Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác.

ขุทฺทกนิกาเย

Tiểu Bộ Kinh

เนตฺติปฺปกรณปาฬิ

Thánh điển Nettippakaraṇa

๑. สงฺคหวาโร

1. Chương Tổng Hợp

ยํ [Pg.1] โลโก ปูชยเต, สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ;

ตสฺเสต สาสนวรํ, วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺส.

Thế gian cùng với các vị Hộ thế luôn luôn cúng dường và đảnh lễ bậc Tối Thắng trong loài người nào; giáo huấn cao thượng này của bậc Tối Thắng trong loài người ấy cần được các bậc hiền trí liễu tri.

ทฺวาทส ปทานิ สุตฺตํ, ตํ สพฺพํ พฺยญฺชนญฺจ อตฺโถ จ;

ตํ วิญฺเญยฺยํ อุภยํ, โก อตฺโถ พฺยญฺชนํ กตมํ.

Kinh có mười hai thành phần, tất cả kinh ấy là văn cú và ý nghĩa. Cả hai điều ấy cần được liễu tri: Ý nghĩa là gì? Văn cú là gì?

โสฬสหารา เนตฺติ, ปญฺจนยา สาสนสฺส ปริเยฏฺฐิ;

อฏฺฐารสมูลปทา, มหกจฺจาเนน นิทฺทิฏฺฐา.

Pháp Cú Đạo có mười sáu phương thức dẫn giải, năm phương pháp, mười tám căn bản cú, là phương pháp tìm hiểu giáo huấn, đã được ngài Mahākaccāna chỉ dẫn.

หารา พฺยญฺชนวิจโย, สุตฺตสฺส นยา ตโย จ สุตฺตตฺโถ;

อุภยํ ปริคฺคหีตํ, วุจฺจติ สุตฺตํ ยถาสุตฺตํ.

Các phương thức dẫn giải là sự thẩm sát văn cú của kinh, và ba phương pháp là sự thẩm sát ý nghĩa của kinh. Cả hai được thâu tóm; kinh được giải thích tùy theo kinh.

ยา เจว เทสนา ยญฺจ, เทสิตํ อุภยเมว วิญฺเญยฺยํ;

ตตฺรายมานุปุพฺพี, นววิธสุตฺตนฺตปริเยฏฺฐีติ.

Bất cứ thánh điển nào và ý nghĩa được thuyết giảng nào, cả hai đều cần được liễu tri. Ở đây, đây là trình tự của phương pháp tìm hiểu kinh tạng gồm chín loại.

สงฺคหวาโร.

Chương Tổng Hợp.

๒. อุทฺเทสวาโร

2. Chương Đề Cương

๑. ตตฺถ กตเม โสฬส หารา? เทสนา วิจโย ยุตฺติ ปทฏฺฐาโน ลกฺขโณ จตุพฺยูโห อาวฏฺโฏ วิภตฺติ ปริวตฺตโน เววจโน ปญฺญตฺติ [Pg.2] โอตรโณ โสธโน อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร สมาโรปโน อิติ.

1. Trong ấy, mười sáu phương thức dẫn giải là những gì? Là: Thuyết giảng, Thẩm sát, Lý luận, Căn cứ, Đặc tính, Tứ phân, Chuyển vận, Phân tích, Chuyển đổi, Đồng nghĩa, Chế định, Thâm nhập, Thanh lọc, Quyết định, Trợ duyên, và Thiết lập.

ตสฺสานุคีติ

Kệ Tụng Lại

เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ;

จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน.

Thuyết giảng, Thẩm sát, Lý luận, Căn cứ và Đặc tính; Tứ phân và Chuyển vận, Phân tích, Chuyển đổi.

เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน;

อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส.

Đồng nghĩa và Chế định, Thâm nhập và Thanh lọc; Quyết định, Trợ duyên, Thiết lập là thứ mười sáu.

เอเต โสฬส หารา, ปกิตฺติตา อตฺถโต อสํกิณฺณา;

เอเตสญฺเจว ภวติ, วิตฺถารตยา นยวิภตฺตีติ.

Mười sáu phương thức dẫn giải này đã được tuyên thuyết, không hỗn tạp về mặt ý nghĩa; và sự phân tích các phương pháp của chúng được thực hiện một cách chi tiết.

๒. ตตฺถ กตเม ปญฺจ นยา? นนฺทิยาวฏฺโฏ ติปุกฺขโล สีหวิกฺกีฬิโต ทิสาโลจโน องฺกุโส อิติ.

2. Trong ấy, năm phương pháp là những gì? Là: Hữu triền, Tam liên, Sư tử hí, Biến quán, và Câu tỏa.

ตสฺสานุคีติ

Kệ Tụng Lại

ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล;

สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก.

Thứ nhất là Hữu triền, và thứ hai là Tam liên; thứ ba, phương pháp dẫn dắt, tên là Sư tử hí.

ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ;

ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตาติ.

Họ gọi phương pháp cao thượng thứ tư là Biến quán; thứ năm tên là Câu tỏa, tất cả năm phương pháp đã được biết.

๓. ตตฺถ กตมานิ อฏฺฐารส มูลปทานิ? นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานิ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ตณฺหา อวิชฺชา โลโภ โทโส โมโห สุภสญฺญา สุขสญฺญา นิจฺจสญฺญา อตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ อกุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

3. Trong ấy, mười tám căn bản cú là những gì? Chín cú thiện và chín cú bất thiện. Trong ấy, chín cú bất thiện là những gì? Ái, vô minh, tham, sân, si, tịnh tưởng, lạc tưởng, thường tưởng, và ngã tưởng. Đây là chín cú bất thiện, nơi mà toàn bộ phe bất thiện được bao gồm và quy tụ.

ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ กุสลานิ? สมโถ วิปสฺสนา อโลโภ อโทโส อโมโห อสุภสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนิจฺจสญฺญา อนตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ กุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ กุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

Trong ấy, chín cú thiện là những gì? Chỉ, quán, vô tham, vô sân, vô si, bất tịnh tưởng, khổ tưởng, vô thường tưởng, và vô ngã tưởng. Đây là chín cú thiện, nơi mà toàn bộ phe thiện được bao gồm và quy tụ.

ตตฺริทํ อุทฺทานํ

Đây là kệ tóm tắt về điều ấy.

ตณฺหา [Pg.3] จ อวิชฺชาปิ จ, โลโภ โทโส ตเถว โมโห จ;

จตุโร จ วิปลฺลาสา, กิเลสภูมี นว ปทานิ.

Ái và cả vô minh, tham, sân, và cả si cũng vậy; và bốn điên đảo tưởng, (tổng cộng) chín cú này là địa hạt của phiền não.

สมโถ จ วิปสฺสนา จ, กุสลานิ จ ยานิ ตีณิ มูลานิ;

จตุโร สติปฏฺฐานา, อินฺทฺริยภูมี นว ปทานิ.

Chỉ và quán, và ba căn thiện; bốn niệm xứ, (tổng cộng) chín cú này là địa hạt của các quyền.

นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปกฺขา;

เอเต โข มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานีติ.

Các pháp thiện được liên kết với chín cú, và phe bất thiện (cũng được liên kết) với chín cú. Mười tám cú này thật sự là các căn bản cú.

อุทฺเทสวาโร.

Chương Đề Cương.

๓. นิทฺเทสวาโร

3. Chương Diễn Giải

๔. ตตฺถ สงฺเขปโต เนตฺติ กิตฺติตา.

4. Ở đó, Pháp Cú Đạo đã được tuyên thuyết một cách tóm tắt.

หารสงฺเขโป

Tóm Tắt các Phương Thức Dẫn Giải

๑.

อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร.

Vị ngọt, sự nguy hiểm, sự xuất ly, quả và phương tiện; và mệnh lệnh của Đức Thế Tôn vì lợi ích của các hành giả, (đó là) Desanāhāra (phương pháp trình bày).

๒.

ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ;

สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ.

Câu hỏi và câu trả lời nào, sự lặp lại nào của kinh; sự thẩm sát nào về kinh và về từ, (đó) được gọi là Vicayahāra (phương pháp thẩm sát).

๓.

สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ;

ยุตฺตายุตฺตปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ.

Nền tảng nào và phạm vi nào của tất cả các phương pháp; sự khảo sát về sự thích hợp và không thích hợp của chúng, (phương pháp đó) được gọi là Yuttihāra (phương pháp hợp lý).

๔.

ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ;

อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน.

Đấng Chiến Thắng thuyết Pháp, và nền tảng trực tiếp nào của Pháp ấy; như vậy, đối với tất cả các pháp (được đề cập), đây là Padaṭṭhānahāra (phương pháp nền tảng trực tiếp).

๕.

วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ;

วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นาม.

Khi một pháp được nói đến, những pháp nào có cùng một đặc tính; tất cả (những pháp ấy) được xem là đã được nói đến, phương pháp đó tên là Lakkhaṇa (phương pháp đặc tính).

๖.

เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ;

ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห.

Ngữ nguyên, chủ ý, văn tự và nhân duyên của bài thuyết giảng; sự kết nối trước sau, đây là Catubyūhahāra (phương pháp bốn phương diện).

๗.

เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ;

อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร.

(Khi có) một nền tảng trực tiếp, (phương pháp này) tìm kiếm nền tảng trực tiếp còn lại; và quay về phía đối nghịch, phương pháp đó tên là Āvaṭṭa (phương pháp quay vòng).

๘.

ธมฺมญฺจ [Pg.4] ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร;

สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตีติ.

Phương pháp này phân chia Pháp, nền tảng trực tiếp, và cõi; (cả) pháp chung và pháp riêng, nên được biết là Vibhatti (phương pháp phân loại).

๙.

กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ;

ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นาม.

Khi các pháp thiện và bất thiện được chỉ rõ, đã được tu tập và đã được đoạn trừ; (phương pháp) chuyển sang phía đối nghịch, tên là Parivattana (phương pháp chuyển đổi).

๑๐.

10.

เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส;

โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร.

Nhiều từ đồng nghĩa của một pháp được nói trong kinh; người thông thạo kinh biết (điều này), phương pháp đó tên là Vevacana (phương pháp từ đồng nghĩa).

๑๑.

11.

เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ;

โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม หาโรติ.

Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau; cách thức đó nên được biết là phương pháp tên là Paññatti (phương pháp chế định).

๑๒.

12.

โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุ อายตนา;

เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร.

Pháp Duyên khởi, các quyền và uẩn, các giới và xứ; phương pháp nào đi vào bằng những pháp này, phương pháp đó tên là Otaraṇa (phương pháp đi vào).

๑๓.

13.

วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ;

สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นาม.

Khi câu hỏi được trả lời, liên quan đến câu kệ đã được hỏi; sự khảo sát về sự thanh tịnh và không thanh tịnh, phương pháp đó tên là Sodhana (phương pháp thanh lọc).

๑๔.

14.

เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา;

เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน.

Những pháp được chỉ rõ do tính đồng nhất và cũng do tính dị biệt; chúng nên được phân biệt bởi phương pháp ấy, đây là Adhiṭṭhānahāra (phương pháp quyết định).

๑๕.

15.

เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต;

เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร.

Những pháp nào làm phát sinh pháp nào do duyên một cách tuần tự; sau khi rút ra nhân (của chúng), đây là Parikkhārahāra (phương pháp trợ duyên).

๑๖.

16.

เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร.

Những pháp nào là gốc rễ của pháp nào, và những (từ) nào có cùng một nghĩa được bậc Mâu-ni tuyên thuyết; chúng nên được thiết lập, đây là Samāropanahāra (phương pháp thiết lập).

นยสงฺเขโป

Tóm tắt các phương pháp (Naya).

๑๗.

17.

ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนา โย เนติ;

สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ.

(Phương pháp) nào dẫn dắt tham ái và vô minh, (cũng như) chỉ và quán, sau khi kết hợp với các sự thật; đây là phương pháp Nandiyāvaṭṭa (Xoáy ốc hỷ lạc).

๑๘.

18.

โย อกุสเล สมูเลหิ, เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ;

ภูตํ ตถํ อวิตถํ, ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหุ.

(Phương pháp) nào dẫn dắt các pháp bất thiện cùng với gốc rễ của chúng, và các pháp thiện cùng với gốc rễ thiện, (làm cho nó) chân thật, đúng đắn, không sai lệch; họ gọi đó là phương pháp Tipukkhala (Ba đóa sen).

๑๙.

19.

โย เนติ วิปลฺลาเสหิ, กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม;

เอตํ นยํ นยวิทู, สีหวิกฺกีฬิตํ อาหุ.

Phương pháp nào dẫn dắt (đoạn trừ) phiền não bằng (cách phân tích) các điên đảo, (và dẫn đến) Diệu pháp bằng (cách phân tích) các quyền; những người thông thạo phương pháp gọi đây là phương pháp Sīhavikkīḷita (Sư tử hí lộng).

๒๐.

20.

เวยฺยากรเณสุ [Pg.5] หิ เย, กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา;

มนสา โวโลกยเต, ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหุ.

Các pháp thiện và bất thiện nào được nói đến trong các bài giảng ở chỗ này chỗ kia; (phương pháp) quan sát (chúng) bằng tâm ý, họ gọi đó là Disālocana (Quan sát các phương).

๒๑.

21.

โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ;

สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นาม.

Sau khi quan sát bằng (phương pháp) Disālocana, (phương pháp) nào rút ra và tập hợp tất cả các pháp thiện và bất thiện; đây là phương pháp tên là Aṅkusa (Cái móc câu).

๒๒.

22.

โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺตํ.

Trước tiên là mười sáu phương pháp; sau khi xem xét các phương từ Disālocana, và tóm tắt bằng Aṅkusa, nên chỉ rõ kinh bằng ba phương pháp (Naya).

ทฺวาทสปท

Mười hai từ.

๒๓.

23.

อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ, นิรุตฺติ ตเถว นิทฺเทโส;

อาการฉฏฺฐวจนํ, เอตฺตาว พฺยญฺชนํ สพฺพํ.

Âm tiết, từ, câu, ngữ nguyên, cũng như sự giải thích; lời nói có phân đoạn là thứ sáu, tất cả văn tự chỉ có chừng ấy.

๒๔.

24.

สงฺกาสนา ปกาสนา, วิวรณา วิภชนุตฺตานีกมฺมปญฺญตฺติ;

เอเตหิ ฉหิ ปเทหิ, อตฺโถ กมฺมญฺจ นิทฺทิฏฺฐํ.

Sự trình bày tóm tắt, sự trình bày ban đầu, sự giải thích chi tiết, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; bằng sáu từ này, ý nghĩa và hành động được chỉ rõ.

๒๕.

25.

ตีณิ จ นยา อนูนา, อตฺถสฺส จ ฉปฺปทานิ คณิตานิ;

นวหิ ปเทหิ ภควโต, วจนสฺสตฺโถ สมายุตฺโต.

Ba phương pháp không thiếu sót và sáu từ của ý nghĩa đã được kể ra; ý nghĩa lời dạy của Đức Thế Tôn tương ứng với chín từ (này).

๒๖.

26.

อตฺถสฺส นวปฺปทานิ, พฺยญฺชนปริเยฏฺฐิยา จตุพฺพีส;

อุภยํ สงฺกลยิตฺวา, เตตฺตึสา เอตฺติกา เนตฺตีติ.

Chín từ của ý nghĩa, hai mươi bốn (từ) để tìm kiếm văn tự; sau khi gộp cả hai lại, có ba mươi ba, chừng ấy là Nettī (Ngữ pháp chỉ đạo).

นิทฺเทสวาโร.

Phần Trình Bày.

๔. ปฏินิทฺเทสวาโร

4. Phần Trình Bày Chi Tiết.

๑. เทสนาหารวิภงฺโค

1. Phân Tích về Phương Pháp Thuyết Giảng

๕. ตตฺถ กตโม เทสนาหาโร? ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ คาถา อยํ เทสนาหาโร. กึ เทสยติ? อสฺสาทํ อาทีนวํ นิสฺสรณํ ผลํ อุปายํ อาณตฺตึ. ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามีติ.

5. Ở đây, phương pháp thuyết giảng là gì? Bài kệ ‘Vị ngọt, sự nguy hiểm...’ này là phương pháp thuyết giảng. Nó thuyết giảng điều gì? Vị ngọt, sự nguy hiểm, sự thoát ly, kết quả, phương tiện, và mệnh lệnh. (Như trong câu:) ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ngươi giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối; Ta sẽ tuyên bố phạm hạnh có ý nghĩa, có văn cú, hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh.’

ตตฺถ [Pg.6] กตโม อสฺสาโท?

Ở đây, vị ngọt là gì?

‘‘กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉตี’’ติ.

‘Người mong cầu dục lạc, nếu điều ấy được thành tựu cho y; chắc chắn y có tâm hoan hỷ, kẻ phải chết đã được điều mình mong muốn.’

อยํ อสฺสาโท.

Đây là vị ngọt.

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

Ở đây, sự nguy hiểm là gì?

‘‘ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตี’’ติ.

‘Nếu đối với chúng sinh đang mong cầu, đã khởi lên lòng ham muốn, những dục lạc ấy bị suy giảm, y bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng.’

อยํ อาทีนโว.

Đây là sự nguy hiểm.

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

Ở đây, sự thoát ly là gì?

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

‘Vị nào tránh xa các dục lạc, như người dùng chân tránh đầu rắn; vị ấy, có chánh niệm, vượt qua được sự dính mắc này trong đời.’

อิทํ นิสฺสรณํ.

Đây là sự thoát ly.

ตตฺถ กตโม อสฺสาโท?

Ở đây, vị ngọt là gì?

‘‘เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควาสฺสํ ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถู กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌตี’’ติ.

‘Người nào tham đắm ruộng, đất, hoặc vàng, bò ngựa, tôi tớ nam nữ, vợ, bà con, và nhiều dục lạc khác.’

อยํ อสฺสาโท.

Đây là vị ngọt.

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

Ở đây, sự nguy hiểm là gì?

‘‘อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเต นํ ปริสฺสยา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทก’’นฺติ.

‘Những điều yếu ớt chế ngự y, những hiểm nguy giày vò y; từ đó, khổ đau theo sau y, như nước theo sau chiếc thuyền bị vỡ.’

อยํ อาทีนโว.

Đây là sự nguy hiểm.

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

Ở đây, sự thoát ly là gì?

‘‘ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู’’ติ.

‘Vì vậy, chúng sinh hãy luôn chánh niệm, nên tránh xa các dục lạc; từ bỏ chúng, hãy vượt qua bộc lưu, như người tát nước khỏi thuyền để đến bờ kia.’

อิทํ นิสฺสรณํ.

Đây là sự thoát ly.

ตตฺถ [Pg.7] กตมํ ผลํ?

Ở đây, kết quả là gì?

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

‘Pháp quả thật hộ trì người hành pháp, như chiếc lọng lớn trong mùa mưa. Đây là lợi ích của pháp được thực hành tốt: người hành pháp không đi đến ác thú.’

อิทํ ผลํ.

Đây là kết quả.

ตตฺถ กตโม อุปาโย?

Ở đây, phương tiện là gì?

‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

‘Khi thấy bằng trí tuệ rằng: ‘Tất cả các hành là vô thường’... ‘Tất cả các hành là khổ’... ‘Tất cả các pháp là vô ngã’; bấy giờ y nhàm chán trong khổ, đó là con đường dẫn đến thanh tịnh.’

อยํ อุปาโย.

Đây là phương tiện.

ตตฺถ กตมา อาณตฺติ?

Ở đây, mệnh lệnh là gì?

‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ.

‘Như người có mắt, khi có thể nỗ lực, tránh những nơi không bằng phẳng; bậc trí trong thế gian chúng sinh, nên tránh xa các điều ác.’

อยํ อาณตฺติ.

Đây là mệnh lệnh.

‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ,โมฆราชา’ติ อาณตฺติ, ‘สทา สโต’ติ อุปาโย;

‘อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา’’’.

‘Này Mogharāja, hãy nhìn đời là trống không’ là mệnh lệnh, ‘luôn chánh niệm’ là phương tiện. ‘Sau khi nhổ lên thân kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết.’

อิทํ ผลํ.

Đây là quả.

๖. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ เทสยติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ, เนยฺยสฺส ปุคฺคลสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ.

6. Trong ấy, đức Thế Tôn thuyết giảng về sự xuất ly cho hạng người ugghaṭitaññu, thuyết giảng về sự nguy hại và sự xuất ly cho hạng người vipañcitaññu, thuyết giảng về vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly cho hạng người neyya.

ตตฺถ จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร ปุคฺคลา. ตณฺหาจริโต มนฺโท สตินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สติปฏฺฐาเนหิ นิสฺสเยหิ. ตณฺหาจริโต อุทตฺโต สมาธินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย [Pg.8] นิยฺยาติ ฌาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต มนฺโท วีริยินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สมฺมปฺปธาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต อุทตฺโต ปญฺญินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ สจฺเจหิ นิสฺสเยหิ.

Trong ấy, có bốn pháp hành và bốn hạng người. Hạng người có tánh tham ái, chậm lụt, nhờ niệm quyền, với pháp hành khó khăn, với thắng trí chậm chạp, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là Tứ Niệm Xứ. Hạng người có tánh tham ái, lanh lợi, nhờ định quyền, với pháp hành khó khăn, với thắng trí nhanh chóng, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là các thiền. Hạng người có tánh tà kiến, chậm lụt, nhờ tấn quyền, với pháp hành dễ dàng, với thắng trí chậm chạp, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là Tứ Chánh Cần. Hạng người có tánh tà kiến, lanh lợi, nhờ tuệ quyền, với pháp hành dễ dàng, với thắng trí nhanh chóng, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là các chân lý.

อุโภ ตณฺหาจริตา สมถปุพฺพงฺคมาย วิปสฺสนา นิยฺยนฺติ ราควิราคาย เจโตวิมุตฺติยา. อุโภ ทิฏฺฐิจริตา วิปสฺสนาปุพฺพงฺคเม สมเถน นิยฺยนฺติ อวิชฺชาวิราคาย ปญฺญาวิมุตฺติยา.

Cả hai hạng người có tánh tham ái được xuất ly nhờ tuệ quán có chỉ tịnh đi trước, hướng đến tâm giải thoát do ly tham. Cả hai hạng người có tánh tà kiến được xuất ly nhờ chỉ tịnh có tuệ quán đi trước, hướng đến tuệ giải thoát do ly vô minh.

ตตฺถ เย สมถปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต นนฺทิยาวฏฺเฏน นเยน หาตพฺพา, เย วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต สีหวิกฺกีฬิเตน นเยน หาตพฺพา.

Trong ấy, những vị nào xuất ly bằng các pháp hành có chỉ tịnh đi trước, các vị ấy cần được dẫn dắt bằng phương pháp Nandiyāvaṭṭa. Những vị nào xuất ly bằng các pháp hành có tuệ quán đi trước, các vị ấy cần được dẫn dắt bằng phương pháp Sīhavikkīḷita.

๗. สฺวายํ หาโร กตฺถ สมฺภวติ, ยสฺส สตฺถา วา ธมฺมํ เทสยติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานีโย สพฺรหฺมจารี, โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา สทฺธํ ปฏิลภติ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุสฺสาหนา ตุลนา อุปปริกฺขา, อยํ สุตมยี ปญฺญา. ตถา สุเตน นิสฺสเยน ยา วีมํสา ตุลนา อุปปริกฺขา มนสานุเปกฺขณา, อยํ จินฺตามยี ปญฺญา. อิมาหิ ทฺวีหิ ปญฺญาหิ มนสิการสมฺปยุตฺตสฺส ยํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ ทสฺสนภูมิยํ วา ภาวนาภูมิยํ วา, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา.

7. Phương pháp này phát sinh ở đâu? Nó phát sinh nơi người nào mà bậc Đạo Sư thuyết pháp cho, hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó thuyết pháp cho, và người ấy sau khi nghe pháp liền có được đức tin. Trong trường hợp ấy, sự thẩm sát, sự nỗ lực, sự cân nhắc, sự quán xét nào có mặt, đây được gọi là văn tuệ. Tương tự, nhờ sự hỗ trợ của việc đã nghe, sự thẩm sát, sự cân nhắc, sự quán xét, sự chuyên chú quán sát bằng tâm ý nào có mặt, đây được gọi là tư tuệ. Nhờ hai loại tuệ này, đối với người có sự tác ý đúng đắn, trí tuệ nào phát sinh ở kiến địa hoặc ở tu địa, đây được gọi là tu tuệ.

๘. ปรโตโฆสา สุตมยี ปญฺญา. ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิตา โยนิโส มนสิการา จินฺตามยี ปญฺญา. ยํ ปรโต จ โฆเสน ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิเตน จ โยนิโสมนสิกาเรน ญาณํ อุปฺปชฺชติ, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. ยสฺส อิมา ทฺเว ปญฺญา อตฺถิ สุตมยี จินฺตามยี จ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. ยสฺส สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ, จินฺตามยี นตฺถิ, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. ยสฺส เนว สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ น จินฺตามยี, อยํ เนยฺโย.

8. Trí tuệ phát sinh từ âm thanh của người khác là văn tuệ. Trí tuệ phát sinh từ bên trong do như lý tác ý là tư tuệ. Trí tuệ nào phát sinh nhờ âm thanh của người khác và nhờ như lý tác ý phát sinh từ bên trong, đây là tu tuệ. Người nào có cả hai loại tuệ này, là văn tuệ và tư tuệ, người ấy là hạng ugghaṭitaññu. Người nào có văn tuệ nhưng không có tư tuệ, người ấy là hạng vipañcitaññu. Người nào không có văn tuệ cũng không có tư tuệ, người ấy là hạng neyya.

๙. สายํ ธมฺมเทสนา กึ เทสยติ? จตฺตาริ สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. อาทีนโว จ ผลญฺจ ทุกฺขํ, อสฺสาโท สมุทโย, นิสฺสรณํ นิโรโธ, อุปาโย อาณตฺติ จ มคฺโค. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. อิทํ ธมฺมจกฺกํ.

9. Bài pháp thoại ấy thuyết giảng điều gì? Thuyết giảng về Bốn Chân Lý: khổ, tập, diệt, đạo. Sự nguy hại và quả là khổ đế; vị ngọt là tập đế; sự xuất ly là diệt đế; phương tiện và mệnh lệnh là đạo đế. Đây là Bốn Chân Lý. Đây là Kinh Chuyển Pháp Luân.

ยถาห [Pg.9] ภควา – ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, สพฺพํ ธมฺมจกฺกํ.

Như đức Thế Tôn đã thuyết: ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận, không thể bị ai trong đời đảo ngược, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên.’ (Và cứ thế cho) toàn bộ Kinh Chuyển Pháp Luân.

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

Trong ấy, có vô lượng câu, vô lượng chữ, vô lượng văn, vô lượng thể loại, vô lượng từ nguyên, vô lượng giải thích. Về chính ý nghĩa này, có sự trình bày tóm tắt, sự trình bày khởi đầu, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự định danh. Như vậy, đây là Thánh đế về Khổ.

‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

‘Này các Tỳ khưu, «Đây là sự tập khởi của khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận... (vân vân)... ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là sự đoạn diệt của khổ»... (vân vân)... ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận, không thể bị ai trong đời đảo ngược, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên.’

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ สงฺกาเสติ, ปเทหิ ปกาเสติ, พฺยญฺชเนหิ วิวรติ, อากาเรหิ วิภชติ, นิรุตฺตีหิ อุตฺตานีกโรติ, นิทฺเทเสหิ ปญฺญเปติ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ จ ปเทหิ จ อุคฺฆเฏติ, พฺยญฺชเนหิ จ อากาเรหิ จ วิปญฺจยติ, นิรุตฺตีหิ จ นิทฺเทเสหิ จ วิตฺถาเรติ. ตตฺถ อุคฺฆฏนา อาทิ, วิปญฺจนา มชฺเฌ, วิตฺถารณา ปริโยสานํ. โสยํ ธมฺมวินโย อุคฺฆฏียนฺโต อุคฺฆฏิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘อาทิกลฺยาโณ’’ติ. วิปญฺจียนฺโต วิปญฺจิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘มชฺเฌกลฺยาโณ’’ติ. วิตฺถารียนฺโต เนยฺยํ ปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘ปริโยสานกลฺยาโณ’’ติ.

Trong ấy, đức Thế Tôn trình bày tóm tắt bằng các chữ, trình bày khởi đầu bằng các câu, giải thích bằng các văn, phân tích bằng các thể loại, làm cho rõ ràng bằng các từ nguyên, định danh bằng các giải thích. Trong ấy, đức Thế Tôn tóm lược bằng các chữ và các câu; Ngài trình bày rộng bằng các văn và các thể loại; Ngài trình bày chi tiết bằng các từ nguyên và các giải thích. Trong đó, sự tóm lược là phần đầu, sự trình bày rộng là phần giữa, sự trình bày chi tiết là phần cuối. Giáo pháp và giới luật này, khi được tóm lược, sẽ giáo huấn hạng người ugghaṭitaññu, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần đầu’. Khi được trình bày rộng, nó giáo huấn hạng người vipañcitaññu, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần giữa’. Khi được trình bày chi tiết, nó giáo huấn hạng người neyya, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần cuối’.

๑๐. ตตฺถ [Pg.10] ฉปฺปทานิ อตฺโถ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิมานิ ฉปฺปทานิ อตฺโถ. ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโส, อิมานิ ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติ.

10. Trong ấy, có sáu thuật ngữ là ý nghĩa: sự trình bày tóm tắt, sự trình bày khởi đầu, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự định danh; sáu thuật ngữ này là ý nghĩa. Có sáu thuật ngữ là văn tự: chữ, câu, văn, thể loại, từ nguyên, giải thích; sáu thuật ngữ này là văn tự. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết cho các ngươi giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn tự.’

เกวลนฺติ โลกุตฺตรํ, น มิสฺสํ โลกิเยหิ ธมฺเมหิ. ปริปุณฺณนฺติ ปริปูรํ อนูนํ อนติเรกํ. ปริสุทฺธนฺติ นิมฺมลํ สพฺพมลาปคตํ ปริโยทาตํ อุปฏฺฐิตํ สพฺพวิเสสานํ, อิทํ วุจฺจติ ตถาคตปทํอิติปิ ตถาคตนิเสวิตํอิติปิ ตถาคตารญฺชิตํอิติปิ, อโตเจตํ พฺรหฺมจริยํ ปญฺญายติ. เตนาห ภควา ‘‘เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามี’’ติ.

Toàn vẹn nghĩa là siêu thế, không pha trộn với các pháp thế gian. Viên mãn nghĩa là đầy đủ, không thiếu không thừa. Thanh tịnh nghĩa là không tỳ vết, đã loại trừ mọi cấu uế, trong sạch, là nền tảng cho tất cả các pháp đặc biệt. Điều này được gọi là dấu chân của Như Lai, cũng là được Như Lai thực hành, cũng là được Như Lai ưa thích; do đó, phạm hạnh này được biết đến. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói: ‘Ta sẽ tuyên thuyết phạm hạnh toàn vẹn, viên mãn, thanh tịnh.’

เกสํ อยํ ธมฺมเทสนา, โยคีนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Pháp thoại này dành cho ai? Dành cho các hành giả. Vì thế, trưởng lão Mahākaccāyano đã nói –

‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ.

‘Vị ngọt và sự nguy hại, cả sự xuất ly, quả, và phương tiện; và mệnh lệnh của đức Thế Tôn, (đó là) Desanāhāra (pháp yếu về thuyết giảng) cho các hành giả.’

นิยุตฺโต เทสนาหาโร.

Phần Desanāhāra đã được trình bày.

๒. วิจยหารวิภงฺโค

2. Phân Tích về Vicayahāra

๑๑. ตตฺถ กตโม วิจโย หาโร? ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจา’’ติ คาถา, อยํ วิจโย หาโร.

11. Trong các pháp yếu ấy, Vicayahāra là gì? Kệ ngôn: ‘Điều được hỏi và điều được trả lời,’ đây là Vicayahāra.

กึ วิจินติ? ปทํ วิจินติ, ปญฺหํ วิจินติ, วิสชฺชนํ วิจินติ, ปุพฺพาปรํ วิจินติ, อสฺสาทํ วิจินติ, อาทีนวํ วิจินติ, นิสฺสรณํ วิจินติ, ผลํ วิจินติ, อุปายํ วิจินติ, อาณตฺตึ วิจินติ, อนุคีตึ วิจินติ, สพฺเพ นว สุตฺตนฺเต วิจินติ. ยถา กึ ภเว, ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

Thẩm sát điều gì? Thẩm sát câu cú, thẩm sát câu hỏi, thẩm sát câu trả lời, thẩm sát trước sau, thẩm sát vị ngọt, thẩm sát sự nguy hại, thẩm sát sự xuất ly, thẩm sát quả, thẩm sát phương tiện, thẩm sát mệnh lệnh, thẩm sát sự trùng tuyên, thẩm sát tất cả chín thể loại kinh. Ví như thế nào? Ví như trưởng lão Ajita trong kinh Pārāyana đã hỏi đức Thế Tôn một câu hỏi –

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

‘Thế gian bị cái gì che lấp, [trưởng lão Ajita thưa,] do đâu thế gian không chiếu sáng? Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó, cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’

อิมานิ [Pg.11] จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, โส เอโก ปญฺโห. กสฺมา? เอกวตฺถุ ปริคฺคหา, เอวญฺหิ อาห ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ โลกาธิฏฺฐานํ ปุจฺฉติ, ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ โลกสฺส อปฺปกาสนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ โลกสฺส อภิเลปนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ตสฺเสว โลกสฺส มหาภยํ ปุจฺฉติ. โลโก ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก.

Bốn câu này đã được hỏi, đó là một câu hỏi. Tại sao? Vì chúng cùng nắm giữ một đối tượng. Thật vậy, ngài đã hỏi: ‘Thế gian bị cái gì che lấp?’ là hỏi về nền tảng của thế gian. ‘Do đâu thế gian không chiếu sáng?’ là hỏi về sự không chiếu sáng của thế gian. ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’ là hỏi về sự thoa phết của thế gian. ‘Cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’ là hỏi về nỗi sợ hãi lớn của chính thế gian ấy. Thế gian có ba loại: thế gian phiền não, thế gian hữu, và thế gian căn.

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Về điều đó, câu trả lời là –

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา,]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

‘Thế gian bị vô minh che lấp, [này Ajita, đức Thế Tôn đáp,] do hoài nghi và phóng dật, nó không chiếu sáng. Ta nói sự khao khát là sự thoa phết của nó, khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó.’

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วิสชฺชิตานิ ปฐมํ ปฐเมน, ทุติยํ ทุติเยน, ตติยํ ตติเยน, จตุตฺถํ จตุตฺเถน.

Bốn câu này đã được trả lời bằng bốn câu này: câu thứ nhất bằng câu thứ nhất, câu thứ hai bằng câu thứ hai, câu thứ ba bằng câu thứ ba, câu thứ tư bằng câu thứ tư.

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ วิสชฺชนา. นีวรเณหิ นิวุโต โลโก, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. ยถาห ภควา ‘‘สพฺพสตฺตานํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาณานํ สพฺพภูตานํ ปริยายโต เอกเมว นีวรณํ วทามิ ยทิทํ อวิชฺชา, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. สพฺพโสว, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา นตฺถิ สตฺตานํ นีวรณนฺติ วทามี’’ติ. เตน จ ปฐมสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

Đối với câu hỏi ‘Thế gian bị cái gì che lấp?’, câu trả lời là ‘Thế gian bị vô minh che lấp’. Thế gian bị các triền cái che lấp, vì tất cả chúng sanh đều có vô minh làm triền cái. Như đức Thế Tôn đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, đối với tất cả chúng sanh, tất cả sinh vật, tất cả loài hữu tình, theo một cách nói, Ta tuyên bố chỉ có một triền cái, đó là vô minh. Vì tất cả chúng sanh đều có vô minh làm triền cái. Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng do sự diệt tận, từ bỏ, xả ly hoàn toàn vô minh mà không còn triền cái nào cho chúng sanh.’ Do đó, câu trả lời cho câu thứ nhất là hợp lý.

‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ วิสชฺชนา. โย ปุคฺคโล นีวรเณหิ นิวุโต, โส วิวิจฺฉติ. วิวิจฺฉา นาม วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา. โส วิจิกิจฺฉนฺโต นาภิสทฺทหติ, น อภิสทฺทหนฺโต วีริยํ นารภติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. โส อิธปฺปมาทมนุยุตฺโต วิหรติ ปมตฺโต, สุกฺเก ธมฺเม น อุปฺปาทิยติ, ตสฺส เต อนุปฺปาทิยมานา นปฺปกาสนฺติ, ยถาห ภควา –

Đối với câu hỏi ‘Do đâu thế gian không chiếu sáng?’, câu trả lời là ‘Do hoài nghi và phóng dật, nó không chiếu sáng’. Người nào bị các triền cái che lấp, người ấy hoài nghi. Hoài nghi (vivicchā) được gọi là nghi ngờ (vicikicchā). Người ấy, do nghi ngờ, nên không có tín tâm. Không có tín tâm, người ấy không khởi sự tinh tấn để đoạn trừ các pháp bất thiện và để chứng ngộ các pháp thiện. Người ấy sống ở đây, chuyên tâm vào sự phóng dật, trở nên phóng dật. (Người) phóng dật không làm phát sinh các pháp thanh tịnh. Đối với người ấy, các pháp ấy, do không được làm phát sinh, nên không chiếu sáng. Như đức Thế Tôn đã nói –

‘‘ทูเร [Pg.12] สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต;

อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา;

เต คุเณหิ ปกาสนฺติ, กิตฺติยา จ ยเสน จา’’ติ.

‘Bậc thiện nhân dù ở xa vẫn sáng tỏ, như núi Hy-mã-lạp. Kẻ bất lương ở đây không được thấy, như mũi tên bắn vào đêm. Các vị ấy sáng tỏ nhờ đức hạnh, nhờ danh tiếng và uy tín.’

เตน จ ทุติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

Do đó, câu trả lời cho câu thứ hai là hợp lý.

‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ วิสชฺชนา. ชปฺปา นาม วุจฺจติ ตณฺหา. สา กถํ อภิลิมฺปติ? ยถาห ภควา –

Đối với câu hỏi ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’, câu trả lời là ‘Ta nói sự khao khát là sự thoa phết’. Khao khát (jappā) được gọi là ái dục (taṇhā). Nó thoa phết như thế nào? Như đức Thế Tôn đã nói –

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

‘Người bị tham ái không biết lợi ích, người bị tham ái không thấy Pháp. Khi tham ái chế ngự một người, khi ấy có sự tối tăm mù mịt.’

สายํ ตณฺหา อาสตฺติพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘เอวํ อภิชปฺปา’’ติ กริตฺวา ตตฺถ โลโก อภิลิตฺโต นาม ภวติ, เตน จ ตติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

Ái dục ấy, đối với người có nhiều dính mắc, được xem là ‘sự khao khát mãnh liệt như vậy’; do đó, thế gian được gọi là bị thoa phết. Và do đó, câu trả lời cho câu thứ ba là hợp lý.

‘‘กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ วิสชฺชนา. ทุวิธํ ทุกฺขํ – กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ. ยํ กายิกํ อิทํ ทุกฺขํ, ยํ เจตสิกํ อิทํ โทมนสฺสํ. สพฺเพ สตฺตา หิ ทุกฺขสฺส อุพฺพิชฺชนฺติ, นตฺถิ ภยํ ทุกฺเขน สมสมํ, กุโต วา ปน ตสฺส อุตฺตริตรํ? ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา. ตตฺถ โลโก โอธโส กทาจิ กรหจิ ทุกฺขทุกฺขตาย มุจฺจติ. ตถา วิปริณามทุกฺขตาย. ตํ กิสฺส เหตุ? โหนฺติ โลเก อปฺปาพาธาปิ ทีฆายุกาปิ. สงฺขารทุกฺขตาย ปน โลโก อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา มุจฺจติ, ตสฺมา สงฺขารทุกฺขตา ทุกฺขํ โลกสฺสาติ กตฺวา ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ. เตน จ จตุตฺถสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

Đối với câu hỏi ‘Cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’, câu trả lời là ‘Khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó’. Khổ có hai loại – khổ thân và khổ tâm. Cái thuộc về thân là khổ, cái thuộc về tâm là ưu. Vì tất cả chúng sanh đều kinh sợ khổ, không có nỗi sợ nào ngang bằng với khổ, huống chi là vượt hơn? Có ba loại khổ tánh: khổ khổ tánh, hành khổ tánh, và hoại khổ tánh. Trong đó, thế gian đôi khi, lúc này lúc khác, thoát khỏi khổ khổ tánh. Tương tự, (thoát khỏi) hoại khổ tánh. Do nguyên nhân gì? Vì trong thế gian có những chúng sanh ít bệnh và sống lâu. Nhưng thế gian chỉ thoát khỏi hành khổ tánh bằng vô dư y Niết-bàn giới. Do đó, xem rằng ‘hành khổ tánh là khổ của thế gian’, (nên nói) ‘khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó’. Và do đó, câu trả lời cho câu thứ tư là hợp lý. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị vô minh che lấp’.

สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร.

‘Các dòng chảy tuôn chảy khắp nơi, [trưởng lão Ajita thưa,] cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy? Xin hãy nói về sự phòng hộ các dòng chảy, các dòng chảy được bịt lại bằng gì?’

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ทฺเว ปญฺหา. กสฺมา? อิเมหิ พตฺวาธิวจเนน ปุจฺฉิตา. เอวํ สมาปนฺนสฺส โลกสฺส เอวํ สํกิลิฏฺฐสฺส กึ โลกสฺส โวทานํ วุฏฺฐานมิติ, เอวญฺหิ อาห.

Bốn câu này đã được hỏi. Chúng là hai câu hỏi. Tại sao? Vì chúng được hỏi bằng một từ chỉ số nhiều. Đối với thế gian đã bị chi phối như vậy, đối với thế gian đã bị ô nhiễm như vậy, cái gì là sự thanh lọc, cái gì là sự vượt thoát cho thế gian? Quả thật, ngài đã hỏi như vậy.

สวนฺติ [Pg.13] สพฺพธิ โสตาติ. อสมาหิตสฺส สวนฺติ อภิชฺฌาพฺยาปาทปฺปมาทพหุลสฺส. ตตฺถ ยา อภิชฺฌา อยํ โลโภ อกุสลมูลํ, โย พฺยาปาโท อยํ โทโส อกุสลมูลํ, โย ปมาโท อยํ โมโห อกุสลมูลํ. ตสฺเสวํ อสมาหิตสฺส ฉสุ อายตเนสุ ตณฺหา สวนฺติ รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, ยถาห ภควา –

‘Các dòng chảy trôi đi khắp nơi.’ Đối với người không định tĩnh, người có nhiều tham ái, sân hận, và phóng dật, các dòng chảy trôi đi. Trong đó, cái gì là tham ái (abhijjhā), đây là tham (lobha), một gốc rễ bất thiện. Cái gì là sân hận (byāpādo), đây là sân (doso), một gốc rễ bất thiện. Cái gì là phóng dật (pamādo), đây là si (moho), một gốc rễ bất thiện. Đối với người không định tĩnh như vậy, ái dục khởi lên ở sáu xứ: ái đối với sắc, ái đối với thanh, ái đối với hương, ái đối với vị, ái đối với xúc, ái đối với pháp. Như đức Thế Tôn đã dạy –

‘‘สวตี’’ติ จ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ สวติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน สวติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. อิติ สพฺพา จ สวติ, สพฺพถา จ สวติ. เตนาห ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา’’ติ.

Này các Tỳ kheo, ‘chảy’ là một tên gọi cho sáu nội xứ. Mắt chảy theo các sắc khả ý, và bị xung đột bởi các sắc không khả ý. Tai... mũi... lưỡi... thân... ý chảy theo các pháp khả ý, và bị xung đột bởi các pháp không khả ý. Như vậy, nó chảy từ tất cả (các căn môn), và nó chảy trong mọi cách. Do đó, Ngài nói ‘các dòng chảy trôi đi khắp nơi’.

‘‘โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ โวทานํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ อนุสยสมุคฺฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ วุฏฺฐานํ.

Với câu ‘Cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy?’, ngài hỏi về sự diệt trừ các triền cái (pariyuṭṭhāna); đây là sự thanh lọc (vodāna). Với câu ‘Hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy, do đâu các dòng chảy được bịt lại?’, ngài hỏi về sự nhổ bật các tùy miên (anusaya); đây là sự vượt thoát (vuṭṭhāna).

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Về điều đó, câu trả lời là –

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา,]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

“Đối với những dòng chảy nào trong thế gian, hỡi Ajita, [đức Thế Tôn phán,] niệm là sự ngăn chặn chúng. Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng được bịt lại bởi trí tuệ.”

กายคตาย สติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ, โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ. เกน การเณน? สํวุตนิวาริตตฺตา อินฺทฺริยานํ. เกน เต สํวุตนิวาริตา? สติอารกฺเขน. เตนาห ภควา – ‘‘สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ.

Khi niệm thân được tu tập, được làm cho sung mãn, mắt không bị lôi cuốn bởi các sắc khả ý, không bị xung đột bởi các sắc không khả ý; tai... mũi... lưỡi... thân... ý không bị lôi cuốn bởi các pháp khả ý, không bị xung đột bởi các pháp không khả ý. Do nguyên nhân gì? Do các căn đã được chế ngự và ngăn chặn. Do đâu chúng được chế ngự và ngăn chặn? Do sự phòng hộ của niệm. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói – ‘niệm là sự ngăn chặn chúng’.

ปญฺญาย อนุสยา ปหียนฺติ, อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานา ปหียนฺติ. กิสฺส, อนุสยสฺส ปหีนตฺตา? ตํ ยถา ขนฺธวนฺตสฺส รุกฺขสฺส อนวเสสมูลุทฺธรเณ กเต ปุปฺผผลปลฺลวงฺกุรสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ. เอวํ [Pg.14] อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ ปิทหิตา ปฏิจฺฉนฺนา. เกน? ปญฺญาย. เตนาห ภควา ‘‘ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

Do trí tuệ, các tùy miên (anusaya) được đoạn trừ. Khi các tùy miên được đoạn trừ, các triền cái (pariyuṭṭhāna) được đoạn trừ. Tại sao? Do sự đoạn trừ của tùy miên. Ví như khi một cái cây có thân bị nhổ bật tận gốc rễ không còn sót, thì dòng tương tục của hoa, quả, lá, mầm cũng bị cắt đứt. Cũng vậy, khi các tùy miên được đoạn trừ, dòng tương tục của triền cái bị cắt đứt, bị bịt lại, bị che đậy. Do đâu? Do trí tuệ. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói ‘do trí tuệ mà chúng được bịt lại’.

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

“Thưa ngài, [Trưởng lão Ajita thưa,] trí tuệ và niệm, cùng với danh và sắc; con đã hỏi điều này, xin hãy giải thích cho con: nơi đâu chúng được đoạn diệt?”

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

“Này Ajita, câu hỏi mà ngươi đã hỏi, Ta sẽ trả lời cho ngươi. Nơi mà danh và sắc đoạn diệt không còn dư tàn; với sự diệt của thức, chính nơi đây chúng được đoạn diệt.”

อยํ ปญฺเห อนุสนฺธึ ปุจฺฉติ. อนุสนฺธึ ปุจฺฉนฺโต กึ ปุจฺฉติ? อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ. ตีณิ จ สจฺจานิ สงฺขตานิ นิโรธธมฺมานิ ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค, นิโรโธ อสงฺขโต. ตตฺถ สมุทโย ทฺวีสุ ภูมีสุ ปหียติ ทสฺสนภูมิยา จ ภาวนาภูมิยา จ. ทสฺสเนน ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส, ภาวนาย สตฺต สํโยชนานิ ปหียนฺติ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา. เตธาตุเก อิมานิ ทส สํโยชนานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ.

Vị này hỏi về sự liên kết trong câu hỏi. Khi hỏi về sự liên kết, vị ấy hỏi về điều gì? Về Vô dư y Niết-bàn giới (anupādisesa nibbānadhātu). Ba chân đế là pháp hữu vi (saṅkhata) và có tính chất đoạn diệt: khổ, tập, đạo; còn diệt đế là pháp vô vi (asaṅkhata). Trong đó, tập đế được đoạn trừ ở hai giai đoạn: giai đoạn kiến đạo (dassanabhūmi) và giai đoạn tu đạo (bhāvanābhūmi). Do kiến đạo, ba kiết sử được đoạn trừ: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ. Do tu đạo, bảy kiết sử được đoạn trừ: tham dục, sân hận, sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, và phần còn lại của vô minh. Trong ba cõi, có mười kiết sử này: năm hạ phần kiết sử và năm thượng phần kiết sử.

๑๒. ตตฺถ ตีณิ สํโยชนานิ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. สตฺต สํโยชนานิ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา อญฺญินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. ยํ ปน เอวํ ชานาติ ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ, อิทํ ขเย ญาณํ. ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ, อิทํ อนุปฺปาเท ญาณํ. อิมานิ ทฺเว ญาณานิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยญฺจ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ยญฺจ อญฺญินฺทฺริยํ, อิมานิ อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณนฺตสฺส นิรุชฺฌนฺติ, ตตฺถ ยญฺจ ขเย ญาณํ ยญฺจ อนุปฺปาเท ญาณํ, อิมานิ ทฺเว ญาณานิ เอกปญฺญา.

12. Trong đó, ba kiết sử – thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ – được đoạn diệt khi an trú vào Vị Tri Cụ Tri Căn (anaññātaññassāmītindriya). Bảy kiết sử – tham dục, sân hận, sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, và phần còn lại của vô minh – được đoạn diệt khi an trú vào Cụ Tri Căn (aññindriya). Khi một người biết rằng: ‘Sanh của ta đã tận’, đây là Tận trí (khaye ñāṇa). Khi người ấy biết rằng: ‘Không còn trở lại trạng thái này nữa’, đây là Vô sanh trí (anuppāde ñāṇa). Hai trí này là Dĩ Tri Căn (aññātāvindriya). Trong đó, cả Vị Tri Cụ Tri Căn và Cụ Tri Căn, cả hai đều đoạn diệt đối với vị đạt được quả vị cao nhất, quả A-la-hán. Trong đó, cả Tận trí và Vô sanh trí, hai trí này là một trí tuệ duy nhất.

อปิ จ อารมฺมณสงฺเกเตน ทฺเว นามานิ ลพฺภนฺติ, ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ ปชานนฺตสฺส ขเย ญาณนฺติ นามํ ลภติ, ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานนฺตสฺส [Pg.15] อนุปฺปาเท ญาณนฺติ นามํ ลภติ. สา ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา, ยถาทิฏฺฐํ อปิลาปนฏฺเฐน สติ.

Hơn nữa, do sự quy ước về đối tượng mà có được hai tên gọi. Đối với người biết ‘Sanh của ta đã tận’, trí tuệ ấy được gọi là Tận trí. Đối với người biết ‘Không còn trở lại trạng thái này nữa’, trí tuệ ấy được gọi là Vô sanh trí. Nó là trí tuệ (paññā) theo nghĩa là tuệ tri, và là niệm (sati) theo nghĩa là không quên những gì đã được thấy.

๑๓. ตตฺถ เย ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อิทํ นามรูปํ. ตตฺถ เย ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา, อิทํ นามํ. ยานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปานิ, อิทํ รูปํ. ตทุภยํ นามรูปํ วิญฺญาณสมฺปยุตฺตํ ตสฺส นิโรธํ ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต อายสฺมา อชิโต ปารายเน เอวมาห –

13. Trong đó, năm thủ uẩn chính là danh sắc. Trong đó, các pháp có xúc là thứ năm, đó là danh. Năm căn là sắc, đó là sắc. Cả hai, danh và sắc, đều tương ưng với thức. Khi hỏi đức Thế Tôn về sự đoạn diệt của chúng, Trưởng lão Ajita đã nói trong phẩm Pārāyana như sau –

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

“Thưa ngài, trí tuệ và niệm, cùng với danh và sắc; con đã hỏi điều này, xin hãy giải thích cho con: nơi đâu chúng được đoạn diệt?”

ตตฺถ สติ จ ปญฺญา จ จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ, สติ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยญฺจ สมาธินฺทฺริยญฺจ, ปญฺญา ทฺเว อินฺทฺริยานิ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ วีริยินฺทฺริยญฺจ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยา สทฺธาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ ฉนฺทสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ ฉนฺทสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺถ ยา วีริยาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีริยสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา จิตฺตาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา วีมํสาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีมํสาสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ วีมํสาสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ.

Ở đây, niệm và tuệ là bốn quyền; niệm là hai quyền: niệm quyền và định quyền; tuệ là hai quyền: tuệ quyền và tấn quyền. Sự tin tưởng, sự quyết tín ở trong bốn quyền này, đây là tín quyền. Ở đây, sự nhất tâm có dục làm chủ, đây là dục định. Khi tâm được định tĩnh, do sự trấn áp các phiền não bằng năng lực của sự thẩm sát hoặc bằng năng lực của sự tu tập, đây là sự từ bỏ. Ở đây, các hơi thở vô hơi thở ra, tầm và tứ, tưởng và thọ, các tư duy đồng sanh, đây là các hành. Như vậy, vị ấy tu tập thần túc thông được thành tựu bởi dục định và tinh tấn hành, là dục định có trước, và sự từ bỏ do trấn áp các phiền não, và các hành này, cả hai điều ấy, y cứ vào viễn ly, y cứ vào ly tham, y cứ vào đoạn diệt, hướng đến xả ly. Ở đây, sự nhất tâm có tinh tấn làm chủ, đây là tấn định... Tt... Ở đây, sự nhất tâm có tâm làm chủ, đây là tâm định... Tt... Ở đây, sự nhất tâm có thẩm sát làm chủ, đây là thẩm sát định. Khi tâm được định tĩnh, do sự trấn áp các phiền não bằng năng lực của sự thẩm sát hoặc bằng năng lực của sự tu tập, đây là sự từ bỏ. Ở đây, các hơi thở vô hơi thở ra, tầm và tứ, tưởng và thọ, các tư duy đồng sanh, đây là các hành. Như vậy, vị ấy tu tập thần túc thông được thành tựu bởi thẩm sát định và tinh tấn hành, là thẩm sát định có trước, và sự từ bỏ do trấn áp các phiền não, và các hành này, cả hai điều ấy, y cứ vào viễn ly, y cứ vào ly tham, y cứ vào đoạn diệt, hướng đến xả ly.

๑๔. สพฺโพ สมาธิ ญาณมูลโก ญาณปุพฺพงฺคโม ญาณานุปริวตฺติ.

14. Tất cả định có trí tuệ làm gốc rễ, có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ.

ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา.

Như trước, vậy sau; như sau, vậy trước. Như ngày, vậy đêm; như đêm, vậy ngày.

อิติ [Pg.16] วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. ปญฺจินฺทฺริยานิ กุสลานิ จิตฺตสหภูนิ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน อุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺเต นิรุชฺฌมาเน นิรุชฺฌนฺติ. นามรูปญฺจ วิญฺญาณเหตุกํ วิญฺญาณปจฺจยา นิพฺพตฺตํ, ตสฺส มคฺเคน เหตุ อุปจฺฉินฺโน, วิญฺญาณํ อนาหารํ อนภินนฺทิตํ อปฺปฏิสนฺธิกํ ตํ นิรุชฺฌติ. นามรูปมปิ อเหตุ อปฺปจฺจยํ ปุนพฺภวํ น นิพฺพตฺตยติ. เอวํ วิญฺญาณสฺส นิโรธา ปญฺญา จ สติ จ นามรูปญฺจ นิรุชฺฌติ. เตนาห ภควา –

Như vậy, vị ấy tu tập tâm có ánh sáng với tâm trí rộng mở, không bị bao trùm. Năm quyền thiện cùng sanh với tâm, khi tâm sanh thì chúng sanh, khi tâm diệt thì chúng diệt. Danh và sắc có thức làm nhân, do thức làm duyên mà được sanh ra. Nhân của thức ấy đã được đoạn trừ bởi đạo. Thức không có vật thực, không được hoan hỷ, không có tái sanh, thức ấy diệt. Danh và sắc cũng vậy, không có nhân, không có duyên, không tạo ra sự tái hữu. Như vậy, do sự diệt của thức mà tuệ, niệm, danh và sắc cũng diệt. Do đó, đức Thế Tôn đã nói:

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

Này Ajita, câu hỏi mà ngươi đã hỏi, Ta sẽ nói cho ngươi điều ấy; Nơi nào danh và sắc, được đoạn diệt không còn dư sót; Do sự diệt của thức, chính tại đây chúng được đoạn diệt.

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

Và những vị đã thẩm sát các pháp, [Trưởng lão Ajita thưa] và những vị hữu học còn nhiều ở đây; bậc Trí tuệ, khi được con hỏi, xin hãy nói cho con về hạnh kiểm của các vị ấy, thưa Ngài.

๑๕. อิมานิ ตีณิ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, เต ตโย ปญฺหา. กิสฺส? เสขาเสขวิปสฺสนาปุพฺพงฺคมปฺปหานโยเคน, เอวญฺหิ อาห. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส’’ติ อรหตฺตํ ปุจฺฉติ, ‘‘เย จ เสขา ปุถู อิธา’’ติ เสขํ ปุจฺฉติ, ‘‘เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ ปหานํ ปุจฺฉติ.

15. Ba câu này đã được hỏi, chúng là ba câu hỏi. Vì sao? Do sự liên kết với sự từ bỏ có minh sát đi trước của bậc hữu học và vô học, vì ngài đã nói như vậy. Với câu ‘Và những vị đã thẩm sát các pháp,’ ngài hỏi về A-la-hán quả. Với câu ‘và những vị hữu học còn nhiều ở đây,’ ngài hỏi về bậc hữu học. Với câu ‘bậc Trí tuệ, khi được con hỏi, xin hãy nói cho con về hạnh kiểm của các vị ấy, thưa Ngài,’ ngài hỏi về sự từ bỏ có minh sát đi trước.

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Đây là lời giải đáp:

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Không nên tham đắm trong các dục, [Thế Tôn dạy Ajita] tâm không nên bị vẩn đục; thiện xảo trong tất cả các pháp, vị Tỳ khưu có chánh niệm nên du hành.

ภควโต สพฺพํ กายกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาคเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ.

Đối với đức Thế Tôn, tất cả thân nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ; tất cả khẩu nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ; tất cả ý nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ. Trong quá khứ, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại; trong tương lai, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại; trong hiện tại, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại.

โก [Pg.17] จ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต? ยํ อนิจฺเจ ทุกฺเข อนตฺตนิ จ อญฺญาณํ อทสฺสนํ, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ยถา อิธ ปุริโส ตารกรูปานิ ปสฺเสยฺย, โน จ คณนสงฺเกเตน ชาเนยฺย, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต.

Và thế nào là sự ngăn ngại đối với tri kiến? Sự vô minh, sự không thấy biết về vô thường, khổ, và vô ngã, đây là sự ngăn ngại đối với tri kiến. Giống như một người ở đây có thể thấy hình dạng các vì sao, nhưng không biết chúng qua số đếm và ký hiệu, đây là sự ngăn ngại đối với tri kiến.

ภควโต ปน อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาวรณญาณทสฺสนา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. ตตฺถ เสเขน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รกฺขิตพฺพํ เคธา จ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสา จ ปริยุฏฺฐานีเยสุ. ตตฺถ ยา อิจฺฉา มุจฺฉา ปตฺถนา ปิยายนา กีฬนา, ตํ ภควา นิวาเรนฺโต เอวมาห ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺยา’’ติ.

Nhưng tri kiến của đức Thế Tôn thì không bị ngăn ngại, vì các đức Phật, các đức Thế Tôn có tri kiến không bị che lấp. Ở đây, bậc hữu học nên hộ trì tâm trong hai loại pháp: (tránh) tham lam trong các pháp đáng tham ái, và (tránh) sân hận trong các pháp gây phiền não. Ở đây, sự mong muốn, sự say đắm, sự ước vọng, sự yêu mến, sự vui đùa nào, đức Thế Tôn, trong khi ngăn cản điều đó, đã nói như vầy: ‘Không nên tham đắm trong các dục’.

‘‘มนสานาวิโล สิยา’’ติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ อาห. ตถา หิ เสโข อภิคิชฺฌนฺโต อสมุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ อุปฺปาเทติ, อุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ ผาตึ กโรติ. โย ปน อนาวิลสงฺกปฺโป อนภิคิชฺฌนฺโต วายมติ, โส อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

Bằng câu "Với tâm không vẩn đục", Ngài nói về sự phá hủy triền cái. Thật vậy, vị hữu học do tham đắm nên làm phát sanh phiền não chưa sanh, và làm cho phiền não đã sanh được tăng trưởng. Vị nào có chánh tư duy không bị vẩn đục, không tham đắm, nỗ lực, vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để cho các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để làm sanh khởi các pháp thiện chưa sanh. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để cho các pháp thiện đã sanh được an trú, không bị quên lãng, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn.

๑๖. กตเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, อิเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? อนุสยา อกุสลมูลานิ, อิเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ โสตาปนฺนสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา.

16. Những pháp ác bất thiện chưa sanh là những gì? Dục tầm, sân tầm, hại tầm, đây là những pháp ác bất thiện chưa sanh. Những pháp ác bất thiện đã sanh là những gì? Các tùy miên, các căn bất thiện, đây là những pháp ác bất thiện đã sanh. Những pháp thiện chưa sanh là những gì? Những quyền của vị Dự lưu, đây là những pháp thiện chưa sanh. Những pháp thiện đã sanh là những gì? Những quyền của vị thứ tám (bậc Dự lưu hướng), đây là những pháp thiện đã sanh.

เยน กามวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สตินฺทฺริยํ. เยน พฺยาปาทวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สมาธินฺทฺริยํ. เยน วิหึสาวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ วีริยินฺทฺริยํ.

Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa dục tầm, đó là niệm quyền. Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa sân tầm, đó là định quyền. Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa hại tầm, đó là tấn quyền.

เยน [Pg.18] อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นาธิวาเสติ, อิทํ ปญฺญินฺทฺริยํ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ.

Nhờ quyền nào mà từ bỏ, loại trừ, làm cho chấm dứt, làm cho không còn hiện hữu, không dung chứa các pháp ác bất thiện đã sanh và đang sanh, đó là tuệ quyền. Sự tin tưởng, sự tin chắc vào bốn quyền này, đó là tín quyền.

ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. วีริยินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. สตินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. สมาธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. ปญฺญินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอวํ เสโข สพฺเพหิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ อปฺปมตฺโต วุตฺโต ภควตา อนาวิลตาย มนสา. เตนาห ภควา ‘‘มนสานาวิโลสิยา’’ติ.

Trong đó, tín quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chi phần của Dự lưu. Tấn quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chánh cần. Niệm quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn niệm xứ. Định quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn thiền. Tuệ quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn Thánh đế. Như vậy, vị hữu học không dể duôi với tất cả các pháp thiện đã được Đức Thế Tôn nói là có tâm không vẩn đục. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Với tâm không vẩn đục".

๑๗. ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ โลโก นาม ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. ตตฺถ กิเลสโลเกน ภวโลโก สมุทาคจฺฉติ, โส อินฺทฺริยานิ นิพฺพตฺเตติ, อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ เนยฺยสฺส ปริญฺญา ภวติ. สา ทุวิเธน อุปปริกฺขิตพฺพา ทสฺสนปริญฺญาย จ ภาวนาปริญฺญาย จ. ยทา หิ เสโข เญยฺยํ ปริชานาติ, ตทา นิพฺพิทาสหคเตหิ สญฺญามนสิกาเรหิ เนยฺยํ ปริญฺญาตํ ภวติ. ตสฺส ทฺเว ธมฺมา โกสลฺลํ คจฺฉนฺติ – ทสฺสนโกสลฺลญฺจ ภาวนาโกสลฺลญฺจ.

17. Trong câu "Thiện xảo trong tất cả các pháp", thế gian có ba loại: phiền não thế gian, hữu thế gian, và quyền thế gian. Trong đó, do phiền não thế gian mà hữu thế gian sanh khởi; vị ấy làm phát sanh các quyền; khi các quyền được tu tập, sự liễu tri đối với pháp cần biết sanh khởi. Sự liễu tri ấy cần được xem xét theo hai cách: kiến liễu tri và tu liễu tri. Khi vị hữu học liễu tri pháp cần biết, khi ấy pháp cần biết được liễu tri bằng tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán. Hai pháp của vị ấy đạt đến sự thiện xảo: kiến thiện xảo và tu thiện xảo.

ตํ ญาณํ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺพํः อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา. ตตฺถ กตมา อภิญฺญา? ยํ ธมฺมานํ สลกฺขเณ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา จ อตฺถปฏิสมฺภิทา จ, อยํ อภิญฺญา.

Trí tuệ ấy nên được biết theo năm cách: thắng trí, liễu tri, đoạn tận, tu tập, và chứng ngộ. Trong đó, thắng trí là gì? Trí tuệ về tự tướng của các pháp, tức là Pháp vô ngại giải và Nghĩa vô ngại giải, đây là thắng trí.

ตตฺถ กตมา ปริญฺญา? เอวํ อภิชานิตฺวา ยา ปริชานนา ‘‘อิทํ กุสลํ, อิทํ อกุสลํ, อิทํ สาวชฺชํ, อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ กณฺหํ, อิทํ สุกฺกํ, อิทํ เสวิตพฺพํ, อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา, อิทํ ผลํ นิพฺพตฺเตนฺติ, เตสํ เอวํคหิตานํ อยํ อตฺโถ’’ติ, อยํ ปริญฺญา.

Trong đó, liễu tri là gì? Sau khi đã biết như vậy, sự liễu tri rằng: "Đây là thiện, đây là bất thiện, đây là có tội, đây là vô tội, đây là đen, đây là trắng, điều này nên thực hành, điều này không nên thực hành, các pháp này được hiểu như vậy sẽ tạo ra quả này, đối với những pháp được hiểu như vậy đây là ý nghĩa", đây là liễu tri.

เอวํ ปริชานิตฺวา ตโย ธมฺมา อวสิฏฺฐา ภวนฺติ ปหาตพฺพา ภาเวตพฺพา สจฺฉิกาตพฺพา จ. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ปหาตพฺพา? เย อกุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา? เย กุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ยํ อสงฺขตํ. โย เอวํ ชานาติ อยํ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล [Pg.19] กลฺยาณตากุสโล ผลตากุสโล, อายกุสโล อปายกุสโล อุปายกุสโล มหตา โกสลฺเลน สมนฺนาคโตติ, เตนาห ภควา ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ.

Sau khi liễu tri như vậy, còn lại ba pháp: pháp cần đoạn tận, pháp cần tu tập, và pháp cần chứng ngộ. Trong đó, những pháp cần đoạn tận là gì? Là những pháp bất thiện. Trong đó, những pháp cần tu tập là gì? Là những pháp thiện. Trong đó, những pháp cần chứng ngộ là gì? Là pháp vô vi. Người nào biết như vậy, vị ấy được gọi là người thiện xảo về nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về sự tốt đẹp, thiện xảo về quả, thiện xảo về lợi ích, thiện xảo về bất lợi, thiện xảo về phương tiện, là người có sự thiện xảo to lớn. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Thiện xảo trong tất cả các pháp".

‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ เตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหิภาเว สเตน สมฺปชาเนน วิหาตพฺพํ. อิมา ทฺเว จริยา อนุญฺญาตา ภควตา เอกา วิสุทฺธานํ, เอกา วิสุชฺฌนฺตานํ. เก วิสุทฺธา? อรหนฺโต. เก วิสุชฺฌนฺตา? เสกฺขา. กตกิจฺจานิ หิ อรหโต อินฺทฺริยานิ. ยํ โพชฺฌํ, ตํ จตุพฺพิธํ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาภิสมเยน สมุทยสฺส ปหานาภิสมเยน มคฺคสฺส ภาวนาภิสมเยน นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมเยน, อิทํ จตุพฺพิธํ โพชฺฌํ โย เอวํ ชานาติ, อยํ วุจฺจติ สโต อภิกฺกมติ สโต ปฏิกฺกมติ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส. เตนาห ภควา ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ, เตนาห –

Về câu "Tỳ khưu chánh niệm du hành", vị tỳ khưu ấy vì mục đích an trú lạc trong hiện tại, phải an trú với chánh niệm và tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn thẳng, khi nhìn nghiêng, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang y tăng-già-lê, bát và y, khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm, khi đại tiện, tiểu tiện, khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, khi thức, khi nói, khi im lặng. Hai hạnh này đã được Đức Thế Tôn cho phép: một cho những vị đã thanh tịnh, một cho những vị đang thanh tịnh. Ai là những vị đã thanh tịnh? Các vị A-la-hán. Ai là những vị đang thanh tịnh? Các vị hữu học. Vì rằng các quyền của vị A-la-hán đã làm xong việc cần làm. Điều cần giác ngộ có bốn loại: giác ngộ bằng cách liễu tri khổ, giác ngộ bằng cách đoạn tận tập, giác ngộ bằng cách tu tập đạo, giác ngộ bằng cách chứng ngộ diệt. Người nào biết bốn loại điều cần giác ngộ này như vậy, vị ấy được gọi là người đi tới với chánh niệm, đi lui với chánh niệm, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Tỳ khưu chánh niệm du hành", do đó Ngài nói –

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Thế Tôn dạy: ‘Này Ajita, không nên tham đắm trong các dục, tâm không nên bị vẩn đục. Vị tỳ-khưu thành thạo trong tất cả các pháp, có chánh niệm, nên du hành.’

เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ, เอวํ วิสชฺชิตพฺพํ. สุตฺตสฺส จ อนุคีติ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ สมาเนตพฺพา. อตฺถาปคตํ หิ พฺยญฺชนํ สมฺผปฺปลาปํ ภวติ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย ภวติ, ตสฺมา อตฺถพฺยญฺชนูเปตํ สงฺคายิตพฺพํ. สุตฺตญฺจ ปวิจินิตพฺพํ. กึ อิทํ สุตฺตํ อาหจฺจ วจนํ อนุสนฺธิวจนํ นีตตฺถํ เนยฺยตฺถํ สํกิเลสภาคิยํ นิพฺเพธภาคิยํ อเสกฺขภาคิยํ? กุหึ อิมสฺส สุตฺตสฺส สพฺพานิ สจฺจานิ ปสฺสิตพฺพานิ, อาทิมชฺฌปริโยสาเนติ? เอวํ สุตฺตํ ปวิเจตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีตี’’ติ.

Nên hỏi như vậy, nên trả lời như vậy. Và phần tụng theo của kinh nên được làm cho tương ứng cả về nghĩa lẫn văn tự. Vì văn tự mà không có nghĩa thì trở thành lời nói vô ích. Nghĩa của câu cú và văn tự được đặt sai cũng trở nên khó hiểu, do đó, nên trùng tụng (kinh) có đầy đủ cả nghĩa và văn tự. Và nên thẩm xét kinh. Kinh này là gì? Lời nói trực tiếp (āhacca vacanaṃ)? Lời nói có liên kết (anusandhivacanaṃ)? Kinh có nghĩa liễu nghĩa (nītatthaṃ)? Kinh có nghĩa bất liễu nghĩa (neyyatthaṃ)? Kinh thuộc phần phiền não (saṃkilesabhāgiyaṃ)? Kinh thuộc phần thấu triệt (nibbedhabhāgiyaṃ)? Kinh thuộc phần vô học (asekkhabhāgiyaṃ)? Ở đâu trong kinh này, tất cả các chân lý nên được thấy? Ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối. Nên thẩm xét kinh như vậy. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Điều đã được hỏi và điều đã được trả lời, và phần tụng theo của kinh.’

นิยุตฺโต วิจโย หาโร.

Phương pháp Thẩm Xét (Vicaya Hāra) đã được trình bày.

๓. ยุตฺติหารวิภงฺโค

3. Phân tích Phương pháp Lý Luận (Yuttihāra).

๑๘. ตตฺถ [Pg.20] กตโม ยุตฺติหาโร? ‘‘สพฺเพสํ หาราน’’นฺติ, อยํ ยุตฺติหาโร. กึ โยชยติ ? จตฺตาโร มหาปเทสา พุทฺธาปเทโส สงฺฆาปเทโส สมฺพหุลตฺเถราปเทโส เอกตฺเถราปเทโส. อิเม จตฺตาโร มหาปเทสา, ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ, ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ.

18. Trong đó, phương pháp Lý Luận là gì? Câu kệ ‘Sabbesaṃ hārānaṃ’ chính là phương pháp Lý Luận. Nó liên kết điều gì? Bốn Đại Chứng Cứ: chứng cứ từ Đức Phật, chứng cứ từ Tăng đoàn, chứng cứ từ nhiều vị trưởng lão, chứng cứ từ một vị trưởng lão. Đây là bốn Đại Chứng Cứ. Những câu cú và văn tự ấy nên được áp dụng vào Kinh, đối chiếu trong Luật, và đặt vào trong Pháp tánh.

กตมสฺมึ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กตมสฺมึ วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ? ราควินเย โทสวินเย โมหวินเย. กตมิสฺสํ ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ? ปฏิจฺจสมุปฺปาเท. ยทิ จตูสุ อริยสจฺเจสุ อวตรติ, กิเลสวินเย สนฺทิสฺสติ, ธมฺมตญฺจ น วิโลเมติ, เอวํ อาสเว น ชเนติ. จตูหิ มหาปเทเสหิ ยํ ยํ ยุชฺชติ, เยน เยน ยุชฺชติ, ยถา ยถา ยุชฺชติ, ตํ ตํ คเหตพฺพํ.

Nên được áp dụng vào Kinh nào? Vào Bốn Thánh Đế. Nên được đối chiếu trong Luật nào? Trong luật điều phục tham, luật điều phục sân, luật điều phục si. Nên được đặt vào trong Pháp tánh nào? Vào Lý Duyên Khởi. Nếu nó đi vào Bốn Thánh Đế, tương ứng với luật điều phục phiền não, và không trái ngược với Pháp tánh, thì nó không làm phát sinh các lậu hoặc. Bất cứ điều gì tương hợp với bốn Đại Chứng Cứ, bằng bất cứ lý do nào nó tương hợp, theo bất cứ cách nào nó tương hợp, thì điều đó nên được chấp nhận.

๑๙. ปญฺหํ ปุจฺฉิเตน กติ ปทานิ ปญฺเหติ ปทโส ปริโยคาหิตพฺพํ วิเจตพฺพํ? ยทิ สพฺพานิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ จตฺตาริ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ตีณิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ทฺเว ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ เอกํ ปทํ เอกํ อตฺถํ อภิวทติ, เอโก ปญฺโห. ตํ อุปปริกฺขมาเนน อญฺญาตพฺพํ กึ อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา, อุทาหุ อิเมสํ ธมฺมานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถา สา เทวตา ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ.

19. Người hỏi một câu hỏi nên thẩm xét và xem xét từng từ: có bao nhiêu từ là một câu hỏi? Nếu tất cả các từ đều diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu bốn từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu ba từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu hai từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu một từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Khi xem xét kỹ, nên biết rằng: những pháp này có nghĩa khác nhau và văn tự khác nhau, hay những pháp này có một nghĩa và chỉ có văn tự là khác nhau? Ví dụ như thế nào? Giống như vị thiên nhân kia hỏi Thế Tôn một câu hỏi.

‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต;

เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ.

‘Thế gian bị cái gì đánh bại, thế gian bị cái gì bao vây? Bị mũi tên nào đâm vào, và luôn bị cái gì thiêu đốt?’

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ตโย ปญฺหา กถํ ญายติ? ภควา หิ เทวตาย วิสชฺเชติ.

Bốn câu này đã được hỏi. Chúng là ba câu hỏi. Làm sao biết được điều này? Vì Thế Tôn đã trả lời vị thiên nhân.

‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต;

ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ.

‘Thế gian bị thần chết đánh bại, bị tuổi già bao vây; bị mũi tên ái dục đâm vào, và luôn bị lòng ham muốn thiêu đốt.’

๒๐. ตตฺถ [Pg.21] ชรา จ มรณญฺจ อิมานิ ทฺเว สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. ชรายํ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ, มรณํ วโย. ตตฺถ ชราย จ มรณสฺส จ อตฺถโต นานตฺตํ. เกน การเณน, คพฺภคตาปิ หิ มียนฺติ, น จ เต ชิณฺณา ภวนฺติ. อตฺถิ จ เทวานํ มรณํ, น จ เตสํ สรีรานิ ชีรนฺติ. สกฺกเตว ชราย ปฏิกมฺมํ กาตุํ, น ปน สกฺกเต มรณสฺส ปฏิกมฺมํ กาตุํ อญฺญตฺเรว อิทฺธิมนฺตานํ อิทฺธิวิสยา. ยํ ปนาห ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณติ ทิสฺสนฺติ วีตราคา ชีรนฺตาปิ มียนฺตาปิ. ยทิ จ ยถา ชรามรณํ, เอวํ ตณฺหาปิ สิยา. เอวํ สนฺเต สพฺเพ โยพฺพนฏฺฐาปิ วิคตตณฺหา สิยุํ. ยถา จ ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น จ สิยา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น หิ ชรามรณํ ทุกฺขสฺส สมุทโย, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย. ยถา จ ตณฺหา มคฺควชฺฌา, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา มคฺควชฺฌํ. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. ยทิ จ สนฺทิสฺสติ ยุตฺติสมารูฬฺหํ อตฺถโต จ อญฺญตฺตํ, พฺยญฺชนโตปิ คเวสิตพฺพํ.

20. Trong đó, già và chết, hai điều này là đặc tính của pháp hữu vi. Sự khác đi của cái đang tồn tại là già, sự hoại diệt là chết. Trong đó, già và chết có ý nghĩa khác nhau. Vì lý do gì? Vì ngay cả những chúng sinh trong bào thai cũng chết, mà chúng chưa già. Chư thiên cũng có cái chết, nhưng thân thể của họ không già đi. Có thể chữa trị được tuổi già, nhưng không thể chữa trị được cái chết, ngoại trừ phạm vi thần thông của những người có thần thông. Về câu ‘bị mũi tên ái dục đâm vào’, người ta thấy những vị đã đoạn tận tham ái vẫn già đi và chết đi. Nếu ái dục cũng giống như già và chết, thì tất cả những người đang ở tuổi thanh xuân đều sẽ không còn ái dục. Và như ái dục là nguyên nhân của khổ, thì già và chết cũng sẽ là nguyên nhân của khổ. Nhưng già và chết không phải là nguyên nhân của khổ, mà ái dục mới là nguyên nhân của khổ. Và như ái dục bị đoạn trừ bởi đạo, thì già và chết cũng sẽ bị đoạn trừ bởi đạo. Bằng lý luận này và các lý do khác, nên tìm kiếm sự khác biệt. Nếu sự khác biệt về nghĩa được xác lập và phù hợp với lý luận, thì cũng nên tìm kiếm sự khác biệt về văn tự.

สลฺโลติ วา ธูปายนนฺติ วา อิเมสํ ธมฺมานํ อตฺถโต เอกตฺตํ. น หิ ยุชฺชติ อิจฺฉาย จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. ตณฺหาย อธิปฺปาเย อปริปูรมาเน นวสุ อาฆาตวตฺถูสุ โกโธ จ อุปนาโห จ อุปฺปชฺชติ. อิมาย ยุตฺติยา ชราย จ มรณสฺส จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ.

Dù là ‘mũi tên’ hay ‘sự thiêu đốt’, những pháp này có cùng một ý nghĩa. Vì không hợp lý khi cho rằng ham muốn (icchā) và ái dục (taṇhā) có ý nghĩa khác nhau. Khi ý muốn của ái dục không được thỏa mãn, sân hận và oán thù phát sinh trong chín căn cứ của sự phẫn nộ. Bằng lý luận này, (chứng tỏ rằng) già, chết, và ái dục có ý nghĩa khác nhau.

ยํ ปนิทํ ภควตา ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, อิทํ ภควตา พาหิรานํ วตฺถูนํ อารมฺมณวเสน ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, สพฺพา หิ ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา สพฺโพ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขเณน เอกลกฺขโณ, อปิ จ อุปาทานวเสน อญฺญมญฺญานิ นามานิ ลภติ, กฏฺฐคฺคีติปิ ติณคฺคีติปิ สกลิกคฺคีติปิ โคมยคฺคีติปิ ถุสคฺคีติปิ สงฺการคฺคีติปิ, สพฺโพ หิ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขโณว. เอวํ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา, อปิ ตุ อารมฺมณอุปาทานวเสน อญฺญมญฺเญหิ นาเมหิ อภิลปิตา อิจฺฉาอิติปิ ตณฺหาอิติปิ สลฺโลอิติปิ ธูปายนาอิติปิ สริตาอิติปิ วิสตฺติกาอิติปิ สิเนโหอิติปิ กิลมโถอิติปิ ลตาอิติปิ มญฺญนาอิติปิ พนฺโธอิติปิ อาสาอิติปิ ปิปาสาอิติปิ อภินนฺทนาอิติปิ, อิติ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา จ เววจเน วุตฺตา.

Điều này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng hai tên gọi là dục (icchā) và ái (taṇhā). Điều này được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng hai tên gọi là dục và ái tùy theo đối tượng là các vật bên ngoài. Thật vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng. Giống như tất cả lửa đều có cùng một đặc tính là đặc tính nóng, nhưng tùy theo vật liệu cháy mà nó có những tên gọi khác nhau, như lửa củi, lửa cỏ, lửa dăm bào, lửa phân bò, lửa trấu, lửa rác; thật vậy, tất cả lửa đều có đặc tính nóng. Cũng vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng, nhưng tùy theo đối tượng làm chỗ bám víu mà nó được gọi bằng những tên khác nhau: là dục (icchā), ái (taṇhā), mũi tên (salla), sự hun đốt (dhūpāyanā), dòng sông (saritā), sự lan tỏa (visattikā), tình thương (sineha), sự mệt mỏi (kilamatha), dây leo (latā), sự tưởng (maññanā), sự trói buộc (bandha), hy vọng (āsā), khát khao (pipāsā), sự vui thích (abhinandanā). Như vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng. Và như đã được nói trong phần đồng nghĩa.

‘‘อาสา [Pg.22] จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลกา’’ติ.

Sự mong mỏi, sự khao khát, và sự vui thích, những dòng sông an trú trong nhiều giới, phát sinh từ gốc rễ là vô minh, được gọi tên khác nhau; tất cả đã được ta đoạn trừ cùng với gốc rễ.

ตณฺหาเยตํ เววจนํ. ยถาห ภควา – รูเป ติสฺส อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส. เอวํ เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส สพฺพํ สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. เอวํ ยุชฺชติ.

Đây là những từ đồng nghĩa của ái. Như đức Thế Tôn đã nói: 'Này Tissa, đối với người chưa ly tham, chưa ly dục, chưa ly ái, chưa ly khát, chưa ly nhiệt não trong sắc.' Tương tự đối với thọ, tưởng, các hành, và thức, đối với người chưa ly tham, chưa ly dục, chưa ly ái, chưa ly khát, chưa ly nhiệt não. Toàn bộ bài kinh nên được triển khai rộng ra. Đây là những từ đồng nghĩa của ái. Như vậy là hợp lý.

๒๑. สพฺโพ ทุกฺขูปจาโร กามตณฺหาสงฺขารมูลโก, น ปน ยุชฺชติ สพฺโพ นิพฺพิทูปจาโร กามตณฺหาปริกฺขารมูลโก. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ.

21. Mọi sự khởi lên của khổ đều có gốc rễ là hành động do dục ái, nhưng không hợp lý (khi nói rằng) mọi sự khởi lên của yếm ly đều có gốc rễ là các vật phụ thuộc của dục ái. Bằng sự hợp lý này, cần phải tìm hiểu với những lý do khác nhau.

ยถา หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อสุภํ เทสยติ, โทสจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เทสยติ. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ เทสยติ. ยทิ หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ เทเสยฺย. สุขํ วา ปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุขํ วา ปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ วา ปหานํ เทเสยฺย, น ยุชฺชติ เทสนา. เอวํ ยํ กิญฺจิ ราคสฺส อนุโลมปฺปหานํ โทสสฺส อนุโลมปฺปหานํ โมหสฺส อนุโลมปฺปหานํ. สพฺพํ ตํ วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพํ. ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

Giống như đức Thế Tôn thuyết về bất tịnh cho người có tham tánh, đức Thế Tôn thuyết về tâm từ cho người có sân tánh. Đức Thế Tôn thuyết về duyên khởi cho người có si tánh. Thật vậy, nếu đức Thế Tôn thuyết về từ tâm giải thoát cho người có tham tánh, hoặc thuyết về lạc đạo và độn thắng trí, hoặc lạc đạo và tốc thắng trí, hoặc sự đoạn trừ có minh sát dẫn đầu, thì bài pháp đó không hợp lý. Như vậy, bất cứ điều gì là sự đoạn trừ thuận theo tham, sự đoạn trừ thuận theo sân, sự đoạn trừ thuận theo si, tất cả những điều đó cần được xem xét bằng phương pháp trạch pháp và kết hợp bằng phương pháp hợp lý. Chừng nào còn là địa hạt của trí tuệ.

เมตฺตาวิหาริสฺส สโต พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, พฺยาปาโท ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กรุณาวิหาริสฺส สโต วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเหสา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. มุทิตา วิหาริสฺส สโต อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, อรติ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาวิหาริสฺส สโต ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, ราโค ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อนิมิตฺตวิหาริสฺส สโต นิมิตฺตานุสารี เตน เตเนว วิญฺญาณํ ปวตฺตตีติ น ยุชฺชติ เทสนา[Pg.23], นิมิตฺตํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อสฺมีติ วิคตํ อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ. อถ จ ปน เม กิสฺมีติ กถสฺมีติ วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Đối với người đang an trú trong tâm từ, (nói rằng) sân sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sân đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm bi, (nói rằng) sự hãm hại sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sự hãm hại đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm hỷ, (nói rằng) sự bất mãn sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sự bất mãn đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm xả, (nói rằng) tham sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) tham đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong vô tướng, (nói rằng) thức đi theo tướng sẽ khởi lên do chính những tướng đó, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) tướng đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. (Quan niệm) 'Tôi là' đã được loại bỏ, tôi không thấy 'Đây là tôi'. Tuy nhiên, (nói rằng) mũi tên hoài nghi 'Tôi là gì? Tôi là thế nào?' sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) mũi tên hoài nghi 'thế này hay thế kia' đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý.

ยถา วา ปน ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต กามราคพฺยาปาทา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิตกฺกสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต วิตกฺกวิจารสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาสุขสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต ปีติสุขสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา, อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธิสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากาสานญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Hoặc nữa, đối với người đang nhập Sơ thiền, (nói rằng) dục tham và sân dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với tầm dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Nhị thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với tầm và tứ dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với xả và lạc dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Tam thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với hỷ và lạc dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với sự thanh tịnh của niệm do xả dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Tứ thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với xả dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với Không vô biên xứ dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý.

อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากิญฺจญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Đối với người đã nhập Không Vô Biên Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với sắc đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Thức Vô Biên Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. Đối với người đã nhập Thức Vô Biên Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Không Vô Biên Xứ đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Vô Sở Hữu Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý.

อากิญฺจญฺญายตนํ [Pg.24] สมาปนฺนสฺส สโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต สญฺญูปจารา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. สญฺญาเวทยิตนิโรธสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ น จ อภินีหารํ ขมตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ อถ จ อภินีหารํ ขมตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Đối với người đã nhập Vô Sở Hữu Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Thức Vô Biên Xứ đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. Đối với người đã nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, (nói rằng) các hành tướng của tưởng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Diệt Thọ Tưởng Định đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. (Nói rằng) tâm đã được rèn luyện thuần thục mà không thể hướng đến thắng trí là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) tâm đã được rèn luyện thuần thục lại có thể hướng đến thắng trí là lời thuyết giảng hợp lý.

เอวํ สพฺเพ นวสุตฺตนฺตา ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ ยถาสตฺถุสาสนํ สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพาติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘สพฺเพสํ หารานํ ยา ภูมิ โย จ โคจโร เตส’’นฺติ.

Như vậy, tất cả chín loại kinh điển cần được thẩm sát từ mọi phương diện bằng phương pháp Thẩm Sát, đúng theo Pháp, đúng theo Luật, đúng theo lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư, rồi được liên kết bằng phương pháp Hợp Lý. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Đối với tất cả các phương pháp, đâu là nền tảng và đâu là đối tượng của chúng’.

นิยุตฺโต ยุตฺติ หาโร.

Phương pháp Hợp Lý đã được trình bày.

๔. ปทฏฺฐานหารวิภงฺโค

4. Phân tích về phương pháp Nhân Cận.

๒๒. ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หาโร? ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ, อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. กึ เทเสติ? สพฺพธมฺมยาถาวอสมฺปฏิเวธลกฺขณา อวิชฺชา, ตสฺสา วิปลฺลาสา ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, ตสฺสา ปิยรูปํ สาตรูปํ ปทฏฺฐานํ. ปตฺถนลกฺขโณ โลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานํ ปทฏฺฐานํ. วณฺณสณฺฐานพฺยญฺชนคฺคหณลกฺขณา สุภสญฺญา, ตสฺสา อินฺทฺริยา สํวโร ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสอุปคมนลกฺขณา สุขสญฺญา, ตสฺสา อสฺสาโท ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ อสมนุปสฺสนลกฺขณา นิจฺจสญฺญา, ตสฺสา วิญฺญาณํ ปทฏฺฐานํ. อนิจฺจสญฺญาทุกฺขสญฺญาอสมนุปสฺสนลกฺขณา อตฺตสญฺญา, ตสฺสา นามกาโย ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมสมฺปฏิเวธลกฺขณา วิชฺชา, ตสฺสา สพฺพํ เนยฺยํ ปทฏฺฐานํ. จิตฺตวิกฺเขปปฏิสํหรณลกฺขโณ สมโถ, ตสฺส อสุภา ปทฏฺฐานํ. อิจฺฉาวจรปฏิสํหรณลกฺขโณ อโลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. อพฺยาปชฺชลกฺขโณ [Pg.25] อโทโส, ตสฺส ปาณาติปาตา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. วตฺถุอวิปฺปฏิปตฺติลกฺขโณ อโมโห, ตสฺส สมฺมาปฏิปตฺติ ปทฏฺฐานํ. วินีลกวิปุพฺพกคหณลกฺขณา อสุภสญฺญา, ตสฺสา นิพฺพิทา ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสปริชานนลกฺขณา ทุกฺขสญฺญา, ตสฺสา เวทนา ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ สมนุปสฺสนลกฺขณา อนิจฺจสญฺญา, ตสฺสา อุปฺปาทวยา ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมอภินิเวสลกฺขณา อนตฺตสญฺญา, ตสฺสา ธมฺมสญฺญา ปทฏฺฐานํ.

22. Trong số đó, phương pháp Nhân Cận là gì? ‘Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp,’ đây là phương pháp Nhân Cận. Ngài thuyết gì? Vô minh có đặc tính không thông suốt như thật tất cả các pháp, nhân cận của nó là các điên đảo. Tham ái có đặc tính nuốt chửng, nhân cận của nó là sắc khả ái, sắc khả ý. Tham có đặc tính mong cầu, nhân cận của nó là sự lấy của không cho. Tịnh tưởng có đặc tính nắm bắt màu sắc, hình dáng, và tướng mạo, nhân cận của nó là sự không phòng hộ các căn. Lạc tưởng có đặc tính đi đến xúc hữu lậu, nhân cận của nó là sự hưởng thụ. Thường tưởng có đặc tính không quán xét các pháp có đặc tính hữu vi, nhân cận của nó là thức. Ngã tưởng có đặc tính không quán xét tưởng về vô thường và tưởng về khổ, nhân cận của nó là danh thân. Minh có đặc tính thông suốt tất cả các pháp, nhân cận của nó là tất cả những gì cần được biết. Chỉ có đặc tính dẹp trừ sự phóng dật của tâm, nhân cận của nó là (quán) bất tịnh. Vô tham có đặc tính dẹp trừ sự buông thả theo dục vọng, nhân cận của nó là sự từ bỏ lấy của không cho. Vô sân có đặc tính không sân hận, nhân cận của nó là sự từ bỏ sát sanh. Vô si có đặc tính không sai lầm về thực tại, nhân cận của nó là sự thực hành chân chánh. Tưởng về bất tịnh, nhân cận của nó là sự nhàm chán. Tưởng về khổ có đặc tính liễu tri xúc hữu lậu, nhân cận của nó là khổ. Tưởng về vô thường có đặc tính quán xét các pháp có đặc tính hữu vi, nhân cận của nó là sự sanh diệt. Tưởng về vô ngã có đặc tính không chấp thủ tất cả các pháp, nhân cận của nó là tưởng về các pháp.

ปญฺจ กามคุณา กามราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รูปราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ฉฏฺฐายตนํ ภวราคสฺส ปทฏฺฐานํ, นิพฺพตฺตภวานุปสฺสิตา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. โอกปฺปนลกฺขณา สทฺธา อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา จ, อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท สมฺปสีทนปจฺจุปฏฺฐาโน จ. อภิปตฺถิยนลกฺขณา สทฺธา, ตสฺสา อเวจฺจปสาโท ปทฏฺฐานํ. อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท, ตสฺส สทฺธา ปทฏฺฐานํ. อารมฺภลกฺขณํ วีริยํ, ตสฺส สมฺมปฺปธานํ ปทฏฺฐานํ. อปิลาปนลกฺขณา สติ, ตสฺสา สติปฏฺฐานํ ปทฏฺฐานํ. เอกคฺคลกฺขโณ สมาธิ, ตสฺส ฌานานิ ปทฏฺฐานํ. ปชานนลกฺขณา ปญฺญา, ตสฺสา สจฺจานิ ปทฏฺฐานํ.

Năm dục trưởng dưỡng là nhân cận của dục ái. Năm căn có sắc là nhân cận của sắc ái. Xứ thứ sáu là nhân cận của hữu ái. Sự quán xét đời sống hiện hữu là nhân cận của năm thủ uẩn. Việc tạo phước trong quá khứ là nhân cận của trí kiến. Tín có đặc tính tin tưởng và có sự quyết đoán là hiện trạng; tịnh tín có đặc tính không vẩn đục và có sự trong sạch là hiện trạng. Tín có đặc tính mong mỏi, nhân cận của nó là niềm tin bất động. Tịnh tín có đặc tính không vẩn đục, nhân cận của nó là tín. Tấn có đặc tính khởi sự, nhân cận của nó là chánh cần. Niệm có đặc tính không trôi nổi, nhân cận của nó là niệm xứ. Định có đặc tính nhất tâm, nhân cận của nó là các thiền. Tuệ có đặc tính biết rõ, nhân cận của nó là các sự thật.

อปโร นโย, อสฺสาทมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร, ตสฺส อวิชฺชา ปทฏฺฐานํ. สจฺจสมฺโมหนลกฺขณา อวิชฺชา, สา สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ. ปุนพฺภววิโรหณลกฺขณา สงฺขารา, เต วิญฺญาณสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกนิพฺพตฺติลกฺขณํ วิญฺญาณํ, ตํ นามรูปสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสงฺฆาตลกฺขณํ นามรูปํ, ตํ ฉฬายตนสฺส ปทฏฺฐานํ. อินฺทฺริยววตฺถานลกฺขณํ ฉฬายตนํ, ตํ ผสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จกฺขุรูปวิญฺญาณสนฺนิปาตลกฺขโณ ผสฺโส, โส เวทนาย ปทฏฺฐานํ. อิฏฺฐานิฏฺฐอนุภวนลกฺขณา เวทนา, สา ตณฺหาย ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, สา อุปาทานสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกํ อุปาทานํ, ตํ ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสมฺภวนลกฺขโณ ภโว, โส ชาติยา ปทฏฺฐานํ. ขนฺธปาตุภวนลกฺขณา ชาติ, สา ชราย ปทฏฺฐานํ. อุปธิปริปากลกฺขณา ชรา, สา มรณสฺส ปทฏฺฐานํ. ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทลกฺขณํ มรณํ, ตํ โสกสฺส ปทฏฺฐานํ. อุสฺสุกฺกการโก โสโก, โส ปริเทวสฺส ปทฏฺฐานํ[Pg.26]. ลาลปฺปการโก ปริเทโว, โส ทุกฺขสฺส ปทฏฺฐานํ. กายสํปีฬนํ ทุกฺขํ, ตํ โทมนสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จิตฺตสํปีฬนํ โทมนสฺสํ, ตํ อุปายาสสฺส ปทฏฺฐานํ. โอทหนการโก อุปายาโส, โส ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ภวงฺคานิ ยทา สมคฺคานิ นิพฺพตฺตานิ ภวนฺติ โส ภโว, ตํ สํสารสฺส ปทฏฺฐานํ. นิยฺยานิกลกฺขโณ มคฺโค, โส นิโรธสฺส ปทฏฺฐานํ.

Một phương pháp khác: Tác ý không như lý có đặc tính là tác ý đến sự khoái lạc, vô minh là nhân gần của nó. Vô minh có đặc tính là mê mờ về các chân lý, nó là nhân gần của các hành. Các hành có đặc tính là làm nảy mầm trong đời sống mới, chúng là nhân gần của thức. Thức có đặc tính là sự sinh khởi của hóa sanh, nó là nhân gần của danh sắc. Danh sắc có đặc tính là sự kết hợp của thân danh và thân sắc, nó là nhân gần của sáu xứ. Sáu xứ có đặc tính là sự phân định các quyền, nó là nhân gần của xúc. Xúc có đặc tính là sự hội hợp của nhãn, sắc và nhãn thức, nó là nhân gần của thọ. Thọ có đặc tính là sự cảm nghiệm điều khả ý và không khả ý, nó là nhân gần của ái. Ái có đặc tính là sự nuốt chửng, nó là nhân gần của thủ. Thủ là hóa sanh, nó là nhân gần của hữu. Hữu có đặc tính là sự phát sinh của thân danh và thân sắc, nó là nhân gần của sanh. Sanh có đặc tính là sự xuất hiện của các uẩn, nó là nhân gần của già. Già có đặc tính là sự chín muồi của các chấp thủ, nó là nhân gần của chết. Chết có đặc tính là sự đoạn tuyệt của mạng quyền, nó là nhân gần của sầu. Sầu là cái tạo ra sự lo âu, nó là nhân gần của bi. Bi là cái tạo ra sự than khóc, nó là nhân gần của khổ. Khổ là sự bức bách của thân, nó là nhân gần của ưu. Ưu là sự bức bách của tâm, nó là nhân gần của não. Não là cái tạo ra sự thiêu đốt, nó là nhân gần của hữu. Khi các chi phần của hữu này hòa hợp và được thành tựu, đó là hữu, nó là nhân gần của luân hồi. Đạo có đặc tính là sự xuất ly, nó là nhân gần của sự diệt.

ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, อตฺตญฺญุตา ปุพฺเพกตปุญฺญตาย ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพกตปุญฺญตา ปติรูปเทสวาสสฺส ปทฏฺฐานํ, ปติรูปเทสวาโส สปฺปุริสูปนิสฺสยสฺส ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย อตฺตสมฺมาปณิธานสฺส ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ สีลานํ ปทฏฺฐานํ, สีลานิ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺส ปทฏฺฐานํ, ปาโมชฺชํ ปีติยา ปทฏฺฐานํ, ปีติ ปสฺสทฺธิยา ปทฏฺฐานํ, ปสฺสทฺธิ สุขสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขํ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ, สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ, ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาย ปทฏฺฐานํ, นิพฺพิทา วิราคสฺส ปทฏฺฐานํ, วิราโค วิมุตฺติยา ปทฏฺฐานํ. วิมุตฺติ วิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย โย โกจิ ปจฺจโย, สพฺโพ โส ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ.

Sự biết các bến đỗ là nhân gần của sự biết điều đã thấm nhuần, sự biết điều đã thấm nhuần là nhân gần của sự biết điều đã đạt được, sự biết điều đã đạt được là nhân gần của sự biết mình, sự biết mình là nhân gần của việc có công đức đã làm từ trước, việc có công đức đã làm từ trước là nhân gần của việc sống ở nơi thích hợp, việc sống ở nơi thích hợp là nhân gần của việc thân cận bậc chân nhân, việc thân cận bậc chân nhân là nhân gần của việc tự mình hướng đến điều chân chánh, việc tự mình hướng đến điều chân chánh là nhân gần của các giới, các giới là nhân gần của sự không hối hận, sự không hối hận là nhân gần của sự hân hoan, sự hân hoan là nhân gần của hỷ, hỷ là nhân gần của khinh an, khinh an là nhân gần của lạc, lạc là nhân gần của định, định là nhân gần của tri kiến như thật, tri kiến như thật là nhân gần của sự nhàm chán, sự nhàm chán là nhân gần của sự ly tham, sự ly tham là nhân gần của giải thoát. Giải thoát là nhân gần của tri kiến giải thoát. Như vậy, bất cứ cận y duyên nào, bất cứ duyên nào, tất cả đều là nhân gần. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: 'Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp'.

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หาโร.

Hàra về nhân gần đã được trình bày.

๕. ลกฺขณหารวิภงฺโค

5. Phân tích về Hàra Đặc tính.

๒๓. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หาโร? ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ, อยํ ลกฺขโณ หาโร. กึ ลกฺขยติ? เย ธมฺมา เอกลกฺขณา, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถาห ภควา –

23. Trong các hàra ấy, hàra về đặc tính là gì? 'Khi một pháp được nói đến', đây là hàra về đặc tính. Nó chỉ ra điều gì? Những pháp nào có cùng một đặc tính, khi một pháp trong các pháp ấy được nói đến, thì các pháp còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Ví dụ như thế nào? Như Đức Thế Tôn đã dạy –

‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนวฏฺฐิตํ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ปภงฺคุ ปรโต ทุกฺขํ พฺยสนํ จลนํ กุกฺกุฬํ สงฺขารํ วธกํ อมิตฺตมชฺเฌ. อิมสฺมึ จกฺขุสฺมึ วุตฺเต อวสิฏฺฐานิ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วุตฺตานิ ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺพานิ หิ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณานิ. ยถา จาห ภควา –

'Này các Tỳ khưu, con mắt là không bền vững, là tạm bợ, là nhỏ nhoi, là hoại diệt, là kẻ khác, là khổ, là tai họa, là dao động, là than hồng, là pháp hữu vi, là kẻ sát nhân, ở giữa kẻ thù. Khi con mắt này được nói đến, các nội xứ còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Vì lý do gì? Vì tất cả sáu nội xứ đều có cùng một đặc tính là kẻ sát nhân. Và như Đức Thế Tôn đã dạy –

‘‘อตีเต[Pg.27], ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย จาคาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺช. อิมสฺมึ รูปกฺขนฺเธ วุตฺเต อวสิฏฺฐา ขนฺธา วุตฺตา ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺเพ หิ ปญฺจกฺขนฺธา ยมโกวาทสุตฺเต วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณา วุตฺตา. ยถา จาห ภควา –

'Này Rādha, đối với sắc trong quá khứ, hãy không luyến tiếc; chớ có hoan hỷ sắc trong tương lai; hãy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly sắc trong hiện tại. Khi sắc uẩn này được nói đến, các uẩn còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Vì lý do gì? Vì trong kinh Yamakovāda, tất cả năm uẩn được nói là có cùng một đặc tính là kẻ sát nhân. Và như Đức Thế Tôn đã dạy –

‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตาสติ;

อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน’’.

'Và những ai thường xuyên nỗ lực tinh cần trong niệm thân; họ không làm theo điều không nên làm, (và) là những người kiên trì trong việc nên làm'.

อิติ กายคตาย สติยา วุตฺตาย วุตฺตา ภวนฺติ เวทนาคตา สติ จิตฺตคตา ธมฺมคตา จ. ตถา ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มุตํ วาติ วุตฺเต วุตฺตํ ภวติ วิญฺญาตํ. ยถา จาห ภควา –

Như vậy, khi niệm hướng về thân được nói đến, niệm hướng về thọ, niệm hướng về tâm, và niệm hướng về pháp cũng được xem là đã được nói đến. Tương tự, khi nói 'bất cứ điều gì được thấy, hoặc được nghe, hoặc được cảm nhận', thì 'điều được biết' cũng được xem là đã được nói đến. Và như Đức Thế Tôn đã dạy –

ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ‘‘อาตาปี’’ติ วีริยินฺทฺริยํ, ‘‘สมฺปชาโน’’ติ ปญฺญินฺทฺริยํ, ‘‘สติมา’’ติ สตินฺทฺริยํ, ‘‘วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ สมาธินฺทฺริยํ, เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ.

Do đó, này Tỳ khưu, ở đây ngươi hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. 'Nhiệt tâm' là cần quyền, 'tỉnh giác' là tuệ quyền, 'chánh niệm' là niệm quyền, 'nhiếp phục tham ưu ở đời' là định quyền. Như vậy, đối với người sống quán thân trên thân, bốn niệm xứ đi đến sự viên mãn trong tu tập. Vì lý do gì? Do bốn quyền có cùng một đặc tính.

๒๔. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจ พลานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ พเลสุ ภาวิยมาเนสุ สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ ภาวิยมาเนสุ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, สพฺเพว โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, สพฺเพ หิ โพธงฺคมา โพธิปกฺขิยา เนยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

24. Khi bốn niệm xứ được tu tập, bốn chánh cần đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bốn chánh cần được tu tập, bốn như ý túc đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bốn như ý túc được tu tập, năm quyền đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi năm quyền được tu tập, năm lực đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi năm lực được tu tập, bảy giác chi đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bảy giác chi được tu tập, Thánh đạo Tám ngành đi đến sự viên mãn của sự tu tập; tất cả các pháp giác chi, trợ Bồ-đề đều đi đến sự viên mãn của sự tu tập. Do nguyên nhân nào? Vì tất cả các pháp giác chi, trợ Bồ-đề đều có cùng một đặc tính là đặc tính đưa đến sự thoát ly, do có cùng một đặc tính ấy nên chúng đi đến sự viên mãn của sự tu tập.

เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ วิปลฺลาสา ปหียนฺติ, อาหารา [Pg.28] จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อุปาทาเนหิ อนุปาทาโน ภวติ, โยเคหิ จ วิสํยุตฺโต ภวติ, คนฺเถหิ จ วิปฺปยุตฺโต ภวติ, อาสเวหิ จ อนาสโว ภวติ, โอเฆหิ จ นิตฺถิณฺโณ ภวติ, สลฺเลหิ จ วิสลฺโล ภวติ, วิญฺญาณฏฺฐิติโย จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อคติคมเนหิ น อคตึ คจฺฉติ, เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

Cũng vậy, các pháp bất thiện do có cùng một đặc tính nên đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt. Khi bốn niệm xứ được tu tập, các điên đảo bị đoạn trừ, và bốn món ăn của vị ấy đi đến sự liễu tri, vị ấy trở nên không còn chấp thủ bởi các thủ, và không còn bị ràng buộc bởi các bộc phược, và không còn bị trói buộc bởi các triền phược, và không còn lậu hoặc bởi các lậu hoặc, và vượt thoát khỏi các bộc lưu, và không còn mũi tên phiền não, và các thức trú của vị ấy đi đến sự liễu tri, vị ấy không đi vào đường không nên đi bởi các thiên vị. Cũng vậy, các pháp bất thiện do có cùng một đặc tính nên đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt.

ยตฺถ วา ปน รูปินฺทฺริยํ เทสิตํ, เทสิตา ตตฺเถว รูปธาตุ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺจายตนํ. ยตฺถ วา ปน สุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขสมุทโย จ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน ทุกฺขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขญฺจ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน อทุกฺขมสุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สพฺโพ จ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. เกน การเณน, อทุกฺขมสุขาย หิ เวทนาย อวิชฺชา อนุเสติ. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. โส จ สราคสโทสสโมหสํกิเลสปกฺเขน หาตพฺโพ, วีตราควีตโทสวีตโมหอริยธมฺเมหิ หาตพฺโพ.

Lại nữa, ở nơi nào sắc quyền được thuyết giảng, ở chính nơi đó sắc giới, sắc uẩn, và sắc xứ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào lạc thọ được thuyết giảng, ở nơi đó lạc quyền, hỷ quyền, và Thánh đế về Tập khởi của khổ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào khổ thọ được thuyết giảng, ở nơi đó khổ quyền, ưu quyền, và Thánh đế về Khổ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào thọ không khổ không lạc được thuyết giảng, ở nơi đó xả quyền và toàn bộ Duyên khởi được thuyết giảng. Do nguyên nhân nào? Vì vô minh ngủ ngầm trong thọ không khổ không lạc. Do vô minh duyên hành, do hành duyên thức, do thức duyên danh sắc, do danh sắc duyên sáu xứ, do sáu xứ duyên xúc, do xúc duyên thọ, do thọ duyên ái, do ái duyên thủ, do thủ duyên hữu, do hữu duyên sanh, do sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Và điều ấy cần được hiểu theo phương diện ô nhiễm có tham, có sân, có si; cần được hiểu bằng các Thánh pháp ly tham, ly sân, ly si.

เอวํ เย ธมฺมา เอกลกฺขณา กิจฺจโต จ ลกฺขณโต จ สามญฺญโต จ จุตูปปาตโต จ, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ.

Như vậy, những pháp nào có cùng đặc tính về phương diện phận sự, về phương diện trạng thái, về phương diện tướng chung, và về phương diện sanh diệt, thì trong những pháp ấy, khi một pháp được nói đến, các pháp còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Do đó, Tôn giả Đại Ca-chiên-diên đã nói: “khi một pháp được nói đến”.

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หาโร.

Phương pháp về đặc tính đã được trình bày xong.

๖. จตุพฺยูหหารวิภงฺโค

6. Phân tích về Phương pháp Bốn Cách Sắp Xếp.

๒๕. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หาโร? ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ อยํ. พฺยญฺชเนน สุตฺตสฺส เนรุตฺตญฺจ อธิปฺปาโย จ นิทานญฺจ ปุพฺพาปรสนฺธิ จ คเวสิตพฺโพ[Pg.29]. ตตฺถ กตมํ เนรุตฺตํ, ยา นิรุตฺติปทสํหิตา, ยํ ธมฺมานํ นามโส ญาณํ. ยทา หิ ภิกฺขุ อตฺถสฺส จ นามํ ชานาติ, ธมฺมสฺส จ นามํ ชานาติ, ตถา ตถา นํ อภินิโรเปติ. อยญฺจ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล เทสนากุสโล อตีตาธิวจนกุสโล อนาคตาธิวจนกุสโล ปจฺจุปฺปนฺนาธิวจนกุสโล อิตฺถาธิวจนกุสโล ปุริสาธิวจนกุสโล นปุํสกาธิวจนกุสโล เอกาธิวจนกุสโล อเนกาธิวจนกุสโล, เอวํ สพฺพานิ กาตพฺพานิ ชนปทนิรุตฺตานิ สพฺพา จ ชนปทนิรุตฺติโย. อยํ นิรุตฺติปทสํหิตา.

25. Trong đó, phương pháp bốn cách sắp xếp là gì? Chính là điều này: “ngữ nguyên và chủ ý”. Cần phải tìm hiểu về kinh qua văn tự về ngữ nguyên, chủ ý, nhân duyên, và sự liên kết trước sau. Trong đó, ngữ nguyên là gì? Đó là ngữ nguyên liên quan đến từ, là sự hiểu biết các pháp qua danh xưng. Vì khi vị Tỳ khưu biết danh xưng của ý nghĩa và biết danh xưng của pháp, vị ấy trình bày danh xưng đó theo cách này hay cách khác. Và vị này được gọi là người thiện xảo về ý nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn tự, thiện xảo về ngữ nguyên, thiện xảo về trước sau, thiện xảo về thuyết giảng, thiện xảo về quy ước quá khứ, thiện xảo về quy ước vị lai, thiện xảo về quy ước hiện tại, thiện xảo về quy ước nữ tính, thiện xảo về quy ước nam tính, thiện xảo về quy ước trung tính, thiện xảo về quy ước số ít, thiện xảo về quy ước số nhiều. Như vậy, tất cả các phương ngữ địa phương cần được sử dụng, và tất cả các phương ngữ địa phương. Đây là ngữ nguyên liên quan đến từ.

๒๖. ตตฺถ กตโม อธิปฺปาโย?

26. Trong đó, chủ ý là gì?

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

“Pháp thật sự hộ trì người hành pháp, như chiếc lọng lớn che chở trong mùa mưa. Đây là quả báu của pháp được thực hành tốt đẹp, người hành pháp không đi đến ác thú.”

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อปาเยหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn giải thoát khỏi các cõi khổ, những người ấy sẽ là người hành pháp. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây.

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

“Như tên trộm bị bắt tại nơi đột nhập, bị giết và bị trói bởi chính hành vi của mình; cũng vậy, chúng sanh này sau khi chết, ở đời sau, bị giết và bị trói bởi chính hành vi của mình.”

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? สญฺเจตนิกานํ กตานํ กมฺมานํ อุปจิตานํ ทุกฺขเวทนียานํ อนิฏฺฐํ อสาตํ วิปากํ ปจฺจนุภวิสฺสตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? (Chúng sanh) sẽ phải trải nghiệm quả không mong muốn, không hài lòng của những nghiệp có tác ý, đã được làm, đã được tích lũy, đưa đến cảm thọ khổ. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

“Người nào, trong khi tìm kiếm hạnh phúc cho chính mình, lại dùng gậy gộc làm hại các chúng sanh vốn mong cầu hạnh phúc, thì sau khi chết, người ấy không có được hạnh phúc.”

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย สุเขน อตฺถิกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปาปกมฺมํ น กริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? Những ai có nhu cầu về hạnh phúc, những người ấy sẽ không làm ác nghiệp. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây.

‘‘มิทฺธี [Pg.30] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

“Khi một người trở nên hôn trầm, ăn nhiều, ngủ nhiều, nằm lăn qua lộn lại, như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, người ngu si ấy lại đi vào bào thai lần này đến lần khác.”

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ชรามรเณน อฏฺฏิยิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ภวิสฺสนฺติ โภชเน มตฺตญฺญุโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสเลสุ ธมฺเมสุ สคารวา จ สพฺรหฺมจารีสุ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสูติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

Ở đây, ý chỉ của đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn nhàm chán sự già và chết, họ sẽ là những người biết tiết độ trong ăn uống, hộ trì các căn, chuyên tâm thực hành sự tỉnh thức trong canh đầu và canh cuối của đêm, là những người thực hành minh sát trong các thiện pháp, và có lòng tôn kính đối với các vị đồng phạm hạnh, cả trưởng lão, tân tỳ khưu, và trung tỳ khưu. Đây là ý chỉ của đức Thế Tôn ở đây.

‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ;

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา’’ติ.

Không phóng dật là con đường bất tử, phóng dật là con đường của tử thần. Người không phóng dật thì không chết, kẻ phóng dật thì như đã chết.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อมตปริเยสนํ ปริเยสิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต อปฺปมตฺตา วิหริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. อยํ อธิปฺปาโย.

Ở đây, ý chỉ của đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn tìm cầu pháp bất tử, họ sẽ sống không phóng dật. Đây là ý chỉ của đức Thế Tôn ở đây. Đây là ý chỉ.

๒๗. ตตฺถ กตมํ นิทานํ? ยถา โส ธนิโย โคปาลโก ภควนฺตํ อาห –

27. Trong ấy, nhân duyên là gì? Như khi người chăn bò Dhaniya ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng –

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ.

Người có con vui với con, người có bò cũng vui với bò như vậy. Quả vậy, các sở hữu là niềm vui của con người, người không có sở hữu thì không có niềm vui.

ภควา อาห –

Đức Thế Tôn nói –

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ;

อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

Người có con sầu muộn vì con, người có bò cũng sầu muộn vì bò như vậy. Quả vậy, các sở hữu là nỗi sầu muộn của con người, người không có sở hữu thì không sầu muộn.

อิมินา [Pg.31] วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรํ ปริคฺคหํ อุปธิ อาหา’’ติ. ยถา จ มาโร ปาปิมา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา ปุถุสิลํ ปาเตสิ, ภควา อาห –

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói sở hữu bên ngoài là upadhi (sở thủ).' Và như khi Ác ma Māra đã xô một tảng đá lớn từ núi Gijjhakūṭa, đức Thế Tôn đã nói –

‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ;

เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิตํ.

Dầu cho ngươi có làm rung chuyển toàn bộ núi Gijjhakūṭa, đối với các bậc Chánh Giác, những vị đã chơn chánh giải thoát, không hề có sự dao động.

นภํ ผเลยฺยปฺปถวี จเลยฺย, สพฺเพว ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ;

สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ กมฺปเยยฺยุํ, อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ.

Bầu trời có thể vỡ, đất có thể rung chuyển, tất cả chúng sanh có thể kinh hoàng, mũi tên có thể đâm vào ngực, các bậc Chánh Giác không tạo ra sự bảo vệ trong các upadhi (các uẩn).

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา กายํ อุปธึ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói thân này là upadhi.' Và như Ngài đã nói –

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ.

Bậc trí không nói rằng sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng cỏ babbaja là bền chặt; mà sự quyến luyến say đắm mãnh liệt đối với ngọc báu, hoa tai, đối với con cái và vợ chồng.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิเรสุ วตฺถูสุ ตณฺหํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về ái dục đối với các đối tượng bên ngoài.' Và như Ngài đã nói –

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

Bậc trí nói rằng sự trói buộc ấy mới là bền chặt, nó kéo xuống, lỏng lẻo, nhưng khó thoát ra. Cắt đứt được cả sự trói buộc ấy, họ ra đi, không còn luyến tiếc, từ bỏ dục lạc.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên ngoài.' Và như Ngài đã nói –

‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ทุคฺคนฺธํ เทหนิสฺสิตํ;

ปคฺฆรนฺตํ ทิวา รตฺตึ, พาลานํ อภินนฺทิต’’นฺติ.

(Thân này) bệnh hoạn, bất tịnh, hôi thối, có mùi hôi, nương vào thân, rỉ chảy ngày đêm, được kẻ ngu si ưa thích.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên trong.' Và như Ngài đã nói –

‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.32] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา;

สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ.

Hãy cắt đứt ái luyến của tự thân, như tay ngắt đóa hoa súng mùa thu. Hãy tu tập chính con đường an tịnh, Niết-bàn đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. อิทํ นิทานํ.

Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên trong.' Đây là nhân duyên.

ตตฺถ กตโม ปุพฺพาปรสนฺธิ. ยถาห –

Trong ấy, sự liên kết trước sau là gì? Như Ngài đã nói –

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

Mù quáng vì dục, bị lưới bao phủ, bị mái che ái dục che đậy; bị trói buộc bởi sự phóng dật, như cá trong miệng đó. Chúng đi theo già và chết, như bê con còn bú sữa đi theo mẹ.

อยํ กามตณฺหา วุตฺตา. สา กตเมน ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ? ยถาห –

Dục ái này đã được nói đến. Nó liên kết với (lời dạy) trước sau nào? Như Ngài đã nói –

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

Người tham ái không biết lợi ích, người tham ái không thấy pháp. Khi tham ái chế ngự một người, khi ấy có bóng tối mịt mù.

อิติ อนฺธตาย จ สญฺฉนฺนตาย จ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยญฺจาห กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตาติ. ยญฺจาห รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสตีติ, อิเมหิ ปเทหิ ปริยุฏฺฐาเนหิ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยํ อนฺธการํ, อยํ ทุกฺขสมุทโย, ยา จ ตณฺหา โปโนภวิกา, ยญฺจาห กามาติ อิเม กิเลสกามา. ยญฺจาห ชาลสญฺฉนฺนาติ เตสํ เยว กามานํ ปโยเคน ปริยุฏฺฐานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา กิเลสวเสน จ ปริยุฏฺฐานวเสน จ ตณฺหาพนฺธนํ วุตฺตํ. เย เอทิสิกา, เต ชรามรณํ อนฺเวนฺติ, อยํ ภควตา ยถานิกฺขิตฺตคาถาพเลน ทสฺสิตา ชรามรณมนฺเวนฺตีติ.

Như vậy, chính ái dục ấy đã được nói đến qua (trạng thái) mù quáng và bị bao phủ. Và điều Ngài đã nói: 'Mù quáng vì dục, bị lưới bao phủ, bị mái che ái dục che đậy.' Và điều Ngài đã nói: 'Người tham ái không biết lợi ích, người tham ái không thấy pháp,' chính ái dục ấy đã được nói đến qua những từ ngữ và những phiền não này. Cái gọi là bóng tối, đây là tập đế của khổ; và ái dục đưa đến tái sanh, và điều Ngài nói là 'dục', đây là các dục phiền não. Và điều Ngài nói 'bị lưới bao phủ' là chỉ ra phiền não do sự thực hành chính những dục ấy. Do đó, sự trói buộc của ái dục được nói đến theo phương diện phiền não và theo phương diện sự ám ảnh của phiền não. Những ai như vậy, họ đi theo già và chết. Điều này đã được đức Thế Tôn chỉ ra bằng sức mạnh của bài kệ đã được trình bày: 'Chúng đi theo già và chết.'

‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิตี จ นตฺถิ, สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต;

ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ, น วิชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ.

Vị nào không còn hý luận và trạng thái dừng lại, đã vượt qua dây trói và thanh chắn, vị Mâu-ni không còn ái dục, đang đi lại ấy, thế gian cùng với chư thiên không thể biết được.

ปปญฺจา นาม ตณฺหาทิฏฺฐิมานา, ตทภิสงฺขตา จ สงฺขารา. ฐิติ นาม อนุสยา. สนฺทานํ นาม ตณฺหาย ปริยุฏฺฐานํ, ยานิ ฉตฺตึสตณฺหาย ชาลินิยา [Pg.33] วิจริตานิ. ปลิโฆ นาม โมโห. เย จ ปปญฺจา สงฺขารา ยา จ ฐิติ ยํ สนฺทานญฺจ ยํ ปลิฆญฺจ โย เอตํ สพฺพํ สมติกฺกนฺโต, อยํ วุจฺจติ นิตฺตณฺโห อิติ.

'Hý luận' (papañca) là ái, tà kiến, và ngã mạn, và các hành do chúng tạo tác. 'Trạng thái dừng lại' (ṭhiti) là các tùy miên. 'Dây trói' (sandāna) là sự ám ảnh của ái dục, tức là ba mươi sáu dòng ái dục vận hành như lưới. 'Thanh chắn' (paligha) là si. Vị nào đã vượt qua tất cả những điều này: các hành hý luận, trạng thái dừng lại, dây trói, và thanh chắn, vị ấy được gọi là 'người không còn ái dục'.

๒๘. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานสงฺขารา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียา วา อุปปชฺชเวทนียา วา อปราปริยเวทนียา วา, เอวํ ตณฺหา ติวิธํ ผลํ เทติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. เอวํ ภควา อาห ‘‘ยํ โลภปกตํ กมฺมํ กโรติ กาเยน วา วาจาย วา มนสา วา, ตสฺส วิปากํ อนุโภติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ วา กมฺมํ อุปปชฺชเวทนียํ วา กมฺมํ อปราปริยายเวทนียํ วา กมฺมํ, เอวํ กมฺมํ ติธา วิปจฺจติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. ยถาห –

28. Ở đây, các pháp hành phiền não hoặc là được cảm thọ trong hiện tại, hoặc là được cảm thọ trong đời sau, hoặc là được cảm thọ trong các đời sau nữa; như vậy, ái cho quả theo ba cách: hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa. Như vậy, đức Thế Tôn đã dạy: ‘Nghiệp nào được làm do tham, được thực hiện bằng thân, hoặc bằng khẩu, hoặc bằng ý, người ấy cảm thọ quả của nghiệp ấy hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Ở đây, phiền não hoặc là nghiệp được cảm thọ trong hiện tại, hoặc là nghiệp được cảm thọ trong đời sau, hoặc là nghiệp được cảm thọ trong các đời sau nữa; như vậy, nghiệp chín muồi theo ba cách: hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa. Như đã được nói:

‘‘ยญฺเจ พาโล อิธ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, ตสฺส ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม วิปากํ ปฏิสํเวเทติ อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ปฏิสงฺขานพเลน ปหาตพฺพํ, สงฺขารา ทสฺสนพเลน, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ภาวนาพเลน ปหาตพฺพานีติ เอวํ ตณฺหาปิ ติธา ปหียติ. ยา นิตฺตณฺหาตา อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. เภทา กายสฺส อยํ อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ.

‘Nếu kẻ ngu ở đời này là người sát sanh... cho đến... là người có tà kiến, người ấy cảm thọ quả của nghiệp ấy hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Ở đây, phiền não cần được đoạn trừ bằng sức mạnh của sự thẩm sát, các pháp hành (cần được đoạn trừ) bằng sức mạnh của sự thấy biết, ba mươi sáu hành xứ của ái cần được đoạn trừ bằng sức mạnh của sự tu tập; như vậy, ái cũng được đoạn trừ theo ba cách. Trạng thái không còn ái, đây là hữu dư y Niết-bàn giới. Sau khi thân hoại, đây là vô dư y Niết-bàn giới.

ปปญฺโจ นาม วุจฺจติ อนุพนฺโธ. ยญฺจาห ภควา ‘‘ปปญฺเจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ อารพฺภา’’ติ. ยญฺจาห ภควา – ‘‘อตีเต, ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺชา’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. โย จาปิ ปปญฺโจ เย จ สงฺขารา ยา จ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนสฺส อภินนฺทนา, อิทํ เอกตฺถํ. อปิ จ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ อกฺขเรหิ อญฺญมญฺเญหิ พฺยญฺชเนหิ อปริมาณา ธมฺมเทสนา วุตฺตา ภควตา. เอวํ สุตฺเตน สุตฺตํ สํสนฺทยิตฺวา ปุพฺพาปเรน สทฺธึ โยชยิตฺวา สุตฺตํ นิทฺทิฏฺฐํ ภวติ.

Sự trói buộc được gọi là hý luận. Và đức Thế Tôn đã dạy: ‘Người ấy hý luận về sắc pháp trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, được nhận biết bởi nhãn thức.’ Và đức Thế Tôn đã dạy: ‘Này Rādha, hãy không luyến tiếc sắc trong quá khứ, chớ hoan hỷ sắc trong vị lai, hãy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ sắc trong hiện tại.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Bất cứ hý luận nào, bất cứ pháp hành nào, và bất cứ sự hoan hỷ nào đối với (sắc) trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, những điều này là một. Hơn nữa, giáo pháp vô lượng đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng những từ khác nhau, những chữ khác nhau, những câu khác nhau. Như vậy, kinh được chỉ rõ bằng cách kết nối kinh này với kinh khác, bằng cách liên kết với (lời dạy) trước và sau.

โส จายํ ปุพฺพาปโร สนฺธิ จตุพฺพิโธ อตฺถสนฺธิ พฺยญฺชนสนฺธิ เทสนาสนฺธิ นิทฺเทสสนฺธีติ.

Sự kết nối trước và sau này có bốn loại: sự kết nối về nghĩa, sự kết nối về văn tự, sự kết nối về pháp thoại, và sự kết nối về sự chỉ dẫn.

ตตฺถ [Pg.34] อตฺถสนฺธิ ฉปฺปทานิ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมตา ปญฺญตฺตีติ.

Trong đó, sự kết nối về nghĩa có sáu phần: sự tóm tắt, sự tuyên bố, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, và sự chế định.

พฺยญฺชนสนฺธิ ฉปฺปทานิ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโสติ.

Sự kết nối về văn tự có sáu phần: chữ cái, từ, câu, hình thức, ngữ nguyên, và sự chỉ dẫn.

เทสนาสนฺธิ น จ ปถวึ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อาปํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ เตชํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ วายุํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อากาสานญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ วิญฺญาณญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อากิญฺจญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อิมํ โลกํ นิสฺสาย…เป… น จ ปรโลกํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. ยมิทํ อุภยมนฺตเรน ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ มนสานุจินฺติตํ, ตมฺปิ นิสฺสาย น ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. อยํ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิเตน จิตฺเตน น ญายติ ฌายนฺโต.

Sự kết nối về pháp thoại: Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào đất; và (vẫn) thiền định. Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào nước; và (vẫn) thiền định, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào lửa; và (vẫn) thiền định, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào gió; và (vẫn) thiền định. Không y cứ vào Không vô biên xứ... cho đến... không y cứ vào Thức vô biên xứ... cho đến... không y cứ vào Vô sở hữu xứ... cho đến... không y cứ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ... cho đến... không y cứ vào thế giới này... cho đến... Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào thế giới bên kia; và (vẫn) thiền định. Bất cứ những gì ở giữa hai (thế giới) này, được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận biết, được đạt đến, được tìm cầu, được tầm tứ, được suy xét, được tâm tư duy, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào đó; và (vẫn) thiền định. Vị ấy, trong khi thiền định, không thể được biết đến bởi thế gian cùng với chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, bởi chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người, với tâm không y cứ.

ยถา มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสนฺโต น ชานาติ น ปสฺสติ. โส หิ ปปญฺจาตีโต ตณฺหาปหาเนน ทิฏฺฐินิสฺสโยปิสฺส นตฺถิ. ยถา จ โคธิกสฺส, เอวํ วกฺกลิสฺส สเทวเกน โลเกน สมารเกน สพฺรหฺมเกน สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิตจิตฺตา น ญายนฺติ ฌายมานา. อยํ เทสนาสนฺธิ.

Giống như ác ma Māra, khi tìm kiếm thức của thiện nam tử Godhika, đã không biết, không thấy. Vị ấy quả thật đã vượt qua hý luận; do đoạn trừ ái, vị ấy cũng không có sự y cứ vào tà kiến. Giống như trường hợp của Godhika, cũng vậy đối với Vakkali, thế gian cùng với chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người, không thể biết được những vị có tâm không y cứ, đang thiền định. Đây là sự kết nối về pháp thoại.

ตตฺถ กตมา นิทฺเทสสนฺธิ? นิสฺสิตจิตฺตา อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา กิเลเสน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โวทาเนน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา สํสารปฺปวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สํสารนิวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สมเถน จ วิปสฺสนาย จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสติยา จ อสมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สติยา จ สมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อโยนิยา [Pg.35] จ อโยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โยนิยา จ โยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา โกสชฺเชน จ โทวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา วีริยารมฺเภน จ โสวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสฺสทฺธิเยน จ ปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธาย จ อปฺปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสทฺธมฺมสฺสวเนน จ อสํวรเณน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธมฺมสฺสวเนน จ สํวเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา อนภิชฺฌาย จ อพฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา นีวรเณหิ จ สํโยชนิเยหิ จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา ราควิราคาย จ เจโตวิมุตฺติยา อวิชฺชาวิราคาย จ ปญฺญาวิมุตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิยา จ สสฺสตทิฏฺฐิยา จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สอุปาทิเสสาย จ อนุปาทิเสสาย จ นิพฺพานธาตุยา นิทฺทิสิตพฺพา. อยํ นิทฺเทสสนฺธิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ.

Trong ấy, sự liên kết chỉ định là gì? (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phương diện bất thiện, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi phương diện thiện. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phiền não, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi sự trong sạch. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi sự luân chuyển trong vòng luân hồi, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi sự chấm dứt luân hồi. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi ái và vô minh, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi chỉ và quán. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi vô tàm và vô quý, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tàm và quý. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi thất niệm và bất tri, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi niệm và tỉnh giác. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phi lý và phi lý tác ý, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi như lý và như lý tác ý. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi lười biếng và khó dạy, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tinh tấn và dễ dạy. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi bất tín và phóng dật, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tín và không phóng dật. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi nghe phi diệu pháp và không phòng hộ, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi nghe diệu pháp và phòng hộ. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi tham lam và sân hận, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi không tham lam và không sân hận. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi các triền cái và các pháp kiết sử, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tâm giải thoát do ly tham và tuệ giải thoát do ly vô minh. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi đoạn kiến và thường kiến, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi hữu dư y niết-bàn giới và vô dư y niết-bàn giới. Đây là sự liên kết chỉ định. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: 'Đó là ý nghĩa của từ ngữ học'.

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หาโร.

Phương pháp trình bày bốn thành phần đã được kết hợp.

๗. อาวฏฺฏหารวิภงฺโค

7. Phân tích phương pháp trình bày tuần hoàn

๒๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หาโร? ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ อยํ.

