

---

တတ္ထ [Pg.173] ကတမံ ဒုက္ခံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីទុក្ខ (ទុក្ខៈ) តើដូចម្តេច?

---

သတံ အာသိ အယောသင်္ကူ, သဗ္ဗေ ပစ္စတ္တဝေဒနာ;

ဇလိတာ ဇာတဝေဒါဝ, အစ္စိသံဃသမာကုလာ.

ដែកគោលដែកក្តៅក្រហមមួយរយ ដែលឆេះរន្ទាលដូចជាភ្លើងព្រៃ ពេញទៅដោយអណ្តាតភ្លើង តែងចាក់ទម្លុះសរីរាង្គទាំងមូល ឲ្យទទួលរងនូវវេទនាជាក់ស្តែងរៀងៗខ្លួន។

---

မဟာ ဝတ သော ပရိဠာဟော သံယုတ္တကေ သုတ္တံ သစ္စသံယုတ္တေသု – ဣဒံ ဒုက္ခံ.

សេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ ធំធេងណាស់ហ្ន៎ សូត្រក្នុងសច្ចសំយុត្ត នៃសំយុត្តនិកាយ នេះជាសេចក្តីទុក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒေါမနဿံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស) តើដូចម្តេច?

---

သင်္ကပ္ပေဟိ ပရေတော သော, ကပဏော ဝိယ ဈာယတိ;

သုတွာ ပရေသံ နိဂ္ဃောသံ, မင်္ကု ဟောတိ တထာဝိဓော.

បុគ្គលនោះត្រូវសេចក្តីត្រិះរិះខុសគ្របសង្កត់ហើយ តែងសញ្ជប់សញ្ជឹងដូចជាមនុស្សកំសត់ កាលបើបានឮសំឡេងតិះដៀលរបស់ជនដទៃ បុគ្គលបែបនោះ តែងមានមុខស្រពោន។

---

ဒွေမေ တပနီယာ ဓမ္မာ – ဣဒံ ဒေါမနဿံ.

ធម៌ដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីតូចចិត្ត។

---

တတ္ထ ကတမော ဥပါယာသော?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត (ឧបាយាសៈ) តើដូចម្តេច?

---

ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အန္တော ဍယှတိ နော ဗဟိ;

ဧဝံ ဍယှတိ မေ ဟဒယံ, သုတွာ နိဗ္ဗတ္တမမ္ဗုဇံ.

គុកភ្លើងរបស់ជាងដែក តែងឆេះរោលរាលខាងក្នុង មិនឆេះខាងក្រៅយ៉ាងណា បេះដូងរបស់ខ្ញុំតែងឆេះក្តៅយ៉ាងនោះ ព្រោះបានឮពាក្យរបស់បុគ្គលដែលកើតក្នុងផ្កាឈូក (ឬមានចិត្តរលត់ទុក្ខហើយ)។

---

တယော အဂ္ဂီ – အယံ ဥပါယာသော.

ភ្លើង ៣ យ៉ាង នេះជាសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត។

---

တတ္ထ ကတမော အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការជួបប្រសព្វនឹងសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ (អប្បិយសម្បយោគៈ) តើដូចម្តេច?

---

အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, တတုဋ္ဌာယ တမေဝ ခါဒတိ;

ဧဝံ အတိဓောနစာရိနံ, သာနိ ကမ္မာနိ နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ.

ច្រែះកើតឡើងអំពីដែក កាលកើតឡើងហើយ តែងស៊ីដែកនោះឯងយ៉ាងណា កម្មទាំងឡាយរបស់ខ្លួន តែងនាំបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លងធម៌ ទៅកាន់ទុគ្គតិ យ៉ាងនោះឯង។

---

ဒွေမေ တထာဂတံ အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ, ဧကုတ္တရိကေ သုတ္တံ ဒုကေသု – အယံ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ.

បុគ្គល ២ ពួកនេះ តែងពោលបង្កាច់ព្រះតថាគត សូត្រក្នុងទុកនិបាត នៃអង្គុត្តរនិកាយ នេះជាការជួបប្រសព្វនឹងរបស់មិនជាទីស្រឡាញ់។

---

တတ္ထ ကတမော ပိယဝိပ္ပယောဂေါ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ (បិយវិប្បយោគៈ) តើដូចម្តេច?

---

သုပိနေန ယထာပိ သင်္ဂတံ, ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပုရိသော န ပဿတိ;

ဧဝမ္ပိ ပိယာယိတံ ဇနံ, ပေတံ ကာလင်္ကတံ န ပဿတိ.

បុរសដែលភ្ញាក់ឡើង តែងមិនឃើញរបស់ដែលបានជួបប្រទះក្នុងយល់សប្តិយ៉ាងណា ជនដែលស្លាប់ទៅហើយ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ គេក៏មិនឃើញជនជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងនោះឯង។

---

တေ ဒေဝါ စဝနဓမ္မံ ဝိဒိတွာ တီဟိ ဝါစာဟိ အနုသာသန္တိ. အယံ ပိယဝိပ္ပယောဂေါ.

ពួកទេវតាទាំងនោះ ដឹងច្បាស់នូវទេវបុត្រដែលមានសភាវៈត្រូវច្យុត តែងទូន្មានដោយវាចា ៣ ម៉ាត់ នេះជាការព្រាត់ប្រាសចាករបស់ជាទីស្រឡាញ់។

---

ယမ္ပိစ္ဆံ [Pg.174] န လဘတိ, တိဿော မာရဓီတရော;

တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ.

កាលបើបុគ្គលប្រាថ្នានូវរបស់ណា ហើយមិនបានរបស់នោះ ដូចជានាងម៉ារធីតាទាំង ៣ នាក់ កាលបើកាមទាំងឡាយរបស់សត្វនោះ អ្នកប្រាថ្នាកាម មានសេចក្តីពេញចិត្តកើតឡើងហើយ វិនាសសាបសូន្យទៅ សត្វនោះតែងរងទុក្ខ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវមុតដោយចុងសរ។

---

သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ.

ដោយសង្ខេប ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ជាទុក្ខ។

---

စက္ခု သောတဉ္စ ဃာနဉ္စ, ဇိဝှာ ကာယော တတော မနံ;

ဧတေ လောကာမိသာ ဃောရာ, ယတ္ထ သတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာ.

ភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ និងចិត្ត ទាំងនេះជាអាមិសៈក្នុងលោកដ៏សាហាវ ដែលពួកបុថុជ្ជនតែងជាប់ជំពាក់។

---

ပဉ္စိမေ ဘိက္ခဝေ ခန္ဓာ – ဣဒံ ဒုက္ခံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីទុក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဇရာ စ မရဏဉ္စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីចាស់និងសេចក្តីស្លាប់ (ជរានិងមរណៈ) តើដូចម្តេច?

---

အပ္ပံ ဝတ ဇီဝိတံ ဣဒံ, ဩရံ ဝဿသတာပိ မီယတေ ;

အထ ဝါပိ အကိစ္ဆံ ဇီဝိတံ, အထ ခေါ သော ဇရသာပိ မီယတေ.

ជីវិតនេះតិចណាស់ហ្ន៎ សូម្បីមិនទាន់ដល់មួយរយឆ្នាំ ក៏ត្រូវស្លាប់ទៅ ឬមួយសូម្បីរស់នៅបានយូរ ក៏គង់តែស្លាប់ព្រោះសេចក្តីចាស់ជរាជាប្រាកដ។

---

သံယုတ္တကေ ပသေနဒိသံယုတ္တကေ သုတ္တံ အယျိကာ မေ ကာလင်္ကတာ – အယံ ဇရာ စ မရဏဉ္စ.

សូត្រក្នុងបសេនទិសំយុត្ត នៃសំយុត្តនិកាយ ថា 'ជីដូនរបស់ខ្ញុំធ្វើមរណកាលហើយ' នេះជាសេចក្តីចាស់និងសេចក្តីស្លាប់។

---

တတ္ထ ကတမာ စုတိ စ ဥပပတ္တိ စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការច្យុតនិងការចាប់បដិសន្ធិ (ចុតិនិងឧបបត្តិ) តើដូចម្តេច?

---

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ;

ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, အတ္တကမ္မဖလူပဂါ’’တိ. –

«សត្វទាំងពួងនឹងត្រូវស្លាប់ ព្រោះជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត នឹងទៅតាមយថាកម្ម ជាអ្នករងទទួលផលនៃកម្មរបស់ខ្លួន»។

---

အယံ စုတိ စ ဥပပတ္တိ စ.

នេះជាការច្យុតនិងការចាប់បដិសន្ធិ។

---

ဣမေဟိ သုတ္တေဟိ ဧကသဒိသေဟိ စ အညေဟိ နဝဝိဓံ သုတ္တံ တံ အနုပဝိဋ္ဌေဟိ လက္ခဏတော ဒုက္ခံ ဉတွာ သာဓာရဏဉ္စ အသာဓာရဏဉ္စ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဂါထာဟိ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ, ဗျာကရဏေဟိ ဝါ ဗျာကရဏံ – ဣဒံ ဒုက္ခံ.

គប្បីសំដែងនូវសូត្រ ៩ ប្រការ ដោយសូត្រទាំងឡាយនេះ និងសូត្រដទៃទៀតដែលមានសភាវៈដូចគ្នា កាលបើដឹងច្បាស់នូវទុក្ខដោយលក្ខណៈ តាមរយៈសូត្រទាំងឡាយដែលចូលទៅតាមលំដាប់ហើយ គប្បីសំដែងនូវទុក្ខអរិយសច្ចៈ ទាំងដែលទូទៅ និងមិនទូទៅ។ គប្បីប្រៀបធៀបគាថាដោយគាថា គប្បីប្រៀបធៀបវេយ្យាករណ៍ដោយវេយ្យាករណ៍ នេះជាទុក្ខសច្ចៈ។

---

၉. တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခသမုဒယော?

៩. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ហេតុបង្កើតទុក្ខ (ទុក្ខសមុទយៈ) តើដូចម្តេច?

---

ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာ, သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာ;

န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ, ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တံ.

ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាម ត្រេកត្រអាលក្នុងកាម មិនឃើញទោសក្នុងសង្វោជនៈ ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងសង្វោជនៈនោះ មិនអាចឆ្លងផុតនូវអន្លង់ទឹកដ៏ធំធេងបានឡើយ។

---

စတ္တာရော အာသဝါ သုတ္တံ – အယံ ဒုက္ခသမုဒယော.

សូត្រស្តីអំពីអាសវៈ ៤ យ៉ាង នេះជាទុក្ខសមុទយៈ។

---

တတ္ထ [Pg.175] ကတမော ဒုက္ခနိရောဓော?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការរលត់ទុក្ខ (ទុក្ខនិរោធៈ) តើដូចម្តេច?

---

ယမှိ န မာယာ ဝသတီ န မာနော,ယော ဝီတလောဘော အမမော နိရာသော,ပနုဏ္ဏကောဓော အဘိနိဗ္ဗုတတ္တော;

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခု.

បុគ្គលណាគ្មានមាយា គ្មានមានះ ជាអ្នកប្រាសចាកលោភៈ មិនមានសេចក្តីប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួន មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា លះបង់កំហឹងបានហើយ មានចិត្តរលត់ទុក្ខហើយ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះថាជាសមណៈ ឈ្មោះថាជាភិក្ខុ។

---

ဒွေမာ ဝိမုတ္တိယော, ရာဂဝိရာဂါ စ စေတောဝိမုတ္တိ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ – အယံ နိရောဓော.

វិមុត្តិ ២ យ៉ាងនេះគឺ ចេតោវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាករាគៈ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា នេះជាទុក្ខនិរោធៈ។

---

တတ္ထ ကတမော မဂ္ဂေါ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ផ្លូវទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ (មគ្គៈ) តើដូចម្តេច?

---

ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော, ဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိယာ;

အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, မာရဿေတံ ပမောဟနံ.

នេះជាផ្លូវតែមួយគត់ មិនមានផ្លូវដទៃ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការឃើញឡើយ នេះជាអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ (ផ្លូវមានអង្គ ៨ ដ៏ប្រសើរ) ផ្លូវនេះជាគ្រឿងធ្វើឲ្យមារវង្វេង។

---

သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ – အယံ မဂ္ဂေါ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពោជ្ឈង្គ ៧ យ៉ាងនេះ នេះជាមគ្គសច្ចៈ។

---

တတ္ထ ကတမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អរិយសច្ចៈ ៤ តើដូចម្តេចខ្លះ?

---

‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ, တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟ;

တေသဉ္စ ယော နိရောဓော, ဧဝံဝါဒီ မဟာသမဏော’’တိ.

«ធម៌ទាំងឡាយណា កើតអំពីហេតុ ព្រះតថាគតទ្រង់សំដែងនូវហេតុនៃធម៌ទាំងនោះ និងសេចក្តីរលត់នៃធម៌ទាំងនោះ ព្រះមហាសមណៈមានប្រក្រតីពោលយ៉ាងនេះ»។

---

ဟေတုပ္ပဘဝါ ဓမ္မာ ဒုက္ခံ, ဟေတုသမုဒယော, ယံ ဘဂဝတော ဝစနံ. အယံ ဓမ္မော ယော နိရောဓော, ယေ ဟိ ကေစိ သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿဒါနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ. ကိလေသာ တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. တတ္ထ ယံ သံယောဇနံ – အယံ သမုဒယော. ယေ သံယောဇနိယာ ဓမ္မာ ယေ စ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ – ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယာ သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿနာ – အယံ မဂ္ဂေါ. ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ ဗျာဓီဟိ မရဏေဟိ သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ယာဝ ဥပါယာသေဟိ – ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ.

ធម៌ទាំងឡាយដែលកើតអំពីហេតុ ជាទុក្ខសច្ចៈ ហេតុជាសមុទយសច្ចៈ នេះជាព្រះពុទ្ធដីកា។ ធម៌ណាដែលជានិរោធ នេះជានិរោធសច្ចៈ។ ពួកជនណាមួយ កាលបើឃើញនូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃសង្វោជនៈ តណ្ហាដ៏ជាគ្រឿងសៅហ្មងតែងចម្រើនឡើង ព្រោះមានតណ្ហាជាបច្ច័យ ឧបាទានក៏ចម្រើនឡើង...។ល។ ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខទាំងអស់នេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទនោះ សង្វោជនៈណាដែលមាន នេះជាសមុទយសច្ចៈ。 ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាទីតាំងនៃសង្វោជនៈក្តី សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីទុក្ខ សេចក្តីតូចចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តទាំងឡាយក្តី ដែលកើតឡើង នេះជាទុក្ខសច្ចៈ។ ការឃើញរឿយៗនូវទោសក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃសង្វោជនៈណាដែលមាន នេះជាមគ្គសច្ចៈ។ បុគ្គលតែងរួចផុតចាកជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ រហូតដល់ឧបាយាសៈ នេះជានិព្វាន។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។

---

တတ္ထ ကတမာ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ តើដូចម្តេច?

---

အတ္ထင်္ဂတဿ န ပမာဏမတ္ထိ, တံ ဟိ ဝါ နတ္ထိ ယေန နံ ပညပေယျ;

သဗ္ဗသင်္ဂါနံ သမူဟတတ္တာ ဝိဒူ, သိတာ ဝါဒသတဿု သဗ္ဗေ.

ប្រមាណ (គ្រឿងវាស់វែង) របស់បុគ្គលដែលដល់នូវការរលត់ទុក្ខហើយ មិនមានឡើយ តណ្ហាដែលជាគ្រឿងចងជំពាក់របស់បុគ្គលនោះ ក៏មិនមាន ដែលជាហេតុនាំឲ្យគេបញ្ញត្តនូវបុគ្គលនោះបាន ព្រោះតែការដកចោលនូវសេចក្តីជាប់ជំពាក់ទាំងពួង ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ដែលអាស្រ័យក្នុងវាទៈមួយរយ ក៏រលត់ទៅ។

---

သံယုတ္တကေ ဂေါဓိကသံယုတ္တံ.

គោធិកសំយុត្ត ក្នុងសំយុត្តនិកាយ។

---

ဣမာနိ [Pg.176] အသာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ. ယဟိံ ယဟိံ သစ္စာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တဟိံ တဟိံ သစ္စလက္ခဏတော ဩတာရေတွာ အပရိမာဏေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ သော အတ္ထော ပရိယေသိတဗ္ဗော. တတ္ထ အတ္ထာနုပရိဝတ္တိ ဗျဉ္ဇနေန ပုန ဗျဉ္ဇနာနုပရိဝတ္တိ အတ္ထေန တဿ ဧကမေကဿ အပရိမာဏာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ဣမေဟိ သုတ္တေဟိ ယထာနိက္ခိတ္တေဟိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ပဉ္စနိကာယေ အနုပဝိဋ္ဌာဟိ ဂါထာဟိ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ, ဗျာကရဏေန ဗျာကရဏံ. ဣမာနိ အသာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ.

សូត្រទាំងឡាយនេះ ជាអសាធារណសូត្រ។ សច្ចៈទាំងឡាយដែលទ្រង់សំដែងហើយក្នុងសូត្រណាៗ គប្បីចុះចិត្តជឿដោយលក្ខណៈនៃសច្ចៈក្នុងសូត្រនោះៗ ហើយស្វែងរកសេចក្តីនោះដោយព្យញ្ជនៈដ៏ច្រើនមិនមានប្រមាណ។ ក្នុងការស្វែងរកនោះ គប្បីស្វែងរកការប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តីដោយព្យញ្ជនៈ និងការប្រព្រឹត្តទៅតាមព្យញ្ជនៈដោយសេចក្តីម្តងទៀត គប្បីសំដែងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ និងព្យញ្ជនៈដ៏ច្រើនមិនមានប្រមាណនៃសច្ចៈនីមួយៗ ដោយសូត្រទាំងឡាយនេះដែលទ្រង់តម្កល់ទុកហើយ។ គប្បីប្រៀបធៀបគាថាដោយគាថាទាំងឡាយដែលចូលទៅតាមលំដាប់ក្នុងនិកាយទាំង ៥ គប្បីប្រៀបធៀបសេចក្តីពន្យល់ដោយសេចក្តីពន្យល់។ សូត្រទាំងឡាយនេះ ជាអសាធារណសូត្រ។

---

တေသံ ဣမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ឧទ្ទានគាថានៃសូត្រទាំងនោះ ដូចតទៅនេះ៖

---

ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, အဋ္ဌ ဒါနူပပတ္တိယော;

ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ, ခီဏမစ္ဆံဝ ပလ္လလံ.

សូត្រស្តីអំពីការនៅក្នុងគភ៌ជាដំបូងក្នុងរាត្រីណា (យមេករត្តសូត្រ) ការកើតឡើងនៃទាន ៨ យ៉ាង បុព្វនិមិត្ត ៥ យ៉ាង និងត្រីក្នុងត្រពាំងដែលអស់ទឹក

---

သာမံ တေန ကုတော ရာဇ, တယော ဒေဝါ ဂိလာနကာ;

ယထာပိ ကုမ္ဘကာရဿ, ယထာ နဒိဒကပ္ပနံ.

សូត្រស្តីអំពីស្តេចសាមន្តរាជ តើភ័យនឹងមានអំពីណា ទេវបុត្រ ៣ អង្គដែលឈឺ ភាជន៍របស់ស្មូនឆ្នាំង និងសូត្រស្តីអំពីស្ទឹងដែលគ្មានទឹក

---

ဣဓ သောစတိ ပေစ္စ သောစတိ, တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ စ;

ကာမေသု ဂိဒ္ဓါ ပသုတာ, ယာဝ တိဿော ဝိပတ္တိယော.

សូត្រស្តីអំពីការសោកស្តាយក្នុងលោកនេះ សោកស្តាយក្នុងលោកខាងមុខ ទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង និងការត្រេកត្រអាលជ្រុលជ្រប់ក្នុងកាមទាំងឡាយ រហូតដល់វិបត្តិ ៣ យ៉ាង

---

သတံ အာသိ အယောသင်္ကူ, ပရိဠာဟော မဟတ္တရော;

သင်္ကပ္ပေဟိ ပရေတော သော, တတ္ထ တပနိယေဟိ စ.

សូត្រស្តីអំពីដែកគោលដែកក្តៅមួយរយ សេចក្តីក្តៅក្រហាយដ៏ធំធេង បុគ្គលដែលត្រូវសេចក្តីត្រិះរិះខុសគ្របសង្កត់ និងធម៌ដែលធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយក្នុងលោកនោះ

---

ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, တယော အဂ္ဂီ ပကာသိတာ;

အယတော မလမုပ္ပန္နံ, အဗ္ဘက္ခာနံ တထာဂတေ.

សូត្រស្តីអំពីគុកភ្លើងរបស់ជាងដែក ភ្លើង ៣ យ៉ាងដែលទ្រង់សំដែងហើយ ច្រែះដែលកើតអំពីដែក និងការចោទប្រកាន់បង្កាច់បង្ខូចព្រះតថាគត

---

တိဝိဓံ ဒေဝါနုသာသန္တိ, သုပိနေန သင်္ဂမော ယထာ;

တိဿော စေဝ မာရဓီတာ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ.

សូត្រស្តីអំពីការដែលទេវតាទាំងឡាយទូន្មានដោយវាចា ៣ ម៉ាត់ ការជួបប្រទះក្នុងយល់សប្តិ នាងម៉ារធីតាទាំង ៣ នាក់ និងការរងទុក្ខដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវមុតដោយចុងសរ

---

စက္ခု သောတဉ္စ ဃာနဉ္စ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပကာသိတာ;

အပ္ပံ ဝတ ဇီဝိတံ ဣဒံ, အယျိကာ မေ မဟလ္လိကာ.

សូត្រស្តីអំពីភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ ខន្ធទាំង ៥ ដែលទ្រង់សំដែងហើយ ជីវិតនេះតិចណាស់ហ្ន៎ និងជីដូនចាស់របស់ខ្ញុំ

---

သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, ဥပပတ္တိ စုတိစယံ;

ကာမေသု သတ္တာ ပသုတာ, အာသဝေဟိ စတူဟိ စ.

សូត្រស្តីអំពីសត្វទាំងពួងនឹងត្រូវស្លាប់ ការចាប់បដិសន្ធិនិងការច្យុត ពួកសត្វដែលជ្រុលជ្រប់ក្នុងកាមទាំងឡាយ និងអាសវៈទាំង ៤ យ៉ាង

---

ယမှိ န မာယာ ဝသတိ, ဒွေမာ စေတောဝိမုတ္တိယော;

ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ သုဒေသိတာ.

ក្នុងបុគ្គលណា មិនមានមាយា (និងធម៌ធ្វើឲ្យលុះក្នុងអំណាច) ផ្សាយទៅ, ចេតោវិមុត្តិទាំងពីរនេះ នេះឯងជាផ្លូវ ផ្លូវដទៃមិនមានឡើយ ទាំងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្ដែងទុកល្អហើយ។

---

အတ္ထင်္ဂတဿ [Pg.177] န ပမာဏမတ္ထိ, ဂေါဓိကော ပရိနိဗ္ဗုတော;

ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ, သံယောဇနာနုပဿိနော.

ចំពោះបុគ្គលអ្នកដល់នូវការរលត់ទៅ (នៃវដ្តសង្សារ) ប្រមាណមិនមានឡើយ, ព្រះគោធិកត្ថេរ បរិនិព្វានហើយ, ធម៌ទាំងឡាយណា កើតអំពីហេតុ, បុគ្គលអ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗនូវសញ្ញោជនៈ។

---

ဣမာ ဒသ တေသံ ဥဒ္ဒါနဂါထာ.

គាថាឧទ្ទាន (គាថាសង្ខេប) នៃសូត្រទាំងឡាយនោះ មាន ១០ នេះ។

---

၁၀. တတ္ထိမာနိ သာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ ယေသု သုတ္တေသု သာဓာရဏာနိ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ အနုလောမမ္ပိ ပဋိလောမမ္ပိ ဝေါမိဿကမ္ပိ. တတ္ထ အယံ အာဒိ.

១០. ក្នុងគាថាឧទ្ទាននោះ មានសូត្រជាសាធារណៈទាំងឡាយ ដែលក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវសច្ចៈជាសាធារណៈ ទាំងដោយអនុលោម ទាំងដោយបដិលោម ទាំងដោយវោសិស្សកៈ (លាយឡំគ្នា)។ ក្នុងសាធារណសច្ចៈទាំងនោះ នេះជាចំណុចចាប់ផ្ដើម។

---

အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယံ.

«ម្នាលអជិតៈ» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «សត្វលោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងហើយ មិនប្រាកដច្បាស់ ព្រោះតែសេចក្តីសង្ស័យ (វវិច្ឆា) និងសេចក្តីប្រមាទ តថាគតពោលថាសេចក្តីប្រាថ្នា (ជប្បា) ជាគ្រឿងលាបស្រឡាប និងពោលថាទុក្ខជាភ័យធំរបស់សត្វលោកនោះ»។

---

တတ္ထ ယာ အဝိဇ္ဇာ စ ဝိဝိစ္ဆာ စ, အယံ သမုဒယော. ယံ မဟဗ္ဘယံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ – ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ. ‘‘သံယောဇနံ သံယောဇနိယာ စ ဓမ္မာ’’တိ သံယုတ္တကေ စိတ္တသံယုတ္တကေသု ဗျာကရဏံ. တတ္ထ ယံ သံယောဇနံ, အယံ သမုဒယော. ယေ သံယောဇနိယာ ဓမ္မာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ – ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ.

ក្នុងសេចក្ដីនោះ អវិជ្ជា និងសេចក្ដីសង្ស័យណា នេះជាសមុទយៈ។ ភ័យធំណា នេះជាទុក្ខ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខ និងសមុទយៈ។ មានព្យាករណ៍ក្នុងចិត្តសំយុត្ត នៃសំយុត្តនិកាយថា «សំយោជនៈ និងធម៌ជាប្រយោជន៍ដល់សំយោជនៈ»។ ក្នុងព្យាករណ៍នោះ សំយោជនៈណា នេះជាសមុទយៈ។ ធម៌ទាំងឡាយណាជាប្រយោជន៍ដល់សំយោជនៈ នេះជាទុក្ខ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខ និងសមុទយៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခဉ္စ နိရောဓော စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ និងនិរោធ តើដូចម្ដេច?

---

ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿ, နေတ္တိစ္ဆိန္နဿ ဘိက္ခုနော;

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ.

កាលភិក្ខុមានភវតណ្ហាដាច់ស្រឡះហើយ មានខ្សែតណ្ហាដាច់ហើយ ជាតិសង្សារក៏អស់រលីង ឥឡូវនេះ ភពថ្មីទៀតមិនមានឡើយ។

---

ယံ စိတ္တံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယော ဘဝတဏှာယ ဥပစ္ဆေဒေါ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓော. ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ နိဒ္ဒေသော. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ – ဒုက္ခဉ္စ နိရောဓော စ. ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိမုတ္တိယော; ရာဂဝိရာဂါ စ စေတောဝိမုတ္တိ, အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ. ယံ စိတ္တံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယာ ဝိမုတ္တိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ – ဒုက္ခဉ္စ နိရောဓော စ.

ចិត្តណា នេះជាទុក្ខ។ ការកាត់ផ្ដាច់នូវភវតណ្ហាណា នេះជាទុក្ខនិរោធ។ ពាក្យបញ្ជាក់ថា «ជាតិសង្សារអស់រលីងហើយ ឥឡូវនេះ ភពថ្មីទៀតមិនមានឡើយ» ដូច្នេះ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខ និងនិរោធ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិមុត្តិទាំងឡាយនេះមានពីរយ៉ាង គឺចេតោវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាករាគៈ ១ បញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ១។ ចិត្តណា នេះជាទុក្ខ。 វិមុត្តិណា នេះជាការរលត់ (និរោធ)។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខ និងនិរោធ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခဉ္စ မဂ္ဂေါ စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ និងមគ្គ តើដូចម្ដេច?

---

ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ, နဂရူပမံ စိတ္တမိဒံ ဌပေတွာ;

ယောဓေထ မာရံ ပညာဝုဓေန, ဇိတဉ္စ ရက္ခေ အနိဝေသနော သိယာ.

បុគ្គលដឹងថាកាយនេះដូចជាឆ្នាំងដី គប្បីតម្កល់ចិត្តនេះឲ្យដូចជាបន្ទាយក្រុង ហើយច្បាំងនឹងមារដោយអាវុធគឺបញ្ញា គប្បីរក្សាទុកនូវជ័យជម្នះដែលឈ្នះហើយ មិនគប្បីមានសេចក្ដីអាល័យឡើយ។

---

တတ္ထ [Pg.178] ယဉ္စ ကုမ္ဘူပမော ကာယော ယဉ္စ နဂရူပမံ စိတ္တံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယံ ပညာဝုဓေန မာရံ ယောဓေထာတိ အယံ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟိတဗ္ဗံ. ယာ သံယောဇနာ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယေ တေ ဓမ္မာ အနတ္တနိယာ ပဟာတဗ္ဗာ, ရူပံ ယာဝ ဝိညာဏံ, ဣဒံ ဒုက္ခဉ္စ မဂ္ဂေါ စ.

ក្នុងសេចក្ដីនោះ កាយដែលប្រៀបដូចជាឆ្នាំងដីក្ដី ចិត្តដែលប្រៀបដូចជាបន្ទាយក្រុងក្ដី នេះជាទុក្ខ។ ពាក្យថា «គប្បីច្បាំងនឹងមារដោយអាវុធគឺបញ្ញា» នេះជាមគ្គ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្វីដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា អ្នករាល់គ្នាគប្បីលះបង់របស់នោះចេញ។ សំយោជនៈណា នេះជាមគ្គ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាខ្លួន ដែលគប្បីលះបង់ គឺរូបរហូតដល់វិញ្ញាណ នេះជាទុក្ខ និងមគ្គ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ နိရောဓော စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ សមុទយៈ និងនិរោធ តើដូចម្ដេច?

---

ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ, ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ;

ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ, ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ.

សេចក្ដីសោកក្ដី សេចក្ដីខ្សឹកខ្សួលក្ដី ទុក្ខទាំងឡាយមានប្រការច្រើនក្ដី ឯណានីមួយក្នុងលោក ធម៌ទាំងនេះរមែងកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ កាលបើវត្ថុជាទីស្រឡាញ់មិនមាន ធម៌ទាំងនេះក៏មិនមានដែរ។

---

ယေ သောကပရိဒေဝါ, ယံ စ အနေကရူပံ ဒုက္ခံ, ယံ ပေမတော ဘဝတိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယံ ပေမံ, အယံ သမုဒယော. ယော တတ္ထ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ပိယဿ အကိရိယာ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ. တိမ္ဗရုကော ပရိဗ္ဗာဇကော ပစ္စေတိ ‘‘သယံကတံ ပရံကတ’’န္တိ. ယထေသာ ဝီမံသာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယာ ဧတေ ဒွေ အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ယာဝ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ, ဣဒမ္ပိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ. ဝိညာဏံ နာမရူပံ သဠာယတနံ ဖဿော ဝေဒနာ ဘဝေါ ဇာတိ ဇရာမရဏံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာ တဏှာ ဥပါဒါနံ, အယံ သမုဒယော. ဣတိ ဣဒံ သယံကတံ ဝီမံသေယျာတိ ယဉ္စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဒုက္ခံ, ဣဒံ ဧသော သမုဒယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော စ ယာဝ စ ဇရာမရဏနိရောဓောတိ အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ နိရောဓော စ.

សេចក្ដីសោក និងសេចក្ដីខ្សឹកខ្សួលទាំងឡាយក្ដី ទុក្ខមានប្រការច្រើនណាដែលកើតអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ក្ដី នេះជាទុក្ខ។ សេចក្ដីស្រឡាញ់ណា នេះជាសមុទយៈ។ ការកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគៈក្នុងសេចក្ដីស្រឡាញ់នោះ ឬការមិនធ្វើនូវសេចក្ដីស្រឡាញ់ នេះជាការរលត់ (និរោធ)។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។ តិម្ពរុកបរិព្វាជក យល់ឃើញថា (ទុក្ខ) ខ្លួនឯងធ្វើក្ដី អ្នកដទៃធ្វើក្ដី។ ការពិចារណានេះយ៉ាងណា នេះជាទុក្ខ។ ការមិនចូលទៅជិតបំផុតទាំងពីរ ហើយប្រតិបត្តិនូវមជ្ឈិមាប្រតិបទា គឺព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបមានសង្ខារទាំងឡាយ រហូតដល់ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ទើបមានជរានិងមរណៈ នេះក៏ជាទុក្ខ និងសមុទយៈ។ វិញ្ញាណ នាមរូប សឡាយតនៈ ផស្សៈ វេទនា ភព ជាតិ ជរានិងមរណៈ នេះជាទុក្ខ។ អវិជ្ជា សង្ខារ តណ្ហា ឧបាទាន នេះជាសមុទយៈ។ គប្បីពិចារណានូវធម៌ដែលខ្លួនឯងធ្វើនេះ ដូច្នេះ ទុក្ខណាដែលមានក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ នេះជាសមុទយៈដែលព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយ។ ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ រហូតដល់ការរលត់ទៅនៃជរានិងមរណៈ នេះជាការរលត់ (និរោធ)។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី គឺទុក្ខ សមុទយៈ និងនិរោធ។

---

၁၁. တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ မဂ္ဂေါ စ?

១១. ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ សមុទយៈ និងមគ្គ តើដូចម្ដេច?

---

‘‘ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါနံ, ကာမေသု သော ဇန္တု ကထံ နမေယျ;

ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂါတိ ဉတွာ, တေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေ’’တိ.

«សត្វណាបានឃើញទុក្ខ និងហេតុជាទីកើតនៃទុក្ខនោះហើយ សត្វនោះនឹងបង្អោនចិត្តទៅក្នុងកាមទាំងឡាយដូចម្ដេចបាន ព្រោះដឹងថាកាមទាំងឡាយក្នុងលោកជាគ្រឿងកណ្ដាស់ (គ្រឿងចង) បុគ្គលអ្នកមានសតិ គប្បីសិក្សាដើម្បីកំចាត់បង់នូវកាមទាំងនោះ»។

---

ယော [Pg.179] ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယတော ဘဝတိ, အယံ သမုဒယော. သန္ဒိဋ္ဌံ ယတော ဘဝတိ ယာဝ တဿ ဝိနယာယ သိက္ခာ, အယံ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ.

ពាក្យថា «បុគ្គលណាបានឃើញទុក្ខ» នេះជាទុក្ខ។ ទុក្ខកើតឡើងអំពីហេតុណា នេះជាសមុទយៈ。 ផលដែលឃើញច្បាស់កើតឡើងអំពីហេតុណា រហូតដល់ការសិក្សាដើម្បីកំចាត់បង់នូវកាមនោះ នេះជាមគ្គ។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។

---

ဧကာဒသင်္ဂုတ္တရေသု ဂေါပါလကောပမသုတ္တံ.

គោបាលកោបមសូត្រ ក្នុងឯកាទសកនិបាត អង្គុត្តរនិកាយ។

---

တတ္ထ ယာဝ ရူပသညုတ္တာ ယဉ္စ သဠာယတနံ ယထာ ဝဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ ယဉ္စ တိတ္ထံ ယထာ စ လဘတိ ဓမ္မူပသဉှိတံ ဥဠာရံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ စတုဗ္ဗိဓံ စ အတ္တဘာဝတော စ ဝတ္ထု, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယာဝ အာသာဋိကံ ဟာရေတာ ဟောတိ, အယံ သမုဒယော. ရူပသညုတ္တာ အာသာဋကဟရဏံ ဝဏပဋိစ္ဆာဒနံ ဝီထိညုတာ ဂေါစရကုသလဉ္စ, အယံ မဂ္ဂေါ. အဝသေသာ ဓမ္မာ အတ္ထိ ဟေတူ အတ္ထိ ပစ္စယာ အတ္ထိ နိဿယာ သာဝသေသဒေါဟိတာ အနေကပူဇာ စ ကလျာဏမိတ္တတပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ ဝီထိညုတာ စ ဟေတု, ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ.

ក្នុងសូត្រនោះ សឡាយតនៈណាដែលប្រកបដោយរូប រហូតដល់ការបិទបាំងនូវដំបៅយ៉ាងណា និងការបាននូវកំពង់យ៉ាងណា ព្រមទាំងសេចក្ដីឆ្អែតកាយនិងសេចក្ដីរីករាយដ៏លើសលុប ៤ ប្រការ ដែលប្រកបដោយធម៌ និងវត្ថុ (ហទយវត្ថុ) ដែលមានអត្តភាពជាទីអាស្រ័យ នេះជាទុក្ខ។ ការលះបង់នូវសត្វរបោមនិងសត្វស្រាំង (អាសាតិកា) រហូតដល់ណា នេះជាសមុទយៈ។ ការលះបង់នូវសត្វរបោមនិងសត្វស្រាំង ការបិទបាំងនូវដំបៅ ការស្គាល់ផ្លូវ និងការឈ្លាសវៃក្នុងទីរកស៊ី ដែលប្រកបដោយរូប នេះជាមគ្គ។ ធម៌ដែលនៅសល់ទាំងឡាយ មានហេតុ មានបច្ច័យ មានទីអាស្រ័យ មានប្រយោជន៍ដែលនៅសល់ ការបូជាច្រើន និងធម៌ដែលមានកល្យាណមិត្តជាបច្ច័យ ព្រមទាំងការស្គាល់ផ្លូវ ជាហេតុ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခဉ္စ မဂ္ဂေါ စ နိရောဓော စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ ទុក្ខ មគ្គ និងនិរោធ តើដូចម្ដេច?

---

သတိ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ, ဆသု ဖဿာယတနေသု သံဝုတော ;

သတတံ ဘိက္ခု သမာဟိတော, ဇညာ နိဗ္ဗာနမတ္တနော.

ភិក្ខុមានកាយគតាសតិតម្កល់មាំហើយ គ្រប់គ្រងក្នុងផស្សាយតនៈទាំង ៦ មានចិត្តតម្កល់មាំជានិច្ច គប្បីដឹងនូវព្រះនិព្វានរបស់ខ្លួន។

---

တတ္ထ ယာ စ ကာယဂတာ သတိ ယဉ္စ သဠာယတနံ ယတ္ထ သဗ္ဗဉ္စေတံ ဒုက္ခံ. ယာ စ ကာယဂတာ သတိ ယော စ သီလသံဝရော ယော စ သမာဓိ ယတ္ထ ယာ သတိ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော. သဗ္ဗမ္ပိ သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော, အယံ မဂ္ဂေါ. ဧဝံဝိဟာရိနာ ဉာတဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနံ. အယံ နိရောဓော, ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. တတ္ထ ယံ စိတ္တသဟဇာတာ ဓမ္မာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယော စ သမထော ယာ စ ဝိပဿနာ, အယံ မဂ္ဂေါ. ရာဂဝိရာဂါ စ စေတောဝိမုတ္တိ, အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ.

ក្នុងសេចក្ដីនោះ កាយគតាសតិក្ដី សឡាយតនៈក្ដី ក្នុងបុគ្គលណា ធម៌ទាំងអស់នោះជាទុក្ខ។ កាយគតាសតិក្ដី សីលសំវរក្ដី សមាធិក្ដី សតិណាដែលមានក្នុងបុគ្គលណា នេះជាបញ្ញាខន្ធ។ សូម្បីធម៌ទាំងអស់ គឺសីលខន្ធ និងសមាធិខន្ធ នេះជាមគ្គ។ ព្រះនិព្វានដែលបុគ្គលអ្នករស់នៅយ៉ាងនេះគប្បីដឹង នេះជានិរោធ។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។ បុគ្គលតម្កល់នៅក្នុងសីលហើយ គប្បីចម្រើនធម៌ពីរយ៉ាង គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ដែលកើតឡើងជាមួយចិត្ត (ចិត្តសហជាតធម៌) ទាំងឡាយណា នេះជាទុក្ខ។ សមថៈក្ដី វិបស្សនាក្ដី នេះជាមគ្គ។ ចេតោវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាករាគៈក្ដី បញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជាក្ដី នេះជានិរោធ។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។

---

တတ္ထ [Pg.180] ကတမော သမုဒယော စ နိရောဓော စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ សមុទយៈ និងនិរោធ តើដូចម្ដេច?

---

အာသာ စ ပီဟာ အဘိနန္ဒနာ စ, အနေကဓာတူသု သရာ ပတိဋ္ဌိတာ;

အညာဏမူလပ္ပဘဝါ ပဇပ္ပိတာ, သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလိကာ.

សេចក្ដីប្រាថ្នា សេចក្ដីប្រាថ្នាខ្លាំង និងសេចក្ដីត្រេកអរ ដែលតម្កល់នៅក្នុងធាតុទាំងឡាយជាច្រើន មានអវិជ្ជាជាឫសគល់ កើតឡើងអំពីសេចក្ដីប្រាថ្នាខ្លាំង ធម៌ទាំងអស់នោះ ព្រមទាំងឫសគល់ តថាគតបានធ្វើឲ្យវិនាសអស់ហើយ។

---

အညာဏမူလပ္ပဘဝါတိ ပုရိမကေဟိ သမုဒယော. သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလိကာတိ နိရောဓော. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ. စတုန္နံ ဓမ္မာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. အရိယဿ သီလဿ သမာဓိနော ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ. တတ္ထ ယော ဣမေသံ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ, အယံ သမုဒယော. ပဋိဝေဓော ဘဝနေတ္တိယာ, အယံ နိရောဓော. အယံ သမုဒယော စ နိရောဓော စ.

ពាក្យថា «មានអវិជ្ជាជាឫសគល់» នេះជាសមុទយៈ ដោយបទទាំងឡាយខាងដើម។ ពាក្យថា «ធម៌ទាំងអស់នោះ ព្រមទាំងឫសគល់ តថាគតបានធ្វើឲ្យវិនាសអស់ហើយ» នេះជានិរោធ。 នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ។ គប្បីធ្វើសេចក្ដីពន្យល់ឲ្យពិស្ដារ អំពីការមិនត្រាស់ដឹង មិនចាក់ធ្លុះនូវធម៌ ៤ ប្រការ គឺអរិយសីល សមាធិ បញ្ញា និងវិមុត្តិ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការមិនត្រាស់ដឹង មិនចាក់ធ្លុះនូវធម៌ ៤ ប្រការនេះណា នេះជាសមុទយៈ។ ការចាក់ធ្លុះនូវភវនេត្តិ (ខ្សែចងភព) នេះជានិរោធ។ នេះជាសមុទយៈ និងនិរោធ។

---

တတ္ထ ကတမော သမုဒယော စ မဂ္ဂေါ စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ សមុទយៈ និងមគ្គ តើដូចម្ដេច?

---

ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ.

«ម្នាលអជិតៈ» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ខ្សែទឹក (តណ្ហា) ទាំងឡាយណា ក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងនោះ តថាគតពោលថា សតិជាគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងនោះ បុគ្គលរមែងបិទបានដោយបញ្ញា»។

---

ယာနိ သောတာနီတိ အယံ သမုဒယော. ယာ စ ပညာ ယာ စ သတိ နိဝါရဏံ ပိဓာနဉ္စ, အယံ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ. သဉ္စေတနိယံ သုတ္တံ ဒဠှနေမိယာနာကာရော ဆဟိ မာသေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. တတ္ထ ယံ ကာယံ ကာယကမ္မံ သဝင်္ကံ သဒေါသံ သကသာဝံ ယာ သဝင်္ကတာ သဒေါသတာ သကသာဝတာ, အယံ သမုဒယော. ဧဝံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ အဝင်္ကံ အဒေါသံ အကသာဝံ, ယာ အဝင်္ကတာ အဒေါသတာ အကသာဝတာ, အယံ မဂ္ဂေါ. ဧဝံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ သမုဒယော စ မဂ္ဂေါ စ.

ពាក្យថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយណា» នេះជាសមុទយៈ។ បញ្ញាក្ដី សតិក្ដី ណាដែលជាគ្រឿងឃាត់ខាំង និងជាគ្រឿងបិទបាំង នេះជាមគ្គ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ។ សញ្ចេតនិយសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដោយអាការៈនៃការយាងទៅកាន់ទេវលោករបស់ព្រះបាទទឡ្ហនេមិ អស់រយៈពេល ៦ ខែ។ ក្នុងសូត្រនោះ កាយកម្មណាដែលវៀច (សវង្កៈ) មានទោស (សទោសៈ) មានទឹកអម្ពិលគឺកិលេស (សកសាវៈ) សេចក្ដីវៀច សេចក្ដីមានទោស សេចក្ដីមានទឹកអម្ពិលគឺកិលេសណា នេះជាសមុទយៈ។ វចីកម្ម និងមនោកម្ម ដែលមិនវៀច មិនមានទោស មិនមានទឹកអម្ពិលគឺកិលេសយ៉ាងនោះ សេចក្ដីមិនវៀច សេចក្ដីមិនមានទោស សេចក្ដីមិនមានទឹកអម្ពិលគឺកិលេសណា នេះជាមគ្គ។ វចីកម្ម និងមនោកម្ម ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺសមុទយៈ និងមគ្គ។

---

တတ္ထ ကတမော သမုဒယော စ နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ?

ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ សមុទយៈ និរោធ និងមគ្គ តើដូចម្ដេច?

---

‘‘နိဿိတဿ စလိတံ, အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ, စလိတေ အသတိ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတိ, နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ, အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ, စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

«កាលបើបុគ្គលអាស្រ័យ (នូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិ) រមែងមានសេចក្ដីញាប់ញ័រ កាលបើមិនអាស្រ័យ សេចក្ដីញាប់ញ័រមិនមានឡើយ កាលបើសេចក្ដីញាប់ញ័រមិនមាន ក៏មានសេចក្ដីស្ងប់រម្ងាប់ កាលបើមានសេចក្ដីស្ងប់រម្ងាប់ សេចក្ដីបង្អោនទៅ (ណតិ) ក៏មិនមាន កាលបើសេចក្ដីបង្អោនទៅមិនមាន ការមកនិងការទៅ (អាគតិគតិ) ក៏មិនមាន កាលបើការមកនិងការទៅមិនមាន ការច្យុតិនិងការកើតឡើង (ចុតូបបាតៈ) ក៏មិនមាន កាលបើការច្យុតិនិងការកើតឡើងមិនមាន លោកនេះក៏មិនមាន លោកខាងមុខក៏មិនមាន ទីរវាងលោកទាំងពីរក៏មិនមាន នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ»។

---

တတ္ထ [Pg.181] ဒွေ နိဿယာ, အယံ သမုဒယော. ယော စ အနိဿယော, ယာ စ အနတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယာ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ စုတူပပါတော စ ယော ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ. အနုပဋ္ဌိတကာယဂတာ သတိ…ပေ… ယံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ, အယံ သမုဒယော. ဧကာရသဥပနိဿယာ ဝိမုတ္တိယော ယာဝ ဥပနိဿယဥပသမ္ပဒါ ဥပဋ္ဌိတကာယဂတာသတိဿ ဝိဟရတိ. သီလသံဝရော သောသာနိယော ဟောတိ, ယဉ္စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယာ စ ဝိမုတ္တိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ တီဏိ သစ္စာနိ. သမုဒယော စ နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ.

ក្នុងសេចក្ដីនោះ ការអាស្រ័យទាំងពីរ នេះជាសមុទយៈ។ ការមិនអាស្រ័យក្ដី ការមិនបង្អោនទៅក្ដី នេះជាមគ្គ។ ការមិនមានការមកនិងការទៅក្ដី ការមិនមានការច្យុតិនិងការកើតឡើងក្ដី នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ នេះជានិរោធ។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី។ កាយគតាសតិដែលមិនតម្កល់មាំ...ល... វិមុត្តិញាណទស្សនៈណា នេះជាសមុទយៈ។ វិមុត្តិទាំងឡាយមានឧបនិស្ស័យ ១១ ប្រការ រហូតដល់ការបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ រមែងសម្រេចដល់បុគ្គលអ្នកមានកាយគតាសតិតម្កល់មាំ។ សីលសំវរៈជាទីអាស្រ័យនោះក្ដី វិមុត្តិញាណទស្សនៈណាដែលជាគ្រឿងឃើញក្ដី នេះជាមគ្គ។ វិមុត្តិណា នេះជានិរោធ។ នេះជាសច្ចៈទាំងបី គឺសមុទយៈ និរោធ និងមគ្គ។

---

၁၂. တတ္ထ ကတမော နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ?

១២. ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ និរោធ និងមគ្គ តើដូចម្ដេច?

---

သယံ ကတေန သစ္စေန, တေန အတ္တနာ အဘိနိဗ္ဗာနဂတော ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ;

ဝိဘဝဉ္စ ဉတွာ လောကသ္မိံ, တာဝ ခီဏပုနဗ္ဘဝေါ သ ဘိက္ခု.

ភិក្ខុនោះដល់នូវការរលត់ទៅនៃភពថ្មី ដឹងច្បាស់នូវវិភព (ការមិនមានភព) ក្នុងលោក ឆ្លងផុតសេចក្ដីសង្ស័យហើយ ដល់នូវព្រះនិព្វានដោយខ្លួនឯង ព្រោះសច្ចៈដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ។

---

ယံ သစ္စေန, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ ခီဏပုနဗ္ဘဝေါ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ. ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနိ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ အညတရော ဝါ ဝိညူ သဗြဟ္မစာရီတိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာ. တဿ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိဿ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ, ယာဝ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယာ ဝိမုတ္တိ, အယံ နိရောဓော. ဧဝံ ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနိ ဝိတ္ထာရေန. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ.

ការដល់ (នូវព្រះនិព្វាន) ដោយសច្ចៈណា នេះជាមគ្គ។ ការអស់ទៅនៃភពថ្មីណា នេះជានិរោធ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ។ វិមុត្តាយតនៈ (ហេតុជាទីកើតនៃវិមុត្តិ) ៥ ប្រការ គឺព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងធម៌ក្ដី សព្រហ្មចារីណាមួយជាអ្នកប្រាជ្ញសម្ដែងធម៌ក្ដី គប្បីធ្វើសេចក្ដីពន្យល់ឲ្យពិស្ដារ។ កាលបើបុគ្គលនោះបានដឹងច្បាស់នូវអត្ថ រមែងកើតសេចក្ដីរីករាយ កាលបើមានសេចក្ដីរីករាយហើយ រមែងកើតសេចក្ដីឆ្អែតចិត្ត រហូតដល់ការនឿយណាយ និងការប្រាសចាកតម្រេក នេះជាមគ្គ។ វិមុត្តិណា នេះជានិរោធ។ វិមុត្តាយតនៈ ៥ ប្រការ គប្បីពន្យល់ឲ្យពិស្ដារយ៉ាងនេះ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺនិរោធ និងមគ្គ។

---

ဣမာနိ သာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ. ဣမေဟိ သာဓာရဏေဟိ သုတ္တေဟိ ယထာနိက္ခိတ္တေဟိ ပဋိဝေဓတော စ လက္ခဏတော စ ဩတာရေတွာ အညာနိ သုတ္တာနိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ အပရိဟာယန္တေန. ဂါထာဟိ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ, ဗျာကရဏေဟိ ဗျာကရဏံ. ဣမေ စ သာဓာရဏာ ဒသ ပရိဝဍ္ဎကာ ဧကော စ စတုက္ကော နိဒ္ဒေသော သာဓာရဏော. အယဉ္စ ပကိဏ္ဏကနိဒ္ဒေသော. ဧကံ ပဉ္စ ဆ စ သဝေကဒေသော သဗ္ဗံ. ဣမေ ဒွေ ပရိဝဇ္ဇနာ ပုရိမကာ စ ဒသ. ဣမေ ဒွါဒသ ပရိဝဍ္ဎကာ သစ္စာနိ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗံ သုတ္တံ နတ္ထိ, တံ ဗျာကရဏံ ဝါ ဂါထာ ဝိယ. ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ပရိဝဍ္ဎကေဟိ န ဩတရိတုံ အပ္ပမတ္တေန ပရိယေသိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ.

សូត្រទាំងឡាយនេះ ជាសាធារណសូត្រ។ បុគ្គលកាលមិនធ្វើឲ្យសាបសូន្យ គប្បីលើកឡើងនូវសូត្រដទៃទៀត ដោយការបញ្ចូលទៅក្នុងសាធារណសូត្រទាំងនេះ តាមដែលបានសម្តែងទុកហើយ ដោយអំណាចនៃបដិវេធៈផង ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈផង។ គប្បីអនុមានគាថាដោយគាថា គប្បីអនុមានព្យាករណៈដោយព្យាករណៈ។ សូត្រទាំង ១០ នេះ ជាសាធារណៈ និងជាធម៌ចម្រើន ហើយនិទ្ទេសនៃចតុក្កៈមួយ ក៏ជាសាធារណៈដែរ។ នេះជាបកិណ្ណកនិទ្ទេស។ ផ្នែកមួយ ផ្នែកប្រាំ និងផ្នែកប្រាំមួយ ទាំងអស់នេះជាចំណែកមួយ។ លើកលែងតែសូត្រទាំងពីរនេះចេញ សូត្រទាំង ១០ ខាងដើម និងសូត្រទាំង ១២ នេះ ជាធម៌ចម្រើននូវសច្ចៈទាំងឡាយ។ សូត្រទាំងអស់មិនមែនមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះទេ សូត្រនោះប្រៀបដូចជាព្យាករណៈ ឬដូចជាគាថា។ មិនគប្បីស្វែងរកត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច ហើយសម្តែងចេញនោះទេ គឺគប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងធម៌ចម្រើនទាំង ១២ នេះ។

---

တတ္ထာယံ သင်္ခေပေါ. သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ သတ္တဟိ ပဒေဟိ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ. ကတရေဟိ သတ္တဟိ? အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ စ ပိယဝိပ္ပယောဂေါ စ, ဣမေဟိ ဒွီဟိ [Pg.182] ပဒေဟိ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တဿ ဒွေ နိဿယာ – ကာယော စ စိတ္တဉ္စ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ကာယိကံ ဒုက္ခံ စေတသိကဉ္စေ’’တိ, နတ္ထိ တံ ဒုက္ခံ န ကာယိကံ ဝါ န စေတသိကံ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဒွီဟိ ဒုက္ခေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ကာယိကေန စ စေတသိကေန စ. တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ သင်္ဂဟိတံ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ. ဣတိ တံ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ သင်္ဂဟိတံ. ဣတိ ဣဒဉ္စ ဒုက္ခံ တိဝိဓံ. ဒုဝိဓံ ဒုက္ခံ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ. ဒုဝိဓံ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ စ ပိယဝိပ္ပယောဂေါ စ. ဣဒံ သတ္တဝိဓံ ဒုက္ခံ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេប។ ទុក្ខទាំងអស់ រមែងរួមចុះក្នុងបទទាំង ៧។ តើក្នុងបទទាំង ៧ ណាខ្លះ? គឺការជួបប្រសព្វនឹងសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ ១ ការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ ១ ទុក្ខទាំងអស់ គប្បីសម្តែងដោយបទទាំងពីរនេះ។ ទុក្ខនោះមានទីអាស្រ័យ ២ គឺ កាយ និងចិត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «កាយិកទុក្ខ (ទុក្ខផ្លូវកាយ) និងចេតសិកទុក្ខ (ទុក្ខផ្លូវចិត្ត)» ទុក្ខដែលមិនមែនជាកាយិកទុក្ខ ឬមិនមែនជាចេតសិកទុក្ខ មិនមានឡើយ ទុក្ខទាំងអស់ គប្បីសម្តែងដោយទុក្ខពីរយ៉ាង គឺកាយិកទុក្ខ និងចេតសិកទុក្ខ។ ទុក្ខនោះ រមែងសង្គ្រោះដោយទុក្ខតា ៣ គឺ ទុក្ខទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខពិតៗ) សង្ខារទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខនៃសង្ខារ) និងវិបរិណាមទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខព្រោះការប្រែប្រួល)។ ទុក្ខទាំងអស់នោះ រមែងសង្គ្រោះដោយទុក្ខតា ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ទុក្ខនេះមាន ៣ យ៉ាងយ៉ាងនេះ។ ទុក្ខមាន ២ យ៉ាង គឺកាយិកទុក្ខ និងចេតសិកទុក្ខ។ ទុក្ខមាន ២ យ៉ាង គឺការជួបប្រសព្វនឹងរបស់មិនជាទីស្រឡាញ់ និងការព្រាត់ប្រាសចាករបស់ជាទីស្រឡាញ់។ នេះជាទុក្ខ ៧ យ៉ាង។

---

တတ္ထ တိဝိဓော သမုဒယော အစတုတ္ထော အပဉ္စမော. ကတမော တိဝိဓော? တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ ကမ္မံ. တတ္ထ တဏှာ စ ဘဝသမုဒယော ကမ္မံ. တထာ နိဗ္ဗတ္တဿ ဟီနပဏီတတာ, အယံ သမုဒယော. ဣတိ ယာပိ ဘဝဂတီသု ဟီနတာ စ ပဏီတတာ စ, ယာပိ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ သင်္ဂဟိတာ, ယောပိ ဒွီဟိ မူလေဟိ သမုဒါနီတော အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတဿ ဘဝတဏှာသံယုတ္တဿ သဝိညာဏကော ကာယော, သောပိ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ သင်္ဂဟိတော.

ក្នុងសមុទ័យសច្ចៈនោះ សមុទ័យមាន ៣ យ៉ាង មិនមែនជាទី ៤ ឬទី ៥ ឡើយ។ តើ ៣ យ៉ាងនោះដូចម្តេចខ្លះ? គឺតណ្ហា ១ ទិដ្ឋិ ១ កម្ម ១។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តណ្ហានិងកម្ម ជាហេតុឲ្យកើតក្នុងភព។ មួយវិញទៀត ភាពជាសត្វថោកទាប និងឧត្តមរបស់សត្វដែលកើតហើយ នេះជាសមុទ័យ។ ភាពថោកទាប និងភាពឧត្តមក្នុងភពនិងគតិទាំងឡាយណា ដែលសង្គ្រោះដោយទុក្ខតាទាំង ៣ ផង កាយដែលមានវិញ្ញាណរបស់សត្វដែលត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំង រួបរួមដោយភវតណ្ហា ដែលនាំមកដោយឫសគល់ទាំងពីរណាផង កាយនោះ ក៏សង្គ្រោះដោយទុក្ខតាទាំង ៣ ដែរ។

---

တထာ ဝိပလ္လာသတော ဒိဋ္ဌိဘဝဂန္တဗ္ဗာ. သာ သတ္တဝိဓာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ဧကော ဝိပလ္လာသော တီဏိ နိဒ္ဒိသီယတိ, စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနိ. တတ္ထ ကတမော ဧကော ဝိပလ္လာသော? ယော ဝိပရီတဂ္ဂါဟော ပဋိက္ခေပေန, ဩတရဏံ ယထာ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’မိတိ ဝိပရီတံ ဂဏှာတိ. ဧဝံ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ. အယမေကော ဝိပလ္လာသီယတိ သညာ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနိ? ကာယော ဝေဒနာ စိတ္တံ ဓမ္မာ. ဧဝံ ဝိပလ္လာသဂတဿ အကုသလဉ္စ ပဝဍ္ဎေတိ. တတ္ထ သညာဝိပလ္လာသော ဒေါသံ အကုသလမူလံ ပဝဍ္ဎေတိ. စိတ္တဝိပလ္လာသော လောဘံ အကုသလမူလံ ပဝဍ္ဎေတိ. ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော မောဟံ အကုသလမူလံ ပဝဍ္ဎေတိ. တတ္ထ ဒေါသဿ အကုသလမူလဿ တီဏိ မိစ္ဆတ္တာနိ ဖလံ – မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါ; လောဘဿ အကုသလမူလဿ တီဏိ မိစ္ဆတ္တာနိ ဖလံ – မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသမာဓိ; မောဟဿ အကုသလမူလဿ ဒွေ မိစ္ဆတ္တာနိ ဖလံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ မိစ္ဆာသတိ စ. ဧဝံ အကုသလံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဝိပလ္လာသာ စ ပစ္စယော, အကုသလမူလာနိ သဟေတူ ဧတေယေဝ ပဋိပက္ခေန အနူနာ အနဓိကာ ဒွီဟိ ပစ္စယေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိရောဓေ စ မဂ္ဂေ စ ဝိပလ္လာသမုပါဒါယ ပရတော ပဋိပက္ခေန စတဿော.

ដូចគ្នាដែរ គប្បីដឹងនូវទិដ្ឋិដោយអំណាចនៃវិបល្លាស។ វិបល្លាសនោះ គប្បីសម្តែងដោយ ៧ យ៉ាង។ វិបល្លាស ១ សម្តែងជា ៣ និងវិបល្លាសវត្ថុ ៤។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ វិបល្លាស ១ ដូចម្តេច? គឺការប្រកាន់ខុសដោយការបដិសេធ ការចូលទៅកាន់សេចក្តីខុស ដូចជាការប្រកាន់យកសេចក្តីខុសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង» ជាដើម។ វិបល្លាសទាំងឡាយមាន ៤ យ៉ាងនេះឯង។ វិបល្លាសមួយនេះ រមែងវិបល្លាសទៅដោយ សញ្ញា ចិត្ត និងទិដ្ឋិ។ តើវិបល្លាសវត្ថុ ៤ ដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាយ វេទនា ចិត្ត ធម៌។ អកុសលធម៌រមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកដល់នូវវិបល្លាសយ៉ាងនេះ។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ សញ្ញាវិបល្លាស ញ៉ាំងទោសអកុសលមូលឲ្យចម្រើន។ ចិត្តវិបល្លាស ញ៉ាំងលោភអកុសលមូលឲ្យចម្រើន។ ទិដ្ឋិវិបល្លាស ញ៉ាំងមោហអកុសលមូលឲ្យចម្រើន។ ក្នុងអកុសលមូលទាំងនោះ មិច្ឆត្តៈ (សេចក្តីខុស) ៣ ជាផលនៃទោសអកុសលមូល គឺ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ។ មិច្ឆត្តៈ ៣ ជាផលនៃលោភអកុសលមូល គឺ មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាសាមៈ មិច្ឆាសមាធិ។ មិច្ឆត្តៈ ២ ជាផលនៃមោហអកុសលមូល គឺ មិច្ឆាទិដ្ឋិ និងមិច្ឆាសតិ។ អកុសលធម៌ រមែងមានហេតុ មានបច្ច័យយ៉ាងនេះ វិបល្លាសទាំងឡាយក៏ជាបច្ច័យ អកុសលមូលទាំងឡាយក៏មានហេតុ ធម៌ទាំងនេះឯង គប្បីសម្តែងដោយបច្ច័យពីរ ដោយចំណែកផ្ទុយគ្នា មិនខ្វះមិនលើស។ ក្នុងនិរោធនិងមគ្គ គប្បីអាស្រ័យនូវវិបល្លាស ហើយសម្តែងដោយធម៌ជាបដិបក្ខ ៤ យ៉ាងក្នុងខាងចុង។

---

တတ္ထိမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

အဝိဇ္ဇာယ [Pg.183] နိဝုတော လောကော, စိတ္တံ သံယောဇနမ္ပိ;

သာ ပစ္ဆိန္နဘဝတဏှာ, ဒွေမာ စေဝ ဝိမုတ္တိယော.

សត្វលោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំង ចិត្តក៏មានសំយោជនៈចងទុក នាងភិក្ខុនីនោះមានភវតណ្ហាដាច់ស្រឡះហើយ វិមុត្តិទាំងឡាយមានពីរយ៉ាងនេះឯង។

---

ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ, ယံ န တုမှာကံ တံ ပဇဟ ;

ယေ ကေစိ သောကပရိဒေဝါ, တိမ္ဗရုကော စ သယံကတံ.

គប្បីដឹងថាកាយនេះប្រៀបដូចជាឆ្នាំងដី របស់ណាដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា ចូរលះបង់របស់នោះចេញ សេចក្តីសោកនិងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលណាមួយ និងទុក្ខដ៏ខ្លាំងក្លា (ដូចផ្លែទិម្ពរុកៈ) គឺខ្លួនឯងធ្វើឡើង។

---

ဒုက္ခံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥပ္ပန္နံ, ယဉ္စ ဂေါပါလကောပမံ;

သတိ ကာယဂတာ မာဟု, သမထော စ ဝိပဿနာ.

ទុក្ខនិងទិដ្ឋិដែលកើតឡើងហើយណា ដែលប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលគោ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅថា កាយគតាសតិ សមថៈ និងវិបស្សនា។

---

အာသာ ပိဟာ စ အဘိနန္ဒနာ စ, စတုန္နမနနုဗောဓနာ;

ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, ဒဠှံ နေမိယာနာကာရော.

សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីត្រេកអរ ព្រោះមិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ទាំង ៤ យ៉ាង ខ្សែទឹកទាំងឡាយណាដែលមានក្នុងលោក កង់រទេះដែលធ្វើមាំមួន រមែងធ្វើនូវយាន។

---

ယံ နိဿိတဿ စလိတံ, အနုပဋ္ဌိတကာယဂတာသတိ;

သယံ ကတေန သစ္စေန, ဝိမုတ္တာယတနေဟိ စ.

សេចក្តីញាប់ញ័ររបស់បុគ្គលអ្នកអាស្រ័យ (នូវវដ្តៈ) ណា មានព្រោះកាយគតាសតិមិនបានតាំងមាំ បុគ្គលរមែងរួចផុតដោយសច្ចៈដែលខ្លួនធ្វើឡើង និងដោយវិមុត្តាយតនៈទាំងឡាយ។

---

ပေဋကောပဒေသေ မဟာကစ္စာယနေန ဘာသိတေ ပဌမဘူမိ အရိယသစ္စပ္ပကာသနာ နာတံ ဇီဝတာ ဘဂဝတာ မာဒိသေန သမုဒ္ဒနေန တထာဂတေနာတိ.

ក្នុងគម្ពីរ បេដកោបទេស ដែលសម្តែងដោយព្រះមហាកច្ចាយនៈ នេះជាភូមិទី ១ ឈ្មោះថា អរិយសច្ចប្បកាសនា (ការសម្តែងនូវអរិយសច្ចៈ) ដែលព្រះមានព្រះភាគជាព្រះតថាគត ទ្រង់មានព្រះជន្មរស់នៅ បានសម្តែងទុកល្អហើយ ដល់បុគ្គលប្រហែលដូចជាខ្ញុំ។

---

၂. သာသနပဋ္ဌာနဒုတိယဘူမိ

២. សាសនបដ្ឋានភូមិ គឺភូមិទី ២

---

၁၃. တတ္ထ ကတမံ သာသနပ္ပဋ္ဌာနံ? သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာ ဘာဂိယံ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ. အာဏတ္တိ, ဖလံ, ဥပါယော, အာဏတ္တိ စ ဖလဉ္စ, ဖလဉ္စ ဥပါယော စ, အာဏတ္တိ စ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ. အဿာဒေါ, အာဒီနဝေါ, နိဿရဏံ, အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ, အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ, အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ, အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ. လောကိကံ, လောကုတ္တရံ, လောကိကဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. ကမ္မံ, ဝိပါကော, ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ. နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, အနိဒ္ဒိဋ္ဌံ, နိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ အနိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ. ဉာဏံ, ဉေယျံ, ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ. ဒဿနံ, ဘာဝနာ, ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ. ဝိပါကကမ္မံ, န ဝိပါကကမ္မံ, နေဝဝိပါကနဝိပါကကမ္မံ[Pg.184]. သကဝစနံ, ပရဝစနံ, သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ. သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ, ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ထဝေါ, သကဝစနာဓိဋ္ဌာနံ, ပရဝစနာဓိဋ္ဌာနံ, သကဝစနာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ပရဝစနာဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ကိရိယံ, ဖလံ, ကိရိယဉ္စ ဖလဉ္စ. အနုညာတံ, ပဋိက္ခိတ္တံ, အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ. ဣမာနိ ဆ ပဋိက္ခိတ္တာနိ.

១៣. ក្នុងសាសនបដ្ឋាននោះ តើសាសនបដ្ឋានដូចម្តេច? គឺ សំកិលេសភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មង) វាសនាភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃវាសនា/បុណ្យ) និព្វេធភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃការទម្លាយកិលេស) អសេក្ខភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃព្រះអសេក្ខៈ) សូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផងជាវាសនាភាគិយៈផង សូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផងជានិព្វេធភាគិយៈផង សូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផងជានិព្វេធភាគិយៈផងជាអសេក្ខភាគិយៈផង សូត្រជាវាសនាភាគិយៈផងជានិព្វេធភាគិយៈផង។ អាណត្តិ (ព្រះបញ្ជា) ផល ឧបាយ សូត្រជាអាណត្តិផងជាផលផង សូត្រជាផលផងជាឧបាយផង សូត្រជាអាណត្តិផងជាផលផងជាឧបាយផង។ អស្សាទៈ (សេចក្តីត្រេកអរ) អាទីនវៈ (ទោស) និស្សរណៈ (ការរំដោះខ្លួន) សូត្រជាអស្សាទៈផងជាអាទីនវៈផង សូត្រជាអស្សាទៈផងជានិស្សរណៈផង សូត្រជាអាទីនវៈផងជានិស្សរណៈផង សូត្រជាអស្សាទៈផងជាអាទីនវៈផងជានិស្សរណៈផង។ លោកិយៈ លោកុត្តរៈ សូត្រជាលោកិយៈផងជាលោកុត្តរៈផង។ កម្ម វិបាក សូត្រជាកម្មផងជាវិបាកផង។ និទ្ទិដ្ឋៈ (ដែលបានបញ្ជាក់ច្បាស់) អនិទ្ទិដ្ឋៈ (ដែលមិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់) សូត្រជានិទ្ទិដ្ឋៈផងជាអនិទ្ទិដ្ឋៈផង។ ញាណ ញេយ្យៈ សូត្រជាញាណផងជាញេយ្យៈផង។ ទស្សនៈ ភាវនា សូត្រជាទស្សនៈផងជាភាវនាផង។ វិបាកកម្ម នវិបាកកម្ម នេវវិបាកនវិបាកកម្ម។ សកវចនៈ (ពាក្យរបស់ខ្លួន) បរវចនៈ (ពាក្យរបស់អ្នកដទៃ) សូត្រជាសកវចនៈផងជាបរវចនៈផង។ សត្តាធិដ្ឋាន (មានសត្វជាទីតាំង) ធម្មាធិដ្ឋាន (មានធម៌ជាទីតាំង) សូត្រជាសត្តាធិដ្ឋានផងជាធម្មាធិដ្ឋានផង។ ថវៈ (ការសរសើរ) សកវចនាធិដ្ឋាន បរវចនាធិដ្ឋាន សូត្រជាសកវចនាធិដ្ឋានផងជាបរវចនាធិដ្ឋានផង។ កិរិយា ផល សូត្រជាកិរិយាផងជាផលផង។ អនុញ្ញាត បដិក្ខិត្តៈ (ការហាមឃាត់) សូត្រជាអនុញ្ញាតផងជាបដិក្ខិត្តៈផង។ សូត្រទាំង ៦ នេះ ជាបដិក្ខិត្តសូត្រ។

---

၁၄. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ?

១៤. ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើសំកិលេសភាគិយសូត្រ ដូចម្តេច?

---

ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရံ.

សត្វទាំងឡាយដែលខ្វាក់ព្រោះកាម ត្រូវសំណាញ់ (គឺតណ្ហា) គ្របដណ្តប់ហើយ ត្រូវដំបូលគឺតណ្ហាមุงជិតហើយ ត្រូវមារជាផៅពង្សនៃអ្នកប្រមាទចងទុកហើយ រមែងទៅតាមជរានិងមរណៈ ដូចជាត្រីនៅក្នុងមាត់ទ្រូ ឬដូចជាកូនគោដែលនៅបៅទឹកដោះ តែងទៅតាមក្រោយមេដូច្នោះ។

---

ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, နီဝရဏာ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នីវរណៈទាំងឡាយនេះមាន ៥ យ៉ាង។

---

တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើវាសនាភាគិយសូត្រ ដូចម្តេច?

---

မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តប្រសើរជាងគេ សម្រេចអំពីចិត្ត បើបុគ្គលមានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ និយាយក្តី ធ្វើក្តី ព្រោះតែសេចក្តីជ្រះថ្លានោះ សុខរមែងជាប់តាមបុគ្គលនោះទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណដូច្នោះ។

---

သံယုတ္တကေ သုတ္တံ.

សូត្រក្នុងសំយុត្តកនិកាយ។

---

မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဣဒံ ဘဂဝါ သကျာနံ ကပိလဝတ္ထုမှိ နဂရေ နယဝိတ္ထာရေန သဒ္ဓါသီလပရိဘာဝိတံ သုတ္တံ ဘာဝညေန ပရိဘာဝိတံ တံ နာမ ပစ္ဆိမေ ကာလေ.

ព្រះមានព្រះភាគបានសម្តែងសូត្រនេះ ដែលអប់រំដោយសទ្ធានិងសីល ដោយសេចក្តីពិស្តារ ដល់មហានាមសក្យរាជ ក្នុងនគរកបិលព័ស្តុ របស់ពួកសក្យៈ សូត្រនោះដែលអប់រំដោយចំណែកនៃធម៌នោះ នឹងមានក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។

---

တတ္ထ ကတမံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើនិព្វេធភាគិយសូត្រ ដូចម្តេច?

---

ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယ.

ព្រះអសេក្ខៈរួចផុតស្រឡះហើយ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម និងក្នុងទីទាំងពួង មិនយល់ឃើញថា «នេះជាយើង» ឡើយ ព្រះអសេក្ខៈដែលរួចផុតយ៉ាងនេះ បានឆ្លងផុតអន្លង់ (កិលេស) ដែលមិនធ្លាប់ឆ្លងពីមុន ដើម្បីមិនមានភពថ្មីទៀតឡើយ។

---

သီလာနိ နု ခေါ ဘဝန္တိ ကိမတ္ထိယာနိ အာနန္ဒော ပုစ္ဆတိ သတ္ထာရံ.

ព្រះអានន្ទទូលសួរព្រះសាស្តាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សីលទាំងឡាយមានប្រយោជន៍ដូចម្តេចហ្ន៎?»

---

တတ္ထ [Pg.185] ကတမံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើអសេក្ខភាគិយសូត្រ ដូចម្តេច?

---

‘‘ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ;

ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု, ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတိ;

ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီ’’တိ.

«ចិត្តរបស់បុគ្គលណា ប្រៀបដូចជាភ្នំថ្ម តាំងនៅមាំ មិនរំភើបញាប់ញ័រ មិនត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកអរ មិនខឹងក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរខឹង ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលបានអប់រំយ៉ាងនេះហើយ ទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះអំពីណាបាន?»

---

သာရိပုတ္တော နာမ ဘဂဝါ ထေရညတရော သော မံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမတိ, သာရိပုတ္တဿ ဗျာကရဏံ ကာတဗ္ဗံ. ယဿ နူန ဘဂဝါ ကာယဂတာ သတိ အဘာဝိတာ အဿ အဗဟုလီကတာ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្តជាថេរៈដ៏មានឈ្មោះល្បីល្បាញ លោកចូលមកជិតតថាគត ហើយមិនទាន់លះបង់ (នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ភិក្ខុដទៃ) ក៏ចៀសចេញទៅកាន់ចារិក គប្បីធ្វើនូវការពន្យល់ដល់សារីបុត្ត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាយគតាសតិរបស់បុគ្គលណា មិនបានអប់រំ មិនបានធ្វើឲ្យច្រើនហើយ គប្បីធ្វើសេចក្តីនោះឲ្យពិស្តារ»។

---

၁၅. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ?

១៥. ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើសូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផង ជាវាសនាភាគិយៈផង ដូចម្តេច?

---

ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ;

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတိ.

ភ្លៀងរមែងបង្អុរធ្លាក់ចុះមកលើផ្ទះដែលប្រក់ជិត មិនបង្អុរធ្លាក់ចុះមកលើផ្ទះដែលបើកចំហឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីបើកផ្ទះដែលប្រក់ជិតនោះចេញ ភ្លៀងក៏មិនបង្អុរធ្លាក់ចុះមកលើផ្ទះនោះយ៉ាងនេះឡើយ។

---

ဆန္နမတိဝဿတီတိ သံကိလေသော. ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ ဝါသနာ. တမော တမပရာယနောတိ ဝိတ္ထာရေန. တတ္ထ ယော စ တမော ယော စ တမပရာယနော, အယံ သံကိလေသော. ယော စ ဇောတိ ယော စ ဇောတိပရာယနော, အယံ ဝါသနာ.

ពាក្យថា «ភ្លៀងរមែងបង្អុរធ្លាក់ចុះមកលើផ្ទះដែលប្រក់ជិត» នេះជាសំកិលេសភាគិយៈ។ ពាក្យថា «មិនបង្អុរធ្លាក់ចុះមកលើផ្ទះដែលបើកចំហ» នេះជាវាសនាភាគិយៈ។ គប្បីធ្វើសេចក្តីពិស្តារដោយពាក្យថា «បុគ្គលងងឹត មានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ» ជាដើម។ ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាជាអ្នកងងឹត និងមានសេចក្តីងងឹតទៅខាងមុខ នេះជាសំកិលេសភាគិយៈ។ បុគ្គលណាជាអ្នកភ្លឺស្វាង និងមានសេចក្តីភ្លឺស្វាងទៅខាងមុខ នេះជាវាសនាភាគិយៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើសូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផង ជានិព្វេធភាគិយៈផង ដូចម្តេច?

---

န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ ;

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ.

អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ មិនហៅគ្រឿងចងដែលធ្វើអំពីដែក ឈើ និងស្មៅយាប្លង ថាជាគ្រឿងចងដ៏មាំមួនឡើយ សេចក្តីត្រេកអរដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងកែវមណីនិងកុណ្ឌលក្តី សេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកូននិងភរិយាក្តី នុះឯងជាគ្រឿងចងដ៏មាំមួន។

---

န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါ ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ, အယံ သံကိလေသော. ဧတမ္ပိ ဆေတွာ ပရိဗ္ဗဇန္တိ ဓီရာ အနပေက္ခိနော သဗ္ဗကာမေ ပဟာယာတိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ယံ စေတယိတံ ပကပ္ပိတံ ယာ စ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ သံကိလေသော. ပစ္ဆိမကေဟိ စတူဟိ နိဗ္ဗေဓော.

អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ មិនហៅគ្រឿងចងនោះថាជាគ្រឿងចងដ៏មាំមួនឡើយ សេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកូននិងភរិយាណា នេះជាសំកិលេសភាគិយៈ។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយកាត់នូវគ្រឿងចងនោះហើយ លះបង់កាមទាំងពួង មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ហើយទៅបួស នេះជានិព្វេធភាគិយៈ។ សេចក្តីគិត សេចក្តីត្រិះរិះណា និងការចុះកាន់នាមរូបណា រមែងមាន។ ដោយបទទាំង ៤ នេះ ជាសំកិលេសភាគិយៈ។ ដោយបទ ៤ ខាងចុង ជានិព្វេធភាគិយៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ តើសូត្រជាសំកិលេសភាគិយៈផង ជានិព្វេធភាគិយៈផង ជាអសេក្ខភាគិយៈផង ដូចម្តេច?

---

အယံ [Pg.186] လောကော သန္တာပဇာတော, ဖဿပရေတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော;

ယေန ယေန ဟိ မညန္တိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ.

សត្វលោកនេះកើតឡើងដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ត្រូវផស្សៈគ្របសង្កត់ហើយ រមែងពោលនូវរោគ (គឺបញ្ចក្ខន្ធ) ថាជាខ្លួន ព្រោះសត្វលោកសំគាល់ដោយហេតុណាៗ របស់នោះរមែងប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃអំពីហេតុនោះវិញ។

---

အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော, ဘဝပရေတော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ;

ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယံ, ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခံ;

ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ.

សត្វលោកមានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា ជាប់ជំពាក់ក្នុងភព ត្រូវភពគ្របសង្កត់ហើយ តែងត្រេកអរតែក្នុងភពប៉ុណ្ណោះ ភពណាដែលសត្វលោកត្រេកអរ ភពនោះជាភ័យ បុគ្គលខ្លាចចំពោះរបស់ណា របស់នោះជាទុក្ខ ក៏ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ បុគ្គលរមែងប្រព្រឹត្តដើម្បីលះបង់នូវភពដោយពិត។

---

ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေတေ ‘‘အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’’တိ ဝဒါမိ. ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု, သဗ္ဗေတေ ‘‘အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’’တိ ဝဒါမိ. ဥပဓိံ ဟိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ, လောကမိမံ ပဿ, ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ ဘူတရတာ ဘဝါ အပရိမုတ္တာ. ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္ထတာယ သဗ္ဗေတေ ဘဝါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ.

សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឯណានីមួយ ពោលនូវការរួចផុតចាកភពដោយភព (សស្សតទិដ្ឋិ) តថាគតពោលថាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ មិនរួចផុតចាកភពឡើយ។ មួយវិញទៀត សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឯណានីមួយ ពោលនូវការរំលត់ចាកភពដោយវិភព (ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ) តថាគតពោលថាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ មិនរំលត់ចាកភពឡើយ។ ព្រោះអាស្រ័យនូវឧបធិ (គ្រឿងសៅហ្មង) ទុក្ខនេះទើបកើតឡើង ព្រោះការអស់ទៅនៃឧបាទានទាំងពួង ការកើតឡើងនៃទុក្ខក៏មិនមាន អ្នកចូរមើលលោកនេះចុះ សត្វទាំងឡាយជាច្រើនដែលអវិជ្ជាគ្របសង្កត់ហើយ ត្រេកអរក្នុងសត្វដែលកើតហើយ មិនរួចផុតចាកភពឡើយ។ ភពទាំងឡាយឯណានីមួយ ក្នុងទីទាំងពួង ដោយប្រការទាំងពួង ភពទាំងអស់នោះ មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសភាវៈប្រែប្រួលជាធម្មតា។

---

‘‘ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော;

ဘဝတဏှာ ပဟီယတိ, ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတိ;

သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ, အသေသဝိရာဂနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ.

“កាលបើបុគ្គលឃើញនូវសភាវៈនោះ តាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះ ភវតណ្ហាតែងសាបសូន្យទៅ មិនត្រេកអរនឹងវិភពឡើយ។ ព្រោះការអស់ទៅនៃតណ្ហាទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួង ព្រះនិព្វានជាការរលត់ដោយមិនមានសេសសល់ដោយការប្រាសចាកតម្រេក។”

---

‘‘တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော, အနုပါဒါ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ;

အဘိဘူတော မာရော ဝိဇိတသင်္ဂါမော, ဥပေစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီ’’တိ.

“ភភពថ្មីមិនមានដល់ភិក្ខុនោះ ដែលរលត់ទុក្ខហើយ មិនមានឧបាទានឡើយ។ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានធម៌លំនឹង បានគ្របសង្កត់មារ ឈ្នះសង្គ្រាម ហើយកន្លងផុតភពទាំងពួងហើយ”។

---

အယံ လောကော သန္တာပဇာတော ယာဝ ဒုက္ခန္တိ ယံ တဏှာ သံကိလေသော.

សូត្រដែលពោលថា “សត្វលោកនេះ កើតឡើងដោយសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយ រហូតដល់ទុក្ខ” នេះជាតណ្ហាសំកិលេស។

---

ယံ ပုနဂ္ဂဟဏံ ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေတေ ‘‘အဝိမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’’တိ ဝဒါမိ. ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု ‘‘အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’’တိ ဝဒါမိ. အယံ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော, တံ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော [Pg.187] စ တဏှာသံကိလေသော စ, ဥဘယမေတံ သံကိလေသော. ယံ ပုနဂ္ဂဟဏံ ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, ယာဝ သဗ္ဗသော ဥပါဒါနက္ခယာ သမ္ဘဝါ, ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီတိ ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ. စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ အနုသောတဂါမီ သံကိလေသော ဌိတတ္တော စ ပဋိသောတဂါမီ စ နိဗ္ဗေဓော. ထလေ တိဋ္ဌတီတိ အသေက္ခဘူမိ.

ការយល់ឃើញម្យ៉ាងទៀតថា “សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ពោលនូវការរួចផុតចាកភពដោយភព អាត្មាអញពោលថា ពួកជនទាំងអស់នោះ មិនទាន់រួចផុតចាកភពឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ពោលនូវការរំលាស់ចាកភពដោយវិភព អាត្មាអញពោលថា ពួកជនទាំងអស់នោះ មិនទាន់រំលាស់ចាកភពឡើយ” នេះជាទិដ្ឋិសំកិលេស។ ទាំងទិដ្ឋិសំកិលេស និងតណ្ហាសំកិលេស ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា សំកិលេស។ ការយល់ឃើញម្យ៉ាងទៀតថា “ការប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ ដើម្បីលះបង់ភព រហូតដល់ការអស់ទៅនៃឧបាទានទាំងពួង” នេះជាធម៌ចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយ)។ សូត្រដែលពោលអំពីភិក្ខុនោះដែលរលត់ទុក្ខហើយ រហូតដល់ការកន្លងផុតភពទាំងពួង នេះជាធម៌ចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខៈ (អសេក្ខភាគិយ)។ បុគ្គល ៤ ពួក គឺ បុគ្គលអ្នកអណ្ដែតទៅតាមខ្សែទឹក (អនុសោតគាមី) ឈ្មោះថា សំកិលេស, បុគ្គលអ្នកមានខ្លួនតាំងនៅមាំ (ឋិតត្តោ) និងបុគ្គលអ្នកច្រាសខ្សែទឹក (បដិសោតគាមី) ឈ្មោះថា និព្វេធៈ, បុគ្គលអ្នកឈរនៅលើគោក (ថលេ តិដ្ឋតិ) ឈ្មោះថា អសេក្ខភូមិ។

---

၁၆. တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

១៦. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយ) និងជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយ) តើដូចម្ដេច?

---

‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ;

ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ, ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သနိဗ္ဗုတော’’တိ.

“បុណ្យតែងចម្រើនដល់អ្នកផ្ដល់ឲ្យ, ពៀរតែងមិនសន្សំចំពោះអ្នកសង្រួម, បុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃតែងលះបង់បាប, បុគ្គលនោះរលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ”។

---

‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတီ’’တိ ဝါသနာ. ‘‘ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ, ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သနိဗ္ဗုတော’’တိ နိဗ္ဗေဓော.

សូត្រថា “បុណ្យតែងចម្រើនដល់អ្នកផ្ដល់ឲ្យ, ពៀរតែងមិនសន្សំចំពោះអ្នកសង្រួម” នេះជាវាសនា។ សូត្រថា “បុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃតែងលះបង់បាប, បុគ្គលនោះរលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ” នេះជានិព្វេធៈ។

---

သောတာနုဂတေသု ဓမ္မေသု ဝစသာ ပရိစိတေသု မနသာနုပေက္ခိတေသု ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေသု ပဉ္စာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါ. ဣဓေကစ္စဿ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မာ ဟောန္တိ ဓာတာ အပမုဋ္ဌာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, သော ယုဉ္ဇန္တော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဝိသေသံ ပပ္ပောတိ. နော စေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဝိသေသံ ပပ္ပောတိ, ဂိလာနော ပပ္ပောတိ. နော စေ ဂိလာနော ပပ္ပောတိ, မရဏကာလသမယေ ပပ္ပောတိ. နော စေ မရဏကာလသမယေ ပပ္ပောတိ, ဒေဝဘူတော ပါပုဏာတိ. နော စေ ဒေဝဘူတော ပါပုဏာတိ, တေန ဓမ္မရာဂေန တာယ ဓမ္မနန္ဒိယာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ.

កាលបើធម៌ទាំងឡាយដែលបានឮបានស្ដាប់ហើយ ស្ទាត់ជំនាញដោយវាចា ពិចារណាដោយចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ អានិសង្ស ៥ យ៉ាង តែងជាទីសង្ឃឹមបាន។ ក្នុងសាសនានេះ ធម៌ទាំងឡាយជាពហុស្សូត គឺបុគ្គលបានទ្រទ្រង់ទុក មិនភ្លេចភ្លាំង ស្ទាត់ជំនាញដោយវាចា ពិចារណាដោយចិត្ត ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ តែងមានដល់បុគ្គលខ្លះ បុគ្គលនោះកាលព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ប្រកបសេចក្ដីល្អ តែងបានសម្រេចគុណវិសេសក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ប្រសិនបើមិនបានសម្រេចគុណវិសេសក្នុងបច្ចុប្បន្នទេ តែងបានសម្រេចក្នុងពេលមានជំងឺ។ ប្រសិនបើមិនបានសម្រេចក្នុងពេលមានជំងឺទេ តែងបានសម្រេចក្នុងពេលជិតស្លាប់។ ប្រសិនបើមិនបានសម្រេចក្នុងពេលជិតស្លាប់ទេ កាលបើទៅកើតជាទេវតា តែងបានសម្រេច។ ប្រសិនបើមិនបានសម្រេចកាលទៅកើតជាទេវតាទេ ដោយសារសេចក្ដីស្រឡាញ់ធម៌នោះ ដោយសារសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងធម៌នោះ តែងបានសម្រេចនូវបច្ចេកពោធិញ្ញាណ។

---

တတ္ထာယံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါပုဏာတိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ယံ သမ္ပရာယေ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဝါသနာ. ဣမာနိ သောဠသ သုတ္တာနိ သဗ္ဗသာသနံ အတိဂ္ဂဏှန္တော တိဋ္ဌန္တိ. ဣမေဟိ သောဠသဟိ သုတ္တေဟိ နဝဝိဓော သုတ္တန္တော ဝိဘတ္တော ဘဝတိ. သော စ ပညဝတော နော ဒုပ္ပညဿ, ယုတ္တဿ နော အယုတ္တဿ, အကမ္မဿ ဝိဟာရိဿ ပကတိယာ လောကေ သံကိလေသော [Pg.188] စရတိ. သော သံကိလေသော တိဝိဓော – တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသော. တတော သံကိလေသတော ဥဋ္ဌဟန္တော သံကိလေသော ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌဟတိ, လောကိယေသု ပတိဋ္ဌဟတီတိ. တတ္ထာကုသလော ဒိဋ္ဌတော သစေ တံ သီလဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ပရာမသတိ, တဿ သော တဏှာသံကိလေသော ဟောတိ. သစေ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿံ ဒေဝညတရော ဝါ’’တိ ယဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, ဧတဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဘဝတိ. သစေ ပန သီလေ ပတိဋ္ဌိတော အပရာမဋ္ဌဿ ဟိ သီလဝတံ ဟောတိ, တဿ တံ သီလဝတော ယောနိသော ဂဟိတံ အဝိပ္ပဋိသာရံ ဇနေတိ ယာဝ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ, တဉ္စ တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ကာလင်္ကတဿ ဝါ တမှိယေဝ ဝါ ပန အပရာပရိယာယေန ဝါ, အညေသု ခန္ဓေသု ဧဝံ သုတံ ‘‘သုစရိတံ ဝါသနာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ သီလေသု ဌိတဿ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ, တံ တတော သက္ကာယဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာယ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သော အစ္စန္တနိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ; ယဒိ ဝါ သာသနန္တရေ, အစ္စန္တံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ, ယဒိ ဝါ ဧကာသနေ ဆ အဘိညေ. တတ္ထ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အရိယဓမ္မေ ပါပုဏန္တိ သဒ္ဓါနုသာရီ စ ဓမ္မာနုသာရီ စ. တတ္ထ ဓမ္မာနုသာရီ ဥဂ္ဃဋိတညူ, သဒ္ဓါနုသာရီ နေယျော. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဒုဝိဓော – ကောစိ တိက္ခိန္ဒြိယော ကောစိ မုဒိန္ဒြိယော. တတ္ထ နေယျောပိ ဒုဝိဓော – ကောစိ တိက္ခိန္ဒြိယော ကောစိ မုဒိန္ဒြိယော. တတ္ထ ယော စ ဥဂ္ဃဋိတညူ မုဒိန္ဒြိယော, ယော စ နေယျော တိက္ခိန္ဒြိယော, ဣမေ ပုဂ္ဂလာ အသမိန္ဒြိယာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ သမိန္ဒြိယာ ပရိဟာယန္တိ စ ဥဂ္ဃဋိတညုတော, ဝိပဉ္စိတညူ နေယျတော, ဣမေ မဇ္ဈိမာ ဘူမိဂတာ ဝိပဉ္စိတညူ ဟောတိ. ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រណាដែលសម្រេចក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ នេះហៅថា និព្វេធភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ)។ សូត្រណាដែលសម្រេចបច្ចេកពោធិញ្ញាណក្នុងបរលោក នេះហៅថា វាសនាភាគិយសូត្រ (សូត្រជាចំណែកនៃវាសនា)។ សូត្រទាំង ១៦ នេះ គ្របដណ្តប់លើព្រះសាសនាទាំងមូលហើយតាំងនៅ។ ព្រះសូត្រមានអង្គ ៩ ប្រការ តែងត្រូវបានចែកចេញដោយសូត្រទាំង ១៦ នេះ។ ហើយការចែកនោះ តែងមានដល់បុគ្គលមានបញ្ញា មិនមែនដល់បុគ្គលឥតបញ្ញាឡើយ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកប្រកបព្យាយាម (ក្នុងកម្មដ្ឋាន) មិនមែនដល់បុគ្គលមិនប្រកបព្យាយាមឡើយ។ ចំពោះបុគ្គលអ្នកមិនមានការងារ (កម្មដ្ឋាន) រស់នៅជាប្រក្រតីក្នុងលោក តែងអន្ទោលទៅជាមួយនឹងសេចក្តីសៅហ្មង។ សេចក្តីសៅហ្មងនោះមាន ៣ ប្រការគឺ តណ្ហាសំកិលេស (សេចក្តីសៅហ្មងព្រោះតណ្ហា) ទិដ្ឋិសំកិលេស (សេចក្តីសៅហ្មងព្រោះទិដ្ឋិ) និងទុច្ចរិតសំកិលេស (សេចក្តីសៅហ្មងព្រោះទុច្ចរិត)។ សេចក្តីសៅហ្មងដែលកើតឡើងអំពីសេចក្តីសៅហ្មងទាំងនោះ តែងតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយ (អកុសលធម៌) តែងតាំងនៅក្នុងលោកិយធម៌ទាំងឡាយ។ ក្នុងសេចក្តីសៅហ្មងទាំងនោះ ប្រសិនបើបុគ្គលមិនឈ្លាសវៃ យល់ឃើញខុស ហើយស្ទាបអង្អែល (ប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយខុស) នូវសីលនោះផង នូវទិដ្ឋិនោះផង តណ្ហាសំកិលេសតែងកើតមានដល់បុគ្គលនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើបុគ្គលនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងបានជាទេវតា ឬជាទេវតាជាន់ខ្ពស់ណាមួយ ដោយសីលនេះ ឬដោយវត្តនេះ ឬដោយព្រហ្មចរិយធម៌នេះ» មិច្ឆាទិដ្ឋិតែងកើតមានដល់បុគ្គលណា មិច្ឆាទិដ្ឋិសំកិលេសតែងកើតមានដល់បុគ្គលនោះ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើបុគ្គលតាំងនៅក្នុងសីល ហើយមិនស្ទាបអង្អែល (មិនប្រកាន់ខុស) នូវសីលវត្តឡើយ សេចក្តីយល់ឃើញត្រូវដែលបុគ្គលមានសីលនោះកាន់យកដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ (យោនិសោមនសិការ) តែងញ៉ាំងសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយឲ្យកើតឡើង រហូតដល់វិមុត្តិញាណទស្សនៈ។ ហើយសេចក្តីយល់ឃើញត្រូវនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអប់រំវាសនា ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិក្តី ដល់បុគ្គលដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយក្តី ក្នុងភពនោះឯងក្តី ឬដោយអបរាបរិយាយក្តី ក្នុងខន្ធទាំងឡាយដទៃក្តី ដូចដែលឮមកយ៉ាងនេះថា «សុចរិតធម៌តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីវាសនា» នេះហៅថា វាសនាភាគិយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ចិត្តរបស់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងសីល តែងប្រាសចាកនីវរណៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌នោះ ដើម្បីលះបង់សក្កាយទិដ្ឋិអំពីចិត្តនោះ។ បុគ្គលនោះតែងដល់នូវព្រះនិព្វានជាទីបំផុតពិតប្រាកដ ទោះបីក្នុងចន្លោះព្រះសាសនាក្តី តែងដល់នូវព្រះនិព្វានពិតប្រាកដ ទោះបីជាការសម្រេចអភិញ្ញា ៦ លើអាសនៈតែមួយក្តី។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គល ២ ពួក តែងដល់នូវអរិយធម៌ គឺ សទ្ធានុសារី និងធម្មានុសារី។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ធម្មានុសារី ហៅថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ, សទ្ធានុសារី ហៅថា នេយ្យៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ មាន ២ ប្រការគឺ ខ្លះមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ (តិក្ខិន្ទ្រិយ) ខ្លះមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ (មុទិន្ទ្រិយ)។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ សូម្បីនេយ្យបុគ្គលក៏មាន ២ ប្រការគឺ ខ្លះមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ ខ្លះមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាជាឧគ្ឃដិតញ្ញូមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ និងបុគ្គលណាជានេយ្យៈមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ បុគ្គលទាំងនេះ ហៅថា មានឥន្ទ្រិយមិនស្មើគ្នា (អសមិន្ទ្រិយ)។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងនេះដែលមានឥន្ទ្រិយស្មើគ្នា (សមិន្ទ្រិយ) តែងស៊ុតទ្រុឌ (ថយចុះ) អំពីឧគ្ឃដិតញ្ញូ និងវិបញ្ចិតញ្ញូ (ថយចុះ) អំពីនេយ្យៈ បុគ្គលទាំងនេះស្ថិតនៅក្នុងភូមិថ្នាក់កណ្តាល ហៅថា វិបញ្ចិតញ្ញូ។ ទាំងនេះគឺបុគ្គល ៣ ពួក។

---

၁၇. တတ္ထ စတုတ္ထာ ပန ပဉ္စမာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော စ, တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော ဣန္ဒြိယာနိ ပဋိလဘိတွာ ဒဿနဘူမိယံ ဌိတော သောတာပတ္တိဖလဉ္စ ပါပုဏာတိ, ဧကဗီဇီ ဟောတိ ပဌမော သောတာပန္နော. တတ္ထ ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂလော ဣန္ဒြိယာနိ ပဋိလဘိတွာ ဒဿနဘူမိယံ ဌိတော သောတာပတ္တိဖလဉ္စ ပါပုဏာတိ, ကောလံကောလော စ ဟောတိ ဒုတိယော သောတာပန္နော. တတ္ထ နေယျော ပုဂ္ဂလော ဣန္ဒြိယာနိ ပဋိလဘိတွာ ဒဿနဘူမိယံ ဌိတော သောတာပတ္တိဖလဉ္စ ပါပုဏာတိ, သတ္တက္ခတ္တုပရမော စ ဟောတိ[Pg.189], အယံ တတိယော သောတာပန္နော. ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာယ သောတာပတ္တိဖလေ ဌိတာ.

១៧. ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលទី ៤ និងទី ៥ គឺ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ និងនេយ្យៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គល បានសម្រេចឥន្ទ្រិយទាំងឡាយហើយ តាំងនៅក្នុងទស្សនភូមិ (សោតាបត្តិមគ្គ) តែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលទី ១ នោះ ហៅថា ឯកពីជិ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គល បានសម្រេចឥន្ទ្រិយទាំងឡាយហើយ តាំងនៅក្នុងទស្សនភូមិ តែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលទី ២ នោះ ហៅថា កោលំកោលៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ នេយ្យបុគ្គល បានសម្រេចឥន្ទ្រិយទាំងឡាយហើយ តាំងនៅក្នុងទស្សនភូមិ តែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ព្រះសោតាបន្នបុគ្គលទី ៣ នេះ ហៅថា សត្តក្ខត្តុបរមៈ។ បុគ្គលទាំង ៣ ពួកនេះ តែងតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល ព្រោះភាពខុសគ្នានៃឥន្ទ្រិយ។

---

ဥဂ္ဃဋိတညူ ဧကဗီဇီ ဟောတိ, ဝိပဉ္စိတညူ ကောလံကောလော ဟောတိ, နေယျော သတ္တက္ခတ္တုပရမော ဟောတိ. ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ. သစေ ပန တဒုတ္တရိ ဝါယမတိ, အစ္စန္တနိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော ယော တိက္ခိန္ဒြိယော, တေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ – အနာဂါမိဖလံ ပါပုဏိတွာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ စ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ စ. တတ္ထ ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂလော ယော တိက္ခိန္ဒြိယော, တေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ – အနာဂါမိဖလံ ပါပုဏန္တိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ စ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ စ. တတ္ထ နေယျော အနာဂါမိဖလံ ပါပုဏန္တော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဟောတိ, ဥဂ္ဃဋိတညူ စ ဝိပဉ္စိတညူ စ, ဣန္ဒြိယနာနတ္တေန ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, ဥဂ္ဃဋိတညူ မုဒိန္ဒြိယော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဟောတိ. ဥဂ္ဃဋိတညူ စ ဝိပဉ္စိတညူ စ ဣန္ဒြိယနာနတ္တေန ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, တိက္ခိန္ဒြိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, ဥဂ္ဃဋိတညူ မုဒိန္ဒြိယော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဝိပဉ္စိတညူ တိက္ခိန္ဒြိယော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, ဝိပဉ္စိတညူ မုဒိန္ဒြိယော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, နေယျော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, ဝိပဉ္စိတညူ တိက္ခိန္ဒြိယော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. ဝိပဉ္စိတညူ မုဒိန္ဒြိယော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ, နေယျော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဟောတိ. ဣတိ ပဉ္စ အနာဂါမိနော, ဆဋ္ဌော သကဒါဂါမီ, တယော စ သောတာပန္နာတိ ဣမေ နဝ သေက္ခာ.

ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គល តែងជាឯកពីជិ, វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គល តែងជាកោលំកោលៈ, នេយ្យបុគ្គល តែងជាសត្តក្ខត្តុបរមៈ។ នេះហៅថា និព្វេធភាគិយសូត្រ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្យាយាមឲ្យក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត តែងដល់នូវព្រះនិព្វានជាទីបំផុតពិតប្រាកដ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលណាដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ បុគ្គលទាំង ២ នោះ តែងដល់នូវអនាគាមិផល ហើយជាអន្តរាបរិនិព្វាយី និងឧបហច្ចបរិនិព្វាយី។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលណាដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ កាលបើដល់នូវអនាគាមិផល បុគ្គលទាំង ២ នោះ តែងជាអសង្ខារបរិនិព្វាយី និងសសង្ខារបរិនិព្វាយី។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ នេយ្យបុគ្គល កាលបើដល់នូវអនាគាមិផល តែងជាឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមី។ ម្យ៉ាងទៀត ឧគ្ឃដិតញ្ញូផង វិបញ្ចិតញ្ញូផង ព្រោះភាពប្លែកគ្នានៃឥន្ទ្រិយ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ តែងជាអន្តរាបរិនិព្វាយី, ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ តែងជាឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមី។ ម្យ៉ាងទៀត ឧគ្ឃដិតញ្ញូផង វិបញ្ចិតញ្ញូផង ព្រោះភាពប្លែកគ្នានៃឥន្ទ្រិយ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ តែងជាសសង្ខារបរិនិព្វាយី, បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ (ដទៃទៀត) តែងជាអន្តរាបរិនិព្វាយី, ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ តែងជាឧបហច្ចបរិនិព្វាយី។ វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ តែងជាអសង្ខារបរិនិព្វាយី, វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ តែងជាសសង្ខារបរិនិព្វាយី, នេយ្យបុគ្គល តែងជាឧបហច្ចបរិនិព្វាយី, វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ តែងជាអសង្ខារបរិនិព្វាយី, វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ តែងជាសសង្ខារបរិនិព្វាយី, នេយ្យបុគ្គល តែងជាឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមី។ ដូច្នេះ ព្រះអនាគាមីមាន ៥ ពួក, ព្រះសកទាគាមីជាពួកទី ៦, និងព្រះសោតាបន្នមាន ៣ ពួក ទាំងនេះហៅថា ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៩ ពួក។

---

တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တော ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တော စ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော မုဒိန္ဒြိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တော ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ, ဌိတကပ္ပီ စ ပဋိဝေဓနဘာဝေါ ပုဂ္ဂလော စ တိက္ခိန္ဒြိယော သော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တော ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ စေတနာဘဗ္ဗော စ ရက္ခဏာဘဗ္ဗော စ. တတ္ထ ဝိပဉ္စိတညူ မုဒိန္ဒြိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တော ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တိ, သစေ စေတေတိ န ပရိနိဗ္ဗာယီ, နော စေ စေတေတိ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. သစေ အနုရက္ခတိ န ပရိနိဗ္ဗာယီ, နော စေ အနုရက္ခတိ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ. တတ္ထ နေယျော ပုဂ္ဂလော ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ပရိဟာနဓမ္မော [Pg.190] ဟောတိ ကမ္မနိယတော ဝါ သမသီသိ ဝါ, ဣမေ နဝ အရဟန္တော ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ အသေက္ခဘာဂိယံ. ဣမေသု ပုဂ္ဂလေသု တထာဂတဿ ဒသဝိဓံ ဗလံ ပဝတ္တတိ.

ក្នុងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ កាលបើដល់នូវអរហត្តផល បុគ្គលទាំង ២ នោះ តែងជាឧភតោភាគវិមុត្ត និងបញ្ញាវិមុត្ត។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃដិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ កាលបើដល់នូវអរហត្តផល បុគ្គលទាំង ២ នោះ តែងជាឋិតកប្បិ និងបដិវេធនភាវៈ។ ចំណែកឯបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ កាលបើដល់នូវអរហត្តផល បុគ្គលទាំង ២ នោះ តែងជាចេតនាភព្វៈ និងរក្ខណាភព្វៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ វិបញ្ចិតញ្ញុបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ កាលបើដល់នូវអរហត្តផល បុគ្គលទាំង ២ នោះ គឺ ប្រសិនបើគិត តែងមិនបរិនិព្វាន ប្រសិនបើមិនគិត តែងបរិនិព្វាន។ (និងបុគ្គល ២ ពួកទៀតគឺ) ប្រសិនបើរលឹក (រក្សា) តែងមិនបរិនិព្វាន ប្រសិនបើមិនរលឹក តែងបរិនិព្វាន។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ នេយ្យបុគ្គលដែលប្រកបព្យាយាមក្នុងភាវនា តែងជាបុគ្គលមានធម៌ជាគ្រឿងសាបសូន្យ ឬជាកម្មនិយតៈ ឬជាសមសីសី ព្រះអរហន្តទាំង ៩ ពួកនេះ ព្រះសូត្រមាន ៤ ប្រការនេះ ហៅថា សំកិលេសភាគិយសូត្រផង អសេក្ខភាគិយសូត្រផង។ ក្នុងបុគ្គលទាំងឡាយនេះ ញាណពលៈ ១០ ប្រការរបស់ព្រះតថាគត តែងប្រព្រឹត្តទៅ។

---

၁၈. ကတမံ ဒသဝိဓံ? ဣဓ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အပ္ပဝတ္တိတေ ဓမ္မစက္ကေ မဟေသက္ခာ ဒေဝပုတ္တာ ယာစနာယ အဘိယာတာ ဟောန္တိ ‘‘ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မ’’န္တိ. သော အနုတ္တရေန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသာသိ သတ္တာနံ တယော ရာသီနံ သမ္မတ္တနိယတော မိစ္ဆတ္တနိယတော အနိယတော. တတ္ထ သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ မိစ္ဆာသတိံ အာပဇ္ဇေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အသတ္ထုကော ပရိနိဗ္ဗာယေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, သမာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တတ္ထ မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ အရိယသမာပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အနရိယမိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တတ္ထ အနိယတော ရာသိ သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနံ သမ္မတ္တနိယတရာသိံ ဂမိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇမာနော သမ္မတ္တနိယတရာသိံ ဂမိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနံ သမ္မတ္တနိယတရာသိံ ဂမိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇမာနံ မိစ္ဆတ္တနိယတရာသိံ ဂမိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣမေ တယော အနုတ္တရေန ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေါလောကေန္တဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မေ သတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဧတ္တဝတာ မံ ကောစိ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ဝီတရာဂဿ တေ ပဋိဇာနတော အခီဏာသဝတာယ သဟဓမ္မေန ကောစိ ပဋိစောဒိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယတော ပန ဣမဿ အနိယတဿ ရာသိဿ ဓမ္မဒေသနာ, သာ န ဒိဿတိ တက္ကရဿ သမ္မာဒုက္ခက္ခယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, တထာ ဩဝဒိတော ယံ ပန မေ အနိယတရာသိ သာဝကော ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ န သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

១៨. តើធម៌ ១០ យ៉ាងនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? ក្នុងសាសនានេះ កាលបើធម្មចក្រដែលបុគ្គលដទៃមិនអាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដ៏មានព្រះភាគ ពួកទេវបុត្រដែលមានសក្តិធំ តែងចូលទៅជិតដើម្បីទូលអង្វរថា «សូមព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងធម៌ចុះ» ដូច្នេះ។ ព្រះអង្គនោះ កាលទ្រង់ក្រឡេកមើលដោយពុទ្ធចក្ខុដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន បានឃើញពួកសត្វ ៣ គំនរ គឺ សម្មត្តនិយតរាសី មិច្ឆត្តនិយតរាសី និងអនិយតរាសី។ ក្នុងគំនរសត្វទាំងនោះ ហេតុដែលថា សម្មត្តនិយតរាសី នឹងដល់នូវមិច្ឆាសតិ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ហេតុដែលថា សត្វនោះនឹងបរិនិព្វានដោយគ្មានគ្រូ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ហេតុដែលថា សត្វនោះនឹងចូលកាន់សមាបត្តិ នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស។ ក្នុងគំនរសត្វទាំងនោះ ហេតុដែលថា មិច្ឆត្តនិយតរាសី នឹងចូលកាន់អរិយសមាបត្តិ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ហេតុដែលថា សត្វនោះនឹងប្រតិបត្តិមិច្ឆាបដិបត្តិដ៏មិនប្រសើរ នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស។ ក្នុងគំនរសត្វទាំងនោះ ហេតុដែលថា អនិយតរាសី កាលប្រតិបត្តិត្រូវ នឹងដល់នូវសម្មត្តនិយតរាសី នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស ហេតុដែលថា កាលប្រតិបត្តិខុស នឹងដល់នូវសម្មត្តនិយតរាសី នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ ហេតុដែលថា កាលប្រតិបត្តិត្រូវ នឹងដល់នូវសម្មត្តនិយតរាសី នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស ហេតុដែលថា កាលប្រតិបត្តិខុស នឹងដល់នូវមិច្ឆត្តនិយតរាសី នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស។ ហេតុដែលថា នរណាម្នាក់នឹងចោទប្រកាន់តថាគតដោយសហធម៌ថា «ធម៌ទាំងឡាយនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះ កាលទ្រង់ក្រឡេកមើលគំនរសត្វទាំង ៣ នេះ ដោយពុទ្ធចក្ខុដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន មិនទាន់បានត្រាស់ដឹងឡើយ» ដូច្នេះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ហេតុដែលថា នរណាម្នាក់នឹងចោទប្រកាន់ព្រះអង្គដោយសហធម៌ ព្រោះភាពជាអ្នកមិនទាន់អស់អាសវៈ ក្នុងកាលដែលព្រះអង្គប្តេជ្ញាថា «តថាគតជាអ្នកមានរាគៈប្រាសចេញហើយ» ដូច្នេះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ហេតុដែលថា ការសម្តែងធម៌ដល់អនិយតរាសីនេះ មិនប្រាកដថាជាការរលត់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ សម្រាប់បុគ្គលអ្នកធ្វើនូវធម៌នោះ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ហេតុដែលថា សាវ័កក្នុងអនិយតរាសី ដែលតថាគតបានប្រដៅយ៉ាងនោះហើយ នឹងមិនធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវគុណវិសេសជាន់ខ្ពស់តទៅទៀត នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។

---

၁၉. ယံ ခေါ မုနိ နာနပ္ပကာရဿ နာနာနိရုတ္တိယော ဒေဝနာဂယက္ခာနံ ဒမေတိ ဓမ္မေ ဝဝတ္ထာနေန ဝတွာ ကာရဏတော အညံ ပါရံ ဂမိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ. ယတော ပနိမာ နိရုတ္တိတော သတ္တ သတ္တ နိရုတ္တိယော နာဘိသမ္ဘုနေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ. နိရုတ္တိ ခေါ ပန အဘိသမဂ္ဂရတာနံ သာဝကာနံ တမတ္ထမဝိညာပယေတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. မဟေသက္ခာ ဒေဝပုတ္တာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှေ ပုစ္ဆိံသု[Pg.191]. ကာယိကေန ဝါ မာနသိကေန ဝါ ပရိပီဠိတဿ ဟတ္ထကုဏီတိ ဝါ ပါဒေ ဝါ ခဉ္ဇေ ဒန္ဓဿ သော အတ္ထော န ပရိဘာဇိယတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ. ယမှိ တံ တေသံ ဟောတိ တမှိ အသန္တံ ဘဝတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယံ ဟိ နာသံ တေသံ န ဘဝတိ, တမှိ နာသံ တေသံ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧဝံ သမုဒယဿ နိရောဓာယ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ. မာရော ဝါ ဣန္ဒော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ တထာဂတော ဝါ စက္ကဝတ္တီ ဝါ သော ဝတ နာမ မာတုဂါမော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော အဿ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣတိဿ ဧဝရူပံ ဗလံ ဧဝရူပံ ဉာဏံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ ပဌမံ တထာဂတဗလံ တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တီဟိ ရာသီဟိ စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ စတူဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဿ ပဝတ္တိယံ နိဝတ္တိယံ ဘာဂိယဉ္စ. ကုသလံ ကုသလဝိပါကေသု စ ဥပပဇ္ဇတိ ယဉ္စ ဣတ္ထိပုရိသာနံ. ဣဒံ ပဌမံ ဗလံ တထာဂတော ဧဝံ ဇာနာတိ.

១៩. ហេតុដែលថា ព្រះមុនីកាលទ្រង់ទូន្មានពួកទេវតា នាគ និងយក្ស ដោយនិរុត្តិផ្សេងៗជាច្រើនប្រការ ដោយសម្តែងធម៌ទាំងឡាយដោយការកំណត់ទុក ហើយមិនដល់នូវត្រើយម្ខាងទៀតដោយសារហេតុនោះ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ នេះជា ធម្មបដិសម្ភិទា។ ម្យ៉ាងទៀត ហេតុដែលថា ធម្មបដិសម្ភិទាទាំងនេះ មិនអាចសម្រេចបាននូវនិរុត្តិ ៧ ៗ ពីនិរុត្តិនោះ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ នេះជា និរុត្តិបដិសម្ភិទា។ ម្យ៉ាងទៀត ហេតុដែលថា និរុត្តិញ្ញាណ មិនអាចញ៉ាំងសេចក្តីនោះឲ្យយល់បាន ដល់ពួកសាវ័កដែលត្រេកអរក្នុងធម៌ជាគ្រឿងរួបរួម នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ នេះជា អត្ថបដិសម្ភិទា។ ពួកទេវបុត្រដែលមានសក្តិធំ ចូលទៅជិតហើយសួរនូវប្រស្នាទាំងឡាយ។ ហេតុដែលថា សេចក្តីនោះ មិនត្រូវបានចែករំលែកដល់បុគ្គលដែលត្រូវទុក្ខខាងកាយ ឬទុក្ខខាងចិត្តបៀតបៀនហើយ ឬបុគ្គលដែលមានដៃកំបុត ឬមានជើងខ្វិន ឬបុគ្គលដែលល្ងង់ខ្លៅ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ នេះជា បដិភាណបដិសម្ភិទា។ ហេតុដែលថា បដិភាណបដិសម្ភិទានោះ មានដល់បុគ្គលណា ហើយត្រឡប់ជាមិនប្រាកដក្នុងបុគ្គលនោះ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ ហេតុដែលថា បញ្ញាដែលវិនាសទៅហើយ មិនមានដល់បុគ្គលទាំងនោះ ហើយបញ្ញាដែលវិនាសទៅនោះ នឹងមានដល់បុគ្គលនោះ នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ។ យ៉ាងនេះ គឺអកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង ដើម្បីរលត់នូវសមុទយៈ។ ហេតុដែលថា មារក្តី ព្រះឥន្ទ្រក្តី ព្រះព្រហ្មក្តី ព្រះតថាគតក្តី ព្រះស្តេចចក្រពត្តិក្តី នឹងទៅជាស្រី នោះ មិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ បុរសនឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ ឬជាសក្កទេវរាជ នោះ តែងមានហេតុ មានឱកាស។ កម្លាំងមានសភាពយ៉ាងនេះ ញាណមានសភាពយ៉ាងនេះ មានដល់ព្រះអង្គ នេះហៅថា ឋានាឋានញាណ ជាតថាគតពលៈទី ១ ដែលគប្បីសម្តែង។ ដោយអាស្រ័យនឹងរាសី ៣ ផង វេសារជ្ជញ្ញាណ ៤ ផង បដិសម្ភិទា ៤ ផង ក្នុងសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងសេចក្តីវិនាសទៅ និងក្នុងចំណែកនៃបដិច្ចសមុប្បាទផង។ កុសលធម៌ និងផលនៃកុសលវិបាក ដែលកើតឡើងដល់ស្រី និងបុរសទាំងឡាយ។ ព្រះតថាគត តែងដឹងច្បាស់នូវពលៈទី ១ នេះ យ៉ាងនេះ។

---

ယေသံ ပန သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ, နာယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ, နိဗ္ဗာနဂါမိနီယေဝါယံ ပဋိပဒါ. တတ္ထ သိယာ မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ, ဧသာပိ န သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သက္ကာယသမုဒယဂါမိနီယေဝါယံ ပဋိပဒါ ဟောတု, အယံ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိပတ္တိယာ ဌိတော ဂစ္ဆတိ နိဗ္ဗာနံ, ဂစ္ဆတိ အပါယံ, ဂစ္ဆတိ ဒေဝမနုဿဿ. ယံ ယံ ဝါ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇေယျ သဗ္ဗတ္ထ ဂစ္ဆေယျ, အယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ယထာဘူတံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏံ ဒုတိယံ တထာဂတဗလံ.

ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វណាដែលមានសម្មត្តនិយតរាសី នេះមិនមែនជាសព្វត្ថគាមិនីបដិបទាឡើយ នេះជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងគំនរសត្វទាំងនោះ បើមានមិច្ឆត្តនិយតរាសី គំនរសត្វនោះក៏មិនមែនជាសព្វត្ថគាមិនីបដិបទាដែរ។ សូមឲ្យផ្លូវនេះ ជាផ្លូវទៅកាន់សក្កាយសមុទយៈតែម្យ៉ាងចុះ បុគ្គលនេះ កាលស្ថិតនៅក្នុងការប្រតិបត្តិនោះៗ តែងទៅកាន់ព្រះនិព្វានខ្លះ ទៅកាន់អបាយខ្លះ ទៅកាន់ទេវលោក និងមនុស្សលោកខ្លះ។ បុគ្គលប្រតិបត្តិនូវបដិបទាណាៗ ក៏ទៅកាន់ភពទាំងពួងបាន នេះហៅថា សព្វត្ថគាមិនីបដិបទា។ ញាណណាដែលដឹងតាមពិតក្នុងសព្វត្ថគាមិនីបដិបទានេះ នេះហៅថា សព្វត្ថគាមិនីបដិបទាញាណ ជាតថាគតពលៈទី ២។

---

သာ ခေါ ပနာယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာနာဓိမုတ္တာ ကေစိ ကာမေသု ကေစိ ဒုက္ကရကာရိယံ ကေစိ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ကေစိ သံသာရေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေန္တိ ကေစိ အနဇ္ဇာဘာဝနာတိ. တေန တေန စရိတေန ဝိနိဗန္ဓာနံ သတ္တာနံ ယံ ဉာဏံ ယထာဘူတံ နာနာဂတံ လောကဿ အနေကာဓိမုတ္တဂတံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဣဒံ တတိယံ တထာဂတဗလံ.

ក៏សព្វត្ថគាមិនីបដិបទានោះ មានអធិមុត្តិផ្សេងៗគ្នា៖ ពួកខ្លះបង្អោនទៅក្នុងកាមទាំងឡាយ ពួកខ្លះក្នុងការធ្វើកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រ ពួកខ្លះប្រកបជឿយៗនូវអត្តកិលមថានុយោគ ពួកខ្លះដល់នូវសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយសារសង្សារវដ្ត ពួកខ្លះដល់នូវអនជ្ឈាភាវនា។ ព្រះអង្គតែងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវញាណផ្សេងៗ របស់ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ដោយចរិតនោះៗ និងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវអធិមុត្តិផ្សេងៗជាច្រើនរបស់សត្វលោក។ នេះជាតថាគតពលៈទី ៣។

---

တတ္ထ သတ္တာနံ အဓိမုတ္တာ ဘဝန္တိ အာသေဝန္တိ ဘာဝေန္တိ ဗဟုလီကရောန္တိ. တေသံ ကမ္မုပသယာနံ တဒါဓိမုတ္တာနံ. သာ စေဝ ဓာတု သံဝဟတိ. ကတရာ ပနေသာ ဓာတု နေက္ခမ္မဓာတု ဗလဓာတု ကာစိ သမ္ပတ္တိ ကာစိ မိစ္ဆတ္တဉ္စ ဓာတု အဓိမုတ္တာ ဘဝန္တိ. အညတရာ ဥတ္တရိ န သမနုပဿန္တိ. တေ တဒေဝဋ္ဌာနံ မယာ [Pg.192] ဇရာမရဏဿ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ. ယထာ ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဘာသိတံ. ယံ တတ္ထ ယထာဘူတံ ဉာဏံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ စတုတ္ထံ တထာဂတဗလံ.

ក្នុងអធិមុត្តិនោះ ពួកសត្វតែងមានការបង្អោនចិត្តទៅ តែងសេព តែងចម្រើន តែងធ្វើឲ្យច្រើន។ នៃសត្វទាំងឡាយដែលមានកម្មជាទីពឹងផ្អែក ដែលបង្អោនទៅក្នុងកម្មនោះ។ ធាតុនោះឯង តែងនាំទៅ។ ចុះធាតុនោះ តើដូចម្តេច? គឺនេក្ខម្មធាតុខ្លះ ពលធាតុខ្លះ សម្បត្តិធាតុខ្លះ និងមិច្ឆត្តធាតុខ្លះ ដែលសត្វទាំងឡាយបង្អោនចិត្តទៅ។ សត្វទាំងនោះ មិនបានឃើញធម៌ដទៃដ៏ក្រៃលែងជាងធាតុនោះឡើយ។ សត្វទាំងនោះ តែងប្រកាន់មាំនូវហេតុនោះឯងថា «នេះជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃជរានិងមរណៈរបស់អាត្មាអញ នេះទើបពិត ធម៌ដទៃជាមោឃៈ» ដូច្នេះហើយក៏ពោលអះអាង។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានសម្តែងដល់សក្កទេវរាជ។ ញាណណាដែលដឹងតាមពិតក្នុងធាតុតាំងនោះ។ នេះហៅថា តថាគតពលៈទី ៤។

---

တတ္ထ ယံယေဝ ဓာတု သေဋ္ဌန္တိ တံ တံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ အာရမ္ဘန္တိ စေတသိကော. အာရမ္ဘော စေတနာ ကမ္မံ ကာယိကာ ဝါစသိကာ အာရမ္ဘော စေတသိကတ္တာ ကမ္မန္တရံ တထာဂတော ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘‘ဣမိနာ သတ္တေန ဧဝံ ဓာတုကေန ဧဝရူပံ ကမ္မံ ကတံ, တံ အတီတမဒ္ဓါနံ ဣမိနာ ဟေတုနာ တဿ ဧဝရူပေါ ဝိပါကော ဝိပစ္စတိ ဧတရဟိ ဝိပစ္စိဿတိ ဝါ အနာဂတမဒ္ဓါန’’န္တိ. ဧဝံ ပစ္စုပ္ပန္နမဒ္ဓါနံ ပဇာနာတိ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ဧဝံဓာတုကော ဣဒံ ကမ္မံ ကရောတိ’’. တဏှာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ စ ဣမိနာ ဟေတုနာ န တဿ ဝိပါကော ဒိဋ္ဌေယေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဥပပဇ္ဇေ ဝါ’’တိ အပရမှိ ဝါ ပရိယာယေ ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ဧဝရူပံ ကမ္မံ ကရိဿတိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ, ဣမိနာ ဟေတုနာ တဿ ဧဝရူပေါ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဣမိနာ ဟေတုနာ ယာနိ စတ္တာရိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ အာယတိံ စ သုခဝိပါကံ’’ …ပေ… ဣတိ အယံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဟေတုသော ဌာနသော ဝိပါကဝေမတ္တတံ ပဇာနာတိ ဥစ္စာဝစာ ဟီနပဏီတတာ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကမ္မဝိပါကဉာဏံ ပဉ္စမံ တထာဂတဗလံ.

ក្នុងធាតុទាំងនោះ ធាតុណាដែលប្រសើរ ពួកសត្វតែងប្រារព្ធនូវធាតុនោះៗ ដោយកាយផង ដោយវាចាផង ដោយចិត្តផង។ ការប្រារព្ធនោះ គឺចេតនាកម្ម ការប្រារព្ធតាមកាយនិងវាចា ព្រោះភាពជាចេតសិក ព្រះតថាគតអ្នកដឹងនូវកម្មដ៏ប្លែក តែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា៖ «កម្មមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺសត្វដែលមានធាតុយ៉ាងនេះ បានធ្វើហើយក្នុងអតីតកាល ព្រោះហេតុនេះ វិបាកមានសភាពយ៉ាងនេះ របស់សត្វនោះ តែងទុំក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ ឬនឹងឲ្យផលក្នុងអនាគតកាល» ដូច្នេះ។ ព្រះអង្គតែងដឹងច្បាស់នូវបច្ចុប្បន្នកាលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលនេះមានធាតុយ៉ាងនេះ តែងធ្វើនូវកម្មនេះ»។ «ព្រោះហេតុនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិនេះ វិបាករបស់បុគ្គលនោះ នឹងមិនកើតឡើងក្នុងបច្ចុប្បន្ន ឬក្នុងជាតិបន្ទាប់ ឬក្នុងជាតិបន្ទាប់ៗទៅទៀតឡើយ» ព្រះអង្គតែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា «បុគ្គលនេះនឹងធ្វើនូវកម្មមានសភាពយ៉ាងនេះ ក្នុងអនាគតកាល ព្រោះហេតុនេះ វិបាកមានសភាពយ៉ាងនេះ របស់បុគ្គលនោះ នឹងកើតឡើង ព្រោះហេតុនេះ កម្មដ្ឋានទាំង ៤ ណា កម្មដ្ឋាននេះ តែងមានសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងមានសុខជាវិបាកទៅក្នុងអនាគត» ...ល... យ៉ាងនេះ ព្រះអង្គតែងដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃវិបាក តាមហេតុ តាមឋានៈ នៃការកាន់យកកម្មទាំងឡាយ ទាំងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ដ៏ថោកទាបនិងឧត្តម ខ្ពស់និងទាប នេះហៅថា កម្មវិបាកញាណ ជាតថាគតពលៈទី ៥។

---

တထာ သတ္တာ ယံ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ သမာဒိယန္တာ တတ္ထ ဧဝံ ပဇာနာတိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ကမ္မာဓိမုတ္တဿ ရာဂစရိတဿ နေက္ခမ္မဓာတူနံ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ရာဂါနုဂတေ သုညမာနဿ ပဌမံ ဈာနံ သံကိလိဿတိ, သစေ ပုန ဥတ္တရိ ဝါယာမတော ဈာနဝေါဒါနဂတေ မာနသေ ဝိသေသဘာဂိယံ ပဋိပဒံ အနုယုဉ္ဇိယတိ. တဿ ဟိ ဈာနဘာဂိယံယေဝ ပဌမဇ္ဈာနေ ဌိတဿ ဒုတိယံ ဈာနံ ဝေါဒါနံ ဂစ္ဆတိ, တတိယဉ္စ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, တဿ သာ ပီတိ အဝိသေသဘာဂိယံ တတိယံ ဈာနံ အာဒိဿ တိဋ္ဌတိ. သစေ တဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. တထာဂတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝေါဒါနံ ဂစ္ဆတိယေဝ, စတုတ္ထဿ ဈာနဿ ဟာနဘာဂိယာ ဓမ္မာ, တေ စ ဓမ္မာ ယတ္ထ ပဇာယန္တိ ယေဟိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝေါဒါနံ ဒိဿတိ. ဧဝံ အဇ္ဈာသယသမာပတ္တိယာ ယာ စတဿော သမာပတ္တိယော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခဈာနာနီတိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခာတိ. အဋ္ဌ စ ဝိမောက္ခာ တီဏိ စ ဝိမောက္ခမုခါနိ. သမာဓီတိ စတ္တာရော [Pg.193] သမာဓီ – ဆန္ဒသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ စိတ္တသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ. သမာပတ္တိယော စတဿော အဇ္ဈာသယသမာပတ္တိယော ဣတိ ဣမေသံ ဈာနာနံ ဝိမောက္ခသမာပတ္တီတိ ဧဝရူပေါ သံကိလေသော ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ. ဧဝံ ဒေါသစရိတဿ. မောဟစရိတဿ. ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝရူပံ ဝေါဒါနံ ဣတိ ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ယထာဘူတံ အသာဓာရဏံ သဗ္ဗသတ္တေဟိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဆဋ္ဌံ တထာဂတဗလံ.

សត្វទាំងឡាយសមាទាននូវការសមាទានកម្មណា ក្នុងកម្មនោះ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាលបុគ្គលនេះមានកម្មអធិមុត្តិ មានរាគចរិត នេក្ខម្មធាតុទាំងឡាយ រមែងដល់នូវការពេញបរិបូរ ចំពោះបុគ្គលនោះ កាលបើចិត្តសូន្យចាកកម្មដ្ឋានព្រោះអន្ទោលតាមរាគៈ បឋមជ្ឈានរមែងសៅហ្មង ប្រសិនបើបុគ្គលនោះព្យាយាមតទៅទៀតក្នុងកាលជាខាងក្រោយ រមែងសេពគប់នូវបដិបទាជាចំណែកនៃវិសេស ក្នុងចិត្តដែលដល់នូវភាពផូរផង់នៃឈាន។ ព្រោះថា កាលបុគ្គលនោះស្ថិតនៅក្នុងបឋមជ្ឈានដែលជាចំណែកនៃឈាននោះឯង ទុតិយជ្ឈានរមែងដល់នូវភាពផូរផង់ ចំណែកតតិយជ្ឈាន កាលបុគ្គលចង់ចូលកាន់សមាបត្តិ សោមនស្សិន្រ្ទិយរមែងគ្របសង្កត់ចិត្តស្ថិតនៅ បីតិរបស់បុគ្គលនោះ រមែងស្ថិតនៅឆ្ពោះទៅរកតតិយជ្ឈានដែលមិនមែនជាចំណែកនៃវិសេស។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះដឹងច្បាស់នូវការរំដោះចេញតាមសេចក្ដីពិត ចតុត្ថជ្ឈានរបស់ព្រះតថាគត រមែងដល់នូវភាពផូរផង់ពិតប្រាកដ ធម៌ទាំងឡាយជាចំណែកនៃសេចក្ដីសាបសូន្យនៃចតុត្ថជ្ឈានមាននៅ ធម៌ទាំងឡាយនោះរមែងកើតឡើងក្នុងបុគ្គលណា ភាពផូរផង់នៃចតុត្ថជ្ឈានរមែងប្រាកដដោយធម៌ទាំងឡាយណា។ សមាបត្តិ ៤ វិមោក្ខមុខ ៣ វិមោក្ខឈាន ៨ យ៉ាងនេះ ហៅថា ឈាន ៤ ជាវិមោក្ខ ដោយអជ្ឈាសយសមាបត្តិយ៉ាងនេះ។ វិមោក្ខ ៨ និងវិមោក្ខមុខ ៣ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ សមាធិមាន ៤ គឺ ឆន្ទសមាធិ វីរិយសមាធិ ចិត្តសមាធិ និងវិមំសាសមាធិ។ សមាបត្តិ ៤ ហៅថា អជ្ឈាសយសមាបត្តិ សមាបត្តិដែលរួចផុតចាកនីវរណៈនៃឈានទាំងនេះ ហៅថា វិមោក្ខសមាបត្តិ សេចក្ដីសៅហ្មងមានសភាពយ៉ាងនេះ រមែងកើតមានដល់បុគ្គលមានរាគចរិត។ ដល់បុគ្គលមានទោសចរិត និងមោហចរិត ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ភាពផូរផង់មានសភាពយ៉ាងនេះ រមែងកើតមានដល់បុគ្គលមានរាគចរិត ញាណណាដែលកើតមានក្នុងទីនេះតាមសេចក្ដីពិត ជាញាណមិនសាធារណៈដល់សត្វទាំងពួង នេះហៅថា តថាគតពលៈ ទី៦។

---

တတ္ထ တထာဂတော ဧဝံ ပဇာနာတိ လောကိကာ ဓမ္မာ လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ဘာဝနာဘာဂိယံ ဣန္ဒြိယံ နာမံ လဘန္တိ. အာဓိပတေယျဘူမိံ ဥပါဒါယ ဗလံ နာမံ လဘန္တိ ထာမဂတံ မနော မနိန္ဒြိယံ တံ ဥပါဒါယ. ဝီရိယံ နာမံ လဘန္တိ အာရမ္ဘဓာတုံ ဥပါဒါယ. ဣတိဿ ဒေဝ ဧဝရူပံ ဉာဏံ ဣမေဟိ စ ဓမ္မေဟိ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ သမန္နာဂတာတိပိ ဓမ္မဒေသနံ အကာသိ. အာကာရတော စ ဝေါကာရတော စ အာသယဇ္ဈာသယဿ အဓိမုတ္တိသမန္နာဂတာနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယဗလဝီရိယဝေမတ္တတံ ဉာဏံ သတ္တမံ တထာဂတဗလံ.

ក្នុងតថាគតពលៈនោះ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា លោកិយធម៌ និងលោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ រមែងបាននូវឈ្មោះថា ឥន្ទ្រិយ ក្នុងចំណែកនៃភាវនា។ រមែងបាននូវឈ្មោះថា ពលៈ ព្រោះអាស្រ័យនូវភូមិជាធិបតី គឺមនោដែលដល់នូវភាពមានកម្លាំង ព្រោះអាស្រ័យនូវមនិន្រ្ទិយនោះ។ រមែងបាននូវឈ្មោះថា វីរិយៈ ព្រោះអាស្រ័យនូវអារម្ភធាតុ។ ព្រះអង្គបានធ្វើនូវធម្មទេសនាថា ញាណមានសភាពយ៉ាងនេះមានដល់ព្រះអង្គពិតមែន ហើយបុគ្គលទាំងនេះក៏ប្រកបដោយធម៌ទាំងឡាយនេះដែរ។ ធម្មទេសនាណាដែលមានដល់បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយអធិមុត្តិ គឺមគ្គនិងផល និងដល់បុគ្គលមានអាសយៈនិងអជ្ឈាសយៈ ដោយអាការៈ និងដោយការច្របូកច្របល់ នេះហៅថា ញាណដឹងនូវភាពប្លែកគ្នាត្រង់ឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងវីរិយៈ របស់សត្វដទៃ និងបុគ្គលដទៃ ជាតថាគតពលៈ ទី៧។

---

တတ္ထ စ တထာဂတော လောကာဒီသု စ ဘူမီသု သံယောဇနာနဉ္စ သေက္ခာနံ ဒွီဟိ ဗလေဟိ ဂတိံ ပဇာနာတိ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ အတီတေ သံသာရေ ဧတရဟိ စ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ စုတူပပါတံ ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ ဗလာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုတော အဘိနီဟိတာနိ. သော အတီတမဒ္ဓါနံ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော ဂေါစရော သော ဧတရဟိ သတိ ဂေါစရော ဣတိ အတ္တနော စ ပရေသံ စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ ပစ္စုပ္ပန္နမဒ္ဓါနံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဣမာနိ ဒွေ တထာဂတဗလာနိ, အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝါသော, နဝမံ ဒိဗ္ဗစက္ခု.

ក្នុងតថាគតពលៈទាំងនោះ ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់នូវគតិរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងភូមិទាំង ៤ មានមនុស្សលោកជាដើម និងដឹងនូវសញ្ញោជនៈទាំងឡាយរបស់សេក្ខបុគ្គល ដោយពលៈ ២ យ៉ាង គឺដឹងនូវការរលឹកជាតិក្នុងអតីតសង្សារ និងក្នុងបច្ចុប្បន្នភពនេះ ដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ និងដឹងនូវចុតូបបាតៈ ដោយទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ពលៈ ២ យ៉ាងនេះ ព្រះអង្គបានបង្អោនទៅចាកទិព្វចក្ខុ។ ទិព្វចក្ខុនោះ ជាគោចរនៃទិព្វចក្ខុក្នុងអតីតកាល ទិព្វចក្ខុនោះ ជាគោចរនៃសតិក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណរបស់ខ្លួនឯង និងរបស់បុគ្គលដទៃ មានប្រការច្រើនយ៉ាងផ្សេងៗគ្នា ព្រះអង្គរមែងដឹងនូវបច្ចុប្បន្នកាលដោយទិព្វចក្ខុ ពលៈ ២ យ៉ាងនេះ ជាតថាគតពលៈ គឺទី៨ គឺបុព្វេនិវាសៈ ទី៩ គឺទិព្វចក្ខុ។

---

ပုန စပရံ တထာဂတော အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဈာနံ ဝေါဒါနံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ပဇာနာတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဣမာယ ပဋိပဒါယ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ဣတိ အတ္တနော စ အာသဝါနံ ခယံ ဉာဏံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာနံ စတုဘူမိမုပါဒါယ ယာဝ နဝန္နံ အရဟန္တာနံ အာသဝက္ခယော ဩဓိသော သေက္ခာနံ အနောဓိသော အရဟန္တာနံ. တတ္ထ စေတောဝိမုတ္တိ ဒွီဟိ အာသဝေဟိ အနာသဝါ ကာမာသဝေန စ ဘဝါသဝေန စ, ပညာဝိမုတ္တိ ဒွီဟိ အာသဝေဟိ အနာသဝါ ဒိဋ္ဌာသဝေန စ အဝိဇ္ဇာသဝေန စ, ဣမာသံ ဒွိန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ယထာဘူတံ ဉာဏံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာသဝက္ခယေ ဉာဏံ. ဒသမံ တထာဂတဗလံ.

មួយវិញទៀត ព្រះតថាគតរមែងដឹងច្បាស់នូវឈាន ភាពផូរផង់ និងចំណែកនៃនិព្វេធៈរបស់អរិយបុគ្គលទាំងឡាយថា បុគ្គលនេះ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ រមែងបានសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិ និងបញ្ញាវិមុត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយខ្លួនឯងក្នុងបច្ចុប្បន្ន ចូលកាន់សមាបត្តិរស់នៅ ដោយមគ្គនេះ ដោយបដិបទានេះ ព្រះអង្គរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ញាណដែលជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់ខ្លួនឯង ព្រោះអាស្រ័យនូវភូមិ ៤ ជាធម៌កម្ចាត់បង់នូវទិដ្ឋិ ដរាបដល់ការអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់អរហន្ត ៩ ពួក ការអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់សេក្ខបុគ្គលមានកំណត់ ចំណែកការអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់អរហន្តទាំងឡាយមិនមានកំណត់ឡើយ។ ក្នុងធម្មទេសនានោះ ចេតោវិមុត្តិ មិនមានអាសវៈដោយអាសវៈ ២ គឺកាមាសវៈ និងភវាសវៈ បញ្ញាវិមុត្តិ មិនមានអាសវៈដោយអាសវៈ ២ គឺទិដ្ឋាសវៈ និងអវិជ្ជាសវៈ ញាណដែលដឹងតាមសេចក្ដីពិតនូវវិមុត្តិទាំង ២ នេះ ហៅថា អាសវក្ខយញ្ញាណ ជាតថាគតពលៈ ទី១០។

---

၂၀. ဣမေသု [Pg.194] ဒသသု ဗလေသု ဌိတော တထာဂတော ပဉ္စဝိဓံ သာသနံ ဒေသေတိ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါသနာဘာဂိယံ ဒဿနဘာဂိယံ ဘာဝနာဘာဂိယံ အသေက္ခဘာဂိယံ. တတ္ထ ယော တဏှာသံကိလေသော, ဣမဿ အလောဘော နိဿရဏံ. ယော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော, ဣမဿ အမောဟော နိဿရဏံ. ယော ဒုစ္စရိတသံကိလေသော, ဣမဿ တီဏိ ကုသလာနိ နိဿရဏံ. ကိံ နိဒါနံ? တီဏိ ဣမာနိ မနောဒုစ္စရိတာနိ – အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာ မနောဒုစ္စရိတံ ကာယကမ္မံ ဥပဋ္ဌပေတိ, အဒိန္နာဒါနံ သဗ္ဗဉ္စ တဒုပနိဗ္ဗဒ္ဓံ ဝါစာကမ္မံ ဥပဋ္ဌပေတိ, မုသာဝါဒဉ္စ သဗ္ဗဝိတထံ သဗ္ဗံ ဝါစမဘာဝံ သဗ္ဗမက္ခံ ပလာသံ အဘိဇ္ဈာ အကုသလမူလန္တိ, သုစရိတေ သုစရိတံ မုသာဝါဒါ အဒိန္နာဒါနာ အဘိဇ္ဈာယ စေတနာ, တတ္ထ ဗျာပါဒေါ မနောဒုစ္စရိတံ ကာယကမ္မံ ဥပဋ္ဌပေတိ, ပါဏာတိပါတံ သဗ္ဗဉ္စ မေတံ အာကဍ္ဎနံ ပရိကဍ္ဎနံ နိဗ္ဗဒ္ဓံ ရောစနံ ဝါစာကမ္မံ ဥပဋ္ဌပေတိ, ပိသုဏဝါစံ ဖရုသဝါစံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မနောဒုစ္စရိတဉ္စ အဘိဇ္ဈံ ဗျာပါဒံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပယောဇေတိ, တဿ ယော ကောစိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စာဂေါ ရာဂဇော ဝါ ဒေါသဇော ဝါ သဗ္ဗသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမ္ဘူတော ဣမိနာ ကာရဏေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဥပဋ္ဌပေတိ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ ဝစီကမ္မံ ဥပဋ္ဌပေတိ သမ္ဖပ္ပလာပံ. ဣမာနိ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ အကုသလမူလာနိ.

២០. ព្រះតថាគត កាលស្ថិតនៅក្នុងពលៈទាំង ១០ នេះ រមែងសម្ដែងនូវសាសនា ៥ ប្រការ គឺ ចំណែកនៃសេចក្ដីសៅហ្មង ចំណែកនៃវាសនា ចំណែកនៃទស្សនៈ ចំណែកនៃភាវនា និងចំណែកនៃអសេក្ខៈ។ ក្នុងសាសនាទាំងនោះ តណ្ហាសំកិលេសណាមាន អលោភៈជាគ្រឿងរំដោះចេញនៃសំកិលេសនោះ។ ទិដ្ឋិសំកិលេសណាមាន អមោហៈជាគ្រឿងរំដោះចេញនៃសំកិលេសនោះ។ ទុច្ចរិតសំកិលេសណាមាន កុសល ៣ ជាគ្រឿងរំដោះចេញនៃសំកិលេសនោះ។ អ្វីជាហេតុដើម? គឺមនោទុច្ចរិត ៣ នេះឯង បានแก่ អភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ក្នុងមនោទុច្ចរិតទាំងនោះ អភិជ្ឈាមនោទុច្ចរិត រមែងញ៉ាំងកាយកម្មឲ្យតាំងឡើង ញ៉ាំងអទិន្នាទាន និងវចីកម្មទាំងពួងដែលជាប់ទាក់ទងនឹងអទិន្នាទាននោះឲ្យតាំងឡើង ញ៉ាំងមុសាវាទដែលខុសចាកការពិតទាំងពួង មិនមានពាក្យពិតទាំងពួង ការលុបគុណទាំងពួង និងការលើកខ្លួនឲ្យតាំងឡើង អភិជ្ឈាជាអកុសលមូល ចំណែកក្នុងសុចរិតវិញ ចេតនាដែលវៀរចាកមុសាវាទ វៀរចាកអទិន្នាទាន និងវៀរចាកអភិជ្ឈា ហៅថា សុចរិត។ ក្នុងមនោទុច្ចរិតទាំងនោះ ព្យាបាទមនោទុច្ចរិត រមែងញ៉ាំងកាយកម្មឲ្យតាំងឡើង ញ៉ាំងបាណាតិបាត និងវចីកម្មទាំងពួងដែលជាការអូសទាញ ការបៀតបៀន ការចងអាឃាត និងការត្រេកអរក្នុងបាបឲ្យតាំងឡើង ញ៉ាំងបិសុណាវាចា និងផរុសវាចាឲ្យតាំងឡើង មិច្ឆាទិដ្ឋិមនោទុច្ចរិត រមែងប្រកបនូវអភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ បុគ្គលនោះមានការលះបង់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិណាមួយ ដែលកើតអំពីពូជនៃមិច្ឆាទិដ្ឋិ កើតអំពីដីនៃរាគៈ ឬកើតអំពីដីនៃទោស ព្រោះហេតុនេះ មិច្ឆាទិដ្ឋិរមែងតាំងឡើង ញ៉ាំងកាមេសុមិច្ឆាចារ និងវចីកម្មគឺសម្ផប្បលាបៈឲ្យតាំងឡើង។ ទុច្ចរិត ៣ នេះ ជាអកុសលមូល។

---

ယာ အဘိဇ္ဈာ, သော လောဘော. ယော ဗျာပါဒေါ, သော ဒေါသော. ယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, သော မောဟော. တာနိ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနိ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တေသု ဂဟိတေသု တီသု အကုသလမူလေသု ဒသဝိဓံ အကုသလမူလံ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တဿ တိဝိဓဿ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ နိဿရဏံ. တတ္ထ ယော ဗဟုသိတော နိဒ္ဒေသော ယထာ လောဘော ဒေါသော မောဟောပိ, တတ္ထ အသိတုံ ဧတ္ထ လောဘော ဥဿဒေါ တေန ကာရဏေန တေသု ဝါ ဓမ္မေသု လောဘော ပညပိယတိ. တတ္ထာယံ မောဟော အကုသလံ မောဟော အယံ အဝိဇ္ဇာ, သာ စတုဗ္ဗိဓာ ရူပေ အဘိနိဝိဋ္ဌာ, ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, အဝိဇ္ဇာဂတော ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. တတ္ထ ကတမံ ပဒံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဥစ္ဆေဒံ ဝဒတိ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ စ အညော စ ကရောတိ, အညော ပဋိသံဝေဒိယတိ. ပစ္ဆိမသဋ္ဌိကပ္ပာနံ တီဏိ ပဒါနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သဿတံ ဘဇန္တိ ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ အကိရိယဉ္စ တံ ဒုက္ခမိစ္ဆတော အဟေတုကာ စ ပတန္တိ အနဇ္ဈာဘာဝေါ စ ကမ္မာနံ သဗ္ဗဉ္စ မာနယိ. တတ္ထ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ သံသာရေန [Pg.195] သုဒ္ဓိ အာဇီဝကာ ဆဠာသီတိ ပညပေန္တိ. ယထာရူပေ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ စတုဝတ္ထုကာ, ဧဝံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သဿတံ ဘဇတိ. အညာဇီဝကာ စ သဿတဝါဒိကေ စ သီလဗ္ဗတံ ဘဇန္တိ ပရာမသန္တိ ဣမိနာ ဘဝိဿာမိ ဒေဝေါ ဝါ ဒေဝညတရော ဝါ, အယံ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. တတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’မိတိ တံ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ နာဓိမုစ္စတိ နာဘိပ္ပသီဒတိ ပုဗ္ဗန္တေ အပရန္တေ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ…ပေ… ဣတိ ဝါသနာဘာဂိယေသု ဌိတဿ အယံ ဥပက္ကိလေသော.

សេចក្តីលោភលន់ (អភិជ្ឈា) ណា សេចក្តីលោភលន់នោះ ឈ្មោះថា លោភៈ។ សេចក្តីព្យាបាទណា សេចក្តីព្យាបាទនោះ ឈ្មោះថា ទោសៈ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិណា មិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ ឈ្មោះថា មោហៈ។ ធម៌ទាំងនោះ ញ៉ាំងមិច្ឆត្តៈទាំង ៨ ឲ្យកើតឡើង។ កាលបើអកុសលមូលទាំង ៣ នោះ ត្រូវបានសង្កត់សង្កិនហើយ អកុសលមូលមានប្រការ ១០ យ៉ាង តែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌ ព្រះសូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយសូត្រ) គឺជាគ្រឿងរំដោះចេញ ចាកសេចក្តីសៅហ្មងនៃទុច្ចរិតមានប្រការ ៣ យ៉ាងនោះ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ការចង្អុលបង្ហាញនូវធម៌ដែលអាស្រ័យច្រើន ដូចជាលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ មានសេចក្តីយ៉ាងណា ក្នុងសេចក្តីនោះ ដើម្បីមិនអាស្រ័យ លោភៈជាធម៌ដ៏ក្រាស់ក្រែល ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយនោះ លោភៈទើបព្រះអង្គបញ្ញត្តិទុក។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មោហៈនេះ គឺអកុសលមោហៈ មោហៈនេះ ឈ្មោះថា អវិជ្ជា អវិជ្ជាដែលចូលទៅប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងរូបនោះ មានប្រការ ៤ យ៉ាង តែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន បុគ្គលដែលប្រកបដោយអវិជ្ជា តែងយល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានរូប ឬឃើញនូវរូបក្នុងខ្លួន ឬឃើញនូវខ្លួនក្នុងរូប។ ក្នុងសេចក្តីនោះ បទណាដែលពោលនូវសេចក្តីដាច់សូន្យ (ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ) នៃសក្កាយទិដ្ឋិ គឺបទថា "ជីវៈនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ" និងនត្ថិកទិដ្ឋិ និងអធិច្ចសមុប្បន្នទិដ្ឋិ និងការយល់ឃើញថា "អ្នកដទៃជាអ្នកធ្វើ អ្នកដទៃជាអ្នកទទួលផល"។ ក្នុងកប្ប ៦០ ខាងចុង បទទាំង ៣ តែងចូលទៅរកសស្សតទិដ្ឋិ ក្នុងសក្កាយទិដ្ឋិ គឺបទថា "ជីវៈផ្សេង សរីរៈផ្សេង" និងអកិរិយទិដ្ឋិ និងអហេតុកទិដ្ឋិ តែងធ្លាក់ចុះដល់បុគ្គលដែលប្រាថ្នានូវទុក្ខ និងការមិនមានផលនៃកម្មទាំងឡាយ និងការនាំមកនូវធម៌ទាំងពួង។ ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ ពួកអាជីវកៈ ៨៦ ពួក តែងបញ្ញត្តិនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធិដោយសង្សារវដ្ត ដោយការយល់ឃើញថា "សេចក្តីនេះប៉ុណ្ណោះពិត សេចក្តីដទៃជាមោឃៈ"។ សក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុ ៤ ក្នុងរូបយ៉ាងណា សក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុ ២០ ក្នុងខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនោះ តែងចូលទៅរកសស្សតទិដ្ឋិ។ ពួកអាជីវកៈដទៃទៀត និងពួកសស្សតវាទី តែងចូលទៅរក និងស្ទាបអង្អែលនូវសីលព្វតៈ ដោយការប្រកាន់ថា "ដោយសីលនិងវ័តនេះ អាត្មាអញនឹងបានជាទេវតា ឬជាទេវតាណាមួយ" នេះឈ្មោះថា សីលព្វតបរាមាសៈ។ ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ បុគ្គលនោះតែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន ដោយសក្កាយទិដ្ឋិ តែងសង្ស័យ ងឿងឆ្ងល់ មិនចុះចិត្តស៊ប់ មិនជ្រះថ្លា ក្នុងសេចក្តីថា "ជីវៈនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ" ក្នុងចំណែកខាងដើម (បុព្វន្តៈ) ក្នុងចំណែកខាងចុង (អបរន្តៈ) ក្នុងចំណែកទាំងខាងដើមនិងខាងចុង...ល... នេះជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងវាសនាភាគិយធម៌ទាំងឡាយ។

---

၂၁. တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယေန သဗ္ဗံ ဝိစိကိစ္ဆိတံ ပဇဟတိ, ပညိန္ဒြိယေန ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတိ, သမာဓိန္ဒြိယေန စိတ္တံ ဧကောဒိ ကရောတိ ဝီရိယိန္ဒြိယေန အာရဘတိ. သော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓါနုသာရီ အဝေစ္စပ္ပသာဒေ နိရတော အနန္တရိယံ သမာဓိံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဣန္ဒြိယေဟိ သုဒ္ဓေဟိ ဓမ္မာနုသာရီ အပ္ပစ္စယတာယ အနန္တရိယံ သမာဓိံ ဥပ္ပာဒေတိ. သော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. သစ္စာနိ ဣဒံ ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ. တဿ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ တီဏိ သံယောဇနာနိ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာနိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပဟီနာနိ ဒွေ ပုဂ္ဂလကတာနိ. တတ္ထ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဘာဝနာပဟာတဗ္ဗာနိ ဥပရိက္ခိတ္တာနိ ဆ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. တတ္ထ တေသု အဘိဇ္ဈာယ စ ဗျာပါဒေသု တနုကတေသု ဆ ဘဝါ ပရိက္ခယာ မရိယာဒံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒွေ ဘဝါ အဝသိဋ္ဌာ. တဿ အဘိဇ္ဈာ စ ဗျာပါဒေါ စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. ဧကော ဘဝေါ အဝသိဋ္ဌော ဟောတိ. သော စ မာနဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတိ. ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ အညေပိ စတ္တာရော ကိလေသာ ရူပရာဂေါ ဘဝရာဂေါ အဝိဇ္ဇာ ဥဒ္ဓစ္စံ ကေတုသ္မိမာနဘူတာ နပ္ပဋိဗလာ အသ္မိမာနံ ဝိနိဝတ္တေတုံ, သဗ္ဗေပိ တေ အသ္မိမာနဿ ပဟာနံ အာရဘတေ. ခီဏေသု န စ တေသု ဣဒမုတ္တရိဒဿနဘူမိယံ ပဉ္စသု သေက္ခပုဂ္ဂလေသု တီသု စ ပဋိပ္ပန္နကေသု ဒွီသု စ ဖလဋ္ဌေသု ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ. တဒုတ္တရိ အသေက္ခဘာဂိယသုတ္တံ, ကတ္ထစိ ဘူမိ နိပီဠိယတိ. ဣဒဉ္စ ပဉ္စမံ သုတ္တံ. တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒေသိတံ ပုထုဇ္ဇနဿ သေက္ခဿ အသေက္ခဿ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါသနာဘာဂိယံ. ပုထုဇ္ဇနဿ ဒဿနဘာဂိယံ. ဘာဝနာဘာဂိယံ ပဉ္စန္နံ သေက္ခာနံ. ယံ ပဌမနိဒ္ဒိဋ္ဌံ အသေက္ခဘာဂိယံ သဗ္ဗေသံ အရဟန္တာနံ. သာ ပန ပဉ္စဝိဓာ သတ္တဝီသအာကာရေ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ဧတေသု တဿ ဂတီနံ တတော ဥတ္တရိ. တဉ္စ ခေါ သင်္ခေပေန ပညာသာယ အာကာရေဟိ [Pg.196] သမ္ပတတိ, ယေ ပညာသ အာကာရာ သာသနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေ သင်္ခိပိယန္တာ ဒသဟိ အာကာရေဟိ ပတန္တိ. ယေ အရိယသစ္စံ နိက္ခေပေန ဌိတေ သင်္ခိပိယတ္တာ အဋ္ဌသု အာကာရေသု ပတန္တိ. စတူသု စ သာဓာရဏေသု သုတ္တေသု ယာ ဟာရသမ္ပာတဿ ဘူမိ, တေ သင်္ခိပိယန္တာ ပဉ္စသု သုတ္တေသု ပတန္တိ. သံကိလေသဘာဂိယေ ဝါသနာဘာဂိယေ ဘာဝနာဘာဂိယေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ အသေက္ခဘာဂိယေ စ. တေ သင်္ခိပိယန္တာ စတူသု သုတ္တေသု ပတန္တိ. သံကိလေသဘာဂိယေ ဝါသနာဘာဂိယေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ အသေက္ခဘာဂိယေ စ. တေ သင်္ခိပိယမာနာ တီသု သုတ္တေသု ပတန္တိ, ပုထုဇ္ဇနဘာဂိယေ သေက္ခဘာဂိယေ အသေက္ခဘာဂိယေ စ. တေ သင်္ခိပိယန္တာ ဒွီသု သုတ္တေသု ပတန္တိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ စ ပုဗ္ဗယောဂဘာဂိယေ စ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ဒွေ အတ္ထဝသေ သမ္ပဿမာနာ တထာဂတာ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ သုတ္တံ ဂေယျံ…ပေ… သတ္ထာ ပုဗ္ဗယောဂသမန္နာဂတေ အပ္ပကသိရေန မညမာနာ ဝသိယန္တိ ပုဗ္ဗယောဂါ စ ဘဝိဿန္တိ သန္တာနံ မညမာနာဓရာယ. တတ္ထ ပညာဝေမတ္တတံ အတ္တနော သမနုပဿမာနေန အဋ္ဌဝိဓေ သုတ္တသင်္ခေပေ, ယတ္ထ ယတ္ထ သက္ကောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ယောဇေတွာ သုတ္တဿ အတ္ထော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. န ဟိ သတိ ဝေဒနာ မနော ဓာရေတွာ သက္ကာ ယေန ကေနစိ သုတ္တဿ အတ္ထော ယထာဘူတံ နိဒ္ဒိသိတုံ.

