නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ඛුද්දකනිකායෙ

小部

මිලින්දපඤ්හපාළි

弥兰陀王问经

1.

1.

මිලින්දො [Pg.1] නාම සො රාජා, සාගලායං පුරුත්තමෙ;

උපගඤ්ඡි නාගසෙනං, ගඞ්ගා ච යථා සාගරං.

彼弥兰陀(Milinda)王，于最上城娑伽罗(Sāgala)，趋近龙军(Nāgasena)，犹如恒河之于大海。

ආසජ්ජ රාජා චිත්‍රකථිං, උක්කාධාරං තමොනුදං;

අපුච්ඡි නිපුණෙ පඤ්හෙ, ඨානාට්ඨානගතෙ පුථූ.

国王趋近后，向彼善说者、持炬者、破暗者，询问了诸多关于可能与不可能的微细问题。

පුච්ඡා විසජ්ජනා චෙව, ගම්භීරත්ථූපනිස්සිතා;

හදයඞ්ගමා කණ්ණසුඛා, අබ්භුතා ලොමහංසනා.

所问与所答，皆依据深奥之义，动人心弦，悦耳动听，稀有难得，令人身毛为竖。

අභිධම්මවිනයොගාළ්හා, සුත්තජාලසමත්තිතා;

නාගසෙනකථා චිත්‍රා, ඔපම්මෙහි නයෙහි ච.

龙军之言，深入阿毗达摩与律，圆满经网，并以譬喻及理路而绚丽多彩。

තත්ථ ඤාණං පණිධාය, හාසයිත්වාන මානසං;

සුණාථ නිපුණෙ පඤ්හෙ, කඞ්ඛාට්ඨානවිදාලනෙති.

于此，请专注智慧，令心欣喜，聆听此等能破除疑点之微细问题。

2. තං යථානුසූයතෙ – අත්ථි යොනකානං නානාපුටභෙදනං සාගලං නාම නගරං නදීපබ්බතසොභිතං රමණීයභූමිප්පදෙසභාගං ආරාමුය්‍යානොපවනතළාකපොක්ඛරණිසම්පන්නං නදීපබ්බතවනරාමණෙය්‍යකං සුතවන්තනිම්මිතං නිහතපච්චත්ථිකං පච්චාමිත්තානුපපීළිතං විවිධවිචිත්‍රදළ්හමට්ටාලකොට්ඨකං වරපවරගොපුර තොරණං ගම්භීරපරිඛාපණ්ඩරපාකාරපරික්ඛිත්තන්තෙපුරං. සුවිභත්තවීථිචච්චරචතුක්කසිඞ්ඝාටකං [Pg.2] සුප්පසාරිතානෙකවිධවරභණ්ඩපරිපූරිතන්තරාපණං විවිධදානග්ගසතසමුපසොභිතං හිමගිරිසිඛරසඞ්කාසවරභවනසතසහස්සප්පටිමණ්ඩිතං ගජහයරථපත්තිසමාකුලං අභිරූපනරනාරිගණානුචරිතං ආකිණ්ණජනමනුස්සං පුථුඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දං විවිධසමණබ්‍රාහ්මණසභාජන සඞ්ඝටිතං බහුවිධවිජ්ජාවන්ත නරචිර නිසෙවිතං කාසිකකොටුම්බරිකාදිනානාවිධවත්ථාපණසම්පන්නං සුප්පසාරිතරුචිරබහුවිධපුප්ඵගන්ධාපණං ගන්ධගන්ධිතං ආසීසනීයබහුරතනපරිපූරිතං දිසාමුඛසුප්පසාරිතාපණං සිඞ්ගාරවාණිජගණානුචරිතං කහාපණරජතසුවණ්ණකංසපත්ථරපරිපූරං පජ්ජොතමානනිධිනිකෙතං පහූතධනධඤ්ඤවිත්තූපකරණං පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරං බහ්වන්නපානං බහුවිධඛජ්ජභොජ්ජලෙය්‍යපෙය්‍යසායනීයං උත්තරකුරුසඞ්කාසං සම්පන්නසස්සං ආළකමන්දා විය දෙවපුරං.

2. 如所听闻——在ዮနက人(Yonaka)中，有一座名为萨竭罗(Sāgala)的城市，为江河山脉所庄严，地景怡人，遍布园林、公园、树林、池塘与莲池，江河、山脉与森林的景致令人愉悦。它由博学之士所建，敌人已被降伏，敌对势力不再侵扰。它有各式各样坚固的望楼与堡垒，绝佳的城门与牌坊，深邃的护城河与白色的城墙环绕着内城。街道、广场、十字路口与交叉路口划分得井井有条。城内市场遍布，陈列着各种上等商品，并由数百个布施堂所点缀。它饰有数十万座宏伟的宅邸，犹如喜马拉雅山的山峰。城中满是象、马、战车与步兵，到处是俊美的男女。人群熙攘，有许多刹帝利、婆罗门、吠舍与首陀罗。各种沙门与婆罗门的集会在此举行，众多博学之士长期居住于此。城里有出售迦尸(Kāsī)布、拘昙婆罗(Koṭumbara)布等各种布料的商店，还有许多芬芳美丽的鲜花与香料店，香气四溢。它充满了各种令人向往的珍宝，商店面向各个方位。城里有许多妆饰华丽的商人，充满了钱币、银、金、铜器与石器，是闪耀的财富之家。它有丰足的财富、谷物、资产与物资，库房与粮仓充盈。食物与饮品种类繁多，有各种硬食、软食、尝食、饮品与嚼食。它犹如北俱卢洲(Uttarakuru)，谷物丰收，宛如天神之城阿拉迦曼达(Āḷakamandā)。

එත්ථ ඨත්වා තෙසං පුබ්බකම්මං කථෙතබ්බං, කථෙන්තෙන ච ඡධා විභජිත්වා කථෙතබ්බං. සෙය්‍යථීදං – පුබ්බයොගො මිලින්දපඤ්හං ලක්ඛණපඤ්හං මෙණ්ඩකපඤ්හං අනුමානපඤ්හං ඔපම්මකථාපඤ්හන්ති.

于此，应当讲述他们的过去业，讲述时应分为六部分。即：过去因缘、弥兰陀问、特征问、两难问(meṇḍakapañha)、推论问、譬喻说问。

තත්ථ මිලින්දපඤ්හො ලක්ඛණපඤ්හො, විමතිච්ඡෙදනපඤ්හොති දුවිධො. මෙණ්ඩකපඤ්හොපි මහාවග්ගො, යොගිකථාපඤ්හොති දුවිධො.

其中，弥兰陀问分为二：特征问与断疑问。两难问亦分为二：大品与修行者问。

පුබ්බයොගොති තෙසං පුබ්බකම්මං.

“往昔所愿”，即是他们的往昔之业。

1. බාහිරකථා

1. 外事记

පුබ්බයොගාදි

往昔所愿品

3. අතීතෙ [Pg.3] කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ වත්තමානෙ ගඞ්ගාය සමීපෙ එකස්මිං ආවාසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝො පටිවසති, තත්ථ වත්තසීලසම්පන්නා භික්ඛූ පාතොව උට්ඨාය යට්ඨිසම්මජ්ජනියො ආදාය බුද්ධගුණෙ ආවජ්ජෙන්තා අඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා කචවරබ්‍යූහං කරොන්ති. අථෙකො භික්ඛු එකං සාමණෙරං ‘‘එහි සාමණෙර, ඉමං කචවරං ඡඩ්ඩෙහී’’ති ආහ, සො අසුණන්තො විය ගච්ඡති, සො දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි ආමන්තියමානො අසුණන්තො විය ගච්ඡතෙව. තතො සො භික්ඛු ‘‘දුබ්බචො වතායං සාමණෙරො’’ති කුද්ධො සම්මජ්ජනිදණ්ඩෙන පහාරං අදාසි. තතො සො රොදන්තො භයෙන කචවරං ඡඩ්ඩෙන්තො ‘‘ඉමිනා කචවරඡඩ්ඩනපුඤ්ඤකම්මෙන යාවාහං නිබ්බානං පාපුණාමි, එත්ථන්තරෙ නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මජ්ඣන්හිකසූරියො විය මහෙසක්ඛො මහාතෙජො භවෙය්‍ය’’න්ති පඨමං පත්ථනං පට්ඨපෙසි. කචවරං ඡඩ්ඩෙත්වා නහානත්ථාය ගඞ්ගාතිත්ථං ගතො ගඞ්ගාය ඌමිවෙගං ගග්ගරායමානං දිස්වා ‘‘යාවාහං නිබ්බානං පාපුණාමි, එත්ථන්තරෙ නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අයං ඌමිවෙගො විය ඨානුප්පත්තිකපටිභානො භවෙය්‍යං අක්ඛයපටිභානො’’ති දුතියම්පි පත්ථනං පට්ඨපෙසි.

3. 往昔，于迦叶(Kassapa)世尊教法住世时，恒河(Gaṅgā)畔一住处有大比丘僧团居住。彼处持戒精严的比丘们清早起身，手持扫帚，忆念佛陀功德，清扫庭院，堆集垃圾。当时，一位比丘对一位沙弥说：“来，沙弥，将此垃圾丢弃。”彼沙弥如未闻一般离去。该比丘第二、第三次呼唤，他仍如未闻一般径直离去。于是，该比丘怒曰：“此沙弥实难教导！”便以扫帚柄击之。彼沙弥哭泣，因畏惧而丢弃垃圾，同时立下第一愿：“愿我以此丢弃垃圾之福业，直至证得涅槃，于此期间，在在处处生，皆如正午之日，具大威德、大光明。”丢弃垃圾后，他为沐浴前往恒河渡口，见恒河波涛汹涌轰鸣，又立下第二愿：“愿我直至证得涅槃，于此期间，在在处处生，皆如这波涛，具足应机而生的辩才、无穷无尽的辩才。”

සොපි භික්ඛු සම්මජ්ජනිසාලාය සම්මජ්ජනිං ඨපෙත්වා නහානත්ථාය ගඞ්ගාතිත්ථං ගච්ඡන්තො සාමණෙරස්ස පත්ථනං සුත්වා ‘‘එස මයා පයොජිතොපි තාව එවං පත්ථෙති, මය්හං කිං න සමිජ්ඣිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘යාවාහං නිබ්බානං පාපුණාමි, එත්ථන්තරෙ නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අයං ගඞ්ගාඌමිවෙගො විය අක්ඛයපටිභානො භවෙය්‍යං, ඉමිනා පුච්ඡිතපුච්ඡිතං සබ්බං පඤ්හපටිභානං විජටෙතුං නිබ්බෙඨෙතුං සමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි.

彼比丘亦将扫帚置于扫帚房，为沐浴前往恒河渡口时，闻沙弥所愿，心念：“此人由我所促使，尚能发如是之愿，我之所愿，岂有不成？”于是立愿：“愿我直至证得涅槃，于此期间，在在处处生，皆如恒河波涛，具无穷无尽之辩才，能为之理清、解答此沙弥所问之一切问题。”

තෙ උභොපි දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තා එකං බුද්ධන්තරං ඛෙපෙසුං. අථ අම්හාකං භගවතාපි යථා මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො දිස්සති, එවමෙතෙපි දිස්සන්ති මම පරිනිබ්බානතො පඤ්චවස්සසතෙ අතික්කන්තෙ එතෙ උප්පජ්ජිස්සන්ති, යං මයා සුඛුමං කත්වා දෙසිතං ධම්මවිනයං, තං එතෙ පඤ්හපුච්ඡනඔපම්මයුත්තිවසෙන නිජ්ජටං නිග්ගුම්බං කත්වා විභජිස්සන්තීති නිද්දිට්ඨා.

此二人亦于天界、人界中轮回，度过了一个佛间期。其后，我等世尊亦为彼二人授记，如为目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老授记一般：“我般涅槃五百年后，此二人将出现。我所善巧宣说之法与律，彼二人将以问答及譬喻善巧，解其缠结，除其障碍，详加分别解说。”

4. තෙසු [Pg.4] සාමණෙරො ජම්බුදීපෙ සාගලනගරෙ මිලින්දො නාම රාජා අහොසි පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී පටිබලො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං මන්තයොගවිධානකිරියානං, කරණකාලෙ නිසම්මකාරී හොති, බහූනි චස්ස සත්ථානි උග්ගහිතානි හොන්ති. සෙය්‍යථිදං, සුති සම්මුති සඞ්ඛ්‍යා යොගා නීති විසෙසිකා ගණිකා ගන්ධබ්බා තිකිච්ඡා ධනුබ්බෙදා පුරාණා ඉතිහාසා ජොතිසා මායා කෙතු මන්තනා යුද්ධා ඡන්දසා බුද්ධවචනෙන එකූනවීසති, විතණ්ඩවාදී දුරාසදො දුප්පසහො පුථුතිත්ථකරානං අග්ගමක්ඛායති, සකලජම්බුදීපෙ මිලින්දෙන රඤ්ඤා සමො කොචි නාහොසි යදිදං ථාමෙන ජවෙන සූරෙන පඤ්ඤාය, අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො අනන්තබලවාහනො.

4. 彼二人中，其沙弥生于瞻部洲(Jambudīpa)萨伽罗(Sāgala)城，为弥兰陀(Milinda)王。其王贤明、干练、聪慧、有能，善于筹划、运用、处理过去、未来、现在之事，行事审慎。彼亦通晓诸多论典，计有十九种，所谓：圣典、俗典、数论、瑜伽、政论、胜论、算术、音乐、医学、弓术、古事、史传、星占、幻术、异兆、明咒、战术、韵律及佛语。其为论议师，难与为敌，难以降伏，堪称诸外道师之首。于全瞻部洲，无论力量、敏捷、勇武、智慧，皆无人能及弥兰陀王。其王富有、多财、广受用，拥有无量军队车乘。

5. අථෙකදිවසං මිලින්දො රාජා අනන්තබලවාහනං චතුරඞ්ගිනිං බලග්ගසෙනාබ්‍යූහං දස්සනකම්‍යතාය නගරා නික්ඛමිත්වා බහිනගරෙ සෙනඞ්ගදස්සනං කත්වා සාරෙත්වා සො රාජා භස්සප්පවාදකො ලොකායතවිතණ්ඩ ජනසල්ලාපප්ලව චිත්තකොතූහලො විසාරදො විජම්භකො සූරියං ඔලොකෙත්වා අමච්චෙ ආමන්තෙසි ‘‘බහු භණෙ තාව දිවසාවසෙසො කිං කරිස්සාම, ඉදානෙව නගරං පවිසිත්වා අත්ථි කොචි පණ්ඩිතො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සඞ්ඝී ගණී ගණාචරියො අපි අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං පටිජානමානො, යො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං සක්කොති කඞ්ඛං පටිවිනෙතුං, තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිස්සාම, කඞ්ඛං පටිවිනයිස්සාමා’’ති.

5. 有一天，弥兰陀王为检阅军队，率领着兵力雄厚的象、马、车、步四部大军出城。他在城外检阅完毕，这位热衷清谈、精通顺世诡辩、喜爱与人交谈、心思好奇、娴熟自信、意气风发的国王看了看太阳，对大臣们说：“诸位，今天还剩下很多时间，我们要做什么呢？我们现在就进城去，看看有没有哪位博学的沙门或婆罗门，哪位僧团之主、教派之首、团体之师，乃至有自称是阿罗汉、正等觉者的人，能够与我交谈，消除我的疑惑？我们去拜访他，向他提问，以消除疑惑吧。”

එවං වුත්තෙ පඤ්චසතා යොනකා රාජානං මිලින්දං එතදවොචුං ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, ඡ සත්ථාරො පූරණො කස්සපො මක්ඛලිගොසාලො නිගණ්ඨො නාටපුත්තො සඤ්ජයො බෙලට්ඨපුත්තො අජිතො කෙසකම්බලො පකුධො කච්චායනො, තෙ සඞ්ඝිනො ගණිනො ගණාචරියකා ඤාතා යසස්සිනො තිත්ථකරා සාධුසම්මතා බහුජනස්ස, ගච්ඡ ත්වං මහාරාජ, තෙ පඤ්හං පුච්ඡස්සු, කඞ්ඛං පටිවිනයස්සූ’’ති.

国王这样说后，五百位希腊人(Yonakā)对弥兰陀王说：“大王，有六位导师：富兰那·迦叶(Pūraṇa Kassapa)、末伽梨·果萨拉(Makkhali Gosāla)、尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)、删阇夜·毗罗梨子(Sañjaya Belaṭṭhaputta)、阿耆多·翅舍钦婆罗(Ajita Kesakambala)、波拘陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)。他们拥有僧团和徒众，是教派的老师，声名显赫，是创立学说的宗师，为大众所敬重。大王，您去问他们问题，以断除您的疑惑吧。”

6. අථ ඛො මිලින්දො රාජා පඤ්චහි යොනකසතෙහි පරිවුතො භද්‍රවාහනං රථවරමාරුය්හ යෙන පූරණො කස්සපො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා [Pg.5] පූරණෙන කස්සපෙන සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා පූරණං කස්සපං එතදවොච ‘‘කො, භන්තෙ කස්සප, ලොකං පාලෙතී’’ති? ‘‘පථවී, මහාරාජ, ලොකං පාලෙතී’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ කස්සප, පථවී ලොකං පාලෙති, අථ කස්මා අවීචිනිරයං ගච්ඡන්තා සත්තා පථවිං අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්තී’’ති? එවං වුත්තෙ පූරණො කස්සපො නෙව සක්ඛි ඔගිලිතුං, නො සක්ඛි උග්ගිලිතුං, අධොමුඛො පත්තක්ඛන්ධො තුණ්හීභූතො පජ්ඣායන්තො නිසීදි.

6. 于是，弥兰陀王在五百位希腊人的围绕下，登上吉祥宝车，去到富兰那·迦叶那里。抵达后，他与富兰那·迦叶互相致意，在一番寒暄问候后，坐于一旁。坐于一旁后，弥兰陀王对富兰那·迦叶说：“迦叶尊者，是什么在守护世界？”“大王，是大地在守护世界。”“迦叶尊者，如果大地在守护世界，那么为何去往无间地狱(Avīciniraya)的众生能越过大地而去呢？”被这样问后，富兰那·迦叶既吞不下也吐不出，垂头丧气，沉默不语，闷闷不乐地坐着。

7. අථ ඛො මිලින්දො රාජා මක්ඛලිං ගොසාලං එතදවොච ‘‘අත්ථි, භන්තෙ ගොසාල, කුසලාකුසලානි කම්මානි, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො’’ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, කුසලාකුසලානි කම්මානි, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො. යෙ තෙ, මහාරාජ, ඉධ ලොකෙ ඛත්තියා, තෙ පරලොකං ගන්ත්වාපි පුන ඛත්තියාව භවිස්සන්ති, යෙ තෙ බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා සුද්දා චණ්ඩාලා පුක්කුසා, තෙ පරලොකං ගන්ත්වාපි පුන බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා සුද්දා චණ්ඩාලා පුක්කුසාව භවිස්සන්ති. කිං කුසලාකුසලෙහි කම්මෙහී’’ති? ‘‘යදි, භන්තෙ ගොසාල, ඉධ ලොකෙ ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා සුද්දා චණ්ඩාලා පුක්කුසා, තෙ පරලොකං ගන්ත්වාපි පුන ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා සුද්දා චණ්ඩාලා පුක්කුසාව භවිස්සන්ති, නත්ථි කුසලාකුසලෙහි කම්මෙහි කරණීයං. තෙන හි, භන්තෙ ගොසාල, යෙ තෙ ඉධ ලොකෙ හත්ථච්ඡින්නා, තෙ පරලොකං ගන්ත්වාපි පුන හත්ථච්ඡින්නාව භවිස්සන්ති. යෙ පාදච්ඡින්නා, තෙ පාදච්ඡින්නාව භවිස්සන්ති. යෙ හත්ථපාදච්ඡින්නා, තෙ හත්ථපාදච්ඡින්නාව භවිස්සන්ති. යෙ කණ්ණච්ඡින්නා, තෙ කණ්ණච්ඡින්නාව භවිස්සන්ති. යෙ නාසච්ඡින්නා, තෙ නාසච්ඡින්නාව භවිස්සන්ති. යෙ කණ්ණනාසච්ඡින්නා, තෙ කණ්ණනාසච්ඡින්නාව භවිස්සන්තී’’ති. එවං වුත්තෙ ගොසාලො තුණ්හී අහොසි.

7. 尔后，弥兰陀王对末伽梨·果萨拉(Makkhali Gosāla)说：“尊者果萨拉，有善业与不善业吗？有善作与恶作(sukatadukkaṭa)之业的果与异熟吗？”“大王，没有善业与不善业，亦无善作与恶作之业的果与异熟。大王，此世间的刹帝利，去到他世后仍将成为刹帝利；婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑，去到他世后亦仍将成为婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑。以善业与不善业，有何可为？”“尊者果萨拉，若此世间的刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑，去到他世后仍将成为刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑，则善业与不善业便无事可为。既然如此，尊者果萨拉，此世间断手者，去到他世后仍将是断手者；断足者，仍将是断足者；断手足者，仍将是断手足者；断耳者，仍将是断耳者；断鼻者，仍将是断鼻者；断耳鼻者，仍将是断耳鼻者。”如是说已，果萨拉默然。

අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘තුච්ඡො වත භො ජම්බුදීපො, පලාපො වත භො ජම්බුදීපො, නත්ථි කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං සක්කොති කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති.

尔后，弥兰陀王心想：“唉，这瞻部洲(Jambudīpa)真是空虚！唉，这瞻部洲真是尽是糠秕！竟无一沙门或婆罗门，能与我共论，断除我的疑惑。”

අථ [Pg.6] ඛො මිලින්දො රාජා අමච්චෙ ආමන්තෙසි ‘‘රමණීයා වත භො දොසිනා රත්ති, කං නු ඛ්වජ්ජ සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමෙය්‍යාම පඤ්හං පුච්ඡිතුං, කො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං සක්කොති කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති? එවං වුත්තෙ අමච්චා තුණ්හීභූතා රඤ්ඤො මුඛං ඔලොකයමානා අට්ඨංසු.

于是，弥兰陀王对大臣们说：“诸位，今夜真是皎洁宜人啊！我们今天该去拜访哪位沙门或婆罗门请教问题呢？谁能够与我交谈，断除我的疑惑呢？”听了这话，大臣们默然不语，只是注视着国王的脸庞站立着。

තෙන ඛො පන සමයෙන සාගලනගරං ද්වාදස වස්සානි සුඤ්ඤං අහොසි සමණබ්‍රාහ්මණගහපතිපණ්ඩිතෙහි, යත්ථ සමණබ්‍රාහ්මණගහපතිපණ්ඩිතා පටිවසන්තීති සුණාති, තත්ථ ගන්ත්වා රාජා තෙ පඤ්හං පුච්ඡති, තෙ සබ්බෙපි පඤ්හවිසජ්ජනෙන රාජානං ආරාධෙතුං අසක්කොන්තා යෙන වා තෙන වා පක්කමන්ති. යෙ අඤ්ඤං දිසං න පක්කමන්ති, තෙ සබ්බෙ තුණ්හීභූතා අච්ඡන්ති. භික්ඛූ පන යෙභුය්‍යෙන හිමවන්තමෙව ගච්ඡන්ති.

当时，沙伽罗城（Sāgala）在十二年间，都没有智慧的沙门、婆罗门和居士。国王一听说哪里有智慧的沙门、婆罗门和居士居住，就去到那里向他们提问。他们都无法以问题的解答让国王满意，便各自离去。那些没有去往别处的人，全都默然不语。而比丘们则大多去了雪山（Himavanta）。

8. තෙන ඛො පන සමයෙන කොටිසතා අරහන්තො හිමවන්තෙ පබ්බතෙ රක්ඛිතතලෙ පටිවසන්ති. අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො දිබ්බාය සොතධාතුයා මිලින්දස්ස රඤ්ඤො වචනං සුත්වා යුගන්ධරමත්ථකෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා භික්ඛූ පුච්ඡි ‘‘අත්ථාවුසො කොචි භික්ඛු පටිබලො මිලින්දෙන රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලපිතුං කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති?

8. 那时，有亿万阿罗汉住在雪山的护卫地（Rakkhitatala）。当时，具寿马护（Assagutta）以天耳听到弥兰陀王的话后，在持双山（Yugandhara）顶召集比丘僧团，问比丘们：“贤友们，有哪位比丘能与弥兰陀王对话，断除他的疑惑吗？”

එවං වුත්තෙ කොටිසතා අරහන්තො තුණ්හී අහෙසුං. දුතියම්පි තතියම්පි පුට්ඨා තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො භික්ඛුසඞ්ඝං එතදවොච ‘‘අත්ථාවුසො තාවතිංසභවනෙ වෙජයන්තස්ස පාචීනතො කෙතුමතී නාම විමානං, තත්ථ මහාසෙනො නාම දෙවපුත්තො පටිවසති, සො පටිබලො තෙන මිලින්දෙන රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලපිතුං කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති.

他这样问后，亿万阿罗汉都默然不语。第二次、第三次被问时，他们还是默然不语。于是，具寿马护对比丘僧团说了这番话：“贤友们，在三十三天（Tāvatiṃsa）的胜利殿（Vejayanta）东方，有一座名叫幡旗（Ketumatī）的天宫，名叫大军（Mahāsena）的天子住在那里，他有能力与那位弥兰陀王交谈，断除他的疑惑。”

අථ ඛො කොටිසතා අරහන්තො යුගන්ධරපබ්බතෙ අන්තරහිතා තාවතිංසභවනෙ පාතුරහෙසුං. අද්දසා ඛො සක්කො දෙවානමින්දො තෙ භික්ඛූ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ, දිස්වාන යෙනායස්මා අස්සගුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, එකමන්තං ඨිතො ඛො සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං එතදවොච ‘‘මහා ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො අනුප්පත්තො, අහං සඞ්ඝස්ස ආරාමිකො, කෙනත්ථො, කිං මයා කරණීය’’න්ති?

其时，百俱胝阿罗汉在持双山隐没，出现于忉利天。天帝释远远看见那些比丘前来，看见后，便去到具寿马护之处。去到后，他礼敬具寿马护，然后立于一旁。立于一旁的天帝释对具寿马护说：“尊者，庞大的比丘僧团已经到来，我是僧团的侍者，有什么需要吗？我该做什么呢？”

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච ‘‘අයං ඛො, මහාරාජ, ජම්බුදීපෙ සාගලනගරෙ මිලින්දො නාම රාජා විතණ්ඩවාදී දුරාසදො [Pg.7] දුප්පසහො පුථුතිත්ථකරානං අග්ගමක්ඛායති, සො භික්ඛුසඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා දිට්ඨිවාදෙන පඤ්හං පුච්ඡිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං විහෙඨෙතී’’ති.

于是，具寿马护对天帝释说：“大王，在瞻部洲的沙伽罗城（Sāgalanagara），有一位名叫弥兰陀的国王，他是一位善于辩论、难以诘难、难以压服的人，被称为众多外道宗师中的翘楚。他去到比丘僧团，以见解辩论来提问，恼害比丘僧团。”

අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං එතදවොච ‘‘අයං ඛො, භන්තෙ, මිලින්දො රාජා ඉතො චුතො මනුස්සෙසු උප්පන්නො, එසො ඛො, භන්තෙ, කෙතුමතිවිමානෙ මහාසෙනො නාම දෙවපුත්තො පටිවසති, සො පටිබලො තෙන මිලින්දෙන රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලපිතුං කඞ්ඛං පටිවිනෙතුං, තං දෙවපුත්තං යාචිස්සාම මනුස්සලොකූපපත්තියා’’ති.

于是，天帝释对具寿马护说：“尊者，这位弥兰陀王是从此天界死去后投生于人间的。尊者，在计都末底天宫（Ketumativimāna）中，住着一位名叫大军的天子，他有能力与那位弥兰陀王对论，并断除其疑惑。我们去请求那位天子投生到人界吧。”

අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භික්ඛුසඞ්ඝං පුරක්ඛත්වා කෙතුමතිවිමානං පවිසිත්වා මහාසෙනං දෙවපුත්තං ආලිඞ්ගිත්වා එතදවොච ‘‘යාචති තං, මාරිස, භික්ඛුසඞ්ඝො මනුස්සලොකූපපත්තියා’’ති. ‘‘න මෙ, භන්තෙ, මනුස්සලොකෙනත්ථො කම්මබහුලෙන, තිබ්බො මනුස්සලොකො, ඉධෙවාහං, භන්තෙ, දෙවලොකෙ උපරූපරූපපත්තිකො හුත්වා පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති. දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි ඛො සක්කෙන දෙවානමින්දෙන යාචිතො මහාසෙනො දෙවපුත්තො එවමාහ ‘‘න මෙ, භන්තෙ, මනුස්සලොකෙනත්ථො කම්මබහුලෙන, තිබ්බො මනුස්සලොකො, ඉධෙවාහං, භන්තෙ, දෙවලොකෙ උපරූපරූපපත්තිකො හුත්වා පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති.

尔时，天帝释以比丘僧团为首，进入计都末帝天宫（Ketumativimāna），拥抱大军天子后如是说：“贤友，比丘僧团请求您投生人间。”“尊者，我于事务繁多的人间无所需求，人间炽盛。尊者，我愿即于此天界，辗转上生，而后般涅槃。”第二次……乃至……第三次天帝释请求时，大军天子亦如是说：“尊者，我于事务繁多的人间无所需求，人间炽盛。尊者，我愿即于此天界，辗转上生，而后般涅槃。”

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො මහාසෙනං දෙවපුත්තං එතදවොච ‘‘ඉධ මයං, මාරිස, සදෙවකං ලොකං අනුවිලොකයමානා අඤ්ඤත්‍ර තයා මිලින්දස්ස රඤ්ඤො වාදං භින්දිත්වා සාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථං අඤ්ඤං කඤ්චි න පස්සාම, යාචති තං, මාරිස, භික්ඛුසඞ්ඝො, සාධු සප්පුරිස මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දසබලස්ස සාසනං පග්ගණ්හාහී’’ති. එවං වුත්තෙ මහාසෙනො දෙවපුත්තො ‘‘අහං කිර මිලින්දස්ස රඤ්ඤො වාදං භින්දිත්වා බුද්ධසාසනං පග්ගහෙතුං සමත්ථො භවිස්සාමී’’ති හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො හුත්වා ‘‘සාධු, භන්තෙ, මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිස්සාමී’’ති පටිඤ්ඤං අදාසි.

尔时，具寿马护对大军天子如是说：“贤友，我等遍观此有天之世间，除您之外，不见有任何其他人能破弥兰陀王（Milinda）之论，扶持教法。贤友，比丘僧团请求您。善士，善哉！请投生人间，扶持十力者之教法！”闻言，大军天子心生欢喜，踊跃欣悦，念言：“我竟能破弥兰陀王之论，扶持佛教耶！”遂作承诺：“善哉，尊者，我当投生人间。”

9. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ දෙවලොකෙ තං කරණීයං තීරෙත්වා දෙවෙසු තාවතිංසෙසු අන්තරහිතා හිමවන්තෙ පබ්බතෙ රක්ඛිතතලෙ පාතුරහෙසුං.

9. 尔时，彼诸比丘于天界办毕彼事，从忉利天（Tāvatiṃsa）隐没，复现于雪山之勒弃多罗（Rakkhitatala）。

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො භික්ඛුසඞ්ඝං එතදවොච ‘‘අත්ථාවුසො, ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ කොචි භික්ඛු සන්නිපාතං අනාගතො’’ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං එතදවොච ‘‘අත්ථි, භන්තෙ[Pg.8], ආයස්මා රොහණො ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ හිමවන්තං පබ්බතං පවිසිත්වා නිරොධං සමාපන්නො, තස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙථා’’ති. ආයස්මාපි රොහණො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව නිරොධා වුට්ඨාය ‘‘සඞ්ඝො මං පටිමානෙතී’’ති හිමවන්තෙ පබ්බතෙ අන්තරහිතො රක්ඛිතතලෙ කොටිසතානං අරහන්තානං පුරතො පාතුරහොසි.

尔时，具寿马护对比丘僧团说：“贤友们，此比丘僧团中，有未来集会的比丘吗？”此言一出，一位比丘对具寿马护说：“尊者，有。具寿罗哈那(Rohaṇa)于七日前进入雪山，已入灭尽定。请派遣使者去他那里吧。”具寿罗哈那亦于彼刹那从灭尽定中出定，心念：“僧团在等我。”遂于雪山隐没，出现于罗揭多罗(Rakkhitatala)亿万阿罗汉之前。

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො ආයස්මන්තං රොහණං එතදවොච ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො, රොහණ බුද්ධසාසනෙ භිජ්ජන්තෙ න පස්සසි සඞ්ඝස්ස කරණීයානී’’ති. ‘‘අමනසිකාරො මෙ, භන්තෙ, අහොසී’’ති.

尔时，具寿马护对具寿罗哈那说：“贤友罗哈那，佛陀教法败坏之时，你难道不见僧团有应行之事吗？”“尊者，我未曾作意。”

‘‘තෙන, හාවුසො රොහණ, දණ්ඩකම්මං කරොහී’’ති. ‘‘කිං, භන්තෙ, කරොමී’’ති? ‘‘අත්ථාවුසො රොහණ, හිමවන්තපබ්බතපස්සෙ ගජඞ්ගලං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තත්ථ සොණුත්තරො නාම බ්‍රාහ්මණො පටිවසති, තස්ස පුත්තො උප්පජ්ජිස්සති නාගසෙනොති නාම දාරකො, තෙන හි ත්වං, ආවුසො රොහණ, දසමාසාධිකානි සත්ත වස්සානි තං කුලං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා නාගසෙනං දාරකං නීහරිත්වා පබ්බාජෙහි, පබ්බජිතෙව තස්මිං දණ්ඩකම්මතො මුච්චිස්සසී’’ති. ආයස්මාපි ඛො රොහණො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි.

“既然如此，贤友罗哈那，你当领受惩罚。”“尊者，我当如何行？”“贤友罗哈那，雪山山麓有名为伽阇伽罗(Gajaṅgala)的婆罗门村，村中住着一位名叫索努塔罗(Soṇuttara)的婆罗门。他将生一子，名为龙军。贤友罗哈那，因此，你当于七年零十个月中，进入彼家乞食，并将龙军童子带出家。待他出家，你即可从此惩罚中解脱。”具寿罗哈那应诺：“善哉。”

10. මහාසෙනොපි ඛො දෙවපුත්තො දෙවලොකා චවිත්වා සොණුත්තරබ්‍රාහ්මණස්ස භරියාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි, සහ පටිසන්ධිග්ගහණා තයො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුරහෙසුං, ආවුධභණ්ඩානි පජ්ජලිංසු, අග්ගසස්සං අභිනිප්ඵන්නං, මහාමෙඝො අභිප්පවස්සි. ආයස්මාපි ඛො රොහණො තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය දසමාසාධිකානි සත්ත වස්සානි තං කුලං පිණ්ඩාය පවිසන්තො එකදිවසම්පි කටච්ඡුමත්තං භත්තං වා උළුඞ්කමත්තං යාගුං වා අභිවාදනං වා අඤ්ජලිකම්මං වා සාමීචිකම්මං වා නාලත්ථ, අථ ඛො අක්කොසඤ්ඤෙව පරිභාසඤ්ඤෙව පටිලභති ‘‘අතිච්ඡථ භන්තෙ’’ති වචනමත්තම්පි වත්තා නාම නාහොසි, දසමාසාධිකානං පන සත්තන්නං වස්සානං අච්චයෙන එකදිවසං ‘‘අතිච්ඡථ භන්තෙ’’ති වචනමත්තං අලත්ථ. තං දිවසමෙව බ්‍රාහ්මණොපි බහි කම්මන්තා ආගච්ඡන්තො පටිපථෙ ථෙරං දිස්වා ‘‘කිං, භො පබ්බජිත, අම්හාකං ගෙහං අගමිත්ථා’’ති ආහ. ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, අගමම්හා’’ති. ‘‘අපි කිඤ්චි ලභිත්ථා’’ති. ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, ලභිම්හා’’ති. සො අනත්තමනො ගෙහං ගන්ත්වා පුච්ඡි ‘‘තස්ස [Pg.9] පබ්බජිතස්ස කිඤ්චි අදත්ථා’’ති. ‘‘න කිඤ්චි අදම්හා’’ති. බ්‍රාහ්මණො දුතියදිවසෙ ඝරද්වාරෙ යෙව නිසීදි ‘‘අජ්ජ පබ්බජිතං මුසාවාදෙන නිග්ගහෙස්සාමී’’ති. ථෙරො දුතියදිවසෙ බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො.

10. 天子大军(Mahāseno devaputto)从天界命终后，于索努塔罗(Soṇuttara)婆罗门妻子的腹中结生。随着他结生，三件稀有、未曾有之事出现：兵器闪耀，上等谷物丰熟，大雨普降。具寿罗哈那(Rohaṇa)从他结生时起，在七年零十个月里，进入那家乞食，却连一天也未曾得到过一勺饭、一瓢粥，或问候、或合掌、或恭敬之行，反而只得到辱骂与呵斥，甚至连说一句“请恕罪，尊者”的人都没有。但在七年零十个月过去后，有一天，他终于得到了一句“请恕罪，尊者”。就在那天，婆罗门也从外面的工作处回来，在路上看见长老，问道：“喂，出家人，你去过我们家吗？”“是的，婆罗门，我去过。”“得到什么了吗？”“是的，婆罗门，我得到了。”他心中不悦，回家问道：“你们给了那个出家人什么东西吗？”“我们什么都没给。”第二天，婆罗门就坐在家门口，心想：“今天我要以妄语来制伏这出家人。”长老也在第二天来到了婆罗门的家门口。

බ්‍රාහ්මණො ථෙරං දිස්වාව එවමාහ ‘‘තුම්හෙ හිය්‍යො අම්හාකං ගෙහෙ කිඤ්චි අලභිත්වාව ‘‘ලභිම්හා’’ති අවොචුත්ථ, වට්ටති නු ඛො තුම්හාකං මුසාවාදො’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘මයං, බ්‍රාහ්මණ, තුම්හාකං ගෙහෙ ( ) දසමාසාධිකානි සත්ත වස්සානි ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තම්පි අලභිත්වා හිය්‍යො ‘අතිච්ඡථා’ති වචනමත්තං ලභිම්හා, අථෙතං වාචාපටිසන්ධාරං උපාදාය එවමවොචුම්හා’’ති.

婆罗门见到长老后便说：“你们昨天在我家什么都没得到，却说‘我们得到了’，你们说妄语是合适的吗？”长老回答：“婆罗门啊，我们在你家七年零十个月，连一句问候的话语都未曾得到，昨天才得到一句问候的话语，因此我们是基于这份言语上的招呼才那样说的。”

බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි ‘‘ඉමෙ වාචාපටිසන්ධාරමත්තම්පි ලභිත්වා ජනමජ්ඣෙ ‘ලභිම්හා’ති පසංසන්ති, අඤ්ඤං කිඤ්චි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ලභිත්වා කස්මා නප්පසංසන්තී’’ති පසීදිත්වා අත්තනො අත්ථාය පටියාදිතභත්තතො කටච්ඡුභික්ඛං, තදුපියඤ්ච බ්‍යඤ්ජනං දාපෙත්වා ‘‘ඉමං භික්ඛං සබ්බකාලං තුම්හෙ ලභිස්සථා’’ති ආහ.

婆罗门心想：“这些人仅仅得到一句言语上的问候，就在众人之中称赞说‘我们得到了’。如果得到其他的嚼食或啖食，为何不称赞呢？”他心生净信，便从为自己准备的食物中，让人取出一勺饭和相应的菜肴施与，并说道：“你们将一直得到这份斋食。”

සො පුනදිවසතො පභුති උපසඞ්කමන්තස්ස ථෙරස්ස උපසමං දිස්වා භිය්‍යොසො මත්තාය පසීදිත්වා ථෙරං නිච්චකාලං අත්තනො ඝරෙ භත්තවිස්සග්ගකරණත්ථාය යාචි. ථෙරො තුණ්හීභාවෙන අධිවාසෙත්වා දිවසෙ දිවසෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගච්ඡන්තො ථොකං ථොකං බුද්ධවචනං කථෙත්වා ගච්ඡති. සාපි ඛො බ්‍රාහ්මණී දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායි, ‘‘නාගසෙනො’’තිස්ස නාමමකංසු, සො අනුක්කමෙන වඩ්ඪන්තො සත්තවස්සිකො ජාතො.

从第二天起，他见到前来亲近的长老的寂静，就越发地有了净信，恳请长老恒常到自己家中接受供养。长老以沉默表示同意，每日用斋后，临行前便略说一些佛陀的教言。那婆罗门女十月期满，生下一个儿子，他们给他取名为“龙军（Nāgasena）”。他逐渐长大，到了七岁。

11. අථ ඛො නාගසෙනස්ස දාරකස්ස පිතා නාගසෙනං දාරකං එතදවොච ‘‘ඉමස්මිං ඛො, තාත නාගසෙන, බ්‍රාහ්මණකුලෙ සික්ඛානි සික්ඛෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘කතමානි, තාත, ඉමස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ සික්ඛානි නාමා’’ති? ‘‘තයො ඛො, තාත නාගසෙන, වෙදා සික්ඛානි නාම, අවසෙසානි සිප්පානි සිප්පං නාමා’’ති. ‘‘තෙන හි, තාත, සික්ඛිස්සාමී’’ති.

11. 这时，龙军童子的父亲对龙军童子说：“儿啊，龙军，你应当在这个婆罗门家族中学习学问。”龙军问道：“父亲，在这个婆罗门家族中，所谓的学问是什么呢？”父亲回答：“儿啊，龙军，三种吠陀被称为学问，其余的则被称为技艺。”龙军便说：“那么，父亲，我愿学习。”

අථ ඛො සොණුත්තරො බ්‍රාහ්මණො ආචරියබ්‍රාහ්මණස්ස ආචරියභාගං සහස්සං දත්වා අන්තොපාසාදෙ එකස්මිං ගබ්භෙ එකතො මඤ්චකං පඤ්ඤපෙත්වා ආචරියබ්‍රාහ්මණං එතදවොච ‘‘සජ්ඣාපෙහි ඛො, ත්වං බ්‍රාහ්මණ, ඉමං [Pg.10] දාරකං මන්තානීති. තෙන හි ‘තාත දාරක’ උග්ගණ්හාහි මන්තානී’’ති. ආචරියබ්‍රාහ්මණො සජ්ඣායති නාගසෙනස්ස දාරකස්ස එකෙනෙව උද්දෙසෙන තයො වෙදා හදයඞ්ගතා වාචුග්ගතා සූපධාරිතා සුවවත්ථාපිතා සුමනසිකතා අහෙසුං, සකිමෙව චක්ඛුං උදපාදි තීසු වෙදෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු ඉතිහාසපඤ්චමෙසු පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො අහොසි.

尔时，索努塔拉(Soṇuttara)婆罗门将一千金作为酬师之礼献给老师婆罗门，在殿堂内的一间房里，于一旁设好床座，对老师婆罗门说：“婆罗门，请您教这孩子学习吠陀。”老师说：“那么，孩子，学习吠陀吧。”老师婆罗门便开始教诵。龙军童子仅听闻一次讲授，三部吠陀便已入心，能流利背诵，善于受持，辨析分明，忆念于心。他当下即对三部吠陀，连同《词汇集》(Nighaṇḍu)、《诗律学》(Keṭubha)、《音韵学》(Akkharappabheda)以及作为第五部的《史传》(Itihāsa)生起了智慧之眼；他精通词句与语法，于顺世论及大士相之学亦圆满通达。

අථ ඛො නාගසෙනො දාරකො පිතරං එතදවොච ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත, ඉමස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ ඉතො උත්තරිම්පි සික්ඛිතබ්බානි, උදාහු එත්තකානෙවා’’ති. ‘‘නත්ථි, තාත නාගසෙන, ඉමස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ ඉතො උත්තරිං සික්ඛිතබ්බානි, එත්තකානෙව සික්ඛිතබ්බානී’’ති.

于是龙军童子对父亲说：“父亲，在婆罗门学统中，除了这些，还有更高深的学问要学吗？或者就只有这些了？”父亲回答：“没有了，孩子龙军，在婆罗门学统中，没有比这更高深的学问了，要学的就只有这些。”

අථ ඛො නාගසෙනො දාරකො ආචරියස්ස අනුයොගං දත්වා පාසාදා ඔරුය්හ පුබ්බවාසනාය චොදිතහදයො රහොගතො පටිසල්ලීනො අත්තනො සිප්පස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානං ඔලොකෙන්තො ආදිම්හි වා මජ්ඣෙ වා පරියොසානෙ වා අප්පමත්තකම්පි සාරං අදිස්වා ‘‘තුච්ඡා වත භො ඉමෙ වෙදා, පලාපා වත භො ඉමෙ වෙදා අසාරා නිස්සාරා’’ති විප්පටිසාරී අනත්තමනො අහොසි.

尔时，龙军童子向老师请益完毕，从殿堂下来。因过往宿习所驱，他心向寂静，独处宴坐，审视自己所学技艺的初、中、后，然于初、中、后皆不见丝毫实义。他心想：“唉，此等吠陀真是空洞！唉，此等吠陀真是空谈！无有实义，毫无核心！”遂感懊悔与失落。

12. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා රොහණො වත්තනියෙ සෙනාසනෙ නිසින්නො නාගසෙනස්ස දාරකස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය වත්තනියෙ සෙනාසනෙ අන්තරහිතො ගජඞ්ගලබ්‍රාහ්මණගාමස්ස පුරතො පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො නාගසෙනො දාරකො අත්තනො ද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතො ආයස්මන්තං රොහණං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන අත්තමනො උදග්ගො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො ‘‘අප්පෙව නාමායං පබ්බජිතො කඤ්චි සාරං ජානෙය්‍යා’’ති යෙනායස්මා රොහණො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං රොහණං එතදවොච ‘‘කො නු ඛො, ත්වං මාරිස, එදිසො භණ්ඩුකාසාවවසනො’’ති. ‘‘පබ්බජිතො නාමාහං දාරකා’’ති. ‘‘කෙන, ත්වං මාරිස, පබ්බජිතො නාමාසී’’ති? ‘‘පාපකානි මලානි පබ්බාජෙති, තස්මාහං, දාරක, පබ්බජිතො නාමා’’ති. ‘‘කිංකාරණා, මාරිස, කෙසා තෙ න යථා අඤ්ඤෙස’’න්ති[Pg.11]? ‘‘සොළසිමෙ, දාරක, පලිබොධෙ දිස්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා පබ්බජිතො. ‘‘කතමෙ සොළස’’? ‘‘අලඞ්කාරපලිබොධො මණ්ඩනපලිබොධො තෙලමක්ඛනපලිබොධො ධොවනපලිබොධො මාලාපලිබොධො ගන්ධපලිබොධො වාසනපලිබොධො හරීටකපලිබොධො ආමලකපලිබොධො රඞ්ගපලිබොධො බන්ධනපලිබොධො කොච්ඡපලිබොධො කප්පකපලිබොධො විජටනපලිබොධො ඌකාපලිබොධො, කෙසෙසු විලූනෙසු සොචන්ති කිලමන්ති පරිදෙවන්ති උරත්තාළිං කන්දන්ති සම්මොහං ආපජ්ජන්ති, ඉමෙසු ඛො, දාරක, සොළසසු පලිබොධෙසු පලිගුණ්ඨිතා මනුස්සා සබ්බානි අතිසුඛුමානි සිප්පානි නාසෙන්තී’’ති. ‘‘කිංකාරණා, මාරිස, වත්ථානිපි තෙ න යථා අඤ්ඤෙස’’න්ති? ‘‘කාමනිස්සිතානි ඛො, දාරක, වත්ථානි, කාමනිස්සිතානි ගිහිබ්‍යඤ්ජනභණ්ඩානි, යානි කානිචි ඛො භයානි වත්ථතො උප්පජ්ජන්ති, තානි කාසාවවසනස්ස න හොන්ති, තස්මා වත්ථානිපි මෙ න යථා අඤ්ඤෙස’’න්ති. ‘‘ජානාසි ඛො, ත්වං මාරිස, සිප්පානි නාමා’’ති? ‘‘ආම, දාරක, ජානාමහං සිප්පානි, යං ලොකෙ උත්තමං මන්තං, තම්පි ජානාමී’’ති. ‘‘මය්හම්පි තං, මාරිස, දාතුං සක්කා’’ති? ‘‘ආම, දාරක, සක්කා’’ති. ‘‘තෙන හි මෙ දෙහී’’ති. ‘‘අකාලො ඛො, දාරක, අන්තරඝරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨම්හා’’ති.

12. 那时，具寿罗哈那(Rohaṇa)住在瓦塔尼耶(Vattaniya)的住所，以他心通了知龙军(Nāgasena)童子的心念。他穿好衣，拿起衣钵，从瓦塔尼耶的住所消失，出现在伽阇伽罗(Gajaṅgala)婆罗门村前。龙军童子站在自家门口，远远看见具寿罗哈那走来，看见后，他内心满足、欢欣、愉悦，生起喜悦和快乐，心想：“或许这位出家人能知道些什么精要。”于是他去到具寿罗哈那那里，到后对具寿罗哈那说：“尊者，您是何人？如此光头，身着袈裟。”“孩子，我被称为出家人。”“尊者，您为何被称为出家人呢？”“孩子，因为能驱离邪恶的污垢，所以我被称为出家人。”“尊者，为什么您的头发不像其他人那样呢？”“孩子，我看到十六种障碍，所以剃除须发出家。”“是哪十六种呢？”“装饰的障碍、打扮的障碍、涂油的障碍、清洗的障碍、花环的障碍、香料的障碍、准备洗发物的障碍、诃梨勒果的障碍、庵摩罗果的障碍、染色的障碍、捆绑的障碍、梳理的障碍、理发的障碍、解开的障碍、虱子的障碍；当头发脱落时，他们悲伤、疲惫、哀叹、捶胸哭泣、陷入迷乱。孩子，人们被这十六种障碍所困，毁坏了一切极其精细的技艺。”“尊者，为什么您的衣服也不像其他人那样呢？”“孩子，衣服是依于欲的，在家的标志和用品也是依于欲的。任何由衣服而产生的恐惧，穿袈裟的人都没有。因此，我的衣服也不像其他人那样。”“尊者，您知道什么技艺吗？”“是的，孩子，我知道技艺，我也知道世间最上的明咒。”“尊者，您能把它给我吗？”“是的，孩子，可以。”“那么，请把它给我。”“孩子，现在不是时候，我们已进入村内乞食。”

අථ ඛො නාගසෙනො දාරකො ආයස්මතො රොහණස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා ආයස්මන්තං රොහණං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එතදවොච ‘‘දෙහි මෙ දානි, මාරිස, මන්ත’’න්ති. ‘‘යදා ඛො ත්වං, දාරක, නිප්පලිබොධො හුත්වා මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා මයා ගහිතං පබ්බජිතවෙසං ගණ්හිස්සසි, තදා දස්සාමී’’ති ආහ.

于是，龙军童子从具寿罗哈那手中接过钵，请他进入家中，亲手以精美的嚼食与啖食供养，直至他满足。当具寿罗哈那用完餐，手已离开钵时，童子对他说：“贤者，现在请把那明咒传给我吧。”他回答说：“孩子，当你没有挂碍，征得父母允许，接受我所持的出家相时，那时我才会传给你。”

අථ ඛො නාගසෙනො දාරකො මාතාපිතරො උපසඞ්කමිත්වා ආහ ‘‘අම්මතාතා, අයං පබ්බජිතො ‘යං ලොකෙ උත්තමං මන්තං, තං ජානාමී’ති වදති, න ච අත්තනො සන්තිකෙ අපබ්බජිතස්ස දෙති, අහං එතස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තං උත්තමං මන්තං උග්ගණ්හිස්සාමී’’ති. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘පබ්බජිත්වාපි නො පුත්තො මන්තං ගණ්හතු, ගහෙත්වා පුන ආගච්ඡිස්සතී’’ති මඤ්ඤමානා ‘‘ගණ්හ පුත්තා’’ති අනුජානිංසු.

于是，龙军童子去到父母跟前说道：“母亲，父亲，这位出家人说‘我知道世间最上的明咒’，但他不传授给未在他身边出家的人。我要在他那里出家，学习那个最上的明咒。”他的父母心想：“我们的儿子即使出家了，也可以学习明咒，学成之后仍会回来。”于是同意说：“学吧，孩子。”

13. අථ [Pg.12] ඛො ආයස්මා රොහණො නාගසෙනං දාරකං ආදාය යෙන වත්තනියං සෙනාසනං, යෙන විජම්භවත්ථු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා විජම්භවත්ථුස්මිං සෙනාසනෙ එකරත්තං වසිත්වා යෙන රක්ඛිතතලං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා කොටිසතානං අරහන්තානං මජ්ඣෙ නාගසෙනං දාරකං පබ්බාජෙසි. පබ්බජිතො ච පනායස්මා නාගසෙනො ආයස්මන්තං රොහණං එතදවොච ‘‘ගහිතො මෙ, භන්තෙ, තව වෙසො, දෙථ මෙ දානි මන්ත’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා රොහණො ‘‘කිම්හි නු ඛොහං නාගසෙනං විනෙය්‍යං පඨමං විනයෙ වා සුත්තන්තෙ වා අභිධම්මෙ වා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘පණ්ඩිතො ඛො අයං නාගසෙනො, සක්කොති සුඛෙනෙව අභිධම්මං පරියාපුණිතු’’න්ති පඨමං අභිධම්මෙ විනෙසි.

13. 于是，具寿罗哈那带着龙军童子，前往瓦塔尼耶(Vattaniya)住处，来到毗瞻跋地(Vijambhavatthu)。到达后，在毗瞻跋地住了一夜，再前往防护地(Rakkhitatala)。到达后，他在亿万阿罗汉中间为龙军童子剃度。出家后的具寿龙军对具寿罗哈那说：“尊者，我已领受您的外相，现在请传授我明咒吧。”于是，具寿罗哈那思惟：“我应当先教导龙军什么？是律藏、经藏还是阿毗达摩藏？”他心想：“这龙军聪慧，能轻易通达阿毗达摩。”于是便首先教导他阿毗达摩。

ආයස්මා ච නාගසෙනො ‘‘කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ්‍යාකතා ධම්මා’’ති තිකදුකපටිමණ්ඩිතං ධම්මසඞ්ගණීපකරණං, ඛන්ධවිභඞ්ගාදි අට්ඨාරස විභඞ්ගපටිමණ්ඩිතං විභඞ්ගප්පකරණං, ‘‘සඞ්ගහො අසඞ්ගහො’’ති ආදිනා චුද්දසවිධෙන විභත්තං ධාතුකථාපකරණං, ‘‘ඛන්ධපඤ්ඤත්ති ආයතනපඤ්ඤත්තී’’ති ආදිනා ඡබ්බිධෙන විභත්තං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං, සකවාදෙ පඤ්චසුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චසුත්තසතානීති සුත්තසහස්සං සමොධානෙත්වා විභත්තං කථාවත්ථුප්පකරණං, ‘‘මූලයමකං ඛන්ධයමක’’න්ති ආදිනා දසවිධෙන විභත්තං යමකප්පකරණං, ‘‘හෙතුපච්චයො ආරම්මණපච්චයො’’ති ආදිනා චතුවීසතිවිධෙන විභත්තං පට්ඨානප්පකරණන්ති සබ්බං තං අභිධම්මපිටකං එකෙනෙව සජ්ඣායෙන පගුණං කත්වා ‘‘තිට්ඨථ භන්තෙ, න පුන ඔසාරෙථ, එත්තකෙනෙවාහං සජ්ඣායිස්සාමී’’ති ආහ.

而具寿龙军，将以“善法、不善法、无记法”等三法与二法庄严的《法集论》(Dhammasaṅgaṇīpakaraṇa)，以蕴分别等十八种分别庄严的《分别论》(Vibhaṅgappakaraṇa)，以“摄与不摄”等十四种方式分别的《界说论》(Dhātukathāpakaraṇa)，以“蕴施设、处施设”等六种方式分别的《人施设论》(Puggalapaññattippakaraṇa)，总合自宗五百经与他宗五百经共一千经而分别的《论事》(Kathāvatthuppakaraṇa)，以“根双、蕴双”等十种方式分别的《双论》(Yamakappakaraṇa)，以及以“因缘、所缘缘”等二十四种方式分别的《发趣论》(Paṭṭhānappakaraṇa)——全部阿毗达摩藏，仅以一次诵习便已通达，然后说道：“尊者们，请停下，不必再传授了，我仅凭这些就能复诵了。”

14. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො යෙන කොටිසතා අරහන්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා කොටිසතෙ අරහන්තෙ එතදවොච ‘‘අහං ඛො භන්තෙ ‘කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ්‍යාකතා ධම්මා’ති ඉමෙසු තීසු පදෙසු පක්ඛිපිත්වා සබ්බං තං අභිධම්මපිටකං විත්ථාරෙන ඔසාරෙස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, නාගසෙන, ඔසාරෙහී’’ති.

14. 于是，具寿龙军前往百俱胝阿罗汉之处，抵达后对百俱胝阿罗汉们说：“尊者们，我实将全部阿毗达摩藏归入‘善法、不善法、无记法’这三句中，并加以详细演说。”他们说：“善哉，龙军，请演说吧！”

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො සත්ත මාසානි සත්ත පකරණානි විත්ථාරෙන ඔසාරෙසි, පථවී උන්නදි, දෙවතා සාධුකාරමදංසු, බ්‍රහ්මානො අප්ඵොටෙසුං, දිබ්බානි චන්දනචුණ්ණානි දිබ්බානි ච මන්දාරවපුප්ඵානි අභිප්පවස්සිංසු.

于是，具寿龙军用了七个月的时间，详细地演说了七部论。大地鸣动，诸天发出善哉之声，诸梵天拍手，天界的旃檀细末与天界的曼陀罗花(mandārava)如雨而降。

15. අථ [Pg.13] ඛො කොටිසතා අරහන්තො ආයස්මන්තං නාගසෙනං පරිපුණ්ණවීසතිවස්සං රක්ඛිතතලෙ උපසම්පාදෙසුං. උපසම්පන්නො ච පනායස්මා නාගසෙනො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය උපජ්ඣායෙන සද්ධිං ගාමං පිණ්ඩාය පවිසන්තො එවරූපං පරිවිතක්කං උප්පාදෙසි ‘‘තුච්ඡො වත මෙ උපජ්ඣායො, බාලො වත මෙ උපජ්ඣායො, ඨපෙත්වා අවසෙසං බුද්ධවචනං පඨමං මං අභිධම්මෙ විනෙසී’’ති.

15. 于是，亿万阿罗汉为年满二十岁的具寿龙军在防护地(Rakkhitatala)授了具足戒。受具足戒后，具寿龙军在那一夜过去，于上午时分穿好下衣，拿着衣钵，与戒师一同进入村庄乞食时，生起了这样的思虑：“我的戒师真是空洞，我的戒师真是愚笨！他撇开其余的佛语，却首先用阿毗达摩来教导我。”

අථ ඛො ආයස්මා රොහණො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘අනනුච්ඡවිකං ඛො නාගසෙන පරිවිතක්කං විතක්කෙසි, න ඛො පනෙතං නාගසෙන තවානුච්ඡවික’’න්ති.

于是，具寿罗哈那(Rohaṇa)以自己的心了知具寿龙军的心中思虑后，对具寿龙军说了这番话：“龙军，你所思虑的念头是不相称的，龙军，这实在不适合你。”

අථ ඛො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස එතදහොසි ‘‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො, යත්‍ර හි නාම මෙ උපජ්ඣායො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කං ජානිස්සති, පණ්ඩිතො වත මෙ උපජ්ඣායො, යංනූනාහං උපජ්ඣායං ඛමාපෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො ආයස්මන්තං රොහණං එතදවොච ‘‘ඛමථ මෙ, භන්තෙ, න පුන එවරූපං විතක්කෙස්සාමී’’ති.

于是，具寿龙军心想：“啊，真是奇妙！啊，真是稀有！我的戒师竟然能以心了知我的心中思虑。我的戒师真是一位智者！我应当请求戒师原谅。”于是，具寿龙军对具寿罗哈那说：“尊者，请原谅我，我再也不会起这样的念头了。”

අථ ඛො ආයස්මා රොහණො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘න ඛො ත්‍යාහං නාගසෙන එත්තාවතා ඛමාමි, අත්ථි ඛො නාගසෙන සාගලං නාම නගරං, තත්ථ මිලින්දො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙති, සො දිට්ඨිවාදෙන පඤ්හං පුච්ඡිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං විහෙඨෙති, සචෙ ත්වං තත්ථ ගන්ත්වා තං රාජානං දමෙත්වා බුද්ධසාසනෙ පසාදෙස්සසි, එවාහං තං ඛමිස්සාමී’’ති.

这时，具寿罗哈那对具寿龙军说：“龙军，我不会仅因此事就原谅你。有一个叫萨伽罗(Sāgala)的城市，那里有一位名叫弥林陀(Milinda)的国王在统治，他以邪见辩论提问，困扰比丘僧团。如果你能去那里调伏那位国王，使他对佛陀的教法生起净信，那样我才会原谅你。”

‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, එකො මිලින්දො රාජා; සචෙ, භන්තෙ, සකලජම්බුදීපෙ සබ්බෙ රාජානො ආගන්ත්වා මං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යුං, සබ්බං තං විසජ්ජෙත්වා සම්පදාලෙස්සාමි, ‘ඛමථ මෙ භන්තෙ’ති වත්වා, ‘න ඛමාමී’ති වුත්තෙ ‘තෙන හි, භන්තෙ, ඉමං තෙමාසං කස්ස සන්තිකෙ වසිස්සාමී’ති ආහ’’. අයං ඛො, නාගසෙන, ආයස්මා අස්සගුත්තො වත්තනියෙ සෙනාසනෙ විහරති, ගච්ඡ ත්වං, නාගසෙන, යෙනායස්මා අස්සගුත්තො තෙනුපසඞ්කම, උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන ආයස්මතො අස්සගුත්තස්ස පාදෙ සිරසා වන්ද, එවඤ්ච නං වදෙහි ‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, තුම්හාකං පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡති, උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ඉමං තෙමාසං තුම්හාකං සන්තිකෙ වසිතුං මං පහිණී’ති[Pg.14], ‘කොනාමො තෙ උපජ්ඣායො’ති ච වුත්තෙ ‘රොහණත්ථෙරො නාම භන්තෙ’’ති වදෙය්‍යාසි, ‘අහං කොනාමො’ති වුත්තෙ එවං වදෙය්‍යාසි ‘මම උපජ්ඣායො, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා නාගසෙනො ආයස්මන්තං රොහණං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පත්තචීවරමාදාය අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන වත්තනියං සෙනාසනං, යෙනායස්මා අස්සගුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, එකමන්තං ඨිතො ඛො ආයස්මා නාගසෙනො ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං එතදවොච ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, තුම්හාකං පාදෙ සිරසා වන්දති, එවඤ්ච වදෙති අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡති, උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ඉමං තෙමාසං තුම්හාකං සන්තිකෙ වසිතුං මං පහිණී’’ති.

“‘尊者，一位弥兰陀王何足挂齿？尊者，若是全瞻部洲(Jambudīpa)的所有国王都来问我问题，我将全部解答并破其邪见。’他又说：‘尊者，请您原谅我。’当得到‘我不原谅’的回答后，他便问：‘那么，尊者，这三个月雨季我将依止谁而住？’” “龙军，具寿马护住在瓦塔尼耶(Vattaniya)住处。龙军，你到具寿马护那里去，走近后，代我用头顶礼具寿马护的双足，并这样对他说：‘尊者，我的戒师用头顶礼您的双足，问候您少病、少恼、起身轻快、体力强健、生活安乐。我的戒师派我来，在这三个月雨季里依止您而住。’如果他问：‘你的戒师叫什么名字？’你要回答：‘尊者，名叫罗哈那长老。’如果他问：‘我叫什么名字？’你要这样回答：‘尊者，我的戒师知道您的名字。’” “好的，尊者。”具寿龙军向具寿罗哈那顶礼，右绕之后，拿着衣钵，次第游行，来到瓦塔尼耶住处，走近具寿马护。顶礼具寿马护后，他站在一旁。站到一旁后，具寿龙军对具寿马护说：“尊者，我的戒师用头顶礼您的双足，并问候您少病、少恼、起身轻快、体力强健、生活安乐。尊者，我的戒师派我来，在这三个月雨季里依止您而住。”

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘ත්වං කින්නාමොසී’’ති. ‘‘අහං, භන්තෙ, නාගසෙනො නාමා’’ති. ‘‘කොනාමො තෙ උපජ්ඣායො’’ති? ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, රොහණො නාමා’’ති. ‘‘අහං කොනාමො’’ති. ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, තුම්හාකං නාමං ජානාතී’’ති.

那时，具寿马护对具寿龙军说：“你叫什么名字？”“尊者，我叫龙军。”“你的戒师叫什么名字？”“尊者，我的戒师名叫罗哈那(Rohaṇa)。”“我叫什么名字？”“尊者，我的戒师知道您的名字。”

‘‘සාධු, නාගසෙන, පත්තචීවරං පටිසාමෙහී’’ති. ‘‘සාධු භන්තෙ’’ති පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා පුනදිවසෙ පරිවෙණං සම්මජ්ජිත්වා මුඛොදකං දන්තපොණං උපට්ඨපෙසි. ථෙරො සම්මජ්ජිතට්ඨානං පටිසම්මජ්ජි, තං උදකං ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤං උදකං ආහරි, තඤ්ච දන්තකට්ඨං අපනෙත්වා අඤ්ඤං දන්තකට්ඨං ගණ්හි, න ආලාපසල්ලාපං අකාසි, එවං සත්ත දිවසානි කත්වා සත්තමෙ දිවසෙ පුන පුච්ඡිත්වා පුන තෙන තථෙව වුත්තෙ වස්සවාසං අනුජානි.

“善哉，龙军，收好你的衣钵。”“善哉，尊者。”龙军收好衣钵后，第二天打扫了寺院，准备了洗脸水和齿木。长老又重新打扫了龙军打扫过的地方，倒掉那些水，换上别的水，拿走那齿木，换上别的齿木，没有与他交谈。如此过了七天，第七天时，长老再次询问，而他仍是那样回答后，才允许他雨季安居。

16. තෙන ඛො පන සමයෙන එකා මහාඋපාසිකා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං තිංසමත්තානි වස්සානි උපට්ඨාසි. අථ ඛො සා මහාඋපාසිකා තෙමාසච්චයෙන යෙනායස්මා අස්සගුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං එතදවොච ‘‘අත්ථි නු ඛො, තාත, තුම්හාකං සන්තිකෙ අඤ්ඤො භික්ඛූ’’ති. ‘‘අත්ථි, මහාඋපාසිකෙ, අම්හාකං සන්තිකෙ නාගසෙනො නාම භික්ඛූ’’ති. ‘‘තෙන හි, තාත අස්සගුත්ත, අධිවාසෙහි නාගසෙනෙන සද්ධිං ස්වාතනාය භත්ත’’න්ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො තුණ්හීභාවෙන.

16. 那时，有一位大优婆夷侍奉具寿马护大约三十年。三个月过后，那位大优婆夷前去拜见具寿马护，走近后对他说：“仁者，您这里还有其他的比丘吗？”“有的，大优婆夷，我这里有一位名叫龙军的比丘。”“那么，仁者马护，请您和龙军一起接受我明天的供养。”具寿马护默然接受了。

අථ [Pg.15] ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ආයස්මතා නාගසෙනෙන සද්ධිං පච්ඡාසමණෙන යෙන මහාඋපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො සා මහාඋපාසිකා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං ආයස්මන්තඤ්ච නාගසෙනං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘ත්වං, නාගසෙන, මහාඋපාසිකාය අනුමොදනං කරොහී’’ති ඉදං වත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

尔时，具寿马护于彼夜过后，于清晨时分穿着好衣，持衣钵，与随行沙门具寿龙军一同前往大优婆夷住处。抵达后，即于所设之座坐下。彼大优婆夷则亲手以殊妙之嚼食与啖食供养具寿马护及具寿龙军，令其满足。其后，具寿马护食毕，手已离钵，对具寿龙军说：“龙军，你当为大优婆夷作随喜。”言毕，即从座起离去。

අථ ඛො සා මහාඋපාසිකා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘මහල්ලිකා ඛොහං, තාත නාගසෙන, ගම්භීරාය ධම්මකථාය මය්හං අනුමොදනං කරොහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො තස්සා මහාඋපාසිකාය ගම්භීරාය ධම්මකථාය ලොකුත්තරාය සුඤ්ඤතප්පටිසංයුත්තාය අනුමොදනං අකාසි. අථ ඛො තස්සා මහාඋපාසිකාය තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති. ආයස්මාපි ඛො නාගසෙනො තස්සා මහාඋපාසිකාය අනුමොදනං කත්වා අත්තනා දෙසිතං ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව ආසනෙ නිසින්නො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

尔时，彼大优婆夷对具寿龙军言：“贤子龙军，我已年迈，请以甚深法说为我随喜。”于是，具寿龙军便以甚深、出世间、与空相应的法说，为彼大优婆夷作了随喜。尔时，彼大优婆夷即于其座，生起离尘离垢之法眼：“凡所有集法，皆是灭法。”具寿龙军为彼大优婆夷作随喜后，亦返观自己所说之法，建立观，即于其座，安住于须陀洹果。

අථ ඛො ආයස්මා අස්සගුත්තො මණ්ඩලමාළෙ නිසින්නො ද්වින්නම්පි ධම්මචක්ඛුපටිලාභං ඤත්වා සාධුකාරං පවත්තෙසි ‘‘සාධු සාධු නාගසෙන, එකෙන කණ්ඩප්පහාරෙන ද්වෙ මහාකායා පදාලිතා’’ති, අනෙකානි ච දෙවතාසහස්සානි සාධුකාරං පවත්තෙසුං.

尔时，具寿马护坐于集会堂中，知二人俱得法眼，乃发善哉之声：“善哉，善哉！龙军！以一箭矢，贯穿二大身！”无数千天神亦发善哉之声。

17. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො උට්ඨායාසනා යෙනායස්මා අස්සගුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං නාගසෙනං ආයස්මා අස්සගුත්තො එතදවොච ‘‘ගච්ඡ, ත්වං නාගසෙන, පාටලිපුත්තං, පාටලිපුත්තනගරෙ අසොකාරාමෙ ආයස්මා ධම්මරක්ඛිතො පටිවසති, තස්ස සන්තිකෙ බුද්ධවචනං පරියාපුණාහී’’ති. ‘‘කීව දූරො, භන්තෙ, ඉතො පාටලිපුත්තනගර’’න්ති? ‘‘යොජනසතානි ඛො නාගසෙනා’’ති. ‘‘දූරො ඛො, භන්තෙ, මග්ගො[Pg.16]. අන්තරාමග්ගෙ භික්ඛා දුල්ලභා, කථාහං ගමිස්සාමී’’ති? ‘‘ගච්ඡ, ත්වං නාගසෙන, අන්තරාමග්ගෙ පිණ්ඩපාතං ලභිස්සසි සාලීනං ඔදනං විගතකාළකං අනෙකසූපං අනෙකබ්‍යඤ්ජන’’න්ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා නාගසෙනො ආයස්මන්තං අස්සගුත්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන පාටලිපුත්තං තෙන චාරිකං පක්කාමි.

17. 于是，具寿龙军从座位起身，前往具寿马护之处，抵达后，顶礼具寿马护，坐于一旁。具寿马护对坐于一旁的具寿龙军说：“龙军，你去华氏城（Pāṭaliputta）吧，具寿法护（Dhammarakkhita）住在华氏城的阿育王寺（Asokārāma），你当在他那里学习佛语。”具寿龙军问：“尊者，从这里到华氏城有多远？”具寿马护说：“龙军，有一百由旬。”具寿龙军说：“尊者，路途遥远，途中乞食难得，我该如何前往？”具寿马护说：“龙军，你去吧，在路上你将得到无黑点的香米饭，并配有多种汤和菜肴的供养。”具寿龙军回答：“是的，尊者。”于是具寿龙军顶礼具寿马护，右绕后，带着衣钵，朝着华氏城游行而去。

18. තෙන ඛො පන සමයෙන පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි පඤ්චහි සකටසතෙහි පාටලිපුත්තගාමිමග්ගං පටිපන්නො හොති. අද්දසා ඛො පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි ආයස්මන්තං නාගසෙනං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා ‘‘කුහිං ගච්ඡසි තාතා’’ති ආහ. ‘‘පාටලිපුත්තං ගහපතී’’ති. ‘‘සාධු තාත, මයම්පි පාටලිපුත්තං ගච්ඡාම. අම්හෙහි සද්ධිං සුඛං ගච්ඡථා’’ති.

18. 那时，一位华氏城的富商正带着五百辆车走在前往华氏城的路上。这位华氏城的富商远远地看见具寿龙军走来，看见后，便前往具寿龙军之处，顶礼后说：“尊者，您要去哪里？”具寿龙军说：“居士，我要去华氏城。”富商说：“善哉，尊者，我们也要去华氏城。请您与我们一同安乐地前往吧。”

අථ ඛො පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි ආයස්මතො නාගසෙනස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං අඤ්ඤතරං නීචං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘කින්නාමොසි ත්වං තාතා’’ති. ‘‘අහං, ගහපති, නාගසෙනො නාමා’’ති. ‘‘ජානාසි ඛො, ත්වං තාත, බුද්ධවචනං නාමා’’ති? ‘‘ජානාමි ඛොහං, ගහපති, අභිධම්මපදානී’’ති. ‘‘ලාභා නො තාත, සුලද්ධං නො තාත, අහම්පි ඛො, තාත, ආභිධම්මිකො, ත්වම්පි ආභිධම්මිකො, භණ, තාත, අභිධම්මපදානී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො පාටලිපුත්තකස්ස සෙට්ඨිස්ස අභිධම්මං දෙසෙසි, දෙසෙන්තෙ යෙව පාටලිපුත්තකස්ස සෙට්ඨිස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

尔时，华氏城(Pāṭaliputta)一位长者对具寿龙军(Nāgasena)的威仪心生净信，便亲手以上妙的嚼食与啖食供养具寿龙军，使其满足，直至辞谢。待具寿龙军食毕，手已离钵，长者取一低座，坐于一旁。坐于一旁后，华氏城的长者对具寿龙军说：“尊者，您叫什么名字？”“居士，我名叫龙军。”“尊者，您通晓佛语吗？”“居士，我通晓阿毗达摩。”“尊者，我等实乃幸哉！尊者，我等善得！尊者，我也是通晓阿毗达摩者，您也是通晓阿毗达摩者。尊者，请说阿毗达摩吧！”于是，具寿龙军为华氏城的长者宣说阿毗达摩。正在宣说时，华氏城的长者生起离尘离垢之法眼：“凡所有集法，皆是灭法。”

අථ ඛො පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි පඤ්චමත්තානි සකටසතානි පුරතො උය්‍යොජෙත්වා සයං පච්ඡතො ගච්ඡන්තො පාටලිපුත්තස්ස අවිදූරෙ ද්වෙධාපථෙ ඨත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘අයං ඛො, තාත නාගසෙන, අසොකාරාමස්ස මග්ගො, ඉදං ඛො, තාත, අම්හාකං කම්බලරතනං සොළසහත්ථං ආයාමෙන, අට්ඨහත්ථං විත්ථාරෙන, පටිග්ගණ්හාහි ඛො, තාත, ඉදං [Pg.17] කම්බලරතනං අනුකම්පං උපාදායා’’ති. පටිග්ගහෙසි ඛො ආයස්මා නාගසෙනො තං කම්බලරතනං අනුකම්පං උපාදාය. අථ ඛො පාටලිපුත්තකො සෙට්ඨි අත්තමනො උදග්ගො පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

尔时，华氏城的长者派遣五百辆车先行，自己随后而行。行至离华氏城不远的一处岔路口，他站在那里对具寿龙军说：“尊者龙军，此路通往阿育王寺(Asokārāma)。尊者，此乃我等之宝毯，长十六肘，宽八肘。惟愿尊者出于慈愍，接受此宝毯。”具寿龙军出于慈愍，接受了那宝毯。于是，华氏城的长者心满意足，欢欣鼓舞，喜悦遍身，顶礼具寿龙军，右绕三匝后离去。

19. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො යෙන අසොකාරාමො යෙනායස්මා ධම්මරක්ඛිතො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මරක්ඛිතං අභිවාදෙත්වා අත්තනො ආගතකාරණං කථෙත්වා ආයස්මතො ධම්මරක්ඛිතස්ස සන්තිකෙ තෙපිටකං බුද්ධවචනං එකෙනෙව උද්දෙසෙන තීහි මාසෙහි බ්‍යඤ්ජනසො පරියාපුණිත්වා පුන තීහි මාසෙහි අත්ථසො මනසාකාසි.

19. 于是，具寿龙军(Nāgasena)前往阿育王寺(Asokārāma)，至具寿法护(Dhammarakkhita)处。抵达后，他顶礼具寿法护，说明自己前来的缘由，然后在具寿法护座下，仅以一次诵授，便在三个月内学通了三藏佛语的文句，又在三个月内思惟其义理。

අථ ඛො ආයස්මා ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘සෙය්‍යථාපි, නාගසෙන, ගොපාලකො ගාවො රක්ඛති, අඤ්ඤෙ ගොරසං පරිභුඤ්ජන්ති. එවමෙව ඛො, ත්වං නාගසෙන, තෙපිටකං බුද්ධවචනං ධාරෙන්තොපි න භාගී සාමඤ්ඤස්සා’’ති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අලං එත්තකෙනා’’ති. තෙනෙව දිවසභාගෙන තෙන රත්තිභාගෙන සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි, සහ සච්චප්පටිවෙධෙන ආයස්මතො නාගසෙනස්ස සබ්බෙ දෙවා සාධුකාරමදංසු, පථවී උන්නදි, බ්‍රහ්මානො අප්ඵොටෙසුං, දිබ්බානි චන්දනචුණ්ණානි දිබ්බානි ච මන්දාරවපුප්ඵානි අභිප්පවස්සිංසු.

于是，具寿法护对具寿龙军说：“龙军，譬如牧牛人守护牛群，而他人享用牛乳制品。同样地，龙军，你虽受持三藏佛语，却无分于沙门性。”“尊者，够了，此番教诫足矣。”就在那一日一夜之内，他便与四无碍解(paṭisambhidā)一同证得阿罗汉果(arahatta)。随着具寿龙军彻见真谛，所有天神皆发善哉之声，大地轰鸣，诸梵天拍手称庆，天界的栴檀末与曼陀罗华(mandārava)亦缤纷而降。

20. තෙන ඛො පන සමයෙන කොටිසතා අරහන්තො හිමවන්තෙ පබ්බතෙ රක්ඛිතතලෙ සන්නිපතිත්වා ආයස්මතො නාගසෙනස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසුං ‘‘ආගච්ඡතු නාගසෙනො, දස්සනකාමා මයං නාගසෙන’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො දූතස්ස වචනං සුත්වා අසොකාරාමෙ අන්තරහිතො හිමවන්තෙ පබ්බතෙ රක්ඛිතතලෙ කොටිසතානං අරහන්තානං පුරතො පාතුරහොසි.

20. 其时，有十亿阿罗汉聚集于雪山(Himavanta)的守护地(Rakkhitatala)，他们派遣使者至具寿龙军处说：“请龙军前来，我等欲见龙军。”于是，具寿龙军听闻使者之言，从阿育王寺隐没，出现于雪山守护地的十亿阿罗汉面前。

අථ ඛො කොටිසතා අරහන්තො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොචුං ‘‘එසො ඛො, නාගසෙන, මිලින්දො රාජා භික්ඛුසඞ්ඝං විහෙඨෙති වාදප්පටිවාදෙන පඤ්හපුච්ඡාය. සාධු, නාගසෙන, ගච්ඡ ත්වං මිලින්දං රාජානං දමෙහී’’ති. ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, එකො මිලින්දො රාජා; සචෙ, භන්තෙ, සකලජම්බුදීපෙ රාජානො ආගන්ත්වා මං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යුං, සබ්බං තං විසජ්ජෙත්වා සම්පදාලෙස්සාමි, ගච්ඡථ [Pg.18] වො, භන්තෙ, අච්ඡම්භිතා සාගලනගර’’න්ති. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ සාගලනගරං කාසාවප්පජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං අකංසු.

于是，十亿阿罗汉对具寿龙军说：“龙军，这位弥兰陀王(Milinda)以辩论与提问来扰乱比丘僧团。善哉，龙军，你去调伏弥兰陀王吧！”“尊者们，区区一个弥兰陀王何足挂齿！尊者们，即使整个瞻部洲的国王都来问我问题，我也能全数解答，令其折服。尊者们，请你们无所畏惧地前往舍竭城(Sāgalanagara)吧！”于是，长老比丘们使舍竭城袈裟辉耀，圣者往来之风遍吹全城。

21. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ආයුපාලො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණෙ පටිවසති. අථ ඛො මිලින්දො රාජා අමච්චෙ එතදවොච ‘‘රමණීයා වත භො දොසිනා රත්ති, කන්නු ඛ්වජ්ජ සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමෙය්‍යාම සාකච්ඡාය පඤ්හපුච්ඡනාය, කො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං උස්සහති කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති. එවං වුත්තෙ පඤ්චසතා යොනකා රාජානං මිලින්දං එතදවොචුං ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, ආයුපාලො නාම ථෙරො තෙපිටකො බහුස්සුතො ආගතාගමො, සො එතරහි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණෙ පටිවසති; ගච්ඡ, ත්වං මහාරාජ, ආයස්මන්තං ආයුපාලං පඤ්හං පුච්ඡස්සූ’’ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ, භදන්තස්ස ආරොචෙථා’’ති.

21. 那时，具寿阿育波罗(Āyupāla)住在数论园(Saṅkhyeyyapariveṇa)。于是弥兰陀王对大臣们说：“诸位，这月夜实是美好！我们今天当去拜访哪位沙门或婆罗门，以作讨论问难呢？有谁能与我交谈，消除我的疑惑呢？”如此说后，五百位希腊人(Yonaka)对弥兰陀王说：“大王，有位名叫阿育波罗的长老，他精通三藏，博学多闻，通晓传承，现在正住在数论园。大王，您去向具寿阿育波罗请教问题吧。”王说：“那么，诸位，请去禀告尊者吧。”

අථ ඛො නෙමිත්තිකො ආයස්මතො ආයුපාලස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි ‘‘රාජා, භන්තෙ, මිලින්දො ආයස්මන්තං ආයුපාලං දස්සනකාමො’’ති. ආයස්මාපි ඛො ආයුපාලො එවමාහ ‘‘තෙන හි ආගච්ඡතූ’’ති. අථ ඛො මිලින්දො රාජා පඤ්චමත්තෙහි යොනකසතෙහි පරිවුතො රථවරමාරුය්හ යෙන සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණං යෙනායස්මා ආයුපාලො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආයුපාලෙන සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං ආයුපාලං එතදවොච ‘‘කිමත්ථියා, භන්තෙ ආයුපාල, තුම්හාකං පබ්බජ්ජා, කො ච තුම්හාකං පරමත්ථො’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘ධම්මචරියසමචරියත්ථා ඛො, මහාරාජ, පබ්බජ්ජා, සාමඤ්ඤඵලං ඛො පන අම්හාකං පරමත්ථො’’ති. ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, කොචි ගිහීපි ධම්මචාරී සමචාරී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අත්ථි ගිහීපි ධම්මචාරී සමචාරී, භගවති ඛො, මහාරාජ, බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ අට්ඨාරසන්නං බ්‍රහ්මකොටීනං ධම්මාභිසමයො අහොසි, දෙවතානං පන ධම්මාභිසමයො ගණනපථං වීතිවත්තො, සබ්බෙතෙ ගිහිභූතා, න පබ්බජිතා.

尔时，大臣尼弥陀(Nemittiko)派遣使者前往具寿阿育波罗(Āyupāla)处，说：“尊者，弥兰陀王欲见具寿阿育波罗。”具寿阿育波罗亦言：“既然如此，请他前来。”于是，弥兰陀王在五百名希腊人(yonaka)的簇拥下，登上御车，前往僧伽耶园(Saṅkhyeyyapariveṇa)具寿阿育波罗之处。抵达后，与具寿阿育波罗互相致意，在一番愉悦友好的交谈后，坐于一旁。坐于一旁的弥兰陀王对具寿阿育波罗说：“尊者阿育波罗，您们出家所为何事？您们的最高目标又是什么？”长老答道：“大王，出家是为了法行与平行，而我们的最高目标是沙门果。”“尊者，那么在家者中，有法行、平行之人吗？”“是的，大王，在家者中亦有法行、平行之人。大王，昔日世尊于波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处鹿野苑转法轮时，有十八俱胝的梵天证得法，而天神之证法者更是不可计数。他们皆为在家者，并非出家人。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, භගවතා ඛො මහාසමයසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ, මහාමඞ්ගලසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ, සමචිත්තපරියායසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ, රාහුලොවාදසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ, පරාභවසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ ගණනපථං වීතිවත්තානං දෙවතානං ධම්මාභිසමයො අහොසි, සබ්බෙතෙ [Pg.19] ගිහිභූතා, න පබ්බජිතා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ ආයුපාල, නිරත්ථිකා තුම්හාකං පබ්බජ්ජා, පුබ්බෙ කතස්ස පාපකම්මස්ස නිස්සන්දෙන සමණා සක්‍යපුත්තියා පබ්බජන්ති ධුතඞ්ගානි ච පරිහරන්ති. යෙ ඛො තෙ, භන්තෙ ආයුපාල, භික්ඛූ එකාසනිකා, නූන තෙ පුබ්බෙ පරෙසං භොගහාරකා චොරා, තෙ පරෙසං භොගෙ අච්ඡින්දිත්වා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එතරහි එකාසනිකා භවන්ති, න ලභන්ති කාලෙන කාලං පරිභුඤ්ජිතුං, නත්ථි තෙසං සීලං, නත්ථි තපො, නත්ථි බ්‍රහ්මචරියං. යෙ ඛො පන තෙ, භන්තෙ ආයුපාල, භික්ඛූ අබ්භොකාසිකා, නූන තෙ පුබ්බෙ ගාමඝාතකා චොරා, තෙ පරෙසං ගෙහානි විනාසෙත්වා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එතරහි අබ්භොකාසිකා භවන්ති, න ලභන්ති සෙනාසනානි පරිභුඤ්ජිතුං, නත්ථි තෙසං සීලං, නත්ථි තපො, නත්ථි බ්‍රහ්මචරියං. යෙ ඛො පන තෙ, භන්තෙ ආයුපාල, භික්ඛූ නෙසජ්ජිකා, නූන තෙ පුබ්බෙ පන්ථදූසකා චොරා, තෙ පරෙසං පථිකෙ ජනෙ ගහෙත්වා බන්ධිත්වා නිසීදාපෙත්වා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එතරහි නෙසජ්ජිකා භවන්ති, න ලභන්ති සෙය්‍යං කප්පෙතුං, නත්ථි තෙසං සීලං, නත්ථි තපො, නත්ථි බ්‍රහ්මචරිය’’න්ති ආහ.

“再者，大王，当世尊宣说《大集会经》(Mahāsamayasutta)、《大吉祥经》(Mahāmaṅgalasutta)、《心平等经》(Samacittapariyāyasutta)、《罗睺罗教诫经》(Rāhulovādasutta)、《败亡经》(Parābhavasutta)时，无数的天神领悟了佛法，而他们全都是在家众，不是出家众。”“既然如此，具寿阿育波罗(Āyupāla)，你们的出家就毫无意义了。释迦子沙门出家并修习头陀行，乃是过去所造恶业的果报。具寿阿育波罗，那些实行一坐食(ekāsanika)的比丘，想必前世是劫夺他人财物的盗贼，他们因为抢夺他人财物，所以今生才成为一坐食者，不能随时享用食物，他们没有戒行，没有苦行，没有梵行。具寿阿育波罗，那些居住在露天(abbhokāsika)的比丘，想必前世是破坏村庄的盗贼，他们因为破坏他人的房屋，所以今生才居住在露天，不能享用住所，他们没有戒行，没有苦行，没有梵行。具寿阿育波罗，那些常坐不卧(nesajjika)的比丘，想必前世是危害道路的盗贼，他们因为抓住行人并捆绑使其坐下，所以今生才常坐不卧，不能躺卧，他们没有戒行，没有苦行，没有梵行。”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආයුපාලො තුණ්හී අහොසි, න කිඤ්චි පටිභාසි. අථ ඛො පඤ්චසතා යොනකා රාජානං මිලින්දං එතදවොචුං ‘‘පණ්ඩිතො, මහාරාජ, ථෙරො, අපි ච ඛො අවිසාරදො න කිඤ්චි පටිභාසතී’’ති.

当这样说时，具寿阿育波罗保持沉默，没有作任何回答。这时，五百位希腊人(Yonaka)对弥兰陀王(Milinda)说：“大王，这位长老虽然博学，但缺乏胆识，所以没有作任何回答。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං ආයුපාලං තුණ්හීභූතං දිස්වා අප්ඵොටෙත්වා උක්කුට්ඨිං කත්වා යොනකෙ එතදවොච ‘‘තුච්ඡො වත භො ජම්බුදීපො, පලාපො වත භො ජම්බුදීපො, නත්ථි කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං උස්සහති කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති.

其时，弥兰陀王见具寿阿育波罗默然无语，便拍手高呼，对优那迦人说：“诸位，瞻部洲真是空虚！诸位，瞻部洲真是虚浮！竟无一沙门或婆罗门，能与我共论，断我疑惑！”

22. අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො සබ්බං තං පරිසං අනුවිලොකෙන්තස්ස අභීතෙ අමඞ්කුභූතෙ යොනකෙ දිස්වා එතදහොසි ‘‘නිස්සංසයං අත්ථි මඤ්ඤෙ අඤ්ඤො කොචි පණ්ඩිතො භික්ඛු, යො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං උස්සහති, යෙනිමෙ යොනකා න මඞ්කුභූතා’’ති. අථ ඛො මිලින්දො රාජා යොනකෙ එතදවොච ‘‘අත්ථි, භණෙ, අඤ්ඤො කොචි පණ්ඩිතො භික්ඛු, යො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං උස්සහති කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති.

22. 其时，弥兰陀王环顾所有会众，见到优那迦人毫无畏惧、神色自若，心想：“无疑，想必尚有其他智慧比丘能与我论议，因此这些优那迦人才会神色自若。”于是，弥兰陀王对优那迦人说：“诸位，是否尚有其他智慧比丘，能与我论议，断我疑惑？”

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගසෙනො සමණගණපරිවුතො සඞ්ඝී ගණී ගණාචරියො ඤාතො යසස්සී සාධුසම්මතො බහුජනස්ස [Pg.20] පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී නිපුණො විඤ්ඤූ විභාවී විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො තෙපිටකො වෙදගූ පභින්නබුද්ධිමා ආගතාගමො පභින්නපටිසම්භිදො නවඞ්ගසත්ථුසාසනෙ පරියත්තිධරො පාරමිප්පත්තො ජිනවචනෙ ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධකුසලො අක්ඛයවිචිත්‍රපටිභානො චිත්‍රකථී කල්‍යාණවාක්කරණො දුරාසදො දුප්පසහො දුරුත්තරො දුරාවරණො දුන්නිවාරයො, සාගරො විය අක්ඛොභො, ගිරිරාජා විය නිච්චලො, රණඤ්ජහො තමොනුදො පභඞ්කරො මහාකථී පරගණිගණමථනො පරතිත්ථියමද්දනො භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං රාජූනං රාජමහාමත්තානං සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො වුද්ධානං විඤ්ඤූනං සොතාවධානෙන සමන්නාගතානං සන්දස්සෙන්තො නවඞ්ගං ජිනසාසනරතනං, උපදිසන්තො ධම්මමග්ගං, ධාරෙන්තො ධම්මප්පජ්ජොතං, උස්සාපෙන්තො ධම්මයූපං, යජන්තො ධම්මයාගං, පග්ගණ්හන්තො ධම්මද්ධජං, උස්සාපෙන්තො ධම්මකෙතුං, ධමෙන්තො ධම්මසඞ්ඛං, ආහනන්තො ධම්මභෙරිං, නදන්තො සීහනාදං, ගජ්ජන්තො ඉන්දගජ්ජිතං, මධුරගිරගජ්ජිතෙන ඤාණවරවිජ්ජුජාලපරිවෙඨිතෙන කරුණාජලභරිතෙන මහතා ධම්මාමතමෙඝෙන සකලලොකමභිතප්පයන්තො ගාමනිගමරාජධානීසු චාරිකං චරමානො අනුපුබ්බෙන සාගලනගරං අනුප්පත්තො හොති. තත්‍ර සුදං ආයස්මා නාගසෙනො අසීතියා භික්ඛුසහස්සෙහි සද්ධිං සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණෙ පටිවසති. තෙනාහු පොරාණා –

尔时，具寿龙军(Nāgasena)为沙门众所围绕，有僧有众，为众之师，声名远扬，为大众所称善。彼乃智者、辩才、慧者、巧者、识者、明者、已调伏者、无畏者、多闻者、通三藏者、达于圣智者、具分别智者、通晓传承者、得无碍解者，受持九分教，于胜者之言已达究竟。彼善于开示与通达法义，具无尽善巧辩才，言谈善巧，言语美妙，难以进逼，难以压服，难以超越，难以阻挡，难以制止。彼如大海，不动摇；如山王，不摇动；已舍诸惑，已除黑暗，已作光明。彼乃大说者，能摧破他派之众，能降伏外道之师。彼为诸比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、大臣所恭敬、尊重、尊敬、供养、崇敬，易得衣服、饮食、卧具、医药资具，达利养名声之顶峰。彼为年长而明智、专心倾听者开示九分佛陀教法之宝，指示正法之道，手持正法之灯，建立正法之柱，举行正法之祭，高举正法之旗，升起正法之幢，吹响正法之螺，敲响正法之鼓，作狮子吼，如因陀罗之雷鸣。彼以甜美之言音，为卓越智慧之电光所环绕，充满慈悲之水，以不死法之大云，普悦一切世间。彼次第游行于村庄、市镇、王都，抵达娑伽罗(Sāgala)城。当时，具寿龙军与八万比丘同住于僧伽耶园(Saṅkhyeyyapariveṇa)。是故古人言：

‘‘බහුස්සුතො චිත්‍රකථී, නිපුණො ච විසාරදො;

සාමයිකො ච කුසලො, පටිභානෙ ච කොවිදො.

多闻言辞巧，精妙复无畏，善晓于教义，辩才亦明睿。

‘‘තෙ ච තෙපිටකා භික්ඛූ, පඤ්චනෙකායිකාපි ච;

චතුනෙකායිකා චෙව, නාගසෙනං පුරක්ඛරුං.

彼等持三藏、五部及四部之比丘，亦皆围绕于龙军。

‘‘ගම්භීරපඤ්ඤො මෙධාවී, මග්ගාමග්ගස්ස කොවිදො;

උත්තමත්ථං අනුප්පත්තො, නාගසෙනො විසාරදො.

智慧深广心聪颖，善辨正道与邪途，已然证得最高义，龙军尊者实无畏。

‘‘තෙහි භික්ඛූහි පරිවුතො, නිපුණෙහි සච්චවාදිභි;

චරන්තො ගාමනිගමං, සාගලං උපසඞ්කමි.

善巧实语诸比丘，围绕其身共随行，游化村庄与城镇，终抵娑伽罗都城。

‘‘සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණස්මිං[Pg.21], නාගසෙනො තදා වසි;

කථෙති සො මනුස්සෙහි, පබ්බතෙ කෙසරී යථා’’ති.

于僧佉耶僧院，龙军时安住；彼与众人论议，如山中之狮。

23. අථ ඛො දෙවමන්තියො රාජානං මිලින්දං එතදවොච ‘‘ආගමෙහි, ත්වං මහාරාජ; අත්ථි, මහාරාජ, නාගසෙනො නාම ථෙරො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී විනීතො විසාරදො බහුස්සුතො චිත්‍රකථී කල්‍යාණපටිභානො අත්ථධම්මනිරුත්තිපටිභානපටිසම්භිදාසු පාරමිප්පත්තො, සො එතරහි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණෙ පටිවසති, ගච්ඡ, ත්වං මහාරාජ, ආයස්මන්තං නාගසෙනං පඤ්හං පුච්ඡස්සු, උස්සහති සො තයා සද්ධිං සල්ලපිතුං කඞ්ඛං පටිවිනෙතු’’න්ති. අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො සහසා ‘‘නාගසෙනො’’ති සද්දං සුත්වාව අහුදෙව භයං, අහුදෙව ඡම්භිතත්තං, අහුදෙව ලොමහංසො. අථ ඛො මිලින්දො රාජා දෙවමන්තියං එතදවොච ‘‘උස්සහති භො නාගසෙනො භික්ඛු මයා සද්ධිං සල්ලපිතු’’න්ති? ‘‘උස්සහති, මහාරාජ, අපි ඉන්දයමවරුණකුවෙරපජාපති සුයාම සන්තුසිතලොකපාලෙහිපි පිතුපිතාමහෙන මහාබ්‍රහ්මුනාපි සද්ධිං සල්ලපිතුං, කිමඞ්ගං පන මනුස්සභූතෙනා’’ති.

23. 于是，提婆曼提大臣对弥兰陀王说：“大王，请稍待！大王，有一位名叫龙军的长老，他贤智、干练、聪慧、已调伏、无畏、多闻、言谈美妙、辩才善巧，于义、法、词、辩四无碍解已达彼岸。他现在住在僧佉耶僧院。大王，您去请问具寿龙军，他必能与您交谈，消除您的疑惑。”弥兰陀王一听到“龙军”之名，顿时心生恐惧，身体战栗，毛骨悚然。于是弥兰陀王对提婆曼提大臣说：“喂，龙军比丘能与我交谈吗？”“大王，他当然能！即使是与因陀罗、阎摩、瓦儒那、俱毗罗、生主、苏亚马、兜率天、护世天，乃至与众生之祖大梵天，他都能交谈，更何况是与同为人类者呢？”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා දෙවමන්තියං එතදවොච ‘‘තෙන හි, ත්වං දෙවමන්තිය, භදන්තස්ස සන්තිකෙ දූතං පෙසෙහී’’ති. ‘‘එවං දෙවා’’ති ඛො දෙවමන්තියො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි ‘‘රාජා, භන්තෙ, මිලින්දො ආයස්මන්තං දස්සනකාමො’’ති. ආයස්මාපි ඛො නාගසෙනො එවමාහ ‘‘තෙන හි ආගච්ඡතූ’’ති.

于是弥兰陀王对提婆曼提大臣说：“那么，提婆曼提，你派一位使者到尊者那里去吧。”提婆曼提回答说：“遵命，大王。”便派遣使者到具寿龙军那里说：“尊者，弥兰陀王想拜见您。”具寿龙军也这样回答：“那么，让他来吧。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා පඤ්චමත්තෙහි යොනකසතෙහි පරිවුතො රථවරමාරුය්හ මහතා බලකායෙන සද්ධිං යෙන සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපරිවෙණං යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමි. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගසෙනො අසීතියා භික්ඛුසහස්සෙහි සද්ධිං මණ්ඩලමාළෙ නිසින්නො හොති. අද්දසා ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මතො නාගසෙනස්ස පරිසං දූරතොව, දිස්වාන දෙවමන්තියං එතදවොච ‘‘කස්සෙසා, දෙවමන්තිය, මහතී පරිසා’’ති? ‘‘ආයස්මතො ඛො, මහාරාජ, නාගසෙනස්ස පරිසා’’ති.

于是，弥兰陀王为五百名希腊人所围绕，登上殊胜的战车，与大军一同前往僧伽耶(Saṅkhyeyya)精舍，趋近具寿龙军之处。当时，具寿龙军正与八万比丘一同坐在集会堂中。弥兰陀王从远处看见具寿龙军的会众，见到后，他对提婆曼提(Devamantiya)说：“提婆曼提，这庞大的会众是谁的？”“大王，是具寿龙军的会众。”

අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස පරිසං දූරතොව දිස්වා අහුදෙව භයං, අහුදෙව ඡම්භිතත්තං, අහුදෙව ලොමහංසො. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ඛග්ගපරිවාරිතො විය ගජො, ගරුළපරිවාරිතො [Pg.22] විය නාගො, අජගරපරිවාරිතො විය කොත්ථුකො, මහිංසපරිවුතො විය අච්ඡො, නාගානුබද්ධො විය මණ්ඩූකො, සද්දූලානුබද්ධො විය මිගො, අහිතුණ්ඩිකසමාගතො විය පන්නගො, මජ්ජාරසමාගතො විය උන්දූරො, භූතවෙජ්ජසමාගතො විය පිසාචො, රාහුමඛගතො විය චන්දො, පන්නගො විය පෙළන්තරගතො, සකුණො විය පඤ්ජරන්තරගතො, මච්ඡො විය ජාලන්තරගතො, වාළවනමනුප්පවිට්ඨො විය පුරිසො, වෙස්සවණාපරාධිකො විය යක්ඛො, පරික්ඛීණායුකො විය දෙවපුත්තො භීතො උබ්බිග්ගො උත්‍රස්තො සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො විමනො දුම්මනො භන්තචිත්තො විපරිණතමානසො ‘‘මා මං අයං පරිජනො පරිභවී’’ති සතිං උපට්ඨපෙත්වා දෙවමන්තියං එතදවොච – ‘‘මා ඛො, ත්වං දෙවමන්තිය, ආයස්මන්තං නාගසෙනං මය්හං ආචික්ඛෙය්‍යාසි, අනක්ඛාතඤ්ඤෙවාහං නාගසෙනං ජානිස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජ, ත්වඤ්ඤෙව ජානාහී’’ති.

于是，弥兰陀王从远处看见具寿龙军的会众，便心生恐惧，身体战栗，汗毛竖立。那时，弥兰陀王犹如被犀牛围绕的大象，犹如被金翅鸟围绕的龙，犹如被蟒蛇围绕的豺狼，犹如被水牛围绕的熊，犹如被蛇追赶的青蛙，犹如被豹追赶的鹿，犹如遇到弄蛇人的蛇，犹如遇到猫的鼠，犹如遇到驱鬼师的毕舍遮(pisāca)，犹如落入罗睺(Rāhu)口中的月亮，犹如进入篮中的蛇，犹如进入笼中的鸟，犹如进入网中的鱼，犹如进入猛兽林的男人，犹如冒犯了毗沙门(Vessavaṇa)的夜叉，犹如寿尽的天子，他感到害怕、惊恐、畏惧、战栗，汗毛直竖，心烦意乱、闷闷不乐、心神恍惚、心意动摇。他生起正念，心想：“莫让这些随从轻视我。”然后对提婆曼提说：“提婆曼提，你不要为我指出具寿龙军，我将在无人告知的情况下自己认出龙军。”“好的，大王，您就自己辨认吧。”

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගසෙනො තස්සා භික්ඛුපරිසාය පුරතො චත්තාලීසාය භික්ඛුසහස්සානං නවකතරො හොති පච්ඡතො චත්තාලීසාය භික්ඛුසහස්සානං වුඩ්ඪතරො.

当时，具寿龙军在那比丘会众中，于前面的四万名比丘为后学，于后面的四万名比丘为上座。

අථ ඛො මිලින්දො රාජා සබ්බං තං භික්ඛුසඞ්ඝං පුරතො ච පච්ඡතො ච මජ්ඣතො ච අනුවිලොකෙන්තො අද්දසා ඛො ආයස්මන්තං නාගසෙනං දූරතොව භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නං කෙසරසීහං විය විගතභයභෙරවං විගතලොමහංසං විගතභයසාරජ්ජං, දිස්වාන ආකාරෙනෙව අඤ්ඤාසි ‘‘එසො ඛො එත්ථ නාගසෙනො’’ති.

于是，弥兰陀王审视着整个比丘僧团的前、后与中间，从远处看见具寿龙军坐在僧团中间，犹如一头雄狮，无有恐惧怖畏，无有毛骨悚然，无有畏怯胆怯。看见后，他仅凭其仪态便认出：“此中，这位就是龙军。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා දෙවමන්තියං එතදවොච ‘‘එසො ඛො, දෙවමන්තිය, ආයස්මා නාගසෙනො’’ති. ‘‘ආම, මහාරාජ, එසො ඛො නාගසෙනො, සුට්ඨු ඛො, ත්වං මහාරාජ, නාගසෙනං අඤ්ඤාසී’’ති. තතො රාජා තුට්ඨො අහොසි ‘‘අනක්ඛාතොව මයා නාගසෙනො අඤ්ඤාතො’’ති. අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො ආයස්මන්තං නාගසෙනං දිස්වාව අහුදෙව භයං, අහුදෙව ඡම්භිතත්තං, අහුදෙව ලොමහංසො.

于是，弥兰陀王对提婆曼提说：“提婆曼提，这位就是具寿龙军。”“是的，大王，这位就是龙军。大王，您真是善于辨认，认出了龙军。”国王于是感到高兴，心想：“我在不被告知的情况下认出了龙军。”然而，弥兰陀王一见到具寿龙军，便生起恐惧，感到战栗，汗毛竖立。

තෙනාහු –

是故说：

‘‘චරණෙන [Pg.23] ච සම්පන්නං, සුදන්තං උත්තමෙ දමෙ;

දිස්වා රාජා නාගසෙනං, ඉදං වචනමබ්‍රවි.

“国王见到具足德行、于无上调伏中善自调伏的龙军，说了这番话：

‘‘කථිතා මයා බහූ දිට්ඨා, සාකච්ඡා ඔසටා බහූ;

න තාදිසං භයං ආසි, අජ්ජ තාසො යථා මම.

“我曾会见众人多，所行论议亦复多；未曾有如此恐惧，如我今日之怖畏。

‘‘නිස්සංසයං පරාජයො, මම අජ්ජ භවිස්සති;

ජයො ච නාගසෙනස්ස, යථා චිත්තං න සණ්ඨිත’’න්ති.

“无疑今日我必败，胜利必属于龙军，因我心神不得安。”

බාහිරකථා නිට්ඨිතා.

外篇终。

2-3. මිලින්දපඤ්හො

2-3. 弥兰陀王问经

1. මහාවග්ගො

1. 大品

1. පඤ්ඤත්තිපඤ්හො

1. 施设之问

1. අථ [Pg.24] ඛො මිලින්දො රාජා යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා නාගසෙනෙන සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො නාගසෙනො පටිසම්මොදනීයෙනෙව මිලින්දස්ස රඤ්ඤො චිත්තං ආරාධෙසි. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘කථං භදන්තො ඤායති, කින්නාමොසි භන්තෙ’’ති? ‘‘නාගසෙනො’’ති ඛො අහං, මහාරාජ, ඤායාමි, ‘‘නාගසෙනො’’ති ඛො මං, මහාරාජ, සබ්‍රහ්මචාරී සමුදාචරන්ති, අපි ච මාතාපිතරො නාමං කරොන්ති ‘‘නාගසෙනො’’ති වා ‘‘සූරසෙනො’’ති වා ‘‘වීරසෙනො’’ති වා ‘‘සීහසෙනො’’ති වා, අපි ච ඛො, මහාරාජ, සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමමත්තං යදිදං නාගසෙනොති, න හෙත්ථ පුග්ගලො උපලබ්භතීති.

1. 尔时，弥兰陀(Milinda)王前往具寿龙军(Nāgasena)所在之处，抵达后，与具寿龙军互致问候，在交换了愉悦可忆的言辞后，坐于一旁。具寿龙军亦以亲切的问候使弥兰陀王心生欢喜。于是，弥兰陀王对具寿龙军说：“尊者(bhadante)，您如何为人所知？尊者(bhante)，您的名号为何？”“大王，我以‘龙军’之名为人所知，同梵行者们亦称呼我为‘龙军’。此外，父母取名为‘龙军’，或‘苏罗塞那’(Sūrasena)，或‘毗罗塞那’(Vīrasena)，或‘师子塞那’(Sīhasena)。然而，大王，这所谓的‘龙军’，只是一个计数、称谓、施设、言说，仅仅是个名字而已，于此并无个人(puggala)可得。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා එවමාහ ‘‘සුණන්තු මෙ භොන්තො පඤ්චසතා යොනකා අසීතිසහස්සා ච භික්ඛූ, අයං නාගසෙනො එවමාහ ‘න හෙත්ථ පුග්ගලො උපලබ්භතී’ති, කල්ලං නු ඛො තදභිනන්දිතු’’න්ති. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘සචෙ, භන්තෙ නාගසෙන, පුග්ගලො නූපලබ්භති, කො චරහි තුම්හාකං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං දෙති, කො තං පරිභුඤ්ජති, කො සීලං රක්ඛති, කො භාවනමනුයුඤ්ජති, කො මග්ගඵලනිබ්බානානි සච්ඡිකරොති, කො පාණං හනති, කො අදින්නං ආදියති, කො කාමෙසුමිච්ඡාචාරං චරති, කො මුසා භණති, කො මජ්ජං පිවති, කො පඤ්චානන්තරියකම්මං කරොති, තස්මා නත්ථි කුසලං, නත්ථි අකුසලං, නත්ථි කුසලාකුසලානං කම්මානං කත්තා වා කාරෙතා වා, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, සචෙ, භන්තෙ නාගසෙන, යො තුම්හෙ මාරෙති, නත්ථි තස්සාපි පාණාතිපාතො, තුම්හාකම්පි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි ආචරියො, නත්ථි උපජ්ඣායො, නත්ථි උපසම්පදා. ‘නාගසෙනොති මං, මහාරාජ, සබ්‍රහ්මචාරී සමුදාචරන්තී’ති යං වදෙසි, ‘කතමො එත්ථ නාගසෙනො[Pg.25]? කින්නු ඛො, භන්තෙ, කෙසා නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘ලොමා නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘නඛා…පෙ… දන්තා…පෙ… තචො…පෙ… මංසං…පෙ… න්හාරු…පෙ… අට්ඨි…පෙ… අට්ඨිමිඤ්ජං…පෙ… වක්කං…පෙ… හදයං…පෙ… යකනං…පෙ… කිලොමකං…පෙ… පිහකං…පෙ… පප්ඵාසං…පෙ… අන්තං…පෙ… අන්තගුණං…පෙ… උදරියං…පෙ… කරීසං…පෙ… පිත්තං…පෙ… සෙම්හං…පෙ… පුබ්බො…පෙ… ලොහිතං…පෙ… සෙදො…පෙ… මෙදො…පෙ… අස්සු…පෙ… වසා…පෙ… ඛෙළො…පෙ… සිඞ්ඝාණිකා…පෙ… ලසිකා…පෙ… මුත්තං…පෙ… මත්ථකෙ මත්ථලුඞ්ගං නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හිමහාරාජා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ, රූපං නාගසෙනො’’ති? ‘‘නහි මහාරාජා’’ති. ‘‘වෙදනා නාගසෙනො’’ති?‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘සඤ්ඤා නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘සඞ්ඛාරා නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘විඤ්ඤාණං නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, රූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, අඤ්ඤත්‍ර රූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘තමහං භන්තෙ, පුච්ඡන්තො පුච්ඡන්තො න පස්සාමි නාගසෙනං. නාගසෙනසද්දො යෙව නු ඛො, භන්තෙ, නාගසෙනො’’ති? ‘‘න හි මහාරාජා’’ති. ‘‘කො පනෙත්ථ නාගසෙනො, අලිකං ත්වං, භන්තෙ, භාසසි මුසාවාදං, නත්ථි නාගසෙනො’’ති.

于是弥兰陀王说：“诸位尊者，五百位希腊人(yonakā)和八万位比丘，请听我说，这位龙军说‘于此并无个人可得’，此事可赞许吗？”于是弥兰陀王对具寿龙军说：“尊者龙军，如果没有个人可得，那么是谁给你们衣、食、卧具、病缘医药等资具？是谁受用它们？是谁守护戒律？是谁从事修行？是谁证得道、果与涅槃？是谁杀生？是谁不与取？是谁行欲邪行？是谁说妄语？是谁饮酒？是谁造作五无间业？如此一来，就没有善，没有不善；没有善不善业的作者或教唆者；也没有善作恶作业的果与报。尊者龙军，如果有人杀了你，他也没有杀生之业。尊者龙军，你也没有老师，没有戒师，没有具足戒。你所说的‘大王，同梵行者们称呼我为龙军’，那么，此中的龙军是谁？尊者，难道头发是龙军吗？”“大王，不是。”“体毛是龙军吗？”“大王，不是。”“指甲……牙齿……皮肤……肉……筋……骨……骨髓……肾……心……肝……肋膜……脾……肺……肠……肠间膜……胃中物……粪……胆汁……痰……脓……血……汗……脂肪……泪……膏……唾……涕……关节滑液……尿……头颅中的脑髓是龙军吗？”“大王，不是。”“那么，尊者，色是龙军吗？”“大王，不是。”“受是龙军吗？”“大王，不是。”“想是龙军吗？”“大王，不是。”“行是龙军吗？”“大王，不是。”“识是龙军吗？”“大王，不是。”“那么，尊者，色、受、想、行、识是龙军吗？”“大王，不是。”“那么，尊者，在色、受、想、行、识之外有龙军吗？”“大王，不是。”“尊者，我这样一再追问，也见不到龙军。尊者，难道‘龙军’就只是个声音吗？”“大王，不是。”“那么，此中谁是龙军？尊者，你所说的是谎言、妄语，根本没有龙军！”

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො මිලින්දං රාජානං එතදවොච ‘‘ත්වං ඛොසි, මහාරාජ, ඛත්තියසුඛුමාලො අච්චන්තසුඛුමාලො, තස්ස තෙ, මහාරාජ, මජ්ඣන්හිකසමයං තත්තාය භූමියා උණ්හාය වාලිකාය ඛරාය සක්ඛරකථලිකාය මද්දිත්වා පාදෙනාගච්ඡන්තස්ස පාදා රුජ්ජන්ති, කායො කිලමති, චිත්තං උපහඤ්ඤති, දුක්ඛසහගතං කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, කිං නු ඛො ත්වං පාදෙනාගතොසි, උදාහු වාහනෙනා’’ති? ‘‘නාහං, භන්තෙ, පාදෙනාගච්ඡාමි, රථෙනාහං ආගතොස්මී’’ති. ‘‘සචෙ, ත්වං මහාරාජ, රථෙනාගතොසි, රථං මෙ ආරොචෙහි, කිං නු ඛො, මහාරාජ, ඊසා රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘අක්ඛො රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘චක්කානි රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘රථපඤ්ජරං රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘රථදණ්ඩකො රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යුගං රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘රස්මියො රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘පතොදලට්ඨි රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, ඊසාඅක්ඛචක්කරථපඤ්ජරරථදණ්ඩයුගරස්මිපතොදා රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ[Pg.26], අඤ්ඤත්‍ර ඊසාඅක්ඛචක්කරථපඤ්ජරරථදණ්ඩයුගරස්මිපතොදා රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘තමහං, මහාරාජ, පුච්ඡන්තො පුච්ඡන්තො න පස්සාමි රථං. රථසද්දොයෙව නු ඛො, මහාරාජ, රථො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කො පනෙත්ථ රථො, අලිකං, ත්වං මහාරාජ, භාසසි මුසාවාදං, නත්ථි රථො, ත්වංසි, මහාරාජ, සකලජම්බුදීපෙ අග්ගරාජා, කස්ස පන ත්වං භායිත්වා මුසාවාදං භාසසි, සුණන්තු මෙ භොන්තො පඤ්චසතා යොනකා අසීතිසහස්සා ච භික්ඛූ, අයං මිලින්දො රාජා එවමාහ ‘රථෙනාහං ආගතොස්මී’ති, සචෙ ත්වං, මහාරාජ, රථෙනාගතො‘සි, රථං මෙ ආරොචෙහී’ති වුත්තො සමානො රථං න සම්පාදෙති, කල්ලං නු ඛො තදභිනන්දිතු’’න්ති. එවං වුත්තෙ පඤ්චසතා යොනකා ආයස්මතො නාගසෙනස්ස සාධුකාරං දත්වා මිලින්දං රාජානං එතදවොචුං ‘‘ඉදානි ඛො ත්වං, මහාරාජ, සක්කොන්තො භාසස්සූ’’ති.

这时，具寿龙军对弥兰陀(Milinda)王说：“大王，您是刹帝利贵族，极其娇生惯养，正午时分，在灼热的土地、滚烫的沙子、粗糙的碎石陶片上，若您步行前来，双脚会疼痛，身体会疲惫，心会受损，与苦俱生的身识便会生起。您是步行而来，还是乘车而来呢？”“尊者，我不是步行来的，我是乘车来的。”“大王，如果您是乘车而来，请告诉我什么是车。大王，车辕是车吗？”“不是的，尊者。”“车轴是车吗？”“不是的，尊者。”“车轮是车吗？”“不是的，尊者。”“车厢是车吗？”“不是的，尊者。”“车杆是车吗？”“不是的，尊者。”“车轭是车吗？”“不是的，尊者。”“缰绳是车吗？”“不是的，尊者。”“赶车棒是车吗？”“不是的，尊者。”“那么，大王，车辕、车轴、车轮、车厢、车杆、车轭、缰绳、赶车棒这些是车吗？”“不是的，尊者。”“那么，大王，在车辕、车轴、车轮、车厢、车杆、车轭、缰绳、赶车棒之外，还有车吗？”“不是的，尊者。”“大王，我反复地问，却看不到车。大王，难道‘车’这个声音就是车吗？”“不是的，尊者。”“那到底什么是车呢？大王，您说的是谎言、妄语，根本没有车。大王，您是全瞻部洲(Jambudīpa)的顶尖国王，您是怕了谁才说妄语呢？请五百位希腊人(Yonakā)和八万位比丘听我说：这位弥兰陀王这样说：‘我是乘车来的。’当被问及‘大王，如果您是乘车而来，请告诉我什么是车’时，他却无法指出车来。这难道值得称善吗？”此话一出，五百位希腊人对具寿龙军称“善哉”，并对弥兰陀王说：“大王，现在，如果您能够回答，就请说吧。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘නාහං, භන්තෙ නාගසෙන, මුසා භණාමි, ඊසඤ්ච පටිච්ච අක්ඛඤ්ච පටිච්ච චක්කානි ච පටිච්ච රථපඤ්ජරඤ්ච පටිච්ච රථදණ්ඩකඤ්ච පටිච්ච ‘රථො’ති සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමමත්තං පවත්තතී’’ති.

于是弥兰陀王对具寿龙军说道：“尊者龙军，我并非妄语。依赖车辕、车轴、车轮、车厢及车杆，才会有‘车’这一名数、称谓、施设、言说，仅仅是名称罢了。”

‘‘සාධු ඛො, ත්වං මහාරාජ, රථං ජානාසි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මය්හම්පි කෙසෙ ච පටිච්ච ලොමෙ ච පටිච්ච…පෙ… මත්ථකෙ මත්ථලුඞ්ගඤ්ච පටිච්ච රූපඤ්ච පටිච්ච වෙදනඤ්ච පටිච්ච සඤ්ඤඤ්ච පටිච්ච සඞ්ඛාරෙ ච පටිච්ච විඤ්ඤාණඤ්ච පටිච්ච ‘නාගසෙනො’ති සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමමත්තං පවත්තති, පරමත්ථතො පනෙත්ථ පුග්ගලො නූපලබ්භති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, වජිරාය භික්ඛුනියා භගවතො සම්මුඛා –

“善哉，大王！您确实懂得车的道理。同样地，大王，我也是依赖头发、体毛……乃至头中的脑髓，以及色、受、想、行、识，而有‘龙军’这一计数、称谓、施设、言说，仅仅是名称罢了。就胜义而言，于此并无个人可得。大王，这正如金刚(Vajirā)比丘尼在世尊面前所说：

‘‘‘යථා හි අඞ්ගසම්භාරා, හොති සද්දො රථො ඉති;

එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු, හොති ‘‘සත්තො’’ති සම්මුතී’’’ති.

“犹如依诸部件的组合，而有‘车’之名；如是依于诸蕴，而有‘众生’的世俗通称。”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, අතිචිත්‍රානි පඤ්හපටිභානානි විසජ්ජිතානි, යදි බුද්ධො තිට්ඨෙය්‍ය සාධුකාරං දදෙය්‍ය, සාධු සාධු නාගසෙන, අතිචිත්‍රානි පඤ්හපටිභානානි විසජ්ජිතානී’’ති.

“希有，尊者龙军！未曾有，尊者龙军！所解答的辩才之问是如此绝妙！倘若佛陀住世，亦会给予赞叹：‘善哉，善哉，龙军！所解答的辩才之问是如此绝妙！’”

පඤ්ඤත්තිපඤ්හො පඨමො.

施设问第一。

2. වස්සගණනපඤ්හො

2. 计夏之问

2. ‘‘කතිවස්සොසි [Pg.27] ත්වං, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති? ‘‘සත්තවස්සොහං, මහාරාජා’’ති. ‘‘කෙ තෙ, භන්තෙ, සත්ත, ත්වං වා සත්ත, ගණනා වා සත්තා’’ති?

2. “尊者龙军，您有多少夏？”“大王，我七夏。”“尊者，那七是什么？是您为七，还是计数为七？”

තෙන ඛො පන සමයෙන මිලින්දස්ස රඤ්ඤො සබ්බාභරණපටිමණ්ඩිතස්ස අලඞ්කතපටියත්තස්ස පථවියං ඡායා දිස්සති, උදකමණිකෙ ච ඡායා දිස්සති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො මිලින්දං රාජානං එතදවොච ‘‘අයං තෙ, මහාරාජ, ඡායා පථවියං උදකමණිකෙ ච දිස්සති, කිං පන, මහාරාජ, ත්වං වා රාජා, ඡායා වා රාජා’’ති? ‘‘අහං, භන්තෙ නාගසෙන, රාජා, නායං ඡායා රාජා, මං පන නිස්සාය ඡායා පවත්තතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වස්සානං ගණනා සත්ත, න පනාහං සත්ත, මං පන නිස්සාය සත්ත පවත්තති, ඡායූපමං මහාරාජා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, අතිචිත්‍රානි පඤ්හපටිභානානි විසජ්ජිතානී’’ති.

其时，弥兰陀(Milinda)王全身饰满庄严，地上现其影，水瓶中亦现其影。于是，具寿龙军对弥兰陀王说：“大王，您的影子显现于地及水瓶中。那么，大王，是您为王，还是影子为王呢？”“尊者龙军，我为王，此影非王，然影乃依我而有。”“正是如此，大王。夏腊的计数为七，但我并非是七，然此七乃依我而有。大王，此以影为喻。”“稀有，尊者龙军！未曾有，尊者龙军！对难题的机辩解答真是绝妙！”

වස්සගණනපඤ්හො දුතියො.

夏腊计数之问第二竟。

3. වීමංසනපඤ්හො

3. 审察之问

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සල්ලපිස්සසි මයා සද්ධි’’න්ති? ‘‘සචෙ, ත්වං මහාරාජ, පණ්ඩිතවාදං සල්ලපිස්සසි සල්ලපිස්සාමි, සචෙ පන රාජවාදං සල්ලපිස්සසි න සල්ලපිස්සාමී’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, පණ්ඩිතා සල්ලපන්තී’’ති? ‘‘පණ්ඩිතානං ඛො, මහාරාජ, සල්ලාපෙ ආවෙඨනම්පි කයිරති, නිබ්බෙඨනම්පි කයිරති, නිග්ගහොපි කයිරති, පටිකම්මම්පි කයිරති, විස්සාසොපි කයිරති, පටිවිස්සාසොපි කයිරති, න ච තෙන පණ්ඩිතා කුප්පන්ති, එවං ඛො, මහාරාජ, පණ්ඩිතා සල්ලපන්තී’’ති. ‘‘කථං පන, භන්තෙ, රාජානො සල්ලපන්තී’’ති? ‘‘රාජානො ඛො, මහාරාජ, සල්ලාපෙ එකං වත්ථුං පටිජානන්ති, යො තං වත්ථුං විලොමෙති, තස්ස දණ්ඩං ආණාපෙන්ති ‘ඉමස්ස දණ්ඩං පණෙථා’ති, එවං ඛො, මහාරාජ, රාජානො සල්ලපන්තී’’ති. ‘‘පණ්ඩිතවාදාහං, භන්තෙ, සල්ලපිස්සාමි, නො රාජවාදං, විස්සට්ඨො භදන්තො සල්ලපතු යථා භික්ඛුනා වා සාමණෙරෙන වා උපාසකෙන වා ආරාමිකෙන [Pg.28] වා සද්ධිං සල්ලපති, එවං විස්සට්ඨො භදන්තො සල්ලපතු මා භායතූ’’ති. ‘‘සුට්ඨු මහාරාජා’’ති ථෙරො අබ්භානුමොදි.

3. 王说：“尊者龙军，您愿与我交谈吗？”“大王，如果您以智者的方式交谈，我便交谈；但如果您以王者的方式交谈，我便不交谈。”“尊者龙军，智者们如何交谈？”“大王，智者们的交谈，有缠绕，也有解开；有诘难，也有匡正；有信任，也相互信任，智者们不因此而忿怒。大王，智者们就是这样交谈的。”“那么，尊者，王者们如何交谈呢？”“大王，王者们的交谈，认定一事，若有人反对该事，便下令处罚他：‘处罚此人！’大王，王者们就是这样交谈的。”“尊者，我将以智者的方式交谈，不以王者的方式。尊者请自在地交谈，犹如与比丘、沙弥、优婆塞或园民交谈一般，尊者请自在地交谈，不要害怕。”“善哉，大王。”长老欣然同意。

රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පුච්ඡිස්සාමී’’ති. ‘‘පුච්ඡ මහාරාජා’’ති. ‘‘පුච්ඡිතොසි මෙ භන්තෙ’’ති. ‘‘විසජ්ජිතං මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, තයා විසජ්ජිත’’න්ති? ‘‘කිං පන, මහාරාජ, තයා පුච්ඡිත’’න්ති.

王说：“尊者龙军，我将提问。”“大王请问。”“尊者，我已问过您了。”“大王，已经回答了。”“尊者，您回答了什么？”“大王，您问了什么？”

වීමංසනපඤ්හො තතියො.

审察之问第三

4. අනන්තකායපඤ්හො

4. 阿难陀迦耶之问

4. අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘පණ්ඩිතො ඛො අයං භික්ඛු පටිබලො මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං, බහුකානි ච මෙ ඨානානි පුච්ඡිතබ්බානි භවිස්සන්ති, යාව අපුච්ඡිතානි යෙව තානි ඨානානි භවිස්සන්ති, අථ සූරියො අත්ථං ගමිස්සති, යංනූනාහං ස්වෙ අන්තෙපුරෙ සල්ලපෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො රාජා දෙවමන්තියං එතදවොච ‘‘තෙන හි, ත්වං දෙවමන්තිය, භදන්තස්ස ආරොචෙය්‍යාසි ‘ස්වෙ අන්තෙපුරෙ රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලාපො භවිස්සතී’’’ති. ඉදං වත්වා මිලින්දො රාජා උට්ඨායාසනා ථෙරං නාගසෙනං ආපුච්ඡිත්වා රථං අභිරූහිත්වා ‘‘නාගසෙනො නාගසෙනො’’ති සජ්ඣායං කරොන්තො පක්කාමි.

4. 尔时，弥兰陀（Milinda）王心想：“这位比丘是位智者，能与我交谈。我尚有诸多问题要问，恐怕问题还没问完，太阳就要下山了，我不如明日在内宫与他交谈吧。”于是，国王对天护（Devamantiya）说：“那么，天护，你去告知尊者：‘明日将在内宫与国王交谈。’”说完这话，弥兰陀王从座位起身，向龙军长老告辞，登上马车，口中念着“龙军，龙军”离去了。

අථ ඛො දෙවමන්තියො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘රාජා, භන්තෙ, මිලින්දො එවමාහ ‘ස්වෙ අන්තෙපුරෙ රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලාපො භවිස්සතී’’’ති. ‘‘සුට්ඨූ’’ති ථෙරො අබ්භානුමොදි. අථ ඛො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන දෙවමන්තියො ච අනන්තකායො ච මඞ්කුරො ච සබ්බදින්නො ච යෙන මිලින්දො රාජා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා රාජානං මිලින්දං එතදවොචුං ‘‘ආගච්ඡතු, මහාරාජ, භදන්තො නාගසෙනො’’ති? ‘‘ආම ආගච්ඡතූ’’ති. ‘‘කිත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’’ති? ‘‘යත්තකෙ භික්ඛූ ඉච්ඡති, තත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’’ති.

那时，天护对具寿龙军说：“尊者，弥兰陀王这样说：‘明日将在内宫与国王交谈。’”长老欣然应允道：“善哉。”当夜过后，天护、无边身（Anantakāya）、曼俱罗（Maṅkura）和萨婆提那（Sabbadinna）一同前往弥兰陀王所在之处。抵达后，他们对弥兰陀王说：“大王，是否请尊者龙军前来？”国王说：“是的，让他来吧。”他们又问：“与多少比丘同来呢？”国王说：“他想与多少比丘同来，就与多少比丘同来吧。”

අථ ඛො සබ්බදින්නො ආහ ‘‘ආගච්ඡතු, මහාරාජ, දසහි භික්ඛූහි සද්ධි’’න්ති, දුතියම්පි ඛො රාජා ආහ ‘‘යත්තකෙ භික්ඛූ ඉච්ඡති, තත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’’ති. දුතියම්පි ඛො සබ්බදින්නො ආහ ‘‘ආගච්ඡතු, මහාරාජ, දසහි භික්ඛූහි සද්ධි’’න්ති. තතියම්පි ඛො රාජා ආහ ‘‘යත්තකෙ [Pg.29] භික්ඛූ ඉච්ඡති, තත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’’ති. තතියම්පි ඛො සබ්බදින්නො ආහ ‘‘ආගච්ඡතු, මහාරාජ, දසහි භික්ඛූහි සද්ධි’’න්ති. ‘‘සබ්බො පනායං සක්කාරො පටියාදිතො, අහං භණාමි ‘යත්තකෙ භික්ඛූ ඉච්ඡති, තත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’ති. අයං, භණෙ සබ්බදින්නො, අඤ්ඤථා භණති, කිං නු මයං නප්පටිබලා භික්ඛූනං භොජනං දාතු’’න්ති? එවං වුත්තෙ සබ්බදින්නො මඞ්කු අහොසි.

其时，萨婆提那(Sabbadinna)说：“大王，请尊者与十位比丘一同前来吧。”国王第二次说：“尊者欲与多少比丘同来，便与多少比丘同来吧。”萨婆提那第二次又说：“大王，请尊者与十位比丘一同前来吧。”国王第三次说：“尊者欲与多少比丘同来，便与多少比丘同来吧。”萨婆提那第三次又说：“大王，请尊者与十位比丘一同前来吧。”国王于是说：“所有供养皆已备妥。我言道：‘尊者欲与多少比丘同来，便与多少比丘同来吧。’诸位，这位萨婆提那却另作他言！难道我们没有能力供养比丘们食物吗？”听闻此言，萨婆提那心生惭愧。

අථ ඛො දෙවමන්තියො ච අනන්තකායො ච මඞ්කුරො ච යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොචුං ‘‘රාජා, භන්තෙ, මිලින්දො එවමාහ ‘යත්තකෙ භික්ඛූ ඉච්ඡති, තත්තකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ආගච්ඡතූ’’’ති. අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අසීතියා භික්ඛුසහස්සෙහි සද්ධිං සාගලං පාවිසි.

其时，天护(Devamantiya)、无边身(Anantakāya)和曼俱罗(Maṅkura)去到具寿龙军之处，到后，对具寿龙军说：“尊者，弥兰陀(Milinda)王如是说：‘尊者欲与多少比丘同来，便与多少比丘同来吧。’”于是，具寿龙军于上午时分，穿好下衣，取了衣钵，与八万比丘一同进入娑竭罗(Sāgala)城。

අථ ඛො අනන්තකායො ආයස්මන්තං නාගසෙනං නිස්සාය ගච්ඡන්තො ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘නාගසෙනො’ති, කතමො එත්ථ, නාගසෙනො’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘කො පනෙත්ථ ‘නාගසෙනො’ති මඤ්ඤසී’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, අබ්භන්තරෙ වාතො ජීවො පවිසති ච නික්ඛමති ච, සො ‘නාගසෙනො’ති මඤ්ඤාමී’’ති. ‘‘යදි පනෙසො වාතො නික්ඛමිත්වා නප්පවිසෙය්‍ය, පවිසිත්වා න නික්ඛමෙය්‍ය, ජීවෙය්‍ය නු ඛො සො පුරිසො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යෙ පනිමෙ සඞ්ඛධමකා සඞ්ඛං ධමෙන්ති, තෙසං වාතො පුන පවිසතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යෙ පනිමෙ වංසධමකා වංසං ධමෙන්ති, තෙසං වාතො පුන පවිසතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යෙ පනිමෙ සිඞ්ගධමකා සිඞ්ගං ධමෙන්ති, තෙසං වාතො පුන පවිසතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘අථ කිස්ස පන තෙන න මරන්තී’’ති. ‘‘නාහං පටිබලො තයා වාදිනා සද්ධිං සල්ලපිතුං, සාධු, භන්තෙ, අත්ථං ජප්පෙහී’’ති. ‘‘නෙසො ජීවො, අස්සාසපස්සාසා නාමෙතෙ කායසඞ්ඛාරා’’ති ථෙරො අභිධම්මකථං කථෙසි. අථ අනන්තකායො උපාසකත්තං පටිවෙදෙසීති.

那时，无边身(Anantakāya)跟随具寿龙军(Nāgasena)同行时，对具寿龙军这样说：“尊者龙军，您说‘龙军’，此处的龙军是什么呢？”长老说：“你认为此处的龙军是什么呢？”“尊者，我认为那在阿邦答勒(abbhantara)出入的生命气息，就是龙军。”“如果这气息呼出后不吸入，或吸入后不呼出，那人还能活吗？”“不能，尊者。”“那些吹海螺的人，他们呼出的气息会再进入吗？”“不会，尊者。”“那些吹笛子的人，他们呼出的气息会再进入吗？”“不会，尊者。”“那些吹号角的人，他们呼出的气息会再进入吗？”“不会，尊者。”“那么他们为什么不会因此而死呢？”“我没有能力与您这样的论者对谈，尊者，请您善为解释其义吧。”长老便作了阿毗达摩(abhidhamma)的开示：“那不是命，这些出入息是身行。”于是无边身宣称自己为优婆塞。

අනන්තකායපඤ්හො චතුත්ථො.

无边身之问第四。

5. පබ්බජ්ජපඤ්හො

5. 出家之问

5. අථ [Pg.30] ඛො ආයස්මා නාගසෙනො යෙන මිලින්දස්ස රඤ්ඤො නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං සපරිසං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා එකමෙකං භික්ඛුං එකමෙකෙන දුස්සයුගෙන අච්ඡාදෙත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන දසහි, භික්ඛූහි සද්ධිං ඉධ නිසීදථ, අවසෙසා ගච්ඡන්තූ’’ති.

5. 于是，具寿龙军前往弥兰陀王的住所，抵达后在已准备好的座位上坐下。于是，弥兰陀王亲手以精美的嚼食与啖食供养具寿龙军及其僧众，使他们满足，直到他们谢绝为止，又为每一位比丘供养一套衣物，并为具寿龙军供养三衣。然后对具寿龙军说：“尊者龙军，请您与十位比丘一起留在这里，其余的可以回去了。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං විදිත්වා අඤ්ඤතරං නීචං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිම්හි හොති කථාසල්ලාපො’’ති? ‘‘අත්ථෙන මයං, මහාරාජ, අත්ථිකා, අත්ථෙ හොතු කථාසල්ලාපො’’ති.

那时，弥兰陀王见具寿龙军用毕餐，手已离钵，便取一低座坐于一旁。坐定后，弥兰陀王对具寿龙军说：“尊者龙军，我们当谈论什么呢？”“大王，我们是为义理而来，就让我们谈论义理吧。”

රාජා ආහ ‘‘කිමත්ථියා, භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හාකං පබ්බජ්ජා, කො ච තුම්හාකං පරමත්ථො’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘කින්ති, මහාරාජ, ඉදං දුක්ඛං නිරුජ්ඣෙය්‍ය, අඤ්ඤඤ්ච දුක්ඛං න උප්පජ්ජෙය්‍යාති. එතදත්ථා, මහාරාජ, අම්හාකං පබ්බජ්ජා, අනුපාදා පරිනිබ්බානං ඛො පන අම්හාකං පරමත්ථො’’ති.

国王说：“尊者龙军，你们出家是为了什么？你们的最高目标是什么？”长老说：“大王，我们出家是为了此苦的止息，且不再有其他的苦生起。大王，这就是我们出家的目的，而无执取的般涅槃，才是我们的最高目标。”

‘‘කිං පන, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙ එතදත්ථාය පබ්බජන්තී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, කෙචි එතදත්ථාය පබ්බජන්ති, කෙචි රාජාභිනීතා පබ්බජන්ති, කෙචි චොරාභිනීතා පබ්බජන්ති, කෙචි ඉණට්ටා පබ්බජන්ති, කෙචි ආජීවිකත්ථාය පබ්බජන්ති, යෙ පන සම්මා පබ්බජන්ති, තෙ එතදත්ථාය පබ්බජන්තී’’ති.

“尊者龙军，那么，所有人都为了这个目的而出家吗？”“不是的，大王。有些人不是为了这个目的而出家，有些人因为国王的逼迫而出家，有些人因为盗贼的逼迫而出家，有些人因为欠债而出家，有些人为了谋生而出家；而那些如法出家的人，才是为了这个目的而出家。”

‘‘ත්වං පන, භන්තෙ, එතදත්ථාය පබ්බජිතොසී’’ති? ‘‘අහං ඛො, මහාරාජ, දහරකො සන්තො පබ්බජිතො, න ජානාමි ඉමස්ස නාමත්ථාය පබ්බජාමීති, අපි ච ඛො මෙ එවං අහොසි ‘පණ්ඩිතා ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා, තෙ මං සික්ඛාපෙස්සන්තී’ති, ස්වාහං තෙහි සික්ඛාපිතො ජානාමි ච පස්සාමි ච ‘ඉමස්ස නාමත්ථාය පබ්බජ්ජා’’’ති.

“尊者，您出家是为了这个目的吗？”“大王，我年幼时就出家了，当时并不知道是为了这个目的而出家。但我心里想：‘这些释迦子沙门是有智慧的人，他们会教导我。’我被他们教导后，现在既知道也见到：‘出家就是为了这个目的。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පබ්බජ්ජපඤ්හො පඤ්චමො.

出家之问第五。

6. පටිසන්ධිපඤ්හො

6. 结生之问

6. රාජා [Pg.31] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කොචි මතො න පටිසන්දහතී’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘කොචි පටිසන්දහති, කොචි න පටිසන්දහතී’’ති. ‘‘කො පටිසන්දහති, කො න පටිසන්දහතී’’ති? ‘‘සකිලෙසො, මහාරාජ, පටිසන්දහති, නික්කිලෙසො න පටිසන්දහතී’’ති. ‘‘ත්වං පන, භන්තෙ නාගසෙන, පටිසන්දහිස්සසී’’ති? ‘‘සචෙ, මහාරාජ, සඋපාදානො භවිස්සාමි පටිසන්දහිස්සාමි, සචෙ අනුපාදානො භවිස්සාමි න පටිසන්දහිස්සාමී’’ති.

6. 国王说：“尊者龙军，有死后不再结生的人吗？”长老说：“有人结生，有人不结生。”“谁结生，谁不结生？”“大王，有烦恼者结生，无烦恼者不结生。”“那么，尊者龙军，您会结生吗？”“大王，如果我有执取(upādāna)，就会结生；如果没有执取，就不会结生。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

පටිසන්ධිපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，结生之问。

7. යොනිසොමනසිකාරපඤ්හො

7. 如理作意之问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො න පටිසන්දහති, නනු සො යොනිසො මනසිකාරෙන න පටිසන්දහතී’’ති? ‘‘යොනිසො ච මහාරාජ, මනසිකාරෙන පඤ්ඤාය ච අඤ්ඤෙහි ච කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, යොනිසො මනසිකාරො යෙව පඤ්ඤා’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, අඤ්ඤො මනසිකාරො, අඤ්ඤා පඤ්ඤා, ඉමෙසං ඛො, මහාරාජ, අජෙළකගොණමහිංසඔට්ඨගද්‍රභානම්පි මනසිකාරො අත්ථි, පඤ්ඤා පන තෙසං නත්ථී’’ති.

7. 国王说：“尊者龙军，不结生者，难道不是因如理作意(yonisomanasikāra)而不结生吗？”“大王，是因如理作意、智慧(paññā)以及其他善法。”“尊者，难道如理作意就是智慧吗？”“并非如此，大王。作意(manasikāra)是一回事，智慧是另一回事。大王，绵羊、山羊、牛、水牛、骆驼和驴子也有作意，但它们没有智慧。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

යොනිසොමනසිකාරපඤ්හො සත්තමො.

第七，如理作意之问。

8. මනසිකාරලක්ඛණපඤ්හො

8. 作意相之问

8. රාජා ආහ ‘‘කිංලක්ඛණො, භන්තෙ නාගසෙන, මනසිකාරො, කිංලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති? ‘‘ඌහනලක්ඛණො ඛො, මහාරාජ, මනසිකාරො, ඡෙදනලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති.

8. 国王说：“尊者龙军，作意的特征是什么？智慧的特征是什么？”“大王，作意的特征是收摄，智慧的特征是斩断。”

‘‘කථං ඌහනලක්ඛණො මනසිකාරො, කථං ඡෙදනලක්ඛණා පඤ්ඤා, ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘ජානාසි, ත්වං මහාරාජ, යවලාවකෙ’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමී’’ති[Pg.32]. ‘‘කථං, මහාරාජ, යවලාවකා යවං ලුනන්තී’’ති? ‘‘වාමෙන, භන්තෙ, හත්ථෙන යවකලාපං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන දාත්තං ගහෙත්වා දාත්තෙන ඡින්දන්තී’’ති.

“作意如何以收摄为特征，智慧如何以斩断为特征？请为我作个譬喻。”“大王，您知道收割大麦的人吗？”“是的，尊者，我知道。”“大王，收割大麦的人是如何收割大麦的呢？”“尊者，他们用左手抓住一束麦子，右手拿着镰刀，用镰刀斩断。”

‘‘යථා, මහාරාජ, යවලාවකො වාමෙන හත්ථෙන යවකලාපං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන දාත්තං ගහෙත්වා යවං ඡින්දති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො මනසිකාරෙන මානසං ගහෙත්වා පඤ්ඤාය කිලෙසෙ ඡින්දති, එවං ඛො, මහාරාජ, ඌහනලක්ඛණො මනසිකාරො, එවං ඡෙදනලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති.

“大王，譬如割麦人左手抓住麦捆，右手执持镰刀收割麦子；正是如此，大王，修行者以作意把握心，以智慧斩断烦恼。大王，如是作意有奋勉之相，智慧有断除之相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

මනසිකාරලක්ඛණපඤ්හො අට්ඨමො.

作意相问，第八。

9. සීලලක්ඛණපඤ්හො

9. 戒相问

9. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘අඤ්ඤෙහි ච කුසලෙහි ධම්මෙහී’ති, කතමෙ තෙ කුසලා ධම්මා’’ති? ‘‘සීලං, මහාරාජ, සද්ධා වීරියං සති සමාධි, ඉමෙ තෙ කුසලා ධම්මා’’ති. ‘‘කිංලක්ඛණං, භන්තෙ, සීල’’න්ති? ‘‘පතිට්ඨානලක්ඛණං, මහාරාජ, සීලං සබ්බෙසං කුසලානං ධම්මානං, ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගසතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදඣානවිමොක්ඛස- මාධිසමාපත්තීනං සීලං පතිට්ඨං, සීලෙ පතිට්ඨිතො ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවෙති සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියන්ති, සබ්බෙ කුසලා ධම්මා න පරිහායන්තී’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි බීජගාමභූතගාමා වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය පථවියං පතිට්ඨාය වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවෙති සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රිය’’න්ති.

9. 王曰：“尊者龙军，您所说‘及其他善法’，那些善法是什么呢？”“大王，戒、信、精进、念、定，这些就是善法。”“尊者，戒以何为相？”“大王，戒以建立为相，是一切善法——根、力、觉支、道支、念处、正勤、神足、禅、解脱、定、等至——的建立处。大王，修行者实乃住立于戒，依止于戒，而修习信根、精进根、念根、定根、慧根此五根，一切善法皆不退失。”“请为譬喻。”“大王，譬如一切种子与植物，皆依止于地，住立于地，而得增长、繁茂、广大。正是如此，大王，修行者依止于戒，住立于戒，而修习信根、精进根、念根、定根、慧根此五根。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි බලකරණීයා කම්මන්තා කයිරන්ති, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය පථවියං පතිට්ඨාය කයිරන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය පඤ්චින්ද්‍රියානි [Pg.33] භාවෙති සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රිය’’න්ති.

“请再举一譬喻。”“大王，犹如一切须以力成办之事，皆依止于地，住立于地，而得成办。同样地，大王，瑜伽行者依止于戒，住立于戒，而修习信根、精进根、念根、定根、慧根此五根。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, නගරවඩ්ඪකී නගරං මාපෙතුකාමො පඨමං නගරට්ඨානං සොධාපෙත්වා ඛාණුකණ්ටකං අපකඩ්ඪාපෙත්වා භූමිං සමං කාරාපෙත්වා තතො අපරභාගෙ වීථිචතුක්කසිඞ්ඝාටකාදිපරිච්ඡෙදෙන විභජිත්වා නගරං මාපෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවෙති සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රිය’’න්ති.

“请再举一譬喻。”“大王，犹如城市工匠欲造城，先清理城址，移除桩刺，平整土地，然后划分街道、十字路口、岔路口等，而后造城。同样地，大王，瑜伽行者依止于戒，住立于戒，而修习信根、精进根、念根、定根、慧根此五根。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ලඞ්ඝකො සිප්පං දස්සෙතුකාමො පථවිං ඛණාපෙත්වා සක්ඛරකථලං අපකඩ්ඪාපෙත්වා භූමිං සමං කාරාපෙත්වා මුදුකාය භූමියා සිප්පං දස්සෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවෙති සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියන්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා –

“请再举一譬喻。”“大王，犹如杂技演员欲献其艺，先掘地，移除砾瓦，平整土地，于柔软地面上献艺。同样地，大王，瑜伽行者依止于戒，住立于戒，而修习信根、精进根、念根、定根、慧根此五根。大王，此亦为世尊所说：”

‘‘‘සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජට’න්ති.

“‘智者立于戒，修习心与慧；热忱审慎的比丘，彼能解此缠结。’”

‘‘‘අයං පතිට්ඨා ධරණීව පාණිනං, ඉදඤ්ච මූලං කුසලාභිවුඩ්ඪියා;

මුඛඤ්චිදං සබ්බජිනානුසාසනෙ, යො සීලක්ඛන්ධො වරපාතිමොක්ඛියො’’’ති.

“‘此乃众生之所依，犹如大地；此亦善法增长之根本；此乃一切胜者教诫之首，即殊胜之波罗提木叉戒蕴。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

සීලලක්ඛණපඤ්හො නවමො.

戒相问，第九。

10. සම්පසාදනලක්ඛණසද්ධාපඤ්හො

10. 信澄净相问

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා සද්ධා’’ති? ‘‘සම්පසාදනලක්ඛණා ච, මහාරාජ, සද්ධා, සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා චා’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, සම්පසාදනලක්ඛණා සද්ධා’’ති? ‘‘සද්ධා ඛො, මහාරාජ, උප්පජ්ජමානා නීවරණෙ [Pg.34] වික්ඛම්භෙති, විනීවරණං චිත්තං හොති අච්ඡං විප්පසන්නං අනාවිලං. එවං ඛො, මහාරාජ, සම්පසාදනලක්ඛණා සද්ධා’’ති.

10. 国王说：“尊者龙军，信的特征是什么？”“大王，信既以澄净为特征，也以奋发为特征。”“尊者，信如何以澄净为特征呢？”“大王，信生起时能压伏诸盖，心无诸盖，变得清澈、明净、无垢。大王，信就是这样以澄净为特征。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, රාජා චක්කවත්තී චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො පරිත්තං උදකං තරෙය්‍ය, තං උදකං හත්ථීහි ච අස්සෙහි ච රථෙහි ච පත්තීහි ච ඛුභිතං භවෙය්‍ය ආවිලං ලුළිතං කලලීභූතං. උත්තිණ්ණො ච රාජා චක්කවත්තී මනුස්සෙ ආණාපෙය්‍ය ‘පානීයං, භණෙ, ආහරථ, පිවිස්සාමී’ති, රඤ්ඤො ච උදකප්පසාදකො මණි භවෙය්‍ය. ‘එවං දෙවා’ති ඛො තෙ මනුස්සා රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස පටිස්සුත්වා තං උදකප්පසාදකං මණිං උදකෙ පක්ඛිපෙය්‍යුං, තස්මිං උදකෙ පක්ඛිත්තමත්තෙ සඞ්ඛසෙවාලපණකං විගච්ඡෙය්‍ය, කද්දමො ච සන්නිසීදෙය්‍ය, අච්ඡං භවෙය්‍ය උදකං විප්පසන්නං අනාවිලං. තතො රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස පානීයං උපනාමෙය්‍යුං ‘පිවතු, දෙව, පානීය’න්ති.

“请举个譬喻。”“大王，譬如转轮王率领四部军行于旅途，欲渡过一小滩水，那水被象、马、车、步兵搅动，变得浑浊、污秽、翻腾、泥泞。渡过之后，转轮王命令众人说：‘诸位，取饮用水来，我欲饮。’国王有一颗净水宝珠。那些人回答转轮王说：‘遵命，天王。’便将那净水宝珠投入水中。宝珠一投入水中，水中的苔藓、水藻和浮萍便消失，泥土也沉淀下来，水变得清澈、明净、无垢。于是他们为转轮王端上饮用水说：‘天王，请饮水。’”

‘‘යථා, මහාරාජ, උදකං, එවං චිත්තං දට්ඨබ්බං, යථා තෙ මනුස්සා, එවං යොගාවචරො දට්ඨබ්බො, යථා සඞ්ඛසෙවාලපණකං කද්දමො ච, එවං කිලෙසා දට්ඨබ්බා. යථා උදකප්පසාදකො මණි, එවං සද්ධා දට්ඨබ්බා, යථා උදකප්පසාදකෙ මණිම්හි උදකෙ පක්ඛිත්තමත්තෙ සඞ්ඛසෙවාලපණකං විගච්ඡෙය්‍ය, කද්දමො ච සන්නිසීදෙය්‍ය, අච්ඡං භවෙය්‍ය උදකං විප්පසන්නං අනාවිලං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සද්ධා උප්පජ්ජමානා නීවරණෙ වික්ඛම්භෙති, විනීවරණං චිත්තං හොති අච්ඡං විප්පසන්නං අනාවිලං, එවං ඛො, මහාරාජ, සම්පසාදනලක්ඛණා සද්ධා’’ති.

“大王，心当如水，修行者当如那些人，诸烦恼当如苔藓、藻类、浮萍及泥土。信当如净水宝珠。大王，犹如净水宝珠一投入水中，苔藓、藻类、浮萍便消失，泥土也沉淀下来，水变得清澈、明净、无垢。正是如此，大王，信生起时能压伏诸盖，心离诸盖，变得清澈、明净、无垢。大王，信就是这样以澄净为相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

සම්පසාදනලක්ඛණසද්ධාපඤ්හො දසමො.

第十，信以澄净为相之问竟。

11. සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණසද්ධාපඤ්හො

11. 信以踊跃为相之问

11. ‘‘කථං, භන්තෙ, සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා සද්ධා’’ති,? ‘‘යථා, මහාරාජ, යොගාවචරො අඤ්ඤෙසං චිත්තං විමුත්තං පස්සිත්වා සොතාපත්තිඵලෙ වා සකදාගාමිඵලෙ වා අනාගාමිඵලෙ වා අරහත්තෙ වා සම්පක්ඛන්දති යොගං කරොති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. එවං ඛො, මහාරාජ, සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා සද්ධා’’ති.

11. “尊者，信如何以踊跃为相呢？”“大王，譬如一位修行者，见到他人之心已得解脱，便踊跃地趣向初果、二果、三果或阿罗汉果，为达到未达到的，证悟未证悟的，亲证未亲证的而努力修行。大王，信就是这样以踊跃为相。”

‘‘ඔපම්මං [Pg.35] කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, උපරිපබ්බතෙ මහාමෙඝො අභිප්පවස්සෙය්‍ය, තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙත්වා නදිං පරිපූරෙය්‍ය, සා උභතො කූලානි සංවිස්සන්දන්තී ගච්ඡෙය්‍ය, අථ මහාජනකායො ආගන්ත්වා තස්සා නදියා උත්තානතං වා ගම්භීරතං වා අජානන්තො භීතො විත්ථතො තීරෙ තිට්ඨෙය්‍ය, අථඤ්ඤතරො පුරිසො ආගන්ත්වා අත්තනො ථාමඤ්ච බලඤ්ච සම්පස්සන්තො ගාළ්හං කච්ඡං බන්ධිත්වා පක්ඛන්දිත්වා තරෙය්‍ය, තං තිණ්ණං පස්සිත්වා මහාජනකායොපි තරෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගාවචරො අඤ්ඤෙසං චිත්තං විමුත්තං පස්සිත්වා සොතාපත්තිඵලෙ වා සකදාගාමිඵලෙ වා අනාගාමිඵලෙ වා අරහත්තෙ වා සම්පක්ඛන්දති යොගං කරොති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. එවං ඛො, මහාරාජ, සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණා සද්ධාති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා සංයුත්තනිකායවරෙ –

“请为我作一譬喻。”“大王，譬如高山之上降下大雨，其水顺低处而流，注满山间溪涧、裂隙与沟壑，复汇入江河，河水满溢两岸。此时，有众人前来，不知其河深浅，心怀恐惧，踌躇于岸边。又有另一人前来，他审视自己的体力与力量，便束紧下裙，跃入河中而渡。众人见其已渡，亦随之而渡。大王，正是如此，修行者见到他人之心于须陀洹果、斯陀含果、阿那含果或阿罗汉位得以解脱，便踊跃投入，为达到未达者，为获得未得者，为亲证未证者而努力修行。大王，信正是如此，以踊跃投入为相。大王，世尊在《相应部》(Saṃyuttanikāya)中也曾这样说——”

‘‘‘සද්ධාය තරතී ඔඝං, අප්පමාදෙන අණ්ණවං;

වීරියෙන දුක්ඛමච්චෙති, පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣතී’’’ති.

“以信渡暴流，以不放逸渡海洋；以精进超越痛苦，以智慧得以清净。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

සම්පක්ඛන්දනලක්ඛණසද්ධාපඤ්හො එකාදසමො.

信以踊跃投入为相之问，第十一。

12. වීරියලක්ඛණපඤ්හො

12. 精进相之问

12. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණං වීරිය’’න්ති? ‘‘උපත්ථම්භනලක්ඛණං, මහාරාජ, වීරියං, වීරියූපත්ථම්භිතා සබ්බෙ කුසලා ධම්මා න පරිහායන්තී’’ති.

12. 国王问道：“龙军尊者，精进以何为相？”“大王，精进以支撑为相。一切善法，由精进所支撑，便不会退失。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො ගෙහෙ පතන්තෙ අඤ්ඤෙන දාරුනා උපත්ථම්භෙය්‍ය, උපත්ථම්භිතං සන්තං එවං තං ගෙහං න පතෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, උපත්ථම්භනලක්ඛණං වීරියං, වීරියූපත්ථම්භිතා සබ්බෙ කුසලා ධම්මා න පරිහායන්තී’’ති.

“请为我作一譬喻。”“大王，譬如房屋将倾，有人以另一木材支撑之；如是支撑，其屋便不倾倒。正是如此，大王，精进以支撑为相；一切善法，由精进所支撑，便不会退失。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පරිත්තකං සෙනං මහතී සෙනා භඤ්ජෙය්‍ය, තතො රාජා අඤ්ඤමඤ්ඤං අනුස්සාරෙය්‍ය අනුපෙසෙය්‍ය අත්තනො [Pg.36] පරිත්තකාය සෙනාය බලං අනුපදං දදෙය්‍ය, තාය සද්ධිං පරිත්තකා සෙනා මහතිං සෙනං භඤ්ජෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, උපත්ථම්භනලක්ඛණං වීරියං, වීරියූපත්ථම්භිතා සබ්බෙ කුසලා ධම්මා න පරිහායන්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘වීරියවා ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති. සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති. සුද්ධමත්තානං පරිහරතී’’’ති.

“请再为我举一譬喻。”“大王，譬如小军为大军所破，国王便会派遣援军，持续为己方小军补充兵力；小军得此兵力，便能击破大军。大王，精进亦复如是，以支持为相；一切善法由精进支持，则不退失。大王，此亦为世尊所说：‘诸比丘，有精进的圣弟子舍断不善，修习于善；舍断有过，修习于无过；保持自身清净。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

වීරියලක්ඛණපඤ්හො ද්වාදසමො.

精进相之问，第十二。

13. සතිලක්ඛණපඤ්හො

13. 念相之问

13. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා සතී’’ති? ‘‘අපිලාපනලක්ඛණා, මහාරාජ, සති, උපග්ගණ්හනලක්ඛණා චා’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, අපිලාපනලක්ඛණා සතී’’ති? ‘‘සති, මහාරාජ, උප්පජ්ජමානා කුසලාකුසලසාවජ්ජානවජ්ජහීනප්පණීතකණ්හසුක්කසප්පටිභාගධම්මෙ අපිලාපෙති ‘ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා, ඉමෙ චත්තාරො සම්මප්පධානා, ඉමෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි, ඉමානි පඤ්ච බලානි, ඉමෙ සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අයං අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, අයං සමථො, අයං විපස්සනා, අයං විජ්ජා, අයං විමුත්තී’ති. තතො යොගාවචරො සෙවිතබ්බෙ ධම්මෙ සෙවති, අසෙවිතබ්බෙ ධම්මෙ න සෙවති. භජිතබ්බෙ ධම්මෙ භජති අභජිත්තබ්බෙ ධම්මෙ න භජති. එවං ඛො, මහාරාජ, අපිලාපනලක්ඛණා සතී’’ති.

13. 王曰：“龙军尊者，念以何为相？”“大王，念以不忘失及摄持为相。”“尊者，念如何以不忘失为相？”“大王，当念生起时，于善与不善、有过与无过、劣与胜、黑与白及其同分诸法，皆不忘失，即：‘此是四念处，此是四正勤，此是四神足，此是五根，此是五力，此是七觉支，此是八支圣道，此是止，此是观(vipassanā)，此是明，此是解脱。’是故，修行者于应行之法而行，于不应行之法而不行；于应亲近之法而亲近，于不应亲近之法而不亲近。大王，念如是以不忘失为相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස භණ්ඩාගාරිකො රාජානං චක්කවත්තිං සායං පාතං යසං සරාපෙති ‘එත්තකා, දෙව, තෙ හත්ථී, එත්තකා අස්සා, එත්තකා රථා, එත්තකා පත්තී, එත්තකං හිරඤ්ඤං, එත්තකං සුවණ්ණං, එත්තකං සාපතෙය්‍යං, තං දෙවො සරතූ’ති රඤ්ඤො සාපතෙය්‍යං අපිලාපෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජමානා කුසලාකුසලසාවජ්ජානවජ්ජහීනප්පණීතකණ්හසුක්කසප්පටිභාගධම්මෙ අපිලාපෙති ‘ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා, ඉමෙ චත්තාරො සම්මප්පධානා, ඉමෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි, ඉමානි පඤ්ච බලානි, ඉමෙ සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අයං අරියො [Pg.37] අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, අයං සමථො, අයං විපස්සනා, අයං විජ්ජා, අයං විමුත්තී’ති. තතො යොගාවචරො සෙවිතබ්බෙ ධම්මෙ සෙවති, අසෙවිතබ්බෙ ධම්මෙ න සෙවති. භජිතබ්බෙ ධම්මෙ භජති, අභජිතබ්බෙ ධම්මෙ න භජති. එවං ඛො, මහාරාජ, අපිලාපනලක්ඛණා සතී’’ති.

“请您作个譬喻。”“大王，譬如转轮王的库官，早晚提醒转轮王他的财富：‘大王，您有这么多的象、这么多的马、这么多的车、这么多的步兵、这么多的银、这么多的金、这么多的财物，愿大王忆念。’如此，不让国王的财富被遗忘。大王，正是如此，当念生起时，它不让善与不善、有罪与无罪、低劣与胜妙、黑与白及有对法被遗忘，即：‘此是四念处，此是四正勤，此是四神足，此是五根，此是五力，此是七觉支，此是八支圣道，此是奢摩他，此是毘婆舍那，此是明，此是解脱。’于是，修行者修习应修习之法，不修习不应修习之法；亲近应亲近之法，不亲近不应亲近之法。大王，念即是以不忘失为相。”

‘‘කථං, භන්තෙ, උපග්ගණ්හනලක්ඛණා සතී’’ති? ‘‘සති, මහාරාජ, උප්පජ්ජමානා හිතාහිතානං ධම්මානං ගතියො සමන්වෙති ‘ඉමෙ ධම්මා හිතා, ඉමෙ ධම්මා අහිතා. ඉමෙ ධම්මා උපකාරා, ඉමෙ ධම්මා අනුපකාරා’ති. තතො යොගාවචරො අහිතෙ ධම්මෙ අපනුදෙති, හිතෙ ධම්මෙ උපග්ගණ්හාති. අනුපකාරෙ ධම්මෙ අපනුදෙති, උපකාරෙ ධම්මෙ උපග්ගණ්හාති. එවං ඛො, මහාරාජ, උපග්ගණ්හනලක්ඛණා සතී’’ති.

“尊者，念的摄持相是怎样的？”“大王，当念生起时，能省察诸法的有益与无益之状况：‘此等法有益，此等法无益；此等法有助益，此等法无助益。’于是，修行者排除无益之法，摄持有益之法；排除无助益之法，摄持有助益之法。大王，念即是以摄持为相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස පරිණායකරතනං රඤ්ඤො හිතාහිතෙ ජානාති ‘ඉමෙ රඤ්ඤො හිතා, ඉමෙ අහිතා. ඉමෙ උපකාරා, ඉමෙ අනුපකාරා’ති. තතො අහිතෙ අපනුදෙති, හිතෙ උපග්ගණ්හාති. අනුපකාරෙ අපනුදෙති, උපකාරෙ උපග්ගණ්හාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජමානා හිතාහිතානං ධම්මානං ගතියො සමන්වෙති ‘ඉමෙ ධම්මා හිතා, ඉමෙ ධම්මා අහිතා. ඉමෙ ධම්මා උපකාරා, ඉමෙ ධම්මා අනුපකාරා’ති. තතො යොගාවචරො අහිතෙ ධම්මෙ අපනුදෙති, හිතෙ ධම්මෙ උපග්ගණ්හා’ති. අනුපකාරෙ ධම්මෙ අපනුදෙති, උපකාරෙ දම්මෙ උපග්ගණ්හාති. එවං ඛො, මහාරාජ, උපග්ගණ්හනලක්ඛණා සති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘සතිඤ්ච ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, සබ්බත්ථිකං වදාමී’’’ති.

“请作譬喻。”“大王，犹如转轮王的辅臣宝，能了知对国王有益与无益之事：‘此等对王有益，此等对王无益；此等有助益，此等无助益。’于是，他排除无益者，而摄取有益者；排除无助益者，而摄取有助益者。大王，正应如是，当念生起时，能审察诸法的有益与无益之状况：‘此等法有益，此等法无益；此等法有助益，此等法无助益。’于是，修行者排除无益之法，而摄取有益之法；排除无助益之法，而摄取有助益之法。大王，如是，念以摄取为相。大王，此亦为世尊所说：‘诸比丘，我说念于一切处皆是所需。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

සතිලක්ඛණපඤ්හො තෙරසමො.

念相之问第十三

14. සමාධිපඤ්හො

14. 定之问

14. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණො සමාධී’’ති? ‘‘පමුඛලක්ඛණො, මහාරාජ, සමාධි, යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ සමාධිපමුඛා හොන්ති සමාධිනින්නා සමාධිපොණා සමාධිපබ්භාරා’’ති.

14. 王曰：“尊者龙军，定是何相？”“大王，定以居首为相。一切善法，皆以定为首，倾向于定，趋向于定，归向于定。”

‘‘ඔපම්මං [Pg.38] කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කූටාගාරස්ස යා යාචි ගොපානසියො, සබ්බා තා කූටඞ්ගමා හොන්ති කූටනින්නා කූටසමොසරණා, කූටං තාසං අග්ගමක්ඛායති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ සමාධිපමුඛා හොන්ති සමාධිනින්නා සමාධිපොණා සමාධිපබ්භාරාති.

“请作譬喻。”“大王，譬如尖顶屋之一切椽梁，皆趣向于顶，倾向于顶，汇集于顶，顶被称为其中之最。大王，正应如是，一切善法，皆以定为首，倾向于定，趋向于定，归向于定。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචි රාජා චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය සද්ධිං සඞ්ගාමං ඔතරෙය්‍ය, සබ්බාව සෙනා හත්ථී ච අස්සා ච රථා ච පත්තී ච තප්පමුඛා භවෙය්‍යුං තන්නින්නා තප්පොණා තප්පබ්භාරා තං යෙව අනුපරියායෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ සමාධිපමුඛා හොන්ති සමාධිනින්නා සමාධිපොණා සමාධිපබ්භාරා. එවං ඛො, මහාරාජ, පමුඛලක්ඛණො සමාධි. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘‘සමාධිං, භික්ඛවෙ, භාවෙථ, සමාහිතො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යථාභූතං පජානාතී’’ති.

“请再举一喻。”“譬如，大王，若有国王率领象、马、车、步四军进入战场，彼一切军队——象军、马军、车军与步兵——皆以王为首，倾向于王，趋向于王，归向于王，并追随于王。亦复如是，大王，凡是善法，皆以定为首，倾向于定，趋向于定，归向于定。大王，定即是以统领为相。大王，此亦为世尊所说：‘诸比丘，当修习定。诸比丘，心入于定的比丘能如实了知。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

සමාධිපඤ්හො චුද්දසමො.

定之问第十四。

15. පඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො

15. 慧相之问

15. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති? ‘‘පුබ්බෙව ඛො, මහාරාජ, මයා වුත්තං ‘ඡෙදනලක්ඛණා පඤ්ඤා’ති, අපි ච ඔභාසනලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, ඔභාසනලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති? ‘‘පඤ්ඤා, මහාරාජ, උප්පජ්ජමානා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමෙති, විජ්ජොභාසං ජනෙති, ඤාණාලොකං විදංසෙති, අරියසච්චානි පාකටානි කරොති. තතො යොගාවචරො ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතී’’ති.

15. 王曰：“尊者龙军，慧是何相？”“大王，我先前已说‘慧以决断为相’，然亦以光明为相。”“尊者，慧如何以光明为相？”“大王，慧生起时，破除无明之暗，生起明之光，显现智之光，令圣谛显明。于是，修行者(yogāvacaro)以正慧见‘无常’、‘苦’、‘无我’。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො අන්ධකාරෙ ගෙහෙ පදීපං පවෙසෙය්‍ය, පවිට්ඨො පදීපො අන්ධකාරං විධමෙති, ඔභාසං ජනෙති, ආලොකං විදංසෙති, රූපානි පාකටානි කරොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා [Pg.39] උප්පජ්ජමානා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමෙති, විජ්ජොභාසං ජනෙති, ඤාණාලොකං විදංසෙති, අරියසච්චානි පාකටානි කරොති. තතො යොගාවචරො ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. එවං ඛො, මහාරාජ, ඔභාසනලක්ඛණා පඤ්ඤා’’ති.

“请举一喻。”“譬如，大王，有人持灯入暗室，灯入之时，即破除黑暗，生起明亮，显现光明，令诸色显明。亦复如是，大王，慧生起时，破除无明之暗，生起明之光，显现智之光，令圣谛显明。于是，修行者以正慧见‘无常’、‘苦’、‘无我’。大王，慧即是以光明为相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො පන්නරසමො.

慧相之问第十五。

16. නානාධම්මානං එකකිච්චඅභිනිප්ඵාදනපඤ්හො

16. 诸法各异而成就同一作用之问

16. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමෙ ධම්මා නානා සන්තා එකං අත්ථං අභිනිප්ඵාදෙන්තී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, ඉමෙ ධම්මා නානා සන්තා එකං අත්ථං අභිනිප්ඵාදෙන්ති, කිලෙසෙ හනන්තී’’ති.

16. 王曰：“尊者龙军，此等法虽各异，然成就同一作用耶？”“然，大王，此等法虽各异，然成就同一作用，断除诸烦恼。”

‘‘කථං, භන්තෙ, ඉමෙ ධම්මා නානා සන්තා එකං අත්ථං අභිනිප්ඵාදෙන්ති, කිලෙසෙ හනන්ති? ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, සෙනා නානා සන්තා හත්ථී ච අස්සා ච රථා ච පත්තී ච එකං අත්ථං අභිනිප්ඵාදෙන්ති, සඞ්ගාමෙ පරසෙනං අභිවිජිනන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමෙ ධම්මා නානා සන්තා එකං අත්ථං අභිනිප්ඵාදෙන්ති, කිලෙසෙ හනන්තී’’ති.

“尊者，此等法各异，云何成就同一作用，断除诸烦恼？请为我设喻。”“大王，譬如军队，有象、马、车、步兵，虽各异，然成就同一作用，于战中胜敌军。大王，正如此，此等法虽各异，然成就同一作用，断除诸烦恼。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

නානාධම්මානං එකකිච්චඅභිනිප්ඵාදනපඤ්හො සොළසමො.

诸法各异而成就同一作用之问第十六。

මහාවග්ගො පඨමො.

大品第一。

ඉමස්මිං වග්ගෙ සොළස පඤ්හා.

此品有十六问。

2. අද්ධානවග්ගො

2. 时品

1. ධම්මසන්තතිපඤ්හො

1. 法相续之问

1. රාජා [Pg.40] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො උප්පජ්ජති, සො එව සො, උදාහු අඤ්ඤො’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘න ච සො, න ච අඤ්ඤො’’ති.

1. 王曰：“尊者龙军，生者，即是彼，抑或是他？”长老曰：“非即是彼，亦非是他。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං දහරො තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො අහොසි, සො යෙව ත්වං එතරහි මහන්තො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අඤ්ඤො සො දහරො තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො අහොසි, අඤ්ඤො අහං එතරහි මහන්තො’’ති. ‘‘එවං සන්තෙ ඛො, මහාරාජ, මාතාතිපි න භවිස්සති, පිතාතිපි න භවිස්සති, ආචරියොතිපි න භවිස්සති, සිප්පවාතිපි න භවිස්සති, සීලවාතිපි න භවිස්සති, පඤ්ඤවාතිපි න භවිස්සති. කිං නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤා එව කලලස්ස මාතා, අඤ්ඤා අබ්බුදස්ස මාතා, අඤ්ඤා පෙසියා මාතා, අඤ්ඤා ඝනස්ස මාතා, අඤ්ඤා ඛුද්දකස්ස මාතා, අඤ්ඤා මහන්තස්ස මාතා, අඤ්ඤො සිප්පං සික්ඛති, අඤ්ඤො සික්ඛිතො භවති, අඤ්ඤො පාපකම්මං කරොති, අඤ්ඤස්ස හත්ථපාදා ඡිජ්ජන්තී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ. ත්වං පන, භන්තෙ, එවං වුත්තෙ කිං වදෙය්‍යාසී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘අහඤ්ඤෙව ඛො, මහාරාජ, දහරො අහොසිං තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො, අහඤ්ඤෙව එතරහි මහන්තො, ඉමමෙව කායං නිස්සාය සබ්බෙ තෙ එකසඞ්ගහිතා’’ති.

“请为我作一个譬喻。”“大王，您意下如何？当您还是一个年幼、柔弱、微小、只能仰卧的婴儿时，那个婴儿就是现在长大了的您吗？”“不，尊者。那个年幼、柔弱、微小、只能仰卧的婴儿是一个，现在长大了的我是另一个。”“大王，如果这样，那就没有母亲，没有父亲，没有老师，没有有技艺者，没有持戒者，没有具慧者了。大王，难道羯罗蓝(kalala)的母亲是一个，頞部昙(abbuda)的母亲是另一个，闭尸(pesi)的母亲是另一个，键南(ghana)的母亲是另一个，幼儿的母亲是一个，成年人的母亲又是另一个吗？难道学习技艺的是一个人，学成的是另一个人吗？难道造作恶业的是一个人，他的手脚被砍断的却是另一个人吗？”“不，尊者。那么，尊者，若您被如此问，会怎么说呢？”长老说：“大王，我就是那个曾经年幼、柔弱、微小、只能仰卧的婴儿，也就是现在这个长大的人。依凭此身，所有这些状态都被统摄为一。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පදීපං පදීපෙය්‍ය, කිං සො සබ්බරත්තිං පදීපෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සබ්බරත්තිං පදීපෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, යා පුරිමෙ යාමෙ අච්චි, සා මජ්ඣිමෙ යාමෙ අච්චී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යා මජ්ඣිමෙ යාමෙ අච්චි, සා පච්ඡිමෙ යාමෙ අච්චී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤො සො අහොසි පුරිමෙ යාමෙ පදීපො, අඤ්ඤො මජ්ඣිමෙ යාමෙ පදීපො, අඤ්ඤො පච්ඡිමෙ යාමෙ පදීපො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ, තං යෙව නිස්සාය සබ්බරත්තිං පදීපිතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධම්මසන්තති සන්දහති, අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො නිරුජ්ඣති, අපුබ්බං අචරිමං විය සන්දහති, තෙන න ච සො, න ච අඤ්ඤො, පුරිමවිඤ්ඤාණෙ පච්ඡිමවිඤ්ඤාණං සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති.

“请再为我设喻。”“大王，譬如有人燃灯，其可终夜燃耶？”“然，尊者，可终夜燃。”“大王，初夜之焰，即中夜之焰耶？”“不也，尊者。”“中夜之焰，即后夜之焰耶？”“不也，尊者。”“大王，岂初夜之灯为一，中夜之灯为另一，后夜之灯为又一耶？”“不也，尊者，依此一灯，终夜燃明。”“大王，法相续亦复如是，一生一灭，如无初后而相续。是故，非即彼，亦非异，后识摄于前识。”

‘‘භිය්‍යො [Pg.41] ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ඛීරං දුය්හමානං කාලන්තරෙන දධි පරිවත්තෙය්‍ය, දධිතො නවනීතං, නවනීතතො ඝතං පරිවත්තෙය්‍ය, යො නු ඛො, මහාරාජ, එවං වදෙය්‍ය ‘යං යෙව ඛීරං තං යෙව දධි, යං යෙව දධි තං යෙව නවනීතං, යං යෙව නවනීතං තං යෙව ඝත’න්ති, සම්මා නු ඛො සො, මහාරාජ, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ, තංයෙව නිස්සාය සම්භූත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධම්මසන්තති සන්දහති, අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො නිරුජ්ඣති, අපුබ්බං අචරිමං විය සන්දහති, තෙන න ච සො, න ච අඤ්ඤො, පුරිමවිඤ්ඤාණෙ පච්ඡිමවිඤ්ඤාණං සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති.

“请再为我设喻。”“大王，譬如牛乳，经时转为酪，由酪转为生酥，由生酥转为熟酥。大王，若有人言：‘乳即是酪，酪即是生酥，生酥即是熟酥’，大王，彼言正耶？”“不也，尊者，彼依前而生。”“大王，法相续亦复如是，一生一灭，如无初后而相续。是故，非即彼，亦非异，后识摄于前识。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

ධම්මසන්තතිපඤ්හො පඨමො.

法相续之问第一

2. පටිසන්දහනපඤ්හො

2. 结生之问

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො න පටිසන්දහති, ජානාති සො ‘න පටිසන්දහිස්සාමී’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යො න පටිසන්දහති, ජානාති සො ‘න පටිසන්දහිස්සාමී’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, ජානාතී’’ති? ‘‘යො හෙතු යො පච්චයො, මහාරාජ, පටිසන්දහනාය, තස්ස හෙතුස්ස තස්ස පච්චයස්ස උපරමා ජානාති සො ‘න පටිසන්දහිස්සාමී’’’ති.

2. 王说：“尊者龙军，不再结生者，了知‘我将不再结生’吗？”“是的，大王，不再结生者，了知‘我将不再结生’。”“尊者，他如何了知呢？”“大王，凡是结生之因、结生之缘，因彼因、彼缘之止息，他便了知‘我将不再结生’。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කස්සකො ගහපතිකො කසිත්වා ච වපිත්වා ච ධඤ්ඤාගාරං පරිපූරෙය්‍ය. සො අපරෙන සමයෙන නෙව කස්සෙය්‍ය න වප්පෙය්‍ය, යථාසම්භතඤ්ච ධඤ්ඤං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය වා විසජ්ජෙය්‍ය වා යථා පච්චයං වා කරෙය්‍ය, ජානෙය්‍ය සො, මහාරාජ, කස්සකො ගහපතිකො ‘න මෙ ධඤ්ඤාගාරං පරිපූරෙස්සතී’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානෙය්‍යා’’ති. ‘‘කථං ජානෙය්‍යා’’ති? ‘‘යො හෙතු යො පච්චයො ධඤ්ඤාගාරස්ස පරිපූරණාය, තස්ස හෙතුස්ස තස්ස පච්චයස්ස උපරමා ජානාති ‘න මෙ ධඤ්ඤාගාරං පරිපූරෙස්සතී’’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො හෙතු යො පච්චයො පටිසන්දහනාය, තස්ස හෙතුස්ස තස්ස පච්චයස්ස උපරමා ජානාති සො ‘න පටිසන්දහිස්සාමී’ති.

“请为我作譬喻。”“大王，譬如农夫家主，耕种播撒，令谷仓充满。其后，他既不耕种，亦不播撒，仅享用、施予或随缘处置所积之谷。大王，彼农夫家主，会了知‘我的谷仓将不再充满’吗？”“是的，尊者，他会了知。”“他如何了知呢？”“凡是令谷仓充满之因、之缘，因彼因、彼缘之止息，他便了知‘我的谷仓将不再充满’。”“正是如此，大王，凡是结生之因、结生之缘，因彼因、彼缘之止息，他便了知‘我将不再结生’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පටිසන්දහනපඤ්හො දුතියො.

结生之问第二

3. ඤාණපඤ්ඤාපඤ්හො

3. 智与慧之问

3. රාජා [Pg.42] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යස්ස ඤාණං උප්පන්නං, තස්ස පඤ්ඤා උප්පන්නා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යස්ස ඤාණං උප්පන්නං, තස්ස පඤ්ඤා උප්පන්නා’’ති. ‘‘කිං, භන්තෙ, යඤ්ඤෙව ඤාණං සා යෙව පඤ්ඤා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යඤ්ඤෙව ඤාණං සා යෙව පඤ්ඤා’’ති. ‘‘යස්ස පන, භන්තෙ, තඤ්ඤෙව ඤාණං සා යෙව පඤ්ඤා උප්පන්නා, කිං සම්මුය්හෙය්‍ය සො, උදාහු න සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති? ‘‘කත්ථචි, මහාරාජ, සම්මුය්හෙය්‍ය, කත්ථචි න සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති. ‘‘කුහිං, භන්තෙ, සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති? ‘‘අඤ්ඤාතපුබ්බෙසු වා, මහාරාජ, සිප්පට්ඨානෙසු, අගතපුබ්බාය වා දිසාය, අස්සුතපුබ්බාය වා නාමපඤ්ඤත්තියා සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති. ‘‘කුහිං න සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති? ‘‘යං ඛො පන, මහාරාජ, තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තහිං න සම්මුය්හෙය්‍යා’’ති. ‘‘මොහො පනස්ස, භන්තෙ, කුහිං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘මොහො ඛො, මහාරාජ, ඤාණෙ උප්පන්නමත්තෙ තත්ථෙව නිරුජ්ඣතී’’ති.

3. 王说：“尊者龙军，对某人而言，若智已生起，其慧也已生起吗？”“是的，大王，对某人而言，若智已生起，其慧也已生起。”“尊者，难道智就是慧吗？”“是的，大王，智就是慧。”“尊者，对那已生起此智即是慧的人，他会迷惑，还是不迷惑呢？”“大王，在某些地方会迷惑，在某些地方不迷惑。”“尊者，在何处会迷惑呢？”“大王，在先前未知的技艺领域、先前未至的方向，或先前未闻的名相概念上，他会迷惑。”“在何处不迷惑呢？”“大王，凡由那智慧所作的‘无常’、‘苦’或‘无我’之观，于此，他不会迷惑。”“尊者，那么他的愚痴去向何处呢？”“大王，智一生起，愚痴即于彼处息灭。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො අන්ධකාරගෙහෙ පදීපං ආරොපෙය්‍ය, තතො අන්ධකාරො නිරුජ්ඣෙය්‍ය, ආලොකො පාතුභවෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඤාණෙ උප්පන්නමත්තෙ මොහො තත්ථෙව නිරුජ්ඣතී’’ති.

“请为我作譬喻。”“大王，譬如有人于暗室中燃灯，于是黑暗息灭，光明显现。正是如此，大王，智一生起，愚痴即于彼处息灭。”

‘‘පඤ්ඤා පන, භන්තෙ, කුහිං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘පඤ්ඤාපි ඛො, මහාරාජ, සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’’ති.

“尊者，那么，慧去向何处呢？”“大王，慧亦于完成其事后，即于彼处息灭。然而，由彼慧所作的‘无常’、‘苦’或‘无我’之观，则不息灭。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘පඤ්ඤා සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’ති, තස්ස ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, යො කොචි පුරිසො රත්තිං ලෙඛං පෙසෙතුකාමො ලෙඛකං පක්කොසාපෙත්වා පදීපං ආරොපෙත්වා ලෙඛං ලිඛාපෙය්‍ය, ලිඛිතෙ පන ලෙඛෙ පදීපං විජ්ඣාපෙය්‍ය, විජ්ඣාපිතෙපි පදීපෙ ලෙඛං න විනස්සෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’’ති.

“尊者龙军，您说‘慧在完成其事后，即于彼处息灭；然而，由彼慧所成就之‘无常’、‘苦’或‘无我’，则不息灭’，请为此作譬喻。”“大王，譬如有人夜间欲寄信，召来书写者，燃灯令其书写。信写完后，便熄灭灯火。灯虽熄灭，信却不毁。正是如此，大王，慧在完成其事后，即于彼处息灭；然而，由彼慧所成就之‘无常’、‘苦’或‘无我’，则不息灭。”

‘‘භිය්‍යො [Pg.43] ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පුරත්ථිමෙසු ජනපදෙසු මනුස්සා අනුඝරං පඤ්ච පඤ්ච උදකඝටකානි ඨපෙන්ති ආලිම්පනං විජ්ඣාපෙතුං, ඝරෙ පදිත්තෙ තානි පඤ්ච උදකඝටකානි ඝරස්සූපරි ඛිපන්ති, තතො අග්ගි විජ්ඣායති, කිං නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං මනුස්සානං එවං හොති ‘පුන තෙහි ඝටෙහි ඝටකිච්චං කරිස්සාමා’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අලං තෙහි ඝටෙහි, කිං තෙහි ඝටෙහී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පඤ්ච උදකඝටකානි, එවං පඤ්චින්ද්‍රියානි දට්ඨබ්බානි සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං. යථා තෙ මනුස්සා, එවං යොගාවචරො දට්ඨබ්බො. යථා අග්ගි, එවං කිලෙසා දට්ඨබ්බා. යථා පඤ්චහි උදකඝටකෙහි අග්ගි විජ්ඣාපීයති, එවං පඤ්චින්ද්‍රියෙහි කිලෙසා විජ්ඣාපියන්ති, විජ්ඣාපිතාපි කිලෙසා න පුන සම්භවන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’’ති.

“请再为我作譬喻。”“大王，譬如东方诸国之人，家家户户皆备五个水罐以防火灾。屋宅起火时，便将此五水罐掷于屋上，火即熄灭。大王，那些人岂会作是念：‘我等仍需用此诸罐行罐之事’？”“不会，尊者，此诸罐已足，何用此诸罐为？”“大王，譬如那五个水罐，当知为五根(pañcindriya)：信根(saddhindriya)、精进根(vīriyindriya)、念根(satindriya)、定根(samādhindriya)、慧根(paññindriya)。譬如那些人，当知为瑜伽行者(yogāvacara)。譬如火，当知为诸烦恼(kilesa)。譬如以五水罐灭火，如是以五根熄灭诸烦恼。诸烦恼一经熄灭，则不再生起。正是如此，大王，慧在完成其事后，即于彼处息灭；然而，由彼慧所成就之‘无常’、‘苦’或‘无我’，则不息灭。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, වෙජ්ජො පඤ්චමූලභෙසජ්ජානි ගහෙත්වා ගිලානකං උපසඞ්කමිත්වා තානි පඤ්චමූලභෙසජ්ජානි පිසිත්වා ගිලානකං පායෙය්‍ය, තෙහි ච දොසා නිද්ධමෙය්‍යුං, කිං නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස වෙජ්ජස්ස එවං හොති ‘පුන තෙහි පඤ්චමූලභෙසජ්ජෙහි භෙසජ්ජකිච්චං කරිස්සාමී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අලං තෙහි පඤ්චමූලභෙසජ්ජෙහි, කිං තෙහි පඤ්චමූලභෙසජ්ජෙහී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පඤ්චමූලභෙසජ්ජානි, එවං පඤ්චින්ද්‍රියානි දට්ඨබ්බානි සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං, යථා වෙජ්ජො, එවං යොගාවචරො දට්ඨබ්බො. යථා බ්‍යාධි, එවං කිලෙසා දට්ඨබ්බා. යථා බ්‍යාධිතො පුරිසො, එවං පුථුජ්ජනො දට්ඨබ්බො. යථා පඤ්චමූලභෙසජ්ජෙහි ගිලානස්ස දොසා නිද්ධන්තා, දොසෙ නිද්ධන්තෙ ගිලානො අරොගො හොති, එවං පඤ්චින්ද්‍රියෙහි කිලෙසා නිද්ධමීයන්ති, නිද්ධමිතා ච කිලෙසා න පුන සම්භවන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如医生取五种根药，来到病人处，把那五种根药捣碎后给病人服下，因此病患便被驱除。大王，那位医生会这样想吗：‘我还要再用这五种根药作药事呢’？”“不，尊者，那五种根药已足矣，还要那些五种根药作何用呢？”“大王，正如五种根药，当知为五根——信根(saddhindriya)、精进根(vīriyindriya)、念根(satindriya)、定根(samādhindriya)、慧根(paññindriya)；正如医生，当知为瑜伽行者(yogāvacaro)；正如疾病，当知为烦恼(kilesā)；正如生病的人，当知为凡夫(puthujjano)；正如五种根药能驱除病人的病患，病患被驱除后，病人便无病；同样，五根能驱除烦恼，烦恼被驱除后，便不复再生。同样地，大王，慧完成其任务后就在那里止息，然而由彼慧所作的‘无常’、‘苦’或‘无我’之观，并不会止息。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, සඞ්ගාමාවචරො යොධො පඤ්ච කණ්ඩානි ගහෙත්වා සඞ්ගාමං ඔතරෙය්‍ය පරසෙනං විජෙතුං, සො සඞ්ගාමගතො තානි පඤ්ච කණ්ඩානි ඛිපෙය්‍ය, තෙහි ච පරසෙනා භිජ්ජෙය්‍ය[Pg.44], කිං නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස සඞ්ගාමාවචරස්ස යොධස්ස එවං හොති ‘පුන තෙහි කණ්ඩෙහි කණ්ඩකිච්චං කරිස්සාමී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අලං තෙහි කණ්ඩෙහි, කිං තෙහි කණ්ඩෙහී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පඤ්ච කණ්ඩානි, එවං පඤ්චින්ද්‍රියානි දට්ඨබ්බානි සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං. යථා, මහාරාජ, සඞ්ගාමාවචරො යොධො, එවං යොගාවචරො දට්ඨබ්බො. යථා පරසෙනා, එවං කිලෙසා දට්ඨබ්බා. යථා පඤ්චහි කණ්ඩෙහි පරසෙනා භිජ්ජති, එවං පඤ්චින්ද්‍රියෙහි කිලෙසා භිජ්ජන්ති, භග්ගා ච කිලෙසා න පුන සම්භවන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පඤ්ඤා සකිච්චයං කත්වා තත්ථෙව නිරුජ්ඣති, යං පන තාය පඤ්ඤාය කතං ‘අනිච්ච’න්ති වා ‘දුක්ඛ’න්ති වා ‘අනත්තා’ති වා, තං න නිරුජ්ඣතී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如一位善战的战士，取五支箭进入战场，为了战胜敌军，他在战场上射出那五支箭，敌军因此溃散。大王，这位善战的战士会这样想吗：‘我还要用这些箭再做箭事吗？’”“不，尊者，那些箭已无用了，还要它们做什么呢？”“大王，正如那五支箭，当知为五根(pañcindriya)：信根(saddhindriya)、精进根(vīriyindriya)、念根(satindriya)、定根(samādhindriya)、慧根(paññindriya)。大王，正如善战的战士，当知为瑜伽行者(yogāvacaro)。正如敌军，当知为烦恼(kilesā)。正如用五支箭击溃敌军，同样，用五根击溃烦恼。烦恼被摧毁后，便不复再生。同样地，大王，慧(paññā)完成其任务后就在那里止息，然而由彼慧所作的‘无常’、‘苦’或‘无我’，都不会止息。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

ඤාණපඤ්ඤාපඤ්හො තතියො.

智与慧之问第三。

4. පටිසන්දහනපුග්ගලවෙදියනපඤ්හො

4. 结生者的感受之问

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො න පටිසන්දහති, වෙදෙති සො කිඤ්චි දුක්ඛං වෙදන’’න්ති? ථෙරො ආහ ‘‘කිඤ්චි වෙදෙති, කිඤ්චි න වෙදෙතී’’ති. ‘‘කිං වෙදෙති, කිං න වෙදෙතී’’ති? ‘‘කායිකං, මහාරාජ, වෙදනං වෙදෙති, චෙතසිකං වෙදනං න වෙදෙතී’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, කායිකං වෙදනං වෙදෙති, කථං චෙතසිකං වෙදනං න වෙදෙතී’’ති? ‘‘යො හෙතු යො පච්චයො කායිකාය දුක්ඛවෙදනාය උප්පත්තියා, තස්ස හෙතුස්ස තස්ස පච්චයස්ස අනුපරමා කායිකං දුක්ඛවෙදනං වෙදෙති, යො හෙතු යො පච්චයො චෙතසිකාය දුක්ඛවෙදනාය උප්පත්තියා, තස්ස හෙතුස්ස තස්ස පච්චයස්ස උපරමා චෙතසිකං දුක්ඛවෙදනං න වෙදෙති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘සො එකං වෙදනං වෙදෙති කායිකං න චෙතසික’’’න්ති.

4. 国王说：“尊者龙军(Nāgasena)，不结生者是否还感受任何苦受？”长老说：“感受某些，不感受另一些。”“感受什么？不感受什么？”“大王，他感受身受，不感受心受。”“尊者，如何感受身受，又不感受心受呢？”“引生身苦受的因与缘，由于此因缘未止息，故感受身苦受；引生心苦受的因与缘，由于此因缘已止息，故不感受心苦受。大王，世尊(Bhagavā)亦曾说：‘彼人只感受一种受，即身受，非心受。’”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො දුක්ඛං වෙදනං වෙදෙති, කස්මා සො න පරිනිබ්බායතී’’ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, අරහතො අනුනයො වා පටිඝො වා, න ච අරහන්තො අපක්කං පාතෙන්ති පරිපාකං ආගමෙන්ති පණ්ඩිතා. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“尊者龙军，感受苦受者，为何不般涅槃呢？”“大王，阿罗汉(arahanta)无有贪爱(anunaya)或瞋恚(paṭigha)。诸阿罗汉是智者，不令未熟者堕，而待其成熟。大王，法将舍利弗(Sāriputta)长老亦曾说：”

‘‘‘නාභිනන්දාමි [Pg.45] මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා.

“我不欣求死亡，亦不欣求生存；我等待时机，如雇工之待薪资。

‘‘‘නාභිනන්දාමි මරණං, නාභිනන්දාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, සම්පජානො පතිස්සතො’’’ති.

“我不欣求死亡，亦不欣求生存；我正知正念，以待时机。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පටිසන්දහනපුග්ගලවෙදියනපඤ්හො චතුත්ථො.

第四，结生者感受之问。

5. වෙදනාපඤ්හො

5. 感受之问

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සුඛා වෙදනා කුසලා වා අකුසලා වා අබ්‍යාකතා වා’’ති? ‘‘සියා, මහාරාජ, කුසලා, සියා අකුසලා, සියා අබ්‍යාකතා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ, කුසලා න දුක්ඛා, යදි දුක්ඛා න කුසලා, කුසලං දුක්ඛන්ති නුප්පජ්ජතී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, ඉධ පුරිසස්ස හත්ථෙ තත්තං අයොගුළං නික්ඛිපෙය්‍ය, දුතියෙ හත්ථෙ සීතං හිමපිණ්ඩං නික්ඛිපෙය්‍ය, කිං නු ඛො, මහාරාජ, උභොපි තෙ දහෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, උභොපි තෙ දහෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘කිං නු ඛො, තෙ මහාරාජ, උභොපි උණ්හා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, උභොපි සීතලා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘ආජානාහි නිග්ගහං යදි තත්තං දහති, න ච තෙ උභොපි උණ්හා, තෙන නුප්පජ්ජති. යදි සීතලං දහති, න ච තෙ උභොපි සීතලා, තෙන නුප්පජ්ජති. කිස්ස පන තෙ, මහාරාජ, උභොපි දහන්ති, න ච තෙ උභොපි උණ්හා, න ච තෙ උභොපි සීතලා? එකං උණ්හං, එකං සීතලං, උභොපි තෙ දහන්ති, තෙන නුප්පජ්ජතී’’ති. ‘‘නාහං පටිබලො තයා වාදිනා සද්ධිං සල්ලපිතුං, සාධු අත්ථං ජප්පෙහී’’ති. තතො ථෙරො අභිධම්මසංයුත්තාය කථාය රාජානං මිලින්දං සඤ්ඤාපෙසි –

5. 国王说：“尊者龙军，乐受是善、不善，还是无记？”“大王，（乐受）有时是善，有时是不善，有时是无记。”“尊者，若（乐受）为善，则不应为苦；若（受）为苦，则不应为善。善不应生起为苦。”“大王，您意下如何？譬如有人，一手置热铁球，另一手置冷雪团。大王，此二者是否都会烧灼？”“是的，尊者，二者都会烧灼。”“大王，此二者都是热的吗？”“非也，尊者。”“那么，都是冷的吗？”“非也，尊者。”“请知此中之诘难：若热物会烧灼，但二者并非都是热的，那么（烧灼）就不应发生。若冷物会烧灼，但二者并非都是冷的，那么（烧灼）也不应发生。大王，为何二者都会烧灼，而它们既非都是热的，也非都是冷的呢？一者为热，一者为冷，而二者都会烧灼。因此，（您的论点）不成立。”“我无法与您这样的论辩者对谈，请您善为解释其义理吧。”于是，长老以与阿毗达摩相应的教说，令弥兰陀王(Milinda)知晓——

‘‘ඡයිමානි, මහාරාජ, ගෙහනිස්සිතානි සොමනස්සානි, ඡ නෙක්ඛම්මනිස්සිතානි සොමනස්සානි, ඡ ගෙහනිස්සිතානි දොමනස්සානි, ඡ නෙක්ඛම්මනිස්සිතානි දොමනස්සානි, ඡ ගෙහනිස්සිතා උපෙක්ඛා, ඡ නෙක්ඛම්මනිස්සිතා උපෙක්ඛාති, ඉමානි ඡ ඡක්කානි, අතීතාපි ඡත්තිංසවිධා වෙදනා, අනාගතාපි [Pg.46] ඡත්තිංසවිධා වෙදනා, පච්චුප්පන්නාපි ඡත්තිංසවිධා වෙදනා, තදෙකජ්ඣං අභිසඤ්ඤුහිත්වා අභිසම්පිණ්ඩෙත්වා අට්ඨසතං වෙදනා හොන්තී’’ති.

“大王，有六种依于在家的喜，六种依于出离的喜；六种依于在家的忧，六种依于出离的忧；六种依于在家的舍，六种依于出离的舍。如是此等为六个六法组。于过去有三十六种受，于未来有三十六种受，于现在亦有三十六种受。将此等总集、聚合，则成一百零八种受。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

වෙදනාපඤ්හො පඤ්චමො.