29. Trong ấy, phương pháp trình bày tuần hoàn là gì? Đó là 'trong một nhân gần'.

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ.

“Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi, hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật; hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy.”

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ปทฏฺฐานานิ เทสนา.

“Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi” là nhân gần của tinh tấn. “Hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật” là nhân gần của định. “Hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy” là nhân gần của tuệ. “Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi” là nhân gần của tấn quyền. “Hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật” là nhân gần của định quyền. “Hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy” là nhân gần của tuệ quyền. Những nhân gần này là sự thuyết giảng.

อยุญฺชนฺตานํ วา สตฺตานํ โยเค, ยุญฺชนฺตานํ วา อารมฺโภ.

Hoặc là sự thực hành cho các chúng sanh không chuyên cần, hoặc là sự khởi đầu cho các chúng sanh đang chuyên cần.

ตตฺถ เย น ยุญฺชนฺติ, เต ปมาทมูลกา น ยุญฺชนฺติ. โส ปมาโท ทุวิโธ ตณฺหามูลโก อวิชฺชามูลโก จ. ตตฺถ อวิชฺชามูลโก เยน [Pg.36] อญฺญาเณน นิวุโต เญยฺยฏฺฐานํ นปฺปชานาติ ปญฺจกฺขนฺธา อุปฺปาทวยธมฺมาติ, อยํ อวิชฺชามูลโก. โย ตณฺหามูลโก, โส ติวิโธ อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขนิมิตฺตํ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ ปมาทํ อาปชฺชติ อยํ โลเก จตุพฺพิโธ ปมาโท เอกวิโธ อวิชฺชาย ติวิโธ ตณฺหาย. ตตฺถ อวิชฺชาย นามกาโย ปทฏฺฐานํ. ตณฺหาย รูปกาโย ปทฏฺฐานํ. ตํ กิสฺส เหตุ, รูปีสุ ภเวสุ อชฺโฌสานํ, อรูปีสุ สมฺโมโห? ตตฺถ รูปกาโย รูปกฺขนฺโธ นามกาโย จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา. อิเม ปญฺจกฺขนฺธา กตเมน อุปาทาเนน สอุปาทานา, ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ? ตตฺถ ตณฺหา ทฺเว อุปาทานานิ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชา ทฺเว อุปาทานานิ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. อิเมหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

Trong đó, những ai không chuyên cần, họ không chuyên cần vì có sự phóng dật làm gốc rễ. Sự phóng dật ấy có hai loại: có ái làm gốc rễ và có vô minh làm gốc rễ. Trong đó, (sự phóng dật) có vô minh làm gốc rễ là (sự phóng dật) mà do vô minh che lấp, người ấy không biết đối tượng cần biết rằng 'năm uẩn có pháp sanh diệt'; đây là (sự phóng dật) có vô minh làm gốc rễ. (Sự phóng dật) nào có ái làm gốc rễ, sự phóng dật ấy có ba loại: khi tìm kiếm để làm phát sinh các tài sản chưa phát sinh, người ấy rơi vào phóng dật; và người ấy rơi vào phóng dật vì lý do bảo vệ và lý do hưởng thụ các tài sản đã phát sinh. Sự phóng dật này trong thế gian có bốn loại: một loại do vô minh, ba loại do ái. Trong đó, danh thân là nhân gần của vô minh. Sắc thân là nhân gần của ái. Điều đó vì lý do gì? (Vì) có sự tham đắm trong các hữu sắc, (và) có sự si mê trong các hữu vô sắc. Trong đó, sắc thân là sắc uẩn, danh thân là bốn uẩn vô sắc. Năm uẩn này có thủ do thủ nào? (Chúng) có thủ do ái và vô minh. Trong đó, ái là hai thủ: dục thủ và giới cấm thủ. Vô minh là hai thủ: kiến thủ và ngã luận thủ. Các uẩn nào có thủ do bốn thủ này, đó là khổ. Bốn thủ, đó là tập. Năm uẩn là khổ. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng, (tức là) để liễu tri khổ và đoạn trừ tập.

๓๐. ตตฺถ โย ติวิโธ ตณฺหามูลโก ปมาโท อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขณญฺจ กโรติ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ, ตสฺส สมฺปฏิเวเธน รกฺขณา ปฏิสํหรณา, อยํ สมโถ.

30. Trong đó, sự phóng dật có ái làm gốc rễ gồm ba loại: tìm kiếm để làm phát sinh các tài sản chưa phát sinh, và thực hiện việc bảo vệ các tài sản đã phát sinh và (có sự phóng dật) vì lý do hưởng thụ. Do sự thấu triệt điều đó mà có sự phòng hộ, sự thu thúc; đây là chỉ (samatha).

โส กถํ ภวติ? ยทา ชานาติ กามานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต โอการญฺจ สํกิเลสญฺจ โวทานญฺจ เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุปปริกฺขา อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภาวิยมาเนสุ ทฺเว ธมฺมา ปหียนฺติ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปหีเนสุ จตฺตาริ อุปาทานานิ นิรุชฺฌนฺติ. อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ มคฺโค. ภวนิโรโธ นิพฺพานํ อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ.

Pháp ấy sanh khởi như thế nào? Khi vị ấy biết rõ vị ngọt của các dục là vị ngọt, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm, sự xuất ly là sự xuất ly, sự hèn hạ, sự ô nhiễm, sự trong sạch, và phước báu trong sự xuất gia. Trong đó, sự thẩm sát, sự quán sát nào, đó là minh sát. Hai pháp này, chỉ và quán, đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi hai pháp này được tu tập, hai pháp được đoạn trừ: ái và vô minh. Khi hai pháp này được đoạn trừ, bốn thủ được diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên sanh diệt, do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được diệt. Như vậy là sự diệt của toàn bộ khổ uẩn này. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập, chỉ và quán là đạo. Hữu diệt là niết-bàn, đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Hãy tinh tấn, hãy nỗ lực.”

ยถาปิ [Pg.37] มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห, ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ;

เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต, นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.

Như cây bị đốn, vẫn mọc lại, nếu gốc rễ vững chắc, không bị hại; Cũng vậy, khổ này tái diễn mãi, nếu tùy miên ái chưa được nhổ lên.

อยํ ตณฺหานุสโย. กตมสฺสา ตณฺหาย? ภวตณฺหาย. โย เอตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺจโย อยํ อวิชฺชา. อวิชฺชาปจฺจยา หิ ภวตณฺหา. อิเม ทฺเว กิเลสา ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

Đây là tùy miên ái. Tùy miên của ái nào? Của hữu ái. Pháp nào là duyên của pháp này, đó là vô minh. Vì do vô minh làm duyên, hữu ái sanh khởi. Hai phiền não này là ái và vô minh. Chúng là bốn thủ. Do bốn thủ ấy mà các uẩn có thủ, đây là khổ. Bốn thủ là tập. Năm uẩn là khổ. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng, để liễu tri khổ và đoạn trừ tập.

เยน ตณฺหานุสยํ สมูหนติ, อยํ สมโถ. เยน ตณฺหานุสยสฺส ปจฺจยํ อวิชฺชํ วารยติ, อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนาย ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ วิปสฺสนา จ มคฺโค, ทฺเว จ วิมุตฺติโย นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ยถาปิ มูเล’’ติ.

Pháp nào nhổ lên tùy miên ái, đó là chỉ. Pháp nào ngăn chặn vô minh, là duyên của tùy miên ái, đó là quán. Hai pháp này, chỉ và quán, đi đến sự viên mãn trong tu tập. Trong đó, quả của chỉ là tâm giải thoát do ly tham; quả của quán là tuệ giải thoát do ly vô minh. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập; chỉ và quán là đạo; hai sự giải thoát là diệt. Đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Như cây bị đốn...”

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

“Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời Phật dạy.”

สพฺพปาปํ นาม ตีณิ ทุจฺจริตานิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, เต ทส อกุสลกมฺมปถา ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป อภิชฺฌา พฺยาปาโท มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ตานิ ทฺเว กมฺมานิ เจตนา เจตสิกญฺจ. ตตฺถ โย จ ปาณาติปาโต ยา จ ปิสุณา วาจา ยา จ ผรุสา วาจา, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยญฺจ อทินฺนาทานํ โย จ กาเมสุมิจฺฉาจาโร โย จ มุสาวาโท, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ, โย สมฺผปฺปลาโป, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. อิมานิ สตฺต การณานิ เจตนากมฺมํ. ยา อภิชฺฌา, อยํ โลโภ อกุสลมูลํ. โย พฺยาปาโท, อยํ โทโส อกุสลมูลํ. ยา [Pg.38] มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อยํ มิจฺฉามคฺโค. อิมานิ ตีณิ การณานิ เจตสิกกมฺมํ. เตนาห ‘‘เจตนากมฺมํ เจตสิกกมฺม’’นฺติ.

Tất cả điều ác là ba ác hạnh: thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Chúng là mười bất thiện nghiệp đạo: sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đôi chiều, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, sân hận, tà kiến. Chúng là hai nghiệp: tư và tâm sở. Trong đó, sát sanh, nói đôi chiều, và nói lời thô ác, đây là do sân sanh khởi. Trộm cắp, tà dâm, và nói dối, đây là do tham sanh khởi. Nói lời vô ích, đây là do si sanh khởi. Bảy nhân này là tư nghiệp. Tham lam, đây là tham, là bất thiện căn. Sân hận, đây là sân, là bất thiện căn. Tà kiến, đây là tà đạo. Ba nhân này là tâm sở nghiệp. Vì vậy, nói rằng: “tư nghiệp và tâm sở nghiệp”.

อกุสลมูลํ ปโยคํ คจฺฉนฺตํ จตุพฺพิธํ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ยํ ฉนฺทา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ. ยํ โทสา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยํ ภยา จ โมหา จ อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. ตตฺถ โลโภ อสุภาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย. โมโห ปญฺญาย. ตถา โลโภ อุเปกฺขาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย จ กรุณาย จ. โมโห มุทิตาย ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉติ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

Bất thiện căn khi đi đến hành động, đi vào bốn đường tà: do dục, do sân, do sợ, do si. Trong đó, đi vào đường tà do dục, đây là do tham sanh khởi. Đi vào đường tà do sân, đây là do sân sanh khởi. Đi vào đường tà do sợ và do si, đây là do si sanh khởi. Trong đó, tham được đoạn trừ bằng bất tịnh. Sân được đoạn trừ bằng từ. Si được đoạn trừ bằng tuệ. Tương tự, tham được đoạn trừ bằng xả. Sân được đoạn trừ bằng từ và bi. Si được đoạn trừ bằng hỷ. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Không làm các điều ác.”

๓๑. สพฺพปาปํ นาม อฏฺฐ มิจฺฉตฺตานิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺโต มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ มิจฺฉาสมาธิ, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปํ. อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ มิจฺฉตฺตานํ ยา อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาจาโร, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปสฺส อกรณํ.

31. Tất cả điều ác là tám tà hạnh: tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Đây được gọi là tất cả điều ác. Đối với tám tà hạnh này, sự không làm, sự không thực hành, sự không vi phạm, đây được gọi là không làm tất cả điều ác.

อฏฺฐสุ มิจฺฉตฺเตสุ ปหีเนสุ อฏฺฐ สมฺมตฺตานิ สมฺปชฺชนฺติ. อฏฺฐนฺนํ สมฺมตฺตานํ ยา กิริยา กรณํ สมฺปาทนํ, อยํ วุจฺจติ กุสลสฺส อุปสมฺปทา. สจิตฺตปริโยทาปนนฺติ อตีตสฺส มคฺคสฺส ภาวนากิริยํ ทสฺสยติ, จิตฺเต ปริโยทาปิเต ปญฺจกฺขนฺธา ปริโยทาปิตา ภวนฺติ, เอวญฺหิ ภควา อาห ‘‘เจโตวิสุทฺธตฺถํ, ภิกฺขเว, ตถาคเต พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ทุวิธา หิ ปริโยทาปนา นีวรณปฺปหานญฺจ อนุสยสมุคฺฆาโต จ. ทฺเว ปริโยทาปนภูมิโย ทสฺสนภูมิ จ, ภาวนาภูมิ จ, ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน ปริโยทาเปติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต ปริโยทาเปติ, อยํ สมุทโย. เยน ปริโยทาเปติ, อยํ มคฺโค. ยํ ปริโยทาปิตํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

Khi tám tà hạnh được đoạn trừ, tám chánh hạnh được thành tựu. Sự làm, sự thực hành, sự thành tựu tám chánh hạnh này, đây được gọi là thành tựu các hạnh lành. “Giữ tâm ý trong sạch” là chỉ sự tu tập và thực hành đạo quá khứ. Khi tâm được trong sạch, năm uẩn trở nên trong sạch. Vì đức Thế Tôn đã dạy như vậy: “Này các Tỳ kheo, phạm hạnh được sống trong Như Lai là vì tâm thanh tịnh.” Sự trong sạch có hai loại: đoạn trừ triền cái và nhổ lên tùy miên. Có hai địa của sự trong sạch: kiến địa và tu địa. Trong đó, cái được làm cho trong sạch bằng sự chứng ngộ, đó là khổ. Cái từ đó được làm cho trong sạch, đó là tập. Cái nhờ đó được làm cho trong sạch, đó là đạo. Cái đã được làm cho trong sạch, đó là diệt. Đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Không làm các điều ác.”

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

“Pháp quả thật hộ trì người thực hành Pháp, như cây dù lớn che chở trong mùa mưa. Đây là quả báu của Pháp được thực hành tốt đẹp: người thực hành Pháp không đi đến ác thú.”

ธมฺโม [Pg.39] นาม ทุวิโธ อินฺทฺริยสํวโร มคฺโค จ. ทุคฺคติ นาม ทุวิธา เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ. ตตฺถ ยา สํวรสีเล อขณฺฑการิตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – ทฺเวมา, ภิกฺขเว, สีลวโต คติโย เทวา จ มนุสฺสา จ. เอวญฺจ นาฬนฺทายํ นิคเม อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Pháp có hai loại: sự thu thúc các căn và Đạo. Ác thú có hai loại: so với cõi trời và người thì các cõi khổ là ác thú; so với Niết-bàn thì tất cả các cảnh giới tái sanh là ác thú. Trong đó, sự thực hành không gián đoạn trong giới thu thúc, Pháp này được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi các cõi khổ. Thế Tôn đã nói như vầy: “Này các Tỳ khưu, có hai cảnh giới cho người có giới: cõi trời và cõi người.” Và tại thị trấn Nāḷandā, trưởng làng Asibandhakaputta đã bạch với Thế Tôn điều này:

‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา, เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม, สญฺญาเปนฺติ นาม, สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ, ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ.

“Bạch Thế Tôn, các vị Bà-la-môn ở phương Tây, những người mang bình nước, đeo vòng hoa rong rêu, tắm gội trong nước, và thờ lửa, họ được cho là có thể đưa người đã chết, đã mệnh chung lên, được cho là dẫn dắt, được cho là đưa vào cõi trời. Bạch Thế Tôn, còn Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có thể làm như vậy, để cho tất cả chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung được sanh về thiện thú, thiên giới không ạ?”

‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสีติ.

“Này trưởng làng, nếu vậy, trong vấn đề này Ta sẽ hỏi lại chính ông. Ông thấy thế nào hợp lý thì hãy trả lời như vậy.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุวา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào? Giả sử ở đây có một người sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân, có tà kiến. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau người ấy rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới.’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu người ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.”

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อุมฺมุชฺช, โภ, ปุถุสิเล, อุปฺลว โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ สา มหตี ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ[Pg.40], ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย.

“Này trưởng làng, ví như một người ném một tảng đá lớn vào một hồ nước sâu. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Này tảng đá, hãy trồi lên! Này tảng đá, hãy nổi lên! Này tảng đá, hãy trôi vào bờ!’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu tảng đá lớn ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà trồi lên, nổi lên, hay trôi vào bờ không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.” “Cũng vậy, này trưởng làng, người nào sát sanh… (vân vân)… có tà kiến, cho dù đám đông dân chúng có tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới,’ tuy nhiên, người ấy sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào? Giả sử ở đây có một người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói lời đâm thọc, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời vô ích, không tham lam, có tâm không sân, có chánh kiến. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau người ấy rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu người ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.”

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา, สา อโธคามี อสฺส. ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา, ตํ อุทฺธํคามิ อสฺส. ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ ‘โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา ‘โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“Này trưởng làng, ví như một người dìm một hũ bơ hay một hũ dầu xuống hồ nước sâu rồi đập vỡ. Ở đó, những gì là sỏi đá hay mảnh vỡ, chúng sẽ chìm xuống. Và những gì ở đó là bơ hay dầu, chúng sẽ nổi lên. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Này bơ và dầu, hãy chìm xuống! Này bơ và dầu, hãy lắng xuống! Này bơ và dầu, hãy đi xuống!’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu bơ và dầu ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà chìm xuống, lắng xuống, hay đi xuống không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.”

‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส [Pg.41] เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’’’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. อิติ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. ตตฺถ ยา มคฺคสฺส ติกฺขตา อธิมตฺตตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ สพฺพาหิ อุปปตฺตีหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห –

“Cũng vậy, này trưởng làng, người nào từ bỏ sát sanh… (vân vân)… có chánh kiến, cho dù đám đông dân chúng có tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục,’ tuy nhiên, người ấy sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh về thiện thú, thiên giới. Như vậy, Pháp được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi các cõi khổ. Trong đó, sự sắc bén, sự vượt trội của Đạo, Pháp này được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi tất cả các cảnh giới tái sanh. Thế Tôn đã nói như vầy:”

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

Do đó, vị tỳ khưu nên có tâm được hộ trì, với chánh tư duy làm hành xứ, với chánh kiến đi trước, sau khi biết được sự sanh diệt, chinh phục được hôn trầm thụy miên, nên từ bỏ tất cả các ác thú.

๓๒. ตตฺถ ทุคฺคตีนํ เหตุ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ, เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ, เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. ตตฺถ ตณฺหาย ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ ปทฏฺฐานํ. อวิชฺชาย มนินฺทฺริยํ ปทฏฺฐานํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รกฺขนฺโต สมาธึ ภาวยติ, ตณฺหญฺจ นิคฺคณฺหาติ. มนินฺทฺริยํ รกฺขนฺโต วิปสฺสนํ ภาวยติ, อวิชฺชญฺจ นิคฺคณฺหาติ. ตณฺหานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. จตูสุ อุปาทาเนสุ ปหีเนสุ ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิทํ วุจฺจติ พฺรหฺมจริยนฺติ.

32. Trong đó, nguyên nhân của các ác thú là ái và vô minh, chúng là bốn thủ. Các uẩn có thủ do bốn thủ ấy, đây là khổ. Bốn thủ, đây là tập. Năm uẩn là khổ, Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn tận chúng, để liễu tri khổ và đoạn tận tập. Trong đó, năm sắc căn là nhân cần thiết của ái. Mạng căn là nhân cần thiết của vô minh. Người hộ trì năm sắc căn thì tu tập định và chế ngự ái. Người hộ trì mạng căn thì tu tập tuệ và chế ngự vô minh. Do chế ngự ái, hai thủ được đoạn tận: dục thủ và giới cấm thủ. Do chế ngự vô minh, hai thủ được đoạn tận: kiến thủ và ngã luận thủ. Khi bốn thủ được đoạn tận, hai pháp đạt đến sự viên mãn của tu tập: chỉ và quán. Điều này được gọi là phạm hạnh.

ตตฺถ พฺรหฺมจริยสฺส ผลํ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิผลํ อนาคามิผลํ อรหตฺตํ อคฺคผลํ. อิมานิ จตฺตาริ พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. สมโถ จ วิปสฺสนา จ พฺรหฺมจริยญฺจ มคฺโค, พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ จ ตทารมฺมณา จ อสงฺขตาธาตุ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขตี’’ติ.

Trong đó, quả của phạm hạnh là bốn sa-môn quả: Dự lưu quả, Nhất lai quả, Bất lai quả, A-la-hán quả là quả tối thượng. Bốn quả này là quả của phạm hạnh. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập. Chỉ, quán và phạm hạnh là đạo. Các quả của phạm hạnh và đối tượng của chúng là vô vi giới, (đó là) diệt. Đây là bốn đế. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: 'Pháp thật sự hộ trì'.

ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน รกฺขติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต รกฺขติ, อยํ สมุทโย. เยน รกฺขติ, อยํ มคฺโค. ยํ รกฺขติ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ.

Trong đó, cái được hộ trì bằng sự thông suốt, đó là khổ. Cái mà từ đó được hộ trì, đó là tập. Cái mà nhờ đó hộ trì, đó là đạo. Cái được hộ trì (là Niết-bàn), đó là diệt. Đây là bốn đế. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: 'trong một nhân cần thiết'.

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หาโร.

Āvaṭṭa hāra (phương pháp luân chuyển) đã được áp dụng.

๘. วิภตฺติหารวิภงฺโค

8. Phân tích về Vibhatti hāra (phương pháp phân loại).

๓๓. ตตฺถ [Pg.42] กตโม วิภตฺติหาโร? ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ ภูมิญฺจา’’ติ.

33. Trong đó, Vibhatti hāra là gì? (Đó là) 'pháp, nhân cần thiết, và địa'.

ทฺเว สุตฺตานิ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ. ทฺเว ปฏิปทา ปุญฺญภาคิยา จ ผลภาคิยา จ. ทฺเว สีลานิ สํวรสีลญฺจ ปหานสีลญฺจ, ตตฺถ ภควา วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ปุญฺญภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส สํวรสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ, ตตฺถ ภควา นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ ผลภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส ปหานสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ.

Có hai loại kinh: kinh thuộc phần tập quán và kinh thuộc phần nhàm chán. Có hai con đường thực hành: con đường thuộc phần phước và con đường thuộc phần quả. Có hai loại giới: giới phòng hộ và giới đoạn tận. Trong đó, Đức Thế Tôn thuyết kinh thuộc phần tập quán bằng con đường thực hành thuộc phần phước; vị ấy, an trú trong giới phòng hộ, trở thành người sống phạm hạnh bằng phạm hạnh ấy. Trong đó, Đức Thế Tôn thuyết kinh thuộc phần nhàm chán bằng con đường thực hành thuộc phần quả; vị ấy, an trú trong giới đoạn tận, trở thành người sống phạm hạnh bằng phạm hạnh ấy.

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? วาสนาภาคิยํ นาม สุตฺตํ ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา กามานํ อาทีนโว เนกฺขมฺเม อานิสํโสติ.

Trong đó, kinh thuộc phần tập quán là gì? Kinh tên là thuộc phần tập quán là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời, sự nguy hại của các dục, và lợi ích của sự xuất ly.

ตตฺถ กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? นิพฺเพธภาคิยํ นาม สุตฺตํ ยา จตุสจฺจปฺปกาสนา, วาสนาภาคิเย สุตฺเต นตฺถิ ปชานนา, นตฺถิ มคฺโค, นตฺถิ ผลํ. นิพฺเพธภาคิเย สุตฺเต อตฺถิ ปชานนา, อตฺถิ มคฺโค, อตฺถิ ผลํ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ. อิเมสํ จตุนฺนํ สุตฺตานํ เทสนาย ผเลน สีเลน พฺรหฺมจริเยน สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยชยิตพฺพา ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

Trong đó, kinh thuộc phần nhàm chán là gì? Kinh tên là thuộc phần nhàm chán là sự tuyên thuyết về Tứ đế. Trong kinh thuộc phần tập quán, không có sự liễu tri, không có đạo, không có quả. Trong kinh thuộc phần nhàm chán, có sự liễu tri, có đạo, có quả. Bốn loại kinh này, về phương diện thuyết giảng, quả, giới, và phạm hạnh, cần được thẩm sát toàn diện bằng vicaya hāra (phương pháp thẩm sát) và kết hợp bằng yutti hāra (phương pháp tương hợp) trong chừng mực nào mà địa của trí có thể đạt đến.

๓๔. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สาธารณา? ทฺเว ธมฺมา สาธารณา นามสาธารณา วตฺถุสาธารณา จ. ยํ วา ปน กิญฺจิ อญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ, มิจฺฉตฺตนิยตานํ สตฺตานํ อนิยตานญฺจ สตฺตานํ ทสฺสนปฺปหาตพฺพา กิเลสา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธํภาคิยา สํโยชนา สาธารณา, ยํ กิญฺจิ อริยสาวโก โลกิยํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชติ, สพฺพา สา อวีตราเคหิ สาธารณา, สาธารณา หิ ธมฺมา เอวํ อญฺญมญฺญํ ปรํ ปรํ สกํ สกํ วิสยํ นาติวตฺตนฺติ. โยปิ อิเมหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต น โส ตํ ธมฺมํ อุปาติวตฺตติ. อิเม ธมฺมา สาธารณา.

34. Trong đó, những pháp nào là tương đồng? Có hai pháp tương đồng: tương đồng về danh và tương đồng về vật. Hoặc bất cứ điều gì khác có cùng bản chất như vậy. Các phiền não cần được đoạn tận bằng kiến (đạo) là tương đồng đối với chúng sanh có tà tánh quyết định và chúng sanh không quyết định. Dục tham và sân là tương đồng đối với phàm phu và bậc Dự lưu. Các thượng phần kiết sử là tương đồng đối với phàm phu và bậc Bất lai. Bất cứ thiền chứng thế gian nào mà vị Thánh đệ tử chứng đắc, tất cả những thiền chứng ấy đều tương đồng với những người chưa ly tham. Vì các pháp tương đồng như vậy không vượt qua lĩnh vực của nhau, của từng cái một. Người nào có đầy đủ các pháp này cũng không vượt qua pháp đó. Những pháp này là tương đồng.

ตตฺถ กตเม ธมฺมา อสาธารณา? ยาว เทสนํ อุปาทาย คเวสิตพฺพา เสกฺขาเสกฺขา ภพฺพาภพฺพาติ, อฏฺฐมกสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา, อฏฺฐมกสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธมฺภาคิยา [Pg.43] สํโยชนา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ ปฏิปนฺนกานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ เสกฺขสีลํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. เอวํ วิเสสานุปสฺสินา หีนุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ อุปาทาย คเวสิตพฺพํ.

Trong đó, những pháp nào là không tương đồng? Cần phải tìm kiếm dựa trên sự thuyết giảng, (phân loại) là hữu học, vô học, có khả năng, không có khả năng. Đối với người thứ tám (Dự lưu đạo) và bậc Dự lưu (quả), (sự hiện hữu của) dục tham và sân là tương đồng, nhưng pháp tánh (của chúng) thì không tương đồng. Đối với người thứ tám (Bất lai đạo) và bậc Bất lai (quả), (sự hiện hữu của) các thượng phần kiết sử là tương đồng, nhưng pháp tánh (của chúng) thì không tương đồng. Danh xưng của tất cả các bậc hữu học là tương đồng, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Danh xưng của tất cả các bậc đang thực hành (hướng) là tương đồng, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Giới của hữu học là tương đồng đối với tất cả các bậc hữu học, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Như vậy, cần phải tìm kiếm bằng cách quán xét sự khác biệt, dựa trên (sự phân loại) hạ, thượng, và trung.

ทสฺสนภูมิ นิยามาวกฺกนฺติยา ปทฏฺฐานํ, ภาวนาภูมิ อุตฺตริกานํ ผลานํ ปตฺติยา ปทฏฺฐานํ, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ, ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต โฆสสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต จ โฆสสฺส สุตมยิยา จ ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา จ ปญฺญาย โยนิโส จ มนสิการสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา จ ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ปติรูปเทสวาโส วิเวกสฺส จ สมาธิสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย ติณฺณญฺจ อเวจฺจปฺปสาทานํ สมถสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ หิริยา จ วิปสฺสนาย จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อกุสลปริจฺจาโค กุสลวีมํสาย จ สมาธินฺทฺริยสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ธมฺมสฺวากฺขาตตา กุสลมูลโรปนาย จ ผลสมาปตฺติยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สงฺฆสุปฺปฏิปนฺนตา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สตฺถุสมฺปทา อปฺปสนฺนานญฺจ ปสาทาย ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาวาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อปฺปฏิหตปาติโมกฺขตา ทุมฺมงฺกูนญฺจ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานญฺจ ปุคฺคลานํ ผาสุวิหาราย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐาน’’นฺติ.

Kiến địa là nhân gần cho sự đi vào chánh tánh quyết định, tu địa là nhân gần cho sự chứng đắc các quả cao hơn, khổ hành đạo và chậm thắng trí là nhân gần của chỉ, lạc hành đạo và nhanh thắng trí là nhân gần của quán, phước nghiệp sự thành tựu do bố thí là nhân gần chung cho âm thanh từ người khác, phước nghiệp sự thành tựu do trì giới là nhân gần chung cho tuệ thành tựu do tư duy, phước nghiệp sự thành tựu do tu tiến là nhân gần chung cho tuệ thành tựu do tu tiến. Phước nghiệp sự thành tựu do bố thí là nhân gần chung cho cả âm thanh từ người khác và tuệ thành tựu do văn. Phước nghiệp sự thành tựu do trì giới là nhân gần chung cho cả tuệ thành tựu do tư duy và như lý tác ý. Phước nghiệp sự thành tựu do tu tiến là nhân gần chung cho cả tuệ thành tựu do tu tiến và chánh kiến. Trú ở trú xứ thích hợp là nhân gần chung cho cả sự vắng lặng và định. Thân cận bậc thiện trí thức là nhân gần chung cho cả ba loại bất động tín và chỉ. Tự mình hướng đến chánh đạo là nhân gần chung cho cả tàm và quán. Từ bỏ bất thiện là nhân gần chung cho cả sự thẩm sát thiện và định quyền. Pháp được khéo thuyết giảng là nhân gần chung cho cả việc gieo trồng căn lành và sự chứng đắc quả. Tăng chúng là bậc thiện hạnh là nhân gần chung cho sự tán thán Tăng chúng. Sự toàn hảo của bậc Đạo Sư là nhân gần chung cho sự phát sinh niềm tin của những người chưa có niềm tin và cho sự tăng trưởng (niềm tin) của những người đã có niềm tin. Giới bổn Pātimokkha không bị ngăn che là nhân gần chung cho việc khiển trách những người có giới hạnh xấu và cho sự an lạc của những người ưa thích giới hạnh. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyano đã nói: "Pháp và nhân gần".

นิยุตฺโต วิภตฺติ หาโร.

Phương pháp Phân Tích đã được trình bày.

๙. ปริวตฺตนหารวิภงฺโค

9. Phân Tích về Phương Pháp Chuyển Đổi

๓๕. ตตฺถ [Pg.44] กตโม ปริวตฺตโน หาโร? ‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ นิชฺชิณฺณํ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

35. Trong ấy, phương pháp chuyển đổi là gì? (Ví dụ) "Các pháp thiện và bất thiện". Đối với người có chánh kiến, tà kiến bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà kiến, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh kiến, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy, những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến. Đối với người có chánh tư duy, tà tư duy bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà tư duy, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh tư duy, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy. Những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến. Tương tự như vậy, đối với người có chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến, thì tà giải thoát tri kiến bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà giải thoát tri kiến, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh giải thoát tri kiến, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy, những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến.

๓๖. ยสฺส วา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส ปาณาติปาโต ปหีโน โหติ. อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส อทินฺนาทานํ ปหีนํ โหติ. พฺรหฺมจาริสฺส อพฺรหฺมจริยํ ปหีนํ โหติ. สจฺจวาทิสฺส มุสาวาโท ปหีโน โหติ. อปิสุณวาจสฺส ปิสุณา วาจา ปหีนา โหติ. สณฺหวาจสฺส ผรุสา วาจา ปหีนา โหติ. กาลวาทิสฺส สมฺผปฺปลาโป ปหีโน โหติ. อนภิชฺฌาลุสฺส อภิชฺฌา ปหีนา โหติ. อพฺยาปนฺนจิตฺตสฺส พฺยาปาโท ปหีโน โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ.

36. Hoặc là, đối với người đã từ bỏ sát sanh, sự sát sanh được đoạn tận. Đối với người đã từ bỏ trộm cắp, sự trộm cắp được đoạn tận. Đối với người sống phạm hạnh, phi phạm hạnh được đoạn tận. Đối với người nói lời chân thật, nói dối được đoạn tận. Đối với người không nói lời đôi chiều, nói lời đôi chiều được đoạn tận. Đối với người nói lời ôn hòa, nói lời thô ác được đoạn tận. Đối với người nói đúng thời, nói lời vô ích được đoạn tận. Đối với người không tham lam, tham lam được đoạn tận. Đối với người có tâm không sân hận, sân hận được đoạn tận. Đối với người có chánh kiến, tà kiến được đoạn tận.

เย จ โข เกจิ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ครหนฺติ, เนสํ สนฺทิฏฺฐิกา สหธมฺมิกา คารยฺหา วาทานุวาทา อาคจฺฉนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. เอวํ สมฺมาสงฺกปฺปํ สมฺมาวาจํ สมฺมากมฺมนฺตํ สมฺมาอาชีวํ สมฺมาวายามํ สมฺมาสตึ สมฺมาสมาธึ สมฺมาวิมุตฺตึ สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ.

Và bất cứ ai chỉ trích Thánh đạo Tám ngành, đối với họ, những lời chỉ trích và phản bác đáng bị khiển trách, có cơ sở, hiện tại, sẽ đến. Những vị ấy chỉ trích pháp chánh kiến. Do đó, những người có tà kiến được những vị ấy cúng dường và tán thán. Tương tự như vậy, những vị ấy chỉ trích pháp chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, và chánh giải thoát tri kiến. Do đó, những người có tà giải thoát tri kiến được những vị ấy cúng dường và tán thán.

เย [Pg.45] จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ภุญฺชิตพฺพา กามา, ปริภุญฺชิตพฺพา กามา, อาเสวิตพฺพา กามา, นิเสวิตพฺพา กามา, ภาวยิตพฺพา กามา, พหุลีกาตพฺพา กามา’’ติ. กาเมหิ เวรมณี เตสํ อธมฺโม.

Và bất cứ ai nói như vầy: "Các dục nên được hưởng thụ, các dục nên được tận hưởng, các dục nên được thực hành, các dục nên được thường xuyên thực hành, các dục nên được phát triển, các dục nên được làm cho nhiều", thì đối với họ, sự từ bỏ các dục là phi pháp.

เย วา ปน เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘อตฺตกิลมถานุโยโค ธมฺโม’’ติ. นิยฺยานิโก เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. เย จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ทุกฺโข ธมฺโม’’ติ. สุโข เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. ยถา วา ปน ภิกฺขุโน สพฺพสงฺขาเรสุ อสุภานุปสฺสิโน วิหรโต สุภสญฺญา ปหียนฺติ. ทุกฺขานุปสฺสิโน วิหรโต สุขสญฺญา ปหียนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต นิจฺจสญฺญา ปหียนฺติ. อนตฺตานุปสฺสิโน วิหรโต อตฺตสญฺญา ปหียนฺติ. ยํ ยํ วา ปน ธมฺมํ โรจยติ วา อุปคจฺฉติ วา, ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส โย ปฏิปกฺโข, สฺวสฺส อนิฏฺฐโต อชฺฌาปนฺโน ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘กุสลากุสลธมฺเม’’ติ.

Lại nữa, những ai nói rằng: ‘Sự thực hành khổ hạnh là pháp.’ Đối với họ, pháp đưa đến giải thoát lại là phi pháp. Và những ai nói rằng: ‘Khổ là pháp.’ Đối với họ, pháp an lạc lại là phi pháp. Lại nữa, cũng như vị tỳ khưu trú và quán bất tịnh trong tất cả các pháp hữu vi, thì tịnh tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán khổ, thì lạc tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán vô thường, thì thường tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán vô ngã, thì ngã tưởng được đoạn trừ. Lại nữa, bất cứ pháp nào mà người ấy ưa thích hay chấp thủ, thì pháp đối nghịch với pháp ấy trở thành điều không mong muốn đối với người ấy. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Các pháp thiện và bất thiện.’

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หาโร.

Phương pháp chuyển đổi đã được trình bày.

๑๐. เววจนหารวิภงฺโค

10. Phân tích về phương pháp đồng nghĩa.

๓๗. ตตฺถ กตโม เววจโน หาโร? ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. ยถา เอกํ ภควา ธมฺมํ อญฺญมญฺเญหิ เววจเนหิ นิทฺทิสติ. ยถาห ภควา –

37. Trong các phương pháp ấy, phương pháp đồng nghĩa là gì? Đó là ‘nhiều từ đồng nghĩa.’ Giống như việc Đức Thế Tôn chỉ dạy một pháp bằng nhiều từ đồng nghĩa khác nhau. Như Đức Thế Tôn đã nói:

‘‘อาสา จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา’’ติ.

‘Hy vọng, mong cầu, và hoan hỷ, sự luyến ái và an trú trong nhiều giới; những ước vọng phát sinh từ gốc rễ vô minh, tất cả đã được Ta đoạn trừ cùng với gốc rễ của chúng.’

อาสา นาม วุจฺจติ ยา ภวิสฺสสฺส อตฺถสฺส อาสีสนา อวสฺสํ อาคมิสฺสตีติ อาสาสฺส อุปฺปชฺชติ. ปิหา นาม ยา วตฺตมานสฺส อตฺถสฺส ปตฺถนา, เสยฺยตรํ วา ทิสฺวา ‘‘เอทิโส ภเวยฺย’’นฺติ ปิหาสฺส อุปฺปชฺชติ. อตฺถนิปฺผตฺติปฏิปาลนา อภินนฺทนา นาม, ปิยํ วา ญาตึ อภินนฺทติ, ปิยํ วา ธมฺมํ อภินนฺทติ, อปฺปฏิกูลโต วา อภินนฺทติ.

Hy vọng (āsā) được gọi là sự mong mỏi về một điều sẽ có trong tương lai; hy vọng khởi lên nơi người ấy rằng: ‘Điều đó chắc chắn sẽ đến với ta.’ Mong cầu (pihā) là sự ước muốn về một điều đang có ở hiện tại; hoặc khi thấy một điều gì tốt đẹp hơn, mong cầu khởi lên nơi người ấy rằng: ‘Mong sao ta cũng có được thứ như vậy.’ Hoan hỷ (abhinandanā) là sự chờ đợi thành quả của một điều gì đó; người ấy hoan hỷ với người thân yêu, hoan hỷ với một pháp ưa thích, hoặc hoan hỷ một cách không ghê tởm.

อเนกธาตูติ [Pg.46] จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ.

Nhiều giới (anekadhātu) là: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới.

สราติ เกจิ รูปาธิมุตฺตา เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา เกจิ รสาธิมุตฺตา เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา. ตตฺถ ยานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, อิมานิ จตุวีสปทานิ ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. ยา ฉ อุเปกฺขา เคหสิตา, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

Sự luyến ái (sarā) là: một số người thiên về sắc, một số thiên về thanh, một số thiên về hương, một số thiên về vị, một số thiên về xúc, một số thiên về pháp. Trong đó, sáu ưu liên quan đến thế tục, sáu hỷ liên quan đến thế tục, sáu ưu liên quan đến xuất ly, và sáu hỷ liên quan đến xuất ly, hai mươi bốn khoản này thuộc về phần ái, đây là từ đồng nghĩa của ái. Sáu xả liên quan đến thế tục, đây là phần kiến.

๓๘. สาเยว ปตฺถนากาเรน ธมฺมนนฺที ธมฺมเปมํ ธมฺมชฺโฌสานนฺติ ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณนฺติ จิตฺตสฺส เอตํ เววจนํ. มนินฺทฺริยํ มโนธาตุ มนายตนํ วิชานนาติ มนสฺเสตํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ อธิปญฺญา สิกฺขา ปญฺญา ปญฺญากฺขนฺโธ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค ญาณํ สมฺมาทิฏฺฐิ ตีรณา วิปสฺสนา ธมฺเม ญาณํ อตฺเถ ญาณํ อนฺวเย ญาณํ ขเย ญาณํ อนุปฺปาเท ญาณํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ จกฺขุ วิชฺชา พุทฺธิ ภูริ เมธา อาโลโก, ยํ วา ปน ยํ กิญฺจิ อญฺญํปิ เอวํ ชาติยํ, ปญฺญาย เอตํ เววจนํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ, สพฺพา ปญฺญา. อปิ จ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา, อารมฺภฏฺเฐน วีริยํ, อปิลาปนฏฺเฐน สติ, อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา.

38. Chính ái ấy, dưới hình thức mong cầu, là hỷ trong pháp (dhammanandī), yêu mến pháp (dhammapemaṃ), tham đắm pháp (dhammajjhosāna); đây là từ đồng nghĩa của ái. Tâm (cittaṃ), ý (mano), thức (viññāṇaṃ); đây là từ đồng nghĩa của tâm (citta). Ý căn (manindriyaṃ), ý giới (manodhātu), ý xứ (manāyatanaṃ), sự hiểu biết (vijānanā); đây là từ đồng nghĩa của ý (manas). Tuệ căn (paññindriyaṃ), tuệ lực (paññābalaṃ), tăng thượng tuệ học (adhipaññā sikkhā), tuệ (paññā), tuệ uẩn (paññākkhandho), trạch pháp giác chi (dhammavicayasambojjhaṅgo), trí (ñāṇaṃ), chánh kiến (sammādiṭṭhi), sự thẩm sát (tīraṇā), minh sát (vipassanā), trí về pháp (dhomme ñāṇaṃ), trí về nghĩa (atthe ñāṇaṃ), trí tùy theo (anvaye ñāṇaṃ), trí về sự đoạn tận (khaye ñāṇaṃ), trí về sự không sanh (anuppāde ñāṇaṃ), vị tri đương tri căn (anaññātaññassāmītindriyaṃ), dĩ tri căn (aññindriyaṃ), cụ tri căn (aññātāvindriyaṃ), mắt (trí tuệ) (cakkhu), minh (vijjā), sự giác ngộ (buddhi), sự rộng lớn (của trí tuệ) (bhūri), sự thông minh (medhā), ánh sáng (āloko), và bất kỳ từ nào khác cùng loại như vậy, đây là từ đồng nghĩa của tuệ (paññā). Năm căn là siêu thế. Tất cả là tuệ. Lại nữa, tín (saddhā) có nghĩa là làm chủ; tinh tấn (vīriyaṃ) có nghĩa là khởi sự; niệm (sati) có nghĩa là không trôi nổi; định (samādhi) có nghĩa là không phân tán; tuệ (paññā) có nghĩa là biết rõ.

ยถา จ พุทฺธานุสฺสติยํ วุตฺตํ อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. พลนิปฺผตฺติคโต เวสารชฺชปฺปตฺโต อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุโยควิปฺปหีโน อคติคมนวีติวตฺโต อุทฺธฏสลฺโล นิรูฬฺหวโณ มทฺทิตกณฺฑโก นิพฺพาปิตปริยุฏฺฐาโน พนฺธนาตีโต คนฺถวินิเวฐโน อชฺฌาสยวีติวตฺโต ภินฺนนฺธกาโร จกฺขุมา โลกธมฺมสมติกฺกนฺโต อนุโรธวิโรธวิปฺปยุตฺโต อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ อสงฺเขปคโต พนฺธนาติวตฺโต ฐปิตสงฺคาโม อภิกฺกนฺตตโร อุกฺกาธโร อาโลกกโร ปชฺโชตกโร ตโมนุโท รณญฺชโห อปริมาณวณฺโณ อปฺปเมยฺยวณฺโณ อสงฺเขยฺยวณฺโณ อาภํกโร ปภํกโร ธมฺโมภาสปชฺโชตกโรติ [Pg.47] จ พุทฺธา ภควนฺโตติ จ พุทฺธานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Và như đã được nói trong phần Tùy niệm Phật: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Ngài là bậc đã thành tựu các lực, đã đạt đến các pháp vô sở úy, đã chứng đắc các pháp vô ngại giải, đã đoạn trừ bốn loại ách phược, đã vượt qua sự đi đến nơi không nên đến, đã nhổ lên mũi tên (phiền não), có vết thương đã lành, đã dẫm nát gai góc, đã dập tắt sự tấn công (của phiền não), đã vượt qua sự trói buộc, đã tháo gỡ các kết phược, đã vượt qua các khuynh hướng, đã phá tan bóng tối, là bậc có mắt, đã vượt qua các pháp thế gian, đã thoát khỏi sự thuận và nghịch đối với các pháp khả ý và bất khả ý, đã đi đến nơi không thể tính đếm, đã vượt qua sự trói buộc, đã đặt xuống cuộc chiến, là bậc siêu việt hơn cả những người siêu việt, là người mang đuốc, là người tạo ra ánh sáng, là người tạo ra sự rực rỡ, là người xua tan bóng tối, là người từ bỏ bụi bặm (phiền não), có phẩm hạnh vô lượng, có phẩm hạnh không thể đo lường, có phẩm hạnh không thể đếm xiết, là người tạo ra hào quang, là người tạo ra ánh sáng rực rỡ, là người tạo ra sự rực rỡ bằng ánh sáng của Chánh pháp. Và ‘các vị Phật, các vị Thế Tôn’ – đây là những từ đồng nghĩa trong phần Tùy niệm Phật.

ยถา จ ธมฺมานุสฺสติยํ วุตฺตํ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโฏ วฏฺฏูปจฺเฉโท สุญฺญโต อติทุลฺลโภ ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ.

Và như đã được nói trong phần Tùy niệm Pháp: ‘Pháp đã được Đức Thế Tôn khéo thuyết giảng, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ.’ Đó là sự dập tắt lòng kiêu mạn, sự trừ bỏ khát ái, sự nhổ lên lòng quyến luyến, sự chấm dứt vòng luân hồi, là tánh không, là điều vô cùng khó đạt được, là sự đoạn tận ái dục, là sự ly tham, là sự diệt, là Niết-bàn.

‘‘อสงฺขตํ อนตํ อนาสวญฺจ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ;

อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ.

‘Là pháp vô vi, vô biên, và vô lậu; là chân lý, là bờ kia, vi diệu, rất khó thấy; không già, bền vững, không hoại diệt, không thể chỉ bày, không hý luận, và tịch tịnh.’

‘‘อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ;

อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

‘Là bất tử, cao thượng, an lành và an ổn; là sự đoạn tận ái dục, kỳ diệu và hy hữu; không tai ương, là pháp không tai ương; Niết-bàn này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng.’

‘‘อชาตํ อภูตํ อนุปทฺทวญฺจ, อกตํ อโสกญฺจ อโถ วิโสกํ;

อนูปสคฺคํนุปสคฺคธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

‘Là pháp không sanh, không hiện hữu, không bị tai họa; không được tạo tác, không sầu muộn và cũng không phiền não; không bị phiền nhiễu, là pháp không phiền nhiễu; Niết-bàn này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng.’

‘‘คมฺภีรญฺเจว ทุปฺปสฺสํ, อุตฺตรญฺจ อนุตฺตรํ;

อสมํ อปฺปฏิสมํ, เชฏฺฐํ เสฏฺฐนฺติ วุจฺจติ.

Pháp ấy (Niết-bàn) được gọi là thâm sâu và khó thấy, là tối thượng và vô thượng, là không tương đương và không thể so sánh, là cao cả và tối thắng.

‘‘เลณญฺจ ตาณํ อรณํ อนงฺคณํ, อกาจ เมตํ วิมลนฺติ วุจฺจติ;

ทีโป สุขํ อปฺปมาณํ ปติฏฺฐา, อกิญฺจนํ อปฺปปญฺจนฺติ วุตฺต’’นฺติ.

Pháp ấy được gọi là nơi ẩn náu, là nơi bảo vệ, là nơi an ổn, không phiền não, không tỳ vết, và trong sạch. Được nói là hòn đảo, là an lạc, là vô lượng, là nơi nương tựa, là vô sở hữu, và không hý luận.

ธมฺมานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Đây là những từ đồng nghĩa trong pháp tùy niệm.

ยถา [Pg.48] จ สงฺฆานุสฺสติยํ วุตฺตํ สุปฺปฏิปนฺโน อุชุปฺปฏิปนฺโน ญายปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน วิมุตฺติสมฺปนฺโน วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน สตฺตานํ สาโร สตฺตานํ มณฺโฑ สตฺตานํ อุทฺธาโร สตฺตานํ เอสิกา สตฺตานํ สุรภิปสูนํ ปุชฺโช เทวานญฺจ มนุสฺสานญฺจาติ สงฺฆานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Và như đã được nói trong Tăng tùy niệm: ‘(Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn) là bậc Diệu hạnh, là bậc Trực hạnh, là bậc Ứng lý hạnh, là bậc Chánh hạnh; tức là bốn đôi tám vị. Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn ấy là bậc đáng cúng dường, đáng tiếp đón, đáng bố thí, đáng chắp tay, là ruộng phước vô thượng của đời.’ (Và cũng là) bậc đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, đầy đủ giải thoát, đầy đủ giải thoát tri kiến; là tinh túy của chúng sanh, là phần tinh hoa của chúng sanh, là người nâng đỡ chúng sanh, là cột trụ của chúng sanh, là đóa hoa thơm ngát của chúng sanh, đáng được chư thiên và loài người cúng dường. Đây là những từ đồng nghĩa trong Tăng tùy niệm.

ยถา จ สีลานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ อริยานิ อริยกนฺตานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, อลงฺกาโร จ สีลํ อุตฺตมงฺโคปโสภณตาย, นิธานญฺจ สีลํ สพฺพโทภคฺคสมติกฺกมนฏฺเฐน, สิปฺปญฺจ สีลํ อกฺขณเวธิตาย, เวลา จ สีลํ อนติกฺกมนฏฺเฐน, ธญฺญญฺจ สีลํ ทลิทฺโทปจฺเฉทนฏฺเฐน, อาทาโส จ สีลํ ธมฺมโวโลกนตาย, ปาสาโท จ สีลํ โวโลกนฏฺเฐน, สพฺพภูมานุปริวตฺติ จ สีลํ อมตปริโยสานนฺติ สีลานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Và như đã được nói trong Giới tùy niệm: ‘Những giới luật nào không bị sứt mẻ, không bị thủng, không bị đốm, không bị vằn, là giới của bậc Thánh, được bậc Thánh ưa thích, đem lại sự giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến thiền định.’ Và giới là đồ trang sức vì làm cho vẻ đẹp trở nên tuyệt hảo; giới là kho tàng vì có ý nghĩa vượt qua mọi bất hạnh; giới là kỹ năng vì có khả năng thấu suốt trong khoảnh khắc; giới là bờ bến vì có ý nghĩa không thể vượt qua; giới là tài sản vì có ý nghĩa chấm dứt sự nghèo khó; giới là tấm gương vì có thể soi thấy các pháp; giới là lâu đài vì có ý nghĩa để quan sát; giới là thứ luân chuyển qua tất cả các cõi và có Bất tử là đích đến cuối cùng. Đây là những từ đồng nghĩa trong Giới tùy niệm.

ยถา จ จาคานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโตติ จาคานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ.

Và như đã được nói trong Thí tùy niệm: ‘Vào lúc vị Thánh đệ tử sống tại gia, có tâm xả thí rộng rãi, bàn tay sẵn sàng, ưa thích từ bỏ, sẵn lòng cho người xin, ưa thích bố thí và chia sẻ.’ Đây là những từ đồng nghĩa trong Thí tùy niệm. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Có nhiều từ đồng nghĩa.’

นิยุตฺโต เววจโน หาโร.

Phần hướng dẫn về từ đồng nghĩa đã được trình bày.

๑๑. ปญฺญตฺติหารวิภงฺโค

11. Phân tích về phần hướng dẫn về chế định.

๓๙. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหาโร? ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

39. Trong số đó, phần hướng dẫn về chế định là gì? ‘Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau.’

ยา ปกติกถาย เทสนา. อยํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. กา จ ปกติกถาย เทสนา, จตฺตาริ สจฺจานิ. ยถา ภควา อาห ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ อยํ ปญฺญตฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ฉนฺนํ ธาตูนํ อฏฺฐารสนฺนํ ธาตูนํ ทฺวาทสนฺนํ อายตนานํ ทสนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ.

Sự thuyết giảng bằng cách trình bày cơ bản. Đây là chế định nền tảng. Sự thuyết giảng bằng cách trình bày cơ bản là gì? Là Bốn Sự Thật. Như khi Thế Tôn nói: ‘Đây là khổ,’ chế định này là chế định nền tảng cho năm uẩn, sáu giới, mười tám giới, mười hai xứ, và mười căn.

กพฬีกาเร [Pg.49] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

Này các Tỳ kheo, nếu có tham, có hỷ, có ái đối với đoàn thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức được an trú và tăng trưởng, nơi đó có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó có sự gia tăng của các hành. Nơi nào có sự gia tăng của các hành, nơi đó có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó có sầu, có lo âu, có khổ não.

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. อยํ ปภวปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส จ สมุทยสฺส จ.

Nếu có đối với xúc thực... tương tự... nếu có đối với tư niệm thực. Này các Tỳ kheo, nếu có tham, có hỷ, có ái đối với thức thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức được an trú và tăng trưởng, nơi đó có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó có sự gia tăng của các hành. Nơi nào có sự gia tăng của các hành, nơi đó có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó có sầu, có lo âu, có khổ não. Đây là chế định về nguồn gốc của khổ và tập.

กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

Này các Tỳ kheo, nếu không có tham, không có hỷ, không có ái đối với đoàn thực, thì thức không được an trú và không tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức không được an trú và không tăng trưởng, nơi đó không có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào không có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó không có sự gia tăng của các hành. Nơi nào không có sự gia tăng của các hành, nơi đó không có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào không có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó không có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào không có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó không sầu, không lo âu, không khổ não.

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

Này các Tỳ khưu, nếu trong xúc thực... này các Tỳ khưu, nếu trong tư niệm thực... Này các Tỳ khưu, nếu trong thức thực không có tham ái, không có hỷ lạc, không có khát ái, thì ở đó thức không được an lập, không tăng trưởng. Nơi nào thức không được an lập, không tăng trưởng, thì ở đó không có sự đi xuống của danh sắc. Nơi nào không có sự đi xuống của danh sắc, thì ở đó không có sự tăng trưởng của các hành. Nơi nào không có sự tăng trưởng của các hành, thì ở đó không có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào không có sự tái sanh trong tương lai, thì ở đó không có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào không có sanh, già, chết trong tương lai, này các Tỳ khưu, Ta nói rằng nơi ấy không sầu, không muộn, không phiền não.

อยํ [Pg.50] ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

Đây là sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt.

๔๐. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. อปฺปมตฺโต นิปโก สโต, สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘‘จกฺขุ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘รูปา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

40. Này các Tỳ khưu, hãy tu tập định. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu có định, không buông lung, thận trọng, chánh niệm, tuệ tri như thật. Và tuệ tri như thật điều gì? Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Mắt là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các sắc là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Nhãn thức là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Nhãn xúc là vô thường’. Và cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, vị ấy cũng tuệ tri như thật rằng: ‘Cảm thọ ấy cũng là vô thường’.

โสตํ …เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… ‘‘มโน อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘ธมฺมา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

Tai... mũi... lưỡi... thân... Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các pháp là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý thức là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý xúc là vô thường’. Và cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, vị ấy cũng tuệ tri như thật rằng: ‘Cảm thọ ấy cũng là vô thường’.

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

Đây là sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt.

รูปํ, ราธ, วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. เวทนํ…เป…. สญฺญํ…เป… สงฺขาเร วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ.

Này Rādha, hãy phân tán, hãy xua tan, hãy phá hủy, hãy làm cho sắc trở nên tan rã; hãy thực hành với trí tuệ để đoạn tận ái. Do đoạn tận ái nên khổ được đoạn tận, do khổ được đoạn tận nên có Niết Bàn. Thọ... tưởng... các hành... hãy phân tán, hãy xua tan, hãy phá hủy, hãy làm cho thức trở nên tan rã; hãy thực hành với trí tuệ để đoạn tận ái. Do đoạn tận ái nên khổ được đoạn tận, do khổ được đoạn tận nên có Niết Bàn.

อยํ นิโรธปญฺญตฺติ นิโรธสฺส, นิพฺพิทาปญฺญตฺติ อสฺสาทสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

Đây là sự chế định về sự đoạn diệt đối với sự đoạn diệt, sự chế định về sự nhàm chán đối với vị ngọt, sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt.

‘‘โส อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’, tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ tập’, tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ diệt’, tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’.

อยํ [Pg.51] ปฏิเวธปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ทสฺสนภูมิยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ โสตาปตฺติผลสฺส. ‘‘โส อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อิเม อาสวา อเสสํ นิรุชฺฌนฺตี’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

Đây là sự chế định về sự thông suốt các chân lý, sự chế định về sự thiết lập trên kiến địa, sự chế định về sự tu tập đạo, sự chế định về sự chứng ngộ quả Dự lưu. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là tập khởi của các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là sự đoạn diệt của các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của các lậu hoặc’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các lậu hoặc này được đoạn diệt không còn dư tàn’.

อยํ อุปฺปาทปญฺญตฺติ ขเย ญาณสฺส, โอกาสปญฺญตฺติ อนุปฺปาเท ญาณสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, อารมฺภปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อาสาฏนปญฺญตฺติ อาสาฏิกานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนาภูมิยา, อภินิฆาตปญฺญตฺติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ.

Đây là sự chế định về sự sanh khởi của tận trí, sự chế định về cơ hội cho vô sanh trí, sự chế định về sự tu tập đạo, sự chế định về sự liễu tri khổ, sự chế định về sự đoạn tận tập, sự chế định về sự phát khởi cần quyền, sự chế định về sự trừ diệt các pháp áp bức, sự chế định về sự thiết lập trên tu tập địa, sự chế định về sự đập tan các pháp ác bất thiện.

๔๑. อิทํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป…. อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

41. Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Đây là khổ’. Này các Tỳ khưu, ... ‘Đây là khổ tập’... Này các Tỳ khưu, ... ‘Đây là khổ diệt’... Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’.

อยํ เทสนาปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ สุตมยิยา ปญฺญาย สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

Đây là sự chế định về sự thuyết giảng các chân lý, sự chế định về sự thiết lập văn tuệ, sự chế định về sự chứng ngộ vị tri tri quyền, sự chế định về sự chuyển pháp luân.

‘‘ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาเวตพฺพา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Khổ này cần phải được liễu tri’. Này các Tỳ khưu, ... ‘Khổ tập này cần phải được đoạn tận’... Này các Tỳ khưu, ... ‘Khổ diệt này cần phải được chứng ngộ’... Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Con đường đưa đến khổ diệt này cần phải được tu tập’.

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ จินฺตามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญินฺทฺริยสฺส.

Đây là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế, là sự chế định về sự đặt để đối với trí tuệ thành tựu do tư duy, là sự chế định về sự chứng ngộ đối với Vô Tri Căn.

‘‘ตํ [Pg.52] โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺญาต’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหีโน’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกโต’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาวิตา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญาตาวิโน อินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

‘Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Khổ đế này đã được liễu tri” – đối với các pháp trước đây chưa từng được nghe, pháp nhãn đã sanh khởi nơi ta, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, ánh sáng đã sanh khởi. Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Tập đế này đã được đoạn tận”... Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Diệt đế này đã được chứng ngộ”... Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Con đường đưa đến sự diệt khổ này đã được tu tập” – đối với các pháp trước đây chưa từng được nghe, pháp nhãn đã sanh khởi nơi ta, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, ánh sáng đã sanh khởi. Đây là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế, là sự chế định về sự đặt để đối với trí tuệ thành tựu do tu tập, là sự chế định về sự chứng ngộ đối với Cụ Tri Căn, là sự chế định về sự chuyển vận đối với Pháp luân.

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

‘Bậc Mâu-ni đã từ bỏ cái có thể đo lường và cái không thể đo lường, là nguyên nhân của sự hiện hữu, là hành tạo tác sự hiện hữu; Ngài hoan hỷ trong nội tâm, định tĩnh, đã phá tan (phiền não) sanh khởi nơi tự thân như (phá tan) áo giáp.’

‘‘ตุล’’นฺติ สงฺขารธาตุ. ‘‘อตุล’’นฺติ นิพฺพานธาตุ, ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ อภิญฺญาปญฺญตฺติ สพฺพธมฺมานํ. นิกฺเขปปญฺญตฺติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาย. ‘‘ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนี’’ติ ปริจฺจาคปญฺญตฺติ สมุทยสฺส. ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส. ‘‘อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ กายคตาย สติยา. ฐิติปญฺญตฺติ จิตฺเตกคฺคตาย. ‘‘อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ อภินิพฺพิทาปญฺญตฺติ จิตฺตสฺส, อุปาทานปญฺญตฺติ สพฺพญฺญุตาย, ปทาลนาปญฺญตฺติ อวิชฺชณฺฑโกสานํ. เตนาห ภควา ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ.

‘Tula’ là hành giới. ‘Atula’ là Niết-bàn giới. ‘Cái có thể đo lường, cái không thể đo lường, và nguyên nhân của sự hiện hữu’ là sự chế định về thắng trí đối với tất cả các pháp, là sự chế định về sự đặt để đối với Pháp vô ngại giải. ‘Bậc Mâu-ni đã từ bỏ hành tạo tác sự hiện hữu’ là sự chế định về sự từ bỏ đối với tập đế, là sự chế định về sự liễu tri đối với khổ đế. ‘Hoan hỷ trong nội tâm, định tĩnh’ là sự chế định về sự tu tập đối với niệm thân, là sự chế định về sự an trú đối với nhất tâm. ‘Đã phá tan (phiền não) sanh khởi nơi tự thân như (phá tan) áo giáp’ là sự chế định về sự yểm ly đối với tâm, là sự chế định về sự chấp thủ đối với nhất thiết trí, là sự chế định về sự phá vỡ đối với vỏ trứng vô minh. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Cái có thể đo lường và cái không thể đo lường, là nguyên nhân của sự hiện hữu’.

โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ, กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา, เตสํ สตีมา วินยาย สิกฺเขติ.

Người nào đã thấy khổ, (thấy) nó từ đâu làm nhân duyên, người ấy làm sao có thể thiên về các dục? Vì biết rằng ‘dục là sự dính mắc trong thế gian’, người có chánh niệm hãy tu học để loại trừ chúng.

‘‘โย ทุกฺข’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ จ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ยโตนิทาน’’นฺติ ปภวปญฺญตฺติ จ สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ จ. ‘‘อทฺทกฺขี’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ ญาณจกฺขุสฺส ปฏิเวธปญฺญตฺติ จ. ‘‘กาเมสุ โส ชนฺตุกถํ นเมยฺยา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ กามตณฺหาย อภินิเวสปญฺญตฺติ จ. ‘‘กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา’’ติ ปจฺจตฺถิกโต ทสฺสนปญฺญตฺติ กามานํ. กามา หิ องฺคารกาสูปมา มํสเปสูปมา ปาวกกปฺปา ปปาตอุรโคปมา จ. ‘‘เตสํ สตีมา’’ติ อปจยปญฺญตฺติ ปหานาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ กายคตาย [Pg.53] สติยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. ‘‘วินยาย สิกฺเข’’ติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ ราควินยสฺส โทสวินยสฺส โมหวินยสฺส. ‘‘ชนฺตู’’ติ เววจนปญฺญตฺติ โยคิสฺส. ยทา หิ โยคี กามา สงฺโคติ ปชานาติ. โส กามานํ อนุปฺปาทาย กุสเล ธมฺเม อุปฺปาทยติ, โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย วายมติ. อยํ วายามปญฺญตฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. นิกฺเขปปญฺญตฺติ โอรมตฺติกาย อสนฺตุฏฺฐิยา. ตตฺถ โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา วายมตีติ อยํ อปฺปมาทปญฺญตฺติ ภาวนาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อารกฺขปญฺญตฺติ กุสลานํ ธมฺมานํ, ฐิติปญฺญตฺติ อธิจิตฺตสิกฺขาย. เตนาห ภควา ‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทาน’’นฺติ.

‘Người nào khổ’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự liễu tri đối với khổ. ‘Từ đâu làm nhân duyên’ là sự chế định về nguồn gốc và sự chế định về sự đoạn tận đối với tập đế. ‘Đã thấy’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự chứng ngộ đối với trí nhãn. ‘Người ấy làm sao có thể thiên về các dục’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự chấp thủ đối với dục ái. ‘Vì biết rằng dục là sự dính mắc trong thế gian’ là sự chế định về sự thấy các dục như kẻ thù. Vì các dục ví như hố than hừng, ví như miếng thịt, ví như ngọn lửa, ví như hố thẳm và con rắn. ‘Người có chánh niệm đối với chúng’ là sự chế định về sự tiêu trừ để đoạn tận, là sự chế định về sự đặt để đối với niệm thân, là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế. ‘Hãy tu học để loại trừ’ là sự chế định về sự chứng ngộ đối với việc loại trừ tham, loại trừ sân, loại trừ si. ‘Người’ là sự chế định về từ đồng nghĩa đối với hành giả. Vì khi hành giả biết rằng ‘dục là sự dính mắc’, vị ấy làm sanh khởi các pháp thiện để các dục không sanh khởi, vị ấy nỗ lực để làm sanh khởi các pháp thiện chưa sanh khởi. Đây là sự chế định về sự nỗ lực để đạt được điều chưa đạt, là sự chế định về sự đặt để đối với sự không thỏa mãn với điều nhỏ nhoi. Trong đó, (câu) ‘vị ấy nỗ lực để các pháp thiện đã sanh khởi được an trú’ – đây là sự chế định về sự không dể duôi trong tu tập, là sự chế định về sự đặt để đối với tấn căn, là sự chế định về sự bảo hộ các pháp thiện, là sự chế định về sự an trú đối với tăng thượng tâm học. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Người nào đã thấy khổ và nguyên nhân của nó’.

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ;

อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต;

อสฺสิรี วิย ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ.

‘Thế gian bị trói buộc bởi si, trông như có vẻ xứng đáng; Kẻ ngu bị trói buộc bởi sanh y, bị bóng tối bao phủ, hiện ra như không có vẻ huy hoàng. Đối với người thấy, không có gì là chướng ngại.’

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ วิปลฺลาสานํ. ‘‘ภพฺพรูโปว ทิสฺสตี’’ติ วิปรีตปญฺญตฺติ โลกสฺส. ‘‘อุปธิพนฺธโน พาโล’’ติ ปภวปญฺญตฺติ ปาปกานํ อิจฺฉาวจรานํ, กิจฺจปญฺญตฺติ ปริยุฏฺฐานานํ. พลวปญฺญตฺติ กิเลสานํ. วิรูหนาปญฺญตฺติ สงฺขารานํ. ‘‘ตมสา ปริวาริโต’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ อวิชฺชนฺธการสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘อสฺสิรี วิย ขายตี’’ติ ทสฺสนปญฺญตฺติ ทิพฺพจกฺขุสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ปญฺญาจกฺขุสฺส. ‘‘ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ สตฺตานํ, ราโค กิญฺจนํ โทโส กิญฺจนํ โมโห กิญฺจนํ. เตนาห ภควา ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ.

‘Thế gian bị trói buộc bởi si’ là sự chế định về sự thuyết giảng đối với các điên đảo. ‘Trông như có vẻ xứng đáng’ là sự chế định về sự điên đảo của thế gian. ‘Kẻ ngu bị trói buộc bởi sanh y’ là sự chế định về nguồn gốc của các ác dục, là sự chế định về phận sự của các triền cái, là sự chế định về sức mạnh của các phiền não, là sự chế định về sự tăng trưởng của các hành. ‘Bị bóng tối bao phủ’ là sự chế định về sự thuyết giảng và sự chế định về từ đồng nghĩa đối với bóng tối vô minh. ‘Hiện ra như không có vẻ huy hoàng’ là sự chế định về sự thấy của thiên nhãn, là sự chế định về sự đặt để đối với tuệ nhãn. ‘Đối với người thấy, không có gì là chướng ngại’ là sự chế định về sự chứng ngộ các chướng ngại của chúng sanh: tham là chướng ngại, sân là chướng ngại, si là chướng ngại. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị trói buộc bởi si’.

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ.

‘Này các Tỳ khưu, có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo. Này các Tỳ khưu, nếu không có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo này, thì ở đây, sự thoát ly khỏi cái đã sanh, đã hiện hữu, đã bị tác thành, đã do duyên tạo, sẽ không được biết đến. Và này các Tỳ khưu, vì thật sự có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo, do đó, sự thoát ly khỏi cái đã sanh, đã hiện hữu, đã bị tác thành, đã do duyên tạo, được biết đến.’

‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เทสนาปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ สงฺขตสฺส อุปนยนปญฺญตฺติ [Pg.54] จ. ‘‘ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส โชตนาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ อยํ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส, นิยฺยานิกปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิสฺสรณปญฺญตฺติ สํสารโต. เตนาห ภควา ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺสา’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

“Này các Tỳ khưu, nếu pháp không sanh, không hữu, không tác, không hữu vi này không có” là sự chế định về thuyết giảng và là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn. “Sự xuất ly khỏi pháp đã sanh, đã hữu, đã tác, đã hữu vi sẽ không được biết đến ở đây” là sự chế định về đồng nghĩa của pháp hữu vi và là sự chế định về sự dẫn đến. “Và này các Tỳ khưu, vì rằng có pháp không sanh, không hữu, không tác, không hữu vi” là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn và là sự chế định về sự làm sáng tỏ. “Do đó, sự xuất ly khỏi pháp đã sanh, đã hữu, đã tác, đã hữu vi được biết đến” đây là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn, là sự chế định về sự hướng đến của đạo, là sự chế định về sự thoát khỏi vòng luân hồi. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ khưu, nếu pháp này không có”. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: “Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều sự chế định khác nhau”.

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติ หาโร.

Phần Hướng Dẫn về Chế Định đã được trình bày.

๑๒. โอตรณหารวิภงฺโค

12. Phân tích về phương pháp dẫn nhập

๔๒. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หาโร? ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

12. Trong ấy, thế nào là hướng dẫn thâm nhập? (Đó là) ‘Và điều gì là duyên khởi’.

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

42. “Đã giải thoát khỏi phía trên, phía dưới, và khắp mọi nơi, vị ấy không quán xét rằng ‘đây là ta’; được giải thoát như vậy, vị ấy đã vượt qua bộc lưu chưa từng vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh.”

‘‘อุทฺธ’’นฺติ รูปธาตุ จ อรูปธาตุ จ. ‘‘อโธ’’ติ กามธาตุ. ‘‘สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต’’ติ เตธาตุเก อยํ อเสกฺขาวิมุตฺติ. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

‘Phía trên’ là sắc giới và vô sắc giới. ‘Phía dưới’ là dục giới. ‘Giải thoát khỏi khắp mọi nơi’ là sự giải thoát của bậc vô học trong ba giới. Chính năm quyền vô học ấy, đây là sự thâm nhập bằng các quyền.

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Chính năm quyền vô học ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, do thức diệt nên danh sắc diệt, do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt, do sáu xứ diệt nên xúc diệt, do xúc diệt nên thọ diệt, do thọ diệt nên ái diệt, do ái diệt nên thủ diệt, do thủ diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên sanh diệt, do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi.

ตานิเยว [Pg.55] อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน, อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính năm quyền vô học ấy được bao gồm trong ba uẩn – giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn.

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính năm quyền vô học ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới. Đây là sự thâm nhập bằng các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, không dẫn đến hữu. Đây là sự thâm nhập bằng các xứ.

‘‘อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี’’ติ อยํ สกฺกายทิฏฺฐิยา สมุคฺฆาโต, สา เสกฺขาวิมุตฺติ, ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

‘Vị ấy không quán xét rằng ‘đây là ta’’ là sự nhổ bật thân kiến, đó là sự giải thoát của bậc hữu học, chính năm quyền hữu học ấy. Đây là sự thâm nhập bằng các quyền.

ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Chính năm quyền hữu học ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi.

สาเยว วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính minh ấy là tuệ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn.

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính minh ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới, đây là sự thâm nhập bằng các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, đây là sự thâm nhập bằng các xứ.

เสกฺขาย จ วิมุตฺติยา อเสกฺขาย จ วิมุตฺติยา วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวาย. เตนาห ภควา ‘‘อุทฺธํ อโธ’’ติ.

Vị ấy được giải thoát bằng sự giải thoát của bậc hữu học và sự giải thoát của bậc vô học, đã vượt qua bộc lưu chưa từng vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh. Do đó, đức Thế Tôn đã nói ‘phía trên, phía dưới’.

๔๓. ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ, จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ, จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

“Đối với người nương tựa thì có sự dao động, đối với người không nương tựa thì không có sự dao động, khi không có sự dao động thì có sự an tịnh, khi có sự an tịnh thì không có sự nghiêng chiều, khi không có sự nghiêng chiều thì không có sự đến và đi, khi không có sự đến và đi thì không có sự tử và sanh, khi không có sự tử và sanh thì không có đời này, không có đời sau, không có khoảng giữa cả hai, đây chính là sự chấm dứt của khổ.”

‘‘นิสฺสิตสฺส จลิต’’นฺติ นิสฺสโย นาม ทุวิโธ ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺฐินิสฺสโย จ. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เจตนา, อยํ ตณฺหานิสฺสโย; ยา มูฬฺหสฺส เจตนา, อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย. เจตนา ปน สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา [Pg.56] วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

43. ‘Đối với người nương tựa thì có sự dao động’ có nghĩa là: sự nương tựa có hai loại là nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến. Trong đó, tư của người tham ái, đây là sự nương tựa vào ái; tư của người si mê, đây là sự nương tựa vào tà kiến. Và tư là hành, do hành làm duyên nên thức sanh, do thức làm duyên nên danh sắc sanh, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi.

ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เวทนา, อยํ สุขา เวทนา. ยา สมฺมูฬฺหสฺส เวทนา, อยํ อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา ทฺเว เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Trong đó, thọ của người tham ái, đây là lạc thọ. Thọ của người hoàn toàn si mê, đây là thọ bất khổ bất lạc, hai thọ này là thọ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn.

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อุเปกฺขินฺทฺริยํ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Trong đó, lạc thọ là hai quyền: lạc quyền và hỷ quyền, thọ bất khổ bất lạc là xả quyền. Đây là sự thâm nhập bằng các quyền.

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính những quyền ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là hữu lậu, dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới. Đây là sự thâm nhập bằng các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là hữu lậu, dẫn đến hữu, đây là sự thâm nhập bằng các xứ.

‘‘อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถี’’ติ สมถวเสน วา ตณฺหาย อนิสฺสิโต วิปสฺสนาวเส วา ทิฏฺฐิยา อนิสฺสิโต. ยา วิปสฺสนา อยํ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

‘Đối với người không nương tựa thì không có sự dao động’ có nghĩa là: hoặc không nương tựa vào ái theo cách của chỉ, hoặc không nương tựa vào tà kiến theo cách của quán. Tuệ quán nào, đây là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi.

สาเยว วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính tuệ quán ấy là tuệ uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn.

สาเยว วิปสฺสนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยญฺจ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Chính tuệ quán ấy là hai quyền: cần quyền và tuệ quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền.

สาเยว วิปสฺสนา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính tuệ quán ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ.

‘‘ปสฺสทฺธิยา สตี’’ติ ทุวิธา ปสฺสทฺธิ กายิกา จ เจตสิกา จ. ยํ กายิกํ สุขํ, อยํ กายปสฺสทฺธิ. ยํ เจตสิกํ สุขํ, อยํ เจตสิกา ปสฺสทฺธิ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ, ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต [Pg.57] วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘‘วิมุตฺต’’มิติ ญาณํ โหติ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. โส น นมติ รูเปสุ, น สทฺเทสุ, น คนฺเธสุ, น รเสสุ, น โผฏฺฐพฺเพสุ, น ธมฺเมสุ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส เยน รูเปน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส รูปสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา รูปสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส.

Về câu ‘Do khinh an, có chánh niệm,’ khinh an có hai loại: thân khinh an và tâm khinh an. Lạc nào thuộc về thân, đây là thân khinh an. Lạc nào thuộc về tâm, đây là tâm khinh an. Người có thân khinh an cảm thọ lạc, tâm của người có lạc được định tĩnh, người có tâm định tĩnh biết như thật, người biết như thật thì nhàm chán, người nhàm chán thì ly tham, do ly tham nên được giải thoát, khi đã giải thoát, trí khởi lên rằng: ‘đã giải thoát,’ vị ấy biết rằng: ‘sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy không thiên về các sắc, không thiên về các tiếng, không thiên về các mùi, không thiên về các vị, không thiên về các xúc, không thiên về các pháp. Với sắc nào mà người ta có thể mô tả Như Lai đang đứng hay đang đi, do sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly sắc ấy, vị ấy được giải thoát nơi sự đoạn tận của sắc. (Vị ấy) không chấp nhận rằng ‘Như Lai tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại.’ Mà trái lại, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy được xem là sâu xa, không thể đo lường, không thể tính đếm, đã tịch tịnh.

ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย. เยหิ สงฺขาเรหิ. เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส วิญฺญาณสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา วิญฺญาณสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘‘อาคตี’’ติ อิธาคติ. ‘‘คตี’’ติ เปจฺจภโว. อาคติคตีปิ น ภวนฺติ, ‘‘เนวิธา’’ติ ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ. ‘‘น หุร’’นฺติ ฉสุ พาหิเรสุ อายตเนสุ. ‘‘น อุภยมนฺตเรนา’’ติ ผสฺสสมุทิเตสุ ธมฺเมสุ อตฺตานํ น ปสฺสติ. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. โส ทุวิโธ โลกิโย จ โลกุตฺตโร จ. ตตฺถ โลกิโย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, ยาว ชรามรณา. โลกุตฺตโร สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชายติ, ยาว นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. เตนาห ภควา ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ…เป… เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

Với thọ nào… v.v… với tưởng nào. Với các hành nào. Với thức nào mà người ta có thể mô tả Như Lai đang đứng hay đang đi, do sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly thức ấy, vị ấy được giải thoát nơi sự đoạn tận của thức. (Vị ấy) không chấp nhận rằng ‘Như Lai tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại.’ Mà trái lại, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy được xem là sâu xa, không thể đo lường, không thể tính đếm, đã tịch tịnh. ‘Sự đến’ nghĩa là sự đến đây. ‘Sự đi’ nghĩa là đời sau. Sự đến và sự đi cũng không có. ‘Không ở đây’ nghĩa là trong sáu nội xứ. ‘Không ở kia’ nghĩa là trong sáu ngoại xứ. ‘Không ở giữa cả hai’ nghĩa là không thấy tự ngã trong các pháp sanh khởi cùng với xúc. ‘Đây là sự chấm dứt của khổ’ nghĩa là pháp duyên khởi. Pháp ấy có hai loại: thế gian và siêu thế. Trong đó, pháp thế gian là ‘do vô minh duyên hành,’ cho đến ‘già-chết.’ Pháp siêu thế là ‘người có giới thì không hối hận sanh khởi,’ cho đến ‘vị ấy biết không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Người có nương tựa thì có dao động, người không nương tựa thì không có dao động... cho đến... đây là sự chấm dứt của khổ.’

๔๔.

44.

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา;

ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต, ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต.

“Những sầu muộn hay than khóc nào, và những khổ đau nhiều loại ở trên đời; những điều này phát sanh do duyên vào điều khả ái, khi không có điều khả ái, những điều này không có.

ตสฺมา [Pg.58] หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

Do đó, những ai không có gì khả ái ở bất cứ đâu trên đời, họ được an lạc, không sầu muộn; do đó, người mong cầu trạng thái không sầu, không nhiễm ô, không nên làm cho bất cứ điều gì trở nên khả ái ở bất cứ đâu trên đời.”

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ ทุกฺขา เวทนา. ‘‘ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ สุขา เวทนา. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Câu ‘Những sầu muộn hay than khóc nào, và những khổ đau nhiều loại ở trên đời phát sanh do duyên vào điều khả ái’ – đây là khổ thọ. Câu ‘khi không có điều khả ái, những điều này không có’ – đây là lạc thọ. Thọ là thọ uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn.

เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Do thọ duyên ái, do ái duyên thủ, do thủ duyên hữu, do hữu duyên sanh, do sanh duyên già-chết, tất cả là như vậy. Đây là sự bao gồm theo các pháp duyên khởi.

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. ทุกฺขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Trong đó, lạc thọ là hai quyền: lạc quyền và hỷ quyền. Khổ thọ là hai quyền: khổ quyền và ưu quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền.

Chính các quyền ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là hữu lậu, là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là hữu lậu, là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ.

ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเกติ.

อิทํ ตณฺหาปหานํ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Đây là sự đoạn trừ ái. Do ái diệt nên thủ diệt, do thủ diệt nên hữu diệt, tất cả là như vậy. Đây là sự bao gồm theo các pháp duyên khởi.

ตํเยว ตณฺหาปหานํ สมโถ. โส สมโถ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Chính sự đoạn trừ ái ấy là chỉ. Chỉ ấy là hai quyền: niệm quyền và định quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền.

โสเยว สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính chỉ ấy là định uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn.

โสเยว สมโถ สงฺขารปริยาปนฺโน, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính chỉ ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới.

สา [Pg.59] ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘เย เกจิ โสกา’’ติ.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: “Những sầu muộn nào…”

กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

Đối với người đang mong cầu dục lạc, nếu điều ấy được thành tựu cho vị ấy; chắc chắn vị ấy có tâm hoan hỷ, người phải chết ấy đã đạt được điều mình mong muốn.

ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

Đối với chúng sanh đang mong cầu ấy, người đã sanh khởi lòng tham muốn; nếu những dục lạc ấy bị suy giảm, vị ấy bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng.

โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตีติ.

Vị nào tránh xa các dục lạc, như (tránh) đầu con rắn bằng bàn chân; vị ấy, người có chánh niệm, vượt qua được sự tham ái này ở trong đời.

ตตฺถ ยา ปีติมนตา, อยํ อนุนโย. ยทาห สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตีติ, อิทํ ปฏิฆํ. อนุนยํ ปฏิฆญฺจ ปน ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย จ ปน ทสรูปีนิ อายตนานิ ปทฏฺฐานํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ở đây, trạng thái hoan hỷ của tâm chính là sự thuận ái. Khi nói rằng: ‘bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng,’ đây là sự nghịch ý. Và sự thuận ái và sự nghịch ý là thuộc về phần của ái. Và đối với ái, mười xứ thuộc sắc là nền tảng. Đây là sự đi vào bằng các xứ.

ตานิเยว ทส รูปีนิ รูปกาโย นามสมฺปยุตฺโต, ตทุภยํ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Chính mười (xứ) thuộc sắc ấy là sắc thân, tương ưng với danh; cả hai điều ấy là danh sắc. Do duyên danh sắc, sáu xứ sanh khởi; do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi; do duyên xúc, thọ sanh khởi; do duyên thọ, ái sanh khởi, tất cả là như vậy. Đây là sự đi vào bằng duyên khởi.

ตเทว นามรูปํ ปญฺจกฺขนฺโธ;

อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา;

ตเทว นามรูปํ อฏฺฐารส ธาตุโย;

อยํ ธาตูหิ โอตรณา;

Chính danh sắc ấy là năm uẩn; đây là sự đi vào bằng các uẩn. Chính danh sắc ấy là mười tám giới; đây là sự đi vào bằng các giới.

ตตฺถ โย รูปกาโย อิมานิ ปญฺจ รูปีนิ อินฺทฺริยานิ, โย นามกาโย อิมานิ ปญฺจ อรูปีนิ อินฺทฺริยานิ, อิมานิ ทส อินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Ở đây, phần nào là sắc thân, đó là năm sắc quyền này; phần nào là danh thân, đó là năm vô sắc quyền này; đây là mười quyền. Đây là sự đi vào bằng các quyền.

ตตฺถ ยทาห –

Ở đây, khi nói rằng –

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

‘Vị nào tránh xa các dục lạc, như (tránh) đầu con rắn bằng bàn chân; vị ấy, người có chánh niệm, vượt qua được sự tham ái này ở trong đời.’

อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Đây là hữu dư y Niết-bàn giới, đây là sự đi vào bằng các giới.

สาเยว สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Chính hữu dư y Niết-bàn giới ấy là minh. Do minh sanh khởi, vô minh diệt; do vô minh diệt, các hành diệt, tất cả là như vậy. Đây là sự đi vào bằng duyên khởi.

สาเยว [Pg.60] วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính minh ấy là tuệ uẩn. Đây là sự đi vào bằng các uẩn.

สาเยว วิชฺชา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Chính minh ấy là hai quyền – tấn quyền và tuệ quyền. Đây là sự đi vào bằng các quyền.

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính minh ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là hữu phần, những hành ấy được thu nhiếp vào pháp giới. Đây là sự đi vào bằng các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘กามํ กามยมานสฺสา’’ติ.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là hữu phần. Đây là sự đi vào bằng các xứ. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Đối với người đang mong cầu dục lạc...’

เอตฺตาวตา ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ สโมสรโณตรณานิ ภวนฺติ. เอวํ ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ โอตาเรตพฺพานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

Với chừng ấy, duyên khởi, quyền, uẩn, giới, và xứ trở thành sự hội tụ và sự đi vào. Như vậy, duyên khởi, quyền, uẩn, giới, và xứ cần được đi vào. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Và cái nào là duyên khởi...’

นิยุตฺโต โอตรโณ หาโร.

Phương pháp đi vào đã được trình bày xong.

๑๓. โสธนหารวิภงฺโค

13. Phân tích về phương pháp thanh lọc.

๔๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หาโร? ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติคาถา. ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

45. Ở đây, thế nào là phương pháp thanh lọc? (Đó là) câu kệ: ‘Khi câu hỏi đã được trả lời...’ Giống như Tôn giả Ajita ở trong phẩm Pārāyana đã hỏi đức Thế Tôn một câu hỏi –

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

‘Thế gian bị cái gì che đậy? Do đâu thế gian không sáng tỏ? Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó? Cái gì là sự sợ hãi lớn lao của nó?’

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

‘(Đức Thế Tôn phán:) Này Ajita, thế gian bị vô minh che đậy. Do nghi ngờ và phóng dật, nó không sáng tỏ. Ta nói ái dục là sự thoa phết của nó, khổ là sự sợ hãi lớn lao của nó.’

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

Đối với câu hỏi: ‘Thế gian bị cái gì che đậy?’, (với câu trả lời:) ‘Thế gian bị vô minh che đậy,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Do đâu thế gian không sáng tỏ?’, (với câu trả lời:) ‘Do nghi ngờ và phóng dật, nó không sáng tỏ,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’, (với câu trả lời:) ‘Ta nói ái dục là sự thoa phết của nó,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Cái gì là sự sợ hãi lớn lao của nó?’, (với câu trả lời:) ‘Khổ là sự sợ hãi lớn lao của nó,’ chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị vô minh che đậy...’

‘‘สวนฺติ [Pg.61] สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ.

‘(Tôn giả Ajita thưa:) Các dòng chảy trôi khắp nơi; cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy? Xin Ngài hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy; các dòng chảy bị cái gì bịt lại?’

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

‘(Đức Thế Tôn phán:) Này Ajita, những dòng chảy nào có ở trong đời, chánh niệm là sự ngăn chặn của chúng. Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng bị bịt lại bởi trí tuệ.’

‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ ปญฺเห ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมิ’’นฺติ.

Đối với câu hỏi: ‘Các dòng chảy trôi khắp nơi; cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy?’, (với câu trả lời:) ‘Những dòng chảy nào có ở trong đời, chánh niệm là sự ngăn chặn của chúng,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Xin Ngài hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy; các dòng chảy bị cái gì bịt lại?’, (với câu trả lời:) ‘Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng bị bịt lại bởi trí tuệ,’ chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Những dòng chảy nào có ở trong đời...’

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

‘(Tôn giả Ajita thưa:) Thưa Ngài, cả trí tuệ và chánh niệm, và cả danh sắc nữa; khi được con hỏi, xin Ngài hãy giải thích điều này: điều này diệt tận ở đâu?’

ปญฺเห –

Đối với câu hỏi –

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

‘Câu hỏi này mà ngươi đã hỏi, này Ajita, Ta sẽ nói cho ngươi; nơi mà danh và sắc diệt tận không còn dư sót. Với sự diệt tận của thức, điều này diệt tận ở đây.’

สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉี’’ติ. ยตฺถ เอวํ สุทฺโธ อารมฺโภ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ อสุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติ.

Chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Câu hỏi này mà ngươi đã hỏi...’ Nơi nào chủ đề được thanh lọc như vậy, câu hỏi ấy được xem là đã trả lời. Nhưng nơi nào chủ đề chưa được thanh lọc, câu hỏi ấy chưa được xem là đã trả lời. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Khi câu hỏi đã được trả lời...’

นิยุตฺโต โสธโน หาโร.

Phương pháp thanh lọc đã được trình bày xong.

๑๔. อธิฏฺฐานหารวิภงฺโค

14. Phân Tích về Quyết Định Môn

๔๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หาโร? ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา’’ติ.

46. Trong đó, quyết định môn là gì? (Là phương pháp mà trong đó) ‘Các pháp được chỉ ra với tính đồng nhất, và cũng với tính dị biệt.’

เย ตตฺถ นิทฺทิฏฺฐา, ตถา เต ธารยิตพฺพา.

Những pháp nào được chỉ ra ở đó, chúng nên được ghi nhớ như vậy.

‘‘ทุกฺข’’นฺติ [Pg.62] เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ? ชาติ ทุกฺขา, ชรา ทุกฺขา, พฺยาธิ ทุกฺโข, มรณํ ทุกฺขํ, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา, รูปา ทุกฺขา, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Khổ’ là tính đồng nhất. Trong đó, khổ là gì? Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, gặp gỡ điều không ưa thích là khổ, biệt ly điều ưa thích là khổ, cầu mong mà không được cũng là khổ; tóm lại, năm thủ uẩn là khổ. Sắc là khổ, thọ là khổ, tưởng là khổ, các hành là khổ, thức là khổ. Đây là tính dị biệt.

‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถิทํ, กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. อยํ เวมตฺตตา.

‘Tập đế’ là tính đồng nhất. Trong đó, tập đế là gì? Chính là ái này, dẫn đến tái sanh, đi cùng với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Tức là, dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Đây là tính dị biệt.

‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. อยํ เวมตฺตตา.

‘Diệt đế’ là tính đồng nhất. Trong đó, diệt đế là gì? Chính là sự đoạn diệt không còn tàn dư, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ đối với chính ái ấy. Đây là tính dị biệt.

‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Con đường đưa đến sự diệt khổ’ là tính đồng nhất. Trong đó, con đường đưa đến sự diệt khổ là gì? Chính là Bát Thánh Đạo này. Tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây là tính dị biệt.

‘‘มคฺโค’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม มคฺโค? นิรยคามี มคฺโค ติรจฺฉานโยนิคามี มคฺโค เปตฺติวิสยคามี มคฺโค อสุรโยนิโย มคฺโค สคฺคคามิโย มคฺโค มนุสฺสคามี มคฺโค นิพฺพานคามี มคฺโค. อยํ เวมตฺตตา.

‘Con đường’ là tính đồng nhất. Trong đó, con đường là gì? Con đường đưa đến địa ngục, con đường đưa đến loài bàng sanh, con đường đưa đến cõi ngạ quỷ, con đường đưa đến loài a-tu-la, con đường đưa đến cõi trời, con đường đưa đến cõi người, con đường đưa đến Niết-bàn. Đây là tính dị biệt.

‘‘นิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม นิโรโธ? ปฏิสงฺขานิโรโธ อปฺปฏิสงฺขานิโรโธ อนุนยนิโรโธ ปฏิฆนิโรโธ มานนิโรโธ มกฺขนิโรโธ ปฬาสนิโรโธ อิสฺสานิโรโธ มจฺฉริยนิโรโธ สพฺพกิเลสนิโรโธ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Sự diệt’ là tính đồng nhất. Trong đó, sự diệt là gì? Trạch diệt, phi trạch diệt, sự diệt của ái luyến, sự diệt của sân hận, sự diệt của ngã mạn, sự diệt của sự phủ nhận công ơn, sự diệt của sự ganh đua, sự diệt của tật đố, sự diệt của bỏn xẻn, sự diệt của tất cả phiền não. Đây là tính dị biệt.

‘‘รูป’’นฺติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จาตุมหาภูติกํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปสฺส ปญฺญตฺติ. ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ? ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ.

‘Sắc’ là tính đồng nhất. Trong đó, sắc là gì? Sắc do bốn đại hiển tạo thành và sự chế định của sắc y sinh từ bốn đại hiển. Trong đó, bốn đại hiển là gì? Địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại.

๔๗. ทฺวีหิ อากาเรหิ ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ สงฺเขเปน จ วิตฺถาเรน จ. กถํ วิตฺถาเรน ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ? วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ [Pg.63] วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

47. Vị ấy nắm bắt các đại theo hai phương diện: tóm tắt và chi tiết. Nắm bắt các đại một cách chi tiết như thế nào? Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện, nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện, nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện, và nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện.

กตเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ มตฺถเก มตฺถลุงฺคนฺติ อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện nào? Có trong thân này: tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, thức ăn mới, phân, và não trong đầu. Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện này.

กตเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

Vị ấy nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện nào? Có trong thân này: mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, nước mắt, mỡ lỏng, nước bọt, nước mũi, dịch khớp, và nước tiểu. Vị ấy nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện này.

กตเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีรียติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, อิเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

Vị ấy nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện nào? Nhờ đó mà thân được sưởi ấm, nhờ đó mà thân bị già đi, nhờ đó mà thân bị thiêu đốt, và nhờ đó mà những gì đã ăn, uống, nhai, nếm được tiêu hóa hoàn toàn. Vị ấy nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện này.

กตเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส อิติ, อิเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

Vị ấy nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện nào? Gió đi lên, gió đi xuống, gió trong bụng, gió trong ruột, gió lưu chuyển khắp các chi thể, hơi thở vô và hơi thở ra. Vị ấy nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện này.

เอวํ อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา, ยถา จนฺทนิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สงฺการฏฺฐานํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา วจฺจกุฏึ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สิวถิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย. เอวเมว อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ เอวํ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต [Pg.64] อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา. เตนาห ภควา ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ, ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. อยํ เวมตฺตตา.

Như vậy, khi ghi nhận, cân nhắc, thẩm sát, thâm nhập, và quán xét các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện này về phương diện tự tánh, vị ấy không thấy bất cứ điều gì đáng nắm giữ, dù là thân hay một phần của thân, cũng giống như người tìm kiếm trong đống rác hôi thối mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm ở nơi đổ rác mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm trong nhà xí mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm trong tử thi mà không thấy gì đáng nắm giữ. Cũng chính như vậy, khi ghi nhận, cân nhắc, thẩm sát, thâm nhập, và quán xét các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện này về phương diện tự tánh, vị ấy không thấy bất cứ điều gì đáng nắm giữ, dù là thân hay một phần của thân. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Quả vậy, địa đại nào thuộc nội phần, và địa đại nào thuộc ngoại phần, cả hai chỉ là địa đại. Điều ấy cần phải được thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ như vậy, vị ấy nhàm chán đối với địa đại, tâm ly tham đối với địa đại. Quả vậy, thủy đại nào thuộc nội phần, và thủy đại nào thuộc ngoại phần… vân vân… Quả vậy, hỏa đại nào thuộc nội phần, và hỏa đại nào thuộc ngoại phần… vân vân… Quả vậy, phong đại nào thuộc nội phần, và phong đại nào thuộc ngoại phần, cả hai chỉ là phong đại. Điều ấy cần phải được thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ như vậy, vị ấy nhàm chán đối với phong đại, tâm ly tham đối với phong đại.’ Đây là sự khác biệt.

๔๘. ‘‘อวิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสลฺลกฺขณา อนุปลกฺขณา อปจฺจุปลกฺขณา อสมเวกฺขณํ อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ. อยํ เวมตฺตตา.

48. ‘Vô minh’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là vô minh? Không biết về khổ, không biết về khổ tập, không biết về khổ diệt, không biết về con đường đưa đến khổ diệt, không biết về quá khứ, không biết về vị lai, không biết về quá khứ và vị lai, không biết về các pháp do duyên này mà sanh khởi theo lý duyên khởi. Sự không biết như vậy là không biết, không thấy, không chứng ngộ, không giác ngộ, không liễu tri, không thâm nhập, không ghi nhận, không nhận thức, không trực nhận, không quán xét, không trực chứng, trí tuệ kém cỏi, sự ngu si, không tỉnh giác, si mê, mê muội, hôn ám, vô minh, bộc lưu vô minh, ách vô minh, tùy miên vô minh, triền cái vô minh, then cài vô minh, si mê là gốc rễ bất thiện. Đây là sự khác biệt.

‘‘วิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา วิชฺชา? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สํลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก [Pg.65] ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Minh’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là minh? Tri kiến về khổ, tri kiến về khổ tập, tri kiến về khổ diệt, tri kiến về con đường đưa đến khổ diệt, tri kiến về quá khứ, tri kiến về vị lai, tri kiến về quá khứ và vị lai, tri kiến về các pháp do duyên này mà sanh khởi theo lý duyên khởi. Trí tuệ như vậy là tuệ, tuệ tri, sự thẩm sát, sự phân tích, trạch pháp, sự ghi nhận, sự nhận thức, sự trực nhận, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh tế, sự sáng suốt, sự tư duy, sự thẩm tra, sự quảng bác, sự minh mẫn, sự hướng dẫn, minh sát, tỉnh giác, sự thúc đẩy, trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, gươm tuệ, lâu đài tuệ, ánh sáng tuệ, quang minh tuệ, ngọn đuốc tuệ, bảo vật tuệ, vô si, trạch pháp, chánh kiến, trạch pháp giác chi, chi phần của đạo, thuộc về đạo. Đây là sự khác biệt.

‘‘สมาปตฺตี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติ? สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ, เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ. วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺตีติ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Sự chứng đắc’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là sự chứng đắc? Sự chứng đắc của chúng sanh có tưởng, sự chứng đắc của chúng sanh vô tưởng, sự chứng đắc phi tưởng phi phi tưởng, sự chứng đắc Thức Vô Biên Xứ, và sự chứng đắc diệt tận định. Đây là sự khác biệt.

‘‘ฌายี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ฌายี? อตฺถิ เสกฺโข ฌายี, อตฺถิ อเสกฺโข ฌายี, เนวเสกฺขนาเสกฺโข ฌายี, อาชานิโย ฌายี, อสฺสขลุงฺโก ฌายี, ทิฏฺฐุตฺตโร ฌายี, ตณฺหุตฺตโร ฌายี, ปญฺญุตฺตโร ฌายี. อยํ เวมตฺตตา.

‘Người hành thiền’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là người hành thiền? Có người hành thiền là bậc hữu học, có người hành thiền là bậc vô học, có người hành thiền không phải hữu học cũng không phải vô học, có người hành thiền thuần thục, có người hành thiền không thuần thục, có người hành thiền vượt trội về kiến, có người hành thiền vượt trội về ái, có người hành thiền vượt trội về tuệ. Đây là sự khác biệt.

‘‘สมาธี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม สมาธิ? สรโณ สมาธิ, อรโณ สมาธิ, สเวโร สมาธิ, อเวโร สมาธิ, สพฺยาปชฺโช สมาธิ, อพฺยาปชฺโช สมาธิ, สปฺปีติโก สมาธิ, นิปฺปีติโก สมาธิ, สามิโส สมาธิ, นิรามิโส สมาธิ, สสงฺขาโร สมาธิ, อสงฺขาโร สมาธิ, เอกํสภาวิโต สมาธิ, อุภยํสภาวิโต สมาธิ, อุภยโต ภาวิตภาวโน สมาธิ, สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ, หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ, โลกิโย สมาธิ, โลกุตฺตโร สมาธิ, มิจฺฉาสมาธิ, สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Định’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là định? Định có phiền não, định không có phiền não, định có sân hận, định không có sân hận, định có hỷ, định không có hỷ, định thuộc về vật chất, định không thuộc về vật chất, định có sự nỗ lực, định không có sự nỗ lực, định được tu tập một phần, định được tu tập cả hai phần, định được tu tập từ cả hai phía, định có tầm có tứ, định không có tầm chỉ có tứ, định không có tầm không có tứ, định thuộc phần thoái thất, định thuộc phần an trú, định thuộc phần thù thắng, định thuộc phần xuyên thấu, định thuộc thế gian, định thuộc siêu thế, tà định, chánh định. Đây là sự khác biệt.

‘‘ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ปฏิปทา? อาคาฬฺหปฏิปทา, นิชฺฌามปฏิปทา, มชฺฌิมปฏิปทา, อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Con đường thực hành’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là con đường thực hành? Con đường thực hành đắm chìm, con đường thực hành thiêu đốt, con đường thực hành trung đạo, con đường thực hành không kham nhẫn, con đường thực hành kham nhẫn, con đường thực hành quân bình, con đường thực hành điều phục, con đường thực hành khổ và thắng trí chậm, con đường thực hành khổ và thắng trí nhanh, con đường thực hành lạc và thắng trí chậm, con đường thực hành lạc và thắng trí nhanh. Đây là sự khác biệt.

‘‘กาโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม กาโย? นามกาโย รูปกาโย จ. ตตฺถ กตโม รูปกาโย? เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท [Pg.66] อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ มตฺถลุงฺคนฺติ – อยํ รูปกาโย. นามกาโย นาม เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ ผสฺโส มนสิกาโรติ – อยํ นามกาโยติ. อยํ เวมตฺตตา.

“Thân” (kāyo) có nghĩa là sự đồng nhất. Trong đó, thân là gì? Là danh thân và sắc thân. Trong đó, sắc thân là gì? Tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, màng phổi, lá lách, phổi, ruột già, ruột non, thức ăn mới, phân, mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, nước mắt, mỡ lỏng, nước bọt, nước mũi, mỡ khớp, nước tiểu, và óc – đây là sắc thân. Gọi là danh thân gồm có: thọ, tưởng, tư, tâm, xúc, và tác ý – đây là danh thân. Đây là sự khác biệt.

เอวํ โย ธมฺโม ยสฺส ธมฺมสฺส สมานภาโว, โส ธมฺโม ตสฺส ธมฺมสฺส เอกตฺตตาย เอกี ภวติ. เยน เยน วา ปน วิลกฺขโณ, เตน เตน เวมตฺตํ คจฺฉติ. เอวํ สุตฺเต วา เวยฺยากรเณ วา คาถายํ วา ปุจฺฉิเตน วีมํสยิตพฺพํ, กึ เอกตฺตตาย ปุจฺฉติ, อุทาหุ เวมตฺตตายาติ. ยทิ เอกตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เอกตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ เวมตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เวมตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ สตฺตาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, สตฺตาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ ธมฺมาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, ธมฺมาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยถา ยถา วา ปน ปุจฺฉิตํ, ตถา ตถา วิสชฺชยิตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา’’ติ.

Như vậy, pháp nào có bản chất tương đồng với pháp nào, thì pháp ấy trở nên đồng nhất với pháp kia về phương diện đồng nhất. Còn về phương diện nào có đặc tính khác biệt, thì về phương diện ấy nó trở thành khác biệt. Như vậy, khi được hỏi trong Kinh, Vô Thí Thuyết, hay Kệ, cần phải xem xét rằng: có phải hỏi về phương diện đồng nhất, hay là về phương diện khác biệt? Nếu được hỏi về phương diện đồng nhất, cần phải trả lời theo phương diện đồng nhất. Nếu được hỏi về phương diện khác biệt, cần phải trả lời theo phương diện khác biệt. Nếu được hỏi dựa trên lập trường chúng sanh, cần phải trả lời dựa trên lập trường chúng sanh. Nếu được hỏi dựa trên lập trường pháp, cần phải trả lời dựa trên lập trường pháp. Hoặc, được hỏi như thế nào, cần phải trả lời như thế ấy. Vì thế, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: “Các pháp về phương diện đồng nhất”.

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หาโร.

Dứt Lập Trường Môn.

๑๕. ปริกฺขารหารวิภงฺโค

15. Phân Tích Duyên Trợ Môn

๔๙. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

49. Trong đó, Duyên Trợ Môn là gì? “Những pháp nào sanh ra pháp nào”.

โย ธมฺโม ยํ ธมฺมํ ชนยติ, ตสฺส โส ปริกฺขาโร. กึลกฺขโณ ปริกฺขาโร? ชนกลกฺขโณ ปริกฺขาโร. ทฺเว ธมฺมา ชนยนฺติ เหตุ จ ปจฺจโย จ. ตตฺถ กึลกฺขโณ เหตุ, กึลกฺขโณ ปจฺจโย? อสาธารณลกฺขโณ เหตุ, สาธารณลกฺขโณ ปจฺจโย. ยถา กึ ภเว? ยถา องฺกุรสฺส นิพฺพตฺติยา พีชํ อสาธารณํ, ปถวี อาโป จ สาธารณา. องฺกุรสฺส หิ ปถวี อาโป จ ปจฺจโย สภาโว เหตุ. ยถา วา ปน ฆเฏ ทุทฺธํ ปกฺขิตฺตํ ทธิ ภวติ, น จตฺถิ เอกกาลสมวธานํ ทุทฺธสฺส จ ทธิสฺส จ. เอวเมวํ นตฺถิ เอกกาลสมวธานํ เหตุสฺส จ ปจฺจยสฺส จ.

Pháp nào sanh ra pháp nào, pháp ấy là duyên trợ của pháp kia. Duyên trợ có đặc tính gì? Duyên trợ có đặc tính sanh khởi. Có hai pháp sanh khởi: nhân (hetu) và duyên (paccayo). Trong đó, nhân có đặc tính gì, duyên có đặc tính gì? Nhân có đặc tính không chung, duyên có đặc tính chung. Ví như thế nào? Ví như đối với sự phát sanh của mầm cây, hạt giống là (nhân) không chung, còn đất và nước là (duyên) chung. Thật vậy, đối với mầm cây, đất và nước là duyên, còn tự tánh (hạt giống) là nhân. Hoặc ví như sữa được đổ vào trong bình trở thành sữa chua, và không có sự đồng hiện trong cùng một thời điểm của sữa và sữa chua. Cũng như vậy, không có sự đồng hiện trong cùng một thời điểm của nhân và duyên.

อยญฺหิ สํสาโร สเหตุ สปฺปจฺจโย นิพฺพตฺโต. วุตฺตํ หิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิติ อวิชฺชา อวิชฺชาย เหตุ อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย. ปุริมิกา อวิชฺชา ปจฺฉิมิกาย อวิชฺชาย เหตุ. ตตฺถ ปุริมิกา อวิชฺชา อวิชฺชานุสโย [Pg.67] ปจฺฉิมิกา อวิชฺชา อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ, ปุริมิโก อวิชฺชานุสโย ปจฺฉิมิกสฺส อวิชฺชาปริยุฏฺฐานสฺส เหตุภูโต ปริพฺรูหนาย, พีชงฺกุโร วิย สมนนฺตรเหตุตาย. ยํ ปน ยตฺถ ผลํ นิพฺพตฺตติ, อิทมสฺส ปรมฺปรเหตุตาย เหตุภูตํ. ทุวิโธ หิ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ, เอวํ อวิชฺชายปิ ทุวิโธ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ.

Thật vậy, vòng luân hồi này được phát sanh có nhân và có duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: “Do vô minh làm duyên, các hành sanh khởi; do các hành làm duyên, thức sanh khởi”, như vậy là toàn bộ Lý Duyên Khởi. Do đó, vô minh là nhân cho vô minh, còn tác ý không như lý là duyên. Vô minh trước là nhân cho vô minh sau. Trong đó, vô minh trước là vô minh tùy miên, vô minh sau là vô minh triền phược. Vô minh tùy miên trước trở thành nhân cho sự tăng trưởng của vô minh triền phược sau, giống như hạt giống và mầm cây, do tính chất là nhân vô gián. Còn quả nào sanh khởi ở đâu, cái này trở thành nhân cho nó do tính chất là nhân kế tục. Thật vậy, nhân có hai loại: nhân vô gián và nhân kế tục. Cũng vậy, đối với vô minh cũng có hai loại nhân: nhân vô gián và nhân kế tục.

ยถา วา ปน ถาลกญฺจ วฏฺฏิ จ เตลญฺจ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ น สภาวเหตุ, น หิ สกฺกา ถาลกญฺจ วฏฺฏิญฺจ เตลญฺจ อนคฺคิกํ ทีเปตุํ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ. ปทีโป วิย สภาโว เหตุ โหติ. อิติ สภาโว เหตุ, ปรภาโว ปจฺจโย. อชฺฌตฺติโก เหตุ, พาหิโร ปจฺจโย. ชนโก เหตุ, ปริคฺคาหโก ปจฺจโย. อสาธารโณ เหตุ, สาธารโณ ปจฺจโย.

Hoặc ví như đĩa đèn, bấc đèn và dầu là những thứ trở thành duyên cho ngọn đèn, chứ không phải là nhân tự tánh. Thật vậy, không thể thắp sáng đĩa đèn, bấc đèn và dầu khi không có lửa. Giống như ngọn đèn (trước), tự tánh là nhân. Do đó, tự tánh là nhân, tha tánh là duyên. Pháp bên trong là nhân, pháp bên ngoài là duyên. Pháp sanh khởi là nhân, pháp hỗ trợ là duyên. Pháp không chung là nhân, pháp chung là duyên.

อวุปจฺเฉทตฺโถ สนฺตติ อตฺโถ, นิพฺพตฺติ อตฺโถ ผลตฺโถ, ปฏิสนฺธิ อตฺโถ ปุนพฺภวตฺโถ, ปลิโพธตฺโถ ปริยุฏฺฐานตฺโถ, อสมุคฺฆาตตฺโถ อนุสยตฺโถ, อสมฺปฏิเวธตฺโถ อวิชฺชตฺโถ, อปริญฺญาตตฺโถ วิญฺญาณสฺส พีชตฺโถ. ยตฺถ อวุปจฺเฉโท ตตฺถ สนฺตติ, ยตฺถ สนฺตติ ตตฺถ นิพฺพตฺติ, ยตฺถ นิพฺพตฺติ ตตฺถ ผลํ, ยตฺถ ผลํ ตตฺถ ปฏิสนฺธิ, ยตฺถ ปฏิสนฺธิ ตตฺถ ปุนพฺภโว, ยตฺถ ปุนพฺภโว ตตฺถ ปลิโพโธ, ยตฺถ ปลิโพโธ ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ, ยตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ตตฺถ อสมุคฺฆาโต. ยตฺถ อสมุคฺฆาโต ตตฺถ อนุสโย, ยตฺถ อนุสโย ตตฺถ อสมฺปฏิเวโธ, ยตฺถ อสมฺปฏิเวโธ ตตฺถ อวิชฺชา, ยตฺถ อวิชฺชา ตตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ, ยตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ ตตฺถ พีชตฺโถ.

Ý nghĩa không gián đoạn là ý nghĩa tương tục, ý nghĩa phát sanh là ý nghĩa quả, ý nghĩa tái sanh là ý nghĩa tái hữu, ý nghĩa chướng ngại là ý nghĩa triền phược, ý nghĩa không bị diệt trừ là ý nghĩa tùy miên, ý nghĩa không thông suốt là ý nghĩa vô minh, ý nghĩa không liễu tri là ý nghĩa hạt giống của thức. Nơi nào có sự không gián đoạn, nơi đó có sự tương tục. Nơi nào có sự tương tục, nơi đó có sự phát sanh. Nơi nào có sự phát sanh, nơi đó có quả. Nơi nào có quả, nơi đó có sự tái sanh. Nơi nào có sự tái sanh, nơi đó có tái hữu. Nơi nào có tái hữu, nơi đó có chướng ngại. Nơi nào có chướng ngại, nơi đó có triền phược. Nơi nào có triền phược, nơi đó có sự không bị diệt trừ. Nơi nào có sự không bị diệt trừ, nơi đó có tùy miên. Nơi nào có tùy miên, nơi đó có sự không thông suốt. Nơi nào có sự không thông suốt, nơi đó có vô minh. Nơi nào có vô minh, nơi đó có thức hữu lậu không được liễu tri. Nơi nào có thức hữu lậu không được liễu tri, nơi đó có ý nghĩa hạt giống.

สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, ปญฺญากฺขนฺโธ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, วิมุตฺติกฺขนฺโธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย.

Giới uẩn là duyên cho định uẩn, định uẩn là duyên cho tuệ uẩn, tuệ uẩn là duyên cho giải thoát uẩn, giải thoát uẩn là duyên cho giải thoát tri kiến uẩn. Sự hiểu biết do nghe là duyên cho sự hiểu biết về hỷ, sự hiểu biết về hỷ là duyên cho sự hiểu biết về chừng mực, sự hiểu biết về chừng mực là duyên cho sự hiểu biết về tự thân.

ยถา วา ปน จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ตตฺถ จกฺขุ อาธิปเตยฺยปจฺจยตาย ปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจยตาย ปจฺจโย. อาโลโก สนฺนิสฺสยตาย ปจฺจโย, มนสิกาโร สภาโว เหตุ[Pg.68]. สงฺขารา วิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. วิญฺญาณํ นามรูปสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ผสฺโส เวทนาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เวทนา ตณฺหาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ตณฺหา อุปาทานสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. อุปาทานํ ภวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ภโว ชาติยา ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชาติ ชรามรณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชรามรณํ โสกสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โสโก ปริเทวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ปริเทโว ทุกฺขสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ทุกฺขํ โทมนสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โทมนสฺสํ อุปายาสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย สพฺโพ โส ปริกฺขาโร. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

Ví như, do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức sanh khởi. Trong đó, con mắt là duyên theo nghĩa tăng thượng duyên, các sắc là duyên theo nghĩa sở duyên duyên. Ánh sáng là duyên theo nghĩa y chỉ duyên, tác ý là nhân đồng bản chất. Các hành là duyên của thức, là nhân đồng bản chất. Thức là duyên của danh sắc, là nhân đồng bản chất. Danh sắc là duyên của sáu xứ, là nhân đồng bản chất. Sáu xứ là duyên của xúc, là nhân đồng bản chất. Xúc là duyên của thọ, là nhân đồng bản chất. Thọ là duyên của ái, là nhân đồng bản chất. Ái là duyên của thủ, là nhân đồng bản chất. Thủ là duyên của hữu, là nhân đồng bản chất. Hữu là duyên của sanh, là nhân đồng bản chất. Sanh là duyên của già chết, là nhân đồng bản chất. Già chết là duyên của sầu, là nhân đồng bản chất. Sầu là duyên của bi, là nhân đồng bản chất. Bi là duyên của khổ, là nhân đồng bản chất. Khổ là duyên của ưu, là nhân đồng bản chất. Ưu là duyên của não, là nhân đồng bản chất. Như vậy, bất cứ y duyên nào, tất cả đều là vật dụng. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Những pháp nào làm sanh khởi pháp nào’.

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หาโร.

Phần cú pháp về vật dụng đã được trình bày xong.

๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺโค

16. Phân tích về phương pháp chuyển dụng

๕๐. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํมูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา’’ติ.

16. Trong ấy, cú pháp chất chồng là gì? ‘Những pháp nào là gốc rễ của pháp nào, và những pháp nào có cùng một nghĩa đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết’.

เอกสฺมึ ปทฏฺฐาเน ยตฺตกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ สมาโรปยิตพฺพานิ. ยถา อาวฏฺเฏ หาเร พหุกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺตีติ. ตตฺถ สมาโรปนา จตุพฺพิธา ปทฏฺฐานํ, เววจนํ, ภาวนา, ปหานมิติ.

50. Trong một nhân gần, bao nhiêu nhân gần (khác) quy tụ vào, tất cả chúng đều phải được chất chồng lên. Giống như trong cú pháp chuyển tiếp, nhiều nhân gần quy tụ vào. Trong đó, sự chất chồng có bốn loại: nhân gần, đồng nghĩa, sự tu tập, và sự đoạn trừ.

ตตฺถ กตมา ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา?

Trong đó, sự chất chồng bằng nhân gần là gì?

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời chư Phật dạy.

ตสฺส กึ ปทฏฺฐานํ? ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ – อิทํ ปทฏฺฐานํ; ตตฺถ ยํ กายิกญฺจ วาจสิกญฺจ สุจริตํ, อยํ สีลกฺขนฺโธ. มโนสุจริเต ยา อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท จ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ. ยา สมฺมาทิฏฺฐิ, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ [Pg.69] จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนา ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ.

Nhân gần của giáo huấn ấy là gì? Ba thiện hạnh – thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh – đây là nhân gần. Trong đó, thiện hạnh thuộc thân và khẩu, đây là giới uẩn. Trong ý thiện hạnh, sự không tham lam và không sân hận, đây là định uẩn. Chánh kiến, đây là tuệ uẩn. Đây là nhân gần. Trong đó, giới uẩn và định uẩn là chỉ, tuệ uẩn là quán. Đây là nhân gần. Trong đó, quả của chỉ là tâm giải thoát do ly tham, quả của quán là tuệ giải thoát do ly vô minh. Đây là nhân gần.

วนํ วนถสฺส ปทฏฺฐานํ. กิญฺจ วนํ? โก จ วนโถ? วนํ นาม ปญฺจ กามคุณา, ตณฺหา วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม นิมิตฺตคฺคาโห ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา. วนโถ นาม เตสํ เตสํ องฺคปจฺจงฺคานํ อนุพฺยญฺชนคฺคาโห ‘‘อโห จกฺขุ, อโห โสตํ, อโห ฆานํ, อโห ชิวฺหา, อโห กาโย, อิติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ อปริญฺญาตานิ. ยํ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ, อยํ วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม อนุสโย. วนโถ นาม ปริยุฏฺฐานํ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห ภควา ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจา’’ติ. อยํ ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา.

Rừng là nhân gần của bụi rậm. Rừng là gì? Bụi rậm là gì? Rừng tức là năm dục công đức, ái là bụi rậm. Đây là nhân gần. Rừng tức là sự nắm bắt tướng ‘đàn bà’ hay ‘đàn ông’. Bụi rậm tức là sự nắm bắt tướng phụ của các chi phần lớn nhỏ: ‘Ồ, mắt đẹp thay! Ồ, tai đẹp thay! Ồ, mũi đẹp thay! Ồ, lưỡi đẹp thay! Ồ, thân đẹp thay!’. Đây là nhân gần. Rừng tức là sáu xứ trong và ngoài chưa được liễu tri. Do duyên cả hai xứ ấy mà kiết sử sanh khởi, đây là bụi rậm. Đây là nhân gần. Rừng tức là tùy miên. Bụi rậm tức là triền. Đây là nhân gần. Do đó, Thế Tôn đã nói: ‘Hãy chặt cả rừng và bụi rậm’. Đây là sự chất chồng bằng nhân gần.

๕๑. ตตฺถ กตมา เววจเนน สมาโรปนา? ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ เสกฺขผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อเสกฺขผลํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อคฺคผลํ อรหตฺตํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ กามธาตุสมติกฺกมนํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ เตธาตุสมติกฺกมนํ. อิทํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺญาพลํ, อธิปญฺญาสิกฺขา, ปญฺญากฺขนฺโธ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค, ญาณํ, สมฺมาทิฏฺฐิ, ตีรณา, สนฺตีรณา, หิรี, วิปสฺสนา, ธมฺเม ญาณํ, สพฺพํ, อิทํ เววจนํ. อยํ เววจเนน สมาโรปนา.

Trong đó, sự chất chồng bằng từ đồng nghĩa là gì? ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘hữu học quả’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘vô học quả’. Đây là từ đồng nghĩa. ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘bất lai quả’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘thượng quả’, là ‘A-la-hán quả’. Đây là từ đồng nghĩa. ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘sự vượt qua Dục giới’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘sự vượt qua tam giới’. Đây là từ đồng nghĩa. Tuệ quyền, tuệ lực, tăng thượng tuệ học, tuệ uẩn, trạch pháp giác chi, xả giác chi, trí, chánh kiến, sự thẩm sát, sự thẩm xét, tàm, quán, trí về pháp, tất cả những điều này là từ đồng nghĩa. Đây là sự chất chồng bằng từ đồng nghĩa.

ตตฺถ กตมา ภาวนาย สมาโรปนา? ยถาห ภควา ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ, อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ’’. อาตาปีติ วีริยินฺทฺริยํ. สมฺปชาโนติ ปญฺญินฺทฺริยํ. สติมาติ สตินฺทฺริยํ. วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสนฺติ สมาธินฺทฺริยํ. เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน? เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สพฺเพ[Pg.70]. เกน การเณน? สพฺเพ หิ โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา นิยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อยํ ภาวนาย สมาโรปนา.

51. Trong đó, sự chất chồng bằng sự tu tập là gì? Như Thế Tôn đã nói: ‘Này Tỳ khưu, do đó, ở đây, thầy hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời’. ‘Nhiệt tâm’ là tấn quyền. ‘Tỉnh giác’ là tuệ quyền. ‘Chánh niệm’ là niệm quyền. ‘Nhiếp phục tham ưu ở đời’ là định quyền. Như vậy, đối với người sống quán thân trên thân, bốn niệm xứ đi đến sự viên mãn trong tu tập. Do nguyên nhân gì? Do bốn quyền có cùng một đặc tính. Khi bốn niệm xứ được tu tập, bốn chánh cần đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi bốn chánh cần được tu tập, bốn như ý túc đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi bốn như ý túc được tu tập, năm quyền đi đến sự viên mãn trong tu tập. Như vậy là tất cả. Do nguyên nhân gì? Vì tất cả các pháp Bồ-đề phần đưa đến giác ngộ đều có cùng một đặc tính là đặc tính xuất ly, do có cùng một đặc tính, các pháp ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập. Đây là sự chất chồng bằng sự tu tập.

ตตฺถ กตมา ปหาเนน สมาโรปนา? กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, กพฬีกาโร จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, กามุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, กามโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อภิชฺฌากายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, กามาสเวน จ อนาสโว ภวติ, กาโมฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, ราคสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, รูปูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, รูปธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ.

Ở đây, thế nào là sự áp đặt bằng cách đoạn trừ? Vị ấy sống quán thân trên thân, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘tịnh trong cái bất tịnh’, và đoàn thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi dục thủ, và không còn bị trói buộc bởi dục lậu, và không còn bị trói buộc bởi tham thân phược, và không còn lậu hoặc bởi dục lậu, và vượt qua được dục bộc, và không còn bị mũi tên tham ái đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là sắc, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong sắc giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì yêu.

เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, ผสฺโส จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ภวูปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ภวโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, พฺยาปาทกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ภวาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ภโวฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โทสสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, เวทนูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, เวทนาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โทสาคตึ คจฺฉติ.

Vị ấy sống quán thọ trên các thọ, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘lạc trong cái khổ’, và xúc thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi hữu thủ, và không còn bị trói buộc bởi hữu lậu, và không còn bị trói buộc bởi sân thân phược, và không còn lậu hoặc bởi hữu lậu, và vượt qua được hữu bộc, và không còn bị mũi tên sân hận đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là thọ, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong thọ giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì ghét.

จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, วิญฺญาณํ จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ทิฏฺฐุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ทิฏฺฐิโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, สีลพฺพตปรามาสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ทิฏฺฐาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ทิฏฺโฐฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, มานสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, สญฺญูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สญฺญาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ภยาคตึ คจฺฉติ.

Vị ấy sống quán tâm trên tâm, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘thường trong cái vô thường’, và thức thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi kiến thủ, và không còn bị trói buộc bởi kiến lậu, và không còn bị trói buộc bởi giới cấm thủ thân phược, và không còn lậu hoặc bởi kiến lậu, và vượt qua được kiến bộc, và không còn bị mũi tên mạn đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là tưởng, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong tưởng giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì sợ.

ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, มโนสญฺเจตนา จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, อตฺตวาทุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, อวิชฺชาโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, อวิชฺชาสเวน จ อนาสโว ภวติ, อวิชฺโชฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โมหสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ[Pg.71], สงฺขารูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สงฺขารธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โมหาคตึ คจฺฉติ. อยํ ปหาเนน สมาโรปนา.

Vị ấy sống quán pháp trên các pháp, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘ngã trong cái vô ngã’, và tư niệm thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi ngã luận thủ, và không còn bị trói buộc bởi vô minh lậu, và không còn bị trói buộc bởi ‘đây là sự thật’ chấp thân phược, và không còn lậu hoặc bởi vô minh lậu, và vượt qua được vô minh bộc, và không còn bị mũi tên si đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là hành, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong hành giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì si. Đây là sự áp đặt bằng cách đoạn trừ.

เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Do đó, Tôn giả Mahākaccāna đã nói:

‘‘เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ.

‘Những pháp nào có gốc rễ nào, và những từ nào có cùng một nghĩa đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết; những pháp ấy cần được áp đặt, đây là phương pháp áp đặt.’

นิยุตฺโต สมาโรปโน หาโร.

Phương pháp áp đặt đã được trình bày.

นิฏฺฐิโต จ หารวิภงฺโค.

Và sự phân tích các phương pháp đã được hoàn tất.

๑. เทสนาหารสมฺปาโต

1. Sự tương hợp của phương pháp thuyết giảng

๕๒.

52.

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

‘Trước tiên, mười sáu phương pháp, sau khi đã xem xét các phương hướng bằng cách quan sát phương hướng; tóm tắt lại bằng phương pháp cái móc, nên trình bày kinh bằng ba phương pháp.’

วุตฺตา, ตสฺสา นิทฺเทโส กุหึ ทฏฺฐพฺโพ? หารสมฺปาเต. ตตฺถ กตโม เทสนาหารสมฺปาโต?

Đã được nói, sự giải thích của nó nên được thấy ở đâu? Trong phần Tương hợp các phương pháp. Ở đây, thế nào là sự tương hợp của phương pháp thuyết giảng?

‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ;

ถินมิทฺธาภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉตี’’ติ.

‘Với tâm không được phòng hộ, và bị tà kiến tàn phá; bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, người ấy đi vào quyền lực của Ma vương.’

อรกฺขิเตน จิตฺเตนาติ กึ เทสยติ, ปมาทํ ตํ มจฺจุโน ปทํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิหตํ นาม วุจฺจติ ยทา ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, โส วิปลฺลาโส. โส ปน วิปลฺลาโส กึลกฺขโณ? วิปรีตคฺคาหลกฺขโณ วิปลฺลาโส. โส กึ วิปลฺลาสยติ? ตโย ธมฺเม สญฺญํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิมิติ. โส กุหึ วิปลฺลาสยติ? จตูสุ อตฺตภาววตฺถูสุ, รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ.

Với câu ‘với tâm không được phòng hộ’, Ngài thuyết giảng điều gì? (Ngài thuyết giảng) sự phóng dật, đó là con đường của tử thần. Với câu ‘và bị tà kiến tàn phá’, được gọi là bị tà kiến tàn phá là khi người ấy thấy ‘thường trong cái vô thường’, đó là sự điên đảo. Vậy sự điên đảo ấy có đặc tính gì? Sự điên đảo có đặc tính là chấp thủ sai lệch. Nó làm điên đảo điều gì? Ba pháp: tưởng, tâm, và kiến. Nó làm điên đảo ở đâu? Trong năm vật thể của tự ngã: người ấy quán sát sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc trong tự ngã, hoặc tự ngã trong sắc. Tương tự như vậy đối với thọ… tưởng… hành… người ấy quán sát thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức trong tự ngã, hoặc tự ngã trong thức.

ตตฺถ [Pg.72] รูปํ ปฐมํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ. เวทนา ทุติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. สญฺญา สงฺขารา จ ตติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. วิญฺญาณํ จตุตฺถํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส สํกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตณฺหานิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. ทิฏฺฐินิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ.

Ở đây, sắc là vật thể điên đảo thứ nhất: ‘tịnh trong cái bất tịnh’. Thọ là vật thể điên đảo thứ hai: ‘lạc trong cái khổ’. Tưởng và hành là vật thể điên đảo thứ ba: ‘ngã trong cái vô ngã’. Thức là vật thể điên đảo thứ tư: ‘thường trong cái vô thường’. Hai pháp là cấu uế của tâm – là ái và vô minh. Tâm bị ái che lấp bị điên đảo bởi hai sự điên đảo: ‘tịnh trong cái bất tịnh’ và ‘lạc trong cái khổ’. Tâm bị kiến che lấp bị điên đảo bởi hai sự điên đảo: ‘thường trong cái vô thường’ và ‘ngã trong cái vô ngã’.

ตตฺถ โย ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส, โส อตีตํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, อตีตํ เวทนํ…เป… อตีตํ สญฺญํ, อตีเต สงฺขาเร…เป… อตีตํ วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตตฺถ โย ตณฺหาวิปลฺลาโส, โส อนาคตํ รูปํ อภินนฺทติ, อนาคตํ เวทนํ…เป… อนาคตํ สญฺญํ, อนาคเต สงฺขาเร, อนาคตํ วิญฺญาณํ อภินนฺทติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตาหิ วิสุชฺฌนฺตํ จิตฺตํ วิสุชฺฌติ. เตสํ อวิชฺชานีวรณานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ สนฺธาวนฺตานํ สํสรนฺตานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรกายํ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส.

Ở đây, sự điên đảo về kiến là, nó quán sát sắc trong quá khứ là tự ngã, thọ trong quá khứ… tưởng trong quá khứ, hành trong quá khứ… thức trong quá khứ là tự ngã. Ở đây, sự điên đảo về ái là, nó vui thích sắc trong tương lai, thọ trong tương lai… tưởng trong tương lai, hành trong tương lai, thức trong tương lai. Hai pháp là phiền não phụ của tâm – là ái và vô minh. Khi thanh tịnh khỏi chúng, tâm trở nên thanh tịnh. Đối với những chúng sanh có vô minh là triền cái, có ái là kiết sử, đang trôi lăn, đang luân hồi, điểm khởi đầu không được biết đến; khi thì vào địa ngục, khi thì vào loài bàng sanh, khi thì vào cõi ngạ quỷ, khi thì vào cõi a-tu-la, khi thì vào cõi trời, khi thì vào cõi người.

ถินมิทฺธาภิภูเตนาติ. ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา; มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ. วสํ มารสฺส คจฺฉตีติ กิเลสมารสฺส จ สตฺตมารสฺส จ วสํ คจฺฉติ, โส หิ นิวุโต สํสาราภิมุโข โหติ. อิมานิ ภควตา ทฺเว สจฺจานิ เทสิตานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. เยน จ ปริชานาติ เยน จ ปชหติ, อยํ มคฺโค. ยํ ตณฺหาย อวิชฺชาย จ ปหานํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตนา’’ติ. เตนาหายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ.

Bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm. Hôn trầm là trạng thái không khỏe mạnh, không dễ sử dụng của tâm; thụy miên là trạng thái co rút của thân. Đi vào quyền lực của ma có nghĩa là đi vào quyền lực của phiền não ma và thiên tử ma, vị ấy bị che lấp, hướng về vòng luân hồi. Hai sự thật này được Đức Thế Tôn thuyết giảng: khổ và tập. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng: để liễu tri khổ và đoạn trừ tập. Cái mà nhờ đó vị ấy liễu tri và nhờ đó đoạn trừ, đây là Đạo. Sự đoạn trừ tham ái và vô minh, đây là Diệt. Đây là bốn sự thật. Do đó, Đức Thế Tôn nói: ‘với tâm không được phòng hộ’. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana nói: ‘vị ngọt và sự nguy hiểm’.

นิยุตฺโต เทสนา หารสมฺปาโต.

Sự tương ứng của phương pháp thuyết giảng đã được áp dụng.

๒. วิจยหารสมฺปาโต

2. Sự tương ứng của phương pháp phân tích.

๕๓. ตตฺถ [Pg.73] กตโม วิจโย หารสมฺปาโต? ตตฺถ ตณฺหา ทุวิธา กุสลาปิ อกุสลาปิ. อกุสลา สํสารคามินี, กุสลา อปจยคามินี ปหานตณฺหา. มาโนปิ ทุวิโธ กุสโลปิ อกุสโลปิ. ยํ มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ, อยํ มาโน กุสโล. โย ปน มาโน ทุกฺขํ นิพฺพตฺตยติ, อยํ มาโน อกุสโล. ตตฺถ ยํ เนกฺขมฺมสิตํ โทมนสฺสํ กุทาสฺสุนามาหํ ตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสํ ยํ อริยา สนฺตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ตสฺส อุปฺปชฺชติ ปิหา, ปิหาปจฺจยา โทมนสฺสํ, อยํ ตณฺหา กุสลา ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, ตทารมฺมณา กุสลา อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ.