២១. ក្នុងឧបក្កិលេសទាំងនោះ បុគ្គលតែងលះបង់នូវសេចក្តីសង្ស័យទាំងពួងដោយសទ្ធិន្ទ្រិយ តែងឃើញនូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅដោយបញ្ញិន្ទ្រិយ តែងធ្វើចិត្តឲ្យមានអារម្មណ៍តែមួយដោយសមាធិន្ទ្រិយ តែងប្រារព្ធព្យាយាមដោយវីរិយិន្ទ្រិយ។ បុគ្គលនោះជាសទ្ធានុសារី ព្រោះប្រកបដោយឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ តែងត្រេកអរក្នុងសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រ ញ៉ាំងអនន្តរិយសមាធិឲ្យកើតឡើង។ ព្រះអរិយបុគ្គលជាធម្មានុសារី ព្រោះឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដ៏បរិសុទ្ធ តែងញ៉ាំងអនន្តរិយសមាធិឲ្យកើតឡើង ព្រោះមិនមានបច្ច័យ។ ព្រះអរិយបុគ្គលនោះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា "នេះជាទុក្ខ"។ ព្រះសូត្រនេះជាទស្សនភាគិយសូត្រ នៃសច្ចៈទាំងឡាយ។ ក្នុងចំណោមសំយោជនៈជាចំណែកខាងក្រោមទាំង ៥ សំយោជនៈ ៣ គឺសោតាបត្តិមគ្គលះបង់ហើយ គឺត្រូវបានលះបង់ដោយដាច់ខាត ឯសំយោជនៈ ២ ទៀត ត្រូវបានធ្វើឲ្យស្រាលស្តើងដោយបុគ្គលទាំងពីរ។ ក្នុងធម៌ដែលត្រូវលះបង់នោះ អកុសលមូលទាំង ៣ ដែលត្រូវលះបង់ដោយភាវនា កាលបើបោះចោលទៅខាងលើ តែងញ៉ាំងភពទាំង ៦ ឲ្យកើតឡើង។ ក្នុងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ កាលបើអភិជ្ឈានិងព្យាបាទត្រូវបានធ្វើឲ្យស្រាលស្តើងហើយ ភពទាំង ៦ តែងដល់នូវទីបំផុតព្រោះការអស់ទៅ នៅសល់ភព ២ ទៀត។ អភិជ្ឈានិងព្យាបាទរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលនោះ តែងអស់ទៅដោយដាច់ខាត នៅសល់ភពតែមួយ។ ព្រះសកទាគាមីនោះ តែងញ៉ាំងភពនោះឲ្យកើតឡើងដោយអំណាចនៃមានៈ។ ទោះបីក្នុងទីនេះ កិលេស ៤ ផ្សេងទៀត គឺរូបរាគៈ ភវរាគៈ អវិជ្ជា និងឧទ្ធច្ចៈ ទុកដូចជាទង់ជ័យនៃមានៈ ក៏មិនអាចដើម្បីញ៉ាំងអស្មិមានៈឲ្យវិនាសទៅបានឡើយ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះទាំងអស់ តែងប្រារព្ធដើម្បីលះបង់នូវអស្មិមានៈ។ កាលបើកិលេសទាំងនោះអស់ហើយ ធម៌នេះមិនកើតមានតទៅទៀតឡើយ ក្នុងទីនៃទស្សនភូមិ ក្នុងចំណោមសេក្ខបុគ្គលទាំង ៥ គឺក្នុងបុគ្គល ៣ នាក់ដែលជាអ្នកប្រតិបត្តិ និងបុគ្គល ២ នាក់ដែលតាំងនៅក្នុងផល នេះជាភាវនាភាគិយសូត្រ។ ខ្ពស់ជាងនោះទៅទៀត ជាអសេក្ខភាគិយសូត្រ ក្នុងភូមិខ្លះ តែងត្រូវបានសង្កត់សង្កិន។ ហើយព្រះសូត្រនេះ ជាព្រះសូត្រទី ៥។ សំកិលេសភាគិយសូត្រ និងវាសនាភាគិយសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដល់បុគ្គល ៣ ពួក គឺបុថុជ្ជន សេក្ខៈ និងអសេក្ខៈ។ ទស្សនភាគិយសូត្រ ជាចំណែករបស់បុថុជ្ជន។ ភាវនាភាគិយសូត្រ ជាចំណែករបស់សេក្ខបុគ្គលទាំង ៥។ ព្រះសូត្រណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងមុនគេ ជាអសេក្ខភាគិយសូត្រ របស់ព្រះអរហន្តទាំងពួង។ ព្រះសូត្រមានប្រការ ៥ យ៉ាងនោះ គប្បីស្វែងរកក្នុងអាការៈ ២៧ យ៉ាង។ ក្នុងអាការៈទាំងនោះ ដំណើរទៅនៃអសេក្ខភាគិយសូត្រនោះ ក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសូត្រនោះ តែងធ្លាក់ចុះដោយសង្ខេប ដោយអាការៈ ៥០ យ៉ាង អាការៈ ៥០ ណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយក្នុងសាសនា កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះដោយអាការៈ ១០ យ៉ាង។ អាការៈទាំងឡាយណាដែលតាំងនៅដោយការដាក់ចុះនូវអរិយសច្ចៈ កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះក្នុងអាការៈ ៨ យ៉ាង។ និងក្នុងព្រះសូត្រទូទៅទាំង ៤ អាការៈណាដែលជាភូមិនៃហារសម្បាតៈ កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះក្នុងព្រះសូត្រទាំង ៥ គឺ៖ ក្នុងសំកិលេសភាគិយសូត្រ វាសនាភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ និព្វេធភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។ អាការៈទាំងនោះ កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះក្នុងព្រះសូត្រ ៤ គឺ៖ ក្នុងសំកិលេសភាគិយសូត្រ វាសនាភាគិយសូត្រ និព្វេធភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។ អាការៈទាំងនោះ កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះក្នុងព្រះសូត្រ ៣ គឺ៖ ក្នុងបុថុជ្ជនភាគិយសូត្រ សេក្ខភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។ អាការៈទាំងនោះ កាលបើរួញចូល តែងធ្លាក់ចុះក្នុងព្រះសូត្រ ២ គឺ៖ ក្នុងនិព្វេធភាគិយសូត្រ និងបុព្វយោគភាគិយសូត្រ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ តែងយល់ឃើញនូវប្រយោជន៍ ២ យ៉ាង ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ គឺសូត្រ គយ្យៈ...ល... ព្រះសាស្តាទ្រង់ញ៉ាំងបុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រកបដោយបុព្វយោគៈ ឲ្យសិក្សាដោយមិនលំបាក ដោយការគិតដ៏សមគួរ ហើយបុព្វយោគៈទាំងឡាយក៏នឹងមាន ដើម្បីនាំមកនូវការគិតដ៏សមគួរដល់សត្វទាំងឡាយ។ ក្នុងទេសនានោះ បុគ្គលកាលបើឃើញច្បាស់នូវភាពប្លែកគ្នានៃបញ្ញារបស់ខ្លួន ក្នុងសង្ខេបនៃព្រះសូត្រមានប្រការ ៨ យ៉ាង ក្នុងព្រះសូត្រណាៗដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន គប្បីផ្សំផ្គុំក្នុងព្រះសូត្រនោះៗ។ លុះផ្សំផ្គុំក្នុងព្រះសូត្រនោះៗហើយ គប្បីចង្អុលបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃព្រះសូត្រ។ ព្រោះថា កាលបើវេទនាមាននៅ បុគ្គលទប់ចិត្តទុកហើយ មិនអាចដើម្បីចង្អុលបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃព្រះសូត្រតាមពិត ដោយវិធីណាមួយឡើយ។

---

တတ္ထ ပုရိမကာနံ သုတ္တာနံ ဣမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងទេសនាទាំងនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថានៃព្រះសូត្រទាំងឡាយមុនៗ៖

---

ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, ပဉ္စ နီဝရဏာနိ စ;

မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မဟာနာမော စ သာကိယော.

ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលងងឹតព្រោះកាម ព្រះសូត្រស្តីអំពីការគ្របដណ្តប់ដោយសំណាញ់ និងនីវរណធម៌ទាំង ៥ ព្រះសូត្រស្តីអំពីធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន និងព្រះសូត្រស្តីអំពីមហានាមសាក្យៈ។

---

ဥဒ္ဓံ အဓော ဝိပ္ပမုတ္တော, ယဉ္စ သီလကိမတ္ထိယာ;

ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဥပတိဿ ပုစ္ဆာဒိကာ.

ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលរួចផុតហើយក្នុងចំណែកខាងលើនិងខាងក្រោម ព្រះសូត្រស្តីអំពីសីលមានប្រយោជន៍អ្វី ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលណាមានចិត្តដូចជាថ្មដា និងព្រះសូត្រស្តីអំពីសំណួររបស់ឧបតិស្សៈជាដើម।

---

ယဿ ကာယဂတာသတိ, ဆန္နံ တမောပရာယဏော;

န တံ ဒဠှံ စေတသိကံ, အယံ လောကောတိအာဒိကံ.

ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលណាមានកាយគតាសតិ ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលដែលកិលេសបិទបាំងហើយមានងងឹតជាទីទៅក្នុងខាងមុខ ព្រះសូត្រស្តីអំពីចំណងនោះមិនមាំមួន ព្រះសូត្រស្តីអំពីចេតសិក និងព្រះសូត្រស្តីអំពីលោកនេះជាដើម។

---

စတ္တာရော စေဝ ပုဂ္ဂလာ, ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎိတံ;

သောတာနုဂတဓမ္မေသု, ဣမာ တေသံ ဥဒ္ဒါနဂါထာ.

ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុគ្គលទាំង ៤ ពួក ព្រះសូត្រស្តីអំពីបុណ្យតែងចម្រើនដល់អ្នកឲ្យ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមកតាមលំដាប់នៃសោតៈ នេះជាឧទ្ទានគាថានៃព្រះសូត្រទាំងនោះ។

---

၂၂. တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ?

២២. ក្នុងព្រះសូត្រទាំងនោះ តើអាណត្តិ (ការបង្គាប់/ការណែនាំ) នោះ តើដូចម្តេច?

---

သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

បើអ្នកទាំងឡាយខ្លាចចំពោះទុក្ខ បើទុក្ខមិនជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នកទាំងឡាយទេ អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើនូវបាបកម្ម ក្នុងទីវាលក្តី ឬក្នុងទីកំបាំងក្តីឡើយ។

---

‘‘အတီတေ[Pg.197], ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောဟီ’’တိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သီလဝန္တေန, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေန သဒါ ကရဏီယာ ကိန္တိမေ အဝိပ္ပဋိသာရော အဿာ’’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ အာဏတ္တိ.

បទថា "ម្នាលរាធៈ អ្នកចូរជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងរូបជាအတိတ်ឡើយ" គប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារ។ បទថា "ម្នាលអានន្ទ បុគ្គលអ្នកមានសីល គប្បីធ្វើជានិច្ច ដោយគិតថា ធ្វើដូចម្តេចហ្នឹង មិនឲ្យមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តដល់អាត្មាអញ" នេះ ហៅថា អាណត្តិ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဖလံ?

ក្នុងព្រះសូត្រទាំងនោះ តើផល (ផល/អានិសង្ស) នោះ តើដូចម្តេច?

---

ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ.

ធម៌រមែងរក្សាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ពិតប្រាកដ ដូចជាឆត្រដ៏ធំ រមែងការពារអ្នកកាន់ក្នុងកាលភ្លៀងធ្លាក់យ៉ាងនោះឯង នេះជាអានិសង្សក្នុងធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌រមែងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ។

---

ဣဒံ ဖလံ.

នេះជាផល។

---

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော?

ក្នុងព្រះសូត្រទាំងនោះ តើឧបាយ (វិធី/ឧបាយ) នោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ;

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ.

«កាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញាថា “ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា” កាលនោះ តែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធិ។»

---

‘‘သတ္တဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ခေါ, ဘိက္ခု, အပိ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ စာလေယျ, ကော ပန ဝါဒေါ ဆဝံ အဝိဇ္ဇံ သတ္တကေသု’’ ဝေယျာကရဏံ ကာတဗ္ဗံ. အယံ ဥပါယော.

«ម្នាលភិក្ខុ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយអង្គ ៧ ប្រការ សូម្បីតែស្តេចភ្នំហិមពាន្ត ក៏គប្បីកម្រើកបាន ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ការកម្ទេចអវិជ្ជាដ៏លាមកឲ្យជាចំណែកៗ ដោយគ្រឿងសស្ត្រាគឺអរហត្តមគ្គទាំងឡាយ» នេះជាឧបាយ។

---

တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ စ ဖလဉ္စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអាណត្តិ (ការបង្គាប់) និងផល?

---

သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

បើអ្នកទាំងឡាយខ្លាចចំពោះទុក្ខ បើទុក្ខមិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នកទាំងឡាយទេ អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើនូវបាបកម្ម ទាំងក្នុងទីវាល ឬក្នុងទីកំបាំងឡើយ។

---

သစေ ဟိ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရောထ ဝါ ကရိဿထ;

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမောက္ခာတ္ထိ, ဥပစ္စာပိ ပလာယတံ.

ព្រោះថា បើអ្នកទាំងឡាយកំពុងធ្វើ ឬនឹងធ្វើនូវបាបកម្ម សូម្បីតែអ្នកទាំងឡាយហោះហើររត់គេចទៅ ក៏មិនមានការរួចផុតពីទុក្ខឡើយ។

---

ပုရိမိကာယ ဂါထာယ အာဏတ္တိ ပစ္ဆိမိကာယ ဖလံ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ယာ စ စိတ္တဘာဝနာ ယာ စ ပညာဘာဝနာ ယာ စ အာဏတ္တိ ရာဂဝိရာဂါ စ ဖလံ.

សេចក្តីបង្គាប់ (អាណត្តិ) មានដោយគាថាខាងដើម ផលមានដោយគាថាខាងចុង។ ការតម្កល់នៅក្នុងសីល ហើយចម្រើនធម៌ពីរប្រការ គឺចិត្តភាវនានិងបញ្ញាភាវនា នេះជាអាណត្តិ ចំណែកឯការប្រាសចាករាគៈ (រាគវិរាគៈ) ជាផល។

---

တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាផល និងឧបាយ?

---

သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော, စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ;

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု, သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ.

នរជនអ្នកមានប្រាជ្ញា តម្កល់នៅក្នុងសីល ហើយចម្រើននូវចិត្តនិងបញ្ញា ជាភិក្ខុមានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មានប្រាជ្ញាស្មារតី ភិក្ខុនោះគប្បីដោះស្រាយនូវញែស (តណ្ហា) នេះបាន។

---

ပုရိမိကာယ အဍ္ဎဂါထာယ ဥပါယော, ပစ္ဆိမိကာယ အဍ္ဎဂါထာယ ဖလံ. နန္ဒိယော သက္ကော ဣသိဝုတ္ထပုရိရိကာမဧကရက္ခေ သုတ္တံ မူလတော ဥပါဒါယ ယာဝ [Pg.198] ဆသု ဓမ္မေသု. ဥတ္တရိ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ယာစယောဂေါ ကရဏီယော, အယံ ဥပါယော. အသဟဂတဿ ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ မုစ္စတီတိ. သဗ္ဗာသု ဆသု တီသု. အယံ ဥပါယော စ ဖလဉ္စ.

ឧបាយមានដោយកន្លះគាថាខាងដើម ផលមានដោយកន្លះគាថាខាងចុង។ ព្រះឥសីដែលប្រាថ្នាបរិវារជុំវិញ បានសម្តែងសូត្រដល់យក្សម្នាក់ដែលជាអ្នករក្សា សក្កទេវរាជក៏ត្រេកអរ។ ចាប់តាំងពីដើមមក រហូតដល់ការប្រកបព្យាយាមក្នុងធម៌ ៦ ប្រការ និងការប្រកបព្យាយាមក្នុងធម៌ ៥ ប្រការដ៏ក្រៃលែងឡើងទៅ នេះជាឧបាយ។ ចិត្តរបស់បុគ្គលដែលមិនប្រកបដោយកិលេស តែងរួចផុតសូម្បីតែពីកាមាសវៈ ដូច្នេះ គប្បីជ្រាបក្នុងធម៌ទាំងពួង ទាំងក្នុងធម៌ ៦ ទាំងក្នុងធម៌ ៣ នេះជាទាំងឧបាយនិងផល។

---

တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ စ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអាណត្តិ ផល និងឧបាយ?

---

သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇ သဒါ သတော;

အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဥဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ.

ម្នាលមោឃរាជ អ្នកចូរជាអ្នកមានស្មារតីសព្វៗ កាល ពិនិត្យមើលលោកដោយភាពជាសូន្យ ចូរដកចេញនូវអត្តានុទិដ្ឋិ គប្បីជាអ្នកឆ្លងផុតនូវមច្ចុរាជដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

---

‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇာ’’တိ အာဏတ္တိ. ‘‘သဒါ သတော’’တိ ဥပါယော. ‘‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဥဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’တိ ဖလံ. သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ, သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရူပံ အနိစ္စန္တိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ ပဿံ အရိယသာဝကော ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာပိ…ပေ… ဥပါယာသေဟိပိ ဣဓ တီဏိပိ’’.

ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលមោឃរាជ អ្នកចូរពិនិត្យមើលលោកដោយភាពជាសូន្យ» នេះជាអាណត្តិ។ «ជាអ្នកមានស្មារតីសព្វៗ កាល» នេះជាឧបាយ។ «ចូរដកចេញនូវអត្តានុទិដ្ឋិ គប្បីជាអ្នកឆ្លងផុតនូវមច្ចុរាជដោយប្រការយ៉ាងនេះ» នេះជាផល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរចម្រើនសមាធិ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលមានចិត្តតម្កល់មាំហើយ តែងដឹងច្បាស់នូវរូបថា មិនទៀង។ អរិយសាវ័កកាលឃើញយ៉ាងនេះ តែងរួចផុតសូម្បីតែពីជាតិ...ល... រួចផុតសូម្បីតែពីឧបាយាសៈទាំងឡាយ ក្នុងសូត្រនេះ មានធម៌ទាំង ៣ ប្រការនេះឯង។

---

၂၃. တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?

២៣. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអស្សាទៈ (សេចក្តីត្រេកអរ)?

---

ကာမံ ကာမယမာနဿ, တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ. အယံ အဿာဒေါ.

កាលបើបុគ្គលប្រាថ្នានូវកាម បើកាមនោះសម្រេចដល់បុគ្គលនោះ នេះជាអស្សាទៈ។

---

‘‘ဓမ္မစရိယာ သမစရိယာ ကုသလစရိယာ ဟေတူဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ’’. အယံ အဿာဒေါ.

«ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តធម៌ ការប្រព្រឹត្តស្មើ និងការប្រព្រឹត្តកុសល ពួកសត្វខ្លះក្នុងលោកនេះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក ដោយប្រការយ៉ាងនេះ» នេះជាអស្សាទៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអាទីនវៈ (ទោស)?

---

ကာမေသု ဝေ ဟညတေ သဗ္ဗာ မုစ္စေဝ – အယံ အာဒီနဝေါ. ပသေနဒိသံယုတ္တကေ သုတ္တေ ပဗ္ဗတောပမာ – အယံ အာဒီနဝေါ.

ព្រោះថាក្នុងកាមទាំងឡាយ សត្វលោកតែងត្រូវកម្ទេច និងវង្វេងទាំងស្រុង នេះជាអាទីនវៈ។ សេចក្តីឧបមាដោយភ្នំ ក្នុងសូត្រនៃបសេនទិសំយុត្តៈ នេះជាអាទីនវៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជានិស្សរណៈ (ការរំដោះខ្លួនចេញ)?

---

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတိ.

បុគ្គលណាជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលជៀសវាងក្បាលពស់ដោយជើង បុគ្គលនោះជាអ្នកមានស្មារតី តែងកន្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកនេះបាន។

---

သံယုတ္တကေ သုတ္တံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ပဏ္ဍုပလာသော သန္နိပလာသော – ဣဒံ နိဿရဏံ.

សូត្រស្តីពីដើមបារិច្ឆត្តកៈ ដែលមានស្លឹកលឿងទុំ និងស្លឹកជ្រុះ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ នេះជានិស្សរណៈ។

---

တတ္ထ [Pg.199] ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអស្សាទៈ និងអាទីនវៈ?

---

ယာနိ ကရောတိ ပုရိသော, တာနိ အတ္တနိ ပဿတိ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပကံ.

បុគ្គលធ្វើនូវកម្មទាំងឡាយណា តែងឃើញនូវកម្មទាំងនោះក្នុងខ្លួន អ្នកធ្វើល្អ តែងបានល្អ អ្នកធ្វើអាក្រក់ តែងបានអាក្រក់។

---

တတ္ထ ယံ ပါပကာရီ ပစ္စနုဘောတိ အယံ အဿာဒေါ. လာဘာလာဘအဋ္ဌကေသု ဗျာကရဏံ, တတ္ထ အလာဘော အယသော နိန္ဒာ ဒုက္ခံ, အယံ အာဒီနဝေါ. လာဘော ယသော သုခံ ပသံသာ, အယံ အဿာဒေါ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ សេចក្តីសុខដែលអ្នកធ្វើអាក្រក់បានទទួល (មុនពេលផលបាបហុចឲ្យ) នេះជាអស្សាទៈ។ ក្នុងសេចក្តីពន្យល់អំពីលោកធម៌ ៨ យ៉ាង មានលាភនិងអលាភជាដើម ក្នុងលោកធម៌ទាំងនោះ ការមិនមានលាភ ការមិនមានយស ការនិន្ទា និងទុក្ខ នេះជាអាទីនវៈ។ ការមានលាភ ការមានយស សេចក្តីសុខ និងការសរសើរ នេះជាអស្សាទៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអស្សាទៈ និងនិស្សរណៈ?

---

‘‘သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ, အဓိပ္ပာယော စ ဣဇ္ဈတိ;

ခိပ္ပဉ္စ ပရမံ သန္တိံ, နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတီ’’တိ.

«ផលនៃបុណ្យទាំងឡាយ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ ទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក៏រមែងសម្រេច មួយវិញទៀត បុគ្គលរមែងបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ជាសន្តិភាពដ៏ឧត្តមដោយឆាប់រហ័ស»។

---

ယော စ ဝိပါကော ပုညာနံ ယာ စ အဓိပ္ပာယဿ ဣဇ္ဈနာ, အယံ အဿာဒေါ. ယံ ခိပ္ပဉ္စ ပရမံ သန္တိံ နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတိ, ဣဒံ နိဿရဏံ.

ផលនៃបុណ្យទាំងឡាយណា និងការសម្រេចនូវសេចក្តីប្រាថ្នាណា នេះជាអស្សាទៈ។ ការដែលបុគ្គលបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ជាសន្តិភាពដ៏ឧត្តមដោយឆាប់រហ័សណា នេះជានិស្សរណៈ។

---

ဗာတ္တိံသာယ စေဝ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေယေဝ ဂတိယော ဟောန္တိ, သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ ယာဝ အဘိဝိဇိနိတွာ အဇ္ဈာဝသတိ အယံ အဿာဒေါ. သစေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇတိ သဗ္ဗေန ဩဃေန နိဿရဏံ အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

មហាបុរសដែលប្រកបដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ តែងមានគតិ ២ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺបើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ គ្រប់គ្រងផែនដីដោយជ័យជម្នះ នេះជាអស្សាទៈ។ បើចេញសាងផ្នួសពីផ្ទះសំបែងទៅកាន់ផ្នួស មិនគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានរួចផុតចាកឱឃៈទាំងពួង នេះជាទាំងអស្សាទៈនិងនិស្សរណៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអាទីនវៈ និងនិស្សរណៈ?

---

အာဒါနဿ ဘယံ ဉတွာ, ဇာတိမရဏသမ္ဘဝံ;

အနာဒါတုံ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယာ.

បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវភ័យក្នុងការកាន់យក (ឧបាទាន) និងការកើតឡើងនៃជាតិនិងមរណៈ តែងមិនកើតឡើងដើម្បីកាន់យកទៀតឡើយ ព្រោះការអស់ទៅនៃជាតិនិងមរណៈ។

---

ပုရိမိကာယ အဍ္ဎဂါထာယ ဇာတိမရဏသမ္ဘဝေါ အာဒီနဝေါ. အနာဒါတုံ နိဗ္ဗတ္တတိ ဇာတိမရဏသင်္ခယာတိ နိဿရဏံ.

ការកើតឡើងនៃជាតិនិងមរណៈ ដោយកន្លះគាថាខាងដើម ជាអាទីនវៈ。 ព្រះពុទ្ធដីកាថា «តែងមិនកើតឡើងដើម្បីកាន់យកទៀតឡើយ ព្រោះការអស់ទៅនៃជាតិនិងមរណៈ» ជានិស្សរណៈ។

---

ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ယမိဒံ ဇာယတေ စ မီယတေ စ. ယာဝ ကုဒဿုနာမဿ ဒုက္ခဿ အန္တော ဘဝိဿတိ ပရတော ဝါတိ ဧတ္ထ ယာ ဥပရိက္ခာ, အယံ အာဒီနဝေါ. ယော ဂေဓံ ဉတွာ အဘိနိက္ခမတိ ယာဝ ပုရာဏကာယ ရာဇဓာနိယာ, ဣဒံ နိဿရဏံ. အယံ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

«ឱ! លោកនេះដល់នូវសេចក្តីលំបាកហើយ ព្រោះតែការកើតនិងការស្លាប់នេះឯង។ កាលណាទៅហ្ន៎ ទើបការបំផុតនៃទុក្ខនេះនឹងប្រាកដឡើង ឬថានឹងមានក្នុងកាលខាងមុខ» ការពិចារណាណាដែលមានក្នុងទីនេះ នេះជាអាទីនវៈ។ បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីតម្រេកក្នុងរាជធានីចាស់ ហើយចេញសាងផ្នួស នេះជានិស្សរណៈ។ នេះជាទាំងអាទីនវៈនិងនិស្សរណៈ។

---

တတ္ထ [Pg.200] ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាអស្សាទៈ អាទីនវៈ និងនិស្សរណៈ?

---

ကာမာ ဟိ စိတြာ ဝိဝိဓာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေဟိ မထေန္တိ စိတ္တံ;

တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ, အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျော.

ព្រោះថាកាមទាំងឡាយ ដ៏វិចិត្រ ប្លែកៗ ជាទីគាប់ចិត្ត តែងញាំញីចិត្តដោយសភាពផ្សេងៗ ម្នាលមហារាជ ព្រោះហេតុនោះ បានជាខ្ញុំព្រះករុណាចេញសាងផ្នួស ភាពជាសមណៈដែលមិនមានទោស គឺប្រសើរជាង។

---

ယံ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ ဝိဝိဓာ မနောရမာ’’တိ အယံ အဿာဒေါ. ယံ ‘‘ဝိရူပရူပေဟိ မထေန္တိ စိတ္တ’’န္တိ အယံ အာဒီနဝေါ. ယံ အဟံ အဂါရသ္မာ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျောတိ ဣဒံ နိဿရဏံ.

ព្រះពុទ្ធដីកាណាថា «ព្រោះថាកាមទាំងឡាយ ដ៏វិចិត្រ ប្លែកៗ ជាទីគាប់ចិត្ត» នេះជាអស្សាទៈ។ ព្រះពុទ្ធដីកាណាថា «តែងញាំញីចិត្តដោយសភាពផ្សេងៗ» នេះជាអាទីនវៈ។ ព្រះពុទ្ធដីកាណាថា «ម្នាលមហារាជ ព្រោះហេតុនោះ បានជាខ្ញុំព្រះករុណាចេញសាងផ្នួស ភាពជាសមណៈដែលមិនមានទោស គឺប្រសើរជាង» នេះជានិស្សរណៈ។

---

ဗလဝံ ဗာလောပမသုတ္တံ ယံ အာသာယ ဝါ ဝေဒနီယံ ကမ္မံ ဂါဟတိ, တထာ စေပိ ယံ ယံ ပါပကမ္မံ အနုဘောတိ, တတ္ထ ဒုက္ခဝေဒနီယေန ကမ္မေန အဘာဝိတကာယေန စ ယာဝ ပရိတ္တစေတသော စ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ သုခဝေဒနီယေန ကမ္မေန အဿာဒေတိ. ယံ ပုရာသဒိသော ဟောတိ. ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတပညော မဟာနာမော အပရိတ္တစေတသော, ဣဒံ နိဿရဏံ.

ពាលោបមសូត្រដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា សម្តែងថា បុគ្គលយល់ឃើញនូវកម្មដែលត្រូវទទួលផលដោយសេចក្តីប្រាថ្នា យ៉ាងណាមិញ បើបុគ្គលនោះទទួលផលនៃបាបកម្មណាៗ ក្នុងទីនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអាទីនវៈ ដោយកម្មដែលត្រូវទទួលទុក្ខវេទនា និងដោយការមិនបានចម្រើនកាយ រហូតដល់ចិត្តដែលមានគុណធម៌តិចតួច ហើយទ្រង់ឲ្យត្រេកអរដោយកម្មដែលត្រូវទទួលសុខវេទនា។ សេចក្តីណាដែលដូចគ្នានឹងសេចក្តីមុន។ ចំណែកឯព្រះបាទមហានាម ដែលមានចិត្តបានចម្រើនហើយ មានកាយបានចម្រើនហើយ មានប្រាជ្ញាបានចម្រើនហើយ មានចិត្តមិនចង្អៀតចង្អល់ នេះជានិស្សរណៈ។

---

၂၄. တတ္ထ ကတမံ လောကိကံ သုတ္တံ?

២៤. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាលោកិយសូត្រ?

---

န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ, သဇ္ဇုခီရံဝ မုစ္စတိ;

ဍဟန္တံ ဗာလမနွေတိ, ဘသ္မစ္ဆန္နောဝ ပါဝကော.

ព្រោះថាបាបកម្មដែលបុគ្គលធ្វើហើយ មិនទាន់ហុចផលភ្លាមៗ ដូចជាទឹកដោះស្រស់ដែលមិនទាន់ប្រែប្រួលភ្លាមៗដូច្នោះឯង បាបកម្មនោះតែងតាមដុតរោលបុគ្គលពាល ដូចជាភ្លើងដែលផេះគ្របដណ្តប់ទុក កាលបើគេជាន់រមែងរលាកដូច្នោះ។

---

စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ, ဣဒံ လောကိကံ သုတ္တံ.

អគតិគមនៈ (ការដើរផ្លូវខុស) ៤ ប្រការ នេះជាលោកិយសូត្រ。

---

တတ္ထ ကတမံ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាលោកុត្តរសូត្រ?

---

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ, အဿာ ယထာ သာရထိနာ သုဒန္တာ;

ပဟီနမာနဿ အနာသဝဿ, ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’’တိ.

«ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុណា ដល់នូវសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ដូចជាសេះដែលនាយសារថីបង្ហាត់បានល្អហើយ សូម្បីតែទេវតាទាំងឡាយ ក៏រមែងស្រឡាញ់ពេញចិត្តចំពោះភិក្ខុនោះ ដែលមានមានះលះបង់ហើយ មិនមានអាសវៈ មានធម៌លំនឹងដូច្នោះ»។

---

‘‘အရိယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဣဒံ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវអរិយសម្មាសមាធិ ដល់អ្នកទាំងឡាយ» នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។

---

တတ္ထ [Pg.201] ကတမံ လောကိကံ လောကုတ္တရဉ္စ သုတ္တံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាសូត្រដែលជាទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈ?

---

သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဒယှမာနောဝ မတ္ထကေ;

ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ.

ភិក្ខុជាអ្នកមានស្មារតី គប្បីប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវកាមរាគៈ ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវលំពែងចាក់ ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងកំពុងឆេះលើក្បាលដូច្នោះ។

---

‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဒယှမာနောဝ မတ္ထကေ’’တိ လောကိကံ;

‘‘ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ လောကုတ္တရံ;

ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវលំពែងចាក់ ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងកំពុងឆេះលើក្បាល» នេះជាលោកិយ។ «ភិក្ខុជាអ្នកមានស្មារតី គប្បីប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវកាមរាគៈ» នេះជាលោកុត្តរៈ។

---

ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ အတ္ထိ ဆန္ဒောတိ လောကိကံ. နတ္ထိ ဆန္ဒောတိ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ.

សេចក្តីថា «បើមានតម្រេកក្នុងកពលីការាហារ» នេះជាលោកិយ។ «បើមិនមានតម្រេក» នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។

---

တတ္ထ ကတမံ ကမ္မံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាកម្ម?

---

ယော ပါဏမတိပါတေတိ, မုသာဝါဒဉ္စ ဘာသတိ;

လောကေ အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ပရဒါရဉ္စ ဂစ္ဆတိ.

បុគ្គលណា សម្លាប់សត្វផង និយាយពាក្យកុហកផង កាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យក្នុងលោកផង សេពមេថុនធម្មក្នុងភរិយារបស់អ្នកដទៃផង។

---

သုရာမေရယပါနဉ္စ, ယော နရော အနုယုဉ္ဇတိ;

အပ္ပဟာယ ပဉ္စ ဝေရာနိ, ဒုဿီလော ဣတိ ဝုစ္စတိ.

និងនរជនណា តែងសេពនូវទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យផង នរជននោះមិនបានលះបង់ពៀរទាំង ៥ ប្រការ តែងហៅថា ជាអ្នកទ្រុស្តសីល។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုစ္စရိတာနိ. ဣဒံ ကမ္မံ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទុច្ចរិតទាំងឡាយ ៣ ប្រការនេះ» នេះជាកម្ម។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိပါကော?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អ្វីជាវិបាក?

---

သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, ယထာရူပီ ဝိပစ္စဂါ.

អស់រយៈពេល ៦ ម៉ឺនឆ្នាំ តែងរងទុក្ខវេទនាតាមសមគួរដល់កម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ។

---

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ နိရယာ. ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ သဂ္ဂါ’’. အယံ ဝိပါကော.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នរកទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ឆផស្សាយតនិកៈ តថាគតបានឃើញហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឋានសួគ៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ឆផស្សាយតនិកៈ តថាគតបានឃើញហើយ»។ នេះជាវិបាក។

---

တတ္ထ ကတမံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើអ្វីជាកម្ម និងវិបាក?

---

အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, တတုဋ္ဌာယ တမေဝ ခါဒတိ;

ဧဝံ အတိဓောနစာရိနံ, သာနိ ကမ္မာနိ နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ.

ច្រែះកើតឡើងអំពីដែក កាលកើតឡើងអំពីដែកនោះហើយ តែងស៊ីនូវដែកនោះឯង យ៉ាងណាមិញ កម្មទាំងឡាយរបស់ខ្លួន តែងនាំបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លងហួស ទៅកាន់ទុគ្គតិ យ៉ាងនោះដែរ។

---

အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, ယာဝ သာနိ ကမ္မာနီတိ ဣဒံ ကမ္မံ. နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိန္တိ ဝိပါကော.

ព្រះពុទ្ធដីកាថា Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ រហូតដល់ sāni kammāni នេះជាកម្ម។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា nayanti duggatiṃ នេះជាវិបាក។

---

စတူသု သမ္မာပဋိပဇ္ဇမာနော မာတရိ ပိတရိ တထာဂတေ တထာဂတသာဝကေ ယာ သမ္မာပဋိပတ္တိ, ဣဒံ ကမ္မံ. ယံ ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇတိ, အယံ ဝိပါကော. ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ.

សេចក្តីប្រតិបត្តិត្រូវចំពោះបុគ្គលទាំង ៤ គឺ មាតា បិតា ព្រះតថាគត និងព្រះសាវ័ករបស់ព្រះតថាគត នេះជាកម្ម។ ការដែលទៅកើតក្នុងពួកទេវតា នេះជាវិបាក។ នេះជាកម្ម និងវិបាក។

---

၂၅. တတ္ထ [Pg.202] ကတမံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သုတ္တံ?

២៥. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើនិទ្ទិដ្ឋសូត្រ ដូចម្តេច?

---

နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ, ဧကာရော ဝတ္တတီ ရထော;

အနီဃံ ပဿ အာယန္တံ, ဆိန္နသောတံ အဗန္ဓနံ;

ယံ ဝါ စိတ္တံ သမဏေသု, စိတ္တာဂဟပတိ ဒိဿတိ.

ម្នាលចិត្តគហបតី ព្រះរថ (គឺរាងកាយ) មានអង្គមិនមានទោស (គឺសីល) មានដំបូលស (គឺវិមុត្តិ) មានកង់តែមួយ (គឺសតិ) កំពុងវិលទៅ អ្នកចូរមើលព្រះខីណាសព ដែលមិនមានទុក្ខ មិនមានចំណង ဖြတ်ចរន្ត (គឺតណ្ហា) បានហើយ កំពុងយាងមកចុះ ចិត្តណាដែលតម្កល់មាំក្នុងសមណៈទាំងឡាយ (ចិត្តនោះរមែងប្រាកដ)។

---

ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌော အတ္ထော.

សេចក្តីពន្យល់នៃគាថានេះ ត្រូវបានសម្តែងទុកយ៉ាងនេះ។

---

ဂေါပါလကောပမေ ဧကာဒသ ပဒါနိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရူပညူ ဟောတိ. ယာ စ အတိရေကပူဇာယ ပူဇေတာ ဟောတီတိ. ဣမာနိ ဧကာဒသ ပဒါနိ ယထာဘာသိတာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော အတ္ထော.

ក្នុងគោបាលកុបមសូត្រ មានធម៌ ១១ ប្រការ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុជាអ្នកស្គាល់រូប យ៉ាងនេះឯង។ មួយទៀត ភិក្ខុជាអ្នកធ្វើការបូជាដ៏ក្រៃលែង យ៉ាងនេះឯង។ សេចក្តីពន្យល់នៃធម៌ ១១ ប្រការទាំងនេះ ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ឈ្មោះថា និទ្ទិដ្ឋៈ (សម្តែងហើយ)។

---

တတ္ထ ကတမော အနိဒ္ဒိဋ္ဌော အတ္ထော?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សេចក្តីពន្យល់ដែលមិនទាន់សម្តែង (អនិទ្ទិដ្ឋៈ) តើដូចម្តេច?

---

သုခေါ ဝိဝေကော တုဋ္ဌဿ, သုတဓမ္မဿ ပဿတော;

အဗျာပဇ္ဇံ သုခံ လောကေ, ပါဏဘူတေသု သံယမောတိ.

ការវិវេក (ស្ងប់ស្ងាត់) របស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីត្រេកអរ មានធម៌បានស្តាប់ហើយ ឃើញច្បាស់ហើយ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ សេចក្តីមិនព្យាបាទ គឺការសង្រួមចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងឡាយក្នុងលោក នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។

---

သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေ, ကာမာနံ သမတိက္ကမော;

အသ္မိမာနဿ ယော ဝိနယော, ဧတံ ဝေ ပရမံ သုခန္တိ.

សេចក្តីប្រាសចាកតម្រេក (វិរាគធម៌) ក្នុងលោក គឺការកន្លងបង់នូវកាមទាំងឡាយ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ ការកំចាត់បង់នូវអស្មិមានៈ (ការប្រកាន់ខ្លួនថាអាត្មាអញ) ណា នេះឯងជាសុខយ៉ាងក្រៃលែង។

---

ဣဒံ အနိဒ္ဒိဋ္ဌံ. အဋ္ဌ မဟာပုရိသဝိတက္ကာ. ဣဒံ အနိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

នេះហៅថា អនិទ្ទិដ្ឋៈ (សេចក្តីមិនទាន់សម្តែង)។ មហាបុរិសវិតក្កៈ ៨ ប្រការ នេះក៏ហៅថា អនិទ្ទិដ្ឋៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ နိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ အနိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាទាំងនិទ្ទិដ្ឋៈ (សម្តែងហើយ) និងអនិទ្ទិដ្ឋៈ (មិនទាន់សម្តែង) តើដូចម្តេច?

---

ပသန္နနေတ္တော သုမုခေါ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ;

မဇ္ဈေ သမဏသံဃဿ, အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစသိ.

ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះនេត្រថ្លា មានព្រះភក្ត្រស្រស់បស់ មានព្រះកាយខ្ពស់ត្រដែត ត្រង់ស្មើ មានតេជះ ទ្រង់រុងរឿងក្នុងកណ្តាលជំនុំភិក្ខុសង្ឃ ដូចជាព្រះអាទិត្យ (រុងរឿងលើមេឃ)។

---

ပသန္နနေတ္တော ယာဝ အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစသီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ပသန္နနေတ္တော ယော ဘဂဝါ ကထဉ္စ ပန ပသန္နနေတ္တတာ, ကထံ သုမုခတာ, ကထံ ဗြဟကာယတာ, ကထံ ဥဇုကတာ, ကထံ ပတာပဝတာ, ကထံ ဝိရောစတာတိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဖေဏပိဏ္ဍောပမံ ဝေယျာကရဏံ ယထာ ဖေဏပိဏ္ဍော ဧဝံ ရူပံ ယထာ ပုဗ္ဗုဠော ဧဝံ ဝေဒနာ မာယာ ဝိညာဏံ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပဉ္စဟိ ဥပမာဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ကေန ကာရဏေန ဖေဏပိဏ္ဍောပမံ ရူပံ သဗ္ဗဉ္စ စက္ခုဝိညေယျံ ယံ ဝါ စတူဟိ အာယတနေဟိ? ကထံ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗုဠူပမာ? ကတရာ စ သာ ဝေဒနာ သုခါ ဒုက္ခာ အဒုက္ခမသုခါ? ဧဝမေသာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ အနိဒ္ဒိဋ္ဌဉ္စ.

ព្រះពុទ្ធដីកាផ្តើមអំពី 'Pasannanetto' រហូតដល់ 'ādiccova virocati' ឈ្មោះថា និទ្ទិដ្ឋៈ។ ចំណែកសេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះនេត្រថ្លា តើភាពជាអ្នកមានព្រះនេត្រថ្លាដូចម្តេច? ភាពជាអ្នកមានព្រះភក្ត្រស្រស់បស់ដូចម្តេច? ភាពជាអ្នកមានព្រះកាយខ្ពស់ត្រដែតដូចម្តេច? ភាពជាអ្នកមានព្រះកាយត្រង់ស្មើដូចម្តេច? ភាពជាអ្នកមានតេជះដូចម្តេច? ភាពជាអ្នករុងរឿងដូចម្តេច? នេះឈ្មោះថា អនិទ្ទិដ្ឋៈ។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍ប្រៀបដោយដុំពពុះទឹក (ផេណបិណ្ឌូបមសូត្រ) រូបប្រៀបដូចជាដុំពពុះទឹក វេទនាប្រៀបដូចជាពពុះទឹក វិញ្ញាណប្រៀបដូចជាមាយាការ ខន្ធទាំង ៥ ត្រូវបានសម្តែងដោយឧបមា ៥ យ៉ាង នេះឈ្មោះថា និទ្ទិដ្ឋៈ។ ចុះហេតុអ្វីបានជារូបប្រៀបដូចជាដុំពពុះទឹក? រូបទាំងអស់ដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ឬដឹងបានដោយអាយតនៈ ៤ ទៀត តើដូចម្តេច? ចុះវេទនាប្រៀបដូចជាពពុះទឹកដូចម្តេច? ចុះវេទនានោះ តើជាសុខ ទុក្ខ ឬអទុក្ខមសុខ ដូចម្តេច? សេចក្តីយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អនិទ្ទិដ្ឋៈ។ នេះឯងជាទាំងនិទ្ទិដ្ឋៈ និងអនិទ្ទិដ្ឋៈ។

---

၂၆. တတ္ထ [Pg.203] ကတမံ ဉာဏံ?

២៦. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ញាណ (សូត្រដែលសម្តែងអំពីញាណ) តើដូចម្តេច?

---

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ;

ယာယ သမ္မာ ပဇာနာတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယံ.

ព្រះថា បញ្ញាជាធម៌ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក ដែលជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយ (កិលេស) ដែលនាំឲ្យដឹងច្បាស់នូវការអស់ទៅនៃជាតិ និងមរណៈ ដោយប្រពៃ។

---

တီဏိမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ, ဣဒံ ဉာဏံ.

ឥន្ទ្រិយ ៣ នេះគឺ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ ១ នេះហៅថា ញាណ។

---

တတ္ထ ကတမံ နေယျံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ នេយ្យៈ (សូត្រដែលគួរណែនាំ) តើដូចម្តេច?

---

ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာ, သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာ;

န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ, ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တံ.

ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយ មានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងកាមជាគ្រឿងកណ្តៀត មិនឃើញទោសក្នុងសញ្ញោជនៈ ពួកសត្វដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងសញ្ញោជនៈនោះ មិនអាចឆ្លងឱឃៈដ៏ធំធេង និងទូលំទូលាយបានឡើយ។

---

စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ကာယဿ ဘေဒါ ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥဒါနေ ကာပိယံ သုတ္တံ အပဏ္ဏကပသာဒနီယံ – ဣဒံ နေယျံ.

បុគ្គលដែលប្រកបដោយអង្គ ៤ ប្រការ លុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ រមែងទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងឧទាន មានកាបិយសូត្រ ដែលជាទីជ្រះថ្លាដោយមិនខុស (អបណ្ណកៈ) នេះហៅថា នេយ្យៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဉာဏဉ္စ နေယျဉ္စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាទាំងញាណ និងនេយ្យៈ តើដូចម្តេច?

---

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ;

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ.

កាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញាថា 'ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា' កាលនោះ រមែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធិ។

---

ယဒါ ပဿတီတိ ဉာဏံ. ယော သဗ္ဗဓမ္မေ အနတ္တာကာရေန ဥပဋ္ဌပေတိ ဣဒံ နေယျံ.

ព្រះពុទ្ធដីកាថា 'Yadā paññāya passati' នេះជាញាណ។ ការដែលបុគ្គលតម្កល់ទុកនូវធម៌ទាំងពួងដោយអាការៈជាអនត្តា នេះជាកិច្ចដែលគួរណែនាំ (នេយ្យៈ)។

---

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, တတ္ထ တီဏိ နေယျာနိ မဂ္ဂသစ္စံ သီလက္ခန္ဓော စ ပညာက္ခန္ဓော စ, ဣဒံ ဉာဏဉ္စ နေယျဉ္စ.

អរិយសច្ចៈ មាន ៤ យ៉ាង ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំងនោះ សច្ចៈ ៣ យ៉ាងជាកិច្ចដែលគួរណែនាំ (នេយ្យៈ) ចំណែកឯមគ្គសច្ចៈ ដែលជាសីលក្ខន្ធ និងបញ្ញាខន្ធ នេះជាទាំងញាណ និងនេយ្យៈ។

---

၂၇. တတ္ထ ကတမံ ဒဿနံ?

២៧. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ទស្សនៈ (សូត្រដែលសម្តែងអំពីការឃើញច្បាស់) តើដូចម្តេច?

---

ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော, ဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိယာ;

ဧတဉှိ တုမှေ ပဋိပဇ္ဇထ, မာရဿေတံ ပမောဟနံ.

ផ្លូវនេះឯង ជាផ្លូវតែមួយគត់ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិក្នុងការឃើញច្បាស់ ផ្លូវដទៃក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ អ្នកទាំងឡាយចូរដើរតាមផ្លូវនេះចុះ ព្រោះផ្លូវនេះជាគ្រឿងញ៉ាំងមារឲ្យវង្វេង។

---

စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ ‘‘ခီဏနိရယောမှိ ယာဝ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. ဣဒံ ဒဿနံ.

អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយអង្គ ៤ ប្រការ គប្បីព្យាករខ្លួនដោយខ្លួនឯងបានថា 'អាត្មាអញមាននរកអស់ហើយ... អាត្មាអញជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ' នេះហៅថា ទស្សនៈ។

---

တတ္ထ [Pg.204] ကတမာ ဘာဝနာ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ភាវនា (សូត្រដែលសម្តែងអំពីការចម្រើន) តើដូចម្តេច?

---

ယဿိန္ဒြိယာနိ သုဘာဝိတာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

သော ပုဂ္ဂလော မတိ စ ရူပသညီ, သုမောဟဂတာ န ဇာနာတိ.

ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុណា បានចម្រើនល្អហើយ ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅក្នុងលោកទាំងពួង បុគ្គលនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងមិនដឹងនូវពួកសត្វដែលសំគាល់ក្នុងរូប ដែលដល់នូវសេចក្តីវង្វេងឡើយ។

---

စတ္တာရိ ဓမ္မပဒါနိ – အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဘာဝနာ.

ធម៌ជាប្រធាន (ធម្មបទ) ៤ យ៉ាងគឺ អនភិជ្ឈា (ការមិនលោភចង់បានរបស់គេ) ១ អព្យាបាទ (ការមិនគុំគួន) ១ សម្មាសតិ (ការរលឹកត្រូវ) ១ សម្មាសមាធិ (ការតម្កល់ចិត្តត្រូវ) ១ នេះហៅថា ភាវនា។

---

တတ္ထ ကတမံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាទាំងទស្សនៈ និងភាវនា តើដូចម្តេច?

---

ဝစသာ မနသာထ ကမ္မုနာ စ, အဝိရုဒ္ဓေါ သမ္မာ ဝိဒိတွာ ဓမ္မံ;

နိဗ္ဗာနပဒါဘိပတ္ထယာနော, သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျ.

បុគ្គលមិនទាស់ទែងដោយវាចា ដោយចិត្ត និងដោយកាយកម្ម ដឹងច្បាស់នូវធម៌ដោយប្រពៃ ប្រាថ្នានូវព្រះនិព្វាន គប្បីប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រពៃក្នុងលោក។

---

သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကာတုကာမေန ကတမေ ဓမ္မာ မနသိကာတဗ္ဗာ, ဘဂဝါ အာဟ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဣဒံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ.

បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល តើគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ទាំងឡាយណា? ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងថា គឺឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥។ នេះជាទាំងទស្សនៈ និងភាវនា។

---

၂၈. တတ္ထ ကတမေ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ?

២៨. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ធម៌ដែលមានផលជាធម្មតា (វិបាកធម្មធម៌) តើដូចម្តេច?

---

ယာနိ ကရောတိ ပုရိသောတိ ဝိတ္ထာရော. တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သုစရိတာနိ. ဣမေ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ.

សេចក្តីពិស្តារថា 'បុរសធ្វើនូវកម្មទាំងឡាយណា...' គប្បីជ្រាបចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុចរិត ៣ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា វិបាកធម្មធម៌។

---

တတ္ထ ကတမေ နဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ធម៌ដែលមិនមានផលជាធម្មតា (នវិបាកធម្មធម៌) តើដូចម្តេច?

---

ရူပံ ဝေဒယိတံ သညာ, ဝိညာဏံ ယာ စေဝ စေတနာ;

နေသောဟမသ္မိ န မေသော အတ္တာ, ဣတိ ဒိဋ္ဌော ဝိရဇ္ဇတိ.

រូប វេទនា សញ្ញា វិញ្ញាណ និងចេតនាណា របស់នោះមិនមែនជារបស់អញ មិនមែនជាអញ មិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ បុគ្គលដែលឃើញយ៉ាងនេះ រមែងនឿយណាយ។

---

ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ခန္ဓာ – ဣမေ နဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខន្ធទាំង ៥ នេះ ឈ្មោះថា នវិបាកធម្មធម៌។

---

တတ္ထ ကတမော နေဝဝိပါကော နဝိပါကဓမ္မဓမ္မော?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ធម៌ដែលមិនមែនជាវិបាក ទាំងមិនមែនជាធម៌មានផលជាធម្មតា (នេវវិបាកោ នវិបាកធម្មធម្មោ) តើដូចម្តេច?

---

‘‘ယေ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, နယံ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ;

တေ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ, သတ္ထုသာသနကာရကာ’’တိ.

«ជនទាំងឡាយណា ប្រព្រឹត្តតាមគន្លងធម៌ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយយ៉ាងនេះ ជនទាំងនោះជាអ្នកធ្វើតាមពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។»

---

ဣတိ ယာ စ သမ္မာပဋိပတ္တိ ယော စ နိရောဓော, ဥဘယမေတံ နေဝဝိပါကော နဝိပါကဓမ္မော. ဗြဟ္မစရိယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ, ဗြဟ္မစရိယဖလာနိ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယဖလာနိ သောတာပတ္တိဖလံ ယာဝ အရဟတ္တံ.

សេចក្តីប្រតិបត្តិត្រូវណាផង និរោធ (ការរលត់ទុក្ខ) ណាផង ធម៌ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា នេវវិបាកោ នវិបាកធម្មោ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវព្រហ្មចរិយៈ និងផលនៃព្រហ្មចរិយៈទាំងឡាយដល់អ្នករាល់គ្នា អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ឈ្មោះថា ព្រហ្មចរិយៈ ផលនៃព្រហ្មចរិយៈ គឺសោតាបត្តិផល រហូតដល់អរហត្តផល។

---

၂၉. တတ္ထ [Pg.205] ကတမံ သကဝစနံ?

២៩. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សកវចនៈ (ព្រះពុទ្ធវចនៈរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់) តើដូចម្តេច?

---

သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ.

ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ១ ការបំពេញកុសលឲ្យបរិបូណ៌ ១ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យផូរផង់ ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိမောက္ခမုခါနိ. ဣဒံ သကဝစနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិមោក្ខមុខ (ទ្វារនៃវិមោក្ខ) មាន ៣ យ៉ាងនេះ នេះហៅថា សកវចនៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ ပရဝစနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ បរវចនៈ (ពាក្យរបស់បុគ្គលដទៃ) តើដូចម្តេច?

---

နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဂေါဏသမိတံ ဓနံ;

နတ္ထိ သူရိယသမာ အာဘာ, သမုဒ္ဒပရမာ သရာ.

សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយកូនមិនមាន ទ្រព្យស្មើដោយគោមិនមាន ពន្លឺស្មើដោយព្រះអាទិត្យមិនមាន ស្រះទាំងឡាយមានសមុទ្រជាទីបំផុត (ធំបំផុត)។

---

ဟေတုနာ မာရိသာ ကောသိယာ သုဘာသိတေန သင်္ဂါမဝိဇယော သောပိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သကံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇမာနောတိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပရဝစနံ.

ម្នាលកោសិយៈដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមនោះ កើតមានព្រោះហេតុនៃសុភាសិត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែព្រះសក្កៈជាទេវរាជ ក៏ទ្រង់សោយនូវផលនៃកម្មរបស់ព្រះអង្គ... សេចក្តីពិស្តារ គប្បីធ្វើចុះ។ នេះហៅថា បរវចនៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាទាំងសកវចនៈ និងបរវចនៈ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ယံ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ, ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏံ;

ယေ ဧဝံဝါဒိနော နတ္ထိ, တေသံ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ.

«គុណធម៌ណាដែលបុគ្គលបានសម្រេចហើយក្តី គុណធម៌ណាដែលបុគ្គលគប្បីសម្រេចក្តី ធម៌ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា ច្រឡំដោយធូលី (កិលេស)។ ពួកជនណាដែលមិនមានវាទៈយ៉ាងនេះ សេចក្តីត្រេកអរ (ឬទោស) ក្នុងកាមទាំងឡាយ រមែងមានដល់ជនទាំងនោះ។» នេះហៅថា បរវចនៈ។

---

ဣဒံ ပရဝစနံ. ယေ စ ခေါ တေ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယ. ဣဒံ သကဝစနံ.

នេះជាបរវចនៈ។ ចំណែកជនទាំងឡាយណា មិនចូលទៅជិតបំផុតទាំងពីរយ៉ាងនោះ វដ្តៈរបស់ជនទាំងនោះ មិនមានដើម្បីបញ្ញត្តិឡើយ នេះជាសកវចនៈ។

---

‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါမာ ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ, န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ – ပရဝစနံ.

«បុគ្គលមានកូន តែងរីករាយព្រោះកូន បុគ្គលមានគោ តែងរីករាយព្រោះគោ យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះថា ឧបធិ (គ្រឿងសៅហ្មង) ជាគ្រឿងរីករាយរបស់មនុស្ស បុគ្គលណាគ្មានឧបធិ បុគ្គលនោះរមែងមិនរីករាយឡើយ។» នេះជាបរវចនៈ។

---

‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါမာ ဂေါဟိ တထေဝ သောစတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ, န ဟိ သော သောစတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ – သကဝစနံ.

«បុគ្គលមានកូន តែងសោកសៅព្រោះកូន បុគ្គលមានគោ តែងសោកសៅព្រោះគោ យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះថា ឧបធិជាគ្រឿងសោកសៅរបស់មនុស្ស បុគ្គលណាគ្មានឧបធិ បុគ្គលនោះរមែងមិនសោកសៅឡើយ។» នេះជាសកវចនៈ។

---

ဣဒံ သကဝစနံ ပရဝစနဉ္စ.

នេះជាទាំងសកវចនៈ និងបរវចនៈ។

---

၃၀. တတ္ထ [Pg.206] ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ?

៣០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សត្តាធិដ្ឋាន (សូត្រដែលមានសត្វជាទីតាំង) តើដូចម្តេច?

---

ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ ယေ ဝါပိ, သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟံ;

တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာ, ဓမ္မေ ဌိတော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျ.

សត្វទាំងឡាយណាមួយ ដែលមានមកហើយក្តី ឬនឹងមានទៅខាងមុខក្តី ទាំងអស់គ្នានឹងលះបង់រាងកាយនេះទៅ។ បុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃ ដឹងច្បាស់នូវការវិនាសទាំងអស់នោះហើយ គប្បីតម្កល់នៅក្នុងធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ចុះ។

---

တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာရော, တထာဂတော အရဟံ သေက္ခော ပဋိပဒေါ. ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រូទាំង ៣ ពួកនេះគឺ ព្រះតថាគត ១ ព្រះអរហន្ត ១ សេក្ខបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិ ១ នេះហៅថា សត្តាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ធម្មាធិដ្ឋាន (សូត្រដែលមានធម៌ជាទីតាំង) តើដូចម្តេច?

---

ယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ, ယဉ္စိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ;

တဏှက္ခယသုခဿေတေ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ.

កាមសុខណាក្នុងលោកក្តី ទិព្វសុខណានេះក្តី សុខទាំងពីរនោះ មិនស្មើនឹងចំណែកទី ១៦ នៃសុខដែលកើតអំពីការអស់ទៅនៃតណ្ហាឡើយ។

---

သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពោជ្ឈង្គ ៧ យ៉ាងនេះ នេះហៅថា ធម្មាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ? ဒုဒ္ဒသမန္တံ သစ္စံ ဒုဒ္ဒသော ပဋိဝေဓော ဗာလေဟိ, ဇာနတော ပဿတော နတ္ထိ နန္ဒီတိ ဝဒါမိ. ဒုဒ္ဒသမန္တံ သစ္စံ ဒုဒ္ဒသော ပဋိဝေဓော ဗာလေဟီတိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဇာနတော ပဿတော နတ္ထိ နန္ဒီတိ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ. ဒါရုက္ခန္ဓောပမံ ဂင်္ဂါယ တီရိယာ ဩရိမဉ္စ တီရံ ပါရိမဉ္စ တီရံ ထလေ ဝါ န စ ဥဿီဒနံ, မဇ္ဈေ စ န သံသီဒနံ မနုဿဂ္ဂါဟော စ အမနုဿဂ္ဂါဟော စ အန္တောပူတိဘာဝေါ စ, ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဧဝံ ပန ဘိက္ခု နိဗ္ဗာနနိန္နော ဘဝိဿတိ နိဗ္ဗာနပရာယဏောတိ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ. ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាទាំងសត្តាធិដ្ឋាន និងធម្មាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធដីកាថា 'សច្ចៈដ៏មានក្នុងទីបំផុត (គឺនិរោធសច្ចៈ) ជនពាលឃើញបានដោយកម្រ ការត្រាស់ដឹង (មគ្គសច្ចៈ) ក៏ឃើញបានដោយកម្រ តថាគតពោលថា សេចក្តីត្រេកអរ (តណ្ហា) មិនមានដល់បុគ្គលអ្នកដឹង អ្នកឃើញឡើយ'។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា 'សច្ចៈដ៏មានក្នុងទីបំផុត ជនពាលឃើញបានដោយកម្រ ការត្រាស់ដឹងក៏ឃើញបានដោយកម្រ' នេះជាធម្មាធិដ្ឋាន។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា 'សេចក្តីត្រេកអរមិនមានដល់បុគ្គលអ្នកដឹង អ្នកឃើញ' នេះជាសត្តាធិដ្ឋាន។ ក្នុងទារុក្ខន្ធូបមសូត្រ (សូត្រប្រៀបដោយដុំឈើ) ដុំឈើអណ្តែតក្នុងទន្លេគង្គា មិនទើរឆ្នេរខាងនេះ មិនទើរឆ្នេរខាងនាយ មិនកប់លើគោក មិនលិចក្នុងកណ្តាលទឹក មិនរលួយក្នុងខាងក្នុង ទាំងមនុស្សមិនស្រង់យក ទាំងអមនុស្សមិនស្រង់យក នេះជាធម្មាធិដ្ឋាន។ ចំណែកសេចក្តីថា 'ម្នាលភិក្ខុ ភិក្ខុនោះរមែងជាអ្នកបង្អោនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត' នេះជាសត្តាធិដ្ឋាន។ នេះឯងជាទាំងសត្តាធិដ្ឋាន និងធម្មាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမော ထဝေါ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ថវៈ (សូត្រដែលសម្តែងអំពីការសរសើរ) តើដូចម្តេច?

---

မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ;

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ.

បណ្តាផ្លូវទាំងឡាយ ផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រសើរបំផុត បណ្តាសច្ចៈទាំងឡាយ បទទាំង ៤ (គឺអរិយសច្ច) ប្រសើរបំផុត បណ្តាធម៌ទាំងឡាយ វិរាគធម៌ (ធម៌ប្រាសចាកតម្រេក) ប្រសើរបំផុត បណ្តាសត្វជើងពីរទាំងឡាយ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ (អ្នកមានចក្ខុ) ប្រសើរបំផុត។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂါနိ – ဗုဒ္ဓေါ သတ္တာနံ, ဝိရာဂေါ ဓမ္မာနံ, သံဃော ဂဏာနံ. အယံ ထဝေါ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុដ៏ប្រសើរ (អគ្គៈ) ៣ យ៉ាងនេះគឺ ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតជាងសត្វទាំងឡាយ វិរាគធម៌ជាធម៌ប្រសើរបំផុតជាងធម៌ទាំងឡាយ ព្រះសង្ឃជាក្រុមប្រសើរបំផុតជាងពួកទាំងឡាយ។ នេះហៅថា ថវៈ។

---

၃၁. တတ္ထ [Pg.207] ကတမံ အနုညာတံ?

៣១. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ អនុញ្ញាតៈ (សូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត) តើដូចម្តេច?

---

ကာယေန သံဝရော သာဓု, သာဓု ဝါစာယ သံဝရော;

မနသာ သံဝရော သာဓု, သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော;

သဗ္ဗတ္ထ သံဝုတော ဘိက္ခု, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတိ.

ការសង្រួមដោយកាយ ជាការល្អ ការសង្រួមដោយវាចា ជាការល្អ ការសង្រួមដោយចិត្ត ជាការល្អ ការសង្រួមក្នុងធម៌ទាំងពួង ជាការល្អ ភិក្ខុអ្នកសង្រួមក្នុងធម៌ទាំងពួង តែងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួង។

---

ဣဒံ ဘဂဝတာ အနုညာတံ.

សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကရဏီယာနိ – ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ. ဣဒံ အနုညာတံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលគួរធ្វើទាំងឡាយ ៣ យ៉ាងនេះគឺ កាយសុចរិត ១ វចីសុចរិត ១ មនោសុចរិត ១។ នេះហៅថា អនុញ្ញាតសូត្រ។

---

တတ္ထ ကတမံ ပဋိက္ခိတ္တံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់ហាមឃាត់ (បដិក្ខិត្តសូត្រ) នោះ តើដូចម្តេច?

---

နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမံ. ဝိတ္ထာရော ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយកូន មិនមានឡើយ។ សេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបចុះ នេះហៅថា បដិក្ខិត្តសូត្រ។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အကရဏီယာနိ သယံ အဘိညာယ ဒေသိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ. ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អំពើមិនគួរធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះ ដែលតថាគតដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាញាណខ្លួនឯង ហើយសំដែងទុកហើយ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ កាយទុច្ចរិត ១ វចីទុច្ចរិត ១ មនោទុច្ចរិត ១។ នេះហៅថា បដិក្ខិត្តសូត្រ။

---

တတ္ထ ကတမံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាតផង ទ្រង់ហាមឃាត់ផង នោះ តើដូចម្តេច?

---

ကာယေန ကုသလံ ကရေ, အဿ ကာယေန သံဝုတော;

ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, ကာယသုစရိတံ စရေ.

បុគ្គលគប្បីធ្វើកុសលដោយកាយ គប្បីជាអ្នកសង្រួមដោយកាយ លះបង់កាយទុច្ចរិតហើយ គប្បីប្រព្រឹត្តកាយសុចរិត។

---

ဒွီဟိ ပဌမပဒေဟိ စတုတ္ထေန စ ပဒေန အနုဇာနာတိ. ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာတိ တတိယေန ပဒေန ပဋိက္ခိတ္တန္တိ. မဟာဝိဘင်္ဂေါ အစိရတပါနာဒေါ.

ព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតដោយបាទទាំងពីរខាងដើម និងបាទទីបួន។ ទ្រង់ហាមឃាត់ដោយបាទទីបីថា 'កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វា' (លះបង់កាយទុច្ចរិតហើយ)។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងមហាវីភង្គ និងអចិរតបានាទសូត្រជាដើម យ៉ាងនេះចុះ។

---

တတ္ထိမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

သစေ ဘာယသိ ဒုက္ခဿ, မာဘိနန္ဒိ အနာဂတံ;

ဝဿကာလေ ယထာ ဆတ္တံ, ကုသလာနိ ကမတ္ထကေ.

បើអ្នកខ្លាចចំពោះទុក្ខ កុំត្រេកអរនឹងអនាគតកាលឡើយ ដូចជាឆត្រក្នុងវស្សានរដូវ គប្បីធ្វើកុសលទាំងឡាយតាមលំដាប់。

---

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ, သမာဂတံ ဝိစာလယေ;

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမောက္ခာတ္ထိ, သမထော စ ဝိပဿနာ.

ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា គប្បីពិចារណាការប្រជុំគ្នា ពួកអ្នកមិនរួចផុតចាកទុក្ខឡើយ សមថៈ និងវិបស្សនាណាមាន (គប្បីចម្រើនសមថៈនិងវិបស្សនានោះ)។

---

ကာမစ္ဆန္ဒံ ဥပါဒါယ, ယော သော ဝိတက္ကေဟိ ခဇ္ဇတိ;

သုဘာဝိတတ္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ, သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ.

បុគ្គលណាអាស្រ័យកាមច្ឆន្ទៈ ត្រូវវិតក្កៈទាំងឡាយខាំស៊ី បុគ្គលនោះកាលបើអភិវឌ្ឍពោធិង្គល្អហើយ គប្បីស្រាយនូវញ៉ែញ៉ៃ (តណ្ហា) នេះចេញបាន។

---

သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, သမာဓိဘာဝိ ဘာဝသေ;

ကာမံ ကာမယမာနဿ, ဓမ္မစရိယာယ သုဂတိံ.

ចូរមើលលោកដោយភាពជាសូន្យ (សុញ្ញតៈ) គប្បីចម្រើនសមាធិឲ្យរឿយៗ សេចក្តីប្រាថ្នារបស់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាកាម សុគតិរមែងមានបានដោយសារការប្រព្រឹត្តធម៌។

---

ဟညတေ သဗ္ဗာ မုစ္စေဝ, နိပ္ပောဌေန္တော စတုဒ္ဒိသာ;

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, ပါရိဆတ္တောပမေဝ စ.

รមែងត្រូវបៀតបៀន និងកម្ចាត់ចោលគ្រប់ទិសទាំងបួន បុគ្គលណាជៀសវាងកាមទាំងឡាយ ដូចជាដើមបារិច្ឆត្តកៈ (ដើមឈើទិព្វ)។

---

ယာနိ [Pg.208] ကရောတိ ပုရိသော, လောကဓမ္မာ ပကာသိတာ;

သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ, တတိယံ အညံ န ဝိဇ္ဇတိ.

បុរសធ្វើនូវអំពើណា លោកធម៌ទាំងឡាយទ្រង់សំដែងហើយ ផលនៃបុណ្យទាំងឡាយនាំមកនូវសេចក្តីសុខ ផលដទៃក្រៅពីផលទីបី (អរហត្តផល) មិនមានឡើយ។

---

အာဒါနဿ ဘယံ ဉတွာ, ဇာယတေ ဇီယတေပိ စ;

ကာမာ ဟိ စိတြာ ဝိဝိဓာ, အထ လောဏသလ္လောပမံ.

កាលដឹងនូវភ័យនៃការមិនឲ្យទាន (ឬការកាន់យក) សត្វរមែងកើតផង គ្រាំគ្រាផង ព្រោះថាកាមទាំងឡាយមានសភាពប្លែកៗ ផ្សេងៗ គ្នា មួយវិញទៀត សូត្រប្រៀបដូចជាគ្រាប់អំបិល (លោណសល្លោបមសូត្រ)។

---

န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ, အဂတီဟိ စ ဂစ္ဆတိ;

ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ, တထေဝ ပဉ္စဉာဏိကော.

អំពើបាបដែលបុគ្គលធ្វើហើយ មិនល្អឡើយ ហើយរមែងទៅកាន់អគតិទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុណាដល់នូវសេចក្តីស្ងប់ហើយ យ៉ាងនោះដែរ ញាណសូត្រមានប្រាំយ៉ាង។

---

သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဝိညာဏဉ္စ ပတိဋ္ဌိတာ;

ယော ပါဏမတိပါတေတိ, တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ စ.

ដូចជាត្រូវលំពែងចាក់ដោត វិញ្ញាណក៏តាំងនៅ បុគ្គលណាធ្វើសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះ (សម្លាប់សត្វ) និងទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង។

---

သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, ခဏံ လဒ္ဓါန ဒုလ္လဘံ;

အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, စတူသု ပဋိပတ္တိသု.

អស់រយៈពេលប្រាំមួយម៉ឺនឆ្នាំ កាលបើបានខណៈដែលក្រឡងបានហើយ (ដែលបានដោយកម្រ) មន្ទិលកើតឡើងអំពីដែក ក្នុងបដិបត្តិទាំងបួន។

---

နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ, အထ ဂေါပါလကောပမံ;

သုခေါ ဝိဝေကော တုဋ္ဌဿ, ဝိတက္ကာ စ သုဒေသိတာ.

ធម៌មិនមានទោស មានកម្រាលស មួយវិញទៀត សូត្រប្រៀបដូចជានាយគោបាល វិវេកនាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់បុគ្គលអ្នកសន្ដោស និងវិតក្កៈទាំងឡាយដែលទ្រង់សំដែងទុកល្អហើយ។

---

ဖေဏပိဏ္ဍောပမံ ရူပံ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ;

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, အနညာ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ.

រូបប្រៀបដូចជាដុំពពុះទឹក មានសរីរៈត្រង់ស្មើដូចជាព្រហ្មមានតេជះ ព្រោះថាបញ្ញាប្រសើរបំផុតក្នុងលោក ឥន្ទ្រិយ ៣ មានអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយជាដើម។

---

ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာ, အထ ဝဏ္ဏော ရဟဿဝါ;

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ, အရိယသစ္စဉ္စ ဒေသိတံ.

សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម ជំពាក់ដោយគ្រឿងចងគឺកាម មួយវិញទៀត សូត្រពោលសរសើរគុណដ៏កំបាំង ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា និងអរិយសច្ចៈដែលទ្រង់សំដែងហើយ។

---

ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော, သောတာပန္နောတိ ဗျာကရေ;

ယဿိန္ဒြိယာနိ သုဘာဝိတာနိ, အထ ဓမ္မပဒေဟိ စ.

នេះជាផ្លូវ គ្មានផ្លូវដទៃឡើយ គប្បីព្យាករថាជាសោតាបន្នៈ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុណាដែលចម្រើនល្អហើយ មួយវិញទៀត ដោយធម៌ទាំងឡាយ។

---

ဝစသာ မနသာ စေဝ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စတော;

ယာနိ ကရောတိ ပုရိသော, တီဏိ သုစရိတာနိ စ.

ដោយវាចា និងដោយចិត្ត ពិចារណាបញ្ចក្ខន្ធដោយភាពជាអនិច្ចៈ បុរសធ្វើនូវអំពើណា និងសុចរិត ៣ យ៉ាង។

---

ရူပံ ဝေဒယိတံ သညာ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပကာသိတာ;

ယော ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ, ဗြဟ္မာ စေဝ ဖလာနိ စ.

រូប វេទនា សញ្ញា បញ្ចក្ខន្ធ ទ្រង់សំដែងហើយ បុគ្គលណាប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចរិយៈ) ផង និងផលទាំងឡាយផង។

---

သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ဝိမောက္ခာ တံ ဟိ ဒေသိတာ;

နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမံ, ဒေဝါနံ အသုရာန စ.

ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង វិមោក្ខទាំងឡាយទ្រង់សំដែងហើយ សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយកូនមិនមានឡើយ ទាំងរបស់ទេវតា និងអសុរទាំងឡាយ។

---

ယံ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ, နန္ဒတိ သောစတိ နိစ္စံ;

ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ, သတ္ထာရော စ ပကာသိတာ.

គុណធម៌ណាដែលបានហើយ និងគុណធម៌ណាដែលគប្បីបាន រមែងត្រេកអរ និងសោកស្តាយជានិច្ច ពួកសត្វណាមួយដែលនឹងមានមក និងគ្រូទាំងឡាយដែលទ្រង់សំដែងហើយ។

---

ယဉ္စ [Pg.209] ကာမသုခံ လောကေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ သုဒေသိတာ;

မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, တယော စ အဂ္ဂပတ္တိယော.

កាមសុខណាមានក្នុងលោក និងពោធិង្គទាំងឡាយដែលទ្រង់សំដែងល្អហើយ ក្នុងផ្លូវទាំងឡាយ ផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រសើរបំផុត និងការដល់នូវអរហត្តផល ៣ យ៉ាង។

---

ကာယေန သံဝရော သာဓု, ကရဏီယဉ္စ ဒေသိတံ;

နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ, အရိယာ တီဏိ စ ဒေသိတာ.

ការសង្រួមដោយកាយ ជាការល្អ កិច្ចដែលគួរធ្វើក៏ទ្រង់សំដែងហើយ សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយខ្លួនមិនមានឡើយ និងអរិយបុគ្គល ៣ យ៉ាងដែលទ្រង់សំដែងហើយ។

---

ကာယေန ကုသလံ အဘိရတော, ဝိနယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ;

ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ သုဒေသိတာ, ဒုဒ္ဒသံ အနတံ စေဝ ပရာပရံ စ;

បុគ្គលអ្នកត្រេកអរក្នុងកុសលដោយកាយ និងការកម្ចាត់កាមសុខក្នុងលោក ពោធិង្គទាំងឡាយដែលទ្រង់សំដែងល្អហើយ ព្រះនិព្វាន (អនតៈ) ដែលបុគ្គលប្រាថ្នាក្រៃលែង ឃើញបានដោយកម្រ ទាំងត្រើយខាងនេះ និងត្រើយខាងនាយ។

---

ပေဋကောပဒေသေ သာသနပ္ပဋ္ဌာနံ နာမ ဒုတိယဘူမိ သမတ္တာ.

ភូមិទីពីរ ឈ្មោះថា សាសនបដ្ឋាន ក្នុងគម្ពីរ បេដកោបទេស ចប់បរិបូណ៌ហើយ។

---

၃. သုတ္တာဓိဋ္ဌာနတတိယဘူမိ

៣. សូត្រាធិដ្ឋានតតិយភូមិ

---

၃၂. တတ္ထ ကတမံ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနံ?

៣២. ក្នុងភូមិនោះ តើសូត្រាធិដ្ឋាន នោះ តើដូចម្តេច?

---

လောဘာဓိဋ္ဌာနံ ဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ မောဟာဓိဋ္ဌာနံ အလောဘာဓိဋ္ဌာနံ အဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ အမောဟာဓိဋ္ဌာနံ ကာယကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ဝါစာကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ မနောကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ ဝီရိယိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ သတိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ သမာဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ ပညိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ.

លោភាធិដ្ឋាន ១ ទោសាធិដ្ឋាន ១ មោហាធិដ្ឋាន ១ អលោភាធិដ្ឋាន ១ អទោសាធិដ្ឋាន ១ អមោហាធិដ្ឋាន ១ កាយកម្មាធិដ្ឋាន ១ វចីកម្មាធិដ្ឋាន ១ មនោកម្មាធិដ្ឋាន ១ សទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន ១ វីរិយិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន ១ សតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន ១ សមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន ១ បញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន ១។

---

တတ္ထ ကတမံ လောဘာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងអធិដ្ឋានទាំងនោះ តើលោភាធិដ្ឋាន នោះ តើដូចម្តេច?

---

ဝိတက္ကမထိတဿ ဇန္တုနော, တိဗ္ဗရာဂဿ သုဘာနုပဿိနော;

ဘိယျော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ, ဧသ ခေါ ဂါဠှံ ကရောတိ ဗန္ဓနံ.

តណ្ហារមែងចម្រើនឡើងក្រៃលែង ដល់សត្វលោកអ្នកត្រូវវិតក្កៈញាំញី មានរាគៈដ៏ក្លៀវក្លា យល់ឃើញថាល្អ (សុភានុបស្សី) បុគ្គលនោះឯងរមែងធ្វើនូវចំណងឲ្យមាំមួន។

---

ဝိတက္ကမထိတဿာတိ ကာမရာဂေါ. သုဘာနုပဿိနောတိ ကာမရာဂဝတ္ထု. ဘိယျော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီတိ ကာမတဏှာ. ဧသ ဂါဠှံ ကရောတိ ဗန္ဓနန္တိ ရာဂံ, ဣတိ ယော ယော ဓမ္မော မူလနိက္ခိတ္တော, သော ယေဝေတ္ထ ဓမ္မော ဥဂ္ဂါဝဟိတဗ္ဗော. န ဘဂဝါ ဧကံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ အညံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ယဿ ဝိတက္ကေတိ ကာမဝိတက္ကော တမေဝ ဝိတက္ကံ ကာမဝိတက္ကေန နိဒ္ဒိသီယတိ. တိဗ္ဗရာဂဿာတိ တဿေဝ ဝိတက္ကဿ ဝတ္ထုံ နိဒ္ဒိသတိ. သုဘာနုပဿိနော ဘိယျော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီတိ တမေဝ ရာဂံ ကာမတဏှာတိ နိဒ္ဒိသတိ. ဧသ ဂါဠှံ ကရောတိ ဗန္ဓနန္တိ တမေဝ တဏှာသံယောဇနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဧဝံ ဂါထာသု အနုမိနိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သဝေယျာကရဏေသု.

ពាក្យថា 'វិតក្កមថិតស្ស' សំដៅលើកាមរាគៈ។ ពាក្យថា 'សុភានុបស្សិនោ' សំដៅលើកាមរាគវត្ថុ。 ពាក្យថា 'ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ' សំដៅលើកាមតណ្ហា។ ពាក្យថា 'ឯសោ គាឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនំ' សំដៅលើរាគៈ ធម៌ណាដែលទ្រង់ដាក់ចុះជាមូលដ្ឋាន ធម៌នោះឯងគប្បីដកស្រង់ឡើងក្នុងទីនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់សំដែងធម៌ដទៃដោយអាស្រ័យធម៌មួយឡើយ។ បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កៈ ព្រះអង្គទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញនូវវិតក្កៈនោះឯងដោយកាមវិតក្កៈ។ ពាក្យថា 'តិព្វរាគស្ស' ទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញនូវវត្ថុនៃវិតក្កៈ (កាមវត្ថុ) របស់កិលេសកាមនោះឯង។ ពាក្យថា 'សុភានុបស្សិនោ ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ' ទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញនូវរាគៈនោះឯងថាជាកាមតណ្ហា។ ពាក្យថា 'ឯសោ គាឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនំ' ទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញនូវតណ្ហាសំយោជនៈនោះឯង។ គប្បីសន្និដ្ឋានដឹងយ៉ាងនេះក្នុងគាថាទាំងឡាយ។ ក្នុងសវេយ្យាករណសូត្រទាំងឡាយ ក៏គប្បីដឹងយ៉ាងនេះដែរ។

---

တတ္ထ [Pg.210] ဘဂဝါ ဧကံ ဓမ္မံ တိဝိဓံ နိဒ္ဒိသတိ, နိဿန္ဒတော ဟေတုတော ဖလတော.

ក្នុងសូត្រនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញធម៌មួយដោយអាការ ៣ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃផលហូរចេញ (និស្សន្ទៈ) ដោយហេតុ និងដោយផល។

---

ဒဒံ ပိယော ဟောတိ ဘဇန္တိ နံ ဗဟူ, ကိတ္တိဉ္စ ပပ္ပောတိ ယသော စ ဝဍ္ဎတိ;

အမင်္ကုဘူတော ပရိသံ ဝိဂါဟတိ, ဝိသာရဒေါ ဟောတိ နရော အမစ္ဆရီ.

អ្នកឲ្យទានរមែងជាទីស្រឡាញ់ ជនទាំងឡាយច្រើនតែគប់រក រមែងបាននូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងយសសក្តិ៍ក៏ចម្រើនឡើង ជាអ្នកមានមុខស្រស់បស់ចូលទៅកាន់ជំនុំជន ជនអ្នកមិនកំណាញ់រមែងជាអ្នកក្លាហាន។

---

ဒဒန္တိ ယံ ယံ ဒါနံ, ဣဒံ ဒါနမယိကံ ပုညကြိယံ. တတ္ထ ဟေတု. ယံ စေတံ. ဘဇန္တိ နံ ဗဟူ, ကိတ္တိန္တိ ယော စ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ လောကေ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, ယံ ဗဟုကဿ ဇနဿ ပိယော ဘဝတိ မနာပေါ စ. ယဉ္စ အဝိပ္ပဋိသာရီ ကာလင်္ကရောတိ အယံ နိဿန္ဒော. ယံ ကာယဿ ဘေဒါ ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ဖလံ. ဣဒံ လောဘာဓိဋ္ဌာနံ.

ទានណាដែលជនទាំងឡាយឲ្យហើយ នេះជាទានមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ។ ក្នុងបុណ្យកិរិយាវត្ថុនោះ ទាននោះជាហេតុ។ ឯការដែលជនច្រើននាក់គប់រក និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះដ៏ល្អល្បីសុសសាយទៅក្នុងលោក ការដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃជនជាច្រើន និងការដែលជាអ្នកមិនក្តៅក្រហាយធ្វើមរណកាល នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទៈ)។ ការដែលលុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ រមែងទៅកើតក្នុងទេវលោក នេះជាផល។ នេះជាលោភាធិដ្ឋាន។

---

၃၃. တတ္ထ ကတမံ ဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៣. ក្នុងអធិដ្ឋានទាំងនោះ តើទោសាធិដ្ឋាន នោះ តើដូចម្តេច?

---

ယော ပါဏမတိပါတေတိ, မုသာဝါဒဉ္စ ဘာသတိ;

လောကေ အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ပရဒါရဉ္စ ဂစ္ဆတိ;

သုရာမေရယပါနဉ္စ, ယော နရော အနုယုဉ္ဇတိ.

បុគ្គលណា សម្លាប់សត្វមានជីវិត និយាយពាក្យកុហក ខ្ចីយកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យក្នុងលោក ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងភរិយាស្វាមីអ្នកដទៃ និងបុរសណា សេពនូវទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យ។

---

အပ္ပဟာယ ပဉ္စ ဝေရာနိ, ဒုဿီလော ဣတိ ဝုစ္စတိ;

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော, နိရယံ သောပပဇ္ဇတိ.

បុគ្គលមិនលះបង់ពៀរទាំង ៥ យ៉ាង តែងហៅថាជាអ្នកទ្រុស្តសីល បុគ្គលអ័ព្ទបញ្ញានោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ តែងទៅកើតក្នុងនរក។

---

ယော ပါဏမတိပါတေတီတိ ဒုဋ္ဌော ပါဏမတိပါတေတိ. မုသာဝါဒဉ္စ ဘာသတီတိ ဒေါသောပဃာတာယ မုသာဝါဒဉ္စ ဘာသတိ. သုရာမေရယပါနဉ္စ, ယော နရော အနုယုဉ္ဇတီတိ ဒေါသော နိဒါနံ. ယော စ သုရာမေရယပါနံ အနုယုဉ္ဇတိ ယထာပရဒါရဝိဟာရီ အမိတ္တာ ဇနယန္တိ.

ពាក្យថា 'យោ បាណមតិបាតេតិ' គឺបុគ្គលអ្នកប្រទូស្ត (ខឹង) រមែងសម្លាប់សត្វ។ ពាក្យថា 'មុសាវាទញ្ច ភាសតិ' គឺនិយាយពាក្យកុហកដើម្បីកម្ចាត់កំហុស។ ពាក្យថា 'សុរាមេរយបានញ្ច យោ នរោ អនុយុញ្ជតិ' គឺមានទោសៈជាហេតុ។ បុគ្គលណា សេពនូវទឹកស្រវឹងគឺសុរានិងមេរ័យ ដូចជាបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តខុសក្នុងភរិយាស្វាមីអ្នកដទៃ រមែងធ្វើឲ្យកើតសត្រូវទាំងឡាយ។

---

ပဉ္စ ဝေရာနိ အပ္ပဟာယာတိ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခာပဒါနံ သမတိက္ကမနံ သဗ္ဗေသံ ဒေါသဇာနံ သာ ပဏ္ဏတ္တိ, တေနေဝ ဒေါသဇနိတေန ကမ္မေန ဒုဿီလော ဣတိ ဝုစ္စတိ သောပိ ဓမ္မော ဟေတုနာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, နိဿန္ဒေန ဖလေန စ.

ពាក្យថា 'បញ្ច វេរានិ អប្បហាយ' គឺការកន្លងនូវសិក្ខាបទទាំង ៥ យ៉ាង ជាការកន្លងនូវធម៌ដែលកើតអំពីទោសៈទាំងពួង នោះជាបញ្ញត្តិ។ ព្រោះតែកម្មដែលកើតអំពីទោសៈនោះឯង តែងហៅថាជាអ្នកទ្រុស្តសីល ធម៌នោះឯងគប្បីសំដែងចង្អុលបង្ហាញដោយហេតុ ដោយផលហូរចេញ (និស្សន្ទៈ) និងដោយផល។

---

တီဏိ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ – ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ စ ဟောတိ, ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ စ ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ စ. တတ္ထ ယံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ ပရက္ကမတိ, ဣဒမဿ ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ. တာယံ ယထာ စ မုသာဝါဒံ ဘာသတိ ယထာ ပုဗ္ဗနိဒ္ဒိဋ္ဌံ[Pg.211], ဣဒမဿ ဒုဗ္ဘာသိတာ. ယဉ္စ သင်္ကပ္ပေတိ မနောဒုစ္စရိတံ ဗျာပါဒံ, ဣဒမဿ ဒုစ္စိန္တိတစိန္တိတာ. ယံ သော ဣမေဟိ တီဟိ ဗာလလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော တီဏိ တဇ္ဇာနိ ဒုက္ခာနိ ဒေါမနဿာနိ အနုဘဝတိ, သော စ ဟောတိ သဘဂ္ဂတော ဝါ ပရိသဂ္ဂတော ဝါ တဇ္ဇံ ကထံ ကထန္တိ. ယဒါ ဘဝတိ သော စ ပါဏာတိပါတာဒိဒသအကုသလကမ္မပထာ, သော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ. ပုန စပရံ ယဒါ ပဿတိ စောရံ ရာဇာပရာဓိကံ ရညာ ဂဟိတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတံ, တဿေဝံ ဘဝတိ သစေ မမမ္ပိ ရာဇာ ဇာနေယျ မမမ္ပိ ရာဇာ ဂါဟာပေတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ, သော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ပုန စပရံ ဗာလော ယဒါ ဘဝတိ အာသနာ သမာရူဠှော ယာဝ ယာ မေ ဂတိ ဘဝိဿတိ ဣတော ပေစ္စ ပရံ မရဏာတိ သော တတောနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဣတိ ဗာလလက္ခဏံ ဟေတု. တီဏိ တဇ္ဇာနိ ဒုက္ခာနိ နိဿန္ဒော. ကာယဿ ဘေဒါ နိရယေသု ဥပပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ဖလံ. ဣဒံ ဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ.

លក្ខណៈរបស់មនុស្សល្ងង់ (ពាលលក្ខណៈ) មាន ៣ យ៉ាង គឺ ជាអ្នកនិយាយពាក្យមិនល្អ (ទុព្ភាសិតភាសី) ១ ជាអ្នកគិតសេចក្តីមិនល្អ (ទុច្ចិន្តិតចិន្តី) ១ ជាអ្នកធ្វើអំពើមិនល្អ (ទុក្កដកម្មការី) ១។ ក្នុងលក្ខណៈទាំង ៣ នោះ អំពើណាដែលបុគ្គលនោះព្យាយាមដោយកាយ និងដោយវាចា នេះជាការធ្វើអំពើមិនល្អរបស់គេ។ ម្យ៉ាងទៀត ការដែលគេនិយាយពាក្យកុហក ដូចដែលបានសំដែងទុកមកហើយខាងដើម នេះជាការនិយាយមិនល្អរបស់គេ。 ម្យ៉ាងទៀត ការដែលគេត្រិះរិះមនោទុច្ចរិតមានព្យាបាទជាដើម នេះជាការគិតមិនល្អរបស់គេ។ ព្រោះតែបុគ្គលពាលនោះប្រកបដោយពាលលក្ខណៈទាំង ៣ នេះ គេរមែងទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្សដ៏សមគួរដល់លក្ខណៈនោះ ៣ យ៉ាង ម្យ៉ាងទៀត កាលបើគេទៅកាន់សភា ឬទៅកាន់ជំនុំជន ជនទាំងឡាយរមែងនិយាយពាក្យដ៏សមគួរដល់ទោសនោះ។ កាលណា បុគ្គលនោះសោយទុក្ខនិងទោមនស្សដែលមានអកុសលកម្មបថ ១០ មានបាណាតិបាតជាដើមជាហេតុ គេរមែងទទួលរងទុក្ខនិងទោមនស្សមានកម្មនោះជាហេតុ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ មួយវិញទៀត កាលណា បុគ្គលពាលឃើញចោរអ្នកធ្វើខុសច្បាប់ដែលស្តេចចាប់បានហើយ ទ្រង់សម្លាប់ចោល គេរមែងគិតយ៉ាងនេះថា 'បើ ស្តេចដឹងរឿងរបស់អញដែរ ស្តេចក៏នឹងឲ្យគេចាប់អញទៅសម្លាប់ចោលមិនខាន' គេរមែងទទួលរងទុក្ខនិងទោមនស្សមានសេចក្តីនោះជាហេតុ។ មួយវិញទៀត កាលណាបុគ្គលពាលឡើងកាន់អាសនៈ (ឬជិតស្លាប់) គិតថា 'កាលបើអញលះលោកនេះទៅហើយ ទៅកាន់បរលោកខាងមុខ តើអញនឹងមានគតិដូចម្តេចហ្ន៎' គេរមែងទទួលរងទុក្ខនិងទោមនស្សមានសេចក្តីនោះជាហេតុ នេះជាពាលលក្ខណៈដែលជាហេតុ។ ទុក្ខទាំង ៣ ដ៏សមគួរដល់ទោសនោះ ជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទៈ)។ លុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ តែងទៅកើតក្នុងនរក នេះជាផល។ នេះជាទោសាធិដ្ឋាន។

---

၃၄. တတ္ထ ကတမံ မောဟာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៤. ក្នុងអធិដ្ឋានទាំងនោះ តើមោហាធិដ្ឋាន នោះ តើដូចម្តេច?

---

သတဉ္စေဝ သဟဿာနံ, ကပ္ပာနံ သံသရိဿတိ;

အထဝါ ပိ တတော ဘိယျော, ဂဗ္ဘာ ဂဗ္ဘံ ဂမိဿထ.

សត្វទាំងឡាយនឹងអន្ទោលទៅអស់រាប់រយរាប់ពាន់កប្ប ឬក៏ច្រើនជាងនោះទៅទៀត នឹងអន្ទោលពីផ្ទៃម្តាយមួយទៅកាន់ផ្ទៃម្តាយមួយទៀត។

---

အနုပါဒါယ ဗုဒ္ဓဝစနံ, သင်္ခါရေ အတ္တတော ဥပါဒါယ;

ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ, ဌာနမေတံ န ဝိဇ္ဇတိ.

ការដែលសត្វទាំងឡាយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈ តែបែរជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពជាខ្លួន (អត្តា) ហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន ហេតុនេះមិនដែលសាបសូន្យ (ឬមិនមានឡើយ)។

---

ယော ယံ အနမတဂ္ဂသံသာရံ သမာပန္နော ဇာယတေ စ မီယတေ စ, အယံ အဝိဇ္ဇာဟေတုကာ. ယာနိပိ စ သင်္ခါရာနံ ပယောဇနာနိ, တာနိပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာနိ, ယံ အဒဿနံ ဗုဒ္ဓဝစနဿ, အယံ အဝိဇ္ဇာသုတ္တေယေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ယော စ သင်္ခါရေ အတ္တတော ဟရတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိယော ဥပဂစ္ဆတိ. ‘‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဣဒံ သုတ္တံ အဝိဇ္ဇာယ နိက္ခိတ္တံ, အဝိဇ္ဇာယ နိက္ခိပိတံ. ဧဝံ သတ္ထာ သုတ္တေ နယေန ဓမ္မေန နိဒ္ဒိသတိ. အသာဓာရဏေန တံယေဝ တတ္ထ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. န အညံ.

បុគ្គលណាដល់នូវសង្សារវដ្តដែលមិនមានទីបំផុតដែលគេមិនអាចដឹងបាន រមែងកើតផង ស្លាប់ផង នេះមានអវិជ្ជាជាហេតុ។ សូម្បីតែប្រយោជន៍ (ឬផល) ទាំងឡាយនៃសង្ខារទាំងឡាយណាដែលមាន ផលទាំងនោះក៏មានអវិជ្ជាជាបច្ច័យដែរ។ ការមិនឃើញនូវព្រះពុទ្ធវចនៈណាមាន នេះហៅថាអវិជ្ជា ទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញទុកក្នុងសូត្រនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាប្រកាន់សង្ខារទាំងឡាយដោយភាពជាខ្លួន រមែងដល់នូវទិដ្ឋិ ៥ យ៉ាងក្នុងបញ្ចក្ខន្ធថា 'នេះជារបស់អញ នេះជាអញ នេះជាខ្លួនរបស់អញ' សូត្រនេះទ្រង់ដាក់ចុះក្នុងអវិជ្ជា ទ្រង់ដំកល់ទុកក្នុងអវិជ្ជា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សំដែងចង្អុលបង្ហាញក្នុងសូត្រដោយន័យ ដោយធម៌ យ៉ាងនេះ។ គប្បីសំដែងចង្អុលបង្ហាញនូវធម៌នោះឯងក្នុងសូត្រនោះដោយអសាមញ្ញសូត្រ (សូត្រមិនទូទៅ) មិនគប្បីសំដែងចង្អុលបង្ហាញធម៌ដទៃឡើយ។

---

ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ နပ္ပဇာနန္တိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရေန, ယံ တတ္ထ အပ္ပဇာနနာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ, အယံ ဟေတု. အပ္ပဇာနန္တော ဝိဝိဓေ သင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောတိ, အယံ နိဿန္ဒော. ယဉ္စ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပရာမသတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အယံ နိဿန္ဒော. ယံ [Pg.212] ပုနဗ္ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဣဒံ ဖလံ. အယမ္ပိ ဓမ္မော သနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုတော စ ဖလတော စ နိဿန္ဒတော စ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ មិនដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាទុក្ខ» មិនដឹងច្បាស់នូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤ ដោយពិស្តារ, សេចក្តីមិនដឹងច្បាស់ក្នុងធម៌នោះ នេះជាទុក្ខ នេះជាហេតុ។ កាលមិនដឹងច្បាស់ រមែងតាក់តែងនូវសង្ខារទាំងឡាយផ្សេងៗ នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ការស្ទាបអង្អែលនូវទិដ្ឋិទាំងឡាយថា «នេះទើបពិត របស់ដទៃជាមោឃៈ» នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ការញ៉ាំងភពថ្មីឲ្យកើតឡើង នេះជាផល។ ធម៌នេះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ។

---

ဧတ္ထ ပန ကေစိ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ ဘဝန္တိ. ဟေတု ခလု အာဒိတောယေဝ သုတ္တေ နိက္ခိပိဿန္တိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂတိဂမနာနိ. တတ္ထ ယဉ္စ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ ယဉ္စ ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, အယံ လောဘော အကုသလမူလံ. ယံ ဒေါသာ, အယံ ဒေါသောယေဝ. ယံ မောဟာ, အယံ မောဟောယေဝ. ဧဝံ ဣမာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ အာဒိတောယေဝ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ. ယတ္ထ ဧကံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တတ္ထ ဧကံ နိဒ္ဒိသီယတိ. တထာ ဒွေ ယထာ တီဏိ, န ဟိ အာဒီဟိ အနိက္ခိတ္တေ ဟေတု ဝါ နိဿန္ဒော ဝါ ဖလံ ဝါ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងសេចក្តីនេះ ធម៌ខ្លះជាធម៌ទូទៅ (សាធារណៈ)។ ព្រះមានព្រះភាគរមែងទ្រង់សម្តែងទុកនូវហេតុក្នុងសូត្រតាំងពីខាងដើមពិតមែន។ ដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អគតិគមនៈទាំង ៤ នេះ មានក្នុងលោក។ ក្នុងអគតិគមនៈនោះ ការទៅកាន់ឆន្ទាគតិក្តី ការទៅកាន់ភយាគតិក្តី នេះជាលោភៈដែលជាអកុសលមូល។ ការទៅកាន់ទោសាគតិ នេះជាទោសៈពិតប្រាកដ。 ការទៅកាន់មោហាគតិ នេះជាមោហៈពិតប្រាកដ។ អកុសលមូលទាំង ៣ នេះ គប្បីពិចារណាស្វែងរកតាំងពីខាងដើមយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសូត្រណា គប្បីសម្តែងធម៌មួយ ក្នុងសូត្រនោះ ទ្រង់ក៏សម្តែងធម៌មួយ។ ក្នុងសូត្រណា គប្បីសម្តែងធម៌ពីរ ឬបី ក្នុងសូត្រនោះ ទ្រង់ក៏សម្តែងធម៌ពីរ ឬបីយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា កាលបើមិនបានសម្តែងទុកតាំងពីខាងដើមទេ ហេតុក្តី និស្សន្ទក្តី ផលក្តី ក៏មិនគប្បីសម្តែងឡើយ។

---

အယဉ္စေတ္ထ ဂါထာ –

គាថាក្នុងសេចក្តីនេះ មានដូចតទៅ៖

---

ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ အတိဝတ္တတိ;

နိဟီယတိ တဿ ယသော, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ.

បុគ្គលណា ប្រព្រឹត្តកន្លងធម៌ ព្រោះស្រឡាញ់ ព្រោះខឹង ព្រោះខ្លាច ព្រោះវង្វេង យសសក្តិរបស់បុគ្គលនោះ រមែងសាបសូន្យទៅ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងកាលរនោច។

---

ကတ္ထ ဆန္ဒာ စ အယံ လောဘော ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ပုဗ္ဗေ. ဣဒံ မောဟာဓိဋ္ဌာနံ.

ក្នុងគាថានោះ ឆន្ទៈនេះ គឺលោភៈ ដូចដែលបានសម្តែងទុកហើយក្នុងខាងដើម។ នេះជាមោហាធិដ្ឋាន។

---

၃၅. တတ္ထ ကတမံ အလောဘာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៥. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អលោភាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

‘‘အသုဘာနုပဿိံ ဝိဟရန္တံ, ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတံ;

ဘောဇနမှိ စ မတ္တညုံ, သဒ္ဓံ အာရဒ္ဓဝီရိယံ;

တံ ဝေ နပ္ပသဟတိ မာရော, ဝါတော သေလံဝ ပဗ္ဗတ’’န္တိ.

«មាររមែងមិនគ្របសង្កត់នូវបុគ្គលនោះ ដែលជាអ្នកពិចារណាឃើញនូវអារម្មណ៍ថាមិនល្អ (អសុភានុបស្សី) រួមរឹតដោយល្អក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន មានសទ្ធា និងមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយនោះឡើយ ដូចជាខ្យល់មិនអាចកម្រើកនូវភ្នំថ្មបានឡើយ»។

---

တတ္ထ ယာ အသုဘာယ ဥပပရိက္ခာ, အယံ ကာမေသု အာဒီနဝဒဿနေန ပရိစ္စာဂေါ. ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတော တဿေဝ အလောဘဿ ပါရိပူရိယံ မမ အာယတနသောစိတံ အနုပါဒါယ. ဘောဇနမှိ စ မတ္တညုန္တိ ရသတဏှာပဟာနံ. ဣတိ အယံ အလောဘော အသုဘာနုပဿိတာယ ဝတ္ထုတော ဓာရယတိ, သော အလောဘော ဟေတု. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာယ ဂေါစရတော ဓာရယတိ, ဘောဇနေမတ္တညုတာယ ပရတော ဓာရယတိ, အယံ နိဿန္ဒော. တံ ဝေ နပ္ပသဟတိ မာရော, ဝါတော သေလံ ဝ ပဗ္ဗတန္တိ, ဣဒံ ဖလံ. ဣတိ ယောယေဝ ဓမ္မော အာဒိမှိ နိက္ခိတ္တော, သောယေဝ မဇ္ဈေ စေဝ အဝသာနေ စ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ការពិចារណាដោយអសុភៈ នេះជាការលះបង់ព្រោះឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ។ ការសង្រួមក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ គឺដើម្បីបំពេញនូវអលោភៈនោះឯង ដោយមិនប្រកាន់មាំនូវការសន្សំតាមអាយតនៈ។ ពាក្យថា «ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន» គឺការលះបង់នូវរសតណ្ហា។ ម៉្យាងទៀត អលោភៈនេះ រមែងទ្រទ្រង់ទុកដោយវត្ថុ ព្រោះការពិចារណាឃើញនូវអសុភៈ អលោភៈនោះជាហេតុ។ រមែងទ្រទ្រង់ទុកដោយគោចរ ព្រោះភាពជាអ្នកមានទ្វារបិទបាំងល្អក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ រមែងទ្រទ្រង់ទុកដោយបរៈ ព្រោះភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ព្រះតម្រាស់ថា «មាររមែងមិនគ្របសង្កត់នូវបុគ្គលនោះ ដូចជាខ្យល់មិនអាចកម្រើកនូវភ្នំថ្មបានឡើយ» នេះជាផល។ ធម៌ណាដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងខាងដើម ធម៌នោះឯង ក៏ទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងកណ្តាល និងក្នុងទីបំផុតដែរ។

---

နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ အသမုပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပဟာနာယ, ယထယိဒံ အသုဘနိမိတ္တံ. တတ္ထ အသုဘနိမိတ္တံ [Pg.213] မနသိကရောန္တဿ အနုပ္ပန္နော စေဝ ကာမစ္ဆန္ဒော န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နော စ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ. ဣဒံ အလောဘဿ ဝတ္ထု. ယံ ပုန အနုပ္ပန္နော ကာမရာဂေါ ပရိယာဒိယတိ ရူပရာဂံ အရူပရာဂံ, ဣတိ ဖလံ. ဣတိ အယမ္ပိ စ ဓမ္မော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုတော စ နိဿန္ဒတော စ ဖလတော စ. ဣဒံ အလောဘာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញធម៌ដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលជាហេតុមិនឲ្យកាមច្ឆន្ទៈដែលមិនទាន់កើត មិនឲ្យកើតឡើង ឬដើម្បីលះបង់នូវកាមច្ឆន្ទៈដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាអសុភនិមិត្តនេះឡើយ។ កាលបើបុគ្គលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអសុភនិមិត្តនោះ កាមច្ឆន្ទៈដែលមិនទាន់កើត រមែងមិនកើតឡើងផង កាមច្ឆន្ទៈដែលកើតឡើងហើយ រមែងសាបសូន្យទៅផង។ នេះជាវត្ថុនៃអលោភៈ។ មួយវិញទៀត ការដែលកាមរាគៈមិនកើតឡើង រមែងគ្របសង្កត់នូវរូបរាគៈ និងអរូបរាគៈ នេះជាផល។ ធម៌នេះ ក៏ទ្រង់សម្តែងទុកហើយ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ។ នេះជាអលោភាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ အဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អទោសាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

ဧကမ္ပိ စေ ပါဏမဒုဋ္ဌစိတ္တော, မေတ္တာယတိ ကုသလော တေန ဟောတိ;

သဗ္ဗေ စ ပါဏေ မနသာနုကမ္ပံ, ပဟူတမရိယော ပကရောတိ ပုညံ.

«បើបុគ្គលមានចិត្តមិនប្រទូស្ត ចម្រើនមេត្តាចំពោះសត្វសូម្បីតែមួយ បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកមានកុសលព្រោះមេត្តានោះ។ ព្រះអរិយបុគ្គល មានចិត្តអនុគ្រោះដល់សត្វទាំងពួង រមែងធ្វើនូវបុណ្យដ៏ច្រើន»។

---

ဧကမ္ပိ စေ ပါဏမဒုဋ္ဌစိတ္တော မေတ္တာယတီတိ အယံ အဒေါသော. နိဂ္ဃာတေန အဿာဒေါ, ကုသလော တေန ဟောတီတိ တေန ကုသလေန ဓမ္မေန သံယုတ္တော ဓမ္မပညတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. ကုသလောတိ ယထာ ပညာယ ပညော ပဏ္ဍိစ္စေန ပဏ္ဍိတော. ပဟူတမရိယော ပကရောတိ ပုညန္တိ တဿာယေဝ ဝိပါကော အယံ လောကိယဿ, န ဟိ လောကုတ္တရဿ. တတ္ထ ယာ မေတ္တာယနာ, အယံ ဟေတု. ယံ ကုသလော ဘဝတိ အယံ နိဿန္ဒော. ယာဝ အဗျာပဇ္ဇော ဘူမိယံ ဗဟုပုညံ ပသဝတိ, ဣဒံ ဖလံ. ဣတိ အဒေါသော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုတော စ နိဿန္ဒတော စ ဖလတော စ.

ពាក្យថា «បើបុគ្គលមានចិត្តមិនប្រទូស្ត ចម្រើនមេត្តាចំពោះសត្វសូម្បីតែមួយ» នេះជាអទោសៈ។ សេចក្តីត្រេកអរ ព្រោះការមិនបៀតបៀន។ ពាក្យថា «បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកមានកុសលព្រោះមេត្តានោះ» គឺបុគ្គលប្រកបដោយកុសលធម៌នោះ រមែងដល់នូវការបញ្ញត្តិថាជាអ្នកមានធម៌។ ពាក្យថា «កុសល» គឺអ្នកមានប្រាជ្ញាតាមសមគួរដល់ប្រាជ្ញា ជាបណ្ឌិតដោយភាពជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា «ព្រះអរិយបុគ្គល រមែងធ្វើនូវបុណ្យដ៏ច្រើន» នេះជាវិបាកនៃលោកិយធម៌នោះឯង មិនមែនជាវិបាកនៃលោកុត្តរធម៌ឡើយ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ការចម្រើនមេត្តា នេះជាហេតុ។ ការដែលជាអ្នកមានកុសល នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ការដែលបុណ្យដ៏ច្រើនរមែងចម្រើនឡើង ដរាបដល់អព្យាបជ្ឈភូមិ នេះជាផល。 ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអទោសៈ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ យ៉ាងនេះ។

---

ဧကာဒသာနိသံသာ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ. တတ္ထ ယာ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ, အယံ အရိယဓမ္မေသု ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, လောကိကာယ ဘူမိကာ ဟေတု, ယံ သုခံ အာယတိံ မနာပေါ ဟောတိ မနုဿာနံ, ဣမေ ဧကာဒသ ဓမ္မာ နိဿန္ဒော. ယဉ္စ အကတာဝီ ဗြဟ္မကာယေ ဥပပဇ္ဇတိ. ဣဒံ ဖလံ. ဣဒံ အဒေါသာဓိဋ္ဌာနံ.

អានិសង្សនៃមេត្តាចេតោវិមុត្តិ មាន ១១ ប្រការ។ ក្នុងអានិសង្សនោះ មេត្តាចេតោវិមុត្តិណាមាន នេះជាចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈក្នុងអរិយធម៌ទាំងឡាយ (អនាគាមិផល)។ លោកិយភូមិជាហេតុ។ សេចក្តីសុខណាដែលជាទីគាប់ចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយក្នុងខាងមុខ ធម៌ ១១ ប្រការនេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ការដែលបុគ្គលមិនទាន់បានធ្វើហើយទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក នេះជាផល។ នេះជាអទោសាធិដ្ឋាន。

---

၃၆. တတ္ထ ကတမံ အမောဟာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៦. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អមោហាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ ;

ယာယ သမ္မာ ပဇာနာတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယံ.

«ព្រោះថា បញ្ញាជាធម្មជាតិប្រសើរបំផុតក្នុងលោក ដែលជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយ បុគ្គលរមែងដឹងច្បាស់នូវធម៌ជាទីអស់ទៅនៃជាតិ និងមរណៈ ដោយបញ្ញាណា»។

---

ပညာ [Pg.214] ဟိ သေဋ္ဌာတိ ဝတ္ထုံ. နိဗ္ဗေဓဂါမိနီတိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယံ ယထာဘူတံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. သမ္မာ ပဇာနာတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယန္တိ အမောဟော. ပညာတိ ဟေတု. ယံ ပဇာနာတိ အယံ နိဿန္ဒော. ယော ဇာတိမရဏသင်္ခယော, ဣဒံ ဖလံ. ဣတိ အမောဟော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုနာ စ နိဿန္ဒေန စ ဖလေန စ.

ពាក្យថា «ព្រោះថា បញ្ញាជាធម្មជាតិប្រសើរបំផុត» គឺសំដៅលើវត្ថុ។ ពាក្យថា «ជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយ» គឺរមែងចាក់ធ្លុះតាមពិតក្នុងធម៌ជាគ្រឿងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «រមែងដឹងច្បាស់នូវធម៌ជាទីអស់ទៅនៃជាតិ និងមរណៈ» គឺអមោហៈ។ បញ្ញាជាហេតុ។ ការដែលដឹងច្បាស់ នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ធម៌ជាទីអស់ទៅនៃជាតិ និងមរណៈណាមាន នេះជាផល។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអមោហៈ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ យ៉ាងនេះ។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. တတ္ထ ကတမံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အနဘိသမေတဿ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ အဘိသမယာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ, ဝီရိယံ အာရဘတိ, စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဧဝံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ကာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ကတမံ အညိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ယာ စ မဂ္ဂေါ, ဣဒံ အညိန္ဒြိယံ. အာသဝက္ခယာ အနာသဝေါ ဟောတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. တထာယံ ပညာ, အယံ ဟေတု. ယံ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ, ယာ ပဇာနာတိ, အယံ နိဿန္ဒော. ယေန သဗ္ဗသော အာသဝါနံ ခယာ ဟေတု, ယံ ခယေ ဉာဏမုပ္ပဇ္ဇတိ, အနုပ္ပာဒေ ဉာဏဉ္စ, အယံ နိဿန္ဒော. ယံ အရဟတ္တံ, ဣဒံ ဖလံ. တတ္ထ ခီဏာ မေ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယန္တိ, ဣဒံ ခယေ ဉာဏံ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီတိ ဣဒံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ. ဣတိ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အမောဟော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုနာ စ နိဿန္ဒေန စ ဖလေန စ. ဣမာနိ အသာဓာရဏာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ៣ នេះ គឺ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ ១។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ញ៉ាំងឆន្ទៈឲ្យកើត ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីខ្មីឃ្មាត ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខអរិយសច្ចៈដែលខ្លួនមិនទាន់ត្រាស់ដឹង។ គប្បីធ្វើក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ អញ្ញិន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាទុក្ខអរិយសច្ចៈ» មគ្គណាមាន នេះជាអញ្ញិន្ទ្រិយ។ ភិក្ខុជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ នេះហៅថា អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ។ បញ្ញានេះ ជាហេតុ។ ការដែលញ៉ាំងឆន្ទៈឲ្យកើត ព្យាយាម និងដឹងច្បាស់ នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួងជាហេតុ ញាណណាដែលកើតឡើងក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅ (ខយញាណ) និងញាណក្នុងធម៌ដែលមិនកើតឡើងទៀត (អនុប្បាទញាណ) នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ អរហត្តផលណាមាន នេះជាផល។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រះតម្រាស់ថា «ជាតិរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាននៅរួចហើយ សេចក្តីព្យាយាមដែលគួរធ្វើ អាត្មាអញបានធ្វើរួចហើយ» នេះជាខយញាណ។ ព្រះតម្រាស់ថា «អាត្មាអញដឹងច្បាស់ថា ធម៌ដទៃដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធិយ៉ាងនេះ មិនមានទៀតឡើយ» នេះជាអនុប្បាទញាណ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ៣ នេះ ដែលជាអមោហៈ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ យ៉ាងនេះ។ ធម៌ទាំងនេះ ជាអសាធារណធម៌ ដែលទ្រង់សម្តែងហើយ។

---

တတ္ထ ကတမာနိ ကုသလမူလာနိ သာဓာရဏာနိ? ကုသလဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ ကုသလမူလဉ္စေဝ. တတ္ထ ကတမံ ကုသလမူလံ? အလောဘော အဒေါသော အမောဟော. တတ္ထ ကတမံ ကုသလံ? အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယာဝ သမ္မာသမာဓိ. တတ္ထ ယာနိ ကုသလမူလာနိ, အယံ ဟေတု. ယဉ္စ အလောဘော တီဏိ ကမ္မာနိ သမုဋ္ဌာပေတိ သင်္ကပ္ပံ ဝါယာမံ သမာဓိဉ္စ, အယံ အလောဘဿ နိဿန္ဒော. တတ္ထ ယော အဒေါသော, အယံ ဟေတု. ယံ တယော ဓမ္မေ ပဋ္ဌပေတိ သမ္မာဝါစံ သမ္မာကမ္မန္တံ သမ္မာအာဇီဝဉ္စ, အယံ နိဿန္ဒော. တတ္ထ ယော အမောဟော ဟေတု, ယံ ဒွေ ဓမ္မေ ဥပဋ္ဌပေတိ အဝိပရီတဒဿနမ္ပိ စ အနဘိလာပနံ, အယံ နိဿန္ဒော. ဣမဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ယံ ဖလံ, တာ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အဝိဇ္ဇာ ဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ, ဣဒံ ဖလံ. ဣတိ ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဟေတုတော [Pg.215] စ နိဿန္ဒတော စ ဖလတော စ. ဧဝံ သာဓာရဏာနိ ကုသလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសលមូលជាធម៌ទូទៅ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវកុសលផង នូវកុសលមូលផង ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសលមូល តើដូចម្តេច? គឺ អលោភៈ អទោសៈ អមោហៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសល តើដូចម្តេច? គឺ សម្មត្តធម៌ ៨ ប្រការ មានសម្មាទិដ្ឋិជាដើម រហូតដល់សម្មាសមាធិ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសលមូលទាំងឡាយណាមាន នេះជាហេតុ។ ការដែលអលោភៈញ៉ាំងកម្ម ៣ ប្រការ គឺសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសមាធិ ឲ្យតាំងឡើង នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ) នៃអលោភៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អទោសៈណាមាន នេះជាហេតុ។ ការដែលអទោសៈញ៉ាំងធម៌ ៣ ប្រការ គឺសម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ ឲ្យតាំងឡើង នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អមោហៈណាមាន នេះជាហេតុ។ ការដែលអមោហៈញ៉ាំងធម៌ ២ ប្រការ គឺការឃើញមិនវិបរិត និងការមិននិយាយអួតអាង ឲ្យតាំងឡើង នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ផលនៃព្រហ្មចរិយធម៌នេះណាមាន គឺវិមុត្តិ ២ ប្រការ គឺចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ និងបញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា នេះជាផល។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវកុសលមូលទាំង ៣ នេះ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ យ៉ាងនេះ។ កុសលធម៌ទាំងឡាយដែលជាធម៌ទូទៅ គប្បីត្រាស់ដឹងយ៉ាងនេះ។

---

ယတ္ထ ဒုဝေ ယတ္ထ တီဏိ. အယဉ္စေတ္ထ ဂါထာ.

ក្នុងសូត្រណាមានធម៌ពីរ ក្នុងសូត្រណាមានធម៌បី។ គាថាក្នុងសេចក្តីនេះ មានដូចតទៅ៖

---

‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ, ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ;

အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော, အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ.

«ព្រះមុនី ទ្រង់លះបង់ចោលនូវភវសង្ខារ ដែលជាហេតុនៃភព ទាំងធម៌ដែលមានប្រមាណ (តុលៈ) និងធម៌ដែលមិនមានប្រមាណ (អតុលៈ) ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងអធ្យាស្រ័យខាងក្នុង មានចិត្តតាំងមាំ ទ្រង់ទម្លាយនូវកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួន ដូចជាទម្លាយនូវក្រោះដែក»។

---

တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ တုလသင်္ခတံ အတုလသင်္ခတံ. တတ္ထ ယေ သင်္ခတာ တုလံ, တေ ဒွေ ဓမ္မာ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ တုလိတာ ဘဝန္တိ. ဧတ္တကော ကာမေသု အဿာဒေါ. ဧတ္တကော အာဒီနဝေါ ဣမဿ, ဣဒံ နိဿရဏန္တိ ဣတိ နိဗ္ဗာနံ ပဇာနာတိ. ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အတုလံ န စ သက္ကာ တုလယိတုံ. ဧတ္တကံ ဧတံ နေတံ ပရမတ္ထီတိ တေန အတုလံ. အထ ပါပုဏာ ရတနံ ကရိတွာ အစ္ဆရိယဘာဝေန အတုလံ. တတ္ထ ကုသလဿ စ အဘိသမ္ဘဝါ ဇာနနာ ပဿနာ, အယံ အမောဟော. ယံ တတ္ထ ဉာတာ ဩသိရဏာ ဘဝသင်္ခါရာနံ, အယံ အလောဘော. ယံ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတောတိ ဝိက္ခေပပဋိသံဟရဏာ, အယံ အဒေါသော. ဣတိ ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ. တုလမတုလသမ္ဘဝန္တိ အယံ အမောဟော. ယော ဘဝသင်္ခါရာနံ သမောသရဏံ လောဘော သမ္မာသမာဓီနံ အဿာဒေါ, အယံ ဟေတု. ယံ အဇ္ဈတ္တရတော အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ သမ္ဘေဒေါ, အယံ နိဿန္ဒော. သာ ပဝတ္တိ ဣမာနိ တီဏိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ကုသလမူလာနိ ဟေတုတော စ နိဿန္ဒတော စ ဖလတော စ.

ពាក្យថា «ធម៌ដែលមានប្រមាណ និងធម៌ដែលមិនមានប្រមាណ និងហេតុនៃភព» គឺ សង្ខតធម៌ដែលមានប្រមាណ (តុលៈ) និងអសង្ខតធម៌ដែលមិនមានប្រមាណ (អតុលៈ)។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ទាំងឡាយណាជាសង្ខតធម៌ ធម៌នោះឈ្មោះថា តុលៈ ធម៌ទាំងនោះមាន ២ ប្រការ គឺអស្សាទៈ និងអាទីនវៈ ដែលបុគ្គលគប្បីថ្លឹងថ្លែង។ សេចក្តីត្រេកអរក្នុងកាមទាំងឡាយ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ អាទីនវៈនៃកាមនេះ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ នេះជាគ្រឿងរំដោះចេញ បុគ្គលរមែងដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វានយ៉ាងនេះ។ ព្រះនិព្វានឈ្មោះថា អតុលៈ ព្រោះមិនអាចថ្លឹងថ្លែងបានដោយហេតុ ២ ប្រការ។ ព្រះនិព្វាននោះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ធម៌ដទៃដែលក្រៃលែងជាងព្រះនិព្វាននេះមិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អតុលៈ។ មួយវិញទៀត ព្រះនិព្វានដែលពួកជនអ្នកដល់ហើយធ្វើឲ្យជាទីត្រេកអរ ព្រោះភាពជាអស្ចារ្យ ទើបឈ្មោះថា អតុលៈ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ការដឹង ការឃើញនូវការកើតឡើងនៃកុសល នេះជាអមោហៈ。 ការដឹងច្បាស់នូវការលះបង់នូវភវសង្ខារទាំងឡាយក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាអលោភៈ។ ព្រះតម្រាស់ថា «ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងអធ្យាស្រ័យខាងក្នុង មានចិត្តតាំងមាំ» គឺការកំចាត់បង់នូវសេចក្តីរាយមាយ នេះជាអទោសៈ។ នេះជាកុសលមូលទាំង ៣។ ព្រះតម្រាស់ថា «ធម៌ដែលមានប្រមាណ និងធម៌ដែលមិនមានប្រមាណ និងហេតុនៃភព» នេះជាអមោហៈ។ លោភៈដែលជាទីប្រជុំចុះនៃភវសង្ខារទាំងឡាយ និងសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសម្មាសមាធិទាំងឡាយណាមាន នេះជាហេតុ។ ការដែលបុគ្គលត្រេកអរក្នុងអធ្យាស្រ័យខាងក្នុង ទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា នេះជាផលហូរចេញ (និស្សន្ទ)។ ដំណើរនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវកុសលមូលទាំង ៣ នេះ ដោយហេតុ ផល និងផលហូរចេញ យ៉ាងនេះ។

---

ဧတ္တာဝတာ ဧသာ ပဝတ္တိ စ နိဝတ္တိ စ အကုသလမူလေဟိ ပဝတ္တတိ, ကုသလမူလေဟိ နိဝတ္တတီတိ ဣမေဟိ စ တီဟိ သဗ္ဗံ အကုသလမူလံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ. သော ဓမ္မေ ဝါ ဝစနတော နိဒ္ဒိဋ္ဌော တဏှာတိ ဝါ ကောဓောတိ ဝါ အသမ္ပဇညန္တိ ဝါ အနုသယောတိ ဝါ မက္ခောတိ ဝါ ပဠာသောတိ ဝါ အဿတီတိ ဝါ ဣဿာတိ ဝါ မစ္ဆရိယန္တိ ဝါ အညာဏန္တိ ဝါ, တေဟိ ယေ စ ဝတ္ထူဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ယဿိမာနိ ဒွေ ဝစနာနိ ဓမ္မပဒါနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ န သော အတ္ထိ ကိလေသာ, ယော ဣမေသု နဝသု ပဒေသု သမောဓာနံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ကိလေသော, န စ လောဘော, န စ ဒေါသော, န စ မောဟော.

ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅ នេះក្តី ដំណើរត្រឡប់មកវិញ នេះក្តី រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអកុសលមូលទាំងឡាយ រមែងត្រឡប់មកវិញដោយកុសលមូលទាំងឡាយ។ អកុសលមូលទាំងពួង រមែងដល់នូវការប្រជុំចុះដោយធម៌ទាំង ៣ នេះ។ អកុសលមូលនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកហើយដោយអំណាចនៃធម៌ ឬដោយអំណាចនៃព្រះតម្រាស់ថា តណ្ហាក្តី ក្រោធក្តី អសម្បជញ្ញៈក្តី អនុសយក្តី មក្ខៈក្តី បឡាសៈក្តី អសតិក្តី ឥស្សាក្តី មច្ឆរិយក្តី អញ្ញាណក្តី គប្បីសម្តែងដោយវត្ថុទាំងឡាយនោះ។ កិលេសណាដែលដល់នូវការរួមចូល ការប្រជុំចុះក្នុងបទទាំង ៩ នេះ កិលេសនោះមិនមែនជាធម៌ដែលទ្រង់សម្តែងទុកដោយបទធម៌ទាំង ២ នេះឡើយ។ នេះជាកិលេស មិនមែនជាលោភៈ មិនមែនជាទោសៈ មិនមែនជាមោហៈឡើយ។

---

ယထာ အကုသလမူလာနိ, ဧဝံ ကုသလာနိ ပဋိက္ခေပေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ.

អកុសលមូលទាំងឡាយ គប្បីសម្តែងយ៉ាងណា កុសលមូលទាំងឡាយ ក៏គប្បីសម្តែងដោយការបដិសេធយ៉ាងនោះដែរ។

---

ဣဒံ အမောဟာဓိဋ္ဌာနံ.

នេះជាអមោហាធិដ្ឋាន។

---

၃၇. တတ္ထ [Pg.216] ကတမံ ကာယကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៧. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កាយកម្មាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

ကာယေန ကုသလံ ကရေ, အဿ ကာယေန သံဝုတော;

ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, ကာယေန သုစရိတံ စရေ.

«បុគ្គលគប្បីធ្វើកុសលដោយកាយ គប្បីជាអ្នកសង្រួមដោយកាយ គប្បីលះបង់កាយទុច្ចរិត ហើយប្រព្រឹត្តកាយសុចរិតដោយកាយ»។

---

တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သုစရိတာနိ. ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ, ဣဒံ ကာယကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុចរិតទាំងឡាយ ៣ នេះ គឺ ការវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ១ ការវៀរចាកការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ ១ ការវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ១។ នេះជាកាយកម្មាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ ဝါစာကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើវាចាកម្មាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော, ဓမ္မံ ဘဏေ နာဓမ္မံ တံ ဒုတိယံ;

ပိယံ ဘဏေ နာပ္ပိယံ တံ တတိယံ, သစ္စံ ဘဏေ နာလိကံ တံ စတုတ္ထံ.

សប្បុរសទាំងឡាយ ពោលថា វាចាដែលពោលល្អហើយ ជាវាចាដ៏ឧត្តម គប្បីពោលធម៌ មិនគប្បីពោលអធម៌ នេះជាទី២ គប្បីពោលពាក្យជាទីស្រឡាញ់ មិនគប្បីពោលពាក្យមិនជាទីស្រឡាញ់ នេះជាទី៣ គប្បីពោលពាក្យពិត មិនគប្បីពោលពាក្យកុហក នេះជាទី៤។

---

စတ္တာရိမာနိ စ ဝစီသုစရိတာနိ ဣဒံ ဝါစာကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

វចីសុចរិតទាំង ៤ នេះ ហៅថា វាចាកម្មាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ မနောကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើមនោកម្មាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

မနေန ကုသလံ ကမ္မံ, မနသာ သံဝုတော ဘဝေ;

မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, မနသာ သုစရိတံ စရေ.

បុគ្គលគប្បីធ្វើកុសលកម្មដោយចិត្ត គប្បីជាអ្នកសង្រួមដោយចិត្ត គប្បីលះបង់មនោទុច្ចរិត ហើយប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត។

---

တီဏိမာနိ မနောသုစရိတာနိ, အနဘိဇ္ဈာ, အဗျာပါဒေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဣဒံ မနောကမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ အသာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ.

មនោសុចរិត ៣ នេះគឺ អនភិជ្ឈា អព្យាបាទ សម្មាទិដ្ឋិ នេះហៅថា មនោកម្មាធិដ្ឋាន។ សូត្រទាំងនេះ ហៅថា អសាធារណសូត្រ។

---

တတ္ထ ကတမာနိ သာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសាធារណសូត្រទាំងឡាយ តើដូចម្ដេច?

---

ဝါစာနုရက္ခီ မနသာ သုသံဝုတော, ကာယေန စ နာကုသလံ ကယိရာ ;

ဧတေ တယော ကမ္မပထေ ဝိသောဓယေ, အာရာဓယေ မဂ္ဂမိသိပ္ပဝေဒိတံ.

បុគ្គលអ្នករក្សានូវវាចា សង្រួមល្អហើយដោយចិត្ត និងមិនគប្បីធ្វើអកុសលដោយកាយ គប្បីជម្រះកម្មបថទាំង ៣ នេះឲ្យស្អាត គប្បីញ៉ាំងមគ្គដែលព្រះឥសីទ្រង់សម្ដែងហើយឲ្យសម្រេច។

---

တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ပါရိသုဒ္ဓိယော – ကာယကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ, ဝါစာကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ, မနောကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បារិសុទ្ធិទាំង ៣ នេះគឺ កាយកម្មបារិសុទ្ធិ វចីកម្មបារិសុទ្ធិ មនោកម្មបារិសុទ្ធិ។

---

တတ္ထ ကတမာ ကာယကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ? ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ, အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ. တတ္ထ ကတမာ ဝစီကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ? မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ…ပေ… သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ. တတ္ထ ကတမာ မနောကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ? အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ သာဓာရဏသုတ္တံ.

ក្នុងបារិសុទ្ធិទាំងនោះ តើកាយកម្មបារិសុទ្ធិ តើដូចម្ដេច? គឺការវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ការវៀរចាកការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ ការវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។ ក្នុងបារិសុទ្ធិទាំងនោះ តើវចីកម្មបារិសុទ្ធិ តើដូចម្ដេច? គឺការវៀរចាកការនិយាយកុហក...បេ... ការវៀរចាកការនិយាយរោយរាយឥតប្រយោជន៍។ ក្នុងបារិសុទ្ធិទាំងនោះ តើមនោកម្មបារិសុទ្ធិ តើដូចម្ដេច? គឺអនភិជ្ឈា អព្យាបាទ សម្មាទិដ្ឋិ។ នេះជាសាធារណសូត្រ។

---

ဣတိ [Pg.217] သာဓာရဏာနိ စ သုတ္တာနိ အသာဓာရဏာနိ စ သုတ္တာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝါစာယ ကာယေန စ သုတ္တဿ အတ္ထော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

សូត្រទាំងឡាយដែលជាសាធារណៈ និងសូត្រទាំងឡាយដែលជាអសាធារណៈ គប្បីចាក់ធ្លុះយ៉ាងនេះ។ លុះចាក់ធ្លុះដឹងច្បាស់ហើយ គប្បីបង្ហាញនូវសេចក្ដីនៃសូត្រ ដោយវាចា និងដោយកាយ។

---

၃၈. တတ္ထ ကတမံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ?

៣៨. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

ယဿ သဒ္ဓါ တထာဂတေ, အစလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ;

သီလဉ္စ ယဿ ကလျာဏံ, အရိယကန္တံ ပသံသိတံ.

ជំនឿរបស់បុគ្គលណា ក្នុងព្រះតថាគត មិនរំភើបញាប់ញ័រ តាំងនៅមាំមួនល្អហើយ និងសីលរបស់បុគ្គលណា ជាគុណជាតិល្អ ជាទីស្រឡាញ់នៃព្រះអរិយៈ ដែលលោកសរសើរហើយ។

---

သံဃေ ပသာဒေါ ယဿတ္ထိ, ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနံ;

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

សេចក្ដីជ្រះថ្លារបស់បុគ្គលណា មានក្នុងព្រះសង្ឃ និងការយល់ឃើញរបស់បុគ្គលណា ត្រង់ហើយ ពួកអ្នកប្រាជ្ញហៅបុគ្គលនោះថា ជាអ្នកមិនក្រីក្រ ជីវិតរបស់បុគ្គលនោះ មិនមែនជាជីវិតឥតប្រយោជន៍ឡើយ។

---

သဒ္ဓါ ဝေ နန္ဒိကာ အာရာဓိကော, နော တဿ သဒ္ဓေါတိ;

သဗ္ဗံ သိယာတိ ဘဂဝန္တံ, တထာရူပေါ ဓမ္မသမ္ပသာဒေါ.

សេចក្ដីជំនឿ តែងញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យរីករាយ ឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ជំនឿរបស់បុគ្គលនោះ មិនមែនជាមិនសម្រេចប្រយោជន៍ឡើយ សេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងធម៌មានសភាពយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាជាសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទាំងពួងនោះ គប្បីមានយ៉ាងនេះ។

---

ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ.

នេះជាសទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ ဝီရိယာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើវីរិយាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ;

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော.

អ្នកទាំងឡាយ ចូរផ្ដើមប្រឹងប្រែង ចូរចេញទៅ ចូរប្រកបក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរកម្ចាត់សេនានៃមច្ចុរាជ ដូចជាដំរីកម្ចាត់ផ្ទះបបុសដូច្នោះចុះ។

---

စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မပ္ပဓာနာ, ဣဒံ ဝီရိယာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម្មប្បធានទាំង ៤ នេះ ហៅថា វីរិយាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ သတိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

သတီမတော သဒါ ဘဒ္ဒံ, ဘဒ္ဒမတ္ထု သတီမတော;

သတီမတော သဒါ သေယျော, သတီမာ သုခမေဓတိ.

សេចក្ដីចម្រើន តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសតិសព្វៗ កាល សេចក្ដីចម្រើនចូរមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសតិ សេចក្ដីប្រសើរ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសតិសព្វៗ កាល បុគ្គលអ្នកមានសតិ តែងបាននូវសេចក្ដីសុខ។

---

စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာ, ဣဒံ သတိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ.

សតិបដ្ឋានទាំង ៤ គប្បីធ្វើដោយសេចក្ដីពិស្ដារ នេះហៅថា សតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ ကတမံ သမာဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

အာကင်္ခတော တေ နရဒမ္မသာရထိ, ဒေဝါ မနုဿာ မနသာ ဝိစိန္တိတံ;

သဗ္ဗေန ဇညာ ကသိဏာပိ ပါဏိနော, သန္တံ သမာဓိံ အရဏံ နိသေဝတော.

បពិត្រព្រះអង្គអ្នកញ៉ាំងនរជនដែលគួរទូន្មានឲ្យបរិភោគ ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ កាលប្រាថ្នានូវព្រះអង្គ តែងត្រិះរិះដោយចិត្ត សត្វទាំងឡាយសូម្បីទាំងអស់ គប្បីដឹងនូវសមាធិដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ មិនមានកិលេស របស់បុគ្គលអ្នកសេពចំពោះ។

---

တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော, အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော, အဝိတက္ကော အဝိစာရော. ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមាធិទាំង ៣ នេះគឺ សមាធិប្រកបដោយវិតក្កៈនិងវិចារៈ សមាធិមិនមានវិតក្កៈមានត្រឹមតែវិចារៈ សមាធិមិនមានវិតក្កៈមិនមានវិចារៈ។ នេះហៅថា សមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន។

---

တတ္ထ [Pg.218] ကတမံ ပညိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើបញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋាន តើដូចម្ដេច?

---

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိန္တိ ဝိတ္ထာရေန.

សេចក្ដីថា «បញ្ញាជាធម្មជាតិប្រសើរបំផុតក្នុងលោក» គប្បីជ្រាបដោយពិស្ដារ។

---

တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ပညာ – သုတမယီ, စိန္တာမယီ, ဘာဝနာမယီ, ဣဒံ ပညိန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ သုတ္တံ, ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနာနိ အသာဓာရဏာနိ သုတ္တာနိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បញ្ញាទាំង ៣ នេះគឺ សុតមយបញ្ញា ចិន្តាមយបញ្ញា ភាវនាមយបញ្ញា នេះជាបញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានសូត្រ។ សូត្រទាំងនេះជាឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានដែលជាអសាធារណសូត្រ។

---

၃၉. တတ္ထ ကတမာနိ သာဓာရဏာနိ ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနာနိ သုတ္တာနိ?

៣៩. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសាធារណឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានសូត្រទាំងឡាយ តើដូចម្ដេច?

---

အဝီတရာဂေါ ကာမေသု, ယဿ ပဉ္စိန္ဒြိယာ မုဒူ;

သဒ္ဓါ သတိ စ ဝီရိယံ, သမထော စ ဝိပဿနာ;

တာဒိသံ ဘိက္ခုမာသဇ္ဇ, ပုဗ္ဗေဝ ဥပဟညတိ.

បុគ្គលអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈក្នុងកាមទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយ ៥ របស់បុគ្គលណា ទន់ខ្សោយ គឺសទ្ធា សតិ វីរិយៈ សមថៈ និងវិបស្សនា បុគ្គលនោះ កាលប៉ះពាល់នូវភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនោះ តែងវិនាសទៅមុនមិនខាន។

---

ပဉ္စိမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဣန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တီသု အဝေစ္စပ္ပသာဒေ ဝိတ္ထာရေန သုတ္တံ ကာတဗ္ဗံ. ဣမာနိ သာဓာရဏာနိ ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနာနိ သုတ္တာနိ. ယံ ယဿ သမ္ဗန္ဓံ ကုသလဿ ဝါ အကုသလဿ ဝါ တေန တေန အဓိဋ္ဌာနေန တံ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, နတ္ထညော ဓမ္မော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. တတ္ထ သာဓာရဏံ ကုသလံ နာပိ ကုသလံ အကုသလံ ယထာ သာဓာရဏာနိ စ ကုသလမူလာနိ သာဓာရဏာနိ စ အကုသလမူလာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ ပဇဟတိ…ပေ… စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ကုသလံ အကုသလဉ္စ.

ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ៥ នេះ គប្បីរាប់ថាមានសទ្ធិន្ទ្រិយជាដើម។ សូត្រក្នុងអវេច្ចប្បសាទក្នុងរតនៈទាំង ៣ គប្បីធ្វើដោយពិស្ដារ។ ទាំងនេះជាសាធារណឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានសូត្រ។ សូត្រណាដែលទាក់ទងនឹងកុសល ឬអកុសលរបស់បុគ្គលណា គប្បីបង្ហាញនូវសូត្រនោះ ដោយការតាំងមាំនោះៗ ធម៌ដទៃដែលគប្បីបង្ហាញ មិនមានឡើយ។ ក្នុងសូត្រនោះ កុសលដែលជាសាធារណៈ ក៏មិនមែនជាកុសល អកុសល ក៏មិនមែនជាអកុសល ដូចជាកុសលមូលដែលជាសាធារណៈ និងអកុសលមូលដែលជាសាធារណៈ តែងលះបង់នូវកាមវិតក្កៈដែលកើតឡើង...បេ... សម្មប្បធានទាំង ៤ ជាកុសល និងអកុសល។

---

တတ္ထိမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

ဝိတက္ကော ဟိ မမတ္ထိကော, ဒဒံ ပိယော နရော ဣတိ;

ယော ပါဏမတိပါတေတိ, တီဏိ တဿ ဗာလလက္ခဏံ.

សូត្រដែលពោលថា «បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវកាមវិតក្កៈ តែងស្រឡាញ់នូវបុគ្គលដទៃ» សូត្រដែលពោលថា «បុគ្គលណា ញ៉ាំងសត្វមានជីវិតឲ្យធ្លាក់ចុះ» និងសូត្រដែលពោលថា «ពាលលក្ខណៈ ៣ របស់បុគ្គលនោះ»។

---

သတဉ္စေဝ သဟဿာနံ, ယေ စ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, စတူဟိ အဂတီဟိ စ.

សូត្រដែលពោលអំពី «រយឆ្នាំ និងពាន់ឆ្នាំ» សូត្រដែលពោលអំពី «សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយណា» និងសូត្រដែលពោលអំពី «អគតិទាំង ៤ គឺ ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា»។

---

အသုဘာနုပဿိံ ဝိဟရန္တံ, နိမိတ္တေသု အသုဘာ စ;

ဧကမ္ပိ စေ ပိယံ ပါဏံ, မိတ္တာ သစေ သုဘာသိတာ.

សូត្រដែលពោលអំពី «បុគ្គលអ្នកពិចារណាឃើញនូវអសុភៈរឿយៗ ហើយរស់នៅ» សូត្រដែលពោលអំពី «អសុភៈក្នុងនិមិត្តទាំងឡាយ» សូត្រដែលពោលអំពី «សូម្បីសត្វមានជីវិតមួយជាទីស្រឡាញ់» សូត្រដែលពោលអំពី «មិត្តទាំងឡាយ» និងសូត្រដែលពោលអំពី «ប្រសិនបើពោលល្អហើយ»។

---

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, အနုညာ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ;

ကုသလာကုသလမူလာနိ စ, တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ.

សូត្រដែលពោលថា «បញ្ញាជាធម្មជាតិប្រសើរបំផុតក្នុងលោក» សូត្រដែលពោលអំពី «ឥន្ទ្រិយទាំង ៣ មានអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយជាដើម» សូត្រដែលពោលអំពី «កុសលមូលនិងអកុសលមូល» និងសូត្រដែលពោលអំពី «ការកើតឡើងនៃធម៌ដែលប្រៀបផ្ទឹមបាននិងប្រៀបផ្ទឹមមិនបាន»।

---

ကာယေန ကုသလံ ကရေ, တီဏိ သုစရိတာနိ စ;

သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု, သန္တော ဝစီသုစရိတာနိ စ.

សូត្រដែលពោលថា «គប្បីធ្វើកុសលដោយកាយ» សូត្រដែលពោលអំពី «សុចរិតទាំង ៣» សូត្រដែលពោលថា «សប្បុរសទាំងឡាយ ពោលថា វាចាដែលពោលល្អហើយ ជាវាចាដ៏ឧត្តម» និងសូត្រដែលពោលអំពី «វចីសុចរិតទាំងឡាយ»។

---

ကာယေန [Pg.219] စ ကုသလံ ကယိရာ, မနောဒုစ္စရိတာနိ စ;

ကာယာနုရက္ခီ စ သဒါ, တိဿော စ ပါရိသုဒ္ဓိယော.

សូត្រដែលពោលថា «គប្បីធ្វើកុសលដោយកាយ» សូត្រដែលពោលអំពី «មនោទុច្ចរិតទាំងឡាយ» សូត្រដែលពោលអំពី «បុគ្គលអ្នករក្សានូវកាយសព្វៗ កាល» និងសូត្រដែលពោលអំពី «បារិសុទ្ធិទាំង ៣»។

---

ယဿ သဒ္ဓါ တထာဂတေ, သမုပ္ပာဒေ စ ဒေသိတော;

အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယာ စ သမ္မပ္ပဓာနတာ.

សូត្រដែលពោលថា «ជំនឿរបស់បុគ្គលណា ក្នុងព្រះតថាគត» សូត្រដែលសម្ដែងអំពី «ការកើតឡើង» សូត្រដែលពោលថា «អ្នកទាំងឡាយ ចូរផ្ដើមប្រឹងប្រែង ចូរចេញទៅ» និងសូត្រដែលសម្ដែងអំពី «សម្មប្បធានភាព»。

---

သတီမတော သဒါ ဘဒ္ဒံ, သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ;

အာကင်္ခတော စ အနညာဏံ, ယေ စ တီဏိ သမာဓယော.

សូត្រដែលពោលថា «សេចក្ដីចម្រើន តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសតិសព្វៗ កាល» សូត្រដែលពោលអំពី «ការចម្រើនសតិបដ្ឋាន» សូត្រដែលពោលអំពី «ព្រះពុទ្ធដែលសត្វទាំងឡាយប្រាថ្ន» សូត្រដែលពោលអំពី «អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ» និងសូត្រដែលពោលអំពី «សមាធិទាំង ៣»។

---

ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, တိဿော ပညာ ပကာသိတာ;

အဝီတရာဂေါ ကာမေသု, တထေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာ.

សូត្រដែលពោលថា «បញ្ញាជាធម្មជាតិប្រសើរបំផុតក្នុងលោក» សូត្រដែលសម្ដែងអំពី «បញ្ញាទាំង ៣» សូត្រដែលពោលថា «បុគ្គលអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈក្នុងកាមទាំងឡាយ» និងសូត្រដែលពោលអំពី «បញ្ចិន្ទ្រិយ» ដូច្នោះដែរ។

---

ဣတိ ထေရဿ မဟာကစ္စာယနဿ

... នេះជាពាក្យរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ

---

ဇမ္ဗုဝနဝါသိနော ပေဋကောပဒေသေ

អ្នកគង់នៅក្នុងព្រៃជម្ពូវ័ន ក្នុងគម្ពីរ បេដកោបទេស

---

တတိယဘူမိ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနံ နာမ.

ឈ្មោះថា សុត្តាធិដ្ឋាន ជាភូមិទី ៣។

---

၄. သုတ္တဝိစယစတုတ္ထဘူမိ

៤. សុត្តវិចយៈ ជាភូមិទី ៤

---

၄၀. တတ္ထ ကတမော သုတ္တဝိစယော?

៤០. ក្នុងភូមិទាំងនោះ តើសុត្តវិចយៈ តើដូចម្ដេច?

---

တတ္ထ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပုဗ္ဗာပရသော သာဓုကံ ဥပပရိက္ခိယတိ. ကိံနု ခေါ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ…ပေ… တေဟိ သုတ္တေဟိ သဟ အဓိသန္နဋ္ဌေဟိ ယုဇ္ဇတိ ဥဒါဟု န ယုဇ္ဇတီတိ?

ក្នុងសុត្តវិចយៈនោះ បុគ្គលតែងពិចារណាដោយប្រពៃ នូវធម៌ទាំងឡាយជាកុសល និងធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល តាមលំដាប់មុននិងក្រោយ។ តើសូត្រនេះ ផ្ដើមឡើង...បេ... សមគួរជាមួយនឹងសូត្រទាំងនោះ ដោយអត្ថដែលបង្ហាញច្បាស់ ឬមិនសមគួរ?

---

ယထာ ဘဂဝါ ကိလေသေ အာဒိမှိ တတ္ထ ဒေသေတိ. ကိံ ဒေသိတံ? တေသံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ ဥဒါဟု နော ဒေသိတန္တိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ယဒိ န ဒေသိတံ ဘဂဝတိ တေသံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ ယတ္ထ တေ အကုသလာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ သမန္နေဟမာနော န လဘတိ. တတ္ထ အကုသလာ ဓမ္မာ အပကဍ္ဎိတဗ္ဗာ ဝီမံသိတဗ္ဗာ, သံကိလေသဘာဂိယသုတ္တံ, ယဒိ ကိလေသာ အပကဍ္ဎိယန္တာ. ယေ ဝါ န ဒေန္တိ တတ္ထ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ တာသု ဘူမီသု ကိလေသာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဥဒါဟု န ဂစ္ဆန္တီတိ. ယတ္တကာ ပန ကိလေသာ ဒေသိတာ. န တတ္တကာ အရိယဓမ္မာ ဒေသိတာ. ယတ္ထ ကိလေသာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ယေ ကိလေသာ အရိယဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခေန န ယုဇ္ဇန္တိ, တေ အပကဍ္ဎိတဗ္ဗာ, သစေ အပကဍ္ဎိယန္တာ ယောဇနံ ဒေတိ. တတ္ထ ဧဝံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဒွေ တီဏိ ဝါ တဒုတ္တရိ ဝါ ကိလေသာ ဧကေန အရိယမဂ္ဂေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ. သစေ ဧဝံ ဝီမံသိယန္တာ ယောဇနံ ဒေတိ, တတ္ထ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ပရမ္ပရာယ ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ သုတ္တဿ အတ္ထော စ နတ္ထော စ. ယံ ဝါ န သက္ကာ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတုံ နေဝ သုတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ယထာ အာဒိမှိ ကုသလာ ဓမ္မာ ဟောန္တိ. ယေ ကိလေသာ [Pg.220] တေ ပဟီနေယျာတိ. တေ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. ပုရော ဝါ ကုသလော ပဋိပက္ခေန ဝါ ပုရော ဒေသနာ, အနူနာ အနဓိကာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ. ယထာ ပဌမော ဥတ္တိလော ယေသမိဒါနိ ကိလေသာနံ ယေ အရိယဓမ္မာ ဒေသိတာ ဣမေ ကိလေသာ ဣမေဟိ အရိယဓမ္မေဟိ ပဟီယန္တိ, ဥဒါဟု နပ္ပဟီယန္တီတိ ဝိစိနိတဗ္ဗာ. ယဒိ ဥပပရိက္ခိယမာနာ ယုဇ္ဇန္တိ, ဂဟေတဗ္ဗာ. အထ န ယုဇ္ဇန္တိ, ယေ ကိလေသာ အပဋိပက္ခာ ဟောန္တိ, တေ ကိလေသာ အပရိပက္ခိတဗ္ဗာ. ယေ စ အရိယဓမ္မာ ပဋိပက္ခာ ဟောန္တိ, တေ အရိယဓမ္မာ အပကဍ္ဎိတဗ္ဗာ. န ဟိ အရိယဓမ္မာ အနာဂါမိကိလေသပ္ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, နာပိ အရိယဓမ္မာ သဗ္ဗကိလေသာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ယထာ ကုသလာ မေတ္တာ အကုသလော ရာဂေါ န တု ကုသလာ မေတ္တာတိ ကာရေတွာ အကုသလဿ ရာဂဿ ပဟာနာယ သမ္ဘဝတိ ဗျာပါဒေါ မေတ္တာယ ပဟာနံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဥဘော ကိလေသာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ. ယော ယော စ ဓမ္မော ဥပဒိသိယတိ ကုသလော ဝါ အကုသလော ဝါ သော အပကဍ္ဎိတဗ္ဗော. သစေ တေ ယုဇ္ဇန္တိ အပကဍ္ဎိယမာနော နတ္ထိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ဒွေ ဝါ ကိလေသာ ဧကေန အရိယဓမ္မေန ပဟီနေယျာတိ ဒွီဟိ ဝါ အရိယဓမ္မေဟိ ဧကော ဝါ ကိလေသော ပဟီယတီတိ.

ដូចជា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងនូវកិលេសទាំងឡាយក្នុងខាងដើមនៃសូត្រនោះ។ គប្បីពិចារណាថា តើការលះបង់នូវកិលេសទាំងនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ឬមិនទាន់សម្ដែង? ប្រសិនបើការលះបង់នូវកិលេសទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទាន់សម្ដែងទេ គប្បីស្វែងរកធម៌ទាំងឡាយជាកុសល ដែលជាហេតុនាំឲ្យអកុសលទាំងនោះដល់នូវការលះបង់ nudge។ ប្រសិនបើកាលស្វែងរក មិនបានជួបប្រទះទេ គប្បីដកស្រង់ និងពិចារណានូវធម៌ទាំងឡាយជាអកុសលក្នុងសូត្រនោះ គឺសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេស ប្រសិនបើកិលេសទាំងឡាយត្រូវបានដកស្រង់ចេញ។ ប្រសិនបើធម៌ទាំងនោះមិនផ្ដល់នូវការលះបង់ទេ គប្បីពិចារណានូវអរិយមគ្គធម៌ទាំងឡាយក្នុងសូត្រនោះថា តើកិលេសទាំងឡាយ តែងដល់នូវការលះបង់ក្នុងភូមិទាំងនោះ ឬមិនដល់នូវការលះបង់? កិលេសទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្ដែងមានប្រមាណប៉ុន្មាន អរិយធម៌ទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្ដែង ក៏មិនមែនមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះដែរ។ ក្នុងសូត្រណាដែលកិលេសទាំងឡាយដល់នូវការលះបង់ ក្នុងសូត្រនោះ កិលេសទាំងឡាយណាដែលមិនសមស្របដោយភាពជាបដិបក្ខនឹងអរិយធម៌ទាំងឡាយ គប្បីដកស្រង់កិលេសទាំងនោះចេញ ប្រសិនបើកាលដកស្រង់ចេញហើយ ផ្ដល់នូវការប្រកប។ ក្នុងសូត្រនោះ គប្បីពិចារណាយ៉ាងនេះថា តើកិលេស ២ ឬ ៣ ឬច្រើនជាងនោះ តែងដល់នូវការលះបង់ដោយអរិយមគ្គតែមួយ ឬយ៉ាងណា? ប្រសិនបើកាលពិចារណាយ៉ាងនេះហើយ ផ្ដល់នូវការប្រកប គប្បីពិចារណាក្នុងសូត្រនោះ។ គប្បីពិចារណានូវសេចក្ដី និងមិនមែនសេចក្ដី នៃសូត្រ ដោយលំដាប់តៗ គ្នា ឬដោយការសម្រេចនៃព្រះត្រៃបិដក។ សូត្រណាដែលមិនអាចបង្ហាញបាន មិនគប្បីសង្ស័យក្នុងសូត្រនោះឡើយ។ យ៉ាងនេះ ដូចជាក្នុងខាងដើម ធម៌ទាំងឡាយជាកុសលតែងមាន កិលេសទាំងឡាយណាដែលមាន គប្បីលះបង់នូវកិលេសទាំងនោះ យ៉ាងនេះ គប្បីពិចារណានូវកិលេសទាំងនោះ។ គប្បីសិក្សានូវកុសលដែលមានក្នុងខាងដើម ដោយភាពជាបដិបក្ខ ឬនូវទេសនាដែលមានក្នុងខាងដើម មិនឲ្យខ្វះ មិនឲ្យលើស។ ដូចជាឧត្តរភិក្ខុទី ១ គប្បីពិចារណាថា ក្នុងកាលឥឡូវនេះ អរិយធម៌ទាំងឡាយណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ដើម្បីលះបង់នូវកិលេសទាំងឡាយណា តើកិលេសទាំងនេះ តែងលះបង់ដោយអរិយធម៌ទាំងនេះ ឬមិនលះបង់? ប្រសិនបើកាលពិចារណាទៅ ឃើញថាសមស្របគ្នា គប្បីកាន់យក។ ប្រសិនបើមិនសមស្របគ្នាទេ កិលេសទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាបដិបក្ខ មិនគប្បីពិចារណានូវកិលេសទាំងនោះឡើយ។ ចំណែកឯអរិយធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាបដិបក្ខ គប្បីដកស្រង់នូវអរិយធម៌ទាំងនោះ។ ព្រោះថា អរិយធម៌ មិនមែនដល់នូវការលះបង់នូវកិលេសរបស់អនាគាមិបុគ្គលឡើយ ហើយអរិយធម៌ទាំងឡាយ ក៏មិនមែនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវកិលេសទាំងពួងឡើយ។ ដូចជា មេត្តាជាកុសល រាគៈជាអកុសល ប៉ុន្តែមិនមែនពោលថា មេត្តាជាកុសលឡើយ តែការសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវរាគៈជាអកុសល គឺព្យាបាទតែងដល់នូវការលះបង់ដោយមេត្តា។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីពិចារណានូវកិលេសទាំងពីរ។ ធម៌ណាមួយដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ជាកុសលក្ដី ជាអកុសលក្ដី ធម៌នោះគប្បីដកស្រង់ចេញ។ ប្រសិនបើធម៌ទាំងនោះសមស្របគ្នា កាលដកស្រង់ចេញហើយ សេចក្ដីដែលត្រូវពិចារណា ក៏មិនមានឡើយ។ គឺកិលេសទាំងពីរ គប្បីលះបង់ដោយអរិយធម៌តែមួយ ឬកិលេសតែមួយ តែងលះបង់ដោយអរិយធម៌ទាំងពីរ យ៉ាងនេះ។

---

အထ ဝါ ဧဝမ္ပိ ဥပပရိက္ခိယမာနံ ယုဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဝါ ယထာ ယုဇ္ဇတိ တတ္ထ ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဝါ, ယထာ နနု သက္ကာ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတုံ, န ဟိ သုတ္တေ ဝိစိကိစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကိလေသော မံ အရိယဓမ္မေသု ဒေသိတေသု ဥဘယတော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ကိရ ယေ ဝါ ဣမေ ကိလေသာ ဒေသိတာ ယေ စ အရိယဓမ္မာ ဒေသိတာ ဂါထာယ ဝါ ဗျာကရဏေန ဝါ, ကိံ နု ခေါ ဣမေ ကိလေသာ ဣမေဟိ အရိယဓမ္မေဟိ ပဟီယန္တိ, ဥဒါဟု နပ္ပဟီယန္တိ? ဣမေ ဝါ အရိယဓမ္မာ ဣမေသံ ကိလေသာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ. ကိဉ္စာပိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. န တု သဗ္ဗေဟိ အရိယဓမ္မေဟိ သဗ္ဗာကုသလာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ယထာ မေတ္တာ ကုသလော အကုသလော စ ရာဂေါ န တု ကုသလာ မေတ္တာ အကုသလော ရာဂေါတိ ကာရေတွာ မေတ္တာယ ရာဂေါ ပဟာနံ, ဗျာပါဒေါ မေတ္တာယ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ကိလေသောတိ ကာရေတွာ သုတ္တေန ပဟာနံ ဂစ္ဆတိ. န သုတ္တော ဓမ္မောတိ ကာရေတွာ သဗ္ဗံ ကိလေသဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တတိ. ယံ တု သုတ္တဿ အရိယဓမ္မော သံကိလေသပဋိပက္ခော, သော တေန ပဟာနံ ဂစ္ဆတီတိ.

ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីកាលពិចារណាយ៉ាងនេះ ក៏សមស្របគ្នាដែរ ក្នុងសូត្រនោះ គប្បីពិចារណានូវសូត្រដែលត្រូវស៊ើបសួរ យ៉ាងណាដែលសមស្របគ្នា ក្នុងសូត្រនោះ គប្បីពិចារណានូវសូត្រដែលត្រូវស៊ើបសួរ យ៉ាងណាដែលមិនអាចបង្ហាញនូវសូត្របាន សេចក្ដីសង្ស័យក្នុងសូត្រ ក៏មិនមានឡើយ។ កាលដែលអរិយធម៌ទាំងឡាយត្រូវបានសម្ដែងហើយ គប្បីពិចារណានូវកិលេសទាំងសងខាង។ ឮថា កិលេសទាំងឡាយណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយក្ដី អរិយធម៌ទាំងឡាយណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយក្ដី ដោយគាថាក្ដី ដោយវេយ្យាករណ៍ក្ដី តើកិលេសទាំងនេះ តែងលះបង់ដោយអរិយធម៌ទាំងនេះ ឬមិនលះបង់? ឬមួយអរិយធម៌ទាំងនេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវកិលេសទាំងនេះ? កាលបើមានសំណួរយ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល សូម្បីតែដល់នូវការលះបង់ដោយធម៌ទាំងឡាយជាកុសលក៏ដោយ ប៉ុន្តែធម៌ជាអកុសលទាំងពួង មិនមែនដល់នូវការលះបង់ដោយអរិយធម៌ទាំងពួងឡើយ។ ដូចជា មេត្តាជាកុសល រាគៈជាអកុសល ប៉ុន្តែមិនមែនពោលថា មេត្តាជាកុសល រាគៈជាអកុសលឡើយ តែការសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះ គឺរាគៈតែងដល់នូវការលះបង់ដោយមេត្តា ព្យាបាទតែងដល់នូវការលះបង់ដោយមេត្តា។ យ៉ាងនេះ គប្បីសម្រេចចិត្តថា កិលេសតែងដល់នូវការលះបង់ដោយសូត្រ។ មិនមែនសម្រេចចិត្តថា សូត្រជាធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវកិលេសទាំងពួងឡើយ។ ប៉ុន្តែ អរិយធម៌ណាដែលជាបដិបក្ខនឹងសង្កិលេសក្នុងសូត្រនោះ សង្កិលេសនោះ តែងដល់នូវការលះបង់ដោយអរិយធម៌នោះ យ៉ាងនេះ។

---

၄၁. တတ္ထ ကုသလေ ဒေသိတေ သုတ္တေ ဗျာကရဏေ ဝါ သံကိလေသာ န ယုဇ္ဇန္တိ အရိယဓမ္မာ ဝါ, တေ မဟာပဒေသေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာဝယဝေန အပကဍ္ဎိတဗ္ဗာ[Pg.221]. တတ္ထ ကိလေသေဟိ စ ဒေသိတေဟိ အရိယဓမ္မေသု စ ယဒိပိ တေန အရိယဓမ္မေန တေ ကိလေသာ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထပိ ဥတ္တရိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ကေန ကာရဏေန ဧတေ ကိလေသာ ပဇဟိတဗ္ဗာ, ကေန ကာရဏေန အရိယဓမ္မာ ဒေသိတာတိ? ယေန ယေန ဝါ အာကာရေန အရိယဓမ္မာ ဒေသိတာ, တေန တေန ပကာရေန အယံ ကိလေသော ဌိတော. အတ္ထိ ဟိ ဧကော ကိလေသော, တေန ဝါ အရိယဓမ္မာ န အညထာ အညထာ ပဟာတဗ္ဗော, ယထာ ဒိဋ္ဌိ ရာဂေါ အဝိဇ္ဇာ စ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ. သာ စေ ဧဝဉ္စ အဝိဇ္ဇာ ဘာဝနာယ ဘူမိ ဝါ ဓမ္မာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ. သာယေဝ ဥဒ္ဓံဘာဂိယံ အသင်္ခတဒဿနာယ ဝိမုတ္တိယာ အနိမိတ္တေန စေတောသမာဓိနာ အမနသိကာရေန ပဟီယတိ. ဧဝံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ယေ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ ဒဿနာကာရေန အရိယဓမ္မော ဒေသိတော, ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာကာရေန အရိယဓမ္မော ဒေသိတော, ပတိသေဝနာ ပဟာတဗ္ဗာ ပတိသေဝနာကာရေန အရိယဓမ္မော ဒေသိတော, ဧဝံ ဝိနောဒနပဟာတဗ္ဗာ ယာဝ သတ္တ အာသဝါ ကာတဗ္ဗာ, ယာဝညထာ. အညထာ ဟေသ ဓမ္မော ပဟာတဗ္ဗော အညေနာကာရေန အရိယဓမ္မော ဒေသိတော, သော အရိယဓမ္မော အညထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယဒိ အယံ ဓမ္မော ပရိယေသတော ယော စ ဒေသေတိ ယေန ယေနာကာရေန, သော အရိယဓမ္မော ပရိယေသိတဗ္ဗော, တေနာကာရေန ကိလေသော ပဟီယတိ. သော တတ္ထ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. အထ န ယုဇ္ဇတိ ယဒိ ဟိ တေန သုတ္တေန ဝိဟိတံ သုတ္တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ယထာ ယုဇ္ဇတိ, တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယထာ န ယုဇ္ဇတိ, တထာ န ဂဟေတဗ္ဗံ, အဒ္ဓါ ဧတံ ဘဂဝတာ န ဘာသိတံ, အာယသ္မတာ ဝါ ဒုဂ္ဂဟိတံ, ယထာ မဟာပဒေသေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဘဂဝတာ ယထာဘူတံ ဒေသိတံ, ယော စ ဓမ္မော ဒေသိတော ကုသလော စ အကုသလော စ တဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော ပရိယေသိတဗ္ဗော. န ဟိ ပစ္စယာ ဝိနာ ဓမ္မော အပ္ပစ္စယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ကော အာကာရော ပရိယေသနာယ?