受之问第五。

6. නාමරූපඑකත්තනානත්තපඤ්හො

6. 名色一异之问

6. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කො පටිසන්දහතී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘නාමරූපං ඛො, මහාරාජ, පටිසන්දහතී’’ති. ‘‘කිං ඉමං යෙව නාමරූපං පටිසන්දහතී’’ති? ‘‘න ඛො, මහාරාජ, ඉමං යෙව නාමරූපං පටිසන්දහති, ඉමිනා පන, මහාරාජ, නාමරූපෙන කම්මං කරොති සොභනං වා පාපකං වා, තෙන කම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං පටිසන්දහතී’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ, න ඉමං යෙව නාමරූපං පටිසන්දහති, නනු සො මුත්තො භවිස්සති පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘යදි න පටිසන්දහෙය්‍ය, මුත්තො භවෙය්‍ය පාපකෙහි කම්මෙහි. යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, පටිසන්දහති, තස්මා න මුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

6. 国王问道：“尊者龙军，谁在结生？”长老说：“大王，是名色在结生。”“是这同一个名色结生吗？”“不，大王，不是这同一个名色结生。然而，大王，以此名色造作善业或恶业，以那个业，另一个名色结生。”“尊者，如果不是这同一个名色结生，那他岂不是将从诸恶业中解脱吗？”长老说：“如果不结生，他就能从诸恶业中解脱。大王，正因为结生，所以不能从诸恶业中解脱。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස අම්බං අවහරෙය්‍ය, තමෙනං අම්බසාමිකො ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍ය ‘ඉමිනා දෙව පුරිසෙන මය්හං අම්බා අවහටා’ති, සො එවං වදෙය්‍ය ‘නාහං, දෙව, ඉමස්ස අම්බෙ අවහරාමි, අඤ්ඤෙ තෙ අම්බා, යෙ ඉමිනා රොපිතා, අඤ්ඤෙ තෙ අම්බා, යෙ මයා අවහටා, නාහං දණ්ඩප්පත්තො’ති. කිං නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති? ‘‘කිඤ්චාපි සො එවං වදෙය්‍ය, පුරිමං, භන්තෙ, අම්බං අප්පච්චක්ඛාය පච්ඡිමෙන අම්බෙන සො පුරිසො දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමිනා නාමරූපෙන කම්මං කරොති සොභනං වා පාපකං වා, තෙන කම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං පටිසන්දහති, තස්මා න මුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请举一譬喻。”“大王，譬如某人偷了另一人的芒果，芒果的主人抓住他，带到国王面前禀告：‘大王，此人偷了我的芒果。’那人却说：‘大王，我没有偷他的芒果。他所种的芒果是其他的，我所偷的芒果也是其他的，我不应受罚。’大王，那人应受罚吗？”“是的，尊者，他应受罚。”“以何因缘？”“尊者，即使他那样说，但因后面的芒果源于前面的芒果，他仍应受罚。”“正是如此，大王，以此名色造作善业或恶业，以那个业，另一个名色结生，因此不能从诸恶业中解脱。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස සාලිං අවහරෙය්‍ය…පෙ… උච්ඡුං අවහරෙය්‍ය…පෙ… යථා මහාරාජ කොචි පුරිසො හෙමන්තකාලෙ අග්ගිං ජාලෙත්වා විසිබ්බෙත්වා [Pg.47] අවිජ්ඣාපෙත්වා පක්කමෙය්‍ය, අථ ඛො සො අග්ගි අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස ඛෙත්තං ඩහෙය්‍ය, තමෙනං ඛෙත්තසාමිකො ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍ය ‘ඉමිනා, දෙව, පුරිසෙන මය්හං ඛෙත්තං දඩ්ඪ’න්ති. සො එවං වදෙය්‍ය ‘නාහං, දෙව, ඉමස්ස ඛෙත්තං ඣාපෙමි, අඤ්ඤො සො අග්ගි, යො මයා අවිජ්ඣාපිතො, අඤ්ඤො සො අග්ගි, යෙනිමස්ස ඛෙත්තං දඩ්ඪං, නාහං දණ්ඩප්පත්තො’ති. කිං නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති? ‘‘කිඤ්චාපි සො එවං වදෙය්‍ය, පුරිමං, භන්තෙ, අග්ගිං අප්පච්චක්ඛාය පච්ඡිමෙන අග්ගිනා සො පුරිසො දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමිනා නාමරූපෙන කම්මං කරොති සොභනං වා පාපකං වා, තෙන කම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං පටිසන්දහති, තස්මා න මුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请再举一譬喻。”“大王，譬如某人偷了另一人的稻谷……乃至……偷了甘蔗……又如大王，某人在冬季生火取暖后，未曾熄灭便离去，于是那火烧了另一人的田地。田地的主人抓住他，带到国王面前禀告：‘大王，此人烧了我的田地。’那人却说：‘大王，我没有烧他的田地。我未曾熄灭的火是另一个，烧毁他田地的火也是另一个，我不应受罚。’大王，那人应受罚吗？”“是的，尊者，他应受罚。”“以何因缘？”“尊者，即使他那样说，但因后面的火源于前面的火，他仍应受罚。”“正是如此，大王，以此名色造作善或恶业，以那个业，另一个名色结生，因此不能从诸恶业中解脱。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පදීපං ආදාය පාසාදං අභිරූහිත්වා භුඤ්ජෙය්‍ය, පදීපො ඣායමානො තිණං ඣාපෙය්‍ය, තිණං ඣායමානං ඝරං ඣාපෙය්‍ය, ඝරං ඣායමානං ගාමං ඣාපෙය්‍ය, ගාමජනො තං පුරිසං ගහෙත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘කිස්ස ත්වං, භො පුරිස, ගාමං ඣාපෙසී’ති, සො එවං වදෙය්‍ය ‘නාහං, භො, ගාමං ඣාපෙමි, අඤ්ඤො සො පදීපග්ගි, යස්සාහං ආලොකෙන භුඤ්ජිං, අඤ්ඤො සො අග්ගි, යෙන ගාමො ඣාපිතො’ති, තෙ විවදමානා තව සන්තිකෙ ආගච්ඡෙය්‍යුං, කස්ස ත්වං, මහාරාජ, අට්ටං ධාරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘ගාමජනස්ස භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘කිඤ්චාපි සො එවං වදෙය්‍ය, අපි ච තතො එව සො අග්ගි නිබ්බත්තො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කිඤ්චාපි අඤ්ඤං මාරණන්තිකං නාමරූපං, අඤ්ඤං පටිසන්ධිස්මිං නාමරූපං, අපි ච තතො යෙව තං නිබ්බත්තං, තස්මා න මුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请再举一譬喻。”“大王，譬如某人持灯登楼用餐，灯焰烧着茅草，茅草烧着房屋，房屋烧着村庄。村民抓住那人说：‘喂，你为何烧了村庄？’那人却说：‘我没有烧村庄。我借以用餐的灯火是另一个，烧毁村庄的火也是另一个。’他们争论不休来到你面前，大王，你会为谁断案呢？”“为村民，尊者。”“以何因缘？”“即使他那样说，但那火确实是从那灯火生起的。”“正是如此，大王。即使临终时的名色是另一个，结生时的名色也是另一个，但后者确实是从前者生起，因此不能从诸恶业中解脱。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො දහරිං දාරිකං වාරෙත්වා සුඞ්කං දත්වා පක්කමෙය්‍ය. සා අපරෙන සමයෙන මහතී අස්ස වයප්පත්තා, තතො අඤ්ඤො පුරිසො සුඞ්කං දත්වා විවාහං කරෙය්‍ය, ඉතරො ආගන්ත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘කිස්ස පන මෙ ත්වං, අම්භො පුරිස, භරියං නෙසී’ති? සො එවං වදෙය්‍ය ‘නාහං තව භරියං නෙමි, අඤ්ඤා සා දාරිකා දහරී තරුණී, යා [Pg.48] තයා වාරිතා ච දින්නසුඞ්කා ච, අඤ්ඤායං දාරිකා මහතී වයප්පත්තා මයා වාරිතා ච දින්නසුඞ්කා චා’ති, තෙ විවදමානා තව සන්තිකෙ ආගච්ඡෙය්‍යුං. කස්ස ත්වං, මහාරාජ, අට්ටං ධාරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘පුරිමස්ස භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘කිඤ්චාපි සො එවං වදෙය්‍ය, අපි ච තතො යෙව සා මහතී නිබ්බත්තා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කිඤ්චාපි අඤ්ඤං මාරණන්තිකං නාමරූපං, අඤ්ඤං පටිසන්ධිස්මිං නාමරූපං, අපි ච තතො යෙව තං නිබ්බත්තං, තස්මා නපරිමුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请再举一譬喻。”“大王，譬如某人与一个小女孩订亲，付了聘金便离去。后来，她长大成人，到了适婚年龄，另一人付了聘金与她成婚。先前那人回来说：‘喂，你为何带走我的妻子？’那人却说：‘我没有带走你的妻子。你订了亲、付了聘金的那个年幼女孩是其一，我订了亲、付了聘金的这个成年女孩是其二。’他们争论不休来到你面前，大王，你会为谁断案呢？”“为先前那人，尊者。”“以何因缘？”“即使他那样说，但那成年女子确实是从那小女孩长大而成的。”“正是如此，大王。即使临终时的名色是其一，结生时的名色是其二，但后者确实是从前者生起，因此不能从诸恶业中解脱。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො ගොපාලකස්ස හත්ථතො ඛීරඝටං කිණිත්වා තස්සෙව හත්ථෙ නික්ඛිපිත්වා පක්කමෙය්‍ය ‘ස්වෙ ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’ති, තං අපරජ්ජු දධි සම්පජ්ජෙය්‍ය. සො ආගන්ත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘දෙහි මෙ ඛීරඝට’න්ති. සො දධිං දස්සෙය්‍ය. ඉතරො එවං වදෙය්‍ය ‘නාහං තව හත්ථතො දධිං කිණාමි, දෙහි මෙ ඛීරඝට’න්ති. සො එවං වදෙය්‍ය ‘අජානතො තෙ ඛීරං දධිභූත’න්ති තෙ විවදමානා තව සන්තිකෙ ආගච්ඡෙය්‍යුං, කස්ස ත්වං මහාරාජ, අට්ටං ධාරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘ගොපාලකස්ස භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘කිඤ්චාපි සො එවං වදෙය්‍ය, අපි ච තතො යෙව තං නිබ්බත්ත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කිඤ්චාපි අඤ්ඤං මාරණන්තිකං නාමරූපං, අඤ්ඤං පටිසන්ධිස්මිං නාමරූපං, අපි ච තතො යෙව තං නිබ්බත්තං, තස්මා න පරිමුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请再作一个譬喻。”“大王，譬如有人从牧者手中买了一罐牛奶，寄放在他那里后离开，心想：‘我明天来取。’到了第二天，那牛奶变成了酸奶。买牛奶的人来了，这样说：‘把我的牛奶罐给我。’牧者给他看酸奶。那人说：‘我不是从你手中买的酸奶，把我的牛奶罐给我。’牧者说：‘在你不知道的时候，牛奶变成了酸奶。’他们争论着来到你面前。大王，你会判谁有理呢？”“尊者，判牧者有理。”“是什么原因呢？”“即使买牛奶的人那样说，但那酸奶确实是由那牛奶产生的。”“正是如此，大王，即使临终时的名色与结生时的名色是不同的，但后者确实是由前者所产生，因此无法从恶业中解脱。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

නාමරූපඑකත්තනානත්තපඤ්හො ඡට්ඨො.

名色一异之问第六。

7. ථෙරපටිසන්දහනාපටිසන්දහනපඤ්හො

7. 长老是否再结生之问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ත්වං පන පටිසන්දහිස්සසී’’ති? ‘‘අලං, මහාරාජ, කිං තෙ තෙන පුච්ඡිතෙන, නනු මයා පටිකච්චෙව අක්ඛාතං ‘සචෙ, මහාරාජ, සඋපාදානො භවිස්සාමි, පටිසන්දහිස්සාමි, සචෙ අනුපාදානො භවිස්සාමි, න පටිසන්දහිස්සාමී’’’ති.

7. 国王问道：“尊者龙军，你还会再结生吗？”“够了，大王，何必问这个呢？我不是早就说过了吗：‘大王，如果我还有执取，就会再结生；如果没有执取，就不会再结生。’”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො රඤ්ඤො අධිකාරං කරෙය්‍ය. රාජා තුට්ඨො අධිකාරං දදෙය්‍ය, සො තෙන අධිකාරෙන පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගිභූතො පරිචරෙය්‍ය, සො [Pg.49] චෙ ජනස්ස ආරොචෙය්‍ය ‘න මෙ රාජා කිඤ්චි පටිකරොතී’ ති. කිං නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො යුත්තකාරී භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කිං තෙ තෙන පුච්ඡිතෙන, නනු මයා පටිකච්චෙව අක්ඛාතං ‘සචෙ සඋපාදානො භවිස්සාමි, පටිසන්දහිස්සාමි, සචෙ අනුපාදානො භවිස්සාමි, න පටිසන්දහිස්සාමී’’’ති.

“请作譬喻。”“大王，譬如有人为国王效劳。国王欢喜，便予以赏赐，他凭此赏赐，具足五欲而受用。倘若他对众人宣称：‘国王没有给我任何回报。’大王，那人所为恰当吗？”“不，尊者。”“正是如此，大王，您问这个有什么用呢？我不是一开始就说过了吗：‘若我有执取，就会结生；若我无执取，就不会结生’？”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

ථෙරපටිසන්දහනාපටිසන්දහනපඤ්හො සත්තමො.

长老结生与不结生之问第七。

8. නාමරූපපටිසන්දහනපඤ්හො

8. 名色结生之问

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘නාමරූප’න්ති, තත්ථ කතමං නාමං, කතමං රූප’’න්ති. ‘‘යං තත්ථ, මහාරාජ, ඔළාරිකං, එතං රූපං, යෙ තත්ථ සුඛුමා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා, එතං නාම’’න්ති. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන නාමං යෙව න පටිසන්දහති, රූපං යෙව වා’’ති? ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤූපනිස්සිතා, මහාරාජ, එතෙ ධම්මා එකතොව උප්පජ්ජන්තී’’ති.

8. 国王问道：“尊者龙军，您所说的‘名色’，其中何者为名，何者为色？”“大王，其中粗大者为色，其中微细的心与心所法为名。”“尊者龙军，是何原因，唯名不能结生，或唯色不能结生呢？”“大王，此等诸法互相依止，一同生起。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කුක්කුටියා කලලං න භවෙය්‍ය, අණ්ඩම්පි න භවෙය්‍ය, යඤ්ච තත්ථ කලලං, යඤ්ච අණ්ඩං, උභොපෙතෙ අඤ්ඤමඤ්ඤූපනිස්සිතා, එකතොව නෙසං උප්පත්ති හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තත්ථ නාමං න භවෙය්‍ය, රූපම්පි න භවෙය්‍ය, යඤ්චෙව තත්ථ නාමං, යඤ්චෙව රූපං, උභොපෙතෙ අඤ්ඤමඤ්ඤූපනිස්සිතා, එකතොව නෙසං උප්පත්ති හොති. එවමෙතං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිත’’න්ති.

“请作譬喻。”“大王，譬如母鸡若无胚胎，则亦无卵。胚胎与卵，此二者互相依止，一同生起。正是如此，大王，若无名，则亦无色。名与色，此二者互相依止，一同生起。如是，此已长时流转。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

නාමරූපපටිසන්දහනපඤ්හො අට්ඨමො.

名色结生之问第八。

9. අද්ධානපඤ්හො

9. 时间之问

9. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘දීඝමද්ධාන’න්ති, කිමෙතං අද්ධානං නාමා’’ති? ‘‘අතීතො, මහාරාජ, අද්ධා, අනාගතො අද්ධා, පච්චුප්පන්නො අද්ධා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, සබ්බෙ අද්ධා අත්ථී’’ති? ‘‘කොචි, මහාරාජ[Pg.50], අද්ධා අත්ථි, කොචි නත්ථී’’ති. ‘‘කතමො පන, භන්තෙ, අත්ථි, කතමො නත්ථී’’ති? ‘‘යෙ තෙ, මහාරාජ, සඞ්ඛාරා අතීතා විගතා නිරුද්ධා විපරිණතා, සො අද්ධා නත්ථි, යෙ ධම්මා විපාකා, යෙ ච විපාකධම්මධම්මා, යෙ ච අඤ්ඤත්‍ර පටිසන්ධිං දෙන්ති, සො අද්ධා අත්ථි. යෙ සත්තා කාලඞ්කතා අඤ්ඤත්‍ර උප්පන්නා, සො ච අද්ධා අත්ථි. යෙ සත්තා කාලඞ්කතා අඤ්ඤත්‍ර අනුප්පන්නා, සො අද්ධා නත්ථි. යෙ ච සත්තා පරිනිබ්බුතා, සො ච අද්ධා නත්ථි පරිනිබ්බුතත්තා’’ති.

9. 国王说：“尊者龙军，您所说的‘长时(dīghamaddhāna)’，此‘时(addhāna)’为何？”“大王，过去是时，未来是时，现在是时。”“尊者，是否一切时皆存在？”“大王，有时存在，有时不存在。”“尊者，何者存在，何者不存在？”“大王，彼等诸行(saṅkhārā)已过去、已消逝、已灭尽、已变异，彼时即不存在。彼等法是异熟(vipāka)，以及是能生异熟之法，以及于他处给予结生(paṭisandhi)，彼时即存在。彼等有情已命终而生于他处，彼时即存在。彼等有情已命终而未生于他处，彼时即不存在。以及彼等已般涅槃(parinibbuta)的有情，因已般涅槃故，彼时即不存在。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

අද්ධානපඤ්හො නවමො.

时之问第九。

අද්ධානවග්ගො දුතියො.

时品第二。

ඉමස්මිං වග්ගෙ නව පඤ්හා.

此品有九问。

3. විචාරවග්ගො

3. 审察品

1. අද්ධානමූලපඤ්හො

1. 时之根本问

1. රාජා [Pg.51] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අතීතස්ස අද්ධානස්ස කිං මූලං, අනාගතස්ස අද්ධානස්ස කිං මූලං, පච්චුප්පන්නස්ස අද්ධානස්ස කිං මූල’’න්ති? ‘‘අතීතස්ස ච, මහාරාජ, අද්ධානස්ස අනාගතස්ස ච අද්ධානස්ස පච්චුප්පන්නස්ස ච අද්ධානස්ස අවිජ්ජා මූලං. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අද්ධානස්ස පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’’ති.

1. 国王说：“尊者龙军，过去之时(addhāna)以何为根本？未来之时以何为根本？现在之时以何为根本？”“大王，过去之时、未来之时以及现在之时，其根本皆是无明(avijjā)。以无明为缘而有行(saṅkhārā)；以行为缘而有识(viññāṇa)；以识为缘而有名色(nāmarūpa)；以名色为缘而有六处(saḷāyatana)；以六处为缘而有触(phasso)；以触为缘而有受(vedanā)；以受为缘而有爱(taṇhā)；以爱为缘而有取(upādāna)；以取为缘而有有(bhava)；以有为缘而有生(jāti)；以生为缘，则有老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯粹苦蕴(dukkhakkhandha)之时的前际(purimā koṭi)不可了知。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

අද්ධානමූලපඤ්හො පඨමො.

时之根本问第一

2. පුරිමකොටිපඤ්හො

2. 前际之问

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’ති, තස්ස ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො පරිත්තං බීජං පථවියං නික්ඛිපෙය්‍ය, තතො අඞ්කුරො උට්ඨහිත්වා අනුපුබ්බෙන වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිත්වා ඵලං දදෙය්‍ය. තතො බීජං ගහෙත්වා පුන රොපෙය්‍ය, තතොපි අඞ්කුරො උට්ඨහිත්වා අනුපුබ්බෙන වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිත්වා ඵලං දදෙය්‍ය. එවමෙතිස්සා සන්තතියා අත්ථි අන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අද්ධානස්සාපි පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’’ති.

2. 国王说：“尊者龙军，您说‘前际不可知’，请为此作一譬喻。”“大王，譬如有人将一粒小种子种在土里，它发芽后，次第生长、发育、繁茂，然后结出果实。再从那果实中取了种子来种，它也发芽后，次第生长、发育、繁茂，然后结出果实。如此，这相续有尽头吗？”“没有，尊者。”“大王，正是如此，时间的前际亦不可知。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කුක්කුටියා අණ්ඩං භවෙය්‍ය, අණ්ඩතො කුක්කුටී කුක්කුටියා අණ්ඩන්ති. එවමෙතිස්සා සන්තතියා අත්ථි අන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අද්ධානස්සාපි පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’’ති.

“请再作一譬喻。”“大王，譬如由母鸡而有蛋，由蛋而有母鸡，由母鸡而有蛋。如此，这相续有尽头吗？”“没有，尊者。”“大王，正是如此，时间的前际亦不可知。”

‘‘භිය්‍යො [Pg.52] ඔපම්මං කරොහී’’ති. ථෙරො පථවියා චක්කං ලිඛිත්වා මිලින්දං රාජානං එතදවොච ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, ඉමස්ස චක්කස්ස අන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමානි චක්කානි වුත්තානි භගවතා ‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා කම්මං, කම්මතො පුන චක්ඛුං ජායතී’ති. එවමෙතිස්සා සන්තතියා අත්ථි අන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති.

“请再作一譬喻。”长老在地上画了一个轮，对弥兰陀王说：“大王，此轮有尽头吗？”“没有，尊者。”“大王，正是如此。世尊曾说此等诸轮：‘缘于眼与色，生起眼识；三者和合为触；缘触而有受；缘受而有爱；缘爱而有取；缘取而有业；由业而再生起眼。’如此，这相续有尽头吗？”“没有，尊者。”

‘‘‘සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා කම්මං, කම්මතො පුන මනො ජායතී’ති. එවමෙතිස්සා සන්තතියා අත්ථි අන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අද්ධානස්සාපි පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’’ති.

“‘缘于耳根与声尘……乃至缘于意根与法尘而生起意识，三者和合为触，缘触生受，缘受生爱，缘爱生取，缘取生业，由业再生起意。’如此，此相续有终点吗？”“尊者，没有。”“大王，正是如此，时间的前际亦不可知。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පුරිමකොටිපඤ්හො දුතියො.

前际之问第二。

3. කොටිපඤ්ඤායනපඤ්හො

3. 边际可知问

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’ති, කතමා ච සා පුරිමා කොටී’’ති? ‘‘යො ඛො, මහාරාජ, අතීතො අද්ධා, එසා පුරිමා කොටී’’ති. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’ති, කිං පන, භන්තෙ, සබ්බාපි පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායතී’’ති? ‘‘කාචි, මහාරාජ, පඤ්ඤායති, කාචි න පඤ්ඤායතී’’ති. ‘‘කතමා, භන්තෙ, පඤ්ඤායති, කතමා න පඤ්ඤායතී’’ති? ‘‘ඉතො පුබ්බෙ, මහාරාජ, සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අවිජ්ජා නාහොසීති එසා පුරිමා කොටි න පඤ්ඤායති, යං අහුත්වා සම්භොති, හුත්වා පටිවිගච්ඡති, එසප පුරිමා කොටි පඤ්ඤායතී’’ති.

3. 王说：“尊者龙军，您说‘前际不可知’，那么什么是前际呢？”“大王，过去的时间，即是前际。”“尊者龙军，您说‘前际不可知’，那么，尊者，是否所有的前际都不可知呢？”“大王，有些可知，有些不可知。”“尊者，哪些可知，哪些不可知呢？”“大王，‘在此之前，无明完全不曾存在’，这样的前际是不可知的；而‘未曾有而生起，已有而消逝’，这样的前际是可知的。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං අහුත්වා සම්භොති, හුත්වා පටිවිගච්ඡති, නනු තං උභතො ඡින්නං අත්ථං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘යදි, මහාරාජ, උභතො ඡින්නං අත්ථං ගච්ඡති, උභතො [Pg.53] ඡින්නා සක්කා වඩ්ඪෙතු’’න්ති? ‘‘ආම, සාපි සක්කා වඩ්ඪෙතු’’න්ති.’’නාහං, භන්තෙ, එතං පුච්ඡාමි කොටිතො සක්කා වඩ්ඪෙතු’’න්ති? ‘‘ආම සක්කා වඩ්ඪෙතු’’න්ති.

“尊者龙军，那未曾有而生起，已有而消逝的，难道不是两端断绝而趋于灭尽吗？”“大王，如果两端断绝而趋于灭尽，那两端断绝之物还能增长吗？”“是的，那也能增长。”“尊者，我不是问那个，我问的是：‘能从一个开端增长吗？’”“是的，能够增长。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ථෙරො තස්ස රුක්ඛූපමං අකාසි, ඛන්ධා ච කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස බීජානී’’ති.

“请举一个譬喻。”长老为他作了树的譬喻：“诸蕴即是整个苦蕴的种子。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

කොටිපඤ්ඤායනපඤ්හො තතියො.

边际可知问第三。

4. සඞ්ඛාරජායමානපඤ්හො

4. 诸行生起问

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ ජායන්තී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අත්ථි සඞ්ඛාරා, යෙ ජායන්තී’’ති. ‘‘කතමෙ තෙ, භන්තෙ’’ති? ‘‘චක්ඛුස්මිඤ්ච ඛො, මහාරාජ, සති රූපෙසු ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණං හොති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ සති චක්ඛුසම්ඵස්සො හොති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙ සති වෙදනා හොති, වෙදනාය සති තණ්හා හොති, තණ්හාය සති උපාදානං හොති, උපාදානෙ සති භවො හොති, භවෙ සති ජාති හොති, ජාතියා සති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. චක්ඛුස්මිඤ්ච ඛො, මහාරාජ, අසති රූපෙසු ච අසති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න හොති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ අසති චක්ඛුසම්ඵස්සො න හොති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙ අසති වෙදනා න හොති, වෙදනාය අසති තණ්හා න හොති, තණ්හාය අසති උපාදානං න හොති, උපාදානෙ අසති භවො න හොති, භවෙ අසති ජාති න හොති, ජාතියා අසති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා න හොන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති.

4. 王说：“尊者龙军，是否有某些行正在生起？”“是的，大王，有行正在生起。”“尊者，是哪些呢？”“大王，当眼和色存在时，眼识就生起；有眼识时，眼触就生起；有眼触时，受就生起；有受时，渴爱就生起；有渴爱时，执取就生起；有执取时，有就生起；有有时，生就生起；有生时，老死、忧、悲、苦、恼、绝望就生起。这样，这整个苦蕴就集起了。大王，如果没有眼和色，眼识就不生起；没有眼识，眼触就不生起；没有眼触，受就不生起；没有受，渴爱就不生起；没有渴爱，执取就不生起；没有执取，有就不生起；没有有，生就不生起；没有生，老死、忧、悲、苦、恼、绝望就不生起。这样，这整个苦蕴就灭尽了。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

සඞ්ඛාරජායමානපඤ්හො චතුත්ථො.

行生起问第四

5. භවන්තසඞ්ඛාරජායමානපඤ්හො

5. 从有而生的行之问

5. රාජා [Pg.54] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්තී’’ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව ඛො, මහාරාජ, සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

5. 王说：“尊者龙军，可有任何行从无而生？”“大王，无有任何行从无而生。大王，诸行实从有而生。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, ඉදං ගෙහං අභවන්තං ජාතං, යත්ථ ත්වං නිසින්නොසී’’ති? ‘‘නත්ථි කිඤ්චි, භන්තෙ, ඉධ අභවන්තං ජාතං, භවන්තං යෙව ජාතං, ඉමානි ඛො, භන්තෙ, දාරූනි වනෙ අහෙසුං, අයඤ්ච මත්තිකා පථවියං අහොසි, ඉත්ථීනඤ්ච පුරිසානඤ්ච තජ්ජෙන වායාමෙන එවමිදං ගෙහං නිබ්බත්ත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请作譬喻。”“大王，您意下如何？您所坐的这座房屋，是从无而生的吗？”“尊者，此处无物从无而生，皆从有而生。尊者，这些木材原在林中，这些泥土原在地上，经由男女的相应努力，这座房屋才得以建成。”“正是如此，大王，无有任何行从无而生，诸行皆从有而生。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි බීජගාමභූතගාමා පථවියං නික්ඛිත්තා අනුපුබ්බෙන වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජමානා පුප්ඵානි ච ඵලානි ච දදෙය්‍යුං, න තෙ රුක්ඛා අභවන්තා ජාතා, භවන්තා යෙව තෙ රුක්ඛා ජාතා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව තෙ සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如任何种子类与植物类，播于地中，次第增长、繁茂、广大，而生花果。那些树木并非从无而生，实从有而生。同样地，大王，无有任何行从无而生，诸行皆从有而生。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කුම්භකාරො පථවියා මත්තිකං උද්ධරිත්වා නානාභාජනානි කරොති, න තානි භාජනානි අභවන්තානි ජාතානි, භවන්තානි යෙව ජාතානි. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如陶工从地上取土，制作种种器皿。那些器皿并非从无而生，实从有而生。同样地，大王，无有任何行从无而生，诸行皆从有而生。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, වීණාය පත්තං න සියා, චම්මං න සියා, දොණි න සියා, දණ්ඩො න සියා, උපවීණො න සියා, තන්තියො න සියුං, කොණො න සියා, පුරිසස්ස ච තජ්ජො වායාමො න සියා, ජායෙය්‍ය සද්දො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යතො ච ඛො, මහාරාජ, වීණාය පත්තං සියා, චම්මං සියා, දොණි සියා, දණ්ඩො සියා, උපවීණො සියා, තන්තියො සියුං, කොණො සියා, පුරිසස්ස ච තජ්ජො වායාමො සියා, ජායෙය්‍ය සද්දො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජායෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව ඛො සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如一张琴，若无琴身、琴面、琴箱、琴颈、琴桥、琴弦、拨子，亦无人作相应之功，能生起声音吗？”“不能，尊者。”“大王，若有琴身、琴面、琴箱、琴颈、琴桥、琴弦、拨子，亦有人作相应之功，能生起声音吗？”“是的，尊者，能生起。”“正是如此，大王，没有任何行是不存在而生起的，诸行确实是存在而生起的。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, අරණි න සියා, අරණිපොතකො න සියා, අරණියොත්තකං න සියා, උත්තරාරණි න [Pg.55] සියා, චොළකං න සියා, පුරිසස්ස ච තජ්ජො වායාමො න සියා, ජායෙය්‍ය සො අග්ගී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යතො ච ඛො, මහාරාජ, අරණි සියා, අරණිපොතකො සියා, අරණියොත්තකං සියා, උත්තරාරණි සියා, චොළකං සියා, පුරිසස්ස ච තජ්ජො වායාමො සියා, ජායෙය්‍ය සො අග්ගී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජායෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව ඛො සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如若无下钻木、钻杆、钻绳、上钻木、火绒，亦无人作相应之功，能生起那火吗？”“不能，尊者。”“大王，若有下钻木、钻杆、钻绳、上钻木、火绒，亦有人作相应之功，能生起那火吗？”“是的，尊者，能生起。”“正是如此，大王，没有任何行是不存在而生起的，诸行确实是存在而生起的。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, මණි න සියා, ආතපො න සියා, ගොමයං න සියා, ජායෙය්‍ය සො අග්ගී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යතො ච ඛො, මහාරාජ, මණි සියා, ආතපො සියා, ගොමයං සියා, ජායෙය්‍ය සො අග්ගී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජායෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව ඛො සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如若无日精珠、阳光、牛粪，能生起那火吗？”“不能，尊者。”“大王，若有日精珠、阳光、牛粪，能生起那火吗？”“是的，尊者，能生起。”“正是如此，大王，没有任何行是不存在而生起的，诸行确实是存在而生起的。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ආදාසො න සියා, ආභා න සියා, මුඛං න සියා, ජායෙය්‍ය අත්තා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘යතො ච ඛො, මහාරාජ, ආදාසො සියා, ආභා සියා, මුඛං සියා, ජායෙය්‍ය අත්තා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජායෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි කෙචි සඞ්ඛාරා, යෙ අභවන්තා ජායන්ති, භවන්තා යෙව ඛො සඞ්ඛාරා ජායන්තී’’ති.

“请再作譬喻。”“大王，譬如若无镜、无光、无面，能现起影像吗？”“不能，尊者。”“大王，若有镜、有光、有面，能现起影像吗？”“是的，尊者，能现起。”“正是如此，大王，无有任何行从无而生，诸行实从有而生。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

භවන්තසඞ්ඛාරජායමානපඤ්හො පඤ්චමො.

诸行从有而生问第五

6. වෙදගූපඤ්හො

6. 通达者之问

6. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, වෙදගූ උපලබ්භතී’’ති? ‘‘කො පනෙස, මහාරාජ, වෙදගූ නාමා’’ති? ‘‘යො, භන්තෙ, අබ්භන්තරෙ ජීවො චක්ඛුනා රූපං පස්සති, සොතෙන සද්දං සුණාති, ඝානෙන ගන්ධං ඝායති, ජිව්හාය රසං සායති, කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති, මනසා ධම්මං විජානාති, යථා මයං ඉධ පාසාදෙ නිසින්නා යෙන යෙන වාතපානෙන ඉච්ඡෙය්‍යාම පස්සිතුං, තෙන තෙන වාතපානෙන පස්සෙය්‍යාම, පුරත්ථිමෙනපි වාතපානෙන පස්සෙය්‍යාම, පච්ඡිමෙනපි [Pg.56] වාතපානෙන පස්සෙය්‍යාම, උත්තරෙනපි වාතපානෙන පස්සෙය්‍යාම, දක්ඛිණෙනපි වාතපානෙන පස්සෙය්‍යාම. එවමෙව ඛො, භන්තෙ, අයං අබ්භන්තරෙ ජීවො යෙන යෙන ද්වාරෙන ඉච්ඡති පස්සිතුං, තෙන තෙන ද්වාරෙන පස්සතී’’ති.

6. 王曰：“尊者龙军，可得通达者(vedagū)吗？”“大王，此所谓通达者是何？”“尊者，是在阿邦答勒(abbhantara)的生命(jīva)，它以眼见色，以耳闻声，以鼻嗅香，以舌尝味，以身触所触，以意知法。譬如我等坐此宫殿，欲从何窗户观，即能从彼窗户观：能从东窗观，能从西窗观，能从北窗观，能从南窗观。如是，尊者，此在阿邦答勒的生命欲从何门观，即能从彼门观。”

ථෙරො ආහ ‘‘පඤ්චද්වාරං, මහාරාජ, භණිස්සාමි, තං සුණොහි, සාධුකං මනසිකරොහි, යදි අබ්භන්තරෙ ජීවො චක්ඛුනා රූපං පස්සති, යථා මයං ඉධ පාසාදෙ නිසින්නා යෙන යෙන වාතපානෙන ඉච්ඡෙය්‍යාම පස්සිතුං, තෙන තෙන වාතපානෙන රූපං යෙව පස්සෙය්‍යාම, පුරත්ථිමෙනපි වාතපානෙන රූපං යෙව පස්සෙය්‍යාම, පච්ඡිමෙනපි වාතපානෙන රූපං යෙව පස්සෙය්‍යාම, උත්තරෙනපි වාතපානෙන රූපං යෙව පස්සෙය්‍යාම, දක්ඛිණෙනපි වාතපානෙන රූපං යෙව පස්සෙය්‍යාම, එවමෙතෙන අබ්භන්තරෙ ජීවෙන සොතෙනපි රූපං යෙව පස්සිතබ්බං, ඝානෙනපි රූපං යෙව පස්සිතබ්බං, ජිව්හායපි රූපං යෙව පස්සිතබ්බං, කායෙනපි රූපං යෙව පස්සිතබ්බං, මනසාපි රූපං යෙව පස්සිතබ්බං; චක්ඛුනාපි සද්දො යෙව සොතබ්බො, ඝානෙනපි සද්දො යෙව සොතබ්බො, ජිව්හායපි සද්දො යෙව සොතබ්බො, කායෙනපි සද්දො යෙව සොතබ්බො, මනසාපි සද්දො යෙව සොතබ්බො; චක්ඛුනාපි ගන්ධො යෙව ඝායිතබ්බො, සොතෙනපි ගන්ධො යෙව ඝායිතබ්බො, ජිව්හායපි ගන්ධො යෙව ඝායිතබ්බො, කායෙනපි ගන්ධො යෙව ඝායිතබ්බො, මනසාපි ගන්ධො යෙව ඝායිතබ්බො; චක්ඛුනාපි රසො යෙව සායිතබ්බො, සොතෙනපි රසො යෙව සායිතබ්බො, ඝානෙනපි රසො යෙව සායිතබ්බො, කායෙනපි රසො යෙව සායිතබ්බො, මනසාපි රසො යෙව සායිතබ්බො; චක්ඛුනාපි ඵොට්ඨබ්බං යෙව ඵුසිතබ්බං, සොතෙනපි ඵොට්ඨබ්බං යෙව ඵුසිතබ්බං, ඝානෙනපි ඵොට්ඨබ්බං යෙව ඵුසිතබ්බං, ජිව්හායපි ඵොට්ඨබ්බං යෙව ඵුසිතබ්බං, මනසාපි ඵොට්ඨබ්බං යෙව ඵුසිතබ්බං; චක්ඛුනාපි ධම්මං යෙව විජානිතබ්බං, සොතෙනපි ධම්මං යෙව විජානිතබ්බං, ඝානෙනපි ධම්මං යෙව විජානිතබ්බං, ජිව්හායපි ධම්මං යෙව විජානිතබ්බං, කායෙනපි ධම්මං යෙව විජානිතබ්බ’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති.

长老曰：“大王，我将说五门，汝当谛听，善作意。若内在命我以眼见色，譬如我等坐此宫殿中，欲从何窗户观，即从彼窗户唯见色；从东窗亦唯见色，从西窗亦唯见色，从北窗亦唯见色，从南窗亦唯见色。如是，此内在命我亦应以耳唯见色，以鼻唯见色，以舌唯见色，以身唯见色，以意唯见色；亦应以眼唯闻声，以鼻唯闻声，以舌唯闻声，以身唯闻声，以意唯闻声；亦应以眼唯嗅香，以耳唯嗅香，以舌唯嗅香，以身唯嗅香，以意唯嗅香；亦应以眼唯尝味，以耳唯尝味，以鼻唯尝味，以身唯尝味，以意唯尝味；亦应以眼唯触所触，以耳唯触所触，以鼻唯触所触，以舌唯触所触，以意唯触所触；亦应以眼唯知法，以耳唯知法，以鼻唯知法，以舌唯知法，以身唯知法。”“不也，尊者。”

‘‘න ඛො තෙ, මහාරාජ, යුජ්ජති පුරිමෙන වා පච්ඡිමං, පච්ඡිමෙන වා පුරිමං, යථා වා පන, මහාරාජ, මයං ඉධ පාසාදෙ නිසින්නා ඉමෙසු ජාලවාතපානෙසු උග්ඝාටිතෙසු මහන්තෙන ආකාසෙන බහිමුඛා සුට්ඨුතරං රූපං පස්සාම, එවමෙතෙන අබ්භන්තරෙ ජීවෙනාපි චක්ඛුද්වාරෙසු උග්ඝාටිතෙසු මහන්තෙන ආකාසෙන සුට්ඨුතරං රූපං පස්සිතබ්බං, සොතෙසු උග්ඝාටිතෙසු…පෙ… ඝානෙ [Pg.57] උග්ඝාටිතෙ…පෙ… ජිව්හාය උග්ඝාටිතාය…පෙ… කායෙ උග්ඝාටිතෙ මහන්තෙන ආකාසෙන සුට්ඨුතරං සද්දො සොතබ්බො, ගන්ධො ඝායිතබ්බො, රසො සායිතබ්බො, ඵොට්ඨබ්බො ඵුසිතබ්බො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති.

“大王，您的前言与后语不相符，后语与前言也不相符。再者，大王，譬如我们坐在这宫殿中，当这些格子窗打开时，我们面向外面，通过广阔的虚空，能更清楚地看见色。同样地，当眼门打开时，这个在阿邦答勒的生命也应通过广阔的虚空更清楚地看见色；当耳门打开时……乃至……当鼻门打开时……乃至……当舌门打开时……乃至……当身门打开时，也应通过广阔的虚空更清楚地听见声、嗅到香、尝到味、触到所触。”“不也，尊者。”

‘‘න ඛො තෙ, මහාරාජ, යුජ්ජති පුරිමෙන වා පච්ඡිමං, පච්ඡිමෙන වා පුරිමං, යථා වා පන, මහාරාජ, අයං දින්නො නික්ඛමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ තිට්ඨෙය්‍ය, ජානාසි ත්වං, මහාරාජ, ‘අයං දින්නො නික්ඛමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතො’’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමී’’ති. ‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අයං දින්නො අන්තො පවිසිත්වා තව පුරතො තිට්ඨෙය්‍ය, ජානාසි ත්වං, මහාරාජ, ‘අයං දින්නො අන්තො පවිසිත්වා මම පුරතො ඨිතො’’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අබ්භන්තරෙ සො ජීවො ජිව්හාය රසෙ නික්ඛිත්තෙ ජානෙය්‍ය අම්බිලත්තං වා ලවණත්තං වා තිත්තකත්තං වා කටුකත්තං වා කසායත්තං වා මධුරත්තං වා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙ රසෙ අන්තො පවිට්ඨෙ ජානෙය්‍ය අම්බිලත්තං වා ලවණත්තං වා තිත්තකත්තං වා කටුකත්තං වා කසායත්තං වා මධුරත්තං වා’’ති. ‘‘න හි භන්තෙ’’ති.

“大王，您的前言与后语不相符，后语与前言也不相符。再者，大王，譬如这位丁纳(Dinna)出去后，站在外门楼处，大王，您知道‘这位丁纳出去后，站在外门楼处’吗？”“是的，尊者，我知道。”“再者，大王，譬如这位丁纳进来后，站在您的面前，大王，您知道‘这位丁纳进来后，站在我的面前’吗？”“是的，尊者，我知道。”“正是如此，大王，当味道被放在舌头上时，那个在阿邦答勒的生命能知道是酸、是咸、是苦、是辣、是涩、还是是甜吗？”“是的，尊者，能知道。”“当那些味道进入内部后，它还能知道是酸、是咸、是苦、是辣、是涩、还是是甜吗？”“不也，尊者。”

‘‘න ඛො තෙ, මහාරාජ, යුජ්ජති පුරිමෙන වා පච්ඡිමං, පච්ඡිමෙන වා පුරිමං, යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො මධුඝටසතං ආහරාපෙත්වා මධුදොණිං පූරාපෙත්වා පුරිසස්ස මුඛං පිදහිත්වා මධුදොණියා පක්ඛිපෙය්‍ය, ජානෙය්‍ය, මහාරාජ, සො පුරිසො මධුං සම්පන්නං වා න සම්පන්නං වා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති. ‘‘න හි තස්ස, භන්තෙ, මුඛෙ මධු පවිට්ඨ’’න්ති.

“大王，汝前言不符后语，后语不符前言。譬如大王，若有人令人取百蜜罐，注满蜜槽，复掩其人口，投入蜜槽中，大王，彼人能知此蜜好坏与否吗？”“不也，尊者。”“何故？”“尊者，因蜜未入其口。”

‘‘න ඛො තෙ, මහාරාජ, යුජ්ජති පුරිමෙන වා පච්ඡිමං, පච්ඡිමෙන වා පුරිම’’න්ති. ‘‘නාහං පටිබලො තයා වාදිනා සද්ධිං සල්ලපිතුං; සාධු, භන්තෙ, අත්ථං ජප්පෙහී’’ති.

“大王，汝前言不符后语，后语不符前言。”“我无力与汝此等论者对谈；善哉，尊者，请阐明义理。”

ථෙරො අභිධම්මසංයුත්තාය කථාය රාජානං මිලින්දං සඤ්ඤාපෙසි – ‘‘ඉධ, මහාරාජ, චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තංසහජාතා ඵස්සො වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා එකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං මනසිකාරොති එවමෙතෙ ධම්මා පච්චයතො ජායන්ති, න හෙත්ථ වෙදගූ උපලබ්භති, සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ ච…පෙ… මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ ච උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං, තංසහජාතා ඵස්සො වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා එකග්ගතා [Pg.58] ජීවිතින්ද්‍රියං මනසිකාරොති එවමෙතෙ ධම්මා පච්චයතො ජායන්ති, න හෙත්ථ වෙදගූ උපලබ්භතී’’ති.

长老以与阿毗达摩相应的说法，使弥兰陀王明白：“大王，于此，缘眼与色而生起眼识；与彼俱生者，有触、受、想、思、一境性、命根、作意。如是，此等诸法依缘而生，于此并无知者可得。缘耳与声……乃至……缘意与法而生起意识；与彼俱生者，有触、受、想、思、一境性、命根、作意。如是，此等诸法依缘而生，于此并无知者可得。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

වෙදගූපඤ්හො ඡට්ඨො.

知者问第六。

7. චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිපඤ්හො

7. 眼识等问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතී’’ති.

7. 王说：“尊者龙军，凡眼识生起之处，意识亦会生起吗？”“是的，大王，凡眼识生起之处，意识亦会生起。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, පඨමං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, පච්ඡා මනොවිඤ්ඤාණං, උදාහු මනොවිඤ්ඤාණං පඨමං උප්පජ්ජති, පච්ඡා චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති? ‘‘පඨමං, මහාරාජ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, පච්ඡා මනොවිඤ්ඤාණ’’න්ති.

“尊者龙军，是眼识先生起，然后意识生起，还是意识先生起，然后眼识生起呢？”“大王，是眼识先生起，然后意识生起。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථාහං උප්පජ්ජාමි, ත්වම්පි තත්ථ උප්පජ්ජාහී’ති, උදාහු මනොවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථ ත්වං උප්පජ්ජිස්සසි, අහම්පි තත්ථ උප්පජ්ජිස්සාමී’’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහී’’ති.

“尊者龙军，眼识是否命令意识道：‘我于何处生起，汝亦于彼处生起’？抑或意识命令眼识道：‘汝将于何处生起，我亦将于彼处生起’？”“大王，并非如此，彼等之间并无相互交谈。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘නින්නත්තා ච, මහාරාජ, ද්වාරත්තා ච චිණ්ණත්තා ච සමුදාචරිතත්තා චා’’ති.

“尊者龙军，何以在眼识生起之处，意识亦会生起呢？”“大王，因其倾向、作为门、惯行及串习故。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, නින්නත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති? ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, දෙවෙ වස්සන්තෙ කතමෙන උදකං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති? ‘‘යෙන, භන්තෙ, නින්නං, තෙන ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. ‘‘අථාපරෙන සමයෙන දෙවො වස්සෙය්‍ය, කතමෙන තං උදකං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. ‘‘යෙන, භන්තෙ, පුරිමං උදකං ගතං, තම්පි තෙන ගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

“尊者龙军，何以因倾性，眼识生起之处，意识亦会生起呢？请作譬喻。”“大王，汝意云何？天降雨时，水将流向何处？”“尊者，水将流向低洼之处。”“若其后复降雨，彼水将流向何处？”“尊者，彼水亦将沿着先前之水流流向彼处。”

‘‘කිං නුං ඛො, මහාරාජ, පුරිමං උදකං පච්ඡිමං උදකං ආණාපෙති ‘යෙනාහං ගච්ඡාමි, ත්වම්පි තෙන ගච්ඡාහී’ති, පච්ඡිමං වා උදකං පුරිමං උදකං ආණාපෙති ‘යෙන ත්වං ගච්ඡිස්සසි, අහම්පි තෙන ගච්ඡිස්සාමී’’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ, අනාලාපො [Pg.59] තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, නින්නත්තා ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නින්නත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථාහං උප්පජ්ජාමි, ත්වම්පි තත්ථ උප්පජ්ජාහී’ති, නාපි මනොවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථ ත්වං උප්පජ්ජිස්සසි, අහම්පි තත්ථ උප්පජ්ජිස්සාමී’ති, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, නින්නත්තා උප්පජ්ජන්තී’’’ති.

“大王，先前之水是否命令其后之水道：‘我往何处去，汝亦往彼处去’？抑或其后之水命令先前之水道：‘汝将往何处去，我亦将往彼处去’？”“尊者，并非如此。它们之间并无相互交谈，只是顺着低洼处流动。”“正是如此，大王。因其倾向性，凡眼识生起之处，意识亦会生起。并非眼识命令意识道：‘我于何处生起，汝亦于彼处生起’，亦非意识命令眼识道：‘汝将于何处生起，我亦将于彼处生起’。它们之间并无相互交谈，只是因其倾向性而生起。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, ද්වාරත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති? අපෙපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අස්ස දළ්හපාකාරතොරණං එකද්වාරං, තතො පුරිසො නික්ඛමිතුකාමො භවෙය්‍ය, කතමෙන නික්ඛමෙය්‍යා’’ති? ‘‘ද්වාරෙන, භන්තෙ, නික්ඛමෙය්‍යා’’ති. ‘‘අථාපරො පුරිසො නික්ඛමිතුකාමො භවෙය්‍ය, කතමෙන සො නික්ඛමෙය්‍යා’’ති? ‘‘යෙන, භන්තෙ, පුරිමො පුරිසො නික්ඛන්තො, සොපි තෙන නික්ඛමෙය්‍යා’’ති.

“尊者龙军，何以因其为门之故，凡眼识生起之处，意识亦会生起呢？请作譬喻。”“大王，汝意云何？譬如国王有一边境城市，城墙与城门楼坚固，仅有一门。若有人欲出，彼将从何处出？”“尊者，彼将从城门出。”“若另有一人欲出，彼又将从何处出？”“尊者，先前之人从何门而出，彼亦会从该门而出。”

‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, පුරිමො පුරිසො පච්ඡිමං පුරිසං ආණාපෙති ‘යෙනාහං ගච්ඡාමි, ත්වම්පි තෙන ගච්ඡාහී’ති, පච්ඡිමො වා පුරිසො පුරිමං පුරිසං ආණාපෙති ‘යෙන ත්වං ගච්ඡිස්සසි, අහම්පි තෙන ගච්ඡිස්සාමී’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, ද්වාරත්තා ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ද්වාරත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථාහං උප්පජ්ජාමි, ත්වම්පි තත්ථ උප්පජ්ජාහී’ති, නාපි මනොවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථ ත්වං උප්පජ්ජිස්සසි, අහම්පි තත්ථ උප්පජ්ජිස්සාමී’ති, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, ද්වාරත්තා උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“大王，难道是前面的人命令后面的人说：‘我从哪个门出去，你也从那个门出去’吗？或是后面的人命令前面的人说：‘你将从哪个门出去，我也将从那个门出去’吗？”“尊者，并非如此。他们之间没有相互商量，只因是门而出去。”“大王，正是如此。因其为门，眼识生起之处，意识也生起。眼识不会命令意识说：‘我生起之处，你也在此处生起’；意识也不会命令眼识说：‘你将生起之处，我也将在此处生起’。它们之间没有相互商量，只因是门而生起。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, චිණ්ණත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති?ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, පඨමං එකං සකටං ගච්ඡෙය්‍ය, අථ දුතියං සකටං කතමෙන ගච්ඡෙය්‍යා’’ති? ‘‘යෙන, භන්තෙ, පුරිමං සකටං ගතං, තම්පි තෙන ගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

“尊者龙军，何以因习性，眼识生起之处，意识亦会生起呢？请作譬喻。”“大王，汝意云何？若第一辆车先行，第二辆车将从何处行？”“尊者，它也将沿着前车所行之路而行。”

‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, පුරිමං සකටං පච්ඡිමං සකටං ආණාපෙති ‘යෙනාහං ගච්ඡාමි, ත්වම්පි තෙන ගච්ඡාහී’ති, පච්ඡිමං වා සකටං පුරිමං සකටං [Pg.60] ආණාපෙති ‘යෙන ත්වං ගච්ඡිස්සසි, අහම්පි තෙන ගච්ඡිස්සාමී’’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, චිණ්ණත්තා ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, චිණ්ණත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථාහං උප්පජ්ජාමි, ත්වම්පි තත්ථ උප්පජ්ජාහී’ති, නාපි මනොවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථ ත්වං උප්පජ්ජිස්සසි, අහම්පි තත්ථ උප්පජ්ජිස්සාමී’ති, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, චිණ්ණත්තා උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“大王，前车是否命令后车：‘我所行之路，你也应行此路’？抑或后车命令前车：‘你将行之路，我也将行彼路’？”“并非如此，尊者。它们之间并无相互交谈，是因惯行而行。”“正是如此，大王。因惯行故，眼识生起之处，意识亦随之生起。眼识不命令意识：‘我于何处生起，你也应于彼处生起’；意识亦不命令眼识：‘你将于何处生起，我也将于彼处生起’。它们之间并无相互交谈，是因惯行而生起。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, සමුදාචරිතත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති? ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, මුද්දාගණනාසඞ්ඛ්‍යාලෙඛාසිප්පට්ඨානෙසු ආදිකම්මිකස්ස දන්ධායනා භවති, අථාපරෙන සමයෙන නිසම්මකිරියාය සමුදාචරිතත්තා අදන්ධායනා භවති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සමුදාචරිතත්තා යත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජති, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථාහං උප්පජ්ජාමි, ත්වම්පි තත්ථ උප්පජ්ජාහී’ති, නාපි මනොවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආණාපෙති ‘යත්ථ ත්වං උප්පජ්ජිස්සසි, අහම්පි තත්ථ උප්පජ්ජිස්සාමී’ති, අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, සමුදාචරිතත්තා උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“尊者龙军，何以因善加串习，眼识生起之处，意识亦随之生起？请为我作譬喻。”“譬如大王，初学指算法、算术、书写等技艺者，起初迟缓，其后因审慎行之、善加串习，便不再迟缓。正是如此，大王。因善加串习，眼识生起之处，意识亦随之生起。眼识不命令意识：‘我于何处生起，你也应于彼处生起’；意识亦不命令眼识：‘你将于何处生起，我也将于彼处生起’。它们之间并无相互交谈，是因善加串习而生起。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යත්ථ සොතවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතීති…පෙ… යත්ථ ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති…පෙ… යත්ථ ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති …පෙ… යත්ථ කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යත්ථ කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, තත්ථ මනොවිඤ්ඤාණම්පි උප්පජ්ජතී’’ති.

“尊者龙军，于耳识生起之处，意识亦生起耶？……于鼻识生起之处……于舌识生起之处……于身识生起之处，意识亦生起耶？”“诚然，大王，于身识生起之处，意识亦生起。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, පඨමං කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, පච්ඡා මනොවිඤ්ඤාණං, උදාහු මනොවිඤ්ඤාණං පඨමං උප්පජ්ජති, පච්ඡා කායවිඤ්ඤාණ’’න්ති? ‘‘කායවිඤ්ඤාණං, මහාරාජ, පඨමං උප්පජ්ජති, පච්ඡා මනොවිඤ්ඤාණ’’න්ති.

“尊者龙军，是身识先生起，而后意识生起，还是意识先生起，而后身识生起？”“大王，身识先生起，而后意识生起。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන,…පෙ… අනාලාපො තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි, සමුදාචරිතත්තා උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“尊者龙军，……它们之间并无相互交谈，乃因串习而生起。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිපඤ්හො සත්තමො.

第七，眼识等之问。

8. ඵස්සලක්ඛණපඤ්හො

8. 触相之问

8. රාජා [Pg.61] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යත්ථ මනොවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, ඵස්සොපි වෙදනාපි තත්ථ උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යත්ථ මනොවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජති, ඵස්සොපි තත්ථ උප්පජ්ජති, වෙදනාපි තත්ථ උප්පජ්ජති, සඤ්ඤාපි තත්ථ උප්පජ්ජති, චෙතනාපි තත්ථ උප්පජ්ජති, විතක්කොපි තත්ථ උප්පජ්ජති, විචාරොපි තත්ථ උප්පජ්ජති, සබ්බෙපි ඵස්සප්පමුඛා ධම්මා තත්ථ උප්පජ්ජන්තී’’ති.

8. 王言：“尊者龙军，于意识生起之处，触与受亦于彼处生起耶？”“诚然，大王。于意识生起之处，触亦于彼处生起，受亦于彼处生起，想亦于彼处生起，思亦于彼处生起，寻亦于彼处生起，伺亦于彼处生起，所有以触为首之法皆于彼处生起。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණො ඵස්සො’’ති? ‘‘ඵුසනලක්ඛණො, මහාරාජ, ඵස්සො’’ති.

“尊者龙军，触以何为相？”“大王，触以接触为相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ද්වෙ මෙණ්ඩා යුජ්ඣෙය්‍යුං, තෙසු යථා එකො මෙණ්ඩො, එවං චක්ඛු දට්ඨබ්බං යථා දුතියො මෙණ්ඩො, එවං රූපං දට්ඨබ්බං. යථා තෙසං සන්නිපාතො, එවං ඵස්සො දට්ඨබ්බො’’ති.

“请为譬喻。”“大王，譬如两只公羊相斗。其中，一只公羊应视为眼，第二只公羊应视为色，二者之会合应视为触。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ද්වෙ පාණී වජ්ජෙය්‍යුං, තෙසු යථා එකො පාණි, එවං චක්ඛු දට්ඨබ්බං. යථා දුතියො පාණි, එවං රූපං දට්ඨබ්බං. යථා තෙසං සන්නිපාතො, එවං ඵස්සො දට්ඨබ්බො’’ති.

“请再举一譬喻。”“大王，譬如两手相击。其中，一手当视为眼，另一手当视为色，二者之会合当视为触。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මා වජ්ජෙය්‍යුං, තෙසු යථා එකො සම්මො, එවං චක්ඛු දට්ඨබ්බං. යථා දුතියො සම්මො, එවං රූපං දට්ඨබ්බං. යථා තෙසං සන්නිපාතො, එවං ඵස්සො දට්ඨබ්බො’’ති.

“请再举一譬喻。”“大王，譬如两钹相击。其中，一钹当视为眼，另一钹当视为色，二者之会合当视为触。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

ඵස්සලක්ඛණපඤ්හො අට්ඨමො.

触之特相问第八。

9. වෙදනාලක්ඛණපඤ්හො

9. 受之特相问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා වෙදනා’’ති? ‘‘වෙදයිතලක්ඛණා, මහාරාජ, වෙදනා අනුභවනලක්ඛණා චා’’ති.

9. “尊者龙军，受以何为特相？”“大王，受以感受为特相，亦以体验为特相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො රඤ්ඤො අධිකාරං කරෙය්‍ය, තස්ස රාජා තුට්ඨො අධිකාරං දදෙය්‍ය, සො තෙන අධිකාරෙන පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගිභූතො පරිචරෙය්‍ය, තස්ස එවමස්ස ‘මයා ඛො පුබ්බෙ රඤ්ඤො අධිකාරො කතො, තස්ස මෙ රාජා [Pg.62] තුට්ඨො අධිකාරං අදාසි, ස්වාහං තතොනිදානං ඉමං එවරූපං වෙදනං වෙදයාමී’ති.

“请为譬喻。”“大王，譬如有人为王服务，王悦而予以赏赐。他凭此赏赐，具足受用五欲。彼作是念：‘我昔为王服务，王悦而赏赐于我，我缘此而感受如是之受。’”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො කුසලං කම්මං කත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය, සො ච තත්ථ දිබ්බෙහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගිභූතො පරිචරෙය්‍ය, තස්ස එවමස්ස ‘ස්වාහං ඛො පුබ්බෙ කුසලං කම්මං අකාසිං, සොහං තතොනිදානං ඉමං එවරූපං වෙදනං වෙදයාමී’ති, එවං ඛො, මහාරාජ, වෙදයිතලක්ඛණා වෙදනා අනුභවනලක්ඛණා චා’’ති.

“又如，大王，有人行善业后，身坏命终，得生善趣天界。彼于彼处，具足受用天界五欲。彼作是念：‘我昔行善业，我缘此而感受如是之受。’大王，如是，受以感受为特相，亦以体验为特相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

වෙදනාලක්ඛණපඤ්හො නවමො.

受之特相问第九。

10. සඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො

10. 想之特相问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා සඤ්ඤා’’ති? ‘‘සඤ්ජානනලක්ඛණා, මහාරාජ, සඤ්ඤා. කිං සඤ්ජානාති? නීලම්පි සඤ්ජානාති, පීතම්පි සඤ්ජානාති, ලොහිතම්පි සඤ්ජානාති, ඔදාතම්පි සඤ්ජානාති, මඤ්ජිට්ඨම්පි සඤ්ජානාති. එවං ඛො, මහාරාජ, සඤ්ජානනලක්ඛණා සඤ්ඤා’’ති.

10. “尊者龙军，想(saññā)以何为特相？”“大王，想以识知为特相。识知什么？识知青色，亦识知黄色，亦识知赤色，亦识知白色，亦识知茜色。大王，如是，想以识知为特相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො භණ්ඩාගාරිකො භණ්ඩාගාරං පවිසිත්වා නීලපීතලොහිතොදාතමඤ්ජිට්ඨානි රාජභොගානි රූපානි පස්සිත්වා සඤ්ජානාති. එවං ඛො, මහාරාජ, සඤ්ජානනලක්ඛණා සඤ්ඤා’’ති.

“请说一譬喻。”“大王，犹如国王的库官进入宝库，见到青、黄、赤、白、茜色的王室用物而识知。大王，如是，想以识知为特相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

සඤ්ඤාලක්ඛණපඤ්හො දසමො.

想之特相问第十。

11. චෙතනාලක්ඛණපඤ්හො

11. 思之特相问

11. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණා චෙතනා’’ති? ‘‘චෙතයිතලක්ඛණා, මහාරාජ, චෙතනා අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණා චා’’ති.

11. “尊者龙军，思(cetanā)以何为特相？”“大王，思以策动为特相，亦以造作为特相。”

‘‘ඔපම්මං [Pg.63] කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො විසං අභිසඞ්ඛරිත්වා අත්තනා ච පිවෙය්‍ය, පරෙ ච පායෙය්‍ය, සො අත්තනාපි දුක්ඛිතො භවෙය්‍ය, පරෙපි දුක්ඛිතා භවෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අකුසලං කම්මං චෙතනාය චෙතයිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යෙපි තස්ස අනුසික්ඛන්ති, තෙපි කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති.

“请说一譬喻。”“大王，犹如某人调配毒药，自己饮用，亦令他人饮用，他自己会痛苦，他人亦会痛苦。大王，正是如此，于此，有某个人以思(cetanā)策动不善业，身坏命终后，投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。凡随学于他的人，他们亦身坏命终后，投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො සප්පිනවනීතතෙලමධුඵාණිතං එකජ්ඣං අභිසඞ්ඛරිත්වා අත්තනා ච පිවෙය්‍ය, පරෙ ච පායෙය්‍ය, සො අත්තනා සුඛිතො භවෙය්‍ය, පරෙපි සුඛිතා භවෙය්‍යුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කුසලං කම්මං චෙතනාය චෙතයිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. යෙපි තස්ස අනුසික්ඛන්ති, තෙපි කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. එවං ඛො, මහාරාජ, චෙතයිතලක්ඛණා චෙතනා අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණා චා’’ති.

“再者，大王，譬如某人将酥、生酥、油、蜜、糖蜜混合一起，自己饮用，也让别人饮用，他自己会快乐，别人也会快乐。大王，正是如此，此处有某个人以思(cetanā)策励而行善业，身坏命终之后，往生于善趣、天界。凡是随学于他的人，他们也身坏命终之后，往生于善趣、天界。大王，正是如此，思(cetanā)既有策励之相，亦有造作之相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

චෙතනාලක්ඛණපඤ්හො එකාදසමො.

思之特相问第十一。

12. විඤ්ඤාණලක්ඛණපඤ්හො

12. 识之特相问

12. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණං විඤ්ඤාණ’’න්ති? ‘‘විජානනලක්ඛණං, මහාරාජ, විඤ්ඤාණ’’න්ති.

12. “尊者龙军，识(viññāṇa)以何为特相？”“大王，识以了知为特相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, නගරගුත්තිකො මජ්ඣෙ නගරසිඞ්ඝාටකෙ නිසින්නො පස්සෙය්‍ය පුරත්ථිමදිසතො පුරිසං ආගච්ඡන්තං, පස්සෙය්‍ය දක්ඛිණදිසතො පුරිසං ආගච්ඡන්තං, පස්සෙය්‍ය පච්ඡිමදිසතො පුරිසං ආගච්ඡන්තං, පස්සෙය්‍ය උත්තරදිසතො පුරිසං ආගච්ඡන්තං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යඤ්ච පුරිසො චක්ඛුනා රූපං පස්සති, තං විඤ්ඤාණෙන විජානාති. යඤ්ච සොතෙන සද්දං සුණාති, තං විඤ්ඤාණෙන විජානාති. යඤ්ච ඝානෙන ගන්ධං ඝායති, තං විඤ්ඤාණෙන විජානාති. යඤ්ච ජිව්හාය රසං සායති, තං විඤ්ඤාණෙන [Pg.64] විජානාති. යඤ්ච කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති, තං විඤ්ඤාණෙන විජානාති, යඤ්ච මනසා ධම්මං විජානාති, තං විඤ්ඤාණෙන විජානාති. එවං ඛො, මහාරාජ, විජානනලක්ඛණං විඤ්ඤාණ’’න්ති.

“请作譬喻。”“大王，譬如守城人坐于城中十字路口，看见从东方来的人，看见从南方来的人，看见从西方来的人，看见从北方来的人。大王，正是如此，人以眼见色，即以识了知；以耳闻声，即以识了知；以鼻嗅香，即以识了知；以舌尝味，即以识了知；以身触所触，即以识了知；以意了知法，即以识了知。大王，正是如此，识以了知为特相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

විඤ්ඤාණලක්ඛණපඤ්හො ද්වාදසමො.

识之特相问第十二。

13. විතක්කලක්ඛණපඤ්හො

13. 寻之特相问

13. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණො විතක්කො’’ති? ‘‘අප්පනාලක්ඛණො මහාරාජ, විතක්කො’’ති.

13. “尊者龙军，寻(vitakka)以何为特相？”“大王，寻以投向(appanā)为特相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, වඩ්ඪකී සුපරිකම්මකතං දාරුං සන්ධිස්මිං අප්පෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අප්පනාලක්ඛණො විතක්කො’’ති.

“请为我作譬喻。”“大王，譬如木匠将善加处理的木材置于接合处。大王，正是如此，寻(vitakka)以投向为特相。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

විතක්කලක්ඛණපඤ්හො තෙරසමො.

寻之特相问第十三。

14. විචාරලක්ඛණපඤ්හො

14. 伺之特相问

14. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිංලක්ඛණො විචාරො’’ති? ‘‘අනුමජ්ජනලක්ඛණො, මහාරාජ, විචාරො’’ති.

14. “尊者龙军，伺(vicāra)以何为特相？”“大王，伺以持续审查为特相。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කංසථාලං ආකොටිතං පච්ඡා අනුරවති අනුසන්දහති, යථා, මහාරාජ, ආකොටනා, එවං විතක්කො දට්ඨබ්බො. යථා අනුරවනා, එවං විචාරො දට්ඨබ්බො’’ති.

“请为我作譬喻。”“大王，譬如铜盘被敲击后，余音持续回响。大王，应知敲击如寻，应知余响如伺。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

විචාරලක්ඛණපඤ්හො චුද්දසමො.

伺之特相问第十四。

විචාරවග්ගො තතියො.

伺品第三。

ඉමස්මිං වග්ගෙ චුද්දස පඤ්හා.

此品有十四问。

4. නිබ්බානවග්ගො

4. 涅槃品

1. ඵස්සාදිවිනිබ්භුජනපඤ්හො

1. 触等辨别之问

1. රාජා [Pg.65] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සක්කා ඉමෙසං ධම්මානං එකතොභාවගතානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා නානාකරණං පඤ්ඤාපෙතුං ‘අයං ඵස්සො, අයං වෙදනා, අයං සඤ්ඤා, අයං චෙතනා, ඉදං විඤ්ඤාණං, අයං විතක්කො, අයං විචාරො’ති’’? ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, ඉමෙසං ධම්මානං එකතොභාවගතානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා නානාකරණං පඤ්ඤාපෙතුං ‘අයං ඵස්සො, අයං වෙදනා, අයං සඤ්ඤා, අයං චෙතනා, ඉදං විඤ්ඤාණං, අයං විතක්කො, අයං විචාරො’’’ති.

1. 国王问道：“尊者龙军，对于这些已合为一体的法，是否能够一一辨别，而宣示其差别，说：‘这是触，这是受，这是想，这是思，这是识，这是寻，这是伺’呢？”“大王，对于这些已合为一体的法，不能够一一辨别，而宣示其差别，说：‘这是触，这是受，这是想，这是思，这是识，这是寻，这是伺’。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො සූදො අරසං වා රසං වා කරෙය්‍ය, සො තත්ථ දධිම්පි පක්ඛිපෙය්‍ය, ලොණම්පි පක්ඛිපෙය්‍ය, සිඞ්ගිවෙරම්පි පක්ඛිපෙය්‍ය, ජීරකම්පි පක්ඛිපෙය්‍ය, මරිචම්පි පක්ඛිපෙය්‍ය, අඤ්ඤානිපි පකාරානි පක්ඛිපෙය්‍ය, තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය, ‘දධිස්ස මෙ රසං ආහර, ලොණස්ස මෙ රසං ආහර, සිඞ්ගිවෙරස්ස මෙ රසං ආහර, ජීරකස්ස මෙ රසං ආහර, මරිචස්ස මෙ රසං ආහර, සබ්බෙසං මෙ පක්ඛිත්තානං රසං ආහරා’ති. සක්කා නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං රසානං එකතොභාවගතානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා රසං ආහරිතුං අම්බිලත්තං වා ලවණත්තං වා තිත්තකත්තං වා කටුකත්තං වා කසායත්තං වා මධුරත්තං වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සක්කා තෙසං රසානං එකතොභාවගතානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා රසං ආහරිතුං අම්බිලත්තං වා ලවණත්තං වා තිත්තකත්තං වා කටුකත්තං වා කසායත්තං වා මධුරත්තං වා, අපි ච ඛො පන සකෙන සකෙන ලක්ඛණෙන උපට්ඨහන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න සක්කා ඉමෙසං ධම්මානං එකතොභාවගතානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා නානාකරණං පඤ්ඤාපෙතුං ‘අයං ඵස්සො, අයං වෙදනා, අයං සඤ්ඤා, අයං චෙතනා, ඉදං විඤ්ඤාණං, අයං විතක්කො, අයං විචාරො’ති, අපි ච ඛො පන සකෙන සකෙන ලක්ඛණෙන උපට්ඨහන්තී’’ති.

“请举一譬喻。”“大王，譬如国王的厨师烹调菜肴，他在其中加入凝乳，加入盐，加入姜，加入孜然，加入胡椒，也加入其他种类的佐料。国王可以对他说：‘为我取出凝乳的味道，为我取出盐的味道，为我取出姜的味道，为我取出孜然的味道，为我取出胡椒的味道，为我取出所有放入的佐料的味道。’大王，对于这些已合为一体的味道，是否能够逐一分离，而取出其酸味、咸味、苦味、辣味、涩味或甜味呢？”“尊者，不能。对于这些已合为一体的味道，不能够逐一分离而取出其酸味、咸味、苦味、辣味、涩味或甜味，然而，它们各自以其自相而显现。”“正是如此，大王。对于这些已合为一体的法，不能够逐一辨别，而宣示其差别，说：‘这是触，这是受，这是想，这是思，这是识，这是寻，这是伺’，然而，它们各自以其自相而显现。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

ඵස්සාදිවිනිබ්භුජනපඤ්හො පඨමො.

触等辨别之问第一。

2. නාගසෙනපඤ්හො

2. 龙军之问

2. ථෙරො [Pg.66] ආහ ‘‘ලොණං, මහාරාජ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සුට්ඨු ඛො, මහාරාජ, ජානාහී’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, සබ්බං ලොණං ජිව්හාය විජානාතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, සබ්බං ලොණං ජිව්හාය විජානාති’’.

2. 长老说：“大王，盐是眼所识知的吗？”“是的，尊者，是眼所识知的。”“大王，请善加了知。”“那么，尊者，是舌所识知的吗？”“是的，大王，是舌所识知的。”“那么，尊者，所有的盐都能被舌头了知吗？”“是的，大王，所有的盐都能被舌头了知。”

‘‘යදි, භන්තෙ, සබ්බං ලොණං ජිව්හාය විජානාති, කිස්ස පන තං සකටෙහි බලීබද්දා ආහරන්ති, නනු ලොණමෙව ආහරිතබ්බ’’න්ති? ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, ලොණමෙව ආහරිතුං එකතොභාවගතා එතෙ ධම්මා ගොචරනානත්තගතා ලොණං ගරුභාවො චාති. සක්කා පන, මහාරාජ, ලොණං තුලාය තුලයිතු’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සක්කා’’ති. ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, ලොණං තුලාය තුලයිතුං, ගරුභාවො තුලාය තුලියතී’’ති.

“尊者，如果所有的盐都能被舌头了知，那为何还要用牛车运载它呢？难道不应该只运送咸味吗？”“大王，不可能只运送咸味。咸味与重量，此二法已合为一体，但作用范围各不相同。大王，能用秤来称量盐吗？”“是的，尊者，可以。”“大王，不可能用秤来称量咸味，用秤称量的是重量。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您真善巧！”

නාගසෙනපඤ්හො දුතියො.

第二龙军问终。

3. පඤ්චායතනකම්මනිබ්බත්තපඤ්හො

3. 五处业生问

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යානිමානි පඤ්චායතනානි, කිං නු තානි නානාකම්මෙහි නිබ්බත්තානි, උදාහු එකෙන කම්මෙනා’’ති? ‘‘නානාකම්මෙහි, මහාරාජ, නිබ්බත්තානි, න එකෙන කම්මෙනා’’ති.

3. 国王说：“尊者龙军，这五处是由种种业所生，还是由一业所生呢？”“大王，是由种种业所生，不是由一业所生。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, එකස්මිං ඛෙත්තෙ නානාබීජානි වප්පෙය්‍යුං, තෙසං නානාබීජානං නානාඵලානි නිබ්බත්තෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, නිබ්බත්තෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යානි යානි පඤ්චායතනානි, තානි තානි නානාකම්මෙහි නිබ්බත්තානි, න එකෙන කම්මෙනා’’ති.

“请作一譬喻。”“大王，您认为如何？若在一块田里播下种种种子，这些种种种子会生出种种果实吗？”“是的，尊者，会生出。”“大王，正是如此，所有这些五处，都是由种种业所生，不是由一业所生。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您真善巧！”

පඤ්චායතනකම්මනිබ්බත්තපඤ්හො තතියො.

第三五处业生问终。

4. කම්මනානාකරණපඤ්හො

4. 业差别问

4. රාජා [Pg.67] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන මනුස්සා න සබ්බෙ සමකා, අඤ්ඤෙ අප්පායුකා, අඤ්ඤෙ දීඝායුකා, අඤ්ඤෙ බහ්වාබාධා අඤ්ඤෙ අප්පාබාධා, අඤ්ඤෙ දුබ්බණ්ණා, අඤ්ඤෙ වණ්ණවන්තො, අඤ්ඤෙ අප්පෙසක්ඛා, අඤ්ඤෙ මහෙසක්ඛා, අඤ්ඤෙ අප්පභොගා, අඤ්ඤෙ මහාභොගා, අඤ්ඤෙ නීචකුලීනා, අඤ්ඤෙ මහාකුලීනා, අඤ්ඤෙ දුප්පඤ්ඤා, අඤ්ඤෙ පඤ්ඤවන්තො’’ති?

4. 国王说：“尊者龙军，以何因缘，众人皆不相同？一些人短寿，一些人长寿；一些人多病，一些人少病；一些人貌丑，一些人貌美；一些人势弱，一些人势强；一些人贫穷，一些人富裕；一些人族姓低贱，一些人族姓高贵；一些人愚痴，一些人智慧？”

ථෙරො ආහ ‘‘කිස්ස පන, මහාරාජ, රුක්ඛා න සබ්බෙ සමකා, අඤ්ඤෙ අම්බිලා, අඤ්ඤෙ ලවණා, අඤ්ඤෙ තිත්තකා, අඤ්ඤෙ කටුකා, අඤ්ඤෙ කසාවා, අඤ්ඤෙ මධුරා’’ති? ‘‘මඤ්ඤාමි, භන්තෙ, බීජානං නානාකරණෙනා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මානං නානාකරණෙන මනුස්සා න සබ්බෙ සමකා, අඤ්ඤෙ අප්පායුකා, අඤ්ඤෙ දීඝායුකා, අඤ්ඤෙ බහ්වාබාධා, අඤ්ඤෙ අප්පාබාධා, අඤ්ඤෙ දුබ්බණ්ණා, අඤ්ඤෙ වණ්ණවන්තො, අඤ්ඤෙ අප්පෙසක්ඛා, අඤ්ඤෙ මහෙසක්ඛා, අඤ්ඤෙ අප්පභොගා, අඤ්ඤෙ මහාභොගා, අඤ්ඤෙ නීචකුලීනා, අඤ්ඤෙ මහාකුලීනා, අඤ්ඤෙ දුප්පඤ්ඤා, අඤ්ඤෙ පඤ්ඤවන්තො. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ භගවතා – ‘කම්මස්සකා, මාණව, සත්තා කම්මදායාදා කම්මයොනී කම්මබන්ධූ කම්මප්පටිසරණා, කම්මං සත්තෙ විභජති යදිදං හීනප්පණීතතායා’’’ති.

长老说：“大王，那么为何树木皆不相同？一些酸，一些咸，一些苦，一些辣，一些涩，一些甜呢？”“尊者，我想是由于种子的不同。”“正是如此，大王。由于业的不同，众人皆不相同：一些人短寿，一些人长寿；一些人多病，一些人少病；一些人貌丑，一些人貌美；一些人势弱，一些人势强；一些人贫穷，一些人富裕；一些人族姓低贱，一些人族姓高贵；一些人愚痴，一些人智慧。大王，此为世尊所说：‘青年，众生以业为己有，以业为继承，以业为起源，以业为亲属，以业为归宿。业分别众生，即此优劣之别。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

කම්මනානාකරණපඤ්හො චතුත්ථො.

业差别问第四。

5. වායාමකරණපඤ්හො

5. 精进之问

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘කින්ති ඉමං දුක්ඛං නිරුජ්ඣෙය්‍ය, අඤ්ඤඤ්ච දුක්ඛං නුප්පජ්ජෙය්‍යා’ති. එතදත්ථා, මහාරාජ, අම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති. ‘‘කිං පටිකච්චෙව වායමිතෙන, නනු සම්පත්තෙ කාලෙ වායමිතබ්බ’’න්ති? ථෙරො ආහ ‘‘සම්පත්තෙ කාලෙ, මහාරාජ, වායාමො අකිච්චකරො භවති, පටිකච්චෙව වායාමො කිච්චකරො භවතී’’ති.

5. 国王说：“尊者龙军，您曾说：‘大王，我们出家是为了“此苦当如何灭尽，他苦亦不复生”。’那么，预先努力有何用呢？难道不应在时机到来时才努力吗？”长老说：“大王，时机到来时才努力则无济于事，预先努力方能成事。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං පිපාසිතො භවෙය්‍යාසි, තදා ත්වං උදපානං ඛණාපෙය්‍යාසි, තළාකං ඛණාපෙය්‍යාසි ‘පානීයං පිවිස්සාමී’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පත්තෙ කාලෙ [Pg.68] වායාමො අකිච්චකරො භවති, පටිකච්චෙව වායාමො කිච්චකරො භවතී’’ති.

国王道：“请举一譬喻。”“大王，您意下如何？当您口渴之时，才会命人挖掘水井、开凿池塘，说‘我欲饮水’吗？”“不会，尊者。”“大王，正是如此。时机已至才努力，则无济于事；唯有预先努力，方能成办事业。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං බුභුක්ඛිතො භවෙය්‍යාසි, තදා ත්වං ඛෙත්තං කසාපෙය්‍යාසි, සාලිං රොපාපෙය්‍යාසි, ධඤ්ඤං අතිහරාපෙය්‍යාසි ‘භත්තං භුඤ්ජිස්සාමී’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පත්තෙ කාලෙ වායාමො අකිච්චකරො භවති, පටිකච්චෙව වායාමො කිච්චකරො භවතීති.

“请再举一譬喻。”“大王，您意下如何？当您饥饿之时，才会命人耕田、种植稻米、收割谷物，说‘我欲吃饭’吗？”“不会，尊者。”“大王，正是如此。时机已至才努力，则一事无成；唯有预先努力，方能成办事业。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා තෙ සඞ්ගාමො පච්චුපට්ඨිතො භවෙය්‍ය, තදා ත්වං පරිඛං ඛණාපෙය්‍යාසි, පාකාරං කාරාපෙය්‍යාසි, ගොපුරං කාරාපෙය්‍යාසි, අට්ටාලකං කාරාපෙය්‍යාසි, ධඤ්ඤං අතිහරාපෙය්‍යාසි, තදා ත්වං හත්ථිස්මිං සික්ඛෙය්‍යාසි, අස්සස්මිං සික්ඛෙය්‍යාසි, රථස්මිං සික්ඛෙය්‍යාසි, ධනුස්මිං සික්ඛෙය්‍යාසි, ථරුස්මිං සික්ඛෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පත්තෙ කාලෙ වායාමො අකිච්චකරො භවති, පටිකච්චෙව වායාමො කිච්චකරො භවති. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ භගවතා –

“请再举一譬喻。”“大王，您意下如何？当战争临近之时，您才会命人挖掘壕沟、修筑城墙、建造城门、搭建箭楼、运入粮食吗？那时您才会学习象术、马术、车术、弓术与剑术吗？”“不会，尊者。”“大王，正是如此。时机已至才努力，则无济于事；唯有预先努力，方能成办事业。大王，世尊亦曾说：”

‘‘‘පටිකච්චෙව තං කයිරා, යං ජඤ්ඤා හිතමත්තනො;

න සාකටිකචින්තාය, මන්තා ධීරො පරක්කමෙ.

“智者当决速，了知自利行，莫为车夫念，慧者勇猛精。

‘‘‘යථා සාකටිකො මට්ඨං, සමං හිත්වා මහාපථං;

විසමං මග්ගමාරුය්හ, අක්ඛච්ඡින්නොව ඣායති.

犹如车夫舍坦途，误入崎岖险隘路；轮轴寸断车难扶，懊恼捶胸徒叹吁。

‘‘‘එවං ධම්මා අපක්කම්ම, අධම්මමනුවත්තිය;

මන්දො මච්චු මුඛං පත්තො, අක්ඛච්ඡින්නොව ඣායතී’’’ති.

如是背离于正法，随逐非法而行事；愚人临近死亡时，如断轴者徒伤悲。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

වායාමකරණපඤ්හො පඤ්චමො.

努力行第五问。

6. නෙරයිකග්ගිඋණ්හභාවපඤ්හො

6. 地狱火热之问

6. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘පාකතිකඅග්ගිතො නෙරයිකො අග්ගි මහාභිතාපතරො හොති, ඛුද්දකොපි පාසාණො [Pg.69] පාකතිකෙ අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තො දිවසම්පි පච්චමානො න විලයං ගච්ඡති, කූටාගාරමත්තොපි පාසාණො නෙරයිකග්ගිම්හි පක්ඛිත්තො ඛණෙන විලයං ගච්ඡතී’ති, එතං වචනං න සද්දහාමි, එවඤ්ච පන වදෙථ ‘යෙ ච තත්ථ උප්පන්නා සත්තා, තෙ අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චමානා න විලයං ගච්ඡන්තී’ති, තම්පි වචනං න සද්දහාමී’’ති.

6. 王曰：“尊者龙军，汝等言：‘地狱之火较寻常之火更为炽热。小石投于常火，虽焚一日亦不消解；然楼阁般巨石投于地狱火中，则刹那消解。’此言我不能信。又言：‘生于彼处之有情，虽于地狱中烧炼无数千年，亦不消亡。’此言我亦不能信。”

ථෙරො ආහ ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යා තා සන්ති මකරිනියොපි සුසුමාරිනියොපි කච්ඡපිනියොපි මොරිනියොපි කපොතිනියොපි, කිංනු තා කක්ඛළානි පාසාණානි සක්ඛරායො ච ඛාදන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ඛාදන්තී’’ති. ‘‘කිං පන තානි තාසං කුච්ඡියං කොට්ඨබ්භන්තරගතානි විලයං ගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, විලයං ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘යො පන තාසං කුච්ඡියං ගබ්භො, සොපි විලයං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති? ‘‘මඤ්ඤාමි, භන්තෙ, කම්මාධිකතෙන න විලයං ගච්ඡතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මාධිකතෙන නෙරයිකා සත්තා අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චමානා න විලයං ගච්ඡන්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘සො න තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොතී’’’ති.

长老曰：“大王，意下如何？彼等雌摩伽罗（makarinī）、雌豚鱼（susumārinī）、雌龟（kacchapinī）、雌孔雀（morinī）、雌鸽（kapotinī），食坚石碎砾否？”曰：“然，尊者，食之。”“彼等入其腹中，于肠胃内消解否？”曰：“然，尊者，消解之。”“然其腹中之胎，亦消解否？”曰：“不也，尊者。”“何以故？”“尊者，我思之，以业力殊胜故，不消解也。”“诚然如是，大王。以业力殊胜故，地狱有情虽于地狱中烧炼无数千年，亦不消亡。大王，此乃世尊所言：‘彼恶业未尽，则不得其死。’”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යා තා සන්ති සීහිනියොපි බ්‍යග්ඝිනියොපි දීපිනියොපි කුක්කුරිනියොපි, කිංනු තා කක්ඛළානි අට්ඨිකානි මංසානි ඛාදන්තීති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ඛාදන්තී’’ති. ‘‘කිං පන තානි තාසං කුච්ඡියං කොට්ඨබ්භන්තරගතානි විලයං ගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, විලයං ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘යො පන තාසං කුච්ඡියං ගබ්භො, සොපි විලයං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති? ‘‘මඤ්ඤාමි, භන්තෙ, කම්මාධිකතෙන න විලයං ගච්ඡතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මාධිකතෙන නෙරයිකා සත්තා අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චමානා න විලයං ගච්ඡන්තී’’ති.

“请再设一譬喻。”“大王，您认为如何？那些母狮、母虎、母豹、母犬，可食坚硬带骨之肉否？”“然，尊者，食之。”“那些食物入其腹中，于肠内可消解否？”“然，尊者，可消解。”“然其腹中之胎，亦消解否？”“不也，尊者。”“何以故？”“尊者，我以为，因业殊胜，故不消解。”“大王，正是如此。因业殊胜，地狱有情虽于地狱中备受烧煮无数千年，亦不消亡。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යා තා සන්ති යොනකසුඛුමාලිනියොපි ඛත්තියසුඛුමාලිනියොපි බ්‍රාහ්මණසුඛුමාලිනියොපි ගහපතිසුඛුමාලිනියොපි, කිංනු තා කක්ඛළානි ඛජ්ජකානි මංසානි ඛාදන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ඛාදන්තී’’ති. ‘‘කිං පන තානි තාසං කුච්ඡියං කොට්ඨබ්භන්තරගතානි විලයං ගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, විලයං ගච්ඡන්තී’’ති. ‘‘යො [Pg.70] පන තාසං කුච්ඡියං ගබ්භො සොපි විලයං ගච්ඡතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති. ‘‘මඤ්ඤාමි, භන්තෙ, කම්මාධිකතෙන න විලයං ගච්ඡතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මාධිකතෙන නෙරයිකා සත්තා අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි නිරයෙ පච්චමානා න විලයං ගච්ඡන්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘‘සො න තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපකම්මං බ්‍යන්තීහොතී’’ති.

“请再设一譬喻。”“大王，您认为如何？那些娇贵的女子，如臾那(Yonaka)女、刹帝利(Khattiya)女、婆罗门(Brāhmaṇa)女、居士(Gahapati)女，可食坚硬的嚼食与肉类否？”“然，尊者，食之。”“那些食物入其腹中，于肠内可消解否？”“然，尊者，可消解。”“然其腹中之胎，亦消解否？”“不也，尊者。”“何以故？”“尊者，我以为，因业殊胜，故不消解。”“大王，正是如此。因业殊胜，地狱有情虽于地狱中备受烧煮无数千年，亦不消亡。大王，此乃世尊所言：‘彼恶业未尽，则不得其死。’”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军！”

නෙරයිකග්ගිඋණ්හභාවපඤ්හො ඡට්ඨො.

地狱火热之问第六。

7. පථවිසන්ධාරකපඤ්හො

7. 大地安住之问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘අයං මහා පථවී උදකෙ පතිට්ඨිතා, උදකං වාතෙ පතිට්ඨිතං, වාතො ආකාසෙ පතිට්ඨිතො’ති, එතම්පි වචනං න සද්දහාමී’’ති. ථෙරො ධම්මකරකෙන උදකං ගහෙත්වා රාජානං මිලින්දං සඤ්ඤාපෙසි ‘‘යථා, මහාරාජ, ඉමං උදකං වාතෙන ආධාරිතං, එවං තම්පි උදකං වාතෙන ආධාරිත’’න්ති.

7. 王言：“龙军尊者，尊者们说‘此大地安立于水上，水安立于风上，风安立于虚空’，此言我亦不信。”长老以滤水器取水，令弥兰陀王知晓：“大王，犹如这水为风所持，那水也为风所持。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

පථවිසන්ධාරකපඤ්හො සත්තමො.

地持有问第七。

8. නිරොධනිබ්බානපඤ්හො

8. 灭尽即涅槃问

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති. ‘‘කථං, භන්තෙ, නාගසෙන, නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති? ‘‘සබ්බෙ බාලපුථුජ්ජනා ඛො, මහාරාජ, අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ ආයතනෙ අභිනන්දන්ති අභිවදන්ති අජ්ඣොසාය තිට්ඨන්ති, තෙ තෙන සොතෙන වුය්හන්ති, න පරිමුච්චන්ති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙන පරිදෙවෙන දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි න පරිමුච්චන්ති දුක්ඛස්මාති වදාමි. සුතවා ච ඛො, මහාරාජ, අරියසාවකො අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ ආයතනෙ [Pg.71] නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති, තස්ස තං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො තණ්හා නිරුජ්ඣති, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති, එවං ඛො, මහාරාජ, නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති.

8. 王言：“龙军尊者，灭尽即是涅槃吗？”“是的，大王，灭尽即是涅槃。”“龙军尊者，为何灭尽即是涅槃？”“大王，所有凡夫愚人，于内外处(āyatane)，欢喜、称赞、执着而住，彼等为彼流所漂，不解脱于生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼，我说彼等不解脱于苦。大王，多闻圣弟子，于内外处，不欢喜、不称赞、不执着而住，彼因不欢喜、不称赞、不执着而住，贪爱(taṇhā)遂灭。因贪爱灭而取灭，因取灭而有灭，因有灭而生灭，因生灭而老死、愁、悲、苦、忧、恼灭。如是，此纯大苦蕴即灭。大王，如是灭尽即是涅槃。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

නිරොධනිබ්බානපඤ්හො අට්ඨමො.

灭尽即涅槃问第八。

9. නිබ්බානලභනපඤ්හො

9. 得涅槃问

9. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙව ලභන්ති නිබ්බාන’’න්ති? ‘‘න ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙව ලභන්ති නිබ්බානං, අපි ච ඛො, මහාරාජ, යො සම්මා පටිපන්නො අභිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යෙ ධම්මෙ පරිජානාති, පහාතබ්බෙ ධම්මෙ පජහති, භාවෙතබ්බෙ ධම්මෙ භාවෙති, සච්ඡිකාතබ්බෙ ධම්මෙ සච්ඡිකරොති, සො ලභති නිබ්බාන’’න්ති.

9. 王言：“龙军尊者，是否一切有情皆得涅槃？”“大王，并非一切有情皆得涅槃。然而，大王，若人正行，于当亲证之法能亲证，于当遍知之法能遍知，于当断除之法能断除，于当修习之法能修习，于当作证之法能作证，彼得涅槃。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

නිබ්බානලභනපඤ්හො නවමො.

得涅槃问第九。

10. නිබ්බානසුඛජානනපඤ්හො

10. 了知涅槃乐之问

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො න ලභති නිබ්බානං, ජානාති සො ‘සුඛං නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යො න ලභති නිබ්බානං, ජානාති සො ‘සුඛං නිබ්බාන’’’න්ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, අලභන්තො ජානාති ‘සුඛං නිබ්බාන’’’න්ති? ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යෙසං නච්ඡින්නා හත්ථපාදා[Pg.72], ජානෙය්‍යුං තෙ, මහාරාජ, ‘දුක්ඛං හත්ථපාදච්ඡෙදන’’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘කථං ජානෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘අඤ්ඤෙසං, භන්තෙ, ඡින්නහත්ථපාදානං පරිදෙවිතසද්දං සුත්වා ජානන්ති ‘දුක්ඛං හත්ථපාදච්ඡෙදන’’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙසං දිට්ඨං නිබ්බානං, තෙසං සද්දං සුත්වා ජානාති ‘සුඛං නිබ්බාන’’’න්ති.

10. 王言：“尊者龙军，未证得涅槃者，他是否知道‘涅槃是乐’？”“是的，大王，未证得涅槃者，他知道‘涅槃是乐’。”“尊者龙军，未证得者如何知道‘涅槃是乐’呢？”“大王，你意下如何？那些手足未曾被截断者，他们是否知道‘截断手足是苦’？”“是的，尊者，他们知道。”“他们如何知道呢？”“尊者，他们听到其他手足被截断者的哀号声，便知道‘截断手足是苦’。”“正是如此，大王，听到那些已见涅槃者的言说，便知道‘涅槃是乐’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

නිබ්බානසුඛජානනපඤ්හො දසමො.

了知涅槃乐之问第十。

නිබ්බානවග්ගො චතුත්ථො.

涅槃品第四。

ඉමස්මිං වග්ගෙ දස පඤ්හා.

本品有十问。

5. බුද්ධවග්ගො

5. 佛品

1. බුද්ධස්ස අත්ථිනත්ථිභාවපඤ්හො

1. 佛陀存在与否之问

1. රාජා [Pg.73] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො තයා දිට්ඨො’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘අථ තෙ ආචරියෙහි බුද්ධො දිට්ඨො’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි බුද්ධො’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, හිමවති ඌහා නදී තයා දිට්ඨා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘අථ තෙ පිතරා ඌහා නදී දිට්ඨා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, නත්ථි ඌහා නදී’’ති. ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, කිඤ්චාපි මයා ඌහා නදී න දිට්ඨා, පිතරාපි මෙ ඌහා නදී න දිට්ඨා, අපි ච අත්ථි ඌහා නදී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කිඤ්චාපි මයා භගවා න දිට්ඨො, ආචරියෙහිපි මෙ භගවා න දිට්ඨො, අපි ච අත්ථි භගවා’’ති.

1. 国王说：“尊者龙军，你曾见过佛陀吗？”“没有，大王。”“那么你的老师们曾见过佛陀吗？”“没有，大王。”“那么，尊者龙军，佛陀便不存在了。”“大王，你可曾见过喜马拉雅(Himavant)的乌哈河(Ūhā)？”“没有，尊者。”“那么你的父亲曾见过乌哈河吗？”“没有，尊者。”“那么，大王，乌哈河便不存在了。”“尊者，虽然我未曾见过乌哈河，我的父亲也未曾见过乌哈河，然而乌哈河是存在的。”“正是如此，大王。虽然我未曾见过世尊，我的老师们也未曾见过世尊，然而世尊是存在的。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您真善巧！”

බුද්ධස්ස අත්ථිනත්ථිභාවපඤ්හො පඨමො.

佛陀存在与否之问第一

2. බුද්ධස්ස අනුත්තරභාවපඤ්හො

2. 佛陀无上性之问

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො අනුත්තරො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා අනුත්තරො’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, අදිට්ඨපුබ්බං ජානාසි ‘බුද්ධො අනුත්තරො’’’ති? ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යෙහි අදිට්ඨපුබ්බො මහාසමුද්දො, ජානෙය්‍යුං තෙ, මහාරාජ, මහන්තො ඛො මහාසමුද්දො ගම්භීරො අප්පමෙය්‍යො දුප්පරියොගාහො, යත්ථිමා පඤ්ච මහානදියො සතතං සමිතං අප්පෙන්ති, සෙය්‍යථිදං, ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, නෙව තස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සාවකෙ මහන්තෙ පරිනිබ්බුතෙ පස්සිත්වා ජානාමි ‘භගවා අනුත්තරො’’’ති.

2. 国王说：“尊者龙军，佛陀是无上的吗？”“是的，大王，世尊是无上的。”“尊者龙军，你未曾见过，如何知道‘佛陀是无上的’呢？”“大王，你意下如何？那些未曾见过大海的人，他们会知道‘大海浩瀚、深邃、不可测量、难以穷尽，纵有恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河、阿致罗筏底河、萨拉布河与摩醯河(Mahī)此五大河恒时汇入，也不见其减少或增满’吗？”“是的，尊者，他们会知道。”“正是如此，大王，我见到伟大的弟子们般涅槃后，便知道‘世尊是无上的’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您真善巧！”

බුද්ධස්ස අනුත්තරභාවපඤ්හො දුතියො.

佛陀无上性之问第二

3. බුද්ධස්ස අනුත්තරභාවජානනපඤ්හො

3. 了知佛陀无上性之问

3. රාජා [Pg.74] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සක්කා ජානිතුං ‘බුද්ධො අනුත්තරො’’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, සක්කා ජානිතුං ‘භගවා අනුත්තරො’’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, සක්කා ජානිතුං ‘බුද්ධො අනුත්තරො’’’ති. ‘‘භූතපුබ්බං, මහාරාජ, තිස්සත්ථෙරො නාම ලෙඛාචරියො අහොසි, බහූනි වස්සානි අබ්භතීතානි කාලඞ්කතස්ස කථං සො ඤායතී’’ති. ‘‘ලෙඛෙන භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො ධම්මං පස්සති, සො භගවන්තං පස්සති, ධම්මො හි, මහාරාජ, භගවතා දෙසිතො’’ති.

3. 国王说：“尊者龙军，能知道‘佛陀是无上的’吗？”“是的，大王，能知道‘世尊是无上的’。”“尊者龙军，如何能知道‘佛陀是无上的’呢？”“大王，过去曾有一位名叫帝沙（Tissa）的长老，是一位书写师，他已逝多年，如何能了知他呢？”“尊者，通过文字。”“正是如此，大王，见法者即见世尊。大王，法乃由世尊所教导。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

බුද්ධස්ස අනුත්තරභාවජානනපඤ්හො තතියො.

了知佛陀无上性之问第三。

4. ධම්මදිට්ඨපඤ්හො

4. 见法之问

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ධම්මො තයා දිට්ඨො’’ති. ‘‘බුද්ධනෙත්තියා ඛො, මහාරාජ, බුද්ධපඤ්ඤත්තියා යාවජීවං සාවකෙහි වත්තිතබ්බ’’න්ති.

4. 国王说：“尊者龙军，你见到法了吗？”“大王，依佛陀的指引，依佛陀的教法，弟子们应当终身奉行。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

ධම්මදිට්ඨපඤ්හො චතුත්ථො.

见法之问第四。

5. අසඞ්කමනපටිසන්දහනපඤ්හො

5. 不迁移而结生之问

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, න ච සඞ්කමති පටිසන්දහති චා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, න ච සඞ්කමති පටිසන්දහති චා’’ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, න ච සඞ්කමති පටිසන්දහති ච, ඔපම්මං කරොහී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පදීපතො පදීපං පදීපෙය්‍ය, කිංනු ඛො සො, මහාරාජ, පදීපො පදීපම්හා සඞ්කන්තො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න ච සඞ්කමති පටිසන්දහති චා’’ති.

5. 国王说：“尊者龙军，是不迁移而结生吗？”“是的，大王，是不迁移而结生。”“尊者龙军，如何不迁移而结生呢？请为我作譬喻。”“大王，譬如有人从一盏灯点燃另一盏灯，大王，那灯火是从前一盏灯迁移过来的吗？”“不是的，尊者。”“正是如此，大王，是不迁移而结生。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘අභිජානාසි නු, ත්වං මහාරාජ, දහරකො සන්තො සිලොකාචරියස්ස සන්තිකෙ කිඤ්චි සිලොකං ගහිත’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති[Pg.75]. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො සිලොකො ආචරියම්හා සඞ්කන්තො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න ච සඞ්කමති පටිසන්දහති චාති.

“请再为我作譬喻。”“大王，您还记得年少时，曾在偈颂老师处学过一些偈颂吗？”“是的，尊者，我记得。”“大王，那么，那偈颂是从老师那里迁移过来的吗？”“不是的，尊者。”“正是如此，大王，是不迁移而结生。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

අසඞ්කමනපටිසන්දහනපඤ්හො පඤ්චමො.

不迁移而结生之问第五。

6. වෙදගූපඤ්හො

6. 达智者问

6. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, වෙදගූ උපලබ්භතී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘පරමත්ථෙන ඛො, මහාරාජ, වෙදගූ නුපලබ්භතී’’ති.

6. 国王说：“尊者龙军，可有达智者（vedagū）吗？”长老说：“大王，依究竟义，不可得达智者。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

වෙදගූපඤ්හො ඡට්ඨො.

达智者问第六。

7. අඤ්ඤකායසඞ්කමනපඤ්හො

7. 迁至他身之问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කොචි සත්තො යො ඉමම්හා කායා අඤ්ඤං කායං සඞ්කමතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ඉමම්හා කායා අඤ්ඤං කායං සඞ්කමන්තො නත්ථි, නනු මුත්තො භවිස්සති පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යදි න පටිසන්දහෙය්‍ය, මුත්තො භවිස්සති පාපකෙහි කම්මෙහීති, යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, පටිසන්දහති, තස්මා න පරිමුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

7. 国王说：“尊者龙军，是否有任何有情从此身迁至另一身？”“大王，没有。”“尊者龙军，若无有情从此身迁至另一身，岂不就从诸恶业中解脱了吗？”“是的，大王，若不再结生（paṭisandaheyya），便会从诸恶业中解脱。然而，大王，正因为会再结生（paṭisandahati），所以不能完全从诸恶业中解脱。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො අඤ්ඤතරස්ස පුරිසස්ස අම්බං අවහරෙය්‍ය, කිං සො දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘න ඛො සො, මහාරාජ, තානි අම්බානි අවහරි, යානි තෙන රොපිතානි, කස්මා දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘තානි, භන්තෙ, අම්බානි නිස්සාය ජාතානි, තස්මා දණ්ඩප්පත්තො භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමිනා නාමරූපෙන කම්මං කරොති සොභනං වා අසොභනං [Pg.76] වා, තෙන කම්මෙන අඤ්ඤං නාමරූපං පටිසන්දහති, තස්මා න පරිමුත්තො පාපකෙහි කම්මෙහී’’ති.

“请作譬喻。”“大王，譬如有人偷了别人的芒果，他该受惩罚吗？”“是的，尊者，他该受惩罚。”“大王，他偷的并非那人所种下的芒果，为何要受惩罚呢？”“尊者，因为这些芒果是依着那些（种下的）芒果而生长的，所以他该受惩罚。”“大王，正是如此，以此名色（nāmarūpa）造作善或不善业，由彼业而有另一名色结生（paṭisandahati），因此不能完全从诸恶业中解脱。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

අඤ්ඤකායසඞ්කමනපඤ්හො සත්තමො.

迁至他身之问第七。

8. කම්මඵලඅත්ථිභාවපඤ්හො

8. 业果存在之问

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමිනා නාමරූපෙන කම්මං කතං කුසලං වා අකුසලං වා, කුහිං තානි කම්මානි තිට්ඨන්තී’’ති? ‘‘අනුබන්ධෙය්‍යුං ඛො, මහාරාජ, තානි කම්මානි ඡායාව අනපායිනී’’ති. ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, තානි කම්මානි දස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා තානි කම්මානි තිට්ඨන්තී’’’ති? ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, තානි කම්මානි දස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා තානි කම්මානි තිට්ඨන්තී’’’ති.

8. 国王说：“尊者龙军，以此名色所造的善业或不善业，那些业停留在何处？”“大王，那些业如影随形，不相舍离。”“尊者，能否指出那些业，说‘那些业在此处或彼处’？”“大王，不能指出那些业，说‘那些业在此处或彼处’。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යානිමානි රුක්ඛානි අනිබ්බත්තඵලානි, සක්කා තෙසං ඵලානි දස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා තානි ඵලානි තිට්ඨන්තී’’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අබ්බොච්ඡින්නාය සන්තතියා න සක්කා තානි කම්මානි දස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා තානි කම්මානි තිට්ඨන්තී’ති.

“请作譬喻。”“大王，您意下如何？那些尚未结果的树，能否指出它们的果实，说‘果实在此处或彼处’？”“不能，尊者。”“正是如此，大王，于未断的相续(santati)中，不能指出那些业，说‘那些业在此处或彼处’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

කම්මඵලඅත්ථිභාවපඤ්හො අට්ඨමො.

业果存在之问第八。

9. උප්පජ්ජතිජානනපඤ්හො

9. 知将生之问

9. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො උප්පජ්ජති, ජානාති සො ‘උප්පජ්ජිස්සාමී’’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, යො උප්පජ්ජති ජානාති සො ‘උප්පජ්ජිස්සාමී’’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කස්සකො ගහපතිකො බීජානි පථවියං නික්ඛිපිත්වා සම්මා දෙවෙ වස්සන්තෙ ජානාති ‘ධඤ්ඤං [Pg.77] නිබ්බත්තිස්සතී’’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො උප්පජ්ජති, ජානාති සො ‘උප්පජ්ජිස්සාමී’’’ති.

9. 国王说：“尊者龙军，有生者，他知道‘我将再生’吗？”“是的，大王，有生者，他知道‘我将再生’。”“请为我作个譬喻。”“大王，譬如农夫居士，将种子播于地，天降时雨，他会知道‘谷物将会生长’吗？”“是的，尊者，他会知道。”“正是如此，大王，有生者，他知道‘我将再生’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

උප්පජ්ජතිජානනපඤ්හො නවමො.

知将生之问第九。

10. බුද්ධනිදස්සනපඤ්හො

10. 示佛之问

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො අත්ථී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා අත්ථී’’ති. ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො නිදස්සෙතුං ඉධවා ඉධවා’’ති? ‘‘පරිනිබ්බුතො, මහාරාජ, භගවා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා, න සක්කා භගවා නිදස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා’’’ති.

10. 国王说：“尊者龙军，佛陀存在吗？”“是的，大王，世尊存在。”“那么，尊者龙军，能够指示佛陀‘在此处或彼处’吗？”“大王，世尊已于无余涅槃界(anupādisesāya nibbānadhātuyā)般涅槃，无法指示世尊‘在此处或彼处’。”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, මහතො අග්ගික්ඛන්ධස්ස ජලමානස්ස යා අච්චි අත්ථඞ්ගතා, සක්කා සා අච්චි දස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නිරුද්ධා සා අච්චි අප්පඤ්ඤත්තිං ගතා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො අත්ථඞ්ගතො, න සක්කා භගවා නිදස්සෙතුං ‘ඉධ වා ඉධ වා’ ති, ධම්මකායෙන පන ඛො, මහාරාජ, සක්කා භගවා නිදස්සෙතුං. ධම්මො හි, මහාරාජ, භගවතා දෙසිතො’’ති.

“请为我作喻。”“大王，于意云何？有大火聚燃烧，其焰已灭，能示其焰‘在此处或彼处’耶？”“不也，尊者，其焰已灭，不可施设。”“诚然如是，大王，世尊已于无余涅槃界而般涅槃，已然寂灭，不可示世尊‘在此处或彼处’。然，大王，以法身则可示世尊。大王，法乃世尊所宣说故。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

බුද්ධනිදස්සනපඤ්හො දසමො.

示佛之问第十。

බුද්ධවග්ගො පඤ්චමො.

佛品第五。

ඉමස්මිං වග්ගෙ දස පඤ්හා.

此品有十问。

6. සතිවග්ගො

6. 念品

1. කායපියායනපඤ්හො

1. 爱身之问

1. රාජා [Pg.78] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පියො පබ්බජිතානං කායො’’ති? ‘‘න ඛො, මහාරාජ, පියො පබ්බජිතානං කායො’’ති. ‘‘අථ කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ, කෙලායථ මමායථා’’ති? ‘‘කිං පන තෙ, මහාරාජ, කදාචි කරහචි සඞ්ගාමගතස්ස කණ්ඩප්පහාරො හොතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, හොතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො වණො ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, පියො තෙ වණො, තෙන ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති? ‘‘න මෙ, භන්තෙ, පියො වණො, අපි ච මංසස්ස රුහනත්ථාය ආලෙපෙන ච ආලිම්පීයති තෙලෙන ච මක්ඛීයති සුඛුමෙන ච චොළපට්ටෙන පලිවෙඨීයතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අප්පියො පබ්බජිතානං කායො, අථ ච පබ්බජිතා අනජ්ඣොසිතා කායං පරිහරන්ති බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. අපි ච ඛො, මහාරාජ, වණූපමො කායො වුත්තො භගවතා, තෙන පබ්බජිතා වණමිව කායං පරිහරන්ති අනජ්ඣොසිතා. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ භගවතා –

1. 国王问道：“尊者龙军，出家人喜爱自己的身体吗？”“大王，出家人并不喜爱自己的身体。”“那么，尊者，为何要保养、珍爱它呢？”“大王，您可曾在战场上被箭所伤？”“是的，尊者，曾被伤过。”“大王，那伤口不是要涂上药膏、抹上油、再用细布包扎吗？”“是的，尊者，要涂上药膏、抹上油、再用细布包扎。”“大王，难道您是因为喜爱那伤口，才给它涂药膏、抹油、用细布包扎吗？”“尊者，我并不喜爱那伤口，而是为了让新肉长出来，才给它涂药膏、抹油、用细布包扎。”“大王，正是如此。出家人并不喜爱自己的身体，但他们没有执著地保养身体，是为了资助梵行。再者，大王，世尊说过身体如同伤口，因此出家人保养身体就像处理伤口一样，并无执著。大王，世尊曾如此说——”

‘‘‘අල්ලචම්මපටිච්ඡන්නො, නවද්වාරො මහාවණො;

සමන්තතො පග්ඝරති, අසුචිපූතිගන්ධියො’’’ති.

“为湿皮所覆，九门大疮痍；周匝皆流漏，不净秽臭气。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

කායපියායනපඤ්හො පඨමො.

爱身之问第一。

2. සබ්බඤ්ඤූභාවපඤ්හො

2. 全知性之问

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී’’ති. ‘‘අථ කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, සාවකානං අනුපුබ්බෙන සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසී’’ති? ‘‘අත්ථි පන තෙ [Pg.79] මහාරාජ, කොචි වෙජ්ජො, යො ඉමිස්සං පථවියං සබ්බභෙසජ්ජානි ජානාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො වෙජ්ජො ගිලානකං සම්පත්තෙ කාලෙ භෙසජ්ජං පායෙති, උදාහු අසම්පත්තෙ කාලෙ’’ති? ‘‘සම්පත්තෙ කාලෙ, භන්තෙ, ගිලානකං භෙසජ්ජං පායෙති, නො අසම්පත්තෙ කාලෙ’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ සබ්බදස්සාවී න අසම්පත්තෙ කාලෙ සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙති, සම්පත්තෙ කාලෙ සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙති යාවජීවං අනතික්කමනීය’’න්ති.

2. 国王问道：“尊者龙军，佛陀是一切知者、一切见者吗？”“是的，大王，世尊是一切知者、一切见者。”“那么，尊者龙军，为何为弟子们次第制定学处呢？”“大王，您可有任何医生，通晓此大地上的一切药物吗？”“有的，尊者。”“那么，大王，那位医生是在时机成熟时给病人用药，还是在时机未到时呢？”“尊者，是在时机成熟时给病人用药，不是在时机未到时。”“正是如此，大王，世尊是一切知者、一切见者，但不在时机未到时为弟子们制定学处，而是在时机成熟时，才为弟子们制定终身不可违越的学处。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

සබ්බඤ්ඤූභාවපඤ්හො දුතියො.

遍知性之问第二

3. මහාපුරිසලක්ඛණපඤ්හො

3. 大士相之问

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො’’ති.

3. 国王问道：“尊者龙军，佛陀是否具足三十二大士相，以八十种随形好庄严，身色金黄，肤如纯金，身光一寻？”“是的，大王，世尊具足三十二大士相，以八十种随形好庄严，身色金黄，肤如纯金，身光一寻。”

‘‘කිං පනස්ස, භන්තෙ, මාතාපිතරොපි ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති? ‘‘නො චස්ස, මහාරාජ, මාතාපිතරො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති.

“那么，尊者，他的父母也具足三十二大士相，以八十种随形好庄严，身色金黄，肤如纯金，身光一寻吗？”“不，大王，他的父母不具足三十二大士相，不以八十种随形好庄严，没有金黄的身色，皮肤不像纯金，也没有一寻的身光。”

‘‘එවං සන්තෙ ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, න උප්පජ්ජති බුද්ධො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභොති, අපි ච මාතුසදිසො වා පුත්තො හොති මාතුපක්ඛො වා, පිතුසදිසො වා පුත්තො හොති පිතුපක්ඛො වා’’ති. ථෙරො ආහ ‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, කිඤ්චි පදුමං සතපත්ත’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ‘‘තස්ස පන කුහිං සම්භවො’’ති? ‘‘කද්දමෙ ජායති උදකෙ ආසීයතී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, පදුමං කද්දමෙන සදිසං වණ්ණෙන වා ගන්ධෙන වා රසෙන වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘අථ උදකෙන වා [Pg.80] ගන්ධෙන වා රසෙන වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතො සුවණ්ණවණ්ණො කඤ්චනසන්නිභත්තචො බ්‍යාමප්පභො, නො චස්ස මාතාපිතරො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා අසීතියා ච අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි පරිරඤ්ජිතා සුවණ්ණවණ්ණා කඤ්චනසන්නිභත්තචා බ්‍යාමප්පභා’’ති.

“尊者龙军，如果真是这样，那么具足三十二大士相、以八十种随形好庄严、身色金黄、肤如纯金、身光一寻的佛陀就不可能出生。况且儿子或像母亲、偏向母亲一方，或像父亲、偏向父亲一方。”长老说：“大王，可有一种百叶莲花？”“是的，尊者，有。”“那么它从何而生？”“它生于淤泥，长于水中。”“大王，莲花在颜色、气味或味道上与淤泥相似吗？”“不，尊者。”“那么与水在颜色、气味或味道上相似吗？”“不，尊者。”“正是这样，大王，世尊具足三十二大士相，以八十种随形好庄严，身色金黄，肤如纯金，身光一寻，但他的父母却不具足三十二大士相，不以八十种随形好庄严，没有金黄的身色，皮肤不像纯金，也没有一寻的身光。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

මහාපුරිසලක්ඛණපඤ්හො තතියො.

大士相之问第三

4. භගවතො බ්‍රහ්මචාරිපඤ්හො

4. 世尊梵行之问

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො බ්‍රහ්මචාරී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා බ්‍රහ්මචාරී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො බ්‍රහ්මුනො සිස්සො’’ති? ‘‘අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, හත්ථිපාමොක්ඛො’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, සො හත්ථී කදාචි කරහචි කොඤ්චනාදං නදතීති? ‘‘ආම, භන්තෙ, නදතී’’ති ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සො හත්ථී කොඤ්චසකුණස්ස සිස්සො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, බ්‍රහ්මා සබුද්ධිකො අබුද්ධිකො’’ති? ‘‘සබුද්ධිකො, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, බ්‍රහ්මා භගවතො සිස්සො’’ති.

4. 国王说：“尊者龙军，佛陀是梵行者吗？”“是的，大王，世尊是梵行者。”“那么，尊者龙军，佛陀是梵天的弟子吗？”“大王，您有一头为首的大象吗？”“有的，尊者。”“大王，那头象有时会发出鹤鸣般的叫声吗？”“是的，尊者，它会鸣叫。”“那么，大王，那头象是鹤的弟子吗？”“不是的，尊者。”“那么，大王，梵天是有智者还是无智者？”“是有智者，尊者。”“那么，大王，梵天是世尊的弟子。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

භගවතො බ්‍රහ්මචාරිපඤ්හො චතුත්ථො.

世尊梵行之问第四。

5. භගවතො උපසම්පදාපඤ්හො

5. 世尊具足戒之问

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, උපසම්පදා සුන්දරා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, උපසම්පදා සුන්දරා’’ති. ‘‘අත්ථි පන, භන්තෙ, බුද්ධස්ස උපසම්පදා, උදාහු නත්ථී’’ති? ‘‘උපසම්පන්නො ඛො, මහාරාජ, භගවා බොධිරුක්ඛමූලෙ සහ සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන, නත්ථි භගවතො උපසම්පදා අඤ්ඤෙහි දින්නා, යථා සාවකානං, මහාරාජ, භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති යාවජීවං අනතික්කමනීය’’න්ති.

5. 国王说：“尊者龙军，具足戒是善妙的吗？”“是的，大王，具足戒是善妙的。”“那么，尊者，佛陀有具足戒吗，还是没有呢？”“大王，世尊于菩提树下与一切知智同时圆满了具足戒。大王，正如世尊为声闻弟子们制定了终生不可违越的学处，世尊的具足戒也并非由他人所授。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

භගවතො උපසම්පදාපඤ්හො පඤ්චමො.

世尊具足戒之问第五。

6. අස්සුභෙසජ්ජාභෙසජ්ජපඤ්හො

6. 眼泪是药与非药之问

6. රාජා [Pg.81] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො ච මාතරි මතාය රොදති, යො ච ධම්මපෙමෙන රොදති, උභින්නං තෙසං රොදන්තානං කස්ස අස්සු භෙසජ්ජං, කස්ස න භෙසජ්ජ’’න්ති? ‘‘එකස්ස ඛො, මහාරාජ, අස්සු රාගදොසමොහෙහි සමලං උණ්හං, එකස්ස පීතිසොමනස්සෙන විමලං සීතලං. යං ඛො, මහාරාජ, සීතලං, තං භෙසජ්ජං, යං උණ්හං, තං න භෙසජ්ජ’’න්ති.

6. 国王说：“尊者龙军，有人因母亲去世而哭泣，有人因对法的喜爱而哭泣，于此二者哭泣之人，谁的眼泪是药，谁的不是药呢？”“大王，一者之泪因贪、嗔、痴而污浊、炽热；一者之泪因喜、悦而清净、冰凉。大王，凡冰凉者，其为药；凡炽热者，其非药。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

අස්සුභෙසජ්ජාභෙසජ්ජපඤ්හො ඡට්ඨො.

眼泪是药与非药之问第六。

7. සරාගවීතරාගනානාකරණපඤ්හො

7. 有贪者与离贪者种种差别之问

7. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිං නානාකරණං සරාගස්ස ච වීතරාගස්ස චා’’ති? ‘‘එකො ඛො, මහාරාජ, අජ්ඣොසිතො, එකො අනජ්ඣොසිතො’’ති. ‘‘කිං එතං, භන්තෙ, අජ්ඣොසිතො අනජ්ඣොසිතො නාමා’’ති? ‘‘එකො ඛො, මහාරාජ, අත්ථිකො, එකො අනත්ථිකො’’ති. ‘‘පස්සාමහං, භන්තෙ, එවරූපං යො ච සරාගො, යො ච වීතරාගො, සබ්බොපෙසො සොභනං යෙව ඉච්ඡති ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා, න කොචි පාපකං ඉච්ඡතී’’ති. ‘‘අවීතරාගො ඛො, මහාරාජ, රසපටිසංවෙදී ච රසරාගපටිසංවෙදී ච භොජනං භුඤ්ජති, වීතරාගො පන රසපටිසංවෙදී භොජනං භුඤ්ජති, නො ච ඛො රසරාගපටිසංවෙදී’’ති.

7. 国王说：“尊者龙军，有贪者与离贪者有何不同？”“大王，一个有执取，一个无执取。”“尊者，这称作执取与无执取的是什么？”“大王，一个有所求，一个无所求。”“尊者，我看到，无论有贪者或离贪者，都想要美好的嚼食或啖食，无人想要不好的。”“大王，未离贪者享用食物时，既感受味道，也感受对味道的贪爱；而离贪者享用食物时，只感受味道，不感受对味道的贪爱。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

සරාගවීතරාගනානාකරණපඤ්හො සත්තමො.

有贪者与离贪者种种差别之问第七。

8. පඤ්ඤාපතිට්ඨානපඤ්හො

8. 慧之住处之问

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්ඤා කුහිං පටිවසතී’’ති? ‘‘න කත්ථචි මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි පඤ්ඤා’’ති. ‘‘වාතො, මහාරාජ, කුහිං පටිවසතී’’ති? ‘‘න කත්ථචි භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, නත්ථි වාතො’’ති.

8. 国王问：“尊者龙军，慧住在哪里？”“大王，它不住在任何地方。”“那么，尊者龙军，就没有慧了？”“大王，风住在哪里？”“尊者，风不住在任何地方。”“那么，大王，就没有风了？”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

පඤ්ඤාපතිට්ඨානපඤ්හො අට්ඨමො.

慧之住处之问第八。

9. සංසාරපඤ්හො

9. 轮回之问

9. රාජා [Pg.82] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං පනෙතං බ්‍රූසි ‘සංසාරො’ති, කතමො සො සංසාරො’’ති? ‘‘ඉධ, මහාරාජ, ජාතො ඉධෙව මරති, ඉධ මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, තහිං ජාතො තහිං යෙව මරති, තහිං මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, එවං ඛො, මහාරාජ, සංසාරො හොතී’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පක්කං අම්බං ඛාදිත්වා අට්ඨිං රොපෙය්‍ය, තතො මහන්තො අම්බරුක්ඛො නිබ්බත්තිත්වා ඵලානි දදෙය්‍ය, අථ සො පුරිසො තතොපි පක්කං අම්බං ඛාදිත්වා අට්ඨිං රොපෙය්‍ය, තතොපි මහන්තො අම්බරුක්ඛො නිබ්බත්තිත්වා ඵලානි දදෙය්‍ය, එවමෙතෙසං රුක්ඛානං කොටි න පඤ්ඤායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉධ ජාතො ඉධෙව මරති, ඉධ මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, තහිං ජාතො තහිං යෙව මරති, තහිං මතො අඤ්ඤත්‍ර උප්පජ්ජති, එවං ඛො, මහාරාජ, සංසාරො හොතී’’ති.

9. 国王说：“尊者龙军，您所说的‘轮回’，这轮回是什么呢？”“大王，在此地出生，就在此地死去；在此地死去，又在别处生起；在那里出生，就在那里死去；在那里死去，又在别处生起。大王，轮回就是这样。”“请为我作譬喻。”“大王，譬如有人吃了熟芒果后，将果核种下，之后长成大芒果树，结出果实；然后这个人又从那棵树上吃了熟芒果，再将果核种下，之后又长成大芒果树，结出果实。这样，这些树木的尽头就不可得知了。大王，正是如此，在此地出生，就在此地死去；在此地死去，又在别处生起；在那里出生，就在那里死去；在那里死去，又在别处生起。大王，轮回就是这样。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您善于解说！”

සංසාරපඤ්හො නවමො.

轮回之问第九。

10. චිරකතසරණපඤ්හො

10. 忆念久远所作之问

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන අතීතං චිරකතං සරතී’’ති? ‘‘සතියා, මහාරාජා’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, චිත්තෙන සරති නො සතියා’’ති? ‘‘අභිජානාසි නු, ත්වං මහාරාජ, කිඤ්චිදෙව කරණීයං කත්වා පමුට්ඨ’’න්ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, ත්වං මහාරාජ, තස්මිං සමයෙ අචිත්තකො අහොසී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සති තස්මිං සමයෙ නාහොසී’’ති. ‘‘අථ කස්මා, ත්වං මහාරාජ, එවමාහ ‘චිත්තෙන සරති, නො සතියා’’’ති?

10. 国王说：“尊者龙军，是以什么来忆念过去久远所作之事呢？”“大王，是以念。”“尊者龙军，难道不是以心忆念，而非以念吗？”“大王，您是否记得，自己做完某事后就忘了？”“是的，尊者。”“那么，大王，您在那时是没有心吗？”“并非如此，尊者，只是那时没有念。”“那么，大王，您为何说‘是以心忆念，而非以念’呢？”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，您善于解说！”

චිරකතසරණපඤ්හො දසමො.

忆念久远所作之问第十。

11. අභිජානන්තසතිපඤ්හො

11. 识知之念问

11. රාජා [Pg.83] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බා සති අභිජානන්තී උප්පජ්ජති, උදාහු කටුමිකාව සතී’’ති? ‘‘අභිජානන්තීපි, මහාරාජ, කටුමිකාපි සතී’’ති. ‘‘එවඤ්හි ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බා සති අභිජානන්තී, නත්ථි කටුමිකා සතී’’ති? ‘‘යදි නත්ථි, මහාරාජ, කටුමිකා සති, නත්ථි කිඤ්චි සිප්පිකානං කම්මායතනෙහි වා සිප්පායතනෙහි වා විජ්ජාට්ඨානෙහි වා කරණීයං, නිරත්ථකා ආචරියා, යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, අත්ථි කටුමිකා සති, තස්මා අත්ථි කම්මායතනෙහි වා සිප්පායතනෙහි වා විජ්ජාට්ඨානෙහි වා කරණීයං, අත්ථො ච ආචරියෙහී’’ති.

11. 国王说：“龙军尊者，所有的念都是明辨地生起，还是也有由标记而生的念？”“大王，既有明辨之念，也有标记之念。”“那么，龙军尊者，如果所有的念都是明辨的，就没有标记之念了。”“大王，如果没有标记之念，那么工匠们在工作处、技艺处或学处，就没有任何事情需要做了，老师们也就毫无意义了。正因为有标记之念，所以工匠们才需要在工作处、技艺处或学处做事情，老师们才有意义。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，龙军尊者！”

අභිජානන්තසතිපඤ්හො එකාදසමො.

明辨念问第十一。

සතිවග්ගො ඡට්ඨො.

念品第六。

ඉමස්මිං වග්ගෙ එකාදස පඤ්හා.

本品有十一问。

7. අරූපධම්මවවත්තනවග්ගො

7. 无色法规定品

1. සතිඋප්පජ්ජනපඤ්හො

1. 念生起问

1. රාජා [Pg.84] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතිහාකාරෙහි සති උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘සත්තරසහාකාරෙහි, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජතී’’ති. ‘‘කතමෙහි සත්තරසහාකාරෙහී’’ති? ‘‘අභිජානතොපි, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජති, කටුමිකායපි සති උප්පජ්ජති, ඔළාරිකවිඤ්ඤාණතොපි සති උප්පජ්ජති, හිතවිඤ්ඤාණතොපි සති උප්පජ්ජති, අහිතවිඤ්ඤාණතොපි සති උප්පජ්ජති, සභාගනිමිත්තතොපි සති උප්පජ්ජති, විසභාගනිමිත්තතොපි සති උප්පජ්ජති, කථාභිඤ්ඤාණතොපි සති උප්පජ්ජති, ලක්ඛණතොපි සති උප්පජ්ජති, සාරණතොපි සති උප්පජ්ජති, මුද්දාතොපි සති උප්පජ්ජති, ගණනාතොපි සති උප්පජ්ජති, ධාරණතොපි සති උප්පජ්ජති, භාවනතොපි සති උප්පජ්ජති, පොත්ථකනිබන්ධනතොපි සති උප්පජ්ජති, උපනික්ඛෙපතොපි සති උප්පජ්ජති, අනුභූතතොපි සති උප්පජ්ජතීති.

1. 国王说：“龙军尊者，念由几种方式生起？”“大王，念由十七种方式生起。”“是哪十七种方式呢？”“大王，念由明辨而生起，由标记而生起，由粗显的识而生起，由有益的识而生起，由无益的识而生起，由同类相而生起，由异类相而生起，由辨知言谈而生起，由特征而生起，由提醒而生起，由印记而生起，由计数而生起，由忆持而生起，由修习而生起，由书本记录而生起，由安置而生起，由体验而生起。”

‘‘කථං අභිජානතො සති උප්පජ්ජති? යථා, මහාරාජ, ආයස්මා ච ආනන්දො ඛුජ්ජුත්තරා ච උපාසිකා, යෙ වා පන අඤ්ඤෙපි කෙචි ජාතිස්සරා ජාතිං සරන්ති, එවං අභිජානතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由了知而生起？大王，譬如具寿阿难和优婆夷库竹达拉，或者其他任何有宿命通者能忆念过去生，念就是这样由了知而生起。”

‘‘කථං කටුමිකාය සති උප්පජ්ජති? යො පකතියා මුට්ඨස්සතිකො, පරෙ ච තං සරාපනත්ථං නිබන්ධන්ති, එවං කටුමිකාය සති උප්පජ්ජති.

“念如何由提醒而生起？若有人天生失念，他人为令其忆念而不断敦促，念就是这样由提醒而生起。”

‘‘කථං ඔළාරිකවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති? යදා රජ්ජෙ වා අභිසිත්තො හොති, සොතාපත්තිඵලං වා පත්තො හොති, එවං ඔළාරිකවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由粗显的识而生起？当受灌顶为王，或证得须陀洹果时，念就是这样由粗显的识而生起。”

‘‘කථං හිතවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති? යම්හි සුඛාපිතො, ‘අමුකස්මිං එවං සුඛාපිතො’ති සරති, එවං හිතවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由有益的识而生起？在某处曾感受安乐，便忆念：‘在某某地方曾如此感受安乐’，念就是这样由有益的识而生起。”

‘‘කථං අහිතවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති? යම්හි දුක්ඛාපිතො, ‘අමුකස්මිං එවං දුක්ඛාපිතො’ති සරති, එවං අහිතවිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由无益的识而生起？在某处曾感受痛苦，便忆念：‘在某某地方曾如此感受痛苦’，念就是这样由无益的识而生起。”

‘‘කථං සභාගනිමිත්තතො සති උප්පජ්ජති? සදිසං පුග්ගලං දිස්වා මාතරං වා පිතරං වා භාතරං වා භගිනිං වා සරති, ඔට්ඨං වා ගොණං වා ගද්‍රභං වා දිස්වා අඤ්ඤං තාදිසං ඔට්ඨං වා ගොණං වා ගද්‍රභං වා සරති, එවං සභාගනිමිත්තතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由同类相而生起？见到相似的人，便忆念起母亲、父亲、兄弟或姐妹；见到骆驼、牛或驴，便忆念起其他相似的骆驼、牛或驴，念就是这样由同类相而生起。”

‘‘කථං [Pg.85] විසභාගනිමත්තතො සති උප්පජ්ජති? අසුකස්ස නාම වණ්ණො එදිසො, සද්දො එදිසො, ගන්ධො එදිසො, රසො එදිසො, ඵොට්ඨබ්බො එදිසොති සරති, එවම්පි විසභාගනිමිත්තතොපි සති උප්පජ්ජති.

“念如何由异类相而生起？忆念：‘某某的色是这样，声是这样，香是这样，味是这样，触是这样’，念就是这样由异类相而生起。”

‘‘කථං කථාභිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති? යො පකතියා මුට්ඨස්සතිකො හොති, තං පරෙ සරාපෙන්ති, තෙන සො සරති, එවං කථාභිඤ්ඤාණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由听闻言谈而生起？若有人天生失念，他人提醒他，他因此而忆念，念就是这样由听闻言谈而生起。”

‘‘කථං ලක්ඛණතො සති උප්පජ්ජති? යො පකතියා බලීබද්දානං අඞ්ගෙන ජානාති, ලක්ඛණෙන ජානාති, එවං ලක්ඛණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由特征而生起？若有人天生能由肢体、由特征而辨识公牛，念就是这样由特征而生起。”

‘‘කථං සාරණතො සති උප්පජ්ජති? යො පකතියා මුට්ඨස්සතිකො හොති, යො තං ‘සරාහි භො, සරාහි භො’ති පුනප්පුනං සරාපෙති, එවං සාරණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由提醒而生起？若人本性失念，有人反复令他忆念：‘朋友，忆念吧！朋友，忆念吧！’如是，念由提醒而生起。”

‘‘කථං මුද්දාතො සති උප්පජ්ජති? ලිපියා සික්ඛිතත්තා ජානාති ‘ඉමස්ස අක්ඛරස්ස අනන්තරං ඉමං අක්ඛරං කාතබ්බ’න්ති එවං මුද්දාතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由书写而生起？因学习过文字，故知‘此字母后，应作此字母’。如是，念由书写而生起。”

‘‘කථං ගණනාතො සති උප්පජ්ජති? ගණනාය සික්ඛිතත්තා ගණකා බහුම්පි ගණෙන්ති, එවං ගණනාතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由计算而生起？因学习过计算，计算者能计算很多。如是，念由计算而生起。”

‘‘කථං ධාරණතො සති උප්පජ්ජති? ධාරණාය සික්ඛිතත්තා ධාරණකා බහුම්පි ධාරෙන්ති, එවං ධාරණතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由忆持而生起？因学习过忆持，忆持者能忆持很多。如是，念由忆持而生起。”

‘‘කථං භාවනාතො සති උප්පජ්ජති? ඉධ භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථීදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, එවං භාවනාතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由修习而生起？于此，比丘忆念多种宿住，即：一生、二生……乃至忆念带有其行相、带有其纲要的宿住。如是，念由修习而生起。”

‘‘කථං පොත්ථකනිබන්ධනතො සති උප්පජ්ජති? රාජානො අනුසාසනියං අස්සරන්තා එතං පොත්ථකං ආහරථාති, තෙන පොත්ථකෙන අනුස්සරන්ති, එවං පොත්ථකනිබන්ධනතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由书册记载而生起？诸王在裁决时，若有遗忘，便说：‘取此书册来！’他们即以此书册忆念。如是，念由书册记载而生起。”

‘‘කථං උපනික්ඛෙපතො සති උප්පජ්ජති? උපනික්ඛිත්තං භණ්ඩං දිස්වා සරති, එවං උපනික්ඛෙපතො සති උප්පජ්ජති.

“念如何由寄存而生起？看见寄存的物品而忆念。如是，念由寄存而生起。”

‘‘කථං අනුභූතතො සති උප්පජ්ජති? දිට්ඨත්තා රූපං සරති, සුතත්තා සද්දං සරති, ඝායිතත්තා ගන්ධං සරති, සායිතත්තා රසං සරති, ඵුට්ඨත්තා ඵොට්ඨබ්බං [Pg.86] සරති, විඤ්ඤාතත්තා ධම්මං සරති, එවං අනුභූතතො සති උප්පජ්ජති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, සත්තරසහාකාරෙහි සති උප්පජ්ජතී’’ති.

“念如何由经验而生起？因见过而忆念色，因听过而忆念声，因嗅过而忆念香，因尝过而忆念味，因触过而忆念所触，因识知过而忆念法。如是，念由经验而生起。大王，念实由这十七种方式而生起。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

සතිඋප්පජ්ජනපඤ්හො පඨමො.

念生起之问第一。

2. බුද්ධගුණසතිපටිලාභපඤ්හො

2. 佛功德念获得之问

2. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එතං භණථ ‘යො වස්සසතං අකුසලං කරෙය්‍ය, මරණකාලෙ ච එකං බුද්ධගුණං සතිං පටිලභෙය්‍ය, සො දෙවෙසු උප්පජ්ජෙය්‍යා’ති එතං න සද්දහාමි, එවඤ්ච පන වදෙථ ‘එතෙන පාණාතිපාතෙන නිරයෙ උප්පජ්ජෙය්‍යා’ති එතම්පි න සද්දහාමී’’ති.

2. 国王说：“尊者龙军，你们说‘若有人造作不善业一百年，于命终时，能获得一次对佛陀功德的忆念，他将投生天界’，我不相信此说。你们又说‘因一次杀生，便会投生地狱’，此说我亦不信。”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, ඛුද්දකොපි පාසාණො විනා නාවාය උදකෙ උප්පිලවෙය්‍යා’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, වාහසතම්පි පාසාණානං නාවාය ආරොපිතං උදකෙ උප්පිලවෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා, එවං කුසලානි කම්මානි දට්ඨබ්බානී’’ති.

“大王，您认为如何？一块小石头，若无船，能在水上漂浮吗？”“不能，尊者。”“大王，那么，一百车石块装载于船上，能在水上漂浮吗？”“能，尊者。”“大王，当知善业犹如船。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

බුද්ධගුණසතිපටිලාභපඤ්හො දුතියො.

获得忆念佛德之问第二。

3. දුක්ඛප්පහානවායමපඤ්හො

3. 为断苦而精进之问

3. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිං තුම්හෙ අතීතස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථා’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, අනාගතස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථා’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන පච්චුප්පන්නස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථා’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘යදි තුම්හෙ න අතීතස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථ, න අනාගතස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථ, න පච්චුප්පන්නස්ස දුක්ඛස්ස පහානාය වායමථ, අථ කිමත්ථාය වායමථා’’ති. ථෙරො ආහ ‘කින්ති, මහාරාජ, ඉදඤ්ච දුක්ඛං නිරුජ්ඣෙය්‍ය, අඤ්ඤඤ්ච දුක්ඛං නුප්පජ්ජෙය්‍යා’ති එතදත්ථාය වායමාමා’’ති.

3. 国王说：“尊者龙军，你们是为了断除过去的苦而精进吗？”“并非如此，大王。”“那么，尊者，你们是为了断除未来的苦而精进吗？”“并非如此，大王。”“那么，是为了断除现在的苦而精进吗？”“并非如此，大王。”“你们若不为断除过去、未来、现在的苦而精进，那么是为了什么而精进呢？”长老说：“大王，我们精进，是为了‘令此苦止息，令其他苦不生’。”

‘‘අත්ථි [Pg.87] පන තෙ, භන්තෙ නාගසෙන, අනාගතං දුක්ඛ’’න්ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජා’’ති ‘‘තුම්හෙ ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිපණ්ඩිතා, යෙ තුම්හෙ අසන්තානං අනාගතානං දුක්ඛානං පහානාය වායමථා’’ති? ‘‘අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, කෙචි පටිරාජානො පච්චත්ථිකා පච්චාමිත්තා පච්චුපට්ඨිතා හොන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ‘‘කිංනු ඛො, මහාරාජ, තදා තුම්හෙ පරිඛං ඛණාපෙය්‍යාථ, පාකාරං චිනාපෙය්‍යාථ ගොපුරං කාරාපෙය්‍යාථ, අට්ටාලකං කාරාපෙය්‍යාථ, ධඤ්ඤං අතිහරාපෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පටිකච්චෙව තං පටියත්තං හොතී’’ති. ‘‘කිං තුම්හෙ, මහාරාජ, තදා හත්ථිස්මිං සික්ඛෙය්‍යාථ, අස්සස්මිං සික්ඛෙය්‍යාථ, රථස්මිං සික්ඛෙය්‍යාථ, ධනුස්මිං සික්ඛෙය්‍යාථ, ථරුස්මිං සික්ඛෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පටිකච්චෙව තං සික්ඛිතං හොතී’’ති. ‘‘කිස්සත්ථායා’’ති? ‘‘අනාගතානං, භන්තෙ, භයානං පටිබාහනත්ථායා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි අනාගතං භය’’න්ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තුම්හෙ ච ඛො, මහාරාජ, අතිපණ්ඩිතා, යෙ තුම්හෙ අසන්තානං අනාගතානං භයානං පටිබාහනත්ථාය පටියාදෙථා’’ති.

“尊者龙军，您有未来的苦吗？”“没有，大王。”“尊者龙军，你们真是极为聪慧，竟为不存在的未来之苦而精进！”“大王，您有正面临的敌对之王、敌手或仇敌吗？”“是的，尊者，有。”“那么大王，您会等到那时才命人挖掘壕沟、修筑城墙、建造城门、建造瞭望塔、运送粮食吗？”“不会的，尊者，那些都已预先备妥。”“大王，您会等到那时才学习象术、马术、车术、弓术、剑术吗？”“不会的，尊者，那些都已预先学好。”“这是为了什么呢？”“尊者，是为了抵御未来的危险。”“那么大王，有未来的危险吗？”“没有，尊者。”“大王，你们也真是极为聪慧，竟为不存在的未来之危险而预先准备！”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහීති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං පිපාසිතො භවෙය්‍යාසි, තදා ත්වං උදපානං ඛණාපෙය්‍යාසි, පොක්ඛරණිං ඛණාපෙය්‍යාසි, තළාකං ඛණාපෙය්‍යාසි ‘පානීයං පිවිස්සාමී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පටිකච්චෙව තං පටියත්තං හොතී’’ති. ‘‘කිස්සත්ථායා’’ති? ‘‘අනාගතානං, භන්තෙ, පිපාසානං පටිබාහනත්ථාය පටියත්තං හොතී’’ති. ‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, අනාගතා පිපාසා’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තුම්හෙ ඛො, මහාරාජ, අතිපණ්ඩිතා, යෙ තුම්හෙ අසන්තානං අනාගතානං පිපාසානං පටිබාහනත්ථාය තං පටියාදෙථා’’ති.

“请再作一个譬喻。”“大王，您认为如何？当您口渴时，才会命人挖掘水井、开凿池塘、修筑湖泊，心想‘我要喝水’吗？”“不会的，尊者，那些都已预先备妥。”“这是为了什么呢？”“尊者，是为了防止未来的口渴。”“大王，有未来的口渴吗？”“没有，尊者。”“大王，你们也真是极为聪慧，竟为不存在的未来之口渴而预先准备！”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං බුභුක්ඛිතො භවෙය්‍යාසි, තදා ත්වං ඛෙත්තං කසාපෙය්‍යාසි, සාලිං වපාපෙය්‍යාසි ‘භත්තං භුඤ්ජිස්සාමී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පටිකච්චෙව තං පටියත්තං හොතී’’ති. ‘‘කිස්සත්ථායා’’ති. ‘‘අනාගතානං, භන්තෙ, බුභුක්ඛානං පටිබාහනත්ථායා’’ති. ‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, අනාගතා බුභුක්ඛා’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තුම්හෙ [Pg.88] ඛො, මහාරාජ, අතිපණ්ඩිතා, යෙ තුම්හෙ අසන්තානං අනාගතානං බුභුක්ඛානං පටිබාහනත්ථාය පටියාදෙථා’’ති.

“请再举一个譬喻。”“大王，您认为如何？当您饥饿时，才会命人耕田、播种稻谷，心想‘我要吃饭’吗？”“不会的，尊者，那些都已预先备妥。”“为了什么呢？”“尊者，是为了防止未来的饥饿。”“大王，有未来的饥饿吗？”“没有，尊者。”“大王，你们真是极为聪慧，竟为那尚不存在的未来饥饿而预作准备。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

දුක්ඛප්පහානවායමපඤ්හො තතියො.

断苦精进之问第三。

4. බ්‍රහ්මලොකපඤ්හො

4. 梵天界之问

4. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කීවදූරො ඉතො බ්‍රහ්මලොකො’’ති? ‘‘දූරො ඛො, මහාරාජ, ඉතො බ්‍රහ්මලොකො කූටාගාරමත්තා සිලා තම්හා පතිතා අහොරත්තෙන අට්ඨචත්තාලීසයොජනසහස්සානි භස්සමානා චතූහි මාසෙහි පථවියං පතිට්ඨහෙය්‍යා’’ති.

4. 国王说：“尊者龙军，从此处到梵天界有多远？”“大王，从此处到梵天界甚远。若有一块楼阁大小的岩石自彼处坠落，以一日一夜四万八千由旬的速度下坠，须经四月方能抵达地面。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එවං භණථ ‘සෙය්‍යථාපි බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව ඉද්ධිමා භික්ඛු චෙතොවසිප්පත්තො ජම්බුදීපෙ අන්තරහිතො බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුභවෙය්‍යා’ති එතං වචනං න සද්දහාමි, එවං අතිසීඝං තාව බහූනි යොජනසතානි ගච්ඡිස්සතී’’ති.

“尊者龙军，您曾如此说：‘譬如强壮之人屈臂或伸臂，有神通、心得自在的比丘亦复如是，能从瞻部洲(Jambudīpa)消失，而在梵天界显现。’此言我实难信，如何能如此迅速地行至数百由旬之外？”

ථෙරො ආහ ‘‘කුහිං පන, මහාරාජ, තව ජාතභූමී’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, අලසන්දො නාම දීපො, තත්ථාහං ජාතො’’ති. ‘‘කීව දූරො, මහාරාජ, ඉතො අලසන්දො හොතී’’ති? ‘‘ද්විමත්තානි, භන්තෙ, යොජනසතානී’’ති. ‘‘අභිජානාසි නු ත්වං, මහාරාජ, තත්ථ කිඤ්චිදෙව කරණීයං කරිත්වා සරිතා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සරාමී’’ති. ‘‘ලහුං ඛො ත්වං, මහාරාජ, ගතොසි ද්විමත්තානි යොජනසතානී’’ති.

长老说：“大王，您的出生地在何处？”“尊者，有一名为阿兰山达(Alasanda)的岛屿，我出生于彼处。”“大王，从此处到阿兰山达有多远？”“尊者，约二百由旬。”“大王，您能否忆起曾在彼处所做的任何事？”“是的，尊者，我记得。”“大王，您（的心）也真是迅速，瞬间便至二百由旬之外了！”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

බ්‍රහ්මලොකපඤ්හො චතුත්ථො.

梵天界之问第四。

5. ද්වින්නං ලොකුප්පන්නානං සමකභාවපඤ්හො

5. 关于两处投生者同时性之问

5. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො ඉධ කාලඞ්කතො බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, යො ච ඉධ කාලඞ්කතො කස්මීරෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, කො චිරතරං කො සීඝතර’’න්ති? ‘‘සමකං, මහාරාජා’’ති.

5. 国王说：“尊者龙军，若有人在此命终后投生到梵天界，又有人在此命终后投生到克什米尔，谁会较慢，谁会较快呢？”“大王，是同时的。”

‘‘ඔපම්මං [Pg.89] කරොහී’’ති. ‘‘කුහිං පන, මහාරාජ, තව ජාතනගර’’න්ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, කලසිගාමො නාම, තත්ථාහං ජාතො’’ති. ‘‘කීව දූරො, මහාරාජ, ඉතො කලසිගාමො හොතී’’ති. ‘‘ද්විමත්තානි, භන්තෙ, යොජනසතානී’’ති. ‘‘කීව දූරං, මහාරාජ, ඉතො කස්මීරං හොතී’’ති? ‘‘ද්වාදස, භන්තෙ, යොජනානී’’ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, ත්වං මහාරාජ, කලසිගාමං චින්තෙහී’’ති. ‘‘චින්තිතො, භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, ත්වං මහාරාජ, කස්මීරං චින්තෙහී’’ති. ‘‘චින්තිතං භන්තෙ’’ති. ‘‘කතමං නු ඛො, මහාරාජ, චිරෙන චින්තිතං, කතමං සීඝතර’’න්ති? ‘‘සමකං භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො ඉධ කාලඞ්කතො බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, යො ච ඉධ කාලඞ්කතො කස්මීරෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, සමකං යෙව උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“请你作个譬喻。”“大王，您的出生地在哪里呢？”“尊者，有个叫做卡拉西村(Kalasigāma)的村子，我出生在那里。”“大王，从这里到卡拉西村有多远呢？”“尊者，大约两百由旬。”“大王，从这里到克什米尔有多远呢？”“尊者，十二由旬。”“大王，请您想一想卡拉西村。”“尊者，已经想好了。”“大王，请您想一想克什米尔。”“尊者，已经想好了。”“大王，哪个想得比较慢，哪个比较快呢？”“尊者，是同时的。”“大王，就像这样，若有人在此命终后投生到梵天界，又有人在此命终后投生到克什米尔，他们是同时投生的。”

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, ද්වෙ සකුණා ආකාසෙන ගච්ඡෙය්‍යුං, තෙසු එකො උච්චෙ රුක්ඛෙ නිසීදෙය්‍ය, එකො නීචෙ රුක්ඛෙ නිසීදෙය්‍ය, තෙසං සමකං පතිට්ඨිතානං කතමස්ස ඡායා පඨමතරං පථවියං පතිට්ඨහෙය්‍ය, කතමස්ස ඡායා චිරෙන පථවියං පතිට්ඨහෙය්‍යා’’ති? ‘‘සමකං, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො ඉධ කාලඞ්කතො බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, යො ච ඉධ කාලඞ්කතො කස්මීරෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය, සමකං යෙව උප්පජ්ජන්තී’’ති.

“请再说一个譬喻。”“大王，您怎么看这件事？如果有两只鸟在空中飞行，一只停在高树上，一只停在矮树上，当它们同时停落时，哪一只鸟的影子会先投到地上，哪一只鸟的影子会后投到地上呢？”“尊者，是同时的。”“正是如此，大王。无论此地有人命终后投生到梵天界，还是有人命终后投生到克什米尔，他们是同时投生的。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“善哉，尊者龙军。”

ද්වින්නං ලොකුප්පන්නානං සමකභාවපඤ්හො පඤ්චමො.

关于两处投生者同时性之问第五

6. බොජ්ඣඞ්ගපඤ්හො

6. 觉支之问

6. රාජා ආහ ‘‘කති නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, බොජ්ඣඞ්ගා’’ති? ‘‘සත්ත ඛො, මහාරාජ, බොජ්ඣඞ්ගා’’ති. ‘‘කතිහි පන, භන්තෙ, බොජ්ඣඞ්ගෙහි බුජ්ඣතී’’ති? ‘‘එකෙන ඛො, මහාරාජ, බොජ්ඣඞ්ගෙන බුජ්ඣති ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගෙනා’’ති. ‘‘අථ කිස්ස නු ඛො, භන්තෙ, වුච්චන්ති ‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා’’’ති? ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, අසි කොසියා පක්ඛිත්තො අග්ගහිතො හත්ථෙන උස්සහති ඡෙජ්ජං ඡින්දිතු’’න්ති. ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගෙන විනා ඡහි බොජ්ඣඞ්ගෙහි න බුජ්ඣතී’’ති.

6. 国王问：“尊者龙军，到底有多少觉支呢？”“大王，有七觉支。”“那么，尊者，凭借几种觉支而觉悟呢？”“大王，凭借一种觉支而觉悟，即择法觉支(dhammavicayasambojjhaṅga)。”“那么，尊者，为何又说‘七觉支’呢？”“大王，您怎么认为？放在剑鞘里的剑，若不以手执持，能斩断可斩之物吗？”“不能，尊者。”“正是如此，大王，没有择法觉支，其余六种觉支也不能觉悟。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

බොජ්ඣඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

觉支之问第六。

7. පාපපුඤ්ඤානං අප්පානප්පභාවපඤ්හො

7. 善恶多少之问

7. රාජා [Pg.90] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතරං නු ඛො බහුතරං පුඤ්ඤං වා අපුඤ්ඤං වා’’ති? ‘‘පුඤ්ඤං ඛො, මහාරාජ, බහුතරං, අපුඤ්ඤං ථොක’’න්ති. ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති? ‘‘අපුඤ්ඤං ඛො, මහාරාජ, කරොන්තො විප්පටිසාරී හොති ‘පාපකම්මං මයා කත’න්ති, තෙන පාපං න වඩ්ඪති. පුඤ්ඤං ඛො, මහාරාජ, කරොන්තො අවිප්පටිසාරී හොති, අවිප්පටිසාරිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති, සමාහිතො යථාභූතං පජානාති, තෙන කාරණෙන පුඤ්ඤං වඩ්ඪති. පුරිසො ඛො, මහාරාජ, ඡින්නහත්ථපාදො භගවතො එකං උප්පලහත්ථං දත්වා එකනවුතිකප්පානි විනිපාතං න ගච්ඡිස්සති. ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන භණාමි ‘පුඤ්ඤං බහුතරං, අපුඤ්ඤං ථොක’’’න්ති.

7. 国王问：“尊者龙军，究竟是善多还是恶多呢？”“大王，善多，恶少。”“是何原因？”“大王，作恶之人会后悔，心想：‘我做了恶业’，因此恶业不增长。大王，行善之人不后悔，不后悔则生欢悦(pāmojja)，心欢悦则生喜(pīti)，有喜则身轻安，身轻安则受乐，有乐则心入定，心入定则如实知见，因此善业增长。大王，譬如有人手足被斩，仅向世尊供养一束青莲花，即可于九十一劫中不堕恶趣。大王，亦因此故，我说善多，恶少。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

පාපපුඤ්ඤානං අප්පානප්පභාවපඤ්හො සත්තමො.

善恶多少之问第七。

8. ජානන්තාජානන්තපාපකරණපඤ්හො

8. 知与不知作恶之问

8. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො ජානන්තො පාපකම්මං කරොති, යො අජානන්තො පාපකම්මං කරොති, කස්ස බහුතරං අපුඤ්ඤ’’න්ති? ථෙරො ආහ ‘‘යො ඛො, මහාරාජ, අජානන්තො පාපකම්මං කරොති, තස්ස බහුතරං අපුඤ්ඤ’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, යො අම්හාකං රාජපුත්තො වා රාජමහාමත්තො වා අජානන්තො පාපකම්මං කරොති, තං මයං දිගුණං දණ්ඩෙමා’’ති? ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, තත්තං අයොගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං එකො ජානන්තො ගණ්හෙය්‍ය, එකො අජානන්තො ගණ්හෙය්‍ය, කතමො බලවතරං ඩය්හෙය්‍යා’’ති. ‘‘යො ඛො, භන්තෙ, අජානන්තො ගණ්හෙය්‍ය, සො බලවතරං ඩය්හෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො අජානන්තො පාපකම්මං කරොති, තස්ස බහුතරං අපුඤ්ඤ’’න්ති.

8. 国王问：“尊者龙军，知而作恶者与不知而作恶者，谁的恶业更多？”长老说：“大王，不知而作恶者，其恶业更多。”“既然如此，尊者龙军，若我国王子或大臣不知而作恶，我们是否应加倍惩罚他们？”“大王，您意下如何？有一烧红、炽燃、发光的铁球，一人知而取之，一人不知而取之，谁会被灼烧得更严重？”“尊者，不知而取者，会被灼烧得更严重。”“正是如此，大王，不知而作恶者，其恶业更多。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉！”

ජානන්තාජානන්තපාපකරණපඤ්හො අට්ඨමො.

知与不知作恶之问第八。

9. උත්තරකුරුකාදිගමනපඤ්හො

9. 往北俱卢洲等处之问

9. රාජා [Pg.91] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කොචි, යො ඉමිනා සරීරෙන උත්තරකුරුං වා ගච්ඡෙය්‍ය, බ්‍රහ්මලොකං වා, අඤ්ඤං වා පන දීප’’න්ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, යො ඉමිනා චාතුම්මහාභූතිකෙන කායෙන උත්තරකුරුං වා ගච්ඡෙය්‍ය, බ්‍රහ්මලොකං වා, අඤ්ඤං වා පන දීප’’න්ති.

9. 国王说：“尊者龙军，是否有人能以这个身体前往北俱卢洲、梵天界，或其他的洲呢？”“大王，确实有人能以这个四大所成的身体前往北俱卢洲、梵天界，或其他的洲。”

‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, ඉමිනා චාතුම්මහාභූතිකෙන කායෙන උත්තරකුරුං වා ගච්ඡෙය්‍ය, බ්‍රහ්මලොකං වා, අඤ්ඤං වා පන දීප’’න්ති? ‘‘අභිජානාසි නු, ත්වං මහාරාජ, ඉමිස්සා පථවියා විදත්ථිං වා රතනං වා ලඞ්ඝිතා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අභිජානාමි ‘අහං, භන්තෙ නාගසෙන, අට්ඨපි රතනියො ලඞ්ඝෙමී’’’ති. ‘‘කථං, ත්වං මහාරාජ, අට්ඨපි රතනියො ලඞ්ඝෙසී’’ති? ‘‘අහඤ්හි, භන්තෙ, චිත්තං උප්පාදෙමි ‘එත්ථ නිපතිස්සාමී’ති සහ චිත්තුප්පාදෙන කායො මෙ ලහුකො හොතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉද්ධිමා භික්ඛු චෙතොවසිප්පත්තො කායං චිත්තෙ සමාරොපෙත්වා චිත්තවසෙන වෙහාසං ගච්ඡතී’’ති.

“尊者龙军，这个四大所成的身体，如何能前往北俱卢洲、梵天界，或其他的洲呢？”“大王，你可曾记得在这地上跳过一张手(vidatthi)或一肘(ratana)吗？”“是的，尊者，我记得。尊者龙军，我能跳八肘。”“大王，你是如何跳八肘的呢？”“尊者，我生起‘我要落在那儿’的念头，随着念头的生起，我的身体就变得轻盈了。”“正是如此，大王，具神通、得心自在的比丘，以心驾身，依心力行于空中。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

උත්තරකුරුකාදිගමනපඤ්හො නවමො.

往北俱卢洲等处之问第九。

10. දීඝට්ඨිපඤ්හො

10. 长骨之问

10. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එවං භණථ ‘අට්ඨිකානි දීඝානි යොජනසතිකානිපී’ති, රුක්ඛොපි තාව නත්ථි යොජනසතිකො, කුතො පන අට්ඨිකානි දීඝානි යොජනසතිකානි භවිස්සන්තී’’ති?

10. 国王说：“尊者龙军，你们这样说‘骨头长达百由旬’，甚至没有百由旬高的树，何况骨头会有百由旬长呢？”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, සුතං තෙ ‘මහාසමුද්දෙ පඤ්චයොජනසතිකාපි මච්ඡා අත්ථී’’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුත’’න්ති. ‘‘නනු මහාරාජ, පඤ්චයොජනසතිකස්ස මච්ඡස්ස අට්ඨිකානි දීඝානි භවිස්සන්ති යොජනසතිකානිපී’’ති?

“大王，你意下如何？你曾听说过‘大海中有五百由旬长的鱼’吗？”“是的，尊者，我曾听说过。”“大王，难道五百由旬长的鱼，其骨头不会有百由旬长吗？”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

දීඝට්ඨිපඤ්හො දසමො.

长骨之问第十。

11. අස්සාසපස්සාසනිරොධපඤ්හො

11. 入出息灭之问

11. රාජා [Pg.92] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එවං භණථ ‘සක්කා අස්සාසපස්සාසෙ නිරොධෙතු’’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, සක්කා අස්සාසපස්සාසෙ නිරොධෙතු’’න්ති. ‘‘කථං, භන්තෙ නාගසෙන, සක්කා අස්සාසපස්සාසෙ නිරොධෙතු’’න්ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, සුතපුබ්බො තෙ කොචි කාකච්ඡමානො’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, සුතපුබ්බො’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, සො සද්දො කායෙ නමිතෙ විරමෙය්‍යා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, විරමෙය්‍යා’’ති. ‘‘සො හි නාම, මහාරාජ, සද්දො අභාවිතකායස්ස අභාවිතසීලස්ස අභාවිතචිත්තස්ස අභාවිතපඤ්ඤස්ස කායෙ නමිතෙ විරමිස්සති, කිං පන භාවිතකායස්ස භාවිතසීලස්ස භාවිතචිත්තස්ස භාවිතපඤ්ඤස්ස චතුත්ථජ්ඣානං සමාපන්නස්ස අස්සාසපස්සාසා න නිරුජ්ඣිස්සන්තී’’ති.

11. 国王说：“尊者龙军，您这样说‘能够止息入出息’吗？”“是的，大王，能够止息入出息。”“尊者龙军，怎样能够止息入出息呢？”“大王，您认为如何？您曾听过有人打鼾吗？”“是的，尊者，我曾听过。”“大王，那鼾声在身体倾斜时会停止吗？”“是的，尊者，会停止。”“大王，既然那未修身、未修戒、未修心、未修慧之人，身体倾斜时，其鼾声尚且会停止，何况已修身、已修戒、已修心、已修慧，入第四禅者，其入出息岂会不停止呢？”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

අස්සාසපස්සාසනිරොධපඤ්හො එකාදසමො.

入出息灭之问第十一。

12. සමුද්දපඤ්හො

12. 海之问

12. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සමුද්දො සමුද්දො’ති වුච්චති, කෙන කාරණෙන උදකං ‘සමුද්දො’ති වුච්චතී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘යත්තකං, මහාරාජ, උදකං, තත්තකං ලොණං. යත්තකං ලොණං, තත්තකං උදකං. තස්මා ‘සමුද්දො’ති වුච්චතී’’ති.

12. 国王说：“尊者龙军，人们说‘海、海’，水因何故被称为‘海’呢？”长老说：“大王，有多少水，就有多少盐；有多少盐，就有多少水。因此被称为‘海’。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

සමුද්දපඤ්හො ද්වාදසමො.

海之问第十二。

13. සමුද්දඑකරසපඤ්හො

13. 海一味之问

13. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන සමුද්දො එකරසො ලොණරසො’’ති? ‘‘චිරසණ්ඨිතත්තා ඛො, මහාරාජ, උදකස්ස සමුද්දො එකරසො ලොණරසො’’ති.

13. 国王说：“尊者龙军，海水因何缘故只有一种咸味呢？”“大王，因为水长久积聚，所以海水只有一种咸味。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，善哉。”

සමුද්දඑකරසපඤ්හො තෙරසමො.

海一味之问第十三。

14. සුඛුමපඤ්හො

14. 微细之问

14. රාජා [Pg.93] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සක්කා සබ්බං සුඛුමං ඡින්දිතු’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, සක්කා සබ්බං සුඛුමං ඡින්දිතු’’න්ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, සබ්බං සුඛුම’’න්ති? ‘‘ධම්මො ඛො, මහාරාජ, සබ්බසුඛුමො, න ඛො, මහාරාජ, ධම්මා සබ්බෙ සුඛුමා, ‘සුඛුම’න්ති වා ‘ථූල’න්ති වා ධම්මානමෙතමධිවචනං. යං කිඤ්චි ඡින්දිතබ්බං, සබ්බං තං පඤ්ඤාය ඡින්දති, නත්ථි දුතියං පඤ්ඤාය ඡෙදන’’න්ති.

14. 国王说：“尊者龙军，能否断除一切微细？”“是的，大王，能断除一切微细。”“那么，尊者，何为一切微细？”“大王，法最为微细。大王，但并非一切法都微细，‘微细’或‘粗大’只是诸法的增语。凡所应断者，皆以智慧断除，除智慧外，无有第二能断之法。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，所言甚是。”

සුඛුමපඤ්හො චුද්දසමො.

微细问第十四。

15. විඤ්ඤාණනානත්ථපඤ්හො

15. 识等异义问

15. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘විඤ්ඤාණ’න්ති වා ‘පඤ්ඤා’ති වා ‘භූතස්මිං ජීවො’ති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාබ්‍යඤ්ජනා ච, උදාහු එකත්ථා බ්‍යඤ්ජනමෙව නාන’’න්ති? ‘‘විජානනලක්ඛණං, මහාරාජ, විඤ්ඤාණං, පජානනලක්ඛණා පඤ්ඤා, භූතස්මිං ජීවො නුපලබ්භතී’’ති. ‘‘යදි ජීවො නුපලබ්භති, අථ කො චරහි චක්ඛුනා රූපං පස්සති, සොතෙන සද්දං සුණාති, ඝානෙන ගන්ධං ඝායති, ජිව්හාය රසං සායති, කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති, මනසා ධම්මං විජානාතී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘යදි ජීවො චක්ඛුනා රූපං පස්සති…පෙ… මනසා ධම්මං විජානාති, සො ජීවො චක්ඛුද්වාරෙසු උප්පාටිතෙසු මහන්තෙන ආකාසෙන බහිමුඛො සුට්ඨුතරං රූපං පස්සෙය්‍ය, සොතෙසු උප්පාටිතෙසු, ඝානෙ උප්පාටිතෙ, ජිව්හාය උප්පාටිතාය, කායෙ උප්පාටිතෙ මහන්තෙන ආකාසෙන සුට්ඨුතරං සද්දං සුණෙය්‍ය, ගන්ධං ඝායෙය්‍ය, රසං සායෙය්‍ය, ඵොට්ඨබ්බං ඵුසෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, භූතස්මිං ජීවො නුපලබ්භතී’’ති.

15. 国王说：“尊者龙军，‘识’、‘慧’与‘有身中的命’，这三法是义异文亦异，还是义同文异？”长老说：“大王，识的特相是了知，慧的特相是辨知，而在有身中，命是不可得的。”国王说：“如果命不可得，那么究竟是谁以眼见色，以耳闻声，以鼻嗅香，以舌尝味，以身触所触，以意知法呢？”长老说：“大王，如果命能以眼见色……乃至以意知法，那么当眼门被挖出时，那个命岂不就能朝外通过更大的空间更好地见色吗？当耳门、鼻门、舌门、身门被挖出时，岂不就能更好地闻声、嗅香、尝味、觉触吗？”国王说：“并非如此，尊者。”长老说：“所以，大王，在有身中，命是不可得的。”

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

“尊者龙军，所言甚是。”

විඤ්ඤාණනානත්ථපඤ්හො පන්නරසමො.

识等异义问第十五。

16. අරූපධම්මවවත්ථානදුක්කරපඤ්හො

16. 无色法辨别难问

16. රාජා [Pg.94] ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, දුක්කරං නු ඛො භගවතා කත’’න්ති? ථෙරො ආහ ‘‘දුක්කරං, මහාරාජ, භගවතා කත’’න්ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා දුක්කරං කත’’න්ති. ‘‘දුක්කරං, මහාරාජ, භගවතා කතං ඉමෙසං අරූපීනං චිත්තචෙතසිකානං ධම්මානං එකාරම්මණෙ වත්තමානානං වවත්ථානං අක්ඛාතං ‘අයං ඵස්සො, අයං වෙදනා, අයං සඤ්ඤා, අයං චෙතනා, ඉදං චිත්ත’’’න්ති.

16. 国王问道：“尊者龙军，世尊是否行过难行之事？”长老答道：“大王，世尊所行确为难行。”“尊者龙军，世尊所行何事为难行？”“大王，世尊所行之难行事，即是阐明了于同一所缘生起的此等无色心、心所法之辨别，说：‘此是触，此是受，此是想，此是思，此是心。’”

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො නාවාය මහාසමුද්දං අජ්ඣොගාහෙත්වා හත්ථපුටෙන උදකං ගහෙත්වා ජිව්හාය සායිත්වා ජානෙය්‍ය නු ඛො, මහාරාජ, සො පුරිසො ‘‘ඉදං ගඞ්ගාය උදකං, ඉදං යමුනාය උදකං, ඉදං අචිරවතියා උදකං, ඉදං සරභුයා උදකං, ඉදං මහියා උදක’’’න්ති? ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, ජානිතු’’න්ති. ‘‘ඉතො දුක්කරතරං ඛො, මහාරාජ, භගවතා කතං ඉමෙසං අරූපීනං චිත්තචෙතසිකානං ධම්මානං එකාරම්මණෙ වත්තමානානං වවත්ථානං අක්ඛාතං ‘අයං ඵස්සො, අයං වෙදනා, අයං සඤ්ඤා, අයං චෙතනා, ඉදං චිත්ත’’’න්ති. ‘‘සුට්ඨු, භන්තෙ’’ති රාජා අබ්භානුමොදීති.

“请举譬喻。”“大王，犹如有人乘船入于大海，以手掬水，用舌品尝。大王，彼人能否了知‘此是恒河(Gaṅgā)水，此是亚穆纳河水，此是阿致罗筏底河水，此是萨拉布河水，此是摩希(Mahī)河水’？”“尊者，此乃难知。”“大王，世尊所作比此更难，即阐明了于同一所缘生起的此等无色心、心所法之辨别，说：‘此是触，此是受，此是想，此是思，此是心。’”“善哉，尊者！”国王随喜赞叹。

අරූපධම්මවවත්ථානදුක්කරපඤ්හො සොළසමො.

无色法之辨别难问第十六。

අරූපධම්මවවත්ථානවග්ගො සත්තමො.

无色法辨别品第七。

ඉමස්මිං වග්ගෙ සොළස පඤ්හා.

此品有十六问。

මිලින්දපඤ්හපුච්ඡාවිසජ්ජනා

弥兰陀王问答

ථෙරො [Pg.95] ආහ ‘‘ජානාසි ඛො, මහාරාජ, සම්පති කා වෙලා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමි ‘සම්පති පඨමො යාමො අතික්කන්තො, මජ්ඣිමො යාමො පවත්තති, උක්කා පදීපීයන්ති, චත්තාරි පටාකානි ආණත්තානි ගමිස්සන්ති භණ්ඩතො රාජදෙය්‍යානී’’’ති.

长老问道：“大王，可知晓现在是何时？”“是的，尊者，我知晓。如今初夜已过，中夜正行，火炬已燃，四面旗帜已受命升起，王家赠品将从库藏运来。”

යොනකා එවමාහංසු ‘‘කල්ලොසි, මහාරාජ, පණ්ඩිතො ථෙරො’’ති. ‘‘ආම, භණෙ, පණ්ඩිතො ථෙරො, එදිසො ආචරියො භවෙය්‍ය මාදිසො ච අන්තෙවාසී, නචිරස්සෙව පණ්ඩිතො ධම්මං ආජානෙය්‍යා’’ති. තස්ස පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන තුට්ඨො රාජා ථෙරං නාගසෙනං සතසහස්සග්ඝනකෙන කම්බලෙන අච්ඡාදෙත්වා ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අජ්ජතග්ගෙ තෙ අට්ඨසතං භත්තං පඤ්ඤපෙමි, යං කිඤ්චි අන්තෙපුරෙ කප්පියං, තෙන ච පවාරෙමී’’ති ආහ. අලං මහාරාජ ජීවාමී’’ති. ‘‘ජානාමි, භන්තෙ නාගසෙන, ජීවසි, අපි ච අත්තානඤ්ච රක්ඛ, මමඤ්ච රක්ඛාහී’’ති. ‘‘කථං අත්තානං රක්ඛසි, ‘නාගසෙනො මිලින්දං රාජානං පසාදෙති, න ච කිඤ්චි අලභී’ති පරාපවාදො ආගච්ඡෙය්‍යාති, එවං අත්තානං රක්ඛ. කථං මමං රක්ඛසි, ‘මිලින්දො රාජා පසන්නො පසන්නාකාරං න කරොතී’ති පරාපවාදො ආගච්ඡෙය්‍යාති, එවං මමං රක්ඛාහී’’ති. ‘‘තථා හොතු, මහාරාජා’’ති. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, සීහො මිගරාජා සුවණ්ණපඤ්ජරෙ පක්ඛිත්තොපි බහිමුඛො යෙව හොති, එවමෙව ඛො අහං, භන්තෙ, කිඤ්චාපි අගාරං අජ්ඣාවසාමි බහිමුඛො යෙව පන අච්ඡාමි. සචෙ අහං, භන්තෙ, අගාරස්මා අනාගාරියං පබ්බජෙය්‍යං, න චිරං ජීවෙය්‍යං, බහූ මෙ පච්චත්ථිකා’’ති.

希腊人(Yonakā)如是说：“大王，长老是善巧且博学的。”“是的，诸位，长老是博学的。若有如是导师，以及如我这般的弟子，不久即可了知正法。”国王因其解答而心悦，以价值十万的毛毯覆于龙军长老之身，并说：“尊者龙军，从今日起，我为您置办八百份斋食，并以宫中任何适宜之物奉请。”“够了，大王，我足以维生。”“尊者龙军，我知您足以维生，然请您亦保护自己，亦保护我。”“如何保护您自己？为免有‘龙军令弥兰陀王(Milinda)心生信服，却一无所得’的非议传来，如此便是保护您自己。如何保护我？为免有‘弥兰陀王虽心生信服，却未作信服之表示’的非议传来，如此便是保护我。”“大王，愿如是。”“尊者，譬如兽王狮子，虽被置于金笼之中，其心亦常向于外。尊者，我亦如是，虽身居家室，心亦常向于外。尊者，我若出家，恐怕不能长久存活，因我仇敌众多。”

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො පඤ්හං විසජ්ජෙත්වා උට්ඨායාසනා සඞ්ඝාරාමං අගමාසි. අචිරපක්කන්තෙ ච ආයස්මන්තෙ නාගසෙනෙ මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘කිං මයා පුච්ඡිතං, කිං භදන්තෙන නාගසෙනෙන විසජ්ජිත’’න්ති? අථ ඛො මිලින්දස්ස රඤ්ඤො එතදහොසි ‘‘සබ්බං මයා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං භදන්තෙන නාගසෙනෙන සුවිසජ්ජිත’’න්ති. ආයස්මතොපි නාගසෙනස්ස සඞ්ඝාරාමගතස්ස එතදහොසි ‘‘කිං මිලින්දෙන [Pg.96] රඤ්ඤා පුච්ඡිතං, කිං මයා විසජ්ජිත’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මතො නාගසෙනස්ස එතදහොසි ‘‘සබ්බං මිලින්දෙන රඤ්ඤා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං මයා සුවිසජ්ජිත’’න්ති.

其时，具寿龙军解答弥兰陀王之问后，从座而起，前往僧伽蓝。具寿龙军离去未久，弥兰陀王心生此念：“我问何事？尊者龙军答何事？”其后，弥兰陀王又生此念：“我所问皆善，尊者龙军所答亦皆善。”具寿龙军抵达僧伽蓝后，亦生此念：“弥兰陀王问何事？我答何事？”其后，具寿龙军亦生此念：“弥兰陀王所问皆善，我所答亦皆善。”

අථ ඛො ආයස්මා නාගසෙනො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිලින්දස්ස රඤ්ඤො නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච –

其时，具寿龙军于彼夜过后，于清晨时分，着衣持钵，前往弥兰陀王之住所。抵达后，于所设之座就坐。其时，弥兰陀王顶礼具寿龙军，退坐一面。退坐一面后，弥兰陀王对具寿龙军如是说：

‘‘මා ඛො භදන්තස්ස එවං අහොසි ‘නාගසෙනො මයා පඤ්හං පුච්ඡිතො’ති තෙනෙව සොමනස්සෙන තං රත්තාවසෙසං වීතිනාමෙසීති න තෙ එවං දට්ඨබ්බං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තං රත්තාවසෙසං එතදහොසි ‘කිං මයා පුච්ඡිතං, කිං භදන්තෙන විසජ්ජිත’න්ති, ‘සබ්බං මයා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං භදන්තෙන සුවිසජ්ජිත’’’න්ති.

“尊者，请不要这样想：‘国王因为提问了我龙军，就怀着那份喜悦度过了那一夜的余下时光。’您不应这样看。尊者，在那一夜的余下时光里，我生起了这样的念头：‘我问了什么？尊者回答了什么？’以及‘我所问皆善，尊者所答亦皆善。’”

ථෙරොපි එවමාහ – ‘‘මා ඛො මහාරාජස්ස එවං අහොසි ‘මිලින්දස්ස රඤ්ඤො මයා පඤ්හො විසජ්ජිතො’ති තෙනෙව සොමනස්සෙන තං රත්තාවසෙසං වීතිනාමෙසීති න තෙ එවං දට්ඨබ්බං. තස්ස මය්හං, මහාරාජ, තං රත්තාවසෙසං එතදහොසි ‘කිං මිලින්දෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතං, කිං මයා විසජ්ජිත’න්ති, ‘සබ්බං මිලින්දෙන රඤ්ඤා සුපුච්ඡිතං, සබ්බං මයා සුවිසජ්ජිත’’’න්ති ඉතිහ තෙ මහානාගා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසූති.

长老亦如是说：“大王，切勿作是念：‘我已解答弥兰陀王之问’，并因此欢喜地度过那夜的余时。不应作如是见。大王，我于那夜的余时有此念：‘弥兰陀王问了什么？我回答了什么？’以及‘弥兰陀王所问皆善，我所答亦皆善。’”如是，彼二大龙象互相随喜其善说。

මිලින්දපඤ්හපුච්ඡාවිසජ්ජනා නිට්ඨිතා.

弥兰陀王问答终。

මෙණ්ඩකපඤ්හාරම්භකථා

羊角问开篇论

අට්ඨමන්තපරිවජ්ජනීයට්ඨානානි

八种应避免商议之处

භස්සප්පවාදො [Pg.97] වෙතණ්ඩී, අතිබුද්ධි විචක්ඛණො;

මිලින්දො ඤාණභෙදාය, නාගසෙනමුපාගමි.

善辩论诤弥兰陀，聪慧睿智超群伦。为辨法义求慧解，遂诣龙军尊者前。

වසන්තො තස්ස ඡායාය, පරිපුච්ඡං පුනප්පුනං;

පභින්නබුද්ධි හුත්වාන, සොපි ආසි තිපෙටකො.

恒居其荫下，再三请问；智慧已开展，彼亦成三藏。

නවඞ්ගං අනුමජ්ජන්තො, රත්තිභාගෙ රහොගතො;

අද්දක්ඛි මෙණ්ඩකෙ පඤ්හෙ, දුන්නිවෙඨෙ සනිග්ගහෙ.

独居暗夜里，沉思九部经；忽见羊角问，难解难驳斥。

‘‘පරියායභාසිතං අත්ථි, අත්ථි සන්ධායභාසිතං;

සභාවභාසිතං අත්ථි, ධම්මරාජස්ස සාසනෙ.

于法王教法中，有方便说，有密意说，亦有自性说。

‘‘තෙසමත්ථං අවිඤ්ඤාය, මෙණ්ඩකෙ ජිනභාසිතෙ;

අනාගතම්හි අද්ධානෙ, විග්ගහො තත්ථ හෙස්සති.

于佛所说羊角教言，因不解其义，于未来世，必生诤论。

‘‘හන්ද කථිං පසාදෙත්වා, ඡෙජ්ජාපෙස්සාමි මෙණ්ඩකෙ;

තස්ස නිද්දිට්ඨමග්ගෙන, නිද්දිසිස්සන්ත්‍යනාගතෙ’’ති.

那么，我将寻得一位善说者，令其决断此羊角问；未来之人，将依循他所指示的道路而作解说。

අථ ඛො මිලින්දො රාජා පභාතාය රත්තියා උද්ධස්තෙ අරුණෙ සීසං න්හත්වා සිරසි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ අනුස්සරිත්වා අට්ඨ වත්තපදානි සමාදියි ‘‘ඉතො මෙ අනාගතානි සත්ත දිවසානි අට්ඨ ගුණෙ සමාදියිත්වා තපො චරිතබ්බො භවිස්සති, සොහං චිණ්ණතපො සමානො ආචරියං ආරාධෙත්වා මෙණ්ඩකෙ පඤ්හෙ පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ ඛො මිලින්දො රාජා පකතිදුස්සයුගං අපනෙත්වා ආභරණානි ච ඔමුඤ්චිත්වා කාසාවං නිවාසෙත්වා මුණ්ඩකපටිසීසකං සීසෙ පටිමුඤ්චිත්වා මුනිභාවමුපගන්ත්වා අට්ඨ ගුණෙ සමාදියි ‘‘ඉමං සත්තාහං මයා න රාජත්ථො අනුසාසිතබ්බො, න රාගූපසඤ්හිතං චිත්තං උප්පාදෙතබ්බං, න දොසූපසඤ්හිතං චිත්තං උප්පාදෙතබ්බං, න මොහූපසඤ්හිතං චිත්තං උප්පාදෙතබ්බං, දාසකම්මකරපොරිසෙ ජනෙපි නිවාතවුත්තිනා භවිතබ්බං, කායිකං වාචසිකං [Pg.98] අනුරක්ඛිතබ්බං, ඡපි ආයතනානි නිරවසෙසතො අනුරක්ඛිතබ්බානි, මෙත්තාභාවනාය මානසං පක්ඛිපිතබ්බ’’න්ති. ඉමෙ අට්ඨ ගුණෙ සමාදියිත්වා තෙස්වෙව අට්ඨසු ගුණෙසු මානසං පතිට්ඨපෙත්වා බහි අනික්ඛමිත්වා සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා අට්ඨමෙ දිවසෙ පභාතාය රත්තියා පගෙව පාතරාසං කත්වා ඔක්ඛිත්තචක්ඛු මිතභාණී සුසණ්ඨිතෙන ඉරියාපථෙන අවික්ඛිත්තෙන චිත්තෙන හට්ඨෙන උදග්ගෙන විප්පසන්නෙන ථෙරං නාගසෙනං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරස්ස පාදෙ සිරසා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ඉදමවොච –

于是弥兰陀王于黎明时分，曙光初现时，沐浴净首，于头顶合掌，忆念过去、未来、现在诸正等觉者，受持了八项行持：“从现在起未来的七天里，我将受持此八种德行，勤修苦行。待我修完苦行，令阿阇黎欢喜后，我将向他请教‘绵羊问’。”于是弥兰陀王脱下常服，卸下饰品，穿上袈裟，于头顶戴上仿光头之头套，进入牟尼之状态，受持了八种德行：“于此七日中，我不得处理国事，不得生起与贪欲相应之心，不得生起与嗔恚相应之心，不得生起与愚痴相应之心，对奴仆、佣人、民众亦当谦逊有礼，守护身、语，完全守护六根，心当投入于慈心禅修。”他受持此八种德行后，将心安住于此八种德行上，七日未出。至第八日黎明时分，用过早饭后，垂目，言语有节，以端庄之威仪，怀着不散乱、欢喜、振奋、清净之心，前去拜见龙军长老，以头顶礼长老双足后，立于一旁，如是说道——

‘‘අත්ථි මෙ, භන්තෙ නාගසෙන, කොචි අත්ථො තුම්හෙහි සද්ධිං මන්තයිතබ්බො, න තත්ථ අඤ්ඤො කොචි තතියො ඉච්ඡිතබ්බො, සුඤ්ඤෙ ඔකාසෙ පවිවිත්තෙ අරඤ්ඤෙ අට්ඨඞ්ගුපාගතෙ සමණසාරුප්පෙ. තත්ථ සො පඤ්හො පුච්ඡිතබ්බො භවිස්සති, තත්ථ මෙ ගුය්හං න කාතබ්බං න රහස්සකං, අරහාමහං රහස්සකං සුණිතුං සුමන්තනෙ උපගතෙ, උපමායපි සො අත්ථො උපපරික්ඛිතබ්බො, යථා කිං විය, යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, මහාපථවී නික්ඛෙපං අරහති නික්ඛෙපෙ උපගතෙ. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අරහාමහං රහස්සකං සුණිතුං සුමන්තනෙ උපගතෙ’’ති. ගරුනා සහ පවිවිත්තපවනං පවිසිත්වා ඉදමවොච – ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉධ පුරිසෙන මන්තයිතුකාමෙන අට්ඨ ඨානානි පරිවජ්ජයිතබ්බානි භවන්ති, න තෙසු ඨානෙසු විඤ්ඤූ පුරිසො අත්ථං මන්තෙති, මන්තිතොපි අත්ථො පරිපතති න සම්භවති. කතමානි අට්ඨ ඨානානි? විසමට්ඨානං පරිවජ්ජනීයං, සභයං පරිවජ්ජනීයං, අතිවාතට්ඨානං පරිවජ්ජනීයං, පටිච්ඡන්නට්ඨානං පරිවජ්ජනීයං, දෙවට්ඨානං පරිවජ්ජනීයං, පන්ථො පරිවජ්ජනීයො, සඞ්ගාමො පරිවජ්ජනීයො, උදකතිත්ථං පරිවජ්ජනීයං. ඉමානි අට්ඨ ඨානානි පරිවජ්ජනීයානී’’ති.

“尊者龙军，我有些事情想与您商议，不希望有其他第三者在场。此问当于空旷、僻静、具足八支、适合沙门的森林中提出。于彼处，您不应对我有所隐瞒，不应有秘密，我堪于善议中听闻秘密。此义亦当以譬喻来审察。犹如什么呢？尊者龙军，譬如大地，于所托付物，堪能承受。正是如此，尊者龙军，我堪于善议中听闻秘密。”他与尊长进入寂静的林中，如是说道：“尊者龙军，于此，凡人欲商议事情，有八种地方应当避开。智者不在这些地方商议事情，即使商议了，事情也会失败，无法成功。是哪八种地方呢？不平坦处应当避开，有怖畏处应当避开，风大之处应当避开，隐蔽之处应当避开，神庙应当避开，道路应当避开，战场应当避开，渡口应当避开。此八种地方应当避开。”

ථෙරො ආහ ‘‘කො දොසො විසමට්ඨානෙ, සභයෙ, අතිවාතෙ, පටිච්ඡන්නෙ, දෙවට්ඨානෙ, පන්ථෙ, සඞ්ගාමෙ, උදකතිත්ථෙ’’ති? ‘‘විසමෙ, භන්තෙ නාගසෙන, මන්තිතො අත්ථො විකිරති විධමති පග්ඝරති න සම්භවති, සභයෙ මනො සන්තස්සති, සන්තස්සිතො න සම්මා අත්ථං සමනුපස්සති, අතිවාතෙ සද්දො අවිභූතො හොති, පටිච්ඡන්නෙ උපස්සුතිං තිට්ඨන්ති, දෙවට්ඨානෙ [Pg.99] මන්තිතො අත්ථො ගරුකං පරිණමති, පන්ථෙ මන්තිතො අත්ථො තුච්ඡො භවති, සඞ්ගාමෙ චඤ්චලො භවති, උදකතිත්ථෙ පාකටො භවති. භවතීහ –

长老说：“在不平坦处、有怖畏处、大风处、隐蔽处、神庙、道路、战场、渡口，有何过失呢？”“龙军尊者，在不平坦处，所商议之事会散乱、消解、流失，无法成就；在有怖畏处，心会恐惧，心若恐惧，则无法正确思察其义；在大风处，声音不清；在隐蔽处，会有人窃听；在神庙，所商议之事会导向沉重迟缓的结果；在道路上，所商议之事会变得空泛；在战场上，会变得动摇；在渡口，所商议之事会公开。有偈颂曰：”

‘‘‘විසමං සභයං අතිවාතො, පටිච්ඡන්නං දෙවනිස්සිතං;

පන්ථො ච සඞ්ගාමො තිත්ථං, අට්ඨෙතෙ පරිවජ්ජියා’’’ති.

“不平坦处与怖畏，大风隐蔽神所依；道路战场及渡口，此八皆应远离之。”

අට්ඨ මන්තනස්ස පරිවජ්ජනීයට්ඨානානි.

八种应避免商议之处。

අට්ඨමන්තවිනාසකපුග්ගලා

八种破坏商议之人

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අට්ඨිමෙ පුග්ගලා මන්තියමානා මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙන්ති. කතමෙ අට්ඨ? රාගචරිතො දොසචරිතො මොහචරිතො මානචරිතො ලුද්ධො අලසො එකචින්තී බාලොති. ඉමෙ අට්ඨ පුග්ගලා මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙන්තී’’ති.

“龙军尊者，有此八种人，若与他们商议，会破坏所商议之事。是哪八种？即：贪行者、嗔行者、痴行者、慢行者、贪婪者、懒惰者、固执己见者、愚者。此八种人会破坏所商议之事。”

ථෙරො ආහ ‘‘තෙසං කො දොසො’’ති? ‘‘රාගචරිතො, භන්තෙ නාගසෙන, රාගවසෙන මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, දොසචරිතො දොසවසෙන මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, මොහචරිතො මොහවසෙන මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, මානචරිතො මානවසෙන මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, ලුද්ධො ලොභවසෙන මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, අලසො අලසතාය මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, එකචින්තී එකචින්තිතාය මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති, බාලො බාලතාය මන්තිතං අත්ථං බ්‍යාපාදෙති. භවතීහ –

长老问道：“彼等有何过失？”“龙军尊者，贪行者因贪欲而破坏所商议之事，嗔行者因嗔恚而破坏所商议之事，痴行者因愚痴而破坏所商议之事，慢行者因我慢而破坏所商议之事，贪婪者因贪婪而破坏所商议之事，懒惰者因懒惰而破坏所商议之事，固执己见者因固执己见而破坏所商议之事，愚者因愚昧而破坏所商议之事。有偈颂曰：”

‘‘‘රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච, මානී ලුද්ධො තථාලසො;

එකචින්තී ච බාලො ච, එතෙ අත්ථවිනාසකා’’’ති.

“‘多欲者、嗔恚者与愚痴者，我慢者、贪婪者及懒惰者；固执己见者与愚者，此等是毁事之人。’”

අට්ඨ මන්තවිනාසකපුග්ගලා.

八种破坏商议之人已毕。

නවගුය්හමන්තවිධංසකං

九种泄露秘密之人

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, නවිමෙ පුග්ගලා මන්තිතං ගුය්හං විවරන්ති න ධාරෙන්ති. කතමෙ නව? රාගචරිතො දොසචරිතො මොහචරිතො භීරුකො ආමිසගරුකො ඉත්ථී සොණ්ඩො පණ්ඩකො දාරකො’’ති.

“龙军尊者，此九种人会泄露秘密商议，不能保守。是哪九种呢？贪行者、嗔行者、痴行者、怖畏者、重利者、女人、嗜酒者、黄门、孩童。”

ථෙරො ආහ ‘‘තෙසං කො දොසො’’ති? ‘‘රාගචරිතො, භන්තෙ නාගසෙන, රාගවසෙන මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, දොසචරිතො, භන්තෙ[Pg.100], දොසවසෙන මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, මූළ්හො මොහවසෙන මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, භීරුකො භයවසෙන මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, ආමිසගරුකො ආමිසහෙතු මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, ඉත්ථී පඤ්ඤාය ඉත්තරතාය මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, සොණ්ඩිකො සුරාලොලතාය මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, පණ්ඩකො අනෙකංසිකතාය මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති, දාරකො චපලතාය මන්තිතං ගුය්හං විවරති න ධාරෙති. භවතීහ –

长老问道：“他们有何过失？”“龙军尊者，贪行者因贪欲而泄露秘密商议，不能保守；尊者，嗔行者因嗔恚而泄露秘密商议，不能保守；愚者因愚痴而泄露秘密商议，不能保守；怖畏者因怖畏而泄露秘密商议，不能保守；重利者因利养而泄露秘密商议，不能保守；女人因智慧浅薄而泄露秘密商议，不能保守；嗜酒者因沉迷于酒而泄露秘密商议，不能保守；黄门因心性不定而泄露秘密商议，不能保守；孩童因轻率而泄露秘密商议，不能保守。于此有偈曰：

‘‘‘රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච, භීරු ආමිසගරුකො ;

ඉත්ථී සොණ්ඩො පණ්ඩකො ච, නවමො භවති දාරකො.

“‘贪者、嗔者与痴者，怖畏以及重利者，女人、嗜酒与黄门，第九则为是孩童。

‘‘නවෙතෙ පුග්ගලා ලොකෙ, ඉත්තරා චලිතා චලා;

එතෙහි මන්තිතං ගුය්හං, ඛිප්පං භවති පාකට’’’න්ති.

“‘世间此九种人，浅薄、动摇且不定；彼等所议之秘密，迅速即会显露明。’”

නව ගුය්හමන්තවිධංසකා පුග්ගලා.

九种破坏秘密商议之人已毕。

අට්ඨ පඤ්ඤාපටිලාභකාරණං

八种获得智慧之因

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අට්ඨහි කාරණෙහි බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති. කතමෙහි අට්ඨහි? වයපරිණාමෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, යසපරිණාමෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, පරිපුච්ඡාය බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, තිත්ථසංවාසෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, යොනිසො මනසිකාරෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, සාකච්ඡාය බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, ස්නෙහූපසෙවනෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති, පතිරූපදෙසවාසෙන බුද්ධි පරිණමති පරිපාකං ගච්ඡති. භවතීහ –

“尊者龙军，智慧由八种因缘而成熟、圆满。是哪八种呢？由年龄的增长，智慧成熟、圆满；由名望的增长，智慧成熟、圆满；由请教，智慧成熟、圆满；由与良师共住，智慧成熟、圆满；由如理作意，智慧成熟、圆满；由论议，智慧成熟、圆满；由亲近善友，智慧成熟、圆满；由居住于适宜之地，智慧成熟、圆满。于此有偈颂曰：

‘‘‘වයෙන යසපුච්ඡාහි, තිත්ථවාසෙන යොනිසො;

සාකච්ඡා ස්නෙහසංසෙවා, පතිරූපවසෙන ච.

“年龄、名望与请教，与师共住如理思；论议、亲近于善友，以及居住适宜地。

‘‘එතානි අට්ඨ ඨානානි, බුද්ධිවිසදකාරණා;

යෙසං එතානි සම්භොන්ති, තෙසං බුද්ධි පභිජ්ජතී’’’ති.

“此八处乃是，智慧清明之因；于具足此者，其智慧开显。”

අට්ඨ පඤ්ඤාපටිලාභකාරණානි.

八种得慧之因缘竟。

ආචරියගුණං

师长之德

‘‘භන්තෙ [Pg.101] නාගසෙන, අයං භූමිභාගො අට්ඨ මන්තදොසවිවජ්ජිතො, අහඤ්ච ලොකෙ පරමො මන්තිසහායො, ගුය්හමනුරක්ඛී චාහං යාවාහං ජීවිස්සාමි තාව ගුය්හමනුරක්ඛිස්සාමි, අට්ඨහි ච මෙ කාරණෙහි බුද්ධි පරිණාමං ගතා, දුල්ලභො එතරහි මාදිසො අන්තෙවාසී, සම්මා පටිපන්නෙ අන්තෙවාසිකෙ යෙ ආචරියානං පඤ්චවීසති ආචරියගුණා, තෙහි ගුණෙහි ආචරියෙන සම්මා පටිපජ්ජිතබ්බං. කතමෙ පඤ්චවීසති ගුණා?

“尊者龙军，此地远离八种密谈之过，我乃世间最佳密谈助伴，亦是秘密守护者。我将终生守护秘密。我的智慧已由八种因缘而成熟，如今像我这样的弟子实为难得。对于行持正确的弟子，师长应以二十五种师长之德如法对待。是哪二十五种德呢？

‘‘ඉධ, භන්තෙ නාගසෙන, ආචරියෙන අන්තෙවාසිම්හි සතතං සමිතං ආරක්ඛා උපට්ඨපෙතබ්බා, අසෙවනසෙවනා ජානිතබ්බා, පමත්තාප්පමත්තා ජානිතබ්බා, සෙය්‍යවකාසො ජානිතබ්බො, ගෙලඤ්ඤං ජානිතබ්බං, භොජනස්ස ලද්ධාලද්ධං ජානිතබ්බං, විසෙසො ජානිතබ්බො, පත්තගතං සංවිභජිතබ්බං, අස්සාසිතබ්බො ‘මා භායි, අත්ථො තෙ අභික්කමතී’ති, ‘ඉමිනා පුග්ගලෙන පටිචරතී’ති පටිචාරො ජානිතබ්බො, ගාමෙ පටිචාරො ජානිතබ්බො, විහාරෙ පටිචාරො ජානිතබ්බො, න තෙන හාසො දවො කාතබ්බො, තෙන සහ ආලාපො කාතබ්බො, ඡිද්දං දිස්වා අධිවාසෙතබ්බං, සක්කච්චකාරිනා භවිතබ්බං, අඛණ්ඩකාරිනා භවිතබ්බං, අරහස්සකාරිනා භවිතබ්බං, නිරවසෙසකාරිනා භවිතබ්බං, ‘ජනෙමිමං සිප්පෙසූ’ති ජනකචිත්තං උපට්ඨපෙතබ්බං, ‘කථං අයං න පරිහායෙය්‍යා’ති වඩ්ඪිචිත්තං උපට්ඨපෙතබ්බං, ‘බලවං ඉමං කරොමි සික්ඛාබලෙනා’ති චිත්තං උපට්ඨපෙතබ්බං, මෙත්තචිත්තං උපට්ඨපෙතබ්බං, ආපදාසු න විජහිතබ්බං, කරණීයෙ නප්පමජ්ජිතබ්බං, ඛලිතෙ ධම්මෙන පග්ගහෙතබ්බොති. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, පඤ්චවීසති ආචරියස්ස ආචරියගුණා, තෙහි ගුණෙහි මයි සම්මා පටිපජ්ජස්සු, සංසයො මෙ, භන්තෙ, උප්පන්නො, අත්ථි මෙණ්ඩකපඤ්හා ජිනභාසිතා, අනාගතෙ අද්ධානෙ තත්ථ විග්ගහො උප්පජ්ජිස්සති, අනාගතෙ ච අද්ධානෙ දුල්ලභා භවිස්සන්ති තුම්හාදිසා බුද්ධිමන්තො, තෙසු මෙ පඤ්හෙසු චක්ඛුං දෙහි පරවාදානං නිග්ගහායා’’ති.

“尊者龙军，于此，师长应对弟子恒常守护，应了知其所亲近与不亲近者，应了知其放逸与不放逸，应了知其住处，应了知其疾病，应了知其饮食得与不得，应了知其特长，应分享钵中所得，应如此安慰：‘莫畏，汝之利益将增长。’应了知其交往的同伴，应了知其在村中的交往同伴，应了知其在寺院中的交往同伴，不应与其戏笑玩闹，应与其交谈，见其过失应能容忍，应恭敬而行，应行事圆满，应行事无隐，应倾囊相授，应生起如父之心：‘我当令其精通技艺。’应生起助其增长之心：‘如何令其不退步？’应立此心：‘我当以学处之力令其强健。’应生起慈心，于危难中不舍弃，于应做之事不放逸，于其过失，应如法扶助。尊者，此乃师长之二十五种德行。愿您以此德行如法待我。尊者，我心生一疑，有佛陀所说之羊角问(Meṇḍakapañhā)，于未来世，将因此生起争论。且于未来世，如您这般的智者将甚为难得。于此等问题，请为我开启智慧之眼，以折服外道之论。”

උපාසකගුණං

优婆塞之德

ථෙරො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා දස උපාසකස්ස උපාසකගුණෙ පරිදීපෙසි. ‘‘දස ඉමෙ, මහාරාජ, උපාසකස්ස උපාසකගුණා. කතමෙ දස[Pg.102], ඉධ, මහාරාජ, උපාසකො සඞ්ඝෙන සමානසුඛදුක්ඛො හොති, ධම්මාධිපතෙය්‍යො හොති, යථාබලං සංවිභාගරතො හොති, ජිනසාසනපරිහානිං දිස්වා අභිවඩ්ඪියා වායමති. සම්මාදිට්ඨිකො හොති, අපගතකොතූහලමඞ්ගලිකො ජීවිතහෙතුපි න අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසති, කායිකවාචසිකඤ්චස්ස රක්ඛිතං හොති, සමග්ගාරාමො හොති සමග්ගරතො, අනුසූයකො හොති, න ච කුහනවසෙන සාසනෙ චරති, බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, දස උපාසකස්ස උපාසකගුණා, තෙ සබ්බෙ ගුණා තයි සංවිජ්ජන්ති, තං තෙ යුත්තං පත්තං අනුච්ඡවිකං පතිරූපං යං ත්වං ජිනසාසනපරිහානිං දිස්වා අභිවඩ්ඪිං ඉච්ඡසි, කරොමි තෙ ඔකාසං, පුච්ඡ මං ත්වං යථාසුඛ’’න්ති.

长老应允道：“善哉！”并阐明了优婆塞的十种德行：“大王，此乃优婆塞的十种德行。是哪十种呢？大王，于此，优婆塞与僧团苦乐与共，以法为尊主，随力乐于分享，见胜者教法衰退，则为令其增长而努力。彼为正见者，远离迷信与卜问吉凶，纵为生命故，亦不另指他师，彼身语已受守护，乐于和合、喜于和合，不嫉妒，且不以欺诈行于教法中，已皈依佛，已皈依法，已皈依僧。大王，此等即是优婆塞的十种德行，而此一切德行，于汝身中具足。是故，汝见胜者教法衰退而欲令其增长，于汝而言，此乃合宜、正当、相称、适切。我予汝机会，汝可随意问我。”

මෙණ්ඩකපඤ්හාරම්භකථා නිට්ඨිතා.

《Meṇḍaka问》之序说终。

4. මෙණ්ඩකපඤ්හො

4. 门达卡问

1. ඉද්ධිබලවග්ගො

1. 神通力品

1. කතාධිකාරසඵලපඤ්හො

1. 所作功德有果报问

1. අථ [Pg.103] ඛො මිලින්දො රාජා කතාවකාසො නිපච්ච ගරුනො පාදෙ සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමෙ තිත්ථියා එවං භණන්ති ‘යදි බුද්ධො පූජං සාදියති, න පරිනිබ්බුතො බුද්ධො සංයුත්තො ලොකෙන අන්තොභවිකො ලොකස්මිං ලොකසාධාරණො, තස්මා තස්ස කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. යදි පරිනිබ්බුතො විසංයුත්තො ලොකෙන නිස්සටො සබ්බභවෙහි, තස්ස පූජා නුප්පජ්ජති, පරිනිබ්බුතො න කිඤ්චි සාදියති, අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො වඤ්ඣො භවති අඵලො’ති උභතො කොටිකො එසො පඤ්හො, නෙසො විසයො අප්පත්තමානසානං, මහන්තානං යෙවෙසො විසයො, භින්දෙතං දිට්ඨිජාලං එකංසෙ ඨපය, තවෙසො පඤ්හො අනුප්පත්තො, අනාගතානං ජිනපුත්තානං චක්ඛුං දෙහි පරවාදනිග්ගහායා’’ති.

1. 于是弥兰陀王(Milinda)得到机会，俯伏于师尊足下，合掌于顶，说道：“尊者龙军(Nāgasena)，这些外道们如此说：‘如果佛陀悦纳供养，那么佛陀就没有般涅槃，仍与世间相应，处于世间之内，与世俗共通，因此对他所作的功德就不会空耗，而有果报。如果他已般涅槃，与世间不相应，从一切有中解脱，那么对他的供养就不成立，已般涅槃者不悦纳任何事物，对不悦纳者所作的功德就会空耗，而无果报。’这是一个两难的问题，这并非未证悟者的境界，而正是大士的境界。请您破除此邪见之网，确立决定的论说。此问题已呈至您面前，请为未来的佛子们降伏外道之论而赐予慧眼。”

ථෙරො ආහ ‘‘පරිනිබ්බුතො, මහාරාජ, භගවා, න ච භගවා පූජං සාදියති, බොධිමූලෙ යෙව තථාගතස්ස සාදියනා පහීනා, කිං පන අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතස්ස. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

长老说：“大王，世尊已般涅槃，世尊不悦纳供养。如来在菩提树下时，就已断除了悦纳之心，更何况是于无余依涅槃界中般涅槃者呢？大王，法将舍利弗(Sāriputta)长老曾如是说——”

‘‘‘පූජියන්තා අසමසමා, සදෙවමානුසෙහි තෙ;

න සාදියන්ති සක්කාරං, බුද්ධානං එස ධම්මතා’’’ති.

“‘彼等与无与伦比者等同，为天人所供养，然不悦纳供养，此乃诸佛之法性。’”

රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පුත්තො වා පිතුනො වණ්ණං භාසති, පිතා වා පුත්තස්ස වණ්ණං භාසති, න චෙතං කාරණං පරවාදානං නිග්ගහාය, පසාදප්පකාසනං නාමෙතං, ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං තත්ථ කාරණං සම්මා බ්‍රූහි සකවාදස්ස පතිට්ඨාපනාය දිට්ඨිජාලවිනිවෙඨනායා’’ති.

国王说：“尊者龙军(Nāgasena)，儿子会称赞父亲，父亲也会称赞儿子。这并非用以折服外道的理由，这只是名为‘显明净信’而已。来，请您为我善说其中的道理，以建立自宗之说，解开邪见之网。”

ථෙරො ආහ ‘‘පරිනිබ්බුතො, මහාරාජ, භගවා, න ච භගවා පූජං සාදියති, අසාදියන්තස්සෙව තථාගතස්ස දෙවමනුස්සා ධාතුරතනං වත්ථුං කරිත්වා තථාගතස්ස ඤාණරතනාරම්මණෙන සම්මාපටිපත්තිං සෙවන්තා තිස්සො සම්පත්තියො පටිලභන්ති.

长老说：“大王，世尊已般涅槃，世尊不悦纳供养。纵然如来不悦纳，天人等以舍利宝为所依，以如来之智宝为所缘，修行正道，而得三种成就。”

‘‘යථා[Pg.104], මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො පජ්ජලිත්වා නිබ්බායෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සාදියති තිණකට්ඨුපාදාන’’න්ති? ‘‘ජලමානොපි සො, භන්තෙ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො තිණකට්ඨුපාදානං න සාදියති, කිං පන නිබ්බුතො උපසන්තො අචෙතනො සාදියති? ‘‘තස්මිං පන, මහාරාජ, අග්ගික්ඛන්ධෙ උපරතෙ උපසන්තෙ ලොකෙ අග්ගි සුඤ්ඤො හොතී’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ, කට්ඨං අග්ගිස්ස වත්ථු හොති උපාදානං, යෙ කෙචි මනුස්සා අග්ගිකාමා, තෙ අත්තනො ථාමබලවීරියෙන පච්චත්තපුරිසකාරෙන කට්ඨං මන්ථයිත්වා අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන අග්ගිනා අග්ගිකරණීයානි කම්මානි කරොන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, තිත්ථියානං වචනං මිච්ඡා භවති ‘අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො වඤ්ඣො භවති අඵලො’ති.