53. Trong đó, sự tương ứng của phương pháp phân tích là gì? Ở đây, tham ái có hai loại: thiện và bất thiện. Bất thiện dẫn đến luân hồi, thiện dẫn đến sự chấm dứt, là tham ái để đoạn trừ. Mạn cũng có hai loại: thiện và bất thiện. Mạn nào mà nương vào đó để đoạn trừ mạn, mạn này là thiện. Còn mạn nào làm phát sinh khổ, mạn này là bất thiện. Ở đây, ưu liên quan đến xuất ly (khởi lên như sau): ‘Khi nào ta sẽ chứng ngộ, thành tựu và an trú trong xứ ấy, xứ an tịnh mà các bậc Thánh đã chứng ngộ, thành tựu và an trú?’ Nơi vị ấy, sự khao khát khởi lên; do khao khát làm duyên, ưu khởi lên. Tham ái này là thiện. Tâm giải thoát do ly tham, (tham ái) có đối tượng đó là thiện; tuệ giải thoát do ly vô minh.

ตสฺสา โก ปวิจโย? อฏฺฐ มคฺคงฺคานิ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. โส กตฺถ ทฏฺฐพฺโพ? จตุตฺเถ ฌาเน ปารมิตาย. จตุตฺเถ หิ ฌาเน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ จิตฺตํ ภาวยติ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อนงฺคณํ วิคตูปกฺกิเลสํ มุทุ กมฺมนิยํ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ. โส ตตฺถ อฏฺฐวิธํ อธิคจฺฉติ ฉ อภิญฺญา ทฺเว จ วิเสเส, ตํ จิตฺตํ ยโต ปริสุทฺธํ, ตโต ปริโยทาตํ, ยโต ปริโยทาตํ, ตโต อนงฺคณํ, ยโต อนงฺคณํ, ตโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ยโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ตโต มุทุ, ยโต มุทุ, ตโต กมฺมนิยํ, ยโต กมฺมนิยํ, ตโต ฐิตํ, ยโต ฐิตํ, ตโต อาเนญฺชปฺปตฺตํ. ตตฺถ องฺคณา จ อุปกฺกิเลสา จ ตทุภยํ ตณฺหาปกฺโข. ยา จ อิญฺชนา ยา จ จิตฺตสฺส อฏฺฐิติ, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

Sự phân tích về nó là gì? Tám đạo chi: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Nó nên được thấy ở đâu? Trong thiền thứ tư. Vì trong thiền thứ tư, vị ấy tu tập tâm có tám chi: trong sạch, sáng chói, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến bất động. Ở đó, vị ấy đạt được tám loại: sáu thắng trí và hai điều đặc biệt. Tâm ấy, vì trong sạch, nên sáng chói; vì sáng chói, nên không tỳ vết; vì không tỳ vết, nên không cấu uế; vì không cấu uế, nên nhu nhuyến; vì nhu nhuyến, nên dễ sử dụng; vì dễ sử dụng, nên vững chắc; vì vững chắc, nên đạt đến bất động. Ở đây, tỳ vết và cấu uế, cả hai thuộc về phe tham ái. Sự dao động và sự không vững chắc của tâm, đây thuộc về phe tà kiến.

จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ จตุตฺถชฺฌาเน นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อวสิฏฺฐํ ภวติ. โส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรติ, ตสฺส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรโต จตุตฺถชฺฌาเน โอฬาริกา สญฺญา สณฺฐหติ อุกฺกณฺฐา จ ปฏิฆสญฺญา, โส สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺตํ อากาส’’นฺติ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺตึ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อภิญฺญาภินีหาโร รูปสญฺญา โวกาโร นานตฺตสญฺญา สมติกฺกมติ ปฏิฆสญฺญา จสฺส อพฺภตฺถํ คจฺฉติ, เอวํ สมาธิ ตสฺส สมาหิตสฺส โอภาโส อนฺตรธายติ ทสฺสนญฺจ รูปานํ, โส สมาธิ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ[Pg.74]. อนภิชฺฌาสหคตํ เม มานสํ สพฺพโลเก, อพฺยาปนฺนํ เม จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ, อารทฺธํ เม วีริยํ ปคฺคหิตํ, ปสฺสทฺโธ เม กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ เม จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อุปฏฺฐิตา เม สติ อสมฺมุฏฺฐา, ตตฺถ ยญฺจ อนภิชฺฌาสหคตํ มานสํ สพฺพโลเก ยญฺจ อพฺยาปนฺนํ จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ ยญฺจ อารทฺธํ วีริยํ ปคฺคหิตํ ยญฺจ สมาหิตํ จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อยํ สมโถ. โย ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, อยํ สมาธิปริกฺขาโร. ยา อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา อยํ วิปสฺสนา.

Bốn quyền: khổ quyền, ưu quyền, lạc quyền, và hỷ quyền, chúng diệt trong thiền thứ tư; xả quyền còn lại nơi vị ấy. Vị ấy tác ý đến định cao hơn một cách an tịnh. Đối với vị ấy đang tác ý đến định cao hơn một cách an tịnh, trong thiền thứ tư, tưởng thô, sự bất mãn và đối ngại tưởng tồn tại. Vị ấy, do hoàn toàn vượt qua các sắc tưởng, do sự biến mất của các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các tưởng đa dạng, (nghĩ rằng) ‘Không gian là vô biên’, chứng ngộ, thành tựu và an trú trong Không vô biên xứ định. Sự hướng tâm đến thắng trí, sự phân loại sắc tưởng, vượt qua tưởng đa dạng, và đối ngại tưởng của vị ấy đi đến chỗ biến mất. Như vậy, đối với vị ấy đã nhập định, định, ánh sáng và sự thấy các sắc biến mất. Định ấy có sáu chi phần nên được quán xét: ‘Tâm ý của ta trong toàn thể thế gian đi liền với vô tham. Tâm của ta đối với tất cả chúng sinh không có sân. Tinh tấn của ta đã được khởi xướng, đã được nỗ lực. Thân của ta đã được khinh an, không bứt rứt. Tâm của ta đã được định tĩnh, không phân tán. Niệm của ta đã được thiết lập, không quên lãng.’ Ở đây, tâm ý đi liền với vô tham trong toàn thể thế gian, và tâm không có sân đối với tất cả chúng sinh, và tinh tấn đã được khởi xướng, đã được nỗ lực, và tâm đã được định tĩnh, không phân tán, tất cả đây là chỉ. Thân đã được khinh an, không bứt rứt, đây là vật trợ của định. Niệm đã được thiết lập, không quên lãng, đây là quán.

๕๔. โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ. อยํ สมาธิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนสุโข’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อายตึ สุขวิปาโก’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อริโย นิรามิโส’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อกาปุริสเสวิโต’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘สนฺโต เจว ปณีโต จ ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จา’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตํ โข ปนิมํ สมาธึ ‘‘สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตตฺถ โย จ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข โย จ สมาธิ อายตึ สุขวิปาโก อยํ สมโถ. โย จ สมาธิ อริโย นิรามิโส, โย จ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต, โย จ สมาธิ สนฺโต เจว ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จ ยญฺจาหํ ตํ โข ปนิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามีติ, อยํ วิปสฺสนา.

54. Định ấy cần được biết theo năm cách. Đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là an lạc trong hiện tại’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này có quả an lạc trong tương lai’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là thánh thiện, không vật chất’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này được các bậc thiện nhân thực hành’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là tịch tịnh, vi diệu, đạt được do sự an tịnh, đạt được do sự nhất tâm, và không phải đạt được do sự chế ngự và ngăn ngừa có cố gắng’. Đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Ta chánh niệm khi nhập định này và chánh niệm khi xuất định’. Trong ấy, định nào là an lạc trong hiện tại và định nào có quả an lạc trong tương lai, đây là Samatha (chỉ). Và định nào là thánh thiện, không vật chất; định nào được các bậc thiện nhân thực hành; định nào là tịch tịnh, vi diệu, đạt được do sự an tịnh, đạt được do sự nhất tâm, và không phải đạt được do sự chế ngự và ngăn ngừa có cố gắng; và rằng: ‘Ta chánh niệm khi nhập định này và chánh niệm khi xuất định’, đây là Vipassanā (quán).

โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ปีติผรณตา สุขผรณตา เจโตผรณตา อาโลกผรณตา ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ตตฺถ โย จ ปีติผรโณ โย จ สุขผรโณ โย จ เจโตผรโณ, อยํ สมโถ. โย จ อาโลกผรโณ ยญฺจ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วิปสฺสนา.

Định ấy cần được biết theo năm cách: sự biến mãn của hỷ, sự biến mãn của lạc, sự biến mãn của tâm, sự biến mãn của ánh sáng, và tướng trạng để phản khán. Trong ấy, sự biến mãn của hỷ, sự biến mãn của lạc, và sự biến mãn của tâm, đây là Samatha. Sự biến mãn của ánh sáng và tướng trạng để phản khán, đây là Vipassanā.

๕๕. ทส [Pg.75] กสิณายตนานิ ปถวีกสิณํ อาโปกสิณํ เตโชกสิณํ วาโยกสิณํ นีลกสิณํ ปีตกสิณํ โลหิตกสิณํ โอทาตกสิณํ อากาสกสิณํ วิญฺญาณกสิณํ. ตตฺถ ยญฺจ ปถวีกสิณํ ยญฺจ อาโปกสิณํ เอวํ สพฺพํ, ยญฺจ โอทาตกสิณํ. อิมานิ อฏฺฐ กสิณานิ สมโถ. ยญฺจ อากาสกสิณํ ยญฺจ วิญฺญาณกสิณํ, อยํ วิปสฺสนา. เอวํ สพฺโพ อริโย มคฺโค เยน เยน อากาเรน วุตฺโต, เตน เตน สมถวิปสฺสเนน โยชยิตพฺโพ. เต ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตา อนิจฺจตาย ทุกฺขตาย อนตฺตตาย. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยมาโน ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยติ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ. ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ.

55. Mười xứ kasiṇa là: địa kasiṇa, thủy kasiṇa, hỏa kasiṇa, phong kasiṇa, thanh kasiṇa, hoàng kasiṇa, xích kasiṇa, bạch kasiṇa, hư không kasiṇa, và thức kasiṇa. Trong ấy, địa kasiṇa, thủy kasiṇa, và như vậy tất cả cho đến bạch kasiṇa, tám kasiṇa này là Samatha. Hư không kasiṇa và thức kasiṇa, đây là Vipassanā. Như vậy, toàn bộ Thánh đạo, theo bất cứ cách thức nào đã được nói đến, cần được kết hợp với Samatha và Vipassanā theo cách thức ấy. Chúng được bao gồm bởi ba pháp: bởi tính vô thường, bởi tính khổ, bởi tính vô ngã. Vị ấy, khi tu tập Samatha-Vipassanā, tu tập ba cửa giải thoát. Khi tu tập ba cửa giải thoát, vị ấy tu tập ba uẩn. Khi tu tập ba uẩn, vị ấy tu tập Thánh đạo Tám ngành.

ราคจริโต ปุคฺคโล อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิจิตฺตสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โลภํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต สุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต สุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต ราคมลํ ปวาเหนฺโต ราครชํ นิทฺธุนนฺโต ราควิสํ วเมนฺโต ราคคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต ราคสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต ราคชฏํ วิชเฏนฺโต. โทสจริโต ปุคฺคโล อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิสีลสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โทสํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต ทุกฺขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต ทุกฺขเวทนํ ปริชานนฺโต โทสมลํ ปวาเหนฺโต โทสรชํ นิทฺธุนนฺโต โทสวิสํ วเมนฺโต โทสคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โทสสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โทสชฏํ วิชเฏนฺโต. โมหจริโต ปุคฺคโล สุญฺญตวิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิปญฺญาสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โมหํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต โมหมลํ ปวาเหนฺโต โมหรชํ นิทฺธุนนฺโต โมหวิสํ วเมนฺโต โมหคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โมหสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โมหชฏํ วิชเฏนฺโต.

Người có tánh tham xuất ly bằng cửa giải thoát vô tướng, trong khi thực hành tăng thượng tâm học, từ bỏ tham là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ lạc, liễu tri lạc thọ, cuốn trôi cấu uế tham, rũ sạch bụi bặm tham, nôn ra nọc độc tham, dập tắt ngọn lửa tham, nhổ lên mũi tên tham, gỡ rối kết tham. Người có tánh sân xuất ly bằng cửa giải thoát vô nguyện, trong khi thực hành tăng thượng giới học, từ bỏ sân là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ khổ, liễu tri khổ thọ, cuốn trôi cấu uế sân, rũ sạch bụi bặm sân, nôn ra nọc độc sân, dập tắt ngọn lửa sân, nhổ lên mũi tên sân, gỡ rối kết sân. Người có tánh si xuất ly bằng cửa giải thoát không, trong khi thực hành tăng thượng tuệ học, từ bỏ si là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ không khổ không lạc, liễu tri thọ không khổ không lạc, cuốn trôi cấu uế si, rũ sạch bụi bặm si, nôn ra nọc độc si, dập tắt ngọn lửa si, nhổ lên mũi tên si, gỡ rối kết si.

ตตฺถ สุญฺญตวิโมกฺขมุขํ ปญฺญากฺขนฺโธ, อนิมิตฺตวิโมกฺขมุขํ สมาธิกฺขนฺโธ, อปฺปณิหิตวิโมกฺขมุขํ สีลกฺขนฺโธ. โส ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ, ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. ตตฺถ ยา จ สมฺมาวาจา โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาอาชีโว, อยํ สีลกฺขนฺโธ, โย จ สมฺมาวายาโม [Pg.76] ยา จ สมฺมาสติ โย จ สมฺมาสมาธิ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ, ยา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โย จ สมฺมาสงฺกปฺโป, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ.

Trong ấy, cửa giải thoát không là tuệ uẩn, cửa giải thoát vô tướng là định uẩn, cửa giải thoát vô nguyện là giới uẩn. Vị ấy, khi tu tập ba cửa giải thoát thì tu tập ba uẩn; khi tu tập ba uẩn thì tu tập Thánh đạo Tám ngành. Trong ấy, chánh ngữ, chánh nghiệp, và chánh mạng, đây là giới uẩn. Chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, đây là định uẩn. Chánh kiến và chánh tư duy, đây là tuệ uẩn.

ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. โย สมถวิปสฺสนํ ภาเวติ, ตสฺส ทฺเว ภวงฺคานิ ภาวนํ คจฺฉนฺติ กาโย จิตฺตญฺจ, ภวนิโรธคามินี ปฏิปทา ทฺเว ปทานิ สีลํ สมาธิ จ. โส โหติ ภิกฺขุ ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ. กาเย ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาวายาโม จ, สีเล ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาวาจา สมฺมาอาชีโว จ, จิตฺเต ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ จ, ปญฺญาย ภาวิยมานาย ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป จ.

Trong ấy, giới uẩn và định uẩn là Samatha; tuệ uẩn là Vipassanā. Vị nào tu tập Samatha-Vipassanā, đối với vị ấy hai yếu tố của hữu đi đến sự tu tập: thân và tâm; con đường đưa đến sự diệt của hữu, hai nền tảng là giới và định. Vị Tỳ khưu ấy là người có thân được tu tập, có giới được tu tập, có tâm được tu tập, có tuệ được tu tập. Khi thân được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh nghiệp và chánh tinh tấn. Khi giới được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh ngữ và chánh mạng. Khi tâm được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh niệm và chánh định. Khi tuệ được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh kiến và chánh tư duy.

ตตฺถ โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาวายาโม สิยา กายิโก สิยา เจตสิโก, ตตฺถ โย กายสงฺคโห, โส กาเย ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ, โย จิตฺตสงฺคโห, โส จิตฺเต ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยนฺโต ปญฺจวิธํ อธิคมํ คจฺฉติ ขิปฺปาธิคโม จ โหติ, วิมุตฺตาธิคโม จ โหติ, มหาธิคโม จ โหติ, วิปุลาธิคโม จ โหติ, อนวเสสาธิคโม จ โหติ. ตตฺถ สมเถน ขิปฺปาธิคโม จ มหาธิคโม จ วิปุลาธิคโม จ โหติ, วิปสฺสนาย วิมุตฺตาธิคโม จ อนวเสสาธิคโม จ โหติ.

Trong các pháp ấy, chánh nghiệp nào và chánh tinh tấn nào, có khi thuộc về thân, có khi thuộc về tâm. Trong đó, pháp nào được nhiếp bởi thân, pháp ấy khi thân được tu tập thì đi đến sự tu tập; pháp nào được nhiếp bởi tâm, pháp ấy khi tâm được tu tập thì đi đến sự tu tập. Vị ấy, trong khi tu tập chỉ và quán, đạt đến sự chứng đắc có năm loại: có sự chứng đắc nhanh chóng, có sự chứng đắc do giải thoát, có sự chứng đắc vĩ đại, có sự chứng đắc rộng lớn, và có sự chứng đắc không còn dư sót. Trong đó, do chỉ mà có sự chứng đắc nhanh chóng, sự chứng đắc vĩ đại, và sự chứng đắc rộng lớn; do quán mà có sự chứng đắc do giải thoát và sự chứng đắc không còn dư sót.

๕๖. ตตฺถ โย เทสยติ, โส ทสพลสมนฺนาคโต สตฺถา โอวาเทน สาวเก น วิสํวาทยติ. โส ติวิธํ อิทํ กโรถ อิมินา อุปาเยน กโรถ อิทํ โว กุรุมานานํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ, โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ ตถากโรนฺโต ตถาปฏิปชฺชนฺโต ตํ ภูมึ น ปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ อปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ ปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

56. Trong đó, vị nào thuyết giảng, vị Đạo sư ấy, người thành tựu mười lực, không làm cho các đệ tử sai lệch bằng lời giáo huấn. Vị ấy giáo huấn theo ba cách: 'Hãy làm điều này. Hãy làm bằng phương tiện này. Điều này sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho các ngươi, những người đang làm.' Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi làm như vậy, trong khi thực hành như vậy, mà sẽ không đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này không có. Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi không làm viên mãn giới uẩn, mà sẽ tuần tự đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này không có. Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi làm viên mãn giới uẩn, mà sẽ tuần tự đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này có.

สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต สโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สพฺพาสวปริกฺขีณสฺส เต สโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ เนตํ [Pg.77] ฐานํ วิชฺชติ. ยสฺส เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ปุพฺเพน อปรํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ น สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

Đối với Ngài, là bậc Chánh Đẳng Giác, mà có người nói rằng: 'Những pháp này chưa được Ngài giác ngộ,' trường hợp này không có. Đối với Ngài, là bậc đã tận trừ tất cả lậu hoặc, mà có người nói rằng: 'Những lậu hoặc này chưa được Ngài tận trừ,' trường hợp này không có. Pháp được Ngài thuyết giảng vì mục đích nào, mà pháp ấy không đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này không có. Vị đệ tử của Ngài, người thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, mà vị ấy sẽ không chứng ngộ được sự chứng đắc thù thắng, cao thượng, vượt lên trên những gì đã đạt được trước đó, trường hợp này không có.

เย โข ปน ธมฺมา อนฺตรายิกา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา อนิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา นิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต สอุปาทิเสโส อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

Lại nữa, những pháp nào là pháp chướng ngại, mà đối với người thực hành chúng, chúng không đủ để gây chướng ngại, trường hợp này không có. Lại nữa, những pháp nào là pháp không đưa đến sự xuất ly, mà chúng đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này không có. Lại nữa, những pháp nào là pháp đưa đến sự xuất ly, mà chúng đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này có. Lại nữa, vị đệ tử của Ngài, người còn hữu dư y, sẽ không tuần tự đạt đến vô dư y Niết-bàn giới, trường hợp này không có.

ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอวํ ปิตรํ, อรหนฺตํ, ภิกฺขุํ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺย อปิ ชีวิตเหตูติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Người có chánh kiến thành tựu mà lại đoạt mạng mẹ, hoặc dùng tay hay chân đánh đập tàn nhẫn, trường hợp này không có; kẻ phàm phu đoạt mạng mẹ, hoặc dùng tay hay chân đánh đập tàn nhẫn, trường hợp này có. Tương tự như vậy đối với cha, vị A-la-hán, vị tỳ-khưu. Người có chánh kiến thành tựu mà lại phá hòa hợp Tăng, hoặc gây chia rẽ trong Tăng, trường hợp này không có; kẻ phàm phu phá hòa hợp Tăng, hoặc gây chia rẽ trong Tăng, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu với tâm ác ý làm thân Như Lai chảy máu, hoặc với tâm ác ý phá hoại bảo tháp của Như Lai đã nhập diệt, trường hợp này không có. Kẻ phàm phu với tâm ác ý làm thân Như Lai chảy máu, hoặc với tâm ác ý phá hoại bảo tháp của Như Lai đã nhập diệt, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại chấp nhận một vị đạo sư khác, dù chỉ vì mạng sống, trường hợp này không có; kẻ phàm phu chấp nhận một vị đạo sư khác, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại tìm kiếm một đối tượng cúng dường khác ở ngoài giáo pháp này, trường hợp này không có; kẻ phàm phu tìm kiếm một đối tượng cúng dường khác ở ngoài giáo pháp này, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại tin vào sự thanh tịnh qua các điềm lành ồn ào, trường hợp này không có. Kẻ phàm phu tin vào sự thanh tịnh qua các điềm lành ồn ào, trường hợp này có.

๕๗. อิตฺถี ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มาโร ปาปิมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มาโร ปาปิมา [Pg.78] สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มหาพฺรหฺมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มหาพฺรหฺมา สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

57. Một người nữ là vua Chuyển Luân, trường hợp này không có; một người nam là vua Chuyển Luân, trường hợp này có. Một người nữ là Sakka, vua của chư thiên, trường hợp này không có; một người nam là Sakka, vua của chư thiên, trường hợp này có. Một người nữ là Ma vương Pāpimā, trường hợp này không có; một người nam là Ma vương Pāpimā, trường hợp này có. Một người nữ là Đại Phạm Thiên, trường hợp này không có; một người nam là Đại Phạm Thiên, trường hợp này có. Một người nữ là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trường hợp này không có; một người nam là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trường hợp này có.

ทฺเว ตถาคตา อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ วา ธมฺมํ วา เทเสยฺยุนฺติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, เอโกว ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา ธมฺมํ วา เทเสสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Hai vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, không trước không sau, cùng sanh khởi trong một thế giới giới, hoặc cùng thuyết giảng Chánh pháp, trường hợp này không có. Chỉ một vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sẽ sanh khởi trong một thế giới giới, hoặc sẽ thuyết giảng Chánh pháp, trường hợp này có.

ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ติณฺณํ สุจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ สุจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Đối với ba ác hạnh, quả báo được mong cầu, được ưa thích, được yêu mến, được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này không thể có. Đối với ba ác hạnh, quả báo không được mong cầu, không được ưa thích, không được yêu mến, không được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này có thể có. Đối với ba thiện hạnh, quả báo không được mong cầu, không được ưa thích, không được yêu mến, không được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này không thể có. Đối với ba thiện hạnh, quả báo được mong cầu, được ưa thích, được yêu mến, được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này có thể có.

อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุหโก ลปโก เนมิตฺตโก กุหนลปนเนมิตฺตกตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อนุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค อภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา สพฺพโทสาปคโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อิทํ วุจฺจติ ฐานาฏฺฐานญาณํ ปฐมํ ตถาคตพลํ.

Một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, là người lừa dối, ba hoa, ra hiệu, sau khi đã lấy sự lừa dối, ba hoa, ra hiệu làm việc đi đầu, không từ bỏ năm triền cái là những phiền não của tâm, làm suy yếu trí tuệ, sống với niệm không được an lập trong bốn niệm xứ, không tu tập bảy giác chi, rồi sẽ chứng ngộ vô thượng chánh đẳng giác, trường hợp này không thể có. Một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, đã thoát ly mọi lỗi lầm, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những phiền não của tâm, làm suy yếu trí tuệ, sống với niệm được an lập trong bốn niệm xứ, sau khi đã tu tập bảy giác chi, rồi sẽ chứng ngộ vô thượng chánh đẳng giác, trường hợp này có thể có. Trí tuệ nào ở đây về nhân, về trường hợp, không có giới hạn, đây được gọi là trí về xứ và phi xứ, là Như Lai lực thứ nhất.

อิติ ฐานาฏฺฐานคตา สพฺเพ ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา เกจิ สคฺคูปคา เกจิ อปายูปคา เกจิ นิพฺพานูปคา, เอวํ ภควา อาห –

Như vậy, tất cả những gì liên quan đến xứ và phi xứ đều có bản chất hủy hoại, có bản chất biến mất, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Một số đi đến cõi trời, một số đi đến cõi khổ, một số đi đến Niết-bàn. Đức Thế Tôn đã nói như vậy:

๕๘.

58.

สพฺเพ [Pg.79] สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ;

ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา;

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ;

อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ.

Tất cả chúng sanh sẽ chết, vì mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội. Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục, và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành. Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc.

สพฺเพ สตฺตาติ อริยา จ อนริยา จ สกฺกายปริยาปนฺนา จ สกฺกายวีติวตฺตา จ. มริสฺสนฺตีติ ทฺวีหิ มรเณหิ ทนฺธมรเณน จ อทนฺธมรเณน จ, สกฺกายปริยาปนฺนานํ อทนฺธมรณํ สกฺกายวีติวตฺตานํ ทนฺธมรณํ. มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺติ ขยา อายุสฺส อินฺทฺริยานํ อุปโรธา ชีวิตปริยนฺโต มรณปริยนฺโต. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺตีติ กมฺมสฺสกตา. ปุญฺญปาปผลูปคาติ กมฺมานํ ผลทสฺสาวิตา จ อวิปฺปวาโส จ.

‘Tất cả chúng sanh’ là các bậc Thánh và phàm phu, những người còn trong thân kiến và những người đã vượt qua thân kiến. ‘Sẽ chết’ là bởi hai loại chết: cái chết chậm và cái chết không chậm. Đối với những người còn trong thân kiến là cái chết không chậm, đối với những người đã vượt qua thân kiến là cái chết chậm. ‘Mạng sống có cái chết là cùng tận’ là do sự cạn kiệt của tuổi thọ, do sự chấm dứt của các căn, sự kết thúc của mạng sống là sự kết thúc của cái chết. ‘Họ sẽ đi theo nghiệp của mình’ là nghiệp là sở hữu của họ. ‘Là những người thừa hưởng quả của phước và tội’ là sự biểu hiện quả của các nghiệp và sự không thể tách rời (khỏi quả của nó).

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตาติ อปุญฺญสงฺขารา. ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตินฺติ ปุญฺญสงฺขารา สุคตึ คมิสฺสนฺติ. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ สพฺพสงฺขารานํ สมติกฺกมนํ. เตนาห ภควา – ‘‘สพฺเพ…เป… นาสวา’’ติ.

‘Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là các hành phi phước. ‘Và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành’ là các hành phước sẽ đi đến cõi lành. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự vượt qua tất cả các hành. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Tất cả…(v.v.)…không còn lậu hoặc’.

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาคาฬฺหา จ นิชฺฌามา จ ปฏิปทา. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มชฺฌิมา ปฏิปทา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส. เอวํ สํสารํ นิพฺพตฺตยติ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อิเม ตโย วฏฺฏา ทุกฺขวฏฺโฏ กมฺมวฏฺโฏ กิเลสวฏฺโฏ. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ติณฺณํ วฏฺฏานํ วิวฏฺฏนา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาทีนโว, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ อสฺสาโท, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ นิสฺสรณํ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ เหตุ จ ผลญฺจ, ปญฺจกฺขนฺธา ผลํ, ตณฺหา เหตุ, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มคฺโค จ ผลญฺจ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส, โส สํกิเลโส ติวิโธ ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโสติ.

‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội. Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là pháp hành đáng sợ và thiêu đốt. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là trung đạo. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận, họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là sự ô nhiễm. Như vậy, nó tạo ra luân hồi. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là ba vòng luân hồi: khổ luân, nghiệp luân, phiền não luân. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự chấm dứt ba vòng luân hồi. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là sự nguy hại, ‘và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành’ là sự thỏa mãn, ‘còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự thoát ly. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là nhân và quả, năm uẩn là quả, ái là nhân, ‘còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là đạo và quả. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là sự ô nhiễm, sự ô nhiễm ấy có ba loại: ái ô nhiễm, kiến ô nhiễm, và ác hạnh ô nhiễm.

๕๙. ตตฺถ [Pg.80] ตณฺหาสํกิเลโส ตีหิ ตณฺหาหิ นิทฺทิสิตพฺโพ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิโต, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสาย ตณฺหาย ชาลินิยา วิจริตานิ. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลโส อุจฺเฉทสสฺสเตน นิทฺทิสิตพฺโพ, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ, ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลโส เจตนา เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺโพ, ตีหิ ทุจฺจริเตหิ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺสา วิตฺถาโร ทส อกุสลกมฺมปถา. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ อิทํ โวทานํ.

59. Trong đó, ái ô nhiễm cần được chỉ ra bằng ba loại ái: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái. Hoặc bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy bị trói buộc, nó cần được chỉ ra bằng chính đối tượng đó; sự mở rộng của nó là ba mươi sáu dòng ái. Trong đó, kiến ô nhiễm cần được chỉ ra bằng đoạn kiến và thường kiến. Hoặc bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy chấp thủ theo tà kiến, rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, điều khác là sai lầm,’ nó cần được chỉ ra bằng chính đối tượng đó; sự mở rộng của nó là sáu mươi hai tà kiến. Trong đó, ác hạnh ô nhiễm cần được chỉ ra bằng nghiệp tư tâm sở; bằng ba ác hạnh: thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, và ý ác hạnh; sự mở rộng của nó là mười con đường nghiệp bất thiện. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ đây là sự thanh tịnh.

ตยิทํ โวทานํ ติวิธํ; ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ, ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ, ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ.

Sự thanh tịnh ấy có ba loại: ái ô nhiễm được thanh lọc bởi chỉ, chỉ ấy là định uẩn; kiến ô nhiễm được thanh lọc bởi quán, quán ấy là tuệ uẩn; ác hạnh ô nhiễm được thanh lọc bởi thiện hạnh, thiện hạnh ấy là giới uẩn.

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ ปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ปุญฺญปาปสมติกฺกมปฺปฏิปทา, ตตฺถ ยา จ ปุญฺญปฺปฏิปทา ยา จ อปุญฺญปฺปฏิปทา, อยํ เอกา ปฏิปทา สพฺพตฺถคามินี เอกา อปาเยสุ, เอกา เทเวสุ, ยา จ ปุญฺญปาปสมติกฺกมา ปฏิปทา อยํ ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา.

‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống quả thật có cái chết là tận cùng, họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục,’ đó là con đường bất thiện; ‘và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành,’ đó là con đường phước thiện; ‘và những người khác, sau khi tu tập Thánh đạo, sẽ tịch diệt không còn lậu hoặc,’ đó là con đường vượt qua phước và tội. Trong đó, con đường phước thiện và con đường bất thiện, đây là một con đường đưa đến khắp nơi: một (đưa) đến các cõi khổ, một (đưa) đến các cõi trời. Còn con đường vượt qua phước và tội, đây là con đường đưa đến chính nơi ấy.

ตโย ราสี – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ, ตตฺถ โย จ มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ โย จ สมฺมตฺตนิยโต ราสิ เอกา ปฏิปทา ตตฺถ ตตฺถ คามินี, ตตฺถ โย อนิยโต ราสิ, อยํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา. เกน การเณน? ปจฺจยํ ลภนฺโต นิรเย อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ติรจฺฉานโยนีสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เปตฺติวิสเยสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต อสุเรสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เทเวสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต มนุสฺเสสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ปรินิพฺพาเยยฺย, ตสฺมายํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา ญาณํ ทุติยํ ตถาคตพลํ.

Có ba nhóm: nhóm quyết định tà tánh, nhóm quyết định chánh tánh, và nhóm không quyết định. Trong đó, nhóm quyết định tà tánh và nhóm quyết định chánh tánh là một con đường đưa đến chính nơi ấy. Trong đó, nhóm không quyết định, đây là con đường đưa đến khắp nơi. Vì lý do gì? Khi có được duyên, người ấy có thể sanh vào địa ngục; khi có được duyên, có thể sanh vào loài bàng sanh; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi ngạ quỷ; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi a-tu-la; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi trời; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi người; khi có được duyên, có thể Bát-niết-bàn. Do đó, đây là con đường đưa đến khắp nơi. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là trí về con đường đưa đến khắp nơi, là Như Lai lực thứ hai.

อิติ [Pg.81] สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา อเนกธาตุโลโก, ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา นานาธาตุโลโก. ตตฺถ กตโม อเนกธาตุโลโก? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ, ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ, กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ, เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ, ทุกฺขธาตุ, โทมนสฺสธาตุ, อวิชฺชาธาตุ, สุขธาตุ, โสมนสฺสธาตุ, อุเปกฺขาธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ, สงฺขารธาตุ, นิพฺพานธาตุ, อยํ อเนกธาตุโลโก.

Như vậy, con đường đưa đến khắp nơi là thế giới có nhiều giới, con đường đưa đến chính nơi ấy là thế giới có các giới khác nhau. Trong đó, thế giới có nhiều giới là gì? Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới; địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới; dục giới, sân giới, hại giới; xuất ly giới, vô sân giới, vô hại giới; khổ giới, ưu giới, vô minh giới; lạc giới, hỷ giới, xả giới; sắc giới, vô sắc giới, diệt giới; hành giới, Niết-bàn giới. Đây là thế giới có nhiều giới.

ตตฺถ กตโม นานาธาตุโลโก? อญฺญา จกฺขุธาตุ, อญฺญา รูปธาตุ, อญฺญา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ. เอวํ สพฺพา. อญฺญา นิพฺพานธาตุ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ อเนกธาตุ นานาธาตุ ญาณํ ตติยํ ตถาคตพลํ.

Trong đó, thế giới có các giới khác nhau là gì? Nhãn giới là khác, sắc giới là khác, nhãn thức giới là khác. Tương tự như vậy đối với tất cả các giới. Niết-bàn giới là khác. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là trí về thế giới có nhiều giới và các giới khác nhau, là Như Lai lực thứ ba.

๖๐. อิติ อเนกธาตุ นานาธาตุกสฺส โลกสฺส ยํ ยเทว ธาตุํ สตฺตา อธิมุจฺจนฺติ, ตํ ตเทว อธิฏฺฐหนฺติ อภินิวิสนฺติ, เกจิ รูปาธิมุตฺตา, เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา, เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา, เกจิ รสาธิมุตฺตา, เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา, เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา, เกจิ อิตฺถาธิมุตฺตา, เกจิ ปุริสาธิมุตฺตา, เกจิ จาคาธิมุตฺตา, เกจิ หีนาธิมุตฺตา, เกจิ ปณีตาธิมุตฺตา, เกจิ เทวาธิมุตฺตา, เกจิ มนุสฺสาธิมุตฺตา, เกจิ นิพฺพานาธิมุตฺตา. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อยํ เวเนยฺโย, อยํ น เวเนยฺโย, อยํ สคฺคคามี, อยํ ทุคฺคติคามีติ, อิทํ วุจฺจติ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา ญาณํ จตุตฺถํ ตถาคตพลํ.

60. Như vậy, đối với thế giới có nhiều giới và các giới khác nhau, chúng sanh có khuynh hướng thiên về giới nào thì họ quyết tâm và chuyên chú vào chính giới đó. Một số có khuynh hướng về sắc, một số có khuynh hướng về thanh, một số có khuynh hướng về hương, một số có khuynh hướng về vị, một số có khuynh hướng về xúc, một số có khuynh hướng về pháp, một số có khuynh hướng về nữ, một số có khuynh hướng về nam, một số có khuynh hướng về bố thí, một số có khuynh hướng về điều hạ liệt, một số có khuynh hướng về điều cao thượng, một số có khuynh hướng về cõi trời, một số có khuynh hướng về cõi người, một số có khuynh hướng về Niết-bàn. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, (biết rằng): ‘Chúng sanh này có thể giáo hóa, chúng sanh này không thể giáo hóa, chúng sanh này sẽ đi đến cõi lành, chúng sanh này sẽ đi đến cõi khổ,’ trí tuệ này được gọi là trí về các khuynh hướng khác nhau của chúng sanh, là Như Lai lực thứ tư.

อิติ เต ยถาธิมุตฺตา จ ภวนฺติ, ตํ ตํ กมฺมสมาทานํ สมาทิยนฺติ. เต ฉพฺพิธํ กมฺมํ สมาทิยนฺติ – เกจิ โลภวเสน, เกจิ โทสวเสน, เกจิ โมหวเสน, เกจิ สทฺธาวเสน, เกจิ วีริยวเสน, เกจิ ปญฺญาวเสน. ตํ วิภชฺชมานํ ทุวิธํ – สํสารคามิ จ นิพฺพานคามิ จ.

Như vậy, họ có khuynh hướng như thế nào thì họ thực hành việc tạo nghiệp tương ứng như thế ấy. Họ thực hành sáu loại nghiệp: một số do tham, một số do sân, một số do si, một số do tín, một số do tấn, một số do tuệ. Khi được phân chia, nghiệp ấy có hai loại: nghiệp đưa đến luân hồi và nghiệp đưa đến Niết-bàn.

ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ. ตตฺถ ยํ สทฺธาวเสน กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ สุกฺกํ [Pg.82] สุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน สทฺธาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ วีริยวเสน ปญฺญาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

Trong đó, nghiệp nào được làm do tham, do sân, và do si, nghiệp này là nghiệp đen, có quả đen. Trong đó, nghiệp nào được làm do tín, nghiệp này là nghiệp trắng, có quả trắng. Trong đó, nghiệp nào được làm do tham, do sân, do si, và do tín, nghiệp này là nghiệp vừa đen vừa trắng, có quả vừa đen vừa trắng. Trong đó, nghiệp nào được làm do tấn và do tuệ, nghiệp này không đen, không trắng, có quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, là nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận các nghiệp.

จตฺตาริ กมฺมสมาทานานิ. อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายตึ จ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายตึ จ สุขวิปากํ. ยํ เอวํ ชาติยํ กมฺมสมาทานํ, อิมินา ปุคฺคเลน อกุสลกมฺมสมาทานํ อุปจิตํ อวิปกฺกํ วิปากาย ปจฺจุปฏฺฐิตํ น จ ภพฺโพ อภินิพฺพิธา คนฺตุนฺติ ตํ ภควา น โอวทติ. ยถา เทวทตฺตํ โกกาลิกํ สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ, เย วา ปนญฺเญปิ สตฺตา มิจฺฉตฺตนิยตา อิเมสญฺจ ปุคฺคลานํ อุปจิตํ อกุสลํ น จ ตาว ปาริปูรึ คตํ, ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ. ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ เต ภควา อสมตฺเต โอวทติ. ยถา ปุณฺณญฺจ โควติกํ อเจลญฺจ กุกฺกุรวติกํ.

Có bốn sự thực hành nghiệp. Có sự thực hành nghiệp hiện tại an lạc, tương lai quả khổ; có sự thực hành nghiệp hiện tại khổ, tương lai quả an lạc; có sự thực hành nghiệp hiện tại khổ và tương lai cũng quả khổ; có sự thực hành nghiệp hiện tại an lạc và tương lai cũng quả an lạc. Đối với hạng người này, sự thực hành nghiệp bất thiện đã được tích lũy, chưa chín muồi, đã hiện khởi để cho quả, và không có khả năng đi đến sự nhàm chán, Đức Thế Tôn không giáo huấn người ấy. Như Devadatta, Kokālika, Sunakkhatta con trai của Licchavi, hoặc lại nữa, những chúng sanh nào khác là hạng tà kiến cố định. Và đối với những hạng người này, nghiệp bất thiện đã được tích lũy nhưng chưa đi đến chỗ viên mãn, trước khi đi đến chỗ viên mãn, trước khi làm cho quả sanh khởi, trước khi ngăn che đạo, trước khi vượt qua khả năng được giáo hóa, Đức Thế Tôn giáo huấn những người ấy khi (nghiệp) chưa viên mãn. Như Puṇṇa người thực hành hạnh con bò và Acela người thực hành hạnh con chó.

๖๑. อิมสฺส จ ปุคฺคลสฺส อกุสลกมฺมสมาทานํ ปริปูรมานํ มคฺคํ อาวารยิสฺสติ ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ, ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ ตํ ภควา อสมตฺตํ โอวทติ. ยถา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ.

61. Và đối với hạng người này, sự thực hành nghiệp bất thiện khi đang viên mãn sẽ ngăn che đạo, (vì thế) trước khi nó đi đến chỗ viên mãn, trước khi nó làm cho quả sanh khởi, trước khi nó ngăn che đạo, trước khi nó vượt qua khả năng được giáo hóa, Đức Thế Tôn giáo huấn người ấy khi (nghiệp) chưa viên mãn. Như Tôn giả Aṅgulimāla.

สพฺเพสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา. ตตฺถ มุทุ อาเนญฺชาภิสงฺขารา มชฺฌํ อวเสสกุสลสงฺขารา, อธิมตฺตํ อกุสลสงฺขารา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, อิทํ อุปปชฺชเวทนียํ, อิทํ อปราปริยเวทนียํ, อิทํ นิรยเวทนียํ, อิทํ ติรจฺฉานเวทนียํ, อิทํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อิทํ อสุรเวทนียํ, อิทํ เทวเวทนียํ, อิทํ มนุสฺสเวทนียนฺติ, อิทํ วุจฺจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส วิปากเวมตฺตตา ญาณํ ปญฺจมํ ตถาคตพลํ.

Đối với tất cả (các nghiệp) có trạng thái mềm, trung bình, và vượt trội. Trong đó, các bất động hành là mềm, các thiện hành còn lại là trung bình, các bất thiện hành là vượt trội. Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn (biết rằng): 'Quả này là hiện pháp thọ, quả này là sanh thọ, quả này là hậu sanh thọ, quả này là cảm thọ ở địa ngục, quả này là cảm thọ ở (loài) bàng sanh, quả này là cảm thọ ở cõi ngạ quỷ, quả này là cảm thọ ở (cõi) a-tu-la, quả này là cảm thọ ở (cõi) trời, quả này là cảm thọ ở (cõi) người.' Trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ năm: trí biết sự khác biệt về quả của các sự thực hành nghiệp trong quá khứ, tương lai, và hiện tại, do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn.

๖๒. อิติ ตถา สมาทินฺนานํ กมฺมานํ สมาทินฺนานํ ฌานานํ วิโมกฺขานํ สมาธีนํ สมาปตฺตีนํ อยํ สํกิเลโส, อิทํ โวทานํ, อิทํ วุฏฺฐานํ, เอวํ สํกิลิสฺสติ, เอวํ โวทายติ, เอวํ วุฏฺฐหตีติ ญาณํ อนาวรณํ.

62. Như vậy, đối với các nghiệp, các thiền, các giải thoát, các định, các nhập đã được thực hành như thế, (trí tuệ biết): 'Đây là sự ô nhiễm, đây là sự trong sạch, đây là sự xuất khởi; ô nhiễm như thế này, trong sạch như thế này, xuất khởi như thế này.' Trí tuệ này là không bị ngăn che.

ตตฺถ [Pg.83] กติ ฌานานิ? จตฺตาริ ฌานานิ. กติ วิโมกฺขา? เอกาทส จ อฏฺฐ จ สตฺต จ ตโย จ ทฺเว จ. กติ สมาธี? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. กติ สมาปตฺติโย? ปญฺจ สมาปตฺติโย – สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺติ.

Trong đó, có bao nhiêu thiền? Có bốn thiền. Có bao nhiêu giải thoát? Có mười một, và tám, và bảy, và ba, và hai. Có bao nhiêu định? Có ba định: định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, và định không tầm không tứ. Có bao nhiêu nhập? Có năm nhập: tưởng nhập, vô tưởng nhập, phi tưởng phi phi tưởng nhập, vibhūtasaññāsamāpatti, và diệt nhập.

ตตฺถ กตโม สํกิเลโส? ปฐมชฺฌานสฺส กามราคพฺยาปาทา สํกิเลโส. เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปฐมกา โย วา ปน โกจิ หานภาคิโย สมาธิ, อยํ สํกิเลโส. ตตฺถ กตมํ โวทานํ, นีวรณปาริสุทฺธิ, ปฐมสฺส ฌานสฺส เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปจฺฉิมกา โย วา ปน โกจิ วิเสสภาคิโย สมาธิ, อิทํ โวทานํ. ตตฺถ กตมํ วุฏฺฐานํ? ยํ สมาปตฺติวุฏฺฐานโกสลฺลํ, อิทํ วุฏฺฐานํ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺเพสํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสโวทานวุฏฺฐานญาณํ ฉฏฺฐํ ตถาคตพลํ.

Trong đó, thế nào là sự ô nhiễm? Đối với sơ thiền, tham dục và sân hận là sự ô nhiễm. Và hai hạng đầu của những người thiền kukkuṭa, hoặc lại nữa, bất cứ định nào thuộc phần thoái hóa, đây là sự ô nhiễm. Trong đó, thế nào là sự trong sạch? Sự thanh tịnh khỏi các triền cái đối với sơ thiền, và hai hạng sau của những người thiền kukkuṭa, hoặc lại nữa, bất cứ định nào thuộc phần thắng tấn, đây là sự trong sạch. Trong đó, thế nào là sự xuất khởi? Sự thiện xảo trong việc xuất khỏi định, đây là sự xuất khởi. Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ sáu: trí biết về sự ô nhiễm, sự trong sạch, và sự xuất khởi của tất cả thiền, giải thoát, định, và nhập.

๖๓. อิติ ตสฺเสว สมาธิสฺส ตโย ธมฺมา ปริวารา อินฺทฺริยานิ พลานิ วีริยมิติ, ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วีริยวเสน พลานิ ภวนฺติ, อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ, อกมฺปิยฏฺเฐน พลานิ, อิติ เตสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา อยํ มุทินฺทฺริโย อยํ มชฺฌินฺทฺริโย อยํ ติกฺขินฺทฺริโยติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยํ สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทติ, มชฺฌินฺทฺริยํ ภควา สํขิตฺตวิตฺถาเรน โอวทติ, มุทินฺทฺริยํ ภควา วิตฺถาเรน โอวทติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา มุทุติกฺขธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา ติกฺขํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส สมถํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา สมถวิปสฺสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา วิปสฺสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส อธิปญฺญาสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อธิจิตฺตสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อธิสีลสิกฺขาย ปญฺญาปยติ.

63. Như vậy, chính định ấy có ba pháp tùy tùng: các quyền, các lực, và tinh tấn. Chính các quyền ấy, do năng lực của tinh tấn, trở thành các lực. Theo nghĩa làm chủ là các quyền, theo nghĩa không lay động là các lực. Như vậy, chúng có trạng thái mềm, trung bình, và vượt trội: người này có quyền mềm, người này có quyền trung bình, người này có quyền sắc bén. Trong đó, Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền sắc bén bằng lời giáo huấn tóm tắt; Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền trung bình bằng lời giáo huấn tóm tắt và chi tiết; Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền mềm bằng lời giáo huấn chi tiết. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại nhu hòa cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại nhu hòa và sắc bén cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại sắc bén cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy chỉ tịnh cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy chỉ tịnh và quán minh cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy quán minh cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy sự xuất ly cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy sự nguy hại và sự xuất ly cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tuệ học cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tâm học cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chế định tăng thượng giới học cho người có quyền mềm.

ยํ [Pg.84] เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อยํ อิมํ ภูมึ ภาวนญฺจ คโต, อิมาย เวลาย อิมาย อนุสาสนิยา เอวํ ธาตุโก จายํ อยํ จสฺส อาสโย อยญฺจ อนุสโย อิติ, อิทํ วุจฺจติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตเวมตฺตตา ญาณํ สตฺตมํ ตถาคตพลํ.

Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn (biết rằng): 'Người này đã đạt đến cảnh giới này và sự tu tập này, vào thời điểm này, bằng lời giáo huấn này; và người này có bản chất như thế này, và đây là khuynh hướng của người ấy, và đây là tùy miên (của người ấy).' Trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ bảy: trí biết sự khác biệt về mức độ cao thấp của các quyền của các chúng sanh khác, các hạng người khác.

อิติ ตตฺถ ยํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

Như vậy, ở đây vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Cụ thể là: một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp, nhiều trăm kiếp, nhiều ngàn kiếp, nhiều trăm ngàn kiếp, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp thành và hoại. ‘Tại nơi kia, ta đã có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ giới hạn như thế này. Ta, người ấy, sau khi chết từ kiếp sống đó, đã sanh vào nơi kia. Và tại nơi đó, ta đã có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ giới hạn như thế này. Ta, người ấy, sau khi chết từ kiếp sống đó, đã sanh vào nơi đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau cùng với các trạng thái và các chi tiết.

๖๔. ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส โลภาทโย อุสฺสนฺนา อโลภาทโย มนฺทา, อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อโลภาทโย อุสฺสนฺนา โลภาทโย มนฺทา, เย วา ปน อุสฺสนฺนา เย วา ปน มนฺทา อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อุปจิตานิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อนุปจิตานิ อมุกาย วา กปฺปโกฏิยํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. ตํ ตํ ภวํ ภควา อนุสฺสรนฺโต อเสสํ ชานาติ, ตตฺถ ยํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา [Pg.85] มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

64. Ở đây, đối với các chúng sanh sanh về cõi trời, các chúng sanh sanh về cõi người, và các chúng sanh sanh về cõi khổ, (Ngài biết rằng): ‘Đối với cá nhân này, tham v.v... thì dồi dào, vô tham v.v... thì yếu kém; đối với cá nhân này, vô tham v.v... thì dồi dào, tham v.v... thì yếu kém; những gì dồi dào, những gì yếu kém; đối với cá nhân này, các căn này đã được tích tập; đối với cá nhân này, các căn này đã không được tích tập; trong vô số kiếp nào đó, hoặc trăm ngàn kiếp, hoặc ngàn kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc một kiếp, hoặc một trung kiếp, hoặc nửa kiếp, hoặc một năm, hoặc nửa năm, hoặc một tháng, hoặc nửa tháng, hoặc một ngày, hoặc một khoảnh khắc, do sự dễ duôi này hoặc do sự trong sạch này.’ Đức Thế Tôn, khi nhớ lại từng kiếp sống ấy, biết một cách không sót. Ở đây, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, Ngài thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh lại; hạ liệt, cao sang; xinh đẹp, xấu xí; thiện thú, ác thú; Ngài biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Này các bạn, thật vậy, những chúng sanh này đã đầy đủ thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp thủ nghiệp tà kiến. Họ, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’

อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมินา ปุคฺคเลน เอวรูปํ กมฺมํ อมุกาย กปฺปโกฏิยํ อุปจิตํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. อิมานิ ภควโต ทฺเว ญาณานิ – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณญฺจ ทิพฺพจกฺขุ จ อฏฺฐมํ นวมํ ตถาคตพลํ.

‘Này các bạn, còn những chúng sanh này đã đầy đủ thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp thủ nghiệp chánh kiến. Họ, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào thiện thú, cõi trời.’ Ở đây, đối với các chúng sanh sanh về cõi trời, các chúng sanh sanh về cõi người, và các chúng sanh sanh về cõi khổ, (Ngài biết rằng): ‘Bởi cá nhân này, nghiệp như thế này đã được tích tập trong vô số kiếp nào đó, hoặc trăm ngàn kiếp, hoặc ngàn kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc một kiếp, hoặc một trung kiếp, hoặc nửa kiếp, hoặc một năm, hoặc nửa năm, hoặc một tháng, hoặc nửa tháng, hoặc một ngày, hoặc một khoảnh khắc, do sự dễ duôi này hoặc do sự trong sạch này.’ Hai trí này của Đức Thế Tôn – Túc Mạng Tùy Niệm Trí và Thiên Nhãn Trí – là Như Lai lực thứ tám và thứ chín.

อิติ ตตฺถ ยํ สพฺพญฺญุตา ปตฺตา วิทิตา สพฺพธมฺมา วิรชํ วีตมลํ อุปฺปนฺนํ สพฺพญฺญุตญาณํ นิหโต มาโร โพธิมูเล, อิทํ ภควโต ทสมํ พลํ สพฺพาสวปริกฺขยํ ญาณํ. ทสพลสมนฺนาคตา หิ พุทฺธา ภควนฺโตติ.

Như vậy, ở đây, sự chứng đắc Nhất Thiết Trí, việc biết tất cả các pháp, sự sanh khởi của Nhất Thiết Trí không bụi bặm không ô uế, việc ma bị tiêu diệt tại cội Bồ-đề — trí tuệ làm cạn kiệt tất cả các lậu hoặc này của Đức Thế Tôn là lực thứ mười. Quả thật, các đức Phật, các đức Thế Tôn, đều đầy đủ mười lực.

นิยุตฺโต วิจโย หารสมฺปาโต.

Phần trình bày về phương pháp Trạch Pháp đã được sắp đặt.

๓. ยุตฺติหารสมฺปาโต

3. Phần trình bày về phương pháp Luận Lý.

๖๕.

65.

ตตฺถ กตโม ยุตฺติหารสมฺปาโต?‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

Ở đây, phần trình bày về phương pháp Luận Lý là gì? ‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ; có chánh kiến đi trước, sau khi biết được sự sanh diệt; vị tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên, nên từ bỏ tất cả các ác thú.’

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร สมฺมาทิฏฺฐิ ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร วิหรนฺโต อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌิสฺสตีติ ยุชฺชติ, อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌนฺโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหิสฺสตีติ ยุชฺชติ. สพฺพา ทุคฺคติโย ชหนฺโต สพฺพานิ ทุคฺคติวินิปาตภยานิ สมติกฺกมิสฺสตีติ ยุชฺชตีติ.

‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ’: người có tâm được hộ trì sẽ có chánh tư duy làm hành xứ, điều này là hợp lý; người có chánh tư duy làm hành xứ sẽ có chánh kiến, điều này là hợp lý; người sống với chánh kiến đi trước sẽ thấu triệt sự sanh diệt, điều này là hợp lý; người đang thấu triệt sự sanh diệt sẽ từ bỏ tất cả các ác thú, điều này là hợp lý. Người đang từ bỏ tất cả các ác thú sẽ vượt qua tất cả các nỗi sợ hãi về ác thú và đọa xứ, điều này là hợp lý.

นิยุตฺโต ยุตฺติหารสมฺปาโต.

Phần trình bày về phương pháp Luận Lý đã được sắp đặt.

๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต

4. Phần trình bày về phương pháp Nhân Cận.

๖๖. ตตฺถ [Pg.86] กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

66. Ở đây, phần trình bày về phương pháp Nhân Cận là gì?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมถสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาย ปทฏฺฐานํ.

Bài kệ ‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ’. ‘Do đó, người có tâm được hộ trì’ là nhân cận của ba thiện hành. ‘Có chánh tư duy làm hành xứ’ là nhân cận của chỉ. ‘Có chánh kiến đi trước’ là nhân cận của quán. ‘Sau khi biết được sự sanh diệt’ là nhân cận của kiến địa. ‘Vị tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên’ là nhân cận của tinh tấn. ‘Nên từ bỏ tất cả các ác thú’ là nhân cận của sự tu tập.

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

Phần trình bày về phương pháp Nhân Cận đã được sắp đặt.

๕. ลกฺขณหารสมฺปาโต

5. Phần trình bày về phương pháp Đặc Tướng.

๖๗. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หารสมฺปาโต?

67. Ở đây, phần trình bày về phương pháp Đặc Tướng là gì?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ อิทํ สตินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริเย คหิเต คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ตํ กิสฺส เหตุ? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ” đây là niệm quyền, khi niệm quyền được nắm giữ thì năm quyền cũng được nắm giữ. “Có chánh kiến dẫn đầu”, khi chánh kiến được nắm giữ thì Thánh đạo Tám ngành cũng được nắm giữ. Điều ấy vì nhân gì? Quả vậy, từ chánh kiến, chánh tư duy phát sanh; từ chánh tư duy, chánh ngữ phát sanh; từ chánh ngữ, chánh nghiệp phát sanh; từ chánh nghiệp, chánh mạng phát sanh; từ chánh mạng, chánh tinh tấn phát sanh; từ chánh tinh tấn, chánh niệm phát sanh; từ chánh niệm, chánh định phát sanh; từ chánh định, chánh giải thoát phát sanh; từ chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến phát sanh.

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về đặc tướng (lakkhaṇahārasampāta) đã được trình bày.

๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาโต

6. Phần tương ứng về bốn phương diện (catubyūhahārasampāta).

๖๘. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

68. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về bốn phương diện?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺติ. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ทุคฺคตีหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ [Pg.87] เถเรสุ จิตฺตํ ปโทสยิตฺวา มหาปทุมนิรเย อุปปนฺโน. ภควา จ สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต, สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì” (rakkhitacittassa), được hộ trì (rakkhitaṃ), được bảo vệ (paripālīyati), đây là ngữ nguyên. Ở đây, chủ ý của đức Thế Tôn là gì? “Những ai sẽ muốn giải thoát khỏi các đọa xứ, họ sẽ là những người thực hành Pháp”, đây là chủ ý của đức Thế Tôn ở đây. Quả vậy, Tỳ khưu Kokālika do làm tổn hại tâm đối với các trưởng lão Sāriputta và Moggallāna đã sanh vào địa ngục Mahāpaduma. Và đức Thế Tôn đã thành tựu tâm có niệm làm sự phòng hộ, trong kinh đã được nói rằng: “Tâm cần được hộ trì bằng niệm”.

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về bốn phương diện đã được trình bày.

๗. อาวฏฺฏหารสมฺปาโต

7. Phần tương ứng về sự xoay chuyển (āvaṭṭahārasampāta).

๖๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต?

69. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự xoay chuyển?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมโถ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทุกฺขปริญฺญา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยปหานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ” là chỉ. “Có chánh kiến dẫn đầu” là quán. “Sau khi biết sự sanh diệt” là sự liễu tri khổ. “Vị Tỳ khưu chinh phục hôn trầm và thụy miên” là sự đoạn trừ tập. “Nên từ bỏ tất cả các đọa xứ” là diệt. Đây là bốn sự thật.

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về sự xoay chuyển đã được trình bày.

๘. วิภตฺติหารสมฺปาโต

8. Phần tương ứng về sự phân loại (vibhattihārasampāta).

๗๐. ตตฺถ กตโม วิภตฺติหารสมฺปาโต?

70. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự phân loại?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. กุสลปกฺโข กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. อกุสลปกฺโข อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. Phần thiện nên được chỉ ra bằng phần thiện. Phần bất thiện nên được chỉ ra bằng phần bất thiện.

นิยุตฺโต วิภตฺติหารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về sự phân loại đã được trình bày.

๙. ปริวตฺตนหารสมฺปาโต

9. Phần tương ứng về sự chuyển đổi (parivattanahārasampāta).

๗๑. ตตฺถ กตโม ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต?

71. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự chuyển đổi?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. สมถวิปสฺสนาย ภาวิตาย นิโรโธ ผลํ, ปริญฺญาตํ ทุกฺขํ, สมุทโย ปหีโน, มคฺโค ภาวิโต ปฏิปกฺเขน.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. Khi chỉ và quán được tu tập, diệt là quả, khổ được liễu tri, tập được đoạn trừ, đạo được tu tập bằng cách đối trị.

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về sự chuyển đổi đã được trình bày.

๑๐. เววจนหารสมฺปาโต

10. Phần tương ứng về từ đồng nghĩa (vevacanahārasampāta).

๗๒. ตตฺถ [Pg.88] กตโม เววจโน หารสมฺปาโต?

72. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về từ đồng nghĩa?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ มนินฺทฺริยํ มนายตนํ วิชานนา วิชานิตตฺตํ, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาขคฺโค ปญฺญารตนํ ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาปโตโท ปญฺญาปาสาโท, อิทํ เววจนํ.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì”: tâm (citta), ý (mano), thức (viññāṇa), ý quyền (manindriya), ý xứ (manāyatana), sự biết (vijānanā), trạng thái biết (vijānitatta), đây là những từ đồng nghĩa. “Có chánh tư duy là hành xứ”: tư duy về sự xuất ly (nekkhammasaṅkappa), tư duy về sự vô sân (abyāpādasaṅkappa), tư duy về sự vô hại (avihiṃsāsaṅkappa), đây là những từ đồng nghĩa. “Có chánh kiến dẫn đầu”: chánh kiến tức là trí tuệ (paññā), vũ khí trí tuệ (paññāsattha), gươm báu trí tuệ (paññākhagga), bảo vật trí tuệ (paññāratana), ánh sáng trí tuệ (paññāpajjota), cây roi trí tuệ (paññāpatoda), lâu đài trí tuệ (paññāpāsāda), đây là những từ đồng nghĩa.

นิยุตฺโต เววจโน หารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về từ đồng nghĩa đã được trình bày.

๑๑. ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต

11. Phần tương ứng về sự chế định (paññattihārasampāta).

๗๓. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต?

73. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự chế định?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ปทฏฺฐานปญฺญตฺติ สติยา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ สมถสฺส. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา นิกฺเขปปญฺญตฺติ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยสฺส อนวเสสปฺปหานปญฺญตฺติ, ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì” là sự chế định nhân gần của niệm. “Có chánh tư duy là hành xứ” là sự chế định về sự tu tập của chỉ. “Có chánh kiến dẫn đầu, sau khi biết sự sanh diệt” là sự chế định về sự đặt để trong kiến địa. “Vị Tỳ khưu chinh phục hôn trầm và thụy miên” là sự chế định về sự đoạn trừ không còn dư sót của tập. “Nên từ bỏ tất cả các đọa xứ” là sự chế định về sự tu tập của đạo.

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต.

Phần tương ứng về sự chế định đã được trình bày.

๑๒. โอตรณหารสมฺปาโต

12. Phần tương ứng về sự đi vào (otaraṇahārasampāta).

๗๔. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หารสมฺปาโต?

74. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự đi vào?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Có chánh kiến dẫn đầu”, khi chánh kiến được nắm giữ thì năm quyền cũng được nắm giữ, đây là sự đi vào bằng các quyền.

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ, อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทน โอตรณา.

Chính những quyền ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, cứ như thế toàn bộ (chuỗi diệt). Đây là sự đi vào bằng duyên khởi.

ตานิเยว ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Chính năm quyền ấy được bao gồm bởi ba uẩn: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Đây là sự đưa vào bằng các uẩn.

ตานิ [Pg.89] เยว ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ. เย สงฺขารา อนาสวา โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Chính năm quyền ấy được bao gồm trong hành. Những hành nào vô lậu và không phải là hữu phần, những hành ấy được bao gồm bởi pháp giới. Đây là sự đưa vào bằng các giới.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ. Xứ nào vô lậu và không phải là hữu phần, đây là sự đưa vào bằng các xứ.

นิยุตฺโต โอตรโณ หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn Đưa Vào đã được trình bày.

๑๓. โสธนหารสมฺปาโต

13. Phần Hướng Dẫn Thanh Lọc

๗๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หารสมฺปาโต?

75. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Thanh Lọc là gì?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ยตฺถ อารมฺโภ สุทฺโธ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ น สุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ.

Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ Ở đâu sự khởi đầu là thanh tịnh, vấn đề ấy được giải quyết. Nhưng ở đâu sự khởi đầu không thanh tịnh, vấn đề ấy vẫn chưa được giải quyết.

นิยุตฺโต โสธโน หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn Thanh Lọc đã được trình bày.

๑๔. อธิฏฺฐานหารสมฺปาโต

14. Phần Hướng Dẫn Quyết Định

๗๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

76. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Quyết Định là gì?

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา. ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ เอกตฺตตา. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ, อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ เอกตฺตตา. เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ เอกตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ยํ ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ มคฺเค ญาณํ เหตุมฺหิ ญาณํ เหตุสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ ปจฺจเย ญาณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ อภิสมโย สมฺปฏิเวโธ สจฺจาคมนํ, อยํ เวมตฺตตา. ญตฺวาน อุทยพฺพยนฺติ เอกตฺตตา, อุทเยน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺพํ สมุทโย ภวติ. วเยน อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ นิโรโธ โหติ, อยํ เวมตฺตตา. ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขูติ เอกตฺตตา, ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา, มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ, อยํ เวมตฺตตา. สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ เอกตฺตตา, เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย [Pg.90] อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ, อยํ เวมตฺตตา.

Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì’ là tính đồng nhất. Tâm, ý, thức, đây là tính dị biệt. ‘Có chánh tư duy làm cảnh giới’ là tính đồng nhất. Tư duy ly tham, tư duy vô sân, tư duy vô hại, đây là tính dị biệt. ‘Với chánh kiến đi trước’ là tính đồng nhất. Chánh kiến là trí tuệ về khổ, trí tuệ về khổ tập, trí tuệ về khổ diệt, trí tuệ về con đường đưa đến khổ diệt, trí tuệ về đạo, trí tuệ về nhân, trí tuệ về các pháp sanh từ nhân, trí tuệ về duyên, trí tuệ về các pháp sanh từ duyên; ở nơi này nơi kia, tri kiến như thật, sự thắng tri, sự thông đạt, sự đạt đến chân lý, đây là tính dị biệt. ‘Biết được sanh và diệt’ là tính đồng nhất. Do sanh khởi: do duyên vô minh, các hành sanh khởi; do duyên hành, thức sanh khởi; như vậy toàn bộ là sự tập khởi. Do hoại diệt: do vô minh diệt, hành diệt; như vậy toàn bộ là sự đoạn diệt, đây là tính dị biệt. ‘Tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên’ là tính đồng nhất. Hôn trầm là sự không thích hợp, không dễ sử dụng của tâm. Thụy miên là sự co rút của thân, đây là tính dị biệt. ‘Từ bỏ mọi ác thú’ là tính đồng nhất. So với chư thiên và loài người, các cõi dữ là ác thú; hoặc so với Niết-bàn, tất cả các sanh thú đều là ác thú, đây là tính dị biệt.

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn Quyết Định đã được trình bày.

๑๕. ปริกฺขารหารสมฺปาโต

15. Phần Hướng Dẫn Trang Bị

๗๗. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต?

77. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Trang Bị là gì?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. อยํ สมถวิปสฺสนาย ปริกฺขาโร.

Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ Đây là sự trang bị của chỉ và quán.

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn Trang Bị đã được trình bày.

๑๖. สมาโรปนหารสมฺปาโต

16. Phần Hướng Dẫn Áp Dụng

๗๘. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หารสมฺปาโต?

78. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Áp Dụng là gì?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới; với chánh kiến đi trước, biết được sanh và diệt; tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên, hãy từ bỏ mọi ác thú.’

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ, จิตฺเต รกฺขิเต ตํ รกฺขิตํ ภวติ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ สมฺมาทิฏฺฐิยา ภาวิตาย ภาวิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เกน การเณน? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. อยํ อนุปาทิเสโส ปุคฺคโล อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ.

‘Do đó, với người có tâm được hộ trì’ là nền tảng của ba thiện hạnh; khi tâm được hộ trì, thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp ấy được hộ trì. ‘Với chánh kiến đi trước’ là khi chánh kiến được tu tập, Thánh đạo Tám ngành được tu tập. Do nguyên nhân gì? Vì từ chánh kiến, chánh tư duy phát sanh; từ chánh tư duy, chánh ngữ phát sanh; từ chánh ngữ, chánh nghiệp phát sanh; từ chánh nghiệp, chánh mạng phát sanh; từ chánh mạng, chánh tinh tấn phát sanh; từ chánh tinh tấn, chánh niệm phát sanh; từ chánh niệm, chánh định phát sanh; từ chánh định, chánh giải thoát phát sanh; từ chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến phát sanh. Đây là bậc vô dư y và vô dư y Niết-bàn giới.

นิยุตฺโต สมาโรปโน หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn Áp Dụng đã được trình bày.

เตนาห [Pg.91] อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói:

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

‘Mười sáu Hướng Dẫn trước tiên, từ sự khảo sát phương hướng, sau khi đã xem xét các phương hướng; tóm tắt lại bằng cái móc câu, nên chỉ ra kinh bằng ba phương pháp.’

นิยุตฺโต หารสมฺปาโต.

Phần Hướng Dẫn đã được trình bày.

นยสมุฏฺฐานํ

Sự Phát Sanh Của Phương Pháp

๗๙. ตตฺถ กตมํ นยสมุฏฺฐานํ? ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชายจ ภวตณฺหาย จ, ตตฺถ อวิชฺชานีวรณํ ตณฺหาสํโยชนํ. อวิชฺชานีวรณา สตฺตา อวิชฺชาสํยุตฺตา อวิชฺชาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ทิฏฺฐิจริตาติ. ตณฺหาสํโยชนา สตฺตา ตณฺหาสํยุตฺตา ตณฺหาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ตณฺหาจริตาติ. ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ.

79. Trong ấy, sự phát sanh của phương pháp là gì? Điểm khởi đầu của vô minh và hữu ái không được biết đến. Trong đó, vô minh là triền cái, ái là kiết sử. Chúng sanh bị vô minh che lấp, tương ưng với vô minh, đi theo phe của vô minh, họ được gọi là người có tà kiến hành. Chúng sanh bị ái trói buộc, tương ưng với ái, đi theo phe của ái, họ được gọi là người có ái hành. Người có tà kiến hành xuất gia ngoài giáo pháp này, sống thực hành khổ hạnh ép xác. Người có ái hành xuất gia ngoài giáo pháp này, sống thực hành sự thụ hưởng dục lạc trong các dục.

ตตฺถ กึการณํ ยํ ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ? อิโต พหิทฺธา นตฺถิ สจฺจววตฺถานํ, กุโต จตุสจฺจปฺปกาสนา วา สมถวิปสฺสนาโกสลฺลํ วา อุปสมสุขปฺปตฺติ วา! เต อุปสมสุขสฺส อนภิญฺญา วิปรีตเจตา เอวมาหํสุ ‘‘นตฺถิ สุเขน สุขํ, ทุกฺเขน นาม สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’นฺติ. โย กาเม ปฏิเสวติ, โส โลกํ วฑฺฒยติ, โย โลกํ วฑฺฒยติ, โส พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ เต เอวํสญฺญี เอวํทิฏฺฐี ทุกฺเขน สุขํ ปตฺถยมานา กาเมสุ ปุญฺญสญฺญี อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา จ วิหรนฺติ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา จ, เต ตทภิญฺญา สนฺตา โรคเมว วฑฺฒยนฺติ, คณฺฑเมว วฑฺฒยนฺติ, สลฺลเมว วฑฺฒยนฺติ, เต โรคาภิตุนฺนา คณฺฑปฏิปีฬิตา สลฺลานุวิทฺธา นิรยติรจฺฉานโยนิเปตาสุเรสุ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชานิ กโรนฺตา อุคฺฆาตนิคฺฆาตํ ปจฺจนุโภนฺตา โรคคณฺฑสลฺลเภสชฺชํ น วินฺทนฺติ. ตตฺถ อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สํกิเลโส, สมถวิปสฺสนา โวทานํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ โรโค, สมถวิปสฺสนา โรคนิคฺฆาตกเภสชฺชํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ คณฺโฑ, สมถวิปสฺสนา คณฺฑนิคฺฆาตกเภสชฺชํ[Pg.92]. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สลฺโล, สมถวิปสฺสนา สลฺลุทฺธรณเภสชฺชํ.

Ở đây, do nguyên nhân gì mà những người có tà kiến tánh, sau khi xuất gia ở ngoài (giáo pháp này), sống chuyên tâm thực hành khổ hạnh ép xác; còn những người có ái tánh, sau khi xuất gia ở ngoài (giáo pháp này), sống chuyên tâm thực hành thụ hưởng dục lạc trong các dục? Ở ngoài (giáo pháp này) không có sự xác định chân lý, làm sao có sự tuyên thuyết Tứ đế, hay sự thiện xảo về chỉ và quán, hay sự chứng đắc an lạc tịch tịnh! Họ vì không biết đến an lạc tịch tịnh, tâm bị điên đảo, nên đã nói như vầy: ‘Không có lạc do lạc, lạc phải được thành tựu do khổ’. ‘Người nào thụ hưởng các dục, người ấy làm cho thế gian tăng trưởng; người nào làm cho thế gian tăng trưởng, người ấy sanh nhiều phước đức’. Họ có tưởng như vậy, có thấy như vậy, mong cầu lạc bằng khổ, có tưởng phước đức trong các dục, nên sống chuyên tâm thực hành khổ hạnh ép xác và chuyên tâm thực hành thụ hưởng dục lạc. Họ, với sự hiểu biết như thế, chỉ làm tăng trưởng bệnh tật, chỉ làm tăng trưởng ung nhọt, chỉ làm tăng trưởng mũi tên. Họ bị bệnh tật hành hạ, bị ung nhọt áp bức, bị mũi tên xuyên thấu, ở trong các cõi địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ, a-tu-la, cứ trồi lên hụp xuống, trải qua thăng trầm, không tìm thấy được thuốc chữa bệnh tật, ung nhọt, và mũi tên. Ở đây, sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là nhiễm ô, chỉ và quán là thanh tịnh. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là bệnh tật, chỉ và quán là thuốc chữa bệnh. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là ung nhọt, chỉ và quán là thuốc chữa ung nhọt. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là mũi tên, chỉ và quán là thuốc nhổ mũi tên.

ตตฺถ สํกิเลโส ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, สมถวิปสฺสนา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Ở đây, nhiễm ô là khổ, sự dính mắc vào đó là ái, (đó là) tập. Sự đoạn diệt ái là sự đoạn diệt khổ. Chỉ và quán là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ.

๘๐. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริตา รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. ตณฺหาจริตา รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนาวนฺตํ…เป… สญฺญาวนฺตํ…เป… สงฺขารวนฺตํ…เป… วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ, อยํ วุจฺจติ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ.

80. Ở đây, những người có tà kiến tánh chấp thủ sắc là tự ngã. (Chấp thủ) thọ... (chấp thủ) tưởng... (chấp thủ) các hành... (chấp thủ) thức là tự ngã. Những người có ái tánh chấp thủ tự ngã có sắc. Hoặc (chấp thủ) sắc ở trong tự ngã, hoặc (chấp thủ) tự ngã ở trong sắc. (Chấp thủ) tự ngã có thọ... (chấp thủ) tự ngã có tưởng... (chấp thủ) tự ngã có các hành... (chấp thủ) tự ngã có thức, hoặc (chấp thủ) thức ở trong tự ngã, hoặc (chấp thủ) tự ngã ở trong thức. Đây được gọi là thân kiến có hai mươi đối tượng.

ตสฺสา ปฏิปกฺโข โลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ, อนฺวายิกา สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เต ตโย ขนฺธา สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. ตตฺถ สกฺกาโย ทุกฺขํ, สกฺกายสมุทโย ทุกฺขสมุทโย, สกฺกายนิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Đối nghịch với nó là chánh kiến siêu thế, và theo sau là chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây là thánh đạo tám ngành. Chúng là ba uẩn: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Giới uẩn và định uẩn là chỉ, tuệ uẩn là quán. Ở đây, thân là khổ, nguyên nhân của thân là nguyên nhân của khổ, sự đoạn diệt thân là sự đoạn diệt khổ, thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ.

ตตฺถ เย รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อุจฺเฉทวาทิโน’’ติ. เย รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เย เวทนาวนฺตํ…เป… เย สญฺญาวนฺตํ…เป… เย สงฺขารวนฺตํ…เป… เย วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘สสฺสตวาทิโน’’ติ, ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตวาทา อุโภ อนฺตา, อยํ สํสารปวตฺติ. ตสฺส ปฏิปกฺโข มชฺฌิมา ปฏิปทา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สํสารนิวตฺติ. ตตฺถ ปวตฺติ ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.93] ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Ở đây, những ai chấp thủ sắc là tự ngã... (chấp thủ) thọ... (chấp thủ) tưởng... (chấp thủ) các hành... (chấp thủ) thức là tự ngã, những người này được gọi là ‘những người theo đoạn kiến’. Những ai chấp thủ tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc; những ai (chấp thủ) tự ngã có thọ... những ai (chấp thủ) tự ngã có tưởng... những ai (chấp thủ) tự ngã có các hành... những ai (chấp thủ) tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức, những người này được gọi là ‘những người theo thường kiến’. Ở đây, đoạn kiến và thường kiến là hai cực đoan, đây là sự lưu chuyển của luân hồi. Đối nghịch với nó là trung đạo, là thánh đạo tám ngành, đây là sự chấm dứt của luân hồi. Ở đây, sự lưu chuyển là khổ, sự dính mắc vào đó là ái, (đó là) tập. Sự đoạn diệt ái là sự đoạn diệt khổ. Thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ.

ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตํ สมาสโต วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ, วิตฺถารโต ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ, เตสํ ปฏิปกฺโข เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา อฏฺฐ วิโมกฺขา ทส กสิณายตนานิ. ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ โมหชาลํ อนาทิอนิธนปฺปวตฺตํ. เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา ญาณวชิรํ โมหชาลปฺปทาลนํ. ตตฺถ โมโห อวิชฺชา, ชาลํ ภวตณฺหา, เตน วุจฺจติ ‘‘ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย จ ภวตณฺหาย จา’’ติ.

Ở đây, đoạn kiến và thường kiến, nói tóm tắt, là thân kiến có hai mươi đối tượng; nói chi tiết, là sáu mươi hai tà kiến. Đối nghịch với chúng là bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề, tám giải thoát, và mười biến xứ. Sáu mươi hai tà kiến là lưới si mê, vận hành không có khởi đầu, không có kết thúc. Bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề là kim cương trí tuệ, phá tan lưới si mê. Ở đây, si là vô minh, lưới là hữu ái. Do đó có nói rằng: ‘Không thể thấy được điểm khởi đầu của vô minh và hữu ái’.

๘๑. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สลฺเลขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สลฺเลเข ติพฺพคารโว. ตณฺหาจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สิกฺขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สิกฺขาย ติพฺพคารโว. ทิฏฺฐิจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต ธมฺมานุสารี ภวติ. ตณฺหาจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต สทฺธานุสารี ภวติ, ทิฏฺฐิจริโต สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ.

81. Trong các hạng người ấy, người có tà kiến hành đã xuất gia trong giáo pháp này thì có hạnh sống liên tục khổ hạnh, vì có sự tôn trọng mãnh liệt đối với khổ hạnh. Người có ái hành đã xuất gia trong giáo pháp này thì có hạnh sống liên tục trong học giới, vì có sự tôn trọng mãnh liệt đối với học giới. Người có tà kiến hành khi đi vào chánh tánh quyết định thì trở thành vị Tùy pháp hành. Người có ái hành khi đi vào chánh tánh quyết định thì trở thành vị Tùy tín hành. Người có tà kiến hành thoát ra bằng con đường thực hành an lạc, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng. Người có ái hành thoát ra bằng con đường thực hành khổ sở, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng.

ตตฺถ กึการณํ, ยํ ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ, ตสฺส หิ กามา อปริจฺจตฺตา ภวนฺติ, โส กาเมหิ วิเวจิยมาโน ทุกฺเขน ปฏินิสฺสรติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ? โย ปนายํ ทิฏฺฐิจริโต อยํ อาทิโตเยว กาเมหิ อนตฺถิโก ภวติ. โส ตโต วิเวจิยมาโน ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ. ทุกฺขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สุขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สตฺตาปิ ทุวิธา มุทินฺทฺริยาปิ ติกฺขินฺทฺริยาปิ. เย มุทินฺทฺริยา, เต ทนฺธญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ. เย ติกฺขินฺทฺริยา, เต ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ, อิมา จตสฺโส ปฏิปทา. เย หิ เกจิ นิยฺยึสุ วา นิยฺยนฺติ วา นิยฺยิสฺสนฺติ วา, เต อิมาหิ เอว จตูหิ ปฏิปทาหิ. เอวํ อริยา จตุกฺกมคฺคํ ปญฺญาเปนฺติ อพุธชนเสวิตาย พาลกนฺตาย รตฺตวาสินิยา นนฺทิยา ภวตณฺหาย อวฏฺฏนตฺถํ. อยํ วุจฺจติ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมีติ, เตนาห ‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ สมเถนา’’ติ.

Trong đó, nguyên nhân là gì, mà người có ái hành thoát ra bằng con đường thực hành khổ sở, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng? Vì rằng các dục của người ấy chưa được từ bỏ, do đó người ấy khi được tách khỏi các dục thì từ bỏ một cách khó khăn và biết pháp một cách chậm chạp. Còn người có tà kiến hành này, vị này ngay từ đầu đã không có mong muốn đối với các dục. Người ấy khi được tách khỏi điều đó thì từ bỏ một cách nhanh chóng và biết pháp một cách nhanh chóng. Con đường thực hành khổ sở cũng có hai loại: thắng trí chậm chạp và thắng trí nhanh chóng. Con đường thực hành an lạc cũng có hai loại: thắng trí chậm chạp và thắng trí nhanh chóng. Chúng sanh cũng có hai loại: người có căn mềm yếu và người có căn sắc bén. Những người có căn mềm yếu, họ từ bỏ một cách chậm chạp và biết pháp một cách chậm chạp. Những người có căn sắc bén, họ từ bỏ một cách nhanh chóng và biết pháp một cách nhanh chóng. Đây là bốn con đường thực hành. Bất cứ ai đã thoát ra, đang thoát ra, hay sẽ thoát ra, họ (đã, đang, sẽ) thoát ra chính bằng bốn con đường thực hành này. Như vậy, các bậc Thánh chế định bốn con đường để không quay lại với ái hữu (nandī) vốn được kẻ vô trí thực hành, được kẻ ngu ưa thích, trú ngụ nơi người bị tham ái chi phối. Đây được gọi là nền tảng của phương pháp vòng xoáy ái luyến, do đó Ngài nói: ‘bằng sự lắng dịu cả ái và vô minh’.

๘๒. เวยฺยากรเณสุ [Pg.94] หิ เย กุสลากุสลาติ เต ทุวิธา อุปปริกฺขิตพฺพา – โลกวฏฺฏานุสารี จ โลกวิวฏฺฏานุสารี จ. วฏฺฏํ นาม สํสาโร. วิวฏฺฏํ นิพฺพานํ. กมฺมกิเลสา เหตุ สํสารสฺส. ตตฺถ กมฺมํ เจตนา เจตสิกญฺจ นิทฺทิสิตพฺพํ. ตํ กถํ ทฏฺฐพฺพํ? อุปจเยน สพฺเพปิ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. เต กตฺถ ทฏฺฐพฺพา? ทส วตฺถุเก กิเลสปุญฺเช. กตมานิ ทส วตฺถูนิ? จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย จตฺตาริ อคติคมนานิ. ปฐเม อาหาเร ปฐโม วิปลฺลาโส, ทุติเย อาหาเร ทุติโย วิปลฺลาโส, ตติเย อาหาเร ตติโย วิปลฺลาโส, จตุตฺเถ อาหาเร จตุตฺโถ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ปฐมํ อุปาทานํ. ทุติเย วิปลฺลาเส ทุติยํ อุปาทานํ, ตติเย วิปลฺลาเส ตติยํ อุปาทานํ, จตุตฺเถ วิปลฺลาเส จตุตฺถํ อุปาทานํ. ปฐเม อุปาทาเน ปฐโม โยโค, ทุติเย อุปาทาเน ทุติโย โยโค, ตติเย อุปาทาเน ตติโย โยโค, จตุตฺเถ อุปาทาเน จตุตฺโถ โยโค. ปฐเม โยเค ปฐโม คนฺโถ, ทุติเย โยเค ทุติโย คนฺโถ, ตติเย โยเค ตติโย คนฺโถ, จตุตฺเถ โยเค จตุตฺโถ คนฺโถ, ปฐเม คนฺเถ ปฐโม อาสโว, ทุติเย คนฺเถ ทุติโย อาสโว, ตติเย คนฺเถ ตติโย อาสโว, จตุตฺเถ คนฺเถ จตุตฺโถ อาสโว. ปฐเม อาสเว ปฐโม โอโฆ, ทุติเย อาสเว ทุติโย โอโฆ, ตติเย อาสเว ตติโย โอโฆ, จตุตฺเถ อาสเว จตุตฺโถ โอโฆ. ปฐเม โอเฆ ปฐโม สลฺโล, ทุติเย โอเฆ ทุติโย สลฺโล, ตติเย โอเฆ ตติโย สลฺโล, จตุตฺเถ โอเฆ จตุตฺโถ สลฺโล. ปฐเม สลฺเล ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ทุติเย สลฺเล ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ตติเย สลฺเล ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, จตุตฺเถ สลฺเล จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ, ปฐมายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ปฐมํ อคติคมนํ. ทุติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ทุติยํ อคติคมนํ. ตติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ตติยํ อคติคมนํ, จตุตฺถิยํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ จตุตฺถํ อคติคมนํ.

82. Trong các bài ký thuyết, những pháp nào là thiện và bất thiện, chúng nên được xem xét theo hai cách: (1) pháp đi theo vòng luân hồi của thế gian và (2) pháp đi theo sự thoát khỏi vòng luân hồi của thế gian. Vòng luân hồi (vaṭṭa) gọi là saṃsāra. Thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭa) là Niết-bàn. Nghiệp và phiền não là nguyên nhân của saṃsāra. Trong đó, nghiệp nên được chỉ ra là tư và tâm sở. Điều đó nên được thấy như thế nào? Bằng sự tích lũy. Tất cả phiền não nên được chỉ ra bằng bốn điên đảo. Chúng nên được thấy ở đâu? Trong khối phiền não có mười vật. Mười vật là gì? Bốn món ăn, bốn điên đảo, bốn thủ, bốn ách, bốn triền, bốn lậu, bốn bộc lưu, bốn mũi tên, bốn thức trú, bốn thiên vị. Trong món ăn thứ nhất có điên đảo thứ nhất, trong món ăn thứ hai có điên đảo thứ hai, trong món ăn thứ ba có điên đảo thứ ba, trong món ăn thứ tư có điên đảo thứ tư. Trong điên đảo thứ nhất có thủ thứ nhất. Trong điên đảo thứ hai có thủ thứ hai, trong điên đảo thứ ba có thủ thứ ba, trong điên đảo thứ tư có thủ thứ tư. Trong thủ thứ nhất có ách thứ nhất, trong thủ thứ hai có ách thứ hai, trong thủ thứ ba có ách thứ ba, trong thủ thứ tư có ách thứ tư. Trong ách thứ nhất có triền thứ nhất, trong ách thứ hai có triền thứ hai, trong ách thứ ba có triền thứ ba, trong ách thứ tư có triền thứ tư. Trong triền thứ nhất có lậu thứ nhất, trong triền thứ hai có lậu thứ hai, trong triền thứ ba có lậu thứ ba, trong triền thứ tư có lậu thứ tư. Trong lậu thứ nhất có bộc lưu thứ nhất, trong lậu thứ hai có bộc lưu thứ hai, trong lậu thứ ba có bộc lưu thứ ba, trong lậu thứ tư có bộc lưu thứ tư. Trong bộc lưu thứ nhất có mũi tên thứ nhất, trong bộc lưu thứ hai có mũi tên thứ hai, trong bộc lưu thứ ba có mũi tên thứ ba, trong bộc lưu thứ tư có mũi tên thứ tư. Trong mũi tên thứ nhất có thức trú thứ nhất, trong mũi tên thứ hai có thức trú thứ hai, trong mũi tên thứ ba có thức trú thứ ba, trong mũi tên thứ tư có thức trú thứ tư. Trong thức trú thứ nhất có thiên vị thứ nhất. Trong thức trú thứ hai có thiên vị thứ hai. Trong thức trú thứ ba có thiên vị thứ ba, trong thức trú thứ tư có thiên vị thứ tư.

๘๓. ตตฺถ [Pg.95] โย จ กพฬีกาโร อาหาโร ผสฺโส อาหาโร, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ วิญฺญาณาหาโร, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ กามุปาทานํ ยญฺจ ภวุปาทานํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ยญฺจ อตฺตวาทุปาทานํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามโยโค, โย จ ภวโยโค, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐิโยโค, โย จ อวิชฺชาโยโค, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ อภิชฺฌากายคนฺโถ, โย จ พฺยาปาโท กายคนฺโถ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ปรามาสกายคนฺโถ, โย จ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามาสโว, โย จ ภวาสโว, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐาสโว, โย จ อวิชฺชาสโว, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กาโมโฆ, โย จ ภโวโฆ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺโฐโฆ, โย จ อวิชฺโชโฆ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ราคสลฺโล, โย จ โทสสลฺโล, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มานสลฺโล, โย จ โมหสลฺโล, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยา จ รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยา จ สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ ฉนฺทา อคติคมนํ ยญฺจ โทสา อคติคมนํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ภยา อคติคมนํ, ยญฺจ โมหา อคติคมนํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

83. Trong đó, đoàn thực và xúc thực, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn ý tư thực và thức thực, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, sự điên đảo 'trong cái bất tịnh là tịnh', và sự điên đảo 'trong cái khổ là lạc', những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn sự điên đảo 'trong cái vô thường là thường', và sự điên đảo 'trong cái vô ngã là ngã', những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục thủ và hữu thủ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến thủ và ngã luận thủ, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục ách và hữu ách, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến ách và vô minh ách, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, tham thân hệ và sân thân hệ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn giới cấm thủ thân hệ và chấp thủ chân lý này thân hệ, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục lậu và hữu lậu, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến lậu và vô minh lậu, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục bộc và hữu bộc, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến bộc và vô minh bộc, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, mũi tên tham ái và mũi tên sân hận, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn mũi tên ngã mạn và mũi tên si mê, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, thức trú nương vào sắc và thức trú nương vào thọ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn thức trú nương vào tưởng và thức trú nương vào các hành, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, đi đến chỗ sai lầm do dục và đi đến chỗ sai lầm do sân, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn đi đến chỗ sai lầm do sợ hãi và đi đến chỗ sai lầm do si mê, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh.

๘๔. ตตฺถ กพฬีกาเร อาหาเร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ผสฺเส อาหาเร ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, วิญฺญาเณ อาหาเร ‘‘อนิจฺเจ [Pg.96] นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, มโนสญฺเจตนาย อาหาเร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ฐิโต กาเม อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ; ทุติเย วิปลฺลาเส ฐิโต อนาคตํ ภวํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ภวุปาทานํ; ตติเย วิปลฺลาเส ฐิโต สํสาราภินนฺทินึ ทิฏฺฐึ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ; จตุตฺเถ วิปลฺลาเส ฐิโต อตฺตานํ กปฺปิยํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ.

84. Trong đó, ở đoàn thực là sự điên đảo 'trong cái bất tịnh là tịnh', ở xúc thực là sự điên đảo 'trong cái khổ là lạc', ở thức thực là sự điên đảo 'trong cái vô thường là thường', ở ý tư thực là sự điên đảo 'trong cái vô ngã là ngã'. Người đứng vững trong sự điên đảo thứ nhất thì chấp thủ các dục, điều này được gọi là dục thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ hai thì chấp thủ sự hiện hữu trong tương lai, điều này được gọi là hữu thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ ba thì chấp thủ tà kiến vui thích trong vòng luân hồi, điều này được gọi là kiến thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ tư thì chấp thủ cái được tưởng tượng là tự ngã, điều này được gọi là ngã luận thủ.

กามุปาทาเนน กาเมหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ กามโยโค; ภวุปาทาเนน ภเวหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ภวโยโค; ทิฏฺฐุปาทาเนน ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิโยโค; อตฺตวาทุปาทาเนน อวิชฺชาย สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาโยโค.

Do dục thủ nên bị trói buộc với các dục, điều này được gọi là dục ách; do hữu thủ nên bị trói buộc với các cõi hữu, điều này được gọi là hữu ách; do kiến thủ nên bị trói buộc với tà kiến, điều này được gọi là kiến ách; do ngã luận thủ nên bị trói buộc với vô minh, điều này được gọi là vô minh ách.

ปฐเม โยเค ฐิโต อภิชฺฌาย กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌากายคนฺโถ; ทุติเย โยเค ฐิโต พฺยาปาเทน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทกายคนฺโถ; ตติเย โยเค ฐิโต ปรามาเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ ปรามาสกายคนฺโถ; จตุตฺเถ โยเค ฐิโต อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ.

Người đứng vững trong ách thứ nhất thì dùng tham ái trói buộc thân, điều này được gọi là tham thân hệ; người đứng vững trong ách thứ hai thì dùng sân hận trói buộc thân, điều này được gọi là sân thân hệ; người đứng vững trong ách thứ ba thì dùng sự chấp thủ sai lầm trói buộc thân, điều này được gọi là giới cấm thủ thân hệ; người đứng vững trong ách thứ tư thì dùng sự cố chấp 'chỉ điều này là sự thật' trói buộc thân, điều này được gọi là chấp thủ chân lý này thân hệ.

ตสฺส เอวํคนฺถิตา กิเลสา อาสวนฺติ. กุโต จ วุจฺจติ อาสวนฺตีติ? อนุสยโต วา ปริยุฏฺฐานโต วา. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺเถน กามาสโว, พฺยาปาทกายคนฺเถน ภวาสโว, ปรามาสกายคนฺเถน ทิฏฺฐาสโว, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน อวิชฺชาสโว.

Đối với người ấy, các phiền não bị trói buộc như vậy bèn tuôn chảy ra. Và tại sao được gọi là tuôn chảy? Hoặc là do tùy miên, hoặc là do triền. Trong đó, do tham thân hệ có dục lậu, do sân thân hệ có hữu lậu, do giới cấm thủ thân hệ có kiến lậu, do chấp thủ chân lý này thân hệ có vô minh lậu.

ตสฺส อิเม จตฺตาโร อาสวา เวปุลฺลํ คตา โอฆา ภวนฺติ. อิติ อาสวเวปุลฺลา โอฆเวปุลฺลํ. ตตฺถ กามาสเวน กาโมโฆ, ภวาสเวน ภโวโฆ, ทิฏฺฐาสเวน ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺชาสเวน อวิชฺโชโฆ.

Đối với người ấy, bốn lậu hoặc này khi đã phát triển rộng lớn thì trở thành các bộc lưu. Trong đó, do dục lậu có dục bộc, do hữu lậu có hữu bộc, do kiến lậu có kiến bộc, do vô minh lậu có vô minh bộc.

ตสฺส อิเม จตฺตาโร โอฆา อนุสยสหคตา อชฺฌาสยํ อนุปวิฏฺฐา หทยํ อาหจฺจ ติฏฺฐนฺติ, เตน วุจฺจนฺติ สลฺลาอิติ. ตตฺถ กาโมเฆน ราคสลฺโล, ภโวเฆน โทสสลฺโล, ทิฏฺโฐเฆน มานสลฺโล, อวิชฺโชเฆน โมหสลฺโล.

Đối với người ấy, bốn bộc lưu này đi cùng với tùy miên, đi vào trong tâm tư, đứng lại sau khi đâm vào trái tim, do đó chúng được gọi là các mũi tên. Trong đó, do dục bộc có mũi tên tham ái, do hữu bộc có mũi tên sân hận, do kiến bộc có mũi tên ngã mạn, do vô minh bộc có mũi tên si mê.

ตสฺส [Pg.97] อิเมหิ จตูหิ สลฺเลหิ ปริยาทินฺนํ วิญฺญาณํ จตูสุ ธมฺเมสุ สณฺฐหติ รูเป เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ. ตตฺถ ราคสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, มานสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

Đối với người ấy, thức bị bốn mũi tên này chi phối thì được an trú trong bốn pháp: trong sắc, trong thọ, trong tưởng, trong các hành. Trong đó, do mũi tên tham ái, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào sắc; do mũi tên sân hận, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào thọ; do mũi tên ngã mạn, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào tưởng; do mũi tên si mê, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào các hành.

ตสฺส อิมาหิ จตูหิ วิญฺญาณฏฺฐิตีหิ อุปตฺถทฺธํ วิญฺญาณํ จตูหิ ธมฺเมหิ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ราเคน ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทเสน โทสาคตึ คจฺฉติ, ภเยน ภยาคตึ คจฺฉติ, โมเหน โมหาคตึ คจฺฉติ. อิติ โข ตญฺจ กมฺมํ อิเม จ กิเลสา, เอส เหตุ สํสารสฺส, เอวํ สพฺเพ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา.

Đối với người ấy, thức được chống đỡ bởi bốn trú xứ của thức này, đi đến thiên vị bởi bốn pháp: do dục, do sân, do sợ hãi, do si. Trong ấy, do tham ái, đi đến thiên vị vì dục; do sân, đi đến thiên vị vì sân; do sợ hãi, đi đến thiên vị vì sợ hãi; do si, đi đến thiên vị vì si. Như vậy, nghiệp ấy và các phiền não này, đó là nhân của luân hồi. Như vậy, tất cả phiền não cần được chỉ ra bởi bốn điên đảo.

๘๕. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา กพฬีกาโร อาหาโร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว, กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ฉนฺทา อคติคมนนฺติ ปฐมา ทิสา.

85. Trong ấy, đây là bốn phương: đoàn thực, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh”, dục thủ, dục ách, tham thân triền, dục lậu, dục bộc, mũi tên tham, thức trú nương vào sắc, và sự thiên vị do dục, là phương thứ nhất.

ผสฺโส อาหาโร, ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ ทุติยา ทิสา.

Xúc thực, điên đảo tưởng “cái khổ là vui”, hữu thủ, hữu ách, sân thân triền, hữu lậu, hữu bộc, mũi tên sân, thức trú nương vào thọ, và sự thiên vị do sân, là phương thứ hai.

วิญฺญาณาหาโร ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ ตติยา ทิสา.

Thức thực, điên đảo tưởng “cái vô thường là thường”, kiến thủ, kiến ách, giới cấm thủ thân triền, kiến lậu, kiến bộc, mũi tên mạn, thức trú nương vào tưởng, và sự thiên vị do sợ hãi, là phương thứ ba.

มโนสญฺเจตนาหาโร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ จตุตฺถี ทิสา.

Tư niệm thực, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã”, ngã luận thủ, vô minh ách, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền, vô minh lậu, vô minh bộc, mũi tên si, thức trú nương vào hành, và sự thiên vị do si, là phương thứ tư.

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว[Pg.98], กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ ฉนฺทา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

Trong ấy, đoàn thực nào, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh” nào, dục thủ, dục ách, tham thân triền, dục lậu, dục bộc, mũi tên tham, thức trú nương vào sắc, và sự thiên vị do dục; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có tham tánh.

ตตฺถ โย จ ผสฺโส อาหาโร โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานํ, อิเม โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

Trong ấy, xúc thực nào, điên đảo tưởng “cái khổ là vui” nào, hữu thủ, hữu ách, sân thân triền, hữu lậu, hữu bộc, mũi tên sân, thức trú nương vào thọ, và sự thiên vị do sân; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có sân tánh.

ตตฺถ โย จ วิญฺญาณาหาโร โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค, ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส อุปกฺกิเลสา.

Trong ấy, thức thực nào, điên đảo tưởng “cái vô thường là thường” nào, kiến thủ, kiến ách, giới cấm thủ thân triền, kiến lậu, kiến bộc, mũi tên mạn, thức trú nương vào tưởng, và sự thiên vị do sợ hãi; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có kiến tánh, chậm lụt.

ตตฺถ โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา.

Trong ấy, tư niệm thực nào, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã” nào, ngã luận thủ, vô minh ách, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền, vô minh lậu, vô minh bộc, mũi tên si, thức trú nương vào hành, và sự thiên vị do si; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có kiến tánh, trạo cử.

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ผสฺโส อาหาโร, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, วิญฺญาณาหาโร สุญฺญตาย, มโนสญฺเจตนาหาโร อนิมิตฺเตน, ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส สุญฺญตาย, ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามุปาทานญฺจ ภวุปาทานญฺจ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. ทิฏฺฐุปาทานํ สุญฺญตาย, อตฺตวาทุปาทานํ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามโยโค จ ภวโยโค จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐิโยโค สุญฺญตาย, อวิชฺชาโยโค อนิมิตฺเตน. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺโถ จ พฺยาปาทกายคนฺโถ จ อปฺปณิหิเตน [Pg.99] วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ปรามาสกายคนฺโถ สุญฺญตาย, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ อนิมิตฺเตน.

Trong ấy, đoàn thực nào và xúc thực nào, hai thứ này đi đến sự liễu tri bằng vô nguyện giải thoát môn; thức thực (đi đến sự liễu tri) bằng không giải thoát môn, tư niệm thực (đi đến sự liễu tri) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh” nào và điên đảo tưởng “cái khổ là vui” nào, hai thứ này đi đến sự đoạn tận, sự chấm dứt bằng vô nguyện giải thoát môn. Điên đảo tưởng “cái vô thường là thường” (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã” (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục thủ và hữu thủ đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn. Kiến thủ (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, ngã luận thủ (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục ách và hữu ách đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến ách (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh ách (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, tham thân triền và sân thân triền đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, giới cấm thủ thân triền (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ กามาสโว จ ภวาสโว จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐาสโว สุญฺญตาย, อวิชฺชาสโว อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กาโมโฆ จ ภโวโฆ จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺโฐโฆ สุญฺญตาย, อวิชฺโชโฆ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ ราคสลฺโล จ โทสสลฺโล จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, มานสลฺโล สุญฺญตาย, โมหสลฺโล อนิมิตฺเตน. ตตฺถ รูปูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ เวทนูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, สญฺญูปคา สุญฺญตาย, สงฺขารูปคา อนิมิตฺเตน.

Trong ấy, dục lậu và hữu lậu đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến lậu (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh lậu (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục bộc và hữu bộc đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến bộc (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh bộc (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, mũi tên tham và mũi tên sân đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, mũi tên mạn (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, mũi tên si (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, thức trú nương vào sắc và thức trú nương vào thọ đi đến sự liễu tri bằng vô nguyện giải thoát môn, (thức trú) nương vào tưởng (đi đến sự liễu tri) bằng không giải thoát môn, (thức trú) nương vào hành (đi đến sự liễu tri) bằng vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ ฉนฺทา จ อคติคมนํ โทสา จ อคติคมนํ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ภยา อคติคมนํ สุญฺญตาย, โมหา อคติคมนํ อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. อิติ สพฺเพ โลกวฏฺฏานุสาริโน ธมฺมา นิยฺยนฺติ. เต โลกา ตีหิ วิโมกฺขมุเขหิ.

Trong ấy, sự thiên vị do dục và sự thiên vị do sân đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn; sự thiên vị do sợ hãi (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn; sự thiên vị do si đi đến sự đoạn tận bằng vô tướng giải thoát môn. Như vậy, tất cả các pháp thuận theo vòng luân hồi của thế gian được xuất ly khỏi ba thế gian ấy bằng ba giải thoát môn.

๘๖. ตตฺริทํ นิยฺยานํ –

86. Trong đó, đây là sự xuất ly –

จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา.

Bốn pháp hành, bốn niệm xứ, bốn thiền, bốn trú, bốn chánh cần, bốn pháp hy hữu vị tằng hữu, bốn sự quyết định, bốn sự tu tập định, bốn pháp thuộc phần an lạc, bốn vô lượng.

ปฐมา ปฏิปทา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ, ทุติยา ปฏิปทา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ, ตติยา ปฏิปทา ตติยํ สติปฏฺฐานํ, จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ. ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ สติปฏฺฐานํ ตติยํ ฌานํ. จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ จตุตฺถํ ฌานํ. ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร, ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร, ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร, จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร. ปฐโม วิหาโร ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ, ทุติโย วิหาโร ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ, ตติโย วิหาโร ตติยํ สมฺมปฺปธานํ, จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ทุติยํ ทุติโย, ตติยํ ตติโย, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม. ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปฐมํ [Pg.100] อธิฏฺฐานํ, ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ทุติยํ อธิฏฺฐานํ, ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ตติยํ อธิฏฺฐานํ, จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ. ปฐมํ อธิฏฺฐานํ ปฐมา สมาธิภาวนา, ทุติยํ อธิฏฺฐานํ ทุติยา สมาธิภาวนา, ตติยํ อธิฏฺฐานํ ตติยา สมาธิภาวนา, จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ จตุตฺถี สมาธิภาวนา. ปฐมา สมาธิภาวนา ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม, ทุติยา สมาธิภาวนา ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, ตติยา สมาธิภาวนา ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, จตุตฺถี สมาธิภาวนา จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม. ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม ปฐมํ อปฺปมาณํ, ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ทุติยํ อปฺปมาณํ, ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ตติยํ อปฺปมาณํ, จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม จตุตฺถํ อปฺปมาณํ. ปฐมา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ทุติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ตติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ตติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถี ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ. ปฐโม สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ปฐมํ ฌานํ ปริปูเรติ, ทุติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ทุติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, ตติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ตติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต จตุตฺถํ ฌานํ ปริปูเรติ.

Pháp hành thứ nhất là niệm xứ thứ nhất, pháp hành thứ hai là niệm xứ thứ hai, pháp hành thứ ba là niệm xứ thứ ba, pháp hành thứ tư là niệm xứ thứ tư. Niệm xứ thứ nhất là thiền thứ nhất, niệm xứ thứ hai là thiền thứ hai, niệm xứ thứ ba là thiền thứ ba, niệm xứ thứ tư là thiền thứ tư. Thiền thứ nhất là trú thứ nhất, thiền thứ hai là trú thứ hai, thiền thứ ba là trú thứ ba, thiền thứ tư là trú thứ tư. Trú thứ nhất là chánh cần thứ nhất, trú thứ hai là chánh cần thứ hai, trú thứ ba là chánh cần thứ ba, trú thứ tư là chánh cần thứ tư. Chánh cần thứ nhất là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, chánh cần thứ hai là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, chánh cần thứ ba là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, chánh cần thứ tư là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư. Pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất là sự quyết định thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai là sự quyết định thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba là sự quyết định thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư là sự quyết định thứ tư. Sự quyết định thứ nhất là sự tu tập định thứ nhất, sự quyết định thứ hai là sự tu tập định thứ hai, sự quyết định thứ ba là sự tu tập định thứ ba, sự quyết định thứ tư là sự tu tập định thứ tư. Sự tu tập định thứ nhất là pháp thuộc phần an lạc thứ nhất, sự tu tập định thứ hai là pháp thuộc phần an lạc thứ hai, sự tu tập định thứ ba là pháp thuộc phần an lạc thứ ba, sự tu tập định thứ tư là pháp thuộc phần an lạc thứ tư. Pháp thuộc phần an lạc thứ nhất là vô lượng thứ nhất, pháp thuộc phần an lạc thứ hai là vô lượng thứ hai, pháp thuộc phần an lạc thứ ba là vô lượng thứ ba, pháp thuộc phần an lạc thứ tư là vô lượng thứ tư. Pháp hành thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ nhất; pháp hành thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ hai; pháp hành thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ ba; pháp hành thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ tư. Niệm xứ thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ nhất; niệm xứ thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ hai; niệm xứ thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ ba; niệm xứ thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ tư.

ปฐมํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปฐมํ วิหารํ ปริปูเรติ, ทุติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ทุติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, ตติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ตติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จตุตฺถํ วิหารํ ปริปูเรติ. ปฐโม วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทํ ปริปูเรติ, ทุติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ ปริปูเรติ, ตติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิตึ อสมฺโมสํ ภิยฺโยภาวํ ปริปูเรติ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ มานปฺปหานํ [Pg.101] ปริปูเรติ, ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อาลยสมุคฺฆาตํ ปริปูเรติ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อวิชฺชาปหานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ภวูปสมํ ปริปูเรติ. มานปฺปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ สจฺจาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อาลยสมุคฺฆาโต ภาวิโต พหุลีกโต จาคาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อวิชฺชาปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปญฺญาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ภวูปสโม ภาวิโต พหุลีกโต อุปสมาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ. สจฺจาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ฉนฺทสมาธึ ปริปูเรติ, จาคาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีริยสมาธึ ปริปูเรติ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จิตฺตสมาธึ ปริปูเรติ, อุปสมาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีมํสาสมาธึ ปริปูเรติ. ฉนฺทสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, วีริยสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต ตปํ ปริปูเรติ, จิตฺตสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต พุทฺธึ ปริปูเรติ, วีมํสาสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคํ ปริปูเรติ. อินฺทฺริยสํวโร ภาวิโต พหุลีกโต เมตฺตํ ปริปูเรติ, ตโป ภาวิโต พหุลีกโต กรุณํ ปริปูเรติ, พุทฺธิ ภาวิตา พหุลีกตา มุทิตํ ปริปูเรติ, สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ภาวิโต พหุลีกโต อุเปกฺขํ ปริปูเรติ.

Sơ thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ nhất; nhị thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ hai; tam thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ ba; tứ thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ tư. Trú xứ thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự không sanh khởi của các pháp ác bất thiện chưa sanh; trú xứ thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh; trú xứ thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự sanh khởi của các pháp thiện chưa sanh; trú xứ thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự an trú, không quên lãng, sự tăng trưởng của các pháp thiện đã sanh. Chánh cần thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ ngã mạn; chánh cần thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự nhổ bật lên ái luyến; chánh cần thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ vô minh; chánh cần thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự tịch tịnh của hữu. Sự đoạn trừ ngã mạn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về chân lý; sự nhổ bật lên ái luyến được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về xả ly; sự đoạn trừ vô minh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về trí tuệ; sự tịch tịnh của hữu được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về tịch tịnh. Sự quyết định về chân lý được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-dục; sự quyết định về xả ly được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-tinh-tấn; sự quyết định về trí tuệ được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-tâm; sự quyết định về tịch tịnh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-thẩm-sát. Định-do-dục được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự thu thúc các căn; định-do-tinh-tấn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn khổ hạnh; định-do-tâm được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn giác ngộ; định-do-thẩm-sát được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự từ bỏ tất cả các sanh y. Sự thu thúc các căn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm từ; khổ hạnh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm bi; giác ngộ được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm hỷ; sự từ bỏ tất cả các sanh y được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm xả.

๘๗. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร เมตฺตา อิติ ปฐมา ทิสา.

87. Ở đây, bốn phương này: pháp hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất, sơ thiền, trú xứ thứ nhất, chánh cần thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, sự quyết định về chân lý, định-do-dục, sự thu thúc các căn, tâm từ. Như vậy, đây là phương thứ nhất.

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ภวาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ ทุติยา ทิสา.

Pháp hành thứ hai, niệm xứ thứ hai, nhị thiền, trú xứ thứ hai, chánh cần thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, sự quyết định về xả ly, định-do-tinh-tấn, khổ hạnh, tâm bi. Như vậy, đây là phương thứ hai.

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ ตติยา ทิสา.

Pháp hành thứ ba, niệm xứ thứ ba, tam thiền, trú xứ thứ ba, chánh cần thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, sự quyết định về trí tuệ, định-do-tâm, giác ngộ, tâm hỷ. Như vậy, đây là phương thứ ba.

จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ จตุตฺถี ทิสา.

Pháp hành thứ tư, niệm xứ thứ tư, tứ thiền, trú xứ thứ tư, chánh cần thứ tư, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư, sự quyết định về tịch tịnh, định-do-thẩm-sát, sự từ bỏ tất cả các sanh y, tâm xả. Như vậy, đây là phương thứ tư.

ตตฺถ [Pg.102] ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร, เมตฺตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

Ở đây, pháp hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất, sơ thiền, trú xứ thứ nhất, chánh cần thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, sự quyết định về chân lý, định-do-dục, sự thu thúc các căn, tâm từ; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người có tham tánh.

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จาคาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

Pháp hành thứ hai, niệm xứ thứ hai, nhị thiền, trú xứ thứ hai, chánh cần thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, sự quyết định về xả ly, định-do-tinh-tấn, khổ hạnh, tâm bi; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người có sân tánh.

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส เภสชฺชํ.

Pháp hành thứ ba, niệm xứ thứ ba, tam thiền, trú xứ thứ ba, chánh cần thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, sự quyết định về trí tuệ, định-do-tâm, giác ngộ, tâm hỷ; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người si độn có tà kiến tánh.

Pháp hành thứ tư, niệm xứ thứ tư, tứ thiền, trú xứ thứ tư, chánh cần thứ tư, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư, sự quyết định về tịch tịnh, định-do-thẩm-sát, sự từ bỏ tất cả các sanh y, tâm xả; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người trạo cử có tà kiến tánh.

ตตฺถ ทุกฺขา จ ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา ทุกฺขา จ ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Ở đây, pháp hành khổ và thắng trí chậm, và pháp hành khổ và thắng trí nhanh là vô nguyện giải thoát môn; pháp hành lạc và thắng trí chậm là không giải thoát môn; pháp hành lạc và thắng trí nhanh là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ กาเย กายานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิตา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, niệm xứ quán thân nơi thân và niệm xứ quán thọ nơi các cảm thọ là vô nguyện giải thoát môn, (niệm xứ) quán tâm nơi tâm là không giải thoát môn, (niệm xứ) quán pháp nơi các pháp là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ ปฐมญฺจ ฌานํ ทุติยญฺจ ฌานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ ฌานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ ฌานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, sơ thiền và nhị thiền là vô nguyện giải thoát môn, tam thiền là không giải thoát môn, tứ thiền là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ ปฐโม จ วิหาโร ทุติโย จ วิหาโร อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติโย วิหาโร สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺโถ วิหาโร อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, trú thứ nhất và trú thứ hai là vô nguyện giải thoát môn, trú thứ ba là không giải thoát môn, trú thứ tư là vô tướng giải thoát môn.

ยตฺถ [Pg.103] ปฐมญฺจ สมฺมปฺปธานํ ทุติยญฺจ สมฺมปฺปธานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, chánh cần thứ nhất và chánh cần thứ hai là vô nguyện giải thoát môn, chánh cần thứ ba là không giải thoát môn, chánh cần thứ tư là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ มานปฺปหานญฺจ อาลยสมุคฺฆาโต จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, อวิชฺชาปหานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, ภวูปสโม อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, sự đoạn trừ ngã mạn và sự nhổ bật ái luyến là vô nguyện giải thoát môn, sự đoạn trừ vô minh là không giải thoát môn, sự tịch tịnh của hữu là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ สจฺจาธิฏฺฐานญฺจ จาคาธิฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, sự quyết định về chân lý và sự quyết định về xả ly là vô nguyện giải thoát môn, sự quyết định về trí tuệ là không giải thoát môn, sự quyết định về tịch tịnh là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ ฉนฺทสมาธิ จ วีริยสมาธิ จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺตสมาธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, วีมํสาสมาธิ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, dục định và tấn định là vô nguyện giải thoát môn, tâm định là không giải thoát môn, thẩm định là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ อินฺทฺริยสํวโร จ ตโป จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, พุทฺธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, sự phòng hộ các căn và sự khổ hạnh là vô nguyện giải thoát môn, sự giác ngộ là không giải thoát môn, sự từ bỏ tất cả sanh y là vô tướng giải thoát môn.

ตตฺถ เมตฺตา จ กรุณา จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, มุทิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ อุเปกฺขา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Trong ấy, tâm từ và tâm bi là vô nguyện giải thoát môn, tâm hỷ là không giải thoát môn, tâm xả là vô tướng giải thoát môn.

เตสํ วิกฺกีฬิตํ. จตฺตาโร อาหารา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส ปฏิปทา…เป… จตฺตาโร วิปลฺลาสา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาริ อุปาทานานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ ฌานานิ. จตฺตาโร โยคา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร วิหารา. จตฺตาโร คนฺถา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. จตฺตาโร อาสวา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา. จตฺตาโร โอฆา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ. จตฺตาโร สลฺลา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส สมาธิภาวนา. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย ตาสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา. จตฺตาริ อคติคมนานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส อปฺปมาณา.

Sự du hí của các ngài. Bốn món ăn, đối nghịch của chúng là bốn con đường thực hành; bốn tưởng điên đảo, đối nghịch của chúng là bốn niệm xứ; bốn thủ, đối nghịch của chúng là bốn thiền; bốn ách, đối nghịch của chúng là bốn trú; bốn triền phược, đối nghịch của chúng là bốn chánh cần; bốn lậu hoặc, đối nghịch của chúng là bốn pháp hy hữu vị tằng hữu; bốn bộc lưu, đối nghịch của chúng là bốn sự quyết định; bốn mũi tên, đối nghịch của chúng là bốn sự tu tập định; bốn thức trú, đối nghịch của chúng là bốn pháp thuộc phần an lạc; bốn sự đi đến không nên đi, đối nghịch của chúng là bốn vô lượng tâm.

สีหา พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา สาวกา จ หตราคโทสโมหา, เตสํ วิกฺกีฬิตํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา พฺยนฺตีกิริยา จ. วิกฺกีฬิตํ อินฺทฺริยาธิฏฺฐานํ วิกฺกีฬิตํ วิปริยาสานธิฏฺฐานญฺจ. อินฺทฺริยานิ สทฺธมฺมโคจโร วิปริยาสา กิเลสโคจโร. อยํ วุจฺจติ สีหวิกฺกีฬิตสฺส จ นยสฺส ทิสาโลจนสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ สํกิเลเส’’ติ. เวยฺยากรเณสุ หิ เย ‘‘กุสลากุสลา’’ติ จ.

Các vị Phật, các vị Độc Giác Phật, và các vị Thinh Văn là những con sư tử đã diệt trừ tham, sân, si. Sự du hí của các ngài là sự tu tập, sự chứng ngộ, và sự chấm dứt. Sự du hí là sự quyết định về các căn, sự du hí cũng là sự quyết định về việc đoạn trừ các tưởng điên đảo. Các căn có hành cảnh là diệu pháp, các tưởng điên đảo có hành cảnh là phiền não. Điều này được gọi là nền tảng của phương pháp sư tử du hí và của phương pháp quán sát các phương hướng. Do đó, Ngài đã nói: 'Vị nào dẫn dắt bởi các tưởng điên đảo, bởi các phiền não,' và trong các bài ký thuyết: 'Những pháp nào là thiện, bất thiện.'

ตตฺถ [Pg.104] เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา; เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย, จตฺตาริ อคติคมนานีติ. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา อิติ.

Trong ấy, những vị xuất ly bằng con đường thực hành khổ và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người; những vị xuất ly bằng con đường thực hành lạc và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Đây là phần nhiễm ô của bốn hạng người ấy: bốn món ăn, bốn tưởng điên đảo, bốn thủ, bốn ách, bốn triền phược, bốn lậu hoặc, bốn bộc lưu, bốn mũi tên, bốn thức trú, bốn sự đi đến không nên đi. Đây là phần thanh tịnh của bốn hạng người ấy: bốn con đường thực hành, bốn niệm xứ, bốn thiền, bốn trú, bốn chánh cần, bốn pháp hy hữu vị tằng hữu, bốn sự quyết định, bốn sự tu tập định, bốn pháp thuộc phần an lạc, bốn vô lượng tâm.

๘๘. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. ตตฺถ โย สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. โย สาธารณาย, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. โย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ เนยฺโย.

88. Trong ấy, những vị xuất ly bằng con đường thực hành khổ và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Những vị xuất ly bằng con đường thực hành lạc và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Trong ấy, vị nào xuất ly bằng con đường thực hành lạc và thắng trí nhanh, vị này là hạng người thông hiểu nhanh. Vị nào (xuất ly) bằng (con đường) thông thường, vị này là hạng người thông hiểu rộng. Vị nào xuất ly bằng con đường thực hành khổ và thắng trí chậm, vị này là hạng người cần được dẫn dắt.

ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สมถํ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส วิปสฺสนํ, สมถวิปสฺสนํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, ติกฺขํ เนยฺยสฺส, มุทุติกฺขํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทสยติ, สํขิตฺตวิตฺถาเรน วิปญฺจิตญฺญุสฺส, วิตฺถาเรน เนยฺยสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส อธิปญฺญาสิกฺขํ ปญฺญาปยติ, อธิจิตฺตํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, อธิสีลํ เนยฺยสฺส.

Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy về thiền chỉ; đối với hạng người Neyya, (Ngài chỉ dạy) về thiền quán; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chỉ dạy) về thiền chỉ và thiền quán. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại mềm dịu; đối với hạng người Neyya, (Ngài chỉ dạy pháp thoại) sắc bén; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chỉ dạy pháp thoại) vừa mềm dịu vừa sắc bén. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn thuyết pháp một cách tóm tắt; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài thuyết pháp) vừa tóm tắt vừa chi tiết; đối với hạng người Neyya, (Ngài thuyết pháp) một cách chi tiết. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy về sự xuất ly; đối với hạng người Vipañcitaññū, Ngài chỉ dạy về cả sự nguy hại và sự xuất ly; đối với hạng người Neyya, Ngài chỉ dạy về cả vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tuệ học; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chế định) tăng thượng tâm học; đối với hạng người Neyya, (Ngài chế định) tăng thượng giới học.

ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ. อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญู วิปญฺจิตญฺญู เนยฺโยติ.

Ở đây, những vị xuất ly bằng khổ hành đạo với thắng trí chậm chạp và (với) thắng trí nhanh chóng, đây là hai hạng người. Những vị xuất ly bằng lạc hành đạo với thắng trí chậm chạp và (với) thắng trí nhanh chóng, đây là hai hạng người. Như vậy, sau khi là bốn (hạng người), trở thành ba hạng người là: Ugghaṭitaññū, Vipañcitaññū, và Neyya.

เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ อกุสลมูลํ โทโส อกุสลมูลํ โมโห อกุสลมูลํ, ตีณิ [Pg.105] ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ; ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก; ติสฺโส อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา พฺยาปาทสญฺญา วิหึสาสญฺญา; ติสฺโส วิปรีตสญฺญา – นิจฺจสญฺญา สุขสญฺญา อตฺตสญฺญา; ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา; ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา; ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ โทสคฺคิ โมหคฺคิ; ตโย สลฺลา – ราคสลฺโล โทสสลฺโล โมหสลฺโล; ติสฺโส ชฏา – ราคชฏา โทสชฏา โมหชฏา; ติสฺโส อกุสลูปปริกฺขา – อกุสลํ กายกมฺมํ อกุสลํ วจีกมฺมํ อกุสลํ มโนกมฺมํ. ติสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ อาจารวิปตฺตีติ. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ. ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ อโทโส กุสลมูลํ อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก อพฺยาปาทวิตกฺโก อวิหึสาวิตกฺโก. ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา อพฺยาปาทสญฺญา อวิหึสาสญฺญา. ติสฺโส อวิปรีตสญฺญา – อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนตฺตสญฺญา. ติสฺโส กุสลูปปริกฺขา – กุสลํ กายกมฺมํ กุสลํ วจีกมฺมํ กุสลํ มโนกมฺมํ. ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ วจีโสเจยฺยํ มโนโสเจยฺยํ; ติสฺโส สมฺปตฺติโย – สีลสมฺปตฺติ สมาธิสมฺปตฺติ ปญฺญาสมฺปตฺติ. ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา; ตโย ขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ – สุญฺญตํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตนฺติ.

Đây là sự ô nhiễm của ba hạng người ấy: ba căn bất thiện là căn bất thiện tham, căn bất thiện sân, căn bất thiện si; ba ác hạnh là thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh; ba tầm bất thiện là dục tầm, sân tầm, hại tầm; ba tưởng bất thiện là dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng; ba tưởng điên đảo là thường tưởng, lạc tưởng, ngã tưởng; ba thọ là lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; ba khổ tánh là khổ khổ tánh, hành khổ tánh, hoại khổ tánh; ba ngọn lửa là lửa tham, lửa sân, lửa si; ba mũi tên là mũi tên tham, mũi tên sân, mũi tên si; ba sự rối rắm là sự rối rắm do tham, sự rối rắm do sân, sự rối rắm do si; ba sự tùy hành bất thiện là thân nghiệp bất thiện, khẩu nghiệp bất thiện, ý nghiệp bất thiện; ba sự hư hỏng là giới hư hỏng, kiến hư hỏng, tư cách hư hỏng. Đây là sự thanh tịnh của ba hạng người ấy: ba căn thiện là căn thiện vô tham, căn thiện vô sân, căn thiện vô si; ba thiện hạnh là thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh; ba tầm thiện là xuất ly tầm, vô sân tầm, vô hại tầm; ba định là định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, định không tầm không tứ; ba tưởng thiện là xuất ly tưởng, vô sân tưởng, vô hại tưởng; ba tưởng không điên đảo là vô thường tưởng, khổ tưởng, vô ngã tưởng; ba sự tùy hành thiện là thân nghiệp thiện, khẩu nghiệp thiện, ý nghiệp thiện; ba sự trong sạch là thân trong sạch, khẩu trong sạch, ý trong sạch; ba sự toàn hảo là giới toàn hảo, định toàn hảo, tuệ toàn hảo; ba học là tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học; ba uẩn là giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn; ba cửa giải thoát là không, vô tướng, vô nguyện.

อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ, ตีณิ หุตฺวา ทฺเว ภวนฺติ ตณฺหาจริโต จ ทิฏฺฐิจริโต จ.

Như vậy, sau khi là bốn (hạng người), trở thành ba; sau khi là ba, trở thành hai là: người có ái hành và người có kiến hành.

เตสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตณฺหา จ อวิชฺชา จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ อสฺสติ จ อสมฺปชญฺญญฺจ อโยนิโส มนสิกาโร จ โกสชฺชญฺจ โทวจสฺสญฺจ อหํกาโร จ มมํกาโร จ อสฺสทฺธา จ ปมาโท จ อสทฺธมฺมสฺสวนญฺจ อสํวโร จ อภิชฺฌา จ พฺยาปาโท จ นีวรณญฺจ สํโยชนญฺจ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺเฉรญฺจ มายา จ สาเฐยฺยญฺจ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิจาติ.

Đây là sự ô nhiễm của hai hạng người ấy: ái và vô minh, vô tàm và vô úy, thất niệm và bất tri, không như lý tác ý và lười biếng, khó nói và ngã mạn, chấp ngã và không có đức tin, phóng dật và không nghe diệu pháp, không phòng hộ và tham lam, sân hận và triền cái, kiết sử và phẫn nộ, oán hận và gièm pha, tự cao và ganh tỵ, bỏn xẻn và xảo trá, gian manh và thường kiến, đoạn kiến.

เตสํ [Pg.106] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ โยนิโส มนสิกาโร จ วีริยารมฺโภ จ โสวจสฺสญฺจ ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ ขเย ญาณญฺจ อนุปฺปาเท ญาณญฺจ สทฺธา จ อปฺปมาโท จ สทฺธมฺมสฺสวนญฺจ สํวโร จ อนภิชฺฌา จ อพฺยาปาโท จ ราควิราคา จ เจโตวิมุตฺติ อวิชฺชาวิราคา จ ปญฺญาวิมุตฺติ อภิสมโย จ อปฺปิจฺฉตา จ สนฺตุฏฺฐิ จ อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ อมกฺโข จ อปลาโส จ อิสฺสาปหานญฺจ มจฺฉริยปฺปหานญฺจ วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ สงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข อสงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตูติ.

Đây là sự thanh tịnh của hai hạng người ấy: thiền chỉ và thiền quán, tàm và úy, niệm và tỉnh giác, như lý tác ý và tinh cần, dễ nói và trí về pháp, trí về tùy pháp, trí về sự đoạn tận, trí về sự không sanh, đức tin và không phóng dật, nghe diệu pháp và phòng hộ, không tham lam và không sân hận, tâm giải thoát do ly tham và tuệ giải thoát do ly vô minh, sự chứng ngộ và ít ham muốn, tri túc và không phẫn nộ, không oán hận và không gièm pha, không tự cao và đoạn trừ ganh tỵ, đoạn trừ bỏn xẻn, minh và giải thoát, giải thoát có đối tượng là pháp hữu vi, giải thoát có đối tượng là pháp vô vi, hữu dư y Niết-bàn giới và vô dư y Niết-bàn giới.

อยํ วุจฺจติ ติปุกฺขลสฺส จ นยสฺส องฺกุสสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ เนตี’’ติ ‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนนา’’ติ จ.

Đây được gọi là nền tảng của phương pháp ba hạng người và phương pháp cái móc. Do đó, Ngài đã nói: 'Vị nào dẫn dắt bằng các căn bất thiện' và 'sau khi nhìn bằng con mắt phương hướng'.

นิยุตฺตํ นยสมุฏฺฐานํ.

Phần Nayasamuṭṭhāna (Sự Phát Sanh Của Các Phương Pháp) đã hoàn tất.

สาสนปฏฺฐานํ

Nền Tảng Của Giáo Pháp

๘๙. ตตฺถ อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา? สาสนปฏฺฐาเน. ตตฺถ กตมํ สาสนปฏฺฐานํ? สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ.

89. Ở đây, mười tám thuật ngữ căn bản nên được thấy ở đâu? Trong Sāsanapaṭṭhāna (Nền Tảng Giáo Pháp). Ở đây, thế nào là Sāsanapaṭṭhāna? Kinh thuộc phần phiền não, kinh thuộc phần tiềm miên, kinh thuộc phần thâm nhập, kinh thuộc phần vô học, kinh thuộc phần phiền não và phần tiềm miên, kinh thuộc phần phiền não và phần thâm nhập, kinh thuộc phần phiền não và phần vô học, kinh thuộc phần phiền não, phần thâm nhập và phần vô học, kinh thuộc phần phiền não, phần tiềm miên và phần thâm nhập, kinh thuộc phần tiềm miên và phần thâm nhập, kinh thuộc phần phiền não do tham ái, kinh thuộc phần phiền não do tà kiến, kinh thuộc phần phiền não do ác hạnh, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi tham ái, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi tà kiến, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi ác hạnh.

ตตฺถ สํกิเลโส ติวิโธ – ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโส. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา [Pg.107] วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. ตสฺส สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ยทิ อาสตฺติ อุปฺปชฺชติ ภเวสุ, เอวํ สายํ สมถวิปสฺสนา ภาวนามยํ ปุญฺญกฺริยวตฺถุ ภวติ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ, สาธารณานิ กตานิ อฏฺฐ ภวนฺติ, ตานิเยว อฏฺฐ สุตฺตานิ สาธารณานิ กตานิ โสฬส ภวนฺติ.

Ở đây, phiền não có ba loại – phiền não tham ái, phiền não tà kiến, phiền não ác hạnh. Trong đó, phiền não tham ái được thanh tịnh bởi chỉ, pháp chỉ ấy là định uẩn. Phiền não tà kiến được thanh tịnh bởi quán, pháp quán ấy là tuệ uẩn. Phiền não ác hạnh được thanh tịnh bởi thiện hạnh, thiện hạnh ấy là giới uẩn. Nếu sự dính mắc trong các cõi hữu sanh khởi nơi người đã an trú trong giới, như vậy, pháp chỉ-quán này trở thành phước sự vật thành tựu do tu tiến, đưa đến sự tái sanh trong các cõi hữu ấy. Bốn kinh này, khi được kết hợp chung, trở thành tám; chính tám kinh ấy khi được kết hợp chung, trở thành mười sáu.

อิเมหิ โสฬสหิ สุตฺเตหิ ภินฺเนหิ นววิธํ สุตฺตํ ภินฺนํ ภวติ. คาถาย คาถา อนุมินิตพฺพา, เวยฺยากรเณน เวยฺยากรณํ อนุมินิตพฺพํ. สุตฺเตน สุตฺตํ อนุมินิตพฺพํ.

Bởi mười sáu kinh được phân chia này, kinh (giáo pháp) có chín thể loại được phân chia. Kệ nên được suy ra từ kệ, vô vấn ký nên được suy ra từ vô vấn ký. Kinh nên được suy ra từ kinh.

๙๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ?

90. Trong đó, thế nào là kinh thuộc phần phiền não?

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

‘Bị mù quáng bởi dục vọng, bị che đậy bởi lưới tham, bị bao phủ bởi mái che ái dục; như cá ở miệng đó, chúng sanh đi theo già và chết, như bê con bú sữa đi theo mẹ.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Này các Tỳ khưu, có bốn con đường sai lạc này. Bốn là những gì? Vị ấy đi vào con đường sai lạc do thiên vị, đi vào con đường sai lạc do sân hận, đi vào con đường sai lạc do si mê, đi vào con đường sai lạc do sợ hãi. Này các Tỳ khưu, đây chính là bốn con đường sai lạc. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, rồi bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này –

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ.