៤១. ក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះ កាលបើកុសលធម៌ទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ក្នុងសូត្រក្ដី ក្នុងវេយ្យាករណ៍ក្ដី សេចក្ដីសៅហ្មងទាំងឡាយ (សង្កិលេស) មិនសមស្របគ្នាឡើយ ឬមួយក៏អរិយធម៌ទាំងឡាយ ធម៌ទាំងនោះ គប្បីលើកឡើងបង្ហាញដោយចំណែកក្នុងមហាបទេស ហើយគប្បីដកស្រង់ចេញ។ ក្នុងទេសនានោះ ក្នុងកិលេសទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្ដែងហើយផង ក្នុងអរិយធម៌ទាំងឡាយផង ប្រសិនបើកិលេសទាំងឡាយនោះ ដល់នូវការលះបង់ដោយអរិយធម៌នោះ។ ក្នុងទេសនានោះ សូម្បីក្រៅពីនេះទៅទៀត ក៏គប្បីពិចារណា។ តើដោយហេតុដូចម្ដេច កិលេសទាំងឡាយនេះ គប្បីលះបង់? តើដោយហេតុដូចម្ដេច អរិយធម៌ទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ? អរិយធម៌ទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយដោយអាការៈណាៗ កិលេសនេះក៏តាំងនៅដោយប្រការនោះៗ។ ព្រោះថា មានកិលេសមួយយ៉ាង ដែលគប្បីលះបង់ដោយអរិយធម៌នោះ ឬមិនមែនដោយប្រការដទៃៗឡើយ ដូចជាទិដ្ឋិ រាគៈ និងអវិជ្ជា ដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនៈ (សោតាបត្តិមគ្គ)។ ប្រសិនបើអវិជ្ជានោះជាភូមិ (នៃមគ្គជាន់ខ្ពស់) ឬធម៌ទាំងឡាយដែលគប្បីលះបង់ដោយភាវនា។ អវិជ្ជានោះឯង ជាឧទ្ធម្ភាគិយៈ មិនមែនលះបង់បានដោយការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវចេតោសមាធិដ៏មានអនិមិត្ត ព្រោះការឃើញនូវអសង្ខតធម៌ គឺវិមុត្តិឡើយ។ យ៉ាងនេះ គប្បីពិចារណានូវធម៌ដែលប្រកបដោយអត្ថ និងប្រកបដោយព្យញ្ជនៈ។ កិលេសទាំងឡាយណាដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនៈ អរិយធម៌ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយដោយអាការៈនៃទស្សនៈ កិលេសទាំងឡាយណាដែលគប្បីលះបង់ដោយភាវនា អរិយធម៌ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយដោយអាការៈនៃភាវនា កិលេសទាំងឡាយណាដែលគប្បីលះបង់ដោយការសេពគប់ (បដិសេវនា) អរិយធម៌ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយដោយអាការៈនៃបដិសេវនា យ៉ាងនេះ កិលេសទាំងឡាយដែលគប្បីកំចាត់បង់ និងលះបង់ គប្បីធ្វើរហូតដល់អាសវៈទាំង ៧ យ៉ាង រហូតដល់ប្រការដទៃ។ ព្រោះថា ធម៌ (អកុសល) នេះ គប្បីលះបង់ដោយប្រការដទៃ អរិយធម៌ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយដោយអាការៈដទៃ អរិយធម៌នោះ គប្បីស្វែងរកដោយប្រការដទៃ។ ប្រសិនបើកាលដែលស្វែងរកធម៌នេះ បុគ្គលណាទ្រង់សម្ដែងដោយអាការៈណាៗ អរិយធម៌នោះ គប្បីស្វែងរក ដោយអាការៈនោះ កិលេសក៏លះបង់បាន។ អរិយធម៌នោះ គប្បីពិចារណាក្នុងទេសនានោះ។ ប្រសិនបើមិនសមស្របគ្នាទេ សូត្រដែលចែងទុកដោយសូត្រនោះ គប្បីស៊ើបសួរពិចារណា។ សមស្របដោយប្រការណា គប្បីកាន់យកដោយប្រការនោះ។ មិនសមស្របដោយប្រការណា មិនគប្បីកាន់យកដោយប្រការនោះឡើយ ពិតណាស់ ធម៌នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សម្ដែងឡើយ ឬមួយក៏ព្រះថេរៈចាំទុកមិនល្អ ដូចដែលគប្បីបង្ហាញក្នុងមហាបទេស ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងហើយតាមពិត មួយវិញទៀត ធម៌ណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ទោះជាកុសលក្ដី អកុសលក្ដី គប្បីស្វែងរកនូវបច្ច័យនៃធម៌នោះ។ ព្រោះថា ធម៌ដែលគ្មានបច្ច័យ មិនដែលកើតឡើងដោយវៀរចាកបច្ច័យឡើយ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ តើអាការៈក្នុងការស្វែងរកនោះ ដូចម្ដេច?

---

တတ္ထ တထာရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ သောယံ ဓမ္မော ဝုတ္တောတိ ဣဒံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. သော စ ပစ္စယော တိဝိဓော – မုဒု မဇ္ဈော အဓိမတ္တော. တတ္ထ မုဒုမှိ ပစ္စယေ မုဒုဓမ္မော ဂဟေတဗ္ဗော, ဧဝံ သတျေသ ပစ္စယော ဒုဝိဓော ပရံပရာပစ္စယော စ သမနန္တရပစ္စယော စ. သော ပစ္စယော မုဒုတေန ဗျာဓိမတ္တံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ကိံ ကာရဏံ? အညတရောပိ ပစ္စယော အညေဟိ ပစ္စယေဟိ ပရိယတ္တိံ ဝါ ပါရိပူရိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ ယော ဓမ္မော ဒေသိတော, တဿ ဓမ္မဿ [Pg.222] ဧတေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ ဟေတု ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယထာ ပစ္စယော ဟေတုနာ ပစ္စယေန စ, သော တဿ ဓမ္မဿ နိဿန္ဒော ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော အဓိဋ္ဌာနေ ပဓာနံ ပရိယေသတိ, သော ပစ္စယော ပရိယေသိတဗ္ဗော. န ဟိ မုဒုဿ ဓမ္မဿ အဓိမတ္တော နိဿန္ဒော အဓိမတ္တဿ ဝါ နိဿန္ဒဿ မုဒုဓမ္မော, အထ မုဒုဿ မုဒု မဇ္ဈာယ မဇ္ဈော အဓိမတ္တဿ အဓိမတ္တော ယုဇ္ဇတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, အထ န ယုဇ္ဇတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဉ္စ ဘဂဝါ အာရဘတိ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ, တံယေဝ ဓမ္မံ မဇ္ဈန္တပရိယောသာနံ ဒေသေတိ, ယထာ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနေ ဓမ္မာ အာဒိမှိ နိဒ္ဒိသတိ, တံယေဝ ဗဟု တဿ သုတ္တဿ ပရိယောသာနံ. တဿ ဟိ ဓမ္မဿ ဝသေန တံ သုတ္တံ ဟောတိ ဂါထာ ဝါ ဗျာကရဏံ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ ဝါ, ယထာ ပန ဒုဝိဓာ အနုရူပန္တိ ဝါ ထပနာ စ ဒေသနာထပနာ. ရူပန္တိပိ ဓမ္မဿ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. ယထာ စ ဘဂဝတာ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရဏံ ဒေသိတံ တဏှာယ နိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဣစ္ဆာဝ ဟောတိ. ဒေသေတိ ယထာ ဂေါပါလကောပမေ သုတ္တေ အညေဟိပိ သုတ္တေဟိ ဘဂဝါ ဘာသတိ ဣစ္ဆာဝ ဟောတိ မဇ္ဈိမနိကာယေ ဝိတက္ကော အယံ ဘဂဝတော ဒေသနာနုရူပန္တိ ဣတိ သော ဓမ္မော အညေသုပိ ဝေယျာကရဏေသု ပရိယေသိတဗ္ဗော. န ဟိ ဧကံ ဟိ သုတ္တေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယုဇ္ဇနံ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ក្នុងទេសនានោះ គប្បីស៊ើបសួរពិចារណានូវសេចក្ដីនេះថា ធម៌នេះដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ មានសភាពយ៉ាងនោះ ប្រកបដោយហេតុ (ជនកហេតុ) ប្រកបដោយបច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ)។ បច្ច័យនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺ យ៉ាងទន់ (មុទុ) យ៉ាងកណ្ដាល (មជ្ឈៈ) និងយ៉ាងខ្លាំងក្លា (អធិមត្តៈ)។ ក្នុងបច្ច័យទាំង ៣ នោះ កាលបើបច្ច័យយ៉ាងទន់ គប្បីកាន់យកនូវធម៌ (ផល) យ៉ាងទន់ កាលបើមានសេចក្ដីយ៉ាងនេះ បច្ច័យនេះមាន ២ យ៉ាង គឺ បរម្បរាបច្ច័យផង សមနន្តរបច្ច័យផង។ បច្ច័យនោះ គប្បីស្វែងរកនូវបច្ច័យដ៏ខ្លាំងក្លាដោយបច្ច័យដ៏ទន់នោះ។ តើព្រោះហេតុអ្វី? សូម្បីតែបច្ច័យណាមួយ ក៏រមែងដល់នូវការពេញលេញ (បរិយត្តិ) ឬការបំពេញឲ្យបរិបូណ៌ (បារិបូរិ) ដោយបច្ច័យដទៃទាំងឡាយ។ ក្នុងធម៌នោះ ធម៌ណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ គប្បីស្វែងរកនូវហេតុនៃធម៌នោះ ដោយហេតុនេះក្ដី ដោយបរម្បរាហេតុក្ដី។ គប្បីស្វែងរកនូវបច្ច័យដោយហេតុ គប្បីស្វែងរកនូវហេតុដោយបច្ច័យ គប្បីស្វែងរកនូវផលហូរចេញ (និស្សន្ទ) នៃធម៌ទាំងពីរនោះ។ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងអធិដ្ឋាន គប្បីស្វែងរកនូវបច្ច័យនោះ។ ព្រោះថា ផលហូរចេញដ៏ខ្លាំងក្លា មិនមែនជាផលនៃធម៌ដ៏ទន់ឡើយ ឬមួយក៏ធម៌ដ៏ទន់ មិនមែនជាផលហូរចេញនៃធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លាឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើធម៌ដ៏ទន់សមស្របនឹងធម៌ដ៏ទន់ ធម៌ដ៏កណ្ដាលសមស្របនឹងធម៌ដ៏កណ្ដាល ធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លាសមស្របនឹងធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លា គប្បីកាន់យកនូវសេចក្ដីនោះ ប្រសិនបើមិនសមស្របទេ មិនគប្បីកាន់យកឡើយ។ មួយវិញទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រារព្ធដើម្បីសម្ដែងនូវធម៌ណា ព្រះអង្គរមែងសម្ដែងនូវធម៌នោះឯង តាំងពីកណ្ដាលរហូតដល់ទីបំផុត ដូចជាក្នុងសូត្រដែលជាអធិដ្ឋាន ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញធម៌ទាំងឡាយក្នុងខាងដើម ធម៌នោះឯងជាទីបំផុតនៃសូត្រដ៏ច្រើន។ ព្រោះថា ដោយអំណាចនៃធម៌នោះ សូត្រនោះរមែងជាគាថាក្ដី ជាវេយ្យាករណ៍ក្ដី ជាសូត្រខ្លីក្ដី ជាសូត្រវែងក្ដី ម្យ៉ាងទៀត ការតម្កល់ទុកមាន ២ យ៉ាង គឺ អនុរូបថបនា (ការតម្កល់ទុកដ៏សមគួរ) ផង ទេសនាថបនា (ការតម្កល់ទុកនូវទេសនា) ផង។ គប្បីស្វែងរកនូវរូប (សភាវធម៌) នៃធម៌ផង។ ដូចជាការសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយ ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវតណ្ហា សេចក្ដីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះរមែងមាន។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែង ដូចជាក្នុងគោបាលកូបមសូត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងដោយសូត្រដទៃទាំងឡាយ សេចក្ដីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះរមែងមាន ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ គប្បីត្រិះរិះថា នេះសមគួរដល់ទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហេតុនោះ ធម៌នោះ គប្បីស្វែងរកក្នុងវេយ្យាករណ៍ដទៃទាំងឡាយផង។ ព្រោះថា មិនគប្បីមើលឃើញតែក្នុងសូត្រមួយឡើយ សេចក្ដីណាដែលសមស្របគ្នា គប្បីកាន់យកនូវសេចក្ដីនោះ។

---

၄၂. တတ္ထ ကတမံ အနုညာတံ? ယံ ကိဉ္စိ သုတ္တံ ဘဂဝတာ န ဘာသိတံ တဉ္စ သုတ္တေသုယေဝ န္ဒိဿတိ, ဧဝမေတံ ဓာရေတဗ္ဗံ. ယထာ အသုကေန ဘာသိတန္တိ, တံ သုတ္တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ကိံ နု ခေါ ဣမံ သုတ္တံ အနုညာတံ ခမံ ဘဂဝတော ဥဒါဟု နာနုညာတံ ခမံ, ကိဉ္စိ ရူပဉ္စ သုတ္တံ ဘဂဝတော အနုညာတံ ခမံ ကိဉ္စိ ရူပဉ္စ နာနုညာတံ ခမံ? ယံ သဗ္ဗသော အနောတာရေတွာ ဒသဗလော ဂေါစရံ ဒေသေတိ, တံ သဗ္ဗံ သုတ္တံ ဘဂဝတော နာနုညာတံ ခမံ. အတ္ထိပိ သော သာဝကော ဒသဗလာနံ ဂေါစရံ ဇာနာတိ ဩဓိသော အနောဓိသော, တံ ပန ဗလံ သဗ္ဗသော န ဇာနာတိ အညထာ နာမ သဝနေန, ယထာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန ယေန ဗြာဟ္မဏော ဩဝဒိတော, တဿ အာယသ္မတော နတ္ထိ ဣန္ဒြိယဗလဝေမတ္တဉာဏံ, တေန ပုဂ္ဂလပရော ပရဉ္စ တံ အဇာနန္တော သတိ ဥတ္တရိကရဏီယေ ဥပ္ပာဒိတော, သော ဘဂဝတာ အပသာဒိတော. ယထာဝ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဘာဂိနေယျံ ဩဝဒတိ အနန္တရိယသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဋိဟီရေန အင်္ဂုလိယော အဒီပေတွာ [Pg.223] ယံ သဗ္ဗေသံ ဓမ္မာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဟေတုသော ဌာနသော ယထာဘူတံ ဉာဏံ, တဿ အာယသ္မတော သံဝိဇ္ဇတေ, တေန နံ ဩဝဒတိ, တံ ဘဂဝါ ကရောတိ.

៤២. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ (អនុញ្ញាតសូត្រ) នោះ តើដូចម្ដេច? សូត្រណាមួយដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សម្ដែងហើយ តែសូត្រនោះប្រាកដក្នុងសូត្រទាំងឡាយនោះឯង គប្បីទ្រទ្រង់នូវសូត្រនោះយ៉ាងនេះ។ គប្បីស៊ើបសួរពិចារណានូវសូត្រនោះថា សូត្រនេះ បុគ្គលឈ្មោះឯណោះសម្ដែងហើយ យ៉ាងនេះ។ តើសូត្រនេះ គួរដល់ការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឬមិនគួរដល់ការអនុញ្ញាត? សូត្រខ្លះដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ គួរដល់ការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ សូត្រខ្លះដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនគួរដល់ការអនុញ្ញាតឬ? ព្រោះហេតុណា ព្រះទសពល ទ្រង់សម្ដែងនូវទេសនាដែលជាអារម្មណ៍ (នៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ) ដោយមិនធ្លាក់ចុះទៅក្នុងមិច្ឆាញាណដោយប្រការទាំងពួង សូត្រទាំងអស់នោះ មិនមែនមិនគួរដល់ការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ។ សាវ័កនោះមានប្រាកដ ដែលដឹងនូវអារម្មណ៍របស់ព្រះទសពលទាំងឡាយ ដោយចំណែកខ្លះ ឬដោយមិនមានចំណែកខ្លះ តែមិនដឹងនូវកម្លាំង (ញាណពល) នោះដោយប្រការទាំងពួងឡើយ គឺដឹងត្រឹមតែដោយការឮប៉ុណ្ណោះ ដូចជាព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ បានប្រដៅនូវជយនព្រាហ្មណ៍ ព្រះថេរៈដ៏មានអាយុនោះ មិនមានឥន្ទ្រិយពលវេមត្តញ្ញាណ (ញាណដឹងនូវភាពប្លែកគ្នានៃឥន្ទ្រិយ និងកម្លាំង) ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈមិនដឹងនូវបុគ្គលដទៃដែលប្រសើរជាង និងមិនដឹងនូវសេចក្ដីនោះ កាលបើកិច្ចដែលគប្បីធ្វើជាន់ខ្ពស់មាននៅ ក៏ធ្វើឲ្យកើតឡើង (ត្រឹមតែព្រហ្មលោក) ព្រះថេរៈនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បន្ទោសហើយ។ មួយវិញទៀត ដូចជាព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ បានប្រដៅនូវក្មួយប្រុស ដែលជាអ្នកប្រកបដោយអនន្តរិយសមថៈ ដោយមិនបានបង្ហាញនូវការសម្ដែងឫទ្ធិដោយម្រាមដៃទាំងឡាយឡើយ ញាណណាដែលដឹងតាមពិតនូវហេតុ និងទីតាំងនៃកម្មសមាទានរបស់ធម៌ទាំងពួង ញាណនោះរមែងមានប្រាកដដល់ព្រះថេរៈដ៏មានអាយុនោះ ព្រះថេរៈប្រដៅនូវក្មួយប្រុសនោះដោយញាណនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវការអនុញ្ញាតនោះ។

---

‘‘သစေပိ ဒသ ပဇ္ဇောတေ, ဓာရယိဿသိ ကဿပ;

နေဝ ဒက္ခတိ ရူပါနိ, စက္ခု တဿ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

«ម្នាលកស្សបៈ ប្រសិនបើយើងទ្រទ្រង់នូវប្រទីបទាំង ១០ បុគ្គលនោះក៏មិនឃើញនូវរូបទាំងឡាយឡើយ ព្រោះចក្ខុរបស់បុគ្គលនោះមិនមានឡើយ»។

---

အပိ စ ခေါ ယထာ ဒူတော ရာဇဝစနေန သတ္တမနုသာသတိ, ဧဝံ သေသာနုဂေါ အညာတကံ ဃောသံ ပရေသံ ဒေသေတိ. အနုညာတခမသုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. အနနုညာတခမံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

មួយវិញទៀត ដូចជាទូតរមែងប្រដៅនូវសត្វទាំងឡាយដោយព្រះរាជឱង្ការ យ៉ាងនោះឯង បុគ្គលដែលនៅសេសសល់ កាលអនុលោមតាមឥន្ទ្រិយខ្ចីនិងចាស់ រមែងសម្ដែងនូវធម្មទេសនាដែលខ្លួនមិនទាន់ដឹងដល់បុគ្គលដទៃទាំងឡាយ។ សូត្រណាដែលគួរដល់ការអនុញ្ញាត គប្បីកាន់យកនូវសូត្រនោះ។ សូត្រណាដែលមិនគួរដល់ការអនុញ្ញាត មិនគប្បីកាន់យកឡើយ។

---

တတ္ထ ကတမော သုတ္တသင်္ကရော? ပဉ္စဝိဓံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါသနာဘာဂိယံ ဒဿနဘာဂိယံ ဘာဝနာဘာဂိယံ အသေက္ခဘာဂိယံ. အညံ အာရာဓေယျ အညံ ဒေသေတိ အညဿ စ သုတ္တဿ အတ္ထံ အညမှိ သုတ္တေ နိဒ္ဒိသတိ. သုတ္တဿ ဝါ ဟိ အနေကာကာရံ အတ္ထံ နိဒ္ဒိသတိ. အရိယဓမ္မသာဓနေ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. ဝါသနာဘာဂိယဿ အတ္ထံ ဒဿနဘာဂိယေသု နိဒ္ဒိသတိ. ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ အတ္ထံ ဥဒ္ဓံဘာဂိယေသု နိဒ္ဒိသတိ. မုဒုမဇ္ဈာနံ ဣန္ဒြိယာနံ အဓိမတ္တေသု သုတ္တေသု နိဒ္ဒိသတိ. ဣတိ အယံ သုတ္တံ သမ္ဘေဒံ ဟေတုနာ စ နိဿန္ဒေန စ ဖလေန စ နိဒ္ဒေသေန စ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာယပိ စ အတ္ထေန စ ဗျဉ္ဇနေန စ ယော သမ္ဘေဒေါ, အယံ ဝုစ္စတိ သုတ္တသင်္ကရော. ယော အသမ္ဘေဒေါ, အယံ ဝုစ္စတိ သုတ္တဝိစယော.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រសង្ករៈ (ការច្រឡូកច្រឡំគ្នានៃសូត្រ) នោះ តើដូចម្ដេច? សូត្រមាន ៥ យ៉ាង គឺ សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេស (សង្កិលេសភាគិយៈ) សូត្រជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយៈ) សូត្រជាចំណែកនៃទស្សនៈ (ទស្សនភាគិយៈ) សូត្រជាចំណែកនៃភាវនា (ភាវនាភាគិយៈ) និងសូត្រជាចំណែកនៃអសេក្ខៈ (អសេក្ខភាគិយៈ)។ ព្រះអង្គរមែងធ្វើឲ្យពេញចិត្តនូវធម៌ដទៃ (អរហត្តផល) សម្ដែងនូវធម៌ដទៃ ហើយបង្ហាញនូវអត្ថនៃសូត្រដទៃក្នុងសូត្រដទៃ។ ព្រោះថា ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអត្ថដ៏មានអាការៈច្រើននៃសូត្រ។ ទ្រង់បើកបង្ហាញនូវអត្ថក្នុងការសម្រេចនូវអរិយធម៌។ ទ្រង់បង្ហាញនូវអត្ថនៃវាសនាភាគិយសូត្រ ក្នុងទស្សនភាគិយសូត្រទាំងឡាយ។ ទ្រង់បង្ហាញនូវអត្ថនៃឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈទាំងឡាយ ក្នុងឧទ្ធម្ភាគិយសញ្ញោជនៈទាំងឡាយ។ ទ្រង់បង្ហាញនូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដ៏ទន់និងកណ្ដាល ក្នុងសូត្រទាំងឡាយដែលសម្ដែងអំពីឥន្ទ្រិយដ៏ខ្លាំងក្លា។ ការច្រឡូកច្រឡំគ្នានៃសូត្រនេះឯង គឺការច្រឡូកច្រឡំគ្នាណា ដោយហេតុផង ដោយផលហូរចេញផង ដោយផលផង ដោយការចង្អុលបង្ហាញផង ដោយភាពជាធម៌ទន់ កណ្ដាល និងខ្លាំងក្លាផង ដោយអត្ថផង ដោយព្យញ្ជនៈផង នេះហៅថា សូត្រសង្ករៈ (ការច្រឡូកច្រឡំគ្នានៃសូត្រ)។ ការមិនច្រឡូកច្រឡំគ្នាណា នេះហៅថា សូត្រវិចយៈ (ការរើសរើសសូត្រ)។

---

တတ္ထာယံ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងសេចក្ដីនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

ပုရိမာနံ အက္ခဏ္ဍံ, ယထာဘူတဿ ပစ္စယော;

နိဿန္ဒော ဝါသနာသဒ္ဓိ, အနုညာ သုတ္တသင်္ကရော.

សូត្រដែលសម្ដែងមិនដាច់ដង្ហើមនៃសូត្រទាំងឡាយមុន សូត្រដែលសម្ដែងនូវបច្ច័យនៃសេចក្ដីពិត ផលហូរចេញ ព្រមទាំងវាសនាភាគិយសូត្រ អនុញ្ញាតសូត្រ និងសូត្រសង្ករៈ។

---

ထေရဿ မဟာကစ္စာယနဿ

របស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ។

---

သုတ္တဝိစယော နာမ စတုတ္ထဘူမိ.

សូត្រវិចយៈ ឈ្មោះថាជាភូមិទី ៤។

---

၅. ပဉ္စမဘူမိ

៥. ភូមិទី ៥

---

၄၃. တတ္ထ ကတမော ဟာရဝိဘင်္ဂေါ? ယတ္ထ သောဠသ ဟာရာ အက္ခရသော ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ အာဒိမှိ ဒေသနာဟာရော. တတ္ထ အယံ ဂါထာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ သစ္စာနိ ဝါ သစ္စေကဒေသော ဝါ. ကိံ ဒေသိတန္တိ? သုတ္တေ ဝီမံသာ ဒေသနာဟာရော. ယထာ အရိယသစ္စာနိ နိက္ခေပေါ စတ္တာရိ သစ္စာနိ [Pg.224] သာဓာရဏာနိ အသာဓာရဏာနိ စ. ယာနိ စ အဋ္ဌာရသ ပဒါနိ ဒုက္ခတော သတ္တ ပဒါနိ သင်္ခေပေန ကာယိကေန စေတသိကေန ဒုက္ခေန, အပ္ပိယသမ္ပယောဂေန ပိယဝိပ္ပယောဂေန စ တီဟိ စ သင်္ခတာဟိ. တတ္ထ တီဏိ သင်္ခတလက္ခဏာနိ တိဿော ဒုက္ခတာ ဥပ္ပာဒေါ သင်္ခတလက္ခဏံ, သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ဒုက္ခတာ စ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ ဒုက္ခတာတိ အညထတ္ထံ စ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဒုက္ခဒုက္ခတာယ စ ဒုက္ခတာ, ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သင်္ခတလက္ခဏာနံ တီသု ဝေဒနာဘူမီသု အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဥပ္ပာဒေါ သင်္ခတလက္ခဏံ, သင်္ခါရဒုက္ခတာယ စ ဒုက္ခတာ တယော သင်္ခတလက္ခဏံ, သုခါ ဝေဒနာယ စ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ စ ဒုက္ခတာတိ အညထတ္တံ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဒုက္ခာဝေဒနာ ဒုက္ခဒုက္ခတာ စ ဒုက္ခတာ ဣမမှိ ဣမေသု နဝပဒေသု ပဌမကေသု သတ္တသု ပဒေသု သောဠသသု ပဒေသု ဒုက္ခာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ, ဧကာဒသ ဒုက္ခတာယ စ လက္ခဏံ နိဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ပါတုဘာဝလက္ခဏာ ဇာတိယာ စ ပါတုဘာဝစုတိလက္ခဏော စုတောတိ ဝိတ္ထာရေန ပန္နရသပဒါနိ ကတ္တဗ္ဗာနိ, ဧဝံ သာဓာရဏာနိ အသာဓာရဏာနိ စ သတ္တသု ဒသသု ပဒေသု သညာသ တိဝိဓေ စ သာသနပ္ပဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာရသဝိဓေသု စ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနေသု ဒသဝိဓေသု စ သုတ္တဝိဓေယျေသု သောဠသဝိဓေသု စ ဟာရေသု ဧကဝီသတိဝိဓာယ စ ပဝိစယဝီမံသာယာတိ ဣဒံ ဒေသိတံ. ယထာဘူတဉ္စ ဒေသိတန္တိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒေသနာဟာရော.

៤៣. ក្នុងបណ្ដាហារៈទាំងនោះ តើហារវិភង្គ (ការចែកនូវហារៈ) នោះ តើដូចម្ដេច? ហារៈទាំង ១៦ ដល់នូវការប្លែកគ្នាដោយអក្ខរៈ ក្នុងសូត្រណា ក្នុងសូត្រនោះ ទេសនាហារៈ រមែងមានក្នុងខាងដើម។ ក្នុងទេសនាហារៈនោះ នេះជាគាថា៖ «ធម៌ជាកុសលក្ដី អកុសលក្ដី សច្ចៈទាំងឡាយក្ដី ចំណែកនៃសច្ចៈក្ដី»។ សួរថា តើព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវអ្វី? ការស៊ើបសួរពិចារណាក្នុងសូត្រ នេះជាទេសនាហារៈ។ ដូចជាការដាក់ចុះនូវអរិយសច្ចៈទាំងឡាយ សច្ចៈទាំង ៤ ដែលទូទៅ (សាធារណៈ) ផង មិនទូទៅ (អសាធារណៈ) ផង។ មួយវិញទៀត បទទាំង ១៨ ដោយទុក្ខ បទទាំង ៧ ដោយសង្ខេប គឺដោយទុក្ខតាមផ្លូវកាយ ទុក្ខតាមផ្លូវចិត្ត ទុក្ខព្រោះការជួបប្រសព្វនឹងសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ ទុក្ខព្រោះការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ និងដោយសង្ខតធម៌ទាំង ៣។ ក្នុងទុក្ខទាំងនោះ សង្ខតលក្ខណៈមាន ៣ យ៉ាង ទុក្ខតាមាន ៣ យ៉ាង ការកើតឡើង (ឧប្បាទៈ) ជាសង្ខតលក្ខណៈ ភាពជាទុក្ខក្នុងសង្ខារទុក្ខតា ក៏ជាសង្ខតលក្ខណៈ ភាពជាទុក្ខក្នុងវិបរិណាមទុក្ខតា គឺភាពប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ក៏ជាសង្ខតលក្ខណៈ និងភាពជាទុក្ខក្នុងទុក្ខទុក្ខតា នៃសង្ខតលក្ខណៈទាំង ៣ នេះ ក្នុងវេទនាភូមិទាំង ៣ ក្នុងអទុក្ខមសុខាវេទនា ខណៈកើតឡើង (ឧប្បាទៈ) ជាសង្ខតលក្ខណៈ និងភាពជាទុក្ខក្នុងសង្ខារទុក្ខតា សង្ខតលក្ខណៈទាំង ៣ ជាទុក្ខតា ក្នុងសុខវេទនាផង ក្នុងវិបរិណាមទុក្ខតាផង ភាពជាទុក្ខ គឺភាពប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ជាសង្ខតលក្ខណៈ ទុក្ខវេទនា និងភាពជាទុក្ខនៃទុក្ខទុក្ខតា ជាទុក្ខតាក្នុងសេចក្ដីនេះ ក្នុងបទទាំង ៩ នេះក្ដី ក្នុងបទទាំង ៧ ខាងដើមក្ដី ក្នុងបទទាំង ១៦ ក្ដី ទុក្ខទាំងឡាយ គប្បីស្វែងរក និងលក្ខណៈនៃទុក្ខតាទាំង ១១ យ៉ាង ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយក្នុងនិទ្ទេស។ ជាតិ មានលក្ខណៈគឺការប្រាកដឡើង ចុតិ មានលក្ខណៈគឺការឃ្លាតចាកការប្រាកដឡើង គប្បីធ្វើនូវបទទាំង ១៥ ដោយពិស្ដារ យ៉ាងនេះ សូត្រទាំងឡាយដែលទូទៅផង មិនទូទៅផង ក្នុងបទទាំង ៧ ទាំង ១០ ក្នុងសាសនបដ្ឋានដ៏មានប្រការផ្សេងៗ ក្នុងសូត្រដែលជាអធិដ្ឋានមាន ១៨ ប្រការ ក្នុងសូត្រដែលជាវិធេយ្យៈមាន ១០ ប្រការ ក្នុងហារៈមាន ១៦ ប្រការ និងក្នុងការស៊ើបសួរពិចារណាមាន ២១ ប្រការ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយនូវសូត្រនេះ យ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត សូត្រណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយតាមពិត នេះហៅថា ទេសនាហារៈ។

---

၄၄. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော?

៤៤. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវិចយហារៈ (ហារៈគឺការរើសរើស) នោះ តើដូចម្ដេច?

---

ပဒံ ပဉှာ စ ပုစ္ဆာ စ, ကိံ ပုဗ္ဗံ ကိဉ္စ ပစ္ဆိမံ;

အနုဂီတိ သာ စ ဝိစယော, ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

បទផង ប្រស្នាផង សំណួរផង អ្វីជាខាងដើម អ្វីជាខាងចុង ការពោលផ្ទួន និងការរើសរើសនោះ ហារៈនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយថា វិចយហារៈ។

---

ပဒန္တိ ပဌမံ ပဒံ. တဿ ကော အတ္ထော? ယံ ဘဂဝါ ပုဋ္ဌော အာယသ္မတာ အဇိတေန တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, ကတိပဒါနိ ပုဋ္ဌာနိ ယထာကိံ ကေနဿု နိဝုတော လောကောတိ ဂါထာ, ဣမာနိ ကတိပဒါနိ စတ္တာရိ ဣတိ ဝိသဇ္ဇနာယ ပုစ္ဆာ. ယတ္တကေဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတာ ဝိသဇ္ဇိတာနိ ပဒါနိ ဣတိ ပုစ္ဆာယ စ ယာ ပဒါနံ သင်္ကာသနာ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပဒန္တိ.

ពាក្យថា «បទ» គឺបទដំបូង។ តើបទនោះមានសេចក្តីអធិប្បាយដូចម្តេច? សេចក្តីណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវបានព្រះអាយស្មាក អជិតៈ ទូលសួរហើយ សេចក្តីនោះឯង គប្បីកាន់យក (ក្នុងទីនេះ)។ បទទាំងឡាយដែលសួរហើយ មានប៉ុន្មានបទ ដូចជាគាថាថា «កេនស្សុ និវុតោ លោកោ» (លោកត្រូវអ្វីបិទបាំងទុក) ជាដើម បទទាំងឡាយមានប៉ុន្មាននេះ គឺ ៤ បទ នេះជាសំណួរដើម្បីឆ្លើយតប។ ក្នុងសំណួរថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដោយបទមានប្រមាណប៉ុន្មាន» សេចក្តីប្រៀបធៀបគ្នានៃបទទាំងឡាយណា មាននៅឡើយ នេះហៅថា «បទ»។

---

ပဉှာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ. ကတိ ပဉှာ? ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ တဒုတ္တရိ ဝါ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဧကော ပဉှော, အတ္ထာနုပရိဝတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ ဟောတိ, သမ္ဗဟုလာနိပိ ပဒါနိ ဧကမေဝတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အနုပရိဝတ္တီနိ တံ ဗျဉ္ဇနေန ဧကော ပဉှောဝ ဟောတိ. ကေနဿု နိဝုတော လောကောတိ [Pg.225] လောကံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ, ကေနဿု နပ္ပကာသတိ ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီတိ တံယေဝ ပုစ္ဆတိ. ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယန္တိ တံယေဝ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ အတ္ထာနုပရိဝတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ ဧကော ပဉှော ဟောတိ, သော ပဉှော စတုဗ္ဗိဓော ဧကံသဗျာကရဏီယော ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော ဌပနိယောတိ. တတ္ထ စက္ခု အနိစ္စန္တိ ဧကံသဗျာကရဏီယော, ယံ အနိစ္စံ တံ ဒုက္ခန္တိ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော, သိယာ အနိစ္စံ န စက္ခု, ယာနိပိ အာယတနာနိ စ န စက္ခု, တာနိပိ အနိစ္စန္တိ န စက္ခုယေဝ, အယံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော, ယံ စက္ခု တံ စက္ခုန္ဒြိယံ နေတိ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယော, တံ စက္ခု တထာဂတောတိ ဌပနိယော. အညတြ စက္ခုနာတိ ဌပနိယော ပဉှော. ဣဒံ ပဉှံ ဘဂဝါ ကိံ ပုစ္ဆိတော, လောကဿ သံကိလေသော ပုစ္ဆိတော. ကိံ ကာရဏံ? တိဝိဓော ဟိ သံကိလေသော တဏှာသံကိလေသော စ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော စ ဒုစ္စရိတသံကိလေသော စ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတောတိ အဝိဇ္ဇံ ဒဿေတိ, ဇပ္ပာတိ တဏှံ ဒဿေတိ, မဟဗ္ဘယန္တိ အကုသလဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ဒဿေတိ, သောတံ နာမ သုခဝေဒနီယဿ ကမ္မဿ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဘဂဝါ ဝိသဇ္ဇေတိ, စတူဟိ ယော ပဒေဟိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကောတိ…ပေ… ဧဝံ ဝုစ္စတိ.

ពាក្យថា «បញ្ហា» គឺបទទាំង ៤ នេះ។ បញ្ហាមានប៉ុន្មាន? មួយ ឬពីរ ឬច្រើនជាងនោះ បទទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថា បញ្ហាមួយ ព្រោះព្យញ្ជនៈប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តី ទោះបីបទជាច្រើន ក៏សួរនូវសេចក្តីតែមួយដូចគ្នា។ បទទាំង ៤ នេះ ប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តីនោះ ដោយព្យញ្ជនៈ ទើបជាបញ្ហាតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ សំណួរថា «កេនស្សុ និវុតោ លោកោ» (លោកត្រូវអ្វីបិទបាំងទុក) គឺសួរចំពោះសត្វលោក។ សំណួរថា «កេនស្សុ នប្បកាសតិ កិស្សាភិលេបនំ ព្រូហិ» (លោកមិនភ្លឺស្វាងព្រោះអ្វី ព្រះអង្គប្រាប់នូវគ្រឿងលាបរបស់លោកនោះផង) គឺសួរចំពោះសត្វលោកនោះឯង។ សំណួរថា «កិំសុ តស្ស មហព្ភយំ» (អ្វីជាភ័យធំរបស់លោកនោះ) គឺសួរចំពោះសត្វលោកនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ព្យញ្ជនៈដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តី ឈ្មោះថា បញ្ហាមួយ បញ្ហានោះមាន ៤ យ៉ាង គឺ ឯកំសវ្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាគួរឆ្លើយដាច់ខាត) វិភជ្ជវ្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាគួរចែកឆ្លើយ) បដិបុច្ឆាវ្យាករណីយបញ្ហា (បញ្ហាគួរឆ្លើយដោយសួរត្រឡប់) និងឋបនីយបញ្ហា (បញ្ហាគួរទុកចោលមិនបាច់ឆ្លើយ)។ ក្នុងបញ្ហាទាំងនោះ សំណួរថា «ចក្ខុមិនទៀងឬ?» នេះជាឯកំសវ្យាករណីយបញ្ហា។ សំណួរថា «របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខឬ?» នេះជាវិភជ្ជវ្យាករណីយបញ្ហា។ (ព្រោះថា) របស់ដែលមិនទៀង មិនមែនជាចក្ខុ ក៏មាន អាយតនៈទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាចក្ខុ អាយតនៈទាំងនោះ ក៏មិនទៀងដែរឬ? ឆ្លើយថា មិនមែនជាចក្ខុពិតមែន នេះជាវិភជ្ជវ្យាករណីយបញ្ហា។ សំណួរថា «ចក្ខុណា ចក្ខុនោះនាំទៅនូវចក្ខុន្ទ្រីយ៍ឬ?» នេះជាបដិបុច្ឆាវ្យាករណីយបញ្ហា។ សំណួរថា «ចក្ខុនោះជាតថាគតឬ?» នេះជាឋបនីយបញ្ហា។ សំណួរដែលសួរក្រៅពីចក្ខុ ឈ្មោះថា ឋបនីយបញ្ហា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវបានគេសួរនូវបញ្ហានេះ តើសួរអំពីអ្វី? គឺសួរអំពីសេចក្តីសៅហ្មង (សង្កិលេស) របស់សត្វលោក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះសង្កិលេសមាន ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហាសង្កិលេស ទិដ្ឋិសង្កិលេស និងទុច្ចរិតសង្កិលេស។ ក្នុងសង្កិលេសទាំងនោះ បទថា «អវិជ្ជាយ និវុតោ» (លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុក) ទ្រង់បង្ហាញនូវអវិជ្ជា បទថា «ជប្បា» (តណ្ហាជាគ្រឿងផ្សាយទៅ) ទ្រង់បង្ហាញនូវតណ្ហា បទថា «មហព្ភយំ» (ភ័យធំ) ទ្រង់បង្ហាញនូវវិបាកនៃអកុសលកម្ម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយថា ស្ទឹងគឺតណ្ហានេះ វិបាកជាទុក្ខនៃកម្មដែលផ្តល់សុខវេទនា នឹងមាន ហេតុនេះមិនដែលសាបសូន្យឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដោយបទ ៤ យ៉ាងថា «អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ»...។ល។ យ៉ាងនេះ ហៅថា បញ្ហា។

---

၄၅. တဒုတ္တရိ ပဋိပုစ္ဆတိ, သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာတိ ဂါထာ, စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆတိ တံ ဘဂဝါ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝိသဇ္ဇေတိ.

៤៥. ព្រះអជិតៈទូលសួរត្រឡប់ក្រៅពីនោះទៅទៀត ដោយគាថាថា «សវន្តិ សព្វធិ សោតា» (ខ្សែទឹកទាំងឡាយ តែងហូរទៅក្នុងទីទាំងពួង) គឺសួរនូវបទ ៤ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយនូវសំណួរនោះ ដោយបទ ២។

---

ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ.

«ខ្សែទឹកទាំងឡាយណា ក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ តថាគតពោលថា សតិជាគ្រឿងសង្វរ (រារាំង) នូវខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ ត្រូវបិទបាំងបានដោយបញ្ញា។»

---

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝိသဇ္ဇေတိ. ဣဒံ ပဒန္တိ ပုစ္ဆိတော, တဿ သံကိလိဋ္ဌဿ လောကဿ ဝေါဒါနံ ပုစ္ဆိတော, သောတာနိ ဆ တဏှာကာယာ ဗဟုလာဓိဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေဟိ အာယတနေဟိ. တာနိ သောတာနိ ကေန နိဝါရိယန္တီတိ ပရိယုဋ္ဌာနပဟာနံ ပုစ္ဆတိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေတိ အနုသယသမုဂ္ဃာတံ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဆသု ဒွါရေသု သတိယာ ဒေသေတိ, ယော ဟိ သမ္ပဇာနော ဝိဟရတိ သတိဒေါဝါရိကေ စ တဿ ဣန္ဒြိယာနိ ဂုတ္တာနိ သမ္ဘဝန္တိ. တတ္ထ ဂုတ္တေသု ဣန္ဒြိယေသု ယာ ယာ ဝိပဿနာ, သာ သာ တေသံ တေသံ သောတာနံ တဿာ စ အဝိဇ္ဇာယ ယော လောကော နိဝုတော အစ္စန္တပဟာနာယ သံဝတ္တတိ. ဧဝံ သောတာနိ ပိဟိတာနိပိ ဘဝန္တိ တတော ဥတ္တရိ ပုစ္ဆတိ.

ទ្រង់ដោះស្រាយបទទាំង ៤ នេះ ដោយបទ ២។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រូវបានគេសួរនូវបទនេះ តើសួរអំពីអ្វី? គឺសួរអំពីសេចក្តីផូរផង់ (វោទានៈ) របស់សត្វលោកដ៏សៅហ្មងនោះ។ ខ្សែទឹកទាំងឡាយ គឺតណ្ហាកាយទាំង ៦ ត្រូវបានសម្តែងដោយអធិវចនៈដ៏ច្រើន តាមរយៈអាយតនៈទាំងអស់។ សំណួរថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ ត្រូវឃាត់ខាំងដោយអ្វី?» គឺសួរអំពីការលះបង់នូវបរិយុដ្ឋានកិលេស សំណួរថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយ ត្រូវបិទបាំងដោយអ្វី?» គឺសួរអំពីការដកហូតនូវអនុសយកិលេស។ ក្នុងគាថានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវការគ្រប់គ្រងដោយសតិក្នុងទ្វារទាំង ៦ ព្រោះថា បុគ្គលណាមានសម្បជញ្ញៈរស់នៅ មានសតិជាអ្នកចាំទ្វារ ឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាបានគ្រប់គ្រងហើយ។ ក្នុងឥន្ទ្រីយ៍ដែលគ្រប់គ្រងហើយនោះ វិបស្សនាណាៗមាននៅ វិបស្សនានោះៗ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការលះបង់ជាដាច់ខាត នូវខ្សែទឹកនោះៗផង នូវអវិជ្ជាដែលបិទបាំងសត្វលោកនោះផង។ យ៉ាងនេះ ខ្សែទឹកទាំងឡាយ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបិទបាំងហើយ ព្រះអជិតៈក៏ទូលសួរក្រៅពីនោះទៅទៀត។

---

ပညာ [Pg.226] စ သတိ စ နာမရူပဿ ခေါ တဿ ဘဂဝန္တံ ပုဋ္ဌုမာဂမ္မ ကတ္ထေတံ ဥပသမ္မတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဘဂဝါ ဧကေန ပဒေန ဝိသဇ္ဇေတိ.

«បញ្ញាផង សតិផង នាមនិងរូបផង របស់សត្វនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមក្រាបទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវសេចក្តីនោះ តើសេចក្តីនោះរមត់ទៅក្នុងទីណា?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយបទទាំង ៤ នេះ ដោយបទតែមួយ។

---

ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ…ပေ…;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပသမ္မတိ.

«ម្នាលអជិតៈ បញ្ហាណាដែលអ្នកបានសួរហើយនោះ តថាគតនឹងប្រាប់ដល់អ្នក...។ល។ ព្រោះរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ នាមនិងរូបនេះ ក៏រមត់ទៅក្នុងទីនេះឯង។»

---

ဣမိနာ ပဉှေန ကိံ ပုစ္ဆတိ? အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ ပုစ္ဆတိ, တံ ဘဂဝါ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဝိသဇ္ဇေတိ. တတ္ထ ပဌမေန ပဉှေန သံကိလေသံ ပုစ္ဆတိ. ဒုတိယေန ပဉှေန ဝေါဒါနံ ပုစ္ဆတိ. တတိယေန ပဉှေန သောပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ ပုစ္ဆတိ. စတုတ္ထေန ပဉှေန အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ ပဋိပုစ္ဆတိ တတော ဥတ္တရိ ပဋိပုစ္ဆတိ.

ដោយបញ្ហានេះ តើទ្រង់សួរអំពីអ្វី? គឺសួរអំពីអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយនូវបញ្ហានោះ ដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ក្នុងបញ្ហាទាំងនោះ ដោយបញ្ហាទី ១ ទ្រង់សួរអំពីសង្កិលេស (សេចក្តីសៅហ្មង)។ ដោយបញ្ហាទី ២ ទ្រង់សួរអំពីវោទានៈ (សេចក្តីផូរផង់)។ ដោយបញ្ហាទី ៣ ទ្រង់សួរអំពីសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ដោយបញ្ហាទី ៤ ទ្រង់សួរត្រឡប់អំពីអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ព្រះអជិតៈក៏ទូលសួរត្រឡប់ក្រៅពីនោះទៅទៀត។

---

ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသ.

«ពួកជនណាដែលបានកំណត់ដឹងធម៌ហើយ (ព្រះអរហន្ត) ពួកជនណាជាសេក្ខបុគ្គលដ៏ច្រើនក្នុងលោកនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមទូលសួរ ព្រះអង្គដ៏មានអាយុ សូមប្រាប់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃបញ្ញារបស់ពួកជនទាំងនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង។»

---

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆတိ. ကတိ စ ပန တေ ပဉှေ သင်္ခါတဓမ္မာ စ အရဟန္တာ သေက္ခာ စ? ကိံ ပုဗ္ဗံ ကိဉ္စ ပစ္ဆိမန္တိ အယမတ္ထော. တတ္ထ ကတရံ ပဌမံ ပုစ္ဆတိ, ကတရံ ပစ္ဆာ? အရဟန္တံ ပဌမံ ပုစ္ဆတိ. သေက္ခဓမ္မေ တတ္ထ ကေန ပဒေန သင်္ခါတဓမ္မာတိ အရဟန္တော ဂဟိတာ, ပုထူတိ သေက္ခာ ဂဟိတာ. တေသံ မေ နိပကောတိ သာဓာရဏံ ပဒံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆတိ. တဿ သာဓာရဏာနိ စ အသာဓာရဏာနိ စ ပဉှေသု ပုစ္ဆိတဗ္ဗာနိ. တံ ဘဂဝါ ဝိသဇ္ဇေတိ. န တထာ ပုဋ္ဌံ, ပဌမံ ပုဋ္ဌံ, တံ ပစ္ဆာ ဝိသဇ္ဇေတိ. ယံ ပစ္ဆာ ပုစ္ဆိတံ ပဌမံ ဝိသဇ္ဇေတိ. ကိဉ္စ ဣဒံ ပုစ္ဆိတံ ဝိသုဒ္ဓါနံ ဝိသုဇ္ဈန္တာနဉ္စ ကာ ဣရိယာတိ ဣဒံ ပုစ္ဆိ, တံ ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ. မနသာနာဝိလော သိယာတိ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ ဝိတက္ကေန စ ဘဂဝါ နိဝါရေတိ, ဒွေ ပန ဝိတက္ကအနာဝိလတာယ ပရိယုဋ္ဌာနံ, ယထာ နီဝရဏေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ကုသလာ သဗ္ဗဓမ္မေသူတိ အရဟန္တံ ဝိသဇ္ဇေတိ.

ព្រះអជិតៈសួរនូវបទទាំង ៤ នេះ។ ចុះបញ្ហាទាំងនោះមានប៉ុន្មាន គឺសង្ខាតធម៌ (ព្រះអរហន្ត) និងសេក្ខបុគ្គលឬ? សេចក្តីនេះមានន័យថា តើបុគ្គលណាជាមុន បុគ្គលណាជាក្រោយ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ តើសួរអំពីបុគ្គលណាជាមុន បុគ្គលណាជាក្រោយ? គឺសួរអំពីព្រះអរហន្តជាមុន។ ក្នុងសេក្ខធម៌នោះ ដោយបទណា ទើបឈ្មោះថា «សង្ខាតធម្មា» គឺកាន់យកព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដោយបទថា «បុថូ» គឺកាន់យកសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ។ បទថា «តេសំ មេ និបកោ» គឺជាបទសាធារណៈ ដែលទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងបញ្ហាទាំងឡាយ គប្បីសួរនូវធម៌ជាសាធារណៈ និងមិនជាសាធារណៈរបស់បុគ្គលនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយនូវបញ្ហានោះ។ ព្រះអង្គមិនដោះស្រាយតាមលំដាប់ដែលសួរឡើយ គឺបុគ្គលណាដែលសួរមុន ទ្រង់ដោះស្រាយក្រោយ បុគ្គលណាដែលសួរក្រោយ ទ្រង់ដោះស្រាយមុន។ មួយវិញទៀត សំណួរនេះសួរថា តើការប្រព្រឹត្តទៅរបស់ពួកបុគ្គលអ្នកបរិសុទ្ធ និងកំពុងជម្រះសេចក្តីបរិសុទ្ធ ដូចម្តេចខ្លះ? គឺសួរយ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់រារាំងនូវបរិយុដ្ឋានកិលេសទាំងឡាយ ដោយវិតក្កៈ តាមរយៈគាថាថា «កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ មនសានាវីលោ សិយា» (មិនគប្បីត្រេកត្រអាលក្នុងកាមទាំងឡាយ គប្បីជាអ្នកមានចិត្តមិនល្អក់កករ) វិតក្កៈ ២ យ៉ាង ព្រោះចិត្តមិនល្អក់កករ គឺការរារាំងនូវបរិយុដ្ឋានកិលេស ដូចដែលបានសម្តែងទុកក្នុងនីវរណៈទាំងឡាយ។ ទ្រង់ដោះស្រាយចំពោះព្រះអរហន្ត ដោយបទថា «កុសលោ សព្វធម្មេសុ» (ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង)។

---

ကေနဿု တရတိ ဩဃန္တိ ဂါထာ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ. စတ္တာရောယေဝ ပဉှာ. ကိံ ကာရဏံ, န ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထာနုပရိဝတ္တိ ဗျဉ္ဇနံ ယထာ ပဌမံ အဇိတပဉှေသု, တဿ န ဧကံသေန ဗဟူနိ ဝိသဇ္ဇနာနိ, ဗဟုကာ ပဉှာ, ဧကောဝ န စာပိ, သဗ္ဗေ ပုစ္ဆတိ, ပုဗ္ဗေ ဝိသဇ္ဇိတော, ယထာ စတုတ္ထော အဇိတောပဉှေ, ယံ [Pg.227] ဧတ္ထ ယထာဘူတံ ပရိယေသနာပဒဗန္ဓေန ဝိသဇ္ဇနာယော ဧဝံ ယထာဘူတံ ပရိယေသတိ. ယော ပုန ဧတ္ထ ယံ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ တတ္ထ အယမာကာရော ပုစ္ဆနာယံ အန္တောဇဋာ ဗဟိဇဋာတိ ဂါထာ ပုစ္ဆိတဝိသဇ္ဇနာယ မဂ္ဂိတဗ္ဗာ. ကထံ ဝိသဇ္ဇိတာတိ ဘဂဝါတိ ဝိသဇ္ဇေတိ? သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညောတိ ဂါထာ. တတ္ထ စိတ္တဘာဝနာယ သမထာ, ပညာဘာဝနာယ ဝိပဿနာ. တတ္ထ ဧဝံ အနုမီယတိ, ယေ ဓမ္မာ သမထေန စ ဝိပဿနာယ စ ပဟီယန္တိ, တေ ဣမေ အန္တောဇဋာ ဗဟိဇဋာ. တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနံ သမထေန ရာဂေါ ပဟီယတိ, ဝိပဿနာယ အဝိဇ္ဇာ. အဇ္ဈတ္တဝတ္ထုကော ရာဂေါ အန္တောဇဋာ, ဗာဟိရဝတ္ထုကော ရာဂေါ ဗဟိဇဋာ. အဇ္ဈတ္တဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, အယံ အန္တောဇဋာ. ဧကသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ စ ဗာဟိရဝတ္ထုကာနိ ဗဟိဇဋာ, ယာ ဟိ အဇ္ဈတ္တဝတ္ထုကာ ယာ ဒိဋ္ဌိဘာဂိယေန ဘဝိဿတိ, အယံ ဇဋာ. တထာ သံခိတ္တေန ယာ ကာစိ အဇ္ဈတ္တဝတ္ထုကာ တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ, အယံ အန္တောဇဋာ. ယာ ကာစိ ဗာဟိရဝတ္ထုကာ တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ, အယံ ဗဟိဇဋာ.

គាថាថា «កេនស្សុ តរតិ ឱឃំ» (សត្វឆ្លងនូវអន្លង់ដោយអ្វី) នេះជាបទទាំង ៤។ ជាបញ្ហា ៤ យ៉ាងពិតមែន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះក្នុងទីនេះ ព្យញ្ជនៈមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តី ដូចជាបញ្ហាដំបូងរបស់ព្រះអជិតៈឡើយ ការដោះស្រាយរបស់បញ្ហានោះ មិនមែនមានតែមួយយ៉ាងដោយដាច់ខាតទេ គឺមានការដោះស្រាយជាច្រើន បញ្ហាក៏មានច្រើន មិនមែនមានតែមួយឡើយ ទ្រង់សួរចំពោះបុគ្គលទាំងអស់ ដែលបានដោះស្រាយរួចហើយក្នុងកាលមុន ដូចជាបញ្ហាទី ៤ របស់ព្រះអជិតៈ សេចក្តីពិតណាដែលមានក្នុងទីនេះ ដោយការតភ្ជាប់បទស្វែងរក សេចក្តីដោះស្រាយទាំងឡាយ ក៏មានយ៉ាងនោះ ទើបស្វែងរកសេចក្តីពិតយ៉ាងនោះ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ បុគ្គលណាដែលសួរយ៉ាងនេះ អាការៈនៃការសួរក្នុងទីនោះ ដូចជាគាថាថា «អន្តោជដា ពហិជដា» (ជំពាក់ក្នុង ជំពាក់ក្រៅ) គប្បីស្វែងរកដោយការសួរនិងការឆ្លើយ។ តើព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដូចម្តេច? គឺទ្រង់ដោះស្រាយដោយគាថាថា «សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ» (នរជនអ្នកមានបញ្ញា តម្កល់ខ្លួនក្នុងសីល)។ ក្នុងគាថានោះ សមថៈ សម្រេចដោយចិត្តភាវនា វិបស្សនា សម្រេចដោយបញ្ញាភាវនា។ ក្នុងទីនោះ គប្បីដឹងដោយការអនុមានយ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលលះបង់បានដោយសមថៈផង ដោយវិបស្សនាផង ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា ជំពាក់ក្នុង និងជំពាក់ក្រៅ។ ក្នុងទីនោះ ការដោះស្រាយគឺ រាគៈ លះបង់បានដោយសមថៈ អវិជ្ជា លះបង់បានដោយវិបស្សនា។ រាគៈមានវត្ថុខាងក្នុងជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា ជំពាក់ក្នុង រាគៈមានវត្ថុខាងក្រៅជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា ជំពាក់ក្រៅ។ សក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុខាងក្នុងជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា ជំពាក់ក្នុង។ ទិដ្ឋិសែសសល់ ៦១ ដែលមានវត្ថុខាងក្រៅជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា ជំពាក់ក្រៅ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីជំពាក់ណាដែលមានវត្ថុខាងក្នុងជាអារម្មណ៍ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅដោយចំណែកនៃទិដ្ឋិ នេះឈ្មោះថា ជំពាក់។ ដូចគ្នាដែរ ដោយសង្ខេប តណ្ហានិងទិដ្ឋិណាមួយ ដែលមានវត្ថុខាងក្នុងជាអារម្មណ៍ នេះឈ្មោះថា ជំពាក់ក្នុង។ តណ្ហានិងទិដ្ឋិណាមួយ ដែលមានវត្ថុខាងក្រៅជាអារម្មណ៍ នេះឈ្មោះថា ជំពាក់ក្រៅ។

---

ယထာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆတိ ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ ဂါထာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဝိသဇ္ဇေတိ ‘‘ဆေတွာ နဒ္ဓိံ ဝရတ္တံ စာ’’တိ ဂါထာ, ဣဒံ ဘဂဝါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ဝိသဇ္ဇေတိ. ဣမာယ ဝိသဇ္ဇနာယ ဘဂဝါ အနုမီယတိ ကိလေသေ ဧတ္ထ ပုရိမာယ ဂါထာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗေန. တံ ဟိ စတုစက္ကန္တိ စတ္တာရော ဝါ ဟတ္ထပါဒါ. နဝဒွါရန္တိ နဝ ဝဏမုခါနိ. ယထာ စတုစက္ကန္တိ စတ္တာရော ဥပါဒါနာ, ဥပါဒါနပ္ပစ္စယာ ဘဝေါ, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော. နဝဒွါရန္တိ နဝ မာနဝိဓာ, မာနဇာတိကာယ ဟိ ဒုက္ခံ သေယျေနမှိ ပရသော တီဏိ တိကာနိ ပုဏ္ဏံ. တိကေန သံယုတ္တံ ဟိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ. တတ္ထ နဒ္ဓီတိ တဏှာ ဝိသဇ္ဇီယတိ. ဝရတ္တန္တိ မာနံ ဝိသဇ္ဇေတိ, ဣစ္ဆာ လောဘော စ ပါပကောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ. တတ္ထ ဝိသမလောဘော ပါပကောတိ နိဒ္ဒိသိယတိ သမူလတဏှန္တိ. အညာဏမူလကာ တဏှာတိ အညာဏမူလကာ တဏှာ, တဏှာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ စ ပဟာနံ. ယေ စ ပုန အညေပိ ကေစိ စတုစက္ကယောဂေန တေနေဝ ကာရဏေန စ ယုဇ္ဇန္တိ, သံသာရဂါမိနော ဓမ္မာ သဗ္ဗေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. တတ္ထာယံ ဂါထာ ဝိသဇ္ဇနာ ပုစ္ဆာယ စ ဝိသဇ္ဇနာယ သမေတိ. ယံ ယဒိ သန္ဒေန အထ သဟ ဗျာကရဏေန အနုဂီတိယံ စ သော ဝိစယောတိ ဘဂဝါ ယတ္တကာနိ ပဒါနိ နိက္ခိပတိ, တတ္တကေဟိ အနုဂါယတိ.

ដូចជាទេវតាទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគាថាថា «ចតុចក្កំ នវទ្វារំ» (រថមានកង់ ៤ មានទ្វារ ៩) ជាដើម។ ក្នុងសំណួរនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយដោយគាថាថា «ឆេត្វា នទ្ធិំ វរត្តំ ច» (កាត់នូវខ្សែចង និងខ្សែតម្បារផង) ជាដើម នេះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដោះស្រាយនូវទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា (ផ្លូវទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ)។ ដោយការដោះស្រាយនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់អនុមានដឹងនូវកិលេសទាំងឡាយក្នុងទីនេះ ដែលគប្បីសម្តែងក្នុងគាថាមុន។ ពិតមែនតែពាក្យថា «ចតុចក្កំ» គឺដៃនិងជើងទាំង ៤។ ពាក្យថា «នវទ្វារំ» គឺមុខដំបៅទាំង ៩។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា «ចតុចក្កំ» គឺឧបាទាន ៤ ព្រោះមានឧបាទានជាបច្ច័យ ទើបមានភព ព្រោះរលត់ឧបាទាន ទើបភពរលត់។ ពាក្យថា «នវទ្វារំ» គឺមានះ ៩ យ៉ាង ព្រោះថា ទុក្ខតែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានជាតិជាអ្នកមានះ ដោយគិតថា «យើងប្រសើរជាងគេ» ត្រីកៈ (ពួក ៣) ទាំង ៣ ពេញលេញហើយ។ រាគៈដែលប្រកបដោយកាមគុណ ៥ តែងប្រកបដោយត្រីកៈ។ ក្នុងគាថានោះ បទថា «នទ្ធិ» (ខ្សែចង) ទ្រង់ដោះស្រាយចំពោះតណ្ហា。 បទថា «វរត្តំ» (ខ្សែតម្បារ) ទ្រង់ដោះស្រាយចំពោះមានះ។ បទថា «ឥច្ឆា លោភោ ច បាបំ» គឺរាគៈដែលប្រកបដោយកាមគុណ ៥។ ក្នុងគាថានោះ វិសមលោភៈ ឈ្មោះថា «បាបកៈ» (អាក្រក់) ទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហាព្រមទាំងឫស។ បទថា «អញ្ញាណមូលកា តណ្ហា» គឺតណ្ហាមានអវិជ្ជាជាឫស ការលះបង់នូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ មួយវិញទៀត ពួកជនដទៃទៀតណាមួយ ដែលប្រកបដោយចតុចក្កៈ (កង់ ៤) តែងប្រកបដោយហេតុនោះឯង ធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងទៅកាន់សង្សារវដ្តទាំងអស់ គប្បីសម្តែងចុះ។ ក្នុងទីនោះ គាថាជាគ្រឿងដោះស្រាយនេះ តែងសមស្របគ្នានឹងសំណួរនិងចម្លើយ។ ប្រសិនបើសមស្របដោយការតភ្ជាប់សេចក្តី នោះក៏សមស្របដោយវេយ្យាករណ៍ និងអនុកីតិផង នេះឈ្មោះថា វិចយៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដាក់ចុះនូវបទមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទ្រង់ក៏ច្រៀងតាម (សម្តែងតាម) ដោយបទមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។

---

၄၆. အဋ္ဌဟိ[Pg.228], ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒူတေယျံ ဂန္တုမရဟတိ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ပဒါနိ နိက္ခိတ္တာနိ. ဆဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝါ အနုဂါယတိ.

៤៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយអង្គ ៨ គប្បីទៅកាន់ទូតកម្មបាន។» បទទាំង ៨ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ដាក់ចុះហើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ច្រៀងតាម (សម្តែងតាម) ដោយបទ ៦។

---

‘‘ယော ဝေ န ဗျထတိ ပတွာ, ပရိသံ ဥဂ္ဂဝါဒိနိံ;

န စ ဟာပေတိ ဝစနံ, န စ ဆာဒေတိ သာသနံ.

«ភិក្ខុណា ចូលទៅជិតជំនុំជនដែលនិយាយខ្លាំងៗ ហើយមិនញាប់ញ័រ មិនធ្វើពាក្យសម្តីឲ្យសាបសូន្យ មិនលាក់បាំងនូវពាក្យប្រដៅ។»

---

‘‘အသန္ဒိဒ္ဓိံ စ ဘဏတိ, ပုစ္ဆိတော န စ ကုပ္ပတိ;

သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခု, ဒူတေယျံ ဂန္တုမရဟတီ’’တိ.

«និយាយពាក្យមិនសង្ស័យ គេសួរហើយ ក៏មិនខឹង ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនោះឯង ទើបគួរទៅកាន់ទូតកម្មបាន។»

---

တတ္ထ ပန ဘဂဝါ ယတ္တကာနိ ပဒါနိ နိက္ခိပတိ, တတ္တကေဟိ အနုဂါယတိ. သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ကလျာဏမိတ္တော ပိယော ဂရုဘာဝနီယောတိ ဝိတ္ထာရေန, ဣဒံ ဘဂဝါ သတ္တဟိ ပဒေဟိ အနုဂါယတိ. ဣတိ ဗဟုဿုတဝါ အနုဂါယတိ, အပ္ပတရကထံ ပဒံ ဝါ နိက္ခေပေါ, ဗဟုဿုတဝါ နဝ ပဒါနိ နိက္ခေပေါ, အပ္ပတရိကာ အနုဂီတိယာ ဗဟုတရိကာ အနုဂါယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ တေ အနုဂီတိ စ ဝိစယော, အယံ ဝိစယော နာမ ဟာရော.

ក្នុងទីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដាក់ចុះនូវបទមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទ្រង់ក៏ច្រៀងតាមដោយបទមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីសម្តែងដោយពិស្តារថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កល្យាណមិត្តដែលប្រកបដោយអង្គ ៧ គឺ ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគោរព គួរចម្រើន...» នេះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ច្រៀងតាមដោយបទ ៧។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលជាពហុស្សូត តែងច្រៀងតាម ការដាក់ចុះនូវធម៌ទេសនាដ៏សង្ខេប ឬបទធម៌ បុគ្គលជាពហុស្សូត តែងដាក់ចុះនូវបទទាំង ៩ ទេសនាដ៏សង្ខេប តែងច្រៀងតាមដោយអនុកីតិ ទេសនាដ៏ពិស្តារ តែងច្រៀងតាម។ នេះហៅថា អនុកីតិ និងវិចយៈ នេះឈ្មោះថា វិចយហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရော?

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបុត្តិហារៈ (ហារៈគឺការប្រៀបធៀបរកហេតុផល) ដូចម្តេច?

---

သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ, ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ;

ယုတ္တာယုတ္တိ ပရိက္ခာ, ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

«ការពិចារណាស្វែងរកហេតុផលដែលសមគួរ និងមិនសមគួរ ក្នុងភូមិណា និងគោចរណា នៃហារៈទាំងពួងនោះ ហារៈនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងថា យុត្តិហារៈ។»

---

ဟာရာနံ သောဠသန္နံ ယထာ ဒေသနာ ယထာ ဝိစယော ယော စ နိဒ္ဒိသိယတိ, အယံ နိဒ္ဒေသော. အယံ ပုစ္ဆာ သုတ္တေသု န ယုဇ္ဇတီတိ ယာ တတ္ထ ဝီမံသာ, အယံ ယုတ္တိ.

ការសម្តែងចេញនូវហារៈទាំង ១៦ យ៉ាង ទៅតាមលំដាប់នៃទេសនា និងទៅតាមលំដាប់នៃការវិនិច្ឆ័យ នេះហៅថា និទ្ទេស។ ការពិចារណាត្រួតពិនិត្យក្នុងសូត្រនោះថា «សេចក្តីសួរនេះ មិនសមស្របក្នុងសូត្រទាំងឡាយឡើយ» នេះហៅថា យុត្តិ (យុត្តិហារៈ)។

---

ယထာ ဟိ သဟေတူ သပ္ပစ္စယာ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ, အတ္ထိ ဟေတု အတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယ, သဟေတူ သပ္ပစ္စယာ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, အတ္ထိ ဟေတု အတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ. သီလဝတာ, အာနန္ဒ, ပုဂ္ဂလေန န ဝေယျာကရဏိယာ ကိန္တိ မေ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပာဒေယျ…ပေ… အဗျာကရဏံ ကတ္တဗ္ဗံ, အယံ ဝိသုဒ္ဓိယာ မဂ္ဂေါ. တဿ ဟေတု ကော ပစ္စယော, သီလက္ခန္ဓဿ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ဟေတု စ ပစ္စယော စ. သပ္ပုရိသသံသေဝေါ ယော စ ပတိရူပဒေသဝါသော စ, အယံ ဥပါဒါပစ္စယတာ သပ္ပစ္စယော. ယံ ပေါရာဏကမ္မံ အဿ ဝိပါကော ပစ္စယော, တာယ ပစ္စယာယ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ, အယံ [Pg.229] ဟေတု. ဣတိ သီလက္ခန္ဓော သဟေတု သပ္ပစ္စယောတိ ဣဒံ လောကိကံ သီလံ.

ពិតមែនហើយ សត្វទាំងឡាយសៅហ្មង ព្រោះមានហេតុ មានបច្ច័យ សេចក្តីសៅហ្មងរបស់សត្វទាំងឡាយ មានហេតុ មានបច្ច័យ។ សត្វទាំងឡាយស្អាតបរិសុទ្ធ ព្រោះមានហេតុ មានបច្ច័យ សេចក្តីបរិសុទ្ធរបស់សត្វទាំងឡាយ មានហេតុ មានបច្ច័យ។ ម្នាលអានន្ទ បុគ្គលអ្នកមានសីល មិនគួរឆ្លើយតប (នូវបញ្ហាដែលមិនគួរឆ្លើយ) ដោយគិតថា «សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត កុំបីកើតមានដល់អាត្មាអញឡើយ» ...ပေ... ការមិនឆ្លើយតប គួរធ្វើពិតប្រាកដ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ។ ចុះហេតុ និងបច្ច័យនៃសីលក្ខន្ធនោះ តើដូចម្តេច? ហេតុ និងបច្ច័យនៃសីលក្ខន្ធ មានម្យ៉ាងៗ ៤ យ៉ាង។ ការសេពគប់សប្បុរស ១ ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ ១ នេះជាសបច្ច័យ (ការមានបច្ច័យ) ព្រោះជាទីអាស្រ័យនៃបច្ច័យ។ កម្មចាស់ណាដែលបុគ្គលនោះបានធ្វើហើយ វិបាកនៃកម្មចាស់នោះ ជាបច្ច័យ ព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យនោះ ការតាំងខ្លួនទុកដោយប្រពៃណា មាននៅ នេះជាហេតុ។ ម៉្យាងទៀត សីលក្ខន្ធ ជាធម្មជាតិមានហេតុ មានបច្ច័យ នេះជាលោកិយសីល។

---

ယံ ပန လောကုတ္တရံ သီလံ, တဿ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ ပစ္စယော – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ – အယံ ပစ္စယော. သတိန္ဒြိယဉ္စ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဟေတု. ပညာယ နိဗ္ဗေဓဂါမိနိယာ, ယံ သီလံ ဇာယတိ. သောတာပန္နဿ စ သီလံ တေနာယံ ဟေတု အယံ ပစ္စယော. ယံ ပုန သမာဓိနော ပဿဒ္ဓိ စ ပီတိ စ ပါမောဇ္ဇံ ပစ္စယော. ယံ သုခံ ဟေတု တေန သမာဓိက္ခန္ဓော သဟေတု သပ္ပစ္စယော. ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ပညာ. တဿ ပရတောဃောသော အဇ္ဈတ္တံ စ ယောနိသော မနသိကာရော ဟေတု စ ပစ္စယော စ, ဣတိ ဣမေ တယော ခန္ဓာ သဟေတူ သပ္ပစ္စယာ ဧဝံ သတ္တ ပညာ. သတ္တဗျာကရဏီသု စ သုတ္တေသု န ယုဇ္ဇတိ. အယံ ယုတ္တိဟာရော. သော စတူသု မဟာပဒေသေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ចំណែកឯលោកុត្តរសីលណាមាននៅ ឥន្ទ្រិយ ៣ គឺ សទ្ធិន្ទ្រិយ វីរិយិន្ទ្រិយ សមាធិន្ទ្រិយ ជាបច្ច័យនៃសីលនោះ នេះជាបច្ច័យ។ សតិន្ទ្រិយ និងបញ្ញិន្ទ្រិយ ជាហេតុ។ សីលដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ការទម្លុះទម្លាយ (កិលេស) រមែងកើតឡើងព្រោះបញ្ញា។ សីលរបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល មានសីលនោះជាហេតុ នេះជាហេតុ នេះជាបច្ច័យ។ ម៉្យាងទៀត បស្សទ្ធិ បីតិ និងបាមោជ្ជៈ របស់បុគ្គលអ្នកមានសមាធិ ជាបច្ច័យ។ សុខៈណា ជាហេតុ ព្រោះហេតុនោះ សមាធិក្ខន្ធ ទើបឈ្មោះថា មានហេតុ មានបច្ច័យ។ ការដែលបុគ្គលអ្នកមានចិត្តតាំងមាំហើយ ដឹងច្បាស់តាមពិតណា នេះជាបញ្ញា។ បរតោឃោសៈ និងយោនិសោមនសិការៈក្នុងខ្លួន ជាហេតុ និងជាបច្ច័យនៃបញ្ញានោះ ដូច្នេះ ខន្ធទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា មានហេតុ មានបច្ច័យ បញ្ញាទាំង ៧ យ៉ាងនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ មិនសមស្របក្នុងព្យាករណៈទាំង ៧ និងក្នុងសូត្រទាំងឡាយឡើយ។ នេះហៅថា យុត្តិហារៈ។ យុត្តិហារៈនោះ គb្បីឃើញក្នុងមហាបទេសទាំង ៤។

---

၄၇. တတ္ထ ကတမံ ပဒဋ္ဌာနံ?

៤៧. ក្នុងហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច?

---

ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော, တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ;

ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ, ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងធម៌ បទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃធម៌នោះមានកម្រិតត្រឹមណា សម្រាប់ធម៌ទាំងពួង នេះគឺបទដ្ឋានហារៈ។

---

တတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏာ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယေသံ ကေသဉ္စိ ကာမရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပ္ပန္နော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ဝါ, ဧတေသု ယေပိ ပဉ္စသု ရူပေသု အာယတနေသု နာညတြ ဧတေဟိ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ. ဝုစ္စတေ, တေန ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. မနိန္ဒြိယံ ဘဝရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဉ္စက္ခန္ဓာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧကသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒိဋ္ဌိရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာမဓာတု ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အရူပဓာတု အရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သုခသညာ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗျာပါဒသညာ ဗျာပါဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အသမ္ပဇညတာ သမ္မောဟဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ ဗျာပါဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နဝဝိဓံ မာနံ မာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သုခါ ဝေဒနာ ရာဂါနုသယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိဃာနုသယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ အဝိဇ္ဇာနုသယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အတ္တဝါဒုပါဒါနဉ္စ မုသာဝါဒေါ စ လောဘဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပါဏာတိပါတော စ ပိသုဏဝါစာ စ ဖရုသဝါစာ စ ဗျာပါဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ. မိစ္ဆတ္တဉ္စ သမ္ဖပ္ပလာပေါ စ မောဟဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဘဝံ ဘောဂဉ္စ ဝေါကာရော အဟံကာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗာဟိရာနံ ပရိဂ္ဂဟော [Pg.230] မမံကာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယဿ သင်္ဂံ ဒိဋ္ဌိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယိကဒေါသော ဒေါသဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယိကကာသာဝေါ လောဘဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယော ယော ဝါ ပန ဓမ္မော ယေန ယေန အာရမ္မဏေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန ဝါ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ဝါ အနုသယနေန ဝါ, သော ဓမ္မော တဿ ပဒဋ္ဌာနံ. တေန သာရမ္မဏေန သော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ក្នុងបទដ្ឋានហារៈនោះ កាមគុណទាំង ៥ ជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគៈ។ កាមរាគៈរបស់បុគ្គលណាមួយ កើតឡើងក្តី កើតឡើងហើយក្តី នឹងកើតឡើងក្តី ក្នុងរូប និងអាយតនៈទាំង ៥ នេះ ក្រៅពីធម៌ទាំងនេះហើយ បទដ្ឋាននៃកាមរាគៈមិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា កាមគុណទាំង ៥ ជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគៈ។ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ជាបទដ្ឋាននៃរូបរាគៈ។ មនិន្ទ្រិយ ជាបទដ្ឋាននៃភវរាគៈ។ ខន្ធទាំង ៥ ជាបទដ្ឋាននៃសក្កាយទិដ្ឋិ។ ទិដ្ឋិគតៈ ៦១ ជាបទដ្ឋាននៃទិដ្ឋិរាគៈ។ កាមធាតុ ជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគៈ។ អរូបធាតុ ជាបទដ្ឋាននៃអរូបរាគៈ។ សុខសញ្ញា ជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគៈ។ ព្យាបាទសញ្ញា ជាបទដ្ឋាននៃព្យាបាទ។ អសម្បជញ្ញភាព ជាបទដ្ឋាននៃសម្មោហៈ។ អាឃាតវត្ថុ ៩ យ៉ាង ជាបទដ្ឋាននៃព្យាបាទ។ មានៈ ៩ យ៉ាង ជាបទដ្ឋាននៃមានៈ។ សុខវេទនា ជាបទដ្ឋាននៃរាគានុស័យ。 ទុក្ខវេទនា ជាបទដ្ឋាននៃបដិឃានុស័យ។ អទុក្ខមសុខវេទនា ជាបទដ្ឋាននៃអវិជ្ជានុស័យ។ អត្តវាទុបាទាន និងមុសាវាទ ជាបទដ្ឋាននៃលោភៈ។ បាណាតិបាត ពិសុណាវាចា និងផរុសវាចា ជាបទដ្ឋាននៃព្យាបាទ។ មិច្ឆត្តៈ និងសម្ផប្បលាបៈ ជាបទដ្ឋាននៃមោហៈ។ ភព ភោគៈ និងវោការៈ ជាបទដ្ឋាននៃអហង្ការៈ។ ការកំណត់កាន់កាប់នូវអារម្មណ៍ខាងក្រៅ ជាបទដ្ឋាននៃមមង្ការៈ។ ការជំពាក់ចិត្តក្នុងកាយ ជាបទដ្ឋាននៃទិដ្ឋិ។ កាយិកទោសៈ ជាបទដ្ឋាននៃទោសៈ។ កាយិកកាសាវៈ ជាបទដ្ឋាននៃលោភៈ។ មួយវិញទៀត ធម៌ណាមួយកើតឡើងដោយសារអារម្មណ៍ណា ដោយសច្ចាធិដ្ឋានក្តី ដោយធម្មាធិដ្ឋានក្តី ដោយអនុសយនៈក្តី ធម៌នោះជាបទដ្ឋាននៃអារម្មណ៍នោះ។ ធម៌នោះរមែងកើតឡើងជាមួយអារម្មណ៍នោះ។

---

ယထာ မနုဿော ပုရိမဿ ပဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ အလဘန္တော ဒုတိယံ ပဒံ ဥဒ္ဓရတိ, သော ပစ္ဆာနုပဒံ သံဟရတိ. ယဒိ ပန ယော န ဒုတိယပဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ လဘတိ, အပရံ ပဒံ ဥဒ္ဓရတိ. တဿ ယော စေသော ပစ္စယော ဘဝတိ. ဧဝံ ဓမ္မော ကုသလော ဝါ အကုသလော ဝါ အဗျာကတော ဝါ ပဒဋ္ဌာနံ အလဘန္တော န ပဝတ္တတိ. ယထာ ပယုတ္တဿ ဓမ္မဿ ယောနိလာဘော, အယံ ဝုစ္စတိ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော.

ប្រៀបដូចជាមនុស្ស កាលបើមិនបានទីដណ្តាំជើង (បទដ្ឋាន) នៃជើងមុន រមែងលើកជើងទីពីរឡើង គេរមែងទាញជើងក្រោយមក។ ប្រសិនបើគេមិនបានបទដ្ឋាននៃជើងទីពីរទេ គេរមែងលើកជើងមួយទៀតឡើង នោះជាបច្ច័យរបស់គេ យ៉ាងណាមិញ ធម៌ជាកុសលក្តី អកុសលក្តី អព្យាកតក្តី កាលបើមិនបានបទដ្ឋាន រមែងមិនប្រព្រឹត្តទៅឡើយ។ ការបាននូវយោនិ (កំណើត/ហេតុ) នៃធម៌ដែលប្រកបហើយយ៉ាងណា នេះហៅថា បទដ្ឋានហារៈ។

---

၄၈. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော?

៤៨. ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច?

---

ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ တေန;

သဗ္ဗေ ဘဝန္တိ ဝုတ္တာ, သော ဟာရော လက္ခဏော နာမ.

កាលបើធម៌មួយយ៉ាងដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ធម៌ទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ ហារៈនោះ ឈ្មោះថា លក្ខណហារៈ។

---

ယေသဉ္စ သုသမာရဒ္ဓါ, နိစ္စံ ကာယဂတာသတီတိ ဂါထာယ ဝုတ္တာယ ကာယဂတာသတိယာ ဝုတ္တာ ဝေဒနာဂတာ စိတ္တဂတာ ဓမ္မဂတာ စ သတိ စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဧကေန သတိပဋ္ဌာနေန. န ဟိ စိတ္တံ ဧကသ္မိံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ပဝတ္တတိ, နာနာသု ဂတီသု ပဝတ္တတိ, ကာယဂတာသတိယာ ဝုတ္တာယ ဝုတ္တာ ဝေဒနာဂတာ စိတ္တဓမ္မဂတာ စ. န ဟိ ကာယဂတာသတိယာ ဘာဝိတာယ သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော ဘာဝနာပါရိပူရိံ န ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ တဿဒိသေသု ဓမ္မေသု ဝုတ္တေသု သဗ္ဗဓမ္မာ ဝုတ္တာ စ ဘဝန္တိ.

កាលបើព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងគាថាថា «សតិដែលទៅក្នុងកាយ បុគ្គលណាបានផ្តើមធ្វើល្អហើយជានិច្ច...» ដូច្នេះ កាលបើកាយគតាសតិ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ សតិដែលទៅក្នុងវេទនា សតិដែលទៅក្នុងចិត្ត និងសតិដែលទៅក្នុងធម៌ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយសតិប្បដ្ឋានមួយ ក្នុងបណ្តាសតិប្បដ្ឋានទាំង ៤។ ព្រោះថា ចិត្តរមែងមិនប្រព្រឹត្តទៅក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិតែមួយឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងគតិផ្សេងៗ កាលបើកាយគតាសតិ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ សតិដែលទៅក្នុងវេទនា និងសតិដែលទៅក្នុងចិត្ត និងធម៌ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ព្រោះថាកាលបើកាយគតាសតិដែលបុគ្គលបានចម្រើនហើយ សតិប្បដ្ឋានទាំង ៤ មិនមែនជាមិនដល់នូវការពេញលេញនៃការចម្រើននោះឡើយ គឺរមែងដល់នូវការពេញលេញពិតប្រាកដ។ កាលបើធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានសភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ធម៌ទាំងពួង ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ យ៉ាងនេះឯង។

---

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဂါထာ စေတသိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, စိတ္တေ ရူပံ ဝုတ္တံ. ဣဒံ နာမရူပံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. တတော သစိတ္တပရိယောဒါပနာ ယံ ယံ ဩဒပေတိ, တံ ဒုက္ခံ. ယေန ဩဒပေတိ, သော မဂ္ဂေါ. ယတော ဩဒပနာ, သော နိရောဓော. စက္ခုံ စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ, တတ္ထ သဟဇာတာ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရော ဧတေ တေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ဥပ္ပာဒလက္ခဏေန. ယော စ ရူပေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝေဒနာယ သော နိဗ္ဗိန္ဒတိ, သညာသင်္ခါရဝိညာဏေသုပိ သော နိဗ္ဗိန္ဒတိ. ဣတိ [Pg.231] ယေ ဧကလက္ခဏာ ဓမ္မာ, တေသံ ဧကမှိ ဓမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, အယံ ဝုစ္စတိ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងគាថាថា «ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ» ដូច្នេះ ពួកចេតសិកធម៌ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ កាលបើចិត្ត ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ រូបក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ នាមរូបនេះ ឈ្មោះថា ទុក្ខអរិយសច្ច។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ ធម៌ណាដែលធ្វើចិត្តឱ្យផូរផង់ ធម៌នោះ (ចិត្តដែលចម្រើនវិបស្សនា) ឈ្មោះថា ទុក្ខសច្ច។ ធម៌ណាដែលធ្វើចិត្តឱ្យផូរផង់ (មគ្គធម៌) ធម៌នោះ ឈ្មោះថា មគ្គសច្ច។ ការធ្វើចិត្តឱ្យផូរផង់ (ការរលត់កិលេសគឺនិព្វាន) មានព្រោះហេតុណា ធម៌នោះ ឈ្មោះថា និរោធសច្ច。 ចក្ខុវិញ្ញាណ រមែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុផង រូបទាំងឡាយផង ក្នុងចក្ខុវិញ្ញាណនោះ ធម៌ទាំងឡាយដែលកើតរួមគ្នា គឺ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ផស្សៈ មនសិការៈ ធម៌ទាំងនេះ មានលក្ខណៈដូចគ្នា ដោយឧប្បាទលក្ខណៈ (លក្ខណៈនៃការកើតឡើង)។ បុគ្គលណា នឿយណាយក្នុងរូប បុគ្គលនោះ ក៏នឿយណាយក្នុងវេទនា បុគ្គលនោះ ក៏នឿយណាយក្នុងសញ្ញា សង្ខារ និងវិញ្ញាណទាំងឡាយដែរ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា យ៉ាងនេះ កាលបើធម៌មួយយ៉ាងក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយ ធម៌ទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់បង្ហាញហើយដែរ នេះហៅថា លក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော?

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច?

---

နိရုတ္တိ အဓိပ္ပာယော စ, ဗျဉ္ဇနာ ဒေသနာယ စ;

သုတ္တတ္ထော ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ, ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော.

និរុត្តិ (វចនត្ថៈ) ១ អធិប្បាយ ១ ព្យញ្ជនៈ ១ ទេសនា ១ សេចក្តីនៃសូត្រ (និទាន) ១ បុព្វាបរសន្ធិ (ការតភ្ជាប់ខាងដើមនិងខាងចុង) ១ នេះគឺចតុព្យូហហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ နိရုတ္တိ, သာ ကထံ ပရိယေသိတဗ္ဗာ ? ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ဧကာဒသဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ခိပ္ပံ ဓမ္မေသု မဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အတ္ထကုသလော စ ဟောတိ, ဓမ္မကုသလော စ ဟောတိ, နိရုတ္တိကုသလော စ ဟောတိ, ဣတ္ထာဓိဝစနကုသလော စ ဟောတိ, ပုရိသာဓိဝစနကုသလော စ, ဝိပုရိသာဓိဝစနကုသလော စ, အတီတာဓိဝစနကုသလော စ, အနာဂတာဓိဝစနကုသလော စ, ပစ္စုပ္ပန္နာဓိဝစနကုသလော စ. ဧကာဓိပ္ပာယေန ကုသလော နာနာဓိပ္ပာယေန ကုသလော. ကိမှိ ဒေသိတံ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ. ဣတ္ထာဓိဝစနေန ပုရိသာဓိဝစနေန ဝိပုရိသာဓိဝစနေန သဗ္ဗံ ယထာသုတ္တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တံ ဗျဉ္ဇနတော နိရုတ္တိကောသလ္လတော ယော ယံ သုတ္တဿ သုနိရုတ္တိဒုန္နိရုတ္တိတံ အဝေက္ခတိ, ဣဒံ ဧဝံ နိရောပယိတဗ္ဗံ. ဣဒမ္ပိ န နိရောပယိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုစ္စတေ နိရုတ္တိကောသလ္လံ.

ក្នុងចតុព្យូហហារៈនោះ និរុត្តិ តើដូចម្តេច? និរុត្តិនោះ គប្បីស្វែងរកដូចម្តេច? ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា «ភិក្ខុដែលប្រកបដោយអង្គ ១១ ប្រការ រមែងដល់នូវភាពជាធំក្នុងធម៌ទាំងឡាយបានឆាប់រហ័ស ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអត្ថផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងធម៌ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងនិរុត្តិផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងឥត្ថីអធិវចនៈ (ពាក្យហៅស្ត្រី) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងបុរិសអធិវចនៈ (ពាក្យហៅបុរស) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងវិបុរិសអធិវចនៈ (ពាក្យហៅនបុំសកៈ) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអតីតអធិវចនៈ (ពាក្យហៅអតីតកាល) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអនាគតអធិវចនៈ (ពាក្យហៅអនាគតកាល) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងបច្ចុប្បន្នអធិវចនៈ (ពាក្យហៅបច្ចុប្បន្នកាល) ផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអធិប្បាយតែមួយផង ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអធិប្បាយផ្សេងៗផង»។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងក្នុងកាលណា? គឺទ្រង់សម្តែងក្នុងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន។ ទ្រង់សម្តែងដោយឥត្ថីអធិវចនៈ បុរិសអធិវចនៈ និងវិបុរិសអធិវចនៈ នូវសូត្រទាំងអស់តាមដែលបានបង្ហាញទុក។ បុគ្គលណាពិចារណានូវសូត្រនោះ ដោយព្យញ្ជនៈ និងដោយភាពឈ្លាសក្នុងនិរុត្តិ នូវសេចក្តីដែលពោលល្អ (សុនិរុត្តិ) និងសេចក្តីដែលពោលមិនល្អ (ទុនិរុត្តិ) នៃសូត្រនោះថា «សេចក្តីនេះ គប្បីលើកឡើងយ៉ាងនេះ សេចក្តីនេះ មិនគប្បីលើកឡើងឡើយ» នេះហៅថា និរុត្តិកោសល្យ (ភាពឈ្លាសក្នុងនិរុត្តិ)។

---

၄၉. တတ္ထ ကတမံ အဓိပ္ပာယကောသလ္လံ? ယထာဒေသိတဿ သုတ္တဿ သဗ္ဗဿ ဝါရံ ဂစ္ဆတိ ဣမေန ဘဂဝတာ ဒေသိတဗ္ဗန္တိ. ယထာ ကိံ အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒန္တိ ဂါထာ. ဧတ္ထ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အသီတိမေဝ အာကင်္ခန္တိ တေ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿန္တိ, အယံ အဓိပ္ပာယော.

៤៩. ក្នុងចតុព្យូហហារៈនោះ អធិប្បាយកោសល្យ តើដូចម្តេច? គប្បីដឹងនូវវារៈនៃសូត្រទាំងអស់តាមដែលបានសម្តែងទុកថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដោយហេតុនេះ»។ ដូចជាគាថាថា «សេចក្តីមិនប្រមាថ ជាផ្លូវមិនស្លាប់ សេចក្តីប្រមាថ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីស្លាប់» ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងគាថានេះ តើអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? ពួកជនណាប្រាថ្នាតែអាយុ ៨០ ឆ្នាំ ពួកជននោះ នឹងជាអ្នកមិនប្រមាថ រស់នៅ នេះជាអធិប្បាយ។

---

ယောဂဿ ကာလံ န နိဝတ္တတိ ယာ စ, သော န တတ္ထ ပါပိန္တဝေ ဘဝန္တိ;

ဝေဒနာမဂ္ဂဣသိနာ ပဝေဒိတံ, ဓုတရဇာသဝါ ဒုက္ခာ ပမောက္ခာတာ.

កាលនៃយោគៈ (ការប្រឹងប្រែង) មិនហួសទៅឡើយ ព្រោះហេតុណា យោគីនោះ មិនមានធម៌ដ៏លាមកក្នុងកាលនោះឡើយ ធម៌នេះ ព្រះឥសី (ព្រះពុទ្ធ) ព្រះអង្គស្វែងរកនូវផ្លូវរំលត់វេទនា ទ្រង់សម្តែងហើយ ពួកជនអ្នកមានធូលីគឺកិលេសកម្ចាត់ចេញហើយ មានអាសវៈអស់ហើយ រមែងរួចផុតចាកទុក្ខ។

---

ဧတ္ထ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဒုက္ခေ နာဿာဒကာ, တေ ဝီရိယမာရဘိဿန္တိ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ. အယံ တတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ဣတိ ဂါထာယ ဝါ ဗျာကရဏေန ဝါ ဒေသိတေ ဣမိနာ သုတ္တေန သာဓကာ, ယော [Pg.232] ဧဝံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ သော အဓိပ္ပာယော, အယံ ဝုစ္စတိ ဒေသနာဓိပ္ပာယော.

ក្នុងគាថានេះ តើអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? ពួកជនណា មិនត្រេកអរក្នុងទុក្ខ ពួកជននោះ នឹងប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីភាពអស់ទៅនៃទុក្ខ នេះជាអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទេសនានោះ។ កាលបើព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយគាថាក្តី ដោយព្យាករណៈក្តី ដោយសូត្រនេះក្តី ដែលជាគ្រឿងអាង សាវ័កណាប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌យ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយដែលទ្រង់ប្រាថ្នា នេះហៅថា ទេសនាធិប្បាយ។

---

တတ္ထ ကတမော ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ? ယံ ဂါထာယံ ဝါ သုတ္တေသု ဝါ ပဒါနိ အသီတိ တာနိ ဘဝန္တိ ဧဝံ ဝါ ဧဝမေတိ တဿာ ဂါထာယ သုတ္တဿ ဝါ ယာနိ ပုရိမာနိ ပဒါနိ ယာနိ စ ပစ္ဆိမကာနိ, တာနိ သမောသာရေတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ သော ပုဗ္ဗာပရေန သန္ဓိ ဉာယတိ. ယာ ဧကာ သမာရဒ္ဓါ ဂါထာ ဒွေ တီဏိ ဝါ တဿ မေကဒေသေ ဘာသိတာနံ အဘာသိတာဟိ ဂါထာဟိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌော အတ္ထော ဘဝတိ တဒုပဓာရိတဗ္ဗံ. ယံဝ သဗ္ဗာ ဣတိဿ ပရိယေသမာနဿ ပရိယေသနာ ကင်္ခါ, တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တီနံ အပရေ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုစ္စတေ ပုဗ္ဗာပရေန သန္ဓိ. ကောသလ္လန္တိ ဝတ္ထုတော နိဒါနကောသလ္လံ. ဗျဉ္ဇနတော နိရုတ္တိကောသလ္လံ. ဒေသနာဓိပ္ပာယကောသလ္လံ. ပုဗ္ဗာပရေန သန္ဓိကောသလ္လံ. တတ္ထ တဿ ဂါထာ ပရိယေသိတာ နိဒါနံ ဝါ. ဥပလဗ္ဘိတုံ န အတ္ထော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဝတ္ထုတော နိဒါနကောသလ္လံ အတ္ထကောသလ္လံ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ အတ္ထော ပရိယေသိယန္တော ယထာဘူတံ ပရိယိဋ္ဌော ဟောတိ. အထ စ သဗ္ဗော ဝတ္ထုတော ဝါ နိဒါနေန ဝါ ယော အဓိပ္ပာယော ဗျဉ္ဇနော နိရုတ္တိ သန္ဓိ စ အနုတ္တရော ဧသော ပုဗ္ဗာပရေန ဧဝံ သုတ္တတ္ထေန ဒေသိတဗ္ဗံ. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

ក្នុងចតុព្យូហហារៈនោះ បុព្វាបរសន្ធិ តើដូចម្តេច? បទទាំងឡាយណាដែលមានក្នុងគាថាក្តី ក្នុងសូត្រទាំងឡាយក្តី បទទាំងនោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ឬយ៉ាងនោះ បទទាំងឡាយណាដែលជាខាងដើម និងបទទាំងឡាយណាដែលជាខាងចុង នៃគាថានោះ ឬនៃសូត្រនោះ បទទាំងនោះ គប្បីប្រជុំចូលគ្នា។ យ៉ាងនេះឯង ការតភ្ជាប់ខាងដើមនិងខាងចុង (បុព្វាបរសន្ធិ) នោះ រមែងដឹងបាន។ គាថាដែលបានផ្តើមឡើងមួយក្តី ពីរ ឬបីក្តី សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយដែលបានសម្តែងហើយក្នុងចំណែកមួយនៃគាថានោះ ជាសេចក្តីដែលគាថាទាំងឡាយមិនទាន់បានសម្តែង មិនទាន់បានបង្ហាញ សេចក្តីនោះ គប្បីពិចារណាប្រៀបធៀប។ ការស្វែងរក ឬសេចក្តីសង្ស័យរបស់បុគ្គលអ្នកស្វែងរកនូវសូត្រទាំងអស់នោះ គប្បីស្វែងរកក្នុងសូត្រដទៃទៀត ដើម្បីបញ្ញត្តិទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ។ នេះហៅថា បុព្វាបរសន្ធិ។ ពាក្យថា កោសល្យ គឺ ភាពឈ្លាសក្នុងនិទានដោយវត្ថុ ១ ភាពឈ្លាសក្នុងនិរុត្តិដោយព្យញ្ជនៈ ១ ភាពឈ្លាសក្នុងទេសនាធិប្បាយ ១ ភាពឈ្លាសក្នុងបុព្វាបរសន្ធិ ១។ ក្នុងកោសល្យនោះ គាថានៃសូត្រនោះក្តី និទានក្តី ដែលបុគ្គលស្វែងរកហើយ ទោះបីបានក្តី មិនបានក្តី សេចក្តីគប្បីបង្ហាញទុក គឺគប្បីបង្ហាញនូវភាពឈ្លាសក្នុងនិទានដោយវត្ថុ និងភាពឈ្លាសក្នុងអត្ថ។ កាលបើបុគ្គលស្វែងរកសេចក្តីដោយបទទាំង ៤ នេះ សេចក្តីដែលស្វែងរកហើយ រមែងជាសេចក្តីដែលស្វែងរកដោយពិតប្រាកដ។ មួយវិញទៀត សេចក្តីទាំងអស់ ទោះបីដោយវត្ថុក្តី ដោយនិទានក្តី អធិប្បាយណា ព្យញ្ជនៈណា និរុត្តិណា និងសន្ធិដ៏ប្រសើរណា គប្បីបើកសម្តែងដោយសេចក្តីនៃសូត្រយ៉ាងនេះ តាមលំដាប់ខាងដើមនិងខាងចុង។ នេះគឺចតុព្យូហហារៈ។

---

၅၀. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော?

៥០. ក្នុងហារៈទាំងនោះ អាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច?

---

ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ;

အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ, အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော.

កាលបើបុគ្គលស្វែងរកនូវបទដ្ឋានដែលសេសសល់ ក្នុងបទដ្ឋានតែមួយ ហើយបង្វិលត្រឡប់ទៅរកធម៌ជាបដិបក្ខ (ផ្ទុយគ្នា) ហារៈនោះ ឈ្មោះថា អាវដ្តហារៈ។

---

ယထာ ကိံ ဥန္နဠာနံ ပမတ္တာနန္တိ ဂါထာယော. ယံ ပမာဒေါ, ဣဒံ ကိဿ ပဒဋ္ဌာနံ? ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဩသဂ္ဂဿ. ကုသလဓမ္မောသဂ္ဂေါ ပန ကိဿ ပဒဋ္ဌာနံ? အကုသလဓမ္မပဋိသေဝနာယ. ကိဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ကုသလဓမ္မပဋိသေဝနာယ? ကိဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ကိလေသဝတ္ထုပဋိသေဝနာယ? ဣတိ ပမာဒေန မောဟပက္ခိယာ ဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာ ဆန္ဒရာဂပက္ခိယာ. တတ္ထ တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စတ္တာရော အာသဝါ တဏှာ ကာမာသဝေါ စ ဘဝါသဝေါ စ ဒိဋ္ဌာသဝေါ စ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စ. တတ္ထ စိတ္တေ အတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌိ စေတသိကေသု နိစ္စန္တိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အဇ္ဈာဝဟနေန ကာမာသဝေါ, ဥပပတ္တီသု အာသတ္တိ ဘဝါသဝေါ. တတ္ထ ရူပကာယော [Pg.233] ကာမာသဝဿ ဘဝါသဝဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမကာယော ဒိဋ္ဌာသဝဿ အဝိဇ္ဇာသဝဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ.

ឧទាហរណ៍ដូចជា គាថាទាំងឡាយមានជាដើមថា «ឧណ្ណឡានំ បមត្តានំ»។ សេចក្តីប្រមាទណា សេចក្តីប្រមាទនេះជាបទដ្ឋាននៃធម៌អ្វី? ជាបទដ្ឋាននៃការលះបង់ចោលនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ចុះការលះបង់ចោលនូវកុសលធម៌ ជាបទដ្ឋាននៃធម៌អ្វី? ជាបទដ្ឋាននៃការសេពនូវអកុសលធម៌។ ការមិនសេពនូវកុសលធម៌ ជាបទដ្ឋាននៃធម៌អ្វី? ជាបទដ្ឋាននៃការសេពនូវកិលេសវត្ថុ។ chimneys ដូច្នេះ ដោយសេចក្តីប្រមាទ ទិដ្ឋិជាចំណែកនៃមោហៈ (មោហភាគិយៈ) ក៏ជាបទដ្ឋាន អវិជ្ជាជាចំណែកនៃឆន្ទរាគ (ឆន្ទរាគភាគិយៈ) ក៏ជាបទដ្ឋាន។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តណ្ហានិងទិដ្ឋិ គឺជាអាសវៈ ៤ គឺ កាមាសវៈ ភវាសវៈ ទិដ្ឋាសវៈ និងអវិជ្ជាសវៈ។ ក្នុងអាសវៈទាំងនោះ សេចក្តីយល់ឃើញថា «មាននៅក្នុងចិត្ត» ក្នុងចំណោមទិដ្ឋិចេតសិកទាំងឡាយ ឬយល់ថា «ទៀង» ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ដោយការនាំមកនូវអារម្មណ៍ ហៅថា កាមាសវៈ, សេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងឧបបត្តិភពទាំងឡាយ ហៅថា ភវាសវៈ។ ក្នុងអាសវៈទាំងនោះ រូបកាយជាបទដ្ឋាននៃកាមាសវៈនិងភវាសវៈ នាមកាយជាបទដ្ឋាននៃទិដ្ឋាសវៈនិងអវិជ្ជាសវៈ។

---

တတ္ထ အလ္လိယနာယ အဇ္ဈတ္တဝါဟနံ ကာမာသဝဿ လက္ခဏံ. ပတ္ထနဂန္ထနအဘိသင်္ခါရကာယသင်္ခါရဏံ ဘဝါသဝဿ လက္ခဏံ, အဘိနိဝေသော စ ပရာမာသော စ ဒိဋ္ဌာသဝဿ လက္ခဏံ. အပ္ပဋိဝေဓော ဓမ္မေသု အသမ္ပဇညာ စ အဝိဇ္ဇာသဝဿ လက္ခဏံ. ဣမေ စတ္တာရော အာသဝါ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ. ကာမာသဝေါ ကာမုပါဒါနံ, ဘဝါသဝေါ ဘဝုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, ဣမေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စိတ္တေ ပဟာတဗ္ဗော, သော စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိဿ ပဟီယတိ. ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဓမ္မေသု ပဟာတဗ္ဗော, သော ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိဿ ပဟီယတိ. ဘဝါသဝေါ အာသတ္တိယာ ပဟာတဗ္ဗော, သော ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိဿ ပဟီယတိ. ကာမာသဝေါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ပဟာတဗ္ဗော, သော ကာယေ ကာယာနုပဿိဿ ပဟီယတိ. တတ္ထ ကာယာနုပဿနာ ဒုက္ခမရိယသစ္စံ ဘဇတိ. ဝေဒနာနုပဿနာ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ပစ္စယော သုခိန္ဒြိယဿ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ သောမနဿိန္ဒြိယဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ဥပေက္ခိန္ဒြိယဿ, သတ္တကိလေသောပစာရော တေန သမုဒယံ ဘဇတိ. စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာ နိရောဓံ ဘဇတိ. ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာ မဂ္ဂံ ဘဇတိ. တေနဿ စတူသု စ ဒဿနေန တဿေဝ သဗ္ဗေ ပဟီယန္တိ, ယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမံ ဥန္နဠာနံ ပမတ္တာနံ တေသံ ဝဍ္ဎန္တိ အာသဝါ. ဇာနတော ဟိ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဒုက္ခံ သမုဒယော နိရောဓော မဂ္ဂေါ ဟိ အကုသလာ ဓမ္မာ. ဧဝံ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. ယာဝ တဿ အကုသလဿ ဂတိ တတော ပဋိပက္ခေန အကုသလေ ဓမ္မေ ပရိယေသတိ တေသံ ကိလေသာနံ ဟာရေန အာဝဋ္ဋတိ. အယံ ဝုစ္စတေ အာဝဋ္ဋော ဟာရော. ဧဝံ သုက္ကာပိ ဓမ္မာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. အကုသလဓမ္မေ အာဂမိဿ.

ក្នុងអាសវៈទាំង ៤ នោះ ការនាំមកនូវអធ្យាស្រ័យខាងក្នុងដោយការជាប់ជំពាក់ ជាលក្ខណៈនៃកាមាសវៈ។ សេចក្តីប្រាថ្នា ការចងក្រង និងការតាក់តែងកាយសង្ខារ ជាលក្ខណៈនៃភវាសវៈ។ សេចក្តីប្រកាន់មាំ និងការស្ទាបអង្អែល (ដោយខុស) ជាលក្ខណៈនៃទិដ្ឋាសវៈ។ ការមិនចាក់ធ្លុះក្នុងធម៌ទាំងឡាយ និងការមិនដឹងខ្លួន (អសម្បជញ្ញៈ) ជាលក្ខណៈនៃអវិជ្ជាសវៈ។ អាសវៈទាំង ៤ នេះ គឺជាឧបាទាន ៤ គឺ កាមាសវៈ ជាកាមុបាទាន, ភវាសវៈ ជាភវុបាទាន, ទិដ្ឋាសវៈ ជាទិដ្ឋុបាទាន, អវិជ្ជាសវៈ ជាអត្តវាទុបាទាន។ ព្រោះតែឧបាទានទាំង ៤ នេះ ទើបមានខន្ធ ៥។ ក្នុងខន្ធទាំង ៥ នោះ អវិជ្ជាសវៈ គួរលះបង់ក្នុងចិត្ត, អវិជ្ជាសវៈនោះ តែងលះបង់បាន កាលបើបុគ្គលពិចារណាឃើញរឿយៗនូវចិត្តក្នុងចិត្ត (ចិត្តានុបស្សនា)។ ទិដ្ឋាសវៈ គួរលះបង់ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ, ទិដ្ឋាសវៈនោះ តែងលះបង់បាន កាលបើបុគ្គលពិចារណាឃើញរឿយៗនូវធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ (ធម្មានុបស្សនា)។ ភវាសវៈ គួរលះបង់ក្នុងសេចក្តីជាប់ជំពាក់ (ក្នុងភព), ភវាសវៈនោះ តែងលះបង់បាន កាលបើបុគ្គលពិចារណាឃើញរឿយៗនូវវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ (វេទនានុបស្សនា)។ កាមាសវៈ គួរលះបង់ក្នុងកាមគុណទាំង ៥, កាមាសវៈនោះ តែងលះបង់បាន កាលបើបុគ្គលពិចារណាឃើញរឿយៗនូវកាយក្នុងកាយ (កាយានុបស្សនា)។ ក្នុងអនុបស្សនាទាំងនោះ កាយានុបស្សនា តែងចូលទៅជិតនូវទុក្ខអរិយសច្ច។ វេទនានុបស្សនា ជាបច្ច័យនៃឥន្ទ្រិយទាំង ៥ គឺ សុខិន្ទ្រិយ ទុក្ខិន្ទ្រិយ សោមនស្សិន្ទ្រិយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ និងឧបេក្ខិន្ទ្រិយ ដែលជាទីត្រេចទៅនៃកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយ ហេតុនោះ វេទនានុបស្សនានោះ តែងចូលទៅជិតនូវសមុទយសច្ច។ ចិត្តានុបស្សនាក្នុងចិត្ត តែងចូលទៅជិតនូវនិរោធសច្ច។ ធម្មានុបស្សនាក្នុងធម៌ទាំងឡាយ តែងចូលទៅជិតនូវមគ្គសច្ច។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយការឃើញនូវសច្ចៈទាំង ៤ នោះ កិលេសទាំងអស់របស់បុគ្គលនោះឯង តែងលះបង់បាន, អាសវៈទាំងឡាយដែលទ្រង់សម្តែងទុកមុនហើយ តែងចម្រើនដល់ជនទាំងឡាយដែលជាអ្នកមានមានះខ្ពស់ និងជាអ្នកប្រមាទនោះ។ ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលដឹង ឃើញនូវសច្ចៈទាំងឡាយគឺ ទុក្ខ សមុទយ និរោធ និងមគ្គ សេចក្តីអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ តែងមាន ពិតណាស់ ធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល គb្បីស្វែងរកយ៉ាងនេះ។ ដរាបណាដំណើរទៅនៃអកុសលនោះមាន បុគ្គលតែងស្វែងរកនូវអកុសលធម៌ដោយធម៌ជាបដិបក្ខ ហើយវិលត្រឡប់មកវិញដោយការនាំទៅនៃកិលេសទាំងនោះ។ នេះហៅថា អាវដ្តហារៈ។ ធម៌ទាំងឡាយជាចំណែកស (កុសលធម៌) ក៏គប្បីស្វែងរកយ៉ាងនេះដែរ សេចក្តីមកដល់ក្នុងអកុសលធម៌គប្បីមាន។

---

တတ္ထ အာဝဋ္ဋဿ ဟာရဿ အယံ ဘူမိ သတိ ဥပဋ္ဌာနာ စ ဝိပလ္လာသာ စ စတ္တာရိ ဉာဏာနိ သက္ကာယသမုပ္ပာဒါယဂါမိနီ စ ပဋိပဒါ သက္ကာယနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ.

ក្នុងអាវដ្តហារៈនោះ នេះជាភូមិនៃអាវដ្តហារៈ គឺសតិប្បដ្ឋានទាំងឡាយផង វិបល្លាសទាំងឡាយផង ញាណទាំង ៤ ផង បដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ការកើតឡើងនៃសក្កាយៈផង បដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ការរលត់នៃសក្កាយៈផង។

---

၅၁. တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိ ဟာရော? ယံ ကိဉ္စိ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ ဝုစ္စတိ ဝိဘတ္တိ ဟာရော. ယထာ ကိံ အာဂန္တွာ စ ပုန ပုဂ္ဂလော ဟောတိ, နော ဝါဂတံ [Pg.234] န ပရိဘာသတိ ပရိပုစ္ဆတာယ ပဉှာယ အတိယနံ ဧကဿ ကိဉ္စိ – အယံ ဝုစ္စတေ ဝိဘတ္တိ ဟာရော.

៥១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? ការដោះស្រាយនូវបញ្ហាដែលគប្បីចែករំលែកហើយឆ្លើយណាមួយ ហៅថា វិភត្តិហារៈ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលមកហើយក៏មាន មិនមកហើយក៏មាន កាលបើគេសួរប្រស្នា ក៏និយាយឆ្លើយតប ដូច្នេះ ការសួរនិងការនិយាយឆ្លើយតបនេះ មិនមែនជាចម្លើយបន្តិចបន្តួចតាមតែបំណងរបស់បុគ្គលម្នាក់នោះឡើយ នេះហៅថា វិភត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော. ယံ ကိဉ္စိ ပဋိပက္ခနိဒ္ဒေသော, အယံ ဝုစ္စတိ ပရိဝတ္တနော ဟာရော. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောတီတိ ဝိတ္ထာရေန သဗ္ဗာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. အယံ ဝုစ္စတေ ပရိဝတ္တနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្តេច? ការចង្អុលបង្ហាញដោយធម៌ជាបដិបក្ខណាមួយ នេះហៅថា បរិវត្តនហារៈ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា «មិច្ឆាទិដ្ឋិរបស់បុរសបុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ តែងវិនាសទៅ» គប្បីស្វែងរកនូវមគ្គង្គទាំងអស់ដោយសេចក្តីពិស្តារ នេះហៅថា បរិវត្តនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရော?

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច?

---

ဝေဝစနေဟိ အနေကေဟိ, ဧကံ ဓမ္မံ ပကာသိတံ;

သုတ္တေ ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ, ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော.

បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវធម៌តែមួយ ដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងសូត្រ ដោយវេវចនៈ (ពាក្យមានន័យដូចគ្នា) ជាច្រើន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកដឹងនូវសូត្រ ហារៈនោះឈ្មោះថា វេវចនហារៈ។

---

ယထာ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧကမှိ ဝတ္ထုမှိ ဝေဝစနေန နာနာဝုတ္တေန ဘဂဝတာ ပသံသိတော ‘‘မဟာပညော သာရိပုတ္တော ဟာသပညော ဇဝနပညော’’တိ ဣဒံ ပညာယ ဝေဝစနံ. ယထာ စ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ နိယျာနတ္ထော ဧကမေကံ မဂ္ဂင်္ဂံ ဝေဝစနေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ ဝေဝစနာ. ဧကံ အကုသလမူလံ တဒေဝ သန္တံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု တေန တေန ပဇာနန္တိ. န ဟိ အနေန တဒေဝပိ အာလပိယန္တိ အညံ ဘဇတိ. သဗ္ဗကာမဇဟဿ ဘိက္ခုနောတိ ကာမာ အာလပိတာ. ယဿ နိတ္ထိဏ္ဏော သင်္ကောတိ တေယေဝ ကာမေ သင်္ကာတိ အာလပတိ. သုဏမာနဿ ပုရေတရံ ရဇ္ဇန္တိ တေယေဝ ကာမေ ရဇ္ဇန္တိ အာလပတိ. ဧဝံ သုတ္တမှိ ယော ဓမ္မော ဒေသိယတိ တဿ ပရိယေဋ္ဌိ ‘‘ကတမဿ ဓမ္မဿ ဣဒံ နာမံ ကတမဿ ဣဒံ ဝေဝစန’’န္တိ. သဗ္ဗညူ ဟိ ယေသံ ယေသံ ယာ နိရုတ္တိ ဟောတိ, ယထာဂါမိ တေန တေန ဒေသေတီတိ တဿ ဝေဝစနံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. အယံ ဝေဝစနော ဟာရော.

ដូចជាព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សរសើរក្នុងវត្ថុតែមួយ ដោយវេវចនៈផ្សេងៗដែលទ្រង់សម្តែងថា «សារីបុត្តជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន មានប្រាជ្ញារីករាយ មានប្រាជ្ញារហ័ស» នេះជាវេវចនៈនៃប្រាជ្ញា។ មួយវិញទៀត ដូចជាសេចក្តីថាជាគ្រឿងស្រឡះ (និយ្យានត្ថៈ) និងមគ្គង្គនីមួយៗ ដែលទ្រង់សម្តែងទុកដោយវេវចនៈទាំងឡាយក្នុងមគ្គវិភង្គ។ វេវចនៈទាំងឡាយនៃអវិជ្ជា ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ អកុសលមូលតែមួយនោះឯង កាលបើមាននៅក្នុងជនបទនោះៗ ជនទាំងឡាយតែងដឹងច្បាស់ដោយវេវចនៈនោះៗ។ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយមិនហៅនូវអកុសលមូលនោះដោយពាក្យដទៃឡើយ តែងចូលទៅជិតនូវពាក្យនោះឯង។ ក្នុងពាក្យថា «ភិក្ខុអ្នកលះបង់នូវកាមទាំងពួង» ពាក្យថា កាម ត្រូវបានហៅរក។ ក្នុងពាក្យថា «សេចក្តីសង្ស័យរបស់បុគ្គលណាឆ្លងផុតហើយ» ព្រះអង្គទ្រង់ហៅនូវសេចក្តីសង្ស័យក្នុងកាមទាំងនោះឯង។ ជនទាំងឡាយដែលស្តាប់ឮ តែងត្រេកអរជាមុន ព្រះអង្គទ្រង់ហៅនូវការត្រេកអរក្នុងកាមទាំងនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ធម៌ណាដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងសូត្រ ការស្វែងរកនូវធម៌នោះថា «ឈ្មោះនេះជាឈ្មោះនៃធម៌ណា វេវចនៈនេះជាវេវចនៈនៃធម៌ណា»។ ព្រោះថា ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទាំងឡាយ និរុត្តិ (ភាសា) ណាមួយរបស់ជនទាំងឡាយណាមាន ទ្រង់តែងសម្តែងដោយនិរុត្តិនោះៗ ទៅតាមសមគួរដល់ញាណ ហេតុនោះ វេវចនៈនៃធម៌នោះ គប្បីស្វែងរក នេះហៅថា វេវចនៈហារៈ។

---

၅၂. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိ ဟာရော? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသတိ, နိက္ခေပပညတ္တိ. ယာ သမုဒယပညတ္တိ. ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ အတ္ထိ ဆန္ဒော အတ္ထိ ရာဂေါ ယာဝ ပတိဋ္ဌိတံ. တတ္ထ ဝိညာဏံ ပဘဝပညတ္တိံ ပညပေတိ. ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ နတ္ထိ ဆန္ဒော…ပေ… သမုဂ္ဃာတိ ပညတ္တိ.

៥២. ក្នុងហារៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? សូត្រណាដែលចង្អុលបង្ហាញថា «អរិយសច្ច ៤» នេះហៅថា និក្ខេបបញ្ញត្តិ។ បញ្ញត្តិណាដែលជាសមុទយបញ្ញត្តិ។ កាលបើមានឆន្ទៈ មានរាគៈ ក្នុងកពឡិង្ការាហារ ដរាបណាវិញ្ញាណតាំងនៅ ក្នុងវិញ្ញាណនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិនូវបភវបញ្ញត្តិ។ កាលបើគ្មានឆន្ទៈក្នុងកពឡិង្ការាហារ...ល... នេះជាសមុគ្ឃាតិបញ្ញត្តិ។

---

တဿ ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, ဘဝါသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အဝိဇ္ဇာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ ပဟာနပညတ္တိံ ပညပေတိ. တဏှာ ယဿ ပုရက္ခတာ ပညာ [Pg.235] ပရိဝတ္တတိ ဂါထာ မနာပပညတ္တိံ ပညပေတိ. ဧဝံ ပန မနာပပညတ္တီတိ ဧကဓမ္မံ ဘဂဝါ ပညပေတိ. န ဟိ တဏှာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ကာရေတွာ သဗ္ဗတ္ထ တဏှာသမုဒယော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ယထာ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ဝိနောဒေတိ ပဇဟတီတိ ပဋိက္ခေပပညတ္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသံ ဓမ္မာနံ ကုသလာနဉ္စ အကုသလာနဉ္စ ယဉ္စဿ ဓမ္မက္ခေတ္တံ ဘဝတိ, သော စေဝ ဓမ္မော တတ္ထ ပဝတ္တတိ. တဒဝသိဋ္ဌာ ဓမ္မာ တဿာနုဝတ္တကာ ဟောန္တိ. သာ ဒုဝိဓာ ပညတ္တိ – ပရာဓီနပညတ္တိ စ သာဓီနပညတ္တိ စ. ကတမာ သာဓီနပညတ္တိ? သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ, သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ သာဓီနပညတ္တိ ပရာဓီနပညတ္တိ စ, သာ ပညတ္တိ ပညာယ စ သီလဿ စ, ယထာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဘာဝေထ. တဿ အတ္ထိ သမာဓိန္ဒြိယံ မုဒူနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ တာနိ စတုပရာဓီနာနိ, တီဏိ အဝေစ္စပ္ပသာဒေတိ ပရာဓီနံ သမာဓိန္ဒြိယံ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရာဓီနာတိ စတူသု အရိယသစ္စေသု အပရာဓီနံ ပညိန္ဒြိယံ သတိပဋ္ဌာနေသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဝီရိယိန္ဒြိယံ. ဣတိ သကေ ပဒဋ္ဌာနေ သကေ ခေတ္တသာဓီနော သော ဓမ္မော, သော စ တတ္ထ ပညာပေတဗ္ဗော. တဿ ပဋိပက္ခာ နိဃာတော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ဧတ္ထာယံ အနေကာကာရပညတ္တိ ကေန ကာရဏေန အယံ ဓမ္မော ပညတ္တောတိ. အယံ ဝုစ္စတေ ပညတ္တိ.

«ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ តែងរួចផុតចាកកាមាសវៈផង រួចផុតចាកភវាសវៈផង រួចផុតចាកអវិជ្ជាសវៈផង» នេះព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិនូវបហានបញ្ញត្តិ។ គាថាថា «តណ្ហាដែលបុគ្គលនោះធ្វើទុកក្នុងខាងមុខ ប្រាជ្ញាតែងវិលត្រឡប់» នេះព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិនូវមនាបបញ្ញត្តិ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិនូវធម៌តែមួយ យ៉ាងនេះថា មនាបបញ្ញត្តិ។ ព្រោះថា ព្រះអង្គមិនធ្វើការសម្រេចថា «តណ្ហាជាទុក្ខសមុទ័យ» ឡើយ តែគប្បីចង្អុលបង្ហាញនូវតណ្ហាសមុទ័យក្នុងទីទាំងពួង។ ដូចជាពាក្យថា «កាលបើកាមវិតក្កៈកើតឡើងហើយ មិនអត់ទ្រាំ តែងបន្ទោបង់ លះបង់ចោល» នេះជាបដិក្ខេបបញ្ញត្តិ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងចំណោមធម៌ទាំងពួង ទាំងកុសលនិងអកុសល ធម៌ណាដែលជាធម៌ខេត្ត (ស្រែនៃធម៌) របស់បុគ្គលនោះ ធម៌នោះឯងតែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទីនោះ ធម៌ទាំងឡាយដែលនៅសល់ក្រៅពីនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមធម៌នោះ។ បញ្ញត្តិនោះមាន ២ យ៉ាង គឺ បរាធីនបញ្ញត្តិ និងសាធីនបញ្ញត្តិ។ សាធីនបញ្ញត្តិ តើដូចម្តេច? «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរចម្រើនសមាធិចុះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តតាំងមាំហើយ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត» «តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា រូបមិនទៀង» នេះជាសាធីនបញ្ញត្តិ។ ចំណែកបរាធីនបញ្ញត្តិវិញ គឺជាបញ្ញត្តិនៃប្រាជ្ញានិងសីល ដូចជាពាក្យថា «ចូរចម្រើនឈានទាំង ៤ ចុះ»។ បុគ្គលនោះមានសមាធិន្ទ្រិយ ឯឥន្ទ្រិយ ៤ ដ៏ទន់ភ្លន់ទាំងឡាយ តែងអាស្រ័យនឹងសច្ចៈទាំង ៤ នោះ ឥន្ទ្រិយ ៣ អាស្រ័យនឹងអវេច្ចប្បសាទ ឯសមាធិន្ទ្រិយជាបរាធីនៈ ឥន្ទ្រិយ ៤ អាស្រ័យនឹងអរិយសច្ចទាំង ៤, បញ្ញិន្ទ្រិយជាអបរាធីនៈ ក្នុងសតិប្បដ្ឋាននិងសម្មប្បធានទាំងឡាយ វីរិយិន្ទ្រិយជាអបរាធីនៈ។ ដូច្នេះ ក្នុងបទដ្ឋានរបស់ខ្លួន ក្នុងស្រែរបស់ខ្លួន ធម៌នោះជាម្ចាស់លើខ្លួនឯង ហើយធម៌នោះគប្បីបញ្ញត្តក្នុងទីនោះ។ ការកម្ចាត់បង់នូវធម៌ជាបដិបក្ខនៃធម៌នោះ គប្បីចង្អុលបង្ហាញ។ ក្នុងទីនេះ បញ្ញត្តិមានអាការៈច្រើនយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុអ្វីបានជាធម៌នេះត្រូវបានបញ្ញត្តិទុក? នេះហៅថា បញ្ញត្តិ។

---

၅၃. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရော? ဆသု ဓမ္မေသု ဩတာရေတဗ္ဗံ. ကတမေသု ဆသု? ခန္ဓေသု ဓာတူသု အာယတနေသု ဣန္ဒြိယေသု သစ္စေသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသု. နတ္ထိ တံ သုတ္တံ ဝါ ဂါထာ ဝါ ဗျာကရဏံ ဝါ. ဣမေသု ဆန္နံ ဓမ္မာနံ အညတရသ္မိံ န သန္ဒိဿတိ. ဧတ္တာဝတာ ဧသ သဗ္ဗာ ဒေသနာ ယာ တာ ခန္ဓာ ဝါ ဓာတုယော ဝါ အာယတနာနိ ဝါ သစ္စာနိ ဝါ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဝါ, တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော ရာဂဒေါသမောဟာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. တတ္ထ တိဿော ဝေဒနာယော တဿ သုခါယ ဝေဒနာယ သောမနဿော သဝိစာရော, ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဒေါမနဿော သဝိစာရော, အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ ဥပေက္ခော သဝိစာရော. ယံ ပုန တတ္ထ ဝေဒယိတံ ဣဒံ ဒုက္ခသစ္စံ, ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓော တတ္ထ ကာယော ပမတ္တံ သဥပဝတ္တတိ, တဉ္စ သင်္ခါရဂတော ဒွိဓာ စ ဘဝင်္ဂေါတရဏံ ကမ္မံ တီဏိ စ သင်္ခါရာနိ ပုညာဘိသင်္ခါရာ ဝါ အပုညာ ဝါ အာနေဉ္ဇာ ဝါ ဟေတု သဗ္ဗသရာဂဿ နော ဝီတရာဂဿ, ဒေါသဿ အဘိသင်္ခါရာနိ စ အဝီတရာဂေါ စေတေတိ စ ပကပ္ပေတိ စ, ဝီတရာဂေါ [Pg.236] ပန စေတေတိ စ နော အဘိသင်္ခရောတိ, ယံ ဥဏှံ ဝဇိရံ ကဋ္ဌေ ဝါ ရုက္ခေ ဝါ အညတ္ထ ဝါ ပတန္တံ ဘိန္ဒတိ စ ဍဟတိ စ, ဧဝံ သရာဂစေတနာ စေတေတိ စ အဘိသင်္ခရောတိ စ. ယထာ သတံ ဝဇိရံ န ဘိန္ဒတိ န စ ဍဟတိ, ဧဝံ ဝီတရာဂစေတနာ စေတေတိ န စ အဘိသင်္ခရောတိ. တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဧကော ခန္ဓော အနိန္ဒြိယသရီရံ သညာက္ခန္ဓော.

៥៣. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ឱតរណហារៈ តើដូចម្តេច? គប្បីបង្អោនចុះក្នុងធម៌ទាំង ៦ យ៉ាង។ ក្នុងធម៌ទាំង ៦ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺក្នុងខន្ធទាំងឡាយ ធាតុទាំងឡាយ អាយតនៈទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ សច្ចៈទាំងឡាយ និងបដិច្ចសមុប្បាទទាំងឡាយ។ គ្មានសូត្រ គាថា ឬវេយ្យាករណ៍ណាមួយឡើយ ដែលមិនប្រាកដក្នុងធម៌ណាមួយក្នុងចំណោមធម៌ទាំង ៦ នេះ។ ទេសនាទាំងអស់នេះ មានកម្រិតត្រឹមតែខន្ធទាំងឡាយក្តី ធាតុទាំងឡាយក្តី អាយតនៈទាំងឡាយក្តី សច្ចៈទាំងឡាយក្តី បដិច្ចសមុប្បាទក្តី។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ក្នុងចំណោមខន្ធទាំង ៥ វេទនាខន្ធជាបទដ្ឋាននៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ក្នុងវេទនាខន្ធនោះ វេទនាមាន ៣ យ៉ាង គឺក្នុងសុខវេទនានោះ សោមនស្សវេទនាតែងកើតឡើងជាមួយនិងវិចារៈ ក្នុងទុក្ខវេទនា ទោមនស្សវេទនាតែងកើតឡើងជាមួយនិងវិចារៈ ក្នុងអទុក្ខមសុខវេទនា ឧបេក្ខាវេទនាតែងកើតឡើងជាមួយនិងវិចារៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ការសោយអារម្មណ៍ណាមួយក្នុងទីនោះ នេះជាទុក្ខសច្ច ក្នុងចំណោមខន្ធទាំងឡាយ នេះជាសង្ខារខន្ធ។ ក្នុងទីនោះ កាយតែងកើតឡើងចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រមាទ ហើយកាយនោះ កាលបើដល់នូវសង្ខារហើយ មាន ២ យ៉ាង គឺកម្មដែលបង្អោនចុះទៅកាន់ភវង្គ និងសង្ខារ ៣ គឺ បុញ្ញាភិសង្ខារ អបុញ្ញាភិសង្ខារ ឬអានេញ្ជាភិសង្ខារ ដែលជាហេតុរបស់បុគ្គលអ្នកមានរាគៈទាំងអស់ មិនមែនជាហេតុរបស់បុគ្គលអ្នកប្រាសចាករាគៈឡើយ និងការតាក់តែងនៃទោសៈ បុគ្គលអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ តែងគិតផង តែងត្រិះរិះផង ចំណែកបុគ្គលអ្នកប្រាសចាករាគៈ តែងគិត តែមិនតាក់តែងឡើយ។ ដូចជាវជិរៈដ៏ក្តៅ កាលបើធ្លាក់ចុះលើឧសក្តី លើដើមឈើក្តី ក្នុងទីដទៃក្តី តែងបំបែកផង តែងដុតបំផ្លាញផង យ៉ាងនោះដែរ ចេតនារបស់បុគ្គលអ្នកមានរាគៈ តែងគិតផង តែងតាក់តែងផង។ ដូចជាវជិរៈដ៏ត្រជាក់ មិនបំបែក មិនដុតបំផ្លាញយ៉ាងណា យ៉ាងនោះដែរ ចេតនារបស់បុគ្គលអ្នកប្រាសចាករាគៈ តែងគិត តែមិនតាក់តែងឡើយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ក្នុងចំណោមខន្ធទាំង ៥ ខន្ធមួយដែលមិនទាក់ទងនឹងឥន្ទ្រិយរាងកាយ គឺសញ្ញាខន្ធ។

---

တတ္ထ ဓာတူနံ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော. တတ္ထ ယာ ရူပီ ဒသ ဓာတုယော, တာသု ဒေသိယမာနာသု ရူပက္ခန္ဓော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. ယေပိ စ ဆ ဝိညာဏကာယာ မနောဓာတုသတ္တမာ, တတ္ထ ဝိညာဏက္ခန္ဓော စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. ဓမ္မဓာတု ပန ဓမ္မသမောသရဏာ, သော ဓမ္မော ဟေတုနာ စ နိဿန္ဒေန စ ဖလေန စ ကိစ္စေန စ ဝေဝစနေန စ ယေန ယေန ဥပလဗ္ဘတိ, တေန တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ယဒိ ဝါ ကုသလာ ယဒိ ဝါ အကုသလာ ယဒိ ဝါ အဗျာကတာ ယဒိ ဝါ အသင်္ခတာ. ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဒသ အာယတနာနိ ရူပါနိ တံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ရူပက္ခန္ဓော စ မနာယတနဉ္စ ဝိညာဏက္ခန္ဓေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. ဓမ္မာယတနံ နာနာဓမ္မသမောသရဏံ. တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ ဣန္ဒြိယာနံ ဣန္ဒြိယေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ယေ အနိန္ဒြိယာနံ အနိန္ဒြိယေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ပရိယာယတော စ ဩတာရေတဗ္ဗာ. ယထာ သာ ဓမ္မဓာတု တထာ ဓမ္မာယတနံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ယာယေဝ ဟိ ဓမ္မဓာတု တဒေဝ ဓမ္မာယတနံ အနူနံ အနဓိကံ.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ធាតុទាំងឡាយមាន ១៨។ ក្នុងបណ្តាធាតុទាំងនោះ ធាតុដែលមានរូប ១០ ណាមានស្រាប់ កាលបើធាតុទាំង ១០ នោះត្រូវបានសម្តែង រូបក្ខន្ធក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានបង្ហាញទុក (ហើយរូបក្ខន្ធនោះ) គឺទុក្ខអរិយសច្ច។ មួយវិញទៀត វិញ្ញាណកាយទាំង ៦ ណា និងមនោធាតុក៏ជាទី ៧ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិញ្ញាណក្ខន្ធក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានបង្ហាញទុក (ហើយវិញ្ញាណក្ខន្ធនោះ) គឺទុក្ខអរិយសច្ច។ ចំណែកឯធម្មធាតុវិញ គឺការប្រជុំចុះនៃធម៌ទាំងឡាយ (ធម្មាយតនៈ) ធម៌នោះ គឺបុគ្គលគប្បីបង្ហាញទុកដោយហេតុខ្លះ ដោយផលហូរចេញ (និស្សន្ទ) ខ្លះ ដោយផលដើម (ផល) ខ្លះ ដោយកិច្ចខ្លះ ដោយវេវចនៈខ្លះ គឺដោយហេតុណាៗដែលបានរកឃើញ គប្បីបង្ហាញទុកដោយហេតុនោះៗ។ ទោះបីជាកុសលក្តី អកុសលក្តី អព្យាកតក្តី អសង្ខតក្តី (ក៏គប្បីបង្ហាញទុកយ៉ាងនោះ)។ ក្នុងបណ្តាអាយតនៈទាំង ១២ អាយតនៈទាំង ១០ ជាអាយតនៈមានរូប អាយតនៈនោះ គប្បីបង្ហាញទុកថាជាទុក្ខអរិយសច្ច។ ទាំងរូបក្ខន្ធ និងមនាយតនៈ គប្បីបង្ហាញទុកដោយវិញ្ញាណក្ខន្ធ (ហើយវិញ្ញាណក្ខន្ធនោះ) គឺទុក្ខអរិយសច្ច។ ធម្មាយតនៈ គឺការប្រជុំចុះនៃធម៌ផ្សេងៗ (មានសុខុមរូប ចេតសិក និងនិព្វាន)។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាឥន្ទ្រិយ គb្បីបង្ហាញទុកក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាឥន្ទ្រិយ គប្បីបង្ហាញទុកក្នុងអនិន្ទ្រិយទាំងឡាយ។ និងគប្បីបញ្ចូលទៅតាមបរិយាយ។ ធម្មធាតុនោះ គប្បីស្វែងរកយ៉ាងណា ធម្មាយតនៈក៏គប្បីស្វែងរកយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា ធម្មធាតុណា ធម្មាយតនៈក៏ជាធម៌នោះឯង មិនខ្វះ មិនលើសឡើយ។

---

တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ အတ္ထိ တိဝိဓော, အတ္ထိ စတုဗ္ဗိဓော, အတ္ထိ ဒုဝိဓော. တတ္ထ တိဝိဓော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဟေတုဖလနိဿန္ဒော. အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာ တဏှာ ဥပါဒါနံ စ အယံ ဟေတု, ဝိညာဏံ နာမရူပံ သဠာယတနံ ဖဿော ဝေဒနာ စ အယံ ပစ္စယော, ယော ဘဝေါ အယံ ဝိပါကော, ယာ ဇာတိ မရဏံ အယံ နိဿန္ဒော.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ បដិច្ចសមុប្បាទ មាន ៣ បែប មាន ៤ បែប មាន ២ បែប។ ក្នុងបណ្តាបដិច្ចសមុប្បាទទាំងនោះ បដិច្ចសមុប្បាទមាន ៣ បែប គឺ ហេតុ ផល និងនិស្សន្ទ (ផលហូរចេញ)។ អវិជ្ជា សង្ខារ តណ្ហា និងឧបាទាន នេះហៅថា ហេតុ (ជនកហេតុ)។ វិញ្ញាណ នាមរូប សឡាយតនៈ ផស្សៈ និងវេទនា នេះហៅថា បច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ)។ ភពណាដែលមាន ភពនោះហៅថា វិបាក (ផលដើម)។ ជាតិ និងមរណៈណាដែលមាន ជាតិ និងមរណៈនោះហៅថា និស្សន្ទ (ផលហូរចេញ)។

---

ကထံ စတုဗ္ဗိဓော ဟေတု ပစ္စယော ဝိပါကော နိဿန္ဒော စ? အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာသင်္ခါရာ စ ဥပါဒါနံ စ – အယံ ဟေတု. ဝိညာဏံ နာမရူပဿ ပစ္စယော. နာမရူပံ ဥပပဇ္ဇတိ, တထာ ဥပပန္နဿ သဠာယတနံ ဖဿော ဝေဒနာ စ – အယံ ပစ္စယော. ယော ဘဝေါ အယံ ဝိပါကော. ယာ ဇာတိ ယာ စ ဇရာမရဏံ – အယံ နိဿန္ဒော.

បដិច្ចសមុប្បាទមាន ៤ បែប គឺ ហេតុ បច្ច័យ វិបាក និងនិស្សន្ទ តើដូចម្តេច? អវិជ្ជា តណ្ហា សង្ខារ និងឧបាទាន នេះហៅថា ហេតុ។ វិញ្ញាណជាបច្ច័យដល់នាមរូប នាមរូបក៏កើតឡើង យ៉ាងនោះដែរ កាលបើនាមរូបកើតឡើងហើយ សឡាយតនៈ ផស្សៈ និងវេទនា ក៏ជាបច្ច័យ នេះហៅថា បច្ច័យ។ ភពណាដែលមាន ភពនោះហៅថា វិបាក។ ជាតិណា និងជរាមរណៈណាដែលមាន ជាតិ និងជរាមរណៈនោះហៅថា និស្សន្ទ។

---

ကထံ ဒုဝိဓော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ? အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာ တဏှာ ဥပါဒါနံ – အယံ သမုဒယော. ဝိညာဏံ နာမရူပံ သဠာယတနံ ဖဿော ဝေဒနာ ဘဝေါ ဇာတိ မရဏဉ္စ [Pg.237] – ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယံ ပန အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော ဣမာနိ တပ္ပဋိပက္ခေန ဒွေ သစ္စာနိ. တသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ယေန အာကာရေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တေန တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

បដិច្ចសមុប្បាទមាន ២ បែប តើដូចម្តេច? អវិជ្ជា សង្ខារ តណ្ហា និងឧបាទាន នេះហៅថា សមុទ័យ។ វិញ្ញាណ នាមរូប សឡាយតនៈ ផស្សៈ វេទនា ភព ជាតិ និងមរណៈ នេះហៅថា ទុក្ខ។ មួយវិញទៀត ការរលត់ទៅនៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទាំងនេះជាសច្ចៈ ២ យ៉ាង ដោយសភាវៈផ្ទុយគ្នា (គឺនិរោធ និងមគ្គ)។ ព្រោះហេតុនោះ បដិច្ចសមុប្បាទដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញទុកដោយអាការៈណាៗ គប្បីបង្ហាញទុកដោយអាការៈនោះៗ។

---

တထာ ဗာဝီသတိ ဣန္ဒြိယာနိ. ဒွါဒသ ဣန္ဒြိယာနိ စက္ခုန္ဒြိယာနိ စက္ခုန္ဒြိယံ ယေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ပုရိသိန္ဒြိယံ စ ဒိဋ္ဌိယာ စ တဏှာပဒဋ္ဌာနံ. ယတော ပုရိသော ပုရိသကာနံ တံ ဧဝံ ကာတဗ္ဗတာ. အထ အဇ္ဈတ္တံ သာရဇ္ဇတိ. အယံ အဟံကာရော တံ ယသာ သာရတ္တော ဗဟိဒ္ဓါ ပရိယေသတိ, အယံ မမံကာရော ဧဝံ ဣတ္ထီ, တတ္ထ သုခိန္ဒြိယံ စ သောမနဿိန္ဒြိယံ စ ပုရိသိန္ဒြိယဿာနုဝတ္တကာ ဟောန္တိ. တဿ အဓိပ္ပာယပရိပုဏ္ဏာ လောဘဓမ္မာ ကုသလမူလေ ပဝဍ္ဎေန္တိ. တဿ စေ အယမဓိပ္ပာယော န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. တဿ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ စ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ စ ဝတ္တတိ. ဒေါသော စ အကုသလမူလံ ပဝဍ္ဎတိ. သစေ ပန ဥပေက္ခာ ဘာဝေတိ ဥပေက္ခိန္ဒြိယဿ အနုဝတ္တကာမာ ဘဝတိ. အမောဟော စ ကုသလမူလံ ပဝဍ္ဎတိ. ဣတိ သတ္တ ဣန္ဒြိယာနိ ကိလေသဝတ္ထုမုပါဒါယ အနနွေမာနိ အဝမာနိ သဗ္ဗဿ ဝေဒနာ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ. တတ္ထ အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ယာဝ အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယံ, အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ဒသန္နံ ပညိန္ဒြိယာနံ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. မနိန္ဒြိယံ ဘဝရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပညိန္ဒြိယာနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣတ္ထိန္ဒြိယံ စ ပုရိသိန္ဒြိယံ စ သတ္တ ပညတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ယေန ယေန ဣန္ဒြိယေန ယုတ္တံ ဝါ ဂါထာယ ဩတာရေတုံ သက္ကောတိ, တေန တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ဧဝံ ခန္ဓေသု ဓာတူသု အာယတနေသု သစ္စေသု ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသု အယံ ဩတရဏော ဟာရော.

យ៉ាងនោះដែរ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមាន ២២។ ឥន្ទ្រិយ ១២ មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម ចក្ខុន្ទ្រិយ និងទោមនស្សិន្ទ្រិយណាដែលមាន នេះជាទុក្ខសច្ចៈ។ បុរិសិន្ទ្រិយ ជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃទិដ្ឋិ និងតណ្ហា។ ព្រោះហេតុណា បុរសតែងធ្វើនូវកិច្ចដែលគប្បីធ្វើរបស់បុរសទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ តែងត្រេកអរក្នុងសន្តានខាងក្នុង នេះជាអហង្ការ (ការប្រកាន់ថាខ្លួន) បុគ្គលនោះកាលបើត្រេកអរក្នុងយសសក្តិ តែងស្វែងរកអារម្មណ៍ខាងក្រៅ នេះជាមមង្ការ (ការប្រកាន់ថារបស់ខ្លួន) សូម្បីតែស្ត្រីក៏មានសេចក្តីត្រេកអរយ៉ាងនេះដែរ។ ក្នុងបណ្តាឥន្ទ្រិយទាំងនោះ សុខិន្ទ្រិយ និងសោមនស្សិន្ទ្រិយ តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមបុរិសិន្ទ្រិយ។ លោភធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើឱ្យបំណងរបស់បុរសនោះពេញលេញ តែងធ្វើអកុសលមូលឱ្យចម្រើនឡើង។ ប្រសិនបើបំណងរបស់បុរសនោះមិនដល់នូវសេចក្តីពេញលេញទេ ទុក្ខិន្ទ្រិយ និងទោមនស្សិន្ទ្រិយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដល់បុរសនោះ ហើយទោសៈក៏ធ្វើអកុសលមូលឱ្យចម្រើនឡើង។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើបុគ្គលចម្រើននូវឧបេក្ខា ឧបេក្ខិន្ទ្រិយក៏ជាធម្មជាតិប្រព្រឹត្តទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នា ហើយអមោហៈក៏ធ្វើកុសលមូលឱ្យចម្រើនឡើង។ ឥន្ទ្រិយទាំង ៧ យ៉ាងនេះ តែងកើតឡើងដោយអាស្រ័យនូវកិលេសវត្ថុ មិនខ្វះមិនលើសឡើយ គឺឥត្ថិន្ទ្រិយ និងបុរិសិន្ទ្រិយ តែងកើតឡើងដោយអាស្រ័យនូវវេទនារបស់សត្វទាំងពួង។ ក្នុងបណ្តាឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ឥន្ទ្រិយទាំង ៨ មានសទ្ធិន្ទ្រិយជាដើម រហូតដល់អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា (មគ្គសច្ចៈ)។ ក្នុងបណ្តាឥន្ទ្រិយទាំង ១០ បញ្ញិន្ទ្រិយទាំងឡាយជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគៈ មនិន្ទ្រិយជាបទដ្ឋាននៃភវរាគៈ បញ្ញិន្ទ្រិយទាំងឡាយជាបទដ្ឋាននៃរូបរាគៈ ឥត្ថិន្ទ្រិយ និងបុរិសិន្ទ្រិយជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញត្តិទាំង ៧។ ក្នុងធម៌នោះ យោគីបុគ្គលអាចបញ្ចូលទៅក្នុងគាថាដោយឥន្ទ្រិយណាៗដែលប្រកបហើយ គប្បីបង្ហាញទុកដោយឥន្ទ្រិយនោះៗ។ ការបង្ហាញទុកក្នុងខន្ធ ធាតុ អាយតនៈ សច្ចៈ និងបដិច្ចសមុប្បាទ យ៉ាងនេះ នេះហៅថា ឱតរណហារៈ។

---

၅၄. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ယော ဂါထာ ဧကေန အာရမ္ဘော ဘာသိဿန္တိ. တတ္ထ ဧကိဿာ ဘာသိတာယ အဝသိဋ္ဌာသု ဘာသိတာသု သော အတ္ထော န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ကိံ ကာရဏံ? န ဟိ တာဝ သော အတ္ထော ဘာသိတော, သော အဘာသိတော န သက္ကာ နိဒ္ဒိသိတုံ. ယထာ ကိံ အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒန္တိ ဂါထာ အယမေကာ ဂါထာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ကိံ ကာရဏံ, အတ္ထိက္ခာတာဝ ဣမဿ အာရမ္ဘဿ အနဘာသိတံ?

៥៤. ក្នុងបណ្តាហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្តេច? ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រារព្ធសម្តែងនូវគាថាដោយបទមួយ។ ក្នុងធម៌នោះ កាលបើគាថាមួយត្រូវបានសម្តែងហើយ សេចក្តីនៃគាថាដែលនៅសល់ដែលមិនទាន់សម្តែង មិនទាន់គប្បីបង្ហាញទុកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាសេចក្តីនោះមិនទាន់ត្រូវបានសម្តែងនៅឡើយ សេចក្តីដែលមិនទាន់សម្តែងនោះ មិនអាចបង្ហាញទុកបានឡើយ។ ឧបមាដូចម្តេច? ដូចជាគាថាថា «អប្បមាទោ អមតំ បទំ» គាថាមួយនេះ គប្បីបង្ហាញទុក។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាមានតែសេចក្តីដែលសម្តែងហើយប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯសេចក្តីប្រារព្ធនៃគាថានេះដែលមិនទាន់សម្តែង (គឺនៅមាន)។

---

ဧဝံ ဝိသေသတော ဉတွာ, အပ္ပမာဒမှိ ပဏ္ဍိတာ;

အပ္ပမာဒေ ပမောဒန္တိ, အရိယာနံ ဂေါစရေ ရတာတိ.

«ពួកបណ្ឌិតដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីប្លែកគ្នានេះហើយ ក្នុងសេចក្តីមិនប្រមាទ តែងរីករាយក្នុងសេចក្តីមិនប្រមាទ ត្រេកអរក្នុងធម៌ជាគោចររបស់ព្រះអរិយទាំងឡាយ។»

---

ဣဒံ [Pg.238] အဘာသိတံ. ဣမိဿာပိ ဂါထာယ ဘာသိတာယ အတ္ထော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ကိံ ကာရဏံ, အတ္ထိ တတ္ထ အဝသိဋ္ဌံ? တေ ဈာယိနော သာတတိကာ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမာတိ ဂါထာ, ဧဝံ ဣမာ ဂါထာယော ဥပဓာရိတာ ယဒါ ဘဝန္တိ, တဒါ အတ္ထော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ဧဝံ အဿုတပုဗ္ဗေသု သုတ္တေသု ဗျာကရဏေသု ဝါ ဧကုဒ္ဒေသော ဘာသိတော. ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဣဒံ အတ္ထိ ကိစ္စံ, ဣဒံ သုတ္တံ ဘာသိတံ တဿ ဝေဝစနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဝါ န ဝါတိ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ, အယံ ဝုစ္စတေ သောဓနော ဟာရော.

នេះជាអភាសិតទេសនា (ទេសនាមិនទាន់សម្តែង)។ កាលបើគាថានេះត្រូវបានសម្តែងហើយ សេចក្តីក៏គប្បីបង្ហាញទុកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថានៅមានសេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងធម៌នោះ គឺគាថាថា «តេ ឈាយិនោ សាតតិកា និច្ចំ ទឡ្ហបរក្កមា» យ៉ាងនេះ កាលបើគាថាទាំងឡាយនេះត្រូវបានទ្រទ្រង់ទុកក្នុងកាលណា សេចក្តីក៏គប្បីបង្ហាញទុកក្នុងកាលនោះ។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែក្នុងសូត្រ ឬក្នុងវេយ្យាករណ៍ទាំងឡាយដែលមិនធ្លាប់ឮពីមុនមក ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវទេសនាដែលមានការចង្អុលបង្ហាញដូចគ្នា។ ការពិចារណា ការប្រៀបធៀបណាថា នេះជាកិច្ច នេះជាសូត្រដែលទ្រង់សម្តែងហើយ វេវចនៈនៃសូត្រនោះត្រូវបានបង្ហាញទុកហើយ ឬមិនទាន់បង្ហាញទុក។ ក្នុងធម៌នោះ ការពិចារណាណាដែលមាន នេះហៅថា សោធនហារៈ។

---

၅၅. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော? ဧကတ္တတာ စ ဝေမတ္တတာ စ. တတ္ထ ကိတပညတ္တိ စ ကိစ္စပညတ္တိ စ. သာ ဧကတ္တတာ စ ဝေမတ္တတာ စ ယထာ ပညတ္တိ ဧကဝေဝစနေန ဝေမတ္တတာ ပဇာနာတီတိ ပညာ, သာ စ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန ပညတ္တိ. ယံ အနောမတ္တိယဋ္ဌေန ပညတ္တန္တိ. တံ အနောမတ္တိယဋ္ဌေန ပညာဗလံ. တနုဘူတာ ဂေါစရတ္တဝသာ သေဝသတိ တီသု ရတနေသု အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ အဝိပရီတာနုဿရဏတာယ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဓမ္မာနံ ပဝိစယေန ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ အဘိနီဟာရတော အဘိညာတိ. သင်္ခေပေန မဂ္ဂါ ကာ ဝတ္ထု အဝိကောပနတာယ ဧကတ္တာ, ယထာ ဥဏှေန သံသဋ္ဌံ ဥဏှောဒကံ, သီတေန သံသဋ္ဌံ သီတောဒကံ ခါရောဒကံ ဂုဠှောဒကန္တိ, ဣဒံ ဧကတ္တတာ ဝေမတ္တတာ စ.

៥៥. ក្នុងបណ្តាហារៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? គឺសភាវៈតែមួយ (ឯកត្តតា) និងសភាវៈផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។ ក្នុងធម៌នោះ មានទាំងកិច្ចបញ្ញត្តិ និងកិច្ចបញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិនូវកិច្ច)។ សភាវៈតែមួយ និងសភាវៈផ្សេងគ្នានោះ តែងដឹងច្បាស់នូវសភាវៈផ្សេងគ្នាដោយវេវចនៈតែមួយ ទៅតាមបញ្ញត្តិ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា បញ្ញា ហើយបញ្ញានោះ ឈ្មោះថា បញ្ញត្តិ ព្រោះអត្ថថាជាធំ (អាធិបតេយ្យដ្ឋ)។ បញ្ញាណាដែលត្រូវបានបញ្ញត្តិព្រោះអត្ថថាមិនថយថយ (អនោមត្តិយដ្ឋ) បញ្ញានោះឈ្មោះថា បញ្ញាពលៈ ព្រោះអត្ថថាមិនថយថយ។ សតិដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃអារម្មណ៍ដ៏ស្តើងស្តួច គឺសេចក្តីរលឹកក្នុងរតនៈទាំង ៣ មានពុទ្ធានុស្សតិ ធម្មានុស្សតិ និងសង្ឃានុស្សតិ ព្រោះការរលឹកមិនខុសឆ្គង។ សម្មាទិដ្ឋិ ព្រោះការជ្រើសរើសនូវធម៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ ព្រោះការនាំទៅចំពោះ ឈ្មោះថា អភិញ្ញា។ ដោយសង្ខេប មគ្គទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ឯកត្តៈ (សភាវៈតែមួយ) ដោយសភាវៈមិនកម្រើកនៃវត្ថុ ឧបមាដូចជា ទឹកត្រជាក់ដែលលាយនឹងទឹកក្តៅ ហៅថា ទឹកក្តៅ ទឹកក្តៅដែលលាយនឹងទឹកត្រជាក់ ហៅថា ទឹកត្រជាក់ ទឹកប្រៃ ទឹកផ្អែម នេះជាឯកត្តតា និងវេមត្តតា។

---

အတ္ထိ ပုန ဓမ္မော နာနာဓမ္မသံဃတော ဧကတော ယထာရူပံ စတ္တာရော ဝါရေတဗ္ဗာ, တဉ္စ ရူပန္တိ ဧကတ္တတာ. ပထဝီဓာတု အာပေါ တေဇော ဝါယောဓာတူတိ ဝေမတ္တတာ. ဧဝံ သဗ္ဗာ စတဿော ဓာတုယော ရူပန္တိ ဧကတ္တတာ, ပထဝီဓာတု အာပေါ တေဇော ဝါယောဓာတူတိ ဝေမတ္တတာ. ပထဝီဓာတူတိ လက္ခဏတော ဧကတ္တတာ, သံကိဏ္ဏဝတ္ထုတော ဝေမတ္တတာ. ယံ ကိဉ္စိ ကက္ခဠလက္ခဏံ, သဗ္ဗံ တံ ပထဝီဓာတူတိ ဧကတ္တတာ. ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ ဆဝိ စမ္မန္တိ ဝေမတ္တတာ. ဧဝံ သဗ္ဗံ စတဿော ဓာတုယော ရူပန္တိ ဧကတ္တံ. သဒ္ဒါ ဂန္ဓာ ရသာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဝေမတ္တတာ.

មួយវិញទៀត ធម៌ដែលកើតឡើងពីការប្រជុំនៃធម៌ផ្សេងៗ រួមចូលជាតែមួយ គប្បីហាមឃាត់ទាំង ៤ យ៉ាងតាមសមគួរ ធម៌នោះឈ្មោះថា រូប នេះជាឯកត្តតា។ បឋវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ នេះជាវេមត្តតា។ យ៉ាងនេះ ធាតុទាំង ៤ ទាំងអស់ ឈ្មោះថា រូប នេះជាឯកត្តតា បឋវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុ នេះជាវេមត្តតា។ ពាក្យថា បឋវីធាតុ ឈ្មោះថា ឯកត្តតា ដោយលក្ខណៈ ឈ្មោះថា វេមត្តតា ដោយវត្ថុដែលលាយឡំគ្នា។ វត្ថុណាមួយដែលមានលក្ខណៈរឹង វត្ថុទាំងអស់នោះឈ្មោះថា បឋវីធាតុ នេះជាឯកត្តតា។ សក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ស្បែកស្តើង ស្បែកក្រាស់ នេះជាវេមត្តតា។ យ៉ាងនេះ ធាតុទាំង ៤ ទាំងអស់ ឈ្មោះថា រូប នេះជាឯកត្តៈ។ សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ នេះជាវេមត្តតា។

---

အတ္ထိ ပုန ဓမ္မော ဝေမတ္တတာ အညော နာမံ လဘတိ. ယထာ ကာယာနုပဿနာယ နဝသညာ ဝိနီလကသညာ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ, အယံ အသုဘသညာ, ယာ ဧကတ္တတာ အာရမ္မဏတော ဝေမတ္တတော, သာ ဧဝံ သညာဝေဒနာသု အာဒီနဝံ သမနုပဿတော တထာဓိဋ္ဌာနံ သမာဓိန္ဒြိယံ စ သာယေဝ [Pg.239] ဓမ္မေသု တတ္ထ သညာဘာဝနာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ စ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာ စိတ္တေ အတ္တသညံ ပဇဟတော ပညိန္ဒြိယံ စ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာ. (ဣတိ) ယော ကောစိ ဉာဏပစာရော သဗ္ဗသော ပညာယ ဂေါစရော ပညာ, အယံ ဝေမတ္တတာ, ယထာ ကာမရာဂေါ ဘဝရာဂေါ ဒိဋ္ဌိရာဂေါတိ ဝေမတ္တတာ တဏှာယ. ဣတိ ယံ ဧကတ္တတာယ စ ဝေမတ္တတာယ စ ဉာဏံ ဝီမံသနာ တုလနာ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

មួយវិញទៀត ធម៌ជាវេមត្តតា តែងបាននូវឈ្មោះដទៃទៀត។ ដូចជាក្នុងកាយានុបស្សនា តែងបាននូវសញ្ញា ៩ មានវិនិលកសញ្ញា និងឧទ្ធុមានកសញ្ញាជាដើម នេះជាអសុភសញ្ញា សភាវៈតែមួយណាដែលមានដោយអារម្មណ៍ និងដោយសភាវៈផ្សេងគ្នា សភាវៈតែមួយនោះ យ៉ាងនេះ កាលបើបុគ្គលឃើញនូវទោសក្នុងសញ្ញា និងវេទនាទាំងឡាយ ការតាំងមាំយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថា សមាធិន្ទ្រិយ សមាធិន្ទ្រិយនោះឯងក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ការចម្រើនសញ្ញាក្នុងធម៌នោះ ឈ្មោះថា វីរិយិន្ទ្រិយ ធម្មានុបស្សនាក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះការលះបង់នូវសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនក្នុងចិត្ត ឈ្មោះថា បញ្ញិន្ទ្រិយ ចិត្តានុបស្សនាក្នុងចិត្ត។ វិស័យនៃញាណណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទៅ ជាគោចរនៃបញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង គឺបញ្ញា នេះជាវេមត្តតា ដូចជាកាមរាគៈ ភវរាគៈ និងទិដ្ឋិរាគៈ នេះជាវេមត្តតានៃតណ្ហា។ យ៉ាងនេះ វិជ្ជា ការពិចារណា និងការប្រៀបធៀបណា ក្នុងឯកត្តតា និងវេមត្តតា នេះហៅថា អធិដ្ឋានហារៈ។

---

၅၆. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရော? သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဝေါဒါနဉ္စ သံကိလေသော စ, ယံ တဒုဘယံ ပရိယေဋ္ဌိ, သ ပရိက္ခာရော ဟာရော. ဣတိ ဓမ္မာနံ သဟေတုကာနံ ဟေတု ပရိယေသိတဗ္ဗော, သပ္ပစ္စယာနံ ပစ္စယော ပရိယေသိတဗ္ဗော.

៥៦. ក្នុងបណ្តាហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីផូរផង់ (វោទានៈ) និងសេចក្តីសៅហ្មង (សង្កិលេសៈ) ព្រមទាំងហេតុ ព្រមទាំងបច្ច័យ ការស្វែងរកនូវធម៌ទាំងពីរនោះ នេះហៅថា បរិក្ខារហារៈ។ យ៉ាងនេះ ហេតុនៃធម៌ទាំងឡាយដែលមានហេតុ គប្បីស្វែងរក បច្ច័យនៃធម៌ទាំងឡាយដែលមានបច្ច័យ គប្បីស្វែងរក។

---

တတ္ထ ကိံ နာနာကရဏံ, ဟေတုဿ စ ပစ္စယဿ စ? သဘာဝေါ ဟေတု, ပရဘာဝေါ ပစ္စယော. ပရဘာဝဿ ပစ္စယော ဟေတုပိ, သဘာဝဿ ဟေတုယာ ပရဘာဝဿ ကဿစိ ပစ္စယော အဝုတ္တော ဟေတု, ဝုတ္တော ပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တိကော ဟေတု, ဗာဟိရော ပစ္စယော. သဘာဝေါ ဟေတု, ပရဘာဝေါ ပစ္စယော. နိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု, ပဋိဂ္ဂါဟကော ပစ္စယော. နေဝါသိကော ဟေတု, အာဂန္တုကော ပစ္စယော. အသာဓာရဏော ဟေတု, သာဓာရဏော ပစ္စယော. ဧကောယေဝ ဟေတု, အပရာပရော ပစ္စယော.

ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ តើសេចក្តីប្លែកគ្នារវាងហេតុ និងបច្ច័យ តើដូចម្តេច? សភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន (សភាវៈ) ឈ្មោះថា ហេតុ សភាវៈដទៃ (បរភាវៈ) ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ បច្ច័យនៃសភាវៈដទៃ ក៏ជាហេតុដែរ សភាវៈផ្ទាល់ខ្លួននៃហេតុ ក៏ជាបច្ច័យនៃសភាវៈដទៃខ្លះ ធម៌ដែលមិនបានពោលថាជាហេតុ ឈ្មោះថា បច្ច័យ ធម៌ដែលពោលហើយ ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ ធម៌ខាងក្នុង (អជ្ឈត្តិកៈ) ឈ្មោះថា ហេតុ ធម៌ខាងក្រៅ (ពាហិរៈ) ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ សភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន ឈ្មោះថា ហេតុ សភាវៈដទៃ ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ ធម៌អ្នកបង្កើត (និព្វត្តកៈ) ឈ្មោះថា ហេតុ ធម៌អ្នកទទួលយក (បដិគ្គាហកៈ) ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ ធម៌ជាម្ចាស់ផ្ទះ (នេវាសិកៈ) ឈ្មោះថា ហេតុ ធម៌ជាភ្ញៀវ (អាគន្តុកៈ) ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ ធម៌មិនទូទៅ (អសាធារណៈ) ឈ្មោះថា ហេតុ ធម៌ទូទៅ (សាធារណៈ) ឈ្មោះថា បច្ច័យ។ ហេតុមានតែមួយ ចំណែកឯបច្ច័យមានបន្តៗគ្នា។

---

ဟေတုဿ ဥပကရဏံ သမုဒါနေတဗ္ဗော. သမုဒါနံ ဟေတု, တတ္ထ ဒုဝိဓော ဟေတု. ဒုဝိဓော ပစ္စယော – သမနန္တရပစ္စယော စ ပရမ္ပရပစ္စယော စ. ဟေတုပိ ဒုဝိဓော – သမနန္တရဟေတု စ ပရမ္ပရဟေတု စ. တတ္ထ ကတမော ပရမ္ပရပစ္စယော? အဝိဇ္ဇာ နာမရူပဿ ပရမ္ပရပစ္စယော, ဝိညာဏံ သမနန္တရပစ္စယတာယ ပစ္စယော. ယဒိ အာဒိမှိ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ဘဝတိ နာမရူပဿ နိရောဓောပိ. တတ္ထ သမနန္တရံ ကိံ ကာရဏံ ပရမ္ပရပစ္စယော သမနန္တရပစ္စယော သမုဒ္ဒါနိတော, အယံ ပစ္စယတော. တတ္ထ ကတမော ပရမ္ပရဟေတု? ဝိဇာနန္တဿ ပရမ္ပရဟေတုတာယ ဟေတု, အညာကာရော သမနန္တရဟေတုတာယ ဟေတု. ယဿ ဟိ ယံ သမနန္တရံ နိဗ္ဗတ္တတိ, သော တဿ ဟေတုပိ ဇာတိနိရောဓာ ဗဟိ အာကာရနိရောဓော, အာကာရနိရောဓာ ဒဏ္ဍနိရောဓော, ဒဏ္ဍနိရောဓာ ခဏ္ဍနိရောဓော. ဧဝံ ဟေတုပိ ဒွိဓာ သော တာဟိ ပဿိတဗ္ဗော.