“大王，譬如一巨大火堆，燃烧后熄灭。大王，彼巨大火堆，岂会乐受草木之燃料？”“尊者，纵然彼巨大火堆正在燃烧，亦不乐受草木之燃料，何况已熄灭、寂静、无心者？”“大王，彼火堆止息、寂静后，世间之火便空无了吗？”“不然，尊者。木材是火的所依与燃料，凡欲求火之人，以自身之力、能、精进与个人之功，钻木生火，并以彼火完成需火之事。”“如是，大王，外道之言‘对不乐受者所作之奉献，则为徒劳而无果报’即是错谬。”

‘‘යථා, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො පජ්ජලි, එවමෙව භගවා දසසහස්සියා ලොකධාතුයා බුද්ධසිරියා පජ්ජලි. යථා, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො පජ්ජලිත්වා නිබ්බුතො, එවමෙව භගවා දසසහස්සියා ලොකධාතුයා බුද්ධසිරියා පජ්ජලිත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො. යථා, මහාරාජ, නිබ්බුතො අග්ගික්ඛන්ධො තිණකට්ඨුපාදානං න සාදියති, එවමෙව ඛො ලොකහිතස්ස සාදියනා පහීනා උපසන්තා. යථා, මහාරාජ, මනුස්සා නිබ්බුතෙ අග්ගික්ඛන්ධෙ අනුපාදානෙ අත්තනො ථාමබලවීරියෙන පච්චත්තපුරිසකාරෙන කට්ඨං මන්ථයිත්වා අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන අග්ගිනා අග්ගිකරණීයානි කම්මානි කරොන්ති, එවමෙව ඛො දෙවමනුස්සා තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව ධාතුරතනං වත්ථුං කරිත්වා තථාගතස්ස ඤාණරතනාරම්මණෙන සම්මාපටිපත්තිං සෙවන්තා තිස්සො සම්පත්තියො පටිලභන්ති, ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො.

“大王，譬如巨大火堆燃烧，如是世尊以佛陀之光辉照耀十千世界。大王，譬如巨大火堆燃烧后熄灭，如是世尊以佛陀之光辉照耀十千世界后，于无余依涅槃界般涅槃。大王，譬如已熄之火堆不乐于草木燃料，同样地，世尊对世间利益的喜乐已断、已寂静。大王，譬如于火堆已熄、无复燃料时，人们以自身之力、能、精进与个人之功，钻木生火，并以彼火完成需火之事；同样地，天人等对已般涅槃、无所乐受的如来，以其舍利宝为所依，以如来之智宝为所缘，行于正道，而得三种成就。大王，亦因此理，对已般涅槃、无所乐受的如来所作之功德，非为徒劳，而有果报。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි යෙන කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. යථා, මහාරාජ, මහතිමහාවාතො වායිත්වා උපරමෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, උපරතො වාතො සාදියති පුන නිබ්බත්තාපන’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, උපරතස්ස වාතස්ස ආභොගො වා [Pg.105] මනසිකාරො වා පුන නිබ්බත්තාපනාය’’. ‘‘කිං කාරණං’’? ‘‘අචෙතනා සා වායොධාතූ’’ති. ‘‘අපි නු තස්ස, මහාරාජ, උපරතස්ස වාතස්ස වාතොති සමඤ්ඤා අපගච්ඡතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, තාලවණ්ටවිධූපනානි වාතස්ස උප්පත්තියා පච්චයා, යෙ කෙචි මනුස්සා උණ්හාභිතත්තා පරිළාහපරිපීළිතා, තෙ තාලවණ්ටෙන වා විධූපනෙන වා අත්තනො ථාමබලවීරියෙන පච්චත්තපුරිසකාරෙන තං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන වාතෙන උණ්හං නිබ්බාපෙන්ති පරිළාහං වූපසමෙන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, තිත්ථියානං වචනං මිච්ඡා භවති ‘අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො වඤ්ඣො භවති අඵලො’ති.

“大王，再听一更进之理，由此可知，对已般涅槃、无所纳受的如来所作之功德，并非徒劳，而是有果的。大王，譬如大风吹过后平息，大王，那已平息的风，还会乐于再次生起吗？”“不会的，尊者。已平息的风，没有再次生起的念头或作意。”“是何缘故？”“因为那是无心的风界(vāyodhātu)。”“那么，大王，对那已平息的风，‘风’之名会消失吗？”“不会的，尊者。多罗扇与拂扇是风生起的缘由，凡有人为热所恼、为烧灼所苦，他们便以自身的力量、体能、精进与个人努力，用多罗扇或拂扇生起风来，以此风熄灭热气、平息烧灼。”“如是，大王，外道的说法‘对无所纳受者所作之功德是徒劳、无果的’，便是错误的。”

‘‘යථා, මහාරාජ, මහතිමහාවාතො වායි, එවමෙව භගවා දසසහස්සියා ලොකධාතුයා සීතලමධුරසන්තසුඛුමමෙත්තාවාතෙන උපවායි. යථා, මහාරාජ, මහතිමහාවාතො වායිත්වා උපරතො, එවමෙව භගවා සීතලමධුරසන්තසුඛුමමෙත්තාවාතෙන උපවායිත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො. යථා, මහාරාජ, උපරතො වාතො පුන නිබ්බත්තාපනං න සාදියති, එවමෙව ලොකහිතස්ස සාදියනා පහීනා උපසන්තා. යථා, මහාරාජ, තෙ මනුස්සා උණ්හාභිතත්තා පරිළාහපරිපීළිතා, එවමෙව දෙවමනුස්සා තිවිධග්ගිසන්තාපපරිළාහපරිපීළිතා. යථා තාලවණ්ටවිධූපනානි වාතස්ස නිබ්බත්තියා පච්චයා හොන්ති, එවමෙව තථාගතස්ස ධාතු ච ඤාණරතනඤ්ච පච්චයො හොති තිස්සන්නං සම්පත්තීනං පටිලාභාය. යථා මනුස්සා උණ්හාභිතත්තා පරිළාහපරිපීළිතා තාලවණ්ටෙන වා විධූපනෙන වා වාතං නිබ්බත්තෙත්වා උණ්හං නිබ්බාපෙන්ති පරිළාහං වූපසමෙන්ති, එවමෙව දෙවමනුස්සා තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව ධාතුඤ්ච ඤාණරතනඤ්ච පූජෙත්වා කුසලං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන කුසලෙන තිවිධග්ගිසන්තාපපරිළාහං නිබ්බාපෙන්ති වූපසමෙන්ති. ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，正如大风吹起，世尊也同样以清凉、甜美、平静、轻柔的慈爱之风，吹拂十千世界。大王，正如大风吹起后平息，世尊也同样以清凉、甜美、平静、轻柔的慈爱之风吹拂后，于无余涅槃界(anupādisesā nibbānadhātu)般涅槃。大王，正如平息的风不再乐于生起，为世间利益者，其欣乐已断、已息。大王，正如人们被热所恼、被烧灼所苦，诸天和人们也被三火的热恼烧灼所苦。正如棕榈扇和扇子是生起风的缘，如来的舍利和智慧之宝也是获得三种成就的缘。正如人们被热所恼、被烧灼所苦，就用棕榈扇或扇子生起风，熄灭热恼、平息烧灼；诸天和人们也同样，供养已般涅槃、不复欣乐的如来的舍利和智慧之宝，生起善法，凭借此善法熄灭、平息三火的热恼烧灼。大王，也因为这个因缘，对已般涅槃、不复欣乐的如来所作的供奉，仍是不空，有果。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි පරවාදානං නිග්ගහාය. යථා, මහාරාජ, පුරිසො භෙරිං ආකොටෙත්වා සද්දං නිබ්බත්තෙය්‍ය, යො සො භෙරිසද්දො පුරිසෙන නිබ්බත්තිතො, සො සද්දො අන්තරධායෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සද්දො සාදියති පුන නිබ්බත්තාපන’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අන්තරහිතො සො සද්දො, නත්ථි තස්ස පුන උප්පාදාය ආභොගො [Pg.106] වා මනසිකාරො වා, සකිං නිබ්බත්තෙ භෙරිසද්දෙ අන්තරහිතෙ සො භෙරිසද්දො සමුච්ඡින්නො හොති. භෙරී පන, භන්තෙ, පච්චයො හොති සද්දස්ස නිබ්බත්තියා, අථ පුරිසො පච්චයෙ සති අත්තජෙන වායාමෙන භෙරිං අකොටෙත්වා සද්දං නිබ්බත්තෙතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනපරිභාවිතං ධාතුරතනඤ්ච ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච අනුසිට්ඨඤ්ච සත්ථාරං ඨපයිත්වා සයං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො, න ච පරිනිබ්බුතෙ භගවති සම්පත්තිලාභො උපච්ඡින්නො හොති, භවදුක්ඛපටිපීළිතා සත්තා ධාතුරතනඤ්ච ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච අනුසිට්ඨඤ්ච පච්චයං කරිත්වා සම්පත්තිකාමා සම්පත්තියො පටිලභන්ති, ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，再听一个更进一步的因缘，用以折服外道。大王，譬如有人敲鼓发出声音，那由人敲击而生的鼓声，随后消失了。大王，那已消失的鼓声，还会乐于再次生起吗？”“不会的，尊者。那声音已消失，没有再次生起的念头或作意。一旦鼓声生起又消失，那鼓声就被彻底断绝了。然而，尊者，鼓是声音生起的缘，当缘具备时，人通过自身的努力敲击鼓，就能使声音生起。”“正是如此，大王。世尊将由戒、定、慧、解脱、解脱知见所熏修的舍利宝、法、律及教诫确立为导师，而自身于无余涅槃界(anupādisesā nibbānadhātu)般涅槃。世尊虽已般涅槃，但获得成就的利益并未断绝。被有苦所逼迫的众生，以舍利宝、法、律及教诫为缘，希求成就，便能获得诸成就。大王，也因为这个因缘，如来般涅槃后，虽不受用，所作的功德仍不空，有果。”

‘‘දිට්ඨඤ්චෙතං, මහාරාජ, භගවතා අනාගතමද්ධානං. කථිතඤ්ච භණිතඤ්ච ආචික්ඛිතඤ්ච ‘සියා ඛො පනානන්ද, තුම්හාකං එවමස්ස අතීතසත්ථුකං පාවචනං නත්ථි නො සත්ථාති, න ඛො පනෙතං, ආනන්ද, එවං දට්ඨබ්බං, යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’ති. පරිනිබ්බුතස්ස තථාගතස්ස අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො වඤ්ඣො භවති අඵලොති, තං තෙසං තිත්ථියානං වචනං මිච්ඡා අභූතං විතථං අලිකං විරුද්ධං විපරීතං දුක්ඛදායකං දුක්ඛවිපාකං අපායගමනීයන්ති.

“大王，世尊已预见未来之事。他曾开示、宣说、教导：‘阿难，你们或许会这样想：“教法没有了导师，我们没有导师了。”阿难，不应该这样看。阿难，我为你们所宣说、制定的法与律，在我灭度之后，就是你们的导师。’那些外道说：‘对已般涅槃、不领受的如来所作的奉献是空、无果的’，他们的说法是错误的、不真实的、虚妄的、虚假的、矛盾的、颠倒的、带来痛苦的、导致痛苦果报的、导向恶道的。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි යෙන කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. සාදියති නු ඛො, මහාරාජ, අයං මහාපථවී ‘සබ්බබීජානි මයි සංවිරුහන්තූ’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තානි, මහාරාජ, බීජානි අසාදියන්තියා මහාපථවියා සංවිරුහිත්වා දළ්හමූලජටාපතිට්ඨිතා ඛන්ධසාරසාඛාපරිවිත්ථිණ්ණා පුප්ඵඵලධරා හොන්තී’’ති? ‘‘අසාදියන්තීපි, භන්තෙ, මහාපථවී තෙසං බීජානං වත්ථුං හොති පච්චයං දෙති විරුහනාය, තානි බීජානි තං වත්ථුං නිස්සාය තෙන පච්චයෙන සංවිරුහිත්වා දළ්හමූලජටාපතිට්ඨිතා ඛන්ධසාරසාඛාපරිවිත්ථිණ්ණා පුප්ඵඵලධරා හොන්තී’’ති. ‘‘තෙන [Pg.107] හි, මහාරාජ, තිත්ථියා සකෙ වාදෙ නට්ඨා හොන්ති හතා විරුද්ධා, සචෙ තෙ භණන්ති ‘අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො වඤ්ඣො භවති අඵලො’ ති.

“大王，再听一个更进一步的理由，以此理由，对已般涅槃、不领受的如来所作的奉献，也非空，有果。大王，此大地会乐意‘愿一切种子在我身上生长’吗？”“不，尊者。”“那么，大王，那些种子为何于不乐意的大地生长，根须坚固盘结，树干坚实，枝叶繁茂，开花结果呢？”“尊者，大地虽不乐意，却为那些种子提供基础(vatthu)，提供生长的助缘。那些种子依靠此基础，凭借彼助缘，得以生长，根须坚固盘结，树干坚实，枝叶繁茂，开花结果。”“既然如此，大王，若外道们说‘对不领受者所作的奉献是空，无果’，他们便在自己的论说中败坏、被击败、自相矛盾了。”

‘‘යථා, මහාරාජ, මහාපථවී, එවං තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යථා, මහාරාජ, මහාපථවී න කිඤ්චි සාදියති, එවං තථාගතො න කිඤ්චි සාදියති. යථා, මහාරාජ, තානි බීජානි පථවිං නිස්සාය සංවිරුහිත්වා දළ්හමූලජටාපතිට්ඨිතා ඛන්ධසාරසාඛාපරිවිත්ථිණ්ණා පුප්ඵඵලධරා හොන්ති, එවං දෙවමනුස්සා තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව ධාතුඤ්ච ඤාණරතනඤ්ච නිස්සාය දළ්හකුසලමූලපතිට්ඨිතා සමාධික්ඛන්ධධම්මසාරසීලසාඛාපරිවිත්ථිණ්ණා විමුත්තිපුප්ඵසාමඤ්ඤඵලධරා හොන්ති, ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，如来、阿罗汉、正等觉者，犹如大地。大王，犹如大地不受用任何事物，如来也不受用任何事物。大王，犹如那些种子依靠大地生长，根须坚固盘结，树干坚实，枝叶繁茂，开花结果；同样，天人依靠已般涅槃、不受用的如来的舍利与智宝，安立于坚固的善根，以定为树干，以法为心材，以戒为枝叶，广为散布，结出解脱之花与沙门之果。大王，也以此理由，对已般涅槃、不受用的如来所作的供养，非空，有果。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි යෙන කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. සාදියන්ති නු ඛො, මහාරාජ, ඉමෙ ඔට්ඨා ගොණා ගද්‍රභා අජා පසූ මනුස්සා අන්තොකුච්ඡිස්මිං කිමිකුලානං සම්භව’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තෙ, මහාරාජ, කිමයො තෙසං අසාදියන්තානං අන්තොකුච්ඡිස්මිං සම්භවිත්වා බහුපුත්තනත්තා වෙපුල්ලතං පාපුණන්තී’’ති? ‘‘පාපස්ස, භන්තෙ, කම්මස්ස බලවතාය අසාදියන්තානං යෙව තෙසං සත්තානං අන්තොකුච්ඡිස්මිං කිමයො සම්භවිත්වා බහුපුත්තනත්තා වෙපුල්ලතං පාපුණන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව ධාතුස්ස ච ඤාණාරම්මණස්ස ච බලවතාය තථාගතෙ කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，再听一个更进一步的理由，以此理由，对已般涅槃、不受用的如来所作的供养，也非空，有果。大王，这些骆驼、牛、驴、山羊、牲畜与人，会乐意腹中生起虫族吗？”“不，尊者。”“那么，大王，那些虫为何于不乐意的他们腹中生起，并因子孙众多而繁盛呢？”“尊者，因恶业力强大，那些虫才于不乐意的众生腹中生起，并因子孙众多而繁盛。”“正是如此，大王，因已般涅槃、不受用的如来的舍利与智所缘的力量强大，对如来所作的供养，也非空，有果。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි යෙන කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. සාදියන්ති නු ඛො, මහාරාජ, ඉමෙ මනුස්සා ඉමෙ අට්ඨනවුති රොගා කායෙ නිබ්බත්තන්තූ’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තෙ, මහාරාජ, රොගා අසාදියන්තානං කායෙ නිපතන්තී’’ති? ‘‘පුබ්බෙ කතෙන, භන්තෙ, දුච්චරිතෙනා’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, පුබ්බෙ කතං අකුසලං ඉධ [Pg.108] වෙදනීයං හොති, තෙන හි, මහාරාජ, පුබ්බෙ කතම්පි ඉධ කතම්පි කුසලාකුසලං කම්මං අවඤ්ඣං භවති සඵලන්ති. ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，请再听一个更进一步的理由，由此可知，对已般涅槃、不领受的如来所作的供养，不会白费，必有其果。大王，这些人会乐意身上生起这九十八种疾病吗？”“不，尊者。”“那么大王，那些疾病为何会降临在不乐意的人身上呢？”“尊者，是因过去所作的恶行。”“大王，如果过去所作的不善业于此生感受果报，那么，大王，过去所作与此生所作的善、不善业，也都不会白费，必有其果。大王，也因这个理由，对已般涅槃、不领受的如来所作的供养，不会白费，必有其果。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, නන්දකො නාම යක්ඛො ථෙරං සාරිපුත්තං ආසාදයිත්වා පථවිං පවිට්ඨො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, ලොකෙ පාකටො එසො’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, ථෙරො සාරිපුත්තො සාදියි නන්දකස්ස යක්ඛස්ස මහාපථවිගිලන’’න්ති. ‘‘උබ්බත්තියන්තෙපි, භන්තෙ, සදෙවකෙ ලොකෙ පතමානෙපි ඡමායං චන්දිමසූරියෙ විකිරන්තෙපි සිනෙරුපබ්බතරාජෙ ථෙරො සාරිපුත්තො න පරස්ස දුක්ඛං සාදියෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? යෙන හෙතුනා ථෙරො සාරිපුත්තො කුජ්ඣෙය්‍ය වා දුස්සෙය්‍ය වා, සො හෙතු ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස සමූහතො සමුච්ඡින්නො, හෙතුනො සමුග්ඝාතිතත්තා, භන්තෙ, ථෙරො සාරිපුත්තො ජීවිතහාරකෙපි කොපං න කරෙය්‍යා’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, ථෙරො සාරිපුත්තො නන්දකස්ස යක්ඛස්ස පථවිගිලනං න සාදියි, කිස්ස පන නන්දකො යක්ඛො පථවිං පවිට්ඨො’’ති? ‘‘අකුසලස්ස, භන්තෙ, කම්මස්ස බලවතායා’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, අකුසලස්ස කම්මස්ස බලවතාය නන්දකො යක්ඛො පථවිං පවිට්ඨො, අසාදියන්තස්සාපි කතො අපරාධො අවඤ්ඣො භවති සඵලො. තෙන හි, මහාරාජ, අකුසලස්සපි කම්මස්ස බලවතාය අසාදියන්තස්ස කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති. ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලොති.

“大王，你可曾听说过，名为南达咖（Nandaka）的夜叉（yakkha）冒犯了舍利弗（Sāriputta）长老后，堕入大地之事？”“是的，尊者，听过，此事世间广知。”“那么，大王，舍利弗长老可曾乐意南达咖夜叉被大地吞没？”“尊者，即使天人世界天翻地覆，日月坠地，须弥山（Sineru）王崩塌，舍利弗长老也不会乐见他人受苦。是何缘故？因为能令舍利弗长老生气或恼怒的因，已被他根除、断尽。尊者，因其因已被摧毁，舍利弗长老即使面对夺其性命者也不会生起嗔怒。”“大王，若舍利弗长老不乐意南达咖夜叉被大地吞没，那南达咖夜叉为何会堕入大地？”“尊者，因不善业力强大。”“大王，若因不善业力强大，南达咖夜叉堕入大地，那么对不喜悦者所作的过失也非空，有果。既然如此，大王，对不喜悦者所作的供养也非空，有果。大王，也以此理由，对已般涅槃、不喜悦的如来所作的供养，非空，有果。”

‘‘කති නු ඛො තෙ, මහාරාජ, මනුස්සා, යෙ එතරහි මහාපථවිං පවිට්ඨා, අත්ථි තෙ තත්ථ සවණ’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යතී’’ති. ‘‘ඉඞ්ඝ ත්වං, මහාරාජ, සාවෙහී’’ති? ‘‘චිඤ්චමාණවිකා, භන්තෙ, සුප්පබුද්ධො ච සක්කො, දෙවදත්තො ච ථෙරො, නන්දකො ච යක්ඛො, නන්දො ච මාණවකොති. සුතමෙතං, භන්තෙ, ඉමෙ පඤ්ච ජනා මහාපථවිං පවිට්ඨා’’ති. ‘‘කිස්මිං තෙ, මහාරාජ, අපරද්ධා’’ති? ‘‘භගවති ච, භන්තෙ, සාවකෙසු චා’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ[Pg.109], භගවා වා සාවකා වා සාදියිංසු ඉමෙසං මහාපථවිපවිසන’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, තථාගතස්ස පරිනිබ්බුතස්ස අසාදියන්තස්සෙව කතො අධිකාරො අවඤ්ඣො භවති සඵලො’’ති. ‘‘සුවිඤ්ඤාපිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ගම්භීරො උත්තානීකතො, ගුය්හං විදංසිතං, ගණ්ඨි භින්නො, ගහනං අගහනං කතං, නට්ඨා පරවාදා, භග්ගා කුදිට්ඨී, නිප්පභා ජාතා කුතිත්ථියා, ත්වං ගණීවරපවරමාසජ්ජා’’ති.

“大王，如今有多少人堕入大地？你可曾听说？”“尊者，确实听说过。”“那么大王，请你说说看。”“尊者，有战遮摩那女(Ciñcamāṇavikā)、释迦族的善觉(Suppabuddha)、提婆达多(Devadatta)长老、南达咖(Nandaka)夜叉，以及青年难陀(Nanda)。尊者，我听说这五人已堕入大地。”“大王，他们冒犯了谁？”“尊者，他们冒犯了世尊(Bhagavā)和诸圣弟子。”“大王，世尊或诸圣弟子可曾乐见他们堕入大地？”“尊者，不曾乐见。”“既然如此，大王，对于已般涅槃且不乐见此事的如来，所作的供养也并非无果，而是有果的。”“龙军(Nāgasena)尊者，您已善解此问题，使深奥显浅，使隐秘揭示，使症结打破，使密林不再错综；他人的言论被摧毁，邪见被破除，外道们黯然失色——这都是因为我得以亲近您这位最胜、最上的导师啊！”

කතාධිකාරසඵලපඤ්හො පඨමො.

所作功德有果之问，第一

2. සබ්බඤ්ඤුභාවපඤ්හො

2. 全知性之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ, න ච භගවතො සතතං සමිතං ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං, ආවජ්ජනපටිබද්ධං භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, ආවජ්ජිත්වා යදිච්ඡකං ජානාතී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො අසබ්බඤ්ඤූති. යදි තස්ස පරියෙසනාය සබ්බඤ්ඤුතඤාණං හොතී’’ති. ‘‘වාහසතං ඛො, මහාරාජ, වීහීනං අඩ්ඪචූළඤ්ච වාහා වීහිසත්තම්බණානි ද්වෙ ච තුම්බා එකච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තචිත්තස්ස එත්තකා වීහී ලක්ඛං ඨපීයමානා පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍යුං?

2. “龙军尊者，佛陀是全知者吗？”“是的，大王，世尊是全知者。但世尊的智见并非持续不断地现前，世尊的全知智系于作意，作意之后便能随其所欲地了知。”“如此说来，龙军尊者，佛陀就不是全知者了，如果他的全知智需要通过寻伺才能生起的话。”“大王，一百车稻谷，加上半车、七‘安巴那’(ambaṇa)和两‘突巴’(tumba)——如此多的稻谷，若用来标记一个弹指间生起的心识的每一个特征，也会被用尽、耗竭。”

‘‘තත්‍රිමෙ සත්තවිධා චිත්තා පවත්තන්ති, යෙ තෙ, මහාරාජ, සරාගා සදොසා සමොහා සකිලෙසා අභාවිතකායා අභාවිතසීලා අභාවිතචිත්තා අභාවිතපඤ්ඤා, තෙසං තං චිත්තං ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? අභාවිතත්තා චිත්තස්ස. යථා, මහාරාජ, වංසනාළස්ස විතතස්ස විසාලස්ස විත්ථිණ්ණස්ස සංසිබ්බිතවිසිබ්බිතස්ස සාඛාජටාජටිතස්ස ආකඩ්ඪියන්තස්ස ගරුකං හොති ආගමනං දන්ධං. කිං කාරණා? සංසිබ්බිතවිසිබ්බිතත්තා සාඛානං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සරාගා සදොසා සමොහා සකිලෙසා අභාවිතකායා අභාවිතසීලා අභාවිතචිත්තා අභාවිතපඤ්ඤා, තෙසං තං චිත්තං ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? සංසිබ්බිතවිසිබ්බිතත්තා කිලෙසෙහි, ඉදං පඨමං චිත්තං.

“大王，于此有七种心在运行。大王，那些有贪、有瞋、有痴、有烦恼，未修身、未修戒、未修心、未修慧的人，他们的心生起时沉重，运行时缓慢。是何原因？因为心未被修习。大王，譬如一棵蔓延广阔、枝节盘根错节、缠绕纠结的竹子，当被拉动时，其移动沉重而缓慢。是何原因？因为枝条缠结、盘绕。同样地，大王，那些有贪、有瞋、有痴、有烦恼，未修身、未修戒、未修心、未修慧的人，他们的心生起时沉重，运行时缓慢。是何原因？因为被烦恼缠结、盘绕。这是第一种心。”

‘‘තත්‍රිදං දුතියං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, සොතාපන්නා පිහිතාපායා දිට්ඨිප්පත්තා විඤ්ඤාතසත්ථුසාසනා, තෙසං තං චිත්තං තීසු [Pg.110] ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති. උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? තීසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා. යථා, මහාරාජ, වංසනාළස්ස තිපබ්බගණ්ඨිපරිසුද්ධස්ස උපරි සාඛාජටාජටිතස්ස ආකඩ්ඪියන්තස්ස යාව තිපබ්බං තාව ලහුකං එති, තතො උපරි ථද්ධං. කිං කාරණා? හෙට්ඨා පරිසුද්ධත්තා උපරි සාඛාජටාජටිතත්තා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සොතාපන්නා පිහිතාපායා දිට්ඨිප්පත්තා විඤ්ඤාතසත්ථුසාසනා, තෙසං තං චිත්තං තීසු ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? තීසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා, ඉදං දුතියං චිත්තං.

“于此，这第二种心被分析如下：大王，那些须陀洹(sotāpanna)，已关闭恶趣之门，已达正见，已了知导师的教导，他们的心在三处轻快地生起，轻快地运行；但在更高境界则沉重地生起，缓慢地运行。是何原因？因为心在三处已清净，而更高阶的烦恼未断除。大王，譬如一棵竹子，其下三节已清净，而上层枝条缠结、盘绕，当被拉动时，直到三节处都轻快地移动，从那以上则僵硬。是何原因？因为下层已清净，而上层枝条缠结、盘绕。同样地，大王，那些须陀洹，已关闭恶趣之门，已达正见，已了知导师的教导，他们的心在三处轻快地生起，轻快地运行；但在更高境界则沉重地生起，缓慢地运行。是何原因？因为心在三处已清净，而更高阶的烦恼未断除。这是第二种心。”

‘‘තත්‍රිදං තතියං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, සකදාගාමිනො, යෙසං රාගදොසමොහා තනුභූතා, තෙසං තං චිත්තං පඤ්චසු ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පඤ්චසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා. යථා, මහාරාජ, වංසනාළස්ස පඤ්චපබ්බගණ්ඨිපරිසුද්ධස්ස උපරි සාඛාජටාජටිතස්ස ආකඩ්ඪියන්තස්ස යාව පඤ්චපබ්බං තාව ලහුකං එති, තතො උපරි ථද්ධං. කිං කාරණා? හෙට්ඨා පරිසුද්ධත්තා උපරි සාඛාජටාජටිතත්තා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සකදාගාමිනො, යෙසං රාගදොසමොහා තනුභූතා, තෙසං තං චිත්තං පඤ්චසු ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පඤ්චසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා, ඉදං තතියං චිත්තං.

“于此，这第三种心被辨别如下：大王，那些一来者（sakadāgāmin），其贪、瞋、痴已微薄，他们的心在五处轻快地生起，轻快地运转；但在更高的诸地则沉重地生起，迟缓地运转。是何原因？因为心在五处已清净，而更高诸地的烦恼未断除故。大王，譬如一根竹竿，其下五节清净，而上方枝叶缠结，拉动时，到第五节为止能轻快地移动，从那以上则滞碍。是何原因？因为下方清净，而上方枝叶缠结故。同样地，大王，那些一来者，其贪、瞋、痴已微薄，他们的心在五处轻快地生起，轻快地运转；但在更高的诸地则沉重地生起，迟缓地运转。是何原因？因为心在五处已清净，而更高诸地的烦恼未断除故。这是第三种心。”

‘‘තත්‍රිදං චතුත්ථං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, අනාගාමිනො, යෙසං පඤ්චොරම්භාගියානි සඤ්ඤොජනානි පහීනානි, තෙසං තං චිත්තං දසසු ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? දසසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා. යථා, මහාරාජ, වංසනාළස්ස දසපබ්බගණ්ඨිපරිසුද්ධස්ස උපරි සාඛාජටාජටිතස්ස ආකඩ්ඪියන්තස්ස යාව දසපබ්බං තාව ලහුකං එති, තතො උපරි ථද්ධං. කිං කාරණා? හෙට්ඨා පරිසුද්ධත්තා උපරි සාඛාජටාජටිතත්තා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ අනාගාමිනො, යෙසං පඤ්චොරම්භාගියානි සඤ්ඤොජනානි පහීනානි, තෙසං තං [Pg.111] චිත්තං දසසු ඨානෙසු ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, උපරිභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? දසසු ඨානෙසු චිත්තස්ස පරිසුද්ධත්තා උපරි කිලෙසානං අප්පහීනත්තා, ඉදං චතුත්ථං චිත්තං.

大王，于此，这第四种心被分别说明——那些不还者(anāgāmino)，他们已断除五下分结(pañcorambhāgiyāni saññojanāni)，其心于十处轻快生起、轻快运转，然于上地则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因其心于十处已清净，而上地诸烦恼尚未断除故。大王，譬如竹竿，其下十节清净，其上则枝节缠绕，拉动之时，至于十节则轻快，自此而上则僵滞。是何原因？因其下清净，而其上枝节缠绕故。大王，正是如此，那些不还者，已断除五下分结，其心于十处轻快生起、轻快运转，然于上地则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因其心于十处已清净，而上地诸烦恼尚未断除故。此为第四种心。

‘‘තත්‍රිදං පඤ්චමං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, අරහන්තො ඛීණාසවා ධොතමලා වන්තකිලෙසා වුසිතවන්තො කතකරණීයා ඔහිතභාරා අනුප්පත්තසදත්ථා පරික්ඛීණභවසඤ්ඤොජනා පත්තපටිසම්භිදා සාවකභූමීසු පරිසුද්ධා, තෙසං තං චිත්තං සාවකවිසයෙ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, පච්චෙකබුද්ධභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පරිසුද්ධත්තා සාවකවිසයෙ, අපරිසුද්ධත්තා පච්චෙකබුද්ධවිසයෙ. යථා, මහාරාජ, වංසනාළස්ස සබ්බපබ්බගණ්ඨිපරිසුද්ධස්ස ආකඩ්ඪියන්තස්ස ලහුකං හොති ආගමනං අදන්ධං. කිං කාරණා? සබ්බපබ්බගණ්ඨිපරිසුද්ධත්තා අගහනත්තා වංසස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ අරහන්තො ඛීණාසවා ධොතමලා වන්තකිලෙසා වුසිතවන්තො කතකරණීයා ඔහිතභාරා අනුප්පත්තසදත්ථා පරික්ඛීණභවසඤ්ඤොජනා පත්තපටිසම්භිදා සාවකභූමීසු පරිසුද්ධා, තෙසං තං චිත්තං සාවකවිසයෙ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, පච්චෙකබුද්ධභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පරිසුද්ධත්තා සාවකවිසයෙ, අපරිසුද්ධත්තා පච්චෙකබුද්ධවිසයෙ, ඉදං පඤ්චමං චිත්තං.

大王，于此，第五种心有此分别：那些阿罗汉，漏尽、垢除、烦恼已吐、梵行已立、所作已办、重担已弃、逮得己利、有结已尽、已得无碍解，于声闻地已清净者，其心于声闻境界中轻快生起、轻快运转；于独觉佛地则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因于声闻境界中清净，于独觉佛境界中不清净故。大王，譬如竹竿，若所有竹节皆已清净，拉动之时则轻快无滞。是何原因？因竹竿所有竹节清净无碍故。大王，正是如此，那些阿罗汉，漏尽、垢除、烦恼已吐、梵行已立、所作已办、重担已弃、逮得己利、有结已尽、已得无碍解，于声闻地已清净者，其心于声闻境界中轻快生起、轻快运转；于独觉佛地则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因于声闻境界中清净，于独觉佛境界中不清净故。此为第五种心。

‘‘තත්‍රිදං ඡට්ඨං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, පච්චෙකබුද්ධා සයම්භුනො අනාචරියකා එකචාරිනො ඛග්ගවිසාණකප්පා සකවිසයෙ පරිසුද්ධවිමලචිත්තා, තෙසං තං චිත්තං සකවිසයෙ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පරිසුද්ධත්තා සකවිසයෙ මහන්තත්තා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධවිසයස්ස. යථා, මහාරාජ, පුරිසො සකවිසයං පරිත්තං නදිං රත්තිම්පි දිවාපි යදිච්ඡක අච්ඡම්භිතො ඔතරෙය්‍ය, අථ පරතො මහාසමුද්දං ගම්භීරං විත්ථතං අගාධමපාරං දිස්වා භායෙය්‍ය, දන්ධායෙය්‍ය න විසහෙය්‍ය ඔතරිතුං. කිං කාරණා? තිණ්ණත්තා සකවිසයස්ස, මහන්තත්තා ච මහාසමුද්දස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ පච්චෙකබුද්ධා සයම්භුනො අනාචරියකා එකචාරිනො ඛග්ගවිසාණකප්පා සකවිසයෙ පරිසුද්ධවිමලචිත්තා, තෙසං [Pg.112] තං චිත්තං සකවිසයෙ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධභූමීසු ගරුකං උප්පජ්ජති දන්ධං පවත්තති. කිං කාරණා? පරිසුද්ධත්තා සකවිසයෙ මහන්තත්තා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධවිසයස්ස, ඉදං ඡට්ඨං චිත්තං.

大王，于此，第六种心分别如下：那些独觉佛(paccekabuddhā)，自证(sayambhū)、无师(anācariyaka)、独行如犀角，于自境界中心清净无垢。其心于自境界中轻快生起、轻快运转；于一切知佛之境界则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因其自境界清净，而一切知佛之境界广大故。大王，譬如有人，于其所能渡越之小河，无论昼夜，皆可随意无畏而入。其后若见深广无底、无边之大海洋，则会恐惧、迟疑，不敢进入。是何原因？因其自境界已能渡越，而大海洋甚为广大故。大王，正是如此，那些独觉佛，自证、无师、独行如犀角，于自境界中心清净无垢。其心于自境界中轻快生起、轻快运转；于一切知佛之境界则沉重生起、缓慢运转。是何原因？因其自境界清净，而一切知佛之境界广大故。此为第六种心。

‘‘තත්‍රිදං සත්තමං චිත්තං විභත්තමාපජ්ජති – යෙ තෙ, මහාරාජ, සම්මාසම්බුද්ධා සබ්බඤ්ඤුනො දසබලධරා චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදා අට්ඨාරසහි බුද්ධධම්මෙහි සමන්නාගතා අනන්තජිනා අනාවරණඤාණා, තෙසං තං චිත්තං සබ්බත්ථ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති. කිං කාරණා? සබ්බත්ථ පරිසුද්ධත්තා. අපි නු ඛො, මහාරාජ, නාරාචස්ස සුධොතස්ස විමලස්ස නිග්ගණ්ඨිස්ස සුඛුමධාරස්ස අජිම්හස්ස අවඞ්කස්ස අකුටිලස්ස දළ්හචාපසමාරූළ්හස්ස ඛොමසුඛුමෙ වා කප්පාසසුඛුමෙ වා කම්බලසුඛුමෙ වා බලවනිපාතිතස්ස දන්ධායිතත්තං වා ලග්ගනං වා හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, ‘‘කිං කාරණා’’? ‘‘සුඛුමත්තා වත්ථානං සුධොතත්තා නාරාචස්ස නිපාතස්ස ච බලවත්තා’’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සම්මාසම්බුද්ධා සබ්බඤ්ඤුනො දසබලධරා චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදා අට්ඨාරසහි බුද්ධධම්මෙහි සමන්නාගතා අනන්තජිනා අනාවරණඤාණා, තෙසං තං චිත්තං සබ්බත්ථ ලහුකං උප්පජ්ජති ලහුකං පවත්තති. කිං කාරණා? සබ්බත්ථ පරිසුද්ධත්තා, ඉදං සත්තමං චිත්තං.

大王，于此，此为第七种心的分别：那些正等觉者——一切知者、十力持有者、四无畏成就者、具足十八佛不共法者、无边胜者、无碍智者——其心于一切处皆轻快生起、轻快运转。是何原因？因于一切处皆已清净故。大王，譬如一支善磨、清净、无节、锋锐、正直、不弯、不曲之箭，由强弓猛力射向细麻布、细棉布或细毛毯，岂有迟缓或滞碍之事？”“实无此事，尊者。”“是何原因？”“因布料细滑，箭已善磨，且射力强劲故。”大王，正是如此，那些正等觉者——一切知者、十力持有者、四无畏成就者、具足十八佛不共法者、无边胜者、无碍智者——其心于一切处皆轻快生起、轻快运转。是何原因？因于一切处皆已清净故。此为第七种心。

‘‘තත්‍ර, මහාරාජ, යදිදං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං චිත්තං, තං ඡන්නම්පි චිත්තානං ගණනං අතික්කමිත්වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙන ගුණෙන පරිසුද්ධඤ්ච ලහුකඤ්ච. යස්මා ච භගවතො චිත්තං පරිසුද්ධඤ්ච ලහුකඤ්ච, තස්මා, මහාරාජ, භගවා යමකපාටිහීරං දස්සෙති. යමකපාටිහීරෙ, මහාරාජ, ඤාතබ්බං බුද්ධානං භගවන්තානං චිත්තං එවං ලහුපරිවත්තන්ති, න තත්ථ සක්කා උත්තරිං කාරණං වත්තුං, තෙපි, මහාරාජ, පාටිහීරා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං චිත්තං උපාදාය ගණනම්පි සඞ්ඛම්පි කලම්පි කලභාගම්පි න උපෙන්ති, ආවජ්ජනපටිබද්ධං, මහාරාජ, භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාති.

大王，于此，此一切知佛之心，超越其余六种心，以无量功德而愈加清净、轻快。由于世尊的心既清净又轻快，因此，大王，世尊能示现双神变(yamakapāṭihīra)。大王，于双神变中，当知诸佛世尊之心如是轻快运转，于此无可再作说明。大王，纵然是此等神变，若比于一切知佛之心，亦不及于算数、数量、一分、一分之分。大王，世尊的一切知智与转向(āvajjana)相关联，一经转向，即能随欲而知。

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො හත්ථෙ ඨපිතං යං කිඤ්චි දුතියෙ හත්ථෙ ඨපෙය්‍ය විවටෙන මුඛෙන වාචං නිච්ඡාරෙය්‍ය, මුඛගතං භොජනං ගිලෙය්‍ය, උම්මීලෙත්වා වා නිමීලෙය්‍ය, නිමීලෙත්වා වා උම්මීලෙය්‍ය, සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, චිරතරං එතං, මහාරාජ, ලහුතරං භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, ලහුතරං ආවජ්ජනං, ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාති, ආවජ්ජනවිකලමත්තකෙන න තාවතා බුද්ධා භගවන්තො අසබ්බඤ්ඤුනො නාම හොන්තී’’ති.

“大王，譬如有人将手中之物置于另一手中，张口而言，咽下口中之食，或睁眼或闭目，或闭目或睁眼，或屈臂或伸，或伸臂或屈。大王，此事尚且迟缓，世尊之一切知智更为迅速，转向亦更为迅速。一经转向，便能随其所欲而了知。诸佛世尊不会仅因转向之些微阙失，便被称为非一切知者。”

‘‘ආවජ්ජනම්පි[Pg.113], භන්තෙ නාගසෙන, පරියෙසනාය කාතබ්බං, ඉඞ්ඝ මං තත්ථ කාරණෙන සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසස්ස අඩ්ඪස්ස මහද්ධනස්ස මහාභොගස්ස පහූතජාතරූපරජතස්ස පහූතවිත්තූපකරණස්ස පහූතධනධඤ්ඤස්ස සාලිවීහියවතණ්ඩුලතිලමුග්ගමාසපුබ්බණ්ණාපරණ්ණසප්පිතෙලනවනීතඛීරදධිමධුගුළඵාණිතා ච ඛළොපිකුම්භිපීඨරකොට්ඨභාජනගතා භවෙය්‍යුං, තස්ස ච පුරිසස්ස පාහුනකො ආගච්ඡෙය්‍ය භත්තාරහො භත්තාභිකඞ්ඛී, තස්ස ච ගෙහෙ යං රන්ධං භොජනං, තං පරිනිට්ඨිතං භවෙය්‍ය, කුම්භිතො තණ්ඩුලෙ නීහරිත්වා භොජනං රන්ධෙය්‍ය, අපි ච ඛො සො, මහාරාජ, තාවතකෙන භොජනවෙකල්ලමත්තකෙන අධනො නාම කපණො නාම භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, චක්කවත්තිරඤ්ඤො ඝරෙපි, භන්තෙ, අකාලෙ භොජනවෙකල්ලං හොති, කිං පන ගහපතිකස්සා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස ආවජ්ජනවිකලමත්තකං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාති.

“尊者龙军，转向亦须寻求耶？请就此事以理晓喻我。”“大王，譬如有人，富裕、大财、大业，多有金银，多有资具，多有钱谷，其稻、米、麦、谷、芝麻、绿豆、黑豆等诸谷物，以及酥油、油、生酥、乳、酪、蜜、糖、糖蜜，皆满于瓮、罐、仓、器之中。此时，有客来访，堪受供食且欲食。然其家中已炊之食已尽，须从瓮中取米而炊。大王，此人岂会仅因片刻食物匮乏，便被称为贫者、困者耶？”“不会，尊者。尊者，即便是转轮王家，非时亦会有食物匮乏之时，何况长者之家？”“大王，正是如此，如来之一切知智仅有转向之些微阙失，一经转向，便能随其所欲而了知。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, රුක්ඛො අස්ස ඵලිතො ඔණතවිනතො පිණ්ඩිභාරභරිතො, න කිඤ්චි තත්ථ පතිතං ඵලං භවෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, රුක්ඛො තාවතකෙන පතිතඵලවෙකල්ලමත්තකෙන අඵලො නාම භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පතනපටිබද්ධානි තානි රුක්ඛඵලානි, පතිතෙ යදිච්ඡකං ලභතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස ආවජ්ජනපටිබද්ධං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාතී’’ති.

“再者，大王，譬如有一棵树，果实累累，枝条弯曲低垂，果实密集饱满，但没有一个果实掉落。大王，难道这棵树会仅因没有掉落的果实，就被称为不结果的树吗？”“不会的，尊者。那些树果本就会掉落，一旦掉落，便可随意取得。”“正是如此，大王。如来的一切知智与作意（āvajjanā）相关联，一经作意，便能随其所愿而了知。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ආවජ්ජෙත්වා ආවජ්ජෙත්වා බුද්ධො යදිච්ඡකං ජානාතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, භගවා ආවජ්ජෙත්වා ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාතී’’ති.

“尊者龙军，佛陀是经过反复作意后，才随其所愿而了知的吗？”“是的，大王，世尊是经过反复作意后，才随其所愿而了知的。”

‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවත්තී රාජා යදා චක්කරතනං සරති ‘උපෙතු මෙ චක්කරතන’න්ති, සරිතෙ චක්කරතනං උපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො ආවජ්ජෙත්වා ආවජ්ජෙත්වා යදිච්ඡකං ජානාතී’’ති. ‘‘දළ්හං, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං, බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ, සම්පටිච්ඡාම බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ’’ති.

“大王，正如转轮王忆念其轮宝，只要一忆念‘愿轮宝来到我身边’，轮宝便会来到。同样地，大王，如来经过反复作意，便能随其所愿而了知。”“尊者龙军，此理甚为坚实。佛陀是一切知者，我们接受佛陀是一切知者。”

බුද්ධසබ්බඤ්ඤුභාවපඤ්හො දුතියො.

佛陀为一切知者之问，第二。

3. දෙවදත්තපබ්බජ්ජපඤ්හො

3. 提婆达多出家之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, දෙවදත්තො කෙන පබ්බාජිතො’’ති? ‘‘ඡ යිමෙ, මහාරාජ, ඛත්තියකුමාරා භද්දියො ච අනුරුද්ධො ච ආනන්දො ච භගු ච කිමිලො [Pg.114] ච දෙවදත්තො ච උපාලිකප්පකො සත්තමො අභිසම්බුද්ධෙ සත්ථරි සක්‍යකුලානන්දජනනෙ භගවන්තං අනුපබ්බජන්තා නික්ඛමිංසු, තෙ භගවා පබ්බාජෙසී’’ති. ‘‘නනු, භන්තෙ, දෙවදත්තෙන පබ්බජිත්වා සඞ්ඝො භින්නො’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, දෙවදත්තෙන පබ්බජිත්වා සඞ්ඝො භින්නො, න ගිහී සඞ්ඝං භින්දති, න භික්ඛුනී, න සික්ඛමානා, න සාමණෙරො, න සාමණෙරී සඞ්ඝං භින්දති, භික්ඛු පකතත්තො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො සඞ්ඝං භින්දතීති. සඞ්ඝභෙදකො, භන්තෙ, පුග්ගලො කිං කම්මං ඵුසතී’’ති? ‘‘කප්පට්ඨිතිකං, මහාරාජ, කම්මං ඵුසතී’’ති.

3. “尊者龙军，提婆达多由谁令其出家？”“大王，有此六位刹帝利王子：跋提、阿那律、阿难、跋瞿、金毗罗和提婆达多，以及第七位理发师优波离。在导师证得正等觉，为释迦族带来喜悦之时，他们跟随世尊出家，世尊便令他们出家。”“尊者，提婆达多出家后，不是破了和合僧吗？”“是的，大王，提婆达多出家后破了和合僧。然在家者不能破僧，比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼亦不能破僧。唯有正常的比丘，同住共戒，处于同一界内，方能破僧。”“尊者，破僧之人会触及何业？”“大王，他会触及住劫之业。”

‘‘කිං පන, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො ජානාති ‘දෙවදත්තො පබ්බජිත්වා සඞ්ඝං භින්දිස්සති, සඞ්ඝං භින්දිත්වා කප්පං නිරයෙ පච්චිස්සතී’’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, තථාගතො ජානාති ‘දෙවදත්තො පබ්බජිත්වා සඞ්ඝං භින්දිස්සති, සඞ්ඝං භින්දිත්වා කප්පං නිරයෙ පච්චිස්සතී’’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො ජානාති ‘දෙවදත්තො පබ්බජිත්වා සඞ්ඝං භින්දිස්සති, සඞ්ඝං භින්දිත්වා කප්පං නිරයෙ පච්චිස්සතී’ති, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො කාරුණිකො අනුකම්පකො හිතෙසී සබ්බසත්තානං අහිතං අපනෙත්වා හිතමුපදහතීති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තං අජානිත්වා පබ්බාජෙසි, තෙන හි බුද්ධො අසබ්බඤ්ඤූති, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, විජටෙහි එතං මහාජටං, භින්ද පරාපවාදං, අනාගතෙ අද්ධානෙ තයා සදිසා බුද්ධිමන්තො භික්ඛූ දුල්ලභා භවිස්සන්ති, එත්ථ තව බලං පකාසෙහී’’ති.

“那么，尊者龙军，佛陀是否知道‘提婆达多出家后将破和合僧，破僧之后将于地狱中受煮一劫’？”“是的，大王，如来知道‘提婆达多出家后将破和合僧，破僧之后将于地狱中受煮一劫’。”“尊者龙军，倘若佛陀知道‘提婆达多出家后将破和合僧，破僧之后将于地狱中受煮一劫’，那么，‘佛陀慈悲、怜悯、为一切众生谋求利益，去除其无益而带来利益’此言即为谬误。倘若他不知此事而令其出家，那么佛陀即非全知者。这道两难之问已到您面前，请解此大结，破除他人之非难。于未来时，如您这般具慧的比丘将甚为难得，请于此显示您的力量！”

‘‘කාරුණිකො, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤූ ච, කාරුඤ්ඤෙන, මහාරාජ, භගවා සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන දෙවදත්තස්ස ගතිං ඔලොකෙන්තො අද්දස දෙවදත්තං ආපායිකං කම්මං ආයූහිත්වා අනෙකානි කප්පකොටිසතසහස්සානි නිරයෙන නිරයං විනිපාතෙන විනිපාතං ගච්ඡන්තං, තං භගවා සබ්බඤ්ඤුතඤාණෙන ජානිත්වා ඉමස්ස අපරියන්තකතං කම්මං මම සාසනෙ පබ්බජිතස්ස පරියන්තකතං භවිස්සති, පුරිමං උපාදාය පරියන්තකතං දුක්ඛං භවිස්සති, අපබ්බජිතොපි අයං මොඝපුරිසො කප්පට්ඨියමෙව කම්මං ආයූහිස්සතීති කාරුඤ්ඤෙන දෙවදත්තං පබ්බාජෙසී’’ති.

“大王，世尊是慈悲者，亦是一切智者。大王，世尊以慈悲心，以一切智智观察提婆达多之归宿，见提婆达多已造作堕恶趣之业，将于诸多百千俱胝劫中，从一地狱至一地狱，从一恶趣至一恶趣流转。世尊以一切智智了知此事后思惟：‘此人所造无边之业，若于我教法中出家，则将变为有边；缘于先前之业，其苦亦将变为有边。此愚人即便不出家，亦将造作住一劫之业。’故以慈悲心令提婆达多出家。”

‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධො වධිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙති, පපාතෙ පාතෙත්වා හත්ථං දෙති, මාරෙත්වා ජීවිතං පරියෙසති, යං සො පඨමං දුක්ඛං [Pg.115] දත්වා පච්ඡා සුඛං උපදහතී’’ති? ‘‘වධෙතිපි, මහාරාජ, තථාගතො සත්තානං හිතවසෙන, පාතෙතිපි සත්තානං හිතවසෙන, මාරෙතිපි සත්තානං හිතවසෙන, වධිත්වාපි, මහාරාජ, තථාගතො සත්තානං හිතමෙව උපදහති, පාතෙත්වාපි සත්තානං හිතමෙව උපදහති, මාරෙත්වාපි සත්තානං හිතමෙව උපදහති. යථා, මහාරාජ, මාතාපිතරො නාම වධිත්වාපි පාතයිත්වාපි පුත්තානං හිතමෙව උපදහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො වධෙතිපි සත්තානං හිතවසෙන, පාතෙතිපි සත්තානං හිතවසෙන, මාරෙතිපි සත්තානං හිතවසෙන, වධිත්වාපි, මහාරාජ, තථාගතො සත්තානං හිතමෙව උපදහති, පාතෙත්වාපි සත්තානං හිතමෙව උපදහති, මාරෙත්වාපි සත්තානං හිතමෙව උපදහති, යෙන යෙන යොගෙන සත්තානං ගුණවුඩ්ඪි හොති, තෙන තෙන යොගෙන සබ්බසත්තානං හිතමෙව උපදහති. සචෙ, මහාරාජ, දෙවදත්තො න පබ්බාජෙය්‍ය, ගිහිභූතො සමානො නිරයසංවත්තනිකං බහුං පාපකම්මං කත්වා අනෙකානි කප්පකොටිසතසහස්සානි නිරයෙන නිරයං විනිපාතෙන විනිපාතං ගච්ඡන්තො බහුං දුක්ඛං වෙදයිස්සති, තං භගවා ජානමානො කාරුඤ්ඤෙන දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි, ‘මම සාසනෙ පබ්බජිතස්ස දුක්ඛං පරියන්තකතං භවිස්සතී’ති කාරුඤ්ඤෙන ගරුකං දුක්ඛං ලහුකං අකාසි.

“那么，尊者龙军，佛陀是先击打再涂油，先推下悬崖再伸手，先杀害再寻求其生命吗？他是先给予痛苦，后带来安乐吗？”“大王，如来为众生之利益而击打，为众生之利益而推落，为众生之利益而杀害。大王，如来击打众生，实为带来利益；推落众生，实为带来利益；杀害众生，实为带来利益。大王，犹如父母，虽击打、推倒其子女，实为带来利益。同理，大王，如来为众生之利益而击打、推落、杀害。大王，如来击打、推落、杀害众生，实为带来利益。以何等方法能令众生德行增长，即以此等方法为一切众生带来利益。大王，倘若提婆达多不出家，身为在家者，将造作众多导向地狱的恶业，于无量百千俱胝劫中，从地狱到地狱，从恶趣到恶趣流转，感受众多痛苦。世尊了知此事，以悲心令提婆达多出家，因‘于我教法中出家，其苦将变得有边际’，故以悲心将重苦转为轻苦。”

‘‘යථා වා, මහාරාජ, ධනයසසිරිඤාතිබලෙන බලවා පුරිසො අත්තනො ඤාතිං වා මිත්තං වා රඤ්ඤා ගරුකං දණ්ඩං ධාරෙන්තං අත්තනො බහුවිස්සත්ථභාවෙන සමත්ථතාය ගරුකං දණ්ඩං ලහුකං අකාසි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා බහූනි කප්පකොටිසතසහස්සානි දුක්ඛං වෙදයමානං දෙවදත්තං පබ්බාජෙත්වා සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිබලසමත්ථභාවෙන ගරුකං දුක්ඛං ලහුකං අකාසි.

“大王，譬如一位具足财富、名声、荣耀与亲族之力的大能之人，凭借其广受信赖与能力，为正在承受国王重罚的亲友减轻其罚。同理，大王，世尊令那将要于无量百千俱胝劫中感受痛苦的提婆达多出家，以戒、定、慧、解脱之力与能，将其重苦转为轻苦。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කුසලො භිසක්කො සල්ලකත්තො ගරුකං රොගං බලවොසධබලෙන ලහුකං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බහූනි කප්පකොටිසතසහස්සානි දුක්ඛං වෙදයමානං දෙවදත්තං භගවා රොගඤ්ඤුතාය පබ්බාජෙත්වා කාරුඤ්ඤබලො පත්ථද්ධධම්මොසධබලෙන ගරුකං දුක්ඛං ලහුකං අකාසි. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, භගවා බහුවෙදනීයං දෙවදත්තං අප්පවෙදනීයං කරොන්තො කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න කිඤ්චි, භන්තෙ, අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍ය අන්තමසො ගද්දූහනමත්තම්පී’’ති. ‘‘ඉමම්පි ඛො, මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි.

“大王，又譬如一位善巧的医生、外科医师，用强效的药物将重病减轻；同样地，大王，世尊以知病之智，令那将要于无数百千俱胝劫中感受痛苦的提婆达多出家，并凭借以慈悲力为支撑的法药之力，将其重苦减轻了。大王，世尊将提婆达多从多受苦转为少受苦，会因此而招致任何不善吗？”“尊者，不会招致任何不善，乃至挤一次牛奶那么微小的不善也不会。”“大王，你也应该从义上接受这个原因，正是由于这个原因，世尊才令提婆达多出家。”

‘‘අපරම්පි[Pg.116], මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි. යථා, මහාරාජ, චොරං ආගුචාරිං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙය්‍යුං, ‘අයං ඛො, දෙව, චොරො ආගුචාරී, ඉමස්ස යං ඉච්ඡසි, තං දණ්ඩං පණෙහී’ති. තමෙනං රාජා එවං වදෙය්‍ය ‘තෙන හි, භණෙ, ඉමං චොරං බහිනගරං නීහරිත්වා ආඝාතනෙ සීසං ඡින්දථා’’ති, ‘එවං දෙවා’ති ඛො තෙ රඤ්ඤො පටිස්සුත්වා තං බහිනගරං නීහරිත්වා ආඝාතනං නයෙය්‍යුං. තමෙනං පස්සෙය්‍ය කොචිදෙව පුරිසො රඤ්ඤො සන්තිකා ලද්ධවරො ලද්ධයසධනභොගො ආදෙය්‍යවචනො බලවිච්ඡිතකාරී, සො තස්ස කාරුඤ්ඤං කත්වා තෙ පුරිසෙ එවං වදෙය්‍ය ‘අලං, භො, කිං තුම්හාකං ඉමස්ස සීසච්ඡෙදනෙන, තෙන හි භො ඉමස්ස හත්ථං වා පාදං වා ඡින්දිත්වා ජීවිතං රක්ඛථ, අහමෙතස්ස කාරණා රඤ්ඤො සන්තිකෙ පටිවචනං කරිස්සාමී’ති. තෙ තස්ස බලවතො වචනෙන තස්ස චොරස්ස හත්ථං වා පාදං වා ඡින්දිත්වා ජීවිතං රක්ඛෙය්‍යුං. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො එවං කාරී තස්ස චොරස්ස කිච්චකාරී අස්සා’’ති? ‘‘ජීවිතදායකො සො, භන්තෙ, පුරිසො තස්ස චොරස්ස, ජීවිතෙ දින්නෙ කිං තස්ස අකතං නාම අත්ථී’’ති? ‘‘යා පන හත්ථපාදච්ඡෙදනෙ වෙදනා, සො තාය වෙදනාය කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘අත්තනො කතෙන සො, භන්තෙ, චොරො දුක්ඛවෙදනං වෙදයති, ජීවිතදායකො පන පුරිසො න කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා කාරුඤ්ඤෙන දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි ‘මම සාසනෙ පබ්බජිතස්ස දුක්ඛං පරියන්තකතං භවිස්සතී’ති. පරියන්තකතඤ්ච, මහාරාජ, දෙවදත්තස්ස දුක්ඛං, දෙවදත්තො, මහාරාජ, මරණකාලෙ –

“大王，请再听一个更深层的原因，世尊正是因此让提婆达多出家。大王，譬如有人抓住一个犯法的盗贼，带到国王面前禀报：‘大王，这是个犯法的盗贼，您可随意对他施加惩罚。’国王便会这样说：‘那么，你们把这个盗贼带到城外，在刑场斩首。’那些人应诺国王：‘遵命，大王。’然后把盗贼带到城外刑场。这时，有某位从国王那里得到恩惠、获得名声财富、言语有分量、能成其所愿的权势之人看见了他，此人出于怜悯，对那些行刑者说：‘够了，诸位，何必斩他的头呢？这样吧，诸位，斩断他的手或脚，保全他的性命，我将为此向国王回话。’那些人听从这位权势之人的话，斩断了盗贼的手或脚，保全了他的性命。大王，那位这样做的人，可算是为那盗贼做了有益之事吗？”“尊者，那个人是那个盗贼的施命者，既然给予了生命，对他还有什么没做的呢？”“那么，对于（盗贼）手足被斩的苦受，那位施恩者会因此招致任何不善吗？”“尊者，盗贼是因自己的行为而感受苦受，那位施命者则不会招致任何不善。”“正是这样，大王，世尊以慈悲心让提婆达多出家，心想：‘在我的教法中出家，他的苦将会有尽头。’大王，提婆达多的苦确实已有了尽头，大王，提婆达多在临终时——”

‘‘‘ඉමෙහි අට්ඨීහි තමග්ගපුග්ගලං, දෙවාතිදෙවං නරදම්මසාරථිං;

සමන්තචක්ඛුං සතපුඤ්ඤලක්ඛණං, පාණෙහි බුද්ධං සරණං උපෙමී’ති.

“我以此骨、以我生命，归依彼最上之人、天中之天、调御丈夫、普眼者、百福相者——佛陀。”

‘‘පාණුපෙතං සරණමගමාසි. දෙවදත්තො, මහාරාජ, ඡ කොට්ඨාසෙ කතෙ කප්පෙ අතික්කන්තෙ පඨමකොට්ඨාසෙ සඞ්ඝං භින්දි, පඤ්ච කොට්ඨාසෙ නිරයෙ පච්චිත්වා තතො මුච්චිත්වා අට්ඨිස්සරො නාම පච්චෙකබුද්ධො භවිස්සති. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, භගවා එවං කාරී දෙවදත්තස්ස කිච්චකාරී අස්සා’’ති? ‘‘සබ්බදදො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො දෙවදත්තස්ස, යං තථාගතො [Pg.117] දෙවදත්තං පච්චෙකබොධිං පාපෙස්සති, කිං තථාගතෙන දෙවදත්තස්ස අකතං නාම අත්ථී’’ති? ‘‘යං පන, මහාරාජ, දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දිත්වා නිරයෙ දුක්ඛවෙදනං වෙදයති, අපි නු ඛො භගවා තතොනිදානං කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අත්තනා කතෙන, භන්තෙ, දෙවදත්තො කප්පං නිරයෙ පච්චති, දුක්ඛපරියන්තකාරකො සත්ථා න කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජතී’’ති. ‘‘ඉමම්පි ඛො, ත්වං මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි.

“他以生命归依了。大王，当一劫被分为六分时，提婆达多在第一分过去后分裂了僧团，他将在地狱中受苦五分劫，之后解脱，将成为名为阿提萨罗的独觉佛。大王，世尊这样做，算是提婆达多的恩人吗？”“尊者龙军，如来是提婆达多的一切施予者，既然如来将使提婆达多证得独觉菩提，如来还有什么未为提婆达多做呢？”“然而，大王，提婆达多因分裂僧团而在地狱感受苦受，世尊会因此招致任何不善吗？”“不会的，尊者。尊者，提婆达多是因自己的行为而在一劫中于地狱受苦，令苦终结的导师不会招致任何不善。”“大王，你也应该从义上接受这个原因，正是因为这个原因，世尊才使提婆达多出家。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි. යථා, මහාරාජ, කුසලො භිසක්කො සල්ලකත්තො වාතපිත්තසෙම්හසන්නිපාතඋතුපරිණාමවිසමපරිහාරඔපක්කමිකොපක්කන්තං පූතිකුණපදුග්ගන්ධාභිසඤ්ඡන්නං අන්තොසල්ලං සුසිරගතං පුබ්බරුහිරසම්පුණ්ණං වණං වූපසමෙන්තො වණමුඛං කක්ඛළතිඛිණඛාරකටුකෙන භෙසජ්ජෙන අනුලිම්පති පරිපච්චනාය, පරිපච්චිත්වා මුදුභාවමුපගතං සත්ථෙන විකන්තයිත්වා ඩහති සලාකාය, දඩ්ඪෙ ඛාරලවණං දෙති, භෙසජ්ජෙන අනුලිම්පති වණරුහනාය බ්‍යාධිතස්ස සොත්ථිභාවමනුප්පත්තියා, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, භිසක්කො සල්ලකත්තො අහිතචිත්තො භෙසජ්ජෙන අනුලිම්පති, සත්ථෙන විකන්තෙති, ඩහති සලාකාය, ඛාරලවණං දෙතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, හිතචිත්තො සොත්ථිකාමො තානි කිරියානි කරොතී’’ති. ‘‘යා පනස්ස භෙසජ්ජකිරියාකරණෙන උප්පන්නා දුක්ඛවෙදනා, තතොනිදානං සො භිසක්කො සල්ලකත්තො කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘හිතචිත්තො, භන්තෙ, සොත්ථිකාමො භිසක්කො සල්ලකත්තො තානි කිරියානි කරොති, කිං සො තතොනිදානං අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍ය, සග්ගගාමී සො, භන්තෙ, භිසක්කො සල්ලකත්තො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කාරුඤ්ඤෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි දුක්ඛපරිමුත්තියා.

“大王，请再听一个更深的原因，世尊是因何缘由让提婆达多出家的。大王，譬如一位技术娴熟的外科医生，要治疗一个由风、胆、痰三者失调，或季节变化，或生活失常，或外力所伤而引起的伤口，此伤口腐烂、恶臭、化脓，内有异物，形成空腔，充满脓血。医生为使其痊愈，先在伤口处涂抹粗糙、猛烈、辛辣的碱性药物，以使其熟化。待伤口熟化变软后，用刀切开，再用探针烧灼。烧灼后，敷上碱盐，再涂上能让伤口愈合的药物，以帮助病人恢复健康。大王，难道那位外科医生是怀着恶意涂抹药物、用刀切割、用探针烧灼、敷上碱盐的吗？”“并非如此，尊者。他是怀着善意，希望病人痊愈才做这些治疗的。”“那么，因治疗行为而给病人带来的痛苦，那位外科医生会因此招致任何恶业吗？”“尊者，外科医生怀着善意，希望病人痊愈而做这些治疗，他怎么会因此招致恶业呢？尊者，那位外科医生将往生天界。”“正是如此，大王。世尊也是出于慈悲，为了让提婆达多解脱痛苦，才让他出家的。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන භගවා දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි. යථා, මහාරාජ, පුරිසො කණ්ටකෙන විද්ධො අස්ස, අථඤ්ඤතරො පුරිසො තස්ස හිතකාමො සොත්ථිකාමො තිණ්හෙන කණ්ටකෙනවා සත්ථමුඛෙන වා සමන්තතො ඡින්දිත්වා පග්ඝරන්තෙන ලොහිතෙන තං කණ්ටකං නීහරෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො අහිතකාමො තං කණ්ටකං නීහරතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, හිතකාමො සො, භන්තෙ, පුරිසො සොත්ථිකාමො තං කණ්ටකං නීහරති. සචෙ [Pg.118] සො, භන්තෙ, තං කණ්ටකං න නීහරෙය්‍ය, මරණං වා සො තෙන පාපුණෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛ’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො කාරුඤ්ඤෙන දෙවදත්තං පබ්බාජෙසි දුක්ඛපරිමුත්තියා. සචෙ මහාරාජ, භගවා දෙවදත්තං න පබ්බාජෙය්‍ය, කප්පකොටිසතසහස්සම්පි දෙවදත්තො භවපරම්පරාය නිරයෙ පච්චෙය්‍යා’’ති.

“大王，请再听一更深之理，此乃世尊令提婆达多出家之缘由。大王，譬如有人为刺所伤，另有一人，为彼利益安乐故，以利刺或刀锋，于其周围切开，随流出之血拔出彼刺。大王，彼人拔刺，岂是出于恶意吗？”“尊者，非也。彼人拔刺，是为彼利益安乐故。尊者，若不拔出彼刺，彼人或将致死，或将遭受等同死亡之苦。”“大王，正是如此。如来出于悲悯，为令提婆达多解脱痛苦，而使其出家。大王，若世尊不令提婆达多出家，提婆达多将于百千亿劫中，于生命的相续中，在地狱里烧煮。”

‘‘අනුසොතගාමිං, භන්තෙ නාගසෙන, දෙවදත්තං තථාගතො පටිසොතං පාපෙසි, විපන්ථපටිපන්නං දෙවදත්තං පන්ථෙ පටිපාදෙසි, පපාතෙ පතිතස්ස දෙවදත්තස්ස පතිට්ඨං අදාසි, විසමගතං දෙවදත්තං තථාගතො සමං ආරොපෙසි, ඉමෙ ච, භන්තෙ නාගසෙන, හෙතූ ඉමානි ච කාරණානි න සක්කා අඤ්ඤෙන සන්දස්සෙතුං අඤ්ඤත්‍ර තවාදිසෙන බුද්ධිමතා’’ති.

“尊者龙军，如来使顺流而下的提婆达多逆流而上，使误入歧途的提婆达多走上正道，为坠入悬崖的提婆达多提供立足之处，使行于崎岖之路的提婆达多走上平坦之道。尊者龙军，此等因缘，除了像您这样有智慧的人之外，他人无法善为开示。”

දෙවදත්තපබ්බජ්ජපඤ්හො තතියො.

第三，提婆达多出家之问。

4. පථවිචලනපඤ්හො

4. 大地动摇之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා – ‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, හෙතූ අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’ති. අසෙසවචනං ඉදං, නිස්සෙසවචනං ඉදං, නිප්පරියායවචනං ඉදං, නත්ථඤ්ඤො නවමො හෙතු මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, අඤ්ඤො නවමො හෙතු භවෙය්‍ය මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය, තම්පි හෙතුං භගවා කථෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථඤ්ඤො නවමො හෙතු මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය, තස්මා අනාචික්ඛිතො භගවතා, අයඤ්ච නවමො හෙතු දිස්සති මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය, යං වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතාති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, අට්ඨෙව හෙතූ අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය, තෙන හි වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතාති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා, තෙන හි අට්ඨෙව හෙතූ අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායාති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුඛුමො දුන්නිවෙඨියො [Pg.119] අන්ධකරණො චෙව ගම්භීරො ච, සො තවානුප්පත්තො, නෙසො අඤ්ඤෙන ඉත්තරපඤ්ඤෙන සක්කා විසජ්ජෙතුං අඤ්ඤත්‍ර තවාදිසෙන බුද්ධිමතා’’ති.

4. “尊者龙军，世尊曾如是说：‘诸比丘，有此八因八缘，令大地震动出现。’此是无余之说，无遗之说，决定义之说。无有第九因令大地震动出现。尊者龙军，若有其他第九因能令大地震动出现，世尊亦会宣说。尊者龙军，正因为无有其他第九因能令大地震动出现，所以世尊未曾宣示。然此第九因却可见，即韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动。尊者龙军，若只有八因八缘令大地震动出现，那么‘韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动’之说，即是错谬。若韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动为实，那么‘只有八因八缘令大地震动出现’之说，亦是错谬。此亦是两难之问，微细难解，能致昏蒙且甚深，此问已至您处。除了像您这样的智者，非其他浅慧者所能解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා – ‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, හෙතූ අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’ති. යං වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා, තඤ්ච පන අකාලිකං කදාචුප්පත්තිකං අට්ඨහි හෙතූහි විප්පමුත්තං, තස්මා අගණිතං අට්ඨහි හෙතූහි.

“大王，世尊曾如是说：‘诸比丘，有此八因八缘，令大地震动出现。’而韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动之事，乃是非时、偶发，脱离于此八因之外，因此不被计入八因之中。”

‘‘යථා, මහාරාජ, ලොකෙ තයො යෙව මෙඝා ගණීයන්ති වස්සිකො හෙමන්තිකො පාවුසකොති. යදි තෙ මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො මෙඝො පවස්සති, න සො මෙඝො ගණීයති සම්මතෙහි මෙඝෙහි, අකාලමෙඝොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ යං සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා, අකාලිකං එතං කදාචුප්පත්තිකං අට්ඨහි හෙතූහි විප්පමුත්තං, න තං ගණීයති අට්ඨහි හෙතූහි.

“大王，譬如世间只计数三种雨：初雨期雨(vassiko)、冬季雨(hemantiko)、中雨期雨(pāvusako)。若舍此三者之外，另有雨降下，彼雨则不被计入公认之雨中，而被称为‘非时之雨’。大王，正是如此，韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动之事，乃是非时、偶发，脱离于八因之外，不被计入八因之中。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, හිමවන්තා පබ්බතා පඤ්ච නදිසතානි සන්දන්ති, තෙසං, මහාරාජ, පඤ්චන්නං නදිසතානං දසෙව නදියො නදිගණනාය ගණීයන්ති. සෙය්‍යථීදං, ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී සින්ධු සරස්සතී වෙත්‍රවතී වීතංසා චන්දභාගාති, අවසෙසා නදියො නදිගණනාය අගණිතා. කිං කාරණා? න තා නදියො ධුවසලිලා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ යං සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා, අකාලිකං එතං කදාචුප්පත්තිකං අට්ඨහි හෙතූහි විප්පමුත්තං, න තං ගණීයති අට්ඨහි හෙතූහි.

“又如，大王，从雪山(Himavanta)流出五百条河流。大王，于此五百条河中，只有十条被计为大河，亦即：恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)、信度河(Sindhu)、萨拉洒蒂河(Sarassatī)、韦特拉瓦提河(Vetravatī)、维坦萨河(Vītaṃsā)、月分河(Candabhāgā)。其余河流不被计入大河之列。是何原因？因彼等河流非恒流不息。大王，正是如此，韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动之事，乃是非时、偶发，脱离于八因之外，不被计入八因之中。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, රඤ්ඤො සතම්පි ද්විසතම්පි තිසතම්පි අමච්චා හොන්ති, තෙසං ඡ යෙව ජනා අමච්චගණනාය ගණීයන්ති. සෙය්‍යථීදං, සෙනාපති පුරොහිතො අක්ඛදස්සො භණ්ඩාගාරිකො ඡත්තග්ගාහකො ඛග්ගග්ගාහකො. එතෙ යෙව අමච්චගණනාය ගණීයන්ති. කිං කාරණා? යුත්තත්තා රාජගුණෙහි, අවසෙසා අගණිතා, සබ්බෙ අමච්චාත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා මහාදානෙ දීයමානෙ යං සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා, අකාලිකං එතං කදාචුප්පත්තිකං අට්ඨහි හෙතූහි විප්පමුත්තං, න තං ගණීයති අට්ඨහි හෙතූහි.

“又如，大王，国王或有一百、二百、三百位大臣，其中只有六人被计为大臣，亦即：将军(senāpati)、国师(purohito)、法官(akkhadasso)、财务官(bhaṇḍāgāriko)、持伞者(chattaggāhako)、持剑者(khaggaggāhako)。唯此六人方被计为大臣。是何原因？因其与王之要务紧密相联。其余不被计数，然皆被称为‘臣’。大王，正是如此，韦桑达拉王行大布施时，大地七次震动之事，乃是非时、偶发，脱离于八因之外，不被计入八因之中。”

‘‘සුය්‍යති [Pg.120] නු ඛො, මහාරාජ, එතරහි ජිනසාසනෙ කතාධිකාරානං දිට්ඨධම්මසුඛවෙදනීයකම්මං, කිත්ති ච යෙසං අබ්භුග්ගතා දෙවමනුස්සෙසූ’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති එතරහි ජිනසාසනෙ කතාධිකාරානං දිට්ඨධම්මසුඛවෙදනීයකම්මං, කිත්ති ච යෙසං අබ්භුග්ගතා දෙවමනුස්සෙසු සත්ත ජනාති’’. ‘‘කෙ ච තෙ, මහාරාජා’’ති? ‘‘සුමනො ච, භන්තෙ, මාලාකාරො, එකසාටකො ච බ්‍රාහ්මණො, පුණ්ණො ච භතකො, මල්ලිකා ච දෙවී, ගොපාලමාතා ච දෙවී, සුප්පියා ච උපාසිකා, පුණ්ණා ච දාසීති ඉමෙ සත්ත දිට්ඨධම්මසුඛවෙදනීයා සත්තා, කිත්ති ච ඉමෙසං අබ්භුග්ගතා දෙවමනුස්සෙසූ’’ති.

“大王，如今于胜者教法中，可曾听闻有已积善业者，其业能令现世感受安乐，且其名声于天人中广为传扬？”“诚然，尊者，如今于胜者教法中，听闻有已积善业者，其业能令现世感受安乐，且其名声于天人中广为传扬者，有七人。”“大王，彼等为何人？”“尊者，乃花匠须摩那（Sumano）、单衣婆罗门、佣工富楼那（Puṇṇa）、茉莉夫人、瞿波罗摩多（Gopālamātā）夫人、苏碧娅优婆夷及婢女富那（Puṇṇā）。此七位是现世感受安乐的有情，其名声已于天人中广为传扬。”

‘‘අපරෙපි සුය්‍යන්ති නු ඛො අතීතෙ මානුසකෙනෙව සරීරදෙහෙන තිදසභවනං ගතා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යන්තී’’ති. ‘‘කෙ ච තෙ, මහාරාජා’’ති? ‘‘ගුත්තිලො ච ගන්ධබ්බො, සාධීනො ච රාජා, නිමි ච රාජා, මන්ධාතා ච රාජාති ඉමෙ චතුරො ජනා සුය්‍යන්ති, තෙනෙව මානුසකෙන සරීරදෙහෙන තිදසභවනං ගතා’’ති. ‘‘සුචිරම්පි කතං සුය්‍යති සුකතදුක්කටන්ති? සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, අතීතෙ වා අද්ධානෙ වත්තමානෙ වා අද්ධානෙ ඉත්ථන්නාමස්ස දානෙ දීයමානෙ සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තික්ඛත්තුං වා මහාපථවී කම්පිතා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘අත්ථි මෙ, මහාරාජ, ආගමො අධිගමො පරියත්ති සවනං සික්ඛාබලං සුස්සූසා පරිපුච්ඡා ආචරියුපාසනං, මයාපි න සුතපුබ්බං ‘ඉත්ථන්නාමස්ස දානෙ දීයමානෙ සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තික්ඛත්තුං වා මහාපථවී කම්පිතා’ති ඨපෙත්වා වෙස්සන්තරස්ස රාජවසභස්ස දානවරං. භගවතො ච, මහාරාජ, කස්සපස්ස, භගවතො ච සක්‍යමුනිනොති ද්වින්නං බුද්ධානං අන්තරෙ ගණනපථං වීතිවත්තා වස්සකොටියො අතික්කන්තා, තත්ථපි මෙ සවනං නත්ථි ‘ඉත්ථන්නාමස්ස දානෙ දීයමානෙ සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තික්ඛත්තුං වා මහාපථවී කම්පිතා’ති. න, මහාරාජ, තාවතකෙන වීරියෙන තාවතකෙන පරක්කමෙන මහාපථවී කම්පති, ගුණභාරභරිතා, මහාරාජ, සබ්බසොචෙය්‍යකිරියගුණභාරභරිතා ධාරෙතුං න විසහන්තී මහාපථවී චලති කම්පති පවෙධති.

“又听说过去有人仅以人身就去到三十三天吗？”“是的，尊者，确实听说过。”“大王，那些人是谁呢？”“乐师古提拉(Guttila)、萨迪那(Sādhīna)王、尼弥(Nimi)王和真言王，听说这四位就是仅以人身去到三十三天的。”“即使是很久以前所造的善作与恶作，也会被听闻。大王，你以前可曾听说过，在过去或现在的时候，因某人布施，大地曾震动一次、两次或三次吗？”“尊者，没有听说过。”“大王，我拥有传承、证悟、教理、听闻、学力、恭敬听闻、请教以及奉事师长，即使这样，除了王中之雄韦桑达拉的殊胜布施外，我也从未听说过‘因某人布施，大地会震动一次、两次或三次’。大王，在世尊迦叶与世尊释迦牟尼这两位佛陀之间，已经过去了无数俱胝年，即使在那段时期，我也未曾听闻过‘因某人布施，大地会震动一次、两次或三次’。大王，并非仅以那样的精进、那样的努力，大地就会震动。大王，大地因充满功德的重担，充满一切清净行为的功德重担，不堪负荷，才会移动、摇动、震动。”

‘‘යථා, මහාරාජ, සකටස්ස අතිභාරභරිතස්ස නාභියො ච නෙමියො ච ඵලන්ති අක්ඛො භිජ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බසොචෙය්‍යකිරියගුණභාරභරිතා මහාපථවී ධාරෙතුං න විසහන්තී චලති කම්පති පවෙධති.

“大王，譬如一辆车，因装载过重，轮毂与轮辋迸裂，车轴也断裂；正是如此，大王，大地因充满一切清净行为的功德重担，不堪负荷，才会移动、摇动、震动。”

‘‘යථා [Pg.121] වා පන, මහාරාජ, ගගනං අනිලජලවෙගසඤ්ඡාදිතං උස්සන්නජලභාරභරිතං අතිවාතෙන ඵුටිතත්තා නදති රවති ගළගළායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මහාපථවී රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස දානබලවිපුලඋස්සන්නභාරභරිතා ධාරෙතුං න විසහන්තී චලති කම්පති පවෙධති. න හි, මහාරාජ, රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස චිත්තං රාගවසෙන පවත්තති, න දොසවසෙන පවත්තති, න මොහවසෙන පවත්තති, න මානවසෙන පවත්තති, න දිට්ඨිවසෙන පවත්තති, න කිලෙසවසෙන පවත්තති, න විතක්කවසෙන පවත්තති, න අරතිවසෙන පවත්තති, අථ ඛො දානවසෙන බහුලං පවත්තති ‘කින්ති අනාගතා යාචකා මම සන්තිකෙ ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච යාචකා යථාකාමං ලභිත්වා අත්තමනා භවෙය්‍යු’න්ති සතතං සමිතං දානං පති මානසං ඨපිතං හොති. රඤ්ඤො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස සතතං සමිතං දසසු ඨානෙසු මානසං ඨපිතං හොති දමෙ සමෙ ඛන්තියං සංවරෙ යමෙ නියමෙ අක්කොධෙ අවිහිංසායං සච්චෙ සොචෙය්‍යෙ. රඤ්ඤො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස කාමෙසනා පහීනා, භවෙසනා පටිප්පස්සද්ධා, බ්‍රහ්මචරියෙසනාය යෙව උස්සුක්කං ආපන්නො, රඤ්ඤො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස අත්තරක්ඛා පහීනා, සබ්බසත්තරක්ඛාය උස්සුක්කං ආපන්නො ‘කින්ති ඉමෙ සත්තා සමග්ගා අස්සු අරොගා සධනා දීඝායුකා’ති බහුලං යෙව මානසං පවත්තති. දදමානො ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා තං දානං න භවසම්පත්තිහෙතු දෙති, න ධනහෙතු දෙති, න පටිදානහෙතු දෙති, න උපලාපනහෙතු දෙති, න ආයුහෙතු දෙති, න වණ්ණහෙතු දෙති, න සුඛහෙතු දෙති, න බලහෙතු දෙති, න යසහෙතු දෙති, න පුත්තහෙතු දෙති, න ධීතුහෙතු දෙති, අථ ඛො සබ්බඤ්ඤුතඤාණහෙතු සබ්බඤ්ඤුතඤාණරතනස්ස කාරණා එවරූපෙ අතුලවිපුලානුත්තරෙ දානවරෙ අදාසි, සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො ච ඉමං ගාථං අභාසි –

“大王啊，譬如天空被风与水势所弥漫，满载水的重负，被强风吹裂时，便发出轰鸣、咆哮、隆隆作响。同样地，大王啊，广袤大地承载着韦桑达拉(Vessantara)王布施力的广大重负，不堪荷载而摇动、震动、颤动。大王啊，韦桑达拉王的心不为贪所转，不为瞋所转，不为痴所转，不为慢所转，不为见所转，不为烦恼所转，不为寻所转，不为不乐所转，而是多为布施力所转，心常思惟：‘未来乞求者如何能来到我处？已来乞求者如何能如愿以偿，心生欢喜？’其心恒常专注于布施。大王啊，韦桑达拉王的心恒常安住于十处：调伏、寂静、忍辱、防护、制戒、律仪、无瞋、无害、真实、清净。大王啊，韦桑达拉王已断除欲求，平息有求，唯热衷于梵行之求。大王啊，韦桑达拉王已断除自护，唯热衷于护一切众生，心常思惟：‘此等众生如何能和合、无病、富裕、长寿？’大王啊，韦桑达拉王在布施时，非为得有之圆满而施，非为得财而施，非为得报而施，非为谄媚而施，非为得寿而施，非为得色而施，非为得乐而施，非为得力而施，非为得名而施，非为得子而施，非为得女而施，而是为得一切智智，为得一切智智宝，而行此等无与伦比、广大无上之最胜布施，证得一切智智后，说此偈言：”

‘‘‘ජාලිං කණ්හාජිනං ධීතං, මද්දිදෙවිං පතිබ්බතං;

චජමානො න චින්තෙසිං, බොධියා යෙව කාරණා’ති.

施舍加利(Jāli)、女儿黑公主(Kaṇhājinā)与贞顺的玛蒂(Maddī)王妃时，我未作他想，唯为菩提故。

‘‘වෙස්සන්තරො, මහාරාජ, රාජා අක්කොධෙන කොධං ජිනාති, අසාධුං සාධුනා ජිනාති, කදරියං දානෙන ජිනාති, අලිකවාදිනං සච්චෙන ජිනාති, සබ්බං අකුසලං කුසලෙන ජිනාති. තස්ස එවං දදමානස්ස ධම්මානුගතස්ස ධම්මසීසකස්ස දානනිස්සන්දබලව වීරියවිපුලවිප්ඵාරෙන හෙට්ඨා මහාවාතා සඤ්චලන්ති [Pg.122] සණිකං සණිකං සකිං සකිං ආකුලාකුලා වායන්ති ඔනමන්ති උන්නමන්ති විනමන්ති, ඡින්නපත්තපාදපා පපතන්ති, ගුම්බං ගුම්බං වලාහකා ගගනෙ සන්ධාවන්ති, රජොසඤ්චිතා වාතා දාරුණා හොන්ති, ගගනං උප්පීළිතා වාතා වායන්ති, සහසා ධමධමායන්ති, මහාභීමො සද්දො නිච්ඡරති, තෙසු වාතෙසු කුපිතෙසු උදකං සණිකං සණිකං චලති, උදකෙ චලිතෙ ඛුබ්භන්ති මච්ඡකච්ඡපා, යමකයමකා ඌමියො ජායන්ති, ජලචරා සත්තා තසන්ති, ජලවීචි යුගනද්ධො වත්තති, වීචිනාදො පවත්තති, ඝොරා බුබ්බුළා උට්ඨහන්ති, ඵෙණමාලා භවන්ති, උත්තරති මහාසමුද්දො, දිසාවිදිසං ධාවති උදකං, උද්ධංසොතපටිසොතමුඛා සන්දන්ති සලිලධාරා, තසන්ති අසුරා ගරුළා නාගා යක්ඛා, උබ්බිජ්ජන්ති ‘කිං නු ඛො, කථං නු ඛො, සාගරො විපරිවත්තතී’ති, ගමනපථමෙසන්ති භීතචිත්තා, ඛුභිතෙ ලුළිතෙ ජලධාරෙ පකම්පති මහාපථවී සනගා සසාගරා, පරිවත්තති සිනෙරුගිරි කූටසෙලසිඛරො විනමමානො හොති, විමනා හොන්ති අහිනකුලබිළාරකොට්ඨුකසූකරමිගපක්ඛිනො, රුදන්ති යක්ඛා අප්පෙසක්ඛා, හසන්ති යක්ඛා මහෙසක්ඛා කම්පමානාය මහාපථවියා.

大王，韦桑达拉(Vessantara)王以无瞋胜瞋，以善胜不善，以施胜悭，以实胜妄，以善胜一切不善。彼如是行施，随法行，以法为首，其布施果报与强力精进广布之威力，令下方大风摇动，徐徐而动，时而杂乱，时而吹拂，或俯或仰或倾。枝叶断折之树木倒下，云团于空中奔驰，含尘之风变得猛烈，压迫天空之风呼啸，忽而轰鸣，发出极大怖畏之声。彼风怒时，水流徐徐而动；水动之时，鱼龟骚动；波浪双双而生；水生有情恐惧；水波成对而行；波涛之声相续；可怖之泡沫生起；形成泡沫之鬘；大海漫溢，水流奔向四方八面；水流或上或下或逆而涌；阿修罗(asura)、金翅鸟(garuḷa)、龙(nāga)、夜叉(yakkha)皆感恐惧，惊惶曰：“何故？何以？大海翻覆耶？”心怀恐惧，寻求出路。水流汹涌激荡之时，大地连同山海亦为之震动；须弥山(Sineru)之岩顶旋转倾斜；蛇、那拘罗(nakula)、猫、豺、猪、鹿、鸟皆心不安；少威力之夜叉哭泣，大威力之夜叉欢笑，于大地动摇之时。

‘‘යථා, මහාරාජ, මහති මහාපරියොගෙ උද්ධනගතෙ උදකසම්පුණ්ණෙ ආකිණ්ණතණ්ඩුලෙ හෙට්ඨතො අග්ගි ජලමානො පඨමං තාව පරියොගං සන්තාපෙති, පරියොගො සන්තත්තො උදකං සන්තාපෙති, උදකං සන්තත්තං තණ්ඩුලං සන්තාපෙති, තණ්ඩුලං සන්තත්තං උම්මුජ්ජති නිමුජ්ජති, බුබ්බුළකජාතං හොති, ඵෙණමාලා උත්තරති; එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා යං ලොකෙ දුච්චජං, තං චජි, තස්ස තං දුච්චජං චජන්තස්ස දානස්ස සභාවනිස්සන්දෙන හෙට්ඨා මහාවාතා ධාරෙතුං න විසහන්තා පරිකුප්පිංසු, මහාවාතෙසු පරිකුපිතෙසු උදකං කම්පි, උදකෙ කම්පිතෙ මහාපථවී කම්පි, ඉති තදා මහාවාතා ච උදකඤ්ච මහාපථවී චාති ඉමෙ තයො එකමනා විය අහෙසුං මහාදානනිස්සන්දෙන විපුලබලවීරියෙන නත්ථෙදිසො, මහාරාජ, අඤ්ඤස්ස දානානුභාවො, යථා වෙස්සන්තරස්ස රඤ්ඤො මහාදානානුභාවො. යථා, මහාරාජ, මහියා බහුවිධා මණයො විජ්ජන්ති. සෙය්‍යථීදං, ඉන්දනීලො මහානීලො ජොතිරසො වෙළුරියො උම්මාපුප්ඵො සිරීසපුප්ඵො මනොහරො සූරියකන්තො චන්දකන්තො වජිරො ඛජ්ජොපනකො ඵුස්සරාගො [Pg.123] ලොහිතඞ්ගො මසාරගල්ලොති, එතෙ සබ්බෙ අතික්කම්ම චක්කවත්තිමණි අග්ගමක්ඛායති, චක්කවත්තිමණි, මහාරාජ, සමන්තා යොජනං ඔභාසෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යං කිඤ්චි මහියා දානං විජ්ජති අපි අසදිසදානං පරමං, තං සබ්බං අතික්කම්ම වෙස්සන්තරස්ස රඤ්ඤො මහාදානං අග්ගමක්ඛායති, වෙස්සන්තරස්ස, මහාරාජ, රඤ්ඤො මහාදානෙ දීයමානෙ සත්තක්ඛත්තුං මහාපථවී කම්පිතා’’ති.

譬如，大王，在置于炉灶上的大锅里盛满水，投入米粒，下方燃火：一开始，火先加热锅，锅加热水，水加热米粒，米粒受热后浮沉，产生气泡，浮起泡沫；同样地，大王，韦桑达拉王舍弃了世间难以舍弃之物，他舍弃这难以舍弃之物，其布施的自然流溢，令下方的大风无法承受而震动。大风震动，水随之波动，水波动，大地随之摇动。那时，大风、水和大地这三者，因大布施的流溢与广大的力、精进，犹如一心。大王，没有其他布施的威力，能像韦桑达拉王的大布施威力那样。譬如，大王，大地上有各种各样的宝珠，例如：帝青宝、大青宝、光彩宝、琉璃宝、亚麻花宝、合欢花宝、悦意宝、日精宝、月精宝、金刚宝、萤火宝、黄玉、红玉、猫眼宝等，所有这些都无法超越转轮宝，转轮宝被称为最上。转轮宝，大王，能照亮周围一由旬的范围。同样地，大王，大地上无论存在着何种布施，即使是无与伦比的至高布施，都无法超越韦桑达拉王的大布施，韦桑达拉王的大布施被称为最上。大王，韦桑达拉王行大布施时，大地曾七次震动。

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධානං, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධානං, යං තථාගතො බොධිසත්තො සමානො අසමො ලොකෙන එවංඛන්ති එවංචිත්තො එවංඅධිමුත්ති එවංඅධිප්පායො, බොධිසත්තානං, භන්තෙ නාගසෙන, පරක්කමො දක්ඛාපිතො, පාරමී ච ජිනානං භිය්‍යො ඔභාසිතා, චරියං චරතොපි තාව තථාගතස්ස සදෙවකෙ ලොකෙ සෙට්ඨභාවො අනුදස්සිතො. සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, ථොමිතං ජිනසාසනං, ජොතිතා ජිනපාරමී, ඡින්නො තිත්ථියානං වාදගණ්ඨි, භින්නො පරාපවාදකුම්භො, පඤ්හො ගම්භීරො උත්තානීකතො, ගහනං අගහනං කතං, සම්මා ලද්ධං ජිනපුත්තානං නිබ්බාහනං, එවමෙතං ගණිවරපවර තථා සම්පටිච්ඡාමා’’ති.

龙军尊者，诸佛稀有！龙军尊者，诸佛奇妙！如来为菩萨时，于世间已无与伦比，具如是忍、如是心、如是胜解、如是意向。龙军尊者，菩萨之精进已被显示，诸胜者之波罗蜜更被照亮，乃至行菩萨行时，如来于天人世间已开示其最胜之位。善哉！龙军尊者，胜者之教已被赞颂，胜者之波罗蜜已被阐明，外道之论结已被斩断，他论之瓮已被打破，佛子们已善得寂灭。最胜的导师啊，此事诚然，我等如是领受。

පථවිචලනපඤ්හො චතුත්ථො.

地动之问第四。

5. සිවිරාජචක්ඛුදානපඤ්හො

5. 尸毗王施眼之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එවං භණථ ‘සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානි, අන්ධස්ස සතො පුන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානී’ති, එතම්පි වචනං සකසටං සනිග්ගහං සදොසං ‘හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං නත්ථි දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදො’ති සුත්තෙ වුත්තං, යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානි, තෙන හි ‘පුන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා; යදි දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානි, තෙන හි ‘සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානී’ති යං වචනං, තම්පි මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො වෙඨතොපි වෙඨතරො ගහනතොපි ගහනතරො, සො තවානුප්පත්තො, තත්ථ ඡන්දමභිජනෙහි නිබ්බාහනාය පරවාදානං නිග්ගහායා’’ති.

5. 龙军尊者，您这样说：“尸毗王将眼睛布施给乞求者，目盲之后复生天眼。”此说亦有过失、可予驳斥、存有缺陷。如经中所言：“因已断绝，于无因、无所依处，天眼不得生起。”龙军尊者，若尸毗王实将眼睛布施给乞求者，则“复生天眼”之说为谬；若实生起天眼，则“尸毗王将眼睛布施给乞求者”之说亦为谬。此两难之问，纠结难解，缠绕复杂，深奥难明，今已临至您处。于此，为决此疑难，为折服他论，请您生起意乐。

‘‘දින්නානි[Pg.124], මහාරාජ, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි, තත්ථ මා විමතිං උප්පාදෙහි, පුන දිබ්බානි ච චක්ඛූනි උප්පන්නානි, තත්ථාපි මා විමතිං ජනෙහී’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, එත්ථ කාරණං, යෙන කාරණෙන හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජති, ඉඞ්ඝ තාව කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති?

“大王，尸毗王曾将双眼布施给乞求者，对此您勿生疑惑；其后又生起天眼，对此也勿生疑惑。”“龙军尊者，难道在因被摧毁、无因、无事的情况下，天眼会生起吗？”“不会，大王。”“那么，尊者，此处有何理由？以何理由，在因被摧毁、无因、无事的情况下，天眼不生起？来，请先以理由令我明了。”

‘‘කිං පන, මහාරාජ, අත්ථි ලොකෙ සච්චං නාම, යෙන සච්චවාදිනො සච්චකිරියං කරොන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථි ලොකෙ සච්චං නාම, සච්චෙන, භන්තෙ නාගසෙන, සච්චවාදිනො සච්චකිරියං කත්වා දෙවං වස්සාපෙන්ති, අග්ගිං නිබ්බාපෙන්ති, විසං පටිහනන්ති, අඤ්ඤම්පි විවිධං කත්තබ්බං කරොන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, යුජ්ජති සමෙති සිවිරාජස්ස සච්චබලෙන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානීති, සච්චබලෙන, මහාරාජ, අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජති, සච්චං යෙව තත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදාය.

“大王，世间可有名为‘真实’者，真实语者依此而行真实之行吗？”“是的，尊者，世间有名为‘真实’者。龙军尊者，真实语者行真实之行后，能以真实令天降雨，令火熄灭，击退诸毒，亦能成办其他种种应作之事。”“若如此，大王，‘尸毗王以真实之力生起天眼’此说是合理的、相符的。大王，以真实之力，纵在无事的情况下，天眼亦能生起，真实本身即是天眼生起之事。”

‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘මහාමෙඝො පවස්සතූ’ති, තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන මහාමෙඝො පවස්සති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි ආකාසෙ වස්සහෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා මහාමෙඝො පවස්සතී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ හෙතු භවති මහතො මෙඝස්ස පවස්සනායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තස්ස පකතිහෙතු, සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

“大王，譬如有些有情宣说真实语：‘愿大云降雨！’随着他们宣说真实，大云便降雨。大王，难道虚空中积有雨因，大云因此而降雨吗？”“没有，尊者。于此，真实本身即是大云降雨之因。”“正是如此，大王。它没有通常因，于此，真实本身即是天眼生起之事。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො පටිනිවත්තතූ’ති, තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ඛණෙන පටිනිවත්තති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි තස්මිං ජලිතපජ්ජලිතෙ මහාඅග්ගික්ඛන්ධෙ හෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ඛණෙන පටිනිවත්තතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ වත්ථු හොති තස්ස ජලිතපජ්ජලිතස්ස මහාඅග්ගික්ඛන්ධස්ස ඛණෙන පටිනිවත්තනායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තස්ස පකතිහෙතු, සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

“大王，又譬如，有诸众生诵念谛语：‘愿此炽燃大火聚熄灭！’，随其诵念谛语，炽燃大火聚即刻熄灭。大王，于彼炽燃大火聚中，岂有积集之因，能令炽燃大火聚即刻熄灭耶？”“尊者，无有。于此，为令彼炽燃大火聚即刻熄灭，谛语即是其所依。”“大王，正是如此。其亦无自然之因，于此，为令天眼生起，谛语即是其所依。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘විසං හලාහලං අගදං භවතූ’ති. තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන විසං හලාහලං ඛණෙන [Pg.125] අගදං භවති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි තස්මිං හලාහලවිසෙ හෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා විසං හලාහලං ඛණෙන අගදං භවතී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ හෙතු භවති විසස්ස හලාහලස්ස ඛණෙන පටිඝාතායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, විනා පකතිහෙතුං සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

“大王，又譬如，有诸众生诵念谛语：‘愿此剧毒变成良药！’，随其诵念谛语，剧毒即刻变成良药。大王，于彼剧毒中，岂有积集之因，能令剧毒即刻变成良药耶？”“尊者，无有。于此，为令剧毒即刻消解，谛语即是其因。”“大王，正是如此。非由自然之因，于此，为令天眼生起，谛语即是其所依。”

‘‘චතුන්නම්පි, මහාරාජ, අරියසච්චානං පටිවෙධාය නත්ථඤ්ඤං වත්ථු, සච්චං වත්ථුං කත්වා චත්තාරි අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣන්තීති. අත්ථි, මහාරාජ, චීනවිසයෙ චීනරාජා, සො මහාසමුද්දෙ කීළිතුකාමො චතුමාසෙ චතුමාසෙ සච්චකිරියං කත්වා සහ රථෙන අන්තොමහාසමුද්දෙ යොජනං පවිසති, තස්ස රථසීසස්ස පුරතො පුරතො මහාවාරික්ඛන්ධො පටික්කමති, නික්ඛන්තස්ස පුන ඔත්ථරති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, සො මහාසමුද්දො සදෙවමනුස්සෙනපි ලොකෙන පකතිකායබලෙන සක්කා පටික්කමාපෙතු’’න්ති? ‘‘අතිපරිත්තකෙපි, භන්තෙ, තළාකෙ උදකං න සක්කා සදෙවමනුස්සෙනපි ලොකෙන පකතිකායබලෙන පටික්කමාපෙතුං, කිං පන මහාසමුද්දෙ උදක’’න්ති? ‘‘ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන සච්චබලං ඤාතබ්බං ‘නත්ථි තං ඨානං, යං සච්චෙන න පත්තබ්බ’න්ති.

“大王，为通达四圣谛，别无他依；以谛为依，方能通达四圣谛。大王，在支那国有一位支那王，他想在大海中嬉戏，每四个月作一次谛语，然后乘车进入大海一由旬，其车头前方，大片海水即退却，出来后水又复原。大王，世间天人能以寻常身力使其退却吗？”“尊者，即使是极小的池水，世间天人亦不能以寻常身力使其退却，何况大海之水呢？”“大王，由此理故，当知谛力，无有谛所不能及之处。”

‘‘නගරෙ, මහාරාජ, පාටලිපුත්තෙ අසොකො ධම්මරාජා සනෙගමජානපදඅමච්චභටබලමහාමත්තෙහි පරිවුතො ගඞ්ගං නදිං නවසලිලසම්පුණ්ණං සමතිත්ථිකං සම්භරිතං පඤ්චයොජනසතායාමං යොජනපුථුලං සන්දමානං දිස්වා අමච්චෙ එවමාහ ‘අත්ථි කොචි, භණෙ, සමත්ථො, යො ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙතු’න්ති. අමච්චා ආහංසු ‘දුක්කරං දෙවා’ති.

“大王，在华氏城(Pāṭaliputta)，阿育法王为市镇与地方之民、群臣、兵将所围绕，看见恒河新水充满，水齐河岸，长五百由旬，宽一由旬，正流淌着，便对大臣们这样说：‘诸位，有谁能令此大恒河逆流吗？’大臣们回答说：‘陛下，此事难为！’”

‘‘තස්මිං යෙව ගඞ්ගාකූලෙ ඨිතා බන්ධුමතී නාම ගණිකා අස්සොසි රඤ්ඤා කිර එවං වුත්තං ‘සක්කා නු ඛො ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙතු’න්ති, සා එවමාහ ‘අහඤ්හි නගරෙ පාටලිපුත්තෙ ගණිකා රූපූපජීවිනී අන්තිමජීවිකා, මම තාව රාජා සච්චකිරියං පස්සතූ’ති. අථ සා සච්චකිරියං අකාසි, සහ තස්සා සච්චකිරියාය ඛණෙන සා මහාගඞ්ගා ගළගළායන්තී පටිසොතං සන්දිත්ථ මහතො ජනකායස්ස පස්සතො.

“就在恒河岸边，站着一位名为班度摩提(Bandhumatī)的妓女，她听闻国王如此说道：‘真的能令此大恒河逆流吗？’她便说：‘我是在华氏城以色维生、操持贱业的妓女，且让国王看我的谛语。’于是她行谛语，随着她的谛语，瞬间，那条大恒河在众目睽睽之下，汩汩作响，逆流而上。”

‘‘අථ රාජා ගඞ්ගාය ආවට්ටඌමිවෙගජනිතං හලාහලසද්දං සුත්වා විම්හිතො අච්ඡරියබ්භුතජාතො අමච්චෙ එවමාහ ‘කිස්සායං, භණෙ, මහාගඞ්ගා පටිසොතං සන්දතී’ති? ‘බන්ධුමතී, මහාරාජ, ගණිකා තව වචනං සුත්වා [Pg.126] සච්චකිරියං අකාසි, තස්සා සච්චකිරියාය මහාගඞ්ගා උද්ධංමුඛා සන්දතී’ති.

尔时，国王听闻恒河因漩涡与波涛之势而发出的喧嚣声，心生惊奇，叹为稀有，便对大臣们说：“诸位，此大恒河为何逆流而淌？”大臣们答道：“大王，是名唤班度摩提（Bandhumatī）的妓女听闻您的话后，行了真实誓言，因她的真实誓言，大恒河才逆流而上。”

‘‘අථ සංවිග්ගහදයො රාජා තුරිතතුරිතො සයං ගන්ත්වා තං ගණිකං පුච්ඡි ‘සච්චං කිර, ජෙ, තයා සච්චකිරියාය අයං ගඞ්ගා පටිසොතං සන්දාපිතා’ති? ‘ආම දෙවා’ති. රාජා ආහ ‘කිං තෙ තත්ථ බලං අත්ථි, කො වා තෙ වචනං ආදියති අනුම්මත්තො, කෙන ත්වං බලෙන ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසී’ති? සා ආහ ‘සච්චබලෙනාහං, මහාරාජ, ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසි’න්ති. රාජා ආහ ‘කිං තෙ සච්චබලං අත්ථි චොරියා ධුත්තියා අසතියා ඡින්නිකාය පාපියා භින්නසීලාය හිරිඅතික්කන්තිකාය අන්ධජනපලොභිකායා’ති. ‘සච්චං, මහාරාජ, තාදිසිකා අහං, තාදිසිකායපි මෙ, මහාරාජ, සච්චකිරියා අත්ථි, යායාහං ඉච්ඡමානා සදෙවකම්පි ලොකං පරිවත්තෙය්‍ය’න්ති. රාජා ආහ ‘කතමා පන සා හොති සච්චකිරියා, ඉඞ්ඝ මං සාවෙහී’ති. ‘යො මෙ, මහාරාජ, ධනං දෙති ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වා අඤ්ඤො වා කොචි, තෙසං සමකං යෙව උපට්ඨහාමි, ‘‘ඛත්තියො’’ති විසෙසො නත්ථි, ‘‘සුද්දො’’ති අතිමඤ්ඤනා නත්ථි, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා ධනස්සාමිකං පරිචරාමි, එසා මෙ දෙව සච්චකිරියා, යායාහං ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසි’න්ති.

尔时，国王内心震动，急忙亲自前去问那妓女：“真是你以真实誓言令此恒河逆流吗？”“是的，大王。”国王说：“你有什么力量？除了疯子，谁会听你的话？你凭什么力量令此大恒河逆流？”她说：“大王，我正是凭真实之力令此大恒河逆流。”国王说：“你这盗贼、放荡者、无德者、无耻者、作恶者、破戒者、不知羞耻之徒、蒙骗愚人之辈，你有什么真实之力？”她说：“大王，我的确如此。但大王，即使是这样的我，也有一种真实誓言，只要我愿意，便能颠倒包括天神在内的世界。”国王说：“那是什么样的真实誓言？来，说给我听。”“大王，无论是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗，或任何给我钱财之人，我都平等地侍奉他们。不因其为‘刹帝利’而有分别，也不因其为‘首陀罗’而有轻慢。我远离爱憎，侍奉财富的主人。大王，这就是我的真实誓言，我以此令此大恒河逆流。”

‘‘ඉතිපි, මහාරාජ, සච්චෙ ඨිතා න කිඤ්චි අත්ථං න වින්දන්ති. දින්නානි ච, මහාරාජ, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි, දිබ්බචක්ඛූනි ච උප්පන්නානි, තඤ්ච සච්චකිරියාය. යං පන සුත්තෙ වුත්තං ‘මංසචක්ඛුස්මිං නට්ඨෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං නත්ථි දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදො’ති. තං භාවනාමයං චක්ඛුං සන්ධාය වුත්තං, එවමෙතං, මහාරාජ, ධාරෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො, සුනිද්දිට්ඨො නිග්ගහො, සුමද්දිතා පරවාදා, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“所以，大王，安住于真实者，并非一无所获。大王，尸毗王(Sivirāja)将双眼布施给乞求者，也因那真实誓言而生起了天眼。至于经中所说：‘肉眼坏灭，在无因、无事的情况下，天眼不会生起’，那是针对由禅修所成之眼而说。大王，您当如是受持。”“善哉，龙军尊者！问题解释得清楚，驳斥指示得明白，外道之论已被彻底粉碎，我亦如是信受。”

සිවිරාජචක්ඛුදානපඤ්හො පඤ්චමො.

尸毗王舍眼问第五。

6. ගබ්භාවක්කන්තිපඤ්හො

6. 入胎问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොති, ඉධ මාතාපිතරො ච සන්නිපතිතා [Pg.127] හොන්ති, මාතා ච උතුනී හොති, ගන්ධබ්බො ච පච්චුපට්ඨිතො හොති, ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’ති, අසෙසවචනමෙතං, නිස්සෙසවචනමෙතං, නිප්පරියායවචනමෙතං, අරහස්සවචනමෙතං, සදෙවමනුස්සානං මජ්ඣෙ නිසීදිත්වා භණිතං, අයඤ්ච ද්වින්නං සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති දිස්සති, දුකූලෙන තාපසෙන පාරිකාය තාපසියා උතුනිකාලෙ දක්ඛිණෙන හත්ථඞ්ගුට්ඨෙන නාභි පරාමට්ඨා, තස්ස තෙන නාභිපරාමසනෙන සාමකුමාරො නිබ්බත්තො. මාතඞ්ගෙනාපි ඉසිනා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤාය උතුනිකාලෙ දක්ඛිණෙන හත්ථඞ්ගුට්ඨෙන නාභි පරාමට්ඨා, තස්ස තෙන නාභිපරාමසනෙන මණ්ඩබ්‍යො නාම මාණවකො නිබ්බත්තොති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’ති. තෙන හි සාමො ච කුමාරො මණ්ඩබ්‍යො ච මාණවකො උභොපි තෙ නාභිපරාමසනෙන නිබ්බත්තාති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි, භන්තෙ, තථාගතෙන භණිතං ‘සාමො ච කුමාරො මණ්ඩබ්‍යො ච මාණවකො නාභිපරාමසනෙන නිබ්බත්තා’’ති, තෙන හි ‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’ති යං වචනං, තම්පි මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුගම්භීරො සුනිපුණො විසයො බුද්ධිමන්තානං, සො තවානුප්පත්තො, ඡින්ද විමතිපථං, ධාරෙහි ඤාණවරප්පජ්ජොත’’න්ති.

6. “龙军尊者，世尊曾说：‘诸比丘，实由三事和合，方得入胎。此处，父母交合，母亲适时，且有香阴(gandhabba)现前。诸比丘，实由此三事和合，方得入胎。’此是无余说、无遗说、了义说、非秘密说，乃于天人众中安坐而说。然亦见有二事和合而入胎：苦行者杜俱罗(Dukūla)于苦行女波利迦(Pārikā)适时之期，以右手拇指触其脐，因其触脐，便生下娑摩(Sāma)童子。仙人摩登伽(Mātaṅga)亦于一位婆罗门女适时之期，以右手拇指触其脐，因其触脐，便生下名为曼荼毗耶(Maṇḍabya)的童子。龙军尊者，若世尊说：‘诸比丘，实由三事和合，方得入胎。’然则‘娑摩童子与曼荼毗耶童子因触脐而生’之说，即为错误。尊者，若如来曾说：‘娑摩童子与曼荼毗耶童子因触脐而生。’然则‘诸比丘，实由三事和合，方得入胎’之说，亦为错误。此两难之问，甚深甚妙，乃智者之境，今已至您面前，请斩断疑途，燃起胜智明灯！”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොති, ඉධ මාතාපිතරො ච සන්නිපතිතා හොන්ති, මාතා ච උතුනී හොති, ගන්ධබ්බො ච පච්චුපට්ඨිතො හොති, එවං තිණ්ණං සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’ති. භණිතඤ්ච ‘සාමො ච කුමාරො මණ්ඩබ්‍යො ච මාණවකො නාභිපරාමසනෙන නිබ්බත්තා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, යෙන කාරණෙන පඤ්හො සුවිනිච්ඡිතො හොති, තෙන කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති.

“大王，此乃世尊所说：‘诸比丘，实有三者和合，方有入胎。于此，父母交合，母亲适时，且有香阴现前，如是三者和合，方有入胎。’亦曾说：‘娑摩（Sāma）童子与曼荼毗耶（Maṇḍabya）童子因触脐而生。’” “那么，龙军尊者，请以能善决此问的理由，令我了知。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, සංකිච්චො ච කුමාරො ඉසිසිඞ්ගො ච තාපසො ථෙරො ච කුමාරකස්සපො ‘ඉමිනා නාම තෙ නිබ්බත්තා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, අබ්භුග්ගතා තෙසං ජාති, ද්වෙ මිගධෙනුයො තාව උතුනිකාලෙ ද්වින්නං තාපසානං පස්සාවට්ඨානං ආගන්ත්වා සසම්භවං පස්සාවං පිවිංසු, තෙන පස්සාවසම්භවෙන සංකිච්චො ච කුමාරො ඉසිසිඞ්ගො ච තාපසො නිබ්බත්තා. ථෙරස්ස උදායිස්ස භික්ඛුනුපස්සයං උපගතස්ස [Pg.128] රත්තචිත්තෙන භික්ඛුනියා අඞ්ගජාතං උපනිජ්ඣායන්තස්ස සම්භවං කාසාවෙ මුච්චි. අථ ඛො ආයස්මා උදායි තං භික්ඛුනිං එතදවොච ‘ගච්ඡ භගිනි, උදකං ආහර අන්තරවාසකං ධොවිස්සාමී’ති. ‘ආහරය්‍ය අහමෙව ධොවිස්සාමී’ති. තතො සා භික්ඛුනී උතුනිසමයෙ තං සම්භවං එකදෙසං මුඛෙන අග්ගහෙසි, එකදෙසං අඞ්ගජාතෙ පක්ඛිපි, තෙන ථෙරො කුමාරකස්සපො නිබ්බත්තොති එතං ජනො ආහා’’ති.

“大王，您可曾听说过，僧吉迦（Saṃkicca）童子、仙角（Isisiṅga）苦行者和鸠摩罗迦叶长老是这样出生的吗？”“是的，尊者，听过。他们的出生之事流传甚广：有两只母鹿在发情期，来到两位苦行者的排尿处，饮下了混有精液的尿液，因此僧吉迦童子和仙角苦行者就诞生了。优陀夷长老去比丘尼住处时，因生起染污心，注视比丘尼的生殖器，精液便泄于袈裟上。于是，具寿优陀夷对比丘尼说：‘贤妹，去取水来，我要洗下衣。’她答道：‘尊者，请拿来，我自会清洗。’之后，那位比丘尼在适时之期，将那精液一部分用口含住，一部分放入自己的生殖器中，因此鸠摩罗迦叶长老就诞生了。人们是这么说的。”

‘‘අපි නු ඛො ත්වං, මහාරාජ, සද්දහසි තං වචන’’න්ති? ‘‘ආම භන්තෙ, බලවං තත්ථ මයං කාරණං උපලභාම, යෙන මයං කාරණෙන සද්දහාම ‘ඉමිනා කාරණෙන නිබ්බත්තා’’ති. ‘‘කිං පනෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණ’’න්ති? ‘‘සුපරිකම්මකතෙ, භන්තෙ, කලලෙ බීජං නිපතිත්වා ඛිප්පං සංවිරුහතී’’ති. ‘‘ආම මහාරාජා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භන්තෙ, සා භික්ඛුනී උතුනී සමානා සණ්ඨිතෙ කලලෙ රුහිරෙ පච්ඡින්නවෙගෙ ඨිතාය ධාතුයා තං සම්භවං ගහෙත්වා තස්මිං කලලෙ පක්ඛිපි, තෙන තස්සා ගබ්භො සණ්ඨාසි, එවං තත්ථ කාරණං පච්චෙම තෙසං නිබ්බත්තියා’’ති. ‘‘එවමෙතං, මහාරාජ, තථා සම්පටිච්ඡාමි, යොනිප්පවෙසෙන ගබ්භො සම්භවතීති. සම්පටිච්ඡසි පන, ත්වං මහාරාජ, ථෙරස්ස කුමාරකස්සපස්ස ගබ්භාවක්කමන’’න්ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජ, පච්චාගතොසි මම විසයං, එකවිධෙනපි ගබ්භාවක්කන්තිං කථයන්තො මමානුබලං භවිස්සසි, අථ යා පන තා ද්වෙ මිගධෙනුයො පස්සාවං පිවිත්වා ගබ්භං පටිලභිංසු, තාසං ත්වං සද්දහසි ගබ්භස්සාවක්කමන’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, යං කිඤ්චි භුත්තං පීතං ඛායිතං ලෙහිතං, සබ්බං තං කලලං ඔසරති, ඨානගතං වුඩ්ඪිමාපජ්ජති. යථා, භන්තෙ නාගසෙන, යා කාචි සරිතා නාම, සබ්බා තා මහාසමුද්දං ඔසරන්ති, ඨානගතා වුඩ්ඪිමාපජ්ජන්ති. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යං කිඤ්චි භුත්තං පීතං ඛායිතං ලෙහිතං, සබ්බං තං කලලං ඔසරති, ඨානගතං වුඩ්ඪිමාපජ්ජති, තෙනාහං කාරණෙන සද්දහාමි මුඛගතෙනපි ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’’ති. ‘‘සාධු, මහාරාජ, ගාළ්හතරං උපගතොසි මම විසයං, මුඛපානෙනපි ද්වයසන්නිපාතො භවති. සංකිච්චස්ස ච, මහාරාජ, කුමාරස්ස ඉසිසිඞ්ගස්ස ච තාපසස්ස ථෙරස්ස ච කුමාරකස්සපස්ස ගබ්භාවක්කමනං සම්පටිච්ඡසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සන්නිපාතො ඔසරතී’’ති.

“大王，你相信那说法吗？”“是的，尊者，我们于此中发现强有力的理由，因此我们相信‘彼等是因此而生’。”“大王，此中有何理由呢？”“尊者，在整治完好的软泥（kalale）中，种子落下后很快就会发芽生长。”“正是如此，大王。”“尊者，正是如此，那位比丘尼正值经期，当经血停止流动、界已安住时，她取了那精液，放入子宫中，因此她便怀孕了。我们以此为理由，相信了他们的出生。”“大王，此言甚是，我亦承认由产门进入而怀孕。那么，大王，你接受童子迦叶（Kumārakassapa）长老的入胎吗？”“是的，尊者。”“善哉，大王！你已回到我的领域，即使只说一种入胎，你也将成为我的助力。那么，对于那两只喝了尿而怀孕的母鹿，你相信它们的入胎吗？”“是的，尊者。凡所食、所饮、所嚼、所舐，一切皆流入子宫，当条件具备时便会增长。尊者龙军（Nāgasena），犹如任何名为河流者，皆流向大海，当条件具备时便会高涨。尊者龙军，正是如此，凡所食、所饮、所嚼、所舐，一切皆流入子宫，当条件具备时便会增长。我因此理由而相信，通过口入亦可受胎。”“善哉，大王！你更深入地进入了我的领域，通过口饮亦有二者和合。大王，你接受僧吉蔗（Saṃkicca）童子、独角（Isisiṅga）苦行者以及童子迦叶长老的入胎吗？”“是的，尊者，达到了和合。”

‘‘සාමොපි, මහාරාජ, කුමාරො මණ්ඩබ්‍යොපි මාණවකො තීසු සන්නිපාතෙසු අන්තොගධා, එකරසා යෙව පුරිමෙන, තත්ථ කාරණං වක්ඛාමි. දුකූලො [Pg.129] ච, මහාරාජ, තාපසො පාරිකා ච තාපසී උභොපි තෙ අරඤ්ඤවාසා අහෙසුං පවිවෙකාධිමුත්තා උත්තමත්ථගවෙසකා, තපතෙජෙන යාව බ්‍රහ්මලොකං සන්තාපෙසුං. තෙසං තදා සක්කො දෙවානමින්දො සායං පාතං උපට්ඨානං ආගච්ඡති. සො තෙසං ගරුකතමෙත්තතාය උපධාරෙන්තො අද්දස අනාගතමද්ධානෙ ද්වින්නම්පි තෙසං චක්ඛූනං අන්තරධානං, දිස්වා තෙ එවමාහ ‘එකං මෙ, භොන්තො, වචනං කරොථ, සාධු එකං පුත්තං ජනෙය්‍යාථ, සො තුම්හාකං උපට්ඨාකො භවිස්සති ආලම්බනො චා’ති. ‘අලං, කොසිය, මා එවං භණී’ති. තෙ තස්ස තං වචනං න සම්පටිච්ඡිංසු. අනුකම්පකො අත්ථකාමො සක්කො දෙවානමින්දො දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි තෙ එවමාහ ‘එකං මෙ, භොන්තො, වචනං කරොථ, සාධු එකං පුත්තං ජනෙය්‍යාථ, සො තුම්හාකං උපට්ඨාකො භවිස්සති ආලම්බනො චා’ති. තතියම්පි තෙ ආහංසු ‘අලං, කොසිය, මා ත්වං ඛො අම්හෙ අනත්ථෙ නියොජෙහි, කදායං කායො න භිජ්ජිස්සති, භිජ්ජතු අයං කායො භෙදනධම්මො, භිජ්ජන්තියාපි ධරණියා පතන්තෙපි සෙලසිඛරෙ ඵලන්තෙපි ආකාසෙ පතන්තෙපි චන්දිමසූරියෙ නෙව මයං ලොකධම්මෙහි මිස්සයිස්සාම, මා ත්වං අම්හාකං සම්මුඛභාවං උපගච්ඡ, උපගතස්ස තෙ එසො විස්සාසො, අනත්ථචරො ත්වං මඤ්ඤෙ’ති.

“大王，睒摩(Sāma)童子和曼达维亚(Maṇḍabya)儒童，亦包含于三种和合之中，与前者无异，我将说明其理由。大王，杜古拉(Dukūla)苦行者和波利迦(Pārikā)苦行女，他们二人都住于林野，乐于远离，寻求至上之义，以苦行之威力，使上至梵天界亦为之灼热。当时，诸天之主帝释(Sakko devānamindo)每日早晚前来侍奉他们。他因对他们怀有深厚的慈爱，在观察时，见到他们二人在未来将会失明，见到后便对他们如此说道：‘贤者们，请听我一言，最好能生一个儿子，他将成为你们的侍者与依靠。’‘够了，憍尸耶(Kosiya)，莫作此言。’他们没有接受他的话。具足怜悯、欲求其利乐的诸天之主帝释，第二次……乃至第三次对他们如此说道：‘贤者们，请听我一言，最好能生一个儿子，他将成为你们的侍者与依靠。’第三次他们说道：‘够了，憍尸耶，你不要劝诱我们做无益之事。此身何时不坏？任此身坏去，此身本是坏灭法。纵使大地崩裂，山峰坠落，天空破碎，日月陨落，我等亦绝不与世间法相混杂。你不要出现在我们面前，你前来便产生了这份熟络，我等认为你是行无益事者。’”

තතො සක්කො දෙවානමින්දො තෙසං මනං අලභමානො ගරුකතො පඤ්ජලිකො පුන යාචි ‘යදි මෙ වචනං න උස්සහථ කාතුං, යදා තාපසී උතුනී හොති පුප්ඵවතී, තදා ත්වං, භන්තෙ, දක්ඛිණෙන හත්ථඞ්ගුට්ඨෙන නාභිං පරාමසෙය්‍යාසි, තෙන සා ගබ්භං ලච්ඡති, සන්නිපාතො යෙවෙස ගබ්භාවක්කන්තියා’ති. ‘සක්කොමහං, කොසිය, තං වචනං කාතුං, න තාවතකෙන අම්හාකං තපො භිජ්ජති, හොතූ’ති සම්පටිච්ඡිංසු. තාය ච පන වෙලාය දෙවභවනෙ අත්ථි දෙවපුත්තො උස්සන්නකුසලමූලො ඛීණායුකො ආයුක්ඛයප්පත්තො යදිච්ඡකං සමත්ථො ඔක්කමිතුං අපි චක්කවත්තිකුලෙපි. අථ සක්කො දෙවානමින්දො තං දෙවපුත්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ ‘එහි ඛො, මාරිස, සුපභාතො තෙ දිවසො, අත්ථසිද්ධි උපගතා, යමහං තෙ උපට්ඨානමාගමිං, රමණීයෙ තෙ ඔකාසෙ වාසො භවිස්සති, පතිරූපෙ කුලෙ පටිසන්ධි භවිස්සති, සුන්දරෙහි මාතාපිතූහි වඩ්ඪෙතබ්බො, එහි මෙ වචනං කරොහී’ති යාචි. දුතියම්පි…පෙ… තතියම්පි යාචි සිරසි පඤ්ජලිකතො.

于是，诸天之主帝释见无法获得他们的同意，便恭敬合掌再次请求：“若尊者们不愿实行我的话，那么当这位苦行女适逢经期时，请尊者以右手拇指触其脐部，她便能因此受孕。这正是入胎的和合。”“憍尸耶，我可以实行此话，仅此不会破坏我们的苦行，就这样吧。”他们应允了。其时，天界有位天子，善根深厚，寿已将尽，寿命已到尽头，能随意投生，乃至可生于转轮王族。于是诸天之主帝释前去那位天子处，如此说道：“来，贤友，你吉祥之日已至，所愿已得成就，我已为你备好了一个去处。你将住于悦意之处，于适宜之家结生，由贤善的父母养育。来，实行我的话吧！”他第二次……乃至第三次，合掌于顶而恳求。

තතො [Pg.130] සො දෙවපුත්තො එවමාහ ‘කතමං තං, මාරිස, කුලං, යං ත්වං අභික්ඛණං කිත්තයසි පුනප්පුන’න්ති. ‘දුකූලො ච තාපසො පාරිකා ච තාපසී’ති. සො තස්ස වචනං සුත්වා තුට්ඨො සම්පටිච්ඡි ‘සාධු, මාරිස, යො තව ඡන්දො, සො හොතු, ආකඞ්ඛමානො අහං, මාරිස, පත්ථිතෙ කුලෙ උප්පජ්ජෙය්‍යං, කිම්හි කුලෙ උප්පජ්ජාමි අණ්ඩජෙ වා ජලාබුජෙ වා සංසෙදජෙ වා ඔපපාතිකෙ වා’ති? ‘ජලාබුජාය, මාරිස, යොනියා උප්පජ්ජාහී’ති. අථ සක්කො දෙවානමින්දො උප්පත්තිදිවසං විගණෙත්වා දුකූලස්ස තාපසස්ස ආරොචෙසි ‘අසුකස්මිං නාම දිවසෙ තාපසී උතුනී භවිස්සති පුප්ඵවතී, තදා ත්වං, භන්තෙ, දක්ඛිණෙන හත්ථඞ්ගුට්ඨෙන නාභිං පරාමසෙය්‍යාසී’ති. තස්මිං, මහාරාජ, දිවසෙ තාපසී ච උතුනී පුප්ඵවතී අහොසි, දෙවපුත්තො ච තත්ථූපගො පච්චුපට්ඨිතො අහොසි, තාපසො ච දක්ඛිණෙන හත්ථඞ්ගුට්ඨෙන තාපසියා නාභිං පරාමසි, ඉති තෙ තයො සන්නිපාතා අහෙසුං, නාභිපරාමසනෙන තාපසියා රාගො උදපාදි, සො පනස්සා රාගො නාභිපරාමසනං පටිච්ච මා ත්වං සන්නිපාතං අජ්ඣාචාරමෙව මඤ්ඤි, ඌහසනම්පි සන්නිපාතො, උල්ලපනම්පි සන්නිපාතො, උපනිජ්ඣායනම්පි සන්නිපාතො, පුබ්බභාගභාවතො රාගස්ස උප්පාදාය ආමසනෙන සන්නිපාතො ජායති, සන්නිපාතා ඔක්කමනං හොතීති.

于是那位天子说道：“贤友，你一再反复赞叹的，是怎样的家族？”“是苦行者杜俱罗(Dukūlo)和苦行女波利迦(Pārikā)。”他听闻此言，欢喜领受道：“善哉，贤友！愿你所愿成就。贤友，我渴望投生在你所期望的家族。我当投生于何种家族？卵生、胎生、湿生，抑或化生？”“贤友，当投生于胎生之胎。”于是，天帝释(Sakko devānamindo)计算了投生的日子，告知苦行者杜俱罗：“在某日，那位苦行女将适逢花期。届时，尊者，你当以右手拇指触摸她的肚脐。”大王，在那一日，苦行女适逢花期，那位天子也已来到此处，准备就绪。苦行者便以右手拇指触摸了苦行女的肚脐。如是，此三者和合。因触摸肚脐，苦行女心生贪爱。然而，她的这份贪爱是缘于触摸肚脐而生起的。你切勿认为只有违犯淫行才是和合。嬉笑也是和合，欢谈也是和合，凝视也是和合。因其为贪爱生起的前行，故由触摸而产生和合，由和合而有入胎。

‘‘අනජ්ඣාචාරෙපි, මහාරාජ, පරාමසනෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති. යථා, මහාරාජ, අග්ගි ජලමානො අපරාමසනොපි උපගතස්ස සීතං බ්‍යපහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අනජ්ඣාචාරෙපි පරාමසනෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති.

大王，即使没有行淫，仅因触摸也会入胎。大王，如同燃烧的火焰即使不触摸，也能驱散靠近者的寒冷。同样地，大王，即使没有行淫，仅因触摸也会入胎。

‘‘චතුන්නං, මහාරාජ, වසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති කම්මවසෙන යොනිවසෙන කුලවසෙන ආයාචනවසෙන, අපි ච සබ්බෙපෙතෙ සත්තා කම්මසම්භවා කම්මසමුට්ඨානා.

大王，众生入胎有四种原因：由业、由生处、由家族、由祈求。并且，所有这些众生都是由业而生，由业而起。

‘‘කථං, මහාරාජ, කම්මවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති? උස්සන්නකුසලමූලා, මහාරාජ, සත්තා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා දෙවෙසු වා අණ්ඩජාය වා යොනියා ජලාබුජාය වා යොනියා සංසෙදජාය වා යොනියා ඔපපාතිකාය වා යොනියා. යථා, මහාරාජ, පුරිසො අඩ්ඪො [Pg.131] මහද්ධනො මහාභොගො පහූතජාතරූපරජතො පහූතවිත්තූපකරණො පහූතධනධඤ්ඤො පහූතඤාතිපක්ඛො දාසිං වා දාසං වා ඛෙත්තං වා වත්ථුං වා ගාමං වා නිගමං වා ජනපදං වා යං කිඤ්චි මනසා අභිපත්ථිතං, යදිච්ඡකං ද්විගුණතිගුණම්පි ධනං දත්වා කිණාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, උස්සන්නකුසලමූලා සත්තා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා දෙවෙසු වා අණ්ඩජාය වා යොනියා ජලාබුජාය වා යොනියා සංසෙදජය වා යොනියා ඔපපාතිකාය වා යොනියා. එවං කම්මවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති.

“大王，众生如何由业而入胎？大王，善根强盛的众生，能随意投生于刹帝利大家族、婆罗门大家族、居士大家族，或天界，或卵生、胎生、湿生、化生之生处。大王，譬如有人富裕、大富、大财，拥有大量金银、大量资具、大量财富谷物、大量亲族，他想要购买女婢、男奴、田地、宅地、村庄、市镇乃至国土，任何他心中所欲求的，都能随意付出双倍或三倍的价钱购买。同样地，大王，善根强盛的众生能随意投生于刹帝利大家族、婆罗门大家族、居士大家族，或天界，或卵生、胎生、湿生、化生之生处。众生就是这样由业而入胎。”

‘‘කථං යොනිවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති? කුක්කුටානං, මහාරාජ, වාතෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති. බලාකානං මෙඝසද්දෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති. සබ්බෙපි දෙවා අගබ්භසෙය්‍යකා සත්තා යෙව, තෙසං නානාවණ්ණෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති. යථා, මහාරාජ, මනුස්සා නානාවණ්ණෙන මහියා චරන්ති, කෙචි පුරතො පටිච්ඡාදෙන්ති, කෙචි පච්ඡතො පටිච්ඡාදෙන්ති, කෙචි නග්ගා හොන්ති, කෙචි භණ්ඩූ හොන්ති සෙතපටධරා, කෙචි මොළිබද්ධා හොන්ති, කෙචි භණ්ඩූ කාසාවවසනා හොන්ති, කෙචි කාසාවවසනා මොළිබද්ධා හොන්ති, කෙචි ජටිනො වාකචීරධරා හොන්ති, කෙචි චම්මවසනා හොන්ති, කෙචි රස්මියො නිවාසෙන්ති, සබ්බෙපෙතෙ මනුස්සා නානාවණ්ණෙන මහියා චරන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සත්තා යෙව තෙ සබ්බෙ, තෙසං නානාවණ්ණෙන ගබ්භාවක්කන්ති හොති. එවං යොනිවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති.

“大王，众生如何由生处而入胎？大王，鸡因风而入胎，白鹭因雷声而入胎。一切天神都是非胎生众生，他们以各种形相入胎。大王，譬如人们以各种不同的装束在大地上行走：有些人遮蔽前面，有些人遮蔽后面，有些人赤身裸体，有些人剃发穿着白衣，有些人束发，有些人剃发穿着袈裟衣，有些人束发又穿着袈裟衣，有些人结发穿着树皮衣，有些人穿着兽皮衣，有些人系着绳带。所有这些人都以各种不同的装束在大地上行走。同样地，大王，所有这些都是众生，他们以各种形相入胎。众生就是这样由生处而入胎。”

‘‘කථං කුලවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති? කුලං නාම, මහාරාජ, චත්තාරි කුලානි අණ්ඩජං ජලාබුජං සංසෙදජං ඔපපාතිකං. යදි තත්ථ ගන්ධබ්බො යතො කුතොචි ආගන්ත්වා අණ්ඩජෙ කුලෙ උප්පජ්ජති, සො තත්ථ අණ්ඩජො හොති…පෙ… ජලාබුජෙ කුලෙ…පෙ… සංසෙදජෙ කුලෙ…පෙ… ඔපපාතිකෙ කුලෙ උප්පජ්ජති, සො තත්ථ ඔපපාතිකො හොති. තෙසු තෙසු කුලෙසු තාදිසා යෙව සත්තා සම්භවන්ති. යථා, මහාරාජ, හිමවති නෙරුපබ්බතං යෙ කෙචි මිගපක්ඛිනො උපෙන්ති, සබ්බෙ තෙ [Pg.132] සකවණ්ණං විජහිත්වා සුවණ්ණවණ්ණා හොන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි ගන්ධබ්බො යතො කුතොචි ආගන්ත්වා අණ්ඩජං යොනිං උපගන්ත්වා සභාවවණ්ණං විජහිත්වා අණ්ඩජො හොති…පෙ… ජලාබුජං…පෙ… සංසෙදජං…පෙ… ඔපපාතිකං යොනිං උපගන්ත්වා සභාවවණ්ණං විජහිත්වා ඔපපාතිකො හොති, එවං කුලවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති.

“大王，众生如何由族类而入胎？大王，所谓族类，有四种族类：卵生、胎生、湿生、化生。如果某个趣生者(gandhabba)从任何地方来，在卵生族类中出生，他就成为卵生；在胎生族类中出生，他就成为胎生；在湿生族类中出生，他就成为湿生；在化生族类中出生，他就成为化生。在那些各自的族类中，就会有那样的众生出现。大王，譬如在雪山(Himavanta)的尼卢山(Neru)，任何前来的鸟兽都舍弃自己的颜色而变成金色。同样地，大王，任何趣生者(gandhabba)从任何地方来，进入卵生生处，就舍弃自己的本色而成为卵生；进入胎生生处，就舍弃自己的本色而成为胎生；进入湿生生处，就舍弃自己的本色而成为湿生；进入化生生处，就舍弃自己的本色而成为化生。众生就是这样由族类而入胎。”

‘‘කථං ආයාචනවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති? ඉධ, මහාරාජ, කුලං හොති අපුත්තකං බහුසාපතෙය්‍යං සද්ධං පසන්නං සීලවන්තං කල්‍යාණධම්මං තපනිස්සිතං, දෙවපුත්තො ච උස්සන්නකුසලමූලො චවනධම්මො හොති. අථ සක්කො දෙවානමින්දො තස්ස කුලස්ස අනුකම්පාය තං දෙවපුත්තං ආයාචති ‘පණිධෙහි, මාරිස, අසුකස්ස කුලස්ස මහෙසියා කුච්ඡි’න්ති. සො තස්ස ආයාචනහෙතු තං කුලං පණිධෙති. යථා, මහාරාජ, මනුස්සා පුඤ්ඤකාමා සමණං මනොභාවනීයං ආයාචිත්වා ගෙහං උපනෙන්ති, අයං උපගන්ත්වා සබ්බස්ස කුලස්ස සුඛාවහො භවිස්සතීති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කො දෙවානමින්දො තං දෙවපුත්තං ආයාචිත්වා තං කුලං උපනෙති. එවං ආයාචනවසෙන සත්තානං ගබ්භාවක්කන්ති හොති.

“大王，众生如何以祈求为缘而入胎？大王，于此，有某家族无子，财富甚多，具信、虔诚、持戒、有善法、依止于苦行。又，有某天子善根深厚，命将尽。于是，诸天之主帝释天为怜悯彼家，而祈求彼天子：‘贤者，请发愿入某家主母之胎。’彼天子因其祈求，遂发愿投生于彼家。大王，犹如世人欲求福德，祈请可意之沙门，迎请至家中，心想：‘此人前来，将为全家带来安乐。’大王，正是如此，诸天之主帝释天祈请彼天子，引导他投生于彼家。如是，众生以祈求为缘而入胎。”

‘‘සාමො, මහාරාජ, කුමාරො සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ආයාචිතො පාරිකාය තාපසියා කුච්ඡිං ඔක්කන්තො. සාමො, මහාරාජ, කුමාරො කතපුඤ්ඤො, මාතාපිතරො සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා, ආයාචකො සක්කො, තිණ්ණං චෙතොපණිධියා සාමො කුමාරො නිබ්බත්තො. ඉධ, මහාරාජ, නයකුසලො පුරිසො සුකට්ඨෙ අනූපඛෙත්තෙ බීජං රොපෙය්‍ය, අපි නු තස්ස බීජස්ස අන්තරායං විවජ්ජෙන්තස්ස වුඩ්ඪියා කොචි අන්තරායො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නිරුපඝාතං බීජං ඛිප්පං සංවිරුහෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සාමො කුමාරො මුත්තො උප්පන්නන්තරායෙහි තිණ්ණං චෙතොපණිධියා නිබ්බත්තො.

“大王，萨摩(Sāmo)童子是应诸天之主帝释天之祈请，而入苦行女波利迦(Pārikā)之胎。大王，萨摩童子是已作福者，其父母持戒且具善法，祈请者是帝释天，萨摩童子是因三者之心愿而诞生。大王，于此，若一善巧之人，于良田沃土播种，并为种子远离诸障，其生长岂有障碍？”“不，尊者，无灾害的种子必会迅速生长。”“正是如此，大王，萨摩童子远离了会发生的障碍，是因三者之心愿而诞生。”

‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, සුතපුබ්බං තයා ඉසීනං මනොපදොසෙන ඉද්ධො ඵීතො මහාජනපදො සජනො සමුච්ඡින්නො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති. මහියා දණ්ඩකාරඤ්ඤං මජ්ඣාරඤ්ඤං කාලිඞ්ගාරඤ්ඤං මාතඞ්ගාරඤ්ඤං, සබ්බං තං අරඤ්ඤං අරඤ්ඤභූතං, සබ්බෙපෙතෙ ජනපදා ඉසීනං මනොපදොසෙන ඛයං ගතා’’ති. ‘‘යදි[Pg.133], මහාරාජ, තෙසං මනොපදොසෙන සුසමිද්ධා ජනපදා උච්ඡිජ්ජන්ති, අපි නු ඛො තෙසං මනොපසාදෙන කිඤ්චි නිබ්බත්තෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සාමො කුමාරො තිණ්ණං බලවන්තානං චෙතොපසාදෙන නිබ්බත්තො ඉසිනිම්මිතො දෙවනිම්මිතො පුඤ්ඤනිම්මිතොති. එවමෙතං, මහාරාජ, ධාරෙහි.

“大王，您可曾听闻，有繁荣富庶的大国，连同其人民，因仙人们心生瞋恚而被彻底毁灭？”“是的，尊者，我听闻过。大地上的丹达吉森林(Daṇḍakāraññaṃ)、中林(Majjhāraññaṃ)、迦陵伽森林(Kāliṅgāraññaṃ)、摩腾伽森林(Mātaṅgāraññaṃ)，所有这些地方都变成了荒林，所有这些国都因仙人们心生瞋恚而毁灭。”“大王，如果诸国因他们心生瞋恚而毁灭，那么是否也能因他们心生净信而有所成就呢？”“是的，尊者。”“既然如此，大王，萨摩童子(Sāma kumāra)就是凭借三位有力者心生净信而生，是仙人所造、天神所造、福德所造。大王，您应当如此受持。”

‘‘තයොමෙ, මහාරාජ, දෙවපුත්තා සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ආයාචිතා කුලං උප්පන්නා. කතමෙ තයො? සාමො කුමාරො මහාපනාදො කුසරාජා, තයොපෙතෙ බොධිසත්තා’’ති. ‘‘සුනිද්දිට්ඨා, භන්තෙ නාගසෙන, ගබ්භාවක්කන්ති, සුකථිතං කාරණං, අන්ධකාරො ආලොකො කතො, ජටා විජටිතා, නිච්ඡුද්ධා පරවාදා, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，此三位天子是应天主帝释(Sakka devānaminda)的祈请而投生于（人间）家族中。是哪三位呢？萨摩童子(Sāma kumāra)、大喧嚣王(Mahāpanāda)、拘舍王(Kusarājā)，这三位都是菩萨。”“尊者龙军(Nāgasena)，您已善为解说入胎，善为宣说其理，化黑暗为光明，解缠结为条理，涤净了他人之论。我亦如是领受。”

ගබ්භාවක්කන්තිපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六入胎问终。

7. සද්ධම්මන්තරධානපඤ්හො

7. 正法隐没之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති. පුන ච පරිනිබ්බානසමයෙ සුභද්දෙන පරිබ්බාජකෙන පඤ්හං පුට්ඨෙන භගවතා භණිතං ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති, අසෙසවචනමෙතං, නිස්සෙසවචනමෙතං, නිප්පරියායවචනමෙතං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන භණිතං ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති, තෙන හි ‘අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති, තෙන හි ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගහනතොපි ගහනතරො බලවතොපි බලවතරො ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො, සො තවානුප්පත්තො, තත්ථ තෙ ඤාණබලවිප්ඵාරං දස්සෙහි මකරො විය සාගරබ්භන්තරගතො’’ති.

7. “龙军尊者，世尊曾说：‘阿难，如今正法将住世五百年。’又于般涅槃时，为游方者须跋陀（Subhadda）所问，世尊说道：‘须跋陀，倘若这些比丘能如法而住，世间便不会空无阿罗汉。’此是无余之语，无剩之语，无他义之语。龙军尊者，倘若如来所说是‘阿难，如今正法将住世五百年’，那么‘世间便不会空无阿罗汉’之语即是错谬。倘若如来所说是‘世间便不会空无阿罗汉’，那么‘阿难，如今正法将住世五百年’之语亦是错谬。此两难之问，甚深难解，甚为有力，盘根错节，今已至您面前。请您展现智慧之力，犹如摩伽罗（makara）入于大海深处。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති. පරිනිබ්බානසමයෙ ච සුභද්දස්ස පරිබ්බාජකස්ස භණිතං [Pg.134] ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති. තඤ්ච පන, මහාරාජ, භගවතො වචනං නානත්ථඤ්චෙව හොති නානාබ්‍යඤ්ජනඤ්ච, අයං සාසනපරිච්ඡෙදො, අයං පටිපත්ති පරිදීපනාති දූරං විවජ්ජිතා තෙ උභො අඤ්ඤමඤ්ඤං. යථා, මහාරාජ, නභං පථවිතො දූරං විවජ්ජිතං, නිරයං සග්ගතො දූරං විවජ්ජිතං, කුසලං අකුසලතො දූරං විවජ්ජිතං, සුඛං දුක්ඛතො දූරං විවජ්ජිතං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තෙ උභො අඤ්ඤමඤ්ඤං දූරං විවජ්ජිතා.

“大王，世尊曾说：‘阿难，如今正法将住世五百年。’亦于般涅槃时对游方者须跋陀（Subhadda）说：‘须跋陀，倘若这些比丘能如法而住，世间便不会空无阿罗汉。’然而，大王，世尊此二语，义理各异，文句亦各异。此一是教法之期限，此一是行持之阐明，二者相去甚远。大王，譬如天空与大地相去甚远，地狱与天界相去甚远，善与不善相去甚远，乐与苦相去甚远。正是如此，大王，此二语亦相去甚远。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, මා තෙ පුච්ඡා මොඝා අස්ස, රසතො තෙ සංසන්දිත්වා කථයිස්සාමි ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති යං භගවා ආහ, තං ඛයං පරිදීපයන්තො සෙසකං පරිච්ඡින්දි, වස්සසහස්සං, ආනන්ද, සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්‍ය, සචෙ භික්ඛුනියො න පබ්බාජෙය්‍යුං. පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතීති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, භගවා එවං වදන්තො සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං වා වදෙති අභිසමයං වා පටික්කොසතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘නට්ඨං, මහාරාජ, පරිකිත්තයන්තො සෙසකං පරිදීපයන්තො පරිච්ඡින්දි. යථා, මහාරාජ, පුරිසො නට්ඨායිකො සබ්බසෙසකං ගහෙත්වා ජනස්ස පරිදීපෙය්‍ය ‘එත්තකං මෙ භණ්ඩං නට්ඨං, ඉදං සෙසක’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා නට්ඨං පරිදීපයන්තො සෙසකං දෙවමනුස්සානං කථෙසි ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති. යං පන, මහාරාජ, භගවතා භණිතං ‘පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සතී’ති, සාසනපරිච්ඡෙදො එසො.

“再者，大王，愿您所问不致徒劳，我将为您融会贯通其义理而说。世尊说‘阿难，如今正法将住世五百年’，此乃阐明其损减，并限定其剩余。‘阿难，倘若比丘尼未曾出家，正法本可住世一千年。如今，阿难，正法将住世五百年。’大王，世尊如此说，难道是宣说正法隐没，或是贬斥证悟吗？”“并非如此，尊者。”“大王，此乃宣说已失部分，并阐明、限定了剩余部分。大王，譬如有人财物失落，将所有剩余之物示于众人说：‘我已失落如此财物，此为剩余。’正是如此，大王，世尊在阐明已失部分的同时，向天人宣说了剩余部分：‘阿难，如今正法将住世五百年。’大王，世尊所说‘阿难，如今正法将住世五百年’，此乃对教法的限定。”

‘‘යං පන පරිනිබ්බානසමයෙ සුභද්දස්ස පරිබ්බාජකස්ස සමණෙ පරිකිත්තයන්තො ආහ ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති, පටිපත්තිපරිදීපනා එසා, ත්වං පන තං පරිච්ඡෙදඤ්ච පරිදීපනඤ්ච එකරසං කරොසි. යදි පන තෙ ඡන්දො, එකරසං කත්වා කථයිස්සාමි, සාධුකං සුණොහි මනසිකරොහි අවික්ඛිත්තමානසො.

“然而，世尊于般涅槃时，在为游方者须跋陀罗(Subhadda)称赞沙门时说：‘须跋陀，倘若这些比丘能如法而住，世间便不会空无阿罗汉。’此乃行持之阐明。而您却将此期限与阐明混为一谈。倘若您有意，我可将其融为一义而说，请善听，善思念之，心无散乱。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, තළාකො භවෙය්‍ය නවසලිලසම්පුණ්ණො සම්මුඛමුත්තරියමානො පරිච්ඡින්නො පරිවටුමකතො, අපරියාදිණ්ණෙ යෙව තස්මිං [Pg.135] තළාකෙ උදකූපරි මහාමෙඝො අපරාපරං අනුප්පබන්ධො අභිවස්සෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්මිං තළාකෙ උදකං පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති? ‘‘මෙඝස්ස, භන්තෙ, අනුප්පබන්ධතායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජිනසාසනවරසද්ධම්මතළාකො ආචාරසීලගුණවත්තපටිපත්තිවිමලනවසලිලසම්පුණ්ණො උත්තරියමානො භවග්ගමභිභවිත්වා ඨිතො. යදි තත්ථ බුද්ධපුත්තා ආචාරසීලගුණවත්තපටිපත්තිමෙඝවස්සං අපරාපරං අනුප්පබන්ධාපෙය්‍යුං අභිවස්සාපෙය්‍යුං. එවමිදං ජිනසාසනවරසද්ධම්මතළාකො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය, අරහන්තෙහි ලොකො අසුඤ්ඤො භවෙය්‍ය, ඉමමත්ථං භගවතා සන්ධාය භාසිතං ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති.

“大王，譬如有一池塘，新水满溢，漫过堤岸，范围限定，堤坝周匝。于此池水尚未穷尽之时，有大云雨，相继不绝，降于其上。大王，此池塘之水，岂会损减耗尽？”“不会的，尊者。”“是何缘故，大王？”“尊者，因云雨相继不绝故。”“正是如此，大王。此胜者教法，即是妙法池塘，充满行持、戒、德、勤、修之清净新水，满溢而立，超胜有顶。倘若佛子能令行持、戒、德、勤、修之云雨相继不绝而降，则此胜者教法之妙法池塘，便能长久住世，世间亦不空无阿罗汉。世尊正是为此义而说：‘须跋陀，倘若这些比丘能如法而住，世间便不会空无阿罗汉。’”

‘‘ඉධ පන, මහාරාජ, මහති මහාඅග්ගික්ඛන්ධෙ ජලමානෙ අපරාපරං සුක්ඛතිණකට්ඨගොමයානි උපසංහරෙය්‍යුං, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, අග්ගික්ඛන්ධො නිබ්බායෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, භිය්‍යො භිය්‍යො සො අග්ගික්ඛන්ධො ජලෙය්‍ය, භිය්‍යො භිය්‍යො පභාසෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දසසහස්සියා ලොකධාතුයා ජිනසාසනවරම්පි ආචාරසීලගුණවත්තපටිපත්තියා ජලති පභාසති. යදි පන, මහාරාජ, තදුත්තරිං බුද්ධපුත්තා පඤ්චහි පධානියඞ්ගෙහි සමන්නාගතා සතතමප්පමත්තා පදහෙය්‍යුං, තීසු සික්ඛාසු ඡන්දජාතා සික්ඛෙය්‍යුං, චාරිත්තඤ්ච සීලං සමත්තං පරිපූරෙය්‍යුං, එවමිදං ජිනසාසනවරං භිය්‍යො භිය්‍යො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සාති ඉමමත්ථං භගවතා සන්ධාය භාසිතං ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති.

“大王，于此，若一大火聚正在燃烧，人们不断地向其中添加干草、木柴与牛粪，大王，那火聚会熄灭吗？”“尊者，不会，那火聚只会越烧越旺，光芒越盛。”“正是如此，大王，十千世界中的胜者教法，亦因行仪、戒、德与行道而燃烧发光。大王，若佛弟子能更进一步，具足五精勤支(pañcahi padhāniyaṅgehi)，持续不放逸地努力，于三学中生起意乐而修学，并圆满遵行戒，那么此殊胜的胜者教法就会更加长久地住世，世间便不空于阿罗汉。世尊即是为此义而说：‘须跋陀(Subhadda)，若此诸比丘善住，世间便不空于阿罗汉。’”

‘‘ඉධ පන, මහාරාජ, සිනිද්ධසමසුමජ්ජිතසප්පභාසවිමලාදාසං සණ්හසුඛුමගෙරුකචුණ්ණෙන අපරාපරං මජ්ජෙය්‍යුං, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්මිං ආදාසෙ මලකද්දමරජොජල්ලං ජායෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අඤ්ඤදත්ථු විමලතරං යෙව භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජිනසාසනවරං පකතිනිම්මලං බ්‍යපගතකිලෙසමලරජොජල්ලං, යදි තං බුද්ධපුත්තා ආචාරසීලගුණවත්තපටිපත්තිසල්ලෙඛධුතගුණෙන ජිනසාසනවරං සල්ලක්ඛෙය්‍යුං, එවමිදං ජිනසාසනවරං චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය, අසුඤ්ඤො ච ලොකො අරහන්තෙහි අස්සාති [Pg.136] ඉමමත්ථං භගවතා සන්ධාය භාසිතං ‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’ති. පටිපත්තිමූලකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං පටිපත්තිකාරණං පටිපත්තියා අනන්තරහිතාය තිට්ඨතී’’ති.

“大王，于此，若将一面光滑、平整、善磨、光洁、无垢之镜，用细滑之赭土粉反复擦拭，大王，那镜面上会生起污垢、泥泞、尘埃与杂质吗？”“尊者，不会，只会变得更为洁净。”“正是如此，大王。胜者正法本性清净，已离烦恼、垢、尘与染。若佛弟子以行仪、戒、德、行道、简朴与头陀行之德来审察此胜者正法，那么此胜者正法将长久住世，世间便不空于阿罗汉。世尊即是为此义而说：‘须跋陀(Subhadda)，若此诸比丘善住，世间便不空于阿罗汉。’大王，导师之教法以行道为根本，以行道为因，因行道不隐没而住立。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සද්ධම්මන්තරධාන’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං සද්ධම්මන්තරධාන’’න්ති? ‘‘තීණිමානි, මහාරාජ, සාසනන්තරධානානි. කතමානි තීණි? අධිගමන්තරධානං පටිපත්තන්තරධානං ලිඞ්ගන්තරධානං, අධිගමෙ, මහාරාජ, අන්තරහිතෙ සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති, පටිපත්තියා අන්තරහිතාය සික්ඛාපදපඤ්ඤත්ති අන්තරධායති, ලිඞ්ගංයෙව තිට්ඨති, ලිඞ්ගෙ අන්තරහිතෙ පවෙණුපච්ඡෙදො හොති, ඉමානි ඛො, මහාරාජ, තීණි අන්තරධානානී’’ති.

“尊者龙军，您说‘正法隐没’，这正法隐没指的是什么呢？”“大王，有三种教法的隐没。哪三种呢？是证得隐没、行践隐没和表相隐没。大王，当证得隐没时，即使是善行道者，也不能证悟法；当行践隐没时，学处之制订就会隐没，只剩下表相存在；当表相隐没时，传承就会断绝。大王，这就是这三种隐没。”

‘‘සුවිඤ්ඤාපිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො, ගම්භීරො උත්තානීකතො, ගණ්ඨි භින්නො, නට්ඨා පරවාදා භග්ගා නිප්පභා කතා, ත්වං ගණිවරවසභමාසජ්ජාති.

“尊者龙军，此问已被善解，深奥之义已被阐明，疑结已被解开，异论已被摧破、击溃、使其失去光辉，此皆因得遇您这位僧中牛王！”

සද්ධම්මන්තරධානපඤ්හො සත්තමො.

第七、正法隐没之问

8. අකුසලච්ඡෙදනපඤ්හො

8. 断除不善之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො සබ්බං අකුසලං ඣාපෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, උදාහු සාවසෙසෙ අකුසලෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො’’ති? ‘‘සබ්බං, මහාරාජ, අකුසලං ඣාපෙත්වා භගවා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, නත්ථි භගවතො සෙසෙකං අකුසල’’න්ති.

8. 尊者龙军，如来是烧尽一切不善后证得一切智，还是于尚有残余不善时证得一切智？大王，世尊是烧尽一切不善后证得一切智，世尊没有任何残余的不善。

‘‘කිං පන, භන්තෙ, දුක්ඛා වෙදනා තථාගතස්ස කායෙ උප්පන්නපුබ්බා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, රාජගහෙ භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො, ලොහිතපක්ඛන්දිකාබාධො උප්පන්නො, කායෙ අභිසන්නෙ ජීවකෙන විරෙකො කාරිතො, වාතාබාධෙ උප්පන්නෙ උපට්ඨාකෙන ථෙරෙන උණ්හොදකං පරියිට්ඨ’’න්ති.

尊者，如来身体中是否曾生起过痛苦的感受呢？是的，大王。在王舍城(Rājagaha)时，世尊的脚曾被石片所伤；也曾生起血痢之病；当身体僵硬时，耆婆(Jīvaka)曾为他施行泻药；当风疾生起时，侍者长老曾为他准备热水。

‘‘යදි[Pg.137], භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො සබ්බං අකුසලං ඣාපෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, තෙන හි භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො, ලොහිතපක්ඛන්දිකා ච ආබාධො උප්පන්නොති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතස්ස පාදො සකලිකාය ඛතො, ලොහිතපක්ඛන්දිකා ච ආබාධො උප්පන්නො, තෙන හි තථාගතො සබ්බං අකුසලං ඣාපෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තොති තම්පි වචනං මිච්ඡා. නත්ථි, භන්තෙ, විනා කම්මෙන වෙදයිතං, සබ්බං තං වෙදයිතං කම්මමූලකං, තං කම්මෙනෙව වෙදයති, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

尊者龙军，如果如来已烧尽一切不善而证得一切智，那么“世尊的脚被石片所伤，又生了血痢”之说就是错误的。如果如来的脚被石片所伤，又生了血痢，那么“如来已烧尽一切不善而证得一切智”之说也是错误的。尊者，没有离于业的感受，一切感受都以业为根源，皆因业而感受。这个两难的问题已呈至您面前，您应当解答它。

‘‘න හි, මහාරාජ, සබ්බං තං වෙදයිතං කම්මමූලකං. අට්ඨහි, මහාරාජ, කාරණෙහි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති, යෙහි කාරණෙහි පුථූ සත්තා වෙදනා වෙදියන්ති. කතමෙහි අට්ඨහි? වාතසමුට්ඨානානිපි ඛො, මහාරාජ, ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති, පිත්තසමුට්ඨානානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… සෙම්හසමුට්ඨානානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… සන්නිපාතිකානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… උතුපරිණාමජානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… විසමපරිහාරජානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… ඔපක්කමිකානිපි ඛො, මහාරාජ…පෙ… කම්මවිපාකජානිපි ඛො, මහාරාජ, ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, අට්ඨහි කාරණෙහි පුථූ සත්තා වෙදනා වෙදයන්ති. තත්ථ යෙ තෙ පුග්ගලා ‘සත්තෙ කම්මං විබාධතී’ති වදෙය්‍යුං, තෙ ඉමෙ පුග්ගලා සත්තකාරණං පටිබාහන්ති. තෙසං තං වචනං මිච්ඡා’’ති. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යඤ්ච වාතිකං යඤ්ච පිත්තිකං යඤ්ච සෙම්හිකං යඤ්ච සන්නිපාතිකං යඤ්ච උතුපරිණාමජං යඤ්ච විසමපරිහාරජං යඤ්ච ඔපක්කමිකං, සබ්බෙතෙ කම්මසමුට්ඨානා යෙව, කම්මෙනෙව තෙ සබ්බෙ සම්භවන්තී’’ති.

“大王，并非所有感受都源于业。大王，有八种原因导致感受生起，众生因此感受各种感受。是哪八种呢？大王，在此，有些感受确实是风所生；有些是胆汁所生；有些是痰所生；有些是三者和合所生；有些是时节变化所生；有些是不善调摄所生；有些是伤害所致；大王，在此，有些感受确实是业报所生。大王，众生正是因这八种原因感受各种感受。于此，那些说‘业恼害众生’的人，他们就否定了其他七种原因。他们的说法是错误的。”“尊者龙军，无论是风病、胆汁病、痰病、三者和合病、时节变化所生病、不善调摄所生病，还是伤害所致病，这一切都源于业，一切都由业产生。”

‘‘යදි, මහාරාජ, තෙපි සබ්බෙ කම්මසමුට්ඨානාව ආබාධා භවෙය්‍යුං, න තෙසං කොට්ඨාසතො ලක්ඛණානි භවෙය්‍යුං. වාතො ඛො, මහාරාජ, කුප්පමානො දසවිධෙන කුප්පති සීතෙන උණ්හෙන ජිඝච්ඡාය විපාසාය අතිභුත්තෙන ඨානෙන පධානෙන ආධාවනෙන උපක්කමෙන කම්මවිපාකෙන. තත්‍ර යෙ තෙ නව විධා, න තෙ අතීතෙ, න අනාගතෙ, වත්තමානකෙ භවෙ උප්පජ්ජන්ති, තස්මා න වත්තබ්බා ‘කම්මසම්භවා සබ්බා වෙදනා’ති. පිත්තං, මහාරාජ, කුප්පමානං තිවිධෙන කුප්පති සීතෙන උණ්හෙන විසමභොජනෙන. සෙම්හං, මහාරාජ, කුප්පමානං තිවිධෙන කුප්පති සීතෙන උණ්හෙන අන්නපානෙන. යො [Pg.138] ච, මහාරාජ, වාතො යඤ්ච පිත්තං යඤ්ච සෙම්හං, තෙහි තෙහි කොපෙහි කුප්පිත්වා මිස්සී හුත්වා සකං සකං වෙදනං ආකඩ්ඪති. උතුපරිණාමජා, මහාරාජ, වෙදනා උතුපරියාමෙන උප්පජ්ජති. විසමපරිහාරජා වෙදනා විසමපරිහාරෙන උප්පජ්ජති. ඔපක්කමිකා, මහාරාජ, වෙදනා අත්ථි කිරියා, අත්ථි කම්මවිපාකා, කම්මවිපාකජා වෙදනා පුබ්බෙ කතෙන කම්මෙන උප්පජ්ජති. ඉති ඛො, මහාරාජ, අප්පං කම්මවිපාකජං, බහුතරං අවසෙසං. තත්ථ බාලා ‘සබ්බං කම්මවිපාකජං යෙවා’ති අතිධාවන්ති. තං කම්මං න සක්කා විනා බුද්ධඤාණෙන වවත්ථානං කාතුං.

大王，如果所有疾病都仅由业而生，那么它们就不会有各自不同的特征。大王，风病发作有十种原因：寒冷、炎热、饥饿、口渴、过食、久住、过劳、奔跑、攻击以及业报。在这十种原因中，前九种不在过去发生，也不在未来发生，仅在现在世中生起，因此不应说“一切受皆从业生”。大王，胆汁病发作有三种原因：寒冷、炎热和饮食不调。大王，痰病发作有三种原因：寒冷、炎热和饮食。大王，风、胆汁和痰，各自因相应的原因而发作，混合在一起，从而引起各自的受。大王，时节变化所生的受，由时节变化而生起；不善调摄所生的受，由不善调摄而生起。大王，有攻击所致的受，有的是当下行为所致，有的是业报所致；业报所生的受，是由过去所造的业而生起的。如是，大王，业报所生者少，其余者多。但愚人却妄断：“一切皆是业报所生”。对于此业，若无佛陀的智慧，是无法加以判定的。

‘‘යං පන, මහාරාජ, භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො, තං වෙදයිතං නෙව වාතසමුට්ඨානං, න පිත්තසමුට්ඨානං, න සෙම්හසමුට්ඨානං, න සන්නිපාතිකං, න උතුපරිණාමජං, න විසමපරිහාරජං, න කම්මවිපාකජං, ඔපක්කමිකං යෙව. දෙවදත්තො හි, මහාරාජ, බහූනි ජාතිසතසහස්සානි තථාගතෙ ආඝාතං බන්ධි, සො තෙන ආඝාතෙන මහතිං ගරුං සිලං ගහෙත්වා ‘මත්ථකෙ පාතෙස්සාමී’ති මුඤ්චි, අථඤ්ඤෙ ද්වෙ සෙලා ආගන්ත්වා තං සිලං තථාගතං අසම්පත්තං යෙව සම්පටිච්ඡිංසු, තාසං පහාරෙන පපටිකා භිජ්ජිත්වා භගවතො පාදෙ පතිත්වා රුහිරං උප්පාදෙසි, කම්මවිපාකතො වා, මහාරාජ, භගවතො එසා වෙදනා නිබ්බත්තා කිරියතො වා, තතුද්ධං නත්ථඤ්ඤා වෙදනා.

大王，世尊的脚被碎石所伤，其感受既非风所生，非胆汁所生，非痰所生，非三者聚合所生，非时节变化所生，非不善调摄所生，亦非业报所生，而纯粹是人为所致。大王，提婆达多(Devadatta)于无量百千生中对如来心怀怨恨，他因那怨恨而举起一块巨大的石头，想道：“我要把它砸在（佛陀）头上”，并将其掷出。其时，另有两块岩石前来，在巨石尚未抵达如来之前，便将其挡住。因其撞击，一块石片碎裂飞出，落在世尊的脚上，使之出血。大王，世尊的此等感受，或由业报所生，或由行为所生，除此之外，再无其他感受。

‘‘යථා, මහාරාජ, ඛෙත්තදුට්ඨතාය වා බීජං න සම්භවති බීජදුට්ඨතාය වා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මවිපාකතො වා භගවතො එසා වෙදනා නිබ්බත්තා කිරියතො වා, තතුද්ධං නත්ථඤ්ඤා වෙදනා.

大王，譬如因田地有缺陷，或因种子有缺陷，种子便不能生长。同样地，大王，世尊的此等感受，或由业报所生，或由行为所生，除此之外，再无其他感受。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොට්ඨදුට්ඨතාය වා භොජනං විසමං පරිණමති ආහාරදුට්ඨතාය වා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කම්මවිපාකතො වා භගවතො එසා වෙදනා නිබ්බත්තා කිරියතො වා, තතුද්ධං නත්ථඤ්ඤා වෙදනා. අපි ච, මහාරාජ, නත්ථි භගවතො කම්මවිපාකජා වෙදනා, නත්ථි විසමපරිහාරජා වෙදනා, අවසෙසෙහි සමුට්ඨානෙහි භගවතො වෙදනා උප්පජ්ජති, තාය ච පන වෙදනාය න සක්කා භගවන්තං ජීවිතා වොරොපෙතුං.

大王，譬如因肠胃不适或食物不洁而消化不良。同样地，大王，世尊的此等感受，或由业报所生，或由行为所生，除此之外，再无其他感受。再者，大王，世尊没有业报所生的感受，也没有不善调摄所生的感受，世尊的感受是由其余诸缘而生起，然而，此等感受不可能夺走世尊的性命。

‘‘නිපතන්ති[Pg.139], මහාරාජ, ඉමස්මිං චාතුමහාභූතිකෙ කායෙ ඉට්ඨානිට්ඨා සුභාසුභවෙදනා. ඉධ, මහාරාජ, ආකාසෙ ඛිත්තො ලෙඩ්ඩු මහාපථවියා නිපතති, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, ලෙඩ්ඩු පුබ්බෙ කතෙන මහාපථවියා නිපතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නත්ථි සො, භන්තෙ, හෙතු මහාපථවියා, යෙන හෙතුනා මහාපථවී කුසලාකුසලවිපාකං පටිසංවෙදෙය්‍ය, පච්චුප්පන්නෙන, භන්තෙ, අකම්මකෙන හෙතුනා සො ලෙඩ්ඩු මහාපථවියං නිපතති. යථා, මහාරාජ, මහාපථවී, එවං තථාගතො දට්ඨබ්බො. යථා ලෙඩ්ඩු පුබ්බෙ අකතෙන මහාපථවියං නිපතති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස පුබ්බෙ අකතෙන සා සකලිකාපාදෙ නිපතිතා.

“大王，在这四大所成的身体里，可意与不可意、乐与苦的感受都会生起。大王，譬如将土块抛向空中，土块会落在大地上。大王，那土块是因为过去所造之业而落在大地上的吗？”“不是的，尊者。大地没有那样的因，会因那因而感受善或不善的果报。尊者，那土块落在大地上，是由于现前的因，而非往昔之业。大王，当知如来犹如大地。正如土块并非因过去所造之业而落在大地上，大王，那碎片也并非因过去所造之业而落在如来的脚上。”

‘‘ඉධ පන, මහාරාජ, මනුස්සා මහාපථවිං භින්දන්ති ච ඛණන්ති ච, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙ මනුස්සා පුබ්බෙ කතෙන මහාපථවිං භින්දන්ති ච ඛණන්ති චා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යා සා සකලිකා භගවතො පාදෙ නිපතිතා, න සා සකලිකා පුබ්බෙ කතෙන භගවතො පාදෙ නිපතිතා. යොපි, මහාරාජ, භගවතො ලොහිතපක්ඛන්දිකාබාධො උප්පන්නො, සොපි ආබාධො න පුබ්බෙ කතෙන උප්පන්නො, සන්නිපාතිකෙනෙව උප්පන්නො, යෙ කෙචි, මහාරාජ, භගවතො කායිකා ආබාධා උප්පන්නා, න තෙ කම්මාභිනිබ්බත්තා, ඡන්නං එතෙසං සමුට්ඨානානං අඤ්ඤතරතො නිබ්බත්තා.

“大王，再者，在此世间，人们劈开、挖掘大地。大王，那些人劈开和挖掘大地，是由于过去所造之业吗？”“不是的，尊者。”“正是如此，大王。那落在世尊脚上的碎片，不是由于过去所造之业而落在世尊脚上的。大王，世尊所生的血痢病，也不是由于过去所造之业而生起，而是仅由三素失调而生起。大王，世尊身上生起的任何身体疾病，都不是由业所成，而是从那六种生起因缘中的某一种而产生。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරලඤ්ඡකෙ මොළියසීවකෙ වෙය්‍යාකරණෙ –

“大王，此事为世尊、天中天在《相应部》中，于对摩利耶西瓦咖(Moḷiyasīvaka)的解说中所宣说：”

‘‘‘පිත්තසමුට්ඨානානිපි ඛො, සීවක, ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. සාමම්පි ඛො එතං, සීවක, වෙදිතබ්බං, යථා පිත්තසමුට්ඨානානිපි ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. ලොකස්සපි ඛො එතං, සීවක, සච්චසම්මතං, යථා පිත්තසමුට්ඨානානිපි ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. තත්‍ර, සීවක, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො ‘‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, සබ්බං තං පුබ්බෙ කතහෙතූ’’ති. යඤ්ච සාමං ඤාතං, තඤ්ච අතිධාවන්ති, යඤ්ච ලොකෙ සච්චසම්මතං, තඤ්ච අතිධාවන්ති. තස්මා තෙසං සමණබ්‍රාහ්මණානං මිච්ඡාති වදාමි.

“‘西瓦咖，在此，有些感受确实是因胆汁而生起。西瓦咖，此事当由自己亲知，即在此有些感受是因胆汁而生起。西瓦咖，此事亦为世间所公认为真实，即在此有些感受是因胆汁而生起。西瓦咖，于此，有沙门、婆罗门持如是说、如是见：‘此个人所感受的任何乐、苦或不苦不乐，其一切皆因过去所作之因。’他们既逾越了自己所亲知的，也逾越了世间所公认的真实。是故，我说那些沙门、婆罗门是错误的。

‘‘‘සෙම්හසමුට්ඨානානිපි [Pg.140] ඛො, සීවක, ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. වාතසමුට්ඨානානිපි ඛො, සීවක…පෙ… සන්නිපාතිකානිපි ඛො, සීවක…පෙ… උතුපරිණාමජානිපි ඛො, සීවක…පෙ… විසමපරිහාරජානිපි ඛො, සීවක…පෙ… ඔපක්කමිකානිපි ඛො, සීවක…පෙ… කම්මවිපාකජානිපි ඛො, සීවක, ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. සාමම්පි ඛො එතං, සීවක, වෙදිතබ්බං, යථා කම්මවිපාකජානිපි ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. ලොකස්සපි ඛො එතං, සීවක, සච්චසම්මතං, යථා කම්මවිපාකජානිපි ඉධෙකච්චානි වෙදයිතානි උප්පජ්ජන්ති. තත්‍ර, සීවක, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො ‘‘යං කිඤ්චායං පුරිසපුග්ගලො පටිසංවෙදෙති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, සබ්බං තං පුබ්බෙ කතහෙතූ’’ති. යඤ්ච සාමං ඤාතං, තඤ්ච අතිධාවන්ති, යඤ්ච ලොකෙ සච්චසම්මතං, තඤ්ච අතිධාවන්ති. තස්මා තෙසං සමණබ්‍රාහ්මණානං මිච්ඡාති වදාමී’’’ති.

“‘西瓦咖，在此，有些感受确实是因痰而生起。西瓦咖，有些是因风而生起……西瓦咖，有些是因三病集而生起……西瓦咖，有些是因季节变化而生起……西瓦咖，有些是因不当照护而生起……西瓦咖，有些是因外来伤害而生起……西瓦咖，在此，有些感受确实是因业报而生起。此事当由自己亲知，西瓦咖，即在此有些感受是因业报而生起。此事亦为世间所公认为真实，西瓦咖，即在此有些感受是因业报而生起。于此，西瓦咖，有沙门、婆罗门持如是说、如是见：‘此个人所感受的任何乐、苦或不苦不乐，其一切皆因过去所作之因。’他们既逾越了自己所亲知的，也逾越了世间所公认的真实。是故，我说那些沙门、婆罗门是错误的。’”

‘‘ඉතිපි, මහාරාජ, න සබ්බා වෙදනා කම්මවිපාකජා, සබ්බං, මහාරාජ, අකුසලං ඣාපෙත්වා භගවා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තොති එවමෙතං ධාරෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，如此，并非所有感受皆是业报所生。大王，您当如此受持：‘世尊已焚尽一切不善，证得一切知。’”“善哉，龙军尊者！我如是领受此义。”

අකුසලච්ඡෙදනපඤ්හො අට්ඨමො.

断除不善之问第八终。

9. උත්තරිකරණීයපඤ්හො

9. 更上应作之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘යං කිඤ්චි කරණීයං තථාගතස්ස, සබ්බං තං බොධියා යෙව මූලෙ පරිනිට්ඨිතං, නත්ථි තථාගතස්ස උත්තරිං කරණීයං, කතස්ස වා පතිචයො’ති, ඉදඤ්ච තෙමාසං පටිසල්ලානං දිස්සති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, යං කිඤ්චි කරණීයං තථාගතස්ස, සබ්බං තං බොධියා යෙව මූලෙ පරිනිට්ඨිතං, නත්ථි තථාගතස්ස උත්තරිං කරණීයං, කතස්ස වා පතිචයො, තෙන හි ‘තෙමාසං පටිසල්ලීනො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තෙමාසං පටිසල්ලීනො, තෙන හි ‘යං කිඤ්චි කරණීයං, තථාගතස්ස, සබ්බං තං බොධියා යෙව මූලෙ පරිනිට්ඨිත’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා[Pg.141]. නත්ථි කතකරණීයස්ස පටිසල්ලානං, සකරණීයස්සෙව පටිසල්ලානං යථා නාම බ්‍යාධිතස්සෙව භෙසජ්ජෙන කරණීයං හොති, අබ්‍යාධිතස්ස කිං භෙසජ්ජෙන. ඡාතස්සෙව භොජනෙන කරණීයං හොති, අඡාතස්ස කිං භොජනෙන. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි කතකරණීයස්ස පටිසල්ලානං, සකරණීයස්සෙව පටිසල්ලානං. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

9. “龙军尊者，您说：‘如来所有应作之事，皆已在菩提树根下究竟完成，如来无更上之应作，或对已作之增益。’然而又见到他三个月隐退独处。龙军尊者，若如来所有应作之事，皆已在菩提树根下究竟完成，如来无更上之应作，或对已作之增益，那么‘三个月隐退独处’之说即是错谬。若他三个月隐退独处，那么‘如来所有应作之事，皆已在菩提树根下究竟完成’之说亦是错谬。已作所作者无需隐退独处，唯有应作者才需隐退独处。譬如，唯病者需药，无病者何需药？唯饥者需食，不饥者何需食？正是如此，龙军尊者，已作所作者无需隐退独处，唯有应作者才需隐退独处。此两难之问已至您处，当由您来解答。”

‘‘යං කිඤ්චි, මහාරාජ, කරණීයං තථාගතස්ස, සබ්බං තං බොධියා යෙව මූලෙ පරිනිට්ඨිතං, නත්ථි තථාගතස්ස උත්තරිං කරණීයං, කතස්ස වා පතිචයො, භගවා ච තෙමාසං පටිසල්ලීනො, පටිසල්ලානං ඛො, මහාරාජ, බහුගුණං, සබ්බෙපි තථාගතා පටිසල්ලීයිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තා, තං තෙ සුකතගුණමනුස්සරන්තා පටිසල්ලානං සෙවන්ති. යථා, මහාරාජ, පුරිසො රඤ්ඤො සන්තිකා ලද්ධවරො පටිලද්ධභොගො තං සුකතගුණමනුස්සරන්තො අපරාපරං රඤ්ඤො උපට්ඨානං එති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙපි තථාගතා පටිසල්ලීයිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තා, තං තෙ සුකතගුණමනුස්සරන්තා පටිසල්ලානං සෙවන්ති.

“大王，如来所应作的一切，都已在菩提树下究竟终了。如来没有更进一步应作之事，也无须对已作之事增益。世尊三个月隐退独处。大王，隐退独处实有众多功德，一切如来皆是依隐退独处而证得一切智。他们忆念此善作之德，而修习隐退独处。譬如，大王，有人从国王处获得赏赐，得到财富，他忆念此善作之德，便再三前往侍奉国王。大王，正是如此，一切如来皆是依隐退独处而证得一切智，他们忆念此善作之德，而修习隐退独处。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො ආතුරො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො භිසක්කමුපසෙවිත්වා සොත්ථිමනුප්පත්තො තං සුකතගුණමනුස්සරන්තො අපරාපරං භිසක්කමුපසෙවති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙපි තථාගතා පටිසල්ලීයිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තා, තං තෙ සුකතගුණමනුස්සරන්තා පටිසල්ලානං සෙවන්ති.

“再者，大王，譬如有人患病、痛苦、病重，因亲近医者而得安乐，他忆念此善作之德，便再三前往亲近那位医者。大王，正是如此，一切如来皆是依隐退独处而证得一切智，他们忆念此善作之德，而修习隐退独处。”

‘‘අට්ඨවීසති ඛො පනිමෙ, මහාරාජ, පටිසල්ලානගුණා, යෙ ගුණෙ සමනුස්සරන්තා තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති. කතමෙ අට්ඨවීසති? ඉධ, මහාරාජ, පටිසල්ලානං පටිසල්ලීයමානං අත්තානං රක්ඛති, ආයුං වඩ්ඪෙති, බලං දෙති, වජ්ජං පිදහති, අයසමපනෙති, යසමුපනෙති, අරතිං විනොදෙති, රතිමුපදහති, භයමපනෙති, වෙසාරජ්ජං කරොති, කොසජ්ජමපනෙති, වීරියමභිජනෙති, රාගමපනෙති, දොසමපනෙති, මොහමපනෙති, මානං නිහන්ති, විතක්කං භඤ්ජති, චිත්තං එකග්ගං කරොති, මානසං ස්නෙහයති, හාසං ජනෙති, ගරුකං කරොති, ලාභමුප්පාදයති, නමස්සියං කරොති[Pg.142], පීතිං පාපෙති, පාමොජ්ජං කරොති, සඞ්ඛාරානං සභාවං දස්සයති, භවප්පටිසන්ධිං උග්ඝාටෙති, සබ්බසාමඤ්ඤං දෙති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, අට්ඨවීසති පටිසල්ලානගුණා, යෙ ගුණෙ සමනුස්සරන්තා තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති.

“大王，有此二十八种独处功德，诸如来忆念此等功德，故修习独处。是哪二十八种？大王，于此，修习独处者，能守护自身、增长寿命、赋予力量、遮蔽过失、去除恶名、带来美誉、消除不乐、带来喜乐、去除恐惧、成就无畏、去除懈怠、生起精进、去除贪、去除瞋、去除痴、摧破我慢、断除寻思、令心一境、令意柔软、产生欢笑、令其可敬、生起利养、令其应受礼敬、达到喜、产生悦、显示诸行自性、断绝有之结生、赋予一切沙门性。大王，此乃二十八种独处功德，诸如来忆念此等功德，故修习独处。”

‘‘අපි ච ඛො, මහාරාජ, තථාගතා සන්තං සුඛං සමාපත්තිරතිං අනුභවිතුකාමා පටිසල්ලානං සෙවන්ති පරියොසිතසඞ්කප්පා. චතූහි ඛො, මහාරාජ, කාරණෙහි තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති. කතමෙහි චතූහි? විහාරඵාසුතායපි, මහාරාජ, තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති, අනවජ්ජගුණබහුලතායපි තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති, අසෙසඅරියවීථිතොපි තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති, සබ්බබුද්ධානං ථුතථොමිතවණ්ණිතපසත්ථතොපි තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, චතූහි කාරණෙහි තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති. ඉති ඛො, මහාරාජ, තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්ති න සකරණීයතාය, න කතස්ස වා පතිචයාය, අථ ඛො ගුණවිසෙසදස්සාවිතාය තථාගතා පටිසල්ලානං සෙවන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“再者，大王，意愿已圆满的如来，为体验寂静之乐与等至之喜而行独处。大王，如来因四种原因而行独处。是哪四种呢？大王，如来为安住之乐而行独处；为无过失与众多功德而行独处；为一切圣者之行道故而行独处；亦因独处为一切诸佛所赞扬、称颂、赞叹、称赞而行独处。大王，如来因这四种原因而行独处。是故，大王，如来行独处，并非因为尚有应作之事，亦非为了增益已作之事，而是因为见到其殊胜功德，如来才行独处。”“善哉，龙军尊者！我亦如是领受。”

උත්තරිකරණීයපඤ්හො නවමො.

第九，尚有应作之问竟。

10. ඉද්ධිබලදස්සනපඤ්හො

10. 示现神通力之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, සො ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’ති. පුන ච භණිතං ‘ඉතො තිණ්ණං මාසානං අච්චයෙන තථාගතො පරිනිබ්බායිස්සතී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා…පෙ… කප්පාවසෙසං වා’ති, තෙන හි තෙමාසපරිච්ඡෙදො මිච්ඡා. යදි, භන්තෙ, තථාගතෙන භණිතං ‘ඉතො තිණ්ණං මාසානං අච්චයෙන තථාගතො පරිනිබ්බායිස්සතී’ති, තෙන හි ‘‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා…පෙ… කප්පාවසෙසං වා’ති [Pg.143] තම්පි වචනං මිච්ඡා. නත්ථි තථාගතානං අට්ඨානෙ ගජ්ජිතං. අමොඝවචනා බුද්ධා භගවන්තො තථවචනා අද්වෙජ්ඣවචනා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගම්භීරො සුනිපුණො දුන්නිජ්ඣාපයො තවානුප්පත්තො, භින්දෙතං දිට්ඨිජාලං, එකංසෙ ඨපය, භින්ද පරවාද’’න්ති.

10. “龙军尊者，世尊曾如是说：‘阿难，如来已修习、多修、作为车乘、作为基础、善安住、善熟习、善发起的四神足(iddhipāda)。阿难，如来若意欲，可住世一劫，或一劫之余。’但又说：‘自今三月后，如来将般涅槃。’龙军尊者，若世尊曾说‘阿难，如来已修习……可住世一劫，或一劫之余’，那么三个月的期限就是错误的。若世尊曾说‘自今三月后，如来将般涅槃’，那么‘阿难，如来已修习……可住世一劫，或一劫之余’此言亦是错误的。诸如来无有不当之言。诸佛世尊，言不虚发，言必真实，言无二致。此两难之问，深奥、细微、难以彻知，已呈至您。请破此见网，确立正义，摧破他论。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා…පෙ… කප්පාවසෙසං වා’ති, තෙමාසපරිච්ඡෙදො ච භණිතො, සො ච පන කප්පො ආයුකප්පො වුච්චති. න, මහාරාජ, භගවා අත්තනො බලං කිත්තයමානො එවමාහ, ඉද්ධිබලං පන මහාරාජ, භගවා පරිකිත්තයමානො එවමාහ ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා…පෙ… කප්පාවසෙසං වා’ති.

“大王，世尊确实说过：‘阿难，如来已修习四神足……乃至……可住世一劫或一劫之余’，并且也宣说了三个月的期限。而此处的‘劫’，被称为寿劫(āyukappa)。大王，世尊并非为了宣示自身的寿力而如此说，而是为了彰显神通之力(iddhibala)而说：‘阿难，如来已修习四神足……乃至……可住世一劫或一劫之余’。”

‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො අස්සාජානීයො භවෙය්‍ය සීඝගති අනිලජවො, තස්ස රාජා ජවබලං පරිකිත්තයන්තො සනෙගමජානපදභටබලබ්‍රාහ්මණගහපතිකඅමච්චජනමජ්ඣෙ එවං වදෙය්‍ය ‘ආකඞ්ඛමානො මෙ, භො, අයං හයවරො සාගරජලපරියන්තං මහිං අනුවිචරිත්වා ඛණෙන ඉධාගච්ඡෙය්‍යා’ති, න ච තං ජවගතිං තස්සං පරිසායං දස්සෙය්‍ය, විජ්ජති ච සො ජවො තස්ස, සමත්ථො ච සො ඛණෙන සාගරජලපරියන්තං මහිං අනුවිචරිතුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා අත්තනො ඉද්ධිබලං පරිකිත්තයමානො එවමාහ, තම්පි තෙවිජ්ජානං ඡළභිඤ්ඤානං අරහන්තානං විමලඛීණාසවානං දෙවමනුස්සානඤ්ච මජ්ඣෙ නිසීදිත්වා භණිතං ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, සො ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’ති. විජ්ජති ච තං, මහාරාජ, ඉද්ධිබලං භගවතො, සමත්ථො ච භගවා ඉද්ධිබලෙන කප්පං වා ඨාතුං කප්පාවසෙසං වා, න ච භගවා තං ඉද්ධිබලං තස්සං පරිසායං දස්සෙති, අනත්ථිකො, මහාරාජ, භගවා සබ්බභවෙහි, ගරහිතා ච තථාගතස්ස සබ්බභවා. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොති[Pg.144]. එවමෙව ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමි අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පී’ති අපි නු ඛො, මහාරාජ, භගවා සබ්බභවගතියොනියො ගූථසමං දිස්වා ඉද්ධිබලං නිස්සාය භවෙසු ඡන්දරාගං කරෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, භගවා ඉද්ධිබලං පරිකිත්තයමානො එවරූපං බුද්ධසීහනාදමභිනදී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，譬如国王有一匹良马，其速如风。国王为宣说其速力，于城邑、乡村、士兵、婆罗门、居士、大臣等大众之中如是说：‘诸位，若愿意，我这匹骏马可巡行至大海边际的大地，于刹那间返回此地。’但他并未于彼众面前展示其速，而此马确实有此神速，亦确实能于刹那间巡行至大海边际的大地。大王，正是如此，世尊为宣说自身神通之力亦如是说，此话亦是坐于具三明、六神通、无垢漏尽的阿罗汉，以及天人大众之中所说：‘阿难，如来的四神足已修习、多修、作为车乘、作为基础、持续行持、熟悉、善于发起。阿难，如来若愿意，可住世一劫或一劫的剩余部分。’大王，世尊确实有此神通之力，世尊亦确实能以神通之力住世一劫或一劫的剩余部分，但世尊并未于彼众面前展示此神通之力。大王，世尊于一切有皆无所求，如来呵斥一切有。大王，此亦为世尊所说：‘诸比丘，譬如微量之粪亦是恶臭。诸比丘，我亦如是，我不称赞微量之有，乃至弹指之间亦不。’大王，世尊既视一切有、趣、生如同粪便，岂会依于神通之力而对诸有生起欲贪吗？”“尊者，不会。”“是故，大王，世尊为宣说神通之力，而作如是佛狮子吼。”“善哉，龙军尊者，此事我亦如是信受。”

ඉද්ධිබලදස්සනපඤ්හො දසමො.

示现神通力问，第十。

ඉද්ධිබලවග්ගො පඨමො.

神通力品，第一。

ඉමස්මිං වග්ගෙ දස පඤ්හා.

此品有十问。

2. අභෙජ්ජවග්ගො

2. 不毁品

1. ඛුද්දානුඛුද්දකපඤ්හො

1. 小小学处之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.145] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති. පුන ච විනයපඤ්ඤත්තියා එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි දුප්පඤ්ඤත්තානි, උදාහු අවත්ථුස්මිං අජානිත්වා පඤ්ඤත්තානි, යං භගවා අත්තනො අච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනාපෙති? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති, තෙන හි ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙ විනයපඤ්ඤත්තියා එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති තෙන හි ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුඛුමො නිපුණො ගම්භීරො සුගම්භීරො දුන්නිජ්ඣාපයො, සො තවානුප්පත්තො, තත්ථ තෙ ඤාණබලවිප්ඵාරං දස්සෙහී’’ති.

1. “龙军尊者，世尊曾说过：‘诸比丘，我是以亲证而说法，不是以不亲证而说法。’此外，在律的制定中又这样说：‘阿难，僧团若愿意，于我灭度后，可舍弃小小学处。’龙军尊者，这些小小学处是制定得不好呢，还是在没有缘由、无知的情况下制定的呢，以至于世尊让僧团在他灭度后舍弃？龙军尊者，如果世尊说过‘诸比丘，我是以亲证而说法，不是以不亲证而说法’，那么‘阿难，僧团若愿意，于我灭度后，可舍弃小小学处’这句话就是错误的。如果如来在律的制定中确实说过‘阿难，僧团若愿意，于我灭度后，可舍弃小小学处’，那么‘诸比丘，我是以亲证而说法，不是以不亲证而说法’这句话也是错误的。此亦为一两难之问，细微、精确、甚深、极甚深、难以辨明，现已呈至您前，请于此展示您的智慧之力。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අභිඤ්ඤායාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි නො අනභිඤ්ඤායා’ති, විනයපඤ්ඤත්තියාපි එවං භණිතං ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති, තං පන, මහාරාජ, තථාගතො භික්ඛූ වීමංසමානො ආහ ‘උක්කලෙස්සන්ති නු ඛො මම සාවකා මයා විස්සජ්ජාපීයමානා මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, උදාහු ආදියිස්සන්තී’ති.

大王，世尊确实说过：“诸比丘，我是以亲证而说法，不是以不亲证而说法。”在律的制定中也曾这样说：“阿难，僧团若愿意，于我灭度后，可舍弃小小学处。”然而，大王，如来是在考验诸比丘时说此话：“我的声闻弟子们，当我允许舍弃时，于我灭度后，他们是会舍弃小小学处呢，还是会受持它们呢？”

‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවත්තී රාජා පුත්තෙ එවං වදෙය්‍ය ‘අයං ඛො, තාතා, මහාජනපදො සබ්බදිසාසු සාගරපරියන්තො, දුක්කරො, තාතා, තාවතකෙන බලෙන ධාරෙතුං, එථ තුම්හෙ, තාතා, මමච්චයෙන පච්චන්තෙ පච්චන්තෙ දෙසෙ පජහථා’ති. අපි නු ඛො තෙ, මහාරාජ, කුමාරා පිතුඅච්චයෙන [Pg.146] හත්ථගතෙ ජනපදෙ සබ්බෙ තෙ පච්චන්තෙ පච්චන්තෙ දෙසෙ මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ, රාජතො, භන්තෙ, ලුද්ධතරා කුමාරා රජ්ජලොභෙන තදුත්තරිං දිගුණතිගුණං ජනපදං පරිග්ගණ්හෙය්‍යුං, කිං පන තෙ හත්ථගතං ජනපදං මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො භික්ඛූ වීමංසමානො එවමාහ ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනතූ’ති. දුක්ඛපරිමුත්තියා, මහාරාජ, බුද්ධපුත්තා ධම්මලොභෙන අඤ්ඤම්පි උත්තරිං දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං ගොපෙය්‍යුං, කිං පන පකතිපඤ්ඤත්තං සික්ඛාපදං මුඤ්චෙය්‍යු’’න්ති?

“大王，譬如转轮王对儿子们说：‘孩子们啊，这四方以海为边的广大国土，凭你们的力量难以维持。孩子们啊，你们于我命终后，可以舍弃边境地区。’大王，您认为王子们在父亲命终后，会真的舍弃那些已到手的国土中所有的边境地区吗？”“不会的，尊者。王子们比国王更贪婪，因对王国的贪求，他们非但不会舍弃，反而会加倍、三倍地占有国土，何况是他们已到手的国土呢？”“正是如此，大王。如来考验诸比丘而说：‘阿难，如果僧团愿意，于我灭度后可以舍弃小小学处。’大王，为解脱痛苦，佛子们因对法的贪求，尚且会守护另外一百五十条学处，何况是已经制定的学处呢？”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං භගවා ආහ ‘ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’ති, එත්ථායං ජනො සම්මූළ්හො විමතිජාතො අධිකතො සංසයපක්ඛන්දො. කතමානි තානි ඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, කතමානි අනුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානීති? දුක්කටං, මහාරාජ, ඛුද්දකං සික්ඛාපදං, දුබ්භාසිතං අනුඛුද්දකං සික්ඛාපදං, ඉමානි ද්වෙ ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි, පුබ්බකෙහිපි, මහාරාජ, මහාථෙරෙහි එත්ථ විමති උප්පාදිතා, තෙහිපි එකජ්ඣං න කතො ධම්මසණ්ඨිතිපරියායෙ භගවතා එසො පඤ්හො උපදිට්ඨොති. චිරනික්ඛිත්තං, භන්තෙ නාගසෙන, ජිනරහස්සං අජ්ජෙතරහි ලොකෙ විවටං පාකටං කත’’න්ති.

“龙军尊者，关于世尊所说的‘小小学处’，人们对此感到困惑，生起疑虑，陷入更深的疑惑。哪些是小学处？哪些是微细学处呢？”“大王，恶作是小学处，恶说是微细学处，此二者即为小小学处。大王，即使是往昔的诸大长老，也曾对此产生疑虑，他们也未能就世尊在律法中所指出的这个问题达成一致。”“龙军尊者，胜者之秘，长久以来被搁置，如今才在世间被揭示出来，变得显而易见。”

ඛුද්දානුඛුද්දකපඤ්හො පඨමො.

小小学处之问第一。

2. අබ්‍යාකරණීයපඤ්හො

2. 无记问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘නත්ථානන්ද තථාගතස්ස ධම්මෙසු ආචරියමුට්ඨී’ති, පුන ච ථෙරෙන මාලුක්‍යපුත්තෙන පඤ්හං පුට්ඨො න බ්‍යාකාසි. එසො ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ද්වයන්තො එකන්තනිස්සිතො භවිස්සති අජානනෙන වා ගුය්හකරණෙන වා. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘නත්ථානන්ද තථාගතස්ස ධම්මෙසු ආචරියමුට්ඨී’ති, තෙන හි ථෙරස්ස මාලුක්‍යපුත්තස්ස අජානන්තෙන න [Pg.147] බ්‍යාකතං. යදි ජානන්තෙන න බ්‍යාකතං, තෙන හි අත්ථි තථාගතස්ස ධම්මෙසු ආචරියමුට්ඨි. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

2. “龙军尊者，世尊曾说：‘阿难，如来于诸法无有师拳。’然而当摩罗迦子(Mālukyaputta)长老提问时，却不作解答。龙军尊者，此问必依于二端之一：或因不知，或因有所隐秘。龙军尊者，若世尊曾说‘阿难，如来于诸法无有师拳’，那么他就是因为不知而未回答摩罗迦子长老；若他是知而不答，那么如来于诸法便有师拳。此两难之问已至您前，您当为我决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘නත්ථානන්ද තථාගතස්ස ධම්මෙසු ආචරියමුට්ඨී’ති, අබ්‍යාකතො ච ථෙරෙන මාලුක්‍යපුත්තෙන පුච්ඡිතො පඤ්හො, තඤ්ච පන න අජානන්තෙන න ගුය්හකරණෙන. චත්තාරිමානි, මහාරාජ, පඤ්හබ්‍යාකරණානි. කතමානි චත්තාරි? එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො ඨපනීයො පඤ්හොති.

“大王，世尊确实曾说：‘阿难，如来于诸法无有师拳。’摩罗迦子长老所问之问未蒙解答，然此非因不知，亦非有所隐秘。大王，有四种问记。是哪四种？一向记问、分别记问、反问记问、舍置问。”

‘‘කතමො ච, මහාරාජ, එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො? ‘රූපං අනිච්ච’න්ති එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, ‘වෙදනා අනිච්චා’ති…පෙ… ‘සඤ්ඤා අනිච්චා’ති…පෙ… ‘සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති…පෙ… ‘විඤ්ඤාණං අනිච්ච’’න්ති එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, අයං එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො.

“大王，何为一向记问？‘色是无常吗？’，此为一向记问；‘受是无常吗？’……‘想是无常吗？’……‘诸行是无常吗？’……‘识是无常吗？’，此为一向记问。此即一向记问。”

‘‘කතමො විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො? ‘අනිච්චං පන රූප’න්ති විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, ‘අනිච්චා පන වෙදනා’ති…පෙ… ‘අනිච්චා පන සඤ්ඤා’ති…පෙ… ‘අනිච්චා පන සඞ්ඛාරා’ති…පෙ… ‘අනිච්චං පන විඤ්ඤාණ’න්ති විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, අයං විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො.

“何为分别记问？‘色仅仅是无常吗？’，此为分别记问；‘受仅仅是无常吗？’……‘想仅仅是无常吗？’……‘诸行仅仅是无常吗？’……‘识仅仅是无常吗？’，此为分别记问。此即分别记问。”

‘‘කතමො පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො? ‘කිං නු ඛො චක්ඛුනා සබ්බං විජානාතී’ති අයං පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො.

“何为反问记问？‘以眼能知一切吗？’，此为反问记问。”

‘‘කතමො ඨපනීයො පඤ්හො? ‘සස්සතො ලොකො’ති ඨපනීයො පඤ්හො, ‘අසස්සතො ලොකො’ති. ‘අන්තවා ලොකො’ති. ‘අනන්තවා ලොකො’ති. ‘අන්තවා ච අනන්තවා ච ලොකො’ති. ‘නෙවන්තවා නානන්තවා ලොකො’ති. ‘තං ජීවං තං සරීර’න්ති. ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’න්ති. ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති. ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති. ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති. ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඨපනීයො පඤ්හො, අයං ඨපනීයො පඤ්හො.

“何为舍置问？‘世间是常吗？’‘世间是无常吗？’‘世间是有边吗？’‘世间是无边吗？’‘世间亦有边亦无边吗？’‘世间非有边非无边吗？’‘命即是身吗？’‘命异于身吗？’‘如来死后存在吗？’‘如来死后不存在吗？’‘如来死后亦存在亦不存在吗？’‘如来死后非存在非不存在吗？’，此为舍置问。此即舍置问。”

‘‘භගවා, මහාරාජ, ථෙරස්ස මාලුක්‍යපුත්තස්ස තං ඨපනීයං පඤ්හං න බ්‍යාකාසි. සො පන පඤ්හො කිං කාරණා ඨපනීයො? න තස්ස දීපනාය හෙතු [Pg.148] වා කාරණං වා අත්ථි, තස්මා සො පඤ්හො ඨපනීයො. නත්ථි බුද්ධානං භගවන්තානං අකාරණමහෙතුකං ගිරමුදීරණ’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，世尊未解答摩罗迦子长老之舍置问。然则，此问何故当被舍置？因无有阐明此问之因缘，是故此问当被舍置。诸佛世尊不作无因无缘之语。”“善哉，龙军尊者，我如是领受。”

අබ්‍යාකරණීයපඤ්හො දුතියො.

无记问第二

3. මච්චුභායනාභායනපඤ්හො

3. 死畏无畏问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති, පුන භණිතං ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අරහා දණ්ඩභයා තසති, නිරයෙ වා නෙරයිකා සත්තා ජලිතා කුථිතා තත්තා සන්තත්තා තම්හා ජලිතග්ගිජාලකා මහානිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති, තෙන හි ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි භගවතා භණිතං ‘අරහා සබ්බභයමතික්කන්තො’ති, තෙන හි ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයං උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

3. “龙军尊者，世尊曾这样说过：‘一切众生都害怕刑罚，一切众生都怖畏死亡’，又说过：‘阿罗汉已超越一切怖畏’。龙军尊者，阿罗汉会畏惧刑罚而战栗吗？地狱中的众生被烧灼、煮烂、烧热、烤焦，从那烈焰交织的大地狱中死去时，会怖畏死亡吗？龙军尊者，如果世尊说过‘一切众生都害怕刑罚，一切众生都怖畏死亡’，那么‘阿罗汉已超越一切怖畏’这句话就是错的；如果世尊说过‘阿罗汉已超越一切怖畏’，那么‘一切众生都害怕刑罚，一切众生都怖畏死亡’这句话也是错的。这个两难的问题已呈至您面前，您应当解答。”

‘‘නෙතං, මහාරාජ, වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො. යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. අරහතො, මහාරාජ, සබ්බගති උපච්ඡින්නා, යොනි විද්ධංසිතා, පටිසන්ධි උපහතා, භග්ගා ඵාසුකා, සමූහතා සබ්බභවාලයා, සමුච්ඡින්නා සබ්බසඞ්ඛාරා, හතං කුසලාකුසලං, විහතා අවිජ්ජා, අබීජං විඤ්ඤාණං කතං, දඩ්ඪා සබ්බකිලෙසා, අතිවත්තා ලොකධම්මා, තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහි.

“大王，世尊说‘一切众生害怕刑罚，一切众生怖畏死亡’这句话时，并非针对阿罗汉而说。于此‘事’中，阿罗汉是除外的，因为阿罗汉怖畏之因已被根除。大王，世尊说‘一切众生害怕刑罚，一切众生怖畏死亡’，是针对那些有烦恼、有强烈我见、于苦乐中起伏不定的众生而说。大王，阿罗汉已断绝一切趣，摧毁了生源，灭除了结生，（轮回之屋的）椽桷已被摧毁，对一切存在的执爱已被根除，一切行已被斩断，善与不善已被灭尽，无明已被破除，其识已无种子，一切烦恼已被烧尽，已超越了世间法。因此，阿罗汉不畏惧任何怖畏。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, රඤ්ඤො චත්තාරො මහාමත්තා භවෙය්‍යුං අනුරක්ඛා ලද්ධයසා විස්සාසිකා ඨපිතා මහති ඉස්සරියෙ ඨානෙ. අථ රාජා කිස්මිඤ්චි [Pg.149] දෙව කරණීයෙ සමුප්පන්නෙ යාවතා සකවිජිතෙ සබ්බජනස්ස ආණාපෙය්‍ය ‘සබ්බෙව මෙ බලිං කරොන්තු, සාධෙථ තුම්හෙ චත්තාරො මහාමත්තා තං කරණීය’න්ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං චතුන්නං මහාමත්තානං බලිභයා සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති. ‘‘ඨපිතා තෙ, භන්තෙ, රඤ්ඤා උත්තමට්ඨානෙ, නත්ථි තෙසං බලි, සමතික්කන්තබලිනො තෙ, අවසෙසෙ උපාදාය රඤ්ඤා ආණාපිතං ‘සබ්බෙව මෙ බලිං කරොන්තූ’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතං වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං, ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො, යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහී’’ති.