គ្រឿងឧបការៈនៃហេតុ គប្បីនាំមក។ គ្រឿងនាំមកនោះ ឈ្មោះថា ហេតុ ក្នុងធម៌នោះ ហេតុមាន ២ យ៉ាង។ បច្ច័យមាន ២ យ៉ាង គឺ សមនន្តរបច្ច័យ និងបរម្បរាបច្ច័យ។ សូម្បីតែហេតុក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ សមនន្តរហេតុ និងបរម្បរាហេតុ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ បរម្បរាបច្ច័យ តើដូចម្តេច? អវិជ្ជាជាបរម្បរាបច្ច័យដល់នាមរូប វិញ្ញាណជាបច្ច័យដោយភាពជាសមនន្តរបច្ច័យ។ ប្រសិនបើក្នុងខាងដើម ការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជាមាន សូម្បីតែការរលត់ទៅនៃនាមរូបក៏មានដែរ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ តើហេតុអ្វីជាសមនន្តរហេតុ? បរម្បរាបច្ច័យ តែងនាំមកនូវសមនន្តរបច្ច័យ នេះហៅថា ដោយបច្ច័យ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ បរម្បរាហេតុ តើដូចម្តេច? ចំពោះបុគ្គលអ្នកដឹង ហេតុតែងមានដោយភាពជាបរម្បរាហេតុ ហេតុដែលមានអាការៈផ្សេង តែងមានដោយភាពជាសមនន្តរហេតុ។ ព្រោះថា ធម៌ជាសមនន្តរៈណាកើតឡើងដល់បុគ្គលណា ធម៌នោះក៏ជាហេតុដល់បុគ្គលនោះដែរ ព្រោះការរលត់ទៅនៃជាតិ ការរលត់ទៅនៃអាការៈខាងក្រៅក៏មាន ព្រោះការរលត់ទៅនៃអាការៈ ការរលត់ទៅនៃទណ្ឌៈក៏មាន ព្រោះការរលត់ទៅនៃទណ្ឌៈ ការរលត់ទៅនៃខណ្ឌៈក៏មាន។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែហេតុនោះ ក៏គប្បីឃើញដោយប្រការ ២ យ៉ាង ដោយយោគីបុគ្គលទាំងឡាយនោះ។

---

ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ [Pg.240] ယထာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော တဿ ပုန ကိံပစ္စယော, အယောနိသော မနသိကာရော. သော ကဿ ပစ္စယော သင်္ခါရာနံ, ဣတိ ပစ္စယော စ သမုပ္ပန္နံ စ တဿ ကော ဟေတု အဝိဇ္ဇာယေဝ. တထာ ဟိ ပုရိမာ ကောဋိ န ပညာယတိ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနဿ ဟေတု ပုရိမာ ဟေတု ပစ္ဆာ ပစ္စယော, သာပိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ပစ္စယော စတူဟိ ကာရဏေဟိ သဟဇာတပစ္စယတာယ သမနန္တရပစ္စယတာယ အဘိသန္ဒနပစ္စယတာယ ပတိဋ္ဌာနပစ္စယတာယ.

ដូចជាបដិច្ចសមុប្បាទ អវិជ្ជាជាបច្ច័យ តើអ្វីជាបច្ច័យរបស់អវិជ្ជានោះទៀត? គឺអយោនិសោមនសិការៈ។ តើអយោនិសោមនសិការៈនោះជាបច្ច័យនៃអ្វី? គឺនៃសង្ខារទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ តើអ្វីជាហេតុនៃបច្ច័យ និងធម៌ដែលកើតឡើងព្រមគ្នានោះ? គឺអវិជ្ជាហ្នឹងឯង។ ព្រោះថា ទីបំផុតខាងដើមមិនប្រាកដឡើយ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អវិជ្ជានុស័យជាហេតុនៃអវិជ្ជាបរិយុដ្ឋាន ហេតុខាងដើមជាបច្ច័យក្នុងខាងក្រោយ អវិជ្ជានោះឯងក៏ជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ដោយសហជាតបច្ច័យ ដោយសមនន្តរបច្ច័យ ដោយអភិសន្ទនបច្ច័យ និងដោយបតិដ្ឋានបច្ច័យ។

---

၅၇. ကထံ သဟဇာတပစ္စယတာယ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ပစ္စယော? ယံ စိတ္တံ ရာဂပရိယုဋ္ဌံ, တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနေန သဗ္ဗံ ပညာယ ဂေါစရံ ဟန္တိ. တတ္ထ သင်္ခါရာ တိပစ္စယဋ္ဌိကာ အဒ္ဓါဘူမိကာရမဟတ္တဿ အယံ အဝိဇ္ဇာသဟသမုပ္ပန္နံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတမာပဇ္ဇန္တီ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပညာ ပဟီယတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? အနုသယော ပရိယုဋ္ဌာနံ သံယောဇနံ ဥပါဒါနံ. တတ္ထ အနုသယော ပရိယုဋ္ဌာနံ ဇာတိ ပရိယုဋ္ဌိတာ သံယုဇ္ဇတိ သံယုတ္တာ ဥပါဒိယတိ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ. ဧဝံ တေ သင်္ခါရာ တိဝိဓာ ဥပ္ပန္နာ ဘူမိဂတာ နာသညတ္ထ အယံ မဂ္ဂေန ဝိနီတတ္တာယာတိ တေ ထာမဂတာ အပတိဝိနီတာတိပိ တေ သင်္ခါရာတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သဟေတုသမုပ္ပန္နဋ္ဌေန အတ္ထိ မေဝ ပစ္စယာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော နိဒ္ဒိဋ္ဌံ အပနေတွာ ကုသလံ အကုသလံ ကုသလော စ အကုသလော စ ပက္ခိပိတဗ္ဗော, ဝိပါကဓမ္မာ အပနေတွာ ဝစနီယံ အဝစနီယံ ဝစနီယဉ္စ အဝစနီယဉ္စ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ, ဘဝအပေဝိရိတ္တာ, သဗ္ဗသုတ္တံ ပရိက္ခိပိတဗ္ဗံ.

៥៧. តើអវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយសហជាតបច្ច័យ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ ក្នុងចិត្តនោះ ព្រោះអវិជ្ជាបរិយុដ្ឋាន តែងកម្ចាត់បង់នូវអារម្មណ៍នៃបញ្ញាទាំងអស់។ ក្នុងសេចក្តីនោះ សង្ខារទាំងឡាយដែលមានបច្ច័យ ៣ ជាទីតាំង មានកាល និងភូមិជាធំ តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាលព្រមគ្នាជាមួយអវិជ្ជានេះ។ បញ្ញាតែងសាបសូន្យទៅដោយហេតុ ៤ យ៉ាង។ តើហេតុ ៤ យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អនុស័យ បរិយុដ្ឋាន សំយោជនៈ និងឧបាទាន។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អនុស័យតែងប្រកបជាមួយបុគ្គលដែលមានបរិយុដ្ឋានដោយជាតិ កាលបើប្រកបហើយ តែងប្រកាន់មាំ ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ភពក៏កើតឡើង។ យ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងនោះដែលកើតឡើងហើយ ដល់នូវភូមិ មាន ៣ ប្រការ មិនមែនកើតក្នុងទីដទៃឡើយ សង្ខារនេះមានដើម្បីការកម្ចាត់បង់ដោយមគ្គ ព្រោះហេតុនោះ សង្ខារទាំងនោះដែលដល់នូវភាពមានកម្លាំង មិនទាន់បានកម្ចាត់បង់ ហៅថា សង្ខារ។ យ៉ាងនេះ ដោយអត្ថថាកើតឡើងព្រមទាំងហេតុ បច្ច័យក៏មានពិតប្រាកដ ជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ។ គប្បីដកចេញនូវកុសល និងអកុសលដែលបានសម្តែងហើយ ហើយគប្បីដាក់បញ្ចូលកុសល និងអកុសល គប្បីដកចេញនូវវិបាកធម៌ទាំងឡាយ ហើយគប្បីដាក់បញ្ចូលនូវធម៌ដែលគួរពោល និងមិនគួរពោល គប្បីព័ទ្ធជុំវិញនូវសូត្រទាំងអស់រហូតដល់ការប្រាសចាកភព។

---

ဒသ တထာဂတဗလာနိ စတ္တာရိ ဝေသာရဇ္ဇာနိ ပုညာနိ အနညာကတံ အဝိဇ္ဇာ သမနန္တရပစ္စယတာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော ယေန စိတ္တေန သဟ သမုပ္ပန္နာ အဝိဇ္ဇာ တဿ စိတ္တဿ သမနန္တရစိတ္တံ သမုပ္ပန္နန္တိ, တဿ ယံ သမနန္တရစိတ္တံ သမုပ္ပန္နန္တိ, တဿ ပစ္ဆိမဿ စိတ္တဿ ပုရိမစိတ္တံ ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော, တေန အဝိဇ္ဇာ ဟေတု တေန စိတ္တေန ဥပါဒါနံ အနောကာသကတာ ဉာဏံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ယာ တဿ အပ္ပမာဒါ ဓာတု အဘိဇ္ဈာဘိသန္ဒိတာ တဟိံ ဝိပလ္လာသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ, တတ္ထ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ရတ္တာ ဒုဋ္ဌာ မူလဿ စေတနာ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနေန ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာနေန အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနေန ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော[Pg.241], ယံ ဝိပရီတစိတ္တော ဝိဇာနာတိ အယံ စိတ္တဝိပလ္လာသော, ယာ ဝိပရီတသညာ ဥပဂ္ဂဏှာတိ အယံ သညာဝိပလ္လာသော. ယံ ဝိပရီတဒိဋ္ဌိ အဘိနိဝိသတိ အယံ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော. အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနိ ဝဍ္ဎန္တိ, တီဏိ အကုသလာနိ အယောနိသော မနသိကာရေ ဥပ္ပန္နံ ဝိညာဏဉ္စ ဝိဇ္ဇဉ္စ ကရောန္တိ. ဣတိ ပုဗ္ဗာပရန္တေ အကုသလာနာတရိတရော သင်္ခါရာ ဝုဒ္ဓိံ ဝေပုလ္လတံ ဂစ္ဆန္တိ. တေ စ မဟတာ စ အပ္ပဋိဝိဒိတာ ပေါနောဘဝိကာ သင်္ခါရာ ဘဝန္တိ. ဣတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာ သဟဇာတပစ္စယတာယ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော သမနန္တရပစ္စယတာယ စ.

ទសពលញ្ញាណ ១០ របស់តថាគត វេសារជ្ជញ្ញាណ ៤ និងបុណ្យទាំងឡាយ មិនមែនជាធម៌ដែលអ្នកដទៃធ្វើឡើយ។ អវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយសមនន្តរបច្ច័យ។ អវិជ្ជាកើតឡើងព្រមគ្នាជាមួយចិត្តណា ចិត្តដែលជាសមនន្តរៈនៃចិត្តនោះ តែងកើតឡើង។ ចិត្តដែលជាសមនន្តរៈនៃចិត្តនោះកើតឡើងហើយ ចិត្តមុនតែងជាបច្ច័យដោយហេតុបច្ច័យ ដល់ចិត្តក្រោយនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ អវិជ្ជាទើបឈ្មោះថាជាហេតុ ព្រោះចិត្តនោះ ឧបាទានធ្វើមិនឲ្យមានឱកាស ញាណក៏មិនកើតឡើង។ អប្បមាទធាតុណាដែលត្រូវអភិជ្ឈាគ្របសង្កត់ វិបល្លាសទាំងឡាយតែងកើតឡើងក្នុងអប្បមាទធាតុនោះថា «ល្អក្នុងរបស់មិនល្អ» ថា «សុខក្នុងរបស់ជាទុក្ខ»។ ក្នុងវិបល្លាសនោះ សង្ខារទាំងឡាយតែងកើតឡើង ចេតនារបស់បុគ្គលដែលត្រេកអរ ប្រទូស្ត ដែលជាឫសគល់ ព្រោះរាគបរិយុដ្ឋាន ព្យាបាទបរិយុដ្ឋាន និងអវិជ្ជាបរិយុដ្ឋាន ឯទិដ្ឋិវិបល្លាស គប្បីបង្ហាញក្នុងវត្ថុនិទ្ទេស។ ការដែលបុគ្គលមានចិត្តវិបល្លាសដឹង នេះហៅថា ចិត្តវិបល្លាស។ សេចក្តីសម្គាល់ដែលវិបល្លាសប្រកាន់មាំ នេះហៅថា សញ្ញាវិបល្លាស។ ការដែលទិដ្ឋិវិបល្លាសចូលទៅប្រកាន់មាំ នេះហៅថា ទិដ្ឋិវិបល្លាស។ មិច្ឆត្តៈ ៨ យ៉ាងតែងចម្រើនឡើង អកុសលមូល ៣ យ៉ាង តែងធ្វើនូវវិញ្ញាណ និងវិជ្ជាដែលកើតឡើងក្នុងអយោនិសោមនសិការៈ។ point ដូច្នេះ ក្នុងចំណែកខាងដើម និងខាងចុង សង្ខារទាំងឡាយដែលមិនកន្លងហួសពីអកុសល តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន និងដុះដាល។ សង្ខារទាំងនោះដែលបុគ្គលមិនបានចាក់ធ្លុះដោយបញ្ញាដ៏ធំ តែងជាសង្ខារនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត។ យ៉ាងនេះ អវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយសហជាតបច្ច័យផង ដោយសមនន្តរបច្ច័យផង។

---

၅၈. ကထံ အဘိသန္ဒနာကာရေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော? သာ အဝိဇ္ဇာ တေ သင်္ခါရေ အဘိသန္နေတိ ပရိပ္ဖရတိ. သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလံ ဝါ ပဒုမံ ဝါ တံ ဥဒကေ ဝဍ္ဎံ အဿ, သီတေန ဝါရိနာ အဘိသန္နံ ပရိသန္ဒနံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝံ အဘိသန္ဒနဋ္ဌေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော.

៥៨. តើអវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអាការៈផ្សើម តើដូចម្តេច? អវិជ្ជានោះតែងផ្សើម តែងផ្សព្វផ្សាយនូវសង្ខារទាំងនោះ។ ប្រៀបដូចជាផ្កាឧប្បលក្តី ផ្កាឈូកក្តី ដែលដុះលូតលាស់ក្នុងទឹក កាលបើត្រូវទឹកត្រជាក់ផ្សើមស្រោចស្រពហើយ តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាល យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង អវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអត្ថថាផ្សើម។

---

ကထံ ပတိဋ္ဌဟနဋ္ဌေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော? တေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာယံ နိဿာယ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ အာပဇ္ဇန္တိ. သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလံ ဝါ ပဒုမံ ဝါ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိံ ပတိဋ္ဌာယ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧတေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာယံ ပတိဋ္ဌိတာ အဝိဇ္ဇာယံ နိဿာယ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပတိဋ္ဌဟနဋ္ဌေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော.

តើអវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអត្ថថាជាទីតាំង តើដូចម្តេច? សង្ខារទាំងនោះអាស្រ័យនឹងអវិជ្ជា តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាល។ ប្រៀបដូចជាផ្កាឧប្បលក្តី ផ្កាឈូកក្តី អាស្រ័យនឹងផែនដី តាំងនៅលើផែនដី តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាល យ៉ាងណាមិញ សង្ខារទាំងនេះតាំងនៅក្នុងអវិជ្ជា អាស្រ័យនឹងអវិជ្ជា តែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាល យ៉ាងនោះឯង។ យ៉ាងនេះ អវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអត្ថថាជាទីតាំង។

---

ပုန ရာဂသဟဂတဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန ပဋိသန္ဓိမှိ ဘဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ, တံ ကမ္မဿ သဗ္ဗံ အဘိနိဝိဋ္ဌံ အညာဏဝသေန ပေါနောဘဝိကာ သင်္ခါရာတိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝမ္ပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ အတ္ထိ. ပုန ပဉ္စသု ယေ စ သေက္ခာ ပုဂ္ဂလာ, ယေ စ အသညိသမာပတ္တိံ သမာပန္နာ, ယေ စ ဘဝဂတာ, ယေ စ အန္တောဂတာယေဝ သံသေဒဇာ, ယေ စ ဝါ ပန အညော ဟိ ကောစိ အနာဂါမိဘူတာ န စေတေန္တိ န စ ပတ္ထေန္တိ, တေသံ ကိံ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ. ပုန ရာဂါ အတ္ထိ တေသံ သင်္ခါရာနိ ဥပါဒါနာနိ စိတ္တမနုဿရန္တိယေဝ အဝိပက္ကဝိပါကသမူဟတာ အသမုစ္ဆိန္နပစ္စယာ တေသံ ပုန စ ဂတော ဘဝတိ. ဧဝမ္ပိ ဟိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ. ပုန သာ တေ န ဥပါဒါနာ နပိ သင်္ခါရာ အတ္ထိ, ပုန တေသံ သတ္တ အနုသယာ အသမူဟတာ အသမုစ္ဆိန္နာ တဒါရမ္မဏံ ဘဝတိ. ဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာယ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ. ဧဝမ္ပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ. ပုန သာ ယံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အာစယဂါမိ သဗ္ဗံ တံ အဝိဇ္ဇာဝသေန အဘိသင်္ခရိယတိ [Pg.242] တဏှာဝသေန စ အလ္လီယတိ အညာဏဝသေန စ တတ္ထ အာဒီနဝမ္ပိ န ဇာနာတိ. တဒေဝ ဝိညာဏဗီဇံ ဘဝတိ, သာယေဝ တဏှာသိနေဟော ဘဝတိ. သာယေဝ အဝိဇ္ဇာ သမ္မောဟောတိ. ဧဝမ္ပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဣတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော.

មួយវិញទៀត ភពតែងកើតឡើងក្នុងបដិសន្ធិ ដោយវិបាកនៃកម្មដែលប្រកបដោយរាគៈ ការចូលទៅប្រកាន់មាំនូវកម្មទាំងអស់នោះ ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនដឹង ហៅថា សង្ខារនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មី សូម្បីយ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ក៏មានដែរ។ មួយវិញទៀត ក្នុងបុគ្គល ៥ ពួក គឺ បុគ្គលជាសេក្ខៈទាំងឡាយក្តី បុគ្គលដែលចូលអសញ្ញីសមាបត្តិក្តី បុគ្គលដែលដល់នូវភពក្តី សំសេទជៈដែលនៅក្នុងផ្ទៃក្តី ឬមួយបុគ្គលដទៃណាមួយដែលជាអនាគាមី មិនគិត មិនប្រាថ្នា តើសង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលទាំងនោះមានអ្វីជាបច្ច័យ? មួយវិញទៀត រាគៈទាំងឡាយរបស់បុគ្គលទាំងនោះមាននៅឡើយ សង្ខារ ឧបាទាន និងចិត្តរបស់បុគ្គលទាំងនោះ តែងរលឹកតាមពិតប្រាកដ ព្រោះមិនទាន់ដកចេញនូវគំនរវិបាកដែលមិនទាន់ឲ្យផល និងព្រោះបច្ច័យមិនទាន់ដាច់សូន្យ ការទៅកាន់ភពថ្មីរបស់បុគ្គលទាំងនោះតែងមាន។ ព្រោះថាសូម្បីយ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយក៏មានអវិជ្ជាជាបច្ច័យដែរ។ មួយវិញទៀត ឧបាទាន និងសង្ខារទាំងនោះរបស់បុគ្គលទាំងនោះមិនមានឡើយ មួយវិញទៀត ព្រោះមិនទាន់ដកចេញ មិនទាន់កាត់ផ្តាច់នូវអនុស័យ ៧ យ៉ាងរបស់បុគ្គលទាំងនោះ អនុស័យដែលមានសង្ខារនោះជាអារម្មណ៍តែងមាន។ ដើម្បីជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណ នាមរូបតែងមានព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ។ សូម្បីយ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយក៏មានអវិជ្ជាជាបច្ច័យដែរ។ មួយវិញទៀត កម្មណាមួយដែលជាទៅដើម្បីសន្សំ កម្មទាំងអស់នោះ បុគ្គលតែងតាក់តែងដោយអំណាចអវិជ្ជា តែងស្អិតស្អាប់ដោយអំណាចតណ្ហា និងមិនដឹងនូវទោសក្នុងកម្មនោះដោយអំណាចសេចក្តីមិនដឹង។ វិញ្ញាណនោះឯងជាពូជ តណ្ហានោះឯងជាជ័រ អវិជ្ជានោះឯងជាសេចក្តីវង្វេង។ សូម្បីយ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយគប្បីពោលថាមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ យ៉ាងនេះ អវិជ្ជាជាបច្ច័យនៃសង្ខារទាំងឡាយ ដោយអាការៈទាំងឡាយនេះ។

---

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတု အယောနိသော မနသိကာရော ပစ္စယော ဟောတိ. တတ္ထ အဘိစ္ဆေဒေါ အယံ တတ္ထ တတိယံ ဗလံ နိဝတ္တိ, အယံ ပဋိသန္ဓိ. တတ္ထ ပုနဗ္ဘဝေါ ယော အဝေစ္ဆေဒေါ အသမုဂ္ဃာတနဋ္ဌေန အယံ အနုသယော. ယထာ ပဋာကံ ဝါ သာဋကံ ဝါ ဒွေ ဇနာ ပီဠေသု စ ဧကာ ဝါ ဗလံ ဝါ အဿ နိဝါဋဿေသု, န ပန ပီဠေသု သောသေယျ. တတ္ထ ယံ သိနေဟာ အာပေါဓာတု အနုပုလ္လနာ သောသေတဗ္ဗာ. ဥဏှဓာတုမာဂမ္မ သစေ ပုန တံ အာကာသေ နိက္ခိပေယျ တံ ဥဿာဝေန ယေဘုယျတရံ သိနေဟမာပဇ္ဇေယျ, န ဟိ အနာဂမ္မ တေဇောဓာတုံ ပရိသေသံ ဂစ္ဆေယျ. ဧဝမေဝ ဘဝဂ္ဂပရမာပိ သမာပတ္တိ န အနုရူပဿ သမုဂ္ဃာတာယ သံဝတ္တတိ. တေ ဟိ အာလယန္တိ သမ္မသန္တိ, န စ တဏှာယ တဏှာပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ သော အသမုဂ္ဃာတော. အဝိဇ္ဇာယ အနုသယော စ စိတ္တဿ သမ္ပလိဗောဓော, ဣဒံ ပရိယုဋ္ဌာနံ. ယထာဘူတံ ဝိညာဏဿ အပ္ပဋိဝေဓော အယံ အဝိဇ္ဇာအာသဝေါ အဝိဇ္ဇာဝိညာဏဗီဇံ ဘဝတိ. ယံ ဗီဇံ သော ဟေတု န သမုစ္ဆိဇ္ဇတိ, အသမုစ္ဆိဇ္ဇန္တော ပဋိသန္ဒေဟတိ. ပဋိသန္ဒဟန္တော န သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆတိ. အသမုဂ္ဃာတံ စိတ္တံ ပရိယောနဟတိ, ပရိယောနဒ္ဓစိတ္တော ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ, ဣတိ သညာဏဿ သာသဝတ္ထော, အဝိဇ္ဇတ္ထော, ဟေတုအတ္ထော, အဝစ္ဆေဒတ္ထော, အနိဝတ္တိအတ္ထော, ဖလတ္ထော ပဋိသန္ဓိအတ္ထော, ပုနဗ္ဘဝတ္ထော, အသမုဂ္ဃာတတ္ထော, အနုသယတ္ထော, ပရိယုဋ္ဌာနတ္ထော, အပဋိဝေဓနတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ အဝိဇ္ဇာယ ခေတ္တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဘဝတိ. အယံ ဝုစ္စတေ ပရိက္ခာရော နာမ ဟာရော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ អយោនិសោមនសិការៈជាបច្ច័យ ជាហេតុនៃអវិជ្ជា។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ការមិនដាច់សូន្យនេះ ក្នុងសេចក្តីនោះ កម្លាំងទី ៣ តែងលិចចុះ នេះហៅថា បដិសន្ធិ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ភពថ្មីណាដែលមិនដាច់សូន្យ ដោយអត្ថថាមិនទាន់កម្ចាត់បង់ នេះហៅថា អនុស័យ។ ប្រៀបដូចជាសំពត់ក្តី ស្បៃក្តី ដែលមនុស្សពីរនាក់ពូតច្របាច់ទឹកចេញ តែមិនស្ងួតដោយការច្របាច់នោះឡើយ។ ក្នុងសំពត់នោះ អាបោធាតុដែលជាជ័រទឹក គប្បីធ្វើឲ្យស្ងួតដោយការហាល។ អាស្រ័យនឹងតេជោធាតុ ប្រសិនបើគេយកសំពត់នោះទៅដាក់ក្នុងអាកាស សំពត់នោះគប្បីទទឹកជោកជាថ្មីដោយទឹកសន្សើម ព្រោះថាកាលបើមិនអាស្រ័យនឹងតេជោធាតុទេ តែងមិនដល់នូវសេចក្តីស្ងួតឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង សូម្បីសមាបត្តិដែលមានភវគ្គជាបរម ក៏មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវរាគៈដ៏សមគួរឡើយ។ ព្រោះថា ពួកព្រហ្មទាំងនោះតែងអាល័យ តែងស្ទាបអង្អែលដោយតណ្ហា មិនដល់នូវការលះបង់តណ្ហាឡើយ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ការមិនកម្ចាត់បង់នោះមាននៅឡើយ។ អនុស័យនៃអវិជ្ជា និងការរំខានចិត្ត នេះហៅថា បរិយុដ្ឋាន។ ការមិនចាក់ធ្លុះនូវវិញ្ញាណតាមពិតប្រាកដ នេះហៅថា អវិជ្ជាសវៈ អវិជ្ជាជាពូជនៃវិញ្ញាណ។ ពូជណាដែលជាហេតុនោះមិនដាច់សូន្យ កាលបើមិនដាច់សូន្យ តែងបដិសន្ធិ។ កាលបើបដិសន្ធិ តែងមិនដល់នូវការកម្ចាត់បង់។ ចិត្តដែលមិនទាន់កម្ចាត់បង់ តែងគ្របសង្កត់ បុគ្គលដែលមានចិត្តត្រូវគ្របសង្កត់ហើយ តែងមិនដឹងតាមពិតប្រាកដ ដូច្នេះ នេះជាសាសវត្ថៈ អវិជ្ជត្ថៈ ហេតុត្ថៈ អវច្ឆេទត្ថៈ អនិវត្តិអត្ថៈ ផលត្ថៈ បដិសន្ធិអត្ថៈ បុនព្ភវត្ថៈ អសមុគ្ឃាតត្ថៈ អនុសយត្ថៈ បរិយុដ្ឋានត្ថៈ និងអប្បដិវេធនត្ថៈ នៃសញ្ញាណ។ ប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាបានបង្ហាញនូវដែននៃអវិជ្ជាហើយ។ នេះហៅថា បរិក្ខារហារៈ។

---

၅၉. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရော? ဥဂ္ဃဋိတမှိ တမှိ သန္တဉ္စေဝ စ နံ ဝိတ္ထာရံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိတ္ထာရဝိဓံ စိတ္တညာ အယံ သမာရောပနော ဟာရော. တတ္ထ နာမနိဒ္ဒေသော ဥပဃဋကာ ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော ဝေဝစနံ ဝတ္ထုဘူတော ဝိတ္ထာရော. ယထာ ကိံ, ယာ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တတော ပဟာတဗ္ဗော, အယံ ဥပဃဋနာ.

៥៩. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើស្មារោបនហារៈ តើដូចម្តេច? កាលបើបុគ្គលជាឧគ្ឃាដិតញ្ញូដឹងហើយ គប្បីពោលនូវធម៌ដែលមានពិតប្រាកដឲ្យពិស្តារ។ ការដឹងនូវចិត្តដែលមានប្រការដ៏ពិស្តារ នេះហៅថា សមារោបនហារៈ។ ក្នុងសមារោបនហារៈនោះ ការសម្តែងឈ្មោះក្តី ការសម្តែងវត្ថុដែលជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់ក្តី ឈ្មោះថា វេវចនៈ ឯការសម្តែងដែលជាតួវត្ថុ ឈ្មោះថា ពិស្តារ។ ដូចជាអ្វី? ដូចជាធម៌ដែលភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីលះបង់ដោយវត្ត នេះហៅថា ឧបឃដនៈ។

---

တတ္ထ [Pg.243] ကတမော သမာရောပနော? ကိဉ္စိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ရူပရာဂံ ဝါ နာမဝန္တပဟာတဗ္ဗံ. ယာဝ ဝိညာဏန္တိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာနိ. အဝိဇ္ဇာ တာ ဩပမ္မေန ပညာပေတဗ္ဗာ, အယံ သမာရောပနော. နိဿိတစိတ္တဿ စ မတ္တိကော စ နိဿယော တဏှာ စ ဒိဋ္ဌိ စ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ သင်္ခါရာ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိပစ္စယာ တဏှာ ဣမေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ. တတ္ထ နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဣဒံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ ယာဝ ဇရာမရဏံ, ဣဒံ သံခိတ္တေန ဘာသိတေ အဝသိဋ္ဌံ ပရောပယတိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ តើការលើកឡើង តើដូចម្តេច? មិនមានអ្វីគប្បីពោលឡើយ គប្បីលះបង់នូវរូបរាគៈក្តី នាមក្តី រហូតដល់វិញ្ញាណ គប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារ។ គប្បីឲ្យដឹងនូវអវិជ្ជានោះដោយឧបមា នេះហៅថា សមារោបនៈ។ ទីអាស្រ័យរបស់ចិត្តដែលអាស្រ័យនឹងអវិជ្ជា និងធម៌ដែលមានប្រមាណ គឺតណ្ហាផង ទិដ្ឋិផង។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ គឺ ទិដ្ឋិ អវិជ្ជា តណ្ហា និងសង្ខារ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តណ្ហាកើតឡើងព្រោះទិដ្ឋិជាបច្ច័យ សង្ខារទាំងឡាយនេះកើតឡើងព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ វិញ្ញាណដែលអាស្រ័យនឹងអវិជ្ជាក្តី វិញ្ញាណនេះដែលកើតព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យក្តី រហូតដល់ជរានិងមរណៈ កាលបើព្រះមានព្រះភាគសម្តែងដោយសង្ខេបហើយ តែងលើកឡើងនូវបដិច្ចសមុប្បាទដែលនៅសល់។

---

အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထီတိ တဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယာ တဏှာယ စ ပဟာနံ တတ္ထ ဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာနိရောဓာယ ဘူတံ ဝိညာဏံ သရာဂဋ္ဌာနိယေသု ဓမ္မေသု တံ တံ ဓမ္မံ ဥပေစ္စ အညံ ဓမ္မံ ဓာဝတိ မက္ကဋောပမတာယ, အထ ခွဿ ပရိတ္တေသု ဓမ္မေသု သရာဂဋ္ဌာနိယေသု ဆန္ဒရာဂေါ နတ္ထိ ကုတော တတော စလနာ, အဓိမတ္တေသု သတ္တေသု စိတ္တံ နိဝေဿယတိ တံ အပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အနာဟာရံ နိရုဇ္ဈတိ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော ယာဝ ဇရာမရဏနိရောဓော. အယံ သမာရောပနော.

ចំពោះចិត្តដែលមិនអាស្រ័យនឹងអវិជ្ជា តែងមិនមានការញាប់ញ័រឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ការលះបង់នូវទិដ្ឋិ និងតណ្ហារបស់បុគ្គលនោះតែងមាន។ ក្នុងសេចក្តីនោះ វិញ្ញាណដែលកើតឡើងព្រោះការរលត់ទៅនៃទិដ្ឋិ និងអវិជ្ជា មិនចូលទៅជិតនូវធម៌នោះៗ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលជាទីតាំងនៃរាគៈឡើយ តែងរត់ទៅកាន់ធម៌ដទៃ ដូចជាស្វា យ៉ាងណាមិញ។ មួយវិញទៀត សេចក្តីពេញចិត្តនិងតម្រេកក្នុងធម៌ទាំងឡាយដ៏ថោកទាបដែលជាទីតាំងនៃរាគៈ មិនមានដល់បុគ្គលនោះឡើយ តើការញាប់ញ័រអំពីធម៌នោះនឹងមានពីណា? បុគ្គលនោះតែងតាំងចិត្តទុកក្នុងសត្វទាំងឡាយដ៏លើសលុប វិញ្ញាណដែលមិនមានទីតាំងនោះ មិនមានអាហារ តែងរលត់ទៅ។ ព្រោះវិញ្ញាណរលត់ នាមរូបក៏រលត់ រហូតដល់ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ។ នេះហៅថា សមារោបនៈ។

---

တတ္ထ ရာဂဝသေန ဝိညာဏဿ စလိတံ သပရိဂ္ဂဟော, တသ္မိံ စလိတေ အသတိ ယော ပရိကိလေသောပစာရော တိဝိဓော အဂ္ဂိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဘဝတိ. တေနာဟ စလိတေ အသန္တေ ပဿဒ္ဓိ ဟောတိ. တတ္ထ ယံ သမာရောပနာ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ယာဝ ဝိမုတ္တိတမိတိ ဉာဏဒဿနံ ဘဝတိ. သော အာသဝါနံ ခယာ စ ဝိမုတ္တိ နော ဥပပဇ္ဇတိ. တဿ ဥပပတ္တိဿ အာဂတိဂတိယာ အသန္တိယာ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ဣဒမဿ သုတ္တဿ မဇ္ဈေ သမာရောပိတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ စ ဝိမုတ္တိယံ စ ယောဂေါ န စ ဧတံ တဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇ္ဇန္တိ. အယံ ဝုစ္စတေ သမာရောပနော ဟာရော. န စ သံကိလေသဘာဂိယေန သုတ္တေန သံကိလေသဘာဂိယော ယေ စ ဓမ္မာ သမာရောပယိတဗ္ဗာ နာညေ. ဧဝံ ဝါသနာဘာဂိယေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ, အယံ သမာရောပနော ဟာရော. ဣမေ သောဠသ ဟာရာ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ការញាប់ញ័រនៃវិញ្ញាណដោយអំណាចនៃរាគៈ រមែងជាទៅជាមួយការប្រកាន់មាំ កាលបើការញាប់ញ័រនោះមិនមាន គ្រឿងសៅហ្មងណាដែលកើតឡើង គឺភ្លើងបីយ៉ាង រមែងរលត់ទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា កាលបើការញាប់ញ័រមិនមាន សេចក្តីស្ងប់រមែងមាន។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ការលើកឡើងនេះគឺ បុគ្គលមានកាយស្ងប់រមែងទទួលសេចក្តីសុខ ចិត្តរបស់បុគ្គលមានសេចក្តីសុខរមែងតាំងមាំ។ ញាណទស្សនៈរមែងមានរហូតដល់ការរួចចាកផុត។ បុគ្គលនោះរមែងដល់នូវការរួចផុតព្រោះការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ។ សម្រាប់បុគ្គលដែលបានសម្រេចនោះ កាលបើអាគតិ និងគតិមិនមាន មិនមានក្នុងលោកនេះ មិនមានក្នុងលោកដទៃ មិនមានក្នុងចន្លោះនៃលោកទាំងពីរ។ នេះជាទីបំផុតនៃទុក្ខ គឺអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ នេះជាសេចក្តីដែលលើកឡើងក្នុងកណ្តាលនៃសូត្រនេះ ការប្រកបក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ និងក្នុងវិមុត្តិ តែមិនបានចែកសេចក្តីនៃសូត្រដែលសម្តែងដោយសង្ខេបនោះឱ្យពិស្តារឡើយ។ នេះហៅថា សមារោបនហារៈ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេស មិនគួរលើកឡើងដោយសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសឡើយ ធម៌ដទៃក៏ដូច្នោះដែរ។ ក្នុងវាសនាភាគិយសូត្រ និងនិព្វេធភាគិយសូត្រក៏ដូច្នោះដែរ នេះជាសមារោបនហារៈ។ ទាំងនេះគឺហារៈ ១៦ យ៉ាង។

---

သုဝီရဿ မဟာကစ္စာယနဿ ဇမ္ဗုဝနဝါသိနော ပေဋကောပဒေသေ

ក្នុងគម្ពីរបេដកោបទេស របស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ដ៏មានសេចក្តីព្យាយាមដ៏ល្អ ជាអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃជម្ពូ

---

ပဉ္စမာ ဘူမိ.

ភូមិទីប្រាំ ចប់ហើយ។

---

၆. သုတ္တတ္ထသမုစ္စယဘူမိ

៦. សុត្តត្ថសមុច្ចយភូមិ

---

၆၀. ဗုဒ္ဓါနံ [Pg.244] ဘဂဝန္တာနံ သာသနံ တိဝိဓေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, ခန္ဓေသု ဓာတူသု အာယတနေသု စ. တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော ယာဝ ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဒသ ရူပအာယတနာနိ စက္ခု ရူပါ စ ယာဝ ကာယော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စ, အယံ ရူပက္ခန္ဓော. တတ္ထ ဆ ဝေဒနာကာယာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ ယာဝ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, အယံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော. တတ္ထ ဆ သညာကာယာ သညာက္ခန္ဓော, ရူပသညာ ယာဝ ဓမ္မသညာ ဣမေ ဆ သညာကာယာ, အယံ သညာက္ခန္ဓော. တတ္ထ ဆ စေတနာကာယာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, ရူပသဉ္စေတနာ ယာဝ ဓမ္မသဉ္စေတနာ ဣမေ ဆ စေတနာကာယာ, အယံ သင်္ခါရက္ခန္ဓော. တတ္ထ ဆ ဝိညာဏကာယာ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, စက္ခုဝိညာဏံ ယာဝ မနောဝိညာဏံ ဣမေ ဆ ဝိညာဏကာယာ, အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ.

៦០. សាសនារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទាំងឡាយ រមែងដល់នូវការសង្គ្រោះជា ៣ ប្រការ គឺក្នុងខន្ធទាំងឡាយ ធាតុទាំងឡាយ និងអាយតនៈទាំងឡាយ។ ក្នុងប្រការទាំងនោះ ខន្ធ ៥ គឺ រូបក្ខន្ធ រហូតដល់ វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ រូបាយតនៈ ១០ គឺ ចក្ខុ និងរូប រហូតដល់ កាយ និងផោដ្ឋព្វៈ នេះហៅថា រូបក្ខន្ធ។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ ពួកវេទនា ៦ យ៉ាង ឈ្មោះថា វេទនាខន្ធ គឺ វេទនាកើតអំពីចក្ខុសម្ផស្ស រហូតដល់ វេទនាកើតអំពីមនោសម្ផស្ស នេះហៅថា វេទនាខន្ធ។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ ពួកសញ្ញា ៦ យ៉ាង ឈ្មោះថា សញ្ញាខន្ធ គឺ រូបសញ្ញា រហូតដល់ ធម្មសញ្ញា ពួកសញ្ញាទាំង ៦ នេះ ឈ្មោះថា សញ្ញាខន្ធ។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ ពួកចេតនា ៦ យ៉ាង ឈ្មោះថា សង្ខារក្ខន្ធ គឺ រូបសញ្ចេតនា រហូតដល់ ធម្មសញ្ចេតនា ពួកចេតនាទាំង ៦ នេះ ឈ្មោះថា សង្ខារក្ខន្ធ។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ ពួកវិញ្ញាណ ៦ យ៉ាង ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ គឺ ចក្ខុវិញ្ញាណ រហូតដល់ មនោវិញ្ញាណ ពួកវិញ្ញាណទាំង ៦ នេះ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ ទាំងនេះគឺខន្ធ ៥។

---

တေသံ ကာ ပရိညာ? အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သညာ အနတ္တာတိ ဧသာ ဧတေသံ ပရိညာ. တတ္ထ ကတမော ခန္ဓတ္ထော? သမူဟတ္ထော ခန္ဓတ္ထော, ပုဉ္ဇတ္ထော ခန္ဓတ္ထော, ရာသတ္ထော ခန္ဓတ္ထော. တံ ယထာ ဒဗ္ဗက္ခန္ဓော ဝနက္ခန္ဓော ဒါရုက္ခန္ဓော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဥဒကက္ခန္ဓော ဝါယုက္ခန္ဓော ဣတိ ဧဝံ ခန္ဓေသု သဗ္ဗသင်္ဂဟောဝ ဧဝံ ခန္ဓတ္ထော.

ការកំណត់ដឹងនូវធម៌ទាំងនោះ តើដូចម្តេច? ការកំណត់ដឹងថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះជាការកំណត់ដឹងនូវធម៌ទាំងនោះ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អត្ថនៃខន្ធ តើដូចម្តេច? អត្ថថាជាពួក ឈ្មោះថាអត្ថនៃខន្ធ អត្ថថាជាគំនរ ឈ្មោះថាអត្ថនៃខន្ធ អត្ថថាជាប្រជុំ ឈ្មោះថាអត្ថនៃខន្ធ។ សេចក្តីនោះ ប្រៀបដូចជា គំនរនៃវត្ថុ គំនរនៃព្រៃ គំនរនៃឈើ គំនរនៃភ្លើង គំនរនៃទឹក គំនរនៃខ្យល់ យ៉ាងណាមិញ ការសង្គ្រោះទាំងអស់ក្នុងខន្ធទាំងឡាយ ក៏មានអត្ថនៃខន្ធយ៉ាងនោះដែរ។

---

တတ္ထ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု…ပေ… မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု. ဧတာယော အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော. တာသံ ပရိညာ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သညာ အနတ္တာတိ ဧသာ ဧတာသံ ပရိညာ. တတ္ထ ကော ဓာတုအတ္ထော? ဝုစ္စတေ အဝယဝတ္ထော ဓာတုအတ္ထော. အဝယဝေါတိ စက္ခု နော ပသာဒေါ စက္ခုဓာတု. ဧဝံ ပဉ္စသု ဓာတူသု ပုန ရာဂဝဝစ္ဆေဒတ္ထော ဓာတုအတ္ထော. ဝဝစ္ဆိန္နာ ဟိ စက္ခုဓာတု. ဧဝံ ပဉ္စသု ပုနရာဟ ဧကန္တိပကတျတ္ထေန ဓာတုအတ္ထောတိ ဝုစ္စတေ. တံ ယထာ, ပကတိယာ အယံ ပုရိသော ပိတ္တိကော သေမှိကော ဝါတိကော သန္နိပါတိကောတိ ဧဝံ ပကတိစက္ခုဓာတု ဒသန္နံ ပိယာ စ သဗ္ဗေသု ဣန္ဒြိယေသု…ပေ… ဝိသဘာဂတ္ထော ဓာတုအတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ធាតុ ១៨ គឺ ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ...ល... មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ។ ទាំងនេះគឺធាតុ ១៨។ ការកំណត់ដឹងនូវធាតុទាំងនោះ គឺការកំណត់ដឹងថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះជាការកំណត់ដឹងនូវធាតុទាំងនោះ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អត្ថនៃធាតុ តើដូចម្តេច? ត្រាស់ថា អត្ថថាជាចំណែក ឈ្មោះថាអត្ថនៃធាតុ។ ពាក្យថា ចំណែក គឺចក្ខុបសាទ ឈ្មោះថាចក្ខុធាតុ។ ក្នុងធាតុទាំង ៥ ក៏ដូច្នោះដែរ។ មួយវិញទៀត អត្ថនៃការកាត់ផ្តាច់នូវរាគៈ ឈ្មោះថាអត្ថនៃធាតុ ព្រោះចក្ខុធាតុដែលកាត់ផ្តាច់ហើយ។ ក្នុងធាតុទាំង ៥ ក៏ដូច្នោះដែរ។ មួយវិញទៀត ត្រាស់ថា អត្ថដោយសភាវៈតែម្យ៉ាង ឈ្មោះថាអត្ថនៃធាតុ។ សេចក្តីនោះ ប្រៀបដូចជា បុគ្គលនេះមានធាតុប្រមាត់ មានធាតុស្លេស្ម មានធាតុខ្យល់ មានធាតុសន្និបាត ដោយសភាវៈ យ៉ាងណាមិញ ចក្ខុធាតុដោយសភាវៈ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ សូម្បីទាំង ១០...ល... អត្ថថាមានសភាវៈមិនដូចគ្នា ឈ្មោះថាអត្ថនៃធាតុ។

---

တတ္ထ ဒွါဒသာယတနာနိ ကတမာနိ? ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဆ ဗာဟိရာနိ. စက္ခာယတနံ ယာဝ မနာယတနန္တိ အဇ္ဈတ္တိကံ, ရူပါယတနံ ယာဝ ဓမ္မာယတနန္တိ ဗာဟိရံ. ဧတာနိ ဒွါဒသ အာယတနာနိ. ဧတေသံ ကာ ပရိညာ? အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သညာ အနတ္တာတိ, ဧသာ ဧတေသံ ပရိညာ. အပိ [Pg.245] စ ဒွိဓာ ပရိညာ ဉာတပရိညာ စ ပဟာနပရိညာ စ. တတ္ထ ဉာတပရိညာ နာမ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သညာ အနတ္တာတိ, ဧသာ ဉာတပရိညာ. ပဟာနပရိညာ ပန ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနာ, ဧသာ ပဟာနပရိညာ. တတ္ထ ကတမော အာယတနတ္ထော? ဝုစ္စတေ အာကာရတ္ထော အာယတနတ္ထော. ယထာ သုဝဏ္ဏာကရော ဒုဗ္ဗဏ္ဏာကရော, ယထာ ဒွီဟိ တေဟိ အာကာရေဟိ တေ တေ ဂါဝါ ဥတ္တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ ဧတေဟိ စိတ္တစေတသိကာ ဂါဝါ ဥတ္တိဋ္ဌန္တိ ကမ္မကိလေသာ ဒုက္ခဓမ္မာ စ. ပုနရာဟ အာယဒါနတ္ထော အာယတနတ္ထော. ယထာ ရညော အာယဒါနေဟိ အာယော ဘဝတိ, ဧဝံ အာယဒါနတ္ထော အာယတနတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ អាយតនៈ ១២ តើដូចម្តេច? អាយតនៈខាងក្នុង ៦ អាយតនៈខាងក្រៅ ៦។ ចក្ខាយតនៈ រហូតដល់ មនាយតនៈ នេះជាអាយតនៈខាងក្នុង រូបាយតនៈ រហូតដល់ ធម្មាយតនៈ នេះជាអាយតនៈខាងក្រៅ។ ទាំងនេះគឺអាយតនៈ ១២។ ការកំណត់ដឹងនូវអាយតនៈទាំងនោះ តើដូចម្តេច? ការកំណត់ដឹងថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះជាការកំណត់ដឹងនូវអាយតនៈទាំងនោះ។ មួយវិញទៀត ការកំណត់ដឹងមាន ២ យ៉ាង គឺ ញាតបរិញ្ញា និង បហានបរិញ្ញា។ ក្នុងបរិញ្ញាទាំងពីរនោះ ញាតបរិញ្ញា គឺការកំណត់ដឹងថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះឈ្មោះថា ញាតបរិញ្ញា។ ចំណែកឯ បហានបរិញ្ញា គឺការលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ នេះឈ្មោះថា បហានបរិញ្ញា។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អត្ថនៃអាយតនៈ តើដូចម្តេច? ត្រាស់ថា អត្ថថាជាទីតាំង ឈ្មោះថាអត្ថនៃអាយតនៈ។ ប្រៀបដូចជា អាករនៃមាស អាករនៃវត្ថុមានពណ៌អាក្រក់ ម្យ៉ាងទៀត ហ្វូងគោទាំងឡាយរមែងតាំងនៅដោយអាការៈទាំងពីរនោះ យ៉ាងណាមិញ ពួកគោគឺចិត្តនិងចេតសិក ក៏រមែងតាំងនៅដោយអាយតនៈទាំងឡាយនេះដែរ ព្រមទាំងកម្ម កិលេស និងទុក្ខធម៌ទាំងឡាយ ក៏រមែងតាំងនៅដូច្នោះដែរ។ មួយវិញទៀត ត្រាស់ថា អត្ថថាជាទីនាំមកនូវចំណូល ឈ្មោះថាអត្ថនៃអាយតនៈ។ ប្រៀបដូចជា ចំណូលរមែងមានដល់ព្រះរាជា ព្រោះតែទីនាំមកនូវចំណូល យ៉ាងណាមិញ អត្ថថាជាទីនាំមកនូវចំណូល ក៏ឈ្មោះថាអត្ថនៃអាយតនៈ យ៉ាងនោះដែរ។

---

၆၁. စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော နိရောဓော မဂ္ဂေါ စ. ဒုက္ခံ ယထာ သမာသေန ဓမ္မာစရိယံ မာနသဉ္စ, သမုဒယော သမာသေန အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ, နိရောဓော သမာသေန ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ, မဂ္ဂေါ သမာသေန သမထော စ ဝိပဿနာ စ.

៦១. អរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ទុក្ខ សមុទ័យ និរោធ និងមគ្គ។ ទុក្ខ ដោយសង្ខេប គឺធម្មចរិយា និងចិត្ត សមុទ័យ ដោយសង្ខេប គឺអវិជ្ជា និងតណ្ហា និរោធ ដោយសង្ខេប គឺវិជ្ជា និងវិមុត្តិ មគ្គ ដោយសង្ខេប គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។

---

တတ္ထ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ ကတမေ? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ယာဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, ဧဝမေတေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ. ယေ ဓမ္မာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ စ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ, သော မဂ္ဂေါ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, သမ္မပ္ပဓာနံ…ပေ… ဣဒ္ဓိပါဒံ…ပေ… ဣန္ဒြိယာနိ…ပေ… ဗလာနိ…ပေ… တတ္ထ ကော ဣန္ဒြိယတ္ထော? ဣန္ဒတ္ထော ဣန္ဒြိယတ္ထော, အာဓိပတေယျတ္ထော ဣန္ဒြိယတ္ထော, ပသာဒတ္ထော ဣန္ဒြိယတ္ထော, အသာဓာရဏံ ကဿ ကိရိယတ္ထော ဣန္ဒြိယတ္ထော အနဝပရိယတ္ထော ဗလတ္ထော, ထာမတ္ထော ဗလတ္ထော, ဥပါဒါယတ္ထော ဗလတ္ထော, ဥပတ္ထမ္ဘနတ္ထော ဗလတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ តើដូចម្តេច? គឺសតិបដ្ឋាន ៤ រហូតដល់ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ទាំងនេះគឺពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីព្រះនិព្វាន ដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទាំងឡាយ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ និងព្រះសាវកទាំងឡាយ ទាំងក្នុងអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ធម៌នោះឈ្មោះថាមគ្គ គឺសតិបដ្ឋាន ៤។ សតិបដ្ឋាន ៤ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយរឿយៗ សម្មប្បធាន...ល... ឥទ្ធិបាទ...ល... ឥន្ទ្រិយ...ល... ពលៈ...ល... ក្នុងសេចក្តីនោះ អត្ថនៃឥន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? អត្ថថាជាធំ ឈ្មោះថាអត្ថនៃឥន្ទ្រិយ អត្ថថាជាអធិបតី ឈ្មោះថាអត្ថនៃឥន្ទ្រិយ អត្ថថាជាសេចក្តីជ្រះថ្លា ឈ្មោះថាអត្ថនៃឥន្ទ្រិយ អត្ថថាជាការធ្វើមិនទូទៅដល់បុគ្គលណា ឈ្មោះថាអត្ថនៃឥន្ទ្រិយ។ អត្ថថាមិនញាប់ញ័រ ឈ្មោះថាអត្ថនៃពលៈ អត្ថថាជាកម្លាំង ឈ្មោះថាអត្ថនៃពលៈ អត្ថថាជាការអាស្រ័យ ឈ្មោះថាអត្ថនៃពលៈ អត្ថថាជាការឧបត្ថម្ភ ឈ្មោះថាអត្ថនៃពលៈ។

---

တတ္ထ ကတမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ယာဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တတ္ထ ကတမော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယာဝ သမ္မာသမာဓိ. တတ္ထ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ခန္ဓော သီလက္ခန္ဓော စ သမာဓိက္ခန္ဓော စ ပညာက္ခန္ဓော စ. တတ္ထ ယာ စ သမ္မာဝါစာ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော ယော စ သမ္မာအာဇီဝေါ, အယံ သီလက္ခန္ဓော. ယာ စ သမ္မာသတိ ယော စ သမ္မာဝါယာမော ယော စ သမ္မာသမာဓိ, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော. ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ယာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော. ဧဝံ တာယော တိဿော သိက္ခာ. ဧဝံ တီဟာကာရေဟိ ဒသ ပဒါနိ…ပေ….

ក្នុងសេចក្តីនោះ ពោជ្ឈង្គ ៧ តើដូចម្តេច? គឺសតិសម្ពោជ្ឈង្គ រហូតដល់ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច? គឺសម្មាទិដ្ឋិ រហូតដល់ សម្មាសមាធិ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ អដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺខន្ធ ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិខន្ធ និងបញ្ញាខន្ធ។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ នេះឈ្មោះថា សីលក្ខន្ធ។ សម្មាសតិ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសមាធិ នេះឈ្មោះថា សមាធិខន្ធ។ សម្មាសង្កប្បៈ និងសម្មាទិដ្ឋិ នេះឈ្មោះថា បញ្ញាខន្ធ។ យ៉ាងនេះ ខន្ធទាំង ៣ នោះ ឈ្មោះថា សិក្ខា ៣។ យ៉ាងនេះ គឺបទទាំង ១០ ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាង...ល...។

---

တတ္ထ [Pg.246] ယောဂါဝစရော သီလက္ခန္ဓေ ဌိတော ဒေါသံ အကုသလံ န ဥပါဒိယတိ, ဒေါသာနုသယံ သမူဟနတိ, ဒေါသသလ္လံ ဥဒ္ဓရတိ, ဒုက္ခဝေဒနံ ပရိဇာနာတိ, ကာမဓာတုံ သမတိက္ကမတိ. သမာဓိက္ခန္ဓေ ဌိတော လောဘံ အကုသလံ န ဥပါဒိယတိ, ရာဂါနုသယံ သမူဟနတိ, လောဘသလ္လံ ဥဒ္ဓရတိ, သုခဝေဒနံ ပရိဇာနာတိ, ရူပဓာတုံ သမတိက္ကမတိ. ပညာက္ခန္ဓေ ဌိတော မောဟံ အကုသလံ န ဥပါဒိယတိ, အဝိဇ္ဇာနုသယံ သမူဟနတိ, မောဟသလ္လံ ဒိဋ္ဌိသလ္လဉ္စ ဥဒ္ဓရတိ, အဒုက္ခမသုခဝေဒနံ ပရိဇာနာတိ, အရူပဓာတုံ သမတိက္ကမတိ. ဣတိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ န ဥပါဒိယတိ, စတ္တာရိ သလ္လာနိ ဥဒ္ဓရတိ, တိဿော ဝေဒနာ ပရိဇာနာတိ, တေဓာတုကံ သမတိက္ကမတိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ យោគាវចរបុគ្គលកាលបើស្ថិតនៅក្នុងសីលក្ខន្ធ រមែងមិនប្រកាន់មាំនូវអកុសលគឺទោសៈ រមែងដកឡើងនូវទោសានុស័យ រមែងដកចេញនូវសរគឺទោសៈ រមែងកំណត់ដឹងនូវទុក្ខវេទនា រមែងកន្លងផុតនូវកាមធាតុ។ កាលបើស្ថិតនៅក្នុងសមាធិខន្ធ រមែងមិនប្រកាន់មាំនូវអកុសលគឺលោភៈ រមែងដកឡើងនូវរាគានុស័យ រមែងដកចេញនូវសរគឺលោភៈ រមែងកំណត់ដឹងនូវសុខវេទនា រមែងកន្លងផុតនូវរូបធាតុ។ កាលបើស្ថិតនៅក្នុងបញ្ញាខន្ធ រមែងមិនប្រកាន់មាំនូវអកុសលគឺមោហៈ រមែងដកឡើងនូវអវិជ្ជានុស័យ រមែងដកចេញនូវសរគឺមោហៈ និងសរគឺទិដ្ឋិ រមែងកំណត់ដឹងនូវអទុក្ខមសុខវេទនា រមែងកន្លងផុតនូវអរូបធាតុ។ យ៉ាងនេះ ដោយខន្ធទាំង ៣ យោគាវចរបុគ្គលរមែងមិនប្រកាន់មាំនូវអកុសលមូល ៣ រមែងដកចេញនូវសរ ៤ រមែងកំណត់ដឹងនូវវេទនា ៣ រមែងកន្លងផុតនូវត្រៃធាតុ។

---

၆၂. တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ယံ စတူသု အရိယသစ္စေသု အညာဏန္တိ ဝိတ္ထာရေန ယထာ သော ပါဏသဇ္ဇေသု ကထံကထာ ကာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ကတမံ ဝိညာဏံ? ဆ ဝိညာဏကာယာ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရော, ဣဒံ နာမံ. တတ္ထ ကတမံ ရူပံ? စာတုမဟာဘူတိကံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပဿ ပညတ္တိံ. ဣတိ ပုရိမကဉ္စ နာမံ ဣဒဉ္စ ရူပံ တဒုဘယံ နာမရူပန္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ဆဠာယတနန္တိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, စက္ခု အဇ္ဈတ္တိကံ အာယတနံ ယာဝ မနော အဇ္ဈတ္တိကံ အာယတနံ. ဖဿောတိ ဆ ဖဿကာယာ စက္ခုသမ္ဖဿော ယာဝ မနောသမ္ဖဿောတိ ဖဿော. ဆ ဝေဒနာကာယာ ဝေဒနာ. တဏှာတိ ဆ တဏှာကာယာ တဏှာ. ဥပါဒါနန္တိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ ကာမုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ဥပါဒါနံ. ဘဝေါတိ တယော ဘဝါ ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ အရူပဘဝေါ. တတ္ထ ကတမာ ဇာတိ? ယာ ပဌမံ ခန္ဓာနံ ပဌမံ ဓာတူနံ ပဌမံ အာယတနာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ ဩက္ကန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ, အယံ ဇာတိ. တတ္ထ ကတမာ ဇရာ? ဇရာ နာမ ယံ တံ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ ပဝိဝိတ္တံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဝိဝဏ္ဏတံ ဘဂ္ဂေါ တံ ဇရာ ဟီယနာ ပဟီယနာ အာယုနော ဟာနိ သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိဘေဒေါ ဥပနာဟော ပရိပါကော, အယံ ဇရာ. တတ္ထ ကတမံ မရဏံ? မရဏံ နာမ ယံ တသ္မိံ တသ္မိံ သတ္တနိကာယေ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ စုတိ စဝနတာ မရဏံ ကာလင်္ကိရိယာ ဥဒ္ဓုမာတကာနံ ဘေဒေါ ကာယဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒေါ, ဣဒံ မရဏံ. ဣတိ ပုရိမိကာ စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ တဒုဘယံ ဇရာမရဏံ.

៦២. ក្នុងសេចក្តីនោះ អវិជ្ជា តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនដឹងក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ គប្បីធ្វើសេចក្តីពន្យល់ឱ្យពិស្តារ ដូចជាសេចក្តីសង្ស័យក្នុងការចាត់ចែងជណ្តើរ យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ វិញ្ញាណ តើដូចម្តេច? ពួកវិញ្ញាណ ៦ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ផស្សៈ មនសិការៈ នេះឈ្មោះថា នាម។ ក្នុងសេចក្តីនោះ រូប តើដូចម្តេច? មហាភូតរូប ៤ និងបញ្ញត្តិនៃរូបដែលអាស្រ័យនឹងមហាភូតរូបទាំង ៤។ យ៉ាងនេះ នាមដែលបានពោលខាងដើមផង រូបនេះផង ទាំងពីរប្រការនោះ រួមហៅថា នាមរូប។ ក្នុងសេចក្តីនោះ សឡាយតនៈ គឺអាយតនៈខាងក្នុង ៦ គឺ ចក្ខុជាអាយតនៈខាងក្នុង រហូតដល់ មនោជាអាយតនៈខាងក្នុង។ ផស្សៈ គឺពួកផស្សៈ ៦ គឺ ចក្ខុសម្ផស្ស រហូតដល់ មនោសម្ផស្ស នេះហៅថា ផស្សៈ។ ពួកវេទនា ៦ គឺ វេទនា។ តណ្ហា គឺពួកតណ្ហា ៦ គឺ តណ្ហា។ ឧបាទាន គឺឧបាទាន ៤ គឺ កាមុបាទាន ទិដ្ឋុបាទាន សីលព្វតុបាទាន អត្តវាទុបាទាន នេះហៅថា ឧបាទាន។ ភព គឺភព ៣ គឺ កាមភព រូបភព អរូបភព។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ជាតិ តើដូចម្តេច? ការកើតឡើងជាដំបូងនៃខន្ធទាំងឡាយ ការកើតឡើងជាដំបូងនៃធាតុទាំងឡាយ ការកើតឡើងជាដំបូងនៃអាយតនៈទាំងឡាយ គឺជាតិ សញ្ជាតិ ឱក្កន្តិ អភិនិព្វត្តិ ការប្រាកដឡើងនៃខន្ធទាំងឡាយ នេះហៅថា ជាតិ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ជរា តើដូចម្តេច? ដែលហៅថា ជរា គឺសេចក្តីគ្រាំគ្រា មានធ្មេញបាក់ សក់ស្កូវ ស្បែកជ្រីវជ្រួញ សេចក្តីសាបសូន្យ ការប្រែប្រួលពណ៌នៃមហាភូតរូបទាំង ៤ សេចក្តីទ្រុឌទ្រោម នេះហៅថា ជរា មួយវិញទៀត សេចក្តីសាបសូន្យ សេចក្តីវិនាស ការថយចុះនៃអាយុ ការថយចុះនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ការបែកធ្លាយ ការចងក្រង សេចក្តីទុំជោរ នេះហៅថា ជរា។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មរណៈ តើដូចម្តេច? ដែលហៅថា មរណៈ គឺការច្យុតិ ភាពជាបុគ្គលច្យុតិ សេចក្តីស្លាប់ ការធ្វើមរណកាល ការបែកធ្លាយនៃសាកសពដែលហើមប៉ោង ការដាច់ទៅនៃកាយ និងជីវិតិន្ទ្រិយ របស់សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្វនិកាយនោះៗ នេះហៅថា មរណៈ។ យ៉ាងនេះ ជរាដែលមានក្នុងខាងដើមផង មរណៈនេះផង ទាំងពីរប្រការនោះ រួមហៅថា ជរាមរណៈ។

---

တတ္ထ [Pg.247] အန္ဓကာရတိမိသာ ယထာဘူတံ အပ္ပဇာနနလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ဟ. အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏာ သင်္ခါရာ, ဥပစယပုနဗ္ဘဝါဘိရောပနပစ္စုပဋ္ဌာနာ. တေ ဝိညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝတ္ထု သဝိညတ္တိလက္ခဏံ ဝိညာဏံ, တံ နာမရူပဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အနေကသန္နိဿယလက္ခဏံ နာမရူပံ, တံ သဠာယတနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာပနလက္ခဏံ သဠာယတနံ, တံ ဖဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သန္နိပါတလက္ခဏော ဖဿော, သော ဝေဒနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. အနုဘဝနလက္ခဏာ ဝေဒနာ, သာ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, သာ ဥပါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အာဒါနပရိဟနနလက္ခဏံ ဥပါဒါနံ, တံ ဘဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာနာဂတိဝိက္ခေပလက္ခဏော ဘဝေါ, သော ဇာတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝလက္ခဏာ ဇာတိ, သာ ဇရာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥပနယပရိပါကလက္ခဏာ ဇရာ, သာ မရဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အာယုက္ခယဇီဝိတဥပရောဓလက္ခဏံ မရဏံ, တံ ဒုက္ခဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယသမ္ပီဠနလက္ခဏံ ဒုက္ခံ, တံ ဒေါမနဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တသမ္ပီဠနလက္ခဏံ ဒေါမနဿံ, တံ သောကဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သောစနလက္ခဏော သောကော, သော ပရိဒေဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝစီနိစ္ဆာရဏလက္ခဏော ပရိဒေဝေါ, သော ဥပါယာသဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယေ အာယာသာ တေ ဥပါယာသာ.

ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទនោះ អវិជ្ជា មានការមិនដឹងតាមពិត ដូចជាទីងងឹតសូន្យសុងជាលក្ខណៈ ជាហេតុជិតនៃសង្ខារទាំងឡាយ។ សង្ខារទាំងឡាយ មានការតាក់តែងជាលក្ខណៈ មានការសន្សំ និងការបង្អោនទៅក្នុងភពថ្មីជាបច្ចុប្បន្នុបដ្ឋាន (ការប្រាកដ)។ សង្ខារទាំងនោះ ជាហេតុជិតនៃវិញ្ញាណ។ វិញ្ញាណ មានការដឹងច្បាស់នូវវត្ថុជាលក្ខណៈ វិញ្ញាណនោះ ជាហេតុជិតនៃនាមរូប។ នាមរូប មានការអាស្រ័យច្រើនជាលក្ខណៈ នាមរូបនោះ ជាហេតុជិតនៃសឡាយតនៈ។ សឡាយតនៈ មានការកំណត់នូវឥន្ទ្រិយជាលក្ខណៈ សឡាយតនៈនោះ ជាហេតុជិតនៃផស្សៈ។ ផស្សៈ មានការប្រជុំគ្នាជាលក្ខណៈ ផស្សៈនោះ ជាហេតុជិតនៃវេទនា។ វេទនា មានការសោយអារម្មណ៍ជាលក្ខណៈ វេទនានោះ ជាហេតុជិតនៃតណ្ហា។ តណ្ហា មានការជ្រប់ចុះជាលក្ខណៈ តណ្ហានោះ ជាហេតុជិតនៃឧបាទាន។ ឧបាទាន មានការប្រកាន់ខ្ជាប់ជាលក្ខណៈ ឧបាទាននោះ ជាហេតុជិតនៃភព។ ភព មានការខ្ចាត់ខ្ចាយទៅក្នុងគតិផ្សេងៗជាលក្ខណៈ ភពនោះ ជាហេតុជិតនៃជាតិ។ ជាតិ មានការប្រាកដឡើងនៃខន្ធទាំងឡាយជាលក្ខណៈ ជាតិនោះ ជាហេតុជិតនៃជរា។ ជរា មានការនាំទៅ និងការទុំជោរជាលក្ខណៈ ជរានោះ ជាហេតុជិតនៃមរណៈ។ មរណៈ មានការអស់ទៅនៃអាយុ និងការរលត់ទៅនៃជីវិតិន្ទ្រិយជាលក្ខណៈ មរណៈនោះ ជាហេតុជិតនៃទុក្ខ។ ទុក្ខ មានការបៀតបៀនកាយជាលក្ខណៈ ទុក្ខនោះ ជាហេតុជិតនៃទោមនស្ស។ ទោមនស្ស មានការបៀតបៀនចិត្តជាលក្ខណៈ ទោមនស្សនោះ ជាហេតុជិតនៃសោកៈ។ សោកៈ មានការសោយសោកជាលក្ខណៈ សោកៈនោះ ជាហេតុជិតនៃបរិទេវៈ។ បរិទេវៈ មានការបញ្ចេញវាចា (យំទួញ) ជាលក្ខណៈ បរិទេវៈនោះ ជាហេតុជិតនៃឧបាយាសៈ។ សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តណា សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តនោះ ឈ្មោះថា ឧបាយាសៈ។

---

နဝ ပဒါနိ ယတ္ထ သဗ္ဗော အကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ. ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ? ဒွေ မူလကိလေသာ, တီဏိ အကုသလမူလာနိ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ. တတ္ထ ဒွေ မူလကိလေသာ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ, တီဏိ အကုသလမူလာနိ လောဘော ဒေါသော မောဟော စ. စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ – ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော စိတ္တဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော, ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော စိတ္တဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော, ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ သညာဝိပလ္လာသော စိတ္တဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော, ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ သညာဝိပလ္လာသော စိတ္တဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော.

ធម៌ ៩ ប្រការ ដែលជាគ្រឿងសង្គ្រោះ និងជាទីប្រជុំចុះនៃអកុសលធម៌ទាំងអស់។ ធម៌ ៩ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ មូលកិលេស ២, អកុសលមូល ៣, វិបល្លាស ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ មូលកិលេស ២ គឺ អវិជ្ជា និងភវតណ្ហា, អកុសលមូល ៣ គឺ លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ វិបល្លាស ៤ គឺ សញ្ញាវិបល្លាស ចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀងថាជាទៀង, សញ្ញាវិបល្លាស ចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស ក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខថាជាសុខ, សញ្ញាវិបល្លាស ចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស ក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួនថាជាខ្លួន, សញ្ញាវិបល្លាស ចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស ក្នុងរបស់ដែលមិនស្អាតថាជាស្អាត។

---

၆၃. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ နာမ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယထာဘူတံ အညာဏံ, အယံ အဝိဇ္ဇာ. ဘဝတဏှာ နာမ ယော ဘဝေသု ရာဂေါ သာရာဂေါ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပတ္ထနာ နန္ဒီ အဇ္ဈောသာနံ အပရိစ္စာဂေါ, အယံ ဘဝတဏှာ.

៦៣. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អវិជ្ជា គឺការមិនដឹងតាមពិតក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះហៅថា អវិជ្ជា។ ភវតណ្ហា គឺតម្រេក សេចក្តីត្រេកត្រអាល សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីវង្វេង សេចក្តីប្រាថ្នាចង់បាន សេចក្តីរីករាយ ការជ្រប់ចុះ ការមិនលះបង់ ក្នុងភពទាំងឡាយ នេះហៅថា ភវតណ្ហា។

---

တတ္ထ ကတမော လောဘော အကုသလမူလံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើលោភៈជាអកុសលមូល តើដូចម្តេច?

---

လောဘော နာမ သော တေသု တေသု ပရဝတ္ထူသု ပရဒဗ္ဗေသု ပရဋ္ဌာနေသု ပရသာပတေယျေသု ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု [Pg.248] လောဘော လုဗ္ဘနာ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပတ္ထနာ နန္ဒီ အဇ္ဈောသာနံ အပရိစ္စာဂေါ, အယံ လောဘော အကုသလမူလံ. ကဿေတံ မူလံ? လောဘော လောဘဇဿ အကုသလဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ စ, တထာ ယထာ တံသမ္ပယုတ္တာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ.

លោភៈ គឺការលោភលន់ ភាពលោភលន់ សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីវង្វេង សេចក្តីប្រាថ្នចង់បាន សេចក្តីរីករាយ ការជ្រប់ចុះ ការមិនលះបង់ ក្នុងវត្ថុរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងឋានៈរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងរបស់ដែលអ្នកដទៃហួងហែងរក្សាទុកនោះៗ នេះហៅថា លោភៈជាអកុសលមូល។ លោភៈនេះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្តេច? លោភៈ ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ជាអកុសល ដែលកើតអំពីលោភៈ និងជាឫសគល់នៃធម៌ទាំងឡាយ គឺចិត្ត និងចេតសិក ដែលសម្បយុត្តដោយលោភៈនោះ យ៉ាងនោះដែរ។

---

တတ္ထ ကတမော ဒေါသော အကုသလမူလံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើទោសៈជាអកុសលមូល តើដូចម្តេច?

---

သော သတ္တေသု အာဃာတော အက္ခန္တိ အပ္ပစ္စယော ဗျာပါဒေါ ပဒေါသော အနတ္ထကာမတာ စေတသော ပဋိဃာတော, အယံ ဒေါသော အကုသလမူလံ.

ទោសៈនោះ គឺការគុំកួន ការមិនអត់ធន់ ការមិនមានបច្ច័យ (ការមិនពេញចិត្ត) សេចក្តីព្យាបាទ សេចក្តីប្រទូស្ត សេចក្តីប្រាថ្នាបង្កវិនាស ការថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត ក្នុងសត្វទាំងឡាយ នេះហៅថា ទោសៈជាអកុសលមូល។

---

ကဿေတံ မူလံ?

ទោសៈនេះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្តេច?

---

ဒေါသဇဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ သမ္ပယုတ္တာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ.

ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ដែលកើតអំពីទោសៈ និងជាឫសគល់នៃធម៌ទាំងឡាយ គឺចិត្ត និងចេតសិក ដែលសម្បយុត្តដោយទោសៈនោះ។

---

တတ္ထ ကတမော မောဟော အကုသလမူလံ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើមោហៈជាអកុសលមូល តើដូចម្តេច?

---

ယံ စတူသု အရိယသစ္စေသု အနဘိသမယော အသမ္ပဇ္ဇဂ္ဂါဟော အပ္ပဋိဝေဓော မောဟော မုယှနာ သမ္မောဟော သမ္မုယှနာ အဝိဇ္ဇာ တမော အန္ဓကာရော အာဝရဏံ နီဝရဏံ ဆဒနံ အစ္ဆဒနံ အပသစ္ဆာဂမနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, အယံ မောဟော အကုသလမူလံ.

សេចក្តីមិនត្រាស់ដឹង សេចក្តីមិនកាន់យកដោយត្រឹមត្រូវ សេចក្តីមិនចាក់ធ្លុះ សេចក្តីវង្វេង ភាពវង្វេង ភាពងងឹតងងល់ សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ អវិជ្ជា ភាពងងឹត ទីងងឹត គ្រឿងរារាំង គ្រឿងរាំងរា គ្រឿងបិទបាំង គ្រឿងគ្របដណ្តប់ ការមិនប្រឈមមុខចំពោះកុសលធម៌ទាំងឡាយ ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ ណា នេះហៅថា មោហៈជាអកុសលមូល។

---

ကဿေတံ မူလံ?

មោហៈនេះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្តេច?

---

မောဟဇဿ အကုသလဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ.

ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ជាអកុសល ដែលកើតអំពីមោហៈ និងជាឫសគល់នៃធម៌ទាំងឡាយ គឺចិត្ត និងចេតសិក ដែលសម្បយុត្តដោយមោហៈនោះ។

---

တတ္ထ ဝိပလ္လာသာ ဇာနိတဗ္ဗာ, ဝိပလ္လာသာနံ ဝတ္ထု ဇာနိတဗ္ဗံ. ယံ ဝိပလ္လာသံ သိယာ, တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဧကော ဝိပလ္လာသော တီဏိ ဝိပလ္လာသာနိ စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနိ. ကတမော ဧကော ဝိပလ္လာသော စ, ယေန ပဋိပက္ခေန ဝိပလ္လာသိတံ ဂဏှာတိ?

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ វិបល្លាសទាំងឡាយ គួរដឹង វត្ថុនៃវិបល្លាសទាំងឡាយ គួរដឹង។ ធម៌ណាដែលជាវិបល្លាស ធម៌នោះ គួរដឹង។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ មានវិបល្លាស ១, វិបល្លាស ៣, វត្ថុនៃវិបល្លាស ៤។ តើវិបល្លាស ១ នោះ ដូចម្តេច ដែលជាហេតុឲ្យកាន់យកនូវសេចក្តីខុសប្លែកពីសភាវៈពិត?

---

‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ, ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ, ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ, ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ, အယံ ဧကော ဝိပလ္လာသော.

ការកាន់យកថា 'ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង', 'សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ', 'ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន', 'ស្អាត ក្នុងរបស់មិនស្អាត' នេះហៅថា វិបល្លាស ១។

---

ကတမာနိ စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနိ?

តើវត្ថុនៃវិបល្លាស ៤ នោះ ដូចម្តេចខ្លះ?

---

ကာယော ဝေဒနာ စိတ္တံ ဓမ္မာ စ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသဝတ္ထူနိ.

គឺ កាយ វេទនា ចិត្ត និងធម៌។ ទាំងនេះ ហៅថា វត្ថុនៃវិបល្លាស ៤។

---

ကတမာနိ တီဏိ ဝိပလ္လာသာနိ?

តើវិបល្លាស ៣ នោះ ដូចម្តេចខ្លះ?

---

သညာ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိ စ. ဣမာနိ တီဏိ ဝိပလ္လာသာနိ.

គឺ សញ្ញា ចិត្ត និងទិដ្ឋិ។ ទាំងនេះ ហៅថា វិបល្លាស ៣។

---

တတ္ထ မနာပိကေ ဝတ္ထုမှိ ဣန္ဒြိယဝတ္ထေ ဝဏ္ဏာယတနေ ဝါ ယော နိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂါဟော, အယံ သညာဝိပလ္လာသော. တတ္ထ ဝိပရီတစိတ္တဿ ဝတ္ထုမှိ သတိ ဝိညတ္တိ, အယံ စိတ္တဝိပလ္လာသော. တတ္ထ ဝိပရီတစိတ္တဿ တမှိ ရူပေ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ယာ ခန္တိ ရုစိ ဥပေက္ခနာ နိစ္ဆယော ဒိဋ္ဌိ နိဒဿနံ သန္တီရဏာ, အယံ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော. တတ္ထ ဝတ္ထုဘေဒေန ကာယေသု ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တိ. တယော [Pg.249] ကာယေ တယော ဝေဒနာယ တယော စိတ္တေ တယော ဓမ္မေ, စတ္တာရော သညာဝိပလ္လာသာ စတ္တာရော စိတ္တဝိပလ္လာသာ စတ္တာရော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသာ, အာယတနူပစယတော စက္ခုဝိညာဏသညာသမင်္ဂိဿ ရူပေသု ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ ယာဝ မနော သညာသမင်္ဂိဿ, ဓမ္မေသု ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ ဆ ဒွါဒသကာ စတ္တာရိ ဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တိ. အာရမ္မဏနာနတ္တတော ဟိ အပရိမိတသင်္ခေယျာနံ သတ္တာနံ အပရိမိတမသင်္ခေယျာ ဝိပလ္လာသာ ဘဝန္တိ ဟီနုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမတာယ.

ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ ការកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងវត្ថុជាទីគាប់ចិត្ត ក្នុងឥន្ទ្រិយវត្ថុ ឬក្នុងវណ្ណាយតនៈ នេះហៅថា សញ្ញាវិបល្លាស។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ កាលបើវត្ថុមាន សេចក្តីដឹងច្បាស់ (វិញ្ញត្តិ) នៃចិត្តដែលវិបល្លាស នេះហៅថា ចិត្តវិបល្លាស។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ សេចក្តីអត់ធន់ សេចក្តីពេញចិត្ត ការសម្លឹងមើល ការសម្រេចចិត្ត ទិដ្ឋិ ការយល់ឃើញ ការពិចារណា របស់បុគ្គលដែលមានចិត្តវិបល្លាស ក្នុងរូបដែលមិនស្អាតនោះថា 'ស្អាត' នេះហៅថា ទិដ្ឋិវិបល្លាស។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ ដោយការប្លែកគ្នានៃវត្ថុ វិបល្លាស ១២ តែងកើតឡើងក្នុងកាយជាដើម។ គឺ វិបល្លាស ៣ ក្នុងកាយ, វិបល្លាស ៣ ក្នុងវេទនា, វិបល្លាស ៣ ក្នុងចិត្ត, វិបល្លាស ៣ ក្នុងធម៌, ត្រូវជាសញ្ញាវិបល្លាស ៤, ចិត្តវិបល្លាស ៤, ទិដ្ឋិវិបល្លាស ៤។ ដោយការកើតឡើងនៃអាយតនៈ វិបល្លាស ១២ ក្នុងរូបទាំងឡាយ តែងមានដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយចក្ខុវិញ្ញាណសញ្ញា រហូតដល់វិបល្លាស ១២ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ តែងមានដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយមនោសញ្ញា ត្រូវជាពួក ១២ ចំនួន ៦ ដង វិបល្លាស ៤ តែងមាន។ ព្រោះថា ដោយភាពផ្សេងគ្នានៃអារម្មណ៍ វិបល្លាសទាំងឡាយ រាប់មិនអស់ មិនអាចគណនាបាន តែងមានដល់សត្វទាំងឡាយដែលរាប់មិនអស់ មិនអាចគណនាបាន ដោយភាពថោកទាប ឧត្តម និងមធ្យម។

---

၆၄. တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ စတ္တာရိ အတ္တဘာဝဝတ္ထူနိ ဘဝန္တိ. ယော ရူပက္ခန္ဓော, သော ကာယော အတ္တဘာဝဝတ္ထု. ယော ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သော ဝေဒနာ အတ္တဘာဝဝတ္ထု. ယော သညာက္ခန္ဓော စ သင်္ခါရက္ခန္ဓော စ, တေ ဓမ္မာ အတ္တဘာဝဝတ္ထု. ယော ဝိညာဏက္ခန္ဓော, သော စိတ္တံ အတ္တဘာဝဝတ္ထု. ဣတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ စတ္တာရိ အတ္တဘာဝဝတ္ထူနိ. တတ္ထ ကာယေ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော ဘဝတိ. ဧဝံ ဝေဒနာသု…ပေ… စိတ္တေ…ပေ… ဓမ္မေသု စ အတ္တဝိပလ္လာသော ဘဝတိ. တတ္ထ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ သမုဂ္ဃာတနတ္ထံ ဘဂဝါ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဒေသေတိ ပညပေတိ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ သမုဂ္ဃာတေတိ, ဧဝံ ဝေဒနာသု, စိတ္တေ, ဓမ္မေသု စ ကာတဗ္ဗံ.

៦៤. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ខន្ធ ៥ តែងជាវត្ថុនៃអត្តភាព ៤។ រូបក្ខន្ធណា រូបក្ខន្ធនោះ គឺកាយ ជាវត្ថុនៃអត្តភាព។ វេទនាខន្ធណា វេទនាខន្ធនោះ គឺវេទនា ជាវត្ថុនៃអត្តភាព។ សញ្ញាខន្ធ និងសង្ខារខន្ធណា សញ្ញាខន្ធនិងសង្ខារខន្ធនោះ គឺធម៌ ជាវត្ថុនៃអត្តភាព។ វិញ្ញាណក្ខន្ធណា វិញ្ញាណក្ខន្ធនោះ គឺចិត្ត ជាវត្ថុនៃអត្តភាព។ ដូច្នេះ ខន្ធ ៥ គឺវត្ថុនៃអត្តភាព ៤។ ក្នុងវត្ថុនៃអត្តភាពទាំងនោះ វិបល្លាសថា 'ស្អាត ក្នុងរបស់មិនស្អាត' តែងមានក្នុងកាយ។ យ៉ាងនោះដែរ អត្តវិបល្លាស តែងមានក្នុងវេទនាទាំងឡាយ...ក្នុងចិត្ត...ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ។ ដើម្បីលះបង់នូវវិបល្លាសទាំង ៤ នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែង បញ្ញត្តទុកនូវសតិបដ្ឋាន ៤ កាលបើបុគ្គលពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយរឿយៗ រមែងលះបង់នូវវិបល្លាសថា 'ស្អាត ក្នុងរបស់មិនស្អាត' បាន ក្នុងវេទនាទាំងឡាយ ក្នុងចិត្ត និងក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ក៏គប្បីធ្វើដូចគ្នាដែរ។

---

တတ္ထ အန္ဓကာရတိမိသာ အပ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ, တဿာ ဝိပလ္လာသပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, တဿာ ပိယရူပသာတရူပံ ပဒဋ္ဌာနံ. အတ္တာသယဝဉ္စနာလက္ခဏော လောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣဓ ဝိဝါဒလက္ခဏော ဒေါသော, တဿ ပါဏာတိပါတော ပဒဋ္ဌာနံ. ဝတ္ထုဝိပ္ပဋိပတ္တိလက္ခဏော မောဟော, တဿ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိနာသဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ နိစ္စသညာ, တဿာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿောပဂမနလက္ခဏာ သုခသညာ, တဿာ မမင်္ကာရော ပဒဋ္ဌာနံ. ဓမ္မေသု ဥပဂမနလက္ခဏာ အတ္တသညာ, တဿာ အဟင်္ကာရော ပဒဋ္ဌာနံ. ဝဏ္ဏသင်္ဂဟဏလက္ခဏာ သုဘသညာ, တဿာ ဣန္ဒြိယအသံဝရော ပဒဋ္ဌာနံ. ဧတေဟိ နဝဟိ ပဒေဟိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ သဗ္ဗော အကုသလပက္ခော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဘဝတိ, သော စ ခေါ ဗဟုဿုတေန သက္ကာ ဇာနိတုံ နော အပ္ပဿုတေန, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန, ယုတ္တေန နော အယုတ္တေန.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អវិជ្ជា មានការមិនចាក់ធ្លុះជាលក្ខណៈ ដូចជាទីងងឹតសូន្យសុង មានវិបល្លាសជាហេតុជិត។ តណ្ហា មានការជ្រប់ចុះជាលក្ខណៈ មានបិយរូបនិងសាតរូបជាហេតុជិត។ លោភៈ មានការបញ្ឆោតដោយសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្លួនជាលក្ខណៈ មានអទិន្នាទានជាហេតុជិត។ ទោសៈ មានការឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងលោកនេះជាលក្ខណៈ មានបាណាតិបាតជាហេតុជិត។ មោហៈ មានការប្រតិបត្តិខុសក្នុងវត្ថុជាលក្ខណៈ មានមិច្ឆាបដិបត្តិជាហេតុជិត។ និច្ចសញ្ញា មានការកាន់យកនូវសង្ខតធម៌ទាំងឡាយថាមិនវិនាសជាលក្ខណៈ មានសង្ខារទាំងពួងជាហេតុជិត។ សុខសញ្ញា មានការចូលទៅពាល់ត្រូវដោយផស្សៈប្រកបដោយអាសវៈជាលក្ខណៈ មានមមង្ការ (ការប្រកាន់ថាជារបស់អញ) ជាហេតុជិត។ អត្តសញ្ញា មានការចូលទៅកាន់យកក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាលក្ខណៈ មានអហង្ការ (ការប្រកាន់ថាជាអញ) ជាហេតុជិត។ សុភសញ្ញា មានការកាន់យកនូវពណ៌សម្បុរជាលក្ខណៈ មានការមិនសង្រួមឥន្ទ្រិយជាហេតុជិត។ កាលបើធម៌ ៩ ប្រការនេះ ដែលទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញហើយ អកុសលធម៌ទាំងអស់ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងអស់នោះ បុគ្គលជាពហុស្សូត ទើបអាចដឹងបាន បុគ្គលមានសុតៈតិច មិនអាចដឹងបានឡើយ បុគ្គលមានប្រាជ្ញា ទើបអាចដឹងបាន បុគ្គលខ្លៅប្រាជ្ញា មិនអាចដឹងបានឡើយ បុគ្គលប្រកបដោយយោនិសោមនសិការ ទើបអាចដឹងបាន បុគ្គលមិនប្រកបដោយយោនិសោមនសិការ មិនអាចដឹងបានឡើយ។

---

နဝ [Pg.250] ပဒါနိ ကုသလာနိ ယတ္ထ သဗ္ဗော ကုသလပက္ခော သင်္ဂဟော သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တိ. ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ? သမထော ဝိပဿနာ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ အနတ္တသညာ အသုဘသညာ စ.

ធម៌ ៩ ប្រការ ជាកុសល ដែលជាគ្រឿងសង្គ្រោះ និងជាទីប្រជុំចុះនៃកុសលធម៌ទាំងអស់។ ធម៌ ៩ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ សមថៈ វិបស្សនា អលោភៈ អទោសៈ អមោហៈ អនិច្ចសញ្ញា ទុក្ខសញ្ញា អនត្តសញ្ញា និងអសុភសញ្ញា។

---

တတ္ထ ကတမော သမထော? ယာ စိတ္တဿ ဌိတိ သဏ္ဌိတိ အဝဋ္ဌိတိ ဌာနံ ပဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာနံ သမာဓိ သမာဓာနံ အဝိက္ခေပေါ အဝိပ္ပဋိသာရော ဝူပသမော မာနသော ဧကဂ္ဂံ စိတ္တဿ, အယံ သမထော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើសមថៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីតាំងនៅ សេចក្តីតាំងនៅល្អ សេចក្តីតាំងនៅមាំ សេចក្តីតាំងនៅ ភាពជាធំ សេចក្តីប្រាកដ សមាធិ ការតម្កល់ចិត្ត សេចក្តីមិនរាយមាយ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ សេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃចិត្ត ភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្តណា នេះហៅថា សមថៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဝိပဿနာ? ခန္ဓေသု ဝါ ဓာတူသု ဝါ အာယတနေသု ဝါ နာမရူပေသု ဝါ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေသု ဝါ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဝါ ဓမ္မေသု ဒုက္ခေသု ဝါ သမုဒယေသု ဝါ နိရောဓေ ဝါ မဂ္ဂေ ဝါ ကုသလာကုသလေသု ဝါ ဓမ္မေသု သာဝဇ္ဇအနဝဇ္ဇေသု ဝါ ကဏှသုက္ကေသု ဝါ သေဝိတဗ္ဗအသေဝိတဗ္ဗေသု ဝါ သော ယထာဘူတံ ဝိစယော ပဝိစယော ဝီမံသာ ပရဝီမံသာ ဂါဟနာ အဂ္ဂါဟနာ ပရိဂ္ဂါဟနာ စိတ္တေန ပရိစိတနာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ ဝါ စက္ခု ဗုဒ္ဓိ မေဓာ ပညာ ဩဘာသော အာလောကော အာဘာ ပဘာ ခဂ္ဂေါ နာရာစော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂင်္ဂံ, အယံ ဝိပဿနာ. တေနေသာ ဝိပဿနာ ဣတိ ဝုစ္စတိ ဝိဝိဓာ ဝါ ဧသာ ဝိပဿနာတိ, တသ္မာ ဧသာ ဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတိ. ဒွိဓာ စေသာ ဟိ ဝိပဿနာ ဓမ္မဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတိ, ဒွိဓာ ဣမာယ ပဿတိ သုဘဉ္စ အသုဘဉ္စ ကဏှဉ္စ သုက္ကဉ္စ သေဝိတဗ္ဗဉ္စ အသေဝိတဗ္ဗဉ္စ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကဉ္စ ဗန္ဓဉ္စ ဝိမောက္ခဉ္စ အာစယဉ္စ အပစယဉ္စ ပဝတ္တိဉ္စ နိဝတ္တိဉ္စ သံကိလေသဉ္စ ဝေါဒါနဉ္စ, ဧဝံ ဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ ဝိဣတိ ဥပသဂ္ဂေါ ပဿနာတိ အတ္ထော တသ္မာ ဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတေ, အယံ ဝိပဿနာ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើវិបស្សនា តើដូចម្តេច? ការជ្រើសរើស ការជ្រើសរើសផ្សេងៗ សេចក្តីពិចារណា សេចក្តីពិចារណាដ៏ក្រៃលែង ការកាន់យក ការកាន់យកដ៏ក្រៃលែង ការកំណត់កាន់យក ការត្រិះរិះដោយចិត្ត ការប្រៀបធៀប ការពិនិត្យពិចារណា ញាណ វិជ្ជា ចក្ខុ បញ្ញា មេធា ពន្លឺបញ្ញា ពន្លឺ ភាពរុងរឿង ភាពភ្លឺស្វាង គ្រឿងកាត់ (ដាវ) គ្រឿងចាក់ទម្លុះ (ព្រួញ) ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ សម្មាទិដ្ឋិដែលជាអង្គនៃមគ្គ តាមពិត ក្នុងខន្ធទាំងឡាយក្តី ក្នុងធាតុទាំងឡាយក្តី ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយក្តី ក្នុងនាមរូបទាំងឡាយក្តី ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទទាំងឡាយក្តី ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតអំពីបដិច្ចសមុប្បាទក្តី ក្នុងទុក្ខទាំងឡាយក្តី ក្នុងសមុទ័យទាំងឡាយក្តី ក្នុងនិរោធក្តី ក្នុងមគ្គក្តី ក្នុងកុសលនិងអកុសលធម៌ទាំងឡាយក្តី ក្នុងធម៌ដែលមានទោសនិងមិនមានទោសក្តី ក្នុងធម៌ខ្មៅនិងសក្តី ក្នុងធម៌ដែលគប្បីសេពនិងមិនគប្បីសេពក្តី នេះហៅថា វិបស្សនា។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌នេះ ទើបហៅថា វិបស្សនា ឬថា វិបស្សនានេះ មានច្រើនប្រការ ហេតុនោះ ទើបហៅថា វិបស្សនា។ ម្យ៉ាងទៀត វិបស្សនានេះ មាន ២ ប្រការ ហៅថា ធម្មវិបស្សនា ព្រោះបុគ្គលរមែងឃើញធម៌ ២ ប្រការ ដោយវិបស្សនានេះ គឺ របស់ស្អាតនិងមិនស្អាត ធម៌ខ្មៅនិងស ធម៌ដែលគប្បីសេពនិងមិនគប្បីសេព កម្មនិងផលនៃកម្ម គ្រឿងចងនិងគ្រឿងរួចខ្លួន ការសន្សំនិងការមិនសន្សំ ការប្រព្រឹត្តទៅនិងការមិនប្រព្រឹត្តទៅ សេចក្តីសៅហ្មងនិងសេចក្តីផូរផង់ យ៉ាងនេះ ទើបហៅថា វិបស្សនា។ មួយវិញទៀត បទថា 'វិ' ជាឧបសគ្គ បទថា 'បស្សនា' មានសេចក្តីថា ការឃើញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វិបស្សនា នេះឯងជាវិបស្សនា។

---

၆၅. တတ္ထ ဒွေ ရောဂါ သတ္တာနံ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ, ဧတေသံ ဒွိန္နံ ရောဂါနံ နိဃာတာယ ဘဂဝတာ ဒွေ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝုတ္တာနိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣမာနိ ဒွေ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိသေဝေန္တော ဒွေ အရောဂေ သစ္ဆိကရောတိ ရာဂဝိရာဂံ စေတောဝိမုတ္တိံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂဉ္စ ပညာဝိမုတ္တိံ. တတ္ထ တဏှာရောဂဿ သမထော ဘေသဇ္ဇံ, ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အရောဂံ. အဝိဇ္ဇာရောဂဿ ဝိပဿနာဘေသဇ္ဇံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အရောဂံ. ဧဝဉှိ ဘဂဝါ စာဟ, ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ ပရိညေယျာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဒွေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ, ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သမထော စ ဝိပဿနာ [Pg.251] စ, ဒွေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စာ’’တိ. တတ္ထ သမထံ ဘာဝေန္တော ရူပံ ပရိဇာနာတိ, ရူပံ ပရိဇာနန္တော တဏှံ ပဇဟတိ, တဏှံ ပဇဟန္တော ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိံ သစ္ဆိကရောတိ, ဝိပဿနံ ဘာဝေန္တော နာမံ ပရိဇာနာတိ, နာမံ ပရိဇာနန္တော အဝိဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အဝိဇ္ဇံ ပဇဟန္တော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိံ သစ္ဆိကရောတိ. ယဒါ ဘိက္ခုနော ဒွေ ဓမ္မာ ပရိညာတာ ဘဝန္တိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, တထာဿ ဒွေ ဓမ္မာ ပဟီနာ ဘဝန္တိ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ. ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဘဝန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ, ဒွေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ ဘဝန္တိ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ. ဧတ္တာဝတာ ဘိက္ခု ကတကိစ္စော ဘဝတိ. ဧသာ သောပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. တဿ အာယုပရိယာဒါနာ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပရောဓာ ဣဒဉ္စ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ, အညဉ္စ ဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထ ယော ဣမေသံ ခန္ဓာနံ ဓာတုအာယတနာနံ နိရောဓော ဝူပသမော အညေသဉ္စ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ အပ္ပဋိသန္ဓိ အပါတုဘာဝေါ, အယံ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု.

៦៥. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ រោគរបស់សត្វទាំងឡាយមាន ២ យ៉ាង គឺអវិជ្ជា និងភវតណ្ហា ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវរោគទាំងពីរនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវថ្នាំ ២ យ៉ាង គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ បុគ្គលកាលសេពនូវថ្នាំទាំងពីរនេះ តែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវភាពមិនមានរោគ ២ យ៉ាង គឺចេតោវិមុត្តិជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ និងបញ្ញាវិមុត្តិជាគ្រឿងប្រាសចាកអវិជ្ជា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សមថៈជាថ្នាំសម្រាប់រោគគឺតណ្ហា ចេតោវិមុត្តិជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ គឺជាភាពមិនមានរោគ។ វិបស្សនាជាថ្នាំសម្រាប់រោគគឺអវិជ្ជា បញ្ញាវិមុត្តិជាគ្រឿងប្រាសចាកអវិជ្ជា គឺជាភាពមិនមានរោគ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ធម៌ ២ យ៉ាង គួរកំណត់ដឹង គឺនាម និងរូប, ធម៌ ២ យ៉ាង គួរលះបង់ គឺអវិជ្ជា និងភវតណ្ហា, ធម៌ ២ យ៉ាង គួរចម្រើន គឺសមថៈ និងវិបស្សនា, ធម៌ ២ យ៉ាង គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ គឺវិជ្ជា និងវិមុត្តិ»។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលកាលចម្រើនសមថៈ តែងកំណត់ដឹងនូវរូប កាលកំណត់ដឹងនូវរូប តែងលះបង់តណ្ហា កាលលះបង់តណ្ហា តែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ, កាលចម្រើនវិបស្សនា តែងកំណត់ដឹងនូវនាម កាលកំណត់ដឹងនូវនាម តែងលះបង់អវិជ្ជា កាលលះបង់អវិជ្ជា តែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវបញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា។ ក្នុងកាលណា ធម៌ ២ យ៉ាង គឺនាម និងរូប ជាធម៌ដែលភិក្ខុកំណត់ដឹងហើយ ក្នុងកាលនោះ ធម៌ ២ យ៉ាង គឺអវិជ្ជា និងភវតណ្ហា ជាធម៌ដែលភិក្ខុនោះលះបង់ហើយ។ ធម៌ ២ យ៉ាង គឺសមថៈ និងវិបស្សនា ជាធម៌ដែលភិក្ខុនោះចម្រើនហើយ ធម៌ ២ យ៉ាង គឺវិជ្ជា និងវិមុត្តិ ជាធម៌ដែលភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ភិក្ខុឈ្មោះថាជាអ្នកមានកិច្ចធ្វើរួចហើយ។ នេះជាសោបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាយុ ព្រោះការរលត់ទៅនៃជីវិតិន្រ្ទិយរបស់ភិក្ខុនោះ ទុក្ខនេះ (ក្នុងបច្ចុប្បន្ន) តែងរលត់ទៅផង ទុក្ខដទៃ (ក្នុងបរលោក) មិនកើតឡើងទៀតឡើយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការរលត់ ការស្ងប់រំងាប់នៃខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយនេះ និងការមិនតសន្ធិ ការមិនប្រាកដឡើងនៃខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈដទៃទៀតណា នេះជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។

---

တတ္ထ ကတမံ အလောဘော ကုသလမူလံ? ယံဓာတုကော အလောဘော အလုဗ္ဘနာ အလုဗ္ဘိတတ္တံ အနိစ္ဆာ အပတ္ထနာ အကန္တာ အနဇ္ဈောသာနံ. အယံ အလောဘော ကုသလမူလံ. ကဿေတံ မူလံ? အလောဘဇဿ ကုသလဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ တံသမ္ပယုတ္တာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ. အထ ဝါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ကုသလန္တိ ဝုစ္စတိ, သော တိဏ္ဏံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ မူလံ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ သမ္မာဝါယာမဿ သမ္မာသမာဓိဿ စ ဣမေသံ မူလန္တိ, တသ္မာ ကုသလမူလန္တိ ဝုစ္စတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អលោភកុសលមូល តើដូចម្ដេច? សេចក្ដីមិនលោភ ភាពមិនលោភលន់ អាការៈមិនលោភលន់ សេចក្ដីមិនប្រាថ្នា សេចក្ដីមិនចង់បាន ភាពមិនត្រេកអរ ការមិនជ្រុលជ្រប់ណា ដែលមានធាតុបែបនោះ នេះហៅថា អលោភកុសលមូល។ អលោភៈនោះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្ដេច? ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ជាកុសល ដែលកើតអំពីអលោភៈ និងធម៌ទាំងឡាយជាចិត្ត និងចេតសិកដែលសម្បយុត្តដោយកម្មនោះ។ មួយវិញទៀត អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ លោកហៅថា កុសល មគ្គនោះជាឫសគល់នៃមគ្គង្គ ៣ យ៉ាង។ នៃមគ្គង្គ ៣ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសមាធិ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា កុសលមូល។

---

တတ္ထ ကတမံ အဒေါသော ကုသလမူလံ? ယာ သတ္တေသု ဝါ သင်္ခါရေသု ဝါ အနဃာတော အပ္ပဋိဃာတော အဗျာပတ္တိ အဗျာပါဒေါ အဒေါသော မေတ္တာ မေတ္တာယနာ အတ္ထကာမတာ ဟိတကာမတာ စေတသော ပသာဒေါ, အယံ အဒေါသော ကုသလမူလံ. ကဿေတံ မူလံ? အဒေါသဇဿ ကုသလဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ တံသမ္ပယုတ္တာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ. အထ ဝါ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ မူလံ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? သမ္မာဝါစာယ သမ္မာကမ္မန္တဿ သမ္မာအာဇီဝဿ စ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ မူလံ, တသ္မာ ကုသလမူလန္တိ ဝုစ္စတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អទោសកុសលមូល តើដូចម្ដេច? ការមិនព្យាបាទ ការមិនថ្នាំងថ្នាក់ ភាពមិនចងគំនុំ ភាពមិនសៅហ្មង សេចក្ដីមិនខឹងប្រទូស្ត មេត្តា អាការៈផ្សាយមេត្តា ភាពជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ ភាពជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខ សេចក្ដីជ្រះថ្លានៃចិត្តណា ក្នុងសត្វទាំងឡាយ ឬក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ នេះហៅថា អទោសកុសលមូល។ អទោសៈនោះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្ដេច? ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ជាកុសល ដែលកើតអំពីអទោសៈ និងធម៌ទាំងឡាយជាចិត្ត និងចេតសិកដែលសម្បយុត្តដោយកម្មនោះ។ មួយវិញទៀត អទោសៈនោះ ជាឫសគល់នៃមគ្គង្គ ៣ យ៉ាង។ នៃមគ្គង្គ ៣ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា កុសលមូល។

---

တတ္ထ ကတမံ အမောဟော ကုသလမူလံ? ယံ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနံ အဘိသမယော သမ္မာ စ ပစ္စာဂမော ပဋိဝေဓော အမောဟော အသမ္မုယှနာ အသမ္မောဟော ဝိဇ္ဇာပကာသော အာလောကော အနာဝရဏံ [Pg.252] သေက္ခာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, အယံ အမောဟော ကုသလမူလံ. ကဿေတံ မူလံ? အမောဟဇဿ ကုသလဿ ကာယကမ္မဿ ဝစီကမ္မဿ မနောကမ္မဿ တံသမ္ပယုတ္တာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ မူလံ. အထ ဝါ ဒွိန္နံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ဧတံ မူလံ. ကတမေသံ ဒွိန္နံ? သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ သမ္မာသတိယာ စ ဣမေသံ ဒွိန္နံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ မူလံ, တသ္မာ ကုသလမူလန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဣမေသံ တီဟိ ကုသလမူလေဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ယောဇေတဗ္ဗော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អមោហកុសលមូល តើដូចម្ដេច? ញាណទស្សនៈតាមពិត ការត្រាស់ដឹង ការយល់ឃើញត្រូវ ការចាក់ធ្លុះ សេចក្ដីមិនវង្វេង អាការៈមិនវង្វេង ភាពមិនវង្វេងទាល់ច្រក វិជ្ជា ពន្លឺ ភាពភ្លឺស្វាង ធម៌មិនមានគ្រឿងរាំងស្ទះ នៃធម៌ទាំងឡាយជាកុសលរបស់សេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយណា ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះហៅថា អមោហកុសលមូល។ អមោហៈនោះ ជាឫសគល់នៃធម៌ដូចម្ដេច? ជាឫសគល់នៃកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ជាកុសល ដែលកើតអំពីអមោហៈ និងធម៌ទាំងឡាយជាចិត្ត និងចេតសិកដែលសម្បយុត្តដោយកម្មនោះ។ មួយវិញទៀត អមោហៈនេះ ជាឫសគល់នៃមគ្គង្គ ២ យ៉ាង។ នៃមគ្គង្គ ២ យ៉ាង តើដូចម្ដេចខ្លះ? គឺសម្មាទិដ្ឋិ និងសម្មាសតិ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា កុសលមូល។ ភិក្ខុគប្បីផ្សារភ្ជាប់អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាមួយនឹងកុសលមូលទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ដោយប្រការដូច្នេះ។

---

၆၆. တတ္ထ ကတမာ အနိစ္စသညာ? ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော’’တိ စ ယာ သညာ သဉ္ဇာနနာ ဝဝတ္ထပနာ ဥဂ္ဂါဟော, အယံ အနိစ္စသညာ. တဿာ ကော နိဿန္ဒော? အနိစ္စသညာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု စိတ္တံ နာနုသန္ဓတိ န သန္ဓတိ န သဏ္ဌဟတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပဋိက္ကူလတာ ဝါ သဏ္ဌဟတိ, အယမဿာ နိဿန္ဒော.

៦៦. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អនិច្ចសញ្ញា តើដូចម្ដេច? សេចក្ដីសម្គាល់ អាការៈសម្គាល់ ការកំណត់ទុក ការប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «សង្ខារទាំងពួង មានការកើតឡើង និងការវិនាសទៅជាធម្មតា» នេះហៅថា អនិច្ចសញ្ញា។ អានិសង្សនៃអនិច្ចសញ្ញានោះ តើដូចម្ដេច? កាលបើអនិច្ចសញ្ញាដែលបុគ្គលបានចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ ចិត្តរមែងមិនជាប់ជំពាក់ មិនស្អិតស្ពាយ មិនតាំងនៅ ក្នុងលោកធម៌ទាំង ៨ ឡើយ តែងតាំងនៅតែក្នុងឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមប៉ុណ្ណោះ នេះជាអានិសង្សនៃអនិច្ចសញ្ញានោះ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဒုက္ခသညာ? ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ယာ သညာ သဉ္ဇာနနာ ဝဝတ္ထပနာ ဥဂ္ဂါဟော, အယံ ဒုက္ခသညာ. တဿာ ကော နိဿန္ဒော? ဒုက္ခသညာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ အာလဿေ သံပမာဒေ ဝိမှယေ စ စိတ္တံ နာနုသန္ဓတိ န သန္ဓတိ န သဏ္ဌဟတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပဋိက္ကူလတာ ဝါ သဏ္ဌဟတိ, အယမဿာ နိဿန္ဒော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទុក្ខសញ្ញា តើដូចម្ដេច? សេចក្ដីសម្គាល់ អាការៈសម្គាល់ ការកំណត់ទុក ការប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «សង្ខារទាំងពួង ជាទុក្ខ» នេះហៅថា ទុក្ខសញ្ញា។ អានិសង្សនៃទុក្ខសញ្ញានោះ តើដូចម្ដេច? កាលបើទុក្ខសញ្ញាដែលបុគ្គលបានចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ ចិត្តរមែងមិនជាប់ជំពាក់ មិនស្អិតស្ពាយ មិនតាំងនៅ ក្នុងសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស ក្នុងសេចក្ដីប្រមាទ និងក្នុងសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ឡើយ តែងតាំងនៅតែក្នុងឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមប៉ុណ្ណោះ នេះជាអានិសង្សនៃទុក្ខសញ្ញានោះ។

---

တတ္ထ ကတမာ အနတ္တသညာ? ‘‘သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနတ္တာ’’တိ ယာ သညာ သဉ္ဇာနနာ ဝဝတ္ထပနာ ဥဂ္ဂါဟော, အယံ အနတ္တသညာ. တဿာ ကော နိဿန္ဒော, အနတ္တသညာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ အဟင်္ကာရော စိတ္တံ နာနုသန္ဓတိ န သန္ဓတိ, မမင်္ကာရော န သဏ္ဌဟတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပဋိက္ကူလတာ ဝါ သဏ္ဌဟတိ, အယမဿာ နိဿန္ဒော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អនត្តសញ្ញា តើដូចម្ដេច? សេចក្ដីសម្គាល់ អាការៈសម្គាល់ ការកំណត់ទុក ការប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «ធម៌ទាំងពួង ជាអនត្តា» នេះហៅថា អនត្តសញ្ញា។ អានិសង្សនៃអនត្តសញ្ញានោះ តើដូចម្ដេច? កាលបើអនត្តសញ្ញាដែលបុគ្គលបានចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ ចិត្តរមែងមិនជាប់ជំពាក់ មិនស្អិតស្ពាយ ក្នុងអហង្ការ មមង្ការក៏មិនតាំងនៅ តែងតាំងនៅតែក្នុងឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមប៉ុណ្ណោះ នេះជាអានិសង្សនៃអនត្តសញ្ញានោះ។

---

တတ္ထ ကတမာ အသုဘသညာ? ‘‘သတ္တ သင်္ခါရာ အသုဘာ’’တိ ယာ သညာ သဉ္ဇာနနာ ဝဝတ္ထပနာ ဥဂ္ဂါဟော, အယံ အသုဘသညာ. တဿာ ကော နိဿန္ဒော? အသုဘသညာယ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ သုဘနိမိတ္တေ စိတ္တံ နာနုသန္ဓတိ န သန္ဓတိ န သဏ္ဌဟတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပဋိက္ကူလတာ ဝါ သဏ္ဌဟတိ, အယမဿာ နိဿန္ဒော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អសុភសញ្ញា តើដូចម្ដេច? សេចក្ដីសម្គាល់ អាការៈសម្គាល់ ការកំណត់ទុក ការប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «សត្វ និងសង្ខារទាំងឡាយ មិនស្អាត» នេះហៅថា អសុភសញ្ញា។ អានិសង្សនៃសុភសញ្ញានោះ តើដូចម្ដេច? កាលបើអសុភសញ្ញាដែលបុគ្គលបានចម្រើន ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ ចិត្តរមែងមិនជាប់ជំពាក់ មិនស្អិតស្ពាយ មិនតាំងនៅ ក្នុងសុភនិមិត្តឡើយ តែងតាំងនៅតែក្នុងឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមប៉ុណ្ណោះ នេះជាអានិសង្សនៃអសុភសញ្ញានោះ។

---

တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပရိညာ ဘဂဝတာ ဒေသိတာ, ယော တတ္ထ အသုဘသညာ ရူပက္ခန္ဓဿ ပရိညတ္တံ, ဒုက္ခသညာ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ ပရိညတ္တံ, အနတ္တသညာ သညာက္ခန္ဓဿ သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ ပရိညတ္တံ, အနိစ္စသညာ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ပရိညတ္တံ. တတ္ထ သမထေန တဏှံ သမုဂ္ဃာတေတိ, ဝိပဿနာ အဝိဇ္ဇံ [Pg.253] သမုဂ္ဃာတေတိ, အဒေါသေန ဒေါသံ သမုဂ္ဃာတေတိ, အမောဟေန မောဟံ သမုဂ္ဃာတေတိ, အနိစ္စသညာယ နိစ္စသညံ သမုဂ္ဃာတေတိ, ဒုက္ခသညာယ သုခသညံ သမုဂ္ဃာတေတိ, အနတ္တသညာယ အတ္တသညံ သမုဂ္ဃာတေတိ, အသုဘသညာယ သုဘသညံ သမုဂ္ဃာတေတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការកំណត់ដឹងនូវខន្ធទាំង ៥ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ អសុភសញ្ញា ជាគ្រឿងកំណត់ដឹងនូវរូបក្ខន្ធ, ទុក្ខសញ្ញា ជាគ្រឿងកំណត់ដឹងនូវវេទនាខន្ធ, អនត្តសញ្ញា ជាគ្រឿងកំណត់ដឹងនូវសញ្ញាខន្ធ និងសង្ខារក្ខន្ធ, អនិច្ចសញ្ញា ជាគ្រឿងកំណត់ដឹងនូវវិញ្ញាណក្ខន្ធ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលរមែងកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហាដោយសមថៈ, កម្ចាត់បង់នូវអវិជ្ជាដោយវិបស្សនា, កម្ចាត់បង់នូវទោសៈដោយអទោសៈ, កម្ចាត់បង់នូវមោហៈដោយអមោហៈ, កម្ចាត់បង់នូវនិច្ចសញ្ញាដោយអនិច្ចសញ្ញា, កម្ចាត់បង់នូវសុខសញ្ញាដោយទុក្ខសញ្ញា, កម្ចាត់បង់នូវអត្តសញ្ញាដោយអនត្តសញ្ញា, កម្ចាត់បង់នូវសុភសញ្ញាដោយអសុភសញ្ញា។

---

စိတ္တဝိက္ခေပပဋိသံဟရဏလက္ခဏော သမထော, တဿ ဈာနာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မံ ယထာဘူတံ ပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝိပဿနာ, တဿာ သဗ္ဗနေယျံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣစ္ဆာပဋိသံဟရဏလက္ခဏော အလောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. အဗျာပါဒလက္ခဏော အဒေါသော, တဿ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝတ္ထုအပ္ပဋိဟတလက္ခဏော အမောဟော, တဿ သမ္မာပဋိပတ္တိ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတာနံ ဓမ္မာနံ ဝိနာသဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ အနိစ္စသညာ, တဿာ ဥဒယဗ္ဗယော ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿသဉ္ဇာနနလက္ခဏာ ဒုက္ခသညာ, တဿာ ဝေဒနာ ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မအနုပဂမနလက္ခဏာ အနတ္တသညာ, တဿာ ဓမ္မသညာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဥဒ္ဓုမာတကသမုဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ အသုဘသညာ, တဿာ နိဗ္ဗိဒါ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမေသု နဝသု ပဒေသု ဥပဒိဋ္ဌေသု သဗ္ဗော ကုသလပက္ခော ဥပဒိဋ္ဌော ဘဝတိ, သော စ ဗဟုဿုတေန သက္ကာ ဇာနိတုံ နော အပ္ပဿုတေန, ပညဝတာ နော ဒုပ္ပညေန, ယုတ္တေန နော အယုတ္တေနာတိ.

សមថៈ មានការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីរាយមាយនៃចិត្តជាលក្ខណៈ មានឈានទាំងឡាយជាហេតុជិត។ វិបស្សនា មានការចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងពួងតាមពិតជាលក្ខណៈ មាននេយ្យធម៌ទាំងពួងជាហេតុជិត។ អលោភៈ មានការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រាថ្នាជាលក្ខណៈ មានការវៀរចាកអទិន្នាទានជាហេតុជិត។ អទោសៈ មានការមិនព្យាបាទជាលក្ខណៈ មានការវៀរចាកបាណាតិបាតជាហេតុជិត។ អមោហៈ មានការមិនរារាំងក្នុងវត្ថុជាលក្ខណៈ មានសម្មាបដិបត្តិជាហេតុជិត។ អនិច្ចសញ្ញា មានការកាន់យកនូវសេចក្ដីវិនាសនៃសង្ខតធម៌ទាំងឡាយជាលក្ខណៈ មានការកើតឡើង និងការរលត់ទៅជាហេតុជិត។ ទុក្ខសញ្ញា មានការដឹងច្បាស់នូវផស្សៈដែលប្រកបដោយអាសវៈជាលក្ខណៈ មានវេទនាជាហេតុជិត។ អនត្តសញ្ញា មានការមិនចូលទៅប្រកាន់មាំនូវធម៌ទាំងពួងជាលក្ខណៈ មានធម្មសញ្ញាជាហេតុជិត។ អសុភសញ្ញា មានការកាន់យកនូវសាកសពដែលខៀវស្ងាត់ ខ្ទុះហូរ និងហើមប៉ោងជាលក្ខណៈ មាននិព្វិទាជាហេតុជិត។ កាលបើបទទាំង ៩ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយ ឈ្មោះថាចំណែកនៃកុសលធម៌ទាំងអស់ ត្រូវបានបង្ហាញហើយ។ ធម៌នោះ គឺបុគ្គលជាពហុស្សូត ទើបអាចដឹងបាន មិនមែនបុគ្គលមានសុតៈតិចឡើយ, បុគ្គលមានប្រាជ្ញា ទើបអាចដឹងបាន មិនមែនបុគ្គលខ្លៅឡើយ, បុគ្គលដែលប្រកបដោយយោគៈ ទើបអាចដឹងបាន មិនមែនបុគ្គលមិនប្រកបដោយយោគៈឡើយ ដោយប្រការដូច្នេះ។

---

၆၇. တတ္ထ နိစ္စသညာဓိမုတ္တဿ အပရာပရံ စိတ္တံ ပဏာမေန္တော သတိမပစ္စဝေက္ခတော အနိစ္စသညာ န ဥပဋ္ဌာတိ, ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု သုခဿာဒါဓိမုတ္တဿ ဣရိယာပထဿ အဂတိမပစ္စဝေက္ခတော ဒုက္ခသညာ န ဥပဋ္ဌာတိ, ခန္ဓဓာတုအာယတနေသု အတ္တာဓိမုတ္တဿ နာနာဓာတုအနေကဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂမပစ္စဝေက္ခတော အနတ္တသညာ န ဥပဋ္ဌာတိ, ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဘိရတဿ ကာယေ သုဘာဓိမုတ္တဿ စ ဝိပ္ပဋိစ္ဆန္နာ အသုဘသညာ န ဥပဋ္ဌာတိ.

៦៧. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កាលបើបុគ្គលបង្អោនចិត្តទៅកាន់ការសម្គាល់ថានិច្ចៈ រមែងញ៉ាំងចិត្តឲ្យរាយមាយទៅខាងនេះខាងនោះ កាលមិនពិចារណាដោយសតិ អនិច្ចសញ្ញារមែងមិនប្រាកដឡើយ។ កាលបើបុគ្គលបង្អោនចិត្តទៅកាន់ការត្រេកអរក្នុងសុខៈ ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ កាលមិនពិចារណានូវការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃឥរិយាបថ ទុក្ខសញ្ញារមែងមិនប្រាកដឡើយ។ កាលបើបុគ្គលបង្អោនចិត្តទៅកាន់ការសម្គាល់ថាខ្លួន ក្នុងខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយ កាលមិនពិចារណានូវការបែងចែកធាតុផ្សេងៗ និងធាតុជាច្រើន អនត្តសញ្ញារមែងមិនប្រាកដឡើយ។ កាលបើបុគ្គលត្រេកអរក្នុងពណ៌ និងសណ្ឋាន ហើយបង្អោនចិត្តទៅកាន់ការសម្គាល់ថាល្អស្អាតក្នុងកាយ អសុភសញ្ញារមែងមិនប្រាកដឡើយ ព្រោះត្រូវធម៌ជាគ្រឿងបិទបាំងគ្របសង្កត់។

---

အဝိပ္ပဋိသာရလက္ခဏာ သဒ္ဓါ, သဒ္ဒဟနာ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ. တဿ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧဝဉှိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘိက္ခဝေ, ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ကုသလေသု ဓမ္မေသု.

សទ្ធា មានការមិនក្តៅក្រហាយជាលក្ខណៈ មានការជឿស៊ប់ជាបច្ចុប្បដ្ឋាន។ សទ្ធានោះ មានសោតាបត្តិយង្គ ៤ ជាហេតុជិត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សទ្ធិន្រ្ទិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសោតាបត្តិយង្គ ៤ ដែលជាកុសលធម៌»។

---

သူရာအပဋိက္ခေပနလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ, ဝီရိယိန္ဒြိယာရမ္ဘော ပစ္စုပဋ္ဌာနံ. တဿ အတီတာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ပဒဋ္ဌာနံ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ဝီရိယိန္ဒြိယံ, ဘိက္ခဝေ, ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု.

វីរិយិន្រ្ទិយ មានការមិនបោះបង់ចោលនូវសេចក្ដីក្លាហានជាលក្ខណៈ មានការប្រារព្ធព្យាយាមជាបច្ចុប្បដ្ឋាន។ វីរិយិន្រ្ទិយនោះ មានសម្មប្បធាន ៤ ក្នុងអតីតជាហេតុជិត។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វីរិយិន្រ្ទិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសម្មប្បធាន ៤»។

---

သတိ [Pg.254] သရဏလက္ခဏာ, အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ. တဿ အတီတာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ပဒဋ္ဌာနံ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ သတိန္ဒြိယံ ဘိက္ခဝေ, ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု.

សតិ មានការរលឹកឃើញជាលក្ខណៈ មានការមិនវង្វេងជាបច្ចុប្បដ្ឋាន។ សតិនោះ មានសតិបដ្ឋាន ៤ ក្នុងអតីតជាហេតុជិត។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សតិន្រ្ទិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសតិបដ្ឋាន ៤»។

---

ဧကဂ္ဂလက္ခဏော သမာဓိ, အဝိက္ခေပပစ္စုပဋ္ဌာနော, တဿ စတ္တာရိ ဉာဏာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ သမာဓိန္ဒြိယံ, ဘိက္ခဝေ, ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု ဈာနေသု.

សមាធិ មានការតាំងចិត្តមាំជាលក្ខណៈ មានការមិនរាយមាយជាបច្ចុប្បដ្ឋាន សមាធិនោះ មានញាណ ៤ ជាហេតុជិត។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមាធិន្រ្ទិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងឈានទាំង ៤»។

---

ပဇာနနလက္ခဏာ ပညာ, ဘူတတ္ထသန္တီရဏာ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ, တဿ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ပညိန္ဒြိယံ, ဘိက္ခဝေ, ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု အရိယသစ္စေသု.

បញ្ញា មានការដឹងច្បាស់ជាលក្ខណៈ មានការពិចារណានូវសភាវៈតាមពិតជាបច្ចុប្បដ្ឋាន បញ្ញានោះ មានអរិយសច្ចៈ ៤ ជាហេតុជិត។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បញ្ញិន្រ្ទិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងអរិយសច្ចៈ ៤»។

---

စတ္တာရိ စက္ကာနိ ပတိရူပဒေသဝါသော စက္ကံ, သပ္ပုရိသူပနိဿယော စက္ကံ, အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ စက္ကံ, ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာ စက္ကံ. တတ္ထ အရိယသန္နိဿယလက္ခဏော ပတိရူပဒေသဝါသော, သော သပ္ပုရိသူပနိဿယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အရိယသန္နိဿယလက္ခဏော သပ္ပုရိဿူပနိဿယော, သော အတ္တသမ္မာပဏိဓာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမ္မာပဋိပတ္တိလက္ခဏံ အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ, တံ ပုညာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ကုသလဓမ္မောပစယလက္ခဏံ ပုညံ, တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ ပဒဋ္ဌာနံ.

ចក្រទាំងឡាយ ៤ គឺ ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ ១ ការសេពគប់នឹងសប្បុរស ១ ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ ១ ភាពជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកហើយក្នុងកាលមុន ១។ ក្នុងចក្រទាំង ៤ នោះ ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ មានការចូលទៅអាស្រ័យនឹងព្រះអរិយៈជាលក្ខណៈ ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរនោះ ជាហេតុជិតនៃការសេពគប់នឹងសប្បុរស។ ការសេពគប់នឹងសប្បុរស មានការចូលទៅអាស្រ័យនឹងព្រះអរិយៈជាលក្ខណៈ ការសេពគប់នឹងសប្បុរសនោះ ជាហេតុជិតនៃការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ។ ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ មានការប្រតិបត្តិដោយប្រពៃជាលក្ខណៈ ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃនោះ ជាហេតុជិតនៃបុណ្យទាំងឡាយ។ បុណ្យ មានការសន្សំកុសលធម៌ជាលក្ខណៈ បុណ្យនោះ ជាហេតុជិតនៃសម្បត្តិទាំងពួង។

---

ဧကာဒသသီလမူလကာ ဓမ္မာ သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝတိ…ပေ… သော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနနာ. တတ္ထ ဝေရမဏိလက္ခဏံ သီလံ, တံ အဝိပ္ပဋိသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. န အတ္တာနုဝါဒလက္ခဏော အဝိပ္ပဋိသာရော, သော ပါမောဇ္ဇဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အဘိပ္ပမောဒနလက္ခဏံ ပါမောဇ္ဇံ, တံ ပီတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. အတ္တမနလက္ခဏာ ပီတိ, သာ ပဿဒ္ဓိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ကမ္မနိယလက္ခဏာ ပဿဒ္ဓိ, သာ သုခဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အဗျာပါဒလက္ခဏံ သုခံ, တံ သမာဓိနော ပဒဋ္ဌာနံ. အဝိက္ခေပနလက္ခဏော သမာဓိ, သော ယထာဘူတဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အဝိပရီတသန္တီရဏလက္ခဏာ ပညာ, သာ နိဗ္ဗိဒါယ ပဒဋ္ဌာနံ အနာလယနလက္ခဏာ နိဗ္ဗိဒါ, သာ ဝိရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အသံကိလေသလက္ခဏော ဝိရာဂေါ, သော ဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. အကုသလဓမ္မဝိဝေကလက္ခဏာ ဝိမုတ္တိ, သာ ဝိမုတ္တိနော ဝေါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

ធម៌ទាំងឡាយមានសីលជាឫសគល់មាន ១១ យ៉ាង គឺ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយរមែងកើតមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសីល...ល... បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់នូវវិមុត្តិញាណទស្សនៈថា «កិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្តីជាយ៉ាងនេះទៀតមិនមានឡើយ»។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សីល មានការវៀរចាកជាលក្ខណៈ សីលនោះ ជាហេតុជិតនៃសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ។ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ មានការមិនដៀលតៀលខ្លួនឯងជាលក្ខណៈ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយនោះ ជាហេតុជិតនៃសេចក្តីរីករាយ។ សេចក្តីរីករាយ មានការរីករាយក្រៃលែងជាលក្ខណៈ សេចក្តីរីករាយនោះ ជាហេតុជិតនៃបីតិ។ បីតិ មានការពេញចិត្តជាលក្ខណៈ បីតិនោះ ជាហេតុជិតនៃបស្សទ្ធិ។ បស្សទ្ធិ មានការគួរដល់ការងារជាលក្ខណៈ បស្សទ្ធិនោះ ជាហេតុជិតនៃសុខៈ។ សុខៈ មានការមិនព្យាបាទជាលក្ខណៈ សុខៈនោះ ជាហេតុជិតនៃសមាធិ។ សមាធិ មានការមិនរាយមាយជាលក្ខណៈ សមាធិនោះ ជាហេតុជិតនៃយថាភូតញាណទស្សនៈ។ បញ្ញា មានការពិចារណាមិនវិបរិតជាលក្ខណៈ បញ្ញានោះ ជាហេតុជិតនៃនិព្វិទា។ និព្វិទា មានការមិនអាល័យជាលក្ខណៈ និព្វិទានោះ ជាហេតុជិតនៃវិរាគៈ។ វិរាគៈ មានការមិនសៅហ្មងជាលក្ខណៈ វិរាគៈនោះ ជាហេតុជិតនៃវិមុត្តិ។ វិមុត្តិ មានការស្ងប់រម្ងាប់ចាកអកុសលធម៌ជាលក្ខណៈ វិមុត្តិនោះ ជាហេតុជិតនៃវោទានៈនៃវិមុត្តិ។

---

၆၈. စတဿော အရိယဘူမိယော စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ. တတ္ထ ယော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ဧသာ ဒဿနဘူမိ. သောတာပတ္တိဖလဉ္စ သော ယထာဘူတံ [Pg.255] ပဇာနိတွာ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဣဒံ တနုကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဗျာပါဒါနံ. သကဒါဂါမိဖလဉ္စ သဏှံ ဝိရဇ္ဇတိ, အယံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ. အနာဂါမိဖလဉ္စ ယံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, အယံ ကတာဘူမိ. အရဟတ္တဉ္စ သာမညဖလာနီတိ ကော ဝစနတ္ထော, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သာမညံ, တဿေတာနိ ဖလာနိ သာမညဖလာနီတိ ဝုစ္စတိ. ကိဿ ဗြဟ္မညဖလာနီတိ ဝုစ္စန္တေ? ဗြဟ္မညအရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တဿ တာနိ ဖလာနီတိ ဗြဟ္မညဖလာနီတိ ဝုစ္စန္တေ.

៦៨. អរិយភូមិមាន ៤ សាមញ្ញផលមាន ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលណាដឹងច្បាស់តាមពិត នេះជាទស្សនភូមិ។ បុគ្គលនោះដឹងច្បាស់នូវសោតាបត្តិផលតាមពិតហើយរមែងនឿយណាយ នេះជាហេតុជិតនៃកាមរាគៈ និងព្យាបាទដ៏ស្តើងស្តើង។ មួយវិញទៀត បុគ្គលរមែងប្រាសចាកតម្រេកដ៏ល្អិត នេះជាចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ។ មួយវិញទៀត ការរួចផុតព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជាដោយហេតុណា នេះជាកតភូមិ។ អរហត្តផល និងសាមញ្ញផលទាំងឡាយ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ឈ្មោះថា សាមញ្ញៈ ផលទាំងឡាយនៃមគ្គនោះ ឈ្មោះថា សាមញ្ញផល។ ហេតុអ្វីបានជាហៅថា ព្រហ្មញ្ញផលទាំងឡាយ? អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះថា ព្រហ្មញ្ញៈ ផលទាំងឡាយនៃមគ្គនោះ ឈ្មោះថា ព្រហ្មញ្ញផល។

---

တတ္ထ သောတာပန္နော ကထံ ဟောတိ? သဟ သစ္စာဘိသမယာ အရိယသာဝကဿ တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော စ, ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာ ပရိက္ခယာ အရိယသာဝကော ဟောတိ သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော ယာဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រះសោតាបន្នៈ តើមានដូចម្តេច? ព្រមជាមួយគ្នានឹងការត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ សំយោជនៈ ៣ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា និងសីលព្វតបរាមាស រមែងត្រូវបានលះបង់ចោលចំពោះអរិយសាវ័ក ព្រោះការលះបង់ ព្រោះការអស់ទៅនៃសំយោជនៈទាំង ៣ នេះ អរិយសាវ័កទើបឈ្មោះថាជាព្រះសោតាបន្នៈ មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ក្នុងខាងមុខ ធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ? အဿုတဝါ ဗာလော ပုထုဇ္ဇနော ယာဝ အရိယဓမ္မေ အကောဝိဒေါ, သော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ ယာဝ ဝိညာဏသ္မိံ အတ္တာနံ, သော ဣမေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အတ္တဂ္ဂါဟော ဝါ အတ္တနိယဂ္ဂါဟော ဝါ ဧသောဟမသ္မိ ဧကသ္မိံ ဝသဝတ္တိကော ပက္ခိတ္တော အနုဂ္ဂဟော အနုသယန္တော အင်္ဂမင်္ဂန္တိ ပရတိ. ယာ တထာဘူတဿ ခန္တိ ရုစိ ပေက္ခနာ အာကာရပရိဝိတက္ကော ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာယနာ အဘိပ္ပသန္နာ, အယံ ဝုစ္စတေ သက္ကာယဒိဋ္ဌီတိ.

ក្នុងសំយោជនៈទាំងនោះ សក្កាយទិដ្ឋិ តើដូចម្តេច? បុថុជ្ជនដ៏ខ្លៅ មិនបានរៀនសូត្រ មិនឈ្លាសវៃក្នុងអរិយធម៌ រមែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន រហូតដល់យល់ឃើញនូវវិញ្ញាណថាជាខ្លួន គាត់រមែងប្រកាន់មាំនូវខ្លួន ឬប្រកាន់មាំនូវរបស់ខ្លួនក្នុងខន្ធទាំង ៥ នេះថា «នេះជាយើង នេះជាខ្លួនរបស់យើង» រមែងត្រេកអរដោយអំណាចនៃការលុះក្នុងអំណាច ការជ្រកកោន ការអនុគ្រោះ ការដេកត្រាំ និងអវយវៈតូចធំ។ សេចក្តីយល់ស្រប សេចក្តីពេញចិត្ត ការពិចារណា ការត្រិះរិះនូវអាការៈ ទិដ្ឋិ ការសម្លឹងមើល សេចក្តីជ្រះថ្លាខ្លាំង របស់បុគ្គលដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ នេះហៅថា សក្កាយទិដ្ឋិ។

---

တတ္ထ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိယော ဥစ္ဆေဒံ ဘဇန္တိ. ကတမာယော ပဉ္စ? ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ယာဝ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ဣမာယော ပဉ္စ ဥစ္ဆေဒံ ဘဇန္တိ, အဝသေသာယော ပန္နရသ သဿတံ ဘဇန္တိ. ဣတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပဟာနာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟီယန္တိ. ပဟာနာ ဥစ္ဆေဒံ သဿတဉ္စ န ဘဇတိ. ဣတိ ဥစ္ဆေဒသဿတပ္ပဟာနာ အရိယသာဝကဿ န ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဘဝတိ, အညာ ဝါ လောကုတ္တရာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ကထံ ပန သက္ကာယဒိဋ္ဌိ န ဘဝတိ? ဣဓ အရိယသာဝကော သုတဝါ ဟောတိ, သဗ္ဗော သုက္ကပက္ခော ကာတဗ္ဗော, ယာဝ အရိယဓမ္မေသု ကောဝိဒေါ ရူပံ အနတ္တတော သမနုပဿတိ, ယာဝ ဝိညာဏံ…ပေ… ဧဝမဿ သမနုပဿန္တဿ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ န ဘဝတိ.

ក្នុងសក្កាយទិដ្ឋិនោះ ទិដ្ឋិ ៥ យ៉ាង រមែងលុះក្នុងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។ ទិដ្ឋិ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេច? គឺការយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន រហូតដល់ការយល់ឃើញនូវវិញ្ញាណថាជាខ្លួន ទិដ្ឋិទាំង ៥ នេះ រមែងលុះក្នុងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ចំណែកឯទិដ្ឋិ ១៥ ដែលនៅសល់ រមែងលុះក្នុងសស្សតទិដ្ឋិ។ ព្រោះការលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ ទិដ្ឋិ ៦២ ទាំងឡាយ រមែងត្រូវបានលះបង់។ ព្រោះការលះបង់នោះ រមែងមិនលុះក្នុងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិឡើយ។ ព្រោះការលះបង់នូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ ទិដ្ឋិណាមួយរមែងមិនមានដល់អរិយសាវ័កឡើយ វៀរលែងតែលោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិ។ ចុះសក្កាយទិដ្ឋិ រមែងមិនមានដោយរបៀបណា? ក្នុងសាសនានេះ អរិយសាវ័កជាអ្នកបានឮបានស្តាប់ រមែងធ្វើនូវសុក្កបក្ខៈទាំងពួង ឈ្លាសវៃក្នុងអរិយធម៌ រមែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាអនត្តា រហូតដល់យល់ឃើញនូវវិញ្ញាណ...ល... កាលបើអរិយសាវ័កនោះយល់ឃើញយ៉ាងនេះ សក្កាយទិដ្ឋិរមែងមិនមានឡើយ។

---

ကထံ [Pg.256] ဝိစိကိစ္ဆာ န ဘဝတိ? ဣဓ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ န ကင်္ခတိ, န ဝိစိကိစ္ဆတိ အဘိပ္ပသီဒတိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ သဗ္ဗံ. ဓမ္မေ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ သဗ္ဗံ. ယာဝ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနန္တိ, ဣမိနာ ဒုတိယေန အာကင်္ခိယေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. သံဃေ န ကင်္ခတိ…ပေ… ယာဝ ပူဇာ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စာတိ, ဣမိနာ တတိယေန အာကင်္ခိယေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ចុះវិចិកិច្ឆា រមែងមិនមានដោយរបៀបណា? ក្នុងសាសនានេះ អរិយសាវ័ករមែងមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ក្នុងព្រះពុទ្ធ រមែងជ្រះថ្លាខ្លាំងថា «សូម្បីព្រោះហេតុនេះៗ ព្រះភគវន្តនោះ...» សេចក្តីទាំងពួងគប្បីដឹងចុះ។ មិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ក្នុងព្រះធម៌ សេចក្តីទាំងពួងគប្បីដឹងចុះ។ រហូតដល់ធម៌ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហា ជាទីប្រាសចាកតម្រេក ជាទីរលត់ ជាទីរំលត់ទុក្ខ អរិយសាវ័កនោះរមែងជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ទី ២ នេះ ដែលគួរប្រាថ្នា។ មិនសង្ស័យក្នុងព្រះសង្ឃ...ល... រហូតដល់ការបូជានៃទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ អរិយសាវ័កនោះរមែងជាអ្នកប្រកបដោយធម៌ទី ៣ នេះ ដែលគួរប្រាថ្នា។

---

သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ အဓိမုစ္စတိ အဘိပ္ပသီဒတိ. တဏှာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ. တဏှာနိရောဓာ ဒုက္ခနိရောဓောတိ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ. အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ န ကင်္ခတိ န ဝိစိကိစ္ဆတိ အဓိမုစ္စတိ အဘိပ္ပသီဒတိ. ယာဝ ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ ဒုက္ခေ ဝါ သမုဒယေ ဝါ နိရောဓေ ဝါ မဂ္ဂေ ဝါ ကင်္ခါယနာ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဓာပထာ အာသပ္ပနာ ပရိသပ္ပနာ အနဝဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာဂမနံ အနေကံသော အနေကံသိကတာ, တေ တဿ ပဟီနာ ဘဝန္တိ ပဏုန္နာ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာ.

រមែងមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ ជឿស៊ប់ ជ្រះថ្លាខ្លាំងថា «សង្ខារទាំងពួងជាទុក្ខ»។ រមែងមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ថា «តណ្ហាជាហេតុនាំឱ្យកើតទុក្ខ»។ រមែងមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ថា «ព្រោះតណ្ហារលត់ ទុក្ខក៏រលត់»។ រមែងមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់ ជឿស៊ប់ ជ្រះថ្លាខ្លាំងថា «អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាបដិបទាដំណើរទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ»។ សេចក្តីសង្ស័យ សេចក្តីងឿងឆ្ងល់ វិចិកិច្ឆា ផ្លូវពីរ ការរារែក ការរារង់ ភាពមិននឹងន ការមិនដល់នូវការសម្រេចចិត្ត ភាពមិនទៀងទាត់ ភាពជាអ្នកមានចិត្តមិនទៀងទាត់ ក្នុងព្រះពុទ្ធក្តី ក្នុងព្រះធម៌ក្តី ក្នុងព្រះសង្ឃក្តី ក្នុងទុក្ខក្តី ក្នុងសមុទយក្ដី ក្នុងនិរោធក្តី ក្នុងមគ្គក្តី មានត្រឹមណា សេចក្តីសង្ស័យទាំងនោះ របស់អរិយសាវ័កនោះ រមែងជាធម្មជាតិដែលលះបង់បានហើយ បន្សាត់បង់បានហើយ មានឫសគល់កាត់ផ្តាច់ហើយ ធ្វើឱ្យដូចជាត្នោតកំបុតក្ដោង ធ្វើមិនឱ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅក្នុងអនាគត។

---

၆၉. တတ္ထ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဒွိဓာ – သီလဿ ဝါ သုဒ္ဓဿ ဝါ. တတ္ထ သီလဿ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ တတ္ထ ကပေါတပါဒါဟိ အစ္ဆရာဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိဿာမိ ရမိဿာမိ ပရိစရိဿာမီတိ. ယထာဘူတဒဿနန္တိ ရုစိဝိမုတ္တိ ရာဂေါ ရာဂပရိဝတ္တကာ ဒိဋ္ဌိရူပနာ ပဿနာ အသန္တုဿိတဿ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. တတ္ထ ကတမော သုဒ္ဓဿ သီလဗ္ဗတပရာမာသော? ဣဓေကစ္စော သီလံ ပရာမသတိ, သီလေန သုဇ္ဈတိ, သီလေန နီယတိ, သီလေန မုစ္စတိ, သုခံ ဝီတိက္ကမတိ, ဒုက္ခံ ဝီတိက္ကမတိ, သုခဒုက္ခံ ဝီတိက္ကမတိ အနုပါပုဏာတိ ဥပရိမေန. တဒုဘယံ သီလဝတံ ပရာမသတိ တဒုဘယေန သီလဝတေန သုဇ္ဈန္တိ မုစ္စန္တိ နီယန္တိ, သုခံ ဝီတိက္ကမန္တိ, ဒုက္ခံ ဝီတိက္ကမန္တိ, သုခဒုက္ခံ ဝီတိက္ကမန္တိ, အနုပါပုဏန္တီတိ အဝိသုစိကရံ ဓမ္မံ အဝိမုတ္တိကရံ ဓမ္မံ ဝိသုစိတော ဝိမုတ္တိတော ပစ္စာဂစ္ဆန္တဿ ယာ တထာဘူတဿ ခန္တိ ရုစိ မုတ္တိ ပေက္ခနာ အာကာရပရိဝိတက္ကော ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာယနာ ပဿနာ, အယံ သုဒ္ဓဿ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. ဧတေ ဥဘော ပရာမာသာ အရိယသာဝကဿ ပဟီနာ [Pg.257] ဘဝန္တိ ယာဝ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မာ, သော သီလဝါ ဘဝတိ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော အက္ခဏ္ဍေဟိ ယာဝ ဥပသမသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဘဝတိ သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော, သဗ္ဗံ.

៦៩. ក្នុងសំយោជនៈទាំងនោះ សីលព្វតបរាមាស មាន ២ យ៉ាង គឺ ក្នុងសីល ១ ក្នុងសេចក្តីស្អាត ១។ ក្នុង ២ យ៉ាងនោះ សីលព្វតបរាមាសក្នុងសីល គឺការត្រិះរិះថា «អាត្មាអញនឹងបានជាទេវតា ឬជាទេវតាណាមួយ ដោយសីលនេះក្តី ដោយវ័តនេះក្តី ដោយតបៈនេះក្តី ដោយព្រហ្មចរិយៈនេះក្តី ក្នុងទេវលោកនោះ អាត្មាអញនឹងលេង នឹងរីករាយ នឹងត្រេកត្រអាល ជាមួយនឹងពួកនាងអប្សរដែលមានជើងដូចជាជើងព្រាប»។ ការយល់ឃើញតាមពិត សេចក្តីពេញចិត្ត វិមុត្តិ រាគៈ ទិដ្ឋិដែលវិលវល់ដោយរាគៈ ការយល់ឃើញនូវរូបនិងនាម របស់បុគ្គលអ្នកមិនសន្ដោស នេះឈ្មោះថា សីលព្វតបរាមាស។ ក្នុង ២ យ៉ាងនោះ សីលព្វតបរាមាសក្នុងសេចក្តីស្អាត តើដូចម្តេច? បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ រមែងស្ទាបអង្អែលនូវសីលថា «បុគ្គលរមែងស្អាតដោយសីល រមែងទៅកាន់និព្វានដោយសីល រមែងរួចផុតដោយសីល រមែងកន្លងហួសនូវសុខ កន្លងហួសនូវទុក្ខ កន្លងហួសនូវសុខនិងទុក្ខ រមែងដល់នូវព្រះនិព្វានដោយសីលដ៏ក្រៃលែង»។ គាត់រមែងស្ទាបអង្អែលនូវសីលនិងវ័តទាំងពីរនោះថា «សត្វទាំងឡាយរមែងស្អាត រមែងរួចផុត រមែងទៅកាន់និព្វាន កន្លងហួសនូវសុខ កន្លងហួសនូវទុក្ខ កន្លងហួសនូវសុខនិងទុក្ខ រមែងដល់នូវព្រះនិព្វាន ដោយសីលនិងវ័តទាំងពីរនោះ»។ សេចក្តីយល់ស្រប សេចក្តីពេញចិត្ត វិមុត្តិ ការពិចារណា ការត្រិះរិះនូវអាការៈ ទិដ្ឋិ ការសម្លឹងមើល ការឃើញ របស់បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញនូវធម៌ដែលមិនធ្វើឱ្យស្អាត ធម៌ដែលមិនធ្វើឱ្យរួចផុត ថាជាធម៌ស្អាត ថាជាធម៌រួចផុត យ៉ាងនោះ នេះឈ្មោះថា សីលព្វតបរាមាសក្នុងសេចក្តីស្អាត។ បរាមាសទាំងពីរនេះ របស់អរិយសាវ័ក រមែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ រហូតដល់មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅក្នុងអនាគត អរិយសាវ័កនោះរមែងជាអ្នកមានសីល ប្រកបដោយសីលទាំងឡាយដែលព្រះអរិយៈគាប់ចិត្ត មិនដាច់ រហូតដល់ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់។ ព្រោះការលះបង់នូវសំយោជនៈទាំង ៣ នេះ អរិយសាវ័កអ្នកបានឮបានស្តាប់ រមែងជាព្រះសោតាបន្នៈ មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា សេចក្តីទាំងពួងគប្បីដឹងចុះ។

---

သဟသစ္စာဘိသမယာ, ဣတိ ကော ဝစနတ္ထော? စတ္တာရော အဘိသမယာ, ပရိညာဘိသမယော ပဟာနာဘိသမယော သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော ဘာဝနာဘိသမယော.

ពាក្យថា «ព្រមជាមួយគ្នានឹងការត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ» តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? ការត្រាស់ដឹងមាន ៤ យ៉ាង គឺ បរិញ្ញាភិសម័យ ១ បហានាភិសម័យ ១ សច្ឆិកិរិយាភិសម័យ ១ ភាវនាភិសម័យ ១។

---

တတ္ထ အရိယသာဝကော ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, သမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ကိံ ကာရဏံ? ဒုက္ခဿ ပရိညာဘိသမယော, သမုဒယဿ ပဟာနာဘိသမယော, နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော, မဂ္ဂဿ ဘာဝနာဘိသမယော. သမထဝိပဿနာယ ကထံ အဘိသမေတိ? အာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓေတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒုက္ခတော ပဿတိ. တတ္ထ ယော ဥပနိဗန္ဓော, အယံ သမထော. ယာ ပရိယောဂါဟနာ, အယံ ဝိပဿနာ. ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒုက္ခာတိ ပဿတော ယော ပဉ္စက္ခန္ဓေသု အာလယော နိကန္တိ ဥပဂမနံ အဇ္ဈောသာနာ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပဏိဓိ ပတ္ထနာ ပဟီယတိ. တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ. ယော တတ္ထ အာလယော နိကန္တိ ဥပဂမနံ အဇ္ဈောသာနံ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပဏိဓိ ပတ္ထနာ, အယံ သမုဒယော. ယံ တဿ ပဟာနံ, သော နိရောဓော သမထော ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂေါ, ဧဝံ တေသံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဧကကာလေ ဧကက္ခဏေ ဧကစိတ္တေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အဘိသမယော ဘဝတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဟသစ္စာဘိသမယာ အရိယသာဝကဿ တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တီ’’တိ.

ក្នុងអភិសម័យទាំងនោះ អរិយសាវ័ករមែងត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាភិសម័យ រមែងត្រាស់ដឹងនូវសមុទ័យដោយបហានាភិសម័យ រមែងត្រាស់ដឹងនូវនិរោធដោយសច្ឆិកិរិយាភិសម័យ រមែងត្រាស់ដឹងនូវមគ្គដោយភាវនាភិសម័យ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការកំណត់ដឹងជាអភិសម័យនៃទុក្ខ ការលះបង់ជាអភិសម័យនៃសមុទ័យ ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ជាអភិសម័យនៃនិរោធ ការចម្រើនជាអភិសម័យនៃមគ្គ។ ចុះរមែងត្រាស់ដឹងដោយសមថៈនិងវិបស្សនាដូចម្តេច? បុគ្គលចងចិត្តទុកក្នុងអារម្មណ៍ហើយ រមែងយល់ឃើញនូវបញ្ចក្ខន្ធដោយความเป็นទុក្ខ។ ក្នុងសមថៈនិងវិបស្សនានោះ ការចងចិត្តទុកណា មាន សេចក្តីចងចិត្តទុកនោះ ឈ្មោះថា សមថៈ។ ការចុះស៊ប់ណា មាន ការចុះស៊ប់នោះ ឈ្មោះថា វិបស្សនា។ កាលបើបុគ្គលយល់ឃើញនូវបញ្ចក្ខន្ធថាជាទុក្ខ សេចក្តីអាល័យ សេចក្តីប្រាថ្នា ការចូលទៅជិត ការស្អិតស្ទើរ សេចក្តីចង់បាន សេចក្តីវង្វេង ការតម្កល់ទុក ការប្រាថ្នាចង់បាន ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធទាំងឡាយ រមែងត្រូវបានលះបង់។ ក្នុងធម៌នោះ បញ្ចក្ខន្ធ ឈ្មោះថា ទុក្ខ។ សេចក្តីអាល័យ សេចក្តីប្រាថ្នា ការចូលទៅជិត ការស្អិតស្ទើរ សេចក្តីចង់បាន សេចក្តីវង្វេង ការតម្កល់ទុក ការប្រាថ្នាចង់បាន ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធនោះណា មាន ធម៌ទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា សមុទ័យ។ ការលះបង់នូវសមុទ័យនោះណា មាន ការលះបង់នោះ ឈ្មោះថា និរោធ សមថៈនិងវិបស្សនា ឈ្មោះថា មគ្គ យ៉ាងនេះ ការត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ រមែងមានក្នុងកាលតែមួយ ក្នុងខណៈតែមួយ ក្នុងចិត្តតែមួយ មិនមុនមិនក្រោយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះភគវន្តត្រាស់ថា «ព្រមជាមួយគ្នានឹងការត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ សំយោជនៈ ៣ របស់អរិយសាវ័ក រមែងត្រូវបានលះបង់»។

---

၇၀. တတ္ထ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တမာနာ ဧကကာလေ ဧကက္ခဏေ ဧကစိတ္တေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, ယာဝ မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယော, ယာဝ မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယော. ဧဝံ ဒိဋ္ဌန္တော ယထာ နာဝါ ဇလံ ဂစ္ဆန္တီ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ပါရိမံ တီရံ ပါပေတိ, ဩရိမံ တီရံ ဇဟတိ, ဘာရံ ဝဟတိ, သောတံ ဆိန္ဒတိ; ဧဝမေဝ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တမာနာ ဧကကာလေ ဧကက္ခဏေ ဧကစိတ္တေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ[Pg.258], ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, ယာဝ မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ယထာ ဝါ သူရိယော ဥဒယန္တော ဧကကာလေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ပါတုကရောတိ, ရူပံ နိဒဿီယတိ, သီတံ ပရိယာဒိယတိ; ဧဝမေဝ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တမာနာ ဧကကာလေ…ပေ… ယထာ ပဒီပေါ ဇလန္တော ဧကကာလေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ပါတုကရောတိ, ရူပံ နိဒဿီယတိ, ဥပါဒါနံ ပရိယာဒိယတိ; ဧဝမေဝ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တမာနာ ဧကကာလေ…ပေ….

៧០. ក្នុងសេចក្តីនោះ សមថៈ និងវិបស្សនាដែលនឹមទឹមគ្នា កាលប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងកាលតែមួយ ក្នុងខណៈតែមួយ ក្នុងចិត្តតែមួយ តែងធ្វើនូវកិច្ចទាំងឡាយ ៤ គឺ ត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយដែលសេសសល់ រហូតដល់មគ្គដោយភាវនាភិសម័យ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខជាបរិញ្ញាភិសម័យ ការត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយរហូតដល់មគ្គជាភាវនាភិសម័យ។ ឧបមាដូចជាទូក កាលបើទៅក្នុងទឹក តែងធ្វើនូវកិច្ច ៤ គឺ ញ៉ាំងត្រើយនាយឱ្យដល់ លះបង់នូវត្រើយអាយ នាំទៅនូវធ្ងន់ កាត់នូវខ្សែទឹក យ៉ាងណាមិញ សមថៈ និងវិបស្សនាដែលនឹមទឹមគ្នា កាលប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងកាលតែមួយ ក្នុងខណៈតែមួយ ក្នុងចិត្តតែមួយ តែងធ្វើនូវកិច្ចទាំងឡាយ ៤ គឺ ត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយរហូតដល់មគ្គដោយភាវនាភិសម័យ ក៏យ៉ាងនោះឯង។ មួយវិញទៀត ដូចជាព្រះអាទិត្យកាលរះឡើង ក្នុងកាលតែមួយ មិនមុនមិនក្រោយ តែងធ្វើនូវកិច្ចទាំងឡាយ ៤ គឺ កំចាត់បង់នូវងងឹត ធ្វើពន្លឺឱ្យប្រាកដ បង្ហាញនូវរូប ញ៉ាំងត្រជាក់ឱ្យអស់ទៅ យ៉ាងណាមិញ សមថៈ និងវិបស្សនាដែលនឹមទឹមគ្នា កាលប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងកាលតែមួយ...។ល។ ដូចជាប្រទីបកាលឆេះឡើង ក្នុងកាលតែមួយ មិនមុនមិនក្រោយ តែងធ្វើនូវកិច្ចទាំងឡាយ ៤ គឺ កំចាត់បង់នូវងងឹត ធ្វើពន្លឺឱ្យប្រាកដ បង្ហាញនូវរូប ញ៉ាំងគ្រឿងរង (ប្រេងនិងប្រគំ) ឱ្យអស់ទៅ យ៉ាងណាមិញ សមថៈ និងវិបស្សនាដែលនឹមទឹមគ្នា កាលប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងកាលតែមួយ...។ល។ ក៏យ៉ាងនោះឯង។

---

ယဒါ အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဘဝတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော ယာဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ဒဿနဘူမိ. သောတာပတ္တိဖလဉ္စ သောတာပတ္တိဖလေ ဌိတော ဥတ္တရိ သမထဝိပဿနံ ဘာဝေန္တော ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တမာနာ ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ ယေဘုယျေန ပဟာနာ အရိယသာဝကော ဟောတိ. သကဒါဂါမိ ပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ တနုဘူမိ.

កាលណាអរិយសាវ័កជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខក្នុងខាងមុខ នេះជាទស្សនភូមិ។ ព្រះសោតាបន្ននោះឯង កាលស្ថិតនៅក្នុងសោតាបត្តិផល ចម្រើននូវសមថៈ និងវិបស្សនាដ៏ក្រៃលែងឡើងទៅ កាលធម៌ជាគូគ្នាប្រព្រឹត្តទៅ ព្រោះលះបង់នូវកាមរាគ និងព្យាបាទជាភាគច្រើន តែងជាអរិយសាវ័ក។ ឈ្មោះថាជាព្រះសកទាគាមី ព្រោះសម្រេចនូវកិច្ចនោះ មកកាន់លោកនេះតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ នេះជាតនុភូមិ។

---

သကဒါဂါမိဖလဉ္စ ယော သကဒါဂါမိဖလေ ဌိတော ဝိပဿနံ ဘာဝေန္တော ကာမရာဂဗျာပါဒေ သာနုသယေ အနဝသေသံ ပဇဟတိ, ကာမရာဂဗျာပါဒေသု အနဝသေသံ ပဟီနေသု ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဘဝန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဝိစိကိစ္ဆာ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ စ, ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာ အရိယသာဝကော ဟောတိ အနာဂါမီ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ, အယံ ဝီတရာဂဘူမိ.

ព្រះសកទាគាមីនោះឯង កាលស្ថិតនៅក្នុងសកទាគាមិផល ចម្រើននូវវិបស្សនា តែងលះបង់នូវកាមរាគ និងព្យាបាទ ព្រមទាំងអនុស័យ មិនមានសេសសល់។ កាលកាមរាគ និងព្យាបាទត្រូវបានលះបង់មិនមានសេសសល់ហើយ សំយោជនៈចំណែកខាងក្រោម ៥ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ សីលព្វតបរាមាស វិចិកិច្ឆា កាមច្ឆន្ទៈ និងព្យាបាទ ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលលះបង់ហើយ។ ព្រោះលះបង់នូវសំយោជនៈចំណែកខាងក្រោមទាំង ៥ នេះ អរិយសាវ័កតែងជាព្រះអនាគាមី ជាអ្នកបរិនិព្វានក្នុងលោកនោះ មានសភាពមិនត្រឡប់មកវិញចាកលោកនោះ នេះជាវីតរាគភូមិ។

---

အနာဂါမိဖလဉ္စ အနာဂါမိဖလေ ဌိတော ဥတ္တရိ သမထဝိပဿနံ ဘာဝေန္တော ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဇဟတိ ရူပရာဂအရူပရာဂမာနဥဒ္ဓစ္စအဝိဇ္ဇဉ္စ. ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာ အရိယသာဝကော အရဟာ ဘဝတိ, ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော, အယံ ကတာဘူမိ.

ព្រះអនាគាមីនោះឯង កាលស្ថិតនៅក្នុងអនាគាមិផល ចម្រើននូវសមថៈ និងវិបស្សនាដ៏ក្រៃលែងឡើងទៅ តែងលះបង់នូវសំយោជនៈចំណែកខាងលើ ៥ គឺ រូបរាគៈ អរូបរាគៈ មានៈ ឧទ្ធច្ចៈ និងអវិជ្ជា។ ព្រោះលះបង់នូវសំយោជនៈចំណែកខាងលើទាំង ៥ នេះ អរិយសាវ័កតែងជាព្រះអរហន្ត ជាព្រះខីណាស្រវៈ មានធម៌ដ៏ប្រសើរប្រព្រឹត្តហើយ រួចចាកផុតហើយដោយការដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ មានសំយោជនៈក្នុងភពអស់ហើយ មានប្រយោជន៍របស់ខ្លួនសម្រេចហើយ នេះជាកតាភូមិ។

---

အရဟန္တောဝ အယံ သောပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. တဿ အာယုက္ခယာ ဇီဝိတိန္ဒြိယာပရောဓာ ဣဒဉ္စ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ, အညဉ္စ ဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ဣမဿ ဒုက္ခဿ နိရောဓော ဝူပသမော, အညဿ စ အပါတုဘာဝေါ, အယံ [Pg.259] အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ဣမာ ဒွေ နိဗ္ဗာနဓာတုယော. ဣတိ သစ္စာနိ ဝုတ္တာနိ. သစ္စာဘိသမယော ဝုတ္တော, ကိလေသဝဝတ္ထာနံ ဝုတ္တံ, ပဟာနံ ဝုတ္တံ, ဘူမိယော ဝုတ္တာ, ဖလာနိ ဝုတ္တာနိ, နိဗ္ဗာနဓာတုယော ဝုတ္တာ. ဧဝမိမေသု ဝုတ္တေသု သဗ္ဗဗောဓိ ဝုတ္တာ ဘဝတိ. ဧတ္ထ ယောဂေါ ကရဏီယော.

ព្រះអរហន្តនោះឯង នេះជាសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាយុ ព្រោះការរលត់ទៅនៃជីវិតិន្រ្ទិយរបស់ព្រះអរហន្តនោះ ទុក្ខនេះ (ដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ) តែងរលត់ទៅផង ទុក្ខដទៃទៀតក៏មិនកើតឡើងផង។ ការរលត់ ការស្ងប់រំងាប់នៃទុក្ខនេះ និងការមិនប្រាកដឡើងនៃទុក្ខដទៃណា នេះជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ទាំងនេះជាព្រះនិព្វានធាតុ ២។ សច្ចៈទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយយ៉ាងនេះ។ ការត្រាស់ដឹងសច្ចៈ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ, ការកំណត់ដឹងកិលេស ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ, ការលះបង់ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ, ភូមិទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ, ផលទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ, និព្វានធាតុទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ កាលបើធម៌ទាំងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ យោគៈ (ការប្រឹងប្រែងព្យាយាម) គួរធ្វើក្នុងធម៌នេះ។

---

၇၁. တတ္ထ ကတမာယော နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော? စတ္တာရိ ဈာနာနိ စတဿော စ အရူပသမာပတ္တိယော နိရောဓသမာပတ္တိ စ. တတ္ထ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ကတမာနိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ကတမာ စတ္တာရော အရူပသမာပတ္တိယော? ဝိရာဂိနော ဝတ ဝတ္တဗ္ဗော, ယာဝ နိရောဓသမာပတ္တိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာ. ဣမာယော နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော.