“大王，譬如世间有王，彼有四位大臣，为王护佑，得享盛名，深受信赖，位高权重。其后，若有某事需办，王对其国中所有人民下令：‘一切人皆应为我纳贡，尔等四位大臣，当办妥此事。’大王，于意云何，彼四位大臣会因纳贡而心生恐惧吗？”“不会，尊者。”“是何缘故，大王？”“尊者，彼等已为王置于最高之位，无需纳贡，已超脱纳贡之事。王是针对其余人下令：‘一切人皆应为我纳贡’。”“正是如此，大王。世尊所说之言，并非针对阿罗汉而说。于此事中，阿罗汉是除外的，阿罗汉怖畏之因已根除。大王，世尊是针对那些有烦恼、有强烈我见、于苦乐中起伏不定的众生而说：‘一切众生惧刑罚，一切众生畏死亡。’是故，阿罗汉不惧一切怖畏。”

‘‘නෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, වචනං සාවසෙසං, නිරවසෙසවචනමෙතං ‘සබ්බෙ’ති. තත්ථ මෙ උත්තරිං කාරණං බ්‍රූහි තං වචනං පතිට්ඨාපෙතු’’න්ති.

“龙军尊者，‘一切’此言并非有余之说，实是无余之说。请您就此为我进一步说明理由，以确立此说。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, ගාමෙ ගාමස්සාමිකො ආණාපකං ආණාපෙය්‍ය ‘එහි, භො ආණාපක, යාවතා ගාමෙ ගාමිකා, තෙ සබ්බෙ සීඝං මම සන්තිකෙ සන්නිපාතෙහී’ති. සො ‘සාධු සාමී’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ගාමමජ්ඣෙ ඨත්වා තික්ඛත්තුං සද්දමනුස්සාවෙය්‍ය ‘යාවතා ගාමෙ ගාමිකා, තෙ සබ්බෙ සීඝසීඝං සාමිනො සන්තිකෙ සන්නිපතන්තූ’ති. තතො තෙ ගාමිකා ආණාපකස්ස වචනෙන තුරිතතුරිතා සන්නිපතිත්වා ගාමස්සාමිකස්ස ආරොචෙන්ති ‘සන්නිපතිතා, සාමි, සබ්බෙ ගාමිකා, යං තෙ කරණීයං තං කරොහී’ති. ඉති සො, මහාරාජ, ගාමස්සාමිකො කුටිපුරිසෙ සන්නිපාතෙන්තො සබ්බෙ ගාමිකෙ ආණාපෙති, තෙ ච ආණත්තා න සබ්බෙ සන්නිපතන්ති, කුටිපුරිසා යෙව සන්නිපතන්ති, ‘එත්තකා යෙව මෙ ගාමිකා’ති ගාමස්සාමිකො ච තථා සම්පටිච්ඡති, අඤ්ඤෙ බහුතරා අනාගතා ඉත්ථිපුරිසා දාසිදාසා භතකා කම්මකරා ගාමිකා ගිලානා ගොමහිංසා අජෙළකා සුවානා, යෙ අනාගතා, සබ්බෙ තෙ අගණිතා, කුටිපුරිසෙ යෙව උපාදාය ආණාපිතත්තා ‘සබ්බෙ සන්නිපතන්තූ’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතං වචනං භගවතා අරහන්තෙ උපාදාය භණිතං, ඨපිතො අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, සමූහතො භයහෙතු අරහතො, යෙ තෙ, මහාරාජ, සත්තා සකිලෙසා, යෙසඤ්ච අධිමත්තා අත්තානුදිට්ඨි, යෙ [Pg.150] ච සුඛදුක්ඛෙසු උන්නතාවනතා, තෙ උපාදාය භගවතා භණිතං ‘සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො’ති. තස්මා අරහා න තසති සබ්බභයෙහි.

“大王，譬如村中的村主命令传令者：‘喂，传令者，速将村中所有村民召集至我处。’他应诺：‘好的，主人。’然后立于村中，三度高声宣布：‘村中所有村民，速速到主人处集合！’于是，村民们听从传令者之言，急忙赶来集合，并向村主禀报：‘主人，所有村民皆已集合，请吩咐您要做的事。’大王，如此，村主想要召集户主，便命令所有村民集合。然而，并非所有被命令的人都来集合，只有户主们前来集合。村主也接受了：‘我的村民就只有这么多了。’其他更多未到者——男女、奴婢、雇工、劳工、村民、病人、牛、水牛、山羊、绵羊、狗——所有未到者皆不被计入，因为‘全部集合’的命令，是缘于户主而下达的。大王，正是如此，世尊所说的这句话，并非针对阿罗汉而说，阿罗汉于此事中已被排除在外，因为阿罗汉怖畏之因已被根除。大王，世尊是针对那些有烦恼、有强烈我见、于苦乐中起伏不定的众生而说：‘一切众生皆畏惧刑罚，一切众生皆怖畏死亡。’因此，阿罗汉不畏惧一切怖畏。”

‘‘අත්ථි, මහාරාජ, සාවසෙසං වචනං සාවසෙසො අත්ථො, අත්ථි සාවසෙසං වචනං නිරවසෙසො අත්ථො, අත්ථි නිරවසෙසං වචනං සාවසෙසො අත්ථො, අත්ථි නිරවසෙසං වචනං නිරවසෙසො අත්ථො. තෙන තෙන අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො.

“大王，有言有余而义亦有余者，有言有余而义无余者，有言无余而义有余者，有言无余而义亦无余者。应依彼彼而接受其义。”

‘‘පඤ්චවිධෙහි, මහාරාජ, කාරණෙහි අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො ආහච්චපදෙන රසෙන ආචරියවංසෙන අධිප්පායා කාරණුත්තරියතාය. එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං. රසොති සුත්තානුලොමං. ආචරියවංසොති ආචරියවාදො. අධිප්පායොති අත්තනො මති. කාරණුත්තරියතාති ඉමෙහි චතූහි සමෙන්තං කාරණං. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, පඤ්චහි කාරණෙහි අත්ථො සම්පටිච්ඡිතබ්බො. එවමෙසො පඤ්හො සුවිනිච්ඡිතො හොතී’’ති.

“大王，应当通过五种原因来理解义理：根据文句(āhaccapada)、根据意味(rasa)、根据师承(ācariyavaṃsa)、根据意趣(adhippāya)、根据理由的超胜性(kāraṇuttariyatā)。于此，‘根据文句’是指经；‘根据意味’是指随顺于经；‘根据师承’是指师说；‘根据意趣’是指自己的见解；‘根据理由的超胜性’是指与此四者相符的理由。大王，确实应当通过这五种原因来理解义理。这样，这个问题就能得到善妙的抉择。”

‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, තථා තං සම්පටිච්ඡාමි. ඨපිතො හොතු අරහා තස්මිං වත්ථුස්මිං, තසන්තු අවසෙසා සත්තා, නිරයෙ පන නෙරයිකා සත්තා දුක්ඛා තිබ්බා කටුකා වෙදනා වෙදයමානා ජලිතපජ්ජලිතසබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගා රුණ්ණකාරුඤ්ඤකන්දිතපරිදෙවිතලාලප්පිතමුඛා අසය්හතිබ්බදුක්ඛාභිභූතා අතාණා අසරණා අසරණීභූතා අනප්පසොකාතුරා අන්තිමපච්ඡිමගතිකා එකන්තසොකපරායණා උණ්හතිඛිණචණ්ඩඛරතපනතෙජවන්තො භීමභයජනකනිනාදමහාසද්දා සංසිබ්බිතඡබ්බිධජාලාමාලාකුලා සමන්තා සතයොජනානුඵරණච්චිවෙගා කදරියා තපනා මහානිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්තී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති.

“好的，龙军(Nāgasena)尊者，我如此接受。于此事(vatthu)中，阿罗汉应被排除在外，让其余的有情恐惧吧。然而，地狱中的地狱有情，正感受着痛苦、猛烈、苦涩的感受，全身肢节燃烧炽盛，哭泣悲号、哀叹呻吟，被难忍的剧苦所压倒，无有庇护，无有归依，自身无法成为依靠，为重忧所恼，生于最终的恶趣，完全以忧悲为归宿，自身酷热、猛利、凶暴、粗厉、灼热、炽燃；当他们从那声音恐怖骇人、充满六种交织的火焰之网、火焰之力遍及周围百由旬、悲惨酷热的大地狱中死去时，还会害怕死亡吗？”“是的，大王。”

‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, නිරයො එකන්තදුක්ඛවෙදනීයො, කිස්ස පන තෙ නෙරයිකා සත්තා එකන්තදුක්ඛවෙදනීයා නිරයා චවමානා මච්චුනො භායන්ති, කිස්ස නිරයෙ රමන්තී’’ති? ‘‘න තෙ, මහාරාජ, නෙරයිකා සත්තා නිරයෙ රමන්ති, මුඤ්චිතුකාමාව තෙ නිරයා. මරණස්සෙව සො, මහාරාජ, ආනුභාවො, යෙන තෙසං සන්තාසො උප්පජ්ජතී’’ති. ‘‘එතං ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, න සද්දහාමි, යං මුච්චිතුකාමානං චුතියා සන්තාසො උප්පජ්ජතීති, හාසනීයං[Pg.151], භන්තෙ නාගසෙන, තං ඨානං, යං තෙ පත්ථිතං ලභන්ති, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති.

“龙军尊者，地狱难道不是唯有苦受之处吗？为何那些地狱有情从唯有苦受的地狱死去时，还会害怕死亡？难道他们乐于在地狱中吗？”“大王，那些地狱有情并不乐于在地狱中，他们只想要从地狱中解脱。大王，那正是死亡的力量，才让他们产生恐惧。”“龙军尊者，我不相信想要解脱的人，在临死时会产生恐惧。龙军尊者，既然那是他们所渴望的，就应该是值得高兴的。请您用理由来说服我吧。”

‘‘මරණන්ති ඛො, මහාරාජ, එතං අදිට්ඨසච්චානං තාසනීයට්ඨානං, එත්ථායං ජනො තසති ච උබ්බිජ්ජති ච. යො ච, මහාරාජ, කණ්හසප්පස්ස භායති, සො මරණස්ස භායන්තො කණ්හසප්පස්ස භායති. යො ච හත්ථිස්ස භායති…පෙ… සීහස්ස…පෙ… බ්‍යග්ඝස්ස…පෙ… දීපිස්ස…පෙ… අච්ඡස්ස…පෙ… තරච්ඡස්ස…පෙ… මහිංසස්ස…පෙ… ගවයස්ස…පෙ… අග්ගිස්ස…පෙ… උදකස්ස…පෙ… ඛාණුකස්ස…පෙ… කණ්ටකස්ස භායති. යො ච සත්තියා භායති, සො මරණස්ස භායන්තො සත්තියා භායති. මරණස්සෙව සො, මහාරාජ, සරසසභාවතෙජො, තස්ස සරසසභාවතෙජෙන සකිලෙසා සත්තා මරණස්ස තසන්ති භායන්ති, මුච්චිතුකාමාපි, මහාරාජ, නෙරයිකා සත්තා මරණස්ස තසන්ති භායන්ති.

“大王，于未见谛者，死亡实为可怖之处，于此，人会恐惧、惊慌。大王，凡畏惧黑蛇者，是因畏惧死亡而畏惧黑蛇。凡畏惧大象……狮子……老虎……豹子……熊……鬣狗……水牛……野牛……火……水……树桩……荆棘者，亦复如是。凡畏惧长矛者，是因畏惧死亡而畏惧长矛。大王，此即死亡之威力，具烦恼之有情因其威力而恐惧、畏惧死亡。大王，地狱有情虽欲解脱，亦恐惧、畏惧死亡。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසස්ස කායෙ මෙදො ගණ්ඨි උප්පජ්ජෙය්‍ය. සො තෙන රොගෙන දුක්ඛිතො උපද්දවා පරිමුච්චිතුකාමො භිසක්කං සල්ලකත්තං ආමන්තාපෙය්‍ය. තස්ස වචනං සො භිසක්කො සල්ලකත්තො සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස රොගස්ස උද්ධරණාය උපකරණං උපට්ඨාපෙය්‍ය, සත්ථකං තිඛිණං කරෙය්‍ය, යමකසලාකා අග්ගිම්හි පක්ඛිපෙය්‍ය, ඛාරලවණං නිසදාය පිසාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස ආතුරස්ස තිඛිණසත්ථකච්ඡෙදනෙන යමකසලාකාදහනෙන ඛාරලොණප්පවෙසනෙන තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉති, මහාරාජ, තස්ස ආතුරස්ස රොගා මුච්චිතුකාමස්සාපි වෙදනාභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සත්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති.

“大王，譬如有人身生脂瘤。彼为病所苦，欲脱此患，遂召请外科医师。彼外科医师受其言，为切除其病而备办器械：磨利手术刀，火中置双探针，以石研磨碱盐。大王，彼病患岂不因利刃切割、探针烧灼、碱盐渗入而心生恐惧耶？”“诚然，尊者。”“大王，如是，彼病患虽欲脱离疾病，然因畏惧苦受而心生恐惧。大王，亦复如是，地狱有情虽欲脱离地狱，然因畏惧死亡而心生恐惧。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො ඉස්සරාපරාධිකො බද්ධො සඞ්ඛලිකබන්ධනෙන ගබ්භෙ පක්ඛිත්තො පරිමුච්චිතුකාමො අස්ස, තමෙනං සො ඉස්සරො මොචෙතුකාමො පක්කොසාපෙය්‍ය. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස ඉස්සරාපරාධිකස්ස පුරිසස්ස ‘කතදොසො අහ’න්ති ජානන්තස්ස ඉස්සරදස්සනෙන සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉති, මහාරාජ, තස්ස ඉස්සරාපරාධිකස්ස පුරිසස්ස පරිමුච්චිතුකාමාස්සාපි ඉස්සරභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සත්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජතී’’ති.

“大王，譬如有人冒犯君主，被铁链捆绑，投入牢中，他渴望解脱。那位君主想释放他，便召见他。大王，那位冒犯君主的人，自知‘我有罪过’，见到君主时，难道不会生起恐惧吗？”“会的，尊者。”“大王，正是如此，那位冒犯君主的人，即使渴望解脱，也会因畏惧君主而生起恐惧。同样地，大王，地狱的众生即使渴望从地狱中解脱，也会因畏惧死亡而生起恐惧。”

‘‘අපරම්පි[Pg.152], භන්තෙ, උත්තරිං කාරණං බ්‍රූහි, යෙනාහං කාරණෙන ඔකප්පෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො දට්ඨවිසෙන ආසීවිසෙන දට්ඨො භවෙය්‍ය, සො තෙන විසවිකාරෙන පතෙය්‍ය උප්පතෙය්‍ය වට්ටෙය්‍ය පවට්ටෙය්‍ය, අථඤ්ඤතරො පුරිසො බලවන්තෙන මන්තපදෙන තං දට්ඨවිසං ආසීවිසං ආනෙත්වා තං දට්ඨවිසං පච්චාචමාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස විසගතස්ස පුරිසස්ස තස්මිං දට්ඨවිසෙ සප්පෙ සොත්ථිහෙතු උපගච්ඡන්තෙ සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ඉති, මහාරාජ, තථාරූපෙ අහිම්හි සොත්ථිහෙතුපි උපගච්ඡන්තෙ තස්ස සන්තාසො උප්පජ්ජති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිරයා මුච්චිතුකාමානම්පි නෙරයිකානං සන්තානං මරණභයා සන්තාසො උප්පජ්ජති. අනිට්ඨං, මහාරාජ, සබ්බසත්තානං මරණං, තස්මා නෙරයිකා සත්තා නිරයා පරිමුච්චිතුකාමාපි මච්චුනො භායන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者，请再说一个更殊胜的理由，我才能因此信服。”“大王，譬如有人被剧毒之蛇所咬，因毒性发作而倒下、跳起、翻滚、辗转。这时另一个人用强力的咒语召来那条毒蛇，让它把毒吸回去。大王，当那条剧毒之蛇为施救而靠近时，那位中毒之人难道不会生起恐惧吗？”“会的，尊者。”“大王，正是如此，即使那样的蛇是为施救而靠近，那人仍然会生起恐惧。同样地，大王，地狱的众生即使渴望从地狱中解脱，也会因畏惧死亡而生起恐惧。大王，死亡对一切众生而言都是不可乐的，因此地狱的众生即使渴望从地狱解脱，也畏惧死亡。”“善哉，龙军尊者，诚如所言，我愿信受。”

මච්චුභායනාභායනපඤ්හො තතියො.

畏死不畏死问第三竟。

4. මච්චුපාසමුත්තිපඤ්හො

4. 第四 死亡之索解脱问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

4. “龙军尊者，世尊曾如是说——”

‘‘‘න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ, න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො, යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය මච්චුපාසා’ති.

“非于空中，非于海中，亦非入于山岩洞穴，世间实无此方所，住于彼处能脱离死网。”

‘‘පුන භගවතා පරිත්තා ච උද්දිට්ඨා. සෙය්‍යථිදං, රතනසුත්තං මෙත්තසුත්තං ඛන්ධපරිත්තං මොරපරිත්තං ධජග්ගපරිත්තං ආටානාටියපරිත්තං අඞ්ගුලිමාලපරිත්තං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ආකාසගතොපි සමුද්දමජ්ඣගතොපි පාසාදකුටිලෙණගුහාපබ්භාරදරිබිලගිරි විවරපබ්බතන්තරගතොපි න මුච්චති මච්චුපාසා, තෙන හි පරිත්තකම්මං මිච්ඡා. යදි පරිත්තකරණෙන මච්චුපාසා පරිමුත්ති භවති, තෙන හි ‘න අන්තලික්ඛෙ…පෙ… මච්චුපාසා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，世尊亦曾开示护卫经。即：宝经(Ratanasuttaṃ)、慈经(Mettasuttaṃ)、蕴护卫经(Khandhaparittaṃ)、孔雀护卫经(Moraparittaṃ)、幢顶护卫经(Dhajaggaparittaṃ)、阿吒曩胝护卫经(Āṭānāṭiyaparittaṃ)、指鬘护卫经(Aṅgulimālaparittaṃ)。龙军尊者，若人即使身在空中、海中，或在殿堂、孤邸、岩窟、洞穴、山坡、山谷、山洞、山岩裂缝、群山之间，亦不能脱离死网，那么作护卫经之法即是虚妄。若作护卫经能脱离死网，那么‘非于空中……乃至……死网’之语亦是虚妄。此一两难之问，结上加结，已至于您面前，当由您来解明。”

‘‘භාසිතම්පෙතං[Pg.153], මහාරාජ, භගවතා ‘න අන්තලික්ඛෙ…පෙ… මච්චුපාසා’ති, පරිත්තා ච භගවතා උද්දිට්ඨා, තඤ්ච පන සාවසෙසායුකස්ස වයසම්පන්නස්ස අපෙතකම්මාවරණස්ස, නත්ථි, මහාරාජ, ඛීණායුකස්ස ඨිතියා කිරියා වා උපක්කමො වා.

“大王，世尊确实说过‘非于空中……乃至……死网’，世尊亦曾开示护卫经。然彼护卫经，乃为有余寿、年寿具足、已离业障者而说。大王，对寿已尽者，无有使其住续之行作或方便。”

‘‘යථා මහාරාජ මතස්ස රුක්ඛස්ස සුක්ඛස්ස කොළාපස්ස නිස්නෙහස්ස උපරුද්ධජීවිතස්ස ගතායුසඞ්ඛාරස්ස කුම්භසහස්සෙනපි උදකෙ ආකිරන්තෙ අල්ලත්තං වා පල්ලවිතහරිතභාවො වා න භවෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භෙසජ්ජපරිත්තකම්මෙන නත්ථි ඛීණායුකස්ස ඨිතියා කිරියා වා උපක්කමො වා, යානි තානි, මහාරාජ, මහියා ඔසධානි භෙසජ්ජානි, තානිපි ඛීණායුකස්ස අකිච්චකරානි භවන්ති. සාවසෙසායුකං, මහාරාජ, වයසම්පන්නං අපෙතකම්මාවරණං පරිත්තං රක්ඛති ගොපෙති, තස්සත්ථාය භගවතා පරිත්තා උද්දිට්ඨා.

“大王，譬如一棵已死、干枯、腐朽、无津液、生机断绝、寿行已尽之树，即使以千瓶之水浇灌，亦不能使其湿润或发芽变绿。同样地，大王，对寿已尽者，亦无使其住续之行作或方便。大王，世间所有草药、医药，对寿已尽者亦不起作用。大王，护卫经能保护、守护有余寿、年寿具足、已离业障之人，世尊正是为此义利而开示护卫经。”

‘‘යථා, මහාරාජ, කස්සකො පරිපක්කෙ ධඤ්ඤෙ මතෙ සස්සනාළෙ උදකප්පවෙසනං වාරෙය්‍ය, යං පන සස්සං තරුණං මෙඝසන්නිභං වයසම්පන්නං, තං උදකවඩ්ඪියා වඩ්ඪති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඛීණායුකස්ස භෙසජ්ජපරිත්තකිරියා ඨපිතා පටික්ඛිත්තා, යෙ පන තෙ මනුස්සා සාවසෙසායුකා වයසම්පන්නා, තෙසං අත්ථාය පරිත්තභෙසජ්ජානි භණිතානි, තෙ පරිත්තභෙසජ්ජෙහි වඩ්ඪන්තී’’ති.

“大王，譬如农夫会阻止给谷已成熟、秆已枯死之庄稼浇水，而对那些青嫩如云、生长旺盛的幼苗，则会因水的滋养而使其生长。同样地，大王，对寿已尽者，医药与护卫经之法是被搁置和拒绝的；而为那些有余寿、年寿具足之人，才宣说护卫经与医药，他们因此护卫经与医药而得以康健。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ඛීණායුකො මරති, සාවසෙසායුකො ජීවති, තෙන හි පරිත්තභෙසජ්ජානි නිරත්ථකානි හොන්තී’’ති? ‘‘දිට්ඨපුබ්බො පන තයා, මහාරාජ, කොචි රොගො භෙසජ්ජෙහි පටිනිවත්තිතො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අනෙකසතානි දිට්ඨානී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවතී’’ති.

“龙军尊者，若寿已尽者死，有余寿者活，那么护卫经与医药岂非无益？”“大王，您可曾见过任何疾病因医药而消退？”“是的，尊者，见过成百上千。”“既然如此，大王，‘护卫经与医药之法无益’之言即是错误的。”

‘‘දිස්සන්ති, භන්තෙ නාගසෙන, වෙජ්ජානං උපක්කමා භෙසජ්ජපානානුලෙපා, තෙන තෙසං උපක්කමෙන රොගො පටිනිවත්තතී’’ති. ‘‘පරිත්තානම්පි, මහාරාජ, පවත්තීයමානානං සද්දො සුය්‍යති, ජිව්හා සුක්ඛති, හදයං බ්‍යාවට්ටති, කණ්ඨො ආතුරති. තෙන තෙසං පවත්තෙන සබ්බෙ බ්‍යාධයො වූපසමන්ති, සබ්බා ඊතියො අපගච්ඡන්තීති.

“龙军尊者，可见医师的疗法，如服药与涂膏，以此疗法，疾病得以消退。”“大王，念诵护卫经时也是如此：声音被听闻，舌头干燥，心神忙碌，喉咙疼痛。以此念诵之力，一切疾病得以平息，一切灾祸得以远离。”

‘‘දිට්ඨපුබ්බො පන තයා, මහාරාජ, කොචි අහිනා දට්ඨො මන්තපදෙන විසං පාතීයමානො විසං චික්ඛස්සන්තො උද්ධමධො ආචමයමානො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ[Pg.154], අජ්ජෙතරහිපි තං ලොකෙ වත්තතී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවති. කතපරිත්තඤ්හි, මහාරාජ, පුරිසං ඩංසිතුකාමො අහි න ඩංසති, විවටං මුඛං පිදහති, චොරානං උක්ඛිත්තලගුළම්පි න සම්භවති, තෙ ලගුළං මුඤ්චිත්වා පෙමං කරොන්ති, කුපිතොපි හත්ථිනාගො සමාගන්ත්වා උපරමති, පජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධොපි උපගන්ත්වා නිබ්බායති, විසං හලාහලම්පි ඛායිතං අගදං සම්පජ්ජති, ආහාරත්ථං වා ඵරති, වධකා හන්තුකාමා උපගන්ත්වා දාසභූතා සම්පජ්ජන්ති, අක්කන්තොපි පාසො න සංවරති.

“大王，您可曾见过有人被蛇咬伤后，通过咒语使其毒液消退，并上下呕吐泻下吗？”“是的，尊者，即使在今天，世上仍有此事。”“既然如此，大王，‘护卫经与医药之法无益’之言即是错误的。大王，须知已行护卫之人，欲咬之蛇亦不咬，张开之口亦闭合；盗贼举起之棍棒亦不能击中，彼等会放下棍棒而生起慈爱；忿怒之龙象前来亦会止步；炽燃之大火堆靠近亦会熄灭；食下之剧毒会变成解药，或转为食物；欲杀人之刽子手前来会变为仆役；已踏上之陷阱亦不收合。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘මොරස්ස කතපරිත්තස්ස සත්තවස්සසතානි ලුද්දකො නාසක්ඛි පාසං උපනෙතුං, අකතපරිත්තස්ස තං යෙව දිවසං පාසං උපනෙසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, අබ්භුග්ගතො සො සද්දො සදෙවකෙ ලොකෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ ‘පරිත්තභෙසජ්ජකිරියා නිරත්ථකා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවති.

“大王，您以前听说过吗：‘行持护卫的孔雀，猎人于七百年间无法对其设下罗网；未行持护卫的孔雀，就在当天被罗网捕获’？”“是的，尊者，听说了，此声名响彻了含括天神的世界。”“既然如此，大王，‘护卫经与医药之法无益’之言即是错误的。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘දානවො භරියං පරිරක්ඛන්තො සමුග්ගෙ පක්ඛිපිත්වා ගිලිත්වා කුච්ඡිනා පරිහරති, අථෙකො විජ්ජාධරො තස්ස දානවස්ස මුඛෙන පවිසිත්වා තාය සද්ධිං අභිරමති, යදා සො දානවො අඤ්ඤාසි, අථ සමුග්ගං වමිත්වා විවරි, සහ සමුග්ගෙ විවටෙ විජ්ජාධරො යථාකාමං පක්කාමී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති, අබ්භුග්ගතො සොපි සද්දො සදෙවකෙ ලොකෙ’’ති. ‘‘නනු සො, මහාරාජ, විජ්ජාධරො පරිත්තබලෙන ගහණා මුත්තො’’ති. ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, අත්ථි පරිත්තබලං.

“大王，您听说过吗：‘有位檀那婆(dānavo)恶魔为守护其妻，将她放入箱中吞下，藏于腹中携带。后来有位持明者(vijjādharo)从那恶魔的口中进入，与其妻共行欲乐。当那恶魔察觉后，便吐出箱子并打开，箱子一打开，持明者就随意离去了’？”“是的，尊者，听说了，此声名亦响彻了含括天神的世界。”“大王，那位持明者不正是凭借护卫之力才得以逃脱抓捕吗？”“是的，尊者。”“既然如此，大王，护卫之力是存在的。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘අපරොපි විජ්ජාධරො බාරාණසිරඤ්ඤො අන්තෙපුරෙ මහෙසියා සද්ධිං සම්පදුට්ඨො ගහණප්පත්තො සමානො ඛණෙන අදස්සනං ගතො මන්තබලෙනා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යතී’’ති. ‘‘නනු සො, මහාරාජ, විජ්ජාධරො පරිත්තබලෙන ගහණා මුත්තො’’ති? ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, අත්ථි පරිත්තබල’’න්ති.

“大王，您可曾听闻：‘另有一位持明者，在波罗奈（Bārāṇasī）与国王后宫的王后行不轨之事，当要被捕获时，凭借咒语之力瞬间消失不见’？”“是的，尊者，曾听闻。”“大王，那位持明者不正是凭借护卫之力才得以从捕获中解脱的吗？”“是的，尊者。”“因此，大王，护卫之力是存在的。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කිං සබ්බෙ යෙව පරිත්තං රක්ඛතී’ති? ‘‘එකච්චෙ, මහාරාජ, රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛතී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, පරිත්තං න සබ්බත්ථික’’න්ති? ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, භොජනං සබ්බෙසං ජීවිතං රක්ඛතී’’ති? ‘‘එකච්චෙ, භන්තෙ[Pg.155], රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛතී’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති. ‘‘යතො, භන්තෙ, එකච්චෙ තං යෙව භොජනං අතිභුඤ්ජිත්වා විසූචිකාය මරන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, භොජනං න සබ්බෙසං ජීවිතං රක්ඛතී’’ති? ‘‘ද්වීහි, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙහි භොජනං ජීවිතං හරති අතිභුත්තෙන වා උස්මාදුබ්බලතාය වා, ආයුදදං, භන්තෙ නාගසෙන, භොජනං දුරුපචාරෙන ජීවිතං හරතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පරිත්තං එකච්චෙ රක්ඛති, එකච්චෙ න රක්ඛති.

“龙军尊者，护卫能保护所有的人吗？”“大王，能保护一些人，不能保护一些人。”“那么，龙军尊者，护卫并非普遍有效？”“大王，食物能维护所有人的生命吗？”“尊者，能维护一些人，不能维护一些人。”“是何原因？”“尊者，因为有些人吃了同样的食物，却因过量而死于霍乱。”“那么，大王，食物并非能维护所有人的生命？”“龙军尊者，食物因两种原因夺走生命：或因过食，或因消化力弱。龙军尊者，食物本是赋予生命的，但因处置不当而夺走生命。”“正是如此，大王，护卫也是这样，能保护一些人，不能保护一些人。”

‘‘තීහි, මහාරාජ, කාරණෙහි පරිත්තං න රක්ඛති කම්මාවරණෙන, කිලෙසාවරණෙන, අසද්දහනතාය. සත්තානුරක්ඛණං, මහාරාජ, පරිත්තං අත්තනා කතෙන ආරක්ඛං ජහති, යථා, මහාරාජ, මාතා පුත්තං කුච්ඡිගතං පොසෙති, හිතෙන උපචාරෙන ජනෙති, ජනයිත්වා අසුචිමලසිඞ්ඝාණිකමපනෙත්වා උත්තමවරසුගන්ධං උපලිම්පති, සො අපරෙන සමයෙන පරෙසං පුත්තෙ අක්කොසන්තෙ වා පහරන්තෙ වා පහාරං දෙති. තෙ තස්ස කුජ්ඣිත්වා පරිසාය ආකඩ්ඪිත්වා තං ගහෙත්වා සාමිනො උපනෙන්ති, යදි පන තස්සා පුත්තො අපරද්ධො හොති වෙලාතිවත්තො. අථ නං සාමිනො මනුස්සා ආකඩ්ඪයමානා දණ්ඩමුග්ගරජාණුමුට්ඨීහි තාළෙන්ති පොථෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස මාතා ලභති ආකඩ්ඪනපරිකඩ්ඪනං ගාහං සාමිනො උපනයනං කාතු’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති. ‘‘අත්තනො, භන්තෙ, අපරාධෙනා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සත්තානං ආරක්ඛං පරිත්තං අත්තනො අපරාධෙන වඤ්ඣං කරොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුවිනිච්ඡිතො පඤ්හො, ගහනං අගහනං කතං, අන්ධකාරො ආලොකො කතො, විනිවෙඨිතං දිට්ඨිජාලං, ත්වං ගණිවරපවරමාසජ්ජා’’ති.

“大王，有三种原因使护咒(paritta)不生守护之力：业障(kammāvaraṇa)、烦恼障(kilesāvaraṇa)与不信(asaddahanatā)。大王，守护众生的护咒，会因其自身的过错而失去守护之力。譬如大王，母亲在子宫里养育孩子，用有益的方式照顾并生育他，生育后除去他的不净污秽与鼻涕，涂上最好的妙香。过一段时间，这个儿子辱骂或殴打别人的儿子，那些人对他生气，在众人面前拉扯他，抓住他，带到主人那里。如果她的儿子犯了罪，越了界，那么主人的手下就会拉着他，用棍棒、锤子、膝盖、拳头捶打他。大王，他的母亲还能将他拉开、夺走，并亲自带他去见主人吗？”“不能，尊者。”“是何原因呢，大王？”“尊者，因为他自身的过错。”“正是如此，大王，守护众生的护咒，会因自身的过错而失效。”“善哉，龙军(Nāgasena)尊者！此问判答善妙，化难解为不难解，化黑暗为光明，邪见之网已解，此皆因我得遇您这位僧团中的至尊上首！”

මච්චුපාසමුත්තිපඤ්හො චතුත්ථො.

第四，解脱死神之索问。

5. බුද්ධලාභන්තරායපඤ්හො

5. 佛陀利得障碍之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘ලාභී තථාගතො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’න්ති. පුන ච තථාගතො පඤ්චසාලං බ්‍රාහ්මණගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා කිඤ්චිදෙව අලභිත්වා යථාධොතෙන [Pg.156] පත්තෙන නික්ඛන්තොති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො ලාභී චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, තෙන හි පඤ්චසාලං බ්‍රාහ්මණගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා කිඤ්චිදෙව අලභිත්වා යථාධොතෙන පත්තෙන නික්ඛන්තොති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි පඤ්චසාලං බ්‍රාහ්මණගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා කිඤ්චිදෙව අලභිත්වා යථාධොතෙන පත්තෙන නික්ඛන්තො, තෙන හි ලාභී තථාගතො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානන්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුමහන්තො දුන්නිබ්බෙඨො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

5. “尊者龙军，你们说‘如来是能得到衣服、饮食、卧具、病缘医药资具的’。但又有如来进入五娑罗(Pañcasāla)婆罗门村乞食，却一无所得，只能空着钵离开。尊者龙军，如果如来是能得到衣服、饮食、卧具、病缘医药资具的，那么‘进入五娑罗婆罗门村乞食却一无所得，只能空着钵离开’这句话就是错的。如果进入五娑罗婆罗门村乞食却一无所得，只能空着钵离开，那么‘如来是能得到衣服、饮食、卧具、病缘医药资具的’这句话也就是错的。此两难之问，巨大且难解，已至您前，您应当解决它。”

‘‘ලාභී, මහාරාජ, තථාගතො චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං, පඤ්චසාලඤ්ච බ්‍රාහ්මණගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා කිඤ්චිදෙව අලභිත්වා යථාධොතෙන පත්තෙන නික්ඛන්තො, තඤ්ච පන මාරස්ස පාපිමතො කාරණා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතො ගණනපථං වීතිවත්තකප්පෙ අභිසඞ්ඛතං කුසලං කින්ති නිට්ඨිතං, අධුනුට්ඨිතෙන මාරෙන පාපිමතා තස්ස කුසලස්ස බලවෙගං කින්ති පිහිතං, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, තස්මිං වත්ථුස්මිං ද්වීසු ඨානෙසු උපවාදො ආගච්ඡති, කුසලතොපි අකුසලං බලවතරං හොති, බුද්ධබලතොපි මාරබලං බලවතරං හොතීති, තෙන හි රුක්ඛස්ස මූලතොපි අග්ගං භාරතරං හොති, ගුණසම්පරිකිණ්ණතොපි පාපියං බලවතරං හොතී’’ති. ‘‘න, මහාරාජ, තාවතකෙන කුසලතොපි අකුසලං බලවතරං නාම හොති, න බුද්ධබලතොපි මාරබලං බලවතරං නාම හොති. අපි චෙත්ථ කාරණං ඉච්ඡිතබ්බං.

“大王，如来是能获得衣服、饮食、卧具、医药资具的，但也曾进入五娑罗（Pañcasāla）婆罗门村乞食，一无所得，拿着洗净的钵离开，这乃是由于恶魔波旬的缘故。”“那么，尊者龙军，世尊在超越计数的劫数中所积累的善业，难道已经终尽了吗？新近生起的恶魔波旬，又是如何阻碍那善业的力量呢？尊者龙军，于此一事，将从两方面招致责难：不善比善更有力，魔力比佛力更有力。那么，树梢就比树根更重，具德之事反不如罪恶更有力了。”“大王，并非仅因此事，就说不善比善更有力，或说魔力比佛力更有力。于此，尚应探求其原因。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස මධුං වා මධුපිණ්ඩිකං වා අඤ්ඤං වා උපායනං අභිහරෙය්‍ය, තමෙනං රඤ්ඤො ද්වාරපාලො එවං වදෙය්‍ය ‘අකාලො, භො, අයං රඤ්ඤො දස්සනාය, තෙන හි, භො, තව උපායනං ගහෙත්වා සීඝසීඝං පටිනිවත්ත, පුරෙ තව රාජා දණ්ඩං ධාරෙස්සතී’ති. තතො සො පුරිසො දණ්ඩභයා තසිතො උබ්බිග්ගො තං උපායනං ආදාය සීඝසීඝං පටිනිවත්තෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, රාජා චක්කවත්තී තාවතකෙන උපායනවිකලමත්තකෙන ද්වාරපාලතො දුබ්බලතරො නාම හොති[Pg.157], අඤ්ඤං වා පන කිඤ්චි උපායනං න ලභෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, ඉස්සාපකතො සො, භන්තෙ, ද්වාරපාලො උපායනං නිවාරෙසි, අඤ්ඤෙන පන ද්වාරෙන සතසහස්සගුණම්පි රඤ්ඤො උපායනං උපෙතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉස්සාපකතො මාරො පාපිමා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි, අඤ්ඤානි පන අනෙකානි දෙවතාසතසහස්සානි අමතං දිබ්බං ඔජං ගහෙත්වා උපගතානි ‘භගවතො කායෙ ඔජං ඔදහිස්සාමා’ති භගවන්තං නමස්සමානානි පඤ්ජලිකානි ඨිතානී’’ති.

“大王，譬如有人向转轮王献上蜂蜜或蜜饼等礼物，守门人会对他说：‘朋友，现在不是谒见国王的时候，你拿着礼物赶快回去，免得国王惩罚你。’于是那人因害怕惩罚而惊恐不安，便带着礼物匆匆返回。大王，难道转轮王会仅因缺少这点礼物，就比守门人更弱小，或者得不到其他的礼物吗？”“并非如此，尊者。那守门人是出于嫉妒才阻止献礼，而从其他门献给国王的礼物，还有百千倍之多。”“正是如此，大王。恶魔波旬(māro pāpimā)出于嫉妒，附身于五娑罗(Pañcasāla)村的婆罗门和居士们，然而另有成千上万的天人，带着天界的甘露精华前来，合掌恭敬地站立，向世尊顶礼，心想：‘我们将把这精华注入世尊的身体里。’”

‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, සුලභා භගවතො චත්තාරො පච්චයා ලොකෙ උත්තමපුරිසස්ස, යාචිතොව භගවා දෙවමනුස්සොහි චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, අපි ච ඛො පන මාරස්ස යො අධිප්පායො, සො තාවතකෙන සිද්ධො, යං සො භගවතො භොජනස්ස අන්තරායමකාසි. එත්ථ මෙ, භන්තෙ, කඞ්ඛා න ඡිජ්ජති, විමතිජාතොහං තත්ථ සංසයපක්ඛන්දො. න මෙ තත්ථ මානසං පක්ඛන්දති, යං තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලවරස්ස කුසලවරපුඤ්ඤසම්භවස්ස අසමසමස්ස අනුපමස්ස අප්පටිසමස්ස ඡවකං ලාමකං පරිත්තං පාපං අනරියං විපන්නං මාරො ලාභන්තරායමකාසී’’ති.

“诚然，尊者龙军，世尊作为世间最上之人，四种资具是容易获得的。世尊受天人所请而受用四种资具，然而魔罗的意图却也因此得逞，即他对世尊的食物制造了障碍。尊者，于此我疑惑未断，心生犹豫，陷入怀疑。我实在无法信解，对于如来、阿罗汉、正等正觉者，于天人世间中最殊胜的个人，由最胜善业福德所生，无等同者、无譬喻者、无匹敌者，魔罗竟能对他制造一个卑劣、下贱、微小、罪恶、非圣、败坏的利得障碍。”

‘‘චත්තාරො ඛො, මහාරාජ, අන්තරායා අදිට්ඨන්තරායො උද්දිස්ස කතන්තරායො උපක්ඛටන්තරායො පරිභොගන්තරායොති. තත්ථ කතමො අදිට්ඨන්තරායො? අනොදිස්ස අදස්සනෙන අනභිසඞ්ඛතං කොචි අන්තරායං කරොති ‘කිං පරස්ස දින්නෙනා’ති, අයං අදිට්ඨන්තරායො නාම.

“大王，有四种障碍：未见障、指定障、已备障、受用障。其中，何为未见障？即对非指定、未见、未准备之物，有人制造障碍，心想：‘施予他人有何用？’此即所谓未见障。”

‘‘කතමො උද්දිස්ස කතන්තරායො? ඉධෙකච්චං පුග්ගලං උපදිසිත්වා උද්දිස්ස භොජනං පටියත්තං හොති, තං කොචි අන්තරායං කරොති, අයං උද්දිස්ස කතන්තරායො නාම.

“何为指定障？在此，为某个人而指定准备了食物，有人对此制造障碍，此即所谓指定障。”

‘‘කතමො උපක්ඛටන්තරායො? ඉධ යං කිඤ්චි උපක්ඛටං හොති අප්පටිග්ගහිතං, තත්ථ කොචි අන්තරායං කරොති, අයං උපක්ඛටන්තරායො නාම.

“何为已备障？于此，对任何已准备好但尚未被接受之物，有人制造障碍，此即所谓已备障。”

‘‘කතමො පරිභොගන්තරායො? ඉධ යං කිඤ්චි පරිභොගං, තත්ථ කොචි අන්තරායං කරොති, අයං පරිභොගන්තරායො නාම. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, චත්තාරො අන්තරායා.

“何为受用障？于此，对任何受用之物，有人制造障碍，此即所谓受用障。大王，此即四种障碍。”

‘‘යං පන මාරො පාපිමා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි, තං නෙව භගවතො පරිභොගං න උපක්ඛටං න උද්දිස්සකතං, අනාගතං අසම්පත්තං අදස්සනෙන [Pg.158] අන්තරායං කතං, තං පන නෙකස්ස භගවතො යෙව, අථ ඛො යෙ තෙ තෙන සමයෙන නික්ඛන්තා අබ්භාගතා, සබ්බෙපි තෙ තං දිවසං භොජනං න ලභිංසු, නාහං තං, මහාරාජ, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය, යො තස්ස භගවතො උද්දිස්ස කතං උපක්ඛටං පරිභොගං අන්තරායං කරෙය්‍ය. සචෙ කොචි ඉස්සාය උද්දිස්ස කතං උපක්ඛටං පරිභොගං අන්තරායං කරෙය්‍ය, ඵලෙය්‍ය තස්ස මුද්ධා සතධා වා සහස්සධා වා.

“至于恶魔波旬附身于五娑罗村(Pañcasāla)的婆罗门与居士一事，那障碍既非针对世尊的受用物，亦非已备办物，亦非指定物，而是对尚未到来、尚未到达之物暗中造成的障碍。而且，那并非只针对世尊一人，当时所有出行的访客，那天都没有得到食物。大王，我未曾见于有天、有魔、有梵天的世界里，于有沙门、婆罗门的众生中，于有天、人的众生中，有谁能对为世尊指定而作的、已备办的或正在受用的利得制造障碍。如果有人出于嫉妒，对那指定而作的、已备办的或正在受用的利得制造障碍，他的头颅将碎为百片乃至千片。”

‘‘චත්තාරොමෙ, මහාරාජ, තථාගතස්ස කෙනචි අනාවරණීයා ගුණා. කතමෙ චත්තාරො? ලාභො, මහාරාජ, භගවතො උද්දිස්ස කතො උපක්ඛටො න සක්කා කෙනචි අන්තරායං කාතුං; සරීරානුගතා, මහාරාජ, භගවතො බ්‍යාමප්පභා න සක්කා කෙනචි අන්තරායං කාතුං; සබ්බඤ්ඤුතං, මහාරාජ, භගවතො ඤාණරතනං න සක්කා කෙනචි අන්තරායං කාතුං; ජීවිතං, මහාරාජ, භගවතො න සක්කා කෙනචි අන්තරායං කාතුං. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, චත්තාරො තථාගතස්ස කෙනචි අනාවරණීයා ගුණා, සබ්බෙපෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා එකරසා අරොගා අකුප්පා අපරූපක්කමා අඵුසානි කිරියානි. අදස්සනෙන, මහාරාජ, මාරො පාපිමා නිලීයිත්වා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි.

大王，如来有四种功德，是任何人都无法障碍的。是哪四种呢？大王，为世尊指定而作、已备办的利得，无人能作障碍；大王，世尊随身的一寻光，无人能作障碍；大王，世尊的一切智宝，无人能作障碍；大王，世尊的寿命，无人能作障碍。大王，这正是如来的四种无人能障碍的功德。大王，所有这些功德皆是一味、无碍、不动、非他人所能侵犯、不可触及。大王，恶魔波旬因不现身而隐藏，附身于五娑罗村(Pañcasāla)的婆罗门居士。

‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො පච්චන්තෙ දෙසෙ විසමෙ අදස්සනෙන නිලීයිත්වා චොරා පන්ථං දූසෙන්ති. යදි පන රාජා තෙ චොරෙ පස්සෙය්‍ය, අපි නු ඛො තෙ චොරා සොත්ථිං ලභෙය්‍යු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, ඵරසුනා ඵාලාපෙය්‍ය සතධා වා සහස්සධා වා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අදස්සනෙන මාරො පාපිමා නිලීයිත්වා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි.

大王，譬如在国王边境险恶之地，盗贼因不现身而隐藏，毁坏道路。如果国王发现了那些盗贼，他们还能安然无恙吗？”“尊者，不能。会用斧头将他们劈成百片乃至千片。”“正是如此，大王，恶魔波旬因不现身而隐藏，附身于五娑罗村的婆罗门居士。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඉත්ථී සපතිකා අදස්සනෙන නිලීයිත්වා පරපුරිසං සෙවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අදස්සනෙන මාරො පාපිමා නිලීයිත්වා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි. යදි, මහාරාජ, ඉත්ථී සාමිකස්ස සම්මුඛා පරපුරිසං සෙවති, අපි නු ඛො සා ඉත්ථී සොත්ථිං ලභෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, හනෙය්‍යාපි තං, භන්තෙ, සාමිකො වධෙය්‍යාපි බන්ධෙය්‍යාපි දාසිත්තං වා උපනෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අදස්සනෙන මාරො පාපිමා නිලීයිත්වා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි. යදි, මහාරාජ, මාරො පාපිමා භගවතො උද්දිස්ස කතං උපක්ඛටං පරිභොගං අන්තරායං [Pg.159] කරෙය්‍ය, ඵලෙය්‍ය තස්ස මුද්ධා සතධා වා සහස්සධා වා’’ති. ‘‘එවමෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, චොරිකාය කතං මාරෙන පාපිමතා, නිලීයිත්වා මාරො පාපිමා පඤ්චසාලකෙ බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙ අන්වාවිසි. සචෙ සො, භන්තෙ, මාරො පාපිමා භගවතො උද්දිස්ස කතං උපක්ඛටං පරිභොගං අන්තරායං කරෙය්‍ය, මුද්ධා වාස්ස ඵලෙය්‍ය සතධා වා සහස්සධා වා, කායො වාස්ස භුසමුට්ඨි විය විකිරෙය්‍ය, සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如一个有夫之妇，暗中隐藏，与其他男人私通。同样地，大王，恶魔波旬暗中隐藏，附身于五娑罗村(Pañcasāla)的婆罗门居士。大王，如果那女子当着她丈夫的面与其他男人私通，她还能安然无恙吗？”“尊者，不能。尊者，她的丈夫可能会杀她、处死她、囚禁她，或将她贬为奴隶。”“正是如此，大王，恶魔波旬暗中隐藏，附身于五娑罗村的婆罗门居士。大王，如果恶魔波旬对为世尊指定而作、已备办的受用物造成障碍，他的头颅将碎为百片乃至千片。”“正是如此，尊者龙军，恶魔波旬是如盗贼般行事，他暗中隐藏，附身于五娑罗村的婆罗门居士。尊者，如果那恶魔波旬对为世尊指定而作、已备办的受用物造成障碍，他的头颅将碎为百片乃至千片，他的身体也将如一把糠秕般被吹散。善哉，尊者龙军，此事我亦如是接受。”

බුද්ධලාභන්තරායපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，佛陀利得障碍问竟。

6. අපුඤ්ඤපඤ්හො

6. 非福问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘යො අජානන්තො පාණාතිපාතං කරොති, සො බලවතරං අපුඤ්ඤං පසවතී’ති. පුන ච භගවතා විනයපඤ්ඤත්තියා භණිතං ‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, අජානිත්වා පාණාතිපාතං කරොන්තො බලවතරං අපුඤ්ඤං පසවති, තෙන හි ‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි අනාපත්ති අජානන්තස්ස, තෙන හි ‘අජානිත්වා පාණාතිපාතං කරොන්තො බලවතරං අපුඤ්ඤං පසවතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො දුරුත්තරො දුරතික්කමො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

6. “尊者龙军，您说‘不知而行杀生者，会产生更强的非福’。但世尊在律制中又说‘不知者无犯’。尊者龙军，如果不知而行杀生者会产生更强的非福，那么‘不知者无犯’这句话就是错的。如果不知者无犯，那么‘不知而行杀生者会产生更强的非福’这句话也是错的。这个两难之问难以回答、难以逾越，已临到您，您应当解答此问。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘යො අජානන්තො පාණාතිපාතං කරොති, සො බලවතරං අපුඤ්ඤං පසවතී’ති. පුන ච විනයපඤ්ඤත්තියා භගවතා භණිතං ‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’ති. තත්ථ අත්ථන්තරං අත්ථි. කතමං අත්ථන්තරං? අත්ථි, මහාරාජ, ආපත්ති සඤ්ඤාවිමොක්ඛා, අත්ථි ආපත්ති නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛා. යායං, මහාරාජ, ආපත්ති සඤ්ඤාවිමොක්ඛා, තං ආපත්තිං ආරබ්භ භගවතා භණිතං ‘අනාපත්ති අජානන්තස්සා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，世尊确实说过：‘不知而行杀生者，会产生更强的非福。’世尊在律制中也说过：‘不知者无犯。’此中有义理的差别。是何差别？大王，有的罪是因想而可免，有的罪并非因想而可免。大王，世尊是针对那因想而可免的罪说‘不知者无犯’。”“善哉，尊者龙军，我如是接受此义。”

අපුඤ්ඤපඤ්හො ඡට්ඨො.

非福问第六。

7. භික්ඛුසඞ්ඝපරිහරණපඤ්හො

7. 护持比丘僧团问

7. ‘‘භන්තෙ [Pg.160] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, න එවං හොති ‘‘අහං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’’’ති වා, ‘‘මමුද්දෙසිකො භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති වා’ති. පුන ච මෙත්තෙය්‍යස්ස භගවතො සභාවගුණං පරිදීපයමානෙන භගවතා එවං භණිතං ‘‘සො අනෙකසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සති, සෙය්‍යථාපි අහං එතරහි අනෙකසතං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරාමී’’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, න එවං හොති ‘‘අහං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’’ති වා, ‘‘මමුද්දෙසිකො භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති වා’ති, තෙන හි අනෙකසතං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරාමීති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘සො අනෙකසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සති, සෙය්‍යථාපි අහං එතරහි අනෙකසතං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරාමී’ති, තෙන හි තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, න එවං හොති ‘අහං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’ති වා, ‘මමුද්දෙසිකො භික්ඛුසඞ්ඝො’ති වාති තම්පි වචනං මිච්ඡා, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

7. “尊者龙军，世尊曾说：‘阿难，如来实无此念：“我将护持比丘僧团”，或“比丘僧团以我为导”。’但世尊在阐明弥勒(Metteyya)世尊的自性功德时又说：‘他将护持数千比丘僧团，犹如我现在护持数百比丘僧团。’尊者龙军，如果世尊说过‘阿难，如来实无此念：“我将护持比丘僧团”，或“比丘僧团以我为导”’，那么‘我现在护持数百比丘僧团’这句话就是错的。如果如来说过‘他将护持数千比丘僧团，犹如我现在护持数百比丘僧团’，那么‘阿难，如来实无此念：“我将护持比丘僧团”，或“比丘僧团以我为导”’这句话也是错的。这个两难之问已临到您，您应当为之解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, න එවං හොති ‘‘අහං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’’ති වා, ‘‘මමුද්දෙසිකො භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති වා’ති. පුන ච මෙත්තෙය්‍යස්සාපි භගවතො සභාවගුණං පරිදීපයමානෙන භගවතා භණිතං ‘සො අනෙකසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සති, සෙය්‍යථාපි අහං එතරහි අනෙකසතං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරාමී’ති. එතස්මිඤ්ච, මහාරාජ, පඤ්හෙ එකො අත්ථො සාවසෙසො, එකො අත්ථො නිරවසෙසො. න, මහාරාජ, තථාගතො පරිසාය අනුගාමිකො, පරිසා පන තථාගතස්ස අනුගාමිකා. සම්මුති, මහාරාජ, එසා ‘අහ’න්ති ‘මමා’ති, න පරමත්ථො එසො, විගතං, මහාරාජ, තථාගතස්ස පෙමං, විගතො සිනෙහො, ‘මය්හ’න්තිපි තථාගතස්ස ගහණං නත්ථි, උපාදාය පන අවස්සයො හොති.

“大王，世尊确实说过：‘阿难，如来实无此念：“我将护持比丘僧团”，或“比丘僧团是依止于我的”。’世尊在阐明弥勒(Metteyya)世尊的自性功德时也说过：‘他将护持数千比丘僧团，犹如我现在护持数百比丘僧团。’大王，于此问中，一义有余，一义无余。大王，非是如来随于众，而是众随于如来。大王，‘我’与‘我所’是世俗言说，非胜义。大王，如来已离爱，已离执，如来亦无‘我所’之执取，然依世俗言说而为所依止。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පථවී භූමට්ඨානං සත්තානං පතිට්ඨා හොති උපස්සයං, පථවිට්ඨා චෙතෙ සත්තා, න ච මහාපථවියා ‘මය්හෙතෙ’ති අපෙක්ඛා හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සබ්බසත්තානං පතිට්ඨා හොති [Pg.161] උපස්සයං, තථාගතට්ඨා චෙතෙ සත්තා, න ච තථාගතස්ස ‘මය්හෙතෙ’ති අපෙක්ඛා හොති. යථා වා පන, මහාරාජ, මහතිමහාමෙඝො අභිවස්සන්තො තිණරුක්ඛපසුමනුස්සානං වුඩ්ඪිං දෙති සන්තතිං අනුපාලෙති. වුට්ඨූපජීවිනො චෙතෙ සත්තා සබ්බෙ, න ච මහාමෙඝස්ස ‘මය්හෙතෙ’ති අපෙක්ඛා හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සබ්බසත්තානං කුසලධම්මෙ ජනෙති අනුපාලෙති, සත්ථූපජීවිනො චෙතෙ සත්තා සබ්බෙ, න ච තථාගතස්ස ‘මය්හෙතෙ’ති අපෙක්ඛා හොති. තං කිස්ස හෙතු? අත්තානුදිට්ඨියා පහීනත්තා’’ති.

“大王，譬如大地为地上众生之立足与依止，此等众生依地而住，然大地实无‘此等为我所有’之念。同理，大王，如来为一切众生之立足与依止，此等众生依如来而住，然如来实无‘此等为我所有’之念。又譬如，大王，大云普降甘霖，令草木、兽类、人类增长延续，此等众生皆依雨而生，然大云实无‘此等为我所有’之念。同理，大王，如来令一切众生善法生起、增长，此等众生皆依导师而活，然如来实无‘此等为我所有’之念。是何缘故？因我见(attānudiṭṭhi)已断故。”

‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො බහුවිධෙහි කාරණෙහි, ගම්භීරො උත්තානීකතො, ගණ්ඨි භින්නො, ගහනං අගහනං කතං, අන්ධකාරො ආලොකො කතො, භග්ගා පරවාදා, ජිනපුත්තානං චක්ඛුං උප්පාදිත’’න්ති.

“善哉，龙军尊者！此问已由种种道理善为抉择，令深奥者显明，令缠结者解开，令错综者明晰，于黑暗中造作光明。外道之说已被破斥，佛子之眼得以生起。”

භික්ඛුසඞ්ඝපරිහරණපඤ්හො සත්තමො.

护持比丘僧团问第七。

8. අභෙජ්ජපරිසපඤ්හො

8. 不坏僧团问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘තථාගතො අභෙජ්ජපරිසො’ති, පුන ච භණථ ‘දෙවදත්තෙන එකප්පහාරං පඤ්ච භික්ඛුසතානි භින්නානී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො අභෙජ්ජපරිසො, තෙන හි දෙවදත්තෙන එකප්පහාරං පඤ්ච භික්ඛුසතානි භින්නානීති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි දෙවදත්තෙන එකප්පහාරං පඤ්ච භික්ඛුසතානි භින්නානි, තෙන හි ‘තථාගතො අභෙජ්ජපරිසො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, ගම්භීරො දුන්නිවෙඨියො, ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො, එත්ථායං ජනො ආවටො නිවුතො ඔවුතො පිහිතො පරියොනද්ධො, එත්ථ තව ඤාණබලං දස්සෙහි පරවාදෙසූ’’ති.

8. “尊者龙军(Nāgasena)，您说‘如来有不坏的僧团’，又说‘提婆达多(Devadatta)一次就分裂了五百位比丘’。尊者龙军，如果如来有不坏的僧团，那么‘提婆达多一次就分裂了五百位比丘’这句话就是错误的；如果提婆达多一次就分裂了五百位比丘，那么‘如来有不坏的僧团’这句话也是错误的。这个两难的问题已来到您面前，它深奥难解，错综复杂，结中之结。世人于此被覆盖、被遮蔽、被包裹、被封闭、被缠绕。请于此，于诸外道之说中，显示您的智慧之力吧。”

‘‘අභෙජ්ජපරිසො, මහාරාජ, තථාගතො, දෙවදත්තෙන ච එකප්පහාරං පඤ්ච භික්ඛුසතානි භින්නානි, තඤ්ච පන භෙදකස්ස බලෙන, භෙදකෙ විජ්ජමානෙ නත්ථි, මහාරාජ, අභෙජ්ජං නාම. භෙදකෙ සති මාතාපි පුත්තෙන භිජ්ජති, පුත්තොපි මාතරා භිජ්ජති, පිතාපි පුත්තෙන භිජ්ජති, පුත්තොපි පිතරා භිජ්ජති, භාතාපි භගිනියා භිජ්ජති, භගිනීපි භාතරා භිජ්ජති, සහායොපි [Pg.162] සහායෙන භිජ්ජති, නාවාපි නානාදාරුසඞ්ඝටිතා ඌමිවෙගසම්පහාරෙන භිජ්ජති, රුක්ඛොපි මධුකප්පසම්පන්නඵලො අනිලබලවෙගාභිහතො භිජ්ජති, සුවණ්ණම්පි ජාතිමන්තං ලොහෙන භිජ්ජති. අපි ච, මහාරාජ, නෙසො අධිප්පායො විඤ්ඤූනං, නෙසා බුද්ධානං අධිමුත්ති, නෙසො පණ්ඩිතානං ඡන්දො ‘තථාගතො භෙජ්ජපරිසො’ති. අපි චෙත්ථ කාරණං අත්ථි, යෙන කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘අභෙජ්ජපරිසො’ති. කතමං එත්ථ කාරණං? තථාගතස්ස, මහාරාජ, කතෙන අදානෙන වා අප්පියවචනෙන වා අනත්ථචරියාය වා අසමානත්තතාය වා යතො කුතොචි චරියං චරන්තස්සපි පරිසා භින්නාති න සුතපුබ්බං, තෙන කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘අභෙජ්ජපරිසො’ති. තයාපෙතං, මහාරාජ, ඤාතබ්බං ‘අත්ථි කිඤ්චි නවඞ්ගෙ බුද්ධවචනෙ සුත්තාගතං, ඉමිනා නාම කාරණෙන බොධිසත්තස්ස කතෙන තථාගතස්ස පරිසා භින්නා’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ, නො චෙතං ලොකෙ දිස්සති නොපි සුය්‍යති. සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，如来有不坏的僧团，而提婆达多也确实一次就分裂了五百位比丘。但那是凭藉分裂者的力量。大王，当有分裂者时，便没有所谓不可分裂之物。当有分裂者时，母亲会被儿子离间，儿子也会被母亲离间；父亲会被儿子离间，儿子也会被父亲离间；兄弟会被姐妹离间，姐妹也会被兄弟离间；朋友会被朋友离间。由各种木材构成的船，会被波浪的冲击力打破；结满甜美果实的树，会被强风的威力吹断；即使是纯金，也会被铁器损坏。然而，大王，‘如来的僧团是可分裂的’，这并非智者之意，非诸佛之胜解，非贤者之欲。于此亦有原因，如来因此原因被称为‘有不坏僧团者’。此中原因为何？大王，从未听闻如来因不施与、或恶言、或无益之行、或不平等之对待，或因行任何行为而使其僧团分裂。因是之故，如来被称为‘有不坏僧团者’。大王，您可知晓，在九分教的佛语中，可有经文记载，因菩萨所行的某个原因，而导致如来的僧团分裂吗？”“尊者，没有。此事于世间未见未闻。善哉，龙军尊者，我亦如是领受。”

අභෙජ්ජපරිසපඤ්හො අට්ඨමො.

不坏僧团问第八。

අභෙජ්ජවග්ගො දුතියො.

不坏品第二。

ඉමස්මිං වග්ගෙ අට්ඨ පඤ්හා.

本品有八问。

3. පණාමිතවග්ගො

3. 顶礼品

1. සෙට්ඨධම්මපඤ්හො

1. 最胜法之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.163] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායෙ චා’ති. පුන ච ‘උපාසකො ගිහී සොතාපන්නො පිහිතාපායො දිට්ඨිප්පත්තො විඤ්ඤාතසාසනො භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා පුථුජ්ජනං අභිවාදෙති පච්චුට්ඨෙතී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායෙ චා’ති, තෙන හි ‘උපාසකො ගිහී සොතාපන්නො පිහිතාපායො දිට්ඨිප්පත්තො විඤ්ඤාතසාසනො භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා පුථුජ්ජනං අභිවාදෙති පච්චුට්ඨෙතී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ‘උපාසකො ගිහී සොතාපන්නො පිහිතාපායො දිට්ඨිප්පත්තො විඤ්ඤාතසාසනො භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා පුථුජ්ජනං අභිවාදෙති පච්චුට්ඨෙති’, තෙන හි ‘ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායෙ චාති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

1. “尊者龙军(Nāgasena)，世尊曾说：‘婆塞特(Vāseṭṭha)，法于此世间，于现世及来世，皆为最胜。’又曾说：‘在家优婆塞(upāsaka)，已得须陀洹果，已闭恶趣门，已得正见，已解教法，向身为凡夫的比丘或沙弥礼敬、起身迎接。’尊者龙军，若世尊所说‘婆塞特，法于此世间，于现世及来世，皆为最胜’为实，则‘在家优婆塞……向身为凡夫的比丘或沙弥礼敬、起身迎接’之言为谬。若‘在家优婆塞……向身为凡夫的比丘或沙弥礼敬、起身迎接’为实，则‘婆塞特，法于此世间，于现世及来世，皆为最胜’之言亦为谬。此两难之问已至您前，当由您解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායෙ චා’ති, ‘උපාසකො ච ගිහී සොතාපන්නො පිහිතාපායො දිට්ඨිප්පත්තො විඤ්ඤාතසාසනො භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා පුථුජ්ජනං අභිවාදෙති පච්චුට්ඨෙති’. තත්ථ පන කාරණං අත්ථි. කතමං තං කාරණං?

“大王，世尊曾说：‘婆塞特，法于此世间，于现世及来世，皆为最胜。’亦曾说：‘在家优婆塞，已得须陀洹果，已闭恶趣门，已得正见，已解教法，向身为凡夫的比丘或沙弥礼敬、起身迎接。’于此中有因缘。是何因缘？”

‘‘වීසති ඛො පනිමෙ, මහාරාජ, සමණස්ස සමණකරණා ධම්මා ද්වෙ ච ලිඞ්ගානි, යෙහි සමණො අභිවාදනපච්චුට්ඨානසමානනපූජනාරහො හොති. කතමෙ වීසති සමණස්ස සමණකරණා ධම්මා ද්වෙ ච ලිඞ්ගානි? සෙට්ඨො ධම්මාරාමො, අග්ගො නියමො, චාරො විහාරො සංයමො සංවරො ඛන්ති සොරච්චං එකත්තචරියා එකත්තාභිරති පටිසල්ලානං හිරිඔත්තප්පං වීරියං අප්පමාදො සික්ඛාසමාදානං උද්දෙසො පරිපුච්ඡා සීලාදිඅභිරති නිරාලයතා සික්ඛාපදපාරිපූරිතා, කාසාවධාරණං, භණ්ඩුභාවො. ඉමෙ ඛො[Pg.164], මහාරාජ, වීසති සමණස්ස සමණකරණා ධම්මා ද්වෙ ච ලිඞ්ගානි. එතෙ ගුණෙ භික්ඛු සමාදාය වත්තති, සො තෙසං ධම්මානං අනූනත්තා පරිපුණ්ණත්තා සම්පන්නත්තා සමන්නාගතත්තා අසෙක්ඛභූමිං අරහන්තභූමිං ඔක්කමති, සෙට්ඨං භූමන්තරං ඔක්කමති, අරහත්තාසන්නගතොති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“大王，此有二十种成就沙门之法与二种相，沙门因此而堪受礼敬、起身迎接、尊敬与供养。是哪二十种成就沙门之法与二种相呢？即：最胜的法乐、最高的律仪、行、住、调伏、防护、忍耐、柔顺、独行、乐独处、隐居、惭、愧、精进、不放逸、受持学处、诵习、问难、喜爱戒等、无执、圆满学处，以及身披袈裟与剃除须发此二种相。大王，此即二十种成就沙门之法与二种相。比丘受持此等功德，因其法无缺、圆满、具足、成就，故能入无学地、阿罗汉地，入最胜境界。（优婆塞思惟：）‘他已近于阿罗汉果’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘ඛීණාසවෙහි සො සාමඤ්ඤං උපගතො, නත්ථි මෙ සො සමයො’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“（优婆塞思惟：）‘他已达到与诸漏尽者同等的沙门位，我则未得此位’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘අග්ගපරිසං සො උපගතො, නාහං තං ඨානං උපගතො’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“（优婆塞思惟：）‘他已入最上众，我则未至彼位’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘ලභති සො පාතිමොක්ඛුද්දෙසං සොතුං, නාහං තං ලභාමි සොතු’න්ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“（优婆塞思惟：）‘他得以听闻波罗提木叉的诵念，我则不得听闻’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘සො අඤ්ඤෙ පබ්බාජෙති උපසම්පාදෙති ජිනසාසනං වඩ්ඪෙති, අහමෙතං න ලභාමි කාතු’න්ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“（优婆塞思惟：）‘他能令他人出家、受具足戒，光大胜者之教法，我则不能为之’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘අප්පමාණෙසු සො සික්ඛාපදෙසු සමත්තකාරී, නාහං තෙසු වත්තාමී’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“（优婆塞思惟：）‘他在无量学处中圆满行持，我则未能行持’，因此，已证须陀洹的优婆塞理应礼敬、迎接身为凡夫的比丘。”

‘‘‘උපගතො සො සමණලිඞ්ගං, බුද්ධාධිප්පායෙ ඨිතො, තෙනාහං ලිඞ්ගෙන දූරමපගතො’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“‘彼已趋向沙门相，住于佛陀意趣，我则远离此相。’作是念，入流优婆塞理应礼敬、起身迎接凡夫比丘。”

‘‘‘පරූළ්හකච්ඡලොමො සො අනඤ්ජිතඅමණ්ඩිතො අනුලිත්තසීලගන්ධො, අහං පන මණ්ඩනවිභූසනාභිරතො’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“‘彼腋毛增长，不涂眼药，不事饰好，而以戒香涂身；我则乐于饰好庄严。’作是念，入流优婆塞理应礼敬、起身迎接凡夫比丘。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, ‘යෙ තෙ වීසති සමණකරණා ධම්මා ද්වෙ ච ලිඞ්ගානි, සබ්බෙපෙතෙ ධම්මා භික්ඛුස්ස සංවිජ්ජන්ති, සො යෙව තෙ ධම්මෙ ධාරෙති, අඤ්ඤෙපි තත්ථ සික්ඛාපෙති, සො මෙ ආගමො සික්ඛාපනඤ්ච නත්ථී’ති අරහති [Pg.165] උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“再者，大王，‘彼二十种成就沙门之法及二种相，此等诸法比丘悉皆具有。彼持此诸法，亦教导他人，而我无此传承与教导。’作是念，入流优婆塞理应礼敬、起身迎接凡夫比丘。”

‘‘යථා, මහාරාජ, රාජකුමාරො පුරොහිතස්ස සන්තිකෙ විජ්ජං අධීයති, ඛත්තියධම්මං සික්ඛති, සො අපරෙන සමයෙන අභිසිත්තො ආචරියං අභිවාදෙති පච්චුට්ඨෙති ‘සික්ඛාපකො මෙ අය’න්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ‘භික්ඛු සික්ඛාපකො වංසධරො’ති අරහති උපාසකො සොතාපන්නො භික්ඛුං පුථුජ්ජනං අභිවාදෙතුං පච්චුට්ඨාතුං.

“大王，譬如王子于国师处学艺，修习刹帝利法。彼于后时受灌顶已，仍思念：‘此我师也’，而礼敬、起身迎接其师。大王，亦复如是，‘比丘是师，是法脉传承者。’作是念，入流优婆塞理应礼敬、起身迎接凡夫比丘。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන ජානාහි භික්ඛුභූමියා මහන්තතං අසමවිපුලභාවං. යදි, මහාරාජ, උපාසකො සොතාපන්නො අරහත්තං සච්ඡිකරොති, ද්වෙව තස්ස ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා තස්මිං යෙව දිවසෙ පරිනිබ්බායෙය්‍ය වා, භික්ඛුභාවං වා උපගච්ඡෙය්‍ය. අචලා හි සා, මහාරාජ, පබ්බජ්ජා, මහතී අච්චුග්ගතා, යදිදං භික්ඛුභූමී’’ති. ‘‘ඤාණගතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො සුනිබ්බෙඨිතො බලවතා අතිබුද්ධිනා තයා, න යිමං පඤ්හං සමත්ථො අඤ්ඤො එවං විනිවෙඨෙතුං අඤ්ඤත්‍ර තවාදිසෙන බුද්ධිමතා’’ති.

“再者，大王，您亦应以此理趣了知比丘境界的伟大、无与伦比及广阔。大王，若入流优婆塞证得阿罗汉果，他只有两种归宿，别无其他：或于当日般涅槃，或趋入比丘位。大王，此出家是稳固、伟大、至高无上的，此即比丘境界。”“龙军尊者，此问我已了然。具大威力、大智慧的您已善为抉择。除了像您这样的智者，无人能如此解释此问题。”

සෙට්ඨධම්මපඤ්හො පඨමො.

殊胜法问第一

2. සබ්බසත්තහිතඵරණපඤ්හො

2. 遍满利益一切有情之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘තථාගතො සබ්බසත්තානං අහිතමපනෙත්වා හිතමුපදහතී’ති. පුන ච භණථ අග්ගික්ඛන්ධූපමෙ ධම්මපරියායෙ භඤ්ඤමානෙ ‘සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගත’න්ති. අග්ගික්ඛන්ධූපමං, භන්තෙ, ධම්මපරියායං දෙසෙන්තෙන තථාගතෙන සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං හිතමපනෙත්වා අහිතමුපදහිතං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො සබ්බසත්තානං අහිතමපනෙත්වා හිතමුපදහති, තෙන හි අග්ගික්ඛන්ධූපමෙ ධම්මපරියායෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගතන්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි අග්ගික්ඛන්ධූපමෙ ධම්මපරියායෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගතං, තෙන හි තථාගතො සබ්බසත්තානං අහිතමපනෙත්වා හිතමුපදහතීති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

2. “龙军尊者，您说：‘如来为一切众生去除不利，带来利益。’但您又说，在宣讲《火蕴《本行》》(Aggikkhandhūpama-dhammapariyāya)时，‘有六十位比丘口中吐出热血。’尊者，如来在宣讲《火蕴《本行》》时，岂不是为那六十位比丘去除了利益，而带来了不利？龙军尊者，如果如来为一切众生去除不利，带来利益，那么‘在宣讲《火蕴《本行》》时，有六十位比丘口中吐出热血’这句话就是错的。反之，如果‘在宣讲《火蕴《本行》》时，有六十位比丘口中吐出热血’是真的，那么‘如来为一切众生去除不利，带来利益’这句话也是错的。此两难之问已至您前，当由您解答。”

‘‘තථාගතො[Pg.166], මහාරාජ, සබ්බසත්තානං අහිතමපනෙත්වා හිතමුපදහති, අග්ගික්ඛන්ධූපමෙ ධම්මපරියායෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගතං, තඤ්ච පන න තථාගතස්ස කතෙන, තෙසං යෙව අත්තනො කතෙනා’’ති.

“大王，如来为一切众生去除不利，带来利益。在宣讲《火蕴《本行》》时，有六十位比丘口中吐出热血，但这并非由如来所致，而是由他们自身的行为所致。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො අග්ගික්ඛන්ධූපමං ධම්මපරියායං න භාසෙය්‍ය, අපි නු තෙසං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගච්ඡෙය්‍යාති, න හි, මහාරාජ, මිච්ඡාපටිපන්නානං තෙසං භගවතො ධම්මපරියායං සුත්වා පරිළාහො කායෙ උප්පජ්ජි, තෙන තෙසං පරිළාහෙන උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගත’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතස්සෙව කතෙන තෙසං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගතං, තථාගතො යෙව තත්ථ අධිකාරො තෙසං නාසනාය, යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, අහි වම්මිකං පවිසෙය්‍ය, අථඤ්ඤතරො පංසුකාමො පුරිසො වම්මිකං භින්දිත්වා පංසුං හරෙය්‍ය, තස්ස පංසුහරණෙන වම්මිකස්ස සුසිරං පිදහෙය්‍ය, අථ තත්ථෙව සො අස්සාසං අලභමානො මරෙය්‍ය, නනු සො, භන්තෙ, අහි තස්ස පුරිසස්ස කතෙන මරණප්පත්තො’’ති. ‘‘ආම මහාරාජා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො යෙව තත්ථ අධිකාරො තෙසං නාසනායා’’ති.

“龙军尊者，如果如来不说火蕴譬喻法门，那些人会从口中吐出热血吗？”“不会的，大王。那些行邪道者听闻世尊的法门后，身体生起热恼，因为这热恼才从口中吐出热血。”“这么说，龙军尊者，那些人从口中吐出热血确实是如来的作为，如来要对他们的灭摈负责。就像，龙军尊者，有条蛇钻进蚁穴，另一个人想要取土而挖开蚁穴，他取土的行为堵塞了蚁穴的孔洞，那条蛇在里面无法呼吸而死。尊者，那条蛇难道不是因那个人的行为而死的吗？”“正是如此，大王。”“同样地，龙军尊者，如来要对他们的灭摈负责。”

‘‘තථාගතො, මහාරාජ, ධම්මං දෙසයමානො අනුනයප්පටිඝං න කරොති, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො ධම්මං දෙසෙති, එවං ධම්මෙ දෙසීයමානෙ යෙ තත්ථ සම්මාපටිපන්නා, තෙ බුජ්ඣන්ති. යෙ පන මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ පතන්ති. යථා, මහාරාජ, පුරිසස්ස අම්බං වා ජම්බුං වා මධුකං වා චාලයමානස්ස යානි තත්ථ ඵලානි සාරානි දළ්හබන්ධනානි, තානි තත්ථෙව අච්චුතානි තිට්ඨන්ති, යානි තත්ථ ඵලානි පූතිවණ්ටමූලානි දුබ්බලබන්ධනානි, තානි පතන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො ධම්මං දෙසයමානො අනුනයප්පටිඝං න කරොති, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො ධම්මං දෙසෙති, එවං ධම්මෙ දෙසීයමානෙ යෙ තත්ථ සම්මාපටිපන්නා, තෙ බුජ්ඣන්ති. යෙ පන මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ පතන්ති.

“大王，如来说法时不生爱憎，离于爱憎而说法。如此说法时，那些如理行道者便得以觉悟，而那些行邪道者则会堕落。大王，就像一个人摇动芒果树、蒲桃树或蜜树时，那些果实坚实、果蒂牢固的，就仍然留在树上；而那些果蒂根部腐烂、连接脆弱的果实，就会掉落下来。同样地，大王，如来说法时不生爱憎，离于爱憎而说法。如此说法时，那些如理行道者便得以觉悟，而那些行邪道者则会堕落。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කස්සකො ධඤ්ඤං රොපෙතුකාමො ඛෙත්තං කසති, තස්ස කසන්තස්ස අනෙකසතසහස්සානි තිණානි මරන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො පරිපක්කමානසෙ සත්තෙ බොධෙන්තො අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො [Pg.167] ධම්මං දෙසෙති, එවං ධම්මෙ දෙසීයමානෙ යෙ තත්ථ සම්මාපටිපන්නා, තෙ බුජ්ඣන්ති. යෙ පන මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ තිණානි විය මරන්ති.

“大王，又好比农夫想种植谷物而耕田，当他耕田时，成千上万的杂草就死去了。同样地，大王，如来为令心意成熟的有情觉悟，离于爱憎而说法。如此说法时，那些如理行道者便得以觉悟，而那些行邪道者，则如杂草般死去。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මනුස්සා රසහෙතු යන්තෙන උච්ඡුං පීළයන්ති, තෙසං උච්ඡුං පීළයමානානං යෙ තත්ථ යන්තමුඛගතා කිමයො, තෙ පීළියන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො පරිපක්කමානසෙ සත්තෙ බොධෙන්තො ධම්මයන්තමභිපීළයති, යෙ තත්ථ මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ කිමී විය මරන්තී’’ති.

“大王，又好比人们为了取汁，用机器压榨甘蔗，当他们压榨甘蔗时，那些进入机器口的虫子，就会被压死。同样地，大王，如来为令心意成熟的有情觉悟而驱动大法之机，那些行邪道者，就会像虫子一样死去。”

‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, තෙ භික්ඛූ තාය ධම්මදෙසනාය පතිතා’’ති? ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, තච්ඡකො රුක්ඛං තච්ඡන්තො උජුකං පරිසුද්ධං කරොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, වජ්ජනීයං අපනෙත්වා තච්ඡකො රුක්ඛං උජුකං පරිසුද්ධං කරොතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො පරිසං රක්ඛන්තො න සක්කොති බොධනෙය්‍යෙ සත්තෙ බොධෙතුං, මිච්ඡාපටිපන්නෙ පන සත්තෙ අපනෙත්වා බොධනෙය්‍යෙ සත්තෙ බොධෙති, අත්තකතෙන පන තෙ, මහාරාජ, මිච්ඡාපටිපන්නා පතන්ති.

“龙军尊者，那些比丘不是因为那场说法而堕落的吗？”“大王，木匠修整木材时，能把整块木材都修得笔直而纯净吗？”“不能，尊者。木匠是去除了应舍弃的部分，才把木材修得笔直而纯净。”“正是如此，大王。如来若顾及整个大众，便无法教化那些当度之人，而是要去除那些邪行之人，才能教化当度之人。大王，那些邪行之人，实是因自己的行为而堕落。”

‘‘යථා, මහාරාජ, කදලී වෙළු අස්සතරී අත්තජෙන හඤ්ඤති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ අත්තකතෙන හඤ්ඤන්ති පතන්ති.

“大王，犹如芭蕉、竹子与骡子，因自身所生之物而毁灭；同样地，那些邪行之人，也因自身所造之业而毁灭、堕落。”

‘‘යථා, මහාරාජ, චොරා අත්තකතෙන චක්ඛුප්පාටනං සූලාරොපනං සීසච්ඡෙදනං පාපුණන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ මිච්ඡාපටිපන්නා, තෙ අත්තකතෙන හඤ්ඤන්ති පතන්ති. යෙසං, මහාරාජ, සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගතං, තෙසං තං නෙව භගවතො කතෙන, න පරෙසං කතෙන, අථ ඛො අත්තනො යෙව කතෙන.

“大王，譬如盗贼因己所为而遭剜眼、丳刺、斩首，正是如此，大王，凡行邪道者，亦因己所为而遭毁灭、堕落。大王，彼六十位比丘口中涌出热血，这既非世尊所为，亦非他人所为，实乃因其自身所为。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො සබ්බජනස්ස අමතං දදෙය්‍ය, තෙ තං අමතං අසිත්වා අරොගා දීඝායුකා සබ්බීතිතො පරිමුච්චෙය්‍යුං, අථඤ්ඤතරො පුරිසො දුරුපචාරෙන තං අසිත්වා මරණං පාපුණෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, අමතදායකො පුරිසො තතොනිදානං කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො දසසහස්සියා ලොකධාතුයා දෙවමනුස්සානං අමතං ධම්මදානං [Pg.168] දෙති, යෙ තෙ සත්තා භබ්බා, තෙ ධම්මාමතෙන බුජ්ඣන්ති. යෙ පන තෙ සත්තා අභබ්බා, තෙ ධම්මාමතෙන හඤ්ඤන්ති පතන්ති. භොජනං, මහාරාජ, සබ්බසත්තානං ජීවිතං රක්ඛති, තමෙකච්චෙ භුඤ්ජිත්වා විසූචිකාය මරන්ති, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, භොජනදායකො පුරිසො තතොනිදානං කිඤ්චි අපුඤ්ඤං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො දසසහස්සියා ලොකධාතුයා දෙවමනුස්සානං අමතං ධම්මදානං දෙති, යෙ තෙ සත්තා භබ්බා, තෙ ධම්මාමතෙන බුජ්ඣන්ති. යෙ පන තෙ සත්තා අභබ්බා, තෙ ධම්මාමතෙන හඤ්ඤන්ති පතන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，譬如有人施予众人甘露，众人食之，得以无病长寿，解脱一切灾患。然另有一人，因服用不当而死。大王，此施予甘露之人，会因此而招致丝毫恶业否？”“不会的，尊者。”“正是如此，大王，如来于十千世界中，施予天人甘露法施。彼等堪能之众生，因此法之甘露而得觉悟；而彼等不堪能之众生，则因此法之甘露而遭毁灭、堕落。大王，食物能守护一切众生之生命，然有人食之，却因霍乱而死。大王，此施予食物之人，会因此而招致丝毫恶业否？”“不会的，尊者。”“正是如此，大王，如来于十千世界中，施予天人甘露法施。彼等堪能之众生，因此法之甘露而得觉悟；而彼等不堪能之众生，则因此法之甘露而遭毁灭、堕落。”“善哉，龙军尊者，我亦如是信受。”

සබ්බසත්තහිතඵරණපඤ්හො දුතියො.

利益遍及一切众生之问，第二。

3. වත්ථගුය්හනිදස්සනපඤ්හො

3. 示现阴藏相之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං තථාගතෙන –

3. “尊者龙军，如来曾如是说——

‘‘‘කායෙන සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;

මනසා සංවරො සාධු, සාධු සබ්බත්ථ සංවරො’ති.

“‘身守护为善，语守护亦善；意守护为善，于一切处守护亦善。’”

‘‘පුන ච තථාගතො චතුන්නං පරිසානං මජ්ඣෙ නිසීදිත්වා පුරතො දෙවමනුස්සානං සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කොසොහිතං වත්ථගුය්හං දස්සෙසි. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘කායෙන සංවරො සාධූ’ති, තෙන හි සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කොසොහිතං වත්ථගුය්හං දස්සෙසීති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස කොසොහිතං වත්ථගුය්හං දස්සෙති, තෙන හි ‘කායෙන සංවරො සාධූ’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，如来坐于四众之中，于天人面前，向婆罗门塞拉（Sela）示现其阴藏相。龙军尊者，若世尊曾说‘身防护为善’，那么‘向婆罗门塞拉示现其阴藏相’之言即是谬误。若（世尊）确曾向婆罗门塞拉示现其阴藏相，那么‘身防护为善’之言亦是谬误。此两难之问已至您前，您必须解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘කායෙන සංවරො සාධූ’ති, සෙලස්ස ච බ්‍රාහ්මණස්ස කොසොහිතං වත්ථගුය්හං දස්සිතං. යස්ස ඛො, මහාරාජ, තථාගතෙ කඞ්ඛා උප්පන්නා, තස්ස බොධනත්ථාය භගවා ඉද්ධියා තප්පටිභාගං කායං දස්සෙති, සො යෙව තං පාටිහාරියං පස්සතී’’ති.

“大王，世尊确实说过‘身防护为善’，也为婆罗门塞拉（Sela）示现了阴藏相。大王，若有人对如来生起疑惑，为令其觉悟，世尊便以神通化现出对应的形体，唯有其人能看见此神变。”

‘‘කො [Pg.169] පනෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, සද්දහිස්සති, යං පරිසගතො එකො යෙව තං ගුය්හං පස්සති, අවසෙසා තත්ථෙව වසන්තා න පස්සන්තීති. ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං තත්ථ කාරණං උපදිස, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘දිට්ඨපුබ්බො පන තයා, මහාරාජ, කොචි බ්‍යාධිතො පුරිසො පරිකිණ්ණො ඤාතිමිත්තෙහී’’ති. ‘‘ආම භන්තෙ’’ති. ‘‘අපි නු ඛො සා, මහාරාජ, පරිසා පස්සතෙතං වෙදනං, යාය සො පුරිසො වෙදනාය වෙදයතී’’ති. ‘‘න හි භන්තෙ, අත්තනා යෙව සො, භන්තෙ, පුරිසො වෙදයතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යස්සෙව තථාගතෙ කඞ්ඛා උප්පන්නා, තස්සෙව තථාගතො බොධනත්ථාය ඉද්ධියා තප්පටිභාගං කායං දස්සෙති, සො යෙව තං පාටිහාරියං පස්සති.

“龙军尊者，谁会相信此事呢？于众人集会中，唯有一人得见那秘密之事，而其余在场之人都看不见。请您为我开示此中缘由，以理令我信解。”“大王，您可曾见过被亲友围绕的病人？”“是的，尊者。”“那么大王，那些围绕之人能看见那个病人所感受的苦受吗？”“不能，尊者。只有那个病人自己才能感受到。”“正是如此，大王。若有人对如来生起疑惑，为令其觉悟，如来便以神通化现出对应的形体，唯有其人能看见此神变。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කඤ්චිදෙව පුරිසං භූතො ආවිසෙය්‍ය, අපි නු ඛො සා, මහාරාජ, පරිසා පස්සති තං භූතාගමන’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සො යෙව ආතුරො තස්ස භූතස්ස ආගමනං පස්සතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යස්සෙව තථාගතෙ කඞ්ඛා උප්පන්නා, තස්සෙව තථාගතො බොධනත්ථාය ඉද්ධියා තප්පටිභාගං කායං දස්සෙති, සො යෙව තං පාටිහාරියං පස්සතී’’ති.

“大王，譬如某个男子被鬼附身，大众能看见鬼的到来吗？”“尊者，不能，只有那个病人自己能看见鬼的到来。”“正是如此，大王。当有人对如来产生疑惑时，如来就为了启发他而以神通力显示相应的身体，只有他自己能看见那个神变。”

‘‘දුක්කරං, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා කතං, යං එකස්සපි අදස්සනීයං, තං දස්සෙන්තෙනා’’ති. ‘‘න, මහාරාජ, භගවා ගුය්හං දස්සෙසි, ඉද්ධියා පන ඡායං දස්සෙසී’’ති. ‘‘ඡායායපි, භන්තෙ, දිට්ඨාය දිට්ඨං යෙව හොති ගුය්හං, යං දිස්වා නිට්ඨං ගතො’’ති. ‘‘දුක්කරඤ්චාපි, මහාරාජ, තථාගතො කරොති බොධනෙය්‍යෙ සත්තෙ බොධෙතුං. යදි, මහාරාජ, තථාගතො කිරියං හාපෙය්‍ය, බොධනෙය්‍යා සත්තා න බුජ්ඣෙය්‍යුං. යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, යොගඤ්ඤූ තථාගතො බොධනෙය්‍යෙ සත්තෙ බොධෙතුං, තස්මා තථාගතො යෙන යෙන යොගෙන බොධනෙය්‍යා බුජ්ඣන්ති, තෙන තෙන යොගෙන බොධනෙය්‍යෙ බොධෙති.

“尊者龙军，世尊所做之事确实难行，竟示现了不应为任何人所见之物。”“大王，世尊并非示现隐秘处，而是以神通示现影像。”“尊者，即使看见影像，也算是看见了隐秘处，看见之后他才获得了确信。”“大王，如来为了令应被觉悟的众生觉悟，也做了难行之事。大王，如果如来减损其作为，应被觉悟的众生就不会觉悟。大王，正因为如来善知方便，为了令应被觉悟的众生觉悟，所以如来就以各种方便令应被觉悟的众生觉悟。”

‘‘යථා, මහාරාජ, භිසක්කො සල්ලකත්තො යෙන යෙන භෙසජ්ජෙන ආතුරො අරොගො හොති, තෙන තෙන භෙසජ්ජෙන ආතුරං උපසඞ්කමති, වමනීයං වමෙති, විරෙචනීයං විරෙචෙති, අනුලෙපනීයං අනුලිම්පෙති, අනුවාසනීයං අනුවාසෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො යෙන යෙන යොගෙන බොධනෙය්‍යා සත්තා බුජ්ඣන්ති, තෙන තෙන යොගෙන බොධෙති.

“大王，譬如良医外科医师，他用能治愈病人的药物来治疗病人：需催吐者令其吐，需泻下者令其泻，需涂敷者为其敷，需灌肠者为其灌。如是，大王，如来以任何方便能令应被觉悟的众生觉悟，就以任何方便令其觉悟。”

‘‘යථා [Pg.170] වා පන, මහාරාජ, ඉත්ථී මූළ්හගබ්භා භිසක්කස්ස අදස්සනීයං ගුය්හං දස්සෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො බොධනෙය්‍යෙ සත්තෙ බොධෙතුං අදස්සනීයං ගුය්හං ඉද්ධියා ඡායං දස්සෙසි. නත්ථි, මහාරාජ, අදස්සනීයො නාම ඔකාසො පුග්ගලං උපාදාය. යදි, මහාරාජ, කොචි භගවතො හදයං දිස්වා බුජ්ඣෙය්‍ය, තස්සපි භගවා යොගෙන හදයං දස්සෙය්‍ය, යොගඤ්ඤූ, මහාරාජ, තථාගතො දෙසනාකුසලො.

“大王，譬如难产的孕妇向医师示现不应见之隐秘处，如是，大王，如来为令应受教化之众生觉悟，以神通示现不应见之隐秘处的影像。大王，就个人而言，无有不可示现之处。大王，若有人见世尊之心即可觉悟，世尊亦会以方便善巧向其示现心脏。大王，如来善知方便，善于说法。”

‘‘නනු, මහාරාජ, තථාගතො ථෙරස්ස නන්දස්ස අධිමුත්තිං ජානිත්වා තං දෙවභවනං නෙත්වා දෙවකඤ්ඤායො දස්සෙසි ‘ඉමිනායං කුලපුත්තො බුජ්ඣිස්සතී’ති, තෙන ච සො කුලපුත්තො බුජ්ඣි. ඉති ඛො, මහාරාජ, තථාගතො අනෙකපරියායෙන සුභනිමිත්තං හීළෙන්තො ගරහන්තො ජිගුච්ඡන්තො තස්ස බොධනහෙතු කකුටපාදිනියො අච්ඡරායො දස්සෙසි. එවම්පි තථාගතො යොගඤ්ඤූ දෙසනාකුසලො.

“大王，如来岂非知晓长老难陀的意乐，才带他去天界，示现天女，心想：‘此良家子将因此而觉悟’，而那位良家子也因此觉悟了吗？如是，大王，如来以种种方式呵斥、谴责、厌离净相，为令其觉悟，而示现了鸽足的天女。如来亦如是善知方便，善于说法。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තථාගතො ථෙරස්ස චූළපන්ථකස්ස භාතරා නික්කඩ්ඪිතස්ස දුක්ඛිතස්ස දුම්මනස්ස උපගන්ත්වා සුඛුමං චොළඛණ්ඩං අදාසි ‘ඉමිනායං කුලපුත්තො බුජ්ඣිස්සතී’ති, සො ච කුලපුත්තො තෙන කාරණෙන ජිනසාසනෙ වසීභාවං පාපුණි. එවම්පි, මහාරාජ, තථාගතො යොගඤ්ඤූ දෙසනාකුසලො.

“再者，大王，如来走向被兄长逐出、痛苦忧愁的长老周利盘陀伽，给他一块细净的布，心想：‘此良家子将因此而觉悟。’那位良家子也因此在胜者之教法中获得自在。大王，如来亦如是善知方便，善于说法。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තථාගතො බ්‍රාහ්මණස්ස මොඝරාජස්ස යාව තතියං පඤ්හං පුට්ඨො න බ්‍යාකාසි ‘එවමිමස්ස කුලපුත්තස්ස මානො උපසමිස්සති, මානූපසමා අභිසමයො භවිස්සතී’ති, තෙන ච තස්ස කුලපුත්තස්ස මානො උපසමි, මානූපසමා සො බ්‍රාහ්මණො ඡසු අභිඤ්ඤාසු වසීභාවං පාපුණි. එවම්පි, මහාරාජ, තථාගතො යොගඤ්ඤූ දෙසනාකුසලො’’ති.

“再者，大王，如来对婆罗门摩伽罗阇所问之问题，直至第三次仍不作答，心想：‘如此，此良家子之慢心将平息，慢心平息后将得证悟。’因此，那位良家子的慢心平息了，由于慢心平息，那位婆罗门于六神通中获得自在。大王，如来亦如是善知方便，善于说法。”

‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො බහුවිධෙහි කාරණෙහි, ගහනං අගහනං කතං, අන්ධකාරො ආලොකො කතො, ගණ්ඨි භින්නො, භග්ගා පරවාදා, ජිනපුත්තානං චක්ඛුං තයා උප්පාදිතං, නිප්පටිභානා තිත්ථියා, ත්වං ගණිවරපවරමාසජ්ජා’’ති.

“善哉，龙军尊者！此问已被您以多种理由善巧地解释清楚了，令深奥者不深奥，黑暗中现光明，结已被解开，他论已被摧毁。您为佛子们生起了慧眼，令外道哑口无言，您实为最胜导师之首！”

වත්ථගුය්හනිදස්සනපඤ්හො තතියො.

示现阴藏相问题第三。

4. ඵරුසවාචාභාවපඤ්හො

4. 无粗语之问

4. ‘‘භන්තෙ [Pg.171] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා ‘පරිසුද්ධවචීසමාචාරො ආවුසො තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං, යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පුන ච තථාගතො ථෙරස්ස සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස අපරාධෙ පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තො ඵරුසාහි වාචාහි මොඝපුරිසවාදෙන සමුදාචරි, තෙන ච සො ථෙරො මොඝපුරිසවාදෙන මඞ්කුචිත්තවසෙන රුන්ධිතත්තා විප්පටිසාරී නාසක්ඛි අරියමග්ගං පටිවිජ්ඣිතුං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, පරිසුද්ධවචීසමාචාරො තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං, තෙන හි තථාගතෙන ථෙරස්ස සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස අපරාධෙ මොඝපුරිසවාදෙන සමුදාචිණ්ණන්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි භගවතා ථෙරස්ස සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස අපරාධෙ මොඝපුරිසවාදෙන සමුදාචිණ්ණං, තෙන හි පරිසුද්ධවචීසමාචාරො තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතන්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

4. “龙军尊者，法将舍利弗(Sāriputta)长老曾这样说过：‘贤友们，如来语行清净，如来没有需要守护并担心“莫要让别人知道我这事”的语恶行。’然而，如来在长老苏定那(Sudinna)迦兰陀子(Kalandaputta)犯过时，为制定波罗夷(pārājika)，却以粗语，以‘愚人’之言称呼他。而那位长老因这‘愚人’之言，心意沮丧，圣道被障，懊悔不已，因而未能彻证圣道。龙军尊者，如果如来语行清净，没有语恶行，那么‘如来对长老苏定那迦兰陀子之过失以“愚人”之言称呼他’此言即是错误的。如果世尊对长老苏定那迦兰陀子之过失以‘愚人’之言称呼他，那么‘如来语行清净，没有语恶行’此言也是错误的。这个两难之问也已到您面前，您应当解释。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා ‘පරිසුද්ධවචීසමාචාරො ආවුසො තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං, යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. ආයස්මතො ච සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස අපරාධෙ පාරාජිකං පඤ්ඤපෙන්තෙන භගවතා මොඝපුරිසවාදෙන සමුදාචිණ්ණං, තඤ්ච පන අදුට්ඨචිත්තෙන අසාරම්භෙන යාථාවලක්ඛණෙන. කිඤ්ච තත්ථ යාථාවලක්ඛණං, යස්ස, මහාරාජ, පුග්ගලස්ස ඉමස්මිං අත්තභාවෙ චතුසච්චාභිසමයො න හොති, තස්ස පුරිසත්තනං මොඝං අඤ්ඤං කයිරමානං අඤ්ඤෙන සම්භවති, තෙන වුච්චති ‘මොඝපුරිසො’ති. ඉති, මහාරාජ, භගවතා ආයස්මතො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සතාවවචනෙන සමුදාචිණ්ණං, නො අභූතවාදෙනා’’ති.

“大王，法将舍利弗长老确实说过：‘贤友们，如来语行清净，如来没有那种需要守护，唯恐“他人知晓我此事”的语恶行。’而世尊在具寿苏定那迦兰陀子犯罪，制定波罗夷时，确实以‘无用之人’之说称呼他，但那是出于无嗔恨心、无恼怒心，且是如实的表述。此中，什么是如实的表述呢？大王，若有任何个人在这一生中不能现观四谛，其人之为人便是徒劳的，所作所为皆成别事，因此被称为‘无用之人’。所以，大王，世尊对具寿苏定那迦兰陀子是以真实之语而说，并非不实之言。”

‘‘සභාවම්පි, භන්තෙ නාගසෙන, යො අක්කොසන්තො භණති, තස්ස මයං කහාපණං දණ්ඩං ධාරෙම, අපරාධො යෙව සො වත්ථුං නිස්සාය විසුං වොහාරං ආචරන්තො අක්කොසතී’’ති. ‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, සුතපුබ්බං [Pg.172] තයා ඛලිතස්ස අභිවාදනං වා පච්චුට්ඨානං වා සක්කාරං වා උපායනානුප්පදානං වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යතො කුතොචි යත්ථ කත්ථචි ඛලිතො, සො පරිභාසනාරහො හොති තජ්ජනාරහො, උත්තමඞ්ගම්පිස්ස ඡින්දන්ති හනන්තිපි බන්ධන්තිපි ඝාතෙන්තිපි ඣාපෙන්තිපී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, භගවතා කිරියා යෙව කතා, නො අකිරියා’’ති.

“龙军(Nāgasena)尊者，即使是说实话，若有人辱骂着说，我们也会对他处以罚金，他依据事实(vatthu)却另作言说而辱骂，这确实是过失。”“大王，您可曾听说过对犯错之人行礼、起立、恭敬或赠送礼物吗？”“没有，尊者。无论何人，因何事，在何处犯错，他都应受呵责，应受恐吓，人们甚至会砍掉他的头，或打、或绑、或杀、或烧。”“那么，大王，世尊所做的确是应行之事，而非不应行之事。”

‘‘කිරියම්පි, භන්තෙ නාගසෙන, කුරුමානෙන පතිරූපෙන කාතබ්බං අනුච්ඡවිකෙන, සවනෙනපි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතස්ස සදෙවකො ලොකො ඔත්තප්පති හිරියති භිය්‍යො දස්සනෙන තතුත්තරිං උපසඞ්කමනෙන පයිරුපාසනෙනා’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, තිකිච්ඡකො අභිසන්නෙ කායෙ කුපිතෙ දොසෙ සිනෙහනීයානි භෙසජ්ජානි දෙතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, තිණ්හානි ලෙඛනීයානි භෙසජ්ජානි දෙතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සබ්බකිලෙසබ්‍යාධිවූපසමාය අනුසිට්ඨිං දෙති, ඵරුසාපි, මහාරාජ, තථාගතස්ස වාචා සත්තෙ සිනෙහයති, මුදුකෙ කරොති. යථා, මහාරාජ, උණ්හම්පි උදකං යං කිඤ්චි සිනෙහනීයං සිනෙහයති, මුදුකං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඵරුසාපි තථාගතස්ස වාචා අත්ථවතී හොති කරුණාසහගතා. යථා, මහාරාජ, පිතුවචනං පුත්තානං අත්ථවන්තං හොති කරුණාසහගතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඵරුසාපි තථාගතස්ස වාචා අත්ථවතී හොති කරුණාසහගතා. ඵරුසාපි, මහාරාජ, තථාගතස්ස වාචා සත්තානං කිලෙසප්පහානා හොති. යථා, මහාරාජ, දුග්ගන්ධම්පි ගොමුත්තං පීතං විරසම්පි අගදං ඛායිතං සත්තානං බ්‍යාධිං හනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඵරුසාපි තථාගතස්ස වාචා අත්ථවතී කරුණාසහගතා. යථා, මහාරාජ, මහන්තොපි තූලපුඤ්ජො පරස්ස කායෙ නිපතිත්වා රුජං න කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඵරුසාපි තථාගතස්ස වාචා න කස්සචි දුක්ඛං උප්පාදෙතී’’ති. ‘‘සුවිනිච්ඡිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො බහූහි කාරණෙහි, සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，即使是行为，也应以适当、相称的方式去行。尊者龙军，仅是听闻如来，有天之世间都会生起惭愧；更何况是亲见、走近、侍奉呢？”“大王，医生会给身体败坏、诸病发作的人开柔和的药吗？”“不会的，尊者，会开猛烈、清泻的药。”“正是如此，大王，如来为平息一切烦恼之病而施设教诫。大王，如来之言语，即使严厉，也能使众生柔和，使其变得柔软。大王，犹如热水能软化任何需软化之物，使其变得柔软，正是如此，大王，如来严厉之言语亦有意义，且与悲心相应。大王，犹如父亲对儿子的话语有意义且与悲心相应，正是如此，大王，如来严厉之言语亦有意义，且与悲心相应。大王，如来严厉之言语，能令众生断除烦恼。大王，犹如饮用气味难闻的牛尿，或食用味道不佳的药物，能治愈众生之病，正是如此，大王，如来严厉之言语亦有意义，且与悲心相应。大王，犹如一大团棉花落在他人身上并不会造成伤痛，正是如此，大王，如来严厉之言语也不会给任何人带来痛苦。”“尊者龙军，此问已由诸多理由善为抉择。善哉，尊者龙军，我亦如是信受。”

ඵරුසවාචාභාවපඤ්හො චතුත්ථො.

无粗语之问，第四。

5. රුක්ඛඅචෙතනාභාවපඤ්හො

5. 树木无情识之问

5. ‘‘භන්තෙ [Pg.173] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං තථාගතෙන –

5. “尊者龙军，如来曾如是说——”

‘‘‘අචෙතනං බ්‍රාහ්මණ අස්සුණන්තං, ජානො අජානන්තමිමං පලාසං;

ආරද්ධවීරියො ධුවං අප්පමත්තො, සුඛසෙය්‍යං පුච්ඡසි කිස්ස හෙතූ’ති.

“婆罗门，你是有知者，已发起精进，恒常不放逸，为何还要问这棵无情识、不能听闻、无所知的palāsa树是否安卧呢？”

පුන ච භණිතං –

又说到——

‘‘‘ඉති ඵන්දනරුක්ඛොපි, තාවදෙ අජ්ඣභාසථ;

මය්හම්පි වචනං අත්ථි, භාරද්වාජ සුණොහි මෙ’ති.

“如是，摇曳的树也即刻说道：‘巴罗多迦，我也有话要说，请听我说。’”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, රුක්ඛො අචෙතනො, තෙන හි ඵන්දනෙන රුක්ඛෙන භාරද්වාජෙන සහ සල්ලපිතන්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ඵන්දනෙන රුක්ඛෙන භාරද්වාජෙන සද්ධිං සල්ලපිතං, තෙන හි රුක්ඛො අචෙතනොති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පතො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“龙军尊者，如果树是无情识的，那么‘摇曳的树与巴罗多迦对话’的说法就是错误的。如果摇曳的树确实与巴罗多迦对话过，那么‘树是无情识的’说法也是错误的。此两难之问已到你面前，你必须将它解决。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘රුක්ඛො අචෙතනො’ති, ඵන්දනෙන ච රුක්ඛෙන භාරද්වාජෙන සද්ධිං සල්ලපිතං, තඤ්ච පන වචනං ලොකසමඤ්ඤාය භණිතං. නත්ථි, මහාරාජ, අචෙතනස්ස රුක්ඛස්ස සල්ලාපො නාම, අපි ච, මහාරාජ, තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථාය දෙවතායෙතං අධිවචනං රුක්ඛොති, රුක්ඛො සල්ලපතීති චෙසා ලොකපණ්ණත්ති, යථා, මහාරාජ, සකටං ධඤ්ඤස්ස පරිපූරිතං ධඤ්ඤසකටන්ති ජනො වොහරති, න ච තං ධඤ්ඤමයං සකටං, රුක්ඛමයං සකටං, තස්මිං සකටෙ ධඤ්ඤස්ස පන ආකිරිතත්තා ධඤ්ඤසකටන්ති ජනො වොහරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න රුක්ඛො සල්ලපති, රුක්ඛො අචෙතනො, යා පන තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා, තස්සා යෙව තං අධිවචනං රුක්ඛොති, රුක්ඛො සල්ලපතීති චෙසා ලොකපණ්ණත්ති.

“大王，世尊确实说过‘树是无情识的’，而（经中说）摇曳的树与巴罗多迦对话，那句话是依世间共称而说。大王，无情识的树并不会交谈。然而，大王，‘树’是居住于彼树之天神的称谓，而‘树会说话’是世间施设。譬如，大王，人们称装满谷物的车为‘谷车’，但那车并非谷物所造，而是木材所制。因为谷物被装载在那辆车上，人们才称之为‘谷车’。同样地，大王，并非树在说话，树是无情识的。然而，那居住在树中的天神，‘树’即是她的称谓，而‘树会说话’是世间施设。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, දධිං මන්ථයමානො තක්කං මන්ථෙමීති වොහරති, න තං තක්කං, යං සො මන්ථෙති, දධිං යෙව සො මන්ථෙන්තො තක්කං මන්ථෙමීති වොහරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න රුක්ඛො සල්ලපති, රුක්ඛො අචෙතනො[Pg.174]. යා පන තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා, තස්සායෙව තං අධිවචනං රුක්ඛොති, රුක්ඛො සල්ලපතීති චෙසා ලොකපණ්ණත්ති.

“大王，又譬如有人搅拌凝乳时，会说‘我正在搅拌酪浆’，但他所搅拌的并非酪浆，而是凝乳。他一边搅拌凝乳，一边说‘我正在搅拌酪浆’。同样地，大王，树木不会说话，树木是无心识的。然而，那居住在树中的天神，‘树’即是她的称谓，而‘树会说话’是世间施设。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අසන්තං සාධෙතුකාමො සන්තං සාධෙමීති වොහරති, අසිද්ධං සිද්ධන්ති වොහරති, එවමෙසා ලොකසමඤ්ඤා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න රුක්ඛො සල්ලපති, රුක්ඛො අචෙතනො. යා පන තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා, තස්සායෙව තං අධිවචනං රුක්ඛොති, රුක්ඛො සල්ලපතීති චෙසා ලොකපණ්ණත්ති, යාය, මහාරාජ, ලොකසමඤ්ඤාය ජනො වොහරති, තථාගතොපි තායෙව ලොකසමඤ්ඤාය සත්තානං ධම්මං දෙසෙතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如有人想做未竟之事，却说‘我正在做已竟之事’，把未成就的说成已成就的，此乃世间共称。同样地，大王，树木不会说话，树木是无心识的。然而，那居住在树中的天神，‘树’即是她的称谓，而‘树会说话’是世间施设。大王，世人依世间共称而交谈，如来也依此世间共称为众生说法。”“善哉，龙军尊者，我正是如此领受。”

රුක්ඛඅචෙතනාභාවපඤ්හො පඤ්චමො.

树木无心识之问，第五。

6. පිණ්ඩපාතමහප්ඵලපඤ්හො

6. 钵食大果报问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං ධම්මසඞ්ගීතිකාරකෙහි ථෙරෙහි –

6. “尊者龙军，法合诵者长老们曾如此说——”

‘‘‘චුන්දස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා, කම්මාරස්සාති මෙ සුතං;

ආබාධං සම්ඵුසී ධීරො, පබාළ්හං මාරණන්තික’න්ති.

“‘我闻食纯陀铁匠餐，贤者身受剧疾，濒临命终。’”

‘‘පුන ච භගවතා භණිතං ‘ද්වෙමෙ, ආනන්ද, පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා ච. කතමෙ ද්වෙ? යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣි, යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා තථාගතො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති. ඉමෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා, අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතො චුන්දස්ස භත්තං භුත්තාවිස්ස ඛරො ආබාධො උප්පන්නො, පබාළ්හා ච වෙදනා පවත්තා මාරණන්තිකා, තෙන හි ‘ද්වෙමෙ, ආනන්ද, පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ද්වෙමෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච [Pg.175] මහානිසංසතරා ච, තෙන හි භගවතො චුන්දස්ස භත්තං භුත්තාවිස්ස ඛරො ආබාධො උප්පන්නො, පබාළ්හා ච වෙදනා පවත්තා මාරණන්තිකාති තම්පි වචනං මිච්ඡා. කිංනු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, සො පිණ්ඩපාතො විසගතතාය මහප්ඵලො, රොගුප්පාදකතාය මහප්ඵලො, ආයුවිනාසකතාය මහප්ඵලො, භගවතො ජීවිතහරණතාය මහප්ඵලො? තත්ථ මෙ කාරණං බ්‍රූහි පරවාදානං නිග්ගහාය, එත්ථායං ජනො සම්මූළ්හො ලොභවසෙන අතිබහුං ඛායිතෙන ලොහිතපක්ඛන්දිකා උප්පන්නාති. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“世尊又曾说：‘阿难，有两种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。是哪两种呢？一者，如来食用后，证得无上正等正觉；二者，如来食用后，般涅槃于无余依涅槃界。此二种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。’尊者龙军，若世尊食纯陀之食后，生起剧疾，感受濒死之剧痛，则‘阿难，有两种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益’之言为误。若此二种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益，则‘世尊食纯陀之食后，生起剧疾，感受濒死之剧痛’之言亦为误。尊者龙军，彼钵食究竟是因有毒而具大果报，因致病而具大果报，因损寿而具大果报，还是因夺世尊之命而具大果报？请为我说明其中缘由，以折服外道，此处众人困惑，以为是因贪食过量而生血痢。此两难之问已至汝前，汝当决之。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ධම්මසඞ්ගීතිකාරකෙහි ථෙරෙහි –

“大王，法合诵者长老们曾如此说——”

‘‘‘චුන්දස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා, කම්මාරස්සාති මෙ සුතං;

ආබාධං සම්ඵුසී ධීරො, පබාළ්හං මාරණන්තික’න්ති.

“‘我闻食铁匠纯陀之供，贤者身患剧疾，濒临死亡。’”

‘‘භගවතා ච භණිතං ‘ද්වෙමෙ, ආනන්ද, පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා ච. කතමෙ ද්වෙ? යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣි, යඤ්ච පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා තථාගතො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, ඉමෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා, අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’ති.

“世尊亦曾说：‘阿难，有两种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。是哪两种呢？一者，如来食用后，证得无上正等正觉；二者，如来食用后，般涅槃于无余依涅槃界。此二种钵食，其果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。’”

‘‘සො පන පිණ්ඩපාතො බහුගුණො අනෙකානිසංසො. දෙවතා, මහාරාජ, හට්ඨා පසන්නමානසා ‘අයං භගවතො පච්ඡිමො පිණ්ඩපාතො’ති දිබ්බං ඔජං සූකරමද්දවෙ ආකිරිංසු. තඤ්ච පන සම්මාපාකං ලහුපාකං මනුඤ්ඤං බහුරසං ජට්ඨරග්ගිතෙජස්ස හිතං. න, මහාරාජ, තතොනිදානං භගවතො කොචි අනුප්පන්නො රොගො උප්පන්නො, අපි ච, මහාරාජ, භගවතො පකතිදුබ්බලෙ සරීරෙ ඛීණෙ ආයුසඞ්ඛාරෙ උප්පන්නො රොගො භිය්‍යො අභිවඩ්ඪි.

“然而，那钵食具多功德、多利益。大王，诸天心生欢喜净信，思忖：‘此乃世尊最后之钵食’，遂将天界精华注入善软猪肉(sūkaramaddava)中。其物善烹、易消、味美、多滋，有益胃火。大王，世尊并非因此而生起任何未有之病，而是，大王，世尊于体质素弱、寿行将尽之际，已生之病更增剧罢了。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පකතියා ජලමානො අග්ගි අඤ්ඤස්මිං උපාදානෙ දින්නෙ භිය්‍යො පජ්ජලති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවතො පකතිදුබ්බලෙ සරීරෙ ඛීණෙ ආයුසඞ්ඛාරෙ උප්පන්නො රොගො භිය්‍යො අභිවඩ්ඪි.

“大王，譬如素燃之火，再添他薪，则燃烧更炽；如是，大王，世尊于体质素弱、寿行将尽之际，已生之病更增剧罢了。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සොතො [Pg.176] පකතියා සන්දමානො අභිවුට්ඨෙ මහාමෙඝෙ භිය්‍යො මහොඝො උදකවාහකො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවතො පකතිදුබ්බලෙ සරීරෙ ඛීණෙ ආයුසඞ්ඛාරෙ උප්පන්නො රොගො භිය්‍යො අභිවඩ්ඪි.

“又如，大王，素流之溪，若遇大雨滂沱，则成更汹涌之洪流；如是，大王，世尊于体质素弱、寿行将尽之际，已生之病更增剧罢了。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පකතියා අභිසන්නධාතු කුච්ඡි අඤ්ඤස්මිං අජ්ඣොහරිතෙ භිය්‍යො ආයමෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවතො පකතිදුබ්බලෙ සරීරෙ ඛීණෙ ආයුසඞ්ඛාරෙ උප්පන්නො රොගො භිය්‍යො අභිවඩ්ඪි, නත්ථි, මහාරාජ, තස්මිං පිණ්ඩපාතෙ දොසො, න ච තස්ස සක්කා දොසං ආරොපෙතු’’න්ති.

“又如，大王，素已失调之腹，若再进食，则更形胀满；如是，大王，世尊于体质素弱、寿行将尽之际，已生之病更增剧罢了。大王，那钵食无过，亦不可归过于它。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන තෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති? ‘‘ධම්මානුමජ්ජනසමාපත්තිවසෙන, මහාරාජ, තෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති.

“尊者龙军，是何原因令那两种钵食果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益呢？”“大王，因法随观等至之故，那两种钵食果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමෙසං ධම්මානං අනුමජ්ජනසමාපත්තිවසෙන තෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති? ‘‘නවන්නං, මහාරාජ, අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තීනං අනුලොමප්පටිලොමසමාපජ්ජනවසෙන තෙ ද්වෙ පිණ්ඩපාතා සමසමඵලා සමවිපාකා අතිවිය අඤ්ඤෙහි පිණ්ඩපාතෙහි මහප්ඵලතරා ච මහානිසංසතරා චා’’ති.

“尊者龙军，依于何等诸法之随观等至，令那两种钵食果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益呢？”“大王，依于顺逆出入九次第住等至(anupubbavihārasamāpatti)之故，那两种钵食果报与异熟相等，远超其他钵食，具更大果报、更大利益。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ද්වීසු යෙව දිවසෙසු අධිමත්තං තථාගතො නවානුපුබ්බවිහාරසමාපත්තියො අනුලොමප්පටිලොමං සමාපජ්ජී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං භන්තෙ නාගසෙන. යං ඉමස්මිං බුද්ධක්ඛෙත්තෙ අසදිසං පරමදානං, තම්පි ඉමෙහි ද්වීහි පිණ්ඩපාතෙහි අගණිතං. අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන. යාව මහන්තා නවානුපුබ්බවිහාරසමාපත්තියො, යත්‍ර හි නාම නවානුපුබ්බවිහාරසමාපත්තිවසෙන දානං මහප්ඵලතරං හොති මහානිසංසතරඤ්ච. සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，如来仅于这两日，才格外顺逆地进入九次第住等至吗？”“是的，大王。”“稀有啊，尊者龙军！未曾有啊，尊者龙军！于此佛教中，无与伦比之至上布施，亦不及这两份钵食。稀有啊，尊者龙军！未曾有啊，尊者龙军！九次第住等至何其伟大！正因九次第住等至，布施方有更大果报、更大利益。善哉，尊者龙军！我如是信受。”

පිණ්ඩපාතමහප්ඵලපඤ්හො ඡට්ඨො.

钵食大果报问第六。

7. බුද්ධපූජනපඤ්හො

7. 佛陀供养问

7. ‘‘භන්තෙ [Pg.177] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං තථාගතෙන ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ, ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති. පුන ච භණිතං –

7. “尊者龙军，如来说过：‘阿难，你们不要忙于如来的遗体供养。’并且又说：

‘‘‘පූජෙථ නං පූජනියස්ස ධාතුං;

එවං කිර සග්ගමිතො ගමිස්සථා’ති.

“‘应供养彼应供者之舍利；如是，汝等将从此往生天界。’”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන භණිතං ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ, ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති, තෙන හි ‘පූජෙථ නං පූජනියස්ස ධාතුං, එවං කරා සග්ගමිතො ගමිස්සථා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘පූජෙථ නං පූජනියස්ස ධාතුං, එවං කරා සග්ගමිතො ගමිස්සථා’ති, තෙන හි ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“尊者龙军，倘若如来曾说：‘阿难，你们不要为如来的遗体供养而操劳。’那么，‘应供养彼应供养者之舍利，如是行者将由此往生天界’此言即是错误的。倘若如来曾说：‘应供养彼应供养者之舍利，如是行者将由此往生天界。’那么，‘阿难，你们不要为如来的遗体供养而操劳’此言亦是错误的。此两难之问已至您前，当由您来解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ, ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති, පුන ච භණිතං ‘පූජෙථ නං පූජනියස්ස ධාතුං, එවං කරා සග්ගමිතො ගමිස්සථා’ති, තඤ්ච පන න සබ්බෙසං ජිනපුත්තානං යෙව ආරබ්භ භණිතං ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ, ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති. අකම්මං හෙතං, මහාරාජ, ජිනපුත්තානං යදිදං පූජා, සම්මසනං සඞ්ඛාරානං, යොනිසො මනසිකාරො, සතිපට්ඨානානුපස්සනා, ආරම්මණසාරග්ගාහො, කිලෙසයුද්ධං, සදත්ථමනුයුඤ්ජනා, එතං ජිනපුත්තානං කරණීයං, අවසෙසානං දෙවමනුස්සානං පූජා කරණීයා.

“大王，世尊确实说过：‘阿难，你们不要为如来的遗体供养而操劳。’但也说过：‘应供养彼应供养者之舍利，如是行者将由此往生天界。’然而，‘阿难，你们不要为如来的遗体供养而操劳’此言，并非对一切众生而说，而是仅对佛子而说。大王，此供养之事，非佛子之所当为。审察诸行、如理作意、随观念处、把握所缘精要、与烦恼战斗、致力于自身真实义利，此乃佛子之所当为。其余天人，则当行供养。”

‘‘යථා, මහාරාජ, මහියා රාජපුත්තානං හත්ථිඅස්සරථධනුථරුලෙඛමුද්දාසික්ඛාඛග්ගමන්තසුති- සම්මුතියුද්ධයුජ්ඣාපනකිරියා කරණීයා, අවසෙසානං පුථුවෙස්සසුද්දානං කසි වණිජ්ජා ගොරක්ඛා කරණීයා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අකම්මං හෙතං ජිනපුත්තානං යදිදං පූජා, සම්මසනං සඞ්ඛාරානං, යොනිසො මනසිකාරො, සතිපට්ඨානානුපස්සනා, ආරම්මණසාරග්ගාහො, කිලෙසයුද්ධං, සදත්ථමනුයුඤ්ජනා, එතං ජිනපුත්තානං කරණීයං, අවසෙසානං දෙවමනුස්සානං පූජා කරණීයා.

“大王，譬如在大地上，王子所当为者，乃修习象术、马术、车术、弓术、剑术、书写、印章等诸般技艺；其余众多吠舍、首陀罗所当为者，乃从事耕种、贸易、畜牧。大王，正是如此，此供养之事，非佛子之所当为。审察诸行、如理作意、随观念处、把握所缘精要、与烦恼战斗、致力于自身真实义利，此乃佛子之所当为。其余天人，则当行供养。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණමාණවකානං ඉරුවෙදං යජුවෙදං සාමවෙදං අථබ්බණවෙදං ලක්ඛණං ඉතිහාසං පුරාණං නිඝණ්ඩු කෙටුභං අක්ඛරප්පභෙදං පදං වෙය්‍යාකරණං භාසමග්ගං උප්පාතං සුපිනං නිමිත්තං ඡළඞ්ගං චන්දග්ගාහං [Pg.178] සූරියග්ගාහං සුක්කරාහුචරිතං උළුග්ගහයුද්ධං දෙවදුන්දුභිස්සරං ඔක්කන්ති උක්කාපාතං භූමිකම්මං දිසාදාහං භුම්මන්තලික්ඛං ජොතිසං ලොකායතිකං සාචක්කං මිගචක්කං අන්තරචක්කං මිස්සකුප්පාදං සකුණරුතරවිතං සික්ඛා කරණීයා, අවසෙසානං පුථුවෙස්සසුද්දානං කසි වණිජ්ජා ගොරක්ඛා කරණීයා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අකම්මං හෙතං ජිනපුත්තානං යදිදං පූජා, සම්මසනං සඞ්ඛාරානං, යොනිසො මනසිකාරො, සතිපට්ඨානානුපස්සනා, ආරම්මණසාරග්ගාහො, කිලෙසයුද්ධං, සදත්ථමනුයුඤ්ජනා, එතං ජිනපුත්තානං කරණීයං, අවසෙසානං දෙවමනුස්සානං පූජා කරණීයා, තස්මා, මහාරාජ, තථාගතො ‘මා ඉමෙ අකම්මෙ යුඤ්ජන්තු, කම්මෙ ඉමෙ යුඤ්ජන්තූ’ති ආහ ‘අබ්‍යාවටා තුම්හෙ, ආනන්ද, හොථ තථාගතස්ස සරීරපූජායා’ති. යදෙතං, මහාරාජ, තථාගතො න භණෙය්‍ය, පත්තචීවරම්පි අත්තනො පරියාදාපෙත්වා භික්ඛූ බුද්ධපූජං යෙව කරෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如婆罗门青年当学《梨俱吠陀》、《夜柔吠陀》、《娑摩吠陀》、《阿闼婆吠陀》，以及相术、古史、往世书、词汇书、词源学、音韵学、词法学、语法学、演说术、灾变、梦兆、相兆、六吠陀支、日月食、金星与罗睺之行、星宿之战、天鼓声、星象变迁、陨石、地学、方位灾变、天文学、顺世论、兽相、异兆、杂占、鸟音等学问；其余吠舍、首陀罗则当行耕种、贸易、畜牧。如是，大王，供养非佛子所应为之事。省思诸行、如理作意、修习念住、把握所缘精髓、与烦恼战斗、致力于自身真实利益，此乃佛子所应为之事。其余的供养之事，当由天人行之。是故，大王，如来（心想）：‘莫令他们勤于非务，当令他们勤于己务’，故说：‘阿难，你们不要忙于如来的遗体供养。’大王，如来若不作是说，比丘们必将尽其衣钵以行佛陀供养。”“善哉，尊者龙军！我如是信受。”

බුද්ධපූජනපඤ්හො සත්තමො.

佛陀供养问第七。

8. පාදසකලිකාහතපඤ්හො

8. 足被石片所伤之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘භගවතො ගච්ඡන්තස්ස අයං අචෙතනා මහාපථවී නින්නං උන්නමති, උන්නතං ඔනමතී’ති, පුන ච භණථ ‘භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො’ති. යා සා සකලිකා භගවතො පාදෙ පතිතා, කිස්ස පන සා සකලිකා භගවතො පාදා න නිවත්තා. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතො ගච්ඡන්තස්ස අයං අචෙතනා මහාපථවී නින්නං උන්නමති, උන්නතං ඔනමති, තෙන හි ‘භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි භගවතො පාදො සකලිකාය ඛතො, තෙන හි ‘භගවතො ගච්ඡන්තස්ස අයං අචෙතනා මහාපථවී නින්නං උන්නමති උන්නතං ඔනමතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

8. “龙军尊者，您说‘世尊行走时，此无情之大地，低处隆起，高处下陷’，又说‘世尊之足为石片所伤’。那块落在世尊足上的石片，为何不退避呢？龙军尊者，倘若世尊行走时，此无情之大地，低处隆起，高处下陷，那么‘世尊之足为石片所伤’之言即是虚妄。倘若世尊之足确为石片所伤，那么‘世尊行走时，此无情之大地，低处隆起，高处下陷’之言亦是虚妄。此两难之问已临于您，当由您解答。”

‘‘සච්චං[Pg.179], මහාරාජ, අත්ථෙතං භගවතො ගච්ඡන්තස්ස අයං අචෙතනා මහාපථවී නින්නං උන්නමති උන්නතං ඔනමති, භගවතො ච පාදො සකලිකාය ඛතො, න ච පන සා සකලිකා අත්තනො ධම්මතාය පතිතා, දෙවදත්තස්ස උපක්කමෙන පතිතා. දෙවදත්තො, මහාරාජ, බහූනි ජාතිසතසහස්සානි භගවති ආඝාතං බන්ධි, සො තෙන ආඝාතෙන ‘මහන්තං කූටාගාරප්පමාණං පාසාණං භගවතො උපරි පාතෙස්සාමී’ති මුඤ්චි. අථ ද්වෙ සෙලා පථවිතො උට්ඨහිත්වා තං පාසාණං සම්පටිච්ඡිංසු, අථ නෙසං සම්පහාරෙන පාසාණතො පපටිකා භිජ්ජිත්වා යෙන වා තෙන වා පතන්තී භගවතො පාදෙ පතිතා’’ති.

“大王，诚然，世尊行走时，此无情之大地，低处隆起，高处下陷，而世尊之足亦为石片所伤。然彼石片非因其自性而落下，乃因提婆达多之谋害而坠落。大王，提婆达多于无数百千生中，于世尊心怀怨恨。彼因怨恨，投下巨岩，心念：‘我当将此大如楼阁之岩石，掷于世尊之上’。于是，有二岩从地涌出，接住彼石。然因其撞击，一块碎片从岩石上迸裂，飘忽而下，落于世尊足上。”

‘‘යථා ච, භන්තෙ නාගසෙන, ද්වෙ සෙලා පාසාණං සම්පටිච්ඡිංසු, තථෙව පපටිකාපි සම්පටිච්ඡිතබ්බා’’ති? ‘‘සම්පටිච්ඡිතම්පි, මහාරාජ, ඉධෙකච්චං පග්ඝරති පසවති න ඨානමුපගච්ඡති, යථා, මහාරාජ, උදකං පාණිනා ගහිතං අඞ්ගුලන්තරිකාහි පග්ඝරති පසවති න ඨානමුපගච්ඡති, ඛීරං තක්කං මධුං සප්පි තෙසං මච්ඡරසං මංසරසං පාණිනා ගහිතං අඞ්ගුලන්තරිකාහි පග්ඝරති පසවති න ඨානමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පටිච්ඡනත්ථං උපගතානං ද්වින්නං සෙලානං සම්පහාරෙන පාසාණතො පපටිකා භිජ්ජිත්වා යෙන වා තෙන වා පතන්තී භගවතො පාදෙ පතිතා.

“龙军尊者，既然二岩接住彼石，那么石片亦应被接住？”“大王，纵然被接住，此处有些东西亦会滑落、流失，无法到达其位置。譬如，大王，以手取水，水会从指缝间滑落、流失，无法到达其位置；牛乳、酪浆、蜂蜜、酥油、油、鱼汁、肉汁，以手取之，亦会从指缝间滑落、流失，无法到达其位置。大王，正是如此，为接住而来的二岩相击，从石头上迸裂出的石片，随处飞落，落在世尊的脚上。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සණ්හසුඛුමඅණුරජසමං පුළිනං මුට්ඨිනා ගහිතං අඞ්ගුලන්තරිකාහි පග්ඝරති පසවති න ඨානමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පටිච්ඡනත්ථං උපගතානං ද්වින්නං සෙලානං සම්පහාරෙන පාසාණතො පපටිකා භිජ්ජිත්වා යෙන වා තෙන වා පතන්තී භගවතො පාදෙ පතිතා.

“又如，大王，以拳握持细滑、微小如尘之沙，沙亦从指缝间流溢、散失，无法停留。同理，大王，为接住而来的二岩相击，岩石迸裂为片，随处飞落，其一落于世尊足上。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කබළො මුඛෙන ගහිතො ඉධෙකච්චස්ස මුඛතො මුච්චිත්වා පග්ඝරති පසවති න ඨානමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පටිච්ඡනත්ථං උපගතානං ද්වින්නං සෙලානං සම්පහාරෙන පාසාණතො පපටිකා භිජ්ජිත්වා යෙන වා තෙන වා පතන්තී භගවතො පාදෙ පතිතා’’ති.

“又如，大王，口中所含之食团，或从口中脱落，滑落、掉下，无法停留。同理，大王，为接住而来的二岩相击，岩石迸裂为片，随处飞落，其一落于世尊足上。”

‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, සෙලෙහි පාසාණො සම්පටිච්ඡිතො, අථ පපටිකායපි අපචිති කාතබ්බා යථෙව මහාපථවියා’’ති? ‘‘ද්වාදසිමෙ, මහාරාජ, අපචිතිං න කරොන්ති. කතමෙ ද්වාදස? රත්තො රාගවසෙන අපචිතිං න කරොති, දුට්ඨො දොසවසෙන, මූළ්හො මොහවසෙන, උන්නතො [Pg.180] මානවසෙන, නිග්ගුණො අවිසෙසතාය, අතිථද්ධො අනිසෙධනතාය, හීනො හීනසභාවතාය, වචනකරො අනිස්සරතාය, පාපො කදරියතාය, දුක්ඛාපිතො පටිදුක්ඛාපනතාය, ලුද්ධො ලොභාභිභූතතාය, ආයූහිතො අත්ථසාධනතාය අපචිතිං න කරොති. ඉමෙ ඛො මහාරාජ ද්වාදස අපචිතිං න කරොන්ති. සා ච පන පපටිකා පාසාණසම්පහාරෙන භිජ්ජිත්වා අනිමිත්තකතදිසා යෙන වා තෙන වා පතමානා භගවතො පාදෙ පතිතා.

“龙军尊者，诚然，岩石为山岩所接，然石片亦应如大地一般，致以敬意，不是吗？”“大王，有十二种人不致敬意。是哪十二种呢？贪染者因贪欲故，不致敬意；嗔恚者因嗔恚故；愚痴者因愚痴故；高慢者因我慢故；无德者因无特质故；极顽固者因不受制故；卑劣者因本性卑劣故；听命者因不自主故；作恶者因悭吝故；受苦者因欲报复故；贪婪者因被贪婪所制伏故；营求者为达成目的故，不致敬意。大王，此十二种人不致敬意。而那石片，因岩石相击而碎裂，无有定向，随处飞落，落于世尊足上。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සණ්හසුඛුමඅණුරජො අනිලබලසමාහතො අනිමිත්තකතදිසො යෙන වා තෙන වා අභිකිරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සා පපටිකා පාසාණසම්පහාරෙන භිජ්ජිත්වා අනිමිත්තකතදිසා යෙන වා තෙන වා පතමානා භගවතො පාදෙ පතිතා. යදි පන, මහාරාජ, සා පපටිකා පාසාණතො විසුං න භවෙය්‍ය, තම්පි තෙ සෙලා පාසාණපපටිකං උප්පතිත්වා ගණ්හෙය්‍යුං. එසා පන, මහාරාජ, පපටිකා න භූමට්ඨා න ආකාසට්ඨා, පාසාණසම්පහාරවෙගෙන භිජ්ජිත්වා අනිමිත්තකතදිසා යෙන වා තෙන වා පතමානා භගවතො පාදෙ පතිතා.

“又如，大王，细微之尘土，为风力所击，无有定向，随处飘散。同理，大王，那石片因岩石相击而碎裂，无有定向，随处飞落，落于世尊足上。大王，倘若那石片未从岩石分离，那些山岩亦当跃起而接取。然，大王，此石片非住于地，非住于空，乃因岩石相击之力而碎裂，无有定向，随处飞落，落于世尊足上。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, වාතමණ්ඩලිකාය උක්ඛිත්තං පුරාණපණ්ණං අනිමිත්තකතදිසං යෙන වා තෙන වා පතති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එසා පපටිකා පාසාණසම්පහාරවෙගෙන අනිමිත්තකතදිසා යෙන වා තෙන වා පතමානා භගවතො පාදෙ පතිතා. අපි ච, මහාරාජ, අකතඤ්ඤුස්ස කදරියස්ස දෙවදත්තස්ස දුක්ඛානුභවනාය පපටිකා භගවතො පාදෙ පතිතා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“又如，大王，枯叶为旋风所卷，无有定向，随处飘落。同理，大王，此石片因岩石相击之力，无有定向，随处飞落，落于世尊足上。再者，大王，石片落于世尊足上，是为令不知恩、悭吝之提婆达多(devadatta)感受痛苦。”“善哉，龙军(nāgasena)尊者！此事如是，我今领受。”

පාදසකලිකාහතපඤ්හො අට්ඨමො.

足被石片所伤之问第八。

9. අග්ගග්ගසමණපඤ්හො

9. 最上沙门之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘ආසවානං ඛයා සමණො හොතී’ති. පුන ච භණිතං –

9. “龙军尊者，世尊曾这样说过：‘因诸漏已尽，故为沙门。’并且又说道——”

‘‘‘චතුබ්භි ධම්මෙහි සමඞ්ගිභූතං, තං වෙ නරං සමණං ආහු ලොකෙ’ති.

“‘具足四法者，世人称彼人为沙门。’”

තත්‍රිමෙ [Pg.181] චත්තාරො ධම්මා ඛන්ති අප්පාහාරතා රතිවිප්පහානං ආකිඤ්චඤ්ඤං. සබ්බානි පනෙතානි අපරික්ඛීණාසවස්ස සකිලෙසස්සෙව හොන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ආසවානං ඛයා සමණො හොති, තෙන හි ‘චතුබ්භි ධම්මෙහි සමඞ්ගිභූතං, තං වෙ නරං සමණං ආහු ලොකෙ’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි චතුබ්භි ධම්මෙහි සමඞ්ගිභූතො සමණො හොති, තෙන හි ‘ආසවානං ඛයා සමණො හොතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“此四法为：忍耐(khanti)、少食(appāhāratā)、舍离欲乐(rativippahānaṃ)、无所有(ākiñcaññaṃ)。然而，所有这些都是漏未尽、仍有烦恼者才具有的。龙军尊者，若因诸漏已尽而为沙门，那么‘具足四法者，世人称彼人为沙门’这句话就是错的。若具足四法即为沙门，那么‘因诸漏已尽，故为沙门’这句话也是错的。这个两难的问题已到你面前，你应当解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘ආසවානං ඛයා සමණො හොතී’ති. පුන ච භණිතං ‘චතුබ්භි ධම්මෙහි සමඞ්ගිභූතං, තං වෙ නරං සමණං ආහු ලොකෙ’ති. තදිදං, මහාරාජ, වචනං තෙසං තෙසං පුග්ගලානං ගුණවසෙන භණිතං ‘චතුබ්භි ධම්මෙහි සමඞ්ගිභූතං, තං වෙ නරං සමණං ආහු ලොකෙ’ති, ඉදං පන නිරවසෙසවචනං ‘ආසවානං ඛයා සමණො හොතී’ති.

“大王，世尊确实说过：‘因诸漏已尽，故为沙门。’并且又说道：‘具足四法者，世人称彼人为沙门。’大王，‘具足四法者，世人称彼人为沙门’这句话，是就某些个人(puggala)的功德而说；而‘因诸漏已尽，故为沙门’，此乃无余之说。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, යෙ කෙචි කිලෙසූපසමාය පටිපන්නා, තෙ සබ්බෙ උපාදායුපාදාය සමණො ඛීණාසවො අග්ගමක්ඛායති. යථා, මහාරාජ, යානි කානිචි ජලජථලජපුප්ඵානි, වස්සිකං තෙසං අග්ගමක්ඛායති, අවසෙසානි යානි කානිචි විවිධානි පුප්ඵජාතානි, සබ්බානි තානි පුප්ඵානි යෙව, උපාදායුපාදාය පන වස්සිකං යෙව පුප්ඵං ජනස්ස පත්ථිතං පිහයිතං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි කිලෙසූපසමාය පටිපන්නා, තෙ සබ්බෙ උපාදායුපාදාය සමණො ඛීණාසවො අග්ගමක්ඛායති.

“再者，大王，凡是为平息烦恼而行道者，于彼等中，漏尽沙门被称为最上。大王，譬如一切水生、陆生之花中，茉莉花被称为最上，其余种种花类，皆是花而已，但人们所希求、所渴望的唯是茉莉花。正是如此，大王，凡是为平息烦恼而行道者，于彼等中，漏尽沙门被称为最上。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සබ්බධඤ්ඤානං සාලි අග්ගමක්ඛායති, යා කාචි අවසෙසා විවිධා ධඤ්ඤජාතියො, තා සබ්බා උපාදායුපාදාය භොජනානි සරීරයාපනාය, සාලි යෙව තෙසං අග්ගමක්ඛායති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි කිලෙසූපසමාය පටිපන්නා, තෙ සබ්බෙ උපාදායුපාදාය සමණො ඛීණාසවො අග්ගමක්ඛායතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“又譬如，大王，一切谷物中，稻米被称为最上，其余种种谷类，皆是维持身体的食物，但稻米被称为彼等中之最上。正是如此，大王，凡是为平息烦恼而行道者，于彼等中，漏尽沙门被称为最上。”“善哉，尊者龙军，正是如此，我全然信受。”

අග්ගග්ගසමණපඤ්හො නවමො.

最上沙门之问第九

10. වණ්ණභණනපඤ්හො

10. 赞誉之问

10. ‘‘භන්තෙ [Pg.182] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, ධම්මස්ස වා, සඞ්ඝස්ස වා වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, තත්‍ර තුම්හෙහි න ආනන්දො, න සොමනස්සං, න චෙතසො උප්පිලාවිතත්තං කරණීය’න්ති පුන ච තථාගතො සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ ආනන්දිතො සුමනො උප්පිලාවිතො භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං පකිත්තෙසි –

10. “尊者龙军，世尊曾这样说过：‘诸比丘，若他人赞誉我，或赞誉法，或赞誉僧，于此你们不应生起欢喜、愉悦或内心激荡。’然而，当塞拉（Sela）婆罗门如实地称赞如来时，如来却感到欢喜、愉悦和内心激荡，并且更加宣扬了自己的功德——

‘‘‘රාජාහමස්මි සෙලාති, ධම්මරාජා අනුත්තරො;

ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තිය’න්ති.

“‘塞拉，我为王，无上之法王；我以法转轮，此轮不可逆。’”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, තත්‍ර තුම්හෙහි න ආනන්දො, න සොමනස්සං, න චෙතසො උප්පිලාවිතත්තං කරණීය’න්ති, තෙන හි සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ ආනන්දිතො සුමනො උප්පිලාවිතො භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං පකිත්තෙසීති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ ආනන්දිතො සුමනො උප්පිලාවිතො භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං පකිත්තෙසි, තෙන හි ‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, තත්‍ර තුම්හෙහි න ආනන්දො, න සොමනස්සං, න චෙතසො උප්පිලාවිතත්තං කරණීය’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“尊者龙军，若世尊曾说：‘诸比丘，若他人赞誉我，或赞誉法，或赞誉僧，于此你们不应生起欢喜、愉悦或内心激荡。’那么，‘当塞拉(Sela)婆罗门如实称誉时，世尊感到欢喜、愉悦、内心激荡，并且更加宣扬自己的功德’之言，即是错误。若当塞拉(Sela)婆罗门如实称誉时，世尊感到欢喜、愉悦、内心激荡，并且更加宣扬自己的功德，那么，‘诸比丘，若他人赞誉我，或赞誉法，或赞誉僧，于此你们不应生起欢喜、愉悦或内心激荡’之言，亦是错误。此两难之问已至汝前，当由汝决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, තත්‍ර තුම්හෙහි න ආනන්දො, න සොමනස්සං, න චෙතසො උප්පිලාවිතත්තං කරණීය’න්ති. සෙලස්ස ච බ්‍රාහ්මණස්ස යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං පකිත්තිතං –

“大王，世尊曾这样说过：‘诸比丘，若他人赞誉我，或赞誉法，或赞誉僧，于此你们不应生起欢喜、愉悦或内心激荡。’而当塞拉婆罗门如实地称赞时，世尊亦更加宣扬了他自身的功德——

‘‘‘රාජාහමස්මි සෙලාති, ධම්මරාජා අනුත්තරො;

ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තිය’න්ති.

“‘塞拉，我为王，无上之法王；我以法转轮，此轮不可逆。’”

‘‘පඨමං, මහාරාජ, භගවතා ධම්මස්ස සභාවසරසලක්ඛණං සභාවං අවිතථං භූතං තච්ඡං තථත්ථං පරිදීපයමානෙන භණිතං ‘මමං වා භික්ඛවෙ, පරෙ [Pg.183] වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා වණ්ණං භාසෙය්‍යුං, තත්‍ර තුම්හෙහි න ආනන්දො, න සොමනස්සං, න චෙතසො උප්පිලාවිතත්තං කරණීය’න්ති. යං පන භගවතා සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස යථාභුච්චෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං පකිත්තිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලාති, ධම්මරාජා අනුත්තරො’ති තං න ලාභහෙතු, න යසහෙතු, න අත්තහෙතු, න පක්ඛහෙතු, න අන්තෙවාසිකම්‍යතාය, අථ ඛො අනුකම්පාය කාරුඤ්ඤෙන හිතවසෙන එවං ඉමස්ස ධම්මාභිසමයො භවිස්සති තිණ්ණඤ්ච මාණවකසතානන්ති, එවං භිය්‍යො උත්තරිං සකගුණං භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලාති, ධම්මරාජා අනුත්තරො’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，首先，世尊在阐明法的自性、本质与特征，即其真实不虚的自性时，说道：‘诸比丘，无论别人赞扬我，或赞扬法，或赞扬僧，你们都不应该因此感到欢喜、愉悦，或内心激荡。’至于当塞拉(Sela)婆罗门作如实的赞誉时，世尊进而宣扬自身的功德：‘塞拉，我为王，无上之法王。’这并非为了利益，不为名声，不为派系，不为（收纳）弟子，而是出于怜悯、慈悲与利益之心，心想：‘如此，此人及三百位青年学子将能通达法义’，才这样宣扬自身的殊胜功德：‘塞拉，我为王，无上之法王。’” “善哉，尊者龙军，正是如此，我如是接受。”

වණ්ණභණනපඤ්හො දසමො.

赞誉之问第十。

11. අහිංසානිග්ගහපඤ්හො

11. 不害与抑制之问

11. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අහිංසයං පරං ලොකෙ, පියො හොහිසි මාමකො’ති. පුන ච භණිතං ‘නිග්ගණ්හෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගණ්හෙ පග්ගහාරහ’න්ති. නිග්ගහො නාම, භන්තෙ නාගසෙන, හත්ථච්ඡෙදො පාදච්ඡෙදො වධො බන්ධනං කාරණා මාරණං සන්තතිවිකොපනං, න එතං වචනං භගවතො යුත්තං, න ච භගවා අරහති එතං වචනං වත්තුං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘අහිංසයං පරං ලොකෙ, පියො හොහිසි මාමකො’’ති, තෙන හි ‘‘නිග්ගණ්හෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගණ්හෙ පග්ගහාරහ’’න්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘‘නිග්ගණ්හෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගණ්හෙ පග්ගහාරහ’’න්ති, තෙන හි ‘‘අහිංසයං පරං ලොකෙ, පියො හොහිසි මාමකො’’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

11. “龙军尊者，世尊说过：‘于世间不害他人，汝将为我所爱。’又说：‘应惩治其当惩治者，应称扬其当称扬者。’龙军尊者，所谓惩治，即是断手、断足、殴打、捆绑、施刑、处死、断绝命根。此言不适于世尊，世尊亦不应说此言。龙军尊者，若世尊说过‘于世间不害他人，汝将为我所爱’，然则‘应惩治其当惩治者，应称扬其当称扬者’之言即为谬误。若如来说过‘应惩治其当惩治者，应称扬其当称扬者’，然则‘于世间不害他人，汝将为我所爱’之言亦为谬误。此两难之问亦已临于您，当由您决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අහිංසයං පරං ලොකෙ, පියො හොහිසි මාමකො’ති, භණිතඤ්ච ‘නිග්ගණ්හෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගණ්හෙ පග්ගහාරහ’න්ති[Pg.184]. ‘අහිංසයං පරං ලොකෙ, පියො හොහිසි මාමකො’ති සබ්බෙසං, මහාරාජ, තථාගතානං අනුමතං එතං, එසා අනුසිට්ඨි, එසා ධම්මදෙසනා, ධම්මො හි, මහාරාජ, අහිංසාලක්ඛණො, සභාවවචනං එතං. යං පන, මහාරාජ, තථාගතො ආහ ‘නිග්ගණ්හෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගණ්හෙ පග්ගහාරහ’න්ති, භාසා එසා, උද්ධතං, මහාරාජ, චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං, ලීනං චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං. අකුසලං චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං, කුසලං චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං. අයොනිසො මනසිකාරො නිග්ගහෙතබ්බො, යොනිසො මනසිකාරො පග්ගහෙතබ්බො. මිච්ඡාපටිපන්නො නිග්ගහෙතබ්බො, සම්මාපටිපන්නො පග්ගහෙතබ්බො. අනරියො නිග්ගහෙතබ්බො අරියො පග්ගහෙතබ්බො. චොරො නිග්ගහෙතබ්බො, අචොරො පග්ගහෙතබ්බො’’ති.

“大王，世尊曾说：‘于世间不害他人，汝将为我所爱。’亦曾说：‘应惩治其当惩治者，应称扬其当称扬者。’大王，‘于世间不害他人，汝将为我所爱’，此为一切如来所认可，此是教诫，此是说法。大王，法确实以不害为特征，此是如实之言。大王，至于如来所说‘应惩治其当惩治者，应称扬其当称扬者’，此乃世俗言说。大王，掉举之心应被制伏，沉滞之心应被策励；不善之心应被制伏，善心应被策励；不如理作意应被制伏，如理作意应被策励；邪行者应被制伏，正行者应被称扬；非圣者应被制伏，圣者应被称扬；盗贼应被制伏，非盗贼应被称扬。”

‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, ඉදානි ත්වං පච්චාගතොසි මම විසයං, යමහං පුච්ඡාමි, සො මෙ අත්ථො උපගතො. චොරො පන, භන්තෙ නාගසෙන, නිග්ගණ්හන්තෙන කථං නිග්ගහෙතබ්බො’’ති? ‘‘චොරො, මහාරාජ, නිග්ගණ්හන්තෙන එවං නිග්ගහෙතබ්බො, පරිභාසනීයො පරිභාසිතබ්බො, දණ්ඩනීයො දණ්ඩෙතබ්බො, පබ්බාජනීයො පබ්බාජෙතබ්බො, බන්ධනීයො බන්ධිතබ්බො, ඝාතනීයො ඝාතෙතබ්බො’’ති. ‘‘යං පන, භන්තෙ නාගසෙන, චොරානං ඝාතනං, තං තථාගතානං අනුමත’’න්ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිස්ස පන චොරො අනුසාසනීයො අනුමතො තථාගතාන’’න්ති? ‘‘යො සො, මහාරාජ, ඝාතීයති, න සො තථාගතානං අනුමතියා ඝාතීයති, සයංකතෙන සො ඝාතීයති, අපි ච ධම්මානුසිට්ඨියා අනුසාසීයති, සක්කා පන, මහාරාජ, තයා පුරිසං අකාරකං අනපරාධං වීථියං චරන්තං ගහෙත්වා ඝාතයිතු’’න්ති? ‘‘න සක්කා, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘අකාරකත්තා, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න චොරො තථාගතානං අනුමතියා හඤ්ඤති, සයංකතෙන සො හඤ්ඤති, කිං පනෙත්ථ අනුසාසකො කිඤ්චි දොසං ආපජ්ජතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, තථාගතානං අනුසිට්ඨි සම්මානුසිට්ඨි හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“好吧，龙军尊者，现在你已进入我的领域，我所问的义理已经触及。但是，龙军尊者，惩治盗贼时，应如何惩治呢？”“大王，惩治盗贼时，应如此惩治：当斥责者则斥责，当处罚者则处罚，当驱逐者则驱逐，当捆绑者则捆绑，当处死者则处死。”“龙军尊者，处死盗贼是如来所认可的吗？”“不，大王。”“那么，为何如来又认可对盗贼的教诫呢？”“大王，那被处死者，并非因如来认可而被处死，他是因自己的行为而被处死，也只是依法受到教诫。大王，你能够将在街上行走、未作恶、无罪之人抓来处死吗？”“不能，尊者。”“是何原因，大王？”“因为他未作恶，尊者。”“正是如此，大王，盗贼并非因如来认可而被杀，他是因自己的行为而被杀。于此，教诫者会犯任何过错吗？”“不会，尊者。”“因此，大王，如来的教诫是正教诫。”“善哉，龙军尊者，我正是如此领受此义。”

අහිංසානිග්ගහපඤ්හො එකාදසමො.

不害惩治问第十一。

12. භික්ඛුපණාමිතපඤ්හො

12. 摈遣比丘问

12. ‘‘භන්තෙ [Pg.185] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අක්කොධනො විගතඛිලොහමස්මී’ති, පුන ච තථාගතො ථෙරෙ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ සපරිසෙ පණාමෙසි, කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො කුපිතො පරිසං පණාමෙසි, උදාහු තුට්ඨො පණාමෙසි, එතං තාව ජානාහි ඉමං නාමාති? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, කුපිතො පරිසං පණාමෙසි, තෙන හි තථාගතස්ස කොධො අප්පටිවත්තිතො, යදි තුට්ඨො පණාමෙසි, තෙන හි අවත්ථුස්මිං අජානන්තෙන පණාමිතා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

12. “龙军尊者，世尊曾说‘我无嗔，已除心障’，但如来又斥逐了舍利弗、目犍连两位长老及其僧团。龙军尊者，如来是因为愤怒而斥逐僧团，还是因为欢喜而斥逐僧团呢？此事请您先解释。如果如来因为愤怒而斥逐僧团，那么如来的嗔怒就没有被克服；如果是因为欢喜而斥逐僧团，那就是在没有理由、不了解情况的情况下斥逐。这也是一个两难的问题，希望您能解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අක්කොධනො විගතඛිලොහමස්මී’ති, පණාමිතා ච ථෙරා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා සපරිසා, තඤ්ච පන න කොපෙන, ඉධ, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො මහාපථවියා මූලෙ වා ඛාණුකෙ වා පාසාණෙ වා කඨලෙ වා විසමෙ වා භූමිභාගෙ ඛලිත්වා පතති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, මහාපථවී කුපිතා තං පාතෙතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නත්ථි මහාපථවියා කොපො වා පසාදො වා, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා මහාපථවී, සයමෙව සො අලසො ඛලිත්වා පතිතොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තථාගතානං කොපො වා පසාදො වා, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා තථාගතා අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, අථ ඛො සයං කතෙනෙව තෙ අත්තනො අපරාධෙන පණාමිතා.

“大王，世尊曾说过：‘我无嗔，已除心障。’舍利弗、目犍连两位长老及其僧团虽被斥逐，但并非出于愤怒。大王，譬如有人在大地上，因树根、树桩、石头、陶片或不平之处而绊倒。大王，大地会因为愤怒而使他摔倒吗？”“不会的，尊者。大地既没有愤怒也没有喜悦，大地已脱离顺逆之情，是那人自己懒惰不慎才摔倒的。同样地，大王，诸如来、阿罗汉、正等觉者既没有愤怒也没有喜悦，他们已脱离顺逆之情，而是那些人由于自己所造的过失而被斥逐。”

‘‘ඉධ පන, මහාරාජ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති, යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව නිච්ඡුභති ථලං උස්සාරෙති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, මහාසමුද්දො කුපිතො තං කුණපං නිච්ඡුභතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නත්ථි මහාසමුද්දස්ස කොපො වා පසාදො වා, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො මහාසමුද්දො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තථාගතානං කොපො වා පසාදො වා, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා තථාගතා අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, අථ ඛො සයං කතෙනෙව තෙ අත්තනො අපරාධෙන පණාමිතා.

“再者，大王，大海不与死尸共存。凡是海中的死尸，大海会迅速将其抛出，推至岸上。大王，难道是大海因愤怒而抛出那具尸体吗？”“并非如此，尊者。大海既无愤怒也无喜悦，大海已脱离顺逆之情。”“正是如此，大王。如来亦无愤怒亦无喜悦，身为阿罗汉、正等觉者的如来们已脱离顺逆之情。然而，他们是因自己所造的过失而被驱逐。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පථවියා ඛලිතො පතීයති, එවං ජිනසාසනවරෙ ඛලිතො පණාමීයති. යථා, මහාරාජ, සමුද්දෙ මතං කුණපං නිච්ඡුභීයති[Pg.186], එවං ජිනසාසනවරෙ ඛලිතො පණාමීයති. යං පන තෙ, මහාරාජ, තථාගතො පණාමෙසි, තෙසං අත්ථකාමො හිතකාමො සුඛකාමො විසුද්ධිකාමො ‘එවං ඉමෙ ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණෙහි පරිමුච්චිස්සන්තී’ති පණාමෙසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，正如在地上绊倒者必会摔下，同样，在殊胜的胜者教法中犯错者也会被驱离。大王，正如海中的死尸会被抛出，同样，在殊胜的胜者教法中犯错者也会被驱离。大王，如来驱离他们，是为他们的利益、福祉、安乐与清净着想，是为让他们‘如此从生、老、病、死中解脱’而驱离的。”“善哉，龙军尊者，我正是如此领受。”

භික්ඛුපණාමිතපඤ්හො ද්වාදසමො.

驱逐比丘之问第十二

පණාමිතවග්ගො තතියො.

驱逐品第三

ඉමස්මිං වග්ගෙ ද්වාදස පඤ්හා.

此品有十二问。

4. සබ්බඤ්ඤුතඤාණවග්ගො

4. 一切知智品

1. ඉද්ධිකම්මවිපාකපඤ්හො

1. 神通业报问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.187] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’ති. පුන ච කිර සො ලගුළෙහි පරිපොථිතො භින්නසීසො සඤ්චුණ්ණිතට්ඨිමංසධමනිඡින්නපරිගත්තො පරිනිබ්බුතො. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ථෙරො මහාමොග්ගල්ලානො ඉද්ධියා කොටිං ගතො, තෙන හි ලගුළෙහි පොථිතො පරිනිබ්බුතොති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ලගුළෙහි පරිපොථිතො පරිනිබ්බුතො, තෙන හි ඉද්ධියා කොටිං ගතොති තම්පි වචනං මිච්ඡා. කිං න සමත්ථො ඉද්ධියා අත්තනො උපඝාතං අපනයිතුං, සදෙවකස්සපි ලොකස්ස පටිසරණං භවිතුං අරහොති? අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

1. “尊者龙军，世尊曾说：‘诸比丘，于我声闻比丘中，神通第一者，即是大目犍连。’但据说他却被棍棒击打，头颅破碎，骨肉粉碎，筋脉断裂，最终般涅槃了。尊者龙军，如果大目犍连长老已达神通顶峰，那么‘他被棍棒击打而般涅槃’的说法就是错的。如果他确实是被棍棒击打而般涅槃，那么‘他已达神通顶峰’的说法也是错的。难道他不能以神通消除自身的伤害，成为包括天人在内世间的皈依处吗？这双头难题已到您面前，请您为我决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’ති. ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො ලගුළහතො පරිනිබ්බුතො, තඤ්ච පන කම්මාධිග්ගහිතෙනා’’ති.

“大王，世尊确实曾说：‘诸比丘，于我声闻比丘中，神通第一者，即是大目犍连。’而具寿大目犍连被棍棒击打而般涅槃，这确实是为业所执持。”

‘‘නනු, භන්තෙ නාගසෙන, ඉද්ධිමතො ඉද්ධිවිසයොපි කම්මවිපාකොපි ද්වෙ අචින්තියා, අචින්තියෙන අචින්තියං අපනයිතබ්බං. යථා නාම, භන්තෙ, කෙචි ඵලකාමා කපිත්ථෙන කපිත්ථං පොථෙන්ති, අම්බෙන අම්බං පොථෙන්ති, එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අචින්තියෙන අචින්තියං පොථයිත්වා අපනෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘අචින්තියානම්පි, මහාරාජ, එකං අධිමත්තං බලවතරං, යථා, මහාරාජ, මහියා රාජානො හොන්ති සමජච්චා, සමජච්චානම්පි තෙසං එකො සබ්බෙ අභිභවිත්වා ආණං පවත්තෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තෙසං අචින්තියානං කම්මවිපාකං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, කම්මවිපාකං යෙව සබ්බෙ අභිභවිය ආණං පවත්තෙති, කම්මාධිග්ගහිතස්ස අවසෙසා කිරියා ඔකාසං න ලභන්ති.

“尊者龙军，神通者的神通境界与业报，此二者不都是不可思议吗？应以不可思议消除不可思议。尊者，譬如有人想得到木苹果，就用木苹果去打；想得到芒果，就用芒果去打。同样地，尊者龙军，不也应以不可思议击打不可思议，从而消除它吗？”“大王，即使同为不可思议，其中之一也更为超胜有力。大王，譬如地上的国王们出身相同，即使出身相同，其中也有一位能胜过所有其他国王而发号施令。同样地，大王，在那些不可思议中，业报最为超胜有力，业报能胜过一切而行使其威力。为业所执持时，其余行为便没有机会。”

‘‘ඉධ [Pg.188] පන, මහාරාජ, කොචි පුරිසො කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙ අපරජ්ඣති, න තස්ස මාතා වා පිතා වා භගිනී වා භාතරො වා සඛී වා සහායකා වා තායන්ති, අථ ඛො රාජා යෙව තත්ථ අභිභවිය ආණං පවත්තෙති. කිං තත්ථ කාරණං? අපරාධිකතා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තෙසං අචින්තියානං කම්මවිපාකං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, කම්මවිපාකං යෙව සබ්බෙ අභිභවිය ආණං පවත්තෙති, කම්මාධිග්ගහිතස්ස අවසෙසා කිරියා ඔකාසං න ලභන්ති.

“再者，大王，此处若有人在某事上犯罪，他的母亲、父亲、姐妹、兄弟、朋友或同伴都不能救护他，唯有国王能胜过一切而行使其威力。这是什么原因呢？因为他有罪。同样地，大王，在那些不可思议中，业报最为超胜有力，业报能胜过一切而行使其威力。为业所执持时，其余行为便没有机会。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහියා දවඩාහෙ සමුට්ඨිතෙ ඝටසහස්සම්පි උදකං න සක්කොති නිබ්බාපෙතුං, අථ ඛො අග්ගි යෙව තත්ථ අභිභවිය ආණං පවත්තෙති. කිං තත්ථ කාරණං? බලවතා තෙජස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තෙසං අචින්තියානං කම්මවිපාකං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, කම්මවිපාකං යෙව සබ්බෙ අභිභවිය ආණං පවත්තෙති, කම්මාධිග්ගහිතස්ස අවසෙසා කිරියා ඔකාසං න ලභන්ති, තස්මා, මහාරාජ, ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස කම්මාධිග්ගහිතස්ස ලගුළෙහි පොථියමානස්ස ඉද්ධියා සමන්නාහාරො නාහොසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“又如，大王，当大地上燃起林火，即使上千缸水也无法将其熄灭，唯有火焰能胜过一切而行使其威力。这是什么原因呢？因为火的热力强大。同样地，大王，在那些不可思议中，业报最为超胜有力，业报能胜过一切而行使其威力。为业所执持时，其余行为便没有机会。因此，大王，具寿大目犍连为业所执持，在被棍棒击打时，便无法运用神通了。”“善哉，龙军尊者，正是如此，我完全接受。”

ඉද්ධිකම්මවිපාකපඤ්හො පඨමො.

神通与业报之问第一

2. ධම්මවිනයපටිච්ඡන්නාපටිච්ඡන්නපඤ්හො

2. 法与律的隐蔽与不隐蔽之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘තථාගතප්පවෙදිතො, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයො විවටො විරොචති නො පටිච්ඡන්නො’ති. පුන ච පාතිමොක්ඛුද්දෙසො කෙවලඤ්ච විනයපිටකං පිහිතං පටිච්ඡන්නං. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ජිනසාසනෙ යුත්තං වා පත්තං වා සමයං ලභෙථ, විනයපණ්ණත්ති විවටා සොභෙය්‍ය. කෙන කාරණෙන? කෙවලං තත්ථ සික්ඛා සංයමො නියමො සීලගුණආචාරපණ්ණත්ති අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘තථාගතප්පවෙදිතො, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයො විවටො විරොචති නො පටිච්ඡන්නො’ති, තෙන හි ‘පාතිමොක්ඛුද්දෙසො කෙවලඤ්ච විනයපිටකං පිහිතං පටිච්ඡන්න’න්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි පාතිමොක්ඛුද්දෙසො කෙවලඤ්ච විනයපිටකං පිහිතං පටිච්ඡන්නං, තෙන හි ‘තථාගතප්පවෙදිතො, [Pg.189] භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයො විවටො විරොචති නො පටිච්ඡන්නො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

2. “尊者龙军，世尊曾说过：‘诸比丘，如来所宣说的法与律，开显则辉耀，非被隐蔽。’然而，波罗提木叉的诵说和整个律藏却是被封闭、被隐蔽的。尊者龙军，如果在胜者教法中获得适当的时机，律的制定开显则会庄严。是何原因？因为其中完全是学处、防护、制约、戒德行仪的制定、义味、法味、解脱味。尊者龙军，如果世尊所说‘诸比丘，如来所宣说的法与律，开显则辉耀，非被隐蔽’为真，那么‘波罗提木叉的诵说和整个律藏是被封闭、被隐蔽的’此言即为谬误。如果波罗提木叉的诵说和整个律藏是被封闭、被隐蔽的，那么‘诸比丘，如来所宣说的法与律，开显则辉耀，非被隐蔽’此言亦为谬误。这个两难之问已到您面前，您必须予以解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘තථාගතප්පවෙදිතො, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයො විවටො විරොචති නො පටිච්ඡන්නො’ති. පුන ච පාතිමොක්ඛුද්දෙසො කෙවලඤ්ච විනයපිටකං පිහිතං පටිච්ඡන්නං, තඤ්ච පන න සබ්බෙසං, සීමං කත්වා පිහිතං.

“大王，世尊确实说过：‘诸比丘，如来所宣说的法与律，开显则辉耀，非被隐蔽。’波罗提木叉的诵说和整个律藏也确实被封闭、被隐蔽，然而那并非对所有人都封闭，而是划定界限后的封闭。”

‘‘තිවිධෙන, මහාරාජ, භගවතා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො, පුබ්බකානං තථාගතානං වංසවසෙන පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො, ධම්මස්ස ගරුකත්තා පිහිතො, භික්ඛුභූමියා ගරුකත්තා පිහිතො.

“大王，世尊依三种理由划定界限而封闭波罗提木叉的诵说：依过去诸如来的传承而划定界限封闭，因对法的尊重而封闭，因对比丘地位的尊重而封闭。”

‘‘කථං පුබ්බකානං තථාගතානං වංසවසෙන පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො, එසො වංසො, මහාරාජ, සබ්බෙසං පුබ්බකානං තථාගතානං යදිදං භික්ඛුමජ්ඣෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසො අවසෙසානං පිහිතො. යථා, මහාරාජ, ඛත්තියානං ඛත්තියමායා ඛත්තියෙසු යෙව චරති, එවමෙතං ඛත්තියානං ලොකස්ස පවෙණී අවසෙසානං පිහිතා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එසො වංසො සබ්බෙසං පුබ්බකානං තථාගතානං යදිදං භික්ඛුමජ්ඣෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසො අවසෙසානං පිහිතො.

“如何依过去诸如来的传承而划定界限，封闭波罗提木叉的诵说呢？大王，此乃过去一切如来的传承，即在比丘众中诵说波罗提木叉，而对其余人封闭。大王，犹如刹帝利(khattiya)的秘法只在刹帝利中流传，此为刹帝利世间的传统，对其余人是封闭的。正是如此，大王，此乃过去一切如来的传承，即在比丘众中诵说波罗提木叉，而对其余人封闭。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහියා ගණා වත්තන්ති, සෙය්‍යථිදං, මල්ලා අතොණා පබ්බතා ධම්මගිරියා බ්‍රහ්මගිරියා නටකා නච්චකා ලඞ්ඝකා පිසාචා මණිභද්දා පුණ්ණබද්ධා චන්දිමසූරියා සිරිදෙවතා කාලිදෙවතා, සිවා වසුදෙවා ඝනිකා අසිපාසා භද්දිපුත්තාති, තෙසං තෙසං රහස්සං තෙසු තෙසු ගණෙසු යෙව චරති, අවසෙසානං පිහිතං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එසො වංසො සබ්බෙසං පුබ්බකානං තථාගතානං යදිදං භික්ඛුමජ්ඣෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසො අවසෙසානං පිහිතො. එවං පුබ්බකානං තථාගතානං වංසවසෙන පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො.

“又如，大王，大地上存在着各种团体，例如：摩罗(mallā)、阿陀那(atoṇā)、帕瓦塔(pabbatā)、达摩吉利耶(dhammagiriyā)、婆罗贺摩吉利耶(brahmagiriyā)、演员(naṭakā)、舞者(naccakā)、杂技者(laṅghakā)、毕舍遮(pisācā)、摩尼跋陀(maṇibhaddā)、富那跋陀(puṇṇabaddhā)、日月(candimasūriyā)、吉祥天(siridevatā)、时母(kālidevatā)、湿婆(sivā)、婆薮天(vasudevā)、伽尼卡(ghanikā)、阿西帕萨(asipāsā)、跋陀子(bhaddiputtā)等。他们各自的秘密只在各自的团体中流传，对其余人是封闭的。正是如此，大王，此乃过去一切如来的传承，即在比丘众中诵说波罗提木叉，而对其余人封闭。如是，依过去诸如来的传承，划定界限而封闭了波罗提木叉的诵说。”

‘‘කථං ධම්මස්ස ගරුකත්තා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො? ධම්මො, මහාරාජ, ගරුකො භාරියො, තත්ථ සම්මත්තකාරී අඤ්ඤං ආරාධෙති, තං තත්ථ පරම්පරාසම්මත්තකාරිතාය පාපුණාති, න තං තත්ථ පරම්පරාසම්මත්තකාරිතාය පාපුණාති, මා චායං සාරධම්මො වරධම්මො [Pg.190] අසම්මත්තකාරීනං හත්ථගතො ඔඤ්ඤාතො අවඤ්ඤාතො හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො භවතු, මා චායං සාරධම්මො වරධම්මො දුජ්ජනගතො ඔඤ්ඤාතො අවඤ්ඤාතො හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො භවතූති. එවං ධම්මස්ස ගරුකත්තා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො.

“如何因法之尊严而划定界限，封闭波罗提木叉的诵说呢？大王，法是沉重、重要的。于此法中，正行者能证得胜果，此乃通过代代相传的正行而证得，而非通过非正行所能证得。愿此精华之法、殊胜之法，不落入非正行者之手而被轻视、鄙夷、贬低、嘲弄、责备；愿此精华之法、殊胜之法，不落入恶人之手而被轻视、鄙夷、贬低、嘲弄、责备。如是，因法之尊严，故划定界限而封闭了波罗提木叉的诵说。”

‘‘යථා, මහාරාජ, සාරවරපවරඅභිජාතජාතිමන්තරත්තලොහිතචන්දනං නාම සවරපුරමනුගතං ඔඤ්ඤාතං අවඤ්ඤාතං හීළිතං ඛීළිතං ගරහිතං භවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මා චායං සාරධම්මො වරධම්මො පරම්පරාඅසම්මත්තකාරීනං හත්ථගතො ඔඤ්ඤාතො අවඤ්ඤාතො හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො භවතු, මා චායං සාරධම්මො වරධම්මො දුජ්ජනගතො ඔඤ්ඤාතො අවඤ්ඤාතො හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො භවතූති. එවං ධම්මස්ස ගරුකත්තා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො.

“大王，譬如名为‘上等优质高贵纯种红檀’的旃檀，若落入萨瓦拉人（Savara）之城，就会被轻视、鄙夷、贬低、嘲弄、责备。正是如此，大王，愿此精华之法、殊胜之法，不落入依循传统之非正行者之手而被轻视、鄙夷、贬低、嘲弄、责备；愿此精华之法、殊胜之法，不落入恶人之手而被轻视、鄙夷、贬低、嘲弄、责备。如是，因对法的尊重，故划定界限而封闭波罗提木叉的诵说。”

‘‘කථං භික්ඛුභූමියා ගරුකත්තා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො, භික්ඛුභාවො ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ අතුලියො අප්පමාණො අනග්ඝියො, න සක්කා කෙනචි අග්ඝාපෙතුං තුලෙතුං පරිමෙතුං, මායං එවරූපෙ භික්ඛුභාවෙ ඨිතො ලොකෙන සමසමො භවතූති භික්ඛූනං යෙව අන්තරෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසො චරති. යථා, මහාරාජ, ලොකෙ වරපවරභණ්ඩං වත්ථං වා අත්ථරණං වා ගජතුරඞ්ගරථසුවණ්ණරජතමණිමුත්තාඉත්ථිරතනාදීනි වා විජිතකම්මසූරා වා සබ්බෙ තෙ රාජානමුපගච්ඡන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යාවතා ලොකෙ සුගතාගමපරියත්තිආචාරසංයමසීලසංවරගුණා, සබ්බෙ තෙ භික්ඛුසඞ්ඝමුපගතා භවන්ති. එවං භික්ඛුභූමියා ගරුකත්තා පාතිමොක්ඛුද්දෙසො සීමං කත්වා පිහිතො’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පිටිච්ඡාමී’’ති.

“如何因对比丘地位的尊重而划定界限，封闭波罗提木叉的诵说呢？大王，比丘的身份在世间是无与伦比、不可估量、无可计价的，无人能为其估价、衡量或测度。为使安住于如此身份的比丘不与世人等同，波罗提木叉的诵说只在比丘之间进行。大王，譬如世间上等的珍宝，无论是衣物、卧具，还是象、马、车、金、银、摩尼、珍珠、女宝等，皆归属于国王。正是如此，大王，世间所有善逝教法的闻思、行仪、调伏、戒行、防护等功德，皆归属于比丘僧团。如是，因对比丘地位的尊重，故划定界限而封闭波罗提木叉的诵说。”“善哉，尊者龙军！正是如此，我亦如是领受。”

ධම්මවිනයපටිච්ඡන්නාපටිච්ඡන්නපඤ්හො දුතියො.

法与律的隐蔽与非隐蔽之问第二

3. මුසාවාදගරුලහුභාවපඤ්හො

3. 妄语的轻重之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාරාජිකො හොතී’ති. පුන ච භණිතං ‘සම්පජානමුසාවාදෙ ලහුකං ආපත්තිං [Pg.191] ආපජ්ජති එකස්ස සන්තිකෙ දෙසනාවත්ථුක’න්ති. භන්තෙ නාගසෙන, කො පනෙත්ථ විසෙසො, කිං කාරණං, යඤ්චෙකෙන මුසාවාදෙන උච්ඡිජ්ජති, යඤ්චෙකෙන මුසාවාදෙන සතෙකිච්ඡො හොති? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාරාජිකො හොතී’ති, තෙන හි ‘සම්පජානමුසාවාදෙ ලහුකං ආපත්තිං ආපජ්ජති එකස්ස සන්තිකෙ දෙසනාවත්ථුක’න්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘සම්පජානමුසාවාදෙ ලහුකං ආපත්තිං ආපජ්ජති එකස්ස සන්තිකෙ දෙසනාවත්ථුක’න්ති, තෙන හි ‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාරාජිකො හොතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

3. “尊者龙军，世尊曾说：‘故意妄语，犯波罗夷罪。’又说：‘故意妄语，犯轻罪，是向一人发露之事。’尊者龙军，此中有何差别？是何因缘，何以一妄语致使断绝，一妄语又可救治？尊者龙军，若世尊说‘故意妄语，犯波罗夷罪’，则‘故意妄语，犯轻罪，是向一人发露之事’此言即是错谬。若如来说‘故意妄语，犯轻罪，是向一人发露之事’，则‘故意妄语，犯波罗夷罪’此言亦是错谬。此两难之问已至您前，当由您抉择。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාරාජිකො හොතී’ති. භණිතඤ්ච ‘සම්පජානමුසාවාදෙ ලහුකං ආපත්තිං ආපජ්ජති එකස්ස සන්තිකෙ දෙසනාවත්ථුක’න්ති, තඤ්ච පන වත්ථුවසෙන ගරුකලහුකං හොති. තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, ඉධ කොචි පුරිසො පරස්ස පාණිනා පහාරං දදෙය්‍ය, තස්ස තුම්හෙ කිං දණ්ඩං ධාරෙථා’’ති? ‘‘යදි සො, භන්තෙ, ආහ ‘නක්ඛමාමී’ති, තස්ස මයං අක්ඛමමානෙ කහාපණං හරාපෙමා’’ති ‘‘ඉධ පන, මහාරාජ, සො යෙව පුරිසො තව පාණිනා පහාරං දදෙය්‍ය, තස්ස පන කො දණ්ඩො’’ති? ‘‘හත්ථම්පිස්ස, භන්තෙ, ඡෙදාපෙය්‍යාම, පාදම්පි ඡෙදාපෙය්‍යාම, යාව සීසං කළීරච්ඡෙජ්ජං ඡෙදාපෙය්‍යාම, සබ්බම්පි තං ගෙහං විලුම්පාපෙය්‍යාම, උභතොපක්ඛෙ යාව සත්තමං කුලං සමුග්ඝාතාපෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘කො පනෙත්ථ, මහාරාජ, විසෙසො, කිං කාරණං, යං එකස්ස පාණිප්පහාරෙ සුඛුමො කහාපණො දණ්ඩො, යං තව පාණිප්පහාරෙ හත්ථච්ඡෙජ්ජං පාදච්ඡෙජ්ජං යාව කළීරච්ඡෙජ්ජං සබ්බගෙහාදානං උභතොපක්ඛෙ යාව සත්තමකුලා සමුග්ඝාතො’’ති? ‘‘මනුස්සන්තරෙන, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පජානමුසාවාදො වත්ථුවසෙන ගරුකලහුකො හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，世尊曾说：‘故意妄语，是波罗夷。’又说：‘故意妄语，犯轻罪，是向一人发露之事。’然此事依事由而有轻重之分。大王，您意下如何？若有人以手击人，您会对他处以何种惩罚？”“尊者，若彼人说‘我不原谅’，我们便会罚他一枚咖哈巴纳(kahāpaṇa)。”“大王，若此人以手击打您，又当处以何种惩罚？”“尊者，我们会命人斩其手，斩其足，乃至斩其首如断嫩笋，抄没其全部家产，并诛其父母两系乃至第七代宗亲！”“大王，此中有何差别？是何因缘，何以击打他人之罚仅为区区一枚咖哈巴纳，而击打您之罚却是斩手、斩足、乃至斩首、抄没全部家产、并诛其父母两系乃至第七代宗亲？”“尊者，是因人之不同。”“正是如此，大王，故意妄语，亦因事由而有轻重之别。”“善哉，尊者龙军，此事我亦如是领受。”

මුසාවාදගරුලහුභාවපඤ්හො තතියො.

妄语轻重之问第三。

4. බොධිසත්තධම්මතාපඤ්හො

4. 菩萨法性之问

4. ‘‘භන්තෙ [Pg.192] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ධම්මතාධම්මපරියායෙ ‘පුබ්බෙව බොධිසත්තානං මාතාපිතරො නියතා හොන්ති, බොධි නියතා හොති, අග්ගසාවකා නියතා හොන්ති, පුත්තො නියතො හොති, උපට්ඨාකො නියතො හොතී’ති. පුන ච තුම්හෙ භණථ ‘තුසිතෙ කායෙ ඨිතො බොධිසත්තො අට්ඨ මහාවිලොකනානි විලොකෙති, කාලං විලොකෙති, දීපං විලොකෙති, දෙසං විලොකෙති, කුලං විලොකෙති, ජනෙත්තිං විලොකෙති, ආයුං විලොකෙති, මාසං විලොකෙති, නෙක්ඛම්මං විලොකෙතී’ති. භන්තෙ නාගසෙන, අපරිපක්කෙ ඤාණෙ බුජ්ඣනං නත්ථි, පරිපක්කෙ ඤාණෙ න සක්කා නිමෙසන්තරම්පි ආගමෙතුං, අනතික්කමනීයං පරිපක්කමානසං. කස්මා බොධිසත්තො කාලං විලොකෙහි ‘කම්හි කාලෙ උප්පජ්ජාමී’ති. අපරිපක්කෙ ඤාණෙ බුජ්ඣනං නත්ථි, පරිපක්කෙ ඤාණෙ න සක්කා නිමෙසන්තරම්පි ආගමෙතුං, කස්මා බොධිසත්තො කුලං විලොකෙති ‘කුම්හි කුලෙ උප්පජ්ජාමී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, පුබ්බෙව බොධිසත්තස්ස මාතාපිතරො නියතා, තෙන හි ‘කුලං විලොකෙතී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි කුලං විලොකෙති, තෙන හි ‘පුබ්බෙව බොධිසත්තස්ස මාතාපිතරො නියතා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

4. “龙军尊者，世尊在《法性法说》(dhammatādhammapariyāya)中这样说道：‘菩萨的父母是早已确定的，菩提是确定的，上首弟子是确定的，儿子是确定的，侍者是确定的。’但你们又说：‘住在兜率天(Tusita)的菩萨行八种大观察，即观察时、观察洲、观察国、观察家族、观察母亲、观察寿命、观察月份、观察出离。’龙军尊者，智慧未成熟则不能觉悟，智慧已成熟则片刻不能拖延，已成熟之心是不可逾越的。为何菩萨还要观察时，思量‘我应于何时出生’？智慧未成熟则不能觉悟，智慧已成熟则片刻不能拖延，为何菩萨还要观察家族，思量‘我应于何等家族出生’？龙军尊者，如果菩萨的父母是早已确定的，那么‘观察家族’之说就是错误的。如果他要观察家族，那么‘菩萨的父母是早已确定的’之说也就是错误的。这亦是两难之问，已到你面前，你应当解答。”

‘‘නියතා, මහාරාජ, පුබ්බෙව බොධිසත්තස්ස මාතාපිතරො, කුලඤ්ච බොධිසත්තො විලොකෙති. කින්ති පන කුලං විලොකෙති ‘යෙ මෙ මාතාපිතරො, තෙ ඛත්තියා උදාහු බ්‍රාහ්මණා’ති. එවං කුලං විලොකෙති.

“大王，菩萨的父母是早已确定的，而菩萨也观察家族。那么，他如何观察家族呢？是为知晓‘我的父母是刹帝利(khattiya)还是婆罗门(brāhmaṇa)？’他就是这样观察家族的。”

‘‘අට්ඨන්නං, මහාරාජ, පුබ්බෙව අනාගතං ඔලොකෙතබ්බං හොති. කතමෙසං අට්ඨන්නං? වාණිජස්ස, මහාරාජ, පුබ්බෙව වික්කයභණ්ඩං ඔලොකෙතබ්බං හොති, හත්ථිනාගස්ස පුබ්බෙව සොණ්ඩාය අනාගතො මග්ගො ඔලොකෙතබ්බො හොති, සාකටිකස්ස පුබ්බෙව අනාගතං තිත්ථං ඔලොකෙතබ්බං හොති, නියාමකස්ස පුබ්බෙව අනාගතං තීරං ඔලොකෙත්වා නාවා පෙසෙතබ්බා හොති, භිසක්කස්ස පුබ්බෙව ආයුං ඔලොකෙත්වා ආතුරො උපසඞ්කමිතබ්බො හොති, උත්තරසෙතුස්ස පුබ්බෙව ථිරාථිරභාවං ජානිත්වා අභිරුහිතබ්බං හොති, භික්ඛුස්ස පුබ්බෙව අනාගතං කාලං පච්චවෙක්ඛිත්වා භොජනං භුඤ්ජිතබ්බං හොති, බොධිසත්තානං පුබ්බෙව කුලං ඔලොකෙතබ්බං හොති [Pg.193] ‘ඛත්තියකුලං වා බ්‍රාහ්මණකුලං වා’ති. ඉමෙසං ඛො, මහාරාජ, අට්ඨන්නං පුබ්බෙව අනාගතං ඔලොකෙතබ්බං හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，有八者应当预先观察未来。是哪八者呢？大王，商人应当预先观察待售的货物；大象应当预先用象鼻探查前路；车夫应当预先观察前方的渡口；船长应当预先观察对岸，然后再开船；医生应当预先观察病人的寿命，然后再去诊治；过桥者应当预先了解桥是否坚固，然后再上去；比丘应当预先省察时辰，然后再进食；菩萨应当预先观察家族，是‘刹帝利族还是婆罗门族？’。大王，这八者都应当预先观察未来。”“善哉，龙军尊者！正是如此，我亦如是接受。”

බොධිසත්තධම්මතාපඤ්හො චතුත්ථො.

菩萨法性之问第四。

5. අත්තනිපාතනපඤ්හො

5. 投身之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘න, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’ති. පුන ච තුම්හෙ භණථ ‘යත්ථ කත්ථචි භගවා සාවකානං ධම්මං දෙසයමානො අනෙකපරියායෙන ජාතියා ජරාය බ්‍යාධිනො මරණස්ස සමුච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙති, යො හි කොචි ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණං සමතික්කමති, තං පරමාය පසංසාය පසංසතී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘න, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’ති, තෙන හි ‘ජාතියා ජරාය බ්‍යාධිනො මරණස්ස සමුච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙතී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ජාතියා ජරාය බ්‍යාධිනො මරණස්ස සමුච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන හි ‘න, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

5. “龙军尊者，世尊曾说：‘诸比丘，不应自杀，若有自杀者，应依法处置。’但您又说：‘无论在何处，世尊为诸声闻说法时，皆以多种方式开示为断绝生、老、病、死之法，凡超越生、老、病、死者，皆以最高的赞誉赞赏之。’龙军尊者，如果世尊说过‘诸比丘，不应自杀，若有自杀者，应依法处置’，那么‘为断绝生、老、病、死而说法’之言即是错的。如果为断绝生、老、病、死而说法，那么‘诸比丘，不应自杀，若有自杀者，应依法处置’之言亦是错的。此两难之问已至您处，当由您解答。’”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘න, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’ති. යත්ථ කත්ථචි භගවතා සාවකානං ධම්මං දෙසයාමානෙන ච අනෙකපරියායෙන ජාතියා ජරාය බ්‍යාධිනො මරණස්ස සමුච්ඡෙදාය ධම්මො දෙසිතො, තත්ථ පන කාරණං අත්ථි, යෙන භගවා කාරණෙන පටික්ඛිපි සමාදපෙසි චා’’ති.

“大王，此乃世尊所说：‘诸比丘，不应自杀，若有自杀者，应依法处置。’世尊亦在各处为诸声闻说法时，以多种方式开示为断绝生、老、病、死之法。于此，实有原因，世尊因此原因而有所遮止，亦有所劝导。”

‘‘කිං පනෙත්ථ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං, යෙන භගවා කාරණෙන පටික්ඛිපි සමාදපෙසි චා’’ති? ‘‘සීලවා, මහාරාජ, සීලසම්පන්නො අගදසමො සත්තානං කිලෙසවිසවිනාසනෙ, ඔසධසමො සත්තානං කිලෙසබ්‍යාධිවූපසමෙ, උදකසමො සත්තානං කිලෙසරජොජල්ලාපහරණෙ, මණිරතනසමො සත්තානං සබ්බසම්පත්තිදානෙ, නාවාසමො සත්තානං චතුරොඝපාරගමනෙ, සත්ථවාහසමො සත්තානං ජාතිකන්තාරතාරණෙ, වාතසමො සත්තානං [Pg.194] තිවිධග්ගිසන්තාපනිබ්බාපනෙ, මහාමෙඝසමො සත්තානං මානසපරිපූරණෙ, ආචරියසමො සත්තානං කුසලසික්ඛාපනෙ, සුදෙසකසමො සත්තානං ඛෙමපථමාචික්ඛණෙ. එවරූපො, මහාරාජ, බහුගුණො අනෙකගුණො අප්පමාණගුණො ගුණරාසි ගුණපුඤ්ජො සත්තානං වඩ්ඪිකරො සීලවා ‘මා විනස්සී’ති සත්තානං අනුකම්පාය භගවා සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි ‘න, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, යථාධම්මො කාරෙතබ්බො’ති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන භගවා පටික්ඛිපි. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන කුමාරකස්සපෙන විචිත්‍රකථිකෙන පායාසිරාජඤ්ඤස්ස පරලොකං දීපයමානෙන ‘යථා යථා ඛො රාජඤ්ඤ සමණබ්‍රාහ්මණා සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨන්ති, තථා තථා බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති, බහුජනහිතාය ච පටිපජ්ජන්ති බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’න්ති.

“龙军尊者，此中是何原因，世尊因此原因而有所遮止，亦有所劝导呢？”“大王，持戒者、具戒者，于消除众生之烦恼毒，犹如解药；于平息众生之烦恼病，犹如药物；于去除众生之烦恼尘垢，犹如清水；于赐予众生一切成就，犹如摩尼宝；于渡过四瀑流，犹如船筏；于穿越生死旷野，犹如商队首领；于熄灭三火之热恼，犹如风；于圆满众生之心意，犹如大云；于教导善法，犹如导师；于指明安稳之道，犹如善导者。大王，具足如是众多功德、无量功德、功德蕴、功德聚，能令众生增长之持戒者，世尊为怜悯众生，使其‘不致毁灭’，而制定此学处：‘诸比丘，不应自杀，若有自杀者，应依法处置。’大王，此即是世尊遮止之原因。大王，此亦为善说种种法之鸠摩罗迦叶(Kumārakassapa)长老，在为波耶私(Pāyāsi)王族阐明他世时所说：‘王族，持戒、具善法的沙门、婆罗门，越是长久住世，则越能产生众多福德，为众人之利益、众人之安乐而行道，为怜悯世间，为天人之义利、利益、安乐。’”

‘‘කෙන පන කාරණෙන භගවා සමාදපෙසි? ජාතිපි, මහාරාජ, දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, බ්‍යාධිපි දුක්ඛො, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකොපි දුක්ඛො, පරිදෙවොපි දුක්ඛො, දුක්ඛම්පි දුක්ඛං, දොමනස්සම්පි දුක්ඛං, උපායාසොපි දුක්ඛො, අප්පියෙහි සම්පයොගොපි දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගොපි දුක්ඛො, මාතුමරණම්පි දුක්ඛං, පිතුමරණම්පි දුක්ඛං, භාතුමරණම්පි දුක්ඛං, භගිනිමරණම්පි දුක්ඛං, පුත්තමරණම්පි දුක්ඛං, දාරමරණම්පි දුක්ඛං, දාසමරණම්පි දුක්ඛං, ඤාතිමරණම්පි දුක්ඛං, ඤාතිබ්‍යසනම්පි දුක්ඛං, රොගබ්‍යසනම්පි දුක්ඛං, භොගබ්‍යසනම්පි දුක්ඛං, සීලබ්‍යසනම්පි දුක්ඛං, දිට්ඨිබ්‍යසනම්පි දුක්ඛං, රාජභයම්පි දුක්ඛං, චොරභයම්පි දුක්ඛං, වෙරිභයම්පි දුක්ඛං, දුබ්භික්ඛභයම්පි දුක්ඛං, අග්ගිභයම්පි දුක්ඛං, උදකභයම්පි දුක්ඛං, ඌමිභයම්පි දුක්ඛං, ආවට්ටභයම්පි දුක්ඛං, කුම්භීලභයම්පි දුක්ඛං, සුසුකාභයම්පි දුක්ඛං, අත්තානුවාදභයම්පි දුක්ඛං, පරානුවාදභයම්පි දුක්ඛං, දණ්ඩභයම්පි දුක්ඛං, දුග්ගතිභයම්පි දුක්ඛං, පරිසාසාරජ්ජභයම්පි දුක්ඛං, ආජීවකභයම්පි දුක්ඛං, මරණභයම්පි දුක්ඛං, වෙත්තෙහි තාළනම්පි දුක්ඛං, කසාහි තාළනම්පි දුක්ඛං, අද්ධදණ්ඩකෙහි තාළනම්පි දුක්ඛං, හත්ථච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, පාදච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, හත්ථපාදච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, කණ්ණච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, නාසච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, කණ්ණනාසච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, බිලඞ්ගථාලිකම්පි දුක්ඛං, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි දුක්ඛං, රාහුමුඛම්පි දුක්ඛං, ජොතිමාලිකම්පි දුක්ඛං, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි දුක්ඛං, එරකවත්තිකම්පි දුක්ඛං, චීරකවාසිකම්පි දුක්ඛං, එණෙය්‍යකම්පි දුක්ඛං[Pg.195], බළිසමංසිකම්පි දුක්ඛං, කහාපණිකම්පි දුක්ඛං, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි දුක්ඛං, පලිඝපරිවත්තිකම්පි දුක්ඛං, පලාලපීඨකම්පි දුක්ඛං, තත්තෙන තෙලෙන ඔසිඤ්චනම්පි දුක්ඛං, සුනඛෙහි ඛාදාපනම්පි දුක්ඛං, ජීවසූලාරොපනම්පි දුක්ඛං, අසිනා සීසච්ඡෙදනම්පි දුක්ඛං, එවරූපානි, මහාරාජ, බහුවිධානි අනෙකවිධානි දුක්ඛානි සංසාරගතො අනුභවති.

“然则，世尊以何因缘而劝导耶？大王，生亦苦，老亦苦，病亦苦，死亦苦；愁亦苦，悲亦苦，身苦亦苦，心苦亦苦，绝望亦苦；与不爱者会亦苦，与所爱者离亦苦；母死亦苦，父死亦苦，兄弟死亦苦，姐妹死亦苦，子死亦苦，妻死亦苦，仆死亦苦，亲属死亦苦；亲属之灾难亦苦，疾病之灾难亦苦，财富之灾难亦苦，戒之灾难亦苦，见之灾难亦苦；王之怖畏亦苦，贼之怖畏亦苦，敌之怖畏亦苦，饥馑之怖畏亦苦，火之怖畏亦苦，水之怖畏亦苦，波浪之怖畏亦苦，漩涡之怖畏亦苦，鳄鱼之怖畏亦苦，鲨鱼之怖畏亦苦；自责之怖畏亦苦，他责之怖畏亦苦，刑罚之怖畏亦苦，恶趣之怖畏亦苦，于众中畏缩亦苦，生计之怖畏亦苦，死之怖畏亦苦；为笞杖所打亦苦；断手亦苦，断足亦苦，断手足亦苦；割耳亦苦，割鼻亦苦，割耳鼻亦苦；沸粥锅刑亦苦，磨光顶刑亦苦，罗睺口刑亦苦，火鬘刑亦苦，手燃炬刑亦苦，草绳衣刑亦苦，树皮衣刑亦苦，羚羊刑亦苦，钩肉刑亦苦，钱币刑亦苦，碱水刮身刑亦苦，门闩转刑亦苦，稻草座刑亦苦；为沸油所浇亦苦，为犬所食亦苦，活活穿刺于桩上亦苦，为剑断头亦苦。大王，堕于轮回者，感受如是种种无量之苦。”

‘‘යථා, මහාරාජ, හිමවන්තපබ්බතෙ අභිවුට්ඨං උදකං ගඞ්ගාය නදියා පාසාණ සක්ඛර ඛර මරුම්බ ආවට්ට ගග්ගලක ඌමිකවඞ්කචදික ආවරණනීවරණමූලකසාඛාසු පරියොත්ථරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එවරූපානි බහුවිධානි අනෙකවිධානි දුක්ඛානි සංසාරගතො අනුභවති. පවත්තං, මහාරාජ, දුක්ඛං, අප්පවත්තං සුඛං. අප්පවත්තස්ස ගුණං පවත්තස්ස ච භයං දීපයමානො, මහාරාජ, භගවා අප්පවත්තස්ස සච්ඡිකිරියාය ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසමතික්කමාය සමාදපෙසි, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන භගවා සමාදපෙසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො, සුකථිතං කාරණං, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，犹如喜马拉雅山（Himavanta）上降下的雨水，流入恒河（Gaṅgā），淹没岩石、砂砾、粗沙、漩涡、水泡、波浪、曲流，以及作为障碍与遮盖的树根树枝。大王，轮回中的众生亦复如是，经历种种无量之苦。大王，苦在流转，乐在不转。大王，世尊为开示不转之功德与流转之怖畏，为证悟不转、超越生老病死而劝导。大王，此即世尊劝导之因缘。”“善哉，龙军尊者，此问解释甚妙，所说因缘甚善，我亦如是领受。”

අත්තනිපාතනපඤ්හො පඤ්චමො.

自投之问第五。

6. මෙත්තාභාවනානිසංසපඤ්හො

6. 修习慈心利益之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය එකාදසානිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ එකාදස? සුඛං සුපති, සුඛං පටිබුජ්ඣති, න පාපකං සුපිනං පස්සති, මනුස්සානං පියො හොති, අමනුස්සානං පියො හොති, දෙවතා රක්ඛන්ති, නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති, තුවටං චිත්තං සමාධියති, මුඛවණ්ණො විප්පසීදති, අසම්මූළ්හො කාලං කරොති, උත්තරිං අප්පටිවිජ්ඣන්තො බ්‍රහ්මලොකූපගො හොතී’ති. පුන ච තුම්හෙ භණථ ‘සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො’ති.

6. “龙军尊者，世尊曾如是说：‘诸比丘，慈心解脱若修习、多修习、作车乘、作基石、勤修、熟练、善始，则可期有十一项利益。何等为十一？安稳入眠，安稳睡醒，不见恶梦，为人所爱，为非人所爱，诸天守护，火、毒、刀剑不能伤，心迅速得定，面色光洁，临终不昏乱，若未能证得更高果位，则得生梵天界。’然而您又说：‘萨摩（Sāmo）王子修习慈住，为鹿群所围绕，于林中游行时，为毗利耶夜叉（Pīḷiyakkha）王以毒箭所射，当场昏厥倒地。’”

‘‘යදි[Pg.196], භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘මෙත්තාය භික්ඛවෙ…පෙ… බ්‍රහ්මලොකූපගො හොතී’ති, තෙන හි ‘‘සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි සාමො කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො, තෙන හි ‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ…පෙ… සත්ථං වා කමතී’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො සුනිපුණො පරිසණ්හො සුඛුමො ගම්භීරො, අපි සුනිපුණානං මනුජානං ගත්තෙ සෙදං මොචෙය්‍ය, සො තවානුප්පත්තො, විජටෙහි තං මහාජටාජටිතං, අනාගතානං ජිනපුත්තානං චක්ඛුං දෙහි නිබ්බාහනායා’’ති.

“尊者龙军，若世尊曾说‘诸比丘，以慈心……则得生梵天界’，那么‘萨摩(Sāmo)王子修习慈住，为鹿群所围绕，于林中游行时，为毗利耶夜叉(Pīḷiyakkha)王以毒箭所射，当场昏厥倒地’之言即为虚妄。若萨摩王子修习慈住，为鹿群所围绕，于林中游行时，为毗利耶夜叉王以毒箭所射，当场昏厥倒地，那么‘诸比丘，以慈心……刀剑亦不能伤’之言亦为虚妄。此两难之问，甚为精妙、细致、微细、深奥，即使是极聪慧之人，亦将汗流浃背。此问今已至您面前，请解此大纠结，为令未来诸佛子得以寂灭，请赐予智慧之眼。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘මෙත්තාය භික්ඛවෙ…පෙ... සත්ථං වා කමතී’ති. සාමො ච කුමාරො මෙත්තාවිහාරී මිගසඞ්ඝෙන පරිවුතො පවනෙ විචරන්තො පීළියක්ඛෙන රඤ්ඤා විද්ධො විසපීතෙන සල්ලෙන තත්ථෙව මුච්ඡිතො පතිතො, තත්ථ පන, මහාරාජ, කාරණං අත්ථි. කතමං තත්ථ කාරණං? නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා, සාමො, මහාරාජ, කුමාරො ඝටං උක්ඛිපන්තො තස්මිං ඛණෙ මෙත්තාභාවනාය පමත්තො අහොසි.

“大王，世尊确实曾如此说：‘诸比丘，以慈心……刀剑亦不能伤。’而萨摩(Sāmo)王子修习慈住，为鹿群所围绕，于林中游行时，为毗利耶夜叉(Pīḷiyakkha)王以毒箭所射，当场昏厥倒地。大王，此事确有原因。此中原因为何？大王，这些功德并非属于个人，而是慈心禅修的功德。大王，萨摩王子在举起水瓶的那一刹那，于慈心禅修有所放逸。”

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති. නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. ඉධ, මහාරාජ, පුරිසො සඞ්ගාමසූරො අභෙජ්ජකවචජාලිකං සන්නය්හිත්වා සඞ්ගාමං ඔතරෙය්‍ය, තස්ස සරා ඛිත්තා උපගන්ත්වා පතන්ති විකිරන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති, නෙසො, මහාරාජ, ගුණො සඞ්ගාමසූරස්ස, අභෙජ්ජකවචජාලිකායෙසො ගුණො, යස්ස සරා ඛිත්තා උපගන්ත්වා පතන්ති විකිරන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

“大王，当一个人证入慈心时，在那一刻，火、毒或武器都不能侵害他。那些心怀恶意者前来，亦不见其，不得其便。大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。大王，譬如有一战场勇士，身披坚不可摧之铠甲，步入战场，射来之箭，触及即落，四散而开，不得其便。大王，此非勇士之功德，乃坚不可摧之铠甲之功德，令箭射来触及即落，四散而开。如是，大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。”

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, තස්මිං ඔකාසං න ලභන්ති, නෙතෙ[Pg.197], මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. ඉධ පන, මහාරාජ, පුරිසො දිබ්බං අන්තරධානං මූලං හත්ථෙ කරෙය්‍ය, යාව තං මූලං තස්ස හත්ථගතං හොති, තාව න අඤ්ඤො කොචි පකතිමනුස්සො තං පුරිසං පස්සති. නෙසො, මහාරාජ, ගුණො පුරිසස්ස, මූලස්සෙසො ගුණො අන්තරධානස්ස, යං සො පකතිමනුස්සානං චක්ඛුපථෙ න දිස්සති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

“大王，当一个人证入慈心时，在那一刻，火、毒或武器都不能侵害他。那些心怀恶意者前来，亦不见其，不得其便。大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。再者，大王，譬如有人手持天界隐身之药根，只要此药根在其手中，任何凡夫皆不见其人。大王，此非此人之功德，乃隐身药根之功德，令其不现于凡夫之视线。如是，大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。”

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්මිං ඔකාසං ලභන්ති. නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා. යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසං සුකතං මහාලෙණමනුප්පවිට්ඨං මහතිමහාමෙඝො අභිවස්සන්තො න සක්කොති තෙමයිතුං, නෙසො, මහාරාජ, ගුණො පුරිසස්ස, මහාලෙණස්සෙසො ගුණො, යං මහාමෙඝො අභිවස්සමානො න තං තෙමෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙතෙ ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා.

“大王，当一个人证入慈心时，在那一刻，火、毒或刀剑都不能侵害他。那些心怀恶意者前来，亦不见其人，不得其便。大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。又如，大王，譬如有人进入善造之大石窟，即使滂沱大雨倾盆而下，亦无法淋湿其身。大王，此非此人之功德，乃大石窟之功德，即大雨倾盆亦不能淋湿其身。如是，大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。”

‘‘යස්මිං, මහාරාජ, ඛණෙ පුග්ගලො මෙත්තං සමාපන්නො හොති, න තස්ස පුග්ගලස්ස තස්මිං ඛණෙ අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති. තස්ස යෙ කෙචි අහිතකාමා උපගන්ත්වා තං න පස්සන්ති, න තස්ස සක්කොන්ති අහිතං කාතුං නෙතෙ, මහාරාජ, ගුණා පුග්ගලස්ස, මෙත්තාභාවනායෙතෙ ගුණා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බපාපනිවාරණා මෙත්තාභාවනා’’ති. ‘‘සබ්බකුසලගුණාවහා, මහාරාජ, මෙත්තාභාවනා හිතානම්පි අහිතානම්පි, යෙ තෙ සත්තා විඤ්ඤාණබද්ධා, සබ්බෙසං මහානිසංසා මෙත්තාභාවනා සංවිභජිතබ්බා’’ති.

“大王，当一个人证入慈心时，在那一刻，火、毒或刀剑都不能侵害他。那些心怀恶意者前来，亦不见其人，亦不能加害于他。大王，这些功德并非属于个人，而是慈心修习之功德。”“奇哉，尊者龙军(Nāgasena)！妙哉，尊者龙军！慈心修习能防止一切恶！”“大王，慈心修习能为友者及敌者带来一切善德。对于一切为识所缚的众生，皆应分享慈心修习的巨大功德。”

මෙත්තාභාවනානිසංසපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，慈心修习功德之问。

7. කුසලාකුසලසමවිසමපඤ්හො

7. 善与不善同异之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන ‘කුසලකාරිස්සපි අකුසලකාරිස්සපි විපාකො සමසමො, උදාහු කොචි විසෙසො අත්ථී’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, කුසලස්ස [Pg.198] ච අකුසලස්ස ච විසෙසො, කුසලං, මහාරාජ, සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං, අකුසලං දුක්ඛවිපාකං නිරයසංවත්තනික’’න්ති.

7. “尊者龙军，‘行善者与行不善者，其果报是相同，抑或有所差别呢？’”“大王，善与不善确实有所差别。大王，善业带来乐报，导向天界；不善业带来苦报，导向地狱。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘දෙවදත්තො එකන්තකණ්හො, එකන්තකණ්හෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො, බොධිසත්තො එකන්තසුක්කො, එකන්තසුක්කෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො’ති. පුන ච දෙවදත්තො භවෙ භවෙ යසෙන ච පක්ඛෙන ච බොධිසත්තෙන සමසමො හොති, කදාචි අධිකතරො වා. යදා දෙවදත්තො නගරෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තස්ස රඤ්ඤො පුරොහිතපුත්තො අහොසි, තදා බොධිසත්තො ඡවකචණ්ඩාලො අහොසි විජ්ජාධරො, විජ්ජං පරිජප්පිත්වා අකාලෙ අම්බඵලානි නිබ්බත්තෙසි, එත්ථ තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො යසෙන ච නිහීනො.

“尊者龙军，您曾说‘提婆达多是纯黑的，具足纯黑之法；菩萨是纯白的，具足纯白之法。’但提婆达多在生生世世中，于名望与眷属方面，皆与菩萨相等，有时甚至更胜一筹。当提婆达多在波罗奈城(Bārāṇasī)为梵授王之婆罗门祭司子时，菩萨是一位出身旃陀罗(chavakacaṇḍāla)的持咒者(vijjādhara)，他念诵咒语，于非时节变现出芒果。于此，菩萨在出身与名望上，皆劣于提婆达多。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො රාජා අහොසි මහා මහීපති සබ්බකාමසමඞ්ගී, තදා බොධිසත්තො තස්සූපභොගො අහොසි හත්ථිනාගො සබ්බලක්ඛණසම්පන්නො, තස්ස චාරුගතිවිලාසං අසහමානො රාජා වධමිච්ඡන්තො හත්ථාචරියං එවමවොච ‘අසික්ඛිතො තෙ, ආචරිය, හත්ථිනාගො, තස්ස ආකාසගමනං නාම කාරණං කරොහී’ති, තත්ථපි තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො ලාමකො තිරච්ඡානගතො.

“复次，当提婆达多是位具足一切欲乐的大国王时，菩萨是他所乘、具足一切相好的象王。国王无法忍受其优美的步态，欲将其杀害，便对驯象师说：‘老师，你的象王尚未调伏，去教它空中行走的本事。’于此，菩萨的出身也低于提婆达多，是卑劣的畜生。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි පවනෙ නට්ඨායිකො, තදා බොධිසත්තො මහාපථවී නාම මක්කටො අහොසි, එත්ථපි තාව දිස්සති විසෙසො මනුස්සස්ස ච තිරච්ඡානගතස්ස ච, තත්ථපි තාව බොධිසත්තො දෙවදත්තතො ජාතියා නිහීනො.

“复次，当提婆达多是在林中寻找失牛的人时，菩萨是一只名为‘大地’(Mahāpathavī)的猴子。于此，亦可见人与畜生之差别，于此，菩萨的出身也低于提婆达多。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි සොණුත්තරො නාම නෙසාදො බලවා බලවතරො නාගබලො, තදා බොධිසත්තො ඡද්දන්තො නාම නාගරාජා අහොසි. තදා සො ලුද්දකො තං හත්ථිනාගං ඝාතෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තොව අධිකතරො.

“复次，当提婆达多是人，是名为索奴塔拉(Soṇuttara)的猎师，强壮有力，具象之力时，菩萨是名为六牙(Chaddanta)的象王。那时，那猎师杀害了那头象王。于此，也正是提婆达多更胜一筹。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි වනචරකො අනිකෙතවාසී, තදා බොධිසත්තො සකුණො අහොසි තිත්තිරො මන්තජ්ඣායී, තදාපි සො වනචරකො තං සකුණං ඝාතෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තොව ජාතියා අධිකතරො.

“复次，当提婆达多是于林中游荡、居无定所之人时，菩萨是一只善诵咒语的鹧鸪鸟(tittira)。那时，那位林中游荡者杀害了那只鸟。在那一生中，也唯有提婆达多在出身方面更为优越。”

‘‘පුන [Pg.199] චපරං යදා දෙවදත්තො කලාබු නාම කාසිරාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තාපසො අහොසි ඛන්තිවාදී. තදා සො රාජා තස්ස තාපසස්ස කුද්ධො හත්ථපාදෙ වංසකළීරෙ විය ඡෙදාපෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා ච යසෙන ච.

“复次，当提婆达多为迦尸国(Kāsi)迦蓝浮(Kalābu)王时，菩萨是一位名为忍辱语者(Khantivādī)的苦行者。那时，那位国王对那位苦行者生起瞋怒，命人如砍竹笋般砍断其手脚。在那一生中，也唯有提婆达多在出身与权势方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි වනචරො, තදා බොධිසත්තො නන්දියො නාම වානරින්දො අහොසි, තදාපි සො වනචරො තං වානරින්දං ඝාතෙසි සද්ධිං මාතරා කනිට්ඨභාතිකෙන ච, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා.

“复次，当提婆达多是于林中游荡之人时，菩萨是名为南迪亚(Nandiya)的猴王。那时，那位林中游荡者将那位猴王连同其母亲与弟弟一并杀害。在那一生中，也唯有提婆达多在出身方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි අචෙලකො කාරම්භියො නාම, තදා බොධිසත්තො පණ්ඩරකො නාම නාගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා.

“复次，当提婆达多是名为迦兰毗(Kārambhiya)的裸形外道时，菩萨是名为般陀罗(Paṇḍaraka)的龙王。在那一生中，也唯有提婆达多在出身方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි පවනෙ ජටිලකො, තදා බොධිසත්තො තච්ඡකො නාම මහාසූකරො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව ජාතියා අධිකතරො.

“复次，当提婆达多是住在林中的结发苦行者时，菩萨是名为匠人(Tacchaka)的大野猪。在那一生中，也唯有提婆达多在出身方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො චෙතීසු සූරපරිචරො නාම රාජා අහොසි උපරි පුරිසමත්තෙ ගගනෙ වෙහාසඞ්ගමො, තදා බොධිසත්තො කපිලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො ජාතියා ච යසෙන ච.

“复次，当提婆达多在支提国(Ceti)是名为须罗波利迦罗(Sūraparicara)的国王，能于一人高的空中飞行时，菩萨是名为迦毗罗(Kapila)的婆罗门。在那一生中，也唯有提婆达多在出身与权势方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි සාමො නාම, තදා බොධිසත්තො රුරු නාම මිගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව ජාතියා අධිකතරො.

“复次，当提婆达多是名为萨摩(Sāma)之人时，菩萨是名为噜噜(Ruru)的鹿王。在那一生中，也唯有提婆达多在出身方面更为优越。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො මනුස්සො අහොසි ලුද්දකො පවනචරො, තදා බොධිසත්තො හත්ථිනාගො අහොසි, සො ලුද්දකො තස්ස හත්ථිනාගස්ස සත්තක්ඛත්තුං දන්තෙ ඡින්දිත්වා හරි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව යොනියා අධිකතරො.

“再者，当提婆达多为人，是林中猎人时，菩萨是一头大象。那猎人七次砍断那头大象的象牙并取走。于此，提婆达多在出身方面，亦更胜一筹。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සිඞ්ගාලො අහොසි ඛත්තියධම්මො, සො යාවතා ජම්බුදීපෙ පදෙසරාජානො තෙ සබ්බෙ අනුයුත්තෙ අකාසි, තදා [Pg.200] බොධිසත්තො විධුරො නාම පණ්ඩිතො අහොසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව යසෙන අධිකතරො.

“再者，当提婆达多是一只奉行刹帝利之法的豺狼时，他使瞻部洲(Jambudīpa)所有地方国王皆臣服于己。当时，菩萨是名为维杜罗(Vidhura)的智者。于此，提婆达多在名望方面，亦更胜一筹。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො හත්ථිනාගො හුත්වා ලටුකිකාය සකුණිකාය පුත්තකෙ ඝාතෙසි, තදා බොධිසත්තොපි හත්ථිනාගො අහොසි යූථපති, තත්ථ තාව උභොපි තෙ සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是一头大象，杀害了鹌鹑(laṭukikā)的幼鸟时，菩萨亦是一头大象，是象群之首领。于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො යක්ඛො අහොසි අධම්මො නාම, තදා බොධිසත්තොපි යක්ඛො අහොසි ධම්මො නාම, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是名为‘非法’(Adhamma)的夜叉时，菩萨亦是名为‘正法’(Dhamma)的夜叉，于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො නාවිකො අහොසි පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි නාවිකො අහොසි පඤ්චන්නං කුලසතානං ඉස්සරො, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是统领五百户家庭的船长时，菩萨亦是统领五百户家庭的船长。于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සත්ථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො, තදා බොධිසත්තොපි සත්ථවාහො අහොසි පඤ්චන්නං සකටසතානං ඉස්සරො, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是统领五百辆车的商队首领时，菩萨亦是统领五百辆车的商队首领。于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම මිගරාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තොපි නිග්‍රොධො නාම මිගරාජා අහොසි, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是名为萨卡(Sākha)的鹿王时，菩萨亦是名为尼拘律(Nigrodha)的鹿王，于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො සාඛො නාම සෙනාපති අහොසි, තදා බොධිසත්තොපි නිග්‍රොධො නාම රාජා අහොසි, තත්ථපි තාව උභොපි සමසමා අහෙසුං.

“再者，当提婆达多是名为萨卡(Sākha)的将军时，菩萨亦是名为尼拘律(Nigrodha)的国王，于此，他们二者是相等的。”

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො ඛණ්ඩහාලො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසි, තදා බොධිසත්තො චන්දො නාම රාජකුමාරො අහොසි, තදා සො ඛණ්ඩහාලො යෙව අධිකතරො.

复次，提婆达多为名为坎达哈罗(Khaṇḍahālo)之婆罗门时，菩萨为名为旃陀(Cando)之王子，那时，还是坎达哈罗更胜一筹。

‘‘පුන චපරං යදා දෙවදත්තො බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො මහාපදුමො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සො රාජා සකපුත්තං චොරපපාතෙ ඛිපාපෙසි, යතො කුතොචි පිතාව පුත්තානං අධිකතරො හොති විසිට්ඨොති, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව අධිකතරො.

复次，提婆达多为梵授(Brahmadatta)王时，菩萨为其子，名为大红莲(Mahāpaduma)王子。彼王命人将其亲子掷于盗贼崖(Corapapāta)。因为在某些方面，父亲总比儿子更为优越、更为殊胜。即便在那时，还是提婆达多更胜一筹。

‘‘පුන [Pg.201] චපරං යදා දෙවදත්තො මහාපතාපො නාම රාජා අහොසි, තදා බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො ධම්මපාලො නාම කුමාරො අහොසි, තදා සො රාජා සකපුත්තස්ස හත්ථපාදෙ සීසඤ්ච ඡෙදාපෙසි, තත්ථපි තාව දෙවදත්තො යෙව උත්තරො අධිකතරො.

复次，提婆达多为大威王(Mahāpatāpa)时，菩萨为其子，名为法护(Dhammapāla)王子。彼王命人砍断其亲子之手、足与头。即便在那时，还是提婆达多更为优越、更为殊胜。

අජ්ජෙතරහි උභොපි සක්‍යකුලෙ ජායිංසු. බොධිසත්තො බුද්ධො අහොසි සබ්බඤ්ඤූ ලොකනායකො, දෙවදත්තො තස්ස දෙවාතිදෙවස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා ඉද්ධිං නිබ්බත්තෙත්වා බුද්ධාලයං අකාසි. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යං මයා භණිතං, තං සබ්බං තථං උදාහු විතථ’’න්ති?

如今，二者皆生于释迦族。菩萨成为佛陀，是遍知者、世间导师；提婆达多于彼天中天之教法中出家，生起神通后，仿效佛陀。龙军(Nāgasena)尊者，我所说的一切，是真实还是虚妄？

‘‘යං ත්වං, මහාරාජ, බහුවිධං කාරණං ඔසාරෙසි, සබ්බං තං තථෙව, නො අඤ්ඤථා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, කණ්හොපි සුක්කොපි සමසමගතිකා හොන්ති, තෙන හි කුසලම්පි අකුසලම්පි සමසමවිපාකං හොතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, කුසලම්පි අකුසලම්පි සමසමවිපාකං හොති, න හි, මහාරාජ, දෙවදත්තො සබ්බජනෙහි පටිවිරුද්ධො, බොධිසත්තෙනෙව පටිවිරුද්ධො. යො තස්ස බොධිසත්තෙන පටිවිරුද්ධො, සො තස්මිං තස්මිං යෙව භවෙ පච්චති ඵලං දෙති. දෙවදත්තොපි, මහාරාජ, ඉස්සරියෙ ඨිතො ජනපදෙසු ආරක්ඛං දෙති, සෙතුං සභං පුඤ්ඤසාලං කාරෙති, සමණබ්‍රාහ්මණානං කපණද්ධිකවණිබ්බකානං නාථානාථානං යථාපණිහිතං දානං දෙති. තස්ස සො විපාකෙන භවෙ භවෙ සම්පත්තියො පටිලභති. කස්සෙතං, මහාරාජ, සක්කා වත්තුං විනා දානෙන දමෙන සංයමෙන උපොසථකම්මෙන සම්පත්තිං අනුභවිස්සතීති?

“大王，您所列举的各种理由，都是如此，并非别样。”“尊者龙军，如果黑业与白业的趣向相同，那么善业与恶业的果报也相同吗？”“不，大王，善业与恶业的果报不相同。大王，提婆达多并非与所有的人为敌，他只与菩萨为敌。他与菩萨的敌对，就在那些相应的生世中成熟并带来果报。大王，提婆达多身居高位时，也在各地提供保护，建造桥梁、集会堂、功德堂，并对沙门、婆罗门、贫者、行旅者、乞求者、有依者和无依者，随其所愿而行布施。由于那善业的果报，他一世又一世地获得成就。大王，谁能说，不通过布施、调伏、自制和布萨(uposatha)之行，就能享受成就呢？”

‘‘යං පන ත්වං, මහාරාජ, එවං වදෙසි ‘දෙවදත්තො ච බොධිසත්තො ච එකතො අනුපරිවත්තන්තී’ති, සො න ජාතිසතස්ස අච්චයෙන සමාගමො අහොසි, න ජාතිසහස්සස්ස අච්චයෙන, න ජාතිසතසහස්සස්ස අච්චයෙන, කදාචි කරහචි බහූනං අහොරත්තානං අච්චයෙන සමාගමො අහොසි. යං පනෙතං, මහාරාජ, භගවතා කාණකච්ඡපොපමං උපදස්සිතං මනුස්සත්තප්පටිලාභාය, තථූපමං, මහාරාජ, ඉමෙසං සමාගමං ධාරෙහි.

“大王，您说‘提婆达多和菩萨一同轮回’，但他们的相遇并非在百世、千世或十万世之后发生，而是在许多昼夜过去之后，偶尔才会发生一次。大王，世尊(Bhagavā)曾为说明获得人身之难而开示了盲龟的比喻，您当记住，他们的相遇就如同那个比喻一样。”

‘‘න, මහාරාජ, බොධිසත්තස්ස දෙවදත්තෙනෙව සද්ධිං සමාගමො අහොසි, ථෙරොපි, මහාරාජ, සාරිපුත්තො අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු බොධිසත්තස්ස පිතා අහොසි, මහාපිතා අහොසි, චූළපිතා අහොසි[Pg.202], භාතා අහොසි, පුත්තො අහොසි, භාගිනෙය්‍යො අහොසි, මිත්තො අහොසි.

“大王，并非只有提婆达多与菩萨相遇。大王，长老舍利弗(Sāriputta)在许多百千生中，也曾是菩萨的父亲、伯父、叔父、兄弟、儿子、外甥、朋友。”

‘‘බොධිසත්තොපි, මහාරාජ, අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස පිතා අහොසි, මහාපිතා අහොසි, චූළපිතා අහොසි, භාතා අහොසි, පුත්තො අහොසි, භාගිනෙය්‍යො අහොසි, මිත්තො අහොසි, සබ්බෙපි, මහාරාජ, සත්තනිකායපරියාපන්නා සංසාරසොතමනුගතා සංසාරසොතෙන වුය්හන්තා අප්පියෙහිපි පියෙහිපි සමාගච්ඡන්ති. යථා, මහාරාජ, උදකං සොතෙන වුය්හමානං සුචිඅසුචිකල්‍යාණපාපකෙන සමාගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙපි සත්තනිකායපරියාපන්නා සංසාරසොතමනුගතා සංසාරසොතෙන වුය්හන්තා අප්පියෙහිපි පියෙහිපි සමාගච්ඡන්ති. දෙවදත්තො, මහාරාජ, යක්ඛො සමානො අත්තනා අධම්මො පරෙ අධම්මෙ නියොජෙත්වා සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි මහානිරයෙ පච්චි, බොධිසත්තොපි, මහාරාජ, යක්ඛො සමානො අත්තනා ධම්මො පරෙ ධම්මෙ නියොජෙත්වා සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි සග්ගෙ මොදි සබ්බකාමසමඞ්ගී, අපි ච, මහාරාජ, දෙවදත්තො ඉමස්මිං භවෙ බුද්ධං අනාසාදනීයමාසාදයිත්වා සමග්ගඤ්ච සඞ්ඝං භින්දිත්වා පථවිං පාවිසි, තථාගතො බුජ්ඣිත්වා සබ්බධම්මෙ පරිනිබ්බුතො උපධිසඞ්ඛයෙ’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，菩萨也在许多百千生中，做过长老舍利弗(sāriputta)的父亲、伯父、叔父、兄弟、儿子、外甥、朋友。大王，所有包含在众生界的有情，都随轮回之流而行，被轮回之流冲刷着，与所不喜者及所喜者相遇。大王，就像被水流冲刷的水，会与清净、不净、善、恶相遇一样，大王，所有包含在众生界的有情，都随轮回之流而行，被轮回之流冲刷着，与所不喜者及所喜者相遇。大王，提婆达多(devadatta)为夜叉(yakkha)时，自己行非法，也教唆他人行非法，于大地狱中受苦五亿七千六百万年；大王，菩萨为夜叉时，自己行正法，也教唆他人行正法，于天界享乐五亿七千六百万年，具足一切欲乐。此外，大王，提婆达多在这一生中，冒犯了不应冒犯的佛陀，破坏了和合僧团，堕入大地；而如来觉悟一切法，于诸取灭尽而般涅槃。”“善哉，尊者龙军(nāgasena)，我如是领受此义。”

කුසලාකුසලසමවිසමපඤ්හො සත්තමො.

善不善同异问第七。

8. අමරාදෙවීපඤ්හො

8. 阿摩罗夫人之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

8. “尊者龙军，此是世尊所说：”

‘‘‘සචෙ ලභෙථ ඛණං වා රහො වා, නිමන්තකං වාපි ලභෙථ තාදිසං;

සබ්බාව ඉත්ථී කයිරුං නු පාපං, අඤ්ඤං අලද්ධා පීඨසප්පිනා සද්ධි’න්ති.

“‘若得机缘或隐处，或得如是邀约人；一切女子皆行恶，不得他者与跛人。’”

‘‘පුන ච කථීයති ‘මහොසධස්ස භරියා අමරා නාම ඉත්ථී ගාමකෙ ඨපිතා පවුත්ථපතිකා රහො නිසින්නා විවිත්තා රාජප්පටිසමං සාමිකං කරිත්වා සහස්සෙන [Pg.203] නිමන්තීයමානා පාපං නාකාසී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘සචෙ…පෙ… සද්ධි’න්ති තෙන හි ‘මහොසධස්ස භරියා…පෙ… නාකාසී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි මහොසධස්ස භරියා…පෙ… නාකාසි, තෙන හි ‘සචෙ…පෙ… සද්ධි’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，又说：‘大药（Mahosadha）之妻，名为阿摩罗（Amarā）的女人，被安置于村中，其夫远行，她独处而坐，虽有如王者般之人以千金相邀，亦不为恶。’龙军尊者，若世尊所说‘若……乃至……与’为实，那么‘大药之妻……不为恶’之言则为虚妄。若大药之妻……不为恶，那么‘若……乃至……与’之言亦为虚妄。此两难之问已至汝前，当由汝决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘සචෙ…පෙ… සද්ධි’න්ති. කථීයති ච ‘මහොසධස්ස භරියා …පෙ… නාකාසී’ති. කරෙය්‍ය සා, මහාරාජ, ඉත්ථී සහස්සං ලභමානා තාදිසෙන පුරිසෙන සද්ධිං පාපකම්මං, න සා කරෙය්‍ය සචෙ ඛණං වා රහො වා නිමන්තකං වාපි තාදිසං ලභෙය්‍ය, විචිනන්තී සා, මහාරාජ, අමරා ඉත්ථී න අද්දස ඛණං වා රහො වා නිමන්තකං වාපි තාදිසං.

“大王，世尊所言‘若……乃至……与’为实，而‘大药之妻……不为恶’之说亦然。大王，若一女子获得千金，与那样的人在一起，倘若得到时机、独处之所或那样的邀请者，便会行恶。然而，大王，阿摩罗（Amarā）女寻觅，却未见到那样的时机、独处之所或邀请者。”

‘‘ඉධ ලොකෙ ගරහභයා ඛණං න පස්සි, පරලොකෙ නිරයභයා ඛණං න පස්සි, කටුකවිපාකං පාපන්ති ඛණං න පස්සි, පියං අමුඤ්චිතුකාමා ඛණං න පස්සි, සාමිකස්ස ගරුකතාය ඛණං න පස්සි, ධම්මං අපචායන්තී ඛණං න පස්සි, අනරියං ගරහන්තී ඛණං න පස්සි, කිරියං අභින්දිතුකාමා ඛණං න පස්සි. එවරූපෙහි බහූහි කාරණෙහි ඛණං න පස්සි.

“于此世，因惧斥责，故不见时机；于他世，因惧地狱，故不见时机；因思‘恶有苦报’，故不见时机；因不欲舍弃所爱之人，故不见时机；因敬重其夫，故不见时机；因恭敬正法，故不见时机；因鄙夷非圣者之行，故不见时机；因不欲毁坏自身操行，故不见时机。由于此等诸多原因，她不见时机。”

‘‘රහොපි සා ලොකෙ විචිනිත්වා අපස්සන්තී පාපං නාකාසි. සචෙ සා මනුස්සෙහි රහො ලභෙය්‍ය, අථ අමනුස්සෙහි රහො න ලභෙය්‍ය. සචෙ අමනුස්සෙහි රහො ලභෙය්‍ය, අථ පරචිත්තවිදූහි පබ්බජිතෙහි රහො න ලභෙය්‍ය. සචෙ පරචිත්තවිදූහි පබ්බජිතෙහි රහො ලභෙය්‍ය, අථ පරචිත්තවිදූනීහි දෙවතාහි රහො න ලභෙය්‍ය. සචෙ පරචිත්තවිදූනීහි දෙවතාහි රහො ලභෙය්‍ය, අත්තනාව පාපෙහි රහො න ලභෙය්‍ය. සචෙ අත්තනාව පාපෙහි රහො ලභෙය්‍ය, අථ අධම්මෙන රහො න ලභෙය්‍ය. එවරූපෙහි බහුවිධෙහි කාරණෙහි රහො අලභිත්වා පාපං නාකාසි.

“彼女于世间寻觅隐秘处而不得，故不为恶。若得隐于人，则不得隐于非人。若得隐于非人，则不得隐于能知他心之出家者。若得隐于能知他心之出家者，则不得隐于能知他心之天神。若得隐于能知他心之天神，则于己之诸恶不得隐处。若于己之诸恶得隐处，则不得隐于非法。由如是等种种因缘，不得隐秘处，故不为恶。”

‘‘නිමන්තකම්පි සා ලොකෙ විචිනිත්වා තාදිසං අලභන්තී පාපං නාකාසි. මහොසධො, මහාරාජ, පණ්ඩිතො අට්ඨවීසතියා අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. කතමෙහි අට්ඨවීසතියා අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො? මහොසධො, මහාරාජ, සූරො හිරිමා ඔත්තප්පී සපක්ඛො මිත්තසම්පන්නො ඛමො සීලවා සච්චවාදී සොචෙය්‍යසම්පන්නො අක්කොධනො අනතිමානී අනුසූයකො වීරියවා ආයූහකො සඞ්ගාහකො සංවිභාගී සඛිලො නිවාතවුත්ති සණ්හො අසඨො අමායාවී අතිබුද්ධිසම්පන්නො කිත්තිමා විජ්ජාසම්පන්නො හිතෙසී උපනිස්සිතානං [Pg.204] පත්ථිතො සබ්බජනස්ස ධනවා යසවා. මහොසධො, මහාරාජ, පණ්ඩිතො ඉමෙහි අට්ඨවීසතියා අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. සා අඤ්ඤං තාදිසං නිමන්තකං අලභිත්වා පාපං නාකාසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“彼女于世间寻觅如是之邀者而不得，故不为恶。大王，大生是智者，具足二十八种品德。是哪二十八种品德呢？大王，大生英勇、有惭、有愧、有同伴、善友具足、堪忍、持戒、诚实、清净、不瞋、不慢、不妒、精进、勤勉、善于摄受、乐于分享、和蔼、谦逊、柔和、不狡诈、不虚伪、智慧超群、有名声、博学、为其依附者谋福利、为众人所喜爱、富有、有名望。大王，大生是具足此二十八种品德之智者。她因未得见其他如是之邀者，故不为恶。”“善哉，尊者龙军，我亦如是领受。”

අමරාදෙවීපඤ්හො අට්ඨමො.

阿摩罗夫人问第八。

9. අරහන්තඅභායනපඤ්හො

9. 阿罗汉无畏问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘විගතභයසන්තාසා අරහන්තො’ති. පුන ච නගරෙ රාජගහෙ ධනපාලකං හත්ථිං භගවති ඔපතන්තං දිස්වා පඤ්ච ඛීණාසවසතානි පරිච්චජිත්වා ජිනවරං පක්කන්තානි දිසාවිදිසං එකං ඨපෙත්වා ථෙරං ආනන්දං. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තෙ අරහන්තො භයා පක්කන්තා, පඤ්ඤායිස්සති සකෙන කම්මෙනාති දසබලං පාතෙතුකාමා පක්කන්තා, උදාහු තථාගතස්ස අතුලං විපුලමසමං පාටිහාරියං දට්ඨුකාමා පක්කන්තා? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘විගතභයසන්තාසා අරහන්තො’ති, තෙන හි ‘නගරෙ…පෙ… ආනන්ද’න්ති යං වචනං තං මිච්ඡා. යදි නගරෙ රාජගහෙ ධනපාලකං හත්ථිං භගවති ඔපතන්තං දිස්වා පඤ්ච ඛීණාසවසතානි පරිච්චජිත්වා ජිනවරං පක්කන්තානි දිසාවිදිසං එකං ඨපෙත්වා ථෙරං ආනන්දං, තෙන හි ‘විගතභයසන්තාසා අරහන්තො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

9. “尊者龙军(Nāgasena)，世尊曾说：‘阿罗汉已远离怖畏与惊恐。’然而，在王舍城(Rājagaha)，当五百位漏尽者看见护财(Dhanapāla)象冲向世尊时，除了阿难(Ānanda)长老，都舍弃了最胜者，逃向四面八方。尊者龙军，那些阿罗汉是因为怖畏而离去，还是想让十力者殒命，（心想）‘他将因自己的业而为人所知’而离去，又或是为了想看到如来无比广大、无与伦比的神变而离去呢？尊者龙军，如果世尊说过‘阿罗汉已远离怖畏与惊恐’，那么‘在王舍城……除了阿难长老……逃向四面八方’这句话就是错误的。如果在王舍城，当五百位漏尽者看见护财象冲向世尊时，除了阿难长老，都舍弃了最胜者，逃向四面八方，那么‘阿罗汉已远离怖畏与惊恐’这句话也是错误的。这个两难之问现在已向你提出，你当解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘විගතභයසන්තාසා අරහන්තො’ති, නගරෙ රාජගහෙ ධනපාලකං හත්ථිං භගවති ඔපතන්තං දිස්වා පඤ්ච ඛීණාසවසතානි පරිච්චජිත්වා ජිනවරං පක්කන්තානි දිසාවිදිසං එකං ඨපෙත්වා ථෙරං ආනන්දං, තඤ්ච පන න භයා, නාපි භගවන්තං පාතෙතුකාමතාය.

“大王，世尊确实说过‘阿罗汉已远离怖畏与惊恐’。在王舍城，当五百位漏尽者看见护财象冲向世尊时，除了阿难长老，都舍弃了最胜者，向四面八方离去。然而，那并非出于怖畏，也不是想让世尊殒命。”

‘‘යෙන පන, මහාරාජ, හෙතුනා අරහන්තො භායෙය්‍යුං වා තාසෙය්‍යුං වා, සො හෙතු අරහන්තානං සමුච්ඡින්නො, තස්මා විගතභයසන්තාසා අරහන්තො, භායති නු, මහාරාජ, මහාපථවී ඛණන්තෙපි භින්දන්තෙපි ධාරෙන්තෙපි සමුද්දපබ්බතගිරිසිඛරෙති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, මහාපථවියා සො හෙතු, යෙන හෙතුනා මහාපථවී [Pg.205] භායෙය්‍ය වා තාසෙය්‍ය වා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි අරහන්තානං සො හෙතු, යෙන හෙතුනා අරහන්තො භායෙය්‍යුං වා තාසෙය්‍යුං වා.

“大王，能令阿罗汉怖畏或惊恐的那个原因已被断除，因此阿罗汉已远离怖畏与惊恐。大王，当人们挖掘、劈开大地，或当它承载着海洋、山岳、山峰时，大地会怖畏吗？”“不会，尊者。”“是何原因，大王？”“尊者，大地没有那个能令其怖畏或惊恐的原因。”“正是如此，大王，阿罗汉也没有那个能令其怖畏或惊恐的原因。”

‘‘භායති නු, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං ඡින්දන්තෙ වා භින්දන්තෙ වා පතන්තෙ වා අග්ගිනා දහන්තෙ වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, ගිරිසිඛරස්ස සො හෙතු, යෙන හෙතුනා ගිරිසිඛරං භායෙය්‍ය වා තාසෙය්‍ය වා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි අරහන්තානං සො හෙතු, යෙන හෙතුනා අරහන්තො භායෙය්‍යුං වා තාසෙය්‍යුං වා.

“大王，当山峰被砍断、被劈开、崩落，或被火焚烧时，它会怖畏吗？”“不会，尊者。”“是何原因，大王？”“尊者，山峰没有那个能令其怖畏或惊恐的原因。”“正是如此，大王，阿罗汉也没有那个能令其怖畏或惊恐的原因。”

‘‘යදිපි, මහාරාජ, ලොකධාතුසතසහස්සෙසු යෙ කෙචි සත්තනිකායපරියාපන්නා සබ්බෙපි තෙ සත්තිහත්ථා එකං අරහන්තං උපධාවිත්වා තාසෙය්‍යුං, න භවෙය්‍ය අරහතො චිත්තස්ස කිඤ්චි අඤ්ඤථත්තං. කිං කාරණං? අට්ඨානමනවකාසතාය.

“大王，即使在十万世界中，所有属于众生类的有情都手持长矛，跑来恐吓一位阿罗汉，阿罗汉的心也不会有丝毫变异。是何原因？因为此事无有是处，绝无可能。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, තෙසං ඛීණාසවානං එවං චෙතොපරිවිතක්කො අහොසි ‘අජ්ජ නරවරපවරෙ ජිනවරවසභෙ නගරවරමනුප්පවිට්ඨෙ වීථියා ධනපාලකො හත්ථී ආපතිස්සති, අසංසයමතිදෙවදෙවං උපට්ඨාකො න පරිච්චජිස්සති, යදි මයං සබ්බෙපි භගවන්තං න පරිච්චජිස්සාම, ආනන්දස්ස ගුණො පාකටො න භවිස්සති, න හෙව ච තථාගතං සමුපගමිස්සති හත්ථිනාගො, හන්ද මයං අපගච්ඡාම, එවමිදං මහතො ජනකායස්ස කිලෙසබන්ධනමොක්ඛො භවිස්සති, ආනන්දස්ස ච ගුණො පාකටො භවිස්සතී’ති. එවං තෙ අරහන්තො ආනිසංසං දිස්වා දිසාවිදිසං පක්කන්තා’’ති. ‘‘සුවිභත්තො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො, එවමෙතං නත්ථි අරහන්තානං භයං වා සන්තාසො වා, ආනිසංසං දිස්වා අරහන්තො පක්කන්තා දිසාවිදිස’’න්ති.

“再者，大王，那些漏尽者心中生起这样的思惟：‘今天，当人中至上、胜者中的雄牛进入这殊胜之城时，护财(Dhanapāla)象将于街道上冲来。无疑，侍者不会舍弃这位天中之天。如果我们所有人都不舍弃世尊，阿难(Ānanda)的功德就无法彰显，而那象王也不会接近如来。那么，我等当离去。如此，广大的群众将能从烦恼的束缚中解脱，阿难的功德也将得以彰显。’那些阿罗汉正是见到此等利益，才向四面八方离去的。”“尊者龙军，此问辨析甚善。确实如此，阿罗汉们既无怖畏亦无惊恐，他们是见到利益才向四面八方离去的。”

අරහන්තඅභායනපඤ්හො නවමො.

阿罗汉无畏问第九

10. බුද්ධසබ්බඤ්ඤුභාවපඤ්හො

10. 佛陀一切知性之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘තථාගතො සබ්බඤ්ඤූ’ති. පුන ච භණථ ‘තථාගතෙන සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ පණාමිතෙ [Pg.206] චාතුමෙය්‍යකා ච සක්‍යා බ්‍රහ්මා ච සහම්පති බීජූපමඤ්ච වච්ඡතරුණූපමඤ්ච උපදස්සෙත්වා භගවන්තං පසාදෙසුං ඛමාපෙසුං නිජ්ඣත්තං අකංසූ’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අඤ්ඤාතා තා උපමා තථාගතස්ස, යාහි තථාගතො උපමාහි ඔරතො ඛමිතො උපසන්තො නිජ්ඣත්තං ගතො? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතස්ස තා උපමා අඤ්ඤාතා, තෙන හි බුද්ධො අසබ්බඤ්ඤූ, යදි ඤාතා, තෙන හි ඔකස්ස පසය්හ වීමංසාපෙක්ඛො පණාමෙසි, තෙන හි තස්ස අකාරුඤ්ඤතා සම්භවති. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

10. “尊者龙军，您说‘如来是一切知者’。但您又说‘当如来斥退了以舍利弗、目犍连为首的比丘僧团时，车头聚(Cātumā)的释迦族人和梵天娑婆主(Brahmā Sahampati)展示了种子譬喻和小牛譬喻，从而令世尊欢喜，求得宽恕，使之明了’。尊者龙军，难道那些譬喻是如来所不知道的吗？他因那些譬喻而被取悦、被宽恕、被平息、达到和解。如果，尊者龙军，如来不知道那些譬喻，那么佛就不是一切知者；如果他知道，那么他就是为了审察而强行斥退他们，如此一来，他便无有悲悯。这个两难之问现在已经向您提出，您必须解答。”

‘‘සබ්බඤ්ඤූ, මහාරාජ, තථාගතො, තාහි ච උපමාහි භගවා පසන්නො ඔරතො ඛමිතො උපසන්තො නිජ්ඣත්තං ගතො. ධම්මස්සාමී, මහාරාජ, තථාගතො, තථාගතප්පවෙදිතෙහෙව තෙ ඔපම්මෙහි තථාගතං ආරාධෙසුං තොසෙසුං පසාදෙසුං, තෙසඤ්ච තථාගතො පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදි.

“大王，如来是一切知者，世尊也因那些譬喻而心生欢喜、愉悦、堪忍、寂静，并达到明了。大王，如来是法主，他们正是用如来所宣说的那些譬喻来令如来欢喜、满足、心生净信，如来也对他们感到欢喜，并赞许说‘善哉’。”

‘‘යථා, මහාරාජ, ඉත්ථී සාමිකස්ස සන්තකෙනෙව ධනෙන සාමිකං ආරාධෙති තොසෙති පසාදෙති, තඤ්ච සාමිකො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, චාතුමෙය්‍යකා ච සක්‍යා බ්‍රහ්මා ච සහම්පති තථාගතප්පවෙදිතෙහෙව ඔපම්මෙහි තථාගතං ආරාධෙසුං තොසෙසුං පසාදෙසුං, තෙසඤ්ච තථාගතො පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදි.

“大王，正如女子用属于丈夫的财物来令丈夫欢喜、满足、心生净信，而丈夫也会赞许说‘善哉’。同样地，大王，车头聚(Cātumā)的释迦族人与梵天娑婆主(Sahampati)，也是用如来所宣说的譬喻来令如来欢喜、满足、心生净信，如来也对他们感到欢喜，并赞许说‘善哉’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කප්පකො රඤ්ඤො සන්තකෙනෙව සුවණ්ණඵණකෙන රඤ්ඤො උත්තමඞ්ගං පසාධයමානො රාජානං ආරාධෙති තොසෙති පසාදෙති, තස්ස ච රාජා පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදති, යථිච්ඡිතමනුප්පදෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, චාතුමෙය්‍යකා ච සක්‍යා බ්‍රහ්මා ච සහම්පති තථාගතප්පවෙදිතෙහෙව ඔපම්මෙහි තථාගතං ආරාධෙසුං තොසෙසුං පසාදෙසුං, තෙසඤ්ච තථාගතො පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදි.

“又比如，大王，理发师用属于国王的金梳子为国王庄严头顶，以此令国王欢喜、满足、心生净信，国王也因此欢喜，赞许说‘善哉’，并随其所欲而施予。同样地，大王，车头聚的释迦族人与梵天娑婆主，用如来所宣说的譬喻来令如来欢喜、满足、心生净信，如来也因此欢喜，赞许说‘善哉’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සද්ධිවිහාරිකො උපජ්ඣායාභතං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උපජ්ඣායස්ස උපනාමෙන්තො උපජ්ඣායං ආරාධෙති තොසෙති පසාදෙති, තඤ්ච උපජ්ඣායො පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදති, එවමෙව [Pg.207] ඛො, මහාරාජ, චාතුමෙය්‍යකා ච සක්‍යා බ්‍රහ්මා ච සහම්පති තථාගතප්පවෙදිතෙහෙව ඔපම්මෙහි තථාගතං ආරාධෙසුං තොසෙසුං පසාදෙසුං, තෙසඤ්ච තථාගතො පසන්නො ‘සාධූ’ති අබ්භානුමොදිත්වා සබ්බදුක්ඛපරිමුත්තියා ධම්මං දෙසෙසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමීති.

“大王，又如弟子拿着戒师带回来的托钵食物，呈献给戒师，以此令戒师欢喜、满足、心生净信。戒师欢喜，赞许说‘善哉’。同样地，大王，车头聚的释迦族人与梵天娑婆主，也是用如来所宣说的譬喻，令如来欢喜、满足、心生净信。如来也欢喜地赞许‘善哉’，并为他们宣说了导向解脱一切苦的法。”“善哉，尊者龙军，我如是接受。”

බුද්ධසබ්බඤ්ඤුභාවපඤ්හො දසමො.

佛陀一切知性问，第十。

සබ්බඤ්ඤුතඤාණවග්ගො චතුත්ථො.

一切知智品，第四。

ඉමස්මිං වග්ගෙ දස පඤ්හා.

此品有十问。

5. සන්ථවවග්ගො

5. 亲近品

1. සන්ථවපඤ්හො

1. 亲近问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.208] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

1. “尊者龙军，此是世尊所说：

‘‘‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො;

අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති.

“由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见。”

‘‘පුන ච භගවතා භණිතං ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන භණිතං ‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො. අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති, තෙන හි ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති, තෙන හි ‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො. අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，世尊亦说：‘应造悦意精舍，令多闻者住此。’尊者龙军，若如来曾说‘由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见’，则‘应造悦意精舍，令多闻者住此’之言即为谬误。若如来曾说‘应造悦意精舍，令多闻者住此’，则‘由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见’之言亦为谬误。此两难之问已至尊前，请为决之。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො. අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති. භණිතඤ්ච ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති. යං, මහාරාජ, භගවතා භණිතං ‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො. අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති, තං සභාවවචනං අසෙසවචනං නිස්සෙසවචනං නිප්පරියායවචනං සමණානුච්ඡවං සමණසාරුප්පං සමණප්පතිරූපං සමණාරහං සමණගොචරං සමණප්පටිපදා සමණප්පටිපත්ති. යථා, මහාරාජ, ආරඤ්ඤකො මිගො අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො නිරාලයො අනිකෙතො යථිච්ඡකං සයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භික්ඛුනා ‘සන්ථවතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො. අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’න්ති චින්තෙතබ්බං.

“大王，世尊确曾说：‘由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见。’亦曾说：‘应造悦意精舍，令多闻者住此。’大王，世尊所说‘由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见’，此乃如实语、无余语、究竟语、了义语，是沙门所宜、沙门所称、沙门所应、沙门所重，是沙门行处、沙门之道、沙门之行。大王，譬如林中野兽，游于林野，无所依恋，亦无住处，随意而卧。大王，比丘亦复如是，应思惟：‘由亲近生怖畏，由住处生尘垢；无住处无亲近，此实为牟尼所见。’”

‘‘යං පන, මහාරාජ, භගවතා භණිතං ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති, තං ද්වෙ අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන භගවතා භණිතං. කතමෙ ද්වෙ? විහාරදානං නාම සබ්බබුද්ධෙහි වණ්ණිතං අනුමතං ථොමිතං [Pg.209] පසත්ථං, තං තෙ විහාරදානං දත්වා ජාතිජරාමරණා පරිමුච්චිස්සන්තීති. අයං තාව පඨමො ආනිසංසො විහාරදානෙ.

“大王，世尊说‘应造悦意精舍，令多闻者住此’，是观见二种利益而说。何者为二？布施精舍，为诸佛所赞叹、许可、称颂、嘉许，彼等因布施精舍，将解脱生、老、死。此为布施精舍之第一种功德。

‘‘පුන චපරං විහාරෙ විජ්ජමානෙ භික්ඛුනියො බ්‍යත්තසඞ්කෙතා භවිස්සන්ති, සුලභං දස්සනං දස්සනකාමානං, අනිකෙතෙ දුද්දස්සනා භවිස්සන්තීති. අයං දුතියො ආනිසංසො විහාරදානෙ. ඉමෙ ද්වෙ අත්ථවසෙ සම්පස්සමානෙන භගවතා භණිතං ‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ’ති, න තත්ථ බුද්ධපුත්තෙන ආලයො කරණීයො නිකෙතෙ’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“再者，若有精舍，则比丘尼们有明确的集会之处，欲见者易于得见；若无精舍，则难以得见。此为布施精舍之第二种功德。世尊正是观见此二种利益，才说‘应造悦意精舍，令多闻者住此’，然佛子于住处不应生起执着。”“善哉，尊者龙军，诚然如此，我已领受。”

සන්ථවපඤ්හො පඨමො.

亲近问第一竟。

2. උදරසංයතපඤ්හො

2. 腹部节制问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

2. “尊者龙军，世尊曾说：

‘‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති.

“‘应奋起不放逸，于腹部当节制。’”

‘‘පුන ච භගවතා භණිතං ‘අහං ඛො පනුදායි, අප්පෙකදා ඉමිනා පත්තෙන සමතිත්තිකම්පි භුඤ්ජාමි, භිය්‍යොපි භුඤ්ජාමී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති, තෙන හි ‘අහං ඛො පනුදායි, අප්පෙකදා ඉමිනා පත්තෙන සමතිත්ථිකම්පි භුඤ්ජාමි, භිය්‍යොපි භුඤ්ජාමී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘අහං ඛො පනුදායි, අප්පෙකදා ඉමිනා පත්තෙන සමතිත්ථිකම්පි භුඤ්ජාමි, භිය්‍යොපි භුඤ්ජාමී’ති, තෙන හි ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“世尊又曾说道：‘优陀夷，我有时用此钵吃饭，食量与钵口齐平，有时甚至会超过。’尊者龙军，如果世尊说过‘应奋起不放逸，于腹部当节制’，那么‘优陀夷，我有时用此钵吃饭，食量与钵口齐平，有时甚至会超过’这句话就是错的。如果如来说过‘优陀夷，我有时用此钵吃饭，食量与钵口齐平，有时甚至会超过’，那么‘应奋起不放逸，于腹部当节制’这句话也是错的。这两难之问也已来到你面前，你应当解答它。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති, භණිතඤ්ච ‘අහං ඛො පනුදායි, අප්පෙකදා ඉමිනා පත්තෙන සමතිත්තිකම්පි භුඤ්ජාමි, භිය්‍යොපි භුඤ්ජාමී’ති. යං, මහාරාජ, භගවතා භණිතං ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති, තං සභාවවචනං අසෙසවචනං නිස්සෙසවචනං නිප්පරියායවචනං භූතවචනං තච්ඡවචනං යාථාවවචනං අවිපරීතවචනං ඉසිවචනං මුනිවචනං භගවන්තවචනං අරහන්තවචනං [Pg.210] පච්චෙකබුද්ධවචනං ජිනවචනං සබ්බඤ්ඤුවචනං තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනං.

“大王，世尊曾说过：‘应当奋起，不应放逸，于食当节制。’而他又说：‘优陀夷(Udāyī)，我有时用此钵吃得与钵口齐平，有时甚至吃得更多。’大王，世尊所说的‘应当奋起，不应放逸，于食当节制’，此言是自性语、无尽语、无余语、无异义语、真实语、谛实语、如实语、不颠倒语、仙人语、牟尼语、世尊语、阿罗汉语、辟支佛语、胜者语、一切知者语，是如来、阿罗汉、正等觉者之语。”

‘‘උදරෙ අසංයතො, මහාරාජ, පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, මජ්ජම්පි පිවති, මාතරම්පි ජීවිතා වොරොපෙති, පිතරම්පි ජීවිතා වොරොපෙති, අරහන්තම්පි ජීවිතා වොරොපෙති, සඞ්ඝම්පි භින්දති, දුට්ඨෙන චිත්තෙන තථාගතස්ස ලොහිතම්පි උප්පාදෙති. නනු, මහාරාජ, දෙවදත්තො උදරෙ අසංයතො සඞ්ඝං භින්දිත්වා කප්පට්ඨියං කම්මං ආයූහි. එවරූපානි, මහාරාජ, අඤ්ඤානිපි බහුවිධානි කාරණානි දිස්වා භගවතා භණිතං ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති.

“大王，不节制饮食者，会杀生、不与取、行邪淫、说妄语、饮酒，甚至杀害母亲、杀害父亲、杀害阿罗汉、分裂僧团，以恶意使如来出血。大王，提婆达多(Devadatta)不就是因为不节制饮食而分裂僧团，从而造作了住劫之业吗？大王，世尊正是见到如此种种原因，才说‘应当奋起，不应放逸，于食当节制’。”

‘‘උදරෙ සංයතො, මහාරාජ, චතුසච්චාභිසමයං අභිසමෙති, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි සච්ඡිකරොති, චතූසු පටිසම්භිදාසු අට්ඨසු සමාපත්තීසු ඡසු අභිඤ්ඤාසු වසීභාවං පාපුණාති, කෙවලඤ්ච සමණධම්මං පූරෙති. නනු, මහාරාජ, සුකපොතකො උදරෙ සංයතො හුත්වා යාව තාවතිංසභවනං කම්පෙත්වා සක්කං දෙවානමින්දං උපට්ඨානමුපනෙසි, එවරූපානි, මහාරාජ, අඤ්ඤානිපි බහුවිධානි කාරණානි දිස්වා භගවතා භණිතං ‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, උදරෙ සංයතො සියා’ති.

“大王，节制饮食者，能证悟四圣谛，现证四沙门果，于四无碍解、八等至、六神通获得自在，并圆满沙门之法。大王，那只雏鹦不就是因为节制饮食，震动了三十三天，使得天帝释前来侍奉吗？大王，世尊正是见到如此种种其他原因，才说‘应当奋起，不应放逸，于食当节制’。”

‘‘යං පන, මහාරාජ, භගවතා භණිතං ‘අහං ඛො පනුදායි අප්පෙකදා ඉමිනා පත්තෙන සමතිත්තිකම්පි භුඤ්ජාමි, භිය්‍යොපි භුඤ්ජාමී’ති, තං කතකිච්චෙන නිට්ඨිතකිරියෙන සිද්ධත්ථෙන වුසිතවොසානෙන නිරාවරණෙන සබ්බඤ්ඤුනා සයම්භුනා තථාගතෙන අත්තානං උපාදාය භණිතං.

“大王，世尊所说‘优陀夷，我有时用这个钵吃得与钵口齐平，甚至更多’，这是诸事已办、所作已终、目的已达、梵行已立、无有障碍、遍知一切、自然彻悟的如来，就自身而说的。”

‘‘යථා, මහාරාජ, වන්තස්ස විරිත්තස්ස අනුවාසිතස්ස ආතුරස්ස සප්පායකිරියා ඉච්ඡිතබ්බා හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සකිලෙසස්ස අදිට්ඨසච්චස්ස උදරෙ සංයමො කරණීයො හොති. යථා, මහාරාජ, මණිරතනස්ස සප්පභාසස්ස ජාතිමන්තස්ස අභිජාතිපරිසුද්ධස්ස මජ්ජනනිඝංසනපරිසොධනෙන කරණීයං න හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස බුද්ධවිසයෙ පාරමිං ගතස්ස කිරියාකරණෙසු ආවරණං න හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，正如呕吐、泻下、灌肠后的病人需要适当的调理，同样地，大王，对于有烦恼、未见真谛的人，需要节制饮食。大王，正如具有光泽、品种优良、质地纯正的宝珠不需要磨光、擦拭与清洗，同样地，大王，对于在佛陀境界中已达圆满的如来，在行为造作上没有任何障碍。” “善哉，尊者龙军，此言甚是，我如此领受。”

උදරසංයතපඤ්හො දුතියො.

节制饮食问第二终。

3. බුද්ධඅප්පාබාධපඤ්හො

3. 佛陀少病问

3. ‘‘භන්තෙ [Pg.211] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො සදා පයතපාණි අන්තිමදෙහධරො අනුත්තරො භිසක්කො සල්ලකත්තො’ති. පුන ච භණිතං භගවතා ‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං අප්පාබාධානං යදිදං බාකුලො’ති. භගවතො ච සරීරෙ බහුක්ඛත්තුං ආබාධො උප්පන්නො දිස්සති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො අනුත්තරො, තෙන හි ‘එතදග්ගං…පෙ… බාකුලො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ථෙරො බාකුලො අප්පාබාධානං අග්ගො, තෙන හි ‘අහමස්මි…පෙ… සල්ලකත්තො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

3. “尊者龙军，世尊曾说：‘诸比丘，我是婆罗门，应受供养，常净手，身居最后，是无上医王、外科医师。’世尊又说：‘诸比丘，我弟子比丘中，少病第一者，此即薄拘罗。’然而，世尊的身体却多次生病。尊者龙军，若如来是无上的，那么‘……薄拘罗为第一’这句话就是错的。若薄拘罗长老是少病第一，那么‘我是……外科医师’这句话也是错的。此两难之问已至你前，你当为决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අහමස්මි…පෙ… සල්ලකත්තො’ති, භණිතඤ්ච ‘එතදග්ගං…පෙ… බාකුලො’ති, තඤ්ච පන බාහිරානං ආගමානං අධිගමානං පරියත්තීනං අත්තනි විජ්ජමානතං සන්ධාය භාසිතං.

“大王，世尊确实说过‘我是……外科医师’，也说过‘此即……薄拘罗为第一’。然而，此话是针对自身所具有的外在传承、证悟和教理而说的。

‘‘සන්ති ඛො පන, මහාරාජ, භගවතො සාවකා ඨානචඞ්කමිකා, තෙ ඨානෙන චඞ්කමෙන දිවාරත්තිං වීතිනාමෙන්ති, භගවා පන, මහාරාජ, ඨානෙන චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය සයනෙන දිවාරත්තිං වීතිනාමෙති, යෙ තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ ඨානචඞ්කමිකා, තෙ තෙන අඞ්ගෙන අතිරෙකා.

“大王，世尊有弟子是修习站立与经行者，他们以站立和经行度过日夜。而世尊，大王，是以站立、经行、坐和卧度过日夜。大王，那些修习站立与经行的比丘，于此方面则更为超胜。”

‘‘සන්ති ඛො පන, මහාරාජ, භගවතො සාවකා එකාසනිකා, තෙ ජීවිතහෙතුපි දුතියං භොජනං න භුඤ්ජන්ති, භගවා පන, මහාරාජ, දුතියම්පි යාව තතියම්පි භොජනං භුඤ්ජති, යෙ තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ එකාසනිකා, තෙ තෙන අඞ්ගෙන අතිරෙකා, අනෙකවිධානි, මහාරාජ, තානි කාරණානි තෙසං තෙසං තං තං සන්ධාය භණිතානි. භගවා පන, මහාරාජ, අනුත්තරො සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය විමුත්තියා විමුත්තිඤාණදස්සනෙන දසහි ච බලෙහි චතූහි වෙසාරජ්ජෙහි අට්ඨාරසහි බුද්ධධම්මෙහි ඡහි අසාධාරණෙහි ඤාණෙහි, කෙවලෙ ච බුද්ධවිසයෙ තං සන්ධාය භණිතං ‘අහමස්මි…පෙ… සල්ලකත්තො’ති.

“大王，世尊有弟子是修习一坐食者，他们纵为生命也不食第二餐。而世尊，大王，却会食第二餐乃至第三餐。大王，那些修习一坐食的比丘，于此方面则更为超胜。大王，有许多这样的例子，是针对那些弟子们在各个方面的超胜而说的。而世尊，大王，于戒、定、慧、解脱、解脱知见上是无上的，并具足十力、四无畏、十八不共佛法、六种不共智，以及于整个佛陀的领域中也是无上的。‘我是……外科医师’，是就此而说的。”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, මනුස්සෙසු එකො ජාතිමා හොති, එකො ධනවා, එකො විජ්ජවා, එකො සිප්පවා, එකො සූරො, එකො විචක්ඛණො, සබ්බෙපෙතෙ අභිභවිය රාජා යෙව තෙසං උත්තමො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවා සබ්බසත්තානං අග්ගො ජෙට්ඨො සෙට්ඨො.

“大王，于此世间，人中有出身高贵者，有富有者，有博学者，有技艺者，有勇敢者，有明智者，国王超越所有这些人，是他们之中最卓越的。大王，正是如此，世尊在一切众生中，是第一、最长、最胜。”

‘‘යං [Pg.212] පන ආයස්මා බාකුලො අප්පාබාධො අහොසි, තං අභිනීහාරවසෙන, සො හි, මහාරාජ, අනොමදස්සිස්ස භගවතො උදරවාතාබාධෙ උප්පන්නෙ විපස්සිස්ස ච භගවතො අට්ඨසට්ඨියා ච භික්ඛුසතසහස්සානං තිණපුප්ඵකරොගෙ උප්පන්නෙ සයං තාපසො සමානො නානාභෙසජ්ජෙහි තං බ්‍යාධිං අපනෙත්වා අප්පාබාධතං පත්තො, භණිතො ච ‘එතදග්ගං…පෙ… බාකුලො’ති.

“至于具寿薄拘罗之所以少病，那是由于他的本愿之力。大王，当阿诺摩达西(Anomadassī)世尊生起腹风病，以及当毗婆尸(Vipassī)世尊和六百八十万比丘生起草花病时，他当时身为苦行者，用各种药物消除了那疾病，从而获得了少病。并且（世尊）曾说：‘……薄拘罗为第一。’”

‘‘භගවතො, මහාරාජ, බ්‍යාධිම්හි උප්පජ්ජන්තෙපි අනුප්පජ්ජන්තෙපි ධුතඞ්ගං ආදියන්තෙපි අනාදියන්තෙපි නත්ථි භගවතා සදිසො කොචි සත්තො. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරලඤ්ඡකෙ –

“大王，无论世尊生病或不生病，受持或不受持头陀行，都没有任何众生能与世尊相等。大王，此乃天中之天、世尊在《相应部》的殊胜印记中所说：”

‘‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’ති. ‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’’ති.

“‘诸比丘，所有众生，无论是无足、二足、四足或多足，有色或无色，有想、无想或非想非非想，如来、阿罗汉、正等觉者，被称为他们之中的第一。’‘善哉，龙军尊者，正是如此，我如此接受。’”

බුද්ධඅප්පාබාධපඤ්හො තතියො.

佛陀少病问第三。

4. මග්ගුප්පාදනපඤ්හො

4. 道生起问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘තථාගතො භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති. පුන ච භණිතං ‘අද්දසං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, පුරාණං මග්ගං පුරාණං අඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාත’න්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, තෙන හි ‘අද්දසං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, පුරාණං මග්ගං පුරාණං අඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාත’න්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘අද්දසං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, පුරාණං මග්ගං පුරාණං අඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාත’න්ති, තෙන හි ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

4. “龙军尊者，世尊曾这样说过：‘诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，是未生起之道的生起者。’但又说过：‘诸比丘，我看见了古道、古径，为过去的诸正等觉者所遵循。’龙军尊者，如果如来是未生起之道的生起者，那么‘我看见了古道、古径，为过去的诸正等觉者所遵循’这句话就是错的。如果如来说过‘我看见了古道、古径，为过去的诸正等觉者所遵循’，那么‘诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，是未生起之道的生起者’这句话也是错的。这个两难的问题现在落到你身上了，你应当解决它。”

‘‘භාසිතම්පෙතං[Pg.213], මහාරාජ, භගවතා ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති. භණිතඤ්ච ‘අද්දසං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, පුරාණං මග්ගං පුරාණං අඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාත’න්ති, තං ද්වයම්පි සභාවවචනමෙව, පුබ්බකානං, මහාරාජ, තථාගතානං අන්තරධානෙන අසති අනුසාසකෙ මග්ගො අන්තරධායි, තං තථාගතො මග්ගං ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං පඤ්ඤාචක්ඛුනා සම්පස්සමානො අද්දස පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාතං, තංකාරණා ආහ ‘අද්දසං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, පුරාණං මග්ගං පුරාණං අඤ්ජසං පුබ්බකෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි අනුයාත’න්ති.

“大王，世尊曾说过：‘诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，是未生起之道的生起者。’也曾说：‘诸比丘，我看见了古道、古径，为过去的诸正等觉者所遵循。’这两句话都是如实的言说。大王，由于过去的诸如来消失，没有了教导者，道就隐没了。如来以智慧之眼，清晰地看见那为过去的诸正等觉者所遵循的、已毁坏、废弃、隐藏、遮蔽、覆盖、无人通行的道。因此他说：‘诸比丘，我看见了古道、古径，为过去的诸正等觉者所遵循。’”

‘‘පුබ්බකානං, මහාරාජ, තථාගතානං අන්තරධානෙන අසති අනුසාසකෙ ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං මග්ගං යං දානි තථාගතො සඤ්චරණං අකාසි, තංකාරණා ආහ ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති.

“大王，因往昔诸如来已入灭，在没有教导者的情况下，那条已毁坏、败坏、隐没、遮蔽、覆盖、无人通行的道路，如今如来使其可以通行。是故，世尊说：‘诸比丘，如来、应供、正等觉者，是未生起之道的生起者。’”

‘‘ඉධ, මහාරාජ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අන්තරධානෙන මණිරතනං ගිරිසිඛන්තරෙ නිලීයති, අපරස්ස චක්කවත්තිස්ස සම්මාපටිපත්තියා උපගච්ඡති, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, මණිරතනං තස්ස පකත’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, පාකතිකං යෙව තං මණිරතනං, තෙන පන නිබ්බත්තිත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පාකතිකං පුබ්බකෙහි තථාගතෙහි අනුචිණ්ණං අට්ඨඞ්ගිකං සිවං මග්ගං අසති අනුසාසකෙ ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං භගවා පඤ්ඤාචක්ඛුනා සම්පස්සමානො උප්පාදෙසි, සඤ්චරණං අකාසි, තංකාරණා ආහ ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති.

“大王，于此，当转轮王消失时，宝珠隐藏于山峰之间；待另一位转轮王如法而行时，它便出现。大王，那宝珠是那位王所造作的吗？”“不，尊者，那宝珠是本就存在的，只是由他使其出现而已。”“正是如此，大王。那本就存在、为往昔诸如来所行、安稳的八支圣道，在没有教导者时，变得毁坏、败坏、隐没、遮蔽、覆盖、无人通行。世尊以智慧之眼彻见后，令其生起，使其可以通行。是故，世尊说：‘诸比丘，如来、应供、正等觉者，是未生起之道的生起者。’”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සන්තං යෙව පුත්තං යොනියා ජනයිත්වා මාතා ‘ජනිකා’ති වුච්චති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සන්තං යෙව මග්ගං ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං පඤ්ඤාචක්ඛුනා සම්පස්සමානො උප්පාදෙසි, සඤ්චරණං අකාසි, තංකාරණා ආහ ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති.

“再者，大王，譬如母亲从产道生下本已存在的儿子，故被称为‘能生者’。正是如此，大王，如来以智慧之眼彻见那本已存在，却已毁坏、败坏、隐没、遮蔽、覆盖、无人通行的道路，令其生起，使其可以通行。是故，世尊说：‘诸比丘，如来、应供、正等觉者，是未生起之道的生起者。’”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචි පුරිසො යං කිඤ්චි නට්ඨං පස්සති, ‘තෙන තං භණ්ඩං නිබ්බත්තිත’න්ති ජනො වොහරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සන්තං යෙව මග්ගං ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං [Pg.214] පඤ්ඤාචක්ඛුනා සම්පස්සමානො උප්පාදෙසි, සඤ්චරණං අකාසි, තංකාරණා ආහ ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’ති.

“又如，大王，若有人发现任何遗失之物，人们会说：‘那物品是由他产生的。’正是如此，大王，如来以智慧之眼清晰地看见那本已存在但已毁坏、废弃、隐藏、遮蔽、覆盖、无人通行的道，令它生起，使之可以通行。因此他说：‘诸比丘，如来、阿罗汉、正等正觉者，是未生起之道的生起者。’”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචි පුරිසො වනං සොධෙත්වා භූමිං නීහරති, ‘තස්ස සා භූමී’ති ජනො වොහරති, න චෙසා භූමි තෙන පවත්තිතා, තං භූමිං කාරණං කත්වා භූමිසාමිකො නාම හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො සන්තං යෙව මග්ගං ලුග්ගං පලුග්ගං ගූළ්හං පිහිතං පටිච්ඡන්නං අසඤ්චරණං පඤ්ඤාය සම්පස්සමානො උප්පාදෙසි, සඤ්චරණං අකාසි, තංකාරණා ආහ ‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා’’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“又如，大王，有人清理森林，开垦出土地，人们就说‘这块地是他的’，但实际上这土地不是他创造的，他只是以开垦土地为因缘而被称为地主。正是如此，大王，如来以智慧清晰地看见那本已存在但已毁坏、废弃、隐藏、遮蔽、覆盖、无人通行的道，令它生起，使之可以通行。因此他说：‘诸比丘，如来、阿罗汉、正等正觉者，是未生起之道的生起者。’”“善哉，龙军尊者，我正是如此领受的。”

මග්ගුප්පාදනපඤ්හො චතුත්ථො.

道生起问第四。

5. බුද්ධඅවිහෙඨකපඤ්හො

5. 佛陀不害问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘පුබ්බෙ වාහං මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි’න්ති. පුන ච භණිතං ‘ලොමසකස්සපො නාම ඉසි සමානො අනෙකසතෙ පාණෙ ඝාතයිත්වා වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘පුබ්බෙ වාහං මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි’න්ති, තෙන හි ‘ලොමසකස්සපෙන ඉසිනා අනෙකසතෙ පාණෙ ඝාතයිත්වා වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජිත’න්ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ‘ලොමසකස්සපෙන ඉසිනා අනෙකසතෙ පාණෙ ඝාතයිත්වා වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජිතං’, තෙන හි ‘පුබ්බෙ වාහං මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

5. 龙军尊者，世尊曾说：“我往昔为人时，生性不伤害有情。”但又说：“名为毛发迦叶(Lomasakassapa)的仙人，杀害了数百有情，行力饮大祭。”龙军尊者，倘若世尊所说“我往昔为人时，生性不伤害有情”为实，则“毛发迦叶仙人杀害数百有情，行力饮大祭”之言为谬。倘若“毛发迦叶仙人杀害数百有情，行力饮大祭”为实，则“我往昔为人时，生性不伤害有情”之言亦为谬。此两难之问已呈至尊者面前，请尊者抉择。

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘පුබ්බෙ වාහං මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි’න්ති, ‘ලොමසකස්සපෙන ඉසිනා අනෙකසතෙ පාණෙ ඝාතයිත්වා වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජිතං’, තඤ්ච පන රාගවසෙන විසඤ්ඤිනා, නො සචෙතනෙනා’’ති.

大王，世尊确实说过：“我往昔为人时，生性不伤害有情。”而毛发迦叶(Lomasakassapa)仙人杀害数百有情行力饮大祭，是因贪欲而神志不清，并非有意为之。

‘‘අට්ඨිමෙ[Pg.215], භන්තෙ නාගසෙන, පුග්ගලා පාණං හනන්ති. කතමෙ අට්ඨ? රත්තො රාගවසෙන පාණං හනති, දුට්ඨො දොසවසෙන පාණං හනති, මූළ්හො මොහවසෙන පාණං හනති, මානී මානවසෙන පාණං හනති, ලුද්ධො ලොභවසෙන පාණං හනති, අකිඤ්චනො ජීවිකත්ථාය පාණං හනති, බාලො හස්සවසෙන පාණං හනති, රාජා විනයනවසෙන පාණං හනති. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අට්ඨ පුග්ගලා පාණං හනන්ති. පාකතිකං යෙව, භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තෙන කත’’න්ති. ‘‘න, මහාරාජ, පාකතිකං බොධිසත්තෙන කතං, යදි, මහාරාජ, බොධිසත්තො පකතිභාවෙන ඔනමෙය්‍ය මහායඤ්ඤං යජිතුං, න යිමං ගාථං භණෙය්‍ය –

“龙军尊者，有八种人会杀害生命。是哪八种呢？有贪染者因贪染而杀害生命，有嗔恚者因嗔恚而杀害生命，有愚痴者因愚痴而杀害生命，有我慢者因我慢而杀害生命，有贪婪者因贪婪而杀害生命，有贫困者为生计而杀害生命，有愚人因嬉戏而杀害生命，有国王为惩戒而杀害生命。龙军尊者，这八种人会杀害生命。龙军尊者，菩萨这样做是本性使然吗？”“大王，菩萨这样做并非本性使然。大王，如果菩萨顺应本性去举行大祭，就不会说出这首偈颂——”

‘‘‘සසමුද්දපරියායං, මහිං සාගරකුණ්ඩලං;

න ඉච්ඡෙ සහ නින්දාය, එවං සෙය්හ විජානහී’ති.

“‘纵得海洋环绕、大海为饰之大地，若伴随责难，我亦不欲。西哈(Seyha)，当知此事。’”

‘‘එවංවාදී, මහාරාජ, බොධිසත්තො සහ දස්සනෙන චන්දවතියා රාජකඤ්ඤාය විසඤ්ඤී අහොසි ඛිත්තචිත්තො රත්තො විසඤ්ඤිභූතො ආකුලාකුලො තුරිතතුරිතො තෙන වික්ඛිත්තභන්තලුළිතචිත්තෙන මහතිමහාපසුඝාතගලරුහිරසඤ්චයං වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජි.

“大王，说此话的菩萨，在见到旃陀瓦提(Candavatī)公主时，便失去知觉，心意错乱。他因贪染而神志不清，心烦意乱，慌慌张张，以那散乱、动摇、混乱的心，举行了屠宰大量牲畜、积血成河的力饮大祭(vājapeyya)。”

‘‘යථා, මහාරාජ, උම්මත්තකො ඛිත්තචිත්තො ජලිතම්පි ජාතවෙදං අක්කමති, කුපිතම්පි ආසීවිසං ගණ්හාති, මත්තම්පි හත්ථිං උපෙති, සමුද්දම්පි අතීරදස්සිං පක්ඛන්දති, චන්දනිකම්පි ඔළිගල්ලම්පි ඔමද්දති, කණ්ටකාධානම්පි අභිරුහති, පපාතෙපි පතති, අසුචිම්පි භක්ඛෙති, නග්ගොපි රථියා චරති, අඤ්ඤම්පි බහුවිධං අකිරියං කරොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො සහ දස්සනෙන චන්දවතියා රාජකඤ්ඤාය විසඤ්ඤී අහොසි ඛිත්තචිත්තො රත්තො විසඤ්ඤිභූතො ආකුලාකුලො තුරිතතුරිතො, තෙන වික්ඛිත්තභන්තලුළිතචිත්තෙන මහතිමහාපසුඝාතගලරුහිරසඤ්චයං වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජි.

“大王，如同疯癫之人，心智失常，会踩踏燃烧的火焰，会抓取发怒的毒蛇，会接近发情的大象，会跳入看不到边际的大海，会陷入污泥与水坑，会攀爬荆棘堆，会坠落悬崖，会吞食不净之物，会赤身裸体在街上游荡，还会做出其他种种不当的行为。同样地，大王，菩萨一见到旃陀瓦提公主，就失去知觉，心智错乱，情欲染着，神志不清，心神不宁，急不可耐，由于这散乱、动摇、扰乱的心，竟举行了宰杀大量牲畜、积血成河的力饮大祭。”

‘‘ඛිත්තචිත්තෙන, මහාරාජ, කතං පාපං දිට්ඨධම්මෙපි න මහාසාවජ්ජං හොති, සම්පරායෙ විපාකෙනපි නො තථා. ඉධ, මහාරාජ, කොචි උම්මත්තකො වජ්ඣමාපජ්ජෙය්‍ය, තස්ස තුම්හෙ කිං දණ්ඩං ධාරෙථා’’ති? ‘‘කො, භන්තෙ, උම්මත්තකස්ස දණ්ඩො භවිස්සති, තං මයං පොථාපෙත්වා නීහරාපෙම, එසොව තස්ස දණ්ඩො’’ති. ‘‘ඉති ඛො, මහාරාජ, උම්මත්තකස්ස අපරාධෙ දණ්ඩොපි න භවති[Pg.216], තස්මා උම්මත්තකස්ස කතෙපි න දොසො භවති සතෙකිච්ඡො. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොමසකස්සපො ඉසි සහ දස්සනෙන චන්දවතියා රාජකඤ්ඤාය විසඤ්ඤී අහොසි ඛිත්තචිත්තො රත්තො විසඤ්ඤිභූතො විසටපයාතො ආකුලාකුලො තුරිතතුරිතො, තෙන වික්ඛිත්තභන්තලුළිතචිත්තෙන මහතිමහාපසුඝාතගලරුහිරසඤ්චයං වාජපෙය්‍යං මහායඤ්ඤං යජි. යදා ච පන පකතිචිත්තො අහොසි පටිලද්ධස්සති, තදා පුනදෙව පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，心意错乱之人所造的恶业，在现世不会有大过失，在来世的果报也不会有大过失。大王，如果这里有某个疯子犯了死罪，你们会对他处以什么刑罚呢？”“尊者，对疯子能有什么刑罚呢？我们只会把他打一顿赶出去，这就是对他的惩罚了。”“正是如此，大王，疯子犯了罪也没有刑罚，因此疯子所做的事没有过错，是可以补救的。同样地，大王，毛发迦叶(Lomasakassapa)仙人见到旃陀瓦提(Candavatī)公主时，心智错乱，情欲染着，神志不清，心行散漫，心烦意乱，慌慌张张，以那散乱、动摇、混乱的心，举行了宰杀大量牲畜、积血成河的力饮祭大祭。但当他恢复正常心智、重获正念时，就再次出家，证得五神通，往生梵天界。”“善哉，龙军尊者，我确实接受这样的说法。”

බුද්ධඅවිහෙඨකපඤ්හො පඤ්චමො.

佛陀不害问第五。

6. ඡද්දන්තජොතිපාලාරබ්භපඤ්හො

6. 关于六牙象与光护之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ඡද්දන්තො නාගරාජා –

6. “尊者龙军，世尊曾说过：‘六牙(Chaddanta)象王——

‘‘‘වධිස්සමෙතන්ති පරාමසන්තො, කාසාවමද්දක්ඛි ධජං ඉසීනං;

දුක්ඛෙන ඵුට්ඨස්සුදපාදි සඤ්ඤා, අරහද්ධජො සබ්භි අවජ්ඣරූපො’ති.

“‘“我将杀之”，如是思量时，彼见仙人之袈裟旗；虽为剧痛所触，然识已生：“圣者之旗，善人所不害。”’”

‘‘පුන ච භණිතං ‘ජොතිපාලමාණවො සමානො කස්සපං භගවන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං මුණ්ඩකවාදෙන සමණකවාදෙන අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසි පරිභාසී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තො තිරච්ඡානගතො සමානො කාසාවං අභිපූජයි, තෙන හි ‘ජොතිපාලෙන මාණවෙන කස්සපො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මුණ්ඩකවාදෙන සමණකවාදෙන අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කුට්ඨො පරිභාසිතො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි ජොතිපාලෙන මාණවෙන කස්සපො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මුණ්ඩකවාදෙන සමණකවාදෙන අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කුට්ඨො පරිභාසිතො, තෙන හි ‘ඡද්දන්තෙන නාගරාජෙන කාසාවං පූජිත’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. යදි තිරච්ඡානගතෙන බොධිසත්තෙන කක්ඛළඛරකටුකවෙදනං වෙදයමානෙන ලුද්දකෙන නිවත්ථං කාසාවං පූජිතං, කිං මනුස්සභූතො සමානො පරිපක්කඤාණො පරිපක්කාය බොධියා කස්සපං භගවන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං දසබලං ලොකනායකං උදිතොදිතං [Pg.217] ජලිතබ්‍යාමොභාසං පවරුත්තමං පවරරුචිරකාසිකකාසාවමභිපාරුතං දිස්වා න පූජයි? අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බොති.

“再者，有言：‘青年光护(Jotipāla)曾以“秃头者”、“沙门”等不雅、粗鲁之语，呵骂、毁谤迦叶(Kassapa)世尊、阿罗汉、正等觉者。’尊者龙军(Nāgasena)，若菩萨身为畜生时能敬奉袈裟，则‘青年光护以“秃头者”、“沙门”等不雅、粗鲁之语，呵骂、毁谤迦叶世尊、阿罗汉、正等觉者’此言即为谬误。若青年光护曾以“秃头者”、“沙门”等不雅、粗鲁之语，呵骂、毁谤迦叶世尊、阿罗汉、正等觉者，则‘六牙象王(Chaddanta)敬奉袈裟’此言亦为谬误。若身为畜生之菩萨，于感受粗劣、剧烈、苦痛之时，尚能敬奉猎人所着之袈裟，何以生而为人，智识已熟，菩提已熟，见迦叶世尊——阿罗汉、正等觉者、十力者、世间导师，光辉炽盛，焰网普照，身披最上、最妙之迦尸国袈裟，而反不敬奉耶？此两难之问已至汝前，当由汝决断之。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ඡද්දන්තො නාගරාජා ‘වධිස්සමෙතන්ති…පෙ… අවජ්ඣරූපො’ති. ජොතිපාලෙන ච මාණවෙන කස්සපො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මුණ්ඩකවාදෙන සමණකවාදෙන අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කුට්ඨො පරිභාසිතො, තඤ්ච පන ජාතිවසෙන කුලවසෙන. ජොතිපාලො, මහාරාජ, මාණවො අස්සද්ධෙ අප්පසන්නෙ කුලෙ පච්චාජාතො, තස්ස මාතාපිතරො භගිනිභාතරො දාසිදාසචෙටකපරිවාරකමනුස්සා බ්‍රහ්මදෙවතා බ්‍රහ්මගරුකා, තෙ ‘බ්‍රාහ්මණා එව උත්තමා පවරා’ති අවසෙසෙ පබ්බජිතෙ ගරහන්ති ජිගුච්ඡන්ති, තෙසං තං වචනං සුත්වා ජොතිපාලො මාණවො ඝටිකාරෙන කුම්භකාරෙන සත්ථාරං දස්සනාය පක්කොසිතො එවමාහ ‘කිං පන තෙන මුණ්ඩකෙන සමණකෙන දිට්ඨෙනා’ති.

“大王，世尊曾说六牙象王：‘“我将杀之”……乃至……“不应被杀害。”’而青年光护亦确曾因种姓、家世之故，以‘秃头者’、‘沙门’等不雅、粗鲁之语，呵骂、毁谤迦叶世尊、阿罗汉、正等觉者。大王，青年光护生于无信、不净信之家，其父母、兄弟、姐妹、奴婢、仆从、眷属，皆以梵天为神，敬重梵天。彼等谓‘唯婆罗门为最上、最胜’，而呵责、厌恶其余出家者。青年光护闻彼等之言，故当陶工伽提迦罗(Ghaṭikāra)邀其拜见导师时，如是言：‘见彼秃头沙门，复有何益？’”

‘‘යථා, මහාරාජ, අමතං විසමාසජ්ජ තිත්තකං හොති, යථා ච සීතොදකං අග්ගිමාසජ්ජ උණ්හං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජොතිපාලො මාණවො අස්සද්ධෙ අප්පසන්නෙ කුලෙ පච්චාජාතො, සො කුලවසෙන අන්ධො හුත්වා තථාගතං අක්කොසි පරිභාසි.

“大王，譬如甘露触毒则变苦，又如冷水触火则变热；大王，正是如此，青年光护生于无信、不净信之家，彼因家世之故而盲目，遂呵骂、毁谤如来。”

‘‘යථා, මහාරාජ, ජලිතපජ්ජලිතො මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සප්පභාසො උදකමාසජ්ජ උපහතප්පභාතෙජො සීතලො කාළකො භවති පරිපක්කනිග්ගුණ්ඩිඵලසදිසො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජොතිපාලො මාණවො පුඤ්ඤවා සද්ධො ඤාණවිපුලසප්පභාසො අස්සද්ධෙ අප්පසන්නෙ කුලෙ පච්චාජාතො, සො කුලවසෙන අන්ධො හුත්වා තථාගතං අක්කොසි පරිභාසි, උපගන්ත්වා ච බුද්ධගුණමඤ්ඤාය චෙටකභූතො විය අහොසි, ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，譬如炽燃之大火聚，光明赫奕，一触及水，光焰即灭，变得冰冷、黝黑，如同熟透之牡荆果。大王，正是如此，青年光护虽具福德、信心，智慧广博，光明焕发，然生于无信、不净信之家，彼因家世之故而盲目，遂呵骂、毁谤如来。后走近佛陀，了知佛德，变得犹如仆役。于胜者教法中出家，证得诸神通与等至，得生梵天界。”“善哉，尊者龙军！此事诚然，我如此领受。”

ඡද්දන්තජොතිපාලාරබ්භපඤ්හො ඡට්ඨො.

六牙象与光护问第六

7. ඝටිකාරපඤ්හො

7. 伽提迦罗问

7. ‘‘භන්තෙ [Pg.218] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස ආවෙසනං සබ්බං තෙමාසං ආකාසච්ඡදනං අට්ඨාසි, න දෙවොතිවස්සී’ති. පුන ච භණිතං ‘කස්සපස්ස තථාගතස්ස කුටි ඔවස්සතී’ති. කිස්ස පන, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතස්ස එවමුස්සන්නකුසලමූලස්ස කුටි ඔවස්සති, තථාගතස්ස නාම සො ආනුභාවො ඉච්ඡිතබ්බො? යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස ආවෙසනං අනොවස්සං ආකාසච්ඡදනං අහොසි, තෙන හි ‘තථාගතස්ස කුටි ඔවස්සතී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතස්ස කුටි ඔවස්සති, තෙන හි ‘ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස ආවෙසනං අනොවස්සකං අහොසි ආකාසච්ඡදන’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

7. “尊者龙军，世尊曾这样说过：‘陶工伽提迦罗(Ghaṭikāra)的屋舍在整整三个月里都以天空为顶，雨水不湿。’但又说：‘迦叶如来的孤邸漏雨。’尊者龙军，为何具有如此深厚善根的如来，他的孤邸反而会漏雨呢？如来难道不应拥有那种神通威力吗？尊者龙军，如果陶工伽提迦罗的屋舍露天而雨不湿，那么‘如来的孤邸漏雨’这句话就是错的。如果如来的孤邸漏雨，那么‘陶工伽提迦罗的屋舍露天而雨不湿’这句话也是错的。这个两难的问题已呈现在您面前，请您为我决断。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘ඝටිකාරස්ස කුම්භකාරස්ස ආවෙසනං සබ්බං තෙමාසං ආකාසච්ඡදනං අට්ඨාසි, න දෙවොතිවස්සී’ති. භණිතඤ්ච ‘කස්සපස්ස තථාගතස්ස කුටි ඔවස්සතී’ති. ඝටිකාරො, මහාරාජ, කුම්භකාරො සීලවා කල්‍යාණධම්මො උස්සන්නකුසලමූලො අන්ධෙ ජිණ්ණෙ මාතාපිතරො පොසෙති, තස්ස අසම්මුඛා අනාපුච්ඡායෙවස්ස ඝරෙ තිණං හරිත්වා භගවතො කුටිං ඡාදෙසුං, සො තෙන තිණහරණෙන අකම්පිතං අසඤ්චලිතං සුසණ්ඨිතං විපුලමසමං පීතිං පටිලභති, භිය්‍යො සොමනස්සඤ්ච අතුලං උප්පාදෙසි ‘අහො වත මෙ භගවා ලොකුත්තමො සුවිස්සත්ථො’ති, තෙන තස්ස දිට්ඨධම්මිකො විපාකො නිබ්බත්තො. න හි, මහාරාජ, තථාගතො තාවතකෙන විකාරෙන චලති.

“大王，世尊曾说过：‘陶工伽提迦罗的屋舍在整整三个月里都以天空为顶，雨水不湿。’也说过：‘迦叶如来的孤邸漏雨。’大王，陶工伽提迦罗具戒、有善法、善根深厚，奉养年老失明的父母。人们在他不知情、未征询的情况下，从他家取走茅草，为世尊盖好了孤邸。他因茅草被取走一事，获得了安稳不动、广大无双的喜悦，更生起了无与伦比的欢欣，心想：‘啊，世尊，世间至上者，对我如此信赖！’因此，他获得了现法得见的果报。大王，如来是不会为这点小事而动摇的。”

‘‘යථා, මහාරාජ, සිනෙරු ගිරිරාජා අනෙකසතසහස්සවාතසම්පහාරෙනපි න කම්පති න චලති, මහොදධි වරප්පවරසාගරො අනෙකසතනහුතමහාගඞ්ගාසතසහස්සෙහිපි න පූරති න විකාරමාපජ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො න තාවතකෙන විකාරෙන චලති.

“大王，譬如山王须弥山，即使受到成千上万阵风的吹袭，也不会震撼、动摇；又如最胜的大海，即使有成千上万条大河注入，也不会溢满或起变化。同样地，大王，如来是不会为这点小事而动摇的。”

‘‘යං පන, මහාරාජ, තථාගතස්ස කුටි ඔවස්සති, තං මහතො ජනකායස්ස අනුකම්පාය. ද්වෙමෙ, මහාරාජ, අත්ථවසෙ සම්පස්සමානා තථාගතා [Pg.219] සයං නිම්මිතං පච්චයං නප්පටිසෙවන්ති, ‘අයං අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො සත්ථා’ති භගවතො පච්චයං දත්වා දෙවමනුස්සා සබ්බදුග්ගතිතො පරිමුච්චිස්සන්තීති, දස්සෙත්වා වුත්තිං පරියෙසන්තීති ‘මා අඤ්ඤෙ උපවදෙය්‍යු’න්ති. ඉමෙ ද්වෙ අත්ථවසෙ සම්පස්සමානා තථාගතා සයං නිම්මිතං පච්චයං නප්පටිසෙවන්ති. යදි, මහාරාජ, සක්කො වා තං කුටිං අනොවස්සං කරෙය්‍ය බ්‍රහ්මා වා සයං වා, සාවජ්ජං භවෙය්‍ය තං යෙව කරණං සදොසං සනිග්ගහං, ඉමෙ විභූතං කත්වා ලොකං සම්මොහෙන්ති අධිකතං කරොන්තීති, තස්මා තං කරණං වජ්ජනීයං. න, මහාරාජ, තථාගතා වත්ථුං යාචන්ති, තාය අවත්ථුයාචනාය අපරිභාසියා භවන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，如来的孤邸之所以会漏雨，是出于对大众的怜悯。大王，如来是观察到两种利益，才不使用自己变化出来的资具。其一，‘这是最上应供的导师’，天人若如此思惟而供养世尊资具，将能从一切恶趣中解脱。其二，以免他人指责说：‘他们是靠显示神通来谋生的。’观察到这两种利益，如来才不使用自己变化出来的资具。大王，如果帝释(Sakko)、梵天或如来自己让孤邸不漏雨，那样的行为本身就会有过失、有瑕疵、应受谴责，人们会说：‘这些人显异惑众，迷惑世人，行不当之事。’因此，那样的行为应当避免。大王，如来不乞求住处，正因不乞求住处，他们才无可指责。”“善哉，尊者龙军！此言甚是，我如此领受。”

ඝටිකාරපඤ්හො සත්තමො.

घटikāra问第七。

8. බ්‍රාහ්මණරාජවාදපඤ්හො

8. 婆罗门与王论议问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං තථාගතෙන ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති. පුන ච භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති, තෙන හි ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති, තෙන හි ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. ඛත්තියො වා හි භවෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණො වා, නත්ථි එකාය ජාතියා ද්වෙ වණ්ණා නාම, අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

8. “尊者龙军，如来曾这样说过：‘诸比丘，我是婆罗门，以乞求为业。’又曾说：‘塞拉(Sela)，我是王。’尊者龙军，如果世尊说过‘诸比丘，我是婆罗门，以乞求为业’，那么‘塞拉，我是王’这句话就是错误的。如果如来说过‘塞拉，我是王’，那么‘诸比丘，我是婆罗门，以乞求为业’这句话也是错误的。因为一个人要么是刹帝利，要么是婆罗门，不可能一生而具两种姓。这个两难的问题已呈现在你面前，你应当解答它。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘අහමස්මි, භික්ඛවෙ, බ්‍රාහ්මණො යාචයොගො’ති, පුන ච භණිතං ‘රාජාහමස්මි සෙලා’ති, තත්ථ කාරණං අත්ථි, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණො ච රාජා ච හොතී’’ති.

“大王，世尊确实说过‘诸比丘，我是婆罗门，以乞求为业’，又说过‘塞拉，我是王’。这其中是有原因的，如来因此既是婆罗门也是王。”

‘‘කිං පන තං, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණො ච රාජා ච හොති’’? ‘‘සබ්බෙ, මහාරාජ, පාපකා [Pg.220] අකුසලා ධම්මා තථාගතස්ස බාහිතා පහීනා අපගතා බ්‍යපගතා උච්ඡින්නා ඛීණා ඛයං පත්තා නිබ්බුතා උපසන්තා, තස්මා තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“尊者龙军，是何原因，如来既是婆罗门也是王？”“大王，如来已排除、断除、舍弃、远离、根绝、消尽、灭尽、寂灭、平息了一切邪恶的不善法，因此如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සංසයමනෙකංසං විමතිපථං වීතිවත්තො, භගවාපි, මහාරාජ, සංසයමනෙකංසං විමතිපථං වීතිවත්තො, තෙන කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’是指已超越疑惑、不确定及犹豫之道的人。大王，世尊也是已超越疑惑、不确定及犹豫之道的人，因此如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සබ්බභවගතියොනිනිස්සටො මලරජගතවිප්පමුත්තො අසහායො, භගවාපි, මහාරාජ, සබ්බභවගතියොනිනිස්සටො මලරජගතවිප්පමුත්තො අසහායො, තෙන කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’是指脱离一切有、趣、生，解脱于污垢、尘垢与世间，无与伦比者。大王，世尊也是脱离一切有、趣、生，解脱于污垢、尘垢与世间，无与伦比者，因此如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණා නාම අග්ගසෙට්ඨවරපවරදිබ්බවිහාරබහුලො, භගවාපි, මහාරාජ, අග්ගසෙට්ඨවරපවරදිබ්බවිහාරබහුලො, තෙනාපි කපරණෙන තථාගතො ‘‘බ්‍රාහ්මණො’’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’，是多安住于最为崇高殊胜之天住者。大王，世尊亦多安住于最为崇高殊胜之天住，以此因缘，如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම අජ්ඣයන අජ්ඣාපන දානප්පටිග්ගහණ දම සංයමනියමපුබ්බමනුසිට්ඨි පවෙණි වංස ධරණො, භගවාපි, මහාරාජ, අජ්ඣයන අජ්ඣාපන දානප්පටිග්ගහණ දම සංයම නියම පුබ්බජිනාචිණ්ණ අනුසිට්ඨි පවෙණි වංස ධරණො තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’，是受持学习与教导、布施与接受、调伏、自制、律仪、古昔教诫、传统、世系者。大王，世尊亦是受持学习与教导、布施与接受、调伏、自制、律仪、往昔胜者所行之教诫、传统、世系者，以此因缘，如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම බ්‍රහාසුඛවිහාරජ්ඣානඣායී; භගවාපි, මහාරාජ, බ්‍රහාසුඛවිහාරජ්ඣානඣායී, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’，是修习崇高安乐住之禅定者。大王，世尊亦修习崇高安乐住之禅定，以此因缘，如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණො නාම සබ්බභවාභවගතීසු අභිජාතිවත්තිතමනුචරිතං ජානාති, භගවාපි, මහාරාජ, සබ්බභවාභවගතීසු අභිජාතිවත්තිතමනුචරිතං ජානාති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො ‘බ්‍රාහ්මණො’ති වුච්චති.

“‘婆罗门’，能知晓一切有、无有、趣中之生、转起与行为。大王，世尊亦能知晓一切有、无有、趣中之生、转起与行为，以此因缘，如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘බ්‍රාහ්මණොති, මහාරාජ, භගවතො නෙතං නාමං මාතරා කතං, න පිතරා කතං, න භාතරා කතං, න භගිනියා කතං, න මිත්තාමච්චෙහි කතං, න ඤාතිසාලොහිතෙහි කතං, න සමණබ්‍රාහ්මණෙහි කතං, න දෙවතාහි කතං, විමොක්ඛන්තිකමෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං නාමං බොධියා යෙව මූලෙ මාරසෙනං විධමිත්වා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ [Pg.221] ධම්මෙ බාහෙත්වා සහ සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස පටිලාභා පටිලද්ධපාතුභූතසමුප්පන්නමත්තෙ සච්ඡිකා පඤ්ඤත්ති යදිදං බ්‍රාහ්මණොති, තෙන කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘බ්‍රාහ්මණො’’’ති.

“大王，世尊之‘婆罗门’此名，非母亲所立，非父亲所立，非兄弟所立，非姐妹所立，非朋友大臣所立，非亲族血亲所立，非沙门婆罗门所立，亦非天神所立。此乃诸佛世尊与解脱相应之名号，是在菩提树下击溃魔军，排除过去、未来、现在诸不善法，与一切知智一同证得，于获得、显现、生起之时，由亲证而安立之称谓，此即‘婆罗门’。以此因缘，如来被称为‘婆罗门’。”

‘‘කෙන පන, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’’’ති? ‘‘රාජා නාම, මහාරාජ, යො කොචි රජ්ජං කාරෙති ලොකමනුසාසති, භගවාපි, මහාරාජ, දසසහස්සියා ලොකධාතුයා ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙති, සදෙවකං ලොකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං අනුසාසති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.

“那么，尊者龙军，是何原因，如来被称为‘王’呢？”“大王，所谓‘王’，是指行使王权、教导世间的人。世尊也是如此，大王，他在十千世界中以法行使王权，教导有天、有魔、有梵天的世界，以及有沙门、婆罗门、天、人的众生。也因此原因，如来被称为‘王’。”

‘‘රාජා නාම, මහාරාජ, සබ්බජනමනුස්සෙ අභිභවිත්වා නන්දයන්තො ඤාතිසඞ්ඝං, සොචයන්තො අමිත්තසඞ්ඝං, මහතිමහායසසිරිහරං ථිරසාරදණ්ඩං අනූනසතසලාකාලඞ්කතං උස්සාපෙති පණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තං, භගවාපි, මහාරාජ, සොචයන්තො මාරසෙනං මිච්ඡාපටිපන්නං, නන්දයන්තො දෙවමනුස්සෙ සම්මාපටිපන්නෙ දසසහස්සියා ලොකධාතුයා මහතිමහායසසිරිහරං ඛන්තිථිරසාරදණ්ඩං ඤාණවරසතසලාකාලඞ්කතං උස්සාපෙති අග්ගවරවිමුත්තිපණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තං, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.

“大王，所谓王，是能降伏一切人民，使亲族欢喜，令敌众忧愁，而高举那宏伟、具大名望与光彩、以坚固精华之杆、以圆满百辐庄严的白净无垢伞。大王，世尊也是如此，他令行邪道之魔军忧愁，令行正道之天人欢喜，在十千世界中高举那宏伟、具大名望与光彩、以忍耐为坚固精华之杆、以殊胜智慧百辐庄严的最上解脱白净无垢伞。也因此原因，如来被称为‘王’。”

‘‘රාජා නාම උපගතසම්පත්තජනානං බහූනමභිවන්දනීයො භවති, භගවාපි, මහාරාජ, උපගතසම්පත්තදෙවමනුස්සානං බහූනමභිවන්දනීයො, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.

“大王，所谓王，是为众多前来依止的人民所礼敬者。大王，世尊也是为众多前来依止的天人所礼敬者，也因此原因，如来被称为‘王’。”

‘‘රාජා නාම යස්ස කස්සචි ආරාධකස්ස පසීදිත්වා වරිතං වරං දත්වා කාමෙන තප්පයති, භගවාපි, මහාරාජ, යස්ස කස්සචි කායෙන වාචාය මනසා ආරාධකස්ස පසීදිත්වා වරිතං වරමනුත්තරං සබ්බදුක්ඛපරිමුත්තිං දත්වා අසෙසකාමවරෙන ච තප්පයති, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.

“大王，所谓王，是对任何令其喜悦者心生欢喜，赐予其所求之愿，并以其所欲使其满足。大王，世尊也是如此，他对任何以身、语、意令其喜悦者心生欢喜，赐予其所求的无上之愿——即一切苦的完全解脱，并以无余欲之愿使其满足。也因此原因，如来被称为‘王’。”

‘‘රාජා නාම ආණං වීතික්කමන්තං විගරහති ඣාපෙති ධංසෙති, භගවතොපි, මහාරාජ, සාසනවරෙ ආණං අතික්කමන්තො අලජ්ජී මඞ්කුභාවෙන ඔඤ්ඤාතො හීළිතො ගරහිතො භවිත්වා වජ්ජති ජිනසාසනවරම්හා, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති.

“所谓王，会斥责、惩罚、摧毁违抗其命令者。大王，在世尊的殊胜教法中，违抗其命令的无耻者，会因其困窘而被鄙视、轻蔑、斥责，并被排除于胜者的殊胜教法之外。也因此原因，如来被称为‘王’。”

‘‘රාජා [Pg.222] නාම පුබ්බකානං ධම්මිකානං රාජූනං පවෙණිමනුසිට්ඨියා ධම්මාධම්මමනුදීපයිත්වා ධම්මෙන රජ්ජං කාරයමානො පිහයිතො පියො පත්ථිතො භවති ජනමනුස්සානං, චිරං රාජකුලවංසං ඨපයති ධම්මගුණබලෙන, භගවාපි, මහාරාජ, පුබ්බකානං සයම්භූනං පවෙණිමනුසිට්ඨියා ධම්මාධම්මමනුදීපයිත්වා ධම්මෙන ලොකමනුසාසමානො පිහයිතො පියො පත්ථිතො දෙවමනුස්සානං චිරං සාසනං පවත්තෙති ධම්මගුණබලෙන, තෙනාපි කාරණෙන තථාගතො වුච්චති ‘රාජා’ති. එවමනෙකවිධං, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන තථාගතො බ්‍රාහ්මණොපි භවෙය්‍ය රාජාපි භවෙය්‍ය, සුනිපුණො භික්ඛු කප්පම්පි නො නං සම්පාදෙය්‍ය, කිං අතිබහුං භණිතෙන, සංඛිත්තං සම්පටිච්ඡිතබ්බ’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“所谓王，是依循往昔诸如法之王的传统教导，阐明正法与非法，以正法治理国家，因而为民众所羡慕、喜爱、渴望，并以法之德力长久地确立王室血脉。大王，世尊也是如此，他依循往昔诸自觉者(Sayambhū)的传统教导，阐明正法与非法，以正法教导世间，因而为天人所羡慕、喜爱、渴望，并以法之德力长久地延续教法。也因此原因，如来被称为‘王’。大王，有多种原因，如来可为婆罗门亦可为王，纵使是极善巧的比丘，经一劫也无法尽述。何需多言？应简要接受。”“善哉，尊者龙军，此事如此，我如此接受。”

බ්‍රාහ්මණරාජවාදපඤ්හො අට්ඨමො.

论婆罗门与王之问第八

9. ගාථාභිගීතභොජනකථාපඤ්හො

9. 论以偈颂得食之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

9. “尊者龙军，世尊曾这样说过：

‘‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍යං, සම්පස්සතං බ්‍රාහ්මණ නෙස ධම්මා;

ගාථාභිගීතං පනුදන්ති බුද්ධා, ධම්මෙ සතී බ්‍රාහ්මණ වුත්තිරෙසා’ති.

“‘婆罗门，以偈颂所得之食，我实不食；于明见者，此非正法。诸佛皆摒弃以偈颂所得之食；婆罗门，正法存续，此方为正命。’”

‘‘පුන ච භගවා පරිසාය ධම්මං දෙසෙන්තො කථෙන්තො අනුපුබ්බිකථං පඨමං තාව දානකථං කථෙති, පච්ඡා සීලකථං, තස්ස භගවතො සබ්බලොකිස්සරස්ස භාසිතං සුත්වා දෙවමනුස්සා අභිසඞ්ඛරිත්වා දානං දෙන්ති, තස්ස තං උය්‍යොජිතං දානං සාවකා පරිභුඤ්ජන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, භගවතා භණිතං ‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’න්ති, තෙන හි ‘භගවා දානකථං පඨමං කථෙතී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි දානකථං පඨමං කථෙති, තෙන හි ‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’න්ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. කිං කාරණං? යො සො, භන්තෙ, දක්ඛිණෙය්‍යො ගිහීනං පිණ්ඩපාතදානස්ස විපාකං කථෙති, තස්ස තෙ ධම්මකථං සුත්වා පසන්නචිත්තා අපරාපරං [Pg.223] දානං දෙන්ති, යෙ තං දානං පරිභුඤ්ජන්ති, සබ්බෙ තෙ ගාථාභිගීතං පරිභුඤ්ජන්ති. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො නිපුණො ගම්භීරො තපානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，世尊为大众说法时，循序渐进地开示：首先讲述布施之论，然后讲述持戒之论。听闻那位一切世间之主的开示后，天人便营办布施，弟子们受用那些经劝导而得的布施。尊者龙军，如果世尊说过‘以偈颂所得之食，我实不食’，那么‘世尊首先讲述布施之论’这句话就是错误的。如果世尊确实首先讲述布施之论，那么‘以偈颂所得之食，我实不食’这句话也是错误的。这是什么原因呢？尊者，那位为在家人讲述布施食物果报的应供者，人们听了他的法谈后，心生净信而一再布施，而那些受用此布施的人，就全都是在受用以偈颂所得之食。这也是一个两难的、精妙的、深奥的问题，它已来到您面前，您应当为我解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍යං, සම්පස්සතං බ්‍රාහ්මණ නෙස ධම්මො. ගාථාභිගීතං පනුදන්ති බුද්ධා, ධම්මෙ සතී බ්‍රාහ්මණ වුත්තිරෙසා’ති, කථෙති ච භගවා පඨමං දානකථං, තඤ්ච පන කිරියං සබ්බෙසං තථාගතානං පඨමං දානකථාය, තත්ථ චිත්තං අභිරමාපෙත්වා පච්ඡා සීලෙ නියොජෙන්ති. යථා, මහාරාජ, මනුස්සා තරුණදාරකානං පඨමං තාව කීළාභණ්ඩකානි දෙන්ති. සෙය්‍යථිදං, වඞ්කකං ඝටිකං චිඞ්ගුලකං පත්තාළ්හකං රථකං ධනුකං, පච්ඡා තෙ සකෙ සකෙ කම්මෙ නියොජෙන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො පඨමං දානකථාය චිත්තං අභිරමාපෙත්වා පච්ඡා සීලෙ නියොජෙති.

“大王，世尊确实说过：‘婆罗门，以偈颂得食，我实不食；见者知此非正法。诸佛摒弃以偈颂得食；婆罗门，于法存在时，此为正命。’世尊也确实首先讲述布施之论，这其实是所有如来的做法，先以布施之论令其心喜乐，然后才引导他们修持戒行。大王，就如人们对待幼童，首先给他们玩具，例如：弯木棍、小木棍、风车、叶犁、小车、小弓，之后才让他们做各自的工作。大王，如来也是这样，首先以布施之论令其心喜乐，然后才引导他们修持戒行。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, භිසක්කො නාම ආතුරානං පඨමං තාව චතූහපඤ්චාහං තෙලං පායෙති බලකරණාය සිනෙහනාය, පච්ඡා විරෙචෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො පඨමං තාව දානකථාය චිත්තං අභිරමාපෙත්වා පච්ඡා සීලෙ නියොජෙති. දායකානං, මහාරාජ, දානපතීනං චිත්තං මුදුකං හොති මද්දවං සිනිද්ධං, තෙන තෙ දානසෙතුසඞ්කමෙන දානනාවාය සංසාරසාගරපාරමනුගච්ඡන්ති, තස්මා තෙසං පඨමං කම්මභූමිමනුසාසති, න ච කෙනචි විඤ්ඤත්තිමාපජ්ජතී’’ති.

“大王，又如医生，先让病人服用四五天的油，以增强体力、滋润身体，之后才让他们服用泻药。大王，如来也是这样，首先以布施之说令其心喜悦，然后才引导他们受持戒行。大王，布施者、施主们的心变得柔软、温和、润泽，他们凭借布施的桥梁、布施的船，渡过轮回之海而到达彼岸。因此，佛陀首先教导他们以布施为修行基础，而不向任何人示意求取。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘විඤ්ඤත්ති’න්ති යං වදෙසි, කති පන තා විඤ්ඤත්තියො’’ති? ‘‘ද්වෙමා, මහාරාජ, විඤ්ඤත්තියො කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති චාති. තත්ථ අත්ථි කායවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, අත්ථි අනවජ්ජා. අත්ථි වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, අත්ථි අනවජ්ජා.

“尊者龙军，您所说的‘示意’(viññatti)，有多少种呢？”“大王，示意有两种：身示意和语示意。其中，有有过失的身示意，也有无过失的身示意；有有过失的语示意，也有无过失的语示意。”

‘‘කතමා කායවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා? ඉධෙකච්චො භික්ඛු කුලානි උපගන්ත්වා අනොකාසෙ ඨිතො ඨානං භඤ්ජති, අයං කායවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා. තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“什么是有过失的身示意？在此，某位比丘前往俗家，站在不当之处，做出各种姿态，这是有过失的身示意。圣者们不享用通过这种示意所得之物，而该人(puggala)在圣者看来，是应被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重的，并被视为生计败坏者。”

‘‘පුන [Pg.224] චපරං, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු කුලානි උපගන්ත්වා අනොකාසෙ ඨිතො ගලං පණාමෙත්වා මොරපෙක්ඛිතං පෙක්ඛති ‘එවං ඉමෙ පස්සන්තී’ති, තෙන ච තෙ පස්සන්ති. අයම්පි කායවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා. තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“再者，大王，在此，某位比丘前往俗家，站在不当之处，伸长脖子，作孔雀之顾盼，心想：‘这样他们就会看见我’，而他们也确实看见了他。这也是有过失的身示意。圣者们不享用通过这种示意所得之物，而该人在圣者看来，是应被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重的，并被视为生计败坏者。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු හනුකාය වා භමුකාය වා අඞ්ගුට්ඨෙන වා විඤ්ඤාපෙති, අයම්පි කායවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“再者，大王，在此，某位比丘用下巴、眉毛或拇指来示意，此亦为有过失之身表。圣者们不享用通过此种示意所得之物，此人在圣者之法中会被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重，被算作是生计败坏者。”

‘‘කතමා කායවිඤ්ඤත්ති අනවජ්ජා? ඉධ භික්ඛු කුලානි උපගන්ත්වා සතො සමාහිතො සම්පජානො ඨානෙපි අට්ඨානෙපි යථානුසිට්ඨිං ගන්ත්වා ඨානෙ තිට්ඨති, දාතුකාමෙසු තිට්ඨති, අදාතුකාමෙසු පක්කමති. අයං කායවිඤ්ඤත්ති අනවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ වණ්ණිතො හොති ථුතො පසත්ථො සල්ලෙඛිතාචාරො, පරිසුද්ධාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“何为无过失的身表？在此，比丘前往俗家时，具念、专注、正知，无论在适当或不适当之处，皆依教导而行，在应站之处站立。对欲布施者，他站立等候；对不欲布施者，他转身离去。此为无过失的身表。圣者们享用通过这种示意所得之物，此人在圣者之法中会被称赞、颂扬、赞美，其行为简朴，被称为‘生计清净者’。大王，此乃世尊，天中天所说——”

‘න වෙ යාචන්ති සප්පඤ්ඤා, ධීරො ච වෙදිතුමරහති ;

උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියාන යාචනා’ති.

“‘具慧者实不乞求，贤者自能知晓；圣者为之而伫立，此即圣者之乞求。’”

‘‘කතමා වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා? ඉධ, මහාරාජ, භික්ඛු වාචාය බහුවිධං විඤ්ඤාපෙති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, අයං වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“何为有过失的语表？在此，大王，某位比丘用言语以多种方式乞求衣、食、住、病缘医药资具，此为有过失的语表。圣者们不享用通过此种示意所得之物，此人在圣者之法中会被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重，被算作是生计败坏者。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු පරෙසං සාවෙන්තො එවං භණති ‘ඉමිනා මෙ අත්ථො’ති, තාය ච වාචාය පරෙසං සාවිතාය තස්ස ලාභො උප්පජ්ජති, අයම්පි වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා [Pg.225] න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“再者，大王，在此，某位比丘让别人听到他说：‘我需要这个。’由于他让别人听到这句话，他便获得了利养。此亦为有过失的语表。圣者们不享用通过此种示意所得之物，此人在圣者之法中会被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重，被算作是生计败坏者。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉධෙකච්චො භික්ඛු වචීවිප්ඵාරෙන පරිසාය සාවෙති ‘එවඤ්ච එවඤ්ච භික්ඛූනං දාතබ්බ’න්ති, තඤ්ච තෙ වචනං සුත්වා පරිකිත්තිතං අභිහරන්ති, අයම්පි වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“再者，大王，在此，某位比丘以言语向众人宣说：‘应当如此如此地布施给比丘们。’人们听了他所说的话，便带来所宣说的物品。这也是有过失的语示意。圣者们不享用通过这种示意所得之物，此人于圣者众中会被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重，被算作是生计败坏者。”

‘‘නනු, මහාරාජ, ථෙරොපි සාරිපුත්තො අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ රත්තිභාගෙ ගිලානො සමානො ථෙරෙන මහාමොග්ගල්ලානෙන භෙසජ්ජං පුච්ඡීයමානො වාචං භින්දි, තස්ස තෙන වචීභෙදෙන භෙසජ්ජං උප්පජ්ජි. අථ ථෙරො සාරිපුත්තො ‘වචීභෙදෙන මෙ ඉමං භෙසජ්ජං උප්පන්නං, මා මෙ ආජීවො භිජ්ජී’ති ආජීවභෙදභයා තං භෙසජ්ජං පජහි න උපජීවි. එවම්පි වචීවිඤ්ඤත්ති සාවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා න පරිභුඤ්ජන්ති. සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ ඔඤ්ඤාතො හොති හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො, භින්නාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“大王，长老舍利弗不是曾在日落后的夜晚生病时，当大目犍连长老问他需要什么药时，他开口了，因为这次开口而得到了药。于是长老舍利弗想：‘我是因为开口才得到这药，愿我的生计不因此而败坏。’由于害怕生计败坏，他舍弃了那药，没有服用。如此，语示意也是有过失的，圣者们不享用通过这种示意所得之物。此人于圣者众中会被鄙视、轻蔑、嘲弄、呵责、藐视、不被尊重，被算作是生计败坏者。”

‘‘කතමා වචීවිඤ්ඤත්ති අනවජ්ජා? ඉධ, මහාරාජ, භික්ඛු සති පච්චයෙ භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙති ඤාතිපවාරිතෙසු කුලෙසු, අයං වචීවිඤ්ඤත්ති අනවජ්ජා, තාය ච විඤ්ඤාපිතං අරියා පරිභුඤ්ජන්ති, සො ච පුග්ගලො අරියානං සමයෙ වණ්ණිතො හොති ථොමිතො පසත්ථො, පරිසුද්ධාජීවොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, අනුමතො තථාගතෙහි අරහන්තෙහි සම්මාසම්බුද්ධෙහි.

“何为无过失的语示意？大王，在此，比丘在有因缘时，向亲戚家或已作邀请的人家乞求药物，这是无过失的语示意。圣者们享用通过这种示意所得之物，此人于圣者众中会被称赞、颂扬、赞美，被算作是生计清净者，并为诸如来、阿罗汉、正等正觉者所认可。”

‘‘යං පන, මහාරාජ, තථාගතො කසිභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස භොජනං පජහි, තං ආවෙඨනවිනිවෙඨනකඩ්ඪනනිග්ගහප්පටිකම්මෙන නිබ්බත්ති, තස්මා තථාගතො තං පිණ්ඩපාතං පටික්ඛිපි න උපජීවී’’ති.

“大王，至于如来拒绝耕者巴罗多迦（Kasibhāradvāja）婆罗门的食物，那是因为此食乃通过（言语的）缠绕、开解、牵引、折服与对治而得，因此如来拒绝了那份信施，不靠它维生。”

‘‘සබ්බකාලං, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙ භුඤ්ජමානෙ දෙවතා දිබ්බං ඔජං පත්තෙ ආකිරන්ති, උදාහු ‘සූකරමද්දවෙ ච මධුපායාසෙ චා’ති ද්වීසු යෙව පිණ්ඩපාතෙසු ආකිරිංසූ’’ති? ‘‘සබ්බකාලං, මහාරාජ, තථාගතෙ භුඤ්ජමානෙ දෙවතා දිබ්බං ඔජං ගහෙත්වා උපතිට්ඨිත්වා උද්ධටුද්ධටෙ ආලොපෙ ආකිරන්ති.

“尊者龙军，如来每次进食时，天神都会在钵里倾注天馔吗？还是只在食用‘猪肉’和‘蜜粥’这两种食物时才倾注呢？”“大王，如来每次进食时，天神都会拿着天馔侍立在旁，在每一口食物中倾注。”

‘‘යථා[Pg.226], මහාරාජ, රඤ්ඤො සූදො රඤ්ඤො භුඤ්ජන්තස්ස සූපං ගහෙත්වා උපතිට්ඨිත්වා කබළෙ කබළෙ සූපං ආකිරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බකාලං තථාගතෙ භුඤ්ජමානෙ දෙවතා දිබ්බං ඔජං ගහෙත්වා උපතිට්ඨිත්වා උද්ධටුද්ධටෙ ආලොපෙ දිබ්බං ඔජං ආකිරන්ති. වෙරඤ්ජායම්පි, මහාරාජ, තථාගතස්ස සුක්ඛයවපුලකෙ භුඤ්ජමානස්ස දෙවතා දිබ්බෙන ඔජෙන තෙමයිත්වා තෙමයිත්වා උපසංහරිංසු, තෙන තථාගතස්ස කායො උපචිතො අහොසී’’ති. ‘‘ලාභා වත, භන්තෙ නාගසෙන, තාසං දෙවතානං, යා තථාගතස්ස සරීරප්පටිජග්ගනෙ සතතං සමිතං උස්සුක්කමාපන්නා. සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，譬如国王的厨师，在国王用膳时拿着汤羹侍立一旁，在每一口饭食上浇上汤汁。同样地，大王，每当如来进食时，天神们便拿着天馔侍立一旁，在每一口食物上倾注天馔。大王，即使在维兰迦（Verañjā），如来食用干麦时，天神们也用天馔将其浸润后供养，如来的身体因此得到滋养。”“尊者龙军，那些天神真是幸运，能如此持续不断地热心照料如来的身体。善哉，尊者龙军，我接受此说。”

ගාථාභිගීතභොජනකථාපඤ්හො නවමො.

以偈颂得食之问，第九。

10. ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කපඤ්හො

10. 于说法不热衷之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙහි කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං පරිපාචිතං මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණායා’ති. පුන ච ‘සබ්බඤ්ඤුතං පත්තස්ස අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනායා’ති.

10. “尊者龙军，您说‘如来在四阿僧祇又十万劫期间，为了救度广大众生而圆满了遍知智’。又说‘证得遍知后，心倾向于闲静，而非说法’。”

‘‘යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, ඉස්සාසො වා ඉස්සාසන්තෙවාසී වා බහුකෙ දිවසෙ සඞ්ගාමත්ථාය උපාසනං සික්ඛිත්වා සම්පත්තෙ මහායුද්ධෙ ඔසක්කෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙහි කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං පරිපාචෙත්වා මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණාය සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙන ධම්මදෙසනාය ඔසක්කිතං.

“尊者龙军，譬如弓箭手或弓箭手的弟子，为战斗而练习射箭多日，大战来临时却退缩了；同样地，尊者龙军，如来于四阿僧祇又十万劫中，为救度广大人群而圆满遍知智，证得遍知后，却于说法上退缩了。”

‘‘යථා වා පන, භන්තෙ නාගසෙන, මල්ලො වා මල්ලන්තෙවාසී වා බහුකෙ දිවසෙ නිබ්බුද්ධං සික්ඛිත්වා සම්පත්තෙ මල්ලයුද්ධෙ ඔසක්කෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙහි කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං පරිපාචෙත්වා මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණාය සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙන ධම්මදෙසනාය ඔසක්කිතං.

“尊者龙军，又譬如摔跤手或摔跤手的弟子，练习摔跤多日，到了比赛时却退缩了；同样地，尊者龙军，如来于四阿僧祇又十万劫中，为救度广大人群而圆满遍知智，证得遍知后，却于说法上退缩了。”

‘‘කිං නු [Pg.227] ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන භයා ඔසක්කිතං, උදාහු අපාකටතාය ඔසක්කිතං, උදාහු දුබ්බලතාය ඔසක්කිතං, උදාහු අසබ්බඤ්ඤුතාය ඔසක්කිතං, කිං තත්ථ කාරණං, ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං කාරණං බ්‍රූහි කඞ්ඛාවිතරණාය. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙහි කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං පරිපාචිතං මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණාය, තෙන හි ‘සබ්බඤ්ඤුතං පත්තස්ස අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනායා’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි සබ්බඤ්ඤුතං පත්තස්ස අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි නො ධම්මදෙසනාය, තෙන හි ‘තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙති කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං පරිපාචිතං මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණායා’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගම්භීරො දුන්නිබ්බෙඨො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“尊者龙军，如来是因恐惧而退缩呢？还是因（法义）不显明而退缩呢？还是因软弱而退缩呢？还是因并非遍知而退缩呢？其中原因为何？请为我说明原因，以断除我的疑惑。尊者龙军，若如来于四阿僧祇又十万劫中，为救度广大人群而圆满遍知智，那么‘证得遍知后，心倾向于不热衷，而非说法’此言即是错误的。若证得遍知后，心倾向于不热衷，而非说法，那么‘如来于四阿僧祇又十万劫中，为救度广大人群而圆满遍知智’此言亦是错误的。此两难之问，既深奥又难解，已呈至尊者面前，请您为我阐明。”

‘‘පරිපාචිතඤ්ච, මහාරාජ, තථාගතෙන චතූහි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙහි කප්පානං සතසහස්සෙන ච එත්ථන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණං මහතො ජනකායස්ස සමුද්ධරණාය, පත්තසබ්බඤ්ඤුතස්ස ච අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනාය. තඤ්ච පන ධම්මස්ස ගම්භීරනිපුණදුද්දසදුරනුබොධසුඛුමදුප්පටිවෙධතං සත්තානඤ්ච ආලයාරාමතං සක්කායදිට්ඨියා දළ්හසුග්ගහිතතඤ්ච දිස්වා ‘කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’ති අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනාය, සත්තානං පටිවෙධචින්තනමානසං යෙවෙතං.

大王，如来于四阿僧祇又十万劫间，为救度广大众生而圆熟遍知智；然于证得遍知后，心倾向于闲静，而非说法。此乃因见法甚深、微细、难见、难觉、精妙、难通达，且众生乐于爱著，坚固执持萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)，故思：“当如何说？以何方便说？”心才倾向于闲静，而非说法。这纯粹是思量众生如何才能证悟的心念而已。

‘‘යථා, මහාරාජ, භිසක්කො සල්ලකත්තො අනෙකබ්‍යාධිපරිපීළිතං නරං උපසඞ්කමිත්වා එවං චින්තයති ‘කෙන නු ඛො උපක්කමෙන කතමෙන වා භෙසජ්ජෙන ඉමස්ස බ්‍යාධි වූපසමෙය්‍යා’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස සබ්බකිලෙසබ්‍යාධිපරිපීළිතං ජනං ධම්මස්ස ච ගම්භීරනිපුණදුද්දසදුරනුබොධසුඛුමදුප්පටිවෙධතං දිස්වා ‘කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’ති අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනාය, සත්තානං පටිවෙධචින්තනමානසං යෙවෙතං.

大王，譬如医生、外科医生走近一位为众病所苦的人，他会这样想：“当以何种方法，以何种药物来平息此人的病呢？”同样地，大王，如来见到众人为一切烦恼病所苦，又见到法是如此甚深、微细、难见、难觉、精妙、难通达，于是心想：“当如何说？以何方便说？”心才倾向于闲静，而非说法。这纯粹是思量众生如何才能证悟的心念而已。

‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාවසිත්තස්ස දොවාරිකඅනීකට්ඨපාරිසජ්ජනෙගමභටබල අමච්චරාජඤ්ඤරාජූපජීවිනෙ ජනෙ දිස්වා එවං චිත්තමුප්පජ්ජෙය්‍ය [Pg.228] ‘කිං නු ඛො, කථං නු ඛො ඉමෙ සඞ්ගණ්හිස්සාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතස්ස ධම්මස්ස ගම්භීරනිපුණදුද්දසදුරනුබොධසුඛුමදුප්පටිවෙධතං සත්තානඤ්ච ආලයාරාමතං සක්කායදිට්ඨියා දළ්හසුග්ගහිතතඤ්ච දිස්වා ‘කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’ති අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තං නමි, නො ධම්මදෙසනාය, සත්තානං පටිවෙධචින්තනමානසං යෙවෙතං.

大王，譬如一位受过灌顶的刹帝利王，见到守门人、将领、朝臣、市民、士兵与军队、大臣、王族以及依赖国王生活的人们，心中会生起这样的念头：“我当如何摄受这些人呢？”同样地，大王，如来见到法是如此甚深、微细、难见、难觉、精妙、难通达，而众生又乐于爱著，牢固地执持着萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)，于是心想：“当如何说？以何方便说？”心才倾向于闲静，而非说法。这纯粹是思量众生如何才能证悟的心念而已。

‘‘අපි ච, මහාරාජ, සබ්බෙසං තථාගතානං ධම්මතා එසා, යං බ්‍රහ්මුනා ආයාචිතා ධම්මං දෙසෙන්ති. තත්ථ පන කිං කාරණං? යෙ තෙන සමයෙන මනුස්සා තාපසපරිබ්බාජකා සමණබ්‍රාහ්මණා, සබ්බෙතෙ බ්‍රහ්මදෙවතා හොන්ති බ්‍රහ්මගරුකා බ්‍රහ්මපරායණා, තස්මා තස්ස බලවතො යසවතො ඤාතස්ස පඤ්ඤාතස්ස උත්තරස්ස අච්චුග්ගතස්ස ඔනමනෙන සදෙවකො ලොකො ඔනමිස්සති ඔකප්පෙස්සති අධිමුච්චිස්සතීති ඉමිනා ච, මහාරාජ, කාරණෙන තථාගතා බ්‍රහ්මුනා ආයාචිතා ධම්මං දෙසෙන්ති.

“再者，大王，此乃一切如来之法性，即由梵天劝请后方才说法。此中何因？盖因彼时，所有为苦行者、游行者、沙门、婆罗门之人，皆以梵天为神，敬重梵天，以梵天为归宿。是故，当彼有大力、有声望、知名、卓越、至上、最崇高之梵天俯首时，包括天神在内的世间亦将随之俯首、信受、随顺。大王，正是由于此因，如来方由梵天劝请后说法。”

‘‘යථා, මහාරාජ, කොචි රාජා වා රාජමහාමත්තො වා යස්ස ඔනමති අපචිතිං කරොති, බලවතරස්ස තස්ස ඔනමනෙන අවසෙසා ජනතා ඔනමති අපචිතිං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බ්‍රහ්මෙ ඔනමිතෙ තථාගතානං සදෙවකො ලොකො ඔනමිස්සති, පූජිතපූජකො මහාරාජ, ලොකො, තස්මා සො බ්‍රහ්මා සබ්බෙසං තථාගතානං ආයාචති ධම්මදෙසනාය, තෙන ච කාරණෙන තථාගතා බ්‍රහ්මුනා ආයාචිතා ධම්මං දෙසෙන්තී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො, අතිභද්‍රකං වෙය්‍යාකරණං, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，譬如某位国王或大臣向某人俯首、恭敬，因彼有权势者之俯首，其余民众亦随之俯首、恭敬。大王，正是如此，当梵天向如来俯首时，包括天神在内的世间亦将随之俯首。大王，世人崇敬受崇敬者，是故彼梵天为一切如来劝请说法，亦因此故，如来由梵天劝请后方才说法。”“善哉，龙军尊者！此问解答甚善，义理阐释绝妙，我亦如是领受。”

ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කපඤ්හො දසමො.

说法少勤之问，第十。

11. ආචරියානාචරියපඤ්හො

11. 有师无师之问

11. ‘‘භන්තෙ, නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා –

11. “龙军尊者，世尊曾如是说：

‘‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති;

සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති.

“‘我无师长，无有与我等同者；于天人世间，无有与我匹敌者。’”

‘‘පුන ච භණිතං ‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, ආළාරො කාලාමො ආචරියො මෙ සමානො අන්තෙවාසිං මං සමානං අත්තනා සමසමං ඨපෙසි, උළාරාය [Pg.229] ච මං පූජාය පූජෙසී’ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතෙන භණිතං ‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති. සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති, තෙන හි ‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, ආළාරො කාලාමො ආචරියො මෙ සමානො අන්තෙවාසිං මං සමානං අත්තනා සමසමං ඨපෙසී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා. යදි තථාගතෙන භණිතං ‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, ආළාරො කාලාමො ආචරියො මෙ සමානො අන්තෙවාසිං මං සමානං අත්තනා සමසමං ඨපෙසී’ති, තෙන හි ‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති. සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති තම්පි වචනං මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො තවානුප්පත්තො, සො තයා නිබ්බාහිතබ්බො’’ති.

“再者，经中又说：‘诸比丘，阿罗逻·迦兰(Āḷāra Kālāma)是我的老师，他将身为弟子的我置于与自己同等的地位，并以隆重的礼敬来礼敬我。’尊者龙军，如果如来曾说：‘我无师长，无有与我相似者；于天人世界中，无有与我匹敌之人。’那么，‘诸比丘，阿罗逻·迦兰是我的老师，他将身为弟子的我置于与自己同等的地位’这句话就是错误的。如果如来曾说：‘诸比丘，阿罗逻·迦兰是我的老师，他将身为弟子的我置于与自己同等的地位。’那么，‘我无师长，无有与我相似者；于天人世界中，无有与我匹敌之人’这句话也是错误的。这道两难的问题已呈至您面前，须由您来解答。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, තථාගතෙන ‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති. සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති, භණිතඤ්ච ‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, ආළාරො කාලාමො ආචරියො මෙ සමානො අන්තෙවාසිං මං සමානං අත්තනා සමසමං ඨපෙසි, උළාරාය ච මං පූජාය පූජෙසී’ති.

“大王，如来确实说过：‘我无师长，无有与我相似者；于天人世界中，无有与我匹敌之人。’也说过：‘诸比丘，阿罗逻·迦兰是我的老师，他将身为弟子的我置于与自己同等的地位，并以隆重的礼敬来礼敬我。’”

‘‘තඤ්ච පන වචනං පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො ආචරියභාවං සන්ධාය භාසිතං.

“然而，那句话是世尊在证得正觉之前，身为尚未圆满觉悟的菩萨时，就老师的身份而说的。”

‘පඤ්චිමෙ, මහාරාජ, පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්ස සතො ආචරියා, යෙහි අනුසිට්ඨො බොධිසත්තො තත්ථ තත්ථ දිවසං වීතිනාමෙසි. කතමෙ පඤ්ච? යෙ තෙ, මහාරාජ, අට්ඨ බ්‍රාහ්මණා ජාතමත්තෙ බොධිසත්තෙ ලක්ඛණානි පරිග්ගණ්හිංසු, සෙය්‍යථීදං, රාමො ධජො ලක්ඛණො මන්තී යඤ්ඤො සුයාමො සුභොජො සුදත්තොති. තෙ තස්ස සොත්ථිං පවෙදයිත්වා රක්ඛාකම්මං අකංසු, තෙ ච පඨමං ආචරියා.

大王，菩萨于正等觉前，尚未觉悟时，有五位老师，菩萨曾受其教导而度日。是哪五位呢？大王，菩萨初生时，有八位婆罗门为之占相，即：罗摩(Rāma)、达阇(Dhaja)、勒伽那(Lakkhaṇa)、曼提(Mantī)、耶若(Yañña)、苏亚马(Suyāma)、苏婆阇(Subhoja)、善施(Sudatta)。他们为菩萨宣告吉祥，行守护仪式，此即第一批老师。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, බොධිසත්තස්ස පිතා සුද්ධොදනො රාජා යං තෙන සමයෙන අභිජාතං උදිච්චජාතිමන්තං පදකං වෙය්‍යාකරණං ඡළඞ්ගවන්තං සබ්බමිත්තං නාම බ්‍රාහ්මණං උපනෙත්වා සොවණ්ණෙන භිඞ්ගාරෙන උදකං ඔණොජෙත්වා ‘ඉමං කුමාරං සික්ඛාපෙහී’ති අදාසි, අයං දුතියො ආචරියො.

再者，大王，菩萨之父净饭(Suddhodana)王，当时请来一位出身高贵、属优填种姓、精通声律、语法及六支吠陀，名为一切友(Sabbamitta)的婆罗门，以金瓶注水，将王子托付于他，说道：“请教导这位王子”。此即第二位老师。

‘‘පුන [Pg.230] චපරං, මහාරාජ, යා සා දෙවතා බොධිසත්තං සංවෙජෙසී, යස්සා වචනං සුත්වා බොධිසත්තො සංවිග්ගො උබ්බිග්ගො තස්මිං යෙව ඛණෙ නෙක්ඛම්මං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි, අයං තතියො ආචරියො.

再者，大王，有位天神令菩萨生起悚惧之心，菩萨闻其言后，心生震撼与紧迫，于刹那间出离、出家。此即第三位老师。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආළාරො කාලාමො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස පරිකම්මං ආචික්ඛි, අයං චතුත්ථො ආචරියො.

再者，大王，阿罗逻·迦蓝(Āḷāra Kālāma)教导了无所有处的预备修行。此即第四位老师。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, උදකො රාමපුත්තො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනස්ස පරිකම්මං ආචික්ඛි, අයං පඤ්චමො ආචරියො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, පුබ්බෙව සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්ස සතො පඤ්ච ආචරියා. තෙ ච පන ආචරියා ලොකියෙ ධම්මෙ. ඉමස්මිඤ්ච පන, මහාරාජ, ලොකුත්තරෙ ධම්මෙ සබ්බඤ්ඤුතඤාණප්පටිවෙධාය නත්ථි තථාගතස්ස අනුත්තරො අනුසාසකො, සයම්භූ, මහාරාජ, තථාගතො අනාචරියකො, තස්මා කාරණා තථාගතෙන භණිතං ‘න මෙ ආචරියො අත්ථි, සදිසො මෙ න විජ්ජති. සදෙවකස්මිං ලොකස්මිං, නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“再者，大王，郁陀迦·罗摩子(Udako Rāmaputto)教导了非想非非想处的预备修行，此为第五位老师。大王，此五位老师，皆是菩萨于正等觉前、尚未彻悟时之师。然此诸师所教，皆为世间法。大王，于此出世间法，为证一切知智，如来无有更上之教导者。大王，如来乃无师自证者。是故，如来宣说：‘我实无师，亦无等我者；于天人世间，无有与我匹敌之人。’” “善哉，龙军尊者，此事我亦如是信受。”

ආචරියානාචරියපඤ්හො එකාදසමො.

有师无师之问第十一

සන්ථවවග්ගො පඤ්චමො.

亲近品第五

ඉමස්මිං වග්ගෙ එකාදස පඤ්හො.

此品有十一问。

මෙණ්ඩකපඤ්හො නිට්ඨිතො.

《弥兰陀问》终。

5. අනුමානපඤ්හො

5. 推论之问

1. බුද්ධවග්ගො

5. 佛陀品

1. ද්වින්නං බුද්ධානං අනුප්පජ්ජමානපඤ්හො

1. 二佛不同时出现之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.231] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධො අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. දෙසෙන්තා ච, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙපි තථාගතා සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මෙ දෙසෙන්ති, කථයමානා ච චත්තාරි අරියසච්චානි කථෙන්ති, සික්ඛාපෙන්තා ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛාපෙන්ති, අනුසාසමානා ච අප්පමාදප්පටිපත්තියං අනුසාසන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙසම්පි තථාගතානං එකා දෙසනා එකා කථා එකා සික්ඛා එකා අනුසිට්ඨි, කෙන කාරණෙන ද්වෙ තථාගතා එකක්ඛණෙ නුප්පජ්ජන්ති? එකෙනපි තාව බුද්ධුප්පාදෙන අයං ලොකො ඔභාසජාතො, යදි දුතියො බුද්ධො භවෙය්‍ය, ද්වින්නං පභාය අයං ලොකො භිය්‍යොසොමත්තාය ඔභාසජාතො භවෙය්‍ය, ඔවදමානා ච ද්වෙ තථාගතා සුඛං ඔවදෙය්‍යුං, අනුසාසමානා ච සුඛං අනුසාසෙය්‍යුං, තත්ථ මෙ කාරණං බ්‍රූහි, යථාහං නිස්සංසයො භවෙය්‍ය’’න්ති.

1. “龙军尊者，世尊曾说：‘诸比丘，此事无有是处，无此可能，即在同一世界中，两位阿罗汉、正等觉者不先不后地出现，无有是处。’龙军尊者，一切如来说法时，都宣说三十七菩提分法；讲述时，都讲述四圣谛；教导时，都教导三学；训诫时，都训诫不放逸行。龙军尊者，如果一切如来的教法相同、言说相同、教导相同、训诫相同，那么为什么两位如来不会在同一刹那出现呢？仅一位佛陀出现，此世间便已光明普照；若有第二位佛陀出现，此世间会因两位的辉光而更加明亮。两位如来教诫时会更为容易，训诫时也会更为容易。请为我说明其中原由，使我断疑。”

‘‘අයං, මහාරාජ, දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“大王，此万世界只能承载一位佛陀，只能承受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现，此万世界将无法承受，它会摇动、震动、倾斜、下沉、崩塌、散裂、瓦解、毁灭，无法安住。”

‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා එකපුරිසසන්ධාරණී භවෙය්‍ය, එකස්මිං පුරිසෙ අභිරූළ්හෙ සා නාවා සමුපාදිකා භවෙය්‍ය. අථ දුතියො පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය තාදිසො ආයුනා වණ්ණෙන වයෙන පමාණෙන කිසථූලෙන සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගෙන, සො තං නාවං අභිරූහෙය්‍ය, අපි නු සා, මහාරාජ, නාවා ද්වින්නම්පි ධාරෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය, ඔසීදෙය්‍ය උදකෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු [Pg.232] එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“大王，譬如有一艘只能载一人的船，当一人登船时，船沿与水面齐平。此时若有另一位在寿命、相貌、年龄、身材、胖瘦以及所有肢体方面都与他相似的人前来，也要登上此船，大王，那艘船能承受两人吗？”“不能，尊者。那船会摇动、震动、倾斜、下沉、崩塌、散裂、瓦解、毁灭，无法抵达目的地，并将沉入水中。”“正是如此，大王，此万世界只能承载一位佛陀，只能承受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现，此万世界将无法承受，它会摇动、震动、倾斜、下沉、崩塌、散裂、瓦解、毁灭，无法安住。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො යාවදත්ථං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය ඡාදෙන්තං යාව කණ්ඨමභිපූරයිත්වා, සො ධාතො පීණිතො පරිපුණ්ණො නිරන්තරො තන්දිකතො අනොනමිතදණ්ඩජාතො පුනදෙව තත්තකං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො සුඛිතො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සකිං භුත්තොව මරෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

“再者，大王，譬如有人随其所欲地进食，吃得心满意足，满到喉咙，他已饱足、充满、无有间隙、迟钝、身体僵直。若他又再吃下同样多的食物，大王，那人会感到安乐吗？”“不会，尊者，再吃一次他就会死去。”“正是如此，大王，此万世界只能承载一位佛陀，只能承受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现，此万世界将无法承受，它会摇动、震动、倾斜、下沉、崩塌、散裂、瓦解、毁灭，无法安住。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිධම්මභාරෙන පථවී චලතී’’ති? ‘‘ඉධ, මහාරාජ, ද්වෙ සකටා රතනපරිපූරිතා භවෙය්‍යුං යාව මුඛසමා, එකස්මා සකටතො රතනං ගහෙත්වා එකස්මිං සකටෙ ආකිරෙය්‍යුං, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, සකටං ද්වින්නම්පි සකටානං රතනං ධාරෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, නාභිපි තස්ස ඵලෙය්‍ය, අරාපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යුං, නෙමිපි තස්ස ඔපතෙය්‍ය, අක්ඛොපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, අතිරතනභාරෙන සකටං භිජ්ජතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිධම්මභාරෙන පථවී චලති.

“龙军尊者，大地是因为法的负担过重而震动吗？”“大王，譬如有两辆装满珍宝的车，满至车口。若从一辆车中取出珍宝，倾倒于另一辆车上，大王，那辆车能承受两车的珍宝吗？”“不能，尊者，它的轮毂会裂开，辐条会断裂，轮辋会塌陷，车轴也会断裂。”“大王，车子是因为珍宝的负担过重而损坏吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，大地因为法的负担过重而震动。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, ඉමං කාරණං බුද්ධබලපරිදීපනාය ඔසාරිතං. අඤ්ඤම්පි තත්ථ අභිරූපං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධො එකක්ඛණෙ නුප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තෙසං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති, උභතො පක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං, යථා, මහාරාජ, ද්වින්නං බලවාමච්චානං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය ‘තුම්හාකං අමච්චො, අම්හාකං අමච්චො’ති, උභතො පක්ඛජාතා හොන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තෙසං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය ‘තුම්හාකං [Pg.233] බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති, උභතො පක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. ඉදං තාව, මහාරාජ, එකං කාරණං, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ නුප්පජ්ජන්ති.

“再者，大王，提出此理是为了阐明佛陀之力。你再听一个适当的理由，为何两位正等觉者不会在同一刹那出现。大王，如果两位正等觉者在同一刹那出现，他们的会众中就会生起争论：‘你们的佛陀，我们的佛陀’，从而形成两派。大王，就像两位权臣的会众会生起争论：‘你们的大臣，我们的大臣’，从而形成两派。正是如此，大王，如果两位正等觉者在同一刹那出现，他们的会众中就会生起争论：‘你们的佛陀，我们的佛陀’，从而形成两派。大王，这即是第一个理由，为何两位正等觉者不会在同一刹那出现。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ නුප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, ‘අග්ගො බුද්ධො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය, ‘ජෙට්ඨො බුද්ධො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය, ‘සෙට්ඨො බුද්ධො’ති, ‘විසිට්ඨො බුද්ධො’ති, ‘උත්තමො බුද්ධො’ති, ‘පවරො බුද්ධො’ති, ‘අසමො බුද්ධො’ති, ‘අසමසමො බුද්ධො’ති, ‘අප්පටිමො බුද්ධො’ති, ‘අප්පටිභාගො බුද්ධො’ති, ‘අප්පටිපුග්ගලො බුද්ධො’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ඉදම්පි ඛො ත්වං, මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ නුප්පජ්ජන්ති.

“再者，大王，请听一个更深的理由，为何两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王，如果两位正自觉者在同一刹那出现，那么‘佛陀是最胜’之说便为虚妄，‘佛陀是最尊’之说便为虚妄，‘佛陀是最妙’、‘佛陀是最殊’、‘佛陀是无上’、‘佛陀是最上’、‘佛陀是无等’、‘佛陀是无等等’、‘佛陀是无譬’、‘佛陀是无双’、‘佛陀是无匹敌之人’之说便为虚妄。大王，你应从义理上接受此理，为何两位正自觉者不会在同一刹那出现。”

‘‘අපි ච ඛො, මහාරාජ, බුද්ධානං භගවන්තානං සභාවපකති එසායං, එකො යෙව බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති. කස්මා කාරණා? මහන්තතාය සබ්බඤ්ඤුබුද්ධගුණානං. අඤ්ඤම්පි, මහාරාජ, යං ලොකෙ මහන්තං, තං එකං යෙව හොති. පථවී, මහාරාජ, මහන්තී, සා එකා යෙව. සාගරො මහන්තො, සො එකො යෙව. සිනෙරු ගිරිරාජා මහන්තො, සො එකො යෙව. ආකාසො මහන්තො, සො එකො යෙව. සක්කො මහන්තො, සො එකො යෙව. මාරො මහන්තො, සො එකො යෙව. මහාබ්‍රහ්මා මහන්තො, සො එකො යෙව. තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මහන්තො, සො එකො යෙව ලොකස්මිං. යත්ථ තෙ උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ අඤ්ඤස්ස ඔකාසො න හොති, තස්මා, මහාරාජ, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකො යෙව ලොකස්මිං උප්පජ්ජතී’’ති.

“再者，大王，此乃诸佛世尊之自性，即世间仅有一位佛陀出现。是何缘故？因遍知佛陀之德甚为伟大。大王，世间伟大者，皆是唯一。大王，大地是伟大的，它是唯一的；海洋是伟大的，它是唯一的；山王须弥山是伟大的，它是唯一的；虚空是伟大的，它是唯一的；帝释是伟大的，他是唯一的；魔罗是伟大的，他是唯一的；大梵天是伟大的，他是唯一的。如来、应供、正等觉者是伟大的，祂在世间是唯一的。有祂出现之处，便无他人之位。因此，大王，如来、应供、正等觉者在世间是唯一出现的。”

‘‘සුකථිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ඔපම්මෙහි කාරණෙහි. අනිපුණොපෙතං සුත්වා අත්තමනො භවෙය්‍ය, කිං පන මාදිසො මහාපඤ්ඤො. සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，此问已由譬喻与理由善为解说。即使无智之人听后也会心生欢喜，何况像我这样有大智慧的人！善哉，尊者龙军！此事诚然，我如此领受。”

ද්වින්නං බුද්ධානං අනුප්පජ්ජමානපඤ්හො පඨමො.

二佛不并出之问，第一。

2. ගොතමිවත්ථදානපඤ්හො

2. 乔达弥施衣之问

2. ‘‘භන්තෙ [Pg.234] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා මාතුච්ඡාය මහාපජාපතියා ගොතමියා වස්සිකසාටිකාය දීයමානාය ‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො සඞ්ඝරතනතො න භාරිකො න ගරුකො න දක්ඛිණෙය්‍යො, යං තථාගතො සකාය මාතුච්ඡාය සයං පිඤ්ජිතං සයං ලුඤ්චිතං සයං පොථිතං සයං කන්තිතං සයං වායිතං වස්සිකසාටිකං අත්තනො දීයමානං සඞ්ඝස්ස දාපෙසි. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, තථාගතො සඞ්ඝරතනතො උත්තරො භවෙය්‍ය අධිකො වා විසිට්ඨො වා, ‘මයි දින්නෙ මහප්ඵලං භවිස්සතී’ති න තථාගතො මාතුච්ඡාය සයං පිඤ්ජිතං සයං ලුඤ්චිතං සයං පොථිතං වස්සිකසාටිකං සඞ්ඝෙ දාපෙය්‍ය, යස්මා ච ඛො භන්තෙ නාගසෙන තථාගතො අත්තානං න පත්ථයති න උපනිස්සයති, තස්මා තථාගතො මාතුච්ඡාය තං වස්සිකසාටිකං සඞ්ඝස්ස දාපෙසී’’ති.

2. “尊者龙军(Nāgasena)，世尊曾对姨母摩诃波阇波提·乔达弥(Mahāpajāpati Gotamī)供养雨季衣时说：‘乔达弥，请布施给僧团。你若布施给僧团，我与僧团便都将受到供养。’尊者龙军，难道如来不比僧团宝更重要、更尊贵、更应受供养吗？为何如来要将他姨母亲自梳理、清理、捶打、纺线、织成，本是供养给他的雨季衣，转而让其施予僧团呢？尊者龙军，如果如来比僧团宝更优越、更超胜、更殊胜，且认为‘供养我将有大果报’，那么如来就不会让姨母将那件亲手制作的雨季衣布施给僧团了。尊者龙军，正因为如来不为自己希求，不执着于自己，所以才让姨母将那件雨季衣布施给僧团。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා මාතුච්ඡාය මහාපජාපතියා ගොතමියා වස්සිකසාටිකාය දීයමානාය ‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’ති. තං පන න අත්තනො පතිමානනස්ස අවිපාකතාය න අදක්ඛිණෙය්‍යතාය, අපි ච ඛො, මහාරාජ, හිතත්ථාය අනුකම්පාය අනාගතමද්ධානං සඞ්ඝො මමච්චයෙන චිත්තීකතො භවිස්සතීති විජ්ජමානෙ යෙව ගුණෙ පරිකිත්තයන්තො එවමාහ ‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’ති.

“大王，世尊确曾对姨母摩诃波阇波提·乔达弥供养雨季衣时说：‘乔达弥，请布施给僧团。你若布施给僧团，我与僧团便都将受到供养。’然而，这并非因为恭敬他自己没有果报，也不是因为他不应受供养，而是为了利益与慈悲，为了‘在我去世后的未来，僧团能受到尊重’，在称扬僧团已有的功德时，他才如此说道：‘乔达弥，请布施给僧团。你若布施给僧团，我与僧团便都将受到供养。’”

‘‘යථා, මහාරාජ, පිතා ධරමානො යෙව අමච්චභටබලදොවාරිකඅනීකට්ඨපාරිසජ්ජජනමජ්ඣෙ රඤ්ඤො සන්තිකෙ පුත්තස්ස විජ්ජමානං යෙව ගුණං පකිත්තෙති ‘ඉධ ඨපිතො අනාගතමද්ධානං ජනමජ්ඣෙ පූජිතො භවිස්සතී’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො හිතත්ථාය අනුකම්පාය අනාගතමද්ධානං සඞ්ඝො මමච්චයෙන චිත්තීකතො භවිස්සතීති විජ්ජමානෙ යෙව ගුණෙ පකිත්තයන්තො එවමාහ ‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පුජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’ති.

大王，譬如一位父亲尚在人世时，在国王面前，于大臣、仆从、军队、门卫、将帅、朝臣之中，称扬其子已有的功德说：“他若立于此位，将来必受众人尊敬。”正是如此，大王，如来为了利益与慈悲，为了“在我去世后的未来，僧团能受到尊重”，在称扬僧团已有的功德时，他才如此说道：“乔达弥，请布施给僧团。你布施给僧团，我与僧团便都受到了供养。”’

‘‘න [Pg.235] ඛො, මහාරාජ, තාවතකෙන වස්සිකසාටිකානුප්පදානමත්තකෙන සඞ්ඝො තථාගතතො අධිකො නාම හොති විසිට්ඨො වා. යථා, මහාරාජ, මාතාපිතරො පුත්තානං උච්ඡාදෙන්ති පරිමද්දන්ති නහාපෙන්ති සම්බාහෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තාවතකෙන උච්ඡාදනපරිමද්දනනහාපනසම්බාහනමත්තකෙන ‘පුත්තො මාතාපිතූහි අධිකො නාම හොති විසිට්ඨො වා’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අකාමකරණීයා භන්තෙ පුත්තා මාතාපිතූනං, තස්මා මාතාපිතරො පුත්තානං උච්ඡාදනපරිමද්දනනහාපනසම්බාහනං කරොන්තී’’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න තාවතකෙන වස්සිකසාටිකානුප්පදානමත්තකෙන සඞ්ඝො තථාගතතො අධිකො නාම හොති විසිට්ඨො වාති. අපි ච තථාගතො අකාමකරණීයං කරොන්තො මාතුච්ඡාය තං වස්සිකසාටිකං සඞ්ඝස්ස දාපෙසි.

“大王，僧团并不会仅因获赠雨季衣就比如来更超胜或更殊胜。大王，譬如父母为子女涂油、按摩、沐浴、抚揉，大王，难道仅因涂油、按摩、沐浴、抚揉，子女就比父母更超胜或更殊胜吗？”“并非如此，尊者。尊者，对父母而言，纵使子女不情愿，也必须为他们做事，因此父母才为子女涂油、按摩、沐浴、抚揉。”“正是如此，大王，僧团并不会仅因获赠雨季衣就比如来更超胜或更殊胜。而且，如来也是在做一件必须之事，纵使姨母不情愿，也让她将那件雨季衣布施给僧团。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො රඤ්ඤො උපායනං ආහරෙය්‍ය, තං රාජා උපායනං අඤ්ඤතරස්ස භටස්ස වා බලස්ස වා සෙනාපතිස්ස වා පුරොහිතස්ස වා දදෙය්‍ය. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො තාවතකෙන උපායනපටිලාභමත්තකෙන රඤ්ඤා අධිකො නාම හොති විසිට්ඨො වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, රාජභත්තිකො, භන්තෙ, සො පුරිසො රාජූපජීවී, තට්ඨානෙ ඨපෙන්තො රාජා උපායනං දෙතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න තාවතකෙන වස්සිකසාටිකානුප්පදානමත්තකෙන සඞ්ඝො තථාගතතො අධිකො නාම හොති විසිට්ඨො වා, අථ ඛො තථාගතභත්තිකො තථාගතූපජීවී. තට්ඨානෙ ඨපෙන්තො තථාගතො සඞ්ඝස්ස වස්සිකසාටිකං දාපෙසි.

“再者，大王，譬如有人带礼物给国王，国王将那礼物赐予某位仆从、士兵、将领或祭司。大王，那人会仅因获得礼物就比国王更超胜或更殊胜吗？”“不会的，尊者。尊者，那人是国王的仆从，依国王为生，国王是在确立其相应地位时才赐予礼物。”“正是如此，大王，僧团并不会仅因获赠雨季衣就比如来更超胜或更殊胜。僧团实是如来的追随者，依如来为生。如来是在确立其相应地位时，才让那雨季衣布施给僧团。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, තථාගතස්ස එවං අහොසි ‘සභාවපටිපූජනීයො සඞ්ඝො, මම සන්තකෙන සඞ්ඝං පටිපූජෙස්සාමී’ති සඞ්ඝස්ස වස්සිකසාටිකං දාපෙසි, න, මහාරාජ, තථාගතො අත්තනො යෙව පටිපූජනං වණ්ණෙති, අථ ඛො යෙ ලොකෙ පටිපූජනාරහා, තෙසම්පි තථාගතො පටිපූජනං වණ්ණෙති.

“再者，大王，如来曾作此念：‘僧团依其自性即应受供养，我当以我所有之物供养僧团。’于是他让雨季衣布施给僧团。大王，如来并非只称扬对自己的供养，而是对世间所有应受供养者，如来也称扬对他们的供养。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන මජ්ඣිමනිකායවරලඤ්ඡකෙ ධම්මදායාදධම්මපරියායෙ අප්පිච්ඡප්පටිපත්තිං පකිත්තයමානෙන ‘අසු යෙව මෙ පුරිමො භික්ඛු පුජ්ජතරො ච පාසංසතරො චා’ති. ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, භවෙසු කොචි සත්තො තථාගතතො දක්ඛිණෙය්‍යො වා [Pg.236] උත්තරො වා අධිකො වා විසිට්ඨො වා, තථාගතොව උත්තරො අධිකො විසිට්ඨො.

“大王，此事为世尊、天中之天在殊胜的《中部》中，于《法嗣经》(Dhammadāyāda-sutta)中称扬少欲之行时所说：‘我面前的那位比丘，更值得尊敬，更值得赞美。’大王，在诸有之中，没有任何有情比得上如来更应受供养，或更超上，或更超胜，或更殊胜。唯有如来才是最超上、最超胜、最殊胜的。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, සංයුත්තනිකායවරෙ මාණවගාමිකෙන දෙවපුත්තෙන භගවතො පුරතො ඨත්වා දෙවමනුස්සමජ්ඣෙ –

“大王，此事已在殊胜的《相应部》中，由摩纳伽弥天子(Māṇavagāmika devaputta)立于世尊面前，于天人众中说道——”

‘‘‘විපුලො රාජගහීයානං, ගිරි සෙට්ඨො පවුච්චති;

සෙතො හිමවතං සෙට්ඨො, ආදිච්චො අඝගාමිනං.

“‘王舍城(Rājagaha)的群山中，毗富罗山(Vipula)被称为最胜；雪山中，白峰被称为最胜；空中运行者中，太阳为最胜。”

‘‘‘සමුද්දො උදධිනං සෙට්ඨො, නක්ඛත්තානඤ්ච චන්දිමා;

සදෙවකස්ස ලොකස්ස, බුද්ධො අග්ගො පවුච්චතී’ති.

“‘海洋是诸水之最胜，月亮是众星之最胜；于有天神的世界中，佛陀被称为至上者。’”

‘‘තා ඛො පනෙතා, මහාරාජ, මාණවගාමිකෙන දෙවපුත්තෙන ගාථා සුගීතා න දුග්ගීතා, සුභාසිතා න දුබ්භාසිතා, අනුමතා ච භගවතා, නනු, මහාරාජ, ථෙරෙනපි සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා භණිතං –

“大王，这些偈颂是由摩纳伽弥（Māṇavagāmika）天子善唱而非恶唱，是善说而非恶说，并且得到世尊的认可。大王，法将舍利弗长老不也曾说：”

‘‘‘එකො මනොපසාදො;

සරණගමනමඤ්ජලිපණාමො වා;

උස්සහතෙ තාරයිතුං, මාරබලනිසූදනෙ බුද්ධෙ’ති.

“‘于摧伏魔军之佛，仅一念心生净信，或行皈依合掌礼，即能引人得度脱。’”

‘‘භගවතා ච භණිතං දෙවාතිදෙවෙන ‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… දෙවමනුස්සාන’’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“世尊、天中之天曾说：‘诸比丘，有一人出现于世，是为众人的利益与安乐，为怜悯世间，为天与人的福祉、利益与安乐而出现。是哪一人呢？如来、阿罗汉、正等觉者……。’”“善哉，龙军尊者，正是如此，我如此接受。”

ගොතමිවත්ථදානපඤ්හො දුතියො.

乔达弥供衣之问，第二。

3. ගිහිපබ්බජිතසම්මාපටිපත්තිපඤ්හො

3. 在家者与出家者正行之问

[3] ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘ගිහිනො වාහං, භික්ඛවෙ, පබ්බජිතස්ස වා සම්මාපටිපත්තිං වණ්ණෙමි, ගිහී වා භික්ඛවෙ පබ්බජිතො වා සම්මාපටිපන්නො සම්මාපටිපත්තාධිකරණහෙතු ආරාධකො හොති ඤායං [Pg.237] ධම්මං කුසල’’න්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ගිහී ඔදාතවසනො කාමභොගී පුත්තදාරසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තො කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තො මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරෙන්තො ජාතරූපරජතං සාදියන්තො මණිකුණ්ඩල විචිත්තමොළිබද්ධො සම්මාපටිපන්නො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලං, පබ්බජිතොපි භණ්ඩුකාසාවවත්ථවසනො පරපිණ්ඩමජ්ඣුපගතො චතූසු සීලක්ඛන්ධෙසු සම්මාපරිපූරකාරී දියඩ්ඪෙසු සික්ඛාපදසතෙසු සමාදාය වත්තන්තො තෙරසසු ධුතගුණෙසු අනවසෙසං වත්තන්තො සම්මාපටිපන්නො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලං. තත්ථ, භන්තෙ, කො විසෙසො ගිහිනො වා පබ්බජිතස්ස වා? අඵලං හොති තපොකම්මං, නිරත්ථකා පබ්බජ්ජා. වඤ්ඣා සික්ඛාපදගොපනා, මොඝං ධුතගුණසමාදානං, කිං තත්ථ දුක්ඛමනුචිණ්ණෙන, නනු නාම සුඛෙනෙව සුඛං අධිගන්තබ්බ’’න්ති.

“龙军尊者，世尊曾说：‘诸比丘，我称赞在家者或出家者的正行。诸比丘，无论是在家者或出家者，若如理奉行正行，便能因正行之故，成就正道善法。’龙军尊者，如果一位身穿白衣的在家者，享受感官欲乐，住在妻儿拥挤的住所，使用迦尸(Kāsika)檀香，佩戴花环、涂抹香膏，收受金银，头戴华丽宝冠、耳饰珠宝，他若如理奉行正行，便能成就正道善法；那么，一位剃去须发、身穿袈裟的出家者，以乞食为生，圆满奉行四种戒蕴，受持二百二十七条学处，无有遗漏地修持十三种头陀行，他若如理奉行正行，也能成就正道善法。尊者，那么在家者与出家者之间有何差别呢？苦行岂非无果？出家岂非无益？守护学处岂非徒劳？受持头陀行岂非枉然？何必修习苦行？难道不应以乐得乐吗？”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා ‘ගිහිනො වාහං, භික්ඛවෙ, පබ්බජිතස්ස වා සම්මාපටිපත්තිං වණ්ණෙමි, ගිහී වා, භික්ඛවෙ, පබ්බජිතො වා සම්මාපටිපන්නො සම්මාපටිපත්තාධිකරණහෙතු ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසල’’න්ති. එවමෙතං, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නොව සෙට්ඨො, පබ්බජිතොපි, මහාරාජ, ‘පබ්බජිතොම්හී’ති න සම්මා පටිපජ්ජෙය්‍ය, අථ ඛො සො ආරකාව සාමඤ්ඤා, ආරකාව බ්‍රහ්මඤ්ඤා, පගෙව ගිහී ඔදාතවසනො. ගිහීපි, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලං, පබ්බජිතොපි, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ආරාධකො හොති ඤායං ධම්මං කුසලං.

“大王，世尊曾这样说过：‘诸比丘，我称赞在家者或出家者的正行。诸比丘，无论是在家者或出家者，若修习正行，便能因修习正行之故，成就正道善法。’大王，正是如此，唯有修习正行者最为殊胜。大王，倘若出家者自念‘我已出家’而不修习正行，那么他便远离了沙门性，远离了梵行，更何况是身穿白衣的在家者。大王，在家者若修习正行，能成就正道善法；出家者若修习正行，也能成就正道善法。”

‘‘අපි ච ඛො, මහාරාජ, පබ්බජිතොව සාමඤ්ඤස්ස ඉස්සරො අධිපති; පබ්බජ්ජා, මහාරාජ, බහුගුණා අනෙකගුණා අප්පමාණගුණා, න සක්කා පබ්බජ්ජාය ගුණං පරිමාණං කාතුං.

再者，大王，出家者才是沙门身份的主人与主宰；大王，出家具有众多功德、无数功德、无量功德，出家的功德是无法衡量的。

‘‘යථා, මහාරාජ, කාමදදස්ස මණිරතනස්ස න සක්කා ධනෙන අග්ඝො පරිමාණං කාතුං ‘එත්තකං මණිරතනස්ස මූල’න්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පබ්බජ්ජා බහුගුණා අනෙකගුණා අප්පමාණගුණා, න සක්කා පබ්බජ්ජාය ගුණං පරිමාණං කාතුං.

大王，譬如如意宝珠，无法以财富估量其价值，说：“此宝珠值若干。”同样地，大王，出家具有众多功德、无数功德、无量功德，出家的功德是无法衡量的。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහාසමුද්දෙ ඌමියො න සක්කා පරිමාණං කාතුං ‘එත්තකා මහාසමුද්දෙ ඌමියො’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පබ්බජ්ජා බහුගුණා [Pg.238] අනෙකගුණා අප්පමාණගුණා, න සක්කා පබ්බජ්ජාය ගුණං පරිමාණං කාතුං.

又譬如，大王，大海中的波浪无法被计量，说：“大海中有尔许波浪。”同样地，大王，出家具有众多功德、无数功德、无量功德，出家的功德是无法衡量的。

‘‘පබ්බජිතස්ස, මහාරාජ, යං කිඤ්චි කරණීයං, සබ්බං තං ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣති නො චිරරත්තාය. කිං කාරණා? පබ්බජිතො, මහාරාජ, අප්පිච්ඡො හොති සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො නිරාලයො අනිකෙතො පරිපුණ්ණසීලො සල්ලෙඛිතාචාරො ධුතප්පටිපත්තිකුසලො හොති, තං කාරණා පබ්බජිතස්ස යං කිඤ්චි කරණීයං, සබ්බං තං ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣති නො චිරරත්තාය. යථා, මහාරාජ, නිග්ගණ්ඨිසමසුධොතඋජුවිමලනාරාචො සුසජ්ජිතො සම්මා වහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පබ්බජිතස්ස යං කිඤ්චි කරණීයං, සබ්බං තං ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣති නො චිරරත්තායා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

大王，出家者无论所作何事，皆能迅速成就，无需长时。是何原因？大王，因为出家者少欲、知足、独处、不杂、精进、无著、无家、戒行圆满、生活简朴、善于头陀行。以此因缘，出家者无论所作何事，皆能迅速成就，无需长时。大王，譬如一支善加擦拭、笔直、洁净、无有结节、准备妥当的箭，能行进无碍；同样地，大王，出家者无论所作何事，皆能迅速成就，无需长时。”“善哉，龙军尊者！正是如此，我如此接受。”

ගිහිපබ්බජිතසම්මාපටිපත්තිපඤ්හො තතියො.

在家者与出家者正行之问，第三。

4. පටිපදාදොසපඤ්හො

4. 行道过失之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යදා බොධිසත්තො දුක්කරකාරිකං අකාසි, නෙතාදිසො අඤ්ඤත්‍ර ආරම්භො අහොසි නික්කමො කිලෙසයුද්ධං මච්චුසෙනං විධමනං ආහාරපරිග්ගහො දුක්කරකාරිකා, එවරූපෙ පරක්කමෙ කිඤ්චි අස්සාදං අලභිත්වා තමෙව චිත්තං පරිහාපෙත්වා එවමවොච ‘න ඛො පනාහං ඉමාය කටුකාය දුක්කරකාරිකාය අධිගච්ඡාමි උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං, සියා නු ඛො අඤ්ඤො මග්ගො බොධායා’ති, තතො නිබ්බින්දිත්වා අඤ්ඤෙන මගෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, පුන තාය පටිපදාය සාවකෙ අනුසාසති සමාදපෙති.

4. “尊者龙军，当菩萨行苦行时，其发勤、出离、与烦恼作战、摧毁死魔军队、节制饮食，此等苦行，无有能及。于如是精勤中，他未得丝毫之乐，反而心生退转，他这样说：‘我实不能以此酷烈之苦行，证得超越人法、圣者知见之殊胜境。难道有其他通往觉悟的道路吗？’于是，他对该苦行心生厌离，由另一条道路证得一切知，之后却又以此行道教导、鼓励诸声闻。

‘‘‘ආරම්භථ නික්ඛමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’ති.

“‘汝等当发勤，当出离，当致力于佛陀教法；当摧破死魔军，犹如大象摧毁芦苇屋。’”

‘‘කෙන න ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන තථාගතො යාය පටිපදාය අත්තනා නිබ්බින්නො විරත්තරූපො, තත්ථ සාවකෙ අනුසාසති සමාදපෙතී’’ති?

“尊者龙军，是出于什么原因，如来对自己已厌离、已离贪的行道，却仍用它来教导、鼓励诸声闻呢？”

‘‘තදාපි[Pg.239], මහාරාජ, එතරහිපි සා යෙව පටිපදා, තං යෙව පටිපදං පටිපජ්ජිත්වා බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො. අපි ච, මහාරාජ, බොධිසත්තො අතිවීරියං කරොන්තො නිරවසෙසතො ආහාරං උපරුන්ධි. තස්ස ආහාරූපරොධෙන චිත්තදුබ්බල්‍යං උප්පජ්ජි. සො තෙන දුබ්බල්‍යෙන නාසක්ඛි සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිතුං, සො මත්තමත්තං කබළීකාරාහාරං සෙවන්තො තායෙව පටිපදාය නචිරස්සෙව සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණි. සො යෙව, මහාරාජ, පටිපදා සබ්බෙසං තථාගතානං සබ්බඤ්ඤුතඤාණප්පටිලාභාය.

“大王，无论当时还是现在，都是同一条行道。菩萨正是遵循此行道而证得了一切知。再者，大王，菩萨由于过度精进，完全断绝了饮食。由于断绝饮食，他的心变得虚弱。由于那虚弱，他未能证得一切知。后来，他适量地食用团食(kabaḷīkārāhāra)，遵循着同一条行道，不久便证得了一切知。大王，这正是所有如来获得一切知智的行道。”

‘‘යථා, මහාරාජ, සබ්බෙසං සත්තානං ආහාරො උපත්ථම්භො, ආහාරූපනිස්සිතා සබ්බෙ සත්තා සුඛං අනුභවන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සා යෙව පටිපදා සබ්බෙසං තථාගතානං සබ්බඤ්ඤුතඤාණප්පටිලාභාය, නෙසො, මහාරාජ, දොසො ආරම්භස්ස, න නික්කමස්ස, න කිලෙසයුද්ධස්ස, යෙන තථාගතො තස්මිං සමයෙ න පාපුණි සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, අථ ඛො ආහාරූපරොධස්සෙවෙසො දොසො, සදා පටියත්තා යෙවෙසා පටිපදා.

“大王，正如食物是一切有情的支柱，一切有情依赖食物而体验快乐；同样地，大王，那条行道正是为了让一切如来获得一切知智。大王，如来当时未能证得一切知智，这并非精勤的过失，非勇猛的过失，也非与烦恼作战的过失，而是断绝食物的过失。那条行道确实是恒常具备的。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො අද්ධානං අතිවෙගෙන ගච්ඡෙය්‍ය, තෙන සො පක්ඛහතො වා භවෙය්‍ය පීඨසප්පී වා අසඤ්චරො පථවිතලෙ. අපි නු ඛො, මහාරාජ, මහාපථවියා දොසො අත්ථි, යෙන සො පුරිසො පක්ඛහතො අහොසී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ; සදා පටියත්තා, භන්තෙ, මහාපථවී, කුතො තස්සා දොසො? වායාමස්සෙවෙසො දොසො, යෙන සො පුරිසො පක්ඛහතො අහොසී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙසො දොසො ආරම්භස්ස, න නික්කමස්ස, න කිලෙසයුද්ධස්ස, යෙන තථාගතො තස්මිං සමයෙ න පාපුණි සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, අථ ඛො ආහාරූපරොධස්සෙවෙසො දොසො සදා පටියත්තා යෙවෙසා පටිපදා.

“大王，譬如有人走路走得过快，他可能会因此瘫痪，或跛行于地，无法行走。大王，这难道是大地的过失，才导致那人瘫痪吗？”“不，尊者。大地，尊者，是恒常具备的，它有什么过失呢？这是他用力过猛的过失，才导致那人瘫痪。”“正是如此，大王。如来当时未能证得一切知智，这并非精勤的过失，非勇猛的过失，也非与烦恼作战的过失，而是断绝食物的过失。那条行道确实是恒常具备的。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො කිලිට්ඨං සාටකං නිවාසෙය්‍ය, න සො තං ධොවාපෙය්‍ය, නෙසො දොසො උදකස්ස, සදා පටියත්තං උදකං. පුරිසස්සෙවෙසො දොසො. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නෙසො දොසො ආරම්භස්ස, න නික්කමස්ස, න කිලෙසයුද්ධස්ස, යෙන තථාගතො තස්මිං සමයෙ න පාපුණි සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, අථ ඛො ආහාරූපරොධස්සෙවෙසො දොසො, සදා පටියත්තා යෙවෙසා පටිපදා, තස්මා තථාගතො තායෙව පටිපදාය සාවකෙ අනුසාසති සමාදපෙති, එවං ඛො, මහාරාජ, සදා [Pg.240] පටියත්තා අනවජ්ජා සා පටිපදා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“再者，大王，譬如有人穿着脏衣服却不洗涤，这不是水的过失，水是恒常具备的，这是那个人的过失。正是如此，大王。如来当时未能证得一切知智，这并非精勤的过失，非勇猛的过失，也非与烦恼作战的过失，而是断绝食物的过失。那条行道确实是恒常具备的。因此，如来以此行道教导、策励弟子们。大王，那条行道确实是恒常具备且无过失的。”“善哉，尊者龙军，正是如此，我接受它。”

පටිපදාදොසපඤ්හො චතුත්ථො.

行道过失之问第四。

5. හීනායාවත්තනපඤ්හො

5. 关于退转至下劣状态之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, මහන්තං ඉදං තථාගතසාසනං සාරං වරං සෙට්ඨං පවරං අනුපමං පරිසුද්ධං විමලං පණ්ඩරං අනවජ්ජං, න යුත්තං ගිහිං තාවතකං පබ්බජෙතුං, ගිහී යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනෙත්වා යදා අපුනරාවත්තී හොති තදා සො පබ්බාජෙතබ්බො. කිං කාරණා? ඉමෙ දුජ්ජනා තාව තත්ථ සාසනෙ විසුද්ධෙ පබ්බජිත්වා පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙසං පච්චාගමනෙන අයං මහාජනො එවං විචින්තෙති ‘තුච්ඡකං වත භො එතං සමණස්ස ගොතමස්ස සාසනං භවිස්සති, යං ඉමෙ පටිනිවත්තන්තී’ති, ඉදමෙත්ථ කාරණ’’න්ති.

5. “尊者龙军（Nāgasena），这如来的教法是广大的、精要的、殊胜的、最好的、至上的、无与伦比的、完全清净的、无垢的、洁白的、无可指责的。不应如此轻易地让在家人出家。只有当在家人在某个果位上受到调伏，成为不还者时，才应让他出家。是何原因？因为这些恶人在如此清净的教法中出家后，又退转还俗，回到下劣的生活。由于他们的还俗，大众就会这样想：‘唉！这位沙门乔达摩（Gotama）的教法想必是空洞的，所以这些人才会退转还俗。’这就是其中的原因。”

‘‘යථා, මහාරාජ, තළාකො භවෙය්‍ය සම්පුණ්ණසුචිවිමලසීතලසලිලො, අථ යො කොචි කිලිට්ඨො මලකද්දමගතො තං තළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා කිලිට්ඨොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ, මහාරාජ, කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය කිලිට්ඨං වා තළාකං වා’’ති? ‘‘කිලිට්ඨං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං තළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා කිලිට්ඨොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමං අනහායිතුකාමං තළාකො සයං නහාපෙස්සති, කො දොසො තළාකස්සා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො විමුත්තිවරසලිලසම්පුණ්ණං සද්ධම්මවරතළාකං මාපෙසි ‘යෙ කෙචි කිලෙසමලකිලිට්ඨා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉධ නහායිත්වා සබ්බකිලෙසෙ පවාහයිස්සන්තී’ති. යදි කොචි තං සද්ධම්මවරතළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා සකිලෙසොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති තං යෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සති, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති?

“大王，譬如有一座池塘，充满了清澈、无垢、清凉的水。如果有一个污秽的人，满身泥垢，来到池塘边却不沐浴，仍然污秽地回去了。大王，人们会责备谁呢？是那个污秽的人，还是池塘呢？”“尊者，人们会责备那个污秽的人，说：‘这人来到池塘边却不沐浴，仍然污秽地回去了。一个不想沐浴的人，难道池塘会自动为他沐浴吗？池塘有什么过失呢？’”“正是如此，大王。如来建造了正法之池，充满了最胜解脱之水，并说：‘任何有心、有智慧而被烦恼尘垢所染的人，都可在此沐浴，洗去一切烦恼。’如果有人来到这最胜正法之池，却不沐浴，带着烦恼还俗，回到下劣的生活，人们只会责备他，说：‘此人在胜者教法中出家，却未能于此立足，而退转到下劣的生活。一个不修行的人，难道胜者教法会自动令他觉悟吗？胜者教法有什么过失呢？’”

‘‘යථා [Pg.241] වා පන, මහාරාජ, පුරිසො පරමබ්‍යාධිතො රොගුප්පත්තිකුසලං අමොඝධුවසිද්ධකම්මං භිසක්කං සල්ලකත්තං දිස්වා අතිකිච්ඡාපෙත්වා සබ්‍යාධිකොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය ආතුරං වා භිසක්කං වා’’ති? ‘‘ආතුරං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං රොගුප්පත්තිකුසලං අමොඝධුවසිද්ධකම්මං භිසක්කං සල්ලකත්තං දිස්වා අතිකිච්ඡාපෙත්වා සබ්‍යාධිකොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමං අතිකිච්ඡාපෙන්තං භිසක්කො සයං තිකිච්ඡිස්සති, කො දොසො භිසක්කස්සා’’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො අන්තොසාසනසමුග්ගෙ කෙවලං සකලකිලෙසබ්‍යාධිවූපසමනසමත්ථං අමතොසධං පක්ඛිපි, ‘යෙ කෙචි කිලෙසබ්‍යාධිපීළිතා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉමං අමතොසධං පිවිත්වා සබ්බකිලෙසබ්‍යාධිං වූපසමෙස්සන්තී’ති. යදි කොචි යං අමතොසධං අපිවිත්වා සකිලෙසොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති, තං යෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සති, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති?

“又譬如，大王，有人身患重病，见到一位精通病源、医术万无一失、必定成功的医师，却不让他医治，仍然带着病回去了。人们会责备谁呢？是病人还是医师呢？”“尊者，人们会责备病人，说：‘此人见到一位精通病源、医术万无一失、必定成功的医师，却不让他医治，仍然带着病回去了。一个不肯接受治疗的人，难道医师会强行医治他吗？医师有什么过失呢？’”“正是如此，大王。如来在教法之匣中，放入了能平息一切烦恼之病的甘露不死药，并说：‘任何有心、有智慧而被烦恼之病所折磨的人，都可饮用此不死药，平息一切烦恼之病。’如果有人不饮用此不死药，带着烦恼还俗，回到下劣的生活，人们只会责备他，说：‘此人在胜者教法中出家，却未能于此立足，而退转到下劣的生活。一个不修行的人，难道胜者教法会自己令他觉悟吗？胜者教法有什么过失呢？’”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඡාතො පුරිසො මහතිමහාපුඤ්ඤභත්තපරිවෙසනං ගන්ත්වා තං භත්තං අභුඤ්ජිත්වා ඡාතොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය ඡාතං වා පුඤ්ඤභත්තං වා’’ති? ‘‘ඡාතං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං ඛුදාපීළිතො පුඤ්ඤභත්තං පටිලභිත්වා අභුඤ්ජිත්වා ඡාතොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමස්ස අභුඤ්ජන්තස්ස භොජනං සයං මුඛං පවිසිස්සති, කො දොසො භොජනස්සා’’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො අන්තොසාසනසමුග්ගෙ පරමපවරං සන්තං සිවං පණීතං අමතං පරමමධුරං කායගතාසතිභොජනං ඨපෙසි ‘යෙ කෙචි කිලෙසඡාතජ්ඣත්තා තණ්හාපරෙතමානසා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉමං භොජනං භුඤ්ජිත්වා කාමරූපාරූපභවෙසු සබ්බං තණ්හමපනෙස්සන්තී’ති. යදි කොචි තං භොජනං අභුඤ්ජිත්වා තණ්හාසිතොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති, තඤ්ඤෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සසි, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති.

“大王，譬如一个饥饿的人去到盛大的福食施处，却不食用那食物，仍饥饿地返回。众人会责备谁呢？是那个饥饿的人，还是福食呢？”“尊者，众人会责备那个饥饿的人，说：‘此人被饥饿所迫，获得了福食却不食用，仍饥饿地返回。不食之人，食物岂能自入其口？食物有何过失呢？’”“正是如此，大王。如来在教法之匣中，安置了最上、最胜、寂静、安稳、精妙、不死、极甘美的身至念(kāyagatāsati)之食，并说：‘任何有心、有智慧，内心为烦恼所饥、为渴爱所制的人，都可食用此食，从而在欲有、色有、无色有中舍断一切渴爱。’如果有人不食用此食，仍为渴爱所缚而还俗，回到下劣的生活，众人只会责备他，说：‘此人在胜者教法中出家，却未能于此立足，而退转到下劣的生活。不修行的人，胜者教法岂能自令其觉悟？胜者教法有何过失呢？’”

‘‘යදි, මහාරාජ, තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, න නාමායං පබ්බජ්ජා කිලෙසප්පහානාය විසුද්ධියා වා, නත්ථි [Pg.242] පබ්බජ්ජාය කරණීයං. යථා, මහාරාජ, පුරිසො අනෙකසතෙන කම්මෙන තළාකං ඛණාපෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා මෙ, භොන්තො, කෙචි සංකිලිට්ඨා ඉමං තළාකං ඔතරථ, පවාහිතරජොජල්ලා පරිසුද්ධා විමලමට්ඨා ඉමං තළාකං ඔතරථා’ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං පවාහිතරජොජල්ලානං පරිසුද්ධානං විමලමට්ඨානං තෙන තළාකෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං තළාකං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තෙන තළාකෙනා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය.

“大王，倘若如来只让已于某一果位得到调伏的在家人出家，那么此番出家便不是为了断除烦恼或为了清净，于出家已无事可作。大王，譬如有人花费巨大功力命人挖掘了一座池塘，然后向众人宣告：‘诸位，任何污秽之人切勿下此池塘，唯有已洗去尘垢、清净无染、光洁明亮者方可下此池塘。’大王，对于那些已洗去尘垢、清净无染、光洁明亮的人，那座池塘对他们还有何用呢？”“诚然无用，尊者。他们前往那座池塘所为之事，已在别处为他们完成，他们要那座池塘何用？”“正是如此，大王。倘若如来只让已于某一果位得到调伏的在家人出家，他们该做的事已在那里完成，出家对他们又有何用？”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සභාවඉසිභත්තිකො සුතමන්තපදධරො අතක්කිකො රොගුප්පත්තිකුසලො අමොඝධුවසිද්ධකම්මො භිසක්කො සල්ලකත්තො සබ්බරොගූපසමභෙසජ්ජං සන්නිපාතෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා ඛො, භොන්තො, කෙචි සබ්‍යාධිකා මම සන්තිකෙ උපගච්ඡථ, අබ්‍යාධිකා අරොගා මම සන්තිකෙ උපගච්ඡථා’ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං අබ්‍යාධිකානං අරොගානං පරිපුණ්ණානං උදග්ගානං තෙන භිසක්කෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං භිසක්කං සල්ලකත්තං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තෙන භිසක්කෙනා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය?

“再者，大王，譬如有一位遵循古法的医师兼外科医生，他博闻强记，不凭臆测，精通病源，其疗法从不落空，必然成功。他配制好能平息一切疾病的药物后，向众人宣告：‘诸位，任何有病之人切勿来我这里，唯无病健康者方可来我这里。’大王，对于那些无病、健康、圆满、愉悦的人，那位医师对他们还有何用呢？”“诚然无用，尊者。他们寻求那位医师兼外科医生所为之事，已在别处为他们完成，他们要那位医师何用？”“正是如此，大王。倘若如来只让已于某一果位得到调伏的在家人出家，他们该做的事已在那里完成，出家对他们又有何用？”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචි පුරිසො අනෙකථාලිපාකසතං භොජනං පටියාදාපෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා මෙ, භොන්තො, කෙචි ඡාතා ඉමං පරිවෙසනං උපගච්ඡථ, සුභුත්තා තිත්තා සුහිතා ධාතා පීණිතා පරිපුණ්ණා ඉමං පරිවෙසනං උපගච්ඡථා’’ති. අපි නු ඛො මහාරාජ, තෙසං භුත්තාවීනං තිත්තානං සුහිතානං ධාතානං පීණිතානං පරිපුණ්ණානං තෙන භොජනෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං පරිවෙසනං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තාය පරිවෙසනායා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය?

“再者，大王，譬如有人准备了百千锅的饭食，然后向众人宣告：‘诸位，饥饿之人切勿来享用我的餐食，唯有已吃好、饱足、满意、受滋养、身心愉悦、圆满者方可来享用。’大王，对那些已吃过、饱足、满意、受滋养、身心愉悦、圆满的人来说，那顿饭食还有什么用处呢？”“没有，尊者。他们来享用餐食的目的，已在别处为他们完成了，他们要那顿餐食做什么呢？”“正是如此，大王。如果如来让一位仅在一个果位上得到调伏的在家人出家，他们该做的事就在那里完成了，出家对他们还有什么用处呢？”

‘‘අපි [Pg.243] ච, මහාරාජ, යෙ හීනායාවත්තන්ති, තෙ ජිනසාසනස්ස පඤ්ච අතුලියෙ ගුණෙ දස්සෙන්ති. කතමෙ පඤ්ච? භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති, පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති, පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති, දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති, බහුසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති.

“再者，大王，那些还俗的人，反而显示了胜者教法的五种无与伦比的特质。是哪五种呢？他们显示了其大地般的广阔性，显示了其清净无垢性，显示了其不与恶人共住性，显示了其难以通达性，显示了其需众多防护守护性。”

‘‘කථං භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, පුරිසො අධනො හීනජච්චො නිබ්බිසෙසො බුද්ධිපරිහීනො මහාරජ්ජං පටිලභිත්වා න චිරස්සෙව පරිපතති පරිධංසති පරිහායති යසතො, න සක්කොති ඉස්සරියං සන්ධාරෙතුං. කිං කාරණං? මහන්තත්තා ඉස්සරියස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි නිබ්බිසෙසා අකතපුඤ්ඤා බුද්ධිපරිහීනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ තං පබ්බජ්ජං පවරුත්තමං සන්ධාරෙතුං අවිසහන්තා න චිරස්සෙව ජිනසාසනා පරිපතිත්වා පරිධංසිත්වා පරිහායිත්වා හීනායාවත්තන්ති, න සක්කොන්ති ජිනසාසනං සන්ධාරෙතුං. කිං කාරණං? මහන්තත්තා ජිනසාසනභූමියා. එවං භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති.

“如何显示其基础的崇高性呢？大王，譬如一个贫穷、出身低贱、无有德学、智慧低劣的人，在获得大王权后，不久便会倾覆、毁灭、名誉扫地，无法维持其主权。是什么原因呢？因为主权的崇高。正是如此，大王，那些无有德学、未造福德、智慧低劣的人，在胜者教法中出家后，因无法承受那最崇高的出家生活，不久便从胜者教法中倾覆、毁灭、衰败而退转，无法坚持胜者教法。是什么原因呢？因为胜者教法的基础太崇高了。这样，便显示了其基础的崇高性。”

‘‘කථං පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, වාරි පොක්ඛරපත්තෙ විකිරති විධමති විධංසෙති, න ඨානමුපගච්ඡති නූපලිම්පති. කිං කාරණං? පරිසුද්ධවිමලත්තා පදුමස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි සඨා කූටා වඞ්කා කුටිලා විසමදිට්ඨිනො ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ පරිසුද්ධවිමලනික්කණ්ටකපණ්ඩරවරප්පවරසාසනතො න චිරස්සෙව විකිරිත්වා විධමිත්වා විධංසෙත්වා අසණ්ඨහිත්වා අනුපලිම්පිත්වා හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පරිසුද්ධවිමලත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති.

“如何显示其清净无垢性呢？大王，譬如水落在莲叶上，会散落、被抖落、被冲散，无法停留，亦不沾染。是何原因？因莲花清净无垢故。正是如此，大王，那些虚伪、狡诈、心术不正、奸猾、持邪见的人，在胜者教法(jinasāsane)中出家后，不久便会从这清净无垢、无有荆棘、洁白、卓越、至上的教法中被散落、被抖落、被冲散，无法安住，亦不沾染，而还俗。是何原因？因胜者教法清净无垢故。如是显示其清净无垢性。”

‘‘කථං පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති, යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව තීරං උපනෙති ථලං වා උස්සාරෙති. කිං කාරණං? මහාභූතානං භවනත්තා මහාසමුද්දස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි පාපකා අසංවුතා අහිරිකා අකිරියා ඔසන්නවීරියා කුසීතා කිලිට්ඨා දුජ්ජනා මනුස්සා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ න චිරස්සෙව ජිනසාසනතො අරහන්තවිමලඛීණාසවමහාභූතභවනතො නික්ඛමිත්වා අසංවසිත්වා හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පාපෙහි අසංවාසියත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති.

“如何显示其不与恶人共住性呢？大王，譬如大洋不与死尸共住，若大洋中有死尸，它会迅速将其带到岸边或抛上陆地。是何原因？因大洋是诸大有情之住处故。正是如此，大王，那些邪恶、不防护、无惭、无善行、精进衰退、懒惰、染污、恶劣的人，在胜者教法中出家后，不久便会离开这胜者教法——此乃阿罗汉(arahanta)、无垢者、漏尽者、大有情之住处——无法共住，而还俗。是何原因？因胜者教法不与恶人共住故。如是显示其不与恶人共住性。”

‘‘කථං [Pg.244] දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි අඡෙකා අසික්ඛිතා අසිප්පිනො මතිවිප්පහීනා ඉස්සාසා වාලග්ගවෙධං අවිසහන්තා විගළන්ති පක්කමන්ති. කිං කාරණං? සණ්හසුඛුමදුප්පටිවෙධත්තා වාලග්ගස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි දුප්පඤ්ඤා ජළා එළමූගා මූළ්හා දන්ධගතිකා ජනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ තං පරමසණ්හසුඛුමචතුසච්චප්පටිවෙධං පටිවිජ්ඣිතුං අවිසහන්තා ජිනසාසනා විගළිත්වා පක්කමිත්වා න චිරස්සෙව හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පරමසණ්හසුඛුමදුප්පටිවෙධතාය සච්චානං. එවං දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති.

“如何显示其难以通达性呢？大王，譬如那些不熟练、未受训、无技艺、心智迟钝的弓箭手，因不能够射透发尖，便退失、离开。是何原因呢？因为发尖精细、微细，难以射透。正是如此，大王，那些智慧低劣、愚钝、痴呆、迷茫、进展缓慢的人，在胜者教法中出家后，因不能够通达那至为精细、微细的四圣谛，便从胜者教法中退失、离开，不久即还俗。是何原因呢？因为诸圣谛至为精细、微细，难以通达。如是显示其难以通达性。”

‘‘කථං බහුසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො මහතිමහායුද්ධභූමිමුපගතො පරසෙනාය දිසාවිදිසාහි සමන්තා පරිවාරිතො සත්තිහත්ථං ජනමුපෙන්තං දිස්වා භීතො ඔසක්කති පටිනිවත්තති පලායති. කිං කාරණං? බහුවිධයුද්ධමුඛරක්ඛණභයා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි පාපකා අසංවුතා අහිරිකා අකිරියා අක්ඛන්තී චපලා චලිතා ඉත්තරා බාලජනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ බහුවිධං සික්ඛාපදං පරිරක්ඛිතුං අවිසහන්තා ඔසක්කිත්වා පටිනිවත්තිත්වා පලායිත්වා න චිරස්සෙව හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? බහුවිධසංවරරක්ඛියභාවත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං බහුවිධසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති.

“如何显示其多所守护之性呢？大王，譬如有人去到一个广大的战场，被敌军从四面八方团团包围，看见手持长矛的人们逼近，便心生恐惧而退缩、转身、逃跑。是何原因呢？因为害怕要防护众多战线。正是如此，大王，那些作恶、不自制、无惭、不修行、无忍耐、轻浮、动摇、浅薄的愚人，在胜者教法中出家后，因不能够守护多种学处(sikkhāpada)，便退缩、转身、逃跑，不久即还俗。是何原因呢？因为胜者教法有多所防护与守护。如是显示其多所守护之性。”

‘‘ථලජුත්තමෙපි, මහාරාජ, වස්සිකාගුම්බෙ කිමිවිද්ධානි පුප්ඵානි හොන්ති, තානි අඞ්කුරානි සඞ්කුටිතානි අන්තරා යෙව පරිපතන්ති, න ච තෙසු පරිපතිතෙසු වස්සිකාගුම්බො හීළිතො නාම හොති. යානි තත්ථ ඨිතානි පුප්ඵානි, තානි සම්මා ගන්ධෙන දිසාවිදිසං අභිබ්‍යාපෙන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙ ජිනසාසනෙ කිමිවිද්ධානි වස්සිකාපුප්ඵානි විය වණ්ණගන්ධරහිතා නිබ්බණ්ණාකාරසීලා අභබ්බා වෙපුල්ලාය, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සදෙවකං ලොකං සීලවරගන්ධෙන අභිබ්‍යාපෙන්ති.

“大王，即使是在陆生植物中最优良的茉莉花丛中，也有被虫蛀蚀的花朵。它们尚在花蕾、蜷缩之时便中途凋落，但茉莉花丛并不会因它们的凋落而受轻视。那些留在枝头的花朵，则以其纯正的香气遍满四方。正是如此，大王，那些在胜者教法中出家后又退转的人，就像胜者教法中被虫蛀蚀的茉莉花，他们缺乏色泽与芬芳，戒行形貌丑陋，无法达到广大的成就。但他们的退转并不会使胜者教法受轻视。那些安住于此的比丘，则以其卓越戒德的芬芳，遍满包括天神在内的世界。”

‘‘සාලීනම්පි, මහාරාජ, නිරාතඞ්කානං ලොහිතකානං අන්තරෙ කරුම්භකං නාම සාලිජාති උප්පජ්ජිත්වා අන්තරා යෙව විනස්සති, න ච තස්සා විනට්ඨත්තා ලොහිතකසාලී හීළිතා නාම හොන්ති. යෙ තත්ථ ඨිතා සාලී, තෙ රාජූපභොගා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා [Pg.245] හීනායාවත්තන්ති, තෙ ලොහිතකසාලීනමන්තරෙ කරුම්භකා විය ජිනසාසනෙ න වඩ්ඪිත්වා වෙපුල්ලතං න පාපුණිත්වා අන්තරා යෙව හීනායාවත්තන්ති, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ තෙ අරහත්තස්ස අනුච්ඡවිකා හොන්ති.

“大王，在健康无病的红稻田中，也会长出一种名为‘迦伦婆迦’(karumbhaka)的劣谷，它在红稻之间生长，却中途夭折，但红稻并不会因它的夭折而被轻视。那些存活下来的稻谷，则成为国王的御用之物。同样地，大王，那些在胜者教法中出家后退转的人，就像红稻田中的劣谷一样，在胜者教法中未能成长，未能圆满，中途就退转了，但胜者教法并不会因他们的退转而被轻视。那些安住于教法中的比丘，则堪受阿罗汉果。”

‘‘කාමදදස්සාපි, මහාරාජ, මණිරතනස්ස එකදෙසං කක්කසං උප්පජ්ජති, න ච තත්ථ කක්කසුප්පන්නත්තා මණිරතනං හීළිතං නාම හොති. යං තත්ථ පරිසුද්ධං මණිරතනස්ස, තං ජනස්ස හාසකරං හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, කක්කසා තෙ ජිනසාසනෙ පපටිකා, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ දෙවමනුස්සානං හාසජනකා හොන්ති.

“大王，即使是能满足愿望的如意宝珠，也会生出粗糙的部分，但宝珠并不会因生出粗糙部分而被轻视。宝珠中纯净的部分，能带给人们喜悦。同样地，大王，那些在胜者教法中出家后又退转的人，他们是胜者教法中的粗石，但胜者教法并不会因他们的退转而被轻视。而那些安住于教法中的比丘，则能为天人带来喜悦。”

‘‘ජාතිසම්පන්නස්සපි, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස එකදෙසං පූතිකං හොති අප්පගන්ධං. න තෙන ලොහිතචන්දනං හීළිතං නාම හොති. යං තත්ථ අපූතිකං සුගන්ධං, තං සමන්තා විධූපෙති අභිබ්‍යාපෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙ ලොහිතචන්දනසාරන්තරෙ පූතිකදෙසමිව ඡඩ්ඩනීයා ජිනසාසනෙ, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සදෙවකං ලොකං සීලවරචන්දනගන්ධෙන අනුලිම්පයන්තී’’ති.

“大王，即使是上等的红檀香，也有一部分会腐朽而少有香气。但红檀香并不会因此而被轻视。其中未腐朽且芳香的部分，其香气弥漫、遍熏四方。同样地，大王，那些在胜者教法中出家后又退转的人，就像红檀香木中应被丢弃的腐朽部分，但胜者教法并不会因他们的退转而被轻视。那些安住于教法中的比丘，则以其殊胜戒行的檀香之气，熏染包含天神在内的世间。”

‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, තෙන තෙන අනුච්ඡවිකෙන තෙන තෙන සදිසෙන කාරණෙන නිරවජ්ජමනුපාපිතං ජිනසාසනං සෙට්ඨභාවෙන පරිදීපිතං, හීනායාවත්තමානාපි තෙ ජිනසාසනස්ස සෙට්ඨභාවං යෙව පරිදීපෙන්තී’’ති.

“善哉，龙军尊者！您以种种恰当、相似的理由，无过失地令我们理解了胜者教法，并阐明了它的优越性。即使是那些退转的人，也同样彰显了胜者教法的优越性。”

හීනායාවත්තනපඤ්හො පඤ්චමො.

退转之问第五。

6. අරහන්තවෙදනාවෙදියනපඤ්හො

6. 阿罗汉感受之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘අරහා එකං වෙදනං වෙදයති කායිකං, න චෙතසික’න්ති. කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අරහතො චිත්තං යං කායං නිස්සාය පවත්තති, තත්ථ අරහා අනිස්සරො අස්සාමී අවසවත්තී’’ති[Pg.246]? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘න ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යුත්තමෙතං, යං සො සකචිත්තස්ස පවත්තමානෙ කායෙ අනිස්සරො හොති අස්සාමී අවසවත්තී; සකුණොපි තාව, භන්තෙ, යස්මිං කුලාවකෙ පටිවසති, තත්ථ සො ඉස්සරො හොති සාමී වසවත්තී’’ති.

6. “龙军尊者，您说‘阿罗汉只感受一种受，即身受，而非心受’。那么，龙军尊者，当阿罗汉的心依赖于身体而存续时，阿罗汉对于那个身体是没有主宰权、所有权和控制权的吗？”“是的，大王。”“龙军尊者，这不合理。当他的心在身体中活动时，他怎么会对身体没有主宰权、所有权和控制权呢？尊者，即使是一只鸟，对于它所居住的巢，也是有主宰权、所有权和控制权的。”

‘‘දසයිමෙ, මහාරාජ, කායානුගතා ධම්මා භවෙ භවෙ කායං අනුධාවන්ති අනුපරිවත්තන්ති. කතමෙ දස? සීතං උණ්හං ජිඝච්ඡා පිපාසා උච්චාරො පස්සාවො මිද්ධං ජරා බ්‍යාධි මරණං. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, දස කායානුගතා ධම්මා භවෙ භවෙ කායං අනුධාවන්ති අනුපරිවත්තන්ති, තත්ථ අරහා අනිස්සරො අස්සාමී අවසවත්තී’’ති.

“大王，有此十种法，与身体相随，生生世世追随、伴随着身体。是哪十种呢？冷、热、饥、渴、大便、小便、昏沉、衰老、疾病、死亡。大王，这十种与身体相随的法，生生世世追随、伴随着身体，对此，阿罗汉没有主宰权、所有权和控制权。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන අරහතො කායෙ ආණා නප්පවත්තති ඉස්සරියං වා, තත්ථ මෙ කාරණං බ්‍රූහී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි පථවිනිස්සිතා සත්තා, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය චරන්ති විහරන්ති වුත්තිං කප්පෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං පථවියා ආණා පවත්තති ඉස්සරියං වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අරහතො චිත්තං කායං නිස්සාය පවත්තති, න ච අරහතො කායෙ ආණා පවත්තති ඉස්සරියං වා’’ති.

“龙军尊者，是何原因，阿罗汉的权力或主宰权在其身体上不起作用？请为我说明这个原因。”“大王，譬如所有依赖大地的众生，他们都依赖大地行走、居住、维生。大王，他们对大地有权力或主宰权吗？”“没有，尊者。”“正是如此，大王，阿罗汉的心依赖身体而转起，但阿罗汉对身体没有权力或主宰权。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන පුථුජ්ජනො කායිකම්පි චෙතසිකම්පි වෙදනං වෙදයතී’’ති? ‘‘අභාවිතත්තා, මහාරාජ, චිත්තස්ස පුථුජ්ජනො කායිකම්පි චෙතසිකම්පි වෙදනං වෙදයති. යථා, මහාරාජ, ගොණො ඡාතො පරිතසිතො අබලදුබ්බලපරිත්තකතිණෙසු වා ලතාය වා උපනිබද්ධො අස්ස, යදා සො ගොණො පරිකුපිතො හොති, තදා සහ උපනිබන්ධනෙන පක්කමති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අභාවිතචිත්තස්ස වෙදනා උප්පජ්ජිත්වා චිත්තං පරිකොපෙති, චිත්තං පරිකුපිතං කායං ආභුජති නිබ්භුජති සම්පරිවත්තකං කරොති. අථ ඛො සො අභාවිතචිත්තො තසති රවති භෙරවරාවමභිරවති, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන පුථුජ්ජනො කායිකම්පි චෙතසිකම්පි වෙදනං වෙදයතී’’ති.

“龙军尊者，是何原因，凡夫会感受身受与心受呢？”“大王，由于心未修习，凡夫才会感受身受与心受。大王，譬如一头饥渴、虚弱无力的公牛，被系于少许青草或藤蔓上。当这头公牛被激怒时，它会连同系缚一起挣脱而去。同样地，大王，对于心未修习者，当受生起时，它会扰乱心；心被扰乱后，就会使身体扭曲、伸展、翻转。于是，那个心未修习的人就会恐惧、哭号、发出可怕的叫声。大王，这就是凡夫感受身受与心受的原因。”

‘‘කිං පන තං කාරණං, යෙන කාරණෙන අරහා එකං වෙදනං වෙදයති කායිකං, න චෙතසික’’න්ති? ‘‘අරහතො, මහාරාජ, චිත්තං භාවිතං හොති සුභාවිතං දන්තං සුදන්තං අස්සවං වචනකරං, සො දුක්ඛාය වෙදනාය ඵුට්ඨො සමානො ‘අනිච්ච’න්ති දළ්හං ගණ්හාති, සමාධිථම්භෙ චිත්තං උපනිබන්ධති, තස්ස [Pg.247] තං චිත්තං සමාධිථම්භෙ උපනිබන්ධනං න වෙධති න චලති, ඨිතං හොති අවික්ඛිත්තං, තස්ස වෙදනාවිකාරවිප්ඵාරෙන කායො ආභුජති නිබ්භුජති සම්පරිවත්තති, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අරහා එකං වෙදනං වෙදයති කායිකං, න චෙතසික’’න්ති.

“然则，是何原因，阿罗汉只感受身受，而非心受呢？”“大王，阿罗汉的心是已修习、善修习，已调伏、善调伏，柔顺从教的。当他被苦受所触时，他坚固地执持‘无常’，将心系于定柱上。他的心因系于定柱上，故不颤动、不摇摆，安住不动、不散乱。由于感受的变异遍布，他的身体会收缩、伸展、翻转。大王，这即是阿罗汉只感受身受，而非心受的原因。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තං නාම ලොකෙ අච්ඡරියං යං කායෙ චලමානෙ චිත්තං න චලති, තත්ථ මෙ කාරණං බ්‍රූහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, මහතිමහාරුක්ඛෙ ඛන්ධසාඛාපලාසසම්පන්නෙ අනිලබලසමාහතෙ සාඛා චලති, අපි නු තස්ස ඛන්ධොපි චලතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අරහා දුක්ඛාය වෙදනාය ඵුට්ඨො සමානො ‘අනිච්ච’න්ති දළ්හං ගණ්හාති, සමාධිථම්භෙ චිත්තං උපනිබන්ධති, තස්ස තං චිත්තං සමාධිථම්භෙ උපනිබන්ධනං න වෙධති න චලති, ඨිතං හොති අවික්ඛිත්තං, තස්ස වෙදනාවිකාරවිප්ඵාරෙන කායො ආභුජති නිබ්භුජති සම්පරිවත්තති, චිත්තං පන තස්ස න වෙධති න චලති ඛන්ධො විය මහාරුක්ඛස්සා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, න මෙ එවරූපො සබ්බකාලිකො ධම්මපදීපො දිට්ඨපුබ්බො’’ති.

“龙军尊者，身体动摇而心不动摇，此事于世间实为稀有，请为我说明其原因。”“大王，譬如一棵具足树干、枝、叶的大树，被强风吹袭时，其树枝摇动，但其树干亦会摇动吗？”“不，尊者。”“正是如此，大王。阿罗汉被苦受所触时，他坚固地执持‘无常’，将心系于定柱上。其心因系于定柱上，故不颤动、不摇摆，安住不动、不散乱。由于感受的变异遍布，其身体会收缩、伸展、翻转，但其心却如大树之树干一般，不颤动、不摇摆。”“奇哉，龙军尊者！未曾有，龙军尊者！我从未见过如此恒常之法灯！”

අරහන්තවෙදනාවෙදියනපඤ්හො ඡට්ඨො.