៧១. បណ្តាធម៌ទាំងនោះ អនុបុព្វសមាបត្តិ ៩ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺឈាន ៤ ផង អរូបសមាបត្តិ ៤ ផង និងនិរោធសមាបត្តិផង។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ឈាន ៤ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ... សេចក្តីពិស្តារ គប្បីធ្វើចុះ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ អរូបសមាបត្តិ ៤ តើដូចម្តេចខ្លះ? គប្បីពោលចំពោះបុគ្គលអ្នកប្រាសចាករាគៈ រហូតដល់និរោធសមាបត្តិ សេចក្តីពិស្តារ គប្បីធ្វើចុះ។ ទាំងនេះជាអនុបុព្វសមាបត្តិ ៩។

---

တတ္ထ ကတမံ ပဌမံ ဈာနံ? ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပယုတ္တံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တံ? ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ. တတ္ထ ကတမာနိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ? ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော. တတ္ထ ကတမော ကာမစ္ဆန္ဒော? ယော ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ ပေမံ နိကန္တိ အဇ္ဈောသာနံ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပတ္ထနာ အပရိစ္စာဂေါ အနုသယော ပရိယုဋ္ဌာနံ, အယံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ. တတ္ထ ကတမံ ဗျာပါဒနီဝရဏံ? ယော သတ္တေသု သင်္ခါရေသု စ အာဃာတော…ပေ… ယထာ ဒေါသေ တထာ နိဩဋ္ဌာနာ, အယံ ဗျာပါဒေါ နီဝရဏံ. တတ္ထ ကတမံ မိဒ္ဓံ? ယာ စိတ္တဿ ဇဠတာ စိတ္တဿ ဂရုတ္တံ စိတ္တဿ အကမ္မနီယတာ စိတ္တဿ နိက္ခေပေါ နိဒ္ဒါယနာ ပစလိကတာ ပစလာယနာ ပစလာယနံ, ဣဒံ မိဒ္ဓံ. တတ္ထ ကတမံ ထိနံ ? ယာ ကာယဿ ထိနတာ ဇဠတာ ကာယဿ ဂရုတ္တာ ကာယဿ အပ္ပဿဒ္ဓိ, ဣဒံ ထိနံ. ဣတိ ဣဒဉ္စ ထိနံ ပုရိမကဉ္စ မိဒ္ဓံ တဒုဘယံ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ကတမံ ဥဒ္ဓစ္စံ? ယော အဝူပသမော စိတ္တဿ, ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စံ. တတ္ထ ကတမံ ကုက္ကုစ္စံ? ယော စေတသော ဝိလေခေါ အလဉ္စနာ ဝိလဉ္စနာ ဟဒယလေခေါ ဝိပ္ပဋိသာရော, ဣဒံ ကုက္ကုစ္စံ. ဣတိ ဣဒဉ္စ ကုက္ကုစ္စံ ပုရိမကဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စံ တဒုဘယံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ကတမံ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ? ယော ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ…ပေ… အယံ ဝိစိကိစ္ဆာ. အပိ စ ခေါ ပန ပဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာယော သမနန္တရာယိကာ ဒေသန္တရာယိကာ သမာပတ္တန္တရာယိကာ မဂ္ဂန္တရာယိကာ သဂ္ဂန္တရာယိကာ, ဣမာယော ပဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာယော[Pg.260]. ဣဓ ပန သမာပတ္တန္တရာယိကာ ဝိစိကိစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ. ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ.

បណ្តាឈានទាំងនោះ បឋមជ្ឈាន តើដូចម្តេច? គឺឈានប្រាសចាកអង្គ ៥ ប្រកបដោយអង្គ ៥។ ប្រាសចាកអង្គ ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺប្រាសចាកនីវរណៈ ៥។ បណ្តានីវរណៈទាំងនោះ នីវរណៈ ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ? គប្បីសម្តែងឱ្យពិស្តារថា កាមច្ឆន្ទៈ...។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមច្ឆន្ទៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីតម្រេកដោយអំណាចតម្រេក សេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីត្រេកអរ ការជ្រប់ចុះ សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីវង្វេង ការតាំងប្រាថ្នា ការមិនលះបង់ អនុស័យ ការគ្របសង្កត់ណា ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នេះជាកាមច្ឆន្ទនីវរណៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ព្យាបាទនីវរណៈ តើដូចម្តេច? ការចងគំនុំក្នុងសត្វ និងសង្ខារទាំងឡាយ... ដូចជាក្នុងទោសៈ យ៉ាងណាមិញ ការព្យាបាទក៏យ៉ាងនោះដែរ នេះជាព្យាបាទនីវរណៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ មិទ្ធៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅនៃចិត្ត សេចក្តីធ្ងន់នៃចិត្ត ភាពមិនគួរដល់ការងារនៃចិត្ត ការបោះបង់ចោលនៃចិត្ត ការងងុយ ការងោកងក់ ការលក់ណា នេះជាមិទ្ធៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ថីនៈ តើដូចម្តេច? ភាពរួញរានៃកាយ សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅនៃកាយ សេចក្តីធ្ងន់នៃកាយ ភាពមិនស្ងប់រំងាប់នៃកាយណា នេះជាថីនៈ។ ថីនៈនេះផង និងមិទ្ធៈខាងដើមនោះផង ធម៌ទាំងពីរនោះ រួមហៅថា ថីនមិទ្ធនីវរណៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ឧទ្ធច្ចៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនស្ងប់រំងាប់នៃចិត្តណា នេះជាឧទ្ធច្ចៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ កុក្កុច្ចៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីសង្ស័យនៃចិត្ត ការមិនកត់សម្គាល់ ការកត់សម្គាល់ខុស ការចារឹកក្នុងចិត្ត សេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយណា នេះជាកុក្កុច្ចៈ។ កុក្កុច្ចៈនេះផង និងឧទ្ធច្ចៈខាងដើមនោះផង ធម៌ទាំងពីរនោះ រួមហៅថា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណៈ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិចិកិច្ឆានីវរណៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីសង្ស័យក្នុងព្រះពុទ្ធ ឬក្នុងព្រះធម៌ ឬក្នុងព្រះសង្ឃ... នេះជាវិចិកិច្ឆា។ មួយវិញទៀត វិចិកិច្ឆាមាន ៥ យ៉ាងគឺ៖ វិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់កិលេសរំងាប់ វិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់ទិស វិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់សមាបត្តិ វិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់មគ្គ វិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់សួគ៌ ទាំងនេះជាវិចិកិច្ឆា ៥ យ៉ាង។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកវិចិកិច្ឆាជាអន្តរាយដល់សមាបត្តិ។ ទាំងនេះជានីវរណៈ ៥។

---

တတ္ထ နီဝရဏာနီတိ ကော ဝစနတ္ထော, ကုတော နိဝါရယန္တီတိ? သဗ္ဗတော ကုသလပက္ခိကာ နိဝါရယန္တိ. ကထံ နိဝါရယန္တိ? ကာမစ္ဆန္ဒော အသုဘတော နိဝါရယတိ, ဗျာပါဒေါ မေတ္တာယ နိဝါရယတိ, ထိနံ ပဿဒ္ဓိတော နိဝါရယတိ, မိဒ္ဓံ ဝီရိယာရမ္ဘတော နိဝါရယတိ, ဥဒ္ဓစ္စံ သမထတော နိဝါရယတိ, ကုက္ကုစ္စံ အဝိပ္ပဋိသာရတော နိဝါရယတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ ပညာတော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒတော နိဝါရယတိ.

បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ពាក្យថា "នីវរណៈ" តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? រារាំងចាកធម៌ណា? រារាំងចាកធម៌ជាចំណែកនៃកុសលទាំងពួង។ រារាំងដូចម្តេច? កាមច្ឆន្ទៈ រារាំងចាកអសុភៈ, ព្យាបាទ រារាំងចាកមេត្តា, ថីនៈ រារាំងចាកបស្សទ្ធិ, មិទ្ធៈ រារាំងចាកវីរិយារម្ភៈ, ឧទ្ធច្ចៈ រារាំងចាកសមថៈ, កុក្កុច្ចៈ រារាំងចាកសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ, វិចិកិច្ឆា រារាំងចាកបញ្ញា និងបដិច្ចសមុប្បាទ។

---

အပရော ပရိယာယော. ကာမစ္ဆန္ဒော အလောဘတော ကုသလမူလတော နိဝါရယတိ, ဗျာပါဒေါ အဒေါသတော နိဝါရယတိ, ထိနမိဒ္ဓံ သမာဓိတော နိဝါရယတိ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဝါရယတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ အမောဟတော ကုသလမူလတော နိဝါရယတိ.

វិធីសម្តែងមួយបែបទៀត។ កាមច្ឆន្ទៈ រារាំងចាកអលោភកុសលមូល, ព្យាបាទ រារាំងចាកអទោសៈ, ថីនមិទ្ធៈ រារាំងចាកសមាធិ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ រារាំងចាកសតិបដ្ឋានទាំងឡាយ, វិចិកិច្ឆា រារាំងចាកអមោហកុសលមូល។

---

အပရော ပရိယာယော. တယော ဝိဟာရာ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဗြဟ္မဝိဟာရော အရိယဝိဟာရော. ဒိဗ္ဗဝိဟာရော စတ္တာရိ ဈာနာနိ, ဗြဟ္မဝိဟာရော စတ္တာရိ အပ္ပမာဏာနိ, အရိယဝိဟာရော သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဥဒ္ဓစ္စံ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရံ နိဝါရယတိ, ဗျာပါဒေါ ဗြဟ္မဝိဟာရံ နိဝါရယတိ, ထိနမိဒ္ဓံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ အရိယဝိဟာရံ နိဝါရယတိ.

វិធីសម្តែងមួយបែបទៀត។ វិហារធម៌មាន ៣ គឺ ទិព្វវិហារ ព្រហ្មវិហារ អរិយវិហារ។ ទិព្វវិហារ គឺឈាន ៤, ព្រហ្មវិហារ គឺអប្បមញ្ញា ៤, អរិយវិហារ គឺពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមច្ឆន្ទៈ ឧទ្ធច្ចៈ និងកុក្កុច្ចៈ រារាំងចាកទិព្វវិហារ, ព្យាបាទ រារាំងចាកព្រហ្មវិហារ, ថីនមិទ្ធៈ និងវិចិកិច្ឆា រារាំងចាកអរិយវិហារ។

---

အပရော ပရိယာယော. ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဉ္စ သမထံ နိဝါရယန္တိ, ထိနမိဒ္ဓံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ ဝိပဿနံ နိဝါရယန္တိ, အတော နီဝရဏန္တိ ဝုစ္စန္တေ. ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တံ ပဌမံ ဈာနံ.

វិធីសម្តែងមួយបែបទៀត។ កាមច្ឆន្ទៈ ព្យាបាទ និងឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ រារាំងចាកសមថៈ, ថីនមិទ្ធៈ និងវិចិកិច្ឆា រារាំងចាកវិបស្សនា, ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា "នីវរណៈ"។ បឋមជ្ឈាន ប្រាសចាកអង្គទាំង ៥ នេះ។

---

ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပယုတ္တံ ပဌမံ ဈာနံ? ဝိတက္ကဝိစာရေဟိ ပီတိယာ သုခေန စ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ စ. ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ အင်္ဂါနံ ဥပ္ပာဒပဋိလာဘသမန္နာဂမော သစ္ဆိကိရိယံ ပဌမံ ဈာနံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣမာနိ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဥပ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတီတိ, တေန ဝုစ္စတေ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ဒိဗ္ဗေန ဝိဟာရေန.

បឋមជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺប្រកបដោយវិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខ និងចិត្តេកគ្គតា។ ការកើតឡើង ការបាន ការប្រកបព្រម និងការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវអង្គទាំង ៥ នេះ ហៅថា បានសម្រេចនូវបឋមជ្ឈាន។ ភិក្ខុញ៉ាំងអង្គទាំង ៥ នេះឱ្យកើតឡើងហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ចូលកាន់បឋមជ្ឈានសម្រេចសម្រាន្តនៅ ដោយទិព្វវិហារ។

---

တတ္ထ ဒုတိယံ ဈာနံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ပီတိသုခေန စိတ္တေကဂ္ဂတာယ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနေန ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဥပ္ပာဒေတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ.

បណ្តាឈានទាំងនោះ ទុតិយជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៤ គឺ បីតិ សុខ ចិត្តេកគ្គតា និងសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងខាងក្នុង។ ភិក្ខុញ៉ាំងអង្គទាំង ៤ នេះឱ្យកើតឡើង ឱ្យបរិបូណ៌ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ចូលកាន់ទុតិយជ្ឈានសម្រេចសម្រាន្តនៅ។

---

တတ္ထ [Pg.261] ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တတိယံ ဈာနံ သတိယာ သမ္ပဇညေ သုခေန စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ဥပေက္ခာယ ဣမာနိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဥပ္ပာဒေတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ.

បណ្តាឈានទាំងនោះ តតិយជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៥ គឺ សតិ សម្បជញ្ញៈ សុខ ចិត្តេកគ្គតា និងឧបេក្ខា។ ភិក្ខុញ៉ាំងអង្គទាំង ៥ នេះឱ្យកើតឡើង ឱ្យបរិបូណ៌ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា ចូលកាន់តតិយជ្ឈានសម្រេចសម្រាន្តនៅ។

---

တတ္ထ စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေက္ခာယ သတိပါရိသုဒ္ဓိယာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ, ဣမေဟိ စတူဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ စတုတ္ထံ ဈာနံ. ဣတိ ဣမေသံ စတုန္နံ အင်္ဂါနံ ဥပ္ပာဒေါ ပဋိလာဘော သမန္နာဂမော သစ္ဆိကိရိယာ စတုတ္ထံ ဈာနံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ ဝုစ္စတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဥပ္ပာဒေတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ ဒိဗ္ဗေန ဝိဟာရေန ဝိဟရတီတိ.

បណ្តាឈានទាំងនោះ ចតុត្ថជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៤ គឺ ឧបេក្ខា សតិបារិសុទ្ធិ អទុក្ខមសុខវេទនា និងចិត្តេកគ្គតា។ ចតុត្ថជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៤ យ៉ាងនេះ។ ការកើតឡើង ការបាន ការប្រកបព្រម និងការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវអង្គទាំង ៤ នេះ ហៅថា បានសម្រេចនូវចតុត្ថជ្ឈាន។ ភិក្ខុញ៉ាំងឈានទាំង ៤ នេះឱ្យកើតឡើង ឱ្យបរិបូណ៌ហើយចូលកាន់សម្រេចសម្រាន្តនៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា សម្រេចសម្រាន្តនៅដោយទិព្វវិហារ។

---

တတ္ထ ကတမော အနိစ္စဋ္ဌော? ပီဠနဋ္ဌော အနိစ္စဋ္ဌော ပဘင်္ဂဋ္ဌော သမ္ပာပနဋ္ဌော ဝိဝေကဋ္ဌော အနိစ္စဋ္ဌော, အယံ အနိစ္စဋ္ဌော.

បណ្តាធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីថា "អនិច្ចៈ" តើដូចម្តេច? សេចក្តីថា បៀតបៀន ឈ្មោះថា អនិច្ចៈ, សេចក្តីថា វិនាសបែកធ្លាយ ឈ្មោះថា អនិច្ចៈ, សេចក្តីថា នាំទៅដល់ ឈ្មោះថា អនិច្ចៈ, សេចក្តីថា ស្ងាត់ដាច់ឡែក ឈ្មោះថា អនិច្ចៈ នេះជាសេចក្តីថា អនិច្ចៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခဋ္ဌော? ပီဠနဋ္ဌော ဒုက္ခဋ္ဌော သမ္ပီဠနဋ္ဌော သံဝေဂဋ္ဌော ဗျာဓိနဋ္ဌော, အယံ ဒုက္ခဋ္ဌော.

បណ្តាធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីថា "ទុក្ខៈ" តើដូចម្តេច? សេចក្តីថា បៀតបៀន ឈ្មោះថា ទុក្ខៈ, សេចក្តីថា ញ៉ាំងឱ្យក្តៅក្រហាយខ្លាំង ឈ្មោះថា ទុក្ខៈ, សេចក្តីថា គួរឱ្យតក់ស្លុត ឈ្មោះថា ទុក្ខៈ, សេចក្តីថា មានជំងឺជាទីបំផុត ឈ្មោះថា ទុក្ខៈ នេះជាសេចក្តីថា ទុក្ខៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သုညဋ္ဌော? အနုပလိတ္တော သုညဋ္ဌော, အသမ္ဘာဇနဋ္ဌော ဂတပဋ္ဌော ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌော, အယံ သုညဋ္ဌော.

បណ្តាធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីថា "សូន្យ" តើដូចម្តេច? សេចក្តីថា មិនប្រឡាក់ ឈ្មោះថា សូន្យ, សេចក្តីថា មិនចម្រើន ឈ្មោះថា សូន្យ, សេចក្តីថា មិនក្តៅក្រហាយ ឈ្មោះថា សូន្យ, សេចក្តីថា ប្រាសចាកការវិលវល់ ឈ្មោះថា សូន្យ នេះជាសេចក្តីថា សូន្យ។

---

တတ္ထ ကတမော အနတ္တဋ္ဌော? အနိဿရိယဋ္ဌော အနတ္တဋ္ဌော, အဝသဝတ္တနဋ္ဌော, အကာမကာရိဋ္ဌော ပရိဝိဒဋ္ဌော, အယံ အနတ္တဋ္ဌောတိ.

បណ្តាធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីថា "អនត្តា" តើដូចម្តេច? សេចក្តីថា មិនមែនជាធំ ឈ្មោះថា អនត្តា, សេចក្តីថា មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច ឈ្មោះថា អនត្តា, សេចក្តីថា មិនធ្វើតាមសេចក្តីប្រាថ្នា ឈ្មោះថា អនត្តា, សេចក្តីថា មិនមានការកំណត់ ឈ្មោះថា អនត្តា នេះជាសេចក្តីថា អនត្តា។

---

သုတ္တတ္ထသမုစ္စယော နာမ သံဝတ္တိသန္တိကာ ပေဋကဘူမိ သမတ္တာ.

ភូមិឈ្មោះ សុត្តត្ថសមុច្ចយៈ ជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តទៅជិតក្នុងបិដក ចប់ហើយ។

---

၇. ဟာရသမ္ပာတဘူမိ

៧. ហារសម្បាតភូមិ

---

၇၂. ဈာနံ ဝိရာဂေါ. စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာနိ. တာနိ ဒုဝိဓာနိ; ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိပ္ပယုတ္တာနိ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမ္ပယုတ္တာနိ စ. တတ္ထ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိပ္ပယုတ္တာနိ ဗာဟိရကာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂသမ္ပယုတ္တာနိ အရိယပုဂ္ဂလာနိ. တတ္ထ ယေန ဆ ပုဂ္ဂလမူလာနိ တေသံ နိက္ခိပေတွာ ရာဂစရိတော, ဒေါသစရိတော, မောဟစရိတော, ရာဂဒေါသစရိတော, ရာဂမောဟစရိတော, ဒေါသမောဟစရိတော, သမဘာဂစရိတော, ဣတိ ဣမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတာနံ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ပဋိပက္ခော တေသံ ပဋိဃာတာယ ယထာ အသမတ္ထော တီဏိ အကုသလမူလာနိ [Pg.262] နိဂ္ဂဏှာတိ. လောဘေန အကုသလမူလေန အဘိဇ္ဈာ စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ဥပ္ပိလဝတံ အလောဘေန ကုသလမူလေန နိဂ္ဂဏှာတိ, ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ မောဟပက္ခော, တံ အမောဟေန နိဂ္ဂဏှာတိ. ဒေါသော စ ထိနမိဒ္ဓဉ္စ ဒေါသပက္ခော, တံ အဒေါသေန နိဂ္ဂဏှာတိ.

៧២. ឈាន ជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ។ ឈានទាំង ៤ គប្បីធ្វើដោយសេចក្តីពិស្តារ។ ឈានទាំងនោះមាន ២ ប្រការគឺ ឈានមិនប្រកបដោយពោជ្ឈង្គផង ឈានប្រកបដោយពោជ្ឈង្គផង។ ក្នុងឈានទាំងនោះ ឈានមិនប្រកបដោយពោជ្ឈង្គ ជាឈានខាងក្រៅ (របស់ពាហិរកជន) ឈានប្រកបដោយពោជ្ឈង្គ ជាឈានរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល។ ក្នុងឈានទាំងនោះ លើកលែងបុគ្គលជាមូលដ្ឋានទាំង ៦ នោះចេញ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត ទោសចរិត មោហចរិត រាគទោសចរិត រាគមោហចរិត ទោសមោហចរិត និងសមភាគចរិត យ៉ាងនេះ ឈានដែលបុគ្គលទាំងឡាយនេះចូលទៅកាន់ សូម្បីមិនអាចកម្ចាត់បង់នូវនីវរណៈទាំង ៥ របស់បុគ្គលទាំងនោះបាន ក៏រមែងសង្កត់សង្កិននូវអកុសលមូលទាំង ៣។ រមែងសង្កត់សង្កិននូវអភិជ្ឈា ឧទ្ធច្ចៈ និងភាពអណ្តែតអណ្តូង ដែលកើតអំពីលោភៈជាអកុសលមូល ដោយអលោភៈជាកុសលមូល មួយវិញទៀត កុក្កុច្ចៈ និងវិចិកិច្ឆា ជាចំណែកនៃមោហៈ រមែងសង្កត់សង្កិននូវធម៌នោះដោយអមោហៈ។ ទោសៈ និងថីនមិទ្ធៈ ជាចំណែកនៃទោសៈ រមែងសង្កត់សង្កិននូវធម៌នោះដោយអទោសៈ។

---

တတ္ထ အလောဘဿ ပါရိပူရိယာ နေက္ခမ္မဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ. တတ္ထ အဒေါသဿ ပါရိပူရိယာ အဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ. တတ္ထ အမောဟဿ ပါရိပူရိယာ အဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ. တတ္ထ အလောဘဿ ပါရိပူရိယာ ဝိဝိတ္တော ဟောတိ ကာမေဟိ. တတ္ထ အဒေါသဿ ပါရိပူရိယာ အမောဟဿ ပါရိပူရိယာ စ ဝိဝိတ္တော ဟောတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ, သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

ក្នុងអកុសលមូលទាំងនោះ បុគ្គលរមែងត្រិះរិះនូវនេក្ខម្មវិតក្កៈ ដើម្បីបំពេញនូវអលោភៈ។ រមែងត្រិះរិះនូវអព្យាបាទវិតក្កៈ ដើម្បីបំពេញនូវអទោសៈ។ រមែងត្រិះរិះនូវអវិហឹសាវិតក្កៈ ដើម្បីបំពេញនូវអមោហៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ដើម្បីបំពេញនូវអលោភៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកស្ងាត់ចាកធម៌ទាំងឡាយជាបាបជាអកុសល ដើម្បីបំពេញនូវអទោសៈផង ដើម្បីបំពេញនូវអមោហៈផង ហើយចូលទៅកាន់បឋមជ្ឈាន ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ ប្រកបដោយវិចារៈ មានបីតិនិងសុខៈដែលកើតអំពីវិវេក ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។

---

ဝိတက္ကာတိ တယော ဝိတက္ကာ – နေက္ခမ္မဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တတ္ထ ပဌမာဘိနိပါတော ဝိတက္ကော, ပဋိလဒ္ဓဿ ဝိစရဏံ ဝိစာရော. ယထာ ပုရိသော ဒူရတော ပုရိသံ ပဿတိ အာဂစ္ဆန္တံ, န စ တာဝ ဇာနာတိ ဧသော ဣတ္ထီတိ ဝါ ပုရိသောတိ ဝါ ယဒါ တု ပဋိလဘတိ ဣတ္ထီတိ ဝါ ပုရိသောတိ ဝါ ဧဝံ ဝဏ္ဏောတိ ဝါ ဧဝံ သဏ္ဌာနောတိ ဝါ ဣမေ ဝိတက္ကယန္တော ဥတ္တရိ ဥပပရိက္ခန္တိ ကိံ နု ခေါ အယံ သီလဝါ ဥဒါဟု ဒုဿီလော အဍ္ဎော ဝါ ဒုဂ္ဂတောတိ ဝါ. ဧဝံ ဝိစာရော ဝိတက္ကေ အပ္ပေတိ, ဝိစာရော စရိယတိ စ အနုဝတ္တတိ စ. ယထာ ပက္ခီ ပုဗ္ဗံ အာယူဟတိ ပစ္ဆာ နာယူဟတိ ယထာ အာယူဟနာ ဧဝံ ဝိတက္ကော, ယထာ ပက္ခာနံ ပသာရဏံ ဧဝံ ဝိစာရော အနုပါလတိ ဝိတက္ကေတိ ဝိစရတိ ဝိစာရေတိ. ဝိတက္ကယတိ ဝိတက္ကေတိ, အနုဝိစရတိ ဝိစာရေတိ. ကာမသညာယ ပဋိပက္ခော ဝိတက္ကော, ဗျာပါဒသညာယ ဝိဟိံသသညာယ စ ပဋိပက္ခော ဝိစာရော. ဝိတက္ကာနံ ကမ္မံ အကုသလဿ အမနသိကာရော, ဝိစာရာနံ ကမ္မံ ဇေဋ္ဌာနံ သံဝါရဏာ. ယထာ ပလိကော တုဏှိကော သဇ္ဈာယံ ကရောတိ ဧဝံ ဝိတက္ကော, ယထာ တံယေဝ အနုပဿတိ ဧဝံ ဝိစာရော. ယထာ အပရိညာ ဧဝံ ဝိတက္ကော. ယထာ ပရိညာ ဧဝံ ဝိစာရော. နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါယဉ္စ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယဉ္စ ဝိတက္ကော, ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါယဉ္စ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယဉ္စ ဝိစာရော. ကလ္လိတာ ကောသလ္လတ္တံ စိတ္တဿ ဝိတက္ကော, အဘိနီဟာရကောသလ္လံ စိတ္တဿ ဝိစာရော. ဣဒံ ကုသလံ ဣဒံ အကုသလံ ဣဒံ ဘာဝေတဗ္ဗံ ဣဒံ ပဟာတဗ္ဗံ ဣဒံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗန္တိ ဝိတက္ကော, ယထာ ပဟာနဉ္စ ဘာဝနာ စ သစ္ဆိကိရိယာ စ ဧဝံ ဝိစာရော. ဣမေသု ဝိတက္ကဝိစာရေသု ဌိတဿ ဒုဝိဓံ ဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ; ဒုဝိဓံ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာယိကဉ္စ [Pg.263] စေတသိကဉ္စ. ဣတိ ဝိတက္ကဇနိတံ စေတသိကံ သုခံ ပီတိ ကာယိကံ သုခံ ကာယိကောယေဝ. ယာ တတ္ထ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ, အယံ သမာဓိ. ဣတိ ပဌမံ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ.

ពាក្យថា វិតក្កៈ បានដល់ វិតក្កៈ ៣ គឺ នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ អវិហឹសាវិតក្កៈ។ ក្នុងវិតក្កៈទាំងនោះ ការធ្លាក់ចុះទៅកាន់អារម្មណ៍ជាដំបូង ឈ្មោះថា វិតក្កៈ ការពិចារណាអារម្មណ៍ដែលបានហើយ ឈ្មោះថា វិចារៈ។ ប្រៀបដូចជាបុរសឃើញបុរសម្នាក់ដើរមកពីចម្ងាយ តែមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថា «អ្នកនេះជាស្រី ឬជាប្រុស» ឡើយ លុះកាលណាគេដឹងច្បាស់ថា «ជាស្រី ឬជាប្រុស មានពណ៌សម្បុរយ៉ាងនេះ មានសណ្ឋានយ៉ាងនេះ» គេរមែងត្រិះរិះនូវលក្ខណៈទាំងនេះ ហើយពិចារណាក្រោយទៀតថា «អ្នកនេះជាអ្នកមានសីល ឬជាអ្នកទ្រុស្តសីល ជាអ្នកមានទ្រព្យ ឬជាអ្នកក្រខ្សត់» យ៉ាងនេះ។ វិចារៈរមែងចូលទៅជិតវិតក្កៈយ៉ាងនេះ វិចារៈរមែងប្រព្រឹត្តទៅ និងប្រព្រឹត្តតាម (វិតក្កៈ)។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាសត្វស្លាប មុនដំបូងរមែងប្រឹងហើរ (បក់ស្លាប) ក្រោយមកមិនបាច់ប្រឹងហើរឡើយ សេចក្តីប្រឹងហើរយ៉ាងណា វិតក្កៈក៏យ៉ាងនោះដែរ ការលាតស្លាបយ៉ាងណា វិចារៈក៏យ៉ាងនោះដែរ រមែងរក្សា ត្រិះរិះ ត្រាច់ទៅ ពិចារណា។ រមែងត្រិះរិះ ធ្វើការត្រិះរិះ រមែងត្រាច់ទៅតាម ធ្វើការពិចារណា។ វិតក្កៈជាបដិបក្ខចំពោះកាមសញ្ញា វិចារៈជាបដិបក្ខចំពោះព្យាបាទសញ្ញានិងវិហឹសាសញ្ញា។ កិច្ចរបស់វិតក្កៈ គឺការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអកុសល កិច្ចរបស់វិចារៈ គឺការសង្រួមនូវធម៌ជាប្រធានទាំងឡាយ។ ដូចជាបុគ្គលអ្នកស្ងៀមស្ងាត់ធ្វើការស្វាធ្យាយយ៉ាងណា វិតក្កៈក៏យ៉ាងនោះដែរ ការរមែងពិចារណារឿយៗនូវធម៌នោះយ៉ាងណា វិចារៈក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការមិនកំណត់ដឹងយ៉ាងណា វិតក្កៈក៏យ៉ាងនោះដែរ ការកំណត់ដឹងយ៉ាងណា វិចារៈក៏យ៉ាងនោះដែរ។ វិតក្កៈរមែងមានក្នុងនិរុត្តិបដិសម្ភិទានិងបដិភាណបដិសម្ភិទា វិចារៈរមែងមានក្នុងធម្មបដិសម្ភិទានិងអត្ថបដិសម្ភិទា។ ភាពគួរដល់ការងារ និងភាពឈ្លាសវៃនៃចិត្ត មានវិតក្កៈជាហេតុ ភាពឈ្លាសវៃក្នុងការបង្អោនទៅនៃចិត្ត មានវិចារៈជាហេតុ។ ការត្រិះរិះថា «នេះជាកុសល នេះជាអកុសល នេះគួរចម្រើន នេះគួរលះបង់ នេះគួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់» ឈ្មោះថា វិតក្កៈ ការលះបង់ ការចម្រើន និងការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងណា នេះឈ្មោះថា វិចារៈ។ កាលបើបុគ្គលតាំងនៅក្នុងវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយនេះ ទុក្ខ ២ ប្រការ គឺទុក្ខផ្លូវកាយនិងទុក្ខផ្លូវចិត្ត រមែងមិនកើតឡើង សុខ ២ ប្រការ គឺសុខផ្លូវកាយនិងសុខផ្លូវចិត្ត រមែងកើតឡើង។ សុខផ្លូវចិត្តដែលកើតអំពីវិតក្កៈ បីតិ និងសុខផ្លូវកាយ រមែងកើតមានក្នុងកាយនោះឯង។ ឯសេចក្តីមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ (ឯកគ្គតា) ក្នុងធម៌នោះ នេះឈ្មោះថា សមាធិ។ យ៉ាងនេះ បឋមជ្ឈាន រមែងលះបង់នូវអង្គ ៥ និងប្រកបដោយអង្គ ៥។

---

တေသံယေဝ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ အဘိက္ခဏံ အာသေဝနာယ တဿ တပ္ပောဏမာနသံ ဟောတိ. တဿ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဩဠာရိကာ ခါယန္တိ. ယဉ္စ ပီတိသုခဉ္စ နေက္ခမ္မဉ္စ ဩဠာရိကံ ဘဝတိ. အပိ စ သမာဓိဇာ ပီတိ ရတိ စ ဇာယတိ. တဿ ဝိစာရာရမ္မဏံ. တေသံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ စေတော သမ္ပသီဒတိ. ယေ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဒွေ ဓမ္မာနုဿရိတဗ္ဗာ. ပစ္စုပ္ပန္နာ ဒရဏိတဗ္ဗံ. တေသံ ဝူပသမာ ဧကောဒိဘာဝံ စိတ္တေကဂ္ဂတံ ဟောတိ. တဿ ဧကောဒိဘာဝေန ပီတိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ယာ ပီတိ, တံ သောမနဿိန္ဒြိယံ, ယံ သုခံ, တံ သုခိန္ဒြိယံ. ယာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ သမာဓိ. တံ ဒုတိယံ ဈာနံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ. သော ပီတိယာ ဝိရာဂါ ယာတိ ဩဇဟိ ဇလ္လသဟဂတံ.

ព្រោះការសេពរឿយៗនូវវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងនោះឯង ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះរមែងបង្អោនទៅក្នុងធម៌នោះ។ វិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយរមែងប្រាកដជាធម៌គ្រោតគ្រាតដល់បុគ្គលនោះ។ សូម្បីបីតិ សុខៈ និងនេក្ខម្មៈណា ក៏រមែងជាធម៌គ្រោតគ្រាតដែរ។ មួយវិញទៀត បីតិនិងសេចក្តីត្រេកអរដែលកើតអំពីសមាធិ រមែងកើតឡើង។ ឈាននោះមានវិចារៈជាអារម្មណ៍។ ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងនោះ ចិត្តខាងក្នុងរមែងជ្រះថ្លា។ វិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងឡាយណា ជាធម៌ ២ ប្រការដែលគប្បីរលឹកតាម។ គប្បីរលឹកចំពោះនិមិត្តជាបច្ចុប្បន្ន។ ព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈទាំងនោះ សេចក្តីមានចិត្តខ្ពង់ខ្ពស់ (ឯកោទិភាវៈ) គឺភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ រមែងមាន។ ព្រោះឯកោទិភាវៈនោះ បីតិរមែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌។ បីតិណាមាន បីតិនោះឈ្មោះថា សោមនស្សិន្ទ្រិយ សុខណាមាន សុខនោះឈ្មោះថា សុខិន្ទ្រិយ។ ភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយណាមាន នេះឈ្មោះថា សមាធិ។ នោះជាទុតិយជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៤។ បុគ្គលនោះព្រោះប្រាសចាកបីតិ រមែងទៅកាន់ (តតិយជ្ឈាន) លះបង់នូវតណ្ហាដែលកើតរួមជាមួយ។

---

၇၃. တတ္ထ သောမနဿစိတ္တမုပါဒါနန္တိ စ သော တံ ဝိစိနန္တော ဥပေက္ခမေဝ မနသိကရောတိ. သော ပီတိယာ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ. ယထာ စ ပီတိယာ သုခမာနိတံ, တံ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ သမ္ပဇာနော ဝိဟရတိ. ယေန သတိသမ္ပဇညေန ဥပေက္ခာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ တတိယံ ဈာနံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ.

៧៣. ក្នុងទុតិយជ្ឈាននោះ ព្រោះការប្រកាន់មាំនូវសោមនស្សចិត្ត បុគ្គលនោះកាលពិចារណានូវទុតិយជ្ឈាននោះ រមែងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវឧបេក្ខាខណៈនោះឯង។ បុគ្គលនោះព្រោះប្រាសចាកបីតិ រមែងជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ (មានឧបេក្ខា) ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ មួយវិញទៀត សុខៈណាដែលនាំមកដោយការប្រាសចាកបីតិ បុគ្គលនោះរមែងទទួលដឹងនូវសុខៈនោះដោយកាយ ហើយជាអ្នកមានសេចក្តីដឹងខ្លួន (សម្បជញ្ញៈ) សម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ព្រោះសតិនិងសម្បជញ្ញៈណា រមែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌នៃឧបេក្ខា។ នេះជាតតិយជ្ឈាន ប្រកបដោយអង្គ ៤។

---

တထာ ကာယိကဿ သုခဿ ပဟာနာယ ပဌမေ ဈာနေ သောမနဿိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈတိ. ဒုတိယေ ဈာနေ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈတိ. သော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. တတ္ထ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဥပေက္ခာ ပသာဒါ ဟောတိ, ဒုက္ခိန္ဒြိယေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယေန သုခိန္ဒြိယေန သောမနဿိန္ဒြိယေန စ. တေသံ နိရောဓာ ဥပေက္ခာသမ္ပဇညံ ဟောတိ, တတ္ထ သုခိန္ဒြိယေန သောမနဿိန္ဒြိယေန စ အသတိ ဟောတိ, တေသံ နိရောဓာ သတိမာ ဟောတိ, ဒုက္ခိန္ဒြိယေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယေန စ အသမ္ပဇညံ, တေသံ နိရောဓာ သမ္ပဇညံ ဟောတိ, ဣတိ ဥပေက္ခာယ စ သညာ, သတော သမ္ပဇာနော စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ ဣဒံ ဝုစ္စတေ စ စတုတ္ထံ ဈာနံ.

យ៉ាងនោះដែរ ដើម្បីលះបង់នូវសុខផ្លូវកាយ សោមនស្សិន្ទ្រិយរមែងរលត់ទៅក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ទុក្ខិន្ទ្រិយរមែងរលត់ទៅក្នុងទុតិយជ្ឈាន។ បុគ្គលនោះព្រោះលះបង់នូវសុខផង ព្រោះលះបង់នូវទុក្ខផង ព្រោះការរលត់ទៅនៃសោមនស្សនិងទោមនស្សក្នុងកាលមុនឯង រមែងចូលទៅកាន់ចតុត្ថជ្ឈាន ដែលមិនមែនជាទុក្ខ មិនមែនជាសុខ មានសតិដ៏បរិសុទ្ធដោយឧបេក្ខា ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះ ឧបេក្ខារមែងជ្រះថ្លាដោយឥន្ទ្រិយទាំង ៤ គឺទុក្ខិន្ទ្រិយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ សុខិន្ទ្រិយ និងសោមនស្សិន្ទ្រិយ។ ព្រោះការរលត់ទៅនៃឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ឧបេក្ខានិងសម្បជញ្ញៈរមែងមាន ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះ ព្រោះសុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយ រមែងជាអ្នកមិនមានសតិ ព្រោះការរលត់ទៅនៃឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ទើបជាអ្នកមានសតិ ព្រោះទុក្ខិន្ទ្រិយនិងទោមនស្សិន្ទ្រិយ រមែងជាអ្នកមិនមានសម្បជញ្ញៈ ព្រោះការរលត់ទៅនៃឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ទើបជាអ្នកមានសម្បជញ្ញៈ យ៉ាងនេះ សេចក្តីដឹងខ្លួនក្នុងឧបេក្ខាផង ភាពជាអ្នកមានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ និងភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយផង នេះហៅថា ចតុត្ថជ្ឈាន។

---

တတ္ထ ယော ရာဂစရိတော ပုဂ္ဂလော တဿ သုခိန္ဒြိယဉ္စ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ; ယော ဒေါသစရိတော ပုဂ္ဂလော တဿ ဒုက္ခိန္ဒြိယဉ္စ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ; ယော မောဟစရိတော ပုဂ္ဂလော တဿ အသတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាមានរាគចរិត សុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយរមែងមានដល់បុគ្គលនោះ បុគ្គលណាមានទោសចរិត ទុក្ខិន្ទ្រិយនិងទោមនស្សិន្ទ្រិយរមែងមានដល់បុគ្គលនោះ បុគ្គលណាមានមោហចរិត ភាពមិនមានសតិនិងភាពមិនមានសម្បជញ្ញៈរមែងមានដល់បុគ្គលនោះ។

---

တတ္ထ [Pg.264] ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ တတိယေ ဈာနေ စတုတ္ထေ စ အနုနယော နိရုဇ္ဈတိ, ဒေါသစရိတဿ ပဌမေ ဈာနေ ဒုတိယေ စ ပဋိဃံ နိရုဇ္ဈတိ, မောဟစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဌမေ ဈာနေ ဒုတိယေ စ အသမ္ပဇညံ နိရုဇ္ဈတိ. တတိယေ ဈာနေ စတုတ္ထေ စ အသတိ နိရုဇ္ဈတိ, ဧဝမေဝ တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဝေါဒါနံ ဂမိဿန္တိ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ អនុន័យរបស់បុគ្គលមានរាគចរិត រមែងរលត់ទៅក្នុងតតិយជ្ឈាននិងចតុត្ថជ្ឈាន បដិឃៈរបស់បុគ្គលមានទោសចរិត រមែងរលត់ទៅក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន សេចក្តីមិនមានសម្បជញ្ញៈរបស់បុគ្គលមានមោហចរិត រមែងរលត់ទៅក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន។ សេចក្តីមិនមានសតិ រមែងរលត់ទៅក្នុងតតិយជ្ឈាននិងចតុត្ថជ្ឈាន យ៉ាងនេះឯង ឈានទាំង ៤ របស់បុគ្គលទាំង ៣ ជំពូកនោះ រមែងដល់នូវសេចក្តីផូរផង់។

---

တတ္ထ ရာဂဒေါသစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ အသမ္ပဇညဉ္စ အနုနယော စ ပဋိဃဉ္စ, တေန ဟာနဘာဂိယံ ဈာနံ ဟောတိ. တတ္ထ ရာဂမောဟစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ အနုနယတ္တံ စ အာဒီနဝံ ဒဿိတာ, တံ တဿ ဟာနဘာဂိယံ ဈာနံ ဟောတိ. တတ္ထ ဒေါသမောဟစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိဃော စ အသတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ အာဒီနဝံ ဒဿိတာ တေန တဿ ဟာနဘာဂိယံ ဈာနံ ဟောတိ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ សេចក្តីមិនមានសម្បជញ្ញៈផង អនុន័យផង បដិឃៈផង រមែងមានដល់បុគ្គលមានរាគទោសចរិត ព្រោះហេតុនោះ ឈាននោះរមែងជាហានភាគិយឈាន។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ភាពជាអនុន័យផង ទោសកំហុសផង រមែងប្រាកដដល់បុគ្គលមានរាគមោហចរិត ឈាននោះរមែងជាហានភាគិយឈានរបស់បុគ្គលនោះ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បដិឃៈផង ភាពមិនមានសតិផង ភាពមិនមានសម្បជញ្ញៈផង ជាទោសកំហុសរមែងប្រាកដដល់បុគ្គលមានទោសមោហចរិត ព្រោះហេតុនោះ ឈាននោះរមែងជាហានភាគិយឈានរបស់បុគ្គលនោះ។

---

တတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟသမဘာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသေသဘာဂိယံ ဈာနံ ဟောတိ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ သတ္တသု ပုဂ္ဂလေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. စတူသု စ သမာဓီသု ဆန္ဒသမာဓိနာ ပဌမံ ဈာနံ, ဝီရိယသမာဓိနာ ဒုတိယံ ဈာနံ, စိတ္တသမာဓိနာ တတိယံ ဈာနံ, ဝီမံသာသမာဓိနာ စတုတ္ထံ ဈာနံ. အပ္ပဏိဟိတေန ပဌမံ ဈာနံ, သုညတာယ ဒုတိယံ ဈာနံ, အနိမိတ္တေန တတိယံ ဈာနံ, အာနာပါနဿတိယာ စတုတ္ထံ ဈာနံ. ကာမဝိတက္ကဗျာပါဒါနဉ္စ တံ တံ ဝူပသမေန ပဌမံ ဈာနံ ဟောတိ, ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမေန ဒုတိယံ ဈာနံ, သုခိန္ဒြိယသောမနဿိန္ဒြိယာနံ ဝူပသမေန တတိယံ ဈာနံ, ကာယသင်္ခါရာနံ ဝူပသမေန စတုတ္ထံ ဈာနဉ္စ. စာဂါဓိဋ္ဌာနေန ပဌမံ ဈာနံ, သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန ဒုတိယံ ဈာနံ, ပညာဓိဋ္ဌာနေန တတိယံ ဈာနံ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနေန စတုတ္ထံ ဈာနံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ သင်္ခေပနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တတ္ထ သမာဓိန္ဒြိယံ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. အနုဝတ္တနကာနိ စတ္တာရိ, တတ္ထ ယော ပဌမံ ဈာနံ နိဿာယ အာသဝက္ခယံ ပါပုဏာတိ, သော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ဒေါမနဿိန္ဒြိယပဋိပက္ခေန. ယော ဒုတိယံ ဈာနံ နိဿာယ အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏာတိ, သော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ ဒုက္ခိန္ဒြိယပဋိပက္ခေန. ယော တတိယံ ဈာနံ နိဿာယ အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏာတိ, သော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ သောမနဿိန္ဒြိယပဋိပက္ခေန. ယော စတုတ္ထံ ဈာနံ နိဿာယ အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏာတိ, သော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ သုခိန္ဒြိယပဋိပက္ခေန ဂတော.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ វិសេសភាគិយឈាន រមែងមានដល់បុគ្គលមានរាគទោសមោហសមភាគចរិត ឈានទាំង ៤ នេះ គប្បីសម្តែងក្នុងបុគ្គលទាំង ៧ ជំពូក។ ក្នុងសមាធិទាំង ៤ នោះ បឋមជ្ឈាន សម្តែងដោយឆន្ទសមាធិ ទុតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយវីរិយសមាធិ តតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយចិត្តសមាធិ ចតុត្ថជ្ឈាន សម្តែងដោយវីមំសាសមាធិ។ បឋមជ្ឈាន សម្តែងដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខ ទុតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយសុញ្ញតវិមោក្ខ តតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយអនិមិត្តវិមោក្ខ ចតុត្ថជ្ឈាន សម្តែងដោយអានាបានស្សតិ។ បឋមជ្ឈាន រមែងមានព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃកាមវិតក្កៈនិងព្យាបាទវិតក្កៈនោះៗ ទុតិយជ្ឈាន រមែងមានព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃវិតក្កៈនិងវិចារៈ តតិយជ្ឈាន រមែងមានព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃសុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយ ចតុត្ថជ្ឈាន រមែងមានព្រោះការរម្ងាប់ទៅនៃកាយសង្ខារ។ បឋមជ្ឈាន សម្តែងដោយចាគាធិដ្ឋាន ទុតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយសច្ចាធិដ្ឋាន តតិយជ្ឈាន សម្តែងដោយបញ្ញាធិដ្ឋាន ចតុត្ថជ្ឈាន សម្តែងដោយឧបសមាធិដ្ឋាន។ ឈានទាំង ៤ នេះ គប្បីសម្តែងដោយសង្ខេបនិទ្ទេស ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ សមាធិន្ទ្រិយរមែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌។ ឥន្ទ្រិយ ៤ ទៀត ជាធម៌ប្រព្រឹត្តទៅតាម (សមាធិន្ទ្រិយ) ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាអាស្រ័យបឋមជ្ឈានហើយ ដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ទៅហើយដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ជាបដិបក្ខចំពោះទោមនស្សិន្ទ្រិយ។ បុគ្គលណាអាស្រ័យទុតិយជ្ឈានហើយ ដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ទៅហើយដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ជាបដិបក្ខចំពោះទុក្ខិន្ទ្រិយ។ បុគ្គលណាអាស្រ័យតតិយជ្ឈានហើយ ដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ទៅហើយដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ជាបដិបក្ខចំពោះសោមនស្សិន្ទ្រិយ។ បុគ្គលណាអាស្រ័យចតុត្ថជ្ឈានហើយ ដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ទៅហើយដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ជាបដិបក្ខចំពោះសុខិន្ទ្រិយ។

---

ပကိဏ္ဏကနိဒ္ဒေသော.

បកិណ្ណកនិទ្ទេស។

---

၇၄. ယာနိ [Pg.265] စတ္တာရိ ဈာနာနိ, တေသံ ဈာနာနံ ဣမာနိ အင်္ဂါနိ, တေသံ အင်္ဂါနံ သမူဟော အဿ အင်္ဂါ, အယံ ဈာနဘူမိ ကော ဝိသေသောတိ အဿ ဝိသေသော. ဣမေ သမ္ဘာရာ တေဟိ အယံ သမုဒါဂမော, တဿ သမုဒါဂမဿ အယံ ဥပနိသာ, တာယ ဥပနိသာယ အယံ ဘာဝနာ. တဿာ ဘာဝနာယ အယံ အာဒီနဝေါ. တေန အယံ ပရိဟာနိ. ကဿ ပရိဟာနီတိ တဒုပဂဇ္ဈာယိနော. တံ ယထာ ဘဏိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တော အယံ ဝိသေသော. တေန ဝိသေသေန အယံ အဿာဒေါ, သော ကဿ အဿာဒေါ အဈာနိယာ ဈာယိနော, တဿာ အဈာနိယာ ဈာယိနော, ဣဒံ ကလ္လိတာ ကောသလ္လေ ဌိတဇ္ဈာနံ အနောမဒ္ဒိယတံ ဂစ္ဆတိ ဈာနဗလံ, ဈာနဗလေ ဌိတဿ အယံ ပါရမိပ္ပတ္တဿ ဣမာနိ ဈာနင်္ဂါနိ အနာဝိလသင်္ကပ္ပော ပဌမေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂါနိ ဘာဝီ. သော ပီတိ တဒနုသာရိတ္တာဝ ပဌမေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ တဿင်္ဂုနော စ ဓမ္မာ တဒဘိသန္နိတာယ စ. ပီတိ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂဓမ္မတာ ခေါ ပန တထာ ပဝတ္တဿ သဟဂတံ ဈာနင်္ဂဓမ္မံ သသုခတာယ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒေါ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ မနောသမ္ပသာဒနတာယ တဒဘိသန္နိတာယ စ. ပီတိ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ သမာဓိတာ ပီတိ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ, စေတသော ဧကောဒိဘာဝေါ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ, ဥပေက္ခာ ဖဿတာ တတိယေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ, သုခံ တဿ အင်္ဂန္တိ စ. စေတသော ဧကောဒိဘာဝေါ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ, ဥပေက္ခာ အဒုက္ခမသုခါ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ, အဘိနိသာဘူမိ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ. သတိပါရိသုဒ္ဓိ စ အနေကဇ္ဈာဘူမီသု ဈာနင်္ဂသမာယုတ္တာ ပီတိ စေတသော ဧကောဒိဘာဝေါ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဈာနင်္ဂံ.

៧៤. ឈានទាំងឡាយ ៤ ណា, អង្គទាំងឡាយនេះ ជាអង្គនៃឈានទាំងឡាយនោះ, ប្រជុំនៃអង្គទាំងឡាយនោះ ជាអង្គរបស់ឈាននោះ, នេះជាភូមិឈាន សេចក្ដីប្លែកគ្នាដូចម្ដេច ជាសេចក្ដីប្លែកគ្នារបស់ឈាននោះ។ គ្រឿងឧបករណ៍ទាំងឡាយនេះ ការកើតឡើងព្រមនេះ រមែងមានដោយគ្រឿងឧបករណ៍ទាំងឡាយនោះ, ឧបនិស្ស័យនេះ នៃសេចក្ដីកើតឡើងព្រមនោះ, ភាវនានេះ រមែងមានដោយឧបនិស្ស័យនោះ។ ទោសនេះ នៃភាវនានោះ។ ព្រោះហេតុនោះ នេះជាសេចក្ដីសាបសូន្យ។ សួរថា សេចក្ដីសាបសូន្យរបស់បុគ្គលណា? ឆ្លើយថា របស់បុគ្គលអ្នកចូលឈាននោះ។ សេចក្ដីប្លែកគ្នានេះ ដូចដែលពោលហើយថា បុគ្គលកាលពិចារណា...។ ការត្រេកអរនេះ រមែងមានដោយសេចក្ដីប្លែកគ្នានោះ, ការត្រេកអរនោះ របស់បុគ្គលណា? របស់បុគ្គលអ្នកមិនមានឈាន តែសំគាល់ខ្លួនថាមានឈាន ឬរបស់បុគ្គលអ្នកមិនមានឈាននោះ តែសំគាល់ខ្លួនថាមានឈាន, ឈានដែលតាំងនៅក្នុងភាពឈ្លាសវៃដ៏សមគួរនេះ រមែងដល់នូវកម្លាំងឈាន គឺភាពដែលមិនអាចសង្កត់សង្កិនបាន, អង្គនៃឈានទាំងឡាយនេះ របស់បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងកម្លាំងឈាន ដល់នូវការសម្រេចដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មានសេចក្ដីត្រិះរិះមិនល្អក់កករ រមែងជាអង្គនៃឈានក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ឈាននោះ មានបីតិជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តទៅតាមក្នុងបឋមជ្ឈាន ជាអង្គនៃឈាន និងធម៌ទាំងឡាយជាគុណរបស់ឈាននោះ ព្រោះភាពដែលចិត្តជ្រួតជ្រាបដោយបីតិនោះ។ មួយវិញទៀត បីតិក្នុងទុតិយជ្ឈាន ជាសភាវៈនៃអង្គឈាន ធម៌ជាអង្គឈានដែលកើតរួមគ្នា របស់ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនោះ ព្រោះប្រកបដោយសុខៈ ភាពជ្រះថ្លាក្នុងផ្ទៃក្នុង ជាអង្គឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន ព្រោះភាពជាគ្រឿងធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា និងព្រោះភាពដែលចិត្តជ្រួតជ្រាបដោយសេចក្ដីជ្រះថ្លានោះ។ បីតិជាអង្គឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន សេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងផ្ទៃក្នុង បីតិដែលមានសមាធិជាប្រភព ជាអង្គឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន, ភាពនៃចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ជាអង្គឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន, ឧបេក្ខាដែលជាធម្មជាតិពាល់ត្រូវ ជាអង្គឈានក្នុងតតិយជ្ឈាន, សុខៈជាអង្គនៃឈាននោះផង។ ភាពនៃចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ជាអង្គឈានក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន, ឧបេក្ខាដែលមិនមែនទុក្ខមិនមែនសុខ ជាអង្គឈានក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន, ភាពស្អាតនៃសតិដោយសារឧបេក្ខា ដែលជាភូមិបង្អោនទៅ ជាអង្គឈានក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពស្អាតនៃសតិ និងបីតិដែលប្រកបដោយអង្គឈានក្នុងភូមិឈានជាច្រើន និងភាពនៃចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ជាអង្គឈានក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។

---

တတ္ထ ကတမာ ဈာနဘူမိ? သဝိတက္ကေ သဝိစာရေ ဝိဝေကာ အနုဂတာ ပဌမေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ ဇနိတံ ပီတိမနုဂတာ ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. သုခသာတသမောဟိတာ သပ္ပီတိကာ တတိယေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. တဿ သုခဒုက္ခသဟဂတာ အဘိနီဟာရသဟဂတာ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. အပ္ပမာဏသဟဂတာ သတ္တာရမ္မဏာ ပဌမေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. အဘိဘူမိအာယတနသဟဂတာ ရူပသညီသု ဒုတိယေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. ဝိမောက္ခသဟဂတာနံ ဝိမောက္ခေသု တတိယေ ဈာနေ ဈာနဘူမိ. အနုပဿနာသဟဂတာ ကာယသင်္ခါရာ သမ္မာ စတုတ္ထဿ ဈာနဿ ဘူမိ.

ក្នុងឈានទាំងនោះ ភូមិឈាន តើដូចម្ដេច? ធម្មជាតិដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមការស្ងាត់ចាកធម៌ដែលមានវិតក្កៈមានវិចារៈ ជាភូមិឈានក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមបីតិដែលបង្កើតសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងផ្ទៃក្នុង ក្នុងធម៌ដែលមិនមានវិតក្កៈមិនមានវិចារៈ ជាភូមិឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលប្រកបដោយបីតិ រួបរួមដោយសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងសុខៈ ជាភូមិឈានក្នុងតតិយជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលកើតរួមដោយសុខនិងទុក្ខ កើតរួមដោយការបង្អោនចិត្តទៅរបស់ឈាននោះ ជាភូមិឈានក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលកើតរួមដោយអប្បមញ្ញា មានសត្វជាអារម្មណ៍ ជាភូមិឈានក្នុងបឋមជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលកើតរួមដោយអាយតនៈជាគ្រឿងគ្របសង្កត់ ក្នុងរូបសញ្ញាទាំងឡាយ ជាភូមិឈានក្នុងទុតិយជ្ឈាន។ ធម្មជាតិដែលកើតរួមដោយវិមោក្ខ ក្នុងវិមោក្ខទាំងឡាយ ជាភូមិឈានក្នុងតតិយជ្ឈាន។ កាយសង្ខារដែលកើតរួមដោយអនុបស្សនា ជាភូមិដ៏ត្រឹមត្រូវនៃចតុត្ថជ្ឈាន។

---

၇၅. တတ္ထ [Pg.266] ကတမေ ဈာနဝိသေသာ? ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တစေတသိကသဟဂတာ ကာမဓာတုသမတိက္ကမနတာပိ, အယံ ဈာနဝိသေသော. အဝိတက္ကာ စေဝ အဝိစာရာ စ သပ္ပီတိကာယ သတိသဟဂတာယ ပီတိသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ. အယံ ဈာနဝိသေသော. အဝိတက္ကာယ ဘူမိယာ အဝိစာရေယေဝ သတိ အနုဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ မနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ. တဒနုဓမ္မတာယ စ သတိ သဏ္ဍဟတိ. တဉ္စ ဘူမိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အယံ ဈာနဝိသေသော. သတိပါရိသုဒ္ဓိသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, တဉ္စ ဘူမိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အယံ ဈာနဝိသေသော. ဝိညာဏဉ္စာယတနသဟဂတာယ ဘူမိယံ အာကိဉ္စညာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, တဉ္စ ဘူမိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အယံ ဈာနဝိသေသော.

៧៥. ក្នុងឈានទាំងនោះ សេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន តើដូចម្ដេច? ភាពដែលចិត្តនិងចេតសិកកើតរួមគ្នា កន្លងផុតកាមធាតុ ព្រោះស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ស្ងាត់ចាកអកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន។ សញ្ញានិងមនសិការដែលកើតរួមដោយបីតិ ក្នុងធម៌ដែលមិនមានវិតក្កៈមិនមានវិចារៈ ប្រកបដោយបីតិ ប្រកបដោយសតិ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន។ មនសិការទាំងឡាយដែលកើតរួមដោយឧបេក្ខា ប្រព្រឹត្តទៅតាមសតិ ក្នុងភូមិដែលមិនមានវិតក្កៈនិងមិនមានវិចារៈ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ ម្យ៉ាងទៀត សតិរមែងតាំងនៅដោយភាពសមគួរដល់ធម៌នោះ ហើយបុគ្គលរមែងចូលទៅជិតសម្រេចសម្រាន្តនៅក្នុងភូមិនោះ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន។ សញ្ញានិងមនសិការដែលកើតរួមដោយសតិបារិសុទ្ធិ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ ហើយបុគ្គលរមែងចូលទៅជិតសម្រេចសម្រាន្តនៅក្នុងភូមិនោះ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន។ សញ្ញានិងមនសិការដែលកើតរួមដោយអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ក្នុងភូមិដែលកើតរួមដោយវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ ហើយបុគ្គលរមែងចូលទៅជិតសម្រេចសម្រាន្តនៅក្នុងភូមិនោះ នេះជាសេចក្ដីប្លែកគ្នានៃឈាន។

---

ဈာနသမ္ဘာရာ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော သမ္ဘာရော ကာမဝိတက္ကဝိနောဒနာဓိပ္ပာယတာ. အဗျာပါဒဝိတက္ကော သမ္ဘာရော ဗျာပါဒဝိတက္ကပဋိဝိနောဒနာဓိပ္ပာယတာ. အဝိဟိံသာဝိတက္ကော သမ္ဘာရော ဝိဟိံသာဝိတက္ကပဋိဝိနောဒနာဓိပ္ပာယတာ. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ အပ္ပိစ္ဆတာ သမ္ဘာရော ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ စတုန္နံ သမာပတ္တီနံ သမ္ဘာရော အကမ္မဿ ဝိဟာရိတာ. မဂ္ဂသမ္ဘာရော သမာပတ္တိပဇ္ဇနတာ. ဖလသမ္ဘာရော ဈာနနိဗ္ဗတ္တိတာယ ဈာနသမုဒါဂမော. ကုသလဟေတု ယံ ဈာနံ သမုဒယံ ဂစ္ဆန္တိ ကော စ န ကုတောစိ နေက္ခမ္မပ္ပတ္တာ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. အာလမ္ဗနိရောဓသမာဓိ သန္တော သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. အဝီတိက္ကန္တာ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ပဟာနာယ တေ စ အဗျာပဇ္ဇတာယ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. တံ ပန သန္ဓာယ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. အပရိဒါဟနာယ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. အယံ ဉာဏသမုဒါဂမော.

គ្រឿងឧបករណ៍នៃឈាន គឺនេក្ខម្មវិតក្កៈជាគ្រឿងឧបករណ៍ មានបំណងដើម្បីកំចាត់កាមវិតក្កៈ។ អព្យាបាទវិតក្កៈជាគ្រឿងឧបករណ៍ មានបំណងដើម្បីកំចាត់ព្យាបាទវិតក្កៈ។ អវិហឹសាវិតក្កៈជាគ្រឿងឧបករណ៍ មានបំណងដើម្បីកំចាត់វិហឹសាវិតក្កៈ។ ភាពជាអ្នកមានទ្វារគ្រប់គ្រងក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ភាពជាអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ជាគ្រឿងឧបករណ៍ អាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ ជាគ្រឿងឧបករណ៍នៃសមាបត្តិទាំង ៤ ភាពជាអ្នកសម្រាន្តនៅដោយមិនមានការខ្វល់ខ្វាយ។ មគ្គជាគ្រឿងឧបករណ៍ គឺការដល់នូវសមាបត្តិ។ ផលជាគ្រឿងឧបករណ៍ គឺការកើតឡើងព្រមនៃឈាន ព្រោះភាពជាគ្រឿងញ៉ាំងឈានឲ្យកើតឡើង។ ឈានទាំងឡាយរមែងដល់នូវការកើតឡើងក្នុងកុសលហេតុ ម្យ៉ាងទៀត ពួកបុគ្គលខ្លះដល់នូវនេក្ខម្មៈហើយ មិនមែនមិនកើតឡើងព្រមដោយហេតុណាមួយឡើយ។ សមាធិជាគ្រឿងរលត់នៃអារម្មណ៍ កាលបើមានសេចក្ដីស្ងប់ រមែងកើតឡើងព្រម។ ធម៌ទាំងឡាយដែលមិនកន្លងហួស រមែងកើតឡើងព្រម។ ព្រោះការលះបង់សុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយ ឥន្ទ្រិយទាំងនោះរមែងកើតឡើងព្រមដោយភាពមិនមានសេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយរមែងកើតឡើងព្រមដោយសំដៅលើការលះបង់នោះ។ រមែងកើតឡើងព្រមដើម្បីមិនឲ្យមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ។ នេះជាការកើតឡើងព្រមនៃញាណ។

---

၇၆. တတ္ထ ကတမာ ဥပနိသာ? ကလျာဏမိတ္တတာ ဈာနဿ ဥပနိသာ. ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ ဈာနဿ ဥပနိသာ. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဈာနဿ ဥပနိသာ. အသန္တုဋ္ဌိတာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဈာနဿ ဥပနိသာ. သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ဈာနဿ ဥပနိသာ. သံဝေဇနိယေ ဌာနေ သံဝိဂ္ဂဿ ယောနိသော ပဓာနံ. အယံ ဈာနောပနိသာ.

៧៦. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឧបនិស្ស័យ តើដូចម្ដេច? ភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្តជិតដិត ជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។ ភាពជាអ្នកមានទ្វារគ្រប់គ្រងក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។ ភាពជាអ្នកមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។ ការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌ ជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។ ការតាំងទុកនូវការព្យាយាមដោយឧបាយដ៏ខុសត្រូវ របស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្ដីតក់ស្លុតក្នុងស្ថានគួរតក់ស្លុត។ នេះជាឧបនិស្ស័យនៃឈាន។

---

တတ္ထ [Pg.267] ကတမာ ဘာဝနာ? မေတ္တာသေဝနာ အဗျာပါဒဝိတက္ကဘာဝနာ. ကရုဏာသေဝနာ အဝိဟိံသာဝိတက္ကဘာဝနာ. မုဒိတာဘာဝနာ ပီတိသုခသမ္ပဇညာ ကာရိတာ. ဥပေက္ခာဘာဝနာ ပဿဝတာ ဥပေက္ခာဘာဝနာ အပဿဝတာ ဥပေက္ခာ စ အဇ္ဈုပေက္ခာ စ, အသုဘသညာဘာဝနာ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဘဝသန္ဓာဘိညာ ဘဝသန္ဓာနံ, သာ ဆဗ္ဗိဓာ ဘာဝနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုဋ္ဌိတာ ဝတ္ထုကတာ ယာနီကတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ. အယံ ဘာဝနာ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ភាវនា តើដូចម្ដេច? การសេពមេត្តា ឈ្មោះថាអព្យាបាទវិតក្កភាវនា។ ការសេពករុណា ឈ្មោះថាអវិហឹសាវិតក្កភាវនា។ មុទិតាភាវនា ឈ្មោះថាការធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវបីតិ សុខៈ និងសម្បជញ្ញៈ។ ឧបេក្ខាភាវនា របស់បុគ្គលអ្នកសម្លឹងមើល ឧបេក្ខាភាវនា របស់បុគ្គលអ្នកមិនសម្លឹងមើល គឺឧបេក្ខាផង អជ្ឈុបេក្ខាផង, អសុភសញ្ញាភាវនា ទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ភវសន្ធាភិញ្ញា ការតភ្ជាប់នូវភព, ភាវនានោះមាន ៦ ប្រការ ដែលបុគ្គលបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ធ្វើឲ្យកើតឡើងរឿយៗហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាទីតាំងហើយ ធ្វើឲ្យដូចជាយានហើយ សន្សំទុកហើយ ប្រារព្ធល្អហើយ។ នេះឈ្មោះថា ភាវនា។

---

ဧဝံ ဘာဝယန္တဿ အယံ အာဒီနဝေါ. ပဌမေ ဈာနေ သင်္ခါရသမန္နာဂတော ဧသော ဓမ္မော အဿုတော သာသဝေါ. သစေ ဧသ ဓမ္မော အယံ သီလော အာသန္နပဋိပက္ခော စ ဧသ ဓမ္မော ကာမော ပတိစာရော ပတိဝိစာရော သမာပတ္တီနံ စ သဗ္ဗောဠာရိကော ဧသ ဓမ္မော ဝိတက္ကဝိစာရော စ. တတ္ထ စိတ္တံ ခေါဘေန္တိ, ကာယော စေတ္ထ ကိလမတိ, ကာယမှိ စေတ္ထ ကိလန္တေ စိတ္တံ ဝိဟညတိ. အနဘိနီဟာရက္ခမောဝ အဘိညာနံ ဣမေ အာဒီနဝါ ပဌမေ ဈာနေ.

ទោសនេះ រមែងមានដល់បុគ្គលអ្នកចម្រើនយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបឋមជ្ឈាន ធម៌នេះដែលប្រកបដោយសង្ខារ ជាធម៌មិនស្អាត ប្រកបដោយអាសវៈ។ ប្រសិនបើធម៌នេះ សីលនេះ ជាធម៌មានបដិបក្ខដ៏ជិតស្និទ្ធផង ធម៌នេះជាកាម ជាគ្រឿងត្រឡប់ទៅរក ជាគ្រឿងត្រឡប់មកវិញ និងជាធម៌ដ៏គ្រោតគ្រាតបំផុតនៃសមាបត្តិទាំងឡាយ ធម៌នេះជាវិតក្កៈនិងវិចារៈផង។ ក្នុងបឋមជ្ឈាននោះ វិតក្កៈនិងវិចារៈរមែងញ៉ាំងចិត្តឲ្យញាប់ញ័រ ម្យ៉ាងទៀត កាយក្នុងបឋមជ្ឈាននេះរមែងលំបាក កាលបើកាយក្នុងបឋមជ្ឈាននេះលំបាកហើយ ចិត្តក៏រមែងចង្អៀតចង្អល់។ ភាពជាធម្មជាតិមិនគួរដល់ការបង្អោនចិត្តទៅនៃអភិញ្ញាទាំងឡាយ ទាំងនេះជាទោសក្នុងបឋមជ្ឈាន។

---

ဒုတိယေ ဈာနေ ဣမေ အာဒီနဝါ ပီတိဖရဏသဟဂတော စ ဧသော ဓမ္မော, န သမုဒါစာရဿေတိ စိတ္တံ. အသောဓယံ ဥပဂမော စေသ ဓမ္မော ဥပဂမိပရိဿယော ဒေါမနဿပစ္စတ္ထိကော စေသ ဓမ္မော. တတ္ထ တတ္ထ ယုတ္တီနံ ပီတိ ပရဇ္ဇတော စေသ ဓမ္မော ဒုက္ကရံ ဟောတိ, အဝတ္တသန္တာသဘူမိပရိဝဇ္ဇယန္တော စတူသု ဒုက္ခတာသု ဧသ ဓမ္မော အနုဝိဒ္ဓါပနသဒ္ဓါယ ဒုက္ခတာယ စ န ပလိဗောဓဒုက္ခတာယ စ အဘိညာဒုက္ခတာယ စ ရောဂဒုက္ခတာယ စ, ဣမေ အာဒီနဝါ ဒုတိယေ ဈာနေ.

ក្នុងទុតិយជ្ឈាន ទោសទាំងឡាយនេះ គឺធម៌នេះដែលកើតរួមដោយការផ្សាយទៅនៃបីតិ ចិត្តរមែងមិនប្រព្រឹត្តទៅឡើយ។ ការចូលទៅជិតដោយមិនបានជម្រះស្អាត ធម៌នេះជាគ្រឿងចង្អៀតចង្អល់នៃការចូលទៅជិត ធម៌នេះជាបដិបក្ខនៃទោមនស្ស។ ក្នុងទុតិយជ្ឈាននោះ ធម៌នេះជាបដិបក្ខនៃបីតិ របស់ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រកបគ្នានោះៗ រមែងជាធម៌ធ្វើបានដោយកម្រ បុគ្គលកាលវៀរចាកភូមិដែលមិនមានសេចក្ដីតក់ស្លុត ធម៌នេះក្នុងទុក្ខភាពទាំង ៤ ព្រោះសទ្ធាដែលបង្អោនទៅតាមលំដាប់ និងព្រោះទុក្ខភាពផង មិនមែនព្រោះបលិពោធទុក្ខភាពផង ព្រោះអភិញ្ញាទុក្ខភាពផង ព្រោះរោគទុក្ខភាពផង ទាំងនេះជាទោសក្នុងទុតិយជ្ឈាន។

---

တတ္ထ ကတမေ အာဒီနဝါ တတိယေ ဈာနေ? ဥပေက္ခာသုခသဟဂတာယ တတ္ထ သာတာဝီနံ ပဉ္စန္နံ ဥပေက္ခာသုခံ ပရိဝတ္တိတော ဧသ ဓမ္မော တေန နိစ္စသညိတာနဉ္စ ယံ ဟောတိ. ဒုက္ခောပနိယံ သုခံ စိတ္တဿ သင်္ခေါဘတံ ဥပါဒါယ သုခဒုက္ခာယ ဂတော သဝတိ. သုခဒုက္ခာနုကတဉ္စ ဥပါဒါယ အနဘိဟာရက္ခမံ စိတ္တံ ဟောတိ. အဘိညာယ သစ္ဆိကိရိယာသု သဗ္ဗေပိ စေတေ ဓမ္မာ တီသု ဈာနသမာပတ္တီသု စတူဟိ စ ဒုက္ခတာဟိ အနုဝိဒ္ဓါနံ သာ ဘယာ ဒုက္ခတာယ ပလိဗောဓဒုက္ခတာယ စ အဘိညာယ ဒုက္ခတာယ စ ဣမေ အာဒီနဝါ တတိယေ ဈာနေ.

ក្នុងតតិយជ្ឈាននោះ ទោសទាំងឡាយ តើដូចម្ដេច? ធម៌នេះដែលកើតរួមដោយឧបេក្ខានិងសុខៈ ក្នុងតតិយជ្ឈាននោះ ឧបេក្ខានិងសុខៈរមែងត្រឡប់ចាកសុខៈ របស់បុគ្គលទាំងឡាយ ៥ ពួកដែលត្រេកអរក្នុងឧបេក្ខានិងសុខៈនោះ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្ដីសុខណាដែលនាំមកនូវទុក្ខ រមែងមានដល់បុគ្គលទាំងឡាយដែលមានសេចក្ដីសំគាល់ថាញឹកញាប់។ ចិត្តដែលដល់នូវសេចក្ដីញាប់ញ័រ ព្រោះអាស្រ័យសុខនិងទុក្ខ រមែងហូរទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសុខនិងទុក្ខ ព្រោះអាស្រ័យសុខនិងទុក្ខនោះ រមែងជាចិត្តមិនគួរដល់ការបង្អោនទៅ។ ក្នុងសច្ឆិករិយាដោយអភិញ្ញា ធម៌ទាំងឡាយនេះទាំងអស់ ទោះបីក្នុងឈានសមាបត្តិទាំង ៣ ព្រោះទុក្ខភាពដែលជ្រួតជ្រាបដោយទុក្ខភាពទាំង ៤ ព្រោះបលិពោធទុក្ខភាពផង ព្រោះទុក្ខភាពក្នុងអភិញ្ញាផង ទាំងនេះជាទោសក្នុងតតិយជ្ឈាន។

---

တတ္ထ [Pg.268] ကတမေ အာဒီနဝါ စတုတ္ထေ ဈာနေ? အာကိဉ္စညာသမာပတ္တိကာ တေ ဓမ္မာနုသမာပတ္တိကာ ဧတိဿာ စ ဘူမိယံ သာတာနံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ အနေကဝိဓာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဩဠာရိကာ သုခုမေဟိ စ ရူပသညာဟိ အနုဝိဓာနိ ဧတာနိ ဈာနာနိ သဒါ အနုဒယမေတ္တာဈာနကလာနုဒနုကလာယ သာဓာရဏာ, ဒုက္ကရာ စ သဗ္ဗေ စတ္တာရော မဟာသမ္ဘာရာ သမုဒါဂတာနိ စ ဧတာနိ ဈာနာနိ အညမညံ နိဿာယ သမုဒါဂစ္ဆန္တိ. ဧတ္ထ သမုဒါဂတာ စ ဧတေ ဓမ္မာ န သမတ္တာ ဟောန္တိ. အသမုဂ္ဂဟိတနိမိတ္တာ စ ဧတေ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ. နိရုဇ္ဈန္တိ စ ဧတေ ဓမ္မာ န ဥပါဒိယန္တိ နိရုဇ္ဈင်္ဂါနိ စ, ဧတေသံ ဓမ္မာနံ ဈာနာနိ နိမိတ္တာနိ န ဈာနနိမိတ္တသညာ ဝေါကိရတိ. အပ္ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗာ စ ဈာယီဝသေန စ ဘဝတိ. ဣမေဟိ အာဒီနဝေဟိ အယံ ဈာနပရိဟာနိ.

ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះ ទោសទាំងឡាយ តើដូចម្ដេច? ធម៌ទាំងឡាយដែលប្រកបដោយអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ ធម៌ទាំងឡាយដែលសមគួរដល់សមាបត្តិនោះ និងទិដ្ឋិទាំងឡាយមានប្រការច្រើន រមែងកើតឡើងដល់ពួកពាលបុថុជ្ជនដែលត្រេកអរក្នុងភូមិនេះ។ ឈានទាំងឡាយនេះដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមរូបសញ្ញាទាំងឡាយដ៏គ្រោតគ្រាតនិងល្អិត រមែងទាក់ទងគ្នានឹងចំណែកនៃឈានតាមលំដាប់នៃមេត្តាដែលកើតឡើងជានិច្ច, គ្រឿងឧបករណ៍ធំៗទាំង ៤ ទាំងអស់ រមែងធ្វើបានដោយកម្រ ម្យ៉ាងទៀត ឈានទាំងឡាយនេះដែលកើតឡើងព្រមហើយ រមែងកើតឡើងព្រមដោយអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននេះ ធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រមហើយទាំងនេះ រមែងមិនដល់នូវភាពបរិបូណ៌ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយដែលមិនបានកាន់យកនិមិត្តដោយល្អទាំងនេះ រមែងសាបសូន្យទៅ។ ធម៌ទាំងឡាយទាំងនេះរមែងរលត់ទៅ មិនប្រកាន់មាំឡើយ និងជាធម៌មានការរលត់ជាប្រធាន, ឈានទាំងឡាយជាហេតុនៃធម៌ទាំងឡាយនោះ សញ្ញាក្នុងឈាននិមិត្តរមែងមិនច្រឡូកច្រឡំឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈានរមែងមានដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកចូលឈាន ព្រោះភាពដែលខ្លួនមិនធ្លាប់បានសម្រេចពីមុន។ ព្រោះទោសទាំងឡាយនេះ នេះជាសេចក្ដីសាបសូន្យនៃឈាន។

---

၇၇. နိရောဓသမာပတ္တိယာ အပဋိသင်္ခါယ အဝသေသသညိနော အာကိဉ္စညာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, သော နိရောဓသမာပတ္တိတော ပရိဟာယတိ. အာနေဉ္ဇသညိနော အသညာယတနံ သမာပန္နဿ အာကိဉ္စညာယတနသဟဂတာ မနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, တဉ္စ ဘူမိံ န ပဇာနာတိ, သော တတော ပရိဟာယတိ. အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပန္နဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ မနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, တဉ္စ ဘူမိံ န ပဇာနာတိ, သော တတော ပရိဟာယတိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ ရူပသညာသဟဂတာ. ဝိတ္ထာရေန…ပေ… ယာဝ ပဌမေ ဈာနေ ကာမသညာသဟဂတာ ကာတဗ္ဗာ. သကဿ ပရိဟာယတိ, ကလင်္ကဇ္ဈာနေ ကလင်္ကံ ဈာယတိ, ပရိသမန္တတော ဈာယတိ, ဘိန္ဒန္တော ဈာယတိ, န သဇ္ဈာယတိ, အာယူဟန္တော ဈာယတိ, ကိဉ္စိ စ နိပရိစိတော ဈာယတိ. အတိဝိဓာဝန္တော ဈာယတိ, အတိမညန္တော ဈာယတိ, ကာယသင်္ခါရေ အပ္ပဋိသမ္ဘာရေ ဈာယတိ, ပရိယုဋ္ဌာနဿ နိဿရဏံ အဇာနန္တော ဈာယတိ, နီဝရဏာဘိဘူတော ဈာယတိ, အဿာပတ္တိမနသိကရောန္တော ဈာနဿ အဿာဒေါ ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌာနံ ပဟာနံ ဈာနဿ အဿာဒေါ ကာမရာဂဟေတူနံ ဓမ္မာနံ ဥဒယန္တိ, နိရုဇ္ဈင်္ဂါနိ ဧတေသံ ဓမ္မာနံ ဈာနာနိ ဥပရိမာ သုခုပေက္ခာ ကာမကမ္မကိလေသာနံ ပဟာနံ အဿာဒေါ, ဧဝံ ခေါ ပုန ဈာနဿ အဿာဒေါ မဟာသံဝါသမပ္ပီဠိတေ လောကသံနိဝါသေ အသမ္ဗောဓောကာသာ ဝိဂမေဿမိဒံ ဈာနပ္ပဟာနာ. အယံ ပလိရောဓမပ္ပလိရောဓလောကသန္နိဝါသေ ဧသနိဓမိဒံ ဈာနံ အနမတဂ္ဂသံသာရသမာပန္နာနံ သတ္တာနံ သံသာရပ္ပဟာနနာ အာနိသံသော, ယမိဒံ ဈာနဿ [Pg.269] အဿာဒေါ ကာယဿ အဈာနိယဈာယိနော ဘဝတိ. အဈာနိယဈာနိယဈာယီဟိ အပရာမသန္တော အဈာနိယဈာယိတံ ဈာယတိ, ယာနိ ကလင်္ကဇ္ဈာယိနော ပဒါနိ, တာနိ အနုဓိတာနိ ပဋိပက္ခေ.

៧៧. ព្រោះមិនបានពិចារណា (មិនមនសិការ) នូវនិរោធសមាបត្តិ សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានសញ្ញានៅសេសសល់ បុគ្គលនោះរមែងសាបសូន្យចាកនិរោធសមាបត្តិ។ មនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានអាណេញ្ជសញ្ញា គឺអ្នកចូលកាន់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ហើយមិនដឹងច្បាស់នូវភូមិនោះ បុគ្គលនោះរមែងសាបសូន្យចាកភូមិនោះ។ សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ហើយមិនដឹងច្បាស់នូវភូមិនោះ បុគ្គលនោះរមែងសាបសូន្យចាកភូមិនោះ។ សញ្ញាដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយរូបសញ្ញា តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ។ គប្បីធ្វើដោយពិស្តារ...បេ... រហូតដល់កាមសញ្ញាដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយបឋមជ្ឈាន។ បុគ្គលរមែងសាបសូន្យចាកជ្ឈានរបស់ខ្លួន ក្នុងកឡង្កជ្ឈាន (ជ្ឈានដែលមានមន្ទិល) រមែងសញ្ជឹងគិតនូវមន្ទិល រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការស្ទាបអង្អែលជុំវិញ រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការកំចាត់បង់ (នូវនីវរណៈ) មិនជាប់ជំពាក់ហើយសញ្ជឹងគិត រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការខ្វល់ខ្វាយ (ប្រឹងប្រែង) រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការសេពគប់រឿយៗនូវធម៌ណាមួយ។ រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការរត់ទៅហួសប្រមាណ រមែងសញ្ជឹងគិតដោយការសំគាល់ខ្លួនហួសប្រមាណ រមែងសញ្ជឹងគិតក្នុងកាយសង្ខារដែលមិនមែនជាគ្រឿងសាងសង់ រមែងសញ្ជឹងគិតដោយមិនដឹងនូវការរំដោះខ្លួនចាកបរិយុដ្ឋាធម៌ រមែងសញ្ជឹងគិតដោយត្រូវនីវរណធម៌គ្របសង្កត់ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវការចូលកាន់ជ្ឈាននោះ ឈ្មោះថា អស្សាទៈ (សេចក្តីត្រេកអរ) នៃជ្ឈាន ការលះបង់នូវការគ្របសង្កត់នៃកាមរាគៈ ឈ្មោះថា អស្សាទៈនៃជ្ឈាន ធម៌ទាំងឡាយដែលមានកាមរាគៈជាហេតុ តែងកើតឡើង ជ្ឈានទាំងឡាយដែលមានអង្គរលត់ទៅនៃធម៌ទាំងនោះ សុខៈនិងឧបេក្ខាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ការលះបង់នូវកាមកម្មកិលេស ឈ្មោះថា អស្សាទៈ យ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថា អស្សាទៈនៃជ្ឈានម្តងទៀត ក្នុងលោកសន្និវាសដែលមិនត្រូវបៀតបៀនដោយការនៅរួមគ្នាដ៏ធំ ខ្ញុំនឹងប្រាសចាកឱកាសនៃសេចក្តីមិនដឹង នេះឈ្មោះថា ការលះបង់ជ្ឈាន។ នេះជាការស្វែងរកក្នុងលោកសន្និវាសដែលមានការរំខាននិងមិនមានការរំខាន ជ្ឈាននេះ របស់សត្វទាំងឡាយដែលអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនមានទីបំផុត សេចក្តីលះបង់នូវសង្សារវដ្ត ជាអានិសង្ស អស្សាទៈនៃជ្ឈាននេះ រមែងមានដល់កាយរបស់បុគ្គលអ្នកសញ្ជឹងគិតនូវជ្ឈានដែលមិនគួរដឹង។ បុគ្គលមិនស្ទាបអង្អែលដោយជ្ឈានដែលមិនគួរចូលកាន់ តែងសញ្ជឹងគិតនូវជ្ឈានដែលមិនគួរចូលកាន់ បទទាំងឡាយណា របស់បុគ្គលអ្នកសញ្ជឹងគិតនូវជ្ឈានដែលមានមន្ទិល បទទាំងនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅតាម និងជាបដិបក្ខ។

---

၇၈. တတ္ထ ကတမံ ဈာနကောသလ္လံ? သမာပတ္တိကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနဝိသေသကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနန္တရိကကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနေ သဘာဝကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနေ အာဒီနဝကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနေ နိဿရဏကောသလ္လံ ဈာနကောသလ္လံ, ဈာနဖလေန ဥပါဒါယ ကောသလ္လံ, ဈာနဖလေန ပဋိသင်္ခါနဖလေ အပရိဟာနဓမ္မတာ နိဗ္ဗတ္တိဈာနေ စ ကီဠိတာပိ ဝိသေသဘာဂိယံ ဈာနံ ပဋိလဗ္ဘတိ. ဣဒံ ပနဿာတိ ဘဝဟာရိတာ စ အာရမ္မဏာနိမိတ္တဂ္ဂါဟော အနဘိနီဟာရဗလံ, စိတ္တေကဂ္ဂတာ နိမိတ္တာသု ဂတိသဟိတာ သမထဗလေန အသံသီဒနဉ္စ ဈာနေ မဂ္ဂဖလံ သမထံ ပဝတ္တေ သမာဓိနော ဥပေက္ခာပလိပုဗ္ဗာပရနိမိတ္တာသယော ပဂ္ဂါဟိနော သတိဗလံ တံ ပဝတ္တိတာနဉ္စ ဝိပဿနာနံ သမညာဗလေ.

៧៨. ក្នុងជ្ឈានទាំងនោះ តើជ្ឈានកោសល្យ (សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងជ្ឈាន) នោះ តើដូចម្តេច? សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងការចូលកាន់សមាបត្តិ ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងគុណវិសេសនៃជ្ឈាន ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងចន្លោះនៃជ្ឈាន ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងការចេញចាកសមាបត្តិ ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងសភាវៈនៃជ្ឈាន ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងទោសនៃជ្ឈាន ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងការរំដោះខ្លួនចាកជ្ឈាន ឈ្មោះថា ជ្ឈានកោសល្យ សេចក្តីឈ្លាសវៃដោយអាស្រ័យផលនៃជ្ឈាន ភាពជាធម៌មិនសាបសូន្យក្នុងផលនៃការពិចារណាដោយផលនៃជ្ឈាន ទោះបីជាការលេង (ការចូលកាន់រឿយៗ) ក្នុងជ្ឈានដែលកើតឡើងហើយ ក៏រមែងបានសម្រេចនូវជ្ឈានជាចំណែកនៃគុណវិសេស។ ម្យ៉ាងទៀត ជ្ឈាននេះ រមែងនាំទៅកាន់ភពដ៏លើសលុប និងការកាន់យកនូវនិមិត្តជាអារម្មណ៍ មិនមែនជាកម្លាំងនៃការនាំទៅ (អភិនីហារ) ឡើយ ឯចិត្តេកគ្គតា រមែងប្រព្រឹត្តទៅជាមួយការកាន់យកនូវនិមិត្តជាអារម្មណ៍បានល្អ និងការមិនរួញរាដោយកម្លាំងនៃសមថៈ កាលបើមគ្គផលគឺសមថៈប្រព្រឹត្តទៅក្នុងជ្ឈាន កម្លាំងនៃសតិដែលផ្គរផ្គង់នូវទីតាំងនៃនិមិត្តខាងដើមនិងខាងចុង ដែលរំខានដោយឧបេក្ខានៃសមាធិ និងរបស់វិបស្សនាទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅហើយនោះ ក្នុងកម្លាំងស្មើគ្នា។

---

တတ္ထ ကတမာ ဈာနပါရမိတာ? သုပါရမိတာ မေတ္တာ ကာမေသု သတ္တာ ကာမသင်္ဂသတ္တာတိ ယမှိ သုတ္တေ ဒေသနာယ ဝေါဟာရေန ဒွေ သစ္စာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ, ဝိစယေန ဟာရေန ယေ သံယောဇနီယေသု ဓမ္မေသု ဝဇ္ဇံ န ပဿန္တိ, တေ ဩဃံ တရိဿန္တီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. န တရိဿန္တီတိ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ စ ဝိစယော စ ဣဒံ နု ကိဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ကာမေသု သတ္တာတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, တံ ကာမတဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ. သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာတိ အဝိဇ္ဇာယ ပဒဋ္ဌာနံ, န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဥပါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာမေသု သတ္တာတိ ကာမာ ဒွိဓာ – ဝတ္ထုကာမာ စ ကိလေသကာမာ စ, တတ္ထ ကိလေသကာမာ ကာမတဏှာ ကာမတဏှာယ ယုတ္တာ ဘဝန္တိ ရူပတဏှာ ဘဝတဏှာ လက္ခဏေန ဟာရေန, သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာတိ သံယောဇနဿ. ယော တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ တဿ ကိံ ပဒဋ္ဌာနံ? သုခါ ဝေဒနာ ဒွေ စ ဣန္ဒြိယာနိ – သုခိန္ဒြိယဉ္စ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ. ဣတိ သုခါယ ဝေဒနာယ ဂဟိတာယ တယောပိ ဝေဒနာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ဝေဒနာက္ခန္ဓေ ဂဟိတေ သဗ္ဗေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဂဟိတာ, ဝတ္ထုကာမေသု [Pg.270] ဂဟိတေသု သဗ္ဗာနိ ဆ ဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ယော သတော, အယံ ဝုစ္စတေ လက္ခဏော ဟာရော, တတ္ထ ယော ဩဠာရိကမှိ ကိလေသေ အဇ္ဈာဝသိတော သဗ္ဗကိလေသေသု ယော န တတော သုခုမတရေသု န ဝီတရာဂေါ ဘဝတိ. တတ္ထ ဗာဟိရသံယောဇနံ မမန္တိ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနံ အဟန္တိ. တတ္ထ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဩဃံ တရိတုကာမာ တေ သံယောဇနီယေသု ဓမ္မေသု အာဒီနဝါနုပဿိနော ဝိဟရိဿန္တီတိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ကာမေသု သတ္တာတိ ယေသု စ သတ္တာ ယေန စ သတ္တာ ယေသဉ္စ သတ္တာ အယံ စတုဗ္ဗိဓော အာကာရော သဗ္ဗေသံ ဟာရဘာဂိယော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើជ្ឈានបារមី តើដូចម្តេច? មេត្តាដែលជាបារមីដ៏ល្អ ពាក្យថា 'សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម ជំពាក់ក្នុងគ្រឿងកៀនកោះគឺកាម' ក្នុងសូត្រណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយដោយវោហារនូវសច្ចៈពីរ គឺទុក្ខនិងសមុទ័យ ដោយវិចយហារៈ បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមិនឃើញទោសក្នុងធម៌ជាទីតាំងនៃសញ្ញោជនៈ បុគ្គលទាំងនោះនឹងឆ្លងផុតឱឃៈ ហេតុនេះមិនដែលមានឡើយ។ ពាក្យថា 'នឹងមិនឆ្លងផុតឡើយ' ហេតុនេះរមែងមាន នេះជាយុត្តិហារៈផង ជាវិចយហារៈផង។ ចុះធម៌នេះជាបទដ្ឋាននៃអ្វី? ពាក្យថា 'សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម' បានដល់កាមគុណទាំង ៥ នោះជាបទដ្ឋាននៃកាមតណ្ហា។ ពាក្យថា 'មិនឃើញទោសក្នុងសញ្ញោជនៈ' នេះជាបទដ្ឋាននៃអវិជ្ជា ព្រោះថាសត្វទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ដោយគ្រឿងកៀនកោះគឺសញ្ញោជនៈ មិនអាចឆ្លងផុតឱឃៈដ៏ធំទូលាយបានឡើយ នេះជាបទដ្ឋាននៃឧបាទាន។ ពាក្យថា 'សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម' កាមទាំងឡាយមាន ២ យ៉ាង គឺវត្ថុកាមនិងកិលេសកាម ក្នុងកាមទាំងនោះ កិលេសកាមគឺកាមតណ្ហា រមែងប្រកបដោយកាមតណ្ហា រូបតណ្ហានិងភវតណ្ហា ដោយលក្ខណហារៈ ពាក្យថា 'មិនឃើញទោសក្នុងសញ្ញោជនៈ' គឺរបស់សញ្ញោជនៈ។ ចុះឆន្ទរាគៈណាដែលមានក្នុងធម៌នោះ តើអ្វីជាបទដ្ឋាននៃឆន្ទរាគៈនោះ? គឺសុខវេទនា និងឥន្ទ្រិយពីរ គឺសុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយ។ កាលបើកាន់យកសុខវេទនាយ៉ាងនេះហើយ វេទនាទាំង ៣ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ កាលបើវេទនាខន្ធត្រូវបានកាន់យកហើយ ខន្ធទាំង ៥ ទាំងអស់ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ ក៏ត្រូវបានកាន់យកហើយ កាលបើវត្ថុកាមទាំងឡាយត្រូវបានកាន់យកហើយ អាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦ ទាំងអស់ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ សតិណាដែលមានក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ នេះលោកហៅថា លក្ខណហារៈ ក្នុងលក្ខណហារៈនោះ បុគ្គលណាដែលគ្របសង្កត់ក្នុងកិលេសដ៏គ្រោតគ្រាត និងក្នុងកិលេសទាំងពួង បុគ្គលនោះរមែងមិនប្រាសចាករាគៈក្នុងធម៌ទាំងឡាយដ៏ល្អិតជាងនោះឡើយ។ ក្នុងធម៌នោះ ការយល់ឃើញនូវសញ្ញោជនៈខាងក្រៅថា 'របស់អញ' និងសញ្ញោជនៈខាងក្នុងថា 'ខ្លួនអញ' រមែងមាន។ ក្នុងសូត្រនោះ តើព្រះមានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យអធិប្បាយដូចម្តេច? ពួកជនណាដែលប្រាថ្នានឹងឆ្លងផុតឱឃៈ ជនទាំងនោះគប្បីជាអ្នកយល់ឃើញនូវទោសរឿយៗក្នុងធម៌ជាទីតាំងនៃសញ្ញោជនៈហើយរស់នៅ នេះជាព្រះហឫទ័យអធិប្បាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគក្នុងសូត្រនេះ។ ពាក្យថា 'សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម' គឺសត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាមណា ជំពាក់ដោយកាមណា និងសត្វទាំងឡាយណាដែលជំពាក់ អាការៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ រមែងនាំមកនូវចំណែកនៃហារៈដល់សត្វទាំងពួង។

---

၇၉. တတ္ထ ကတမာနိ တီဏိ ဝိပလ္လာသာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ စ? စိတ္တဝိပလ္လာသဿ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသဿ သညာဝိပလ္လာသဿ တယော ဝိပလ္လာသာ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဟီနပ္ပဏီတကာရိယကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စတုန္နဉ္စ ဥပါဒါနာနံ ဒေါသော အကုသလမူလံ ဒိဿတိ. ဟီနပ္ပဏီတကာရိယကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယထာ မာတုယာ ဝါ ပိတုနော ဝါ အညတရဿ ဝါ ပုန ဥဠာရဿ ဘိက္ခုနော အဘယံ ဒေတိ. တတ္ထ အညော မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇေယျ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ. တတ္ထ သော ဗျာပါဒမုပါဒါယ တေသံ ဥဠာရာနံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ အနုပါလယန္တော ယော ဥဠာရာနံ အဘယံ ဒေတိ. တေသံ အဘယေ ဒိန္နေ ယော တတ္ထ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇေယျ. တတ္ထ သော ဗျာပါဒံ ဥပါဒါယန္တော ဒေါသဇံ ကမ္မံ ကရောတိ. ယော တတ္ထ အသာဓု ဣန္ဒြိယာ နီဝရဏံ ယံ တေသံ အဘယံ ဒက္ခိဏတော သညံ ဣဒံ ပဏီတံ ကာရဏံ မယာ ပုန တတ္ထ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ အယံ ဗျာပါဒေါ ဟီနဂမိဝကမ္မံ လောဘော မောဟော စ ဣမာနိ နီဝရဏာနိ ဝစနာနိ တာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ တေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယော သော ဥပါဒါနော ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ တေသံ ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ တေယေဝ ဥပါဒါနော သမုဒယော ဣဒံ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ သောယေဝ ဒေသနာဟာရော.

៧៩. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើវិបល្លាសទាំង ៣ និងបទដ្ឋានទាំងឡាយ តើដូចម្តេច? វិបល្លាសទាំង ៣ គឺចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស និងសញ្ញាវិបល្លាស មានអកុសលមូលទាំង ៣ ជាបទដ្ឋាន។ អកុសលមូលទាំង ៣ ជាបទដ្ឋាននៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើហើយដ៏ថោកទាបនិងឧត្តម។ ក្នុងឧបាទានទាំង ៤ អកុសលមូលគឺទោសៈ រមែងប្រាកដឡើង។ ជាបទដ្ឋាននៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើហើយដ៏ថោកទាបនិងឧត្តម។ ដូចជាបុគ្គលឲ្យនូវអភ័យ (សេចក្តីមិនភ័យខ្លាច) ដល់មាតា ឬបិតា ឬជនណាម្នាក់ ឬដល់ភិក្ខុដ៏ឧត្តមម្តងទៀត។ ក្នុងទីនោះ ជនដទៃគប្បីប្រតិបត្តិខុសដោយកាយ ឬដោយវាចា។ ក្នុងទីនោះ បុគ្គលណាដែលអាស្រ័យនូវព្យាបាទ ហើយរក្សាការពារគ្រប់គ្រងជានិច្ចនូវជនដ៏ឧត្តមទាំងនោះ ហើយឲ្យនូវអភ័យដល់ជនដ៏ឧត្តមទាំងឡាយ។ កាលបើអភ័យត្រូវបានឲ្យដល់ជនទាំងនោះហើយ បុគ្គលណាប្រតិបត្តិខុសក្នុងទីនោះ។ ក្នុងទីនោះ បុគ្គលនោះអាស្រ័យនូវព្យាបាទ រមែងធ្វើនូវកម្មដែលកើតអំពីទោសៈ។ បុគ្គលណាធ្វើនូវការរារាំង (នីវរណៈ) អំពីឥន្ទ្រិយមិនល្អក្នុងទីនោះ ធ្វើនូវអភ័យដល់ជនទាំងនោះដោយការធ្វើទក្ខិណា សញ្ញានេះជាហេткуដ៏ឧត្តមដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយ ម្តងទៀត ការប្រតិបត្តិខុសក្នុងទីនោះ នេះជាព្យាបាទ ជាកម្មដែលនាំទៅកាន់ទីថោកទាប លោភៈនិងមោហៈ ធម៌ទាំងនេះលោកហៅថា នីវរណៈ នីវរណៈទាំងនោះជាឧបាទានទាំង ៤ ដោយឧបាទានទាំង ៤ នោះ ឧបាទានណាដែលជាស្ត្រីក្តី ជាបុរសក្តី របស់បញ្ចក្ខន្ធទាំងនោះ ឧបាទាននោះឯងជាសមុទ័យ នេះជាទុក្ខផង ជាសមុទ័យផង នេះឯងជាទេសនាហារៈ។

---

တတ္ထ ကာမေသု ယေ န ပဇ္ဇန္တိ, တေ အာဒီနဝါနုပဿနာယ ပဇ္ဇန္တိ. ဣတိဿာ ကာမဓာတုယာ နိက္ခမိတုကာမတာ, အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒော. ယော တတ္ထ အနဘိသင်္ခါရာနံ ကိဉ္စိ ဝိသောဓေတိ တဿ ဓာဝရာ ဝါ, အယံ အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒော. ကိဉ္စိ ဝိဟိံသတိ, အယံ ဝိဟိံသာဆန္ဒော. ဣတိ နေက္ခမ္မာဘိနီဟတာ တယော ဆန္ဒာ – နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒော အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒော အဝိဟိံသာဆန္ဒော. တတ္ထ [Pg.271] နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒော အလောဘော; အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒော အဒေါသော; အဝိဟိံသာဆန္ဒော အမောဟော. ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ အဋ္ဌသု သမ္ပတ္တေသု ပရဟိတာနိ, တေသံယေဝ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ နိရောဓာယ သံဝတ္တန္တိ. သစေ ဝါ ပုန ကမ္မံ ကရေယျ ကဏှံ ဝါ သုက္ကံ ဝါ တဿ ဝိပါကဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ဣဒံ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ. တတ္ထ ယော တိဏ္ဏံ အကုသလမူလာနံ နိရောဓော, အယံ နိရောဓော. သောယေဝ မဂ္ဂေါ တတ္ထ ပဋိပဒါနိ ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ពួកជនណាដែលមិនប្រតិបត្តិក្នុងកាម ជនទាំងនោះរមែងប្រតិបត្តិក្នុងការឃើញទោសរឿយៗ។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីប្រាថ្នានឹងចេញចាកកាមធាតុនេះ នេះលោកហៅថា នេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ។ បុគ្គលណាជម្រះនូវធម៌ណាមួយក្នុងអនភិសង្ខារទាំងឡាយ បុគ្គលនោះរមែងមានការព្យាយាមជានិច្ច នេះជាអព្យាបាទច្ឆន្ទៈ។ បុគ្គលណាបៀតបៀននូវធម៌ណាមួយ នេះជាវិហិង្សាឆន្ទៈ។ ឆន្ទៈទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ដែលនាំទៅកាន់នេក្ខម្មៈ គឺនេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ អព្យាបាទច្ឆន្ទៈ និងអវិហិង្សាឆន្ទៈ។ ក្នុងឆន្ទៈទាំងនោះ នេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ គឺអលោភៈ អព្យាបាទច្ឆន្ទៈ គឺអទោសៈ អវិហិង្សាឆន្ទៈ គឺអមោហៈ។ កុសលមូលទាំង ៣ នេះ ជាប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃក្នុងសម្បត្តិទាំង ៨ យ៉ាង រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីរលត់ទៅនៃឧបាទានទាំង ៤ នោះឯង។ ប្រសិនបើបុគ្គលធ្វើនូវកម្មខ្មៅក្តី ពណ៌សក្តី ម្តងទៀត កុសលមូលទាំងនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវវិបាកនៃកម្មនោះ។ កម្មនេះមិនខ្មៅមិនស រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់ទៅនៃកម្ម។ ក្នុងកុសលមូលទាំងនោះ សេចក្តីរលត់ទៅនៃអកុសលមូលទាំង ៣ ណា នេះជាការរលត់ (និរោធសច្ចៈ)។ ផ្លូវនោះឯងជាមគ្គ (មគ្គសច្ចៈ) បដិបទាទាំងឡាយក្នុងទីនោះ នេះជាសច្ចៈពីរ នេះជាសច្ចៈទាំង ៤ នេះជាអាវដ្តហារៈ។

---

ကာမေသု သတ္တာတိ ယေ သေက္ခာ, တေ ဧကေနေဝါကာရေန သတ္တာ. ယေ ပုထုဇ္ဇနာ, တေ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တာ, တဿာယံ ပဉှော ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော ဝတ္တဗ္ဗော. ကိဉ္စာပိ သောတာပန္နော ပဋိသေဝနာယ, နော စ ခေါ အဘိနိဝေသေ သတ္တော ယော ဟိ အပစယာယ ပဒဟတိ, န ဥပစယာယ. သေက္ခော ဟိ ကိလေသဝသေန ကာမေ ပဋိသေဝတိ. ပုထုဇ္ဇနော ပန ကိလေသသမုဋ္ဌာနာယ ကာမေ ပဋိသေဝတိ. တတ္ထ ကာမေသု သတ္တာနံ စတုဩဃံ တရိဿတီတိ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယော, အယံ ဝိဘတ္တိ.

ពាក្យថា 'សត្វទាំងឡាយជំពាក់ក្នុងកាម' ពួកសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយណា ជនទាំងនោះរមែងជំពាក់ដោយអាការៈតែមួយយ៉ាង។ ពួកបុថុជ្ជនទាំងឡាយណា ជនទាំងនោះរមែងជំពាក់ដោយអាការៈពីរយ៉ាង បញ្ហានោះរបស់បុគ្គលនោះ គប្បីដោះស្រាយដោយការចែករំលែក (វិភជ្ជព្យាករណៈ)។ ទោះបីជាព្រះសោតាបន្នៈជំពាក់ក្នុងការសេពគប់ ក៏មិនជំពាក់ក្នុងការចូលទៅស្ទាបអង្អែល (ការប្រកាន់មាំ) ឡើយ ព្រោះថាបុគ្គលណាព្យាយាមដើម្បីសេចក្តីវិនាសទៅ (នៃកិលេស) មិនមែនដើម្បីសេចក្តីសន្សំឡើយ។ ព្រោះថាសេក្ខបុគ្គលរមែងសេពនូវកាមដោយអំណាចនៃកិលេស។ ចំណែកឯបុថុជ្ជនរមែងសេពនូវកាមដើម្បីញ៉ាំងកិលេសឲ្យកើតឡើង។ ក្នុងសូត្រនោះ ការដោះស្រាយដោយការចែករំលែកថា 'សត្វទាំងឡាយដែលជំពាក់ក្នុងកាម នឹងឆ្លងផុតឱឃៈទាំង ៤' នេះជាវិភត្តិហារៈ។

---

၈၀. ပရိဝတ္တနောတိ ကာမေ ယေ နေဝ သဇ္ဇန္တိ န စ သံယောဇနေဟိ သံယုတ္တာ, တေ ဩဃံ တရိဿန္တိ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ. အယံ သုတ္တဿ ပဋိပက္ခော.

៨០. ពាក្យថា បរិវត្តនៈ គឺពួកជនណាដែលមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមផង មិនប្រកបដោយសញ្ញោជនៈទាំងឡាយផង ជនទាំងនោះនឹងឆ្លងផុតឱឃៈដ៏ធំទូលាយ។ នេះជាបដិបក្ខនៃសូត្រ។

---

ဝေဝစနန္တိ ယော ကာမေသု သတ္တော ယော စ တတ္ထ ကာမာနံ ဂုဏော, တတ္ထ ဝိသော သတ္တော. ယေပိ ကာမာနံ အာဟာရာ ဓမ္မာ, တတ္ထ ဝိသော သတ္တော. တတ္ထိမံ ကာမာနံ ဝေဝစနံ ပါကော ရဇော သလ္လံ ဂဏ္ဍော ဤတိ ဥပဒ္ဒဝေါတိ. ယာနိ ဝါ ပန အညာနိ ဝေဝစနာနိ တတ္ထ ဝိသော သတ္တောတိ ဝေဝစနံ. သတ္တော ဗန္ဓော မုစ္ဆိတော ဂဓိတော အဇ္ဈောသိတော ကာမေ အဇ္ဈာပန္နာ ပရိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီတိ. ယာနိ ဝါ ပန အညာနိ ဝေဝစနာနိ, အယံ ဝေဝစနော နာမ. ကာမပ္ပစာရပညတ္တိယာ ကိလေသဂေါစရပညတ္တိယာ ပညတ္တာ စိတ္တန္တိ ဝေဝစနံ. သတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီတိ ယာနိ ဝါ ပန အညာနိ. ဣမေ ကာမပ္ပစာရပညတ္တိယာ ကိလေသဂေါစရ ပညတ္တိယာ ပညတ္တာ, ဗီဇပညတ္တိယာ ပညတ္တာ, သင်္ခါရာ သံယောဇနပညတ္တိယာ ပညတ္တာ, ဥပါဒါနံ ဟေတုပညတ္တိယာ ပညတ္တံ, ပုဂ္ဂလော ပုထုပညတ္တိယာ ပညတ္တော.

ពាក្យថា វេវចនៈ គឺសេចក្តីជាប់ជំពាក់ណាដែលជំពាក់ក្នុងកាម និងគុណនៃកាមណាដែលមានក្នុងទីនោះ នេះជាសេចក្តីជាប់ជំពាក់ដូចជាពិសក្នុងទីនោះ។ ទោះបីជាធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងនាំមកនូវកាម នេះជាសេចក្តីជាប់ជំពាក់ដូចជាពិសក្នុងទីនោះ។ ក្នុងទីនោះ វេវចនៈនៃកាមទាំងឡាយនេះ គឺការទុំជោរ (បាកៈ) ធូលី (រជៈ) ព្រួញ (សល្លៈ) បូស (គណ្ឌៈ) ចង្រៃ (អ៊ីតិ) ឧបទ្រព (ឧបទ្ទវៈ)។ មួយវិញទៀត វេវចនៈដទៃទាំងឡាយណាដែលមាន វេវចនៈថា 'ជាប់ជំពាក់ដូចជាពិស' ក៏មានក្នុងទីនោះ។ ពាក្យថា 'ជាប់ជំពាក់ ចងទុក វង្វេង ជ្រុលជ្រួស ស្រូបយក ដល់នូវកាម រួចផុត ជាអ្នកនៅដោយការត្រេកអរក្នុងកាមនោះជាច្រើន'។ មួយវិញទៀត វេវចនៈដទៃទាំងឡាយណាដែលមាន នេះឈ្មោះថា វេវចនហារៈ។ ចិត្តដែលលោកបញ្ញត្តិទុកដោយកាមាវចរបញ្ញត្តិ និងកិលេសគោចរបញ្ញត្តិ នេះជាវេវចនៈ។ ពាក្យថា 'សត្វ ជាអ្នកនៅដោយការត្រេកអរក្នុងកាមនោះជាច្រើន' និងបញ្ញត្តិដទៃទាំងឡាយណាដែលមាន។ ធម៌ទាំងនេះ លោកបញ្ញត្តិទុកដោយកាមាវចរបញ្ញត្តិ កិលេសគោចរបញ្ញត្តិ បញ្ញត្តិដោយពូជ (ពីជបញ្ញត្តិ) សង្ខារទាំងឡាយលោកបញ្ញត្តិដោយសញ្ញោជនបញ្ញត្តិ ឧបាទានលោកបញ្ញត្តិដោយហេតុបញ្ញត្តិ បុគ្គលលោកបញ្ញត្តិដោយពហុបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិដ៏ច្រើន)។

---

ဩတရဏောတိ ဣမာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ. ယေ ကိလေသာ ယေ သင်္ခါရာ သံယောဇနာနိ စ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဓမ္မာယတနေသု [Pg.272] အကုသလာ ဓမ္မာယတနာနိ ဣန္ဒြိယေသု သုခိန္ဒြိယဉ္စ, သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ, အယံ ဣန္ဒြိယောတရဏော.

ពាក្យថា ឱតរណៈ (ការចុះកាន់) គឺដោយបទនេះ គឺបដិច្ចសមុប្បាទ ទុក្ខ និងសមុទ័យ។ កិលេសទាំងឡាយណា សង្ខារទាំងឡាយណា និងសញ្ញោជនៈទាំងឡាយណា ក្នុងខន្ធទាំង ៥ គឺសង្ខារក្ខន្ធ ក្នុងធម្មាយតនៈទាំងឡាយ គឺអកុសលធម្មាយតនៈ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ គឺសុខិន្ទ្រិយនិងសោមនស្សិន្ទ្រិយ នេះឈ្មោះថា ឥន្ទ្រិយោតរណៈ (ការចុះកាន់ឥន្ទ្រិយ)។

---

သောဓနောတိ ဧတ္တကော. ဧသေဝ အာရမ္ဘော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော သုတ္တတ္ထော.

ពាក្យថា សោធនៈ (ការជម្រះ) មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ ការផ្តើមឡើងនេះឯង គប្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនៃសូត្រ។

---

အဓိဋ္ဌာနောတိ ဣမေ ဓမ္မာ အတ္ထိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ အတ္ထိ ဝေမတ္တတာယ. ယေ သညာ ဗာဟိရော ကာမေ, တေ ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ. ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု သတ္တာတိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိပလ္လာသာ ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ ဩဃံ တရေယျုံ. ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ အဝိဇ္ဇာ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ.

ពាក្យថា «អធិដ្ឋាន» គឺធម៌ទាំងឡាយនេះ ខ្លះបញ្ញត្តិដោយភាពជាឯកភាព ខ្លះបញ្ញត្តិដោយភាពជាវេមត្តភាព។ សញ្ញាទាំងឡាយណា និងកាមទាំងឡាយណាខាងក្រៅ មាននៅ, សញ្ញានិងកាមទាំងនោះ ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាវេមត្តភាព។ ពាក្យថា «សត្វទាំងឡាយជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមគុណទាំងប្រាំ» គឺបរិយុដ្ឋានកិលេស និងវិបល្លាស ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាវេមត្តភាព ដើម្បីឆ្លងផុតឱឃៈ។ ពាក្យថា «ឱឃៈដ៏ធំទូលាយ» គឺអវិជ្ជា ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាឯកភាព។

---

ပရိက္ခာရောတိ တဿ ကော ဟေတု ကော ပစ္စယော? အာရမ္မဏပစ္စယတာယ ပစ္စယော. အယောနိသော စ မနသိကာရော သန္နိဿယဿ ပစ္စယတာယ ပစ္စယော. အဝိဇ္ဇာ သမနန္တရပစ္စယတာယ ပစ္စယော. ရာဂါနုသယော ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော. အယံ ဟေတု, အယံ ပစ္စယော.

ពាក្យថា «បរិក្ខារ» គឺតើអ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យរបស់អវិជ្ជានោះ? គឺជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាអារម្មណបច្ច័យ។ ឯអយោនិសោមនសិការៈ ជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាបច្ច័យនៃទីអាស្រ័យ (សន្និស្សយបច្ច័យ)។ អវិជ្ជា ជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាសមនន្តរបច្ច័យ។ រាគានុស័យ ជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាហេតុបច្ច័យ។ នេះជាហេតុ នេះជាបច្ច័យ។

---

သမာရောပနော ပစ္စယောတိ ယေ ကာမေသု သတ္တာ သုဂတာ သုရူပါတိ အယံ ကာမဓာတုယာ ဆန္ဒော ရာဂေါ တေ အပုညမယာ သင်္ခါရာ. တေ ကိံ ပစ္စယာ? အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ. တေ ကိဿ ပစ္စယာ? ဝိညာဏဿ ပစ္စယာ. ဣတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ. သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ ယာဝ ဇရာမရဏံ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ မဟတော ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ ဧကံ သုတ္တံ ဂတံ. ပဉ္စနီဝရဏိကံ သုတ္တံ ကာတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា «សមារោបនបច្ច័យ» គឺសត្វទាំងឡាយណាដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយ មានរូបល្អជាដើម នេះជាឆន្ទរាគក្នុងកាមធាតុ, ឆន្ទរាគទាំងនោះជាអបុញ្ញាភិសង្ខារ។ សង្ខារទាំងនោះមានអ្វីជាបច្ច័យ? មានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ សង្ខារទាំងនោះជាបច្ច័យដល់អ្វី? ជាបច្ច័យដល់វិញ្ញាណ។ ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសង្ខារ, ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ទើបកើតមានវិញ្ញាណ រហូតដល់ជរានិងមរណៈ ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខដ៏ធំធេងសុទ្ធសាធនេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ សូត្រមួយចប់ហើយ។ គប្បីធ្វើសូត្រដែលប្រកបដោយនីវរណៈ ៥។

---

၈၁. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော နာမ? ယာ စ အဘိဇ္ဈာ ယော စ ဗျာပါဒေါ ယဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စံ, အယံ တဏှာ. ယဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ, ယဉ္စ ကုက္ကုစ္စံ ယာ စ ဝိစိကိစ္ဆာ, အယံ ဒိဋ္ဌိ. ယာ ပန ကာယဿ အကမ္မနိယတာ ကိဉ္စာပိ တံ မိဒ္ဓံ နော တု သဘာဝကိလေသတာယ ကိလေသော, ဣတိ ယာ စ စိတ္တသလ္လီယနာ ယာ စ ကာယာကမ္မနိယတာ, အယံ ပက္ခောပကိလေသော န တု သဘာဝကိလေသော. တတ္ထ အတ္တသညာနုပစိတ္တံ ကိလမထော ကုက္ကုစ္စာနုပစိတ္တံ ထိနံ ယာ စိတ္တဿ လီယနာ, ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ စတ္တာရိ နီဝရဏာနိ သဘာဝကိလေသာ ထိနမိဒ္ဓံ နီဝရဏပက္ခောပကိလေသော. ယထာ စတ္တာရော အာသဝါ သဘာဝအာသဝတာယ အာသဝါ နော တု စိတ္တသာသဝတာယ အာသဝါ. သဘာဝတာယ အာသဝါ. ပက္ခေ အာသဝတာယ အာသဝါ. အထ ပနာဟ သုတ္တန္တံ ယေန တေ သမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဝိပ္ပယုတ္တာ ဝါ အာသဝါ, တေယေဝ ဧတေ ဝတ္တဗ္ဗာ သာသဝါ ဝါ အနာသဝါ ဝါ.

៨១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «ទេសនាហារៈ»? អភិជ្ឈាណាផង ព្យាបាទណាផង ឧទ្ធច្ចៈណាផង នេះជាតណ្ហា។ ថីនមិទ្ធៈណាផង កុក្កុច្ចៈណាផង វិចិកិច្ឆាណាផង នេះជាទិដ្ឋិ។ មួយវិញទៀត ភាពមិនគួរដល់ការងារនៃកាយ ទោះបីជាមិទ្ធៈក៏ដោយ តែមិនមែនជាកិលេសដោយសភាវកិលេសឡើយ, ភាពរួញរានៃចិត្ត និងភាពមិនគួរដល់ការងារនៃកាយនេះ ជាឧបកិលេសខាងចំណែក (បក្ខូបកិលេស) មិនមែនជាសភាវកិលេសឡើយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ចិត្តដែលសន្សំដោយអត្តសញ្ញា គឺសេចក្តីនឿយហត់, ចិត្តដែលសន្សំដោយកុក្កុច្ចៈ គឺថីនៈ ភាពរួញរានៃចិត្ត, នីវរណៈទាំង ៥ នេះ គឺនីវរណៈ ៤ ជាសភាវកិលេស ចំណែកថីនមិទ្ធៈជាឧបកិលេសខាងចំណែកនីវរណៈ។ ដូចជាអាសវៈទាំង ៤ ជាអាសវៈដោយភាពជាសភាវអាសវៈ តែមិនមែនជាអាសវៈដោយភាពជាចិត្តសាសវៈឡើយ។ ជាអាសវៈដោយសភាវៈ។ ជាអាសវៈដោយចំណែកនៃអាសវៈ។ មួយវិញទៀត ព្រះសូត្រពោលថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលប្រកប ឬមិនប្រកបដោយអាសវៈ ធម៌ទាំងនោះឯង គប្បីហៅថា សាសវៈ ឬអនាសវៈ។

---

တတ္ထ [Pg.273] ကတမော ဝိစယော. အဘိဇ္ဈာ ကာမတဏှာ ရူပတဏှာ ဘဝတဏှာ. ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ အဇ္ဈောသာနဂတံ သာသဝါ အဘိဇ္ဈိတဿ မေတ္တာနုပဿိယ ယော အနတ္ထံ စရတိ. တတ္ထ ယော ဗျာပါဒံ ဥပ္ပာဒေတိ, အစရိ စရိဿတီတိ. ဧဝံ နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ ကတ္တဗ္ဗာနိ, တဿေဝံ ဗျာပါဒါနုပဿိဿ ကိလေသော ယော ပရိဒါဟော ကာယကိလမထော အကမ္မနိယတာ မိဒ္ဓံ. စိတ္တာနုပဿိဿ ပဋိဃာတေန ခိယနာ, ဣဒံ ထိနမိဒ္ဓံ. တတ္ထ အဓိကရဏအဝူပသမော, ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စံ. ယံ ကိံ ကသထမီတိ ဣဒံ ကုက္ကုစ္စံ. ယံ ယထာ ဣဒံ သန္တီရဏံ, အယံ ဝိစိကိစ္ဆာ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ အတ္ထိ, ဣဒံ ပရိယုဋ္ဌာနံ. အာဝရဏံ နီဝရဏံ ဆဒနံ ဥပက္ကိလေသော စ အတ္ထိ, ဣဒံ ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗျာပါဒေါ ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ထိနမိဒ္ဓံ ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိစိကိစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌာနံ အနုသယသံယောဇနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာနံ ပဋိဃသံယောဇနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌာနံ မာနသံယောဇနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌာနဉ္စ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «វិចយហារៈ»? អភិជ្ឈា កាមតណ្ហា រូបតណ្ហា ភវតណ្ហា។ មួយវិញទៀត ការស្ទាបអង្អែលណាមួយ ជាសាសវធម៌។ បុគ្គលណាប្រព្រឹត្តមិនជាប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលដែលខ្លួនអភិជ្ឈាដោយការរលឹកឃើញនូវមេត្តា, ក្នុងបុគ្គលនោះ បុគ្គលណាបណ្តុះព្យាបាទថា «គេបានប្រព្រឹត្តហើយ គេកំពុងប្រព្រឹត្ត គេនឹងប្រព្រឹត្ត» គប្បីធ្វើនូវអាឃាតវត្ថុ ៩ យ៉ាងនេះ។ កិលេស សេចក្តីក្តៅក្រហាយ សេចក្តីនឿយហត់នៃកាយ ភាពមិនគួរដល់ការងារ របស់បុគ្គលដែលពិចារណាឃើញនូវព្យាបាទយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មិទ្ធៈ។ ការត្អូញត្អែរដោយការប៉ះទង្គិចរបស់បុគ្គលដែលពិចារណាឃើញនូវចិត្ត នេះឈ្មោះថា ថីនមិទ្ធៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការមិនស្ងប់រម្ងាប់នៃអធិករណ៍ នេះឈ្មោះថា ឧទ្ធច្ចៈ។ សេចក្តីសង្ស័យណាមួយ នេះឈ្មោះថា កុក្កុច្ចៈ។ ការពិចារណាដោយប្រការណា នេះឈ្មោះថា វិចិកិច្ឆា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អវិជ្ជាផង តណ្ហាផង មាននៅ នេះឈ្មោះថា បរិយុដ្ឋានៈ។ គ្រឿងរាំងរា គ្រឿងរារាំង គ្រឿងបិទបាំង និងឧបកិលេស មាននៅ នេះឈ្មោះថា កាមច្ឆន្ទៈ ជាបទដ្ឋាននៃកាមរាគបរិយុដ្ឋានៈ។ ព្យាបាទ ជាបទដ្ឋាននៃព្យាបាទបរិយុដ្ឋានៈ។ ថីនមិទ្ធៈ ជាបទដ្ឋាននៃថីនមិទ្ធបរិយុដ្ឋានៈ។ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ជាបទដ្ឋាននៃអវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានៈ។ វិចិកិច្ឆា ជាបទដ្ឋាននៃវិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានៈ។ កាមរាគបរិយុដ្ឋានៈ ជាបទដ្ឋាននៃអនុសយសញ្ញោជនៈ។ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋានៈ ជាបទដ្ឋាននៃបដិឃសញ្ញោជនៈ។ ថីនមិទ្ធបរិយុដ្ឋានៈ ជាបទដ្ឋាននៃមានសញ្ញោជនៈ។ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានៈផង វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានៈផង ជាបទដ្ឋាននៃទិដ្ឋិសញ្ញោជនៈ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌာနေ ဝုတ္တေ သဗ္ဗာနိ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ ဝုတ္တာနိ ဟောန္တီတိ. သံယောဇနေသု ဝုတ္တေသု သဗ္ဗသံယောဇနာနိ ဝုတ္တာနိ ဟောန္တိ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «លក្ខណហារៈ»? កាលបើកាមរាគបរិយុដ្ឋានៈ ត្រូវបានពោលហើយ បរិយុដ្ឋានៈទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានពោលហើយដែរ។ កាលបើសញ្ញោជនៈទាំងឡាយ ត្រូវបានពោលហើយ សញ្ញោជនៈទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានពោលហើយដែរ។ នេះជា លក្ខណហារៈ។

---

၈၂. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ယေ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဈာနပဋိပက္ခော သော ဒုက္ခသမုဒယော. ယံ ဖလံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော ပဋိပက္ခော; ဗျာပါဒဿ အဗျာပါဒဝိတက္ကော ပဋိပက္ခော; တိဏ္ဏံ နီဝရဏာနံ အဝိဟိံသာဝိတက္ကော ပဋိပက္ခော. ဣတိ ဣမေ တယော ဝိတက္ကာ. နေက္ခမ္မဝိတက္ကော သမာဓိက္ခန္ဓံ ဘဇတိ. အဗျာပါဒဝိတက္ကော သီလက္ခန္ဓံ ဘဇတိ. အဝိဟိံသာဝိတက္ကော ပညာက္ခန္ဓံ ဘဇတိ. ဣမေ တယော ခန္ဓာ. အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ နီဝရဏပ္ပဟာနာယ သံဝတ္တတိ. ယံ နီဝရဏပ္ပဟာနံ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

៨២. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «ចតុព្យូហហារៈ»? នីវរណៈទាំង ៥ ណា ដែលជាបដិបក្ខនឹងឈាន នីវរណៈនោះជាទុក្ខសមុទ័យ។ ផលណាមាន ផលនេះជាទុក្ខ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ នេក្ខម្មវិតក្កៈ ជាបដិបក្ខនឹងកាមច្ឆន្ទៈ, អព្យាបាទវិតក្កៈ ជាបដិបក្ខនឹងព្យាបាទ, អវិហឹសាវិតក្កៈ ជាបដិបក្ខនឹងនីវរណៈទាំង ៣។ វិតក្កៈទាំង ៣ នេះ រមែងមានដោយប្រការដូច្នេះ។ នេក្ខម្មវិតក្កៈ រមែងសេពគប់នូវសមាធិក្ខន្ធ។ អព្យាបាទវិតក្កៈ រមែងសេពគប់នូវសីលក្ខន្ធ។ អវិហឹសាវិតក្កៈ រមែងសេពគប់នូវបញ្ញាក្ខន្ធ។ នេះជាខន្ធទាំង ៣។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវនីវរណៈ។ ការលះបង់នូវនីវរណៈណាមាន ការលះបង់នោះជាសច្ចៈគឺនិរោធ។ នេះជាអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ នេះជា ចតុព្យូហហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ဒသ ဘဝန္တိ. ယဒပိ အဇ္ဈတ္တံ သာရဇ္ဇတိ, တဒပိ နီဝရဏံ. ယဒပိ ဗဟိဒ္ဓါ သာရဇ္ဇတိ, တဒပိ နီဝရဏံ, ဧဝံ [Pg.274] ယာဝ ဝိစိကိစ္ဆာ ဣမေ ဒသ နီဝရဏာ. အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကိလေသာ ဣမာနိ ဒွေ သံယောဇနာနိ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနဉ္စ. တတ္ထ အဟန္တိ အဇ္ဈတ္တံ, မမန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အဇ္ဈတ္တံ, ဧကသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗဟိဒ္ဓါ. ယော အဇ္ဈတ္တံ ဆန္ဒရာဂေါ ရူပေသု အဝီတရာဂေါ ဘဝတိ အဝီတစ္ဆန္ဒော. ဧဝံ ယာဝ ဝိညာဏေ, အယံ အဇ္ဈတ္တာ တဏှာ. ယံ ဆသု ဗာဟိရေသု အာယတနေသု တီသု စ ဘဝေသု အဇ္ဈောသာနံ, အယံ ဗဟိဒ္ဓါ တဏှာ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ သံယောဇနာနိ သံယောဇနီယာ စ ဓမ္မာ. တတ္ထ သံယောဇနေသု ဓမ္မေသု ယာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ စ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ သံယောဇနပ္ပဟာနံ, အယံ နိရောဓော. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «អាវដ្តហារៈ»? នីវរណៈ ៥ រមែងជា ១០ យ៉ាង។ សេចក្តីត្រេកអរក្នុងសន្តានខាងក្នុងណា សេចក្តីត្រេកអរនោះក៏ជានីវរណៈ។ សេចក្តីត្រេកអរក្នុងសន្តានខាងក្រៅណា សេចក្តីត្រេកអរនោះក៏ជានីវរណៈ យ៉ាងនេះរហូតដល់វិចិកិច្ឆា នេះជានីវរណៈទាំង ១០។ កិលេសខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ គឺសញ្ញោជនៈទាំង ២ នេះ គឺអជ្ឈត្តសញ្ញោជនៈ (សញ្ញោជនៈខាងក្នុង) និងពហិទ្ធាសញ្ញោជនៈ (សញ្ញោជនៈខាងក្រៅ)។ ក្នុងសញ្ញោជនៈទាំងនោះ ការប្រកាន់ថា «ខ្លួនយើង» ជាអជ្ឈត្តៈ, ការប្រកាន់ថា «របស់ដទៃ» ជាពហិទ្ធៈ។ សក្កាយទិដ្ឋិ ជាអជ្ឈត្តៈ, ទិដ្ឋិហុកសិបមួយ ជាពហិទ្ធៈ។ ឆន្ទរាគណាខាងក្នុង ក្នុងរូបទាំងឡាយ ដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មិនទាន់ប្រាសចាកឆន្ទៈ រមែងមាន។ យ៉ាងនេះរហូតដល់វិញ្ញាណ នេះជាអជ្ឈត្តាតណ្ហា (តណ្ហាខាងក្នុង)។ ការស្ទាបអង្អែលក្នុងអាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦ និងក្នុងភពទាំង ៣ ណា នេះជាពហិទ្ធាតណ្ហា (តណ្ហាខាងក្រៅ)។ នេះជាសច្ចៈទាំង ២ ផង ជាសញ្ញោជនៈផង ជាសញ្ញោជនីយធម៌ផង។ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌ទាំងនោះ ការពិចារណាឃើញដោយសេចក្តីនឿយណាយណា នេះជាមគ្គ។ ការលះបង់នូវសញ្ញោជនៈណា ការលះបង់នោះជានិរោធ។ នេះជា អាវដ្តហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရော? သံယောဇနန္တိ န ဧတံ ဧကံသေန. မာနသံယောဇနံ ဒိဋ္ဌိဘာဂိယန္တိ န တံ ဧကံသေန အဒိဋ္ဌမာနံ နိဿာယမာနံ န ပဇဟတိ. ယော ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယော မာနော ကိဉ္စာပိ သော ဒိဋ္ဌိပက္ခေ သိယာ. န တု ဩရမ္ဘာဂိယံ သံယောဇနံ တဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ. ယော စ အဟံကာရော န ပဝိဒ္ဓေါယံ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ. ကဒါသု နာမာဟံ တံ သန္တံ အာယတနံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ, ယံ အရိယာ သန္တံ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿန္တီတိ, အယံ အဘိဇ္ဈာ န စ တံ နီဝရဏံ. အတ္ထိ ပန အရဟတော ကာယကိလေသမိဒ္ဓဉ္စ ဩက္ကမတိ န စ တံ နီဝရဏံ တဿ ထိနမိဒ္ဓံ နီဝရဏန္တိ. န ဧကံသေန. အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «វិភត្តិហារៈ»? ពាក្យថា «សញ្ញោជនៈ» នេះ មិនមែនដោយចំណែកតែមួយឡើយ។ មានសញ្ញោជនៈជាចំណែកនៃទិដ្ឋិ មិនមែនដោយចំណែកតែមួយឡើយ ព្រោះមិនលះបង់នូវមានៈដែលអាស្រ័យនឹងការមិនឃើញ (អទិដ្ឋមានៈ)។ មានៈណាជាឧទ្ធម្ភាគិយសញ្ញោជនៈ ៥ ទោះបីជាមានៈនោះស្ថិតក្នុងចំណែកនៃទិដ្ឋិក៏ដោយ តែឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវមានៈនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត អហង្ការៈណាដែលមិនទាន់កម្ចាត់ចោល គំនិតរបស់បុគ្គលនោះរមែងមានយ៉ាងនេះថា «តើកាលណាទៅហ្ន៎ ទើបអាត្មាអញនឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ ចូលទៅជិត ហើយសម្រាកនៅ ក្នុងអាយតនៈដ៏ស្ងប់រម្ងាប់នោះ ដែលព្រះអរិយទាំងឡាយ ចូលទៅជិត ហើយសម្រាកនៅ?» នេះជាអភិជ្ឈា តែមិនមែនជានីវរណៈឡើយ។ មួយវិញទៀត កាយកិលេសនិងមិទ្ធៈ រមែងធ្លាក់ចុះដល់ព្រះអរហន្ត តែធម៌នោះមិនមែនជានីវរណៈឡើយ ឯថីនមិទ្ធៈរបស់ព្រះអរហន្តនោះ ទើបជានីវរណៈ។ មិនមែនដោយចំណែកតែមួយឡើយ។ នេះជា វិភត្តិហារៈ។

---

ပရိဝတ္တနောတိ ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဉ္စင်္ဂိကေန ဈာနေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ တေသံ ပဋိပက္ခော နီဝရဏော အသုကဿ ပဟီနာတိ န အညာနုမိနိတဗ္ဗံ, ပရမတ္ထမဇ္ဈတ္တံ, အယံ ပရိဝတ္တနာ.

ពាក្យថា «បរិវត្តនៈ» គឺនីវរណៈទាំង ៥ រមែងដល់នូវការលះបង់ដោយឈានមានអង្គ ៥។ នីវរណៈនេះជាបដិបក្ខនឹងឈានទាំងនោះ មិនគប្បីអនុមានធម៌ដទៃថា «នីវរណៈរបស់បុគ្គលឈ្មោះនេះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ» ឡើយ ព្រោះមានបរមត្ថធម៌ខាងក្នុង។ នេះជា បរិវត្តនាហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော? ကာမစ္ဆန္ဒော ဆန္ဒရာဂေါ ပေမံ နိကန္တီတိ ဝေဝစနံ. နီဝရဏံ ဆဒနံ ဥပက္ကိလေသော ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ဝေဝစနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «វេវចនហារៈ»? ពាក្យថា កាមច្ឆន្ទៈ ឆន្ទរាគៈ បេមៈ និកន្តិ នេះជាវេវចនៈ។ ពាក្យថា នីវរណៈ គ្រឿងបិទបាំង ឧបកិលេស បរិយុដ្ឋានៈ នេះជាវេវចនៈ។

---

ပညတ္တီတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ကိစ္စပညတ္တိယာ ပညတ္တိ, ဗျာပါဒေါ ဝိက္ခေပပညတ္တိယာ ပညတ္တိ, ထိနမိဒ္ဓံ အသမုဂ္ဃာတပညတ္တိယာ ပညတ္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဧတေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဣမမှိ သုတ္တေ ဝိက္ခေပပညတ္တိယာ ပညတ္တိ.

ពាក្យថា «បញ្ញត្តិ» គឺអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយកិច្ចបញ្ញត្តិ, ព្យាបាទ ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយវិក្ខេបបញ្ញត្តិ, ថីនមិទ្ធៈ ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយអសមុគ្ឃាតបញ្ញត្តិ។ នីវរណៈទាំង ៥ ទាំងអស់នេះ ក៏ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយវិក្ខេបបញ្ញត្តិ ក្នុងសូត្រនេះ យ៉ាងនេះឯង។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာမူလာ နီဝရဏာ. ယာ တဏှာ ဣမေ သင်္ခါရာ, တေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဣမေ [Pg.275] ဒွေ ဓမ္မာ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ, အာယတနေသု ဓမ္မာယတနံ, ဓာတူသု ဓမ္မဓာတု, ဣန္ဒြိယေသု ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနံ သုခိန္ဒြိယဿ စ သောမနဿိန္ဒြိယဿ စ ဣတ္ထိန္ဒြိယဿ စ ပုရိသိန္ဒြိယဿ စ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «ឱតរណហារៈ»? នីវរណៈទាំង ៥ នេះផង អវិជ្ជាផង តណ្ហាផង មាននៅ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ នីវរណៈទាំងឡាយមានអវិជ្ជាជាឫសគល់។ តណ្ហាណា និងសង្ខារទាំងឡាយនេះណា ធម៌ទាំងនោះមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ធម៌ទាំង ២ នេះ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ ក្នុងខន្ធទាំង ៥, ជាធម្មាយតនៈ ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយ, ជាធម្មធាតុ ក្នុងធាតុទាំងឡាយ, ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ជាបទដ្ឋាននៃធម៌ទាំងឡាយនេះ គឺសុខិន្ទ្រិយផង សោមនស្សិន្ទ្រិយផង ឥត្ថិន្ទ្រិយផង បុរិសិន្ទ្រិយផង។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ဣဒံ သုတ္တံ ယထာ အာရဗ္ဘ နိက္ခိတ္တံ သော အတ္ထော ဘာသိတော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «សោធនហារៈ»? ព្រះសូត្រនេះ ត្រូវបានប្រារព្ធនិងតម្កល់ទុកដោយប្រការណា សេចក្តីនោះ ត្រូវបានសម្តែងហើយដោយបទទាំង ៥ នេះ។

---

တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော စ ဗျာပါဒေါ စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ န ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ, ကာမာတိ န ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ, အထ ခလု ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ កាមច្ឆន្ទៈផង ព្យាបាទផង វិចិកិច្ឆាផង មិនមែនត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាឯកភាពឡើយ, ពាក្យថា «កាម» ទាំងឡាយ ក៏មិនមែនត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាឯកភាពឡើយ តែថា ត្រូវបានបញ្ញត្តិដោយភាពជាវេមត្តភាពវិញ។ នេះជា អធិដ្ឋានហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? ကာမစ္ဆန္ဒဿ အယောနိသော မနသိကာရော သုဘာရမ္မဏပစ္စယော; သုဘနိမိတ္တဉ္စ ဟေတု. ဗျာပါဒဿ အယောနိသော မနသိကာရော အာဃာတဝတ္ထူနိ စ ပစ္စယော; ပဋိဃာနုသယော ဟေတု. ထိနမိဒ္ဓဿ ပဋိသံဟာရော ပစ္စယော; ပဝတ္တိယာ ကိလမထာ စလနာ တဉ္စ ဟေတု. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ရဇနီယံ အာရမ္မဏိယံ အဿာဒိယာကိန္ဒြိယံ တာဝ အပရိပုဏ္ဏဉ္စ ဉာဏံ ပစ္စယော; ကာမသညာ စ ဒိဋ္ဌိအနုသယော စ ဟေတု. ဝိစိကိစ္ဆာယ နဝ မာနဝိဓာ အာရမ္မဏံ မာနာနုသယော, သောဝ ပစ္စယော; ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ဟေတု. ဧတေ ပဉ္စ ဓမ္မာ သဟေတု သပ္ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «បរិក្ខារហារៈ»? អយោនិសោមនសិការៈរបស់កាមច្ឆន្ទៈ មានសុភារម្មណ៍ជាបច្ច័យ, និងមានសុភនិមិត្តជាហេតុ។ អយោនិសោមនសិការៈ និងអាឃាតវត្ថុទាំងឡាយរបស់ព្យាបាទ ជាបច្ច័យ, បដិឃានុស័យជាហេតុ។ បដិសង្ហារៈរបស់ថីនមិទ្ធៈ ជាបច្ច័យ, សេចក្តីនឿយហត់ និងភាពញាប់ញ័រក្នុងកាលប្រព្រឹត្តទៅ ជាហេតុ។ ឥន្ទ្រិយដែលជាទីត្រេកអរ ជាអារម្មណ៍ ជាទីរីករាយ របស់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ជាមុនសិន និងញាណដែលមិនទាន់ពេញបរិបូណ៌ ជាបច្ច័យ, កាមសញ្ញាផង ទិដ្ឋិអនុស័យផង ជាហេតុ។ អារម្មណ៍នៃមានៈ ៩ យ៉ាង របស់វិចិកិច្ឆា គឺមានានុស័យ មានានុស័យនោះឯងជាបច្ច័យ, វិចិកិច្ឆានុស័យជាហេតុ។ ធម៌ទាំង ៥ នេះ រមែងកើតឡើងដោយមានហេតុ ប្រកបដោយបច្ច័យ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရော? ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ စတ္တာရောပိ ဧတေ အာသဝါ ဂဏ္ဍာပိ ဧတေ သလ္လာပိ ဧတေ ဥပါဒါနာနိ ဧတေ. တေသု ဧဝ ဗာဟိရေသု ဓမ္မေသု သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ပညတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. အယံ သမာရောပနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអ្វីជា «សមារោបនហារៈ»? នីវរណៈទាំង ៥ នេះក្តី អាសវៈទាំង ៤ នេះក្តី ភ្នៅទាំងឡាយនេះក្តី សរទាំងឡាយនេះក្តី ឧបាទានទាំងឡាយនេះក្តី។ ក្នុងធម៌ខាងក្រៅទាំងនោះឯង រមែងដល់នូវការបញ្ញត្តិថា «សង្កិលេសភាគិយសូត្រ»។ នេះជា សមារោបនហារៈ។

---

နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သံကိလေသိကဘာဂိယံ သုတ္တံ.

សង្កិលេសិកភាគិយសូត្រ ត្រូវបានសម្តែងហើយ។

---

၈၃. မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ ဂါထာ.

៨៣. គាថាថា «មនោបុព្វង្គមា ធម្មា»។

---

တတ္ထ ကတမော ဒေသနာ ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ကော အတ္ထော ခန္ဓဝဝတ္ထာနေန ဝိညာဏက္ခန္ဓံ ဒေသေတိ, ဓာတုဝဝတ္ထာနေန မနောဝိညာဏဓာတုံ, အာယတနဝဝတ္ထာနေန မနာယတနံ, ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာနေန မနိန္ဒြိယံ. တဿ ကိံ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ? သံခိတ္တေန ဆ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ ကုသလမူလာနိ စ အကုသလမူလာနိ စ အနိမိတ္တံ ဣမမှိ သုတ္တေ ကုသလမူလံ ဒေသိတံ. တတ္ထ ကတမာ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ? မနော တေသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, ယထာပိ ဗလဿ ရာဇာ ပုဗ္ဗင်္ဂမော, ဧဝမေဝ [Pg.276] ဓမ္မာနံ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ. တတ္ထ တိဝိဓာနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမာနံ နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒေန အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒေန အဝိဟိံသာဆန္ဒေန. အလောဘဿ နေက္ခမ္မစ္ဆန္ဒေန ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. အဒေါသဿ အဗျာပါဒစ္ဆန္ဒေန ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. အမောဟဿ အဝိဟိံသာဆန္ဒေန ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. တတ္ထ မနောသေဋ္ဌာတိ မနသာ ဣမေ ဓမ္မာ ဥဿဋာ မနေန ဝါ နိမ္မိတာ. မနောဝ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သေဋ္ဌောတိ မနောဝ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌောတိ မနောဝ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ အာဓိပစ္စံ ကရောတီတိ မနောသေဋ္ဌာ. မနောဇဝါတိ ယတ္ထ မနော ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ ဣမေ ဓမ္မာ ဂစ္ဆန္တီတိ မနောဇဝါ. ယထာ ဝါတော သီဃံ ဂစ္ဆတိ အညော ဝါ ကောစိ သီဃံ ဂါမကော ဝုစ္စတေ ဝါတဇဝေါတိ ပက္ခိဂါမိကောတိ, ဧဝမေဝ ဣမေ ဓမ္မာ မနေန သမ္ပဇာယမာနာ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ဣမေ ဓမ္မာ ဂစ္ဆန္တီတိ မနောဇဝါတိ. တေ တိဝိဓာ ဆန္ဒသမုဒါနိတာ အနာဝိလတာ စ သင်္ကပ္ပော. သတ္တဝိဓာ စ ကာယိကံ သုစရိတံ ဝါစသိကံ သုစရိတံ, တေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ. တတ္ထ မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ မနောကမ္မံ. ဘာသတိ ဝါတိ ဝစီကမ္မံ. ကရောတိ ဝါတိ ကာယကမ္မံ. ဣမေဟိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ပရမာပိ သန္တာ သီလဝတာ ပရမာ. သော ဘဝတိ ဝိဝတ္တိယံ န လောကနိယျာနာယ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဘဝတိ. အယံ ဒေသနာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើមានសេចក្តីអធិប្បាយដូចម្តេច? ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវវិញ្ញាណក្ខន្ធ ដោយការកំណត់នូវខន្ធ ទ្រង់សម្តែងនូវមនោវិញ្ញាណធាតុ ដោយការកំណត់នូវធាតុ ទ្រង់សម្តែងនូវមនាយតនៈ ដោយការកំណត់នូវអាយតនៈ ទ្រង់សម្តែងនូវមនិន្ទ្រិយ ដោយការកំណត់នូវឥន្ទ្រិយ។ តើធម៌ជាប្រធាននៃសូត្រនោះ គឺអ្វីខ្លះ? ដោយសង្ខេប ធម៌ ៦ យ៉ាង ជាធម៌ជាប្រធាន គឺកុសលមូលផង អកុសលមូលផង ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងនូវកុសលមូលដែលមិនមាននិមិត្ត។ ក្នុងសូត្រនោះ ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន តើដូចម្តេច? ចិត្តជាប្រធាននៃធម៌ទាំងនោះ ដូចជាព្រះរាជាជាប្រធាននៃកងទ័ព យ៉ាងណាមិញ ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន ក៏យ៉ាងនោះឯង។ ក្នុងធម៌ជាប្រធាន ៣ យ៉ាងនោះ គឺដោយនេក្ខម្មច្ឆន្ទៈ ដោយអព្យាបាទច្ឆន្ទៈ ដោយអវិហឹសាច្ឆន្ទៈ។ អលោភៈ មាននេក្ខម្មច្ឆន្ទៈជាប្រធាន។ អទោសៈ មានអព្យាបាទច្ឆន្ទៈជាប្រធាន។ អមោហៈ មានអវិហឹសាច្ឆន្ទៈជាប្រធាន។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា manoseṭṭhā គឺធម៌ទាំងឡាយនេះ ចិត្តលើកតម្កើងហើយ ឬថាចិត្តបង្កើតឡើងហើយ។ មួយវិញទៀត ចិត្តជាធំជាងធម៌ទាំងឡាយនេះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា manoseṭṭhā ចិត្តជាធំនិងជាចម្បងជាងធម៌ទាំងឡាយនេះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា manoseṭṭhā ចិត្តធ្វើនូវความเป็นធំ (អធិបតេយ្យ) លើធម៌ទាំងឡាយនេះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា manoseṭṭhā។ ពាក្យថា manojavā គឺចិត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍ណា ធម៌ទាំងឡាយនេះក៏ទៅក្នុងអារម្មណ៍នោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា manojavā។ ដូចជាខ្យល់បក់ទៅយ៉ាងលឿន ឬជនណាមួយផ្សេងទៀតដែលដើរទៅយ៉ាងលឿន លោកហៅថា vātajavo (មានល្បឿនដូចខ្យល់) ឬ pakkhigāmiko (មានល្បឿនដូចសត្វស្លាប) យ៉ាងណាមិញ ធម៌ទាំងឡាយនេះ កាលកើតឡើងព្រមជាមួយចិត្ត ក៏ទៅយ៉ាងនោះដែរ ធម៌ទាំងឡាយនេះទៅក្នុងអារម្មណ៍នោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា manojavā។ ធម៌ទាំងនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺធម៌មានឆន្ទៈជាហេតុនាំមក ភាពមិនល្អក់កករ និងសង្កប្បៈ។ និងមាន ៧ យ៉ាង គឺកាយសុចរិត វចីសុចរិត ធម៌ទាំងនោះរួមជាកុសលកម្មបថ ១០។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា manasā ce pasannena គឺមនោកម្ម។ ពាក្យថា bhāsati vā គឺវចីកម្ម។ ពាក្យថា karoti vā គឺកាយកម្ម។ ដោយកម្មទាំងឡាយនេះ ក្នុងសូត្រនេះ កុសលកម្មបថ ១០ ទោះបីជាធម៌ដ៏ឧត្តម ក៏ជាធម៌ដ៏ឧត្តមរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល។ សីលនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការវិលត្រឡប់ មិនមែនដើម្បីការចេញចាកលោកឡើយ សូត្រនេះជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។ នេះជាទេសនាហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ ကုသလမူလာနိ စ အဋ္ဌင်္ဂသမ္မတ္တာနိ. ဣဒံ သုတ္တံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā គឺកុសលមូលផង សម្មត្តធម៌មានអង្គ ៨ ផង។ នេះជាសូត្រ។

---

ယုတ္တီတိ ဒသန္နံ ကုသလကမ္မပထာနံ ယော ဝိပါကော, သော သုခဝေဒနီယော အဗျာပါဒဿင်္ဂမာနော. ဆာယာဝ အနပါယိနီတိ အနုဂစ္ဆတိ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

ពាក្យថា យុត្តិ គឺផលវិបាកណា នៃកុសលកម្មបថទាំង ១០ ផលវិបាកនោះ ជាសុខវេទនីយធម៌ ព្រោះមិនមានការប្រទូស្ត។ ពាក្យថា Chāyāva anapāyinī គឺការដេញតាមទៅ មានពិតប្រាកដ នេះជាយុត្តិហារៈ។

---

ပဒဋ္ဌာနန္တိ အဋ္ဌာရသန္နံ မနောပဝိစာရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗကုသလပက္ခဿ ဣမေ ဓမ္မာ ပဒဋ္ဌာနံ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ယော စေတသော ပသာဒေါ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဘာသတိ ဝါတိ သမ္မာဝါစာယ. ကရောတိ ဝါတိ သမ္မာကမ္မန္တဿ စ သမ္မာဝါယာမဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ.

ពាក្យថា បទដ្ឋាន គឺហេតុជិតនៃមនោបវិចារៈ ១៨។ ពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā គឺធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាហេតុជិតនៃកុសលធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា Manasā ce pasannena គឺសេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្តណា នេះជាហេតុជិតនៃសទ្ធិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា Bhāsati vā គឺជានិមិត្តនៃសម្មាវាចា។ ពាក្យថា Karoti vā គឺជានិមិត្តនៃសម្មាកម្មន្តៈផង នៃសម្មាវាយាមៈផង។

---

လက္ခဏောတိ ဣတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ ဝေဒနာပုဗ္ဗင်္ဂမာပိ ဧတေ, သညာပုဗ္ဗင်္ဂမာပိ ဧတေ, သင်္ခါရပုဗ္ဗင်္ဂမာပိ ဧတေ. ယေ ကေစိ ဓမ္မာ သဟဇာတာ သဗ္ဗေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဧတေသံ ဓမ္မာနံ. တတော နံ သုခမနွေတီတိ သောမနဿမပိ နံ အနွေတိ ယံ သုသုခစ္ဆာယာ တဒါပိ နံ သုခံ တဒပိ အနွေတိ.

ពាក្យថា លក្ខណៈ គឺកាលបើទ្រង់សម្តែងថា ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន ធម៌ទាំងនេះ ក៏មានវេទនាជាប្រធានខ្លះ មានសញ្ញាជាប្រធានខ្លះ មានសង្ខារជាប្រធានខ្លះ។ ធម៌ទាំងឡាយណាមួយដែលកើតរួមគ្នាទាំងអស់ តែងជាប្រធាននៃធម៌ទាំងនោះ។ ពាក្យថា Tato naṃ sukhamanveti គឺសោមនស្សក៏រមែងដេញតាមបុគ្គលនោះ ស្រមោលនៃសេចក្តីសុខដ៏ក្រៃលែងណា សូម្បីតែសេចក្តីសុខនោះ ក៏រមែងដេញតាមបុគ្គលនោះក្នុងកាលនោះដែរ។

---

၈၄. တတ္ထ [Pg.277] ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ န ဣဒံ ဧကာဒိဝစနံ. ကိံ ကာရဏာ? သဗ္ဗေ ယေဝ ဣမေ ဆဝိညာဏကာယာ, ဣမမှိ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ သုခေန အတ္ထိကာ, တေ မနံ ပသာဒေန္တီတိ အယံ ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အတ္ထော ပုဗ္ဗေယေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

៨៤. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា Manopubbaṅgamā នេះ មិនមែនជាឯកវចនៈជាដើមឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះធម៌ទាំងនេះទាំងអស់ សុទ្ធតែជាវិញ្ញាណកាយ ៦។ ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះមានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យបំណងដូចម្តេច? ពួកជនណាត្រូវការដោយសេចក្តីសុខ ពួកជននោះ ចូរធ្វើចិត្តឱ្យជ្រះថ្លាចុះ នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះមានព្រះភាគក្នុងសូត្រនេះ។ សេចក្តីអធិប្បាយ ត្រូវបានបង្ហាញរួចហើយក្នុងខាងដើម។

---

ယာနိ ဟိ ကုသလမူလာနိ, တာနိ အဋ္ဌာနိသံသမတ္တာ ဟေတု, အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ဒသ ဌာနာနိ ဒေသနာဟေတူနိ ဒေသနာပစ္စယာ နိဒ္ဒေသနာ စ. တတ္ထ ယံ မညေ ဒုက္ခေန သဟ နာမရူပံ ဝိညာဏသစ္စန္တိ အင်္ဂေန ကုသလမူလံ ပဟီယတိ, အယံ အပ္ပဟီနဘူမိယံ သမုဒယော. ယံ တေသံ ပဟာနာ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

ព្រោះថាកុសលមូលទាំងឡាយណា កុសលមូលទាំងនោះ ជាហេតុមានអានិសង្សជាប្រមាណ នេះគឺអរិយមគ្គមានអង្គ ៨។ ឋានៈទាំង ១០ ជាហេតុនៃទេសនា និងជាការសម្តែងនូវបច្ច័យនៃទេសនា។ ក្នុងទេសនានោះ កុសលមូលណាដែលបុគ្គលលះបង់បាន ដោយអង្គថា «ខ្ញុំស្មានថា នាមរូបព្រមទាំងទុក្ខ គឺវិញ្ញាណសច្ចៈ» នេះជាសមុទ័យក្នុងភូមិដែលមិនទាន់លះបង់។ ការលះបង់នូវធម៌ទាំងនោះណា នេះជានិរោធ។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ នេះជាអាវដ្តហារៈ។

---

ဝိဘတ္တီတိ –

ពាក្យថា វិភត្តិ គឺ៖

---

မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီတိ.

«ធម៌ទាំងឡាយ មានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តជាធំ សម្រេចអំពីចិត្ត បើបុគ្គលមានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ ពោលក្តី ធ្វើក្តី ព្រោះតែចិត្តជ្រះថ្លានោះ សេចក្តីសុខរមែងដេញតាមបុគ្គលនោះ ដូចស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ»។

---

တံ န ဧကံသေန သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ပန ဟောတိ. တဿ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ သကသတ္ထေ စိတ္တံ ပသာဒေတိ, တေန စ ပသန္နေန စိတ္တေန ဘာသတိ ဗျာကရောတိ န တံ သုခမနွေတိ န ဆာယာဝ အနုဂါမိနီ, ဒုက္ခမေဝ တံ အနွေတိ. ယထာ ဝဟန္တံ စက္ကံ ပဒမနွေတိ, ဣဒံ တံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ. မနသာ စေ ပသန္နေန ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ သုခဝေဒနီယန္တိ သမဂ္ဂတေ သုခဝေဒနီယံ မိစ္ဆဂ္ဂတေ ဒုက္ခဝေဒနီယံ, အယံ ဝိဘတ္တိ.

សេចក្តីនោះ មិនមែនសម្រេចតែដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដោយចំណែកមួយនោះឡើយ។ ឬថា បុគ្គលជាមិច្ឆាទិដ្ឋិនោះ ធ្វើចិត្តឱ្យជ្រះថ្លាក្នុងលទ្ធិរបស់ខ្លួន ហើយពោល សម្តែង ដោយចិត្តជ្រះថ្លានោះ សេចក្តីសុខក៏មិនដេញតាមបុគ្គលនោះឡើយ ស្រមោលក៏មិនដេញតាមឡើយ មានតែសេចក្តីទុក្ខប៉ុណ្ណោះដែលដេញតាមបុគ្គលនោះ។ ដូចជាកង់រទេះវិលតាមដានជើងនឹមដែលអូសទៅ យ៉ាងណាមិញ នេះជាបញ្ហាដែលត្រូវព្យាករដោយការចែក។ បើបុគ្គលមានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ ធ្វើកាយកម្ម និងវចីកម្ម ជាសុខវេទនីយធម៌ គឺកាលបើប្រព្រឹត្តទៅត្រូវ ជាសុខវេទនីយធម៌ កាលបើប្រព្រឹត្តទៅខុស ជាទុក្ខវេទនីយធម៌ នេះជាវិភត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ ယံ မနသာ ပဒုဋ္ဌေန ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ ဒုက္ခမဿာနုဂါမိနီ, ဧတာနိယေဝ ဒွေ သုတ္တာနိ ဘာသိတာနိ ဧသ ဧဝ စ ပဋိပက္ခော. ဝေဝစနန္တိ ယဒိဒံ မနောစိတ္တံ ဝိညာဏံ မနိန္ဒြိယံ မနောဝိညာဏဓာတု.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā គឺបើបុគ្គលមានចិត្តប្រទូស្តហើយ ពោលក្តី ធ្វើក្តី សេចក្តីទុក្ខរមែងដេញតាមបុគ្គលនោះ សូត្រទាំងពីរនេះឯង ដែលទ្រង់សម្តែងហើយ ហើយនេះជាធម៌បដិបក្ខ។ ពាក្យថា វេវចនៈ គឺពាក្យថា មនោ ចិត្ត វិញ្ញាណ មនិន្ទ្រិយ មនោវិញ្ញាណធាតុ នេះឯង។

---

ပညတ္တီတိ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ အယံ မနော ကိဉ္စိ ပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ဓမ္မာတိ ကုသလကမ္မပထပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနောသေဋ္ဌာတိ ဝိသိဋ္ဌပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနောဇဝါတိ သဟပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. စိတ္တန္တိ နေက္ခမ္မပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ အနာဝိလသင်္ကပ္ပဒုတိယဇ္ဈာနပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ [Pg.278] အဿဒ္ဓါနံ ပဋိပက္ခပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ဘာသတိ ဝါတိ သမ္မာဝါစာပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ကရောတိ ဝါတိ သမ္မာကမ္မန္တပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. တတော နံ သုခမနွေတီတိ ဈာနသမာဓာနံ. ဣန္ဒြိယေသု မနိန္ဒြိယံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဝိညာဏံ. မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ မေတ္တာ စ မုဒုတာ စ ဈာနေသု ဒုတိယံ ဈာနံ တတိယဉ္စ. ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော. ဓာတူသု ဓမ္မဓာတု, အာယတနေသု ဓမ္မာယတနံ. ယံ ကုသလံ ဣန္ဒြိယေသု သုခိန္ဒြိယဉ္စ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ ဖဿပစ္စယာ သုခဝေဒနီယော ဖဿော သုခဝေဒနာ မနောပဝိစာရေသု သောမနဿဝိစာရော ဆတ္တိံသေသု ပဌမပဒေသု ဆ သောမနဿနေက္ခမ္မဿိတာ. ဣတိ အယံ ဩတရဏော ဟာရော.

ពាក្យថា បញ្ញត្តិ គឺពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā នេះ ចិត្តទ្រង់បញ្ញត្តិដោយបញ្ញត្តិណាមួយ។ ពាក្យថា Dhammā ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយកុសលកម្មបថបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Manoseṭṭhā ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយវិសិដ្ឋបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Manojavā ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយសហបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Citta ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយនេក្ខម្មបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Manasā ce pasannena ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយសទ្ធិន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Manasā ce pasannena ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយទុតិយជ្ឈានបញ្ញត្តិដែលមានសង្កប្បៈមិនល្អក់កករ។ ពាក្យថា Manasā ce pasannena ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយបដិបក្ខបញ្ញត្តិនៃពួកជនអ្នកមិនមានសទ្ធា។ ពាក្យថា Bhāsati vā ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយសម្មាវាចាបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Karoti vā ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយសម្មាកម្មន្តបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Tato naṃ sukhamanveti គឺឈានសមាធាន។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ គឺមនិន្ទ្រិយ។ ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ គឺវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā គឺមេត្តាផង មុទិតាផង ក្នុងឈានទាំងឡាយ គឺទុតិយជ្ឈាន និងតតិយជ្ឈាន។ ក្នុងខន្ធទាំងឡាយ រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ។ ក្នុងធាតុទាំងឡាយ គឺធម្មធាតុ ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយ គឺធម្មាយតនៈ។ កុសលណា ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានសុខិន្ទ្រិយផង សោមនស្សិន្ទ្រិយផង ជាហេតុជិត។ ធម៌ទាំងឡាយនេះ កាលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យ ព្រោះផស្សបច្ច័យ ទើបមានសុខវេទនីយផស្សៈ សុខវេទនា ក្នុងមនោបវិចារទាំងឡាយ គឺសោមនស្សវិចារ ក្នុងបទដំបូង ៣៦ បទ មាន ៦ បទ អាស្រ័យនឹងសោមនស្សនេក្ខម្មៈ។ នេះជាឱតរណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ယံ အတ္ထံ အာရဗ္ဘ ဣဒံ သုတ္တံ ဘာသိတံ. သော အတ္ထော နိယုတ္တော ဧတမတ္ထံ အာရဗ္ဘ သုတ္တံ. အယံ သောဓနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីណាដែលទ្រង់ប្រារព្ធ ហើយសម្តែងនូវសូត្រនេះ សេចក្តីនោះ ត្រូវបានសម្រេចហើយ ព្រោះប្រារព្ធនូវសេចក្តីនេះ ទើបសម្តែងនូវសូត្រ។ នេះជាសោធនហារៈ។

---

၈၅. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ ဝေဝစနပညတ္တိ, န ဧကတ္တပညတ္တိ. ဓမ္မာတိ ဧကတော န ဝေဝစနပညတ္တိ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ သော ပသာဒေါ ဒွိဓော အဇ္ဈတ္တဉ္စ အဗျာပါဒါဝိက္ခမ္ဘနဗဟိဒ္ဓါ စ ဩကပ္ပနတော. သော အဇ္ဈတ္တပသာဒေါ ဒွိဓော. သမုဂ္ဃာတပသာဒေါ စ ဝိက္ခမ္ဘနပသာဒေါ စ ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌာနံ. ဝိဃာတော န မူလပသာဒေါ ဇာတမူလမ္ပိ ဝါ. ပသာဒေါ သဗျာပါဒံ ဝိဃာတေန. တတော နံ သုခမနွေတီတိ သုခံ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ အပ္ပိယဝိပ္ပယောဂေါပိ ပိယသမ္ပယောဂေါပိ နေက္ခမ္မသုခမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနသုခမ္ပိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂမ္ပိ စေတသိကံ သုခံ. ယမ္ပိ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, တမ္ပိ ကာယိကံ သုခံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ စေတသိကံ သုခံ. ယမ္ပိ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေသိ, တမ္ပိ တဉ္စ သုခပဒဋ္ဌာနံ ပညတ္တိယာ ယထာဝုတ္တံ တံ အပရာမဋ္ဌံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ. အနွေတီတိ အပ္ပနာ သန္ဒိဿတိ န စာယံ ဝါ ပတ္တဘူတော အနွေတိ. တဒိဒံ သုတ္တံ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဟေတုနာ စ ယော ပသန္နမာနသော ဝိပါကေန စ ယော ဒုက္ခဝေဒနီယော.