阿罗汉受觉之问，第六。

7. අභිසමයන්තරායකරපඤ්හො

7. 现观障碍之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉධ යො කොචි ගිහී පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නො භවෙය්‍ය, සො අපරෙන සමයෙන පබ්බාජෙය්‍ය, අත්තනාපි සො න ජානෙය්‍ය ‘ගිහිපාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොස්මී’ති, නපි තස්ස අඤ්ඤො කොචි ආචික්ඛෙය්‍ය ‘ගිහිපාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොසී’ති. සො ච තථත්තාය පටිපජ්ජෙය්‍ය, අපි නු තස්ස ධම්මාභිසමයො භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කෙන, භන්තෙ, කාරණෙනා’’ති? ‘‘යො තස්ස හෙතු ධම්මාභිසමයාය, සො තස්ස සමුච්ඡින්නො, තස්මා ධම්මාභිසමයො න භවතී’’ති.

7. “尊者龙军，在此，若有某在家人犯了波罗夷，后来出家，他自己也不知道‘我犯了在家时的波罗夷’，亦无其他人告知他‘你犯了在家时的波罗夷’。而他如实修行，他能有法的现观吗？”“不，大王。”“尊者，是何原因？”“因为他得以现观法的那个因已被断绝，所以他不会有法的现观。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘ජානන්තස්ස කුක්කුච්චං හොති, කුක්කුච්චෙ සති ආවරණං හොති, ආවටෙ චිත්තෙ ධම්මාභිසමයො න හොතී’ති. ඉමස්ස පන අජානන්තස්ස අකුක්කුච්චජාතස්ස සන්තචිත්තස්ස විහරතො කෙන කාරණෙන ධම්මාභිසමයො න හොති, විසමෙන විසමෙනෙසො පඤ්හො ගච්ඡති, චින්තෙත්වා විසජ්ජෙථා’’ති.

“尊者龙军，您说：‘知晓者有追悔，有追悔则有障碍，心有障碍则不会有法的现观。’但此不知晓者，不生追悔，心安住于平静，是何原因不会有法的现观呢？此问题前后矛盾，请思考后回答。”

‘‘රුහති[Pg.248], මහාරාජ, සුකට්ඨෙ සුකලලෙ මණ්ඩඛෙත්තෙ සාරදං සුඛසයිතං බීජ’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘අපි නු, මහාරාජ, තඤ්ඤෙව බීජං ඝනසෙලසිලාතලෙ රුහෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන, මහාරාජ, තඤ්ඤෙව බීජං කලලෙ රුහති, කිස්ස ඝනසෙලෙ න රුහතී’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, තස්ස බීජස්ස රුහනාය ඝනසෙලෙ හෙතු, අහෙතුනා බීජං න රුහතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙන හෙතුනා තස්ස ධම්මාභිසමයො භවෙය්‍ය, සො තස්ස හෙතු සමුච්ඡින්නො, අහෙතුනා ධම්මාභිසමයො න හොති.

“大王，种子在耕作良好、土壤肥沃的优质田地里，于秋季妥善播下，它会发芽吗？”“是的，尊者。”“那么，大王，同样的种子能在坚硬的岩石上发芽吗？”“不，尊者。”“是何原因呢，大王？同样的种子在沃土中能发芽，在坚石上却不能发芽？”“尊者，因为在坚石上，那颗种子没有发芽的因；无因，种子便不发芽。”“正是如此，大王，他得以现观法的那个因已被断绝，无因则不会有法的现观。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, දණ්ඩලෙඩ්ඩුලගුළමුග්ගරා පථවියා ඨානමුපගච්ඡන්ති, අපි නු, මහාරාජ, තෙ යෙව දණ්ඩලෙඩ්ඩුලගුළමුග්ගරා ගගනෙ ඨානමුපගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පනෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන තෙ යෙව දණ්ඩලෙඩ්ඩුලගුළමුග්ගරා පථවියා ඨානමුපගච්ඡන්ති, කෙන කාරණෙන ගගනෙ න තිට්ඨන්තී’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, තෙසං දණ්ඩලෙඩ්ඩුලගුළමුග්ගරානං පතිට්ඨානාය ආකාසෙ හෙතු, අහෙතුනා න තිට්ඨන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තස්ස තෙන දොසෙන අභිසමයහෙතු සමුච්ඡින්නො, හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුනා අභිසමයො න හොතීති.

“又如，大王，棍棒、土块、石丸、锤子能安住于地，大王，同样的棍棒、土块、石丸、锤子能在空中安住吗？”“不，尊者。”“大王，是何原因？以何因缘，同样的棍棒、土块、石丸、锤子能安住于地，却不能停留在空中？”“尊者，因为这些棍棒、土块、石丸、锤子在空中没有安住的因，无因则不能停留。”“正是如此，大王，由于他的那个过失，现观之因已被断绝；因被根除，无因则不会有现观。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ථලෙ අග්ගි ජලති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, සො යෙව අග්ගි උදකෙ ජලතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං පනෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන සො යෙව අග්ගි ථලෙ ජලති, කෙන කාරණෙන උදකෙ න ජලතී’’ති? ‘‘නත්ථි, භන්තෙ, අග්ගිස්ස ජලනාය උදකෙ හෙතු, අහෙතුනා න ජලතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තස්ස තෙන දොසෙන අභිසමයහෙතු සමුච්ඡින්නො, හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුනා ධම්මාභිසමයො න හොතී’’ති.

“又如，大王，火在陆地上燃烧，大王，同样的火能在水中燃烧吗？”“不，尊者。”“大王，是何原因？以何因缘，同样的火能在陆地上燃烧，却不能在水中燃烧？”“尊者，因为在水中没有火燃烧的因，无因则不燃烧。”“正是如此，大王，由于他的那个过失，现观法之因已被断绝；因被根除，无因则不会有法的现观。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, පුනපෙතං අත්ථං චින්තෙහි, න මෙ තත්ථ චිත්තසඤ්ඤත්ති භවති, අජානන්තස්ස අසති කුක්කුච්චෙ ආවරණං හොතීති, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘අපි නු, මහාරාජ, විසං හලාහලං අජානන්තෙන ඛායිතං ජීවිතං හරතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අජානන්තෙනපි කතං පාපං අභිසමයන්තරායකරං හොති.

“尊者龙军，请您再思考此义，我对此心不信解：‘不知者即使没有追悔，也会有障碍。’请以理由令我信解。”“大王，若有人不知而食致命剧毒，它会夺走他的性命吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，即使是无知所造的恶业，也会成为现观的障碍。”

‘‘අපි නු, මහාරාජ, අග්ගි අජානිත්වා අක්කමන්තං ඩහතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අජානන්තෙනපි කතං පාපං අභිසමයන්තරායකරං හොති.

“大王，若不知而踩上火，火会烧灼他吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，即使是无知所造的恶业，也会成为现观的障碍。”

‘‘අපි [Pg.249] නු, මහාරාජ, අජානන්තං ආසීවිසො ඩංසිත්වා ජීවිතං හරතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අජානන්තෙනපි කතං පාපං අභිසමයන්තරායකරං හොති.

“大王，毒蛇若咬了不知情者，会夺其性命吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，即使是于无知中造作的恶业，也会成为现观的障碍。”

‘‘නනු, මහාරාජ, කාලිඞ්ගරාජා සමණකොලඤ්ඤො සත්තරතනපරිකිණ්ණො හත්ථිරතනමභිරුය්හ කුලදස්සනාය ගච්ඡන්තො අජානන්තොපි නාසක්ඛි බොධිමණ්ඩස්ස උපරිතො ගන්තුං, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අජානන්තෙනපි කතං පාපං අභිසමයන්තරායකරං හොතී’’ති? ‘‘ජිනභාසිතං, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං න සක්කා පටික්කොසිතුං, එසොවෙතස්ස අත්ථො තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，出身沙门种姓的迦陵伽王(Samaṇakolañña)为七宝所围绕，骑乘象宝，前去探视宗族时，他岂不是在不知情的情况下也无法从菩提座上方经过吗？大王，此即是其原因，以此原因，即使是于无知中造作的恶业，也会成为现观的障碍。”“尊者龙军，此乃胜者所说之理，无法反驳。此义确实如此，我亦如是领受。”

අභිසමයන්තරායකරපඤ්හො සත්තමො.

第七，现观障碍问竟。

8. දුස්සීලපඤ්හො

8. 破戒问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ගිහිදුස්සීලස්ස ච සමණදුස්සීලස්ස ච කො විසෙසො, කිං නානාකරණං, උභොපෙතෙ සමසමගතිකා, උභින්නම්පි සමසමො විපාකො හොති, උදාහු කිඤ්චි නානාකාරණං අත්ථී’’ති?

8. “尊者龙军，破戒的在家人与破戒的沙门有何差别？其区别何在？此二者有相同的归宿吗？有相同的果报吗？抑或其中有何不同之因？”

‘‘දස යිමෙ, මහාරාජ, ගුණා සමණදුස්සීලස්ස ගිහිදුස්සීලතො විසෙසෙන අතිරෙකා, දසහි ච කාරණෙහි උත්තරිං දක්ඛිණං විසොධෙති.

“大王，破戒的沙门比破戒的在家人，有十种功德特别超胜，并能以十种原因使供养更为清净。”

‘‘කතමෙ දස ගුණා සමණදුස්සීලස්ස ගිහිදුස්සීලතො විසෙසෙන අතිරෙකා? ඉධ, මහාරාජ, සමණදුස්සීලො බුද්ධෙ සගාරවො හොති, ධම්මෙ සගාරවො හොති, සඞ්ඝෙ සගාරවො හොති, සබ්‍රහ්මචාරීසු සගාරවො හොති, උද්දෙසපරිපුච්ඡාය වායමති, සවනබහුලො හොති, භින්නසීලොපි, මහාරාජ, දුස්සීලො පරිසගතො ආකප්පං උපට්ඨපෙති, ගරහභයා කායිකං වාචසිකං රක්ඛති, පධානාභිමුඛඤ්චස්ස හොති චිත්තං, භික්ඛුසාමඤ්ඤං උපගතො හොති. කරොන්තොපි, මහාරාජ, සමණදුස්සීලො පාපං පටිච්ඡන්නං ආචරති. යථා, මහාරාජ, ඉත්ථී සපතිකා නිලීයිත්වා රහස්සෙනෙව පාපමාචරති; එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කරොන්තොපි [Pg.250] සමණදුස්සීලො පාපං පටිච්ඡන්නං ආචරති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, දස ගුණා සමණදුස්සීලස්ස ගිහිදුස්සීලතො විසෙසෙන අතිරෙකා.

“是哪十种品质使破戒的沙门比破戒的在家人更优越呢？大王，在此，破戒的沙门对佛陀恭敬，对法恭敬，对僧团恭敬，对同梵行者恭敬；他努力于诵习和提问，多闻；大王，即使是破戒者，当他进入僧团中时，也能保持威仪，因害怕指责而守护身语行为，其心倾向于精勤，并已获得比丘的身份。大王，破戒的沙门即使作恶，也是秘密地行事。大王，就像有夫之妇会躲藏起来秘密地行恶；正是如此，大王，破戒的沙门即使作恶，也是秘密地行事。大王，这正是破戒的沙门比破戒的在家人更优越的十种品质。”

‘‘කතමෙහි දසහි කාරණෙහි උත්තරිං දක්ඛිණං විසොධෙති? අනවජ්ජකවචධාරණතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, ඉසිසාමඤ්ඤභණ්ඩුලිඞ්ගධාරණතොපි දක්ඛිණං විසොධෙති, සඞ්ඝසමයමනුප්පවිට්ඨතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, බුද්ධධම්මසඞ්ඝසරණගතතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, පධානාසයනිකෙතවාසිතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, ජිනසාසනධර පරියෙසනතොපි දක්ඛිණං විසොධෙති, පවරධම්මදෙසනතොපි දක්ඛිණං විසොධෙති, ධම්මදීපගතිපරායණතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, ‘අග්ගො බුද්ධො’ති එකන්තඋජුදිට්ඨිතායපි දක්ඛිණං විසොධෙති, උපොසථසමාදානතොපි දක්ඛිණං විසොධෙති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, දසහි කාරණෙහි උත්තරිං දක්ඛිණං විසොධෙති.

“是哪十种原因使他能令供养更为清净呢？因穿着无过失的袈裟，他能令供养清净；因持有仙人沙门的用具与标志，他能令供养清净；因进入僧团的集会，他能令供养清净；因已皈依佛、法、僧，他能令供养清净；因居住于策励精进的处所，他能令供养清净；因寻求护持胜者教法，他能令供养清净；因开示卓越之法，他能令供养清净；因以法为洲、为归宿、为依处，他能令供养清净；因持有‘佛陀是至上的’此一绝对正直的见解，他能令供养清净；因受持布萨，他能令供养清净。大王，正是由于这十种原因，他能令供养更为清净。”

‘‘සුවිපන්නොපි හි, මහාරාජ, සමණදුස්සීලො දායකානං දක්ඛිණං විසොධෙති. යථා, මහාරාජ, උදකං සුබහලම්පි කලලකද්දමරජොජල්ලං අපනෙති; එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සුවිපන්නොපි සමණදුස්සීලො දායකානං දක්ඛිණං විසොධෙති.

“大王，即使是品行完全败坏的破戒沙门，也能使施主的布施清净。大王，譬如水，即使自身非常浑浊，也能去除污泥、烂泥、灰尘与污垢；正是如此，大王，即使是品行完全败坏的破戒沙门，也能使施主的布施清净。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, උණ්හොදකං සුකුධිතම්පි ජ්ජලන්තං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං නිබ්බාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සුවිපන්නොපි සමණදුස්සීලො දායකානං දක්ඛිණං විසොධෙති.

“大王，又如沸水也能熄灭燃烧的巨大火聚；正是如此，大王，即使是品行完全败坏的破戒沙门，也能使施主的布施清净。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, භොජනං විරසම්පි ඛුදාදුබ්බල්‍යං අපනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සුවිපන්නොපි සමණදුස්සීලො දායකානං දක්ඛිණං විසොධෙති.

“大王，又如无味之食也能消除饥饿与虚弱；正是如此，大王，即使是品行完全败坏的破戒沙门，也能使施主的布施清净。”

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, තථාගතෙන දෙවාතිදෙවෙන මජ්ඣිමනිකායවරලඤ්ඡකෙ දක්ඛිණවිභඞ්ගෙ වෙය්‍යාකරණෙ –

“大王，此乃如来、天中天在《中部》(Majjhimanikāya)之《施分别经》(Dakkhiṇāvibhaṅgasutta)的解说中所宣说：”

‘‘‘යො සීලවා දුස්සීලෙසු දදාති දානං, ධම්මෙන ලද්ධං සුපසන්නචිත්තො;

අභිසද්දහං කම්මඵලං උළාරං, සා දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣතී’’’ති.

“‘若持戒者，以如法所得之物，心极清净，深信业果殊胜，布施于无戒者，此布施因施者而得清净。’”

‘‘අච්ඡරියං[Pg.251], භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, තාවතකං මයං පඤ්හං අපුච්ඡිම්හ, තං ත්වං ඔපම්මෙහි කාරණෙහි විභාවෙන්තො අමතමධුරං සවනූපගං අකාසි. යථා නාම, භන්තෙ, සූදො වා සූදන්තෙවාසී වා තාවතකං මංසං ලභිත්වා නානාවිධෙහි සම්භාරෙහි සම්පාදෙත්වා රාජූපභොගං කරොති; එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තාවතකං මයං පඤ්හං අපුච්ඡිම්හ, තං ත්වං ඔපම්මෙහි කාරණෙහි විභාවෙත්වා අමතමධුරං සවනූපගං අකාසී’’ති.

“尊者龙军，真是稀有！尊者龙军，真是未曾有！我们所问的这个问题，您用譬喻和理据加以阐明，使其如甘露般甜美，悦耳动听。尊者，譬如厨师或其弟子，得到许多肉，用各种佐料烹制，做成国王享用之食；正是如此，尊者龙军，我们所问的这个问题，您用譬喻和理据加以阐明，使其如甘露般甜美，悦耳动听。”

දුස්සීලපඤ්හො අට්ඨමො.

破戒问第八。

9. උදකසත්තජීවපඤ්හො

9. 水有生命问第九

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමං උදකං අග්ගිම්හි තප්පමානං චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධං, කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, උදකං ජීවති, කිං කීළමානං සද්දායති, උදාහු අඤ්ඤෙන පටිපීළිතං සද්දායතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, උදකං ජීවති, නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අපි ච, මහාරාජ, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධ’’න්ති.

9. “尊者龙军，此水于火上加热时，发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响。尊者龙军，究竟为何？水有生命吗？是其嬉戏而作声，抑或是为他物所压迫而作声呢？”“大王，水无生命，水中无生命或有情。然而，大王，是因火之热力巨大，水才发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉධෙකච්චෙ තිත්ථියා උදකං ජීවතීති සීතොදකං පටික්ඛිපිත්වා උදකං තාපෙත්වා වෙකතිකවෙකතිකං පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ තුම්හෙ ගරහන්ති පරිභවන්ති ‘එකින්ද්‍රියං සමණා සක්‍යපුත්තියා ජීවං විහෙඨෙන්තී’ති, තං තෙසං ගරහං පරිභවං විනොදෙහි අපනෙහි නිච්ඡාරෙහී’’ති. ‘‘න හි, මහාරාජ, උදකං ජීවති, නත්ථි, මහාරාජ, උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අපි ච, මහාරාජ, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධං.

“尊者龙军，此处有些外道说‘水有生命’，他们拒绝冷水，将水加热后才饮用。他们指责、轻蔑你们说：‘释迦子沙门伤害一根有情。’请您消除、移除、驱散他们的指责与轻蔑。”“大王，水无生命。大王，水中无生命或有情。然而，大王，是因火之热力巨大，水才发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响。”

‘‘යථා, මහාරාජ, උදකං සොබ්භසරසරිතදහතළාකකන්දරපදරඋදපානනින්නපොක්ඛරණිගතං වාතාතපවෙගස්ස මහන්තතාය පරියාදියති පරික්ඛයං ගච්ඡති, අපි නු තත්ථ උදකං චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධ’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, උදකං ජීවෙය්‍ය, තත්ථාපි උදකං සද්දායෙය්‍ය, ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන ජානාහි ‘නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධ’න්ති.

“大王，譬如在坑、池、河、湖、塘、洞、穴、井、洼地、莲池中的水，因风与日晒之力巨大而减少、干涸，那时水会发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响吗？”“不会的，尊者。”“大王，若水有生命，那么在彼处水也应发出声响。大王，以是之故，你当知道：‘水中无命或有情，是因火的热力巨大，水才发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响。’”

‘‘අපරම්පි[Pg.252], මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි ‘නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායතී’ති. යදා පන, මහාරාජ, උදකං තණ්ඩුලෙහි සම්මිස්සිතං භාජනගතං හොති පිහිතං උද්ධනෙ අඨපිතං, අපි නු තත්ථ උදකං සද්දායතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අචලං හොති සන්තසන්ත’’න්ති. ‘‘තං යෙව පන, මහාරාජ, උදකං භාජනගතං අග්ගිං උජ්ජාලෙත්වා උද්ධනෙ ඨපිතං හොති, අපි නු තත්ථ උදකං අචලං හොති සන්තසන්ත’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, චලති ඛුබ්භති ලුළති ආවිලති ඌමිජාතං හොති, උද්ධමධො දිසාවිදිසං ගච්ඡති, උත්තරති පතරති ඵෙණමාලී හොතීති. කිස්ස පන තං, මහාරාජ, පාකතිකං උදකං න චලති සන්තසන්තං හොති, කිස්ස පන අග්ගිගතං චලති ඛුබ්භති ලුළති ආවිලති ඌමිජාතං හොති, උද්ධමධො දිසාවිදිසං ගච්ඡති, උත්තරති පතරති ඵෙණමාලී හොතී’’ති? ‘‘පාකතිකං, භන්තෙ, උදකං න චලති, අග්ගිකතං පන උදකං අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති සද්දායති බහුවිධ’’න්ති. ‘‘ඉමිනාපි මහාරාජ, කාරණෙන ජානාහි ‘නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායතී’ති.

“大王，再听另一更进一步的理由：‘水中无命或有情，是因火的热力巨大，水才发出声响。’大王，当水与米混合，置于有盖容器中，但未放于炉上时，那时水会发出声响吗？”“不会的，尊者，它是不动、宁静的。”“然而，大王，当那同样在容器中的水，在炉上点火加热时，它还会不动、宁静吗？”“不会的，尊者。它会摇动、骚动、搅动、变浑、生起波涛，上下四方地流动，溢出、漫开、泛起泡沫。”“那么，大王，为何自然状态的水不动、保持宁静，而置于火上的水却会摇动、骚动、搅动、变浑、生起波涛，上下四方地流动，溢出、漫开、泛起泡沫呢？”“尊者，自然状态的水不动，而置于火上的水，是因火的热力巨大，才发出‘噼啪’、‘滋滋’等种种声响。”“大王，以此理由，你当知道：‘水中无命或有情，是因火的热力巨大，水才发出声响。’”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරං කාරණං සුණොහි, නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායති. හොති තං, මහාරාජ, උදකං ඝරෙ ඝරෙ උදකවාරකගතං පිහිත’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘අපි නු තං, මහාරාජ, උදකං චලති ඛුබ්භති ලුළති ආවිලති ඌමිජාතං හොති, උද්ධමධො දිසාවිදිසං ගච්ඡති, උත්තරති පතරති ඵෙණමාලී හොතී’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ, අචලං තං හොති පාකතිකං උදකවාරකගතං උදක’’න්ති.

“大王，再听另一更进一步的理由：水中无命或有情，是因火的热力巨大，水才发出声响。大王，家家户户不是都有置于有盖水罐中的水吗？”“是的，尊者。”“那么，大王，那些水会摇动、骚动、搅动、变浑、生起波涛，上下四方地流动，溢出、漫开、泛起泡沫吗？”“不会的，尊者。那在水罐中处于自然状态的水是不动的。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘මහාසමුද්දෙ උදකං චලති ඛුබ්භති ලුළති ආවිලති ඌමිජාතං හොති, උද්ධමධො දිසාවිදිසං ගච්ඡති, උත්තරති පතරති ඵෙණමාලී හොති, උස්සක්කිත්වා ඔස්සක්කිත්වා වෙලාය පහරති සද්දායති බහුවිධ’’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සුතපුබ්බං එතං මයා දිට්ඨපුබ්බඤ්ච ‘මහාසමුද්දෙ උදකං හත්ථසතම්පි ද්වෙපි හත්ථසතානි ගගනෙ උස්සක්කතී’’’ති. ‘‘කිස්ස, මහාරාජ, උදකවාරකගතං උදකං න චලති න සද්දායති, කිස්ස පන මහාසමුද්දෙ උදකං චලති සද්දායතී’’ති? ‘‘වාතවෙගස්ස මහන්තතාය, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ උදකං චලති සද්දායති, උදකවාරකගතං උදකං අඝට්ටිතං කෙහිචි [Pg.253] න චලති න සද්දායතී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, වාතවෙගස්ස මහන්තතාය මහාසමුද්දෙ උදකං චලති සද්දායති එවමෙව අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායතී’’ති.

“大王，你先前可曾听闻：‘大海之水流动、翻滚、搅动、浑浊，产生波浪，上下四方流动，上涨下落，泛起泡沫，时而涌起时而退落，拍打海岸发出种种声响’？”“是的，尊者，我不仅听闻，亦曾亲见：‘大海之水能向天空上涨一百肘乃至二百肘。’”“大王，为何水罐之水不流动亦不作声，而大海之水却流动且作声呢？”“尊者，因风力巨大，大海之水才会流动并作声；水罐之水未受任何搅动，故不流动亦不作声。”“大王，正如因风力巨大，大海之水流动并作声，同理，因火之热力巨大，水也会作声。”

‘‘නනු, මහාරාජ, භෙරිපොක්ඛරං සුක්ඛං සුක්ඛෙන ගොචම්මෙන ඔනන්ධන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’. ‘‘අපි නු, මහාරාජ, භෙරියා ජීවො වා සත්තො වා අත්ථී’’ති. ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන, මහාරාජ, භෙරී සද්දායතී’’ති? ‘‘ඉත්ථියා වා, භන්තෙ, පුරිසස්ස වා තජ්ජෙන වායාමෙනා’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ඉත්ථියා වා පුරිසස්ස වා තජ්ජෙන වායාමෙන භෙරී සද්දායති, එවමෙව අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායති. ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන ජානාහි ‘නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා, අග්ගිසන්තාපවෙගස්ස මහන්තතාය උදකං සද්දායතී’ති.

“大王，鼓身难道不是用干燥的牛皮蒙上的吗？”“是的，尊者。”“大王，鼓里有生命或有情吗？”“没有，尊者。”“那么，大王，鼓为何会发声呢？”“尊者，是由于女人或男人以相应的努力敲击。”“大王，正如鼓因女人或男人以相应的努力敲击而发声，同样地，水因火的热力强大而发声。大王，你也应由此原因了知：‘水中没有生命或有情，水是因为火的热力强大而发声’。”

‘‘මය්හම්පි තාව, මහාරාජ, තව පුච්ඡිතබ්බං අත්ථි, එවමෙසො පඤ්හො සුවිනිච්ඡිතො හොති, කිං නු ඛො, මහාරාජ, සබ්බෙහිපි භාජනෙහි උදකං තප්පමානං සද්දායති, උදාහු එකච්චෙහි යෙව භාජනෙහි තප්පමානං සද්දායතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සබ්බෙහිපි භාජනෙහි උදකං තප්පමානං සද්දායති, එකච්චෙහි යෙව භාජනෙහි උදකං තප්පමානං සද්දායතී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, ජහිතොසි සකසමයං, පච්චාගතොසි මම විසයං, නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වා. යදි, මහාරාජ, සබ්බෙහිපි භාජනෙහි උදකං තප්පමානං සද්දායෙය්‍ය, යුත්තමිදං ‘උදකං ජීවතී’ති වත්තුං. න හි, මහාරාජ, උදකං ද්වයං හොති, යං සද්දායති, තං ජීවති, යං න සද්දායති, තං න ජීවතීති. යදි, මහාරාජ, උදකං ජීවෙය්‍ය, මහන්තානං හත්ථිනාගානං උස්සන්නකායානං පභින්නානං සොණ්ඩාය උස්සිඤ්චිත්වා මුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කුච්ඡිං පවෙසයන්තානං, තම්පි උදකං තෙසං දන්තන්තරෙ චිප්පියමානං සද්දායෙය්‍ය. හත්ථසතිකාපි මහානාවා ගරුකා භාරිකා අනෙකසතසහස්සභාරපරිපූරා මහාසමුද්දෙ විචරන්ති, තාහිපි චිප්පියමානං උදකං සද්දායෙය්‍ය. මහතිමහන්තාපි මච්ඡා අනෙකසතයොජනිකකායා තිමී තිමිඞ්ගලා තිමිරපිඞ්ගලා අබ්භන්තරෙ නිමුග්ගා මහාසමුද්දෙ නිවාසට්ඨානතාය පටිවසන්තා මහාඋදකධාරා ආචමන්ති ධමන්ති ච, තෙසම්පි තං දන්තන්තරෙපි උදරන්තරෙපි චිප්පියමානං උදකං සද්දායෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, එවරූපෙහි එවරූපෙහි මහන්තෙහි පටිපීළනෙහි පටිපීළිතං උදකං න සද්දායති තස්මාපි නත්ථි උදකෙ ජීවො වා සත්තො වාති, එවමෙතං, මහාරාජ, ධාරෙහී’’ති.

“大王，我也有些问题要问您，这样这个问题才能得到妥善的判断。大王，是所有容器里的水在加热时都会发声，还是只有某些容器里的水在加热时才会发声呢？”“尊者，并非所有容器里的水在加热时都会发声，只有某些容器里的水在加热时才会发声。”“既然如此，大王，您就放弃了自己的宗义，回归了我的领域。水中没有生命或有情。大王，如果所有容器里的水在加热时都会发声，那么说‘水有生命’才合理。大王，水并非有两种：会发声的便有生命，不发声的便没有生命。大王，如果水有生命，那么，当那些身体庞大、处于发情期的象王用鼻子吸水，放入口中，送入腹中时，那些在它们牙齿间被挤压的水也应该发声。那些巨大沉重、装满了成百上千担重物的大船在海洋中航行，被它们挤压的水也应该发声。那些体型巨大、身长数百由旬的提米鱼(timī)、提明伽罗鱼(timiṅgalā)、提米罗频伽罗鱼(timirapiṅgala)，它们潜没于海洋深处，以大海为住所，吞吐巨大的水流，那些在它们牙齿间和腹中被挤压的水也应该发声。大王，正因为水即使受到如此巨大的挤压也不发声，所以水中没有生命或有情。大王，您当如是受持。”

‘‘සාධු[Pg.254], භන්තෙ නාගසෙන, දොසාගතො පඤ්හො අනුච්ඡවිකාය විභත්තියා විභත්තො, යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, මහග්ඝං මණිරතනං ඡෙකං ආචරියං කුසලං සික්ඛිතං මණිකාරං පාපුණිත්වා කිත්තිං ලභෙය්‍ය ථොමනං පසංසං, මුත්තාරතනං වා මුත්තිකං දුස්සරතනං වා දුස්සිකං, ලොහිතචන්දනං වා ගන්ධිකං පාපුණිත්වා කිත්තිං ලභෙය්‍ය ථොමනං පසංසං. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, දොසාගතො පඤ්හො අනුච්ඡවිකාය විභත්තියා විභත්තො, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“善哉，龙军尊者！此有过失之问，已由恰当之分别而作分别。龙军尊者，犹如贵重之宝珠，至技艺精湛、善巧、训练有素之珠宝匠手中，即得声誉、赞美与称颂；或如珍珠至珍珠商手中，珍贵之布料至布商手中，红檀香至香料商手中，即得声誉、赞美与称颂。如是，龙军尊者，此有过失之问，已由恰当之分别而作分别，我亦如是领受。”

උදකසත්තජීවපඤ්හො නවමො.

水七众生问第九。

බුද්ධවග්ගො පඨමො.

佛陀品第一。

ඉමස්මිං වග්ගෙ නව පඤ්හා.

此品有九问。

2. නිප්පපඤ්චවග්ගො

2. 无戏论品

1. නිප්පපඤ්චපඤ්හො

1. 无戏论问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.255] නාගසෙන, භාසිතම්පෙතං භගවතා ‘නිප්පපඤ්චාරාමා, භික්ඛවෙ, විහරථ නිප්පපඤ්චරතිනො’ති, කතමං තං නිප්පපඤ්ච’’න්ති? ‘‘සොතාපත්තිඵලං, මහාරාජ, නිප්පපඤ්චං, සකදාගාමිඵලං නිප්පපඤ්චං, අනාගාමිඵලං නිප්පපඤ්චං, අරහත්තඵලං නිප්පපඤ්ච’’න්ති.

1. “龙军尊者，世尊曾说：‘诸比丘，当住于无戏论，乐于无戏论。’什么是那无戏论呢？”“大王，预流果是无戏论，一来果是无戏论，不还果是无戏论，阿罗汉果是无戏论。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සොතාපත්තිඵලං නිප්පපඤ්චං, සකදාගාමිඅනාගාමිඅරහත්තඵලං නිප්පපඤ්චං, කිස්ස පන ඉමෙ භික්ඛූ උද්දිසන්ති පරිපුච්ඡන්ති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, නවකම්මෙන පලිබුජ්ඣන්ති දානෙන ච පූජාය ච, නනු තෙ ජිනප්පටික්ඛිත්තං කම්මං කරොතී’’ති?

“龙军尊者，如果预流果是无戏论，一来果、不还果、阿罗汉果也是无戏论，那么这些比丘为何还要学习、询问经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广，为新营事业所障碍，又行布施和供养呢？他们难道不是在做胜者所斥绝的行为吗？”

‘‘යෙ තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ උද්දිසන්ති පරිපුච්ඡන්ති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, නවකම්මෙන පලිබුජ්ඣන්ති දානෙන ච පූජාය ච, සබ්බෙ තෙ නිප්පපඤ්චස්ස පත්තියා කරොන්ති. යෙ තෙ, මහාරාජ, සභාවපරිසුද්ධා පුබ්බෙ වාසිතවාසනා, තෙ එකචිත්තක්ඛණෙන නිප්පපච හොන්ති. යෙ පන තෙ භික්ඛූ මහාරජක්ඛා, තෙ ඉමෙහි පයොගෙහි නිප්පපඤ්චා හොන්ති.

“大王，凡是学习、询问经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广的比丘，他们从事新的工程、布施与供养，这一切都是为了证达无戏论。大王，那些自性清净、宿有熏习者，能于一念之间成就无戏论。然而，那些智慧眼尘垢深厚的比丘，则需通过这些努力才能成就无戏论。”

‘‘යථා, මහාරාජ, එකො පුරිසො ඛෙත්තෙ බීජං රොපෙත්වා අත්තනො යථාබලවීරියෙන විනා පාකාරවතියා ධඤ්ඤං උද්ධරෙය්‍ය, එකො පුරිසො ඛෙත්තෙ බීජං රොපෙත්වා වනං පවිසිත්වා කට්ඨඤ්ච සාඛඤ්ච ඡින්දිත්වා වතිපාකාරං කත්වා ධඤ්ඤං උද්ධරෙය්‍ය. යා තත්ථ තස්ස වතිපාකාරපරියෙසනා, සා ධඤ්ඤත්ථාය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සභාවපරිසුද්ධා පුබ්බෙ වාසිතවාසනා, තෙ එකචිත්තක්ඛණෙන නිප්පපඤ්චා හොන්ති, විනා වතිපාකාරං පුරිසො විය ධඤ්ඤුද්ධාරො. යෙ පන තෙ භික්ඛූ මහාරජක්ඛා, තෙ ඉමෙහි පයොගෙහි නිප්පපඤ්චා හොන්ති, වතිපාකාරං කත්වා පුරිසො විය ධඤ්ඤුද්ධාරො.

“大王，譬如一人在田里播种，不造围篱而收割谷物；另一人在田里播种，进入林中砍伐木材枝条，筑起围篱后才收割谷物。他之所以寻求筑造围篱，正是为了谷物。大王，正是如此，那些自性清净、宿有熏习者，能于一念之间成就无戏论，如同那不造围篱而收割谷物之人。然而，那些智慧眼尘垢深厚的比丘，则需通过这些努力才能成就无戏论，如同那筑起围篱后才收割谷物之人。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො මහතිමහන්තෙ අම්බරුක්ඛමත්ථකෙ ඵලපිණ්ඩි භවෙය්‍ය, අථ තත්ථ යො කොචි ඉද්ධිමා ආගන්ත්වා තස්ස ඵලං හරෙය්‍ය, යො පන තත්ථ අනිද්ධිමා, සො කට්ඨඤ්ච වල්ලිඤ්ච ඡින්දිත්වා නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා තාය තං රුක්ඛං අභිරුහිත්වා ඵලං හරෙය්‍ය. යා තත්ථ [Pg.256] තස්ස නිස්සෙණිපරියෙසනා, සා ඵලත්ථාය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සභාවපරිසුද්ධා පුබ්බෙ වාසිතවාසනා, තෙ එකචිත්තක්ඛණෙන නිප්පපඤ්චා හොන්ති, ඉද්ධිමා විය රුක්ඛඵලං හරන්තො. යෙ පන තෙ භික්ඛූ මහාරජක්ඛා, තෙ ඉමිනා පයොගෙන සච්චානි අභිසමෙන්ති, නිස්සෙණියා විය පුරිසො රුක්ඛඵලං හරන්තො.

大王，又譬如，在一棵极大的芒果树顶上有一串果实。此时，若有具神通者前来，便能取走那果实；而无神通者，则需砍伐木材与藤条，造好梯子，再用那梯子爬上树去取果实。他寻求梯子，是为了得到果实。大王，同样的，那些自性清净、宿习深厚者，能于一念顷证得无戏论，犹如具神通者摘取树果。而那些尘垢深重的比丘，则需通过此等努力来彻见诸谛，犹如用梯子摘取树果之人。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, එකො පුරිසො අත්ථකරණිකො එකකො යෙව සාමිකං උපගන්ත්වා අත්ථං සාධෙති. එකො ධනවා ධනවසෙන පරිසං වඩ්ඪෙත්වා පරිසාය අත්ථං සාධෙති. යා තත්ථ තස්ස පරිසපරියෙසනා, සා අත්ථත්ථාය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ සභාවපරිසුද්ධා පුබ්බෙ වාසිතවාසනා, තෙ එකචිත්තක්ඛණෙන ඡසු අභිඤ්ඤාසු වසිභාවං පාපුණන්ති, පුරිසො විය එකකො අත්ථසිද්ධිං කරොන්තො. යෙ පන තෙ භික්ඛූ මහාරජක්ඛා, තෙ ඉමෙහි පයොගෙහි සාමඤ්ඤත්ථමභිසාධෙන්ති, පරිසාය විය පුරිසො අත්ථසිද්ධිං කරොන්තො.

大王，又譬如，一个有事要办的人，独自一人去见主人，就能办成事情。另一个富人，则凭借财富壮大其随从，依靠随从的力量办成事情。他寻求随从，正是为了达成目的。大王，同样的，那些自性清净、宿习深厚者，能于一念顷于六神通获得自在，犹如独自成事之人。而那些尘垢深重的比丘，则通过此等努力来达成沙门之果，犹如依靠随从成事之人。

‘‘උද්දෙසොපි, මහාරාජ, බහුකාරො, පරිපුච්ඡාපි බහුකාරා, නවකම්මම්පි බහුකාරං, දානම්පි බහුකාරං, පූජාපි බහුකාරා තෙසු තෙසු කරණීයෙසු. යථා, මහාරාජ, පුරිසො රාජූපසෙවී කතාවී අමච්චභටබලදොවාරිකඅනීකට්ඨපාරිසජ්ජජනෙහි, තෙ තස්ස කරණීයෙ අනුප්පත්තෙ සබ්බෙපි උපකාරා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, උද්දෙසොපි බහුකාරො, පරිපුච්ඡාපි බහුකාරා, නවකම්මම්පි බහුකාරං, දානම්පි බහුකාරං, පූජාපි බහුකාරා තෙසු තෙසු කරණීයෙසු. යදි, මහාරාජ, සබ්බෙපි අභිජාතිපරිසුද්ධා භවෙය්‍යුං, අනුසාසනෙන කරණීයං න භවෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, සවනෙන කරණීයං හොති, ථෙරො, මහාරාජ, සාරිපුත්තො අපරිමිතමසඞ්ඛෙය්‍යකප්පං උපාදාය උපචිතකුසලමූලො පඤ්ඤාය කොටිං ගතො, සොපි විනා සවනෙන නාසක්ඛි ආසවක්ඛයං පාපුණිතුං. තස්මා, මහාරාජ, බහුකාරං සවනං, තථා උද්දෙසොපි පරිපුච්ඡාපි. තස්මා උද්දෙසපරිපුච්ඡාපි නිප්පපඤ්චා සඞ්ඛතා’’ති. ‘‘සුනිජ්ඣාපිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，于诸应作之事，学习有大利益，问难有大利益，新业有大利益，布施有大利益，供养有大利益。大王，譬如有人侍奉国王，与大臣、兵士、部队、门卫、将帅、廷臣为伍，当他有事要办时，这些人都会提供帮助。大王，同样的，于诸应作之事，学习有大利益，问难有大利益，新业有大利益，布施有大利益，供养有大利益。大王，如果所有人都生来清净，那就不需要教导了。然而大王，正因为需要通过听闻才能成就，长老舍利弗(Sāriputta)虽于无量无数劫积累善根，智慧已达顶峰，但若无听闻，他也不能够证得漏尽。因此，大王，听闻有大利益，学习和问难也是如此。因此，学习和问难亦被视为无戏论。”“尊者龙军(Nāgasena)，此问已被善为解说，我正是如此领受。”

නිප්පපඤ්චපඤ්හො පඨමො.

无戏论问第一。

2. ඛීණාසවභාවපඤ්හො

2. 漏尽者之状态问

2. ‘‘භන්තෙ [Pg.257] නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘යො ගිහී අරහත්තං පත්තො, ද්වෙ වාස්ස ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා, තස්මිං යෙව දිවසෙ පබ්බජති වා පරිනිබ්බායති වා. න සො දිවසො සක්කා අතික්කමෙතු’න්ති. සචෙ සො, භන්තෙ නාගසෙන, තස්මිං දිවසෙ ආචරියං වා උපජ්ඣායං වා පත්තචීවරං වා න ලභෙථ, අපි නු ඛො සො අරහා සයං වා පබ්බජෙය්‍ය දිවසං වා අතික්කමෙය්‍ය, අඤ්ඤො කොචි අරහා ඉද්ධිමා ආගන්ත්වා තං පබ්බාජෙය්‍ය වා පරිනිබ්බායෙය්‍ය වා’’ති? ‘‘න සො, මහාරාජ, අරහා සයං පබ්බජෙය්‍ය, සයං පබ්බජන්තො ථෙය්‍යං ආපජ්ජති, න ච දිවසං අතික්කමෙය්‍ය, අඤ්ඤස්ස අරහන්තස්ස ආගමනං භවෙය්‍ය වා න වා භවෙය්‍ය, තස්මිං යෙව දිවසෙ පරිනිබ්බායෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, අරහත්තස්ස සන්තභාවො විජහිතො හොති, යෙන අධිගතස්ස ජීවිතහාරො භවතී’’ති.

2. “尊者龙军，你们说：‘若有在家人证得阿罗汉果，他只有两种归宿，别无其他：或于当日出家，或于当日般涅槃。他不可能度过那一天。’尊者龙军，假如他在那一天找不到阿阇梨、戒师或衣钵，那么那位阿罗汉是会自己出家，还是会度过那一天？或者会有另一位有神通的阿罗汉前来为他出家吗？还是他会般涅槃呢？”“大王，那位阿罗汉不会自己出家，自己出家即犯偷盗住罪；他也不会度过那一天。另一位阿罗汉可能会来，也可能不会来，但他必于当日般涅槃。”“那么，尊者龙军，阿罗汉果的寂静本质不就被舍弃了吗？因为它对证得者而言，竟成了夺命之物。”

‘‘විසමං, මහාරාජ, ගිහිලිඞ්ගං, විසමෙ ලිඞ්ගෙ ලිඞ්ගදුබ්බලතාය අරහත්තං පත්තො ගිහී තස්මිං යෙව දිවසෙ පබ්බජති වා පරිනිබ්බායති වා. නෙසො, මහාරාජ, දොසො අරහත්තස්ස, ගිහිලිඞ්ගස්සෙවෙසො දොසො යදිදං ලිඞ්ගදුබ්බලතා.

“大王，在家相是不相应的。在不相应的相中，由于此相的薄弱，证得阿罗汉果的在家人或于当日出家，或于当日般涅槃。大王，这不是阿罗汉果的过失，这正是在家相的过失，即此相的薄弱。”

‘‘යථා, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං ආයුපාලකං ජීවිතරක්ඛකං විසමකොට්ඨස්ස මන්දදුබ්බලගහණිකස්ස අවිපාකෙන ජීවිතං හරති. නෙසො, මහාරාජ, දොසො භොජනස්ස, කොට්ඨස්සෙවෙසො දොසො යදිදං අග්ගිදුබ්බලතා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, විසමෙ ලිඞ්ගෙ ලිඞ්ගදුබ්බලතාය අරහත්තං පත්තො ගිහී තස්මිං යෙව දිවසෙ පබ්බජති වා පරිනිබ්බායති වා. නෙසො, මහාරාජ, දොසො අරහත්තස්ස, ගිහිලිඞ්ගස්සෙවෙසො දොසො යදිදං ලිඞ්ගදුබ්බලතා.

“大王，譬如食物能维护一切众生的寿命、保护其生命，但对肠胃失调、消化力迟钝薄弱的人来说，却会因不消化而夺走其生命。大王，这不是食物的过失，正是肠胃的过失，即消化之火的薄弱。同样地，大王，在不相应的相中，由于此相的薄弱，证得阿罗汉果的在家人或于当日出家，或于当日般涅槃。大王，这不是阿罗汉果的过失，这正是在家相的过失，即此相的薄弱。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පරිත්තං තිණසලාකං උපරි ගරුකෙ පාසාණෙ ඨපිතෙ දුබ්බලතාය භිජ්ජිත්වා පතති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අරහත්තං පත්තො ගිහී තෙන ලිඞ්ගෙන අරහත්තං ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තස්මිං යෙව දිවසෙ පබ්බජති වා පරිනිබ්බායති වා.

“大王，又譬如一根小草茎，若置于重石之上，会因其脆弱而折断。同样地，大王，证得阿罗汉的在家人，因无法以在家身份承载阿罗汉果，故或于当日出家，或于当日般涅槃。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො අබලො දුබ්බලො නිහීනජච්චො පරිත්තපුඤ්ඤො මහතිමහාරජ්ජං ලභිත්වා ඛණෙන පරිපතති පරිධංසති ඔසක්කති, න සක්කොති ඉස්සරියං ධාරෙතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අරහත්තං පත්තො ගිහී තෙන ලිඞ්ගෙන අරහත්තං [Pg.258] ධාරෙතුං න සක්කොති, තෙන කාරණෙන තස්මිං යෙව දිවසෙ පබ්බජති වා පරිනිබ්බායති වා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如一个无力、虚弱、出身低贱、福德微少的人，获得一个大王国后，瞬间就会衰败、毁灭、垮台，无法维持其主权。同样地，大王，证得阿罗汉的在家人，无法以在家身份承载阿罗汉果，因此之故，他或于当日出家，或于当日般涅槃。”“善哉，尊者龙军，正是如此，我接受。”

ඛීණාසවභාවපඤ්හො දුතියො.

漏尽者状态问题第二。

3. ඛීණාසවසතිසම්මොසපඤ්හො

3. 漏尽者失念问题

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි අරහතො සතිසම්මොසො’’ති? ‘‘විගතසතිසම්මොසා ඛො, මහාරාජ, අරහන්තො, නත්ථි අරහන්තානං සතිසම්මොසො’’ති. ‘‘ආපජ්ජෙය්‍ය පන, භන්තෙ, අරහා ආපත්ති’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘කුටිකාරෙ, මහාරාජ, සඤ්චරිත්තෙ, විකාලෙ කාලසඤ්ඤාය, පවාරිතෙ අප්පවාරිතසඤ්ඤාය, අනතිරිත්තෙ අතිරිත්තසඤ්ඤායා’’ති.

3. “尊者龙军，阿罗汉会有失念吗？”“大王，阿罗汉们已无失念，阿罗汉没有失念。”“那么，尊者，阿罗汉会犯过吗？”“是的，大王。”“在什么事上呢？”“大王，在造孤邸事上、为媒事上、于非时作时想、于已满足作未满足想、于非额外食物作额外想。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘යෙ ආපත්තිං ආපජ්ජන්ති, තෙ ද්වීහි කාරණෙහි ආපජ්ජන්ති අනාදරියෙන වා අජානනෙන වා’ති. අපි නු ඛො, භන්තෙ, අරහතො අනාදරියං හොති, යං අරහා ආපත්තිං ආපජ්ජතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති.

“尊者龙军，你们说：‘凡犯过者，皆因二缘而犯：或因不敬，或因无知。’那么，尊者，阿罗汉会有因不敬而犯过吗？”“不会的，大王。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, අරහා ආපත්තිං ආපජ්ජති, නත්ථි ච අරහතො අනාදරියං, තෙන හි අත්ථි අරහතො සතිසම්මොසො’’ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, අරහතො සතිසම්මොසො, ආපත්තිඤ්ච අරහා ආපජ්ජතී’’ති.

“尊者龙军，如果阿罗汉会犯过，又没有不敬，那么阿罗汉就是有失念了？”“大王，阿罗汉没有失念，但阿罗汉会犯过。”

‘‘තෙන හි, භන්තෙ, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහි, කිං තත්ථ කාරණ’’න්ති? ‘‘ද්වෙමෙ, මහාරාජ, කිලෙසා ලොකවජ්ජං පණ්ණත්තිවජ්ජඤ්චාති. කතමං, මහාරාජ, ලොකවජ්ජං? දස අකුසලකම්මපථා, ඉදං වුච්චති ලොකවජ්ජං. කතමං පණ්ණත්තිවජ්ජං? යං ලොකෙ අත්ථි සමණානං අනනුච්ඡවිකං අනනුලොමිකං, ගිහීනං අනවජ්ජං. තත්ථ භගවා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙති ‘යාවජීවං අනතික්කමනීය’න්ති. විකාලභොජනං, මහාරාජ, ලොකස්ස අනවජ්ජං, තං ජිනසාසනෙ වජ්ජං. භූතගාමවිකොපනං, මහාරාජ, ලොකස්ස අනවජ්ජං, තං ජිනසාසනෙ වජ්ජං. උදකෙ හස්සධම්මං, මහාරාජ, ලොකස්ස අනවජ්ජං, තං ජිනසාසනෙ වජ්ජං. ඉති එවරූපානි එවරූපානි, මහාරාජ[Pg.259], ජිනසාසනෙ වජ්ජානි, ඉදං වුච්චති පණ්ණත්තිවජ්ජං.

“尊者，那么请为我说明其原因，此中道理为何？”“大王，有两种过失：世间罪(lokavajja)与制订罪(paṇṇattivajja)。大王，什么是世间罪？十不善业道，这被称为世间罪。什么是制订罪？世间有些行为对沙门而言不适宜、不相称，但在家人则无过。对此，世尊为弟子们制订学处(sikkhāpada)，规定‘终身不可违越’。大王，非时食，对世人无过，但在胜者教法中是过失。大王，毁坏草木，对世人无过，但在胜者教法中是过失。大王，在水中嬉戏，对世人无过，但在胜者教法中是过失。大王，诸如此类的行为，在胜者教法中是过失，这被称为制订罪。”

‘‘ලොකවජ්ජං අභබ්බො ඛීණාසවො තං අජ්ඣාචරිතුං, යං කිලෙසං පණ්ණත්තිවජ්ජං, තං අජානන්තො ආපජ්ජෙය්‍ය. අවිසයො, මහාරාජ, එකච්චස්ස අරහතො සබ්බං ජානිතුං, න හි තස්ස බලං අත්ථි සබ්බං ජානිතුං. අනඤ්ඤාතං, මහාරාජ, අරහතො ඉත්ථිපුරිසානං නාමම්පි ගොත්තම්පි, මග්ගොපි තස්ස මහියා අනඤ්ඤාතො; විමුත්තිං යෙව, මහාරාජ, එකච්චො අරහා ජානෙය්‍ය; ඡළභිඤ්ඤො අරහා සකවිසයං ජානෙය්‍ය; සබ්බඤ්ඤූ, මහාරාජ, තථාගතොව සබ්බං ජානාතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“漏尽者不可能犯世间罪，但对于制订罪，他可能因无知而犯。大王，知晓一切并非某个阿罗汉的领域，因为他没有知晓一切的能力。大王，阿罗汉可能不知男女的姓名、家族，也可能不知地上的道路。大王，某个阿罗汉可能只了知解脱；六通阿罗汉则知晓自己的领域；大王，唯有如来，即一切知者，才知晓一切。”“善哉，龙军尊者，正是如此，我如是接受。”

ඛීණාසවසතිසම්මොසපඤ්හො තතියො.

漏尽者失念问题第三则。

4. ලොකෙ නත්ථිභාවපඤ්හො

4. 世间无有之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, දිස්සන්ති ලොකෙ බුද්ධා, දිස්සන්ති පච්චෙකබුද්ධා, දිස්සන්ති තථාගතස්ස සාවකා, දිස්සන්ති චක්කවත්තිරාජානො, දිස්සන්ති පදෙසරාජානො, දිස්සන්ති දෙවමනුස්සා, දිස්සන්ති සධනා, දිස්සන්ති අධනා, දිස්සන්ති සුගතා, දිස්සන්ති දුග්ගතා, දිස්සති පුරිසස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං, දිස්සති ඉත්ථියා පුරිසලිඞ්ගං පාතුභූතං, දිස්සති සුකතං දුක්කතං කම්මං, දිස්සන්ති කල්‍යාණපාපකානං කම්මානං විපාකූපභොගිනො සත්තා, අත්ථි ලොකෙ සත්තා අණ්ඩජා ජලාබුජා සංසෙදජා ඔපපාතිකා, අත්ථි සත්තා අපදා ද්විපදා චතුප්පදා බහුප්පදා, අත්ථි ලොකෙ යක්ඛා රක්ඛසා කුම්භණ්ඩා අසුරා දානවා ගන්ධබ්බා පෙතා පිසාචා, අත්ථි කින්නරා මහොරගා නාගා සුපණ්ණා සිද්ධා විජ්ජාධරා, අත්ථි හත්ථී අස්සා ගාවො මහිංසා ඔට්ඨා ගද්‍රභා අජා එළකා මිගා සූකරා සීහා බ්‍යග්ඝා දීපී අච්ඡා කොකා තරච්ඡා සොණා සිඞ්ගාලා, අත්ථි බහුවිධා සකුණා, අත්ථි සුවණ්ණං රජතං මුත්තා මණි සඞ්ඛො සිලා පවාළං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලං වෙළුරියො වජිරං ඵලිකං කාළලොහං තම්බලොහං වට්ටලොහං කංසලොහං, අත්ථි ඛොමං කොසෙය්‍යං කප්පාසිකං සාණං භඞ්ගං කම්බලං, අත්ථි සාලි වීහි යවො කඞ්ගු කුද්‍රූසො වරකො ගොධූමො [Pg.260] මුග්ගො, මාසො තිලං කුලත්ථං, අත්ථි මූලගන්ධො සාරගන්ධො ඵෙග්ගුගන්ධො තචගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො සබ්බගන්ධො, අත්ථි තිණ ලතා ගච්ඡ රුක්ඛ ඔසධි වනප්පති නදී පබ්බත සමුද්ද මච්ඡකච්ඡපා සබ්බං ලොකෙ අත්ථි. යං, භන්තෙ, ලොකෙ නත්ථි, තං මෙ කථෙහී’’ති.

4. “尊者龙军，世间可见佛陀，可见独觉佛，可见如来声闻弟子，可见转轮王，可见地方国王，可见天人，可见富人，可见穷人，可见善趣者，可见恶趣者，可见男子显现女根，可见女子显现男根，可见善业恶业，可见善恶业的果报受用者，世间有卵生、胎生、湿生、化生有情，有无足、二足、四足、多足有情，世间有夜叉、罗刹、鸠槃荼、阿修罗、陀那婆、乾闼婆、饿鬼、毕舍遮，有紧那罗、摩睺罗伽、龙、金翅鸟、成就者、持明仙，有象、马、牛、水牛、骆驼、驴、山羊、绵羊、鹿、猪、狮子、老虎、豹、熊、狼、鬣狗、狗、豺，有多种鸟类，有金、银、珍珠、摩尼宝、螺、石、珊瑚、红宝石、猫眼石、琉璃、金刚石、水晶、黑铁、铜、白镴、青铜，有亚麻布、丝绸、棉布、麻布、大麻布、毛毯，有粳米、稻谷、大麦、黍、稗、高粱、小麦、绿豆、黑豆、芝麻、马豆，有根香、心材香、边材香、皮香、叶香、花香、果香、一切香，有草、藤、灌木、树、药草、大树、河、山、海、鱼、龟，世间的一切都存在。尊者，请告诉我世间不存在什么。”

‘‘තීණිමානි, මහාරාජ, ලොකෙ නත්ථි. කතමානි තීණි? සචෙතනා වා අචෙතනා වා අජරාමරා ලොකෙ නත්ථි, සඞ්ඛාරානං නිච්චතා නත්ථි, පරමත්ථෙන සත්තූපලද්ධි නත්ථි, ඉමානි ඛො, මහාරාජ, තීණි ලොකෙ නත්ථී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，世间有三者不存在。是哪三者呢？无论是有情还是无情，世间都不存在不老不死者；诸行没有永久性；在胜义中，找不到有情。大王，这三者确实在世间不存在。”“善哉，龙军尊者，正是如此，我接受此言。”

ලොකෙ නත්ථිභාවපඤ්හො චතුත්ථො.

关于世间不存在之物的提问，第四。

5. අකම්මජාදිපඤ්හො

5. 非业生等问题

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, දිස්සන්ති ලොකෙ කම්මනිබ්බත්තා, දිස්සන්ති හෙතුනිබ්බත්තා, දිස්සන්ති උතුනිබ්බත්තා, යං ලොකෙ අකම්මජං අහෙතුජං අනුතුජං, තං මෙ කථෙහී’’ති. ‘‘ද්වෙමෙ, මහාරාජ, ලොකස්මිං අකම්මජා අහෙතුජා අනුතුජා. කතමෙ ද්වෙ? ආකාසො, මහාරාජ, අකම්මජො අහෙතුජො අනුතුජො; නිබ්බානං, මහාරාජ, අකම්මජං අහෙතුජං අනුතුජං. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ද්වෙ අකම්මජා අහෙතුජා අනුතුජා’’ති.

5. “尊者龙军，世间可见由业所成、由因所成、由时节所成之物。请为我讲述，世间有何非业生、非因生、非时节生者？”“大王，世间有二者非业生、非因生、非时节生。是哪二者呢？大王，虚空非业生、非因生、非时节生；大王，涅槃非业生、非因生、非时节生。大王，此二者确实非业生、非因生、非时节生。”

‘‘මා, භන්තෙ නාගසෙන, ජිනවචනං මක්ඛෙහි, මා අජානිත්වා පඤ්හං බ්‍යාකරොහී’’ති. ‘‘කිං ඛො, මහාරාජ, අහං වදාමි, යං මං ත්වං එවං වදෙසි ‘මා, භන්තෙ නාගසෙන, ජිනවචනං මක්ඛෙහි, මා අජානිත්වා පඤ්හං බ්‍යාකරොහී’’’ති? ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යුත්තමිදං තාව වත්තුං ‘ආකාසො අකම්මජො අහෙතුජො අනුතුජො’ති. අනෙකසතෙහි පන, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙහි භගවතා සාවකානං නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය මග්ගො අක්ඛාතො, අථ ච පන ත්වං එවං වදෙසි ‘අහෙතුජං නිබ්බාන’’’න්ති. ‘‘සච්චං, මහාරාජ, භගවතා අනෙකසතෙහි කාරණෙහි සාවකානං නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය මග්ගො අක්ඛාතො, න ච පන නිබ්බානස්ස උප්පාදාය හෙතු අක්ඛාතො’’ති.

“尊者龙军，请不要涂污胜者之言，不要在不了解的情况下解答问题。”“大王，我说了什么，让您这样对我说：‘尊者龙军，请不要涂污胜者之言，不要在不了解的情况下解答问题’？”“尊者龙军，说‘虚空非业生、非因生、非时节生’是恰当的。但是，尊者龙军，世尊以数百种理由为弟子们开示了证悟涅槃之道，而您却说‘涅槃是无因所生’。”“大王，确实，世尊以数百种理由为弟子们开示了证悟涅槃之道，但并没有开示产生涅槃的因。”

‘‘එත්ථ මයං, භන්තෙ නාගසෙන, අන්ධකාරතො අන්ධකාරතරං පවිසාම, වනතො වනතරං පවිසාම, ගහනතො ගහනතරං පවිසාම, යත්‍ර හි නාම [Pg.261] නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය හෙතු අත්ථි, තස්ස පන ධම්මස්ස උප්පාදාය හෙතු නත්ථි. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය හෙතු අත්ථි, තෙන හි නිබ්බානස්ස උප්පාදායපි හෙතු ඉච්ඡිතබ්බො.

“尊者龙军，于此，我们从黑暗进入了更深的黑暗，从森林进入了更密的森林，从丛林进入了更深的丛林，因为有证悟涅槃的因，却没有令那法生起的因。尊者龙军，如果证悟涅槃有因，那么也应该希求有令涅槃生起的因。”

‘‘යථා පන, භන්තෙ නාගසෙන, පුත්තස්ස පිතා අත්ථි, තෙන කාරණෙන පිතුනොපි පිතා ඉච්ඡිතබ්බො. යථා අන්තෙවාසිකස්ස ආචරියො අත්ථි, තෙන කාරණෙන ආචරියස්සපි ආචරියො ඉච්ඡිතබ්බො. යථා අඞ්කුරස්ස බීජං අත්ථි, තෙන කාරණෙන බීජස්සපි බීජං ඉච්ඡිතබ්බං. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යදි නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය හෙතු අත්ථි, තෙන කාරණෙන නිබ්බානස්ස උප්පාදායපි හෙතු ඉච්ඡිතබ්බො.

“尊者龙军，譬如儿子有父亲，因此也应希求有其父亲的父亲；譬如弟子有老师，因此也应希求有其老师的老师；譬如幼芽有种子，因此也应希求有其种子的种子。正是如此，尊者龙军，如果证悟涅槃有因，因此也应希求有令涅槃生起的因。”

‘‘යථා රුක්ඛස්ස වා ලතාය වා අග්ගෙ සති තෙන කාරණෙන මජ්ඣම්පි අත්ථි, මූලම්පි අත්ථි. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යදි නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය හෙතු අත්ථි, තෙන කාරණෙන නිබ්බානස්ස උප්පාදායපි හෙතු ඉච්ඡිතබ්බො’’’ති.

“譬如树或藤有顶端，因此也有中间和根。正是如此，尊者龙军，如果证悟涅槃有因，因此也应希求有令涅槃生起的因。”

‘‘අනුප්පාදනීයං, මහාරාජ, නිබ්බානං, තස්මා න නිබ්බානස්ස උප්පාදාය හෙතු අක්ඛාතො’’ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං දස්සෙත්වා කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහි, යථාහං ජානෙය්‍යං නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය හෙතු අත්ථි, නිබ්බානස්ස උප්පාදාය හෙතු නත්ථී’’ති.

“大王，涅槃是不可生的，因此没有宣说令涅槃生起的因。”“那么，尊者龙军，请您举出理由，用理由来说服我，以便我能了知：证悟涅槃有因，而令涅槃生起无因。”

‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සක්කච්චං සොතං ඔදහ, සාධුකං සුණොහි, වක්ඛාමි තත්ථ කාරණං, සක්කුණෙය්‍ය, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන ඉතො හිමවන්තං පබ්බතරාජං උපගන්තු’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘සක්කුණෙය්‍ය පන සො, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන හිමවන්තං පබ්බතරාජං ඉධ ආහරිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය මග්ගො අක්ඛාතුං, න සක්කා නිබ්බානස්ස උප්පාදාය හෙතු දස්සෙතුං.

“那么，大王，请专心倾听，仔细听好，我将在此说明理由。大王，一个人能以凡常之力从这里走到雪山之王(Himavanta)那里吗？”“是的，尊者。”“那么，大王，那个人能以凡常之力把雪山之王带到这里来吗？”“不能，尊者。”“正是如此，大王，可以宣说证悟涅槃之道，却不能展示产生涅槃的因。”

‘‘සක්කුණෙය්‍ය, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන මහාසමුද්දං නාවාය උත්තරිත්වා පාරිමතීරං ගන්තු’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති? ‘‘සක්කුණෙය්‍ය පන සො, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන මහාසමුද්දස්ස පාරිමතීරං ඉධ ආහරිතු’’න්ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය මග්ගො අක්ඛාතුං, න සක්කා නිබ්බානස්ස උප්පාදාය හෙතු දස්සෙතුං. කිං කාරණා? අසඞ්ඛතත්තා ධම්මස්සා’’ති.

“大王，一个人能以凡常之力乘船渡过大洋到达彼岸吗？”“是的，尊者。”“那么，大王，那个人能以凡常之力把大洋的彼岸带到这里来吗？”“不能，尊者。”“正是如此，大王，可以宣说证悟涅槃之道，却不能展示产生涅槃的因。是何原因？因为此法是无为的。”

‘‘අසඞ්ඛතං[Pg.262], භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බාන’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අසඞ්ඛතං නිබ්බානං න කෙහිචි කතං, නිබ්බානං, මහාරාජ, න වත්තබ්බං උප්පන්නන්ති වා අනුප්පන්නන්ති වා උප්පාදනීයන්ති වා අතීතන්ති වා අනාගතන්ති වා පච්චුප්පන්නන්ති වා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා කායවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බානං න උප්පන්නං න අනුප්පන්නං න උප්පාදනීයං න අතීතං න අනාගතං න පච්චුප්පන්නං න චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං න සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං න ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං න ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං න කායවිඤ්ඤෙය්‍යං, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ නත්ථිධම්මං නිබ්බානං අපදිසථ ‘නත්ථි නිබ්බාන’න්ති. ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, නිබ්බානං, මනොවිඤ්ඤෙය්‍යං නිබ්බානං, විසුද්ධෙන මානසෙන පණීතෙන උජුකෙන අනාවරණෙන නිරාමිසෙන සම්මාපටිපන්නො අරියසාවකො නිබ්බානං පස්සතී’’ති.

“尊者龙军，涅槃是无为的吗？”“是的，大王，涅槃是无为的，非由任何因缘所造。大王，涅槃不应被称为已生、或未生、或当生，不应被称为过去、或未来、或现在，不应被称为眼所识知、或耳所识知、或鼻所识知、或舌所识知、或身所识知。”“尊者龙军，如果涅槃非已生、非未生、非当生，非过去、非未来、非现在，非眼所识知、非耳所识知、非鼻所识知、非舌所识知、非身所识知，那么，尊者龙军，您就是把涅槃指为不存在之法，说‘没有涅槃’了。”“大王，涅槃是存在的。涅槃是意所识知的。正确行道的圣弟子，以清净、崇高、正直、无障、无染之心，得见涅槃。”

‘‘කීදිසං පන තං, භන්තෙ, නිබ්බානං, යං තං ඔපම්මෙහි ආදීපනීයං කාරණෙහි මං සඤ්ඤාපෙහි, යථා අත්ථිධම්මං ඔපම්මෙහි ආදීපනීය’’න්ති. ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, වාතො නාමා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, මහාරාජ, වාතං දස්සෙහි වණ්ණතො වා සණ්ඨානතො වා අණුං වා ථූලං වා දීඝං වා රස්සං වා’’ති. ‘‘න සක්කා, භන්තෙ නාගසෙන, වාතො උපදස්සයිතුං, න සො වාතො හත්ථග්ගහණං වා නිම්මද්දනං වා උපෙති, අපි ච අත්ථි සො වාතො’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, න සක්කා වාතො උපදස්සයිතුං, තෙන හි නත්ථි වාතො’’ති? ‘‘ජානාමහං, භන්තෙ නාගසෙන, වාතො අත්ථීති මෙ හදයෙ අනුපවිට්ඨං, න චාහං සක්කොමි වාතං උපදස්සයිතු’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අත්ථි නිබ්බානං, න ච සක්කා නිබ්බානං උපදස්සයිතුං වණ්ණෙන වා සණ්ඨානෙන වා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සූපදස්සිතං ඔපම්මං, සුනිද්දිට්ඨං කාරණං, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමි ‘අත්ථි නිබ්බාන’’’න්ති.

“尊者，那涅槃是什么样的呢？请您用譬喻和理由来开导我，让我了解这真实存在的法。”“大王，有名为风的东西吗？”“是的，尊者。”“那么，大王，请您指出风的颜色、形状，是细是粗，是长是短。”“尊者龙军，风是无法被指出的，风不会被手抓握或揉搓，然而风确实存在。”“大王，如果风无法被指出，那么风就不存在了吗？”“尊者龙军，我知道风是存在的，这已深入我心，但我无法指出风。”“正是如此，大王。涅槃是存在的，但无法用颜色或形状来指出。”“善哉，尊者龙军！譬喻阐释得好，理由说明得好，我亦如是接受：‘涅槃是存在的’。”

අකම්මජාදිපඤ්හො පඤ්චමො.

第五，非业生等之问。

6. කම්මජාදිපඤ්හො

6. 业生等之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමෙ එත්ථ කම්මජා, කතමෙ හෙතුජා, කතමෙ උතුජා, කතමෙ න කම්මජා, න හෙතුජා, න උතුජා’’ති? ‘‘යෙ කෙචි, මහාරාජ, සත්තා සචෙතනා, සබ්බෙ තෙ කම්මජා; අග්ගි ච සබ්බානි ච [Pg.263] බීජජාතානි හෙතුජානි; පථවී ච පබ්බතා ච උදකඤ්ච වාතො ච, සබ්බෙ තෙ උතුජා; ආකාසො ච නිබ්බානඤ්ච ඉමෙ ද්වෙ අකම්මජා අහෙතුජා අනුතුජා. නිබ්බානං පන, මහාරාජ, න වත්තබ්බං කම්මජන්ති වා හෙතුජන්ති වා උතුජන්ති වා උප්පන්නන්ති වා අනුප්පන්නන්ති වා උප්පාදනීයන්ති වා අතීතන්ති වා අනාගතන්ති වා පච්චුප්පන්නන්ති වා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා කායවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති වා, අපි ච, මහාරාජ, මනොවිඤ්ඤෙය්‍යං නිබ්බානං, යං සො සම්මාපටිපන්නො අරියසාවකො විසුද්ධෙන ඤාණෙන පස්සතී’’ති. ‘‘රමණීයො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො සුවිනිච්ඡිතො නිස්සංසයො එකන්තගතො, විමති උප්පච්ඡින්නා, ත්වං ගණිවරපවරමාසජ්ජා’’ති.

6. “尊者龙军，于此，哪些是业生的，哪些是因生的，哪些是时节生的，哪些非业生、非因生、非时节生？”“大王，凡有心识的众生，皆是业生；火与一切种子类，是因生；地、山、水、风，皆是时节生；空与涅槃，此二者非业生、非因生、非时节生。再者，大王，涅槃不应被称为业生、因生、时节生，或已生、未生、应生，或过去、未来、现在，或眼所识知、耳所识知、鼻所识知、舌所识知、身所识知。然而，大王，涅槃是意所识知的，彼善行之圣弟子以清净的智慧见之。”“尊者龙军，此问决择善妙，无疑，已得定论。因得亲近您这位僧团之最上胜者，疑惑已断。”

කම්මජාදිපඤ්හො ඡට්ඨො.

第六，业生等之问。

7. යක්ඛපඤ්හො

7. 夜叉问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි ලොකෙ යක්ඛා නාමා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අත්ථි ලොකෙ යක්ඛා නාමා’’ති. ‘‘චවන්ති පන තෙ, භන්තෙ, යක්ඛා තම්හා යොනියා’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, චවන්ති තෙ යක්ඛා තම්හා යොනියා’’ති. ‘‘කිස්ස පන, භන්තෙ නාගසෙන, තෙසං මතානං යක්ඛානං සරීරං න දිස්සති, කුණපගන්ධොපි න වායතී’’ති? ‘‘දිස්සති, මහාරාජ, මතානං යක්ඛානං සරීරං, කුණපගන්ධොපි තෙසං වායති, මතානං, මහාරාජ, යක්ඛානං සරීරං කීටවණ්ණෙන වා දිස්සති, කිමිවණ්ණෙන වා දිස්සති, කිපිල්ලිකවණ්ණෙන වා දිස්සති, පටඞ්ගවණ්ණෙන වා දිස්සති, අහිවණ්ණෙන වා දිස්සති, විච්ඡිකවණ්ණෙන වා දිස්සති, සතපදිවණ්ණෙන වා දිස්සති, දිජවණ්ණෙන වා දිස්සති, මිගවණ්ණෙන වා දිස්සතී’’ති. ‘‘කො හි, භන්තෙ නාගසෙන, අඤ්ඤො ඉදං පඤ්හං පුට්ඨො විසජ්ජෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තවාදිසෙන බුද්ධිමතා’’ති.

7. “尊者龙军，世间有叫作夜叉的吗？”“大王，是的，世间有叫作夜叉的。”“尊者，那些夜叉会从那个生命形态中死去吗？”“大王，是的，那些夜叉会从那个生命形态中死去。”“尊者龙军，为什么那些死去的夜叉，其尸体看不见，也闻不到尸臭呢？”“大王，死去的夜叉，其尸体是看得见的，他们的尸体也会发出尸臭。大王，死去的夜叉，其尸体有时显现为昆虫的样子，有时显现为蠕虫的样子，有时显现为蚂蚁的样子，有时显现为飞蛾的样子，有时显现为蛇的样子，有时显现为蝎子的样子，有时显现为蜈蚣的样子，有时显现为鸟的样子，有时显现为野兽的样子。”“尊者龙军，除了像您这样有智慧的人，还有谁被问到这个问题能够解答呢？”

යක්ඛපඤ්හො සත්තමො.

第七，夜叉问。

8. අනවසෙසසික්ඛාපදපඤ්හො

8. 无余学处问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ අහෙසුං තිකිච්ඡකානං පුබ්බකා ආචරියා සෙය්‍යථිදං, නාරදො ධම්මන්තරී අඞ්ගිරසො කපිලො කණ්ඩරග්ගි සාමො [Pg.264] අතුලො පුබ්බකච්චායනො, සබ්බෙපෙතෙ ආචරියා සකිං යෙව රොගුප්පත්තිඤ්ච නිදානඤ්ච සභාවඤ්ච සමුට්ඨානඤ්ච තිකිච්ඡඤ්ච කිරියඤ්ච සිද්ධාසිද්ධඤ්ච සබ්බං තං නිරවසෙසං ජානිත්වා ‘ඉමස්මිං කායෙ එත්තකා රොගා උප්පජ්ජිස්සන්තී’ති එකප්පහාරෙන කලාපග්ගාහං කරිත්වා සුත්තං බන්ධිංසු, අසබ්බඤ්ඤුනො එතෙ සබ්බෙ, කිස්ස පන තථාගතො සබ්බඤ්ඤූ සමානො අනාගතං කිරියං බුද්ධඤාණෙන ජානිත්වා ‘එත්තකෙ නාම වත්ථුස්මිං එත්තකං නාම සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙතබ්බං භවිස්සතී’ති පරිච්ඡින්දිත්වා අනවසෙසතො සික්ඛාපදං න පඤ්ඤපෙසි, උප්පන්නුප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං අයසෙ පාකටෙ දොසෙ විත්ථාරිකෙ පුථුගතෙ උජ්ඣායන්තෙසු මනුස්සෙසු තස්මිං තස්මිං කාලෙ සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසී’’ති?

8. 尊者龙军，那些古代医家的先师们，例如那罗达(Nārada)、檀盘陀利(Dhanvantarī)、鸯耆罗娑(Aṅgirasa)、迦毗罗(Kapila)、建陀罗耆萨摩(Kaṇḍaraggisāma)、阿图罗(Atula)、前迦旃延(Pubbakaccāyana)，所有这些老师们都能一次性地、毫无遗漏地知晓疾病的生起、病因、性质、根源、治疗、疗法以及成败，他们整体把握后说“这个身体将会生起如此多的疾病”，然后编纂了医典。他们都不是一切知者，那么，如来作为一切知者，为何不以佛智预知未来当为之事，确定“在如此之事上，将须制定如此的学处”，从而毫无遗漏地一次性制定所有学处呢？反而是每当事件发生，恶名显露，过失广传，为众人所指责时，才在那个时候为弟子们制定学处呢？

‘‘ඤාතමෙතං, මහාරාජ, තථාගතස්ස ‘ඉමස්මිං සමයෙ ඉමෙසු මනුස්සෙසු සාධිකං දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං පඤ්ඤපෙතබ්බං භවිස්සතී’ති, අපි ච තථාගතස්ස එවං අහොසි ‘සචෙ ඛො අහං සාධිකං දියඩ්ඪසික්ඛාපදසතං එකප්පහාරං පඤ්ඤපෙස්සාමි, මහාජනො සන්තාසමාපජ්ජිස්සති ‘බහුකං ඉධ රක්ඛිතබ්බං, දුක්කරං වත භො සමණස්ස ගොතමස්ස සාසනෙ පබ්බජිතු’න්ති, පබ්බජිතුකාමාපි න පබ්බජිස්සන්ති, වචනඤ්ච මෙ න සද්දහිස්සන්ති, අසද්දහන්තා තෙ මනුස්සා අපායගාමිනො භවිස්සන්න-ති උප්පන්නුප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං ධම්මදෙසනාය විඤ්ඤාපෙත්වා පාකටෙ දොසෙ සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමී’’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධානං, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධානං, යාව මහන්තං තථාගතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤාණං, එවමෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිද්දිට්ඨො එසො අත්ථො තථාගතෙන, ‘බහුකං ඉධ සික්ඛිතබ්බ’න්ති සුත්වා සත්තානං සන්තාසො උප්පජ්ජෙය්‍ය, එකොපි ජිනසාසනෙ න පබ්බජෙය්‍ය, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，如来知道：‘在此时，于这些人中，将需要制定超过一百五十条学处。’然而，如来这样想：‘如果我一次性制定超过一百五十条学处，大众将会感到恐慌，认为“这里要守护的太多了，在沙门乔达摩的教法中出家真是困难”，即使想出家的人也不会出家，他们也不会相信我的话，不相信的人将会堕入恶道。我将在每一事由发生时，通过说法来让他们了知，并在过失显现时才制定学处。’”“尊者龙军，诸佛真是稀有！尊者龙军，诸佛真是奇妙！如来的一切知智是何等广大！尊者龙军，如来已善巧说明此义：‘如果听闻“这里要学习的有很多”，众生就会产生恐慌，甚至没有人会在胜利者的教法中出家。’我如此信受此事。”

අනවසෙසසික්ඛාපදපඤ්හො අට්ඨමො.

第八，无余学处问。

9. සූරියතපනපඤ්හො

9. 日热之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අයං සූරියො සබ්බකාලං කඨිනං තපති, උදාහු කිඤ්චිකාලං මන්දං තපතී’’ති? ‘‘සබ්බකාලං, මහාරාජ, සූරියො කඨිනං තපති[Pg.265], න කිඤ්චිකාලං මන්දං තපතී’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සූරියො සබ්බකාලං කඨිනං තපති, කිස්ස පන අප්පෙකදා සූරියො කඨිනං තපති, අප්පෙකදා මන්දං තපතී’’ති? ‘‘චත්තාරොමෙ, මහාරාජ, සූරියස්ස රොගා, යෙසං අඤ්ඤතරෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපති. කතමෙ චත්තාරො? අබ්භං, මහාරාජ, සූරියස්ස රොගො, තෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපති. මහිකා, මහාරාජ, සූරියස්ස රොගො, තෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපති. මෙඝො, මහාරාජ, සූරියස්ස රොගො, තෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපති. රාහු, මහාරාජ, සූරියස්ස රොගො, තෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, චත්තාරො සූරියස්ස රොගා, යෙසං අඤ්ඤතරෙන රොගෙන පටිපීළිතො සූරියො මන්දං තපතී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං, භන්තෙ නාගසෙන, සූරියස්සපි තාව තෙජොසම්පන්නස්ස රොගො උප්පජ්ජිස්සති, කිමඞ්ගං පන අඤ්ඤෙසං සත්තානං, නත්ථි, භන්තෙ, එසා විභත්ති අඤ්ඤස්ස අඤ්ඤත්‍ර තවාදිසෙන බුද්ධිමතා’’ති.

9. “尊者龙军，此日是恒时猛烈地照耀，还是有时微弱地照耀呢？”“大王，日是恒时猛烈地照耀，无有时微弱地照耀。”“尊者龙军，若日是恒时猛烈地照耀，那么为何有时日猛烈，有时日微弱呢？”“大王，日有四种病，当为其中任一病所逼恼时，日便微弱地照耀。是哪四种呢？大王，云是日之病，当为此病所逼恼时，日便微弱地照耀。大王，霜雾是日之病，当为此病所逼恼时，日便微弱地照耀。大王，雨云是日之病，当为此病所逼恼时，日便微弱地照耀。大王，罗睺(Rāhu)是日之病，当为此病所逼恼时，日便微弱地照耀。大王，此即是日的四种病，当为其中任一病所逼恼时，日便微弱地照耀。”“尊者龙军，稀有！尊者龙军，未曾有！具足威势的日尚且会生病，何况其他众生！尊者，除了像您这样的智者，他人无法作此分别。”

සූරියතපනපඤ්හො නවමො.

日热之问第九。

10. කඨිනතපනපඤ්හො

10. 猛烈照耀之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිස්ස හෙමන්තෙ සූරියො කඨිනං තපති, නො තථා ගිම්හෙ’’ති? ‘‘ගිම්හෙ, මහාරාජ, අනුපහතං හොති රජොජල්ලං, වාතක්ඛුභිතා රෙණූ ගගනානුගතා හොන්ති, ආකාසෙපි අබ්භා සුබහලා හොන්ති, මහාවාතො ච අධිමත්තං වායති, තෙ සබ්බෙ නානාකුලා සමායුතා සූරියරංසියො පිදහන්ති, තෙන ගිම්හෙ සූරියො මන්දං තපති.

10. “尊者龙军，为何在冬季日猛烈地照耀，而在夏季却不如此呢？”“大王，在夏季，尘垢未被平息，被风吹动的尘埃遍行于空，天空中亦有厚云，且大风猛烈地吹。此等种种聚集，遮蔽了日光，因此在夏季日微弱地照耀。

‘‘හෙමන්තෙ පන, මහාරාජ, හෙට්ඨා පථවී නිබ්බුතා හොති, උපරි මහාමෙඝො උපට්ඨිතො හොති, උපසන්තං හොති රජොජල්ලං, රෙණු ච සන්තසන්තං ගගනෙ චරති, විගතවලාහකො ච හොති ආකාසො, වාතො [Pg.266] ච මන්දමන්දං වායති, එතෙසං උපරතියා විසුද්ධා හොන්ති සූරියරංසියො, උපඝාතවිමුත්තස්ස සූරියස්ස තාපො අති විය තපති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන සූරියො හෙමන්තෙ කඨිනං තපති, නො තථා ගිම්හෙ’’ති. ‘‘සබ්බීතිමුත්තො, භන්තෙ, සූරියො කඨිනං තපති, මෙඝාදිසහගතො කඨිනං න තපතී’’ති.

“再者，大王，在冬季，下方大地清凉，上方大云现前，尘垢已经平息，尘埃在空中缓缓飘动，天空无云，风也和缓地吹。因彼等止息，日光变得清净，脱离障碍的太阳，其热力便酷烈地照耀。大王，此即是太阳于冬季酷热照耀，而于夏季不如此的原因。”“尊者，太阳脱离一切灾患时才酷热地照耀，与云等俱时则不酷热地照耀。”

කඨිනතපනපඤ්හො දසමො.

迦絺那酷热之问第十。

නිප්පපඤ්චවග්ගො දුතියො.

无戏论品第二。

ඉමස්මිං වග්ගෙ දස පඤ්හා.

此品有十问。

3. වෙස්සන්තරවග්ගො

3. 韦桑达拉品

1. වෙස්සන්තරපඤ්හො

1. 韦桑达拉之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.267] නාගසෙන, සබ්බෙව බොධිසත්තා පුත්තදාරං දෙන්ති, උදාහු වෙස්සන්තරෙනෙව රඤ්ඤා පුත්තදාරං දින්න’’න්ති? ‘‘සබ්බෙපි, මහාරාජ, බොධිසත්තා පුත්තදාරං දෙන්ති, න වෙස්සන්තරෙනෙව රඤ්ඤා පුත්තදාරං දින්න’’න්ති. ‘‘අපි ච ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, තෙසං අනුමතෙන දෙන්තී’’ති. ‘‘භරියා, මහාරාජ, අනුමතා, දාරකා පන බාලතාය විලපිංසු, යදි තෙ අත්ථතො ජානෙය්‍යුං, තෙපි අනුමොදෙය්‍යුං, න තෙ විලපෙය්‍යු’’න්ති.

1. “尊者龙军，是所有菩萨都布施妻儿，还是只有韦桑达拉王布施了妻儿？”“大王，所有菩萨都布施妻儿，并非只有韦桑达拉王布施了妻儿。”“然而，尊者龙军，他们是在征得妻儿同意后才布施的吗？”“大王，妻子是同意的，但孩子们因为年幼无知而哭泣。如果他们了知其义，他们也会随喜，而不会哭泣了。”

‘‘දුක්කරං, භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තෙන කතං, යං සො අත්තනො ඔරසෙ පියෙ පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාසත්ථාය අදාසි.

“尊者龙军，菩萨所做之事真是难行！他将自己亲生的爱子们布施给一位婆罗门为奴。”

‘‘ඉදම්පි දුතියං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො අත්තනො ඔරසෙ පියෙ පුත්තෙ බාලකෙ තරුණකෙ ලතාය බන්ධිත්වා තෙන බ්‍රාහ්මණෙන ලතාය අනුමජ්ජීයන්තෙ දිස්වා අජ්ඣුපෙක්ඛි.

“此是第二件难行中之更难行者：他看见那婆罗门用藤条捆绑并拖拽自己亲生的、年幼娇嫩的儿子们，却能保持舍心。”

‘‘ඉදම්පි තතියං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො සකෙන බලෙන බන්ධනා මුච්චිත්වා ආගතෙ දාරකෙ සාරජ්ජමුපගතෙ පුනදෙව ලතාය බන්ධිත්වා අදාසි.

“此是第三件难行中之更难行者：当孩子们凭自己的力量从捆绑中挣脱，惊恐地回来时，他又用藤条将他们绑起来送了出去。”

‘‘ඉදම්පි චතුත්ථං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො දාරකෙ ‘අයං ඛො, තාත, යක්ඛො ඛාදිතුං නෙති අම්හෙ’ති විලපන්තෙ ‘මා භායිත්ථා’ති න අස්සාසෙසි.

此为第四件难行中之更难行者：当子女们哭喊“父亲，此夜叉要带我等去吃掉！”时，他未曾安慰他们说“莫要害怕”。

‘‘ඉදම්පි පඤ්චමං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො ජාලිස්ස කුමාරස්ස රුදමානස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා ‘අලං, තාත, කණ්හාජිනං නිවත්තෙහි, අහමෙව ගච්ඡාමි යක්ඛෙන සහ, ඛාදතු මං යක්ඛො’ති යාචමානස්ස එවං න සම්පටිච්ඡි.

此为第五件难行中之更难行者：当阇利(Jāli)王子哭泣着伏于其足下，恳求道：“父亲，够了！请留下黑羚(Kaṇhājinā)，让我独自跟夜叉去，让夜叉吃掉我吧！”他亦未应允。

‘‘ඉදම්පි ඡට්ඨං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං සො ජාලිස්ස කුමාරස්ස ‘පාසාණසමං නූන තෙ, තාත, හදයං, යං ත්වං අම්හාකං දුක්ඛිතානං පෙක්ඛමානො නිම්මනුස්සකෙ බ්‍රහාරඤ්ඤෙ යක්ඛෙන නීයමානෙ න නිවාරෙසී’ති විලපමානස්ස කාරුඤ්ඤං නාකාසි.

此为第六件难行中之更难行者：当阇利王子悲泣道：“父亲，您的心真如磐石！眼见我等如此痛苦，被夜叉带往此无人烟之大森林，您竟不阻止！”他亦未生起悲悯。

‘‘ඉදම්පි [Pg.268] සත්තමං දුක්කරතො දුක්කරතරං, යං තස්ස රුළරුළස්ස භීමභීමස්ස නීතෙ දාරකෙ අදස්සනං ගමිතෙ න ඵලි හදයං සතධා වා සහස්සධා වා, පුඤ්ඤකාමෙන මනුජෙන කිං පරදුක්ඛාපනෙන, නනු නාම සකදානං දාතබ්බං හොතී’’ති?

此为第七件难行中之更难行者：当那些哭喊号叫、惊恐万状的孩童们被带走而消失于视线之外时，他的心竟未碎成百片千片。求福德之人，何以令他人受苦？难道不应布施自身吗？

‘‘දුක්කරස්ස, මහාරාජ, කතත්තා බොධිසත්තස්ස කිත්තිසද්දො දසසහස්සියා ලොකධාතුයා සදෙවමනුස්සෙසු අබ්භුග්ගතො, දෙවා දෙවභවනෙ පකිත්තෙන්ති, අසුරා අසුරභවනෙ පකිත්තෙන්ති, ගරුළා ගරුළභවනෙ පකිත්තෙන්ති, නාගා නාගභවනෙ පකිත්තෙන්ති, යක්ඛා යක්ඛභවනෙ පකිත්තෙන්ති, අනුපුබ්බෙන තස්ස කිත්තිසද්දො පරම්පරාය අජ්ජෙතරහි ඉධ අම්හාකං සමයං අනුප්පත්තො, තං මයං දානං පකිත්තෙන්තා විකොපෙන්තා නිසින්නා සුදින්නං, උදාහු දුද්දින්නන්ති. සො ඛො පනායං, මහාරාජ, කිත්තිසද්දො නිපුණානං විඤ්ඤූනං විදූනං විභාවීනං බොධිසත්තානං දස ගුණෙ අනුදස්සති. කතමෙ දස? අගෙධතා නිරාලයතා චාගො පහානං අපුනරාවත්තිතා සුඛුමතා මහන්තතා දුරනුබොධතා දුල්ලභතා අසදිසතා බුද්ධධම්මස්ස, සො ඛො පනායං, මහාරාජ, කිත්තිසද්දො නිපුණානං විඤ්ඤූනං විදූනං විභාවීනං බොධිසත්තානං ඉමෙ දස ගුණෙ අනුදස්සතී’’ති.

“大王，因菩萨作了难行之事，其声誉传扬于一万世界体系，遍及天人。诸天在天界称颂，阿修罗在阿修罗界称颂，金翅鸟在金翅鸟界称颂，龙在龙界称颂，夜叉在夜叉界称颂。此声誉经由传承，次第流传，于今日到达我们这里。我们坐在这里，一面称颂那布施，一面辨析其为善施或非善施。大王，此声誉彰显了善巧、明智、博学、具洞察力的菩萨们所具备的十种品德。是哪十种呢？无贪、无执、舍离、舍弃、不退转、微细、宏大、甚深难解、稀有难得、佛法之无与伦比。大王，此声誉正彰显了善巧、明智、博学、具洞察力的菩萨们所具备的这十种品德。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො පරං දුක්ඛාපෙත්වා දානං දෙති, අපි නු තං දානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනික’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, කිං වත්තබ්බ’’න්ති. ‘‘ඉඞ්ඝ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං උපදස්සෙහී’’ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, සො භවෙය්‍ය පක්ඛහතො වා පීඨසප්පී වා අඤ්ඤතරං වා බ්‍යාධිං ආපන්නො, තමෙනං යො කොචි පුඤ්ඤකාමො යානං ආරොපෙත්වා පත්ථිතං දෙසමනුපාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තස්ස පුරිසස්ස තතොනිදානං කිඤ්චි සුඛං නිබ්බත්තෙය්‍ය සග්ගසංවත්තනිකං තං කම්ම’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, කිං වත්තබ්බං? හත්ථියානං වා සො, භන්තෙ, පුරිසො ලභෙය්‍ය අස්සයානං වා රථයානං වා, ථලෙ ථලයානං ජලෙ ජලයානං දෙවෙසු දෙවයානං මනුස්සෙසු මනුස්සයානං, තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං භවෙ භවෙ නිබ්බත්තෙය්‍ය, තදනුච්ඡවිකානි තදනුලොමිකානි චස්ස සුඛානි නිබ්බත්තෙය්‍යුං, සුගතිතො සුගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, තෙනෙව කම්මාභිසන්දෙන ඉද්ධියානං අභිරුය්හ පත්ථිතං නිබ්බානනගරං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති [Pg.269] සග්ගසංවත්තනිකං, යං සො පුරිසො බලීබද්දෙ දුක්ඛාපෙත්වා එවරූපං සුඛං අනුභවති.

“尊者龙军，若人令他人受苦而行布施，此布施是否能有乐报，能导向天界呢？”“是的，大王，何须言说？”“那么，尊者龙军，请为我开示其因由。”“大王，此处有某位具戒、具善法的沙门或婆罗门，他或许半身不遂，或许是跛行残疾，或为其他疾病所困。若有某位欲求功德之人，用车辆将他载往其想去之处。大王，此人的此行，是否会因此而生起某种能导向天界的快乐呢？”“是的，尊者，何须言说？尊者，此人或能得象车、马车、车乘；在陆地得陆行工具，在水上得水行工具，在天界得天界交通工具，在人间得人间交通工具。生生世世，他将获得与此相应的果报，享受与此相应的快乐，从善趣至善趣。依此业力，他将能乘神通车，到达所愿求的涅槃之城。”“既然如此，大王，令他人受苦而作的布施，也能有乐报，能导向天界，正如那人虽令牛受苦，却能体验如是之乐。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යථා පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනිකං. ඉධ, මහාරාජ, යො කොචි රාජා ජනපදතො ධම්මිකං බලිං උද්ධරාපෙත්වා ආණාපවත්තනෙන දානං දදෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, රාජා තතොනිදානං කිඤ්චි සුඛං අනුභවෙය්‍ය සග්ගසංවත්තනිකං තං දාන’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, කිං වත්තබ්බං, තතොනිදානං සො, භන්තෙ, රාජා උත්තරිං අනෙකසතසහස්සගුණං ලභෙය්‍ය. රාජූනං අතිරාජා භවෙය්‍ය, දෙවානං අතිදෙවො භවෙය්‍ය, බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා භවෙය්‍ය, සමණානං අතිසමණො භවෙය්‍ය, බ්‍රාහ්මණානං අතිබ්‍රාහ්මණො භවෙය්‍ය, අරහන්තානං අතිඅරහා භවෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, පරදුක්ඛාපනෙන දින්නදානං සුඛවිපාකං හොති සග්ගසංවත්තනිකං, යං සො රාජා බලිනා ජනං පීළෙත්වා දින්නදානෙන එවරූපං උත්තරිං යසසුඛං අනුභවතී’’ති.

“大王，请再听一个更进一步的理由，说明通过使他人受苦而作的布施，如何能有快乐的果报，并导向天界。大王，于此，若有某位国王从国土中征收如法的赋税，然后以权威行布施，大王，那位国王是否会因此而体验到某种快乐，其布施能导向天界呢？”“是的，尊者，何须言说？尊者，那位国王因此将获得无数百千倍的回报。他将成为诸王之王，诸天之天，诸梵天之梵天，诸沙门之沙门，诸婆罗门之婆罗门，诸阿罗汉之阿罗汉。”“既然如此，大王，通过使他人受苦而作的布施，也能有快乐的果报，并导向天界，因为那位国王通过赋税压迫人民，以所作的布施尚且能体验到如此殊胜的名声和快乐。”

‘‘අතිදානං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා දින්නං, යං සො සකං භරියං පරස්ස භරියත්ථාය අදාසි, සකෙ ඔරසෙ පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාසත්ථාය අදාසි, අතිදානං නාම, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ විදූහි නින්දිතං ගරහිතං, යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, අතිභාරෙන සකටස්ස අක්ඛො භිජ්ජති, අතිභාරෙන නාවා ඔසීදති, අතිභුත්තෙන භොජනං විසමං පරිණමති, අතිවස්සෙන ධඤ්ඤං විනස්සති, අතිදානෙන භොගක්ඛයං උපෙති, අතිතාපෙන පථවී උපඩය්හති, අතිරාගෙන උම්මත්තකො හොති, අතිදොසෙන වජ්ඣො හොති, අතිමොහෙන අනයං ආපජ්ජති, අතිලොභෙන චොරග්ගහණමුපගච්ඡති, අතිභයෙන නිරුජ්ඣති, අතිපූරෙන නදී උත්තරති, අතිවාතෙන අසනි පතති, අතිඅග්ගිනා ඔදනං උත්තරති, අතිසඤ්චරණෙන න චිරං ජීවති. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිදානං නාම ලොකෙ විදූහි නින්දිතං ගරහිතං, අතිදානං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා දින්නං, න තත්ථ කිඤ්චි ඵලං ඉච්ඡිතබ්බ’’න්ති.

“尊者龙军，韦桑达拉王所作的布施是过度的，他将自己的妻子给予他人为妻，将自己的亲生儿女给予婆罗门为奴。尊者龙军，世间的智者谴责、批评此等过度布施。正如，尊者龙军，过重的负担会使车轴断裂，过重的载重会使船只沉没，过多的食物会消化不良，过多的降雨会毁坏庄稼，过度的布施会导致财富耗尽，过度的炎热会使土地烧焦，过度的贪欲会使人疯狂，过度的嗔怒会招致杀身之祸，过度的愚痴会陷入不幸，过度的贪婪会使人行窃而被捕，过度的恐惧会使人灭亡，过满的河水会溢出堤岸，过强的风会带来雷击，过旺的火会使米饭沸溢，过度的奔波会使人无法长寿。同样地，尊者龙军，世间的智者谴责、批评此等过度布施。尊者龙军，韦桑达拉王所作的布施是过度的，不应期望从中得到任何果报。”

‘‘අතිදානං, මහාරාජ, ලොකෙ විදූහි වණ්ණිතං ථුතං පසත්ථං, යෙ කෙචි යාදිසං කීදිසං දානං දෙන්ති, අතිදානදායී ලොකෙ කිත්තිං පාපුණාති. යථා[Pg.270], මහාරාජ, අතිපවරතාය දිබ්බං වනමූලං ගහිතම්පි හත්ථපාසෙ ඨිතානං පරජනානං න දස්සයති, අගදො අතිජච්චතාය පීළාය සමුග්ඝාතකො රොගානං අන්තකරො, අග්ගි අතිජොතිතාය ඩහති, උදකං අතිසීතතාය නිබ්බාපෙති, පදුමං පරිසුද්ධතාය න උපලිම්පති වාරිකද්දමෙන, මණි අතිගුණතාය කාමදදො, වජිරං අතිතිඛිණතාය විජ්ඣති මණිමුත්තාඵලිකං, පථවී අතිමහන්තතාය නරොරගමිගපක්ඛිජලසෙලපබ්බතදුමෙ ධාරෙති, සමුද්දො අතිමහන්තතාය අපරිපූරණො, සිනෙරු අතිභාරතාය අචලො, ආකාසො අතිවිත්ථාරතාය අනන්තො, සූරියො අතිප්පභතාය තිමිරං ඝාතෙති, සීහො අතිජාතිතාය විගතභයො, මල්ලො අතිබලවතාය පටිමල්ලං ඛිප්පං උක්ඛිපති, රාජා අතිපුඤ්ඤතාය අධිපති, භික්ඛු අතිසීලවන්තතාය නාගයක්ඛනරමරූහි නමස්සනීයො, බුද්ධො අතිඅග්ගතාය අනුපමො. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිදානං නාම ලොකෙ විදූහි වණ්ණිතං ථුතං පසත්ථං, යෙ කෙචි යාදිසං කීදිසං දානං දෙන්ති, අතිදානදායී ලොකෙ කිත්තිං පාපුණාති, අතිදානෙන වෙස්සන්තරො රාජා දසසහස්සියා ලොකධාතුයා වණ්ණිතො ථුතො පසත්ථො මහිතො කිත්තිතො, තෙනෙව අතිදානෙන වෙස්සන්තරො රාජා අජ්ජෙතරහි බුද්ධො ජාතො අග්ගො සදෙවකෙ ලොකෙ.

“大王，世间的智者赞叹、称颂、称扬极致的布施。无论任何人作何等布施，极致的布施者都能在世间获得美名。大王，譬如，神圣的药根因其极度殊胜，即使被拿在手中，也不会显现给站在伸手所及(hatthapāsa)之处的他人看；灵药因其极度优良，能解除痛苦，终结疾病；火因其极度炽热而燃烧；水因其极度寒冷而能熄灭；莲花因其极度纯净而不被水和泥所染；宝珠因其极度优质而能满足愿望；金刚石因其极度锋利而能穿透宝石、珍珠和水晶；大地因其极度广大而能承载人、龙、野兽、飞鸟、水、岩石、山脉和树木；大海因其极度浩瀚而永不盈满；须弥山(Sineru)因其极度沉重而不可动摇；天空因其极度广阔而无边无际；太阳因其极度光亮而驱除黑暗；狮子因其极度高贵而无所畏惧；力士因其极度强壮而能迅速摔倒对手；国王因其极度有福德而成为主宰；比丘因其极度持戒而受到龙、夜叉(yakkha)、人与天神的礼敬；佛陀因其极度至高无上而无与伦比。大王，正是如此，世间的智者赞叹、称颂、称扬极致的布施。无论任何人作何等布施，极致的布施者都能在世间获得美名。韦桑达拉王因其极致的布施，而被十千世界所赞扬、称颂、称扬、尊敬、传颂，也正因为这极致的布施，韦桑达拉王如今已成佛，为天人世间之最上者。”

‘‘අත්ථි පන, මහාරාජ, ලොකෙ ඨපනීයං දානං, යං දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බ’’න්ති? ‘‘දස ඛො පනිමානි, භන්තෙ නාගසෙන, දානානි, යානි ලොකෙ අදානසම්මතානි, යො තානි දානානි දෙති, සො අපායගාමී හොති. කතමානි දස? මජ්ජදානං, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ අදානසම්මතං, යො තං දානං දෙති, සො අපායගාමී හොති. සමජ්ජදානං…පෙ… ඉත්ථිදානං…පෙ… උසභදානං…පෙ… චිත්තකම්මදානං…පෙ… සත්ථදානං …පෙ… විසදානං…පෙ… සඞ්ඛලිකදානං…පෙ… කුක්කුටසූකරදානං…පෙ… තුලාකූටමානකූටදානං, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ අදානසම්මතං හොති, යො තං දානං දෙති, සො අපායගාමී හොති. ඉමානි ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, දස දානානි ලොකෙ අදානසම්මතානි, යො තානි දානානි දෙති, සො අපායගාමී හොතී’’ති.

“大王，世间是否存在一种应当搁置的布施，即使遇到应供者也不应布施呢？”“尊者龙军，世间有十种布施被认为是不应布施的，行此等布施者会趣向恶趣。是哪十种呢？尊者龙军，酒的布施在世间被认为是不应布施的，行此布施者会趣向恶趣。节庆的布施……妇女的布施……公牛的布施……画像的布施……武器的布施……毒药的布施……锁链的布施……鸡和猪的布施……尊者龙军，伪秤伪量的布施在世间被认为是不应布施的，行此布施者会趣向恶趣。尊者龙军，这十种布施在世间被认为是不应布施的，行此等布施者会趣向恶趣。”

‘‘නාහං තං, මහාරාජ, අදානසම්මතං පුච්ඡාමි, ඉමං ඛ්වාහං, මහාරාජ, තං පුච්ඡාමි ‘අත්ථි පන, මහාරාජ, ලොකෙ ඨපනීයං දානං, යං දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බ’න්ති. ‘‘නත්ථි, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකෙ ඨපනීයං දානං. යං [Pg.271] දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුප්පත්තෙ න දාතබ්බං, චිත්තප්පසාදෙ උප්පන්නෙ කෙචි දක්ඛිණෙය්‍යානං භොජනං දෙන්ති, කෙචි අච්ඡාදනං, කෙචි සයනං, කෙචි ආවසථං, කෙචි අත්ථරණපාවුරණං, කෙචි දාසිදාසං, කෙචි ඛෙත්තවත්ථුං, කෙචි ද්විපදචතුප්පදං, කෙචි සතං සහස්සං සතසහස්සං, කෙචි මහාරජ්ජං, කෙචි ජීවිතම්පි දෙන්තී’’ති. ‘‘යදි පන, මහාරාජ, කෙචි ජීවිතම්පි දෙන්ති, කිං කාරණා වෙස්සන්තරං දානපතිං අතිබාළ්හං පරිපාතෙසි සුදින්නෙ පුත්තෙ ච දාරෙ ච?

“大王，我并非问你那些被认为不应布施之事，大王，我问的是：‘大王，世间是否有应当搁置的布施，即使遇到应供者也不应布施的？’”“尊者龙军，世间没有应当搁置的布施。当遇到应供者时，没有什么是不应布施的。当净信之心生起时，有人布施食物给应供者，有人布施衣服，有人布施床座，有人布施住处，有人布施铺垫与遮盖物，有人布施男女仆役，有人布施田地与宅地，有人布施二足与四足动物，有人布施一百、一千、十万，有人布施大王国，有人甚至布施自己的生命。”“大王，如果有人甚至布施自己的生命，那么为何要如此强烈地抨击施主韦桑达拉善施其子与妻呢？”

‘‘අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි ලොකපකති ලොකාචිණ්ණං, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා වික්කිණිතුං වා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා වික්කිණිතුං වා’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, ලභති පිතා පුත්තං ඉණට්ටො වා ආජීවිකපකතො වා ආවපිතුං වා වික්කිණිතුං වා, වෙස්සන්තරොපි, මහාරාජ, රාජා අලභමානො සබ්බඤ්ඤුතඤාණං උපද්දුතො දුක්ඛිතො තස්ස ධම්මධනස්ස පටිලාභාය පුත්තදාරං ආවපෙසි ච වික්කිණි ච. ඉති, මහාරාජ, වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා අඤ්ඤෙසං දින්නං යෙව දින්නං, කතං යෙව කතං. කිස්ස පන ත්වං, මහාරාජ, තෙන දානෙන වෙස්සන්තරං දානපතිං අතිබාළ්හං අපසාදෙසී’’ති?

“大王，世间可有此常情与惯例：父亲因负债或为生计所迫，得以抵押或卖掉儿子吗？”“是的，尊者，父亲因负债或为生计所迫，得以抵押或卖掉儿子。”“大王，如果父亲因负债或为生计所迫得以抵押或卖掉儿子，那么韦桑达拉(Vessantara)王因尚未证得一切知智而困顿痛苦，为获得那法财，便也抵押并卖掉了妻儿。如此，大王，韦桑达拉王所施与的，不过是他人也能施与的；他所做的，不过是他人也能做的。既然如此，大王，你为何要因那布施而如此强烈地指责施主韦桑达拉呢？”

‘‘නාහං, භන්තෙ නාගසෙන, වෙස්සන්තරස්ස දානපතිනො දානං ගරහාමි, අපි ච පුත්තදාරං යාචන්තෙ නිමිනිත්වා අත්තානං දාතබ්බ’’න්ති. ‘‘එතං ඛො, මහාරාජ, අසබ්භිකාරණං, යං පුත්තදාරං යාචන්තෙ අත්තානං දදෙය්‍ය, යං යං හි යාචන්තෙ තං තදෙව දාතබ්බං, එතං සප්පුරිසානං කම්මං. යථා, මහාරාජ, කොචි පුරිසො පානීයං ආහරාපෙය්‍ය, තස්ස යො භොජනං දදෙය්‍ය, අපි නු සො, මහාරාජ, පුරිසො තස්ස කිච්චකාරී අස්සා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යං සො ආහරාපෙති, තමෙව තස්ස දෙන්තො කිච්චකාරී අස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා බ්‍රාහ්මණෙ පුත්තදාරං යාචන්තෙ පුත්තදාරං යෙව අදාසි. සචෙ, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො වෙස්සන්තරස්ස සරීරං යාචෙය්‍ය, න සො, මහාරාජ, අත්තානං රක්ඛෙය්‍ය න කම්පෙය්‍ය න රජ්ජෙය්‍ය, තස්ස දින්නං පරිච්චත්තං යෙව සරීරං භවෙය්‍ය. සචෙ, මහාරාජ, කොචි වෙස්සන්තරං දානපතිං උපගන්ත්වා යාචෙය්‍ය ‘දාසත්තං මෙ [Pg.272] උපෙහී’ති, දින්නං පරිච්චත්තං යෙවස්ස සරීරං භවෙය්‍ය, න සො දත්වා තපෙය්‍ය, රඤ්ඤො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො.

“尊者龙军(Nāgasena)，我并非非难施主韦桑达拉(Vessantara)的布施，而是说，当有人乞求其妻儿时，他理应代之以布施自己。”“大王，当有人乞求妻儿时却布施自己，这并非善士所为。他人求什么就应该布施什么，这才是善士之行。大王，譬如有人叫人取水，而另一人却给他食物，大王，那人算是为他办妥事情了吗？”“不，尊者，只有给他所要之物，才算是为他办妥事情。”“正是如此，大王。当婆罗门乞求妻儿时，韦桑达拉王就只布施了妻儿。大王，假如婆罗门向韦桑达拉乞求他的身体，他也不会保护自己，不会动摇，不会执着，他的身体也必已施舍放弃。大王，如果有人来到施主韦桑达拉面前乞求说：‘请来做我的奴隶吧’，他的身体也必已施舍放弃，他布施后不会懊悔。大王，韦桑达拉王的身体是为众人所共有的。

‘‘යථා, මහාරාජ, පක්කා මංසපෙසි බහුසාධාරණා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො. යථා වා පන, මහාරාජ, ඵලිතො රුක්ඛො නානාදිජගණසාධාරණො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, රඤ්ඤො වෙස්සන්තරස්ස කායො බහුසාධාරණො. කිං කාරණා? ‘එවාහං පටිපජ්ජන්තො සම්මාසම්බොධිං පාපුණිස්සාමී’ති.

“大王，正如一块煮熟的肉为众人所共有，大王，韦桑达拉王的身体也是如此，为众人所共有。又如，大王，一棵结满果实的树为各种鸟群所共有，大王，韦桑达拉王的身体也是如此，为众人所共有。是何原因？因为他想：‘我如此修行，将证得正等正觉。’”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො අධනො ධනත්ථිකො ධනපරියෙසනං චරමානො අජපථං සඞ්කුපථං වෙත්තපථං ගච්ඡති, ජලථලවාණිජ්ජං කරොති, කායෙන වාචාය මනසා ධනං ආරාධෙති, ධනප්පටිලාභාය වායමති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති අධනො බුද්ධධනෙන සබ්බඤ්ඤුතඤාණරතනප්පටිලාභාය යාචකානං ධනධඤ්ඤං දාසිදාසං යානවාහනං සකලසාපතෙය්‍යං සකං පුත්තදාරං අත්තානඤ්ච චජිත්වා සම්මාසම්බොධිං යෙව පරියෙසති.

“大王，譬如有人贫穷，欲求财富，为寻财而行，走过羊道、桩道、藤道，从事水陆贸易，以身、口、意成办财富，为得财富而勤勉。大王，韦桑达拉(Vessantara)施主也是如此，他贫于佛陀之财，为得一切知智之宝，向乞求者布施财富、谷物、男女奴仆、车乘、一切所有，乃至舍弃自己的子女、妻子与自身，唯独寻求正等正觉。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අමච්චො මුද්දකාමො මුද්දාධිකරණං යං කිඤ්චි ගෙහෙ ධනධඤ්ඤං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං, තං සබ්බං දත්වාපි මුද්දප්පටිලාභාය වායමති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති සබ්බං තං බාහිරබ්භන්තරධනං දත්වා ජීවිතම්පි පරෙසං දත්වා සම්මාසම්බොධිං යෙව පරියෙසති.

“大王，又譬如一位大臣渴望官印，为得官印，即便舍弃家中所有财富、谷物、黄金白银，亦努力以求。大王，韦桑达拉施主也是如此，他布施所有内外财富，乃至为他人舍弃生命，唯独寻求正等正觉。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස දානපතිනො එවං අහොසි ‘යං සො බ්‍රාහ්මණො යාචති, තමෙවාහං තස්ස දෙන්තො කිච්චකාරී නාම හොමී’ති, එවං සො තස්ස පුත්තදාරමදාසි. න ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො දානපති දෙස්සතාය බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තදාරමදාසි, න අදස්සනකාමතාය පුත්තදාරමදාසි, න අතිබහුකා මෙ පුත්තදාරා, ‘න සක්කොමි තෙ පොසෙතු’න්ති පුත්තදාරමදාසි, න උක්කණ්ඨිතො ‘අප්පියා මෙ’ති නීහරිතුකාමතාය පුත්තදාරමදාසි. අථ ඛො සබ්බඤ්ඤුතඤාණරතනස්සෙව පියත්තා සබ්බඤ්ඤුතඤාණස්ස කාරණා වෙස්සන්තරො රාජා එවරූපං අතුලං විපුලමනුත්තරං පියං මනාපං දයිතං පාණසමං පුත්තදාරදානවරං බ්‍රාහ්මණස්ස අදාසි.

“再者，大王，韦桑达拉施主曾作是念：‘彼婆罗门求何物，我即施彼何物，如是方为成办所应为之事。’因此他布施了子女与妻子。大王，韦桑达拉施主布施子女与妻子，并非出于憎恶，并非不欲相见，并非因‘我子女与妻子太多，无力养育’，亦非因烦恼而欲将‘我所不喜之人’驱逐。实乃因珍爱一切知智之宝，为了一切知智故，韦桑达拉王才将此无与伦比、广博、无上、亲爱、合意、珍爱、与生命等同的子女与妻子之殊胜布施，施予了婆罗门。”

‘‘භාසිතම්පෙතං[Pg.273], මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චරියාපිටකෙ –

“大王，这确实是世尊、天中之天在《所行藏》(Cariyāpiṭaka)中所说——”

‘‘‘න මෙ දෙස්සා උභො පුත්තා, මද්දී දෙවී න දෙස්සියා;

සබ්බඤ්ඤුතං පියං මය්හං, තස්මා පියෙ අදාසහ’න්ති.

“‘二子于我非可憎，玛蒂(Maddī)王后亦非嫌；一切知智我所爱，是故施我心爱者。’”

‘‘තස්මා, මහාරාජ, වෙස්සතරො රාජා පුත්තදානං දත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජි. තස්ස අතිපෙමෙන දුක්ඛිතස්ස බලවසොකො උප්පජ්ජි, හදයවත්ථු උණ්හමහොසි. නාසිකාය අප්පහොන්තියා මුඛෙන උණ්හෙ අස්සාසපස්සාසෙ විස්සජ්ජෙසි, අස්සූනි පරිවත්තිත්වා ලොහිතබින්දූනි හුත්වා නෙත්තෙහි නික්ඛමිංසු. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දුක්ඛෙන වෙස්සන්තරො රාජා බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තදාරමදාසි ‘මා මෙ දානපථො පරිහායී’ති.

“因此，大王，韦桑达拉(Vessantara)王布施了孩子后，进入叶茅屋躺下。他因极度的爱而感到痛苦，强烈的悲伤生起，内心变得灼热。因鼻息不畅，他从口中呼出灼热的气息，泪水转为血滴从眼中流出。大王，韦桑达拉王正是这样，在痛苦中将子女与妻子布施给婆罗门，心想：‘愿我的布施之道不衰退！’”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ද්වෙ අත්ථවසෙ පටිච්ච බ්‍රාහ්මණස්ස ද්වෙ දාරකෙ අදාසි. කතමෙ ද්වෙ? දානපථො ච මෙ අපරිහීනො භවිස්සති, දුක්ඛිතෙ ච මෙ පුත්තකෙ වනමූලඵලෙහි ඉතොනිදානං අය්‍යකො මොචෙස්සතීති. ජානාති හි, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ‘න මෙ දාරකා සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං, ඉමෙ ච දාරකෙ අය්‍යකො නික්කිණිස්සති, එවං අම්හාකම්පි ගමනං භවිස්සතී’ති. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ද්වෙ අත්ථවසෙ පටිච්ච බ්‍රාහ්මණස්ස ද්වෙ දාරකෙ අදාසි.

“再者，大王，韦桑达拉王是基于两个理由才将两个孩子布施给婆罗门的。是哪两个呢？其一，‘我的布施之道将不会衰退’；其二，‘我的祖父会因此缘故，将我那靠林中根果维生的受苦的孩子们解救出来’。大王，韦桑达拉王确实知道：‘我的孩子们不可能被任何人当作奴隶役使，祖父会赎回这些孩子，这样我们也能回去了。’大王，正是基于这两个理由，他才将两个孩子布施给婆罗门。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා ජානාති ‘අයං ඛො බ්‍රාහ්මණො ජිණ්ණො වුඩ්ඪො මහල්ලකො දුබ්බලො භග්ගො දණ්ඩපරායණො ඛීණායුකො පරිත්තපුඤ්ඤො, නෙසො සමත්ථො ඉමෙ දාරකෙ දාසභොගෙන භුඤ්ජිතු’න්ති. සක්කුණෙය්‍ය පන, මහාරාජ, පුරිසො පාකතිකෙන බලෙන ඉමෙ චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ ගහෙත්වා පෙළාය වා සමුග්ගෙ වා පක්ඛිපිත්වා නිප්පභෙ කත්වා ථාලකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමස්මිං ලොකෙ චන්දිමසූරියප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුන්ති.

“再者，大王，韦桑达拉王知道：‘这位婆罗门年老、衰朽、年迈、体弱、驼背、拄杖、寿元将尽、福德微薄，他没有能力将这两个孩子当作奴隶役使。’大王，有人能以凡常之力，抓住有如此大神通、大威力的日月，将它们放入篮中或箱内，使其失去光芒，然后像使用盘子一样使用它们吗？”“不能，尊者。”“正是如此，大王，在这世间，没有人能将堪比日月的韦桑达拉的孩子们当作奴隶役使。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස මණිරතනං සුභං ජාතිමන්තං අට්ඨංසං සුපරිකම්මකතං චතුහත්ථායාමං සකටනාභිපරිණාහං න සක්කා කෙනචි පිලොතිකාය [Pg.274] වෙඨෙත්වා පෙළාය පක්ඛිපිත්වා සත්ථකනිසානපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො මණිරතනප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.

“大王，请再听一个更深远的理由，说明为何韦桑达拉（Vessantara）的子女不能被任何人当作奴隶役使。大王，譬如转轮王的宝珠，它美好、出身高贵、八面、精工，长四肘，周长如车毂，不能被任何人用布片包裹，放入箱中，当作磨刀石来使用。大王，同样地，韦桑达拉的子女堪比世间转轮王的宝珠，不能被任何人当作奴隶役使。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, තිධා පභින්නො සබ්බසෙතො සත්තප්පතිට්ඨිතො අට්ඨරතනුබ්බෙධො නවරතනායාමපරිණාහො පාසාදිකො දස්සනීයො උපොසථො නාගරාජා න සක්කා කෙනචි සුප්පෙන වා සරාවෙන වා පිදහිතුං, ගොවච්ඡකො විය වච්ඡකසාලාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතුං වා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ උපොසථනාගරාජප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.

“大王，请再听一个更深远的理由，说明为何韦桑达拉的子女不能被任何人当作奴隶役使。大王，譬如布萨（uposatha）象王，三处流着香液，通体雪白，七处着地，高达八肘，长及周长为九肘，端庄悦目，没有人能用簸箕或陶盘将它盖住，或像小牛一样将它放入牛栏中照管。大王，同样地，韦桑达拉的子女堪比世间的布萨象王，不能被任何人当作奴隶役使。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො දීඝපුථුලවිත්ථිණ්ණො ගම්භීරො අප්පමෙය්‍යො දුරුත්තරො අපරියොගාළ්හො අනාවටො න සක්කා කෙනචි සබ්බත්ථ පිදහිත්වා එකතිත්ථෙන පරිභොගං කාතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ මහාසමුද්දප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.

“大王，请再听一个更深远的理由，说明为何韦桑达拉的子女不能被任何人当作奴隶役使。大王，譬如大海，它长、宽、广、深，不可测量，难以横渡，深不可测，开阔无碍，不能被任何人将各处渡口封锁而只由一处取用。大王，同样地，韦桑达拉的子女堪比世间的大海，不能被任何人当作奴隶役使。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, හිමවන්තො පබ්බතරාජා පඤ්චයොජනසතං අච්චුග්ගතො නභෙ තිසහස්සයොජනායාමවිත්ථාරො චතුරාසීතිකූටසහස්සප්පටිමණ්ඩිතො පඤ්චන්නං මහානදීසතානං පභවො මහාභූතගණාලයො නානාවිධගන්ධධරො දිබ්බොසධසතසමලඞ්කතො නභෙ වලාහකො විය අච්චුග්ගතො දිස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ලොකෙ හිමවන්තපබ්බතරාජප්පටිභාගස්ස වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.

大王，请再听又一理由，说明为何韦桑达拉(Vessantara)的子女不能被任何人当作奴隶役使。大王，譬如雪山(Himavanta)之王，高达五百由旬，长宽三千由旬，由八万四千山峰庄严，为五百大河之源头，为众大神灵所栖息，含藏种种香气，为数百神药所庄严，高耸如空中之云。大王，同样地，韦桑达拉的子女堪比世间的雪山之王，不能被任何人当作奴隶役使。

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, රත්තන්ධකාරතිමිසායං උපරිපබ්බතග්ගෙ ජලමානො මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සුවිදූරෙපි පඤ්ඤායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරො රාජා පබ්බතග්ගෙ ජලමානො [Pg.275] මහාඅග්ගික්ඛන්ධො විය සුවිදූරෙපි පාකටො පඤ්ඤායති, තස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං.

大王，请再听又一理由，说明为何韦桑达拉的子女不能被任何人当作奴隶役使。大王，譬如在漆黑的深夜，山顶上燃烧的熊熊大火，即使在远处也清晰可见。大王，同样地，韦桑达拉王就像山顶上燃烧的熊熊大火，即使在远处也声名昭著，因此他的子女不能被任何人当作奴隶役使。

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන වෙස්සන්තරස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. යථා, මහාරාජ, හිමවන්තෙ පබ්බතෙ නාගපුප්ඵසමයෙ උජුවාතෙ වායන්තෙ දස ද්වාදස යොජනානි පුප්ඵගන්ධො වායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, වෙස්සන්තරස්ස රඤ්ඤො අපි යොජනසහස්සෙහිපි යාව අකනිට්ඨභවනං එත්ථන්තරෙ සුරාසුරගරුළගන්ධබ්බයක්ඛරක්ඛසමහොරගකින්නරඉන්දභවනෙසු කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො, සීලවරගන්ධො චස්ස සම්පවායති, තෙන තස්ස දාරකා න සක්කා කෙනචි දාසභොගෙන භුඤ්ජිතුං. අනුසිට්ඨො, මහාරාජ, ජාලී කුමාරො පිතරා වෙස්සන්තරෙන රඤ්ඤා ‘අය්‍යකො තෙ, තාත, තුම්හෙ බ්‍රාහ්මණස්ස ධනං දත්වා නික්කිණන්තො තං නික්ඛසහස්සං දත්වා නික්කිණාතු, කණ්හාජිනං නික්කිණන්තො දාසසතං දාසිසතං හත්ථිසතං අස්සසතං ධෙනුසතං උසභසතං නික්ඛසතන්ති සබ්බසතං දත්වා නික්කිණාතු, යදි තෙ, තාත, අය්‍යකො තුම්හෙ බ්‍රාහ්මණස්ස හත්ථතො ආණාය බලසා මුධා ගණ්හාති, මා තුම්හෙ අය්‍යකස්ස වචනං කරිත්ථ, බ්‍රාහ්මණස්සෙව අනුයායිනො හොථා’ති, එවමනුසාසිත්වා පුත්තෙ පෙසෙසි, තතො ජාලීකුමාරො ගන්ත්වා අය්‍යකෙන පුට්ඨො කථෙසි –

“大王，请再听另一缘由，由于此缘由，韦桑达拉(Vessantara)的子女无法被任何人役使为奴。大王，譬如在雪山(Himavanta)，龙花盛开之时，顺风吹拂，花香能飘散十至十二由旬；同样地，大王，韦桑达拉王的美名远播千由旬，上达色究竟天(Akaniṭṭha)，其间遍及天、阿修罗、金翅鸟(Garuḷa)、乾闼婆、夜叉(Yakkha)、罗刹、大腹行、紧那罗、帝释天等诸界，其殊胜戒德之香亦同样远播。因此，他的子女无法被任何人役使为奴。大王，韦桑达拉王曾如此教导其子阇利(Jālī)王子：‘孩子，你的祖父若要从婆罗门那里赎回你们，赎你时，让他支付一千金币；赎黑羚(Kaṇhājinā)时，让他支付百名男奴、百名女婢、百头大象、百匹骏马、百头乳牛、百头公牛、百枚金币，即一切皆以百数为单位来赎回她。孩子，如果你的祖父欲以权力、暴力或无偿地从婆罗门手中强行带走你们，你们不要听从祖父的话，只需跟随婆罗门即可。’他如此教导后，便送走了子女。其后阇利王子前去，被祖父询问时，便如此说道——”

‘‘‘සහස්සග්ඝං හි මං තාත, බ්‍රාහ්මණස්ස පිතා අදා;

අථො කණ්හාජිනං කඤ්ඤං, හත්ථීනඤ්ච සතෙන චා’’’ති.

“‘祖父，父亲已将价值千金的我给了婆罗门；此外还有黑羚(Kaṇhājinā)姑娘，以及百头大象等物。’”

‘‘සුනිබ්බෙඨිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො; සුභින්නං දිට්ඨිජාලං; සුමද්දිතො පරවාදො; සකසමයො සුදීපිතො; බ්‍යඤ්ජනං සුපරිසොධිතං; සුවිභත්තො අත්ථො; එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，此问题已善巧地解答；邪见之网已善巧地破除；外道之论已善巧地摧伏；自宗已善巧地阐明；文句已善巧地澄清；义理已善巧地辨明；我正是如此领受此事。”

වෙස්සන්තරපඤ්හො පඨමො.

韦桑达拉问品第一

2. දුක්කරකාරිකපඤ්හො

2. 难行之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙව බොධිසත්තා දුක්කරකාරිකං කරොන්ති, උදාහු ගොතමෙනෙව බොධිසත්තෙන දුක්කරකාරිකා කතා’’ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ[Pg.276], සබ්බෙසං බොධිසත්තානං දුක්කරකාරිකා, ගොතමෙනෙව බොධිසත්තෙන දුක්කරකාරිකා කතා’’ති.

2. “尊者龙军，是所有菩萨都行难行，还是只有乔达摩菩萨行了难行？”“大王，并非所有菩萨都行难行，只有乔达摩菩萨行了难行。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යදි එවං අයුත්තං, යං බොධිසත්තානං බොධිසත්තෙහි වෙමත්තතා හොතී’’ති. ‘‘චතූහි, මහාරාජ, ඨානෙහි බොධිසත්තානං බොධිසත්තෙහි වෙමත්තතා හොති. කතමෙහි චතූහි? කුලවෙමත්තතා පධානවෙමත්තතා ආයුවෙමත්තතා පමාණවෙමත්තතාති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, චතූහි ඨානෙහි බොධිසත්තානං බොධිසත්තෙහි වෙමත්තතා හොති. සබ්බෙසම්පි, මහාරාජ, බුද්ධානං රූපෙ සීලෙ සමාධිම්හි පඤ්ඤාය විමුත්තියා විමුත්තිඤාණදස්සනෙ චතුවෙසාරජ්ජෙ දසතථාගතබලෙ ඡඅසාධාරණඤාණෙ චුද්දසබුද්ධඤාණෙ අට්ඨාරසබුද්ධධම්මෙ කෙවලෙ ච බුද්ධගුණෙ නත්ථි වෙමත්තතා, සබ්බෙපි බුද්ධා බුද්ධධම්මෙහි සමසමා’’ති.

“尊者龙军，若是如此，则菩萨与菩萨之间有差异，这不合理。”“大王，菩萨与菩萨之间有四方面的差异。是哪四方面呢？种姓的差异、精进的差异、寿量的差异、身量的差异。大王，正是由于这四方面的差异，菩萨与菩萨之间才有所不同。然而，大王，一切诸佛在色身、戒、定、慧、解脱、解脱知见、四无畏、十如来力、六不共智、十四佛智、十八佛不共法以及所有佛功德上，都没有差异。一切诸佛在诸佛法上都是等同的。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙපි බුද්ධා බුද්ධධම්මෙහි සමසමා, කෙන කාරණෙන ගොතමෙනෙව බොධිසත්තෙන දුක්කරකාරිකා කතා’’ති? ‘‘අපරිපක්කෙ, මහාරාජ, ඤාණෙ අපරිපක්කාය බොධියා ගොතමො බොධිසත්තො නෙක්ඛම්මමභිනික්ඛන්තො අපරිපක්කං ඤාණං පරිපාචයමානෙන දුක්කරකාරිකා කතා’’ති.

“尊者龙军，如果一切诸佛在佛法上都等同，是何因缘只有乔达摩菩萨行了难行？”“大王，因为乔达摩菩萨在智慧未成熟、菩提未成熟时出家，为了使未成熟的智慧成熟，他才行了难行。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන බොධිසත්තො අපරිපක්කෙ ඤාණෙ අපරිපක්කාය බොධියා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තො, නනු නාම ඤාණං පරිපාචෙත්වා පරිපක්කෙ ඤාණෙ නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති?

“尊者龙军，是何因缘菩萨在智慧未成熟、菩提未成熟时就行大出离？难道不应该先使智慧成熟，待智慧成熟之后再出离吗？”

‘‘බොධිසත්තො, මහාරාජ, විපරීතං ඉත්ථාගාරං දිස්වා විප්පටිසාරී අහොසි, තස්ස විප්පටිසාරිස්ස අරති උප්පජ්ජි, අරතිචිත්තං උප්පන්නං දිස්වා අඤ්ඤතරො මාරකායිකො දෙවපුත්තො ‘අයං ඛො කාලො අරතිචිත්තස්ස විනොදනායා’ති වෙහාසෙ ඨත්වා ඉදං වචනමබ්‍රවි –

“大王，菩萨见到颠倒狼藉的后宫，生起了悔悟。他生起悔悟时，便生起了厌离。一位魔众天子见到他生起了厌离心，心想：‘这正是消除他厌离心的时机。’便立于空中，说了这番话——”

‘‘මාරිස, මා ඛො ත්වං උක්කණ්ඨිතො අහොසි, ඉතො තෙ සත්තමෙ දිවසෙ දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවිස්සති සහස්සාරං සනෙමිකං සනාභිකං සබ්බාකාරපරිපූරං, පථවිගතානි ච තෙ රතනානි ආකාසට්ඨානි ච සයමෙව උපගච්ඡිස්සන්ති, ද්විසහස්සපරිත්තදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු එකමුඛෙන ආණා පවත්තිස්සති, පරොසහස්සඤ්ච තෙ පුත්තා භවිස්සන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා[Pg.277], තෙහි පුත්තෙහි පරිකිණ්ණො සත්තරතනසමන්නාගතො චතුද්දීපමනුසාසිස්සසී’ති.

“贤友，你切莫忧恼。从今日起第七日，天轮宝将为你显现，具足千辐、轮辋与轮毂，圆满一切相状。地上与空中的宝物皆将自动前来归你。于两千小岛所围绕的四大洲中，你的王令将遍行无碍。你将拥有一千多位王子，他们英勇、具英雄之相、能摧破敌军。被这些王子所围绕，具足七宝，你将统领四天下。”

‘‘යථා නාම දිවසසන්තත්තං අයොසූලං සබ්බත්ථ උපඩහන්තං කණ්ණසොතං පවිසෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තස්ස තං වචනං කණ්ණසොතං පවිසිත්ථ, ඉති සො පකතියාව උක්කණ්ඨිතො තස්සා දෙවතාය වචනෙන භිය්‍යොසොමත්තාය උබ්බිජ්ජි සංවිජ්ජි සංවෙගමාපජ්ජි.

“大王，譬如一支经白日烧灼、遍体灼热的铁锥刺入耳中，同样地，大王，那句话语刺入了菩萨的耳中。他本性已然忧恼，因那天神的话语而更加惊惧、战栗、生起悚惧之感。”

‘‘යථා පන, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ජලමානො අඤ්ඤෙන කට්ඨෙන උපඩහිතො භිය්‍යොසොමත්තාය ජලෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො පකතියාව උක්කණ්ඨිතො තස්සා දෙවතාය වචනෙන භිය්‍යොසොමත්තාය උබ්බිජ්ජි සංවිජ්ජි සංවෙගමාපජ්ජි.

“再者，大王，譬如一堆熊熊燃烧的大火，若再添上其他柴薪，就会燃烧得更加猛烈；同样地，大王，菩萨本性已然忧恼，因那天神的话语而更加惊惧、战栗、生起悚惧之感。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහාපථවී පකතිතින්තා නිබ්බත්තහරිතසද්දලා ආසිත්තොදකා චික්ඛල්ලජාතා පුනදෙව මහාමෙඝෙ අභිවුට්ඨෙ භිය්‍යොසොමත්තාය චික්ඛල්ලතරා අස්ස, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො පකතියාව උක්කණ්ඨිතො තස්සා දෙවතාය වචනෙන භිය්‍යොසොමත්තාය උබ්බිජ්ජි සංවිජ්ජි සංවෙගමාපජ්ජී’’ති.

“又譬如，大王，大地本已湿润，长满青草，因浇灌而泥泞，若再遭大云普降豪雨，就会变得更加泥泞；同样地，大王，菩萨本性已然忧恼，因那天神的话语而更加惊惧、战栗、生起悚惧之感。”

‘‘අපි නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තස්ස යදි සත්තමෙ දිවසෙ දිබ්බං චක්කරතනං නිබ්බත්තෙය්‍ය, පටිනිවත්තෙය්‍ය බොධිසත්තො දිබ්බෙ චක්කරතනෙ නිබ්බත්තෙ’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, සත්තමෙ දිවසෙ බොධිසත්තස්ස දිබ්බං චක්කරතනං නිබ්බත්තෙය්‍ය, අපි ච පලොභනත්ථාය තාය දෙවතාය මුසා භණිතං, යදිපි, මහාරාජ, සත්තමෙ දිවසෙ දිබ්බං චක්කරතනං නිබ්බත්තෙය්‍ය, බොධිසත්තො න නිවත්තෙය්‍ය. කිං කාරණං? ‘අනිච්ච’න්ති, මහාරාජ, බොධිසත්තො දළ්හං අග්ගහෙසි, ‘දුක්ඛං අනත්තා’ති දළ්හං අග්ගහෙසි, උපාදානක්ඛයං පත්තො.

“尊者龙军，倘若在第七天，天轮宝为菩萨出现，菩萨会因天轮宝出现而退转吗？”“大王，在第七天，天轮宝并不会为菩萨出现。而且，那天神是为了引诱他才说此妄语。大王，即便在第七天，天轮宝真的出现，菩萨也不会退转。是何原因？大王，因为菩萨已坚固受持‘无常’，坚固受持‘苦’与‘无我’，已达到诸取灭尽。”

‘‘යථා, මහාරාජ, අනොතත්තදහතො උදකං ගඞ්ගං නදිං පවිසති, ගඞ්ගාය නදියා මහාසමුද්දං පවිසති, මහාසමුද්දතො පාතාලමුඛං පවිසති, අපි නු, මහාරාජ, තං උදකං පාතාලමුඛගතං පටිනිවත්තිත්වා මහාසමුද්දං පවිසෙය්‍ය, මහාසමුද්දතො ගඞ්ගං නදිං පවිසෙය්‍ය, ගඞ්ගාය නදියා පුන අනොතත්තං පවිසෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තෙන කප්පානං සතසහස්සං චතුරො ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ කුසලං පරිපාචිතං ඉමස්ස භවස්ස කාරණා, සොයං අන්තිමභවො අනුප්පත්තො [Pg.278] පරිපක්කං බොධිඤාණං ඡහි වස්සෙහි බුද්ධො භවිස්සති සබ්බඤ්ඤූ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො, අපි නු ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො චක්කරතනකාරණා පටිනිවත්තෙය්‍යා’’ති ? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති.

“大王，譬如水从阿耨达池流入恒河，从恒河流入大海，从大海流入深渊之口。大王，那已入深渊之口的水，会倒流回大海，从大海流回恒河，再从恒河流回阿耨达池吗？”“不会，尊者。”“正是如此，大王。菩萨为了此生，已于四阿僧祇十万大劫令善业成熟。他已达到此最后生，菩提智已然成熟，六年之后，他将成为佛陀——世间的全知者、最上之人。大王，菩萨会为了天轮宝的缘故而退转吗？”“不会，尊者。”

‘‘අපි ච, මහාරාජ, මහාපථවී පරිවත්තෙය්‍ය සකානනා සපබ්බතා, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං. ආරොහෙය්‍යපි චෙ, මහාරාජ, ගඞ්ගාය උදකං පටිසොතං, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං; විසුස්සෙය්‍යපි චෙ, මහාරාජ, මහාසමුද්දො අපරිමිතජලධරො ගොපදෙ උදකං විය, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං; ඵලෙය්‍යපි චෙ, මහාරාජ, සිනෙරුපබ්බතරාජා සතධා වා සහස්සධා වා, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං; පතෙය්‍යුම්පි චෙ, මහාරාජ, චන්දිමසූරියා සතාරකා ලෙඩ්ඩු විය ඡමායං, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං; සංවත්තෙය්‍යපි චෙ, මහාරාජ, ආකාසො කිලඤ්ජමිව, නත්වෙව බොධිසත්තො පටිනිවත්තෙය්‍ය අපත්වා සම්මාසම්බොධිං. කිං කාරණා? පදාලිතත්තා සබ්බබන්ධනාන’’න්ති.

“再者，大王，纵使大地连同其森林与山脉一起翻转，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。大王，纵使恒河之水逆流而上，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。大王，纵使拥有无量水的大海干涸如牛蹄印中之水，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。大王，纵使须弥山王碎为百块乃至千块，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。大王，纵使日月星辰如土块般坠于地上，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。大王，纵使虚空如草席般卷起，菩萨在未证得正等觉之前也绝不退转。是何原因？因为一切束缚已被破除。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කති ලොකෙ බන්ධනානී’’ති? ‘‘දස ඛො පනිමානි, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනානි, යෙහි බන්ධනෙහි බද්ධා සත්තා න නික්ඛමන්ති, නික්ඛමිත්වාපි පටිනිවත්තන්ති. කතමානි දස? මාතා, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, පිතා, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, භරියා, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, පුත්තා, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, ඤාතී, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, මිත්තං, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, ධනං, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, ලාභසක්කාරො, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, ඉස්සරියං, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, පඤ්ච කාමගුණා, මහාරාජ, ලොකෙ බන්ධනං, ඉමානි ඛො මහාරාජ දස ලොකෙ බන්ධනානි, යෙහි බන්ධනෙහි බද්ධා සත්තා න නික්ඛමන්ති, නික්ඛමිත්වාපි පටිනිවත්තන්ති, තානි දස බන්ධනානි බොධිසත්තස්ස ඡින්නානි පදාලිතානි, තස්මා, මහාරාජ, බොධිසත්තො න පටිනිවත්තතී’’ති.

“尊者龙军，世间有多少种束缚呢？”“大王，世间有这十种束缚，众生被这些束缚所束缚，无法出离，即使出离也会返回。是哪十种呢？大王，母亲是世间束缚；大王，父亲是世间束缚；大王，妻子是世间束缚；大王，子女是世间束缚；大王，亲戚是世间束缚；大王，朋友是世间束缚；大王，财富是世间束缚；大王，利得和恭敬是世间束缚；大王，权力是世间束缚；大王，五种欲乐是世间束缚。大王，这十种就是世间的束缚，众生被这些束缚所束缚，无法出离，即使出离也会返回。而菩萨已经斩断、摧毁了这十种束缚，因此，大王，菩萨不会退转。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යදි බොධිසත්තො උප්පන්නෙ අරතිචිත්තෙ දෙවතාය වචනෙන අපරිපක්කෙ ඤාණෙ අපරිපක්කාය බොධියා නෙක්ඛම්මමභිනික්ඛන්තො, කිං [Pg.279] තස්ස දුක්කරකාරිකාය කතාය, නනු නාම සබ්බභක්ඛෙන භවිතබ්බං ඤාණපරිපාකං ආගමයමානෙනා’’ති?

“尊者龙军，如果菩萨在生起不乐心时，因天神之言，于智慧未成熟、菩提未圆满时出家，那么他所做的苦行又有什么意义呢？难道不应该食用一切食物，以等待智慧成熟吗？”

‘‘දස ඛො පනිමෙ, මහාරාජ, පුග්ගලා ලොකස්මිං ඔඤ්ඤාතා අවඤ්ඤාතා හීළිතා ඛීළිතා ගරහිතා පරිභූතා අචිත්තීකතා. කතමෙ දස? ඉත්ථී, මහාරාජ, විධවා ලොකස්මිං ඔඤ්ඤාතා අවඤ්ඤාතා හීළිතා ඛීළිතා ගරහිතා පරිභූතා අචිත්තීකතා. දුබ්බලො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… අමිත්තඤාති, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… මහග්ඝසො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… අගරුකුලවාසිකො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… පාපමිත්තො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… ධනහීනො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… ආචාරහීනො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… කම්මහීනො, මහාරාජ, පුග්ගලො…පෙ… පයොගහීනො, මහාරාජ, පුග්ගලො ලොකස්මිං ඔඤ්ඤාතො අවඤ්ඤාතො හීළිතො ඛීළිතො ගරහිතො පරිභූතො අචිත්තීකතො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, දස පුග්ගලා ලොකස්මිං ඔඤ්ඤාතා අවඤ්ඤාතා හීළිතා ඛීළිතා ගරහිතා පරිභූතා අචිත්තීකතා. ඉමානි ඛො, මහාරාජ, දස ඨානානි අනුස්සරමානස්ස බොධිසත්තස්ස එවං සඤ්ඤා උප්පජ්ජි ‘මාහං කම්මහීනො අස්සං පයොගහීනො ගරහිතො දෙවමනුස්සානං, යංනූනාහං කම්මස්සාමී අස්සං කම්මගරු කම්මාධිපතෙය්‍යො කම්මසීලො කම්මධොරය්හො කම්මනිකෙතවා අප්පමත්තො විහරෙය්‍ය’න්ති, එවං ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො ඤාණං පරිපාචෙන්තො දුක්කරකාරිකං අකාසී’’ති.

“大王，世间有这十种人，他们被鄙视、被轻蔑、被嘲笑、被辱骂、被指责、被侮辱、被漠视。是哪十种呢？大王，寡妇在世间被鄙视……。大王，体弱者……。大王，无友无亲者……。大王，贪食者……。大王，未曾亲近师长者……。大王，结交恶友者……。大王，无有财富者……。大王，品行不端者……。大王，无业者……。大王，缺乏努力者，在世间被鄙视、被轻蔑、被嘲笑、被辱骂、被指责、被侮辱、被漠视。大王，这十种人，在世间被鄙视、被轻蔑、被嘲笑、被辱骂、被指责、被侮辱、被漠视。大王，菩萨忆念这十种情况时，便生起这样的念头：‘愿我不要成为一个无业、缺乏努力、被天人指责的人。我应当成为自己业的主人，尊重业，以业为主导，以业为行，能荷担业的重担，以业为归宿，不放逸地安住。’大王，菩萨就这样为了令智慧成熟而行了苦行。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, බොධිසත්තො දුක්කරකාරිකං කරොන්තො එවමාහ ‘න ඛො පනාහං ඉමාය කටුකාය දුක්කරකාරිකාය අධිගච්ඡාමි උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං, සියා නු ඛො අඤ්ඤො මග්ගො බොධායා’ති. අපි නු තස්මිං සමයෙ බොධිසත්තස්ස මග්ගං ආරබ්භ සතිසම්මොසො අහොසී’’ති?

“尊者龙军(Nāgasena)，菩萨在修苦行的时候这样说：‘我并没有通过这剧烈的苦行证得超人之法，即殊胜的圣知见，是否还有其他的觉悟之道呢？’那么，菩萨在那时，是否对道途之事失念了呢？”

‘‘පඤ්චවීසති ඛො පනිමෙ, මහාරාජ, චිත්තදුබ්බලීකරණා ධම්මා, යෙහි දුබ්බලීකතං චිත්තං න සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. කතමෙ පඤ්චවීසති? කොධො, මහාරාජ, චිත්තදුබ්බලීකරණො ධම්මො, යෙන දුබ්බලීකතං චිත්තං න සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය, උපනාහො…පෙ… මක්ඛො…පෙ… පළාසො…පෙ… ඉස්සා…පෙ… මච්ඡරියං…පෙ… මායා…පෙ… සාඨෙය්‍යං…පෙ… ථම්භො…පෙ… සාරම්භො…පෙ… මානො…පෙ… අතිමානො [Pg.280] …පෙ… මදො…පෙ… පමාදො…පෙ… ථිනමිද්ධං…පෙ… තන්දි …පෙ… ආලස්‍යං…පෙ… පාපමිත්තතා…පෙ… රූපා…පෙ… සද්දා…පෙ… ගන්ධා…පෙ… රසා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බා…පෙ… ඛුදාපිපාසා…පෙ… අරති, මහාරාජ, චිත්තදුබ්බලීකරණො ධම්මො, යෙන දුබ්බලීකතං චිත්තං න සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, පඤ්චවීසති චිත්තදුබ්බලීකරණා ධම්මා, යෙහි දුබ්බලීකතං චිත්තං න සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය.

“大王，有此二十五种令心软弱之法，心因此而软弱，便不能为断尽诸漏而得正定。是哪二十五种呢？大王，忿是令心软弱之法，心因此而软弱，便不能为断尽诸漏而得正定；恨……覆……争强……嫉……悭……诳……谄……顽固……争竞……慢……过慢……骄……放逸……昏沉睡眠……疲倦……懒惰……恶友……色……声……香……味……触……饥渴……大王，不乐是令心软弱之法，心因此而软弱，便不能为断尽诸漏而得正定。大王，这便是二十五种令心软弱之法，心因此而软弱，便不能为断尽诸漏而得正定。”

බොධිසත්තස්ස ඛො, මහාරාජ, ඛුදාපිපාසා කායං පරියාදියිංසු, කායෙ පරියාදින්නෙ චිත්තං න සම්මා සමාධියති ආසවානං ඛයාය. සතසහස්සං, මහාරාජ, කප්පානං චතුරො ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ කප්පෙ බොධිසත්තො චතුන්නං යෙව අරියසච්චානං අභිසමයං අන්වෙසි තාසු තාසු ජාතීසු, කිං පනස්ස පච්ඡිමෙ භවෙ අභිසමයජාතියං මග්ගං ආරබ්භ සතිසම්මොසො හෙස්සති? අපි ච, මහාරාජ, බොධිසත්තස්ස සඤ්ඤාමත්තං උප්පජ්ජි ‘සියා නු ඛො අඤ්ඤො මග්ගො බොධායා’ති. පුබ්බෙ ඛො, මහාරාජ, බොධිසත්තො එකමාසිකො සමානො පිතු සක්කස්ස කම්මන්තෙ සීතාය ජම්බුච්ඡායාය සිරිසයනෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො විවිච්චෙව කාමෙහි විචිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහාසී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමි, ඤාණං පරිපාචෙන්තො බොධිසත්තො දුක්කරකාරිකං අකාසී’’ති.

大王，饥渴耗尽了菩萨的身体，当身体被耗尽时，心便不能为断尽诸漏而正确地得定。大王，菩萨在十万劫与四阿僧祇劫中，于生生世世寻求对四圣谛的证悟，难道会在最后有，即证悟之生中，对道途之事失念吗？然而，大王，菩萨只是生起了一个念头：“是否还有其他的觉悟之道呢？”大王，往昔菩萨还是一个月大的婴儿时，在父亲释迦王的农事中，于凉爽的阎浮树(jambu)荫下，在吉祥的卧榻上结跏趺坐，远离诸欲，远离诸不善法，进入并安住于有寻(vitakka)、有伺(vicāra)、离生喜乐的初禅……乃至进入并安住于第四禅。’‘善哉，尊者龙军！此言甚是，我如此领受。菩萨是为了令智慧成熟而行了苦行。’

දුක්කරකාරිකපඤ්හො දුතියො.

苦行之问第二。

3. කුසලාකුසලබලවතරපඤ්හො

3. 善与不善孰强之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං අධිමත්තං බලවතරං කුසලං වා අකුසලං වා’’ති? ‘‘කුසලං, මහාරාජ, අධිමත්තං බලවතරං, නො තථා අකුසල’න්ති. ‘‘නාහං, භන්තෙ නාගසෙන, තං වචනං සම්පටිච්ඡාමි ‘කුසලං අධිමත්තං බලවතරං, නො තථා අකුසල’න්ති, දිස්සන්ති, භන්තෙ නාගසෙන, ඉධ පාණාතිපාතිනො අදින්නාදායිනො කාමෙසුමිච්ඡාචාරිනො මුසාවාදිනො ගාමඝාතිකා පන්ථදූසකා නෙකතිකා වඤ්චනිකා, සබ්බෙ තෙ තාවතකෙන පාපෙන ලභන්ති හත්ථච්ඡෙදං පාදච්ඡෙදං හත්ථපාදච්ඡෙදං කණ්ණච්ඡෙදං නාසච්ඡෙදං කණ්ණනාසච්ඡෙදං [Pg.281] බිලඞ්ගථාලිකං සඞ්ඛමුණ්ඩිකං රාහුමුඛං ජොතිමාලිකං හත්ථපජ්ජොතිකං එරකවත්තිකං චීරකවාසිකං එණෙය්‍යකං බළිසමංසිකං කහාපණිකං ඛාරාපතච්ඡිකං පලිඝපරිවත්තිකං පලාලපීඨකං තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චනං සුනඛෙහිපි ඛාදාපනං ජීවසූලාරොපනං අසිනාපි සීසච්ඡෙදං, කෙචි රත්තිං පාපං කත්වා රත්තිං යෙව විපාකං අනුභවන්ති, කෙචි රත්තිං කත්වා දිවා යෙව අනුභවන්ති, කෙචි දිවා කත්වා දිවා යෙව අනුභවන්ති, කෙචි දිවා කත්වා රත්තිං යෙව අනුභවන්ති, කෙචි ද්වෙ තයො දිවසෙ වීතිවත්තෙ අනුභවන්ති, සබ්බෙපි තෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ විපාකං අනුභවන්ති. අත්ථි පන, භන්තෙ නාගසෙන, කොචි එකස්ස වා ද්වින්නං වා තිණ්ණං වා චතුන්නං වා පඤ්චන්නං වා දසන්නං වා සතස්ස වා සහස්සස්ස වා සතසහස්සස්ස වා සපරිවාරං දානං දත්වා දිට්ඨධම්මිකං භොගං වා යසං වා සුඛං වා අනුභවිතා සීලෙන වා උපොසථකම්මෙන වා’’ති?

3. “尊者龙军（Nāgasena），善与不善，何者更为强大有力？”“大王，善法更为强大有力，不善法并非如此。”“尊者龙军，我不接受您所说的‘善法更为强大有力，不善法并非如此’。尊者龙军，请看，世间有这些杀生者、不与取者、邪淫者、妄语者、毁村者、拦路抢劫者、欺诈者、蒙骗者，所有这些人，因其恶行，而遭受断手、断足、断手足、割耳、割鼻、割耳鼻、粥锅刑、螺贝光头刑、罗睺口刑、火鬘刑、手炬刑、草衣刑、树皮衣刑、羚羊刑、钩肉刑、钱币刑、碱水浸刮刑、门闩旋转刑、稻草座刑、被滚油浇身、被狗撕咬、活活穿在木桩上、被刀砍头等刑罚。有些人夜晚作恶，当晚就感受到果报；有些人夜晚作恶，白天就感受到果报；有些人白天作恶，当天就感受到果报；有些人白天作恶，当晚就感受到果报；有些人过了两三天才感受到果报，所有这些人都在现法中感受到果报。然而，尊者龙军，可曾有任何人，因布施给一人、二人、三人、四人、五人、十人、一百人、一千人、十万人及其随从，或因持戒、行布萨（uposatha）业，而在现法中获得财富、名声或快乐？”

‘‘අත්ථි, මහාරාජ, චත්තාරො පුරිසා දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ තෙනෙව සරීරදෙහෙන තිදසපුරෙ සමනුප්පත්තා’’ති. ‘‘කො ච කො ච භන්තෙ’’ති? ‘‘මන්ධාතා, මහාරාජ, රාජා, නිමි රාජා, සාධීනො රාජා, ගුත්තිලො ච ගන්ධබ්බො’’ති.

“大王，有四个人，因布施、持戒、行布萨，而在现法中即以此身生于三十三天。”“尊者，是哪几位呢？”“大王，是真言王、尼弥王（Nimi）、萨迪纳王（Sādhīna），以及乾闼婆古提拉。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අනෙකෙහි තං භවසහස්සෙහි අන්තරිතං, ද්වින්නම්පෙතං අම්හාකං පරොක්ඛං, යදි සමත්ථොසි වත්තමානකෙ භවෙ භගවතො ධරමානකාලෙ කථෙහී’’ති? ‘‘වත්තමානකෙපි, මහාරාජ, භවෙ පුණ්ණකො දාසො ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස භොජනං දත්වා තදහෙව සෙට්ඨිට්ඨානං අජ්ඣුපගතො, සො එතරහි පුණ්ණකො සෙට්ඨීති පඤ්ඤායි, ගොපාලමාතා දෙවී අත්තනො කෙසෙ වික්කිණිත්වා ලද්ධෙහි අට්ඨහි කහාපණෙහි ථෙරස්ස මහාකච්චායනස්ස අත්තට්ඨමකස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා තදහෙව රඤ්ඤො චන්දපජ්ජොතස්ස අග්ගමහෙසිට්ඨානං පත්තා. සුප්පියා උපාසිකා අඤ්ඤතරස්ස ගිලානභික්ඛුනො අත්තනො ඌරුමංසෙන පටිච්ඡාදනීයං දත්වා දුතියදිවසෙ යෙව රූළ්හවණා සඤ්ඡවී අරොගා ජාතා. මල්ලිකා දෙවී භගවතො ආභිදොසිකං කුම්මාසපිණ්ඩං දත්වා තදහෙව රඤ්ඤො කොසලස්ස අග්ගමහෙසී ජාතා. සුමනො මාලාකාරො අට්ඨහි සුමනපුප්ඵමුට්ඨීහි භගවන්තං පූජෙත්වා තං දිවසං යෙව මහාසම්පත්තිං පත්තො. එකසාටකො [Pg.282] බ්‍රාහ්මණො උත්තරසාටකෙන භගවන්තං පූජෙත්වා තං දිවසං යෙව සබ්බට්ඨකං ලභි, සබ්බෙපෙතෙ, මහාරාජ, දිට්ඨධම්මිකං භොගඤ්ච යසඤ්ච අනුභවිංසූ’’ති.

“尊者龙军，那些事已相隔了许多千个轮回，对我们两人来说都已遥不可及。如果您能，请讲述世尊住世时发生的事情。”“大王，就在世尊住世时，有奴仆本那咖供养舍利弗长老食物，当天就获得了长者的地位，如今被称为本那咖长者。哥波罗摩多（Gopālamātā）夫人卖掉自己的头发，用换来的八个钱币，供养摩诃迦旃延长老等八人一份食物，当天就成为月光王（Candapajjota）的第一王后。优婆夷苏碧娅以自己的大腿肉为一位生病的比丘作羹，第二天伤口就愈合，皮肤完好，恢复了健康。茉莉夫人供养世尊一份隔夜的麦饼，当天就成为憍萨罗王的首席王后。花匠须摩那（Sumanā）以八把茉莉花供养世尊，当天就获得了巨大的财富。独衣婆罗门（Ekasāṭaka）用他的上衣供养世尊，当天就获得了所有物品各八件的赏赐。大王，所有这些人都在现法中享受了财富和名声。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, විචිනිත්වා පරියෙසිත්වා ඡ ජනෙ යෙව අද්දසාසී’’ති. ‘‘ආම, මහාරාජා’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, අකුසලං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, නො තථා කුසලං. අහඤ්හි, භන්තෙ නාගසෙන, එකදිවසං යෙව දසපි පුරිසෙ පස්සාමි පාපස්ස කම්මස්ස විපාකෙන සූලෙසු ආරොපෙන්තෙ, වීසම්පි තිංසම්පි චත්තාලීසම්පි පඤ්ඤාසම්පි පුරිසසතම්පි පුරිසසහස්සම්පි පස්සාමි පාපස්ස කම්මස්ස විපාකෙන සූලෙසු ආරොපෙන්තෙ. නන්දකුලස්ස, භන්තෙ නාගසෙන, භද්දසාලො නාම සෙනාපතිපුත්තො අහොසි. තෙන ච රඤ්ඤා චන්දගුත්තෙන සඞ්ගාමො සමුපබ්‍යූළ්හො අහොසි. තස්මිං ඛො පන, භන්තෙ නාගසෙන, සඞ්ගාමෙ උභතො බලකායෙ අසීතිකබන්ධරූපානි අහෙසුං, එකස්මිං කිර සීසකබන්ධෙ පරිපාතෙ එකං කබන්ධරූපං උට්ඨහති, සබ්බෙපෙතෙ පාපස්සෙව කම්මස්ස විපාකෙන අනයබ්‍යසනං ආපන්නා. ඉමිනාපි, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන භණාමි අකුසලං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, නො තථා කුසල’’න්ති.

“尊者龙军，您寻访之后，只找到六个人吗？”“是的，大王。”“那么，尊者龙军，不善确实更为强大有力，善法并非如此。尊者龙军，我一天之内就看到十人、二十人、三十人、四十人、五十人、一百人乃至一千人，因恶业的果报而被钉在木桩上。尊者龙军，难陀(Nanda)王族中有一位名叫吉祥娑罗(Bhaddasāla)的将军之子，他与旃陀崛多(Candagutta)王之间曾发生一场战争。尊者龙军，在那场战争中，双方军队出现了八十具无头尸。据说一具无头尸倒下，就有一具无头尸站起。所有这些人都是因恶业的果报而遭遇不幸与灾祸。尊者龙军，以此因缘，我说：‘不善确实更为强大有力，善法并非如此。’”

‘‘සුය්‍යති, භන්තෙ නාගසෙන, ඉමස්මිං බුද්ධසාසනෙ කොසලෙන රඤ්ඤා අසදිසදානං දින්න’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, සුය්‍යතී’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, කොසලරාජා තං අසදිසං දානං දත්වා තතොනිදානං කඤ්චි දිට්ඨධම්මිකං භොගං වා යසං වා සුඛං වා පටිලභී’’ති ? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, කොසලරාජා එවරූපං අනුත්තරං දානං දත්වාපි න ලභි තතොනිදානං කඤ්චි දිට්ඨධම්මිකං භොගං වා යසං වා සුඛං වා, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, අකුසලං යෙව අධිමත්තං බලවතරං, නො තථා කුසල’’න්ති.

“尊者龙军，听说在佛陀的教法中，憍萨罗(Kosala)王行了无等布施，是这样吗？”“是的，大王，听说是这样。”“那么，尊者龙军，憍萨罗王行了这无等布施后，是否因此获得了任何现法(diṭṭhadhammika)的财富、名声或快乐呢？”“没有，大王。”“尊者龙军，如果憍萨罗王即使行了如此无上布施，也没有因此获得任何现法的财富、名声或快乐，那么，尊者龙军，不善确实更为强大有力，善法并非如此。”

‘‘පරිත්තත්තා, මහාරාජ, අකුසලං ඛිප්පං පරිණමති, විපුලත්තා කුසලං දීඝෙන කාලෙන පරිණමති, උපමායපි, මහාරාජ, එතං උපපරික්ඛිතබ්බං. යථා, මහාරාජ, අපරන්තෙ ජනපදෙ කුමුදභණ්ඩිකා නාම ධඤ්ඤජාති මාසලූනා අන්තොගෙහගතා හොති, සාලයො ඡප්පඤ්චමාසෙහි පරිණමන්ති[Pg.283], කිං පනෙත්ථ, මහාරාජ, අන්තරං කො විසෙසො කුමුදභණ්ඩිකාය ච සාලීනඤ්චා’’ති? ‘‘පරිත්තත්තා, භන්තෙ, කුමුදභණ්ඩිකාය, විපුලත්තා ච සාලීනං. සාලයො, භන්තෙ නාගසෙන, රාජාරහා රාජභොජනං, කුමුදභණ්ඩිකා දාසකම්මකරානං භොජන’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පරිත්තත්තා අකුසලං ඛිප්පං පරිණමති, විපුලත්තා කුසලං දීඝෙන කාලෙන පරිණමතී’’ති.

“大王，不善法因其微小而迅速成熟；善法因其广大而需长时间方能成熟。大王，此事亦可以譬喻来理解。大王，譬如在边地有一种名为‘库穆达班迪卡’(kumudabhaṇḍikā)的谷物，一个月便可收割，送入家中；而香稻(sāli)则需五六个月方能成熟。大王，这‘库穆达班迪卡’与香稻之间有何差别、有何不同呢？”“尊者，因为‘库穆达班迪卡’微小，而香稻广大。尊者龙军，香稻适合国王，是王室的食物；‘库穆达班迪卡’则是奴仆、工人的食物。”“正是如此，大王。不善法因其微小而迅速成熟；善法因其广大而需长时间方能成熟。”

‘‘යං තත්ථ, භන්තෙ නාගසෙන, ඛිප්පං පරිණමති, තං නාම ලොකෙ අධිමත්තං බලවතරං, තස්මා අකුසලං බලවතරං, නො තථා කුසලං. යථා නාම, භන්තෙ නාගසෙන, යො කොචි යොධො මහතිමහායුද්ධං පවිසිත්වා පටිසත්තුං උපකච්ඡකෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිත්වා ඛිප්පතරං සාමිනො උපනෙය්‍ය, සො යොධො ලොකෙ සමත්ථො සූරො නාම. යො ච භිසක්කො ඛිප්පං සල්ලං උද්ධරති රොගමපනෙති, සො භිසක්කො ඡෙකො නාම. යො ගණකො සීඝසීඝං ගණෙත්වා ඛිප්පං දස්සයති, සො ගණකො ඡෙකො නාම. යො මල්ලො ඛිප්පං පටිමල්ලං උක්ඛිපිත්වා උත්තානකං පාතෙති, සො මල්ලො සමත්ථො සූරො නාම. එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යං ඛිප්පං පරිණමති කුසලං වා අකුසලං වා, තං ලොකෙ අධිමත්තං බලවතර’’න්ති.

“尊者龙军，凡是迅速成熟的，在世间就被认为更为强大有力。因此，不善法更为强大有力，而善法并非如此。尊者龙军，譬如，任何战士进入大战，揪住敌人的腰布，迅速将其拉到主人面前，这样的战士在世间就被称为有能力、勇敢者。又如，任何医生能迅速拔出箭矢、消除疾病，这样的医生就被称为熟练者。又如，任何算术家能迅速计算并立刻出示结果，这样的算术家就被称为熟练者。又如，任何摔跤手能迅速举起对手，将其仰面摔倒，这样的摔跤手就被称为有能力、勇敢者。尊者龙军，正是如此，无论是善法还是不善法，凡是能迅速成熟的，在世间就被认为更为强大有力。”

‘‘උභයම්පි තං, මහාරාජ, කම්මං සම්පරායවෙදනීයමෙව, අපි ච ඛො අකුසලං සාවජ්ජතාය ඛණෙන දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොති, පුබ්බකෙහි, මහාරාජ, ඛත්තියෙහි ඨපිතො එසො නියමො ‘යො පාණං හනති, සො දණ්ඩාරහො…පෙ… යො අදින්නං ආදියති…පෙ… යො පරදාරං ගච්ඡති…පෙ… යො මුසා භණති…පෙ… යො ගාමං ඝාතෙති…පෙ… යො පන්ථං දූසෙති…පෙ… යො නිකතිං කරොති…පෙ… යො වඤ්චනං කරොති, සො දණ්ඩාරහො වධිතබ්බො ඡෙත්තබ්බො භෙත්තබ්බො හන්තබ්බො’ති. තං තෙ උපාදාය විචිනිත්වා විචිනිත්වා දණ්ඩෙන්ති වධෙන්ති ඡින්දන්ති භින්දන්ති හනන්ති ච, අපි නු, මහාරාජ, අත්ථි කෙහිචි ඨපිතො නියමො ‘යො දානං වා දෙති, සීලං වා රක්ඛති, උපොසථකම්මං වා කරොති, තස්ස ධනං වා යසං වා දාතබ්බ’න්ති; අපි නු තං විචිනිත්වා විචිනිත්වා ධනං වා යසං වා දෙන්ති, චොරස්ස කතකම්මස්ස වධබන්ධනං වියා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘යදි, මහාරාජ, දායකානං විචිනිත්වා විචිනිත්වා ධනං වා යසං වා දදෙය්‍යුං, කුසලම්පි දිට්ඨධම්මවෙදනීයං භවෙය්‍ය, යස්මා ච ඛො, මහාරාජ, දායකෙ න විචිනන්ති ‘ධනං වා යසං වා දස්සාමා’ති, තස්මා කුසලං න දිට්ඨධම්මවෙදනීයං. ඉමිනා, මහාරාජ, කාරණෙන අකුසලං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං, සම්පරායෙව [Pg.284] සො අධිමත්තං බලවතරං වෙදනං වෙදයතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, තවාදිසෙන බුද්ධිමන්තෙන විනා නෙසො පඤ්හො සුනිබ්බෙඨියො, ලොකිකං, භන්තෙ නාගසෙන, ලොකුත්තරෙන විඤ්ඤාපිත’’න්ති.

“大王，这两种业都是来世受报的。但由于不善业有过失，因此会即刻在现世受报。大王，过去的刹帝利们曾制定这样的规定：‘凡杀生者，应受惩罚……凡不与取者……凡行邪淫者……凡说妄语者……凡毁坏村庄者……凡拦路抢劫者……凡欺诈者……凡行骗者，应受惩罚，应被处死、砍断、肢解、杀害。’他们依据这些，经过反复审察，对罪犯处以惩罚、处死、砍断、肢解和杀害。然而，大王，可曾有人制定过这样的规定：‘凡行布施者，或持守戒律者，或行布萨业者，应给予其财富或名声’？可曾有人经过反复审察，像对已犯罪的盗贼处以死刑与捆绑那样，给予他们财富或名声吗？”“没有，尊者。”“大王，如果人们经过反复审察，给予布施者财富或名声，那么善业也会在现世受报了。然而，大王，正因为人们不去审察布施者以‘给予他们财富或名声’，所以善业不在现世受报。大王，由于这个原因，不善业在现世受报，而其造作者在来世会感受到更重、更猛烈的果报。”“善哉，尊者龙军！若无像您这样有智慧的人，这个问题是无法善巧解答的。尊者龙军，您以出世间法阐明了世间法。”

කුසලාකුසලබලවතරපඤ්හො තතියො.

善与不善强弱之问，第三品。

4. පුබ්බපෙතාදිසපඤ්හො

4. 为亡者回向之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමෙ දායකා දානං දත්වා පුබ්බපෙතානං ආදිසන්ති ‘ඉදං තෙසං පාපුණාතූ’ති, අපි නු තෙ කිඤ්චි තතොනිදානං විපාකං පටිලභන්තී’’ති? ‘‘කෙචි, මහාරාජ, පටිලභන්ති, කෙචි නප්පටිලභන්තී’’ති. ‘‘කෙ, භන්තෙ, පටිලභන්ති, කෙ නප්පටිලභන්තී’’ති? ‘‘නිරයූපපන්නා, මහාරාජ, නප්පටිලභන්ති, සග්ගගතා නප්පටිලභන්ති, තිරච්ඡානයොනිගතා නප්පටිලභන්ති, චතුන්නං පෙතානං තයො පෙතා නප්පටිලභන්ති වන්තාසිකා ඛුප්පිපාසිනො නිජ්ඣාමතණ්හිකා, ලභන්ති පෙතා පරදත්තූපජීවිනො, තෙපි සරමානා යෙව ලභන්තී’’ති.

4. “尊者龙军，这些布施者在布施后，为已故的亲属回向说：‘愿此功德到达他们那里’，那么那些已故的亲属是否因此获得任何果报呢？”“大王，有些人能获得，有些人不能获得。”“尊者，哪些人能获得，哪些人不能获得呢？”“大王，生于地狱者不能获得，生于天界者不能获得，生于畜生道者不能获得，四种饿鬼中有三种不能获得——食呕吐物者(vantāsika)、常饥渴者(khuppipāsino)、烧渴者(nijjhāmataṇhika)。只有依靠他人布施为生的饿鬼(paradattūpajīvino)能获得，而且他们也必须忆念并随喜才能获得。”

‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, දායකානං දානං විසොසිතං හොති අඵලං, යෙසං උද්දිස්ස කතං යදි තෙ නප්පටිලභන්තී’’ති? ‘‘න හි තං, මහාරාජ, දානං අඵලං හොති අවිපාකං, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘ඉධ, මහාරාජ, කෙචි මනුස්සා මච්ඡමංසසුරාභත්තඛජ්ජකානි පටියාදෙත්වා ඤාතිකුලං ගච්ඡන්ති, යදි තෙ ඤාතකා තං උපායනං න සම්පටිච්ඡෙය්‍යුං, අපි නු තං උපායනං විසොසිතං ගච්ඡෙය්‍ය විනස්සෙය්‍ය වා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සාමිකානං යෙව තං හොතී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්ති. යථා පන, මහාරාජ, පුරිසො ගබ්භං පවිට්ඨො අසති පුරතො නික්ඛමනමුඛෙ කෙන නික්ඛමෙය්‍යා’’ති. ‘‘පවිට්ඨෙනෙව භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්තී’’ති. ‘‘හොතු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමි, දායකා යෙව තස්ස ඵලං අනුභවන්ති, න මයං තං කාරණං විලොමෙමාති.

“那么，尊者龙军，如果为之回向的对象没有收到，这布施对布施者来说，是不是就白费了，没有结果了呢？”“不是的，大王，那布施不会没有结果，不会没有果报，布施者自己会体验到那果报。”“那么，尊者龙军，请您用譬喻让我明白。”“大王，譬如有些人准备了鱼、肉、酒、饭和各种食物，去拜访亲戚家，如果那些亲戚不接受那些礼物，那些礼物会作废或者消失吗？”“不会的，尊者，那些东西还是属于它们的主人。”“正是这样，大王，布施者自己会体验到那果报。又譬如，大王，如果一个人进入一间内室，前方没有出口，他应该从哪里出来呢？”“尊者，只能从他进入的地方出来。”“正是这样，大王，布施者自己会体验到那果报。”“好的，尊者龙军，我同意并接受这个说法，布施者自己会体验到那果报，我们不反对这个道理。”

‘‘භන්තෙ [Pg.285] නාගසෙන, යදි ඉමෙසං දායකානං දින්නදානං පුබ්බපෙතානං පාපුණාති, තෙ ච තස්ස විපාකං අනුභවන්ති. තෙන හි යො පාණාතිපාතී ලුද්දො ලොහිතපාණී පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො මනුස්සෙ ඝාතෙත්වා දාරුණං කම්මං කත්වා පුබ්බපෙතානං ආදිසෙය්‍ය ‘ඉමස්ස මෙ කම්මස්ස විපාකො පුබ්බපෙතානං පාපුණාතූ’ති, අපි නු තස්ස විපාකො පුබ්බපෙතානං පාපුණාතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති.

“尊者龙军，如果这些布施者的布施能够到达已故的亲属，而他们也能体验其果报，那么，若有人杀生、凶残、手染鲜血、心怀恶念，在杀人并造作残酷的业行后，为已故的亲属回向说：‘愿我此业的果报到达已故的亲属’，此业的果报会到达已故的亲属吗？”“大王，不会。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කො තත්ථ හෙතු කිං කාරණං, යෙන කුසලං පාපුණාති අකුසලං න පාපුණාතී’’ති? ‘‘නෙසො, මහාරාජ, පඤ්හො පුච්ඡිතබ්බො, මා ච ත්වං, මහාරාජ, ‘විසජ්ජකො අත්ථී’ති අපුච්ඡිතබ්බං පුච්ඡි, ‘කිස්ස ආකාසො නිරාලම්බො, කිස්ස ගඞ්ගා උද්ධම්මුඛා න සන්දති, කිස්ස ඉමෙ මනුස්සා ච දිජා ච ද්විපදා මිගා චතුප්පදා’ති තම්පි මං ත්වං පුච්ඡිස්සසී’’ති. ‘‘නාහං තං, භන්තෙ නාගසෙන, විහෙසාපෙක්ඛො පුච්ඡාමි, අපි ච නිබ්බාහනත්ථාය සන්දෙහස්ස පුච්ඡාමි, බහූ මනුස්සා ලොකෙ වාමගාමිනො විචක්ඛුකා, ‘කින්ති තෙ ඔතාරං න ලභෙය්‍යු’න්ති එවාහං තං පුච්ඡාමී’’ති. ‘‘න සක්කා, මහාරාජ, සහ අකතෙන අනනුමතෙන සහ පාපං කම්මං සංවිභජිතුං.

“尊者龙军，是何因何缘，令善业能至而恶业不至呢？”“大王，此问不应问。大王，您不应只因‘有能答者’就问不该问的问题。您或许也会问我：‘虚空为何无所依？恒河(Gaṅgā)为何不向上流？为何人与鸟是两足，而野兽是四足？’”“尊者龙军，我并非为诘难而问，实为消除疑惑。世间有许多人走上邪道，无有慧眼，我如此问是为‘如何能不让他们获得可乘之机’。”“大王，不可能将恶业分与未造作、未认可之人。”

‘‘යථා, මහාරාජ, මනුස්සා උදකනිබ්බාහනෙන උදකං සුවිදූරම්පි හරන්ති, අපි නු, මහාරාජ, සක්කා ඝනමහාසෙලපබ්බතො නිබ්බාහනෙන යථිච්ඡිතං හරිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. යථා වා පන, මහාරාජ, සක්කා තෙලෙන පදීපො ජාලෙතුං, අපි නු, මහාරාජ, සක්කා උදකෙන පදීපො ජාලෙතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. යථා වා පන, මහාරාජ, කස්සකා තළාකතො උදකං නීහරිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙන්ති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, සක්කා මහාසමුද්දතො උදකං නීහරිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතු’’න්ති.

“大王，譬如人们可以用沟渠把水引到很远的地方，但是大王，能用沟渠随意搬运巨大的岩石山吗？”“不能，尊者。”“正是这样，大王，善业可以分享，不善业却不能分享。又譬如，大王，可以用油点灯，但是大王，可以用水点灯吗？”“不能，尊者。”“正是这样，大王，善业可以分享，不善业却不能分享。再譬如，大王，农夫们从池塘里取水来使谷物成熟，但是大王，能从大海里取水来使谷物成熟吗？”“不能，尊者。”“正是这样，大王，善业可以分享，不善业却不能分享。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන සක්කා කුසලං සංවිභජිතුං, න සක්කා අකුසලං සංවිභජිතුං. කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහි, නාහං අන්ධො අනාලොකො [Pg.286] සුත්වා වෙදිස්සාමී’’ති. ‘‘අකුසලං, මහාරාජ, ථොකං, කුසලං බහුකං, ථොකත්තා අකුසලං කත්තාරං යෙව පරියාදියති, බහුකත්තා කුසලං සදෙවකං ලොකං අජ්ඣොත්ථරතී’’ති. ‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති.

“尊者龙军，是什么原因使得善业可以分享，而不善业不能分享呢？请为我说明原因，我并非盲目无智，听后自会明白。”“大王，不善业是微少的，善业是广大的。因为不善业微少，所以它只穷尽于造作者自身；因为善业广大，所以它能遍覆包括天神在内的世界。”“请您说个譬喻。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පරිත්තං එකං උදකබින්දු පථවියං නිපතෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, උදකබින්දු දසපි ද්වාදසපි යොජනානි අජ්ඣොත්ථරෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යත්ථ තං උදකබින්දු නිපතිතං, තත්ථෙව පරියාදියතී’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘පරිත්තත්තා, භන්තෙ, උදකබින්දුස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පරිත්තං අකුසලං පරිත්තත්තා කත්තාරං යෙව පරියාදියති, න සක්කා සංවිභජිතුං.

“大王，譬如一滴微小的水珠落在地上，大王，那滴水珠能遍覆十或十二由旬的范围吗？”“不能，尊者。那滴水珠落在何处，就在何处穷尽了。”“是什么原因呢，大王？”“尊者，因为水珠太微小了。”“正是这样，大王，不善业是微小的，由于微小，它只穷尽于造作者自身，不可能与他人分享。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහතිමහාමෙඝො අභිවස්සෙය්‍ය තප්පයන්තො ධරණිතලං, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, මහාමෙඝො සමන්තතො ඔත්ථරෙය්‍යා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, පූරයිත්වා සො මහාමෙඝො සොබ්භසර සරිතසාඛාකන්දරපදරදහතළාක උදපානපොක්ඛරණියො දසපි ද්වාදසපි යොජනානි අජ්ඣොත්ථරෙය්‍යා’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘මහන්තත්තා, භන්තෙ, මෙඝස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කුසලං බහුකං, බහුකත්තා සක්කා දෙවමනුස්සෙහිපි සංවිභජිතු’’න්ති.

“大王，又譬如大雨云降雨，令大地满足。大王，那大雨云能否遍覆四方呢？”“是的，尊者。那大雨云能充满坑穴、湖泊、江河、支流、山谷、裂缝、池塘、水井与莲池，甚至能遍覆十乃至十二由旬的范围。”“大王，是何原因呢？”“尊者，因为雨云巨大。”“正是如此，大王，善是众多的，由于众多，故能与天人分享。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙන කාරණෙන අකුසලං ථොකං කුසලං බහුතර’’න්ති? ‘‘ඉධ, මහාරාජ, යො කොචි දානං දෙති, සීලං සමාදියති, උපොසථකම්මං කරොති, සො හට්ඨො පහට්ඨො හසිතො පමුදිතො පසන්නමානසො වෙදජාතො හොති, තස්ස අපරාපරං පීති උප්පජ්ජති, පීතිමනස්ස භිය්‍යො භිය්‍යො කුසලං පවඩ්ඪති.

“尊者龙军(Nāgasena)，是何原因，不善少而善多呢？”“大王，于此世间，若有人行布施、持戒、行布萨(uposatha)业，他会欣喜、踊跃、欢笑、愉悦，心意澄净，生起喜受。他的喜(pīti)会一再地生起，对于心怀喜悦者，其善会辗转增长。”

‘‘යථා, මහාරාජ, උදපානෙ බහුසලිලසම්පුණ්ණෙ එකෙන දෙසෙන උදකං පවිසෙය්‍ය, එකෙන නික්ඛමෙය්‍ය, නික්ඛමන්තෙපි අපරාපරං උප්පජ්ජති, න සක්කා හොති ඛයං පාපෙතුං. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, කුසලං භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති. වස්සසතෙපි චෙ, මහාරාජ, පුරිසො කතං කුසලං ආවජ්ජෙය්‍ය, ආවජ්ජිතෙ ආවජ්ජිතෙ භිය්‍යො භිය්‍යො කුසලං පවඩ්ඪති. තස්ස තං කුසලං සක්කා හොති යථිච්ඡකෙහි සද්ධිං සංවිභජිතුං, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන කුසලං බහුතරං.

“大王，譬如一口满是清水的井，从一处进水，从另一处出水，即使流出，水仍会相继涌现，无法使其枯竭。大王，善也是如此，辗转增长。大王，即使一个人在百年之后，忆念起他所作的善，每当忆念时，善就辗转增长。他能够将那善与任何他所希望的人分享。大王，这就是善之所以更多的原因。”

‘‘අකුසලං [Pg.287] පන, මහාරාජ, කරොන්තො පච්ඡා විප්පටිසාරී හොති, විප්පටිසාරිනො චිත්තං පටිලීයති පටිකුටති පටිවත්තති න සම්පසාරීයති සොචති තප්පති හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති. යථා, මහාරාජ, සුක්ඛාය නදියා මහාපුළිනාය උන්නතාවනතාය කුටිලසඞ්කුටිලාය උපරිතො පරිත්තං උදකං ආගච්ඡන්තං හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අකුසලං කරොන්තස්ස චිත්තං පටිලීයති පටිකුටති පටිවත්තති න සම්පසාරීයති සොචති තප්පති හායති ඛීයති න පරිවඩ්ඪති තත්ථෙව පරියාදියති, ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකුසලං ථොක’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，至于行不善者，事后会感到懊悔，懊悔者的心会退缩、蜷曲、转回、无法舒展，他忧愁、苦恼、衰退、消损、不增长，就在那里耗尽。大王，譬如在干涸、有大沙洲、高低不平、弯弯曲曲的河中，从上游流来的少量水，就会衰退、消损、不增长，就在那里耗尽。大王，正是这样，行不善者的心会退缩、蜷曲、转回、无法舒展，他忧愁、苦恼、衰退、消损、不增长，就在那里耗尽。大王，这就是不善微少的原因。”“善哉，尊者龙军！正是如此，我这样领受。”

පුබ්බපෙතාදිසපඤ්හො චතුත්ථො.

第四，已亡者等之问。

5. සුපිනපඤ්හො

5. 梦问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඉමස්මිං ලොකෙ නරනාරියො සුපිනං පස්සන්ති කල්‍යාණම්පි පාපකම්පි, දිට්ඨපුබ්බම්පි අදිට්ඨපුබ්බම්පි, කතපුබ්බම්පි අකතපුබ්බම්පි, ඛෙමම්පි සභයම්පි, දූරෙපි සන්තිකෙපි, බහුවිධානිපි අනෙකවණ්ණසහස්සානි දිස්සන්ති, කිඤ්චෙතං සුපිනං නාම, කො චෙතං පස්සතී’’ති? ‘‘නිමිත්තමෙතං, මහාරාජ, සුපිනං නාම, යං චිත්තස්ස ආපාත මුපගච්ඡති. ඡයිමෙ, මහාරාජ, සුපිනං පස්සන්ති, වාතිකො සුපිනං පස්සති, පිත්තිකො සුපිනං පස්සති, සෙම්හිකො සුපිනං පස්සති, දෙවතූපසංහාරතො සුපිනං පස්සති, සමුදාචිණ්ණතො සුපිනං පස්සති, පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, තත්‍ර, මහාරාජ, යං පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, තං යෙව සච්චං, අවසෙසං මිච්ඡා’’ති.

5. “尊者龙军，在这世间，男女会做梦，梦见好的与坏的，见过的与没见过的，做过的与没做过的，安全的与危险的，远的与近的，看到许多种类、成千上万的景象。这所谓的梦是什么？又是谁在做梦呢？”“大王，所谓的梦，是来到心中的一种相。大王，有六种情况会做梦：风病者做梦，胆病者做梦，痰病者做梦，因天神引导而做梦，因串习而做梦，因前兆而做梦。大王，在这些梦中，只有因前兆而做的梦才是真实的，其余的都是虚假的。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො පුබ්බනිමිත්තතො සුපිනං පස්සති, කිං තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, තං වා නිමිත්තං චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡති, අඤ්ඤො වා ආගන්ත්වා තස්ස ආරොචෙතී’’ති? ‘‘න, මහාරාජ, තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි ආගන්ත්වා තස්ස ආරොචෙති, අථ ඛො තං යෙව නිමිත්තං චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡති. යථා, මහාරාජ, ආදාසො න සයං කුහිඤ්චි ගන්ත්වා ඡායං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි [Pg.288] ඡායං ආනෙත්වා ආදාසං ආරොපෙති, අථ ඛො යතො කුතොචි ඡායා ආගන්ත්වා ආදාසස්ස ආපාතමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, න තස්ස චිත්තං සයං ගන්ත්වා තං නිමිත්තං විචිනාති, නාපි අඤ්ඤො කොචි ආගන්ත්වා ආරොචෙති, අථ ඛො යතො කුතොචි නිමිත්තං ආගන්ත්වා චිත්තස්ස ආපාතමුපගච්ඡතී’’ති.

“尊者龙军，那因前兆而做梦的人，是他的心自己去探寻那个相，还是那个相映现于心中，或是有其他人来告诉他呢？”“大王，不是他的心自己去探寻那个相，也不是有其他人来告诉他，而是那个相自行映现于心中。大王，譬如镜子不会自己去任何地方探寻影像，也没有其他人拿来影像放在镜子上，而是影像从某处前来，映现于镜中。正是这样，大王，不是他的心自己去探寻那个相，也不是有其他人来告诉他，而是相从某处前来，映现于心中。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යං තං චිත්තං සුපිනං පස්සති, අපි නු තං චිත්තං ජානාති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති? ‘‘න හි, මහාරාජ, තං චිත්තං ජානාති ‘එවංවිපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති, නිමිත්තෙ පන උප්පන්නෙ අඤ්ඤෙසං කථෙති, තතො තෙ අත්ථං කථෙන්තී’’ති.

“尊者龙军，那个做梦的心，它是否知道‘将有如此这般的果报，是安稳还是危险’呢？”“不，大王，那个心并不知道‘将有如此这般的果报，是安稳还是危险’。但是当相生起时，做梦者会告诉其他人，然后由他们来解说其吉凶。”

‘‘ඉඞ්ඝ, භන්තෙ නාගසෙන, කාරණං මෙ දස්සෙහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, සරීරෙ තිලකා පීළකා දද්දූනි උට්ඨහන්ති ලාභාය වා අලාභාය වා, යසාය වා අයසාය වා, නින්දාය වා පසංසාය වා, සුඛාය වා දුක්ඛාය වා, අපි නු තා, මහාරාජ, පීළකා ජානිත්වා උප්පජ්ජන්ති ‘ඉමං නාම මයං අත්ථං නිප්ඵාදෙස්සාමා’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යාදිසෙ තා ඔකාසෙ පීළකා සම්භවන්ති, තත්ථ තා පීළකා දිස්වා නෙමිත්තකා බ්‍යාකරොන්ති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සතී’’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යං තං චිත්තං සුපිනං පස්සති, න තං චිත්තං ජානාති ‘එවං නාම විපාකො භවිස්සති ඛෙමං වා භයං වා’ති, නිමිත්තෙ පන උප්පන්නෙ අඤ්ඤෙසං කථෙති, තතො තෙ අත්ථං කථෙන්තී’’ති.

“尊者龙军，请为我开示其理。”“大王，譬如身体上生出痣、疮或癣，或为得，或为失；或为誉，或为毁；或为讥，或为赞；或为乐，或为苦。大王，那些疮是预知‘我等将成就此事’而生出的吗？”“尊者，并非如此。在那些疮生出的地方，占相师见到它们后便会预言：‘将有如是果报。’”“大王，正是如此。做梦的心并不知道‘将有如是果报，或安稳或危险’。而是当相生起时，将此相告知他人，再由他们解说其义。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො සුපිනං පස්සති, සො නිද්දායන්තො, උදාහු ජාගරන්තො පස්සතී’’ති? ‘‘යො සො, මහාරාජ, සුපිනං පස්සති, න සො නිද්දායන්තො පස්සති, නාපි ජාගරන්තො පස්සති. අපි ච ඔක්කන්තෙ මිද්ධෙ අසම්පත්තෙ භවඞ්ගෙ එත්ථන්තරෙ සුපිනං පස්සති. මිද්ධසමාරූළ්හස්ස, මහාරාජ, චිත්තං භවඞ්ගගතං හොති, භවඞ්ගගතං චිත්තං නප්පවත්තති, අප්පවත්තං චිත්තං සුඛදුක්ඛං නප්පජානාති, අප්පටිවිජානන්තස්ස සුපිනො න හොති, පවත්තමානෙ චිත්තෙ සුපිනං පස්සති.

“尊者龙军，做梦之人，是睡时梦，还是醒时梦？”“大王，做梦之人，既非睡时梦，亦非醒时梦。而是在昏沉(middha)已至而未达有分(bhavaṅga)之间做梦。大王，为昏沉所覆之人，其心已入有分。已入有分之心不起作用，不起作用之心不了知苦乐，不了知者则无梦。当心起作用时，方才做梦。”

‘‘යථා, මහාරාජ, තිමිරෙ අන්ධකාරෙ අප්පභාසෙ සුපරිසුද්ධෙපි ආදාසෙ ඡායා න දිස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මිද්ධසමාරූළ්හෙ චිත්තෙ භවඞ්ගගතෙ තිට්ඨමානෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, අප්පවත්තෙ චිත්තෙ සුපිනං න පස්සති[Pg.289]. යථා, මහාරාජ, ආදාසො, එවං සරීරං දට්ඨබ්බං; යථා අන්ධකාරො, එවං මිද්ධං දට්ඨබ්බං; යථා ආලොකො, එවං චිත්තං දට්ඨබ්බං.

“大王，譬如在无光的幽暗中，即使是极为洁净的明镜也无法照见影像。大王，正是如此。当心为昏沉所覆而入有分时，即便身体存续，心亦不起作用；心不起作用，则不做梦。大王，当知身体如镜，昏沉如暗，心则如光。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහිකොත්ථටස්ස සූරියස්ස පභා න දිස්සති සන්තා යෙව සූරියරස්මි අප්පවත්තා හොති, අප්පවත්තාය සූරියරස්මියා ආලොකො න හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මිද්ධසමාරූළ්හස්ස චිත්තං භවඞ්ගගතං හොති, භවඞ්ගගතං චිත්තං නප්පවත්තති, අප්පවත්තෙ චිත්තෙ සුපිනං න පස්සති. යථා, මහාරාජ, සූරියො, එවං සරීරං දට්ඨබ්බං; යථා මහිකොත්ථරණං, එවං මිද්ධං දට්ඨබ්බං; යථා සූරියරස්මි, එවං චිත්තං දට්ඨබ්බං.

“又譬如，大王，为浓雾所覆的太阳，其光辉不见，太阳的光线虽在却不作用，因光线不作用，故没有光明。正是如此，大王，为昏沉所困时，心进入有分，进入有分的心不活动，心不活动时，则不见梦。大王，当知身体如太阳，昏沉如浓雾，心如太阳的光线。”

‘‘ද්වින්නං, මහාරාජ, සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, මිද්ධසමාරූළ්හස්ස භවඞ්ගගතස්ස සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, නිරොධසමාපන්නස්ස සන්තෙපි සරීරෙ චිත්තං අප්පවත්තං හොති, ජාගරන්තස්ස, මහාරාජ, චිත්තං ලොලං හොති විවටං පාකටං අනිබද්ධං, එවරූපස්ස චිත්තෙ නිමිත්තං ආපාතං න උපෙති. යථා, මහාරාජ, පුරිසං විවටං පාකටං අකිරියං අරහස්සං රහස්සකාමා පරිවජ්ජෙන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරන්තස්ස දිබ්බො අත්ථො ආපාතං න උපෙති, තස්මා ජාගරන්තො සුපිනං න පස්සති. යථා වා පන, මහාරාජ, භික්ඛුං භින්නාජීවං අනාචාරං පාපමිත්තං දුස්සීලං කුසීතං හීනවීරියං කුසලා බොධිපක්ඛියා ධම්මා ආපාතං න උපෙන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරන්තස්ස දිබ්බො අත්ථො ආපාතං න උපෙති, තස්මා ජාගරන්තො සුපිනං න පස්සතී’’ති.

“大王，有二种人，身体虽在，心却不活动：即为昏沉所困而进入有分者，以及已入灭尽定者。大王，醒者之心是摇摆、开放、显露、无束缚的，影像不会进入这样的心中。大王，譬如喜好秘密者会避开那开放、显露、不守秘密的人。正是如此，大王，天界之事不会进入醒者的心中，因此醒者不见梦。又譬如，大王，诸善菩提分法不会生起于那生计败坏、行为不端、与恶友为伍、恶戒、懒惰、少精进的比丘心中。正是如此，大王，天界之事不会进入醒者的心中，因此醒者不见梦。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි මිද්ධස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසාන’’න්ති? ‘‘ආම, මහාරාජ, අත්ථි මිද්ධස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසාන’’න්ති. ‘‘කතමං ආදි, කතමං මජ්ඣං, කතමං පරියොසාන’’න්ති? ‘‘යො, මහාරාජ, කායස්ස ඔනාහො පරියොනාහො දුබ්බල්‍යං මන්දතා අකම්මඤ්ඤතා කායස්ස, අයං මිද්ධස්ස ආදි; යො, මහාරාජ, කපිනිද්දාපරෙතො වොකිණ්ණකං ජග්ගති, ඉදං මිද්ධස්ස මජ්ඣං; භවඞ්ගගති පරියොසනං. මජ්ඣූපගතො, මහාරාජ, කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සති. යථා, මහාරාජ, කොචි යතචාරී සමාහිතචිත්තො ඨිතධම්මො අචලබුද්ධි පහීනකොතූහලසද්දං වනමජ්ඣොගාහිත්වා සුඛුමං අත්ථං චින්තයති, න ච සො තත්ථ මිද්ධං ඔක්කමති, සො තත්ථ සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සුඛුමං අත්ථං පටිවිජ්ඣති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ජාගරො න මිද්ධසමාපන්නො[Pg.290], මජ්ඣූපගතො කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සති. යථා, මහාරාජ, කොතූහලසද්දො, එවං ජාගරං දට්ඨබ්බං; යථා විවිත්තං වනං, එවං කපිනිද්දාපරෙතො දට්ඨබ්බො; යථා සො කොතූහලසද්දං ඔහාය මිද්ධං විවජ්ජෙත්වා මජ්ඣත්තභූතො සුඛුමං අත්ථං පටිවිජ්ඣති, එවං ජාගරො න මිද්ධසමාපන්නො කපිනිද්දාපරෙතො සුපිනං පස්සතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，睡眠有开始、中间和结尾吗？”“是的，大王，睡眠有开始、中间和结尾。”“什么是开始？什么是中间？什么是结尾？”“大王，身体的沉滞、壅塞、虚弱、迟钝、不适业，这是睡眠的开始；大王，被如猴之眠（kapiniddā）所制伏，迷糊地醒着，这是睡眠的中间；趣向有分（bhavaṅga）是结尾。大王，处于中间状态者，被如猴之眠所制伏，会做梦。大王，譬如某位行仪谨慎、心意专注、安住于法、智慧不动者，舍离喧闹之声，进入林中，思惟微细之义，他不会在那里陷入睡眠，他会在那里心意专注、一心一意地洞察那微细之义。大王，正是如此，醒觉者不陷入睡眠，而处于中间状态、被如猴之眠所制伏者则会做梦。大王，应知喧闹之声如醒觉；应知寂静之林如被如猴之眠所制伏者；正如那人舍离喧闹，远离睡眠，住于中舍而洞察微细之义，如此，醒觉者不陷入睡眠，被如猴之眠所制伏者则会做梦。”“善哉，尊者龙军，确实如此，我接受。”

සුපිනපඤ්හො පඤ්චමො.

梦之问第五品。

6. අකාලමරණපඤ්හො

6. 第六品 非时而死之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ සත්තා මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්ති, උදාහු අකාලෙපි මරන්තී’’ති? ‘‘අත්ථි, මහාරාජ, කාලෙපි මරණං, අත්ථි අකාලෙපි මරණ’’න්ති.

6. “尊者龙军，那些众生死去，都是应时而死吗，还是也有非时而死的呢？”“大王，有应时而死，也有非时而死。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කෙ කාලෙ මරන්ති, කෙ අකාලෙ මරන්තී’’ති? ‘‘දිට්ඨපුබ්බා පන, මහාරාජ, තයා අම්බරුක්ඛා වා ජම්බුරුක්ඛා වා, අඤ්ඤස්මා වා පන ඵලරුක්ඛා ඵලානි පතන්තානි ආමානි ච පක්කානි චා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘යානි තානි, මහාරාජ, ඵලානි රුක්ඛතො පතන්ති, සබ්බානි තානි කාලෙ යෙව පතන්ති, උදාහු අකාලෙපී’’ති? ‘‘යානි තානි, භන්තෙ නාගසෙන, ඵලානි පරිපක්කානි විලීනානි පතන්ති, සබ්බානි තානි කාලෙ පතන්ති. යානි පන තානි අවසෙසානි ඵලානි තෙසු කානිචි කිමිවිද්ධානි පතන්ති, කානිචි ලගුළහතානි පතන්ති, කානිචි වාතප්පහතානි පතන්ති, කානිචි අන්තොපූතිකානි හුත්වා පතන්ති, සබ්බානි තානි අකාලෙ පතන්තී’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජරාවෙගහතා මරන්ති, තෙ යෙව කාලෙ මරන්ති, අවසෙසා කෙචි කම්මප්පටිබාළ්හා මරන්ති, කෙචි ගතිප්පටිබාළ්හා මරන්ති, කෙචි කිරියප්පටිබාළ්හා මරන්තී’’ති.

“尊者龙军，谁是应时而死，谁是非时而死呢？”“大王，你可曾见过芒果树、阎浮树或其他果树的果实掉落，有生的也有熟的吗？”“是的，尊者。”“大王，那些从树上掉落的果实，都是应时而落，还是也有非时而落的呢？”“尊者龙军，那些完全成熟而腐烂掉落的果实，都是应时而落。至于其余的果实，有些是被虫蛀而落，有些是被棍棒打落，有些是被风吹落，有些是内部腐烂而落，这些都是非时而落。”“正是如此，大王，那些因衰老之力冲击而死的人，他们是应时而死。其余的人，有些是因业力所障而死，有些是因生趣所障而死，有些是因造作所障而死。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ කම්මප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ ගතිප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ කිරියප්පටිබාළ්හා මරන්ති, යෙපි තෙ ජරාවෙගප්පටිබාළ්හා මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්ති, යොපි මාතුකුච්ඡිගතො මරති, සො තස්ස කාලො, කාලෙ යෙව සො මරති. යොපි විජාතඝරෙ මරති, සො තස්ස කාලො, සොපි කාලෙ යෙව මරති. යොපි මාසිකො [Pg.291] මරති…පෙ… යොපි වස්සසතිකො මරති, සො තස්ස කාලො, කාලෙ යෙව සො මරති, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, අකාලෙ මරණං නාම න හොති, යෙ කෙචි මරන්ති, සබ්බෙ තෙ කාලෙ යෙව මරන්තී’’ති.

“尊者龙军，那些因业力所障而死的人，那些因生趣所障而死的人，那些因造作所障而死的人，以及那些因衰老之力所障而死的人，所有这些人都是在他们自己的时节死去。那在母胎中死去的，那是他的时节，他是在自己的时节死去。那在出生时死去的，那是他的时节，他也是在自己的时节死去。那出生一个月就死去的……乃至那活到一百岁才死去的，那是他的时节，他也是在自己的时节死去。那么，尊者龙军，就没有所谓的非时而死，任何死去的人，都是在他们自己的时节死去。”

‘‘සත්තිමෙ, මහාරාජ, විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරන්ති. කතමෙ සත්ත? ජිඝච්ඡිතො, මහාරාජ, භොජනං අලභමානො උපහතබ්භන්තරො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, පිපාසිතො, මහාරාජ, පානීයං අලභමානො පරිසුක්ඛහදයො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, අහිනා දට්ඨො, මහාරාජ, විසවෙගාභිහතො තිකිච්ඡකං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, විසමාසිතො, මහාරාජ, ඩය්හන්තෙසු අඞ්ගපච්චඞ්ගෙසු අගදං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, අග්ගිගතො, මහාරාජ, ඣායමානො නිබ්බාපනං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, උදකගතො, මහාරාජ, පතිට්ඨං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, සත්තිහතො, මහාරාජ, ආබාධිකො භිසක්කං අලභමානො විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරති, ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, සත්ත විජ්ජමානෙපි උත්තරිං ආයුස්මිං අකාලෙ මරන්ති. තත්‍රාපාහං, මහාරාජ, එකංසෙන වදාමි.

“大王，有七种人，即使还有剩余的寿命，也会非时而死。是哪七种呢？大王，饥饿的人，得不到食物，其阿邦答勒受损，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，口渴的人，得不到水，其心脏干枯，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，被蛇咬伤的人，毒力发作，得不到医生，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，食入毒物的人，肢体烧灼，得不到解药，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，落入火中的人，身体燃烧，得不到扑救，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，落入水中的人，找不到立足处，即使还有剩余的寿命，也会非时而死；大王，被武器所伤而生病的人，得不到医生，即使还有剩余的寿命，也会非时而死。大王，这七种人，即使还有剩余的寿命，也会非时而死。对此，大王，我断然宣说。

‘‘අට්ඨවිධෙන, මහාරාජ, සත්තානං කාලඞ්කිරියා හොති, වාතසමුට්ඨානෙන පිත්තසමුට්ඨානෙන සෙම්හසමුට්ඨානෙන සන්නිපාතිකෙන උතුවිපරිණාමෙන විසමපරිහාරෙන ඔපක්කමිකෙන කම්මවිපාකෙන, මහාරාජ, සත්තානං කාලඞ්කිරියා හොති. තත්‍ර, මහාරාජ, යදිදං කම්මවිපාකෙන කාලඞ්කිරියා, සා යෙව තත්ථ සාමයිකා කාලඞ්කිරියා, අවසෙසා අසාමයිකා කාලඞ්කිරියාති. භවති ච –

“大王，众生有八种死亡的方式：由风病引起的，由胆汁病引起的，由痰病引起的，由三者合病引起的，由季节变化引起的，由不当护理引起的，由外力袭击引起的，以及由业报引起的。大王，在这些死亡方式中，由业报引起的死亡才是应时而死，其余的都是非时而死。即是说——”

‘‘‘ජිඝච්ඡාය පිපාසාය, අහිදට්ඨා විසෙන ච;

අග්ගිඋදකසත්තීහි, අකාලෙ තත්ථ මීයති;

වාතපිත්තෙන සෙම්හෙන, සන්නිපාතෙනුතූහි ච;

විසමොපක්කමකම්මෙහි, අකාලෙ තත්ථ මීයතී’ති.