៨៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា Manopubbaṅgamā dhammā គឺវេវចនបញ្ញត្តិ មិនមែនជាឯកត្តបញ្ញត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Dhammā គឺឯកតោបញ្ញត្តិ មិនមែនជាវេវចនបញ្ញត្តិឡើយ។ ពាក្យថា Manasā ce pasannena គឺសេចក្តីជ្រះថ្លានោះ មាន ២ យ៉ាង គឺខាងក្នុងផង ខាងក្រៅដោយការចុះចិត្តស៊ប់ ព្រោះការកំចាត់បង់នូវអព្យាបាទផង។ សេចក្តីជ្រះថ្លាខាងក្នុងនោះ មាន ២ យ៉ាង គឺសមុគ្ឃាតប្បសាទផង វិក្ខម្ភនប្បសាទនូវព្យាបាទបរិយុដ្ឋានផង។ ការកំចាត់បង់ មិនមែនជាមូលប្បសាទ ឬជាធម៌មានឫសគល់កើតឡើងហើយនោះឡើយ។ សេចក្តីជ្រះថ្លា រមែងមានព្រោះការកំចាត់បង់នូវធម៌ដែលប្រកបដោយព្យាបាទ។ ពាក្យថា Tato naṃ sukhamanveti គឺសេចក្តីសុខ ទាំងផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្ត សូម្បីការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ សូម្បីការជួបជុំដោយសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ សូម្បីនេក្ខម្មសុខ សូម្បីបុថុជ្ជនសុខ សូម្បីបីតិសម្ពោជ្ឈង្គ ក៏ជាចេតសិកសុខ។ សេចក្តីសុខណាដែលបុគ្គលមានកាយស្ងប់រមែងទទួលដឹង សូម្បីសេចក្តីសុខនោះ ក៏ជាកាយិកសុខ និងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយ ក៏ជាចេតសិកសុខ។ សេចក្តីសុខណាដែលបុគ្គលមានកាយស្ងប់រមែងទទួលដឹង សូម្បីសេចក្តីសុខនោះ និងកាយដ៏ស្ងប់នោះ មានសេចក្តីសុខជាហេតុជិត ដូចដែលបានពោលហើយដោយបញ្ញត្តិ សេចក្តីសុខនោះ មិនត្រូវបានស្ទាបអង្អែលនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Anveti គឺអប្បនារមែងប្រាកដច្បាស់ តែអប្បនានេះ ឬបុគ្គលដែលបានសម្រេចហើយ មិនមែនដេញតាមឡើយ។ សូត្រនោះ បុគ្គលគប្បីអធិដ្ឋានដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយហេតុនៃបុគ្គលអ្នកមានចិត្តជ្រះថ្លា និងដោយវិបាកនៃបុគ្គលអ្នកមានទុក្ខវេទនីយធម៌។

---

ပရိက္ခာရောတိ ဘဂဝါ ပဉ္စသတေန ဘိက္ခုသံဃေန နဂရံ ပဝိသတိ ရာဇဂဟံ. တတ္ထ မနုဿော ပုဂ္ဂလော ဘဂဝန္တံ ပရိဝိသတိ, တဿ ပသာဒေါ ဥပ္ပန္နော ကုသလမူလပုဗ္ဗယောဂါဝစရောပိ. သော အညေသဉ္စ အက္ခာတိ, ဣဒံ ဝါစံ ဘာသတိ [Pg.279] လာဘာ တေသံ, ယေသံ နိဝေသနံ ဘဂဝါ ပဝိသတိ, အမှာကမ္ပိ ယဒိ ဘဝေယျ မယမ္ပိ ဘဂဝတော သံပသာဒံ လစ္ဆမှာတိ. ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ‘‘နမော ဘဂဝတော နမော ဘဂဝတော’’တိ အဗျာပါဒမာနော ဧကမန္တေ အဋ္ဌာသိ. တဒနန္တရေ ဘဂဝါ ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိတ္ထ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ. သဗ္ဗံ သုတ္တံ တထာ ယံ ပရေသံ ဘာသတိ ဣဒံ ဝါစာကမ္မံ. ယံ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတိ, ဣဒံ ကာယကမ္မံ. ယော မနောပသာဒေါ, ဣဒံ မနောကမ္မံ. တတ္ထ ယံ ပရေသံ ပကာသေတိ ဘာသတိ ဝဏ္ဏံ. ယေသံ ဘဂဝါ နိဝေသနံ ဂစ္ဆတီတိ. သဗ္ဗံ တဿ အလောဘော ကုသလမူလံ. ယံ ဘဂဝတိ မေတ္တစိတ္တော, တဿ အဒေါသော ကုသလမူလံ. ယံ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတိ မာနဉ္စ နိဂ္ဂဏှာတိ, တတ္ထဿ အမောဟော ကုသလမူလံ ပါတုဘဝတိ. ယံ ဥဠာရပညံ ပဋိလဘတိ, ဣဒမဿ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသပ္ပဟာနံ. ယံ တထာယေဝ သံဝရော ဟောတိ, ဣဒမဿ သညာဝိပလ္လာသပ္ပဟာနံ. ယံ မနဿ ပသာဒနံ, ဣဒမဿ စိတ္တဝိပလ္လာသပ္ပဟာနန္တိ အကုသလဝိပလ္လာသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ပဟာနံ ပစ္စယော. တီဏိ ကုသလမူလာနိ ယော အနာဝိလစိတ္တသင်္ကပ္ပော, သော တဿ မနသိကာရောတိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိလေသေဟိ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဣတိ ဝိပလ္လာသာ စ အာရမ္မဏာ သပ္ပစ္စယတာယ ပစ္စယော ကုသလမူလာနိ စ သန္ဒိဿယတာယ ပစ္စယော, သော စ မနသိကာရော ဟေတုနာ ဣမိနာ ပစ္စယေန စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ. တတ္ထ ယံ သသတ္ထာရမ္မဏံ စိတ္တံ ပဝတ္တံ အယံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ. ယမ္ပိ ဘဂဝတော ဂုဏေ မနသိ ကရောတိ, အယမဿ ဓမ္မာနုဿတိ. တတ္ထ သတိသမ္ပဇညံ ဟေတု, အယဉ္စ ပစ္စယော. ဝါစာ ပညာ ဟေတု ဝိတက္ကဝိစာရာ ပစ္စယော. ကာယသင်္ခါရာ ကမ္မဿ အဘိသင်္ခါရော နာမ ဟေတု ဝါ အပ္ပစ္စယော သုခဝေဒနီယဿ ကမ္မဿ ဥပစယော ဟေတုကာ ကမ္မဿ ပစ္စယော.

«បរិក្ខារ» គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយភិក្ខុសង្ឃប្រាំរយរូប។ ក្នុងទីនោះ មានមនុស្សម្នាក់បានបម្រើព្រះដ៏មានព្រះភាគ សេចក្តីជ្រះថ្លាក៏កើតឡើងដល់គាត់ ដែលជាអ្នកមានបុព្វយោគៈ (ការខ្វល់ខ្វាយពីមុន) ជាកុសលមូល។ គាត់ក៏បានប្រាប់ដល់អ្នកដទៃទៀត ដោយពោលពាក្យនេះថា «លាភធំហើយដល់ជនទាំងឡាយណា ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ផ្ទះរបស់ពួកគេ ប្រសិនបើព្រះអង្គយាងមកកាន់ផ្ទះរបស់យើងខ្ញុំដែរ យើងខ្ញុំក៏នឹងទទួលបានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគជាមិនខាន»។ គាត់បានប្រណម្យអញ្ជលីទៅរកទិសដៅដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅ រួចពោលថា «នមោ តស្ស ភគវតោ (សូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ)» ដោយចិត្តមិនមានព្យាបាទ ហើយឈរក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ។ ក្នុងលំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានសម្តែងនូវសូត្រនេះថា «មនោបុព្វង្គមា ធម្មា (ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន)»។ សូត្រទាំងអស់ដែលទ្រង់សម្តែងដល់អ្នកដទៃយ៉ាងនោះ នេះហៅថា វចីកម្ម។ ការដែលគាត់ប្រណម្យអញ្ជលី នេះហៅថា កាយកម្ម។ សេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងចិត្តណា នេះហៅថា មនោកម្ម។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ ការដែលគាត់ប្រកាស សម្តែងនូវគុណរបស់ព្រះអង្គដល់អ្នកដទៃថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់ជនទាំងឡាយណា» ទាំងអស់នោះមានអលោភកុសលមូលជាប្រភព។ ការដែលគាត់មានចិត្តមេត្តាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ នោះមានអទោសកុសលមូលជាប្រភព។ ការដែលគាត់ប្រណម្យអញ្ជលី និងសង្កត់សង្កិននូវមានៈ ក្នុងទីនោះ អមោហកុសលមូលរបស់គាត់រមែងប្រាកដឡើង។ ការដែលគាត់ទទួលបាននូវបញ្ញាដ៏ឧត្តម នេះជាការលះបង់នូវទិដ្ឋិវិបល្លាសរបស់គាត់។ ការសង្រួមយ៉ាងនោះឯង នេះជាការលះបង់នូវសញ្ញាវិបល្លាសរបស់គាត់។ សេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្តណា នេះជាការលះបង់នូវចិត្តវិបល្លាសរបស់គាត់ គឺការកំចាត់បង់ ការលះបង់នូវអកុសលវិបល្លាសទាំងឡាយ ជាបច្ច័យ។ កុសលមូលទាំងបី និងតម្រិះនៃចិត្តដែលមិនល្អក់កករណា នោះលោកហៅថា មនសិការៈរបស់គាត់។ ការកំចាត់បង់នូវកិលេសទាំងឡាយ និងវិបល្លាសទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ជាបច្ច័យដោយភាពជាអារម្មណបច្ច័យ និងកុសលមូលទាំងឡាយជាបច្ច័យដោយភាពជាការប្រាកដឡើង ហើយមនសិការៈនោះ ជាហេតុ ដោយបច្ច័យនេះ ចិត្តក៏កើតឡើង។ ក្នុងទីនោះ ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយមានព្រះសាស្តាជាអារម្មណ៍ នេះហៅថា ពុទ្ធានុស្សតិ។ ការដែលគាត់ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្រះគុណរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នេះជាធម្មានុស្សតិរបស់គាត់។ ក្នុងទីនោះ សតិនិងសម្បជញ្ញៈជាហេតុ ហើយនេះជាបច្ច័យ។ វាចានិងបញ្ញាជាហេតុ វិតក្កនិងវិចារៈជាបច្ច័យ។ កាយសង្ខារ ឈ្មោះថាអភិសង្ខារនៃកម្ម ជាហេតុ ឬមិនមែនជាបច្ច័យ ការសន្សំឡើងនៃកម្មដែលផ្តល់នូវសុខវេទនា ជាហេតុ ការសន្សំឡើងនៃកាយកម្ម ជាបច្ច័យ។

---

၈၆. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရော? မနသာယေဝ ပသန္နေန သတောယေဝေတ္ထ ပသန္နော အပိ စ စိတ္တဝေါဒါနာ သတ္တာ ဝိမုစ္စန္တီတိ တေန သတ္တာ စိတ္တပုဗ္ဗင်္ဂမာ စိတ္တေန ပသန္နေန စေတနာပိ တတ္ထ စိတ္တဘူတာ ဘဝန္တီတိ ပဋိဃာ အယံ စေတနာနံ ပသာဒေန ကာယော စဿ ပသာဒေါ, သော စ အာရဘတိ ပသာဒေန ပသန္နော သညာနန္တိ စဿ အဝိပရီတာ, သော ပဉ္စဝိဓော ဝိက္ခမ္ဘနာ, ကာယပဿမ္ဘနာယေဝါ ပသာဒေါ စိတ္တသိတော စိတ္တံ ပန ပုဗ္ဗံယေဝ ပသန္နံ. အယံ သမာရောပနာ. ဧဝံ ပဉ္စန္နမ္ပိ ပသာဒေါ. တတော နံ သုခမနွေတီတိ ကတမံ ဘဂဝါ နိဒ္ဒိသတိ? န ဟိ အတ္တသစ္စံ တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကော အနွေတိ. တဿ ဥပါယော အနုဂစ္ဆတိ ယဒါ သိတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတေ [Pg.280] သောမနဿံ အဝိပ္ပဋိသာရောပိ အနွေတိ. အယံ သမာရောပနော ဟာရော.

៨៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើ «សមារោបនហារៈ» គឺដូចម្តេច? បុគ្គលជ្រះថ្លាហើយក្នុងរតនត្រ័យនេះ ដោយចិត្តជ្រះថ្លាប៉ុណ្ណោះ ដោយមានសតិប៉ុណ្ណោះ មួយវិញទៀត សត្វទាំងឡាយរមែងរួចផុតព្រោះចិត្តស្អាតផូរផង់ ហេតុនោះ សត្វទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន ដោយចិត្តជ្រះថ្លា សូម្បីចេតនាក្នុងទីនោះក៏ជាចិត្តភូត (កើតអំពីចិត្ត) ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ការជ្រះថ្លានៃចេតនាទាំងឡាយចាកបដិឃៈ ធ្វើឲ្យកាយរបស់គាត់ជ្រះថ្លាដែរ ហើយគាត់ក៏ចាប់ផ្តើមព្យាយាមដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា សេចក្តីជ្រះថ្លានៃសញ្ញាទាំងឡាយរបស់គាត់ក៏មិនខុសប្លែក សេចក្តីជ្រះថ្លានោះមានប្រាំយ៉ាង គឺការកំចាត់បង់ ការស្ងប់រម្ងាប់នៃកាយ សេចក្តីជ្រះថ្លាដែលអាស្រ័យចិត្ត ប៉ុន្តែចិត្តរមែងជ្រះថ្លាមុនបង្អស់។ នេះជាសមារោបនៈ។ សេចក្តីជ្រះថ្លានៃធម៌ទាំងប្រាំយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «តតោ នំ សុខមន្វេតិ (ព្រោះហេតុនោះ សុខរមែងដេញតាមបុគ្គលនោះ)» តើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅដល់អ្វី? ពិតណាស់ ទ្រង់សំដៅដល់អត្តសច្ចៈ (សច្ចៈចំពោះខ្លួន) វិបាកនៃកម្មនោះរមែងដេញតាម។ ឧបាយនៃកម្មនោះរមែងតាមទៅ ក្នុងកាលណា សោមនស្សកើតឡើងព្រោះមានស្នាមញញឹមជាបច្ច័យ សូម្បីសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយចិត្តក៏ដេញតាមដែរ។ នេះហៅថា សមារោបនហារៈ។

---

မဟာနာမ သက္ကဿ သုတ္တံ. တသ္မိံ စေ သမယေ အဿတော အသမ္ပဇာနော ကာလံ ကရေယျ ကာမေ ဘဝတိ. အဿတော အဘိသမာဟာရော ယော မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, ယံ တံ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ သီလပရိဘာဝိတံ သုတစာဂပရိဘာဝိတန္တိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. စာဂေန စ ပညာယ စ ကိံ ဒဿေတိ? ယာ သဒ္ဓါ, သာ စေတသော ပသာဒေါ. ယာ အနာဝိလသင်္ကပ္ပိတာ, သာ သဒ္ဓါ. ကိံ ကာရဏာ? အနာဝိလလက္ခဏာ. အနာဝိလလက္ခဏာ ဟိ သဒ္ဓါ. အပရေ အာဟု ဂုဏပရိသုဒ္ဓိနိဋ္ဌာဂမနလက္ခဏာ, ယဉ္စ အပရေ ဝါ ဝစနပဋိဂ္ဂဟလက္ခဏာ သဒ္ဓါ. အပရော ပရိယာယော အတ္တာနံ ယဒိ ဧဝံ ဩကပ္ပေတိ ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ ဇာနာမီတိ ဧသာ အဟံ တတ္ထ အနုညတ္တာ အနညတာ’’တိ. အယံ သဒ္ဓါတိ. အပရော ပရိယာယော ဧကသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ အာဒီနဝါနုပဿနာ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ. တေန စ ပဒိဋ္ဌံ ဘဝတိ ယထာ ဂမ္ဘီရေ ဥဒပါနေ ဥဒကံ စက္ခုနာ ပဿတိ န စ ကာယေန အဘိသမ္ဘုနာတိ. ဧဝမဿ အရိယာ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဒိဋ္ဌိ ဘဝတိ, န စ သစ္ဆိကတာ. အယံ ဝုစ္စတိ သဒ္ဓါ. သာ စ လောကိကာ. အပရော ပရိယာယော ခမတိ ပုထုဇ္ဇနဘူတဿ ဝီသတိ စာတိ ကော သက္ကာယာဓီနာ န နိဝေသော. န ဧတံ ဧကန္တိ နယသညာ ယထာဘူတံ ဒိဋ္ဌိယာ တု ခလု မုဒူဟိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဒဿနမဂ္ဂေန ပဟီနာ ဘဝန္တိ. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာ စ ကိလေသာ, အယံ သဒ္ဓါ.

សូត្ររបស់មហានាមសក្កៈមាននៅឡើយ។ ប្រសិនបើក្នុងសម័យនោះ បុគ្គលធ្វើមរណកាលដោយគ្មានសតិ គ្មានសម្បជញ្ញៈ គាត់រមែងកើតក្នុងកាមភព។ ការសន្សំឡើងដោយគ្មានសតិណា... «មហានាម កុំខ្លាចឡើយ ចិត្តណាដែលសទ្ធាអប់រំហើយ សីលអប់រំហើយ សុតៈនិងចាគៈអប់រំហើយ អស់កាលដ៏យូរ» សេចក្តីនេះគប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារចុះ។ ដោយចាគៈនិងបញ្ញា តើទ្រង់បង្ហាញអ្វី? សទ្ធាណា សទ្ធានោះជាសេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្ត។ ភាពមិនល្អក់កករនៃតម្រិះណា នោះជាសទ្ធា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមានលក្ខណៈមិនល្អក់កករ។ ពិតណាស់ សទ្ធាមានលក្ខណៈមិនល្អក់កករ។ អាចារ្យដទៃទៀតពោលថា សទ្ធាមានលក្ខណៈដល់នូវភាពបរិសុទ្ធនៃគុណជាទីបំផុត ខ្លះទៀតពោលថា សទ្ធាមានលក្ខណៈជឿទទួលយកពាក្យ។ ម្យ៉ាងទៀត បើបុគ្គលបង្អោនចិត្តជឿជាក់លើខ្លួនឯងយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំមិនដឹងអ្វីឡើយ នេះជាខ្ញុំដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងទីនោះ ជាសភាវៈមិនមែនដទៃ» នេះហៅថា សទ្ធា។ ម្យ៉ាងទៀត គឺការយល់ឃើញនូវទោសនៃទិដ្ឋិហុកសិបមួយថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា»។ ដោយការយល់ឃើញនោះ ធម៌រមែងប្រាកដឡើង ដូចជាបុគ្គលមើលឃើញទឹកក្នុងអណ្តូងដ៏ជ្រៅដោយភ្នែក តែមិនអាចពាល់ត្រូវដោយកាយបានយ៉ាងណា យ៉ាងនោះមិញ ទិដ្ឋិរបស់គាត់រមែងកើតឡើងដោយការសញ្ជឹងគិតយល់ព្រមតាមអរិយសច្ចៈ តែមិនទាន់បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ឡើយ។ នេះលោកហៅថា សទ្ធា។ សទ្ធានោះជាលោកិយ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលជាបុថុជ្ជនរមែងយល់ព្រមតាមទិដ្ឋិទាំងម្ភៃយ៉ាង នេះជាការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលអាស្រ័យសក្កាយៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីនេះមិនមែនមានតែមួយយ៉ាងឡើយ គឺសញ្ញាដោយន័យតាមពិត ប៉ុន្តែទិដ្ឋិទាំងឡាយរមែងត្រូវបានលះបង់ដោយឥន្ទ្រិយដ៏ទន់ភ្លន់ទាំងប្រាំ និងដោយទស្សនមគ្គ។ កិលេសទាំងឡាយដែលមានសភាវៈដូចគ្នានឹងទិដ្ឋិក៏មានដែរ នេះហៅថា សទ្ធា។

---

သောတာပတ္တင်္ဂမဒုက္ခာယံ ဘူမိယံ ပရိပုဏ္ဏာ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံယေဝ ဘူမိယံ သေက္ခသီလံ အရိယာ ဓာရန္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံယေဝ ဘူမိယံ မုဒုပညာ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံယေဝ ဘူမိယံ ခန္ဓေဟိ အနတ္ထိကတာ, အယံ စာဂေါ. တသ္မာ သဒ္ဓါ စာဂါဓိဋ္ဌာနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ယတိကေန ဘိယျော မနေန သာ ဟိဿ ဝိပရီတာ ဒိဋ္ဌိကာ အဿဒ္ဓါ, သာ နယနဥပဓီသု ပမတ္တာ သမာဒိန္နာ. တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ယော ကာမံ ပရိဝိဿန္တိ ဣတိ သန္တပါပပဋိနိဿဂ္ဂါ န စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ပညိန္ဒြိယေန ပညာဓိဋ္ဌာနံ, သီလေန ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ. ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ သီလံ ပရိဘာဝယန္တိ သဒ္ဓါ သီလံ စာဂေါ စ ပညာတိ. တတ္ထ သဒ္ဓါယ ဩဃံ တရတိ. ယံ သီလံ, အယံ အပ္ပမာဒေါ. ယော စာဂေါ, ဣဒံ ပညာယ ကမ္မံ. ယာ ပညာ, ဣဒံ ပညိန္ဒြိယံ, တတ္ထ ယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. တံ တီသု အဝေစ္စပ္ပသာဒေသု. ယံ သီလံ, တံ သဒ္ဓိန္ဒြိယေသု. ယော စာဂေါ, သော စတူသု [Pg.281] ဈာနေသု. ယာ ပညာ, သာ သစ္စေသု, သတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ. တဿ သေက္ခဿ ဘဒ္ဒိကာ ဘတိ, ဘဒ္ဒိကော အဘိသမ္ပရာယော. တဿ သမ္မုဋ္ဌဿတိကဿ သီလံ ကရောန္တဿ န ကာယသမ္မုဋ္ဌဿတိတာယ တာနိ ဝါ ဣန္ဒြိယာနိ တံ ဝါ ကုသလမူလံ ကမ္မဝိပါကံ ဘဝတိ. တဿ တိကဿ အတ္ထနိဒ္ဒေသော. တတ္ထ သဒ္ဓါ သီလံ စာဂေါ ပညာ စတ္တာရော ဓမ္မာ. ယာ သဒ္ဓါ ယာ စ ပညာ, ဣဒံ မနောသုစရိတံ. ယံ သီလံ, ဣဒံ ကာယိကံ ဝါစသိကံ သုစရိတံ. ယော စာဂေါ, ဣဒံ စေတသိကံ အလောဘော သုစရိတံ. ဣတိ စိတ္တေ ဂဟိတေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဂဟိတာ ဘဝန္တိ. ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သုစရိတံ ဣဒံ ဒုက္ခဉ္စ အရိယသစ္စံ ပဒဋ္ဌာနံ မဂ္ဂဿ.

សោតាបត្តិអង្គ លោកហៅថាពេញបរិបូណ៌ក្នុងភូមិដែលមិនមានទុក្ខ។ ក្នុងភូមិនោះឯង ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយរមែងទ្រទ្រង់នូវសេក្ខសីល។ ក្នុងភូមិនោះឯង បញ្ញាដ៏ទន់ភ្លន់ លោកហៅថា បញ្ញិន្ទ្រិយ។ ក្នុងភូមិនោះឯង ភាពមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងខន្ធទាំងឡាយ នេះជាចាគៈ។ ព្រោះហេតុនោះ សទ្ធាគប្បីបង្ហាញដោយចាគាធិដ្ឋាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុមានចិត្តប្រែប្រួលក្រៃលែង សេចក្តីមិនជឿនោះជាមិច្ឆាទិដ្ឋិរបស់គាត់ សេចក្តីមិនជឿនោះជាធម៌ដែលគាត់កាន់យកដោយសេចក្តីធ្វេសប្រហែសក្នុងឧបធិទាំងឡាយ។ ក្នុងទីនោះ សទ្ធិន្ទ្រិយគឺជនទាំងឡាយណានឹងបម្រើនូវកាមយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ការលះបង់នូវបាបដ៏ប្រាកដ មិនមែនជាចាគាធិដ្ឋានឡើយ ប៉ុន្តែជាបញ្ញាធិដ្ឋានដោយបញ្ញិន្ទ្រិយ ជាឧបសមាធិដ្ឋានដោយសីល។ ធម៌ទាំងបួននេះរមែងអប់រំសីល គឺសទ្ធា សីល ចាគៈ និងបញ្ញា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បុគ្គលរមែងឆ្លងឱឃៈបានដោយសទ្ធា។ សីលណា នេះជាអប្បមាទៈ។ ចាគៈណា នេះជាកិច្ចនៃបញ្ញា។ បញ្ញាណា នេះជាបញ្ញិន្ទ្រិយ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សទ្ធិន្ទ្រិយណា សទ្ធិន្ទ្រិយនោះរមែងមានក្នុងអវេច្ចប្បសាទទាំងបី។ សីលណា សីលនោះរមែងមានក្នុងសទ្ធិន្ទ្រិយទាំងឡាយ។ ចាគៈណា ចាគៈនោះរមែងមានក្នុងឈានទាំងបួន។ បញ្ញាណា បញ្ញានោះរមែងមានក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ ហើយសតិរមែងទៅកាន់ទីទាំងពួង។ សេក្ខបុគ្គលនោះរមែងមានស្បៀងដ៏ល្អ (កុសល) មានបរលោកដ៏ល្អ។ ចំពោះបុគ្គលដែលមានសតិភ្លេចភ្លាំង កាលធ្វើនូវសីល ព្រោះភាពជាអ្នកមានសតិភ្លេចភ្លាំងក្នុងកាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនោះក្តី កុសលមូលនោះក្តី មិនមែនជាវិបាកនៃកម្មឡើយ។ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តីនៃតិកៈនោះ។ ក្នុងទីនោះ សទ្ធា សីល ចាគៈ បញ្ញា ជាធម៌បួនយ៉ាង។ សទ្ធានិងបញ្ញាណា នេះជាមនោសុចរិត។ សីលណា នេះជាកាយសុចរិតនិងវចីសុចរិត។ ចាគៈណា នេះជាចេតសិកសុចរិតគឺអលោភៈ។ កាលបើកាន់យកចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ខន្ធទាំងប្រាំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកដែរ។ សុចរិតដោយធម៌ទាំងឡាយនេះ និងទុក្ខនេះ ជាអរិយសច្ចៈ ជាបទដ្ឋាននៃមគ្គ។

---

၈၇. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? ယာ စ သဒ္ဓါ ယဉ္စ သီလံ. တံ ကိဿ ကရောတိ? ယာ သဒ္ဓါ တာယ ဘဂဝန္တံ အနုဿရတိ မတ္တေနပိ ဟတ္ထိနာ သမာဂတာ, အဿ ဘော ကုက္ကုရာ သဗ္ဗံ သီလေန နပ္ပဋိပဇ္ဇတိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဌာနံ ဝိသာရဒေါ ဘဝတီတိ အဝိပ္ပဋိသာရီ ပညာ ယဿ ပညတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ. တဿ အခဏ္ဍဿ သီလံ ယံ န ပစ္ဆိ တဿံ မောဟဿ အကုသလစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသဟဂတံ ဝါ, အယံ ဝိစယော ဟာရော. ဓမ္မဝါဒိနော ဘဒ္ဒိကာရာတိ ဘဝိဿတိ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

៨៧. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើ «វិចយហារៈ» គឺដូចម្តេច? សទ្ធានិងសីលណា តើសទ្ធានិងសីលនោះធ្វើនូវអ្វី? បុគ្គលរមែងរលឹកនឹកដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយសទ្ធា ទោះបីជាជួបនឹងដំរីដ៏ចុះប្រេងក៏ដោយ នែសម្លាញ់ សត្វឆ្កែទាំងឡាយគប្បីមានដល់គាត់ គាត់មិនប្រព្រឹត្តនូវសេចក្តីទាំងពួងដោយសីលឡើយ តែគាត់ជាអ្នកក្លាហានក្នុងហេតុដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី ព្រោះហេតុនោះ គាត់ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត បញ្ញារបស់គាត់រមែងតាំងឡើងនូវបញ្ញត្តិ។ ចំពោះបុគ្គលដែលមានសីលមិនដាច់នោះ សីលណាមិនដាច់ សេចក្តីវង្វេងរបស់គាត់... អកុសលចិត្តដែលប្រកបដោយមិច្ឆាទិដ្ឋិរមែងកើតឡើង នេះហៅថា វិចយហារៈ។ ធម្មវាទីទាំងឡាយរមែងជាអ្នកធ្វើនូវសេចក្តីល្អ យុត្តិយ៉ាងនេះរមែងមាន។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော? ယမိဒံ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတံ သဒ္ဓါယ သီလေန စာဂေန ပညာယ သမာဓိနာ ပဌမဇ္ဈာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယာ သဒ္ဓါ အဿ အနာဝိလသင်္ကပ္ပော, တံ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. တီဏိ စ အဝေစ္စပ္ပသာဒါ ယံ သီလံ, တံ အရိယကန္တံ, တံ သီလက္ခန္ဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယာ ပညာ, သာ ပညာက္ခန္ဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမေ စ ဓမ္မာ ဣဒဉ္စ စိတ္တံ ဧကောဒိဘူတသမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သဒ္ဓါ သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စာဂေါ သမာဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပညာ ပညိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သဒ္ဓါ စ ပညာ စ ဝိပဿနာ ပဒဋ္ဌာနံ. သီလဉ္စ စာဂေါ စ သမထဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သဒ္ဓါ စ ပညာ စ အဝိဇ္ဇာ ဝိရာဂါယ ပညာဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. သီလဉ္စ စာဂေါ စ ရာဂဝိရာဂါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើ «បទដ្ឋានហារៈ» គឺដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលអប់រំហើយអស់កាលដ៏យូរ ដោយសទ្ធា សីល ចាគៈ បញ្ញា និងសមាធិ នេះជាបទដ្ឋាននៃបឋមជ្ឈាន។ សទ្ធាណា និងតម្រិះមិនល្អក់កកររបស់គាត់ នោះជាបទដ្ឋាននៃទុតិយជ្ឈាន។ អវេច្ចប្បសាទទាំងបី និងសីលណាដែលជាទីស្រឡាញ់នៃព្រះអរិយបុគ្គល នោះជាបទដ្ឋាននៃសីលក្ខន្ធ។ បញ្ញាណា បញ្ញានោះជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញាខន្ធ។ ធម៌ទាំងឡាយនេះ និងចិត្តនេះ ជាបទដ្ឋាននៃឯកោទិភូតសមាធិ (សមាធិដែលមានសភាពជាធម៌ឯកឧត្តម)។ សទ្ធាជាបទដ្ឋាននៃសទ្ធិន្ទ្រិយ។ ចាគៈជាបទដ្ឋាននៃសមាធិន្ទ្រិយ។ បញ្ញាជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញិន្ទ្រិយ។ សទ្ធានិងបញ្ញាជាបទដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ សីលនិងចាគៈជាបទដ្ឋាននៃសមថៈ។ សទ្ធានិងបញ្ញាជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញាវិមុត្តិដើម្បីប្រាសចាកតម្រេកក្នុងអវិជ្ជា។ សីលនិងចាគៈជាបទដ្ឋាននៃចេតោវិមុត្តិដើម្បីប្រាសចាកតម្រេកក្នុងរាគៈ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ဝိညာဏေ ဝုတ္တေ သဒ္ဓါသတိဘာဝိတေ သဗ္ဗေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. သဒ္ဓါယ ဘဏိတာယ သဗ္ဗာနိ သတ္တ ဓနာနိ ဘဏိတာနိ ဟောန္တိ သဒ္ဓါဓနံ…ပေ… သီလက္ခန္ဓေ ဝုတ္တေ သမာဓိက္ခန္ဓော စ ပညာက္ခန္ဓော စ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ယံ တံ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတံ ပစ္ဆိမကေ [Pg.282] ကာလေ န တဒနုပရိဝတ္တိ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တတ္ထ သညာပိ တဒနုပရိဝတ္တိနီ ဘဝတိ. ယေပိ တဇ္ဇာတိကာ ဓမ္မာ, တေပိ တဒနုပရိဝတ္တိနော ဘဝန္တိ. ရူပသညာ ရူပသဉ္စေတနာနုပဿနမနသိကာရော ဧဝံ ဆန္နံ အာယတနာနံ ဝိညာဏကာယေ, အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើ «លក្ខណហារៈ» គឺដូចម្តេច? កាលបើពោលដល់វិញ្ញាណដែលអប់រំដោយសទ្ធានិងសតិហើយ ខន្ធទាំងប្រាំទាំងអស់ឈ្មោះថាត្រូវបានពោលហើយដែរ។ កាលបើពោលដល់សទ្ធាហើយ អរិយទ្រព្យទាំងប្រាំពីរទាំងអស់ឈ្មោះថាត្រូវបានពោលហើយដែរ មានសទ្ធាធនៈជាដើម... កាលបើពោលដល់សីលក្ខន្ធហើយ សមាធិខន្ធនិងបញ្ញាខន្ធក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានពោលហើយដែរ។ ចិត្តណាដែលអប់រំហើយអស់កាលដ៏យូរ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ វានឹងមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមចិត្តនោះឡើយ ហេតុនេះមិនដែលមានឡើយ។ ក្នុងទីនោះ សូម្បីសញ្ញាក៏ប្រព្រឹត្តទៅតាមចិត្តនោះដែរ។ សូម្បីធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានជាតិស្មើគ្នានឹងចិត្តនោះ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅតាមចិត្តនោះដែរ។ រូបសញ្ញា រូបសញ្ចេតនា និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយការអនុបស្សនា យ៉ាងនេះក្នុងវិញ្ញាណកាយនៃអាយតនៈទាំងប្រាំមួយ នេះហៅថា លក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣဓ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဘဒ္ဒိကံ ဘတိံ အာကင်္ခေယျ ဘဒ္ဒိကဉ္စ အဘိသမ္ပရာယံ, တေ သဒ္ဓံ သီလံ စာဂံ ပညဉ္စ မနသိ ကရိဿန္တိ, အယံ အဓိပ္ပာယော. ယေ စညေပိ သတ္တာ တထာဂတဿ သမ္မုခံ န ပဋိယုဇ္ဈန္တေ, ဣမံ ဓမ္မံ သောတာ အဝိပ္ပဋိသာရတော ကာလံ ကရိဿန္တီတိ, အယံ အဓိပ္ပာယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើ «ចតុព្យូហហារៈ» គឺដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាដូចម្តេច? ជនទាំងឡាយណាប្រាថ្នានូវស្បៀងដ៏ល្អ (កុសល) និងប្រាថ្នានូវបរលោកដ៏ល្អ ជនទាំងនោះនឹងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសទ្ធា សីល ចាគៈ និងបញ្ញា នេះជាព្រះអធិប្បាយ។ មួយវិញទៀត សត្វទាំងឡាយដទៃទៀតណាដែលមិនប្រឆាំងចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះតថាគត កាលបានស្តាប់នូវធម៌នេះហើយ នឹងធ្វើមរណកាលដោយមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត នេះជាព្រះអធិប្បាយ។

---

၈၈. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ဣဒမ္ပိ စတ္တာရော ဓမ္မာ သဒ္ဓါ စ ပညာ စ အဿဒ္ဓိယဉ္စ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဟနန္တိ. သီလဉ္စ စာဂေါ စ တဏှာ စ ဒေါသဉ္စ ဟနန္တိ. တဿ ဒွေ မူလာနိ ပဟီယန္တိ. ဒုက္ခံ နိဝတ္တေတိ အပ္ပဟီနဘူမိယဉ္စ ဒွိမူလာနိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ဒွေ အရိယသစ္စာနိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဒွိန္နံ မူလာနံ ပဟာနံ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ နိရောဓော စ မဂ္ဂေါ စ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

៨៨. ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើអាវដ្តហរៈ តើដូចម្តេច? សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ធម៌ ៤ យ៉ាង គឺសទ្ធា និងបញ្ញា រមែងសម្លាប់នូវអសទ្ធិយៈ (ការមិនជឿ) និងអវិជ្ជា។ សីល និងចាគៈ រមែងសម្លាប់នូវតណ្ហា និងទោសៈ។ មូល ២ យ៉ាង (អវិជ្ជា និងតណ្ហា) របស់បុគ្គលនោះ រមែងត្រូវបានលះបង់។ រមែងរារាំងនូវទុក្ខ ហើយក្នុងអប្បហីនភូមិ (ភូមិដែលមិនទាន់លះបង់) មូលទាំង ២ យ៉ាង រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងបញ្ចក្ខន្ធ។ អរិយសច្ច ២ យ៉ាង គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ ការលះបង់នូវមូលទាំង ២ យ៉ាង។ សច្ចៈ ២ យ៉ាងនេះ គឺនិរោធ និងមគ្គ។ នេះជាអាវដ្តហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိ? ယံ တံ စိတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ…ပေ… သစေ ပုထုဇ္ဇနဿ တဿပိ ဘဒ္ဒိကာ ဘတိ ဘဝိဿတီတိ န ဧကံသေန တဿ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌေယေဝ ဓမ္မေ ဝိပါကန္တိ ပစ္စေဿတိ, အပရမှိ ဝါ ပရိယာယေ ဘဝိဿတိ. ယံ ဝါ အတီတံ ဝိပါကာယ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ, တပ္ပစ္စယာနိ စေတာနိ, ယေ ယထာ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂေ ‘‘တေနာယံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏိယော နိဒ္ဒေသော ဓမ္မစာရိနော ယာ ဘဒ္ဒိကာ ဘတီ’’တိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើវិភត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលអប់រំហើយដោយសទ្ធា...បេ... ប្រសិនបើភត្តិកៈ (ស្បៀងគឺកុសល) ដ៏ល្អ នឹងមានដល់បុថុជ្ជននោះ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះរមែងមិនជឿដោយចំណែកមួយថា កម្មរបស់ខ្លួននឹងឲ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ឬថានឹងឲ្យផលក្នុងជាតិបន្ទាប់ឡើយ។ ឬមួយថាកម្មណាជាអតីត ចូលមកប្រាកដដើម្បីឲ្យផល ផលទាំងឡាយនេះមានកម្មនោះជាបច្ច័យ ដូចដែលទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងមហាកម្មវិភង្គថា «ព្រោះហេតុនោះ ការសម្តែងដែលត្រូវព្យាករដោយការចែករំលែកនេះថា ស្បៀងដ៏ល្អរបស់បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌»។

---

တတ္ထ ကတမာ ပရိဝတ္တနာ? အဿဒ္ဓိယံ ဒုဿီလျံ ယံ မစ္ဆေရံ ဒုပ္ပညံ စ ယဉ္စ ပဋိပက္ခေန ပဟီနာ ဘဝန္တိ, အယံ ပရိဝတ္တနာ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើបរិវត្តនាហរៈ តើដូចម្តេច? អសទ្ធិយៈ (ការមិនជឿ) ទុស្សីល្យៈ (ការទ្រុស្តសីល) មច្ឆរិយៈ (ការកំណាញ់) ណា និងទុប្បញ្ញៈ (ការឥតប្រាជ្ញា) ណា ដែលត្រូវបានលះបង់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខ នេះជាបរិវត្តនាហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဝေဝစနံ? ယံ တံ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ မနောဝိညာဏံ…ပေ… ယံ သဒ္ဓါဗလံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, ယံ သီလံ တံ သုစရိတံ, သံယမော နိယမော ဒမော ခန္ဓတာ ဣမာနိ တဿ ဝေဝစနာနိ. ယော စာဂေါ သော ပဋိနိဿဂ္ဂေါ အလောဘော ဝေါသဂ္ဂေါ စာဂေါယိဋ္ဌာနံ. ယာ ပညာ သာ ပညတ္တာ ပညပ္ပဘာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើវេវចនហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលអប់រំហើយអស់រាត្រីជាអង្វែង ចិត្តនោះឈ្មោះថា មនោវិញ្ញាណ...បេ... សទ្ធាពលៈណា សទ្ធិន្ទ្រិយណា សីលណា សីលនោះឈ្មោះថា សុចរិត សំយមៈ (ការសង្រួម) និយមៈ (ការសង្រួមមាំ) ទមៈ (ការទូន្មាន) ខន្ធតា (ភាពជាខន្ធ) ទាំងនេះជាវេវចនៈ (ឈ្មោះជំនួស) នៃចិត្តនោះ។ ចាគៈណា ចាគៈនោះឈ្មោះថា បដិនិស្សគ្គៈ (ការរលាស់ចោល) អលោភៈ (ការមិនលោភ) វោសគ្គៈ (ការលះបង់) ចាគៈ (ការបរិច្ចាគ) យិដ្ឋៈ (ការបូជា)។ បញ្ញាណា បញ្ញានោះឈ្មោះថា បញ្ញត្តា (ការដឹងច្បាស់) បញ្ញាបភា (ពន្លឺនៃបញ្ញា) បញ្ញិន្ទ្រិយ (ឥន្ទ្រិយគឺបញ្ញា) បញ្ញាពលៈ (កម្លាំងគឺបញ្ញា)។

---

တတ္ထ [Pg.283] ကတမာ ပညတ္တိ? ယံ တံ စိတ္တံ ဗီဇံ ပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ပရိဘာဝနာ ဝါသနာ ပညတ္တိယာ ပညတ္တိ. သဒ္ဓါ ပသာဒပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. သီလံ သုစရိတပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. စာဂေါ ပုညကိရိယပညတ္တိယာ ပညတ္တော. ပညာ ဝီမံသပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. ဣမေ တယော ဓမ္မာ သဒ္ဓါ သီလံ စာဂေါ ပညဝတော ပါရိသုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើបញ្ញត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលជាពូជ ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងពូជបញ្ញត្តិ។ ការអប់រំចិត្ត ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងវាសនាបញ្ញត្តិ។ សទ្ធា ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងបសាទបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិគឺសេចក្តីជ្រះថ្លា)។ សីល ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងសុចរិតបញ្ញត្តិ។ ចាគៈ ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងបុណ្យកិរិយាបញ្ញត្តិ។ បញ្ញា ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងវីមំសាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិគឺការពិចារណា)។ ធម៌ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ គឺសទ្ធា សីល ចាគៈ របស់បុគ្គលអ្នកមានបញ្ញា រមែងដល់នូវសេចក្តីបរិសុទ្ធិ។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? ယံ စိတ္တံ, တံ ခန္ဓေသု ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ဓာတူသု မနောဝိညာဏဓာတု, အာယတနေသု မနာယတနံ. ယေ စတ္တာရော ဓမ္မာ, တေ ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓေ ပရိယာပန္နာ…ပေ… ဓာတူသု အာယတနေသု.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើឱតរណហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលមាន ចិត្តនោះក្នុងខន្ធទាំងឡាយ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ ក្នុងធាតុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មនោវិញ្ញាណធាតុ ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មនាយតនៈ។ ធម៌ ៤ យ៉ាងណាដែលមាន ធម៌ទាំងនោះក្នុងខន្ធទាំងឡាយ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ...បេ... ក្នុងធាតុទាំងឡាយ និងអាយតនៈទាំងឡាយ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ဣဒံ ဘဂဝတော ဘာသိတံ မဟာနာမေန သက္ကေန ပုစ္ဆိတေန သဗ္ဗံ တံ နိယုတ္တံ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើសោធនហរៈ តើដូចម្តេច? ព្រះសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ព្រោះមហានាមសក្យរាជសួរហើយ សេចក្តីទាំងអស់នោះ រមែងសមស្របគ្នា។

---

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော? ဣဒံ စိတ္တံ ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တံ အကုသလေဟိ စိတ္တေဟိ အပရိဘာဝိတေဟိ ပရိဘာဝိတန္တိ ယာနိ ပုန ပရိဘာဝိတာနိ အညေသမ္ပိ တတ္ထ ဥပါဒါယ ပညတ္တံ သဗ္ဗေပိမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ. ဘဒ္ဒိကာ ဘတီတိ ကာမဘောဂိနော တေဝ ရူပဓာတု အရူပဓာတု မနုဿာတိ သဗ္ဗာ ဘဒ္ဒိကာ ဘတိ တဒေဝ ကထာယ ပညတ္တံ, အယံ ပညတ္တိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើអធិដ្ឋានហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តនេះ ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកដោយភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា) ថា ចិត្តដែលអប់រំហើយ ដោយអកុសលចិត្តទាំងឡាយដែលមិនបានអប់រំ យ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត អកុសលចិត្តទាំងឡាយណាដែលត្រូវបានអប់រំ ក្នុងហរៈនោះ ធម៌ដទៃទៀតក៏ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកដោយអាស្រ័យហេតុនោះដែរ។ ធម៌ទាំង ៤ យ៉ាងនេះទាំងអស់ ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកដោយភាពជាធម៌តែមួយ (ឯកត្តតា)។ ពាក្យថា «ស្បៀងដ៏ល្អ» គឺពួកកាមភោគីបុគ្គលទាំងនោះឯង សូម្បីក្នុងរូបធាតុ អរូបធាតុ និងមនុស្សលោក ក៏មានស្បៀង (កុសល) នោះដែរ ស្បៀងនោះឯងត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកដោយការសម្តែង នេះជាបញ្ញត្តិ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? စိတ္တဿ ဣန္ဒြိယာနိ ပစ္စယော အာဓိပတေယျပစ္စယတာယ မနသိကာရော. ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော. သဒ္ဓါယ လောကိကာ ပညာ ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော. ယောနိသော စ မနသိကာရော ပစ္စယော. သီလဿ ပတိရူပဒေသဝါသော ပစ္စယော. အတ္တသမ္မာပဏိဓာနဉ္စ ဟေတု. စာဂဿ အလောဘော ဟေတု. အဝိပ္ပဋိသာရော စ ဟေတုပစ္စယော. ပညာ ပရတော စ ဃောသော အဇ္ဈတ္တဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော ဟေတုပစ္စယော စ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើបរិក្ខារហរៈ តើដូចម្តេច? ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយជាបច្ច័យនៃចិត្ត ដោយភាពជាអធិបតិបច្ច័យ មនសិការៈជាបច្ច័យដោយភាពជាហេតុបច្ច័យ។ លោកិយបញ្ញាជាបច្ច័យនៃសទ្ធា ដោយភាពជាហេតុបច្ច័យ។ យោនិសោមនសិការៈជាបច្ច័យ។ បដិរូបទេសវាសៈ (ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ) ជាបច្ច័យនៃសីល។ អាត្មសម្មាបណិធិ (ការតាំងខ្លួនទុកដោយប្រពៃ) ជាហេតុ។ អលោភៈជាហេតុនៃចាគៈ។ អវិប្បដិសារៈ (ការមិនក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ) ជាហេតុបច្ច័យ។ បញ្ញាផង បរតោឃោសៈ (សំឡេងអំពីអ្នកដទៃ) ផង យោនិសោមនសិការៈក្នុងខាងក្នុងផង ជាហេតុ និងជាបច្ច័យ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော? ယံ တံ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတန္တိ စေတသိကာပိ. ဧတ္ထ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ပရိဘာဝိတာ ဘဒ္ဒိကာ တေ ဘတိ ဘဝိဿတိ, ဘဒ္ဒိကာ ဥပပတ္တိကော အဘိသမ္ပရာယော. ဣတိ ယေ ကေစိ မနုဿကာ ဥပဘောဂပရိဘောဂါ သဗ္ဗေ ဘဒ္ဒိကာ ဘတိယေဝ, အယံ သမာရောပနော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើសមារោបនហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តណាដែលអប់រំហើយអស់រាត្រីជាអង្វែង សូម្បីចេតសិកទាំងឡាយក៏ត្រូវបានអប់រំយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងសូត្រនេះ កាលបើធម៌ទាំងពួងត្រូវបានអប់រំហើយ ស្បៀងដ៏ល្អនឹងមានដល់អ្នក ឧបបត្តិ (ការកើតឡើង) ដ៏ល្អ និងបរលោក (បរលោកខាងមុខ) ដ៏ល្អ នឹងមានយ៉ាងនេះ។ គ្រឿងឧបភោគបរិភោគរបស់មនុស្សទាំងឡាយណាដែលមាន គ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាស្បៀងដ៏ល្អពិតប្រាកដ នេះជាសមារោបនហរៈ។

---

၈၉. ဥဒ္ဓံ [Pg.284] အဓော သဗ္ဗဓိ ဝီတရာဂေါတိ ဂါထာ. တတ္ထ ကိံ ဥဒ္ဓံ နာမ? ယံ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ အနာဂါမီ, ဣဒံ ဥဒ္ဓံ. အဓော နာမ ယမတိက္ကန္တမတီတံ, ဣဒမဝေါစ အပဒါနတန္တိ ဥဒ္ဓံ. တတ္ထ အတီတေန သဿတဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗန္တာကပ္ပိကာနံ အပရန္တဒိဋ္ဌိ ကေသဉ္စိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ယံ ဝုတ္တကပ္ပိကာနံ ဣမာ စေဝ ဒိဋ္ဌိယော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ သဿတဒိဋ္ဌိ စ. တတ္ထာယံ သဿတဒိဋ္ဌိ ဣမာနိ ပန္နရသ ပဒါနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ သဿတံ ဘဇန္တိ. ရူပဝန္တံ မေ အတ္တာ, အတ္တနိ မေ ရူပံ, ရူပံ မေ အတ္တာတိ ယဒုစ္စတေ ပညံ ပရိဒဟန္တိ. ယာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ သာ ပဉ္စသတာနိ ဥစ္ဆေဒံ ဘဇန္တိ. တေ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ ပဿန္တိ, ရူပံ မေ အတ္တာတိ တထာရူပါ စတုဗ္ဗိဓာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒေန စ သဿတေန စ. ဧဝံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဝီသတိဝတ္ထုကာယ ဒိဋ္ဌိယာ ပန္နရသ ပဒါနိ ပုဗ္ဗန္တံ ဘဇန္တိ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ ပဉ္စ ပဒါနိ အပရန္တံ ဘဇန္တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ. တတ္ထ ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ ပဿန္တာ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, သော ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ရူပဝန္တဉ္စ အတ္တာနံ, အတ္တနိ စ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာတိ သော ပဿတိ စာတိ ဣတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ, အတ္တတော ပဋိဿရတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ပုဗ္ဗန္တတော စ ပဋိဿရတိ. ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ န သမနုပဿတိ. တဿ ဒိဋ္ဌာသဝါ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ယော တီသု အဒ္ဓါသု ပုဗ္ဗန္တေ စ အပရန္တေ စ တေန တေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနေန ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝီတရာဂေါ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ န အနုပဿတီတိ ဣမိနာ ဒွါရေန ဣမိနာ ပယောဂေန ဣမိနာ ဥပါယေန ဣဒံ ဒဿနဘူမိ စ သောတာပတ္တိဖလဉ္စ သော အရိယော ပယောဂေါ အနဘာဝံဂတေန သံသာရေန အပုနဗ္ဘဝါတိ ယော ကောစိ အရိယော ပယောဂေါ ပုနဗ္ဘဝါယ မုဒူနိ ဝါ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ မဇ္ဈာနိ အဓိမတ္တာနိ ဝါ သဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝပ္ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. အဟန္တိ ဒိဋ္ဌောဃော ကာမောဃော ဘဝေါဃော အဝိဇ္ဇောဃော စ ဩဓိသော. တတ္ထ ဒေသနာဟာရေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သောတာပတ္တိဖလေန စ ဒွေ သစ္စာနိ မဂ္ဂေါ စ နိရောဓော စ. သက္ကာယသမုဒယေန ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ, အယံ ဒေသနာ ဟာရော.

៨៩. គាថាថា «Uddhaṃ adho sabbadhi vītarāgo» (បុគ្គលអ្នកមានរាគៈប្រាសទៅហើយក្នុងចំណែកខាងលើ ខាងក្រោម និងក្នុងទីទាំងពួង) មាននៅឡើយ។ ក្នុងគាថានោះ អ្វីដែលឈ្មោះថា ខាងលើ (ឧទ្ធំ)? សភាវៈណាដែលនឹងមានខាងលើអំពីបច្ចុប្បន្ននេះ គឺព្រះអនាគាមី នេះឈ្មោះថា ខាងលើ។ ដែលឈ្មោះថា ខាងក្រោម (អធោ) គឺសភាវៈណាដែលកន្លងទៅហើយ ជាអតីត នេះទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់អបទានតន្តិ ឈ្មោះថា ខាងលើ។ ក្នុងគាថានោះ ដោយសភាវៈជាអតីត ពួកជនអ្នកត្រិះរិះនូវចំណែកខាងដើម (បុព្វន្តកប្បិកៈ) រមែងមានសស្សតទិដ្ឋិ ពួកជនខ្លះមានអបរន្តទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិក្នុងចំណែកខាងចុង) ពួកជនអ្នកត្រិះរិះតាមដែលពោលហើយ រមែងកាន់យកនូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិណា ទិដ្ឋិទាំងឡាយនេះ គឺឧច្ឆេទទិដ្ឋិផង សស្សតទិដ្ឋិផង រមែងមាន។ ក្នុងទិដ្ឋិទាំងនោះ សស្សតទិដ្ឋិនេះ និងចំណែកទាំង ១៥ យ៉ាងនេះ គឺសក្កាយទិដ្ឋិ រមែងចូលទៅជិតសស្សតទិដ្ឋិ។ ពាក្យណាដែលពោលថា «ខ្លួនរបស់ខ្ញុំមានរូប ខ្លួនរបស់ខ្ញុំមាននៅក្នុងរូប រូបមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់ខ្ញុំ» ពួកជនទាំងនោះរមែងក្តៅក្រហាយជុំវិញនូវបញ្ញា។ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិណាដែលមាន ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនោះ និងទិដ្ឋិទាំង ៥ យ៉ាង រមែងចូលទៅជិតឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។ ពួកជនទាំងនោះ រមែងយល់ឃើញថា «ជីវៈនោះគឺសរីរៈនោះ» យល់ឃើញថា «រូបជាខ្លួនរបស់ខ្ញុំ» សក្កាយទិដ្ឋិមានសភាពយ៉ាងនោះ មាន ៤ យ៉ាង ដោយអំណាចឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងខន្ធទាំង ៥ ក្នុងទិដ្ឋិមានវត្ថុ ២០ ចំណែកទាំង ១៥ យ៉ាង រមែងចូលទៅជិតបុព្វន្តៈ (ចំណែកខាងដើម)។ ចំណែក ៥ យ៉ាង ក្នុងសស្សតទិដ្ឋិ រមែងចូលទៅជិតអបរន្តៈ ចំណែក ៥ យ៉ាង ក្នុងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ក៏រមែងចូលទៅជិតអបរន្តៈ។ ក្នុងមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងនោះ ពួកជនកាលយល់ឃើញថា «នេះជាយើង យើងមាន» រមែងយល់ឃើញនូវរូបដោយความเป็นខ្លួន បុគ្គលនោះជាឧច្ឆេទវាទី រមែងយល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានរូបផង យល់ឃើញនូវរូបក្នុងខ្លួនផង ឬយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងរូបផង យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះរមែងយល់ឃើញ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា រមែងរលឹកឃើញដោយអំណាចឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងដោយភាពជាខ្លួនផង រមែងរលឹកឃើញនូវសស្សតទិដ្ឋិដោយអំណាចបុព្វន្តៈផង។ បុគ្គលមិនយល់ឃើញថា «នេះជាយើង យើងមាន» ឡើយ។ អាសវៈគឺទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋាសវៈ) របស់បុគ្គលនោះ រមែងដល់នូវការលះបង់។ បុគ្គលណា ក្នុងកាលទាំង ៣ គឺក្នុងបុព្វន្តៈផង ក្នុងអបរន្តៈផង ដោយការសម្តែងនោះៗ ជាអ្នកមានរាគៈប្រាសទៅហើយក្នុងចំណែកខាងលើ ខាងក្រោម និងក្នុងទីទាំងពួង មិនយល់ឃើញរឿយៗថា «យើងមាន» ឡើយ ដោយទ្វារនេះ ដោយប្រយោគ (សេចក្តីព្យាយាម) នេះ ដោយឧបាយនេះ នេះជាទស្សនភូមិផង ជាសោតាបត្តិផលផង ព្រះអរិយបុគ្គលនោះមានប្រយោគ (សេចក្តីព្យាយាម) ដល់នូវភាពមិនមានទៀត រមែងមិនមានការកើតឡើងវិញក្នុងសង្សារវដ្តឡើយ យ៉ាងនេះ ព្រះអរិយបុគ្គលអ្នកមានប្រយោគណាមួយ ដើម្បីមិនមានភពថ្មីទៀត ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ដ៏ទន់ក្តី ដ៏កណ្តាលក្តី ដ៏លើសលប់ក្តី ទាំងអស់រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវការមិនមានភពថ្មីទៀត។ ពាក្យថា «អហំ» (យើង) គឺទិដ្ឋោឃៈ កាមោឃៈ ភវោឃៈ និងអវិជ្ជោឃៈ រមែងមានការបែងចែកជា ៤ ចំណែក។ ក្នុងហរៈទាំងនោះ ដោយទេសនាហរៈ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចៈ ៤ ដោយឥន្ទ្រិយ ៥ ផង ដោយសោតាបត្តិផលផង ទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចៈ ២ គឺមគ្គ និងនិរោធផង ដោយសក្កាយសមុទ័យ ទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចៈ ២ គឺទុក្ខ និងសមុទ័យផង នេះជាទេសនាហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ အသမနုပဿန္တော တီဏိ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာနိ သံယောဇနာနိ ပဇဟတိ. အယံ ဝိစယော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើវិចយហរៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលកាលមិនយល់ឃើញថា «នេះជាយើង យើងមាន» រមែងលះបង់នូវសំយោជនៈ ៣ ដែលត្រូវលះដោយទស្សនៈ (សោតាបត្តិមគ្គ) នេះជាវិចយហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ယုတ္တိ? တိဝိဓာ ပုဂ္ဂလာ ကောစိ ဥဂ္ဃဋိတညူ ကောစိ ဝိပဉ္စိတညူ ကောစိ နေယျော. ဥဂ္ဃဋိတညူ တိက္ခိန္ဒြိယော စ တတော ဝိပဉ္စိတညူ မုဒိန္ဒြိယော တတော မုဒိန္ဒြိယေဟိ နေယျော. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညူ တိက္ခိန္ဒြိယတာယ ဒဿနဘူမိမာဂမ္မ [Pg.285] သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏာတိ, ဧကဗီဇကော ဘဝတိ. အယံ ပဌမော သောတာပန္နော. ဝိပဉ္စိတညူ မုဒူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဒဿနဘူမိမာဂမ္မ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏာတိ, ကောလံကောလော စ ဟောတိ. အယံ ဒုတိယော သောတာပန္နော. တတ္ထ နေယျော ဒဿနဘူမိမာဂမ္မ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏာတိ, သတ္တက္ခတ္တုပရမော စ ဘဝတိ. အယံ တတိယော သောတာပန္နော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើយុត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលមាន ៣ ពួក គឺបុគ្គលខ្លះជាឧគ្ឃាដិតញ្ញូ បុគ្គលខ្លះជាវិបញ្ចិតញ្ញូ បុគ្គលខ្លះជានេយ្យៈ។ ឧគ្ឃាដិតញ្ញូបុគ្គល មានឥន្ទ្រិយមុតមាំ (តិក្ខិន្ទ្រិយ) បន្ទាប់មក វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល មានឥន្ទ្រិយទន់ (មុទិន្ទ្រិយ) បន្ទាប់មក នេយ្យបុគ្គល មានឥន្ទ្រិយទន់ជាងនោះ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ឧគ្ឃាដិតញ្ញូបុគ្គល ព្រោះភាពជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយមុតមាំ អាស្រ័យនូវទស្សនភូមិហើយ រមែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ជាឯកពីជកសោតាបន្នៈ នេះជាសោតាបន្នបុគ្គលទី ១។ វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល អាស្រ័យនូវទស្សនភូមិដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដ៏ទន់ហើយ រមែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ជាកោលំកោលសោតាបន្នៈ នេះជាសោតាបន្នបុគ្គលទី ២។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ នេយ្យបុគ្គល អាស្រ័យនូវទស្សនភូមិហើយ រមែងដល់នូវសោតាបត្តិផល ជាសត្តក្ខត្តុបរមសោតាបន្នៈ នេះជាសោតាបន្នបុគ្គលទី ៣។

---

အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တံ ဘူမိံ သစ္ဆိကရေယျ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနေန ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဇဟတိ. အယံ ယုတ္တိ.

យុត្តិហរៈនេះមាននៅឡើយ បុគ្គលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវភូមិដ៏ទន់ ដ៏កណ្តាល និងដ៏លើសលប់ ដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដ៏ទន់ ដ៏កណ្តាល និងដ៏លើសលប់ ឬមួយថារមែងលះបង់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងឡាយ ដោយការលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិ នេះជាយុត្តិហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော? တတ္ထ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. သက္ကာယော နာမရူပဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမရူပံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သဠာယတနံ အဟံကာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? ဒွီသု ဒိဋ္ဌီသု ပဟီနာသု တတ္ထ ဧကာ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဥဒ္ဓံ စ အဓော စ ဝီတရာဂေါ သဗ္ဗရဇနီယေသု ဝီတရာဂေါ ဟောတိ. တဇ္ဇာ ပရဘူမိယံ, ဣဒံ ပစ္စယန္တိ ယထာဘူတံ ပဿတိ. သော သဗ္ဗပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အာမသတိ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើបទដ្ឋានហរៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនោះ សក្កាយទិដ្ឋិជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃមិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងពួង។ សក្កាយៈជាបទដ្ឋាននៃនាមរូប។ នាមរូបជាបទដ្ឋាននៃសក្កាយទិដ្ឋិ។ ឥន្ទ្រិយមានរូប ៥ ជាបទដ្ឋាននៃរូបរាគៈ។ សឡាយតនៈជាបទដ្ឋាននៃអហង្ការៈ (ការប្រកាន់ថាយើង)។ ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើលក្ខណហរៈ តើដូចម្តេច? កាលបើទិដ្ឋិ ២ យ៉ាងត្រូវបានលះបង់ហើយ ក្នុងទីនោះ ទិដ្ឋិមួយក្តី មិច្ឆាទិដ្ឋិទាំងឡាយក្តី រមែងដល់នូវការលះបង់។ បុគ្គលអ្នកមានរាគៈប្រាសទៅហើយក្នុងចំណែកខាងលើ និងខាងក្រោម រមែងជាអ្នកមានរាគៈប្រាសទៅហើយក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកអរទាំងពួង។ ក្នុងភូមិដទៃដែលសមគួរដល់កិលេសនោះ បុគ្គលរមែងឃើញតាមពិតថា «សង្ខារជាដើមនេះ មានអវិជ្ជាជាដើមនេះជាបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ។ បុគ្គលនោះរមែងពិចារណានូវបដិច្ចសមុប្បាទទាំងពួង នេះជាលក្ខណហរៈ។

---

၉၀. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ သတ္တာ ယေ နာဘိရမိဿန္တိ, တေ ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာယ ဝါယမိဿန္တိ. အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

៩០. ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើចតុព្យូហហរៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សត្វទាំងឡាយណាដែលនឹងត្រេកអរ (ដោយទេសនានោះ) សត្វទាំងនោះនឹងព្យាយាមដើម្បីលះបង់នូវទិដ្ឋិ នេះជាព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនេះ នេះជាចតុព្យូហហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ယာနိမာနိ မုဒူနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သမူဟနန္တိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒေါ စ ဘာဝနာကာရေန သေက္ခာယ ဝိမုတ္တိယာ ဗလံ သဒ္ဓါ, ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဗလံ သဒ္ဓါ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ အာရဘိတတ္တာ သတိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟိတတ္တာ အစ္စန္တံ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ယာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, အယံ မဂ္ဂေါ သံကိလေသပ္ပဟာနံ. အယံ နိရောဓော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော, ဣဒံ ဒုက္ခံ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ តើអាវដ្តហរៈ តើដូចម្តេច? ឥន្ទ្រិយ ៥ ដ៏ទន់ទាំងឡាយណាដែលមាន ឥន្ទ្រិយទាំងនោះជាឱរម្ភាគិយឥន្ទ្រិយ ៥។ រមែងដកឡើងនូវអភិជ្ឈានិងព្យាបាទដោយប្រការទាំងពួង ដោយអាការៈនៃការចម្រើន សទ្ធាជាកម្លាំងក្នុងវិមុត្តិរបស់ព្រះសេក្ខៈ ព្រោះបាននូវឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈទាំងឡាយ សទ្ធាជាកម្លាំងដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិ វីរិយិន្ទ្រិយព្រោះភាពជាគុណដែលប្រារព្ធហើយ សតិន្ទ្រិយព្រោះភាពជាគុណដែលផ្គងទុកហើយ សត្វទាំងឡាយរមែងដល់នូវទីបំផុតដ៏ក្រៃលែង។ ក្នុងទេសនានោះ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយណាដែលមាន នេះជាមគ្គ ការលះបង់នូវកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង នេះជានិរោធ សភាវៈមិនកើតឡើងតទៅទៀតក្នុងអនាគត នេះជាទុក្ខ នេះជាអាវដ្តហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိ ဟာရော? ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ ယော သမနုပဿတိ, သော စ ခေါ အဓိမတ္တေန လောကိကာ ယံ ဘူမိယံ န တု အရိယေန ပယောဂေန သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပဇဟတိ. ယံ ဝုစ္စတိ တဇ္ဇာယ ဘူမိယာ အဓိမတ္တာယ. တတ္ထ တဇ္ဇာယ ဘူမိယံ ပဉ္စဟိ အာကာရေဟိ အဓိမတ္တတံ ပဋိလဘတိ သီလေန ဝတေန ဗာဟုဿစ္စေန သမာဓိနာ နေက္ခမ္မသုခေန. တတ္ထ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညီ [Pg.286] အဓိမာနံ ဂဏှာတိ. ဧတသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုပ္ပတ္တိယံ ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တံ ဘာသတိ. သီလဝါ ဝတမတ္တေနာတိ. တတ္ထ ယော အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညီ တဿ ယော သမာဓိ, သော သာမိသော ကာပုရိသသေဝိတော ပန သော ကာပုရိသာ ဝုစ္စန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ. အာမိသံ ယဉ္စ အရိယမဂ္ဂမာဂမ္မ လောကိကာ အနရိယံ တေန သမာဓိ ဟောတိ အနရိယော ကာပုရိသသေဝိတော. ယော ပန အရိယာကာရေန ယထာဘူတံ န ဇာနာတိ န ပဿတိ, သော အဓိဂမနံ ပဇဟတိ ယော အရိယေန သမာဓိနာ အကာပုရိသသေဝိတေန နိရာမိသေန နီယတိ, တတ္ထ အကာပုရိသာ ဝုစ္စန္တိ အရိယပုဂ္ဂလာ. ယော တေဟိ သေဝိတော သမာဓိ, သော အကာပုရိသသေဝိတော. တသ္မာ ဧကံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ အသမနုပဿန္တော တထာ ပါတေတိ.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើវិភត្តិហារៈនោះ ដូចម្តេច? បុគ្គលណាពិចារណាឃើញរឿយៗថា «នេះជាយើង នេះជាខ្លួនរបស់យើង» បុគ្គលនោះឯង ស្ថិតនៅក្នុងភូមិជាលោកិយ ដោយឥន្ទ្រិយដ៏លើសលុប ប៉ុន្តែមិនមែនដោយសារសេចក្តីព្យាយាមជាអរិយៈឡើយ បុគ្គលនោះទើបលះបង់សក្កាយទិដ្ឋិបាន។ ហេតុនោះ ទើបពោលថា «ដោយឥន្ទ្រិយដ៏លើសលុបក្នុងភូមិដ៏សមគួរដល់មគ្គនោះ»។ ក្នុងភូមិដ៏សមគួរដល់មគ្គនោះ បុគ្គលរមែងបាននូវភាពជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយដ៏លើសលុប ដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង គឺ ដោយសីល ដោយវត្ត ដោយពហុស្សូត ដោយសមាធិ ដោយនេក្ខម្មសុខ។ ក្នុងធម៌នោះ បុគ្គលដែលមិនទាន់បានសម្រេច តែមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានសម្រេច រមែងប្រកាន់យកនូវអធិមាន។ ក្នុងរឿងដែលកើតឡើងនេះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សូត្រនេះថា «សីលវន្តបុគ្គល គ្រាន់តែដោយវត្ត...»។ ក្នុងសូត្រនោះ បុគ្គលណាដែលមិនទាន់បានសម្រេច តែមានសេចក្តីសំគាល់ថាបានសម្រេច សមាធិណារបស់បុគ្គលនោះ សមាធិនោះឈ្មោះថាជាសមាធិប្រកបដោយអាមិសៈ ដែលកាបុរសសេពហើយ មួយវិញទៀត ពួកបុថុជ្ជន ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា កាបុរស។ សមាធិណាដែលអាស្រ័យនូវអាមិសៈ មិនបានអាស្រ័យនូវអរិយមគ្គ ជាលោកិយ ជាអនរិយៈ ហេតុនោះ សមាធិនោះទើបជាអនរិយសមាធិ ដែលកាបុរសសេពហើយ។ ចំណែកបុគ្គលណា មិនដឹង មិនឃើញតាមពិតដោយអរិយអាការៈ បុគ្គលនោះរមែងលះបង់នូវការសម្រេចធម៌ បុគ្គលណាដែលអរិយសមាធិ មិនមែនជាធម៌ដែលកាបុរសសេពឡើយ ជាធម៌ឥតមានអាមិសៈ នាំចេញទៅ ក្នុងសេចក្តីនោះ ពួកអរិយបុគ្គល ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា អកាបុរស។ សមាធិណាដែលអរិយបុគ្គលទាំងនោះសេពហើយ សមាធិនោះឈ្មោះថា អកាបុរសសេវិតសមាធិ។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលកាលមិនពិចារណាឃើញថា «...នេះជាយើង នេះជាខ្លួនរបស់យើង» រមែងញ៉ាំងបញ្ហាដែលគួរដោះស្រាយដោយការចែករំលែកមួយ ឲ្យធ្លាក់ចុះទៅយ៉ាងនោះ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပရိဝတ္တနာ? ဣမာယ ဒဿနဘူမိယာ ကိလေသာ ပဟာတဗ္ဗာ, တေဟိ ပဟီယန္တိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌာပိ ဘဂဝတာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ယော.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើបរិវត្តនាហារៈនោះ ដូចម្តេច? កិលេសទាំងឡាយណាដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនភូមិនេះ កិលេសទាំងឡាយនោះ រមែងសាបសូន្យទៅដោយទស្សនភូមិនោះ សេចក្តីណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានសំដែងទុក ប៉ុន្តែជាសេចក្តីដែលគប្បីសំដែងបង្ហាញ។

---

တတ္ထ ကတမံ ဝေဝစနံ? ယာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ. အယံ ဘူမိ. ယေ ကိလေသာ ပဟာတဗ္ဗာ. တေ အပ္ပဟီယန္တိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌာပိ ဘဂဝတာ သဿတဒိဋ္ဌိ စ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ, သာ ပရိယန္တဒိဋ္ဌိ စ. ယာ အပရိယန္တဒိဋ္ဌိ စ, သာ သဿတဒိဋ္ဌိ စ. ယာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ, သာ နတ္ထိကာ ဒိဋ္ဌိ. ယာ သဿတဒိဋ္ဌိ, သာ အကိရိယဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ ဝေဝစနံ.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើវេវចនហារៈនោះ ដូចម្តេច? ទិដ្ឋិណាដែលមាននៅក្នុងសក្កាយទិដ្ឋិ និងអត្តទិដ្ឋិ នេះជាភូមិ។ កិលេសទាំងឡាយណាដែលគប្បីលះបង់ កិលេសទាំងនោះមិនទាន់សាបសូន្យឡើយ សស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ទោះបីព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានសំដែងទុកក៏ដោយ ក៏មាននៅឡើយ ទិដ្ឋិនោះ ឈ្មោះថា បរិយន្តទិដ្ឋិផង។ ទិដ្ឋិណាជាអបរិយន្តទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិនោះក៏ឈ្មោះថា សស្សតទិដ្ឋិផង។ ទិដ្ឋិណាជាឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិនោះឈ្មោះថា នត្ថិកទិដ្ឋិ។ ទិដ្ឋិណាជាសស្សតទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិនោះឈ្មោះថា អកិរិយទិដ្ឋិ។ នេះឈ្មោះថា វេវចនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပညတ္တိ? တဏှာ သံယောဇနပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. မဂ္ဂေါ ပဋိလာဘပညတ္တိယာ ပညတ္တော. ဣန္ဒြိယာ ပဋိလာဘပညတ္တိယာ ပညတ္တာတိ. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? သက္ကာယော ဒုက္ခံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗော. သမုဒယော မဂ္ဂေါ. ဣန္ဒြိယာနိ တာနိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ခန္ဓဓာတုအာယတနေသု.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើបញ្ញត្តិហារៈនោះ ដូចម្តេច? តណ្ហា ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងសំយោជនបញ្ញត្តិ។ មគ្គ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបដិលាភបញ្ញត្តិ។ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបដិលាភបញ្ញត្តិ ដូច្នេះឯង។ ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើឱតរណហារៈនោះ ដូចម្តេច? សក្កាយៈ គឺទុក្ខសច្ចៈ ដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនៈ។ សមុទយសច្ចៈ និងមគ្គសច្ចៈ។ និងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដែងទុកក្នុងខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ယဉှိ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ ဣဒံ သုတ္တံ ဘာသိတံ, သော အာရဗ္ဘ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? နာမရူပဿ ဟေတုပစ္စယောပိ ဝိညာဏံ ဟေတု ဗီဇံ. တေန အဝိဇ္ဇာ စ သင်္ခါရာ စ ပစ္စယော. နိဝတ္တိနယော န အပရော ပရိယာယော သဗ္ဗဘဝေါ, ယေ စ သဗ္ဗဘဝဿ ဟေတု ပရဘဏ္ဍပစ္စယော ဣတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပရတော စ ဃောသော ယောနိသော စ မနသိကာရော ပစ္စယော. ယာ ပညာ ဥပ္ပာဒေတိ, ဧသာ ဟေတု သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဘဝတိ, ယာ သမ္မာသမာဓိ, အယံ ပရိက္ခာရော.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើសោធនហារៈនោះ ដូចម្តេច? ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រារព្ធនូវទេសនាណា ទើបត្រាស់សូត្រនេះ ទេសនានោះឯងដែលព្រះអង្គទ្រង់ប្រារព្ធហើយសំដែងទុក។ ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើបរិក្ខារហារៈនោះ ដូចម្តេច? ហេតុបច្ច័យនៃនាមរូប គឺវិញ្ញាណ ជាពូជនៃហេតុ។ ព្រោះហេតុនោះ អវិជ្ជា និងសង្ខារទាំងឡាយ ទើបជាបច្ច័យ។ វិធីនៃការត្រឡប់មកវិញ មិនមែនជាឧបាយផ្សេងនៃភពទាំងពួងឡើយ ហេតុទាំងឡាយណានៃភពទាំងពួង ហេតុទាំងនោះជាបច្ច័យនៃរបស់ដទៃ យ៉ាងនេះ សម្មាទិដ្ឋិ មានការស្តាប់ធម៌ពីអ្នកដទៃ និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវជាបច្ច័យ។ បញ្ញាណាដែលញ៉ាំងសម្មាទិដ្ឋិឲ្យកើតឡើង បញ្ញានោះឈ្មោះថាជាហេតុ កាលបើមានសម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈរមែងមាន សម្មាសមាធិណា នេះឈ្មោះថា បរិក្ខារហារៈ។

---

တတ္ထ [Pg.287] ကတမော သမာရောပနော? ‘‘အယမဟမသ္မီ’’တိ အသမနုပဿီ ဒုက္ခတော ရောဂတော…ပေ… ပန္နရသ ပဒါနိ. သီလာနိ ဘဂဝါ ကိမတ္ထိယာနိ ကိမာနိသံသာနိ. သီလာနိ, အာနန္ဒ, အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ယာဝ ဝိမုတ္တိ. တတ္ထ ဒုဝိဓော အတ္ထော – ပုရိသတ္ထော စ ဝစနတ္ထော စ.

ក្នុងហារៈទាំងឡាយនោះ តើសមារោបនហារៈនោះ ដូចម្តេច? បុគ្គលអ្នកមិនពិចារណាឃើញថា «នេះជាយើង នេះជាខ្លួនរបស់យើង» រមែងពិចារណាឃើញដោយសេចក្តីទុក្ខ ជាជំងឺ...ល... ក្នុងបទទាំង ១៥ យ៉ាង។ «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សីលទាំងឡាយ មានអ្វីជាប្រយោជន៍ មានអ្វីជាអានិសង្ស?» «ម្នាលអានន្ទ សីលទាំងឡាយ មានសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយជាប្រយោជន៍... រហូតដល់វិមុត្តិ។» ក្នុងសេចក្តីនោះ ប្រយោជន៍មាន ២ យ៉ាង គឺ បុរិសត្ថៈ និងវចនត្ថៈ។

---

၉၁. တတ္ထ ကတမော ပုရိသတ္ထော? ယာယံ န ပစ္ဆာနုတာပိတာ အယံ အဝိပ္ပဋိသာရော, အယံ ပုရိသတ္ထော. ယထာ ကောစိ ဗြူဟယတိ ဣမတ္ထမာသေဝတိ သော ဘဏေယျ, ကိဉ္စိ မမေတ္ထ အဓီနံ တဿတ္ထာယ ဣဒံ ကိရိယံ အာရဘာမီတိ. အယံ ပုရိသတ္ထော.

៩១. ក្នុងប្រយោជន៍ទាំងពីរនោះ តើបុរិសត្ថៈនោះ ដូចម្តេច? ភាពមិនក្តៅក្រហាយក្នុងកាលជាខាងក្រោយណា នេះជាសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ នេះឈ្មោះថា បុរិសត្ថៈ។ ដូចជាបុគ្គលណាម្នាក់ញ៉ាំងសេចក្តីនេះឲ្យចម្រើន សេពចំពោះនូវសេចក្តីនេះ បុគ្គលនោះគប្បីពោលថា «ធម៌ណាមួយរបស់ខ្ញុំជាប់ទាក់ទងក្នុងរឿងនេះ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមធ្វើនូវកិច្ចនេះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ធម៌នោះ» ដូច្នេះ។ នេះឈ្មោះថា បុរិសត្ថៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝစနတ္ထော? သီလာနိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ သုစရိတံ အဝိပ္ပဋိသာရောတိ. တတ္ထ သီလဿ ဝတဿ စ ဘာသောယေဝ. အနညာ သုဂတကမ္မတာ သုစရိတံ အယံ အဝိပ္ပဋိသာရော. ဧဝံ ယာဝ ဝိမုတ္တီတိ ဧကမေကသ္မိံ ပဒေ ဒွေ အတ္ထာ – ပုရိသတ္ထော စ ဝစနတ္ထော စ, ယထာ ဣမမှိ သုတ္တေ ဧဝံ သဗ္ဗေသု သုတ္တေသု ဒွေ ဒွေ အတ္ထာ. အယံ ဟိ ပရမတ္ထော ဥတ္တမတ္ထော စ. ယံ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကံ နိဿာယ ယံ သကံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ဘဝတိ, သော ဝုစ္စတိ ကတဿ ကတ္ထောတိ. အယံ ပုန ဝေဝစနံ သမ္ပဇာနာတိ. ဣမိနာ နိယုတ္တတ္ထမဘိလဗ္ဘန္တိ ဝစနတ္ထော. တတ္ထ ယံ အတ္ထံ သာဝကော အဘိကင်္ခတိ. တဿ ယော ပဋိလာဘော, အယံ ပုရိသတ္ထော. ယံ ယံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တဿ တဿ ဓမ္မဿ ယာ အတ္ထဝိညတ္တိ. အယံ အတ္ထော, တတ္ထ သီလာနံ အဝိပ္ပဋိသာရော အတ္ထောပိ အာနိသံသောပိ. ဧသော စ အာနိသံသော ယံ ဒုဂ္ဂတိံ န ဂစ္ဆတိ. ယထာ တံ ဘဂဝတာ ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ, အယံ အတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ តើវចនត្ថៈនោះ ដូចម្តេច? សីលទាំងឡាយ គឺកាយសុចរិត ឬវចីសុចរិត ជាហេតុនាំឲ្យមិនក្តៅក្រហាយ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពន្លឺនៃសីល និងវត្តនោះឯង។ សុចរិតដែលមិនប្លែកពីកិច្ចរបស់ព្រះសុគត នេះឈ្មោះថា អវិប្បដិសារៈ។ យ៉ាងនេះ រហូតដល់វិមុត្តិ ក្នុងបទនីមួយៗ រមែងមានប្រយោជន៍ ២ យ៉ាង គឺ បុរិសត្ថៈ និងវចនត្ថៈ ក្នុងសូត្រនេះ មានប្រយោជន៍ពីរៗ យ៉ាងយ៉ាងណា ក្នុងសូត្រទាំងពួង ក៏មានប្រយោជន៍ពីរៗ យ៉ាងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថា នេះជាបរមត្ថៈ និងជាឧត្តមត្ថៈ។ បុគ្គលណាអាស្រ័យនូវការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ហើយធ្វើព្រះនិព្វានជារបស់ខ្លួនឲ្យជាក់ច្បាស់ បុគ្គលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា «សតស្សកត្ថៈ»។ មួយវិញទៀត បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់នូវវេវចនៈនេះ។ ពួកសត្វរមែងបាននូវសេចក្តីដ៏សមគួរដោយវេវចនៈនេះ នេះឈ្មោះថា វចនត្ថៈ។ ក្នុងសូត្រនោះ សាវ័កប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ណា ការបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍នោះ នេះឈ្មោះថា បុរិសត្ថៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដែងនូវធម៌ណាៗ ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃធម៌នោះៗ នេះឈ្មោះថា អត្ថៈ ក្នុងធម៌នោះ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយនៃសីលទាំងឡាយ ជាប្រយោជន៍ផង ជាអានិសង្សផង។ អានិសង្សនោះ គឺការមិនទៅកាន់ទុគ្គតិ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «...នេះជាអានិសង្សក្នុងធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ គឺអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌រមែងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ» នេះឈ្មោះថា អត្ថៈ។

---

ယံ ပုရိသော ဘာဝနာဘူမိယံ သီလာနိ အာရဗ္ဘ သီလေန သံယုတ္တော ဟောတိ ဧဝံ ယာဝ ဝိမုတ္တိ တထာ သီလက္ခန္ဓော. တတ္ထ ယော စ အဝိပ္ပဋိသာရော အနုသယဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တဉ္စ သီလံ အယံ သီလက္ခန္ဓော. ပါမောဇ္ဇပီတိပဿဒ္ဓီတိ စ သမာဓိန္ဒြိယေန, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော. ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော. ဣမေ တယော ခန္ဓာ သီလံ သမာဓိ ပညာ စ တထာ သီလံ ပရိပူရေတိ ယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ တေန ကာရဏေန သော သီလံ ပရိပူရေတိ, အနုပ္ပန္နဿ စ အကုသလဿ အနုပ္ပာဒါယ ဝါယမတိ, ဥပ္ပန္နဿ စ ပဟာနာယ အနုပ္ပန္နဿ စ ကုသလဿ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ စ ကုသလဿ ဘိယျောဘာဝါယ [Pg.288] ဣတိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တတ္ထ ယော သမာဓိက္ခန္ဓော, ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယံ. ပညာက္ခန္ဓော ပညိန္ဒြိယံ, တံ စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ယော အနုပ္ပန္နဿ စ အကုသလဿ အနုပ္ပာဒါယ ဝါယမတိ, ဣဒံ ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ. ယံ ဥပ္ပန္နဿ, ဣဒံ ဒုတိယံ. စတ္တာရိ သမ္မပ္ပဓာနာနိ စတူသု ဈာနေသု ပဿိတဗ္ဗာနိ. တထာ သီလက္ခန္ဓေန နေက္ခမ္မဓာတု စ အဓိကာ, တယော စ ဝိတက္ကာ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော စ. သာဓာရဏဘူတာ. ယာ ပိယာယမာနဿ ပါမောဇ္ဇေန ဣဒံ ကာယိကံ သုခံ အာနိတံ အနိယမီတိပေမေန, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယော တတ္ထ အဝိက္ခေပေါ, အယံ သမာဓိ. ဣဒံ ပဉ္စင်္ဂိကံ ပဌမံ ဈာနံ. ယာ စေတသိကာ ပဿဒ္ဓိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိရောဓနံ, ယော ကိလေသော စ ပရိဒါဟော, သော ပဌမေ ဈာနေ နိရုဒ္ဓေါ. တထာ ယာ စ ကိလေသပဿဒ္ဓိ ယာ စ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ပဿဒ္ဓိ, ဥဘယေပိ ဧတေ ဓမ္မေ ပဿဒ္ဓါယံ. တတ္ထ ကာယဿ စိတ္တဿ စ သုခံ သုခါယနာ, ဣဒံ ပီတိသုခိနော ပဿဒ္ဓိ. ယောပိ ဧကောဒိဘာဝေါ စိတ္တဿ, တေန ဧကောဒိဘာဝေန ယံ စိတ္တဿ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ, ဣဒံ စတုတ္ထံ ဈာနင်္ဂံ. ဣတိ အဇ္ဈတ္တဉ္စ သမ္ပသာဒေါ စေတသော စ ဧကောဒိဘာဝေါ ပီတိ စ သုခဉ္စ, ဣဒံ ဒုတိယံ ဈာနံ စတုရင်္ဂိကံ. ယော ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ, တေန အဓိမတ္တေန သုခေန ဖရိတွာ သုခံ စေတသိကံ ယံ, သော ပီတိဝီတရာဂေါ ဧဝံ တဿ ပီတိဝီတရာဂတာယ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေတိ. သတိ စ သမ္မာ ပညာယ ပဋိလဘတိ. သစေ သတိ ဧကဂ္ဂတာ ဣဒံ ပဉ္စင်္ဂိကံ တတိယံ ဈာနံ. ယံ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, အယံ ဧကဂ္ဂတာယ ပရာဝိဓာနဘာဂိယာ, ပဌမေ ဈာနေ အတ္ထိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ နော စက္ခုဿ ဝေဒနာ သဗ္ဗံ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ စတုတ္ထေ ဈာနေ, တထာ ယာ ဥပေက္ခာ ပဿမ္ဘယံ သတိသမ္ပဇညံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ, ဣဒံ စတုတ္ထံ ဈာနံ.

កាលបើបុរសប្រារព្ធនូវសីលទាំងឡាយក្នុងភាវនាភូមិ ជាអ្នកប្រកបដោយសីល យ៉ាងនេះ រហូតដល់វិមុត្តិ នោះឈ្មោះថា សីលក្ខន្ធ។ ក្នុងធម៌នោះ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយណាដែលព្រះអង្គសំដែងទុកដោយអំណាចនៃអនុស័យ និងសីលនោះ នេះឈ្មោះថា សីលក្ខន្ធ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីរីករាយ សេចក្តីឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត និងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ដោយអំណាចនៃសមាធិន្ទ្រិយ នេះឈ្មោះថា សមាធិក្ខន្ធ។ បុគ្គលអ្នកមានចិត្តតម្កល់មាំហើយ រមែងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវធម៌ណា នេះឈ្មោះថា បញ្ញាខន្ធ។ ខន្ធទាំង ៣ នេះ គឺ សីល សមាធិ និងបញ្ញា យ៉ាងនោះដែរ បុគ្គលរមែងបំពេញនូវសីល ព្រោះហេតុនៃវីរិយិន្ទ្រិយណា បុគ្គលនោះរមែងបំពេញនូវសីលដោយហេតុនោះ ញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមឲ្យកើតឡើង ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កើតឡើងបាន ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កើតឡើង និងដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ចម្រើនរុងរឿងក្រៃលែងឡើង នេះព្រះអង្គទ្រង់សំដែងទុកនូវ វីរិយិន្ទ្រិយ។ ក្នុងធម៌នោះ សមាធិក្ខន្ធណា នេះឈ្មោះថា សមាធិន្ទ្រិយ។ បញ្ញាខន្ធ គឺ បញ្ញិន្ទ្រិយ បញ្ញិន្ទ្រិយនោះ គប្បីឃើញក្នុងសម្មប្បធានទាំង ៤។ យ៉ាងនោះដែរ ការដែលបុគ្គលព្យាយាមដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កើតឡើងបាន នេះជាសម្មប្បធានទី ១។ ការលះបង់អកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ នេះជាសម្មប្បធានទី ២។ សម្មប្បធានទាំង ៤ គប្បីឃើញក្នុងឈានទាំង ៤។ យ៉ាងនោះដែរ ដោយសីលក្ខន្ធ នេក្ខម្មធាតុ ក៏រមែងក្រៃលែងឡើង និងវិតក្កៈទាំង ៣ គឺ នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ និងអវិហឹសាវិតក្កៈ ក៏ជាធម៌ទូទៅ។ សេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្តណាដែលនាំមកនូវកាយសុខនេះ ដោយសេចក្តីរីករាយ ព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមិនមានកំណត់ នេះជាទុក្ខ។ សេចក្តីមិនរញីរញ័រក្នុងធម៌នោះ នេះឈ្មោះថា សមាធិ។ នេះជាបឋមជ្ឈាន មានអង្គ ៥។ សេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃចិត្តណា ដែលប្រកបដោយវិតក្កៈ និងវិចារៈ ជាធម៌ផ្ទុយ កិលេស និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយណា កិលេសនិងសេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ រមែងរលត់ទៅក្នុងបឋមជ្ឈាន។ យ៉ាងនោះដែរ សេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃកិលេសក្តី សេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃវិតក្កៈ និងវិចារៈក្តី ធម៌ទាំងពីរនេះ រមែងមានក្នុងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់។ ក្នុងឈាននោះ សេចក្តីសុខនៃកាយ និងចិត្ត ជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីសុខ នេះជាសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់នៃបុគ្គលអ្នកមានបីតិ និងសុខ។ ឯកោទិភាវៈនៃចិត្តណា ដោយឯកោទិភាវៈនោះ សេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងសន្តាននៃចិត្តណា នេះជាអង្គឈានទី ៤។ យ៉ាងនេះ សេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងសន្តានផង ឯកោទិភាវៈនៃចិត្តផង បីតិផង សុខផង នេះជាទុតិយជ្ឈាន មានអង្គ ៤។ បុគ្គលណាមានកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ រមែងទទួលសេចក្តីសុខ ផ្សាយទៅដោយសេចក្តីសុខដ៏លើសលុបនោះ ទទួលនូវចេតសិកសុខណា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ជាអ្នកមានរាគៈប្រាសចាកបីតិហើយ យ៉ាងនេះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានរាគៈប្រាសចាកបីតិ បុគ្គលនោះរមែងបាននូវឧបេក្ខា។ បុគ្គលនោះព្រោះនឿយណាយចាកបីតិ រមែងបាននូវឧបេក្ខា និងទទួលសេចក្តីសុខ និងរមែងបាននូវសតិ ដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ប្រសិនបើមានសតិ និងឯកគ្គតា នេះជាតតិយជ្ឈាន មានអង្គ ៥។ ចិត្តរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសុខ រមែងតម្កល់មាំដោយឯកគ្គតាណា ឯកគ្គតានោះជាចំណែកនៃសេចក្តីព្យាយាមដ៏ក្រៃលែង ក្នុងបឋមជ្ឈាន មានចិត្តេកគ្គតា ប៉ុន្តែវេទនានៃចក្ខុមិនទាន់ដល់នូវការពេញលេញទាំងពួងឡើយ។ ដូចក្នុងចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងណា ឧបេក្ខាដែលញ៉ាំងធម៌ទាំងឡាយឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ សតិសម្បជញ្ញៈ និងចិត្តេកគ្គតា ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ នេះជាចតុត្ថជ្ឈាន។

---

၉၂. ယထာ သမာဓိ ဒဿယိတဗ္ဗံ, တထာ ပညိန္ဒြိယံ တံ စတူသု အရိယသစ္စေသု ပဿိတဗ္ဗံ. ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, သာ ပဇာနနာ စတုဗ္ဗိဓာ အသုဘတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော စ, ယဒါရမ္မဏံ တံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ယံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဝိမုစ္စတိ တထာ ယံ ကာမာသဝဿ ပဟာနံ ဘဝါသဝဿ ဒိဋ္ဌာသဝဿ အဝိဇ္ဇာသဝဿ, အယံ နိရောဓော အပ္ပဟီနဘူမိယံ [Pg.289] အာသဝသမုဒယော. ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာ ပညိန္ဒြိယံ ပဿိတဗ္ဗံ. ယထာယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဒဿနဘူမိ. သောတာပတ္တိဖလဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ, ဣဒံ တနုကဉ္စ. ကာမရာဂဗျာပါဒံ သကဒါဂါမိဖလဉ္စ ယံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဝိရဇ္ဇတိ, အယံ ပဌမဇ္ဈာနဘာဝနာဘူမိ စ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အနာဂါမိဖလဉ္စ. ယံ ဝိမုတ္တိ ဝိမုစ္စတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဉ္စ. ဣမေ အဝိပ္ပဋိသာရာ စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ အဝိပ္ပဋိသာရာ တဉ္စ ဥပရိ ယာဝ သမာဓိ, ဧဝံ တေ စတ္တာရိ ဈာနာနိ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စ ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ သီလပါရိပူရိမုပါဒါယ စာဂသံဟိတေန စ နိဗ္ဗေဓိကာနဉ္စ နိမိတ္တာနံ အနာဝိလမနာ, ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ယံ ပုန ဣမာယ ဓမ္မဒေသနာယ တီသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌောဂမနကိန္ဒြိယံ ကိလေသပဟာနေန စ သေက္ခသီလံ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. စတ္တာရိ စ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဖလာနိ. သမာဓိန္ဒြိယာနိ သောပနိယာဟာရီနိ သဗ္ဗသုတ္တေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ယံ ဈာနံ ပဋိလဘနံ ဝီရိယဂဟိတံယေဝ ဉာဏံ ပဋိဿရတော, အယံ သုတမယီ ပညာ. ယော သမာဓိ ပုဗ္ဗာပရနိမိတ္တာဘာသော အနောမဂတိတာယ ယထာကာမော, အယံ စိန္တာမယီ ပညာ, ယံ တထာသမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. အယံ သုတ္တနိဒ္ဒေသော.

៩២. ដូចជាសមាធិដែលគប្បីបង្ហាញយ៉ាងណា បញ្ញិន្រ្ទិយក៏គប្បីឃើញក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ យ៉ាងនោះដែរ។ បុគ្គលអ្នកមានចិត្តតាំងមាំហើយ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសភាវៈណា ការដឹងច្បាស់នោះមាន ៤ យ៉ាង គឺដោយភាពមិនល្អ (អសុភៈ) ដោយទុក្ខ និងដោយអនត្តា អារម្មណ៍ណាដែលជាទុក្ខអរិយសច្ចៈ ដែលកាលបើដឹងច្បាស់ហើយ តែងនឿយណាយ តែងរួចផុត យ៉ាងនោះដែរ ការលះបង់នូវកាមាសវៈ ភវាសវៈ ទិដ្ឋាសវៈ និងអវិជ្ជាសវៈ នេះជាការរលត់ (និរោធ) ចំណែកឯអាសវៈដែលមិនទាន់លះបង់ក្នុងភូមិ គឺជាអាសវសមុទ័យ។ អរិយសច្ចៈទាំង ៤ នេះ គប្បីឃើញដោយបញ្ញិន្រ្ទិយយ៉ាងនេះ។ ការដែលបុគ្គលមានចិត្តតាំងមាំនេះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត នេះជាទស្សនភូមិ។ និងការដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសោតាបត្តិផលហើយនឿយណាយ នេះជាការធ្វើឲ្យស្រាលស្តើង (សកទាគាមិផល)។ ការនឿយណាយ ប្រាសចាកតម្រេកក្នុងកាមរាគ និងព្យាបាទ និងសកទាគាមិផល នេះជាបឋមជ្ឈានភាវនាភូមិ និងចេតោវិមុត្តិដែលប្រាសចាករាគៈ និងអនាគាមិផល។ វិមុត្តិណាដែលរួចផុតហើយ នេះជាបញ្ញាវិមុត្តិដែលប្រាសចាកអវិជ្ជា និងអរហត្តផល។ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយទាំងនេះផង វីរិយិន្រ្ទិយផង សម្មប្បធានទាំង ៤ ផង សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយនោះផង ក្នុងធម៌ខាងលើរហូតដល់សមាធិ ឈានទាំង ៤ នោះ និងសមាធិន្រ្ទិយយ៉ាងនេះ ដែលបុគ្គលមានចិត្តតាំងមាំហើយ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត។ សតិបដ្ឋានទាំង ៤ នេះ ព្រោះអាស្រ័យការបំពេញសីលឲ្យបរិបូណ៌ និងការប្រកបដោយការលះបង់ (ចាគៈ) និងមានចិត្តមិនល្អក់កករចំពោះនិមិត្តទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងទម្លុះទម្លាយ នេះជាសតិន្រ្ទិយ គឺសតិបដ្ឋានទាំង ៤។ មួយវិញទៀត ក្នុងធម្មទេសនានេះ ឥន្រ្ទិយដែលចុះស៊ប់ក្នុងទិដ្ឋិក្នុងឋានទាំង ៣ និងសេក្ខសីលដោយការលះកិលេស នេះជាសទ្ធិន្រ្ទិយ។ និងសោតាបត្តិអង្គទាំង ៤ និងផលទាំងឡាយ។ សមាធិន្រ្ទិយទាំងឡាយនោះ គប្បីនាំមកក្នុងធម៌ខាងលើ និងគប្បីសម្តែងក្នុងសូត្រទាំងពួង។ ការបាននូវឈានណា ញាណដែលប្រកបដោយវីរិយៈនោះឯង សម្រាប់បុគ្គលអ្នករលឹកឃើញរឿយៗ នេះជាសុតាមយបញ្ញា។ សមាធិណាដែលមានពន្លឺនៃបុព្វនិមិត្ត និងអបរនិមិត្ត ព្រោះមានដំណើរមិនថយថោក តាមប្រាថ្នា នេះជាចិន្តាមយបញ្ញា ការដែលបុគ្គលមានចិត្តតាំងមាំយ៉ាងនោះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត នេះជាភាវនាមយបញ្ញា។ នេះជាការសម្តែងសូត្រ។

---

ဣမံ သုတ္တံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ဗုဇ္ဈကာရဓိကံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ. ယေဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တံ ဗုဇ္ဈိဿန္တိ တဿ အင်္ဂါနိ ဗုဇ္ဈိဿန္တိ, တေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. တထာ အာဒိတော ယာဝ သီလံ ဝတံ စေတနာ ကရဏီယာ, ကိဿ သီလာနိ ပါရိပူရေတိ. အနုပ္ပန္နဿ စ အကုသလဿ အနုပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ စ အကုသလဿ ပဟာနာယ အနုပ္ပန္နဿ ကုသလဿ ဥပ္ပာဒါယ ဥပ္ပန္နဿ စ ကုသလဿ ဘိယျောဘာဝါယ, ဣဒံ ဝီရိယံ တဿ တဿ ဗုဇ္ဈိတဿ အင်္ဂန္တိ. အယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ဣမိနာ ဝီရိယေန ဒွေ ဓမ္မာ အာဒိတော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဉ္စ ယာ ပုန ပီတိ အဝိပ္ပဋိသာရပစ္စယာ ပါမောဇ္ဇပစ္စယာ, အယံ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယံ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ. အယံ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. တေန ကာယိကသုခမာနိတံ ယံ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, အယံ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အယံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယာ သီလမုပါဒါယ ပဉ္စန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပါဒါယာနုလောမတာ နိမိတ္တာယနာ ပီတိဘာဂိယာနဉ္စ ဝိသေသဘာဂိယာနဉ္စ [Pg.290] အပိလာပနတာ သဟဂတာ ဟောတိ အနဝမဂ္ဂေါ, အယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ကရောတိ. ဥဒ္ဓစ္စဘူမီတိ ကတာ အဘိပတ္ထိတံ ပေသေတိ. ကောသဇ္ဇဘူမီတိ ဂရဟိတော ရဟိတေဟိ အင်္ဂေဟိ ဗုဇ္ဈတိ ယံ စက္ခုသမထပထံ, သာ ဥပေက္ခာတိ. တေန သာ ဥပေက္ခာ တဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဝုစ္စတေ. ဧသော သုတ္တနိဒ္ဒေသော.

សូត្រនេះ គប្បីដឹងថាជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយ)។ ពួកសត្វនឹងត្រាស់ដឹងនូវសូត្រនោះ ដោយអង្គទាំងឡាយណា នឹងដឹងនូវអង្គទាំងឡាយនៃសូត្រនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ពោធិជ្ឈង្គ។ យ៉ាងនោះដែរ តាំងពីដើមរហូតដល់សីល និងវត្ត គប្បីធ្វើនូវចេតនា តើបុគ្គលបំពេញសីលទាំងឡាយដើម្បីអ្វី? ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កុំឲ្យកើតឡើង ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កើតឡើង និងដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ចម្រើនរឹតតែខ្លាំងឡើង វីរិយៈនេះជាអង្គនៃធម៌ដែលត្រាស់ដឹងនោះៗ។ នេះជាវីរិយសម្ពោជ្ឈង្គ។ ដោយវីរិយៈនេះ ធម៌ ២ យ៉ាងតាំងពីដើម គឺសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ និងសេចក្តីរីករាយ មួយវិញទៀត សេចក្តីឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត (បីតិ) ណាដែលមានសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយជាបច្ច័យ មានសេចក្តីរីករាយជាបច្ច័យ នេះជាបីតិសម្ពោជ្ឈង្គ。 កាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តប្រកបដោយបីតិ តែងស្ងប់រម្ងាប់យ៉ាងណា នេះជាបស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គ។ ដោយបស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គនោះ តែងនាំមកនូវសុខខាងកាយ ចិត្តរបស់បុគ្គលអ្នកមានសុខ តែងតាំងមាំយ៉ាងណា នេះជាសមាធិសម្ពោជ្ឈង្គ។ បុគ្គលអ្នកមានចិត្តតាំងមាំហើយ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសភាវៈណា នេះជាធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ។ ភាពសមគួរ (អនុលោមភាព) និមិត្ត និងភាពមិនអណ្តែតអណ្តូង (អបិលាបនតា) ដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយគ្នា មិនថយថោក ព្រោះអាស្រ័យសីល ព្រោះអាស្រ័យពោធិជ្ឈង្គទាំង ៥ និងធម៌ទាំងឡាយដែលជាចំណែកនៃបីតិ និងជាចំណែកនៃវិសេស នេះជាសតិសម្ពោជ្ឈង្គ។ បុគ្គលតែងដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសភាវៈណា តែងធ្វើនូវវីរិយៈដែលប្រារព្ធខ្លាំងពេក។ ពាក្យថា ឧទ្ធច្ចភូមិ គឺការធ្វើឲ្យបញ្ជូនទៅកាន់សេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងពេក។ ពាក្យថា កោសជ្ជភូមិ គឺការដឹងនូវផ្លូវស្ងប់នៃចក្ខុ ដោយអង្គទាំងឡាយដែលប្រាសចាកការតិះដៀល នោះជាឧបេក្ខា។ ព្រោះហេតុនោះ ឧបេក្ខានោះ ទើបហៅថា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ដោយធ្វើឲ្យជាអង្គនៃពោធិជ្ឈង្គនោះ។ នេះជាការសម្តែងសូត្រ។

---

၉၃. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? အသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနိ. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ယာဝ ဝိမုတ္တိ ဣမိဿာယ ပုစ္ဆာယ မိနိကိမတ္ထဿမီတိ ဒွေ ပဒါနိ ပုစ္ဆာ ဒွေ ပဒါနိ ဝိသဇ္ဇနာနိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဒွေ အဘိညံ ဒွီဟိ စေဝ ပဒေဟိ ဝိသဇ္ဇနာ ကိံ ပုစ္ဆတိ နိဗ္ဗာဓိကံ ကာယဘူမိံ ကမ္မဿ တထာ ဟိ ပတိဋ္ဌာ စ အသေက္ခေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတိ. တတ္ထ ကတမာ ယုတ္တိ? သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝတိ ကိံ နိစ္ဆန္ဒဿ စ ဝိရာဂေါ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ. တတ္ထ ကတမံ ပဒဋ္ဌာနံ? ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမာဓိ သမာဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပညာ ပညိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝီရိယံ အဒေါသဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမာဓိ အလောဘဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ပညာ အမောဟဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝီရိယိန္ဒြိယံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သမ္မာဝါစာယ သမ္မာကမ္မန္တဿ သမ္မာအာဇီဝဿ. သမာဓိန္ဒြိယံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ သမ္မာဝါစာယ သမ္မာသမာဓိနော. ပညိန္ဒြိယံ ဒွိန္နံ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သမ္မာသတိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ.

៩៣. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ អរិយសច្ចៈទាំង ៤ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល រហូតដល់វិមុត្តិ តែងប្រៀបធៀបដោយសំណួរនេះថា តើប្រៀបធៀបដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? បទទាំង ២ គឺសំណួរ បទទាំង ២ គឺចម្លើយ គប្បីដឹងនូវសំណួរទាំង ២ ដោយបទទាំង ២ គប្បីដឹងនូវចម្លើយដោយបទទាំង ២ នោះឯង តើសួរអំពីអ្វី? សួរអំពីកាយភូមិដែលមិនត្រូវកិលេសបៀតបៀននៃកម្ម ព្រោះថាការតាំងមាំ តែងញ៉ាំងអសេក្ខធម៌ទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ យុត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសីល តើការប្រាសចាករាគៈ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមិនមានតម្រេកឬ? នេះជាយុត្តិហារៈ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? វីរិយៈ ជាហេតុជិតនៃវីរិយិន្រ្ទិយ។ សមាធិ ជាហេតុជិតនៃសមាធិន្រ្ទិយ។ បញ្ញា ជាហេតុជិតនៃបញ្ញិន្រ្ទិយ។ វីរិយៈ ជាហេតុជិតនៃអទោសៈ។ សមាធិ ជាហេតុជិតនៃអលោភៈ。 បញ្ញា ជាហេតុជិតនៃអមោហៈ។ វីរិយិន្រ្ទិយ ជាហេតុជិតនៃអង្គមគ្គទាំង ៣ គឺសម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ។ សមាធិន្រ្ទិយ ជាហេតុជិតនៃអង្គមគ្គទាំង ៣ គឺសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា និងសម្មាសមាធិ។ បញ្ញិន្រ្ទិយ ជាហេតុជិតនៃអង្គមគ្គទាំង ២ គឺសម្មាសតិ និងសម្មាទិដ្ឋិ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? သီလက္ခန္ဓေ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ တယော ခန္ဓာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ, သီလမေဝ ဟိ သေလောပမတာ ယထာ သေလော သဗ္ဗပစ္စတ္ထိကေဟိ အကရဏီယော ဧဝံ တံ စိတ္တံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ န ကမ္ပတီတိ, အယံ အမောဟော. ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသူတိ အယံ အလောဘော. ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတီတိ အယံ အဒေါသော. တတ္ထ ပညာ အမောဟော ကုသလမူလံ, အလောဘော အလောဘောယေဝ, အဒေါသော အဒေါသောယေဝ. ဣမေဟိ တီဟိ ကုသလမူလေဟိ သေက္ခဘူမိယံ ဌိတော အသေက္ခမဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. သေက္ခဘူမိ သမ္ပတ္တိကမ္မဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတိ, သာ စ သမ္မာဝိမုတ္တိ, ယဉ္စ ဝိမုတ္တိရသဉာဏဒဿနံ ဣမေ ဒသ အသေက္ခာနံ အရဟတ္တံ ဓမ္မာ. တတ္ထ အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန စတုဗ္ဗိဓာ ဘာဝနာပိ လဗ္ဘတိ. သီလဘာဝနာ ကာယဘာဝနာ စိတ္တဘာဝနာ [Pg.291] ပညာဘာဝနာ စ. တတ္ထ သမ္မာကမ္မန္တေန သမ္မာအာဇီဝေန စ ကာယော ဘာဝိတော. သမ္မာဝါစာယ သမ္မာဝါယာမေန စ သီလံ ဘာဝိတံ. သမ္မာသင်္ကပ္ပေန သမ္မာသမာဓိနာ စ စိတ္တံ ဘာဝိတံ. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာသတိယာ စ ပညာ ဘာဝိတာ. ဣမာယ စတုဗ္ဗိဓာယ ဘာဝနာယ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ စိတ္တံ ပညဉ္စ. စိတ္တံ ဘာဝနာယ သမထော, ပညာ ဘာဝနာယ ဝိပဿနာ. တတ္ထ ပညာ အဝိဇ္ဇာပဟာနေန စိတ္တံ ဥပက္ကိလေသေဟိ အမိဿီကတန္တိ. ပညာ ဘာဝနာယ စိတ္တဘာဝနံယေဝ ပရိပူရေတိ. ဧဝံ ယဿ သုဘာဝိတံ စိတ္တံ ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ. အပိ စ ခေါ ပန တဿ အာယသ္မတော အဗျာပါဒဓာတု အဓိမုတ္တာ, န သော ပေတံ သမာပန္နော တဿ သင်္ခါပဟာရံ ဒေတိ, သင်္ခါဝိတက္ကိတေ သရီရေ ဒုက္ခံ န ဝေဒိယတိ, အယံ သုတ္တတ္ထော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? កាលបើពោលដល់សីលក្ខន្ធ ធម៌ទាំង ៣ ខន្ធ ឈ្មោះថាពោលហើយទាំងអស់ ព្រោះថាសីលនោះឯងមានឧបមាដូចជាភ្នំ ដូចជាភ្នំដែលពួកសត្រូវទាំងពួងមិនអាចកម្រើកបានយ៉ាងណា ចិត្តនោះក៏មិនញាប់ញ័រដោយកិលេសទាំងពួងយ៉ាងនោះដែរ នេះជាអមោហៈ។ ការប្រាសចាកតម្រេកក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកអរ នេះជាអលោភៈ។ ការមិនខឹងក្នុងវត្ថុគួរខឹង នេះជាអទោសៈ។ ក្នុងទេសនានោះ បញ្ញាជាអមោហកុសលមូល អលោភៈជាអលោភៈពិតប្រាកដ អទោសៈជាអទោសៈពិតប្រាកដ។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងសេក្ខភូមិ ដោយកុសលមូលទាំង ៣ នេះ តែងញ៉ាំងអសេក្ខមគ្គឲ្យកើតឡើង។ សេក្ខភូមិ តែងញ៉ាំងកម្មធម៌ដ៏បរិបូណ៌ឲ្យកើតឡើង និងសម្មាវិមុត្តិផង ញាណទស្សនៈដឹងនូវរសនៃវិមុត្តិផង ធម៌ទាំង ១០ នេះ ជាអរហត្តធម៌របស់ពួកអសេក្ខបុគ្គល។ ក្នុងទេសនានោះ ការចម្រើន (ភាវនា) ៤ យ៉ាង តែងបានដោយមគ្គមានអង្គ ៨ គឺ សីលភាវនា កាយភាវនា ចិត្តភាវនា និងបញ្ញាភាវនា។ ក្នុងភាវនាទាំង ៤ នោះ កាយ ឈ្មោះថាចម្រើនហើយដោយសម្មាកម្មន្តៈ និងសម្មាអាជីវៈ។ សីល ឈ្មោះថាចម្រើនហើយដោយសម្មាវាចា និងសម្មាវាយាមៈ។ ចិត្ត ឈ្មោះថាចម្រើនហើយដោយសម្មាសង្កប្បៈ និងសម្មាសមាធិ។ បញ្ញា ឈ្មោះថាចម្រើនហើយដោយសម្មាទិដ្ឋិ និងសម្មាសតិ។ ដោយការចម្រើន ៤ យ៉ាងនេះ ធម៌ ២ យ៉ាង គឺចិត្ត និងបញ្ញា តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឲ្យបរិបូណ៌។ ចិត្តក្នុងការចម្រើន ហៅថា សមថៈ បញ្ញាក្នុងការចម្រើន ហៅថា វិបស្សនា។ ក្នុងទេសនានោះ បញ្ញាធ្វើចិត្តមិនឲ្យច្រឡូកច្រឡំដោយឧបកិលេសទាំងឡាយ ព្រោះការលះបង់អវិជ្ជា។ បញ្ញាភាវនា តែងបំពេញចិត្តភាវនានោះឯងឲ្យបរិបូណ៌។ ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលចម្រើនល្អហើយយ៉ាងនេះ ទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះពីណាបាន? មួយវិញទៀត អព្យាបាទធាតុ តែងជាធម៌ដែលលោកម្ចាស់នោះបង្អោនទៅរក លោកមិនបានចូលកាន់អព្យាបាទធាតុនោះទេ តែងផ្តល់នូវការកម្ចាត់បង់នូវសង្ខារ ទុក្ខមិនមានក្នុងរាងកាយដែលសង្ខារត្រិះរិះហើយ នេះជាសេចក្តីនៃសូត្រ។

---

၉၄. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣမမှိ သုတ္တေ ဒသ အသေက္ခာ အရဟတ္တဓမ္မာ ဒေသိတာ အပ္ပမာဏာ စ သမ္မာ ဝိဘာဝနာ. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? သေလောပမတာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဝေဒနီယသုခဒုက္ခောပဂတာ, တေ သဗ္ဗေ နိရူပံ ဝါနုပဿန္တာနံ ဝူပဂတာ ကာယတော ဝေဒယိတပရိက္ခာရော အပ္ပဝတ္တိတော ဒုက္ခံ န ဝေဒိယတိ. တတ္ထ ကတမာ ယုတ္တိ, ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ. တီသု ဘာဝနာသု ဒုက္ခံ နက္ခမတိ စိတ္တံ စိတ္တဘာဝနာယ စ. နိရောဓဘာဝနာယ စ အာနန္တရိကာ သမာဓိဘာဝနာယ စ. ဣတိ ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တန္တိ သမာဓိ ဖလဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

៩៤. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ អរហត្តធម៌របស់អសេក្ខបុគ្គលទាំង ១០ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ និងការចម្រើនដ៏ល្អដែលមិនមានប្រមាណ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានឧបមាដូចជាភ្នំ ដល់នូវសុខនិងទុក្ខដែលគប្បីសោយ ធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ សម្រាប់បុគ្គលអ្នកឃើញរឿយៗនូវធម៌ដែលមិនមានរូប តែងស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃគ្រឿងបរិក្ខារគឺការសោយអារម្មណ៍ពីកាយ ទុក្ខក៏មិនសោយឡើយ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ យុត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលចម្រើនល្អហើយយ៉ាងនេះ ទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះពីណាបាន? ក្នុងភាវនាទាំង ៣ ទុក្ខមិនអត់ធន់ឡើយ គឺចិត្តក្នុងការចម្រើនចិត្តផង ក្នុងការចម្រើននិរោធផង និងក្នុងការចម្រើនអានន្តរិកសមាធិផង។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលចម្រើនល្អហើយយ៉ាងនេះ គឺសមាធិជាហេតុជិតនៃផល។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တန္တိ စိတ္တာနိ ဘာဝိတာနိ ယထာ ပဌမံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ပညာ သီလံ ကာယော စိတ္တံ, သီလမ္ပိ သုဘာဝိတံ ကာယိကစေတသိကဉ္စ ဌိတတ္တာ နာနုပကမ္ပတီတိ ဝေဒနာပိ တထာ သညာပိ သင်္ခါရာပိ. ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ သုခမ္ပိ နာနုဂစ္ဆတိ, အဒုက္ခမသုခမ္ပိ နာဂတန္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងបទថា ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលចម្រើនល្អហើយយ៉ាងនេះ ចិត្តទាំងឡាយដែលចម្រើនហើយ ដូចដែលបានបង្ហាញទុកក្នុងកាលមុន គឺបញ្ញា សីល កាយ និងចិត្ត សូម្បីសីលក៏ចម្រើនល្អហើយ សុខខាងកាយនិងចិត្តក៏ចម្រើនល្អហើយ ព្រោះភាពជាអ្នកតាំងមាំ តែងមិនញាប់ញ័រឡើយ សូម្បីវេទនាក៏យ៉ាងនោះដែរ សូម្បីសញ្ញាក៏យ៉ាងនោះដែរ សូម្បីសង្ខារទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងបទថា ទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះពីណាបាន សូម្បីសុខក៏មិនតាមទៅ សូម្បីអទុក្ខមសុខក៏មិនកើតឡើងឡើយ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဒုက္ခေန အဓိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဧဝရူပါဟိ သမာပတ္တီဟိ ဝိရဟိဿန္တိ. အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ယေ စ အပ္ပသန္နာ, တေ ဟိ ဘဝိဿန္တိ, ပသန္နာနဉ္စ [Pg.292] ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဘဝိဿတိ, အယံ တတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အာဝဋ္ဋောတိ နတ္ထိ အာဝဋ္ဋနဿ ဘူမိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើដូចម្តេច? ពួកជនណាដែលនឹងមានទុក្ខដ៏លើសលុប ពួកជនទាំងនោះនឹងរស់នៅដោយសមាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនេះ។ មួយវិញទៀត ពួកជនណាដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា ពួកជនទាំងនោះនឹងជ្រះថ្លាឡើង និងសេចក្តីឆ្អែតចិត្តនិងសេចក្តីរីករាយ នឹងមានដល់ពួកជនដែលជ្រះថ្លាហើយ នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនោះ។ ពាក្យថា អាវដ្តៈ គឺមិនមានភូមិសម្រាប់បង្វិលឡើយ។

---

ဝိဘတ္တီတိ ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ ဒုဝိဓော နိဒ္ဒေသော – ဒုက္ခဟေတုနိဒ္ဒေသော စ ပဋိပက္ခနိဒ္ဒေသော စ. ကော သော ဒုက္ခဟေတု? ယတော ဒုက္ခံ အာဂစ္ဆတိ ပဋိပက္ခေ ဝုတ္တေ သေသဓမ္မာနံ သီလံ ဟေတု စ ပစ္စယော စ, တေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. ဧကဗောဓိပက္ခိယေ ဓမ္မေ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ဗောဓဂမနီယာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ.

ពាក្យថា វិភត្តិ គឺក្នុងទេសនាថា ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលចម្រើនល្អហើយយ៉ាងនេះ ទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះពីណាបាន ការសម្តែងមាន ២ យ៉ាង គឺ ការសម្តែងនូវហេតុនៃទុក្ខ និងការសម្តែងនូវធម៌ជាបដិបក្ខ។ តើហេតុនៃទុក្ខនោះ តើដូចម្តេច? ទុក្ខតែងមកអំពីហេតុណា កាលបើពោលដល់ធម៌ជាបដិបក្ខ សីលជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង នៃធម៌ដែលនៅសល់ទាំងឡាយ ធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ ឈ្មោះថាពោលហើយ។ កាលបើពោលដល់ពោធិបក្ខិយធម៌មួយ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ការត្រាស់ដឹងទាំងអស់ ឈ្មោះថាពោលហើយ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အဝိပ္ပဋိသာရေန ဆန္ဒိကာ, တေ သီလပါရိပူရီ ဘဝန္တိ ပါမောဇ္ဇဆန္ဒိကာ အဝိပ္ပဋိသာရီပါရိပူရီ, အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော…ပေ… အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើដូចម្តេច? ពួកជនណាដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាដោយសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ ពួកជនទាំងនោះតែងជាអ្នកបំពេញសីលឲ្យបរិបូណ៌ ពួកជនដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាដោយសេចក្តីរីករាយ តែងជាអ្នកបំពេញសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយឲ្យបរិបូណ៌ នេះជាព្រះហឫទ័យបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនេះ...។ល។ នេះជាចតុព្យូហហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော? ဣဒံ သုတ္တံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ယော နိဗ္ဗေဓော, အယံ နိရောဓော. ယေန နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ, သော မဂ္ဂေါ. ယံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ, တံ ဒုက္ခံ. ယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနာ မဂ္ဂေန ပဟီယတိ, သမုဒယောယံ ဝုတ္တော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ អាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច? សូត្រនេះជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយ)។ ការទម្លុះទម្លាយណា នេះជានិរោធសច្ចៈ។ បុគ្គលតែងទម្លុះទម្លាយដោយធម៌ណា ធម៌នោះជាមគ្គសច្ចៈ។ បុគ្គលតែងទម្លុះទម្លាយនូវធម៌ណា ធម៌នោះជាទុក្ខសច្ចៈ។ ធម៌ណាដែលបុគ្គលលះបង់ដោយមគ្គដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ការទម្លុះទម្លាយ ធម៌នោះព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជាសមុទយសច្ចៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဝိဘတ္တိ? သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရောတိ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ, ပရာမသန္တဿ နတ္ထိ အဝိပ္ပဋိသာရော ယာဝ ဒေါသကတံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အကုသလံ အာရဘတိ. ကိဉ္စိပိဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သုကတမေတံ သုစရိတမေတံ နော စဿ တေန အဝိပ္ပဋိသာရေန ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ ယာဝ ဝိမုတ္တိ, တဿ သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော’’တိ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ, အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ វិភត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល ឈ្មោះថាជាការដោះស្រាយដោយការចែករំលែក (វិភជ្ជព្យាករណៈ)។ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ រមែងមិនមានដល់បុគ្គលអ្នកស្ទាបអង្អែល (នូវទិដ្ឋិ) ដរាបណាដែលគេនៅតែប្រព្រឹត្តអកុសលដោយកាយ ឬដោយវាចា ដែលធ្វើឡើងដោយទោសៈ។ ទោះបីជាបុគ្គលនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «អំពើនេះយើងបានធ្វើល្អហើយ សុចរិតនេះយើងបានធ្វើល្អហើយ» ក៏ដោយ ក៏សេចក្តីរីករាយ (បាមោជ្ជៈ) រហូតដល់វិមុត្តិ រមែងមិនកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ដោយសារសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយនោះឡើយ។ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ រមែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានសីលនោះ នេះជាការដោះស្រាយដោយការចែករំលែក។ នេះឈ្មោះថា វិភត្តិហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပရိဝတ္တနာ? ဣမေဟိ သတ္တဟိ ဥပနိသာသမ္ပတ္တီဟိ ဧကာဒသ ဥပနိသာ ဝိဘတ္တိယံ ပဇဟာနံ ပဇဟန္တိ, အယံ ပရိဝတ္တနာ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ បរិវត្តនាហរៈ តើដូចម្តេច? ឧបនិស្ស័យទាំង ១១ យ៉ាង រមែងលះបង់នូវធម៌ដែលត្រូវលះបង់ ក្នុងការចែករំលែក ដោយសារការបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យទាំង ៧ យ៉ាងនេះ។ នេះឈ្មោះថា បរិវត្តនាហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဝေဝစနာ? ဣမေသံ အရိယဓမ္မာနံ ဗလဗောဇ္ဈင်္ဂဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ ဣမာနိ ဝေဝစနာနိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ វេវចនហរៈ តើដូចម្តេច? វេវចនៈ (ពាក្យវេវចនៈ) ទាំងឡាយនេះ របស់អរិយធម៌ទាំងឡាយនេះ គឺពលៈ ពោជ្ឈង្គ វិមោក្ខ សមាធិ និងសមាបត្តិ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပညတ္တိ? သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရောတိ သီလက္ခန္ဓေ နေက္ခမ္မပညတ္တိယာ ပညတ္တံ, နိသဇ္ဇပညတ္တိ စ ဧဝံ ဒသ အင်္ဂါနိ ဒွီဟိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ ပညတ္တာနိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា «សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល» ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងសីលក្ខន្ធ ដោយនេក្ខម្មបញ្ញត្តិ និងនិស្សជ្ជបញ្ញត្តិ។ យ៉ាងនេះ អង្គទាំង ១០ យ៉ាង ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយអង្គពីរៗ។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တံ ပဉ္စသု ဩတိဏ္ဏံ ယထာ ယံ ပဌမံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဧဝမိန္ဒြိယာဒိခန္ဓဓာတုအာယတနေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ ឱតរណហរៈ តើដូចម្តេច? និព្វេធភាគិយសូត្រនេះ យាងចុះក្នុងសូត្រទាំង ៥ យ៉ាងណា ដែលទ្រង់សម្តែងទុកជាដំបូង យ៉ាងនោះដែរ គប្បីសម្តែងក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានឥន្ទ្រិយ ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈជាដើម។

---

တတ္ထ [Pg.293] ကတမော သောဓနော ဟာရော? သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရောတိ န တာဝ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော အဝိပ္ပဋိသာရိနော ပါမောဇ္ဇန္တိ န တာဝ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော ယာနိ ဧကာဒသ ပဒါနိ ဒေသိတာနိ ယဒါ တဒါ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော, အယံ သောဓနော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ សោធនហរៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា «សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល» នេះជាការចាប់ផ្តើមដែលមិនទាន់ស្អាតស្អំនៅឡើយ។ ពាក្យថា «សេចក្តីរីករាយ រមែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមិនក្តៅក្រហាយ» នេះក៏ជាការចាប់ផ្តើមដែលមិនទាន់ស្អាតស្អំនៅឡើយ។ កាលណាព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវបទទាំង ១១ យ៉ាង កាលនោះ ទើបការចាប់ផ្តើមនោះឈ្មោះថាស្អាតស្អំ។ នេះឈ្មោះថា សោធនហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော? သီလဝေမတ္တတာယ ပညတ္တံ ဧဝံ ဒသ ပဒါနိ သဗ္ဗာနိ သီလက္ခန္ဓဿ အာနိသံသော, တေ စ ပတိရူပဒေသဝါသော စ ပစ္စယော အတ္တသမ္မာပဏိဓာနဉ္စ ဟေတု, သမာဓိက္ခန္ဓဿ သုခံ ဟေတု ပဿဒ္ဓိ ပစ္စယော, ယေန ဈာနသဟဇာတိ စ ဌာနန္တိ ဈာနင်္ဂါ အပရော ပရိယာယော ကာမေသု အာဒီနဝါနုပဿနာ သမာဓိနော ပစ္စယော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသဒဿာဝိတာ ဟေတု.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហរៈ តើដូចម្តេច? ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយភាពប្លែកគ្នានៃសីល។ យ៉ាងនេះ បទទាំង ១០ ទាំងអស់ គឺជាអានិសង្សនៃសីលក្ខន្ធ។ អានិសង្សទាំងនោះផង ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ (បដិរូបទេសវាសៈ) ផង ជាបច្ច័យ ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ (អត្តសម្មាបណិធិ) ផង ជាហេតុ។ សេចក្តីសុខ ជាហេតុនៃសមាធិក្ខន្ធ សេចក្តីស្ងប់កាយស្ងប់ចិត្ត (បស្សទ្ធិ) ជាបច្ច័យ ដែលជាហេតុឲ្យកើតរួមជាមួយឈាន និងជាទីតាំង គឺអង្គឈាន។ ម៉្យាងទៀត វិធីសម្តែងម្យ៉ាងទៀតគឺ ការយល់ឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាបច្ច័យនៃសមាធិ ការឃើញអានិសង្សក្នុងនេក្ខម្មៈ ជាហេតុ។

---

တတ္ထ ကတမာ သမာရောပနာ? ယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ, သော သီလက္ခန္ဓော. ယံ သီလံ, တေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ပဓာနာ. ယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ, သော ပါတိမောက္ခသံဝရော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ សមារោបនាហរៈ តើដូចម្តេច? វិរិយិន្ទ្រិយណា មាន សេចក្តីព្យាយាមនោះ គឺសីលក្ខន្ធ។ សីលណា មាន ធម៌ទាំងនោះ គឺបធានធម៌ទាំង ៤។ ការប្រតិបត្តិធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ណា មាន ការប្រតិបត្តិនោះ គឺបាតិមោក្ខសំវរៈ។

---

၉၅. ယဿ သေလောပမံ စိတ္တန္တိ ဂါထာ, သေလောပမန္တိ ဥပမာ ယထာ သေလော ဝါတေန န ကမ္ပတိ န ဥဏှေန န သီတေန သံကမ္ပတိ. ယထာ အနေကာ အစေတနာ, တေ ဥဏှေန မိလာယန္တိ, သီတေန အဝသုဿန္တိ, ဝါတေန ဘဇန္တိ. န ဧဝံ သေလော ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု ဒေါသနီယေ န ဒုဿတီတိ ကာရဏံ ဒေါသနီယေ ဒေါမနဿန္တံ, န ဒုဋ္ဌေန ဝါ ကမ္ပတိ ဥဏှေန ဝါ, သော မိလာယတိ သီတေန ဝါ အဝသုဿတိ, ဧဝံ စိတ္တံ ရာဂေန နာနုဿတိ သီတေန ကမ္ပတီတိ. ကိံ ကာရဏံ? ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု ဒေါသနီယေ န ဒုဿတိ. ကိံ ကာရဏံ? ဒေါသနီယေ ပနဿန္တိ န ဒုဿတိ, အဒုဋ္ဌံ တံ န ကောသိဿန္တိ, တေန ကုပ္ပနီယေ န ကုပ္ပတိ, ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ကုတော တံ ဒုက္ခနိဒ္ဒေသော စ ကုတော ဧဝရူပဿ ဒုက္ခံ အာဂမိဿတီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

៩៥. គាថាថា «ចិត្តរបស់បុគ្គលណា ប្រៀបដូចជាភ្នំថ្ម» ពាក្យថា «ប្រៀបដូចជាភ្នំថ្ម» គឺជាឧបមា ដូចជាភ្នំថ្ម រមែងមិនរំភើបញាប់ញ័រដោយខ្យល់ មិនកម្រើកដោយកម្តៅ មិនញាប់ញ័រដោយត្រជាក់ យ៉ាងណា។ ដូចជាវត្ថុដែលគ្មានវិញ្ញាណជាច្រើន រមែងស្រពោនដោយកម្តៅ ស្ងួតស្វិតដោយត្រជាក់ បែកធ្លាយដោយខ្យល់ យ៉ាងណា។ ភ្នំថ្ម រមែងមិនជាយ៉ាងនោះឡើយ ចិត្តដែលប្រាសចាកតម្រេកក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកត្រអាល រមែងមិនប្រទូស្តក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរប្រទូស្ត នេះជាហេតុ សេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត (ទោមនស្ស) រមែងមានទីបំផុតក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរប្រទូស្ត មិនញាប់ញ័រដោយសារទោសៈ ឬដោយសារកម្តៅ មិនស្រពោន ឬស្ងួតស្វិតដោយសារត្រជាក់ យ៉ាងណា ចិត្តរមែងមិនរលឹកដោយរាគៈ មិនញាប់ញ័រដោយត្រជាក់ យ៉ាងនោះដែរ។ តើមានហេតុដូចម្តេច? ព្រោះប្រាសចាកតម្រេកក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរត្រេកត្រអាល មិនប្រទូស្តក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរប្រទូស្ត។ តើមានហេតុដូចម្តេច? ព្រោះមិនប្រទូស្តក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគួរប្រទូស្តនោះ ជនទាំងឡាយរមែងមិនខឹងនឹងបុគ្គលដែលមិនប្រទូស្តនោះឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនខឹងក្នុងវត្ថុជាទីគួរខឹង។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកថា «ចិត្តរបស់បុគ្គលណា បានអប់រំយ៉ាងនេះហើយ ទុក្ខនឹងមានមកពីណា និងការសម្តែងនូវទុក្ខ ទុក្ខមានសភាពយ៉ាងនេះ នឹងមកដល់បុគ្គលបែបនោះពីណាបាន»។

---

ပရိဝတ္တနာတိ ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ ယံ စေတသိကံ သုခံ အနုပါဒိသေသာ အယံ နတ္ထိ သောပါဒိသေသာ အယံ အတ္ထိ. ပုန ဧဝမာဟံသု တံ ခဏံ တံ မုဟုတ္တံ ဥဘယမေဝ အဝေဒယိတံ သောပါဒိသေသံ ယဉ္စ အနုပါဒိသေသံ ယဉ္စ တံ ခဏံ တံ မုဟုတ္တံ အနုပါဒိသေသံ ယဉ္စ သောပါဒိသေသံ စ အဝေဒယိတံ. သုခမာပန္နဿ အနာဝတ္တိကန္တိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော ပရိဝတ္တနာ.

ពាក្យថា បរិវត្តនា គឺពាក្យថា «ទុក្ខនឹងមកពីណា» សេចក្តីសុខជាចេតសិកណា (មាន) នេះមិនមែនជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុទេ តែជាសោបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលយ៉ាងនេះថា ក្នុងខណៈនោះ ក្នុងលំដាប់នោះ និព្វានធាតុទាំងពីរយ៉ាង គឺសោបាទិសេសនិព្វានធាតុផង អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុផង ជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលមិនបានសោយអារម្មណ៍ឡើយ (អវេទយិតៈ)។ ក្នុងខណៈនោះ ក្នុងលំដាប់នោះ អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុផង សោបាទិសេសនិព្វានធាតុផង ជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលមិនបានសោយអារម្មណ៍។ សេចក្តីសុខរបស់បុគ្គលអ្នកដល់នូវព្រះនិព្វាន រមែងមិនត្រឡប់មកវិញឡើយ។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថា បរិវត្តនា។

---

တတ္ထ [Pg.294] ကတမော ဝေဝစနော? ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ ဝါ ဘာဝိတံ သုဘာဝိတံ အနုဋ္ဌိတံ ဝတ္ထုကတံ သုသမာရဒ္ဓံ. စိတ္တန္တိ မနော ဝိညာဏံ မနိန္ဒြိယံ မနောဝိညာဏဓာတု.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ វេវចនហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្តរបស់បុគ្គលណា ដែលបានអប់រំយ៉ាងនេះ ឬដែលបានអប់រំល្អហើយ បានចម្រើនល្អហើយ បានតម្កល់ទុកហើយ ធ្វើឲ្យជាទីតាំងហើយ ផ្ដើមប្រកបដោយប្រពៃហើយ។ ពាក្យថា ចិត្ត គឺ មនោ វិញ្ញាណ មនិន្ទ្រិយ មនោវិញ្ញាណធាតុ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပညတ္တိ? စိတ္တံ မနော သင်္ခါရာ ဝူပသမပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. သမာဓိ အသေက္ခပညတ္တိယာ ပညတ္တော. ဒုက္ခံ ဥစ္ဆိန္နပညတ္တိယာ ပညတ္တံ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហរៈ តើដូចម្តេច? ចិត្ត ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយការរំងាប់នូវមនោសង្ខារ (មនោសង្ខារវូបសមបញ្ញត្តិ)។ សមាធិ ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយអសេក្ខបញ្ញត្តិ។ ទុក្ខ ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយឧច្ឆិន្នបញ្ញត្តិ។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? စိတ္တေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, အယံ ခန္ဓေသု ဩတရဏော, မနောဝိညာဏဓာတုယာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, အယံ ဓာတူသု ဩတရဏော. မနာယတနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ သဗ္ဗာနိ အာယတနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ မနာယတနံ နာမရူပဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ. တထာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ. အယံ ဩတရဏော. တတ္ထ ကတမော သောဓနော သုဒ္ဓေါယေဝ အာရမ္ဘော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ ឱតរណហរៈ តើដូចម្តេច? កាលបើចិត្តត្រូវបានសម្តែងហើយ ខន្ធទាំង ៥ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានសម្តែងហើយដែរ នេះជាការយាងចុះក្នុងខន្ធទាំងឡាយ។ កាលបើមនោវិញ្ញាណធាតុត្រូវបានសម្តែងហើយ ធាតុទាំង ១៨ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានសម្តែងហើយដែរ នេះជាការយាងចុះក្នុងធាតុទាំងឡាយ។ កាលបើមនាយតនៈត្រូវបានសម្តែងហើយ អាយតនៈទាំងអស់ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានសម្តែងហើយដែរ។ ក្នុងទីនោះ មនាយតនៈ ជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃនាមរូប។ ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសឡាយតនៈ ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទក៏យ៉ាងនោះដែរ។ នេះឈ្មោះថា ឱតរណហរៈ។ ក្នុងហរៈទាំងនោះ សោធនហរៈ តើដូចម្តេច? គឺការចាប់ផ្តើមដ៏ស្អាតស្អំតែម្តង។

---

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော? ဆဠိန္ဒြိယံ ဘာဝနာ ဧကတ္တာယံ ပညတ္တိ ဆဋ္ဌိတေန ကာယော ဧကတ္တာယ ပညတ္တော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហរៈ តើដូចម្តេច? ការចម្រើនឥន្ទ្រិយទាំង ៦ នេះជាបញ្ញត្តិក្នុងភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តៈ)។ កាយដែលតម្កល់នៅក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៦ នោះ ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងភាពជាធ្លុងមួយ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? စိတ္တဿ ပုဗ္ဗဟေတု သမုပ္ပာဒါယ မနသိကာရော စ တပ္ပောဏတာ စ ယံ အသမာဟိတဘူမိယံ စ ဝိသေသဓမ္မာနံ အဘာဝိတတ္တာ စိတ္တသတတံ ဂစ္ဆတိ, သစေ သမာဓိနော သုခံ ဟေတု အဝိပ္ပဋိသာရော ပစ္စယော, အယံ ဟေတု အယံ ပစ္စယော ပရိက္ခာရော.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ បរិក្ខារហរៈ តើដូចម្តេច? ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត និងការបង្អោនទៅរកហេតុមុននោះ ដើម្បីការកើតឡើងនៃហេតុមុនរបស់ចិត្ត ព្រោះតែមិនបានចម្រើនធម៌ដ៏វិសេសក្នុងអសមាហិតភូមិ ចិត្តរមែងទៅកាន់សេចក្តីសញ្ចរជានិច្ច។ ប្រសិនបើសេចក្តីសុខជាហេតុនៃសមាធិ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយក៏ជាបច្ច័យ។ នេះជាហេតុ នេះជាបច្ច័យ ឈ្មោះថា បរិក្ខារហរៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ သမာရောပနာ? ယဿေဝံ ဘာဝိတန္တိ တဿ ဓမ္မာ သမာရောပယိတဗ္ဗာ. ကာယော သီလံ ပညာ ဘာဝိတစိတ္တန္တိ အနဘိရတံ အနပဏတံ အနေကံ အနုတံ အနာပဇ္ဇာသတ္တံ အယံ သမညာယတနာ န တဿ သေက္ခဿ သမ္မာသမာဓိ သဗ္ဗေ အသေက္ခာ ဒသ အရဟန္တဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. အသေက္ခဘာဂိယာနိ သုတ္တာနိ.

ក្នុងហរៈទាំងនោះ សមារោបនាហរៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងបទថា «ចិត្តរបស់បុគ្គលណា បានអប់រំយ៉ាងនេះ» ធម៌ទាំងឡាយ គប្បីលើកឡើងដល់បុគ្គលនោះ។ កាយ សីល បញ្ញា និងចិត្តដែលបានអប់រំហើយ គឺចិត្តដែលមិនត្រេកអរ មិនបង្អោនទៅ មិនមែនជាចិត្តធម្មតា មិនសរសើរ មិនជាប់ជំពាក់។ នេះជាសាមញ្ញាយតនៈ មិនមែនជាសម្មាសមាធិរបស់សេក្ខបុគ្គលនោះឡើយ។ អរហត្តធម៌ទាំង ១០ របស់អសេក្ខបុគ្គលទាំងអស់ ឈ្មោះថាត្រូវបានសម្តែងហើយ។ ទាំងនេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃអសេក្ខធម៌។

---

၉၆. ယဿ နူန, ဘန္တေ, ကာယဂတာသတိ အဘာဝိတာ, အယံ သော အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ သမာပဇ္ဇ အပ္ပဋိနိသဇ္ဇ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမေယျ, သော အာယသ္မာ ဣမသ္မိံ ဝိပ္ပဋိဇာနာတိ ဒွေ ပဇာနိ ပဋိဇာနာတိ စိတ္တဘာဝနာယဉ္စ ဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနံ, ကာယဘာဝနာယဉ္စ ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ, ကာယဘာဝနာယဉ္စ တဏှာပဟာနံ, ယံ ပဌမံ ဥပမံ ကရောတိ. အသုစိနာပိ သုစိနာပိ ပထဝီ နေဝ အဋ္ဋိယတိ န ဇိဂုစ္ဆတိ န ပီတိပါမောဇ္ဇံ ပဋိလဘတိ, ဧဝမေဝ [Pg.295] ဟိ ပထဝီသမေန သော စေတသာ အနွယေန အပ္ပကေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန ဝိဟရာမီတိ. ဣတိ သော အာယသ္မာ ကိံ ပဋိဇာနာတိ, ကာယဘာဝနာယ သုခိန္ဒြိယပဟာနံ ပဋိဇာနာတိ, စိတ္တဘာဝနာယ သောမနဿိန္ဒြိယပဟာနံ ပဋိဇာနာတိ. ကာယိကာ ဝေဒနာ ရာဂါနုသယမနုဂတာနံ သုခိန္ဒြိယံ ပဋိက္ခိပတိ. န ဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ယာ စေတသိကာ သုခဝေဒနာ တတ္ထ အယံ ပဋိလာဘပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ. သောတံ ပဋိက္ခိပတိ, န ဟိ မနောသမ္ဖဿဇံ ဝေဒနံ. တတ္ထ စတူသု မဟာဘူတေသု ရူပက္ခန္ဓဿ အနုသယပဋိဃပဟာနံ ဘဏတိ. ကာမေ ရူပဉ္စ တဉ္စ အသေက္ခဘူမိယံ. ကာယေ ကာယာနုပဿနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဉ္စ. ဗလေန စ ဥဿာဟေန စ သဗ္ဗံ မနသိ ကတတ္တာနံ ပဟာနံ မေဒံ ကတာလိကာယ စ ပုရိသေန စ မဏ္ဍနကဇာတိကေန စ, ဧတေဟိ ဣမဿ မာတာပိတုသမ္ဘူတံ ပစ္စဝေက္ခဏံ, သော ကာယေန စ ကာယာနုပဿနာယ စ စိတ္တေန စ စိတ္တာနုပဿနာယ စ ဒွေ ဓမ္မေ ဓာရေတိ. ကာယကိလေသဝတ္ထုံ စိတ္တေန စ စိတ္တသန္နိဿယေ စိတ္တေန သုဘာဝိတေန သတ္တန္နံ စ သမာပတ္တီနံ ဝိဟရိတုံ ပဋိဇာနာတိ.

៩៦. បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បុគ្គលណាដែលមិនបានចម្រើនកាយគតាសតិ បុគ្គលនោះឯងរមែងប៉ះទង្គិចនឹងសព្រហ្មចារីណាម្នាក់ ហើយមិនលះបង់ចោល រួចក៏ចៀសចេញទៅកាន់ជនបទចារិក។ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងបដិញ្ញាក្នុងធម៌ពីរយ៉ាងនេះ គឺការចម្រើនចិត្ត និងការលះបង់ទិដ្ឋិ ព្រមទាំងការចម្រើនកាយ និងការលះបង់តណ្ហា។ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើឧបមាជាដំបូងថា ដូចជាផែនដី ទោះបីជារបស់មិនស្អាត ឬរបស់ស្អាតធ្លាក់ចុះមកលើ ក៏មិនចង្អៀតចង្អល់ មិនខ្ពើមរអើម មិនត្រេកអររីករាយ យ៉ាងណា ព្រះអាយុស្មោនោះក៏យ៉ាងនោះដែរ រមែងនៅដោយចិត្តស្មើដោយផែនដី ដោយការប្រព្រឹត្តទៅដ៏តិចតួច មិនមានពៀរ មិនមានព្យាបាទ។ យ៉ាងនេះ ព្រះអាយុស្មោនោះ តើបដិញ្ញាដូចម្តេច? រមែងបដិញ្ញានូវការលះបង់សុខិន្ទ្រិយ ដោយការចម្រើនកាយ បដិញ្ញានូវការលះបង់សោមនស្សិន្ទ្រិយ ដោយការចម្រើនចិត្ត។ កាយិកវេទនា រមែងបន្ទាត់បង់នូវសុខិន្ទ្រិយ របស់បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តទៅតាមរាគានុស័យ។ ពិតណាស់ ក្នុងវេទនាខន្ធ ចេតសិកសុខវេទនាណាមាន សុខសោមនស្សនោះ រមែងកើតឡើងព្រោះបដិលាភបច្ច័យ។ វេទនានោះ រមែងបន្ទាត់បង់នូវសោតៈ តែមិនបន្ទាត់បង់នូវមនោសម្ផស្សជវេទនាឡើយ។ ក្នុងមហាភូតរូបទាំង ៤ នោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការលះបង់អនុសយបដិឃៈនៃរូបក្ខន្ធ។ ក្នុងកាមភូមិ រូបក៏មាន ហើយរូបនោះក៏មានក្នុងអសេក្ខភូមិដែរ。 ក្នុងកាយ កាយានុបស្សនា និងទិដ្ឋធម្មសុខវិហារ ក៏មាន។ ព្រោះការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ទាំងអស់ ដោយកម្លាំង និងសេចក្តីព្យាយាម ការលះបង់នេះរបស់ខ្ញុំ ដូចជាបុរសអ្នកធ្វើការងារដោយការតុបតែងខ្លួន។ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តទាំងនេះ ការពិចារណានូវរូបដែលកើតអំពីមាតាបិតា រមែងមានដល់បុគ្គលនេះ។ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងទ្រទ្រង់នូវធម៌ពីរយ៉ាង គឺដោយកាយ និងកាយានុបស្សនាផង ដោយចិត្ត និងចិត្តានុបស្សនាផង។ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងបដិញ្ញាដើម្បីចូលកាន់សមាបត្តិទាំង ៧ ដោយចិត្ត និងដោយចិត្តដែលបានអប់រំល្អហើយក្នុងទីពឹងនៃចិត្ត ព្រមទាំងកាយកិលេសវត្ថុ។

---

ဂဟပတိပုတ္တောပမတာယ စ ယထာ ဂဟပတိပုတ္တဿ နာနာရင်္ဂါနံ ဝတ္ထကရဏ္ဍကော ပုဏ္ဏော ဘဝေယျ, သော ယံ ယဒေဝ ဝတ္ထယုဂံ ပုဗ္ဗဏှသမယေ အာကင်္ခတိ, ပုဗ္ဗဏှသမယေ နိဗ္ဗာပေတိ, ဧဝံ မဇ္ဈနှိကသမယေ, သာယနှသမယေ, ဧဝမေဝ သော အာယသ္မာ စိတ္တဿ သုဘာဝိတတ္တာ ယထာရူပေန ဝိဟာရေန အာကင်္ခတိ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရိတုံ, တထာရူပေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝိဟရတိ, မဇ္ဈနှိကသမယေ, သာယနှသမယေ. တေန ဝေသ အာယသ္မတာ ဥပမာယ မေ အာသိတာယ ပထဝီ ဝါ အနုတ္တရာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ ဘာဝိတစိတ္တေန. တေန သော အာယသ္မာ ဣဒံ အဋ္ဌဝိဓံ ဘာဝနံ ပဋိဇာနာတိ စတူသု မဟာဘူတေသု, ကာယဘာဝနံ ဥပကစဏ္ဍာလံ ပုရိသမေတကံ ဘဝတလာကာသု စိတ္တဘာဝနံ, ဣမာဟိ ဘာဝနာဟိ တာယ ဘာဝနာယ စ သမထာ ပါရိပူရိမန္တေဟိ. ဣမေဟိ စတူဟိ ပညာပါရိပူရိမန္တေဟိ.

គប្បីដឹងដោយឧបមាអំពីកូនគហបតី ដូចជាកូនគហបតី មានកោសដាក់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ពេញដោយសម្លៀកបំពាក់មានពណ៌ផ្សេងៗ គេប្រាថ្នានូវគូសម្លៀកបំពាក់ណាៗ ក្នុងវេលាព្រឹក ក៏យកចេញមកប្រើប្រាស់ក្នុងវេលាព្រឹក ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ និងវេលាល្ងាច ក៏យ៉ាងនោះដែរ យ៉ាងណាមិញ ព្រះអាយុស្មោនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះចិត្តបានអប់រំល្អហើយ ប្រាថ្នានឹងនៅដោយវិហារធម៌មានសភាពយ៉ាងណា ក្នុងវេលាព្រឹក ក៏នៅដោយវិហារធម៌មានសភាពយ៉ាងនោះ ក្នុងវេលាព្រឹក ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ និងវេលាល្ងាច។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយឧបមាដែលខ្ញុំបានពោលហើយនេះ ផែនដីក្តី ការចម្រើនឥន្ទ្រិយដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ដោយចិត្តដែលបានអប់រំហើយក្តី រមែងមាន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងបដិញ្ញានូវការចម្រើនធម៌ ៨ យ៉ាងនេះ ក្នុងមហាភូតរូបទាំង ៤ គឺការចម្រើនកាយ ឧបកចណ្ឌាលៈ បុរិសមេតកៈ និងការចម្រើនចិត្តក្នុងភវតលៈទាំងឡាយ។ ដោយការចម្រើនទាំងឡាយនេះផង ដោយការចម្រើននោះផង សមថៈទាំងឡាយ រមែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌ក្នុងទីបំផុត។ ដោយធម៌ទាំង ៤ នេះ បញ្ញាក៏ដល់នូវការពេញបរិបូណ៌ក្នុងទីបំផុត។

---

၉၇. ကထံ ဥပကစဏ္ဍာလံ ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ကာယော ပကတိယာ အပ္ပဋိကူလံ ကာယေ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ သံခိတ္တေန နဝ သညာ ဣမေ ပဋိကူလာ ဓမ္မာ စေသော အာယသ္မာ ပဋိကူလတော အဇိဂုစ္ဆိတော ကာယဂတာသတိယာ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ, န ဟိ တဿ ဇိဂုစ္ဆပ္ပဟာယ စိတ္တံ ပဋိကူလတိ.

៩៧. តើឧបកចណ្ឌាលៈ ដែលបុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើម រមែងនៅដូចម្តេច? កាយដោយប្រក្រតី មិនមែនជាវត្ថុគួរខ្ពើមរអើមឡើយ តែក្នុងកាយមានឧទ្ធុមាតកសញ្ញា និងសញ្ញា ៩ យ៉ាងដោយសង្ខេប ធម៌ទាំងនេះជាធម៌គួរខ្ពើមរអើម。 ព្រះអាយុស្មោនោះ មិនខ្ពើមរអើមដោយភាពគួរខ្ពើមរអើមឡើយ រមែងជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការចម្រើនកាយគតាសតិ។ ពិតណាស់ ព្រោះការលះបង់សេចក្តីខ្ពើមរអើមរបស់លោក ចិត្តរបស់លោក រមែងមិនខ្ពើមរអើមឡើយ។

---

ကထံ [Pg.296] အပ္ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတီတိ? ကာယော သဗ္ဗလောကဿ အပ္ပဋိကူလော တံ သော အာယသ္မာ အသုဘသညာယ ဝိဟရတိ. ဧဝံ အပ္ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនគួរខ្ពើមរអើម រមែងនៅដូចម្តេច? កាយរបស់សត្វលោកទាំងអស់ មិនមែនជាវត្ថុគួរខ្ពើមរអើមឡើយ តែព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងនៅដោយអសុភសញ្ញាក្នុងកាយនោះ។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនគួរខ្ពើមរអើម រមែងនៅ។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတီတိ အပိ သဗ္ဗောယံ လောကဿ ယမိဒံ မုဏ္ဍော ပတ္တပါဏီ ကုလေသု ပိဏ္ဍာယ ဝိစရတိ, တေန စ သော အာယသ္မာ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏေန အပ္ပဋိကူလသညီ စိတ္တေန စ ကာယေန နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေန အပ္ပဋိကူလသညီ, ဧဝံ ပဋိကူလေသု အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង រមែងនៅដូចម្តេច? សត្វលោកទាំងអស់នេះ តែងត្រេកអរនឹងរូបដែលកោរសក់ កាន់សបិតក្នុងដៃ ដើរទៅកាន់ត្រកូលទាំងឡាយដើម្បីបិណ្ឌបាត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងវត្ថុមានពណ៌ល្អ និងពណ៌មិនល្អ ដោយចិត្ត និងកាយដែលប្រកបដោយនិព្វិទា។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង រមែងនៅ។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု သုဘသညိနော ဣတ္ထိရူပေ ပဋိကူလေသု စ ဇိဂုစ္ဆိနော ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကေ တတ္ထ သော အာယသ္မာ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើម រមែងនៅដូចម្តេច? សេចក្តីសម្គាល់ថាស្អាត (សុភសញ្ញា) ក្នុងរូបស្រី ដែលជាធម៌គួរខ្ពើមរអើម និងសេចក្តីខ្ពើមរអើមក្នុងសាកសពដែលខៀវជាំ និងមានខ្ទុះហូរ (វិនិលកវិបុព្វកៈ) ដែលជាវត្ថុគួរខ្ពើមរអើម រមែងមាន ក្នុងអារម្មណ៍នោះ ព្រះអាយុស្មោនោះ រមែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ហើយនៅ។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော စ? အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု သုဘသညိနော ဣတ္ထိရူပေ ပဋိကူလေသု စ ဇိဂုစ္ဆိနော ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကေ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ‘နေတံ မမ’‘နေသောဟမသ္မိ’‘နေသော မေ’ အတ္တာတိ ဝိဟရတိ. ဧဝံ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော.

តើបុគ្គលវៀរចាកធម៌ទាំងពីរនោះ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើម ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី និងដឹងខ្លួនជានិច្ច តើដូចម្តេច? សេចក្តីសំគាល់ថាល្អ (សុភសញ្ញា) ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនគួរខ្ពើមរអើម និងសេចក្តីខ្ពើមរអើមក្នុងរូបស្រីដែលគួរខ្ពើមរអើម មានពណ៌ខៀវជាំនិងមានខ្ទុះហូរចេញ បុគ្គលវៀរចាកធម៌ទាំងពីរនោះហើយ ពិចារណាថា «នុះមិនមែនជារបស់អញ នុះមិនមែនជាអញ នុះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ» ហើយរស់នៅ។ បុគ្គលវៀរចាកធម៌ទាំងពីរនោះ ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី និងដឹងខ្លួនជានិច្ច រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

အပရော ပရိယာယော. တေဓာတုကော လောကသန္နိဝါသော သဗ္ဗဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ အပ္ပဋိကူလသညာ. တတ္ထ စ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ဧဝံ အပ္ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

វិធីមួយទៀត។ ក្នុងលោកសន្និវាសដែលប្រកបដោយធាតុ ៣ សេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម តែងមានដល់បុថុជ្ជនពាលទាំងពួង។ ក្នុងលោកសន្និវាសនោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ។ បុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនគួរខ្ពើមរអើម រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ပဋိကူလသညိနော သဗ္ဗသေက္ခာ ဣဓ ကာ တေဓာတုကေ သဗ္ဗလောကေ. တတ္ထ ကတမော ဘူမိပ္ပတ္တော သမာဓိဖလေ သစ္ဆိကတော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ကိံ ကာရဏံ? န ဟိ တံ အတ္ထိ ယဿ လောကဿ ပဟာနာယ ပဋိကူလသညီ ဥပ္ပာဒေယျ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើម តើដូចម្តេច? ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងពួង តែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងលោកទាំងពួងដែលប្រកបដោយធាតុ ៣ នេះ។ ក្នុងធម៌នោះ តើបុគ្គលណាដែលដល់នូវភូមិ (ទីតាំង) ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវផលនៃសមាធិ ហើយមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម រស់នៅ? ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម មិនគប្បីកើតឡើង ដើម្បីលះបង់នូវលោកណា ដែលសមាធិនោះមានឡើយ។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? တေဓာတုကေ လောကသန္နိဝါသေ ယာဝ ကာမလောကဘူမတာ ဟိ ရာဂါနံ ဝီတရာဂါနံ ပဋိကူလသမတာ ရူပါရူပဓာတုံ အပ္ပဋိကူလသမတာ. တတ္ထ စ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង តើដូចម្តេច? ក្នុងលោកសន្និវាសដែលប្រកបដោយធាតុ ៣ ដរាបណាភាពជាភូមិនៃកាមលោក តែងមានដល់ពួកជនដែលមានរាគៈ ភាពស្មើគ្នាក្នុងរបស់ដែលគួរខ្ពើមរអើម តែងមានដល់ពួកជនដែលប្រាសចាករាគៈ ភាពស្មើគ្នាក្នុងរបស់ដែលមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងរូបធាតុនិងអរូបធាតុ តែងមាន។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ។ បុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ [Pg.297] ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? ယံ ကိဉ္စိ ပရတော ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ တံ ဝစနံ အပ္ပဋိကူလံ ယာဝတာ ဝါစသော အပ္ပတိရူပါ တထာ ဇနဿ အပ္ပဋိကူလသညာ. တတ္ထ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အဘိညာယ သစ္ဆိကတော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ, ဧဝံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង តើដូចម្តេច? ផ្លូវនៃពាក្យសម្តីណាមួយដែលបុគ្គលដទៃពោលមិនល្អ មកដល់មិនល្អ ពាក្យសម្តីនោះមិនគួរខ្ពើមរអើមឡើយ ដរាបណាពាក្យសម្តីទាំងឡាយមិនសមគួរ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើមរបស់ជន តែងមានយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ មានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ បុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

၉၈. ကထံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော? ယဉ္စ နေသံ သမနုပဿတိ ယေ ဓမ္မာ ဒုစ္စရိတာ, တေ ဓမ္မာ အပ္ပဋိကူလာ. တတ္ထ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ယေ ဓမ္မာ ဒုစ္စရိတာ, တေ ဓမ္မာ အနိဋ္ဌဝိပါကာ. ယေ ဓမ္မာ သုစရိတာ, တေ အာစယဂါမိနော. သော စ သုစရိတံ အာစယဂါမိနိံ ကရိတွာ ဒုစ္စရိတံ အနိဋ္ဌဝိပါကံ ကရိတွာ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ.

៩៨. តើបុគ្គលវៀរចាកធម៌ទាំងពីរនោះ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី និងដឹងខ្លួនជានិច្ច តើដូចម្តេច? ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាទុច្ចរិត ដែលបុគ្គលទាំងឡាយនោះពិចារណាឃើញ ធម៌ទាំងនោះមិនគួរខ្ពើមរអើមឡើយ។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ តែងពិចារណាយ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាទុច្ចរិត ធម៌ទាំងនោះមានវិបាកមិនជាទីប្រាថ្នា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាសុចរិត ធម៌ទាំងនោះជាធម៌នាំទៅកាន់ការសន្សំ (ភព)។ បុគ្គលនោះធ្វើនូវសុចរិតដែលនាំទៅកាន់ការសន្សំផង ធ្វើនូវទុច្ចរិតដែលមានវិបាកមិនជាទីប្រាថ្នាផង ហើយវៀរចាកធម៌ទាំងពីរនោះ ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ ហើយរស់នៅ។

---

အထ ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလေသု စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. တဏှာ ပဋိကူလဓမ္မာ ကိံ ကာရဏံ? တဏှာဝသေန ဟိ သတ္တာ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သတ္တာ, ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ရသတဏှာယ သတ္တာ, ဖဿေ သုခသညာယ သတ္တာ. တတ္ထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ကဗဠီကာရေ စ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ, ဖဿေ စ ဒုက္ခသညီ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

លំដាប់នោះ បុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង ហើយរស់នៅ។ តណ្ហាជាធម៌គួរខ្ពើមរអើម ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយតែងជាប់ជំពាក់ដោយធម៌ ២ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃតណ្ហា គឺជាប់ជំពាក់ក្នុងរសតណ្ហាក្នុងកពលីការាហារ ១ ជាប់ជំពាក់ក្នុងសុខសញ្ញាក្នុងផស្សៈ ១។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ មានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើមក្នុងកពលីការាហារ ហើយរស់នៅ មានសេចក្តីសំគាល់ថាជាទុក្ខក្នុងផស្សៈ ហើយរស់នៅ។ បុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? တဏှာက္ခယံ အနုတ္တရံ နိဗ္ဗာနံ တထာ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ပဋိကူလသညာ ပဟတသညာ စ. တတ္ထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အပ္ပဋိကူလသညာ အဗျာပါဒသညာ စ သာမံ ပညာယ ပဿိတွာ ဧဝံ ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង តើដូចម្តេច? ព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ តែងមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម និងសេចក្តីសំគាល់ថាជាការលះបង់ ដល់ពួកពាលបុថុជ្ជនយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងព្រះនិព្វាននោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ឃើញច្បាស់ដោយបញ្ញាដោយខ្លួនឯង នូវសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម និងអព្យាបាទសញ្ញា ហើយមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើម រស់នៅយ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ ပဋိကူလေသု စ အပ္ပဋိကူလေသု စ ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ? တတိယေ စ နိဗ္ဗာနေ ပဋိကူလသညိနော ယသေန စ ကိတ္တိနိ စ အပ္ပဋိကူလသညိနော. တတ္ထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ယထာဘူတံ သမ္မာပညာယ ပဋိဇာနန္တော ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ ဓမ္မံ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ.