“因饥因渴故，蛇咬及中毒；火水与刀兵，于此非时死。风胆痰合病，时节变所凶；乖违与横祸，及业非时倾。”

‘‘කෙචි[Pg.292], මහාරාජ, සත්තා පුබ්බෙ කතෙන තෙන තෙන අකුසලකම්මවිපාකෙන මරන්ති. ඉධ, මහාරාජ, යො පුබ්බෙ පරෙ ජිඝච්ඡාය මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ජිඝච්ඡාය පරිපීළිතො ඡාතො පරිකිලන්තො සුක්ඛමිලාතහදයො බුභුක්ඛිතො විසුක්ඛිතො ඣායන්තො අබ්භන්තරං පරිඩය්හන්තො ජිඝච්ඡාය යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“大王，有些有情因过去所造的种种不善业之果报而死。大王，于此，若有人过去曾使他人饥饿而死，他将在许多十万年里，为饥饿所折磨，饥饿、疲惫、心脏干枯萎缩、极度饥饿、全身干枯、内心焦灼、体内燃烧，终因饥饿而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ පිපාසාය මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි පෙතො හුත්වා නිජ්ඣාමතණ්හිකො සමානො ලූඛො කිසො පරිසුක්ඛිතහදයො පිපාසාය යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“若有人过去曾使他人干渴而死，他将在许多十万年里，成为名为‘恒受焦渴’的饿鬼(peta)，身体粗糙、消瘦，心脏干枯，终因干渴而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ අහිනා ඩංසාපෙත්වා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි අජගරමුඛෙනෙව අජගරමුඛං කණ්හසප්පමුඛෙනෙව කණ්හසප්පමුඛං පරිවත්තිත්වා තෙහි ඛායිතඛායිතො අහීහි දට්ඨො යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“若有人过去曾使蛇咬死他人，他将在许多十万年里，从蟒蛇口转入蟒蛇口，从黑蛇口转入黑蛇口，被它们反复啃咬，终因被蛇咬而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ විසං දත්වා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ඩය්හන්තෙහි අඞ්ගපච්චඞ්ගෙහි භිජ්ජමානෙන සරීරෙන කුණපගන්ධං වායන්තො විසෙනෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“若有人过去曾下毒害死他人，他将在许多十万年里，肢体烧灼，身体碎裂，散发尸臭，终因中毒而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ අග්ගිනා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි අඞ්ගාරපබ්බතෙනෙව අඞ්ගාරපබ්බතං යමවිසයෙනෙව යමවිසයං පරිවත්තිත්වා දඩ්ඪවිදඩ්ඪගත්තො අග්ගිනා යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මලල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“若有人过去曾用火烧死他人，他将在许多十万年里，从炭火山转入炭火山，从阎魔界转入阎魔界，身体被烧得焦烂，终因火烧而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ උදකෙන මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි හතවිලුත්තභග්ගදුබ්බලගත්තො ඛුබ්භිතචිත්තො උදකෙනෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං.

“若有人过去曾用水淹死他人，他将在许多十万年里，身体被打击、毁坏、折断而虚弱，心意恼乱，终因水淹而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的顺时而死。”

‘‘යො පුබ්බෙ පරෙ සත්තියා මාරෙති, සො බහූනි වස්සසතසහස්සානි ඡින්නභින්නකොට්ටිතවිකොට්ටිතො සත්තිමුඛසමාහතො සත්තියා යෙව මරති දහරොපි මජ්ඣිමොපි මහල්ලකොපි, ඉදම්පි තස්ස සාමයිකමරණං’’.

“若有人过去曾用矛刺死他人，他将在许多十万年里，被切割、刺穿、捶打、粉碎，被矛尖所击，终因矛刺而死，无论是年轻、中年还是年老。这也是他的应时而死。”

‘‘භන්තෙ [Pg.293] නාගසෙන, අකාලෙ මරණං අත්ථීති යං වදෙති, ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං තත්ථ කාරණං අතිදිසාති’’. ‘‘යථා, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ආදින්නතිණකට්ඨසාඛාපලාසො පරියාදින්නභක්ඛො උපාදානසඞ්ඛයා නිබ්බායති, සො අග්ගි වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ නිබ්බුතො නාමා’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

“尊者龙军，您说‘有非时死’，请您为我说明其原因。”“大王，譬如一堆大火，燃尽了草、木、枝、叶，因燃料耗尽而熄灭，这火就被称为‘无灾无难，适时熄灭’。同样地，大王，任何人活了许多年，年老体衰，因寿命耗尽而无灾无难地死去，那人就被称为‘适时而死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, මහතිමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ආදින්නතිණකට්ඨසාඛාපලාසො අස්ස, තං අපරියාදින්නෙ යෙව තිණකට්ඨසාඛාපලාසෙ මහතිමහාමෙඝො අභිප්පවස්සිත්වා නිබ්බාපෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, මහාඅග්ගික්ඛන්ධො සමයෙ නිබ්බුතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො අග්ගික්ඛන්ධො පුරිමකෙන අග්ගික්ඛන්ධෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, මෙඝෙන පටිපීළිතො සො අග්ගික්ඛන්ධො අසමයෙ නිබ්බුතො’’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා පිත්තසමුට්ඨානෙන වා සෙම්හසමුට්ඨානෙන වා සන්නිපාතිකෙන වා උතුපරිණාමජෙන වා විසමපරිහාරජෙන වා ඔපක්කමිකෙන වා ජිඝච්ඡාය වා පිපාසාය වා සප්පදට්ඨෙන වා විසමාසිතෙන වා අග්ගිනා වා උදකෙන වා සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථි.

“再者，大王，譬如一堆大火正在燃烧草、木、枝、叶，在燃料还未燃尽时，一阵大暴雨降下将它熄灭。大王，那堆大火可算是适时熄灭吗？”“不，尊者。”“大王，为何后一堆火没有与前一堆火有同样的过程呢？”“尊者，那堆火被外来的雨云所压迫，非时而灭。”“正是如此，大王。任何人非时而死，都是被外来的事物所压迫：或因风病，或因胆病，或因痰病，或因三者合病，或因季节变化，或因不当的调养，或因意外伤害，或因饥，或因渴，或因被蛇咬，或因中毒，或因火，或因水，或因遭受武器的攻击而非时而死。大王，这就是有非时死的原因。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ගගනෙ මහතිමහාවලාහකො උට්ඨහිත්වා නින්නඤ්ච ථලඤ්ච පරිපූරයන්තො අභිවස්සති, සො වුච්චති ‘මෙඝො අනීතිකො අනුපද්දවො වස්සතී’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

“再者，大王，譬如天空中升起一朵大云，普降甘霖，充满低地与高地，这被称为‘云无灾无难地降下’。同样地，大王，任何人活得长久，年老体衰，因寿命耗尽而无灾无难地死去，那人就被称为‘已达适时之死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ගගනෙ මහතිමහාවලාහකො උට්ඨහිත්වා අන්තරායෙව මහතා වාතෙන අබ්භත්ථං ගච්ඡෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, මහාවලාහකො සමයෙ විගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො වලාහකො පුරිමෙන වලාහකෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, වාතෙන පටිපීළිතො සො වලාහකො අසමයප්පත්තො යෙව විගතො’’ති[Pg.294]. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“再者，大王，譬如天空中升起一朵大云，却在途中被一阵大风吹散。大王，那朵大云可算是适时消失吗？”“不，尊者。”“大王，为何后一朵云没有与前一朵云有同样的过程呢？”“尊者，那云被外来的风所压迫，未到时节就消失了。”“正是如此，大王。任何人非时而死，都是被外来的事物所压迫：或因风病……乃至……或因遭受武器的攻击而非时而死。大王，这就是有非时死的原因。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, බලවා ආසීවිසො කුපිතො කිඤ්චිදෙව පුරිසං ඩංසෙය්‍ය, තස්ස තං විසං අනීතිකං අනුපද්දවං මරණං පාපෙය්‍ය, තං විසං වුච්චති ‘අනීතිකමනුපද්දවං කොටිගත’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො ජීවිතකොටිගතො සාමයිකං මරණමුපගතො’ති.

“再者，大王，譬如一条强壮的毒蛇发怒咬了某人，它的毒液无阻碍地导致其死亡，这毒就被称为‘无灾无难地达到顶点’。同样地，大王，任何人活得长久，年老体衰，因寿命耗尽而无灾无难地死去，那人就被称为‘无灾无难地活到生命终点，已达适时之死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, බලවතා ආසීවිසෙන දට්ඨස්ස අන්තරායෙව ආහිතුණ්ඩිකො අගදං දත්වා අවිසං කරෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, විසං සමයෙ විගතං නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තං, මහාරාජ, පච්ඡිමං විසං පුරිමකෙන විසෙන සමසමගතිකං නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, අගදෙන පටිපීළිතං විසං අකොටිගතං යෙව විගත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“再者，大王，譬如有人被强壮的毒蛇咬伤，在毒发过程中，一位解毒师给予解药使之无毒。大王，那毒可算是适时消失吗？”“不也，尊者。”“大王，为何后来的毒没有与先前的毒有同样的过程呢？”“尊者，毒被外来的解药所压迫，还未达到顶点就消失了。”“正是如此，大王。任何人非时而死，都是被外来的疾病所压迫：或因风病……乃至……或因遭受武器的攻击而非时而死。大王，此即为有非时之死的原因。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරං පාතෙය්‍ය, සචෙ සො සරො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගච්ඡති, සො සරො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාමා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි චිරං ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

“再者，大王，譬如一位弓箭手射出一支箭，如果那支箭走完其应行之路程，那支箭就被称为‘无灾无难地走完其应行之路程’。同样地，大王，任何人活得长久，年老体衰，因寿命耗尽而无灾无难地死去，那人就被称为‘无灾无难地已达适时之死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරං පාතෙය්‍ය, තස්ස තං සරං තස්මිං යෙව ඛණෙ කොචි ගණ්හෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සරො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන සො, මහාරාජ, පච්ඡිමො සරො පුරිමකෙන සරෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, ගහණෙන තස්ස සරස්ස [Pg.295] ගමනං උපච්ඡින්න’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“再者，大王，譬如一位弓箭手射出一支箭，但有人当场就接住了它。大王，那支箭可算是走完其应行之路程了吗？”“不也，尊者。”“大王，为何后一支箭没有与前一支箭有同样的过程呢？”“尊者，因被外力抓住，那支箭的行程被中断了。”“正是如此，大王。任何人非时而死，都是被外来的疾病所压迫：或因风病……乃至……或因遭受武器的攻击而非时而死。大王，此即为有非时之死的原因。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යො කොචි ලොහමයං භාජනං ආකොටෙය්‍ය, තස්ස ආකොටනෙන සද්දො නිබ්බත්තිත්වා යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගච්ඡති, සො සද්දො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාමා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපාගතො’ති.

“再者，大王，譬如有人敲击金属器皿，其声发出，走完其应行之路程，此声可称为‘无灾无难，走完其应行之路程’。同样地，大王，若有人活了数千日之久，年老体衰，因寿尽而无灾无难地死去，此人则称为‘无灾无难，已达适时之死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යො කොචි ලොහමයං භාජනං ආකොටෙය්‍ය, තස්ස ආකොටනෙන සද්දො නිබ්බත්තෙය්‍ය, නිබ්බත්තෙ සද්දෙ අදූරගතෙ කොචි ආමසෙය්‍ය, සහ ආමසනෙන සද්දො නිරුජ්ඣෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සද්දො යථාගතිගමනපථමත්ථකං ගතො නාම හොතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන, මහාරාජ, පච්ඡිමො සද්දො පුරිමකෙන සද්දෙන සමසමගතිකො නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, ආමසනෙන සො සද්දො උපරතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ මහාරාජ කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“再者，大王，譬如有人敲击金属器皿，其声发出，但声音尚未传远，便有人触摸它，声音随触摸而止。大王，那声音可算是走完其应行之路程了吗？”“不也，尊者。”“大王，为何后来的声音与先前的声音，其过程不相同呢？”“尊者，那声音被外来的触摸中止了。”“正是如此，大王。若有人非时而死，则是被外来的疾病所折磨，或因风病……乃至或因遭受武器的猛力攻击而非时而死。大王，此即是有非时而死的原因。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඛෙත්තෙ සුවිරූළ්හං ධඤ්ඤබීජං සම්මා පවත්තමානෙන වස්සෙන ඔතතවිතතආකිණ්ණබහුඵලං හුත්වා සස්සුට්ඨානසමයං පාපුණාති, තං ධඤ්ඤං වුච්චති ‘අනීතිකමනුපද්දවං සමයසම්පත්තං නාම හොතී’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි බහූනි දිවසසහස්සානි ජීවිත්වා ජරාජිණ්ණො ආයුක්ඛයා අනීතිකො අනුපද්දවො මරති, සො වුච්චති ‘අනීතිකො අනුපද්දවො සමයෙ මරණමුපගතො’ති.

“再者，大王，譬如田地里生长良好的谷种，得适时之雨，枝繁叶茂，果实丰硕，到达收割季节，此谷物可称为‘无灾无难，适时成熟’。同样地，大王，若有人活了数千日之久，年老体衰，因寿尽而无灾无难地死去，此人则称为‘无灾无难，已达适时之死’。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඛෙත්තෙ සුවිරූළ්හං ධඤ්ඤබීජං උදකෙන විකලං මරෙය්‍ය, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, ධඤ්ඤං අසමයසම්පත්තං නාම හොතී’’ති? ‘‘න [Pg.296] හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තං, මහාරාජ, පච්ඡිමං ධඤ්ඤං පුරිමකෙන ධඤ්ඤෙන සමසමගතිකං නාහොසී’’ති? ‘‘ආගන්තුකෙන, භන්තෙ, උණ්හෙන පටිපීළිතං තං ධඤ්ඤං මත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“再者，大王，譬如田地里生长良好的谷物种子，因缺水而枯死。大王，那谷物可算是已届其时吗？”“不，尊者。”“大王，为何那后一种谷物，未能与前一种有同样的归宿呢？”“尊者，那谷物是为外来的暑热所逼迫而死。”“正是如此，大王。任何人非时而死，都是为外来的疾病所逼迫，或因风病而起……或为兵刃所害，而非时而死。大王，此即是有非时之死的原因所在。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘සම්පන්නතරුණසස්සං කිමයො උට්ඨහිත්වා සමූලං නාසෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතපුබ්බඤ්චෙව තං, භන්තෙ, අම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බඤ්චා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො තං, මහාරාජ, සස්සං කාලෙ නට්ඨං, උදාහු අකාලෙ නට්ඨ’’න්ති? ‘‘අකාලෙ, භන්තෙ, යදි ඛො තං, භන්තෙ, සස්සං කිමයො න ඛාදෙය්‍යුං, සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, ආගන්තුකෙන උපඝාතෙන සස්සං විනස්සති, නිරුපඝාතං සස්සං සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා…පෙ… සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා මරති. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථීති.

“大王，您以前可曾听说：‘长势良好的嫩稼，生出虫子，将其连根摧毁’？”“尊者，我们不仅听说过，而且亲眼见过。”“那么，大王，那庄稼是在其时节被毁，还是非其时节被毁？”“尊者，是在非其时节。尊者，如果那些虫子不啃食，庄稼就能达到收割的时候。”“那么，大王，庄稼是因外来的灾患而毁坏，而无灾患的庄稼就能达到收割的时候吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，任何人非时而死，都是为外来的疾病所逼迫，或因风病而起……或为兵刃所害而死。大王，此即是有非时之死的原因所在。”

‘‘සුතපුබ්බං පන තයා, මහාරාජ, ‘සම්පන්නෙ සස්සෙ ඵලභාරනමිතෙ මඤ්චරිතපත්තෙ කරකවස්සං නාම වස්සජාති නිපතිත්වා විනාසෙති අඵලං කරොතී’ති? ‘‘සුතපුබ්බඤ්චෙව තං, භන්තෙ, අම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බඤ්චා’’ති. ‘‘අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, සස්සං කාලෙ නට්ඨං, උදාහු අකාලෙ නට්ඨ’’න්ති? ‘‘අකාලෙ, භන්තෙ, යදි ඛො තං, භන්තෙ, සස්සං කරකවස්සං න වස්සෙය්‍ය සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං පන, මහාරාජ, ආගන්තුකෙන උපඝාතෙන සස්සං විනස්සති, නිරුපඝාතං සස්සං සස්සුද්ධරණසමයං පාපුණාතී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි අකාලෙ මරති, සො ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො වාතසමුට්ඨානෙන වා පිත්තසමුට්ඨානෙන වා සෙම්හසමුට්ඨානෙන වා සන්නිපාතිකෙන වා උතුපරිණාමජෙන වා විසමපරිහාරජෙන වා ඔපක්කමිකෙන වා ජිඝච්ඡාය වා පිපාසාය වා සප්පදට්ඨෙන වා විසමාසිතෙන වා අග්ගිනා වා උදකෙන වා සත්තිවෙගප්පටිපීළිතො වා අකාලෙ මරති. යදි පන ආගන්තුකෙන රොගෙන පටිපීළිතො න භවෙය්‍ය, සමයෙව මරණං පාපුණෙය්‍ය. ඉදමෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙන කාරණෙන අකාලෙ මරණං අත්ථී’’ති.

“大王，您可曾听说：‘当庄稼成熟，果实累累而下垂时，名为‘冰雹’(karakavassa)的雨降下，将其摧毁，使其无果’？”“尊者，我们不仅听说过，而且亲眼见过。”“那么，大王，那庄稼是在其时节被毁，还是非其时节被毁？”“尊者，是在非其时节。尊者，如果那时没有降下冰雹，庄稼就能达到收割的时候。”“那么，大王，庄稼是因外来的灾患而毁坏，而无灾患的庄稼就能达到收割的时候吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，任何非时而死者，都是被外来的灾患所压迫：或因风病发作，或因胆病发作，或因痰病发作，或因三者合病，或因季节变化，或因不当调养，或因他人所害，或因饥饿，或因干渴，或因被蛇咬，或因食物中毒，或因火烧，或因水淹，或因受兵器猛击而非时而死。如果他没有被外来的灾患所压迫，就能在其时节寿终。大王，这就是有非时之死的原因。”

‘‘අච්ඡරියං[Pg.297], භන්තෙ නාගසෙන, අබ්භුතං භන්තෙ නාගසෙන, සුදස්සිතං කාරණං, සුදස්සිතං ඔපම්මං අකාලෙ මරණස්ස පරිදීපනාය, ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති උත්තානීකතං පාකටං කතං විභූතං කතං, අචිත්තවික්ඛිත්තකොපි, භන්තෙ නාගසෙන, මනුජො එකමෙකෙනපි තාව ඔපම්මෙන නිට්ඨං ගච්ඡෙය්‍ය ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති, කිං පන මනුජො සචෙතනො? පඨමොපම්මෙනෙවාහං, භන්තෙ, සඤ්ඤත්තො ‘අත්ථි අකාලෙ මරණ’න්ති, අපි ච අපරාපරං නිබ්බාහනං සොතුකාමො න සම්පටිච්ඡි’’න්ති.

“奇哉，龙军(Nāgasena)尊者！未曾有，龙军尊者！为阐明非时之死，您将这原因善巧开示，将这譬喻善巧说明。‘有非时之死’此理，已被您阐明、揭示、彰显。龙军尊者，即使是心意散乱之人，仅凭这一个个譬喻，也能确信‘有非时之死’，何况是有心之人呢？尊者，我仅由第一个譬喻便已信解‘有非时之死’，然因想听闻更多解释，故未立即称许。”

අකාලමරණපඤ්හො ඡට්ඨො.

非时之死问第六。

7. චෙතියපාටිහාරියපඤ්හො

7. 支提神变问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙසං පරිනිබ්බුතානං චෙතියෙ පාටිහීරං හොති, උදාහු එකච්චානං යෙව හොතී’’ති? ‘‘එකච්චානං, මහාරාජ, හොති, එකච්චානං න හොතී’’ති. ‘‘කතමෙසං, භන්තෙ, හොති, කතමෙසං න හොතී’’ති? ‘‘තිණ්ණන්නං, මහාරාජ, අඤ්ඤතරස්ස අධිට්ඨානා පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති. කතමෙසං තිණ්ණන්නං? ඉධ, මහාරාජ, අරහා දෙවමනුස්සානං අනුකම්පාය තිට්ඨන්තොව අධිට්ඨාති ‘එවංනාම චෙතියෙ පාටිහීරං හොතූ’ති, තස්ස අධිට්ඨානවසෙන චෙතියෙ පාටිහීරං හොති, එවං අරහතො අධිට්ඨානවසෙන පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති.

7. “龙军尊者，是否所有般涅槃者的支提都会发生神变，或者只有某些会？”“大王，某些会，某些不会。”“尊者，哪些会，哪些不会？”“大王，因三者中任何一者的决意，已般涅槃者的支提便会发生神变。是哪三者呢？于此，大王，阿罗汉为悲悯天人，住世时便决意：‘愿某某支提发生如是神变。’因其决意之力，支提便发生神变。如是，因阿罗汉的决意之力，已般涅槃者的支提便发生神变。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, දෙවතා මනුස්සානං අනුකම්පාය පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං දස්සෙන්ති ‘ඉමිනා පාටිහීරෙන සද්ධම්මො නිච්චසම්පග්ගහිතො භවිස්සති, මනුස්සා ච පසන්නා කුසලෙන අභිවඩ්ඪිස්සන්තී’ති, එවං දෙවතානං අධිට්ඨානවසෙන පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති.

“再者，大王，诸天为悲悯人类，在已般涅槃者的支提显现神变，心想：‘通过此神变，正法将恒常被护持，而人们心生净信，善法得以增长。’如是，因诸天的决意之力，已般涅槃者的支提便发生神变。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉත්ථී වා පුරිසො වා සද්ධො පසන්නො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී බුද්ධිසම්පන්නො යොනිසො චින්තයිත්වා ගන්ධං වා මාලං වා දුස්සං වා අඤ්ඤතරං වා කිඤ්චි අධිට්ඨහිත්වා චෙතියෙ උක්ඛිපති ‘එවංනාම හොතූ’ති, තස්සපි අධිට්ඨානවසෙන පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති, එවං මනුස්සානං අධිට්ඨානවසෙන පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති.

“再者，大王，有信、有净信、贤智、干练、聪慧、具足智慧的女人或男人，如理思惟后，决意‘愿成就如是之事！’，并将香、花、布或任何其他物品供奉于支提。因其决意之力，已般涅槃者的支提也会发生神变。如是，因人的决意之力，已般涅槃者的支提便发生神变。”

‘‘ඉමෙසං [Pg.298] ඛො, මහාරාජ, තිණ්ණන්නං අඤ්ඤතරස්ස අධිට්ඨානවසෙන පරිනිබ්බුතස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං හොති.

“大王，因这三者中任何一者的决意之力，已般涅槃者的支提便发生神变。”

‘‘යදි, මහාරාජ, තෙසං අධිට්ඨානං න හොති, ඛීණාසවස්සපි ඡළභිඤ්ඤස්ස චෙතොවසිප්පත්තස්ස චෙතියෙ පාටිහීරං න හොති, අසතිපි, මහාරාජ, පාටිහීරෙ චරිතං දිස්වා සුපරිසුද්ධං ඔකප්පෙතබ්බං නිට්ඨං ගන්තබ්බං සද්දහිතබ්බං ‘සුපරිනිබ්බුතො අයං බුද්ධපුත්තො’’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，如果没有他们的决意，即使是漏尽、六通、心得自在者的舍利塔，也不会发生神变。然而，大王，即使没有神变，见到其完全清净的德行，也应生信、确信、坚信：‘这位佛子已善般涅槃。’”“善哉，龙军尊者，我亦如是信受。”

චෙතියපාටිහාරියපඤ්හො සත්තමො.

舍利塔神变问第七。

8. ධම්මාභිසමයපඤ්හො

8. 法现观之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ සම්මා පටිපජ්ජන්ති, තෙසං සබ්බෙසං යෙව ධම්මාභිසමයො හොති, උදාහු කස්සචි න හොතී’’ති? ‘‘කස්සචි, මහාරාජ, හොති, කස්සචි න හොතී’’ති. ‘‘කස්ස භන්තෙ හොති, කස්ස න හොතී’’ති? ‘‘තිරච්ඡානගතස්ස, මහාරාජ, සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති, පෙත්තිවිසයූපපන්නස්ස…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස…පෙ… කුහකස්ස…පෙ… මාතුඝාතකස්ස…පෙ… පිතුඝාතකස්ස…පෙ… අරහන්තඝාතකස්ස…පෙ… සඞ්ඝභෙදකස්ස…පෙ… ලොහිතුප්පාදකස්ස…පෙ… ථෙය්‍යසංවාසකස්ස…පෙ… තිත්ථියපක්කන්තස්ස…පෙ… භික්ඛුනිදූසකස්ස…පෙ… තෙරසන්නං ගරුකාපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපජ්ජිත්වා අවුට්ඨිතස්ස…පෙ… පණ්ඩකස්ස…පෙ… උභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති…පෙ… යොපි මනුස්සදහරකො ඌනකසත්තවස්සිකො, තස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති. ඉමෙසං ඛො, මහාරාජ, සොළසන්නං පුග්ගලානං සුප්පටිපන්නානම්පි ධම්මාභිසමයො න හොතී’’ති.

8. “龙军尊者，那些如理修行的人，是否他们所有人都能现观法，或者有些人不能？”“大王，有些人能，有些人不能。”“尊者，哪些人能，哪些人不能？”“大王，即使是如理修行的畜生，也不能现观法；堕入饿鬼道的……乃至……邪见者……乃至……欺诈者……乃至……弑母者……乃至……弑父者……乃至……弑阿罗汉者……乃至……破和合僧者……乃至……出佛身血者……乃至……贼住者……乃至……投靠外道者……乃至……污比丘尼者……乃至……犯十三种僧残罪之一而未出罪者……乃至……黄门……乃至……双性人，即使如理修行也不能现观法……乃至……还有未满七岁的人类幼童，即使他如理修行，也不能现观法。大王，这十六种人，即使如理修行也不能现观法。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යෙ තෙ පන්නරස පුග්ගලා විරුද්ධා යෙව, තෙසං ධම්මාභිසමයො හොතු වා මා වා හොතු, අථ කෙන කාරණෙන මනුස්සදහරකස්ස ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති? එත්ථ තාව පඤ්හො භවති ‘නනු නාම දහරකස්ස න රාගො හොති, න දොසො හොති, න මොහො හොති, න මානො හොති, න මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, න අරති හොති, න කාමවිතක්කො හොති, අමිස්සිතො කිලෙසෙහි, සො නාම දහරකො යුත්තො ච පත්තො ච අරහති ච චත්තාරි සච්චානි එකපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣිතු’’’න්ති.

龙军尊者，那十五种人本身就是有障碍的，他们能否现观法，姑且不论。但为何未满七岁的人类幼童，即使如理修行，也不能现观法？此处便有一个问题：“难道幼童没有贪、没有嗔、没有痴、没有慢、没有邪见、没有不乐、没有欲寻，不与烦恼混杂，难道这样的幼童，不正是适宜、堪能、且理应以一次彻观洞见四圣谛吗？”

‘‘තඤ්ඤෙවෙත්ථ, මහාරාජ, කාරණං, යෙනාහං කාරණෙන භණාමි [Pg.299] ‘ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොතී’ති. යදි, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකො රජනීයෙ රජ්ජෙය්‍ය, දුස්සනීයෙ දුස්සෙය්‍ය, මොහනීයෙ මුය්හෙය්‍ය, මදනීයෙ මජ්ජෙය්‍ය, දිට්ඨිං විජානෙය්‍ය, රතිඤ්ච අරතිඤ්ච විජානෙය්‍ය, කුසලාකුසලං විතක්කෙය්‍ය, භවෙය්‍ය තස්ස ධම්මාභිසමයො, අපි ච, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකස්ස චිත්තං අබලං දුබ්බලං පරිත්තං අප්පං ථොකං මන්දං අවිභූතං, අසඞ්ඛතා නිබ්බානධාතු ගරුකා භාරිකා විපුලා මහතී. ඌනකසත්තවස්සිකො, මහාරාජ, තෙන දුබ්බලෙන චිත්තෙන පරිත්තකෙන මන්දෙන අවිභූතෙන න සක්කොති ගරුකං භාරිකං විපුලං මහතිං අසඞ්ඛතං නිබ්බානධාතුං පටිවිජ්ඣිතුං.

大王，这正是原因所在，我因此说“未满七岁者，即使如理修行，也不能现观法”。大王，如果未满七岁者能对可染之物生染，对可嗔之物生嗔，对可痴之物生痴，对可醉之物沉醉，能识知见，能识知乐与不乐，能思惟善与不善，那么他或许还能现观法。然而，大王，未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、少量的、微少的、迟钝的、不清晰的，而无为的涅槃界是沉重的、厚重的、广大的、宏大的。大王，未满七岁者以那羸弱、微小、迟钝、不清晰的心，无法洞见那沉重、厚重、广大、宏大的无为涅槃界。

‘‘යථා, මහාරාජ, සිනෙරුපබ්බතරාජා ගරුකො භාරිකො විපුලො මහන්තො, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, පුරිසො අත්තනො පාකතිකෙන ථාමබලවීරියෙන සක්කුණෙය්‍ය සිනෙරුපබ්බතරාජානං උද්ධරිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති? ‘‘දුබ්බලත්තා, භන්තෙ, පුරිසස්ස, මහන්තත්තා සිනෙරුපබ්බතරාජස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකස්ස චිත්තං අබලං දුබ්බලං පරිත්තං අප්පං ථොකං මන්දං අවිභූතං, අසඞ්ඛතා නිබ්බානධාතු ගරුකා භාරිකා විපුලා මහතී. ඌනකසත්තවස්සිකො තෙන දුබ්බලෙන චිත්තෙන පරිත්තෙන මන්දෙන අවිභූතෙන න සක්කොති ගරුකං භාරිකං විපුලං මහතිං අසඞ්ඛතං නිබ්බානධාතුං පටිවිජ්ඣිතුං, තෙන කාරණෙන ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති.

“大王，譬如须弥山王是沉重的、厚重的、广大的、宏大的，大王，一个人能否以他天生的体力、力量与精力举起须弥山王呢？”“尊者，不能。”“大王，是何原因？”“尊者，因为人的力量羸弱，而须弥山王巨大。”“正是如此，大王。未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、少量的、微少的、迟钝的、不清晰的，而无为的涅槃界是沉重的、厚重的、广大的、宏大的。未满七岁者以那羸弱、微小、迟钝、不清晰的心，无法洞见那沉重、厚重、广大、宏大的无为涅槃界。因此，未满七岁者即使如理修行，也不能现观法。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අයං මහාපථවී දීඝා ආයතා පුථුලා විත්ථතා විසාලා විත්ථිණ්ණා විපුලා මහන්තා, අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, මහාපථවිං සක්කා පරිත්තකෙන උදකබින්දුකෙන තෙමෙත්වා උදකචික්ඛල්ලං කාතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘පරිත්තත්තා, භන්තෙ, උදකබින්දුස්ස, මහන්තත්තා මහාපථවියා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකස්ස චිත්තං අබලං දුබ්බලං පරිත්තං අප්පං ථොකං මන්දං අවිභූතං, අසඞ්ඛතා නිබ්බානධාතු දීඝා ආයතා පුථුලා විත්ථතා විසාලා විත්ථිණ්ණා විපුලා මහන්තා. ඌනකසත්තවස්සිකො තෙන දුබ්බලෙන චිත්තෙන පරිත්තකෙන මන්දෙන අවිභූතෙන න සක්කොති මහතිං අසඞ්ඛතං නිබ්බානධාතුං [Pg.300] පටිවිජ්ඣිතුං, තෙන කාරණෙන ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති.

“大王，又譬如这大地是长、广、厚、阔、宽、袤、大、宏的，大王，能否以一小滴水润湿它，使之成为泥沼呢？”“尊者，不能。”“大王，是何原因？”“尊者，因为水滴微小，而大地巨大。”“正是如此，大王。未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、少量的、微少的、迟钝的、不清晰的，而无为的涅槃界是长、广、厚、阔、宽、袤、大、宏的。未满七岁者以那羸弱、微小、迟钝、不清晰的心，无法洞见那宏大的无为涅槃界。因此，未满七岁者即使如理修行，也不能现观法。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අබලදුබ්බලපරිත්තඅප්පථොකමන්දග්ගි භවෙය්‍ය, අපි නු ඛො, මහාරාජ, තාවතකෙන මන්දෙන අග්ගිනා සක්කා සදෙවකෙ ලොකෙ අන්ධකාරං විධමිත්වා ආලොකං දස්සෙතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන මහාරාජා’’ති? ‘‘මන්දත්තා, භන්තෙ, අග්ගිස්ස, ලොකස්ස මහන්තත්තා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකස්ස චිත්තං අබලං දුබ්බලං පරිත්තං අප්පං ථොකං මන්දං අවිභූතං, මහතා ච අවිජ්ජන්ධකාරෙන පිහිතං. තස්මා දුක්කරං ඤාණාලොකං දස්සයිතුං, තෙන කාරණෙන ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොති.

“大王，又譬如有一团无力、羸弱、微小、少量、微弱、迟钝的火焰，大王，能否以那迟钝的火焰驱散含括天界在内的世间的黑暗，而展现光明呢？”“尊者，不能。”“大王，是何原因？”“尊者，因为火焰迟钝，而世间巨大。”“正是如此，大王。未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、少量的、微弱的、迟钝的、不清晰的，又被巨大的无明黑暗所覆盖。因此难以展现智慧之光。为此因缘，未满七岁者即使如理修行，也不能现观法。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ආතුරො කිසො අණුපරිමිතකායො සාලකකිමි හත්ථිනාගං තිධා පභින්නං නවායතං තිවිත්ථතං දසපරිණාහං අට්ඨරතනිකං සකට්ඨානමුපගතං දිස්වා ගිලිතුං පරිකඩ්ඪෙය්‍ය, අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, සාලකකිමි සක්කුණෙය්‍ය තං හත්ථිනාගං ගිලිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කෙන කාරණෙන, මහාරාජා’’ති? ‘‘පරිත්තත්තා, භන්තෙ, සාලකකිමිස්ස, මහන්තත්තා හත්ථිනාගස්සා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඌනකසත්තවස්සිකස්ස චිත්තං අබලං දුබ්බලං පරිත්තං අප්පං ථොකං මන්දං අවිභූතං, මහතී අසඞ්ඛතා නිබ්බානධාතු. සො තෙන දුබ්බලෙන චිත්තෙන පරිත්තකෙන මන්දෙන අවිභූතෙන න සක්කොති මහතිං අසඞ්ඛතං නිබ්බානධාතුං පටිවිජ්ඣිතුං, තෙන කාරණෙන ඌනකසත්තවස්සිකස්ස සුප්පටිපන්නස්සාපි ධම්මාභිසමයො න හොතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如有一只病弱、消瘦、身体微小的娑罗虫(sālakakimi)，见到一头处于三处流液发情期的巨象——其身长九肘、宽三肘、周长十肘、高八肘——来到了它的住处，便想把它拖过来吞下。大王，那只娑罗虫能吞下那头巨象吗？”“尊者，不能。”“大王，是何原因？”“尊者，因为娑罗虫微小，而巨象巨大。”“正是如此，大王。未满七岁者的心是无力的、羸弱的、微小的、少量的、微弱的、迟钝的、不清晰的，而无为的涅槃界是宏大的。他以那羸弱、微小、迟钝、不清晰的心，无法洞见那宏大的无为涅槃界。因此，未满七岁者即使如理修行，也不能现观法。”“善哉，龙军(Nāgasena)尊者！正是如此，我完全接受。”

ධම්මාභිසමයපඤ්හො අට්ඨමො.

法现观之问第八。

9. එකන්තසුඛනිබ්බානපඤ්හො

9. 涅槃是一向乐之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිං එකන්තසුඛං නිබ්බානං, උදාහු දුක්ඛෙන මිස්ස’’න්ති? ‘‘එකන්තසුඛං, මහාරාජ, නිබ්බානං, දුක්ඛෙන අමිස්ස’’න්ති.

9. “尊者龙军，涅槃是一向乐，还是与苦混合的呢？”“大王，涅槃是一向乐，不与苦混合。”

‘‘න මයං තං, භන්තෙ නාගසෙන, වචනං සද්දහාම ‘එකන්තසුඛං නිබ්බාන’න්ති, එවමෙත්ථ මයං, භන්තෙ නාගසෙන, පච්චෙම ‘නිබ්බානං දුක්ඛෙන මිස්ස’න්ති, කාරණඤ්චෙත්ථ උපලභාම ‘නිබ්බානං දුක්ඛෙන මිස්ස’න්ති. කතමං එත්ථ කාරණං[Pg.301]? යෙ තෙ, භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බානං පරියෙසන්ති, තෙසං දිස්සති කායස්ස ච චිත්තස්ස ච ආතාපො පරිතාපො ඨානචඞ්කමනිසජ්ජාසයනාහාරපරිග්ගහො මිද්ධස්ස ච උපරොධො ආයතනානඤ්ච පටිපීළනං ධනධඤ්ඤපියඤාතිමිත්තප්පජහනං. යෙ කෙචි ලොකෙ සුඛිතා සුඛසමප්පිතා, තෙ සබ්බෙපි පඤ්චහි කාමගුණෙහි ආයතනෙ රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකබහුවිධසුභනිමිත්තෙන රූපෙන චක්ඛුං රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකගීතවාදිතබහුවිධසුභනිමිත්තෙන සද්දෙන සොතං රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකපුප්ඵඵලපත්තතචමූලසාරබහුවිධසුභනිමිත්තෙන ගන්ධෙන ඝානං රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකඛජ්ජභොජ්ජලෙය්‍යපෙය්‍යසායනීයබහුවිධසුභනිමිත්තෙන රසෙන ජිව්හං රමෙන්ති බ්‍රුහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකසණ්හසුඛුමමුදුමද්දවබහුවිධසුභනිමිත්තෙන ඵස්සෙන කායං රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති, මනාපිකමනාපිකකල්‍යාණපාපකසුභාසුභබහුවිධවිතක්කමනසිකාරෙන මනං රමෙන්ති බ්‍රූහෙන්ති. තුම්හෙ තං චක්ඛුසොතඝානජිව්හාකායමනොබ්‍රූහනං හනථ උපහනථ, ඡින්දථ උපච්ඡින්දථ, රුන්ධථ උපරුන්ධථ. තෙන කායොපි පරිතපති, චිත්තම්පි පරිතපති, කායෙ පරිතත්තෙ කායිකදුක්ඛවෙදනං වෙදියති, චිත්තෙ පරිතත්තෙ චෙතසිකදුක්ඛවෙදනං වෙදයති. නනු මාගණ්ඩියොපි පරිබ්බාජකො භගවන්තං ගරහමානො එවමාහ ‘භූනහු සමණො ගොතමො’ති. ඉදමෙත්ථ කාරණං, යෙනාහං කාරණෙන බ්‍රූමි ‘නිබ්බානං දුක්ඛෙන මිස්ස’’’න්ති.

“龙军尊者，我们不相信‘涅槃是一向乐’这句话。龙军尊者，我们反而认为‘涅槃与苦混合’，而且我们确实找到了‘涅槃与苦混合’的理由。这是什么理由呢？龙军尊者，那些寻求涅槃的人，我们看到他们身心都有热恼：于行、住、坐、卧、饮食有所节制，断除昏沉，抑制诸根，还要舍弃财富、谷物、亲爱之人与朋友。世间所有快乐和安住于乐的人，他们都以五种欲乐来愉悦和滋养诸根：用种种可爱、美好的色来愉悦和滋养眼睛，用种种可爱、歌舞音乐等美好的声来愉悦和滋养耳朵，用种种可爱、花果叶皮心材等美好的香来愉悦和滋养鼻子，用种种可爱、食物、饮料、点心、甜品等美好的味来愉悦和滋养舌头，用种种可爱、柔软、细滑、温和、舒适等美好的触来愉悦和滋养身体，用种种可爱、善、恶、美、不美等种种思惟、作意来愉悦和滋养心意。你们却摧残、断绝、阻止这些对眼、耳、鼻、舌、身、意的滋养。因此身体热恼，心也热恼；身体热恼时，就感受身苦；心热恼时，就感受心苦。外道师玛甘迪亚不也曾呵责世尊说‘沙门乔达摩是败坏者’吗？这就是我据以说‘涅槃与苦混合’的理由。”

‘‘න හි, මහාරාජ, නිබ්බානං දුක්ඛෙන මිස්සං, එකන්තසුඛං නිබ්බානං. යං පන ත්වං, මහාරාජ, බ්‍රූසි ‘නිබ්බානං දුක්ඛ’න්ති, නෙතං දුක්ඛං නිබ්බානං නාම, නිබ්බානස්ස පන සච්ඡිකිරියාය පුබ්බභාගො එසො, නිබ්බානපරියෙසනං එතං, එකන්තසුඛං යෙව, මහාරාජ, නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං. එත්ථ කාරණං වදාමි. අත්ථි, මහාරාජ, රාජූනං රජ්ජසුඛං නාමා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථි රාජූනං රජ්ජසුඛ’’න්ති. ‘‘අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, රජ්ජසුඛං දුක්ඛෙන මිස්ස’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තෙ, මහාරාජ, රාජානො පච්චන්තෙ කුපිතෙ තෙසං පච්චන්තනිස්සිතානං පටිසෙධාය අමච්චෙහි පරිණායකෙහි භටෙහි බලත්ථෙහි පරිවුතා පවාසං ගන්ත්වා ඩංසමකසවාතාතපපටිපීළිතා සමවිසමෙ පරිධාවන්ති, මහායුද්ධඤ්ච කරොන්ති, ජීවිතසංසයඤ්ච පාපුණන්තී’’ති? ‘‘නෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, රජ්ජසුඛං නාම, රජ්ජසුඛස්ස පරියෙසනාය පුබ්බභාගො එසො, දුක්ඛෙන, භන්තෙ නාගසෙන, රාජානො [Pg.302] රජ්ජං පරියෙසිත්වා රජ්ජසුඛං අනුභවන්ති, එවං, භන්තෙ නාගසෙන, රජ්ජසුඛං දුක්ඛෙන අමිස්සං, අඤ්ඤං තං රජ්ජසුඛං, අඤ්ඤං දුක්ඛ’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං. යෙ පන තං නිබ්බානං පරියෙසන්ති, තෙ කායඤ්ච චිත්තඤ්ච ආතාපෙත්වා ඨානචඞ්කමනිසජ්ජාසයනාහාරං පරිග්ගහෙත්වා මිද්ධං උපරුන්ධිත්වා ආයතනානි පටිපීළෙත්වා කායඤ්ච ජීවිතඤ්ච පරිච්චජිත්වා දුක්ඛෙන නිබ්බානං පරියෙසිත්වා එකන්තසුඛං නිබ්බානං අනුභවන්ති, නිහතපච්චාමිත්තා විය රාජානො රජ්ජසුඛං. එවං, මහාරාජ, එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං, අඤ්ඤං නිබ්බානං, අඤ්ඤං දුක්ඛන්ති.

“大王，涅槃并非与苦混合，涅槃是一向乐。然而，大王，您说‘涅槃是苦’，那苦并非名为涅槃，而是证悟涅槃的前行部分，那是对涅槃的寻求。大王，涅槃确实是一向乐，不与苦混合。我将在此说明理由。大王，国王们有所谓的‘王权之乐’吗？”“是的，尊者，确实有国王的王权之乐。”“大王，那王权之乐与苦混合吗？”“不，尊者。”“然而，大王，为何那些国王在边境叛乱时，要带着大臣、将领、士兵、军队前往平息那些边民的叛乱？为何要忍受蚊虻、风吹、日晒的折磨，在崎岖不平之地奔波，进行大战，甚至面临生命危险呢？”“龙军尊者，那并非王权之乐本身，而是寻求王权之乐的前行部分。龙军尊者，国王们通过苦寻求王权，然后体验王权之乐。因此，龙军尊者，王权之乐不与苦混合，王权之乐是一回事，苦是另一回事。”“正是如此，大王！涅槃是一向乐，不与苦混合。那些寻求涅槃的人，他们令身心精勤，于行、住、坐、卧与饮食有所节制，断除昏沉，抑制诸根，舍弃身体和生命，通过苦寻求涅槃，然后体验到一向乐的涅槃，就像国王们战胜敌人后享受王权之乐一样。大王，涅槃是一向乐，不与苦混合；涅槃是一回事，苦是另一回事。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං, අඤ්ඤං දුක්ඛං, අඤ්ඤං නිබ්බානන්ති. අත්ථි, මහාරාජ, ආචරියානං සිප්පවන්තානං සිප්පසුඛං නාමා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථි ආචරියානං සිප්පවන්තානං සිප්පසුඛ’’න්ති. ‘‘අපි නු ඛො තං, මහාරාජ, සිප්පසුඛං දුක්ඛෙන මිස්ස’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන තෙ, මහාරාජ, ආචරියා ආචරියානං අභිවාදනපච්චුට්ඨානෙන උදකාහරණඝරසම්මජ්ජනදන්තකට්ඨමුඛොදකානුප්පදානෙන උච්ඡිට්ඨපටිග්ගහණඋච්ඡාදනනහාපනපාදපරිකම්මෙන සකචිත්තං නික්ඛිපිත්වා පරචිත්තානුවත්තනෙන දුක්ඛසෙය්‍යාය විසමභොජනෙන කායං ආතාපෙන්තී’’ති? ‘‘නෙතං, භන්තෙ නාගසෙන, සිප්පසුඛං නාම, සිප්පපරියෙසනාය පුබ්බභාගො එසො, දුක්ඛෙන, භන්තෙ නාගසෙන, ආචරියා සිප්පං පරියෙසිත්වා සිප්පසුඛං අනුභවන්ති, එවං, භන්තෙ නාගසෙන, සිප්පසුඛං දුක්ඛෙන අමිස්සං, අඤ්ඤං තං සිප්පසුඛං, අඤ්ඤං දුක්ඛ’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං. යෙ පන තං නිබ්බානං පරියෙසන්ති, තෙ කායඤ්ච චිත්තඤ්ච ආතාපෙත්වා ඨානචඞ්කමනිසජ්ජාසයනාහාරං පරිග්ගහෙත්වා මිද්ධං උපරුන්ධිත්වා ආයතනානි පටිපීළෙත්වා කායඤ්ච ජීවිතඤ්ච පරිච්චජිත්වා දුක්ඛෙන නිබ්බානං පරියෙසිත්වා එකන්තසුඛං නිබ්බානං අනුභවන්ති, ආචරියා විය සිප්පසුඛං. එවං, මහාරාජ, එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න දුක්ඛෙන මිස්සං, අඤ්ඤං දුක්ඛං, අඤ්ඤං නිබ්බාන’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，请再听我说一个更进一步的理由：涅槃是纯粹的乐，不与苦混杂，苦是一回事，涅槃是另一回事。大王，那些有技艺的导师们，是否有所谓的‘技艺之乐’呢？”“是的，尊者，那些有技艺的导师们确实有‘技艺之乐’。”“那么大王，这种技艺之乐与苦混杂吗？”“不，尊者。”“然而，大王，为何那些学徒要向导师们行礼、起立，为他们打水、扫地、准备齿木和漱口水，收拾剩食，涂油、沐浴、洗脚，还要放下自己的心意随顺师意，忍受艰苦的睡眠和不规律的饮食来使其身体劳苦呢？”“尊者龙军，那并非技艺之乐，那是寻求技艺的前行部分。尊者龙军，导师们通过苦寻求技艺，然后体验技艺之乐。因此，尊者龙军，技艺之乐不与苦混杂，技艺之乐是一回事，苦是另一回事。”“正是如此，大王！涅槃是纯粹的乐，不与苦混杂。然而，那些寻求涅槃的人，他们使身心热恼，制御行、住、坐、卧与饮食，抑制睡眠，压制诸根，舍弃身体和生命，通过苦寻求涅槃，最终体验到纯粹之乐的涅槃，就像导师们体验技艺之乐一样。大王，涅槃是纯粹的乐，不与苦混杂，苦是一回事，涅槃是另一回事。”“善哉！尊者龙军，我确实如此接受。”

එකන්තසුඛනිබ්බානපඤ්හො නවමො.

纯粹之乐涅槃问第九。

10. නිබ්බානරූපසණ්ඨානපඤ්හො

10. 涅槃的色与形相问

10. ‘‘භන්තෙ [Pg.303] නාගසෙන, ‘නිබ්බානං නිබ්බාන’න්ති යං වදෙසි, සක්කා පන තස්ස නිබ්බානස්ස රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතු’’න්ති? ‘‘අප්පටිභාගං, මහාරාජ, නිබ්බානං, න සක්කා නිබ්බානස්ස රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතු’’න්ති. ‘‘එතම්පාහං, භන්තෙ නාගසෙන, න සම්පටිච්ඡාමි, යං අත්ථිධම්මස්ස නිබ්බානස්ස රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා අපඤ්ඤාපනං, කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති. ‘‘හොතු, මහාරාජ, කාරණෙන තං සඤ්ඤාපෙස්සාමි. අත්ථි, මහාරාජ, මහාසමුද්දො නාමා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථෙසො මහාසමුද්දො’’ති. ‘‘සචෙ තං, මහාරාජ, කොචි එවං පුච්ඡෙය්‍ය ‘කිත්තකං, මහාරාජ, මහාසමුද්දෙ උදකං, කති පන තෙ සත්තා, යෙ මහාසමුද්දෙ පටිවසන්තී’ති, එවං පුට්ඨො ත්වං, මහාරාජ, කින්ති තස්ස බ්‍යාකරෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, කොචි එවං පුච්ඡෙය්‍ය ‘කිත්තකං, මහාරාජ, මහාසමුද්දෙ උදකං, කති පන තෙ සත්තා, යෙ මහාසමුද්දෙ පටිවසන්තී’ති, තමහං, භන්තෙ, එවං වදෙය්‍යං ‘අපුච්ඡිතබ්බං මං ත්වං අම්භො පුරිස පුච්ඡසි, නෙසා පුච්ඡා කෙනචි පුච්ඡිතබ්බා, ඨපනීයො එසො පඤ්හො. අවිභත්තො ලොකක්ඛායිකෙහි මහාසමුද්දො, න සක්කා මහාසමුද්දෙ උදකං පරිමිනිතුං සත්තා වා යෙ තත්ථ වාසමුපගතාති එවාහං භන්තෙ තස්ස පටිවචනං දදෙය්‍ය’’’න්ති.

10. “尊者龙军，您说‘涅槃，涅槃’，那么是否能以色、形相、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由、方法来开示那个涅槃呢？”“大王，涅槃是无可比对的，无法以色、形相、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由、方法来开示涅槃。”“尊者龙军，我不接受此说。既然涅槃是实在的法，为何不能以譬喻、原因、理由、方法来说明其色、形相、年龄、大小呢？请以道理使我明了。”“好的，大王，我将以道理使您明了。大王，有名为‘大海’者吗？”“是的，尊者，有大海。”“大王，如果有人这样问您：‘大王，大海中有多少水？有多少有情居住在大海中？’被这样问时，大王，您会如何回答他呢？”“尊者，如果有人这样问我：‘大王，大海中有多少水？有多少有情居住在大海中？’尊者，我会这样对他说：‘先生，你问了我一个不该问的问题，此问题不应被任何人问及，此问题应被搁置。大海是世间论者所无法剖析的，无法计算大海中的水量，也无法计算居住于其中的有情。’尊者，我会这样回答他。”

‘‘කිස්ස පන, ත්වං මහාරාජ, අත්ථිධම්මෙ මහාසමුද්දෙ එවං පටිවචනං දදෙය්‍යාසි, නනු විගණෙත්වා තස්ස ආචික්ඛිතබ්බං ‘එත්තකං මහාසමුද්දෙ උදකං, එත්තකා ච සත්තා මහාසමුද්දෙ පටිවසන්තී’’ති? ‘‘න සක්කා, භන්තෙ, අවිසයො එසො පඤ්හො’’ති.

“大王，对于实在的大海，您为何要给出这样的回答呢？难道不应该计算之后再告知他‘大海中有这么多水，有这么多有情居住在其中’吗？”“尊者，此问题非我所能及。”

‘‘යථා, මහාරාජ, අත්ථිධම්මෙ යෙව මහාසමුද්දෙ න සක්කා උදකං පරිගණෙතුං සත්තා වා යෙ තත්ථ වාසමුපගතා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අත්ථිධම්මස්සෙව නිබ්බානස්ස න සක්කා රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතුං, විගණෙය්‍ය, මහාරාජ, ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො මහාසමුද්දෙ උදකං තත්‍රාසයෙ [Pg.304] ච සත්තෙ, න ත්වෙව සො ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො සක්කුණෙය්‍ය නිබ්බානස්ස රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතුං.

“大王，正如对于实在的大海，无法计算其水量或居住于其中的有情；同样地，大王，对于实在的涅槃，也无法以色、形相、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由、方法来开示。大王，有神通、心得自在者，或能计算大海中的水与居住于其中的有情，然而，即使是那有神通、心得自在者，也无法以色、形相、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由、方法来开示涅槃。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, අත්ථිධම්මස්සෙව නිබ්බානස්ස න සක්කා රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතුන්ති. අත්ථි, මහාරාජ, දෙවෙසු අරූපකායිකා නාම දෙවා’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, සුය්‍යති ‘අත්ථි දෙවෙසු අරූපකායිකා නාම දෙවා’’’ති. ‘‘සක්කා පන, මහාරාජ, තෙසං අරූපකායිකානං දෙවානං රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතු’’න්ති? ‘‘න හි, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, නත්ථි අරූපකායිකා දෙවා’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, අරූපකායිකා දෙවා, න ච සක්කා තෙසං රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතු’’න්ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, අත්ථිසත්තානං යෙව අරූපකායිකානං දෙවානං න සක්කා රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අත්ථිධම්මස්සෙව නිබ්බානස්ස න සක්කා රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතු’’න්ති.

“大王，再听另一理由，即作为实法(atthidhamma)的涅槃，其色、形、年龄、大小，无法以譬喻、原因、理由或方法来开示。大王，在天神中有名为无色界(arūpakāyikā)天神者吗？”“是的，尊者，听闻‘在天神中有名为无色界天神者’。”“大王，那么，那些无色界天神的色、形、年龄、大小，能够以譬喻、原因、理由或方法来开示吗？”“尊者，不能。”“那么，大王，无色界天神不存在吗？”“尊者，无色界天神是存在的，但他们的色、形、年龄、大小，无法以譬喻、原因、理由或方法来开示。”“大王，正如对于那些真实存在的无色界天神，无法以色、形、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由或方法来开示；同样地，大王，对于作为实法的涅槃，也无法以色、形、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由或方法来开示。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, හොතු එකන්තසුඛං නිබ්බානං, න ච සක්කා තස්ස රූපං වා සණ්ඨානං වා වයං වා පමාණං වා ඔපම්මෙන වා කාරණෙන වා හෙතුනා වා නයෙන වා උපදස්සයිතුං. අත්ථි පන, භන්තෙ, නිබ්බානස්ස ගුණං අඤ්ඤෙහි අනුපවිට්ඨං කිඤ්චි ඔපම්මනිදස්සනමත්ත’’න්ති? ‘‘සරූපතො, මහාරාජ, නත්ථි, ගුණතො පන සක්කා කිඤ්චි ඔපම්මනිදස්සනමත්තං උපදස්සයිතු’’න්ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, යථාහං ලභාමි නිබ්බානස්ස ගුණතොපි එකදෙසපරිදීපනමත්තං, තථා සීඝං බ්‍රූහි, නිබ්බාපෙහි මෙ හදයපරිළාහං විනය සීතලමධුරවචනමාලුතෙනා’’ති.

“尊者龙军，诚然涅槃是究竟之乐，但无法以色、形、年龄、大小，或以譬喻、原因、理由、方法来开示。然而，尊者，是否有任何涅槃的功德，与其他事物相通，而能以譬喻来略作指明呢？”“大王，从其自性而言，没有；但从功德而言，则能以譬喻略作指明。”“善哉，尊者龙军！既然我能从功德方面获得对涅槃的部分阐明，请尽快说吧，以清凉甘美的话语之风，熄灭我内心的焦灼！”

‘‘පදුමස්ස, මහාරාජ, එකො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො, උදකස්ස ද්වෙ ගුණා, අගදස්ස තයො ගුණා, මහාසමුද්දස්ස චත්තාරො ගුණා, භොජනස්ස පඤ්ච ගුණා, ආකාසස්ස දස ගුණා, මණිරතනස්ස තයො ගුණා[Pg.305], ලොහිතචන්දනස්ස තයො ගුණා, සප්පිමණ්ඩස්ස තයො ගුණා, ගිරිසිඛරස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“大王，莲花有一种功德，水有两种功德，良药有三种功德，大海有四种功德，食物有五种功德，虚空有十种功德，宝珠有三种功德，红栴檀有三种功德，熟酥有三种功德，山顶有五种功德，这些都与涅槃相通。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පදුමස්ස එකො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො’ති යං වදෙසි, කතමො පදුමස්ස එකො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පදුමං අනුපලිත්තං උදකෙන, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සබ්බකිලෙසෙහි අනුපලිත්තං. අයං, මහාරාජ, පදුමස්ස එකො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො’’ති.

“尊者龙军，您说‘莲花有一种功德与涅槃相通’，是莲花的哪一种功德与涅槃相通呢？”“大王，正如莲花不为水所沾染，同样地，大王，涅槃不为一切烦恼所沾染。大王，这是莲花与涅槃相通的一种功德。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘උදකස්ස ද්වෙ ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ උදකස්ස ද්වෙ ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, උදකං සීතලං පරිළාහනිබ්බාපනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සීතලං සබ්බකිලෙසපරිළාහනිබ්බාපනං. අයං, මහාරාජ, උදකස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, උදකං කිලන්තතසිතපිපාසිතඝම්මාභිතත්තානං ජනපසුපජානං පිපාසාවිනයනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං කාමතණ්හාභවතණ්හාවිභවතණ්හාපිපාසාවිනයනං. අයං, මහාරාජ, උදකස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, උදකස්ස ද්වෙ ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘水有两种功德与涅槃相通’，是水的哪两种功德与涅槃相通呢？”“大王，正如水清凉，能熄灭焦热；同样地，大王，涅槃也清凉，能熄灭一切烦恼的焦热。大王，这是与涅槃相通的水的第一种功德。再者，大王，水能为疲惫、干渴、受热所苦的人与牲畜消除渴意；同样地，大王，涅槃能消除欲爱(kāmataṇhā)、有爱(bhavataṇhā)、无有爱(vibhavataṇhā)的渴求。大王，这是与涅槃相通的水的第二种功德。大王，这便是与涅槃相通的水的两种功德。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘අගදස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ අගදස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, අගදො විසපීළිතානං සත්තානං පටිසරණං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං කිලෙසවිසපීළිතානං සත්තානං පටිසරණං. අයං, මහාරාජ, අගදස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, අගදො රොගානං අන්තකරො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සබ්බදුක්ඛානං අන්තකරං. අයං, මහාරාජ, අගදස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, අගදො අමතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අමතං. අයං, මහාරාජ, අගදස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, අගදස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘良药有三种功德与涅槃相通’，是良药的哪三种功德与涅槃相通呢？”“大王，正如良药是为毒所苦之有情的庇护所；同样地，大王，涅槃是为烦恼之毒所苦之有情的庇护所。大王，这是与涅槃相通的良药的第一种功德。再者，大王，良药能终结疾病；同样地，大王，涅槃能终结一切苦。大王，这是与涅槃相通的良药的第二种功德。再者，大王，良药是不死(amata)；同样地，大王，涅槃也是不死。大王，这是与涅槃相通的良药的第三种功德。大王，这便是与涅槃相通的良药的三种功德。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මහාසමුද්දස්ස චත්තාරො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ මහාසමුද්දස්ස චත්තාරො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො සුඤ්ඤො සබ්බකුණපෙහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ[Pg.306], නිබ්බානං සුඤ්ඤං සබ්බකිලෙසකුණපෙහි. අයං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො මහන්තො අනොරපාරො, න පරිපූරති සබ්බසවන්තීහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං මහන්තං අනොරපාරං, න පූරති සබ්බසත්තෙහි. අයං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො මහන්තානං භූතානං ආවාසො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං මහන්තානං අරහන්තානං විමලඛීණාසවබලප්පත්තවසීභූතමහාභූතානං ආවාසො. අයං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො අපරිමිතවිවිධවිපුලවීචිපුප්ඵසංකුසුමිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අපරිමිතවිවිධවිපුලපරිසුද්ධවිජ්ජාවිමුත්තිපුප්ඵසංකුසුමිතං. අයං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස චතුත්ථො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස චත්තාරො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘大海有四种特质与涅槃共通’，是哪四种特质与涅槃共通呢？”“大王，譬如大海空无一切死尸，同样地，大王，涅槃也空无一切烦恼死尸。大王，此乃大海之第一种特质，与涅槃共通。再者，大王，大海广大无际，不为众流所满；同样地，大王，涅槃也广大无际，不为众生所满。大王，此乃大海之第二种特质，与涅槃共通。再者，大王，大海是巨大生物的住所；同样地，大王，涅槃是伟大阿罗汉的住所，他们是无垢、漏尽、得力、自在的大有情。大王，此乃大海之第三种特质，与涅槃共通。再者，大王，大海饰以无数形色各异的广阔波花；同样地，大王，涅槃也饰以无数形色各异、广阔清净的明与解脱之花。大王，此即大海之四种特质，与涅槃共通。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘භොජනස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ භොජනස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං ආයුධාරණං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සච්ඡිකතං ජරාමරණනාසනතො ආයුධාරණං. අයං, මහාරාජ, භොජනස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං බලවඩ්ඪනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සච්ඡිකතං සබ්බසත්තානං ඉද්ධිබලවඩ්ඪනං. අයං, මහාරාජ, භොජනස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං වණ්ණජනනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සච්ඡිකතං සබ්බසත්තානං ගුණවණ්ණජනනං. අයං, මහාරාජ, භොජනස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං දරථවූපසමනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සච්ඡිකතං සබ්බසත්තානං සබ්බකිලෙසදරථවූපසමනං. අයං, මහාරාජ, භොජනස්ස චතුත්ථො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපටිවිනොදනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සච්ඡිකතං සබ්බසත්තානං සබ්බදුක්ඛජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපටිවිනොදනං. අයං, මහාරාජ, භොජනස්ස පඤ්චමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, භොජනස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘食物有五种特质与涅槃共通’，是哪五种特质与涅槃共通呢？”“大王，譬如食物能维持一切众生的生命，同样地，大王，已证得的涅槃，因其灭除老死，故能维持生命。大王，此乃食物之第一种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如食物能增长一切众生的力量，同样地，大王，已证得的涅槃能增长一切众生的神通力。大王，此乃食物之第二种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如食物能令一切众生容色焕发，同样地，大王，已证得的涅槃能产生一切众生的功德之美。大王，此乃食物之第三种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如食物能平息一切众生的苦恼，同样地，大王，已证得的涅槃能平息一切众生的一切烦恼之苦恼。大王，此乃食物之第四种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如食物能消除一切众生的饥饿与虚弱，同样地，大王，已证得的涅槃能消除一切众生的一切痛苦、饥饿与虚弱。大王，此乃食物之第五种特质，与涅槃共通。大王，这些就是食物的五种与涅槃共通的特质。”

‘‘භන්තෙ [Pg.307] නාගසෙන, ‘ආකාසස්ස දස ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ ආකාසස්ස දස ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ආකාසො න ජායති, න ජීයති, න මීයති, න චවති, න උප්පජ්ජති, දුප්පසහො, අචොරාහරණො, අනිස්සිතො, විහගගමනො, නිරාවරණො, අනන්තො. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං න ජායති, න ජීයති, න මීයති, න චවති, න උප්පජ්ජති, දුප්පසහං, අචොරාහරණං, අනිස්සිතං, අරියගමනං, නිරාවරණං, අනන්තං. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ආකාසස්ස දස ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘虚空有十种特质与涅槃共通’，是哪十种特质与涅槃共通呢？”“大王，譬如虚空：不生、不老、不死、不逝、不生起，不可侵犯、不为盗贼所夺、无所依、为鸟所行、无有遮蔽、无有边际。同样地，大王，涅槃：不生、不老、不死、不逝、不生起，不可侵犯、不为盗贼所夺、无所依、为圣者所行、无有遮蔽、无有边际。大王，这些就是虚空的十种与涅槃共通的特质。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මණිරතනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ මණිරතනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මණිරතනං කාමදදං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං කාමදදං. අයං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං හාසකරං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං හාසකරං. අයං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං උජ්ජොතත්තකරං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං උජ්ජොතත්තකරං. අයං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, මණිරතනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘摩尼宝有三种特质与涅槃共通’，是哪三种特质与涅槃共通呢？”“大王，譬如摩尼宝能满足愿求，同样地，大王，涅槃也能满足愿求。大王，此乃摩尼宝之第一种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如摩尼宝能带来欢喜，同样地，大王，涅槃也能带来欢喜。大王，此乃摩尼宝之第二种特质，与涅槃共通。再者，大王，譬如摩尼宝能发光，同样地，大王，涅槃也能发光。大王，此乃摩尼宝之第三种特质，与涅槃共通。大王，这些就是摩尼宝的三种与涅槃共通的特质。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ලොහිතචන්දනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ ලොහිතචන්දනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනං දුල්ලභං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං දුල්ලභං. අයං, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනං අසමසුගන්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අසමසුගන්ධං. අයං, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනං සජ්ජනපසත්ථං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අරියසජ්ජනපසත්ථං. අයං, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘赤旃檀有三种特质与涅槃相似’，是哪三种特质与涅槃相似呢？”“大王，譬如赤旃檀稀有难得，同样地，大王，涅槃也稀有难得。大王，这是赤旃檀与涅槃相似的第一种特质。再者，大王，赤旃檀有无与伦比的妙香，同样地，大王，涅槃也有无与伦比的妙香。大王，这是赤旃檀与涅槃相似的第二种特质。再者，大王，赤旃檀为善人所称赞，同样地，大王，涅槃也为圣善之人所称赞。大王，这是赤旃檀与涅槃相似的第三种特质。大王，这些就是赤旃檀的三种与涅槃相似的特质。”

‘‘භන්තෙ [Pg.308] නාගසෙන, ‘සප්පිමණ්ඩස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ සප්පිමණ්ඩස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩො වණ්ණසම්පන්නො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං ගුණවණ්ණසම්පන්නං. අයං, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩො ගන්ධසම්පන්නො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සීලගන්ධසම්පන්නං. අයං, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩො රසසම්පන්නො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං රසසම්පන්නං. අයං, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, සප්පිමණ්ඩස්ස තයො ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති.

“尊者龙军，您说‘醍醐有三种特质与涅槃相似’，是哪三种特质与涅槃相似呢？”“大王，譬如醍醐色泽美妙，同样地，大王，涅槃具足功德之美。大王，这是醍醐与涅槃相似的第一种特质。再者，大王，醍醐气味芬芳，同样地，大王，涅槃具足戒香。大王，这是醍醐与涅槃相似的第二种特质。再者，大王，醍醐味道甘美，同样地，大王，涅槃也具足妙味。大王，这是醍醐与涅槃相似的第三种特质。大王，这些就是醍醐的三种与涅槃相似的特质。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ගිරිසිඛරස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’ති යං වදෙසි, කතමෙ ගිරිසිඛරස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං අච්චුග්ගතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අච්චුගතං. අයං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස පඨමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං අචලං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අචලං. අයං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස දුතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං දුරධිරොහං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං දුරධිරොහං සබ්බකිලෙසානං. අයං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස තතියො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං සබ්බබීජානං අවිරූහනං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං සබ්බකිලෙසානං අවිරූහනං. අයං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස චතුත්ථො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. පුන චපරං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරං අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නිබ්බානං අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තං. අයං, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස පඤ්චමො ගුණො නිබ්බානං අනුපවිට්ඨො. ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, ගිරිසිඛරස්ස පඤ්ච ගුණා නිබ්බානං අනුපවිට්ඨා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“尊者龙军，您说‘山顶有五种特质与涅槃相似’，是山顶的哪五种特质与涅槃相似呢？”“大王，譬如山顶极高，同样地，大王，涅槃也极高。大王，这是山顶与涅槃相似的第一种特质。再者，大王，譬如山顶不动，同样地，大王，涅槃也不动。大王，这是山顶与涅槃相似的第二种特质。再者，大王，譬如山顶难登，同样地，大王，涅槃也令一切烦恼难登。大王，这是山顶与涅槃相似的第三种特质。再者，大王，譬如山顶不生一切种子，同样地，大王，涅槃也不生一切烦恼。大王，这是山顶与涅槃相似的第四种特质。再者，大王，譬如山顶远离喜爱与厌恶，同样地，大王，涅槃也远离喜爱与厌恶。大王，这是山顶与涅槃相似的第五种特质。大王，这些就是山顶的五种与涅槃相似的特质。”“善哉！尊者龙军，正是如此，我接受它。”

නිබ්බානරූපසණ්ඨානපඤ්හො දසමො.

涅槃色相之问第十。

11. නිබ්බානසච්ඡිකරණපඤ්හො

11. 现证涅槃之问

11. ‘‘භන්තෙ [Pg.309] නාගසෙන, තුම්හෙ භණථ ‘නිබ්බානං න අතීතං, න අනාගතං, න පච්චුප්පන්නං, න උප්පන්නං න අනුප්පන්නං න උප්පාදනීය’න්ති. ඉධ, භන්තෙ නාගසෙන, යො කොචි සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති, සො උප්පන්නං සච්ඡිකරොති, උදාහු උප්පාදෙත්වා සච්ඡිකරොතී’’ති? ‘‘යො කොචි, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති, සො න උප්පන්නං සච්ඡිකරොති, න උප්පාදෙත්වා සච්ඡිකරොති, අපි ච, මහාරාජ, අත්ථෙසා නිබ්බානධාතු, යං සො සම්මාපටිපන්නො සච්ඡිකරොතී’’ති.

11. “尊者龙军，您说‘涅槃非过去、非未来、非现在，非已生、非未生、非当生’。那么，尊者龙军，任何如理行者现证涅槃时，是现证已生的涅槃，还是令它生起后才现证呢？”“大王，任何如理行者现证涅槃时，既非现证已生的，也非令它生起后才现证。然而，大王，有此涅槃界，如理行者所现证的正是它。”

‘‘මා, භන්තෙ නාගසෙන, ඉමං පඤ්හං පටිච්ඡන්නං කත්වා දීපෙහි, විවටං පාකටං කත්වා දීපෙහි ඡන්දජාතො උස්සාහජාතො, යං තෙ සික්ඛිතං, තං සබ්බං එත්ථෙවාකිරාහි, එත්ථායං ජනො සම්මූළ්හො විමතිජාතො සංසයපක්ඛන්දො, භින්දෙතං අන්තොදොසසල්ල’’න්ති. ‘‘අත්ථෙසා, මහාරාජ, නිබ්බානධාතු සන්තා සුඛා පණීතා, තං සම්මාපටිපන්නො ජිනානුසිට්ඨියා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො පඤ්ඤාය සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, අන්තෙවාසිකො ආචරියානුසිට්ඨියා විජ්ජං පඤ්ඤාය සච්ඡිකරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ජිනානුසිට්ඨියා පඤ්ඤාය නිබ්බානං සච්ඡිකරොති.

“尊者龙军，请不要隐藏这个问题，请公开明白地阐明。您已生起意欲与热忱，请将所学全部在此倾注。此处的众人困惑迷茫，心生疑虑，陷入怀疑，请破除这内在的过患之箭。”“大王，有此涅槃界，是寂静、安乐、殊胜的。如理行者依循胜者的教导，以智慧审察诸行，从而现证它。大王，譬如弟子依循老师的教导，以智慧通达学问；同样地，大王，如理行者依循胜者的教导，以智慧现证涅槃。”

‘‘කථං පන තං නිබ්බානං දට්ඨබ්බන්ති? අනීතිතො නිරුපද්දවතො අභයතො ඛෙමතො සන්තතො සුඛතො සාතතො පණීතතො සුචිතො සීතලතො දට්ඨබ්බං.

“那么，涅槃当如何被知见呢？”“当知见其为无疾、无灾、无畏、安稳、寂静、安乐、愉悦、殊胜、清净、清凉。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො බහුකට්ඨපුඤ්ජෙන ජලිතකට්ඨිතෙන අග්ගිනා දය්හමානො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා නිරග්ගිකොකාසං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතතිවිධග්ගිසන්තාපං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, අග්ගි, එවං තිවිධග්ගි දට්ඨබ්බො; යථා අග්ගිගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා නිරග්ගිකොකාසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

“大王，譬如有人被一堆燃得噼啪作响的大量木柴之火所焚烧，他努力从中解脱，进入无火之处，在那里获得至上之乐。同样地，大王，善行者通过如理作意，远离三火的烧灼，现证涅槃的至上之乐。大王，当知三火如火；当知善行者如入火之人；当知涅槃如无火之处。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො අහිකුක්කුරමනුස්සකුණපසරීරවළඤ්ජකොට්ඨාසරාසිගතො කුණපජටාජටිතන්තරමනුපවිට්ඨො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා නික්කුණපොකාසං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව [Pg.310] ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතකිලෙසකුණපං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, කුණපං, එවං පඤ්ච කාමගුණා දට්ඨබ්බා; යථා කුණපගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා නික්කුණපොකාසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

“再者，大王，譬如有人进入一堆由蛇、狗、人的尸骸以及粪秽所构成、内部充满腐尸纠结的秽堆中，他努力从中解脱，进入无腐尸之处，在那里获得至上之乐。同样地，大王，善行者通过如理作意，远离烦恼的尸骸，现证涅槃的至上之乐。大王，当知五种欲乐如腐尸；当知善行者如入腐尸堆之人；当知涅槃如无腐尸之处。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො භීතො තසිතො කම්පිතො විපරීතවිබ්භන්තචිත්තො වායාමෙන තතො මුඤ්චිත්වා දළ්හං ථිරං අචලං අභයට්ඨානං පවිසිත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතභයසන්තාසං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, භයං, එවං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණං පටිච්ච අපරාපරං පවත්තභයං දට්ඨබ්බං; යථා භීතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා අභයට්ඨානං, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

“再者，大王，譬如有人恐惧、惊慌、颤抖，心意颠倒迷乱，他努力从中解脱，进入坚固、稳固、不动、无畏之处，在那里获得至上之乐。同样地，大王，善行者通过如理作意，远离怖畏与惊骇，现证涅槃的至上之乐。大王，当知怖畏，即是缘于生、老、病、死而相继生起的怖畏；当知善行者如恐惧之人；当知涅槃如无畏之处。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො කිලිට්ඨමලිනකලලකද්දමදෙසෙ පතිතො වායාමෙන තං කලලකද්දමං අපවාහෙත්වා පරිසුද්ධවිමලදෙසමුපගන්ත්වා තත්ථ පරමසුඛං ලභෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සම්මාපටිපන්නො, සො යොනිසො මනසිකාරෙන බ්‍යපගතකිලෙසමලකද්දමං පරමසුඛං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, කලලං, එවං ලාභසක්කාරසිලොකො දට්ඨබ්බො; යථා කලලගතො පුරිසො, එවං සම්මාපටිපන්නො දට්ඨබ්බො; යථා පරිසුද්ධවිමලදෙසො, එවං නිබ්බානං දට්ඨබ්බං.

“再者，大王，譬如有人掉入污秽的泥沼之地，他努力清除那泥沼，去到清净无垢之地，在那里获得至上之乐。同样地，大王，善行者通过如理作意，远离烦恼的污垢泥沼，现证涅槃的至上之乐。大王，当知利得、恭敬、名声如泥沼；当知善行者如陷入泥沼之人；当知涅槃如清净无垢之地。”

‘‘තඤ්ච පන නිබ්බානං සම්මාපටිපන්නො කින්ති සච්ඡිකරොති? යො සො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො, සො සඞ්ඛාරානං පවත්තං සම්මසති. පවත්තං සම්මසමානො තත්ථ ජාතිං පස්සති ජරං පස්සති බ්‍යාධිං පස්සති මරණං පස්සති, න තත්ථ කිඤ්චි සුඛං සාතං පස්සති ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි. සො තත්ථ කිඤ්චි න ගය්හූපගං පස්සති. යථා, මහාරාජ, පුරිසො දිවසසන්තත්තෙ අයොගුළෙ ජලිතෙ තත්තෙ කඨිතෙ ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි න කිඤ්චි ගය්හූපගං පදෙසං පස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො සඞ්ඛාරානං පවත්තං සම්මසති, සො පවත්තං සම්මසමානො තත්ථ ජාතිං පස්සති ජරං පස්සති බ්‍යාධිං පස්සති මරණං පස්සති, න තත්ථ කිඤ්චි සුඛං සාතං පස්සති ආදිතොපි මජ්ඣතොපි පරියොසානතොපි. සො තත්ථ න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සති, තස්ස ගය්හූපගං [Pg.311] අපස්සන්තස්ස චිත්තෙ අරති සණ්ඨාති, කායස්මිං ඩාහො ඔක්කමති, සො අතාණො අසරණො අසරණීභූතො භවෙසු නිබ්බින්දති.

“那么，善行者如何现证涅槃呢？大王，那善行者审察诸行(saṅkhāra)的流转。当审察流转时，他见到生，见到老，见到病，见到死；从始、中、至终，他见不到任何安乐与愉悦。他在其中见不到任何可执取之处。大王，譬如有人观察一个整日烧得炽热、通红、发烫的铁球，从始、中、至终，见不到任何可以抓握之处；同样地，大王，那审察诸行流转者，当审察流转时，他见到生，见到老，见到病，见到死；从始、中、至终，他见不到任何安乐与愉悦。他在其中见不到任何可执取之处。由于见不到可执取之处，他的心中生起不乐，身上生起烧灼感，他变得无护、无归、无依，对诸有(bhava)感到厌离。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො ජලිතජාලං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං පවිසෙය්‍ය, සො තත්ථ අතාණො අසරණො අසරණීභූතො අග්ගිම්හි නිබ්බින්දෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තස්ස ගය්හූපගං අපස්සන්තස්ස චිත්තෙ අරති සණ්ඨාති, කායස්මිං ඩාහො ඔක්කමති, සො අතාණො අසරණො අසරණීභූතො භවෙසු නිබ්බින්දති.

“大王，譬如有人进入一团烈焰熊熊的大火蕴，他在其中无护、无归、无依，会对那火感到厌离。同样地，大王，对于那见不到任何可执取之处者，他的心中生起不乐，身上生起烧灼感，他变得无护、无归、无依，对诸有感到厌离。”

‘‘තස්ස පවත්තෙ භයදස්සාවිස්ස එවං චිත්තං උප්පජ්ජති ‘සන්තත්තං ඛො පනෙතං පවත්තං සම්පජ්ජලිතං බහුදුක්ඛං බහූපායාසං, යදි කොචි ලභෙථ අප්පවත්තං එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. ඉති හෙතං තස්ස අප්පවත්තෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති ‘පටිලද්ධං ඛො මෙ නිස්සරණ’න්ති.

“对于见到流转中怖畏的他，心中生起这样的念头：‘这流转真是灼热、炽燃，多苦、多恼。若能获得不流转，那才是寂静，那才是殊胜，即：一切行的寂止、一切依的断舍、渴爱的灭尽、离贪、寂灭、涅槃。’于是，他的心跃入不流转，变得清净、欣喜、满足，心想：‘我已获得出离！’”

‘‘යථා, මහාරාජ, පුරිසො විප්පනට්ඨො විදෙසපක්ඛන්දො නිබ්බාහනමග්ගං දිස්වා තත්ථ පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති ‘පටිලද්ධො මෙ නිබ්බාහනමග්ගො’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, පවත්තෙ භයදස්සාවිස්ස අප්පවත්තෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති පහංසයති තුසයති ‘පටිලද්ධං ඛො මෙ නිස්සරණ’න්ති.

“大王，譬如有人迷失方向，流落异国，当他看到出路时，心便跃入其中，变得清净、欣喜、满足，心想：‘我已找到出路了！’同样地，大王，对于见到流转中怖畏者，他的心跃入不流转，变得清净、欣喜、满足，心想：‘我已获得出离！’”

‘‘සො අප්පවත්තත්ථාය මග්ගං ආයූහති ගවෙසති භාවෙති බහුලීකරොති, තස්ස තදත්ථං සති සන්තිට්ඨති, තදත්ථං වීරියං සන්තිට්ඨති, තදත්ථං පීති සන්තිට්ඨති, තස්ස තං චිත්තං අපරාපරං මනසිකරොතො පවත්තං සමතික්කමිත්වා අප්පවත්තං ඔක්කමති, අප්පවත්තමනුප්පත්තො, මහාරාජ, සම්මාපටිපන්නො ‘නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’ති වුච්චතී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“他为了达到不流转，而努力、寻求、培育、多修习此道。为此，他的念得以安住；为此，他的精进得以安住；为此，他的喜得以安住。当他如此一次又一次地作意时，他的心超越了流转，进入了不流转。大王，已达不流转、如法修行者，被称为‘现证涅槃’。”“善哉，龙军尊者，正是这样，我如此接受。”

නිබ්බානසච්ඡිකරණපඤ්හො එකාදසමො.

现证涅槃之问第十一。

12. නිබ්බානසන්නිහිතපඤ්හො

12. 涅槃所在之问

12. ‘‘භන්තෙ [Pg.312] නාගසෙන, අත්ථි සො පදෙසො පුරත්ථිමාය වා දිසාය දක්ඛිණාය වා දිසාය පච්ඡිමාය වා දිසාය උත්තරාය වා දිසාය උද්ධං වා අධො වා තිරියං වා, යත්ථ නිබ්බානං සන්නිහිත’’න්ති? ‘‘නත්ථි, මහාරාජ, සො පදෙසො පුරත්ථිමාය වා දිසාය දක්ඛිණාය වා දිසාය පච්ඡිමාය වා දිසාය උත්තරාය වා දිසාය උද්ධං වා අධො වා තිරියං වා, යත්ථ නිබ්බානං සන්නිහිත’’න්ති.

12. “龙军尊者，是否有这样一个地方，在东方、南方、西方、北方，或在上方、下方、横向，涅槃被安置在那里？”“大王，没有这样一个地方，在东方、南方、西方、北方，或在上方、下方、横向，涅槃被安置在那里。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි නිබ්බානස්ස සන්නිහිතොකාසො, තෙන හි නත්ථි නිබ්බානං? යෙසඤ්ච තං නිබ්බානං සච්ඡිකතං, තෙසම්පි සච්ඡිකිරියා මිච්ඡා, කාරණං තත්ථ වක්ඛාමි, යථා, භන්තෙ නාගසෙන, මහියා ධඤ්ඤුට්ඨානං ඛෙත්තං අත්ථි, ගන්ධුට්ඨානං පුප්ඵං අත්ථි, පුප්ඵුට්ඨානං ගුම්බො අත්ථි, ඵලුට්ඨානං රුක්ඛො අත්ථි, රතනුට්ඨානං ආකරො අත්ථි, තත්ථ යො කොචි යං යං ඉච්ඡති, සො තත්ථ ගන්ත්වා තං තං හරති, එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යදි නිබ්බානං අත්ථි, තස්ස නිබ්බානස්ස උට්ඨානොකාසොපි ඉච්ඡිතබ්බො, යස්මා ච ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බානස්ස උට්ඨානොකාසො නත්ථි, තස්මා නත්ථි නිබ්බානන්ති බ්‍රූමි, යෙසඤ්ච නිබ්බානං සච්ඡිකතං, තෙසම්පි සච්ඡිකිරියා මිච්ඡා’’ති.

“龙军尊者，如果涅槃没有被安置之处，那么涅槃就不存在了？那些已现证涅槃的人，他们的现证也是错误的。我将在此说明理由。龙军尊者，好比在大地上，有田地作为谷物的生起处；有花作为香的生起处；有灌木作为花的生起处；有树作为果的生起处；有矿场作为宝的生起处。无论谁想要什么，都可以去那里拿取。同样地，龙军尊者，如果涅槃存在，那么也应该可以找到它的生起处。然而，龙军尊者，由于涅槃没有生起处，因此我说涅槃不存在，而那些已现证涅槃的人，他们的现证也是错误的。”

‘‘නත්ථි, මහාරාජ, නිබ්බානස්ස සන්නිහිතොකාසො, අත්ථි චෙතං නිබ්බානං, සම්මාපටිපන්නො යොනිසො මනසිකාරෙන නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා පන, මහාරාජ, අත්ථි අග්ගි නාම, නත්ථි තස්ස සන්නිහිතොකාසො, ද්වෙ කට්ඨානි සඞ්ඝට්ටෙන්තො අග්ගිං අධිගච්ඡති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අත්ථි නිබ්බානං, නත්ථි තස්ස සන්නිහිතොකාසො, සම්මාපටිපන්නො යොනිසො මනසිකාරෙන නිබ්බානං සච්ඡිකරොති.

“大王，涅槃没有被安置之处，但涅槃是存在的。如法修行者通过如理作意而现证涅槃。大王，譬如有名为火者，它没有被安置之处，通过摩擦两根木头可以得到火。同样地，大王，涅槃是存在的，但它没有被安置之处，如法修行者通过如理作意而现证涅槃。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අත්ථි සත්ත රතනානි නාම. සෙය්‍යථිදං, චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනං. න ච තෙසං රතනානං සන්නිහිතොකාසො අත්ථි, ඛත්තියස්ස පන සම්මාපටිපන්නස්ස පටිපත්තිබලෙන තානි රතනානි උපගච්ඡන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අත්ථි නිබ්බානං, නත්ථි තස්ස සන්නිහිතොකාසො, සම්මාපටිපන්නො යොනිසො මනසිකාරෙන නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති.

“大王，又譬如有名为七宝者，即：轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝、将军宝。这些宝物没有被安置之处，但当一位刹帝利如法修行时，它们会因其修行之力而出现。同样地，大王，涅槃是存在的，但它没有被安置之处，如法修行者通过如理作意而现证涅槃。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, නිබ්බානස්ස සන්නිහිතොකාසො මා හොතු, අත්ථි පන තං ඨානං, යත්ථ ඨිතො සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති? ‘‘ආම, මහාරාජ[Pg.313], අත්ථි තං ඨානං, යත්ථ ඨිතො සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති.

“龙军尊者，就算涅槃没有被安置之处，但有没有一个地方，如法修行者立足于其上即能现证涅槃呢？”“是的，大王，有这样一个地方，如法修行者立足于其上即能现证涅槃。”

‘‘කතමං පන, භන්තෙ, තං ඨානං, යත්ථ ඨිතො සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොතී’’ති? ‘‘සීලං, මහාරාජ, ඨානං, සීලෙ පතිට්ඨිතො යොනිසො මනසිකරොන්තො සක්කයවනෙපි චීනවිලාතෙපි අලසන්දෙපි නිගුම්බෙපි කාසිකොසලෙපි කස්මීරෙපි ගන්ධාරෙපි නගමුද්ධනිපි බ්‍රහ්මලොකෙපි යත්ථ කත්ථචිපි ඨිතො සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. යථා, මහාරාජ, යො කොචි චක්ඛුමා පුරිසො සකයවනෙපි චීනවිලාතෙපි අලසන්දෙපි නිගුම්බෙපි කාසිකොසලෙපි කස්මීරෙපි ගන්ධාරෙපි නගමුද්ධනිපි බ්‍රහ්මලොකෙපි යත්ථ කත්ථචිපි ඨිතො ආකාසං පස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සීලෙ පතිට්ඨිතො යොනිසො මනසිකරොන්තො සකයවනෙපි…පෙ… යත්ථ කත්ථචිපි ඨිතො සම්මාපටිපන්නො නිබ්බානං සච්ඡිකරොති.

“尊者，是哪个地方，如法修行者立足于其上即能现证涅槃呢？”“大王，戒就是那个地方。立足于戒并如理作意，那么无论他身在萨迦-耶婆那(Sakayavana)、支那-维拉达(Cīnavilāta)、阿梨山陀(Alasanda)、尼昆巴(Nigumba)、迦尸-憍萨罗(Kāsikosala)、克什米尔(Kasmīra)、犍陀罗(Gandhāra)，或是在山顶，或是在梵天界，或在任何其他地方，这位如法修行者都能现证涅槃。大王，譬如任何有眼之人，无论他身在萨迦-耶婆那……或在任何其他地方，都能看见天空。同样地，大王，立足于戒并如理作意……无论身在何处，这位如法修行者都能现证涅槃。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සකයවනෙපි…පෙ… යත්ථ කත්ථචිපි ඨිතස්ස පුබ්බදිසා අත්ථි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස යොනිසො මනසිකරොන්තස්ස සක්කයවනෙපි…පෙ… යත්ථ කත්ථචිපි ඨිතස්ස සම්මාපටිපන්නස්ස අත්ථි නිබ්බානසච්ඡිකිරියා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, දෙසිතං තයා නිබ්බානං, දෙසිතා නිබ්බානසච්ඡිකිරියා, පරික්ඛතා සීලගුණා, දස්සිතා සම්මාපටිපත්ති, උස්සාපිතො ධම්මද්ධජො, සණ්ඨපිතා ධම්මනෙත්ති, අවඤ්ඣො සුප්පයුත්තානං සම්මාපයොගො, එවමෙතං ගණිවරපවර තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

“大王，又譬如，无论一个人身在萨迦-耶婆那(Sakayavana)……或任何地方，东方对他而言都是存在的。同样地，大王，对于一位立足于戒、如理作意、如法修行的行者，无论他身在萨迦-耶婆那……或任何地方，都有涅槃的现证。”“善哉，龙军尊者！您已开示涅槃，开示了现证涅槃，阐明了戒的功德，展示了如法修行，高举了法幢，确立了法之准则，善精进者的正确努力不会白费。最卓越的僧团导师啊，正是如此，我如此接受。”

නිබ්බානසන්නිහිතපඤ්හො ද්වාදසමො.

涅槃所在之问第十二。

වෙස්සන්තරවග්ගො තතියො.

韦桑达拉品第三。

ඉමස්මිං වග්ගෙ ද්වාදස පඤ්හා.

此品有十二问。

4. අනුමානවග්ගො

4. 推量品

1. අනුමානපඤ්හො

1. 推量之问

1. අථ [Pg.314] ඛො මිලින්දො රාජා යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ඤාතුකාමො සොතුකාමො ධාරෙතුකාමො ඤාණාලොකං දට්ඨුකාමො අඤ්ඤාණං භින්දිතුකාමො ඤාණාලොකං උප්පාදෙතුකාමො අවිජ්ජන්ධකාරං නාසෙතුකාමො අධිමත්තං ධිතිඤ්ච උස්සාහඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච උපට්ඨපෙත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කිං පන බුද්ධො තයා දිට්ඨො’’ති. ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන තෙ ආචරියෙහි බුද්ධො දිට්ඨො’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, න කිර තයා බුද්ධො දිට්ඨො, නාපි කිර තෙ ආචරියෙහි බුද්ධො දිට්ඨො, තෙන හි, භන්තෙ නාගසෙන, නත්ථි බුද්ධො, න හෙත්ථ බුද්ධො පඤ්ඤායතී’’ති.

1. 尔时，弥兰陀王前往具寿龙军处，走近后向具寿龙军行礼，然后坐于一旁。坐于一旁的弥兰陀王，欲知、欲闻、欲持，欲见智慧之光，欲破无知，欲生智慧之光，欲除无明黑暗，于是生起极大的决心、精进、正念与正知，对具寿龙军说道：“龙军尊者，您见过佛陀吗？”“大王，没有。”“那么您的老师们见过佛陀吗？”“大王，没有。”“龙军尊者，既然您没有见过佛陀，您的老师们也没有见过佛陀，那么，就没有佛陀了，在此不见有佛陀。”

‘‘අත්ථි පන තෙ, මහාරාජ, පුබ්බකා ඛත්තියා, යෙ තෙ තව ඛත්තියවංසස්ස පුබ්බඞ්ගමා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ. කො සංසයො, අත්ථි පුබ්බකා ඛත්තියා, යෙ මම ඛත්තියවංසස්ස පුබ්බඞ්ගමා’’ති. ‘‘දිට්ඨපුබ්බා තයා, මහාරාජ, පුබ්බකා ඛත්තියා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යෙ පන තං, මහාරාජ, අනුසාසන්ති පුරොහිතා සෙනාපතිනො අක්ඛදස්සා මහාමත්තා, තෙහි පුබ්බකා ඛත්තියා දිට්ඨපුබ්බා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යදි පන තෙ, මහාරාජ, පුබ්බකා ඛත්තියා න දිට්ඨා, නාපි කිර තෙ අනුසාසකෙහි පුබ්බකා ඛත්තියා දිට්ඨා, තෙන හි නත්ථි පුබ්බකා ඛත්තියා, න හෙත්ථ පුබ්බකා ඛත්තියා පඤ්ඤායන්තී’’ති.

“大王，您有先王，他们是您王室的始祖吗？”“是的，尊者。此有何疑？确实有先王，他们是我王室的始祖。”“大王，您亲眼见过那些先王吗？”“尊者，没有。”“那么，大王，那些教导您的国师、将帅、法官、大臣们，他们亲眼见过那些先王吗？”“尊者，没有。”“大王，如果您没有见过先王，您的教导者们也没有见过先王，那么，就没有先王了，在此不见有先王。”

‘‘දිස්සන්ති, භන්තෙ නාගසෙන, පුබ්බකානං ඛත්තියානං අනුභූතානි පරිභොගභණ්ඩානි. සෙය්‍යථිදං, සෙතච්ඡත්තං උණ්හීසං පාදුකා වාලබීජනී ඛග්ගරතනං මහාරහානි ච සයනානි. යෙහි මයං ජානෙය්‍යාම සද්දහෙය්‍යාම ‘අත්ථි පුබ්බකා ඛත්තියා’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, මයම්පෙතං භගවන්තං ජානෙය්‍යාම සද්දහෙය්‍යාම. අත්ථි තං කාරණං, යෙන මයං කාරණෙන ජානෙය්‍යාම සද්දහෙය්‍යාම ‘අත්ථි සො භගවා’ති. කතමං තං කාරණං? අත්ථි ඛො, මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අනුභූතානි පරිභොගභණ්ඩානි. සෙය්‍යථිදං, චත්තාරො සතිපට්ඨානා [Pg.315] චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, යෙහි සදෙවකො ලොකො ජානාති සද්දහති ‘අත්ථි සො භගවා’ති. ඉමිනා, මහාරාජ, කාරණෙන ඉමිනා හෙතුනා ඉමිනා නයෙන ඉමිනා අනුමානෙන ඤාතබ්බො ‘අත්ථි සො භගවා’ති.

“龙军尊者，先王们所受用的器物是可见的，例如：白伞、头巾、鞋履、拂尘、宝剑与贵重的床榻。我们凭借这些得以了知并相信‘曾有先王’。”“大王，正是如此，我们也得以了知并相信曾有世尊。有这样一个原因，我们凭此得以了知并相信‘曾有那位世尊’。此是何因？大王，那位知者、见者、阿罗汉、正等觉的世尊，也留下了他所受用的法宝，例如：四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道。凭借这些，包括天神在内的世间得以了知并相信‘曾有那位世尊’。大王，正是凭此原因，凭此理由，凭此方法，凭此推断，可知‘曾有那位世尊’。”

‘‘‘බහූ ජනෙ තාරයිත්වා, නිබ්බුතො උපධික්ඛයෙ;

අනුමානෙන ඤාතබ්බං, අත්ථි සො ද්විපදුත්තමො’’’ති.

“度脱众生已，诸取尽涅槃。依此而推断，知有两足尊。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, නගරවඩ්ඪකී නගරං මාපෙතුකාමො පඨමං තාව සමං අනුන්නතමනොනතං අසක්ඛරපාසාණං නිරුපද්දවමනවජ්ජං රමණීයං භූමිභාගං අනුවිලොකෙත්වා යං තත්ථ විසමං, තං සමං කාරාපෙත්වා ඛාණුකණ්ටකං විසොධාපෙත්වා තත්ථ නගරං මාපෙය්‍ය සොභනං විභත්තං භාගසො මිතං උක්කිණ්ණපරිඛාපාකාරං දළ්හගොපුරට්ටාලකොට්ටකං පුථුචච්චරචතුක්කසන්ධිසිඞ්ඝාටකං සුචිසමතලරාජමග්ගං සුවිභත්තඅන්තරාපණං ආරාමුය්‍යානතළාකපොක්ඛරණිඋදපානසම්පන්නං බහුවිධදෙවට්ඨානප්පටිමණ්ඩිතං සබ්බදොසවිරහිතං, සො තස්මිං නගරෙ සබ්බථා වෙපුල්ලත්තං පත්තෙ අඤ්ඤං දෙසං උපගච්ඡෙය්‍ය, අථ තං නගරං අපරෙන සමයෙන ඉද්ධං භවෙය්‍ය ඵීතං සුභික්ඛං ඛෙමං සමිද්ධං සිවං අනීතිකං නිරුපද්දවං නානාජනසමාකුලං, පුථූ ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා වෙස්සා සුද්දා හත්ථාරොහා අස්සාරොහා රථිකා පත්තිකා ධනුග්ගහා ථරුග්ගහා චෙලකා චලකා පිණ්ඩදායකා උග්ගා රාජපුත්තා පක්ඛන්දිනො මහානාගා සූරා වම්මිනො යොධිනො දාසිකපුත්තා භටිපුත්තා මල්ලකා ගණකා ආළාරිකා සූදා කප්පකා නහාපකා චුන්දා මාලාකාරා සුවණ්ණකාරා සජ්ඣුකාරා සීසකාරා තිපුකාරා ලොහකාරා වට්ටකාරා අයොකාරා මණිකාරා පෙසකාරා කුම්භකාරා වෙණුකාරා ලොණකාරා චම්මකාරා රථකාරා දන්තකාරා රජ්ජුකාරා කොච්ඡකාරා සුත්තකාරා විලීවකාරා ධනුකාරා ජියකාරා උසුකාරා චිත්තකාරා රඞ්ගකාරා රජකා තන්තවායා තුන්නවායා හෙරඤ්ඤිකා දුස්සිකා ගන්ධිකා තිණහාරකා කට්ඨහාරකා භතකා පණ්ණිකා ඵලිකා මූලිකා ඔදනිකා පූවිකා මච්ඡිකා මංසිකා මජ්ජිකා නටකා නච්චකා ලඞ්ඝකා ඉන්දජාලිකා වෙතාලිකා මල්ලා [Pg.316] ඡවඩාහකා පුප්ඵඡඩ්ඩකා වෙනා නෙසාදා ගණිකා ලාසිකා කුම්භදාසියො සක්කයවනචීනවිලාතා උජ්ජෙනකා භාරුකච්ඡකා කාසිකොසලා පරන්තකා මාගධකා සාකෙතකා සොරෙය්‍යකා පාවෙය්‍යකා කොටුම්බරමාථුරකා අලසන්දකස්මීරගන්ධාරා තං නගරං වාසාය උපගතා නානාවිසයිනො ජනා නවං සුවිභත්තං අදොසමනවජ්ජං රමණීයං තං නගරං පස්සිත්වා අනුමානෙන ජානන්ති ‘ඡෙකො වත භො සො නගරවඩ්ඪකී, යො ඉමස්ස නගරස්ස මාපෙතා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සො භගවා අසමො අසමසමො අප්පටිසමො අසදිසො අතුලො අසඞ්ඛ්‍යෙයො අප්පමෙය්‍යො අපරිමෙය්‍යො අමිතගුණො ගුණපාරමිප්පත්තො අනන්තධිති අනන්තතෙජො අනන්තවීරියො අනන්තබලො බුද්ධබලපාරමිං ගතො සසෙනමාරං පරාජෙත්වා දිට්ඨිජාලං පදාලෙත්වා අවිජ්ජං ඛෙපෙත්වා විජ්ජං උප්පාදෙත්වා ධම්මුක්කං ධාරයිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා විජිතසඞ්ගාමො ධම්මනගරං මාපෙසි.

“龙军(Nāgasena)尊者，请举一譬喻。”“大王，譬如一位城市建造者想要建造一座城市，他首先会察看一块平坦之地，无高低起伏，无碎石瓦砾，无灾害，无瑕疵，令人愉悦。然后，他会平整不平之处，清除树桩和荆棘，在那里建造一座美丽的城市：规划良好，分区计量，有挖掘的护城河和城墙，坚固的城门、箭楼和壁垒，宽阔的十字路口、四衢路和交叉路口，干净平坦的王家大道，分布合理的市场，遍布园林、公园、池塘、莲池和水井，由各种神庙装饰，没有任何缺陷。当那座城市在各方面都繁荣起来后，他可能会去往别的地方。后来，那座城市变得富裕、繁荣、丰饶、安稳、兴盛、祥和，没有灾祸，没有危难，充满了各种各样的人：众多的刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、驯象师、骑兵、车兵、步兵、弓箭手、持盾者、旗手、斥候、施食者、王族、王子、突击队员、大力士、勇士、披甲战士、士兵、奴仆之子、雇佣兵之子、摔跤手、会计、厨师、理发师、沐浴师、车工、花环匠、金匠、银匠、铅匠、锡匠、铜匠、青铜匠、铁匠、珠宝匠、织工、陶工、竹匠、盐商、皮匠、车匠、象牙匠、绳匠、席匠、纺纱工、织布工、弓匠、弓弦匠、箭匠、画师、染工、洗衣工、织工、裁缝、金银匠、布商、香料商、割草工、伐木工、雇工、菜叶贩、水果贩、根茎贩、米饭贩、糕点贩、鱼贩、肉贩、酒贩、演员、舞者、杂技演员、魔术师、颂歌者、拳师、焚尸工、花卉清扫工、竹编工、猎人、妓女、舞女、陶器女奴，以及来自释迦(Sakka)、希腊(Yavana)、中国(Cīna)、维拉塔(Vilāta)、优禅尼(Ujjenī)、跋入咖恰(Bhārukaccha)、迦尸(Kāsi)、憍萨罗(Kosala)、西陲(Aparanta)、摩揭陀(Māgadha)、娑枳多(Sāketa)、索瑞亚(Soreyya)、帕维亚(Pāveyya)、拘谭跋(Koṭumbara)、摩偷罗(Māthura)、阿拉桑达(Alasanda)、克什米尔(Kasmīra)、犍陀罗(Gandhāra)等不同地方的人们前来居住。他们看到这座新建的、规划完善、无缺陷、无过失、令人愉悦的城市，便会推断：‘啊，建造这座城市的工匠真是能干啊！’同样地，大王，那位世尊(Bhagavā)是无与伦比者、无等者、无双者、无匹者、无对者、无数者、无量者、无限者，具足无限功德，已达功德彼岸，具足无限决心、无限威力、无限精进、无限力量，已达佛力彼岸。他战胜了魔罗及其军队，摧毁了邪见之网，消除了无明，生起了明，高举法炬，证得一切知智，赢得战争的胜利，从而建造了法城。”

‘‘භගවතො ඛො, මහාරාජ, ධම්මනගරං සීලපාකාරං හිරිපරිඛං ඤාණද්වාරකොට්ඨකං වීරියඅට්ටාලකං සද්ධාඑසිකං සතිදොවාරිකං පඤ්ඤාපාසාදං සුත්තන්තචච්චරං අභිධම්මසිඞ්ඝාටකං විනයවිනිච්ඡයං සතිපට්ඨානවීථිකං, තස්ස ඛො පන, මහාරාජ, සතිපට්ඨානවීථියං එවරූපා ආපණා පසාරිතා හොන්ති. සෙය්‍යථීදං, පුප්ඵාපණං ගන්ධාපණං ඵලාපණං අගදාපණං ඔසධාපණං අමතාපණං රතනාපණං සබ්බාපණ’’න්ති.

“大王，世尊的法城，以戒为墙，以惭为护城河，以智为城门楼，以精进为瞭望塔，以信为门柱，以念为门卫，以慧为殿堂，以经藏为广场，以阿毗达摩(abhidhamma)为十字路口，以戒律抉择(vinayavinicchaya)为审判处，以念处为街道。大王，在这念处之街上，开设着这样的店铺，即：花店、香店、果店、解毒药店、草药店、不死药店、珍宝店、万货店。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො පුප්ඵාපණ’’න්ති? ‘‘අත්ථි ඛො පන, මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ආරම්මණවිභත්තියො අක්ඛාතා. සෙය්‍යථීදං, අනිච්චසඤ්ඤා දුක්ඛසඤ්ඤා අනත්තසඤ්ඤා අසුභසඤ්ඤා ආදීනවසඤ්ඤා පහානසඤ්ඤා විරාගසඤ්ඤා නිරොධසඤ්ඤා සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චසඤ්ඤා ආනාපානස්සති උද්ධුමාතකසඤ්ඤා විනීලකසඤ්ඤා විපුබ්බකසඤ්ඤා විච්ඡිද්දකසඤ්ඤා වික්ඛායිතකසඤ්ඤා වික්ඛිත්තකසඤ්ඤා හතවික්ඛිත්තකසඤ්ඤා ලොහිතකසඤ්ඤා පුළවකසඤ්ඤා අට්ඨිකසඤ්ඤා මෙත්තාසඤ්ඤා කරුණාසඤ්ඤා මුදිතාසඤ්ඤා උපෙක්ඛාසඤ්ඤා මරණානුස්සති කායගතාසති, ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, බුද්ධෙන භගවතා ආරම්මණවිභත්තියො අක්ඛාතා. තත්ථ යො කොචි ජරාමරණා මුච්චිතුකාමො, සො තෙසු අඤ්ඤතරං [Pg.317] ආරම්මණං ගණ්හාති, තෙන ආරම්මණෙන රාගා විමුච්චති, දොසා විමුච්චති, මොහා විමුච්චති, මානතො විමුච්චති, දිට්ඨිතො විමුච්චති, සංසාරං තරති, තණ්හාසොතං නිවාරෙති, තිවිධං මලං විසොධෙති, සබ්බකිලෙසෙ උපහන්ත්වා අමලං විරජං සුද්ධං පණ්ඩරං අජාතිං අජරං අමරං සුඛං සීතිභූතං අභයං නගරුත්තමං නිබ්බානනගරං පවිසිත්වා අරහත්තෙ චිත්තං විමොචෙති, ඉදං වුච්චති මහාරාජ ‘භගවතො පුප්ඵාපණ’න්ති.

“龙军尊者，什么是世尊的花店呢？”“大王，那位知者、见者、阿罗汉、正自觉者的世尊，已经开示了种种所缘。例如：无常想、苦想、无我想、不净想、过患想、舍断想、离贪想、灭尽想、于一切世界不喜乐想、于一切行无常想、入出息念(ānāpānassati)、肿胀想、青瘀想、脓烂想、断坏想、被啃食想、散乱想、被砍杀抛散想、血涂想、虫聚想、骨想、慈想、悲想、喜想、舍想、死随念、身至念。大王，这些就是世尊所开示的种种所缘。任何想要从老死中解脱的人，就取其中任何一个所缘。通过那个所缘，他从贪欲中解脱，从嗔恚中解脱，从愚痴中解脱，从我慢中解脱，从邪见中解脱，渡过轮回，止息渴爱之流，净化三垢，摧毁一切烦恼，从而进入无垢、离尘、清净、洁白、不生、不老、不死、安乐、清凉、无畏、至上的涅槃之城，于阿罗汉位上心得解脱。大王，这被称为‘世尊的花店’。”

‘‘‘කම්මමූලං ගහෙත්වාන, ආපණං උපගච්ඡථ;

ආරම්මණං කිණිත්වාන, තතො මුච්චථ මුත්තියා’’’ති.

“以业为资本，前往此店中；购得所缘花，从而得解脱。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො ගන්ධාපණ’’න්ති? ‘‘අත්ථි ඛො පන, මහාරාජ, තෙන භගවතා සීලවිභත්තියො අක්ඛාතා, යෙන සීලගන්ධෙන අනුලිත්තා භගවතො පුත්තා සදෙවකං ලොකං සීලගන්ධෙන ධූපෙන්ති සම්පධූපෙන්ති, දිසම්පි අනුදිසම්පි අනුවාතම්පි පටිවාතම්පි වායන්ති අතිවායන්ති, ඵරිත්වා තිට්ඨන්ති. කතමා තා සීලවිභත්තියො? සරණසීලං පඤ්චඞ්ගසීලං අට්ඨඞ්ගසීලං දසඞ්ගසීලං පඤ්චුද්දෙසපරියාපන්නං පාතිමොක්ඛසංවරසීලං. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො ගන්ධාපණ’න්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“尊者龙军，什么是世尊的香铺？”“大王，世尊确实已开示了戒的分类。世尊的弟子们以此戒香涂身，用戒香熏染天人世间，使其芬芳馥郁。此香顺风飘，逆风亦飘，普熏十方，遍满而住。什么是戒的分类呢？即皈依戒、五戒、八戒、十戒，以及摄于五篇的波罗提木叉律仪戒。大王，这便称为‘世尊的香铺’。大王，天中天世尊亦曾如是说：”

‘‘‘න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති, න චන්දනං තග්ගරමල්ලිකා වා;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති, සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.

“花香不能逆风送，旃檀、多伽罗、茉莉，亦复如是；善士之香能逆风送，善人之香普熏十方。”

‘‘‘චන්දනං තගරං වාපි, උප්පලං අථ වස්සිකී;

එතෙසං ගන්ධජාතානං, සීලගන්ධො අනුත්තරො.

“旃檀、多伽罗，或青莲、素馨，于此诸香中，戒香为最上。”

‘‘‘අප්පමත්තො අයං ගන්ධො, ය්වායං තගරචන්දනං;

යො ච සීලවතං ගන්ධො, වාති දෙවෙසු උත්තමො’’’ති.

“多伽罗与旃檀之香，此香甚微；持戒者之戒香，最为殊胜，上飘于天界。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො ඵලාපණ’’න්ති? ‘‘ඵලානි ඛො, මහාරාජ, භගවතා අක්ඛාතානි. සෙය්‍යථීදං, සොතාපත්තිඵලං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිඵලං අරහත්තඵලං සුඤ්ඤතඵලසමාපත්ති අනිමිත්තඵලසමාපත්ති අප්පණිහිතඵලසමාපත්ති. තත්ථ යො කොචි යං [Pg.318] ඵලං ඉච්ඡති, සො කම්මමූලං දත්වා පත්ථිතං ඵලං කිණාති. යදි සොතාපත්තිඵලං, යදි සකදාගාමිඵලං, යදි අනාගාමිඵලං, යදි අරහත්තඵලං, යදි සුඤ්ඤතඵලසමාපත්තිං, යදි අනිමිත්තඵලසමාපත්තිං, යදි අප්පණිහිතඵලසමාපත්තිං. යථා, මහාරාජ, කස්සචි පුරිසස්ස ධුවඵලො අම්බො භවෙය්‍ය, සො න තාව තතො ඵලානි පාතෙති, යාව කයිකා න ආගච්ඡන්ති, අනුප්පත්තෙ පන කයිකෙ මූලං ගහෙත්වා එවං ආචික්ඛති ‘අම්භො පුරිස එසො ඛො ධුවඵලො අම්බො, තතො යං ඉච්ඡසි, එත්තකං ඵලං ගණ්හාහි සලාටුකං වා දොවිලං වා කෙසිකං වා ආමං වා පක්කං වා’ති, සො තෙන අත්තනා දින්නමූලෙන යදි සලාටුකං ඉච්ඡති, සලාටුකං ගණ්හාති, යදි දොවිලං ඉච්ඡති, දොවිලං ගණ්හාති, යදි කෙසිකං ඉච්ඡති, කෙසිකං ගණ්හාති, යදි ආමකං ඉච්ඡති, ආමකං ගණ්හාති, යදි පක්කං ඉච්ඡති, පක්කං ගණ්හාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො යං ඵලං ඉච්ඡති, සො කම්මමූලං දත්වා පත්ථිතං ඵලං ගණ්හාති, යදි සොතාපත්තිඵලං…පෙ… යදි අප්පණිහිතඵලසමාපත්තිං, ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො ඵලාපණ’න්ති.

“尊者龙军，什么是世尊的果铺？”“大王，世尊已开示诸果，即：须陀洹果、斯陀含果、阿那含果、阿罗汉果，以及空性果定、无相果定、无愿果定。于此，无论何人欲得何果，皆可以善业为价，购得所求之果，无论是须陀洹果、斯陀含果、阿那含果、阿罗汉果，还是空性果定、无相果定、无愿果定。大王，譬如某人有一棵常结果的芒果树，在买家到来之前，他不会先摘下果实。待买家到来，他收了价钱后便说：‘先生，这是一棵常结果的芒果树，你可随己所欲，摘取你想要的果实，无论是幼果、半熟果、将熟之果、生果或熟果。’那人便依其所付之价，若想要幼果，便取幼果；若想要半熟果，便取半熟果；若想要将熟之果，便取将熟之果；若想要生果，便取生果；若想要熟果，便取熟果。大王，正是如此，无论何人欲得何果，皆可以善业为价，获得所求之果，无论是须陀洹果……乃至……无愿果定。大王，这便称为‘世尊的果铺’。”

‘‘‘කම්මමූලං ජනා දත්වා, ගණ්හන්ති අමතම්ඵලං;

තෙන තෙ සුඛිතා හොන්ති, යෙ කීතා අමතප්ඵල’’’න්ති.

“人们以善业为价，购得不死之果。彼等购得不死之果者，因此而得安乐。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො අගදාපණ’’න්ති? ‘‘අගදානි ඛො, මහාරාජ, භගවතා අක්ඛාතානි, යෙහි අගදෙහි සො භගවා සදෙවකං ලොකං කිලෙසවිසතො පරිමොචෙති. කතමානි පන තානි අගදානි? යානිමානි, මහාරාජ, භගවතා චත්තාරි අරියසච්චානි අක්ඛාතානි. සෙය්‍යථීදං, දුක්ඛං අරියසච්චං දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං, තත්ථ යෙ කෙචි අඤ්ඤාපෙක්ඛා චතුසච්චං ධම්මං සුණන්ති, තෙ ජාතියා පරිමුච්චන්ති, ජරාය පරිමුච්චන්ති, මරණා පරිමුච්චන්ති, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙහි පරිමුච්චන්ති, ඉදං වුච්චති මහාරාජ ‘භගවතො අගදාපණ’න්ති.

“尊者龙军，什么是世尊的解毒药铺？”“大王，世尊已宣说诸多解毒药，世尊以此解毒药，令天人世间从烦恼之毒中解脱。这些解毒药是什么呢？即是世尊所宣说的四圣谛：苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、以及导向苦灭之道圣谛。于此，任何为求了悟而听闻四谛法者，即从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱。大王，这便称为‘世尊的解毒药铺’。”

‘‘‘යෙ කෙචි අගදා ලොකෙ, විසානං පටිබාහකා;

ධම්මාගදසමං නත්ථි, එතං පිවථ භික්ඛවො’’’ති.

“世间所有能除毒之药，无有能与法之解毒药等同者。诸比丘，请饮此法药！”

‘‘භන්තෙ [Pg.319] නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො ඔසධාපණ’’න්ති? ‘‘ඔසධානි ඛො, මහාරාජ, භගවතා අක්ඛාතානි, යෙහි ඔසධෙහි සො භගවා දෙවමනුස්සෙ තිකිච්ඡති. සෙය්‍යථීදං, චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, එතෙහි ඔසධෙහි භගවා මිච්ඡාදිට්ඨිං විරෙචෙති, මිච්ඡාසඞ්කප්පං විරෙචෙති, මිච්ඡාවාචං විරෙචෙති, මිච්ඡාකම්මන්තං විරෙචෙති, මිච්ඡාආජීවං විරෙචෙති, මිච්ඡාවායාමං විරෙචෙති, මිච්ඡාසතිං විරෙචෙති, මිච්ඡාසමාධිං විරෙචෙති, ලොභවමනං කාරෙති, දොසවමනං කාරෙති, මොහවමනං කාරෙති, මානවමනං කාරෙති, දිට්ඨිවමනං කාරෙති, විචිකිච්ඡාවමනං කාරෙති, උද්ධච්චවමනං කාරෙති, ථිනමිද්ධවමනං කාරෙති, අහිරිකානොත්තප්පවමනං කාරෙති, සබ්බකිලෙසවමනං කාරෙති, ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො ඔසධාපණ’න්ති.

“尊者龙军，什么是世尊的药铺？”“大王，世尊已开示诸多良药，世尊以此良药医治天人。即：四念住、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道。世尊以此良药，泻除邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定；并催吐贪欲、嗔恚、愚痴、我慢、邪见、疑惑、掉举、昏沉睡眠、无惭无愧，以及一切烦恼。大王，这便称为‘世尊的药铺’。”

‘‘‘යෙ කෙචි ඔසධා ලොකෙ, විජ්ජන්ති විවිධා බහූ;

ධම්මොසධසමං නත්ථි, එතං පිවථ භික්ඛවො.

“世间所有医药，种类繁多；然无一能与法药等同。诸比丘，请饮此法药！”

‘‘‘ධම්මොසධං පිවිත්වාන, අජරාමරණා සියුං;

භාවයිත්වා ච පස්සිත්වා, නිබ්බුතා උපධික්ඛයෙ’’’ති.

“饮此法药，得不老不死；经修习与亲证，于诸取灭尽处，得入涅槃。”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො අමතාපණ’’න්ති? ‘‘අමතං ඛො, මහාරාජ, භගවතා අක්ඛාතං, යෙන අමතෙන සො භගවා සදෙවකං ලොකං අභිසිඤ්චි, යෙන අමතෙන අභිසිත්තා දෙවමනුස්සා ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙහි පරිමුච්චිංසු. කතමං තං අමතං? යදිදං කායගතාසති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘අමතං තෙ, භික්ඛවෙ, පරිභුඤ්ජන්ති, යෙ කායගතාසතිං පරිභුඤ්ජන්තී’ති. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො අමතාපණ’න්ති.

“尊者龙军，什么是世尊的甘露店呢？”“大王，世尊已宣说甘露，世尊用此甘露遍洒包含天界在内的世界，凡被此甘露所洒的天人，都从生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱。什么是那甘露呢？就是身至念。大王，天中之天世尊曾说过：‘比丘们，凡受用身至念者，即是受用甘露。’大王，这就叫做‘世尊的甘露店’。”

‘‘‘බ්‍යාධිතං ජනතං දිස්වා, අමතාපණං පසාරයි;

කම්මෙන තං කිණිත්වාන, අමතං ආදෙථ භික්ඛවො’’’ති.

“‘见众生罹病苦，广开甘露店；以业购取之，比丘当受甘露。’”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො රතනාපණ’’න්ති? ‘‘රතනානි ඛො, මහාරාජ, භගවතා අක්ඛාතානි, යෙහි රතනෙහි විභූසිතා භගවතො පුත්තා සදෙවකං ලොකං විරොචන්ති ඔභාසෙන්ති පභාසෙන්ති ජලන්ති පජ්ජලන්ති උද්ධං අධො තිරියං ආලොකං දස්සෙන්ති. කතමානි තානි [Pg.320] රතනානි? සීලරතනං සමාධිරතනං පඤ්ඤාරතනං විමුත්තිරතනං විමුත්තිඤාණදස්සනරතනං පටිසම්භිදාරතනං බොජ්ඣඞ්ගරතනං.

“尊者龙军，什么是世尊的珍宝店呢？”“大王，世尊已宣说种种珍宝，世尊的弟子们因这些珍宝而变得庄严，照耀着包含天界的世界，并照亮、发光、燃烧、炽燃，向上、向下、四方都显示光明。哪些是那些珍宝呢？是戒宝、定宝、慧宝、解脱宝、解脱知见宝、无碍解宝、觉支宝。”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො සීලරතනං? පාතිමොක්ඛසංවරසීලං ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං ආජීවපාරිසුද්ධිසීලං පච්චයසන්නිස්සිතසීලං චූළසීලං මජ්ඣිමසීලං මහාසීලං මග්ගසීලං ඵලසීලං. සීලරතනෙන ඛො, මහාරාජ, විභූසිතස්ස පුග්ගලස්ස සදෙවකො ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ්මකො සස්සමණබ්‍රාහ්මණී පජා පිහයති පත්ථෙති, සීලරතනපිළන්ධො ඛො, මහාරාජ, භික්ඛු දිසම්පි අනුදිසම්පි උද්ධම්පි අධොපි තිරියම්පි විරොචති අතිවිරොචති, හෙට්ඨතො අවීචිං උපරිතො භවග්ගං උපාදාය එත්ථන්තරෙ සබ්බරතනානි අතික්කමිත්වා අභිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා තිට්ඨති, එවරූපානි ඛො, මහාරාජ, සීලරතනානි භගවතො රතනාපණෙ පසාරිතානි, ඉදං වුච්චති මහාරාජ ‘භගවතො සීලරතන’න්ති.

“大王，什么是世尊的戒宝呢？就是波罗提木叉律仪戒、根律仪戒、活命遍净戒、资具依止戒、小戒、中戒、大戒、道戒、果戒。大王，以戒宝庄严的人，包括天界、魔界、梵天界，以及沙门、婆罗门在内的一切众生都会喜爱和向往。大王，佩戴戒宝的比丘，在各方各隅、上方、下方以及横向都能照耀、更加照耀，从下方无间地狱到上方有顶天，超越、胜伏、覆盖其间的所有珍宝。大王，像这样的戒宝在世尊的珍宝店中陈列着，这就称为‘世尊的戒宝’。”

‘‘‘එවරූපානි සීලානි, සන්ති බුද්ධස්ස ආපණෙ;

කම්මෙන තං කිණිත්වාන, රතනං වො පිළන්ධථා’ති.

“‘如是之戒宝，存于世尊店中；以业购取之，汝等当佩此珍宝。’”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො සමාධිරතනං? සවිතක්කසවිචාරො සමාධි, අවිතක්කවිචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කඅවිචාරො සමාධි, සුඤ්ඤතො සමාධි, අනිමිත්තො සමාධි, අප්පණිහිතො සමාධි. සමාධිරතනං ඛො, මහාරාජ, පිළන්ධස්ස භික්ඛුනො යෙ තෙ කාමවිතක්කබ්‍යාපාදවිතක්කවිහිංසාවිතක්කමානුද්ධච්චදිට්ඨිවිචිකිච්ඡාකිලෙසවත්ථූනි විවිධානි ච කුවිතක්කානි, තෙ සබ්බෙ සමාධිං ආසජ්ජ විකිරන්ති විධමන්ති විද්ධංසන්ති න සණ්ඨන්ති න උපලිම්පන්ති. යථා, මහාරාජ, වාරි පොක්ඛරපත්තෙ විකිරති විධමති විද්ධංසති න සණ්ඨාති න උපලිම්පති. තං කිස්ස හෙතු? පරිසුද්ධත්තා පදුමස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සමාධිරතනං පිළන්ධස්ස භික්ඛුනො යෙ තෙ කාමවිතක්කබ්‍යාපාදවිතක්කවිහිංසාවිතක්කමානුද්ධච්ච දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාකිලෙසවත්ථූනි විවිධානි ච කුවිතක්කානි, තෙ සබ්බෙ සමාධිං ආසජ්ජ විකිරන්ති විධමන්ති විද්ධංසන්ති න සණ්ඨන්ති න උපලිම්පන්ති. තං කිස්ස හෙතු? පරිසුද්ධත්තා සමාධිස්ස. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො සමාධිරතන’න්ති, එවරූපානි ඛො, මහාරාජ, සමාධිරතනානි භගවතො රතනාපණෙ පසාරිතානි.

“大王，什么是世尊的定宝？有寻有伺定，无寻唯伺定，无寻无伺定，空定，无相定，无愿定。大王，对于佩戴定宝的比丘来说，那些欲寻、嗔寻、害寻、慢、掉举、邪见、疑等诸种烦恼事，以及种种不善的寻思，一接触到定，就都会消散、瓦解、毁灭，不能停留，不能染着。大王，就像水落在荷叶上，会流散、瓦解、毁灭，不能停留，不能染着。这是什么原因呢？因为莲花是清净的。同样地，大王，对于佩戴定宝的比丘来说，那些欲寻、嗔寻、害寻、慢、掉举、邪见、疑等诸种烦恼事，以及种种不善的寻思，一接触到定，就都会消散、瓦解、毁灭，不能停留，不能染着。这是什么原因呢？因为定是清净的。大王，这被称为‘世尊的定宝’。大王，像这样种种的定宝，都在世尊的珍宝店中陈列着。”

‘‘‘සමාධිරතනමාලස්ස[Pg.321], කුවිතක්කා න ජායරෙ;

න ච වික්ඛිපතෙ චිත්තං, එතං තුම්හෙ පිළන්ධථා’ති.

“‘佩戴定宝璎珞，邪思则不生；心亦不散乱，汝等当佩此饰。’”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො පඤ්ඤාරතනං? යාය, මහාරාජ, පඤ්ඤාය අරියසාවකො ‘ඉදං කුසල’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉදං අකුසල’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉදං සාවජ්ජං, ඉදං අනවජ්ජං, ඉදං සෙවිතබ්බං, ඉදං න සෙවිතබ්බං, ඉදං හීනං, ඉදං පණීතං, ඉදං කණ්හං, ඉදං සුක්කං, ඉදං කණ්හසුක්කසප්පටිභාග’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදං වුච්චති මහාරාජ ‘භගවතො පඤ්ඤාරතන’න්ති.

“大王，什么是世尊的慧宝？大王，圣弟子以这种智慧如实了知：‘这是善’，‘这是不善’；‘这是有罪的’，‘这是无罪的’；‘这是应当行持的’，‘这是不应当行持的’；‘这是低劣的’，‘这是高胜的’；‘这是黑的’，‘这是白的’，‘这是黑白对分的’。他如实了知：‘这是苦’，‘这是苦集’，‘这是苦灭’，‘这是导向苦灭之道’。大王，这被称为‘世尊的慧宝’。”

‘‘‘පඤ්ඤාරතනමාලස්ස, න චිරං වත්තතෙ භවො;

ඛිප්පං ඵස්සෙති අමතං, න ච සො රොචතෙ භවෙ’ති.

“‘慧宝璎珞佩于身，生死轮回不久存；迅速触证不死境，于诸有中不复乐。’”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො විමුත්තිරතනං’’? ‘‘විමුත්තිරතනං ඛො, මහාරාජ, අරහත්තං වුච්චති, අරහත්තං පත්තො ඛො, මහාරාජ, භික්ඛු ‘විමුත්තිරතනං පිළන්ධො’ති වුච්චති. යථා, මහාරාජ, පුරිසො මුත්තාකලාපමණිකලාපපවාළකලාපාභරණප්පටිමණ්ඩිතො අගලුතගරතාලීසකලොහිතචන්දනානුලිත්තගත්තො නාගපුන්නාගසාලසලළචම්පකයූථිකාතිමුත්තකපාටලුප්පලවස්සිකමල්ලිකාවිචිත්තො සෙසජනෙ අතික්කමිත්වා විරොචති අතිවිරොචති ඔභාසති පභාසති සම්පභාසති ජලති පජ්ජලති අභිභවති අජ්ඣොත්ථරති මාලාගන්ධරතනාභරණෙහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අරහත්තං පත්තො ඛීණාසවො විමුත්තිරතනපිළන්ධො උපාදායුපාදාය විමුත්තානං භික්ඛූනං අතික්කමිත්වා සමතික්කමිත්වා විරොචති අතිවිරොචති ඔභාසති පභාසති සම්පභාසති ජලති පජ්ජලති අභිභවති අජ්ඣොත්ථරති විමුත්තියා. තං කිස්ස හෙතු? අග්ගං, මහාරාජ, එතං පිළන්ධනං සබ්බපිළන්ධනානං, යදිදං විමුත්තිපිළන්ධනං. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො විමුත්තිරතන’න්ති.

“大王，什么是世尊的解脱宝？”“大王，解脱宝即是阿罗汉果。大王，证得阿罗汉果的比丘被称为‘佩戴解脱宝者’。大王，譬如有人，以珍珠、宝石、珊瑚等饰品庄严其身，身上涂着沉香、根香、多罗、赤栴檀等香料，饰以龙华、胡桐、娑罗、松、瞻波(campaka)、耶悉茗、阿提目多、波罗利、青莲、素馨、茉莉等各色花朵，他以花环、香料、珍宝和饰品而光耀、极光耀、照亮、遍照、普照、燃烧、炽燃、胜过、压倒其他众人。同样地，大王，证得阿罗汉果、诸漏已尽、佩戴解脱宝的比丘，与其他已解脱的比丘相比，以其解脱而光耀、极光耀、照亮、遍照、普照、燃烧、炽燃，超越、凌驾于他们。这是什么原因呢？大王，因为在所有佩戴中，这是最上的佩戴，即解脱的佩戴。大王，这被称为‘世尊的解脱宝’。”

‘‘‘මණිමාලාධරං ගෙහ, ජනො සාමිං උදික්ඛති;

විමුත්තිරතනමාලන්තු, උදික්ඛන්ති සදෙවකා’ති.

“世人仰望家主，身佩珠宝璎珞；若佩解脱宝鬘，天人悉皆仰望。”

‘‘කතමං [Pg.322] මහාරාජ, භගවතො විමුත්තිඤාණදස්සනරතනං? පච්චවෙක්ඛණඤාණං, මහාරාජ, භගවතො විමුත්තිඤාණදස්සනරතනන්ති වුච්චති, යෙන ඤාණෙන අරියසාවකො මග්ගඵලනිබ්බානානි පහීනකිලෙසාවසිට්ඨකිලෙසෙ ච පච්චවෙක්ඛති.

“大王，什么是世尊的解脱智见宝？大王，省察智被称为世尊的解脱智见宝。圣弟子以此智省察道、果、涅槃，以及已断的烦恼和残余的烦恼。”

‘‘‘යෙ ඤාණෙන බුජ්ඣන්ති, අරියා කතකිච්චතං;

තං ඤාණරතනං ලද්ධුං, වායමෙථ ජිනොරසා’ති.

“圣者以其智，了悟所作已办；为得此智宝，佛子当勤精进。”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො පටිසම්භිදාරතනං? චතස්සො ඛො, මහාරාජ, පටිසම්භිදායො අත්ථපටිසම්භිදා ධම්මපටිසම්භිදා නිරුත්තිපටිසම්භිදා පටිභානපටිසම්භිදාති. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, චතූහි පටිසම්භිදාරතනෙහි සමලඞ්කතො භික්ඛු යං යං පරිසං උපසඞ්කමති, යදි ඛත්තියපරිසං, යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං, යදි ගහපතිපරිසං, යදි සමණපරිසං, විසාරදො උපසඞ්කමති අමඞ්කුභූතො අභීරු අච්ඡම්භී අනුත්‍රාසී විගතලොමහංසො පරිසං උපසඞ්කමති.

“大王，什么是世尊的无碍解宝？大王，有四种无碍解：义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩才无碍解。大王，比丘以此四种无碍解宝庄严自身，无论前往哪个集会——无论是刹帝利众、婆罗门众、居士众还是沙门众——都能泰然自若、不慌张、无所畏惧、不惊恐、不颤栗、不毛骨悚然地前往。”

‘‘යථා, මහාරාජ, යොධො සඞ්ගාමසූරො සන්නද්ධපඤ්චාවුධො අච්ඡම්භිතො සඞ්ගාමං ඔතරති, ‘සචෙ අමිත්තා දූරෙ භවිස්සන්ති උසුනා පාතයිස්සාමි, තතො ඔරතො භවිස්සන්ති සත්තියා පහරිස්සාමි, තතො ඔරතො භවිස්සන්ති කණයෙන පහරිස්සාමි, උපගතං සන්තං මණ්ඩලග්ගෙන ද්විධා ඡින්දිස්සාමි, කායූපගතං ඡුරිකාය විනිවිජ්ඣිස්සාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, චතුපටිසම්භිදාරතනමණ්ඩිතො භික්ඛු අච්ඡම්භිතො පරිසං උපසඞ්කමති. යො කොචි මං අත්ථපටිසම්භිදෙ පඤ්හං පුච්ඡිස්සති, තස්ස අත්ථෙන අත්ථං කථයිස්සාමි, කාරණෙන කාරණං කථයිස්සාමි, හෙතුනා හෙතුං කථයිස්සාමි, නයෙන නයං කථයිස්සාමි, නිස්සංසයං කරිස්සාමි, විමතිං විවෙචෙස්සාමි, තොසයිස්සාමි පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන.

“大王，譬如一位战场上的勇士，披甲执五器，毫不畏惧地投入战斗，心想：‘如果敌人在远处，我就用箭射倒他们；如果近一些，我就用标枪刺他们；如果更近，我就用短矛击他们；如果来到跟前，我就用环柄刀将他们劈成两半；如果贴近身体，我就用匕首刺穿他们。’大王，同样地，一位以四无碍解宝庄严的比丘，毫不畏惧地走近集会。‘无论谁以义无碍解问我问题，我将以义回答义，以理回答理，以因回答因，以理路回答理路，使他无疑，除其迷惑，以解答问题使他满意。’

‘‘යො කොචි මං ධම්මපටිසම්භිදෙ පඤ්හං පුච්ඡිස්සති, තස්ස ධම්මෙන ධම්මං කථයිස්සාමි, අමතෙන අමතං කථයිස්සාමි, අසඞ්ඛතෙන අසඞ්ඛතං කථයිස්සාමි, නිබ්බානෙන නිබ්බානං කථයිස්සාමි, සුඤ්ඤතෙන සුඤ්ඤතං කථයිස්සාමි, අනිමිත්තෙන අනිමිත්තං කථයිස්සාමි, අප්පණිහිතෙන අප්පණිහිතං කථයිස්සාමි, අනෙජෙන අනෙජං කථයිස්සාමි, නිස්සංසයං කරිස්සාමි, විමතිං විවෙචෙස්සාමි, තොසයිස්සාමි පඤ්හාවෙය්‍යාකරණෙන.

“无论谁以法无碍解问我问题，我将以法回答法，以不死回答不死，以无为回答无为，以涅槃回答涅槃，以空回答空，以无相回答无相，以无愿回答无愿，以不动回答不动，使他无疑，除其迷惑，以解答问题使他满意。”

‘‘යො [Pg.323] කොචි මං නිරුත්තිපටිසම්භිදෙ පඤ්හං පුච්ඡිස්සති, තස්ස නිරුත්තියා නිරුත්තිං කථයිස්සාමි, පදෙන පදං කථයිස්සාමි, අනුපදෙන අනුපදං කථයිස්සාමි, අක්ඛරෙන අක්ඛරං කථයිස්සාමි, සන්ධියා සන්ධිං කථයිස්සාමි, බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං කථයිස්සාමි, අනුබ්‍යඤ්ජනෙන අනුබ්‍යඤ්ජනං කථයිස්සාමි, වණ්ණෙන වණ්ණං කථයිස්සාමි, සරෙන සරං කථයිස්සාමි, පඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තිං කථයිස්සාමි, වොහාරෙන වොහාරං කථයිස්සාමි, නිස්සංසයං කරිස්සාමි, විමතිං විවෙචෙස්සාමි, තොසයිස්සාමි පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙන.

“无论谁以词无碍解问我问题，我将以语源回答语源，以词回答词，以逐词回答逐词，以音节回答音节，以连声回答连声，以辅音回答辅音，以随相回答随相，以音素回答音素，以元音回答元音，以概念回答概念，以言说回答言说，使他无疑，除其迷惑，以解答问题使他满意。”

‘‘යො කොචි මං පටිභානපටිසම්භිදෙ පඤ්හං පුච්ඡිස්සති, තස්ස පටිභානෙන පටිභානං කථයිස්සාමි, ඔපම්මෙන ඔපම්මං කථයිස්සාමි, ලක්ඛණෙන ලක්ඛණං කථයිස්සාමි, රසෙන රසං කථයිස්සාමි, නිස්සංසයං කරිස්සාමි, විමතිං විවෙචෙස්සාමි, තොසයිස්සාමි පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙනාති, ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො පටිසම්භිදාරතන’න්ති.

“无论谁以辩才无碍解问我问题，我将以辩才回答辩才，以譬喻回答譬喻，以特征回答特征，以作用回答作用，使他无疑，除其迷惑，以解答问题使他满意。”大王，这被称为“世尊的无碍解宝”。’

‘‘‘පටිසම්භිදා කිණිත්වාන, ඤාණෙන ඵස්සයෙය්‍ය යො;

අච්ඡම්භිතො අනුබ්බිග්ගො, අතිරොචති සදෙවකෙ’ති.

“获得无碍解，以智得触证；无畏亦无忧，光耀天人界。”

‘‘කතමං, මහාරාජ, භගවතො බොජ්ඣඞ්ගරතනං? සත්තිමෙ, මහාරාජ, බොජ්ඣඞ්ගා, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො. ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, සත්තහි බොජ්ඣඞ්ගරතනෙහි පටිමණ්ඩිතො භික්ඛු සබ්බං තමං අභිභුය්‍ය සදෙවකං ලොකං ඔභාසෙති පභාසෙති ආලොකං ජනෙති. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො බොජ්ඣඞ්ගරතන’න්ති.

“大王，什么是世尊的觉支宝？大王，有此七觉支：念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。大王，比丘以此七觉支宝庄严，就能战胜一切黑暗，照亮包括天神在内的世界，放射光明，带来光明。大王，这被称为‘世尊的觉支宝’。”

‘‘‘බොජ්ඣඞ්ගරතනමාලස්ස, උට්ඨහන්ති සදෙවකා;

කම්මෙන තං කිණිත්වාන, රතනං වො පිළන්ධථා’’’ති.

“‘天人亦为觉支宝鬘而兴起；以业购得此宝，你们当佩戴它。’”

‘‘භන්තෙ නාගසෙන, කතමං බුද්ධස්ස භගවතො සබ්බාපණ’’න්ති? ‘‘සබ්බාපණං ඛො, මහාරාජ, භගවතො නවඞ්ගං බුද්ධවචනං සාරීරිකානි පාරිභොගිකානි චෙතියානි සඞ්ඝරතනඤ්ච. සබ්බාපණෙ, මහාරාජ, භගවතා ජාතිසම්පත්ති පසාරිතා, භොගසම්පත්ති පසාරිතා, ආයුසම්පත්ති පසාරිතා, ආරොග්‍යසම්පත්ති පසාරිතා, වණ්ණසම්පත්ති පසාරිතා, පඤ්ඤාසම්පත්ති පසාරිතා, මානුසිකසම්පත්ති පසාරිතා, දිබ්බසම්පත්ති පසාරිතා, නිබ්බානසම්පත්ති [Pg.324] පසාරිතා. තත්ථ යෙ තං තං සම්පත්තිං ඉච්ඡන්ති, තෙ කම්මමූලං දත්වා පත්ථිතපත්ථිතං සම්පත්තිං කිණන්ති, කෙචි සීලසමාදානෙන කිණන්ති, කෙචි උපොසථකම්මෙන කිණන්ති, අප්පමත්තකෙනපි කම්මමූලෙන උපාදායුපාදාය සම්පත්තියො පටිලභන්ති. යථා, මහාරාජ, ආපණිකස්ස ආපණෙ තිලමුග්ගමාසෙ පරිත්තකෙනපි තණ්ඩුලමුග්ගමාසෙන අප්පකෙනපි මූලෙන උපාදායුපාදාය ගණ්හන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, භගවතො සබ්බාපණෙ අප්පමත්තකෙනපි කම්මමූලෙන උපාදායුපාදාය සම්පත්තියො පටිලභන්ති. ඉදං වුච්චති, මහාරාජ, ‘භගවතො සබ්බාපණ’න්ති.

“尊者龙军，什么是佛世尊的一切商店呢？”“大王，世尊的一切商店就是九分教、身舍利塔、受用塔以及僧宝。大王，在世尊的一切商店中，陈列着出生圆满、财富圆满、寿命圆满、健康圆满、容色圆满、智慧圆满、人界圆满、天界圆满、涅槃圆满。在那里，凡是想要得到这些圆满的人，他们以业为资本，购买各自所希望的圆满；有些人通过受持戒来购买，有些人通过布萨业来购买，即使仅以微少的业为资本，也能次第获得各种圆满。大王，譬如在商人的商店里，人们即使仅以少量的米、绿豆、豆子等微少的资本，也能次第买到东西；同样地，大王，在世尊的一切商店里，即使仅以微少的业为资本，也能次第获得各种圆满。大王，这就叫做‘世尊的一切商店’。”

‘‘‘ආයු අරොගතා වණ්ණං, සග්ගං උච්චාකුලීනතා;

අසඞ්ඛතඤ්ච අමතං, අත්ථි සබ්බාපණෙ ජිනෙ.

“‘寿命、健康、容色、天界、高贵的出身，以及无为与不死，都存在于胜者的一切商店中。

‘‘‘අප්පෙන බහුකෙනාපි, කම්මමූලෙන ගය්හති;

කිණිත්වා සද්ධාමූලෙන, සමිද්ධා හොථ භික්ඛවො’ති.

“‘以或多或少的业为资本，皆可获得；以信为资本而购买，比丘们，愿你们富足！’”

‘‘භගවතො ඛො, මහාරාජ, ධම්මනගරෙ එවරූපා ජනා පටිවසන්ති, සුත්තන්තිකා වෙනයිකා ආභිධම්මිකා ධම්මකථිකා ජාතකභාණකා දීඝභාණකා මජ්ඣිමභාණකා සංයුත්තභාණකා අඞ්ගුත්තරභාණකා ඛුද්දකභාණකා සීලසම්පන්නා සමාධිසම්පන්නා පඤ්ඤාසම්පන්නා බොජ්ඣඞ්ගභාවනාරතා විපස්සකා සදත්ථමනුයුත්තා ආරඤ්ඤිකා රුක්ඛමූලිකා අබ්භොකාසිකා පලාලපුඤ්ජිකා සොසානිකා නෙසජ්ජිකා පටිපන්නකා ඵලට්ඨා සෙක්ඛා ඵලසමඞ්ගිනො සොතාපන්නා සකදාගාමිනො අනාගාමිනො අරහන්තො තෙවිජ්ජා ඡළභිඤ්ඤා ඉද්ධිමන්තො පඤ්ඤාය පාරමිංගතා සතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගවරඣානවිමොක්ඛරූ පාරූපසන්තසුඛසමාපත්තිකුසලා, තෙහි අරහන්තෙහි ආකුලං සමාකුලං ආකිණ්ණං සමාකිණ්ණං නළවනසරවනමිව ධම්මනගරං අහොසි. භවතීහ –

“大王，在世尊的法城中，居住着这样的人：经师、律师、阿毗达摩师、说法者、本生诵者、长部诵者、中部诵者、相应部诵者、增支部诵者、小部诵者；具足戒者、具足定者、具足慧者；乐于修习觉支者、修观者、致力于自身真实义利者；林住者、树下住者、露地住者、草堆住者、冢间住者、常坐不卧者；行道者、证果者、有学者、具果者、入流者、一来者、不还者、阿罗汉；具三明者、具六神通者、具神通力者、智慧已达彼岸者；善于四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道、胜禅、解脱、色界与无色界寂静安乐等至者。这座法城被这些阿罗汉所充满、遍满，就像芦苇林和莎草林一样。此处有偈颂：

‘‘‘වීතරාගා වීතදොසා, වීතමොහා අනාසවා;

වීතතණ්හා අනාදානා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘离贪、离瞋、离痴、无漏、离渴爱、无执取，他们居住在法城中。

‘‘‘ආරඤ්ඤිකා ධුතධරා, ඣායිනො ලූඛචීවරා;

විවෙකාභිරතා ධීරා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘林住者、头陀行者、禅修者、穿粗衣者、乐于远离的贤者，他们居住在法城中。

‘‘‘නෙසජ්ජිකා සන්ථතිකා, අථොපි ඨානචඞ්කමා;

පංසුකූලධරා සබ්බෙ, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘常坐不卧者、随处住者，以及站立和经行者，所有穿粪扫衣的人，他们都居住在法城中。

‘‘‘තිචීවරධරා [Pg.325] සන්තා, චම්මඛණ්ඩචතුත්ථකා;

රතා එකාසනෙ විඤ්ඤූ, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘持三衣的寂静者，以皮块为第四物，乐于一坐食的智者，他们居住在法城中。

‘‘‘අප්පිච්ඡා නිපකා ධීරා, අප්පාහාරා අලොලුපා;

ලාභාලාභෙන සන්තුට්ඨා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘少欲、审慎、有智慧，少食、不贪，对得失皆感满足，他们居住在法城中。

‘‘‘ඣායී ඣානරතා ධීරා, සන්තචිත්තා සමාහිතා;

ආකිඤ්චඤ්ඤං පත්ථයානා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘禅修者、乐于禅那的贤者，心寂静、得禅定，渴求无所有处，他们居住在法城中。

‘‘‘පටිපන්නා ඵලට්ඨා ච, සෙක්ඛා ඵලසමඞ්ගිනො;

ආසීසකා උත්තමත්ථං, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘行道者与证果者，有学者与具果者；希求无上之义利，他们居住在法城中。

‘‘‘සොතාපන්නා ච විමලා, සකදාගාමිනො ච යෙ;

අනාගාමී ච අරහන්තො, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘无垢的入流者，以及一来者、不还者与阿罗汉，他们居住在法城中。

‘‘‘සතිපට්ඨානකුසලා, බොජ්ඣඞ්ගභාවනාරතා;

විපස්සකා ධම්මධරා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘善于四念处者，乐于修习觉支者，修观者与持法者，他们居住在法城中。

‘‘‘ඉද්ධිපාදෙසු කුසලා, සමාධිභාවනාරතා;

සම්මප්පධානානුයුත්තා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘善于四神足者，乐于修习禅定者，致力于四正勤者，他们居住在法城中。

‘‘‘අභිඤ්ඤාපාරමිප්පත්තා, පෙත්තිකෙ ගොචරෙ රතා;

අන්තලික්ඛම්හි චරණා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘已达神通彼岸者，乐于父传之境者，能于空中行走者，他们居住在法城中。

‘‘‘ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ මිතභාණී, ගුත්තද්වාරා සුසංවුතා;

සුදන්තා උත්තමෙ දම්මෙ, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ.

“‘垂目者、语少者，守护根门、善防护者，于无上调御中善调伏者，他们居住在法城中。

‘‘‘තෙවිජ්ජා ඡළභිඤ්ඤා ච, ඉද්ධියා පාරමිං ගතා;

පඤ්ඤාය පාරමිප්පත්තා, ධම්මනගරෙ වසන්ති තෙ’ති.

“‘具三明与六神通者，已达神通彼岸者，已达智慧彼岸者，他们居住在法城中。’”

‘‘යෙ ඛො තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ අපරිමිතඤාණවරධරා අසඞ්ගා අතුලගුණා අතුලයසා අතුලබලා අතුලතෙජා ධම්මචක්කානුප්පවත්තකා පඤ්ඤාපාරමිං ගතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ධම්මසෙනාපතිනො’ති වුච්චන්ති.

“大王，那些比丘是无量胜智的持有者，无执著，具足无与伦比的功德、无与伦比的声誉、无与伦比的力量、无与伦比的威力，是随转法轮者，已达智慧的彼岸。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘法将’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ ඉද්ධිමන්තො අධිගතප්පටිසම්භිදාපත්තවෙසාරජ්ජා ගගනචරා දුරාසදා දුප්පසහා අනාලම්බචරා සසාගරමහිධරපථවිකම්පකො චන්දසූරියපරිමජ්ජකා විකුබ්බනාධිට්ඨානාභිනීහාරකුසලා ඉද්ධියා [Pg.326] පාරමිං ගතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘පුරොහිතා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘有神通力，已证得无碍解与无畏，能行于虚空，难于亲近，难于压制，无所依而行，能震动连同海洋与山脉的大地，能抚摸日月，善于变化、决意与神通展现，已达神通的彼岸。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘国师’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ ධුතඞ්ගමනුගතා අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා විඤ්ඤත්තිමනෙසනජිගුච්ඡකා පිණ්ඩාය සපදානචාරිනො භමරාව ගන්ධමනුඝායිත්වා පවිසන්ති විවිත්තකානනං, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛා අරහත්තමනුප්පත්තා ධුතඞ්ගගුණෙ අග්ගනික්ඛිත්තා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘අක්ඛදස්සා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘奉行头陀支，少欲知足，厌恶不当的暗示与谋求，次第乞食，如蜂随香进入僻静的林中，于身与命皆无顾恋，已证阿罗汉果，于头陀功德臻于第一。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘裁判官’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ පරිසුද්ධා විමලා නික්කිලෙසා චුතූපපාතකුසලා දිබ්බචක්ඛුම්හි පාරමිං ගතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘නගරජොතකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘清净、无垢、无烦恼，善知有情的死生，于天眼已达彼岸。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘城市光明者’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා සිථිලධනිතදීඝරස්සගරුකලහුකක්ඛරපරිච්ඡෙදකුසලා නවඞ්ගසාසනධරා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ධම්මරක්ඛා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘多闻博学、传承圣教、持法、持律、持论母，善于分辨字母发音的松紧、长短、轻重，是九分教的持有者。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘法的守护者’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ විනයඤ්ඤූ විනයකොවිදා ඨානාට්ඨානකුසලා ආපත්තානාපත්තිගරුකලහුකසතෙකිච්ඡඅතෙකිච්ඡවුට්ඨානදෙසනානිග්ගහ- පටිකම්මඔසාරණනිස්සාරණපටිසාරණකුසලා විනයෙ පාරමිං ගතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘රූපරක්ඛා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘知律、通晓律，善于判断事与非事，善于分辨犯戒与不犯戒、重罪与轻罪、可治与不可治、出罪、忏悔、呵责、补救、复权、驱摈与和解，于戒律已达彼岸。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘威仪的守护者’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ විමුත්තිවරකුසුමමාලබද්ධා වරපවරමහග්ඝසෙට්ඨභාවමනුප්පත්තා බහුජනකන්තමභිපත්ථිතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘පුප්ඵාපණිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘以解脱胜花编织成鬘，已达最上、殊胜、珍贵、第一的境界，为众人所喜爱、所希求。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘花商’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ චතුසච්චාභිසමයප්පටිවිද්ධා දිට්ඨසච්චා විඤ්ඤාතසාසනා චතූසු සාමඤ්ඤඵලෙසු තිණ්ණවිචිකිච්ඡා පටිලද්ධඵලසුඛා අඤ්ඤෙසම්පි පටිපන්නානං තෙ ඵලෙ සංවිභජන්ති, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ඵලාපණිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘已于四圣谛现观通达、已见真谛、已领悟教法、于四沙门果断除怀疑、已获得果乐，亦与其他修行者分享此果。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘果商’。”

‘‘යෙ [Pg.327] පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ සීලසංවරගන්ධමනුලිත්තා අනෙකවිධබහුගුණධරා කිලෙසමලදුග්ගන්ධවිධමකා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ගන්ධාපණිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘以戒律防护之香涂身，具有多种多样的功德，能去除烦恼污垢的恶臭。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘香商’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ ධම්මකාමා පියසමුදාහාරා අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජා අරඤ්ඤගතාපි රුක්ඛමූලගතාපි සුඤ්ඤාගාරගතාපි ධම්මවරරසං පිවන්ති, කායෙන වාචාය මනසා ධම්මවරරසමොගාළ්හා අධිමත්තපටිභානා ධම්මෙසු ධම්මෙසනප්පටිපන්නා ඉතො වා තතො වා යත්ථ යත්ථ අප්පිච්ඡකථා සන්තුට්ඨිකථා පවිවෙකකථා අසංසග්ගකථා වීරියාරම්භකථා සීලකථා සමාධිකථා පඤ්ඤාකථා විමුත්තිකථා විමුත්තිඤාණදස්සනකථා, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා තං තං කථාරසං පිවන්ති, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘සොණ්ඩා පිපාසා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘喜爱正法，乐于言说，对阿毗达摩和上等律有极大的喜悦，即使住在林中、树下或空寂处，也饮着胜法的滋味，身语意都沉浸在胜法的滋味中，具有超凡的辩才，于诸法中寻求正法。无论何处，只要有关于少欲、知足、远离、不杂、精进、戒、定、慧、解脱、解脱知见的言论，他们就去那里饮尝那些言论的滋味。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘法的嗜饮者与渴求者’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ පුබ්බරත්තාපරරත්තං ජාගරියානුයොගමනුයුත්තා නිසජ්ජට්ඨානචඞ්කමෙහි රත්තින්දිවං වීතිනාමෙන්ති, භාවනානුයොගමනුයුත්තා කිලෙසපටිබාහනාය සදත්ථප්පසුතා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘නගරගුත්තිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘于前夜、后夜勤修警寤，以坐、立、经行度过日夜，勤修禅定，为断除烦恼而致力于自身之义利。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘城市护卫’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ නවඞ්ගං බුද්ධවචනං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච නයතො ච කාරණතො ච හෙතුතො ච උදාහරණතො ච වාචෙන්ති අනුවාචෙන්ති භාසන්ති අනුභාසන්ති, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ධම්මාපණිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘从义理、文句、理则、原因、理由和譬喻上，教导、复述、宣说、随说九分佛语。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘法商’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ ධම්මරතනභොගෙන ආගමපරියත්තිසුතභොගෙන භොගිනො ධනිනො නිද්දිට්ඨසරබ්‍යඤ්ජනලක්ඛණප්පටිවෙධා විඤ්ඤූ ඵරණා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘ධම්මසෙට්ඨිනො’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘以法宝为财富，以圣典、教理和听闻为财富，富有且资财充足，通达所指示的元音、辅音、特征，是智慧广博的智者。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘法财主’。”

‘‘යෙ පන තෙ, මහාරාජ, භික්ඛූ උළාරදෙසනාපටිවෙධා පරිචිණ්ණාරම්මණවිභත්තිනිද්දෙසා සික්ඛාගුණපාරමිප්පත්තා, එවරූපා ඛො, මහාරාජ, භික්ඛූ භගවතො ධම්මනගරෙ ‘විස්සුතධම්මිකා’ති වුච්චන්ති.

“再者，大王，有些比丘通达殊胜教示，善于分别解说已熟习的所缘，并已达到学处与功德的圆满。大王，在世尊的法城中，这样的比丘被称为‘闻名的法行者’。”

‘‘එවං සුවිභත්තං ඛො, මහාරාජ, භගවතො ධම්මනගරං එවං සුමාපිතං එවං සුවිහිතං එවං සුපරිපූරිතං එවං සුවවත්ථාපිතං එවං සුරක්ඛිතං එවං සුගොපිතං එවං [Pg.328] දුප්පසය්හං පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි, ඉමිනා, මහාරාජ, කාරණෙන ඉමිනා හෙතුනා ඉමිනා නයෙන ඉමිනා අනුමානෙන ඤාතබ්බං අත්ථි සො භගවාති.

“大王，世尊的法城是如此善分、如此善建、如此善布、如此善满、如此善立、善护、善卫，是敌人与对手难以攻破的。大王，以此原因、以此理由、以此理则、以此推论，应当了知：那位世尊是存在的。”

‘‘‘යථාපි නගරං දිස්වා, සුවිභත්තං මනොරමං;

අනුමානෙන ජානන්ති, වඩ්ඪකිස්ස මහත්තනං.

“‘譬如见城郭，善分又悦意；由此可推知，巨匠之宏伟。’

‘‘‘තථෙව ලොකනාථස්ස, දිස්වා ධම්මපුරං වරං;

අනුමානෙන ජානන්ති, අත්ථි සො භගවා ඉති.

“‘如是见世间怙主，殊胜之法城；由推论可知，彼世尊存在。’”

‘‘‘අනුමානෙන ජානන්ති, ඌමිං දිස්වාන සාගරෙ;

යථායං දිස්සතෙ ඌමි, මහන්තො සො භවිස්සති.

“‘由推论可知，见海中波浪；既见此波浪，彼海必浩瀚。’”

‘‘‘තථා බුද්ධං සොකනුදං, සබ්බත්ථමපරාජිතං;

තණ්හක්ඛයමනුප්පත්තං, භවසංසාරමොචනං.

“‘如是佛陀，能除忧恼，于一切处不败，已达爱尽，解脱有与轮回。’”

‘‘‘අනුමානෙන ඤාතබ්බං, ඌමිං දිස්වා සදෙවකෙ;

යථා ධම්මූමිවිප්ඵාරො, අග්ගො බුද්ධො භවිස්සති.

“‘见此法浪于天人世间广布，当由推论了知：佛陀必定至上。’”

‘‘‘අනුමානෙන ජානන්ති, දිස්වා අච්චුග්ගතං ගිරිං;

යථා අච්චුග්ගතො එසො, හිමවා සො භවිස්සති.

“‘见高耸之山，由推论可知；此山既如此巍峨，彼必是雪山（Himavā）。’”

‘‘‘තථා දිස්වා ධම්මගිරිං, සීතීභූතං නිරූපධිං;

අච්චුග්ගතං භගවතො, අචලං සුප්පතිට්ඨිතං.

“‘如是见世尊之法山，清凉、无基、崇高、不动、善安住。’”

‘‘‘අනුමානෙන ඤාතබ්බං, දිස්වාන ධම්මපබ්බතං;

තථා හි සො මහාවීරො, අග්ගො බුද්ධො භවිස්සති.

“‘既见此法山，由推论可知；彼大雄亦然，必为至上佛。’”

‘‘‘යථාපි ගජරාජස්ස, පදං දිස්වාන මානුසා;

අනුමානෙන ජානන්ති, මහා එසො ගජො ඉති.

“‘譬如人见象王足迹，由推论便可知晓：此象必定巨大。’”

‘‘‘තථෙව බුද්ධනාගස්ස, පදං දිස්වා විභාවිනො;

අනුමානෙන ජානන්ති, උළාරො සො භවිස්සති.

“‘如是见佛龙象之足迹，有智者由推论，便知彼必定殊胜。’”

‘‘‘අනුමානෙන ජානන්ති, භීතෙ දිස්වාන කුම්මිගෙ;

මිගරාජස්ස සද්දෙන, භීතාමෙ කුම්මිගා ඉති.

“‘见诸野兽皆惊惧，人由推论便了知：彼等乃因兽王之吼声而怖畏。’”

‘‘‘තථෙව තිත්ථියෙ දිස්වා, විත්ථතෙ භීතමානසෙ;

අනුමානෙන ඤාතබ්බං, ධම්මරාජෙන ගජ්ජිතං.

“‘如是见外道，溃散且心生怖畏；由推论可知，此乃法王之狮吼。’”

‘‘‘නිබ්බුතං [Pg.329] පථවිං දිස්වා, හරිතපත්තං මහොදිකං;

අනුමානෙන ජානන්ති, මහාමෙඝෙන නිබ්බුතං.

“‘见大地清凉，绿叶丰茂，雨水充沛；由推论可知，此乃大云所致。’”

‘‘‘තථෙවිමං ජනං දිස්වා, ආමොදිතපමොදිතං;

අනුමානෙන ඤාතබ්බං, ධම්මමෙඝෙන තප්පිතං.

“‘如是见此众人，欢欣而又喜悦；由推论可知，已为法云所满足。’”

‘‘‘ලග්ගං දිස්වා භුසං පඞ්කං, කලලද්දගතං මහිං;

අනුමානෙන ජානන්ති, වාරික්ඛන්ධො මහා ගතො.

“‘见大地泥泞深厚，为泥浆所覆盖；由推论可知，曾有大水流过。’”

‘‘‘තථෙවිමං ජනං දිස්වා, රජපඞ්කසමොහිතං;

වහිතං ධම්මනදියා, විසට්ඨං ධම්මසාගරෙ.

“‘如是见此众人，为尘泥所染，为法河所载，弃于法海之中。’”

‘‘‘ධම්මාමතගතං දිස්වා, සදෙවකමිමං මහිං;

අනුමානෙන ඤාතබ්බං, ධම්මක්ඛන්ධො මහා ගතො.

“‘见此天人世间，已得法甘露；由推论可知，大法蕴已流布。’”

‘‘‘අනුමානෙන ජානන්ති, ඝායිත්වා ගන්ධමුත්තමං;

යථායං වායතෙ ගන්ධො, හෙස්සන්ති පුප්ඵිතා දුමා.

“‘嗅闻无上香，人由推论知；此香既飘散，林木必已开花。’”

‘‘‘තථෙවායං සීලගන්ධො, පවායති සදෙවකෙ;

අනුමානෙන ඤාතබ්බං, අත්ථි බුද්ධො අනුත්තරො’ති.

“‘如是此戒香，于天人世间飘散；由推论可知，无上佛陀必定存在。’”

‘‘එවරූපෙන ඛො, මහාරාජ, කාරණසතෙන කාරණසහස්සෙන හෙතුසතෙන හෙතුසහස්සෙන නයසතෙන නයසහස්සෙන ඔපම්මසතෙන ඔපම්මසහස්සෙන සක්කා බුද්ධබලං උපදස්සයිතුං. යථා, මහාරාජ, දක්ඛො මාලාකාරො නානාපුප්ඵරාසිම්හා ආචරියානුසිට්ඨියා පච්චත්තපුරිසකාරෙන විචිත්තං මාලාගුණරාසිං කරෙය්‍ය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සො භගවා විචිත්තපුප්ඵරාසි විය අනන්තගුණො අප්පමෙය්‍යගුණො, අහමෙතරහි ජිනසාසනෙ මාලාකාරො විය පුප්ඵගන්ථකො පුබ්බකානං ආචරියානං මග්ගෙනපි මය්හං බුද්ධිබලෙනපි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙනපි කාරණෙන අනුමානෙන බුද්ධබලං දීපයිස්සාමි, ත්වං පනෙත්ථ ඡන්දං ජනෙහි සවනායා’’ති.

“大王，诚然能以百千种原因、百千种缘由、百千种理路、百千种譬喻来显示佛陀之力。大王，譬如善巧的花匠，从众花堆中，依循师教，以一己之力，制作出种种美丽的花环；同样地，大王，那位世尊犹如种种花堆，具无量功德、无边功德。如今我于胜者教法中，如花匠、如花环编织者，循往昔导师之道，亦以我之智慧力，以无数原因与推论，阐明佛陀之力。你当于此生起欲乐，以便听闻。”

‘‘දුක්කරං, භන්තෙ නාගසෙන, අඤ්ඤෙසං එවරූපෙන කාරණෙන අනුමානෙන බුද්ධබලං උපදස්සයිතුං, නිබ්බුතොස්මි, භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හාකං පරමවිචිත්තෙන පඤ්හවෙය්‍යාකරණෙනා’’ති.

“尊者龙军，他人欲以此等原因与推论来显示佛陀之力，实为难事。尊者龙军，我已因您这至为绝妙的问答而得以平息。”

අනුමානපඤ්හො පඨමො.

推论问第一。

2. ධුතඞ්ගපඤ්හො

2. 头陀支问

‘‘පස්සතාරඤ්ඤකෙ [Pg.330] භික්ඛූ, අජ්ඣොගාළ්හෙ ධුතෙ ගුණෙ;

පුන පස්සති ගිහී රාජා, අනාගාමිඵලෙ ඨිතෙ.

“国王见林野比丘，深入头陀功德；又见在家人，安住于不还果。”

‘‘උභොපි තෙ විලොකෙත්වා, උප්පජ්ජි සංසයො මහා;

බුජ්ඣෙය්‍ය චෙ ගිහී ධම්මෙ, ධුතඞ්ගං නිප්ඵලං සියා.

“观察此二者，大疑心生起；若在家人能证法，头陀行则无益。”

‘‘පරවාදිවාදමථනං, නිපුණං පිටකත්තයෙ;

හන්ද පුච්ඡෙ කථිසෙට්ඨං, සො මෙ කඞ්ඛං විනෙස්සතී’’ති.

“彼能破他论，精通于三藏；我今当问最胜说者，彼能除我疑。”

අථ ඛො මිලින්දො රාජා යෙනායස්මා නාගසෙනො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නාගසෙනං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො මිලින්දො රාජා ආයස්මන්තං නාගසෙනං එතදවොච ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, අත්ථි කොචි ගිහී අගාරිකො කාමභොගී පුත්තදාරසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තො කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තො මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තො ජාතරූපරජතං සාදියන්තො මණිමුත්තාකඤ්චනවිචිත්තමොළිබද්ධො යෙන සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකත’’න්ති?

于是，弥兰陀王（Milinda）前往具寿龙军之处。抵达后，他顶礼具寿龙军，然后坐于一旁。坐于一旁后，弥兰陀王对具寿龙军说：“尊者龙军，是否有任何在家的居士，享受欲乐，住在妻儿拥挤的住所，使用迦尸（Kāsi）檀香，佩戴花鬘、涂香，接受金银，头戴饰有摩尼、珍珠、黄金的华丽头冠，而能亲证那寂静、最上义的涅槃？”

‘‘න, මහාරාජ, එකඤ්ඤෙව සතං න ද්වෙ සතානි න තීණි චත්තාරි පඤ්ච සතානි න සහස්සං න සතසහස්සං න කොටිසතං න කොටිසහස්සං න කොටිසතසහස්සං, තිට්ඨතු මහාරාජ දසන්නං වීසතියා සතස්ස සහස්සස්ස අභිසමයො, කතමෙන තෙ පරියායෙන අනුයොගං දම්මී’’ති.

“大王，何止一百，非只二百、三百、四百、五百，非只一千、十万，非只一亿、百亿、千亿。大王，且不论十人、二十人、百人、千人的证悟，我当以何种方式为您解说呢？”

‘‘ත්වමෙවෙතං බ්‍රූහී’’ති. ‘‘තෙනහි තෙ, මහාරාජ, කථයිස්සාමි සතෙන වා සහස්සෙන වා සතසහස්සෙන වා කොටියා වා කොටිසතෙන වා කොටිසහස්සෙන වා කොටිසතසහස්සෙන වා, යා කාචි නවඞ්ගෙ බුද්ධවචනෙ සල්ලෙඛිතාචාරප්පටිපත්තිධුතවරඞ්ගගුණනිස්සිතා ථා, තා සබ්බා ඉධ සමොසරිස්සන්ති. යථා, මහාරාජ, නින්නුන්නතසමවිසමථලාථලදෙසභාගෙ අභිවුට්ඨං උදකං, සබ්බං තං තතො විනිගළිත්වා මහොදධිං සාගරං සමොසරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සම්පාදකෙ සති යා කාචි නවඞ්ගෙ බුද්ධවචනෙ සල්ලෙඛිතාචාරප්පටිපත්තිධුතඞ්ගගුණධරනිස්සිතා කථා, තා සබ්බා ඉධ සමොසරිස්සන්ති.

“就请您说吧。”“那么，大王，我将为您以百、千、十万、俱胝、百俱胝、千俱胝、十万俱胝种方式解说。凡是九分佛语中，依于俭约行、行道、最胜头陀支功德的教说，都将汇集于此。大王，譬如雨水降于高低、平坦、崎岖之地，所有的水都从那里流出，汇入大海洋；正是如此，大王，当有能成就者时，凡是九分佛语中，依于持守俭约行、行道、头陀功德者的教说，都将汇集于此。”

‘‘මය්හම්පෙත්ථ[Pg.331], මහාරාජ, පරිබ්‍යත්තතාය බුද්ධියා කාරණපරිදීපනං සමොසරිස්සති, තෙනෙසො අත්ථො සුවිභත්තො විචිත්තො පරිපුණ්ණො පරිසුද්ධො සමානීතො භවිස්සති. යථා, මහාරාජ, කුසලො ලෙඛාචරියො අනුසිට්ඨො ලෙඛං ඔසාරෙන්තො අත්තනො බ්‍යත්තතාය බුද්ධියා කාරණපරිදීපනෙන ලෙඛං පරිපූරෙති, එවං සා ලෙඛා සමත්තා පරිපුණ්ණා අනූනිකා භවිස්සති. එවමෙව මය්හම්පෙත්ථ පරිබ්‍යත්තතාය බුද්ධියා කාරණපරිදීපනං සමොසරිස්සති, තෙනෙසො අත්ථො සුවිභත්තො විචිත්තො පරිපුණ්ණො පරිසුද්ධො සමානීතො භවිස්සති.

“大王，于此，我将以我明晰的智慧阐明其理，由此，此义理将得以善为分别、奇妙、圆满、清净、善为阐明。大王，譬如一位善巧的书写师，在受教书写时，以其明晰的智慧阐明其理，从而使书写圆满。如此，其书写将得以完成，圆满而无缺。正是如此，大王，于此，我将以我明晰的智慧阐明其理，由此，此义理将得以善为分别、奇妙、圆满、清净、善为阐明。”

‘‘නගරෙ, මහාරාජ, සාවත්ථියා පඤ්චකොටිමත්තා අරියසාවකා භගවතො උපාසකඋපාසිකායො සත්තපණ්ණාසසහස්සානි තීණි ච සතසහස්සානි අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨිතා, තෙ සබ්බෙපි ගිහී යෙව, න පබ්බජිතා. පුන තත්ථෙව කණ්ඩම්බමූලෙ යමකපාටිහාරියෙ වීසති පාණකොටියො අභිසමිංසු, පුන චූළරාහුලොවාදෙ, මහාමඞ්ගලසුත්තන්තෙ, සමචිත්තපරියායෙ, පරාභවසුත්තන්තෙ, පුරාභෙදසුත්තන්තෙ, කලහවිවාදසුත්තන්තෙ, චූළබ්‍යූහසුත්තන්තෙ, මහාබ්‍යූහසුත්තන්තෙ, තුවටකසුත්තන්තෙ, සාරිපුත්තසුත්තන්තෙ ගණනපථමතීතානං දෙවතානං ධම්මාභිසමයො අහොසි.

“大王，在舍卫城(Sāvatthī)，世尊的圣弟子优婆塞与优婆夷约有五千万，其中三十五万七千人安住于不还果，他们全都是在家人，并非出家。再者，就在那里，于芒果树下示现双神变时，有二亿生灵证悟。又于宣说《小罗睺罗教诫经》、《大吉祥经》、《等心经》、《衰损经》、《溃散前经》、《诤讼经》、《小庄严经》、《大庄严经》、《迅速经》、《舍利弗经》时，有无数天神证得了法。”

‘‘නගරෙ රාජගහෙ පඤ්ඤාසසහස්සානි තීණි ච සතසහස්සානි අරියසාවකා භගවතො උපාසකඋපාසිකායො, පුන තත්ථෙව ධනපාලහත්ථිනාගදමනෙ නවුති පාණකොටියො, පාරායනසමාගමෙ පාසාණකචෙතියෙ චුද්දස පාණකොටියො, පුන ඉන්දසාලගුහායං අසීති දෙවතාකොටියො, පුන බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ අට්ඨාරස බ්‍රහ්මකොටියො අපරිමාණා ච දෙවතායො, පුන තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං අභිධම්මදෙසනාය අසීති දෙවතාකොටියො, දෙවොරොහණෙ සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ ලොකවිවරණපාටිහාරියෙ පසන්නානං නරමරූනං තිංස කොටියො අභිසමිංසු.

“在王舍城(Rājagaha)，世尊的圣弟子优婆塞与优婆夷有三十五万。再者，就在那里，于调伏护财象时，有九亿生灵证悟；于波罗延集会在石塔处，有一亿四千万生灵证悟；又于因达娑罗窟，有八亿天神；又于波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处鹿野苑初次说法时，有一亿八千万梵天及无数天神；又于忉利天(Tāvatiṃsa)的班独甘巴拉石座上宣说阿毗达摩时，有八亿天神；于从天界降临时，在桑咖萨城门示现开显世界神通时，有三亿心生净信的人与天人证悟。”

පුන සක්කෙසු කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ බුද්ධවංසදෙසනාය මහාසමයසුත්තන්තදෙසනාය ච ගණනපථමතීතානං දෙවතානං ධම්මාභිසමයො අහොසි[Pg.332]. පුන සුමනමාලාකාරසමාගමෙ, ගරහදින්නසමාගමෙ, ආනන්දසෙට්ඨිසමාගමෙ, ජම්බුකාජීවකසමාගමෙ, මණ්ඩුකදෙවපුත්තසමාගමෙ, මට්ඨකුණ්ඩලිදෙවපුත්තසමාගමෙ, සුලසානගරසොභිනිසමාගමෙ, සිරිමානගරසොභිනිසමාගමෙ, පෙසකාරධීතුසමාගමෙ, චූළසුභද්දාසමාගමෙ, සාකෙතබ්‍රාහ්මණස්ස ආළාහනදස්සනසමාගමෙ, සූනාපරන්තකසමාගමෙ, සක්කපඤ්හසමාගමෙ, තිරොකුට්ටසමාගමෙ, රතනසුත්තසමාගමෙ පච්චෙකං චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි, යාවතා, මහාරාජ, භගවා ලොකෙ අට්ඨාසි, තාව තීසු මණ්ඩලෙසු සොළසසු මහාජනපදෙසු යත්ථ යත්ථ භගවා විහාසි, තත්ථ තත්ථ යෙභුය්‍යෙන ද්වෙ තයො චත්තාරො පඤ්ච සතං සහස්සං සතසහස්සං දෙවා ච මනුස්සා ච සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරිංසු. යෙ තෙ, මහාරාජ, දෙවා ගිහී යෙව, න තෙ පබ්බජිතා, එතානි චෙව, මහාරාජ, අඤ්ඤානි ච අනෙකානි දෙවතාකොටිසතසහස්සානි ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරිංසූ’’ති.

“再者，在释迦族的迦毗罗卫(Kapilavatthu)尼拘律园中，因宣说《佛史》与《大集会经》，有无数天神证得了法。再者，于须摩那(Sumana)花匠集会、伽罗诃提那(Garahadinna)集会、阿难长者集会、裸行顺命外道者阎浮迦(Jambuka)集会、蛙(Maṇḍuka)天子集会、精致耳环(Maṭṭhakuṇḍalī)天子集会、名妓苏拉莎集会、名妓尸利摩(Sirimā)集会、织工女集会、小苏芭达集会、娑枳多婆罗门观火葬场集会、苏那波罗陀迦(Sūnāparantaka)集会、帝释所问集会、墙外集会、《宝经》集会等场合，各别都有八万四千生灵证得了法。大王，只要世尊住世，于三个区域、十六大国中，无论世尊住于何处，那里大多数都有二、三、四、五、百、千、十万的天人亲证了寂静、最上义的涅槃。大王，那些天神都是在家人，并非出家众。大王，正是这些天神，以及其他无数万亿身为在家、享受欲乐者的天神，都亲证了寂静、最上义的涅槃。”

‘‘යදි, භන්තෙ නාගසෙන, ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, අථ ඉමානි ධුතඞ්ගානි කිමත්ථං සාධෙන්ති, තෙන කාරණෙන ධුතඞ්ගානි අකිච්චකරානි හොන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, විනා මන්තොසධෙහි බ්‍යාධයො වූපසමන්ති, කිං වමනවිරෙචනාදිනා සරීරදුබ්බලකරණෙන? යදි මුට්ඨීහි පටිසත්තුනිග්ගහො භවති, කිං අසිසත්තිසරධනුකොදණ්ඩලගුළමුග්ගරෙහි? යදි ගණ්ඨිකුටිලසුසිරකණ්ටලතාසාඛා ආලම්බිත්වා රුක්ඛමභිරූහනං භවති, කිං දීඝදළ්හනිස්සෙණිපරියෙසනෙන? යදි ථණ්ඩිලසෙය්‍යාය ධාතුසමතා භවති, කිං සුඛසම්ඵස්සමහතිමහාසිරිසයනපරියෙසනෙන? යදි එකකො සාසඞ්කසප්පටිභයවිසමකන්තාරතරණසමත්ථො භවති, කිං සන්නද්ධසජ්ජමහතිමහාසත්ථපරියෙසනෙන? යදි නදිසරං බාහුනා තරිතුං සමත්ථො භවති, කිං ධුවසෙතුනාවාපරියෙසනෙන? යදි සකසන්තකෙන ඝාසච්ඡාදනං කාතුං පහොති, කිං පරූපසෙවනපියසමුල්ලාපපච්ඡාපුරෙධාවනෙන? යදි අඛාතතළාකෙ උදකං ලභති, කිං උදපානතළාකපොක්ඛරණිඛණනෙන? එවමෙව ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, යදි ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, කිං ධුතගුණවරසමාදියනෙනා’’ති?

“大德龙军，倘若在家的、享受欲乐的居士也能亲证寂静、最上义的涅槃，那么为何还要修持这些头陀行呢？如此一来，头陀行岂非无用？大德龙军，倘若无须咒术和药物，疾病就能平息，为何还要用催吐、泻下等法使身体虚弱呢？倘若用拳头就能制伏敌人，为何还要用刀、矛、弓、箭、棍、锤呢？倘若抓住多节、弯曲、中空、带刺的藤枝就能爬上树，为何还要寻找又长又坚固的梯子呢？倘若睡在地上就能使诸界得以平衡，为何还要寻找触感舒适的华丽大卧具呢？倘若独自一人就能渡过充满疑惧、危险、崎岖的旷野，为何还要寻找整装待发的大商队呢？倘若用双臂就能渡过江河湖泊，为何还要寻找坚固的桥梁或船只呢？倘若凭自己的所有就能获得衣食，为何还要侍奉他人、甜言蜜语、前后奔走呢？倘若在未开凿的池塘里就能得到水，为何还要挖掘水井、池塘、莲池呢？正是如此，大德龙军，倘若在家的、享受欲乐的居士也能亲证寂静、最上义的涅槃，为何还要受持殊胜的头陀功德呢？”

‘‘අට්ඨවීසති [Pg.333] ඛො පනිමෙ, මහාරාජ, ධුතඞ්ගගුණා යථාභුච්චගුණා, යෙහි ගුණෙහි ධුතඞ්ගානි සබ්බබුද්ධානං පිහයිතානි පත්ථිතානි. කතමෙ අට්ඨවීසති? ඉධ, මහාරාජ, ධුතඞ්ගං සුද්ධාජීවං සුඛඵලං අනවජ්ජං න පරදුක්ඛාපනං අභයං අසම්පීළනං එකන්තවඩ්ඪිකං අපරිහානියං අමායං ආරක්ඛා පත්ථිතදදං සබ්බසත්තදමනං සංවරහිතං පතිරූපං අනිස්සිතං විප්පමුත්තං රාගක්ඛයං දොසක්ඛයං මොහක්ඛයං මානප්පහානං කුවිතක්කච්ඡෙදනං කඞ්ඛාවිතරණං කොසජ්ජවිද්ධංසනං අරතිප්පහානං ඛමනං අතුලං අප්පමාණං සබ්බදුක්ඛක්ඛයගමනං, ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, අට්ඨවීසති ධුතඞ්ගගුණා යථාභුච්චගුණා යෙහි ගුණෙහි ධුතඞ්ගානි සබ්බබුද්ධානං පිහයිතානි පත්ථිතානි.

大王，此乃二十八种头陀支功德，是如实功德，为一切诸佛所珍爱、所向往。是哪二十八种呢？大王，于此，头陀行是：清净活命、安乐之果、无有罪过、不令他苦、无所畏惧、无有逼迫、一向增长、无有退失、无有欺诈、守护自身、施其所愿、调伏一切有情、具防护之益、合宜、无所依止、解脱、尽贪、尽嗔、尽痴、断慢、断恶寻思、度越疑惑、摧破懈怠、舍离不乐、堪忍、无与伦比、无量、以及趣向一切苦的灭尽。大王，此乃二十八种头陀支功德，是如实功德，为一切诸佛所珍爱、所向往。

‘‘යෙ ඛො තෙ, මහාරාජ, ධුතගුණෙ සම්මා උපසෙවන්ති, තෙ අට්ඨාරසහි ගුණෙහි සමුපෙතා භවන්ති. කතමෙහි අට්ඨාරසහි? ආචාරො තෙසං සුවිසුද්ධො හොති, පටිපදා සුපූරිතා හොති, කායිකං වාචසිකං සුරක්ඛිතං හොති, මනොසමාචාරො සුවිසුද්ධො හොති, වීරියං සුපග්ගහිතං හොති, භයං වූපසම්මති, අත්තානුදිට්ඨිබ්‍යපගතා හොති, ආඝාතො උපරතො හොති, මෙත්තා උපට්ඨිතා හොති, ආහාරො පරිඤ්ඤාතො හොති, සබ්බසත්තානං ගරුකතො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියමනුයුත්තො හොති, අනිකෙතො හොති, යත්ථ ඵාසු තත්ථ විහාරී හොති, පාපජෙගුච්ඡී හොති, විවෙකාරාමො හොති, සතතං අප්පමත්තො හොති, යෙ තෙ, මහාරාජ, ධුතගුණෙ සම්මා උපසෙවන්ති, තෙ ඉමෙහි අට්ඨාරසහි ගුණෙහි සමුපෙතා භවන්ති.

大王，凡善修头陀支功德者，彼等具足十八种功德。是哪十八种呢？彼等：行为极为清净，行道得以圆满，身语得到善护，意行极为清净，精进得以善策，恐惧得以平息，我见得以远离，嗔恨得以止息，慈心现前，遍知饮食，为一切有情所尊重，于食知量，勤修觉醒，无有定所，随安乐而住，厌恶罪恶，乐于远离，恒常不放逸。大王，凡善修头陀支功德者，彼等即具足此十八种功德。

‘‘දස ඉමෙ, මහාරාජ, පුග්ගලා ධුතගුණාරහා. කතමෙ දස? සද්ධො හොති හිරිමා ධිතිමා අකුහො අත්ථවසී අලොලො සික්ඛාකාමො දළ්හසමාදානො අනුජ්ඣානබහුලො මෙත්තාවිහාරී, ඉමෙ ඛො, මහාරාජ, දස පුග්ගලා ධුතගුණාරහා.

大王，有此十种人堪受头陀支功德。是哪十种呢？有信者、有惭者、有毅力者、不欺诈者、通达义利者、不贪婪者、乐于学处者、坚定受持者、不轻蔑者、安住于慈者。大王，此十种人堪受头陀支功德。

‘‘යෙ තෙ, මහාරාජ, ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, සබ්බෙ තෙ පුරිමාසු ජාතීසු තෙරසසු ධුතගුණෙසු කතූපාසනා කතභූමිකම්මා, තෙ තත්ථ චාරඤ්ච පටිපත්තිඤ්ච සොධයිත්වා අජ්ජෙතරහි ගිහී යෙව සන්තා සන්තං පරමත්තං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති.

大王，凡受用欲乐的在家之人，若能亲证寂静、第一义之涅槃，皆因其于过去生中，已于十三种头陀支上有所修习，已作地基之业。彼等于彼时净化了行与道，如今虽为在家之人，却能亲证寂静、第一义之涅槃。

‘‘යථා[Pg.334], මහාරාජ, කුසලො ඉස්සාසො අන්තෙවාසිකෙ පඨමං තාව උපාසනසාලායං චාපභෙදචාපාරොපනග්ගහණමුට්ඨිප්පටිපීළනඅඞ්ගුලිවිනාමනපාදඨපනසරග්ගහණසන්නහනආකඩ්ඪන සද්ධාරණලක්ඛනියමනඛිපනෙ තිණපුරිසකඡකණ තිණපලාලමත්තිකාපුඤ්ජඵලකලක්ඛවෙධෙ අනුසික්ඛාපෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ උපාසනං ආරාධයිත්වා ආජඤ්ඤරථගජතුරඞ්ගධනධඤ්ඤහිරඤ්ඤසුවණ්ණදාසිදාසභරියගාමවරං ලභති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, තෙ සබ්බෙ පුරිමාසු ජාතීසු තෙරසසු ධුතගුණෙසු කතූපාසනා කතභූමිකම්මා, තෙ තත්ථෙව චාරඤ්ච පටිපත්තිඤ්ච සොධයිත්වා අජ්ජෙතරහි ගිහී යෙව සන්තා සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති. න, මහාරාජ, ධුතගුණෙසු පුබ්බාසෙවනං විනා එකිස්සා යෙව ජාතියා අරහත්තං සච්ඡිකිරියා හොති, උත්තමෙන පන වීරියෙන උත්තමාය පටිපත්තියා තථාරූපෙන ආචරියෙන කල්‍යාණමිත්තෙන අරහත්තං සච්ඡිකිරියා හොති.

大王，譬如一位善巧的弓箭手，首先在练箭场教导弟子拆弓、上弦、握持、紧握、屈指、立足、取箭、搭箭、拉弓、持稳、瞄准、射击，以及射穿草人、牛粪堆、草堆、泥团、木板等标靶。之后，他在国王面前展示技艺以博其欢心，从而获得良马战车、大象、骏马、财富、谷物、金银、男女奴仆、妻子及上等村落作为赏赐。大王，正是如此，那些受用欲乐的在家之人，若能亲证寂静、第一义之涅槃，皆因其于过去生中，已于十三种头陀支上有所修习，已作地基之业。彼等于彼时净化了行与道，如今虽为在家之人，却能亲证寂静、第一义之涅槃。大王，若无往昔对头陀支的修习，则不可能仅于一生之中证得阿罗汉果。然而，凭借最上的精进、最上的行道，以及具德的导师与善友，则可能证得阿罗汉果。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, භිසක්කො සල්ලකත්තො ආචරියං ධනෙන වා වත්තප්පටිපත්තියා වා ආරාධෙත්වා සත්තග්ගහණඡෙදනලෙඛනවෙධනසල්ලුද්ධරණවණධොවනසොසනභෙසජ්ජානුලිම්පනවමන විරෙචනානුවාසනකිරියමනුසික්ඛිත්වා විජ්ජාසු කතසික්ඛො කතූපාසනො කතහත්ථො ආතුරෙ උපසඞ්කමති තිකිච්ඡාය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ගිහී අගාරිකා කාමභොගිනො සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, තෙ සබ්බෙ පුරිමාසු ජාතීසු තෙරසසු ධුතගුණෙසු කතූපාසනා කතභූමිකම්මා, තෙ තත්ථෙව චාරඤ්ච පටිපත්තිඤ්ච සොධයිත්වා අජ්ජෙතරහි ගිහී යෙව සන්තා සන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොන්ති, න, මහාරාජ, ධුතගුණෙහි අවිසුද්ධානං ධම්මාභිසමයො හොති.

大王，又如一位外科医生，以财物或服侍来取悦老师，从而学习执刀、切割、刮除、穿刺、拔除异物、清洗伤口、使其干燥、涂抹药物、催吐、通便、灌肠等疗法，于此医术受过训练、有所修习、手法娴熟之后，才去为病人治疗。大王，正是如此，那些受用欲乐的在家之人，若能亲证寂静、第一义之涅槃，皆因其于过去生中，已于十三种头陀支上有所修习，已作地基之业。彼等于彼时净化了行与道，如今虽为在家之人，却能亲证寂静、第一义之涅槃。大王，对于未以头陀支净化之人，则无有正法之现观。

‘‘යථා, මහාරාජ, උදකස්ස අසෙචනෙන බීජානං අවිරූහනං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධුතගුණෙහි අවිසුද්ධානං ධම්මාභිසමයො න හොති.

大王，譬如不以水灌溉，种子便不发芽；正是如此，大王，对于未以头陀支净化之人，则无有正法之现观。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, අකතකුසලානං අකතකල්‍යාණානං සුගතිගමනං න හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධුතගුණෙහි අවිසුද්ධානං ධම්මාභිසමයො න හොති.

大王，又譬如未行善、未作福者，不得往生善趣；正是如此，大王，对于未以头陀支净化之人，则无有正法之现观。

‘‘පථවිසමං[Pg.335], මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං පතිට්ඨානට්ඨෙන. ආපොසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසමලධොවනට්ඨෙන. තෙජොසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසවනජ්ඣාපනට්ඨෙන. වායොසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසමලරජොපවාහනට්ඨෙන. අගදසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසබ්‍යාධිවූපසමනට්ඨෙන. අමතසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසවිසනාසනට්ඨෙන. ඛෙත්තසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බසාමඤ්ඤගුණසස්සවිරූහනට්ඨෙන. මනොහරසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං පත්ථිතිච්ඡිතසබ්බසම්පත්තිවරදදට්ඨෙන. නාවාසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සංසාරමහණ්ණවපාරගමනට්ඨෙන. භීරුත්තාණසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං ජරාමරණභීතානං අස්සාසකරණට්ඨෙන. මාතුසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කිලෙසදුක්ඛප්පටිපීළිතානං අනුග්ගාහකට්ඨෙන. පිතුසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කුසලවඩ්ඪිකාමානං සබ්බසාමඤ්ඤගුණජනකට්ඨෙන. මිත්තසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බසාමඤ්ඤගුණපරියෙසනඅවිසංවාදකට්ඨෙන. පදුමසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බකිලෙසමලෙහි අනුපලිත්තට්ඨෙන. චතුජ්ජාතියවරගන්ධසමං[Pg.336], මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කිලෙසදුග්ගන්ධපටිවිනොදනට්ඨෙන. ගිරිරාජවරසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං අට්ඨලොකධම්මවාතෙහි අකම්පියට්ඨෙන. ආකාසසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බත්ථ ගහණාපගතඋරුවිසටවිත්ථතමහන්තට්ඨෙන. නදීසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කිලෙසමලපවාහනට්ඨෙන. සුදෙසකසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං ජාතිකන්තාරකිලෙසවනගහනනිත්ථරණට්ඨෙන. මහාසත්ථවාහසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සබ්බභයසුඤ්ඤඛෙමඅභයවරපවරනිබ්බානනගරසම්පාපනට්ඨෙන. සුමජ්ජිතවිමලාදාසසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං සඞ්ඛාරානං සභාවදස්සනට්ඨෙන. ඵලකසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කිලෙසලගුළසරසත්තිපටිබාහනට්ඨෙන. ඡත්තසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං කිලෙසවස්සතිවිධග්ගිසන්තාපාතපපටිබාහනට්ඨෙන. චන්දසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං පිහයිතපත්ථිතට්ඨෙන. සූරියසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං මොහතමතිමිරනාසනට්ඨෙන. සාගරසමං, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං අනෙකවිධසාමඤ්ඤගුණවරරතනුට්ඨානට්ඨෙන, අපරිමිතඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යඅප්පමෙය්‍යට්ඨෙන ච. එවං ඛො, මහාරාජ, ධුතගුණං විසුද්ධිකාමානං බහූපකාරං සබ්බදරථපරිළාහනුදං අරතිනුදං භයනුදං භවනුදං ඛීලනුදං මලනුදං සොකනුදං දුක්ඛනුදං රාගනුදං දොසනුදං මොහනුදං මානනුදං දිට්ඨිනුදං සබ්බාකුසලධම්මනුදං යසාවහං හිතාවහං සුඛාවහං ඵාසුකරං පීතිකරං යොගක්ඛෙමකරං අනවජ්ජං ඉට්ඨසුඛවිපාකං ගුණරාසිගුණපුඤ්ජං අපරිමිතඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය අප්පමෙය්‍යගුණං වරං පවරං අග්ගං.

大王，于求清净者，头陀功德如同大地，以其为立足处故。大王，于求清净者，头陀功德如同水，以其洗涤一切烦恼污垢故。大王，于求清净者，头陀功德如同火，以其焚烧一切烦恼丛林故。大王，于求清净者，头陀功德如同风，以其吹散一切烦恼尘垢故。大王，于求清净者，头陀功德如同良药，以其平息一切烦恼疾病故。大王，于求清净者，头陀功德如同甘露，以其灭摈一切烦恼之毒故。大王，于求清净者，头陀功德如同良田，以其长养一切沙门功德之庄稼故。大王，于求清净者，头陀功德如同如意宝，以其赐予所求所愿的一切圆满故。大王，于求清净者，头陀功德如同船，以其渡过轮回大海故。大王，于求清净者，头陀功德如同对怖畏者的庇护，以其安慰畏惧老死者故。大王，于求清净者，头陀功德如同母亲，以其扶助为烦恼痛苦所逼迫者故。大王，于求清净者，头陀功德如同父亲，于欲增长善法者，以其生起一切沙门功德故。大王，于求清净者，头陀功德如同朋友，以其于寻求一切沙门功德上不相欺故。大王，于求清净者，头陀功德如同莲花，以其不为一切烦恼污垢所染故。大王，于求清净者，头陀功德如同四种上等香，以其消除烦恼的恶臭故。大王，于求清净者，头陀功德如同山王，以其不为八世间法之风所动摇故。大王，于求清净者，头陀功德如同虚空，以其于一切处皆无执取、宽广、遍布、辽阔、宏大故。大王，于求清净者，头陀功德如同河流，以其冲走烦恼污垢故。大王，于求清净者，头陀功德如同善导者，以其引领人度脱生死旷野与烦恼丛林故。大王，于求清净者，头陀功德如同大商队主，以其引领至无诸恐惧、安稳、无畏、至上、卓越的涅槃城故。大王，于求清净者，头陀功德如同善加擦拭的清净明镜，以其照见诸行之自性故。大王，于求清净者，头陀功德如同盾牌，以其抵挡烦恼的棍棒、箭与矛故。大王，于求清净者，头陀功德如同伞，以其遮挡烦恼雨、三火、热恼与烈日故。大王，于求清净者，头陀功德如同月亮，以其为众人所希求与渴望故。大王，于求清净者，头陀功德如同太阳，以其灭摈愚痴的幽暗故。大王，于求清净者，头陀功德如同大海，以其生起种种沙门功德的上等珍宝，并以其无量、无数、不可测度故。大王，正是如此，头陀功德于求清净者有诸多助益，能去除一切忧恼与热恼，去除不乐，去除恐惧，去除有，去除障碍，去除污垢，去除愁，去除苦，去除贪，去除嗔，去除痴，去除慢，去除见，去除一切不善法，能带来声誉，带来利益，带来安乐，使人安适，使人喜悦，成办离轭安稳，无可指责，有可喜的乐果，是功德之聚、功德之堆，具足无量、无数、不可测度的功德，是殊胜、极殊胜、最上者。

‘‘යථා[Pg.337], මහාරාජ, මනුස්සා උපත්ථම්භවසෙන භොජනං උපසෙවන්ති, හිතවසෙන භෙසජ්ජං උපසෙවන්ති, උපකාරවසෙන මිත්තං උපසෙවන්ති, තාරණවසෙන නාවං උපසෙවන්ති, සුගන්ධවසෙන මාලාගන්ධං උපසෙවන්ති, අභයවසෙන භීරුත්තාණං උපසෙවන්ති, පතිට්ඨාවසෙන පථවිං උපසෙවන්ති, සිප්පවසෙන ආචරියං උපසෙවන්ති, යසවසෙන රාජානං උපසෙවන්ති, කාමදදවසෙන මණිරතනං උපසෙවන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සබ්බසාමඤ්ඤගුණදදවසෙන අරියා ධුතගුණං උපසෙවන්ති.

大王，正如人们为了支撑而食用食物，为了利益而服用药物，为了帮助而亲近朋友，为了渡越而使用船只，为了芳香而使用花环与香料，为了无畏而寻求庇护，为了立足而依靠大地，为了技艺而亲近老师，为了名声而侍奉国王，为了满足欲望而使用摩尼宝珠；同样地，大王，圣者们为了获得一切沙门功德，而修习头陀行。

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, උදකං බීජවිරූහනාය, අග්ගි ඣාපනාය, ආහාරො බලාහරණාය, ලතා බන්ධනාය, සත්ථං ඡෙදනාය, පානීයං පිපාසාවිනයනාය, නිධි අස්සාසකරණාය, නාවා තීරසම්පාපනාය, භෙසජ්ජං බ්‍යාධිවූපසමනාය, යානං සුඛගමනාය, භීරුත්තාණං භයවිනොදනාය, රාජා ආරක්ඛත්ථාය, ඵලකං දණ්ඩලෙඩ්ඩුලගුළසරසත්තිපටිබාහනාය, ආචරියො අනුසාසනාය, මාතා පොසනාය, ආදාසො ඔලොකනාය, අලඞ්කාරො සොභනාය, වත්ථං පටිච්ඡාදනාය, නිස්සෙණී ආරොහනාය, තුලා විසමවික්ඛෙපනාය, මන්තං පරිජප්පනාය, ආවුධං තජ්ජනීයපටිබාහනාය, පදීපො අන්ධකාරවිධමනාය, වාතො පරිළාහනිබ්බාපනාය, සිප්පං වුත්තිනිප්ඵාදනාය, අගදං ජීවිතරක්ඛණාය, ආකරො රතනුප්පාදනාය, රතනං අලඞ්කරාය, ආණා අනතික්කමනාය, ඉස්සරියං වසවත්තනාය, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධුතගුණං සාමඤ්ඤබීජවිරූහනාය, කිලෙසමලඣාපනාය, ඉද්ධිබලාහරණාය, සතිසංවරනිබන්ධනාය, විමතිවිචිකිච්ඡාසමුච්ඡෙදනාය, තණ්හාපිපාසාවිනයනාය, අභිසමයඅස්සාසකරණාය, චතුරොඝනිත්ථරණාය, කිලෙසබ්‍යාධිවූපසමාය, නිබ්බානසුඛප්පටිලාභාය, ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසභයවිනොදනාය, සාමඤ්ඤගුණපරිරක්ඛණාය, අරතිකුවිතක්කපටිබාහනාය, සකලසාමඤ්ඤත්ථානුසාසනාය, සබ්බසාමඤ්ඤගුණපොසනාය, සමථවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානදස්සනාය, සකලලොකථුතථොමිතමහතිමහාසොභනකරණාය, සබ්බාපායපිදහනාය, සාමඤ්ඤත්ථසෙලසිඛරමුද්ධනි අභිරූහනාය, වඞ්කකුටිලවිසමචිත්තවික්ඛෙපනාය, සෙවිතබ්බාසෙවිතබ්බධම්මෙ සාධුසජ්ඣායකරණාය, සබ්බකිලෙසපටිසත්තුතජ්ජනාය[Pg.338], අවිජ්ජන්ධකාරවිධමනාය, තිවිධග්ගිසන්තාපපරිළාහනිබ්බාපනාය, සණ්හසුඛුමසන්තසමාපත්තිනිප්ඵාදනාය, සකලසාමඤ්ඤගුණපරිරක්ඛණාය, බොජ්ඣඞ්ගවරරතනුප්පාදනාය, යොගිජනාලඞ්කරණාය, අනවජ්ජනිපුණසුඛුමසන්තිසුඛමනතික්කමනාය, සකලසාමඤ්ඤඅරියධම්මවසවත්තනාය. ඉති, මහාරාජ, ඉමෙසං ගුණානං අධිගමාය යදිදං එකමෙකං ධුතගුණං, එවං, මහාරාජ, අතුලියං ධුතගුණං අප්පමෙය්‍යං අසමං අප්පටිසමං අප්පටිභාගං අප්පටිසෙට්ඨං උත්තරං සෙට්ඨං විසිට්ඨං අධිකං ආයතං පුථුලං විසටං විත්ථතං ගරුකං භාරියං මහන්තං.

大王，又如水能使种子发芽，火能焚烧，食物能带来力量，藤蔓能捆绑，刀能切割，饮品能消除干渴，宝藏能带来慰藉，船能抵达彼岸，药物能平息疾病，车乘能安乐行进，庇护能消除恐惧，国王能提供保护，盾牌能抵挡棍棒、土块、弹丸、箭与矛，老师能教导，母亲能养育，镜子能映照，饰物能美化，衣服能遮蔽，梯子能攀登，秤能消除不均，咒语能念诵，武器能击退威胁，灯能驱散黑暗，风能平息热恼，技艺能成就生计，解毒剂能保护生命，矿藏能出产珍宝，珍宝能作装饰，命令不可违越，权力能行支配。同样地，大王，头陀行能使沙门身份的种子发芽，焚烧烦恼的污垢，带来神通的力量，系缚于念与防护，断除疑与惑，消除爱欲的干渴，带来证悟的慰藉，渡过四种暴流，平息烦恼的疾病，获得涅槃的安乐，消除生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼的恐惧，守护沙门的品质，击退不乐与恶寻，教导沙门身份的全部意义，滋养所有沙门的品质，见到止、观、道、果与涅槃，成就为整个世界所称赞、颂扬的伟大庄严，关闭一切恶趣，登上沙门目标之山的顶峰，驱散弯曲、欺诈、不平的散乱心，为善研习应行与不应行之法，威吓一切烦恼之敌，驱散无明的黑暗，熄灭三火的炽热炎恼，成就微细、精致、寂静的等至，守护所有沙门的品质，生起觉支的胜宝，作为修行者的庄严，为不逾越无过、善巧、微细、寂静之乐，为支配所有沙门圣法。因此，大王，为了获得这些品质，即此一一头陀行，所以，大王，头陀行是无与伦比、不可估量、无双、无对、无等、无上、更上、最上、殊胜、优越、广大、宽广、辽阔、普遍、厚重、重要、伟大。

‘‘යො ඛො, මහාරාජ, පුග්ගලො පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො කුහකො ලුද්ධො ඔදරිකො ලාභකාමො යසකාමො කිත්තිකාමො අයුත්තො අප්පත්තො අනනුච්ඡවිකො අනරහො අප්පතිරූපො ධුතඞ්ගං සමාදියති, සො දිගුණං දණ්ඩමාපජ්ජති, සබ්බගුණඝාතමාපජ්ජති, දිට්ඨධම්මිකං හීළනං ඛීළනං ගරහනං උප්පණ්ඩනං ඛිපනං අසම්භොගං නිස්සාරණං නිච්ඡුභනං පවාහනං පබ්බාජනං පටිලභති, සම්පරායෙපි සතයොජනිකෙ අවීචිමහානිරයෙ උණ්හකඨිතතත්තසන්තත්තඅච්චිජාලාමාලකෙ අනෙකවස්සකොටිසතසහස්සානි උද්ධමධො තිරියං ඵෙණුද්දෙහකං සම්පරිවත්තකං පච්චති, තතො මුච්චිත්වා කිසඵරුසකාළඞ්ගපච්චඞ්ගො සූනුද්ධුමාතසුසිරුත්තමඞ්ගො ඡාතො පිපාසිතො විසමභීමරූපවණ්ණො භග්ගකණ්ණසොතො උම්මීලිතනිමීලිතනෙත්තනයනො අරුගත්තපක්කගත්තො පුළවාකිණ්ණසබ්බකායො වාතමුඛෙ ජලමානො විය අග්ගික්ඛන්ධො අන්තො ජලමානො පජ්ජලමානො අතාණො අසරණො ආරුණ්ණරුණ්ණකාරුඤ්ඤරවං පරිදෙවමානො නිජ්ඣාමතණ්හිකො සමණමහාපෙතො හුත්වා ආහිණ්ඩමානො මහියා අට්ටස්සරං කරොති.