តើបុគ្គលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគួរខ្ពើមរអើមផង មិនគួរខ្ពើមរអើមផង តើដូចម្តេច? ក្នុងព្រះនិព្វានទីបី របស់បុគ្គលដែលមានសេចក្តីសំគាល់ថាគួរខ្ពើមរអើម និងរបស់បុគ្គលដែលមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ក្នុងយសនិងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដឹងច្បាស់តាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ នូវគុណ (អស្សាទៈ) ទោស (អាទីនវៈ) និងការរំលាស់ចេញ (និស្សរណៈ) ហើយវៀរចាកធម៌ទាំងពីរ គឺធម៌ដែលគួរខ្ពើមរអើមនិងមិនគួរខ្ពើមរអើមនោះ មានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរខ្ពើមរអើម ហើយរស់នៅ។

---

ကထံ [Pg.298] ပဋိကူလံ အပ္ပဋိကူလဉ္စ ဓမ္မံ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇယိတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ? သတော စ သမ္ပဇာနော စ, ယဉ္စ သမနုပဿတိ အနုနယော အပ္ပဋိကူလော ဓမ္မော ပဋိဃော စ ပဋိကူလော ဓမ္မော, တတ္ထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အနုနယဿ ပဋိဃပ္ပဟီနတ္တာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော စ. ယဉ္စဿ သမနုပဿတိ အယံ ပဉ္စဝိဓာ အနုတ္တရာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ. အယံ သုတ္တနိဒ္ဒေသော.

តើបុគ្គលវៀរចាកធម៌ទាំងពីរ គឺធម៌ដែលគួរខ្ពើមរអើមនិងមិនគួរខ្ពើមរអើមនោះ ហើយជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ រស់នៅតើដូចម្តេច? ជាអ្នកមានស្មារតី និងដឹងខ្លួនជានិច្ច ពិចារណាឃើញថា អនុន័យ (ការតម្រេកតាម) ជាធម៌មិនគួរខ្ពើមរអើម បដិឃៈ (ការថ្នាំងថ្នាក់) ជាធម៌គួរខ្ពើមរអើម។ ក្នុងធម៌នោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ព្រោះលះបង់នូវអនុន័យនិងបដិឃៈបានហើយ ទើបជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ មានស្មារតី និងដឹងខ្លួនជានិច្ច ហើយរស់នៅ។ ការដែលលោកពិចារណាឃើញយ៉ាងនេះ នេះជាការចម្រើនឥន្ទ្រិយដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ ៥ យ៉ាង។ នេះជាសូត្រនិទ្ទេស (ការបង្ហាញសូត្រ)។

---

၉၉. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ကိံ ဒေသိတဗ္ဗံ? တတ္ထ ဝုစ္စတေ, ဣမမှိ သုတ္တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော ဒေသိတော, တထာ ဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏာ စ အဓိပညာဓမ္မံ ဒေသိတံ.

៩៩. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើទេសនាហារៈដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើអ្វីដែលគប្បីសម្តែង? ក្នុងសូត្រនោះ លោកពោលថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវទិដ្ឋធម្មសុខវិហារ (ការរស់នៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន) ព្រមទាំងចិត្តដែលរួចចាកកិលេស ការពិចារណា និងអធិបញ្ញាធម៌។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? ယေ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရန္တိ, တေသံ စိတ္တံ အနုနယပ္ပဋိဃေန န ဝိဟရတိ အနုနယပ္ပဋိဃေန စာဘိရမမာနဿ စိတ္တံ သမဂ္ဂတံ ဘဝိဿတီတိ ဘာဝနာယ ဗလမေတံ, အယံ ဝိစယော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវិចយហារៈដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលណាពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយហើយរស់នៅ ចិត្តរបស់បុគ្គលទាំងនោះមិនរស់នៅដោយអនុសយបដិឃៈឡើយ ចិត្តរបស់បុគ្គលដែលត្រេកអរក្រៃលែងដោយអនុន័យនិងបដិឃៈ នឹងដល់នូវភាពស្មើគ្នា នេះជាកម្លាំងនៃការចម្រើន (ភាវនា) នេះជាវិចយហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရော? ကာယဘာဝနာယ စ စိတ္တဘာဝနာယ စ န ကိဉ္စိ သဗြဟ္မစာရီ အတိမညိဿတီတိ. အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ, အယံ ယုတ္တိဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើយុត្តិហារៈដូចម្តេច? ព្រោះការចម្រើនកាយនិងការចម្រើនចិត្ត សព្រហ្មចារីបុគ្គលនឹងមិនមើលងាយនូវអ្វីៗឡើយ ហេតុផលនេះមានពិត នេះជាយុត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော? ကာယဘာဝနာယ ပဌမဿ သတိ ဥပဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယာ ပထဝီသမစိတ္တတာ, သာ အနိစ္စာနုပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបទដ្ឋានហារៈដូចម្តេច? การចម្រើនកាយជាហេតុជិតនៃសតិប្បដ្ឋានទីមួយ។ ភាពនៃចិត្តស្មើដោយផែនដីណា ភាពនៃចិត្តនោះជាហេតុជិតនៃអនិច្ចានុបស្សនា។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? ယံ ပထဝီသမေန စေတသာ ဝိဟရတိ အတ္တာနုပဿီ ပထဝီသမေန ဂိဟီ ဝိဟရတိ. ကော အတ္ထော ပထဝီသမေနာတိ? ယထာ ယေ စ သေလောပမတာယ အကမ္မယုတ္တာ ဧဝမေဝ ပထဝီသမော အယံ ဟိရိယတာယ. အယံ လက္ခဏော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើលក្ខណហារៈដូចម្តេច? ការដែលបុគ្គលមានចិត្តស្មើដោយផែនដីហើយរស់នៅ ពិចារណាឃើញខ្លួនឯង គ្រហស្ថមានចិត្តស្មើដោយផែនដីហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «ស្មើដោយផែនដី» តើមានសេចក្តីដូចម្តេច? ដូចជាពួកបុគ្គលដែលមិនប្រកបក្នុងកិច្ចការ ព្រោះមានឧបមាដូចជាថ្មភ្នំ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលនេះស្មើដោយផែនដី ព្រោះភាពជាអ្នកមានហិរិ (សេចក្តីខ្មាសបាប) យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាលក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣမမှိ ဗျာကရဏေ ကော တဿ အာယသ္မတော အဓိပ္ပာယော? ယေ ကေစိ အရဟန္တာ ဣန္ဒြိယဘာဝနံ အာကင်္ခိယန္တိ, တေ ပထဝီသမတံ ဥပ္ပာဒယိဿန္တီတိ. အယံ အဓိပ္ပာယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើចតុព្យូហហារៈដូចម្តេច? ក្នុងការពន្យល់នេះ តើបំណងរបស់ព្រះថេរៈនោះជាអ្វី? ព្រះអរហន្តទាំងឡាយណាមួយដែលប្រាថ្នានូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយ ព្រះអរហន្តទាំងនោះនឹងធ្វើនូវភាពស្មើដោយផែនដីឲ្យកើតឡើង នេះជាបំណង។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋောတိ? နတ္ထိ အာဝဋ္ဋဿ ဘူမိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអាវដ្តហារៈដូចម្តេច? ទីតាំងនៃអាវដ្តហារៈមិនមានឡើយ។

---

တတ္ထ [Pg.299] ကတမော ဝိဘတ္တိ? ယော ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, သော ပထဝီသမစိတ္တတံ ပဋိလဘိဿတီတိ န ဧကံသေန. ကိံ ကာရဏံ? ယေ ခဏ္ဍကာဒိဆိန္နကာဒိနော, န တေ ပထဝီသမစိတ္တတံ ပဋိလဘန္တိ. သဗ္ဗာ ကာယဂတာသတိ သေက္ခဘာဝနာယ နိဗ္ဗာနံ ဖလံ, အယံ ဝိဘတ္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវិភត្តិហារៈដូចម្តេច? បុគ្គលណាពិចារណាឃើញកាយហើយរស់នៅ បុគ្គលនោះនឹងបាននូវភាពនៃចិត្តស្មើដោយផែនដី ការបាននេះមិនមែនជាដាច់ខាតឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ពួកបុគ្គលណាដែលមានសីលដាច់ធ្លាយជាដើម ពួកបុគ្គលទាំងនោះរមែងមិនបាននូវចិត្តស្មើដោយផែនដីឡើយ។ ព្រះនិព្វានជាផលនៃការចម្រើនកាយគតាសតិទាំងពួងរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គល នេះជាវិភត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော? ယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရိဿန္တိ, တေသံယေဝ ကာယပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, အယံ ပရိဝတ္တနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបរិវត្តនហារៈដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលណាពិចារណាឃើញកាយហើយនឹងរស់នៅ អាសវៈទាំងឡាយដែលជាសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ គប្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលទាំងនោះឯង ព្រោះតែកាយជាបច្ច័យ នេះជាបរិវត្តនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? ပဉ္စက္ခန္ဓာ အဝိတိဏ္ဏာ ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ, တထာ ယံ မနိန္ဒြိယံ, တံ မနောဓာတု မနာယတနဉ္စ. ယံ သမာဓိန္ဒြိယံ, တံ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနဉ္စ. အယံ ဩတရဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើឱតរណហារៈដូចម្តេច? ឥន្ទ្រិយ ២២ មិនកន្លងផុតចាកខន្ធ ៥ ឡើយ ម៉្យាងទៀត មនិន្ទ្រិយណាដែលមាន មនិន្ទ្រិយនោះឈ្មោះថាមនោធាតុក៏បាន មនាយតនៈក៏បាន។ សមាធិន្ទ្រិយណាដែលមាន សមាធិន្ទ្រិយនោះឈ្មោះថាធម្មធាតុក៏បាន ធម្មាយតនៈក៏បាន នេះជាឱតរណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ယေ စ မနသာ စတ္တာရော ဘာဝေတဗ္ဗာ, တေ သဗ္ဗေ ဘာဝိတာ ယံ တံ မနေန ပဟီနေ ပတ္တဗ္ဗတံ သဗ္ဗတ္ထ ဧတဿ စ အတ္ထာယ အာရမ္ဘော, သော အတ္ထော သုဒ္ဓေါ. အယံ သောဓနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើសោធនហារៈដូចម្តេច? ធម៌ ៤ យ៉ាងណាដែលគប្បីចម្រើនដោយចិត្ត កាលបើធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ត្រូវបានចម្រើនហើយដោយចិត្ត ព្រះនិព្វានណាដែលជាសភាវៈគប្បីដល់ក្នុងការលះបង់ ការប្រារព្ធព្យាយាមក្នុងធម៌ទាំងពួងគឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាននោះឯង ប្រយោជន៍នោះជាប្រយោជន៍ដ៏បរិសុទ្ធ នេះជាសោធនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော? အယံ သမာဓိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တော, ဆ ကာယာ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရူပကာယော. ဆ ဝေဒနာကာယာ ဝေဒနာကာယော. ဆ သညာကာယာ သညာကာယော. ဆ စေတနာကာယာ စေတနာကာယော. ဆ ဝိညာဏကာယာ ဝိညာဏကာယော. သဗ္ဗေပိ ဧတေ ဓမ္မာ ဓမ္မကာယောတိယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអធិដ្ឋានហារៈដូចម្តេច? សមាធិនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាឯកត្តៈ (ភាពជាធម៌តែមួយ) កាយ ៦ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាឯកត្តៈ។ ឥន្ទ្រិយ ៥ ដែលមានរូប ឈ្មោះថារូបកាយ។ វេទនាកាយ ៦ ឈ្មោះថាវេទនាកាយ។ សញ្ញាកាយ ៦ ឈ្មោះថាសញ្ញាកាយ។ ចេតនាកាយ ៦ ឈ្មោះថាចេតនាកាយ។ វិញ្ញាណកាយ ៦ ឈ្មោះថាវិញ្ញាណកាយ។ ធម៌ទាំងឡាយទាំងពួងនេះ រមែងរាប់បញ្ចូលថាជាធម្មកាយតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ នេះជាអធិដ្ឋានហារៈ។

---

ပရိက္ခာရောတိ သမာပတ္တိကောသလ္လဉ္စ ဝီထိကောသလ္လဉ္စ ဟေတု. ယဉ္စ ဂေါစရကောသလ္လံ ယဉ္စ ကလ္လံ တံ ကောသလ္လံ ပစ္စယော. ဝေါဒါနကောသလ္လံ ဟေတု, ကလ္လံ ပစ္စယော. သုခံ ဟေတု, အဗျာပဇ္ဇံ ပစ္စယော. အယံ ပရိက္ခာရော.

ពាក្យថា បរិក្ខារហារៈ គឺសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងសមាបត្តិ និងសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងវិថី ជាហេតុ (ជនកហេតុ)។ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងគោចរៈណា និងសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងភាពជាអ្នកមាំមួនណា សេចក្តីឈ្លាសវៃនោះជាបច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ)។ សេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងវោទានៈ (ភាពផូរផង់) ជាហេតុ ភាពជាអ្នកមាំមួនជាបច្ច័យ។ សុខៈជាហេតុ សេចក្តីមិនមានព្យាបាទ (សេចក្តីមិនមានកង្វល់) ជាបច្ច័យ នេះជាបរិក្ខារហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနောတိ? ယထာ ပထဝီ သုစိမ္ပိ နိက္ခီပန္တေ အသုစိမ္ပိ နိက္ခိတ္တေ တာဒိသေယေဝ ဧဝံ ကာယော မနာပိကေဟိပိ ဖဿေဟိ အမနာပိကေဟိပိ ဖဿေဟိ တာဒိသောယေဝ ပဋိဃသမ္ဖဿေန ဝါ သုခါယ ဝေဒနာယ တာဒိသံ ယော စိတ္တံ. ဣဒံ သုတ္တံ ဝိဘတ္တံ သဩပမ္မံ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိဘာဂေန. တတ္ထ သမာရောပနာယ အဝကာသော နတ္ထိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើសមារោបនហារៈដូចម្តេច? ផែនដី កាលបើគេចាក់ចោលនូវរបស់ស្អាតក្តី របស់មិនស្អាតក្តី ក៏នៅតែជាផែនដីដដែល យ៉ាងណាមិញ កាយក៏ដូច្នោះដែរ ទោះបីជាផស្សៈជាទីគាប់ចិត្តក្តី ផស្សៈមិនជាទីគាប់ចិត្តក្តី ក៏នៅតែជាកាយដដែល ចិត្តដែលប្រកបដោយបដិឃសម្ផស្សក្តី ដោយសុខវេទនាក្តី ក៏នៅតែជាចិត្តដដែល។ សូត្រនេះប្រកបដោយឧបមា ត្រូវបានចែករំលែកដោយការវែកញែកសម្រាប់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ ក្នុងសូត្រនោះ ឱកាសនៃសមារោបនហារៈមិនមានឡើយ។

---

၁၀၀. တတ္ထ [Pg.300] ကတမံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ? ယတော စ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ န ဝိရောဓတိ, န ဝဍ္ဎတိ, ဣမံ အာဒီနဝံ ဘဂဝါ ဒေသေတိ, တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေယျ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ, တတော အာဒီနဝတော ဝိဝရေယျာတိ တံ တီဟိ ဓမ္မေဟိ နာဘိဓံသိတာတိ အသုဘသညာယ ရာဂေန နာဘိဓံသိယတိ. မေတ္တာယ ဒေါသေန နာဘိဓံသိယတိ. ဝိပဿနာ မောဟေန နာဘိဓံသိယတိ. ဧဝဉ္စဿ ယော ယော ဓမ္မော ပဋိပက္ခော တမှိ တမှိ ဓမ္မေ ပရိပူရိဿတိ. ယော တဿ ဓမ္မဿ အကုသလော ဓမ္မော ပဋိပက္ခော, တေန နာဓိဝါသိယတိ.

១០០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាជាចំណែកនៃសង្កិលេស? ព្រោះហេតុតែមិនផ្ទុយនឹងកុសលធម៌ទាំងឡាយ មិនចម្រើនឡើង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវទោសនេះ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីបើកនូវរបស់ដែលបិទបាំង របស់ដែលបើកហើយរមែងមិនលេចទឹកភ្លៀងឡើយ គប្បីបើកចាកទោសនោះ ធម៌នោះមិនត្រូវបំផ្លាញដោយធម៌ ៣ យ៉ាងឡើយ គឺមិនត្រូវបំផ្លាញដោយរាគៈព្រោះអសុភសញ្ញា មិនត្រូវបំផ្លាញដោយទោសៈព្រោះមេត្តា មិនត្រូវបំផ្លាញដោយមោហៈព្រោះវិបស្សនា។ កាលបើជាយ៉ាងនេះ ធម៌ណាដែលជាបដិបក្ខ ធម៌នោះនឹងពេញលេញក្នុងធម៌នោះៗ។ អកុសលធម៌ណាដែលជាបដិបក្ខនៃកុសលធម៌នោះ បុគ្គលមិនគប្បីអត់ទ្រាំនឹងអកុសលធម៌នោះឡើយ។

---

အပရော ပရိယာယော. ယေ ဣမေ ဓမ္မာ အတ္တနာ န သက္ကောတိ ဝုဋ္ဌာနံ, တေ ဧတေ ဓမ္မာ ဒေသိတာ. ဆန္နမတိဝဿတီတိ တေဟိ ဝိတက္ကံ ယေန စ သက္ကာ ပုန ဒေသိတံ စိတ္တံ ဝိဘာဝေတုံ ပရိယောဒါပေတုံ ဝိဝေကနိန္နဿ ဝိဝေကပေါဏဿ ဝိဝေကပဗ္ဘာရဿ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ အာပဇ္ဇတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သေယျထာပိ နာမ ဥပ္ပလံ ဝါ ကုမုဒံ ဝါ ပဒုမံ ဝါ ဥဒကေ သုက္ကပက္ခေ စန္ဒော ယာဝရတ္တိ ယာဝဒိဝသော အာဂစ္ဆတိ, တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ, န ပရိဟာနိ, ဧဝံဝိဓံ တံ စိတ္တံ နာဘိဓံသိယတိ. အပရောပေတ္ထ ယော အကူဋော အသဌော အမာယာဝီ ဥဇု ပုရိသော ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကရောတိ. တတ္ထ ယော ဆာဒေတိ တဿ အကုသလာ ဓမ္မာ စိတ္တံ အနုဓာဝန္တိ. ဆန္နမတိဝဿတီတိ ယော ပန ဟောတိ အသဌော အကူဋော အမာယာဝီ ဥဇု ပုရိသော ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကရောတိ. တဿ စိတ္တံ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ န ဝိဒ္ဓံသိယတိ, အယံ သုတ္တတ္ထော.

ន័យមួយទៀត។ ពួកជនណា មិនអាចដើម្បីរំដោះខ្លួនដោយខ្លួនឯង ពីធម៌ទាំងឡាយនេះបាន ធម៌ទាំងឡាយនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ដល់ជនទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" គឺថា ដោយសារជនទាំងឡាយនោះ អាចដើម្បីធ្វើចិត្តដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ដោយសេចក្ដីត្រិះរិះ ឲ្យច្បាស់លាស់ ឲ្យផូរផង់ឡើងវិញបាន។ ចំពោះបុគ្គលដែលមានចិត្តបង្អោនទៅរកវិវេក ផ្អៀងទៅរកវិវេក ទេរទៅរកវិវេក រមែងដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន ធំធាត់ លូតលាស់ ក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកខៀវក្ដី ផ្កាឈូកសក្ដី ផ្កាឈូកក្រហមក្ដី ក្នុងទឹក ឬដូចជាព្រះចន្ទក្នុងខាងខ្នើត តែងដើរទៅអស់រាត្រី អស់ទិវា សេចក្ដីចម្រើនម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ដែលគេគប្បីសង្ឃឹមទុកចំពោះព្រះចន្ទនោះ មិនមែនសេចក្ដីសាបសូន្យឡើយ យ៉ាងណាមិញ ចិត្តដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ រមែងមិនត្រូវបំផ្លាញឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសេចក្ដីនេះ បុគ្គលណាជាអ្នកមិនវៀចវេរ មិនកុហក មិនមានមាយា ជាបុរសត្រង់ រមែងធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដតាមពិត។ ក្នុងធម៌នោះ បុគ្គលណាដែលបិទបាំងទុក អកុសលធម៌ទាំងឡាយ រមែងដេញតាមចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" គឺថា បុគ្គលណាជាអ្នកមិនកុហក មិនវៀចវេរ មិនមានមាយា ជាបុរសត្រង់ រមែងធ្វើខ្លួនឲ្យប្រាកដតាមពិត ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ រមែងមិនត្រូវបំផ្លាញដោយអកុសលធម៌ទាំងឡាយឡើយ នេះជាសេចក្ដីនៃសូត្រ។

---

၁၀၁. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣဓ ဒေသိတာ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ အဓိဝဿနတာယ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ အနဓိဝဿနတာယ အကုသလေဟိ န ဝိသုဇ္ဈတိ. ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ‘‘စိတ္တသံကိလေသာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံကိလိဿန္တီ’’တိ.

១០១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្ដេច? អកុសលកម្មបថ ១០ ដែលទ្រង់សម្ដែងហើយក្នុងសូត្រនេះ ព្រោះភាពជាធម៌ដែលកិលេសគ្របសង្កត់ និងកុសលកម្មបថ ១០ ព្រោះភាពជាធម៌ដែលកិលេសមិនគ្របសង្កត់ រមែងមិនស្អាតស្អំដោយអកុសលទាំងឡាយ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ រមែងសៅហ្មង ព្រោះចិត្តសៅហ្មង"។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? ယဿေဝံ စိတ္တံ အဓိဝါသိယတိ, တဿ ဗုဇ္ဈိတဿ ယံ ဘဝေယျ ကူဋေယျ, တံ အာနန္တရိယေနပိ သတ္ထရိ ဝါ ဂုဏာနုကမ္ပနတာယ, အယံ ဝိစယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្ដេច? ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលអត់ធន់យ៉ាងនេះ ចំពោះបុគ្គលដែលដឹងច្បាស់នោះ សេចក្ដីវៀចវេរណាដែលគប្បីមាន សេចក្ដីវៀចវេរនោះ សូម្បីដោយមិនមានអន្តរាយក្ដី ឬក្នុងព្រះសាស្តាក្ដី ព្រោះការអនុគ្រោះដល់គុណ គប្បីមាន នេះជាវិចយហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ယုတ္တီတိ? ဧဝံ အနဓိဝသိယန္တံ စိတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ. ဝုဋ္ဌိတံ ပတိဋ္ဌဟတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ យុត្តិហារៈ តើដូចម្ដេច? ចិត្តដែលមិនអត់ធន់យ៉ាងនេះ រមែងក្រោកឡើង។ ចិត្តដែលក្រោកឡើងហើយ រមែងតាំងនៅមាំក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ ទេសនានេះមានសេចក្ដីយ៉ាងនេះ នេះជាយុត្តិហារៈ។

---

ပဒဋ္ဌာနန္တိ [Pg.301] ဆန္နမတိဝဿတီတိ ဆန္နံ အသံဝရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အဆန္နံ သံဝရဏာနံ. တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေယျ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ ဒေသနာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

ពាក្យថា "បទដ្ឋាន" គឺ ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" សេចក្ដីថា ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង ជាហេតុជិតនៃសេចក្ដីមិនសង្រួមទាំងឡាយ ពាក្យថា "ភ្លៀងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហ" សេចក្ដីថា ផ្ទះដែលមិនប្រក់បិទបាំង ជាហេតុជិតនៃសេចក្ដីសង្រួមទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទេសនាថា "បុគ្គលគប្បីបើកចំហផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង ភ្លៀងរមែងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហឡើយ" នេះជាបទដ្ឋាន។

---

လက္ခဏောတိ ဆန္နမတိဝဿတီတိ ယေ ကေစိ ဝိစိတ္တေန ဆန္နေန ဧကလက္ခဏာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေ တေ အဝိဒ္ဓံသိယန္တိ. တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေယျ. ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ ယေ ကေစိ တေန အစ္ဆန္နေန ဧကလက္ခဏာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေ တေ နာတိဝဿန္တီတိ လက္ခဏော ဟာရော.

ពាក្យថា "លក្ខណហារៈ" គឺ ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" សេចក្ដីថា ធម៌ទាំងឡាយណាមួយដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាដោយផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំងដ៏វិចិត្រ ធម៌ទាំងឡាយទាំងអស់នោះ រមែងមិនត្រូវបំផ្លាញឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីបើកចំហផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង。 ពាក្យថា "ភ្លៀងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហ" សេចក្ដីថា ធម៌ទាំងឡាយណាមួយដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាដោយផ្ទះដែលមិនប្រក់បិទបាំងនោះ ធម៌ទាំងឡាយទាំងអស់នោះ រមែងមិនត្រូវកិលេសដូចជាភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំឡើយ នេះជាលក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေသံ ကေသဉ္စိ စိတ္တံ အကုသလာ ဓမ္မာ အဓိပဋိဒေသိတာ တေ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိဿန္တီတိ အယံ တတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្ដេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូចម្ដេច? ចិត្តរបស់ជនទាំងឡាយណាមួយ ដែលអកុសលធម៌ទាំងឡាយគ្របសង្កត់ហើយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ ជនទាំងឡាយនោះ នឹងកែខៃតាមធម៌ នេះជាព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងសូត្រនោះ។ នេះជាចតុព្យូហហារៈ។

---

အာဝဋ္ဋောတိ ယံ ဆန္နံ တံ ဒုဝိဓံ ကမ္ပမာနံ သမုစ္ဆိတဗ္ဗော. အာနန္တရိယသမာဓီနံ. တတ္ထ ပဿဒ္ဓိယဉ္စ မာနော အာသဝေ ဝဍ္ဎေတိ, အဿဒ္ဓိယေန စ ပမာဒံ ဂစ္ဆတိ, ပမာဒေန ဩနမတိ, ဥန္နဠဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. ဝုတ္တံ စေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ဥန္နဠာနံ ပမတ္တာနံ တေသံ ဝဍ္ဎန္တိ အာသဝါ’’တိ စတ္တာရိ တာနိ ဥပါဒါနာနိ, ယာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဘဝန္တိ. ဣမာနိ သစ္စာနိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ. တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေယျာတိ ယေန ဟေတုနာ, တေ အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိ. တေသံ ပဟီနတ္တာ အာသဝါ ပဟီယန္တေ. တတ္ထ အပ္ပမာဒေန အဿဒ္ဓိယံ ပဟီယတိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနေန ဩဠာရိကတာ တဿ ဒွေ ဓမ္မာ န သမထော စ ဘာဝနာ စ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ယော တေသံ အာသဝါနံ ခယော, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ, အယံ အာဝဋ္ဋော.

ពាក្យថា "អាវដ្ដហារៈ" គឺ ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំងណា ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំងនោះ មានប្រការ ២ ដែលញាប់ញ័រ គប្បីកាត់ផ្ដាច់ចេញ ក្នុងចំណោមអនន្តរិយសមាធិទាំងឡាយ។ ក្នុងសូត្រនោះ សូម្បីក្នុងបស្សទ្ធិ មា្នក៏រមែងធ្វើអាសវៈទាំងឡាយឲ្យចម្រើនឡើង ដោយសេចក្ដីមិនមានសទ្ធា រមែងដល់នូវសេចក្ដីប្រមាទ ដោយសេចក្ដីប្រមាទ រមែងឱនថយ ដល់នូវភាពជាបុគ្គលថោកទាប។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកនូវសេចក្ដីនេះថា "អាសវៈទាំងឡាយ រមែងចម្រើនឡើង ដល់ជនទាំងឡាយនោះ ដែលជាអ្នកមានមានះខ្ពស់ ជាអ្នកប្រមាទ"។ ឧបាទានទាំងឡាយនោះមាន ៤ ឧបាទាន ៤ ណាដែលមាន ឧបាទានទាំងនោះ រមែងជាឧបាទានក្ខន្ធ ៥។ ធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាសច្ចៈ គឺទុក្ខ និងសមុទ័យ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា "គប្បីបើកចំហផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" សេចក្ដីថា ដោយហេតុណា អាសវៈទាំងឡាយនោះរមែងចម្រើនឡើង ព្រោះការលះបង់នូវអាសវៈទាំងឡាយនោះ អាសវៈទាំងឡាយ រមែងត្រូវបានលះបង់។ ក្នុងសូត្រនោះ ដោយសេចក្ដីមិនប្រមាទ សេចក្ដីមិនមានសទ្ធា រមែងត្រូវបានលះបង់ ដោយការលះបង់នូវឧទ្ធច្ចៈនិងកុក្កុច្ចៈ ព្រោះភាពជាធម៌គ្រោតគ្រាត ធម៌ ២ គឺសមថៈនិងភាវនា រមែងមិនដល់នូវការពេញបរិបូណ៌ ចំពោះបុគ្គលនោះឡើយ។ ការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយនោះណា នេះជានិរោធ。 ធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាសច្ចៈ ៤ នេះជាអាវដ្ដហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိ ဟာရော? ဆန္နမတိဝဿတီတိ န ဧကံသော. ကိံ ကာရဏံ? ယဿ အဿာ နိဝတ္တနာ ယထာပိ သေက္ခာနံ. ယထာဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្ដេច? ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" មិនមែនជាការកំណត់តែម្យ៉ាងឡើយ។ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះការវៀរចាកគប្បីមានដល់បុគ្គលណា សូម្បីដល់ពួកសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ យ៉ាងណាមិញ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

---

‘‘ကိဉ္စာပိ သေက္ခော ပကရေယျ ပါပံ, ကာယေန ဝါစာယ ဥဒ စေတသာ ဝါ;

အဘဗ္ဗော ဟိ တဿ ပရိဂုဟနာယ, အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဟောတီ’’တိ.

"សេក្ខបុគ្គល សូម្បីធ្វើនូវបាប ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ក៏ដោយ សេក្ខបុគ្គលនោះ ជាអ្នកមិនគួរដើម្បីលាក់បាំងនូវបាបនោះឡើយ ភាពជាអ្នកមិនគួរនេះ រមែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានធម៌ឃើញហើយ" ដូច្នេះ។

---

ကိဉ္စာပိ [Pg.302] တေသံ နိဝါရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ. အပိ တု အပ္ပစ္စယာ သမာယေ စ တေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အယံ ဝိဘတ္တိဟာရော.

សូម្បីតែចិត្តដែលមាននីវរណៈ រមែងមានដល់ជនទាំងឡាយនោះ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ព្រោះការមិនមានបច្ច័យ និងក្នុងសម័យ ធម៌ទាំងឡាយនោះ គប្បីបង្ហាញឡើង នេះជាវិភត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော. ဆန္နမတိဝဿတီတိ ယဿ ယေ ဓမ္မာ သဗ္ဗံ အနဝိဝဋံ အတိဝဿိယတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ, အဝဂုဏန္တံ နာတိဝဿတိ. အယံ ပရိဝတ္တနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្ដេច? ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" សេចក្ដីថា ធម៌ទាំងឡាយណា រមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់បុគ្គលដែលមិនទាន់រួចចាកវដ្ដៈទាំងអស់ រមែងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់បុគ្គលដែលរួចចាកវដ្ដៈហើយ រមែងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់បុគ្គលដែលលាក់បាំងនូវគុណ នេះជាបរិវត្តនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရော. ဆန္နန္တိ အာဝုတံ နိဝုတံ ပိဟိတံ ပဋိကုဇ္ဇိတံ သဉ္ဆန္နံ ပရောဓံ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ ယဿ တေ ဓမ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇိတာ ဝိနောဒံ နာဓိဝဿိတာ ဝန္တိကတာတိ, အယံ ဝေဝစနော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្ដេច? ពាក្យថា "ប្រក់បិទបាំង" គឺ គ្របដណ្ដប់ រារាំង បិទបាំង ផ្កាប់ ជិតឈឹង ឃាត់ខាំង។ ពាក្យថា "ភ្លៀងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហ" សេចក្ដីថា ធម៌ទាំងឡាយនោះ របស់បុគ្គលណាដែលបួសហើយ កម្ចាត់បង់ហើយ មិនអត់ធន់ ខ្ជាក់ចោលហើយ នេះជាវេវចនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိ ဟာရော. ဆန္နမတိဝဿတီတိ ကိလေသဘာဂိယပညတ္တံ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ သဓမ္မကိစ္စံ ယံ ပဋိပဒါ ပညတ္တိယာ ပညတ္တံ, တသ္မာ ဟိ ဆန္နံ ဝိဝရေယျာတိ အနုသာသနပညတ္တိယာ ပညတ္တံ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ နိဒ္ဓါနပညတ္တိယာ ပညတ္တံ, အယံ ပညတ္တိ ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហារៈ តើដូចម្ដេច? ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងចំណែកនៃកិលេស។ ពាក្យថា "ភ្លៀងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហ" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដោយបដិបទាបញ្ញត្តិ ព្រោះហេតុណាដែលជាកិច្ចនៃសទ្ធម្មរបស់ខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះឯង ពាក្យថា "គប្បីបើកចំហផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដោយអនុសាសនីបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា "ភ្លៀងមិនធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលបើកចំហ" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដោយនិទ្ធានបញ្ញត្តិ នេះជាបញ្ញត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရော? ဆန္နမတိဝဿတီတိ တယော ကိလေသာ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော, တေ ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓော…ပေ… တေ ပုရာ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ခန္ဓဓာတုအာယတနေသု, အယံ ဩတရဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ឱតរណហារៈ តើដូចម្ដេច? ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" គឺកិលេស ៣ គឺ រាគៈ ទោសៈ មោហៈ កិលេសទាំងនោះ ក្នុងចំណោមខន្ធទាំងឡាយ ហៅថា សង្ខារក្ខន្ធ...ល... កិលេសទាំងនោះ គប្បីបង្ហាញក្នុងខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយ ដូចដែលបានបង្ហាញហើយក្នុងកាលមុន នេះជាឱតរណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ယေနာရမ္ဘေန ဣဒံ သုတ္တံ ဘာသတိ သော အာရမ္ဘော နိယုတ္တော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្ដេច? ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវសូត្រនេះ ដោយការប្រារព្ធណា ការប្រារព្ធនោះ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

အဓိဋ္ဌာနောတိ ဆန္နမတိဝဿတီတိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တံ. ကိံကာရဏံ? ဣဒံ ဟိ အတိဝဿတီတိ ဣမဿ စ အတိဝဿတိ ဧဝဉ္စ အတိဝဿတီတိ အယံ ဝေမတ္တတာယ ယာ သုဏသာဓာရဏေဟိ လက္ခဏေဟိ ပညာပိယတိ, သာ ဧကတ္တပညတ္တိ.

ពាក្យថា "អធិដ្ឋានហារៈ" គឺ ពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដោយភាពជាឯកត្តៈ។ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ពាក្យថា "ភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំ" នេះ រមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់បុគ្គលនេះផង និងពាក្យថា "ភ្លៀងធ្លាក់ជោកជាំយ៉ាងនេះ" នេះផង ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តិដោយភាពជាវេមត្តៈ ដោយលក្ខណៈទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងការស្ដាប់ ព្រោះហេតុណា ការបញ្ញត្តិនោះ ហៅថា ឯកត្តបញ្ញត្តិ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? ယဉ္စ တံ အတိဝဿိယန္တိ, တဿ ဒွေ ဟေတူ ဒွေ ပစ္စယာ အကုသလပသုတေဝ ဝါစကတ္တာဘိရတိ စ. ဣမေ ဒွေ အယောနိသောမနသိကာရော စ ကုသလာ ဓမ္မာ ဝေါပသဂ္ဂါ စ, ဣမေ ဒွေ ပစ္စယာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្ដេច? ម្យ៉ាងទៀត ភ្លៀងទាំងឡាយនោះ រមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់បុគ្គលណា ហេតុ ២ និងបច្ច័យ ២ រមែងមានដល់បុគ្គលនោះ គឺការសេពគប់តែក្នុងអកុសល និងការត្រេកអរក្នុងពាក្យសម្ដី។ ធម៌ ២ នេះ គឺអយោនិសោមនសិការៈ និងការសាបសូន្យចាកកុសលធម៌ទាំងឡាយ ធម៌ ២ នេះ ជាបច្ច័យទាំងឡាយ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော? ဆန္နမတိဝဿတီတိ ဝေမတိ ပဿတီတိ ဆန္နံ ယံ ပရိဂ္ဂဟိတုံ ယံ အဒေသိတုံ အပ္ပဿုတံ ယံ ကထံကထာ ဝိဘူတေန အကုသလမူလေန ယံ တဏှာယ စ တေ ဝဍ္ဎတိ ဒေါသာတိ သန္နိတွာ တေ အပ္ပသက္ခယေန သင်္ခါရာ. သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ ယာဝ ဇရာမရဏံ, အယံ သမာရောပနော[Pg.303]. ယံ ပုန တထာ ဒေသနာ, တဿေဝ အကုသလာ ဓမ္မာ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတမာပဇ္ဇတိ တဿ သင်္ခါရာ နိရောဓာ, အယံ သမာရောပနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនហារៈ តើដូចម្ដេច? ក្នុងពាក្យថា "ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំដល់ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំង" គឺថា បុគ្គលឃើញនូវសេចក្ដីសង្ស័យ ផ្ទះដែលប្រក់បិទបាំងណាដែលគប្បីកាន់យក ធម៌ណាដែលមិនគប្បីសម្ដែងដល់បុគ្គលអ្នកមានសុតៈតិច សេចក្ដីសង្ស័យណាដែលកើតឡើងដោយអកុសលមូលដ៏ច្បាស់លាស់ ព្រោះហេតុណា តណ្ហានិងទោសៈរបស់បុគ្គលនោះរមែងចម្រើនឡើង បុគ្គលសម្រេចចិត្តហើយ សង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ រមែងចម្រើនឡើង ព្រោះការអស់ទៅនៃតេជះ។ ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ រហូតដល់ជរានិងមរណៈ រមែងចម្រើនឡើង នេះជាសមារោបនហារៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ទេសនាដោយប្រការនោះ ព្រោះហេតុណា អកុសលធម៌ទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះឯង រមែងដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន ធំធាត់ លូតលាស់ ការរលត់ទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយ រមែងមានដល់បុគ្គលនោះ នេះជាសមារោបនហារៈ។

---

၁၀၂. စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ တမော တမပရာယနောတိ…ပေ… တတ္ထ ကတမော ဝုစ္စတေ တမော နာမ? ယော တမော အန္ဓကာရော, ယထာ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ‘‘ယထာ အန္ဓကာရေ တသ္မိံ ဘယာနကေ သကမ္ပိဓာတုပုရိသော န ပဿတိ, ဧဝမေဝ အညာဏတော တမောပနန္ဓကာရော ပါပကသကမ္မသဝိပါကံ န သဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဣတိ ဧဝံ လက္ခဏတာ အညာဏံ တမော အဝိဇ္ဇာ မောဟော, ယေန သတ္တာ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ, ဣတိ ဝုစ္စတိ တမောတိ. သော တိဏ္ဏံ စက္ခူနံ တမော မံသစက္ခုနော ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပညာစက္ခုနော, ဣမေသံ စက္ခူနံ ဣဓ တမော နိဒ္ဒိသိယတိ အညာဏန္တိ. တတ္ထ ကတမံ အညာဏံ အဒဿနံ? အထ နိဿယေ ယံ ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ အပရန္တေ အညာဏံ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ ဟေတုမှိ အညာဏံ ပစ္စယမှိ အညာဏံ တဿ အညာဏိနော သမာဓိဘူတဿ ဧသော နိဿန္ဒော. ယံ န ဇာနာတိ ဣဒံ သေဝိတဗ္ဗံ ဣဒံ န မနသိကာတဗ္ဗန္တိ. သော တေန တမေန နိဒ္ဒိသိယတိ တမောပိ ယထာ ဝုစ္စတိ. မူဠှောတိ ဧဝံ စေတနာ. တေန တမေန သော ပုဂ္ဂလော ဝုစ္စတိ. တမောတိ သော တေန တမေန အသမူဟတေန အသမုစ္ဆိန္နေန တပ္ပရမော ဘဝတိ တပ္ပရာယနော, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယနောတိ. ပရာယနောယေဝ ဓမ္မော မနသိကာတဗ္ဗော သော တမော ဒဟတိ အညစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ. တေ စဿ ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနက္ခမန္တိ. သော သုတမယာယ ပညာယ သမနုပဿတိ.

១០២. បុគ្គល ៤ ពួក គឺ បុគ្គលងងឹតមានងងឹតទៅខាងមុខ...ល... ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលឈ្មោះថា ងងឹត តើហៅដូចម្ដេច? សេចក្ដីងងឹតណា ជាអន្ធការ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា "ប្រៀបដូចជាបុរសដែលមានធាតុញាប់ញ័រ រមែងមើលមិនឃើញ ក្នុងអន្ធការដ៏គួរឲ្យខ្លាចនោះ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង ព្រោះសេចក្ដីមិនដឹង មោហៈដែលជាអន្ធការ រមែងមិនមានសទ្ធាក្នុងកម្មដ៏លាមករបស់ខ្លួន និងផលនៃកម្មរបស់ខ្លួនឡើយ"។ សេចក្ដីមិនដឹង ព្រោះភាពជាលក្ខណៈយ៉ាងនេះ ហៅថា ងងឹត គឺអវិជ្ជា មោហៈ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមិនដឹងតាមពិត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ងងឹត។ សេចក្ដីងងឹតនោះ ជាសេចក្ដីងងឹតនៃចក្ខុ ៣ គឺ មំសចក្ខុ ទិព្វចក្ខុ បញ្ញាចក្ខុ ក្នុងសាសនានេះ សេចក្ដីងងឹតនៃចក្ខុទាំងឡាយនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា សេចក្ដីមិនដឹង។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ សេចក្ដីមិនដឹង តើដូចម្ដេច? គឺការមិនឃើញ។ មួយវិញទៀត សេចក្ដីមិនដឹងណាដែលជាទីពឹង គឺសេចក្ដីមិនដឹងក្នុងចំណែកខាងដើម សេចក្ដីមិនដឹងក្នុងចំណែកខាងចុង សេចក្ដីមិនដឹងក្នុងចំណែកខាងដើមនិងខាងចុង សេចក្ដីមិនដឹងក្នុងហេតុ សេចក្ដីមិនដឹងក្នុងបច្ច័យ នេះជាផលហូរចេញរបស់បុគ្គលអ្នកមិនដឹងនោះ ដែលជាអ្នកមិនមានចិត្តតាំងមាំ។ បុគ្គលមិនដឹងនូវធម៌ណាថា "ធម៌នេះគប្បីសេពគប់ ធម៌នេះមិនគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តឡើយ" បុគ្គលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញដោយសេចក្ដីងងឹតនោះ ដូចដែលហៅថា ងងឹត ដែរ។ ពាក្យថា "វង្វេង" គឺមានចេតនាយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅដោយសេចក្ដីងងឹតនោះ។ ពាក្យថា "ងងឹត" គឺ បុគ្គលនោះ ព្រោះសេចក្ដីងងឹតនោះដែលមិនទាន់ដកចេញទាំងស្រុង មិនទាន់កាត់ផ្ដាច់ទាំងស្រុង រមែងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងសេចក្ដីងងឹតនោះ មានសេចក្ដីងងឹតនោះជាទីទៅខាងមុខ បុគ្គលនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា បុគ្គលងងឹតមានងងឹតទៅខាងមុខ។ ធម៌ដែលជាទីទៅខាងមុខប៉ុណ្ណោះ ដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ធម៌នោះរមែងដុតបំផ្លាញនូវសេចក្ដីងងឹត ធ្វើចិត្តដទៃឲ្យតាំងមាំឡើង។ ធម៌ទាំងឡាយនោះ រមែងគួរដល់ការពិចារណាចំពោះបុគ្គលនោះ។ បុគ្គលនោះ រមែងពិចារណាឃើញដោយបញ្ញាដែលកើតអំពីការស្ដាប់។

---

တတ္ထ ကတမော တမော ဇောတိပရာယနော? သော တေန ပညာဝသေန ဣရိယတိ ဧဝံ တဿေဝ ဣရိယန္တဿ ပရာယနော ဘဝတိ. အယံ ဝုစ္စတေ ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယနော.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលងងឹតមានពន្លឺទៅខាងមុខ តើដូចម្ដេច? បុគ្គលនោះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃបញ្ញានោះ ទីទៅខាងមុខ រមែងមានដល់បុគ្គលនោះដែលប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះឯង បុគ្គលនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា បុគ្គលងងឹតមានពន្លឺទៅខាងមុខ។

---

တတ္ထ ကတမော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယနော ? တတ္ထ ဝုစ္စတိ ဇောတိ နာမ ယံ တဿ စေ တမဿ ပဋိပက္ခေန ယေ စ ဓမ္မေ အန္တမသော ဉာဏာလောကော, သော သုဏဓမ္မော ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယနော, တတ္ထ ဝုစ္စတေ, ယောယံ ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယနော, သော ယဒိ တထာရူပံ ကလျာဏမိတ္တံ ပဋိလဘတိ, ယော နံ အကုသလတော စ နိဝါရေတိ [Pg.304] ဘာဝိတကုသလတာဝ ဘာဝီ နိယောဇေတီတိ. ဧဝဉ္စ သဒ္ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ. ဣမေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န သေဝိတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဘဇိတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဘဇိတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ မနသိကာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န မနသိကာတဗ္ဗာတိ. ပစ္စတေ သညာယ ယထာ သညာယတိ သတိန္ဒြိယာနိ, သော ဧဝံ ပဇာနာတိ. ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ. ဣမေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န သေဝိတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဘာဝေတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ မနသိကာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န မနသိကာတဗ္ဗာတိ. သော တေ ဓမ္မေ သုသုယျတိ, သောတံ ဩဒဟတိ, အညံ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ, တေ စဿ ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနက္ခမန္တိ, သော သုတမယာယ ပညာယ သမန္နာဂတော သော တေန ပစ္စယဝသေန ဣရိယတိ ဧဝံ တဿေဝ ဣရိယန္တိ တပ္ပရမော ဘဝတိ တပ္ပရာယနော. အယံ ဝုစ္စတေ ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယနော.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ តើដូចម្តេច? ក្នុងសេចក្តីនោះ ពាក្យថា ភ្លឺ (ជោតិ) គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាបដិបក្ខនឹងងងឹតនោះ ដោយហោចទៅគឺពន្លឺនៃញាណ បុគ្គលអ្នកមានធម៌បានស្តាប់ហើយនោះ ហៅថា បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានពាក្យដោះស្រាយថា បុគ្គលណាដែលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ បើបុគ្គលនោះបានជួបនឹងកល្យាណមិត្តមានសភាពដូច្នោះ កល្យាណមិត្តនោះរមែងហាមឃាត់បុគ្គលនោះចាកអកុសល ដឹកនាំឱ្យប្រកបក្នុងកុសលដែលខ្លួនធ្លាប់បានចម្រើនហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត រមែងសម្តែងសទ្ធម៌យ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយនេះជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះជាអកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរសេពគប់ ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរសេពគប់ ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។ បុគ្គលនោះដឹងច្បាស់ដោយសញ្ញា ដូចជាសញ្ញាដឹងនូវសតិន្ទ្រិយទាំងឡាយ បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយនេះជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះជាអកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។ បុគ្គលនោះរមែងស្តាប់ដោយប្រពៃនូវធម៌ទាំងនោះ ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ តាំងចិត្តទុកជាផ្សេង ធម៌ទាំងនោះរមែងគួរដល់ការសញ្ជឹងគិតរបស់បុគ្គលនោះ បុគ្គលនោះជាអ្នកប្រកបដោយសុតាមយបញ្ញា រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃបច្ច័យនោះ ឥរិយាបថទាំងឡាយរមែងប្រព្រឹត្តទៅដល់បុគ្គលនោះយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះមានបញ្ញានោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ មានបញ្ញានោះជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។ បុគ្គលនេះ ហៅថា បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។

---

တတ္ထ ကတမော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ တမပရာယနော? ဇောတိ နာမ ယာ တဿေဝ တမဿ ပဋိပက္ခေန ယေ ဓမ္မာ အန္တမသော ဉာဏာလောကော, သော ပုန ဓမ္မော. ကတမာ ဥစ္စတေ? ပညာယတော ပဏ္ဍိတောတိ ဝုစ္စတေ, သော ဧဝံ ပဇာနာတိ. ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ. ဣမေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န သေဝိတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဘာဝိတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဘာဝိတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗာ. ဣမေ ဓမ္မာ မနသိကာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဓမ္မာ န မနသိကာတဗ္ဗာ. ဣဓ ပန ပါပမိတ္တသံသေဝနော ပါပမိတ္တဝသာနုဂေါ အကုသလေ ဓမ္မေ အဘိဝဍ္ဎေတိ, ကုသလေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ. သော တေန ပမာဒေန ပစ္စယသညာ အမနသိကတွာ အဿတိအသမ္ပဇညံ အာသေဝတိ. တယာ ယော ပဋိပက္ခော တမော, သော ပဝဍ္ဎေတိ. သော တမာဘိဘူတော ပရာယနော တမပရမော စေဝ ဘဝတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ တမပရာယနော.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត តើដូចម្តេច? ពាក្យថា ភ្លឺ (ជោតិ) គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាបដិបក្ខនឹងងងឹតនោះ ដោយហោចទៅគឺពន្លឺនៃញាណ នោះឈ្មោះថា បុណធម៌ (ធម៌ដទៃទៀត)។ សួរថា តើដូចម្តេចខ្លះ? បុគ្គលអ្នកមានបញ្ញា ហៅថា បណ្ឌិត បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយនេះជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះជាអកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនមានទោស ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរគប់រក ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ ធម៌ទាំងឡាយនេះគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ធម៌ទាំងឡាយនេះមិនគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។ ប៉ុន្តែ ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលអ្នកសេពគប់នឹងបាបមិត្ត ឈ្លបតាមអំណាចនៃបាបមិត្ត រមែងធ្វើអកុសលធម៌ទាំងឡាយឱ្យចម្រើនឡើង លះបង់កុសលធម៌ទាំងឡាយ។ បុគ្គលនោះ ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទនោះ មិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវបច្ច័យសញ្ញា រមែងសេពនូវសេចក្តីភ្លេចស្មារតី និងការមិនដឹងខ្លួន។ បុគ្គលនោះរមែងធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងនូវងងឹតដែលជាបដិបក្ខនឹងកុសលធម៌។ បុគ្គលនោះត្រូវងងឹតគ្របសង្កត់ហើយ មានងងឹតជាទីទៅក្នុងខាងមុខ និងមានងងឹតជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់។ បុគ្គលនេះ ហៅថា បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។

---

၁၀၃. တတ္ထ ကတမော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယနော? တတ္ထ ဝုစ္စတေ သောယံ ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တဿ သန္နိဿိတော ဘဝတိ သက္ကာ သံယောဂီ ကုသလံ [Pg.305] ဂဝေသီ, သော ကလျာဏမိတ္တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ, ပရိပဉှယတိ? ကိံ ကုသလံ, ကိံ အကုသလံ? ကိံ သာဝဇ္ဇံ, ကိံ အနဝဇ္ဇံ? ကိံ သေဝိတဗ္ဗံ, ကိံ န သေဝိတဗ္ဗံ? ကိံ ဘာဝိတဗ္ဗံ, ကိံ န ဘာဝိတဗ္ဗံ? ကိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗံ, ကိံ န ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာတဗ္ဗံ? ကိံ မနသိကာတဗ္ဗံ, ကိံ န မနသိကာတဗ္ဗံ? ကထံ သံကိလေသော ဟောတိ, ကထံ ဝေါဒါနံ ဟောတိ? ကထံ ပဝတ္တိ ဟောတိ, ကထံ နိဝတ္တိ ဟောတိ? ကထံ ဗန္ဓော ဟောတိ, ကထံ မောက္ခော ဟောတိ? ကထံ သက္ကာယသမုဒယော ဟောတိ, ကထံ သက္ကာယနိရောဓော ဟောတိ? သော ဧတ္ထ ဒေသိတံ ယထာ ဥပဋ္ဌိတံ တထာ သမ္ပဋိပဇ္ဇန္တော သော ဧဝံ ပဇာနာတိ. ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ. ဧဝံ…ပေ… ယာဝ ကထံ သက္ကာယသမုဒယော ဟောတိ, ကထံ သက္ကာယနိရောဓော ဟောတီတိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. သော တေ ဓမ္မေ အဓိပါဋိကင်္ခါတိ ဧဝံ လက္ခဏံ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတိ. သော ပုဂ္ဂလော တပ္ပရမော ဘဝတိ တပ္ပရာယနော, အယံ ဝုစ္စတေ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယနော.

១០៣. ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ តើដូចម្តេច? ក្នុងសេចក្តីនោះ មានពាក្យដោះស្រាយថា បុគ្គលនោះជាអ្នកអាស្រ័យនឹងកល្យាណមិត្ត ជាអ្នកប្រកបដោយកុសល ស្វែងរកកុសល អាចធ្វើបាន បុគ្គលនោះចូលទៅជិតកល្យាណមិត្តទាំងឡាយហើយសួរដេញដោល សួរបញ្ជាក់ថា អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល? អ្វីមានទោស អ្វីមិនមានទោស? អ្វីគួរគប់រក អ្វីមិនគួរគប់រក? អ្វីគួរចម្រើន អ្វីមិនគួរចម្រើន? អ្វីគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ អ្វីមិនគួរចូលទៅជិតហើយរស់នៅ? អ្វីគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត អ្វីមិនគួរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត? សេចក្តីសៅហ្មងកើតមានដូចម្តេច សេចក្តីផូរផង់កើតមានដូចម្តេច? បវត្តិកាលកើតមានដូចម្តេច និវត្តិកាលកើតមានដូចម្តេច? ការចងកាយកើតមានដូចម្តេច ការរួចចាកទុក្ខកើតមានដូចម្តេច? សក្កាយសមុទ័យកើតមានដូចម្តេច សក្កាយនិរោធកើតមានដូចម្តេច? បុគ្គលនោះប្រតិបត្តិដោយប្រពៃតាមធម៌ដែលសម្តែងហើយក្នុងសេចក្តីនេះ តាមដែលប្រាកដឡើង បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយនេះជាកុសល ធម៌ទាំងឡាយនេះជាអកុសល។ យ៉ាងនេះ...បេ... រហូតដល់សេចក្តីថា សក្កាយសមុទ័យកើតមានដូចម្តេច សក្កាយនិរោធកើតមានដូចម្តេច គប្បីធ្វើឱ្យពិស្តារ។ បុគ្គលនោះមានសេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងក្លាក្នុងធម៌ទាំងនោះ រមែងធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងនូវលក្ខណៈ ញាណ វិជ្ជា និងពន្លឺយ៉ាងនេះ។ បុគ្គលនោះមានបញ្ញានោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ មានបញ្ញានោះជាទីទៅក្នុងខាងមុខ បុគ្គលនេះ ហៅថា បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។

---

တတ္ထ ကတမော ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယနော? ယော အကုသလံ ဓမ္မံ ဒီပေတိ. တံ ဘာဝနာယ ဟီနာသု ဂတီသု ဥပပတ္တိံ ဒဿေတိ, တပ္ပရမော ဘဝတိ တပ္ပရာယနော. အယံ ဝုစ္စတေ ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယနော.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាអ្នកងងឹតហើយមានទៅខាងមុខងងឹត តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាបង្ហាញនូវអកុសលធម៌។ បុគ្គលនោះរមែងបង្ហាញនូវការទៅកើតក្នុងគតិទាំងឡាយដ៏ថោកទាប ព្រោះការចម្រើននូវអកុសលធម៌នោះ បុគ្គលនោះមានអកុសលធម៌នោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ មានអកុសលធម៌នោះជាទីទៅក្នុងខាងមុខ។ បុគ្គលនេះ ហៅថា បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។

---

တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယနော? သော တမေန အကုသလဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ဒဿေတိ. တမေတိ ယံ စက္ခု ကလျာဏမိတ္တဿ ယေန အကုသလေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ, ကုသလေ ဓမ္မေ အဘိဝဍ္ဎတိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាជាអ្នកងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ? បុគ្គលនោះរមែងបង្ហាញនូវផលនៃអកុសលកម្មដោយសេចក្តីងងឹត។ ភ្នែកណាដែលធ្វើឱ្យងងឹតដល់កល្យាណមិត្ត បុគ្គលនោះរមែងលះបង់អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ធ្វើកុសលធម៌ទាំងឡាយឱ្យចម្រើនឡើងដោយធម៌ណា។

---

တတ္ထ ယော စ ပဏီတာသု ဂတီသု ဥပပတ္တိံ ဒဿေတိ, တပ္ပရမော တေန ဝုစ္စတေ တမော ဇောတိပရာယနော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាបង្ហាញនូវការទៅកើតក្នុងគតិទាំងឡាយដ៏ឧត្តម មានគតិដ៏ឧត្តមនោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។

---

တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ တမပရာယနော? ကုသလဿ ကမ္မဝိပါကံ ဒဿေတိ. ယံ စက္ခု ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂေန ပါပမိတ္တုပသေဝေန ပါပမိတ္တဝသာနုဂေါ အကုသလံ ဓမ္မံ အဘိဝဍ္ဎတိ, တံ ဘာဝနာယ ဟီနာသု ဂတီသု ဥပပတ္တိံ ဒဿေတိ. တပ္ပရမော တေန ဝုစ္စတေ ဇောတိ တမပရာယနော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាជាអ្នកភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត? បុគ្គលនោះរមែងបង្ហាញនូវផលនៃកុសលកម្ម។ ភ្នែកគឺបញ្ញាណាដែលចម្រើននូវអកុសលធម៌ ព្រោះការសេពគប់នឹងបាបមិត្ត ព្រោះការចូលទៅជិតបាបមិត្ត ព្រោះការឈ្លបតាមអំណាចនៃបាបមិត្ត បុគ្គលនោះរមែងបង្ហាញនូវការទៅកើតក្នុងគតិទាំងឡាយដ៏ថោកទាប ព្រោះការចម្រើននូវអកុសលធម៌នោះ។ បុគ្គលនោះមានគតិដ៏ថោកទាបនោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។

---

တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယနော သော ဇောတိတာ ပဘာတာ ယာဝ ပဏီတာသု ဂတီသု ဥပပတ္တိံ ဒဿေတိ. တပ္ပရမော တေနာဟ ဇောတိ ဇောတိပရာယနော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាជាអ្នកភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ បុគ្គលនោះរមែងបង្ហាញនូវការទៅកើតក្នុងគតិទាំងឡាយដ៏ឧត្តម ដរាបដល់ពន្លឺដ៏រុងរឿង។ បុគ្គលនោះមានគតិដ៏ឧត្តមនោះជាទីត្រេកអរខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា បុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។

---

ဇောတိတမပရာယနေန [Pg.306] ဒသ အကုသလာနံ ကမ္မာနံ ဥဒယံ ဒဿေတိ. တမေန ပုဂ္ဂလေန အကုသလာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ဒဿေတိ. န အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဝိပါကံ ဒဿေတိ. တမေန အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနိ ဒဿေတိ. ဇောတိနာ အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ ဒဿေတိ. ဇောတိနာ တမပရာယနေန ဒသ အကုသလကမ္မပထေ ဒဿေတိ. ဇောတိနာ ပဏီတတ္တံ ဒဿေတိ. တမေန ဇောတိပရာယနေန အတပနီယံ ဓမ္မံ ဒဿေတိ. ဇောတိနာ တမပရာယနေန တပနီယံ ဓမ္မံ ဒဿေတိ. အယံ သုတ္တတ္ထော.

ព្រះអង្គមិនបង្ហាញនូវការកើតឡើងនៃអកុសលកម្មទាំង ១០ ដោយបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹតឡើយ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវផលនៃអកុសលកម្មទាំងឡាយ ដោយបុគ្គលជាអ្នកងងឹត។ មិនបង្ហាញនូវផលនៃអកុសលធម៌ទាំងឡាយឡើយ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវមិច្ឆត្តៈទាំង ៨ ដោយសេចក្តីងងឹត។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវសម្មត្តៈទាំង ៨ ដោយពន្លឺ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវអកុសលកម្មបថទាំង ១០ ដោយបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវភាពជាបុគ្គលដ៏ឧត្តមដោយពន្លឺ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវធម៌មិនជាទីក្តៅក្រហាយ ដោយបុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវធម៌ជាទីក្តៅក្រហាយ ដោយបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។ នេះជាសេចក្តីនៃសូត្រ។

---

၁၀၄. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာ ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ကိံ ဒေသိတံ? တတ္ထ ဝုစ္စတေ ဣမမှိ သုတ္တေ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ဒေသိတာ. ကုသလာကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဝိပါကော ဒေသိတော. ဟီနပ္ပဏီတာနဉ္စ သတ္တာနံ ဂတိ နာနာကာရဏံ ဒေသိတံ. အယံ ဒေသနာ ဟာရော.

១០៤. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងនូវអ្វី? ក្នុងសេចក្តីនោះ មានពាក្យដោះស្រាយថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងនូវកុសលធម៌ និងអកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គសម្តែងនូវផលនៃកុសលធម៌ និងអកុសលធម៌ទាំងឡាយផង។ ព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃគតិរបស់សត្វទាំងឡាយដ៏ថោកទាប និងដ៏ឧត្តមផង។ នេះឈ្មោះថា ទេសនាហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? အကုသလဿ ကမ္မဿ ယော ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ. တတ္ထ ဌိတော အကုသလေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒိယတိ ဝိစယန္တံ ယုဇ္ဇတိ. ကုသလဿ ကမ္မဿ ယော ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ. တတ္ထ ဌိတော ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒိယတိ ဝိစယန္တံ ယုဇ္ဇတိ. အယံ ဝိစယော ယုတ္တိ စ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាទទួលរងនូវផលនៃអកុសលកម្ម។ បុគ្គលនោះកាលដែលស្ថិតនៅក្នុងភពនោះ រមែងធ្វើអកុសលធម៌ទាំងឡាយឱ្យកើតឡើង ការពិចារណានូវសេចក្តីនោះ រមែងសមគួរ។ បុគ្គលណាទទួលរងនូវផលនៃកុសលកម្ម។ បុគ្គលនោះកាលដែលស្ថិតនៅក្នុងភពនោះ រមែងធ្វើកុសលធម៌ទាំងឡាយឱ្យកើតឡើង ការពិចារណានូវសេចក្តីនោះ រមែងសមគួរ។ នេះឈ្មោះថា វិចយហារៈ និងយុត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော? ယော ပုဂ္ဂလော ဇောတိ, သော ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ယော ပုဂ္ဂလော တမော, သော တမာဒိန္နံ ဝါနုပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေတိ. တမေန ဇောတိပရာယနေန အပ္ပမာဒဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ, တမော အဝိဇ္ဇာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ စ ပဒဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ဇောတိနာ တမပရာယနေန ပမာဒဿ စ ဒိဋ္ဌိယာ စ ပဒဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាជាអ្នកភ្លឺ បុគ្គលនោះជាហេតុជិតនៃការពិចារណា។ បុគ្គលណាជាអ្នកងងឹត បុគ្គលនោះជាហេតុជិតនៃការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការកាន់យកដោយសេចក្តីងងឹតនោះ ព្រះអង្គបង្ហាញយ៉ាងនេះ។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវហេតុជិតនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ដោយបុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ សេចក្តីងងឹតជាហេតុជិតនៃអវិជ្ជាផង នៃទិដ្ឋិផង។ ព្រះអង្គបង្ហាញនូវហេតុជិតនៃសេចក្តីប្រមាទផង នៃទិដ្ឋិផង ដោយបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។ នេះឈ្មោះថា បទដ្ឋានហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? တမေန တမပရာယနေန တမောတိ အဝိဇ္ဇာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ သဗ္ဗကိလေသဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. တမေန ဇောတိပရာယနေန ဇောတိဝိဇ္ဇာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဇောတိတမပရာယနေန ပမာဒေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ. တမေန ဇောတိပရာယနေန အပ္ပမာဒေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? កាលបើព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីងងឹតថាជាអវិជ្ជា ដោយបុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខងងឹត ឈ្មោះថាសម្តែងនូវកិលេសធម៌ទាំងពួង។ កាលបើព្រះអង្គសម្តែងនូវពន្លឺថាជាវិជ្ជា ដោយបុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ ឈ្មោះថាសម្តែងនូវពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងពួង។ ព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីប្រមាទ ដោយបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។ ព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ដោយបុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខភ្លឺ។ នេះឈ្មោះថា លក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ သတ္တာ နီစကုလိနော, န တေ ဣမံ သုတွာ ကုသလေ ဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ. ယေ သတ္တာ ဥစ္စကုလိနော, တေ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ [Pg.307] ဘိယျောသော မတ္တာယ ကုသလေ ဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တီတိ. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော. ဘူမိယံ ဥပဒေသော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះមានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យបំណងដូចម្តេច? សត្វទាំងឡាយណាដែលមានត្រកូលទាប សត្វទាំងឡាយនោះបានស្តាប់ធម៌នេះហើយ នឹងមិនសមាទានប្រព្រឹត្តតាមកុសលធម៌ទាំងឡាយឡើយ។ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានត្រកូលខ្ពស់ សត្វទាំងឡាយនោះបានស្តាប់ការសម្តែងធម៌នេះហើយ នឹងសមាទានប្រព្រឹត្តតាមកុសលធម៌ទាំងឡាយក្រៃលែងឡើងទៅ។ នេះឈ្មោះថា ចតុព្យូហហារៈ ជាការណែនាំក្នុងភូមិ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ယာ အဝိဇ္ဇာတော ပဘူတိ တဏှာ, အယံ သမုဒယော. ယော တမော တမပရာယနော, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ ဇောတိ ယေန သုတ္တေန ဓမ္မေန ပညာပိယတိ, သော ဓမ္မော ပညိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. တေန အမောဟေန တီဏိ ကုသလမူလာနိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ អាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច? តណ្ហាណាដែលមានអវិជ្ជាជាដើម នេះជាសមុទយសច្ចៈ។ សេចក្តីងងឹតណាដែលមានទៅខាងមុខងងឹត នេះជាទុក្ខសច្ចៈ។ នេះជាសច្ចៈទាំងពីរ គឺទុក្ខសច្ចៈ និងសមុទយសច្ចៈ។ ធម៌ណាដែលព្រះអង្គឱ្យដឹងច្បាស់ដោយសូត្រដែលសម្តែងនូវពន្លឺ ធម៌នោះជាហេតុជិតនៃបញ្ញិន្ទ្រិយ។ ព្រោះសេចក្តីមិនវង្វេងនោះ កុសលមូលទាំង ៣ រមែងដល់នូវការពេញបរិបូណ៌ ជាហេតុជិតនៃស្ថានសួគ៌។

---

တတ္ထ ကတမာ ဝိဘတ္တိ? တမော တမပရာယနောတိ န ဧကံသေန. ကိံ ကာရဏံ? အတ္ထိ တမော စ ဘဝေါ အပရာပရိယဝေဒနီယေန စ ကုသလေန ဇောတိနာ ပုဂ္ဂလေန သဟောပတ္တိဘာဝေ. အတ္ထိ ဇောတိ စ ဘဝေါ အပရာပရိယဝေဒနီယေန စ အကုသလေန တမေန ပုဂ္ဂလေန သဟောပတ္တိဘာဝေ ပရိဝတ္တနာ တမေသု ပဋိပက္ခောတိ ဇောတိနာ တမပရာယနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា បុគ្គលងងឹតហើយមានទៅខាងមុខងងឹត មិនមែនជាការកំណត់ដោយចំណែកមួយឡើយ។ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាសេចក្តីងងឹត និងភពរមែងមាន ក្នុងការកើតឡើងជាមួយគ្នានឹងបុគ្គលជាអ្នកភ្លឺ ដោយកុសលធម៌ជាអបរាបរិយវេទនីយៈ។ ពន្លឺ និងភពរមែងមាន ក្នុងការកើតឡើងជាមួយគ្នានឹងបុគ្គលជាអ្នកងងឹត ដោយអកុសលធម៌ជាអបរាបរិយវេទនីយៈ ការវិលត្រឡប់ក្នុងសេចក្តីងងឹតទាំងឡាយ ជាបដិបក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានបុគ្គលភ្លឺហើយមានទៅខាងមុខងងឹត។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော? ယော တမော, သော ဧဝံ အတ္တဗျာပါဒါယ ပဋိပန္နော, သော အဿဒ္ဓါယ ဗာလော အကုသလော အဗျတ္တော အနာဒီနဝဒဿီ. ယော ဇောတိ, သော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ပဏ္ဍိတော ကုသလော ဗျတ္တော အာဒီနဝဒဿီ. အယံ ဝေဝစနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាងងឹត បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រតិបត្តិដើម្បីបៀតបៀនខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះជាអ្នកមិនមានសទ្ធា ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ មិនមានប្រាជ្ញាស្មារតី មិនយល់ឃើញនូវទោស។ បុគ្គលណាភ្លឺ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឯង ជាបណ្ឌិត ជាអ្នកឈ្លាសវៃ មានប្រាជ្ញាស្មារតី យល់ឃើញនូវទោស。 នេះឈ្មោះថា វេវចនហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ပညတ္တိ? သော ပုဂ္ဂလော ဝိပါကပညတ္တိယာ ပညာပိယတိ, အကုသလေ ပရိယာဒိန္နတာ ပညာပိယတိ. ဇောတိကုသလဓမ္မုပပတ္တိပညတ္တိယာ ပညာပိယတိ ကုသလဓမ္မဝိပါကပညတ္တိယာ စာတိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលនោះ ព្រះអង្គឱ្យដឹងច្បាស់ដោយវិបាកបញ្ញត្តិ ឱ្យដឹងច្បាស់ដោយភាពជាអ្នកកាន់យកនូវអកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គឱ្យដឹងច្បាស់នូវពន្លឺដោយការបញ្ញត្តិនូវការកើតឡើងនៃកុសលធម៌ និងដោយការបញ្ញត្តិនូវផលនៃកុសលធម៌។

---

ဩတရဏောတိ ယေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ယဉ္စ ဇရာမရဏံ ယာ စ အဝိဇ္ဇာ, တံ ပဒဋ္ဌာနံ, နိဒ္ဒေသေန ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒေါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ယော ယာဝ ဇရာမရဏနိရောဓော, ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ. ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒေသေန ဓာတူသု.

ឱតរណហារៈ គឺសង្ខារទាំងឡាយណាដែលមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ជរាមរណៈណា និងអវិជ្ជាណា ធម៌នោះជាហេតុជិត ដោយការចង្អុលបង្ហាញនូវការកើតឡើងនៃវិជ្ជា និងការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា រហូតដល់ការរលត់ទៅនៃជរាមរណៈ ធម៌ទាំងពីរនេះរមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ។ ធម្មធាតុ និងធម្មាយតនៈ ជាហេតុជិត ដោយការចង្អុលបង្ហាញក្នុងធាតុទាំងឡាយ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော? ဣမဿ သုတ္တဿ ဒေသိတဿ အာရမ္ဘော. အဓိဋ္ဌာနောတိ တမောတိ ဘဂဝါ ဗြဝီတိ, န ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ဒေသေတိ. ယာဝတာ သတ္တာနံ ဂတိ, တတ္ထ ယေ ဒုစ္စရိတဓမ္မေန ဥပပန္နာ, တေ ဗဟုလာဓိဝစနေန တမော နိဒ္ဒိသတိ. ယာ ဇောတိ သဗ္ဗသတ္တေသု ကုသလဓမ္မောပပတ္တိ သဗ္ဗံ တံ ဇောတီတိ အဘိလပတိ အယမေကတာ ပစ္စယော ယောနိသောမနသိကာရပညတ္တိ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ပုဂ္ဂလာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្តេច? គឺការផ្តើមឡើងនៃសូត្រនេះដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ ពាក្យថា អធិដ្ឋានហារៈ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា "ងងឹត" (តមៈ) ព្រះអង្គមិនសំដៅសម្តែងចំពោះបុគ្គលម្នាក់ឡើយ។ គតិរបស់សត្វទាំងឡាយមានត្រឹមណា ក្នុងគតិនោះ ពួកសត្វណាដែលកើតឡើងដោយទុច្ចរិតធម៌ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសត្វទាំងនោះថា "ងងឹត" ដោយពាក្យជាអធិវចនៈដ៏ច្រើន។ ឯពាក្យថា "ពន្លឺ" (ជោតិ) គឺការកើតឡើងនៃកុសលធម៌ក្នុងសត្វទាំងពួង ព្រះអង្គទ្រង់ហៅធម៌ទាំងអស់នោះថា "ពន្លឺ" នេះជាឯកតាបច្ច័យ (បច្ច័យនៃភាពជាធ្លុងមួយ) ជាយោនិសោមនសិការបញ្ញត្តិ នៃបុគ្គលទាំងឡាយដែលមានមហាភូតរូប ៤។

---

တတ္ထ [Pg.308] ကတမော ပရိက္ခာရော? အကုသလဿ ပါပမိတ္တတာ ပစ္စယော, အယောနိသော မနသိကာရော ဟေတု. ကုသလဿ ကလျာဏမိတ္တတာ ပစ္စယော, ယောနိသော မနသိကာရော ဟေတု.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្តេច? ភាពជាអ្នកមានមិត្តអាក្រក់ ជាបច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ) នៃអកុសល អយោនិសោមនសិការ ជាហេតុ (ជនកហេតុ)។ ភាពជាអ្នកមានកល្យាណមិត្ត ជាបច្ច័យ នៃកុសល យោនិសោមនសិការ ជាហេតុ។

---

တတ္ထ ကတမာ သမာရောပနာတိ? ဣဓေကစ္စော နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတီတိ နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ရူပေသု သဒ္ဒေသု ဂန္ဓေသု ရသေသု ဖဿေသု, သော ဥပပန္နော သဗ္ဗမှိ မာနုဿကေ ဥပဘောဂပရိဘောဂေ. ဇောတိ ပဏီတေသု ကုသလေသု ဥပပန္နော သဗ္ဗမှိ မာနုဿကေ ဥပဘောဂပရိဘောဂေ ဥပပန္နောတိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនាហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា "បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ កើតក្នុងត្រកូលទាប" គឺបុគ្គលណាដែលកើតក្នុងត្រកូលទាប ក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា កើតឡើងក្នុងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំងពួងក្នុងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯបុគ្គលជា "ពន្លឺ" (ជោតិ) គឺកើតឡើងក្នុងកុសលធម៌ដ៏ឧត្តម កើតឡើងក្នុងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគទាំងពួងក្នុងមនុស្សលោក យ៉ាងនេះឯង។

---

၁၀၅. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ စ သုတ္တံ? န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာတိ ဂါထာ. ကေန ကာရဏေန တံ ဗန္ဓနံ ဒဠှံ? စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဣဿရိယေန သက္ကာ မောစေတုံ ဓနေန ဝါ အညေန ဝါ ယာစနာယ ဝါ ပရာယနေန ဝါ. ယေသု စ အယံ ရာဂေါ မဏိကုဏ္ဍလေသု ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ, ဣဒမဿ စေတသိကဗန္ဓနံ. တံ န သက္ကာ ဣဿရိယေန ဝါ ဓနေန ဝါ အညေန ဝါ ယာစနာယ ဝါ ပရာယနေန ဝါ မောစေတုံ. န စ တတ္ထ ကောစိ အတ္ထိ ပါဋိဘောဂေါ. ဣမိနာ ဗန္ဓနတော မောစယိတ္ထာတိ ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ တဒိဒံ ဗန္ဓနံ ရာဂါနုသယေန စ ဆသု ဗာဟိရေသု စ အာယတနေသု ဗန္ဓတိ. ရူပေသု ရူပတဏှာ ဗန္ဓတိ, ယာဝ ဓမ္မေသု ဓမ္မတဏှာ. ယော ဣဓ လောကေ ဗန္ဓော ပရလောကသ္မိံ ဗန္ဓော နီယတိ. သော ဗန္ဓော ဇာယတိ, ဗန္ဓော မီယတိ. ဗန္ဓော အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂစ္ဆတိ. န သက္ကာ မောစေတုံ အညတြ အရိယမဂ္ဂေန ဣမဉ္စ ဗန္ဓနံ. မရဏဘာဝဉ္စ ဥပပတ္တိဘာဝဉ္စ ဘယတော ဝိဒိတွာ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ. သော ဣမံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟိတွာ အတိက္ကမတိ. အယဉ္စ လောကော ဣတော ပရံ ဒုတိယော.

១០៥. ក្នុងសេចក្តីនោះ សូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង តើដូចម្តេច? គឺគាថាថា "អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនពោលថាកំណងនោះជាចំណងមាំឡើយ"។ តើដោយហេតុអ្វី ចំណងនោះទើបឈ្មោះថាមាំ? គឺដោយហេតុ ៤ យ៉ាង ដែលគេអាចដោះបានដោយអំណាច ឬដោយទ្រព្យ ឬដោយវិធីផ្សេងទៀត ឬដោយការអង្វរករ ឬដោយការជ្រកកោន។ ចំណែកឯតម្រេក (រាគៈ) ណា ក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលទាំងឡាយ និងសេចក្តីអាឡោះអាល័យ (អបេក្ខា) ណា ក្នុងកូន និងភរិយាទាំងឡាយ នេះជាចំណងខាងផ្លូវចិត្ត (ចេតសិកពន្ធនៈ) របស់បុគ្គលនោះ。 ចំណងនោះ គេមិនអាចដោះបានដោយអំណាច ឬដោយទ្រព្យ ឬដោយវិធីផ្សេងទៀត ឬដោយការអង្វរករ ឬដោយការជ្រកកោនឡើយ។ ហើយក្នុងចំណងនោះ គ្មាននរណាម្នាក់ មិនថាទេវតា ឬមនុស្សឡើយ ដែលជាអ្នកធានាថា "ខ្ញុំនឹងដោះអ្នកឱ្យរួចពីចំណងនេះ"។ ចំណងនេះរមែងចងសត្វទុកដោយរាគានុស័យ ក្នុងអាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦។ រូបតណ្ហារមែងចងសត្វទុកក្នុងរូបទាំងឡាយ រហូតដល់ធម្មតណ្ហាក្នុងធម៌ទាំងឡាយ។ ចំណងណាដែលមានក្នុងលោកនេះ ចំណងនោះរមែងនាំទៅកាន់លោកខាងមុខ។ បុគ្គលនោះរមែងកើតមកទាំងមានចំណង ស្លាប់ទៅទាំងមានចំណង ចេញពីលោកនេះទៅកាន់លោកខាងមុខទាំងមានចំណង។ គេមិនអាចដោះចំណងនេះបានឡើយ វៀរលែងតែអរិយមគ្គចេញ។ លុះបុគ្គលដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីស្លាប់ និងការកើតឡើងដោយភាពជាភ័យហើយ រមែងលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ។ បុគ្គលនោះលុះលះបង់ឆន្ទរាគៈនេះហើយ រមែងកន្លងផុតទៅ។ លោកនេះ និងលោកខាងមុខទៀត ក៏ជាគម្រប់ពីរ។

---

တတ္ထ ယံ ဗန္ဓနာသင်္ခါရာနံ ပဟာနံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဥဘယေသု ဌာနေသု ဝီရိယံ, ဂန္ဓပရိဝါတော သုမုနိ နောပလိမ္ပတိ. တထေဝ ပရိဂ္ဂဟေသု ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ အဝူဠှော သလ္လောတိ တဿေဝ တဏှာယ ပဟာနံ ဒဿေတိ. အယံ တဏှာမူလဿ ပဟာနာ ဝရေ အပ္ပမတ္တောတိ ကာမော ပမာဒဝတ္တတိ ပဟာနာယ နေက္ခမ္မာဘိရတော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ ဘဝတိ. တဿ အာသယံ ပဟာနာယ နေဝ ဣမံ လောကံ အာသီသတိ န ပရလောကံ. န ဣဓလောကံ နိဿိတံ, ပိယရူပံ သာတရူပံ အာကင်္ခတိ. နာပိ ပရလောကံ နိဿိတံ ပိယရူပံ သာတရူပံ [Pg.309] အာကင်္ခတိ, တေန ဝုစ္စတေ ‘‘နာသီသတေ လောကမိမံ ပရံ လောကဉ္စာ’’တိ. ယံ တဿ ပဟာနံ တံ ဆေဒနံ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယေသု မုနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သော ဣဓ ဝိရောဓော အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယေသု နာသီသနံ ဣဓ အနာထာ. တထာယံ တဏှာယ တဿ ပရိဂ္ဂဟဿ ဝတ္ထုကာမဿ ဧကဂါထာယ ဧတေ သဗ္ဗေ ကာမာ ဒဿိတာ. တေန ဘဂဝါ ဒေသေတိ ‘‘ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ အနပေက္ခိနော သဗ္ဗကာမေ ပဟာယာ’’တိ. ဣမိဿာ ဂါထာယ ဒွိဓာ နိဒ္ဒေသော သံသန္ဒနနိဒ္ဒေသော စ သမယနိဒ္ဒေသော စ, ယထာ အယံ ဂါထာ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, ဧဝံ တာယ ဂါထာယ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ ဝိသဇ္ဇနာ. ဧဝံ ဂါထာ သဗ္ဗဂါထာသု ဗျာကရဏေသု ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သုတ္တံ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ការលះបង់នូវសង្ខារដែលជាចំណងណា នេះលោកហៅថា វីរិយៈក្នុងឋានៈទាំងពីរ ព្រះមុនីដ៏បរិសុទ្ធដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកន្ថៈ (គ្រឿងចាក់ស្រែះ) រមែងមិនប្រឡាក់ឡើយ។ ក្នុងគ្រឿងហួងហែងទាំងឡាយ មានកូន និងភរិយាជាដើម កាលបើមានការហួងហែងយ៉ាងនោះ សរ (គឺលោភៈ) រមែងមិនចាក់ដោតឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់តណ្ហារបស់បុគ្គលនោះឯង។ បុគ្គលនេះ ព្រោះលះបង់តណ្ហាដែលជាឫសគល់ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងធម៌ដ៏ប្រសើរ គឺមានប្រាថ្នានឹងរួចចាកវដ្តៈ ដើម្បីលះបង់នូវសេចក្តីប្រមាទ ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មៈ រមែងជាអ្នករស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ។ ព្រោះលះបង់នូវអាសយៈ (សេចក្តីប្រាថ្នា) បុគ្គលនោះរមែងមិនប្រាថ្នាលោកនេះ ទាំងមិនប្រាថ្នាលោកខាងមុខឡើយ។ មិនប្រាថ្នារូបជាទីស្រឡាញ់ រូបជាទីគាប់ចិត្ត ដែលអាស្រ័យលោកនេះ។ ទាំងមិនប្រាថ្នារូបជាទីស្រឡាញ់ រូបជាទីគាប់ចិត្ត ដែលអាស្រ័យលោកខាងមុខឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា "មិនប្រាថ្នាលោកនេះ និងលោកខាងមុខឡើយ"។ ការលះបង់ណា និងការកាត់ផ្តាច់ណា របស់បុគ្គលនោះ ព្រះមុនីទ្រង់សម្តែងហើយក្នុងអដ្ឋកវគ្គទាំងឡាយ។ សេចក្តីទាស់ទែងនោះក្នុងលោកនេះ គឺការមិនប្រាថ្នាក្នុងអដ្ឋកវគ្គទាំងឡាយ ក្នុងលោកនេះជាអ្នកគ្មានទីពឹង។ ដូចគ្នានោះដែរ កាមទាំងអស់នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយដោយគាថាតែមួយ ដល់បុគ្គលនោះដែលហួងហែងវត្ថុកាមដោយតណ្ហា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា "ពួកសត្វកាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហានោះហើយ ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ លះបង់កាមទាំងពួង ហើយដើរទៅ"។ ក្នុងគាថានេះ មានការសម្តែងពីរយ៉ាង គឺសំសន្ទននិទ្ទេស (ការសម្តែងដោយការប្រៀបធៀប) និងសមយនិទ្ទេស (ការសម្តែងតាមកាល) ដូចជាគាថានេះជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង យ៉ាងណាមិញ ការដោះស្រាយដោយគាថានោះ ក៏ជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង យ៉ាងនោះដែរ។ យ៉ាងនេះ គាថារមែងបង្ហាញនូវសូត្រក្នុងគាថាទាំងពួង ឬក្នុងវេយ្យាករណ៍ទាំងឡាយ។

---

၁၀၆. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣမံ သုတ္တံ ကေနာဓိပ္ပာယေန ဒေသိတံ. ယေ ရာဂစရိတာ သတ္တာ, တေ ကာမေ ပဇဟိဿန္တီတိ အယံ တတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

១០៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? សូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយបំណងដូចម្តេច? ពួកសត្វណាដែលមានរាគចរិត ពួកសត្វទាំងនោះនឹងលះបង់នូវកាមទាំងឡាយ នេះជាព្រះបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនោះ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? ယဿ ဒသဝတ္ထုကာ ကိလေသာ ဥတ္တိဏ္ဏာ ဝန္တာ ဝိဒိတာ. ကတမေ ဒသဝိဓာတိ, ကိလေသကာမာ စ ဩရမ္ဘာဂိယဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာ စ သံယောဇနာ ဒသဝတ္ထုကာနိ အာယတနာနိ, အယံ ဝိစယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? កិលេសមានវត្ថុ ១០ របស់បុគ្គលណា ដែលបុគ្គលនោះឆ្លងផុតហើយ ខ្ជាក់ចោលហើយ ដឹងច្បាស់ហើយ។ កិលេសទាំង ១០ យ៉ាងនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកិលេសកាមផង សំយោជនៈជាចំណែកខាងក្រោម (ឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ) និងចំណែកខាងលើ (ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈ) ផង អាយតនៈមានវត្ថុ ១០ ផង នេះជាវិចយហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမာ ယုတ္တိ? ယေ သာရတ္တာ တေ ဂါဠှဗန္ဓနေန ဗန္ဓန္တိ အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ យុត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលណាដែលមានសេចក្តីត្រេកអរខ្លាំង ពួកបុគ្គលនោះរមែងចងទុកដោយចំណងដ៏មាំ នេះជាយុត្តិហារៈដែលមានពិត។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော? သာရတ္တော မဏိကုဏ္ဍလေသု မမံကာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အပေက္ခာတိ အတီတဝတ္ထုဿ သရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧတမ္ပိ ဆေတွာတိ ဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីត្រេកអរខ្លាំងក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលទាំងឡាយ ជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃមមង្ការៈ (ការប្រកាន់ថាជារបស់អញ)។ ពាក្យថា "អបេក្ខា" (សេចក្តីអាឡោះអាល័យ) ជាបទដ្ឋាននៃសរាគៈ (ការមានតម្រេក) ក្នុងវត្ថុជាអតីត。 ពាក្យថា "កាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហានោះ" ជាបទដ្ឋាននៃភាវនា។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? သာရတ္တစိတ္တော မဏိကုဏ္ဍလေသု ယော အဟံကာရေ ဝိသတ္တော မမံကာရေ ဝိသတ္တော, ယော ပုတ္တဒါရေ သာရတ္တော. ခေတ္တဝတ္ထုသ္မိံ သာရတ္တော. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលដែលមានចិត្តត្រេកអរខ្លាំងក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលទាំងឡាយ គឺបុគ្គលណាដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងអហង្ការៈ (ការប្រកាន់ខ្លួន) ជាប់ជំពាក់ក្នុងមមង្ការៈ (ការប្រកាន់ជារបស់ខ្លួន) បុគ្គលណាដែលត្រេកអរខ្លាំងក្នុងកូន និងភរិយា ត្រេកអរខ្លាំងក្នុងស្រែចម្ការ និងផ្ទះសម្បែង នេះជាលក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ဣဓ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော. ယေ နိဗ္ဗာနေန ဆန္ဒိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ပုတ္တဒါရေ တဏှံ ပဇဟိဿန္တိ. အယံ တတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្វី? ពួកបុគ្គលណាដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងព្រះនិព្វាន ពួកបុគ្គលនោះនឹងលះបង់តណ្ហាក្នុងកូន និងភរិយា នេះជាព្រះបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងសូត្រនោះ។ ទាំងនេះជាសច្ចៈ ៤ យ៉ាង។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော? ယာ ပုတ္တဒါရေ တဏှာ, အယံ သမုဒယော. ယေ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ, တေ ယေ စ ဗာဟိရေသု ရူပေသု ရူပပရိဂ္ဂဟော, ဣဒံ ဒုက္ခံ, ယံ [Pg.310] တတ္ထ ဆေဒနီယံ, အယံ နိရောဓော. ယေန ဘိဇ္ဇတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ဝိဘတ္တီတိ နတ္ထိ ဝိဘတ္တိယာ ဘူမိ, ပရိဝတ္တနောတိ ပဋိပက္ခော နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ អាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច? តណ្ហាណាដែលមានក្នុងកូន និងភរិយា នេះជាសមុទយសច្ចៈ។ ឧបាទានក្ខន្ធទាំងឡាយណាដែលមាន និងការហួងហែងរូបក្នុងរូបខាងក្រៅទាំងឡាយណាដែលមាន នេះជាទុក្ខសច្ចៈ។ ការកាត់ផ្តាច់ណាដែលមានក្នុងហេតុនៃទុក្ខនោះ នេះជានិរោធសច្ចៈ។ ធម៌ណាដែលជាគ្រឿងបំផ្លាញកិលេស នេះជាមគ្គសច្ចៈ។ ពាក្យថា "វិភត្តិ" គឺមិនមានភូមិសម្រាប់វិភត្តិហារៈឡើយ។ ពាក្យថា "បរិវត្តនៈ" គឺការបង្ហាញនូវធម៌ជាបដិបក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော? နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဝေဝစနော. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? အတ္ထိ တဏှာ ဧကော သတ္တော ဩတိဏ္ဏော တပ္ပစ္စယာ ဝိညာဏံ ယာဝ ဇရာမရဏံ. ယာ တတ္ထ ဝေဒနာ, အယံ အဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ယာဝ ဇရာမရဏနိရောဓော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច? វេវចនៈ (ពាក្យវចនៈផ្សេងៗ) ត្រូវបានបង្ហាញហើយ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ ឱតរណហារៈ តើដូចម្តេច? តណ្ហាមានពិត សត្វដ៏ប្រសើររមែងឈានចុះ ព្រោះតណ្ហានោះជាបច្ច័យ វិញ្ញាណរមែងឈានចុះរហូតដល់ជរានិងមរណៈ។ វេទនាណាដែលមានក្នុងវដ្តទុក្ខនោះ នេះជាអវិជ្ជា ព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជា អវិជ្ជារមែងរលត់ រហូតដល់ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ។

---

တတ္ထ ကတမော သောဓနော? သုဒ္ဓေါ ဂါထာယ အာရမ္ဘော. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော? န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာတိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ, န ဝေမတ္တတာယ. စတ္တာရော ရာဂါ ကာမရာဂေါ ရူပရာဂေါ ဘဝရာဂေါ ဒိဋ္ဌိရာဂေါ စာတိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្តេច? គឺការផ្តើមឡើងក្នុងគាថាដ៏បរិសុទ្ធ។ ក្នុងហារៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងគាថាថា "អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនពោលថាកំណងនោះជាចំណងមាំឡើយ" ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាធ្លុងមួយ មិនមែនដោយភាពប្លែកគ្នាឡើយ។ រាគៈ ៤ យ៉ាង គឺកាមរាគៈ រូបរាគៈ ភវរាគៈ និងទិដ្ឋិរាគៈ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាធ្លុងមួយ យ៉ាងនេះឯង។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? ယေသံ ရာဂေါ မဏိကုဏ္ဍလေသု တဿ သုဘသညာ ဟေတု, အနုဗျဉ္ဇနသော စ နိမိတ္တဂ္ဂါဟိတာ ပစ္စယော. ယာယ တေ ဆိန္နာနိ တဿ အသုဘသညာ ဟေတု, နိမိတ္တဂ္ဂဟဏအနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏဝိနောဒနံ ပစ္စယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្តេច? តម្រេករបស់ពួកបុគ្គលណា ក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលទាំងឡាយ សុភសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាស្អាត) របស់បុគ្គលនោះ ជាហេតុ (ជនកហេតុ) ការកាន់យកនូវនិមិត្ត និងអនុព្យញ្ជនៈ ជាបច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ)។ ពួកកិលេសទាំងនោះដែលបុគ្គលកាត់ផ្តាច់ហើយដោយធម៌ណា អសុភសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាជាអសុភៈ) របស់បុគ្គលនោះ ជាហេតុ ការកំចាត់បង់នូវការកាន់យកនិមិត្ត និងការកាន់យកអនុព្យញ្ជនៈ ជាបច្ច័យ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော? သာရတ္တော မဏိကုဏ္ဍလေသု သမ္မူဠှဝိဓော ဒုဋ္ဌာတိပိ ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တီတိ တံ ပရိညာတတ္ထံ ပရိဝဇ္ဇိတတ္ထံ ပဇဟိတာ, အယံ သမာရောပနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីត្រេកអរខ្លាំងក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលទាំងឡាយក្តី ភាពជាអ្នកវង្វេងផ្សេងៗក្តី ភាពជាអ្នកប្រទូស្តក្តី យ៉ាងនេះក្តី យ៉ាងនោះក្តី ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា "កាត់ផ្តាច់នូវតណ្ហានោះហើយ ដើរទៅ" ព្រោះហេតុនោះ ទើបបុគ្គលលះបង់នូវរាគៈជាដើមនោះ ដើម្បីកំណត់ដឹង និងដើម្បីវៀរចាក នេះជាសមារោបនហារៈ។

---

၁၀၇. ယံ စေတသိကံ ယံ ပကပ္ပိတံ ဝိတ္ထာရေန ပစ္စယော, ယံ ဝါ စေတသိကံ ကာယိကံ စေတသိကံ ကမ္မံ. ကိံကာရဏာ? စေတသိကာ ဟိ စေတနာ မနောကမ္မာတိ ဝုစ္စတေ, သာ စေတနာကမ္မံ, ယံ စေတသိကံ ဣမံ ကာယိကဉ္စ ဝါစသိကဉ္စ ဣမာနိ တီဏိ ကမ္မာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မဉ္စ တာနိ ကုသလာနိ ပိယံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ အာရဘတိ ပရာမသတိ, အယံ ဝုစ္စတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. သင်္ကပ္ပနာ တေ တိဝိဓာ သင်္ခါရာ ပုညမယာ အပုညမယာ အာနေဉ္ဇမယာ, တပ္ပစ္စယာ ဝိညာဏံ တေ အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ. ယာ သုဘသညာ သုခသညာ အတ္တသညာ စ. ဣဒံ စေတသိကံ. ယံ ရူပူပဂံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ ရူပါရမ္မဏံ ရူပပတိဋ္ဌိတံ နန္ဒူပသေစနံ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လတံ ဂစ္ဆတိ, အယံ သင်္ကပ္ပနာ, ဣတိ ယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု [Pg.311] ဌိတံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိအာရမ္မဏဝသေန ဥပါဒါနံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ စေတသိကန္တိ.

១០៧. ធម៌ណាជាចេតសិក ធម៌ណាដែលបុគ្គលត្រិះរិះហើយ ដោយសេចក្តីពិស្តារ ជាបច្ច័យ (ឧបនិស្សយបច្ច័យ) ឬកាយកម្ម និងចេតសិកកម្មណាដែលកើតអំពីចិត្ត មានពិត។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះចេតនាដែលអាស្រ័យចិត្តកើតឡើង លោកហៅថា មនោកម្ម ចេតនានោះឯងជាកម្ម។ កិច្ចដែលធ្វើដោយចិត្តណាមានពិត កិច្ចដែលធ្វើដោយចិត្តនេះ លោកហៅថា កាយកម្មខ្លះ វចីកម្មខ្លះ កម្មទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយ។ កាយកម្ម និងវចីកម្មទាំងនោះ ទោះបីជាកុសលក្តី កាលបើបុគ្គលផ្តើមឡើង ឬស្ទាបអង្អែលដោយកាយ និងវាចា នេះលោកហៅថា សីលព្វតបរាមាសៈ。 សង្កប្បនៈ (ការត្រិះរិះ) គឺសង្ខារ ៣ យ៉ាង គឺបុញ្ញាភិសង្ខារ អបុញ្ញាភិសង្ខារ និងអានេញ្ជាភិសង្ខារ មានពិត ព្រោះសង្ខារនោះជាបច្ច័យ វិញ្ញាណរមែងកើតឡើង អារម្មណ៍នោះរមែងជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណ។ សុភសញ្ញា សុខសញ្ញា និងអត្តសញ្ញាណាមានពិត នេះជាចេតសិក។ វិញ្ញាណណាដែលចូលទៅជិតរូប រមែងតាំងនៅ មានរូបជាអារម្មណ៍ តាំងនៅលើរូប (មហាភូតរូប) ផ្សើមដោយនន្ទិ (តណ្ហា) រមែងដល់នូវសេចក្តីចម្រើន លូតលាស់ និងដុះដាល នេះជាសង្កប្បនៈ យ៉ាងនេះឯង។ ការកើតឡើងជាដំបូងណាដែលតាំងនៅក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ នេះជាឧបាទាន លោកហៅថា ចេតសិក។

---

တတ္ထ ဌိတဿ အရူပဿ ယာ နိကန္တိ အဇ္ဈောသာနံ, ဣဒမ္ပိ သကမ္ပိတံ မနာပိကေသု ရူပေသု ပိယရူပသာတရူပေသု အာဘောဂေါ, ဣဒံ စေတသိကံ. ယံ စေတေတိ သတ္တေသု မနာပိကေသု အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော ပဋိဃာနုသယေသု ဗျာပါဒကာယဂန္ထော သဗ္ဗေ စတ္တာရော ဂန္ထာ, အယံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ပဌမာဘိနိပါတော စိတ္တဿ ယာ စေတနာ ယဿ တတ္ထ အဿာဒါနုပဿိဿ အနေကာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ စိတ္တံ အရူပဝတိယော ဟောန္တိ. ပုဂ္ဂလော ရာဂါနုဗန္ဓိဘူတော တေဟိ ကိလေသကာမေဟိ ယထာ ကာမကရဏီယော, အယံ ဝုစ္စတေ ကာမေသု ပကပ္ပနာ. ဧဝံ သဗ္ဗေ စတ္တာရော ဩဃာ. ယံ တေဟိ ကာမေဟိ သံယုတ္တော ဝိဟရတိ ဘာဝိတော အဇ္ဈောသန္နော, အယံ စေတနာ. ယဿ တထာယံ အဝီတရာဂဿ အဓိဂတပေမဿ တဿ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ ဒုက္ခာနုပရိဝတ္တိတံ ဝိညာဏံ ဟောတိ သရိတဿ ဝယဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပကပ္ပိတန္တိ.

ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិនោះ និកន្តិ (សេចក្តីពេញចិត្ត) និងអជ្ឈោសាន (សេចក្តីជ្រុលជ្រប់) ណា របស់បុគ្គលដែលមាននាមធម៌តាំងនៅ នេះក៏ឈ្មោះថា សង្កប្បិតៈ (សេចក្តីញាប់ញ័រ) ដែរ។ អាភោគៈ (ការយកចិត្តទុកដាក់) ក្នុងរូបជាទីគាប់ចិត្ត រូបជាទីស្រឡាញ់ និងរូបជាទីត្រេកអរ នេះជាចេតសិក។ ចេតនាណាដែលបុគ្គលសញ្ចេតនាក្នុងសត្វជាទីគាប់ចិត្ត គឺអភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ និងក្នុងបដិឃានុស័យ គឺព្យាបាទកាយគន្ថៈ គន្ថៈទាំង ៤ យ៉ាងទាំងអស់មានពិត នេះជាការធ្លាក់ចុះជាដំបូងក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នៃចិត្ត។ ចេតនាណាដែលកើតឡើង ដល់បុគ្គលដែលយល់ឃើញនូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងកាយនោះ អកុសលធម៌ដ៏លាមកជាច្រើនរមែងគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុគ្គលដែលមាននាមធម៌នោះ។ បុគ្គលដែលត្រូវរាគៈតាមចងទុកហើយ រមែងត្រូវកិលេសកាមទាំងនោះធ្វើបានតាមប្រាថ្នា នេះលោកហៅថា បកប្បនៈ (ការត្រិះរិះ) ក្នុងកាមទាំងឡាយ។ យ៉ាងនេះ ឱឃៈទាំង ៤ យ៉ាងទាំងអស់មានពិត។ ការដែលបុគ្គលប្រកបដោយកាមទាំងនោះ រស់នៅ ត្រូវកាមគ្របសង្កត់ និងជ្រុលជ្រប់ នេះជាចេតនា។ កាលបើបុគ្គលនោះជាអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មានសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ខ្លាំងក្លា កាលបើមានការប្រែប្រួល និងការប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងឧបាយាស រមែងកើតឡើង វិញ្ញាណរមែងអន្ទោលទៅតាមទុក្ខ។ ការកើតឡើងនៃវយធម៌ (ធម៌គឺសេចក្តីវិនាស) របស់បុគ្គលដែលរលឹកឃើញ រមែងគ្របសង្កត់ចិត្ត នេះលោកហៅថា បកប្បិតៈ។

---

ဧကမေကဿ စေတေတိ စ ပကပ္ပေတိ စ ဝိညာဏဿ ဌိတိ ယာ ဟောတိ, သာ စ ဌိတိ ဒွိဓာ အာရမ္မဏဋ္ဌိတိ စ အာဟာရဋ္ဌိတိ စ. တတ္ထ ယာ အာရမ္မဏဋ္ဌိတိ, အယံ နာမရူပဿ ပစ္စယော. ယာ အာဟာရဋ္ဌိတိ ယာ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိကာ ဌိတိ ယာ စ ပေါနောဘဝိကာ ဌိတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အာရမ္မဏံ. တံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ တဿ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ ယာဝ ဇရာမရဏဉ္စ စေတေတိ, အထ စ ပုန ပတ္ထယတေ ယတော န ပေါနောဘဝိကာ အနာဂတဝတ္ထုမှိ, အယံ ပဋိပက္ခော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. န စေတေတိ န ပတ္ထယတိ အထ စ ဒူသေတီတိ ဒုဝိဓော နိဒ္ဒေသော. အဿ ပုဗ္ဗေ ဟောတိ တံ စေတသိကံ တံ ပကပ္ပိတံ အသမူဟတံ တပ္ပစ္စယာ, အယံ ဝိညာဏဿ ဌိတိ ဟောတိ.

ការដែលបុគ្គលសញ្ចេតនាផង ត្រិះរិះផង នូវអារម្មណ៍នីមួយៗ ទីតាំងនៃវិញ្ញាណណាដែលកើតឡើង ទីតាំងនោះមាន ២ យ៉ាង គឺអារម្មណដ្ឋិតិ (ការតាំងនៅក្នុងអារម្មណ៍) និងអាហារដ្ឋិតិ (ការតាំងនៅក្នុងអាហារ)។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ អារម្មណដ្ឋិតិណាមានពិត នេះជាបច្ច័យនៃនាមរូប។ អាហារដ្ឋិតិណាដែលជាទីតាំងនៃការកើតឡើងក្នុងភពថ្មី និងទីតាំងដែលនាំឱ្យកើតក្នុងភពថ្មីណាមានពិត នេះលោកហៅថា អារម្មណ៍។ អារម្មណ៍នោះរមែងជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណ ព្រោះវិញ្ញាណនោះជាបច្ច័យ បុគ្គលនោះរមែងសញ្ចេតនាកនូវនាមរូបរហូតដល់ជរានិងមរណៈ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវការកើតក្នុងភពថ្មីក្នុងវត្ថុជាអនាគត នេះជាការបង្ហាញនូវធម៌ជាបដិបក្ខ។ ការសម្តែងមាន ២ យ៉ាង គឺបើមិនសញ្ចេតនា មិនប្រាថ្នា ម្យ៉ាងទៀត បំផ្លាញចោល យ៉ាងនេះឯង។ កាលពីមុន ចេតសិកនោះ និងសេចក្តីត្រិះរិះនោះ របស់បុគ្គលនោះ មិនទាន់ត្រូវបានដកឡើងឡើយ ព្រោះបច្ច័យនោះ ទីតាំងនៃវិញ្ញាណនេះរមែងកើតមាន。

---

၁၀၈. အထ ဝါ တဿ အနုသယာ အာဝိဘဝန္တိ တပ္ပစ္စယာ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါ နိဗ္ဗတ္တတိ. အထ ဝါ နံ သံကိယတေ အပ္ပေတု အာဂါရေ ဝါ, သုခုမာ ဝါ သန္တိ ဝါ န သံကိယတေ ကာမေ တံ ဧဝံ နိစ္စေသုပိ အာဂါရေသု ဇာတော ဟောတိ. တံ နယတိ ယံ နော ကပ္ပေတုံ ဧဝံ သင်္ခါရာ စေတိတာ ပကပ္ပိတာ စ အာရမ္မဏဘူတာ [Pg.312] ဟောန္တိ, ယာ စ စေတနာ ယာ စ ပကပ္ပနာ ယဉ္စ ဝတ္ထု နိဗ္ဗတ္တံ, ဥဘောပိ ဧတေ အာရမ္မဏံ ဝိညာဏဿ တထာ စေတနာယ စ သင်္ကပ္ပနာယ စ ပတ္ထနာယ စ ဘူတာ သတ္တာ စေတေတိ စ သင်္ကပ္ပေတိ စ. ယံ ဂဝေသနာ န စ စေတေတိ န စ သင်္ကပ္ပေတိ. ကတမေ စ သတ္တာ ဘူတာ? ယေ စ တနုဇာတအဏ္ဍဇာပိ အဏ္ဍကာ အနုဘိန္နာ သံသေဒဇာ န စ သမ္ဘိန္နာ ဣမေ ဘူတာ. ကတမေ သမ္ဘဝေသိနော ဂဗ္ဘဂတာ အဏ္ဍဂတာ သံသရန္တော ဣမေ န စေတေတိ န ပတ္ထေတိ န စ သင်္ကပ္ပေတိ. အနုသယေ န စ ပုနဗ္ဘဝေါ နိဗ္ဗတ္တီတိ? ယေ ဘူတာ သတ္တာ ယေ သမ္ဘဝေသိနော, တေ ထာဝရာ. ယေ ဝါ သတော စေတေန္တိ ပတ္ထေန္တိ စ ယေ ထာဝရာ. တေ န စ စေတေန္တိ, န စ ပတ္ထေန္တိ, န စ သင်္ကပ္ပေန္တိ, အနုသယေန စ သံသရန္တိ.

១០៨. មួយម៉្យាងទៀត អនុស័យទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់ ព្រោះបច្ច័យនៃអនុស័យនោះ ភពថ្មីរមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ។ មួយម៉្យាងទៀត ទោះបីនាំបុគ្គលនោះទៅដាក់ក្នុងផ្ទះក្តី ក៏រមែងជាទីសង្ស័យ ទោះបីជាកាមដ៏ល្អិត ឬកាមដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ក៏បុគ្គលនោះមិនត្រូវបានគេសង្ស័យក្នុងកាមនោះឡើយ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកកើតក្នុងផ្ទះទាំងឡាយដ៏ទៀងទាត់។ ភិក្ខុរមែងមិនសរសើរនូវផ្ទះនោះ ដែលមិនគួរត្រិះរិះឡើយ យ៉ាងនេះ សង្ខារទាំងឡាយដែលបុគ្គលគិតហើយ ត្រិះរិះហើយ រមែងជាអារម្មណ៍ ចេតនាណាផង ការត្រិះរិះណាផង វត្ថុណាដែលកើតឡើងហើយផង ធម៌ទាំងពីរនេះ រមែងជាអារម្មណ៍នៃវិញ្ញាណ យ៉ាងនោះដែរ សត្វទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយ ដោយចេតនាផង ដោយការត្រិះរិះផង ដោយការប្រាថ្នាផង រមែងគិតផង ត្រិះរិះផង។ ការស្វែងរកណា ដែលមិនគិតផង មិនត្រិះរិះផង។ ចុះសត្វទាំងឡាយដែលឈ្មោះថា ភូតៈ តើដូចម្តេច? សត្វទាំងឡាយណាដែលកើតក្នុងស៊ុតដ៏ស្តើងក្តី សត្វទាំងឡាយណាដែលនៅក្នុងស៊ុតដែលមិនទាន់ញាស់ក្តី សត្វដែលកើតក្នុងញើសស្រប់ដែលមិនទាន់ញាស់ក្តី ទាំងនេះឈ្មោះថា ភូតៈ។ ចុះសត្វទាំងឡាយដែលឈ្មោះថា សម្ភវេសី តើដូចម្តេច? សត្វទាំងឡាយដែលនៅក្នុងគភ៌ក្តី នៅក្នុងស៊ុតក្តី ដែលកំពុងអន្ទោលទៅក្តី ទាំងនេះរមែងមិនគិត មិនប្រាថ្នា មិនត្រិះរិះឡើយ។ ភពថ្មីរមែងមិនកើតឡើង ព្រោះអនុស័យឬ? សត្វទាំងឡាយណាដែលជាភូតៈក្តី ជាសម្ភវេសីក្តី សត្វទាំងនោះឈ្មោះថា ថាវរៈ។ មួយម៉្យាងទៀត សត្វទាំងឡាយណាដែលមានសតិ តែងគិត តែងប្រាថ្នា សត្វទាំងនោះឈ្មោះថា ថាវរៈ។ សត្វទាំងនោះ រមែងមិនគិត មិនប្រាថ្នា មិនត្រិះរិះឡើយ តែរមែងអន្ទោលទៅដោយសារអនុស័យ។

---

အပရော ပရိယာယော. ယေ အရိယပုဂ္ဂလာ သေက္ခာ, တတ္ထ တေ န စ စေတေန္တိ, န စ သင်္ကပ္ပေန္တိ, အနုသယေန ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ.

វិធីមួយម៉្យាងទៀត។ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលជាសេក្ខបុគ្គលមាននៅក្នុងលោកនោះ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងនោះ រមែងមិនគិត មិនត្រិះរិះឡើយ តែរមែងកើតឡើងជាថ្មីទៀតដោយសារអនុស័យ។

---

အပရော ပရိယာယော. သုခုမာ ပါဏာ ဘူမိဂတာ ဥဒကဂတာ စက္ခုနော အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, တေ န စ စေတေန္တိ, န စ သင်္ကပ္ပေန္တိ, အနုသယေန စ သံသရန္တိ.

វិធីមួយម៉្យាងទៀត។ សត្វទាំងឡាយដ៏ល្អិត ដែលនៅក្នុងដីក្តី នៅក្នុងទឹកក្តី មិនមកកាន់ប្រភពនៃចក្ខុឡើយ សត្វទាំងនោះ រមែងមិនគិត មិនត្រិះរិះឡើយ តែរមែងអន្ទោលទៅដោយសារអនុស័យ។

---

အပရော ပရိယာယော. ဗာဟိကာ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ အဘိမာနိကာ, တေ န စ စေတေန္တိ, န စ ပတ္ထယန္တိ, အနုသယေန စ သံသရန္တိ, န စ စေတေန္တိ, န စ သင်္ကပ္ပေန္တိ, န စ အနုသေန္တိ. အာရမ္မဏမ္ပေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ.

វិធីមួយម៉្យាងទៀត។ ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងពួងខាងក្រៅ ដែលជាអ្នកមានមានះដ៏លើសលុប មាននៅឡើយ ភិក្ខុទាំងនោះ រមែងមិនគិត មិនប្រាថ្នា តែរមែងអន្ទោលទៅដោយសារអនុស័យ មិនគិត មិនត្រិះរិះ មិនដេកត្រាំឡើយ។ អារម្មណ៍នោះ ក៏មិនមែនជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណឡើយ។

---

န စ စေတေတီတိ ပရိယုဋ္ဌာနသမုဂ္ဃာတံ ဒဿေတိ. န စ အနုသေတီတိ အနုသယသမုဂ္ဃာတံ ဒဿေတိ. န စ စေတေတီတိ ဩဠာရိကာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ ဒဿေတိ. န စ အနုသေတီတိ သုခုမာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ ဒဿေတိ. န စ စေတေတီတိ ယေန ဘူမိ စ န စ ပတ္ထယန္တီတိ သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ, န စ အနုသေတီတိ အရဟံ, န စ စေတေတီတိ သီလက္ခန္ဓဿ ပဋိပက္ခေန ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ ပတ္ထယတီတိ သမာဓိက္ခန္ဓဿ ပဋိပက္ခေန ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ အနုသယတီတိ ပညာက္ခန္ဓဿ ပဋိပက္ခေန ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ စေတေတီတိ အပုညမယာနံ သင်္ခါရာနံ ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ ပတ္ထယတီတိ ပုညမယာနံ သင်္ခါရာနံ ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ အနုသေတီတိ အာနေဉ္ဇမယာနံ သင်္ခါရာနံ ပဟာနံ ဒဿေတိ, န စ စေတေတီတိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ, န စ ပတ္ထယတီတိ အညိန္ဒြိယံ, န စ အနုသယတီတိ အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယံ. န စ စေတေတီတိ မုဒုကာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ, န စ ပတ္ထယတီတိ [Pg.313] မဇ္ဈဣန္ဒြိယဘာဝနာ, န စ အနုသေတီတိ အဓိမတ္တာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ. အယံ သုတ္တတ္ထော.

បទថា «na ca ceteti» (មិនគិត) នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការដកឡើងនូវកិលេសជាគ្រឿងគ្របសង្កត់ (បរិយុដ្ឋានកិលេស)។ បទថា «na ca anuseti» (មិនដេកត្រាំ) នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការដកឡើងនូវអនុស័យកិលេស។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់កិលេសទាំងឡាយដ៏គ្រោតគ្រាត។ បទថា «na ca anuseti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់កិលេសទាំងឡាយដ៏ល្អិត។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវទស្សនភូមិ។ បទថា «na ca patthayanti» (មិនប្រាថ្នា) នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះសកទាគាមី និងព្រះអនាគាមី។ បទថា «na ca anuseti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះអរហន្ត។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខនៃសីលក្ខន្ធ។ បទថា «na ca patthayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខនៃសមាធិក្ខន្ធ។ បទថា «na ca anusayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់ដោយធម៌ជាបដិបក្ខនៃបញ្ញាក្ខន្ធ។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់សង្ខារទាំងឡាយដែលជាអបុញ្ញាភិសង្ខារ។ បទថា «na ca patthayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់សង្ខារទាំងឡាយដែលជាបុញ្ញាភិសង្ខារ។ បទថា «na ca anuseti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការលះបង់សង្ខារទាំងឡាយដែលជាអានេញ្ជាភិសង្ខារ។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ។ បទថា «na ca patthayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវអញ្ញិន្ទ្រិយ។ បទថា «na ca anusayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវអញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ។ បទថា «na ca ceteti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយដ៏ទន់ខ្សោយ។ បទថា «na ca patthayati» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយជាកណ្តាល។ បទថា «na ca anuseti» នេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវការចម្រើនឥន្ទ្រិយដ៏លើសលុប។ នេះជាសេចក្តីនៃសូត្រ។

---

၁၀၉. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣဓ သုတ္တေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ. ယဉ္စ စေတယိတံ ယဉ္စ ပကပ္ပိတံ အတ္ထိ ဧတံ အာရမ္မဏံ စိတ္တံ ပတိဋ္ဌတိ ဝိစိနတိ ယုဇ္ဇတိ. န စ စေတေတီတိ န စ ပတ္ထယတီတိ အတ္ထိ ဧဝံ အာရမ္မဏံ အနုသယေ ဝိညာဏမိတိ ဝိစိနိယတိ ယုဇ္ဇတိ န စ စေတေတိ န စ ပတ္ထယတိ. အနုသယပ္ပဟာနာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိံ န ဂဝေသန္တိ, ဝိစိယန္တံ ယုဇ္ဇတိ. အယံ ယုတ္တိဝိစယော.

១០៩. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ ចេតនាណាផង ការត្រិះរិះណាផង មាននៅឡើយ អារម្មណ៍នោះ រមែងជាទីតាំងនៃចិត្ត រមែងរើសរើស រមែងប្រកប។ ពាក្យថា «na ca ceteti» ផង «na ca patthayati» ផង មាននៅឡើយ យ៉ាងនេះ វិញ្ញាណដែលជាអារម្មណ៍ក្នុងអនុស័យ រមែងត្រូវបានរើសរើស រមែងប្រកប មិនគិត មិនប្រាថ្នាឡើយ។ ព្រោះការលះបង់នូវអនុស័យ សត្វទាំងឡាយរមែងមិនស្វែងរកនូវទីតាំងនៃវិញ្ញាណឡើយ ការរើសរើសនោះ រមែងប្រកប។ នេះឈ្មោះថា យុត្តិវិចយហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော? စေတနာ ပရိယုဋ္ဌာနံ စေတနာပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ကပ္ပနံ ဥပါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အနုသယော ပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. တေသံ ဆန္ဒရာဂဝိနာသာယ ဘာဝနာ ဘဝရာဂဿ ပဟာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? ចេតនា ឈ្មោះថា បរិយុដ្ឋានៈ ចេតនាជាហេតុជិតនៃបរិយុដ្ឋានៈ។ ការត្រិះរិះ ជាហេតុជិតនៃឧបាទាន។ អនុស័យ ជាហេតុជិតនៃបរិយុដ្ឋានៈ។ ការចម្រើនដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវឆន្ទរាគៈរបស់សត្វទាំងនោះ ឈ្មោះថា ការលះបង់នូវភវរាគៈ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? ယံ စေတသိကန္တိ ဝေဒယိတံ ပကပ္ပိတံ ဥဂ္ဂဟိတံ ဝိညာတံ တဗ္ဗိညာဏံ အာရမ္မဏမ္ပိ ပစ္စယောပိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងបទថា «ចេតសិក» នោះ ការសោយអារម្មណ៍ណា ការត្រិះរិះណា ការកាន់យកណា ដែលដឹងច្បាស់ហើយ វិញ្ញាណនោះ រមែងជាអារម្មណ៍ផង ជាបច្ច័យផង។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော? ဣဓ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ပုနဗ္ဘဝံ န ဣစ္ဆန္တိ, တေ န စေတယိဿန္တိ န စ ပတ္ထယိဿန္တီတိ, အယံ အဓိပ္ပာယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ដូចម្តេច? សត្វទាំងឡាយណាដែលមិនប្រាថ្នានូវភពថ្មី សត្វទាំងនោះរមែងមិនគិត មិនប្រាថ្នាឡើយ នេះជាព្រះអធិប្បាយ។

---

အာဝဋ္ဋောတိ ယာ စ စေတနာ ပတ္ထနာ စ အနုသယော စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိပဟာနာ စ, ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ. ဝိဘတ္တီတိ နတ္ထိ ဝိဘတ္တိယာ ဘူမိ. ပရိဝတ္တနာ ပန ပဋိပက္ခံ သုတ္တံ.

អាវដ្តហារៈ គឺចេតនាណាផង ការប្រាថ្នាណាផង អនុស័យនោះផង ការលះបង់នូវទីតាំងនៃវិញ្ញាណណាផង ធម៌ទាំងនេះ ឈ្មោះថា សច្ចៈ ២។ វិភត្តិហារៈ គឺមិនមានភូមិសម្រាប់វិភត្តិហារៈឡើយ។ ចំណែកឯបរិវត្តនហារៈ គឺសូត្រដែលជាបដិបក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော? စေတနာ ရူပသဉ္စေတနာ ယာဝဓမ္မသဉ္စေတနာ. ယော အနုသယော, တေ သတ္တ အနုသယာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច? ចេតនា គឺរូបសញ្ចេតនា រហូតដល់ធម្មសញ្ចេតនា។ អនុស័យណា អនុស័យទាំងនោះមាន ៧ ប្រការ។

---

ပညတ္တီတိ စေတနာပရိယုဋ္ဌာနံ ပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. သင်္ကပ္ပနံ ဥပါဒါနပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. အနုသယော ဟေတုပညတ္တိယာ ပညတ္တော. ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဥပပတ္တိဟေတုပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. စေတနာ သင်္ကပ္ပနာ အနုသယော သမုစ္ဆေဒေါ ဆန္ဒရာဂဝိနယပညတ္တိယာ ပညတ္တော. ပဌမေ ကေစိ ဒွီဟိ ပရိဝတ္တကေဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဣဒပ္ပစ္စယတာယ မဇ္ဈပညတ္တိ.

បញ្ញត្តិហារៈ គឺចេតនា ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងបរិយុដ្ឋានបញ្ញត្តិ។ ការត្រិះរិះ ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងឧបាទានបញ្ញត្តិ។ អនុស័យ ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងហេតុបញ្ញត្តិ។ ទីតាំងនៃវិញ្ញាណ ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងឧបបត្តិហេតុបញ្ញត្តិ។ ចេតនា ការត្រិះរិះ អនុស័យ និងការកាត់ផ្តាច់ ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងឆន្ទរាគវិនយបញ្ញត្តិ។ ក្នុងចំណែកដំបូង ជនខ្លះយល់ថា បដិច្ចសមុប្បាទដោយការវិលត្រឡប់ ២ យ៉ាង ព្រោះភាពមានធម៌នេះជាបច្ច័យ ឈ្មោះថា មជ្ឈត្តបញ្ញត្តិ។

---

ဩတရဏောတိ [Pg.314] ဒွီဟိ ပရိဝတ္တကေဟိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ မဇ္ဈိမကေဟိ မဂ္ဂေါ စ နိရောဓော စ. သောဓနောတိ သုတ္တေ သုတ္တဿ အာရမ္ဘော.

ឱតរណហារៈ គឺការសង្គ្រោះចូលនូវទុក្ខសច្ចៈ និងសមុទយសច្ចៈ ដោយការវិលត្រឡប់ ២ យ៉ាង និងសង្គ្រោះចូលនូវមគ្គសច្ចៈ និងនិរោធសច្ចៈ ដោយមជ្ឈិមបដិបទាទាំងឡាយ។ សោធនហារៈ គឺការផ្តើមឡើងនូវសូត្រក្នុងសូត្រ។

---

အဓိဋ္ဌာနောတိ ယဉ္စေတယိတံ သဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနေန ဧကတ္တာယ ပညတ္တံ. သင်္ကပ္ပိတန္တိ ဥပါဒါနေကတ္တာယ ပညတ္တံ. ဝိညာဏံ ဧကတ္တာယ ပညတ္တံ.

អធិដ្ឋានហារៈ គឺចេតនាទាំងអស់ដែលបុគ្គលគិតហើយ ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយអធិដ្ឋានក្នុងភាពជាធម៌តែមួយ។ បទថា «សង្កប្បិតៈ» ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងភាពជាធម៌តែមួយនៃឧបាទាន។ វិញ្ញាណ ទ្រង់បញ្ញត្តិក្នុងភាពជាធម៌តែមួយ។

---

ပရိက္ခာရောတိ သုဘဉ္စ အာရမ္မဏံ အယောနိသော မနသိကာရော စေတနာ ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော. ဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာနော ဓမ္မော အာရမ္မဏပစ္စယတာယ ပစ္စယော. တဿ မနသိကာရော ဟေတုပစ္စယတာယ ပစ္စယော.

បរិក្ខារហារៈ គឺសុភារម្មណ៍ផង អយោនិសោមនសិការៈផង ចេតនាផង រមែងជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាហេតុបច្ច័យ។ ធម៌ជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណ រមែងជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាអារម្មណបច្ច័យ។ មនសិការៈរបស់បុគ្គលនោះ រមែងជួយឧបត្ថម្ភដោយភាពជាហេតុបច្ច័យ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော? ဣဒံ သုတ္တံ သညိတံ တတ္ထ စေတေတိ ဝိသဇ္ဇနာ ဣတိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. တဿ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ ယာဝ ဇရာမရဏံ, အယံ သမာရောပနော. အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ ယာဝ ဇရာမရဏနိရောဓော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនហារៈ តើដូចម្តេច? សូត្រនេះ បុគ្គលគប្បីកត់សម្គាល់ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «ceteti» គប្បីចង្អុលបង្ហាញថាជាពាក្យឆ្លើយតប។ ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ នាមរូបរមែងកើតឡើង រហូតដល់ជរានិងមរណៈ តាមទិដ្ឋិរបស់បុគ្គលនោះ នេះឈ្មោះថា សមារោបនហារៈ។ អារម្មណ៍នោះ មិនមែនជាទីតាំងនៃវិញ្ញាណឡើយ ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ នាមរូបទើបរលត់ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប ជរានិងមរណៈទើបរលត់។

---

၁၁၀. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ? အယံ လောကော သန္တာပဇာတော ယာဝ ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု. သံကိလေသဘာဂိယံ ဥပဓိံ ဟိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတိ, ယာ တာ ပန တဏှာ ပဟီယန္တိ, ဘဝံ နာဘိနန္ဒတီတိ နိဗ္ဗေဓဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော အနုပါဒါယ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ. ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီတိ အသေက္ခဘာဂိယံ.

១១០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង តើដូចម្តេច? សត្វលោកនេះ កើតឡើងដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ រហូតដល់សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ បានពោលនូវការរួចផុតចាកភពដោយសារភព។ នេះជាចំណែកនៃសង្កិលេស ព្រោះអាស្រ័យនូវឧបធិ ទុក្ខនេះទើបកើតឡើង។ ចំណែកឯតណ្ហាទាំងឡាយណាដែលបុគ្គលលះបង់ហើយ មិនត្រេកអរក្នុងភពឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ភពថ្មីរមែងមិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកទម្លាយកិលេស អ្នករលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះមិនប្រកាន់មាំ។ ព្រះតថាគតជាអ្នកមានធម៌ដ៏មាំមួន បានកន្លងផុតនូវភពទាំងពួងហើយ ព្រោះហេតុនោះ នេះជាចំណែកនៃអសេក្ខៈ។

---

တတ္ထ သန္တာပဇာတောတိ ရာဂဇော သန္တာပေါ ဒေါသဇော မောဟဇောတိ. တေသံ သတ္တာနံ ဌာနံ ဒဿေတိ. လောကော သန္တာပဇာတောတိ ဖဿော တိဝိဓော သုခဝေဒနီယော ဒုက္ခဝေဒနီယော အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော. တတ္ထ သုခဝေဒနီယော ဖဿော ရာဂသန္တာပေါ, ဒုက္ခဝေဒနီယော ဒေါသသန္တာပေါ, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော မောဟသန္တာပေါ. ယထာ စ ဘဂဝါ အာဟ ပဌမကဿ ဝလာဟကဿ ဂေါမဂ္ဂေ ယေဟိ ဂဟပတိပုတ္တ ရာဂဇေဟိ ဒေါသဇေဟိ မောဟဇေဟိ သန္တာပေဟိ ဒုက္ခံ သုပတိ, တေ မမ သန္တာပါ န သန္တိ.

ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «santāpajāto» គឺសេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតអំពីតម្រេកខ្លះ កើតអំពីទោសៈខ្លះ កើតអំពីមោហៈខ្លះ។ ទ្រង់បង្ហាញនូវហេតុរបស់សត្វទាំងឡាយនោះ។ បទថា «loko santāpajāto» គឺផស្សៈមាន ៣ ប្រការ គឺផស្សៈជាទីតាំងនៃសុខវេទនា ផស្សៈជាទីតាំងនៃទុក្ខវេទនា ផស្សៈជាទីតាំងនៃអទុក្ខមសុខវេទនា។ ក្នុងផស្សៈទាំង ៣ នោះ ផស្សៈជាទីតាំងនៃសុខវេទនា ឈ្មោះថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយព្រោះរាគៈ ផស្សៈជាទីតាំងនៃទុក្ខវេទនា ឈ្មោះថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយព្រោះទោសៈ ផស្សៈជាទីតាំងនៃអទុក្ខមសុខវេទនា ឈ្មោះថា សេចក្តីក្តៅក្រហាយព្រោះមោហៈ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នឹងហត្ថាឡាវកៈជាដំបូង ក្នុងផ្លូវដើរថា «ម្នាលកូនគហបតី សេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងឡាយណាដែលកើតអំពីគំនររាគៈ កើតអំពីទោសៈ កើតអំពីមោហៈ ដែលនាំមកនូវទុក្ខ រមែងដេកលក់ស្រួល សេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងនោះ មិនមានដល់តថាគតឡើយ»។

---

ရောဂံ [Pg.315] ဝဒတိ အတ္တတောတိ တေဟိ သန္တာပေဟိ သန္တာပိတော တိဝိဓံ ဝိပလ္လာသံ ပဋိလဘတိ သညာဝိပလ္လာသံ စိတ္တဝိပလ္လာသံ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသံ. တတ္ထ အသုဘေ သုဘန္တိ သညာဝိပလ္လာသော. ဒုက္ခေ သုခန္တိ စိတ္တဝိပလ္လာသော. အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ အနတ္တနိ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅរោគថាជាខ្លួន។ បុគ្គលដែលក្តៅក្រហាយដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងនោះ រមែងបាននូវវិបល្លាស ៣ ប្រការ គឺសញ្ញាវិបល្លាស ចិត្តវិបល្លាស ទិដ្ឋិវិបល្លាស។ ក្នុងវិបល្លាសទាំង ៣ នោះ ការសម្គាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនស្អាតថាស្អាត ឈ្មោះថា សញ្ញាវិបល្លាស។ ការយល់ឃើញក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខថាជាសុខ ឈ្មោះថា ចិត្តវិបល្លាស។ ការយល់ឃើញក្នុងរបស់ដែលមិនទៀងថាទៀង ក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួនថាជាខ្លួន ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិវិបល្លាស។

---

ယထာ စိတ္တဿ ဝိပလ္လာသော သညာဒိဋ္ဌိတေ တိဝိဓာ ဝိတက္ကာ – စိတ္တဝိတက္ကော ဝိပလ္လာသော သညာဝိတက္ကော ဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိတက္ကော ဝိပလ္လာသောပိ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ ဝိပလ္လာသော ဂေါစရာ ဂတိပတေယျဘူမိ, ယထာ ဟိ တံ သဉ္ဇာနာတိ ယထာ ဝိဇာနာတိ ယထာ သဉ္ဇာနာတိ စ ဝိဇာနာတိ စ. ယထာ ခန္တိ စေတေတိ ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ သတ္တာ ယေဟိ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္တဘာဝဝတ္ထုံ ရောဂဘူတံ ဂဏ္ဍဘူတံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတောတိ အယံ အာဝဋ္ဋော. ယေန ယေန ဟိ မညတိ တတော တံ ဟောတိ အညထာတိ သုဘန္တိ မညတိ န တထာ ဟောတိ. ဧဝံ သုခန္တိ နိစ္စံ အတ္တာတိ သော အညထာ ဘဝမေဝ သန္တံ အနာဂတံ ဘဝံ ပတ္ထယတိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဘဝရာဂေါ’’တိ. ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ, ယံ အဘိနန္ဒတိ, တံ ဒုက္ခန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိဒ္ဒိသိယတိ. ယဉ္စ တပ္ပစ္စယာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခံ တဿ ဟိ ဘာဝေဿတိ. ဧတ္တာဝတာ သံကိလေသော ဟောတိ. ပဟာနတ္ထံ ခေါ ပန ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. တိဏ္ဏံ သန္တာပါနံ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဟောတိ.

វិបល្លាសនៃចិត្ត រមែងមានយ៉ាងណា វិបល្លាសនៃសញ្ញានិងទិដ្ឋិទាំងនោះ ក៏រមែងមានយ៉ាងនោះដែរ សេចក្តីត្រិះរិះមាន ៣ ប្រការ គឺចិត្តវិតក្កវិបល្លាស សញ្ញាវិតក្កវិបល្លាស និងទិដ្ឋិវិតក្កវិបល្លាស។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ អវិជ្ជាវិបល្លាស រមែងធ្លាក់ចុះក្នុងអារម្មណ៍ដោយការកាន់យកនូវគោចរ និងគតិភូមិ ព្រោះថា បុគ្គលរមែងសម្គាល់នូវអារម្មណ៍នោះយ៉ាងណា រមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះ រមែងសម្គាល់ផង ដឹងច្បាស់ផងយ៉ាងនោះ។ សេចក្តីអត់ធន់ រមែងមានយ៉ាងណា បុគ្គលរមែងគិតយ៉ាងនោះ វិបល្លាសទាំង ៤ នេះ រមែងមានដល់សត្វទាំងឡាយណា ដែលពោលនូវអត្តភាពជាទីតាំង ៤ ប្រការ ដែលជាគ្រឿងកើតរោគ ជាគ្រឿងកើតបូស ថាជា «ខ្លួន»។ ការពោលនូវរោគថាជាខ្លួន នេះឈ្មោះថា អាវដ្តហារៈ។ ព្រោះថា បុគ្គលរមែងសម្គាល់ដោយប្រការណាៗ របស់នោះរមែងប្រែប្រួលទៅជាប្រការដទៃអំពីការសម្គាល់នោះ គឺសម្គាល់ថាស្អាត តែរបស់នោះមិនមែនជាយ៉ាងនោះឡើយ។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះរមែងប្រាថ្នានូវភពដែលជាប្រការដទៃ គឺភពដែលប្រាកដច្បាស់ និងភពក្នុងអនាគត ថាជាសុខ ថាជាទៀង ថាជាខ្លួន ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ភវរាគៈ»។ បុគ្គលរមែងត្រេកអរចំពោះតែភពប៉ុណ្ណោះ របស់ណាដែលបុគ្គលត្រេកអរ របស់នោះឈ្មោះថា ទុក្ខ នេះទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញក្នុងបញ្ចក្ខន្ធ។ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល និងសេចក្តីទុក្ខណា ដែលមានព្រោះបច្ច័យនៃភពនោះ សេចក្តីទុក្ខនោះរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ។ សេចក្តីសៅហ្មង រមែងមានដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ។ ចំណែកឯការប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ គឺដើម្បីលះបង់នូវសេចក្តីសៅហ្មងនោះ។ ការកម្ចាត់បង់នូវឆន្ទរាគៈនៃសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំង ៣ រមែងមាន។

---

ဥပဓိံ ဟိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ ဘဝတီတိ ယေ ဘဝမေဝါဘိနန္ဒန္တိ ယဿ ဘာဝေဿတိ, တံ ဒုက္ခံ တဿ ဒုက္ခဿ ပဟာနမာဟ. သဗ္ဗသော ဥပါဒါနဉ္စ ယံ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါတိ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဥပါဒါနမာဟ. တဿ ပဌမော ဝိပလ္လာသော ကာမုပါဒါနံ, ဒုတိယံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, တတိယံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ, စတုတ္ထံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, တေသံ ယော ခယော နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ ဥပဓိ နိဒါနံ ဒုက္ခနိရောဓမာဟ. ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဝိဘဝတဏှာ န ဟောတိ. ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတီတိ ဒဿနဘူမိံ မန္တေတိ သဗ္ဗသော တဏှက္ခယံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော ကထေတိ ရာဂဝိရာဂဉ္စ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂဉ္စ. တဿ ဘိက္ခုနောတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ မန္တေတိ. အယံ သုတ္တဿ အတ္ထနိဒ္ဒေသော.

ព្រោះអាស្រ័យនូវឧបធិ ទុក្ខនេះទើបកើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលត្រេកអរចំពោះតែភពប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីទុក្ខនោះរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នូវការលះបង់នូវសេចក្តីទុក្ខនោះ។ ព្រោះការមិនមានឧបាទានដោយប្រការទាំងពួង ការកើតឡើងនៃទុក្ខរមែងមិនមាន ព្រោះហេតុនោះ វិបល្លាសទាំង ៤ នេះ ទ្រង់ត្រាស់ហៅថា ឧបាទាន ដូចដែលបានបង្ហាញហើយ។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ វិបល្លាសទី ១ ឈ្មោះថា កាមុបាទាន វិបល្លាសទី ២ ឈ្មោះថា ទិដ្ឋុបាទាន វិបល្លាសទី ៣ ឈ្មោះថា សីលព្វតុបាទាន វិបល្លាសទី ៤ ឈ្មោះថា អត្តវាទុបាទាន។ ការអស់ទៅនៃឧបាទានទាំងនោះ រមែងមិនមានការកើតឡើងនៃទុក្ខឡើយ ព្រោះមានឧបធិជាហេតុ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់នូវការរលត់ទុក្ខ។ កាលបើបុគ្គលឃើញនូវទុក្ខនោះ តាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះ វិភវតណ្ហារមែងមិនមានឡើយ។ បទថា «vibhavaṃ nābhinandati» នេះ ទ្រង់សំដៅយកទស្សនភូមិ។ ទ្រង់សំដៅយកព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាដោយប្រការទាំងពួង ហើយទ្រង់សម្តែងនូវវិមុត្តិ ២ ប្រការ គឺរាគវិរាគវិមុត្តិ និងអវិជ្ជាវិរាគវិមុត្តិ។ បទថា «tassa bhikkhuno» នេះ ទ្រង់សំដៅយកអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ នេះជាសេចក្តីពន្យល់នៃសូត្រ។

---

၁၁၁. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော? ယဿ ယတ္ထ ပရိဠာဟေတိ တဿ ပရိဍယှန္တဿ သော ယထာဘူတံ နတ္ထိ နိဗ္ဗိန္ဒတိ စ, အယံ ဝိစယော စ ယုတ္တိ စ. ပဒဋ္ဌာနော [Pg.316] ရာဂဇော ပရိဠာဟော သုခိန္ဒြိယဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒေါသဇော ပရိဠာဟော သုခိန္ဒြိယဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ. မောဟဇော ပရိဠာဟော ဥပေက္ခိန္ဒြိယဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ စ ပဒဋ္ဌာနံ.

១១១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតឡើងដល់បុគ្គលណា ក្នុងវដ្តទុក្ខណា កាលបុគ្គលនោះក្តៅក្រហាយ សេចក្តីនឿយណាយតាមពិត (ក្នុងធម៌ទាំងនោះ) ក៏មិនមាន នេះឈ្មោះថា វិចយហារៈផង យុត្តិហារៈផង។ បទដ្ឋាន (ហេតុជិត) គឺសេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតអំពីលោភៈ ជាបទដ្ឋាននៃសុខិន្ទ្រិយផង នៃទោមនស្សិន្ទ្រិយផង។ សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតអំពីទោសៈ ជាបទដ្ឋាននៃសុខិន្ទ្រិយផង នៃទោមនស្សិន្ទ្រិយផង។ សេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតអំពីមោហៈ ជាបទដ្ឋាននៃឧបេក្ខិន្ទ្រិយផង នៃទោមនស្សិន្ទ្រិយផង។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ဖဿပရေတော ဝေဒနာပရေတော သညာပရေတောပိ သင်္ခါရပရေတောပိ ယေန ယေန မညတိ ယဒိ သုဘနိမိတ္တေန ယဒိ သုခနိမိတ္တေန ယဒိ နိစ္စနိမိတ္တေန ယဒိ အတ္တနိမိတ္တေန အသုဘေ သုဘန္တိ မညတိ, ဧဝံ သဗ္ဗံ ရာဂဇေ ပရိဠာဟေ ဝုတ္တေ စတ္တာရော ပရိဠာဟာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ရာဂဇော ဒေါသဇော မောဟဇော ဒိဋ္ဌိဇော စ ရာဂံ ဝဒါမီတိ အတ္တတော ဝဒတိ. သဗ္ဗာနိ ပန္နရသ ပဒါနိ အနိစ္စံ ဒုက္ခန္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលដែលត្រូវផស្សៈគ្របសង្កត់ក្តី ត្រូវវេទនាគ្របសង្កត់ក្តី ត្រូវសញ្ញាគ្របសង្កត់ក្តី ត្រូវសង្ខារគ្របសង្កត់ក្តី តែងសម្គាល់ដោយហេតុណាៗ ប្រសិនបើសម្គាល់ដោយសុភនិមិត្ត ប្រសិនបើសម្គាល់ដោយសុខនិមិត្ត ប្រសិនបើសម្គាល់ដោយនិច្ចនិមិត្ត ប្រសិនបើសម្គាល់ដោយអត្តនិមិត្ត តែងសម្គាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនល្អ ថាល្អ កាលបើពោលសេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំងអស់នោះថា កើតអំពីលោភៈ ដូច្នេះ សេចក្តីក្តៅក្រហាយទាំង ៤ យ៉ាង ឈ្មោះថាជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅសេចក្តីក្តៅក្រហាយដែលកើតអំពីលោភៈ កើតអំពីទោសៈ កើតអំពីមោហៈ និងកើតអំពីទិដ្ឋិ ថាជា 'រាគៈ' ដោយអត្ថ។ បទទាំង ១៥ ទាំងអស់ បុគ្គលគប្បីដឹងថា មិនទៀង ជាទុក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော? ဣဓ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ပရိဠာဟေန န အစ္ဆန္တိ တေ ဘဝံ နာဘိနန္ဒန္တိ. ယေ ဘဝံ နာဘိနန္ဒန္တိ, တေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ. အယံ အဓိပ္ပာယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? ជនទាំងឡាយណា មិនរស់នៅដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ជនទាំងនោះរមែងមិនត្រេកអរក្នុងភព។ ជនទាំងឡាយណា មិនត្រេកអរក្នុងភព ជនទាំងនោះនឹងបរិនិព្វាន។ នេះជាព្រះអធិប្បាយ។

---

တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော? သံကိလေသဘာဂိယေန ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယဉ္စ နိဒ္ဒိသတိ. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေန မဂ္ဂဉ္စ နိရောဓဉ္စ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ អាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច? ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញទុក្ខផង សមុទ័យផង ដោយសូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេស។ ទ្រង់បង្ហាញមគ្គផង និរោធផង ដោយសូត្រជាចំណែកនៃសេចក្តីធ្លុះធ្លាយ។

---

တတ္ထ ကတမာ ဝိဘတ္တိ? သန္တာပဇာတော ရောဂဇာတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော တံ န ဧကံသေန ဟောတိ အမနသိကာရာ သန္တာပဇာတော ခေါ န စ ရောဂံ အတ္တတော ဝဒတိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? សេចក្តីក្តៅក្រហាយដែលកើតឡើង ឈ្មោះថាជារោគដែលកើតឡើង ព្រះអង្គត្រាស់ហៅរោគដោយអត្ថ រោគនោះមិនមែនកើតឡើងដោយចំណែកមួយឡើយ ព្រោះតែការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត សេចក្តីក្តៅក្រហាយដែលកើតឡើងនោះឯង មិនមែនព្រះអង្គត្រាស់ហៅថារោគដោយអត្ថនោះទេ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော? ပက္ခပဋိပက္ခနိဒဿနတ္ထံ ဘူမိ ပရိဝတ္တနာယ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្តេច? ភូមិសម្រាប់បង្វិលត្រឡប់ ដើម្បីបង្ហាញចំណែកដែលជាបដិបក្ខ។

---

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရော? ရောဂဉ္စ အတ္တတော ဝဒတိ သလ္လံ အတ္တတော ဝဒတိ. ပန္နရသ ပဒါနိ သဗ္ဗာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច? ព្រះអង្គត្រាស់ហៅរោគដោយអត្ថ ត្រាស់ហៅសរដោយអត្ថ។ បទទាំង ១៥ ទាំងអស់ គប្បីពោល។

---

တတ္ထ ကတမာ ပညတ္တိ? သန္တာပဇာတောတိ ဒေါမနဿပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗေ ဝစနပညတ္တိယာ ပညပေတိ. ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော ဝိပလ္လာသော သံကိလေသပညတ္တိယာ ပညပေတိ. ယံ နာဘိနန္ဒတိ, တံ ဒုက္ခန္တိ ဝိပလ္လာသနိက္ခေပပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. တေ အကတသတ္တာ လောကာ မဇ္ဈေန ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បញ្ញត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា 'សន្តាបជាតៈ' គឺជាបទដ្ឋាននៃទោមនស្ស។ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តធម៌ទាំងអស់ដោយវចនបញ្ញត្តិ។ ទ្រង់ត្រាស់ហៅរោគដោយអត្ថ ទ្រង់បញ្ញត្តវិបល្លាសដោយសង្កិលេសបញ្ញត្តិ។ សេចក្តីមិនត្រេកអរណាមាន សេចក្តីមិនត្រេកអរនោះជាទុក្ខ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តទុកដោយវិបល្លាសនិក្ខេបបញ្ញត្តិ។ សត្វលោកទាំងឡាយដែលមិនទាន់បានធ្វើការលះបង់កិលេស ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពខុសប្លែកគ្នាជាកណ្តាល។

---

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော? သန္တာပဇာတောတိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ, တေ သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ, ဓာတူသု ဓမ္မဓာတု, အာယတနေသု ဓမ္မာယတနံ. ဣန္ဒြိယေသု ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ឱតរណហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា 'សន្តាបជាតៈ' គឺអកុសលមូល ៣ ធម៌ទាំងនោះជាសង្ខារ រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ ក្នុងធាតុទាំងឡាយជាធម្មធាតុ ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយជាធម្មាយតនៈ។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានឥត្ថិន្ទ្រិយ និងបុរិសិន្ទ្រិយជាបទដ្ឋាន។

---

တတ္ထ [Pg.317] ကတမော သောဓနော? သုဒ္ဓေါ သုတ္တဿ အာရမ္ဘော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សោធនហារៈ តើដូចម្តេច? ការផ្តើមឡើងនៃសូត្រ គឺស្អាតស្អំ។

---

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော? ပရိဠာဟောတိ ယေ သတ္တာ လောကာ ဧကတ္တပညတ္တိယာ ပညတ္တာ, တေ အကတသတ္တာ လောကာ မဇ္ဈေန ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ អធិដ្ឋានហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា 'បរិឡាហៈ' សត្វលោកទាំងឡាយណាដែលជាប់ជំពាក់ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយឯកត្តបញ្ញត្តិ សត្វលោកទាំងឡាយណាដែលមិនទាន់បានធ្វើការលះបង់កិលេស ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពខុសប្លែកគ្នាជាកណ្តាល។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော? သန္တာပဇာတောတိ အယောနိသော မနသိကာရော ဟေတု, ဝိပလ္လာသဉ္စ ပစ္စယော. တတ္ထ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ အတ္တာ အဘိနိဝိဋ္ဌာ စိတ္တဉ္စ စေတသိကဉ္စ ဓမ္မေ ဥဘယာနိ တဿ ဝိပရီတေန ပရာမသတော. အပရော ပရိယာယော, စေတသိကေဟိ ဓမ္မေဟိ အတ္တသညာ အနတ္တသညာ သမုဂ္ဃာတေတိ. အပရော ပရိယာယော. အနိစ္စသညာ စေတသိကေသု ဓမ္မေသု, န တု အတ္တသညာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ စိတ္တန္တိ ဝါ မနောတိ ဝါ ဝိညာဏန္တိ ဝါ ဣဒံ ဒီဃရတ္တံ အဗ္ဘုဂ္ဂတံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ. တတ္ထ စေတသိကာ ဓမ္မာနုပဿနာ ဧသာပိ ဓမ္မသညာ. တဿ ကော ဟေတု, ကော ပစ္စယော? အဟံကာရော ဟေတု, မမံကာရော ပစ္စယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្តេច? ពាក្យថា 'សន្តាបជាតៈ' មានអយោនិសោមនសិការៈជាហេតុ មានវិបល្លាសជាបច្ច័យ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ខ្លួនដែលចូលទៅតាំងនៅដោយធម៌ ២ យ៉ាង គឺចិត្តផង ចេតសិកផង កាលបើបុគ្គលនោះស្ទាបអង្អែលដោយសេចក្តីវិបរិត រមែងបាននូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គទ្រង់ដកចេញនូវអត្តសញ្ញា និងអនត្តសញ្ញា ដោយធម៌ជាចេតសិកទាំងឡាយ។ ម៉្យាងទៀត ទ្រង់ដកចេញនូវអនិច្ចសញ្ញាក្នុងធម៌ជាចេតសិកទាំងឡាយ តែមិនដកចេញនូវអត្តសញ្ញាឡើយ។ នេះព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា ចិត្តខ្លះ មនៈខ្លះ វិញ្ញាណខ្លះ ដែលអណ្តែតឡើង អណ្តែតឡើង អស់កាលយូរអង្វែងថា 'នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ'។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងចេតសិកធម៌ទាំងឡាយ នេះក៏ឈ្មោះថា ធម្មសញ្ញា។ តើអ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យនៃធម្មសញ្ញានោះ? អហង្ការជាហេតុ មមង្ការជាបច្ច័យ។

---

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော? အယံ လောကော သန္တာပဇာတောတိ အကုသလံ မန္တေတိ ဝိညာဏံ နာမရူပဿ ပစ္စယော ယာဝ ဇရာမရဏန္တိ, အယံ သမာရောပနော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនហារៈ តើដូចម្តេច? សត្វលោកនេះ កើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយហើយ តែងគិតនូវអកុសល វិញ្ញាណជាបច្ច័យនៃនាមរូប រហូតដល់ជរានិងមរណៈ នេះឈ្មោះថា សមារោបនហារៈ។

---

၁၁၂. ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ အကုသလမူလာနံ ပဟာနံ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ယာဝ ဇရာမရဏနိရောဓော, အယံ သမာရောပနော.

១១២. បុគ្គលរមែងឃើញនូវការលះបង់អកុសលមូលទាំងឡាយ តាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ យ៉ាងនេះ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ កាលបើអវិជ្ជាលត់ទៅ ព្រោះអវិជ្ជាលត់ទៅ រហូតដល់ជរានិងមរណៈលត់ទៅ នេះឈ្មោះថា សមារោបនហារៈ។

---

စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ – အနုသောတဂါမီ ပဋိသောတဂါမီ ဌိတတ္တော, တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ.

Depicting the four types of individuals: បុគ្គល ៤ ពួក គឺ អនុស្សោតគាមី បដិសោតគាមី ឋិតត្តៈ និងព្រាហ្មណ៍អ្នកឆ្លងផុត ដល់ត្រើយ ឈរនៅលើគោក។

---

တတ္ထ ယော အနုသောတဂါမီ အယံ ကာမေ သေဝတိ. ပါပဉ္စ ကမ္မံ ကရောတိ ယာဝ ကာမေ ပဋိသေဝတိ. ဣဒံ လောဘော အကုသလမူလံ, သော ယေဝ တဏှာ, သော တေဟိ ကာမေဟိ ဝုယှတိ အနုသောတဂါမီတိ ဝုစ္စတိ. ယော ပုဂ္ဂလော တာဟိ ဂမိတော တပ္ပစ္စယာ တဿ ဟေတု အကုသလကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန စ ဝါစာယ စ, အယံ ဝုစ္စတိ ပါပကမ္မံ ကရောတီတိ. တဿ တီဏိ သောတာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော. ဣမေဟိ တီဟိ သောတေဟိ [Pg.318] တိဝိဓဓာတုယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဓာတုယံ ရူပဓာတုယံ အရူပဓာတုယံ. တေန ပဋိပက္ခေန ယော ကာမေ န ပဋိသေဝတိ. ယော သီလဝတံ န ပရာမသတိ. ယော သက္ကာယဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနာယ ကာမေသု ယထာဘူတံ အာဒီနဝံ ပဿတိ. ယေန စ တေ ဓမ္မေ ပဋိသေဝတိ. ယဉ္စ တပ္ပစ္စယာ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ အရဟံ ကိရ. တတ္ထ အရဟံ တဿ ပါရင်္ဂတော ဟောတိ, ပါရင်္ဂတဿ ထလေ တိဋ္ဌတိ သောပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. အနုသောတဂါမိနီတိ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာနံ သံယောဇနာနံ အပ္ပဟာနမာဟ. ပဋိသောတဂါမိနီတိ ဖလေ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာနဉ္စ ကိလေသာနံ ပဟာနမာဟ, ဌိတတ္တေန ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနမာဟ. တတ္ထ အနုသောတဂါမိနာ မဂ္ဂရူပိမာဟ. ပဋိသောတဂါမိနာ ဌိတတ္တေန စ မဂ္ဂမိတိမာဟ. ပါရင်္ဂတေန သာဝကာ အသေက္ခာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ စ ဝုတ္တာ. အနုသောတဂါမိနာ သက္ကာယသမုဒယဂါမိနိံ ပဋိပဒမာဟ. ပဋိသောတဂါမိနာ ဌိတတ္တေန သက္ကာယနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမာဟ. ပါရင်္ဂတေန ဒသ အသေက္ခာ အရဟန္တာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. အယံ သုတ္တတ္ထော.

ក្នុងសេចក្តីនោះ បុគ្គលណាជាអនុស្សោតគាមី បុគ្គលនោះតែងសេពនូវកាមទាំងឡាយ តែងធ្វើនូវបាបកម្ម ក្នុងកាលដែលសេពនូវកាមទាំងឡាយ។ នេះគឺលោភៈជាអកុសលមូល លោភៈនោះឯងឈ្មោះថា តណ្ហា បុគ្គលនោះរមែងអណ្តែតទៅដោយកាមទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា អនុស្សោតគាមី។ បុគ្គលណាដែលតណ្ហានោះនាំទៅហើយ ព្រោះបច្ច័យនោះ ព្រោះហេតុនោះ តែងធ្វើនូវអកុសលកម្មដោយកាយផង ដោយវាចាផង បុគ្គលនេះហៅថា ធ្វើនូវបាបកម្ម។ ខ្សែទឹករបស់បុគ្គលនោះមាន ៣ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា សីលព្វតបរាមាស។ បុគ្គលរមែងកើតក្នុងធាតុទាំង ៣ គឺ កាមធាតុ រូបធាតុ អរូបធាតុ ដោយខ្សែទឹកទាំង ៣ នេះ។ បុគ្គលណាជាបដិបក្ខនឹងខ្សែទឹកនោះ មិនសេពនូវកាមទាំងឡាយឡើយ។ បុគ្គលណាមិនស្ទាបអង្អែលនូវសីលព្វតៈ។ បុគ្គលណាឃើញនូវទោសក្នុងកាមទាំងឡាយតាមពិត ដើម្បីលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិទាំងឡាយ។ និងដោយហេតុណា បុគ្គលនោះសេពនូវធម៌ទាំងនោះ និងព្រោះបច្ច័យនោះ បុគ្គលនោះឈរនៅ ឈ្មោះថា ព្រាហ្មណ៍ គឺព្រះអរហន្តពិតប្រាកដ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ព្រះអរហន្តនោះជាអ្នកដល់នូវត្រើយ របស់បុគ្គលអ្នកដល់នូវត្រើយនោះ ឈរនៅលើគោក គឺសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ពាក្យថា 'អនុស្សោតគាមិនី' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ការមិនលះបង់នូវសញ្ញោជនៈទាំងឡាយដែលគប្បីលះដោយទស្សនៈ។ ពាក្យថា 'បដិសោតគាមិនី' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ការលះបង់នូវកិលេសទាំងឡាយដែលស្មើគ្នាដោយការឃើញក្នុងផល ពាក្យថា 'ឋិតត្តៈ' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ការលះបង់នូវឱរម្ភាគិយសញ្ញោជនៈទាំង ៥។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ដោយពាក្យថា 'អនុស្សោតគាមី' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់សភាវៈនៃមគ្គ។ ដោយពាក្យថា 'បដិសោតគាមី' និង 'ឋិតត្តៈ' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ការតាំងមាំនៃមគ្គ។ ដោយពាក្យថា 'អ្នកដល់នូវត្រើយ' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ព្រះអសេក្ខសាវក និងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ។ ដោយពាក្យថា 'អនុស្សោតគាមី' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់បដិបទាដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសក្កាយសមុទ័យ។ ដោយពាក្យថា 'បដិសោតគាមី' និង 'ឋិតត្តៈ' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់បដិបទាដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសក្កាយនិរោធ។ ដោយពាក្យថា 'អ្នកដល់នូវត្រើយ' ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ធម៌ ១០ របស់ព្រះអសេក្ខអរហន្តទាំងឡាយ។ នេះជាសេចក្តីនៃសូត្រ។

---

၁၁၃. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣမသ္မိံ ဟိ သုတ္တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနိ. တေဓာတုကလောကသမတိက္ကမနဉ္စ.

១១៣. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ផង នូវការកន្លងផុតនូវត្រៃធាតុលោកផង។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? ယော ကာမေ ပဋိသေဝတိ ပါပံ ကရေယျာတိ ယော စ ကာမေ န ပဋိသေဝတိ သော ပါပကမ္မံ န ကရေယျာတိ ယော စ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဘူမီဟိ ဥတ္တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတောတိ ယာ ဝီမံသာ အယံ ဝိစယော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិចយហារៈ តើដូចម្តេច? ការពិចារណាណាថា 'បុគ្គលណា សេពនូវកាមទាំងឡាយ បុគ្គលនោះគប្បីធ្វើនូវបាបកម្ម' ដូច្នេះក្តី 'បុគ្គលណាមិនសេពនូវកាមទាំងឡាយ បុគ្គលនោះមិនគប្បីធ្វើនូវបាបកម្ម' ដូច្នេះក្តី 'បុគ្គលណាឆ្លងផុតចាកភូមិទាំងពីរនេះហើយ ឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវត្រើយ' ដូច្នេះក្តី នេះឈ្មោះថា វិចយហារៈ។

---

ယုတ္တီတိ ယုဇ္ဇတိ သုတ္တေသု, နာယုဇ္ဇတီတိ ယာ ဝီမံသာယ, အယံ ယုတ္တိ. ပဒဋ္ဌာနောတိ အနုသောတဂါမိနာ သတ္တန္နံ သံယောဇနာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. အကုသလဿ ကိရိယာ အကုသလဿ မူလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဋိသောတဂါမိနာ ယထာဘူတဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဌိတတ္တေန အသံဟာရိယာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ပါရင်္ဂတောတိ ကဒါစိ ဘူမိယာ ပဒဋ္ဌာနံ.

ពាក្យថា 'យុត្តិ' គឺការពិចារណាថា 'សមស្របក្នុងសូត្រទាំងឡាយ ឬមិនសមស្រប' នេះឈ្មោះថា យុត្តិហារៈ។ ពាក្យថា 'បទដ្ឋាន' គឺដោយពាក្យថា 'អនុស្សោតគាមី' ជាបទដ្ឋាននៃសញ្ញោជនៈទាំង ៧។ ការធ្វើនូវអកុសល ជាបទដ្ឋាននៃអកុសលមូលទាំងឡាយ។ ដោយពាក្យថា 'បដិសោតគាមី' ជាបទដ្ឋាននៃការឃើញតាមពិត។ ដោយពាក្យថា 'ឋិតត្តៈ' ជាបទដ្ឋាននៃអសង្ហារិយធម៌។ ពាក្យថា 'អ្នកដល់នូវត្រើយ' ជាបទដ្ឋាននៃភូមិខ្លះ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ယော အနုသောတံ ဂစ္ဆတိ တဏှာဝသေန. သဗ္ဗေသမ္ပိ ကိလေသာနံ ဝသေန ဂစ္ဆတိ. ယော ပဋိသောတံ ဝါယမတိ. တဏှာယ သဗ္ဗေသမ္ပိ သော ကိလေသာနံ ဝါယမတိ ပဋိသောတံ. ယော [Pg.319] အတ္တနာ ဌိတော ကာယေနပိ သော ဌိတော ဝါစာစိတ္တေနပိ သော ဌိတော. အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាអណ្តែតទៅតាមខ្សែទឹកដោយអំណាចតណ្ហា បុគ្គលនោះរមែងទៅដោយអំណាចនៃកិលេសទាំងពួងដែរ។ បុគ្គលណាព្យាយាមច្រាសខ្សែទឹកដោយតណ្ហា បុគ្គលនោះរមែងព្យាយាមច្រាសខ្សែទឹកនៃកិលេសទាំងពួងដែរ។ បុគ្គលណាឈរនៅដោយខ្លួនឯង សូម្បីដោយកាយ បុគ្គលនោះក៏ឈ្មោះថាឈរនៅដោយវាចានិងចិត្តដែរ។ នេះឈ្មោះថា លក្ខណហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော? ဣဓ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အနုသောတဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ နာဘိရမိဿန္တိ, တေ ပဋိသောတံ ဝါယမိဿန္တီတိ ယာဝ ကဒါစိ ဘူမိယံ, အယံ အဓိပ္ပာယော. အာဝဋ္ဋောတိ ဣဓ သုတ္တေ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ ဒေသိတာနိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? ជនទាំងឡាយណា មិនត្រេកអរក្នុងបដិបទាដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមខ្សែទឹក ជនទាំងនោះនឹងព្យាយាមច្រាសខ្សែទឹក រហូតដល់ភូមិណាមួយ នេះជាព្រះអធិប្បាយ។ ពាក្យថា 'អាវដ្តៈ' គឺក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសូត្រ ៤។

---

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိ ဟာရော? ယော ကာမေ ပဋိသေဝတိ ပါပဉ္စ ကမ္မံ ကရောတိ. သော အနုသောတဂါမီတိ န ဧကံသေန သောတာပန္နောပိ ကာမေ ပဋိသေဝတိ. တံ ဘာဂိယဉ္စ ပါပကမ္မံ ကရောတိ. ကိဉ္စာပိ သေက္ခောပိ ကရေယျ ပါပံ ယထာ သုတ္တေ နိဒ္ဒိဋ္ဌော န စ သော အနုသောတဂါမီ, ဣဒံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ. န စ ကာမေ ပဋိသေဝတိ န စ ပါပကမ္မံ ကရောတိ ပဋိသောတဂါမီ န စ ဧကံသေန သဗ္ဗေ ဗာဟိရကော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ န စ ကာမေ ပဋိသေဝတိ, တေန စ ပါပကမ္မံ ကရောတိ အနုသောတဂါမီ ပဋိသောတဂါမီ, အယံ ဝိဘတ္တိ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលណា សេពនូវកាមទាំងឡាយផង ធ្វើនូវបាបកម្មផង បុគ្គលនោះឈ្មោះថា អនុស្សោតគាមី នេះមិនមែនជាការដាច់ខាតឡើយ ព្រោះថាសូម្បីព្រះសោតាបន្ន ក៏នៅសេពនូវកាមទាំងឡាយ និងធ្វើនូវបាបកម្មដែលជាចំណែកនៃកាមនោះដែរ។ សូម្បីព្រះសេក្ខបុគ្គល ក៏គប្បីធ្វើនូវបាបខ្លះ ដូចដែលទ្រង់បង្ហាញទុកក្នុងសូត្រ ប៉ុន្តែព្រះសេក្ខបុគ្គលនោះ មិនមែនជាអនុស្សោតគាមីឡើយ នេះជាប្រស្នាដែលគប្បីព្យាករដោយការវែកញែក។ បុគ្គលមិនសេពនូវកាមទាំងឡាយផង មិនធ្វើនូវបាបកម្មផង ឈ្មោះថា បដិសោតគាមី នេះក៏មិនមែនជាការដាច់ខាតឡើយ ព្រោះថាជនក្រៅពុទ្ធសាសនាទាំងអស់ ទោះបីជាអ្នកមានរាគៈប្រាសទៅហើយក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនសេពនូវកាមទាំងឡាយក៏ដោយ ប៉ុន្តែរមែងធ្វើនូវបាបកម្មខ្លះ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីអនុស្សោតគាមី និងបដិសោតគាមី ក៏នៅធ្វើនូវបាបកម្ម នេះឈ្មោះថា វិភត្តិហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော? နိဒ္ဒိဋ္ဌော ပဋိပက္ခော. ဝေဝစနောတိ ကာမေသု ဝတ္ထုကာမာပိ ကိလေသကာမာပိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖဿပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသဉ္စ ပရိဂ္ဂဟာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្តេច? ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវធម៌ជាបដិបក្ខ។ ពាក្យថា 'វេវចនៈ' គឺក្នុងកាមទាំងឡាយ ការប្រកាន់មាំនូវរូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ កូន ប្រពន្ធ ខ្ញុំបម្រើ កម្មករ និងបុរស ឈ្មោះថា វត្ថុកាមខ្លះ កិលេសកាមខ្លះ។

---

ပညတ္တီတိ သဗ္ဗေ ပုထုဇ္ဇနာ ဧကတ္တာယ ပညတ္တာ. အနုသောတဂါမီတိ ကိလေသသမုဒါစာရပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. ယေ ပန သေက္ခာ ပုဂ္ဂလာ, တေ နိဗ္ဗာနပညတ္တိယာ ပညတ္တာ. ယေ ပန အနာဂါမီ, တေ အသံဟာရိယ ပညတ္တိယာ ပညတ္တာ, အယံ ပညတ္တိ.

ពាក្យថា 'បញ្ញត្តិ' គឺបុថុជ្ជនទាំងអស់ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាតែមួយ។ ពាក្យថា 'អនុស្សោតគាមី' ទ្រង់បញ្ញត្តដោយកិលេសសមុទាចារបញ្ញត្តិ។ ពួកបុគ្គលណាជាព្រះសេក្ខៈ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយនិព្វានបញ្ញត្តិ។ ពួកបុគ្គលណាជាព្រះអនាគាមី ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយអសង្ហារិយបញ្ញត្តិ នេះឈ្មោះថា បញ្ញត្តិហារៈ។

---

ဩတရဏောတိ ယော အနုသောတဂါမီ, သော ဒုက္ခံ. ယေ တဿ ဓမ္မာ, တေ ဒုက္ခဿ သမုဒယော. ယံ ရူပံ, အယံ ရူပက္ခန္ဓော, ဧဝံ ပဉ္စပိ ခန္ဓာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ, တေ ကိလေသာ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ ဓမ္မာယတနံ ဓမ္မဓာတု ဣန္ဒြိယေသု စ ပညတ္တာ.

ពាក្យថា 'ឱតរណៈ' គឺបុគ្គលណាជាអនុស្សោតគាមី បុគ្គលនោះជាទុក្ខ។ ធម៌ទាំងឡាយណាជារបស់បុគ្គលនោះ ធម៌ទាំងនោះជាទុក្ខសមុទ័យ។ រូបណាមាន រូបនោះជារូបក្ខន្ធ យ៉ាងនេះ សូម្បីខន្ធទាំង ៥ និងបដិច្ចសមុប្បាទ ក៏មានដែរ កិលេសទាំងនោះរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារក្ខន្ធ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តទុកក្នុងធម្មាយតនៈ ធម្មធាតុ និងក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

သောဓနောတိ ယေနာရမ္ဘေန ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတံ, သော အာရမ္ဘော သဗ္ဗော သုဒ္ဓေါ.

ពាក្យថា 'សោធនៈ' គឺការផ្តើមឡើងណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសូត្រនេះ ការផ្តើមឡើងទាំងអស់នោះ គឺស្អាតស្អំ។

---

အဓိဋ္ဌာနောတိ [Pg.320] ပဋိသောတဂါမိနာ သဗ္ဗေ သောတာပန္နာ ဧကတ္တေန ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ရာဂါနုသယပဋိသောတဂါမိနော သေက္ခာဝ မဂ္ဂေါ စ သေက္ခော စ ပုဂ္ဂလော ဌိတတ္တောတိ.

ពាក្យថា 'អធិដ្ឋានៈ' គឺដោយពាក្យថា 'បដិសោតគាមី' ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះសោតាបន្នទាំងអស់ដោយភាពជាតែមួយ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយដែលមានរាគានុស័យជាបដិសោតគាមី មគ្គផង ព្រះសេក្ខបុគ្គលផង ឈ្មោះថា ឋិតត្តៈ។

---

ဝီတရာဂေါ ဧကတ္တာယ ပညတ္တော. ပါရင်္ဂတောတိ သဗ္ဗေ အရဟန္တော သဗ္ဗေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ စ ဧကတ္တာယ ပညတ္တာ.

ព្រះវីតរាគៈ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាតែមួយ។ ពាក្យថា 'អ្នកដល់នូវត្រើយ' គឺព្រះអរហន្តទាំងអស់ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងអស់ និងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាតែមួយ។

---

ပရိက္ခာရောတိ အနုသောတဂါမိနော ပါပမိတ္တပစ္စယော ကာမပရိယုဋ္ဌာနံ ဟေတု. ပဋိသောတဂါမိနော ဒွေ ဟေတူ ဒွေ ပစ္စယာ စ ယာဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပာဒါယဒိဋ္ဌိ, တဿ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ ဟေတု အာရမ္ဘော ပစ္စယော ကာယိကော စေတသိကဿ ကောဋ္ဌာသော စ. သမာရောပနောတိ ဝိဘတ္တိ ဣဒံ သုတ္တံ နတ္ထိ သမာရောပနာယ ဘူမိ.

ពាក្យថា 'បរិក្ខារៈ' គឺរបស់អនុស្សោតគាមី មានបាបមិត្តជាបច្ច័យ មានកាមបរិយុដ្ឋានជាហេតុ។ របស់បដិសោតគាមី មានហេតុ ២ មានបច្ច័យ ២ រហូតដល់ការកើតឡើងនៃសម្មាទិដ្ឋិ មគ្គដែលបុគ្គលនោះបានហើយជាហេតុ សេចក្តីព្យាយាមទាំងកាយិកៈ និងចំណែកនៃចេតសិកជាបច្ច័យ។ ពាក្យថា 'សមារោបនៈ' គឺការវែកញែកនូវសូត្រនេះ ភូមិសម្រាប់សមារោបនៈ មិនមានឡើយ។

---

၁၁၄. ပဉ္စာနိသံသာ သောတာနုဂတာနံ ဓမ္မာနံ ယာဝ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါနံ သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. ယုဉ္ဇတော ဃဋေန္တဿ ဝါယမတော ဂိလာနော မရဏကာလေ ဒေဝဘူတော ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. သောတာနုဂတာတိ သဒ္ဓမ္မဿဝနေန ကတံ ဟောတိ. န စ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ တဿ စိတ္တံ တသိတံ ဟောတိ, န စ အနိဗ္ဗိဒ္ဓတ္တံ, ဣဒံ စ သုတ္တံ ပဉ္စန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒေသိတံ, သဒ္ဓါနုသာရိနော မုဒိန္ဒြိယဿ တိက္ခိန္ဒြိယဿ စ ဓမ္မာနုသာရိနော တိက္ခိန္ဒြိယဿ မုဒိန္ဒြိယဿ စ. ယော ပန မောဟစရိတော ပုဂ္ဂလော န သက္ကောတိ ယုဉ္ဇိတုံ ဃဋိတုံ ဝါယမိတုံ ယထာဘူတံ ယထာသမာဓိကာ ဝိမုတ္တိ တံ ခဏံ တံ လယံ တံ မုဟုတ္တံ ဖလံ ဒဿေတိ. သာဓု ပရိဟာယတိ ပရော တံ ဒုယှတိ, နော တု သုခအဝိပါကိနီ ဘဝတိ. တဿ ဒိဋ္ဌေ ယေဝ စ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇအပရာပရိယဝေဒနီယံ. တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ တဿ ယဒိ သောတာနုဂတာ ဓမ္မာ ဟောန္တိ သော ယုဉ္ဇန္တော ပါပုဏာတိ. ယော ဓမ္မာနုသာရီ မုဒိန္ဒြိယော, သော ဂိလာနော ပါပုဏာတိ. ယော သဒ္ဓါနုသာရီ တိက္ခိန္ဒြိယော, သော မရဏကာလသမယေ ပါပုဏာတိ. ယော မုဒိန္ဒြိယော, သော ဒေဝဘူတော ပါပုဏာတိ. ယဒါ ဒေဝဘူတော န ပါပုဏာတိ, န သော တေနေဝ ဓမ္မရာဂေန တာယ ဓမ္မနန္ဒိယာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ. ယော သောတာနုဂတေသု ယုဉ္ဇတိ ဃဋေတိ ဝါယမတိ, သော ပုဗ္ဗာပန္နေန ဝိသေသံ သဉ္ဇာနာတိ, သဉ္ဇာနန္တော ပါပုဏာတိ. သစေ ပန ဂိလာနဿ မနသိကာရော ဟောတိ, တတ္ထ ယုဉ္ဇန္တော ပါပုဏာတိ. သစေ ပနဿ မရဏကာလေ သံဝိဂ္ဂေါ ဟောတိ, တတ္ထ [Pg.321] ယုဉ္ဇန္တော ပါပုဏာတိ. သစေ ပန န ကတ္ထစိ သံဝေဂေါ ဟောတိ, တဿ ဒေဝဘူတဿ သုခိနော ဓမ္မဘူတာ ပါဒါ ဧဝံ အဝိလပတိ. သော ဧဝံ ဇာနာတိ ‘‘အယံ သော ဓမ္မဝိနယော ယတ္ထ မယံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတာ ဗြဟ္မစရိယံ စရိမှာ’’တိ. အထ ဒေဝဘူတော ပါပုဏာတိ. ဒိဗ္ဗေသု ဝါ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အဇ္ဈောသိတော ဟောတိ ပမာဒဝိဟာရီ, သော တေန ကုသလမူလေန ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ.

១១៤. អានិសង្ស ៥ យ៉ាង នៃធម៌ទាំងឡាយដែលសម្រេចដល់ត្រចៀក រហូតដល់ការចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ ព្រះសូត្រ គប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារ។ កាលបុគ្គលព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ប្រកប ឈឺក្តី ក្នុងពេលស្លាប់ក្តី កើតជាទេវតាក្តី រមែងដល់នូវព្រះបច្ចេកពោធិញ្ញាណ។ ពាក្យថា «សម្រេចដល់ត្រចៀក» គឺការធ្វើដោយការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌។ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ មិនតក់ស្លុត មិនធុញទ្រាន់ ដោយអធិប្បញ្ញាធម៌វិបស្សនាឡើយ ហើយព្រះសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងដល់បុគ្គល ៥ ពួក គឺសទ្ធានុសារីបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ និងមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច និងធម្មានុសារីបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច និងមានឥន្ទ្រិយទន់។ ចំណែកបុគ្គលដែលមានមោហចរិត មិនអាចព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ប្រកបតាមពិតបាន វិមុត្តិដែលមានសមាធិជាប្រធាន រមែងបង្ហាញផលក្នុងខណៈនោះ ក្នុងលយៈនោះ ក្នុងមុហុត្តនោះ។ ប្រពៃហើយ រមែងសាបសូន្យ បុគ្គលដទៃរមែងបំផ្លាញនូវអកុសលនោះ តែមិនមែនជាធម៌មានសុខជាវិបាកឡើយ។ ផលនោះ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ក្នុងឧបបជ្ជជាតិ ឬក្នុងអបរាបរិយជាតិ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាជាធម្មានុសារី បើធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀករបស់បុគ្គលនោះ បុគ្គលនោះកាលព្យាយាម រមែងសម្រេច។ បុគ្គលណាជាធម្មានុសារី មានឥន្ទ្រិយទន់ បុគ្គលនោះកាលឈឺ រមែងសម្រេច។ បុគ្គលណាជាសទ្ធានុសារី មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច បុគ្គលនោះក្នុងសម័យជិតស្លាប់ រមែងសម្រេច។ បុគ្គលណាមានឥន្ទ្រិយទន់ បុគ្គលនោះកើតជាទេវតា រមែងសម្រេច។ កាលបើកើតជាទេវតាហើយមិនទាន់សម្រេច បុគ្គលនោះមិនមែនមិនសម្រេចនូវព្រះបច្ចេកពោធិញ្ញាណ ដោយសារតម្រេកក្នុងធម៌នោះ ដោយសារការរីករាយក្នុងធម៌នោះឡើយ។ បុគ្គលណាព្យាយាម ប្រឹងប្រែង ប្រកបក្នុងធម៌ដែលសម្រេចដល់ត្រចៀក បុគ្គលនោះរមែងដឹងច្បាស់នូវគុណវិសេសដែលបានដល់មុន កាលដឹងច្បាស់ រមែងសម្រេច។ បើការធ្វើទុកក្នុងចិត្តមានដល់បុគ្គលដែលឈឺ បុគ្គលនោះកាលព្យាយាមក្នុងទីនោះ រមែងសម្រេច។ បើបុគ្គលនោះមានសេចក្តីសង្វេគក្នុងពេលស្លាប់ បុគ្គលនោះកាលព្យាយាមក្នុងទីនោះ រមែងសម្រេច។ បើមិនមានសេចក្តីសង្វេគក្នុងទីណាមួយឡើយ ទេវតានោះជាអ្នកមានសុខ មានចំណែកធម៌កើតឡើងហើយ រមែងមិនខ្សឹកខ្សួលឡើយ។ ទេវតានោះរមែងដឹងយ៉ាងនេះថា «នេះជាព្រះធម្មវិន័យនោះ ដែលយើងកាលពីមុនកើតជាមនុស្ស បានប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ហើយ»។ លំដាប់នោះ ទេវតានោះរមែងសម្រេច។ ឬថា បើទេវតានោះជាអ្នកជ្រុលជ្រប់ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ដ៏ជាទិព្វ ជាអ្នករស់នៅដោយសេចក្តីប្រមាទ ទេវតានោះរមែងដល់នូវព្រះបច្ចេកពោធិញ្ញាណ ដោយសារកុសលមូលនោះ។

---

ယာ ပရတောဃောသေန ဝစသာ သုပရိစိတာ, အယံ သုတမယီ ပညာ. ယေ ပန ဓမ္မာ ဟောန္တိ မနသာ အနုပေက္ခိတာ, အယံ စိန္တာမယီ ပညာ. ယံ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. ယံ သောတာနုဂတာ ဝစသာ ပရိစိတာ ဟောန္တိ, သော စ ဒိဋ္ဌေ ယေဝ ဓမ္မေ ပရိနိဗ္ဗာယီ, အယံ အရဟံ ပုဂ္ဂလော. ယော ဥပပဇ္ဇတိ ဒေဝဘူတော ပါပုဏာတိ, တတ္ထ စ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ အနာဂါမီ. ယော တေန ကုသလမူလေန ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏာတိ, အယံ ပုဗ္ဗယောဂသမ္ဘာရသမ္ဘူတော ပုဂ္ဂလော.

បញ្ញាណាដែលស៊ប់ស៊ួនដោយល្អដោយវាចា ព្រោះស្តាប់សំឡេងពីអ្នកដទៃ នេះហៅថា សុតមយបញ្ញា។ ចំណែកធម៌ទាំងឡាយណាដែលបុគ្គលពិចារណាហើយដោយចិត្ត នេះហៅថា ចិន្តាមយបញ្ញា។ ធម៌ណាដែលបុគ្គលចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ នេះហៅថា ភាវនាមយបញ្ញា។ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលសម្រេចដល់ត្រចៀក ស៊ប់ស៊ួនដោយល្អដោយវាចា ហើយបុគ្គលនោះរមែងបរិនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ បុគ្គលនេះហៅថា ព្រះអរហន្ត។ បុគ្គលណាទៅកើតជាទេវតា ហើយសម្រេច និងបរិនិព្វានក្នុងទីនោះ បុគ្គលនេះហៅថា ព្រះអនាគាមី។ បុគ្គលណាដល់នូវព្រះបច្ចេកពោធិញ្ញាណ ដោយសារកុសលមូលនោះ បុគ្គលនេះហៅថា បុគ្គលអ្នកមានសមុដ្ឋាននៃបុព្វយោគសក្ការៈដែលសន្សំទុកហើយ។

---

သောတာနုဂတာ ဓမ္မာတိ ပဌမံ ဝိမုတ္တာယတနံ, ဝစသာ ပရိစိတာတိ ဒုတိယံ တတိယဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနံ, မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ စတုတ္ထံ ဝိမုတ္တာယတနံ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ ပဉ္စမံ ဝိမုတ္တာယတနံ.

ពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» គឺវិមុត្តាយតនៈទី ១, ពាក្យថា «ស៊ប់ស៊ួនដោយវាចា» គឺវិមុត្តាយតនៈទី ២ និងទី ៣, ពាក្យថា «ពិចារណាដោយចិត្ត» គឺវិមុត្តាយតនៈទី ៤, ពាក្យថា «ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ» គឺវិមុត្តាយតនៈទី ៥។

---

သောတာနုဂတာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝစသာ ယာ ဝါစာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ အနုပုဗ္ဗဓမ္မဿ သောတေန သုတွာ သီလက္ခန္ဓေ ပရိပူရေတိ, မနသာ အနုပေက္ခိတာ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ, ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ ပညာက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

វាចាណាដែលចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយវាចា ក្នុងវិមុត្តិដែលសម្រេចដល់ត្រចៀក បុគ្គលស្តាប់ធម៌តាមលំដាប់ដោយត្រចៀកហើយ រមែងបំពេញសីលក្ខន្ធ, ការពិចារណាដោយចិត្ត រមែងបំពេញសមាធិក្ខន្ធ, ការចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ រមែងបំពេញបញ្ញាខន្ធ។

---

သောတာနုဂတာ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တီတိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပဌမံ သဒ္ဓါပဒါနံ မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ ပဋိသလ္လာနဗဟုလော ဝိဟရတိ, ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဒုတိယံ သဒ္ဓါပဒါနံ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အနာသဝါ စေတောဝိမုတ္တိယာ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ. ဣဒံ တတိယံ သဒ္ဓါပဒါနံ.

ពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក ជាធម៌ពហុស្សូត» គប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារ។ នេះជាសទ្ធាបទទី ១។ ពាក្យថា «ពិចារណាដោយចិត្ត» គឺបុគ្គលជាអ្នកច្រើនដោយការសម្ងំនៅ រមែងរស់នៅ គប្បីធ្វើឲ្យពិស្តារ។ នេះជាសទ្ធាបទទី ២។ ពាក្យថា «ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ» គឺបុគ្គលរមែងដឹងច្បាស់ថា មិនមានកិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្តីយ៉ាងនេះទៀតឡើយ ដោយសារចេតោវិមុត្តិដែលមិនមានអាសវៈ។ នេះជាសទ្ធាបទទី ៣។

---

သောတာနုဂတာ ဓမ္မာတိ သေက္ခံ သတ္ထာ ဒဿေတိ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ အရဟတ္တံ သတ္ထာ ဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ တထာဂတံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သတ္ထာ ဒဿေတိ.

ពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះសេក្ខបុគ្គល។ ពាក្យថា «ពិចារណាដោយចិត្ត» ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះអរហត្តផល។ ពាក្យថា «ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ» ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញនូវព្រះតថាគតអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ។

---

သောတာနုဂတာ [Pg.322] ဓမ္မာတိ ကာမာနံ နိဿရဏံ ဒဿေတိ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ ရူပဓာတုယာ နိဿရဏံ ဒဿေတိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ တေဓာတုကာနံ နိဿရဏံ ဒဿေတိ. အယံ သုတ္တတ္ထော.

ពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» ទ្រង់បង្ហាញនូវការរំសាយចេញចាកកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «ពិចារណាដោយចិត្ត» ទ្រង់បង្ហាញនូវការរំសាយចេញចាករូបធាតុ។ ពាក្យថា «ចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ» ទ្រង់បង្ហាញនូវការរំសាយចេញចាកត្រៃធាតុ (ធាតុទាំងបី)។ នេះជាអត្ថនៃព្រះសូត្រ។

---

၁၁၅. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ဣမမှိ သုတ္တေ တယော ဧသနာ ဒေသိတာ သောတာနုဂတေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝစသာ ပရိစိတေဟိ ကာမေသနာယ သမထမဂ္ဂေါ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေဟိ ဗြဟ္မစရိယေသနာယ သမထမဂ္ဂေါ.

១១៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនាហារៈ តើដូចម្តេច? ក្នុងព្រះសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងនូវការស្វែងរក ៣ យ៉ាង៖ ផ្លូវនៃសមថៈដើម្បីការស្វែងរកកាម ដោយធម៌ទាំងឡាយដែលសម្រេចដល់ត្រចៀក និងធម៌ទាំងឡាយដែលស៊ប់ស៊ួនដោយវាចា។ ផ្លូវនៃសមថៈដើម្បីការស្វែងរកព្រហ្មចរិយៈ ដោយធម៌ទាំងឡាយដែលចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ។

---

ဝိစယောတိ ယထာ သုတ္တံ မနသိကရောန္တော ဝိစိနန္တော သုတမယိပညံ ပဋိလဘတိ. ယထာ စ သော မနသိကရောတီတိ ယထာ သုတဓမ္မာ တဒါ စိန္တာမယိပညံ ပဋိလဘတိ. ယထာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ မနသိကရောတိ တဒါ ဘာဝနာမယိပညံ ပဋိလဘတိ. အယံ ဝိစယော.

វិចយហារៈ គឺបុគ្គលកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ពិចារណាតាមព្រះសូត្រ រមែងបាននូវសុតមយបញ្ញា។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលនោះកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តយ៉ាងណា គឺធម៌ទាំងឡាយដែលបានស្តាប់មកហើយយ៉ាងណា ក្នុងកាលនោះ រមែងបាននូវចិន្តាមយបញ្ញា។ កាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តក្នុងធម៌ដែលឃើញច្បាស់ក្នុងបច្ចុប្បន្នយ៉ាងណា ក្នុងកាលនោះ រមែងបាននូវភាវនាមយបញ្ញា។ នេះជាវិចយហារៈ។

---

သုတေန သုတမယိပညံ ပဋိလဘတိ. စိန္တာယ စိန္တာမယိပညံ ဘာဝနာယ ဘာဝနာမယိပညံ ပဋိလဘတိ. အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

បុគ្គលរមែងបាននូវសុតមយបញ្ញាដោយការស្តាប់, បាននូវចិន្តាមយបញ្ញាដោយការគិត, បាននូវភាវនាមយបញ្ញាដោយការចម្រើន (ភាវនា)។ យុត្តិ (ការសមហេតុផល) នេះមានពិត។

---

ပဒဋ္ဌာနောတိ သောတာနုဂတာ ဓမ္မာတိ ဓမ္မဿဝနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝစသာ ပရိစိတာတိ ယုဉ္ဇနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ ဓမ္မာနုဓမ္မာယ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒိဋ္ဌိယာ အနုပေက္ခိတာတိ ပညာယပိ အနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာပိ အနုပေက္ခိတာ.

បទដ្ឋានហារៈ គឺពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» ជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃការស្តាប់ធម៌។ ពាក្យថា «ស៊ប់ស៊ួនដោយវាចា» ជាបទដ្ឋាននៃការប្រកបព្យាយាម។ ពាក្យថា «ពិចារណាដោយចិត្ត» ជាបទដ្ឋាននៃវិបស្សនាដែលសមគួរដល់ធម៌។ ពាក្យថា «ពិចារណាដោយទិដ្ឋិ» គឺការពិចារណាដោយបញ្ញាផង ការពិចារណាដោយទិដ្ឋិផង។

---

စတုဗျူဟောတိ ဣမမှိ သုတ္တေ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ သမန္နာဂတာ တေဟိ….

ចតុព្យូហហារៈ គឺក្នុងព្រះសូត្រនេះ តើព្រះមានព្រះភាគមានព្រះអធិប្បាយដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលណាដែលប្រកបដោយបញ្ញាទាំងពីរនេះ ដោយបញ្ញាទាំងនោះ...

---

သ နိဗ္ဗုတောတိ မဂ္ဂဖလံ အနုပါဒိသေသဉ္စ နိဗ္ဗာနဓာတုံ မန္တေတိ, ဒါနေန ဩဠာရိကာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ မန္တေတိ. သီလေန မဇ္ဈိမာနံ, ပညာယ သုခုမကိလေသာနံ မန္တေတိ, ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ကတာ စ ဘူမိ.

ពាក្យថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ» គឺទ្រង់សំដៅដល់មគ្គផល និងអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ, ទ្រង់សំដៅដល់ការលះបង់កិលេសដ៏គ្រោតគ្រាតដោយទាន។ ទ្រង់សំដៅដល់ការលះបង់កិលេសយ៉ាងកណ្តាលដោយសីល, កិលេសដ៏ល្អិតដោយបញ្ញា, ពាក្យថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» គឺជាភូមិដែលបានធ្វើហើយ។

---

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ;

ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော;

ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ မဂ္ဂဖလမာဟ.

គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម, បុគ្គលអ្នកមានកុសល រមែងលះបង់បាប» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីមគ្គ។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីមគ្គផល។

---

ဒဒတော [Pg.323] ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတောတိ တီဟိ ပဒေဟိ လောကိကံ ကုသလမူလံ ဝုတ္တံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ လောကုတ္တရံ ကုသလမူလံ ဝုတ္တံ.

គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម» ដោយបទទាំង ៣ នេះ ទ្រង់សម្តែងអំពីលោកិយកុសលមូល។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីលោកុត្តរកុសលមូល។

---

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိံ မန္တေတိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သေက္ခဘူမိံ မန္တေတိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အသေက္ခဘူမိ ဝုတ္တာ.

គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម» នេះទ្រង់សំដៅដល់បុថុជ្ជនភូមិ។ គាថាថា «បុគ្គលអ្នកមានកុសល រមែងលះបង់បាប» នេះទ្រង់សំដៅដល់សេក្ខភូមិ។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីអសេក្ខភូមិ។

---

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ မဂ္ဂနိယာ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သေက္ခဝိမုတ္တိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အသေက္ခဝိမုတ္တိ.

គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីបដិបទាជាគ្រឿងនាំទៅកាន់មគ្គ។ គាថាថា «បុគ្គលអ្នកមានកុសល រមែងលះបង់បាប» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីសេក្ខវិមុត្តិ។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីអសេក្ខវិមុត្តិ។

---

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ဒါနကထံ သီလကထံ မဂ္ဂကထံ လောကိကာနံ ဓမ္မာနံ ဒေသနမာဟ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ လောကေ အာဒီနဝါနုပဿနာ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ သာမုက္ကံသိကာယ ဓမ္မဒေသနာယပိ ပဋိဝိဒ္ဓါ.

គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីទានកថា សីលកថា មគ្គកថា និងការសម្តែងធម៌ទាំងឡាយដ៏ជាលោកិយ។ គាថាថា «បុគ្គលអ្នកមានកុសល រមែងលះបង់បាប» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីការយល់ឃើញនូវទោសក្នុងលោក។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីការចាក់ធ្លុះដោយព្រះធម្មទេសនាដែលព្រះអង្គទ្រង់លើកឡើងសម្តែងដោយព្រះអង្គឯង។

---

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ပါဏာနံ အဘယဒါနေန ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသတ္တာနံ အဘယံ ဒေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိ သိက္ခာပဒါနိ ကာတဗ္ဗာနိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စိတ္တံ သံယမေတိ, တဿ သံယမတော ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော. အယံ သုတ္တနိဒ္ဒေသော.

ពាក្យថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ» គឺការឲ្យអភ័យទានដល់សត្វទាំងឡាយ រមែងឲ្យនូវសេចក្តីគ្មានភ័យដល់សត្វទាំងឡាយដែលវៀរចាកបាណាតិបាត។ សិក្ខាបទទាំងពួង គប្បីធ្វើដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម» គឺបុគ្គលតាំងនៅក្នុងសីលហើយ រមែងសង្រួមចិត្ត កាលបើបុគ្គលនោះសង្រួមហើយ រមែងដល់នូវសេចក្តីពេញបរិបូណ៌។ ពាក្យថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» គឺទ្រង់សម្តែងអំពីវិមុត្តិ ២ យ៉ាង។ នេះជាសូត្រនិទ្ទេស។

---

၁၁၆. တတ္ထ ကတမာ ဒေသနာ? ဣမမှိ သုတ္တေ ကိံ ဒေသိတံ? ဒွေ သုဂတိယော ဒေဝါ စ မနုဿာ စ, ဒိဗ္ဗာ စ ပဉ္စကာမဂုဏာ, မာနုဿကာ စ. ဒွီဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒေသော. ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ, ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဒွေ နိဗ္ဗာနဓာတုယော ဒေသိတာ သောပါဒိသေသာ စ အနုပါဒိသေသာ စ. အယံ ဒေသနာ.

១១៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ទេសនា តើដូចម្តេច? ក្នុងព្រះសូត្រនេះ តើទ្រង់សម្តែងអ្វីខ្លះ? ទ្រង់សម្តែងនូវសុគតិ ២ យ៉ាង គឺទេវតា និងមនុស្ស, កាមគុណ ៥ ដ៏ជាទិព្វ និងកាមគុណដ៏ជាមនុស្ស។ ការសម្តែងដោយបទទាំងពីរ។ គាថាថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ, ពៀររមែងមិនកកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកសង្រួម, បុគ្គលអ្នកមានកុសល រមែងលះបង់បាប» នេះទ្រង់សម្តែងអំពីមគ្គ។ គាថាថា «បុគ្គលនោះរលត់ហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ» នេះទ្រង់សម្តែងនូវនិព្វានធាតុ ២ យ៉ាង គឺសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ និងអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ នេះជាទេសនាហារៈ។

---

ဝိစယောတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဣမိနာ ပဌမေန ပဒေန ဒါနမယိကပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. တေနဿ အာနန္တရိယာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ. ဒုတိယေန ပဒေန… ယန္တိ, နိယျာနိကံ သာသနန္တိ, အယံ အဓိပ္ပာယော. အဿဝနေန စ အမနသိကာရေန စ အပ္ပဋိဝေဓေန စ သက္ကာယသမုဒယဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ. သဝနေန [Pg.324] စ မနသိကာရေန စ ပဋိဝေဓေန စ သက္ကာယနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ. အယံ အာဝဋ္ဋော.

វិចយហារៈ គឺពាក្យថា «បុណ្យរមែងចម្រើនដល់បុគ្គលអ្នកឲ្យ» ដោយបទទី ១ នេះ ទ្រង់សម្តែងអំពីទានមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ។ ដោយហេតុនោះ ទ្រង់សម្តែងនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងបន្ទាប់គ្នា។ ដោយបទទី ២... នាំទៅ គឺសាសនាជាគ្រឿងរំដោះទុក្ខ នេះជាអធិប្បាយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយការមិនស្តាប់ ដោយការមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្ត និងដោយការមិនចាក់ធ្លុះ ទ្រង់សម្តែងអំពីបដិបទាជាគ្រឿងនាំទៅកាន់សក្កាយសមុទ័យ។ ដោយការស្តាប់ ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត និងដោយការចាក់ធ្លុះ ទ្រង់សម្តែងអំពីបដិបទាជាគ្រឿងនាំទៅកាន់សក្កាយនិរោធ។ នេះជាអាវដ្តហារៈ។

---

ဝိဘတ္တီတိ ဧကံသဗျာကရဏီယော. နတ္ထိ တတ္ထ ဝိဘတ္တိယာ ဘူမိ. ပရိဝတ္တနာတိ ယေ ပဉ္စာနိသံသာ, တေ ပဉ္စာဒိနာ ပဋိပက္ခေန တေနေဝ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါပုဏာတိ, တံ ဥပပဇ္ဇမာနာ အပရော ပရိယာယော.

វិភត្តិហារៈ គឺការដោះស្រាយដោយចំណែកមួយ (ឯកំសព្យាករណៈ)។ ក្នុងទីនោះ មិនមានភូមិសម្រាប់ចែកឡើយ។ បរិវត្តនហារៈ គឺអានិសង្ស ៥ យ៉ាងណាដែលមាន បុគ្គលរមែងសម្រេចនូវអានិសង្សទាំងនោះ ដោយបដិបក្ខមានប្រាំជាដើម ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិនោះឯង កាលបើកើតឡើង នេះជាបរិយាយដទៃទៀត។

---

ဝေဝစနန္တိ သောတာနုဂတာ ဓမ္မာတိ ယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌမ္ပိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိညတ္တမ္ပိ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓမ္ပိ ဝိဘာဝိတမ္ပိ.

វេវចនហារៈ គឺពាក្យថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» សំដៅដល់ព្រះសូត្រណាដែលឃើញហើយ បញ្ញិន្ទ្រិយផង វិញ្ញត្តិផង ការចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិផង ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ផង។

---

ပညတ္တီတိ သောတာနုဂတာဓမ္မာတိ ဒေသနာ အဝိဇ္ဇာပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. မနသိကာရော ပါမောဇ္ဇပညတ္တိယာ ပညတ္တော, ဒိဋ္ဌဓမ္မာပိ အာနိသံသပညတ္တိယာ ပညတ္တာ.

បញ្ញត្តិហារៈ គឺការសម្តែងថា «ធម៌ទាំងឡាយសម្រេចដល់ត្រចៀក» ទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងអវិជ្ជាបញ្ញត្តិ។ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងបាមោជ្ជបញ្ញត្តិ, ធម៌ទាំងឡាយដែលឃើញក្នុងបច្ចុប្បន្ន ទ្រង់បញ្ញត្តក្នុងអានិសង្សបញ្ញត្តិ។

---

ဩတရဏောတိ တိဿော ပညာ ဝစသာ ပရိစိတေသု သုတမယီပညာ မနသာ အနုပေက္ခိတေသု စိန္တာမယီပညာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါသု ဘာဝနာမယီပညာ. ဣမာနိ အရိယသစ္စာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဣန္ဒြိယေသု တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ, အာယတနေသု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ ဓာတူသု ဓမ္မဓာတုပရိယာပန္နာတိ. သောဓနောတိ ယော အာရမ္ဘော သုတ္တဿ ပဝေသော နိယုတ္တော.

ឱតរណហារៈ គឺបញ្ញា ៣ យ៉ាង៖ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលស៊ប់ស៊ួនដោយវាចា គឺសុតមយបញ្ញា, ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលពិចារណាដោយចិត្ត គឺចិន្តាមយបញ្ញា, ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយទិដ្ឋិ គឺភាវនាមយបញ្ញា។ ធម៌ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ឥន្ទ្រិយ ការកើតឡើងនៃវិជ្ជា ការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា គឺបដិច្ចសមុប្បាទ។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ គឺឥន្ទ្រិយ ៣, ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, ក្នុងធាតុទាំងឡាយ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មធាតុ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ សោធនហារៈ គឺការចាប់ផ្តើមណាដែលប្រកបដោយការបញ្ចូលទៅក្នុងព្រះសូត្រ។

---

အဓိဋ္ဌာနောတိ ပဉ္စာနိသံသာတိ ဝေမတ္တတာယ ပညတ္တာ အာနိသံသာ သောတာ အနုဂတာတိ ဝေမတ္တတာယ အရိယဝေါဟာရော ပညတ္တော, ဓမ္မေ စ သဝနန္တိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တံ.

អធិដ្ឋានហារៈ គឺពាក្យថា «អានិសង្ស ៥ យ៉ាង» ទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។ ពាក្យថា «អានិសង្សសម្រេចដល់ត្រចៀក» ទ្រង់បញ្ញត្តនូវអរិយវោហារដោយភាពផ្សេងគ្នា។ ពាក្យថា «ការស្តាប់ធម៌» ទ្រង់បញ្ញត្តដោយភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។

---

ပရိက္ခာရောတိ ဓမ္မဿဝနဿ ပယိရုပါသနာ ပစ္စယော, သဒ္ဓါ ဟေတု. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒိတာ ပစ္စယော, ဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒိတာ ဟေတု, ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ မနသိကာရော စ ပစ္စယော, သုတမယီ စိန္တာမယီ ပညာ ဟေတု. သမာရောပနောတိ ဝိဘတ္တံ သုတ္တံ အပရော ပရိယာယော နိဗ္ဗတ္တိ ဗလေ နတ္ထိ. တတ္ထ သမာရောပနာယ ဘူမိ.

ពាក្យថា បរិក្ខារហារៈ គឺការចូលទៅសេពគប់ដើម្បីស្តាប់ធម៌ ជាបច្ច័យ សទ្ធា ជាហេតុ។ ពាក្យថា មនសាអនុបេក្ខិតា គឺការដឹងចាក់ធ្លុះនូវអត្ថ ជាបច្ច័យ ការដឹងចាក់ធ្លុះនូវធម៌ ជាហេតុ។ ពាក្យថា ទិដ្ឋិយាសុប្បដិវិទ្ធា គឺការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌ផង ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តផង ជាបច្ច័យ សុតាមយបញ្ញានិងចិន្តាមយបញ្ញា ជាហេតុ។ ពាក្យថា សមារោបនហារៈ គឺព្រះសូត្រដែលចែកហើយ ទេសនាដទៃទៀតក្នុងកម្លាំងនៃការកើតឡើង មិនមានឡើយ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ភូមិសម្រាប់សមារោបនៈ មិនមានឡើយ។

---

၁၁၇. တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ? ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဂါထာ. ဒဒတောတိ ဒါနမယိကပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သီလမယိကပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ လောဘဿ စ မောဟဿ စ ဗျာပါဒဿ စ ပဟာနမာဟ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ လောဘဿ စ မောဟဿ စ ဗျာပါဒဿ [Pg.325] စ ဆန္ဒရာဂဝိနယမာဟာတိ. ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဂါထာ အလောဘော ကုသလမူလံ ဘဝတိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ အဒေါသော ကုသလမူလံ ဘဝတိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ အဝေရာ အသပတ္တာ အဗျာပါဒတာယ သဒါ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ဉာဏုပ္ပာဒါ အညာဏနိရောဓော. စတုတ္ထပဒေန ရာဂဒေါသမောဟက္ခယေန ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိမောဟက္ခယေန အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ, အယံ ဝိစယော.

១១៧. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាខ្លះដែលជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយ) និងជាចំណែកនៃនិព្វេធៈ (និព្វេធភាគិយ)? គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ (កាលបើបុគ្គលឲ្យ ទើបបុណ្យចម្រើន)»។ ពាក្យថា «ទទតោ» ទ្រង់សម្តែងអំពីទានមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» ទ្រង់សម្តែងអំពីសីលមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ។ ពាក្យថា «បុគ្គលមានកុសល រមែងលះបង់បាប» ទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់លោភៈ មោហៈ និងព្យាបាទ។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» ទ្រង់សម្តែងអំពីការកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគៈក្នុងលោភៈ មោហៈ និងព្យាបាទ។ គាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» នេះ អលោភៈ រមែងជាកុសលមូល។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» អទោសៈ រមែងជាកុសលមូល។ ចំពោះបុគ្គលអ្នកសង្រួម ពៀររមែងមិនសន្សំទុក ព្រោះភាពមិនមានព្យាបាទ ទើបជាអ្នកមិនមានពៀរ មិនមានសត្រូវ ក្នុងកាលទាំងពួង។ ពាក្យថា «បុគ្គលមានកុសល រមែងលះបង់បាប» គឺព្រោះការកើតឡើងនៃញាណ ការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជាក៏មានឡើង។ ដោយបាទទីបួន ព្រោះការអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ព្រោះប្រាសចាករាគៈ ទើបជាចេតោវិមុត្តិ ព្រោះការអស់ទៅនៃមោហៈ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ទើបជាបញ្ញាវិមុត្តិ នេះជាវិចយហារៈ។

---

ယုတ္တီတိ ဒါနေ ဌိတော ဥဘယံ ဟိ ပရိပူရေတိ. မစ္ဆရိယဉ္စ ပဇဟတိ. ပုညဉ္စ ပဝဍ္ဎတိ. အတ္ထိ ဧသာ ယုတ္တိ.

ពាក្យថា យុត្តិហារៈ គឺបុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងទាន រមែងបំពេញសេចក្តីទាំងពីរយ៉ាងឲ្យបរិបូណ៌ គឺលះបង់សេចក្តីកំណាញ់ផង បុណ្យក៏ចម្រើនផង។ យុត្តិហារៈនេះ រមែងមានដោយប្រការដូច្នេះ។

---

ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ စာဂါဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ပညာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော.

ពាក្យថា បទដ្ឋានហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» ជាហេតុជិតនៃចាគាធិដ្ឋាន។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» ជាហេតុជិតនៃបញ្ញាធិដ្ឋាន។ ពាក្យថា «បុគ្គលមានកុសល រមែងលះបង់បាប» ជាហេតុជិតនៃសច្ចាធិដ្ឋាន។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» ជាហេតុជិតនៃឧបសមាធិដ្ឋាន។ នេះជាបទដ្ឋានហារៈ។

---

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော? ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ. ဒဒတောပိ ဝေရံ န ကရိယာတိ ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတော ရူပက္ခယာပိ ဝေဒနက္ခယာပိ, ယေန ရူပေန ဒိဋ္ဌံ, တေန တထာဂတော ပညပေန္တော ပညပေယျ ရူပဿ ခယာ ဝိရာဂနိရောဓာတိ ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓာ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើលក្ខណហារៈ ដូចម្តេច? កាលបើបុគ្គលឲ្យ បុណ្យរមែងចម្រើន កាលបើសង្រួម ពៀររមែងមិនសន្សំទុក។ ទោះបីកាលឲ្យ ក៏មិនត្រូវធ្វើពៀរឡើយ ម្យ៉ាងទៀត កុសលរមែងលះបង់បាប។ ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ ទោះបីព្រោះអស់រូប ឬព្រោះអស់វេទនា ក៏រលត់ទុក្ខដែរ។ ព្រះតថាគត កាលបើបញ្ញត្តិ គប្បីបញ្ញត្តិដោយរូបណាដែលទ្រង់ឃើញហើយ ព្រោះការអស់ទៅនៃរូប ព្រោះការរលត់ទៅដោយប្រាសចាកតម្រេក បញ្ចក្ខន្ធទាំងឡាយរមែងរលត់ទៅដោយប្រការដូច្នេះ។

---

စတုဗျူဟော ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ မဟာဘောဂါနံ ပတ္ထယိဿန္တိ? တေ ဒါနံ ဒဿန္တိ ပရိဿယပဟာနာယ, ယေ အဝေရာဘိဆန္ဒကာ, တေ ပဉ္စ ဝေရာနိ ပဇဟိဿန္တိ, ယေ ကုသလာဘိဆန္ဒကာ, တေ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ အဋ္ဌန္နံ မိစ္ဆတ္တာနံ ပဟာနာယ. ယေ နိဗ္ဗာယိတုကာမာ, တေ ရာဂဒေါသမောဟံ ပဇဟိဿန္တီတိ အယံ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

ចតុព្យូហហារៈ ក្នុងសូត្រនេះ តើព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដូចម្តេច? ពួកជនណាដែលនឹងប្រាថ្នានូវភោគៈដ៏ច្រើន ពួកជនទាំងនោះនឹងឲ្យទាន ដើម្បីលះបង់នូវអន្តរាយ (ភ័យ)។ ពួកជនណាដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងក្នុងភាពមិនមានពៀរ ពួកជនទាំងនោះនឹងលះបង់នូវពៀរទាំងប្រាំ។ ពួកជនណាដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងក្នុងកុសល ពួកជនទាំងនោះនឹងចម្រើននូវមគ្គមានអង្គប្រាំបី ដើម្បីលះបង់នូវមិច្ឆត្តៈទាំងប្រាំបីប្រការ។ ពួកជនណាដែលប្រាថ្នានឹងរលត់ទុក្ខ ពួកជនទាំងនោះនឹងលះបង់នូវរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ នេះជាព្រះអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

---

အာဝဋ္ဋောတိ ယဉ္စ အဒဒတော မစ္ဆရိယံ ယဉ္စ အသံယမတော ဝေရံ ယဉ္စ အကုသလဿ ပါပဿ အပ္ပဟာနံ, အယံ ဒုက္ခနိဒ္ဒေသော န သမုဒယော. အလောဘေန စ အဒေါသေန စ အမောဟေန စ ကုသလေန ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ. တေသံ ပစ္စယော အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ, အယံ မဂ္ဂေါ. တေသံ ရာဂဒေါသမောဟာနံ ခယာ, အယံ နိရောဓော.

ពាក្យថា អាវដ្តហារៈ គឺសេចក្តីកំណាញ់ណារបស់បុគ្គលអ្នកមិនឲ្យ ពៀរណារបស់បុគ្គលអ្នកមិនសង្រួម និងការមិនលះបង់នូវបាបដ៏ជាអកុសលណាដែលមាន នេះទាំងអស់ជាការសម្តែងនូវទុក្ខ មិនមែនជាសមុទយៈឡើយ។ កុសលមូលទាំងបីប្រការនេះ គឺដោយអលោភៈផង ដោយអទោសៈផង ដោយអមោហៈផង ជាកុសល។ សម្មត្តៈទាំងប្រាំបីប្រការ ជាបច្ច័យនៃកុសលមូលទាំងនោះ នេះជាមគ្គ។ ការអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈទាំងនោះមាន នេះជានិរោធ។

---

ဝိဘတ္တီတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ န ဧကံသေန ယော ရာဇဒဏ္ဍဘယေန ဒေတိ, ယော စ အကပ္ပိယဿ ပရိဘောဂေန သီလဝန္တေသု ဒေတိ, န တဿ ပုညံ [Pg.326] ပဝဍ္ဎတီတိ သော စေတံ ဒါနံ အကုသလေန ဒေတိ, ဒဏ္ဍဒါနံ သတ္ထဒါနံ အပုညမယံ ပဝဍ္ဎတိ, န ပုညံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ န ဧကံသေန ကိံ ကာရဏံ ယဉ္စ ယော ပဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ပဿတိ ယဒိ မမ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဟတ္ထံ ဝါ ဆိန္ဒေယျ…ပေ… န တေန သံယမေန ဝေရံ န ကရောတိ. ယော တု ဧဝံ သမာဒိယတိ ပါဏာတိပါတဿ ပါပကော ဝိပါကောတိ, ဒိဋ္ဌေ ယေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယေ စ ဧဝံ သဗ္ဗဿ အကုသလဿ ဟေတုတော အာရတိ. ဣမိနာ သံယမေန ဝေရံ န စီယတိ.

ពាក្យថា វិភត្តិហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» មិនមែនជាការសម្តែងដោយចំណែកមួយឡើយ ព្រោះបុគ្គលណាឲ្យទានព្រោះខ្លាចរាជទណ្ឌ ឬបុគ្គលណាឲ្យរបស់ដែលមិនគួរគប្បីដល់បុគ្គលមានសីលទាំងឡាយដើម្បីប្រើប្រាស់ បុណ្យរបស់បុគ្គលនោះរមែងមិនចម្រើនឡើយ ព្រោះបុគ្គលនោះឲ្យទាននោះដោយអកុសលចិត្ត ការឲ្យអាជ្ញា ការឲ្យគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដែលសម្រេចដោយអបុណ្យ រមែងចម្រើនឡើង តែបុណ្យរមែងមិនចម្រើនឡើយ។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» ក៏មិនមែនជាការសម្តែងដោយចំណែកមួយឡើយ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះបុគ្គលណាឃើញនូវផលក្នុងបច្ចុប្បន្នថា «ប្រសិនបើស្តេចទាំងឡាយចាប់ខ្ញុំហើយ គប្បីកាត់ដៃក្តី...ល...» មិនមែនថាបុគ្គលនោះមិនធ្វើពៀរដោយការសង្រួមនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាដែលsមាទានយ៉ាងនេះថា «វិបាកនៃបាណាតិបាតជាបាបដ៏លាមក ទាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ន ទាំងក្នុងបរលោក» យ៉ាងនេះ ទើបជាការវៀរឆ្ងាយចាកហេតុនៃអកុសលទាំងពួង ដោយការសង្រួមនេះ ពៀររមែងមិនសន្សំទុកឡើយ។

---

ပရိဝတ္တနာတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ အဒဒတော ပုညံ န ပဝဍ္ဎတိ. ယံ ဒါနမယံ, တံ သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ, အသံယမတော ဝေရံ ကရီယတိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ အကုသလော န ဇဟာတိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သနိဗ္ဗုတောတိ ဒူတံ ပေသေတွာ ပဏီတံ ပေသေတွာပိ န ပက္ကောသာမိ, သော သယမေဝ ပန မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တော အမှေဟိ စ သန္ထာဂါရသာလာ ကာရိတာ, ဧတ္ထ မယံ ဒသဗလံ အာနေတွာ မင်္ဂလံ ဘဏာပေမာတိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု. ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တံ ဒိဝသံ ကိရ သန္ထာဂါရေ စိတ္တကမ္မံ နိဋ္ဌာပေတွာ အဋ္ဋကာ မုတ္တမတ္တာ ဟောန္တိ. ဗုဒ္ဓါ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါတိ တသ္မာ ဘဂဝတော မနံ ဇာနိတွာဝ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာတိ စိန္တေတွာ တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. ဣဒါနိ ပန မနံ လဘိတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတုကာမာ ယေန သန္ထာဂါရံ, တေနုပသင်္ကမိံသု. သဗ္ဗသန္ထရိန္တိ ယထာ သဗ္ဗံ သန္ထတံ ဟောတိ ဧဝံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ. ဧတ္ထ ပန တေ မလ္လရာဇာနော သန္ထာဂါရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ နဂရဝီထိယောပိ သမ္မဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ ဥဿာပေတွာ သုဝဏ္ဏဃဋိကဒလိယော စ ဌပါပေတွာ သကလနဂရံ ဒီပမာလာဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ခီရပကေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယေထ, ဒဟရေ ကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇာပေတွာ သယာပေထ, ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာကရိ, အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေဝ ဝသိဿတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီတိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍကဒီပိကာ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု. ဘဂဝန္တံ ယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ, တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော အတိဝိယ ဝိရောစတိ. သမန္တပါသာဒိကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပုရတ္ထိမကာယတော [Pg.327] သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ. ပစ္ဆိမကာယတော ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဝါမဟတ္ထတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထံ ဌာနံ ဂဏှာတိ, ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိတဏ္ဍမာနာ ဝိဓာဝန္တိ, သဗ္ဗေ ဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခန္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စမာနာ ဝိယ ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝွိယ ဝေရမ္ဘဝါတသမုဋ္ဌိတကိံသုကကိံသုကာရကဏိကာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏာ ဝိယ ဝိပ္ပကသန္တံ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမုဇ္ဇလံ သရီရံ သမုဂ္ဂတတာရကံ ဝိယ ဂဂနတလံ ဝိကသိတမိဝ ပဒုမဝနံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသစန္ဒာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တီနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ နိဗ္ဗုတော အသေက္ခဿ နတ္ထိ နိဗ္ဗုတိ.

ពាក្យថា បរិវត្តនាហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» បើត្រឡប់មកវិញ គឺ «កាលបើមិនឲ្យ បុណ្យរមែងមិនចម្រើន»។ ទានមយបុណ្យណាដែលមាន ទានមយបុណ្យនោះ ចំពោះបុគ្គលអ្នកសង្រួម ពៀររមែងមិនសន្សំទុក ចំពោះបុគ្គលមិនសង្រួម ពៀររមែងធ្វើឡើង។ កុសលរមែងលះបង់បាប អកុសលរមែងមិនលះបង់បាប។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» គឺ «ទោះបីបញ្ជូនទូតទៅក្តី បញ្ជូនរបស់ដ៏សម្រិតសម្រាំងទៅក្តី ខ្ញុំក៏មិនបានហៅមកឡើយ តែព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារដ៏ច្រើន បានយាងមកដល់ទីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់យើងទាំងឡាយដោយព្រះអង្គឯងពិតមែន ហើយសាលាប្រជុំក៏យើងទាំងឡាយបានធ្វើរួចហើយ ក្នុងទីនេះ យើងទាំងឡាយនឹងនាំព្រះទសពលមក ហើយឲ្យទ្រង់សម្តែងនូវមង្គលធម៌» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់។ ព្រះបាលីថា «យាងចូលទៅជិតសាលាប្រជុំនោះ» គឺឮថា ក្នុងថ្ងៃនោះ ក្នុងសាលាប្រជុំ ការងារវិចិត្រត្រូវបានធ្វើឲ្យសម្រេចហើយ ពួកជាងទើបតែរួចផុតចាករន្ទាប៉ុណ្ណោះ។ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានព្រះហឫទ័យត្រេកអរក្នុងព្រៃ មានព្រះវិហារក្នុងព្រៃ គប្បីគង់នៅក្នុងភូមិក្តី ឬមិនគង់នៅក្តី ព្រោះហេតុនោះ យើងដឹងនូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ទើបនឹងបម្រើ គិតយ៉ាងនេះហើយ ពួកជនទាំងនោះក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ពួកជនទាំងនោះបានដឹងនូវព្រះហឫទ័យហើយ ប្រាថ្នានឹងបម្រើ ទើបចូលទៅជិតសាលាប្រជុំនោះ។ ព្រះបាលីថា «សព្វសន្ថរិំ» គឺការក្រាលគ្របទាំងអស់ដោយប្រការណា ក៏ចូលទៅជិតព្រះដ៏មានព្រះភាគដោយប្រការនោះ។ ក្នុងទីនោះ ស្តេចមល្លៈទាំងឡាយនោះ បានរៀបចំសាលាប្រជុំ ឲ្យបោសសម្អាតផ្លូវក្នុងក្រុងទាំងឡាយ ឲ្យលើកទង់ទាំងឡាយឡើង ឲ្យតម្កល់ទុកនូវក្អមមាសនិងដើមចេកទាំងឡាយ ធ្វើទីក្រុងទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាងដោយជួរនៃប្រទីបទាំងឡាយ ដូចជាផ្ទៃមេឃដែលព្រោងព្រាតដោយផ្កាយ ហើយបង្គាប់ថា «ចូរឲ្យក្មេងទាំងឡាយដែលបៅដោះ បៅទឹកដោះចុះ ចូរឲ្យកុមារតូចៗបរិភោគអាហារឆាប់ៗ ហើយឲ្យដេកទៅ កុំធ្វើសំឡេងខ្លាំងឡើយ ក្នុងរាត្រីថ្ងៃនេះតែមួយ ព្រះសាស្តានឹងគង់នៅក្នុងភូមិពិតប្រាកដ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ រមែងប្រាថ្នានូវសំឡេងតិច» យ៉ាងនេះ ហើយឲ្យទូងស្គរប្រកាស ខ្លួនឯងក៏កាន់យកនូវចន្លុះប្រទីបដងឈើ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះបាលីថា «ភគវន្តំយេវបុរេក្ខិត្វា» គឺធ្វើព្រះដ៏មានព្រះភាគទុកខាងមុខ ក្នុងបរិស័ទនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅកណ្តាលភិក្ខុសង្ឃផង ឧបាសកទាំងឡាយផង រមែងរុងរឿងក្រៃលែង។ ព្រះអង្គមានព្រះអាកប្បកិរិយាគួរឲ្យជ្រះថ្លាជុំវិញ មានព្រះវណ្ណៈដូចមាស គួរពិតពិលរមិលមើល គួរឲ្យចង់មើល ចាកព្រះកាយខាងមុខ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចមាសច្រាលឡើងលើអាកាស កាន់យកទីប្រាំបីសិបហត្ថ។ ចាកព្រះកាយខាងក្រោយ ចាកព្រះហស្តស្តាំ ចាកព្រះហស្តឆ្វេង ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចមាស ចាកបាតព្រះបាទខាងក្រោមទាំងឡាយ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចផ្កាថ្មច្រាលឡើងក្នុងផែនដីដ៏ក្រាស់ កាន់យកទីប្រាំបីសិបហត្ថ យ៉ាងនេះ ជុំវិញទីប្រមាណប្រាំបីសិបហត្ថ ព្រះពុទ្ធរស្មីមានពណ៌ប្រាំមួយប្រការ ភ្លឺស្វាងហើយ ញាប់ញ័រហើយ រមែងរត់ទៅ ចំណែកនៃទិសទាំងឡាយទាំងអស់ ដូចជាព្រាចសាចទៅដោយផ្កាចំបកមាស ដូចជាស្រោចស្រពដោយខ្សែទឹកមាសដែលចេញចាកក្អមមាស ដូចជាព័ទ្ធជុំវិញដោយសំពត់មាសដែលលាតសន្ធឹងហើយ ដូចជាច្របូកច្របល់ដោយលំអងផ្កាចារ ផ្កាខ្ទឹង និងផ្កាត្របែកព្រៃដែលញ៉ាំងឲ្យកើតឡើងដោយខ្យល់វេរម្ភវាទ រុងរឿងក្រៃលែង ព្រះកាយប្រកបដោយព្រះអនុព្យញ្ជនៈប៉ែតសិប និងព្រះរស្មីផ្សាយចេញទៅមួយព្យាម រុងរឿងដោយព្រះមហាបុរិសលក្ខណៈសាមសិបពីរប្រការ ដូចជាផ្ទៃមេឃដែលមានផ្កាយច្រាលឡើង ដូចជាព្រៃឈូកដែលរីកស្គុសស្គាយ ដូចជាដើមប៉ារិច្ឆត្តកៈកម្ពស់មួយរយយោជន៍មានផ្ការីកស្គុសស្គាយទូទាំងដើម ដូចជារុងរឿងស្វាងស្វាយនៃព្រះចន្ទសាមសិបពីរ ព្រះអាទិត្យសាមសិបពីរ ព្រះចក្រពត្តិសាមសិបពីរ ស្តេចទេវតាសាមសិបពីរ និងមហាព្រហ្មសាមសិបពីរ ដែលតម្កល់ទុកតាមលំដាប់ ព្រះអង្គរលត់ទុក្ខដ៏ក្រៃលែងហើយ ចំពោះព្រះអសេក្ខបុគ្គល ការរលត់ទុក្ខមិនមានឡើយ។

---

ဝေဝစနန္တိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, အနုမောဒတောပိ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ. စိတ္တဿ သမာဒဟတောပိ ဝေယျာဝစ္စကိရိယာယပိ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ.

ពាក្យថា វេវចនហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» នេះ ទោះបីចំពោះបុគ្គលអ្នកអនុមោទនា ក៏បុណ្យចម្រើន ទោះបីចំពោះបុគ្គលអ្នកធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់ក្តី ឬចំពោះបុគ្គលអ្នកធ្វើការខ្វល់ខ្វាយក្តី បុណ្យក៏រមែងចម្រើនឡើងដែរ។

---

ပညတ္တီတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, အလောဘဿ ပဋိနိဿယဃာတပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ အဒေါသဿ ပဋိနိဿယဃာတပညတ္တိယာ ပညတ္တံ ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ အမောဟဿ ပဋိနိဿယဃာတပညတ္တိယာ ပညတ္တံ.

ពាក្យថា បញ្ញត្តិហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិដែលកំចាត់បង់នូវទីអាស្រ័យនៃអលោភៈ។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិដែលកំចាត់បង់នូវទីអាស្រ័យនៃអទោសៈ។ ពាក្យថា «បុគ្គលមានកុសល រមែងលះបង់បាប» ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិដែលកំចាត់បង់នូវទីអាស្រ័យនៃអមោហៈ។

---

ဩတရဏောတိ ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ သံယမေန သီလက္ခန္ဓော. ဩတိဏ္ဏော ဆသု ဣန္ဒြိယေသု သံဝရော, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော, ယံ ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော, ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော. ဓာတူသု ဓမ္မဓာတု, အာယတနေသု မနာယတနံ.

ពាក្យថា ឱតរណហារៈ គឺក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៥ គឺ កាលបើឲ្យ បុណ្យរមែងចម្រើន កាលបើសង្រួម ពៀររមែងមិនសន្សំទុក ដោយការសង្រួមនេះ គប្បីដឹងថាជាសីលក្ខន្ធ។ ការសង្រួមក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៦ នេះជាសមាធិខន្ធ។ ម្យ៉ាងទៀត កុសលរមែងលះបង់នូវបាបណា នេះជាបញ្ញាខន្ធ។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» នេះជាវិមុត្តិខន្ធ។ ក្នុងធាតុទាំងឡាយ គឺធម្មធាតុ ក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយ គឺមនាយតនៈ។

---

သောဓနောတိ ယေနာရမ္ဘေန ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတံ သော အာရမ္ဘော သုဒ္ဓေါ.

ពាក្យថា សោធនហារៈ គឺការផ្តើមណាដែលទ្រង់សម្តែងនូវសូត្រនេះ ការផ្តើមនោះរមែងស្អាតស្អំ។

---

အဓိဋ္ဌာနော ဒါနန္တိ ဧကတ္တတာယ ပညတ္တံ. စာဂေါ ပရိစ္စာဂေါ ဓမ္မဒါနံ အာမိသဒါနံ, အဋ္ဌ ဒါနာနိ ဝိတ္ထာရေန ကာတဗ္ဗာနိ, အယံ ဝေမတ္တတာ. န စ ဒဒတော [Pg.328] ဧကတ္တပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ခန္တီ အနဝဇ္ဇန္တိ ပညတ္တိယာ ပညတ္တံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ရောဓဝီရိယပညတ္တိယာ ပညတ္တာ.

ពាក្យថា អធិដ្ឋានហារៈ គឺទាន ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកដោយភាពជាតែមួយ។ ចាគៈ បរិច្ចាគៈ ធម្មទាន អាមិសទាន និងទានទាំងប្រាំបីប្រការ គប្បីធ្វើដោយសេចក្តីពិស្តារ នេះជាវេមត្តតា។ កាលបើឲ្យ មិនមែនទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិជាតែមួយឡើយ។ ខន្តី ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិថាជាធម៌មិនមានទោស។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» ទ្រង់បញ្ញត្តិទុកក្នុងបញ្ញត្តិអំពីការព្យាយាមរារាំង។

---

ပရိက္ခာရောတိ ဒါနဿ ပါမောဇ္ဇံ ပစ္စယော, အလောဘော ဟေတု. သံယမတော ယောနိသော မနသိကာရော ဟေတု, ပရိစ္စာဂေါ ပစ္စယော. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ယထာဘူတဒဿနံ ပစ္စယော, ဉာဏပ္ပဋိလာဘော ဟေတု. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ပရတော စ ဃောသော အဇ္ဈတ္တဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော မဂ္ဂေါ စ ဟေတု စ ပစ္စယော စ.

ពាក្យថា បរិក្ខារហារៈ គឺសេចក្តីរីករាយ ជាបច្ច័យនៃទាន អលោភៈ ជាហេតុ។ ចំពោះបុគ្គលអ្នកសង្រួម យោនិសោមនសិការៈ ជាហេតុ ការលះបង់ជាបច្ច័យ។ ពាក្យថា «បុគ្គលមានកុសល រមែងលះបង់បាប» គឺយថាភូតទស្សនៈ ជាបច្ច័យ ការបាននូវញាណ ជាហេតុ។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» គឺបរតោឃោសៈផង យោនិសោមនសិការៈក្នុងខ្លួនផង និងមគ្គផង ទាំងជាហេតុ ទាំងជាបច្ច័យ។

---

သမာရောပနောတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဂါထာ တဿ သီလမ္ပိ ဝဍ္ဎတိ. သံယမောပိ ဝဍ္ဎတိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ. အညေပိ ကိလေသာ န စီယန္တိ ယေပိဿ တပ္ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတာ, တေပိဿ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ရာဂဒေါသဿာပိ ခယာ ရာဂါနုသယဿပိ ခယာ ဒေါသဿ မောဟဿာပိ သ နိဗ္ဗုတောတိ သောပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု အနုပါဒိသေသာပိ. အယံ သမာရောပနော.

ពាក្យថា សមារោបនហារៈ គឺគាថាថា «ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ» នេះ ចំពោះបុគ្គលនោះ សីលក៏ចម្រើន ការសង្រួមក៏ចម្រើន។ ពាក្យថា «សំយមតោ ពៀររមែងមិនសន្សំទុក» គឺកិលេសដទៃទៀតក៏មិនសន្សំទុកដែរ ម្យ៉ាងទៀត អាសវៈនិងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ទាំងឡាយណាដែលគប្បីកើតឡើងព្រោះកិលេសនោះជាបច្ច័យ ធម៌ទាំងនោះក៏មិនកើតឡើងចំពោះបុគ្គលនោះឡើយ។ ពាក្យថា «ព្រោះអស់រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ទើបរលត់ទុក្ខ» គឺព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈនិងទោសៈផង ព្រោះអស់ទៅនៃរាគានុសយផង ព្រោះអស់ទៅនៃទោសៈផង ព្រោះអស់ទៅនៃមោហៈផង ទើបរលត់ទុក្ខ យ៉ាងនេះ រមែងជាសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុផង ជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុផង នេះជាសមារោបនហារៈ។

---

ထေရဿ မဟာကစ္စာယနဿ ပေဋကောပဒေသေ

ក្នុងបេដកោបទេស របស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ។

---

ဟာရဿ သမ္ပာတဘူမိ သမတ္တာ.

ហារសម្បាតភូមិ ចប់ហើយ។

---

၈. သုတ္တဝေဘင်္ဂိယံ

៨. សុត្តវេភង្គិយៈ

---

၁၁၈. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ စ ဘဝတဏှာယ စ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သတ္တာနံ ပုဗ္ဗကောဋိ န ပညာယတိ. တတ္ထ ယေ သတ္တာ တဏှာသံယောဇနာ, တေ အဇ္ဈောသာနဗဟုလာ မန္ဒဝိပဿကာ. ယေ ပန ဥဿန္နဒိဋ္ဌိကာ သတ္တာ, တေ ဝိပဿနာဗဟုလာ မန္ဒဇ္ဈောသာနာ.

១១៨. ទីបំផុតខាងដើមរបស់អវិជ្ជាផង របស់ភវតណ្ហាផង មិនប្រាកដឡើយ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ទីបំផុតខាងដើមរបស់សត្វទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរារាំង មានតណ្ហាជាគ្រឿងរួបរួម មិនប្រាកដឡើយ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានតណ្ហាជាគ្រឿងរួបរួម សត្វទាំងនោះជាអ្នកច្រើនដោយការជាប់ជំពាក់ខ្លាំង មានវិបស្សនាទន់ខ្សោយ។ ចំណែកឯសត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិក្រាស់ សត្វទាំងនោះជាអ្នកច្រើនដោយវិបស្សនា មានការជាប់ជំពាក់ទន់ខ្សោយ។

---

တတ္ထ တဏှာစရိတာ သတ္တာ သတ္တသညာဘိနိဝိဋ္ဌာ အနုပ္ပာဒဝယဒဿိနော. တေ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အတ္တာနံ သမနုပဿန္တိ ‘‘ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာန’’န္တိ. ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. အညေဟိ ခန္ဓေဟိ အတ္တာနံ သမနုပဿန္တိ တဿ ဥဿန္နဒိဋ္ဌိကာ သတ္တာ ဝိပဿမာနာ ခန္ဓေ ဥဇုံ အတ္တတော သမနုပဿန္တိ. တေ ရူပံ အတ္တကော သမနုပဿန္တိ. ယံ ရူပံ, သော အတ္တာ. ယော အဟံ, တံ ရူပံ. သော ရူပဝိနာသံ ပဿတိ, အယံ ဥစ္ဆေဒဝါဒီ[Pg.329]. ဣတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိပါတာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော ပဉ္စ ဥစ္ဆေဒံ ဘဇန္တိ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ. ဧကမေကမှိ ခန္ဓေ တီဟိ ပဒေဟိ ပစ္ဆိမကေဟိ သဿတံ ဘဇတိ ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတေ ပဗ္ဗဇိတာ တဏှာစရိတာ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တေန ယေ စ နိဿန္ဒေန ဒိဋ္ဌိစရိတာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တေန ယေဝ ဒိဋ္ဌိသုခေန ဧတ္တာဝတာ ဗာဟိရကော ပယောဂေါ.

ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយដែលមានតណ្ហាចរិត តែងចូលទៅស៊ប់ក្នុងសត្វសញ្ញា ជាអ្នកយល់ឃើញថាមិនមានការកើតឡើងនិងការវិនាស (ដោយមិច្ឆាញាណ)។ សត្វទាំងនោះតែងយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងខន្ធទាំងប្រាំថា «ខ្លួនមានរូបខ្លះ រូបនៅក្នុងខ្លួនខ្លះ ខ្លួននៅក្នុងរូបខ្លះ»។ យ៉ាងនេះក្នុងខន្ធទាំងប្រាំ។ តែងយល់ឃើញនូវខ្លួនដោយខន្ធដទៃទៀត សត្វទាំងឡាយដែលមានទិដ្ឋិក្រាស់នោះ កាលពិចារណា តែងយល់ឃើញនូវខន្ធដោយត្រង់ថាជាខ្លួន។ សត្វទាំងនោះតែងយល់ឃើញរូបថាជាខ្លួន។ រូបណា នោះជាខ្លួន។ ខ្ញុំណា រូបនោះជាខ្ញុំ។ គេតែងឃើញនូវការវិនាសនៃរូប នេះជាឧច្ឆេទវាទី។ យ៉ាងនេះ សក្កាយទិដ្ឋិទាំងឡាយដែលធ្លាក់ចុះដំបូងក្នុងខន្ធទាំងប្រាំ តែងចូលទៅជិតនូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិទាំងប្រាំថា «ជីវៈនោះគឺសរីរៈនោះ»។ ក្នុងខន្ធនីមួយៗ តែងចូលទៅជិតនូវសស្សតទិដ្ឋិដោយបទទាំងបីខាងក្រោយថា «ជីវៈដទៃ សរីរៈដទៃ»។ ពួកជនដែលបួសខាងក្រៅសាសនានេះ មានតណ្ហាចរិត តែងប្រកបខ្លួនក្នុងកាមសុខល្លិកានុយោគ រស់នៅ។ ដោយសារផលវិបាកនោះ ពួកជនដែលមានទិដ្ឋិចរិត តែងប្រកបខ្លួនក្នុងអត្តកិលមថានុយោគ រស់នៅ។ ដោយសារតែទិដ្ឋិសុខនោះ ការព្យាយាមខាងក្រៅសាសនាមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។

---

တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ ယေ အရိယဓမ္မဝိနယံ ဩတရန္တိ, တေ ဓမ္မာနုသာရိနော ဟောန္တိ. ယေ တဏှာစရိတာ သတ္တာ အရိယံ ဓမ္မဝိနယံ ဩတရန္တိ, တေ သဒ္ဓါနုသာရိနော ဟောန္တိ.

ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិចរិត ចូលមកកាន់អរិយធម៌និងវិន័យ សត្វទាំងនោះជាធម្មានុសារី។ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានតណ្ហាចរិត ចូលមកកាន់អរិយធម៌និងវិន័យ សត្វទាំងនោះជាសទ្ធានុសារី。

---

တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ, တေ ကာမေသု ဒေါသဒိဋ္ဌီ, န စ ယေ ကာမေသု အနုသယာ သမူဟတာ, တေ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တေသံ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အညော ဝါ သာဝကော ကာမေဟိ နတ္ထိ အတ္ထောတိ တေ စ ပုဗ္ဗေယေဝ ကာမေဟိ အနတ္ထိကာ ဣတိ ကာမေ အပ္ပကသိရေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ. တေ စေတသိကေန ဒုက္ခေန အနဇ္ဈောသိတာ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သုခါ ပဋိပဒါ’’တိ. ယေ ပန တဏှာစရိတာ သတ္တာ, တေ ကာမေသု အဇ္ဈောသိတာ, တေသံ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. အညတရော ဝါ ဘိက္ခု ကာမေဟိ နတ္ထိ အတ္ထောတိ, တေ ပိယရူပံ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ’’တိ. ဣတိ ဣမေ သဗ္ဗသတ္တာ ဒွီသု ပဋိပဒါသု သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တိ ဒုက္ခာယဉ္စ သုခါယဉ္စ.

ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិចរិត សត្វទាំងនោះតែងឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ តែអនុស័យទាំងឡាយក្នុងកាមមិនទាន់បានកំចាត់បង់អស់ឡើយ សត្វទាំងនោះតែងប្រកបខ្លួនក្នុងអត្តកិលមថានុយោគ រស់នៅ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់សត្វទាំងនោះ ឬសាវ័កដទៃសម្តែងថា «ប្រយោជន៍ដោយកាមទាំងឡាយមិនមានឡើយ» សត្វទាំងនោះជាអ្នកមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយកាមតាំងពីមុនមកម្ល៉េះ តែងលះបង់នូវកាមទាំងឡាយដោយមិនលំបាកឡើយ។ សត្វទាំងនោះមិនបានជាប់ជំពាក់ដោយទុក្ខខាងចិត្តឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «សុខាបដិបទា»។ ចំណែកឯសត្វទាំងឡាយណាដែលមានតណ្ហាចរិត សត្វទាំងនោះតែងជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់សត្វទាំងនោះ ឬភិក្ខុណាមួយសម្តែងថា «ប្រយោជន៍ដោយកាមទាំងឡាយមិនមានឡើយ» សត្វទាំងនោះតែងលះបង់នូវរូបជាទីស្រឡាញ់ដោយលំបាក។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ទុក្ខាបដិបទា»។ យ៉ាងនេះ សត្វទាំងអស់នេះតែងរួមចុះក្នុងបដិបទាទាំងពីរ គឺទុក្ខាបដិបទានិងសុខាបដិបទា។

---

တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ, တေ ဒွိဓာ မုဒိန္ဒြိယာ စ တိက္ခိန္ဒြိယာ စ. တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ တိက္ခိန္ဒြိယာ သုခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ အဘိသမေန္တိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ခိပ္ပာဘိညာ သုခါ ပဋိပဒါ’’တိ. တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ မုဒိန္ဒြိယာ ပဌမံ တိက္ခိန္ဒြိယံ ဥပါဒါယ ဒန္ဓတရံ အဘိသမေန္တိ, တေ သုခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ဒန္ဓဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိ. တတ္ထ တဏှာစရိတာ သတ္တာ ဒွိဓာ တိက္ခိန္ဒြိယာ စ မုဒိန္ဒြိယာ စ. တတ္ထ ယေ တဏှာစရိတာ သတ္တာ တိက္ခိန္ဒြိယာ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ’’တိ. တတ္ထ ယေ တဏှာစရိတာ သတ္တာ မုဒိန္ဒြိယာ ပဌမံ တိက္ခိန္ဒြိယံ ဥပါဒါယ ဒန္ဓတရံ အဘိသမေန္တိ, တေ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ဒန္ဓဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိ. ဣမာ စတဿော ပဋိပဒါယော အပဉ္စမာ အဆဋ္ဌာ. ယေ ဟိ ကေစိ နိဗ္ဗုတာ နိဗ္ဗာယိဿန္တိ [Pg.330] ဝါ ဣမာဟိ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ အနညာဟိ အယံ ပဋိပဒါစတုက္ကေန ကိလေသေ နိဒ္ဒိသတိ. ယာ စတုက္ကမဂ္ဂေန အရိယဓမ္မေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အယံ ဝုစ္စတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ နယော.

ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិចរិត សត្វទាំងនោះមានពីរយ៉ាង គឺអ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយផង អ្នកមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួចផង។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិចរិត មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច តែងលះបង់ដោយងាយ ហើយត្រាស់ដឹងបានឆាប់រហ័ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា»។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានទិដ្ឋិចរិត មានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ អាស្រ័យឥន្ទ្រិយមុតស្រួចជាដំបូង ហើយត្រាស់ដឹងយឺតជាង សត្វទាំងនោះតែងលះបង់ដោយងាយ ហើយត្រាស់ដឹងយឺត ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «សុខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា»。 ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយដែលមានតណ្ហាចរិត មានពីរយ៉ាង គឺអ្នកមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួចផង អ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយផង។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានតណ្ហាចរិត មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច តែងលះបង់ដោយលំបាក ហើយត្រាស់ដឹងបានឆាប់រហ័ស ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ទុក្ខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា»។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វទាំងឡាយណាដែលមានតណ្ហាចរិត មានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ អាស្រ័យឥន្ទ្រិយមុតស្រួចជាដំបូង ហើយត្រាស់ដឹងយឺតជាង សត្វទាំងនោះតែងលះបង់ដោយលំបាក ហើយត្រាស់ដឹងយឺត ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា»។ នេះជាបដិបទាទាំងបួន មិនមានទីប្រាំ មិនមានទីប្រាំមួយឡើយ។ ជនទាំងឡាយណាមួយដែលបានរលត់ហើយ ឬនឹងរលត់ទៅ តែងរលត់ដោយបដិបទាទាំងបួននេះ មិនមែនដោយបដិបទាដទៃឡើយ នេះជាការសម្តែងនូវកិលេសទាំងឡាយដោយបដិបទាចតុក្កៈ។ វិធីណាដែលគប្បីសម្តែងក្នុងអរិយធម៌ទាំងឡាយដោយមគ្គចតុក្កៈ វិធីនេះហៅថា សីហវិក្កីឡិតន័យ។

---

၁၁၉. တတြိမေ စတ္တာရော အာဟာရာ. စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ ဥပါဒါနာ ယောဂါ ဂန္ထာ အာသဝါ ဩဃာ သလ္လာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော အဂတိဂမနာတိ, ဧဝံ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ဒသ ပဒါနိ. အယံ သုတ္တဿ သံသန္ဒနာ.

១១៩. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាអាហារទាំងបួន។ វិបល្លាស ឧបាទាន យោគៈ គន្ថៈ អាសវៈ ឱឃៈ សល្លៈ វិញ្ញាណដ្ឋិតិ អគតិគមនៈ ទាំងឡាយនេះ មានយ៉ាងឡើយបួនៗ យ៉ាងនេះ បទទាំងដប់នេះទាំងអស់។ នេះជាការផ្ទៀងផ្ទាត់នៃសូត្រ។

---

စတ္တာရော အာဟာရာ. တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ တဏှာစရိတေန ပဟာတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ယော စ ဝိညာဏာဟာရော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတေန ပဟာတဗ္ဗာ.

អាហារទាំងបួន។ ក្នុងអាហារទាំងនោះ អាហារគឺកពលីការាហារណាផង អាហារគឺផស្សាហារណាផង អាហារទាំងនេះ គប្បីលះបង់ដោយបុគ្គលមានតណ្ហាចរិត។ ក្នុងអាហារទាំងនោះ អាហារគឺមនោសញ្ចេតនាហារណាផង អាហារគឺវិញ្ញាណាហារណាផង អាហារទាំងនេះ គប្បីលះបង់ដោយបុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត។

---

ပဌမော အာဟာရော ပဌမော ဝိပလ္လာသော, ဒုတိယော အာဟာရော ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော, တတိယော အာဟာရော တတိယော ဝိပလ္လာသော, စတုတ္ထော အာဟာရော စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော. ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပဉ္စမာ အဆဋ္ဌာ. ဣဒဉ္စ ပမာဏာ စတ္တာရော အာဟာရာ.

អាហារទីមួយ ជាវិបល្លាសទីមួយ អាហារទីពីរ ជាវិបល្លាសទីពីរ អាហារទីបី ជាវិបល្លាសទីបី អាហារទីបួន ជាវិបល្លាសទីបួន។ វិបល្លាសទាំងបួននេះ មិនមានទីប្រាំ មិនមានទីប្រាំមួយឡើយ។ និងអាហារទាំងបួននេះ មានប្រមាណត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។

---

တတ္ထ ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ကာမေ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ကာမုပါဒါနံ. ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အနာဂတံ ဘဝံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. တတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ဝိပရီတော ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ခန္ဓေ အတ္တတော ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ.

ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងវិបល្លាសទីមួយ តែងប្រកាន់មាំនូវកាមទាំងឡាយ នេះជាកាមុបាទាន。 បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងវិបល្លាសទីពីរ តែងប្រកាន់មាំនូវភពខាងមុខ នេះជាសីលព្វតុបាទាន។ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងវិបល្លាសទីបី តែងប្រកាន់មាំនូវទិដ្ឋិដ៏វិបរិត នេះជាទិដ្ឋុបាទាន។ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងវិបល្លាសទីបួន តែងប្រកាន់មាំនូវខន្ធទាំងឡាយថាជាខ្លួន នេះជាអត្តវាទុបាទាន។

---

တတ္ထ ကာမုပါဒါနေ ဌိတော ကာမေ အဘိဇ္ဈာယတိ ဂန္ထတိ, အယံ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော. သီလဗ္ဗတုပါဒါနေ ဌိတော ဗျာပါဒံ ဂန္ထတိ, အယံ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော. ဒိဋ္ဌုပါဒါနေ ဌိတော ပရာမာသံ ဂန္ထတိ, အယံ ပရာမာသကာယဂန္ထော. အတ္တဝါဒုပါဒါနေ ဌိတော ပပဉ္စန္တော ဂန္ထတိ, အယံ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော.

ក្នុងឧបាទានទាំងនោះ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងកាមុបាទាន តែងសម្លឹងរំពៃចងក្រងនូវកាមទាំងឡាយ នេះជាអភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងសីលព្វតុបាទាន តែងចងក្រងនូវព្យាបាទ នេះជាព្យាបាទកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងទិដ្ឋុបាទាន តែងចងក្រងនូវការស្ទាបអង្អែល (បរាមាសៈ) នេះជាបរាមាសកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលកាលស្ថិតនៅក្នុងអត្តវាទុបាទាន តែងចងក្រងនូវការធ្វើឲ្យយឺតយូរ នេះជាឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ។

---

တဿ ဂန္ထိတာ ကိလေသာ အာသဝန္တိ. ကိဉ္စိ ပန ဝုစ္စတိ ဝိပ္ပဋိသာရော. ယေ ဝိပ္ပဋိသာရာ တေ အနုသယာ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ကာမာသဝေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန ဘဝါသဝေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဣဒံ သစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

កិលេសទាំងឡាយដែលបុគ្គលនោះចងក្រងហើយ តែងហូរចេញទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តណាមួយ តែងពោលថា (ជាអនុស័យ)។ សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តទាំងឡាយណា សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តទាំងនោះជាអនុស័យ។ ក្នុងកិលេសទាំងនោះ កាមាសវៈកើតឡើងព្រោះអភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ភវាសវៈកើតឡើងព្រោះព្យាបាទកាយគន្ថៈ ទិដ្ឋាសវៈកើតឡើងព្រោះបរាមាសកាយគន្ថៈ អវិជ្ជាសវៈកើតឡើងព្រោះឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ។

---

တေ [Pg.331] စတ္တာရော အာသဝါ ဝေပုလ္လဘာဝံ ဂတာ ဩဃာ ဟောန္တိ, တေန ဝုစ္စန္တိ ‘‘ဩဃာ’’တိ. တတ္ထ ကာမာသဝေါ ကာမောဃော, ဘဝါသဝေါ ဘဝေါဃော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ အဝိဇ္ဇောဃော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဒိဋ္ဌောဃော.

អាសវៈទាំងបួននោះ កាលដល់នូវសេចក្តីចម្រើនទូលំទូលាយ តែងជាឱឃៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ឱឃៈ»។ ក្នុងឱឃៈទាំងនោះ កាមាសវៈជាកាមោឃៈ ភវាសវៈជាភវោឃៈ អវិជ្ជាសវៈជាអវិជ្ជោឃៈ ទិដ្ឋាសវៈជាទិដ្ឋោឃៈ។

---

တေ စတ္တာရော ဩဃာ အာသယမနုပဝိဋ္ဌာ အနုသယသဟဂတာ ဝုစ္စန္တိ. သလ္လာတိ ဟဒယမာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တာ. တတ္ထ ကာမောဃော ရာဂသလ္လံ, ဘဝေါဃော ဒေါသသလ္လံ, အဝိဇ္ဇောဃော မောဟသလ္လံ, ဒိဋ္ဌောဃော ဒိဋ္ဌိသလ္လံ.

ឱឃៈទាំងបួននោះ ចូលទៅកាន់អាសយៈ កើតឡើងរួមជាមួយអនុស័យ ទើបពោលថា (ជាសល្លៈ)។ ពាក្យថា សល្លៈ គឺរបស់ដែលចាក់ដោតបេះដូងហើយស្ថិតនៅ។ ក្នុងសល្លៈទាំងនោះ កាមោឃៈជារាគសល្លៈ ភវោឃៈជាទោសសល្លៈ អវិជ្ជោឃៈជាមោហសល្លៈ ទិដ្ឋោឃៈជាទិដ្ឋិសល្លៈ។

---

ဣမေဟိ စတူဟိ သလ္လေဟိ ပရိယာဒိန္နံ ဝိညာဏံ စတူသု ဓမ္မေသု တိဋ္ဌတိ ရူပေ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု. ဣမာ စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. တတ္ထ ရာဂသလ္လေန နန္ဒူပသေစနံ ရူပူပဂံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ. ဒေါသသလ္လေန ဝေဒနူပဂံ မောဟသလ္လေန သညူပဂံ ဒိဋ္ဌိသလ္လေန နန္ဒူပသေစနံ သင်္ခါရူပဂံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ.

វិញ្ញាណដែលត្រូវសល្លៈទាំងបួននេះគ្របសង្កត់ហើយ តែងស្ថិតនៅក្នុងធម៌ទាំងបួន គឺរូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ។ នេះជាវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងបួន។ ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងនោះ វិញ្ញាណដែលផ្សើមដោយនន្ទិ ចូលទៅជិតរូប តែងស្ថិតនៅព្រោះរាគសល្លៈ។ វិញ្ញាណចូលទៅជិតវេទនាព្រោះទោសសល្លៈ វិញ្ញាណចូលទៅជិតសញ្ញាព្រោះមោហសល្លៈ វិញ្ញាណដែលផ្សើមដោយនន្ទិចូលទៅជិតសង្ខារ តែងស្ថិតនៅព្រោះទិដ្ឋិសល្លៈ។

---

စတူဟိ ဝိညာဏဋ္ဌိတီဟိ စတုဗ္ဗိဓံ အဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. ရာဂေန ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသေန ဒေါသာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟေန မောဟာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒိဋ္ဌိယာ ဘယာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ. ဣတိ ဣဒဉ္စ ကမ္မံ ဣမေ စ ကိလေသာ. အယံ သံသာရဿ ဟေတု.

ដោយសារវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងបួននេះ តែងទៅកាន់អគតិបួនយ៉ាង គឺឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា។ តែងទៅកាន់អគតិព្រោះឆន្ទៈដោយសាររាគៈ តែងទៅកាន់អគតិព្រោះទោសៈដោយសារទោសៈ តែងទៅកាន់អគតិព្រោះមោហៈដោយសារមោហៈ តែងទៅកាន់អគតិព្រោះភ័យដោយសារទិដ្ឋិ។ យ៉ាងនេះ ទាំងកម្មនេះផង ទាំងកិលេសទាំងឡាយនេះផង នេះជាហេតុនៃសង្សារ។

---

၁၂၀. တတ္ထိမာ စတဿော ဒိသာ ကဗဠီကာရာဟာရော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော ကာမုပါဒါနံ ကာမယောဂေါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော ကာမာသဝေါ ကာမောဃော ရာဂသလ္လံ ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနံ. အယံ ပဌမာ ဒိသာ.

១២០. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាទិសទាំងបួន គឺកពលីការាហារ វិបល្លាសថា «ល្អក្នុងរបស់មិនល្អ» កាមុបាទាន កាមយោគៈ អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ កាមាសវៈ កាមោឃៈ រាគសល្លៈ វិញ្ញាណដ្ឋិតិចូលទៅជិតរូប ការទៅកាន់អគតិព្រោះឆន្ទៈ។ នេះជាទិសទីមួយ។

---

ဖဿော အာဟာရော ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ ဘဝယောဂေါဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော ဘဝါသဝေါ ဘဝေါဃော ဒေါသသလ္လံ ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဒေါသာ အဂတိဂမနံ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

ផស្សាហារ វិបល្លាសថា «សុខក្នុងទុក្ខ» សីលព្វតុបាទាន ភវយោគៈ ព្យាបាទកាយគន្ថៈ ភវាសវៈ ភវោឃៈ ទោសសល្លៈ វិញ្ញាណដ្ឋិតិចូលទៅជិតវេទនា ការទៅកាន់អគតិព្រោះទោសៈ នេះជាទិសទីពីរ។

---

မနောသဉ္စေတနာဟာရော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ ပရာမာသကာယဂန္ထော ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဒိဋ္ဌောဃော ဒိဋ္ဌိသလ္လံ သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဘယာ အဂတိဂမနံ. အယံ တတိယာ ဒိသာ.

មនោសញ្ចេតនាហារ វិបល្លាសថា «ខ្លួនក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» ទិដ្ឋុបាទាន ទិដ្ឋិយោគៈ បរាមាសកាយគន្ថៈ ទិដ្ឋាសវៈ ទិដ្ឋោឃៈ ទិដ្ឋិសល្លៈ វិញ្ញាណដ្ឋិតិចូលទៅជិតសញ្ញា ការទៅកាន់អគតិព្រោះភ័យ។ នេះជាទិសទីបី។

---

ဝိညာဏာဟာရော ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော အတ္တဝါဒုပါဒါနံ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော အဝိဇ္ဇာသဝေါ အဝိဇ္ဇောဃော မောဟသလ္လံ သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ မောဟာ အဂတိဂမနံ, အယံ [Pg.332] စတုတ္ထီ ဒိသာ. ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ပဌမေန ပဒေန ပဌမာယ ဒိသာယ အာလောကနံ. အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာလောကနာ.

វិញ្ញាណាហារ វិបល្លាសថា «ទៀងក្នុងរបស់មិនទៀង» អត្តវាទុបាទាន អវិជ្ជាយោគៈ ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ អវិជ្ជាសវៈ អវិជ្ជោឃៈ មោហសល្លៈ វិញ្ញាណដ្ឋិតិចូលទៅជិតសង្ខារ ការទៅកាន់អគតិព្រោះមោហៈ នេះជាទិសទីបួន។ យ៉ាងនេះ ការមើលឃើញនូវទិសទីមួយ ដោយបទទីមួយនៃសូត្រទាំងដប់នេះ។ នេះហៅថា ទិសាលោកនៈ។

---

စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ အကုသလပက္ခေ ဒိသာဝိလောကနာ ကိလေသံ သံယောဇေတွာ အယံ အကုသလပက္ခေ ဒိသာဝိလောကနာယ ဘူမိ ပဉ္စန္နံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ယာနိ ပဌမာနိ ပဒါနိ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ကော အတ္ထော? ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဧဝံ ဒုတိယာ ဧဝံ တတိယာ ဧဝံ စတုတ္ထီ. အယံ ပဌမာ သံသန္ဒနာ.

ការមើលឃើញទិសក្នុងអកុសលបក្ខ ដោយវិបល្លាសទាំងបួន ផ្សារភ្ជាប់នឹងកិលេស នេះជាភូមិនៃការមើលឃើញទិសក្នុងអកុសលបក្ខ។ បទទាំងឡាយណាដែលជាបទដំបូងនៃសូត្រទាំងដប់ប្រាំ សេចក្តីនៃធម៌ទាំងនេះ តើដូចម្តេច? សេចក្តីគឺតែមួយ ប្លែកគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនេះ ទីពីរ យ៉ាងនេះ ទីបី យ៉ាងនេះ ទីបួន។ នេះជាការផ្ទៀងផ្ទាត់ទីមួយ។

---

ဣမိနာ ပေယျာလေန သဗ္ဗေ ကိလေသာ စတူသု ပဒေသု ပက္ခိပိတဗ္ဗာ. တတော ကုသလပက္ခေ စတဿော ပဋိပဒါ စတ္တာရိ ဈာနာနိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော ဝိဟာရာ ဒိဗ္ဗော ဗြဟ္မာ အရိယော အာနေဉ္ဇော စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတဓမ္မာ စတ္တာရော အဓိဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သမာဓယော ဆန္ဒသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ စိတ္တသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓိ. စတ္တာရော ဓမ္မာ သုခဘာဂိယာ နာညတြ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာညတြ တပသာ နာညတိန္ဒြိယသံဝရာ နာညတြ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂါ စတ္တာရိ အပ္ပမာဏာနိ.

ដោយន័យបេយ្យាលៈនេះ កិលេសទាំងអស់ គប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងបទទាំងបួន។ បន្ទាប់មក ក្នុងកុសលបក្ខ គប្បីនាំទៅកាន់បដិបទាទាំងបួន ឈានទាំងបួន សតិបដ្ឋានទាំងបួន វិហារធម៌ទាំងបួន គឺទិព្វវិហារ ព្រហ្មវិហារ អរិយវិហារ អានេញ្ជវិហារ សម្មប្បធានទាំងបួន អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទាំងបួន អធិដ្ឋានទាំងបួន សមាធិទាំងបួន គឺឆន្ទសមាធិ វីរិយសមាធិ ចិត្តសមាធិ វីមំសាសមាធិ។ ធម៌ជាចំណែកនៃសេចក្តីសុខមានបួនយ៉ាង មិនមានក្រៅពីពោជ្ឈង្គ មិនមានក្រៅពីតបៈ មិនមានក្រៅពីឥន្ទ្រិយសំវរៈ មិនមានក្រៅពីសព្វនិស្សគ្គៈ (ការលះបង់ទាំងអស់) អប្បមញ្ញាទាំងបួន។

---

တတ္ထ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဘာဝိယမာနာ ဗဟုလီကရိယမာနာ ပဌမံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ ဈာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, ပဌမော ဝိဟာရော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ပရိပူရေတိ, ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဆန္ဒသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ဆန္ဒသမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ မေတ္တာအပ္ပမာဏံ ပရိပူရေတိ. ဧဝံ ယာဝ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂေါ စတုတ္ထံ အပ္ပမာဏံ ပရိပူရေတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិលំបាកទាំងដឹងបានយឺតយូរ) ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យរឿយៗហើយ តែងបំពេញនូវបឋមជ្ឈាន។ បឋមជ្ឈានដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវសតិបដ្ឋានទីមួយ។ សតិបដ្ឋានទីមួយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវវិហារធម៌ទីមួយ។ វិហារធម៌ទីមួយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវសម្មប្បធានទីមួយ។ សម្មប្បធានទីមួយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីមួយ។ អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីមួយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវអធិដ្ឋានទីមួយ។ អធិដ្ឋានទីមួយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវឆន្ទសមាធិ។ ឆន្ទសមាធិដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវឥន្ទ្រិយសំវរៈ។ ឥន្ទ្រិយសំវរៈដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវមេត្តាអប្បមញ្ញាទីមួយ។ យ៉ាងនេះ រហូតដល់ការលះបង់ចោលនូវធម៌ទាំងពួង (សព្វនិស្សគ្គៈ) តែងបំពេញនូវអប្បមញ្ញាទីបួន។

---

တတ္ထ ပဌမာ စ ပဋိပဒါ ပဌမဉ္စ ဈာနံ ပဌမဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ ပဌမော စ ဝိဟာရော ပဌမဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဌမော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဆန္ဒသမာဓိ စ ဣန္ဒြိယသံဝရော စ မေတ္တာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ ပဌမာ ဒိသာ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បដិបទាទីមួយផង បឋមជ្ឈានផង សតិបដ្ឋានទីមួយផង វិហារធម៌ទីមួយផង សម្មប្បធានទីមួយផង អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីមួយផង សច្ចាធិដ្ឋានផង ឆន្ទសមាធិផង ឥន្ទ្រិយសំវរៈផង មេត្តាអប្បមញ្ញាផង មានព្រម (ក្នុងទិសនោះ)។ នេះហៅថា ទិសទីមួយ។

---

ဒုက္ခာ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ဒုတိယံ ဈာနံ ဒုတိယဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ ဒုတိယော စ ဝိဟာရော ဒုတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ဒုတိယော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော [Pg.333] ဓမ္မော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ စိတ္တသမာဓိ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ကရုဏာ စ အပ္ပမာဏံ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

ទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិលំបាកតែដឹងបានរហ័ស) ផង ទុតិយជ្ឈានផង សតិបដ្ឋានទីពីរផង វិហារធម៌ទីពីរផង សម្មប្បធានទីពីរផង អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីពីរផង ចាគាធិដ្ឋានផង ចិត្តសមាធិផង ឥទ្ធិបាទទាំងបួនផង ករុណាអប្បមញ្ញាផង មានព្រម (ក្នុងទិសនោះ)។ នេះហៅថា ទិសទីពីរ។

---

သုခါ စ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ တတိယဉ္စ ဈာနံ တတိယဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ တတိယော စ ဝိဟာရော တတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ တတိယော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပညာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဝီရိယသမာဓိ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ မုဒိတာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ တတိယာ ဒိသာ.

សុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួលតែដឹងបានយឺតយូរ) ផង តតិយជ្ឈានផង សតិបដ្ឋានទីបីផង វិហារធម៌ទីបីផង សម្មប្បធានទីបីផង អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីបីផង បញ្ញាធិដ្ឋានផង វីរិយសមាធិផង ពោជ្ឈង្គទាំងឡាយផង មុទិតាអប្បមញ្ញាផង មានព្រម (ក្នុងទិសនោះ)។ នេះហៅថា ទិសទីបី។

---

သုခါ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ စတုတ္ထော စ ဝိဟာရော စတုတ္ထဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုတ္ထော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဝီမံသာသမာဓိ စ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂေါ စ ဥပေက္ခာ အပ္ပမာဏဉ္စ. အယံ စတုတ္ထီ ဒိသာ. ဣမာသံ စတဿန္နံ ဒိသာနံ အာလောကနာ. အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာလောကနော နာမ နယော.

សុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួលទាំងដឹងបានរហ័ស) ផង ចតុត្ថជ្ឈានផង សតិបដ្ឋានទីបួនផង វិហារធម៌ទីបួនផង សម្មប្បធានទីបួនផង អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទីបួនផង ឧបសមាធិដ្ឋានផង វីមំសាសមាធិផង សព្វនិស្សគ្គៈ (ការលះបង់ចោលទាំងអស់) ផង ឧបេក្ខាអប្បមញ្ញាផង មានព្រម (ក្នុងទិសនោះ)។ នេះហៅថា ទិសទីបួន។ ការពិនិត្យមើលនូវទិសទាំងបួននេះ ហៅថា វិធីពិនិត្យមើលទិស (ទិសាលោកនន័យ)។

---

တတ္ထာယံ ယောဇနာ. စတ္တာရော စ အာဟာရာ စတဿော စ ပဋိပဒါ, စတ္တာရော စ ဝိပလ္လာသာ စတ္တာရော စ သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ စ ဥပါဒါနာနိ စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ စတ္တာရော စ ယောဂါ ဝိဟာရာ စ, ဂန္ထာ စ သမ္မပ္ပဓာနာ စ, အာသဝါ စ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတဓမ္မာ စ, ဩဃာ စ အဓိဋ္ဌာနာနိ စ, သလ္လာ စ သမာဓယော, ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စတ္တာရော စ သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ စ အဂတိဂမနာနိ စတ္တာရိ စ အပ္ပမာဏာနိ ဣတိ ကုသလာကုသလာနံ ပဋိပက္ခဝသေန ယောဇနာ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာလောကနော နယော.

ក្នុងវិធីនោះ នេះជាការប្រៀបធៀបផ្សំផ្គុំគ្នា៖ អាហារ ៤ ផង បដិបទា ៤ ផង វិបល្លាស ៤ ផង សតិបដ្ឋាន ៤ ផង ឧបាទាន ៤ ផង ជ្ឈាន ៤ ផង យោគៈ ៤ ផង វិហារធម៌ទាំងឡាយផង គន្ថៈទាំងឡាយផង សម្មប្បធានទាំងឡាយផង អាសវៈទាំងឡាយផង អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទាំងឡាយផង ឱឃៈទាំងឡាយផង អធិដ្ឋានទាំងឡាយផង សល្លៈ (សរ) ទាំងឡាយផង សមាធិទាំងឡាយផង វិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងឡាយផង ធម៌ជាចំណែកនៃសេចក្តីសុខទាំង ៤ ផង អគតិគមនៈ ៤ ផង អប្បមញ្ញា ៤ ផង នេះជាការផ្សំផ្គុំគ្នានៃធម៌ជាកុសល និងអកុសល ដោយអំណាចនៃធម៌ជាបដិបក្ខ (ផ្ទុយគ្នា)។ នេះហៅថា ទិសាលោកនន័យ (វិធីពិនិត្យមើលទិស)។

---

တဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ပရိယောသာနံ, ယော စ ဓမ္မော ကုသလာကုသလနိဒ္ဒေသေ ပဌမော ဒိသာနိဒ္ဒေသော, ဣမဿ သောတာပတ္တိဖလံ ပရိယောသာနံ ဒုတိယံ သကဒါဂါမိဖလံ, တတိယံ အနာဂါမိဖလံ, စတုတ္ထံ အရဟတ္တဖလံ.

ផលនៃសមណធម៌ (សាមញ្ញផល) ទាំង ៤ ជាទីបំផុតនៃវិធីនោះ។ ធម៌ណាដែលសម្តែងក្នុងកុសល និងអកុសល ក្នុងការសម្តែងនូវទិសទីមួយ វិធីនោះមានសោតាបត្តិផលជាទីបំផុត ក្នុងការសម្តែងនូវទិសទីពីរ មានសកទាគាមិផលជាទីបំផុត ក្នុងទិសទីបី មានអនាគាមិផលជាទីបំផុត ក្នុងទិសទីបួន មានអរហត្តផលជាទីបំផុត។

---

တတ္ထ ကတမော တိပုက္ခလော နယော? ယေ စ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ, ယေ စ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ.

ក្នុងវិធីទាំងនោះ តើតិបុគ្គលន័យ (វិធីបុគ្គល ៣ ពួក) តើដូចម្តេច? បុគ្គល ២ ពួកណា ដែលចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងខិប្បាភិញ្ញា និងបុគ្គល ២ ពួកណា ដែលចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងខិប្បាភិញ្ញា។

---

ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ယော ပုဂ္ဂလော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ. ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဘဝန္တိ. တတ္ထ ယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ[Pg.334], အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယော ပစ္ဆိမော ပုဂ္ဂလော သာဓာရဏော, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယော ပုဂ္ဂလော ဒန္ဓာဘိညာယ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ နိယျာတိ, အယံ နေယျော. ဣမေ စတ္တာရော ဘဝိတွာ တီဏိ ဟောန္တိ, တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝိပဿနာ, နေယျဿ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမော သမထော, ဝိပဉ္စိတညုဿ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ. ဥဂ္ဃဋိတညုဿ မုဒုကာ ဒေသနာ, နေယျဿ တိက္ခာ ဒေသနာ, ဝိပဉ္စိတညုဿ တိက္ခမုဒုကာ ဒေသနာ.

ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ បុគ្គលណាដែលចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងបុគ្គលណាដែលចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា បុគ្គលទាំងពីរពួកនេះមានប្រាកដ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលខាងក្រោយដែលទូទៅ (ជាសាធារណៈ) នោះ ឈ្មោះថា វិបញ្ចិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាដែលចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា បុគ្គលនេះឈ្មោះថា នេយ្យៈ។ បុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ កាលបើចម្រើនហើយ តែងរួមចុះជា ៣ ពួក។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ សម្រាប់ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល មានវិបស្សនាមានសមថៈជាប្រធាន (សមថបុព្វង្គមវិបស្សនា) សម្រាប់នេយ្យបុគ្គល មានសមថៈមានវិបស្សនាជាប្រធាន (វិបស្សនាបុព្វង្គមសមថៈ) សម្រាប់វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល មានសមថៈនិងវិបស្សនាទន្ទឹមគ្នា (សមថវិបស្សនាយុគនទ្ធៈ)។ សម្រាប់ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល មានទេសនាដ៏ទន់ភ្លន់ (មទុកទេសនា) សម្រាប់នេយ្យបុគ្គល មានទេសនាដ៏មុតស្រួច (តិក្ខទេសនា) សម្រាប់វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល មានទេសនាដ៏មុតស្រួចនិងទន់ភ្លន់ (តិក្ខមទុកទេសនា)។

---

ဥဂ္ဃဋိတညုဿ အဓိပညာသိက္ခာ, နေယျဿ အဓိစိတ္တသိက္ခာ, ဝိပဉ္စိတညုဿ အဓိသီလသိက္ခာ. ဣတိ ဣမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျာနံ.

សម្រាប់ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល មានអធិបញ្ញាសិក្ខា សម្រាប់នេយ្យបុគ្គល មានអធិចិត្តសិក្ខា សម្រាប់វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល មានអធិសីលសិក្ខា។ គប្បីដឹងនូវការចេញចាកវដ្តៈរបស់បុគ្គលទាំងឡាយនេះ ដោយបដិបទាទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង។

---

တတ္ထ အယံ သံကိလေသော, တီဏိ အကုသလမူလာနိ တယော ဖဿာ တိဿော ဝေဒနာ တယော ဥပဝိစာရာ တယော သံကိလေသာ တယော ဝိတက္ကာ တယော ပရိဠာဟာ တီဏိ သင်္ခတလက္ခဏာနိ တိဿော ဒုက္ခတာတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីសៅហ្មង (សង្កិលេស) គឺ អកុសលមូល ៣ ផស្សៈ ៣ វេទនា ៣ ឧបវិចារៈ ៣ សង្កិលេស ៣ វិតក្កៈ ៣ បរិឡាហៈ (សេចក្តីក្តៅក្រហាយ) ៣ សង្ខតលក្ខណៈ ៣ ទុក្ខតា ៣។

---

တီဏိ အကုသလမူလာနီတိ လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ. တယော ဖဿာတိ သုခဝေဒနီယော ဖဿော, ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော. တိဿော ဝေဒနာတိ သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. တယော ဥပဝိစာရာတိ သောမနဿောပဝိစာရော ဒေါမနဿောပဝိစာရော ဥပေက္ခောပဝိစာရော. တယော သံကိလေသာတိ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော. တယော ဝိတက္ကာတိ ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တယော ပရိဠာဟာတိ ရာဂဇော ဒေါသဇော မောဟဇော. တီဏိ သင်္ခတလက္ခဏာနီတိ ဥပ္ပာဒေါ ဌိတိ ဝယော. တိဿော ဒုက္ခတာတိ ဒုက္ခဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ သင်္ခတဒုက္ခတာ.

ពាក្យថា អកុសលមូល ៣ គឺ លោភៈជាអកុសលមូល ១ ទោសៈជាអកុសលមូល ១ មោហៈជាអកុសលមូល ១។ ពាក្យថា ផស្សៈ ៣ គឺ សុខវេទនិយផស្សៈ (ផស្សៈជាទីតាំងនៃសុខវេទនា) ១ ទុក្ខវេទនិយផស្សៈ (ផស្សៈជាទីតាំងនៃទុក្ខវេទនា) ១ អទុក្ខមសុខវេទនិយផស្សៈ (ផស្សៈជាទីតាំងនៃអទុក្ខមសុខវេទនា) ១។ ពាក្យថា វេទនា ៣ គឺ សុខវេទនា ១ ទុក្ខវេទនា ១ អទុក្ខមសុខវេទនា ១។ ពាក្យថា ឧបវិចារៈ ៣ គឺ សោមនស្សូបវិចារៈ ១ ទោមនស្សូបវិចារៈ ១ ឧបេក្ខូបវិចារៈ ១។ ពាក្យថា សង្កិលេស ៣ គឺ រាគៈ ១ ទោសៈ ១ មោហៈ ១។ ពាក្យថា វិតក្កៈ ៣ គឺ កាមវិតក្កៈ ១ ព្យាបាទវិតក្កៈ ១ វិហិង្សាវិតក្កៈ ១។ ពាក្យថា បរិឡាហៈ ៣ គឺ បរិឡាហៈកើតពីរាគៈ ១ បរិឡាហៈកើតពីទោសៈ ១ បរិឡាហៈកើតពីមោហៈ ១។ ពាក្យថា សង្ខតលក្ខណៈ ៣ គឺ ឧប្បាទៈ (ការកើតឡើង) ១ ឋិតិ (ការតាំងនៅ) ១ វយៈ (ការវិនាសទៅ) ១។ ពាក្យថា ទុក្ខតា ៣ គឺ ទុក្ខទុក្ខតា ១ វិបរិណាមទុក្ខតា ១ សង្ខតទុក្ខតា ១។

---

တတ္ထ လောဘော အကုသလမူလံ ကုတော သမုဋ္ဌိတံ? တိဝိဓံ အာရမ္မဏံ မနာပိကံ အမနာပိကံ ဥပေက္ခာဌာနိယဉ္စ. တတ္ထ မနာပိကေန အာရမ္မဏေန လောဘော အကုသလမူလံ သမုဋ္ဌဟတိ. ဣတိ မနာပိကာ အာရမ္မဏာ သုခဝေဒနီယော ဖဿော, သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ သုခဝေဒနာ, သုခဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ သောမနဿူပဝိစာရော, သောမနဿူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ရာဂေါ, ရာဂံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ကာမဝိတက္ကော, ကာမဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ရာဂဇော ပရိဠာဟော ရာဂဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဥပ္ပာဒေါ သင်္ခတလက္ခဏော, ဥပ္ပာဒံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើលោភៈជាអកុសលមូល តាំងឡើងអំពីអ្វី? អារម្មណ៍មាន ៣ យ៉ាង គឺ អារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត (មនាបិកៈ) អារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្ត (អមនាបិកៈ) និងអារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃឧបេក្ខា (ឧបេក្ខាឋានិយៈ)។ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ លោភៈជាអកុសលមូល តែងតាំងឡើងព្រោះអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត។ ព្រោះអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនោះ សុខវេទនិយផស្សៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវសុខវេទនិយផស្សៈ សុខវេទនា តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវសុខវេទនា សោមនស្សូបវិចារៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវសោមនស្សូបវិចារៈ រាគៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវរាគៈ កាមវិតក្កៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវកាមវិតក្កៈ បរិឡាហៈកើតពីរាគៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវបរិឡាហៈកើតពីរាគៈ ឧប្បាទសង្ខតលក្ខណៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវឧប្បាទសង្ខតលក្ខណៈ វិបរិណាមទុក្ខតា តែងកើតឡើង។

---

ဒေါသော [Pg.335] အကုသလမူလံ ကုတော သမုဋ္ဌိတံ? အမနာပိကေန အာရမ္မဏေန ဒေါသော အကုသလမူလံ သမုဋ္ဌိတံ. ဣတိ အမနာပိကာ အာရမ္မဏာ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော, ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဒုက္ခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဒေါမနဿူပဝိစာရော, ဒေါမနဿူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဒေါသော, ဒေါသံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဒေါသဇော ပရိဠာဟော, ဒေါသဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဌိတဿ အညထတ္တံ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဌိတဿ အညထတ္တံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဒုက္ခဒုက္ခတာ ဝေဒနာ.

តើទោសៈជាអកុសលមូល តាំងឡើងអំពីអ្វី? ទោសៈជាអកុសលមូល តែងតាំងឡើងព្រោះអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ព្រោះអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្តនោះ ទុក្ខវេទនិយផស្សៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវទុក្ខវេទនិយផស្សៈ ទុក្ខវេទនា តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវទុក្ខវេទនា ទោមនស្សូបវិចារៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវទោមនស្សូបវិចារៈ ទោសៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវទោសៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវព្យាបាទវិតក្កៈ បរិឡាហៈកើតពីទោសៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវបរិឡាហៈកើតពីទោសៈ ឋិតិអញ្ញថត្តសង្ខតលក្ខណៈ (សង្ខតលក្ខណៈគឺភាពប្រែប្រួលនៃធម៌ដែលតាំងនៅ) តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវឋិតិអញ្ញថត្តសង្ខតលក្ខណៈ ទុក្ខទុក្ខតានៃវេទនា តែងកើតឡើង។

---

မောဟော အကုသလမူလံ ကုတော သမုဋ္ဌိတံ? ဥပေက္ခာဌာနိယေန အာရမ္မဏေန မောဟော အကုသလမူလံ သမုဋ္ဌိတံ. ဣတိ ဥပေက္ခာဌာနိယာ အာရမ္မဏာ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဥပေက္ခူပဝိစာရော, ဥပေက္ခူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ မောဟော, မောဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ မောဟဇော ပရိဠာဟော, မောဟဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ ဝယော သင်္ခတလက္ခဏံ, ဝယံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတေ သင်္ခတဒုက္ခတာ, ဣတိ အယံ တိဏ္ဏံ ကိလေသာနံ နိဒ္ဒေသော, အယံ ဝုစ္စတေ ကုသလပက္ခေ တိပုက္ခလော နယော.

តើមោហៈជាអកុសលមូល តាំងឡើងអំពីអ្វី? មោហៈជាអកុសលមូល តែងតាំងឡើងព្រោះអារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃឧបេក្ខា។ ព្រោះអារម្មណ៍ជាទីតាំងនៃឧបេក្ខានោះ អទុក្ខមសុខវេទនិយផស្សៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវអទុក្ខមសុខវេទនិយផស្សៈ អទុក្ខមសុខវេទនា តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវអទុក្ខមសុខវេទនា ឧបេក្ខូបវិចារៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវឧបេក្ខូបវិចារៈ មោហៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវមោហៈ វិហិង្សាវិតក្កៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវវិហិង្សាវិតក្កៈ បរិឡាហៈកើតពីមោហៈ តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវបរិឡាហៈកើតពីមោហៈ វយសង្ខតលក្ខណៈ (សង្ខតលក្ខណៈគឺការវិនាសទៅ) តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវវយសង្ខតលក្ខណៈ សង្ខតទុក្ខតា តែងកើតឡើង។ នេះជាការសម្តែងនូវកិលេសទាំង ៣ យ៉ាងនេះ នេះហៅថា តិបុគ្គលន័យ ក្នុងចំណែកនៃកុសល Cliff។

---

ဣတိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ န စတုတ္ထာနိ န ပဉ္စမာနိ, တယော ဖဿာတိ တိဿော ဝေဒနာ ယာဝ သင်္ခတဒုက္ခတာတိ, ယော ကောစိ အကုသလပက္ခော, သဗ္ဗော သော တီသု အကုသလမူလေသု သမောသရတိ.

អកុសលមូលទាំងឡាយមាន ៣ យ៉ាងនេះឯង មិនមែន ៤ មិនមែន ៥ ឡើយ ផស្សៈមាន ៣ វេទនាមាន ៣ រហូតដល់សង្ខតទុក្ខតាមាន ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ធម៌ជាចំណែកនៃអកុសលណាមួយដែលមាន ធម៌ទាំងអស់នោះ តែងរួមចុះក្នុងអកុសលមូលទាំង ៣ នេះឯង។

---

တတ္ထ ကတမော ကုသလပက္ခော? တီဏိ ကုသလမူလာနိ, တိဿော ပညာ သုတမယီ ပညာ စိန္တာမယီ ပညာ ဘာဝနာမယီ ပညာ. တယော သမာဓီ သဝိတက္ကသဝိစာရော…ပေ… တိဿော သိက္ခာ အဓိသီလသိက္ခာ…ပေ… သိက္ခာ. တီဏိ နိမိတ္တာနိ သမထနိမိတ္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ. တယော ဝိတက္ကာ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော…ပေ… အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ဝိတ္ထာရော. တယော ဥပဝိစာရာ နေက္ခမ္မူပဝိစာရော အဗျာပါဒူပဝိစာရော အဝိဟိံသူပဝိစာရော. တိဿော ဧသနာ ကာမေသနာ ဘဝေသနာ ဗြဟ္မစရိယေသနာ. တယော ခန္ဓာ သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓော.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើធម៌ជាចំណែកនៃកុសល តើដូចម្តេច? គឺ កុសលមូល ៣ បញ្ញា ៣ គឺ សុតមយបញ្ញា ចិន្តាមយបញ្ញា ភាវនាមយបញ្ញា។ សមាធិ ៣ គឺ សវិតក្កសវិចារសមាធិ...បេ... សិក្ខា ៣ គឺ អធិសីលសិក្ខា...បេ... សិក្ខា។ និមិត្ត ៣ គឺ សមថនិមិត្ត បគ្គហនិមិត្ត ឧបេក្ខានិមិត្ត។ វិតក្កៈ ៣ គឺ នេក្ខម្មវិតក្កៈ...បេ... អវិហិង្សាវិតក្កៈ។ ឥន្ទ្រិយ ៣ គឺ អനញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ ជាដើម សេចក្តីពិស្តារ។ ឧបវិចារៈ ៣ គឺ នេក្ខម្មូបវិចារៈ អព្យាបាទូបវិចារៈ អវិហិង្សូបវិចារៈ។ ឯសនា (ការស្វែងរក) ៣ គឺ កាមេសនា ភវេសនា ព្រហ្មចរិយេសនា។ ខន្ធ ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ។

---

တတ္ထ [Pg.336] ယံ အလောဘော ကုသလမူလံ, တံ သုတမယိပညံ ပရိပူရေတိ, သုတမယီ ပညာ ပရိပုဏ္ဏာ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ, သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိစိတ္တသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ သမထနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, သမထနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ နေက္ခမ္မဝိတက္ကံ ပရိပူရေတိ, နေက္ခမ္မဝိတက္ကော ပရိပုဏ္ဏော အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ နေက္ခမ္မူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, နေက္ခမ္မူပဝိစာရော ပရိပုဏ္ဏော ကာမေသနံ ပဇဟတိ, ကာမေသနပ္ပဟာနံ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អលោភៈជាកុសលមូលណា អលោភៈនោះ តែងបំពេញនូវសុតមយបញ្ញា សុតមយបញ្ញាដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវសវិតក្កសវិចារសមាធិ សវិតក្កសវិចារសមាធិដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវអធិចិត្តសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខាដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវសមថនិមិត្ត សមថនិមិត្តដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវនេក្ខម្មវិតក្កៈ នេក្ខម្មវិតក្កៈដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងបំពេញនូវនេក្ខម្មូបវិចារៈ នេក្ខម្មូបវិចារៈដែលពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងលះបង់នូវកាមេសនា ការលះបង់នូវកាមេសនា តែងបំពេញនូវសមាធិក្ខន្ធ។

---

အဒေါသော ကုသလမူလံ စိန္တာမယိပညံ ပရိပူရေတိ, စိန္တာမယီ ပညာ ပရိပုဏ္ဏာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ. အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိသီလသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိသီလသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ အဗျာပါဒဝိတက္ကံ ပရိပူရေတိ, အဗျာပါဒဝိတက္ကော ပရိပုဏ္ဏော အညိန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အညိန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ အဗျာပါဒူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, အဗျာပါဒူပဝိစာရော ပရိပုဏ္ဏော ဘဝေသနံ ပဇဟတိ, ဘဝေသနပ္ပဟာနံ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

អទោសៈ ជាកុសលមូល តែងញ៉ាំងចិន្តាមយបញ្ញាឲ្យពេញបរិបូណ៌ ចិន្តាមយបញ្ញា កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងសមាធិមានត្រឹមតែវិចារៈមិនមានវិតក្កៈឲ្យពេញបរិបូណ៌។ សមាធិមានត្រឹមតែវិចារៈមិនមានវិតក្កៈ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអធិសីលសិក្ខាឲ្យពេញបរិបូណ៌ អធិសីលសិក្ខា កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងឧបេក្ខានិមិត្តឲ្យពេញបរិបូណ៌ ឧបេក្ខានិមិត្ត កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអព្យាបាទវិតក្កៈឲ្យពេញបរិបូណ៌ អព្យាបាទវិតក្កៈ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអញ្ញិន្ទ្រិយឲ្យពេញបរិបូណ៌ អញ្ញិន្ទ្រិយ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអព្យាបាទូបវិចារៈឲ្យពេញបរិបូណ៌ អព្យាបាទូបវិចារៈ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងលះបង់ភវេសនៈ ការលះបង់ភវេសនៈ តែងញ៉ាំងសីលក្ខន្ធឲ្យពេញបរិបូណ៌។

---

အမောဟော ကုသလမူလံ ဘာဝနာမယိပညံ ပရိပူရေတိ, ဘာဝနာမယီပညာ ပရိပုဏ္ဏာ အဝိတက္ကအဝိစာရံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ, အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိပညာသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိပညာသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ အဝိဟိံသူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, အဝိဟိံသူပဝိစာရော ပရိပုဏ္ဏော ဗြဟ္မစရိယေသနံ ပရိပူရေတိ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပရိပုဏ္ဏာ ပညာက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

អមោហៈ ជាកុសលមូល តែងញ៉ាំងភាវនាមយបញ្ញាឲ្យពេញបរិបូណ៌ ភាវនាមយបញ្ញា កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអវិតក្កអវិចារសមាធិឲ្យពេញបរិបូណ៌ អវិតក្កអវិចារសមាធិ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអធិបញ្ញាសិក្ខាឲ្យពេញបរិបូណ៌ អធិបញ្ញាសិក្ខា កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងបគ្គហនិមិត្តឲ្យពេញបរិបូណ៌ បគ្គហនិមិត្ត កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអញ្ញាតាវិន្ទ្រិយឲ្យពេញបរិបូណ៌ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងអវិហឹសូបវិចារៈឲ្យពេញបរិបូណ៌ អវិហឹសូបវិចារៈ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងព្រហ្មចរិយេសនៈឲ្យពេញបរិបូណ៌ ព្រហ្មចរិយេសនៈ កាលបើពេញបរិបូណ៌ហើយ តែងញ៉ាំងបញ្ញាក្ខន្ធឲ្យពេញបរិបូណ៌។

---

ဣတိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ကုသလပက္ခိကာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ တီဟိ တိကနိဒ္ဒေသေဟိ နိဒ္ဒိသိယန္တိ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ တဿ ပရိယောသာနံ. တတ္ထ ပဌမေန အပ္ပဏိဟိတံ, ဒုတိယေန သုညတံ, တတိယေန အနိမိတ္တံ. အယံ ဝုစ္စတိ ဒုတိယော တိပုက္ခလော နာမ နယော.

ធម៌ទាំង ៣ នេះ ជាចំណែកនៃកុសល ដោយប្រការដូច្នេះ។ កុសលធម៌ទាំងអស់ តែងត្រូវសំដែងដោយតិកនិទ្ទេសទាំង ៣។ ទីបំផុតនៃកុសលធម៌នោះ គឺវិមោក្ខមុខ ៣។ ក្នុងវិមោក្ខមុខទាំងនោះ ដោយបទទី ១ គឺអប្បណិហិតវិមោក្ខ ដោយបទទី ២ គឺសុញ្ញតវិមោក្ខ ដោយបទទី ៣ គឺអនិមិត្តវិមោក្ខ។ នេះហៅថា ន័យទី ២ ឈ្មោះថា តិបុគ្គលន័យ។

---

တတ္ထ ယေ ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျောတိ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ယေ စ ပုဂ္ဂလာ သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ, သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, တေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ယေ စ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ, ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ စ နိယျန္တိ[Pg.337], ဣမေ စတ္တာရော တေန ဝိသေသေန ဒွေ ဘဝန္တိ ဒိဋ္ဌိစရိတော စ တဏှာစရိတော စ. ဣမေ စတ္တာရော ဘဝိတွာ တယော ဘဝန္တိ, တယော ဘဝိတွာ ဒွေ ဘဝန္တိ. ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ, အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ, အဿတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ, နီဝရဏာနိ စ သံယောဇနာနိ စ, အဇ္ဈောသာနဉ္စ အဘိနိဝေသော စ, အဟံကာရော စ မမံကာရော စ, အဿဒ္ဓိယဉ္စ ဒေါဝစဿဉ္စ, ကောသဇ္ဇဉ္စ အယောနိသော စ မနသိကာရော, ဝိစိကိစ္ဆာ စ အဘိဇ္ဈာ စ, အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ အသမာပတ္တိ စ.

ក្នុងន័យនោះ បុគ្គល ៣ ពួកនេះ គឺ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ១ វិបញ្ចិតញ្ញូ ១ នេយ្យៈ ១។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំង ៣ ពួកនោះ បុគ្គលពួកណាដែលស្រឡះចាកវដ្តៈ ដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា និងដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា បុគ្គលទាំងនោះមាន ២ ពួក។ មួយវិញទៀត បុគ្គល ២ ពួកណាដែលស្រឡះចាកវដ្តៈ ដោយទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា និងដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា បុគ្គលទាំងនោះមាន ៤ ពួក ដោយសេចក្តីប្លែកគ្នានោះ តែងរួមជា ២ ពួក គឺ ទិដ្ឋិចរិត ១ តណ្ហាចរិត ១។ បុគ្គល ៤ ពួកនេះ កាលបើកើតឡើងហើយ តែងជា ៣ ពួក បុគ្គល ៣ ពួក កាលបើកើតឡើងហើយ តែងជា ២ ពួក។ គ្រឿងសៅហ្មងរបស់បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ គឺ អវិជ្ជា ១ តណ្ហា ១ អហិរិកៈ ១ អនោតប្បៈ ១ អសតិ ១ អសម្បជញ្ញៈ ១ នីវរណៈទាំងឡាយ ១ សំយោជនៈទាំងឡាយ ១ អជ្ឈោសានៈ ១ អភិនិវេសៈ ១ អហង្ការៈ ១ មមង្ការៈ ១ អស្សទ្ធិយៈ ១ ទោវចស្សៈ ១ កោសជ្ជៈ ១ អយោនិសោមនសិការៈ ១ វិចិកិច្ឆា ១ អភិជ្ឈា ១ អសទ្ធម្មស្សវនៈ ១ អសមាបត្តិ ១។

---

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ စ အဟိရိကဉ္စ အဿတိ စ နီဝရဏာနိ စ အဇ္ဈောသာနဉ္စ အဟံကာရော စ အဿဒ္ဓိယဉ္စ ကောသဇ္ဇဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ, အယံ ဧကာ ဒိသာ.

ក្នុងគ្រឿងសៅហ្មងទាំងនោះ អវិជ្ជា ១ អហិរិកៈ ១ អសតិ ១ នីវរណៈទាំងឡាយ ១ អជ្ឈោសានៈ ១ អហង្ការៈ ១ អស្សទ្ធិយៈ ១ កោសជ្ជៈ ១ វិចិកិច្ឆា ១ អសទ្ធម្មស្សវនៈ ១ នេះជាទិសទី ១។

---

တဏှာ စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ အသမ္ပဇညဉ္စ သံယောဇနာနိ စ အဘိနိဝေသော စ မမံကာရော စ ဒေါဝစဿတာ စ အယောနိသော မနသိကာရော စ အဘိဇ္ဈာ စ အသမာပတ္တိ စ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ. ဒသန္နံ ဒုကာနံ ဒသ ပဒါနိ ပဌမာနိ ကာတဗ္ဗာနိ. သံခိတ္တေန အတ္ထံ ဉာပေန္တိ ပဋိပက္ခေ ကဏှပက္ခဿ သဗ္ဗေသံ ဒုကာနံ ဒသ ပဒါနိ ဒုတိယကာနိ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

តណ្ហា ១ អនោតប្បៈ ១ អសម្បជញ្ញៈ ១ សំយោជនៈទាំងឡាយ ១ អភិនិវេសៈ ១ មមង្ការៈ ១ ទោវចស្សតា ១ អយោនិសោមនសិការៈ ១ អភិជ្ឈា ១ អសមាបត្តិ ១ នេះជាទិសទី ២។ ក្នុងបណ្តាទុកៈទាំង ១០ គប្បីធ្វើនូវបទទាំងឡាយ ១០ ខាងដើម។ បទទាំងនោះ តែងញ៉ាំងសេចក្តីឲ្យដឹងដោយសង្ខេប ក្នុងធម៌ជាបដិបក្ខនៃកណ្ហបក្ខ។ ក្នុងបណ្តាទុកៈទាំងអស់ បទទាំងឡាយ ១០ ជាគម្រប់ពីរ មាននៅ នេះជាទិសទី ២។

---

ဣတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဒုက္ခနိဒ္ဒေသော, အယံ သမုဒယော. ယံ တံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာဝသတိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဣဒံ ဒုက္ခံ ဣတိ အယဉ္စ သမုဒယော, ဣဒဉ္စ ဒုက္ခံ, ဣမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ပဌမနိဒ္ဒေသော.

ការសំដែងនូវទុក្ខនៃអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដោយប្រការដូច្នេះ នេះជាសមុទ័យ។ ធម៌ណាដែលបុគ្គលជ្រុលជ្រប់ គឺនាមនិងរូប នេះជាទុក្ខ។ សមុទ័យនេះផង ទុក្ខនេះផង សច្ចៈទាំង ២ នេះ គឺទុក្ខនិងសមុទ័យ ជាការសំដែងខាងដើមនៃនន្ទិយាវដ្តន័យ។

---

တတ္ထ ကတမော ကုသလပက္ခော? သမထော စ ဝိပဿနာ စ, ဝိဇ္ဇာ စ စရဏဉ္စ, သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ, ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ, အဟံကာရပ္ပဟာနဉ္စ မမံကာရပ္ပဟာနဉ္စ, သမ္မာဝါယာမော စ ယောနိသော စ မနသိကာရော, သမ္မာသတိ စ သမ္မာသမာဓိ စ, ပညာ စ နိဗ္ဗိဒါ စ, သမာပတ္တိ စ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ, သောမနဿဉ္စ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ စ.

ក្នុងន័យនោះ កុសលបក្ខ តើដូចម្តេច? គឺ សមថៈ ១ វិបស្សនា ១ វិជ្ជា ១ ចរណៈ ១ សតិ ១ សម្បជញ្ញៈ ១ ហិរិ ១ ឱតប្បៈ ១ ការលះបង់អហង្ការៈ ១ ការលះបង់មមង្ការៈ ១ សម្មាវាយាមៈ ១ យោនិសោមនសិការៈ ១ សម្មាសតិ ១ សម្មាសមាធិ ១ បញ្ញា ១ និព្វិទា ១ សមាបត្តិ ១ ការស្តាប់សទ្ធម៌ ១ សោមនស្ស ១ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ ១។

---

တတ္ထ သမထော စ ဝိဇ္ဇာ စ သတိ စ ဟိရီ စ အဟံကာရပ္ပဟာနဉ္စ သမ္မာဝါယာမော စ သမ္မာသတိ စ ပညာ စ သမာပတ္တိ စ သောမနဿဉ္စ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧကာ ဒိသာ. ဝိပဿနာ စ စရဏဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ မမံကာရပ္ပဟာနဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော စ သမ္မာသမာဓိ စ နိဗ္ဗိဒါ စ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ စ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ. ဣတိ ကုသလပက္ခေ စ အကုသလပက္ခေ စ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ ပန နယဿ စတဿော ဒိသာ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សមថៈ ១ វិជ្ជា ១ សតិ ១ ហិរិ ១ ការលះបង់អហង្ការៈ ១ សម្មាវាយាមៈ ១ សម្មាសតិ ១ បញ្ញា ១ សមាបត្តិ ១ សោមនស្ស ១ ធម៌ទាំងឡាយនេះ ជាទិសទី ១។ វិបស្សនា ១ ចរណៈ ១ សម្បជញ្ញៈ ១ ឱតប្បៈ ១ ការលះបង់មមង្ការៈ ១ យោនិសោមនសិការៈ ១ សម្មាសមាធិ ១ និព្វិទា ១ ការស្តាប់សទ្ធម៌ ១ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ ១ នេះជាទិសទី ២។ ទិសទាំងឡាយ ៤ នៃនន្ទិយាវដ្តន័យ ក្នុងកុសលបក្ខផង ក្នុងអកុសលបក្ខផង មានដោយប្រការដូច្នេះ។

---

တာသု [Pg.338] ယာနိ အကုသလပက္ခဿ ပဌမာနိ ပဒါနိ အကုသလာနိ ကုသလေဟိ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တာနိ ကုသလပက္ခေ ဒုတိယေဟိ ပဒေဟိ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ ပဟာနာ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ ယာနိ အကုသလပက္ခဿ ဒုတိယာနိ အကုသလပဒါနိ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တာနိ ကုသလပက္ခဿ ပဌမေဟိ ပဒေဟိ ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ ပဟာနာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ ပရိယောသာနံ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ နယာနံ ပဌမော နယော သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ. အဋ္ဌ ပဒါနိ စတ္တာရိ စ ကုသလာနိ စတ္တာရိ စ အကုသလာနိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ပဒါနိ မူလပဒါနိ, အတ္ထနယေန ဒုတိယော တိပုက္ခလော. သော ဆဟိ ဓမ္မေဟိ နေတိ ကုသလမူလာနိ စ နေတိ အကုသလမူလာနိ စ, ဣတိ ဣမာနိ ဆ ပဒါနိ ပုရိမကာနိ စ အဋ္ဌ မူလပဒါနိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ပဒါနိ အဋ္ဌာရသန္နံ မူလပဒါနံ. တတ္ထ ယော ပစ္ဆိမကော နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, သော စတူဟိ ဓမ္မေဟိ နေတိ. အဝိဇ္ဇာယ စ တဏှာယ စ သမထေန စ ဝိပဿနာယ စ, ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ တီသု နယေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

ក្នុងទិសទាំងនោះ បទទាំងឡាយខាងដើមនៃអកុសលបក្ខណា ជាអកុសល តែងដល់នូវការលះបង់ដោយកុសលធម៌ទាំងឡាយ បទទាំងនោះ តែងដល់នូវការលះបង់ដោយបទទាំងឡាយជាគម្រប់ពីរក្នុងកុសលបក្ខ។ ព្រោះលះបង់នូវអកុសលធម៌ទាំងនោះ តែងមានចេតោវិមុត្តិជាទីប្រាសចាករាគៈ។ បទទាំងឡាយជាគម្រប់ពីរនៃអកុសលបក្ខណា ជាអកុសលបទ តែងដល់នូវការលះបង់ បទទាំងនោះ តែងដល់នូវការលះបង់ដោយបទទាំងឡាយខាងដើមនៃកុសលបក្ខ។ ព្រោះលះបង់នូវអកុសលធម៌ទាំងនោះ តែងមានបញ្ញាវិមុត្តិជាទីប្រាសចាកអវិជ្ជា ជាទីបំផុត។ ក្នុងបណ្តាន័យទាំង ៣ នេះ ន័យទី ១ ឈ្មោះថា សីហវិក្កីឡិតន័យ។ បទទាំងឡាយ ៨ គឺ កុសល ៤ និងអកុសល ៤ បទទាំង ៨ នេះ ឈ្មោះថាមូលបទ។ ដោយអត្ថន័យ ន័យទី ២ ឈ្មោះថា តិបុគ្គលន័យ។ ន័យនោះ តែងនាំទៅដោយធម៌ ៦ យ៉ាង គឺនាំទៅនូវកុសលមូលទាំងឡាយផង នាំទៅនូវអកុសលមូលទាំងឡាយផង បទទាំង ៦ នេះផង និងមូលបទទាំង ៨ ខាងដើមផង បទទាំង ១៤ នេះ តែងជាបទនៃមូលបទទាំង ១៨។ ក្នុងន័យទាំងនោះ ន័យណាជាខាងក្រោយបង្អស់ ឈ្មោះថា នន្ទិយាវដ្តន័យ ន័យនោះ តែងនាំទៅដោយធម៌ ៤ យ៉ាង គឺដោយអវិជ្ជាផង ដោយតណ្ហាផង ដោយសមថៈផង ដោយវិបស្សនាផង ធម៌ទាំង ៤ នេះ និងមូលបទទាំង ១៨ នេះ តែងត្រូវសំដែងក្នុងន័យទាំង ៣។

---

တတ္ထ ယာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ, တတ္ထ သဗ္ဗံ ကုသလံ သမောသရတိ. တေသဉ္စ နဝန္နံ မူလာနံ စတ္တာရိ ပဒါနိ သီဟဝိက္ကီဠိတနယေ တီဏိ တိပုက္ခလေ ဒွေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေ, ဣစ္စေတေ ကုသလဿ ပက္ခာ. တတ္ထ ယာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ, တတ္ထ သဗ္ဗံ ကုသလံ ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ သီဟဝိက္ကီဠိတေ နယေ စတ္တာရိ ပဒါနိ တီဏိ တိပုက္ခလေ ဒွေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေ ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ.

ក្នុងន័យទាំងនោះ បទទាំងឡាយ ៩ ណាជាកុសល កុសលទាំងអស់តែងរួមចុះក្នុងបទទាំងនោះ។ ក្នុងបណ្តាមូលទាំង ៩ នោះ បទ ៤ ក្នុងសីហវិក្កីឡិតន័យ បទ ៣ ក្នុងតិបុគ្គលន័យ បទ ២ ក្នុងនន្ទិយាវដ្តន័យ ទាំងនេះជាចំណែកនៃកុសល។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទទាំងឡាយ ៩ ណាជាកុសល កុសលទាំងអស់តែងសមស្របក្នុងបទទាំងនោះ។ ក្នុងន័យទាំងនោះ បទ ៤ ក្នុងសីហវិក្កីឡិតន័យ បទ ៣ ក្នុងតិបុគ្គលន័យ បទ ២ ក្នុងនន្ទិយាវដ្តន័យ បទទាំង ៩ នេះ តែងត្រូវសំដែងថាជាកុសល។

---

တတ္ထ ယာနိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေ နယေ စတ္တာရိ ပဒါနိ, တတ္ထ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ သမောသရန္တိ. ယထာ ကထံ, သမထော စ အလောဘော စ အဒေါသော စ အသုဘသညာ စ ဒုက္ခသညာ စ ဣမာနိ ကုသလပက္ခေ ပဉ္စ ပဒါနိ သမထံ ဘဇန္တိ. ဝိပဿနာ စ အမောဟော စ အနိစ္စသညာ စ အနတ္တသညာ စ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝိပဿနံ ဘဇန္တိ. ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ ဒွီသု ပဒေသု ယောဇိတာနိ, တတ္ထ အကုသလပက္ခေ နဝန္နံ အကုသလမူလပဒါနံ ယာ စ တဏှာ ယော စ လောဘော ယော စ ဒေါသော ယာ စ သုဘသညာ ယာ စ သုခသညာ, ဣမာနိ ပဉ္စ ပဒါနိ တဏှံ ဘဇန္တိ. ယာ စ အဝိဇ္ဇာ ယော စ မောဟော ယာ စ နိစ္စသညာ ယာ စ အတ္တသညာ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တိ. ဧတာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ သုသံခိတ္တာနိ. ဣတိ တယော နယာ ဧကံ နယံ န ပဝိဋ္ဌာ. ဧဝံ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ.

ក្នុងន័យទាំងនោះ បទទាំងឡាយ ៤ ណាមានក្នុងនន្ទិយាវដ្តន័យ មូលបទទាំង ១៨ តែងរួមចុះក្នុងបទទាំងនោះ។ រួមចុះដូចម្តេច? គឺ សមថៈ ១ អលោភៈ ១ អទោសៈ ១ អសុភសញ្ញា ១ ទុក្ខសញ្ញា ១ បទទាំង ៥ នេះ ក្នុងកុសលបក្ខ តែងលំអោនទៅរកសមថៈ។ វិបស្សនា ១ អមោហៈ ១ អនិច្ចសញ្ញា ១ អនត្តសញ្ញា ១ បទទាំង ៤ នេះ តែងលំអោនទៅរកវិបស្សនា។ បទទាំង ៩ នេះ ជាកុសល តែងត្រូវផ្សំក្នុងបទទាំង ២។ ក្នុងអកុសលបក្ខនោះ ក្នុងបណ្តាអកុសលមូលបទទាំង ៩ តណ្ហាណា លោភៈណា ទោសៈណា សុភសញ្ញាណា សុខសញ្ញាណា បទទាំង ៥ នេះ តែងលំអោនទៅរកតណ្ហា។ អវិជ្ជាណា មោហៈណា និច្ចសញ្ញាណា អត្តសញ្ញាណា បទទាំង ៤ នេះ តែងលំអោនទៅរកអវិជ្ជា។ បទទាំង ៩ នេះ ជាអកុសល តែងត្រូវសង្ខេបទុកដោយប្រពៃ។ ន័យទាំង ៣ មិនចូលទៅកាន់ន័យតែមួយ ដោយប្រការដូច្នេះឡើយ។ មូលបទទាំង ១៨ គប្បីសំដែងក្នុងនន្ទិយាវដ្តន័យ យ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ [Pg.339] အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ, တိပုက္ခလေ နယေ ယုဇ္ဇန္တိ? နဝန္နံ ပဒါနံ ကုသလာနံ, ဝိပဿနာ စ အမောဟော စ အနိစ္စသညာ စ အနတ္တသညာ စ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ; အမောဟော စ သမထော စ အလောဘော စ အသုဘသညာ စ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ; လောဘော စ ဒေါသော စ, ဧဝံ ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ တီသု ကုသလေသု ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ နဝန္နံ ပဒါနံ အကုသလာနံ တဏှာ စ လောဘော စ သုဘသညာ စ သုခသညာ စ, ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ လောဘော အကုသလမူလံ; အဝိဇ္ဇာ စ မောဟော စ နိစ္စသညာ စ အတ္တသညာ စ အယံ မောဟော အယံ ဒေါသော, ယေ စ ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ တီသု အကုသလေသု ယောဇိတာနိ. ဧဝံ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ ကုသလမူလေသု စ ယောဇေတွာ တိပုက္ခလေန နယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ.

មូលបទទាំង ១៨ តែងសមស្របក្នុងតិបុគ្គលន័យ ដូចម្តេច? ក្នុងបណ្តាបទទាំង ៩ ជាកុសល វិបស្សនា ១ អមោហៈ ១ អនិច្ចសញ្ញា ១ អនត្តសញ្ញា ១ ទាំងនេះជាបទ ៤, អមោហៈ ១ សមថៈ ១ អលោភៈ ១ អសុភសញ្ញា ១ ទាំងនេះជាបទ ៤, លោភៈ និងទោសៈ បទទាំង ៩ យ៉ាងនេះ គប្បីផ្សំក្នុងកុសលទាំង ៣។ ក្នុងបណ្តាបទទាំង ៩ ជាអកុសល តណ្ហា ១ លោភៈ ១ សុភសញ្ញា ១ សុខសញ្ញា ១ បទទាំង ៤ នេះ ជាលោភៈអកុសលមូល, អវិជ្ជា ១ មោហៈ ១ និច្ចសញ្ញា ១ អត្តសញ្ញា ១ នេះជាមោហៈ នេះជាទោសៈ និងធម៌ទាំងឡាយណា បទទាំង ៩ នេះ តែងត្រូវផ្សំក្នុងអកុសលទាំង ៣។ មូលបទទាំង ១៨ គប្បីផ្សំក្នុងកុសលមូលទាំងឡាយ ហើយសំដែងដោយតិបុគ្គលន័យ យ៉ាងនេះឯង។

---

ကထံ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ သီဟဝိက္ကီဠိတေ နယေ ယုဇ္ဇန္တိ? တဏှာ စ သုဘသညာ စ, အယံ ပဌမော ဝိပလ္လာသော. လောဘော စ သုခသညာ စ, အယံ ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော. အဝိဇ္ဇာ စ နိစ္စသညာ စ, အယံ တတိယော ဝိပလ္လာသော. မောဟော စ အတ္တသညာ စ, အယံ စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော. ဣတိ နဝ ပဒါနိ အကုသလမူလာနိ စတူသု ပဒေသု ယောဇိတာနိ. တတ္ထ နဝန္နံ မူလပဒါနံ ကုသလာနံ သမထော စ အသုဘသညာ စ, ဣဒံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ. အလောဘော စ ဒုက္ခသညာ စ, ဣဒံ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ. ဝိပဿနာ စ အနိစ္စသညာ စ, ဣဒံ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ. အမောဟော စ အနတ္တသညာ စ, ဣဒံ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ သီဟဝိက္ကီဠိတနယံ အနုပဝိဋ္ဌာနိ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ နယာနံ ယာ ဘူမိ စ ယော ရာဂေါ စ ယော ဒေါသော စ ဧကံ နယံ ပဝိသတိ. ဧကဿ နယဿ အကုသလေ ဝါ ဓမ္မေ ကုသလေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိညာတေ ပဋိပက္ခော အနွေသိတဗ္ဗော, ပဋိပက္ခေ အနွေသိတွာ သော နယော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တမှိ နယေ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ယထာ ဧကမှိ နယေ သဗ္ဗေ နယာ ပဝိဋ္ဌာ တထာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. ဧကမှိ စ နယေ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ ပဝိဋ္ဌာနိ, တမှိ ဓမ္မေ ဝိညာတေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဝိညာတာ ဟောန္တိ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ နယာနံ သီဟဝိက္ကီဠိတနယဿ စတ္တာရိ ဖလာနိ ပရိယောသာနံ. ပဌမာယ ဒိသာယ ပဌမံ ဖလံ, ဒုတိယာယ ဒိသာယ ဒုတိယံ ဖလံ, တတိယာယ ဒိသာယ တတိယံ ဖလံ, စတုတ္ထာယ ဒိသာယ စတုတ္ထံ ဖလံ. တိပုက္ခလဿ နယဿ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ပရိယောသာနံ. ပဌမာယ ဒိသာယ အပ္ပဏိဟိတံ, ဒုတိယာယ ဒိသာယ သုညတံ, တတိယာယ ဒိသာယ အနိမိတ္တံ. နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ ပရိယောသာနံ[Pg.340]. ပဌမာယ ဒိသာယ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဒုတိယာယ ဒိသာယ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣမေ တယော နယာ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ နယာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ မူလပဒါနံ အာလောကနာ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာလောကနော နယော. အာလောကေတွာန ဇာနာတိ ‘‘အယံ ဓမ္မော ဣမံ ဓမ္မံ ဘဇတီ’’တိ သမ္မာ ယောဇနာ. ကုသလပက္ခေ အကုသလပက္ခေ စ အယံ နယော အင်္ကုသော နာမ. ဣမေ ပဉ္စ နယာ.

តើធម៌ជាមូលបទទាំង ១៨ យ៉ាង តែងសមស្របក្នុងសីហវិក្កីឡិតន័យដូចម្តេច? តណ្ហានិងសុភសញ្ញា នេះជាវិបល្លាសទី ១។ លោភៈនិងសុខសញ្ញា នេះជាវិបល្លាសទី ២។ អវិជ្ជានិងនិច្ចសញ្ញា នេះជាវិបល្លាសទី ៣។ មោហៈនិងអត្តសញ្ញា នេះជាវិបល្លាសទី ៤។ ដូច្នេះ ធម៌ជាអកុសលមូល ៩ បទ តែងផ្សារភ្ជាប់ក្នុងបទទាំង ៤ នេះ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ធម៌ជាកុសលមូល ៩ បទ គឺសមថៈនិងអសុភសញ្ញា នេះជាសតិបដ្ឋានទី ១។ អលោភៈនិងទុក្ខសញ្ញា នេះជាសតិបដ្ឋានទី ២។ វិបស្សនានិងអនិច្ចសញ្ញា នេះជាសតិបដ្ឋានទី ៣។ អមោហៈនិងអនត្តសញ្ញា នេះជាសតិបដ្ឋានទី ៤។ មូលបទទាំង ១៨ នេះ តែងចូលទៅកាន់សីហវិក្កីឡិតន័យ។ ក្នុងន័យទាំង ៣ នេះ ភូមិណា រាគៈណា និងទោសៈណា តែងចូលទៅកាន់ន័យតែមួយ។ កាលបើដឹងច្បាស់នូវអកុសលធម៌ ឬកុសលធម៌នៃន័យមួយហើយ គប្បីស្វែងរកធម៌ជាបដិបក្ខ កាលបើស្វែងរកធម៌ជាបដិបក្ខឃើញហើយ គប្បីសំដែងនូវន័យនោះ ន័យនោះឈ្មោះថាបានសំដែងហើយក្នុងធម៌នោះ។ ន័យទាំងឡាយទាំងពួង ចូលទៅក្នុងន័យមួយយ៉ាងណា គប្បីសំដែងយ៉ាងនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មូលបទទាំង ១៨ តែងចូលទៅក្នុងន័យមួយ កាលបើដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះហើយ ធម៌ទាំងពួងក៏ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់ហើយដែរ។ ក្នុងន័យទាំង ៣ នេះ ផលទាំង ៤ ជាទីបំផុតនៃសីហវិក្កីឡិតន័យ។ ផលទី ១ ដោយសារទិសទី ១, ផលទី ២ ដោយសារទិសទី ២, ផលទី ៣ ដោយសារទិសទី ៣, ផលទី ៤ ដោយសារទិសទី ៤។ វិមោក្ខមុខ ៣ ជាទីបំផុតនៃតិបុគ្គលន័យ។ អប្បណិហិតវិមោក្ខ ដោយសារទិសទី ១, សុញ្ញតវិមោក្ខ ដោយសារទិសទី ២, អនិមិត្តវិមោក្ខ ដោយសារទិសទី ៣។ ចេតោវិមុត្តិដែលប្រាសចាករាគៈ និងបញ្ញាវិមុត្តិដែលប្រាសចាកអវិជ្ជា ជាទីបំផុតនៃនន្ទិយាវដ្តន័យ។ ចេតោវិមុត្តិដែលប្រាសចាករាគៈ ដោយសារទិសទី ១, បញ្ញាវិមុត្តិដែលប្រាសចាកអវិជ្ជា ដោយសារទិសទី ២។ ន័យទាំង ៣ នេះ គឺការពិនិត្យមើលនូវមូលបទទាំង ១៨ នៃន័យទាំង ៣ នេះ នេះហៅថា ទិសាលោចនន័យ។ កាលបើពិនិត្យមើលហើយ តែងដឹងថា «ធម៌នេះ តែងសេពគប់នូវធម៌នេះ» នេះជាការផ្សារភ្ជាប់ដោយប្រពៃ។ ន័យនេះ ក្នុងកុសលបក្ខនិងអកុសលបក្ខ ឈ្មោះថា អង្កុសន័យ។ ទាំងនេះជាណ័យទាំង ៥។

---

တတ္ထိမာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ

ក្នុងន័យទាំងនោះ នេះជាឧទ្ទានគាថា៖

---

တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာပိ စ, လောဘော ဒေါသော တထေဝ မောဟော စ;

စတ္တာရော စ ဝိပလ္လာသာ, ကိလေသဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

តណ្ហានិងអវិជ្ជា លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ព្រមទាំងវិបល្លាសទាំង ៤ នេះជាកិលេសភូមិ មាន ៩ បទ។

---

ယေ စ သတိပဋ္ဌာနာ, သမထော စ ဝိပဿနာ ကုသလမူလာ;

ဧတံ သဗ္ဗံ ကုသလံ, ဣန္ဒြိယဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

សតិបដ្ឋានទាំងឡាយណា សមថៈ វិបស្សនា និងកុសលមូល ធម៌ជាកុសលទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាឥន្ទ្រិយភូមិ មាន ៩ បទ។

---

သဗ္ဗကုသလံ နဝဟိ ပဒေဟိ ယုဇ္ဇတိ, နဝဟိ စေဝ အကုသလံ;

ဧတေ တေ မူလပဒါ, ဥဘတော အဋ္ဌာရသ ပဒါနိ.

កុសលធម៌ទាំងពួង តែងផ្សារភ្ជាប់ដោយបទទាំង ៩ អកុសលធម៌ក៏ផ្សារភ្ជាប់ដោយបទទាំង ៩ ដែរ ទាំងនេះជាមូលបទ រួមទាំងពីរចំណែកជា ១៨ បទ។

---

တဏှာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ စ, သမထော စ ဝိပဿနာ;

ယော နေတိ သဗ္ဗေသု ယောဂယုတ္တော, အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော.

តណ្ហានិងអវិជ្ជា សមថៈនិងវិបស្សនា ន័យណាដែលនាំទៅក្នុងន័យទាំងពួង ប្រកបដោយយោគៈ ន័យនេះឈ្មោះថា នន្ទិយាវដ្តន័យ។

---

ယံ ကုသလမူလေဟိ, နယတိ ကုသလအကုသလမူလေဟိ;

ဘူတံ တထံ အဝိတထံ, တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟု.

ន័យណាដែលនាំទៅដោយកុសលមូល និងដោយកុសលមូលនិងអកុសលមូល ឲ្យសម្រេចតាមសភាវៈពិត មិនប្រែប្រួល មិនខុសឆ្គង ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅន័យនោះថា តិបុគ្គលន័យ។

---

သော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ, ကိလေသဣန္ဒြိယေဟိ စ;

ဓမ္မေ တံ နယံ ဝိနယမာဟု, သီဟဝိက္ကီဠိတံ နာမ.

ន័យណាដែលនាំទៅនូវធម៌ទាំងឡាយ ដោយវិបល្លាសទាំងឡាយ និងដោយកិលេសនិងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ហៅន័យនោះថា សីហវិក្កីឡិតន័យ។

---

ဝေယျာကရဏေ ဝုတ္တေ, ကုသလတာဟိ အကုသလတာဟိ စ;

တယော အာလောကယတိ, အယံ နယော ဒိသာလောစနော နာမ.

កាលបើព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដែងនូវវេយ្យាករណៈហើយ តែងពិនិត្យមើលនូវទិសទាំង ៣ ដោយកុសលភាពនិងអកុសលភាព ន័យនេះឈ្មោះថា ទិសាលោចនន័យ។

---

ဩလောကေတွာ ဒိသာလောစနေန, ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ;

သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ, အယံ နယော အင်္ကုသော နာမ.

កាលបើពិនិត្យមើលដោយទិសាលោចនន័យហើយ តែងលើកឡើងនូវធម៌ទាំងឡាយណា ហើយនាំមកជួបជុំគ្នា នូវកុសលនិងអកុសលទាំងពួង ន័យនេះឈ្មោះថា អង្កុសន័យ។

---

နယသမုဋ္ဌာနံ.

ចប់ នយសមុដ្ឋាន។

---

ပေဋကောပဒေသေ မဟာကစ္စာယနဿ ထေရဿ သုတ္တဝိဘင်္ဂဿ

ការសំដែងនូវសុត្តវិភង្គ របស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ ក្នុងបេដកោបទេស

---

ဒဿနံ သမတ္တံ.

ចប់បរិបូណ៌។

---

ယာနိ [Pg.341] စတုက္ကာနိ အကုသလာနိ ကုသလာနိ စ သီဟဝိက္ကီဠိတေ နယေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တိကာနိ ကုသလာနိ စ အကုသလာနိ စ တိပုက္ခလေ နယေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, ဒုကာနိ ကုသလာနိ စ အကုသလာနိ စ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေ နယေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ယေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ကုသလေသု သော အတ္ထော တိကေသု ဝိဘဇ္ဇမာနဿ ဘဝဘူမိ, အထ စ သဗ္ဗော စ အတ္ထော တီဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ နိဒ္ဒိသတိ. တတ္တကာနိ ဝုစ္စတိ. ယော အတ္ထော စတူဟိ ပဒေဟိ အဋ္ဌဝီသတိဘာဂေဟိ နတ္ထိဘူမိ နိဒ္ဒိသိတုံ, အဝစရန္တောဝ စတူဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိသတိ. ဣတိ ယံ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အဝိကောသနာ ဣဒံ ပမာဏံ. ယထာ သဗ္ဗေ သမာဓယော တီသု သမာဓီသု ပရိယေသိတဗ္ဗာ, သဝိတက္ကသဝိစာရေ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေ အဝိတက္ကအဝိစာရေ ဣဒံ ပမာဏံ, နတ္ထိ စတုတ္ထော သမာဓိ. တထာ တိဿော ပညာ စိန္တာမယီ သုတမယီ ဘာဝနာမယီ သဗ္ဗာသု ပညာသု နိဒ္ဒိသတိ, နတ္ထိ စတုတ္ထီ ပညာ န စိန္တာမယီ န သုတမယီ န ဘာဝနာမယီ, ပညာ နာဿ အတ္ထိ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ယာ အဝိက္ခေပနာ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပမာဏန္တိ.

ធម៌ជាចតុក្កៈទាំងឡាយណា ជាអកុសលនិងកុសល ដែលបានសំដែងហើយក្នុងសីហវិក្កីឡិតន័យ, ធម៌ជាតិកៈទាំងឡាយ ជាកុសលនិងអកុសល ដែលបានសំដែងហើយក្នុងតិបុគ្គលន័យ, ធម៌ជាទុកៈទាំងឡាយ ជាកុសលនិងអកុសល ដែលបានសំដែងហើយក្នុងនន្ទិយាវដ្តន័យ។ ក្នុងធម៌ជាកុសលទាំង ២ នោះ សេចក្តីនោះជាភវភូមិ នៃធម៌ដែលចែកចេញជាតិកៈ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីទាំងពួង តែងសំដែងដោយព្យញ្ជនៈ ៣ ធម៌ទាំងនោះ ហៅថា តត្តកៈ។ សេចក្តីណាដែលគប្បីសំដែងនូវនត្ថិភូមិ ដោយបទទាំង ៤ និងដោយចំណែក ២៨ កាលបើប្រព្រឹត្តទៅ តែងសំដែងដោយបទទាំង ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ ការមិនវិនាសនៃធម៌ដែលបានសំដែងហើយយ៉ាងណា នេះជាប្រមាណ។ ដូចជាសមាធិទាំងពួង គប្បីស្វែងរកក្នុងសមាធិទាំង ៣ គឺ សវិតក្កសវិចារសមាធិ អវិតក្កវិចារមត្តសមាធិ និងអវិតក្កអវិចារសមាធិ នេះជាប្រមាណ គ្មានសមាធិទី ៤ ឡើយ។ យ៉ាងនោះដែរ បញ្ញាទាំង ៣ គឺ ចិន្តាមយបញ្ញា សុតមយបញ្ញា និងភាវនាមយបញ្ញា តែងសំដែងក្នុងបញ្ញាទាំងពួង គ្មានបញ្ញាទី ៤ ឡើយ, ចិន្តាមយបញ្ញាមិនមាន សុតមយបញ្ញាមិនមាន ភាវនាមយបញ្ញាមិនមាន បញ្ញារបស់បុគ្គលនោះក៏មិនមានឡើយ។ ការមិនខ្ចាត់ខ្ចាយនៃធម៌ទាំងឡាយនេះ នេះហៅថា ប្រមាណ។

---

ထေရဿ မဟာကစ္စာယနဿ ဇမ္ဗုဝနဝါသိနော ပေဋကောပဒေသော

បេដកោបទេស របស់ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរ ជាអ្នកគង់នៅក្នុងជម្ពុវន

---

သမတ္တော.

ចប់បរិបូណ៌។

---

ပေဋကောပဒေသပကရဏံ နိဋ္ဌိတံ.

ចប់ បេដកោបទេសបករណ៍។