大王，若有某人是恶欲者、为欲望所制者、欺诈者、贪婪者、饕餮者、求利者、求名者、求誉者，其人不适宜、未达到、不相称、不值得、不恰当，却受持头陀行，他会招致双倍的惩罚，招致一切品质的毁坏，在现世会遭受轻蔑、嘲弄、谴责、鄙视、排斥、不共住、驱摈、逐出、流放、放逐；在来世，他会在百由旬大的无间(Avīci)大地狱中，在炽热、沸腾、灼热、燃烧的火焰网中，被烹煮无数百千俱胝年，如水泡般上下四方翻滚。从那里解脱后，他肢节瘦削、粗糙、黝黑，头颅肿胀中空，饥渴交加，形色丑陋恐怖，耳朵残破，眼睛时开时闭，身体生疮溃烂，全身爬满蛆虫，如迎风燃烧的火炬，内在燃烧、炽燃，无有庇护，无有归宿，发出悲惨、哭泣、可怜的哀号而悲叹，为渴爱所耗尽，成为一个沙门大饿鬼，在地上游荡，发出可怖的叫声。

‘‘යථා, මහාරාජ, කොචි අයුත්තො අප්පත්තො අනනුච්ඡවිකො අනරහො අප්පතිරූපො හීනො කුජාතිකො ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චති, සො ලභති හත්ථච්ඡෙදං පාදච්ඡෙදං හත්ථපාදච්ඡෙදං කණ්ණච්ඡෙදං නාසච්ඡෙදං කණ්ණනාසච්ඡෙදං බිලඞ්ගථාලිකං සඞ්ඛමුණ්ඩිකං රාහුමුඛං ජොතිමාලිකං හත්ථපජ්ජොතිකං එරකවත්තිකං චීරකවාසිකං එණෙය්‍යකං බළිසමංසිකං කහාපණකං ඛාරාපතච්ඡිකං පලිඝපරිවත්තිකං පලාලපීඨකං තත්තෙන තෙලෙන [Pg.339] ඔසිඤ්චනං සුනඛෙහි ඛාදාපනං ජීවසූලාරොපනං අසිනා සීසච්ඡෙදං අනෙකවිහිතම්පි කම්මකාරණං අනුභවති. කිං කාරණා? අයුත්තො අප්පත්තො අනනුච්ඡවිකො අනරහො අප්පතිරූපො හීනො කුජාතිකො මහන්තෙ ඉස්සරියෙ ඨානෙ අත්තානං ඨපෙසි, වෙලං ඝාතෙසි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි පුග්ගලො පාපිච්ඡො…පෙ… මහියා අට්ටස්සරං කරොති.

大王，譬如某人不适宜、未达到、不相称、不值得、不恰当，出身卑微、低贱，却以刹帝利灌顶仪式为自己灌顶，他会遭受断手、断足、断手足、割耳、割鼻、割耳鼻、酸粥锅刑、剃光头刑、罗睺口刑、火环刑、燃手刑、草衣刑、树皮衣刑、羚羊刑、钩肉刑、钱币刑、碱水泡身刑、转门闩刑、草席刑、被热油浇淋、被狗啃食、活活钉在桩上、被剑砍头等种种刑罚。是何原因？因为其人不适宜、未达到、不相称、不值得、不恰当，出身卑微、低贱，却将自己置于大权力之位，逾越了界限。同样地，大王，若有某人是恶欲者……（中略）……在地上发出可怖的叫声。

‘‘යො පන, මහාරාජ, පුග්ගලො යුත්තො පත්තො අනුච්ඡවිකො අරහො පතිරූපො අප්පිච්ඡො සන්තුට්ඨො පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො අසඨො අමායො අනොදරිකො අලාභකාමො අයසකාමො අකිත්තිකාමො සද්ධො සද්ධාපබ්බජිතො ජරාමරණා මුච්චිතුකාමො ‘සාසනං පග්ගණ්හිස්සාමී’ති ධුතඞ්ගං සමාදියති, සො දිගුණං පූජං අරහති දෙවානඤ්ච පියො හොති මනාපො පිහයිතො පත්ථිතො, ජාතිසුමනමල්ලිකාදීනං විය පුප්ඵං නහාතානුලිත්තස්ස, ජිඝච්ඡිතස්ස විය පණීතභොජනං, පිපාසිතස්ස විය සීතලවිමලසුරභිපානීයං, විසගතස්ස විය ඔසධවරං, සීඝගමනකාමස්ස විය ආජඤ්ඤරථවරුත්තමං, අත්ථකාමස්ස විය මනොහරමණිරතනං, අභිසිඤ්චිතුකාමස්ස විය පණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තං, ධම්මකාමස්ස විය අරහත්තඵලාධිගමමනුත්තරං. තස්ස චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති, සමථවිපස්සනා අධිගච්ඡති, අධිගමප්පටිපත්ති පරිණමති, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි චතස්සො පටිසම්භිදා තිස්සො විජ්ජා ඡළභිඤ්ඤා කෙවලො ච සමණධම්මො සබ්බෙ තස්සාධෙය්‍යා හොන්ති, විමුත්තිපණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තෙන අභිසිඤ්චති.

“大王，若有某个人，堪能、具足、相称、应供、适宜，少欲、知足、独处、不杂、精进、策励、不诈、不伪、不重饮食、不求利养、不求名声、不求赞誉，具信、由信出家，欲解脱老死，立志‘我将荷担教法’而受持头陀行，他应受双倍供养，为诸天所爱、所喜、所羡、所求。犹如沐浴涂香者之于素馨、茉莉等花，犹如饥饿者之于上妙饮食，犹如干渴者之于清凉、洁净、芳香的饮品，犹如中毒者之于上等良药，犹如欲疾行者之于良种马的上等好车，犹如求利者之于悦意的摩尼宝，犹如欲行灌顶者之于洁白无瑕的白伞，犹如求法者之于无上阿罗汉果的证得。他的四念处修习圆满，四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道亦修习圆满；证得奢摩他与毘婆舍那，证悟之道行得以成熟；四沙门果、四无碍解、三明、六神通以及一切沙门之法，皆为其所有；即以解脱之洁白无瑕白伞为之灌顶。”

‘‘යථා, මහාරාජ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස අභිජාතකුලකුලීනස්ස ඛත්තියාභිසෙකෙන අභිසිත්තස්ස පරිචරන්ති සරට්ඨනෙගමජානපදභටබලා අට්ඨත්තිංසා ච රාජපරිසා නටනච්චකා මුඛමඞ්ගලිකා සොත්ථිවාචකා සමණබ්‍රාහ්මණසබ්බපාසණ්ඩගණා අභිගච්ඡන්ති, යං කිඤ්චි පථවියා පට්ටනරතනාකරනගරසුඞ්කට්ඨානවෙරජ්ජකඡෙජ්ජභෙජ්ජජනමනුසාසනං සබ්බත්ථ සාමිකො භවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යො කොචි පුග්ගලො යුත්තො පත්තො…පෙ… විමුත්තිපණ්ඩරවිමලසෙතච්ඡත්තෙන අභිසිඤ්චති.

“大王，譬如一位出身高贵、血统纯正的刹帝利王，经刹帝利灌顶仪式后，有其国土、城镇、地方的人民、士兵与军队，三十八种王室侍从，演员与舞者，宫廷颂臣与祝福官，以及沙门、婆罗门等所有宗派团体前来侍奉；于大地上一切港口、宝矿、城市、关税站、边境之地，乃至刑罚裁决、人民教化，于一切处皆是主宰。大王，正是如此，若有某个堪能、具足的个人……（中略）……即以解脱之洁白无瑕白伞为之灌顶。”

‘‘තෙරසිමානි[Pg.340], මහාරාජ, ධුතඞ්ගානි, යෙහි සුද්ධිකතො නිබ්බානමහාසමුද්දං පවිසිත්වා බහුවිධං ධම්මකීළමභිකීළති, රූපාරූපඅට්ඨසමාපත්තියො වළඤ්ජෙති, ඉද්ධිවිධං දිබ්බසොතධාතුං පරචිත්තවිජානනං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං දිබ්බචක්ඛුං සබ්බාසවක්ඛයඤ්ච පාපුණාති. කතමෙ තෙරස? පංසුකූලිකඞ්ගං තෙචීවරිකඞ්ගං පිණ්ඩපාතිකඞ්ගං සපදානචාරිකඞ්ගං එකාසනිකඞ්ගං පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගං ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගං ආරඤ්ඤිකඞ්ගං රුක්ඛමූලිකඞ්ගං අබ්භොකාසිකඞ්ගං සොසානිකඞ්ගං යථාසන්ථතිකඞ්ගං නෙසජ්ජිකඞ්ගං, ඉමෙහි ඛො, මහාරාජ, තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි නිසෙවිතෙහි චිණ්ණෙහි පරිචිණ්ණෙහි චරිතෙහි උපචරිතෙහි පරිපූරිතෙහි කෙවලං සාමඤ්ඤං පටිලභති, තස්සාධෙය්‍යා හොන්ති කෙවලා සන්තා සුඛා සමාපත්තියො.

“大王，此乃十三种头陀行。行此而得清净的个人，能入涅槃大海，嬉戏于种种法乐，善用色界、无色界八等至，证得神变、天耳通、他心通、宿命通、天眼通，乃至诸漏尽。是哪十三种呢？即：粪扫衣支、三衣支、常乞食支、次第乞食支、一座食支、一钵食支、食后不食支、阿兰若住支、树下住支、露地住支、冢间住支、随处住支、常坐不卧支。大王，若于往昔曾修习、亲近、行持、遍行、奉行、随行、圆满此十三种头陀行，圣弟子即得圆满沙门性，一切圆满、寂静、安乐之等至皆为其所有。”

‘‘යථා, මහාරාජ, සධනො නාවිකො පට්ටනෙ සුට්ඨු කතසුඞ්කො මහාසමුද්දං පවිසිත්වා වඞ්ගං තක්කොලං චීනං සොවීරං සුරට්ඨං අලසන්දං කොලපට්ටනං සුවණ්ණභූමිං ගච්ඡති අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි නාවාසඤ්චරණං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි නිසෙවිතෙහි චිණ්ණෙහි පරිචිණ්ණෙහි චරිතෙහි උපචරිතෙහි පරිපූරිතෙහි කෙවලං සාමඤ්ඤං පටිලභති, තස්සාධෙය්‍යා හොන්ති කෙවලා සන්තා සුඛා සමාපත්තියො.

“大王，譬如一位富有的船主，在港口缴清关税后进入大海，前往万伽(Vaṅga)、德拘罗(Takkola)、支那(Cīna)、苏维罗(Sovīra)、苏拉塔(Suraṭṭha)、阿勒山达(Alasanda)、拘罗港(Kolapaṭṭana)、金地(Suvaṇṇabhūmi)，以及任何其他船只可航行之处。大王，正是如此，依此十三种头陀行，若于往昔曾修习、亲近、行持、遍行、奉行、随行、圆满，圣弟子即得圆满沙门性，一切圆满、寂静、安乐之等至皆为其所有。”

‘‘යථා, මහාරාජ, කස්සකො පඨමං ඛෙත්තදොසං තිණකට්ඨපාසාණං අපනෙත්වා කසිත්වා වපිත්වා සම්මා උදකං පවෙසෙත්වා රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා ලවනමද්දනෙන බහුධඤ්ඤකො හොති, තස්සාධෙය්‍යා භවන්ති යෙ කෙචි අධනා කපණා දලිද්දා දුග්ගතජනා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි…පෙ… කෙවලා සන්තා සුඛා සමාපත්තියො.

“大王，譬如农夫先清除田地里的杂草、木桩、石块等障碍，然后耕犁、播种，妥善引水灌溉，守护照料，通过收割与脱粒，便能获得丰盛的谷物。所有无财、贫困、穷苦、不幸的人，皆来依附于他。大王，正是如此，依此十三种头陀行，若于往昔曾修习……（中略）……一切圆满、寂静、安乐之等至皆为其所有。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො අභිජාතකුලීනො ඡෙජ්ජභෙජ්ජජනමනුසාසනෙ ඉස්සරො හොති වසවත්තී සාමිකො ඉච්ඡාකරණො, කෙවලා ච මහාපථවී තස්සාධෙය්‍යා හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි නිසෙවිතෙහි චිණ්ණෙහි පරිචිණ්ණෙහි චරිතෙහි උපචරිතෙහි පරිපූරිතෙහි ජිනසාසනවරෙ ඉස්සරො හොති වසවත්තී සාමිකො ඉච්ඡාකරණො, කෙවලා ච සමණගුණා තස්සාධෙය්‍යා හොන්ති.

“大王，又譬如一位头顶灌顶、出身高贵的刹帝利，于刑罚裁决、人民教化之事，得为君主，具足权威，身为主人，随心所欲，整个大地皆为其所有。大王，正是如此，依此十三种头陀行，若于往昔曾修习、亲近、行持、遍行、奉行、随行、圆满，即能于殊胜的胜者教法中，得为君主，具足权威，身为主人，随心所欲，一切沙门功德皆为其所有。”

‘‘නනු[Pg.341], මහාරාජ, ථෙරො උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො සල්ලෙඛධුතගුණෙ පරිපූරකාරිතාය අනාදියිත්වා සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතිකං සපරිසො නරදම්මසාරථිං පටිසල්ලානගතං උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි, භගවා ච තං සුවිනීතං පරිසං ඔලොකෙත්වා හට්ඨතුට්ඨො පමුදිතො උදග්ගො පරිසාය සද්ධිං සල්ලාපං සල්ලපිත්වා අසම්භින්නෙන බ්‍රහ්මස්සරෙන එතදවොච ‘පාසාදිකා ඛො පන ත්‍යායං උපසෙන පරිසා, කතං ත්වං උපසෙන පරිසං විනෙසී’ති. සොපි සබ්බඤ්ඤුනා දසබලෙන දෙවාතිදෙවෙන පුට්ඨො යථාභූතසභාවගුණවසෙන භගවන්තං එතදවොච –

“大王，诚然，尊者万甘达之子优波先那(Upasena Vaṅgantaputta)为圆满其简朴行与头陀功德，不顾舍卫城(Sāvatthī)僧团的约定，率其会众前往拜见独处静修的调御丈夫世尊。他以头顶礼世尊双足后，坐于一旁。世尊见其会众善于调伏，心生欢喜、满足、愉悦、振奋，与会众交谈后，以清晰的梵音说道：‘优波先那，你的会众实是令人景仰。优波先那，你是如何调伏会众的呢？’他蒙全知者、十力者、天中天所问，即依其真实自性功德，向世尊禀告道——”

‘‘යො කොචි මං, භන්තෙ, උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං වා නිස්සයං වා යාචති, තමහං එවං වදාමි ‘‘අහං ඛො ආවුසො ආරඤ්ඤිකො පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො තෙචීවරිකො. සචෙ ත්වම්පි ආරඤ්ඤිකො භවිස්සසි පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො තෙචීවරිකො, එවාහං තං පබ්බාජෙස්සාමි නිස්සයං දස්සාමී’’ති, සචෙ සො මෙ, භන්තෙ, පටිස්සුණිත්වා නන්දති ඔරමති, එවාහං තං පබ්බාජෙමි නිස්සයං දෙමි, සචෙ න නන්දති න ඔරමති, න තං පබ්බාජෙමි, න නිස්සයං දෙමි, එවාහං, භන්තෙ, පරිසං විනෙමී’’ති. එවං ඛො, මහාරාජ, ධුතගුණවරසමාදිණ්ණො ජිනසාසනවරෙ ඉස්සරො හොති. වසවත්තී සාමිකො ඉච්ඡාකරණො, තස්සාධෙය්‍යා හොන්ති කෙවලා සන්තා සුඛා සමාපත්තියො.

“尊者，若有任何人前来我处，请求出家或依止，我便如此对他说：‘贤友，我实为住森林者、常乞食者、粪扫衣者、三衣者。你若亦能成为住森林者、常乞食者、粪扫衣者、三衣者，我便将为你出家，给予依止。’尊者，倘若他应允且欢喜信受，我便为他出家，给予依止；倘若他不欢喜、不信受，我便不为他出家，不给予依止。尊者，我便是如此教导会众的。”“大王，如是受持殊胜头陀功德者，于殊胜胜者教法中得为自在主。他能自主、主宰、随心所欲，纯粹、寂静、安乐的诸等至皆为其所掌控。”

‘‘යථා, මහාරාජ, පදුමං අභිවුද්ධපරිසුද්ධඋදිච්චජාතිප්පභවං සිනිද්ධං මුදු ලොභනීයං සුගන්ධං පියං පත්ථිතං පසත්ථං ජලකද්දමමනුපලිත්තං අණුපත්තකෙසරකණ්ණිකාභිමණ්ඩිතං භමරගණසෙවිතං සීතලසලිලසංවද්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි පුබ්බෙ ආසෙවිතෙහි නිසෙවිතෙහි චිණ්ණෙහි පරිචිණ්ණෙහි චරිතෙහි උපචරිතෙහි පරිපූරිතෙහි අරියසාවකො තිංසගුණවරෙහි සමුපෙතො හොති.

“大王，犹如莲花，生于繁盛、清净、高贵之处，润泽、柔软、悦意、芬芳、可爱、可意、可赞，不为水泥所染，为花丝与花蕊所庄严，为蜂群所亲近，于清凉之水中生长。大王，正是如此，圣弟子因往昔曾修习、习行、实践、熟习、奉行、亲近、圆满了此十三种头陀功德，故而具足三十种殊胜功德。”

‘‘කතමෙහි තිංසගුණවරෙහි? සිනිද්ධමුදුමද්දවමෙත්තචිත්තො හොති, ඝාතිතහතවිහතකිලෙසො හොති, හතනිහතමානදබ්බො හොති, අචලදළ්හනිවිට්ඨනිබ්බෙමතිකසද්ධො හොති, පරිපුණ්ණපීණිතපහට්ඨලොභනීයසන්තසුඛසමාපත්තිලාභී හොති, සීලවරපවරඅසමසුචිගන්ධපරිභාවිතො හොති, දෙවමනුස්සානං පියො හොති මනාපො, ඛීණාසවඅරියවරපුග්ගලපත්ථිතො, දෙවමනුස්සානං වන්දිතපූජිතො, බුධවිබුධපණ්ඩිතජනානං ථුතථවිතථොමිතපසත්ථො[Pg.342], ඉධ වා හුරං වා ලොකෙන අනුපලිත්තො, අප්පථොකවජ්ජෙපි භයදස්සාවී, විපුලවරසම්පත්තිකාමානං මග්ගඵලවරත්ථසාධනො, ආයාචිතවිපුලපණීතපච්චයභාගී, අනිකෙතසයනො, ඣානජ්ඣොසිතතප්පවරවිහාරී, විජටිතකිලෙසජාලවත්ථු, භින්නභග්ගසඞ්කුටිතසඤ්ඡින්නගතිනීවරණො, අකුප්පධම්මො, අභිනීතවාසො, අනවජ්ජභොගී, ගතිවිමුත්තො, උත්තිණ්ණසබ්බවිචිකිච්ඡො, විමුත්තිජ්ඣොසිතත්ථො, දිට්ඨධම්මො, අචලදළ්හභීරුත්තාණමුපගතො, සමුච්ඡින්නානුසයො, සබ්බාසවක්ඛයං පත්තො, සන්තසුඛසමාපත්තිවිහාරබහුලො, සබ්බසමණගුණසමුපෙතො, ඉමෙහි තිංසගුණවරෙහි සමුපෙතො හොති.

“以何等为三十种殊胜功德？其心慈爱、柔软、温和；其烦恼已被灭除、摧毁、破除；其我慢已被摧毁、降伏；其信不动、坚固、确立、无疑；得圆满、丰盈、欣喜、悦意的寂静安乐等至；为殊胜、卓越、无等、清净之戒香所熏；为天人所喜爱、所悦意；为漏尽之上首圣者所希求；为天人所礼敬、供养；为觉者、智者、贤者所赞叹、称扬、颂扬、称赞；于此世或他世，皆不为世间所染；于微小过失亦见怖畏；为欲求广大殊胜成就者成就道与果之殊胜义利；不经请求亦得分享广大、上妙之资具；无固定住处而住；常住于禅定、热忱与殊胜之住处；其烦恼之网已被解开；其趣向之障已被破坏、粉碎、蜷缩、断绝；其法不动摇；其住已达圆满；受用无过咎；解脱诸趣；已度越一切疑惑；以解脱为所求；已见法；已达不动、坚固、令怖畏者得庇护之处；已断尽随眠；已达一切漏尽；多住于寂静安乐的等至；具足一切沙门功德。他具足此三十种殊胜功德。”

‘‘නනු, මහාරාජ, ථෙරො සාරිපුත්තො දසසහස්සිලොකධාතුයා අග්ගපුරිසො ඨපෙත්වා දසබලං ලොකාචරියං, සොපි අපරිමිතමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පෙ සමාචිතකුසලමූලො බ්‍රාහ්මණකුලකුලීනො මනාපිකං කාමරතිං අනෙකසතසඞ්ඛං ධනවරඤ්ච ඔහාය ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා ඉමෙහි තෙරසහි ධුතගුණෙහි කායවචීචිත්තං දමයිත්වා අජ්ජෙතරහි අනන්තගුණසමන්නාගතො ගොතමස්ස භගවතො සාසනවරෙ ධම්මචක්කමනුප්පවත්තකො ජාතො. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන එකඞ්ගුත්තරනිකායවරලඤ්ඡකෙ –

“大王，舍利弗尊者岂非是于一万世界中，除十力、世间导师之外的最上之人吗？他亦于无量无数劫中积集善根，出身婆罗门高贵家族，舍弃数以百千计的悦意欲乐与上妙财富，于胜者教法中出家，以此十三种头陀功德调伏身语意，如今具足无量功德，成为乔达摩世尊殊胜教法中随转法轮者。大王，此乃世尊、天中之天于《增支部》殊胜篇章中所说——”

‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකපුග්ගලම්පි සමනුපස්සාමි, යො එවං තථාගතෙන අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තිතං සම්මදෙව අනුප්පවත්තෙති, යථයිදං භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො, සාරිපුත්තො. භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තිතං සම්මදෙව අනුප්පවත්තෙතී’’’ති.

“诸比丘，我不见有其他任何一人，能如是善随转如来所转之无上法轮，此即舍利弗。诸比丘，舍利弗善随转如来所转之无上法轮。”

‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, යං කිඤ්චි නවඞ්ගං බුද්ධවචනං, යා ච ලොකුත්තරා කිරියා, යා ච ලොකෙ අධිගමවිපුලවරසම්පත්තියො, සබ්බං තං තෙරසසු ධුතගුණෙසු සමොධානොපගත’’ න්ති.

“善哉，龙军尊者！所有九分佛语，以及出世间之行，与于世间所证得的广大殊胜成就，此一切皆汇集于十三种头陀功德之中。”

ධුතඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

头陀问第二

අනුමානවග්ගො චතුත්ථො.

推度品第四

6. ඔපම්මකථාපඤ්හො

6. 譬喻说问

මාතිකා

母

භන්තෙ [Pg.343] නාගසෙන, කතිහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අරහත්තං සච්ඡිකරොතීති?

“尊者龙军，比丘具备多少特质才能现证阿罗汉果？”

ඉධ, මහාරාජ, අරහත්තං සච්ඡිකාතුකාමෙන භික්ඛුනා –

“大王，于此，欲现证阿罗汉果的比丘——”

ගද්‍රභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习驴的一项特质。

කුක්කුටස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习公鸡的五项特质。

කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习松鼠的一项特质。

දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习母豹的一项特质。

දීපිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习豹的两项特质。

කුම්මස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习龟的五项特质。

වංසස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习竹的一项特质。

චාපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习弓的一项特质。

වායසස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习乌鸦的两项特质。

මක්කටස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习猴的两项特质。

ගද්‍රභවග්ගො පඨමො.

驴品第一

ලාබුලතාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习葫芦藤的一项特质。

පදුමස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习莲花的三项特质。

බීජස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习种子的两项特质。

සාලකල්‍යාණිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习鹩哥的一项特质。

නාවාය තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习船的三项特质。

නාවාලග්ගනකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习锚的两项特质。

කූපස්ස [Pg.344] එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习桅杆的一项特质。

නියාමකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习舵手的三项特质。

කම්මකාරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应当学习船工的一项特质。

සමුද්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习大海的五项特质。

සමුද්දවග්ගො දුතියො.

大海品第二

පථවියා පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习大地的五项特质。

ආපස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习水的五项特质。

තෙජස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习火的五项特质。

වායුස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习风的五项特质。

පබ්බතස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应当学习山的五项特质。

ආකාසස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取虚空的五支。

චන්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取月亮的五支。

සූරියස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取太阳的七支。

සක්කස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取帝释天的三支。

චක්කවත්තිස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取转轮王的四支。

පථවීවග්ගො තතියො.

大地品第三。

උපචිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取白蚁的一支。

බිළාරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取猫的两支。

උන්දූරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取老鼠的一支。

විච්ඡිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取蝎子的一支。

නකුලස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取那拘罗的一支。

ජරසිඞ්ගාලස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取老豺狼的两支。

මිගස්ස [Pg.345] තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取鹿的三支。

ගොරූපස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取牛的四支。

වරාහස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取野猪的两支。

හත්ථිස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取象的五支。

උපචිකාවග්ගො චතුත්ථො.

白蚁品第四。

සීහස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取狮子的七支。

චක්කවාකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取赤麻鸭的三支。

පෙණාහිකාය ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取犀鸟的两支。

ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取家鸽的一支。

උලූකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取猫头鹰的两支。

සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取啄木鸟的一支。

වග්ගුලිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取蝙蝠的两支。

ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取水蛭的一支。

සප්පස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取蛇的三支。

අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取蟒蛇的一支。

සීහවග්ගො පඤ්චමො.

狮子品第五。

පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取蜘蛛的一支。

ථනසිතදාරකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取乳儿的一支。

චිත්තකධරකුම්මස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取花斑龟的一支。

පවනස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取风的五支。

රුක්ඛස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取树的三支。

මෙඝස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取云的五支。

මණිරතනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取宝珠的三支。

මාගවිකස්ස [Pg.346] චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取猎人的四支。

බාළිසිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取渔夫的两支。

තච්ඡකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取木匠的两支。

මක්කටවග්ගො ඡට්ඨො.

蜘蛛品第六。

කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取罐的一支。

කාළායසස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取啄木鸟的两种特质。

ඡත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取伞的三种特质。

ඛෙත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取田地的三种特质。

අගදස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取解药的两种特质。

භොජනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取食物的三种特质。

ඉස්සාසස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取弓箭手的四种特质。

කුම්භවග්ගො සත්තමො.

罐品第七。

රඤ්ඤො චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取国王的四种特质。

දොවාරිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取守门人的两种特质。

නිසදාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取磨刀石的一种特质。

පදීපස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取灯的两种特质。

මයූරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取孔雀的两种特质。

තුරඞ්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取骏马的两种特质。

සොණ්ඩිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取石灰池的两种特质。

ඉන්දඛීලස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取门槛的两种特质。

තුලාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取秤的一种特质。

ඛග්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取剑的两种特质。

මච්ඡස්ස [Pg.347] ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取鱼的两种特质。

ඉණග්ගාහකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取债务人的一种特质。

බ්‍යාධිතස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取病人的两种特质。

මතස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取死者的两种特质。

නදියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取河流的两种特质。

උසභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取公牛的一种特质。

මග්ගස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取道路的两种特质。

සුඞ්කසායිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取税官的一种特质。

චොරස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取盗贼的三种特质。

සකුණග්ඝියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取鹰的一种特质。

සුනඛස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取狗的一种特质。

තිකිච්ඡකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取医师的三种特质。

ගබ්භිනියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取孕妇的两种特质。

චමරියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取牦牛的一种特质。

කිකියා ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取蓝鸦的两种特质。

කපොතිකාය තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取雌鸽的三种特质。

එකනයනස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取独眼者的两种特质。

කස්සකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取农夫的三种特质。

ජම්බුකසිඞ්ගාලියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取雌豺的一种特质。

චඞ්ගවාරකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取担篮者的两种特质。

දබ්බියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取勺子的一种特质。

ඉණසාධකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取债权人的三种特质。

අනුවිචිනකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取审察者的一种特质。

සාරථිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取御者的两种特质。

භොජකස්ස [Pg.348] ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානි.

应取食者的两种特质。

තුන්නවායස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取裁缝的一种特质。

නාවිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

应取船夫的一种特质。

භමරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානීති.

应取蜜蜂的两种特质。

මාතිකා නිට්ඨිතා.

纲目终。

1. ගද්‍රභවග්ගො

1. 驴品

1. ගද්‍රභඞ්ගපඤ්හො

1. 驴之特质问

1. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ගද්‍රභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ගද්‍රභො නාම සඞ්කාරකූටෙපි චතුක්කෙපි සිඞ්ඝාටකෙපි ගාමද්වාරෙපි ථුසරාසිම්හිපි යත්ථ කත්ථචි සයති, න සයනබහුලො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන තිණසන්ථාරෙපි පණ්ණසන්ථාරෙපි කට්ඨමඤ්චකෙපි ඡමායපි යත්ථ කත්ථචි චම්මඛණ්ඩං පත්ථරිත්වා යත්ථ කත්ථචි සයිතබ්බං, න සයනබහුලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ගද්‍රභස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘කලිඞ්ගරූපධානා, භික්ඛවෙ, එතරහි මම සාවකා විහරන්ති අප්පමත්තා ආතාපිනො පධානස්මි’න්ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනාපි –

1. “尊者龙军，您说‘应取驴的一种特质’，是应取哪一种特质呢？”“大王，正如驴，无论在垃圾堆上、四衢道上、三衢道上、村门口，或在谷糠堆上，随处躺卧，而不贪睡。同样地，大王，修习瑜伽的行者，无论在草铺上、叶铺上、木床上，或在地上，随处铺上一块皮，就应随处躺卧，不应贪睡。大王，这是应取驴的一种特质。大王，此乃世尊、天中天所说：‘诸比丘，如今我的弟子们以木块为枕而住，不放逸、热忱、精勤。’大王，法将舍利弗长老亦曾如是说——”

‘‘‘පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස, ජණ්ණුකෙනාභිවස්සති;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’’ති.

“‘结跏趺坐者，雨淋其双膝；于精进比丘，已足安乐住。’”

ගද්‍රභඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

驴之特质问第一。

2. කුක්කුටඞ්ගපඤ්හො

2. 鸡之特质问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කුක්කුටස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කුක්කුටො [Pg.349] කාලෙන සමයෙන පටිසල්ලීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාලෙන සමයෙනෙව චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙත්වා සරීරං පටිජග්ගිත්වා නහායිත්වා චෙතියං වන්දිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං දස්සනාය ගන්ත්වා කාලෙන සමයෙන සුඤ්ඤාගාරං පවිසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “尊者龙军，您说‘应取鸡的五种特质’，是哪五种特质应取呢？”“大王，正如公鸡在适当的时候归巢，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当在适当的时候清扫塔院，备办饮用水和用水，盥洗身体后礼敬佛塔，去拜见年长比丘，然后在适当的时候进入空静处。大王，这是应取鸡的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො කාලෙන සමයෙනෙව වුට්ඨාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාලෙන සමයෙනෙව වුට්ඨහිත්වා චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙත්වා සරීරං පටිජග්ගිත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පුනදෙව සුඤ්ඤාගාරං පවිසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，正如公鸡在适当的时候起身。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当在适当的时候起床，清扫塔院，备办饮用水和用水，盥洗身体后礼敬佛塔，再次进入空静处。大王，这是应取鸡的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො පථවිං ඛණිත්වා ඛණිත්වා අජ්ඣොහාරං අජ්ඣොහරති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පච්චවෙක්ඛිත්වා පච්චවෙක්ඛිත්වා අජ්ඣොහාරං අජ්ඣොහරිතබ්බං ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，正如公鸡一再地刨地而获取食物。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当一再地省察而摄取食物：‘不是为了嬉戏，不是为了骄慢，不是为了庄严，不是为了美饰，只是为了此身之维持与存续，为了止息恼害，为了资助梵行，如此我将断除旧的感受，不令新的感受生起，我将得以维持生命、无过失且安住。’大王，这是应取鸡的第三种特质。大王，此乃世尊、天中天所说——”

‘‘‘කන්තාරෙ පුත්තමංසංව, අක්ඛස්සබ්භඤ්ජනං යථා;

එවං ආහරි ආහාරං, යාපනත්ථමමුච්ඡිතො’ති.

“‘如在荒野食子肉，又如涂油于车轴；为求存续摄食物，于中不应生贪着。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො සචක්ඛුකොපි රත්තිං අන්ධො හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනන්ධෙනෙව අන්ධෙන විය භවිතබ්බං, අරඤ්ඤෙපි ගොචරගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තෙනපි රජනීයෙසු රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බධම්මෙසු අන්ධෙන බධිරෙන මූගෙන විය භවිතබ්බං, න නිමිත්තං ගහෙතබ්බං, නානුබ්‍යඤ්ජනං ගහෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන මහාකච්චායනෙන –

“再者，大王，公鸡虽然有眼，在夜晚却如同盲者。同样地，大王，修习瑜伽的行者虽非盲者，却应如盲者；在林野或村庄行乞时，对于能引生欲乐的色、声、香、味、触、法，应如盲者、聋者、哑者一般，不应执取其相，不应执取其随相。大王，这是应取鸡的第四种特质。大王，此乃摩诃迦旃延长老所说——”

‘චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;

පඤ්ඤවාස්ස යථා මූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;

අත්තඅත්ථෙ සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායික’න්ති.

“‘有眼者当如盲，有耳者当如聋；有慧者当如哑，有力者当如弱；当自身之事生起，当如死尸而卧。’”

‘‘පුන [Pg.350] චපරං, මහාරාජ, කුක්කුටො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩලගුළමුග්ගරෙහි පරිපාතියන්තොපි සකං ගෙහං න විජහති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චීවරකම්මං කරොන්තෙනපි නවකම්මං කරොන්තෙනපි වත්තප්පටිවත්තං කරොන්තෙනපි උද්දිසන්තෙනපි උද්දිසාපෙන්තෙනපි යොනිසො මනසිකාරො න විජහිතබ්බො, සකං ඛො පනෙතං, මහාරාජ, යොගිනො ගෙහං, යදිදං යොනිසො මනසිකාරො. ඉදං, මහාරාජ, කුක්කුටස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘කො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ගොචරො සකො පෙත්තිකො විසයො? යදිදං චත්තාරො සතිපට්ඨානා’ති. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනාපි –

“再者，大王，正如公鸡即使被土块、棍棒、木棍和木槌驱赶，也不会舍弃自己的家。同样地，大王，修习瑜伽的行者在做缝衣、营造、履行大小事务、教导与学习时，都不应舍弃如理作意。因为，大王，对于行者来说，如理作意就是他的家。大王，这是应取鸡的第五种特质。大王，此乃世尊、天中天所说：‘诸比丘，什么是比丘自己的牧场、祖传的领域？那就是四念处。’大王，此亦乃法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘යථා සුදන්තො මාතඞ්ගො, සකං සොණ්ඩං න මද්දති;

භක්ඛාභක්ඛං විජානාති, අත්තනො වුත්තිකප්පනං.

“‘犹如善调之象，不伤损自己之鼻；能辨可食不可食，以适自身之存活。

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තෙන, අප්පමත්තෙන වා පන;

ජිනවචනං න මද්දිතබ්බං, මනසිකාරවරුත්තම’’’න්ති.

“‘同样地，佛子应不放逸，不毁坏胜者之言教，以及最上殊胜之作意。’”

කුක්කුටඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

鸡之特质问第二。

3. කලන්දකඞ්ගපඤ්හො

3. 松鼠之特质问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කලන්දකො පටිසත්තුම්හි ඔපතන්තෙ නඞ්ගුට්ඨං පප්ඵොටෙත්වා මහන්තං කත්වා තෙනෙව නඞ්ගුට්ඨලගුළෙන පටිසත්තුං පටිබාහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසසත්තුම්හි ඔපතන්තෙ සතිපට්ඨානලගුළං පප්ඵොටෙත්වා මහන්තං කත්වා තෙනෙව සතිපට්ඨානලගුළෙන සබ්බකිලෙසා පටිබාහිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, කලන්දකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන චූළපන්ථකෙන –

3. “尊者龙军，您说‘应取松鼠之一德’，当取何德？”“大王，譬如松鼠于敌来袭时，挥舞其尾，令其壮大，即以此尾为棍，击退敌人。大王，正是如此，瑜伽行者于烦恼敌来袭时，应挥舞念处之棍，令其强大，即以此念处之棍，击退一切烦恼。大王，此即当取之松鼠一德。大王，此乃周利盘陀伽长老所说——”

‘යදා කිලෙසා ඔපතන්ති, සාමඤ්ඤගුණධංසනා;

සතිපට්ඨානලගුළෙන, හන්තබ්බා තෙ පුනප්පුන’’’න්ති.

“‘烦恼来袭时，毁沙门功德；当以念处棍，数数击破之。’”

කලන්දකඞ්ගපඤ්හො තතියො.

松鼠德之问第三。

4. දීපිනියඞ්ගපඤ්හො

4. 母豹德之问

4. ‘‘භන්තෙ [Pg.351] නාගසෙන, ‘දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, දීපිනී සකිං යෙව ගබ්භං ගණ්හාති, න පුනප්පුනං පුරිසං උපෙති? එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආයතිං පටිසන්ධිං උප්පත්තිං ගබ්භසෙය්‍යං චුතිං භෙදං ඛයං විනාසං සංසාරභයං දුග්ගතිං විසමං සම්පීළිතං දිස්වා ‘පුනබ්භවෙ නප්පටිසන්දහිස්සාමී’ති යොනිසො මනසිකාරො කරණීයො. ඉදං, මහාරාජ, දීපිනියා එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ ධනියගොපාලකසුත්තෙ –

4. “尊者龙军，您说‘应取母豹之一德’，当取何德？”“大王，譬如母豹仅受孕一次，不再亲近雄豹。大王，正是如此，瑜伽行者见未来之结生、生起、卧胎、死、破坏、毁、灭、轮回之怖、恶趣、险恶、压迫后，应如理作意：‘我于未来有中将不再结生。’大王，此即当取之母豹一德。大王，此事为天中天世尊于《经集》(Suttanipāta)之《达尼亚经》(Dhaniyasutta)中所说——”

‘‘‘උසභොරිව ඡෙත්ව බන්ධනානි, නාගො පූතිලතංව දාලයිත්වා;

නාහං පුනුපෙස්සං ගබ්භසෙය්‍යං, අථ චෙ පත්ථයසී පවස්ස දෙවා’’’ති.

“‘如公牛断其缚，如龙象裂腐藤；我不再卧母胎，天若欲雨任其降。’”

දීපිනියඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

母豹德之问第四。

5. දීපිකඞ්ගපඤ්හො

5. 公豹德之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘දීපිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, දීපිකො අරඤ්ඤෙ තිණගහනං වා වනගහනං වා පබ්බතගහනං වා නිස්සාය නිලීයිත්වා මිගෙ ගණ්හාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විවෙකං සෙවිතබ්බං අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං අප්පසද්දං අප්පනිග්ඝොසං විජනවාතං මනුස්සරාහසෙය්‍යකං පටිසල්ලානසාරුප්පං; විවෙකං සෙවමානො හි, මහාරාජ, යොගී යොගාවචරො නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤාසු ච වසිභාවං පාපුණාති. ඉදං, මහාරාජ, දීපිකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙහි ධම්මසඞ්ගාහකෙහි –

5. “尊者龙军，您说‘应取公豹之二德’，当取何二德？”“大王，譬如公豹依止于林中草丛、林丛或山丛，潜伏而捕兽。大王，正是如此，瑜伽行者当习远离，居于森林、树下、山中、岩洞、山窟、冢间、林野、露地、草堆等处，此等处少声、少响、无人迹、宜于隐居、适于独住。大王，修习远离之瑜伽行者，不久即于六神通(chaḷabhiññā)中得达自在。大王，此即当取之公豹第一德。大王，此乃结集法之长老们所说——”

‘‘‘යථාපි [Pg.352] දීපිකො නාම, නිලීයිත්වා ගණ්හතෙ මිගෙ;

තථෙවායං බුද්ධපුත්තො, යුත්තයොගො විපස්සකො;

අරඤ්ඤං පවිසිත්වාන, ගණ්හාති ඵලමුත්තම’න්ති.

“‘譬如彼公豹，潜伏而捕兽；如是此佛子，勤修于观行，入于森林中，获得无上果。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, දීපිකො යං කිඤ්චි පසුං වධිත්වා වාමෙන පස්සෙන පතිතං න භක්ඛෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන වෙළුදානෙන වා පත්තදානෙන වා පුප්ඵදානෙන වා ඵලදානෙන වා සිනානදානෙන වා මත්තිකාදානෙන වා චුණ්ණදානෙන වා දන්තකට්ඨදානෙන වා මුඛොදකදානෙන වා චාතුකම්‍යතාය වා මුග්ගසුප්‍යතාය වා පාරිභට යතාය වා ජඞ්ඝපෙසනීයෙන වා වෙජ්ජකම්මෙන වා දූතකම්මෙන වා පහිණගමනෙන වා පිණ්ඩපටිපිණ්ඩෙන වා දානානුප්පදානෙන වා වත්ථුවිජ්ජාය වා නක්ඛත්තවිජ්ජාය වා අඞ්ගවිජ්ජාය වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා බුද්ධප්පටිකුට්ඨෙන මිච්ඡාජීවෙන නිප්ඵාදිතං භොජනං න භුඤ්ජිතබ්බං වාමෙන පස්සෙන පතිතං පසුං විය දීපිකො. ඉදං, මහාරාජ, දීපිකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，公豹杀死任何野兽后，若其倒向左侧则不食。大王，正是如此，瑜伽行者不应食用通过任何为佛陀所呵责之邪命(micchājīva)而得之食，如：施竹、施叶、施花、施果、施澡豆、施土、施粉、施齿木、施洗面水，或以谄媚、豆汤语、抱养、奔走、行医、为使、差遣、以利求利、以施求施、相地、占星、相身等方式，犹如公豹不食倒向左侧之兽。大王，此即当取之公豹第二德。大王，此事为法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘වචීවිඤ්ඤත්තිවිප්ඵාරා, උප්පන්නං මධුපායසං;

සචෙ භුත්තො භවෙය්‍යාහං, සාජීවො ගරහිතො මම.

“‘由言语暗示，所得蜜乳糜，我若食此者，我命当受呵。’”

‘‘‘යදිපි මෙ අන්තගුණං, නික්ඛමිත්වා බහී චරෙ;

නෙව භින්දෙය්‍යමාජීවං, චජමානොපි ජීවිත’’’න්ති.

“‘纵我肠流出，于外而拖行，我亦不坏净命，宁可舍生命。’”

දීපිකඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

公豹德之问第五。

6. කුම්මඞ්ගපඤ්හො

6. 龟德之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කුම්මස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කුම්මො උදකචරො උදකෙයෙව වාසං කප්පෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බපාණභූතපුග්ගලානං හිතානුකම්පිනා මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන සබ්බාවන්තං ලොකං ඵරිත්වා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුම්මස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

6. “尊者龙军，您说‘应取龟之五德’，当取何五德？”“大王，譬如龟为水行者，唯栖于水中。大王，正是如此，修习禅定的行者亦应为一切众生的利益安乐，以慈俱行、广大、崇高、无量、无怨、无恚之心，遍满一切世间而住。大王，此即当取之龟第一德。”

‘‘පුන [Pg.353] චපරං, මහාරාජ, කුම්මො උදකෙ උප්පිලවන්තො සීසං උක්ඛිපිත්වා යදි කොචි පස්සති, තත්ථෙව නිමුජ්ජති ගාළ්හමොගාහති ‘මා මං තෙ පුන පස්සෙය්‍යු’න්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසෙසු ඔපතන්තෙසු ආරම්මණසරෙ නිමුජ්ජිතබ්බං ගාළ්හමොගාහිතබ්බං ‘මා මං කිලෙසා පුන පස්සෙය්‍යු’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, කුම්මස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，譬如龟于水中浮起，探出头来，若见到任何人，即于彼处沉没，深深潜藏，心想：‘愿彼等不再见我。’大王，正是如此，瑜伽行者于烦恼来袭时，亦应沉没于所缘之池，深深潜藏，心想：‘愿烦恼不再见我。’大王，此即当取之龟第二德。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුම්මො උදකතො නික්ඛමිත්වා කායං ඔතාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිසජ්ජට්ඨානසයනචඞ්කමතො මානසං නීහරිත්වා සම්මප්පධානෙ මානසං ඔතාපෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුම්මස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如乌龟从水中出来曝晒其身，如是，大王，修习瑜伽的行者应当将心从坐、立、卧、经行之处收回，并于正勤中修习。大王，此是应取乌龟的第三种德相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුම්මො පථවිං ඛණිත්වා විවිත්තෙ වාසං කප්පෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ලාභසක්කාරසිලොකං පජහිත්වා සුඤ්ඤං විවිත්තං කානනං වනපත්ථං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං අප්පසද්දං අප්පනිග්ඝොසං පවිවිත්තමොගාහිත්වා විවිත්තෙ යෙව වාසං උපගන්තබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කුම්මස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපසෙනෙන වඞ්ගන්තපුත්තෙන –

“再者，大王，犹如乌龟掘地，于僻静处居住，如是，大王，修习瑜伽的行者亦应舍弃利养、恭敬与名声，前往空闲、僻静、少声、无哗的森林、林野、山岳、峡谷、岩窟，只于僻静处居住。大王，此是应取乌龟的第四种德相。大王，此亦为万甘达子优波先那长老所说：”

‘‘‘විවිත්තං අප්පනිග්ඝොසං, වාළමිගනිසෙවිතං;

සෙවෙ සෙනාසනං භික්ඛු, පටිසල්ලානකාරණා’ති.

“‘僻静无喧嚣，猛兽所栖息，比丘为独住，当用此卧坐。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කුම්මො චාරිකං චරමානො යදි කඤ්චි පස්සති වා, සද්දං සුණාති වා, සොණ්ඩිපඤ්චමානි අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ නිදහිත්වා අප්පොස්සුක්කො තුණ්හීභූතො තිට්ඨති කායමනුරක්ඛන්තො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බත්ථ රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බධම්මෙසු ආපතන්තෙසු ඡසු ද්වාරෙසු සංවරකවාටං අනුග්ඝාටෙත්වා මානසං සමොදහිත්වා සංවරං කත්වා සතෙන සම්පජානෙන විහාතබ්බං සමණධම්මං අනුරක්ඛමානෙන. ඉදං, මහාරාජ, කුම්මස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ කුම්මූපමසුත්තන්තෙ –

“再者，大王，犹如乌龟游行时，若见何人或闻何声，便将头及四肢五处肢体缩入壳中，安然、静默、守护其身而住。如是，大王，修习瑜伽的行者，于一切色、声、香、味、触、法现前于六门时，应不开启防护之门，收摄心意，行于防护，具足念与正知，守护沙门法而住。大王，此是应取乌龟的第五种德相。大王，此亦为天中天世尊于《相应部》(Saṃyutta Nikāya)之《龟喻经》(Kummūpama Sutta)中所说：”

‘‘‘කුම්මොව [Pg.354] අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ, සමොදහං භික්ඛු මනොවිතක්කෙ;

අනිස්සිතො අඤ්ඤමහෙඨයානො, පරිනිබ්බුතොනූපවදෙය්‍ය කඤ්චී’’’ති.

“‘犹如乌龟藏肢于壳，比丘收摄诸心寻思；无所依止不害他，寂灭者不毁谤任何人。’”

කුම්මඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

龟德相之问第六。

7. වංසඞ්ගපඤ්හො

7. 竹德相之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වංසස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වංසො යත්ථ වාතො, තත්ථ අනුලොමෙති, නාඤ්ඤත්ථමනුධාවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යං බුද්ධෙන භගවතා භාසිතං නවඞ්ගං සත්ථු සාසනං, තං අනුලොමයිත්වා කප්පියෙ අනවජ්ජෙ ඨත්වා සමණධම්මං යෙව පරියෙසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වංසස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ ථෙරෙන රාහුලෙන –

7. “‘尊者龙军，您说“应取竹子的一种德相”，是应取哪一种德相呢？’‘大王，犹如竹子随风而顺，不朝他向，如是，大王，修习瑜伽的行者，应随顺佛陀世尊所说的九分教，安住于适宜、无过失之处，只求沙门之法。大王，此是应取竹子的一种德相。大王，此亦为罗睺罗长老所说：”

‘‘‘නවඞ්ගං බුද්ධවචනං, අනුලොමෙත්වාන සබ්බදා;

කප්පියෙ අනවජ්ජස්මිං, ඨත්වාපායං සමුත්තරි’’’න්ති.

“‘于佛九分教，恒常随顺行；住适宜无过，能度诸恶趣。’”

වංසඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

竹德相之问第七。

8. චාපඞ්ගපඤ්හො

8. 弓德相之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චාපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චාපො සුතච්ඡිතො නමිතො යාවග්ගමූලං සමකමෙව අනුනමති නප්පටිත්ථම්භති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ථෙරනවමජ්ඣිමසමකෙසු අනුනමිතබ්බං නප්පටිඵරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චාපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන විධුර [පුණ්ණක] ජාතකෙ –

8. “‘尊者龙军，您说“应取弓的一种德相”，是应取哪一种德相呢？’‘大王，犹如制作精良的弓，弯曲时从弓梢到弓根皆均匀弯曲，不会僵硬；如是，大王，修习瑜伽的行者对于上座、新学、中等比丘，皆应谦逊，不应傲慢。大王，此是应取弓的一种德相。大王，此亦为天中天世尊于《维杜罗本生》(Vidhura Jātaka)中所说：”

‘‘‘චාපොවූනුදරො [Pg.355] ධීරො, වංසො වාපි පකම්පයෙ ;

පටිලොමං න වත්තෙය්‍ය, ස රාජවසතිං වසෙ’’’ති.

“‘智者谦卑如弯弓，亦如柔竹随风动；从不违逆君王意，彼可安住于王廷。’”

චාපඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

弓德相之问第八。

9. වායසඞ්ගපඤ්හො

9. 乌鸦德相之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වායසස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වායසො ආසඞ්කිතපරිසඞ්කිතො යත්තප්පයත්තො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආසඞ්කිතපරිසඞ්කිතෙන යත්තපයත්තෙන උපට්ඨිතාය සතියා සංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි චරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

9. “‘尊者龙军，您说“应取乌鸦的两种德相”，是应取哪两种德相呢？’‘大王，犹如乌鸦行动时，常怀怀疑、警惕，谨慎而努力；如是，大王，修习瑜伽的行者亦应常怀怀疑、警惕，谨慎而努力，令念现前，守护诸根而行。大王，此是应取乌鸦的第一种德相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායසො යං කිඤ්චි භොජනං දිස්වා ඤාතීහි සංවිභජිත්වා භුඤ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි, තථාරූපෙහි ලාභෙහි පටිවිභත්තභොගිනා භවිතබ්බං සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි. ඉදං, මහාරාජ, වායසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，犹如乌鸦见到任何食物，必与同类分享后才食用；如是，大王，修习瑜伽的行者，对于如法、依法所得的利养，乃至仅有入于钵中之物，亦应与具戒的同梵行者分享后才受用。大王，此是应取乌鸦的第二种德相。大王，此亦为法将舍利弗长老所说：”

‘‘‘සචෙ මෙ උපනාමෙන්ති, යථාලද්ධං තපස්සිනො;

සබ්බෙ සංවිභජිත්වාන, තතො භුඤ්ජාමි භොජන’’’න්ති.

“‘若有供养我这苦行者，凡有所得，我皆与众人分享，而后方才食用。’”

වායසඞ්ගපඤ්හො නවමො.

乌鸦德相之问第九。

10. මක්කටඞ්ගපඤ්හො

10. 猴德相之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මක්කටස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මක්කටො වාසමුපගච්ඡන්තො තථාරූපෙ ඔකාසෙ මහතිමහාරුක්ඛෙ පවිවිත්තෙ සබ්බට්ඨකසාඛෙ භීරුත්තාණෙ වාසමුපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ[Pg.356], යොගිනා යොගාවචරෙන ලජ්ජිං පෙසලං සීලවන්තං කල්‍යාණධම්මං බහුස්සුතං ධම්මධරං විනයධරං පියං ගරුභාවනීයං වත්තාරං වචනක්ඛමං ඔවාදකං විඤ්ඤාපකං සන්දස්සකං සමාදපකං සමුත්තෙජකං සම්පහංසකං එවරූපං කල්‍යාණමිත්තං ආචරියං නිස්සාය විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මක්කටස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

10. “尊者龙军，您说‘应取猴的两种特质’，是哪两种特质应取呢？”“大王，正如猴子寻找住处时，会选择在那样的地方：高大、僻静、枝叶繁茂、能庇护恐惧者的大树上。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当依止这样的善友为师：有惭、亲切、具戒、善法、多闻、持法、持律、可爱、可敬、能说善道、堪忍言语、能教诫、能令领悟、能开示、能劝勉、能策励、能使欢喜。大王，这是应取猴的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මක්කටො රුක්ඛෙ යෙව චරති තිට්ඨති නිසීදති, යදි නිද්දං ඔක්කමති, තත්ථෙව රත්තිං වාසමනුභවති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පවනාභිමුඛෙන භවිතබ්බං, පවනෙ යෙව ඨානචඞ්කමනිසජ්ජාසයනං නිද්දං ඔක්කමිතබ්බං, තත්ථෙව සතිපට්ඨානමනුභවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මක්කටස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，猴子只在树上行走、站立、坐卧，如果入睡，就在那里过夜。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当面向林野，只在林野中行、住、坐、卧、入眠，就在那里修习念住。大王，这是应取的猴的第二种特质。大王，法将舍利弗长老也曾说过：”

‘‘‘චඞ්කමන්තොපි තිට්ඨන්තො, නිසජ්ජාසයනෙන වා;

පවනෙ සොභතෙ භික්ඛු, පවනන්තංව වණ්ණිත’’’න්ති.

“‘经行或站立，或坐或卧，比丘于林中庄严；林野住处受称赞。’”

මක්කටඞ්ගපඤ්හො දසමො.

猴之特质问第十。

ගද්‍රභවග්ගො පඨමො.

驴品第一。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

ගද්‍රභො චෙව කුක්කුටො, කලන්දො දීපිනි දීපිකො;

කුම්මො වංසො ච චාපො ච, වායසො අථ මක්කටොති.

驴、鸡、松鼠、豹、龟、竹、弓、乌鸦与猴。

2. සමුද්දවග්ගො

2. 海品

1. ලාබුලතඞ්ගපඤ්හො

1. 葫芦藤之特质问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.357] නාගසෙන, ‘ලාබුලතාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ලාබුලතා තිණෙ වා කට්ඨෙ වා ලතාය වා සොණ්ඩිකාහි ආලම්බිත්වා තස්සූපරි වඩ්ඪති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අරහත්තෙ අභිවඩ්ඪිතුකාමෙන මනසා ආරම්මණං ආලම්බිත්වා අරහත්තෙ අභිවඩ්ඪිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ලාබුලතාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

2. “尊者龙军，您说‘应取葫芦藤的一个特质’，这应取的特质是什么呢？”“大王，正如葫芦藤依靠草、木或藤蔓，以其卷须攀缘，并在其上生长；同样地，大王，修习瑜伽的行者若想在阿罗汉果位上增进，就应当以心攀缘所缘，从而在阿罗汉果位上增进。大王，这就是应取的葫芦藤的那个特质。大王，此乃法将舍利弗长老所说：”

‘‘‘යථා ලාබුලතා නාම, තිණෙ කට්ඨෙ ලතාය වා;

ආලම්බිත්වා සොණ්ඩිකාහි, තතො වඩ්ඪති උප්පරි.

1. “‘譬如葫芦藤，攀附草木蔓；以其卷须缘，由此向上生。

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තෙන, අරහත්තඵලකාමිනා;

ආරම්මණං ආලම්බිත්වා, වඩ්ඪිතබ්බං අසෙක්ඛඵලෙ’’’ති.

1. “‘如是佛弟子，欲求罗汉果，当攀缘所缘，于无学果增长。’”

ලාබුලතඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

葫芦藤之特质问第一。

2. පදුමඞ්ගපඤ්හො

2. 莲花之特质问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පදුමස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පදුමං උදකෙ ජාතං උදකෙ සංවද්ධං අනුපලිත්තං උදකෙන, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුලෙ ගණෙ ලාභෙ යසෙ සක්කාරෙ සම්මානනාය පරිභොගපච්චයෙසු ච සබ්බත්ථ අනුපලිත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පදුමස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “尊者龙军，您说‘应取莲花的三个特质’，是哪三个特质应取呢？”“大王，正如莲花生于水中，长于水中，却不为水所染；同样地，大王，修习瑜伽的行者，对于家族、团体、利得、名声、恭敬、荣誉以及受用的资具等一切，都应当不被染著。大王，这是应取的莲花的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පදුමං උදකා අච්චුග්ගම්ම ඨාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බලොකං අභිභවිත්වා අච්චුග්ගම්ම ලොකුත්තරධම්මෙ ඨාතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පදුමස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “再者，大王，莲花升出水面而挺立。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当超越并胜过整个世间，安住于出世间法。大王，这是应取的莲花的第二个特质。”

‘‘පුන [Pg.358] චපරං, මහාරාජ, පදුමං අප්පමත්තකෙනපි අනිලෙන එරිතං චලති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පමත්තකෙසුපි කිලෙසෙසු සංයමො කරණීයො, භයදස්සාවිනා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පදුමස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසූ’ති.

2. “再者，大王，莲花即使被微风吹拂也会摇动。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当对微细的烦恼加以防护，视其为怖畏而住。大王，这是应取的莲花的第三个特质。大王，此乃世尊，天中天所说：‘于微细罪中见怖畏，受持学习诸学处。’”

පදුමඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

莲花之特质问第二。

3. බීජඞ්ගපඤ්හො

3. 种子之特质问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘බීජස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, බීජං අප්පකම්පි සමානං භද්දකෙ ඛෙත්තෙ වුත්තං දෙවෙ සම්මා ධාරං පවෙච්ඡන්තෙ සුබහූනි ඵලානි අනුදස්සති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යථා පටිපාදිතං සීලං කෙවලං සාමඤ්ඤඵලමනුදස්සති. එවං සම්මා පටිපජ්ජිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, බීජස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

3. “尊者龙军，您说‘应取种子的两个特质’，是哪两个特质应取呢？”“大王，譬如种子虽小，若播于良田，天降时雨，便能结出丰硕的果实；同样地，大王，修习瑜伽的行者，如此行持的戒，能产生完整的沙门果。应当如此正修行。大王，这是应取的种子的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, බීජං සුපරිසොධිතෙ ඛෙත්තෙ රොපිතං ඛිප්පමෙව සංවිරූහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මානසං සුපරිග්ගහිතං සුඤ්ඤාගාරෙ පරිසොධිතං සතිපට්ඨානඛෙත්තවරෙ ඛිත්තං ඛිප්පමෙව විරූහති. ඉදං, මහාරාජ, බීජස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන අනුරුද්ධෙන –

3. “再者，大王，种子若种植于清净的田地，便能迅速发芽；同样地，大王，修习瑜伽的行者，将善加把握、于空闲处净化了的心，播种于念住的良田中，便能迅速成长。大王，这是应取的种子的第二个特质。大王，此乃阿那律长老所说：”

‘‘‘යථාපි ඛෙත්තෙ පරිසුද්ධෙ, බීජඤ්චස්ස පතිට්ඨිතං;

විපුලං තස්ස ඵලං හොති, අපි තොසෙති කස්සකං.

3. “‘譬如于清净田中，种子已然得安立；其果实必甚丰饶，亦能令农夫欢喜。

‘‘‘තථෙව යොගිනො චිත්තං, සුඤ්ඤාගාරෙ විසොධිතං;

සතිපට්ඨානඛෙත්තම්හි, ඛිප්පමෙව විරූහතී’’’ති.

“‘如是瑜伽士之心，于空闲处得清净；在念住之良田中，亦能迅速地成长。’”

බීජඞ්ගපඤ්හො තතියො.

种子之特质问第三。

4. සාලකල්‍යාණිකඞ්ගපඤ්හො

4. 善妙娑罗树之特质问

4. ‘‘භන්තෙ [Pg.359] නාගසෙන, ‘සාලකල්‍යාණිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සාලකල්‍යාණිකා නාම අන්තොපථවියං යෙව අභිවඩ්ඪති හත්ථසතම්පි භිය්‍යොපි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි චතස්සො පටිසම්භිදා ඡළභිඤ්ඤායො කෙවලඤ්ච සමණධම්මං සුඤ්ඤාගාරෙ යෙව පරිපූරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සාලකල්‍යාණිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන රාහුලෙන –

4. “尊者龙军(Nāgasena)，您说‘应取娑罗迦利耶尼迦(Sālakalyāṇikā)的一个特质’，那应取的特质是什么呢？”“大王，正如名为娑罗迦利耶尼迦的树，只在地下生长，即使长达百肘甚至更长。同样地，大王，修习瑜伽的禅修者应当只在空闲处圆满四沙门果、四无碍解、六神通以及完整的沙门之法。大王，这就是娑罗迦利耶尼迦的那个应取之特质。大王，此乃罗睺罗(Rāhula)长老所说：

‘‘‘සාලකල්‍යාණිකා නාම, පාදපො ධරණීරුහො;

අන්තොපථවියං යෙව, සතහත්ථොපි වඩ්ඪති.

“‘名为娑罗迦利耶尼迦，此树生于地；唯于大地之内里，生长可达百肘长。

‘‘‘යථා කාලම්හි සම්පත්තෙ, පරිපාකෙන සො දුමො;

උග්ගඤ්ඡිත්වාන එකාහං, සතහත්ථොපි වඩ්ඪති.

“‘当其时节到来时，彼树因成熟之力；于一日间即挺立，生长亦达百肘高。

‘‘‘එවමෙවාහං මහාවීර, සාලකල්‍යාණිකා විය;

අබ්භන්තරෙ සුඤ්ඤාගාරෙ, ධම්මතො අභිවඩ්ඪයි’’’න්ති.

“‘大雄，我亦复如是，犹如娑罗迦利耶尼迦；于内在空闲处，如法而得以增长。’”

සාලකල්‍යාණිකඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

娑罗迦利耶尼迦特质之问第四。

5. නාවඞ්ගපඤ්හො

5. 船的特质之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘නාවාය තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා බහුවිධදාරුසඞ්ඝාටසමවායෙන බහුම්පි ජනං තාරයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචාරසීලගුණවත්තප්පටිවත්තබහුවිධධම්මසඞ්ඝාටසමවායෙන සදෙවකො ලොකො තාරයිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, නාවාය පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

5. “尊者龙军，您说‘应取船的三个特质’，是哪三个应取的特质呢？”“大王，正如船只由多种木材组合而成，能渡载许多人；同样地，大王，修行的瑜伽行者也应当依靠行为、戒德、义务与修行等多种法的组合，来渡脱包括天神在内的世间。大王，这是船的第一个应取之特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, නාවා බහුවිධඌමිත්ථනිතවෙගවිසටමාවට්ටවෙගං සහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන බහුවිධකිලෙසඌමිවෙගං ලාභසක්කාරයසසිලොකපූජනවන්දනා පරකුලෙසු නින්දාපසංසාසුඛදුක්ඛසම්මානනවිමානනබහුවිධදොසඌමිවෙගඤ්ච සහිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නාවාය දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，正如船只能承受各种波涛、汹涌的激流与涡流的冲击；同样地，大王，修行的瑜伽行者也应当能忍受各种烦恼的波浪，即利养、恭敬、名声、世俗的赞誉、崇拜、敬礼，对他人的毁谤与赞扬，乐与苦，尊敬与轻蔑，以及各种过患的波浪。大王，这是船的第二个应取之特质。”

‘‘පුන [Pg.360] චපරං, මහාරාජ, නාවා අපරිමිතමනන්තමපාරමක්ඛොභිතගම්භීරෙ මහතිමහාඝොසෙ තිමිතිමිඞ්ගලමකරමච්ඡගණාකුලෙ මහතිමහාසමුද්දෙ චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන තිපරිවට්ට ද්වාදසාකාර චතුසච්චාභිසමයප්පටිවෙධෙ මානසං සඤ්චාරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නාවාය තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ සච්චසංයුත්තෙ –

“再者，大王，正如船只航行于无量、无边、无际、动荡、甚深、巨响、充满着提米(timi)、提民伽罗(timiṅgala)、摩伽罗(makara)等鱼群的大海中；同样地，大王，修行的瑜伽行者应当令心于三转十二行相四圣谛的现观与通达中运转。大王，这是船的第三个应取之特质。大王，此乃天中天世尊在《相应部》的《谛相应》中所说：”

‘‘‘විතක්කෙන්තා ච ඛො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති විතක්කෙය්‍යාථ, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති විතක්කෙය්‍යාථ, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති විතක්කෙය්‍යාථ, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති විතක්කෙය්‍යාථා’’’ති.

“‘诸比丘，当你们思惟时，应当这样思惟：“此是苦”；应当这样思惟：“此是苦之集”；应当这样思惟：“此是苦之灭”；应当这样思惟：“此是导向苦灭之道”。’”

නාවඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

船的特质之问第五。

6. නාවාලග්ගනකඞ්ගපඤ්හො

6. 船锚特质之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘නාවාලග්ගනකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, නාවාලග්ගනකං බහුඌමිජාලාකුලවික්ඛොභිතසලිලතලෙ මහතිමහාසමුද්දෙ නාවං ලග්ගෙති ඨපෙති, න දෙති දිසාවිදිසං හරිතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහූමිජාලෙ මහතිමහාවිතක්කසම්පහාරෙ චිත්තං ලග්ගෙතබ්බං, න දාතබ්බං දිසාවිදිසං හරිතුං. ඉදං, මහාරාජ, නාවාලග්ගනකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

6. “尊者龙军，您说‘应取船锚的两个特质’，是哪两个特质当取呢？”“大王，犹如船锚于波涛汹涌、水面动荡的大海中，能系住船只，令其停住，不让它漂向四方；同样地，大王，修行瑜伽者应于贪、嗔、痴的波涛网与巨大寻思的冲击中，系住自心，不让其漂向四方。大王，此为当取之船锚的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, නාවාලග්ගනකං න ප්ලවති විසීදති, හත්ථසතෙපි උදකෙ නාවං ලග්ගෙති ඨානමුපනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ලාභයසසක්කාරමානනවන්දනපූජනඅපචිතීසු ලාභග්ගයසග්ගෙපි න ප්ලවිතබ්බං, සරීරයාපනමත්තකෙ යෙව චිත්තං ඨපෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නාවාලග්ගනකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，船锚不漂浮而下沉，即使在百肘深的水中，也能系住船只，令其停泊。同样地，大王，修行瑜伽者于利养、名声、恭敬、尊敬、礼拜、供养、崇敬中，乃至在利养与名声的顶峰，也不应飘飘然，而应将心安住于仅仅维持身体所需。大王，此为当取之船锚的第二个特质。大王，此乃法将舍利弗长老所说：”

‘‘‘යථා [Pg.361] සමුද්දෙ ලග්ගනකං, න ප්ලවති විසීදති;

තථෙව ලාභසක්කාරෙ, මා ප්ලවථ විසීදථා’’’ති.

“‘如锚于海中，不浮而下沉；如是于利敬，汝等莫浮沉。’”

නාවාලග්ගනකඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

船锚特质之问第六。

7. කූපඞ්ගපඤ්හො

7. 桅杆特质之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කූපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කූපො රජ්ජුඤ්ච වරත්තඤ්ච ලඞ්කාරඤ්ච ධාරෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සතිසම්පජඤ්ඤසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං, අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ උච්චාරපස්සාවකම්මෙ ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, කූපස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ‘සතො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විහරෙය්‍ය සම්පජානො, අයං වො අම්හාකං අනුසාසනී’’’ති.

7. “尊者龙军，您说‘应取桅杆的一个特质’，是哪一个特质当取呢？”“大王，犹如桅杆支撑着绳索、皮带与帆具；同样地，大王，修行瑜伽者应具足正念正知，于前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸、持僧伽梨衣钵、食、饮、嚼、尝、大小便利、行、住、坐、卧、醒、语、默时，应正知而行。大王，此为当取之桅杆的这个特质。大王，此乃天中天世尊所说：‘诸比丘，比丘当具念、正知而住，此为我对汝等的教诫。’”

කූපඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

桅杆特质之问第七。

8. නියාමකඞ්ගපඤ්හො

8. 舵手特质之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘නියාමකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, නියාමකො රත්තින්දිවං සතතං සමිතං අප්පමත්තො යත්තප්පයත්තො නාවං සාරෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චිත්තං නියාමයමානෙන රත්තින්දිවං සතතං සමිතං අප්පමත්තෙන යත්තප්පයත්තෙන යොනිසො මනසිකාරෙන චිත්තං නියාමෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නියාමකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ධම්මපදෙ –

8. “尊者龙军，您说‘应效法舵手的三种特质’，是哪三种应效法的特质呢？”“大王，正如舵手日夜恒常、持续、不放逸、精勤地驾驶船只，同样地，大王，修行的禅修者在调御自心时，应日夜恒常、持续、不放逸、精勤地以如理作意来调御自心。大王，这是应效法舵手的第一种特质。大王，这在《法句经》(Dhammapada)中已被世尊，天中天所说——”

‘‘‘අප්පමාදරතා හොථ, සචිත්තමනුරක්ඛථ;

දුග්ගා උද්ධරථත්තානං, පඞ්කෙ සන්නොව කුඤ්ජරො’ති.

“‘当乐于不放逸，善守护自心；自拔于险难，如象出淤泥。’”

‘‘පුන [Pg.362] චපරං, මහාරාජ, නියාමකස්ස යං කිඤ්චි මහාසමුද්දෙ කල්‍යාණං වා පාපකං වා, සබ්බං තං විදිතං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුසලාකුසලං සාවජ්ජානවජ්ජං හීනප්පණීතං කණ්හසුක්කසප්පටිභාගං විජානිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නියාමකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，正如舵手完全了知大海中的任何善恶，同样地，大王，修行的禅修者也应当了知善与不善、有罪与无罪、低劣与胜妙、黑白法及其对应部分。大王，这是应效法舵手的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, නියාමකො යන්තෙ මුද්දිකං දෙති ‘මා කොචි යන්තං ආමසිත්ථා’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චිත්තෙ සංවරමුද්දිකා දාතබ්බා ‘මා කිඤ්චි පාපකං අකුසලවිතක්කං විතක්කෙසී’ති, ඉදං, මහාරාජ, නියාමකස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ ‘මා, භික්ඛවෙ, පාපකෙ අකුසලෙ විතක්කෙ විතක්කෙය්‍යාථ, සෙය්‍යථීදං, කාමවිතක්කං බ්‍යාපාදවිතක්කං විහිංසාවිතක්ක’’’න්ති.

“再者，大王，正如舵手给舵机上封印，说：‘不要让任何人碰触舵机’，同样地，大王，修行的禅修者也应给自己的心上一个防护的封印：‘不要生起任何邪恶不善的寻思’。大王，这是应效法舵手的第三种特质。大王，这在《相应部》(Saṃyutta Nikāya)的胜典中已被世尊，天中天所说：‘诸比丘，不要生起邪恶不善的寻思，即：欲寻、恚寻、害寻。’”

නියාමකඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

舵手特质之问，第八。

9. කම්මකාරඞ්ගපඤ්හො

9. 船工特质之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කම්මකාරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කම්මකාරො එවං චින්තයති ‘භතකො අහං ඉමාය නාවාය කම්මං කරොමි, ඉමායාහං නාවාය වාහසා භත්තවෙතනං ලභාමි, න මෙ පමාදො කරණීයො, අප්පමාදෙන මෙ අයං නාවා වාහෙතබ්බා’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එවං චින්තයිතබ්බං ‘ඉමං ඛො අහං චාතුමහාභූතිකං කායං සම්මසන්තො සතතං සමිතං අප්පමත්තො උපට්ඨිතස්සති සතො සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙහි පරිමුච්චිස්සාමීති අප්පමාදො මෙ කරණීයො’ති, ඉදං, මහාරාජ, කම්මකාරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

9. “尊者龙军，您说‘应效法船工的一种特质’，是哪一种应效法的特质呢？”“大王，正如船工这样想：‘我是受雇于此船的工人，我靠在此船工作获得食物与工资，我不应放逸，我应不放逸地驾驶此船。’同样地，大王，修行的禅修者也应这样想：‘我审察这个由四大组成的身体，应当持续、恒常、不放逸，具足念、正知、专注、一心，这样我将从生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱。我应当不放逸。’大王，这是应效法船工的一种特质。大王，法将舍利弗(Sāriputta)长老也说过这件事：”

‘‘‘කායං ඉමං සම්මසථ, පරිජානාථ පුනප්පුනං;

කායෙ සභාවං දිස්වාන, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’ති.

“‘当审察此身，再再了知它；于身见自性，将得尽苦边。’”

කම්මකාරඞ්ගපඤ්හො නවමො.

船工特质之问，第九。

10. සමුද්දඞ්ගපඤ්හො

10. 大海特质之问

10. ‘‘භන්තෙ [Pg.363] නාගසෙන, ‘සමුද්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො මතෙන කුණපෙන සද්ධිං න සංවසති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහමානදිට්ඨිමක්ඛපළාසඉස්සාමච්ඡරියමායාසාඨෙය්‍යකුටිලවිසමදුච්චරිතකිලෙසමලෙහි සද්ධිං න සංවසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සමුද්දස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

10. “尊者龙军，您说‘应效法大海的五种特质’，是哪五种应效法的特质呢？”“大王，正如大海不与死尸共住，同样地，大王，修行的禅修者不应与贪、嗔、痴、慢、邪见、覆、恼、嫉妒、悭吝、谄、诳、奸邪、不平、恶行等烦恼垢染共住。大王，这是应效法大海的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො මුත්තාමණිවෙළුරියසඞ්ඛසිලාපවාළඵලිකමණිවිවිධරතනනිචයං ධාරෙන්තො පිදහති, න බහි විකිරති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මග්ගඵලඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තිවිපස්සනාභිඤ්ඤාවිවිධගුණරතනානි අධිගන්ත්වා පිදහිතබ්බානි, න බහි නීහරිතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, සමුද්දස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，正如大海蕴藏珍珠、宝石、琉璃、海螺、石英、珊瑚、水晶等种种宝藏，却将它们隐藏，不向外散布。同样地，大王，修行的禅修者证得道、果、禅那、解脱、三摩地、等至、观、神通等种种功德之宝后，应当将它们隐藏，不向外显露。大王，这是应效法大海的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො මහන්තෙහි මහාභූතෙහි සද්ධිං සංවසති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පිච්ඡං සන්තුට්ඨං ධුතවාදං සල්ලෙඛවුත්තිං ආචාරසම්පන්නං ලජ්ජිං පෙසලං ගරුං භාවනීයං වත්තාරං වචනක්ඛමං චොදකං පාපගරහිං ඔවාදකං අනුසාසකං විඤ්ඤාපකං සන්දස්සකං සමාදපකං සමුත්තෙජකං සම්පහංසකං කල්‍යාණමිත්තං සබ්‍රහ්මචාරිං නිස්සාය වසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，正如大海与巨大的生物们共住。同样地，大王，修行的禅修者应当依止这样的善友与同梵行者而住：他们少欲知足、奉行头陀行、生活简朴、品行具足、有惭、可亲、可敬、值得崇敬、能训诫、能忍语、能指正、呵责罪恶、能劝导、能教诲、能解说、能开示、能劝勉、能激励、能使欢喜。大王，这是应效法大海的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො නවසලිලසම්පුණ්ණාහි ගඞ්ගායමුනාඅචිරවතීසරභූමහීආදීහි නදීසතසහස්සෙහි අන්තලික්ඛෙ සලිලධාරාහි ච පූරිතොපි සකං වෙලං නාතිවත්තති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ලාභසක්කාරසිලොකවන්දනමානනපූජනකාරණා ජීවිතහෙතුපි සඤ්චිච්ච සික්ඛාපදවීතික්කමො න කරණීයො. ඉදං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，大海即使被充满新水的恒河、亚穆纳(Yamunā)河、阿致罗筏底(Aciravatī)河、萨拉布(Sarabhū)河、摩醯(Mahī)河等成百上千的河流，以及天空中降下的雨水所充满，也不会越过自己的海岸。同样地，大王，修行的禅修者，即使为了利养、恭敬、名声、礼拜、尊重或供养，甚至为了性命，也不应故意违犯学处。大王，这是应效法大海的第四种特质。大王，这已被世尊，天中天所说——”

‘සෙය්‍යථාපි, මහාරාජ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතික්කමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යං මහා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’ති.

“‘大王，正如大海有其固定的法则，不会超越海岸线，同样的，大王，我为弟子们制定的学处，我的弟子们即使为了活命也不会逾越。’”

‘‘පුන [Pg.364] චපරං, මහාරාජ, මහාසමුද්දො සබ්බසවන්තීහි ගඞ්ගායමුනාඅචිරවතීසරභූමහීහි අන්තලික්ඛෙ උදකධාරාහිපි න පරිපූරති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උද්දෙසපරිපුච්ඡාසවනධාරණවිනිච්ඡයඅභිධම්මවිනයගාළ්හසුත්තන්තවිග්ගහපදනික්ඛෙපපදසන්ධි පදවිභත්තිනවඞ්ගජිනසාසනවරං සුණන්තෙනාපි න තප්පිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මහාසමුද්දස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුතසොමජාතකෙ –

“再者，大王，正如大海不会被恒河(Gaṅgā)、亚穆纳河(Yamunā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)、萨拉布河(Sarabhū)、摩醯河(Mahī)等一切河流以及空中降雨所充满。同样地，大王，修行的禅修者，即使听闻了包含诵习、问难、听闻、受持、抉择、阿毗达摩、毗奈耶、深奥的经、义理分析、词义、连接与分节的九分殊胜胜者之教，也不应感到满足。大王，这是应学习的大海的第五种特质。大王，这已被世尊，天中天在《须陀须摩本生》(Sutasomajātaka)中说——”

‘‘‘අග්ගි යථා තිණකට්ඨං දහන්තො, න තප්පති සාගරො වා නදීහි;

එවම්පි චෙ පණ්ඩිතා රාජසෙට්ඨ, සුත්වා න තප්පන්ති සුභාසිතෙනා’’’ති.

“‘如火焚草木，无有厌足时，如海纳百川，亦不曾满足；王中之最胜，智者亦如是，听闻善说已，永不觉满足。’”

සමුද්දඞ්ගපඤ්හො දසමො.සමුද්දවග්ගො දුතියො.

大海特质之问，第十。大海品，第二。

තස්සුද්දානං –

此摄颂曰：

ලාබුලතා ච පදුමං, බීජං සාලකල්‍යාණිකා;

නාවා ච නාවාලග්ගනං, කූපො නියාමකො තථා;

කම්මකාරො සමුද්දො ච, වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.

葫芦蔓、莲花、种子、娑罗女(Sālakalyāṇikā)；船、船柱、桅杆、以及舵手；工人与大海，此品如是说。

3. පථවීවග්ගො

3. 地品

1. පථවීඅඞ්ගපඤ්හො

1. 地喻之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.365] නාගසෙන, ‘පථවියා පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පථවී ඉට්ඨානිට්ඨානි කප්පූරාගරුතගරචන්දනකුඞ්කුමාදීනි ආකිරන්තෙපි පිත්තසෙම්හපුබ්බරුහිරසෙදමෙදඛෙළසිඞ්ඝාණිකලසික- මුත්තකරීසාදීනි ආකිරන්තෙපි තාදිසා යෙව, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉට්ඨානිට්ඨෙ ලාභාලාභෙ යසායසෙ නින්දාපසංසාය සුඛදුක්ඛෙ සබ්බත්ථ තාදිනා යෙව භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

1. “尊者龙军(Nāgasena)，您说‘应该学习大地的五种特质’，是哪五种应该学习的特质呢？”“大王，正如大地，即使人们倾倒美好的樟脑、沉香、多伽罗香、旃檀、藏红花等，或者倾倒令人不悦的胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪、唾液、鼻涕、关节滑液、尿、粪等，它都保持不变。同样的，大王，修行者在面对可意与不可意、得与失、誉与毁、责难与赞扬、乐与苦时，都应该保持同样的态度。大王，这是应该学习的大地的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී මණ්ඩනවිභූසනාපගතා සකගන්ධපරිභාවිතා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විභූසනාපගතෙන සකසීලගන්ධපරිභාවිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，大地远离装饰打扮，而充满自身的芳香。同样的，大王，修行者也应该远离装饰，而充满自身的戒香。大王，这是应该学习的大地的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී නිරන්තරා අඛණ්ඩච්ඡිද්දා අසුසිරා බහලා ඝනා විත්ථිණ්ණා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිරන්තරමඛණ්ඩච්ඡිද්දමසුසිරබහලඝනවිත්ථිණ්ණසීලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，大地是连续不断、没有缺口、没有孔隙、厚实、坚固、广阔的。同样的，大王，修行者也应当具有连续不断、没有缺口、没有孔隙、厚实、坚固、广阔的戒行。大王，这是应该学习的大地的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී ගාමනිගමනගරජනපදරුක්ඛපබ්බතනදීතළාකපොක්ඛරණීමිගපක්ඛිමනුජනරනාරිගණං ධාරෙන්තීපි අකිලාසු හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඔවදන්තෙනපි අනුසාසන්තෙනපි විඤ්ඤාපෙන්තෙනපි සන්දස්සෙන්තෙනපි සමාදපෙන්තෙනපි සමුත්තෙජෙන්තෙනපි සම්පහංසෙන්තෙනපි ධම්මදෙසනාසු අකිලාසුනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，大地承载着村庄、市镇、城市、国土、树木、山岳、河流、湖泊、池塘、野兽、飞鸟以及男男女女，却不感到疲倦。同样的，大王，修行者在教诫、训诫、开示、指导、劝导、激励、使人欢喜时，于说法上也不应感到疲倦。大王，这是应该学习的大地的第四种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පථවී අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තෙන පථවිසමෙන චෙතසා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පථවියා පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, උපාසිකාය චූළසුභද්දාය සකසමණෙ පරිකිත්තයමානාය –

“再者，大王，大地远离了喜爱与厌恶。同样的，大王，修行者也应当以远离喜爱与厌恶、如大地般平等的心安住。大王，这是应该学习的大地的第五种特质。大王，这正是优婆夷小苏芭达(Cūḷasubhaddā)在赞叹她的沙门时所说：”

‘‘‘එකඤ්චෙ [Pg.366] බාහං වාසියා, තච්ඡෙ කුපිතමානසා ;

එකඤ්චෙබාහං ගන්ධෙන, ආලිම්පෙය්‍ය පමොදිතා.

“‘若有人心怀忿怒，以斧砍其一臂；若另有一人，心怀欢喜，以香涂其另一臂；

‘‘‘අමුස්මිං පටිඝො නත්ථි, රාගො අස්මිං න විජ්ජති;

පථවීසමචිත්තා තෙ, තාදිසා සමණා මමා’’’ති.

“‘于彼无嗔恚，于此无贪染；心如大地平，我沙门如是。’”

පථවීඅඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

地喻之问第一

2. ආපඞ්ගපඤ්හො

2. 水喻之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ආපස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ආපො සුසණ්ඨිතමකම්පිතමලුළිතසභාවපරිසුද්ධො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුහනලපනනෙමිත්තකනිප්පෙසිකතං අපනෙත්වා සුසණ්ඨිතමකම්පිතමලුළිතසභාවපරිසුද්ධාචාරෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “尊者龙军，您说‘应该学习水的五种特质’，是哪五种应该学习的特质呢？”“大王，正如水具有稳定、不动摇、不浑浊、本性清净的特质，同样的，大王，修行者应去除欺诈、饶舌、暗示、谋求，而保持行为的稳定、不动摇、不浑浊与本性清净。大王，这是应该学习的水的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො සීතලසභාවසණ්ඨිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තෙසු ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නෙන හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，水具有清凉的本性。同样的，大王，修行者也应当对一切众生具足忍耐、慈爱与悲悯，为他们寻求利益，富有怜悯心。大王，这是应该学习的水的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො අසුචිං සුචිං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ගාමෙ වා අරඤ්ඤෙ වා උපජ්ඣායෙ උපජ්ඣායමත්තෙසු ආචරියෙ ආචරියමත්තෙසු සබ්බත්ථ අනධිකරණෙන භවිතබ්බං අනවසෙසකාරිනා. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，水能将不净之物洗净。同样的，大王，修行者无论在村庄还是在林野，对戒师、如戒师者、阿阇梨、如阿阇梨者，在一切处都应不起争讼、做事彻底。大王，这是应该学习的水的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආපො බහුජනපත්ථිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨපවිවිත්තපටිසල්ලානෙන සතතං සබ්බලොකමභිපත්ථිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，水为众人所渴求。同样的，大王，修行者也应少欲、知足、乐于独处与静居，从而恒常为全世界所渴求。大王，这是应该学习的水的第四种特质。”

‘‘පුන [Pg.367] චපරං, මහාරාජ, ආපො න කස්සචි අහිතමුපදහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරභණ්ඩනකලහවිග්ගහවිවාදරිත්තජ්ඣානඅරතිජනනං කායවචීචිත්තෙහි පාපකං න කරණීයං. ඉදං, මහාරාජ, ආපස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ, භගවතා, දෙවාතිදෙවෙන කණ්හජාතකෙ –

“再者，大王，水不伤害任何人。同样地，大王，禅修的行者不应以身、语、意造作能引生他人争吵、打斗、纷争、辩论、空想、不乐的恶行。大王，这是应取的水的第五种特质。大王，这正是世尊，天中天，在《干哈本生》(Kaṇhajātaka)中所说：”

‘‘‘වරඤ්චෙ මෙ අදො සක්ක, සබ්බභූතානමිස්සර;

න මනො වා සරීරං වා, මං-කතෙ සක්ක කස්සචි;

කදාචි උපහඤ්ඤෙථ, එතං සක්ක වරං වරෙ’’’ති.

“‘帝释，一切众生之主，若您给我一个恩赐，愿任何人的心或身，在任何时候，都不会因我而受到伤害。帝释，这便是我所选择的恩赐。’”

ආපඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

水相之问第二

3. තෙජඞ්ගපඤ්හො

3. 火相之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘තෙජස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, තෙජො තිණකට්ඨසාඛාපලාසං ඩහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යෙ තෙ අබ්භන්තරා වා බාහිරා වා කිලෙසා ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණානුභවනා, සබ්බෙ තෙ ඤාණග්ගිනා ඩහිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

3. “尊者龙军，您说‘应取火的五种特质’，是哪五种应取的特质呢？”“大王，犹如火能焚烧草、木、枝、叶，同样地，大王，禅修的行者应以智慧之火，焚烧所有体验可意与不可意所缘的、内在或外在的烦恼。大王，这是应取的火的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො නිද්දයො අකාරුණිකො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බකිලෙසෙසු කාරුඤ්ඤානුද්දයා න කාතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，火是无情、无悲悯的。同样地，大王，禅修的行者对于一切烦恼不应有悲悯与怜悯。大王，这是应取的火的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො සීතං පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන වීරියසන්තාපතෙජං අභිජනෙත්වා කිලෙසා පටිහන්තබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，火能驱除寒冷。同样地，大王，禅修的行者应生起精进的热火来驱除烦恼。大王，这是应取的火的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තෙජො අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තො උණ්හමභිජනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තෙන තෙජොසමෙන චෙතසා විහරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，火远离随贪与瞋恚而产生热量。同样地，大王，禅修的行者应以如火一般远离随贪与瞋恚之心安住。大王，这是应取的火的第四种特质。”

‘‘පුන [Pg.368] චපරං, මහාරාජ, තෙජො අන්ධකාරං විධමිත්වා ආලොකං දස්සයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා ඤාණාලොකං දස්සයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තෙජස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සකං පුත්තං රාහුලං ඔවදන්තෙන –

“再者，大王，火驱散黑暗，显示光明。同样地，大王，禅修的行者应驱散无明的黑暗，显示智慧之光。大王，这是应取的火的第五种特质。大王，此乃天中天世尊在教诫其子罗睺罗时所说：”

‘තෙජොසමං, රාහුල, භාවනං භාවෙහි, තෙජොසමං හි තෙ, රාහුල, භාවනං භාවයතො උප්පන්නා? මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්තී’’’ති.

“‘罗睺罗，你要修习如火的禅修。罗睺罗，当你修习如火的禅修时，已生起的可意与不可意的触将不会占据你的心。’”

තෙජඞ්ගපඤ්හො තතියො.

火相之问第三

4. වායුඞ්ගපඤ්හො

4. 风相之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වායුස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වායු සුපුප්ඵිතවනසණ්ඩන්තරං අභිවායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විමුත්තිවරකුසුමපුප්ඵිතාරම්මණවනන්තරෙ රමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

4. “尊者龙军，您说‘应取风的五种特质’，是哪五种应取的特质呢？”“大王，犹如风吹过繁花盛开的林间，同样地，大王，禅修的行者应乐于在以殊胜解脱之花盛开的所缘林中。大王，这是应取的风的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ධරණීරුහපාදපගණෙ මථයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන වනන්තරගතෙන සඞ්ඛාරෙ විචිනන්තෙන කිලෙසා මථයිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，风撼动地上的树林。同样地，大王，进入林中的禅修的行者，应通过审察诸行来摧伏烦恼。大王，这是应取的风的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ආකාසෙ චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ලොකුත්තරධම්මෙසු මානසං සඤ්චාරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，风在空中运行。同样地，大王，禅修的行者应让心意在出世间法中运行。大王，这是应取的风的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු ගන්ධං අනුභවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අත්තනො සීලවරසුරභිගන්ධො අනුභවිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，风能感受气味。同样地，大王，禅修的行者应感受自身殊胜戒行的妙香。大王，这是应取的风的第四种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වායු නිරාලයො අනිකෙතවාසී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිරාලයමනිකෙතමසන්ථවෙන සබ්බත්ථ [Pg.369] විමුත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වායුස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

“再者，大王，风无所依，无所住。同样地，大王，禅修的行者也应无所依、无所住、无亲密，于一切处解脱。大王，这是应取的风的第五种特质。大王，此乃天中天世尊在《经集》(Suttanipāta)中所说：”

‘‘‘සන්ථවාතො භයං ජාතං, නිකෙතා ජායතෙ රජො;

අනිකෙතමසන්ථවං, එතං වෙ මුනිදස්සන’’’න්ති.

“‘亲密生怖畏，居家生尘垢；无家无亲密，此乃牟尼见。’”

වායුඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

风相之问第四

5. පබ්බතඞ්ගපඤ්හො

5. 山相之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පබ්බතස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පබ්බතො අචලො අකම්පිතො අසම්පවෙධී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සම්මානනෙ විමානනෙ සක්කාරෙ අසක්කාරෙ ගරුකාරෙ අගරුකාරෙ යසෙ අයසෙ නින්දාය පසංසාය සුඛෙ දුක්ඛෙ ඉට්ඨානිට්ඨෙසු සබ්බත්ථ රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බධම්මෙසු රජනීයෙසු න රජ්ජිතබ්බං, දුස්සනීයෙසු න දුස්සිතබ්බං, මුය්හනීයෙසු න මුය්හිතබ්බං, න කම්පිතබ්බං න චලිතබ්බං, පබ්බතෙන විය අචලෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

5. “尊者龙军，您说‘应取山的五种特质’，是哪五种应取的特质呢？”“大王，犹如山的不动、不摇、不晃，同样地，大王，禅修的行者于尊敬与不敬、恭敬与不恭、重视与不重、声誉与恶名、责难与赞扬、乐与苦，以及于一切可爱与不可爱之色、声、香、味、触、法中，于可贪处不应贪，于可嗔处不应嗔，于可痴处不应痴，不应动，不应摇，当如山一般不动。大王，这是应取的山的第一种特质。大王，此亦为天中天世尊所说：”

‘‘‘සෙලො යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං නින්දාපසංසාසු, න සමිඤ්ජන්ති පණ්ඩිතා’ති.

“‘犹如坚固之岩，不为风所动；如是智者于毁誉，亦不动摇。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො ථද්ධො න කෙනචි සංසට්ඨො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ථද්ධෙන අසංසට්ඨෙන භවිතබ්බං, න කෙනචි සංසග්ගො කරණීයො. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，山坚固，不与任何事物混杂；如是，大王，瑜伽行者亦当坚固而不混杂，不与任何人交往。大王，此为应取之山的第二种特质。大王，此亦为天中天世尊所说：”

‘‘‘අසංසට්ඨං ගහට්ඨෙහි, අනාගාරෙහි චූභයං;

අනොකසාරිමප්පිච්ඡං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’න්ති.

“‘不与在家人、出家人两者相混，无家、少欲，我称之为婆罗门。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතෙ බීජං න විරූහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සකමානසෙ කිලෙසා න විරූහාපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සුභූතිනා –

“再者，大王，种子不在山上生长；如是，大王，瑜伽行者不应让烦恼在自心中生长。大王，此为应取之山的第三种特质。大王，此亦为须菩提长老所说：”

‘‘‘රාගූපසංහිතං [Pg.370] චිත්තං, යදා උප්පජ්ජතෙ මම;

සයංව පච්චවෙක්ඛාමි, එකග්ගො තං දමෙමහං.

“‘我心生起贪欲相应时，我自审察，一心调伏之。

‘‘‘රජ්ජසෙ රජනීයෙ ච, දුස්සනීයෙ ච දුස්සසෙ;

මුය්හසෙ මොහනීයෙ ච, නික්ඛමස්සු වනා තුවං.

“‘你于可贪者生贪，于可嗔者生嗔，于可痴者生痴，你离开这森林！

‘‘‘විසුද්ධානං අයං වාසො, නිම්මලානං තපස්සිනං;

මා ඛො විසුද්ධං දූසෙසි, නික්ඛමස්සු වනා තුව’න්ති.

“‘此乃清净者、无垢苦行者之住处；莫污染此清净之地，你离开这森林！’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො අච්චුග්ගතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඤාණච්චුග්ගතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，山甚高耸；如是，大王，瑜伽行者亦当以智慧而高耸。大王，此为应取之山的第四种特质。大王，此亦为天中天世尊所说：”

‘‘‘පමාදං අප්පමාදෙන, යදා නුදති පණ්ඩිතො;

පඤ්ඤාපාසාදමාරුය්හ, අසොකො සොකිනිං පජං;

පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ, ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛතී’ති.

“‘当智者以不放逸遣除放逸，登上智慧的殿堂，无忧地看著忧愁的众人，如立于山巅的智者，看著地上的愚人。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පබ්බතො අනුන්නතො අනොනතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උන්නතාවනති න කරණීයා. ඉදං, මහාරාජ, පබ්බතස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, උපාසිකාය චූළසුභද්දාය සකසමණෙ පරිකිත්තයමානාය –

“再者，大王，山无高昂与低伏；如是，大王，瑜伽行者不应有高昂与低伏。大王，此为应取之山的第五种特质。大王，此亦为优婆夷小苏芭达在赞叹自己的沙门时所说：”

‘‘‘ලාභෙන උන්නතො ලොකො, අලාභෙන ච ඔනතො;

ලාභාලාභෙන එකත්ථා, තාදිසා සමණා මමා’’’ති.

“‘世人因利得而高昂，因无利而低沉；于利与无利中皆平等，我的沙门是如此。’”

පබ්බතඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

山之特质第五问。

6. ආකාසඞ්ගපඤ්හො

6. 虚空之特质问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ආකාසස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ආකාසො සබ්බසො අගය්හො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන [Pg.371] සබ්බසො කිලෙසෙහි අගය්හෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

6. “尊者龙军，您说‘应取虚空之五种特质’，是哪五种应取之特质呢？”“大王，正如虚空完全无法被执取，同样地，大王，瑜伽行者应当完全不被诸烦恼所执取。大王，此为应取之虚空的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො ඉසිතාපසභූතදිජගණානුසඤ්චරිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා’ති සඞ්ඛාරෙසු මානසං සඤ්චාරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，虚空为诸仙人、苦行者、鬼神及鸟群所遍行，同样地，大王，瑜伽行者应当令心于诸行中以‘无常、苦、无我’而运行。大王，此为应取之虚空的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො සන්තාසනීයො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බභවපටිසන්ධීසු මානසං උබ්බෙජයිතබ්බං, අස්සාදො න කාතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，虚空是令人惊惧的，同样地，大王，瑜伽行者应当对一切有中的结生感到惊惧，不应生起味著。大王，此为应取之虚空的第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො අනන්තො අප්පමාණො අපරිමෙය්‍යො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනන්තසීලෙන අපරිමිතඤාණෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，虚空是无边的、无量的、不可测量的。同样地，大王，瑜伽行者应当具有无尽的戒与无限的智。大王，此为应取之虚空的第四种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ආකාසො අලග්ගො අසත්තො අප්පතිට්ඨිතො අපලිබුද්ධො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුලෙ ගණෙ ලාභෙ ආවාසෙ පලිබොධෙ පච්චයෙ සබ්බකිලෙසෙසු ච සබ්බත්ථ අලග්ගෙන භවිතබ්බං, අනාසත්තෙන අප්පතිට්ඨිතෙන අපලිබුද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ආකාසස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සකං පුත්තං රාහුලං ඔවදන්තෙන – ‘සෙය්‍යථාපි, රාහුල, ආකාසො න කත්ථචි පතිට්ඨිතො, එවමෙව ඛො ත්වං, රාහුල, ආකාසසමං භාවනං භාවෙහි, ආකාසසමං හි තෙ, රාහුල, භාවනං භාවයතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සන්තී’’’ති.

“再者，大王，虚空是不依附的、不执著的、无所住的、无障碍的。同样地，大王，瑜伽行者对于家族、团体、利得、住处、障碍、资具以及一切烦恼，在一切处都应当是不依附、不执著、无所住、无障碍的。大王，此为应取之虚空的第五种特质。大王，天中之天世尊在教诫其子罗睺罗时曾如此说：‘罗睺罗，犹如虚空无所住，同样地，罗睺罗，你当修习与虚空等同的修习。罗睺罗，当你修习与虚空等同的修习时，已生起的可爱与不可爱的触将不会持续占据你的心。’”

ආකාසඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

虚空之特质第六问。

7. චන්දඞ්ගපඤ්හො

7. 月之特质问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චන්දස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චන්දො සුක්කපක්ඛෙ [Pg.372] උදයන්තො උත්තරුත්තරිං වඩ්ඪති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචාරසීලගුණවත්තප්පටිපත්තියා ආගමාධිගමෙ පටිසල්ලානෙ සතිපට්ඨානෙ ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය ජාගරියානුයොගෙ උත්තරුත්තරිං වඩ්ඪිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

7. “尊者龙军，您说‘应取月亮之五种特质’，是哪五种应取之特质呢？”“大王，犹如月亮于白分升起时，辗转增盛；如是，大王，瑜伽行者于行仪、戒、德、行持、实践、教理之通达、独处、念处、守护根门、饮食知量、致力觉醒，亦应辗转增盛。大王，此是应取月亮之第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො උළාරාධිපති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උළාරෙන ඡන්දාධිපතිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，月亮是尊贵的主宰；如是，大王，瑜伽行者应有尊贵之欲增上。大王，此是应取月亮之第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො නිසාය චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පවිවිත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，月亮于夜间行；如是，大王，瑜伽行者应乐于远离。大王，此是应取月亮之第三种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො විමානකෙතු, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලකෙතුනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，月亮是天宫之旗帜；如是，大王，修习瑜伽的行者，应以戒为旗帜。大王，此是应取月亮之第四相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චන්දො ආයාචිතපත්ථිතො උදෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආයාචිතපත්ථිතෙන කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, චන්දස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ ‘චන්දූපමා, භික්ඛවෙ, කුලානි උපසඞ්කමථ, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකා කුලෙසු අප්පගබ්භා’’’ති.

“再者，大王，月亮应祈请与期盼而升起；如是，大王，修习瑜伽的行者，亦应应祈请与期盼而前往俗家。大王，此是应取月亮之第五相。大王，此乃天中天世尊于殊胜的《相应部》(Saṃyutta Nikāya)中所说：‘诸比丘，你们当如月亮一般前往俗家，收敛身心，于俗家中常如新人，不应放肆。’”

චන්දඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

月相问第七。

8. සූරියඞ්ගපඤ්හො

8. 日相问第八

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සූරියස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සූරියො සබ්බං උදකං පරිසොසෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බකිලෙසා අනවසෙසං පරිසොසෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

8. “尊者龙军，您说‘应取日轮之七相’，是哪七相应取呢？”“大王，犹如日轮干枯一切水；如是，大王，修习瑜伽的行者，应毫无残余地干枯一切烦恼。大王，此是应取日轮之第一相。”

‘‘පුන [Pg.373] චපරං, මහාරාජ, සූරියො තමන්ධකාරං විධමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බං රාගතමං දොසතමං මොහතමං මානතමං දිට්ඨිතමං කිලෙසතමං සබ්බං දුච්චරිතතමං විධමයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，日轮驱散黑暗；如是，大王，修习瑜伽的行者，应驱散一切贪暗、嗔暗、痴暗、慢暗、见暗、烦恼暗，及一切恶行之暗。大王，此是应取日轮之第二相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො අභික්ඛණං චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අභික්ඛණං යොනිසො මනසිකාරො කාතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，日轮恒常运行；如是，大王，修习瑜伽的行者，应恒常如理作意。大王，此是应取日轮之第三相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො රංසිමාලී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණමාලිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，日轮有光鬘；如是，大王，修习瑜伽的行者，应有所缘鬘。大王，此是应取日轮之第四相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො මහාජනකායං සන්තාපෙන්තො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචාරසීලගුණවත්තප්පටිපත්තියා ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තිඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගසතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදෙහි සදෙවකො ලොකො සන්තාපයිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，日轮照耀大众而行；如是，大王，修习瑜伽的行者，应以行仪、戒、德、行持、实践，以及禅那、解脱、三摩地、等至、根、力、觉支、念处、正勤、神足，照耀包括天神在内的世间。大王，此是应取日轮之第五相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො රාහුභයා භීතො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දුච්චරිතදුග්ගතිවිසමකන්තාරවිපාකවිනිපාතකිලෙසජාලජටිතෙ දිට්ඨිසඞ්ඝාටපටිමුක්කෙ කුපථපක්ඛන්දෙ කුම්මග්ගපටිපන්නෙ සත්තෙ දිස්වා මහතා සංවෙගභයෙන මානසං සංවෙජෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස ඡට්ඨං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，日轮因惧怕罗睺(Rāhu)而运行；如是，大王，修习瑜伽的行者，见到众生陷入恶行、恶趣、险难、恶报、堕处，为烦恼网所缠缚，为邪见枷所束缚，堕入歧途，走上邪道，应以大悚惧之心警醒自心。大王，此是应取日轮之第六相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සූරියො කල්‍යාණපාපකෙ දස්සෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගසතිපට්ඨානසම්මප්පධානඉද්ධිපාදලොකියලොකුත්තරධම්මා දස්සෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සූරියස්ස සත්තමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන වඞ්ගීසෙන –

“再者，大王，日轮显示善与恶；如是，大王，修习瑜伽的行者，应开示根、力、觉支、念处、正勤、神足等世间与出世间法。大王，此是应取日轮之第七相。大王，此乃长老婆耆舍(Vaṅgīsa)所说：”

‘‘‘යථාපි සූරියො උදයන්තො, රූපං දස්සෙති පාණිනං;

සුචිඤ්ච අසුචිඤ්චාපි, කල්‍යාණඤ්චාපි පාපකං.

“‘犹如日轮升起，为有情显现色，净与不净，以及善与恶；”

‘‘‘තථා [Pg.374] භික්ඛු ධම්මධරො, අවිජ්ජාපිහිතං ජනං;

පථං දස්සෙති විවිධං, ආදිච්චොවුදයං යථා’’’ති.

“‘如是持法之比丘，为无明覆盖之众，开示种种之道途，犹如日出之光明。’”

සූරියඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

日相问第八。

9. සක්කඞ්ගපඤ්හො

9. 帝释相问第九

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සක්කස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සක්කො එකන්තසුඛසමප්පිතො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකන්තපවිවෙකසුඛාභිරතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

9. “‘尊者龙军，您说“应取帝释之三相”，是哪三相应取呢？’‘大王，犹如帝释完全沉浸于快乐之中；如是，大王，修习瑜伽的行者，应喜爱完全独处的快乐。大王，此是应取帝释之第一相。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සක්කො දෙවෙ දිස්වා පග්ගණ්හාති, හාසමභිජනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුසලෙසු ධම්මෙසු අලීනමතන්දිතං සන්තං මානසං පග්ගහෙතබ්බං, හාසමභිජනෙතබ්බං, උට්ඨහිතබ්බං ඝටිතබ්බං වායමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，帝释见到诸天时，便策励他们，引生欢笑；如是，大王，修习瑜伽的行者对于善法，应当策励那不退缩、不懈怠、寂静的心，引生欢笑，奋起、努力、精进。大王，此是应取帝释之第二相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සක්කස්ස අනභිරති නුප්පජ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සුඤ්ඤාගාරෙ අනභිරති න උප්පාදෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, සක්කස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සුභූතිනා –

“再者，大王，帝释不生起不喜乐；如是，大王，修习瑜伽的行者在空寂处不应生起不喜乐。大王，此是应取帝释之第三相。大王，此乃长老须菩提所说：”

‘‘‘සාසනෙ තෙ මහාවීර, යතො පබ්බජිතො අහං;

නාභිජානාමි උප්පන්නං, මානසං කාමසංහිත’’’න්ති.

“‘大雄啊，在您的教法中，自我出家以来，我不曾察觉有与欲相应的念头生起。’”

සක්කඞ්ගපඤ්හො නවමො.

帝释相问第九。

10. චක්කවත්තිඞ්ගපඤ්හො

10. 转轮王相问第十

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චක්කවත්තිස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ[Pg.375], චක්කවත්තී චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං සඞ්ගණ්හාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චතස්සන්නං පරිසානං මානසං සඞ්ගහෙතබ්බං අනුග්ගහෙතබ්බං සම්පහංසෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

10. “‘尊者龙军，您说“应取转轮王之四相”，是哪四相应取呢？’‘大王，犹如转轮王以四摄事摄受其人民；如是，大王，修习瑜伽的行者，也应摄受、扶助四众，令他们欢喜。大王，此是应取转轮王之第一相。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස විජිතෙ චොරා න උට්ඨහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කාමරාගබ්‍යාපාදවිහිංසාවිතක්කා න උප්පාදෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，在转轮王的领域内盗贼不起，同样地，大王，修习瑜伽的行者不应生起欲寻、恚寻和害寻。大王，这是应效法的转轮王的第二种德相。大王，此乃世尊，天中天所说：”

‘‘‘විතක්කූපසමෙ ච යො රතො, අසුභං භාවයතෙ සදා සතො;

එස ඛො බ්‍යන්තිකාහිති, එස ඡෙච්ඡති මාරබන්ධන’න්ති.

“‘乐于寻止息，常正念修不净；彼实能作尽，斩断魔罗之缚。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තී දිවසෙ දිවසෙ සමුද්දපරියන්තං මහාපථවිං අනුයායති කල්‍යාණපාපකානි විචිනමානො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං දිවසෙ දිවසෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං ‘කිං නු ඛො මෙ ඉමෙහි තීහි ඨානෙහි අනුපවජ්ජස්ස දිවසො වීතිවත්තතී’ති. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන අඞ්ගුත්තරනිකායවරෙ –

“再者，大王，转轮王日日巡视以海洋为界的大地，省察善恶。同样地，大王，修习瑜伽的行者应日日省察其身业、语业、意业：‘我的一天是否在这三处无过失地度过？’大王，这是应效法的转轮王的第三种德相。大王，此乃世尊，天中天，在殊胜的《增支部》(Aṅguttaranikāya)中所说：”

‘කථම්භූතස්ස මෙ රත්තින්දිවා වීතිවත්තන්තීති පබ්බජිතෙන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බ’න්ති.

“‘出家人应时常省察：我的日夜是如何度过的？’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස අබ්භන්තරබාහිරාරක්ඛා සුසංවිහිතා හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අබ්භන්තරානං බාහිරානං කිලෙසානං ආරක්ඛාය සතිදොවාරිකො ඨපෙතබ්බො. ඉදං[Pg.376], මහාරාජ, චක්කවත්තිස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，转轮王的内外防护都安排妥善。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应为防护内在与外在的诸烦恼而设立正念的守门人。大王，这是应效法的转轮王的第四种德相。大王，此乃世尊，天中天所说：”

‘සතිදොවාරිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙති, සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති, සුද්ධමත්තානං පරිහරතී’’’ති.

“‘诸比丘，圣弟子以念为守门人，他舍断不善，修习善；舍断有过失的，修习无过失的；保持自身的清净。’”

චක්කවත්තිඞ්ගපඤ්හො දසමො.

转轮王德相之问第十。

පථවීවග්ගො තතියො.

地品第三。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

පථවී ආපො ච තෙජො ච, වායො ච පබ්බතෙන ච;

ආකාසො චන්දසූරියො ච, සක්කො ච චක්කවත්තිනාති.

地、水、火、风、山，以及虚空、日月、帝释与转轮王。

4. උපචිකාවග්ගො

4. 白蚁品

1. උපචිකඞ්ගපඤ්හො

1. 白蚁特质之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.377] නාගසෙන, ‘උපචිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, උපචිකා උපරි ඡදනං කත්වා අත්තානං පිදහිත්වා ගොචරාය චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලසංවරඡදනං කත්වා මානසං පිදහිත්වා පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, සීලසංවරඡදනෙන ඛො, මහාරාජ, යොගී යොගාවචරො සබ්බභයසමතික්කන්තො හොති. ඉදං, මහාරාජ, උපචිකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං, භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපසෙනෙන වඞ්ගන්තපුත්තෙන –

1. “尊者龙军，您说‘应取白蚁的一种特质’，是哪一种应取的特质呢？”“大王，犹如白蚁在上方造好遮蔽，隐藏自身后外出觅食，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应以戒律的防护为遮蔽，守护内心，然后去乞食。大王，修习瑜伽的行者以戒律的防护为遮蔽，便能超越一切怖畏。大王，这是应取的白蚁的一种特质。大王，此乃万甘达(Vaṅganta)之子优波先那(Upasena)长老所说：”

‘‘‘සීලසංවරඡදනං, යොගී කත්වාන මානසං;

අනුපලිත්තො ලොකෙන, භයා ච පරිමුච්චතී’’’ති.

“‘瑜伽士以戒律防护为遮蔽，心不为世间所染，亦从怖畏中解脱。’”

උපචිකඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

白蚁特质之问第一。

2. බිළාරඞ්ගපඤ්හො

2. 猫特质之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘බිළාරස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, බිළාරො ගුහාගතොපි සුසිරගතොපි හම්මියන්තරගතොපි උන්දූරං යෙව පරියෙසති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ගාමගතෙනාපි අරඤ්ඤගතෙනාපි රුක්ඛමූලගතෙනාපි සුඤ්ඤාගාරගතෙනාපි සතතං සමිතං අප්පමත්තෙන කායගතාසතිභොජනං යෙව පරියෙසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, බිළාරස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “尊者龙军，您说‘应取猫的两种特质’，是哪两种应取的特质呢？”“大王，犹如猫无论进入洞穴，还是钻进缝隙，或者藏身于楼阁之中，都只会寻找老鼠；同样地，大王，修习瑜伽的行者不论身在村庄、森林、树下，还是空屋之中，都应该持续不断地、不放逸地寻求身至念这一食粮。大王，这是应从猫取的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, බිළාරො ආසන්නෙ යෙව ගොචරං පරියෙසති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමෙසු යෙව පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සිනා විහරිතබ්බං ‘ඉති රූපං ඉති රූපස්ස සමුදයො ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, ඉති වෙදනා ඉති වෙදනාය සමුදයො ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඤ්ඤා ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො [Pg.378] ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො, ඉති සඞ්ඛාරා ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො, ඉති විඤ්ඤාණං ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. ඉදං, මහාරාජ, බිළාරස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，猫只在近处觅食。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当就在这五取蕴中，安住于观察其生灭，即：‘此是色，此是色的生起，此是色的灭没；此是受，此是受的生起，此是受的灭没；此是想，此是想的生起，此是想的灭没；此是行，此是行的生起，此是行的灭没；此是识，此是识的生起，此是识的灭没。’大王，这是应从猫取的第二个特质。大王，此为世尊、天中天所说——”

‘‘‘න ඉතො දූරෙ භවිතබ්බං, භවග්ගං කිං කරිස්සති;

පච්චුප්පන්නම්හි වොහාරෙ, සකෙ කායම්හි වින්දථා’’’ති.

“‘莫从此身而求远，有顶于汝何所益？即于当下诸行中，于自蕴身当了知。’”

බිළාරඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

猫特质之问第二。

3. උන්දූරඞ්ගපඤ්හො

3. 鼠特质之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘උන්දූරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, උන්දූරො ඉතොචිතො ච විචරන්තො ආහාරූපාසීසකො යෙව චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉතොචිතො ච විචරන්තෙන යොනිසො මනසිකාරූපාසීසකෙනෙව භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, උන්දූරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපසෙනෙන වඞ්ගන්තපුත්තෙන –

3. “尊者龙军，您说‘应取鼠之一德’，当取哪一德呢？”“大王，犹如鼠四处游走时，恒以食物为首而行；同样地，大王，修习瑜伽的行者于四处游走时，亦当恒以如理作意为首。大王，此即当取之鼠之一德。大王，此乃万甘达之子优波先那长老所说——”

‘‘‘ධම්මාසීසං කරිත්වාන, විහරන්තො විපස්සකො;

අනොලීනො විහරති, උපසන්තො සදා සතො’’’ති.

“‘以法为首而安住，是为内观者；彼住无滞亦无著，寂静恒时具正念。’”

උන්දූරඞ්ගපඤ්හො තතියො.

鼠特质之问第三。

4. විච්ඡිකඞ්ගපඤ්හො

4. 蝎特质之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘විච්ඡිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, විච්ඡිකො නඞ්ගුලාවුධො නඞ්ගුලං උස්සාපෙත්වා චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඤාණාවුධෙන භවිතබ්බං, ඤාණං උස්සාපෙත්වා විහරිතබ්බං[Pg.379]. ඉදං, මහාරාජ, විච්ඡිකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපසෙනෙන වඞ්ගන්තපුත්තෙන –

4. “尊者龙军，您说‘应取蝎之一德’，当取哪一德呢？”“大王，犹如蝎以尾为武器，高举其尾而行；正是如此，大王，修行的瑜伽士当以智慧为武器，高举智慧而住。大王，此即当取之蝎之一德。大王，此乃万甘达子优波先那长老所说——

‘‘‘ඤාණඛග්ගං ගහෙත්වාන, විහරන්තො විපස්සකො;

පරිමුච්චති සබ්බභයා, දුප්පසහො ච සො භවෙ’’’ති.

“‘手持智慧之利剑，内观者住于斯；解脱一切诸怖畏，彼亦难为敌所胜。’”

විච්ඡිකඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

蝎德之问第四。

5. නකුලඞ්ගපඤ්හො

5. 獴德之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘නකුලස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, නකුලො උරගමුපගච්ඡන්තො භෙසජ්ජෙන කායං පරිභාවෙත්වා උරගමුපගච්ඡති ගහෙතුං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කොධාඝාතබහුලං කලහවිග්ගහවිවාදවිරොධාභිභූතං ලොකමුපගච්ඡන්තෙන මෙත්තාභෙසජ්ජෙන මානසං අනුලිම්පිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, නකුලස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

5. “尊者龙军，您说‘应取獴(nakula)之一德’，当取哪一德呢？”“大王，犹如獴在接近蛇时，先以药草涂遍其身，然后才去捕捉蛇；正是如此，大王，修行的瑜伽士在进入这个充满嗔恚、被争吵、争斗、争论、对抗所征服的世界时，应当用慈爱之药涂抹自心。大王，此即当取之獴之一德。大王，此乃法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘තස්මා සකං පරෙසම්පි, කාතබ්බා මෙත්තභාවනා;

මෙත්තචිත්තෙන ඵරිතබ්බං, එතං බුද්ධාන සාසන’’’න්ති.

“‘是故于自亦于他，应当修习慈爱；慈心普照遍一切，此乃诸佛之教诫。’”

නකුලඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

獴德之问第五。

6. ජරසිඞ්ගාලඞ්ගපඤ්හො

6. 老豺德之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ජරසිඞ්ගාලස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ජරසිඞ්ගාලො භොජනං පටිලභිත්වා අජිගුච්ඡමානො යාවදත්ථං ආහරයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන භොජනං පටිලභිත්වා අජිගුච්ඡමානෙන සරීරයාපනමත්තමෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ජරසිඞ්ගාලස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන මහාකස්සපෙන –

6. “尊者龙军，您说‘应取老豺二德’，是哪二德当取呢？”“大王，譬如老豺得食之后，不生厌恶，随其所需而食；正是如此，大王，修行的瑜伽士得食之后，亦应不生厌恶，仅为维持身体而受用。大王，此即当取之老豺第一德。大王，此乃摩诃迦叶长老所说——

‘‘‘සෙනාසනම්හා ඔරුය්හ, ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං;

භුඤ්ජන්තං පුරිසං කුට්ඨිං, සක්කච්ච නං උපට්ඨහිං.

“‘我从住处下，为乞食入村；见一食饭癞病者，我恭敬地走近他。

‘‘‘සො [Pg.380] මෙ පක්කෙන හත්ථෙන, ආලොපං උපනාමයි;

ආලොපං පක්ඛිපන්තස්ස, අඞ්ගුලිපෙත්ථ ඡිජ්ජථ.

“‘彼以溃烂手，为我授食团；当置食团时，一指亦堕入钵中。

‘‘‘කුට්ටමූලඤ්ච නිස්සාය, ආලොපං තං අභුඤ්ජිසං;

භුඤ්ජමානෙ වා භුත්තෙ වා, ජෙගුච්ඡං මෙ න විජ්ජතී’ති.

“‘我倚墙根下，食彼所施食；食时或食已，于我无厌恶。’”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ජරසිඞ්ගාලො භොජනං පටිලභිත්වා න විචිනාති ලූඛං වා පණීතං වාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන භොජනං පටිලභිත්වා න විචිනිතබ්බං ‘ලූඛං වා පණීතං වා සම්පන්නං වා අසම්පන්නං වා’ති, යථාලද්ධෙන සන්තුස්සිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ජරසිඞ්ගාලස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපසෙනෙන වඞ්ගන්තපුත්තෙන –

“再者，大王，老豺得食之后，不辨粗劣或精美。正是如此，大王，修行的瑜伽士得食之后，亦不应辨别‘粗劣或精美，优良或不佳’，而应对所得感到满足。大王，此即当取之老豺第二德。大王，此乃万甘达子优波先那长老所说——”

‘‘‘ලූඛෙනපි ච සන්තුස්සෙ, නාඤ්ඤං පත්ථෙ රසං බහුං;

රසෙසු අනුගිද්ධස්ස, ඣානෙ න රමතෙ මනො;

ඉතරීතරෙන සන්තුට්ඨො, සාමඤ්ඤං පරිපූරතී’’’ති.

“‘于粗食亦足，不求他众味；若贪著诸味，心于禅不乐；于此彼知足，沙门行圆满。’”

ජරසිඞ්ගාලඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

老豺德之问第六。

7. මිගඞ්ගපඤ්හො

7. 鹿德之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මිගස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මිගො දිවා අරඤ්ඤෙ චරති, රත්තිං අබ්භොකාසෙ, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දිවා අරඤ්ඤෙ විහරිතබ්බං, රත්තිං අබ්භොකාසෙ. ඉදං, මහාරාජ, මිගස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

7. “尊者龙军，您说‘应取鹿三德’，是哪三德当取呢？”“大王，譬如鹿白日行于林野，夜晚宿于露地；正是如此，大王，修行的瑜伽士亦应白日住于林野，夜晚宿于露地。大王，此即当取之鹿第一德。

‘‘භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ලොමහංසනපරියායෙ –

“大王，此为世尊、天中天于《身毛竖立经》中所说——”

‘සො ඛො අහං, සාරිපුත්ත, යා තා රත්තියො සීතා හෙමන්තිකා අන්තරට්ඨකා හිමපාතසමයා, තථාරූපාසු රත්තීසු රත්තිං අබ්භොකාසෙ විහරාමි, දිවා වනසණ්ඩෙ. ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ දිවා අබ්භොකාසෙ විහරාමි, රත්තිං වනසණ්ඩෙ’ති.

“‘舍利弗，我于寒冬八日间降雪之时，在此等寒冷之夜，夜宿于露地，日住于林中。又于夏季最后一月，日住于露地，夜宿于林中。’”

‘‘පුන [Pg.381] චපරං, මහාරාජ, මිගො සත්තිම්හි වා සරෙ වා ඔපතන්තෙ වඤ්චෙති පලායති, න කායමුපනෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසෙසු ඔපතන්තෙසු වඤ්චයිතබ්බං පලායිතබ්බං, න චිත්තමුපනෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මිගස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，鹿于矛箭袭来时，会躲避逃跑，不令身触；正是如此，大王，修行的瑜伽士于诸烦恼袭来时，亦应躲避逃离，不令心触。大王，此即当取之鹿第二德。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මිගො මනුස්සෙ දිස්වා යෙන වා තෙන වා පලායති ‘මා මං තෙ අද්දසංසූ’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන භණ්ඩනකලහවිග්ගහවිවාදසීලෙ දුස්සීලෙ කුසීතෙ සඞ්ගණිකාරාමෙ දිස්වා යෙන වා තෙන වා පලායිතබ්බං ‘මා මං තෙ අද්දසංසු, අහඤ්ච තෙ මා අද්දස’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, මිගස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，鹿见人则四处逃窜，心想：‘莫让他们看见我！’正是如此，大王，修行的瑜伽士若见好斗诤、破戒、懈怠、乐于群聚之人，亦应四处躲避，心想：‘莫让他们看见我，我亦莫见他们！’大王，此即当取之鹿第三德。大王，此乃法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘මා මෙ කදාචි පාපිච්ඡො, කුසීතො හීනවීරියො;

අප්පස්සුතො අනාචාරො, සම්මතො අහු කත්ථචී’’’ති.

“‘愿我于任何时、任何处，皆不被视为恶欲、懈怠、少精进、寡闻、无德行之人。’”

මිගඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

鹿德之问第七。

8. ගොරූපඞ්ගපඤ්හො

8. 牛相之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ගොරූපස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ගොරූපො සකං ගෙහං න විජහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සකො කායො න විජහිතබ්බො ‘අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිකිරණවිද්ධංසනධම්මො අයං කායො’ති. ඉදං, මහාරාජ, ගොරූපස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

8. “尊者龙军，您说‘当取牛之四相’，是哪四相该当取呢？”“大王，犹如牛不舍其家，同样地，大王，修习瑜伽的行者不应舍弃其身，应思惟：‘此身无常，需涂油按摩，是破坏、散灭、毁坏之法。’大王，此是当取牛之第一相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ගොරූපො ආදින්නධුරො සුඛදුක්ඛෙන ධුරං වහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආදින්නබ්‍රහ්මචරියෙන සුඛදුක්ඛෙන යාව ජීවිතපරියාදානා ආපාණකොටිකං බ්‍රහ්මචරියං චරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ගොරූපස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如牛已套上轭，无论苦乐皆荷其轭，同样地，大王，修习瑜伽的行者既已受持梵行，亦应无论苦乐，尽其一生，直至命终，修持梵行。大王，此是当取牛之第二相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ගොරූපො ඡන්දෙන ඝායමානො පානීයං පිවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආචරියුපජ්ඣායානං අනුසිට්ඨි [Pg.382] ඡන්දෙන පෙමෙන පසාදෙන ඝායමානෙන පටිග්ගහෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ගොරූපස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如牛顺着意欲嗅闻而饮水，同样地，大王，修习瑜伽的行者亦应以欲求、爱念与净信，欣然领受其阿阇梨与戒师的教诲。大王，此是当取牛之第三相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ගොරූපො යෙන කෙනචි වාහියමානො වහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ථෙරනවමජ්ඣිමභික්ඛූනම්පි ගිහිඋපාසකස්සාපි ඔවාදානුසාසනී සිරසා සම්පටිච්ඡිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ගොරූපස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，犹如牛无论被谁牵引皆顺从，同样地，大王，修习瑜伽的行者亦应顶戴领受上座、新学、中腊比丘乃至在家优婆塞的教诫与训导。大王，此是当取牛之第四相。大王，此为法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘තදහු පබ්බජිතො සන්තො, ජාතියා සත්තවස්සිකො;

සොපි මං අනුසාසෙය්‍ය, සම්පටිච්ඡාමි මත්ථකෙ.

“‘纵是当日出家者，生年七岁之幼童；彼若教诲于我，我亦顶戴而受之。”

‘‘‘තිබ්බං ඡන්දඤ්ච පෙමඤ්ච, තස්මිං දිස්වා උපට්ඨපෙ;

ඨපෙය්‍යාචරියට්ඨානෙ, සක්කච්ච නං පුනප්පුන’’’න්ති.

“‘见彼之时，我当生起猛利之欲求与敬爱；置彼于阿阇梨之位，数数殷重而承事。’”

ගොරූපඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

牛相之问第八。

9. වරාහඞ්ගපඤ්හො

9. 野猪相之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වරාහස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වරාහො සන්තත්තකඨිතෙ ගිම්හසමයෙ සම්පත්තෙ උදකං උපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දොසෙන චිත්තෙ ආලුළිතඛලිතවිබ්භන්තසන්තත්තෙ සීතලාමතපණීතමෙත්තාභාවනං උපගන්තබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වරාහස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

9. “尊者龙军，您说‘当取野猪之二相’，是哪二相该当取呢？”“大王，犹如野猪于夏季炎热、地被晒烫之时，会去往有水之处；同样地，大王，修习瑜伽的行者于内心被嗔恚搅乱、困扰、迷惑、烧灼之时，应当修习清凉、甘美、殊胜的慈心禅。大王，此是当取野猪之第一相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වරාහො චික්ඛල්ලමුදකමුපගන්ත්වා නාසිකාය පථවිං ඛණිත්වා දොණිං කත්වා දොණිකාය සයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මානසෙ කායං නික්ඛිපිත්වා ආරම්මණන්තරගතෙන සයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වරාහස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන පිණ්ඩොලභාරද්වාජෙන –

“再者，大王，犹如野猪去到泥水之中，用鼻子掘地成坑，然后卧于坑中；同样地，大王，修习瑜伽的行者亦应将身置于意中，安住于所缘之内。大王，此是当取野猪之第二相。大王，此为宾头卢颇罗堕长老所说——”

‘‘‘කායෙ සභාවං දිස්වාන, විචිනිත්වා විපස්සකො;

එකාකියො අදුතියො, සෙති ආරම්මණන්තරෙ’’’ති.

“‘内观者见身之自性，并加以思择；独自无伴，安住于所缘之内。’”

වරාහඞ්ගපඤ්හො නවමො.

野猪相之问第九。

10. හත්ථිඞ්ගපඤ්හො

10. 象相之问

10. ‘‘භන්තෙ [Pg.383] නාගසෙන, ‘හත්ථිස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, හත්ථී නාම චරන්තො යෙව පථවිං දාලෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කායං සම්මසමානෙනෙව සබ්බෙ කිලෙසා දාලෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, හත්ථිස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

10. “尊者龙军，您说‘当取象之五相’，是哪五相当取呢？’”“大王，犹如大象行走时能踏裂大地，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当在审察身体时粉碎一切烦恼。大王，此是当取象之第一相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, හත්ථී සබ්බකායෙනෙව අපලොකෙති, උජුකං යෙව පෙක්ඛති, න දිසාවිදිසා විලොකෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බකායෙන අපලොකිනා භවිතබ්බං, න දිසාවිදිසා විලොකෙතබ්බා, න උද්ධං උල්ලොකෙතබ්බං, න අධො ඔලොකෙතබ්බං, යුගමත්තපෙක්ඛිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, හත්ථිස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，大象以全身回顾，只笔直地看，不四处张望。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当以全身回顾，不应四处张望，不向上看，不向下看，应当只看一轭之量。大王，此是当取象之第二相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, හත්ථී අනිබද්ධසයනො ගොචරායමනුගන්ත්වා න තමෙව දෙසං වාසත්ථමුපගච්ඡති, න ධුවප්පතිට්ඨාලයො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අනිබද්ධසයනෙන භවිතබ්බං, නිරාලයෙන පිණ්ඩාය ගන්තබ්බං, යදි පස්සති විපස්සකො මනුඤ්ඤං පතිරූපං රුචිරදෙසෙ භවං මණ්ඩපං වා රුක්ඛමූලං වා ගුහං වා පබ්භාරං වා, තත්ථෙව වාසමුපගන්තබ්බං, ධුවප්පතිට්ඨාලයො න කාතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, හත්ථිස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，大象卧处不定，觅食之后，不会回到同一地方过夜，没有固定的住所。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当卧处不定，无所依恋地去乞食。如果观慧者看到一处悦意、适宜、令人愉快的场所，无论是亭楼、树下、洞穴还是山窟，就应在那里居住，不应建造固定的住所。大王，此是当取象之第三相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, හත්ථී උදකං ඔගාහිත්වා සුචිවිමලසීතලසලිලපරිපුණ්ණං කුමුදුප්පලපදුමපුණ්ඩරීකසඤ්ඡන්නං මහතිමහන්තං පදුමසරං ඔගාහිත්වා කීළති ගජවරකීළං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සුචිවිමලවිප්පසන්නමනාවිලධම්මවරවාරිපුණ්ණං විමුත්තිකුසුමසඤ්ඡන්නං මහාසතිපට්ඨානපොක්ඛරණිං ඔගාහිත්වා ඤාණෙන සඞ්ඛාරා ඔධුනිතබ්බා විධුනිතබ්බා, යොගාවචරකීළා කීළිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, හත්ථිස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如大象入水，浸入那广大无垠、清净无垢、充满清凉之水、遍覆睡莲、青莲、红莲、白莲的莲池中，嬉戏着象王之戏。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当进入那遍覆解脱之花、充满清净无垢、极为澄澈、不杂染的殊胜法水的大念住之池，以智慧抖落、涤荡诸行，嬉戏着瑜伽行者之戏。大王，此是当取象之第四相。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, හත්ථී සතො පාදං උද්ධරති, සතො පාදං නික්ඛිපති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සතෙන සම්පජානෙන පාදං උද්ධරිතබ්බං, සතෙන සම්පජානෙන පාදං නික්ඛිපිතබ්බං, අභික්කමපටික්කමෙ සමිඤ්ජනපසාරණෙ සබ්බත්ථ සතෙන සම්පජානෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, හත්ථිස්ස [Pg.384] පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ –

“再者，大王，犹如大象有念地抬足，有念地落足。正是如此，大王，修习瑜伽的行者应当有念有知地抬足，有念有知地落足，在前进后退、屈伸身体等一切行为中，都应当保持正念正知。大王，这是应取之象的第五支。大王，此乃世尊，天中天，在殊胜的相应部中所说——”

‘‘‘කායෙන සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;

මනසා සංවරො සාධු, සාධු සබ්බත්ථ සංවරො;

සබ්බත්ථ සංවුතො ලජ්ජී, රක්ඛිතොති පවුච්චතී’’’ති.

“‘身护为善，语护亦善；意护为善，处处皆善。处处守护具惭者，被称为“已得守护”。’”

හත්ථිඞ්ගපඤ්හො දසමො.උපචිකාවග්ගො චතුත්ථො.

象支问第十。白蚁品第四。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

උපචිකා බිළාරො ච, උන්දූරො විච්ඡිකෙන ච;

නකුලො සිඞ්ගාලො මිගො,ගොරූපො වරාහො හත්ථිනා දසාති.

白蚁、猫、鼠与蝎，那拘罗、豺、鹿、牛、猪，以及象为十。

5. සීහවග්ගො

5. 狮子品

1. සීහඞ්ගපඤ්හො

1. 狮子支问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.385] නාගසෙන, ‘සීහස්ස සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි සත්ත අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සීහො නාම සෙතවිමලපරිසුද්ධපණ්ඩරො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සෙතවිමලපරිසුද්ධපණ්ඩරචිත්තෙන බ්‍යපගතකුක්කුච්චෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

1. “尊者龙军，您说‘应取狮子之七支’，是哪七支当取呢？”“大王，犹如狮子是洁白、无瑕、纯净、雪白的，正是如此，大王，修习瑜伽的行者也应当以洁白、无瑕、纯净、雪白之心，远离追悔。大王，这是应取之狮子的第一支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො චතුචරණො වික්කන්තචාරී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චතුරිද්ධිපාදචරණෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，狮子是四足，步履勇健。正是如此，大王，修习瑜伽的行者应当以四神足为足。大王，这是应取之狮子的第二支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො අභිරූපරුචිරකෙසරී, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අභිරූපරුචිරසීලකෙසරිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，狮子有优美悦意的鬃毛。正是如此，大王，修习瑜伽的行者应当具备优美悦意的戒之鬃。大王，这是应取之狮子的第三支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො ජීවිතපරියාදානෙපි න කස්සචි ඔනමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරපරියාදානෙපි න කස්සචි ඔනමිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，狮子即使生命耗尽，也不向任何对象屈服。正是如此，大王，修习瑜伽的行者即使在衣、食、住、医药资具耗尽时，也不应向任何对象屈服。大王，这是应取之狮子的第四支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො සපදානභක්ඛො යස්මිං ඔකාසෙ නිපතති, තත්ථෙව යාවදත්ථං භක්ඛයති, න වරමංසං විචිනාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සපදානභක්ඛෙන භවිතබ්බං, න කුලානි විචිනිතබ්බානි, න පුබ්බගෙහං හිත්වා කුලානි උපසඞ්කමිතබ්බානි, න භොජනං විචිනිතබ්බං, යස්මිං ඔකාසෙ කබළං ආදීයති, තස්මිං යෙව ඔකාසෙ භුඤ්ජිතබ්බං සරීරයාපනත්ථං, න වරභොජනං විචිනිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，狮子就地而食，在何处扑倒猎物，就在何处饱食，不挑拣上等的肉。正是如此，大王，修习瑜伽的行者也应当次第乞食，不应挑拣人家，不应舍前家而赴后家，不应挑拣食物，在何处得到一口食物，就在何处为维持身体而食用，不应寻求上等的食物。大王，这是应取之狮子的第五支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො අසන්නිධිභක්ඛො, සකිං ගොචරං භක්ඛයිත්වා න පුන තං උපගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අසන්නිධිකාරපරිභොගිනා [Pg.386] භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස ඡට්ඨං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，狮子不食贮藏之物。正是如此，大王，修习瑜伽的行者也应当不贮存而受用。大王，这是应取之狮子的第六支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සීහො භොජනං අලද්ධා න පරිතස්සති, ලද්ධාපි භොජනං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො පරිභුඤ්ජති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන භොජනං අලද්ධා න පරිතස්සිතබ්බං, ලද්ධාපි භොජනං අගධිතෙන අමුච්ඡිතෙන අනජ්ඣොසන්නෙන ආදීනවදස්සාවිනා නිස්සරණපඤ්ඤෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සීහස්ස සත්තමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ ථෙරං මහාකස්සපං පරිකිත්තයමානෙන –

“再者，大王，狮子得不到食物时不忧恼，得到食物时也不贪婪、不迷恋、不执著地享用。正是如此，大王，修习瑜伽的行者得不到食物时不应忧恼，得到食物时也应不贪婪、不迷恋、不执著，见其过患，以出离之慧而受用。大王，这是应取之狮子的第七支。大王，此乃世尊，天中天，在殊胜的相应部中称扬大迦叶(Mahākassapa)长老时所说——”

‘සන්තුට්ඨොයං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති, අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොසන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජතී’’’ති.

“‘诸比丘，此迦叶满足于任何所得之食，亦称赞满足于任何所得之食，且不因食物而作不当的寻求；不得食物时不忧恼，既得食物，亦不贪婪、不迷恋、不执著，见其过患，以出离之慧而受用。’”

සීහඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

狮子支问第一。

2. චක්කවාකඞ්ගපඤ්හො

2. 鸳鸯支问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘චක්කවාකස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානීති’’? ‘‘යථා, මහාරාජ, චක්කවාකො යාව ජීවිතපරියාදානා දුතියිකං න විජහති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යාව ජීවිතපරියාදානා යොනිසො මනසිකාරො න විජහිතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “尊者龙军，您说‘应取鸳鸯之三支’，是哪三支当取呢？”“大王，正如鸳鸯直至生命终结都不舍弃自己的伴侣，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应直至生命终结都不舍弃如理作意(yoniso manasikāra)。大王，这是应取之鸳鸯的第一支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවාකො සෙවාලපණකභක්ඛො, තෙන ච සන්තුට්ඨිං ආපජ්ජති, තාය ච සන්තුට්ඨියා බලෙන ච වණ්ණෙන ච න පරිහායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යථාලාභසන්තොසො කරණීයො, යථාලාභසන්තුට්ඨො ඛො, මහාරාජ, යොගී යොගාවචරො න පරිහායති සීලෙන, න පරිහායති සමාධිනා, න [Pg.387] පරිහායති පඤ්ඤාය, න පරිහායති විමුත්තියා, න පරිහායති විමුත්තිඤාණදස්සනෙන, න පරිහායති සබ්බෙහි කුසලෙහි ධම්මෙහි. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，鸳鸯以水藻与浮萍为食，并因此而满足；由于那份满足，它的力量与容貌皆不衰退。同样地，大王，修习瑜伽的行者应随其所得而满足。大王，随其所得而满足的修习瑜伽行者，不从戒退失，不从定退失，不从慧退失，不从解脱退失，不从解脱知见退失，不从一切善法退失。大王，这是应取之鸳鸯的第二支。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, චක්කවාකො පාණෙ න විහෙඨයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නිහිතදණ්ඩෙන නිහිතසත්ථෙන ලජ්ජිනා දයාපන්නෙන සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, චක්කවාකස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චක්කවාකජාතකෙ –

“再者，大王，鸳鸯不伤害有情。同样地，大王，修行者应当放下棍杖，放下刀剑，具惭愧心，富于慈悲，对一切有情住于利益与怜悯。大王，这是应取鸳鸯的第三种特质。大王，此乃世尊、天中之天在《鸳鸯本生》中所说：”

‘‘‘යො න හන්ති න ඝාතෙති, න ජිනාති න ජාපයෙ;

මෙත්තංසො සබ්බභූතෙසු, වෙරං තස්ස න කෙනචී’’’ති.

“‘不自害，不教害，不自胜，不教胜；慈悯一切众生者，与谁亦无有怨仇。’”

චක්කවාකඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

鸳鸯特质之问第二。

3. පෙණාහිකඞ්ගපඤ්හො

3. 雌犀鸟特质之问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පෙණාහිකාය ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පෙණාහිකා සකපතිම්හි උසූයාය ඡාපකෙ න පොසයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සකමනෙ කිලෙසෙ උප්පන්නෙ උසූයායිතබ්බං, සතිපට්ඨානෙන සම්මාසංවරසුසිරෙ පක්ඛිපිත්වා මනොද්වාරෙ කායගතාසති භාවෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පෙණාහිකාය පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

3. “尊者龙军，您说‘应取雌犀鸟的两种特质’，是哪两种应取的特质呢？”“大王，正如雌犀鸟因嫉妒其配偶而不喂养雏鸟，同样地，大王，修行者对于自己心中生起的烦恼应当感到嫉恶，以念住将其置于正防护的约束中，并于意门修习身至念。大王，这是应取雌犀鸟的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පෙණාහිකා පවනෙ දිවසං ගොචරං චරිත්වා සායං පක්ඛිගණං උපෙති අත්තනො ගුත්තියා, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකකෙන පවිවෙකං සෙවිතබ්බං සංයොජනපරිමුත්තියා, තත්‍ර රතිං අලභමානෙන උපවාදභයපරිරක්ඛණාය සඞ්ඝං ඔසරිත්වා සඞ්ඝරක්ඛිතෙන වසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පෙණාහිකාය දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, බ්‍රහ්මුනා සහම්පතිනා භගවතො සන්තිකෙ –

“再者，大王，雌犀鸟白日于林中觅食，傍晚为了自身守护而回到鸟群。同样地，大王，修行者为了从诸结中解脱，应独自一人亲近独处。若于彼处不得喜乐，为了防护谴责之畏，则应去到僧团，受僧护而住。大王，这是应取雌犀鸟的第二种特质。大王，此乃娑婆主梵天在世尊面前所说：”

‘‘‘සෙවෙථ [Pg.388] පන්තානි සෙනාසනානි, චරෙය්‍ය සංයොජනවිප්පමොක්ඛා;

සචෙ රතිං නාධිගච්ඡෙය්‍ය තත්ථ, සඞ්ඝෙ වසෙ රක්ඛිතත්තො සතීමා’’’ති.

“‘当亲近寂静坐卧处，为求解脱诸结而行；若于彼处不得喜乐，具念者护己住僧中。’”

පෙණාහිකඞ්ගපඤ්හො තතියො.

雌犀鸟特质之问第三。

4. ඝරකපොතඞ්ගපඤ්හො

4. 家鸽特质之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඝරකපොතො පරගෙහෙ වසමානො න තෙසං කිඤ්චි භණ්ඩස්ස නිමිත්තං ගණ්හාති, මජ්ඣත්තො වසති සඤ්ඤාබහුලො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරකුලං උපගතෙන තස්මිං කුලෙ ඉත්ථීනං වා පුරිසානං වා මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා වත්ථෙ වා අලඞ්කාරෙ වා උපභොගෙ වා පරිභොගෙ වා භොජනවිකතීසු වා න නිමිත්තං ගහෙතබ්බං, මජ්ඣත්තෙන භවිතබ්බං, සමණසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ඝරකපොතස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන චූළනාරදජාතකෙ –

4. “尊者龙军，您说‘应取家鸽的一种特质’，是哪一种应取的特质呢？”“大王，正如家鸽寄居于他人家中时，不取他们任何财物之相，住于中舍，多有觉知。同样地，大王，修行者去到他家时，对于那家中的男女、床座、衣物、饰品、用具、消费品或各种食物，皆不应取相，当住于中舍，现起沙门之想。大王，这是应取家鸽的一种特质。大王，此乃世尊、天中之天在《小那罗达本生》(Cūḷanāradajātaka)中所说：”

‘‘‘පවිසිත්වා පරකුලං, පානත්ථං භොජනාය වා ;

මිතං ඛාදෙ මිතං භුඤ්ජෙ, න ච රූපෙ මනං කරෙ’’’ති.

“‘进入他人家中，为饮或为食；应适量而食，心不著于色。’”

ඝරකපොතඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

家鸽特质之问第四。

5. උලූකඞ්ගපඤ්හො

5. 猫头鹰特质之问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘උලූකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, උලූකො කාකෙහි පටිවිරුද්ධො, රත්තිං කාකසඞ්ඝං ගන්ත්වා බහූපි කාකෙ හනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අඤ්ඤාණෙන පටිවිරුද්ධො කාතබ්බො, එකෙන රහො නිසීදිත්වා අඤ්ඤාණං සම්පමද්දිතබ්බං, මූලතො ඡින්දිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, උලූකස්ස පඨමං ගහෙතබ්බං.

5. “尊者龙军，您说‘应取猫头鹰的两种特质’，是哪两种应取的特质呢？”“大王，就像猫头鹰与乌鸦为敌，夜晚潜入鸦群中杀死许多乌鸦；同样地，大王，修行者应当与无明为敌，独自静坐时彻底摧毁无明，将其连根斩断。大王，这是应取猫头鹰的第一种特质。”

‘‘පුන [Pg.389] චපරං, මහාරාජ, උලූකො සුප්පටිසල්ලීනො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පටිසල්ලානාරාමෙන භවිතබ්බං පටිසල්ලානරතෙන. ඉදං, මහාරාජ, උලූකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ –

“再者，大王，猫头鹰喜爱独处；同样地，大王，修行者应当喜爱独处、乐于独处。大王，这是应取猫头鹰的第二种特质。大王，此乃世尊、天中之天在殊胜的《相应部》(Saṃyuttanikāya)中曾说过：”

‘‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසල්ලානාරාමො පටිසල්ලානරතො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථා භූථං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාතී’’’ති.

“‘诸比丘，于此，喜爱独处、乐于独处的比丘如实了知：“这是苦”；如实了知：“这是苦集”；如实了知：“这是苦灭”；如实了知：“这是导向苦灭的道。’”

උලූකඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

猫头鹰特质之问第五。

6. සතපත්තඞ්ගපඤ්හො

6. 啄木鸟特质之问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සතපත්තො රවිත්වා පරෙසං ඛෙමං වා භයං වා ආචික්ඛති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරෙසං ධම්මං දෙසයමානෙන විනිපාතං භයතො දස්සයිතබ්බං, නිබ්බානං ඛෙමතො දස්සයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සතපත්තස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන පිණ්ඩොලභාරද්වාජෙන –

6. “尊者龙军，您说‘应取啄木鸟的一种特质’，是哪一种应取的特质呢？”“大王，正如啄木鸟鸣叫，向其他众生宣告安全或危险；同样地，大王，修行者在向他人说法时，应当开示堕恶趣的怖畏，以及涅槃的安稳。大王，这是应取啄木鸟的一种特质。大王，此乃长老宾头卢颇罗堕所说：”

‘‘‘නිරයෙ භයසන්තාසං, නිබ්බානෙ විපුලං සුඛං;

උභයානෙතානත්ථානි දස්සෙතබ්බානි යොගිනා’’’ති.

“‘地狱有恐惧怖畏，涅槃有广大安乐；瑜伽行者当开示，此二者之义理。’”

සතපත්තඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

啄木鸟特质之问第六。

7. වග්ගුලිඞ්ගපඤ්හො

7. 蝙蝠特质之问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘වග්ගුලිස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, වග්ගුලි ගෙහං පවිසිත්වා විචරිත්වා නික්ඛමති, න තත්ථ පලිබුද්ධති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා සපදානං විචරිත්වා [Pg.390] පටිලද්ධලාභෙන ඛිප්පමෙව නික්ඛමිතබ්බං, න තත්ථ පලිබුද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, වග්ගුලිස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

7. “尊者龙军，您说‘应取蝙蝠的二法’，是哪二法当取呢？”“大王，犹如蝙蝠，入屋飞巡一番即出，于彼处无所滞著；大王，修习业处的禅修者亦复如是，为乞食入村，次第乞食，获得利养后，应速离去，不应于彼处有所滞著。大王，此为当取蝙蝠的第一法。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, වග්ගුලි පරගෙහෙ වසමානො න තෙසං පරිහානිං කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කුලානි උපසඞ්කමිත්වා අතියාචනාය වා විඤ්ඤත්තිබහුලතාය වා කායදොසබහුලතාය වා අතිභාණිතාය වා සමානසුඛදුක්ඛතාය වා න තෙසං කොචි විප්පටිසාරො කරණීයො, නපි තෙසං මූලකම්මං පරිහාපෙතබ්බං, සබ්බථා වඩ්ඪි යෙව ඉච්ඡිතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, වග්ගුලිස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන දීඝනිකායවරෙ ලක්ඛණසුත්තන්තෙ –

“再者，大王，蝙蝠居于他人家中，不致其家亏损。大王，修习业处的禅修者亦复如是，亲近诸家时，不应因过度乞求、多方暗示、显露身过、言语过多，或不当地同甘共苦，而令彼等生起任何懊悔，亦不应损害其根本事业，而应于一切处唯愿其增益。大王，此为当取蝙蝠的第二法。大王，此乃世尊、天中天于殊胜的《长部·相经》中所说：”

‘‘‘සද්ධාය සීලෙන සුතෙන බුද්ධියා, චාගෙන ධම්මෙන බහූහි සාධුහි;

ධනෙන ධඤ්ඤෙන ච ඛෙත්තවත්ථුනා, පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච.

“‘于信、戒、多闻、智慧，于施、法及众多善德；于财富、谷物、田地，于子女、妻室与四足兽；”

‘‘‘ඤාතීහි මිත්තෙහි ච බන්ධවෙහි, බලෙන වණ්ණෙන සුඛෙන චූභයං;

කථං න හායෙය්‍යුං පරෙති ඉච්ඡති, අත්ථසමිද්ධිඤ්ච පනාභිකඞ්ඛතී’’’ති.

“‘于亲戚、朋友、眷属，于体力、容色与安乐，于此二者，他常愿他人：‘如何令彼等不衰退？’并期盼其成就义利。’”

වග්ගුලිඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

蝙蝠特质之问第七终。

8. ජලූකඞ්ගපඤ්හො

8. 水蛭特质之问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ජලූකා යත්ථ අල්ලීයති, තත්ථෙව දළ්හං අල්ලීයිත්වා රුහිරං පිවති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යස්මිං ආරම්මණෙ චිත්තං අල්ලීයති, තං ආරම්මණං වණ්ණතො ච සණ්ඨානතො ච දිසතො ච ඔකාසතො ච පරිච්ඡෙදතො ච ලිඞ්ගතො ච නිමිත්තතො ච දළ්හං පතිට්ඨාපෙත්වා තෙනෙවාරම්මණෙන විමුත්තිරසමසෙචනකං පාතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ජලූකාය එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන අනුරුද්ධෙන –

8. “尊者龙军，您说‘应取水蛭的一法’，是哪一法当取呢？”“大王，犹如水蛭，一旦附着某处，即于彼处紧紧吸附而饮血；大王，修习业处的禅修者亦复如是，心附着于何所缘，即应从颜色、形状、方向、处所、界限、行相、标记等方面，牢固确立该所缘，并藉由彼所缘，饮用无上解脱之味。大王，此为当取水蛭的一法。大王，此乃阿那律长老所说：”

‘‘‘පරිසුද්ධෙන [Pg.391] චිත්තෙන, ආරම්මණෙ පතිට්ඨාය;

තෙන චිත්තෙන පාතබ්බං, විමුත්තිරසමසෙචන’’’න්ති.

“‘以清净之心，安住于所缘；当以此心饮，无上解脱味。’”

ජලූකඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

水蛭特质之问第八终。

9. සප්පඞ්ගපඤ්හො

9. 蛇特质之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘සප්පස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, සප්පො උරෙන ගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පඤ්ඤාය චරිතබ්බං, පඤ්ඤාය චරමානස්ස ඛො, මහාරාජ, යොගිනො චිත්තං ඤායෙ චරති, විලක්ඛණං විවජ්ජෙති, සලක්ඛණං භාවෙති. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

9. “尊者龙军，您说‘应取蛇的三法’，是哪三法当取呢？”“大王，犹如蛇以胸而行；大王，修习业处的禅修者亦复如是，应以慧而行。大王，以慧而行之禅修者，其心行于正理，远离异相，修习自相。大王，此为当取蛇的第一法。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පො චරමානො ඔසධං පරිවජ්ජෙන්තො චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන දුච්චරිතං පරිවජ්ජෙන්තෙන චරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如蛇行进时避开药草；大王，修习业处的禅修者亦复如是，应避开恶行而行。大王，此为当取蛇的第二法。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, සප්පො මනුස්සෙ දිස්වා තප්පති සොචති චින්තයති, එවමෙව ඛො මහාරාජ යොගිනා යොගාවචරෙන කුවිතක්කෙ, විතක්කෙත්වා අරතිං උප්පාදයිත්වා තප්පිතබ්බං සොචිතබ්බං චින්තයිතබ්බං ‘පමාදෙන මෙ දිවසො වීතිනාමිතො, න සො පුන සක්කා ලද්ධු’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, සප්පස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා භල්ලාටියජාතකෙ ද්වින්නං කින්නරානං –

“再者，大王，犹如蛇见人则苦恼、忧愁、思虑；大王，修习业处的禅修者亦复如是，因思惟恶寻而生起不乐时，应苦恼、忧愁、思虑：‘我因放逸而虚度此日，此日再不可得。’大王，此为当取蛇的第三法。大王，此乃世尊于《跋拉提耶本生》(Bhallāṭiyajātaka)中对二紧那罗所说：”

‘‘‘මයෙකරත්තං විප්පවසිම්හ ලුද්ද, අකාමකා අඤ්ඤමඤ්ඤං සරන්තා;

තමෙකරත්තං අනුතප්පමානා, සොචාම ‘සා රත්ති පුන නහෙස්සතී’’’ති.

“‘猎人啊，我俩曾分离一夜，非我所愿，彼此忆念；为那一夜而懊悔，我俩悲伤道：“愿此夜勿复再有！”’”

සප්පඞ්ගපඤ්හො නවමො.

蛇特质之问第九终。

10. අජගරඞ්ගපඤ්හො

10. 蟒蛇特质之问

10. ‘‘භන්තෙ [Pg.392] නාගසෙන, ‘අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, අජගරො මහතිමහාකායො බහූපි දිවසෙ ඌනූදරො දීනතරො කුච්ඡිපූරං ආහාරං න ලභති, අපරිපුණ්ණො යෙව යාවදෙව සරීරයාපනමත්තකෙන යාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනො යොගාවචරස්ස භික්ඛාචරියප්පසුතස්ස පරපිණ්ඩමුපගතස්ස පරදින්නප්පාටිකඞ්ඛිස්ස සයංගාහප්පටිවිරතස්ස දුල්ලභං උදරපරිපූරං ආහාරං, අපි ච අත්ථවසිකෙන කුලපුත්තෙන චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ අභුඤ්ජිත්වා අවසෙසං උදකෙන පරිපූරෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, අජගරස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

10. “尊者龙军，您说‘应取蟒蛇的一法’，是哪一法当取呢？”“大王，犹如蟒蛇，其身巨大，纵使多日腹空，羸弱不堪，亦难得满腹之食，不得饱足，仅以维持色身而活。大王，修习业处的禅修者亦复如是，其勤于行乞，依赖他食，期盼他与，不自行取，难得满腹之食。然而，追求义利的良家子，食四五口后，腹中余处当以水充满。大王，此为当取蟒蛇的一法。大王，此乃法将舍利弗长老所说：”

‘‘‘අල්ලං සුක්ඛං වා භුඤ්ජන්තො, න බාළ්හං සුහිතො සියා;

ඌනූදරො මිතාහාරො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

“‘食湿食或干食，不应过分饱足；腹中留空，饮食知量，比丘具念而游行。”

‘‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසු විහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’’ති.

“‘尚余四五口时，即应止食饮水；此于精勤比丘，足以安乐而住。’”

අජගරඞ්ගපඤ්හො දසමො.

蟒蛇特质之问第十终。

සීහවග්ගො පඤ්චමො.

狮子品第五终。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

කෙසරී චක්කවාකො ච, පෙණාහි ඝරකපොතකො;

උලූකො සතපත්තො ච, වග්ගුලි ච ජලූපිකා;

සප්පො අජගරො චෙව, වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.

“狮子、轮鹅、浮沫、家鸽；猫头鹰、啄木鸟、蝙蝠、水蛭；蛇与蟒蛇，此品由斯说。”

6. මක්කටකවග්ගො

6. 蜘蛛品

1. පන්ථමක්කටකඞ්ගපඤ්හො

1. 蜘蛛特质之问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.393] නාගසෙන, ‘පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පන්ථමක්කටකො පන්ථෙ මක්කටජාලවිතානං කත්වා යදි තත්ථ ජාලකෙ ලග්ගති කිමි වා මක්ඛිකා වා පටඞ්ගො වා, තං ගහෙත්වා භක්ඛයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඡසු ද්වාරෙසු සතිපට්ඨානජාලවිතානං කත්වා යදි තත්ථ කිලෙසමක්ඛිකා බජ්ඣන්ති, තත්ථෙව ඝාතෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, පන්ථමක්කටකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන අනුරුද්ධෙන –

1. “尊者龙军，您说‘当取蜘蛛之一特质’，是何种特质当取？”“大王，犹如蜘蛛，于道上张设其网，若有虫、蝇或蛾粘于其网，便捕而食之。大王，正是如此，行道之瑜伽行者，当于六根门张设念处之网，若有烦恼之蝇缠缚于彼，即当场除灭。大王，此即是当取之蜘蛛特质。大王，阿那律长老亦曾说：

‘‘‘චිත්තං නියමෙ ඡසු ද්වාරෙසු, සතිපට්ඨානවරුත්තමෙ;

කිලෙසා තත්ථ ලග්ගා චෙ, හන්තබ්බා තෙ විපස්සිනා’’’ති.

“当于六根门制御心，于最上殊胜之念处；若烦恼粘着于彼处，当由内观者断除之。”

පන්ථමක්කටකඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

蜘蛛特质之问第一。

2. ථනස්සිතදාරකඞ්ගපඤ්හො

2. 吮乳婴儿特质之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ථනස්සිතදාරකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ථනස්සිතදාරකො සදත්ථෙ ලග්ගති, ඛීරත්ථිකො රොදති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සදත්ථෙ ලග්ගිතබ්බං, සබ්බත්ථ ධම්මඤාණෙන භවිතබ්බං, උද්දෙසෙ පරිපුච්ඡාය සම්මප්පයොගෙ පවිවෙකෙ ගරුසංවාසෙ කල්‍යාණමිත්තසෙවනෙ. ඉදං, මහාරාජ, ථනස්සිතදාරකස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන දීඝනිකායවරෙ පරිනිබ්බානසුත්තන්තෙ –

2. “尊者龙军，您说‘应取吮乳婴儿之一种特质’，是哪一种应取的特质呢？”“大王，犹如吮乳婴儿执着于自利，为求乳而哭泣。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当执着于自利，在一切处都应具足法智，在教导、询问、正行、独处、亲近师长、亲近善友方面，皆应如此。大王，这就是吮乳婴儿的一种应取特质。大王，天中天世尊在殊胜《长部》(Dīghanikāya)之《大般涅槃经》(Mahāparinibbānasutta)中也曾说过——”

‘‘‘ඉඞ්ඝං තුම්හෙ, ආනන්ද, සාරත්ථෙ ඝටථ, සාරත්ථෙ අනුයුඤ්ජථ;

සාරත්ථෙ අප්පමත්තා ආතාපිනො පහිතත්තා විහරථා’’’ති.

“‘来，阿难，你们应努力于己利，应勤修己利；于己利不放逸、热忱、精勤而住。’”

ථනස්සිතදාරකඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

吮乳婴儿特质之问第二。

3. චිත්තකධරකුම්මඞ්ගපඤ්හො

3. 斑龟特质之问

3. ‘‘භන්තෙ [Pg.394] නාගසෙන, ‘චිත්තකධරකුම්මස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, චිත්තකධරකුම්මො උදකභයා උදකං පරිවජ්ජෙත්වා විචරති, තාය ච පන උදකං පරිවජ්ජනාය ආයුනා න පරිහායති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පමාදෙ භයදස්සාවිනා භවිතබ්බං, අප්පමාදෙ ගුණවිසෙසදස්සාවිනා. තාය ච පන භයදස්සාවිතාය න පරිහායති සාමඤ්ඤා, නිබ්බානස්ස සන්තිකෙ උපෙති. ඉදං, මහාරාජ, චිත්තකධරකුම්මස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන ධම්මපදෙ –

3. “尊者龙军，您说‘应取斑龟之一项特质’，是哪一项应取的特质呢？”“大王，譬如斑龟因畏惧水而避水游行，由于避开水，其寿命不减。同样地，大王，修习瑜伽的行者应当见到放逸中的怖畏，见到不放逸中的殊胜功德。由于见到怖畏，他不会从沙门性退失，而会趋近涅槃。大王，这是应取斑龟的一项特质。大王，天中天世尊在《法句经》(Dhammapada)中也曾说过——”

‘‘‘අප්පමාදරතො භික්ඛු, පමාදෙ භයදස්සි වා;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’’ති.

“‘乐于不放逸的比丘，或于放逸中见怖畏者，彼不可能退失，已然临近涅槃。’”

චිත්තකධරකුම්මඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

斑龟特质之问第三。

4. පවනඞ්ගපඤ්හො

4. 林野特质之问

4. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘පවනස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, පවනං නාම අසුචිජනං පටිච්ඡාදෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරෙසං අපරද්ධං ඛලිතං පටිච්ඡාදෙතබ්බං න විවරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

4. “尊者龙军，您说‘应取林野的五项特质’，是哪五项应取的特质呢？”“大王，正如林野能遮蔽不净之人，同样地，大王，修习瑜伽的行者应当遮蔽他人的过失与错误，不应揭示。大王，这是应取林野的第一项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං සුඤ්ඤං පචුරජනෙහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහමානදිට්ඨිජාලෙහි සබ්බෙහි ච කිලෙසෙහි සුඤ්ඤෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，林野远离人群而空寂。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当空于贪、瞋、痴、慢、见之罗网，以及一切烦恼。大王，这是应取林野的第二项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං විවිත්තං ජනසම්බාධරහිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පාපකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි අනරියෙහි පවිවිත්තෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，林野是僻静的，无人拥扰。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当远离邪恶、不善、非圣之法。大王，这是应取林野的第三项特质。”

‘‘පුන [Pg.395] චපරං, මහාරාජ, පවනං සන්තං පරිසුද්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සන්තෙන පරිසුද්ධෙන භවිතබ්බං, නිබ්බුතෙන පහීනමානෙන පහීනමක්ඛෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，林野是寂静而清净的。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当是寂静而清净的，应当是已寂灭的、已舍断我慢的、已舍断覆藏的。大王，这是应取林野的第四项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, පවනං අරියජනසංසෙවිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අරියජනසංසෙවිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, පවනස්ස පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සංයුත්තනිකායවරෙ –

“再者，大王，林野为圣者所亲近。同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当为圣者所亲近。大王，这是应取林野的第五项特质。大王，天中天世尊曾在殊胜《相应部》(Saṃyutta Nikāya)中说过——”

‘‘‘පවිවිත්තෙහි අරියෙහි, පහිතත්තෙහි ඣායිභි;

නිච්චං ආරද්ධවීරියෙහි, පණ්ඩිතෙහි සහාවසෙ’’’ති.

“‘应与远离的圣者，心已精勤的禅修者，恒常精进者，智者共住。’”

පවනඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

林野特质之问第四。

5. රුක්ඛඞ්ගපඤ්හො

5. 树之特质问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘රුක්ඛස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, රුක්ඛො නාම පුප්ඵඵලධරො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන විමුත්තිපුප්ඵසාමඤ්ඤඵලධාරිනා භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

5. “尊者龙军，您说‘应取树木的三项特质’，是哪三项特质应被取呢？”“大王，譬如树木能开花结果，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应持有解脱之花与沙门之果。大王，这是应取树木的第一项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, රුක්ඛො උපගතානමනුප්පවිට්ඨානං ජනානං ඡායං දෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උපගතානමනුප්පවිට්ඨානං පුග්ගලානං ආමිසප්පටිසන්ධාරෙන වා ධම්මප්පටිසන්ථාරෙන වා පටිසන්ථරිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，譬如树木为前来靠近、进入其下的人们提供荫凉，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应当以物质的款待或法的款待来接待前来亲近、依止的人。大王，这是应取树木的第二项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, රුක්ඛො ඡායාවෙමත්තං න කරොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තෙසු වෙමත්තතා න කාතබ්බා, චොරවධකපච්චත්ථිකෙසුපි අත්තනිපි සමසමා මෙත්තාභාවනා කාතබ්බා, ‘කින්ති ඉමෙ සත්තා අවෙරා අබ්‍යාපජ්ජා අනීඝා සුඛී අත්තානං පරිහරෙය්‍යු’න්ති. ඉදං, මහාරාජ, රුක්ඛස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，树木对其荫凉不作分别。同样地，大王，修习瑜伽的行者对一切众生不应有分别心，对盗贼、杀人者、仇敌乃至对自己，都应平等地修习慈心，愿：‘愿这些众生无怨、无害、无恼，安乐地维持自己！’大王，这是应取树木的第三项特质。大王，此乃法将舍利弗长老所说——”

‘‘‘වධකෙ [Pg.396] දෙවදත්තම්හි, චොරෙ අඞ්ගුලිමාලකෙ;

ධනපාලෙ රාහුලෙ ච, සබ්බත්ථ සමකො මුනී’’’ති.

“‘于杀者提婆达多，于盗匪鸯掘摩罗(Aṅgulimāla)，于护财象与罗睺罗，牟尼于一切平等。’”

රුක්ඛඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

树喻问第五。

6. මෙඝඞ්ගපඤ්හො

6. 雨喻问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මෙඝස්ස පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි පඤ්ච අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මෙඝො උප්පන්නං රජොජල්ලං වූපසමෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උප්පන්නං කිලෙසරජොජල්ලං වූපසමෙතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

6. “尊者龙军，您说‘应取雨的五种特质’，是哪五种应取的特质呢？”“大王，犹如雨能平息已生起的尘垢，同样地，大王，修习瑜伽的行者应当平息已生起的烦恼尘垢。大王，这是应取的第一种雨的特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො පථවියා උණ්හං නිබ්බාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මෙත්තාභාවනාය සදෙවකො ලොකො නිබ්බාපෙතබ්බො. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如雨能平息大地的暑热，同样地，大王，修习瑜伽的行者应通过修习慈心来平息包含天神在内的世界。大王，这是应取的第二种雨的特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො සබ්බබීජානි විරුහාපෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තානං සද්ධං උප්පාදෙත්වා තං සද්ධාබීජං තීසු සම්පත්තීසු රොපෙතබ්බං, දිබ්බමානුසිකාසු සුඛසම්පත්තීසු යාවපරමත්ථනිබ්බානසුඛසම්පත්ති. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如雨能使一切种子生长，同样地，大王，修习瑜伽的行者在为一切众生生起信心后，应当将此信心之种播种于三种成就中：天界与人间的幸福成就，乃至作为最高目标的涅槃之幸福成就。大王，这是应取的第三种雨的特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො උතුතො සමුට්ඨහිත්වා ධරණිතලරුහෙ තිණරුක්ඛලතාගුම්බඔසධිවනප්පතයො පරිරක්ඛති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යොනිසො මනසිකාරං නිබ්බත්තෙත්වා තෙන යොනිසො මනසිකාරෙන සමණධම්මො පරිරක්ඛිතබ්බො, යොනිසො මනසිකාරමූලකා සබ්බෙ කුසලා ධම්මා. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如雨应时而起，保护大地上生长的草、树、藤、灌木、药草与林木，同样地，大王，修习瑜伽的行者应生起如理作意，并以此如理作意守护沙门之法，因为一切善法皆以如理作意为根本。大王，这是应取的第四种雨的特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මෙඝො වස්සමානො නදිතළාකපොක්ඛරණියො කන්දරපදරසරසොබ්භඋදපානානි ච පරිපූරෙති උදකධාරාහි, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආගමපරියත්තියා ධම්මමෙඝමභිවස්සයිත්වා අධිගමකාමානං මානසං පරිපූරයිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මෙඝස්ස [Pg.397] පඤ්චමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，犹如雨降下时，以水流充满河流、湖泊、池塘、洞穴、山涧、深潭、坑穴与水井，同样地，大王，修习瑜伽的行者应通过学习圣典降下法雨，充满希求证悟者的心。大王，这是应取的第五种雨的特质。大王，法将舍利弗长老亦曾如是说：”

‘‘‘බොධනෙය්‍යං ජනං දිස්වා, සතසහස්සෙපි යොජනෙ;

ඛණෙන උපගන්ත්වාන, බොධෙති තං මහාමුනී’’’ති.

“‘见到可被教化的人，即使在十万由旬之外，大牟尼也能于一刹那间走近，并令他觉悟。’”

මෙඝඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

雨喻问第六。

7. මණිරතනඞ්ගපඤ්හො

7. 宝珠喻问

7. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මණිරතනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මණිරතනං එකන්තපරිසුද්ධං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන එකන්තපරිසුද්ධාජීවෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

7. “尊者龙军，您说‘应取宝珠的三种特质’，是哪三种应取的特质呢？”“大王，犹如宝珠是完全清净的，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应有完全清净的活命。大王，这是应取宝珠的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං න කෙනචි සද්ධිං මිස්සීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පාපෙහි පාපසහායෙහි සද්ධිං න මිස්සිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如宝珠不与任何事物混杂，同样地，大王，修习瑜伽的行者也不应与恶人、恶友相混杂。大王，这是应取宝珠的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මණිරතනං ජාතිරතනෙහි යොජීයති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උත්තමවරජාතිමන්තෙහි සද්ධිං සංවසිතබ්බං, පටිපන්නකඵලට්ඨසෙක්ඛඵලසමඞ්ගීහි සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිඅරහන්තතෙවිජ්ජඡළභිඤ්ඤසමණමණිරතනෙහි සද්ධිං සංවසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මණිරතනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

“再者，大王，犹如宝珠与同类宝石相结合，同样地，大王，修习瑜伽的行者应当与具足最上妙种者共住，即与行道者、住果者、有学、具足果位者——须陀洹(sotāpanna)、斯陀含(sakadāgāmi)、阿那含(anāgāmi)、阿罗汉，以及具足三明六通的沙门宝珠共住。大王，这是应取宝珠的第三种特质。大王，此乃世尊，天中之天，在《经集》(Suttanipāta)中所说：”

‘‘‘සුද්ධා සුද්ධෙහි සංවාසං, කප්පයව්හො පතිස්සතා;

තතො සමග්ගා නිපකා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’’’ති.

“‘具念的清净者啊，当与清净者共住；然后和合而贤明，你们将得以终结痛苦。’”

මණිරතනපඤ්හො සත්තමො.

宝珠喻问第七。

8. මාගවිකඞ්ගපඤ්හො

8. 猎人喻问

8. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘මාගවිකස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, මාගවිකො [Pg.398] අප්පමිද්ධො හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන අප්පමිද්ධෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

8. “尊者龙军，您说‘应取猎人的四种特质’，是哪四种应取的特质呢？”“大王，犹如猎人少有昏沉，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应少有昏沉。大王，这是应取猎人的第一种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො මිගෙසු යෙව චිත්තං උපනිබන්ධති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණෙසු යෙව චිත්තං උපනිබන්ධිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如猎人只将心专注于猎物，同样地，大王，修习瑜伽的行者也应只将心专注于所缘。大王，这是应取猎人的第二种特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො කාලං කම්මස්ස ජානාති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පටිසල්ලානස්ස කාලො ජානිතබ්බො ‘අයං කාලො පටිසල්ලානස්ස, අයං කාලො නික්ඛමනායා’ති. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，犹如猎人知道行动的时机，同样地，大王，修行的瑜伽士应当知道独处静修(paṭisallāna)的时机：‘此是独处静修之时，此是出离之时。’大王，此为应向猎人学习的第三个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, මාගවිකො මිගං දිස්වා හාසමභිජනෙති ‘ඉමං ලච්ඡාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආරම්මණෙ අභිරමිතබ්බං, හාසමභිජනෙතබ්බං ‘උත්තරිං විසෙසමධිගච්ඡිස්සාමී’ති. ඉදං, මහාරාජ, මාගවිකස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං මහාරාජ ථෙරෙන මොඝරාජෙන –

“再者，大王，犹如猎人看见猎物时心生欢喜，想：‘我将得到它！’同样地，大王，修行的瑜伽士也应当乐于所缘，心生欢喜，想：‘我将证得更高的殊胜境界！’大王，此为应向猎人学习的第四个特质。大王，此乃莫伽罗阇(Mogharāja)长老所说：”

‘‘‘ආරම්මණෙ ලභිත්වාන, පහිතත්තෙන භික්ඛුනා;

භිය්‍යො හාසො ජනෙතබ්බො, අධිගච්ඡිස්සාමි උත්තරි’’’න්ති.

“‘比丘既得所缘，以决意心，应生更多欢喜，[想：]“我必证得更高境界！”’”

මාගවිකඞ්ගපඤ්හො අට්ඨමො.

猎人特质之问第八。

9. බාළිසිකඞ්ගපඤ්හො

9. 渔夫特质之问

9. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘බාළිසිකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, බාළිසිකො බළිසෙන මච්ඡෙ උද්ධරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඤාණෙන උත්තරිං සාමඤ්ඤඵලානි උද්ධරිතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, බාළිසිකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

9. “龙军尊者，您说‘应学习渔夫的两种特质’，是哪两种特质呢？”“大王，犹如渔夫用鱼钩钓起鱼，同样地，大王，修行的瑜伽士应以智慧提取更高的沙门果。大王，此为应向渔夫学习的第一个特质。”

‘‘පුන [Pg.399] චපරං, මහාරාජ, බාළිසිකො පරිත්තකං වධිත්වා විපුලං ලාභමධිගච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පරිත්තලොකාමිසමත්තං පරිච්චජිතබ්බං. ලොකාමිසමත්තං, මහාරාජ, පරිච්චජිත්වා යොගී යොගාවචරො විපුලං සාමඤ්ඤඵලං අධිගච්ඡති. ඉදං, මහාරාජ, බාළිසිකස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන රාහුලෙන –

“再者，大王，犹如渔夫投下少许鱼饵，却能获得丰厚的渔获；同样地，大王，修行的瑜伽士应当舍弃微小的世间诱惑。大王，舍弃世间诱惑后，修行的瑜伽士便能证得广大的沙门果。大王，此为应向渔夫学习的第二个特质。大王，此乃罗睺罗长老所说——”

‘‘‘සුඤ්ඤතඤ්චානිමිත්තඤ්ච, විමොක්ඛඤ්චාප්පණිහිතං;

චතුරො ඵලෙ ඡළභිඤ්ඤා, චජිත්වා ලොකාමිසං ලභෙ’’’ති.

“‘空、无相、无愿解脱，四果以及六神通，舍弃世间诱惑即可得。’”

බාළිසිකඞ්ගපඤ්හො නවමො.

渔夫特质之问第九。

10. තච්ඡකඞ්ගපඤ්හො

10. 木匠特质之问

10. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘තච්ඡකස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, තච්ඡකො කාළසුත්තං අනුලොමෙත්වා රුක්ඛං තච්ඡති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ජිනසාසනමනුලොමයිත්වා සීලපථවියං පතිට්ඨහිත්වා සද්ධාහත්ථෙන පඤ්ඤාවාසිං ගහෙත්වා කිලෙසා තච්ඡෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, තච්ඡකස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

10. “龙军尊者，您说‘应学习木匠的两种特质’，是哪两种特质呢？”“大王，犹如木匠顺着墨线来整治木头，同样地，大王，修行的瑜伽士应遵循胜者之教，立足于戒律的大地，以信心之手执持智慧之斧，砍削诸烦恼。大王，此为应向木匠学习的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, තච්ඡකො ඵෙග්ගුං අපහරිත්වා සාරමාදියති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සස්සතං උච්ඡෙදං තං ජීවං තං සරීරං අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං තදුත්තමං අඤ්ඤදුත්තමං අකතමභබ්බං අපුරිසකාරං අබ්‍රහ්මචරියවාසං සත්තවිනාසං නවසත්තපාතුභාවං සඞ්ඛාරසස්සතභාවං යො කරොති, සො පටිසංවෙදෙති, අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදෙති, කම්මඵලදස්සනා ච කිරියඵලදිට්ඨි ච ඉති එවරූපානි චෙව අඤ්ඤානි ච විවාදපථානි අපනෙත්වා සඞ්ඛාරානං සභාවං පරමසුඤ්ඤතං නිරීහනිජ්ජීවතං අච්චන්තං සුඤ්ඤතං ආදියිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, තච්ඡකස්ස දුතියං [Pg.400] අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

“再者，大王，犹如木匠去除边材而取用心材，同样地，大王，修行的瑜伽士应当舍弃常见、断见、命即是身、命与身异、此为最上、他者非最上、无因、非人所作、非梵行住、有情坏灭、新有情出现、诸行常住、作者即是受者、作者与受者异、业果见、作用果见等诸如此类的争论之道，而应把握诸行的自性，即究竟空、无欲求、无生命、绝对空。大王，此为应向木匠学习的第二个特质。大王，天中天、世尊曾在《经集》(Suttanipāta)中说——”

‘‘‘කාරණ්ඩවං නිද්ධමථ, කසම්බුං අපකස්සථ;

තතො පලාපෙ වාහෙථ, අස්සමණෙ සමණමානිනෙ.

“‘你们要扬弃杂草，清除垃圾，然后运走糠秕——即那些非沙门而自认为是沙门的人。

‘‘‘නිද්ධමිත්වාන පාපිච්ඡෙ, පාපආචාරගොචරෙ;

සුද්ධා සුද්ධෙහි සංවාසං, කප්පයව්හො පතිස්සතා;

තතො සමග්ගා නිපකා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’’’ති.

“‘清除了那些有邪欲、恶行、恶境界者后，你们清净之人，具念地与清净者共住吧。然后，和合而贤明，你们将终结痛苦。’”

තච්ඡකඞ්ගපඤ්හො දසමො.

木匠特质之问第十。

මක්කටකවග්ගො ඡට්ඨො.

猴品第六。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

මක්කටො දාරකො කුම්මො, වනං රුක්ඛො ච පඤ්චමො;

මෙඝො මණි මාගවිකො, බාළිසී තච්ඡකෙන චාති.

猴、童、龟，林、树为五；云、宝珠、猎人，渔夫与木匠。

7. කුම්භවග්ගො

7. 罐品

1. කුම්භඞ්ගපඤ්හො

1. 罐之特质问

1. ‘‘භන්තෙ [Pg.401] නාගසෙන, ‘කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’න්ති යං වදෙසි, කතමං තං එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බ’’න්ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කුම්භො සම්පුණ්ණො න සණති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ආගමෙ අධිගමෙ පරියත්තියං සාමඤ්ඤෙ පාරමිං පත්වා න සණිතබ්බං, න තෙන මානො කරණීයො, න දබ්බො දස්සෙතබ්බො, නිහතමානෙන නිහතදබ්බෙන භවිතබ්බං, උජුකෙන අමුඛරෙන අවිකත්ථිනා. ඉදං, මහාරාජ, කුම්භස්ස එකං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන සුත්තනිපාතෙ –

7. “龙军尊者，您说‘应学习罐子的一个特质’，是哪一个应学习的特质呢？”“大王，犹如装满的罐子不会发出声响，同样地，大王，在教理、证悟、经教及沙门性上已达圆满的修行的瑜伽士，不应喧哗，不应因此生起我慢，不应炫耀，应摧毁我慢与骄傲，应正直、不饶舌、不自夸。大王，此为应向罐子学习的一个特质。大王，天中天、世尊曾在《经集》(Suttanipāta)中说过此事：”

‘‘‘යදූනකං තං සණති, යං පූරං සන්තමෙව තං;

අඩ්ඪකුම්භූපමො බාලො, රහදො පූරොව පණ්ඩිතො’’’ති.

1. “‘未满则响，盈满则静；愚者如半罐水，智者如满湖。’”

කුම්භඞ්ගපඤ්හො පඨමො.

1. 罐之特质问第一。

2. කාළායසඞ්ගපඤ්හො

2. 啄木鸟特质之问

2. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘කාළායසස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, කාළායසො සුපීතො වමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනො යොගාවචරස්ස මානසං යොනිසො මනසිකාරෙන අපීතං වමති. ඉදං, මහාරාජ, කාළායසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

2. “龙军尊者，您说‘应学习啄木鸟的两种特质’，是哪两种应学习的特质呢？”“大王，犹如啄木鸟喝了不适之物会呕吐出来，同样地，大王，修行的瑜伽士之心，通过如理作意，也会吐出不悦之念。大王，此为应向啄木鸟学习的第一个特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, කාළායසො සකිං පීතං උදකං න වමති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යො සකිං උප්පන්නො පසාදො, න පුන සො වමිතබ්බො ‘උළාරො සො භගවා සම්මාසම්බුද්ධො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො’ති. ‘රූපං අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යං සකිං උප්පන්නං ඤාණං, න පුන තං වමිතබ්බං. ඉදං[Pg.402], මහාරාජ, කාළායසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，正如迦罗耶娑鸟一旦饮水，便不再吐出，同样地，大王，修习瑜伽的行者，一旦生起净信——‘彼世尊是崇高的正自觉者，法是善说的，僧团是善行道者’——就不应再舍弃；一旦生起智慧——‘色无常，受无常，想无常，行无常，识无常’——就不应再舍弃。大王，这是应领会迦罗耶娑鸟的第二项特质。大王，天中天、世尊曾说——”

‘‘‘දස්සනම්හි පරිසොධිතො නරො, අරියධම්මෙ නියතො විසෙසගූ;

නප්පවෙධති අනෙකභාගසො, සබ්බසො ච මුඛභාවමෙව සො’’’ති.

“‘见已清净之人，于圣法中得以确立，已达卓越；他于诸方面皆不颤动，完全达到至上之境。’”

කාළායසඞ්ගපඤ්හො දුතියො.

迦罗耶娑鸟特质之问，第二

3. ඡත්තඞ්ගපඤ්හො

3. 伞之特质问

3. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘ඡත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඡත්තං උපරි මුද්ධනි චරති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන කිලෙසානං උපරි මුද්ධනි චරෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

3. “尊者龙军，您说‘应领会伞的三项特质’，是哪三项特质应领会呢？”“大王，犹如伞在头顶上方，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当行于诸烦恼之上。大王，这是应领会的伞的第一项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඡත්තං මුද්ධනුපත්ථම්භං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන යොනිසො මනසිකාරුපත්ථම්භෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，伞支撑头部，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当以如理作意为支撑。大王，这是应领会的伞的第二项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඡත්තං වාතාතපමෙඝවුට්ඨියො පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන නානාවිධදිට්ඨිපුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං මතවාතතිවිධග්ගිසන්තාපකිලෙසවුට්ඨියො පටිහන්තබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, ඡත්තස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，伞能抵挡风、热、云、雨，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当抵挡持各种不同见解的众多沙门、婆罗门的见解之风、三种热恼之火及烦恼之雨。大王，这是应领会的伞的第三项特质。大王，法将舍利弗长老曾说：”

‘‘‘යථාපි ඡත්තං විපුලං, අච්ඡිද්දං ථිරසංහිතං;

වාතාතපං නිවාරෙති, මහතී මෙඝවුට්ඨියො.

“‘犹如广伞无孔隙，坚固而密合；能遮风与热，以及滂沱雨。

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තොපි, සීලඡත්තධරො සුචි;

කිලෙසවුට්ඨිං වාරෙති, සන්තාපතිවිධග්ගයො’’’ති.

“‘如是清净佛子，持守于戒伞；能遮烦恼雨，以及三热火。’”

ඡත්තඞ්ගපඤ්හො තතියො.

伞之特质问，第三。

4. ඛෙත්තඞ්ගපඤ්හො

4. 田之特质问

4. ‘‘භන්තෙ [Pg.403] නාගසෙන, ‘ඛෙත්තස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඛෙත්තං මාතිකාසම්පන්නං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සුචරිතවත්තප්පටිවත්තමාතිකාසම්පන්නෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

4. “尊者龙军，您说‘应领会田地的三项特质’，是哪三项特质应领会呢？”“大王，犹如田地有灌溉渠道，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当具足善行与职责的渠道。大王，这是应领会的田地的第一项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඛෙත්තං මරියාදාසම්පන්නං හොති, තාය ච මරියාදාය උදකං රක්ඛිත්වා ධඤ්ඤං පරිපාචෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලහිරිමරියාදාසම්පන්නෙන භවිතබ්බං, තාය ච සීලහිරිමරියාදාය සාමඤ්ඤං රක්ඛිත්වා චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි ගහෙතබ්බානි. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，田地有田埂，能守护住水，使谷物成熟。大王，修习瑜伽的行者也应如此，当具足戒与惭的堤防，由此守护沙门性，而证得四沙门果。大王，这是应领会的田地的第二项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඛෙත්තං උට්ඨානසම්පන්නං හොති, කස්සකස්ස හාසජනකං අප්පම්පි බීජං වුත්තං බහු හොති, බහු වුත්තං බහුතරං හොති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන උට්ඨානසම්පන්නෙන විපුලඵලදායිනා භවිතබ්බං, දායකානං හාසජනකෙන භවිතබ්බං, යථා අප්පං දින්නං බහු හොති, බහු දින්නං බහුතරං හොති. ඉදං, මහාරාජ, ඛෙත්තස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන උපාලිනා විනයධරෙන –

“再者，大王，田地丰饶，能令农夫欢喜，少种多收，多种则收获更多。大王，修习瑜伽的行者也应如此，当具足精进，能带来丰硕的果报，能令布施者欢喜，使得少施得大果，多施得更多果。大王，这是应领会的田地的第三项特质。大王，持律第一的优波离长老曾说：”

‘‘‘ඛෙත්තූපමෙන භවිතබ්බං, උට්ඨානවිපුලදායිනා;

එස ඛෙත්තවරො නාම, යො දදාති විපුලං ඵල’’’න්ති.

“‘行者当如田，能生丰硕果；此名最胜田，能予广大果。’”

ඛෙත්තඞ්ගපඤ්හො චතුත්ථො.

田之特质问，第四。

5. අගදඞ්ගපඤ්හො

5. 解药特质问

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘අගදස්ස ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි ද්වෙ අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, අගදෙ කිමී න සණ්ඨහන්ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන මානසෙ කිලෙසා න සණ්ඨපෙතබ්බා. ඉදං, මහාරාජ, අගදස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

5. “尊者龙军，您说‘应领会解药的两项特质’，是哪两项应领会的特质呢？”“大王，犹如解药中诸虫不能存活，大王，修习瑜伽的行者也应如此，不应让诸烦恼在心中存留。大王，这是应领会的解药的第一项特质。”

‘‘පුන [Pg.404] චපරං, මහාරාජ, අගදො දට්ඨඵුට්ඨදිට්ඨඅසිතපීතඛායිතසායිතං සබ්බං විසං පටිහනති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන රාගදොසමොහමානදිට්ඨිවිසං සබ්බං පටිහනිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, අගදස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, භගවතා දෙවාතිදෙවෙන –

“再者，大王，解药能对治一切由叮咬、接触、眼见、吞食、饮用、咀嚼、舔尝而中之毒，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当对治一切贪、瞋、痴、慢、见的毒。大王，这是应领会的解药的第二项特质。大王，天中天、世尊曾说：”

‘‘‘සඞ්ඛාරානං සභාවත්ථං, දට්ඨුකාමෙන යොගිනා;

අගදෙනෙව හොතබ්බං, කිලෙසවිසනාසනෙ’’’ති.

“‘行者欲见诸行性，当如一剂良解药，能灭除诸烦恼毒。’”

අගදඞ්ගපඤ්හො පඤ්චමො.

解药特质问，第五。

6. භොජනඞ්ගපඤ්හො

6. 食物特质问

6. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, ‘භොජනස්ස තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි තීණි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං උපත්ථම්භො, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බසත්තානං මග්ගුපත්ථම්භෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

6. “尊者龙军，您说‘应领会食物的三项特质’，是哪三项应领会的特质呢？”“大王，犹如食物是众生的支撑，大王，修习瑜伽的行者也应如此，当为众生之道的支撑。大王，这是应领会的食物的第一项特质。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං බලං වඩ්ඪෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන පුඤ්ඤවඩ්ඪියා වඩ්ඪිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，食物能增长众生的力量，大王，瑜伽行者也应如此，应当增长功德。大王，这是应领会的食物的第二个要素。

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, භොජනං සබ්බසත්තානං අභිපත්ථිතං, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සබ්බලොකාභිපත්ථිතෙන භවිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, භොජනස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන මහාමොග්ගල්ලානෙන –

“再者，大王，食物为众生所渴求，大王，瑜伽行者也应如此，当为一切世间所渴求。大王，这是应领会的食物的第三个要素。大王，大目犍连长老曾说：

‘‘‘සංයමෙන නියමෙන, සීලෙන පටිපත්තියා;

පත්ථිතෙන භවිතබ්බං, සබ්බලොකස්ස යොගිනා’’’ති.

“‘以防护与律仪，以戒行与实践；瑜伽行者当为，一切世间所希求。’”

භොජනඞ්ගපඤ්හො ඡට්ඨො.

食物要素问第六。

7. ඉස්සාසඞ්ගපඤ්හො

7. 弓手之相问

7. ‘‘භන්තෙ [Pg.405] නාගසෙන, ‘ඉස්සාසස්ස චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’ති යං වදෙසි, කතමානි තානි චත්තාරි අඞ්ගානි ගහෙතබ්බානී’’ති? ‘‘යථා, මහාරාජ, ඉස්සාසො සරෙ පාතයන්තො උභො පාදෙ පථවියං දළ්හං පතිට්ඨාපෙති, ජණ්ණුඅවෙකල්ලං කරොති, සරකලාපං කටිසන්ධිම්හි ඨපෙති, කායං උපත්ථද්ධං කරොති, ද්වෙ හත්ථෙ සන්ධිට්ඨානං ආරොපෙති, මුට්ඨිං පීළයති, අඞ්ගුලියො නිරන්තරං කරොති, ගීවං පග්ගණ්හාති, චක්ඛූනි මුඛඤ්ච පිදහති, නිමිත්තං උජුං කරොති, හාසමුප්පාදෙති ‘විජ්ඣිස්සාමී’ති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සීලපථවියං වීරියපාදෙ පතිට්ඨාපෙතබ්බං, ඛන්තිසොරච්චං අවෙකල්ලං කාතබ්බං, සංවරෙ චිත්තං ඨපෙතබ්බං, සංයමනියමෙ අත්තා උපනෙතබ්බො, ඉච්ඡා මුච්ඡා පීළයිතබ්බා, යොනිසො මනසිකාරෙ චිත්තං නිරන්තරං කාතබ්බං, වීරියං පග්ගහෙතබ්බං, ඡ ද්වාරා පිදහිතබ්බා, සති උපට්ඨපෙතබ්බා, හාසමුප්පාදෙතබ්බං ‘සබ්බකිලෙසෙ ඤාණනාරාචෙන විජ්ඣිස්සාමී’ති. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස පඨමං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

7. “尊者龙军，您说‘弓手应掌握四项要素’，是哪四项要素呢？”“大王，正如弓手放箭时，双脚稳固地立于地上，双膝保持不屈，将箭袋置于腰间，挺直身体，双手置于弓弣，握紧拳头，手指并拢，伸长脖子，眯起双眼，抿住口唇，直指目标，并生起‘我必射中’的欢喜。同样地，大王，修行者也应如此：以戒为地，以精进为足，稳固站立；以忍耐与柔和保持不屈；将心安住于防护；以自制与约束引导自身；压制贪欲与痴迷；于如理作意中令心相续不断；提起精进；关闭六门；建立正念；并生起‘我必以智慧之箭射穿一切烦恼’的欢喜。大王，这是弓手应掌握的第一项要素。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො ආළකං පරිහරති වඞ්කජිම්හකුටිලනාරාචස්ස උජුකරණාය. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ සතිපට්ඨානආළකං පරිහරිතබ්බං වඞ්කජිම්හකුටිලචිත්තස්ස උජුකරණාය. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස දුතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，弓手使用矫直器来矫直弯曲、歪斜、卷曲的箭。同样地，大王，修行者应当在此身中运用念住的矫直器，来矫直弯曲、歪斜、卷曲的心。大王，这是弓手应掌握的第二项要素。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො ලක්ඛෙ උපාසෙති, එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං. කථං මහාරාජ යොගිනා යොගාවචරෙන ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං? අනිච්චතො උපාසිතබ්බං, දුක්ඛතො උපාසිතබ්බං, අනත්තතො උපාසිතබ්බං, රොගතො…පෙ… ගණ්ඩතො…පෙ… සල්ලතො…පෙ… අඝතො…පෙ… ආබාධතො…පෙ… පරතො…පෙ… පලොකතො…පෙ… ඊතිතො…පෙ… උපද්දවතො…පෙ… භයතො…පෙ… උපසග්ගතො…පෙ… චලතො…පෙ… පභඞ්ගුතො…පෙ… අද්ධුවතො…පෙ… අතාණතො…පෙ… අලෙණතො…පෙ… අසරණතො…පෙ… රිත්තතො…පෙ… තුච්ඡතො…පෙ… සුඤ්ඤතො…පෙ… ආදීනවතො…පෙ… විපරිණාමධම්මතො…පෙ… අසාරතො …පෙ… අඝමූලතො…පෙ… වධකතො…පෙ… විභවතො…පෙ… සාසවතො…පෙ… සඞ්ඛතතො…පෙ… මාරාමිසතො…පෙ… ජාතිධම්මතො…පෙ… ජරාධම්මතො…පෙ… බ්‍යාධිධම්මතො…පෙ… මරණධම්මතො…පෙ… සොකධම්මතො…පෙ… පරිදෙවධම්මතො…පෙ… උපායාසධම්මතො…පෙ… සංකිලෙසධම්මතො…පෙ… එවං ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන [Pg.406] ඉමස්මිං කායෙ උපාසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස තතියං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං.

“再者，大王，弓手练习瞄准靶子。同样地，大王，修行者也应如此练习观察此身。大王，修行者应如何练习观察此身呢？应观察为无常，观察为苦，观察为无我，观察为病……痈……箭……祸……疾……他人……败坏……灾……难……畏……险……动……坏……不恒……无庇护……无藏身处……无归依……空……虚……空无……过患……变易法……无实质……祸根……杀戮者……灭……有漏……有为……魔之饵……生法……老法……病法……死法……愁法……悲法……绝望法……染污法。大王，修行者应如此练习观察此身。大王，这是弓手应掌握的第三项要素。”

‘‘පුන චපරං, මහාරාජ, ඉස්සාසො සායං පාතං උපාසති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යොගිනා යොගාවචරෙන සායං පාතං ආරම්මණෙ උපාසිතබ්බං. ඉදං, මහාරාජ, ඉස්සාසස්ස චතුත්ථං අඞ්ගං ගහෙතබ්බං. භාසිතම්පෙතං, මහාරාජ, ථෙරෙන සාරිපුත්තෙන ධම්මසෙනාපතිනා –

“再者，大王，弓手朝夕练习。同样地，大王，修行者应当朝夕练习所缘。大王，这是弓手应掌握的第四项要素。大王，这是法将舍利弗长老所说的：”

‘‘‘යථා ඉස්සාසකො නාම, සායං පාතං උපාසති;

උපාසනං අරිඤ්චන්තො, ලභතෙ භත්තවෙතනං.

“‘犹如弓手，朝夕勤修习；修习不舍离，获得食与薪。

‘‘‘තථෙව බුද්ධපුත්තොපි, කරොති කායුපාසනං;

කායුපාසනං අරිඤ්චන්තො, අරහත්තමධිගච්ඡතී’’’ති.

“‘佛子亦如是，修习身观念；身观不舍离，证得阿罗汉。’”

ඉස්සාසඞ්ගපඤ්හො සත්තමො.

弓手之相问第七。

කුම්භවග්ගො සත්තමො.

壶品第七。

තස්සුද්දානං –

其摄颂曰：

කුම්භො ච කාළායසො ච, ඡත්තං ඛෙත්තඤ්ච අගදො;

භොජනෙන ච ඉස්සාසො, වුත්තං දානි විදූහීති.

“陶罐与黑铁，伞、田与良药；饮食与弓手，智者如是说。”

ඔපම්මකථාපඤ්හො නිට්ඨිතො.

譬喻论问终。

නිගමනං

结论

ඉති [Pg.407] ඡසු කණ්ඩෙසු බාවීසතිවග්ගපතිමණ්ඩිතෙසු ද්වාසට්ඨිඅධිකා ද්වෙසතා ඉමස්මිං පොත්ථකෙ ආගතා මිලින්දපඤ්හා සමත්තා, අනාගතා ච පන ද්වාචත්තාලීසා හොන්ති, ආගතා ච අනාගතා ච සබ්බා සමොධානෙත්වා චතූහි අධිකා තිසතපඤ්හා හොන්ති, සබ්බාව මිලින්දපඤ්හාති සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති.

如是六篇，以二十二品庄严，此书中《弥兰陀王问》已集二百六十二问，尚有四十二问未集。已集与未集总合为三百零四问，皆算为《弥兰陀王问》。

රඤ්ඤො ච ථෙරස්ස ච පුච්ඡාවිසජ්ජනාවසානෙ චතුරාසීතිසතසහස්සයොජනබහලා උදකපරියන්තං කත්වා අයං මහාපථවී ඡධා කම්පිත්ථ, විජ්ජුල්ලතා නිච්ඡරිංසු, දෙවතා දිබ්බපුප්ඵවස්සං පවස්සිංසු, මහාබ්‍රහ්මා සාධුකාරමදාසි, මහාසමුද්දකුච්ඡියං මෙඝත්ථනිතනිග්ඝොසො විය මහාඝොසො අහොසි, ඉති සො මිලින්දො රාජා ච ඔරොධගණා ච සිරසා අඤ්ජලිං පණාමෙත්වා වන්දිංසු.

国王与长老问答完毕时，厚达八万四千由旬、以水为界的大地六次震动，电光闪耀，天神降下天花雨，大梵天发出“善哉”之声，大海深处响起如雷鸣般的巨响。于是弥兰陀王与后宫眷属皆合掌于顶，行礼敬拜。

මිලින්දො රාජා අතිවිය පමුදිතහදයො සුමථිතමානහදයො බුද්ධසාසනෙ සාරමතිනො රතනත්තයෙ සුනික්කඞ්ඛො නිග්ගුම්බො නිත්ථද්ධො හුත්වා ථෙරස්ස ගුණෙසු පබ්බජ්ජාසු පටිපදාඉරියාපථෙසු ච අතිවිය පසන්නො විස්සත්ථො නිරාලයො නිහතමානත්ථම්භො උද්ධටදාඨො විය භුජගින්දො එවමාහ ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, බුද්ධවිසයො පඤ්හො තයා විසජ්ජිතො, ඉමස්මිං බුද්ධසාසනෙ ඨපෙත්වා ධම්මසෙනාපතිං සාරිපුත්තත්ථෙරං අඤ්ඤො තයා සදිසො පඤ්හවිසජ්ජනෙ නත්ථි, ඛමථ, භන්තෙ නාගසෙන, මම අච්චයං, උපාසකං මං, භන්තෙ නාගසෙන, ධාරෙථ අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

弥兰陀王内心极为欢喜，骄慢平息，于佛法中得见精髓，于三宝无疑，心无挂碍，意念坚定，对长老的德行、出家、行道与威仪极为净信，深心信赖，无所执取，其骄慢与顽固已被摧毁，犹如被拔去毒牙的蛇王。他说道：“善哉，龙军尊者！您解答了佛陀领域的问题。在此佛法中，除法将舍利弗长老外，无人能像您一样解答问题。龙军尊者，请宽恕我的过失。龙军尊者，从今日起，愿您忆持我为终生归依的优婆塞！”

තදා රාජා සහ බලකායෙහි නාගසෙනත්ථෙරං පයිරුපාසිත්වා මිලින්දං නාම විහාරං කාරෙත්වා ථෙරස්ස නිය්‍යාතෙත්වා චතූහි පච්චයෙහි නාගසෙනං කොටිසතෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පරිචරි, පුනපි ථෙරස්ස පඤ්ඤාය පසීදිත්වා පුත්තස්ස රජ්ජං නිය්‍යාතෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි, තෙන වුත්තං –

那时，国王与军队一同前去侍奉龙军长老，建造一座名为“弥兰陀”的寺院献给长老，以四事供养龙军以及百俱胝比丘众。后来，国王又因欣悦于长老的智慧，将王位传给儿子，自己舍弃家庭而出家，修习观，证得阿罗汉果。因此有言：

‘‘පඤ්ඤා පසත්ථා ලොකස්මිං, කතා සද්ධම්මට්ඨිතියා;

පඤ්ඤාය විමතිං හන්ත්වා, සන්තිං පප්පොන්ති පණ්ඩිතා.

“智慧世间受赞扬，为令正法得久住；智者以慧除疑惑，证得寂静与平安。

යස්මිං [Pg.408] ඛන්ධෙ ඨිතා පඤ්ඤා, සති තත්ථ අනූනකා;

පූජා විසෙසස්සාධාරො, අග්ගො සෙට්ඨො අනුත්තරො;

තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං හිතමත්තනො ;

පඤ්ඤවන්තංභිපූජෙය්‍ය, චෙතියං විය සාදරො’’ති.

何人具足智慧，彼人正念无缺；彼为殊胜供养基，最上最胜且无上。是故智者为己利，应当恭敬有慧人，犹如敬奉塔庙般。”

ලඞ්කායං දොණිනගරෙ, වසතා දොණිනාමිනා;

මහාථෙරෙන ලෙඛිත්වා, සුට්ඨපිතං යථාසුතං;

මිලින්දරාජපඤ්හො ච, නාගසෙනවිසජ්ජනං;

මිලින්දො හි මහාපඤ්ඤො, නාගසෙනො සුපණ්ඩිතො;

ඉමිනා පුඤ්ඤකම්මෙන, ඉතො ගච්ඡාමි තුස්සිතං;

මෙත්තෙය්‍යංනාගතෙ පස්සෙ, සුණෙය්‍යං ධම්මමුත්තමන්ති.

于楞伽岛(Laṅkā)多尼城(Doṇinagara)，住名多尼(Doṇi)之大长老，如其所闻而书写，使《弥兰陀王问(Milindapañho)》与《龙军之解答(Nāgasenavisajjana)》善成立。弥兰陀王具大慧，龙军尊者是智者；以此功德善业，愿我由此生兜率天(Tusita)，未来得见弥勒(Metteyya)，听闻无上正法音。

මිලින්දපඤ්හො නිට්ඨිතො.

《弥兰陀王问》终。