‘Người nào do thiên vị, sân hận, sợ hãi, si mê, mà vi phạm Pháp; danh tiếng của người ấy bị suy giảm, như mặt trăng trong hắc nguyệt.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, จกฺกํว วหโต ปท’’นฺติ.

‘Các pháp có tâm dẫn đầu, có tâm làm chủ, do tâm tạo ra. Nếu người nào với tâm ô nhiễm, nói hay làm, do đó, khổ đi theo người ấy, như bánh xe đi theo chân con vật kéo.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘มิทฺธี [Pg.108] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

‘Khi người nào hôn trầm và ăn nhiều, ham ngủ, nằm lăn qua lộn lại; như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, kẻ ngu si ấy lại đi vào bào thai lần nữa.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ, ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ;

เอวํ อติโธนจารินํ, สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

‘Như vết gỉ sét sanh từ sắt, sanh từ đó, lại ăn mòn chính nó; cũng vậy, người sống không quán xét, chính các nghiệp của mình dẫn đến khổ cảnh.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

‘Như tên trộm bị bắt ở chỗ khoét vách, bị giết và bị trói bởi chính hành động của mình; cũng vậy, chúng sanh này sau khi chết, ở đời sau, bị giết và bị trói bởi chính hành động của mình.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

‘Người nào tìm cầu hạnh phúc cho mình, lại làm hại bằng gậy gộc các chúng sanh cũng mong cầu hạnh phúc; người ấy sau khi chết không được hạnh phúc.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ.

‘Nếu trong đàn bò đang lội qua sông, con đầu đàn đi cong vẹo; khi con dẫn đầu đi cong vẹo, tất cả chúng đều đi cong vẹo.

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก’’ติ.

‘Cũng vậy, trong loài người, người nào được xem là bậc tối thắng; nếu vị ấy hành phi pháp, huống chi là những người khác. Toàn thể quốc độ phải sống trong đau khổ, nếu vua là người phi pháp.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘สุกิจฺฉรูปาวติเม มนุสฺสา, กโรนฺติ ปาปํ อุปธีสุ รตฺตา;

คจฺฉนฺติ เต พหุชนสนฺนิวาสํ, นิรยํ อวีจึ กฏุกํ ภยานก’’นฺติ.

‘Những người này rơi vào tình trạng khốn khổ, tham đắm trong các chấp thủ, họ làm điều ác; họ đi đến địa ngục Vô Gián, nơi ở của vô số chúng sanh, cay đắng và kinh hoàng.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘ผลํ [Pg.109] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ.

‘Quả thật, quả giết cây chuối, quả giết cây tre, quả giết cây sậy; sự cung kính giết kẻ hạ tiện, như bào thai giết con la mẹ.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว ;

สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหตี’’ติ.

‘Vị Tỳ khưu xem trọng phẫn nộ và gièm pha, xem trọng lợi lộc và cung kính; vị ấy không tăng trưởng trong Chánh pháp, như hạt giống thối trên mảnh ruộng tốt.’

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

๙๑. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ, (ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต, เอวํ นิรเย. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ, เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

91. ‘Này các Tỳ khưu, ở đây, Ta với tâm của mình, sau khi thấu suốt tâm, biết rõ một người nào đó có tâm ô nhiễm như vầy, (biết rõ người này hành xử như thế nào, đã thực hành con đường nào, đã đi vào đạo lộ nào). Nếu người này mệnh chung vào lúc này, thì cũng như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy sẽ bị đặt vào địa ngục. Do nhân gì? Này các Tỳ khưu, vì tâm của người ấy ô nhiễm. Này các Tỳ khưu, chính do nhân tâm ô nhiễm mà một số chúng sanh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’ Thế Tôn đã nói ý nghĩa này, và ở đây, điều này được nói như sau –

‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก;

Sau khi biết được tâm ô nhiễm của một người nào đó ở đời này, đức Phật đã tuyên bố ý nghĩa này trước sự hiện diện của các vị tỳ khưu.

อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ;

เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

Nếu người này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ sanh vào địa ngục, vì tâm của người ấy đã bị ô nhiễm. Thật vậy, do nhân tâm bị ô nhiễm, chúng sanh đi đến khổ cảnh.

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

Giống như vật gì được mang đến rồi được đặt xuống, cũng vậy, người có trí tuệ thấp kém như thế, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào địa ngục.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ.

Ý nghĩa này cũng đã được đức Thế Tôn thuyết giảng. Như vậy tôi đã nghe.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

Nếu các ngươi sợ khổ, nếu các ngươi không ưa thích sự khổ, thì chớ làm nghiệp ác, dù ở nơi công khai hay ở nơi kín đáo.

‘‘สเจ [Pg.110] จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ.

Và nếu các ngươi sẽ làm hoặc đang làm nghiệp ác, thì các ngươi không thể thoát khỏi sự khổ, dù có chạy trốn đi nữa.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘อธมฺเมน ธนํ ลทฺธา, มุสาวาเทน จูภยํ;

มเมติ พาลา มญฺญนฺติ, ตํ กถํ นุ ภวิสฺสติ.

Kẻ ngu si có được của cải bằng cách phi pháp và nói dối, rồi nghĩ rằng: 'Đây là của ta.' Làm sao của cải ấy có thể là của họ được?

‘‘อนฺตรายา สุ ภวิสฺสนฺติ, สมฺภตสฺส วินสฺสติ;

มตา สคฺคํ น คจฺฉนฺติ, นนุ เอตฺตาวตา หตา’’ติ.

Các hiểm họa chắc chắn sẽ phát sanh, của cải tích lũy sẽ bị tiêu hoại. Sau khi chết, họ không đi đến cõi trời. Chẳng phải họ đã bị hủy hoại bởi chừng ấy rồi sao?

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘กถํ ขณติ อตฺตานํ, กถํ มิตฺเตหิ ชีรติ;

กถํ วิวฏฺฏเต ธมฺมา, กถํ สคฺคํ น คจฺฉติ.

Làm thế nào một người tự đào xới mình? Làm thế nào một người bị bạn bè ruồng bỏ? Làm thế nào một người xa rời Chánh pháp? Làm thế nào một người không đi đến cõi trời?

‘‘โลภา ขณติ อตฺตานํ, ลุทฺโธ มิตฺเตหิ ชีรติ;

โลภา วิวฏฺฏเต ธมฺมา, โลภา สคฺคํ น คจฺฉตี’’ติ.

Do tham lam, một người tự đào xới mình. Người tham lam bị bạn bè ruồng bỏ. Do tham lam, một người xa rời Chánh pháp. Do tham lam, một người không đi đến cõi trời.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา;

กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ.

Những kẻ ngu si, thiếu trí tuệ, đi lang thang với tự thân như kẻ thù, làm những nghiệp ác mà kết quả là cay đắng.

‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ;

ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวตี’’ติ.

Hành động nào sau khi làm xong phải hối hận, phải lãnh chịu quả báo với mặt đẫm lệ, khóc than, hành động ấy không phải là thiện.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ;

พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทติ.

Đối với người không khéo léo, đời sống sa-môn thật khó làm và khó kham nhẫn. Vì ở đó có nhiều chướng ngại, nơi mà kẻ ngu si bị chìm đắm.

‘‘โย หิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภาสมาเน ตถาคเต;

มนํ ปโทสเย พาโล, โมฆํ โข ตสฺส ชีวิตํ.

Kẻ ngu si nào làm ô nhiễm tâm mình đối với đức Như Lai khi Ngài đang thuyết giảng về ý nghĩa và Chánh pháp, đời sống của kẻ ấy thật là vô ích.

‘‘เอตญฺจาหํ อรหามิ, ทุกฺขญฺจ อิโต จ ปาปิยตรํ ภนฺเต;

โย อปฺปเมยฺเยสุ ตถาคเตสุ, จิตฺตํ ปโทเสมิ อวีตราโค’’ติ.

Bạch ngài, con, người chưa ly tham, đã làm ô nhiễm tâm mình đối với các bậc Như Lai vô lượng, xứng đáng chịu sự khổ này và cả sự khổ tồi tệ hơn nữa.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.111] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย;

อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ.

Làm sao một người có trí lại có thể suy lường, đo đạc bậc vô lượng? Ta cho rằng kẻ đo đạc bậc vô lượng là người bị che lấp, không có trí tuệ.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

Thật vậy, khi một người được sanh ra, một cái búa cũng sanh ra trong miệng, mà kẻ ngu si, khi nói lời ác, đã tự chặt mình bằng cái búa ấy.

‘‘น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลํ อิว;

เอวํ วิรทฺธํ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา’’ติ.

Thật vậy, gươm bén hay thuốc độc chết người cũng không làm cho người phạm lỗi lầm bị sa đọa, như là lời ác khẩu đã được nói ra.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

๙๒.

92.

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

Người nào tán dương kẻ đáng chê, hoặc chê bai người đáng tán dương, người ấy tích lũy điều bất thiện qua miệng lưỡi. Do điều bất thiện ấy, người ấy không tìm thấy an lạc.

‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหนฺตตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

Sự thua bạc, mất hết tài sản và cả bản thân, là một điều bất thiện nhỏ. Nhưng điều bất thiện lớn hơn nhiều chính là làm ô nhiễm tâm mình đối với các bậc Thiện Thệ.

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

Kẻ phỉ báng bậc Thánh, do hướng tâm và lời nói đến điều ác, sẽ phải đọa vào địa ngục trong một trăm ngàn nirabbuda, ba mươi sáu nirabbuda và năm abbuda.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần phiền não.

‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ;

อสฺสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต.

Người nào dính mắc vào tham ái, người ấy mắng nhiếc người khác bằng lời nói; không đức tin, keo kiệt, không biết điều, bỏn xẻn, dính mắc vào việc nói đâm thọc.

‘‘มุขทุคฺค [Pg.112] วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ;

ปุริสนฺต กลี อวชาตปุตฺต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ.

Này kẻ miệng lưỡi xấu xa, kẻ không chân thật, không phải bậc Thánh, kẻ hủy hoại điều chân thật, kẻ ác, kẻ thường làm điều ác; này kẻ hạ tiện, kẻ bất hạnh, đứa con hạ liệt, chớ có nói nhiều ở đây, ngươi là người thuộc về địa ngục.

‘‘รชมากิรสี อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี;

พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺต’’นฺติ.

Này kẻ làm điều tội lỗi, ngươi gieo rắc bụi bẩn (phiền não) để chuốc lấy bất hạnh, ngươi khiển trách các bậc Thánh; sau khi đã làm nhiều điều ác, chắc chắn ngươi sẽ đi đến nơi sa đọa trong một thời gian dài.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần ô nhiễm.

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ?

Trong đó, kinh nào thuộc phần tu tập?

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ สุขมนฺเวติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

Các pháp lấy ý làm đầu, lấy ý làm chủ, do ý tạo ra. Nếu với ý trong sạch, nói hay làm, thì hạnh phúc sẽ đi theo người ấy, như bóng không rời hình.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần tu tập.

๙๓. มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส โข อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ ‘อิมมฺหิ จาหํ สายนฺหสมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’’ติ.

93. Mahānāma dòng Sakya bạch với Đức Thế Tôn như sau: 'Bạch Thế Tôn, thành Kapilavatthu này thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, người qua lại tấp nập, đường sá chật chội. Bạch Thế Tôn, con, sau khi hầu cận Đức Thế Tôn hoặc các vị Tỳ-khưu đáng kính, vào buổi chiều khi đi vào thành Kapilavatthu, con gặp phải voi hung dữ, ngựa hung dữ, xe hung dữ, xe bò hung dữ, người hung dữ. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, niệm của con về Đức Phật bị thất lạc, niệm về Pháp bị thất lạc, niệm về Tăng bị thất lạc. Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ như thế này: 'Nếu con chết vào buổi chiều này, cảnh giới của con sẽ là gì, đời sau của con sẽ ra sao?'

‘‘มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา. จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.113] อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ, อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. เสยฺยถาปิ, มหานาม, รุกฺโข ปาจีนนินฺโน ปาจีนโปโณ ปาจีนปพฺภาโร, โส มูลจฺฉินฺโน กตเมน ปปเตยฺยา’’ติ? ‘‘เยน, ภนฺเต, นินฺโน เยน โปโณ เยน ปพฺภาโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหานาม, อิเมหิ จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา’’ติ.

Này Mahānāma, đừng sợ! Này Mahānāma, đừng sợ! Cái chết của ông sẽ không xấu xa, sự mệnh chung sẽ không tồi tệ. Này Mahānāma, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp thì hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn, nghiêng về Niết-bàn. Bốn pháp nào? Này Mahānāma, ở đây, vị Thánh đệ tử thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật: 'Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán... (v.v.)... là Phật, là Thế Tôn.' (Vị ấy thành tựu niềm tin bất động) nơi Pháp... (v.v.)... nơi Tăng... (v.v.)... Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh ưa thích, không bị sứt mẻ... (v.v.)... đưa đến định. Này Mahānāma, ví như một cái cây nghiêng về phía đông, xuôi về phía đông, hướng về phía đông, khi bị chặt gốc, nó sẽ ngã về phía nào?' 'Bạch Thế Tôn, nó sẽ ngã về phía nào nó nghiêng, nó xuôi, nó hướng.' 'Cũng vậy, này Mahānāma, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp này thì hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn, nghiêng về Niết-bàn. Này Mahānāma, đừng sợ! Này Mahānāma, đừng sợ! Cái chết của ông sẽ không xấu xa, sự mệnh chung sẽ không tồi tệ.'

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần tu tập.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ.

Người nào tìm kiếm hạnh phúc cho chính mình mà không dùng gậy gộc làm hại các chúng sinh cũng mong cầu hạnh phúc, người ấy sau khi chết sẽ được hạnh phúc.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần tu tập.

‘‘คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả chúng đều đi thẳng, khi con đầu đàn đã đi thẳng.

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ.

Cũng vậy, trong loài người, người nào được xem là bậc tối thắng, nếu người ấy thực hành Chánh pháp, huống chi là những người khác. Toàn thể quốc gia sống trong an lạc, nếu nhà vua là người sống đúng theo Chánh pháp.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần tu tập.

๙๔. ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. เตน โข ปน สมเยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย สาเกเต ปฏิวสนฺติ เกนจิ เทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ‘‘สมฺพหุลา กิร ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ.

94. Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại Jetavana. Vào lúc ấy, nhiều vị Tỳ-khưu đang làm y cho Đức Thế Tôn, (với ý nghĩ rằng): 'Sau khi y được làm xong, sau ba tháng, Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành.' Vào lúc ấy, các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đang cư trú tại Sāketa vì một công việc nào đó. Các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa nghe rằng: 'Nhiều vị Tỳ-khưu đang làm y cho Đức Thế Tôn. Sau khi y được làm xong, sau ba tháng, Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành.'

อถ [Pg.114] โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ ‘‘ยทา ตฺวํ อมฺโภ ปุริส ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ อาคจฺฉนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ทฺวีหตีหํ ฐิโต โข โส ปุริโส อทฺทส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวาน เยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อิสิทตฺตปุราเณ ถปตโย เอตทโวจ ‘‘อยํ โส ภนฺเต ภควา อาคจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

Rồi các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đặt một người trên đường, (dặn rằng): 'Này ông, khi nào ông thấy Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang đến, thì hãy báo cho chúng tôi biết.' Người ấy đứng đó hai ba ngày, rồi thấy Đức Thế Tôn đang đến từ xa. Thấy vậy, người ấy đi đến chỗ các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa, sau khi đến, nói với các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa như sau: 'Thưa các ngài, Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang đến. Bây giờ là lúc mà các ngài cho là thích hợp.'

อถ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธึสุ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Rồi các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn, họ đi theo sau lưng Ngài. Rồi Đức Thế Tôn rời khỏi con đường, đi đến một gốc cây. Sau khi đến, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa cũng đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa bạch với Đức Thế Tôn như sau –

‘‘ยทา มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ…เป….

“Bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Thế Tôn sẽ khởi hành du hành từ Sāvatthī đến xứ Kosala’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở xa chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Thế Tôn đã khởi hành du hành từ Sāvatthī đến xứ Kosala’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn ở xa chúng con’... vân vân...”

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ อนปฺปกํ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ.

“Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Kāsī đến xứ Magadha’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở xa chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đã khởi hành du hành từ xứ Kāsī đến xứ Magadha’, vào lúc ấy, chúng con có sự không hài lòng không ít, có sự ưu phiền không ít rằng: ‘Thế Tôn ở xa chúng con’.”

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน [Pg.115] ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’ติ…เป….

“Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Magadha đến xứ Kāsī’, vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở gần chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đã khởi hành du hành từ xứ Magadha đến xứ Kāsī’, vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn ở gần chúng con’... vân vân...”

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘โกสเลสุ สาวตฺถึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ. โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ.

“Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Kosala đến Sāvatthī’. Vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở gần chúng con’.”

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’ติ โหติ อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา, โหติ อนปฺปกํ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’’’ติ.

“Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đang trú tại Sāvatthī, trong Tịnh xá Jetavana, khu vườn của Anāthapiṇḍika’, vào lúc ấy, chúng con có sự hài lòng không ít, có sự hoan hỷ không ít rằng: ‘Thế Tôn ở gần chúng con’.”

‘‘ตสฺมาติห, ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทายา’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? ‘‘กตโม ปน โว, ถปตโย, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ?

“Do đó, này các người thợ mộc, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm; sự xuất gia là khoảng trời quang đãng. Và này các người thợ mộc, thật là đủ cho các ngươi để không dể duôi”. “Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, có thật chăng một sự chật hẹp khác với sự chật hẹp này, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn?”. “Này các người thợ mộc, vậy đối với các ngươi, cái nào là sự chật hẹp khác với sự chật hẹp này, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn?”

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ยทา ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานภูมึ นิยฺยาตุกาโม โหติ, เย เต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส นาคา โอปวยฺหา, เต กปฺเปตฺวา ยา ตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปชาปติโย ปิยา มนาปา, ตา เอกํ ปุรโต เอกํ ปจฺฉโต นิสีทาเปม, ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป คนฺโธ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม คนฺธกรณฺฑกสฺส ตาวเทว วิวริยมานสฺส, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ คนฺเธน วิภูสิตานํ. ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาหปิจุโน วา, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ สุเขธิตานํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สมเย นาโคปิ รกฺขิตพฺโพ โหติ. ตาปิ ภคินิโย รกฺขิตพฺพา โหติ. อตฺตาปิ รกฺขิตพฺพา โหติ. น โข ปน มยํ, ภนฺเต, อภิชานาม ตาสุ ภคีนิสุ ปาปกํ จิตฺตํ ญปฺปาเทนฺตา, อยํ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺฆาตตโร จาติ.

“Bạch Thế Tôn, ở đây, khi vua Pasenadi xứ Kosala muốn đi đến vườn thượng uyển, sau khi trang bị những con voi xứng đáng để vua Pasenadi xứ Kosala cưỡi, chúng con cho những người vợ yêu quý, khả ái của vua Pasenadi xứ Kosala, một người ngồi phía trước, một người ngồi phía sau. Bạch Thế Tôn, những người chị em ấy có mùi hương như thế này: ví như mùi hương của hộp đựng nước hoa vừa mới được mở ra. Bạch Thế Tôn, những người chị em ấy có sự xúc chạm thân thể như thế này: ví như sự xúc chạm của một cuộn len hay một cuộn bông gòn, giống như sự xúc chạm của các công chúa được nuôi dưỡng trong an lạc. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, con voi cũng phải được canh giữ, những người chị em ấy cũng phải được canh giữ, và bản thân cũng phải được canh giữ. Bạch Thế Tôn, chúng con không hề biết là mình đã khởi lên tâm niệm xấu ác đối với những người chị em ấy. Bạch Thế Tôn, đây chính là sự chật hẹp khác với sự chật hẹp kia của chúng con, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn.”

‘‘ตสฺมาติห[Pg.116], ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทาย. จตูหิ โข ถปตโย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

“Do đó, này các người thợ mộc, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm; sự xuất gia là khoảng trời quang đãng. Và này các người thợ mộc, thật là đủ cho các ngươi để không dể duôi. Này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp thì trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ.”

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปตโย, สุตวา อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต อปฺปฏิวิภตฺตํ. อิเมหิ โข, ถปตโย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

“Bốn pháp nào? Ở đây, này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều, thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật rằng: ‘Thế Tôn là bậc A-la-hán... vân vân... là Phật, là Thế Tôn’; ... nơi Pháp...; ... nơi Tăng...; vị ấy sống tại gia với tâm không còn vết nhơ của sự keo kiệt, có sự xả thí rộng rãi, có bàn tay sẵn sàng cho đi, thích thú trong sự từ bỏ, sẵn sàng đáp ứng người xin, thích thú trong việc bố thí và chia sẻ. Này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp này thì trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ.”

‘‘ตุมฺเห โข, ถปตโย, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ, ตํ กึ มญฺญถ, ถปตโย, กติวิธา เต โกสเลสุ มนุสฺสา เย ตุมฺหากํ สมสมา ยทิทํ ทานสํวิภาเคหี’’ติ? ‘‘ลาภา โน, ภนฺเต, สุลทฺธํ โน, ภนฺเต, เยสํ โน ภควา เอวํ ปชานาตี’’ติ.

“Này các người thợ mộc, các ngươi quả thật thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật rằng: ‘Thế Tôn là bậc A-la-hán... vân vân... là Phật, là Thế Tôn’; ... nơi Pháp...; ... nơi Tăng...; và bất cứ vật gì đáng cho trong gia đình, tất cả những thứ đó đều được chia sẻ với những người có giới hạnh, có thiện pháp. Này các người thợ mộc, các ngươi nghĩ sao, có bao nhiêu người ở xứ Kosala mà ngang bằng với các ngươi về phương diện bố thí và chia sẻ này?”. “Bạch Thế Tôn, thật là lợi ích cho chúng con! Bạch Thế Tôn, thật là được lợi ích tốt đẹp cho chúng con, khi mà Thế Tôn biết về chúng con như vậy!”

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức.

๙๕.

95.

‘‘เอกปุปฺผํ จชิตฺวาน, สหสฺสํ กปฺปโกฏิโย;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, เสเสน ปรินิพฺพุโต’’ติ.

“Sau khi cúng dường một đóa hoa, trong một ngàn vạn kiếp; (tôi đã tái sanh) ở cõi trời và cõi người. Với phần (công đức) còn lại, tôi đã nhập Vô dư Niết-bàn.”

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức.

‘‘อสฺสตฺเถ หริโตภาเส, สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป;

เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ, อลภึตฺถํ ปติสฺสโต.

“Tại cây Bồ-đề, cây cối sum suê, có màu xanh tươi; với chánh niệm, tôi đã đạt được một tưởng niệm hướng về Đức Phật.”

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, ตสฺสา สญฺญาย วาสนา’’ติ.

“Từ kiếp đó đến nay là ba mươi kiếp, tôi không biết đến khổ cảnh; ba minh đã được chứng ngộ, nhờ vào năng lực của tưởng niệm ấy.”

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức.

‘‘ปิณฺฑาย [Pg.117] โกสลํ ปุรํ, ปาวิสิ อคฺคปุคฺคโล;

อนุกมฺปโก ปุเรภตฺตํ, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

Bậc Mâu-ni, đấng tối thượng giữa các chúng sanh, đấng lân mẫn, đấng diệt trừ ái dục, vào buổi sáng đã đi vào thành của xứ Kosala để khất thực.

‘‘ปุริสสฺส วฏํสโก หตฺเถ, สพฺพปุปฺเผหิลงฺกโต;

โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

Trong tay của người đàn ông có vòng hoa đội đầu được trang hoàng bằng tất cả các loại hoa. Người ấy đã nhìn thấy Đức Chánh Đẳng Giác, được chúng Tỳ-khưu vây quanh.

‘‘ปวิสนฺตํ ราชมคฺเคน, เทวมานุสปูชิตํ;

หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมิ.

Thấy Ngài đang đi vào bằng con đường hoàng gia, được chư thiên và nhân loại cúng dường, người ấy hoan hỷ, làm cho tâm tịnh tín, rồi đến gần Đức Chánh Đẳng Giác.

‘‘โส ตํ วฏํสกํ สุรภึ, วณฺณวนฺตํ มโนรมํ;

สมฺพุทฺธสฺสุปนาเมสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

Người đàn ông ấy, với lòng tịnh tín, đã dùng đôi tay của mình dâng cúng vòng hoa đội đầu thơm ngát, sắc màu đẹp đẽ, và làm vui lòng ấy đến Đức Chánh Đẳng Giác.

‘‘ตโต อคฺคิสิขา วณฺณา, พุทฺธสฺส ลปนนฺตรา;

สหสฺสรํสิ วิชฺชุริว, โอกฺกา นิกฺขมิ อานนา.

Sau đó, từ gương mặt của Đức Phật, từ giữa hai vành môi, ánh sáng có màu sắc như ngọn lửa, ngàn tia sáng như tia chớp, đã phát ra.

‘‘ปทกฺขิณํ กริตฺวาน, สีเส อาทิจฺจพนฺธุโน;

ติกฺขตฺตุํ ปริวฏฺเฏตฺวา, มุทฺธนนฺตรธายถ.

Sau khi phát ra, ánh sáng ấy đã đi nhiễu theo chiều bên phải trên đầu của Bậc Thân Thuộc Mặt Trời, xoay quanh ba lần, rồi biến mất trên đỉnh đầu.

‘‘อิทํ ทิสฺวา อจฺฉริยํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อานนฺโท เอตทพฺรวิ.

Sau khi thấy điều kỳ diệu, chưa từng có, làm dựng tóc gáy này, Tôn giả Ānanda vắt y qua một bên vai rồi nói lên lời này.

‘‘‘โก เหตุ สิตกมฺมสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน;

ธมฺมาโลโก ภวิสฺสติ, กงฺขํ วิตร โน มุเน.

‘Bạch Đức Đại Mâu-ni, nhân gì của việc mỉm cười? Xin hãy giải thích rõ, ánh sáng Pháp sẽ hiện khởi. Bạch Đức Mâu-ni, xin hãy xua tan nghi ngờ của chúng con.’

‘‘‘ยสฺส ตํ สพฺพธมฺเมสุ, สทา ญาณํ ปวตฺตติ;

กงฺขึ เวมติกํ เถรํ, อานนฺทํ เอตทพฺรวิ.

Đấng mà trí tuệ luôn vận hành trong tất cả các pháp, đã nói lời này với Trưởng lão Ānanda, người có sự nghi ngờ, do dự.

‘‘‘โย โส อานนฺท ปุริโส, มยิ จิตฺตํ ปสาทยิ;

จตุราสีติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ.

‘Này Ānanda, người đàn ông nào đã làm cho tâm tịnh tín nơi ta, người ấy trong tám mươi bốn ngàn đại kiếp sẽ không đi đến khổ cảnh.’

‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, ทิพฺพํ รชฺชํ ปสาสิย;

มนุเชสุ มนุชินฺโท, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ.

‘Giữa các chư thiên, sau khi hưởng thụ sự huy hoàng và vương quốc của chư thiên, người ấy sẽ trở thành vua giữa loài người trong quốc độ.’

‘‘‘โส จริมํ ปพฺพชิตฺวา, สจฺฉิกตฺวาน ธมฺมตํ;

ปจฺเจกพุทฺโธ ธุตราโค, วฏํสโก นาม ภวิสฺสติ.

‘Trong kiếp cuối cùng, người ấy sau khi xuất gia, chứng ngộ chân lý, từ bỏ tham ái, sẽ trở thành một vị Phật Độc Giác tên là Vaṭaṃsaka.’

‘‘‘นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ, อปฺปกา นาม ทกฺขิณา;

ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก.

‘Khi tâm đã tịnh tín nơi Đức Như Lai, bậc Chánh Đẳng Giác, hoặc nơi vị Thanh văn của Ngài, thì không có sự cúng dường nào gọi là nhỏ nhoi.’

‘‘‘เอวํ [Pg.118] อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา;

อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโก โหติ อจินฺติโย’’’ติ.

‘Như vậy, các Đức Phật là bất khả tư nghì, các Pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người tịnh tín nơi điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì.’

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức).

๙๖. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ ‘‘(ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ, เจโตปสาทเหตุ โข ปน เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

96. ‘Này các Tỳ-khưu, ở đây, Ta với tâm của Ta, sau khi bao trùm tâm của một chúng sanh nào đó có tâm tịnh tín, Ta biết như vầy: (như cách chúng sanh này hành xử, con đường mà người ấy đã thực hành, và đạo lộ mà người ấy đã đi lên). Nếu chúng sanh này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ được đặt vào cõi trời như vật được mang đến rồi đặt xuống. Vì nhân gì? Này các Tỳ-khưu, vì tâm của người ấy tịnh tín. Và này các Tỳ-khưu, chính do nhân tâm tịnh tín này mà một số chúng sanh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Đức Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này, và về điều đó, được nói như sau:

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

‘Sau khi biết một chúng sanh nào đó ở đời này có tâm tịnh tín, Đức Phật đã tuyên thuyết rõ ý nghĩa này trước sự hiện diện của các Tỳ-khưu.’

‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

สคฺคมฺหิ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ.

‘Nếu chúng sanh này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ được sanh vào cõi trời, vì tâm của người ấy đã được làm cho tịnh tín.’

‘‘เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ;

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมวํ ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

‘Quả vậy, do nhân tâm tịnh tín, các chúng sanh đi đến thiện thú. Như vật được mang đến rồi đặt xuống, cũng vậy, người có trí tuệ ấy, do thân hoại, được sanh vào cõi trời.’

‘‘อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุต’’นฺติ.

‘Ý nghĩa này cũng đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, như vậy tôi đã nghe.’

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức).

‘‘สุวณฺณจฺฉทนํ นาวํ, นาริ อารุยฺห ติฏฺฐสิ;

โอคาหสิ โปกฺขรณึ, ปทฺมํ ฉินฺทสิ ปาณินา.

‘Hỡi nàng tiên nữ, nàng đang đứng trên chiếc thuyền được trang hoàng bằng vàng; nàng đi xuống hồ sen, dùng tay hái hoa sen.’

‘‘เกน เต ตาทิโส วณฺโณ, อานุภาโว ชุติ จ เต;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนสิจฺฉิตา.

‘Do nhân gì mà dung sắc của nàng, oai lực và ánh sáng của nàng lại được như vậy? Và do nhân gì mà những tài sản nào nàng mong muốn trong tâm đều được sanh khởi?’

‘‘ปุจฺฉิตา เทวเต สํส, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ;

สา เทวตา อตฺตมนา, เทวราเชน ปุจฺฉิตา.

‘Hỡi thiên nữ, được hỏi, nàng hãy nói, quả này là quả của nghiệp nào?’ Vị thiên nữ ấy, được Thiên Vương hỏi, với tâm hoan hỷ.

‘‘ปญฺหํ [Pg.119] ปุฏฺฐา วิยากาสิ, สกฺกสฺส อิติ เม สุตํ;

อทฺธานํ ปฏิปนฺนาหํ, ทิสฺวา ถูปํ มโนรมํ.

Được hỏi câu hỏi, nàng đã giải thích cho Sakka, như vậy tôi đã nghe: ‘Khi đang đi trên đường dài, con đã thấy một bảo tháp đẹp ý.’

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทสึ, กสฺสปสฺส ยสสฺสิโน;

ปทฺธปุปฺเผหิ ปูเชสึ, ปสนฺนา เสหิ ตสฺเสว;

กมฺมสฺส ผลํ วิปาโก, เอตาทิสํ กตปุญฺญา ลภนฺตี’’ติ.

‘Tại bảo tháp của Đức Phật Kassapa, bậc có danh tiếng, con đã làm cho tâm tịnh tín. Với lòng tịnh tín, con đã dùng đôi tay của mình cúng dường những bông hoa sen. Đây là quả, là quả dị thục của chính nghiệp ấy; những người đã làm phước được nhận lãnh quả như thế này.’

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức).

‘‘ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา ปุญฺญกถา ปุญฺญวิปากกถา’’ติ;

‘Câu chuyện về bố thí, câu chuyện về giới, câu chuyện về cõi trời, câu chuyện về phước báu, câu chuyện về quả của phước báu.’

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức).

‘‘อปิจาปิ ปํสุถูเปสุ อุทฺทิสฺสกเตสุ ทสพลธรานํ ตตฺถปิ การํ กตฺวา สคฺเคสุ นรา ปโมทนฺตี’’ติ.

‘Hơn nữa, ngay cả tại các bảo tháp bằng đất bụi được làm ra với ý tưởng nhớ đến các bậc mang mười lực, sau khi làm điều thiện tại đó, con người cũng được hoan hỷ trong các cõi trời.’

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

๙๗.

97.

‘‘เทวปุตฺตสรีรวณฺณา, สพฺเพ สุภคสณฺฐิตี;

อุทเกน ปํสุํ เตเมตฺวา, ถูปํ วฑฺเฒถ กสฺสปํ.

Hỡi tất cả các người, có sắc thân giống như chư Thiên tử, có dáng vẻ xinh đẹp; hãy dùng nước làm ẩm bụi đất, rồi đắp bồi bảo tháp của đức Phật Kassapa.

‘‘อยํ สุคตฺเต สุคตสฺส ถูโป, มเหสิโน ทสพลธมฺมธาริโน;

ตสฺมึ อิเม เทวมนุชา ปสนฺนา, การํ กโรนฺตา ชรามรณา ปมุจฺจเร’’ติ.

Này vị có thân hình xinh đẹp, đây là bảo tháp của bậc Thiện Thệ, của bậc Đại Sĩ, người mang Pháp Thập Lực. Ở nơi bảo tháp ấy, chư Thiên và nhân loại này, với lòng tịnh tín, trong khi thực hiện các thiện sự, được giải thoát khỏi già và chết.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

‘‘อุฬารํ วต ตํ อาสิ, ยาหํ ถูปํ มเหสิโน;

อุปฺปลานิ จ จตฺตาริ, มาลญฺจ อภิโรปยึ.

Thật là cao thượng thay, việc mà tôi đã dâng cúng lên bảo tháp của bậc Đại Sĩ, cả bốn đóa hoa sen xanh và vòng hoa.

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตํ น คจฺฉามิ, ถูปํ ปูเชตฺว สตฺถุโน’’ติ.

Kể từ kiếp đó đến nay là kiếp thứ ba mươi, tôi không hề biết đến khổ cảnh; tôi không đi đến đọa xứ, (do quả của việc) đã cúng dường bảo tháp của bậc Đạo Sư.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

‘‘พาตฺตึสลกฺขณธรสฺส, วิชิตวิชยสฺส โลกนาถสฺส;

สตสหสฺสํ กปฺเป, มุทิโต ถูปํ อปูเชสิ.

Tôi đã hoan hỷ cúng dường bảo tháp của bậc Lãnh Đạo Thế Gian, người mang ba mươi hai tướng tốt, người đã chiến thắng những gì cần chiến thắng; (nhờ đó) trong một trăm ngàn kiếp, tôi đã được vui mừng.

‘‘ยํ [Pg.120] มยา ปสุตํ ปุญฺญํ, เตน จ ปุญฺเญน เทว โสภคฺคํ;

รชฺชานิ จ การิตานิ, อนาคนฺตุน วินิปาตํ.

Phước báu nào đã được tôi tích lũy, và nhờ phước báu ấy, không đi đến đọa xứ, tôi đã tạo ra được sự tốt đẹp của chư Thiên và các vương vị.

‘‘ยํ จกฺขุ อทนฺตทมกสฺส, สาสเน ปณิหิตํ ตถา;

จิตฺตํ ตํ เม สพฺพํ, ลทฺธํ วิมุตฺตจิตฺตมฺหิ วิธูตลโต’’ติ.

Con mắt nào đã được đặt vào trong giáo pháp của bậc Điều Ngự những người chưa được điều phục, cũng như tâm đã được đặt vào như thế; tất cả những điều ấy đã được tôi thành tựu. Tôi có tâm giải thoát, đã rũ sạch dây leo ái dục.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

๙๘.

98.

‘‘สามากปตฺโถทนมตฺตเมว หิ, ปจฺเจกพุทฺธมฺหิ อทาสิ ทกฺขิณํ;

วิมุตฺตจิตฺเต อขิเล อนาสเว, อรณวิหาริมฺหิ อสงฺคมานเส.

Tôi đã dâng cúng vật thí chỉ bằng một suất cơm nấu từ lúa sāmāka đến bậc Độc Giác Phật, người có tâm giải thoát, không còn chướng ngại, không còn lậu hoặc, người an trú trong sự vô tranh, có tâm không dính mắc.

‘‘ตสฺมิญฺจ โอกปฺปยิ ธมฺมมุตฺตมํ, ตสฺมิญฺจ ธมฺเม ปณิเธสึ มานสํ;

เอวํ วิหารีหิ เม สงฺคโม สิยา, ภเว กุทาสุปิ จ มา อเปกฺขวา.

Và nơi vị ấy, tôi đã tin tưởng vào Pháp tối thượng, và nơi Pháp ấy, tôi đã đặt tâm nguyện. Mong rằng tôi được hội ngộ với những vị an trú như thế. Và trong bất cứ kiếp sống nào, mong rằng tôi không còn là người có luyến ái.

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ กุรุสูปปชฺชถ ;

ทีฆายุเกสุ อมเมสุ ปาณิสุ, วิเสสคามีสุ อหีนคามิสุ.

Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi đã tái sanh một ngàn lần ở xứ Kuru, giữa những chúng sanh sống lâu, không có sở hữu, đạt được những điều đặc biệt, và không bị suy giảm (tài sản).

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ ติทโสปปชฺชถ;

วิจิตฺรมาลาภรณานุเลปิสุ, วิสิฏฺฐกายูปคโต ยสสฺสิสุ.

Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi đã tái sanh một ngàn lần làm một vị trời ở cõi Ba Mươi Ba, giữa những vị trời danh tiếng, có những vòng hoa, trang sức, và vật thoa đa dạng, và đã đạt được thân thể có hình sắc ưu việt.

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, วิมุตฺตจิตฺโต อขิโล อนาสโว;

อิเมหิ เม อนฺติมเทหธาริภิ, สมาคโม อาสิหิ ตาหิ ตาสิหิ.

Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi, với tâm giải thoát, không còn chướng ngại, không còn lậu hoặc, đã được hội ngộ với các vị này, những người mang thân cuối cùng, những người mong muốn vượt qua thiện và ác.

‘‘ปจฺจกฺขํ [Pg.121] ขฺวิมํ อวจ ตถาคโต ชิโน, สมิชฺฌเต สีลวโต ยทิจฺฉติ;

ยถา ยถา เม มนสา วิจินฺติตํ, ตถา สมิทฺธํ อยมนฺติโม ภโว’’ติ.

Bậc Như Lai, bậc Chiến Thắng đã nói lời này một cách trực tiếp: 'Điều gì người có giới đức mong muốn, điều ấy được thành tựu.' Bất cứ điều gì tôi đã suy tư trong tâm, điều ấy đã được thành tựu cho tôi như vậy. Đây là kiếp sống cuối cùng.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

‘‘เอกตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ชิโน อเนโช, อนนฺตทสฺสี ภควา สิขีติ;

ตสฺสาปิ ราชา ภาตา สิขิทฺเธ, พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺโน.

Vào kiếp thứ ba mươi mốt tính từ đây, bậc Chiến Thắng, bậc Vô Nhiễm, bậc Toàn Giác, Thế Tôn tên là Sikhī đã xuất hiện. Vị vua, cũng là em của ngài, tên là Sikhī, đã hết lòng tịnh tín nơi đức Phật và Chánh Pháp.

‘‘ปรินิพฺพุเต โลกวินายกมฺหิ, ถูปํ สกาสิ วิปุลํ มหนฺตํ;

สมนฺตโต คาวุติกํ มเหสิโน, เทวาติเทวสฺส นรุตฺตมสฺส.

Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian nhập Niết Bàn, vị ấy đã xây một bảo tháp rộng lớn, vĩ đại, chu vi ba gāvuta, cho bậc Đại Sĩ, bậc Thiên Trung Thiên, bậc Tối Thắng trong loài người.

‘‘ตสฺมึ มนุสฺโส พลิมาภิหารี, ปคฺคยฺห ชาติสุมนํ ปหฏฺโฐ;

วาเตน ปุปฺผํ ปติตสฺส เอกํ, ตาหํ คเหตฺวาน ตสฺเสว ทาสิ.

Tại nơi ấy, một người đàn ông, với lòng vui mừng, tay cầm hoa lài, đã mang đến vật cúng dường. Một đóa hoa từ tay của người ấy bị gió thổi rơi xuống. Tôi đã nhặt đóa hoa ấy lên và đưa lại cho chính người ấy.

‘‘โส มํ อโวจาภิปสนฺนจิตฺโต, ตุยฺหเมว เอตํ ปุปฺผํ ททามิ;

ตาหํ คเหตฺวา อภิโรปเยสึ, ปุนปฺปุนํ พุทฺธมนุสฺสรนฺโต.

Người ấy, với tâm vô cùng hoan hỷ, đã nói với tôi: 'Tôi xin tặng đóa hoa này cho chính bạn.' Tôi đã nhận lấy đóa hoa ấy, và trong khi liên tục tưởng niệm đến đức Phật, đã đặt nó lên trên bảo tháp ấy.

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตญฺจ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผล’’นฺติ.

Kể từ kiếp đó đến nay là kiếp thứ ba mươi, tôi không hề biết đến khổ cảnh; và tôi không đi đến đọa xứ. Đây là quả của việc cúng dường bảo tháp.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu.

‘‘กปิลํ นาม นครํ, สุวิภตฺตํ มหาปถํ;

อากิณฺณมิทฺธํ ผีตญฺจ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน.

(Có) thành phố tên là Kapila, của vua Brahmadatta, với những con đường lớn được phân chia hợp lý, đông đúc, thịnh vượng và phồn vinh.

‘‘กุมฺมาสํ [Pg.122] วิกฺกิณึ ตตฺถ, ปญฺจาลานํ ปุรุตฺตเม;

โสหํ อทฺทสึ สมฺพุทฺธํ, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ.

Tại đó, trong thành phố tốt đẹp của xứ Pañcāla, tôi đã bán bánh bột lúa mạch. Tôi đã nhìn thấy bậc Chánh Giác, vị danh tiếng, đang đứng ở trên không.

‘‘หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมนฺเตสึ นรุตฺตมํ;

อริฏฺฐํ ธุวภตฺเตน, ยํ เม เคหมฺหิ วิชฺชถ.

Với lòng hoan hỷ, làm cho tâm tịnh tín, tôi đã thỉnh mời bậc Tối Thắng trong loài người, ngài Ariṭṭha, với vật thực thường xuyên, và với bất cứ thứ gì có trong nhà của tôi.

‘‘ตโต จ กตฺติโก ปุณฺโณ, ปุณฺณมาสี อุปฏฺฐิตา;

นวํ ทุสฺสยุคํ คยฺห, อริฏฺฐสฺโสปนามยึ.

Và sau đó, khi đến ngày rằm tháng Kattika, trăng tròn đã hiện ra. Khi ấy, tôi đã lấy một cặp vải mới và dâng cúng đến ngài Ariṭṭha.

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, ปฏิคฺคณฺหิ นรุตฺตโม;

อนุกมฺปโก การุณิโก, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

Biết được tôi có tâm tịnh tín, bậc Tối Thắng trong loài người, bậc Mâu-ni, người có lòng thương xót, đầy bi mẫn, người diệt trừ ái dục, đã thọ nhận (cặp vải ấy).

‘‘ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน, กลฺยาณํ พุทฺธวณฺณิตํ;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, สนฺธาวิตฺวา ตโต จุโต.

Tôi, sau khi đã làm nghiệp lành ấy, nghiệp được chư Phật tán thán, đã luân hồi giữa chư Thiên và loài người, rồi từ đó mệnh chung.

‘‘พาราณสิยํ นคเร, เสฏฺฐิสฺส เอกปุตฺตโก;

อฑฺเฒ กุลสฺมึ อุปฺปชฺชึ, ปาเณหิ จ ปิยตโร.

Tại thành phố Bārāṇasī, là con trai duy nhất của vị trưởng giả, được yêu quý hơn cả mạng sống, tôi đã sanh ra trong một gia tộc giàu có.

‘‘ตโต จ วิญฺญุตํ ปตฺโต, เทวปุตฺเตน โจทิโต;

ปาสาทา โอรูหิตฺวาน, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมึ.

Và rồi, khi đã đến tuổi trưởng thành, được vị thiên tử thúc giục, sau khi đi xuống từ cung điện, tôi đã đi đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Giác.

‘‘โส เม ธมฺมมเทสยิ, อนุกมฺปาย โคตโม;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ.

Vị ấy, Gotama, do lòng bi mẫn đã thuyết giảng Chánh pháp cho tôi: về Khổ, về Tập khởi của Khổ, và về sự vượt qua Khổ.

‘‘อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ;

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, มุนิ ธมฺมมเทสยิ.

Bậc Mâu-ni đã thuyết giảng Chánh pháp: Thánh đạo Tám ngành, con đường đưa đến sự tịch tịnh của khổ đau, và Bốn Thánh đế.

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รโต;

สมถํ ปฏิวิชฺฌาหํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

Sau khi nghe lời dạy của ngài, tôi đã sống hoan hỷ trong giáo pháp; không mệt mỏi ngày đêm, tôi đã chứng ngộ được sự vắng lặng.

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา;

สพฺเพ อาสุํ สมุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน.

Những lậu hoặc nào đã có nơi tôi, cả bên trong lẫn bên ngoài, tất cả chúng đã được đoạn trừ, và không còn sanh khởi trở lại nữa.

‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, จริโมยํ สมุสฺสโย;

ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

Khổ đau đã được chấm dứt, đây là thân thể cuối cùng; vòng luân hồi sanh tử, nay không còn tái sanh nữa.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần tích lũy (vāsanābhāgiya).

๙๙. ตตฺถ [Pg.123] กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ?

99. Trong ấy, kinh nào thuộc phần thâm nhập (nibbedhabhāgiya)?

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

Được giải thoát ở trên, ở dưới, và ở khắp mọi nơi, không còn quán xét rằng 'đây là ta'; người giải thoát như vậy đã vượt qua bộc lưu chưa từng được vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh nữa.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘สีลวโต, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺย. อวิปฺปฏิสารินา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปาโมชฺชํ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ อวิปฺปฏิสาริโน ปาโมชฺชํ ชาเยยฺย. ปมุทิเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปีติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ ชาเยยฺย. ปีติมนสฺส, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม กาโย ปสฺสมฺเภยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺเภยฺย. ปสฺสทฺธกายสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ สุขํ เวทิเยยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิเยยฺย. สุขิโน อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม สมาธิ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สุขิโน สมาธิ ชาเยยฺย. สมาหิตสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ ยถาภูตํ ปชาเนยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ปชาเนยฺย. ยถาภูตํ ปชานตา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม นิพฺพิทา ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺเทยฺย. นิพฺพินฺทนฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิราโค ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺเชยฺย. วิรชฺชนฺเตน อานนฺท น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิรชฺชนฺโต วิมุจฺเจยฺย. วิมุตฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิมุตฺตสฺส วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ.

Này Ānanda, người có giới không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự không hối hận sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng sự không hối hận sanh khởi cho người có giới. Này Ānanda, người không hối hận không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự hân hoan sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng sự hân hoan sanh khởi cho người không hối hận. Này Ānanda, người hân hoan không cần phải tác ý: 'Mong rằng hỷ sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng hỷ sanh khởi cho người hân hoan. Này Ānanda, người có tâm hỷ không cần phải tác ý: 'Mong rằng thân của ta sẽ được khinh an!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng thân của người có tâm hỷ được khinh an. Này Ānanda, người có thân khinh an không cần phải tác ý: 'Mong rằng ta sẽ cảm thọ lạc!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người có thân khinh an cảm thọ lạc. Này Ānanda, người có lạc không cần phải tác ý: 'Mong rằng tâm của ta sẽ được định tĩnh!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng tâm của người có lạc được định tĩnh. Này Ānanda, người có tâm định tĩnh không cần phải tác ý: 'Mong rằng ta sẽ biết như thật!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người có tâm định tĩnh biết như thật. Này Ānanda, người biết như thật không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự nhàm chán sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người biết như thật sẽ nhàm chán. Này Ānanda, người nhàm chán không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự ly tham sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người nhàm chán sẽ ly tham. Này Ānanda, người ly tham không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự giải thoát sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người ly tham được giải thoát. Này Ānanda, người đã giải thoát không cần phải tác ý: 'Mong rằng tri kiến giải thoát sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng tri kiến giải thoát sanh khởi cho người đã giải thoát.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

๑๐๐.

100.

‘‘ยทา [Pg.124] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ.

Khi các pháp hiện khởi một cách rõ ràng đến vị Bà-la-môn đang tinh cần thiền định; khi ấy, tất cả các hoài nghi của vị ấy đều tan biến, bởi vì vị ấy tuệ tri pháp cùng với nhân của nó.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ.

Khi các pháp hiện khởi một cách rõ ràng đến vị Bà-la-môn đang tinh cần thiền định; khi ấy, tất cả các hoài nghi của vị ấy đều tan biến, bởi vì vị ấy đã biết rõ sự đoạn diệt của các duyên.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘กึนุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ;

โกธมานมกฺขวินยตฺถํ หิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ.

Này Tissa, tại sao ngươi lại phẫn nộ? Chớ có phẫn nộ. Này Tissa, không phẫn nộ là điều tốt hơn cho ngươi. Này Tissa, quả thật, phạm hạnh được sống là vì mục đích điều phục sân, mạn, và sự gièm pha.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ;

อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ.

Khi nào tôi sẽ được thấy Nanda, vị sống trong rừng, mặc y phấn tảo, nuôi mạng bằng cách khất thực không phân biệt, không còn luyến ái các dục?

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมาติ.

Thưa ngài Gotama, giết bỏ điều gì được ngủ an lạc? Giết bỏ điều gì không còn sầu muộn? Ngài tán thành việc giết bỏ pháp duy nhất nào?

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตํ หิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

Này Bà-la-môn, giết bỏ sân hận được ngủ an lạc, giết bỏ sân hận không còn sầu muộn. Các bậc Thánh tán thán việc giết bỏ sân hận, thứ có gốc rễ độc hại và ngọn đầu ngọt ngào; quả thật, giết bỏ nó rồi thì không còn sầu muộn.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘กึสุ หเน อุปฺปติตํ, กึสุ ชาตํ วิโนทเย;

กิญฺจสฺสุ ปชเห ธีโร, กิสฺสาภิสมโย สุโข.

Nên giết bỏ điều gì đã khởi lên? Nên xua tan điều gì đã sanh ra? Bậc trí nên từ bỏ điều gì? Sự chứng ngộ điều gì là an lạc?

‘‘โกธํ [Pg.125] หเน อุปฺปติตํ, ราคํ ชาตํ วิโนทเย;

อวิชฺชํ ปชเห ธีโร, สจฺจาภิสมโย สุโข’’ติ.

Nên giết bỏ sân hận đã khởi lên, nên xua tan tham ái đã sanh ra. Bậc trí nên từ bỏ vô minh. Sự chứng ngộ các chân lý là an lạc.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

๑๐๑.

101.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.

Như thể bị đâm bởi ngọn giáo, như thể đầu đang bốc cháy, vị Tỳ khưu chánh niệm nên du hành để đoạn trừ tham ái đối với các dục.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Như thể bị đâm bởi ngọn giáo, như thể đầu đang bốc cháy, vị Tỳ khưu chánh niệm nên du hành để đoạn trừ thân kiến.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

Tất cả các sự tích lũy đều có sự tiêu tan là tận cùng, tất cả các sự xây dựng đều có sự sụp đổ là tận cùng. Do đạt đến sự chết, mạng sống của tất cả chúng sanh là không bền vững. Trong khi nhận thấy sự nguy hiểm này ở trong sự chết, các vị nên làm các phước thiện, là những thứ mang lại an lạc.

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

Tất cả các sự tích lũy đều có sự tiêu tan là tận cùng, tất cả các sự xây dựng đều có sự sụp đổ là tận cùng. Do đạt đến sự chết, mạng sống của tất cả chúng sanh là không bền vững. Trong khi nhận thấy sự nguy hiểm này ở trong sự chết, trong khi nhìn đến sự tịch tịnh, vị ấy nên từ bỏ các mồi nhử của thế gian.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

‘‘สุขํ สยนฺติ มุนโย, น เต โสจนฺติ มาวิธ;

เยสํ ฌานรตํ จิตฺตํ, ปญฺญวา สุสมาหิโต;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.

Các bậc ẩn sĩ ngủ một cách an lạc, các vị ấy không sầu muộn ở đây. Những vị có tâm thích thú trong thiền, bậc trí tuệ, có định tâm vững chắc; Bậc ẩn sĩ có tinh tấn đã được khởi xướng, có tâm đã được hướng đến, vượt qua bộc lưu khó vượt qua.

‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาตีโต ;

นนฺทิภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ.

Vị đã từ bỏ tưởng về dục, đã vượt qua tất cả các kiết sử, đã đoạn tận tham ái trong sự tái sanh, vị ẩn sĩ ấy không bị chìm đắm trong (biển cả sanh tử) sâu thẳm.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

Người có tín tâm vào Pháp của các bậc A-la-hán để chứng đắc Niết-bàn, người lắng nghe kỹ lưỡng, không dể duôi, có sự suy xét, đạt được trí tuệ.

ปติรูปการี [Pg.126] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ.

Người thường làm điều thích hợp, người mang gánh nặng, người siêng năng, tìm được tài sản. Bằng sự thật, vị ấy đạt được danh tiếng; người cho đi, kết giao được bạn bè. Như vậy, sau khi từ đời này ra đi, vị ấy không sầu muộn.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

‘‘สพฺพคนฺถปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสีติ.

Đối với vị Sa-môn đã từ bỏ tất cả các trói buộc, đã được giải thoát, có chánh niệm, việc mà ông giáo huấn người khác là không tốt.

‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ;

น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ.

Này Sakka, bằng bất cứ lý do nào mà sự chung sống sanh khởi, người có trí tuệ không nên không có lòng thương xót trong tâm đối với người ấy.

‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ;

น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ.

Nếu với tâm trong sạch mà vị ấy giáo huấn người khác, vị ấy không bị trói buộc bởi điều đó, vì đó là lòng bi mẫn và thương xót.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

๑๐๒.

102.

‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา;

กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

Tham và sân có nguyên nhân từ đâu? Sự không hoan hỷ, sự hoan hỷ, và sự dựng tóc gáy sanh từ đâu? Các tầm của tâm sanh khởi từ đâu rồi phóng đi tâm, như những đứa trẻ thả con quạ?

‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา;

อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

Tham và sân có nguyên nhân từ đây. Sự không hoan hỷ, sự hoan hỷ, và sự dựng tóc gáy sanh từ đây. Các tầm của tâm sanh khởi từ đây rồi phóng đi tâm, như những đứa trẻ thả con quạ.

‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา;

ปุถุ วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน.

Chúng sanh từ ái luyến, sanh từ tự thân, như những gì sanh từ thân cây đa. Chúng dính mắc nhiều vào các dục, như dây leo māluvā lan rộng trong rừng.

‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข;

เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

Này Dạ-xoa, hãy lắng nghe. Những ai biết rõ nó có nguyên nhân từ đâu, những người ấy loại trừ nó. Họ vượt qua bộc lưu này, khó vượt qua, chưa từng được vượt qua trước đây, để không còn tái sanh.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

‘‘ทุกฺกรํ [Pg.127] ภควา สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ;

Bạch Thế Tôn, thật khó làm! Bạch Thế Tôn, thật vô cùng khó làm!

‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ, [กามทาติ ภควา]เสกฺขา สีลสมาหิตา;

ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส, ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ.

Dù là việc khó làm, các bậc hữu học có giới và định, có tâm vững vàng, vẫn làm được. Đối với người sống đời không gia đình, sự tri túc mang lại an lạc.

‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ;

‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ, [กามทาติ ภควา]จิตฺตวูปสเม รตา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ.

Bạch Thế Tôn, sự tri túc này thật khó đạt được! Dù là khó đạt được, họ vẫn đạt được, những vị thích thú trong sự an tịnh của tâm, những vị có tâm thích thú trong sự tu tập cả ngày lẫn đêm.

‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ;

‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ, [กามทาติ ภควา]อินฺทฺริยูปสเม รตา;

เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ, อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ.

Bạch Thế Tôn, tâm này thật khó định tĩnh! Dù là khó định tĩnh, họ vẫn định tĩnh được, những vị thích thú trong sự an tịnh của các căn. Này Kāmadā, các bậc Thánh ấy, sau khi cắt đứt lưới của thần chết, ra đi.

‘‘ทุคฺคโม ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ;

‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท ;

อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา;

อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ.

Bạch Thế Tôn, con đường khó đi, không bằng phẳng! Này Kāmadā, dù trên con đường khó đi, không bằng phẳng, các bậc Thánh vẫn đi. Những người không phải bậc Thánh trên con đường không bằng phẳng thì ngã nhào, đầu chúi xuống. Đối với các bậc Thánh, con đường ấy bằng phẳng; vì rằng các bậc Thánh thì bằng phẳng trong nơi không bằng phẳng.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

๑๐๓.

103.

‘‘อิทํ หิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

Đây chính là khu vườn Jetavana ấy, được hội chúng các bậc ẩn sĩ thường lui tới, được Pháp Vương trú ngụ, là nơi làm phát sanh hỷ lạc cho tôi.

‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

Nghiệp, minh và pháp, giới và đời sống tối thượng; nhờ vào những điều này mà chúng sanh được thanh tịnh, không phải nhờ vào dòng dõi hay tài sản.

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

Do vậy, người hiền trí, trong khi thấy rõ lợi ích của mình, nên như lý tác ý suy xét Pháp; như vậy, vị ấy được thanh tịnh ở nơi đó.

‘‘สาริปุตฺโตว [Pg.128] ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

Về trí tuệ, về giới, và về sự an tịnh, giống như ngài Sāriputta. Vị Tỳ-khưu nào đã đến bờ bên kia, vị ấy chỉ có thể tối đa là dường ấy.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt.

‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ;

ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ.

Không nên truy tìm quá khứ, không nên mong đợi tương lai. Cái gì đã là quá khứ, cái đó đã được từ bỏ; và tương lai thì chưa đến.

‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ;

อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย.

Vị nào quán thấy pháp hiện tại, ngay tại nơi ấy; không bị lay chuyển, không bị rúng động, người có trí nên làm cho tuệ quán ấy được tăng trưởng.

‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา.

Nên tinh cần ngay hôm nay, ai biết được cái chết ngày mai? Chắc chắn chúng ta không có hẹn ước gì với thần chết cùng với đại quân của nó.

‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ;

ตํ เว ‘‘ภทฺเทกรตฺโต’’ติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ.

Người sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, bậc thánh nhân tịch tịnh thật vậy gọi người ấy là ‘người có một đêm tốt lành’.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

Này các Tỳ khưu, có bốn điều này cần được chứng ngộ. Bốn điều là gì? Này các Tỳ khưu, có những pháp cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ, có những pháp cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ, có những pháp cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ, có những pháp cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ทิพฺพจกฺขุ สุวิสุทฺธํ อติกฺกนฺตมานุสกํ จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพํ.

Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ? Thiên nhãn hoàn toàn thanh tịnh, vượt khỏi mắt người thường, cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ? Túc mạng tùy niệm cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? อิทฺธิวิธา นิโรธา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ? Các loại thần thông và Diệt thọ tưởng định cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพา? อาสวานํ ขเย ญาณํ ปญฺญาย เวทิตพฺพํ, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพ’’นฺติ.

Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ? Trí về sự đoạn tận các lậu hoặc cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần thâm nhập.

๑๐๔. ตตฺถ [Pg.129] กตมํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ?

104. Trong ấy, kinh nào là kinh thuộc phần Vô học?

‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ;

วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ;

ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต นํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ.

Tâm của vị nào vững chắc như tảng đá, không rung động; ly tham đối với các pháp đáng tham ái, không sân hận đối với các pháp đáng sân hận; tâm của vị nào được tu tập như vậy, khổ đau từ đâu sẽ đến với vị ấy?

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

อายสฺมโต จ สาริปุตฺตสฺส จาริกาทสมํ เวยฺยากรณํ กาตพฺพนฺติ.

Nên thực hiện bài ký thuyết thứ mười về du hành của Tôn giả Sāriputta.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม, นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต;

เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย;

ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

Vị Bà-la-môn nào đã loại trừ các ác pháp, không kiêu mạn, không cấu uế, tự chế ngự; đã đạt đến cứu cánh của trí tuệ, đã sống đời phạm hạnh, vị ấy có thể nói lời nói của Bà-la-môn một cách đúng pháp; vị nào không có sự kiêu căng bất cứ nơi đâu trong đời.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา;

ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ.

Những vị nào sau khi đã loại trừ các ác pháp, luôn hành xử với chánh niệm; những bậc giác ngộ đã đoạn tận các kiết sử, chính những vị ấy trên đời là những vị Bà-la-môn.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ;

น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ.

Nơi nào nước, đất, lửa, gió không tồn tại; nơi ấy các vì sao không chiếu sáng, mặt trời không tỏa sáng; nơi ấy mặt trăng không soi rọi, bóng tối nơi ấy không hiện hữu.

‘‘ยทา จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ;

อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

Và khi nào vị Bà-la-môn, bậc ẩn sĩ, tự mình biết được bằng trí tuệ; khi ấy, vị ấy được giải thoát khỏi sắc và vô sắc, khỏi lạc và khổ.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ;

อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ.

Khi nào vị Bà-la-môn đạt đến bờ kia trong các pháp của chính mình; khi ấy, vị ấy vượt qua con quỷ này và sự ô uế này.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘นาภินนฺทติ [Pg.130] อายนฺตึ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ;

สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

Không hoan hỷ khi đến, không sầu muộn khi đi; người đã giải thoát khỏi sự chấp thủ, người đã chiến thắng trận chiến, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘น อุทเกน สุจี โหติ, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน;

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ.

Không phải thanh tịnh bằng nước, dù nhiều người tắm ở đây; người nào có sự thật và chánh pháp, người ấy là thanh tịnh, và người ấy là Bà-la-môn.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ, สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ.

Khi nào các pháp hiện khởi đối với vị Bà-la-môn đang nhiệt tâm thiền định; vị ấy đứng vững, xua tan đội quân của Ma vương, như mặt trời chiếu sáng bầu trời.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc phần Vô học.

‘‘สนฺตินฺทฺริยํ ปสฺสถ อิริยมานํ, เตวิชฺชปตฺตํ อปหานธมฺมํ;

สพฺพานิ โยคานิ อุปาติวตฺโต, อกิญฺจโน อิริยติ ปํสุกูลิโก.

Hãy nhìn xem vị đang đi đứng, có các căn tịch tịnh, đã đạt được tam minh, có pháp bất thối chuyển. Vị ấy đã vượt qua tất cả các ách phược, không còn phiền não, mặc y phấn tảo mà đi đứng.

‘‘ตํ เทวตา สมฺพหุลา อุฬารา, พฺรหฺมวิมานํ อุปสงฺกมิตฺวา;

อาชานิยํ ชาติพลํ นิเสธํ, นิธ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา.

Nhiều vị chư thiên cao quý, sau khi đi đến cung trời Phạm thiên, với tâm tịnh tín đã đảnh lễ ở đây vị thiện thệ ấy, người đã ngăn trừ sức mạnh của dòng dõi.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

ยสฺส เต นาภิชานาม, กึ ตฺวํ นิสฺสาย ฌายสี’’ติ.

Kính lễ ngài, bậc thiện thệ! Kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân! Về ngài, chúng tôi không biết được, ngài y cứ vào điều gì mà thiền định?

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần Vô học.

‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา;

สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต’’.

Các vị Tỳ khưu này thật là những người bạn, đã hội họp với nhau từ lâu. Chánh pháp của các vị ấy hòa hợp trong Pháp do đức Phật tuyên thuyết.

‘‘สุวินีตา [Pg.131] กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต;

ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Được khéo huấn luyện bởi ngài Kappina trong Pháp do bậc Thánh tuyên thuyết, sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, các vị ấy mang thân cuối cùng.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần Vô học.

‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ.

Niết-bàn, sự giải thoát khỏi mọi khổ đau, không thể đạt được bằng sự tinh tấn lơi lỏng này, không phải bằng sức lực nhỏ bé này.

‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Và vị Tỳ khưu trẻ tuổi này, vị tối thượng nhân này, sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, đang mang thân cuối cùng.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần Vô học.

‘‘ทุพฺพณฺณโก ลูขจีวโร, โมฆราชา สทา สโต;

ขีณาสโว วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

Ngài Mogharājā có dung sắc xấu xí, mặc y thô xấu, luôn luôn chánh niệm; đã tận trừ các lậu hoặc, đã được giải thoát, việc cần làm đã làm xong, không còn lậu hoặc.

‘‘เตวิชฺโช อิทฺธิปฺปตฺโต จ, เจโตปริยโกวิโท ;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Là bậc tam minh, đã đạt được thần thông, và thông suốt tha tâm trí; sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, vị ấy mang thân cuối cùng.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần Vô học.

๑๐๕. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

105. Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với sắc mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tuệ giải thoát cũng do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với sắc mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc tuệ giải thoát.

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขารานํ…เป… วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, do nhàm chán... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành... do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với thức mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tuệ giải thoát cũng do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với thức mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc tuệ giải thoát.

‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนาติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป…

Vậy thì, này các Tỳ khưu, có sự đặc biệt gì, có sự khác biệt gì, có sự sai khác gì giữa Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và vị Tỳ khưu tuệ giải thoát? Bạch Thế Tôn, các pháp của chúng con lấy Thế Tôn làm căn bản... (v.v)...

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา[Pg.132], มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท, มคฺคานุคา จ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉาสมนฺนาคตา. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนา’’ติ.

Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là người làm cho sanh khởi con đường chưa sanh khởi, là người làm cho phát sanh con đường chưa phát sanh, là người tuyên thuyết con đường chưa được tuyên thuyết, là người biết đạo, người thấy rõ đạo, người thiện xảo về đạo. Này các Tỳ khưu, hiện nay các vị Thinh văn là những người đi theo con đường, thành tựu sau đó. Này các Tỳ khưu, đây chính là sự đặc biệt, đây là sự khác biệt, đây là sự sai khác giữa Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và vị Tỳ khưu tuệ giải thoát.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Đây là kinh thuộc về phần Vô học.

๑๐๖. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

106. Trong ấy, kinh nào thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập?

‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ;

ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ.

Mưa làm ướt vật được che đậy, không làm ướt vật được mở ra. Vì vậy, hãy mở ra vật được che đậy, như vậy nó sẽ không bị mưa làm ướt.

‘‘ฉนฺนมติวสฺสตี’’ติ สํกิเลโส, ‘‘วิวฏํ นาติวสฺสตี’’ติ วาสนา, ‘‘ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ อยํ สํกิเลโส จ วาสนา จ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Câu 'Mưa làm ướt vật được che đậy' là phiền não, câu 'không làm ướt vật được mở ra' là tu tập, câu 'Vì vậy, hãy mở ra vật được che đậy, như vậy nó sẽ không bị mưa làm ướt' là phiền não và tu tập. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập.

‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ ตโม โชติปรายโณ โชติ ตมปรายโณ โชติ โชติปรายโณ’’ติ. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล โชติ ตมปรายโณ โย จ ปุคฺคโล ตโม ตมปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา, โย จ ปุคฺคโล ตโม โชติปรายโณ โย จ ปุคฺคโล โชติ โชติปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Tâu Đại vương, có bốn hạng người này hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng nào? Người từ bóng tối đi vào bóng tối, người từ bóng tối đi ra ánh sáng, người từ ánh sáng đi vào bóng tối, người từ ánh sáng đi ra ánh sáng. Trong ấy, người từ ánh sáng đi vào bóng tối và người từ bóng tối đi vào bóng tối, hai hạng người này thuộc về phần phiền não; người từ bóng tối đi ra ánh sáng và người từ ánh sáng đi ra ánh sáng, hai hạng người này thuộc về phần tu tập. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập.

ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

Trong ấy, kinh nào thuộc về phần phiền não và thuộc về phần yểm ly?

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ;

อยํ สํกิเลโส.

Các bậc trí không nói sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng dây gai là bền chặt; nhưng sự tham ái luyến ái nào đối với ngọc ngà, bông tai, đối với con cái và vợ chồng (mới là bền chặt). Đây là phiền não.

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

Các bậc trí nói sự trói buộc ấy là bền chặt, nó kéo xuống thấp, có vẻ lỏng lẻo nhưng khó thoát ra. Sau khi cắt đứt cả sự trói buộc này, họ ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ lạc thú của các dục.

อยํ นิพฺเพโธ[Pg.133]. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Đây là sự yểm ly. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần yểm ly.

๑๐๗. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, ยญฺจ ปกปฺเปติ, ยญฺจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

107. Này các Tỳ khưu, điều gì mà người ta tư duy, điều gì mà người ta hoạch định, và điều gì mà người ta tùy miên, cái ấy trở thành đối tượng cho sự an trú của thức. Khi có đối tượng, có sự an trú của thức. Khi thức ấy được an trú và tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai xảy ra. Khi có sự tái sanh trong tương lai, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

Này các Tỳ khưu, nếu người ta không tư duy, không hoạch định, nhưng vẫn còn tùy miên, cái ấy trở thành đối tượng cho sự an trú của thức. Khi có đối tượng, có sự an trú của thức. Khi thức ấy được an trú và tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai xảy ra. Khi có sự tái sanh trong tương lai, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Đây là phiền não.

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ, โน จ ปกปฺเปติ, โน จ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ, ตสฺมึ อปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

“Này các tỳ khưu, và bởi vì không có sự tác ý, không có sự toan tính, và không có tùy miên. Điều này không trở thành đối tượng cho sự an trú của thức; khi không có đối tượng, không có sự an trú của thức; khi thức ấy không an trú, không tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai không xảy ra; khi sự tái sanh trong tương lai không có, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai được đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này.” Đây là phần yếm ly. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần yếm ly.

๑๐๘. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

108. Trong số ấy, bài kinh nào thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học?

‘‘‘สมุทฺโท สมุทฺโท’ติ โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ, เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท, มหา เอโส ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท, ตสฺส รูปมโย เวโค. อยํ สํกิเลโส.

“‘Biển cả, biển cả’, này các tỳ khưu, kẻ phàm phu vô văn nói như vậy, nhưng này các tỳ khưu, trong giới luật của bậc Thánh, đó không phải là biển cả; này các tỳ khưu, đó là khối nước lớn, là đại dương lớn. Này các tỳ khưu, con mắt là biển cả của người nam, dòng chảy của nó được tạo thành từ các sắc. Đây là phần ô nhiễm.

‘‘โย [Pg.134] ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข.

“Vị nào chịu đựng được dòng chảy được tạo thành từ các sắc ấy, này các tỳ khưu, vị ấy được gọi là đã vượt qua biển mắt với sóng, với xoáy nước, với cá sấu, với dạ xoa; đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn.” Đây là phần vô học.

‘‘‘โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท ตสฺส ธมฺมมโย เวโคติ. อยํ สํกิเลโส.

“‘Này các tỳ khưu, tai... ... mũi... ... lưỡi... ... thân... ... Này các tỳ khưu, ý là biển cả của người nam, dòng chảy của nó được tạo thành từ các pháp. Đây là phần ô nhiễm.

‘‘โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“Vị nào chịu đựng được dòng chảy được tạo thành từ các pháp ấy, này các tỳ khưu, vị ấy được gọi là đã vượt qua biển ý với sóng, với xoáy nước, với cá sấu, với dạ xoa; đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn.” Đây là phần vô học. Thế Tôn đã nói điều này, sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ;

ส เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ.

“Vị nào đã vượt qua biển này, với cá sấu, với dạ xoa, với sóng, với xoáy nước, với hiểm nguy, khó vượt qua; vị ấy là người đã đạt đến tận cùng của tri kiến, đã sống đời phạm hạnh, đã đạt đến tận cùng của thế gian, được gọi là người đã đến bờ bên kia.”

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Đây là phần vô học. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học.

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ พฺยาพาธาย ปาณีนํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

“Này các tỳ khưu, có sáu lưỡi câu này trong thế gian dẫn đến bất hạnh cho các chúng sanh, dẫn đến tai họa cho các loài hữu tình. Sáu là gì? Này các tỳ khưu, có những sắc do mắt nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, tham đắm và an trú vào đó, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã gặp bất hạnh, đã gặp tai họa, bị kẻ Ác làm theo ý muốn.

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

“Này các tỳ khưu, có những âm thanh do tai nhận biết... có những mùi hương do mũi nhận biết... có những vị do lưỡi nhận biết... có những vật xúc chạm do thân nhận biết... có những pháp do ý nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, tham đắm và an trú vào đó. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã gặp bất hạnh, đã gặp tai họa, bị kẻ Ác làm theo ý muốn.” Đây là phần ô nhiễm.

‘‘สนฺติ [Pg.135] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

“Và này các tỳ khưu, có những sắc do mắt nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu không hoan hỷ, không tán dương, không tham đắm và an trú vào đó, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người không nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã bẻ gãy lưỡi câu, đã phá vỡ lưỡi câu, không gặp bất hạnh, không gặp tai họa, không bị kẻ Ác làm theo ý muốn.

‘‘สนฺติ จ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ, นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

“Và này các tỳ khưu, có những âm thanh do tai nhận biết... có những pháp do ý nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu không hoan hỷ, không tán dương, không tham đắm và an trú vào đó. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người không nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã bẻ gãy lưỡi câu, đã phá vỡ lưỡi câu, không gặp bất hạnh, không gặp tai họa, không bị kẻ Ác làm theo ý muốn.” Đây là phần vô học. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học.

๑๐๙. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

109. Trong số ấy, bài kinh nào thuộc phần ô nhiễm, thuộc phần yếm ly, và thuộc phần vô học?

‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต, ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต ;

เยน เยน หิ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา.

“Thế gian này bị thiêu đốt, bị xúc chi phối, nó nói về bệnh tật như là tự ngã; bởi vì bất cứ điều gì nó quan niệm, điều đó lại trở thành khác đi.

‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก, ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ;

ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ;

ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺข’’นฺติ;

อยํ สํกิเลโส.

“Thế gian có bản chất đổi khác, dính mắc vào hữu, bị hữu chi phối, nó chỉ hoan hỷ trong chính hữu; điều gì nó hoan hỷ, đó là sự sợ hãi; điều gì nó sợ hãi, đó là khổ.” Đây là phần ô nhiễm.

‘‘ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ;

อยํ นิพฺเพโธ;

“Và phạm hạnh này được sống để từ bỏ hữu.” Đây là phần yếm ly;

‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ. อุปธึ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

“Bất kỳ sa môn hay bà la môn nào tuyên bố sự giải thoát khỏi hữu bằng chính hữu, Ta nói rằng tất cả họ đều không được giải thoát khỏi hữu. Và bất kỳ sa môn hay bà la môn nào tuyên bố sự thoát ly khỏi hữu bằng phi hữu, Ta nói rằng tất cả họ đều không thoát ly khỏi hữu. Bởi vì khổ này sanh khởi do duyên nơi các chấp thủ.” Đây là phần ô nhiễm.

‘‘สพฺพุปาทานกฺขยา [Pg.136] นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว’’ติ. อยํ นิพฺเพโธ.

“Do sự đoạn tận tất cả các thủ, không có sự sanh khởi của khổ.” Đây là phần yếm ly.

‘‘โลกมิมํ ปสฺส, ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา, ภวา อปริมุตฺตา, เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย, สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

“Hãy nhìn thế gian này, nhiều chúng sanh bị vô minh chi phối, vui thích trong các chúng sanh, không được giải thoát khỏi hữu. Bất kỳ các hữu nào có mặt ở khắp mọi nơi, trong mọi hoàn cảnh, tất cả các hữu ấy đều vô thường, khổ, có bản chất biến hoại.” Đây là phần ô nhiễm.

‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต;

ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ;

สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา, อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ;

อยํ นิพฺเพโธ.

“Đối với người thấy sự việc này đúng như thật bằng chánh trí tuệ, hữu ái được đoạn tận, vị ấy không hoan hỷ trong phi hữu. Do sự đoạn tận hoàn toàn các ái dục, sự ly tham và đoạn diệt không còn dư sót chính là Niết-bàn.” Đây là sự thông suốt.

‘‘ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน, อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ;

อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม, อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ.

“Đối với vị tỳ khưu đã tịch tịnh ấy, do không còn chấp thủ nên không có tái sanh. Ma vương đã bị chinh phục, trận chiến đã được chiến thắng, vị ấy đã vượt qua tất cả các cõi hữu, là bậc như vậy.”

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Đây là bậc Vô học. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần thông suốt, và thuộc phần Vô học.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปฏิโสตคามี ฐิตตฺโต ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล อนุโสตคามี, อยํ ปุคฺคโล สํกิเลสภาคิโย. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี โย จ ฐิตตฺโต, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ, อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

“Này các Tỳ khưu, có bốn hạng người này. Bốn hạng nào? Người đi xuôi dòng, người đi ngược dòng, người đứng lại, và người đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn.” Trong ấy, hạng người đi xuôi dòng, hạng người này thuộc phần phiền não. Trong ấy, hạng người đi ngược dòng và người đứng lại, hai hạng người này thuộc phần thông suốt. Trong ấy, hạng người đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn, vị này là bậc Vô học. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần thông suốt, và thuộc phần Vô học.

๑๑๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

110. Trong các bài kinh ấy, bài kinh nào thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt?

ฉฬาภิชาติโก อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อตฺถิ [Pg.137] ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ.

Có sáu hạng người theo sanh loại: Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp đen. Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp trắng. Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp đen. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp trắng. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo.

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา.

Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp đen, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp đen, hai hạng người này thuộc phần phiền não.

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา.

Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp trắng, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp trắng, hai hạng người này thuộc phần tu tập.

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา, อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo, hai hạng người này thuộc phần thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ’’.

“Này các Tỳ khưu, có bốn loại nghiệp này. Bốn loại nào? Có nghiệp đen, quả đen; có nghiệp trắng, quả trắng; có nghiệp đen trắng, quả đen trắng; có nghiệp không đen không trắng, quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận nghiệp.”

ตตฺถ ยญฺจ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, ยญฺจ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อยํ สํกิเลโส. ยญฺจ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อยํ วาสนา. ยญฺจ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Trong ấy, nghiệp đen có quả đen và nghiệp đen trắng có quả đen trắng, đây là phiền não. Nghiệp trắng có quả trắng, đây là sự tu tập. Nghiệp không đen không trắng, có quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận nghiệp, đây là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt.

๑๑๑. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยญฺจ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

111. Trong các bài kinh ấy, bài kinh nào thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt?

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จ;

สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานิ, สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ.

“Đã được sanh làm người, có hai việc: việc nên làm và việc không nên làm. Việc tốt nên làm là các phước thiện, hoặc là sự đoạn trừ các kiết sử.”

‘‘สุกิจฺจํ [Pg.138] เจว ปุญฺญานี’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ นิพฺเพโธ.

“Câu ‘Việc tốt nên làm là các phước thiện’ là sự tu tập. Câu ‘hoặc là sự đoạn trừ các kiết sử’ là sự thông suốt.”

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา;

สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ.

“Sau khi làm các phước thiện, những người đã tạo phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác. Những người đã đoạn trừ các kiết sử được giải thoát khỏi già và chết.”

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนปฺปหานา ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

“Câu ‘Sau khi làm các phước thiện, những người đã tạo phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác’ là sự tu tập. Câu ‘Những người đã đoạn trừ các kiết sử được giải thoát khỏi già và chết’ là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt.”

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ ทฺเว? โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ. ตตฺถ โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, อยํ วาสนา.

“Này các Tỳ khưu, có hai sự tinh tấn này. Hai sự nào? Sự từ bỏ y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh cho những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình; và Niết-bàn là sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận ái, sự ly tham, sự đoạn diệt đối với những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.” Trong ấy, sự từ bỏ y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh cho những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đây là sự tu tập.

โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Niết-bàn là sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận ái, sự ly tham, sự đoạn diệt đối với những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đây là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt.

ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ตณฺหาปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ตณฺหาหิ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิตา, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสตณฺหาชาลินิยาวิจริตานิ.

Trong ấy, bài kinh thuộc phần phiền não do ái dục nên được trình bày theo phương diện của ái dục, với ba loại ái dục: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái. Hoặc nên được trình bày theo bất cứ đối tượng nào mà người ấy bị tham đắm, phần giải rộng của nó là ba mươi sáu dòng chảy của ái dục.

ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐิปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ อุจฺเฉทสสฺสเตน, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ.

Trong ấy, kinh thuộc phần tà kiến nhiễm ô nên được trình bày chỉ bằng phương diện tà kiến, bằng (tà kiến) đoạn diệt và thường hằng. Hay là, bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy chấp chặt do năng lực của tà kiến rằng: ‘Chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích,’ thì nên được trình bày chỉ bằng chính những đối tượng ấy. Sự trình bày chi tiết của nó là sáu mươi hai tà kiến.

ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ เจตนาย เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ทุจฺจริเตหิ – กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺส วิตฺถาโร ทสอกุสลกมฺมปถา.

Trong ấy, kinh thuộc phần ác hạnh nhiễm ô nên được trình bày bằng tư, bằng nghiệp tâm sở, bằng ba ác hạnh – thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Sự trình bày chi tiết của nó là mười con đường nghiệp bất thiện.

ตตฺถ [Pg.139] ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สมเถน นิทฺทิสิตพฺพํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ วิปสฺสนา นิทฺทิสิตพฺพํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สุจริเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. ตีณิ อกุสลมูลานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สํสารสฺส นิพฺพตฺติยา. ตถา นิพฺพตฺเต สํสาเร กายทุจฺจริตํ กายสุจริตํ วจีทุจฺจริตํ วจีสุจริตํ มโนทุจฺจริตํ มโนสุจริตํ อิมินา อสุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ พาลลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Trong ấy, kinh thuộc phần thanh lọc ái nên được trình bày bằng chỉ, kinh thuộc phần thanh lọc tà kiến nên được trình bày bằng quán, kinh thuộc phần thanh lọc ác hạnh nên được trình bày bằng thiện hạnh. (Có) ba gốc bất thiện. Điều đó vì nhân gì? Vì sự phát sinh của vòng luân hồi. Trong vòng luân hồi đã phát sinh như vậy, (có) thân ác hạnh, thân thiện hạnh, khẩu ác hạnh, khẩu thiện hạnh, ý ác hạnh, ý thiện hạnh. Do quả của nghiệp bất thiện này mà đặc điểm của kẻ ngu này phát sinh. Đây là kinh thuộc phần nhiễm ô.

อิมินา สุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Do quả của nghiệp thiện này mà đặc điểm của bậc đại nhân này phát sinh. Đây là kinh thuộc phần tu tập ba-la-mật.

ตตฺถ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ กิเลสภูมีหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – อนุสยภูมิยา ปริยุฏฺฐานภูมิยา สํโยชนภูมิยา อุปาทานภูมิยา. สานุสยสฺส ปริยุฏฺฐานํ ชายติ, ปริยุฏฺฐิโต สํยุชฺชติ, สํยุชฺชนฺโต อุปาทิยติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิมาหิ จตูหิ กิเลสภูมีหิ สพฺเพ กิเลสา สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉนฺติ, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Trong ấy, kinh thuộc phần nhiễm ô nên được trình bày bằng bốn cảnh giới phiền não – cảnh giới tùy miên, cảnh giới triền phược, cảnh giới kiết sử, và cảnh giới thủ. Đối với người còn tùy miên, triền phược khởi lên; khi bị triền phược, người ấy bị trói buộc; khi bị trói buộc, người ấy chấp thủ; do duyên thủ có hữu; do duyên hữu có sanh; do duyên sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Do bốn cảnh giới phiền não này, tất cả phiền não đi đến sự thu nhiếp, sự tụ hội. Đây là kinh thuộc phần nhiễm ô.

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ สุจริเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ สจฺเจหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ ธมฺเมหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – พุทฺธธมฺเมหิ ปจฺเจกพุทฺธธมฺเมหิ สาวกภูมิยา. ฌายิวิสเย นิทฺทิสิตพฺพนฺติ.

Kinh thuộc phần tu tập ba-la-mật nên được trình bày bằng ba thiện hạnh, kinh thuộc phần thông đạt nên được trình bày bằng bốn sự thật, kinh thuộc phần vô học nên được trình bày bằng ba pháp – các pháp của Phật, các pháp của Phật Độc Giác, và trong cảnh giới của Thinh Văn. Nên được trình bày trong đối tượng của người nhập thiền.

๑๑๒. ตตฺถ กตเม อฏฺฐารส มูลปทา? โลกิยํ โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ เญยฺยํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ ภาวนา ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ ปรวจนํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ วิปาโก กมฺมญฺจ วิปาโก จ, กุสลํ อกุสลํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ, อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว จาติ.

112. Trong ấy, mười tám mục từ gốc là những gì? Hiệp thế, siêu thế, và cả hiệp thế lẫn siêu thế; y cứ chúng sanh, y cứ pháp, và cả y cứ chúng sanh lẫn y cứ pháp; trí, đối tượng của trí, và cả trí lẫn đối tượng của trí; kiến, tu, và cả kiến lẫn tu; lời của mình, lời của người khác, và cả lời của mình lẫn lời của người khác; cần được trả lời, không cần được trả lời, và cả cần được trả lời lẫn không cần được trả lời; nghiệp, quả, và cả nghiệp lẫn quả; thiện, bất thiện, và cả thiện lẫn bất thiện; được cho phép, bị cấm, và cả được cho phép lẫn bị cấm; và tán thán.

ตตฺถ [Pg.140] กตมํ โลกิยํ?

Trong ấy, (kinh) hiệp thế là gì?

‘‘น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ, สชฺชุขีรํว มุจฺจติ;

ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ, ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโกติ.

‘Nghiệp ác đã làm không đông lại ngay, như sữa tươi vừa vắt; nó đi theo kẻ ngu, thiêu đốt họ, như lửa được tro che phủ.’

อิทํ โลกิยํ.

Đây là (kinh) hiệp thế.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ สพฺพํ…เป… นิหียเต ตสฺส ยโส กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

‘Này các Tỳ khưu, có bốn con đường sai lạc này. (toàn bộ kinh... vân vân...) ...danh tiếng của người ấy bị suy giảm, như mặt trăng trong hạ huyền.’ Đây là (kinh) hiệp thế.

‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, โลกธมฺมา. กตเม อฏฺฐ? ลาโภ อลาโภ, ยโส อยโส, นินฺทา ปสํสา, สุขํ ทุกฺขํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ โลกธมฺมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

‘Này các Tỳ khưu, có tám pháp thế gian này. Tám pháp nào? Được và không được, danh và không danh, chê và khen, lạc và khổ. Này các Tỳ khưu, đây chính là tám pháp thế gian.’ Đây là (kinh) hiệp thế.

ตตฺถ กตมํ โลกุตฺตรํ?

Trong ấy, (kinh) siêu thế là gì?

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ ;

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา;

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน’’ติ.

‘Người nào có các căn được lắng dịu, như ngựa hay được người đánh xe điều phục khéo; người đã đoạn trừ ngã mạn, không còn lậu hoặc, chư thiên cũng ái mộ vị như vậy.’

อิทํ โลกุตฺตรํ.

Đây là (kinh) siêu thế.

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ.

‘Này các Tỳ khưu, có năm căn siêu thế này. Năm căn nào? Tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Này các Tỳ khưu, đây chính là năm căn siêu thế.’ Đây là (kinh) siêu thế.

ตตฺถ กตมํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ?

Trong ấy, (kinh) vừa hiệp thế vừa siêu thế là gì?

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จา’’ติ ทฺเว คาถา. ยํ อิห ‘‘สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานี’’ติ จ ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ จ. อิทํ โลกิยํ.

Hai kệ ngôn (bắt đầu bằng): ‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva cā’. Ở đây, (phần nói rằng): ‘việc thiện nên làm là các phước’ và ‘làm các phước, những người đã làm phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác’. Đây là (phần) hiệp thế.

ยํ อิห ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ จ ‘‘สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ จ, อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

Ở đây, (phần nói rằng): ‘hay là sự đoạn trừ kiết sử’ và ‘do đoạn trừ kiết sử, họ được giải thoát khỏi già và chết’, đây là (phần) siêu thế. Đây là (kinh) vừa hiệp thế vừa siêu thế.

‘‘วิญฺญาเณ [Pg.141] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา สติ ปุนพฺภโว โหติ, ปุนพฺภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข, ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ ยานิ จ ติริยํ คมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

‘Này các Tỳ khưu, khi có thức thực, sự nhập vào của danh sắc xảy ra; khi có sự nhập vào của danh sắc, tái sanh xảy ra; khi có tái sanh, sanh xảy ra; khi có sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Này các Tỳ khưu, ví như có một cây lớn; những rễ nào của nó đi xuống dưới và những rễ nào đi ngang, tất cả chúng đều hút dưỡng chất lên trên. Này các Tỳ khưu, như vậy, cây lớn ấy, với thức ăn đó, với sự nuôi dưỡng đó, có thể tồn tại lâu dài. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, khi có thức thực, sự nhập vào của danh sắc xảy ra (toàn bộ... vân vân...) ...như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.’ Đây là (kinh) hiệp thế.

‘‘วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ ปุนพฺภโว น โหติ, ปุนพฺภเว อสติ ชาติ น โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย, โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย, เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

Này các tỳ khưu, nếu không có thức thực, danh sắc sẽ không nhập thai; khi danh sắc không nhập thai, sẽ không có tái sanh; khi không có tái sanh, sẽ không có sanh; khi không có sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ được đoạn diệt. Như vậy, toàn bộ khối khổ này sẽ được đoạn diệt. Này các tỳ khưu, ví như có một cây đại thọ, rồi một người mang cuốc và giỏ đến, người ấy chặt cây đó ở gốc, sau khi chặt ở gốc, người ấy đào lên, sau khi đào lên, người ấy nhổ rễ lên, cho đến cả những rễ nhỏ như rễ cỏ hương bài. Người ấy chặt cây đó thành từng khúc, sau khi chặt thành từng khúc, người ấy chẻ ra, sau khi chẻ ra, người ấy làm thành từng mảnh nhỏ, sau khi làm thành từng mảnh nhỏ, người ấy phơi khô trong gió và nắng, sau khi phơi khô trong gió và nắng, người ấy đốt bằng lửa, sau khi đốt bằng lửa, người ấy làm thành tro, sau khi làm thành tro, người ấy sàng trong gió lớn, hoặc thả trôi trong dòng sông chảy xiết. Này các tỳ khưu, như vậy, cây đại thọ đó sẽ bị nhổ tận gốc, trở thành như gốc cây thốt nốt, không thể tồn tại, không có khả năng sanh khởi trong tương lai. Cũng vậy, này các tỳ khưu, khi không có thức thực, danh sắc sẽ không nhập thai; khi danh sắc không nhập thai... (tất cả)... như vậy, toàn bộ khối khổ này sẽ được đoạn diệt. Đây là (kinh) siêu thế. Đây là (kinh) vừa thế gian vừa siêu thế.

๑๑๓. ตตฺถ [Pg.142] กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานํ?

113. Trong số đó, kinh nào là kinh Quyết định về chúng sanh (Sattādhiṭṭhāna)?

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ.

Sau khi đi khắp mọi phương hướng bằng tâm, không tìm thấy ở đâu một ai thân thương hơn chính mình. Cũng vậy, đối với những người khác, mỗi người đều yêu quý chính mình. Do đó, người mong cầu lợi ích cho mình không nên làm hại người khác.

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Đây là kinh Quyết định về chúng sanh.

‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ, สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ;

ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา, อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ.

Bất cứ chúng sanh nào đã tồn tại, hoặc những chúng sanh nào sẽ tồn tại, tất cả đều sẽ ra đi, từ bỏ thân xác. Người khôn ngoan, tinh cần, biết rõ tất cả điều đó, nên thực hành phạm hạnh.

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Đây là kinh Quyết định về chúng sanh.

‘‘สตฺตหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กลฺยาณมิตฺตํ อปิ วิเวจิยมาเนน ปณามิยมาเนน คเล ปิสนมชฺชมาเนน ยาวชีวํ น วิชหิตพฺพํ. กตเมหิ สตฺตหิ? ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ วตฺตา จ วจนกฺขโม จ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา โหติ, โน จ อฏฺฐาเน นิโยเชติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตหิ…เป… น วิชหิตพฺพํ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต. อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Này các tỳ khưu, người bạn lành hội đủ bảy yếu tố, dù bị xa lánh, bị xua đuổi, bị bóp cổ, cũng không nên từ bỏ cho đến trọn đời. Bảy yếu tố nào? Là người đáng mến và đáng ưa thích, đáng kính, đáng tôn trọng, là người biết nói, biết lắng nghe, là người có thể nói những lời sâu sắc, và không xúi giục vào những điều không thích hợp. Này các tỳ khưu, do bảy yếu tố này... (v.v.)... không nên từ bỏ. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิย’’นฺติ.

Người bạn đáng mến, đáng kính, đáng tôn trọng, biết nói và biết lắng nghe, có thể nói những lời sâu sắc, và không xúi giục vào điều không thích hợp; người mong có bạn tốt nên kết giao với người bạn như vậy, dù cho đến trọn đời.

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Đây là kinh Quyết định về chúng sanh.

ตตฺถ กตมํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ?

Trong số đó, kinh nào là kinh Quyết định về Pháp (Dhammādhiṭṭhāna)?

‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ;

ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ.

Bất cứ lạc thú nào của dục vọng trong thế gian, và bất cứ lạc thú nào ở cõi trời, những lạc thú ấy không bằng một phần mười sáu của lạc thú do sự đoạn tận ái dục.

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

Đây là kinh Quyết định về Pháp.

‘‘สุสุขํ [Pg.143] วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

Thật an lạc thay, Niết Bàn, do bậc Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết giảng; không sầu, không bụi, an ổn, nơi mà khổ đau được đoạn diệt.

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

Đây là kinh Quyết định về Pháp.

ตตฺถ กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ

Trong số đó, kinh nào là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp?

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย;

รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา’’ติ อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

‘Giết mẹ và cha, hai vị vua dòng Sát-đế-lỵ, và vương quốc cùng với tùy tùng.’ Đây là kinh Quyết định về Pháp.

‘‘อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

‘Vị Bà-la-môn đi đến không còn phiền não.’ Đây là kinh Quyết định về chúng sanh. Đây là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาทา. กตเม จตฺตาโร? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท, วีริย…เป… จิตฺต. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’’ติ. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

Này các tỳ khưu, có bốn thần túc này. Bốn loại nào? Thần túc bao gồm định do dục và các hành tinh tấn, ... nghị lực... tâm... thần túc bao gồm định do thẩm sát và các hành tinh tấn. Đây là kinh Quyết định về Pháp.

โส กาเยปิ จิตฺตํ สโมทหติ, จิตฺเตปิ กายํ สโมทหติ, กาเย สุขสญฺญญฺจ ลหุสญฺญญฺจ โอกฺกมิตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ, อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

Vị ấy đặt tâm vào thân, và đặt thân vào tâm, sau khi nhập và đạt đến tưởng về lạc và tưởng về khinh an trong thân, vị ấy an trú. Đây là kinh Quyết định về chúng sanh, đây là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp.

๑๑๔. ตตฺถ กตมํ ญาณํ?

114. Trong số đó, kinh nào là kinh Trí (Ñāṇa)?

‘‘ยํ ตํ โลกุตฺตรํ ญาณํ, สพฺพญฺญู เยน วุจฺจติ;

น ตสฺส ปริหานตฺถิ, สพฺพกาเล ปวตฺตตี’’ติ.

Trí tuệ siêu thế ấy, nhờ đó mà được gọi là bậc Toàn Giác; trí tuệ ấy không bị suy giảm, luôn hiện hữu trong mọi thời.

อิทํ ญาณํ.

Đây là kinh Trí.

‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺพานคามินี ;

ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติมรณสงฺขย’’นฺติ.

Trí tuệ là cao quý nhất trong thế gian, trí tuệ này dẫn đến Niết Bàn; nhờ đó mà người ta hiểu rõ sự đoạn tận của sanh và tử.

อิทํ ญาณํ.

Đây là kinh Trí.

ตตฺถ กตมํ เญยฺยํ?

Trong số đó, kinh nào là kinh Đối tượng của trí (Ñeyya)?

‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, [โธตกาติ ภควา,]ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

(Thế Tôn nói với Dhotaka): Ta sẽ tuyên thuyết cho ngươi về sự an tịnh, không dựa vào truyền thuyết, ngay trong hiện tại; biết được điều đó, người có chánh niệm hành trì, sẽ vượt qua sự dính mắc trong thế gian.

‘‘ตญฺจาหํ [Pg.144] อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

Và ta, bậc Đại Sĩ, hoan hỷ với sự an tịnh tối thượng ấy; biết được điều đó, người có chánh niệm hành trì, sẽ vượt qua sự dính mắc trong thế gian.

‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, [โธตกาติ ภควา]อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ.

(Thế Tôn nói với Dhotaka): Bất cứ điều gì ngươi nhận biết, ở trên, ở dưới, và ở giữa theo chiều ngang; biết rằng đó là sự dính mắc trong thế gian, đừng tạo ra ái dục để tái sanh trong các cõi.

อิทํ เญยฺยํ.

Đây là kinh Đối tượng của trí.

‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ…เป… ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ. อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Này các tỳ khưu, chính vì không giác ngộ, không thâm nhập bốn Thánh đế mà ta và các ngươi đã phải lang thang, luân hồi trong một thời gian dài như vậy... (v.v.)... Này các tỳ khưu, Thánh đế về Khổ này đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Nguồn gốc của Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Sự diệt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Con đường đưa đến Sự diệt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập. Ái dục hữu đã bị cắt đứt, dây dẫn đến tái sanh đã bị đoạn tận, nay không còn tái sanh nữa. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

‘Do không thấy đúng như thật về bốn Thánh đế, nên đã luân hồi trong thời gian dài, trong những kiếp sống ấy, chính những kiếp sống ấy.

‘‘ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

‘Những Thánh đế ấy đã được thấy, dây dẫn đến hữu đã được nhổ sạch. Gốc rễ của khổ đã được cắt đứt, nay không còn tái sanh nữa.’

อิทํ เญยฺยํ.

Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

ตตฺถ กตมํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ? รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ. อิทํ เญยฺยํ.

Trong ấy, thế nào là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết)? ‘Sắc là vô thường, thọ là vô thường, tưởng là vô thường, các hành là vô thường, thức là vô thường.’ Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

เอวํ ชานํ เอวํ ปสฺสํ อริยสาวโก ‘‘รูปํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, ‘‘เวทนา อนิจฺจา’’ติ ปสฺสติ, ‘‘สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสตีติ. อิทํ ญาณํ.

Biết như vậy, thấy như vậy, vị Thánh đệ tử thấy rằng: ‘Sắc là vô thường,’ thấy rằng: ‘Thọ là vô thường,’ thấy rằng: ‘Tưởng… các hành… thức là vô thường.’ Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí).

โส ปริมุจฺจติ รูเปน, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามีติ. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

Vị ấy được giải thoát khỏi sắc, được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng, được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi thức, được giải thoát khỏi khổ, Ta nói vậy. Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

‘‘สพฺเพ [Pg.145] สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

‘Tất cả các hành là vô thường,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

‘Tất cả các hành là khổ,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

‘Tất cả các pháp là vô ngã,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

‘‘เย หิ เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา’’ติ. อิทํ เญยฺยํ.

‘Này Soṇa, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, đối với sắc là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà lại xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta thua.’ Điều gì khác hơn là do không thấy đúng như thật? Đối với thọ vô thường… đối với tưởng vô thường… đối với các hành vô thường… đối với thức là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà lại xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do không thấy đúng như thật?’ Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

‘‘เย จ โข เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนาติ. อิทํ ญาณํ.

‘Và này Soṇa, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, đối với sắc là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà không xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do thấy đúng như thật? Đối với thọ vô thường… đối với tưởng vô thường… đối với các hành vô thường… đối với thức là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà không xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do thấy đúng như thật? Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí).

อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết).

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนํ?

Trong ấy, thế nào là (kinh) Dassana (Kiến)?

๑๑๕.

115.

‘‘เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ;

กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺตี’’ติ.

‘Những ai làm sáng tỏ các Thánh đế, đã được vị có trí tuệ thâm sâu khéo giảng; dầu cho các vị ấy có phóng dật đến đâu, các vị ấy cũng không nhận lấy kiếp sống thứ tám.’

อิทํ ทสฺสนํ.

Đây là (kinh) Dassana (Kiến).

‘‘ยถินฺทขีโล [Pg.146] ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย;

ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสตี’’ติ.

‘Như cột trụ cổng thành, được chôn sâu vào đất, không bị lay chuyển bởi bốn ngọn gió; Ta nói bậc chân nhân cũng tương tự như vậy, người đã thâm nhập và thấy được các Thánh đế.’

อิทํ ทสฺสนํ.

Đây là (kinh) Dassana (Kiến).

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’ติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา ปติฏฺฐิตา วิรูฬฺหา มูลชาตา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ สห ธมฺเมน, ธมฺเม โข ปน นิฏฺฐํ คโต โหติ, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ, สห ธมฺมิยา โข ปนสฺส โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา ปิยา มนาปา คิหี เจว ปพฺพชิตา จ. อริยกนฺเตหิ โข ปน สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสฏฺเฐหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’’’ติ.

‘Này các Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn chi phần của bậc Dự lưu, nếu mong muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ, tối đa là bảy lần nữa, sau khi lưu chuyển, luân hồi trong cõi trời và cõi người, ta sẽ chấm dứt khổ đau.’ Do bốn chi phần nào? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử có đức tin nơi Như Lai đã được an trí, thiết lập, tăng trưởng, bén rễ, không thể bị lay chuyển bởi Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, hay bất cứ ai ở trên đời một cách hợp pháp; và đối với Pháp, vị ấy đã đi đến kết luận rằng: ‘Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình chứng hiểu,’ và rằng Niết-bàn này là sự dập tắt kiêu mạn… sự đoạn diệt; và đối với vị ấy, những người đồng phạm hạnh, cả tại gia lẫn xuất gia, là những người khả ái, khả ý, thân thương, và đáng mến. Và vị ấy thành tựu các giới được bậc Thánh ái mộ, không bị sứt mẻ, không bị đứt đoạn, không bị tỳ vết, không bị ô nhiễm, có tính giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến thiền định. Này các Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn chi phần của bậc Dự lưu này, nếu mong muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ, tối đa là bảy lần nữa, sau khi lưu chuyển, luân hồi trong cõi trời và cõi người, ta sẽ chấm dứt khổ đau.’

อิทํ ทสฺสนํ.

Đây là (kinh) Dassana (Kiến).

ตตฺถ [Pg.147] กตมา ภาวนา?

Trong ấy, thế nào là (kinh) Bhāvanā (Tu Tập)?

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต สทนฺโต’’ติ.

‘Người nào có các căn đã được tu tập, ở bên trong, bên ngoài, và trong toàn thể thế gian; đã thâm nhập thế gian này và thế gian khác, đã tu tập, đã khéo chế ngự, người ấy chờ đợi thời điểm.’

อยํ ภาวนา.

Đây là (kinh) Bhāvanā (Tu Tập).

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ, อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานี’’ติ. อยํ ภาวนา.

Này các tỳ khưu, có bốn pháp cú này. Thế nào là bốn? Pháp cú không tham lam, pháp cú không sân hận, pháp cú chánh niệm, pháp cú chánh định. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp cú. Đây là (kinh) Tu Tập.

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ? ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห’’ติ อิทํ ทสฺสนํ. ‘‘ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย. ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ อยํ ภาวนา. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

Trong ấy, thế nào là Kiến và Tu? 'Năm nên đoạn trừ, năm nên từ bỏ', đây là Kiến. 'Năm nên tu tập thêm nữa. Vị tỳ khưu vượt qua năm trói buộc, được gọi là người đã vượt bộc lưu', đây là Tu. Đây là Kiến và Tu.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริย’’นฺติ. อิทํ ทสฺสนํ.

Này các tỳ khưu, có ba quyền này. Thế nào là ba? Vị tri quyền, dĩ tri quyền, cụ tri quyền. Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu đối với Thánh đế về Khổ chưa được liễu tri, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, nỗ lực, sách tấn tâm, chuyên cần để liễu tri; đối với Thánh đế về Khổ tập... (như trên)... đối với Khổ diệt... (như trên)... đối với Thánh đế về con đường đưa đến Khổ diệt chưa được liễu tri, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, nỗ lực, sách tấn tâm, chuyên cần để liễu tri. Này các tỳ khưu, đây gọi là vị tri quyền. Đây là Kiến.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ.

Và này các tỳ khưu, thế nào là dĩ tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ', tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ tập', ... (như trên)... tuệ tri như thật: 'Đây là con đường đưa đến Khổ diệt'. Này các tỳ khưu, đây gọi là dĩ tri quyền.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ [Pg.148] นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ. อยํ ภาวนา.

Và này các tỳ khưu, thế nào là cụ tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tuệ tri rằng: 'Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa'. Này các tỳ khưu, đây gọi là cụ tri quyền. Đây là Tu.

อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

Đây là Kiến và Tu.

๑๑๖. ตตฺถ กตมํ สกวจนํ?

116. Trong ấy, thế nào là lời của chính mình?

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời chư Phật dạy.

อิทํ สกวจนํ.

Đây là lời của chính mình.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ, เยหิ พาลํ พาโลติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? พาโล, ภิกฺขเว, ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ, ทุพฺภาสิตภาสี จ โหติ, ทุกฺกฏกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

Này các tỳ khưu, có ba đặc điểm của kẻ ngu, tướng trạng của kẻ ngu, nền tảng của kẻ ngu này, do đó người khác nhận biết kẻ ngu là 'kẻ ngu'. Thế nào là ba? Này các tỳ khưu, kẻ ngu có tư duy xấu ác, có lời nói xấu ác, và có hành động xấu ác. Này các tỳ khưu, đây chính là ba đặc điểm của kẻ ngu, tướng trạng của kẻ ngu, nền tảng của kẻ ngu.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ, เยหิ ปณฺฑิตํ ปณฺฑิโตติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ, สุภาสิตภาสี จ โหติ, สุกตกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานี’’ติ.

Này các tỳ khưu, có ba đặc điểm của người trí, tướng trạng của người trí, nền tảng của người trí này, do đó người khác nhận biết người trí là 'người trí'. Thế nào là ba? Này các tỳ khưu, người trí có tư duy tốt đẹp, có lời nói tốt đẹp, và có hành động tốt đẹp. Này các tỳ khưu, đây chính là ba đặc điểm của người trí, tướng trạng của người trí, nền tảng của người trí.

อิทํ สกวจนํ.

Đây là lời của chính mình.

ตตฺถ กตมํ ปรวจนํ?

Trong ấy, thế nào là lời của người khác?

‘‘ปถวีสโม นตฺถิ วิตฺถโต, นินฺโน ปาตาลสโม น วิชฺชติ;

เมรุสโม นตฺถิ อุนฺนโต, จกฺกวตฺติสทิโส นตฺถิ โปริโส’’ติ.

Về bề rộng, không gì bằng đất; về chỗ trũng, không gì bằng địa ngục; về chiều cao, không gì bằng núi Meru; về con người, không ai bằng vua Chuyển luân.

อิทํ ปรวจนํ.

Đây là lời của người khác.

‘‘‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโยติ. โหตุ, เวปจิตฺติ สุภาสิเตน ชโยติ. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

'Này Thiên chủ, mong rằng chiến thắng sẽ thuộc về lời thiện thuyết. Này Vepacitti, mong rằng chiến thắng sẽ thuộc về lời thiện thuyết. Này Vepacitti, hãy nói kệ đi'. Rồi này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói lên bài kệ này:

‘‘ภิยฺโย [Pg.149] พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก;

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ.

Kẻ ngu sẽ càng thêm chống đối, nếu không có người ngăn cản; vì vậy, bậc trí dùng hình phạt nặng, để ngăn cản kẻ ngu.

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Vepacitti, vua a-tu-la, nói lên, các a-tu-la đã hoan hỷ, còn chư thiên thì im lặng. Rồi này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói với Sakka, thiên chủ, rằng: 'Này Thiên chủ, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói lên bài kệ này:

‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ.

Ta xem chính điều này, là sự ngăn cản kẻ ngu: khi biết người khác giận, ai chánh niệm giữ yên lặng.

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Sakka, thiên chủ, nói lên, chư thiên đã hoan hỷ, còn các a-tu-la thì im lặng. Rồi này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói với Vepacitti, vua a-tu-la, rằng: 'Này Vepacitti, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói lên bài kệ này:

‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว;

ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ.

Này Vāsava, ta thấy lỗi này trong sự nhẫn nại: khi kẻ ngu nghĩ rằng: 'Người này nhẫn nại ta vì sợ hãi'; kẻ ngu si ấy càng lấn tới, như bò lấn con bò đang chạy trốn.

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ –

Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Vepacitti, vua a-tu-la, nói lên, các a-tu-la đã hoan hỷ, còn chư thiên thì im lặng. Rồi Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói với Sakka, thiên chủ, rằng: 'Này Thiên chủ, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói lên những bài kệ này:

‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

Cứ để nó nghĩ hay không, 'Người này nhẫn nại ta vì sợ hãi'; lợi ích lấy tự lợi làm tối thượng, không gì hơn được sự nhẫn nại.

‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ;

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

Người có sức mạnh mà nhẫn nại kẻ yếu, đó gọi là sự nhẫn nại tối thượng; kẻ yếu thì phải luôn luôn nhẫn nại.

‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ;

พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

Sức mạnh nào là sức mạnh của kẻ ngu, sức mạnh ấy được gọi là vô lực. Đối với người có sức mạnh, được Pháp bảo hộ, không có ai có thể chống lại.

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

Người nào nổi giận lại với người đang giận, do đó, người ấy trở nên xấu xa hơn. Người không nổi giận lại với người đang giận, là chiến thắng một trận chiến khó thắng.

‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.150] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

Người nào biết người khác đang nổi giận, rồi chánh niệm giữ được bình tĩnh, người ấy thực hành lợi ích cho cả hai, cho chính mình và cho người khác.

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

Những người không thông thạo Chánh Pháp, cho rằng người đang chữa lành cho cả hai, cho chính mình và cho người khác, là kẻ ngu.

‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ. อิทํ ปรวจนํ.

Này các Tỳ khưu, khi những câu kệ này được Sakka, vua của các vị trời, nói lên, các vị trời đã hoan hỷ, còn các a-tu-la thì im lặng. Đây là lời của người khác.

๑๑๗. ตตฺถ กตมํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ?

117. Trong ấy, thế nào là lời của chính mình và lời của người khác?

ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลํ วตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก อติธาวนฺติ เอเกติ. อิทํ ปรวจนํ.

Cái đã đạt được và cái sẽ đạt được, cả hai điều này đều bị nhiễm ô bởi bụi bẩn đối với người bị bệnh hoạn, người đang bắt chước. Và những ai xem học giới là cốt lõi, xem giới, hạnh, mạng sống, phạm hạnh là sự phụng sự cốt lõi, đây là một cực đoan. Và những ai có thuyết như vầy, có kiến như vầy: 'Không có lỗi trong các dục', đây là cực đoan thứ hai. Như vậy, cả hai cực đoan này làm tăng trưởng nghĩa địa, các nghĩa địa làm tăng trưởng tà kiến. Do không thắng tri hai cực đoan này, một số người bị thụt lùi, một số người lại vượt quá. Đây là lời của người khác.

เย จ โข เต อุโภ อนฺเต อภิญฺญาย ตตฺร จ น อเหสุํ, เตน จ อมญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ. อิทํ สกวจนํ. อยํ อุทาโน สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

Còn những ai, sau khi đã thắng tri hai cực đoan ấy, đã không hiện hữu trong ấy, và đã không tưởng tri bởi cái ấy, đối với họ, không có vòng luân hồi để có thể được trình bày. Đây là lời của chính mình. Lời cảm hứng này là lời của chính mình và lời của người khác.

ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ ‘‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย[Pg.151]. ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ. ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ.

Vua Pasenadi nước Kosala bạch với Đức Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, ở đây, khi con đang ở nơi kín đáo, độc cư, một suy tầm như vầy đã khởi lên trong tâm con: 'Đối với ai, tự ngã là đáng yêu? Đối với ai, tự ngã là không đáng yêu?'. Bạch Thế Tôn, đối với con, ý nghĩ này đã khởi lên: 'Những ai làm ác hạnh bằng thân, làm ác hạnh bằng lời, làm ác hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là không đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là không đáng yêu. Vì sao vậy? Vì điều gì mà một người không đáng yêu làm cho một người không đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là không đáng yêu. Còn những ai làm thiện hạnh bằng thân, làm thiện hạnh bằng lời, làm thiện hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là không đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là đáng yêu. Vì sao vậy? Vì điều gì mà một người đáng yêu làm cho một người đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là đáng yêu'.

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช, เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตาติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

– Đúng vậy, Đại vương, đúng vậy, Đại vương! Này Đại vương, những ai làm ác hạnh bằng thân, làm ác hạnh bằng lời, làm ác hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là không đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là không đáng yêu. Vì sao vậy? Này Đại vương, vì điều gì mà một người không đáng yêu làm cho một người không đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là không đáng yêu. Còn những ai, này Đại vương, làm thiện hạnh bằng thân, làm thiện hạnh bằng lời, làm thiện hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là không đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là đáng yêu. Vì sao vậy? Này Đại vương, vì điều gì mà một người đáng yêu làm cho một người đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là đáng yêu. Đức Thế Tôn đã nói như vậy... bậc Đạo Sư –

‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช;

น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา.

Nếu biết tự ngã là đáng yêu, thì không nên kết hợp nó với điều ác. Vì rằng hạnh phúc không dễ dàng có được bởi người làm điều ác.

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

Đối với người bị Thần Chết chinh phục, đang từ bỏ kiếp người, cái gì là của riêng người ấy? Và người ấy mang theo được gì? Và cái gì đi theo người ấy, như bóng không rời hình?

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

Cả phước và tội, mà người phải chết làm ở đời này, chính cái đó là của riêng người ấy, người ấy mang theo chính cái đó. Chính cái đó đi theo người ấy, như bóng không rời hình.

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

Do đó, hãy làm điều thiện, tích lũy cho đời sau. Các phước báu ở đời sau là chỗ nương tựa cho chúng sanh.

อิทํ สุตฺตํ ปรวจนํ. อนุคีติ สกวจนํ. อิทํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

Kinh này là lời của người khác. Phần kệ tụng theo sau là lời của chính mình. Đây là lời của chính mình và lời của người khác.

๑๑๘. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียํ?

118. Trong ấy, thế nào là (kinh) cần được giải đáp?

ปญฺเห ปุจฺฉิเต อิทํ อภิญฺเญยฺยํ, อิทํ ปริญฺเญยฺยํ, อิทํ ปหาตพฺพํ, อิทํ ภาเวตพฺพํ, อิทํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา อิทํ ผลํ นิพฺพตฺตยนฺติ. เตสํ [Pg.152] เอวํคหิตานํ อยมตฺโถ อิติ อิทํ วิสชฺชนียํ. ‘‘อุฬาโร พุทฺโธ ภควา’’ติ พุทฺธอุฬารตํ ธมฺมสฺวากฺขาตตํ สงฺฆสุปฺปฏิปตฺติญฺจ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ยํ วา ปนญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ. อิทํ วิสชฺชนียํ.

Khi câu hỏi được đặt ra: 'Điều này cần được thắng tri, điều này cần được liễu tri, điều này cần được đoạn tận, điều này cần được tu tập, điều này cần được chứng ngộ, các pháp này khi được nắm giữ như vậy sẽ sinh ra quả này. Đối với những pháp được nắm giữ như vậy, đây là ý nghĩa', như vậy, đây là (kinh) cần được giải đáp. 'Đức Phật, Thế Tôn là cao thượng', nên chỉ rõ một cách dứt khoát sự cao thượng của Đức Phật, Pháp được khéo thuyết, Tăng chúng khéo hành. 'Tất cả các hành là vô thường', 'tất cả các hành là khổ', 'tất cả các pháp là vô ngã', nên chỉ rõ một cách dứt khoát. Hoặc bất cứ kinh nào khác có tính chất như vậy. Đây là (kinh) cần được giải đáp.

ตตฺถ กตมํ อวิสชฺชนียํ?

Trong ấy, thế nào là (kinh) không cần được giải đáp?

‘‘อากงฺขโต เต นรทมฺมสารถิ, เทวา มนุสฺสา มนสา วิจินฺติตํ;

สพฺเพ น ชญฺญา กสิณาปิ ปาณิโน, สนฺตํ สมาธึ อรณํ นิเสวโต;

กินฺตํ ภควา อากงฺขตี’’ติ.

Hỡi bậc Ngự pháp trượng phu, điều mà Ngài mong muốn, suy tư trong tâm, tất cả chư thiên, nhân loại, và toàn thể chúng sanh đều không thể biết được, (của Ngài) người đang an trú trong định tĩnh lặng, vô phiền não. Đức Thế Tôn mong muốn điều gì vậy?

อิทํ อวิสชฺชนียํ.

Đây là (kinh) không cần được giải đáp.

เอตฺตโก ภควา สีลกฺขนฺเธ สมาธิกฺขนฺเธ ปญฺญากฺขนฺเธ วิมุตฺติกฺขนฺเธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ อิริยายํ ปภาเว หิเตสิตายํ กรุณายํ อิทฺธิยนฺติ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

Đức Thế Tôn là chừng ấy trong giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn, trong oai nghi, trong uy lực, trong lòng tìm cầu lợi ích, trong lòng bi, trong thần thông. Đây là (kinh) không cần được giải đáp.

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โลเก อุปฺปาทา ติณฺณํ รตนานํ อุปฺปาโท พุทฺธรตนสฺส ธมฺมรตนสฺส สงฺฆรตนสฺส’’. กึ ปมาณานิ ตีณิ รตนานีติ? อิทํ อวิสชฺชนียํ.

“Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện ở đời của bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nên có sự xuất hiện của ba báu vật: Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo.” Ba báu vật có mức độ như thế nào? Đây là điều không nên trả lời.

พุทฺธวิสโย อวิสชฺชนีโย. ปุคฺคลปโรปรญฺญุตา อวิสชฺชนียา. ‘‘ปุพฺพา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรโยนึ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส สนฺธาวิตํ สํสริตํ’’. กตมา ปุพฺพา โกฏีติ อวิสชฺชนียํ. น ปญฺญายตีติ สาวกานํ ญาณเวกลฺเลน. ทุวิธา พุทฺธานํ ภควนฺตานํ เทสนา อตฺตูปนายิกา จ ปรูปนายิกา จ. น ปญฺญายตีติ ปรูปนายิกา. นตฺถิ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อวิชานนาติ อตฺตูปนายิกา. ยถา ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอวมาห –

Phạm vi của chư Phật là không nên trả lời. Sự thông suốt về tâm tánh cao thấp của các cá nhân là không nên trả lời. “Này các Tỳ khưu, khởi điểm ban đầu của các chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái kiết sử trói buộc, đã trải qua luân hồi, lang thang, khi thì trong địa ngục, khi thì trong loài súc sanh, khi thì trong cõi ngạ quỷ, khi thì trong loài a-tu-la, khi thì trong cõi trời, khi thì trong cõi người, là không thể nhận biết được.” Khởi điểm ban đầu là gì? Đây là điều không nên trả lời. ‘Không thể nhận biết được’ là do trí tuệ của các vị Thanh văn còn thiếu sót. Lời dạy của chư Phật, các bậc Thế Tôn, có hai loại: tự thân chứng nghiệm và chỉ dạy cho người khác. ‘Không thể nhận biết được’ là chỉ dạy cho người khác. ‘Không có gì mà chư Phật, các bậc Thế Tôn, không biết’ là tự thân chứng nghiệm. Giống như khi Thế Tôn, nhân đề cập đến Tỳ khưu Kokālika, đã nói với một Tỳ khưu khác như sau:

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.153], ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห…เป… น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อาห ‘‘อยํ อปฺปเมยฺโย อสงฺขฺเยโย’’ติ. สพฺพํ ตํ อวิสชฺชนียํ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

“Này Tỳ khưu, ví như có một cỗ xe chở mè của xứ Kosala, chứa hai mươi khāri… thì một địa ngục Abbuda vẫn chưa hết. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Abbuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Nirabbuda. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Nirabbuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Ababa. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Ababa, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Aṭaṭa. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Aṭaṭa, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Ahaha. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Ahaha, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Kumuda. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Kumuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Sogandhika. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Sogandhika, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Uppalaka. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Uppalaka, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Puṇḍarīka. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Puṇḍarīka, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Paduma. Này Tỳ khưu, Tỳ khưu Kokālika, do khởi tâm sân hận đối với Sāriputta và Moggallāna, đã sanh vào địa ngục Paduma.” Bất cứ điều gì Thế Tôn đã nói là ‘vô lượng, không thể đếm được’, tất cả những điều đó đều không nên trả lời. Đây là điều không nên trả lời.

๑๑๙. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, ยทา โส อุปโก อาชีวโก ภควนฺตํ อาห ‘‘กุหึ, อาวุโส โคตม, คมิสฺสสี’’ติ. ภควา อาห –

119. Trong số đó, thế nào là vừa nên trả lời vừa không nên trả lời? Đó là khi du sĩ lõa thể Upaka hỏi Thế Tôn: ‘Thưa hiền giả Gotama, ngài sẽ đi đâu?’ Thế Tôn đã trả lời:

‘‘พาราณสึ คมิสฺสามิ, อหํ ตํ อมตทุนฺทุภึ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, โลเก อปฺปฏิวตฺติย’’นฺติ.

“Ta sẽ đi đến Bārāṇasī, để gióng lên tiếng trống bất tử; Để chuyển bánh xe Pháp, không ai ở đời có thể xoay chuyển lại.”

อุปโก อาชีวโก อาห ‘‘‘ชิโน’ติ โข อาวุโส, โภ โคตม, ปฏิชานาสี’’ติ. ภควา อาห –

Du sĩ lõa thể Upaka nói: “‘Là người chiến thắng’ phải không, thưa hiền giả Gotama, ngài tự nhận như vậy sao?” Thế Tôn đã trả lời:

‘‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหํ อุปกา ชิโน’’ติ.

“Những bậc như ta thật là người chiến thắng, những vị đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc; Ta đã chiến thắng các pháp ác, vì thế, này Upaka, ta là người chiến thắng.”

กถํ ชิโน เกน ชิโนติ วิสชฺชนียํ. กตโม ชิโนติ อวิสชฺชนียํ. กตโม อาสวกฺขโย, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโยติ วิสชฺชนียํ. กิตฺตโก อาสวกฺขโยติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

‘Làm thế nào là người chiến thắng, do đâu mà chiến thắng?’ là điều nên trả lời. ‘Ai là người chiến thắng?’ là điều không nên trả lời. ‘Sự đoạn tận các lậu hoặc là gì? Là sự đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si’ là điều nên trả lời. ‘Sự đoạn tận các lậu hoặc có mức độ bao nhiêu?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời.

อตฺถิ [Pg.154] ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ รูปนฺติ วิสชฺชนียํ. รูปํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูปวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูเป ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต รูปนฺติ อวิสชฺชนียํ. เอวํ อตฺถิ เวทนา…เป… สญฺญา…เป… สงฺขารา…เป… อตฺถิ วิญฺญาณนฺติ วิสชฺชนียํ. วิญฺญาณํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาณวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาเณ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต วิญฺญาณนฺติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร รูเปน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาเณน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อยํ โส ตถาคโต อรูปโก…เป… อเวทนโก…เป… อสญฺญโก…เป… อสงฺขารโก…เป… อวิญฺญาณโกติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

‘Có Như Lai không?’ là điều nên trả lời. ‘Có sắc không?’ là điều nên trả lời. ‘Sắc là Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai có sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai ở trong sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Sắc ở trong Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. Tương tự, ‘Có thọ không?’... ‘Có tưởng không?’... ‘Có các hành không?’... ‘Có thức không?’ là điều nên trả lời. ‘Thức là Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai có thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai ở trong thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Thức ở trong Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai khác với sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai khác với thọ chăng?’... ‘khác với tưởng chăng?’... ‘khác với các hành chăng?’... ‘khác với thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai này không có sắc... không có thọ... không có tưởng... không có các hành... không có thức chăng?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời.

ปสฺสติ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต จวมาเน อุปปชฺชมาเน เอวํ สพฺพํ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาตีติ วิสชฺชนียํ. กตเม สตฺตา, กตโม ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

‘Thế Tôn có thấy các chúng sanh, khi chết, khi sanh, bằng thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân... và biết rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ không?’ là điều nên trả lời. ‘Chúng sanh là gì, Như Lai là gì?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời.

อตฺถิ ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

‘Có Như Lai không?’ là điều nên trả lời. ‘Sau khi chết, Như Lai có tồn tại không?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời.

๑๒๐. ตตฺถ กตมํ กมฺมํ?

120. Trong số đó, thế nào là kinh Nghiệp?

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

“Khi bị thần chết khuất phục, từ bỏ kiếp người; Cái gì là của riêng người ấy, người ấy mang theo được gì; Và cái gì đi theo người ấy, như bóng không rời hình?”

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

“Cả phước và tội, mà người đời làm ở đây; Chính đó là của riêng người ấy, người ấy mang theo chính nó; Chính nó đi theo người ấy, như bóng không rời hình.”

อิทํ กมฺมํ.

Đây là kinh Nghiệp.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ [Pg.155] อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, พาลสฺส เอวํ โหติ ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ. กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ, ยาวตา โภ อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชตี’’ติ.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, đối với kẻ ngu đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những ác nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, ví như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều bao trùm, bao phủ, che lấp mặt đất. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, đối với kẻ ngu đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những ác nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, khi ấy, kẻ ngu suy nghĩ như vầy: ‘Than ôi, ta đã không làm điều thiện, ta đã không làm điều lành, ta đã không tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi. Ta đã làm điều ác, ta đã làm điều tàn bạo, ta đã làm điều tội lỗi. Này các bạn, cảnh giới nào dành cho những người không làm điều thiện, không làm điều lành, không tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, đã làm điều ác, đã làm điều tàn bạo, đã làm điều tội lỗi, sau khi chết, ta sẽ đi đến cảnh giới ấy’. Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, rơi vào mê loạn.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ‘เอวํ โหติ อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ. กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ, ยาวตา โภ อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ น สมฺโมหํ อาปชฺชติ, ‘กตํ เม ปุญฺญํ, อกตํ ปาปํ, ยา ภวิสฺสติ คติ อกตปาปสฺส อกตลุทฺทสฺส อกตกิพฺพิสสฺส กตปุญฺญสฺส กตกุสลสฺส กตภีรุตฺตาณสฺส, ตํ เปจฺจ ภเว คตึ ปจฺจนุภวิสฺสามี’ติ วิปฺปฏิสาโร น ชายติ. อวิปฺปฏิสาริโน โข, ภิกฺขเว, อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ภทฺทกํ มรณํ ภทฺทิกา กาลงฺกิริยาติ วทามี’’ติ. อิทํ กมฺมํ.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, đối với người trí đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những thiện nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, ví như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều bao trùm, bao phủ, che lấp mặt đất. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, đối với người trí đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những thiện nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, khi ấy, người trí suy nghĩ như vầy: ‘Than ôi, ta đã không làm điều ác, ta đã không làm điều tàn bạo, ta đã không làm điều tội lỗi. Ta đã làm điều thiện, ta đã làm điều lành, ta đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi. Này các bạn, cảnh giới nào dành cho những người không làm điều ác, không làm điều tàn bạo, không làm điều tội lỗi, đã làm điều thiện, đã làm điều lành, đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, sau khi chết, ta sẽ đi đến cảnh giới ấy’. Người ấy không sầu muộn, không mệt mỏi, không than khóc, không đấm ngực kêu la, không rơi vào mê loạn. (Vị ấy nghĩ): ‘Ta đã làm phước, không làm điều ác, cảnh giới nào sẽ có cho người không làm ác, không làm điều tàn bạo, không làm điều tội lỗi, đã làm phước, đã làm điều lành, đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, sau khi chết, ta sẽ trải nghiệm cảnh giới ấy trong đời sau’, do đó sự hối hận không sanh khởi. Này các Tỳ khưu, đối với người không hối hận, dù là nữ nhân hay nam nhân, dù là tại gia hay xuất gia, Ta nói rằng có cái chết tốt đẹp, có sự mệnh chung tốt đẹp. Đây là kinh Nghiệp.

‘‘ตีณิมานิ[Pg.156], ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ, กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานิ. ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานิ. อิทํ กมฺมํ.

Này các Tỳ khưu, có ba ác hành này. Ba là gì? Thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba ác hành. Này các Tỳ khưu, có ba thiện hành này. Ba là gì? Thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba thiện hành. Đây là kinh Nghiệp.

ตตฺถ กตโม วิปาโก?

Trong số đó, kinh Dị thục là gì?

‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ. อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ. อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ.

Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh! Này các Tỳ khưu, Ta đã thấy các địa ngục tên là Sáu Xứ Xúc. Tại đó, bất cứ sắc nào mắt thấy, chỉ thấy sắc không đáng mong muốn, không thấy sắc đáng mong muốn; chỉ thấy sắc không đáng ưa thích, không thấy sắc đáng ưa thích; chỉ thấy sắc không đẹp ý, không thấy sắc đẹp ý.

ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน…เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐธมฺมํ. อกนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน กนฺตธมฺมํ. อมนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน มนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย.

Bất cứ âm thanh nào tai nghe... (v.v.)... mũi... (v.v.)... lưỡi... (v.v.)... thân... (v.v.)... bất cứ pháp nào ý biết, chỉ biết pháp không đáng mong muốn, không biết pháp đáng mong muốn; chỉ biết pháp không đáng ưa thích, không biết pháp đáng ưa thích; chỉ biết pháp không đẹp ý, không biết pháp đẹp ý. Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh!

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ. กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ. มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน …เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐธมฺมํ. กนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตธมฺมํ. มนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อมนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. อยํ วิปาโก.

Này các Tỳ khưu, Ta đã thấy các cõi trời tên là Sáu Xứ Xúc. Tại đó, bất cứ sắc nào mắt thấy, chỉ thấy sắc đáng mong muốn, không thấy sắc không đáng mong muốn; chỉ thấy sắc đáng ưa thích, không thấy sắc không đáng ưa thích; chỉ thấy sắc đẹp ý, không thấy sắc không đẹp ý. Bất cứ âm thanh nào tai nghe... (v.v.)... mũi... (v.v.)... lưỡi... (v.v.)... thân... (v.v.)... ý biết pháp, chỉ biết pháp đáng mong muốn, không biết pháp không đáng mong muốn; chỉ biết pháp đáng ưa thích, không biết pháp không đáng ưa thích; chỉ biết pháp đẹp ý, không biết pháp không đẹp ý. Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh! Đây là kinh Dị thục.

‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

Sáu mươi ngàn năm đã trọn vẹn hoàn toàn; đối với những chúng sanh bị nấu trong địa ngục, khi nào sẽ có sự kết thúc?

‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา’’ติ.

Không có sự kết thúc, làm sao có sự kết thúc? Không thấy có sự kết thúc. Này các bạn, bởi vì khi ấy ác nghiệp đã được làm bởi các ngươi và bởi ta.

อยํ วิปาโก.

Đây là (kinh) Dị thục.

๑๒๑. ตตฺถ [Pg.157] กตมํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ?

121. Trong ấy, thế nào là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục?

‘‘อธมฺมจารี หิ นโร ปมตฺโต, ยหึ ยหึ คจฺฉติ ทุคฺคตึ โย;

โส นํ อธมฺโม จริโต หนาติ, สยํ คหีโต ยถา กณฺหสปฺโป.

“Người nào sống phi pháp, phóng dật, đi đến bất cứ khổ cảnh nào, thì tại nơi ấy, phi pháp đã được thực hành ấy sẽ giết chết người ấy, giống như con rắn hổ mang bị chính mình bắt lấy.

‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน;

อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ.

“Chắc chắn Chánh pháp và Phi pháp, cả hai không có quả báo giống nhau. Phi pháp dẫn đến địa ngục, Chánh pháp đưa đến thiện thú.”

อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

Đây là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục.

‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ, สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ, สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป น อิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทาหํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ. วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ. ตตฺร สุทาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท, อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก. เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. เสยฺยถิทํ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’’ติ. ตตฺถ ยญฺจ ทานํ โย จ ทโม โย จ สํยโม, อิทํ กมฺมํ. โย ตปฺปจฺจยา วิปาโก ปจฺจนุภูโต, อยํ วิปาโก. ตถา จูฬกมฺมวิภงฺโค วตฺตพฺโพ.

“Này các Tỳ khưu, chớ sợ hãi các phước thiện. Này các Tỳ khưu, đây là tên gọi của hạnh phúc, của điều mong muốn, đáng ưa, đáng thích, đáng hài lòng, tức là các phước thiện. Này các Tỳ khưu, Ta biết rõ rằng Ta đã trải nghiệm quả báo mong muốn, đáng ưa, đáng thích, đáng hài lòng của các phước thiện đã được làm trong một thời gian dài. Sau khi tu tập tâm từ trong bảy năm, Ta đã không trở lại thế gian này trong bảy kiếp thành và hoại. Này các Tỳ khưu, khi kiếp hoại, Ta sanh vào cõi Quang Âm. Khi kiếp thành, Ta sanh vào cung điện Phạm thiên trống không. Này các Tỳ khưu, tại nơi ấy, Ta là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng chinh phục, không bị chinh phục, người thấy rõ mọi việc, người có quyền lực. Này các Tỳ khưu, Ta đã là Sakka, vua của các vị trời, ba mươi sáu lần. Ta đã là vua Chuyển luân vương, vị vua đúng pháp, vua của chánh pháp, chinh phục bốn phương, người có được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật, không biết bao nhiêu trăm lần. Huống nữa là ngôi vua chư hầu? Này các Tỳ khưu, Ta đã suy nghĩ thế này: ‘Quả này của ta là do nghiệp nào, là dị thục của nghiệp nào, mà nay ta có đại thần lực, đại oai lực như vậy?’ Này các Tỳ khưu, Ta đã suy nghĩ thế này: ‘Quả này của ta là do ba nghiệp, là dị thục của ba nghiệp, mà nay ta có đại thần lực, đại oai lực như vậy. Đó là: bố thí, điều phục, và phòng hộ.’ Trong ấy, sự bố thí, sự điều phục, và sự phòng hộ, đây là nghiệp. Quả báo được trải nghiệm do duyên ấy, đây là dị thục. Tương tự, kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt cũng nên được nói đến.

ยํ [Pg.158] สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส เทสิตํ. ตตฺถ เย ธมฺมา อปฺปายุกทีฆายุกตาย สํวตฺตนฺติ พหฺวาพาธอปฺปาพาธตาย อปฺเปสกฺขมเหสกฺขตาย ทุพฺพณฺณสุวณฺณตาย นีจกุลิกอุจฺจกุลิกตาย อปฺปโภคมหาโภคตาย ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตาย จ สํวตฺตนฺติ, อิทํ กมฺมํ. ยา ตตฺถ อปฺปายุกทีฆายุกตา…เป… ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตา, อยํ วิปาโก. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

Kinh đã được thuyết cho thanh niên Subha, con của Todeyya. Trong ấy, những pháp nào dẫn đến đoản thọ và trường thọ, nhiều bệnh và ít bệnh, ít uy thế và nhiều uy thế, xấu xí và xinh đẹp, sanh trong gia đình hạ tiện và gia đình cao quý, ít tài sản và nhiều tài sản, và ngu dốt và có trí tuệ, đây là nghiệp. Trong ấy, sự đoản thọ và trường thọ... cho đến... sự ngu dốt và có trí tuệ, đây là dị thục. Đây là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục.

๑๒๒. ตตฺถ กตมํ กุสลํ?

122. Trong ấy, thế nào là (kinh) Thiện?

‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต, กาเยน จ นากุสลํ กยิรา ;

เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย, อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ.

“Hãy phòng hộ lời nói, khéo thu thúc ý, và không làm điều bất thiện bằng thân. Hãy thanh lọc ba nghiệp lộ này, và có thể thành tựu con đường do bậc ẩn sĩ tuyên thuyết.”

อิทํ กุสลํ.

Đây là (kinh) Thiện.

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Người nào không có hành vi xấu ác qua thân, khẩu, ý, được thu thúc ở ba nơi ấy, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

อิทํ กุสลํ.

Đây là (kinh) Thiện.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานิ. อิทํ กุสลํ. ‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนุเทว หิรี โอตฺตปฺปญฺจา’’ติ. อิทํ กุสลํ.

“Này các Tỳ khưu, có ba thiện căn này. Thế nào là ba? Vô tham là thiện căn, vô sân là thiện căn, vô si là thiện căn. Này các Tỳ khưu, đây là ba thiện căn. Đây là (kinh) Thiện. “Này các Tỳ khưu, minh đi trước trong việc đạt được các pháp thiện, và tàm và quý đi theo sau.” Đây là (kinh) Thiện.

ตตฺถ กตมํ อกุสลํ?

Trong ấy, thế nào là (kinh) Bất thiện?

‘‘ยสฺส อจฺจนฺต ทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ;

กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ.

“Người nào có sự vô giới cực độ bao trùm, như dây leo māluvā bao trùm cây sāla, người ấy tự làm cho mình điều mà kẻ thù mong muốn cho y.”

อิทํ อกุสลํ.

Đây là (kinh) Bất thiện.

‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ;

อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ.

“Tội lỗi do chính mình làm, tự mình sanh ra, tự mình phát khởi, sẽ nghiền nát kẻ ngu si, như kim cương nghiền nát viên ngọc làm bằng đá.”

อิทํ อกุสลํ.

Đây là (kinh) Bất thiện.

‘‘ทส [Pg.159] กมฺมปเถ นิเสวิย, อกุสลากุสเลหิ วิวชฺชิตา;

ครหา จ ภวนฺติ เทวเต, พาลมตี นิรเยสุ ปจฺจเร’’ติ.

“Thưa thiên nữ, sau khi thực hành mười nghiệp lộ, những người bất thiện bị người thiện lánh xa, họ bị khiển trách, và những kẻ ngu si bị nấu trong các địa ngục.”

อิทํ อกุสลํ.

Đây là (kinh) Bất thiện.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ, กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานิ’’. อิทํ อกุสลํ.

“Này các Tỳ khưu, có ba bất thiện căn này. Thế nào là ba? Tham là bất thiện căn, sân là bất thiện căn, si là bất thiện căn. Này các Tỳ khưu, đây là ba bất thiện căn.” Đây là (kinh) Bất thiện.

ตตฺถ กตมํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ?

Trong ấy, thế nào là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện?

‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ.

“Gieo hạt giống nào, gặt quả ấy. Người làm lành gặt quả lành, người làm ác gặt quả ác.”

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘กลฺยาณการี กลฺยาณ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

Trong ấy, lời nói ‘người làm lành gặt quả lành’ là Thiện. Lời nói ‘người làm ác gặt quả ác’ là Bất thiện. Đây là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện.

‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคตึ, อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา;

ขยา จ กมฺมสฺส วิมุตฺตเจตโส, นิพฺพนฺติ เต โชติริวินฺธนกฺขยา’’.

“Do nghiệp tốt, chúng sanh đi đến thiện thú; do nghiệp xấu, (họ đi) đến cõi khổ. Và do sự đoạn tận của nghiệp, với tâm giải thoát, họ tịch diệt như ngọn lửa tắt khi hết nhiên liệu.”

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา’’ติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

Trong ấy, lời nói ‘do nghiệp tốt, chúng sanh đi đến thiện thú’ là Thiện. Lời nói ‘(họ đi) đến cõi khổ do nghiệp xấu’ là Bất thiện. Đây là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện.

๑๒๓. ตตฺถ กตมํ อนุญฺญาตํ?

123. Trong ấy, thế nào là (kinh) Cho phép?

‘‘ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ ;

ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร’’ติ.

“Như con ong lấy mật rồi bay đi, không làm hại đến sắc và hương của đóa hoa, cũng vậy, bậc ẩn sĩ nên đi trong làng.”

อิทํ อนุญฺญาตํ.

Đây là (kinh) Cho phép.

‘‘ตีณิมานิ[Pg.160], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ, อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว. อารทฺธวีริโย โข ปน โหติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สจฺฉิกิริยาย. ปญฺญวา โข ปน โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc cần làm của các Tỳ khưu. Thế nào là ba? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu sống được thu thúc bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong các học giới, có thân nghiệp và khẩu nghiệp thiện lành, mạng sống trong sạch. Lại nữa, vị ấy có tinh tấn đã được khởi xướng, có sức mạnh, có nỗ lực kiên cố, không từ bỏ gánh nặng để đoạn trừ các pháp bất thiện, để tu tập và chứng ngộ các pháp thiện. Lại nữa, vị ấy có trí tuệ, được trang bị trí tuệ về sự sinh diệt, thánh thiện, có khả năng xuyên thấu, đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc cần làm của các Tỳ khưu.” Đây là (kinh) được chấp thuận.

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ…เป… อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Này các Tỳ khưu, có mười pháp này người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét. Thế nào là mười? ‘Ta đã đạt đến trạng thái khác biệt (về hình sắc)’ là điều người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét… cho đến… Này các Tỳ khưu, đây chính là mười pháp người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét.” Đây là (kinh) được chấp thuận.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc cần làm. Thế nào là ba? Thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc cần làm.” Đây là (kinh) được chấp thuận.

ตตฺถ กตมํ ปฏิกฺขิตฺตํ?

Trong số ấy, kinh nào là kinh bị bác bỏ?

‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ;

นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ.

“Không có tình thương nào bằng tình thương con, không có tài sản nào bằng bò; không có ánh sáng nào bằng mặt trời, biển cả là hồ nước tối thượng.”

ภควา อาห –

Đức Thế Tôn nói –

‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิเวปรมา สรา’’ติ.

“Không có tình thương nào bằng thương mình, không có tài sản nào bằng lúa gạo; không có ánh sáng nào bằng trí tuệ, mưa thật sự là hồ nước tối thượng.”

เอตฺถ ยํ ปุริมกํ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

Trong hai kinh này, kinh trước là kinh bị bác bỏ.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเวऋ อกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกรณียานี’’ติ. อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

“Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc không nên làm. Thế nào là ba? Thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc không nên làm.” Đây là (kinh) bị bác bỏ.

๑๒๔. ตตฺถ [Pg.161] กตมํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ?

124. Trong số ấy, kinh nào là kinh vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ?

‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จเนกายตโน ปวุตฺโต ;

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ.

“Vì sao ở đây nhiều chúng sanh sợ hãi, và con đường với nhiều duyên cớ đã được nói đến? Con xin hỏi Ngài, Gotama bậc trí tuệ rộng lớn, người an trú vào đâu thì không sợ hãi đời sau.”

‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน;

พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู;

เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ.

“Hướng lời nói và ý một cách chân chánh, không làm các điều ác bằng thân; sống trong nhà có nhiều cơm nước, có đức tin, nhu hòa, biết chia sẻ, rộng lượng; người an trú trong bốn pháp này, an trú trong pháp, sẽ không sợ hãi đời sau.”

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ‘‘กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. ‘‘พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู. เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Trong đó, lời nói rằng ‘hướng lời nói và ý một cách chân chánh’ là được chấp thuận. Lời nói ‘không làm các điều ác bằng thân’ là bị bác bỏ. Lời nói ‘sống trong nhà có nhiều cơm nước, có đức tin, nhu hòa, biết chia sẻ, rộng lượng; người an trú trong bốn pháp này, an trú trong pháp, sẽ không sợ hãi đời sau’ là được chấp thuận. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ.

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ’’.

“Không làm mọi điều ác, thành tựu các điều thiện, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời dạy của các vị Phật.”

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยํ อาห ‘‘กุสลสฺส อุปสมฺปทา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Trong đó, lời nói ‘không làm mọi điều ác’ là bị bác bỏ, lời nói ‘thành tựu các điều thiện’ là được chấp thuận. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ.

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ…เป… ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ’’.

“Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng ý hành có hai loại… cho đến… Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành.”

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ [Pg.162] ‘‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ‘‘วจีสมาจารํ…เป… ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Này Thiên chủ, Ta nói rằng ‘thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà được nói? Khi thực hành một loại thân hành nào đó mà các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại thân hành như vậy không nên thực hành. Ở đây, người ấy nên biết về thân hành rằng: ‘Khi ta thực hành thân hành này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại thân hành như vậy nên được thực hành. Lời Ta nói rằng ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’ là do duyên vào điều này mà được nói. ‘Khẩu hành… cho đến… ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà được nói? Khi thực hành một loại tìm cầu nào đó mà các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại tìm cầu như vậy không nên thực hành. Ở đây, người ấy nên biết về sự tìm cầu rằng: ‘Khi ta thực hành sự tìm cầu này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại tìm cầu như vậy nên được thực hành. Lời Ta nói rằng ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’ là do duyên vào điều này mà được nói.”

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ยํ อาห ‘‘น เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Trong đó, lời nói ‘nên thực hành’ là được chấp thuận. Lời nói ‘không nên thực hành’ là bị bác bỏ. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ.

๑๗๐. ตตฺถ กตโม ถโว?

170. Trong số ấy, kinh nào là kinh tán thán?

‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา;

วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ.

“Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thượng; trong các sự thật, bốn câu kệ là tối thượng; trong các pháp, ly tham là tối thượng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt là tối thượng.”

อยํ ถโว.

Đây là (kinh) tán thán.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ ตีณิ? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญีนาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ ปณฺณตฺติสงฺขตานํ วา อสงฺขตานํ วา, วิราโค เตสํ ธมฺมานํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆานํ ปณฺณตฺติ คณานํ ปณฺณตฺติ มหาชนสนฺนิปาตานํ ปณฺณตฺติ, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา…เป… ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.

“Này các Tỳ khưu, có ba điều tối thượng này. Ba điều nào? Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, hoặc không chân, hoặc hai chân, hoặc bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc có sắc, hoặc không có sắc, hoặc có tưởng, hoặc không có tưởng, hoặc không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng, Như Lai được gọi là tối thượng trong số ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp, hoặc là pháp hữu vi hoặc là pháp vô vi, sự ly tham được gọi là tối thượng trong các pháp ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là sự dập tắt mọi say đắm... sự đoạn diệt, Niết-bàn. Này các Tỳ khưu, trong tất cả các chúng Tăng, các hội chúng, các đoàn thể đông người, Tăng chúng đệ tử của Như Lai được gọi là tối thượng trong số ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là bốn đôi tám vị... là ruộng phước của thế gian.”

‘‘สพฺพโลกุตฺตโร [Pg.163] สตฺถา, ธมฺโม จ กุสลกฺขโต ;

คโณ จ นรสีหสฺส, ตานิ ตีณิ วิสฺสิสฺสเร.

“Bậc Đạo Sư siêu việt tất cả thế gian, và Giáo pháp được khéo thuyết giảng; và hội chúng của bậc Nhân Sư, ba điều ấy là đặc biệt thù thắng.”

‘‘สมณปทุมสญฺจโย คโณ, ธมฺมวโร จ วิทูนํ สกฺกโต;

นรวรทมโก จ จกฺขุมา, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

“Hội chúng là tập hợp các vị Sa-môn như hoa sen, và Pháp bảo cao thượng được các bậc hiền trí tôn kính; và bậc Điều Ngự những người cao quý, bậc có mắt, ba điều ấy là tối thượng trong thế gian.”

‘‘สตฺถา จ อปฺปฏิสโม, ธมฺโม จ สพฺโพ นิรุปทาโห;

อริโย จ คณวโร, ตานิ ขลุ วิสฺสิสฺสเร ตีณิ.

“Bậc Đạo Sư không ai sánh bằng, và Giáo pháp hoàn toàn không có phiền não; và hội chúng Thánh giả cao thượng, quả thật ba điều ấy là đặc biệt thù thắng.”

‘‘สจฺจนาโม ชิโน เขโม สพฺพาภิภู, สจฺจธมฺโม นตฺถญฺโญ ตสฺส อุตฺตริ;

อริยสงฺโฆ นิจฺจํ วิญฺญูนํ ปูชิโต, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

“Bậc có danh hiệu là Chân Thật, bậc Chiến Thắng, bậc An Ổn, bậc Chế Ngự tất cả, Chân Pháp, không có pháp nào khác cao hơn pháp ấy; Thánh Tăng luôn được các bậc hiền trí cúng dường, ba điều ấy là tối thượng trong thế gian.”

‘‘เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี, มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี;

เอเตน มคฺเคน ตรึสุ ปุพฺเพ, ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆํ.

“Bậc thấy sự đoạn tận của sanh, bậc thương xót vì lợi ích, biết rõ con đường độc nhất. Nhờ con đường này, các vị xưa đã vượt qua, và những vị sẽ vượt qua, và những vị đang vượt qua bộc lưu.”

‘‘ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ;

สตฺตา นมสฺสนฺติ วิสุทฺธิเปกฺขา’’ติ.

“Vị ấy, bậc như vậy, bậc tối thắng trong chư Thiên và loài người; các chúng sanh mong cầu sự thanh tịnh đảnh lễ.”

อยํ ถโวติ.

Đây là bài tán thán.

ตตฺถ โลกิยํ สุตฺตํ ทฺวีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สํกิเลสภาคิเยน จ วาสนาภาคิเยน จ. โลกุตฺตรํปิ สุตฺตํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน จ ภาวนาภาคิเยน จ อเสกฺขภาคิเยน จ. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. ยสฺมึ สุตฺเต ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ สํกิเลสภาคิยํ วา วาสนาภาคิยํ วา, เตน เตน โลกิยนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ, ทสฺสนภาคิยํ วา ภาวนาภาคิยํ วา อเสกฺขภาคิยํ วา ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ เตน เตน โลกุตฺตรนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Trong đó, kinh thuộc về thế gian nên được chỉ rõ bằng hai kinh: kinh thuộc phần ô nhiễm và kinh thuộc phần tiềm tàng. Kinh thuộc về siêu thế cũng nên được chỉ rõ bằng ba kinh: kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần tu tập, và kinh thuộc phần vô học. (Kinh) vừa thuộc thế gian vừa thuộc siêu thế. Trong kinh nào, thấy có phần nào thuộc ô nhiễm hoặc thuộc tiềm tàng, thì do phần đó nên được chỉ rõ là thuộc thế gian; thấy có phần nào thuộc kiến đạo, hoặc thuộc tu tập, hoặc thuộc vô học, thì do phần đó nên được chỉ rõ là thuộc siêu thế.

วาสนาภาคิยํ [Pg.164] สุตฺตํ สํกิเลสภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ วาสนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทสฺสนภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ภาวนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ.

Kinh thuộc phần tiềm tàng là để chế ngự kinh thuộc phần ô nhiễm, kinh thuộc phần kiến đạo là để chế ngự kinh thuộc phần tiềm tàng, kinh thuộc phần tu tập là để từ bỏ kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần vô học là để từ bỏ kinh thuộc phần tu tập, kinh thuộc phần vô học là vì mục đích hiện tại lạc trú.

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต ตีหิ สุตฺเตหิ สมนฺเวสิตพฺพา ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จาติ.

Kinh siêu thế có chúng sanh làm nền tảng nên được chỉ rõ bằng hai mươi sáu hạng người, các vị ấy nên được tìm hiểu kỹ lưỡng qua ba kinh: kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần tu tập, và kinh thuộc phần vô học.

ตตฺถ ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ เอกพีชินา โกลํโกเลน สตฺตกฺขตฺตุปรเมน สทฺธานุสารินา ธมฺมานุสารินา จาติ, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, สกทาคามินา, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, อนาคามินา, อนฺตรา ปรินิพฺพายินา, อุปหจฺจ ปรินิพฺพายินา, อสงฺขารปรินิพฺพายินา, สสงฺขารปรินิพฺพายินา, อุทฺธํโสเตน อกนิฏฺฐคามินา, สทฺธาวิมุตฺเตน, ทิฏฺฐิปฺปตฺเตน, กายสกฺขินา จาติ, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สทฺธาวิมุตฺเตน, ปญฺญาวิมุตฺเตน, สุญฺญตวิมุตฺเตน, อนิมิตฺตวิมุตฺเตน, อปฺปณิหิตวิมุตฺเตน, อุภโตภาควิมุตฺเตน สมสีสินา ปจฺเจกพุทฺธสมฺมาสมฺพุทฺเธหิ จาติ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เอวํ โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Trong đó, kinh thuộc phần kiến đạo nên được chỉ rõ bằng năm hạng người: vị Nhất Chủng, vị Gia Tộc Chuyển Tộc, vị Thất Lai Tối Đa, vị Tùy Tín Hành, và vị Tùy Pháp Hành; kinh thuộc phần kiến đạo nên được chỉ rõ bằng năm hạng người này. Kinh thuộc phần tu tập nên được chỉ rõ bằng mười hai hạng người: vị thực hành để chứng ngộ quả Nhất Lai, vị Nhất Lai, vị thực hành để chứng ngộ quả Bất Lai, vị Bất Lai, vị Trung Gian Bát-niết-bàn, vị Tổn Giảm Bát-niết-bàn, vị Vô Hành Bát-niết-bàn, vị Hữu Hành Bát-niết-bàn, vị Thượng Lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh, vị Tín Giải Thoát, vị Kiến Đáo, và vị Thân Chứng; kinh thuộc phần tu tập nên được chỉ rõ bằng mười hai hạng người này. Kinh thuộc phần vô học nên được chỉ rõ bằng chín hạng người: vị Tín Giải Thoát, vị Tuệ Giải Thoát, vị Không Giải Thoát, vị Vô Tướng Giải Thoát, vị Vô Nguyện Giải Thoát, vị Câu Phần Giải Thoát, vị Đồng Đẳng, vị Độc Giác Phật và vị Chánh Đẳng Giác; kinh thuộc phần vô học nên được chỉ rõ bằng chín hạng người này. Như vậy, kinh siêu thế có chúng sanh làm nền tảng nên được chỉ rõ bằng hai mươi sáu hạng người này.

โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เต จริเตหิ นิทฺทิฏฺฐา สมนฺเวสิตพฺพา เกจิ ราคจริตา, เกจิ โทสจริตา, เกจิ โมหจริตา, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต, ราคมุเข ฐิโต โทสจริโต, ราคมุเข ฐิโต โมหจริโต, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จ, โทสมุเข ฐิโต โทสจริโต, โทสมุเข ฐิโต โมหจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต [Pg.165] จ โมหจริโต จ, โมหมุเข ฐิโต โมหจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต โมหมุเข ฐิโต โทสจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จาติ, โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Kinh thế gian có nền tảng là chúng sanh nên được trình bày bởi mười chín hạng người. Các vị ấy được trình bày theo tánh hạnh, nên được tìm hiểu. Một số là người có tánh tham, một số là người có tánh sân, một số là người có tánh si, một số là người có tánh tham và tánh sân, một số là người có tánh tham và tánh si, một số là người có tánh sân và tánh si, một số là người có tánh tham, tánh sân và tánh si. Người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh si đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của tham. Người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh si đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của sân. Người có tánh si đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của si. Kinh thế gian có nền tảng là chúng sanh nên được trình bày bởi mười chín hạng người này.

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ สีลวนฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต สีลวนฺโต ปญฺจ ปุคฺคลา ปกติสีลํ สมาทานสีลํ จิตฺตปฺปสาโท สมโถ วิปสฺสนา จาติ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Kinh Vāsanābhāgiya nên được trình bày bởi những người có giới. Những người có giới ấy là năm hạng người: (người có) giới tự nhiên, (người có) giới do thọ trì, (người có) tâm tịnh tín, (người có) chỉ, và (người có) quán. Kinh Vāsanābhāgiya nên được trình bày bởi năm hạng người này.

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ.

Kinh siêu thế có nền tảng là pháp nên được trình bày bởi ba kinh: bởi kinh Dassanabhāgiya, bởi kinh Bhāvanābhāgiya, và bởi kinh Asekkhabhāgiya.

โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ อุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ญาณํ ปญฺญาย นิทฺทิสิตพฺพํ ปญฺญินฺทฺริเยน ปญฺญาพเลน อธิปญฺญาสิกฺขาย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺเคน สมฺมาทิฏฺฐิยา ตีรณาย สนฺตีรณาย ธมฺเม ญาเณน อนฺวเย ญาเณน ขเย ญาเณน อนุปฺปาเท ญาเณน อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริเยน อญฺญินฺทฺริเยน อญฺญาตาวินฺทฺริเยน จกฺขุนา วิชฺชาย พุทฺธิยา ภูริยา เมธาย, ยํ ยํ วา ปน ลพฺภติ, เตน เตน ปญฺญาธิวจเนน นิทฺทิสิตพฺพํ.

(Kinh) thế gian và siêu thế, có nền tảng là chúng sanh và có nền tảng là pháp, nên được trình bày bởi cả hai. Trí nên được trình bày bởi tuệ: bởi tuệ quyền, bởi tuệ lực, bởi tăng thượng tuệ học, bởi trạch pháp giác chi, bởi chánh kiến, bởi sự thẩm sát, bởi sự thẩm xét, bởi pháp trí, bởi tùy trí, bởi tận trí, bởi vô sanh trí, bởi vị tri đương tri quyền, bởi dĩ tri quyền, bởi cụ tri quyền, bởi mắt (trí tuệ), bởi minh, bởi giác, bởi tuệ rộng, bởi tuệ nhanh; hoặc bất cứ danh từ nào của tuệ có được, nên được trình bày bởi danh từ ấy của tuệ.

เญยฺยํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนหิ อชฺฌตฺติกพาหิเรหิ หีนปฺปณีเตหิ ทูรสนฺติเกหิ สงฺขตาสงฺขเตหิ กุสลากุสลาพฺยากเตหิ สงฺเขปโต วา ฉหิ อารมฺมเณหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ปญฺญาปิ อารมฺมณภูตา เญยฺยํ, ยํ กิญฺจิ อารมฺมณภูตํ อชฺฌตฺติกํ วา พาหิรํ วา, สพฺพํ ตํ สงฺขเตน อสงฺขเตน จ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Đối tượng của trí nên được trình bày bởi (các pháp) quá khứ, vị lai, và hiện tại; bởi (các pháp) nội và ngoại; bởi (các pháp) hạ liệt và cao thượng; bởi (các pháp) xa và gần; bởi (các pháp) hữu vi và vô vi; bởi (các pháp) thiện, bất thiện, và vô ký; hoặc một cách tóm tắt, bởi sáu đối tượng. Trí và đối tượng của trí nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. Tuệ trở thành đối tượng cũng được gọi là đối tượng của trí. Bất cứ điều gì trở thành đối tượng, dù là nội hay ngoại, tất cả những điều ấy nên được trình bày bởi (pháp) hữu vi và vô vi.

ทสฺสนํ ภาวนา สกวจนํ ปรวจนํ วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ กมฺมํ วิปาโกติ สพฺพตฺถ ตทุภยํ สุตฺเต ยถา นิทฺทิฏฺฐํ, ตถา อุปธารยิตฺวา ลพฺภมานโต นิทฺทิสิตพฺพํ, ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อญฺญตรวจนํ ภาสติ, สพฺพํ ตํ ยถานิทฺทิฏฺฐํ ธารยิตพฺพํ.

(Kinh) Kiến, Tu, Tự ngôn, Tha ngôn, Cần giải đáp, Không cần giải đáp, Nghiệp, Quả; trong tất cả các kinh, cả hai phương diện ấy (hữu vi và vô vi) nên được trình bày theo cách có thể đạt được sau khi đã xem xét như đã được trình bày. Hoặc bất cứ lời dạy nào khác mà Đức Thế Tôn thuyết giảng, tất cả những lời dạy ấy nên được ghi nhớ như đã được trình bày.

ทุวิโธ เหตุ ยญฺจ กมฺมํ เย จ กิเลสา, สมุทโย กิเลสา. ตตฺถ กิเลสา สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพา. สมุทโย สํกิเลสภาคิเยน [Pg.166] จ วาสนาภาคิเยน จ สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺโพ. ตตฺถ กุสลํ จตูหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ วาสนาภาคิเยน ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. อกุสลํ สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. กุสลญฺจ อกุสลญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตํ ภควโต อนุญฺญาตาย นิทฺทิสิตพฺพํ, ตํ ปญฺจวิธํ สํวโร ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา กปฺปิยานุโลโมติ, ยํ ทิสฺสติ ตาสุ ตาสุ ภูมีสุ, ตํ กปฺปิยานุโลเมน นิทฺทิสิตพฺพํ. ปฏิกฺขิตฺตํ ภควตา ปฏิกฺขิตฺตการเณน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. ถโว ปสํสาย นิทฺทิสิตพฺโพ. โส ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ภควโต ธมฺมสฺส อริยสงฺฆสฺส อริยธมฺมานํ สิกฺขาย โลกิยคุณสมฺปตฺติยาติ. เอวํ ถโว ปญฺจวิเธน นิทฺทิสิตพฺโพ.

Nhân có hai loại: nghiệp và các phiền não. Tập khởi là các phiền não. Trong đó, các phiền não nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya. Tập khởi nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya và kinh Vāsanābhāgiya. Trong đó, pháp thiện nên được trình bày bởi bốn kinh: Vāsanābhāgiya, Dassanabhāgiya, Bhāvanābhāgiya, và Asekkhabhāgiya. Pháp bất thiện nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya. Pháp thiện và pháp bất thiện nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. (Kinh) Cho phép nên được trình bày bởi sự cho phép của Đức Thế Tôn. Điều đó có năm loại: phòng hộ, đoạn trừ, tu tập, chứng ngộ, và tùy thuận sự thích hợp. Điều gì được thấy trong các cảnh giới ấy, điều đó nên được trình bày bởi sự tùy thuận thích hợp. (Kinh) Ngăn cấm nên được trình bày bởi lý do ngăn cấm của Đức Thế Tôn. (Kinh) Cho phép và Ngăn cấm nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. (Kinh) Tán thán nên được trình bày bởi sự tán thán. Điều đó nên được hiểu theo năm loại: tán thán Đức Thế Tôn, Pháp, Thánh Tăng, các Thánh pháp, học giới và sự thành tựu các phẩm chất thế gian. Như vậy, (kinh) Tán thán nên được trình bày theo năm loại.

อินฺทฺริยภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, กิเลสภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, เอวเมตานิ อฏฺฐารส ปทานิ โหนฺติ นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานีติ, ตถาหิ วุตฺตํ ‘‘อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา, สาสนปฺปฏฺฐาเน’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Cảnh giới của các quyền nên được trình bày bởi chín đề mục, cảnh giới của các phiền não nên được trình bày bởi chín đề mục. Như vậy, có mười tám đề mục này: chín đề mục thiện và chín đề mục bất thiện. Vì quả thật đã được nói rằng: "Mười tám đề mục gốc rễ nên được thấy ở đâu? (Trong) Nền tảng của giáo pháp." Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói:

‘‘นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปฺปกฺขา;

เอเต ขลุ มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานี’’ติ.

"Các pháp thiện (liên quan) đến chín đề mục, và phe bất thiện cũng liên quan đến chín (đề mục); quả thật, những đề mục gốc rễ này trở thành mười tám đề mục."

นิยุตฺตํ สาสนปฺปฏฺฐานํ.

Nền tảng của giáo pháp đã được liên kết (với các kinh).

เอตฺตาวตา สมตฺตา เนตฺติ ยา อายสฺมตา มหากจฺจายเนน ภาสิตา ภควตา อนุโมทิตา มูลสงฺคีติยํ สงฺคีตาติ.

Đến đây, bộ Nettī, bộ mà đã được Tôn giả Mahākaccāyana thuyết giảng, đã được Đức Thế Tôn tùy hỷ, đã được các vị Trưởng lão kết tập trong lần kết tập đầu tiên, đã được hoàn tất.

เนตฺติปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

Tác phẩm Nettī đã kết thúc.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Giác. ขุทฺทกนิกาเย Tiểu Bộ Kinh เนตฺติปฺปกรณปาฬิ Thánh điển Nettippakaraṇa ๑. สงฺคหวาโร 1. Chương Tổng Hợp ยํ [Pg.1] โลโก ปูชยเต, สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ; ตสฺเสต สาสนวรํ, วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺส. Thế gian cùng với các vị Hộ thế luôn luôn cúng dường và đảnh lễ bậc Tối Thắng trong loài người nào; giáo huấn cao thượng này của bậc Tối Thắng trong loài người ấy cần được các bậc hiền trí liễu tri. ทฺวาทส ปทานิ สุตฺตํ, ตํ สพฺพํ พฺยญฺชนญฺจ อตฺโถ จ; ตํ วิญฺเญยฺยํ อุภยํ, โก อตฺโถ พฺยญฺชนํ กตมํ. Kinh có mười hai thành phần, tất cả kinh ấy là văn cú và ý nghĩa. Cả hai điều ấy cần được liễu tri: Ý nghĩa là gì? Văn cú là gì? โสฬสหารา เนตฺติ, ปญฺจนยา สาสนสฺส ปริเยฏฺฐิ; อฏฺฐารสมูลปทา, มหกจฺจาเนน นิทฺทิฏฺฐา. Pháp Cú Đạo có mười sáu phương thức dẫn giải, năm phương pháp, mười tám căn bản cú, là phương pháp tìm hiểu giáo huấn, đã được ngài Mahākaccāna chỉ dẫn. หารา พฺยญฺชนวิจโย, สุตฺตสฺส นยา ตโย จ สุตฺตตฺโถ; อุภยํ ปริคฺคหีตํ, วุจฺจติ สุตฺตํ ยถาสุตฺตํ. Các phương thức dẫn giải là sự thẩm sát văn cú của kinh, và ba phương pháp là sự thẩm sát ý nghĩa của kinh. Cả hai được thâu tóm; kinh được giải thích tùy theo kinh. ยา เจว เทสนา ยญฺจ, เทสิตํ อุภยเมว วิญฺเญยฺยํ; ตตฺรายมานุปุพฺพี, นววิธสุตฺตนฺตปริเยฏฺฐีติ. Bất cứ thánh điển nào và ý nghĩa được thuyết giảng nào, cả hai đều cần được liễu tri. Ở đây, đây là trình tự của phương pháp tìm hiểu kinh tạng gồm chín loại. สงฺคหวาโร. Chương Tổng Hợp. ๒. อุทฺเทสวาโร 2. Chương Đề Cương ๑. ตตฺถ กตเม โสฬส หารา? เทสนา วิจโย ยุตฺติ ปทฏฺฐาโน ลกฺขโณ จตุพฺยูโห อาวฏฺโฏ วิภตฺติ ปริวตฺตโน เววจโน ปญฺญตฺติ [Pg.2] โอตรโณ โสธโน อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร สมาโรปโน อิติ. 1. Trong ấy, mười sáu phương thức dẫn giải là những gì? Là: Thuyết giảng, Thẩm sát, Lý luận, Căn cứ, Đặc tính, Tứ phân, Chuyển vận, Phân tích, Chuyển đổi, Đồng nghĩa, Chế định, Thâm nhập, Thanh lọc, Quyết định, Trợ duyên, và Thiết lập. ตสฺสานุคีติ Kệ Tụng Lại เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ; จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน. Thuyết giảng, Thẩm sát, Lý luận, Căn cứ và Đặc tính; Tứ phân và Chuyển vận, Phân tích, Chuyển đổi. เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน; อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส. Đồng nghĩa và Chế định, Thâm nhập và Thanh lọc; Quyết định, Trợ duyên, Thiết lập là thứ mười sáu. เอเต โสฬส หารา, ปกิตฺติตา อตฺถโต อสํกิณฺณา; เอเตสญฺเจว ภวติ, วิตฺถารตยา นยวิภตฺตีติ. Mười sáu phương thức dẫn giải này đã được tuyên thuyết, không hỗn tạp về mặt ý nghĩa; và sự phân tích các phương pháp của chúng được thực hiện một cách chi tiết. ๒. ตตฺถ กตเม ปญฺจ นยา? นนฺทิยาวฏฺโฏ ติปุกฺขโล สีหวิกฺกีฬิโต ทิสาโลจโน องฺกุโส อิติ. 2. Trong ấy, năm phương pháp là những gì? Là: Hữu triền, Tam liên, Sư tử hí, Biến quán, và Câu tỏa. ตสฺสานุคีติ Kệ Tụng Lại ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล; สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก. Thứ nhất là Hữu triền, và thứ hai là Tam liên; thứ ba, phương pháp dẫn dắt, tên là Sư tử hí. ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ; ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตาติ. Họ gọi phương pháp cao thượng thứ tư là Biến quán; thứ năm tên là Câu tỏa, tất cả năm phương pháp đã được biết. ๓. ตตฺถ กตมานิ อฏฺฐารส มูลปทานิ? นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานิ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ตณฺหา อวิชฺชา โลโภ โทโส โมโห สุภสญฺญา สุขสญฺญา นิจฺจสญฺญา อตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ อกุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ. 3. Trong ấy, mười tám căn bản cú là những gì? Chín cú thiện và chín cú bất thiện. Trong ấy, chín cú bất thiện là những gì? Ái, vô minh, tham, sân, si, tịnh tưởng, lạc tưởng, thường tưởng, và ngã tưởng. Đây là chín cú bất thiện, nơi mà toàn bộ phe bất thiện được bao gồm và quy tụ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ กุสลานิ? สมโถ วิปสฺสนา อโลโภ อโทโส อโมโห อสุภสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนิจฺจสญฺญา อนตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ กุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ กุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ. Trong ấy, chín cú thiện là những gì? Chỉ, quán, vô tham, vô sân, vô si, bất tịnh tưởng, khổ tưởng, vô thường tưởng, và vô ngã tưởng. Đây là chín cú thiện, nơi mà toàn bộ phe thiện được bao gồm và quy tụ. ตตฺริทํ อุทฺทานํ Đây là kệ tóm tắt về điều ấy. ตณฺหา [Pg.3] จ อวิชฺชาปิ จ, โลโภ โทโส ตเถว โมโห จ; จตุโร จ วิปลฺลาสา, กิเลสภูมี นว ปทานิ. Ái và cả vô minh, tham, sân, và cả si cũng vậy; và bốn điên đảo tưởng, (tổng cộng) chín cú này là địa hạt của phiền não. สมโถ จ วิปสฺสนา จ, กุสลานิ จ ยานิ ตีณิ มูลานิ; จตุโร สติปฏฺฐานา, อินฺทฺริยภูมี นว ปทานิ. Chỉ và quán, và ba căn thiện; bốn niệm xứ, (tổng cộng) chín cú này là địa hạt của các quyền. นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปกฺขา; เอเต โข มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานีติ. Các pháp thiện được liên kết với chín cú, và phe bất thiện (cũng được liên kết) với chín cú. Mười tám cú này thật sự là các căn bản cú. อุทฺเทสวาโร. Chương Đề Cương. ๓. นิทฺเทสวาโร 3. Chương Diễn Giải ๔. ตตฺถ สงฺเขปโต เนตฺติ กิตฺติตา. 4. Ở đó, Pháp Cú Đạo đã được tuyên thuyết một cách tóm tắt. หารสงฺเขโป Tóm Tắt các Phương Thức Dẫn Giải ๑. 1. อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ; อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร. Vị ngọt, sự nguy hiểm, sự xuất ly, quả và phương tiện; và mệnh lệnh của Đức Thế Tôn vì lợi ích của các hành giả, (đó là) Desanāhāra (phương pháp trình bày). ๒. 2. ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ; สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ. Câu hỏi và câu trả lời nào, sự lặp lại nào của kinh; sự thẩm sát nào về kinh và về từ, (đó) được gọi là Vicayahāra (phương pháp thẩm sát). ๓. 3. สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ; ยุตฺตายุตฺตปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ. Nền tảng nào và phạm vi nào của tất cả các phương pháp; sự khảo sát về sự thích hợp và không thích hợp của chúng, (phương pháp đó) được gọi là Yuttihāra (phương pháp hợp lý). ๔. 4. ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ; อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน. Đấng Chiến Thắng thuyết Pháp, và nền tảng trực tiếp nào của Pháp ấy; như vậy, đối với tất cả các pháp (được đề cập), đây là Padaṭṭhānahāra (phương pháp nền tảng trực tiếp). ๕. 5. วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ; วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นาม. Khi một pháp được nói đến, những pháp nào có cùng một đặc tính; tất cả (những pháp ấy) được xem là đã được nói đến, phương pháp đó tên là Lakkhaṇa (phương pháp đặc tính). ๖. 6. เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ; ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห. Ngữ nguyên, chủ ý, văn tự và nhân duyên của bài thuyết giảng; sự kết nối trước sau, đây là Catubyūhahāra (phương pháp bốn phương diện). ๗. 7. เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ; อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร. (Khi có) một nền tảng trực tiếp, (phương pháp này) tìm kiếm nền tảng trực tiếp còn lại; và quay về phía đối nghịch, phương pháp đó tên là Āvaṭṭa (phương pháp quay vòng). ๘. 8. ธมฺมญฺจ [Pg.4] ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร; สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตีติ. Phương pháp này phân chia Pháp, nền tảng trực tiếp, và cõi; (cả) pháp chung và pháp riêng, nên được biết là Vibhatti (phương pháp phân loại). ๙. 9. กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ; ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นาม. Khi các pháp thiện và bất thiện được chỉ rõ, đã được tu tập và đã được đoạn trừ; (phương pháp) chuyển sang phía đối nghịch, tên là Parivattana (phương pháp chuyển đổi). ๑๐. 10. เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส; โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร. Nhiều từ đồng nghĩa của một pháp được nói trong kinh; người thông thạo kinh biết (điều này), phương pháp đó tên là Vevacana (phương pháp từ đồng nghĩa). ๑๑. 11. เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ; โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม หาโรติ. Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau; cách thức đó nên được biết là phương pháp tên là Paññatti (phương pháp chế định). ๑๒. 12. โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุ อายตนา; เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร. Pháp Duyên khởi, các quyền và uẩn, các giới và xứ; phương pháp nào đi vào bằng những pháp này, phương pháp đó tên là Otaraṇa (phương pháp đi vào). ๑๓. 13. วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ; สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นาม. Khi câu hỏi được trả lời, liên quan đến câu kệ đã được hỏi; sự khảo sát về sự thanh tịnh và không thanh tịnh, phương pháp đó tên là Sodhana (phương pháp thanh lọc). ๑๔. 14. เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา; เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน. Những pháp được chỉ rõ do tính đồng nhất và cũng do tính dị biệt; chúng nên được phân biệt bởi phương pháp ấy, đây là Adhiṭṭhānahāra (phương pháp quyết định). ๑๕. 15. เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต; เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร. Những pháp nào làm phát sinh pháp nào do duyên một cách tuần tự; sau khi rút ra nhân (của chúng), đây là Parikkhārahāra (phương pháp trợ duyên). ๑๖. 16. เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา; เต สมโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร. Những pháp nào là gốc rễ của pháp nào, và những (từ) nào có cùng một nghĩa được bậc Mâu-ni tuyên thuyết; chúng nên được thiết lập, đây là Samāropanahāra (phương pháp thiết lập). นยสงฺเขโป Tóm tắt các phương pháp (Naya). ๑๗. 17. ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนา โย เนติ; สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ. (Phương pháp) nào dẫn dắt tham ái và vô minh, (cũng như) chỉ và quán, sau khi kết hợp với các sự thật; đây là phương pháp Nandiyāvaṭṭa (Xoáy ốc hỷ lạc). ๑๘. 18. โย อกุสเล สมูเลหิ, เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ; ภูตํ ตถํ อวิตถํ, ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหุ. (Phương pháp) nào dẫn dắt các pháp bất thiện cùng với gốc rễ của chúng, và các pháp thiện cùng với gốc rễ thiện, (làm cho nó) chân thật, đúng đắn, không sai lệch; họ gọi đó là phương pháp Tipukkhala (Ba đóa sen). ๑๙. 19. โย เนติ วิปลฺลาเสหิ, กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม; เอตํ นยํ นยวิทู, สีหวิกฺกีฬิตํ อาหุ. Phương pháp nào dẫn dắt (đoạn trừ) phiền não bằng (cách phân tích) các điên đảo, (và dẫn đến) Diệu pháp bằng (cách phân tích) các quyền; những người thông thạo phương pháp gọi đây là phương pháp Sīhavikkīḷita (Sư tử hí lộng). ๒๐. 20. เวยฺยากรเณสุ [Pg.5] หิ เย, กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา; มนสา โวโลกยเต, ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหุ. Các pháp thiện và bất thiện nào được nói đến trong các bài giảng ở chỗ này chỗ kia; (phương pháp) quan sát (chúng) bằng tâm ý, họ gọi đó là Disālocana (Quan sát các phương). ๒๑. 21. โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ; สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นาม. Sau khi quan sát bằng (phương pháp) Disālocana, (phương pháp) nào rút ra và tập hợp tất cả các pháp thiện và bất thiện; đây là phương pháp tên là Aṅkusa (Cái móc câu). ๒๒. 22. โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺตํ. Trước tiên là mười sáu phương pháp; sau khi xem xét các phương từ Disālocana, và tóm tắt bằng Aṅkusa, nên chỉ rõ kinh bằng ba phương pháp (Naya). ทฺวาทสปท Mười hai từ. ๒๓. 23. อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ, นิรุตฺติ ตเถว นิทฺเทโส; อาการฉฏฺฐวจนํ, เอตฺตาว พฺยญฺชนํ สพฺพํ. Âm tiết, từ, câu, ngữ nguyên, cũng như sự giải thích; lời nói có phân đoạn là thứ sáu, tất cả văn tự chỉ có chừng ấy. ๒๔. 24. สงฺกาสนา ปกาสนา, วิวรณา วิภชนุตฺตานีกมฺมปญฺญตฺติ; เอเตหิ ฉหิ ปเทหิ, อตฺโถ กมฺมญฺจ นิทฺทิฏฺฐํ. Sự trình bày tóm tắt, sự trình bày ban đầu, sự giải thích chi tiết, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự chế định; bằng sáu từ này, ý nghĩa và hành động được chỉ rõ. ๒๕. 25. ตีณิ จ นยา อนูนา, อตฺถสฺส จ ฉปฺปทานิ คณิตานิ; นวหิ ปเทหิ ภควโต, วจนสฺสตฺโถ สมายุตฺโต. Ba phương pháp không thiếu sót và sáu từ của ý nghĩa đã được kể ra; ý nghĩa lời dạy của Đức Thế Tôn tương ứng với chín từ (này). ๒๖. 26. อตฺถสฺส นวปฺปทานิ, พฺยญฺชนปริเยฏฺฐิยา จตุพฺพีส; อุภยํ สงฺกลยิตฺวา, เตตฺตึสา เอตฺติกา เนตฺตีติ. Chín từ của ý nghĩa, hai mươi bốn (từ) để tìm kiếm văn tự; sau khi gộp cả hai lại, có ba mươi ba, chừng ấy là Nettī (Ngữ pháp chỉ đạo). นิทฺเทสวาโร. Phần Trình Bày. ๔. ปฏินิทฺเทสวาโร 4. Phần Trình Bày Chi Tiết. ๑. เทสนาหารวิภงฺโค 1. Phân Tích về Phương Pháp Thuyết Giảng ๕. ตตฺถ กตโม เทสนาหาโร? ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ คาถา อยํ เทสนาหาโร. กึ เทสยติ? อสฺสาทํ อาทีนวํ นิสฺสรณํ ผลํ อุปายํ อาณตฺตึ. ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามีติ. 5. Ở đây, phương pháp thuyết giảng là gì? Bài kệ ‘Vị ngọt, sự nguy hiểm...’ này là phương pháp thuyết giảng. Nó thuyết giảng điều gì? Vị ngọt, sự nguy hiểm, sự thoát ly, kết quả, phương tiện, và mệnh lệnh. (Như trong câu:) ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ngươi giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối; Ta sẽ tuyên bố phạm hạnh có ý nghĩa, có văn cú, hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh.’ ตตฺถ [Pg.6] กตโม อสฺสาโท? Ở đây, vị ngọt là gì? ‘‘กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจตํ สมิชฺฌติ; อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉตี’’ติ. ‘Người mong cầu dục lạc, nếu điều ấy được thành tựu cho y; chắc chắn y có tâm hoan hỷ, kẻ phải chết đã được điều mình mong muốn.’ อยํ อสฺสาโท. Đây là vị ngọt. ตตฺถ กตโม อาทีนโว? Ở đây, sự nguy hiểm là gì? ‘‘ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน; เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตี’’ติ. ‘Nếu đối với chúng sinh đang mong cầu, đã khởi lên lòng ham muốn, những dục lạc ấy bị suy giảm, y bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng.’ อยํ อาทีนโว. Đây là sự nguy hiểm. ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ? Ở đây, sự thoát ly là gì? ‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ. ‘Vị nào tránh xa các dục lạc, như người dùng chân tránh đầu rắn; vị ấy, có chánh niệm, vượt qua được sự dính mắc này trong đời.’ อิทํ นิสฺสรณํ. Đây là sự thoát ly. ตตฺถ กตโม อสฺสาโท? Ở đây, vị ngọt là gì? ‘‘เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควาสฺสํ ทาสโปริสํ; ถิโย พนฺธู ปุถู กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌตี’’ติ. ‘Người nào tham đắm ruộng, đất, hoặc vàng, bò ngựa, tôi tớ nam nữ, vợ, bà con, và nhiều dục lạc khác.’ อยํ อสฺสาโท. Đây là vị ngọt. ตตฺถ กตโม อาทีนโว? Ở đây, sự nguy hiểm là gì? ‘‘อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเต นํ ปริสฺสยา; ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทก’’นฺติ. ‘Những điều yếu ớt chế ngự y, những hiểm nguy giày vò y; từ đó, khổ đau theo sau y, như nước theo sau chiếc thuyền bị vỡ.’ อยํ อาทีนโว. Đây là sự nguy hiểm. ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ? Ở đây, sự thoát ly là gì? ‘‘ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย; เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู’’ติ. ‘Vì vậy, chúng sinh hãy luôn chánh niệm, nên tránh xa các dục lạc; từ bỏ chúng, hãy vượt qua bộc lưu, như người tát nước khỏi thuyền để đến bờ kia.’ อิทํ นิสฺสรณํ. Đây là sự thoát ly. ตตฺถ [Pg.7] กตมํ ผลํ? Ở đây, kết quả là gì? ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. ‘Pháp quả thật hộ trì người hành pháp, như chiếc lọng lớn trong mùa mưa. Đây là lợi ích của pháp được thực hành tốt: người hành pháp không đi đến ác thú.’ อิทํ ผลํ. Đây là kết quả. ตตฺถ กตโม อุปาโย? Ở đây, phương tiện là gì? ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ; อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ. ‘Khi thấy bằng trí tuệ rằng: ‘Tất cả các hành là vô thường’... ‘Tất cả các hành là khổ’... ‘Tất cả các pháp là vô ngã’; bấy giờ y nhàm chán trong khổ, đó là con đường dẫn đến thanh tịnh.’ อยํ อุปาโย. Đây là phương tiện. ตตฺถ กตมา อาณตฺติ? Ở đây, mệnh lệnh là gì? ‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม; ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ. ‘Như người có mắt, khi có thể nỗ lực, tránh những nơi không bằng phẳng; bậc trí trong thế gian chúng sinh, nên tránh xa các điều ác.’ อยํ อาณตฺติ. Đây là mệnh lệnh. ‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ,โมฆราชา’ติ อาณตฺติ, ‘สทา สโต’ติ อุปาโย; ‘อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา’’’. ‘Này Mogharāja, hãy nhìn đời là trống không’ là mệnh lệnh, ‘luôn chánh niệm’ là phương tiện. ‘Sau khi nhổ lên thân kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết.’ อิทํ ผลํ. Đây là quả. ๖. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ เทสยติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ, เนยฺยสฺส ปุคฺคลสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ. 6. Trong ấy, đức Thế Tôn thuyết giảng về sự xuất ly cho hạng người ugghaṭitaññu, thuyết giảng về sự nguy hại và sự xuất ly cho hạng người vipañcitaññu, thuyết giảng về vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly cho hạng người neyya. ตตฺถ จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร ปุคฺคลา. ตณฺหาจริโต มนฺโท สตินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สติปฏฺฐาเนหิ นิสฺสเยหิ. ตณฺหาจริโต อุทตฺโต สมาธินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย [Pg.8] นิยฺยาติ ฌาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต มนฺโท วีริยินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สมฺมปฺปธาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต อุทตฺโต ปญฺญินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ สจฺเจหิ นิสฺสเยหิ. Trong ấy, có bốn pháp hành và bốn hạng người. Hạng người có tánh tham ái, chậm lụt, nhờ niệm quyền, với pháp hành khó khăn, với thắng trí chậm chạp, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là Tứ Niệm Xứ. Hạng người có tánh tham ái, lanh lợi, nhờ định quyền, với pháp hành khó khăn, với thắng trí nhanh chóng, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là các thiền. Hạng người có tánh tà kiến, chậm lụt, nhờ tấn quyền, với pháp hành dễ dàng, với thắng trí chậm chạp, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là Tứ Chánh Cần. Hạng người có tánh tà kiến, lanh lợi, nhờ tuệ quyền, với pháp hành dễ dàng, với thắng trí nhanh chóng, được xuất ly nhờ các pháp hỗ trợ là các chân lý. อุโภ ตณฺหาจริตา สมถปุพฺพงฺคมาย วิปสฺสนา นิยฺยนฺติ ราควิราคาย เจโตวิมุตฺติยา. อุโภ ทิฏฺฐิจริตา วิปสฺสนาปุพฺพงฺคเม สมเถน นิยฺยนฺติ อวิชฺชาวิราคาย ปญฺญาวิมุตฺติยา. Cả hai hạng người có tánh tham ái được xuất ly nhờ tuệ quán có chỉ tịnh đi trước, hướng đến tâm giải thoát do ly tham. Cả hai hạng người có tánh tà kiến được xuất ly nhờ chỉ tịnh có tuệ quán đi trước, hướng đến tuệ giải thoát do ly vô minh. ตตฺถ เย สมถปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต นนฺทิยาวฏฺเฏน นเยน หาตพฺพา, เย วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต สีหวิกฺกีฬิเตน นเยน หาตพฺพา. Trong ấy, những vị nào xuất ly bằng các pháp hành có chỉ tịnh đi trước, các vị ấy cần được dẫn dắt bằng phương pháp Nandiyāvaṭṭa. Những vị nào xuất ly bằng các pháp hành có tuệ quán đi trước, các vị ấy cần được dẫn dắt bằng phương pháp Sīhavikkīḷita. ๗. สฺวายํ หาโร กตฺถ สมฺภวติ, ยสฺส สตฺถา วา ธมฺมํ เทสยติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานีโย สพฺรหฺมจารี, โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา สทฺธํ ปฏิลภติ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุสฺสาหนา ตุลนา อุปปริกฺขา, อยํ สุตมยี ปญฺญา. ตถา สุเตน นิสฺสเยน ยา วีมํสา ตุลนา อุปปริกฺขา มนสานุเปกฺขณา, อยํ จินฺตามยี ปญฺญา. อิมาหิ ทฺวีหิ ปญฺญาหิ มนสิการสมฺปยุตฺตสฺส ยํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ ทสฺสนภูมิยํ วา ภาวนาภูมิยํ วา, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. 7. Phương pháp này phát sinh ở đâu? Nó phát sinh nơi người nào mà bậc Đạo Sư thuyết pháp cho, hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào đó thuyết pháp cho, và người ấy sau khi nghe pháp liền có được đức tin. Trong trường hợp ấy, sự thẩm sát, sự nỗ lực, sự cân nhắc, sự quán xét nào có mặt, đây được gọi là văn tuệ. Tương tự, nhờ sự hỗ trợ của việc đã nghe, sự thẩm sát, sự cân nhắc, sự quán xét, sự chuyên chú quán sát bằng tâm ý nào có mặt, đây được gọi là tư tuệ. Nhờ hai loại tuệ này, đối với người có sự tác ý đúng đắn, trí tuệ nào phát sinh ở kiến địa hoặc ở tu địa, đây được gọi là tu tuệ. ๘. ปรโตโฆสา สุตมยี ปญฺญา. ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิตา โยนิโส มนสิการา จินฺตามยี ปญฺญา. ยํ ปรโต จ โฆเสน ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิเตน จ โยนิโสมนสิกาเรน ญาณํ อุปฺปชฺชติ, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. ยสฺส อิมา ทฺเว ปญฺญา อตฺถิ สุตมยี จินฺตามยี จ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. ยสฺส สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ, จินฺตามยี นตฺถิ, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. ยสฺส เนว สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ น จินฺตามยี, อยํ เนยฺโย. 8. Trí tuệ phát sinh từ âm thanh của người khác là văn tuệ. Trí tuệ phát sinh từ bên trong do như lý tác ý là tư tuệ. Trí tuệ nào phát sinh nhờ âm thanh của người khác và nhờ như lý tác ý phát sinh từ bên trong, đây là tu tuệ. Người nào có cả hai loại tuệ này, là văn tuệ và tư tuệ, người ấy là hạng ugghaṭitaññu. Người nào có văn tuệ nhưng không có tư tuệ, người ấy là hạng vipañcitaññu. Người nào không có văn tuệ cũng không có tư tuệ, người ấy là hạng neyya. ๙. สายํ ธมฺมเทสนา กึ เทสยติ? จตฺตาริ สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. อาทีนโว จ ผลญฺจ ทุกฺขํ, อสฺสาโท สมุทโย, นิสฺสรณํ นิโรโธ, อุปาโย อาณตฺติ จ มคฺโค. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. อิทํ ธมฺมจกฺกํ. 9. Bài pháp thoại ấy thuyết giảng điều gì? Thuyết giảng về Bốn Chân Lý: khổ, tập, diệt, đạo. Sự nguy hại và quả là khổ đế; vị ngọt là tập đế; sự xuất ly là diệt đế; phương tiện và mệnh lệnh là đạo đế. Đây là Bốn Chân Lý. Đây là Kinh Chuyển Pháp Luân. ยถาห [Pg.9] ภควา – ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, สพฺพํ ธมฺมจกฺกํ. Như đức Thế Tôn đã thuyết: ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận, không thể bị ai trong đời đảo ngược, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên.’ (Và cứ thế cho) toàn bộ Kinh Chuyển Pháp Luân. ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ. Trong ấy, có vô lượng câu, vô lượng chữ, vô lượng văn, vô lượng thể loại, vô lượng từ nguyên, vô lượng giải thích. Về chính ý nghĩa này, có sự trình bày tóm tắt, sự trình bày khởi đầu, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự định danh. Như vậy, đây là Thánh đế về Khổ. ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là sự tập khởi của khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận... (vân vân)... ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là sự đoạn diệt của khổ»... (vân vân)... ‘Này các Tỳ khưu, «Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ» — bởi Ta, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận, không thể bị ai trong đời đảo ngược, dù là Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, hay Phạm thiên.’ ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. Trong ấy, có vô lượng câu, vô lượng chữ, vô lượng văn, vô lượng thể loại, vô lượng từ nguyên, vô lượng giải thích. Về chính ý nghĩa này, có sự trình bày tóm tắt, sự trình bày khởi đầu, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự định danh. Như vậy, đây là Thánh đế về con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ สงฺกาเสติ, ปเทหิ ปกาเสติ, พฺยญฺชเนหิ วิวรติ, อากาเรหิ วิภชติ, นิรุตฺตีหิ อุตฺตานีกโรติ, นิทฺเทเสหิ ปญฺญเปติ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ จ ปเทหิ จ อุคฺฆเฏติ, พฺยญฺชเนหิ จ อากาเรหิ จ วิปญฺจยติ, นิรุตฺตีหิ จ นิทฺเทเสหิ จ วิตฺถาเรติ. ตตฺถ อุคฺฆฏนา อาทิ, วิปญฺจนา มชฺเฌ, วิตฺถารณา ปริโยสานํ. โสยํ ธมฺมวินโย อุคฺฆฏียนฺโต อุคฺฆฏิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘อาทิกลฺยาโณ’’ติ. วิปญฺจียนฺโต วิปญฺจิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘มชฺเฌกลฺยาโณ’’ติ. วิตฺถารียนฺโต เนยฺยํ ปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘ปริโยสานกลฺยาโณ’’ติ. Trong ấy, đức Thế Tôn trình bày tóm tắt bằng các chữ, trình bày khởi đầu bằng các câu, giải thích bằng các văn, phân tích bằng các thể loại, làm cho rõ ràng bằng các từ nguyên, định danh bằng các giải thích. Trong ấy, đức Thế Tôn tóm lược bằng các chữ và các câu; Ngài trình bày rộng bằng các văn và các thể loại; Ngài trình bày chi tiết bằng các từ nguyên và các giải thích. Trong đó, sự tóm lược là phần đầu, sự trình bày rộng là phần giữa, sự trình bày chi tiết là phần cuối. Giáo pháp và giới luật này, khi được tóm lược, sẽ giáo huấn hạng người ugghaṭitaññu, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần đầu’. Khi được trình bày rộng, nó giáo huấn hạng người vipañcitaññu, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần giữa’. Khi được trình bày chi tiết, nó giáo huấn hạng người neyya, do đó người ta nói về nó là ‘toàn thiện ở phần cuối’. ๑๐. ตตฺถ [Pg.10] ฉปฺปทานิ อตฺโถ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิมานิ ฉปฺปทานิ อตฺโถ. ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโส, อิมานิ ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติ. 10. Trong ấy, có sáu thuật ngữ là ý nghĩa: sự trình bày tóm tắt, sự trình bày khởi đầu, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, sự định danh; sáu thuật ngữ này là ý nghĩa. Có sáu thuật ngữ là văn tự: chữ, câu, văn, thể loại, từ nguyên, giải thích; sáu thuật ngữ này là văn tự. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết cho các ngươi giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn tự.’ เกวลนฺติ โลกุตฺตรํ, น มิสฺสํ โลกิเยหิ ธมฺเมหิ. ปริปุณฺณนฺติ ปริปูรํ อนูนํ อนติเรกํ. ปริสุทฺธนฺติ นิมฺมลํ สพฺพมลาปคตํ ปริโยทาตํ อุปฏฺฐิตํ สพฺพวิเสสานํ, อิทํ วุจฺจติ ตถาคตปทํอิติปิ ตถาคตนิเสวิตํอิติปิ ตถาคตารญฺชิตํอิติปิ, อโตเจตํ พฺรหฺมจริยํ ปญฺญายติ. เตนาห ภควา ‘‘เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามี’’ติ. Toàn vẹn nghĩa là siêu thế, không pha trộn với các pháp thế gian. Viên mãn nghĩa là đầy đủ, không thiếu không thừa. Thanh tịnh nghĩa là không tỳ vết, đã loại trừ mọi cấu uế, trong sạch, là nền tảng cho tất cả các pháp đặc biệt. Điều này được gọi là dấu chân của Như Lai, cũng là được Như Lai thực hành, cũng là được Như Lai ưa thích; do đó, phạm hạnh này được biết đến. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói: ‘Ta sẽ tuyên thuyết phạm hạnh toàn vẹn, viên mãn, thanh tịnh.’ เกสํ อยํ ธมฺมเทสนา, โยคีนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – Pháp thoại này dành cho ai? Dành cho các hành giả. Vì thế, trưởng lão Mahākaccāyano đã nói – ‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ; อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ. ‘Vị ngọt và sự nguy hại, cả sự xuất ly, quả, và phương tiện; và mệnh lệnh của đức Thế Tôn, (đó là) Desanāhāra (pháp yếu về thuyết giảng) cho các hành giả.’ นิยุตฺโต เทสนาหาโร. Phần Desanāhāra đã được trình bày. ๒. วิจยหารวิภงฺโค 2. Phân Tích về Vicayahāra ๑๑. ตตฺถ กตโม วิจโย หาโร? ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจา’’ติ คาถา, อยํ วิจโย หาโร. 11. Trong các pháp yếu ấy, Vicayahāra là gì? Kệ ngôn: ‘Điều được hỏi và điều được trả lời,’ đây là Vicayahāra. กึ วิจินติ? ปทํ วิจินติ, ปญฺหํ วิจินติ, วิสชฺชนํ วิจินติ, ปุพฺพาปรํ วิจินติ, อสฺสาทํ วิจินติ, อาทีนวํ วิจินติ, นิสฺสรณํ วิจินติ, ผลํ วิจินติ, อุปายํ วิจินติ, อาณตฺตึ วิจินติ, อนุคีตึ วิจินติ, สพฺเพ นว สุตฺตนฺเต วิจินติ. ยถา กึ ภเว, ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – Thẩm sát điều gì? Thẩm sát câu cú, thẩm sát câu hỏi, thẩm sát câu trả lời, thẩm sát trước sau, thẩm sát vị ngọt, thẩm sát sự nguy hại, thẩm sát sự xuất ly, thẩm sát quả, thẩm sát phương tiện, thẩm sát mệnh lệnh, thẩm sát sự trùng tuyên, thẩm sát tất cả chín thể loại kinh. Ví như thế nào? Ví như trưởng lão Ajita trong kinh Pārāyana đã hỏi đức Thế Tôn một câu hỏi – ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]เกนสฺสุ นปฺปกาสติ; กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ. ‘Thế gian bị cái gì che lấp, [trưởng lão Ajita thưa,] do đâu thế gian không chiếu sáng? Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó, cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’ อิมานิ [Pg.11] จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, โส เอโก ปญฺโห. กสฺมา? เอกวตฺถุ ปริคฺคหา, เอวญฺหิ อาห ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ โลกาธิฏฺฐานํ ปุจฺฉติ, ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ โลกสฺส อปฺปกาสนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ โลกสฺส อภิเลปนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ตสฺเสว โลกสฺส มหาภยํ ปุจฺฉติ. โลโก ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. Bốn câu này đã được hỏi, đó là một câu hỏi. Tại sao? Vì chúng cùng nắm giữ một đối tượng. Thật vậy, ngài đã hỏi: ‘Thế gian bị cái gì che lấp?’ là hỏi về nền tảng của thế gian. ‘Do đâu thế gian không chiếu sáng?’ là hỏi về sự không chiếu sáng của thế gian. ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’ là hỏi về sự thoa phết của thế gian. ‘Cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’ là hỏi về nỗi sợ hãi lớn của chính thế gian ấy. Thế gian có ba loại: thế gian phiền não, thế gian hữu, và thế gian căn. ตตฺถ วิสชฺชนา – Về điều đó, câu trả lời là – ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา,]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ; ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ. ‘Thế gian bị vô minh che lấp, [này Ajita, đức Thế Tôn đáp,] do hoài nghi và phóng dật, nó không chiếu sáng. Ta nói sự khao khát là sự thoa phết của nó, khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó.’ อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วิสชฺชิตานิ ปฐมํ ปฐเมน, ทุติยํ ทุติเยน, ตติยํ ตติเยน, จตุตฺถํ จตุตฺเถน. Bốn câu này đã được trả lời bằng bốn câu này: câu thứ nhất bằng câu thứ nhất, câu thứ hai bằng câu thứ hai, câu thứ ba bằng câu thứ ba, câu thứ tư bằng câu thứ tư. ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ วิสชฺชนา. นีวรเณหิ นิวุโต โลโก, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. ยถาห ภควา ‘‘สพฺพสตฺตานํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาณานํ สพฺพภูตานํ ปริยายโต เอกเมว นีวรณํ วทามิ ยทิทํ อวิชฺชา, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. สพฺพโสว, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา นตฺถิ สตฺตานํ นีวรณนฺติ วทามี’’ติ. เตน จ ปฐมสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. Đối với câu hỏi ‘Thế gian bị cái gì che lấp?’, câu trả lời là ‘Thế gian bị vô minh che lấp’. Thế gian bị các triền cái che lấp, vì tất cả chúng sanh đều có vô minh làm triền cái. Như đức Thế Tôn đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, đối với tất cả chúng sanh, tất cả sinh vật, tất cả loài hữu tình, theo một cách nói, Ta tuyên bố chỉ có một triền cái, đó là vô minh. Vì tất cả chúng sanh đều có vô minh làm triền cái. Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng do sự diệt tận, từ bỏ, xả ly hoàn toàn vô minh mà không còn triền cái nào cho chúng sanh.’ Do đó, câu trả lời cho câu thứ nhất là hợp lý. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ วิสชฺชนา. โย ปุคฺคโล นีวรเณหิ นิวุโต, โส วิวิจฺฉติ. วิวิจฺฉา นาม วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา. โส วิจิกิจฺฉนฺโต นาภิสทฺทหติ, น อภิสทฺทหนฺโต วีริยํ นารภติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. โส อิธปฺปมาทมนุยุตฺโต วิหรติ ปมตฺโต, สุกฺเก ธมฺเม น อุปฺปาทิยติ, ตสฺส เต อนุปฺปาทิยมานา นปฺปกาสนฺติ, ยถาห ภควา – Đối với câu hỏi ‘Do đâu thế gian không chiếu sáng?’, câu trả lời là ‘Do hoài nghi và phóng dật, nó không chiếu sáng’. Người nào bị các triền cái che lấp, người ấy hoài nghi. Hoài nghi (vivicchā) được gọi là nghi ngờ (vicikicchā). Người ấy, do nghi ngờ, nên không có tín tâm. Không có tín tâm, người ấy không khởi sự tinh tấn để đoạn trừ các pháp bất thiện và để chứng ngộ các pháp thiện. Người ấy sống ở đây, chuyên tâm vào sự phóng dật, trở nên phóng dật. (Người) phóng dật không làm phát sinh các pháp thanh tịnh. Đối với người ấy, các pháp ấy, do không được làm phát sinh, nên không chiếu sáng. Như đức Thế Tôn đã nói – ‘‘ทูเร [Pg.12] สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต; อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา; เต คุเณหิ ปกาสนฺติ, กิตฺติยา จ ยเสน จา’’ติ. ‘Bậc thiện nhân dù ở xa vẫn sáng tỏ, như núi Hy-mã-lạp. Kẻ bất lương ở đây không được thấy, như mũi tên bắn vào đêm. Các vị ấy sáng tỏ nhờ đức hạnh, nhờ danh tiếng và uy tín.’ เตน จ ทุติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. Do đó, câu trả lời cho câu thứ hai là hợp lý. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ วิสชฺชนา. ชปฺปา นาม วุจฺจติ ตณฺหา. สา กถํ อภิลิมฺปติ? ยถาห ภควา – Đối với câu hỏi ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’, câu trả lời là ‘Ta nói sự khao khát là sự thoa phết’. Khao khát (jappā) được gọi là ái dục (taṇhā). Nó thoa phết như thế nào? Như đức Thế Tôn đã nói – ‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ; อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ. ‘Người bị tham ái không biết lợi ích, người bị tham ái không thấy Pháp. Khi tham ái chế ngự một người, khi ấy có sự tối tăm mù mịt.’ สายํ ตณฺหา อาสตฺติพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘เอวํ อภิชปฺปา’’ติ กริตฺวา ตตฺถ โลโก อภิลิตฺโต นาม ภวติ, เตน จ ตติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. Ái dục ấy, đối với người có nhiều dính mắc, được xem là ‘sự khao khát mãnh liệt như vậy’; do đó, thế gian được gọi là bị thoa phết. Và do đó, câu trả lời cho câu thứ ba là hợp lý. ‘‘กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ วิสชฺชนา. ทุวิธํ ทุกฺขํ – กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ. ยํ กายิกํ อิทํ ทุกฺขํ, ยํ เจตสิกํ อิทํ โทมนสฺสํ. สพฺเพ สตฺตา หิ ทุกฺขสฺส อุพฺพิชฺชนฺติ, นตฺถิ ภยํ ทุกฺเขน สมสมํ, กุโต วา ปน ตสฺส อุตฺตริตรํ? ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา. ตตฺถ โลโก โอธโส กทาจิ กรหจิ ทุกฺขทุกฺขตาย มุจฺจติ. ตถา วิปริณามทุกฺขตาย. ตํ กิสฺส เหตุ? โหนฺติ โลเก อปฺปาพาธาปิ ทีฆายุกาปิ. สงฺขารทุกฺขตาย ปน โลโก อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา มุจฺจติ, ตสฺมา สงฺขารทุกฺขตา ทุกฺขํ โลกสฺสาติ กตฺวา ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ. เตน จ จตุตฺถสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ. Đối với câu hỏi ‘Cái gì là nỗi sợ hãi lớn của nó?’, câu trả lời là ‘Khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó’. Khổ có hai loại – khổ thân và khổ tâm. Cái thuộc về thân là khổ, cái thuộc về tâm là ưu. Vì tất cả chúng sanh đều kinh sợ khổ, không có nỗi sợ nào ngang bằng với khổ, huống chi là vượt hơn? Có ba loại khổ tánh: khổ khổ tánh, hành khổ tánh, và hoại khổ tánh. Trong đó, thế gian đôi khi, lúc này lúc khác, thoát khỏi khổ khổ tánh. Tương tự, (thoát khỏi) hoại khổ tánh. Do nguyên nhân gì? Vì trong thế gian có những chúng sanh ít bệnh và sống lâu. Nhưng thế gian chỉ thoát khỏi hành khổ tánh bằng vô dư y Niết-bàn giới. Do đó, xem rằng ‘hành khổ tánh là khổ của thế gian’, (nên nói) ‘khổ là nỗi sợ hãi lớn của nó’. Và do đó, câu trả lời cho câu thứ tư là hợp lý. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị vô minh che lấp’. สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]โสตานํ กึ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร. ‘Các dòng chảy tuôn chảy khắp nơi, [trưởng lão Ajita thưa,] cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy? Xin hãy nói về sự phòng hộ các dòng chảy, các dòng chảy được bịt lại bằng gì?’ อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ทฺเว ปญฺหา. กสฺมา? อิเมหิ พตฺวาธิวจเนน ปุจฺฉิตา. เอวํ สมาปนฺนสฺส โลกสฺส เอวํ สํกิลิฏฺฐสฺส กึ โลกสฺส โวทานํ วุฏฺฐานมิติ, เอวญฺหิ อาห. Bốn câu này đã được hỏi. Chúng là hai câu hỏi. Tại sao? Vì chúng được hỏi bằng một từ chỉ số nhiều. Đối với thế gian đã bị chi phối như vậy, đối với thế gian đã bị ô nhiễm như vậy, cái gì là sự thanh lọc, cái gì là sự vượt thoát cho thế gian? Quả thật, ngài đã hỏi như vậy. สวนฺติ [Pg.13] สพฺพธิ โสตาติ. อสมาหิตสฺส สวนฺติ อภิชฺฌาพฺยาปาทปฺปมาทพหุลสฺส. ตตฺถ ยา อภิชฺฌา อยํ โลโภ อกุสลมูลํ, โย พฺยาปาโท อยํ โทโส อกุสลมูลํ, โย ปมาโท อยํ โมโห อกุสลมูลํ. ตสฺเสวํ อสมาหิตสฺส ฉสุ อายตเนสุ ตณฺหา สวนฺติ รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, ยถาห ภควา – ‘Các dòng chảy trôi đi khắp nơi.’ Đối với người không định tĩnh, người có nhiều tham ái, sân hận, và phóng dật, các dòng chảy trôi đi. Trong đó, cái gì là tham ái (abhijjhā), đây là tham (lobha), một gốc rễ bất thiện. Cái gì là sân hận (byāpādo), đây là sân (doso), một gốc rễ bất thiện. Cái gì là phóng dật (pamādo), đây là si (moho), một gốc rễ bất thiện. Đối với người không định tĩnh như vậy, ái dục khởi lên ở sáu xứ: ái đối với sắc, ái đối với thanh, ái đối với hương, ái đối với vị, ái đối với xúc, ái đối với pháp. Như đức Thế Tôn đã dạy – ‘‘สวตี’’ติ จ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ สวติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน สวติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. อิติ สพฺพา จ สวติ, สพฺพถา จ สวติ. เตนาห ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา’’ติ. Này các Tỳ kheo, ‘chảy’ là một tên gọi cho sáu nội xứ. Mắt chảy theo các sắc khả ý, và bị xung đột bởi các sắc không khả ý. Tai... mũi... lưỡi... thân... ý chảy theo các pháp khả ý, và bị xung đột bởi các pháp không khả ý. Như vậy, nó chảy từ tất cả (các căn môn), và nó chảy trong mọi cách. Do đó, Ngài nói ‘các dòng chảy trôi đi khắp nơi’. ‘‘โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ โวทานํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ อนุสยสมุคฺฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ วุฏฺฐานํ. Với câu ‘Cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy?’, ngài hỏi về sự diệt trừ các triền cái (pariyuṭṭhāna); đây là sự thanh lọc (vodāna). Với câu ‘Hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy, do đâu các dòng chảy được bịt lại?’, ngài hỏi về sự nhổ bật các tùy miên (anusaya); đây là sự vượt thoát (vuṭṭhāna). ตตฺถ วิสชฺชนา – Về điều đó, câu trả lời là – ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา,]สติ เตสํ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. “Đối với những dòng chảy nào trong thế gian, hỡi Ajita, [đức Thế Tôn phán,] niệm là sự ngăn chặn chúng. Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng được bịt lại bởi trí tuệ.” กายคตาย สติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ, โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ. เกน การเณน? สํวุตนิวาริตตฺตา อินฺทฺริยานํ. เกน เต สํวุตนิวาริตา? สติอารกฺเขน. เตนาห ภควา – ‘‘สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ. Khi niệm thân được tu tập, được làm cho sung mãn, mắt không bị lôi cuốn bởi các sắc khả ý, không bị xung đột bởi các sắc không khả ý; tai... mũi... lưỡi... thân... ý không bị lôi cuốn bởi các pháp khả ý, không bị xung đột bởi các pháp không khả ý. Do nguyên nhân gì? Do các căn đã được chế ngự và ngăn chặn. Do đâu chúng được chế ngự và ngăn chặn? Do sự phòng hộ của niệm. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói – ‘niệm là sự ngăn chặn chúng’. ปญฺญาย อนุสยา ปหียนฺติ, อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานา ปหียนฺติ. กิสฺส, อนุสยสฺส ปหีนตฺตา? ตํ ยถา ขนฺธวนฺตสฺส รุกฺขสฺส อนวเสสมูลุทฺธรเณ กเต ปุปฺผผลปลฺลวงฺกุรสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ. เอวํ [Pg.14] อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ ปิทหิตา ปฏิจฺฉนฺนา. เกน? ปญฺญาย. เตนาห ภควา ‘‘ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. Do trí tuệ, các tùy miên (anusaya) được đoạn trừ. Khi các tùy miên được đoạn trừ, các triền cái (pariyuṭṭhāna) được đoạn trừ. Tại sao? Do sự đoạn trừ của tùy miên. Ví như khi một cái cây có thân bị nhổ bật tận gốc rễ không còn sót, thì dòng tương tục của hoa, quả, lá, mầm cũng bị cắt đứt. Cũng vậy, khi các tùy miên được đoạn trừ, dòng tương tục của triền cái bị cắt đứt, bị bịt lại, bị che đậy. Do đâu? Do trí tuệ. Vì thế, đức Thế Tôn đã nói ‘do trí tuệ mà chúng được bịt lại’. ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. “Thưa ngài, [Trưởng lão Ajita thưa,] trí tuệ và niệm, cùng với danh và sắc; con đã hỏi điều này, xin hãy giải thích cho con: nơi đâu chúng được đoạn diệt?” ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. “Này Ajita, câu hỏi mà ngươi đã hỏi, Ta sẽ trả lời cho ngươi. Nơi mà danh và sắc đoạn diệt không còn dư tàn; với sự diệt của thức, chính nơi đây chúng được đoạn diệt.” อยํ ปญฺเห อนุสนฺธึ ปุจฺฉติ. อนุสนฺธึ ปุจฺฉนฺโต กึ ปุจฺฉติ? อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ. ตีณิ จ สจฺจานิ สงฺขตานิ นิโรธธมฺมานิ ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค, นิโรโธ อสงฺขโต. ตตฺถ สมุทโย ทฺวีสุ ภูมีสุ ปหียติ ทสฺสนภูมิยา จ ภาวนาภูมิยา จ. ทสฺสเนน ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส, ภาวนาย สตฺต สํโยชนานิ ปหียนฺติ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา. เตธาตุเก อิมานิ ทส สํโยชนานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ. Vị này hỏi về sự liên kết trong câu hỏi. Khi hỏi về sự liên kết, vị ấy hỏi về điều gì? Về Vô dư y Niết-bàn giới (anupādisesa nibbānadhātu). Ba chân đế là pháp hữu vi (saṅkhata) và có tính chất đoạn diệt: khổ, tập, đạo; còn diệt đế là pháp vô vi (asaṅkhata). Trong đó, tập đế được đoạn trừ ở hai giai đoạn: giai đoạn kiến đạo (dassanabhūmi) và giai đoạn tu đạo (bhāvanābhūmi). Do kiến đạo, ba kiết sử được đoạn trừ: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ. Do tu đạo, bảy kiết sử được đoạn trừ: tham dục, sân hận, sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, và phần còn lại của vô minh. Trong ba cõi, có mười kiết sử này: năm hạ phần kiết sử và năm thượng phần kiết sử. ๑๒. ตตฺถ ตีณิ สํโยชนานิ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. สตฺต สํโยชนานิ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา อญฺญินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. ยํ ปน เอวํ ชานาติ ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ, อิทํ ขเย ญาณํ. ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ, อิทํ อนุปฺปาเท ญาณํ. อิมานิ ทฺเว ญาณานิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยญฺจ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ยญฺจ อญฺญินฺทฺริยํ, อิมานิ อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณนฺตสฺส นิรุชฺฌนฺติ, ตตฺถ ยญฺจ ขเย ญาณํ ยญฺจ อนุปฺปาเท ญาณํ, อิมานิ ทฺเว ญาณานิ เอกปญฺญา. 12. Trong đó, ba kiết sử – thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ – được đoạn diệt khi an trú vào Vị Tri Cụ Tri Căn (anaññātaññassāmītindriya). Bảy kiết sử – tham dục, sân hận, sắc ái, vô sắc ái, mạn, trạo cử, và phần còn lại của vô minh – được đoạn diệt khi an trú vào Cụ Tri Căn (aññindriya). Khi một người biết rằng: ‘Sanh của ta đã tận’, đây là Tận trí (khaye ñāṇa). Khi người ấy biết rằng: ‘Không còn trở lại trạng thái này nữa’, đây là Vô sanh trí (anuppāde ñāṇa). Hai trí này là Dĩ Tri Căn (aññātāvindriya). Trong đó, cả Vị Tri Cụ Tri Căn và Cụ Tri Căn, cả hai đều đoạn diệt đối với vị đạt được quả vị cao nhất, quả A-la-hán. Trong đó, cả Tận trí và Vô sanh trí, hai trí này là một trí tuệ duy nhất. อปิ จ อารมฺมณสงฺเกเตน ทฺเว นามานิ ลพฺภนฺติ, ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ ปชานนฺตสฺส ขเย ญาณนฺติ นามํ ลภติ, ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานนฺตสฺส [Pg.15] อนุปฺปาเท ญาณนฺติ นามํ ลภติ. สา ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา, ยถาทิฏฺฐํ อปิลาปนฏฺเฐน สติ. Hơn nữa, do sự quy ước về đối tượng mà có được hai tên gọi. Đối với người biết ‘Sanh của ta đã tận’, trí tuệ ấy được gọi là Tận trí. Đối với người biết ‘Không còn trở lại trạng thái này nữa’, trí tuệ ấy được gọi là Vô sanh trí. Nó là trí tuệ (paññā) theo nghĩa là tuệ tri, và là niệm (sati) theo nghĩa là không quên những gì đã được thấy. ๑๓. ตตฺถ เย ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อิทํ นามรูปํ. ตตฺถ เย ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา, อิทํ นามํ. ยานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปานิ, อิทํ รูปํ. ตทุภยํ นามรูปํ วิญฺญาณสมฺปยุตฺตํ ตสฺส นิโรธํ ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต อายสฺมา อชิโต ปารายเน เอวมาห – 13. Trong đó, năm thủ uẩn chính là danh sắc. Trong đó, các pháp có xúc là thứ năm, đó là danh. Năm căn là sắc, đó là sắc. Cả hai, danh và sắc, đều tương ưng với thức. Khi hỏi đức Thế Tôn về sự đoạn diệt của chúng, Trưởng lão Ajita đã nói trong phẩm Pārāyana như sau – ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. “Thưa ngài, trí tuệ và niệm, cùng với danh và sắc; con đã hỏi điều này, xin hãy giải thích cho con: nơi đâu chúng được đoạn diệt?” ตตฺถ สติ จ ปญฺญา จ จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ, สติ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยญฺจ สมาธินฺทฺริยญฺจ, ปญฺญา ทฺเว อินฺทฺริยานิ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ วีริยินฺทฺริยญฺจ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยา สทฺธาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ ฉนฺทสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ ฉนฺทสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺถ ยา วีริยาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีริยสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา จิตฺตาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา วีมํสาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีมํสาสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ วีมํสาสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. Ở đây, niệm và tuệ là bốn quyền; niệm là hai quyền: niệm quyền và định quyền; tuệ là hai quyền: tuệ quyền và tấn quyền. Sự tin tưởng, sự quyết tín ở trong bốn quyền này, đây là tín quyền. Ở đây, sự nhất tâm có dục làm chủ, đây là dục định. Khi tâm được định tĩnh, do sự trấn áp các phiền não bằng năng lực của sự thẩm sát hoặc bằng năng lực của sự tu tập, đây là sự từ bỏ. Ở đây, các hơi thở vô hơi thở ra, tầm và tứ, tưởng và thọ, các tư duy đồng sanh, đây là các hành. Như vậy, vị ấy tu tập thần túc thông được thành tựu bởi dục định và tinh tấn hành, là dục định có trước, và sự từ bỏ do trấn áp các phiền não, và các hành này, cả hai điều ấy, y cứ vào viễn ly, y cứ vào ly tham, y cứ vào đoạn diệt, hướng đến xả ly. Ở đây, sự nhất tâm có tinh tấn làm chủ, đây là tấn định... Tt... Ở đây, sự nhất tâm có tâm làm chủ, đây là tâm định... Tt... Ở đây, sự nhất tâm có thẩm sát làm chủ, đây là thẩm sát định. Khi tâm được định tĩnh, do sự trấn áp các phiền não bằng năng lực của sự thẩm sát hoặc bằng năng lực của sự tu tập, đây là sự từ bỏ. Ở đây, các hơi thở vô hơi thở ra, tầm và tứ, tưởng và thọ, các tư duy đồng sanh, đây là các hành. Như vậy, vị ấy tu tập thần túc thông được thành tựu bởi thẩm sát định và tinh tấn hành, là thẩm sát định có trước, và sự từ bỏ do trấn áp các phiền não, và các hành này, cả hai điều ấy, y cứ vào viễn ly, y cứ vào ly tham, y cứ vào đoạn diệt, hướng đến xả ly. ๑๔. สพฺโพ สมาธิ ญาณมูลโก ญาณปุพฺพงฺคโม ญาณานุปริวตฺติ. 14. Tất cả định có trí tuệ làm gốc rễ, có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ. ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร; ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา. Như trước, vậy sau; như sau, vậy trước. Như ngày, vậy đêm; như đêm, vậy ngày. อิติ [Pg.16] วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. ปญฺจินฺทฺริยานิ กุสลานิ จิตฺตสหภูนิ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน อุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺเต นิรุชฺฌมาเน นิรุชฺฌนฺติ. นามรูปญฺจ วิญฺญาณเหตุกํ วิญฺญาณปจฺจยา นิพฺพตฺตํ, ตสฺส มคฺเคน เหตุ อุปจฺฉินฺโน, วิญฺญาณํ อนาหารํ อนภินนฺทิตํ อปฺปฏิสนฺธิกํ ตํ นิรุชฺฌติ. นามรูปมปิ อเหตุ อปฺปจฺจยํ ปุนพฺภวํ น นิพฺพตฺตยติ. เอวํ วิญฺญาณสฺส นิโรธา ปญฺญา จ สติ จ นามรูปญฺจ นิรุชฺฌติ. เตนาห ภควา – Như vậy, vị ấy tu tập tâm có ánh sáng với tâm trí rộng mở, không bị bao trùm. Năm quyền thiện cùng sanh với tâm, khi tâm sanh thì chúng sanh, khi tâm diệt thì chúng diệt. Danh và sắc có thức làm nhân, do thức làm duyên mà được sanh ra. Nhân của thức ấy đã được đoạn trừ bởi đạo. Thức không có vật thực, không được hoan hỷ, không có tái sanh, thức ấy diệt. Danh và sắc cũng vậy, không có nhân, không có duyên, không tạo ra sự tái hữu. Như vậy, do sự diệt của thức mà tuệ, niệm, danh và sắc cũng diệt. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. Này Ajita, câu hỏi mà ngươi đã hỏi, Ta sẽ nói cho ngươi điều ấy; Nơi nào danh và sắc, được đoạn diệt không còn dư sót; Do sự diệt của thức, chính tại đây chúng được đoạn diệt. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ; เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ. Và những vị đã thẩm sát các pháp, [Trưởng lão Ajita thưa] và những vị hữu học còn nhiều ở đây; bậc Trí tuệ, khi được con hỏi, xin hãy nói cho con về hạnh kiểm của các vị ấy, thưa Ngài. ๑๕. อิมานิ ตีณิ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, เต ตโย ปญฺหา. กิสฺส? เสขาเสขวิปสฺสนาปุพฺพงฺคมปฺปหานโยเคน, เอวญฺหิ อาห. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส’’ติ อรหตฺตํ ปุจฺฉติ, ‘‘เย จ เสขา ปุถู อิธา’’ติ เสขํ ปุจฺฉติ, ‘‘เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ ปหานํ ปุจฺฉติ. 15. Ba câu này đã được hỏi, chúng là ba câu hỏi. Vì sao? Do sự liên kết với sự từ bỏ có minh sát đi trước của bậc hữu học và vô học, vì ngài đã nói như vậy. Với câu ‘Và những vị đã thẩm sát các pháp,’ ngài hỏi về A-la-hán quả. Với câu ‘và những vị hữu học còn nhiều ở đây,’ ngài hỏi về bậc hữu học. Với câu ‘bậc Trí tuệ, khi được con hỏi, xin hãy nói cho con về hạnh kiểm của các vị ấy, thưa Ngài,’ ngài hỏi về sự từ bỏ có minh sát đi trước. ตตฺถ วิสชฺชนา – Đây là lời giải đáp: ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา; กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. Không nên tham đắm trong các dục, [Thế Tôn dạy Ajita] tâm không nên bị vẩn đục; thiện xảo trong tất cả các pháp, vị Tỳ khưu có chánh niệm nên du hành. ภควโต สพฺพํ กายกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาคเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ. Đối với đức Thế Tôn, tất cả thân nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ; tất cả khẩu nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ; tất cả ý nghiệp đều có trí tuệ đi trước, tùy chuyển theo trí tuệ. Trong quá khứ, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại; trong tương lai, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại; trong hiện tại, tri kiến của Ngài không bị ngăn ngại. โก [Pg.17] จ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต? ยํ อนิจฺเจ ทุกฺเข อนตฺตนิ จ อญฺญาณํ อทสฺสนํ, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ยถา อิธ ปุริโส ตารกรูปานิ ปสฺเสยฺย, โน จ คณนสงฺเกเตน ชาเนยฺย, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. Và thế nào là sự ngăn ngại đối với tri kiến? Sự vô minh, sự không thấy biết về vô thường, khổ, và vô ngã, đây là sự ngăn ngại đối với tri kiến. Giống như một người ở đây có thể thấy hình dạng các vì sao, nhưng không biết chúng qua số đếm và ký hiệu, đây là sự ngăn ngại đối với tri kiến. ภควโต ปน อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาวรณญาณทสฺสนา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. ตตฺถ เสเขน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รกฺขิตพฺพํ เคธา จ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสา จ ปริยุฏฺฐานีเยสุ. ตตฺถ ยา อิจฺฉา มุจฺฉา ปตฺถนา ปิยายนา กีฬนา, ตํ ภควา นิวาเรนฺโต เอวมาห ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺยา’’ติ. Nhưng tri kiến của đức Thế Tôn thì không bị ngăn ngại, vì các đức Phật, các đức Thế Tôn có tri kiến không bị che lấp. Ở đây, bậc hữu học nên hộ trì tâm trong hai loại pháp: (tránh) tham lam trong các pháp đáng tham ái, và (tránh) sân hận trong các pháp gây phiền não. Ở đây, sự mong muốn, sự say đắm, sự ước vọng, sự yêu mến, sự vui đùa nào, đức Thế Tôn, trong khi ngăn cản điều đó, đã nói như vầy: ‘Không nên tham đắm trong các dục’. ‘‘มนสานาวิโล สิยา’’ติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ อาห. ตถา หิ เสโข อภิคิชฺฌนฺโต อสมุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ อุปฺปาเทติ, อุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ ผาตึ กโรติ. โย ปน อนาวิลสงฺกปฺโป อนภิคิชฺฌนฺโต วายมติ, โส อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. Bằng câu "Với tâm không vẩn đục", Ngài nói về sự phá hủy triền cái. Thật vậy, vị hữu học do tham đắm nên làm phát sanh phiền não chưa sanh, và làm cho phiền não đã sanh được tăng trưởng. Vị nào có chánh tư duy không bị vẩn đục, không tham đắm, nỗ lực, vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để cho các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để làm sanh khởi các pháp thiện chưa sanh. Vị ấy sanh khởi ý muốn, nỗ lực, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, quyết tâm để cho các pháp thiện đã sanh được an trú, không bị quên lãng, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn. ๑๖. กตเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, อิเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? อนุสยา อกุสลมูลานิ, อิเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ โสตาปนฺนสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. 16. Những pháp ác bất thiện chưa sanh là những gì? Dục tầm, sân tầm, hại tầm, đây là những pháp ác bất thiện chưa sanh. Những pháp ác bất thiện đã sanh là những gì? Các tùy miên, các căn bất thiện, đây là những pháp ác bất thiện đã sanh. Những pháp thiện chưa sanh là những gì? Những quyền của vị Dự lưu, đây là những pháp thiện chưa sanh. Những pháp thiện đã sanh là những gì? Những quyền của vị thứ tám (bậc Dự lưu hướng), đây là những pháp thiện đã sanh. เยน กามวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สตินฺทฺริยํ. เยน พฺยาปาทวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สมาธินฺทฺริยํ. เยน วิหึสาวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ วีริยินฺทฺริยํ. Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa dục tầm, đó là niệm quyền. Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa sân tầm, đó là định quyền. Nhờ quyền nào mà ngăn ngừa hại tầm, đó là tấn quyền. เยน [Pg.18] อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นาธิวาเสติ, อิทํ ปญฺญินฺทฺริยํ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. Nhờ quyền nào mà từ bỏ, loại trừ, làm cho chấm dứt, làm cho không còn hiện hữu, không dung chứa các pháp ác bất thiện đã sanh và đang sanh, đó là tuệ quyền. Sự tin tưởng, sự tin chắc vào bốn quyền này, đó là tín quyền. ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. วีริยินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. สตินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. สมาธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. ปญฺญินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอวํ เสโข สพฺเพหิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ อปฺปมตฺโต วุตฺโต ภควตา อนาวิลตาย มนสา. เตนาห ภควา ‘‘มนสานาวิโลสิยา’’ติ. Trong đó, tín quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chi phần của Dự lưu. Tấn quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chánh cần. Niệm quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn niệm xứ. Định quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn thiền. Tuệ quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn Thánh đế. Như vậy, vị hữu học không dể duôi với tất cả các pháp thiện đã được Đức Thế Tôn nói là có tâm không vẩn đục. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Với tâm không vẩn đục". ๑๗. ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ โลโก นาม ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. ตตฺถ กิเลสโลเกน ภวโลโก สมุทาคจฺฉติ, โส อินฺทฺริยานิ นิพฺพตฺเตติ, อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ เนยฺยสฺส ปริญฺญา ภวติ. สา ทุวิเธน อุปปริกฺขิตพฺพา ทสฺสนปริญฺญาย จ ภาวนาปริญฺญาย จ. ยทา หิ เสโข เญยฺยํ ปริชานาติ, ตทา นิพฺพิทาสหคเตหิ สญฺญามนสิกาเรหิ เนยฺยํ ปริญฺญาตํ ภวติ. ตสฺส ทฺเว ธมฺมา โกสลฺลํ คจฺฉนฺติ – ทสฺสนโกสลฺลญฺจ ภาวนาโกสลฺลญฺจ. 17. Trong câu "Thiện xảo trong tất cả các pháp", thế gian có ba loại: phiền não thế gian, hữu thế gian, và quyền thế gian. Trong đó, do phiền não thế gian mà hữu thế gian sanh khởi; vị ấy làm phát sanh các quyền; khi các quyền được tu tập, sự liễu tri đối với pháp cần biết sanh khởi. Sự liễu tri ấy cần được xem xét theo hai cách: kiến liễu tri và tu liễu tri. Khi vị hữu học liễu tri pháp cần biết, khi ấy pháp cần biết được liễu tri bằng tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán. Hai pháp của vị ấy đạt đến sự thiện xảo: kiến thiện xảo và tu thiện xảo. ตํ ญาณํ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺพํः อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา. ตตฺถ กตมา อภิญฺญา? ยํ ธมฺมานํ สลกฺขเณ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา จ อตฺถปฏิสมฺภิทา จ, อยํ อภิญฺญา. Trí tuệ ấy nên được biết theo năm cách: thắng trí, liễu tri, đoạn tận, tu tập, và chứng ngộ. Trong đó, thắng trí là gì? Trí tuệ về tự tướng của các pháp, tức là Pháp vô ngại giải và Nghĩa vô ngại giải, đây là thắng trí. ตตฺถ กตมา ปริญฺญา? เอวํ อภิชานิตฺวา ยา ปริชานนา ‘‘อิทํ กุสลํ, อิทํ อกุสลํ, อิทํ สาวชฺชํ, อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ กณฺหํ, อิทํ สุกฺกํ, อิทํ เสวิตพฺพํ, อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา, อิทํ ผลํ นิพฺพตฺเตนฺติ, เตสํ เอวํคหิตานํ อยํ อตฺโถ’’ติ, อยํ ปริญฺญา. Trong đó, liễu tri là gì? Sau khi đã biết như vậy, sự liễu tri rằng: "Đây là thiện, đây là bất thiện, đây là có tội, đây là vô tội, đây là đen, đây là trắng, điều này nên thực hành, điều này không nên thực hành, các pháp này được hiểu như vậy sẽ tạo ra quả này, đối với những pháp được hiểu như vậy đây là ý nghĩa", đây là liễu tri. เอวํ ปริชานิตฺวา ตโย ธมฺมา อวสิฏฺฐา ภวนฺติ ปหาตพฺพา ภาเวตพฺพา สจฺฉิกาตพฺพา จ. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ปหาตพฺพา? เย อกุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา? เย กุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ยํ อสงฺขตํ. โย เอวํ ชานาติ อยํ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล [Pg.19] กลฺยาณตากุสโล ผลตากุสโล, อายกุสโล อปายกุสโล อุปายกุสโล มหตา โกสลฺเลน สมนฺนาคโตติ, เตนาห ภควา ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ. Sau khi liễu tri như vậy, còn lại ba pháp: pháp cần đoạn tận, pháp cần tu tập, và pháp cần chứng ngộ. Trong đó, những pháp cần đoạn tận là gì? Là những pháp bất thiện. Trong đó, những pháp cần tu tập là gì? Là những pháp thiện. Trong đó, những pháp cần chứng ngộ là gì? Là pháp vô vi. Người nào biết như vậy, vị ấy được gọi là người thiện xảo về nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về sự tốt đẹp, thiện xảo về quả, thiện xảo về lợi ích, thiện xảo về bất lợi, thiện xảo về phương tiện, là người có sự thiện xảo to lớn. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Thiện xảo trong tất cả các pháp". ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ เตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหิภาเว สเตน สมฺปชาเนน วิหาตพฺพํ. อิมา ทฺเว จริยา อนุญฺญาตา ภควตา เอกา วิสุทฺธานํ, เอกา วิสุชฺฌนฺตานํ. เก วิสุทฺธา? อรหนฺโต. เก วิสุชฺฌนฺตา? เสกฺขา. กตกิจฺจานิ หิ อรหโต อินฺทฺริยานิ. ยํ โพชฺฌํ, ตํ จตุพฺพิธํ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาภิสมเยน สมุทยสฺส ปหานาภิสมเยน มคฺคสฺส ภาวนาภิสมเยน นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมเยน, อิทํ จตุพฺพิธํ โพชฺฌํ โย เอวํ ชานาติ, อยํ วุจฺจติ สโต อภิกฺกมติ สโต ปฏิกฺกมติ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส. เตนาห ภควา ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ, เตนาห – Về câu "Tỳ khưu chánh niệm du hành", vị tỳ khưu ấy vì mục đích an trú lạc trong hiện tại, phải an trú với chánh niệm và tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui, khi nhìn thẳng, khi nhìn nghiêng, khi co tay, khi duỗi tay, khi mang y tăng-già-lê, bát và y, khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm, khi đại tiện, tiểu tiện, khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, khi thức, khi nói, khi im lặng. Hai hạnh này đã được Đức Thế Tôn cho phép: một cho những vị đã thanh tịnh, một cho những vị đang thanh tịnh. Ai là những vị đã thanh tịnh? Các vị A-la-hán. Ai là những vị đang thanh tịnh? Các vị hữu học. Vì rằng các quyền của vị A-la-hán đã làm xong việc cần làm. Điều cần giác ngộ có bốn loại: giác ngộ bằng cách liễu tri khổ, giác ngộ bằng cách đoạn tận tập, giác ngộ bằng cách tu tập đạo, giác ngộ bằng cách chứng ngộ diệt. Người nào biết bốn loại điều cần giác ngộ này như vậy, vị ấy được gọi là người đi tới với chánh niệm, đi lui với chánh niệm, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Tỳ khưu chánh niệm du hành", do đó Ngài nói – ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา; กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. Thế Tôn dạy: ‘Này Ajita, không nên tham đắm trong các dục, tâm không nên bị vẩn đục. Vị tỳ-khưu thành thạo trong tất cả các pháp, có chánh niệm, nên du hành.’ เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ, เอวํ วิสชฺชิตพฺพํ. สุตฺตสฺส จ อนุคีติ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ สมาเนตพฺพา. อตฺถาปคตํ หิ พฺยญฺชนํ สมฺผปฺปลาปํ ภวติ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย ภวติ, ตสฺมา อตฺถพฺยญฺชนูเปตํ สงฺคายิตพฺพํ. สุตฺตญฺจ ปวิจินิตพฺพํ. กึ อิทํ สุตฺตํ อาหจฺจ วจนํ อนุสนฺธิวจนํ นีตตฺถํ เนยฺยตฺถํ สํกิเลสภาคิยํ นิพฺเพธภาคิยํ อเสกฺขภาคิยํ? กุหึ อิมสฺส สุตฺตสฺส สพฺพานิ สจฺจานิ ปสฺสิตพฺพานิ, อาทิมชฺฌปริโยสาเนติ? เอวํ สุตฺตํ ปวิเจตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีตี’’ติ. Nên hỏi như vậy, nên trả lời như vậy. Và phần tụng theo của kinh nên được làm cho tương ứng cả về nghĩa lẫn văn tự. Vì văn tự mà không có nghĩa thì trở thành lời nói vô ích. Nghĩa của câu cú và văn tự được đặt sai cũng trở nên khó hiểu, do đó, nên trùng tụng (kinh) có đầy đủ cả nghĩa và văn tự. Và nên thẩm xét kinh. Kinh này là gì? Lời nói trực tiếp (āhacca vacanaṃ)? Lời nói có liên kết (anusandhivacanaṃ)? Kinh có nghĩa liễu nghĩa (nītatthaṃ)? Kinh có nghĩa bất liễu nghĩa (neyyatthaṃ)? Kinh thuộc phần phiền não (saṃkilesabhāgiyaṃ)? Kinh thuộc phần thấu triệt (nibbedhabhāgiyaṃ)? Kinh thuộc phần vô học (asekkhabhāgiyaṃ)? Ở đâu trong kinh này, tất cả các chân lý nên được thấy? Ở phần đầu, phần giữa, và phần cuối. Nên thẩm xét kinh như vậy. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Điều đã được hỏi và điều đã được trả lời, và phần tụng theo của kinh.’ นิยุตฺโต วิจโย หาโร. Phương pháp Thẩm Xét (Vicaya Hāra) đã được trình bày. ๓. ยุตฺติหารวิภงฺโค 3. Phân tích Phương pháp Lý Luận (Yuttihāra). ๑๘. ตตฺถ [Pg.20] กตโม ยุตฺติหาโร? ‘‘สพฺเพสํ หาราน’’นฺติ, อยํ ยุตฺติหาโร. กึ โยชยติ ? จตฺตาโร มหาปเทสา พุทฺธาปเทโส สงฺฆาปเทโส สมฺพหุลตฺเถราปเทโส เอกตฺเถราปเทโส. อิเม จตฺตาโร มหาปเทสา, ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ, ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ. 18. Trong đó, phương pháp Lý Luận là gì? Câu kệ ‘Sabbesaṃ hārānaṃ’ chính là phương pháp Lý Luận. Nó liên kết điều gì? Bốn Đại Chứng Cứ: chứng cứ từ Đức Phật, chứng cứ từ Tăng đoàn, chứng cứ từ nhiều vị trưởng lão, chứng cứ từ một vị trưởng lão. Đây là bốn Đại Chứng Cứ. Những câu cú và văn tự ấy nên được áp dụng vào Kinh, đối chiếu trong Luật, và đặt vào trong Pháp tánh. กตมสฺมึ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กตมสฺมึ วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ? ราควินเย โทสวินเย โมหวินเย. กตมิสฺสํ ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ? ปฏิจฺจสมุปฺปาเท. ยทิ จตูสุ อริยสจฺเจสุ อวตรติ, กิเลสวินเย สนฺทิสฺสติ, ธมฺมตญฺจ น วิโลเมติ, เอวํ อาสเว น ชเนติ. จตูหิ มหาปเทเสหิ ยํ ยํ ยุชฺชติ, เยน เยน ยุชฺชติ, ยถา ยถา ยุชฺชติ, ตํ ตํ คเหตพฺพํ. Nên được áp dụng vào Kinh nào? Vào Bốn Thánh Đế. Nên được đối chiếu trong Luật nào? Trong luật điều phục tham, luật điều phục sân, luật điều phục si. Nên được đặt vào trong Pháp tánh nào? Vào Lý Duyên Khởi. Nếu nó đi vào Bốn Thánh Đế, tương ứng với luật điều phục phiền não, và không trái ngược với Pháp tánh, thì nó không làm phát sinh các lậu hoặc. Bất cứ điều gì tương hợp với bốn Đại Chứng Cứ, bằng bất cứ lý do nào nó tương hợp, theo bất cứ cách nào nó tương hợp, thì điều đó nên được chấp nhận. ๑๙. ปญฺหํ ปุจฺฉิเตน กติ ปทานิ ปญฺเหติ ปทโส ปริโยคาหิตพฺพํ วิเจตพฺพํ? ยทิ สพฺพานิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ จตฺตาริ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ตีณิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ทฺเว ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ เอกํ ปทํ เอกํ อตฺถํ อภิวทติ, เอโก ปญฺโห. ตํ อุปปริกฺขมาเนน อญฺญาตพฺพํ กึ อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา, อุทาหุ อิเมสํ ธมฺมานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถา สา เทวตา ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. 19. Người hỏi một câu hỏi nên thẩm xét và xem xét từng từ: có bao nhiêu từ là một câu hỏi? Nếu tất cả các từ đều diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu bốn từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu ba từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu hai từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Hoặc nếu một từ diễn tả một nghĩa, đó là một câu hỏi. Khi xem xét kỹ, nên biết rằng: những pháp này có nghĩa khác nhau và văn tự khác nhau, hay những pháp này có một nghĩa và chỉ có văn tự là khác nhau? Ví dụ như thế nào? Giống như vị thiên nhân kia hỏi Thế Tôn một câu hỏi. ‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต; เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ. ‘Thế gian bị cái gì đánh bại, thế gian bị cái gì bao vây? Bị mũi tên nào đâm vào, và luôn bị cái gì thiêu đốt?’ อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ตโย ปญฺหา กถํ ญายติ? ภควา หิ เทวตาย วิสชฺเชติ. Bốn câu này đã được hỏi. Chúng là ba câu hỏi. Làm sao biết được điều này? Vì Thế Tôn đã trả lời vị thiên nhân. ‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต; ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ. ‘Thế gian bị thần chết đánh bại, bị tuổi già bao vây; bị mũi tên ái dục đâm vào, và luôn bị lòng ham muốn thiêu đốt.’ ๒๐. ตตฺถ [Pg.21] ชรา จ มรณญฺจ อิมานิ ทฺเว สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. ชรายํ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ, มรณํ วโย. ตตฺถ ชราย จ มรณสฺส จ อตฺถโต นานตฺตํ. เกน การเณน, คพฺภคตาปิ หิ มียนฺติ, น จ เต ชิณฺณา ภวนฺติ. อตฺถิ จ เทวานํ มรณํ, น จ เตสํ สรีรานิ ชีรนฺติ. สกฺกเตว ชราย ปฏิกมฺมํ กาตุํ, น ปน สกฺกเต มรณสฺส ปฏิกมฺมํ กาตุํ อญฺญตฺเรว อิทฺธิมนฺตานํ อิทฺธิวิสยา. ยํ ปนาห ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณติ ทิสฺสนฺติ วีตราคา ชีรนฺตาปิ มียนฺตาปิ. ยทิ จ ยถา ชรามรณํ, เอวํ ตณฺหาปิ สิยา. เอวํ สนฺเต สพฺเพ โยพฺพนฏฺฐาปิ วิคตตณฺหา สิยุํ. ยถา จ ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น จ สิยา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น หิ ชรามรณํ ทุกฺขสฺส สมุทโย, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย. ยถา จ ตณฺหา มคฺควชฺฌา, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา มคฺควชฺฌํ. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. ยทิ จ สนฺทิสฺสติ ยุตฺติสมารูฬฺหํ อตฺถโต จ อญฺญตฺตํ, พฺยญฺชนโตปิ คเวสิตพฺพํ. 20. Trong đó, già và chết, hai điều này là đặc tính của pháp hữu vi. Sự khác đi của cái đang tồn tại là già, sự hoại diệt là chết. Trong đó, già và chết có ý nghĩa khác nhau. Vì lý do gì? Vì ngay cả những chúng sinh trong bào thai cũng chết, mà chúng chưa già. Chư thiên cũng có cái chết, nhưng thân thể của họ không già đi. Có thể chữa trị được tuổi già, nhưng không thể chữa trị được cái chết, ngoại trừ phạm vi thần thông của những người có thần thông. Về câu ‘bị mũi tên ái dục đâm vào’, người ta thấy những vị đã đoạn tận tham ái vẫn già đi và chết đi. Nếu ái dục cũng giống như già và chết, thì tất cả những người đang ở tuổi thanh xuân đều sẽ không còn ái dục. Và như ái dục là nguyên nhân của khổ, thì già và chết cũng sẽ là nguyên nhân của khổ. Nhưng già và chết không phải là nguyên nhân của khổ, mà ái dục mới là nguyên nhân của khổ. Và như ái dục bị đoạn trừ bởi đạo, thì già và chết cũng sẽ bị đoạn trừ bởi đạo. Bằng lý luận này và các lý do khác, nên tìm kiếm sự khác biệt. Nếu sự khác biệt về nghĩa được xác lập và phù hợp với lý luận, thì cũng nên tìm kiếm sự khác biệt về văn tự. สลฺโลติ วา ธูปายนนฺติ วา อิเมสํ ธมฺมานํ อตฺถโต เอกตฺตํ. น หิ ยุชฺชติ อิจฺฉาย จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. ตณฺหาย อธิปฺปาเย อปริปูรมาเน นวสุ อาฆาตวตฺถูสุ โกโธ จ อุปนาโห จ อุปฺปชฺชติ. อิมาย ยุตฺติยา ชราย จ มรณสฺส จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. Dù là ‘mũi tên’ hay ‘sự thiêu đốt’, những pháp này có cùng một ý nghĩa. Vì không hợp lý khi cho rằng ham muốn (icchā) và ái dục (taṇhā) có ý nghĩa khác nhau. Khi ý muốn của ái dục không được thỏa mãn, sân hận và oán thù phát sinh trong chín căn cứ của sự phẫn nộ. Bằng lý luận này, (chứng tỏ rằng) già, chết, và ái dục có ý nghĩa khác nhau. ยํ ปนิทํ ภควตา ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, อิทํ ภควตา พาหิรานํ วตฺถูนํ อารมฺมณวเสน ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, สพฺพา หิ ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา สพฺโพ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขเณน เอกลกฺขโณ, อปิ จ อุปาทานวเสน อญฺญมญฺญานิ นามานิ ลภติ, กฏฺฐคฺคีติปิ ติณคฺคีติปิ สกลิกคฺคีติปิ โคมยคฺคีติปิ ถุสคฺคีติปิ สงฺการคฺคีติปิ, สพฺโพ หิ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขโณว. เอวํ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา, อปิ ตุ อารมฺมณอุปาทานวเสน อญฺญมญฺเญหิ นาเมหิ อภิลปิตา อิจฺฉาอิติปิ ตณฺหาอิติปิ สลฺโลอิติปิ ธูปายนาอิติปิ สริตาอิติปิ วิสตฺติกาอิติปิ สิเนโหอิติปิ กิลมโถอิติปิ ลตาอิติปิ มญฺญนาอิติปิ พนฺโธอิติปิ อาสาอิติปิ ปิปาสาอิติปิ อภินนฺทนาอิติปิ, อิติ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา จ เววจเน วุตฺตา. Điều này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng hai tên gọi là dục (icchā) và ái (taṇhā). Điều này được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng hai tên gọi là dục và ái tùy theo đối tượng là các vật bên ngoài. Thật vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng. Giống như tất cả lửa đều có cùng một đặc tính là đặc tính nóng, nhưng tùy theo vật liệu cháy mà nó có những tên gọi khác nhau, như lửa củi, lửa cỏ, lửa dăm bào, lửa phân bò, lửa trấu, lửa rác; thật vậy, tất cả lửa đều có đặc tính nóng. Cũng vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng, nhưng tùy theo đối tượng làm chỗ bám víu mà nó được gọi bằng những tên khác nhau: là dục (icchā), ái (taṇhā), mũi tên (salla), sự hun đốt (dhūpāyanā), dòng sông (saritā), sự lan tỏa (visattikā), tình thương (sineha), sự mệt mỏi (kilamatha), dây leo (latā), sự tưởng (maññanā), sự trói buộc (bandha), hy vọng (āsā), khát khao (pipāsā), sự vui thích (abhinandanā). Như vậy, tất cả ái đều có cùng một đặc tính là đặc tính nuốt chửng. Và như đã được nói trong phần đồng nghĩa. ‘‘อาสา [Pg.22] จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา; อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลกา’’ติ. Sự mong mỏi, sự khao khát, và sự vui thích, những dòng sông an trú trong nhiều giới, phát sinh từ gốc rễ là vô minh, được gọi tên khác nhau; tất cả đã được ta đoạn trừ cùng với gốc rễ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. ยถาห ภควา – รูเป ติสฺส อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส. เอวํ เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส สพฺพํ สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. เอวํ ยุชฺชติ. Đây là những từ đồng nghĩa của ái. Như đức Thế Tôn đã nói: 'Này Tissa, đối với người chưa ly tham, chưa ly dục, chưa ly ái, chưa ly khát, chưa ly nhiệt não trong sắc.' Tương tự đối với thọ, tưởng, các hành, và thức, đối với người chưa ly tham, chưa ly dục, chưa ly ái, chưa ly khát, chưa ly nhiệt não. Toàn bộ bài kinh nên được triển khai rộng ra. Đây là những từ đồng nghĩa của ái. Như vậy là hợp lý. ๒๑. สพฺโพ ทุกฺขูปจาโร กามตณฺหาสงฺขารมูลโก, น ปน ยุชฺชติ สพฺโพ นิพฺพิทูปจาโร กามตณฺหาปริกฺขารมูลโก. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. 21. Mọi sự khởi lên của khổ đều có gốc rễ là hành động do dục ái, nhưng không hợp lý (khi nói rằng) mọi sự khởi lên của yếm ly đều có gốc rễ là các vật phụ thuộc của dục ái. Bằng sự hợp lý này, cần phải tìm hiểu với những lý do khác nhau. ยถา หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อสุภํ เทสยติ, โทสจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เทสยติ. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ เทสยติ. ยทิ หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ เทเสยฺย. สุขํ วา ปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุขํ วา ปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ วา ปหานํ เทเสยฺย, น ยุชฺชติ เทสนา. เอวํ ยํ กิญฺจิ ราคสฺส อนุโลมปฺปหานํ โทสสฺส อนุโลมปฺปหานํ โมหสฺส อนุโลมปฺปหานํ. สพฺพํ ตํ วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพํ. ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ. Giống như đức Thế Tôn thuyết về bất tịnh cho người có tham tánh, đức Thế Tôn thuyết về tâm từ cho người có sân tánh. Đức Thế Tôn thuyết về duyên khởi cho người có si tánh. Thật vậy, nếu đức Thế Tôn thuyết về từ tâm giải thoát cho người có tham tánh, hoặc thuyết về lạc đạo và độn thắng trí, hoặc lạc đạo và tốc thắng trí, hoặc sự đoạn trừ có minh sát dẫn đầu, thì bài pháp đó không hợp lý. Như vậy, bất cứ điều gì là sự đoạn trừ thuận theo tham, sự đoạn trừ thuận theo sân, sự đoạn trừ thuận theo si, tất cả những điều đó cần được xem xét bằng phương pháp trạch pháp và kết hợp bằng phương pháp hợp lý. Chừng nào còn là địa hạt của trí tuệ. เมตฺตาวิหาริสฺส สโต พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, พฺยาปาโท ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กรุณาวิหาริสฺส สโต วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเหสา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. มุทิตา วิหาริสฺส สโต อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, อรติ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาวิหาริสฺส สโต ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, ราโค ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อนิมิตฺตวิหาริสฺส สโต นิมิตฺตานุสารี เตน เตเนว วิญฺญาณํ ปวตฺตตีติ น ยุชฺชติ เทสนา[Pg.23], นิมิตฺตํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อสฺมีติ วิคตํ อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ. อถ จ ปน เม กิสฺมีติ กถสฺมีติ วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Đối với người đang an trú trong tâm từ, (nói rằng) sân sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sân đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm bi, (nói rằng) sự hãm hại sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sự hãm hại đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm hỷ, (nói rằng) sự bất mãn sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) sự bất mãn đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong tâm xả, (nói rằng) tham sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) tham đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang an trú trong vô tướng, (nói rằng) thức đi theo tướng sẽ khởi lên do chính những tướng đó, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) tướng đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. (Quan niệm) 'Tôi là' đã được loại bỏ, tôi không thấy 'Đây là tôi'. Tuy nhiên, (nói rằng) mũi tên hoài nghi 'Tôi là gì? Tôi là thế nào?' sẽ chiếm lĩnh tâm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) mũi tên hoài nghi 'thế này hay thế kia' đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt, bài pháp này hợp lý. ยถา วา ปน ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต กามราคพฺยาปาทา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิตกฺกสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต วิตกฺกวิจารสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาสุขสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต ปีติสุขสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา, อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธิสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากาสานญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Hoặc nữa, đối với người đang nhập Sơ thiền, (nói rằng) dục tham và sân dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với tầm dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Nhị thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với tầm và tứ dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với xả và lạc dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Tam thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với hỷ và lạc dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với sự thanh tịnh của niệm do xả dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. Đối với người đang nhập Tứ thiền, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với xả dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi cùng với Không vô biên xứ dẫn đến sự suy giảm, bài pháp này không hợp lý; (nói rằng) chúng dẫn đến sự thù thắng, bài pháp này hợp lý. อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากิญฺจญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Đối với người đã nhập Không Vô Biên Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với sắc đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Thức Vô Biên Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. Đối với người đã nhập Thức Vô Biên Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Không Vô Biên Xứ đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Vô Sở Hữu Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. อากิญฺจญฺญายตนํ [Pg.24] สมาปนฺนสฺส สโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต สญฺญูปจารา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. สญฺญาเวทยิตนิโรธสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ น จ อภินีหารํ ขมตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ อถ จ อภินีหารํ ขมตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Đối với người đã nhập Vô Sở Hữu Xứ, (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Thức Vô Biên Xứ đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. Đối với người đã nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, (nói rằng) các hành tướng của tưởng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng hợp lý. Hoặc (nói rằng) các tưởng và tác ý đi kèm với Diệt Thọ Tưởng Định đưa đến sự thoái giảm là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) chúng đưa đến sự thù thắng là lời thuyết giảng hợp lý. (Nói rằng) tâm đã được rèn luyện thuần thục mà không thể hướng đến thắng trí là lời thuyết giảng không hợp lý; (nói rằng) tâm đã được rèn luyện thuần thục lại có thể hướng đến thắng trí là lời thuyết giảng hợp lý. เอวํ สพฺเพ นวสุตฺตนฺตา ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ ยถาสตฺถุสาสนํ สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพาติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘สพฺเพสํ หารานํ ยา ภูมิ โย จ โคจโร เตส’’นฺติ. Như vậy, tất cả chín loại kinh điển cần được thẩm sát từ mọi phương diện bằng phương pháp Thẩm Sát, đúng theo Pháp, đúng theo Luật, đúng theo lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư, rồi được liên kết bằng phương pháp Hợp Lý. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Đối với tất cả các phương pháp, đâu là nền tảng và đâu là đối tượng của chúng’. นิยุตฺโต ยุตฺติ หาโร. Phương pháp Hợp Lý đã được trình bày. ๔. ปทฏฺฐานหารวิภงฺโค 4. Phân tích về phương pháp Nhân Cận. ๒๒. ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หาโร? ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ, อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. กึ เทเสติ? สพฺพธมฺมยาถาวอสมฺปฏิเวธลกฺขณา อวิชฺชา, ตสฺสา วิปลฺลาสา ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, ตสฺสา ปิยรูปํ สาตรูปํ ปทฏฺฐานํ. ปตฺถนลกฺขโณ โลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานํ ปทฏฺฐานํ. วณฺณสณฺฐานพฺยญฺชนคฺคหณลกฺขณา สุภสญฺญา, ตสฺสา อินฺทฺริยา สํวโร ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสอุปคมนลกฺขณา สุขสญฺญา, ตสฺสา อสฺสาโท ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ อสมนุปสฺสนลกฺขณา นิจฺจสญฺญา, ตสฺสา วิญฺญาณํ ปทฏฺฐานํ. อนิจฺจสญฺญาทุกฺขสญฺญาอสมนุปสฺสนลกฺขณา อตฺตสญฺญา, ตสฺสา นามกาโย ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมสมฺปฏิเวธลกฺขณา วิชฺชา, ตสฺสา สพฺพํ เนยฺยํ ปทฏฺฐานํ. จิตฺตวิกฺเขปปฏิสํหรณลกฺขโณ สมโถ, ตสฺส อสุภา ปทฏฺฐานํ. อิจฺฉาวจรปฏิสํหรณลกฺขโณ อโลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. อพฺยาปชฺชลกฺขโณ [Pg.25] อโทโส, ตสฺส ปาณาติปาตา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. วตฺถุอวิปฺปฏิปตฺติลกฺขโณ อโมโห, ตสฺส สมฺมาปฏิปตฺติ ปทฏฺฐานํ. วินีลกวิปุพฺพกคหณลกฺขณา อสุภสญฺญา, ตสฺสา นิพฺพิทา ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสปริชานนลกฺขณา ทุกฺขสญฺญา, ตสฺสา เวทนา ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ สมนุปสฺสนลกฺขณา อนิจฺจสญฺญา, ตสฺสา อุปฺปาทวยา ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมอภินิเวสลกฺขณา อนตฺตสญฺญา, ตสฺสา ธมฺมสญฺญา ปทฏฺฐานํ. 22. Trong số đó, phương pháp Nhân Cận là gì? ‘Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp,’ đây là phương pháp Nhân Cận. Ngài thuyết gì? Vô minh có đặc tính không thông suốt như thật tất cả các pháp, nhân cận của nó là các điên đảo. Tham ái có đặc tính nuốt chửng, nhân cận của nó là sắc khả ái, sắc khả ý. Tham có đặc tính mong cầu, nhân cận của nó là sự lấy của không cho. Tịnh tưởng có đặc tính nắm bắt màu sắc, hình dáng, và tướng mạo, nhân cận của nó là sự không phòng hộ các căn. Lạc tưởng có đặc tính đi đến xúc hữu lậu, nhân cận của nó là sự hưởng thụ. Thường tưởng có đặc tính không quán xét các pháp có đặc tính hữu vi, nhân cận của nó là thức. Ngã tưởng có đặc tính không quán xét tưởng về vô thường và tưởng về khổ, nhân cận của nó là danh thân. Minh có đặc tính thông suốt tất cả các pháp, nhân cận của nó là tất cả những gì cần được biết. Chỉ có đặc tính dẹp trừ sự phóng dật của tâm, nhân cận của nó là (quán) bất tịnh. Vô tham có đặc tính dẹp trừ sự buông thả theo dục vọng, nhân cận của nó là sự từ bỏ lấy của không cho. Vô sân có đặc tính không sân hận, nhân cận của nó là sự từ bỏ sát sanh. Vô si có đặc tính không sai lầm về thực tại, nhân cận của nó là sự thực hành chân chánh. Tưởng về bất tịnh, nhân cận của nó là sự nhàm chán. Tưởng về khổ có đặc tính liễu tri xúc hữu lậu, nhân cận của nó là khổ. Tưởng về vô thường có đặc tính quán xét các pháp có đặc tính hữu vi, nhân cận của nó là sự sanh diệt. Tưởng về vô ngã có đặc tính không chấp thủ tất cả các pháp, nhân cận của nó là tưởng về các pháp. ปญฺจ กามคุณา กามราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รูปราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ฉฏฺฐายตนํ ภวราคสฺส ปทฏฺฐานํ, นิพฺพตฺตภวานุปสฺสิตา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. โอกปฺปนลกฺขณา สทฺธา อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา จ, อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท สมฺปสีทนปจฺจุปฏฺฐาโน จ. อภิปตฺถิยนลกฺขณา สทฺธา, ตสฺสา อเวจฺจปสาโท ปทฏฺฐานํ. อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท, ตสฺส สทฺธา ปทฏฺฐานํ. อารมฺภลกฺขณํ วีริยํ, ตสฺส สมฺมปฺปธานํ ปทฏฺฐานํ. อปิลาปนลกฺขณา สติ, ตสฺสา สติปฏฺฐานํ ปทฏฺฐานํ. เอกคฺคลกฺขโณ สมาธิ, ตสฺส ฌานานิ ปทฏฺฐานํ. ปชานนลกฺขณา ปญฺญา, ตสฺสา สจฺจานิ ปทฏฺฐานํ. Năm dục trưởng dưỡng là nhân cận của dục ái. Năm căn có sắc là nhân cận của sắc ái. Xứ thứ sáu là nhân cận của hữu ái. Sự quán xét đời sống hiện hữu là nhân cận của năm thủ uẩn. Việc tạo phước trong quá khứ là nhân cận của trí kiến. Tín có đặc tính tin tưởng và có sự quyết đoán là hiện trạng; tịnh tín có đặc tính không vẩn đục và có sự trong sạch là hiện trạng. Tín có đặc tính mong mỏi, nhân cận của nó là niềm tin bất động. Tịnh tín có đặc tính không vẩn đục, nhân cận của nó là tín. Tấn có đặc tính khởi sự, nhân cận của nó là chánh cần. Niệm có đặc tính không trôi nổi, nhân cận của nó là niệm xứ. Định có đặc tính nhất tâm, nhân cận của nó là các thiền. Tuệ có đặc tính biết rõ, nhân cận của nó là các sự thật. อปโร นโย, อสฺสาทมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร, ตสฺส อวิชฺชา ปทฏฺฐานํ. สจฺจสมฺโมหนลกฺขณา อวิชฺชา, สา สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ. ปุนพฺภววิโรหณลกฺขณา สงฺขารา, เต วิญฺญาณสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกนิพฺพตฺติลกฺขณํ วิญฺญาณํ, ตํ นามรูปสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสงฺฆาตลกฺขณํ นามรูปํ, ตํ ฉฬายตนสฺส ปทฏฺฐานํ. อินฺทฺริยววตฺถานลกฺขณํ ฉฬายตนํ, ตํ ผสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จกฺขุรูปวิญฺญาณสนฺนิปาตลกฺขโณ ผสฺโส, โส เวทนาย ปทฏฺฐานํ. อิฏฺฐานิฏฺฐอนุภวนลกฺขณา เวทนา, สา ตณฺหาย ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, สา อุปาทานสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกํ อุปาทานํ, ตํ ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสมฺภวนลกฺขโณ ภโว, โส ชาติยา ปทฏฺฐานํ. ขนฺธปาตุภวนลกฺขณา ชาติ, สา ชราย ปทฏฺฐานํ. อุปธิปริปากลกฺขณา ชรา, สา มรณสฺส ปทฏฺฐานํ. ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทลกฺขณํ มรณํ, ตํ โสกสฺส ปทฏฺฐานํ. อุสฺสุกฺกการโก โสโก, โส ปริเทวสฺส ปทฏฺฐานํ[Pg.26]. ลาลปฺปการโก ปริเทโว, โส ทุกฺขสฺส ปทฏฺฐานํ. กายสํปีฬนํ ทุกฺขํ, ตํ โทมนสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จิตฺตสํปีฬนํ โทมนสฺสํ, ตํ อุปายาสสฺส ปทฏฺฐานํ. โอทหนการโก อุปายาโส, โส ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ภวงฺคานิ ยทา สมคฺคานิ นิพฺพตฺตานิ ภวนฺติ โส ภโว, ตํ สํสารสฺส ปทฏฺฐานํ. นิยฺยานิกลกฺขโณ มคฺโค, โส นิโรธสฺส ปทฏฺฐานํ. Một phương pháp khác: Tác ý không như lý có đặc tính là tác ý đến sự khoái lạc, vô minh là nhân gần của nó. Vô minh có đặc tính là mê mờ về các chân lý, nó là nhân gần của các hành. Các hành có đặc tính là làm nảy mầm trong đời sống mới, chúng là nhân gần của thức. Thức có đặc tính là sự sinh khởi của hóa sanh, nó là nhân gần của danh sắc. Danh sắc có đặc tính là sự kết hợp của thân danh và thân sắc, nó là nhân gần của sáu xứ. Sáu xứ có đặc tính là sự phân định các quyền, nó là nhân gần của xúc. Xúc có đặc tính là sự hội hợp của nhãn, sắc và nhãn thức, nó là nhân gần của thọ. Thọ có đặc tính là sự cảm nghiệm điều khả ý và không khả ý, nó là nhân gần của ái. Ái có đặc tính là sự nuốt chửng, nó là nhân gần của thủ. Thủ là hóa sanh, nó là nhân gần của hữu. Hữu có đặc tính là sự phát sinh của thân danh và thân sắc, nó là nhân gần của sanh. Sanh có đặc tính là sự xuất hiện của các uẩn, nó là nhân gần của già. Già có đặc tính là sự chín muồi của các chấp thủ, nó là nhân gần của chết. Chết có đặc tính là sự đoạn tuyệt của mạng quyền, nó là nhân gần của sầu. Sầu là cái tạo ra sự lo âu, nó là nhân gần của bi. Bi là cái tạo ra sự than khóc, nó là nhân gần của khổ. Khổ là sự bức bách của thân, nó là nhân gần của ưu. Ưu là sự bức bách của tâm, nó là nhân gần của não. Não là cái tạo ra sự thiêu đốt, nó là nhân gần của hữu. Khi các chi phần của hữu này hòa hợp và được thành tựu, đó là hữu, nó là nhân gần của luân hồi. Đạo có đặc tính là sự xuất ly, nó là nhân gần của sự diệt. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, อตฺตญฺญุตา ปุพฺเพกตปุญฺญตาย ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพกตปุญฺญตา ปติรูปเทสวาสสฺส ปทฏฺฐานํ, ปติรูปเทสวาโส สปฺปุริสูปนิสฺสยสฺส ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย อตฺตสมฺมาปณิธานสฺส ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ สีลานํ ปทฏฺฐานํ, สีลานิ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺส ปทฏฺฐานํ, ปาโมชฺชํ ปีติยา ปทฏฺฐานํ, ปีติ ปสฺสทฺธิยา ปทฏฺฐานํ, ปสฺสทฺธิ สุขสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขํ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ, สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ, ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาย ปทฏฺฐานํ, นิพฺพิทา วิราคสฺส ปทฏฺฐานํ, วิราโค วิมุตฺติยา ปทฏฺฐานํ. วิมุตฺติ วิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย โย โกจิ ปจฺจโย, สพฺโพ โส ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ. Sự biết các bến đỗ là nhân gần của sự biết điều đã thấm nhuần, sự biết điều đã thấm nhuần là nhân gần của sự biết điều đã đạt được, sự biết điều đã đạt được là nhân gần của sự biết mình, sự biết mình là nhân gần của việc có công đức đã làm từ trước, việc có công đức đã làm từ trước là nhân gần của việc sống ở nơi thích hợp, việc sống ở nơi thích hợp là nhân gần của việc thân cận bậc chân nhân, việc thân cận bậc chân nhân là nhân gần của việc tự mình hướng đến điều chân chánh, việc tự mình hướng đến điều chân chánh là nhân gần của các giới, các giới là nhân gần của sự không hối hận, sự không hối hận là nhân gần của sự hân hoan, sự hân hoan là nhân gần của hỷ, hỷ là nhân gần của khinh an, khinh an là nhân gần của lạc, lạc là nhân gần của định, định là nhân gần của tri kiến như thật, tri kiến như thật là nhân gần của sự nhàm chán, sự nhàm chán là nhân gần của sự ly tham, sự ly tham là nhân gần của giải thoát. Giải thoát là nhân gần của tri kiến giải thoát. Như vậy, bất cứ cận y duyên nào, bất cứ duyên nào, tất cả đều là nhân gần. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: 'Bậc Chiến Thắng thuyết Pháp'. นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หาโร. Hàra về nhân gần đã được trình bày. ๕. ลกฺขณหารวิภงฺโค 5. Phân tích về Hàra Đặc tính. ๒๓. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หาโร? ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ, อยํ ลกฺขโณ หาโร. กึ ลกฺขยติ? เย ธมฺมา เอกลกฺขณา, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถาห ภควา – 23. Trong các hàra ấy, hàra về đặc tính là gì? 'Khi một pháp được nói đến', đây là hàra về đặc tính. Nó chỉ ra điều gì? Những pháp nào có cùng một đặc tính, khi một pháp trong các pháp ấy được nói đến, thì các pháp còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Ví dụ như thế nào? Như Đức Thế Tôn đã dạy – ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนวฏฺฐิตํ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ปภงฺคุ ปรโต ทุกฺขํ พฺยสนํ จลนํ กุกฺกุฬํ สงฺขารํ วธกํ อมิตฺตมชฺเฌ. อิมสฺมึ จกฺขุสฺมึ วุตฺเต อวสิฏฺฐานิ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วุตฺตานิ ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺพานิ หิ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณานิ. ยถา จาห ภควา – 'Này các Tỳ khưu, con mắt là không bền vững, là tạm bợ, là nhỏ nhoi, là hoại diệt, là kẻ khác, là khổ, là tai họa, là dao động, là than hồng, là pháp hữu vi, là kẻ sát nhân, ở giữa kẻ thù. Khi con mắt này được nói đến, các nội xứ còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Vì lý do gì? Vì tất cả sáu nội xứ đều có cùng một đặc tính là kẻ sát nhân. Và như Đức Thế Tôn đã dạy – ‘‘อตีเต[Pg.27], ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย จาคาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺช. อิมสฺมึ รูปกฺขนฺเธ วุตฺเต อวสิฏฺฐา ขนฺธา วุตฺตา ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺเพ หิ ปญฺจกฺขนฺธา ยมโกวาทสุตฺเต วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณา วุตฺตา. ยถา จาห ภควา – 'Này Rādha, đối với sắc trong quá khứ, hãy không luyến tiếc; chớ có hoan hỷ sắc trong tương lai; hãy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly sắc trong hiện tại. Khi sắc uẩn này được nói đến, các uẩn còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Vì lý do gì? Vì trong kinh Yamakovāda, tất cả năm uẩn được nói là có cùng một đặc tính là kẻ sát nhân. Và như Đức Thế Tôn đã dạy – ‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตาสติ; อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน’’. 'Và những ai thường xuyên nỗ lực tinh cần trong niệm thân; họ không làm theo điều không nên làm, (và) là những người kiên trì trong việc nên làm'. อิติ กายคตาย สติยา วุตฺตาย วุตฺตา ภวนฺติ เวทนาคตา สติ จิตฺตคตา ธมฺมคตา จ. ตถา ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มุตํ วาติ วุตฺเต วุตฺตํ ภวติ วิญฺญาตํ. ยถา จาห ภควา – Như vậy, khi niệm hướng về thân được nói đến, niệm hướng về thọ, niệm hướng về tâm, và niệm hướng về pháp cũng được xem là đã được nói đến. Tương tự, khi nói 'bất cứ điều gì được thấy, hoặc được nghe, hoặc được cảm nhận', thì 'điều được biết' cũng được xem là đã được nói đến. Và như Đức Thế Tôn đã dạy – ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ‘‘อาตาปี’’ติ วีริยินฺทฺริยํ, ‘‘สมฺปชาโน’’ติ ปญฺญินฺทฺริยํ, ‘‘สติมา’’ติ สตินฺทฺริยํ, ‘‘วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ สมาธินฺทฺริยํ, เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. Do đó, này Tỳ khưu, ở đây ngươi hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. 'Nhiệt tâm' là cần quyền, 'tỉnh giác' là tuệ quyền, 'chánh niệm' là niệm quyền, 'nhiếp phục tham ưu ở đời' là định quyền. Như vậy, đối với người sống quán thân trên thân, bốn niệm xứ đi đến sự viên mãn trong tu tập. Vì lý do gì? Do bốn quyền có cùng một đặc tính. ๒๔. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจ พลานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ พเลสุ ภาวิยมาเนสุ สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ ภาวิยมาเนสุ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, สพฺเพว โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, สพฺเพ หิ โพธงฺคมา โพธิปกฺขิยา เนยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. 24. Khi bốn niệm xứ được tu tập, bốn chánh cần đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bốn chánh cần được tu tập, bốn như ý túc đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bốn như ý túc được tu tập, năm quyền đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi năm quyền được tu tập, năm lực đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi năm lực được tu tập, bảy giác chi đi đến sự viên mãn của sự tu tập; khi bảy giác chi được tu tập, Thánh đạo Tám ngành đi đến sự viên mãn của sự tu tập; tất cả các pháp giác chi, trợ Bồ-đề đều đi đến sự viên mãn của sự tu tập. Do nguyên nhân nào? Vì tất cả các pháp giác chi, trợ Bồ-đề đều có cùng một đặc tính là đặc tính đưa đến sự thoát ly, do có cùng một đặc tính ấy nên chúng đi đến sự viên mãn của sự tu tập. เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ วิปลฺลาสา ปหียนฺติ, อาหารา [Pg.28] จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อุปาทาเนหิ อนุปาทาโน ภวติ, โยเคหิ จ วิสํยุตฺโต ภวติ, คนฺเถหิ จ วิปฺปยุตฺโต ภวติ, อาสเวหิ จ อนาสโว ภวติ, โอเฆหิ จ นิตฺถิณฺโณ ภวติ, สลฺเลหิ จ วิสลฺโล ภวติ, วิญฺญาณฏฺฐิติโย จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อคติคมเนหิ น อคตึ คจฺฉติ, เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. Cũng vậy, các pháp bất thiện do có cùng một đặc tính nên đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt. Khi bốn niệm xứ được tu tập, các điên đảo bị đoạn trừ, và bốn món ăn của vị ấy đi đến sự liễu tri, vị ấy trở nên không còn chấp thủ bởi các thủ, và không còn bị ràng buộc bởi các bộc phược, và không còn bị trói buộc bởi các triền phược, và không còn lậu hoặc bởi các lậu hoặc, và vượt thoát khỏi các bộc lưu, và không còn mũi tên phiền não, và các thức trú của vị ấy đi đến sự liễu tri, vị ấy không đi vào đường không nên đi bởi các thiên vị. Cũng vậy, các pháp bất thiện do có cùng một đặc tính nên đi đến sự đoạn trừ, sự chấm dứt. ยตฺถ วา ปน รูปินฺทฺริยํ เทสิตํ, เทสิตา ตตฺเถว รูปธาตุ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺจายตนํ. ยตฺถ วา ปน สุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขสมุทโย จ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน ทุกฺขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขญฺจ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน อทุกฺขมสุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สพฺโพ จ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. เกน การเณน, อทุกฺขมสุขาย หิ เวทนาย อวิชฺชา อนุเสติ. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. โส จ สราคสโทสสโมหสํกิเลสปกฺเขน หาตพฺโพ, วีตราควีตโทสวีตโมหอริยธมฺเมหิ หาตพฺโพ. Lại nữa, ở nơi nào sắc quyền được thuyết giảng, ở chính nơi đó sắc giới, sắc uẩn, và sắc xứ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào lạc thọ được thuyết giảng, ở nơi đó lạc quyền, hỷ quyền, và Thánh đế về Tập khởi của khổ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào khổ thọ được thuyết giảng, ở nơi đó khổ quyền, ưu quyền, và Thánh đế về Khổ cũng được thuyết giảng. Lại nữa, ở nơi nào thọ không khổ không lạc được thuyết giảng, ở nơi đó xả quyền và toàn bộ Duyên khởi được thuyết giảng. Do nguyên nhân nào? Vì vô minh ngủ ngầm trong thọ không khổ không lạc. Do vô minh duyên hành, do hành duyên thức, do thức duyên danh sắc, do danh sắc duyên sáu xứ, do sáu xứ duyên xúc, do xúc duyên thọ, do thọ duyên ái, do ái duyên thủ, do thủ duyên hữu, do hữu duyên sanh, do sanh duyên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Và điều ấy cần được hiểu theo phương diện ô nhiễm có tham, có sân, có si; cần được hiểu bằng các Thánh pháp ly tham, ly sân, ly si. เอวํ เย ธมฺมา เอกลกฺขณา กิจฺจโต จ ลกฺขณโต จ สามญฺญโต จ จุตูปปาตโต จ, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ. Như vậy, những pháp nào có cùng đặc tính về phương diện phận sự, về phương diện trạng thái, về phương diện tướng chung, và về phương diện sanh diệt, thì trong những pháp ấy, khi một pháp được nói đến, các pháp còn lại cũng được xem là đã được nói đến. Do đó, Tôn giả Đại Ca-chiên-diên đã nói: “khi một pháp được nói đến”. นิยุตฺโต ลกฺขโณ หาโร. Phương pháp về đặc tính đã được trình bày xong. ๖. จตุพฺยูหหารวิภงฺโค 6. Phân tích về Phương pháp Bốn Cách Sắp Xếp. ๒๕. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หาโร? ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ อยํ. พฺยญฺชเนน สุตฺตสฺส เนรุตฺตญฺจ อธิปฺปาโย จ นิทานญฺจ ปุพฺพาปรสนฺธิ จ คเวสิตพฺโพ[Pg.29]. ตตฺถ กตมํ เนรุตฺตํ, ยา นิรุตฺติปทสํหิตา, ยํ ธมฺมานํ นามโส ญาณํ. ยทา หิ ภิกฺขุ อตฺถสฺส จ นามํ ชานาติ, ธมฺมสฺส จ นามํ ชานาติ, ตถา ตถา นํ อภินิโรเปติ. อยญฺจ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล เทสนากุสโล อตีตาธิวจนกุสโล อนาคตาธิวจนกุสโล ปจฺจุปฺปนฺนาธิวจนกุสโล อิตฺถาธิวจนกุสโล ปุริสาธิวจนกุสโล นปุํสกาธิวจนกุสโล เอกาธิวจนกุสโล อเนกาธิวจนกุสโล, เอวํ สพฺพานิ กาตพฺพานิ ชนปทนิรุตฺตานิ สพฺพา จ ชนปทนิรุตฺติโย. อยํ นิรุตฺติปทสํหิตา. 25. Trong đó, phương pháp bốn cách sắp xếp là gì? Chính là điều này: “ngữ nguyên và chủ ý”. Cần phải tìm hiểu về kinh qua văn tự về ngữ nguyên, chủ ý, nhân duyên, và sự liên kết trước sau. Trong đó, ngữ nguyên là gì? Đó là ngữ nguyên liên quan đến từ, là sự hiểu biết các pháp qua danh xưng. Vì khi vị Tỳ khưu biết danh xưng của ý nghĩa và biết danh xưng của pháp, vị ấy trình bày danh xưng đó theo cách này hay cách khác. Và vị này được gọi là người thiện xảo về ý nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn tự, thiện xảo về ngữ nguyên, thiện xảo về trước sau, thiện xảo về thuyết giảng, thiện xảo về quy ước quá khứ, thiện xảo về quy ước vị lai, thiện xảo về quy ước hiện tại, thiện xảo về quy ước nữ tính, thiện xảo về quy ước nam tính, thiện xảo về quy ước trung tính, thiện xảo về quy ước số ít, thiện xảo về quy ước số nhiều. Như vậy, tất cả các phương ngữ địa phương cần được sử dụng, và tất cả các phương ngữ địa phương. Đây là ngữ nguyên liên quan đến từ. ๒๖. ตตฺถ กตโม อธิปฺปาโย? 26. Trong đó, chủ ý là gì? ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล ; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. “Pháp thật sự hộ trì người hành pháp, như chiếc lọng lớn che chở trong mùa mưa. Đây là quả báu của pháp được thực hành tốt đẹp, người hành pháp không đi đến ác thú.” อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อปาเยหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn giải thoát khỏi các cõi khổ, những người ấy sẽ là người hành pháp. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. ‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ; เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ. “Như tên trộm bị bắt tại nơi đột nhập, bị giết và bị trói bởi chính hành vi của mình; cũng vậy, chúng sanh này sau khi chết, ở đời sau, bị giết và bị trói bởi chính hành vi của mình.” อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? สญฺเจตนิกานํ กตานํ กมฺมานํ อุปจิตานํ ทุกฺขเวทนียานํ อนิฏฺฐํ อสาตํ วิปากํ ปจฺจนุภวิสฺสตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? (Chúng sanh) sẽ phải trải nghiệm quả không mong muốn, không hài lòng của những nghiệp có tác ý, đã được làm, đã được tích lũy, đưa đến cảm thọ khổ. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ. “Người nào, trong khi tìm kiếm hạnh phúc cho chính mình, lại dùng gậy gộc làm hại các chúng sanh vốn mong cầu hạnh phúc, thì sau khi chết, người ấy không có được hạnh phúc.” อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย สุเขน อตฺถิกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปาปกมฺมํ น กริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. Ở đây, chủ ý của Đức Thế Tôn là gì? Những ai có nhu cầu về hạnh phúc, những người ấy sẽ không làm ác nghiệp. Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. ‘‘มิทฺธี [Pg.30] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. “Khi một người trở nên hôn trầm, ăn nhiều, ngủ nhiều, nằm lăn qua lộn lại, như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, người ngu si ấy lại đi vào bào thai lần này đến lần khác.” อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ชรามรเณน อฏฺฏิยิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ภวิสฺสนฺติ โภชเน มตฺตญฺญุโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสเลสุ ธมฺเมสุ สคารวา จ สพฺรหฺมจารีสุ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสูติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. Ở đây, ý chỉ của đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn nhàm chán sự già và chết, họ sẽ là những người biết tiết độ trong ăn uống, hộ trì các căn, chuyên tâm thực hành sự tỉnh thức trong canh đầu và canh cuối của đêm, là những người thực hành minh sát trong các thiện pháp, và có lòng tôn kính đối với các vị đồng phạm hạnh, cả trưởng lão, tân tỳ khưu, và trung tỳ khưu. Đây là ý chỉ của đức Thế Tôn ở đây. ‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ; อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา’’ติ. Không phóng dật là con đường bất tử, phóng dật là con đường của tử thần. Người không phóng dật thì không chết, kẻ phóng dật thì như đã chết. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อมตปริเยสนํ ปริเยสิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต อปฺปมตฺตา วิหริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. อยํ อธิปฺปาโย. Ở đây, ý chỉ của đức Thế Tôn là gì? Những ai muốn tìm cầu pháp bất tử, họ sẽ sống không phóng dật. Đây là ý chỉ của đức Thế Tôn ở đây. Đây là ý chỉ. ๒๗. ตตฺถ กตมํ นิทานํ? ยถา โส ธนิโย โคปาลโก ภควนฺตํ อาห – 27. Trong ấy, nhân duyên là gì? Như khi người chăn bò Dhaniya ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng – ‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ; อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ. Người có con vui với con, người có bò cũng vui với bò như vậy. Quả vậy, các sở hữu là niềm vui của con người, người không có sở hữu thì không có niềm vui. ภควา อาห – Đức Thế Tôn nói – ‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ; อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ. Người có con sầu muộn vì con, người có bò cũng sầu muộn vì bò như vậy. Quả vậy, các sở hữu là nỗi sầu muộn của con người, người không có sở hữu thì không sầu muộn. อิมินา [Pg.31] วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรํ ปริคฺคหํ อุปธิ อาหา’’ติ. ยถา จ มาโร ปาปิมา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา ปุถุสิลํ ปาเตสิ, ภควา อาห – Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói sở hữu bên ngoài là upadhi (sở thủ).' Và như khi Ác ma Māra đã xô một tảng đá lớn từ núi Gijjhakūṭa, đức Thế Tôn đã nói – ‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ; เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิตํ. Dầu cho ngươi có làm rung chuyển toàn bộ núi Gijjhakūṭa, đối với các bậc Chánh Giác, những vị đã chơn chánh giải thoát, không hề có sự dao động. นภํ ผเลยฺยปฺปถวี จเลยฺย, สพฺเพว ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ; สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ กมฺปเยยฺยุํ, อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ. Bầu trời có thể vỡ, đất có thể rung chuyển, tất cả chúng sanh có thể kinh hoàng, mũi tên có thể đâm vào ngực, các bậc Chánh Giác không tạo ra sự bảo vệ trong các upadhi (các uẩn). อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา กายํ อุปธึ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói thân này là upadhi.' Và như Ngài đã nói – ‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ; สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ. Bậc trí không nói rằng sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng cỏ babbaja là bền chặt; mà sự quyến luyến say đắm mãnh liệt đối với ngọc báu, hoa tai, đối với con cái và vợ chồng. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิเรสุ วตฺถูสุ ตณฺหํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về ái dục đối với các đối tượng bên ngoài.' Và như Ngài đã nói – ‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ. Bậc trí nói rằng sự trói buộc ấy mới là bền chặt, nó kéo xuống, lỏng lẻo, nhưng khó thoát ra. Cắt đứt được cả sự trói buộc ấy, họ ra đi, không còn luyến tiếc, từ bỏ dục lạc. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên ngoài.' Và như Ngài đã nói – ‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ทุคฺคนฺธํ เทหนิสฺสิตํ; ปคฺฆรนฺตํ ทิวา รตฺตึ, พาลานํ อภินนฺทิต’’นฺติ. (Thân này) bệnh hoạn, bất tịnh, hôi thối, có mùi hôi, nương vào thân, rỉ chảy ngày đêm, được kẻ ngu si ưa thích. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên trong.' Và như Ngài đã nói – ‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.32] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา; สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ. Hãy cắt đứt ái luyến của tự thân, như tay ngắt đóa hoa súng mùa thu. Hãy tu tập chính con đường an tịnh, Niết-bàn đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. อิทํ นิทานํ. Do sự việc này, do nhân duyên này, được hiểu như vầy: 'Ở đây, đức Thế Tôn đã nói về sự đoạn trừ ái dục đối với các đối tượng bên trong.' Đây là nhân duyên. ตตฺถ กตโม ปุพฺพาปรสนฺธิ. ยถาห – Trong ấy, sự liên kết trước sau là gì? Như Ngài đã nói – ‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา; ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข; ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ. Mù quáng vì dục, bị lưới bao phủ, bị mái che ái dục che đậy; bị trói buộc bởi sự phóng dật, như cá trong miệng đó. Chúng đi theo già và chết, như bê con còn bú sữa đi theo mẹ. อยํ กามตณฺหา วุตฺตา. สา กตเมน ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ? ยถาห – Dục ái này đã được nói đến. Nó liên kết với (lời dạy) trước sau nào? Như Ngài đã nói – ‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ; อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ. Người tham ái không biết lợi ích, người tham ái không thấy pháp. Khi tham ái chế ngự một người, khi ấy có bóng tối mịt mù. อิติ อนฺธตาย จ สญฺฉนฺนตาย จ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยญฺจาห กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตาติ. ยญฺจาห รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสตีติ, อิเมหิ ปเทหิ ปริยุฏฺฐาเนหิ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยํ อนฺธการํ, อยํ ทุกฺขสมุทโย, ยา จ ตณฺหา โปโนภวิกา, ยญฺจาห กามาติ อิเม กิเลสกามา. ยญฺจาห ชาลสญฺฉนฺนาติ เตสํ เยว กามานํ ปโยเคน ปริยุฏฺฐานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา กิเลสวเสน จ ปริยุฏฺฐานวเสน จ ตณฺหาพนฺธนํ วุตฺตํ. เย เอทิสิกา, เต ชรามรณํ อนฺเวนฺติ, อยํ ภควตา ยถานิกฺขิตฺตคาถาพเลน ทสฺสิตา ชรามรณมนฺเวนฺตีติ. Như vậy, chính ái dục ấy đã được nói đến qua (trạng thái) mù quáng và bị bao phủ. Và điều Ngài đã nói: 'Mù quáng vì dục, bị lưới bao phủ, bị mái che ái dục che đậy.' Và điều Ngài đã nói: 'Người tham ái không biết lợi ích, người tham ái không thấy pháp,' chính ái dục ấy đã được nói đến qua những từ ngữ và những phiền não này. Cái gọi là bóng tối, đây là tập đế của khổ; và ái dục đưa đến tái sanh, và điều Ngài nói là 'dục', đây là các dục phiền não. Và điều Ngài nói 'bị lưới bao phủ' là chỉ ra phiền não do sự thực hành chính những dục ấy. Do đó, sự trói buộc của ái dục được nói đến theo phương diện phiền não và theo phương diện sự ám ảnh của phiền não. Những ai như vậy, họ đi theo già và chết. Điều này đã được đức Thế Tôn chỉ ra bằng sức mạnh của bài kệ đã được trình bày: 'Chúng đi theo già và chết.' ‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิตี จ นตฺถิ, สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต; ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ, น วิชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ. Vị nào không còn hý luận và trạng thái dừng lại, đã vượt qua dây trói và thanh chắn, vị Mâu-ni không còn ái dục, đang đi lại ấy, thế gian cùng với chư thiên không thể biết được. ปปญฺจา นาม ตณฺหาทิฏฺฐิมานา, ตทภิสงฺขตา จ สงฺขารา. ฐิติ นาม อนุสยา. สนฺทานํ นาม ตณฺหาย ปริยุฏฺฐานํ, ยานิ ฉตฺตึสตณฺหาย ชาลินิยา [Pg.33] วิจริตานิ. ปลิโฆ นาม โมโห. เย จ ปปญฺจา สงฺขารา ยา จ ฐิติ ยํ สนฺทานญฺจ ยํ ปลิฆญฺจ โย เอตํ สพฺพํ สมติกฺกนฺโต, อยํ วุจฺจติ นิตฺตณฺโห อิติ. 'Hý luận' (papañca) là ái, tà kiến, và ngã mạn, và các hành do chúng tạo tác. 'Trạng thái dừng lại' (ṭhiti) là các tùy miên. 'Dây trói' (sandāna) là sự ám ảnh của ái dục, tức là ba mươi sáu dòng ái dục vận hành như lưới. 'Thanh chắn' (paligha) là si. Vị nào đã vượt qua tất cả những điều này: các hành hý luận, trạng thái dừng lại, dây trói, và thanh chắn, vị ấy được gọi là 'người không còn ái dục'. ๒๘. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานสงฺขารา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียา วา อุปปชฺชเวทนียา วา อปราปริยเวทนียา วา, เอวํ ตณฺหา ติวิธํ ผลํ เทติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. เอวํ ภควา อาห ‘‘ยํ โลภปกตํ กมฺมํ กโรติ กาเยน วา วาจาย วา มนสา วา, ตสฺส วิปากํ อนุโภติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ วา กมฺมํ อุปปชฺชเวทนียํ วา กมฺมํ อปราปริยายเวทนียํ วา กมฺมํ, เอวํ กมฺมํ ติธา วิปจฺจติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. ยถาห – 28. Ở đây, các pháp hành phiền não hoặc là được cảm thọ trong hiện tại, hoặc là được cảm thọ trong đời sau, hoặc là được cảm thọ trong các đời sau nữa; như vậy, ái cho quả theo ba cách: hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa. Như vậy, đức Thế Tôn đã dạy: ‘Nghiệp nào được làm do tham, được thực hiện bằng thân, hoặc bằng khẩu, hoặc bằng ý, người ấy cảm thọ quả của nghiệp ấy hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Ở đây, phiền não hoặc là nghiệp được cảm thọ trong hiện tại, hoặc là nghiệp được cảm thọ trong đời sau, hoặc là nghiệp được cảm thọ trong các đời sau nữa; như vậy, nghiệp chín muồi theo ba cách: hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa. Như đã được nói: ‘‘ยญฺเจ พาโล อิธ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, ตสฺส ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม วิปากํ ปฏิสํเวเทติ อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ปฏิสงฺขานพเลน ปหาตพฺพํ, สงฺขารา ทสฺสนพเลน, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ภาวนาพเลน ปหาตพฺพานีติ เอวํ ตณฺหาปิ ติธา ปหียติ. ยา นิตฺตณฺหาตา อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. เภทา กายสฺส อยํ อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. ‘Nếu kẻ ngu ở đời này là người sát sanh... cho đến... là người có tà kiến, người ấy cảm thọ quả của nghiệp ấy hoặc trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong các đời sau nữa.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Ở đây, phiền não cần được đoạn trừ bằng sức mạnh của sự thẩm sát, các pháp hành (cần được đoạn trừ) bằng sức mạnh của sự thấy biết, ba mươi sáu hành xứ của ái cần được đoạn trừ bằng sức mạnh của sự tu tập; như vậy, ái cũng được đoạn trừ theo ba cách. Trạng thái không còn ái, đây là hữu dư y Niết-bàn giới. Sau khi thân hoại, đây là vô dư y Niết-bàn giới. ปปญฺโจ นาม วุจฺจติ อนุพนฺโธ. ยญฺจาห ภควา ‘‘ปปญฺเจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ อารพฺภา’’ติ. ยญฺจาห ภควา – ‘‘อตีเต, ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺชา’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. โย จาปิ ปปญฺโจ เย จ สงฺขารา ยา จ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนสฺส อภินนฺทนา, อิทํ เอกตฺถํ. อปิ จ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ อกฺขเรหิ อญฺญมญฺเญหิ พฺยญฺชเนหิ อปริมาณา ธมฺมเทสนา วุตฺตา ภควตา. เอวํ สุตฺเตน สุตฺตํ สํสนฺทยิตฺวา ปุพฺพาปเรน สทฺธึ โยชยิตฺวา สุตฺตํ นิทฺทิฏฺฐํ ภวติ. Sự trói buộc được gọi là hý luận. Và đức Thế Tôn đã dạy: ‘Người ấy hý luận về sắc pháp trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, được nhận biết bởi nhãn thức.’ Và đức Thế Tôn đã dạy: ‘Này Rādha, hãy không luyến tiếc sắc trong quá khứ, chớ hoan hỷ sắc trong vị lai, hãy thực hành để nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ sắc trong hiện tại.’ Lời dạy này của đức Thế Tôn phù hợp với trước và sau. Bất cứ hý luận nào, bất cứ pháp hành nào, và bất cứ sự hoan hỷ nào đối với (sắc) trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, những điều này là một. Hơn nữa, giáo pháp vô lượng đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bằng những từ khác nhau, những chữ khác nhau, những câu khác nhau. Như vậy, kinh được chỉ rõ bằng cách kết nối kinh này với kinh khác, bằng cách liên kết với (lời dạy) trước và sau. โส จายํ ปุพฺพาปโร สนฺธิ จตุพฺพิโธ อตฺถสนฺธิ พฺยญฺชนสนฺธิ เทสนาสนฺธิ นิทฺเทสสนฺธีติ. Sự kết nối trước và sau này có bốn loại: sự kết nối về nghĩa, sự kết nối về văn tự, sự kết nối về pháp thoại, và sự kết nối về sự chỉ dẫn. ตตฺถ [Pg.34] อตฺถสนฺธิ ฉปฺปทานิ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมตา ปญฺญตฺตีติ. Trong đó, sự kết nối về nghĩa có sáu phần: sự tóm tắt, sự tuyên bố, sự giải thích, sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, và sự chế định. พฺยญฺชนสนฺธิ ฉปฺปทานิ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโสติ. Sự kết nối về văn tự có sáu phần: chữ cái, từ, câu, hình thức, ngữ nguyên, và sự chỉ dẫn. เทสนาสนฺธิ น จ ปถวึ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อาปํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ เตชํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ วายุํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อากาสานญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ วิญฺญาณญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อากิญฺจญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อิมํ โลกํ นิสฺสาย…เป… น จ ปรโลกํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. ยมิทํ อุภยมนฺตเรน ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ มนสานุจินฺติตํ, ตมฺปิ นิสฺสาย น ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. อยํ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิเตน จิตฺเตน น ญายติ ฌายนฺโต. Sự kết nối về pháp thoại: Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào đất; và (vẫn) thiền định. Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào nước; và (vẫn) thiền định, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào lửa; và (vẫn) thiền định, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào gió; và (vẫn) thiền định. Không y cứ vào Không vô biên xứ... cho đến... không y cứ vào Thức vô biên xứ... cho đến... không y cứ vào Vô sở hữu xứ... cho đến... không y cứ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ... cho đến... không y cứ vào thế giới này... cho đến... Vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào thế giới bên kia; và (vẫn) thiền định. Bất cứ những gì ở giữa hai (thế giới) này, được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận biết, được đạt đến, được tìm cầu, được tầm tứ, được suy xét, được tâm tư duy, vị thiền giả thiền định, nhưng không y cứ vào đó; và (vẫn) thiền định. Vị ấy, trong khi thiền định, không thể được biết đến bởi thế gian cùng với chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, bởi chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người, với tâm không y cứ. ยถา มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสนฺโต น ชานาติ น ปสฺสติ. โส หิ ปปญฺจาตีโต ตณฺหาปหาเนน ทิฏฺฐินิสฺสโยปิสฺส นตฺถิ. ยถา จ โคธิกสฺส, เอวํ วกฺกลิสฺส สเทวเกน โลเกน สมารเกน สพฺรหฺมเกน สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิตจิตฺตา น ญายนฺติ ฌายมานา. อยํ เทสนาสนฺธิ. Giống như ác ma Māra, khi tìm kiếm thức của thiện nam tử Godhika, đã không biết, không thấy. Vị ấy quả thật đã vượt qua hý luận; do đoạn trừ ái, vị ấy cũng không có sự y cứ vào tà kiến. Giống như trường hợp của Godhika, cũng vậy đối với Vakkali, thế gian cùng với chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người, không thể biết được những vị có tâm không y cứ, đang thiền định. Đây là sự kết nối về pháp thoại. ตตฺถ กตมา นิทฺเทสสนฺธิ? นิสฺสิตจิตฺตา อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา กิเลเสน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โวทาเนน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา สํสารปฺปวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สํสารนิวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สมเถน จ วิปสฺสนาย จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสติยา จ อสมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สติยา จ สมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อโยนิยา [Pg.35] จ อโยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โยนิยา จ โยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา โกสชฺเชน จ โทวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา วีริยารมฺเภน จ โสวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสฺสทฺธิเยน จ ปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธาย จ อปฺปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสทฺธมฺมสฺสวเนน จ อสํวรเณน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธมฺมสฺสวเนน จ สํวเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา อนภิชฺฌาย จ อพฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา นีวรเณหิ จ สํโยชนิเยหิ จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา ราควิราคาย จ เจโตวิมุตฺติยา อวิชฺชาวิราคาย จ ปญฺญาวิมุตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิยา จ สสฺสตทิฏฺฐิยา จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สอุปาทิเสสาย จ อนุปาทิเสสาย จ นิพฺพานธาตุยา นิทฺทิสิตพฺพา. อยํ นิทฺเทสสนฺธิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ. Trong ấy, sự liên kết chỉ định là gì? (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phương diện bất thiện, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi phương diện thiện. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phiền não, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi sự trong sạch. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi sự luân chuyển trong vòng luân hồi, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi sự chấm dứt luân hồi. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi ái và vô minh, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi chỉ và quán. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi vô tàm và vô quý, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tàm và quý. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi thất niệm và bất tri, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi niệm và tỉnh giác. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi phi lý và phi lý tác ý, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi như lý và như lý tác ý. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi lười biếng và khó dạy, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tinh tấn và dễ dạy. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi bất tín và phóng dật, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tín và không phóng dật. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi nghe phi diệu pháp và không phòng hộ, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi nghe diệu pháp và phòng hộ. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi tham lam và sân hận, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi không tham lam và không sân hận. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi các triền cái và các pháp kiết sử, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi tâm giải thoát do ly tham và tuệ giải thoát do ly vô minh. (Những người) có tâm nương tựa nên được chỉ định bởi đoạn kiến và thường kiến, (những người) có tâm không nương tựa nên được chỉ định bởi hữu dư y niết-bàn giới và vô dư y niết-bàn giới. Đây là sự liên kết chỉ định. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: 'Đó là ý nghĩa của từ ngữ học'. นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หาโร. Phương pháp trình bày bốn thành phần đã được kết hợp. ๗. อาวฏฺฏหารวิภงฺโค 7. Phân tích phương pháp trình bày tuần hoàn ๒๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หาโร? ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ อยํ. 29. Trong ấy, phương pháp trình bày tuần hoàn là gì? Đó là 'trong một nhân gần'. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน; ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ. “Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi, hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật; hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy.” ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ปทฏฺฐานานิ เทสนา. “Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi” là nhân gần của tinh tấn. “Hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật” là nhân gần của định. “Hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy” là nhân gần của tuệ. “Hãy nỗ lực, hãy ra khỏi” là nhân gần của tấn quyền. “Hãy chuyên cần trong giáo pháp của Phật” là nhân gần của định quyền. “Hãy phá tan đạo quân của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy” là nhân gần của tuệ quyền. Những nhân gần này là sự thuyết giảng. อยุญฺชนฺตานํ วา สตฺตานํ โยเค, ยุญฺชนฺตานํ วา อารมฺโภ. Hoặc là sự thực hành cho các chúng sanh không chuyên cần, hoặc là sự khởi đầu cho các chúng sanh đang chuyên cần. ตตฺถ เย น ยุญฺชนฺติ, เต ปมาทมูลกา น ยุญฺชนฺติ. โส ปมาโท ทุวิโธ ตณฺหามูลโก อวิชฺชามูลโก จ. ตตฺถ อวิชฺชามูลโก เยน [Pg.36] อญฺญาเณน นิวุโต เญยฺยฏฺฐานํ นปฺปชานาติ ปญฺจกฺขนฺธา อุปฺปาทวยธมฺมาติ, อยํ อวิชฺชามูลโก. โย ตณฺหามูลโก, โส ติวิโธ อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขนิมิตฺตํ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ ปมาทํ อาปชฺชติ อยํ โลเก จตุพฺพิโธ ปมาโท เอกวิโธ อวิชฺชาย ติวิโธ ตณฺหาย. ตตฺถ อวิชฺชาย นามกาโย ปทฏฺฐานํ. ตณฺหาย รูปกาโย ปทฏฺฐานํ. ตํ กิสฺส เหตุ, รูปีสุ ภเวสุ อชฺโฌสานํ, อรูปีสุ สมฺโมโห? ตตฺถ รูปกาโย รูปกฺขนฺโธ นามกาโย จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา. อิเม ปญฺจกฺขนฺธา กตเมน อุปาทาเนน สอุปาทานา, ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ? ตตฺถ ตณฺหา ทฺเว อุปาทานานิ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชา ทฺเว อุปาทานานิ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. อิเมหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. Trong đó, những ai không chuyên cần, họ không chuyên cần vì có sự phóng dật làm gốc rễ. Sự phóng dật ấy có hai loại: có ái làm gốc rễ và có vô minh làm gốc rễ. Trong đó, (sự phóng dật) có vô minh làm gốc rễ là (sự phóng dật) mà do vô minh che lấp, người ấy không biết đối tượng cần biết rằng 'năm uẩn có pháp sanh diệt'; đây là (sự phóng dật) có vô minh làm gốc rễ. (Sự phóng dật) nào có ái làm gốc rễ, sự phóng dật ấy có ba loại: khi tìm kiếm để làm phát sinh các tài sản chưa phát sinh, người ấy rơi vào phóng dật; và người ấy rơi vào phóng dật vì lý do bảo vệ và lý do hưởng thụ các tài sản đã phát sinh. Sự phóng dật này trong thế gian có bốn loại: một loại do vô minh, ba loại do ái. Trong đó, danh thân là nhân gần của vô minh. Sắc thân là nhân gần của ái. Điều đó vì lý do gì? (Vì) có sự tham đắm trong các hữu sắc, (và) có sự si mê trong các hữu vô sắc. Trong đó, sắc thân là sắc uẩn, danh thân là bốn uẩn vô sắc. Năm uẩn này có thủ do thủ nào? (Chúng) có thủ do ái và vô minh. Trong đó, ái là hai thủ: dục thủ và giới cấm thủ. Vô minh là hai thủ: kiến thủ và ngã luận thủ. Các uẩn nào có thủ do bốn thủ này, đó là khổ. Bốn thủ, đó là tập. Năm uẩn là khổ. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng, (tức là) để liễu tri khổ và đoạn trừ tập. ๓๐. ตตฺถ โย ติวิโธ ตณฺหามูลโก ปมาโท อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขณญฺจ กโรติ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ, ตสฺส สมฺปฏิเวเธน รกฺขณา ปฏิสํหรณา, อยํ สมโถ. 30. Trong đó, sự phóng dật có ái làm gốc rễ gồm ba loại: tìm kiếm để làm phát sinh các tài sản chưa phát sinh, và thực hiện việc bảo vệ các tài sản đã phát sinh và (có sự phóng dật) vì lý do hưởng thụ. Do sự thấu triệt điều đó mà có sự phòng hộ, sự thu thúc; đây là chỉ (samatha). โส กถํ ภวติ? ยทา ชานาติ กามานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต โอการญฺจ สํกิเลสญฺจ โวทานญฺจ เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุปปริกฺขา อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภาวิยมาเนสุ ทฺเว ธมฺมา ปหียนฺติ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปหีเนสุ จตฺตาริ อุปาทานานิ นิรุชฺฌนฺติ. อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ มคฺโค. ภวนิโรโธ นิพฺพานํ อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ. Pháp ấy sanh khởi như thế nào? Khi vị ấy biết rõ vị ngọt của các dục là vị ngọt, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm, sự xuất ly là sự xuất ly, sự hèn hạ, sự ô nhiễm, sự trong sạch, và phước báu trong sự xuất gia. Trong đó, sự thẩm sát, sự quán sát nào, đó là minh sát. Hai pháp này, chỉ và quán, đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi hai pháp này được tu tập, hai pháp được đoạn trừ: ái và vô minh. Khi hai pháp này được đoạn trừ, bốn thủ được diệt. Do thủ diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên sanh diệt, do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được diệt. Như vậy là sự diệt của toàn bộ khổ uẩn này. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập, chỉ và quán là đạo. Hữu diệt là niết-bàn, đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Hãy tinh tấn, hãy nỗ lực.” ยถาปิ [Pg.37] มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห, ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ; เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต, นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ. Như cây bị đốn, vẫn mọc lại, nếu gốc rễ vững chắc, không bị hại; Cũng vậy, khổ này tái diễn mãi, nếu tùy miên ái chưa được nhổ lên. อยํ ตณฺหานุสโย. กตมสฺสา ตณฺหาย? ภวตณฺหาย. โย เอตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺจโย อยํ อวิชฺชา. อวิชฺชาปจฺจยา หิ ภวตณฺหา. อิเม ทฺเว กิเลสา ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. Đây là tùy miên ái. Tùy miên của ái nào? Của hữu ái. Pháp nào là duyên của pháp này, đó là vô minh. Vì do vô minh làm duyên, hữu ái sanh khởi. Hai phiền não này là ái và vô minh. Chúng là bốn thủ. Do bốn thủ ấy mà các uẩn có thủ, đây là khổ. Bốn thủ là tập. Năm uẩn là khổ. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng, để liễu tri khổ và đoạn trừ tập. เยน ตณฺหานุสยํ สมูหนติ, อยํ สมโถ. เยน ตณฺหานุสยสฺส ปจฺจยํ อวิชฺชํ วารยติ, อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนาย ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ วิปสฺสนา จ มคฺโค, ทฺเว จ วิมุตฺติโย นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ยถาปิ มูเล’’ติ. Pháp nào nhổ lên tùy miên ái, đó là chỉ. Pháp nào ngăn chặn vô minh, là duyên của tùy miên ái, đó là quán. Hai pháp này, chỉ và quán, đi đến sự viên mãn trong tu tập. Trong đó, quả của chỉ là tâm giải thoát do ly tham; quả của quán là tuệ giải thoát do ly vô minh. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập; chỉ và quán là đạo; hai sự giải thoát là diệt. Đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Như cây bị đốn...” ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. “Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời Phật dạy.” สพฺพปาปํ นาม ตีณิ ทุจฺจริตานิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, เต ทส อกุสลกมฺมปถา ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป อภิชฺฌา พฺยาปาโท มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ตานิ ทฺเว กมฺมานิ เจตนา เจตสิกญฺจ. ตตฺถ โย จ ปาณาติปาโต ยา จ ปิสุณา วาจา ยา จ ผรุสา วาจา, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยญฺจ อทินฺนาทานํ โย จ กาเมสุมิจฺฉาจาโร โย จ มุสาวาโท, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ, โย สมฺผปฺปลาโป, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. อิมานิ สตฺต การณานิ เจตนากมฺมํ. ยา อภิชฺฌา, อยํ โลโภ อกุสลมูลํ. โย พฺยาปาโท, อยํ โทโส อกุสลมูลํ. ยา [Pg.38] มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อยํ มิจฺฉามคฺโค. อิมานิ ตีณิ การณานิ เจตสิกกมฺมํ. เตนาห ‘‘เจตนากมฺมํ เจตสิกกมฺม’’นฺติ. Tất cả điều ác là ba ác hạnh: thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Chúng là mười bất thiện nghiệp đạo: sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đôi chiều, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, sân hận, tà kiến. Chúng là hai nghiệp: tư và tâm sở. Trong đó, sát sanh, nói đôi chiều, và nói lời thô ác, đây là do sân sanh khởi. Trộm cắp, tà dâm, và nói dối, đây là do tham sanh khởi. Nói lời vô ích, đây là do si sanh khởi. Bảy nhân này là tư nghiệp. Tham lam, đây là tham, là bất thiện căn. Sân hận, đây là sân, là bất thiện căn. Tà kiến, đây là tà đạo. Ba nhân này là tâm sở nghiệp. Vì vậy, nói rằng: “tư nghiệp và tâm sở nghiệp”. อกุสลมูลํ ปโยคํ คจฺฉนฺตํ จตุพฺพิธํ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ยํ ฉนฺทา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ. ยํ โทสา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยํ ภยา จ โมหา จ อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. ตตฺถ โลโภ อสุภาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย. โมโห ปญฺญาย. ตถา โลโภ อุเปกฺขาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย จ กรุณาย จ. โมโห มุทิตาย ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉติ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ. Bất thiện căn khi đi đến hành động, đi vào bốn đường tà: do dục, do sân, do sợ, do si. Trong đó, đi vào đường tà do dục, đây là do tham sanh khởi. Đi vào đường tà do sân, đây là do sân sanh khởi. Đi vào đường tà do sợ và do si, đây là do si sanh khởi. Trong đó, tham được đoạn trừ bằng bất tịnh. Sân được đoạn trừ bằng từ. Si được đoạn trừ bằng tuệ. Tương tự, tham được đoạn trừ bằng xả. Sân được đoạn trừ bằng từ và bi. Si được đoạn trừ bằng hỷ. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Không làm các điều ác.” ๓๑. สพฺพปาปํ นาม อฏฺฐ มิจฺฉตฺตานิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺโต มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ มิจฺฉาสมาธิ, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปํ. อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ มิจฺฉตฺตานํ ยา อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาจาโร, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปสฺส อกรณํ. 31. Tất cả điều ác là tám tà hạnh: tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định. Đây được gọi là tất cả điều ác. Đối với tám tà hạnh này, sự không làm, sự không thực hành, sự không vi phạm, đây được gọi là không làm tất cả điều ác. อฏฺฐสุ มิจฺฉตฺเตสุ ปหีเนสุ อฏฺฐ สมฺมตฺตานิ สมฺปชฺชนฺติ. อฏฺฐนฺนํ สมฺมตฺตานํ ยา กิริยา กรณํ สมฺปาทนํ, อยํ วุจฺจติ กุสลสฺส อุปสมฺปทา. สจิตฺตปริโยทาปนนฺติ อตีตสฺส มคฺคสฺส ภาวนากิริยํ ทสฺสยติ, จิตฺเต ปริโยทาปิเต ปญฺจกฺขนฺธา ปริโยทาปิตา ภวนฺติ, เอวญฺหิ ภควา อาห ‘‘เจโตวิสุทฺธตฺถํ, ภิกฺขเว, ตถาคเต พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ทุวิธา หิ ปริโยทาปนา นีวรณปฺปหานญฺจ อนุสยสมุคฺฆาโต จ. ทฺเว ปริโยทาปนภูมิโย ทสฺสนภูมิ จ, ภาวนาภูมิ จ, ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน ปริโยทาเปติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต ปริโยทาเปติ, อยํ สมุทโย. เยน ปริโยทาเปติ, อยํ มคฺโค. ยํ ปริโยทาปิตํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ. Khi tám tà hạnh được đoạn trừ, tám chánh hạnh được thành tựu. Sự làm, sự thực hành, sự thành tựu tám chánh hạnh này, đây được gọi là thành tựu các hạnh lành. “Giữ tâm ý trong sạch” là chỉ sự tu tập và thực hành đạo quá khứ. Khi tâm được trong sạch, năm uẩn trở nên trong sạch. Vì đức Thế Tôn đã dạy như vậy: “Này các Tỳ kheo, phạm hạnh được sống trong Như Lai là vì tâm thanh tịnh.” Sự trong sạch có hai loại: đoạn trừ triền cái và nhổ lên tùy miên. Có hai địa của sự trong sạch: kiến địa và tu địa. Trong đó, cái được làm cho trong sạch bằng sự chứng ngộ, đó là khổ. Cái từ đó được làm cho trong sạch, đó là tập. Cái nhờ đó được làm cho trong sạch, đó là đạo. Cái đã được làm cho trong sạch, đó là diệt. Đây là bốn đế. Vì vậy, đức Thế Tôn đã dạy: “Không làm các điều ác.” ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. “Pháp quả thật hộ trì người thực hành Pháp, như cây dù lớn che chở trong mùa mưa. Đây là quả báu của Pháp được thực hành tốt đẹp: người thực hành Pháp không đi đến ác thú.” ธมฺโม [Pg.39] นาม ทุวิโธ อินฺทฺริยสํวโร มคฺโค จ. ทุคฺคติ นาม ทุวิธา เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ. ตตฺถ ยา สํวรสีเล อขณฺฑการิตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – ทฺเวมา, ภิกฺขเว, สีลวโต คติโย เทวา จ มนุสฺสา จ. เอวญฺจ นาฬนฺทายํ นิคเม อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – Pháp có hai loại: sự thu thúc các căn và Đạo. Ác thú có hai loại: so với cõi trời và người thì các cõi khổ là ác thú; so với Niết-bàn thì tất cả các cảnh giới tái sanh là ác thú. Trong đó, sự thực hành không gián đoạn trong giới thu thúc, Pháp này được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi các cõi khổ. Thế Tôn đã nói như vầy: “Này các Tỳ khưu, có hai cảnh giới cho người có giới: cõi trời và cõi người.” Và tại thị trấn Nāḷandā, trưởng làng Asibandhakaputta đã bạch với Thế Tôn điều này: ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา, เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม, สญฺญาเปนฺติ นาม, สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ, ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. “Bạch Thế Tôn, các vị Bà-la-môn ở phương Tây, những người mang bình nước, đeo vòng hoa rong rêu, tắm gội trong nước, và thờ lửa, họ được cho là có thể đưa người đã chết, đã mệnh chung lên, được cho là dẫn dắt, được cho là đưa vào cõi trời. Bạch Thế Tôn, còn Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có thể làm như vậy, để cho tất cả chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung được sanh về thiện thú, thiên giới không ạ?” ‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสีติ. “Này trưởng làng, nếu vậy, trong vấn đề này Ta sẽ hỏi lại chính ông. Ông thấy thế nào hợp lý thì hãy trả lời như vậy.” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุวา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. “Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào? Giả sử ở đây có một người sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, tham lam, có tâm sân, có tà kiến. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau người ấy rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới.’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu người ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.” ‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อุมฺมุชฺช, โภ, ปุถุสิเล, อุปฺลว โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ สา มหตี ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ[Pg.40], ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. “Này trưởng làng, ví như một người ném một tảng đá lớn vào một hồ nước sâu. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Này tảng đá, hãy trồi lên! Này tảng đá, hãy nổi lên! Này tảng đá, hãy trôi vào bờ!’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu tảng đá lớn ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà trồi lên, nổi lên, hay trôi vào bờ không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.” “Cũng vậy, này trưởng làng, người nào sát sanh… (vân vân)… có tà kiến, cho dù đám đông dân chúng có tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về thiện thú, thiên giới,’ tuy nhiên, người ấy sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.” ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. “Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào? Giả sử ở đây có một người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói lời đâm thọc, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời vô ích, không tham lam, có tâm không sân, có chánh kiến. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau người ấy rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu người ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.” ‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา, สา อโธคามี อสฺส. ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา, ตํ อุทฺธํคามิ อสฺส. ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ ‘โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา ‘โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. “Này trưởng làng, ví như một người dìm một hũ bơ hay một hũ dầu xuống hồ nước sâu rồi đập vỡ. Ở đó, những gì là sỏi đá hay mảnh vỡ, chúng sẽ chìm xuống. Và những gì ở đó là bơ hay dầu, chúng sẽ nổi lên. Rồi một đám đông dân chúng tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Này bơ và dầu, hãy chìm xuống! Này bơ và dầu, hãy lắng xuống! Này bơ và dầu, hãy đi xuống!’ Này trưởng làng, ông nghĩ thế nào, liệu bơ và dầu ấy do nhân duyên cầu xin, tán thán, hay chắp tay đi theo sau của đám đông dân chúng mà chìm xuống, lắng xuống, hay đi xuống không?” “Bạch Thế Tôn, không thể được như vậy.” ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส [Pg.41] เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’’’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. อิติ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. ตตฺถ ยา มคฺคสฺส ติกฺขตา อธิมตฺตตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ สพฺพาหิ อุปปตฺตีหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – “Cũng vậy, này trưởng làng, người nào từ bỏ sát sanh… (vân vân)… có chánh kiến, cho dù đám đông dân chúng có tụ tập, hội họp lại, cầu xin, tán thán, chắp tay đi theo sau rằng: ‘Mong cho người này, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục,’ tuy nhiên, người ấy sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh về thiện thú, thiên giới. Như vậy, Pháp được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi các cõi khổ. Trong đó, sự sắc bén, sự vượt trội của Đạo, Pháp này được thực hành tốt đẹp sẽ hộ trì khỏi tất cả các cảnh giới tái sanh. Thế Tôn đã nói như vầy:” ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. Do đó, vị tỳ khưu nên có tâm được hộ trì, với chánh tư duy làm hành xứ, với chánh kiến đi trước, sau khi biết được sự sanh diệt, chinh phục được hôn trầm thụy miên, nên từ bỏ tất cả các ác thú. ๓๒. ตตฺถ ทุคฺคตีนํ เหตุ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ, เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ, เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. ตตฺถ ตณฺหาย ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ ปทฏฺฐานํ. อวิชฺชาย มนินฺทฺริยํ ปทฏฺฐานํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รกฺขนฺโต สมาธึ ภาวยติ, ตณฺหญฺจ นิคฺคณฺหาติ. มนินฺทฺริยํ รกฺขนฺโต วิปสฺสนํ ภาวยติ, อวิชฺชญฺจ นิคฺคณฺหาติ. ตณฺหานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. จตูสุ อุปาทาเนสุ ปหีเนสุ ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิทํ วุจฺจติ พฺรหฺมจริยนฺติ. 32. Trong đó, nguyên nhân của các ác thú là ái và vô minh, chúng là bốn thủ. Các uẩn có thủ do bốn thủ ấy, đây là khổ. Bốn thủ, đây là tập. Năm uẩn là khổ, Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn tận chúng, để liễu tri khổ và đoạn tận tập. Trong đó, năm sắc căn là nhân cần thiết của ái. Mạng căn là nhân cần thiết của vô minh. Người hộ trì năm sắc căn thì tu tập định và chế ngự ái. Người hộ trì mạng căn thì tu tập tuệ và chế ngự vô minh. Do chế ngự ái, hai thủ được đoạn tận: dục thủ và giới cấm thủ. Do chế ngự vô minh, hai thủ được đoạn tận: kiến thủ và ngã luận thủ. Khi bốn thủ được đoạn tận, hai pháp đạt đến sự viên mãn của tu tập: chỉ và quán. Điều này được gọi là phạm hạnh. ตตฺถ พฺรหฺมจริยสฺส ผลํ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิผลํ อนาคามิผลํ อรหตฺตํ อคฺคผลํ. อิมานิ จตฺตาริ พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. สมโถ จ วิปสฺสนา จ พฺรหฺมจริยญฺจ มคฺโค, พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ จ ตทารมฺมณา จ อสงฺขตาธาตุ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขตี’’ติ. Trong đó, quả của phạm hạnh là bốn sa-môn quả: Dự lưu quả, Nhất lai quả, Bất lai quả, A-la-hán quả là quả tối thượng. Bốn quả này là quả của phạm hạnh. Như vậy, hai đế trước là khổ và tập. Chỉ, quán và phạm hạnh là đạo. Các quả của phạm hạnh và đối tượng của chúng là vô vi giới, (đó là) diệt. Đây là bốn đế. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: 'Pháp thật sự hộ trì'. ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน รกฺขติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต รกฺขติ, อยํ สมุทโย. เยน รกฺขติ, อยํ มคฺโค. ยํ รกฺขติ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ. Trong đó, cái được hộ trì bằng sự thông suốt, đó là khổ. Cái mà từ đó được hộ trì, đó là tập. Cái mà nhờ đó hộ trì, đó là đạo. Cái được hộ trì (là Niết-bàn), đó là diệt. Đây là bốn đế. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: 'trong một nhân cần thiết'. นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หาโร. Āvaṭṭa hāra (phương pháp luân chuyển) đã được áp dụng. ๘. วิภตฺติหารวิภงฺโค 8. Phân tích về Vibhatti hāra (phương pháp phân loại). ๓๓. ตตฺถ [Pg.42] กตโม วิภตฺติหาโร? ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ ภูมิญฺจา’’ติ. 33. Trong đó, Vibhatti hāra là gì? (Đó là) 'pháp, nhân cần thiết, và địa'. ทฺเว สุตฺตานิ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ. ทฺเว ปฏิปทา ปุญฺญภาคิยา จ ผลภาคิยา จ. ทฺเว สีลานิ สํวรสีลญฺจ ปหานสีลญฺจ, ตตฺถ ภควา วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ปุญฺญภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส สํวรสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ, ตตฺถ ภควา นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ ผลภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส ปหานสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ. Có hai loại kinh: kinh thuộc phần tập quán và kinh thuộc phần nhàm chán. Có hai con đường thực hành: con đường thuộc phần phước và con đường thuộc phần quả. Có hai loại giới: giới phòng hộ và giới đoạn tận. Trong đó, Đức Thế Tôn thuyết kinh thuộc phần tập quán bằng con đường thực hành thuộc phần phước; vị ấy, an trú trong giới phòng hộ, trở thành người sống phạm hạnh bằng phạm hạnh ấy. Trong đó, Đức Thế Tôn thuyết kinh thuộc phần nhàm chán bằng con đường thực hành thuộc phần quả; vị ấy, an trú trong giới đoạn tận, trở thành người sống phạm hạnh bằng phạm hạnh ấy. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? วาสนาภาคิยํ นาม สุตฺตํ ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา กามานํ อาทีนโว เนกฺขมฺเม อานิสํโสติ. Trong đó, kinh thuộc phần tập quán là gì? Kinh tên là thuộc phần tập quán là: thuyết về bố thí, thuyết về giới, thuyết về cõi trời, sự nguy hại của các dục, và lợi ích của sự xuất ly. ตตฺถ กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? นิพฺเพธภาคิยํ นาม สุตฺตํ ยา จตุสจฺจปฺปกาสนา, วาสนาภาคิเย สุตฺเต นตฺถิ ปชานนา, นตฺถิ มคฺโค, นตฺถิ ผลํ. นิพฺเพธภาคิเย สุตฺเต อตฺถิ ปชานนา, อตฺถิ มคฺโค, อตฺถิ ผลํ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ. อิเมสํ จตุนฺนํ สุตฺตานํ เทสนาย ผเลน สีเลน พฺรหฺมจริเยน สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยชยิตพฺพา ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ. Trong đó, kinh thuộc phần nhàm chán là gì? Kinh tên là thuộc phần nhàm chán là sự tuyên thuyết về Tứ đế. Trong kinh thuộc phần tập quán, không có sự liễu tri, không có đạo, không có quả. Trong kinh thuộc phần nhàm chán, có sự liễu tri, có đạo, có quả. Bốn loại kinh này, về phương diện thuyết giảng, quả, giới, và phạm hạnh, cần được thẩm sát toàn diện bằng vicaya hāra (phương pháp thẩm sát) và kết hợp bằng yutti hāra (phương pháp tương hợp) trong chừng mực nào mà địa của trí có thể đạt đến. ๓๔. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สาธารณา? ทฺเว ธมฺมา สาธารณา นามสาธารณา วตฺถุสาธารณา จ. ยํ วา ปน กิญฺจิ อญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ, มิจฺฉตฺตนิยตานํ สตฺตานํ อนิยตานญฺจ สตฺตานํ ทสฺสนปฺปหาตพฺพา กิเลสา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธํภาคิยา สํโยชนา สาธารณา, ยํ กิญฺจิ อริยสาวโก โลกิยํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชติ, สพฺพา สา อวีตราเคหิ สาธารณา, สาธารณา หิ ธมฺมา เอวํ อญฺญมญฺญํ ปรํ ปรํ สกํ สกํ วิสยํ นาติวตฺตนฺติ. โยปิ อิเมหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต น โส ตํ ธมฺมํ อุปาติวตฺตติ. อิเม ธมฺมา สาธารณา. 34. Trong đó, những pháp nào là tương đồng? Có hai pháp tương đồng: tương đồng về danh và tương đồng về vật. Hoặc bất cứ điều gì khác có cùng bản chất như vậy. Các phiền não cần được đoạn tận bằng kiến (đạo) là tương đồng đối với chúng sanh có tà tánh quyết định và chúng sanh không quyết định. Dục tham và sân là tương đồng đối với phàm phu và bậc Dự lưu. Các thượng phần kiết sử là tương đồng đối với phàm phu và bậc Bất lai. Bất cứ thiền chứng thế gian nào mà vị Thánh đệ tử chứng đắc, tất cả những thiền chứng ấy đều tương đồng với những người chưa ly tham. Vì các pháp tương đồng như vậy không vượt qua lĩnh vực của nhau, của từng cái một. Người nào có đầy đủ các pháp này cũng không vượt qua pháp đó. Những pháp này là tương đồng. ตตฺถ กตเม ธมฺมา อสาธารณา? ยาว เทสนํ อุปาทาย คเวสิตพฺพา เสกฺขาเสกฺขา ภพฺพาภพฺพาติ, อฏฺฐมกสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา, อฏฺฐมกสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธมฺภาคิยา [Pg.43] สํโยชนา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ ปฏิปนฺนกานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ เสกฺขสีลํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. เอวํ วิเสสานุปสฺสินา หีนุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ อุปาทาย คเวสิตพฺพํ. Trong đó, những pháp nào là không tương đồng? Cần phải tìm kiếm dựa trên sự thuyết giảng, (phân loại) là hữu học, vô học, có khả năng, không có khả năng. Đối với người thứ tám (Dự lưu đạo) và bậc Dự lưu (quả), (sự hiện hữu của) dục tham và sân là tương đồng, nhưng pháp tánh (của chúng) thì không tương đồng. Đối với người thứ tám (Bất lai đạo) và bậc Bất lai (quả), (sự hiện hữu của) các thượng phần kiết sử là tương đồng, nhưng pháp tánh (của chúng) thì không tương đồng. Danh xưng của tất cả các bậc hữu học là tương đồng, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Danh xưng của tất cả các bậc đang thực hành (hướng) là tương đồng, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Giới của hữu học là tương đồng đối với tất cả các bậc hữu học, nhưng pháp tánh thì không tương đồng. Như vậy, cần phải tìm kiếm bằng cách quán xét sự khác biệt, dựa trên (sự phân loại) hạ, thượng, và trung. ทสฺสนภูมิ นิยามาวกฺกนฺติยา ปทฏฺฐานํ, ภาวนาภูมิ อุตฺตริกานํ ผลานํ ปตฺติยา ปทฏฺฐานํ, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ, ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต โฆสสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต จ โฆสสฺส สุตมยิยา จ ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา จ ปญฺญาย โยนิโส จ มนสิการสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา จ ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ปติรูปเทสวาโส วิเวกสฺส จ สมาธิสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย ติณฺณญฺจ อเวจฺจปฺปสาทานํ สมถสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ หิริยา จ วิปสฺสนาย จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อกุสลปริจฺจาโค กุสลวีมํสาย จ สมาธินฺทฺริยสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ธมฺมสฺวากฺขาตตา กุสลมูลโรปนาย จ ผลสมาปตฺติยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สงฺฆสุปฺปฏิปนฺนตา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สตฺถุสมฺปทา อปฺปสนฺนานญฺจ ปสาทาย ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาวาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อปฺปฏิหตปาติโมกฺขตา ทุมฺมงฺกูนญฺจ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานญฺจ ปุคฺคลานํ ผาสุวิหาราย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐาน’’นฺติ. Kiến địa là nhân gần cho sự đi vào chánh tánh quyết định, tu địa là nhân gần cho sự chứng đắc các quả cao hơn, khổ hành đạo và chậm thắng trí là nhân gần của chỉ, lạc hành đạo và nhanh thắng trí là nhân gần của quán, phước nghiệp sự thành tựu do bố thí là nhân gần chung cho âm thanh từ người khác, phước nghiệp sự thành tựu do trì giới là nhân gần chung cho tuệ thành tựu do tư duy, phước nghiệp sự thành tựu do tu tiến là nhân gần chung cho tuệ thành tựu do tu tiến. Phước nghiệp sự thành tựu do bố thí là nhân gần chung cho cả âm thanh từ người khác và tuệ thành tựu do văn. Phước nghiệp sự thành tựu do trì giới là nhân gần chung cho cả tuệ thành tựu do tư duy và như lý tác ý. Phước nghiệp sự thành tựu do tu tiến là nhân gần chung cho cả tuệ thành tựu do tu tiến và chánh kiến. Trú ở trú xứ thích hợp là nhân gần chung cho cả sự vắng lặng và định. Thân cận bậc thiện trí thức là nhân gần chung cho cả ba loại bất động tín và chỉ. Tự mình hướng đến chánh đạo là nhân gần chung cho cả tàm và quán. Từ bỏ bất thiện là nhân gần chung cho cả sự thẩm sát thiện và định quyền. Pháp được khéo thuyết giảng là nhân gần chung cho cả việc gieo trồng căn lành và sự chứng đắc quả. Tăng chúng là bậc thiện hạnh là nhân gần chung cho sự tán thán Tăng chúng. Sự toàn hảo của bậc Đạo Sư là nhân gần chung cho sự phát sinh niềm tin của những người chưa có niềm tin và cho sự tăng trưởng (niềm tin) của những người đã có niềm tin. Giới bổn Pātimokkha không bị ngăn che là nhân gần chung cho việc khiển trách những người có giới hạnh xấu và cho sự an lạc của những người ưa thích giới hạnh. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyano đã nói: "Pháp và nhân gần". นิยุตฺโต วิภตฺติ หาโร. Phương pháp Phân Tích đã được trình bày. ๙. ปริวตฺตนหารวิภงฺโค 9. Phân Tích về Phương Pháp Chuyển Đổi ๓๕. ตตฺถ [Pg.44] กตโม ปริวตฺตโน หาโร? ‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ นิชฺชิณฺณํ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. 35. Trong ấy, phương pháp chuyển đổi là gì? (Ví dụ) "Các pháp thiện và bất thiện". Đối với người có chánh kiến, tà kiến bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà kiến, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh kiến, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy, những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến. Đối với người có chánh tư duy, tà tư duy bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà tư duy, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh tư duy, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy. Những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến. Tương tự như vậy, đối với người có chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến, thì tà giải thoát tri kiến bị đoạn trừ. Và những pháp ác, bất thiện nào khởi lên nơi người ấy do duyên tà giải thoát tri kiến, những pháp ấy cũng bị đoạn trừ nơi người ấy. Và do duyên chánh giải thoát tri kiến, nhiều pháp thiện khởi lên nơi người ấy, những pháp ấy nơi người ấy đi đến sự viên mãn trong tu tiến. ๓๖. ยสฺส วา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส ปาณาติปาโต ปหีโน โหติ. อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส อทินฺนาทานํ ปหีนํ โหติ. พฺรหฺมจาริสฺส อพฺรหฺมจริยํ ปหีนํ โหติ. สจฺจวาทิสฺส มุสาวาโท ปหีโน โหติ. อปิสุณวาจสฺส ปิสุณา วาจา ปหีนา โหติ. สณฺหวาจสฺส ผรุสา วาจา ปหีนา โหติ. กาลวาทิสฺส สมฺผปฺปลาโป ปหีโน โหติ. อนภิชฺฌาลุสฺส อภิชฺฌา ปหีนา โหติ. อพฺยาปนฺนจิตฺตสฺส พฺยาปาโท ปหีโน โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ. 36. Hoặc là, đối với người đã từ bỏ sát sanh, sự sát sanh được đoạn tận. Đối với người đã từ bỏ trộm cắp, sự trộm cắp được đoạn tận. Đối với người sống phạm hạnh, phi phạm hạnh được đoạn tận. Đối với người nói lời chân thật, nói dối được đoạn tận. Đối với người không nói lời đôi chiều, nói lời đôi chiều được đoạn tận. Đối với người nói lời ôn hòa, nói lời thô ác được đoạn tận. Đối với người nói đúng thời, nói lời vô ích được đoạn tận. Đối với người không tham lam, tham lam được đoạn tận. Đối với người có tâm không sân hận, sân hận được đoạn tận. Đối với người có chánh kiến, tà kiến được đoạn tận. เย จ โข เกจิ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ครหนฺติ, เนสํ สนฺทิฏฺฐิกา สหธมฺมิกา คารยฺหา วาทานุวาทา อาคจฺฉนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. เอวํ สมฺมาสงฺกปฺปํ สมฺมาวาจํ สมฺมากมฺมนฺตํ สมฺมาอาชีวํ สมฺมาวายามํ สมฺมาสตึ สมฺมาสมาธึ สมฺมาวิมุตฺตึ สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. Và bất cứ ai chỉ trích Thánh đạo Tám ngành, đối với họ, những lời chỉ trích và phản bác đáng bị khiển trách, có cơ sở, hiện tại, sẽ đến. Những vị ấy chỉ trích pháp chánh kiến. Do đó, những người có tà kiến được những vị ấy cúng dường và tán thán. Tương tự như vậy, những vị ấy chỉ trích pháp chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chánh giải thoát, và chánh giải thoát tri kiến. Do đó, những người có tà giải thoát tri kiến được những vị ấy cúng dường và tán thán. เย [Pg.45] จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ภุญฺชิตพฺพา กามา, ปริภุญฺชิตพฺพา กามา, อาเสวิตพฺพา กามา, นิเสวิตพฺพา กามา, ภาวยิตพฺพา กามา, พหุลีกาตพฺพา กามา’’ติ. กาเมหิ เวรมณี เตสํ อธมฺโม. Và bất cứ ai nói như vầy: "Các dục nên được hưởng thụ, các dục nên được tận hưởng, các dục nên được thực hành, các dục nên được thường xuyên thực hành, các dục nên được phát triển, các dục nên được làm cho nhiều", thì đối với họ, sự từ bỏ các dục là phi pháp. เย วา ปน เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘อตฺตกิลมถานุโยโค ธมฺโม’’ติ. นิยฺยานิโก เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. เย จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ทุกฺโข ธมฺโม’’ติ. สุโข เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. ยถา วา ปน ภิกฺขุโน สพฺพสงฺขาเรสุ อสุภานุปสฺสิโน วิหรโต สุภสญฺญา ปหียนฺติ. ทุกฺขานุปสฺสิโน วิหรโต สุขสญฺญา ปหียนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต นิจฺจสญฺญา ปหียนฺติ. อนตฺตานุปสฺสิโน วิหรโต อตฺตสญฺญา ปหียนฺติ. ยํ ยํ วา ปน ธมฺมํ โรจยติ วา อุปคจฺฉติ วา, ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส โย ปฏิปกฺโข, สฺวสฺส อนิฏฺฐโต อชฺฌาปนฺโน ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘กุสลากุสลธมฺเม’’ติ. Lại nữa, những ai nói rằng: ‘Sự thực hành khổ hạnh là pháp.’ Đối với họ, pháp đưa đến giải thoát lại là phi pháp. Và những ai nói rằng: ‘Khổ là pháp.’ Đối với họ, pháp an lạc lại là phi pháp. Lại nữa, cũng như vị tỳ khưu trú và quán bất tịnh trong tất cả các pháp hữu vi, thì tịnh tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán khổ, thì lạc tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán vô thường, thì thường tưởng được đoạn trừ. Khi trú và quán vô ngã, thì ngã tưởng được đoạn trừ. Lại nữa, bất cứ pháp nào mà người ấy ưa thích hay chấp thủ, thì pháp đối nghịch với pháp ấy trở thành điều không mong muốn đối với người ấy. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Các pháp thiện và bất thiện.’ นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หาโร. Phương pháp chuyển đổi đã được trình bày. ๑๐. เววจนหารวิภงฺโค 10. Phân tích về phương pháp đồng nghĩa. ๓๗. ตตฺถ กตโม เววจโน หาโร? ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. ยถา เอกํ ภควา ธมฺมํ อญฺญมญฺเญหิ เววจเนหิ นิทฺทิสติ. ยถาห ภควา – 37. Trong các phương pháp ấy, phương pháp đồng nghĩa là gì? Đó là ‘nhiều từ đồng nghĩa.’ Giống như việc Đức Thế Tôn chỉ dạy một pháp bằng nhiều từ đồng nghĩa khác nhau. Như Đức Thế Tôn đã nói: ‘‘อาสา จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา; อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา’’ติ. ‘Hy vọng, mong cầu, và hoan hỷ, sự luyến ái và an trú trong nhiều giới; những ước vọng phát sinh từ gốc rễ vô minh, tất cả đã được Ta đoạn trừ cùng với gốc rễ của chúng.’ อาสา นาม วุจฺจติ ยา ภวิสฺสสฺส อตฺถสฺส อาสีสนา อวสฺสํ อาคมิสฺสตีติ อาสาสฺส อุปฺปชฺชติ. ปิหา นาม ยา วตฺตมานสฺส อตฺถสฺส ปตฺถนา, เสยฺยตรํ วา ทิสฺวา ‘‘เอทิโส ภเวยฺย’’นฺติ ปิหาสฺส อุปฺปชฺชติ. อตฺถนิปฺผตฺติปฏิปาลนา อภินนฺทนา นาม, ปิยํ วา ญาตึ อภินนฺทติ, ปิยํ วา ธมฺมํ อภินนฺทติ, อปฺปฏิกูลโต วา อภินนฺทติ. Hy vọng (āsā) được gọi là sự mong mỏi về một điều sẽ có trong tương lai; hy vọng khởi lên nơi người ấy rằng: ‘Điều đó chắc chắn sẽ đến với ta.’ Mong cầu (pihā) là sự ước muốn về một điều đang có ở hiện tại; hoặc khi thấy một điều gì tốt đẹp hơn, mong cầu khởi lên nơi người ấy rằng: ‘Mong sao ta cũng có được thứ như vậy.’ Hoan hỷ (abhinandanā) là sự chờ đợi thành quả của một điều gì đó; người ấy hoan hỷ với người thân yêu, hoan hỷ với một pháp ưa thích, hoặc hoan hỷ một cách không ghê tởm. อเนกธาตูติ [Pg.46] จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ. Nhiều giới (anekadhātu) là: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới. สราติ เกจิ รูปาธิมุตฺตา เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา เกจิ รสาธิมุตฺตา เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา. ตตฺถ ยานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, อิมานิ จตุวีสปทานิ ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. ยา ฉ อุเปกฺขา เคหสิตา, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข. Sự luyến ái (sarā) là: một số người thiên về sắc, một số thiên về thanh, một số thiên về hương, một số thiên về vị, một số thiên về xúc, một số thiên về pháp. Trong đó, sáu ưu liên quan đến thế tục, sáu hỷ liên quan đến thế tục, sáu ưu liên quan đến xuất ly, và sáu hỷ liên quan đến xuất ly, hai mươi bốn khoản này thuộc về phần ái, đây là từ đồng nghĩa của ái. Sáu xả liên quan đến thế tục, đây là phần kiến. ๓๘. สาเยว ปตฺถนากาเรน ธมฺมนนฺที ธมฺมเปมํ ธมฺมชฺโฌสานนฺติ ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณนฺติ จิตฺตสฺส เอตํ เววจนํ. มนินฺทฺริยํ มโนธาตุ มนายตนํ วิชานนาติ มนสฺเสตํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ อธิปญฺญา สิกฺขา ปญฺญา ปญฺญากฺขนฺโธ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค ญาณํ สมฺมาทิฏฺฐิ ตีรณา วิปสฺสนา ธมฺเม ญาณํ อตฺเถ ญาณํ อนฺวเย ญาณํ ขเย ญาณํ อนุปฺปาเท ญาณํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ จกฺขุ วิชฺชา พุทฺธิ ภูริ เมธา อาโลโก, ยํ วา ปน ยํ กิญฺจิ อญฺญํปิ เอวํ ชาติยํ, ปญฺญาย เอตํ เววจนํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ, สพฺพา ปญฺญา. อปิ จ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา, อารมฺภฏฺเฐน วีริยํ, อปิลาปนฏฺเฐน สติ, อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา. 38. Chính ái ấy, dưới hình thức mong cầu, là hỷ trong pháp (dhammanandī), yêu mến pháp (dhammapemaṃ), tham đắm pháp (dhammajjhosāna); đây là từ đồng nghĩa của ái. Tâm (cittaṃ), ý (mano), thức (viññāṇaṃ); đây là từ đồng nghĩa của tâm (citta). Ý căn (manindriyaṃ), ý giới (manodhātu), ý xứ (manāyatanaṃ), sự hiểu biết (vijānanā); đây là từ đồng nghĩa của ý (manas). Tuệ căn (paññindriyaṃ), tuệ lực (paññābalaṃ), tăng thượng tuệ học (adhipaññā sikkhā), tuệ (paññā), tuệ uẩn (paññākkhandho), trạch pháp giác chi (dhammavicayasambojjhaṅgo), trí (ñāṇaṃ), chánh kiến (sammādiṭṭhi), sự thẩm sát (tīraṇā), minh sát (vipassanā), trí về pháp (dhomme ñāṇaṃ), trí về nghĩa (atthe ñāṇaṃ), trí tùy theo (anvaye ñāṇaṃ), trí về sự đoạn tận (khaye ñāṇaṃ), trí về sự không sanh (anuppāde ñāṇaṃ), vị tri đương tri căn (anaññātaññassāmītindriyaṃ), dĩ tri căn (aññindriyaṃ), cụ tri căn (aññātāvindriyaṃ), mắt (trí tuệ) (cakkhu), minh (vijjā), sự giác ngộ (buddhi), sự rộng lớn (của trí tuệ) (bhūri), sự thông minh (medhā), ánh sáng (āloko), và bất kỳ từ nào khác cùng loại như vậy, đây là từ đồng nghĩa của tuệ (paññā). Năm căn là siêu thế. Tất cả là tuệ. Lại nữa, tín (saddhā) có nghĩa là làm chủ; tinh tấn (vīriyaṃ) có nghĩa là khởi sự; niệm (sati) có nghĩa là không trôi nổi; định (samādhi) có nghĩa là không phân tán; tuệ (paññā) có nghĩa là biết rõ. ยถา จ พุทฺธานุสฺสติยํ วุตฺตํ อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. พลนิปฺผตฺติคโต เวสารชฺชปฺปตฺโต อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุโยควิปฺปหีโน อคติคมนวีติวตฺโต อุทฺธฏสลฺโล นิรูฬฺหวโณ มทฺทิตกณฺฑโก นิพฺพาปิตปริยุฏฺฐาโน พนฺธนาตีโต คนฺถวินิเวฐโน อชฺฌาสยวีติวตฺโต ภินฺนนฺธกาโร จกฺขุมา โลกธมฺมสมติกฺกนฺโต อนุโรธวิโรธวิปฺปยุตฺโต อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ อสงฺเขปคโต พนฺธนาติวตฺโต ฐปิตสงฺคาโม อภิกฺกนฺตตโร อุกฺกาธโร อาโลกกโร ปชฺโชตกโร ตโมนุโท รณญฺชโห อปริมาณวณฺโณ อปฺปเมยฺยวณฺโณ อสงฺเขยฺยวณฺโณ อาภํกโร ปภํกโร ธมฺโมภาสปชฺโชตกโรติ [Pg.47] จ พุทฺธา ภควนฺโตติ จ พุทฺธานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Và như đã được nói trong phần Tùy niệm Phật: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Ngài là bậc đã thành tựu các lực, đã đạt đến các pháp vô sở úy, đã chứng đắc các pháp vô ngại giải, đã đoạn trừ bốn loại ách phược, đã vượt qua sự đi đến nơi không nên đến, đã nhổ lên mũi tên (phiền não), có vết thương đã lành, đã dẫm nát gai góc, đã dập tắt sự tấn công (của phiền não), đã vượt qua sự trói buộc, đã tháo gỡ các kết phược, đã vượt qua các khuynh hướng, đã phá tan bóng tối, là bậc có mắt, đã vượt qua các pháp thế gian, đã thoát khỏi sự thuận và nghịch đối với các pháp khả ý và bất khả ý, đã đi đến nơi không thể tính đếm, đã vượt qua sự trói buộc, đã đặt xuống cuộc chiến, là bậc siêu việt hơn cả những người siêu việt, là người mang đuốc, là người tạo ra ánh sáng, là người tạo ra sự rực rỡ, là người xua tan bóng tối, là người từ bỏ bụi bặm (phiền não), có phẩm hạnh vô lượng, có phẩm hạnh không thể đo lường, có phẩm hạnh không thể đếm xiết, là người tạo ra hào quang, là người tạo ra ánh sáng rực rỡ, là người tạo ra sự rực rỡ bằng ánh sáng của Chánh pháp. Và ‘các vị Phật, các vị Thế Tôn’ – đây là những từ đồng nghĩa trong phần Tùy niệm Phật. ยถา จ ธมฺมานุสฺสติยํ วุตฺตํ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโฏ วฏฺฏูปจฺเฉโท สุญฺญโต อติทุลฺลโภ ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. Và như đã được nói trong phần Tùy niệm Pháp: ‘Pháp đã được Đức Thế Tôn khéo thuyết giảng, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ.’ Đó là sự dập tắt lòng kiêu mạn, sự trừ bỏ khát ái, sự nhổ lên lòng quyến luyến, sự chấm dứt vòng luân hồi, là tánh không, là điều vô cùng khó đạt được, là sự đoạn tận ái dục, là sự ly tham, là sự diệt, là Niết-bàn. ‘‘อสงฺขตํ อนตํ อนาสวญฺจ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ; อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ. ‘Là pháp vô vi, vô biên, và vô lậu; là chân lý, là bờ kia, vi diệu, rất khó thấy; không già, bền vững, không hoại diệt, không thể chỉ bày, không hý luận, và tịch tịnh.’ ‘‘อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ; อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ. ‘Là bất tử, cao thượng, an lành và an ổn; là sự đoạn tận ái dục, kỳ diệu và hy hữu; không tai ương, là pháp không tai ương; Niết-bàn này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng.’ ‘‘อชาตํ อภูตํ อนุปทฺทวญฺจ, อกตํ อโสกญฺจ อโถ วิโสกํ; อนูปสคฺคํนุปสคฺคธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ. ‘Là pháp không sanh, không hiện hữu, không bị tai họa; không được tạo tác, không sầu muộn và cũng không phiền não; không bị phiền nhiễu, là pháp không phiền nhiễu; Niết-bàn này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng.’ ‘‘คมฺภีรญฺเจว ทุปฺปสฺสํ, อุตฺตรญฺจ อนุตฺตรํ; อสมํ อปฺปฏิสมํ, เชฏฺฐํ เสฏฺฐนฺติ วุจฺจติ. Pháp ấy (Niết-bàn) được gọi là thâm sâu và khó thấy, là tối thượng và vô thượng, là không tương đương và không thể so sánh, là cao cả và tối thắng. ‘‘เลณญฺจ ตาณํ อรณํ อนงฺคณํ, อกาจ เมตํ วิมลนฺติ วุจฺจติ; ทีโป สุขํ อปฺปมาณํ ปติฏฺฐา, อกิญฺจนํ อปฺปปญฺจนฺติ วุตฺต’’นฺติ. Pháp ấy được gọi là nơi ẩn náu, là nơi bảo vệ, là nơi an ổn, không phiền não, không tỳ vết, và trong sạch. Được nói là hòn đảo, là an lạc, là vô lượng, là nơi nương tựa, là vô sở hữu, và không hý luận. ธมฺมานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Đây là những từ đồng nghĩa trong pháp tùy niệm. ยถา [Pg.48] จ สงฺฆานุสฺสติยํ วุตฺตํ สุปฺปฏิปนฺโน อุชุปฺปฏิปนฺโน ญายปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน วิมุตฺติสมฺปนฺโน วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน สตฺตานํ สาโร สตฺตานํ มณฺโฑ สตฺตานํ อุทฺธาโร สตฺตานํ เอสิกา สตฺตานํ สุรภิปสูนํ ปุชฺโช เทวานญฺจ มนุสฺสานญฺจาติ สงฺฆานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Và như đã được nói trong Tăng tùy niệm: ‘(Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn) là bậc Diệu hạnh, là bậc Trực hạnh, là bậc Ứng lý hạnh, là bậc Chánh hạnh; tức là bốn đôi tám vị. Chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn ấy là bậc đáng cúng dường, đáng tiếp đón, đáng bố thí, đáng chắp tay, là ruộng phước vô thượng của đời.’ (Và cũng là) bậc đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, đầy đủ giải thoát, đầy đủ giải thoát tri kiến; là tinh túy của chúng sanh, là phần tinh hoa của chúng sanh, là người nâng đỡ chúng sanh, là cột trụ của chúng sanh, là đóa hoa thơm ngát của chúng sanh, đáng được chư thiên và loài người cúng dường. Đây là những từ đồng nghĩa trong Tăng tùy niệm. ยถา จ สีลานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ อริยานิ อริยกนฺตานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, อลงฺกาโร จ สีลํ อุตฺตมงฺโคปโสภณตาย, นิธานญฺจ สีลํ สพฺพโทภคฺคสมติกฺกมนฏฺเฐน, สิปฺปญฺจ สีลํ อกฺขณเวธิตาย, เวลา จ สีลํ อนติกฺกมนฏฺเฐน, ธญฺญญฺจ สีลํ ทลิทฺโทปจฺเฉทนฏฺเฐน, อาทาโส จ สีลํ ธมฺมโวโลกนตาย, ปาสาโท จ สีลํ โวโลกนฏฺเฐน, สพฺพภูมานุปริวตฺติ จ สีลํ อมตปริโยสานนฺติ สีลานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Và như đã được nói trong Giới tùy niệm: ‘Những giới luật nào không bị sứt mẻ, không bị thủng, không bị đốm, không bị vằn, là giới của bậc Thánh, được bậc Thánh ưa thích, đem lại sự giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến thiền định.’ Và giới là đồ trang sức vì làm cho vẻ đẹp trở nên tuyệt hảo; giới là kho tàng vì có ý nghĩa vượt qua mọi bất hạnh; giới là kỹ năng vì có khả năng thấu suốt trong khoảnh khắc; giới là bờ bến vì có ý nghĩa không thể vượt qua; giới là tài sản vì có ý nghĩa chấm dứt sự nghèo khó; giới là tấm gương vì có thể soi thấy các pháp; giới là lâu đài vì có ý nghĩa để quan sát; giới là thứ luân chuyển qua tất cả các cõi và có Bất tử là đích đến cuối cùng. Đây là những từ đồng nghĩa trong Giới tùy niệm. ยถา จ จาคานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโตติ จาคานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. Và như đã được nói trong Thí tùy niệm: ‘Vào lúc vị Thánh đệ tử sống tại gia, có tâm xả thí rộng rãi, bàn tay sẵn sàng, ưa thích từ bỏ, sẵn lòng cho người xin, ưa thích bố thí và chia sẻ.’ Đây là những từ đồng nghĩa trong Thí tùy niệm. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Có nhiều từ đồng nghĩa.’ นิยุตฺโต เววจโน หาโร. Phần hướng dẫn về từ đồng nghĩa đã được trình bày. ๑๑. ปญฺญตฺติหารวิภงฺโค 11. Phân tích về phần hướng dẫn về chế định. ๓๙. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหาโร? ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ. 39. Trong số đó, phần hướng dẫn về chế định là gì? ‘Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều chế định khác nhau.’ ยา ปกติกถาย เทสนา. อยํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. กา จ ปกติกถาย เทสนา, จตฺตาริ สจฺจานิ. ยถา ภควา อาห ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ อยํ ปญฺญตฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ฉนฺนํ ธาตูนํ อฏฺฐารสนฺนํ ธาตูนํ ทฺวาทสนฺนํ อายตนานํ ทสนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. Sự thuyết giảng bằng cách trình bày cơ bản. Đây là chế định nền tảng. Sự thuyết giảng bằng cách trình bày cơ bản là gì? Là Bốn Sự Thật. Như khi Thế Tôn nói: ‘Đây là khổ,’ chế định này là chế định nền tảng cho năm uẩn, sáu giới, mười tám giới, mười hai xứ, và mười căn. กพฬีกาเร [Pg.49] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. Này các Tỳ kheo, nếu có tham, có hỷ, có ái đối với đoàn thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức được an trú và tăng trưởng, nơi đó có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó có sự gia tăng của các hành. Nơi nào có sự gia tăng của các hành, nơi đó có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó có sầu, có lo âu, có khổ não. ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. อยํ ปภวปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส จ สมุทยสฺส จ. Nếu có đối với xúc thực... tương tự... nếu có đối với tư niệm thực. Này các Tỳ kheo, nếu có tham, có hỷ, có ái đối với thức thực, thì thức được an trú và tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức được an trú và tăng trưởng, nơi đó có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó có sự gia tăng của các hành. Nơi nào có sự gia tăng của các hành, nơi đó có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó có sầu, có lo âu, có khổ não. Đây là chế định về nguồn gốc của khổ và tập. กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ. Này các Tỳ kheo, nếu không có tham, không có hỷ, không có ái đối với đoàn thực, thì thức không được an trú và không tăng trưởng ở đó. Nơi nào thức không được an trú và không tăng trưởng, nơi đó không có sự xuất hiện của danh sắc. Nơi nào không có sự xuất hiện của danh sắc, nơi đó không có sự gia tăng của các hành. Nơi nào không có sự gia tăng của các hành, nơi đó không có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào không có sự tái sanh trong tương lai, nơi đó không có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào không có sanh, già, chết trong tương lai, Ta nói rằng nơi đó không sầu, không lo âu, không khổ não. ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ. Này các Tỳ khưu, nếu trong xúc thực... này các Tỳ khưu, nếu trong tư niệm thực... Này các Tỳ khưu, nếu trong thức thực không có tham ái, không có hỷ lạc, không có khát ái, thì ở đó thức không được an lập, không tăng trưởng. Nơi nào thức không được an lập, không tăng trưởng, thì ở đó không có sự đi xuống của danh sắc. Nơi nào không có sự đi xuống của danh sắc, thì ở đó không có sự tăng trưởng của các hành. Nơi nào không có sự tăng trưởng của các hành, thì ở đó không có sự tái sanh trong tương lai. Nơi nào không có sự tái sanh trong tương lai, thì ở đó không có sanh, già, chết trong tương lai. Nơi nào không có sanh, già, chết trong tương lai, này các Tỳ khưu, Ta nói rằng nơi ấy không sầu, không muộn, không phiền não. อยํ [Pg.50] ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. Đây là sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt. ๔๐. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. อปฺปมตฺโต นิปโก สโต, สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘‘จกฺขุ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘รูปา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. 40. Này các Tỳ khưu, hãy tu tập định. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu có định, không buông lung, thận trọng, chánh niệm, tuệ tri như thật. Và tuệ tri như thật điều gì? Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Mắt là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các sắc là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Nhãn thức là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Nhãn xúc là vô thường’. Và cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, vị ấy cũng tuệ tri như thật rằng: ‘Cảm thọ ấy cũng là vô thường’. โสตํ …เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… ‘‘มโน อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘ธมฺมา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. Tai... mũi... lưỡi... thân... Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các pháp là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý thức là vô thường’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Ý xúc là vô thường’. Và cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, vị ấy cũng tuệ tri như thật rằng: ‘Cảm thọ ấy cũng là vô thường’. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. Đây là sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt. รูปํ, ราธ, วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. เวทนํ…เป…. สญฺญํ…เป… สงฺขาเร วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. Này Rādha, hãy phân tán, hãy xua tan, hãy phá hủy, hãy làm cho sắc trở nên tan rã; hãy thực hành với trí tuệ để đoạn tận ái. Do đoạn tận ái nên khổ được đoạn tận, do khổ được đoạn tận nên có Niết Bàn. Thọ... tưởng... các hành... hãy phân tán, hãy xua tan, hãy phá hủy, hãy làm cho thức trở nên tan rã; hãy thực hành với trí tuệ để đoạn tận ái. Do đoạn tận ái nên khổ được đoạn tận, do khổ được đoạn tận nên có Niết Bàn. อยํ นิโรธปญฺญตฺติ นิโรธสฺส, นิพฺพิทาปญฺญตฺติ อสฺสาทสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. Đây là sự chế định về sự đoạn diệt đối với sự đoạn diệt, sự chế định về sự nhàm chán đối với vị ngọt, sự chế định về liễu tri đối với khổ, sự chế định về đoạn tận đối với tập, sự chế định về tu tập đối với đạo, sự chế định về chứng ngộ đối với diệt. ‘‘โส อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ’, tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ tập’, tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ diệt’, tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. อยํ [Pg.51] ปฏิเวธปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ทสฺสนภูมิยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ โสตาปตฺติผลสฺส. ‘‘โส อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อิเม อาสวา อเสสํ นิรุชฺฌนฺตี’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. Đây là sự chế định về sự thông suốt các chân lý, sự chế định về sự thiết lập trên kiến địa, sự chế định về sự tu tập đạo, sự chế định về sự chứng ngộ quả Dự lưu. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là tập khởi của các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là sự đoạn diệt của các lậu hoặc’, tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt của các lậu hoặc’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Các lậu hoặc này được đoạn diệt không còn dư tàn’. อยํ อุปฺปาทปญฺญตฺติ ขเย ญาณสฺส, โอกาสปญฺญตฺติ อนุปฺปาเท ญาณสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, อารมฺภปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อาสาฏนปญฺญตฺติ อาสาฏิกานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนาภูมิยา, อภินิฆาตปญฺญตฺติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ. Đây là sự chế định về sự sanh khởi của tận trí, sự chế định về cơ hội cho vô sanh trí, sự chế định về sự tu tập đạo, sự chế định về sự liễu tri khổ, sự chế định về sự đoạn tận tập, sự chế định về sự phát khởi cần quyền, sự chế định về sự trừ diệt các pháp áp bức, sự chế định về sự thiết lập trên tu tập địa, sự chế định về sự đập tan các pháp ác bất thiện. ๔๑. อิทํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป…. อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. 41. Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Đây là khổ’. Này các Tỳ khưu, ... ‘Đây là khổ tập’... Này các Tỳ khưu, ... ‘Đây là khổ diệt’... Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. อยํ เทสนาปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ สุตมยิยา ปญฺญาย สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส. Đây là sự chế định về sự thuyết giảng các chân lý, sự chế định về sự thiết lập văn tuệ, sự chế định về sự chứng ngộ vị tri tri quyền, sự chế định về sự chuyển pháp luân. ‘‘ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาเวตพฺพา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Khổ này cần phải được liễu tri’. Này các Tỳ khưu, ... ‘Khổ tập này cần phải được đoạn tận’... Này các Tỳ khưu, ... ‘Khổ diệt này cần phải được chứng ngộ’... Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nơi Ta khởi lên nhãn, khởi lên trí, khởi lên tuệ, khởi lên minh, khởi lên quang: ‘Con đường đưa đến khổ diệt này cần phải được tu tập’. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ จินฺตามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญินฺทฺริยสฺส. Đây là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế, là sự chế định về sự đặt để đối với trí tuệ thành tựu do tư duy, là sự chế định về sự chứng ngộ đối với Vô Tri Căn. ‘‘ตํ [Pg.52] โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺญาต’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหีโน’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกโต’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาวิตา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญาตาวิโน อินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส. ‘Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Khổ đế này đã được liễu tri” – đối với các pháp trước đây chưa từng được nghe, pháp nhãn đã sanh khởi nơi ta, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, ánh sáng đã sanh khởi. Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Tập đế này đã được đoạn tận”... Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Diệt đế này đã được chứng ngộ”... Này các Tỳ khưu, (ý nghĩ rằng:) “Con đường đưa đến sự diệt khổ này đã được tu tập” – đối với các pháp trước đây chưa từng được nghe, pháp nhãn đã sanh khởi nơi ta, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, ánh sáng đã sanh khởi. Đây là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế, là sự chế định về sự đặt để đối với trí tuệ thành tựu do tu tập, là sự chế định về sự chứng ngộ đối với Cụ Tri Căn, là sự chế định về sự chuyển vận đối với Pháp luân. ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ; อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ. ‘Bậc Mâu-ni đã từ bỏ cái có thể đo lường và cái không thể đo lường, là nguyên nhân của sự hiện hữu, là hành tạo tác sự hiện hữu; Ngài hoan hỷ trong nội tâm, định tĩnh, đã phá tan (phiền não) sanh khởi nơi tự thân như (phá tan) áo giáp.’ ‘‘ตุล’’นฺติ สงฺขารธาตุ. ‘‘อตุล’’นฺติ นิพฺพานธาตุ, ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ อภิญฺญาปญฺญตฺติ สพฺพธมฺมานํ. นิกฺเขปปญฺญตฺติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาย. ‘‘ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนี’’ติ ปริจฺจาคปญฺญตฺติ สมุทยสฺส. ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส. ‘‘อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ กายคตาย สติยา. ฐิติปญฺญตฺติ จิตฺเตกคฺคตาย. ‘‘อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ อภินิพฺพิทาปญฺญตฺติ จิตฺตสฺส, อุปาทานปญฺญตฺติ สพฺพญฺญุตาย, ปทาลนาปญฺญตฺติ อวิชฺชณฺฑโกสานํ. เตนาห ภควา ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ. ‘Tula’ là hành giới. ‘Atula’ là Niết-bàn giới. ‘Cái có thể đo lường, cái không thể đo lường, và nguyên nhân của sự hiện hữu’ là sự chế định về thắng trí đối với tất cả các pháp, là sự chế định về sự đặt để đối với Pháp vô ngại giải. ‘Bậc Mâu-ni đã từ bỏ hành tạo tác sự hiện hữu’ là sự chế định về sự từ bỏ đối với tập đế, là sự chế định về sự liễu tri đối với khổ đế. ‘Hoan hỷ trong nội tâm, định tĩnh’ là sự chế định về sự tu tập đối với niệm thân, là sự chế định về sự an trú đối với nhất tâm. ‘Đã phá tan (phiền não) sanh khởi nơi tự thân như (phá tan) áo giáp’ là sự chế định về sự yểm ly đối với tâm, là sự chế định về sự chấp thủ đối với nhất thiết trí, là sự chế định về sự phá vỡ đối với vỏ trứng vô minh. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Cái có thể đo lường và cái không thể đo lường, là nguyên nhân của sự hiện hữu’. โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ, กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย; กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา, เตสํ สตีมา วินยาย สิกฺเขติ. Người nào đã thấy khổ, (thấy) nó từ đâu làm nhân duyên, người ấy làm sao có thể thiên về các dục? Vì biết rằng ‘dục là sự dính mắc trong thế gian’, người có chánh niệm hãy tu học để loại trừ chúng. ‘‘โย ทุกฺข’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ จ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ยโตนิทาน’’นฺติ ปภวปญฺญตฺติ จ สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ จ. ‘‘อทฺทกฺขี’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ ญาณจกฺขุสฺส ปฏิเวธปญฺญตฺติ จ. ‘‘กาเมสุ โส ชนฺตุกถํ นเมยฺยา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ กามตณฺหาย อภินิเวสปญฺญตฺติ จ. ‘‘กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา’’ติ ปจฺจตฺถิกโต ทสฺสนปญฺญตฺติ กามานํ. กามา หิ องฺคารกาสูปมา มํสเปสูปมา ปาวกกปฺปา ปปาตอุรโคปมา จ. ‘‘เตสํ สตีมา’’ติ อปจยปญฺญตฺติ ปหานาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ กายคตาย [Pg.53] สติยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. ‘‘วินยาย สิกฺเข’’ติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ ราควินยสฺส โทสวินยสฺส โมหวินยสฺส. ‘‘ชนฺตู’’ติ เววจนปญฺญตฺติ โยคิสฺส. ยทา หิ โยคี กามา สงฺโคติ ปชานาติ. โส กามานํ อนุปฺปาทาย กุสเล ธมฺเม อุปฺปาทยติ, โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย วายมติ. อยํ วายามปญฺญตฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. นิกฺเขปปญฺญตฺติ โอรมตฺติกาย อสนฺตุฏฺฐิยา. ตตฺถ โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา วายมตีติ อยํ อปฺปมาทปญฺญตฺติ ภาวนาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อารกฺขปญฺญตฺติ กุสลานํ ธมฺมานํ, ฐิติปญฺญตฺติ อธิจิตฺตสิกฺขาย. เตนาห ภควา ‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทาน’’นฺติ. ‘Người nào khổ’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự liễu tri đối với khổ. ‘Từ đâu làm nhân duyên’ là sự chế định về nguồn gốc và sự chế định về sự đoạn tận đối với tập đế. ‘Đã thấy’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự chứng ngộ đối với trí nhãn. ‘Người ấy làm sao có thể thiên về các dục’ là sự chế định về từ đồng nghĩa và sự chế định về sự chấp thủ đối với dục ái. ‘Vì biết rằng dục là sự dính mắc trong thế gian’ là sự chế định về sự thấy các dục như kẻ thù. Vì các dục ví như hố than hừng, ví như miếng thịt, ví như ngọn lửa, ví như hố thẳm và con rắn. ‘Người có chánh niệm đối với chúng’ là sự chế định về sự tiêu trừ để đoạn tận, là sự chế định về sự đặt để đối với niệm thân, là sự chế định về sự tu tập đối với đạo đế. ‘Hãy tu học để loại trừ’ là sự chế định về sự chứng ngộ đối với việc loại trừ tham, loại trừ sân, loại trừ si. ‘Người’ là sự chế định về từ đồng nghĩa đối với hành giả. Vì khi hành giả biết rằng ‘dục là sự dính mắc’, vị ấy làm sanh khởi các pháp thiện để các dục không sanh khởi, vị ấy nỗ lực để làm sanh khởi các pháp thiện chưa sanh khởi. Đây là sự chế định về sự nỗ lực để đạt được điều chưa đạt, là sự chế định về sự đặt để đối với sự không thỏa mãn với điều nhỏ nhoi. Trong đó, (câu) ‘vị ấy nỗ lực để các pháp thiện đã sanh khởi được an trú’ – đây là sự chế định về sự không dể duôi trong tu tập, là sự chế định về sự đặt để đối với tấn căn, là sự chế định về sự bảo hộ các pháp thiện, là sự chế định về sự an trú đối với tăng thượng tâm học. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Người nào đã thấy khổ và nguyên nhân của nó’. ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ; อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต; อสฺสิรี วิย ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ. ‘Thế gian bị trói buộc bởi si, trông như có vẻ xứng đáng; Kẻ ngu bị trói buộc bởi sanh y, bị bóng tối bao phủ, hiện ra như không có vẻ huy hoàng. Đối với người thấy, không có gì là chướng ngại.’ ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ วิปลฺลาสานํ. ‘‘ภพฺพรูโปว ทิสฺสตี’’ติ วิปรีตปญฺญตฺติ โลกสฺส. ‘‘อุปธิพนฺธโน พาโล’’ติ ปภวปญฺญตฺติ ปาปกานํ อิจฺฉาวจรานํ, กิจฺจปญฺญตฺติ ปริยุฏฺฐานานํ. พลวปญฺญตฺติ กิเลสานํ. วิรูหนาปญฺญตฺติ สงฺขารานํ. ‘‘ตมสา ปริวาริโต’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ อวิชฺชนฺธการสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘อสฺสิรี วิย ขายตี’’ติ ทสฺสนปญฺญตฺติ ทิพฺพจกฺขุสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ปญฺญาจกฺขุสฺส. ‘‘ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ สตฺตานํ, ราโค กิญฺจนํ โทโส กิญฺจนํ โมโห กิญฺจนํ. เตนาห ภควา ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ. ‘Thế gian bị trói buộc bởi si’ là sự chế định về sự thuyết giảng đối với các điên đảo. ‘Trông như có vẻ xứng đáng’ là sự chế định về sự điên đảo của thế gian. ‘Kẻ ngu bị trói buộc bởi sanh y’ là sự chế định về nguồn gốc của các ác dục, là sự chế định về phận sự của các triền cái, là sự chế định về sức mạnh của các phiền não, là sự chế định về sự tăng trưởng của các hành. ‘Bị bóng tối bao phủ’ là sự chế định về sự thuyết giảng và sự chế định về từ đồng nghĩa đối với bóng tối vô minh. ‘Hiện ra như không có vẻ huy hoàng’ là sự chế định về sự thấy của thiên nhãn, là sự chế định về sự đặt để đối với tuệ nhãn. ‘Đối với người thấy, không có gì là chướng ngại’ là sự chế định về sự chứng ngộ các chướng ngại của chúng sanh: tham là chướng ngại, sân là chướng ngại, si là chướng ngại. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị trói buộc bởi si’. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ. ‘Này các Tỳ khưu, có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo. Này các Tỳ khưu, nếu không có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo này, thì ở đây, sự thoát ly khỏi cái đã sanh, đã hiện hữu, đã bị tác thành, đã do duyên tạo, sẽ không được biết đến. Và này các Tỳ khưu, vì thật sự có cái không sanh, không hiện hữu, không bị tác thành, không do duyên tạo, do đó, sự thoát ly khỏi cái đã sanh, đã hiện hữu, đã bị tác thành, đã do duyên tạo, được biết đến.’ ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เทสนาปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ สงฺขตสฺส อุปนยนปญฺญตฺติ [Pg.54] จ. ‘‘ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส โชตนาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ อยํ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส, นิยฺยานิกปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิสฺสรณปญฺญตฺติ สํสารโต. เตนาห ภควา ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺสา’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ. “Này các Tỳ khưu, nếu pháp không sanh, không hữu, không tác, không hữu vi này không có” là sự chế định về thuyết giảng và là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn. “Sự xuất ly khỏi pháp đã sanh, đã hữu, đã tác, đã hữu vi sẽ không được biết đến ở đây” là sự chế định về đồng nghĩa của pháp hữu vi và là sự chế định về sự dẫn đến. “Và này các Tỳ khưu, vì rằng có pháp không sanh, không hữu, không tác, không hữu vi” là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn và là sự chế định về sự làm sáng tỏ. “Do đó, sự xuất ly khỏi pháp đã sanh, đã hữu, đã tác, đã hữu vi được biết đến” đây là sự chế định về đồng nghĩa của Níp-bàn, là sự chế định về sự hướng đến của đạo, là sự chế định về sự thoát khỏi vòng luân hồi. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: “Này các Tỳ khưu, nếu pháp này không có”. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: “Đức Thế Tôn thuyết giảng một pháp bằng nhiều sự chế định khác nhau”. นิยุตฺโต ปญฺญตฺติ หาโร. Phần Hướng Dẫn về Chế Định đã được trình bày. ๑๒. โอตรณหารวิภงฺโค 12. Phân tích về phương pháp dẫn nhập ๔๒. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หาโร? ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ. 12. Trong ấy, thế nào là hướng dẫn thâm nhập? (Đó là) ‘Và điều gì là duyên khởi’. ‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี; เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. 42. “Đã giải thoát khỏi phía trên, phía dưới, và khắp mọi nơi, vị ấy không quán xét rằng ‘đây là ta’; được giải thoát như vậy, vị ấy đã vượt qua bộc lưu chưa từng vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh.” ‘‘อุทฺธ’’นฺติ รูปธาตุ จ อรูปธาตุ จ. ‘‘อโธ’’ติ กามธาตุ. ‘‘สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต’’ติ เตธาตุเก อยํ อเสกฺขาวิมุตฺติ. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. ‘Phía trên’ là sắc giới và vô sắc giới. ‘Phía dưới’ là dục giới. ‘Giải thoát khỏi khắp mọi nơi’ là sự giải thoát của bậc vô học trong ba giới. Chính năm quyền vô học ấy, đây là sự thâm nhập bằng các quyền. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Chính năm quyền vô học ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, do thức diệt nên danh sắc diệt, do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt, do sáu xứ diệt nên xúc diệt, do xúc diệt nên thọ diệt, do thọ diệt nên ái diệt, do ái diệt nên thủ diệt, do thủ diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên sanh diệt, do sanh diệt nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não đều diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi. ตานิเยว [Pg.55] อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน, อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính năm quyền vô học ấy được bao gồm trong ba uẩn – giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính năm quyền vô học ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới. Đây là sự thâm nhập bằng các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, không dẫn đến hữu. Đây là sự thâm nhập bằng các xứ. ‘‘อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี’’ติ อยํ สกฺกายทิฏฺฐิยา สมุคฺฆาโต, สา เสกฺขาวิมุตฺติ, ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. ‘Vị ấy không quán xét rằng ‘đây là ta’’ là sự nhổ bật thân kiến, đó là sự giải thoát của bậc hữu học, chính năm quyền hữu học ấy. Đây là sự thâm nhập bằng các quyền. ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Chính năm quyền hữu học ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi. สาเยว วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính minh ấy là tuệ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn. สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính minh ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới, đây là sự thâm nhập bằng các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, không dẫn đến hữu, đây là sự thâm nhập bằng các xứ. เสกฺขาย จ วิมุตฺติยา อเสกฺขาย จ วิมุตฺติยา วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวาย. เตนาห ภควา ‘‘อุทฺธํ อโธ’’ติ. Vị ấy được giải thoát bằng sự giải thoát của bậc hữu học và sự giải thoát của bậc vô học, đã vượt qua bộc lưu chưa từng vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh. Do đó, đức Thế Tôn đã nói ‘phía trên, phía dưới’. ๔๓. ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ, จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ, จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. “Đối với người nương tựa thì có sự dao động, đối với người không nương tựa thì không có sự dao động, khi không có sự dao động thì có sự an tịnh, khi có sự an tịnh thì không có sự nghiêng chiều, khi không có sự nghiêng chiều thì không có sự đến và đi, khi không có sự đến và đi thì không có sự tử và sanh, khi không có sự tử và sanh thì không có đời này, không có đời sau, không có khoảng giữa cả hai, đây chính là sự chấm dứt của khổ.” ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิต’’นฺติ นิสฺสโย นาม ทุวิโธ ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺฐินิสฺสโย จ. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เจตนา, อยํ ตณฺหานิสฺสโย; ยา มูฬฺหสฺส เจตนา, อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย. เจตนา ปน สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา [Pg.56] วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. 43. ‘Đối với người nương tựa thì có sự dao động’ có nghĩa là: sự nương tựa có hai loại là nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến. Trong đó, tư của người tham ái, đây là sự nương tựa vào ái; tư của người si mê, đây là sự nương tựa vào tà kiến. Và tư là hành, do hành làm duyên nên thức sanh, do thức làm duyên nên danh sắc sanh, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เวทนา, อยํ สุขา เวทนา. ยา สมฺมูฬฺหสฺส เวทนา, อยํ อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา ทฺเว เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Trong đó, thọ của người tham ái, đây là lạc thọ. Thọ của người hoàn toàn si mê, đây là thọ bất khổ bất lạc, hai thọ này là thọ uẩn. Đây là sự thâm nhập bằng các uẩn. ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อุเปกฺขินฺทฺริยํ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Trong đó, lạc thọ là hai quyền: lạc quyền và hỷ quyền, thọ bất khổ bất lạc là xả quyền. Đây là sự thâm nhập bằng các quyền. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính những quyền ấy được bao gồm trong hành, những hành nào là hữu lậu, dẫn đến hữu, những hành ấy được bao gồm trong pháp giới. Đây là sự thâm nhập bằng các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là hữu lậu, dẫn đến hữu, đây là sự thâm nhập bằng các xứ. ‘‘อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถี’’ติ สมถวเสน วา ตณฺหาย อนิสฺสิโต วิปสฺสนาวเส วา ทิฏฺฐิยา อนิสฺสิโต. ยา วิปสฺสนา อยํ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. ‘Đối với người không nương tựa thì không có sự dao động’ có nghĩa là: hoặc không nương tựa vào ái theo cách của chỉ, hoặc không nương tựa vào tà kiến theo cách của quán. Tuệ quán nào, đây là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, như vậy là toàn bộ duyên khởi. Đây là sự thâm nhập bằng duyên khởi. สาเยว วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính tuệ quán ấy là tuệ uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn. สาเยว วิปสฺสนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยญฺจ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Chính tuệ quán ấy là hai quyền: cần quyền và tuệ quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền. สาเยว วิปสฺสนา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính tuệ quán ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ. ‘‘ปสฺสทฺธิยา สตี’’ติ ทุวิธา ปสฺสทฺธิ กายิกา จ เจตสิกา จ. ยํ กายิกํ สุขํ, อยํ กายปสฺสทฺธิ. ยํ เจตสิกํ สุขํ, อยํ เจตสิกา ปสฺสทฺธิ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ, ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต [Pg.57] วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘‘วิมุตฺต’’มิติ ญาณํ โหติ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. โส น นมติ รูเปสุ, น สทฺเทสุ, น คนฺเธสุ, น รเสสุ, น โผฏฺฐพฺเพสุ, น ธมฺเมสุ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส เยน รูเปน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส รูปสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา รูปสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. Về câu ‘Do khinh an, có chánh niệm,’ khinh an có hai loại: thân khinh an và tâm khinh an. Lạc nào thuộc về thân, đây là thân khinh an. Lạc nào thuộc về tâm, đây là tâm khinh an. Người có thân khinh an cảm thọ lạc, tâm của người có lạc được định tĩnh, người có tâm định tĩnh biết như thật, người biết như thật thì nhàm chán, người nhàm chán thì ly tham, do ly tham nên được giải thoát, khi đã giải thoát, trí khởi lên rằng: ‘đã giải thoát,’ vị ấy biết rằng: ‘sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy không thiên về các sắc, không thiên về các tiếng, không thiên về các mùi, không thiên về các vị, không thiên về các xúc, không thiên về các pháp. Với sắc nào mà người ta có thể mô tả Như Lai đang đứng hay đang đi, do sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly sắc ấy, vị ấy được giải thoát nơi sự đoạn tận của sắc. (Vị ấy) không chấp nhận rằng ‘Như Lai tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại.’ Mà trái lại, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy được xem là sâu xa, không thể đo lường, không thể tính đếm, đã tịch tịnh. ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย. เยหิ สงฺขาเรหิ. เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส วิญฺญาณสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา วิญฺญาณสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘‘อาคตี’’ติ อิธาคติ. ‘‘คตี’’ติ เปจฺจภโว. อาคติคตีปิ น ภวนฺติ, ‘‘เนวิธา’’ติ ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ. ‘‘น หุร’’นฺติ ฉสุ พาหิเรสุ อายตเนสุ. ‘‘น อุภยมนฺตเรนา’’ติ ผสฺสสมุทิเตสุ ธมฺเมสุ อตฺตานํ น ปสฺสติ. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. โส ทุวิโธ โลกิโย จ โลกุตฺตโร จ. ตตฺถ โลกิโย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, ยาว ชรามรณา. โลกุตฺตโร สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชายติ, ยาว นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. เตนาห ภควา ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ…เป… เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. Với thọ nào… v.v… với tưởng nào. Với các hành nào. Với thức nào mà người ta có thể mô tả Như Lai đang đứng hay đang đi, do sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, từ bỏ, xả ly thức ấy, vị ấy được giải thoát nơi sự đoạn tận của thức. (Vị ấy) không chấp nhận rằng ‘Như Lai tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại,’ không chấp nhận rằng ‘Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại.’ Mà trái lại, do sự đoạn tận tham, do sự đoạn tận sân, do sự đoạn tận si, vị ấy được xem là sâu xa, không thể đo lường, không thể tính đếm, đã tịch tịnh. ‘Sự đến’ nghĩa là sự đến đây. ‘Sự đi’ nghĩa là đời sau. Sự đến và sự đi cũng không có. ‘Không ở đây’ nghĩa là trong sáu nội xứ. ‘Không ở kia’ nghĩa là trong sáu ngoại xứ. ‘Không ở giữa cả hai’ nghĩa là không thấy tự ngã trong các pháp sanh khởi cùng với xúc. ‘Đây là sự chấm dứt của khổ’ nghĩa là pháp duyên khởi. Pháp ấy có hai loại: thế gian và siêu thế. Trong đó, pháp thế gian là ‘do vô minh duyên hành,’ cho đến ‘già-chết.’ Pháp siêu thế là ‘người có giới thì không hối hận sanh khởi,’ cho đến ‘vị ấy biết không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Người có nương tựa thì có dao động, người không nương tựa thì không có dao động... cho đến... đây là sự chấm dứt của khổ.’ ๔๔. 44. ‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา; ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต, ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต. “Những sầu muộn hay than khóc nào, và những khổ đau nhiều loại ở trên đời; những điều này phát sanh do duyên vào điều khả ái, khi không có điều khả ái, những điều này không có. ตสฺมา [Pg.58] หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก; ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. Do đó, những ai không có gì khả ái ở bất cứ đâu trên đời, họ được an lạc, không sầu muộn; do đó, người mong cầu trạng thái không sầu, không nhiễm ô, không nên làm cho bất cứ điều gì trở nên khả ái ở bất cứ đâu trên đời.” ‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ ทุกฺขา เวทนา. ‘‘ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ สุขา เวทนา. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Câu ‘Những sầu muộn hay than khóc nào, và những khổ đau nhiều loại ở trên đời phát sanh do duyên vào điều khả ái’ – đây là khổ thọ. Câu ‘khi không có điều khả ái, những điều này không có’ – đây là lạc thọ. Thọ là thọ uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn. เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Do thọ duyên ái, do ái duyên thủ, do thủ duyên hữu, do hữu duyên sanh, do sanh duyên già-chết, tất cả là như vậy. Đây là sự bao gồm theo các pháp duyên khởi. ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. ทุกฺขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Trong đó, lạc thọ là hai quyền: lạc quyền và hỷ quyền. Khổ thọ là hai quyền: khổ quyền và ưu quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính các quyền ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là hữu lậu, là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là hữu lậu, là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ. ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก; ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเกติ. Do đó, những ai không có gì khả ái ở bất cứ đâu trên đời, họ được an lạc, không sầu muộn; do đó, người mong cầu trạng thái không sầu, không nhiễm ô, không nên làm cho bất cứ điều gì trở nên khả ái ở bất cứ đâu trên đời. อิทํ ตณฺหาปหานํ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Đây là sự đoạn trừ ái. Do ái diệt nên thủ diệt, do thủ diệt nên hữu diệt, tất cả là như vậy. Đây là sự bao gồm theo các pháp duyên khởi. ตํเยว ตณฺหาปหานํ สมโถ. โส สมโถ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Chính sự đoạn trừ ái ấy là chỉ. Chỉ ấy là hai quyền: niệm quyền và định quyền. Đây là sự bao gồm theo các quyền. โสเยว สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính chỉ ấy là định uẩn. Đây là sự bao gồm theo các uẩn. โสเยว สมโถ สงฺขารปริยาปนฺโน, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính chỉ ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu, các hành ấy được thu nhiếp bởi pháp giới. Đây là sự bao gồm theo các giới. สา [Pg.59] ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘เย เกจิ โสกา’’ติ. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là thành phần của sự hiện hữu. Đây là sự bao gồm theo các xứ. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: “Những sầu muộn nào…” กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ; อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ. Đối với người đang mong cầu dục lạc, nếu điều ấy được thành tựu cho vị ấy; chắc chắn vị ấy có tâm hoan hỷ, người phải chết ấy đã đạt được điều mình mong muốn. ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน; เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ. Đối với chúng sanh đang mong cầu ấy, người đã sanh khởi lòng tham muốn; nếu những dục lạc ấy bị suy giảm, vị ấy bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng. โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตีติ. Vị nào tránh xa các dục lạc, như (tránh) đầu con rắn bằng bàn chân; vị ấy, người có chánh niệm, vượt qua được sự tham ái này ở trong đời. ตตฺถ ยา ปีติมนตา, อยํ อนุนโย. ยทาห สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตีติ, อิทํ ปฏิฆํ. อนุนยํ ปฏิฆญฺจ ปน ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย จ ปน ทสรูปีนิ อายตนานิ ปทฏฺฐานํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ở đây, trạng thái hoan hỷ của tâm chính là sự thuận ái. Khi nói rằng: ‘bị đau khổ như bị mũi tên bắn trúng,’ đây là sự nghịch ý. Và sự thuận ái và sự nghịch ý là thuộc về phần của ái. Và đối với ái, mười xứ thuộc sắc là nền tảng. Đây là sự đi vào bằng các xứ. ตานิเยว ทส รูปีนิ รูปกาโย นามสมฺปยุตฺโต, ตทุภยํ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Chính mười (xứ) thuộc sắc ấy là sắc thân, tương ưng với danh; cả hai điều ấy là danh sắc. Do duyên danh sắc, sáu xứ sanh khởi; do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi; do duyên xúc, thọ sanh khởi; do duyên thọ, ái sanh khởi, tất cả là như vậy. Đây là sự đi vào bằng duyên khởi. ตเทว นามรูปํ ปญฺจกฺขนฺโธ; อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา; ตเทว นามรูปํ อฏฺฐารส ธาตุโย; อยํ ธาตูหิ โอตรณา; Chính danh sắc ấy là năm uẩn; đây là sự đi vào bằng các uẩn. Chính danh sắc ấy là mười tám giới; đây là sự đi vào bằng các giới. ตตฺถ โย รูปกาโย อิมานิ ปญฺจ รูปีนิ อินฺทฺริยานิ, โย นามกาโย อิมานิ ปญฺจ อรูปีนิ อินฺทฺริยานิ, อิมานิ ทส อินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Ở đây, phần nào là sắc thân, đó là năm sắc quyền này; phần nào là danh thân, đó là năm vô sắc quyền này; đây là mười quyền. Đây là sự đi vào bằng các quyền. ตตฺถ ยทาห – Ở đây, khi nói rằng – ‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ. ‘Vị nào tránh xa các dục lạc, như (tránh) đầu con rắn bằng bàn chân; vị ấy, người có chánh niệm, vượt qua được sự tham ái này ở trong đời.’ อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Đây là hữu dư y Niết-bàn giới, đây là sự đi vào bằng các giới. สาเยว สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Chính hữu dư y Niết-bàn giới ấy là minh. Do minh sanh khởi, vô minh diệt; do vô minh diệt, các hành diệt, tất cả là như vậy. Đây là sự đi vào bằng duyên khởi. สาเยว [Pg.60] วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính minh ấy là tuệ uẩn. Đây là sự đi vào bằng các uẩn. สาเยว วิชฺชา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Chính minh ấy là hai quyền – tấn quyền và tuệ quyền. Đây là sự đi vào bằng các quyền. สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính minh ấy được bao gồm trong các hành, những hành nào là vô lậu, và không phải là hữu phần, những hành ấy được thu nhiếp vào pháp giới. Đây là sự đi vào bằng các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘กามํ กามยมานสฺสา’’ติ. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ, xứ nào là vô lậu, và không phải là hữu phần. Đây là sự đi vào bằng các xứ. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Đối với người đang mong cầu dục lạc...’ เอตฺตาวตา ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ สโมสรโณตรณานิ ภวนฺติ. เอวํ ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ โอตาเรตพฺพานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ. Với chừng ấy, duyên khởi, quyền, uẩn, giới, và xứ trở thành sự hội tụ và sự đi vào. Như vậy, duyên khởi, quyền, uẩn, giới, và xứ cần được đi vào. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Và cái nào là duyên khởi...’ นิยุตฺโต โอตรโณ หาโร. Phương pháp đi vào đã được trình bày xong. ๑๓. โสธนหารวิภงฺโค 13. Phân tích về phương pháp thanh lọc. ๔๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หาโร? ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติคาถา. ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – 45. Ở đây, thế nào là phương pháp thanh lọc? (Đó là) câu kệ: ‘Khi câu hỏi đã được trả lời...’ Giống như Tôn giả Ajita ở trong phẩm Pārāyana đã hỏi đức Thế Tôn một câu hỏi – ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, เกนสฺสุ นปฺปกาสติ; กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ. ‘Thế gian bị cái gì che đậy? Do đâu thế gian không sáng tỏ? Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó? Cái gì là sự sợ hãi lớn lao của nó?’ ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ; ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ. ‘(Đức Thế Tôn phán:) Này Ajita, thế gian bị vô minh che đậy. Do nghi ngờ và phóng dật, nó không sáng tỏ. Ta nói ái dục là sự thoa phết của nó, khổ là sự sợ hãi lớn lao của nó.’ ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ. Đối với câu hỏi: ‘Thế gian bị cái gì che đậy?’, (với câu trả lời:) ‘Thế gian bị vô minh che đậy,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Do đâu thế gian không sáng tỏ?’, (với câu trả lời:) ‘Do nghi ngờ và phóng dật, nó không sáng tỏ,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Ngài nói cái gì là sự thoa phết của nó?’, (với câu trả lời:) ‘Ta nói ái dục là sự thoa phết của nó,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Cái gì là sự sợ hãi lớn lao của nó?’, (với câu trả lời:) ‘Khổ là sự sợ hãi lớn lao của nó,’ chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Thế gian bị vô minh che đậy...’ ‘‘สวนฺติ [Pg.61] สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]โสตานํ กึ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ. ‘(Tôn giả Ajita thưa:) Các dòng chảy trôi khắp nơi; cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy? Xin Ngài hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy; các dòng chảy bị cái gì bịt lại?’ ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา]สติ เตสํ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. ‘(Đức Thế Tôn phán:) Này Ajita, những dòng chảy nào có ở trong đời, chánh niệm là sự ngăn chặn của chúng. Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng bị bịt lại bởi trí tuệ.’ ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ ปญฺเห ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมิ’’นฺติ. Đối với câu hỏi: ‘Các dòng chảy trôi khắp nơi; cái gì là sự ngăn chặn các dòng chảy?’, (với câu trả lời:) ‘Những dòng chảy nào có ở trong đời, chánh niệm là sự ngăn chặn của chúng,’ đức Thế Tôn đã thanh lọc thuật ngữ, nhưng chưa (thanh lọc) chủ đề. Đối với câu hỏi: ‘Xin Ngài hãy nói về sự chế ngự các dòng chảy; các dòng chảy bị cái gì bịt lại?’, (với câu trả lời:) ‘Ta tuyên bố sự chế ngự các dòng chảy; chúng bị bịt lại bởi trí tuệ,’ chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Những dòng chảy nào có ở trong đời...’ ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. ‘(Tôn giả Ajita thưa:) Thưa Ngài, cả trí tuệ và chánh niệm, và cả danh sắc nữa; khi được con hỏi, xin Ngài hãy giải thích điều này: điều này diệt tận ở đâu?’ ปญฺเห – Đối với câu hỏi – ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. ‘Câu hỏi này mà ngươi đã hỏi, này Ajita, Ta sẽ nói cho ngươi; nơi mà danh và sắc diệt tận không còn dư sót. Với sự diệt tận của thức, điều này diệt tận ở đây.’ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉี’’ติ. ยตฺถ เอวํ สุทฺโธ อารมฺโภ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ อสุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติ. Chủ đề đã được thanh lọc. Do đó, đức Thế Tôn đã nói: ‘Câu hỏi này mà ngươi đã hỏi...’ Nơi nào chủ đề được thanh lọc như vậy, câu hỏi ấy được xem là đã trả lời. Nhưng nơi nào chủ đề chưa được thanh lọc, câu hỏi ấy chưa được xem là đã trả lời. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘Khi câu hỏi đã được trả lời...’ นิยุตฺโต โสธโน หาโร. Phương pháp thanh lọc đã được trình bày xong. ๑๔. อธิฏฺฐานหารวิภงฺโค 14. Phân Tích về Quyết Định Môn ๔๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หาโร? ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา’’ติ. 46. Trong đó, quyết định môn là gì? (Là phương pháp mà trong đó) ‘Các pháp được chỉ ra với tính đồng nhất, và cũng với tính dị biệt.’ เย ตตฺถ นิทฺทิฏฺฐา, ตถา เต ธารยิตพฺพา. Những pháp nào được chỉ ra ở đó, chúng nên được ghi nhớ như vậy. ‘‘ทุกฺข’’นฺติ [Pg.62] เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ? ชาติ ทุกฺขา, ชรา ทุกฺขา, พฺยาธิ ทุกฺโข, มรณํ ทุกฺขํ, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา, รูปา ทุกฺขา, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Khổ’ là tính đồng nhất. Trong đó, khổ là gì? Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, gặp gỡ điều không ưa thích là khổ, biệt ly điều ưa thích là khổ, cầu mong mà không được cũng là khổ; tóm lại, năm thủ uẩn là khổ. Sắc là khổ, thọ là khổ, tưởng là khổ, các hành là khổ, thức là khổ. Đây là tính dị biệt. ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถิทํ, กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. อยํ เวมตฺตตา. ‘Tập đế’ là tính đồng nhất. Trong đó, tập đế là gì? Chính là ái này, dẫn đến tái sanh, đi cùng với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia. Tức là, dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Đây là tính dị biệt. ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. อยํ เวมตฺตตา. ‘Diệt đế’ là tính đồng nhất. Trong đó, diệt đế là gì? Chính là sự đoạn diệt không còn tàn dư, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ đối với chính ái ấy. Đây là tính dị biệt. ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Con đường đưa đến sự diệt khổ’ là tính đồng nhất. Trong đó, con đường đưa đến sự diệt khổ là gì? Chính là Bát Thánh Đạo này. Tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây là tính dị biệt. ‘‘มคฺโค’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม มคฺโค? นิรยคามี มคฺโค ติรจฺฉานโยนิคามี มคฺโค เปตฺติวิสยคามี มคฺโค อสุรโยนิโย มคฺโค สคฺคคามิโย มคฺโค มนุสฺสคามี มคฺโค นิพฺพานคามี มคฺโค. อยํ เวมตฺตตา. ‘Con đường’ là tính đồng nhất. Trong đó, con đường là gì? Con đường đưa đến địa ngục, con đường đưa đến loài bàng sanh, con đường đưa đến cõi ngạ quỷ, con đường đưa đến loài a-tu-la, con đường đưa đến cõi trời, con đường đưa đến cõi người, con đường đưa đến Niết-bàn. Đây là tính dị biệt. ‘‘นิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม นิโรโธ? ปฏิสงฺขานิโรโธ อปฺปฏิสงฺขานิโรโธ อนุนยนิโรโธ ปฏิฆนิโรโธ มานนิโรโธ มกฺขนิโรโธ ปฬาสนิโรโธ อิสฺสานิโรโธ มจฺฉริยนิโรโธ สพฺพกิเลสนิโรโธ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Sự diệt’ là tính đồng nhất. Trong đó, sự diệt là gì? Trạch diệt, phi trạch diệt, sự diệt của ái luyến, sự diệt của sân hận, sự diệt của ngã mạn, sự diệt của sự phủ nhận công ơn, sự diệt của sự ganh đua, sự diệt của tật đố, sự diệt của bỏn xẻn, sự diệt của tất cả phiền não. Đây là tính dị biệt. ‘‘รูป’’นฺติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จาตุมหาภูติกํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปสฺส ปญฺญตฺติ. ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ? ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ. ‘Sắc’ là tính đồng nhất. Trong đó, sắc là gì? Sắc do bốn đại hiển tạo thành và sự chế định của sắc y sinh từ bốn đại hiển. Trong đó, bốn đại hiển là gì? Địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại. ๔๗. ทฺวีหิ อากาเรหิ ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ สงฺเขเปน จ วิตฺถาเรน จ. กถํ วิตฺถาเรน ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ? วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ [Pg.63] วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. 47. Vị ấy nắm bắt các đại theo hai phương diện: tóm tắt và chi tiết. Nắm bắt các đại một cách chi tiết như thế nào? Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện, nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện, nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện, và nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện. กตเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ มตฺถเก มตฺถลุงฺคนฺติ อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện nào? Có trong thân này: tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, thức ăn mới, phân, và não trong đầu. Vị ấy nắm bắt địa đại một cách chi tiết theo hai mươi phương diện này. กตเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. Vị ấy nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện nào? Có trong thân này: mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, nước mắt, mỡ lỏng, nước bọt, nước mũi, dịch khớp, và nước tiểu. Vị ấy nắm bắt thủy đại một cách chi tiết theo mười hai phương diện này. กตเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีรียติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, อิเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. Vị ấy nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện nào? Nhờ đó mà thân được sưởi ấm, nhờ đó mà thân bị già đi, nhờ đó mà thân bị thiêu đốt, và nhờ đó mà những gì đã ăn, uống, nhai, nếm được tiêu hóa hoàn toàn. Vị ấy nắm bắt hỏa đại một cách chi tiết theo bốn phương diện này. กตเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส อิติ, อิเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. Vị ấy nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện nào? Gió đi lên, gió đi xuống, gió trong bụng, gió trong ruột, gió lưu chuyển khắp các chi thể, hơi thở vô và hơi thở ra. Vị ấy nắm bắt phong đại một cách chi tiết theo sáu phương diện này. เอวํ อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา, ยถา จนฺทนิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สงฺการฏฺฐานํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา วจฺจกุฏึ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สิวถิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย. เอวเมว อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ เอวํ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต [Pg.64] อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา. เตนาห ภควา ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ, ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. อยํ เวมตฺตตา. Như vậy, khi ghi nhận, cân nhắc, thẩm sát, thâm nhập, và quán xét các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện này về phương diện tự tánh, vị ấy không thấy bất cứ điều gì đáng nắm giữ, dù là thân hay một phần của thân, cũng giống như người tìm kiếm trong đống rác hôi thối mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm ở nơi đổ rác mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm trong nhà xí mà không thấy gì đáng nắm giữ, cũng giống như người tìm kiếm trong tử thi mà không thấy gì đáng nắm giữ. Cũng chính như vậy, khi ghi nhận, cân nhắc, thẩm sát, thâm nhập, và quán xét các giới một cách chi tiết theo bốn mươi hai phương diện này về phương diện tự tánh, vị ấy không thấy bất cứ điều gì đáng nắm giữ, dù là thân hay một phần của thân. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Quả vậy, địa đại nào thuộc nội phần, và địa đại nào thuộc ngoại phần, cả hai chỉ là địa đại. Điều ấy cần phải được thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ như vậy, vị ấy nhàm chán đối với địa đại, tâm ly tham đối với địa đại. Quả vậy, thủy đại nào thuộc nội phần, và thủy đại nào thuộc ngoại phần… vân vân… Quả vậy, hỏa đại nào thuộc nội phần, và hỏa đại nào thuộc ngoại phần… vân vân… Quả vậy, phong đại nào thuộc nội phần, và phong đại nào thuộc ngoại phần, cả hai chỉ là phong đại. Điều ấy cần phải được thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi thấy đúng như thật bằng chánh trí tuệ như vậy, vị ấy nhàm chán đối với phong đại, tâm ly tham đối với phong đại.’ Đây là sự khác biệt. ๔๘. ‘‘อวิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสลฺลกฺขณา อนุปลกฺขณา อปจฺจุปลกฺขณา อสมเวกฺขณํ อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ. อยํ เวมตฺตตา. 48. ‘Vô minh’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là vô minh? Không biết về khổ, không biết về khổ tập, không biết về khổ diệt, không biết về con đường đưa đến khổ diệt, không biết về quá khứ, không biết về vị lai, không biết về quá khứ và vị lai, không biết về các pháp do duyên này mà sanh khởi theo lý duyên khởi. Sự không biết như vậy là không biết, không thấy, không chứng ngộ, không giác ngộ, không liễu tri, không thâm nhập, không ghi nhận, không nhận thức, không trực nhận, không quán xét, không trực chứng, trí tuệ kém cỏi, sự ngu si, không tỉnh giác, si mê, mê muội, hôn ám, vô minh, bộc lưu vô minh, ách vô minh, tùy miên vô minh, triền cái vô minh, then cài vô minh, si mê là gốc rễ bất thiện. Đây là sự khác biệt. ‘‘วิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา วิชฺชา? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สํลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก [Pg.65] ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Minh’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là minh? Tri kiến về khổ, tri kiến về khổ tập, tri kiến về khổ diệt, tri kiến về con đường đưa đến khổ diệt, tri kiến về quá khứ, tri kiến về vị lai, tri kiến về quá khứ và vị lai, tri kiến về các pháp do duyên này mà sanh khởi theo lý duyên khởi. Trí tuệ như vậy là tuệ, tuệ tri, sự thẩm sát, sự phân tích, trạch pháp, sự ghi nhận, sự nhận thức, sự trực nhận, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh tế, sự sáng suốt, sự tư duy, sự thẩm tra, sự quảng bác, sự minh mẫn, sự hướng dẫn, minh sát, tỉnh giác, sự thúc đẩy, trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, gươm tuệ, lâu đài tuệ, ánh sáng tuệ, quang minh tuệ, ngọn đuốc tuệ, bảo vật tuệ, vô si, trạch pháp, chánh kiến, trạch pháp giác chi, chi phần của đạo, thuộc về đạo. Đây là sự khác biệt. ‘‘สมาปตฺตี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติ? สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ, เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ. วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺตีติ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Sự chứng đắc’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là sự chứng đắc? Sự chứng đắc của chúng sanh có tưởng, sự chứng đắc của chúng sanh vô tưởng, sự chứng đắc phi tưởng phi phi tưởng, sự chứng đắc Thức Vô Biên Xứ, và sự chứng đắc diệt tận định. Đây là sự khác biệt. ‘‘ฌายี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ฌายี? อตฺถิ เสกฺโข ฌายี, อตฺถิ อเสกฺโข ฌายี, เนวเสกฺขนาเสกฺโข ฌายี, อาชานิโย ฌายี, อสฺสขลุงฺโก ฌายี, ทิฏฺฐุตฺตโร ฌายี, ตณฺหุตฺตโร ฌายี, ปญฺญุตฺตโร ฌายี. อยํ เวมตฺตตา. ‘Người hành thiền’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là người hành thiền? Có người hành thiền là bậc hữu học, có người hành thiền là bậc vô học, có người hành thiền không phải hữu học cũng không phải vô học, có người hành thiền thuần thục, có người hành thiền không thuần thục, có người hành thiền vượt trội về kiến, có người hành thiền vượt trội về ái, có người hành thiền vượt trội về tuệ. Đây là sự khác biệt. ‘‘สมาธี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม สมาธิ? สรโณ สมาธิ, อรโณ สมาธิ, สเวโร สมาธิ, อเวโร สมาธิ, สพฺยาปชฺโช สมาธิ, อพฺยาปชฺโช สมาธิ, สปฺปีติโก สมาธิ, นิปฺปีติโก สมาธิ, สามิโส สมาธิ, นิรามิโส สมาธิ, สสงฺขาโร สมาธิ, อสงฺขาโร สมาธิ, เอกํสภาวิโต สมาธิ, อุภยํสภาวิโต สมาธิ, อุภยโต ภาวิตภาวโน สมาธิ, สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ, หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ, โลกิโย สมาธิ, โลกุตฺตโร สมาธิ, มิจฺฉาสมาธิ, สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Định’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là định? Định có phiền não, định không có phiền não, định có sân hận, định không có sân hận, định có hỷ, định không có hỷ, định thuộc về vật chất, định không thuộc về vật chất, định có sự nỗ lực, định không có sự nỗ lực, định được tu tập một phần, định được tu tập cả hai phần, định được tu tập từ cả hai phía, định có tầm có tứ, định không có tầm chỉ có tứ, định không có tầm không có tứ, định thuộc phần thoái thất, định thuộc phần an trú, định thuộc phần thù thắng, định thuộc phần xuyên thấu, định thuộc thế gian, định thuộc siêu thế, tà định, chánh định. Đây là sự khác biệt. ‘‘ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ปฏิปทา? อาคาฬฺหปฏิปทา, นิชฺฌามปฏิปทา, มชฺฌิมปฏิปทา, อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Con đường thực hành’ là sự đồng nhất. Ở đây, thế nào là con đường thực hành? Con đường thực hành đắm chìm, con đường thực hành thiêu đốt, con đường thực hành trung đạo, con đường thực hành không kham nhẫn, con đường thực hành kham nhẫn, con đường thực hành quân bình, con đường thực hành điều phục, con đường thực hành khổ và thắng trí chậm, con đường thực hành khổ và thắng trí nhanh, con đường thực hành lạc và thắng trí chậm, con đường thực hành lạc và thắng trí nhanh. Đây là sự khác biệt. ‘‘กาโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม กาโย? นามกาโย รูปกาโย จ. ตตฺถ กตโม รูปกาโย? เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท [Pg.66] อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ มตฺถลุงฺคนฺติ – อยํ รูปกาโย. นามกาโย นาม เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ ผสฺโส มนสิกาโรติ – อยํ นามกาโยติ. อยํ เวมตฺตตา. “Thân” (kāyo) có nghĩa là sự đồng nhất. Trong đó, thân là gì? Là danh thân và sắc thân. Trong đó, sắc thân là gì? Tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, màng phổi, lá lách, phổi, ruột già, ruột non, thức ăn mới, phân, mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, nước mắt, mỡ lỏng, nước bọt, nước mũi, mỡ khớp, nước tiểu, và óc – đây là sắc thân. Gọi là danh thân gồm có: thọ, tưởng, tư, tâm, xúc, và tác ý – đây là danh thân. Đây là sự khác biệt. เอวํ โย ธมฺโม ยสฺส ธมฺมสฺส สมานภาโว, โส ธมฺโม ตสฺส ธมฺมสฺส เอกตฺตตาย เอกี ภวติ. เยน เยน วา ปน วิลกฺขโณ, เตน เตน เวมตฺตํ คจฺฉติ. เอวํ สุตฺเต วา เวยฺยากรเณ วา คาถายํ วา ปุจฺฉิเตน วีมํสยิตพฺพํ, กึ เอกตฺตตาย ปุจฺฉติ, อุทาหุ เวมตฺตตายาติ. ยทิ เอกตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เอกตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ เวมตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เวมตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ สตฺตาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, สตฺตาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ ธมฺมาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, ธมฺมาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยถา ยถา วา ปน ปุจฺฉิตํ, ตถา ตถา วิสชฺชยิตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา’’ติ. Như vậy, pháp nào có bản chất tương đồng với pháp nào, thì pháp ấy trở nên đồng nhất với pháp kia về phương diện đồng nhất. Còn về phương diện nào có đặc tính khác biệt, thì về phương diện ấy nó trở thành khác biệt. Như vậy, khi được hỏi trong Kinh, Vô Thí Thuyết, hay Kệ, cần phải xem xét rằng: có phải hỏi về phương diện đồng nhất, hay là về phương diện khác biệt? Nếu được hỏi về phương diện đồng nhất, cần phải trả lời theo phương diện đồng nhất. Nếu được hỏi về phương diện khác biệt, cần phải trả lời theo phương diện khác biệt. Nếu được hỏi dựa trên lập trường chúng sanh, cần phải trả lời dựa trên lập trường chúng sanh. Nếu được hỏi dựa trên lập trường pháp, cần phải trả lời dựa trên lập trường pháp. Hoặc, được hỏi như thế nào, cần phải trả lời như thế ấy. Vì thế, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: “Các pháp về phương diện đồng nhất”. นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หาโร. Dứt Lập Trường Môn. ๑๕. ปริกฺขารหารวิภงฺโค 15. Phân Tích Duyên Trợ Môn ๔๙. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ. 49. Trong đó, Duyên Trợ Môn là gì? “Những pháp nào sanh ra pháp nào”. โย ธมฺโม ยํ ธมฺมํ ชนยติ, ตสฺส โส ปริกฺขาโร. กึลกฺขโณ ปริกฺขาโร? ชนกลกฺขโณ ปริกฺขาโร. ทฺเว ธมฺมา ชนยนฺติ เหตุ จ ปจฺจโย จ. ตตฺถ กึลกฺขโณ เหตุ, กึลกฺขโณ ปจฺจโย? อสาธารณลกฺขโณ เหตุ, สาธารณลกฺขโณ ปจฺจโย. ยถา กึ ภเว? ยถา องฺกุรสฺส นิพฺพตฺติยา พีชํ อสาธารณํ, ปถวี อาโป จ สาธารณา. องฺกุรสฺส หิ ปถวี อาโป จ ปจฺจโย สภาโว เหตุ. ยถา วา ปน ฆเฏ ทุทฺธํ ปกฺขิตฺตํ ทธิ ภวติ, น จตฺถิ เอกกาลสมวธานํ ทุทฺธสฺส จ ทธิสฺส จ. เอวเมวํ นตฺถิ เอกกาลสมวธานํ เหตุสฺส จ ปจฺจยสฺส จ. Pháp nào sanh ra pháp nào, pháp ấy là duyên trợ của pháp kia. Duyên trợ có đặc tính gì? Duyên trợ có đặc tính sanh khởi. Có hai pháp sanh khởi: nhân (hetu) và duyên (paccayo). Trong đó, nhân có đặc tính gì, duyên có đặc tính gì? Nhân có đặc tính không chung, duyên có đặc tính chung. Ví như thế nào? Ví như đối với sự phát sanh của mầm cây, hạt giống là (nhân) không chung, còn đất và nước là (duyên) chung. Thật vậy, đối với mầm cây, đất và nước là duyên, còn tự tánh (hạt giống) là nhân. Hoặc ví như sữa được đổ vào trong bình trở thành sữa chua, và không có sự đồng hiện trong cùng một thời điểm của sữa và sữa chua. Cũng như vậy, không có sự đồng hiện trong cùng một thời điểm của nhân và duyên. อยญฺหิ สํสาโร สเหตุ สปฺปจฺจโย นิพฺพตฺโต. วุตฺตํ หิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิติ อวิชฺชา อวิชฺชาย เหตุ อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย. ปุริมิกา อวิชฺชา ปจฺฉิมิกาย อวิชฺชาย เหตุ. ตตฺถ ปุริมิกา อวิชฺชา อวิชฺชานุสโย [Pg.67] ปจฺฉิมิกา อวิชฺชา อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ, ปุริมิโก อวิชฺชานุสโย ปจฺฉิมิกสฺส อวิชฺชาปริยุฏฺฐานสฺส เหตุภูโต ปริพฺรูหนาย, พีชงฺกุโร วิย สมนนฺตรเหตุตาย. ยํ ปน ยตฺถ ผลํ นิพฺพตฺตติ, อิทมสฺส ปรมฺปรเหตุตาย เหตุภูตํ. ทุวิโธ หิ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ, เอวํ อวิชฺชายปิ ทุวิโธ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ. Thật vậy, vòng luân hồi này được phát sanh có nhân và có duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: “Do vô minh làm duyên, các hành sanh khởi; do các hành làm duyên, thức sanh khởi”, như vậy là toàn bộ Lý Duyên Khởi. Do đó, vô minh là nhân cho vô minh, còn tác ý không như lý là duyên. Vô minh trước là nhân cho vô minh sau. Trong đó, vô minh trước là vô minh tùy miên, vô minh sau là vô minh triền phược. Vô minh tùy miên trước trở thành nhân cho sự tăng trưởng của vô minh triền phược sau, giống như hạt giống và mầm cây, do tính chất là nhân vô gián. Còn quả nào sanh khởi ở đâu, cái này trở thành nhân cho nó do tính chất là nhân kế tục. Thật vậy, nhân có hai loại: nhân vô gián và nhân kế tục. Cũng vậy, đối với vô minh cũng có hai loại nhân: nhân vô gián và nhân kế tục. ยถา วา ปน ถาลกญฺจ วฏฺฏิ จ เตลญฺจ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ น สภาวเหตุ, น หิ สกฺกา ถาลกญฺจ วฏฺฏิญฺจ เตลญฺจ อนคฺคิกํ ทีเปตุํ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ. ปทีโป วิย สภาโว เหตุ โหติ. อิติ สภาโว เหตุ, ปรภาโว ปจฺจโย. อชฺฌตฺติโก เหตุ, พาหิโร ปจฺจโย. ชนโก เหตุ, ปริคฺคาหโก ปจฺจโย. อสาธารโณ เหตุ, สาธารโณ ปจฺจโย. Hoặc ví như đĩa đèn, bấc đèn và dầu là những thứ trở thành duyên cho ngọn đèn, chứ không phải là nhân tự tánh. Thật vậy, không thể thắp sáng đĩa đèn, bấc đèn và dầu khi không có lửa. Giống như ngọn đèn (trước), tự tánh là nhân. Do đó, tự tánh là nhân, tha tánh là duyên. Pháp bên trong là nhân, pháp bên ngoài là duyên. Pháp sanh khởi là nhân, pháp hỗ trợ là duyên. Pháp không chung là nhân, pháp chung là duyên. อวุปจฺเฉทตฺโถ สนฺตติ อตฺโถ, นิพฺพตฺติ อตฺโถ ผลตฺโถ, ปฏิสนฺธิ อตฺโถ ปุนพฺภวตฺโถ, ปลิโพธตฺโถ ปริยุฏฺฐานตฺโถ, อสมุคฺฆาตตฺโถ อนุสยตฺโถ, อสมฺปฏิเวธตฺโถ อวิชฺชตฺโถ, อปริญฺญาตตฺโถ วิญฺญาณสฺส พีชตฺโถ. ยตฺถ อวุปจฺเฉโท ตตฺถ สนฺตติ, ยตฺถ สนฺตติ ตตฺถ นิพฺพตฺติ, ยตฺถ นิพฺพตฺติ ตตฺถ ผลํ, ยตฺถ ผลํ ตตฺถ ปฏิสนฺธิ, ยตฺถ ปฏิสนฺธิ ตตฺถ ปุนพฺภโว, ยตฺถ ปุนพฺภโว ตตฺถ ปลิโพโธ, ยตฺถ ปลิโพโธ ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ, ยตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ตตฺถ อสมุคฺฆาโต. ยตฺถ อสมุคฺฆาโต ตตฺถ อนุสโย, ยตฺถ อนุสโย ตตฺถ อสมฺปฏิเวโธ, ยตฺถ อสมฺปฏิเวโธ ตตฺถ อวิชฺชา, ยตฺถ อวิชฺชา ตตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ, ยตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ ตตฺถ พีชตฺโถ. Ý nghĩa không gián đoạn là ý nghĩa tương tục, ý nghĩa phát sanh là ý nghĩa quả, ý nghĩa tái sanh là ý nghĩa tái hữu, ý nghĩa chướng ngại là ý nghĩa triền phược, ý nghĩa không bị diệt trừ là ý nghĩa tùy miên, ý nghĩa không thông suốt là ý nghĩa vô minh, ý nghĩa không liễu tri là ý nghĩa hạt giống của thức. Nơi nào có sự không gián đoạn, nơi đó có sự tương tục. Nơi nào có sự tương tục, nơi đó có sự phát sanh. Nơi nào có sự phát sanh, nơi đó có quả. Nơi nào có quả, nơi đó có sự tái sanh. Nơi nào có sự tái sanh, nơi đó có tái hữu. Nơi nào có tái hữu, nơi đó có chướng ngại. Nơi nào có chướng ngại, nơi đó có triền phược. Nơi nào có triền phược, nơi đó có sự không bị diệt trừ. Nơi nào có sự không bị diệt trừ, nơi đó có tùy miên. Nơi nào có tùy miên, nơi đó có sự không thông suốt. Nơi nào có sự không thông suốt, nơi đó có vô minh. Nơi nào có vô minh, nơi đó có thức hữu lậu không được liễu tri. Nơi nào có thức hữu lậu không được liễu tri, nơi đó có ý nghĩa hạt giống. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, ปญฺญากฺขนฺโธ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, วิมุตฺติกฺขนฺโธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย. Giới uẩn là duyên cho định uẩn, định uẩn là duyên cho tuệ uẩn, tuệ uẩn là duyên cho giải thoát uẩn, giải thoát uẩn là duyên cho giải thoát tri kiến uẩn. Sự hiểu biết do nghe là duyên cho sự hiểu biết về hỷ, sự hiểu biết về hỷ là duyên cho sự hiểu biết về chừng mực, sự hiểu biết về chừng mực là duyên cho sự hiểu biết về tự thân. ยถา วา ปน จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ตตฺถ จกฺขุ อาธิปเตยฺยปจฺจยตาย ปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจยตาย ปจฺจโย. อาโลโก สนฺนิสฺสยตาย ปจฺจโย, มนสิกาโร สภาโว เหตุ[Pg.68]. สงฺขารา วิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. วิญฺญาณํ นามรูปสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ผสฺโส เวทนาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เวทนา ตณฺหาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ตณฺหา อุปาทานสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. อุปาทานํ ภวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ภโว ชาติยา ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชาติ ชรามรณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชรามรณํ โสกสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โสโก ปริเทวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ปริเทโว ทุกฺขสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ทุกฺขํ โทมนสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โทมนสฺสํ อุปายาสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย สพฺโพ โส ปริกฺขาโร. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ. Ví như, do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức sanh khởi. Trong đó, con mắt là duyên theo nghĩa tăng thượng duyên, các sắc là duyên theo nghĩa sở duyên duyên. Ánh sáng là duyên theo nghĩa y chỉ duyên, tác ý là nhân đồng bản chất. Các hành là duyên của thức, là nhân đồng bản chất. Thức là duyên của danh sắc, là nhân đồng bản chất. Danh sắc là duyên của sáu xứ, là nhân đồng bản chất. Sáu xứ là duyên của xúc, là nhân đồng bản chất. Xúc là duyên của thọ, là nhân đồng bản chất. Thọ là duyên của ái, là nhân đồng bản chất. Ái là duyên của thủ, là nhân đồng bản chất. Thủ là duyên của hữu, là nhân đồng bản chất. Hữu là duyên của sanh, là nhân đồng bản chất. Sanh là duyên của già chết, là nhân đồng bản chất. Già chết là duyên của sầu, là nhân đồng bản chất. Sầu là duyên của bi, là nhân đồng bản chất. Bi là duyên của khổ, là nhân đồng bản chất. Khổ là duyên của ưu, là nhân đồng bản chất. Ưu là duyên của não, là nhân đồng bản chất. Như vậy, bất cứ y duyên nào, tất cả đều là vật dụng. Do đó, trưởng lão Mahākaccāyana đã nói: ‘Những pháp nào làm sanh khởi pháp nào’. นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หาโร. Phần cú pháp về vật dụng đã được trình bày xong. ๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺโค 16. Phân tích về phương pháp chuyển dụng ๕๐. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํมูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา’’ติ. 16. Trong ấy, cú pháp chất chồng là gì? ‘Những pháp nào là gốc rễ của pháp nào, và những pháp nào có cùng một nghĩa đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết’. เอกสฺมึ ปทฏฺฐาเน ยตฺตกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ สมาโรปยิตพฺพานิ. ยถา อาวฏฺเฏ หาเร พหุกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺตีติ. ตตฺถ สมาโรปนา จตุพฺพิธา ปทฏฺฐานํ, เววจนํ, ภาวนา, ปหานมิติ. 50. Trong một nhân gần, bao nhiêu nhân gần (khác) quy tụ vào, tất cả chúng đều phải được chất chồng lên. Giống như trong cú pháp chuyển tiếp, nhiều nhân gần quy tụ vào. Trong đó, sự chất chồng có bốn loại: nhân gần, đồng nghĩa, sự tu tập, và sự đoạn trừ. ตตฺถ กตมา ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา? Trong đó, sự chất chồng bằng nhân gần là gì? ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. Không làm các điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời chư Phật dạy. ตสฺส กึ ปทฏฺฐานํ? ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ – อิทํ ปทฏฺฐานํ; ตตฺถ ยํ กายิกญฺจ วาจสิกญฺจ สุจริตํ, อยํ สีลกฺขนฺโธ. มโนสุจริเต ยา อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท จ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ. ยา สมฺมาทิฏฺฐิ, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ [Pg.69] จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนา ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. Nhân gần của giáo huấn ấy là gì? Ba thiện hạnh – thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh – đây là nhân gần. Trong đó, thiện hạnh thuộc thân và khẩu, đây là giới uẩn. Trong ý thiện hạnh, sự không tham lam và không sân hận, đây là định uẩn. Chánh kiến, đây là tuệ uẩn. Đây là nhân gần. Trong đó, giới uẩn và định uẩn là chỉ, tuệ uẩn là quán. Đây là nhân gần. Trong đó, quả của chỉ là tâm giải thoát do ly tham, quả của quán là tuệ giải thoát do ly vô minh. Đây là nhân gần. วนํ วนถสฺส ปทฏฺฐานํ. กิญฺจ วนํ? โก จ วนโถ? วนํ นาม ปญฺจ กามคุณา, ตณฺหา วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม นิมิตฺตคฺคาโห ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา. วนโถ นาม เตสํ เตสํ องฺคปจฺจงฺคานํ อนุพฺยญฺชนคฺคาโห ‘‘อโห จกฺขุ, อโห โสตํ, อโห ฆานํ, อโห ชิวฺหา, อโห กาโย, อิติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ อปริญฺญาตานิ. ยํ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ, อยํ วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม อนุสโย. วนโถ นาม ปริยุฏฺฐานํ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห ภควา ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจา’’ติ. อยํ ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา. Rừng là nhân gần của bụi rậm. Rừng là gì? Bụi rậm là gì? Rừng tức là năm dục công đức, ái là bụi rậm. Đây là nhân gần. Rừng tức là sự nắm bắt tướng ‘đàn bà’ hay ‘đàn ông’. Bụi rậm tức là sự nắm bắt tướng phụ của các chi phần lớn nhỏ: ‘Ồ, mắt đẹp thay! Ồ, tai đẹp thay! Ồ, mũi đẹp thay! Ồ, lưỡi đẹp thay! Ồ, thân đẹp thay!’. Đây là nhân gần. Rừng tức là sáu xứ trong và ngoài chưa được liễu tri. Do duyên cả hai xứ ấy mà kiết sử sanh khởi, đây là bụi rậm. Đây là nhân gần. Rừng tức là tùy miên. Bụi rậm tức là triền. Đây là nhân gần. Do đó, Thế Tôn đã nói: ‘Hãy chặt cả rừng và bụi rậm’. Đây là sự chất chồng bằng nhân gần. ๕๑. ตตฺถ กตมา เววจเนน สมาโรปนา? ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ เสกฺขผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อเสกฺขผลํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อคฺคผลํ อรหตฺตํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ กามธาตุสมติกฺกมนํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ เตธาตุสมติกฺกมนํ. อิทํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺญาพลํ, อธิปญฺญาสิกฺขา, ปญฺญากฺขนฺโธ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค, ญาณํ, สมฺมาทิฏฺฐิ, ตีรณา, สนฺตีรณา, หิรี, วิปสฺสนา, ธมฺเม ญาณํ, สพฺพํ, อิทํ เววจนํ. อยํ เววจเนน สมาโรปนา. Trong đó, sự chất chồng bằng từ đồng nghĩa là gì? ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘hữu học quả’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘vô học quả’. Đây là từ đồng nghĩa. ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘bất lai quả’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘thượng quả’, là ‘A-la-hán quả’. Đây là từ đồng nghĩa. ‘Tâm giải thoát do ly tham’ là ‘sự vượt qua Dục giới’; ‘tuệ giải thoát do ly vô minh’ là ‘sự vượt qua tam giới’. Đây là từ đồng nghĩa. Tuệ quyền, tuệ lực, tăng thượng tuệ học, tuệ uẩn, trạch pháp giác chi, xả giác chi, trí, chánh kiến, sự thẩm sát, sự thẩm xét, tàm, quán, trí về pháp, tất cả những điều này là từ đồng nghĩa. Đây là sự chất chồng bằng từ đồng nghĩa. ตตฺถ กตมา ภาวนาย สมาโรปนา? ยถาห ภควา ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ, อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ’’. อาตาปีติ วีริยินฺทฺริยํ. สมฺปชาโนติ ปญฺญินฺทฺริยํ. สติมาติ สตินฺทฺริยํ. วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสนฺติ สมาธินฺทฺริยํ. เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน? เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สพฺเพ[Pg.70]. เกน การเณน? สพฺเพ หิ โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา นิยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อยํ ภาวนาย สมาโรปนา. 51. Trong đó, sự chất chồng bằng sự tu tập là gì? Như Thế Tôn đã nói: ‘Này Tỳ khưu, do đó, ở đây, thầy hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời’. ‘Nhiệt tâm’ là tấn quyền. ‘Tỉnh giác’ là tuệ quyền. ‘Chánh niệm’ là niệm quyền. ‘Nhiếp phục tham ưu ở đời’ là định quyền. Như vậy, đối với người sống quán thân trên thân, bốn niệm xứ đi đến sự viên mãn trong tu tập. Do nguyên nhân gì? Do bốn quyền có cùng một đặc tính. Khi bốn niệm xứ được tu tập, bốn chánh cần đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi bốn chánh cần được tu tập, bốn như ý túc đi đến sự viên mãn trong tu tập. Khi bốn như ý túc được tu tập, năm quyền đi đến sự viên mãn trong tu tập. Như vậy là tất cả. Do nguyên nhân gì? Vì tất cả các pháp Bồ-đề phần đưa đến giác ngộ đều có cùng một đặc tính là đặc tính xuất ly, do có cùng một đặc tính, các pháp ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập. Đây là sự chất chồng bằng sự tu tập. ตตฺถ กตมา ปหาเนน สมาโรปนา? กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, กพฬีกาโร จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, กามุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, กามโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อภิชฺฌากายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, กามาสเวน จ อนาสโว ภวติ, กาโมฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, ราคสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, รูปูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, รูปธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ. Ở đây, thế nào là sự áp đặt bằng cách đoạn trừ? Vị ấy sống quán thân trên thân, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘tịnh trong cái bất tịnh’, và đoàn thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi dục thủ, và không còn bị trói buộc bởi dục lậu, và không còn bị trói buộc bởi tham thân phược, và không còn lậu hoặc bởi dục lậu, và vượt qua được dục bộc, và không còn bị mũi tên tham ái đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là sắc, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong sắc giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì yêu. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, ผสฺโส จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ภวูปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ภวโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, พฺยาปาทกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ภวาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ภโวฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โทสสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, เวทนูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, เวทนาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โทสาคตึ คจฺฉติ. Vị ấy sống quán thọ trên các thọ, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘lạc trong cái khổ’, và xúc thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi hữu thủ, và không còn bị trói buộc bởi hữu lậu, và không còn bị trói buộc bởi sân thân phược, và không còn lậu hoặc bởi hữu lậu, và vượt qua được hữu bộc, và không còn bị mũi tên sân hận đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là thọ, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong thọ giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì ghét. จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, วิญฺญาณํ จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ทิฏฺฐุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ทิฏฺฐิโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, สีลพฺพตปรามาสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ทิฏฺฐาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ทิฏฺโฐฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, มานสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, สญฺญูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สญฺญาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ภยาคตึ คจฺฉติ. Vị ấy sống quán tâm trên tâm, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘thường trong cái vô thường’, và thức thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi kiến thủ, và không còn bị trói buộc bởi kiến lậu, và không còn bị trói buộc bởi giới cấm thủ thân phược, và không còn lậu hoặc bởi kiến lậu, và vượt qua được kiến bộc, và không còn bị mũi tên mạn đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là tưởng, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong tưởng giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì sợ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, มโนสญฺเจตนา จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, อตฺตวาทุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, อวิชฺชาโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, อวิชฺชาสเวน จ อนาสโว ภวติ, อวิชฺโชฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โมหสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ[Pg.71], สงฺขารูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สงฺขารธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โมหาคตึ คจฺฉติ. อยํ ปหาเนน สมาโรปนา. Vị ấy sống quán pháp trên các pháp, đoạn trừ sự điên đảo cho rằng ‘ngã trong cái vô ngã’, và tư niệm thực của vị ấy đi đến sự liễu tri, và vị ấy không còn chấp thủ bởi ngã luận thủ, và không còn bị trói buộc bởi vô minh lậu, và không còn bị trói buộc bởi ‘đây là sự thật’ chấp thân phược, và không còn lậu hoặc bởi vô minh lậu, và vượt qua được vô minh bộc, và không còn bị mũi tên si đâm trúng, và nơi trú của thức của vị ấy, tức là hành, đi đến sự liễu tri, và tham ái trong hành giới của vị ấy được đoạn trừ, và không đi đến thiên vị vì si. Đây là sự áp đặt bằng cách đoạn trừ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – Do đó, Tôn giả Mahākaccāna đã nói: ‘‘เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา; เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ. ‘Những pháp nào có gốc rễ nào, và những từ nào có cùng một nghĩa đã được bậc Mâu-ni tuyên thuyết; những pháp ấy cần được áp đặt, đây là phương pháp áp đặt.’ นิยุตฺโต สมาโรปโน หาโร. Phương pháp áp đặt đã được trình bày. นิฏฺฐิโต จ หารวิภงฺโค. Và sự phân tích các phương pháp đã được hoàn tất. ๑. เทสนาหารสมฺปาโต 1. Sự tương hợp của phương pháp thuyết giảng ๕๒. 52. ‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ. ‘Trước tiên, mười sáu phương pháp, sau khi đã xem xét các phương hướng bằng cách quan sát phương hướng; tóm tắt lại bằng phương pháp cái móc, nên trình bày kinh bằng ba phương pháp.’ วุตฺตา, ตสฺสา นิทฺเทโส กุหึ ทฏฺฐพฺโพ? หารสมฺปาเต. ตตฺถ กตโม เทสนาหารสมฺปาโต? Đã được nói, sự giải thích của nó nên được thấy ở đâu? Trong phần Tương hợp các phương pháp. Ở đây, thế nào là sự tương hợp của phương pháp thuyết giảng? ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ; ถินมิทฺธาภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉตี’’ติ. ‘Với tâm không được phòng hộ, và bị tà kiến tàn phá; bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, người ấy đi vào quyền lực của Ma vương.’ อรกฺขิเตน จิตฺเตนาติ กึ เทสยติ, ปมาทํ ตํ มจฺจุโน ปทํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิหตํ นาม วุจฺจติ ยทา ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, โส วิปลฺลาโส. โส ปน วิปลฺลาโส กึลกฺขโณ? วิปรีตคฺคาหลกฺขโณ วิปลฺลาโส. โส กึ วิปลฺลาสยติ? ตโย ธมฺเม สญฺญํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิมิติ. โส กุหึ วิปลฺลาสยติ? จตูสุ อตฺตภาววตฺถูสุ, รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. Với câu ‘với tâm không được phòng hộ’, Ngài thuyết giảng điều gì? (Ngài thuyết giảng) sự phóng dật, đó là con đường của tử thần. Với câu ‘và bị tà kiến tàn phá’, được gọi là bị tà kiến tàn phá là khi người ấy thấy ‘thường trong cái vô thường’, đó là sự điên đảo. Vậy sự điên đảo ấy có đặc tính gì? Sự điên đảo có đặc tính là chấp thủ sai lệch. Nó làm điên đảo điều gì? Ba pháp: tưởng, tâm, và kiến. Nó làm điên đảo ở đâu? Trong năm vật thể của tự ngã: người ấy quán sát sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc trong tự ngã, hoặc tự ngã trong sắc. Tương tự như vậy đối với thọ… tưởng… hành… người ấy quán sát thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức trong tự ngã, hoặc tự ngã trong thức. ตตฺถ [Pg.72] รูปํ ปฐมํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ. เวทนา ทุติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. สญฺญา สงฺขารา จ ตติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. วิญฺญาณํ จตุตฺถํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส สํกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตณฺหานิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. ทิฏฺฐินิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. Ở đây, sắc là vật thể điên đảo thứ nhất: ‘tịnh trong cái bất tịnh’. Thọ là vật thể điên đảo thứ hai: ‘lạc trong cái khổ’. Tưởng và hành là vật thể điên đảo thứ ba: ‘ngã trong cái vô ngã’. Thức là vật thể điên đảo thứ tư: ‘thường trong cái vô thường’. Hai pháp là cấu uế của tâm – là ái và vô minh. Tâm bị ái che lấp bị điên đảo bởi hai sự điên đảo: ‘tịnh trong cái bất tịnh’ và ‘lạc trong cái khổ’. Tâm bị kiến che lấp bị điên đảo bởi hai sự điên đảo: ‘thường trong cái vô thường’ và ‘ngã trong cái vô ngã’. ตตฺถ โย ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส, โส อตีตํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, อตีตํ เวทนํ…เป… อตีตํ สญฺญํ, อตีเต สงฺขาเร…เป… อตีตํ วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตตฺถ โย ตณฺหาวิปลฺลาโส, โส อนาคตํ รูปํ อภินนฺทติ, อนาคตํ เวทนํ…เป… อนาคตํ สญฺญํ, อนาคเต สงฺขาเร, อนาคตํ วิญฺญาณํ อภินนฺทติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตาหิ วิสุชฺฌนฺตํ จิตฺตํ วิสุชฺฌติ. เตสํ อวิชฺชานีวรณานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ สนฺธาวนฺตานํ สํสรนฺตานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรกายํ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส. Ở đây, sự điên đảo về kiến là, nó quán sát sắc trong quá khứ là tự ngã, thọ trong quá khứ… tưởng trong quá khứ, hành trong quá khứ… thức trong quá khứ là tự ngã. Ở đây, sự điên đảo về ái là, nó vui thích sắc trong tương lai, thọ trong tương lai… tưởng trong tương lai, hành trong tương lai, thức trong tương lai. Hai pháp là phiền não phụ của tâm – là ái và vô minh. Khi thanh tịnh khỏi chúng, tâm trở nên thanh tịnh. Đối với những chúng sanh có vô minh là triền cái, có ái là kiết sử, đang trôi lăn, đang luân hồi, điểm khởi đầu không được biết đến; khi thì vào địa ngục, khi thì vào loài bàng sanh, khi thì vào cõi ngạ quỷ, khi thì vào cõi a-tu-la, khi thì vào cõi trời, khi thì vào cõi người. ถินมิทฺธาภิภูเตนาติ. ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา; มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ. วสํ มารสฺส คจฺฉตีติ กิเลสมารสฺส จ สตฺตมารสฺส จ วสํ คจฺฉติ, โส หิ นิวุโต สํสาราภิมุโข โหติ. อิมานิ ภควตา ทฺเว สจฺจานิ เทสิตานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. เยน จ ปริชานาติ เยน จ ปชหติ, อยํ มคฺโค. ยํ ตณฺหาย อวิชฺชาย จ ปหานํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตนา’’ติ. เตนาหายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ. Bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm. Hôn trầm là trạng thái không khỏe mạnh, không dễ sử dụng của tâm; thụy miên là trạng thái co rút của thân. Đi vào quyền lực của ma có nghĩa là đi vào quyền lực của phiền não ma và thiên tử ma, vị ấy bị che lấp, hướng về vòng luân hồi. Hai sự thật này được Đức Thế Tôn thuyết giảng: khổ và tập. Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri và đoạn trừ chúng: để liễu tri khổ và đoạn trừ tập. Cái mà nhờ đó vị ấy liễu tri và nhờ đó đoạn trừ, đây là Đạo. Sự đoạn trừ tham ái và vô minh, đây là Diệt. Đây là bốn sự thật. Do đó, Đức Thế Tôn nói: ‘với tâm không được phòng hộ’. Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana nói: ‘vị ngọt và sự nguy hiểm’. นิยุตฺโต เทสนา หารสมฺปาโต. Sự tương ứng của phương pháp thuyết giảng đã được áp dụng. ๒. วิจยหารสมฺปาโต 2. Sự tương ứng của phương pháp phân tích. ๕๓. ตตฺถ [Pg.73] กตโม วิจโย หารสมฺปาโต? ตตฺถ ตณฺหา ทุวิธา กุสลาปิ อกุสลาปิ. อกุสลา สํสารคามินี, กุสลา อปจยคามินี ปหานตณฺหา. มาโนปิ ทุวิโธ กุสโลปิ อกุสโลปิ. ยํ มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ, อยํ มาโน กุสโล. โย ปน มาโน ทุกฺขํ นิพฺพตฺตยติ, อยํ มาโน อกุสโล. ตตฺถ ยํ เนกฺขมฺมสิตํ โทมนสฺสํ กุทาสฺสุนามาหํ ตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสํ ยํ อริยา สนฺตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ตสฺส อุปฺปชฺชติ ปิหา, ปิหาปจฺจยา โทมนสฺสํ, อยํ ตณฺหา กุสลา ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, ตทารมฺมณา กุสลา อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. 53. Trong đó, sự tương ứng của phương pháp phân tích là gì? Ở đây, tham ái có hai loại: thiện và bất thiện. Bất thiện dẫn đến luân hồi, thiện dẫn đến sự chấm dứt, là tham ái để đoạn trừ. Mạn cũng có hai loại: thiện và bất thiện. Mạn nào mà nương vào đó để đoạn trừ mạn, mạn này là thiện. Còn mạn nào làm phát sinh khổ, mạn này là bất thiện. Ở đây, ưu liên quan đến xuất ly (khởi lên như sau): ‘Khi nào ta sẽ chứng ngộ, thành tựu và an trú trong xứ ấy, xứ an tịnh mà các bậc Thánh đã chứng ngộ, thành tựu và an trú?’ Nơi vị ấy, sự khao khát khởi lên; do khao khát làm duyên, ưu khởi lên. Tham ái này là thiện. Tâm giải thoát do ly tham, (tham ái) có đối tượng đó là thiện; tuệ giải thoát do ly vô minh. ตสฺสา โก ปวิจโย? อฏฺฐ มคฺคงฺคานิ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. โส กตฺถ ทฏฺฐพฺโพ? จตุตฺเถ ฌาเน ปารมิตาย. จตุตฺเถ หิ ฌาเน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ จิตฺตํ ภาวยติ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อนงฺคณํ วิคตูปกฺกิเลสํ มุทุ กมฺมนิยํ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ. โส ตตฺถ อฏฺฐวิธํ อธิคจฺฉติ ฉ อภิญฺญา ทฺเว จ วิเสเส, ตํ จิตฺตํ ยโต ปริสุทฺธํ, ตโต ปริโยทาตํ, ยโต ปริโยทาตํ, ตโต อนงฺคณํ, ยโต อนงฺคณํ, ตโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ยโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ตโต มุทุ, ยโต มุทุ, ตโต กมฺมนิยํ, ยโต กมฺมนิยํ, ตโต ฐิตํ, ยโต ฐิตํ, ตโต อาเนญฺชปฺปตฺตํ. ตตฺถ องฺคณา จ อุปกฺกิเลสา จ ตทุภยํ ตณฺหาปกฺโข. ยา จ อิญฺชนา ยา จ จิตฺตสฺส อฏฺฐิติ, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข. Sự phân tích về nó là gì? Tám đạo chi: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Nó nên được thấy ở đâu? Trong thiền thứ tư. Vì trong thiền thứ tư, vị ấy tu tập tâm có tám chi: trong sạch, sáng chói, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến bất động. Ở đó, vị ấy đạt được tám loại: sáu thắng trí và hai điều đặc biệt. Tâm ấy, vì trong sạch, nên sáng chói; vì sáng chói, nên không tỳ vết; vì không tỳ vết, nên không cấu uế; vì không cấu uế, nên nhu nhuyến; vì nhu nhuyến, nên dễ sử dụng; vì dễ sử dụng, nên vững chắc; vì vững chắc, nên đạt đến bất động. Ở đây, tỳ vết và cấu uế, cả hai thuộc về phe tham ái. Sự dao động và sự không vững chắc của tâm, đây thuộc về phe tà kiến. จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ จตุตฺถชฺฌาเน นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อวสิฏฺฐํ ภวติ. โส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรติ, ตสฺส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรโต จตุตฺถชฺฌาเน โอฬาริกา สญฺญา สณฺฐหติ อุกฺกณฺฐา จ ปฏิฆสญฺญา, โส สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺตํ อากาส’’นฺติ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺตึ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อภิญฺญาภินีหาโร รูปสญฺญา โวกาโร นานตฺตสญฺญา สมติกฺกมติ ปฏิฆสญฺญา จสฺส อพฺภตฺถํ คจฺฉติ, เอวํ สมาธิ ตสฺส สมาหิตสฺส โอภาโส อนฺตรธายติ ทสฺสนญฺจ รูปานํ, โส สมาธิ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ[Pg.74]. อนภิชฺฌาสหคตํ เม มานสํ สพฺพโลเก, อพฺยาปนฺนํ เม จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ, อารทฺธํ เม วีริยํ ปคฺคหิตํ, ปสฺสทฺโธ เม กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ เม จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อุปฏฺฐิตา เม สติ อสมฺมุฏฺฐา, ตตฺถ ยญฺจ อนภิชฺฌาสหคตํ มานสํ สพฺพโลเก ยญฺจ อพฺยาปนฺนํ จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ ยญฺจ อารทฺธํ วีริยํ ปคฺคหิตํ ยญฺจ สมาหิตํ จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อยํ สมโถ. โย ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, อยํ สมาธิปริกฺขาโร. ยา อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา อยํ วิปสฺสนา. Bốn quyền: khổ quyền, ưu quyền, lạc quyền, và hỷ quyền, chúng diệt trong thiền thứ tư; xả quyền còn lại nơi vị ấy. Vị ấy tác ý đến định cao hơn một cách an tịnh. Đối với vị ấy đang tác ý đến định cao hơn một cách an tịnh, trong thiền thứ tư, tưởng thô, sự bất mãn và đối ngại tưởng tồn tại. Vị ấy, do hoàn toàn vượt qua các sắc tưởng, do sự biến mất của các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các tưởng đa dạng, (nghĩ rằng) ‘Không gian là vô biên’, chứng ngộ, thành tựu và an trú trong Không vô biên xứ định. Sự hướng tâm đến thắng trí, sự phân loại sắc tưởng, vượt qua tưởng đa dạng, và đối ngại tưởng của vị ấy đi đến chỗ biến mất. Như vậy, đối với vị ấy đã nhập định, định, ánh sáng và sự thấy các sắc biến mất. Định ấy có sáu chi phần nên được quán xét: ‘Tâm ý của ta trong toàn thể thế gian đi liền với vô tham. Tâm của ta đối với tất cả chúng sinh không có sân. Tinh tấn của ta đã được khởi xướng, đã được nỗ lực. Thân của ta đã được khinh an, không bứt rứt. Tâm của ta đã được định tĩnh, không phân tán. Niệm của ta đã được thiết lập, không quên lãng.’ Ở đây, tâm ý đi liền với vô tham trong toàn thể thế gian, và tâm không có sân đối với tất cả chúng sinh, và tinh tấn đã được khởi xướng, đã được nỗ lực, và tâm đã được định tĩnh, không phân tán, tất cả đây là chỉ. Thân đã được khinh an, không bứt rứt, đây là vật trợ của định. Niệm đã được thiết lập, không quên lãng, đây là quán. ๕๔. โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ. อยํ สมาธิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนสุโข’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อายตึ สุขวิปาโก’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อริโย นิรามิโส’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อกาปุริสเสวิโต’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘สนฺโต เจว ปณีโต จ ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จา’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตํ โข ปนิมํ สมาธึ ‘‘สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตตฺถ โย จ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข โย จ สมาธิ อายตึ สุขวิปาโก อยํ สมโถ. โย จ สมาธิ อริโย นิรามิโส, โย จ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต, โย จ สมาธิ สนฺโต เจว ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จ ยญฺจาหํ ตํ โข ปนิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามีติ, อยํ วิปสฺสนา. 54. Định ấy cần được biết theo năm cách. Đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là an lạc trong hiện tại’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này có quả an lạc trong tương lai’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là thánh thiện, không vật chất’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này được các bậc thiện nhân thực hành’; đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Định này là tịch tịnh, vi diệu, đạt được do sự an tịnh, đạt được do sự nhất tâm, và không phải đạt được do sự chế ngự và ngăn ngừa có cố gắng’. Đối với vị ấy, tri kiến hiện khởi cho riêng mình rằng: ‘Ta chánh niệm khi nhập định này và chánh niệm khi xuất định’. Trong ấy, định nào là an lạc trong hiện tại và định nào có quả an lạc trong tương lai, đây là Samatha (chỉ). Và định nào là thánh thiện, không vật chất; định nào được các bậc thiện nhân thực hành; định nào là tịch tịnh, vi diệu, đạt được do sự an tịnh, đạt được do sự nhất tâm, và không phải đạt được do sự chế ngự và ngăn ngừa có cố gắng; và rằng: ‘Ta chánh niệm khi nhập định này và chánh niệm khi xuất định’, đây là Vipassanā (quán). โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ปีติผรณตา สุขผรณตา เจโตผรณตา อาโลกผรณตา ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ตตฺถ โย จ ปีติผรโณ โย จ สุขผรโณ โย จ เจโตผรโณ, อยํ สมโถ. โย จ อาโลกผรโณ ยญฺจ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วิปสฺสนา. Định ấy cần được biết theo năm cách: sự biến mãn của hỷ, sự biến mãn của lạc, sự biến mãn của tâm, sự biến mãn của ánh sáng, và tướng trạng để phản khán. Trong ấy, sự biến mãn của hỷ, sự biến mãn của lạc, và sự biến mãn của tâm, đây là Samatha. Sự biến mãn của ánh sáng và tướng trạng để phản khán, đây là Vipassanā. ๕๕. ทส [Pg.75] กสิณายตนานิ ปถวีกสิณํ อาโปกสิณํ เตโชกสิณํ วาโยกสิณํ นีลกสิณํ ปีตกสิณํ โลหิตกสิณํ โอทาตกสิณํ อากาสกสิณํ วิญฺญาณกสิณํ. ตตฺถ ยญฺจ ปถวีกสิณํ ยญฺจ อาโปกสิณํ เอวํ สพฺพํ, ยญฺจ โอทาตกสิณํ. อิมานิ อฏฺฐ กสิณานิ สมโถ. ยญฺจ อากาสกสิณํ ยญฺจ วิญฺญาณกสิณํ, อยํ วิปสฺสนา. เอวํ สพฺโพ อริโย มคฺโค เยน เยน อากาเรน วุตฺโต, เตน เตน สมถวิปสฺสเนน โยชยิตพฺโพ. เต ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตา อนิจฺจตาย ทุกฺขตาย อนตฺตตาย. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยมาโน ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยติ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ. ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. 55. Mười xứ kasiṇa là: địa kasiṇa, thủy kasiṇa, hỏa kasiṇa, phong kasiṇa, thanh kasiṇa, hoàng kasiṇa, xích kasiṇa, bạch kasiṇa, hư không kasiṇa, và thức kasiṇa. Trong ấy, địa kasiṇa, thủy kasiṇa, và như vậy tất cả cho đến bạch kasiṇa, tám kasiṇa này là Samatha. Hư không kasiṇa và thức kasiṇa, đây là Vipassanā. Như vậy, toàn bộ Thánh đạo, theo bất cứ cách thức nào đã được nói đến, cần được kết hợp với Samatha và Vipassanā theo cách thức ấy. Chúng được bao gồm bởi ba pháp: bởi tính vô thường, bởi tính khổ, bởi tính vô ngã. Vị ấy, khi tu tập Samatha-Vipassanā, tu tập ba cửa giải thoát. Khi tu tập ba cửa giải thoát, vị ấy tu tập ba uẩn. Khi tu tập ba uẩn, vị ấy tu tập Thánh đạo Tám ngành. ราคจริโต ปุคฺคโล อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิจิตฺตสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โลภํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต สุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต สุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต ราคมลํ ปวาเหนฺโต ราครชํ นิทฺธุนนฺโต ราควิสํ วเมนฺโต ราคคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต ราคสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต ราคชฏํ วิชเฏนฺโต. โทสจริโต ปุคฺคโล อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิสีลสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โทสํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต ทุกฺขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต ทุกฺขเวทนํ ปริชานนฺโต โทสมลํ ปวาเหนฺโต โทสรชํ นิทฺธุนนฺโต โทสวิสํ วเมนฺโต โทสคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โทสสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โทสชฏํ วิชเฏนฺโต. โมหจริโต ปุคฺคโล สุญฺญตวิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิปญฺญาสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โมหํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต โมหมลํ ปวาเหนฺโต โมหรชํ นิทฺธุนนฺโต โมหวิสํ วเมนฺโต โมหคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โมหสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โมหชฏํ วิชเฏนฺโต. Người có tánh tham xuất ly bằng cửa giải thoát vô tướng, trong khi thực hành tăng thượng tâm học, từ bỏ tham là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ lạc, liễu tri lạc thọ, cuốn trôi cấu uế tham, rũ sạch bụi bặm tham, nôn ra nọc độc tham, dập tắt ngọn lửa tham, nhổ lên mũi tên tham, gỡ rối kết tham. Người có tánh sân xuất ly bằng cửa giải thoát vô nguyện, trong khi thực hành tăng thượng giới học, từ bỏ sân là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ khổ, liễu tri khổ thọ, cuốn trôi cấu uế sân, rũ sạch bụi bặm sân, nôn ra nọc độc sân, dập tắt ngọn lửa sân, nhổ lên mũi tên sân, gỡ rối kết sân. Người có tánh si xuất ly bằng cửa giải thoát không, trong khi thực hành tăng thượng tuệ học, từ bỏ si là bất thiện căn, không đi đến xúc có cảm thọ không khổ không lạc, liễu tri thọ không khổ không lạc, cuốn trôi cấu uế si, rũ sạch bụi bặm si, nôn ra nọc độc si, dập tắt ngọn lửa si, nhổ lên mũi tên si, gỡ rối kết si. ตตฺถ สุญฺญตวิโมกฺขมุขํ ปญฺญากฺขนฺโธ, อนิมิตฺตวิโมกฺขมุขํ สมาธิกฺขนฺโธ, อปฺปณิหิตวิโมกฺขมุขํ สีลกฺขนฺโธ. โส ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ, ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. ตตฺถ ยา จ สมฺมาวาจา โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาอาชีโว, อยํ สีลกฺขนฺโธ, โย จ สมฺมาวายาโม [Pg.76] ยา จ สมฺมาสติ โย จ สมฺมาสมาธิ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ, ยา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โย จ สมฺมาสงฺกปฺโป, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. Trong ấy, cửa giải thoát không là tuệ uẩn, cửa giải thoát vô tướng là định uẩn, cửa giải thoát vô nguyện là giới uẩn. Vị ấy, khi tu tập ba cửa giải thoát thì tu tập ba uẩn; khi tu tập ba uẩn thì tu tập Thánh đạo Tám ngành. Trong ấy, chánh ngữ, chánh nghiệp, và chánh mạng, đây là giới uẩn. Chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, đây là định uẩn. Chánh kiến và chánh tư duy, đây là tuệ uẩn. ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. โย สมถวิปสฺสนํ ภาเวติ, ตสฺส ทฺเว ภวงฺคานิ ภาวนํ คจฺฉนฺติ กาโย จิตฺตญฺจ, ภวนิโรธคามินี ปฏิปทา ทฺเว ปทานิ สีลํ สมาธิ จ. โส โหติ ภิกฺขุ ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ. กาเย ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาวายาโม จ, สีเล ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาวาจา สมฺมาอาชีโว จ, จิตฺเต ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ จ, ปญฺญาย ภาวิยมานาย ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป จ. Trong ấy, giới uẩn và định uẩn là Samatha; tuệ uẩn là Vipassanā. Vị nào tu tập Samatha-Vipassanā, đối với vị ấy hai yếu tố của hữu đi đến sự tu tập: thân và tâm; con đường đưa đến sự diệt của hữu, hai nền tảng là giới và định. Vị Tỳ khưu ấy là người có thân được tu tập, có giới được tu tập, có tâm được tu tập, có tuệ được tu tập. Khi thân được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh nghiệp và chánh tinh tấn. Khi giới được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh ngữ và chánh mạng. Khi tâm được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh niệm và chánh định. Khi tuệ được tu tập, hai pháp đi đến sự tu tập: chánh kiến và chánh tư duy. ตตฺถ โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาวายาโม สิยา กายิโก สิยา เจตสิโก, ตตฺถ โย กายสงฺคโห, โส กาเย ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ, โย จิตฺตสงฺคโห, โส จิตฺเต ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยนฺโต ปญฺจวิธํ อธิคมํ คจฺฉติ ขิปฺปาธิคโม จ โหติ, วิมุตฺตาธิคโม จ โหติ, มหาธิคโม จ โหติ, วิปุลาธิคโม จ โหติ, อนวเสสาธิคโม จ โหติ. ตตฺถ สมเถน ขิปฺปาธิคโม จ มหาธิคโม จ วิปุลาธิคโม จ โหติ, วิปสฺสนาย วิมุตฺตาธิคโม จ อนวเสสาธิคโม จ โหติ. Trong các pháp ấy, chánh nghiệp nào và chánh tinh tấn nào, có khi thuộc về thân, có khi thuộc về tâm. Trong đó, pháp nào được nhiếp bởi thân, pháp ấy khi thân được tu tập thì đi đến sự tu tập; pháp nào được nhiếp bởi tâm, pháp ấy khi tâm được tu tập thì đi đến sự tu tập. Vị ấy, trong khi tu tập chỉ và quán, đạt đến sự chứng đắc có năm loại: có sự chứng đắc nhanh chóng, có sự chứng đắc do giải thoát, có sự chứng đắc vĩ đại, có sự chứng đắc rộng lớn, và có sự chứng đắc không còn dư sót. Trong đó, do chỉ mà có sự chứng đắc nhanh chóng, sự chứng đắc vĩ đại, và sự chứng đắc rộng lớn; do quán mà có sự chứng đắc do giải thoát và sự chứng đắc không còn dư sót. ๕๖. ตตฺถ โย เทสยติ, โส ทสพลสมนฺนาคโต สตฺถา โอวาเทน สาวเก น วิสํวาทยติ. โส ติวิธํ อิทํ กโรถ อิมินา อุปาเยน กโรถ อิทํ โว กุรุมานานํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ, โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ ตถากโรนฺโต ตถาปฏิปชฺชนฺโต ตํ ภูมึ น ปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ อปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ ปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. 56. Trong đó, vị nào thuyết giảng, vị Đạo sư ấy, người thành tựu mười lực, không làm cho các đệ tử sai lệch bằng lời giáo huấn. Vị ấy giáo huấn theo ba cách: 'Hãy làm điều này. Hãy làm bằng phương tiện này. Điều này sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho các ngươi, những người đang làm.' Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi làm như vậy, trong khi thực hành như vậy, mà sẽ không đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này không có. Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi không làm viên mãn giới uẩn, mà sẽ tuần tự đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này không có. Vị ấy, được giáo huấn như vậy, được chỉ dạy như vậy, trong khi làm viên mãn giới uẩn, mà sẽ tuần tự đạt đến cảnh giới ấy, trường hợp này có. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต สโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สพฺพาสวปริกฺขีณสฺส เต สโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ เนตํ [Pg.77] ฐานํ วิชฺชติ. ยสฺส เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ปุพฺเพน อปรํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ น สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. Đối với Ngài, là bậc Chánh Đẳng Giác, mà có người nói rằng: 'Những pháp này chưa được Ngài giác ngộ,' trường hợp này không có. Đối với Ngài, là bậc đã tận trừ tất cả lậu hoặc, mà có người nói rằng: 'Những lậu hoặc này chưa được Ngài tận trừ,' trường hợp này không có. Pháp được Ngài thuyết giảng vì mục đích nào, mà pháp ấy không đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này không có. Vị đệ tử của Ngài, người thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, mà vị ấy sẽ không chứng ngộ được sự chứng đắc thù thắng, cao thượng, vượt lên trên những gì đã đạt được trước đó, trường hợp này không có. เย โข ปน ธมฺมา อนฺตรายิกา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา อนิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา นิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต สอุปาทิเสโส อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. Lại nữa, những pháp nào là pháp chướng ngại, mà đối với người thực hành chúng, chúng không đủ để gây chướng ngại, trường hợp này không có. Lại nữa, những pháp nào là pháp không đưa đến sự xuất ly, mà chúng đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này không có. Lại nữa, những pháp nào là pháp đưa đến sự xuất ly, mà chúng đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh cho người thực hành, trường hợp này có. Lại nữa, vị đệ tử của Ngài, người còn hữu dư y, sẽ không tuần tự đạt đến vô dư y Niết-bàn giới, trường hợp này không có. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอวํ ปิตรํ, อรหนฺตํ, ภิกฺขุํ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺย อปิ ชีวิตเหตูติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Người có chánh kiến thành tựu mà lại đoạt mạng mẹ, hoặc dùng tay hay chân đánh đập tàn nhẫn, trường hợp này không có; kẻ phàm phu đoạt mạng mẹ, hoặc dùng tay hay chân đánh đập tàn nhẫn, trường hợp này có. Tương tự như vậy đối với cha, vị A-la-hán, vị tỳ-khưu. Người có chánh kiến thành tựu mà lại phá hòa hợp Tăng, hoặc gây chia rẽ trong Tăng, trường hợp này không có; kẻ phàm phu phá hòa hợp Tăng, hoặc gây chia rẽ trong Tăng, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu với tâm ác ý làm thân Như Lai chảy máu, hoặc với tâm ác ý phá hoại bảo tháp của Như Lai đã nhập diệt, trường hợp này không có. Kẻ phàm phu với tâm ác ý làm thân Như Lai chảy máu, hoặc với tâm ác ý phá hoại bảo tháp của Như Lai đã nhập diệt, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại chấp nhận một vị đạo sư khác, dù chỉ vì mạng sống, trường hợp này không có; kẻ phàm phu chấp nhận một vị đạo sư khác, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại tìm kiếm một đối tượng cúng dường khác ở ngoài giáo pháp này, trường hợp này không có; kẻ phàm phu tìm kiếm một đối tượng cúng dường khác ở ngoài giáo pháp này, trường hợp này có. Người có chánh kiến thành tựu mà lại tin vào sự thanh tịnh qua các điềm lành ồn ào, trường hợp này không có. Kẻ phàm phu tin vào sự thanh tịnh qua các điềm lành ồn ào, trường hợp này có. ๕๗. อิตฺถี ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มาโร ปาปิมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มาโร ปาปิมา [Pg.78] สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มหาพฺรหฺมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มหาพฺรหฺมา สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. 57. Một người nữ là vua Chuyển Luân, trường hợp này không có; một người nam là vua Chuyển Luân, trường hợp này có. Một người nữ là Sakka, vua của chư thiên, trường hợp này không có; một người nam là Sakka, vua của chư thiên, trường hợp này có. Một người nữ là Ma vương Pāpimā, trường hợp này không có; một người nam là Ma vương Pāpimā, trường hợp này có. Một người nữ là Đại Phạm Thiên, trường hợp này không có; một người nam là Đại Phạm Thiên, trường hợp này có. Một người nữ là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trường hợp này không có; một người nam là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trường hợp này có. ทฺเว ตถาคตา อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ วา ธมฺมํ วา เทเสยฺยุนฺติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, เอโกว ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา ธมฺมํ วา เทเสสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Hai vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, không trước không sau, cùng sanh khởi trong một thế giới giới, hoặc cùng thuyết giảng Chánh pháp, trường hợp này không có. Chỉ một vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, sẽ sanh khởi trong một thế giới giới, hoặc sẽ thuyết giảng Chánh pháp, trường hợp này có. ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ติณฺณํ สุจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ สุจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Đối với ba ác hạnh, quả báo được mong cầu, được ưa thích, được yêu mến, được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này không thể có. Đối với ba ác hạnh, quả báo không được mong cầu, không được ưa thích, không được yêu mến, không được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này có thể có. Đối với ba thiện hạnh, quả báo không được mong cầu, không được ưa thích, không được yêu mến, không được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này không thể có. Đối với ba thiện hạnh, quả báo được mong cầu, được ưa thích, được yêu mến, được hài lòng sẽ xảy ra, trường hợp này có thể có. อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุหโก ลปโก เนมิตฺตโก กุหนลปนเนมิตฺตกตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อนุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค อภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา สพฺพโทสาปคโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อิทํ วุจฺจติ ฐานาฏฺฐานญาณํ ปฐมํ ตถาคตพลํ. Một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, là người lừa dối, ba hoa, ra hiệu, sau khi đã lấy sự lừa dối, ba hoa, ra hiệu làm việc đi đầu, không từ bỏ năm triền cái là những phiền não của tâm, làm suy yếu trí tuệ, sống với niệm không được an lập trong bốn niệm xứ, không tu tập bảy giác chi, rồi sẽ chứng ngộ vô thượng chánh đẳng giác, trường hợp này không thể có. Một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó, đã thoát ly mọi lỗi lầm, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những phiền não của tâm, làm suy yếu trí tuệ, sống với niệm được an lập trong bốn niệm xứ, sau khi đã tu tập bảy giác chi, rồi sẽ chứng ngộ vô thượng chánh đẳng giác, trường hợp này có thể có. Trí tuệ nào ở đây về nhân, về trường hợp, không có giới hạn, đây được gọi là trí về xứ và phi xứ, là Như Lai lực thứ nhất. อิติ ฐานาฏฺฐานคตา สพฺเพ ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา เกจิ สคฺคูปคา เกจิ อปายูปคา เกจิ นิพฺพานูปคา, เอวํ ภควา อาห – Như vậy, tất cả những gì liên quan đến xứ và phi xứ đều có bản chất hủy hoại, có bản chất biến mất, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt. Một số đi đến cõi trời, một số đi đến cõi khổ, một số đi đến Niết-bàn. Đức Thế Tôn đã nói như vậy: ๕๘. 58. สพฺเพ [Pg.79] สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ; ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา; นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ; อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ. Tất cả chúng sanh sẽ chết, vì mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội. Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục, và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành. Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc. สพฺเพ สตฺตาติ อริยา จ อนริยา จ สกฺกายปริยาปนฺนา จ สกฺกายวีติวตฺตา จ. มริสฺสนฺตีติ ทฺวีหิ มรเณหิ ทนฺธมรเณน จ อทนฺธมรเณน จ, สกฺกายปริยาปนฺนานํ อทนฺธมรณํ สกฺกายวีติวตฺตานํ ทนฺธมรณํ. มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺติ ขยา อายุสฺส อินฺทฺริยานํ อุปโรธา ชีวิตปริยนฺโต มรณปริยนฺโต. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺตีติ กมฺมสฺสกตา. ปุญฺญปาปผลูปคาติ กมฺมานํ ผลทสฺสาวิตา จ อวิปฺปวาโส จ. ‘Tất cả chúng sanh’ là các bậc Thánh và phàm phu, những người còn trong thân kiến và những người đã vượt qua thân kiến. ‘Sẽ chết’ là bởi hai loại chết: cái chết chậm và cái chết không chậm. Đối với những người còn trong thân kiến là cái chết không chậm, đối với những người đã vượt qua thân kiến là cái chết chậm. ‘Mạng sống có cái chết là cùng tận’ là do sự cạn kiệt của tuổi thọ, do sự chấm dứt của các căn, sự kết thúc của mạng sống là sự kết thúc của cái chết. ‘Họ sẽ đi theo nghiệp của mình’ là nghiệp là sở hữu của họ. ‘Là những người thừa hưởng quả của phước và tội’ là sự biểu hiện quả của các nghiệp và sự không thể tách rời (khỏi quả của nó). นิรยํ ปาปกมฺมนฺตาติ อปุญฺญสงฺขารา. ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตินฺติ ปุญฺญสงฺขารา สุคตึ คมิสฺสนฺติ. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ สพฺพสงฺขารานํ สมติกฺกมนํ. เตนาห ภควา – ‘‘สพฺเพ…เป… นาสวา’’ติ. ‘Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là các hành phi phước. ‘Và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành’ là các hành phước sẽ đi đến cõi lành. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự vượt qua tất cả các hành. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Tất cả…(v.v.)…không còn lậu hoặc’. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาคาฬฺหา จ นิชฺฌามา จ ปฏิปทา. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มชฺฌิมา ปฏิปทา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส. เอวํ สํสารํ นิพฺพตฺตยติ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อิเม ตโย วฏฺฏา ทุกฺขวฏฺโฏ กมฺมวฏฺโฏ กิเลสวฏฺโฏ. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ติณฺณํ วฏฺฏานํ วิวฏฺฏนา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาทีนโว, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ อสฺสาโท, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ นิสฺสรณํ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ เหตุ จ ผลญฺจ, ปญฺจกฺขนฺธา ผลํ, ตณฺหา เหตุ, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มคฺโค จ ผลญฺจ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส, โส สํกิเลโส ติวิโธ ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโสติ. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội. Những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là pháp hành đáng sợ và thiêu đốt. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là trung đạo. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận, họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là sự ô nhiễm. Như vậy, nó tạo ra luân hồi. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là ba vòng luân hồi: khổ luân, nghiệp luân, phiền não luân. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự chấm dứt ba vòng luân hồi. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là sự nguy hại, ‘và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành’ là sự thỏa mãn, ‘còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là sự thoát ly. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết…(v.v.)…những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ là nhân và quả, năm uẩn là quả, ái là nhân, ‘còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ là đạo và quả. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống có cái chết là cùng tận. Họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục’ đây là sự ô nhiễm, sự ô nhiễm ấy có ba loại: ái ô nhiễm, kiến ô nhiễm, và ác hạnh ô nhiễm. ๕๙. ตตฺถ [Pg.80] ตณฺหาสํกิเลโส ตีหิ ตณฺหาหิ นิทฺทิสิตพฺโพ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิโต, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสาย ตณฺหาย ชาลินิยา วิจริตานิ. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลโส อุจฺเฉทสสฺสเตน นิทฺทิสิตพฺโพ, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ, ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลโส เจตนา เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺโพ, ตีหิ ทุจฺจริเตหิ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺสา วิตฺถาโร ทส อกุสลกมฺมปถา. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ อิทํ โวทานํ. 59. Trong đó, ái ô nhiễm cần được chỉ ra bằng ba loại ái: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái. Hoặc bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy bị trói buộc, nó cần được chỉ ra bằng chính đối tượng đó; sự mở rộng của nó là ba mươi sáu dòng ái. Trong đó, kiến ô nhiễm cần được chỉ ra bằng đoạn kiến và thường kiến. Hoặc bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy chấp thủ theo tà kiến, rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, điều khác là sai lầm,’ nó cần được chỉ ra bằng chính đối tượng đó; sự mở rộng của nó là sáu mươi hai tà kiến. Trong đó, ác hạnh ô nhiễm cần được chỉ ra bằng nghiệp tư tâm sở; bằng ba ác hạnh: thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, và ý ác hạnh; sự mở rộng của nó là mười con đường nghiệp bất thiện. ‘Còn những người khác, sau khi tu tập đạo lộ, sẽ tịch diệt Niết-bàn, không còn lậu hoặc’ đây là sự thanh tịnh. ตยิทํ โวทานํ ติวิธํ; ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ, ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ, ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. Sự thanh tịnh ấy có ba loại: ái ô nhiễm được thanh lọc bởi chỉ, chỉ ấy là định uẩn; kiến ô nhiễm được thanh lọc bởi quán, quán ấy là tuệ uẩn; ác hạnh ô nhiễm được thanh lọc bởi thiện hạnh, thiện hạnh ấy là giới uẩn. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ ปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ปุญฺญปาปสมติกฺกมปฺปฏิปทา, ตตฺถ ยา จ ปุญฺญปฺปฏิปทา ยา จ อปุญฺญปฺปฏิปทา, อยํ เอกา ปฏิปทา สพฺพตฺถคามินี เอกา อปาเยสุ, เอกา เทเวสุ, ยา จ ปุญฺญปาปสมติกฺกมา ปฏิปทา อยํ ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา. ‘Tất cả chúng sanh sẽ chết, mạng sống quả thật có cái chết là tận cùng, họ sẽ đi theo nghiệp của mình, là những người thừa hưởng quả của phước và tội, những người làm ác nghiệp sẽ đến địa ngục,’ đó là con đường bất thiện; ‘và những người làm phước nghiệp sẽ đến cõi lành,’ đó là con đường phước thiện; ‘và những người khác, sau khi tu tập Thánh đạo, sẽ tịch diệt không còn lậu hoặc,’ đó là con đường vượt qua phước và tội. Trong đó, con đường phước thiện và con đường bất thiện, đây là một con đường đưa đến khắp nơi: một (đưa) đến các cõi khổ, một (đưa) đến các cõi trời. Còn con đường vượt qua phước và tội, đây là con đường đưa đến chính nơi ấy. ตโย ราสี – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ, ตตฺถ โย จ มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ โย จ สมฺมตฺตนิยโต ราสิ เอกา ปฏิปทา ตตฺถ ตตฺถ คามินี, ตตฺถ โย อนิยโต ราสิ, อยํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา. เกน การเณน? ปจฺจยํ ลภนฺโต นิรเย อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ติรจฺฉานโยนีสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เปตฺติวิสเยสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต อสุเรสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เทเวสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต มนุสฺเสสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ปรินิพฺพาเยยฺย, ตสฺมายํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา ญาณํ ทุติยํ ตถาคตพลํ. Có ba nhóm: nhóm quyết định tà tánh, nhóm quyết định chánh tánh, và nhóm không quyết định. Trong đó, nhóm quyết định tà tánh và nhóm quyết định chánh tánh là một con đường đưa đến chính nơi ấy. Trong đó, nhóm không quyết định, đây là con đường đưa đến khắp nơi. Vì lý do gì? Khi có được duyên, người ấy có thể sanh vào địa ngục; khi có được duyên, có thể sanh vào loài bàng sanh; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi ngạ quỷ; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi a-tu-la; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi trời; khi có được duyên, có thể sanh vào cõi người; khi có được duyên, có thể Bát-niết-bàn. Do đó, đây là con đường đưa đến khắp nơi. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là trí về con đường đưa đến khắp nơi, là Như Lai lực thứ hai. อิติ [Pg.81] สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา อเนกธาตุโลโก, ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา นานาธาตุโลโก. ตตฺถ กตโม อเนกธาตุโลโก? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ, ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ, กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ, เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ, ทุกฺขธาตุ, โทมนสฺสธาตุ, อวิชฺชาธาตุ, สุขธาตุ, โสมนสฺสธาตุ, อุเปกฺขาธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ, สงฺขารธาตุ, นิพฺพานธาตุ, อยํ อเนกธาตุโลโก. Như vậy, con đường đưa đến khắp nơi là thế giới có nhiều giới, con đường đưa đến chính nơi ấy là thế giới có các giới khác nhau. Trong đó, thế giới có nhiều giới là gì? Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới; nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới; thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; thân giới, xúc giới, thân thức giới; ý giới, pháp giới, ý thức giới; địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới; dục giới, sân giới, hại giới; xuất ly giới, vô sân giới, vô hại giới; khổ giới, ưu giới, vô minh giới; lạc giới, hỷ giới, xả giới; sắc giới, vô sắc giới, diệt giới; hành giới, Niết-bàn giới. Đây là thế giới có nhiều giới. ตตฺถ กตโม นานาธาตุโลโก? อญฺญา จกฺขุธาตุ, อญฺญา รูปธาตุ, อญฺญา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ. เอวํ สพฺพา. อญฺญา นิพฺพานธาตุ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ อเนกธาตุ นานาธาตุ ญาณํ ตติยํ ตถาคตพลํ. Trong đó, thế giới có các giới khác nhau là gì? Nhãn giới là khác, sắc giới là khác, nhãn thức giới là khác. Tương tự như vậy đối với tất cả các giới. Niết-bàn giới là khác. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là trí về thế giới có nhiều giới và các giới khác nhau, là Như Lai lực thứ ba. ๖๐. อิติ อเนกธาตุ นานาธาตุกสฺส โลกสฺส ยํ ยเทว ธาตุํ สตฺตา อธิมุจฺจนฺติ, ตํ ตเทว อธิฏฺฐหนฺติ อภินิวิสนฺติ, เกจิ รูปาธิมุตฺตา, เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา, เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา, เกจิ รสาธิมุตฺตา, เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา, เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา, เกจิ อิตฺถาธิมุตฺตา, เกจิ ปุริสาธิมุตฺตา, เกจิ จาคาธิมุตฺตา, เกจิ หีนาธิมุตฺตา, เกจิ ปณีตาธิมุตฺตา, เกจิ เทวาธิมุตฺตา, เกจิ มนุสฺสาธิมุตฺตา, เกจิ นิพฺพานาธิมุตฺตา. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อยํ เวเนยฺโย, อยํ น เวเนยฺโย, อยํ สคฺคคามี, อยํ ทุคฺคติคามีติ, อิทํ วุจฺจติ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา ญาณํ จตุตฺถํ ตถาคตพลํ. 60. Như vậy, đối với thế giới có nhiều giới và các giới khác nhau, chúng sanh có khuynh hướng thiên về giới nào thì họ quyết tâm và chuyên chú vào chính giới đó. Một số có khuynh hướng về sắc, một số có khuynh hướng về thanh, một số có khuynh hướng về hương, một số có khuynh hướng về vị, một số có khuynh hướng về xúc, một số có khuynh hướng về pháp, một số có khuynh hướng về nữ, một số có khuynh hướng về nam, một số có khuynh hướng về bố thí, một số có khuynh hướng về điều hạ liệt, một số có khuynh hướng về điều cao thượng, một số có khuynh hướng về cõi trời, một số có khuynh hướng về cõi người, một số có khuynh hướng về Niết-bàn. Trí tuệ ở đây về nhân, về trường hợp, một cách không giới hạn, (biết rằng): ‘Chúng sanh này có thể giáo hóa, chúng sanh này không thể giáo hóa, chúng sanh này sẽ đi đến cõi lành, chúng sanh này sẽ đi đến cõi khổ,’ trí tuệ này được gọi là trí về các khuynh hướng khác nhau của chúng sanh, là Như Lai lực thứ tư. อิติ เต ยถาธิมุตฺตา จ ภวนฺติ, ตํ ตํ กมฺมสมาทานํ สมาทิยนฺติ. เต ฉพฺพิธํ กมฺมํ สมาทิยนฺติ – เกจิ โลภวเสน, เกจิ โทสวเสน, เกจิ โมหวเสน, เกจิ สทฺธาวเสน, เกจิ วีริยวเสน, เกจิ ปญฺญาวเสน. ตํ วิภชฺชมานํ ทุวิธํ – สํสารคามิ จ นิพฺพานคามิ จ. Như vậy, họ có khuynh hướng như thế nào thì họ thực hành việc tạo nghiệp tương ứng như thế ấy. Họ thực hành sáu loại nghiệp: một số do tham, một số do sân, một số do si, một số do tín, một số do tấn, một số do tuệ. Khi được phân chia, nghiệp ấy có hai loại: nghiệp đưa đến luân hồi và nghiệp đưa đến Niết-bàn. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ. ตตฺถ ยํ สทฺธาวเสน กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ สุกฺกํ [Pg.82] สุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน สทฺธาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ วีริยวเสน ปญฺญาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. Trong đó, nghiệp nào được làm do tham, do sân, và do si, nghiệp này là nghiệp đen, có quả đen. Trong đó, nghiệp nào được làm do tín, nghiệp này là nghiệp trắng, có quả trắng. Trong đó, nghiệp nào được làm do tham, do sân, do si, và do tín, nghiệp này là nghiệp vừa đen vừa trắng, có quả vừa đen vừa trắng. Trong đó, nghiệp nào được làm do tấn và do tuệ, nghiệp này không đen, không trắng, có quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, là nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận các nghiệp. จตฺตาริ กมฺมสมาทานานิ. อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายตึ จ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายตึ จ สุขวิปากํ. ยํ เอวํ ชาติยํ กมฺมสมาทานํ, อิมินา ปุคฺคเลน อกุสลกมฺมสมาทานํ อุปจิตํ อวิปกฺกํ วิปากาย ปจฺจุปฏฺฐิตํ น จ ภพฺโพ อภินิพฺพิธา คนฺตุนฺติ ตํ ภควา น โอวทติ. ยถา เทวทตฺตํ โกกาลิกํ สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ, เย วา ปนญฺเญปิ สตฺตา มิจฺฉตฺตนิยตา อิเมสญฺจ ปุคฺคลานํ อุปจิตํ อกุสลํ น จ ตาว ปาริปูรึ คตํ, ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ. ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ เต ภควา อสมตฺเต โอวทติ. ยถา ปุณฺณญฺจ โควติกํ อเจลญฺจ กุกฺกุรวติกํ. Có bốn sự thực hành nghiệp. Có sự thực hành nghiệp hiện tại an lạc, tương lai quả khổ; có sự thực hành nghiệp hiện tại khổ, tương lai quả an lạc; có sự thực hành nghiệp hiện tại khổ và tương lai cũng quả khổ; có sự thực hành nghiệp hiện tại an lạc và tương lai cũng quả an lạc. Đối với hạng người này, sự thực hành nghiệp bất thiện đã được tích lũy, chưa chín muồi, đã hiện khởi để cho quả, và không có khả năng đi đến sự nhàm chán, Đức Thế Tôn không giáo huấn người ấy. Như Devadatta, Kokālika, Sunakkhatta con trai của Licchavi, hoặc lại nữa, những chúng sanh nào khác là hạng tà kiến cố định. Và đối với những hạng người này, nghiệp bất thiện đã được tích lũy nhưng chưa đi đến chỗ viên mãn, trước khi đi đến chỗ viên mãn, trước khi làm cho quả sanh khởi, trước khi ngăn che đạo, trước khi vượt qua khả năng được giáo hóa, Đức Thế Tôn giáo huấn những người ấy khi (nghiệp) chưa viên mãn. Như Puṇṇa người thực hành hạnh con bò và Acela người thực hành hạnh con chó. ๖๑. อิมสฺส จ ปุคฺคลสฺส อกุสลกมฺมสมาทานํ ปริปูรมานํ มคฺคํ อาวารยิสฺสติ ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ, ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ ตํ ภควา อสมตฺตํ โอวทติ. ยถา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ. 61. Và đối với hạng người này, sự thực hành nghiệp bất thiện khi đang viên mãn sẽ ngăn che đạo, (vì thế) trước khi nó đi đến chỗ viên mãn, trước khi nó làm cho quả sanh khởi, trước khi nó ngăn che đạo, trước khi nó vượt qua khả năng được giáo hóa, Đức Thế Tôn giáo huấn người ấy khi (nghiệp) chưa viên mãn. Như Tôn giả Aṅgulimāla. สพฺเพสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา. ตตฺถ มุทุ อาเนญฺชาภิสงฺขารา มชฺฌํ อวเสสกุสลสงฺขารา, อธิมตฺตํ อกุสลสงฺขารา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, อิทํ อุปปชฺชเวทนียํ, อิทํ อปราปริยเวทนียํ, อิทํ นิรยเวทนียํ, อิทํ ติรจฺฉานเวทนียํ, อิทํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อิทํ อสุรเวทนียํ, อิทํ เทวเวทนียํ, อิทํ มนุสฺสเวทนียนฺติ, อิทํ วุจฺจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส วิปากเวมตฺตตา ญาณํ ปญฺจมํ ตถาคตพลํ. Đối với tất cả (các nghiệp) có trạng thái mềm, trung bình, và vượt trội. Trong đó, các bất động hành là mềm, các thiện hành còn lại là trung bình, các bất thiện hành là vượt trội. Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn (biết rằng): 'Quả này là hiện pháp thọ, quả này là sanh thọ, quả này là hậu sanh thọ, quả này là cảm thọ ở địa ngục, quả này là cảm thọ ở (loài) bàng sanh, quả này là cảm thọ ở cõi ngạ quỷ, quả này là cảm thọ ở (cõi) a-tu-la, quả này là cảm thọ ở (cõi) trời, quả này là cảm thọ ở (cõi) người.' Trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ năm: trí biết sự khác biệt về quả của các sự thực hành nghiệp trong quá khứ, tương lai, và hiện tại, do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn. ๖๒. อิติ ตถา สมาทินฺนานํ กมฺมานํ สมาทินฺนานํ ฌานานํ วิโมกฺขานํ สมาธีนํ สมาปตฺตีนํ อยํ สํกิเลโส, อิทํ โวทานํ, อิทํ วุฏฺฐานํ, เอวํ สํกิลิสฺสติ, เอวํ โวทายติ, เอวํ วุฏฺฐหตีติ ญาณํ อนาวรณํ. 62. Như vậy, đối với các nghiệp, các thiền, các giải thoát, các định, các nhập đã được thực hành như thế, (trí tuệ biết): 'Đây là sự ô nhiễm, đây là sự trong sạch, đây là sự xuất khởi; ô nhiễm như thế này, trong sạch như thế này, xuất khởi như thế này.' Trí tuệ này là không bị ngăn che. ตตฺถ [Pg.83] กติ ฌานานิ? จตฺตาริ ฌานานิ. กติ วิโมกฺขา? เอกาทส จ อฏฺฐ จ สตฺต จ ตโย จ ทฺเว จ. กติ สมาธี? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. กติ สมาปตฺติโย? ปญฺจ สมาปตฺติโย – สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺติ. Trong đó, có bao nhiêu thiền? Có bốn thiền. Có bao nhiêu giải thoát? Có mười một, và tám, và bảy, và ba, và hai. Có bao nhiêu định? Có ba định: định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, và định không tầm không tứ. Có bao nhiêu nhập? Có năm nhập: tưởng nhập, vô tưởng nhập, phi tưởng phi phi tưởng nhập, vibhūtasaññāsamāpatti, và diệt nhập. ตตฺถ กตโม สํกิเลโส? ปฐมชฺฌานสฺส กามราคพฺยาปาทา สํกิเลโส. เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปฐมกา โย วา ปน โกจิ หานภาคิโย สมาธิ, อยํ สํกิเลโส. ตตฺถ กตมํ โวทานํ, นีวรณปาริสุทฺธิ, ปฐมสฺส ฌานสฺส เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปจฺฉิมกา โย วา ปน โกจิ วิเสสภาคิโย สมาธิ, อิทํ โวทานํ. ตตฺถ กตมํ วุฏฺฐานํ? ยํ สมาปตฺติวุฏฺฐานโกสลฺลํ, อิทํ วุฏฺฐานํ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺเพสํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสโวทานวุฏฺฐานญาณํ ฉฏฺฐํ ตถาคตพลํ. Trong đó, thế nào là sự ô nhiễm? Đối với sơ thiền, tham dục và sân hận là sự ô nhiễm. Và hai hạng đầu của những người thiền kukkuṭa, hoặc lại nữa, bất cứ định nào thuộc phần thoái hóa, đây là sự ô nhiễm. Trong đó, thế nào là sự trong sạch? Sự thanh tịnh khỏi các triền cái đối với sơ thiền, và hai hạng sau của những người thiền kukkuṭa, hoặc lại nữa, bất cứ định nào thuộc phần thắng tấn, đây là sự trong sạch. Trong đó, thế nào là sự xuất khởi? Sự thiện xảo trong việc xuất khỏi định, đây là sự xuất khởi. Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn, trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ sáu: trí biết về sự ô nhiễm, sự trong sạch, và sự xuất khởi của tất cả thiền, giải thoát, định, và nhập. ๖๓. อิติ ตสฺเสว สมาธิสฺส ตโย ธมฺมา ปริวารา อินฺทฺริยานิ พลานิ วีริยมิติ, ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วีริยวเสน พลานิ ภวนฺติ, อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ, อกมฺปิยฏฺเฐน พลานิ, อิติ เตสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา อยํ มุทินฺทฺริโย อยํ มชฺฌินฺทฺริโย อยํ ติกฺขินฺทฺริโยติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยํ สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทติ, มชฺฌินฺทฺริยํ ภควา สํขิตฺตวิตฺถาเรน โอวทติ, มุทินฺทฺริยํ ภควา วิตฺถาเรน โอวทติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา มุทุติกฺขธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา ติกฺขํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส สมถํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา สมถวิปสฺสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา วิปสฺสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส อธิปญฺญาสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อธิจิตฺตสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อธิสีลสิกฺขาย ปญฺญาปยติ. 63. Như vậy, chính định ấy có ba pháp tùy tùng: các quyền, các lực, và tinh tấn. Chính các quyền ấy, do năng lực của tinh tấn, trở thành các lực. Theo nghĩa làm chủ là các quyền, theo nghĩa không lay động là các lực. Như vậy, chúng có trạng thái mềm, trung bình, và vượt trội: người này có quyền mềm, người này có quyền trung bình, người này có quyền sắc bén. Trong đó, Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền sắc bén bằng lời giáo huấn tóm tắt; Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền trung bình bằng lời giáo huấn tóm tắt và chi tiết; Đức Thế Tôn giáo huấn người có quyền mềm bằng lời giáo huấn chi tiết. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại nhu hòa cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại nhu hòa và sắc bén cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại sắc bén cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy chỉ tịnh cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy chỉ tịnh và quán minh cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy quán minh cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chỉ dạy sự xuất ly cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chỉ dạy sự nguy hại và sự xuất ly cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chỉ dạy vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly cho người có quyền mềm. Trong đó, Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tuệ học cho người có quyền sắc bén; Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tâm học cho người có quyền trung bình; Đức Thế Tôn chế định tăng thượng giới học cho người có quyền mềm. ยํ [Pg.84] เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อยํ อิมํ ภูมึ ภาวนญฺจ คโต, อิมาย เวลาย อิมาย อนุสาสนิยา เอวํ ธาตุโก จายํ อยํ จสฺส อาสโย อยญฺจ อนุสโย อิติ, อิทํ วุจฺจติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตเวมตฺตตา ญาณํ สตฺตมํ ตถาคตพลํ. Trí tuệ ở đây (phát sanh) do nhân, do trường hợp, một cách không giới hạn (biết rằng): 'Người này đã đạt đến cảnh giới này và sự tu tập này, vào thời điểm này, bằng lời giáo huấn này; và người này có bản chất như thế này, và đây là khuynh hướng của người ấy, và đây là tùy miên (của người ấy).' Trí tuệ này được gọi là Như Lai lực thứ bảy: trí biết sự khác biệt về mức độ cao thấp của các quyền của các chúng sanh khác, các hạng người khác. อิติ ตตฺถ ยํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. Như vậy, ở đây vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau. Cụ thể là: một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp, nhiều trăm kiếp, nhiều ngàn kiếp, nhiều trăm ngàn kiếp, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp thành và hoại. ‘Tại nơi kia, ta đã có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ giới hạn như thế này. Ta, người ấy, sau khi chết từ kiếp sống đó, đã sanh vào nơi kia. Và tại nơi đó, ta đã có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ giới hạn như thế này. Ta, người ấy, sau khi chết từ kiếp sống đó, đã sanh vào nơi đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau cùng với các trạng thái và các chi tiết. ๖๔. ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส โลภาทโย อุสฺสนฺนา อโลภาทโย มนฺทา, อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อโลภาทโย อุสฺสนฺนา โลภาทโย มนฺทา, เย วา ปน อุสฺสนฺนา เย วา ปน มนฺทา อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อุปจิตานิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อนุปจิตานิ อมุกาย วา กปฺปโกฏิยํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. ตํ ตํ ภวํ ภควา อนุสฺสรนฺโต อเสสํ ชานาติ, ตตฺถ ยํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา [Pg.85] มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. 64. Ở đây, đối với các chúng sanh sanh về cõi trời, các chúng sanh sanh về cõi người, và các chúng sanh sanh về cõi khổ, (Ngài biết rằng): ‘Đối với cá nhân này, tham v.v... thì dồi dào, vô tham v.v... thì yếu kém; đối với cá nhân này, vô tham v.v... thì dồi dào, tham v.v... thì yếu kém; những gì dồi dào, những gì yếu kém; đối với cá nhân này, các căn này đã được tích tập; đối với cá nhân này, các căn này đã không được tích tập; trong vô số kiếp nào đó, hoặc trăm ngàn kiếp, hoặc ngàn kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc một kiếp, hoặc một trung kiếp, hoặc nửa kiếp, hoặc một năm, hoặc nửa năm, hoặc một tháng, hoặc nửa tháng, hoặc một ngày, hoặc một khoảnh khắc, do sự dễ duôi này hoặc do sự trong sạch này.’ Đức Thế Tôn, khi nhớ lại từng kiếp sống ấy, biết một cách không sót. Ở đây, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, Ngài thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh lại; hạ liệt, cao sang; xinh đẹp, xấu xí; thiện thú, ác thú; Ngài biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Này các bạn, thật vậy, những chúng sanh này đã đầy đủ thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp thủ nghiệp tà kiến. Họ, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’ อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมินา ปุคฺคเลน เอวรูปํ กมฺมํ อมุกาย กปฺปโกฏิยํ อุปจิตํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. อิมานิ ภควโต ทฺเว ญาณานิ – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณญฺจ ทิพฺพจกฺขุ จ อฏฺฐมํ นวมํ ตถาคตพลํ. ‘Này các bạn, còn những chúng sanh này đã đầy đủ thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp thủ nghiệp chánh kiến. Họ, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào thiện thú, cõi trời.’ Ở đây, đối với các chúng sanh sanh về cõi trời, các chúng sanh sanh về cõi người, và các chúng sanh sanh về cõi khổ, (Ngài biết rằng): ‘Bởi cá nhân này, nghiệp như thế này đã được tích tập trong vô số kiếp nào đó, hoặc trăm ngàn kiếp, hoặc ngàn kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc một kiếp, hoặc một trung kiếp, hoặc nửa kiếp, hoặc một năm, hoặc nửa năm, hoặc một tháng, hoặc nửa tháng, hoặc một ngày, hoặc một khoảnh khắc, do sự dễ duôi này hoặc do sự trong sạch này.’ Hai trí này của Đức Thế Tôn – Túc Mạng Tùy Niệm Trí và Thiên Nhãn Trí – là Như Lai lực thứ tám và thứ chín. อิติ ตตฺถ ยํ สพฺพญฺญุตา ปตฺตา วิทิตา สพฺพธมฺมา วิรชํ วีตมลํ อุปฺปนฺนํ สพฺพญฺญุตญาณํ นิหโต มาโร โพธิมูเล, อิทํ ภควโต ทสมํ พลํ สพฺพาสวปริกฺขยํ ญาณํ. ทสพลสมนฺนาคตา หิ พุทฺธา ภควนฺโตติ. Như vậy, ở đây, sự chứng đắc Nhất Thiết Trí, việc biết tất cả các pháp, sự sanh khởi của Nhất Thiết Trí không bụi bặm không ô uế, việc ma bị tiêu diệt tại cội Bồ-đề — trí tuệ làm cạn kiệt tất cả các lậu hoặc này của Đức Thế Tôn là lực thứ mười. Quả thật, các đức Phật, các đức Thế Tôn, đều đầy đủ mười lực. นิยุตฺโต วิจโย หารสมฺปาโต. Phần trình bày về phương pháp Trạch Pháp đã được sắp đặt. ๓. ยุตฺติหารสมฺปาโต 3. Phần trình bày về phương pháp Luận Lý. ๖๕. 65. ตตฺถ กตโม ยุตฺติหารสมฺปาโต?‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. Ở đây, phần trình bày về phương pháp Luận Lý là gì? ‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ; có chánh kiến đi trước, sau khi biết được sự sanh diệt; vị tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên, nên từ bỏ tất cả các ác thú.’ ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร สมฺมาทิฏฺฐิ ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร วิหรนฺโต อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌิสฺสตีติ ยุชฺชติ, อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌนฺโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหิสฺสตีติ ยุชฺชติ. สพฺพา ทุคฺคติโย ชหนฺโต สพฺพานิ ทุคฺคติวินิปาตภยานิ สมติกฺกมิสฺสตีติ ยุชฺชตีติ. ‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ’: người có tâm được hộ trì sẽ có chánh tư duy làm hành xứ, điều này là hợp lý; người có chánh tư duy làm hành xứ sẽ có chánh kiến, điều này là hợp lý; người sống với chánh kiến đi trước sẽ thấu triệt sự sanh diệt, điều này là hợp lý; người đang thấu triệt sự sanh diệt sẽ từ bỏ tất cả các ác thú, điều này là hợp lý. Người đang từ bỏ tất cả các ác thú sẽ vượt qua tất cả các nỗi sợ hãi về ác thú và đọa xứ, điều này là hợp lý. นิยุตฺโต ยุตฺติหารสมฺปาโต. Phần trình bày về phương pháp Luận Lý đã được sắp đặt. ๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต 4. Phần trình bày về phương pháp Nhân Cận. ๖๖. ตตฺถ [Pg.86] กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต? 66. Ở đây, phần trình bày về phương pháp Nhân Cận là gì? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมถสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาย ปทฏฺฐานํ. Bài kệ ‘Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm hành xứ’. ‘Do đó, người có tâm được hộ trì’ là nhân cận của ba thiện hành. ‘Có chánh tư duy làm hành xứ’ là nhân cận của chỉ. ‘Có chánh kiến đi trước’ là nhân cận của quán. ‘Sau khi biết được sự sanh diệt’ là nhân cận của kiến địa. ‘Vị tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên’ là nhân cận của tinh tấn. ‘Nên từ bỏ tất cả các ác thú’ là nhân cận của sự tu tập. นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต. Phần trình bày về phương pháp Nhân Cận đã được sắp đặt. ๕. ลกฺขณหารสมฺปาโต 5. Phần trình bày về phương pháp Đặc Tướng. ๖๗. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หารสมฺปาโต? 67. Ở đây, phần trình bày về phương pháp Đặc Tướng là gì? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ อิทํ สตินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริเย คหิเต คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ตํ กิสฺส เหตุ? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ” đây là niệm quyền, khi niệm quyền được nắm giữ thì năm quyền cũng được nắm giữ. “Có chánh kiến dẫn đầu”, khi chánh kiến được nắm giữ thì Thánh đạo Tám ngành cũng được nắm giữ. Điều ấy vì nhân gì? Quả vậy, từ chánh kiến, chánh tư duy phát sanh; từ chánh tư duy, chánh ngữ phát sanh; từ chánh ngữ, chánh nghiệp phát sanh; từ chánh nghiệp, chánh mạng phát sanh; từ chánh mạng, chánh tinh tấn phát sanh; từ chánh tinh tấn, chánh niệm phát sanh; từ chánh niệm, chánh định phát sanh; từ chánh định, chánh giải thoát phát sanh; từ chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến phát sanh. นิยุตฺโต ลกฺขโณ หารสมฺปาโต. Phần tương ứng về đặc tướng (lakkhaṇahārasampāta) đã được trình bày. ๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาโต 6. Phần tương ứng về bốn phương diện (catubyūhahārasampāta). ๖๘. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต. 68. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về bốn phương diện? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺติ. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ทุคฺคตีหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ [Pg.87] เถเรสุ จิตฺตํ ปโทสยิตฺวา มหาปทุมนิรเย อุปปนฺโน. ภควา จ สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต, สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì” (rakkhitacittassa), được hộ trì (rakkhitaṃ), được bảo vệ (paripālīyati), đây là ngữ nguyên. Ở đây, chủ ý của đức Thế Tôn là gì? “Những ai sẽ muốn giải thoát khỏi các đọa xứ, họ sẽ là những người thực hành Pháp”, đây là chủ ý của đức Thế Tôn ở đây. Quả vậy, Tỳ khưu Kokālika do làm tổn hại tâm đối với các trưởng lão Sāriputta và Moggallāna đã sanh vào địa ngục Mahāpaduma. Và đức Thế Tôn đã thành tựu tâm có niệm làm sự phòng hộ, trong kinh đã được nói rằng: “Tâm cần được hộ trì bằng niệm”. นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต. Phần tương ứng về bốn phương diện đã được trình bày. ๗. อาวฏฺฏหารสมฺปาโต 7. Phần tương ứng về sự xoay chuyển (āvaṭṭahārasampāta). ๖๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต? 69. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự xoay chuyển? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมโถ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทุกฺขปริญฺญา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยปหานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ” là chỉ. “Có chánh kiến dẫn đầu” là quán. “Sau khi biết sự sanh diệt” là sự liễu tri khổ. “Vị Tỳ khưu chinh phục hôn trầm và thụy miên” là sự đoạn trừ tập. “Nên từ bỏ tất cả các đọa xứ” là diệt. Đây là bốn sự thật. นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต. Phần tương ứng về sự xoay chuyển đã được trình bày. ๘. วิภตฺติหารสมฺปาโต 8. Phần tương ứng về sự phân loại (vibhattihārasampāta). ๗๐. ตตฺถ กตโม วิภตฺติหารสมฺปาโต? 70. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự phân loại? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. กุสลปกฺโข กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. อกุสลปกฺโข อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. Phần thiện nên được chỉ ra bằng phần thiện. Phần bất thiện nên được chỉ ra bằng phần bất thiện. นิยุตฺโต วิภตฺติหารสมฺปาโต. Phần tương ứng về sự phân loại đã được trình bày. ๙. ปริวตฺตนหารสมฺปาโต 9. Phần tương ứng về sự chuyển đổi (parivattanahārasampāta). ๗๑. ตตฺถ กตโม ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต? 71. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự chuyển đổi? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. สมถวิปสฺสนาย ภาวิตาย นิโรโธ ผลํ, ปริญฺญาตํ ทุกฺขํ, สมุทโย ปหีโน, มคฺโค ภาวิโต ปฏิปกฺเขน. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. Khi chỉ và quán được tu tập, diệt là quả, khổ được liễu tri, tập được đoạn trừ, đạo được tu tập bằng cách đối trị. นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต. Phần tương ứng về sự chuyển đổi đã được trình bày. ๑๐. เววจนหารสมฺปาโต 10. Phần tương ứng về từ đồng nghĩa (vevacanahārasampāta). ๗๒. ตตฺถ [Pg.88] กตโม เววจโน หารสมฺปาโต? 72. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về từ đồng nghĩa? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ มนินฺทฺริยํ มนายตนํ วิชานนา วิชานิตตฺตํ, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาขคฺโค ปญฺญารตนํ ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาปโตโท ปญฺญาปาสาโท, อิทํ เววจนํ. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì”: tâm (citta), ý (mano), thức (viññāṇa), ý quyền (manindriya), ý xứ (manāyatana), sự biết (vijānanā), trạng thái biết (vijānitatta), đây là những từ đồng nghĩa. “Có chánh tư duy là hành xứ”: tư duy về sự xuất ly (nekkhammasaṅkappa), tư duy về sự vô sân (abyāpādasaṅkappa), tư duy về sự vô hại (avihiṃsāsaṅkappa), đây là những từ đồng nghĩa. “Có chánh kiến dẫn đầu”: chánh kiến tức là trí tuệ (paññā), vũ khí trí tuệ (paññāsattha), gươm báu trí tuệ (paññākhagga), bảo vật trí tuệ (paññāratana), ánh sáng trí tuệ (paññāpajjota), cây roi trí tuệ (paññāpatoda), lâu đài trí tuệ (paññāpāsāda), đây là những từ đồng nghĩa. นิยุตฺโต เววจโน หารสมฺปาโต. Phần tương ứng về từ đồng nghĩa đã được trình bày. ๑๑. ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต 11. Phần tương ứng về sự chế định (paññattihārasampāta). ๗๓. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต? 73. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự chế định? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ปทฏฺฐานปญฺญตฺติ สติยา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ สมถสฺส. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา นิกฺเขปปญฺญตฺติ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยสฺส อนวเสสปฺปหานปญฺญตฺติ, ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì” là sự chế định nhân gần của niệm. “Có chánh tư duy là hành xứ” là sự chế định về sự tu tập của chỉ. “Có chánh kiến dẫn đầu, sau khi biết sự sanh diệt” là sự chế định về sự đặt để trong kiến địa. “Vị Tỳ khưu chinh phục hôn trầm và thụy miên” là sự chế định về sự đoạn trừ không còn dư sót của tập. “Nên từ bỏ tất cả các đọa xứ” là sự chế định về sự tu tập của đạo. นิยุตฺโต ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต. Phần tương ứng về sự chế định đã được trình bày. ๑๒. โอตรณหารสมฺปาโต 12. Phần tương ứng về sự đi vào (otaraṇahārasampāta). ๗๔. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หารสมฺปาโต? 74. Trong ấy, thế nào là phần tương ứng về sự đi vào? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Câu kệ: “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Do đó, người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy là hành xứ”. “Có chánh kiến dẫn đầu”, khi chánh kiến được nắm giữ thì năm quyền cũng được nắm giữ, đây là sự đi vào bằng các quyền. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ, อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทน โอตรณา. Chính những quyền ấy là minh, do minh sanh khởi nên vô minh diệt, do vô minh diệt nên các hành diệt, do các hành diệt nên thức diệt, cứ như thế toàn bộ (chuỗi diệt). Đây là sự đi vào bằng duyên khởi. ตานิเยว ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Chính năm quyền ấy được bao gồm bởi ba uẩn: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Đây là sự đưa vào bằng các uẩn. ตานิ [Pg.89] เยว ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ. เย สงฺขารา อนาสวา โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Chính năm quyền ấy được bao gồm trong hành. Những hành nào vô lậu và không phải là hữu phần, những hành ấy được bao gồm bởi pháp giới. Đây là sự đưa vào bằng các giới. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Pháp giới ấy được bao gồm trong pháp xứ. Xứ nào vô lậu và không phải là hữu phần, đây là sự đưa vào bằng các xứ. นิยุตฺโต โอตรโณ หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn Đưa Vào đã được trình bày. ๑๓. โสธนหารสมฺปาโต 13. Phần Hướng Dẫn Thanh Lọc ๗๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หารสมฺปาโต? 75. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Thanh Lọc là gì? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ยตฺถ อารมฺโภ สุทฺโธ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ น สุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ Ở đâu sự khởi đầu là thanh tịnh, vấn đề ấy được giải quyết. Nhưng ở đâu sự khởi đầu không thanh tịnh, vấn đề ấy vẫn chưa được giải quyết. นิยุตฺโต โสธโน หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn Thanh Lọc đã được trình bày. ๑๔. อธิฏฺฐานหารสมฺปาโต 14. Phần Hướng Dẫn Quyết Định ๗๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต? 76. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Quyết Định là gì? ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา. ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ เอกตฺตตา. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ, อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ เอกตฺตตา. เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ เอกตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ยํ ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ มคฺเค ญาณํ เหตุมฺหิ ญาณํ เหตุสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ ปจฺจเย ญาณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ อภิสมโย สมฺปฏิเวโธ สจฺจาคมนํ, อยํ เวมตฺตตา. ญตฺวาน อุทยพฺพยนฺติ เอกตฺตตา, อุทเยน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺพํ สมุทโย ภวติ. วเยน อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ นิโรโธ โหติ, อยํ เวมตฺตตา. ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขูติ เอกตฺตตา, ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา, มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ, อยํ เวมตฺตตา. สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ เอกตฺตตา, เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย [Pg.90] อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ, อยํ เวมตฺตตา. Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì’ là tính đồng nhất. Tâm, ý, thức, đây là tính dị biệt. ‘Có chánh tư duy làm cảnh giới’ là tính đồng nhất. Tư duy ly tham, tư duy vô sân, tư duy vô hại, đây là tính dị biệt. ‘Với chánh kiến đi trước’ là tính đồng nhất. Chánh kiến là trí tuệ về khổ, trí tuệ về khổ tập, trí tuệ về khổ diệt, trí tuệ về con đường đưa đến khổ diệt, trí tuệ về đạo, trí tuệ về nhân, trí tuệ về các pháp sanh từ nhân, trí tuệ về duyên, trí tuệ về các pháp sanh từ duyên; ở nơi này nơi kia, tri kiến như thật, sự thắng tri, sự thông đạt, sự đạt đến chân lý, đây là tính dị biệt. ‘Biết được sanh và diệt’ là tính đồng nhất. Do sanh khởi: do duyên vô minh, các hành sanh khởi; do duyên hành, thức sanh khởi; như vậy toàn bộ là sự tập khởi. Do hoại diệt: do vô minh diệt, hành diệt; như vậy toàn bộ là sự đoạn diệt, đây là tính dị biệt. ‘Tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên’ là tính đồng nhất. Hôn trầm là sự không thích hợp, không dễ sử dụng của tâm. Thụy miên là sự co rút của thân, đây là tính dị biệt. ‘Từ bỏ mọi ác thú’ là tính đồng nhất. So với chư thiên và loài người, các cõi dữ là ác thú; hoặc so với Niết-bàn, tất cả các sanh thú đều là ác thú, đây là tính dị biệt. นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn Quyết Định đã được trình bày. ๑๕. ปริกฺขารหารสมฺปาโต 15. Phần Hướng Dẫn Trang Bị ๗๗. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต? 77. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Trang Bị là gì? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. อยํ สมถวิปสฺสนาย ปริกฺขาโร. Câu kệ: ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới.’ Đây là sự trang bị của chỉ và quán. นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn Trang Bị đã được trình bày. ๑๖. สมาโรปนหารสมฺปาโต 16. Phần Hướng Dẫn Áp Dụng ๗๘. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หารสมฺปาโต? 78. Trong ấy, phần Hướng Dẫn Áp Dụng là gì? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì, có chánh tư duy làm cảnh giới; với chánh kiến đi trước, biết được sanh và diệt; tỳ khưu chế ngự hôn trầm thụy miên, hãy từ bỏ mọi ác thú.’ ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ, จิตฺเต รกฺขิเต ตํ รกฺขิตํ ภวติ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ สมฺมาทิฏฺฐิยา ภาวิตาย ภาวิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เกน การเณน? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. อยํ อนุปาทิเสโส ปุคฺคโล อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ. ‘Do đó, với người có tâm được hộ trì’ là nền tảng của ba thiện hạnh; khi tâm được hộ trì, thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp ấy được hộ trì. ‘Với chánh kiến đi trước’ là khi chánh kiến được tu tập, Thánh đạo Tám ngành được tu tập. Do nguyên nhân gì? Vì từ chánh kiến, chánh tư duy phát sanh; từ chánh tư duy, chánh ngữ phát sanh; từ chánh ngữ, chánh nghiệp phát sanh; từ chánh nghiệp, chánh mạng phát sanh; từ chánh mạng, chánh tinh tấn phát sanh; từ chánh tinh tấn, chánh niệm phát sanh; từ chánh niệm, chánh định phát sanh; từ chánh định, chánh giải thoát phát sanh; từ chánh giải thoát, chánh giải thoát tri kiến phát sanh. Đây là bậc vô dư y và vô dư y Niết-bàn giới. นิยุตฺโต สมาโรปโน หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn Áp Dụng đã được trình bày. เตนาห [Pg.91] อายสฺมา มหากจฺจายโน – Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ. ‘Mười sáu Hướng Dẫn trước tiên, từ sự khảo sát phương hướng, sau khi đã xem xét các phương hướng; tóm tắt lại bằng cái móc câu, nên chỉ ra kinh bằng ba phương pháp.’ นิยุตฺโต หารสมฺปาโต. Phần Hướng Dẫn đã được trình bày. นยสมุฏฺฐานํ Sự Phát Sanh Của Phương Pháp ๗๙. ตตฺถ กตมํ นยสมุฏฺฐานํ? ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชายจ ภวตณฺหาย จ, ตตฺถ อวิชฺชานีวรณํ ตณฺหาสํโยชนํ. อวิชฺชานีวรณา สตฺตา อวิชฺชาสํยุตฺตา อวิชฺชาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ทิฏฺฐิจริตาติ. ตณฺหาสํโยชนา สตฺตา ตณฺหาสํยุตฺตา ตณฺหาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ตณฺหาจริตาติ. ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. 79. Trong ấy, sự phát sanh của phương pháp là gì? Điểm khởi đầu của vô minh và hữu ái không được biết đến. Trong đó, vô minh là triền cái, ái là kiết sử. Chúng sanh bị vô minh che lấp, tương ưng với vô minh, đi theo phe của vô minh, họ được gọi là người có tà kiến hành. Chúng sanh bị ái trói buộc, tương ưng với ái, đi theo phe của ái, họ được gọi là người có ái hành. Người có tà kiến hành xuất gia ngoài giáo pháp này, sống thực hành khổ hạnh ép xác. Người có ái hành xuất gia ngoài giáo pháp này, sống thực hành sự thụ hưởng dục lạc trong các dục. ตตฺถ กึการณํ ยํ ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ? อิโต พหิทฺธา นตฺถิ สจฺจววตฺถานํ, กุโต จตุสจฺจปฺปกาสนา วา สมถวิปสฺสนาโกสลฺลํ วา อุปสมสุขปฺปตฺติ วา! เต อุปสมสุขสฺส อนภิญฺญา วิปรีตเจตา เอวมาหํสุ ‘‘นตฺถิ สุเขน สุขํ, ทุกฺเขน นาม สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’นฺติ. โย กาเม ปฏิเสวติ, โส โลกํ วฑฺฒยติ, โย โลกํ วฑฺฒยติ, โส พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ เต เอวํสญฺญี เอวํทิฏฺฐี ทุกฺเขน สุขํ ปตฺถยมานา กาเมสุ ปุญฺญสญฺญี อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา จ วิหรนฺติ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา จ, เต ตทภิญฺญา สนฺตา โรคเมว วฑฺฒยนฺติ, คณฺฑเมว วฑฺฒยนฺติ, สลฺลเมว วฑฺฒยนฺติ, เต โรคาภิตุนฺนา คณฺฑปฏิปีฬิตา สลฺลานุวิทฺธา นิรยติรจฺฉานโยนิเปตาสุเรสุ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชานิ กโรนฺตา อุคฺฆาตนิคฺฆาตํ ปจฺจนุโภนฺตา โรคคณฺฑสลฺลเภสชฺชํ น วินฺทนฺติ. ตตฺถ อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สํกิเลโส, สมถวิปสฺสนา โวทานํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ โรโค, สมถวิปสฺสนา โรคนิคฺฆาตกเภสชฺชํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ คณฺโฑ, สมถวิปสฺสนา คณฺฑนิคฺฆาตกเภสชฺชํ[Pg.92]. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สลฺโล, สมถวิปสฺสนา สลฺลุทฺธรณเภสชฺชํ. Ở đây, do nguyên nhân gì mà những người có tà kiến tánh, sau khi xuất gia ở ngoài (giáo pháp này), sống chuyên tâm thực hành khổ hạnh ép xác; còn những người có ái tánh, sau khi xuất gia ở ngoài (giáo pháp này), sống chuyên tâm thực hành thụ hưởng dục lạc trong các dục? Ở ngoài (giáo pháp này) không có sự xác định chân lý, làm sao có sự tuyên thuyết Tứ đế, hay sự thiện xảo về chỉ và quán, hay sự chứng đắc an lạc tịch tịnh! Họ vì không biết đến an lạc tịch tịnh, tâm bị điên đảo, nên đã nói như vầy: ‘Không có lạc do lạc, lạc phải được thành tựu do khổ’. ‘Người nào thụ hưởng các dục, người ấy làm cho thế gian tăng trưởng; người nào làm cho thế gian tăng trưởng, người ấy sanh nhiều phước đức’. Họ có tưởng như vậy, có thấy như vậy, mong cầu lạc bằng khổ, có tưởng phước đức trong các dục, nên sống chuyên tâm thực hành khổ hạnh ép xác và chuyên tâm thực hành thụ hưởng dục lạc. Họ, với sự hiểu biết như thế, chỉ làm tăng trưởng bệnh tật, chỉ làm tăng trưởng ung nhọt, chỉ làm tăng trưởng mũi tên. Họ bị bệnh tật hành hạ, bị ung nhọt áp bức, bị mũi tên xuyên thấu, ở trong các cõi địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ, a-tu-la, cứ trồi lên hụp xuống, trải qua thăng trầm, không tìm thấy được thuốc chữa bệnh tật, ung nhọt, và mũi tên. Ở đây, sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là nhiễm ô, chỉ và quán là thanh tịnh. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là bệnh tật, chỉ và quán là thuốc chữa bệnh. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là ung nhọt, chỉ và quán là thuốc chữa ung nhọt. Sự thực hành khổ hạnh ép xác và sự thực hành thụ hưởng dục lạc là mũi tên, chỉ và quán là thuốc nhổ mũi tên. ตตฺถ สํกิเลโส ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, สมถวิปสฺสนา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Ở đây, nhiễm ô là khổ, sự dính mắc vào đó là ái, (đó là) tập. Sự đoạn diệt ái là sự đoạn diệt khổ. Chỉ và quán là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ. ๘๐. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริตา รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. ตณฺหาจริตา รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนาวนฺตํ…เป… สญฺญาวนฺตํ…เป… สงฺขารวนฺตํ…เป… วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ, อยํ วุจฺจติ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ. 80. Ở đây, những người có tà kiến tánh chấp thủ sắc là tự ngã. (Chấp thủ) thọ... (chấp thủ) tưởng... (chấp thủ) các hành... (chấp thủ) thức là tự ngã. Những người có ái tánh chấp thủ tự ngã có sắc. Hoặc (chấp thủ) sắc ở trong tự ngã, hoặc (chấp thủ) tự ngã ở trong sắc. (Chấp thủ) tự ngã có thọ... (chấp thủ) tự ngã có tưởng... (chấp thủ) tự ngã có các hành... (chấp thủ) tự ngã có thức, hoặc (chấp thủ) thức ở trong tự ngã, hoặc (chấp thủ) tự ngã ở trong thức. Đây được gọi là thân kiến có hai mươi đối tượng. ตสฺสา ปฏิปกฺโข โลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ, อนฺวายิกา สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เต ตโย ขนฺธา สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. ตตฺถ สกฺกาโย ทุกฺขํ, สกฺกายสมุทโย ทุกฺขสมุทโย, สกฺกายนิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Đối nghịch với nó là chánh kiến siêu thế, và theo sau là chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây là thánh đạo tám ngành. Chúng là ba uẩn: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn. Giới uẩn và định uẩn là chỉ, tuệ uẩn là quán. Ở đây, thân là khổ, nguyên nhân của thân là nguyên nhân của khổ, sự đoạn diệt thân là sự đoạn diệt khổ, thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ. ตตฺถ เย รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อุจฺเฉทวาทิโน’’ติ. เย รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เย เวทนาวนฺตํ…เป… เย สญฺญาวนฺตํ…เป… เย สงฺขารวนฺตํ…เป… เย วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘สสฺสตวาทิโน’’ติ, ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตวาทา อุโภ อนฺตา, อยํ สํสารปวตฺติ. ตสฺส ปฏิปกฺโข มชฺฌิมา ปฏิปทา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สํสารนิวตฺติ. ตตฺถ ปวตฺติ ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.93] ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Ở đây, những ai chấp thủ sắc là tự ngã... (chấp thủ) thọ... (chấp thủ) tưởng... (chấp thủ) các hành... (chấp thủ) thức là tự ngã, những người này được gọi là ‘những người theo đoạn kiến’. Những ai chấp thủ tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc; những ai (chấp thủ) tự ngã có thọ... những ai (chấp thủ) tự ngã có tưởng... những ai (chấp thủ) tự ngã có các hành... những ai (chấp thủ) tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức, những người này được gọi là ‘những người theo thường kiến’. Ở đây, đoạn kiến và thường kiến là hai cực đoan, đây là sự lưu chuyển của luân hồi. Đối nghịch với nó là trung đạo, là thánh đạo tám ngành, đây là sự chấm dứt của luân hồi. Ở đây, sự lưu chuyển là khổ, sự dính mắc vào đó là ái, (đó là) tập. Sự đoạn diệt ái là sự đoạn diệt khổ. Thánh đạo tám ngành là con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ. Đây là bốn chân lý. Khổ cần được liễu tri, tập cần được đoạn tận, đạo cần được tu tập, diệt cần được chứng ngộ. ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตํ สมาสโต วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ, วิตฺถารโต ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ, เตสํ ปฏิปกฺโข เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา อฏฺฐ วิโมกฺขา ทส กสิณายตนานิ. ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ โมหชาลํ อนาทิอนิธนปฺปวตฺตํ. เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา ญาณวชิรํ โมหชาลปฺปทาลนํ. ตตฺถ โมโห อวิชฺชา, ชาลํ ภวตณฺหา, เตน วุจฺจติ ‘‘ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย จ ภวตณฺหาย จา’’ติ. Ở đây, đoạn kiến và thường kiến, nói tóm tắt, là thân kiến có hai mươi đối tượng; nói chi tiết, là sáu mươi hai tà kiến. Đối nghịch với chúng là bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề, tám giải thoát, và mười biến xứ. Sáu mươi hai tà kiến là lưới si mê, vận hành không có khởi đầu, không có kết thúc. Bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề là kim cương trí tuệ, phá tan lưới si mê. Ở đây, si là vô minh, lưới là hữu ái. Do đó có nói rằng: ‘Không thể thấy được điểm khởi đầu của vô minh và hữu ái’. ๘๑. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สลฺเลขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สลฺเลเข ติพฺพคารโว. ตณฺหาจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สิกฺขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สิกฺขาย ติพฺพคารโว. ทิฏฺฐิจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต ธมฺมานุสารี ภวติ. ตณฺหาจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต สทฺธานุสารี ภวติ, ทิฏฺฐิจริโต สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. 81. Trong các hạng người ấy, người có tà kiến hành đã xuất gia trong giáo pháp này thì có hạnh sống liên tục khổ hạnh, vì có sự tôn trọng mãnh liệt đối với khổ hạnh. Người có ái hành đã xuất gia trong giáo pháp này thì có hạnh sống liên tục trong học giới, vì có sự tôn trọng mãnh liệt đối với học giới. Người có tà kiến hành khi đi vào chánh tánh quyết định thì trở thành vị Tùy pháp hành. Người có ái hành khi đi vào chánh tánh quyết định thì trở thành vị Tùy tín hành. Người có tà kiến hành thoát ra bằng con đường thực hành an lạc, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng. Người có ái hành thoát ra bằng con đường thực hành khổ sở, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng. ตตฺถ กึการณํ, ยํ ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ, ตสฺส หิ กามา อปริจฺจตฺตา ภวนฺติ, โส กาเมหิ วิเวจิยมาโน ทุกฺเขน ปฏินิสฺสรติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ? โย ปนายํ ทิฏฺฐิจริโต อยํ อาทิโตเยว กาเมหิ อนตฺถิโก ภวติ. โส ตโต วิเวจิยมาโน ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ. ทุกฺขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สุขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สตฺตาปิ ทุวิธา มุทินฺทฺริยาปิ ติกฺขินฺทฺริยาปิ. เย มุทินฺทฺริยา, เต ทนฺธญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ. เย ติกฺขินฺทฺริยา, เต ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ, อิมา จตสฺโส ปฏิปทา. เย หิ เกจิ นิยฺยึสุ วา นิยฺยนฺติ วา นิยฺยิสฺสนฺติ วา, เต อิมาหิ เอว จตูหิ ปฏิปทาหิ. เอวํ อริยา จตุกฺกมคฺคํ ปญฺญาเปนฺติ อพุธชนเสวิตาย พาลกนฺตาย รตฺตวาสินิยา นนฺทิยา ภวตณฺหาย อวฏฺฏนตฺถํ. อยํ วุจฺจติ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมีติ, เตนาห ‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ สมเถนา’’ติ. Trong đó, nguyên nhân là gì, mà người có ái hành thoát ra bằng con đường thực hành khổ sở, bằng thắng trí chậm chạp và bằng thắng trí nhanh chóng? Vì rằng các dục của người ấy chưa được từ bỏ, do đó người ấy khi được tách khỏi các dục thì từ bỏ một cách khó khăn và biết pháp một cách chậm chạp. Còn người có tà kiến hành này, vị này ngay từ đầu đã không có mong muốn đối với các dục. Người ấy khi được tách khỏi điều đó thì từ bỏ một cách nhanh chóng và biết pháp một cách nhanh chóng. Con đường thực hành khổ sở cũng có hai loại: thắng trí chậm chạp và thắng trí nhanh chóng. Con đường thực hành an lạc cũng có hai loại: thắng trí chậm chạp và thắng trí nhanh chóng. Chúng sanh cũng có hai loại: người có căn mềm yếu và người có căn sắc bén. Những người có căn mềm yếu, họ từ bỏ một cách chậm chạp và biết pháp một cách chậm chạp. Những người có căn sắc bén, họ từ bỏ một cách nhanh chóng và biết pháp một cách nhanh chóng. Đây là bốn con đường thực hành. Bất cứ ai đã thoát ra, đang thoát ra, hay sẽ thoát ra, họ (đã, đang, sẽ) thoát ra chính bằng bốn con đường thực hành này. Như vậy, các bậc Thánh chế định bốn con đường để không quay lại với ái hữu (nandī) vốn được kẻ vô trí thực hành, được kẻ ngu ưa thích, trú ngụ nơi người bị tham ái chi phối. Đây được gọi là nền tảng của phương pháp vòng xoáy ái luyến, do đó Ngài nói: ‘bằng sự lắng dịu cả ái và vô minh’. ๘๒. เวยฺยากรเณสุ [Pg.94] หิ เย กุสลากุสลาติ เต ทุวิธา อุปปริกฺขิตพฺพา – โลกวฏฺฏานุสารี จ โลกวิวฏฺฏานุสารี จ. วฏฺฏํ นาม สํสาโร. วิวฏฺฏํ นิพฺพานํ. กมฺมกิเลสา เหตุ สํสารสฺส. ตตฺถ กมฺมํ เจตนา เจตสิกญฺจ นิทฺทิสิตพฺพํ. ตํ กถํ ทฏฺฐพฺพํ? อุปจเยน สพฺเพปิ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. เต กตฺถ ทฏฺฐพฺพา? ทส วตฺถุเก กิเลสปุญฺเช. กตมานิ ทส วตฺถูนิ? จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย จตฺตาริ อคติคมนานิ. ปฐเม อาหาเร ปฐโม วิปลฺลาโส, ทุติเย อาหาเร ทุติโย วิปลฺลาโส, ตติเย อาหาเร ตติโย วิปลฺลาโส, จตุตฺเถ อาหาเร จตุตฺโถ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ปฐมํ อุปาทานํ. ทุติเย วิปลฺลาเส ทุติยํ อุปาทานํ, ตติเย วิปลฺลาเส ตติยํ อุปาทานํ, จตุตฺเถ วิปลฺลาเส จตุตฺถํ อุปาทานํ. ปฐเม อุปาทาเน ปฐโม โยโค, ทุติเย อุปาทาเน ทุติโย โยโค, ตติเย อุปาทาเน ตติโย โยโค, จตุตฺเถ อุปาทาเน จตุตฺโถ โยโค. ปฐเม โยเค ปฐโม คนฺโถ, ทุติเย โยเค ทุติโย คนฺโถ, ตติเย โยเค ตติโย คนฺโถ, จตุตฺเถ โยเค จตุตฺโถ คนฺโถ, ปฐเม คนฺเถ ปฐโม อาสโว, ทุติเย คนฺเถ ทุติโย อาสโว, ตติเย คนฺเถ ตติโย อาสโว, จตุตฺเถ คนฺเถ จตุตฺโถ อาสโว. ปฐเม อาสเว ปฐโม โอโฆ, ทุติเย อาสเว ทุติโย โอโฆ, ตติเย อาสเว ตติโย โอโฆ, จตุตฺเถ อาสเว จตุตฺโถ โอโฆ. ปฐเม โอเฆ ปฐโม สลฺโล, ทุติเย โอเฆ ทุติโย สลฺโล, ตติเย โอเฆ ตติโย สลฺโล, จตุตฺเถ โอเฆ จตุตฺโถ สลฺโล. ปฐเม สลฺเล ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ทุติเย สลฺเล ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ตติเย สลฺเล ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, จตุตฺเถ สลฺเล จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ, ปฐมายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ปฐมํ อคติคมนํ. ทุติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ทุติยํ อคติคมนํ. ตติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ตติยํ อคติคมนํ, จตุตฺถิยํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ จตุตฺถํ อคติคมนํ. 82. Trong các bài ký thuyết, những pháp nào là thiện và bất thiện, chúng nên được xem xét theo hai cách: (1) pháp đi theo vòng luân hồi của thế gian và (2) pháp đi theo sự thoát khỏi vòng luân hồi của thế gian. Vòng luân hồi (vaṭṭa) gọi là saṃsāra. Thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭa) là Niết-bàn. Nghiệp và phiền não là nguyên nhân của saṃsāra. Trong đó, nghiệp nên được chỉ ra là tư và tâm sở. Điều đó nên được thấy như thế nào? Bằng sự tích lũy. Tất cả phiền não nên được chỉ ra bằng bốn điên đảo. Chúng nên được thấy ở đâu? Trong khối phiền não có mười vật. Mười vật là gì? Bốn món ăn, bốn điên đảo, bốn thủ, bốn ách, bốn triền, bốn lậu, bốn bộc lưu, bốn mũi tên, bốn thức trú, bốn thiên vị. Trong món ăn thứ nhất có điên đảo thứ nhất, trong món ăn thứ hai có điên đảo thứ hai, trong món ăn thứ ba có điên đảo thứ ba, trong món ăn thứ tư có điên đảo thứ tư. Trong điên đảo thứ nhất có thủ thứ nhất. Trong điên đảo thứ hai có thủ thứ hai, trong điên đảo thứ ba có thủ thứ ba, trong điên đảo thứ tư có thủ thứ tư. Trong thủ thứ nhất có ách thứ nhất, trong thủ thứ hai có ách thứ hai, trong thủ thứ ba có ách thứ ba, trong thủ thứ tư có ách thứ tư. Trong ách thứ nhất có triền thứ nhất, trong ách thứ hai có triền thứ hai, trong ách thứ ba có triền thứ ba, trong ách thứ tư có triền thứ tư. Trong triền thứ nhất có lậu thứ nhất, trong triền thứ hai có lậu thứ hai, trong triền thứ ba có lậu thứ ba, trong triền thứ tư có lậu thứ tư. Trong lậu thứ nhất có bộc lưu thứ nhất, trong lậu thứ hai có bộc lưu thứ hai, trong lậu thứ ba có bộc lưu thứ ba, trong lậu thứ tư có bộc lưu thứ tư. Trong bộc lưu thứ nhất có mũi tên thứ nhất, trong bộc lưu thứ hai có mũi tên thứ hai, trong bộc lưu thứ ba có mũi tên thứ ba, trong bộc lưu thứ tư có mũi tên thứ tư. Trong mũi tên thứ nhất có thức trú thứ nhất, trong mũi tên thứ hai có thức trú thứ hai, trong mũi tên thứ ba có thức trú thứ ba, trong mũi tên thứ tư có thức trú thứ tư. Trong thức trú thứ nhất có thiên vị thứ nhất. Trong thức trú thứ hai có thiên vị thứ hai. Trong thức trú thứ ba có thiên vị thứ ba, trong thức trú thứ tư có thiên vị thứ tư. ๘๓. ตตฺถ [Pg.95] โย จ กพฬีกาโร อาหาโร ผสฺโส อาหาโร, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ วิญฺญาณาหาโร, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ กามุปาทานํ ยญฺจ ภวุปาทานํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ยญฺจ อตฺตวาทุปาทานํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามโยโค, โย จ ภวโยโค, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐิโยโค, โย จ อวิชฺชาโยโค, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ อภิชฺฌากายคนฺโถ, โย จ พฺยาปาโท กายคนฺโถ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ปรามาสกายคนฺโถ, โย จ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามาสโว, โย จ ภวาสโว, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐาสโว, โย จ อวิชฺชาสโว, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กาโมโฆ, โย จ ภโวโฆ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺโฐโฆ, โย จ อวิชฺโชโฆ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ราคสลฺโล, โย จ โทสสลฺโล, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มานสลฺโล, โย จ โมหสลฺโล, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยา จ รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยา จ สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ ฉนฺทา อคติคมนํ ยญฺจ โทสา อคติคมนํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ภยา อคติคมนํ, ยญฺจ โมหา อคติคมนํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. 83. Trong đó, đoàn thực và xúc thực, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn ý tư thực và thức thực, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, sự điên đảo 'trong cái bất tịnh là tịnh', và sự điên đảo 'trong cái khổ là lạc', những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn sự điên đảo 'trong cái vô thường là thường', và sự điên đảo 'trong cái vô ngã là ngã', những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục thủ và hữu thủ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến thủ và ngã luận thủ, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục ách và hữu ách, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến ách và vô minh ách, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, tham thân hệ và sân thân hệ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn giới cấm thủ thân hệ và chấp thủ chân lý này thân hệ, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục lậu và hữu lậu, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến lậu và vô minh lậu, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, dục bộc và hữu bộc, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn kiến bộc và vô minh bộc, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, mũi tên tham ái và mũi tên sân hận, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn mũi tên ngã mạn và mũi tên si mê, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, thức trú nương vào sắc và thức trú nương vào thọ, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn thức trú nương vào tưởng và thức trú nương vào các hành, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. Trong đó, đi đến chỗ sai lầm do dục và đi đến chỗ sai lầm do sân, những thứ này là các phiền não của người có ái tánh. Còn đi đến chỗ sai lầm do sợ hãi và đi đến chỗ sai lầm do si mê, những thứ này là các phiền não của người có kiến tánh. ๘๔. ตตฺถ กพฬีกาเร อาหาเร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ผสฺเส อาหาเร ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, วิญฺญาเณ อาหาเร ‘‘อนิจฺเจ [Pg.96] นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, มโนสญฺเจตนาย อาหาเร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ฐิโต กาเม อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ; ทุติเย วิปลฺลาเส ฐิโต อนาคตํ ภวํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ภวุปาทานํ; ตติเย วิปลฺลาเส ฐิโต สํสาราภินนฺทินึ ทิฏฺฐึ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ; จตุตฺเถ วิปลฺลาเส ฐิโต อตฺตานํ กปฺปิยํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ. 84. Trong đó, ở đoàn thực là sự điên đảo 'trong cái bất tịnh là tịnh', ở xúc thực là sự điên đảo 'trong cái khổ là lạc', ở thức thực là sự điên đảo 'trong cái vô thường là thường', ở ý tư thực là sự điên đảo 'trong cái vô ngã là ngã'. Người đứng vững trong sự điên đảo thứ nhất thì chấp thủ các dục, điều này được gọi là dục thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ hai thì chấp thủ sự hiện hữu trong tương lai, điều này được gọi là hữu thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ ba thì chấp thủ tà kiến vui thích trong vòng luân hồi, điều này được gọi là kiến thủ; người đứng vững trong sự điên đảo thứ tư thì chấp thủ cái được tưởng tượng là tự ngã, điều này được gọi là ngã luận thủ. กามุปาทาเนน กาเมหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ กามโยโค; ภวุปาทาเนน ภเวหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ภวโยโค; ทิฏฺฐุปาทาเนน ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิโยโค; อตฺตวาทุปาทาเนน อวิชฺชาย สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาโยโค. Do dục thủ nên bị trói buộc với các dục, điều này được gọi là dục ách; do hữu thủ nên bị trói buộc với các cõi hữu, điều này được gọi là hữu ách; do kiến thủ nên bị trói buộc với tà kiến, điều này được gọi là kiến ách; do ngã luận thủ nên bị trói buộc với vô minh, điều này được gọi là vô minh ách. ปฐเม โยเค ฐิโต อภิชฺฌาย กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌากายคนฺโถ; ทุติเย โยเค ฐิโต พฺยาปาเทน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทกายคนฺโถ; ตติเย โยเค ฐิโต ปรามาเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ ปรามาสกายคนฺโถ; จตุตฺเถ โยเค ฐิโต อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ. Người đứng vững trong ách thứ nhất thì dùng tham ái trói buộc thân, điều này được gọi là tham thân hệ; người đứng vững trong ách thứ hai thì dùng sân hận trói buộc thân, điều này được gọi là sân thân hệ; người đứng vững trong ách thứ ba thì dùng sự chấp thủ sai lầm trói buộc thân, điều này được gọi là giới cấm thủ thân hệ; người đứng vững trong ách thứ tư thì dùng sự cố chấp 'chỉ điều này là sự thật' trói buộc thân, điều này được gọi là chấp thủ chân lý này thân hệ. ตสฺส เอวํคนฺถิตา กิเลสา อาสวนฺติ. กุโต จ วุจฺจติ อาสวนฺตีติ? อนุสยโต วา ปริยุฏฺฐานโต วา. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺเถน กามาสโว, พฺยาปาทกายคนฺเถน ภวาสโว, ปรามาสกายคนฺเถน ทิฏฺฐาสโว, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน อวิชฺชาสโว. Đối với người ấy, các phiền não bị trói buộc như vậy bèn tuôn chảy ra. Và tại sao được gọi là tuôn chảy? Hoặc là do tùy miên, hoặc là do triền. Trong đó, do tham thân hệ có dục lậu, do sân thân hệ có hữu lậu, do giới cấm thủ thân hệ có kiến lậu, do chấp thủ chân lý này thân hệ có vô minh lậu. ตสฺส อิเม จตฺตาโร อาสวา เวปุลฺลํ คตา โอฆา ภวนฺติ. อิติ อาสวเวปุลฺลา โอฆเวปุลฺลํ. ตตฺถ กามาสเวน กาโมโฆ, ภวาสเวน ภโวโฆ, ทิฏฺฐาสเวน ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺชาสเวน อวิชฺโชโฆ. Đối với người ấy, bốn lậu hoặc này khi đã phát triển rộng lớn thì trở thành các bộc lưu. Trong đó, do dục lậu có dục bộc, do hữu lậu có hữu bộc, do kiến lậu có kiến bộc, do vô minh lậu có vô minh bộc. ตสฺส อิเม จตฺตาโร โอฆา อนุสยสหคตา อชฺฌาสยํ อนุปวิฏฺฐา หทยํ อาหจฺจ ติฏฺฐนฺติ, เตน วุจฺจนฺติ สลฺลาอิติ. ตตฺถ กาโมเฆน ราคสลฺโล, ภโวเฆน โทสสลฺโล, ทิฏฺโฐเฆน มานสลฺโล, อวิชฺโชเฆน โมหสลฺโล. Đối với người ấy, bốn bộc lưu này đi cùng với tùy miên, đi vào trong tâm tư, đứng lại sau khi đâm vào trái tim, do đó chúng được gọi là các mũi tên. Trong đó, do dục bộc có mũi tên tham ái, do hữu bộc có mũi tên sân hận, do kiến bộc có mũi tên ngã mạn, do vô minh bộc có mũi tên si mê. ตสฺส [Pg.97] อิเมหิ จตูหิ สลฺเลหิ ปริยาทินฺนํ วิญฺญาณํ จตูสุ ธมฺเมสุ สณฺฐหติ รูเป เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ. ตตฺถ ราคสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, มานสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ. Đối với người ấy, thức bị bốn mũi tên này chi phối thì được an trú trong bốn pháp: trong sắc, trong thọ, trong tưởng, trong các hành. Trong đó, do mũi tên tham ái, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào sắc; do mũi tên sân hận, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào thọ; do mũi tên ngã mạn, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào tưởng; do mũi tên si mê, với thức được tưới tẩm bởi hỷ ái, có thức trú nương vào các hành. ตสฺส อิมาหิ จตูหิ วิญฺญาณฏฺฐิตีหิ อุปตฺถทฺธํ วิญฺญาณํ จตูหิ ธมฺเมหิ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ราเคน ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทเสน โทสาคตึ คจฺฉติ, ภเยน ภยาคตึ คจฺฉติ, โมเหน โมหาคตึ คจฺฉติ. อิติ โข ตญฺจ กมฺมํ อิเม จ กิเลสา, เอส เหตุ สํสารสฺส, เอวํ สพฺเพ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. Đối với người ấy, thức được chống đỡ bởi bốn trú xứ của thức này, đi đến thiên vị bởi bốn pháp: do dục, do sân, do sợ hãi, do si. Trong ấy, do tham ái, đi đến thiên vị vì dục; do sân, đi đến thiên vị vì sân; do sợ hãi, đi đến thiên vị vì sợ hãi; do si, đi đến thiên vị vì si. Như vậy, nghiệp ấy và các phiền não này, đó là nhân của luân hồi. Như vậy, tất cả phiền não cần được chỉ ra bởi bốn điên đảo. ๘๕. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา กพฬีกาโร อาหาโร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว, กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ฉนฺทา อคติคมนนฺติ ปฐมา ทิสา. 85. Trong ấy, đây là bốn phương: đoàn thực, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh”, dục thủ, dục ách, tham thân triền, dục lậu, dục bộc, mũi tên tham, thức trú nương vào sắc, và sự thiên vị do dục, là phương thứ nhất. ผสฺโส อาหาโร, ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ ทุติยา ทิสา. Xúc thực, điên đảo tưởng “cái khổ là vui”, hữu thủ, hữu ách, sân thân triền, hữu lậu, hữu bộc, mũi tên sân, thức trú nương vào thọ, và sự thiên vị do sân, là phương thứ hai. วิญฺญาณาหาโร ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ ตติยา ทิสา. Thức thực, điên đảo tưởng “cái vô thường là thường”, kiến thủ, kiến ách, giới cấm thủ thân triền, kiến lậu, kiến bộc, mũi tên mạn, thức trú nương vào tưởng, và sự thiên vị do sợ hãi, là phương thứ ba. มโนสญฺเจตนาหาโร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ จตุตฺถี ทิสา. Tư niệm thực, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã”, ngã luận thủ, vô minh ách, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền, vô minh lậu, vô minh bộc, mũi tên si, thức trú nương vào hành, và sự thiên vị do si, là phương thứ tư. ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว[Pg.98], กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ ฉนฺทา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. Trong ấy, đoàn thực nào, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh” nào, dục thủ, dục ách, tham thân triền, dục lậu, dục bộc, mũi tên tham, thức trú nương vào sắc, và sự thiên vị do dục; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có tham tánh. ตตฺถ โย จ ผสฺโส อาหาโร โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานํ, อิเม โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. Trong ấy, xúc thực nào, điên đảo tưởng “cái khổ là vui” nào, hữu thủ, hữu ách, sân thân triền, hữu lậu, hữu bộc, mũi tên sân, thức trú nương vào thọ, và sự thiên vị do sân; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có sân tánh. ตตฺถ โย จ วิญฺญาณาหาโร โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค, ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส อุปกฺกิเลสา. Trong ấy, thức thực nào, điên đảo tưởng “cái vô thường là thường” nào, kiến thủ, kiến ách, giới cấm thủ thân triền, kiến lậu, kiến bộc, mũi tên mạn, thức trú nương vào tưởng, và sự thiên vị do sợ hãi; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có kiến tánh, chậm lụt. ตตฺถ โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา. Trong ấy, tư niệm thực nào, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã” nào, ngã luận thủ, vô minh ách, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền, vô minh lậu, vô minh bộc, mũi tên si, thức trú nương vào hành, và sự thiên vị do si; mười kinh này có một ý nghĩa, chỉ có văn tự là khác. Đây là những tùy phiền não của người có kiến tánh, trạo cử. ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ผสฺโส อาหาโร, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, วิญฺญาณาหาโร สุญฺญตาย, มโนสญฺเจตนาหาโร อนิมิตฺเตน, ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส สุญฺญตาย, ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามุปาทานญฺจ ภวุปาทานญฺจ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. ทิฏฺฐุปาทานํ สุญฺญตาย, อตฺตวาทุปาทานํ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามโยโค จ ภวโยโค จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐิโยโค สุญฺญตาย, อวิชฺชาโยโค อนิมิตฺเตน. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺโถ จ พฺยาปาทกายคนฺโถ จ อปฺปณิหิเตน [Pg.99] วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ปรามาสกายคนฺโถ สุญฺญตาย, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ อนิมิตฺเตน. Trong ấy, đoàn thực nào và xúc thực nào, hai thứ này đi đến sự liễu tri bằng vô nguyện giải thoát môn; thức thực (đi đến sự liễu tri) bằng không giải thoát môn, tư niệm thực (đi đến sự liễu tri) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, điên đảo tưởng “cái bất tịnh là tịnh” nào và điên đảo tưởng “cái khổ là vui” nào, hai thứ này đi đến sự đoạn tận, sự chấm dứt bằng vô nguyện giải thoát môn. Điên đảo tưởng “cái vô thường là thường” (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, điên đảo tưởng “cái vô ngã là ngã” (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục thủ và hữu thủ đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn. Kiến thủ (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, ngã luận thủ (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục ách và hữu ách đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến ách (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh ách (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, tham thân triền và sân thân triền đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, giới cấm thủ thân triền (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, “đây là sự thật” chấp thủ thân triền (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ กามาสโว จ ภวาสโว จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐาสโว สุญฺญตาย, อวิชฺชาสโว อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กาโมโฆ จ ภโวโฆ จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺโฐโฆ สุญฺญตาย, อวิชฺโชโฆ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ ราคสลฺโล จ โทสสลฺโล จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, มานสลฺโล สุญฺญตาย, โมหสลฺโล อนิมิตฺเตน. ตตฺถ รูปูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ เวทนูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, สญฺญูปคา สุญฺญตาย, สงฺขารูปคา อนิมิตฺเตน. Trong ấy, dục lậu và hữu lậu đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến lậu (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh lậu (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, dục bộc và hữu bộc đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, kiến bộc (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, vô minh bộc (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, mũi tên tham và mũi tên sân đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn, mũi tên mạn (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn, mũi tên si (đi đến sự đoạn tận) bằng vô tướng giải thoát môn. Trong ấy, thức trú nương vào sắc và thức trú nương vào thọ đi đến sự liễu tri bằng vô nguyện giải thoát môn, (thức trú) nương vào tưởng (đi đến sự liễu tri) bằng không giải thoát môn, (thức trú) nương vào hành (đi đến sự liễu tri) bằng vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ ฉนฺทา จ อคติคมนํ โทสา จ อคติคมนํ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ภยา อคติคมนํ สุญฺญตาย, โมหา อคติคมนํ อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. อิติ สพฺเพ โลกวฏฺฏานุสาริโน ธมฺมา นิยฺยนฺติ. เต โลกา ตีหิ วิโมกฺขมุเขหิ. Trong ấy, sự thiên vị do dục và sự thiên vị do sân đi đến sự đoạn tận bằng vô nguyện giải thoát môn; sự thiên vị do sợ hãi (đi đến sự đoạn tận) bằng không giải thoát môn; sự thiên vị do si đi đến sự đoạn tận bằng vô tướng giải thoát môn. Như vậy, tất cả các pháp thuận theo vòng luân hồi của thế gian được xuất ly khỏi ba thế gian ấy bằng ba giải thoát môn. ๘๖. ตตฺริทํ นิยฺยานํ – 86. Trong đó, đây là sự xuất ly – จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา. Bốn pháp hành, bốn niệm xứ, bốn thiền, bốn trú, bốn chánh cần, bốn pháp hy hữu vị tằng hữu, bốn sự quyết định, bốn sự tu tập định, bốn pháp thuộc phần an lạc, bốn vô lượng. ปฐมา ปฏิปทา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ, ทุติยา ปฏิปทา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ, ตติยา ปฏิปทา ตติยํ สติปฏฺฐานํ, จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ. ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ สติปฏฺฐานํ ตติยํ ฌานํ. จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ จตุตฺถํ ฌานํ. ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร, ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร, ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร, จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร. ปฐโม วิหาโร ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ, ทุติโย วิหาโร ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ, ตติโย วิหาโร ตติยํ สมฺมปฺปธานํ, จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ทุติยํ ทุติโย, ตติยํ ตติโย, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม. ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปฐมํ [Pg.100] อธิฏฺฐานํ, ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ทุติยํ อธิฏฺฐานํ, ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ตติยํ อธิฏฺฐานํ, จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ. ปฐมํ อธิฏฺฐานํ ปฐมา สมาธิภาวนา, ทุติยํ อธิฏฺฐานํ ทุติยา สมาธิภาวนา, ตติยํ อธิฏฺฐานํ ตติยา สมาธิภาวนา, จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ จตุตฺถี สมาธิภาวนา. ปฐมา สมาธิภาวนา ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม, ทุติยา สมาธิภาวนา ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, ตติยา สมาธิภาวนา ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, จตุตฺถี สมาธิภาวนา จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม. ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม ปฐมํ อปฺปมาณํ, ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ทุติยํ อปฺปมาณํ, ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ตติยํ อปฺปมาณํ, จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม จตุตฺถํ อปฺปมาณํ. ปฐมา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ทุติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ตติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ตติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถี ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ. ปฐโม สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ปฐมํ ฌานํ ปริปูเรติ, ทุติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ทุติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, ตติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ตติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต จตุตฺถํ ฌานํ ปริปูเรติ. Pháp hành thứ nhất là niệm xứ thứ nhất, pháp hành thứ hai là niệm xứ thứ hai, pháp hành thứ ba là niệm xứ thứ ba, pháp hành thứ tư là niệm xứ thứ tư. Niệm xứ thứ nhất là thiền thứ nhất, niệm xứ thứ hai là thiền thứ hai, niệm xứ thứ ba là thiền thứ ba, niệm xứ thứ tư là thiền thứ tư. Thiền thứ nhất là trú thứ nhất, thiền thứ hai là trú thứ hai, thiền thứ ba là trú thứ ba, thiền thứ tư là trú thứ tư. Trú thứ nhất là chánh cần thứ nhất, trú thứ hai là chánh cần thứ hai, trú thứ ba là chánh cần thứ ba, trú thứ tư là chánh cần thứ tư. Chánh cần thứ nhất là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, chánh cần thứ hai là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, chánh cần thứ ba là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, chánh cần thứ tư là pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư. Pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất là sự quyết định thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai là sự quyết định thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba là sự quyết định thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư là sự quyết định thứ tư. Sự quyết định thứ nhất là sự tu tập định thứ nhất, sự quyết định thứ hai là sự tu tập định thứ hai, sự quyết định thứ ba là sự tu tập định thứ ba, sự quyết định thứ tư là sự tu tập định thứ tư. Sự tu tập định thứ nhất là pháp thuộc phần an lạc thứ nhất, sự tu tập định thứ hai là pháp thuộc phần an lạc thứ hai, sự tu tập định thứ ba là pháp thuộc phần an lạc thứ ba, sự tu tập định thứ tư là pháp thuộc phần an lạc thứ tư. Pháp thuộc phần an lạc thứ nhất là vô lượng thứ nhất, pháp thuộc phần an lạc thứ hai là vô lượng thứ hai, pháp thuộc phần an lạc thứ ba là vô lượng thứ ba, pháp thuộc phần an lạc thứ tư là vô lượng thứ tư. Pháp hành thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ nhất; pháp hành thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ hai; pháp hành thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ ba; pháp hành thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn niệm xứ thứ tư. Niệm xứ thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ nhất; niệm xứ thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ hai; niệm xứ thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ ba; niệm xứ thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn thiền thứ tư. ปฐมํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปฐมํ วิหารํ ปริปูเรติ, ทุติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ทุติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, ตติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ตติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จตุตฺถํ วิหารํ ปริปูเรติ. ปฐโม วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทํ ปริปูเรติ, ทุติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ ปริปูเรติ, ตติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิตึ อสมฺโมสํ ภิยฺโยภาวํ ปริปูเรติ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ มานปฺปหานํ [Pg.101] ปริปูเรติ, ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อาลยสมุคฺฆาตํ ปริปูเรติ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อวิชฺชาปหานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ภวูปสมํ ปริปูเรติ. มานปฺปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ สจฺจาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อาลยสมุคฺฆาโต ภาวิโต พหุลีกโต จาคาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อวิชฺชาปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปญฺญาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ภวูปสโม ภาวิโต พหุลีกโต อุปสมาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ. สจฺจาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ฉนฺทสมาธึ ปริปูเรติ, จาคาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีริยสมาธึ ปริปูเรติ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จิตฺตสมาธึ ปริปูเรติ, อุปสมาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีมํสาสมาธึ ปริปูเรติ. ฉนฺทสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, วีริยสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต ตปํ ปริปูเรติ, จิตฺตสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต พุทฺธึ ปริปูเรติ, วีมํสาสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคํ ปริปูเรติ. อินฺทฺริยสํวโร ภาวิโต พหุลีกโต เมตฺตํ ปริปูเรติ, ตโป ภาวิโต พหุลีกโต กรุณํ ปริปูเรติ, พุทฺธิ ภาวิตา พหุลีกตา มุทิตํ ปริปูเรติ, สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ภาวิโต พหุลีกโต อุเปกฺขํ ปริปูเรติ. Sơ thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ nhất; nhị thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ hai; tam thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ ba; tứ thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn trú xứ thứ tư. Trú xứ thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự không sanh khởi của các pháp ác bất thiện chưa sanh; trú xứ thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh; trú xứ thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự sanh khởi của các pháp thiện chưa sanh; trú xứ thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự an trú, không quên lãng, sự tăng trưởng của các pháp thiện đã sanh. Chánh cần thứ nhất được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ ngã mạn; chánh cần thứ hai được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự nhổ bật lên ái luyến; chánh cần thứ ba được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự đoạn trừ vô minh; chánh cần thứ tư được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự tịch tịnh của hữu. Sự đoạn trừ ngã mạn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về chân lý; sự nhổ bật lên ái luyến được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về xả ly; sự đoạn trừ vô minh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về trí tuệ; sự tịch tịnh của hữu được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự quyết định về tịch tịnh. Sự quyết định về chân lý được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-dục; sự quyết định về xả ly được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-tinh-tấn; sự quyết định về trí tuệ được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-tâm; sự quyết định về tịch tịnh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn định-do-thẩm-sát. Định-do-dục được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự thu thúc các căn; định-do-tinh-tấn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn khổ hạnh; định-do-tâm được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn giác ngộ; định-do-thẩm-sát được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn sự từ bỏ tất cả các sanh y. Sự thu thúc các căn được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm từ; khổ hạnh được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm bi; giác ngộ được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm hỷ; sự từ bỏ tất cả các sanh y được tu tập, được làm cho sung mãn, làm viên mãn tâm xả. ๘๗. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร เมตฺตา อิติ ปฐมา ทิสา. 87. Ở đây, bốn phương này: pháp hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất, sơ thiền, trú xứ thứ nhất, chánh cần thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, sự quyết định về chân lý, định-do-dục, sự thu thúc các căn, tâm từ. Như vậy, đây là phương thứ nhất. ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ภวาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ ทุติยา ทิสา. Pháp hành thứ hai, niệm xứ thứ hai, nhị thiền, trú xứ thứ hai, chánh cần thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, sự quyết định về xả ly, định-do-tinh-tấn, khổ hạnh, tâm bi. Như vậy, đây là phương thứ hai. ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ ตติยา ทิสา. Pháp hành thứ ba, niệm xứ thứ ba, tam thiền, trú xứ thứ ba, chánh cần thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, sự quyết định về trí tuệ, định-do-tâm, giác ngộ, tâm hỷ. Như vậy, đây là phương thứ ba. จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ จตุตฺถี ทิสา. Pháp hành thứ tư, niệm xứ thứ tư, tứ thiền, trú xứ thứ tư, chánh cần thứ tư, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư, sự quyết định về tịch tịnh, định-do-thẩm-sát, sự từ bỏ tất cả các sanh y, tâm xả. Như vậy, đây là phương thứ tư. ตตฺถ [Pg.102] ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร, เมตฺตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ. Ở đây, pháp hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất, sơ thiền, trú xứ thứ nhất, chánh cần thứ nhất, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ nhất, sự quyết định về chân lý, định-do-dục, sự thu thúc các căn, tâm từ; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người có tham tánh. ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จาคาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ. Pháp hành thứ hai, niệm xứ thứ hai, nhị thiền, trú xứ thứ hai, chánh cần thứ hai, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ hai, sự quyết định về xả ly, định-do-tinh-tấn, khổ hạnh, tâm bi; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người có sân tánh. ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส เภสชฺชํ. Pháp hành thứ ba, niệm xứ thứ ba, tam thiền, trú xứ thứ ba, chánh cần thứ ba, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ ba, sự quyết định về trí tuệ, định-do-tâm, giác ngộ, tâm hỷ; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người si độn có tà kiến tánh. จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส เภสชฺชํ. Pháp hành thứ tư, niệm xứ thứ tư, tứ thiền, trú xứ thứ tư, chánh cần thứ tư, pháp hy hữu vị tằng hữu thứ tư, sự quyết định về tịch tịnh, định-do-thẩm-sát, sự từ bỏ tất cả các sanh y, tâm xả; ý nghĩa của mười kinh này là một, chỉ có văn tự là khác. Đây là phương thuốc cho người trạo cử có tà kiến tánh. ตตฺถ ทุกฺขา จ ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา ทุกฺขา จ ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Ở đây, pháp hành khổ và thắng trí chậm, và pháp hành khổ và thắng trí nhanh là vô nguyện giải thoát môn; pháp hành lạc và thắng trí chậm là không giải thoát môn; pháp hành lạc và thắng trí nhanh là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ กาเย กายานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิตา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, niệm xứ quán thân nơi thân và niệm xứ quán thọ nơi các cảm thọ là vô nguyện giải thoát môn, (niệm xứ) quán tâm nơi tâm là không giải thoát môn, (niệm xứ) quán pháp nơi các pháp là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ ปฐมญฺจ ฌานํ ทุติยญฺจ ฌานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ ฌานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ ฌานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, sơ thiền và nhị thiền là vô nguyện giải thoát môn, tam thiền là không giải thoát môn, tứ thiền là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ ปฐโม จ วิหาโร ทุติโย จ วิหาโร อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติโย วิหาโร สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺโถ วิหาโร อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, trú thứ nhất và trú thứ hai là vô nguyện giải thoát môn, trú thứ ba là không giải thoát môn, trú thứ tư là vô tướng giải thoát môn. ยตฺถ [Pg.103] ปฐมญฺจ สมฺมปฺปธานํ ทุติยญฺจ สมฺมปฺปธานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, chánh cần thứ nhất và chánh cần thứ hai là vô nguyện giải thoát môn, chánh cần thứ ba là không giải thoát môn, chánh cần thứ tư là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ มานปฺปหานญฺจ อาลยสมุคฺฆาโต จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, อวิชฺชาปหานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, ภวูปสโม อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, sự đoạn trừ ngã mạn và sự nhổ bật ái luyến là vô nguyện giải thoát môn, sự đoạn trừ vô minh là không giải thoát môn, sự tịch tịnh của hữu là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ สจฺจาธิฏฺฐานญฺจ จาคาธิฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, sự quyết định về chân lý và sự quyết định về xả ly là vô nguyện giải thoát môn, sự quyết định về trí tuệ là không giải thoát môn, sự quyết định về tịch tịnh là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ ฉนฺทสมาธิ จ วีริยสมาธิ จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺตสมาธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, วีมํสาสมาธิ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, dục định và tấn định là vô nguyện giải thoát môn, tâm định là không giải thoát môn, thẩm định là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ อินฺทฺริยสํวโร จ ตโป จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, พุทฺธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, sự phòng hộ các căn và sự khổ hạnh là vô nguyện giải thoát môn, sự giác ngộ là không giải thoát môn, sự từ bỏ tất cả sanh y là vô tướng giải thoát môn. ตตฺถ เมตฺตา จ กรุณา จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, มุทิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ อุเปกฺขา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Trong ấy, tâm từ và tâm bi là vô nguyện giải thoát môn, tâm hỷ là không giải thoát môn, tâm xả là vô tướng giải thoát môn. เตสํ วิกฺกีฬิตํ. จตฺตาโร อาหารา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส ปฏิปทา…เป… จตฺตาโร วิปลฺลาสา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาริ อุปาทานานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ ฌานานิ. จตฺตาโร โยคา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร วิหารา. จตฺตาโร คนฺถา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. จตฺตาโร อาสวา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา. จตฺตาโร โอฆา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ. จตฺตาโร สลฺลา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส สมาธิภาวนา. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย ตาสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา. จตฺตาริ อคติคมนานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส อปฺปมาณา. Sự du hí của các ngài. Bốn món ăn, đối nghịch của chúng là bốn con đường thực hành; bốn tưởng điên đảo, đối nghịch của chúng là bốn niệm xứ; bốn thủ, đối nghịch của chúng là bốn thiền; bốn ách, đối nghịch của chúng là bốn trú; bốn triền phược, đối nghịch của chúng là bốn chánh cần; bốn lậu hoặc, đối nghịch của chúng là bốn pháp hy hữu vị tằng hữu; bốn bộc lưu, đối nghịch của chúng là bốn sự quyết định; bốn mũi tên, đối nghịch của chúng là bốn sự tu tập định; bốn thức trú, đối nghịch của chúng là bốn pháp thuộc phần an lạc; bốn sự đi đến không nên đi, đối nghịch của chúng là bốn vô lượng tâm. สีหา พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา สาวกา จ หตราคโทสโมหา, เตสํ วิกฺกีฬิตํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา พฺยนฺตีกิริยา จ. วิกฺกีฬิตํ อินฺทฺริยาธิฏฺฐานํ วิกฺกีฬิตํ วิปริยาสานธิฏฺฐานญฺจ. อินฺทฺริยานิ สทฺธมฺมโคจโร วิปริยาสา กิเลสโคจโร. อยํ วุจฺจติ สีหวิกฺกีฬิตสฺส จ นยสฺส ทิสาโลจนสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ สํกิเลเส’’ติ. เวยฺยากรเณสุ หิ เย ‘‘กุสลากุสลา’’ติ จ. Các vị Phật, các vị Độc Giác Phật, và các vị Thinh Văn là những con sư tử đã diệt trừ tham, sân, si. Sự du hí của các ngài là sự tu tập, sự chứng ngộ, và sự chấm dứt. Sự du hí là sự quyết định về các căn, sự du hí cũng là sự quyết định về việc đoạn trừ các tưởng điên đảo. Các căn có hành cảnh là diệu pháp, các tưởng điên đảo có hành cảnh là phiền não. Điều này được gọi là nền tảng của phương pháp sư tử du hí và của phương pháp quán sát các phương hướng. Do đó, Ngài đã nói: 'Vị nào dẫn dắt bởi các tưởng điên đảo, bởi các phiền não,' và trong các bài ký thuyết: 'Những pháp nào là thiện, bất thiện.' ตตฺถ [Pg.104] เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา; เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย, จตฺตาริ อคติคมนานีติ. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา อิติ. Trong ấy, những vị xuất ly bằng con đường thực hành khổ và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người; những vị xuất ly bằng con đường thực hành lạc và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Đây là phần nhiễm ô của bốn hạng người ấy: bốn món ăn, bốn tưởng điên đảo, bốn thủ, bốn ách, bốn triền phược, bốn lậu hoặc, bốn bộc lưu, bốn mũi tên, bốn thức trú, bốn sự đi đến không nên đi. Đây là phần thanh tịnh của bốn hạng người ấy: bốn con đường thực hành, bốn niệm xứ, bốn thiền, bốn trú, bốn chánh cần, bốn pháp hy hữu vị tằng hữu, bốn sự quyết định, bốn sự tu tập định, bốn pháp thuộc phần an lạc, bốn vô lượng tâm. ๘๘. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. ตตฺถ โย สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. โย สาธารณาย, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. โย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ เนยฺโย. 88. Trong ấy, những vị xuất ly bằng con đường thực hành khổ và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Những vị xuất ly bằng con đường thực hành lạc và bằng thắng trí chậm hoặc thắng trí nhanh, đây là hai hạng người. Trong ấy, vị nào xuất ly bằng con đường thực hành lạc và thắng trí nhanh, vị này là hạng người thông hiểu nhanh. Vị nào (xuất ly) bằng (con đường) thông thường, vị này là hạng người thông hiểu rộng. Vị nào xuất ly bằng con đường thực hành khổ và thắng trí chậm, vị này là hạng người cần được dẫn dắt. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สมถํ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส วิปสฺสนํ, สมถวิปสฺสนํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, ติกฺขํ เนยฺยสฺส, มุทุติกฺขํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทสยติ, สํขิตฺตวิตฺถาเรน วิปญฺจิตญฺญุสฺส, วิตฺถาเรน เนยฺยสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส อธิปญฺญาสิกฺขํ ปญฺญาปยติ, อธิจิตฺตํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, อธิสีลํ เนยฺยสฺส. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy về thiền chỉ; đối với hạng người Neyya, (Ngài chỉ dạy) về thiền quán; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chỉ dạy) về thiền chỉ và thiền quán. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy pháp thoại mềm dịu; đối với hạng người Neyya, (Ngài chỉ dạy pháp thoại) sắc bén; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chỉ dạy pháp thoại) vừa mềm dịu vừa sắc bén. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn thuyết pháp một cách tóm tắt; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài thuyết pháp) vừa tóm tắt vừa chi tiết; đối với hạng người Neyya, (Ngài thuyết pháp) một cách chi tiết. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chỉ dạy về sự xuất ly; đối với hạng người Vipañcitaññū, Ngài chỉ dạy về cả sự nguy hại và sự xuất ly; đối với hạng người Neyya, Ngài chỉ dạy về cả vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly. Ở đây, đối với hạng người Ugghaṭitaññū, Đức Thế Tôn chế định tăng thượng tuệ học; đối với hạng người Vipañcitaññū, (Ngài chế định) tăng thượng tâm học; đối với hạng người Neyya, (Ngài chế định) tăng thượng giới học. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ. อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญู วิปญฺจิตญฺญู เนยฺโยติ. Ở đây, những vị xuất ly bằng khổ hành đạo với thắng trí chậm chạp và (với) thắng trí nhanh chóng, đây là hai hạng người. Những vị xuất ly bằng lạc hành đạo với thắng trí chậm chạp và (với) thắng trí nhanh chóng, đây là hai hạng người. Như vậy, sau khi là bốn (hạng người), trở thành ba hạng người là: Ugghaṭitaññū, Vipañcitaññū, và Neyya. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ อกุสลมูลํ โทโส อกุสลมูลํ โมโห อกุสลมูลํ, ตีณิ [Pg.105] ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ; ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก; ติสฺโส อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา พฺยาปาทสญฺญา วิหึสาสญฺญา; ติสฺโส วิปรีตสญฺญา – นิจฺจสญฺญา สุขสญฺญา อตฺตสญฺญา; ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา; ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา; ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ โทสคฺคิ โมหคฺคิ; ตโย สลฺลา – ราคสลฺโล โทสสลฺโล โมหสลฺโล; ติสฺโส ชฏา – ราคชฏา โทสชฏา โมหชฏา; ติสฺโส อกุสลูปปริกฺขา – อกุสลํ กายกมฺมํ อกุสลํ วจีกมฺมํ อกุสลํ มโนกมฺมํ. ติสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ อาจารวิปตฺตีติ. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ. ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ อโทโส กุสลมูลํ อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก อพฺยาปาทวิตกฺโก อวิหึสาวิตกฺโก. ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา อพฺยาปาทสญฺญา อวิหึสาสญฺญา. ติสฺโส อวิปรีตสญฺญา – อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนตฺตสญฺญา. ติสฺโส กุสลูปปริกฺขา – กุสลํ กายกมฺมํ กุสลํ วจีกมฺมํ กุสลํ มโนกมฺมํ. ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ วจีโสเจยฺยํ มโนโสเจยฺยํ; ติสฺโส สมฺปตฺติโย – สีลสมฺปตฺติ สมาธิสมฺปตฺติ ปญฺญาสมฺปตฺติ. ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา; ตโย ขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ – สุญฺญตํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตนฺติ. Đây là sự ô nhiễm của ba hạng người ấy: ba căn bất thiện là căn bất thiện tham, căn bất thiện sân, căn bất thiện si; ba ác hạnh là thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh; ba tầm bất thiện là dục tầm, sân tầm, hại tầm; ba tưởng bất thiện là dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng; ba tưởng điên đảo là thường tưởng, lạc tưởng, ngã tưởng; ba thọ là lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ; ba khổ tánh là khổ khổ tánh, hành khổ tánh, hoại khổ tánh; ba ngọn lửa là lửa tham, lửa sân, lửa si; ba mũi tên là mũi tên tham, mũi tên sân, mũi tên si; ba sự rối rắm là sự rối rắm do tham, sự rối rắm do sân, sự rối rắm do si; ba sự tùy hành bất thiện là thân nghiệp bất thiện, khẩu nghiệp bất thiện, ý nghiệp bất thiện; ba sự hư hỏng là giới hư hỏng, kiến hư hỏng, tư cách hư hỏng. Đây là sự thanh tịnh của ba hạng người ấy: ba căn thiện là căn thiện vô tham, căn thiện vô sân, căn thiện vô si; ba thiện hạnh là thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh; ba tầm thiện là xuất ly tầm, vô sân tầm, vô hại tầm; ba định là định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, định không tầm không tứ; ba tưởng thiện là xuất ly tưởng, vô sân tưởng, vô hại tưởng; ba tưởng không điên đảo là vô thường tưởng, khổ tưởng, vô ngã tưởng; ba sự tùy hành thiện là thân nghiệp thiện, khẩu nghiệp thiện, ý nghiệp thiện; ba sự trong sạch là thân trong sạch, khẩu trong sạch, ý trong sạch; ba sự toàn hảo là giới toàn hảo, định toàn hảo, tuệ toàn hảo; ba học là tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học; ba uẩn là giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn; ba cửa giải thoát là không, vô tướng, vô nguyện. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ, ตีณิ หุตฺวา ทฺเว ภวนฺติ ตณฺหาจริโต จ ทิฏฺฐิจริโต จ. Như vậy, sau khi là bốn (hạng người), trở thành ba; sau khi là ba, trở thành hai là: người có ái hành và người có kiến hành. เตสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตณฺหา จ อวิชฺชา จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ อสฺสติ จ อสมฺปชญฺญญฺจ อโยนิโส มนสิกาโร จ โกสชฺชญฺจ โทวจสฺสญฺจ อหํกาโร จ มมํกาโร จ อสฺสทฺธา จ ปมาโท จ อสทฺธมฺมสฺสวนญฺจ อสํวโร จ อภิชฺฌา จ พฺยาปาโท จ นีวรณญฺจ สํโยชนญฺจ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺเฉรญฺจ มายา จ สาเฐยฺยญฺจ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิจาติ. Đây là sự ô nhiễm của hai hạng người ấy: ái và vô minh, vô tàm và vô úy, thất niệm và bất tri, không như lý tác ý và lười biếng, khó nói và ngã mạn, chấp ngã và không có đức tin, phóng dật và không nghe diệu pháp, không phòng hộ và tham lam, sân hận và triền cái, kiết sử và phẫn nộ, oán hận và gièm pha, tự cao và ganh tỵ, bỏn xẻn và xảo trá, gian manh và thường kiến, đoạn kiến. เตสํ [Pg.106] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ โยนิโส มนสิกาโร จ วีริยารมฺโภ จ โสวจสฺสญฺจ ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ ขเย ญาณญฺจ อนุปฺปาเท ญาณญฺจ สทฺธา จ อปฺปมาโท จ สทฺธมฺมสฺสวนญฺจ สํวโร จ อนภิชฺฌา จ อพฺยาปาโท จ ราควิราคา จ เจโตวิมุตฺติ อวิชฺชาวิราคา จ ปญฺญาวิมุตฺติ อภิสมโย จ อปฺปิจฺฉตา จ สนฺตุฏฺฐิ จ อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ อมกฺโข จ อปลาโส จ อิสฺสาปหานญฺจ มจฺฉริยปฺปหานญฺจ วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ สงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข อสงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตูติ. Đây là sự thanh tịnh của hai hạng người ấy: thiền chỉ và thiền quán, tàm và úy, niệm và tỉnh giác, như lý tác ý và tinh cần, dễ nói và trí về pháp, trí về tùy pháp, trí về sự đoạn tận, trí về sự không sanh, đức tin và không phóng dật, nghe diệu pháp và phòng hộ, không tham lam và không sân hận, tâm giải thoát do ly tham và tuệ giải thoát do ly vô minh, sự chứng ngộ và ít ham muốn, tri túc và không phẫn nộ, không oán hận và không gièm pha, không tự cao và đoạn trừ ganh tỵ, đoạn trừ bỏn xẻn, minh và giải thoát, giải thoát có đối tượng là pháp hữu vi, giải thoát có đối tượng là pháp vô vi, hữu dư y Niết-bàn giới và vô dư y Niết-bàn giới. อยํ วุจฺจติ ติปุกฺขลสฺส จ นยสฺส องฺกุสสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ เนตี’’ติ ‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนนา’’ติ จ. Đây được gọi là nền tảng của phương pháp ba hạng người và phương pháp cái móc. Do đó, Ngài đã nói: 'Vị nào dẫn dắt bằng các căn bất thiện' và 'sau khi nhìn bằng con mắt phương hướng'. นิยุตฺตํ นยสมุฏฺฐานํ. Phần Nayasamuṭṭhāna (Sự Phát Sanh Của Các Phương Pháp) đã hoàn tất. สาสนปฏฺฐานํ Nền Tảng Của Giáo Pháp ๘๙. ตตฺถ อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา? สาสนปฏฺฐาเน. ตตฺถ กตมํ สาสนปฏฺฐานํ? สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ. 89. Ở đây, mười tám thuật ngữ căn bản nên được thấy ở đâu? Trong Sāsanapaṭṭhāna (Nền Tảng Giáo Pháp). Ở đây, thế nào là Sāsanapaṭṭhāna? Kinh thuộc phần phiền não, kinh thuộc phần tiềm miên, kinh thuộc phần thâm nhập, kinh thuộc phần vô học, kinh thuộc phần phiền não và phần tiềm miên, kinh thuộc phần phiền não và phần thâm nhập, kinh thuộc phần phiền não và phần vô học, kinh thuộc phần phiền não, phần thâm nhập và phần vô học, kinh thuộc phần phiền não, phần tiềm miên và phần thâm nhập, kinh thuộc phần tiềm miên và phần thâm nhập, kinh thuộc phần phiền não do tham ái, kinh thuộc phần phiền não do tà kiến, kinh thuộc phần phiền não do ác hạnh, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi tham ái, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi tà kiến, kinh thuộc phần thanh tịnh khỏi ác hạnh. ตตฺถ สํกิเลโส ติวิโธ – ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโส. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา [Pg.107] วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. ตสฺส สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ยทิ อาสตฺติ อุปฺปชฺชติ ภเวสุ, เอวํ สายํ สมถวิปสฺสนา ภาวนามยํ ปุญฺญกฺริยวตฺถุ ภวติ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ, สาธารณานิ กตานิ อฏฺฐ ภวนฺติ, ตานิเยว อฏฺฐ สุตฺตานิ สาธารณานิ กตานิ โสฬส ภวนฺติ. Ở đây, phiền não có ba loại – phiền não tham ái, phiền não tà kiến, phiền não ác hạnh. Trong đó, phiền não tham ái được thanh tịnh bởi chỉ, pháp chỉ ấy là định uẩn. Phiền não tà kiến được thanh tịnh bởi quán, pháp quán ấy là tuệ uẩn. Phiền não ác hạnh được thanh tịnh bởi thiện hạnh, thiện hạnh ấy là giới uẩn. Nếu sự dính mắc trong các cõi hữu sanh khởi nơi người đã an trú trong giới, như vậy, pháp chỉ-quán này trở thành phước sự vật thành tựu do tu tiến, đưa đến sự tái sanh trong các cõi hữu ấy. Bốn kinh này, khi được kết hợp chung, trở thành tám; chính tám kinh ấy khi được kết hợp chung, trở thành mười sáu. อิเมหิ โสฬสหิ สุตฺเตหิ ภินฺเนหิ นววิธํ สุตฺตํ ภินฺนํ ภวติ. คาถาย คาถา อนุมินิตพฺพา, เวยฺยากรเณน เวยฺยากรณํ อนุมินิตพฺพํ. สุตฺเตน สุตฺตํ อนุมินิตพฺพํ. Bởi mười sáu kinh được phân chia này, kinh (giáo pháp) có chín thể loại được phân chia. Kệ nên được suy ra từ kệ, vô vấn ký nên được suy ra từ vô vấn ký. Kinh nên được suy ra từ kinh. ๙๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ? 90. Trong đó, thế nào là kinh thuộc phần phiền não? ‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา; ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข; ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ. ‘Bị mù quáng bởi dục vọng, bị che đậy bởi lưới tham, bị bao phủ bởi mái che ái dục; như cá ở miệng đó, chúng sanh đi theo già và chết, như bê con bú sữa đi theo mẹ.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – Này các Tỳ khưu, có bốn con đường sai lạc này. Bốn là những gì? Vị ấy đi vào con đường sai lạc do thiên vị, đi vào con đường sai lạc do sân hận, đi vào con đường sai lạc do si mê, đi vào con đường sai lạc do sợ hãi. Này các Tỳ khưu, đây chính là bốn con đường sai lạc. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, rồi bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này – ‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ; นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. ‘Người nào do thiên vị, sân hận, sợ hãi, si mê, mà vi phạm Pháp; danh tiếng của người ấy bị suy giảm, như mặt trăng trong hắc nguyệt.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา; มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา; ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, จกฺกํว วหโต ปท’’นฺติ. ‘Các pháp có tâm dẫn đầu, có tâm làm chủ, do tâm tạo ra. Nếu người nào với tâm ô nhiễm, nói hay làm, do đó, khổ đi theo người ấy, như bánh xe đi theo chân con vật kéo.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘มิทฺธี [Pg.108] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. ‘Khi người nào hôn trầm và ăn nhiều, ham ngủ, nằm lăn qua lộn lại; như con heo lớn được nuôi bằng thức ăn thừa, kẻ ngu si ấy lại đi vào bào thai lần nữa.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ, ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ; เอวํ อติโธนจารินํ, สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ. ‘Như vết gỉ sét sanh từ sắt, sanh từ đó, lại ăn mòn chính nó; cũng vậy, người sống không quán xét, chính các nghiệp của mình dẫn đến khổ cảnh.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ; เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ. ‘Như tên trộm bị bắt ở chỗ khoét vách, bị giết và bị trói bởi chính hành động của mình; cũng vậy, chúng sanh này sau khi chết, ở đời sau, bị giết và bị trói bởi chính hành động của mình.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ. ‘Người nào tìm cầu hạnh phúc cho mình, lại làm hại bằng gậy gộc các chúng sanh cũng mong cầu hạnh phúc; người ấy sau khi chết không được hạnh phúc.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว; สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ. ‘Nếu trong đàn bò đang lội qua sông, con đầu đàn đi cong vẹo; khi con dẫn đầu đi cong vẹo, tất cả chúng đều đi cong vẹo. ‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต; โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา; สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก’’ติ. ‘Cũng vậy, trong loài người, người nào được xem là bậc tối thắng; nếu vị ấy hành phi pháp, huống chi là những người khác. Toàn thể quốc độ phải sống trong đau khổ, nếu vua là người phi pháp.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘สุกิจฺฉรูปาวติเม มนุสฺสา, กโรนฺติ ปาปํ อุปธีสุ รตฺตา; คจฺฉนฺติ เต พหุชนสนฺนิวาสํ, นิรยํ อวีจึ กฏุกํ ภยานก’’นฺติ. ‘Những người này rơi vào tình trạng khốn khổ, tham đắm trong các chấp thủ, họ làm điều ác; họ đi đến địa ngục Vô Gián, nơi ở của vô số chúng sanh, cay đắng và kinh hoàng.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘ผลํ [Pg.109] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ; สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ. ‘Quả thật, quả giết cây chuối, quả giết cây tre, quả giết cây sậy; sự cung kính giết kẻ hạ tiện, như bào thai giết con la mẹ.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว ; สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหตี’’ติ. ‘Vị Tỳ khưu xem trọng phẫn nộ và gièm pha, xem trọng lợi lộc và cung kính; vị ấy không tăng trưởng trong Chánh pháp, như hạt giống thối trên mảnh ruộng tốt.’ อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ๙๑. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ, (ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต, เอวํ นิรเย. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ, เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ – 91. ‘Này các Tỳ khưu, ở đây, Ta với tâm của mình, sau khi thấu suốt tâm, biết rõ một người nào đó có tâm ô nhiễm như vầy, (biết rõ người này hành xử như thế nào, đã thực hành con đường nào, đã đi vào đạo lộ nào). Nếu người này mệnh chung vào lúc này, thì cũng như vật được mang đến rồi đặt xuống, người ấy sẽ bị đặt vào địa ngục. Do nhân gì? Này các Tỳ khưu, vì tâm của người ấy ô nhiễm. Này các Tỳ khưu, chính do nhân tâm ô nhiễm mà một số chúng sanh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.’ Thế Tôn đã nói ý nghĩa này, và ở đây, điều này được nói như sau – ‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ; เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก; Sau khi biết được tâm ô nhiễm của một người nào đó ở đời này, đức Phật đã tuyên bố ý nghĩa này trước sự hiện diện của các vị tỳ khưu. อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล; นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ; เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ. Nếu người này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ sanh vào địa ngục, vì tâm của người ấy đã bị ô nhiễm. Thật vậy, do nhân tâm bị ô nhiễm, chúng sanh đi đến khổ cảnh. ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ; กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ. Giống như vật gì được mang đến rồi được đặt xuống, cũng vậy, người có trí tuệ thấp kém như thế, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào địa ngục. อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ. Ý nghĩa này cũng đã được đức Thế Tôn thuyết giảng. Như vậy tôi đã nghe. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ; มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห. Nếu các ngươi sợ khổ, nếu các ngươi không ưa thích sự khổ, thì chớ làm nghiệp ác, dù ở nơi công khai hay ở nơi kín đáo. ‘‘สเจ [Pg.110] จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา; น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ. Và nếu các ngươi sẽ làm hoặc đang làm nghiệp ác, thì các ngươi không thể thoát khỏi sự khổ, dù có chạy trốn đi nữa. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘อธมฺเมน ธนํ ลทฺธา, มุสาวาเทน จูภยํ; มเมติ พาลา มญฺญนฺติ, ตํ กถํ นุ ภวิสฺสติ. Kẻ ngu si có được của cải bằng cách phi pháp và nói dối, rồi nghĩ rằng: 'Đây là của ta.' Làm sao của cải ấy có thể là của họ được? ‘‘อนฺตรายา สุ ภวิสฺสนฺติ, สมฺภตสฺส วินสฺสติ; มตา สคฺคํ น คจฺฉนฺติ, นนุ เอตฺตาวตา หตา’’ติ. Các hiểm họa chắc chắn sẽ phát sanh, của cải tích lũy sẽ bị tiêu hoại. Sau khi chết, họ không đi đến cõi trời. Chẳng phải họ đã bị hủy hoại bởi chừng ấy rồi sao? อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘กถํ ขณติ อตฺตานํ, กถํ มิตฺเตหิ ชีรติ; กถํ วิวฏฺฏเต ธมฺมา, กถํ สคฺคํ น คจฺฉติ. Làm thế nào một người tự đào xới mình? Làm thế nào một người bị bạn bè ruồng bỏ? Làm thế nào một người xa rời Chánh pháp? Làm thế nào một người không đi đến cõi trời? ‘‘โลภา ขณติ อตฺตานํ, ลุทฺโธ มิตฺเตหิ ชีรติ; โลภา วิวฏฺฏเต ธมฺมา, โลภา สคฺคํ น คจฺฉตี’’ติ. Do tham lam, một người tự đào xới mình. Người tham lam bị bạn bè ruồng bỏ. Do tham lam, một người xa rời Chánh pháp. Do tham lam, một người không đi đến cõi trời. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา; กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ. Những kẻ ngu si, thiếu trí tuệ, đi lang thang với tự thân như kẻ thù, làm những nghiệp ác mà kết quả là cay đắng. ‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ; ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวตี’’ติ. Hành động nào sau khi làm xong phải hối hận, phải lãnh chịu quả báo với mặt đẫm lệ, khóc than, hành động ấy không phải là thiện. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ; พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทติ. Đối với người không khéo léo, đời sống sa-môn thật khó làm và khó kham nhẫn. Vì ở đó có nhiều chướng ngại, nơi mà kẻ ngu si bị chìm đắm. ‘‘โย หิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภาสมาเน ตถาคเต; มนํ ปโทสเย พาโล, โมฆํ โข ตสฺส ชีวิตํ. Kẻ ngu si nào làm ô nhiễm tâm mình đối với đức Như Lai khi Ngài đang thuyết giảng về ý nghĩa và Chánh pháp, đời sống của kẻ ấy thật là vô ích. ‘‘เอตญฺจาหํ อรหามิ, ทุกฺขญฺจ อิโต จ ปาปิยตรํ ภนฺเต; โย อปฺปเมยฺเยสุ ตถาคเตสุ, จิตฺตํ ปโทเสมิ อวีตราโค’’ติ. Bạch ngài, con, người chưa ly tham, đã làm ô nhiễm tâm mình đối với các bậc Như Lai vô lượng, xứng đáng chịu sự khổ này và cả sự khổ tồi tệ hơn nữa. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.111] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย; อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ. Làm sao một người có trí lại có thể suy lường, đo đạc bậc vô lượng? Ta cho rằng kẻ đo đạc bậc vô lượng là người bị che lấp, không có trí tuệ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข; ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ. Thật vậy, khi một người được sanh ra, một cái búa cũng sanh ra trong miệng, mà kẻ ngu si, khi nói lời ác, đã tự chặt mình bằng cái búa ấy. ‘‘น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลํ อิว; เอวํ วิรทฺธํ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา’’ติ. Thật vậy, gươm bén hay thuốc độc chết người cũng không làm cho người phạm lỗi lầm bị sa đọa, như là lời ác khẩu đã được nói ra. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ๙๒. 92. ‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย; วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ. Người nào tán dương kẻ đáng chê, hoặc chê bai người đáng tán dương, người ấy tích lũy điều bất thiện qua miệng lưỡi. Do điều bất thiện ấy, người ấy không tìm thấy an lạc. ‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย; สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหนฺตตโร กลิ; โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย. Sự thua bạc, mất hết tài sản và cả bản thân, là một điều bất thiện nhỏ. Nhưng điều bất thiện lớn hơn nhiều chính là làm ô nhiễm tâm mình đối với các bậc Thiện Thệ. ‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ; ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ. Kẻ phỉ báng bậc Thánh, do hướng tâm và lời nói đến điều ác, sẽ phải đọa vào địa ngục trong một trăm ngàn nirabbuda, ba mươi sáu nirabbuda và năm abbuda. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần phiền não. ‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ; อสฺสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต. Người nào dính mắc vào tham ái, người ấy mắng nhiếc người khác bằng lời nói; không đức tin, keo kiệt, không biết điều, bỏn xẻn, dính mắc vào việc nói đâm thọc. ‘‘มุขทุคฺค [Pg.112] วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ; ปุริสนฺต กลี อวชาตปุตฺต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ. Này kẻ miệng lưỡi xấu xa, kẻ không chân thật, không phải bậc Thánh, kẻ hủy hoại điều chân thật, kẻ ác, kẻ thường làm điều ác; này kẻ hạ tiện, kẻ bất hạnh, đứa con hạ liệt, chớ có nói nhiều ở đây, ngươi là người thuộc về địa ngục. ‘‘รชมากิรสี อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี; พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺต’’นฺติ. Này kẻ làm điều tội lỗi, ngươi gieo rắc bụi bẩn (phiền não) để chuốc lấy bất hạnh, ngươi khiển trách các bậc Thánh; sau khi đã làm nhiều điều ác, chắc chắn ngươi sẽ đi đến nơi sa đọa trong một thời gian dài. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần ô nhiễm. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? Trong đó, kinh nào thuộc phần tu tập? ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา; มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา; ตโต นํ สุขมนฺเวติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ. Các pháp lấy ý làm đầu, lấy ý làm chủ, do ý tạo ra. Nếu với ý trong sạch, nói hay làm, thì hạnh phúc sẽ đi theo người ấy, như bóng không rời hình. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần tu tập. ๙๓. มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส โข อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ ‘อิมมฺหิ จาหํ สายนฺหสมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’’ติ. 93. Mahānāma dòng Sakya bạch với Đức Thế Tôn như sau: 'Bạch Thế Tôn, thành Kapilavatthu này thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, người qua lại tấp nập, đường sá chật chội. Bạch Thế Tôn, con, sau khi hầu cận Đức Thế Tôn hoặc các vị Tỳ-khưu đáng kính, vào buổi chiều khi đi vào thành Kapilavatthu, con gặp phải voi hung dữ, ngựa hung dữ, xe hung dữ, xe bò hung dữ, người hung dữ. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, niệm của con về Đức Phật bị thất lạc, niệm về Pháp bị thất lạc, niệm về Tăng bị thất lạc. Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ như thế này: 'Nếu con chết vào buổi chiều này, cảnh giới của con sẽ là gì, đời sau của con sẽ ra sao?' ‘‘มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา. จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.113] อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ, อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. เสยฺยถาปิ, มหานาม, รุกฺโข ปาจีนนินฺโน ปาจีนโปโณ ปาจีนปพฺภาโร, โส มูลจฺฉินฺโน กตเมน ปปเตยฺยา’’ติ? ‘‘เยน, ภนฺเต, นินฺโน เยน โปโณ เยน ปพฺภาโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหานาม, อิเมหิ จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. Này Mahānāma, đừng sợ! Này Mahānāma, đừng sợ! Cái chết của ông sẽ không xấu xa, sự mệnh chung sẽ không tồi tệ. Này Mahānāma, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp thì hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn, nghiêng về Niết-bàn. Bốn pháp nào? Này Mahānāma, ở đây, vị Thánh đệ tử thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật: 'Đức Thế Tôn là bậc A-la-hán... (v.v.)... là Phật, là Thế Tôn.' (Vị ấy thành tựu niềm tin bất động) nơi Pháp... (v.v.)... nơi Tăng... (v.v.)... Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh ưa thích, không bị sứt mẻ... (v.v.)... đưa đến định. Này Mahānāma, ví như một cái cây nghiêng về phía đông, xuôi về phía đông, hướng về phía đông, khi bị chặt gốc, nó sẽ ngã về phía nào?' 'Bạch Thế Tôn, nó sẽ ngã về phía nào nó nghiêng, nó xuôi, nó hướng.' 'Cũng vậy, này Mahānāma, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp này thì hướng về Niết-bàn, xuôi về Niết-bàn, nghiêng về Niết-bàn. Này Mahānāma, đừng sợ! Này Mahānāma, đừng sợ! Cái chết của ông sẽ không xấu xa, sự mệnh chung sẽ không tồi tệ.' อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần tu tập. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ. Người nào tìm kiếm hạnh phúc cho chính mình mà không dùng gậy gộc làm hại các chúng sinh cũng mong cầu hạnh phúc, người ấy sau khi chết sẽ được hạnh phúc. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần tu tập. ‘‘คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว; สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ. Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả chúng đều đi thẳng, khi con đầu đàn đã đi thẳng. ‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต; โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา; สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ. Cũng vậy, trong loài người, người nào được xem là bậc tối thắng, nếu người ấy thực hành Chánh pháp, huống chi là những người khác. Toàn thể quốc gia sống trong an lạc, nếu nhà vua là người sống đúng theo Chánh pháp. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần tu tập. ๙๔. ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. เตน โข ปน สมเยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย สาเกเต ปฏิวสนฺติ เกนจิ เทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ‘‘สมฺพหุลา กิร ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. 94. Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại Jetavana. Vào lúc ấy, nhiều vị Tỳ-khưu đang làm y cho Đức Thế Tôn, (với ý nghĩ rằng): 'Sau khi y được làm xong, sau ba tháng, Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành.' Vào lúc ấy, các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đang cư trú tại Sāketa vì một công việc nào đó. Các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa nghe rằng: 'Nhiều vị Tỳ-khưu đang làm y cho Đức Thế Tôn. Sau khi y được làm xong, sau ba tháng, Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành.' อถ [Pg.114] โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ ‘‘ยทา ตฺวํ อมฺโภ ปุริส ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ อาคจฺฉนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ทฺวีหตีหํ ฐิโต โข โส ปุริโส อทฺทส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวาน เยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อิสิทตฺตปุราเณ ถปตโย เอตทโวจ ‘‘อยํ โส ภนฺเต ภควา อาคจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ. Rồi các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đặt một người trên đường, (dặn rằng): 'Này ông, khi nào ông thấy Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang đến, thì hãy báo cho chúng tôi biết.' Người ấy đứng đó hai ba ngày, rồi thấy Đức Thế Tôn đang đến từ xa. Thấy vậy, người ấy đi đến chỗ các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa, sau khi đến, nói với các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa như sau: 'Thưa các ngài, Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang đến. Bây giờ là lúc mà các ngài cho là thích hợp.' อถ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธึสุ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – Rồi các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn, họ đi theo sau lưng Ngài. Rồi Đức Thế Tôn rời khỏi con đường, đi đến một gốc cây. Sau khi đến, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa cũng đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các người thợ mộc Isidatta và Purāṇa bạch với Đức Thế Tôn như sau – ‘‘ยทา มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ…เป…. “Bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Thế Tôn sẽ khởi hành du hành từ Sāvatthī đến xứ Kosala’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở xa chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Thế Tôn đã khởi hành du hành từ Sāvatthī đến xứ Kosala’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn ở xa chúng con’... vân vân...” ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ อนปฺปกํ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ. “Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Kāsī đến xứ Magadha’, vào lúc ấy, chúng con không hài lòng, chúng con ưu phiền rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở xa chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đã khởi hành du hành từ xứ Kāsī đến xứ Magadha’, vào lúc ấy, chúng con có sự không hài lòng không ít, có sự ưu phiền không ít rằng: ‘Thế Tôn ở xa chúng con’.” ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน [Pg.115] ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’ติ…เป…. “Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Magadha đến xứ Kāsī’, vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở gần chúng con’. Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đã khởi hành du hành từ xứ Magadha đến xứ Kāsī’, vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn ở gần chúng con’... vân vân...” ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘โกสเลสุ สาวตฺถึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ. โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. “Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài sẽ khởi hành du hành từ xứ Kosala đến Sāvatthī’. Vào lúc ấy, chúng con hài lòng, chúng con hoan hỷ rằng: ‘Thế Tôn sẽ ở gần chúng con’.” ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’ติ โหติ อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา, โหติ อนปฺปกํ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’’’ติ. “Và bạch Thế Tôn, khi nào chúng con nghe rằng: ‘Ngài đang trú tại Sāvatthī, trong Tịnh xá Jetavana, khu vườn của Anāthapiṇḍika’, vào lúc ấy, chúng con có sự hài lòng không ít, có sự hoan hỷ không ít rằng: ‘Thế Tôn ở gần chúng con’.” ‘‘ตสฺมาติห, ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทายา’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? ‘‘กตโม ปน โว, ถปตโย, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? “Do đó, này các người thợ mộc, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm; sự xuất gia là khoảng trời quang đãng. Và này các người thợ mộc, thật là đủ cho các ngươi để không dể duôi”. “Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, có thật chăng một sự chật hẹp khác với sự chật hẹp này, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn?”. “Này các người thợ mộc, vậy đối với các ngươi, cái nào là sự chật hẹp khác với sự chật hẹp này, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn?” ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ยทา ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานภูมึ นิยฺยาตุกาโม โหติ, เย เต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส นาคา โอปวยฺหา, เต กปฺเปตฺวา ยา ตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปชาปติโย ปิยา มนาปา, ตา เอกํ ปุรโต เอกํ ปจฺฉโต นิสีทาเปม, ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป คนฺโธ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม คนฺธกรณฺฑกสฺส ตาวเทว วิวริยมานสฺส, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ คนฺเธน วิภูสิตานํ. ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาหปิจุโน วา, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ สุเขธิตานํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สมเย นาโคปิ รกฺขิตพฺโพ โหติ. ตาปิ ภคินิโย รกฺขิตพฺพา โหติ. อตฺตาปิ รกฺขิตพฺพา โหติ. น โข ปน มยํ, ภนฺเต, อภิชานาม ตาสุ ภคีนิสุ ปาปกํ จิตฺตํ ญปฺปาเทนฺตา, อยํ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺฆาตตโร จาติ. “Bạch Thế Tôn, ở đây, khi vua Pasenadi xứ Kosala muốn đi đến vườn thượng uyển, sau khi trang bị những con voi xứng đáng để vua Pasenadi xứ Kosala cưỡi, chúng con cho những người vợ yêu quý, khả ái của vua Pasenadi xứ Kosala, một người ngồi phía trước, một người ngồi phía sau. Bạch Thế Tôn, những người chị em ấy có mùi hương như thế này: ví như mùi hương của hộp đựng nước hoa vừa mới được mở ra. Bạch Thế Tôn, những người chị em ấy có sự xúc chạm thân thể như thế này: ví như sự xúc chạm của một cuộn len hay một cuộn bông gòn, giống như sự xúc chạm của các công chúa được nuôi dưỡng trong an lạc. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, con voi cũng phải được canh giữ, những người chị em ấy cũng phải được canh giữ, và bản thân cũng phải được canh giữ. Bạch Thế Tôn, chúng con không hề biết là mình đã khởi lên tâm niệm xấu ác đối với những người chị em ấy. Bạch Thế Tôn, đây chính là sự chật hẹp khác với sự chật hẹp kia của chúng con, vừa chật hẹp hơn, vừa được xem là chật hẹp hơn.” ‘‘ตสฺมาติห[Pg.116], ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทาย. จตูหิ โข ถปตโย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. “Do đó, này các người thợ mộc, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm; sự xuất gia là khoảng trời quang đãng. Và này các người thợ mộc, thật là đủ cho các ngươi để không dể duôi. Này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp thì trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ.” ‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปตโย, สุตวา อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต อปฺปฏิวิภตฺตํ. อิเมหิ โข, ถปตโย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. “Bốn pháp nào? Ở đây, này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều, thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật rằng: ‘Thế Tôn là bậc A-la-hán... vân vân... là Phật, là Thế Tôn’; ... nơi Pháp...; ... nơi Tăng...; vị ấy sống tại gia với tâm không còn vết nhơ của sự keo kiệt, có sự xả thí rộng rãi, có bàn tay sẵn sàng cho đi, thích thú trong sự từ bỏ, sẵn sàng đáp ứng người xin, thích thú trong việc bố thí và chia sẻ. Này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp này thì trở thành bậc Dự lưu, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ.” ‘‘ตุมฺเห โข, ถปตโย, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ, ตํ กึ มญฺญถ, ถปตโย, กติวิธา เต โกสเลสุ มนุสฺสา เย ตุมฺหากํ สมสมา ยทิทํ ทานสํวิภาเคหี’’ติ? ‘‘ลาภา โน, ภนฺเต, สุลทฺธํ โน, ภนฺเต, เยสํ โน ภควา เอวํ ปชานาตี’’ติ. “Này các người thợ mộc, các ngươi quả thật thành tựu niềm tin bất động nơi Đức Phật rằng: ‘Thế Tôn là bậc A-la-hán... vân vân... là Phật, là Thế Tôn’; ... nơi Pháp...; ... nơi Tăng...; và bất cứ vật gì đáng cho trong gia đình, tất cả những thứ đó đều được chia sẻ với những người có giới hạnh, có thiện pháp. Này các người thợ mộc, các ngươi nghĩ sao, có bao nhiêu người ở xứ Kosala mà ngang bằng với các ngươi về phương diện bố thí và chia sẻ này?”. “Bạch Thế Tôn, thật là lợi ích cho chúng con! Bạch Thế Tôn, thật là được lợi ích tốt đẹp cho chúng con, khi mà Thế Tôn biết về chúng con như vậy!” อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức. ๙๕. 95. ‘‘เอกปุปฺผํ จชิตฺวาน, สหสฺสํ กปฺปโกฏิโย; เทเว เจว มนุสฺเส จ, เสเสน ปรินิพฺพุโต’’ติ. “Sau khi cúng dường một đóa hoa, trong một ngàn vạn kiếp; (tôi đã tái sanh) ở cõi trời và cõi người. Với phần (công đức) còn lại, tôi đã nhập Vô dư Niết-bàn.” อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức. ‘‘อสฺสตฺเถ หริโตภาเส, สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป; เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ, อลภึตฺถํ ปติสฺสโต. “Tại cây Bồ-đề, cây cối sum suê, có màu xanh tươi; với chánh niệm, tôi đã đạt được một tưởng niệm hướng về Đức Phật.” ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, ตสฺสา สญฺญาย วาสนา’’ติ. “Từ kiếp đó đến nay là ba mươi kiếp, tôi không biết đến khổ cảnh; ba minh đã được chứng ngộ, nhờ vào năng lực của tưởng niệm ấy.” อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Thuộc Về Phần Công Đức. ‘‘ปิณฺฑาย [Pg.117] โกสลํ ปุรํ, ปาวิสิ อคฺคปุคฺคโล; อนุกมฺปโก ปุเรภตฺตํ, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ. Bậc Mâu-ni, đấng tối thượng giữa các chúng sanh, đấng lân mẫn, đấng diệt trừ ái dục, vào buổi sáng đã đi vào thành của xứ Kosala để khất thực. ‘‘ปุริสสฺส วฏํสโก หตฺเถ, สพฺพปุปฺเผหิลงฺกโต; โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ. Trong tay của người đàn ông có vòng hoa đội đầu được trang hoàng bằng tất cả các loại hoa. Người ấy đã nhìn thấy Đức Chánh Đẳng Giác, được chúng Tỳ-khưu vây quanh. ‘‘ปวิสนฺตํ ราชมคฺเคน, เทวมานุสปูชิตํ; หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมิ. Thấy Ngài đang đi vào bằng con đường hoàng gia, được chư thiên và nhân loại cúng dường, người ấy hoan hỷ, làm cho tâm tịnh tín, rồi đến gần Đức Chánh Đẳng Giác. ‘‘โส ตํ วฏํสกํ สุรภึ, วณฺณวนฺตํ มโนรมํ; สมฺพุทฺธสฺสุปนาเมสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ. Người đàn ông ấy, với lòng tịnh tín, đã dùng đôi tay của mình dâng cúng vòng hoa đội đầu thơm ngát, sắc màu đẹp đẽ, và làm vui lòng ấy đến Đức Chánh Đẳng Giác. ‘‘ตโต อคฺคิสิขา วณฺณา, พุทฺธสฺส ลปนนฺตรา; สหสฺสรํสิ วิชฺชุริว, โอกฺกา นิกฺขมิ อานนา. Sau đó, từ gương mặt của Đức Phật, từ giữa hai vành môi, ánh sáng có màu sắc như ngọn lửa, ngàn tia sáng như tia chớp, đã phát ra. ‘‘ปทกฺขิณํ กริตฺวาน, สีเส อาทิจฺจพนฺธุโน; ติกฺขตฺตุํ ปริวฏฺเฏตฺวา, มุทฺธนนฺตรธายถ. Sau khi phát ra, ánh sáng ấy đã đi nhiễu theo chiều bên phải trên đầu của Bậc Thân Thuộc Mặt Trời, xoay quanh ba lần, rồi biến mất trên đỉnh đầu. ‘‘อิทํ ทิสฺวา อจฺฉริยํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ; เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อานนฺโท เอตทพฺรวิ. Sau khi thấy điều kỳ diệu, chưa từng có, làm dựng tóc gáy này, Tôn giả Ānanda vắt y qua một bên vai rồi nói lên lời này. ‘‘‘โก เหตุ สิตกมฺมสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน; ธมฺมาโลโก ภวิสฺสติ, กงฺขํ วิตร โน มุเน. ‘Bạch Đức Đại Mâu-ni, nhân gì của việc mỉm cười? Xin hãy giải thích rõ, ánh sáng Pháp sẽ hiện khởi. Bạch Đức Mâu-ni, xin hãy xua tan nghi ngờ của chúng con.’ ‘‘‘ยสฺส ตํ สพฺพธมฺเมสุ, สทา ญาณํ ปวตฺตติ; กงฺขึ เวมติกํ เถรํ, อานนฺทํ เอตทพฺรวิ. Đấng mà trí tuệ luôn vận hành trong tất cả các pháp, đã nói lời này với Trưởng lão Ānanda, người có sự nghi ngờ, do dự. ‘‘‘โย โส อานนฺท ปุริโส, มยิ จิตฺตํ ปสาทยิ; จตุราสีติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ. ‘Này Ānanda, người đàn ông nào đã làm cho tâm tịnh tín nơi ta, người ấy trong tám mươi bốn ngàn đại kiếp sẽ không đi đến khổ cảnh.’ ‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, ทิพฺพํ รชฺชํ ปสาสิย; มนุเชสุ มนุชินฺโท, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ. ‘Giữa các chư thiên, sau khi hưởng thụ sự huy hoàng và vương quốc của chư thiên, người ấy sẽ trở thành vua giữa loài người trong quốc độ.’ ‘‘‘โส จริมํ ปพฺพชิตฺวา, สจฺฉิกตฺวาน ธมฺมตํ; ปจฺเจกพุทฺโธ ธุตราโค, วฏํสโก นาม ภวิสฺสติ. ‘Trong kiếp cuối cùng, người ấy sau khi xuất gia, chứng ngộ chân lý, từ bỏ tham ái, sẽ trở thành một vị Phật Độc Giác tên là Vaṭaṃsaka.’ ‘‘‘นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ, อปฺปกา นาม ทกฺขิณา; ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก. ‘Khi tâm đã tịnh tín nơi Đức Như Lai, bậc Chánh Đẳng Giác, hoặc nơi vị Thanh văn của Ngài, thì không có sự cúng dường nào gọi là nhỏ nhoi.’ ‘‘‘เอวํ [Pg.118] อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา; อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโก โหติ อจินฺติโย’’’ติ. ‘Như vậy, các Đức Phật là bất khả tư nghì, các Pháp của Phật là bất khả tư nghì. Đối với những người tịnh tín nơi điều bất khả tư nghì, quả báo cũng là bất khả tư nghì.’ อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức). ๙๖. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ ‘‘(ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ, เจโตปสาทเหตุ โข ปน เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ – 96. ‘Này các Tỳ-khưu, ở đây, Ta với tâm của Ta, sau khi bao trùm tâm của một chúng sanh nào đó có tâm tịnh tín, Ta biết như vầy: (như cách chúng sanh này hành xử, con đường mà người ấy đã thực hành, và đạo lộ mà người ấy đã đi lên). Nếu chúng sanh này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ được đặt vào cõi trời như vật được mang đến rồi đặt xuống. Vì nhân gì? Này các Tỳ-khưu, vì tâm của người ấy tịnh tín. Và này các Tỳ-khưu, chính do nhân tâm tịnh tín này mà một số chúng sanh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Đức Thế Tôn đã nói lên ý nghĩa này, và về điều đó, được nói như sau: ‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ; เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก. ‘Sau khi biết một chúng sanh nào đó ở đời này có tâm tịnh tín, Đức Phật đã tuyên thuyết rõ ý nghĩa này trước sự hiện diện của các Tỳ-khưu.’ ‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล; สคฺคมฺหิ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ. ‘Nếu chúng sanh này mệnh chung vào lúc này, người ấy sẽ được sanh vào cõi trời, vì tâm của người ấy đã được làm cho tịnh tín.’ ‘‘เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ; ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมวํ ตถาวิโธ; กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ. ‘Quả vậy, do nhân tâm tịnh tín, các chúng sanh đi đến thiện thú. Như vật được mang đến rồi đặt xuống, cũng vậy, người có trí tuệ ấy, do thân hoại, được sanh vào cõi trời.’ ‘‘อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุต’’นฺติ. ‘Ý nghĩa này cũng đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, như vậy tôi đã nghe.’ อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức). ‘‘สุวณฺณจฺฉทนํ นาวํ, นาริ อารุยฺห ติฏฺฐสิ; โอคาหสิ โปกฺขรณึ, ปทฺมํ ฉินฺทสิ ปาณินา. ‘Hỡi nàng tiên nữ, nàng đang đứng trên chiếc thuyền được trang hoàng bằng vàng; nàng đi xuống hồ sen, dùng tay hái hoa sen.’ ‘‘เกน เต ตาทิโส วณฺโณ, อานุภาโว ชุติ จ เต; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนสิจฺฉิตา. ‘Do nhân gì mà dung sắc của nàng, oai lực và ánh sáng của nàng lại được như vậy? Và do nhân gì mà những tài sản nào nàng mong muốn trong tâm đều được sanh khởi?’ ‘‘ปุจฺฉิตา เทวเต สํส, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ; สา เทวตา อตฺตมนา, เทวราเชน ปุจฺฉิตา. ‘Hỡi thiên nữ, được hỏi, nàng hãy nói, quả này là quả của nghiệp nào?’ Vị thiên nữ ấy, được Thiên Vương hỏi, với tâm hoan hỷ. ‘‘ปญฺหํ [Pg.119] ปุฏฺฐา วิยากาสิ, สกฺกสฺส อิติ เม สุตํ; อทฺธานํ ปฏิปนฺนาหํ, ทิสฺวา ถูปํ มโนรมํ. Được hỏi câu hỏi, nàng đã giải thích cho Sakka, như vậy tôi đã nghe: ‘Khi đang đi trên đường dài, con đã thấy một bảo tháp đẹp ý.’ ‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทสึ, กสฺสปสฺส ยสสฺสิโน; ปทฺธปุปฺเผหิ ปูเชสึ, ปสนฺนา เสหิ ตสฺเสว; กมฺมสฺส ผลํ วิปาโก, เอตาทิสํ กตปุญฺญา ลภนฺตี’’ติ. ‘Tại bảo tháp của Đức Phật Kassapa, bậc có danh tiếng, con đã làm cho tâm tịnh tín. Với lòng tịnh tín, con đã dùng đôi tay của mình cúng dường những bông hoa sen. Đây là quả, là quả dị thục của chính nghiệp ấy; những người đã làm phước được nhận lãnh quả như thế này.’ อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức). ‘‘ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา ปุญฺญกถา ปุญฺญวิปากกถา’’ติ; ‘Câu chuyện về bố thí, câu chuyện về giới, câu chuyện về cõi trời, câu chuyện về phước báu, câu chuyện về quả của phước báu.’ อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là Kinh Vāsanābhāgiya (Kinh thuộc về phần tích lũy công đức). ‘‘อปิจาปิ ปํสุถูเปสุ อุทฺทิสฺสกเตสุ ทสพลธรานํ ตตฺถปิ การํ กตฺวา สคฺเคสุ นรา ปโมทนฺตี’’ติ. ‘Hơn nữa, ngay cả tại các bảo tháp bằng đất bụi được làm ra với ý tưởng nhớ đến các bậc mang mười lực, sau khi làm điều thiện tại đó, con người cũng được hoan hỷ trong các cõi trời.’ อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ๙๗. 97. ‘‘เทวปุตฺตสรีรวณฺณา, สพฺเพ สุภคสณฺฐิตี; อุทเกน ปํสุํ เตเมตฺวา, ถูปํ วฑฺเฒถ กสฺสปํ. Hỡi tất cả các người, có sắc thân giống như chư Thiên tử, có dáng vẻ xinh đẹp; hãy dùng nước làm ẩm bụi đất, rồi đắp bồi bảo tháp của đức Phật Kassapa. ‘‘อยํ สุคตฺเต สุคตสฺส ถูโป, มเหสิโน ทสพลธมฺมธาริโน; ตสฺมึ อิเม เทวมนุชา ปสนฺนา, การํ กโรนฺตา ชรามรณา ปมุจฺจเร’’ติ. Này vị có thân hình xinh đẹp, đây là bảo tháp của bậc Thiện Thệ, của bậc Đại Sĩ, người mang Pháp Thập Lực. Ở nơi bảo tháp ấy, chư Thiên và nhân loại này, với lòng tịnh tín, trong khi thực hiện các thiện sự, được giải thoát khỏi già và chết. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ‘‘อุฬารํ วต ตํ อาสิ, ยาหํ ถูปํ มเหสิโน; อุปฺปลานิ จ จตฺตาริ, มาลญฺจ อภิโรปยึ. Thật là cao thượng thay, việc mà tôi đã dâng cúng lên bảo tháp của bậc Đại Sĩ, cả bốn đóa hoa sen xanh và vòng hoa. ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; วินิปาตํ น คจฺฉามิ, ถูปํ ปูเชตฺว สตฺถุโน’’ติ. Kể từ kiếp đó đến nay là kiếp thứ ba mươi, tôi không hề biết đến khổ cảnh; tôi không đi đến đọa xứ, (do quả của việc) đã cúng dường bảo tháp của bậc Đạo Sư. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ‘‘พาตฺตึสลกฺขณธรสฺส, วิชิตวิชยสฺส โลกนาถสฺส; สตสหสฺสํ กปฺเป, มุทิโต ถูปํ อปูเชสิ. Tôi đã hoan hỷ cúng dường bảo tháp của bậc Lãnh Đạo Thế Gian, người mang ba mươi hai tướng tốt, người đã chiến thắng những gì cần chiến thắng; (nhờ đó) trong một trăm ngàn kiếp, tôi đã được vui mừng. ‘‘ยํ [Pg.120] มยา ปสุตํ ปุญฺญํ, เตน จ ปุญฺเญน เทว โสภคฺคํ; รชฺชานิ จ การิตานิ, อนาคนฺตุน วินิปาตํ. Phước báu nào đã được tôi tích lũy, và nhờ phước báu ấy, không đi đến đọa xứ, tôi đã tạo ra được sự tốt đẹp của chư Thiên và các vương vị. ‘‘ยํ จกฺขุ อทนฺตทมกสฺส, สาสเน ปณิหิตํ ตถา; จิตฺตํ ตํ เม สพฺพํ, ลทฺธํ วิมุตฺตจิตฺตมฺหิ วิธูตลโต’’ติ. Con mắt nào đã được đặt vào trong giáo pháp của bậc Điều Ngự những người chưa được điều phục, cũng như tâm đã được đặt vào như thế; tất cả những điều ấy đã được tôi thành tựu. Tôi có tâm giải thoát, đã rũ sạch dây leo ái dục. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ๙๘. 98. ‘‘สามากปตฺโถทนมตฺตเมว หิ, ปจฺเจกพุทฺธมฺหิ อทาสิ ทกฺขิณํ; วิมุตฺตจิตฺเต อขิเล อนาสเว, อรณวิหาริมฺหิ อสงฺคมานเส. Tôi đã dâng cúng vật thí chỉ bằng một suất cơm nấu từ lúa sāmāka đến bậc Độc Giác Phật, người có tâm giải thoát, không còn chướng ngại, không còn lậu hoặc, người an trú trong sự vô tranh, có tâm không dính mắc. ‘‘ตสฺมิญฺจ โอกปฺปยิ ธมฺมมุตฺตมํ, ตสฺมิญฺจ ธมฺเม ปณิเธสึ มานสํ; เอวํ วิหารีหิ เม สงฺคโม สิยา, ภเว กุทาสุปิ จ มา อเปกฺขวา. Và nơi vị ấy, tôi đã tin tưởng vào Pháp tối thượng, và nơi Pháp ấy, tôi đã đặt tâm nguyện. Mong rằng tôi được hội ngộ với những vị an trú như thế. Và trong bất cứ kiếp sống nào, mong rằng tôi không còn là người có luyến ái. ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ กุรุสูปปชฺชถ ; ทีฆายุเกสุ อมเมสุ ปาณิสุ, วิเสสคามีสุ อหีนคามิสุ. Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi đã tái sanh một ngàn lần ở xứ Kuru, giữa những chúng sanh sống lâu, không có sở hữu, đạt được những điều đặc biệt, và không bị suy giảm (tài sản). ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ ติทโสปปชฺชถ; วิจิตฺรมาลาภรณานุเลปิสุ, วิสิฏฺฐกายูปคโต ยสสฺสิสุ. Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi đã tái sanh một ngàn lần làm một vị trời ở cõi Ba Mươi Ba, giữa những vị trời danh tiếng, có những vòng hoa, trang sức, và vật thoa đa dạng, và đã đạt được thân thể có hình sắc ưu việt. ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, วิมุตฺตจิตฺโต อขิโล อนาสโว; อิเมหิ เม อนฺติมเทหธาริภิ, สมาคโม อาสิหิ ตาหิ ตาสิหิ. Do quả báo của chính nghiệp ấy, tôi, với tâm giải thoát, không còn chướng ngại, không còn lậu hoặc, đã được hội ngộ với các vị này, những người mang thân cuối cùng, những người mong muốn vượt qua thiện và ác. ‘‘ปจฺจกฺขํ [Pg.121] ขฺวิมํ อวจ ตถาคโต ชิโน, สมิชฺฌเต สีลวโต ยทิจฺฉติ; ยถา ยถา เม มนสา วิจินฺติตํ, ตถา สมิทฺธํ อยมนฺติโม ภโว’’ติ. Bậc Như Lai, bậc Chiến Thắng đã nói lời này một cách trực tiếp: 'Điều gì người có giới đức mong muốn, điều ấy được thành tựu.' Bất cứ điều gì tôi đã suy tư trong tâm, điều ấy đã được thành tựu cho tôi như vậy. Đây là kiếp sống cuối cùng. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ‘‘เอกตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ชิโน อเนโช, อนนฺตทสฺสี ภควา สิขีติ; ตสฺสาปิ ราชา ภาตา สิขิทฺเธ, พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺโน. Vào kiếp thứ ba mươi mốt tính từ đây, bậc Chiến Thắng, bậc Vô Nhiễm, bậc Toàn Giác, Thế Tôn tên là Sikhī đã xuất hiện. Vị vua, cũng là em của ngài, tên là Sikhī, đã hết lòng tịnh tín nơi đức Phật và Chánh Pháp. ‘‘ปรินิพฺพุเต โลกวินายกมฺหิ, ถูปํ สกาสิ วิปุลํ มหนฺตํ; สมนฺตโต คาวุติกํ มเหสิโน, เทวาติเทวสฺส นรุตฺตมสฺส. Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian nhập Niết Bàn, vị ấy đã xây một bảo tháp rộng lớn, vĩ đại, chu vi ba gāvuta, cho bậc Đại Sĩ, bậc Thiên Trung Thiên, bậc Tối Thắng trong loài người. ‘‘ตสฺมึ มนุสฺโส พลิมาภิหารี, ปคฺคยฺห ชาติสุมนํ ปหฏฺโฐ; วาเตน ปุปฺผํ ปติตสฺส เอกํ, ตาหํ คเหตฺวาน ตสฺเสว ทาสิ. Tại nơi ấy, một người đàn ông, với lòng vui mừng, tay cầm hoa lài, đã mang đến vật cúng dường. Một đóa hoa từ tay của người ấy bị gió thổi rơi xuống. Tôi đã nhặt đóa hoa ấy lên và đưa lại cho chính người ấy. ‘‘โส มํ อโวจาภิปสนฺนจิตฺโต, ตุยฺหเมว เอตํ ปุปฺผํ ททามิ; ตาหํ คเหตฺวา อภิโรปเยสึ, ปุนปฺปุนํ พุทฺธมนุสฺสรนฺโต. Người ấy, với tâm vô cùng hoan hỷ, đã nói với tôi: 'Tôi xin tặng đóa hoa này cho chính bạn.' Tôi đã nhận lấy đóa hoa ấy, và trong khi liên tục tưởng niệm đến đức Phật, đã đặt nó lên trên bảo tháp ấy. ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; วินิปาตญฺจ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผล’’นฺติ. Kể từ kiếp đó đến nay là kiếp thứ ba mươi, tôi không hề biết đến khổ cảnh; và tôi không đi đến đọa xứ. Đây là quả của việc cúng dường bảo tháp. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần tích lũy phước báu. ‘‘กปิลํ นาม นครํ, สุวิภตฺตํ มหาปถํ; อากิณฺณมิทฺธํ ผีตญฺจ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน. (Có) thành phố tên là Kapila, của vua Brahmadatta, với những con đường lớn được phân chia hợp lý, đông đúc, thịnh vượng và phồn vinh. ‘‘กุมฺมาสํ [Pg.122] วิกฺกิณึ ตตฺถ, ปญฺจาลานํ ปุรุตฺตเม; โสหํ อทฺทสึ สมฺพุทฺธํ, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ. Tại đó, trong thành phố tốt đẹp của xứ Pañcāla, tôi đã bán bánh bột lúa mạch. Tôi đã nhìn thấy bậc Chánh Giác, vị danh tiếng, đang đứng ở trên không. ‘‘หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมนฺเตสึ นรุตฺตมํ; อริฏฺฐํ ธุวภตฺเตน, ยํ เม เคหมฺหิ วิชฺชถ. Với lòng hoan hỷ, làm cho tâm tịnh tín, tôi đã thỉnh mời bậc Tối Thắng trong loài người, ngài Ariṭṭha, với vật thực thường xuyên, và với bất cứ thứ gì có trong nhà của tôi. ‘‘ตโต จ กตฺติโก ปุณฺโณ, ปุณฺณมาสี อุปฏฺฐิตา; นวํ ทุสฺสยุคํ คยฺห, อริฏฺฐสฺโสปนามยึ. Và sau đó, khi đến ngày rằm tháng Kattika, trăng tròn đã hiện ra. Khi ấy, tôi đã lấy một cặp vải mới và dâng cúng đến ngài Ariṭṭha. ‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, ปฏิคฺคณฺหิ นรุตฺตโม; อนุกมฺปโก การุณิโก, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ. Biết được tôi có tâm tịnh tín, bậc Tối Thắng trong loài người, bậc Mâu-ni, người có lòng thương xót, đầy bi mẫn, người diệt trừ ái dục, đã thọ nhận (cặp vải ấy). ‘‘ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน, กลฺยาณํ พุทฺธวณฺณิตํ; เทเว เจว มนุสฺเส จ, สนฺธาวิตฺวา ตโต จุโต. Tôi, sau khi đã làm nghiệp lành ấy, nghiệp được chư Phật tán thán, đã luân hồi giữa chư Thiên và loài người, rồi từ đó mệnh chung. ‘‘พาราณสิยํ นคเร, เสฏฺฐิสฺส เอกปุตฺตโก; อฑฺเฒ กุลสฺมึ อุปฺปชฺชึ, ปาเณหิ จ ปิยตโร. Tại thành phố Bārāṇasī, là con trai duy nhất của vị trưởng giả, được yêu quý hơn cả mạng sống, tôi đã sanh ra trong một gia tộc giàu có. ‘‘ตโต จ วิญฺญุตํ ปตฺโต, เทวปุตฺเตน โจทิโต; ปาสาทา โอรูหิตฺวาน, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมึ. Và rồi, khi đã đến tuổi trưởng thành, được vị thiên tử thúc giục, sau khi đi xuống từ cung điện, tôi đã đi đến yết kiến bậc Chánh Đẳng Giác. ‘‘โส เม ธมฺมมเทสยิ, อนุกมฺปาย โคตโม; ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ. Vị ấy, Gotama, do lòng bi mẫn đã thuyết giảng Chánh pháp cho tôi: về Khổ, về Tập khởi của Khổ, và về sự vượt qua Khổ. ‘‘อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ; จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, มุนิ ธมฺมมเทสยิ. Bậc Mâu-ni đã thuyết giảng Chánh pháp: Thánh đạo Tám ngành, con đường đưa đến sự tịch tịnh của khổ đau, và Bốn Thánh đế. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รโต; สมถํ ปฏิวิชฺฌาหํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต. Sau khi nghe lời dạy của ngài, tôi đã sống hoan hỷ trong giáo pháp; không mệt mỏi ngày đêm, tôi đã chứng ngộ được sự vắng lặng. ‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา; สพฺเพ อาสุํ สมุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน. Những lậu hoặc nào đã có nơi tôi, cả bên trong lẫn bên ngoài, tất cả chúng đã được đoạn trừ, và không còn sanh khởi trở lại nữa. ‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, จริโมยํ สมุสฺสโย; ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. Khổ đau đã được chấm dứt, đây là thân thể cuối cùng; vòng luân hồi sanh tử, nay không còn tái sanh nữa. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần tích lũy (vāsanābhāgiya). ๙๙. ตตฺถ [Pg.123] กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? 99. Trong ấy, kinh nào thuộc phần thâm nhập (nibbedhabhāgiya)? ‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี; เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. Được giải thoát ở trên, ở dưới, và ở khắp mọi nơi, không còn quán xét rằng 'đây là ta'; người giải thoát như vậy đã vượt qua bộc lưu chưa từng được vượt qua, vì mục đích không còn tái sanh nữa. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘สีลวโต, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺย. อวิปฺปฏิสารินา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปาโมชฺชํ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ อวิปฺปฏิสาริโน ปาโมชฺชํ ชาเยยฺย. ปมุทิเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปีติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ ชาเยยฺย. ปีติมนสฺส, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม กาโย ปสฺสมฺเภยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺเภยฺย. ปสฺสทฺธกายสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ สุขํ เวทิเยยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิเยยฺย. สุขิโน อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม สมาธิ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สุขิโน สมาธิ ชาเยยฺย. สมาหิตสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ ยถาภูตํ ปชาเนยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ปชาเนยฺย. ยถาภูตํ ปชานตา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม นิพฺพิทา ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺเทยฺย. นิพฺพินฺทนฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิราโค ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺเชยฺย. วิรชฺชนฺเตน อานนฺท น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิรชฺชนฺโต วิมุจฺเจยฺย. วิมุตฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิมุตฺตสฺส วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ. Này Ānanda, người có giới không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự không hối hận sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng sự không hối hận sanh khởi cho người có giới. Này Ānanda, người không hối hận không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự hân hoan sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng sự hân hoan sanh khởi cho người không hối hận. Này Ānanda, người hân hoan không cần phải tác ý: 'Mong rằng hỷ sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng hỷ sanh khởi cho người hân hoan. Này Ānanda, người có tâm hỷ không cần phải tác ý: 'Mong rằng thân của ta sẽ được khinh an!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng thân của người có tâm hỷ được khinh an. Này Ānanda, người có thân khinh an không cần phải tác ý: 'Mong rằng ta sẽ cảm thọ lạc!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người có thân khinh an cảm thọ lạc. Này Ānanda, người có lạc không cần phải tác ý: 'Mong rằng tâm của ta sẽ được định tĩnh!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng tâm của người có lạc được định tĩnh. Này Ānanda, người có tâm định tĩnh không cần phải tác ý: 'Mong rằng ta sẽ biết như thật!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người có tâm định tĩnh biết như thật. Này Ānanda, người biết như thật không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự nhàm chán sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người biết như thật sẽ nhàm chán. Này Ānanda, người nhàm chán không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự ly tham sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người nhàm chán sẽ ly tham. Này Ānanda, người ly tham không cần phải tác ý: 'Mong rằng sự giải thoát sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng người ly tham được giải thoát. Này Ānanda, người đã giải thoát không cần phải tác ý: 'Mong rằng tri kiến giải thoát sẽ sanh khởi cho ta!' Này Ānanda, đó là pháp tánh rằng tri kiến giải thoát sanh khởi cho người đã giải thoát. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ๑๐๐. 100. ‘‘ยทา [Pg.124] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ. Khi các pháp hiện khởi một cách rõ ràng đến vị Bà-la-môn đang tinh cần thiền định; khi ấy, tất cả các hoài nghi của vị ấy đều tan biến, bởi vì vị ấy tuệ tri pháp cùng với nhân của nó. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ. Khi các pháp hiện khởi một cách rõ ràng đến vị Bà-la-môn đang tinh cần thiền định; khi ấy, tất cả các hoài nghi của vị ấy đều tan biến, bởi vì vị ấy đã biết rõ sự đoạn diệt của các duyên. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘กึนุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ; โกธมานมกฺขวินยตฺถํ หิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. Này Tissa, tại sao ngươi lại phẫn nộ? Chớ có phẫn nộ. Này Tissa, không phẫn nộ là điều tốt hơn cho ngươi. Này Tissa, quả thật, phạm hạnh được sống là vì mục đích điều phục sân, mạn, và sự gièm pha. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ; อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ. Khi nào tôi sẽ được thấy Nanda, vị sống trong rừng, mặc y phấn tảo, nuôi mạng bằng cách khất thực không phân biệt, không còn luyến ái các dục? อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ; กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมาติ. Thưa ngài Gotama, giết bỏ điều gì được ngủ an lạc? Giết bỏ điều gì không còn sầu muộn? Ngài tán thành việc giết bỏ pháp duy nhất nào? ‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ; โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ; วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตํ หิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ. Này Bà-la-môn, giết bỏ sân hận được ngủ an lạc, giết bỏ sân hận không còn sầu muộn. Các bậc Thánh tán thán việc giết bỏ sân hận, thứ có gốc rễ độc hại và ngọn đầu ngọt ngào; quả thật, giết bỏ nó rồi thì không còn sầu muộn. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘กึสุ หเน อุปฺปติตํ, กึสุ ชาตํ วิโนทเย; กิญฺจสฺสุ ปชเห ธีโร, กิสฺสาภิสมโย สุโข. Nên giết bỏ điều gì đã khởi lên? Nên xua tan điều gì đã sanh ra? Bậc trí nên từ bỏ điều gì? Sự chứng ngộ điều gì là an lạc? ‘‘โกธํ [Pg.125] หเน อุปฺปติตํ, ราคํ ชาตํ วิโนทเย; อวิชฺชํ ปชเห ธีโร, สจฺจาภิสมโย สุโข’’ติ. Nên giết bỏ sân hận đã khởi lên, nên xua tan tham ái đã sanh ra. Bậc trí nên từ bỏ vô minh. Sự chứng ngộ các chân lý là an lạc. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ๑๐๑. 101. ‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก; กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช. Như thể bị đâm bởi ngọn giáo, như thể đầu đang bốc cháy, vị Tỳ khưu chánh niệm nên du hành để đoạn trừ tham ái đối với các dục. ‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก; สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. Như thể bị đâm bởi ngọn giáo, như thể đầu đang bốc cháy, vị Tỳ khưu chánh niệm nên du hành để đoạn trừ thân kiến. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา; สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ; เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ. Tất cả các sự tích lũy đều có sự tiêu tan là tận cùng, tất cả các sự xây dựng đều có sự sụp đổ là tận cùng. Do đạt đến sự chết, mạng sống của tất cả chúng sanh là không bền vững. Trong khi nhận thấy sự nguy hiểm này ở trong sự chết, các vị nên làm các phước thiện, là những thứ mang lại an lạc. ‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา; สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ; เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ. Tất cả các sự tích lũy đều có sự tiêu tan là tận cùng, tất cả các sự xây dựng đều có sự sụp đổ là tận cùng. Do đạt đến sự chết, mạng sống của tất cả chúng sanh là không bền vững. Trong khi nhận thấy sự nguy hiểm này ở trong sự chết, trong khi nhìn đến sự tịch tịnh, vị ấy nên từ bỏ các mồi nhử của thế gian. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ‘‘สุขํ สยนฺติ มุนโย, น เต โสจนฺติ มาวิธ; เยสํ ฌานรตํ จิตฺตํ, ปญฺญวา สุสมาหิโต; อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ. Các bậc ẩn sĩ ngủ một cách an lạc, các vị ấy không sầu muộn ở đây. Những vị có tâm thích thú trong thiền, bậc trí tuệ, có định tâm vững chắc; Bậc ẩn sĩ có tinh tấn đã được khởi xướng, có tâm đã được hướng đến, vượt qua bộc lưu khó vượt qua. ‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาตีโต ; นนฺทิภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ. Vị đã từ bỏ tưởng về dục, đã vượt qua tất cả các kiết sử, đã đoạn tận tham ái trong sự tái sanh, vị ẩn sĩ ấy không bị chìm đắm trong (biển cả sanh tử) sâu thẳm. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา; สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ. Người có tín tâm vào Pháp của các bậc A-la-hán để chứng đắc Niết-bàn, người lắng nghe kỹ lưỡng, không dể duôi, có sự suy xét, đạt được trí tuệ. ปติรูปการี [Pg.126] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ; สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ; อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ. Người thường làm điều thích hợp, người mang gánh nặng, người siêng năng, tìm được tài sản. Bằng sự thật, vị ấy đạt được danh tiếng; người cho đi, kết giao được bạn bè. Như vậy, sau khi từ đời này ra đi, vị ấy không sầu muộn. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ‘‘สพฺพคนฺถปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต; สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสีติ. Đối với vị Sa-môn đã từ bỏ tất cả các trói buộc, đã được giải thoát, có chánh niệm, việc mà ông giáo huấn người khác là không tốt. ‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ; น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ. Này Sakka, bằng bất cứ lý do nào mà sự chung sống sanh khởi, người có trí tuệ không nên không có lòng thương xót trong tâm đối với người ấy. ‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ; น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ. Nếu với tâm trong sạch mà vị ấy giáo huấn người khác, vị ấy không bị trói buộc bởi điều đó, vì đó là lòng bi mẫn và thương xót. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ๑๐๒. 102. ‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา; กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ. Tham và sân có nguyên nhân từ đâu? Sự không hoan hỷ, sự hoan hỷ, và sự dựng tóc gáy sanh từ đâu? Các tầm của tâm sanh khởi từ đâu rồi phóng đi tâm, như những đứa trẻ thả con quạ? ‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา; อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ. Tham và sân có nguyên nhân từ đây. Sự không hoan hỷ, sự hoan hỷ, và sự dựng tóc gáy sanh từ đây. Các tầm của tâm sanh khởi từ đây rồi phóng đi tâm, như những đứa trẻ thả con quạ. ‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา; ปุถุ วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน. Chúng sanh từ ái luyến, sanh từ tự thân, như những gì sanh từ thân cây đa. Chúng dính mắc nhiều vào các dục, như dây leo māluvā lan rộng trong rừng. ‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข; เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. Này Dạ-xoa, hãy lắng nghe. Những ai biết rõ nó có nguyên nhân từ đâu, những người ấy loại trừ nó. Họ vượt qua bộc lưu này, khó vượt qua, chưa từng được vượt qua trước đây, để không còn tái sanh. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ‘‘ทุกฺกรํ [Pg.127] ภควา สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ; Bạch Thế Tôn, thật khó làm! Bạch Thế Tôn, thật vô cùng khó làm! ‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ, [กามทาติ ภควา]เสกฺขา สีลสมาหิตา; ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส, ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ. Dù là việc khó làm, các bậc hữu học có giới và định, có tâm vững vàng, vẫn làm được. Đối với người sống đời không gia đình, sự tri túc mang lại an lạc. ‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ; ‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ, [กามทาติ ภควา]จิตฺตวูปสเม รตา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ. Bạch Thế Tôn, sự tri túc này thật khó đạt được! Dù là khó đạt được, họ vẫn đạt được, những vị thích thú trong sự an tịnh của tâm, những vị có tâm thích thú trong sự tu tập cả ngày lẫn đêm. ‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ; ‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ, [กามทาติ ภควา]อินฺทฺริยูปสเม รตา; เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ, อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ. Bạch Thế Tôn, tâm này thật khó định tĩnh! Dù là khó định tĩnh, họ vẫn định tĩnh được, những vị thích thú trong sự an tịnh của các căn. Này Kāmadā, các bậc Thánh ấy, sau khi cắt đứt lưới của thần chết, ra đi. ‘‘ทุคฺคโม ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ; ‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท ; อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา; อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ. Bạch Thế Tôn, con đường khó đi, không bằng phẳng! Này Kāmadā, dù trên con đường khó đi, không bằng phẳng, các bậc Thánh vẫn đi. Những người không phải bậc Thánh trên con đường không bằng phẳng thì ngã nhào, đầu chúi xuống. Đối với các bậc Thánh, con đường ấy bằng phẳng; vì rằng các bậc Thánh thì bằng phẳng trong nơi không bằng phẳng. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ๑๐๓. 103. ‘‘อิทํ หิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ; อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม. Đây chính là khu vườn Jetavana ấy, được hội chúng các bậc ẩn sĩ thường lui tới, được Pháp Vương trú ngụ, là nơi làm phát sanh hỷ lạc cho tôi. ‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ; เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา. Nghiệp, minh và pháp, giới và đời sống tối thượng; nhờ vào những điều này mà chúng sanh được thanh tịnh, không phải nhờ vào dòng dõi hay tài sản. ‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน; โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ. Do vậy, người hiền trí, trong khi thấy rõ lợi ích của mình, nên như lý tác ý suy xét Pháp; như vậy, vị ấy được thanh tịnh ở nơi đó. ‘‘สาริปุตฺโตว [Pg.128] ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ; โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ. Về trí tuệ, về giới, và về sự an tịnh, giống như ngài Sāriputta. Vị Tỳ-khưu nào đã đến bờ bên kia, vị ấy chỉ có thể tối đa là dường ấy. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là bài kinh thuộc về phần thấu triệt. ‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ; ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ. Không nên truy tìm quá khứ, không nên mong đợi tương lai. Cái gì đã là quá khứ, cái đó đã được từ bỏ; và tương lai thì chưa đến. ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ; อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย. Vị nào quán thấy pháp hiện tại, ngay tại nơi ấy; không bị lay chuyển, không bị rúng động, người có trí nên làm cho tuệ quán ấy được tăng trưởng. ‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว; น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา. Nên tinh cần ngay hôm nay, ai biết được cái chết ngày mai? Chắc chắn chúng ta không có hẹn ước gì với thần chết cùng với đại quân của nó. ‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ; ตํ เว ‘‘ภทฺเทกรตฺโต’’ติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ. Người sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, bậc thánh nhân tịch tịnh thật vậy gọi người ấy là ‘người có một đêm tốt lành’. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. Này các Tỳ khưu, có bốn điều này cần được chứng ngộ. Bốn điều là gì? Này các Tỳ khưu, có những pháp cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ, có những pháp cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ, có những pháp cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ, có những pháp cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ทิพฺพจกฺขุ สุวิสุทฺธํ อติกฺกนฺตมานุสกํ จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพํ. Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ? Thiên nhãn hoàn toàn thanh tịnh, vượt khỏi mắt người thường, cần được chứng ngộ bằng mắt và bằng tuệ. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ? Túc mạng tùy niệm cần được chứng ngộ bằng niệm và bằng tuệ. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? อิทฺธิวิธา นิโรธา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ? Các loại thần thông và Diệt thọ tưởng định cần được chứng ngộ bằng thân và bằng tuệ. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพา? อาสวานํ ขเย ญาณํ ปญฺญาย เวทิตพฺพํ, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพ’’นฺติ. Và này các Tỳ khưu, những pháp nào cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ? Trí về sự đoạn tận các lậu hoặc cần được biết bằng tuệ và cần được chứng ngộ bằng tuệ. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần thâm nhập. ๑๐๔. ตตฺถ [Pg.129] กตมํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ? 104. Trong ấy, kinh nào là kinh thuộc phần Vô học? ‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ; วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ; ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต นํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ. Tâm của vị nào vững chắc như tảng đá, không rung động; ly tham đối với các pháp đáng tham ái, không sân hận đối với các pháp đáng sân hận; tâm của vị nào được tu tập như vậy, khổ đau từ đâu sẽ đến với vị ấy? อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. อายสฺมโต จ สาริปุตฺตสฺส จาริกาทสมํ เวยฺยากรณํ กาตพฺพนฺติ. Nên thực hiện bài ký thuyết thứ mười về du hành của Tôn giả Sāriputta. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม, นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต; เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย; ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. Vị Bà-la-môn nào đã loại trừ các ác pháp, không kiêu mạn, không cấu uế, tự chế ngự; đã đạt đến cứu cánh của trí tuệ, đã sống đời phạm hạnh, vị ấy có thể nói lời nói của Bà-la-môn một cách đúng pháp; vị nào không có sự kiêu căng bất cứ nơi đâu trong đời. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา; ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ. Những vị nào sau khi đã loại trừ các ác pháp, luôn hành xử với chánh niệm; những bậc giác ngộ đã đoạn tận các kiết sử, chính những vị ấy trên đời là những vị Bà-la-môn. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ; น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ; น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ. Nơi nào nước, đất, lửa, gió không tồn tại; nơi ấy các vì sao không chiếu sáng, mặt trời không tỏa sáng; nơi ấy mặt trăng không soi rọi, bóng tối nơi ấy không hiện hữu. ‘‘ยทา จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ; อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. Và khi nào vị Bà-la-môn, bậc ẩn sĩ, tự mình biết được bằng trí tuệ; khi ấy, vị ấy được giải thoát khỏi sắc và vô sắc, khỏi lạc và khổ. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ; อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ. Khi nào vị Bà-la-môn đạt đến bờ kia trong các pháp của chính mình; khi ấy, vị ấy vượt qua con quỷ này và sự ô uế này. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘นาภินนฺทติ [Pg.130] อายนฺตึ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ; สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. Không hoan hỷ khi đến, không sầu muộn khi đi; người đã giải thoát khỏi sự chấp thủ, người đã chiến thắng trận chiến, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘น อุทเกน สุจี โหติ, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน; ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ. Không phải thanh tịnh bằng nước, dù nhiều người tắm ở đây; người nào có sự thật và chánh pháp, người ấy là thanh tịnh, và người ấy là Bà-la-môn. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ, สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ. Khi nào các pháp hiện khởi đối với vị Bà-la-môn đang nhiệt tâm thiền định; vị ấy đứng vững, xua tan đội quân của Ma vương, như mặt trời chiếu sáng bầu trời. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc phần Vô học. ‘‘สนฺตินฺทฺริยํ ปสฺสถ อิริยมานํ, เตวิชฺชปตฺตํ อปหานธมฺมํ; สพฺพานิ โยคานิ อุปาติวตฺโต, อกิญฺจโน อิริยติ ปํสุกูลิโก. Hãy nhìn xem vị đang đi đứng, có các căn tịch tịnh, đã đạt được tam minh, có pháp bất thối chuyển. Vị ấy đã vượt qua tất cả các ách phược, không còn phiền não, mặc y phấn tảo mà đi đứng. ‘‘ตํ เทวตา สมฺพหุลา อุฬารา, พฺรหฺมวิมานํ อุปสงฺกมิตฺวา; อาชานิยํ ชาติพลํ นิเสธํ, นิธ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา. Nhiều vị chư thiên cao quý, sau khi đi đến cung trời Phạm thiên, với tâm tịnh tín đã đảnh lễ ở đây vị thiện thệ ấy, người đã ngăn trừ sức mạnh của dòng dõi. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม; ยสฺส เต นาภิชานาม, กึ ตฺวํ นิสฺสาย ฌายสี’’ติ. Kính lễ ngài, bậc thiện thệ! Kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân! Về ngài, chúng tôi không biết được, ngài y cứ vào điều gì mà thiền định? อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần Vô học. ‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา; สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต’’. Các vị Tỳ khưu này thật là những người bạn, đã hội họp với nhau từ lâu. Chánh pháp của các vị ấy hòa hợp trong Pháp do đức Phật tuyên thuyết. ‘‘สุวินีตา [Pg.131] กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต; ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Được khéo huấn luyện bởi ngài Kappina trong Pháp do bậc Thánh tuyên thuyết, sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, các vị ấy mang thân cuối cùng. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần Vô học. ‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา; นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ. Niết-bàn, sự giải thoát khỏi mọi khổ đau, không thể đạt được bằng sự tinh tấn lơi lỏng này, không phải bằng sức lực nhỏ bé này. ‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส; ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Và vị Tỳ khưu trẻ tuổi này, vị tối thượng nhân này, sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, đang mang thân cuối cùng. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần Vô học. ‘‘ทุพฺพณฺณโก ลูขจีวโร, โมฆราชา สทา สโต; ขีณาสโว วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว. Ngài Mogharājā có dung sắc xấu xí, mặc y thô xấu, luôn luôn chánh niệm; đã tận trừ các lậu hoặc, đã được giải thoát, việc cần làm đã làm xong, không còn lậu hoặc. ‘‘เตวิชฺโช อิทฺธิปฺปตฺโต จ, เจโตปริยโกวิโท ; ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Là bậc tam minh, đã đạt được thần thông, và thông suốt tha tâm trí; sau khi chiến thắng Ma vương cùng với quân đội, vị ấy mang thân cuối cùng. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần Vô học. ๑๐๕. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ. 105. Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với sắc mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tuệ giải thoát cũng do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với sắc mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc tuệ giải thoát. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขารานํ…เป… วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ. Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, do nhàm chán... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các hành... do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với thức mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu tuệ giải thoát cũng do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với thức mà giải thoát không còn chấp thủ, được gọi là bậc tuệ giải thoát. ‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนาติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป… Vậy thì, này các Tỳ khưu, có sự đặc biệt gì, có sự khác biệt gì, có sự sai khác gì giữa Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và vị Tỳ khưu tuệ giải thoát? Bạch Thế Tôn, các pháp của chúng con lấy Thế Tôn làm căn bản... (v.v)... ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา[Pg.132], มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท, มคฺคานุคา จ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉาสมนฺนาคตา. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนา’’ติ. Này các Tỳ khưu, Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là người làm cho sanh khởi con đường chưa sanh khởi, là người làm cho phát sanh con đường chưa phát sanh, là người tuyên thuyết con đường chưa được tuyên thuyết, là người biết đạo, người thấy rõ đạo, người thiện xảo về đạo. Này các Tỳ khưu, hiện nay các vị Thinh văn là những người đi theo con đường, thành tựu sau đó. Này các Tỳ khưu, đây chính là sự đặc biệt, đây là sự khác biệt, đây là sự sai khác giữa Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác và vị Tỳ khưu tuệ giải thoát. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Đây là kinh thuộc về phần Vô học. ๑๐๖. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 106. Trong ấy, kinh nào thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập? ‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ; ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ. Mưa làm ướt vật được che đậy, không làm ướt vật được mở ra. Vì vậy, hãy mở ra vật được che đậy, như vậy nó sẽ không bị mưa làm ướt. ‘‘ฉนฺนมติวสฺสตี’’ติ สํกิเลโส, ‘‘วิวฏํ นาติวสฺสตี’’ติ วาสนา, ‘‘ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ อยํ สํกิเลโส จ วาสนา จ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Câu 'Mưa làm ướt vật được che đậy' là phiền não, câu 'không làm ướt vật được mở ra' là tu tập, câu 'Vì vậy, hãy mở ra vật được che đậy, như vậy nó sẽ không bị mưa làm ướt' là phiền não và tu tập. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập. ‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ ตโม โชติปรายโณ โชติ ตมปรายโณ โชติ โชติปรายโณ’’ติ. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล โชติ ตมปรายโณ โย จ ปุคฺคโล ตโม ตมปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา, โย จ ปุคฺคโล ตโม โชติปรายโณ โย จ ปุคฺคโล โชติ โชติปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Tâu Đại vương, có bốn hạng người này hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng nào? Người từ bóng tối đi vào bóng tối, người từ bóng tối đi ra ánh sáng, người từ ánh sáng đi vào bóng tối, người từ ánh sáng đi ra ánh sáng. Trong ấy, người từ ánh sáng đi vào bóng tối và người từ bóng tối đi vào bóng tối, hai hạng người này thuộc về phần phiền não; người từ bóng tối đi ra ánh sáng và người từ ánh sáng đi ra ánh sáng, hai hạng người này thuộc về phần tu tập. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần tu tập. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? Trong ấy, kinh nào thuộc về phần phiền não và thuộc về phần yểm ly? ‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ; สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ; อยํ สํกิเลโส. Các bậc trí không nói sự trói buộc làm bằng sắt, bằng gỗ, hay bằng dây gai là bền chặt; nhưng sự tham ái luyến ái nào đối với ngọc ngà, bông tai, đối với con cái và vợ chồng (mới là bền chặt). Đây là phiền não. ‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ. Các bậc trí nói sự trói buộc ấy là bền chặt, nó kéo xuống thấp, có vẻ lỏng lẻo nhưng khó thoát ra. Sau khi cắt đứt cả sự trói buộc này, họ ra đi, không còn luyến ái, từ bỏ lạc thú của các dục. อยํ นิพฺเพโธ[Pg.133]. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Đây là sự yểm ly. Đây là kinh thuộc về phần phiền não và thuộc về phần yểm ly. ๑๐๗. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, ยญฺจ ปกปฺเปติ, ยญฺจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. 107. Này các Tỳ khưu, điều gì mà người ta tư duy, điều gì mà người ta hoạch định, và điều gì mà người ta tùy miên, cái ấy trở thành đối tượng cho sự an trú của thức. Khi có đối tượng, có sự an trú của thức. Khi thức ấy được an trú và tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai xảy ra. Khi có sự tái sanh trong tương lai, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. ‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส. Này các Tỳ khưu, nếu người ta không tư duy, không hoạch định, nhưng vẫn còn tùy miên, cái ấy trở thành đối tượng cho sự an trú của thức. Khi có đối tượng, có sự an trú của thức. Khi thức ấy được an trú và tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai xảy ra. Khi có sự tái sanh trong tương lai, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Đây là phiền não. ‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ, โน จ ปกปฺเปติ, โน จ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ, ตสฺมึ อปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. “Này các tỳ khưu, và bởi vì không có sự tác ý, không có sự toan tính, và không có tùy miên. Điều này không trở thành đối tượng cho sự an trú của thức; khi không có đối tượng, không có sự an trú của thức; khi thức ấy không an trú, không tăng trưởng, sự tái sanh trong tương lai không xảy ra; khi sự tái sanh trong tương lai không có, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai được đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này.” Đây là phần yếm ly. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần yếm ly. ๑๐๘. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 108. Trong số ấy, bài kinh nào thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học? ‘‘‘สมุทฺโท สมุทฺโท’ติ โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ, เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท, มหา เอโส ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท, ตสฺส รูปมโย เวโค. อยํ สํกิเลโส. “‘Biển cả, biển cả’, này các tỳ khưu, kẻ phàm phu vô văn nói như vậy, nhưng này các tỳ khưu, trong giới luật của bậc Thánh, đó không phải là biển cả; này các tỳ khưu, đó là khối nước lớn, là đại dương lớn. Này các tỳ khưu, con mắt là biển cả của người nam, dòng chảy của nó được tạo thành từ các sắc. Đây là phần ô nhiễm. ‘‘โย [Pg.134] ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. “Vị nào chịu đựng được dòng chảy được tạo thành từ các sắc ấy, này các tỳ khưu, vị ấy được gọi là đã vượt qua biển mắt với sóng, với xoáy nước, với cá sấu, với dạ xoa; đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn.” Đây là phần vô học. ‘‘‘โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท ตสฺส ธมฺมมโย เวโคติ. อยํ สํกิเลโส. “‘Này các tỳ khưu, tai... ... mũi... ... lưỡi... ... thân... ... Này các tỳ khưu, ý là biển cả của người nam, dòng chảy của nó được tạo thành từ các pháp. Đây là phần ô nhiễm. ‘‘โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – “Vị nào chịu đựng được dòng chảy được tạo thành từ các pháp ấy, này các tỳ khưu, vị ấy được gọi là đã vượt qua biển ý với sóng, với xoáy nước, với cá sấu, với dạ xoa; đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền, là một vị Bà-la-môn.” Đây là phần vô học. Thế Tôn đã nói điều này, sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này: ‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ; ส เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ. “Vị nào đã vượt qua biển này, với cá sấu, với dạ xoa, với sóng, với xoáy nước, với hiểm nguy, khó vượt qua; vị ấy là người đã đạt đến tận cùng của tri kiến, đã sống đời phạm hạnh, đã đạt đến tận cùng của thế gian, được gọi là người đã đến bờ bên kia.” อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Đây là phần vô học. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ พฺยาพาธาย ปาณีนํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต. “Này các tỳ khưu, có sáu lưỡi câu này trong thế gian dẫn đến bất hạnh cho các chúng sanh, dẫn đến tai họa cho các loài hữu tình. Sáu là gì? Này các tỳ khưu, có những sắc do mắt nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, tham đắm và an trú vào đó, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã gặp bất hạnh, đã gặp tai họa, bị kẻ Ác làm theo ý muốn. ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ สํกิเลโส. “Này các tỳ khưu, có những âm thanh do tai nhận biết... có những mùi hương do mũi nhận biết... có những vị do lưỡi nhận biết... có những vật xúc chạm do thân nhận biết... có những pháp do ý nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu hoan hỷ, tán dương, tham đắm và an trú vào đó. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã gặp bất hạnh, đã gặp tai họa, bị kẻ Ác làm theo ý muốn.” Đây là phần ô nhiễm. ‘‘สนฺติ [Pg.135] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต. “Và này các tỳ khưu, có những sắc do mắt nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu không hoan hỷ, không tán dương, không tham đắm và an trú vào đó, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người không nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã bẻ gãy lưỡi câu, đã phá vỡ lưỡi câu, không gặp bất hạnh, không gặp tai họa, không bị kẻ Ác làm theo ý muốn. ‘‘สนฺติ จ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ, นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. “Và này các tỳ khưu, có những âm thanh do tai nhận biết... có những pháp do ý nhận biết, khả ý, đáng yêu, hấp dẫn, có hình tướng đáng ưa, liên hệ đến dục, có thể làm phát sanh tham ái. Nếu vị tỳ khưu không hoan hỷ, không tán dương, không tham đắm và an trú vào đó. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người không nuốt lưỡi câu của Ma vương, đã bẻ gãy lưỡi câu, đã phá vỡ lưỡi câu, không gặp bất hạnh, không gặp tai họa, không bị kẻ Ác làm theo ý muốn.” Đây là phần vô học. Đây là bài kinh thuộc phần ô nhiễm và thuộc phần vô học. ๑๐๙. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 109. Trong số ấy, bài kinh nào thuộc phần ô nhiễm, thuộc phần yếm ly, và thuộc phần vô học? ‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต, ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต ; เยน เยน หิ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. “Thế gian này bị thiêu đốt, bị xúc chi phối, nó nói về bệnh tật như là tự ngã; bởi vì bất cứ điều gì nó quan niệm, điều đó lại trở thành khác đi. ‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก, ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ; ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ; ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺข’’นฺติ; อยํ สํกิเลโส. “Thế gian có bản chất đổi khác, dính mắc vào hữu, bị hữu chi phối, nó chỉ hoan hỷ trong chính hữu; điều gì nó hoan hỷ, đó là sự sợ hãi; điều gì nó sợ hãi, đó là khổ.” Đây là phần ô nhiễm. ‘‘ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ; อยํ นิพฺเพโธ; “Và phạm hạnh này được sống để từ bỏ hữu.” Đây là phần yếm ly; ‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ. อุปธึ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส. “Bất kỳ sa môn hay bà la môn nào tuyên bố sự giải thoát khỏi hữu bằng chính hữu, Ta nói rằng tất cả họ đều không được giải thoát khỏi hữu. Và bất kỳ sa môn hay bà la môn nào tuyên bố sự thoát ly khỏi hữu bằng phi hữu, Ta nói rằng tất cả họ đều không thoát ly khỏi hữu. Bởi vì khổ này sanh khởi do duyên nơi các chấp thủ.” Đây là phần ô nhiễm. ‘‘สพฺพุปาทานกฺขยา [Pg.136] นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว’’ติ. อยํ นิพฺเพโธ. “Do sự đoạn tận tất cả các thủ, không có sự sanh khởi của khổ.” Đây là phần yếm ly. ‘‘โลกมิมํ ปสฺส, ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา, ภวา อปริมุตฺตา, เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย, สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. อยํ สํกิเลโส. “Hãy nhìn thế gian này, nhiều chúng sanh bị vô minh chi phối, vui thích trong các chúng sanh, không được giải thoát khỏi hữu. Bất kỳ các hữu nào có mặt ở khắp mọi nơi, trong mọi hoàn cảnh, tất cả các hữu ấy đều vô thường, khổ, có bản chất biến hoại.” Đây là phần ô nhiễm. ‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต; ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ; สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา, อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ; อยํ นิพฺเพโธ. “Đối với người thấy sự việc này đúng như thật bằng chánh trí tuệ, hữu ái được đoạn tận, vị ấy không hoan hỷ trong phi hữu. Do sự đoạn tận hoàn toàn các ái dục, sự ly tham và đoạn diệt không còn dư sót chính là Niết-bàn.” Đây là sự thông suốt. ‘‘ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน, อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ; อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม, อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ. “Đối với vị tỳ khưu đã tịch tịnh ấy, do không còn chấp thủ nên không có tái sanh. Ma vương đã bị chinh phục, trận chiến đã được chiến thắng, vị ấy đã vượt qua tất cả các cõi hữu, là bậc như vậy.” อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Đây là bậc Vô học. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần thông suốt, và thuộc phần Vô học. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปฏิโสตคามี ฐิตตฺโต ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล อนุโสตคามี, อยํ ปุคฺคโล สํกิเลสภาคิโย. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี โย จ ฐิตตฺโต, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ, อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. “Này các Tỳ khưu, có bốn hạng người này. Bốn hạng nào? Người đi xuôi dòng, người đi ngược dòng, người đứng lại, và người đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn.” Trong ấy, hạng người đi xuôi dòng, hạng người này thuộc phần phiền não. Trong ấy, hạng người đi ngược dòng và người đứng lại, hai hạng người này thuộc phần thông suốt. Trong ấy, hạng người đã qua bờ bên kia, đứng trên đất liền, là bậc Bà-la-môn, vị này là bậc Vô học. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần thông suốt, và thuộc phần Vô học. ๑๑๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 110. Trong các bài kinh ấy, bài kinh nào thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt? ฉฬาภิชาติโก อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อตฺถิ [Pg.137] ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ. Có sáu hạng người theo sanh loại: Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp đen. Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp trắng. Có hạng người đen sanh trong gia đình đen, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp đen. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp trắng. Có hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา. Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp đen, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp đen, hai hạng người này thuộc phần phiền não. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, sanh ra pháp trắng, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, sanh ra pháp trắng, hai hạng người này thuộc phần tu tập. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา, อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Trong ấy, hạng người đen sanh trong gia đình đen, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo, và hạng người trắng sanh trong gia đình trắng, thành tựu Niết-bàn không đen không trắng, có quả không đen không trắng, được thấy rốt ráo, hai hạng người này thuộc phần thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ’’. “Này các Tỳ khưu, có bốn loại nghiệp này. Bốn loại nào? Có nghiệp đen, quả đen; có nghiệp trắng, quả trắng; có nghiệp đen trắng, quả đen trắng; có nghiệp không đen không trắng, quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận nghiệp.” ตตฺถ ยญฺจ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, ยญฺจ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อยํ สํกิเลโส. ยญฺจ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อยํ วาสนา. ยญฺจ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Trong ấy, nghiệp đen có quả đen và nghiệp đen trắng có quả đen trắng, đây là phiền não. Nghiệp trắng có quả trắng, đây là sự tu tập. Nghiệp không đen không trắng, có quả không đen không trắng, là nghiệp tối thượng, nghiệp cao tột, đưa đến sự đoạn tận nghiệp, đây là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần phiền não, thuộc phần tu tập, và thuộc phần thông suốt. ๑๑๑. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยญฺจ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 111. Trong các bài kinh ấy, bài kinh nào thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt? ‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จ; สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานิ, สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ. “Đã được sanh làm người, có hai việc: việc nên làm và việc không nên làm. Việc tốt nên làm là các phước thiện, hoặc là sự đoạn trừ các kiết sử.” ‘‘สุกิจฺจํ [Pg.138] เจว ปุญฺญานี’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ นิพฺเพโธ. “Câu ‘Việc tốt nên làm là các phước thiện’ là sự tu tập. Câu ‘hoặc là sự đoạn trừ các kiết sử’ là sự thông suốt.” ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา; สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ. “Sau khi làm các phước thiện, những người đã tạo phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác. Những người đã đoạn trừ các kiết sử được giải thoát khỏi già và chết.” ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนปฺปหานา ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. “Câu ‘Sau khi làm các phước thiện, những người đã tạo phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác’ là sự tu tập. Câu ‘Những người đã đoạn trừ các kiết sử được giải thoát khỏi già và chết’ là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt.” ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ ทฺเว? โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ. ตตฺถ โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, อยํ วาสนา. “Này các Tỳ khưu, có hai sự tinh tấn này. Hai sự nào? Sự từ bỏ y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh cho những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình; và Niết-bàn là sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận ái, sự ly tham, sự đoạn diệt đối với những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.” Trong ấy, sự từ bỏ y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh cho những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đây là sự tu tập. โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Niết-bàn là sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận ái, sự ly tham, sự đoạn diệt đối với những người đã xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đây là sự thông suốt. Đây là bài kinh thuộc phần tu tập và thuộc phần thông suốt. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ตณฺหาปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ตณฺหาหิ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิตา, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสตณฺหาชาลินิยาวิจริตานิ. Trong ấy, bài kinh thuộc phần phiền não do ái dục nên được trình bày theo phương diện của ái dục, với ba loại ái dục: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái. Hoặc nên được trình bày theo bất cứ đối tượng nào mà người ấy bị tham đắm, phần giải rộng của nó là ba mươi sáu dòng chảy của ái dục. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐิปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ อุจฺเฉทสสฺสเตน, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ. Trong ấy, kinh thuộc phần tà kiến nhiễm ô nên được trình bày chỉ bằng phương diện tà kiến, bằng (tà kiến) đoạn diệt và thường hằng. Hay là, bằng bất cứ đối tượng nào mà người ấy chấp chặt do năng lực của tà kiến rằng: ‘Chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích,’ thì nên được trình bày chỉ bằng chính những đối tượng ấy. Sự trình bày chi tiết của nó là sáu mươi hai tà kiến. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ เจตนาย เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ทุจฺจริเตหิ – กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺส วิตฺถาโร ทสอกุสลกมฺมปถา. Trong ấy, kinh thuộc phần ác hạnh nhiễm ô nên được trình bày bằng tư, bằng nghiệp tâm sở, bằng ba ác hạnh – thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Sự trình bày chi tiết của nó là mười con đường nghiệp bất thiện. ตตฺถ [Pg.139] ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สมเถน นิทฺทิสิตพฺพํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ วิปสฺสนา นิทฺทิสิตพฺพํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สุจริเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. ตีณิ อกุสลมูลานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สํสารสฺส นิพฺพตฺติยา. ตถา นิพฺพตฺเต สํสาเร กายทุจฺจริตํ กายสุจริตํ วจีทุจฺจริตํ วจีสุจริตํ มโนทุจฺจริตํ มโนสุจริตํ อิมินา อสุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ พาลลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Trong ấy, kinh thuộc phần thanh lọc ái nên được trình bày bằng chỉ, kinh thuộc phần thanh lọc tà kiến nên được trình bày bằng quán, kinh thuộc phần thanh lọc ác hạnh nên được trình bày bằng thiện hạnh. (Có) ba gốc bất thiện. Điều đó vì nhân gì? Vì sự phát sinh của vòng luân hồi. Trong vòng luân hồi đã phát sinh như vậy, (có) thân ác hạnh, thân thiện hạnh, khẩu ác hạnh, khẩu thiện hạnh, ý ác hạnh, ý thiện hạnh. Do quả của nghiệp bất thiện này mà đặc điểm của kẻ ngu này phát sinh. Đây là kinh thuộc phần nhiễm ô. อิมินา สุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Do quả của nghiệp thiện này mà đặc điểm của bậc đại nhân này phát sinh. Đây là kinh thuộc phần tu tập ba-la-mật. ตตฺถ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ กิเลสภูมีหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – อนุสยภูมิยา ปริยุฏฺฐานภูมิยา สํโยชนภูมิยา อุปาทานภูมิยา. สานุสยสฺส ปริยุฏฺฐานํ ชายติ, ปริยุฏฺฐิโต สํยุชฺชติ, สํยุชฺชนฺโต อุปาทิยติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิมาหิ จตูหิ กิเลสภูมีหิ สพฺเพ กิเลสา สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉนฺติ, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Trong ấy, kinh thuộc phần nhiễm ô nên được trình bày bằng bốn cảnh giới phiền não – cảnh giới tùy miên, cảnh giới triền phược, cảnh giới kiết sử, và cảnh giới thủ. Đối với người còn tùy miên, triền phược khởi lên; khi bị triền phược, người ấy bị trói buộc; khi bị trói buộc, người ấy chấp thủ; do duyên thủ có hữu; do duyên hữu có sanh; do duyên sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Do bốn cảnh giới phiền não này, tất cả phiền não đi đến sự thu nhiếp, sự tụ hội. Đây là kinh thuộc phần nhiễm ô. วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ สุจริเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ สจฺเจหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ ธมฺเมหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – พุทฺธธมฺเมหิ ปจฺเจกพุทฺธธมฺเมหิ สาวกภูมิยา. ฌายิวิสเย นิทฺทิสิตพฺพนฺติ. Kinh thuộc phần tu tập ba-la-mật nên được trình bày bằng ba thiện hạnh, kinh thuộc phần thông đạt nên được trình bày bằng bốn sự thật, kinh thuộc phần vô học nên được trình bày bằng ba pháp – các pháp của Phật, các pháp của Phật Độc Giác, và trong cảnh giới của Thinh Văn. Nên được trình bày trong đối tượng của người nhập thiền. ๑๑๒. ตตฺถ กตเม อฏฺฐารส มูลปทา? โลกิยํ โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ เญยฺยํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ ภาวนา ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ ปรวจนํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ วิปาโก กมฺมญฺจ วิปาโก จ, กุสลํ อกุสลํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ, อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว จาติ. 112. Trong ấy, mười tám mục từ gốc là những gì? Hiệp thế, siêu thế, và cả hiệp thế lẫn siêu thế; y cứ chúng sanh, y cứ pháp, và cả y cứ chúng sanh lẫn y cứ pháp; trí, đối tượng của trí, và cả trí lẫn đối tượng của trí; kiến, tu, và cả kiến lẫn tu; lời của mình, lời của người khác, và cả lời của mình lẫn lời của người khác; cần được trả lời, không cần được trả lời, và cả cần được trả lời lẫn không cần được trả lời; nghiệp, quả, và cả nghiệp lẫn quả; thiện, bất thiện, và cả thiện lẫn bất thiện; được cho phép, bị cấm, và cả được cho phép lẫn bị cấm; và tán thán. ตตฺถ [Pg.140] กตมํ โลกิยํ? Trong ấy, (kinh) hiệp thế là gì? ‘‘น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ, สชฺชุขีรํว มุจฺจติ; ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ, ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโกติ. ‘Nghiệp ác đã làm không đông lại ngay, như sữa tươi vừa vắt; nó đi theo kẻ ngu, thiêu đốt họ, như lửa được tro che phủ.’ อิทํ โลกิยํ. Đây là (kinh) hiệp thế. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ สพฺพํ…เป… นิหียเต ตสฺส ยโส กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ. ‘Này các Tỳ khưu, có bốn con đường sai lạc này. (toàn bộ kinh... vân vân...) ...danh tiếng của người ấy bị suy giảm, như mặt trăng trong hạ huyền.’ Đây là (kinh) hiệp thế. ‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, โลกธมฺมา. กตเม อฏฺฐ? ลาโภ อลาโภ, ยโส อยโส, นินฺทา ปสํสา, สุขํ ทุกฺขํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ โลกธมฺมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ. ‘Này các Tỳ khưu, có tám pháp thế gian này. Tám pháp nào? Được và không được, danh và không danh, chê và khen, lạc và khổ. Này các Tỳ khưu, đây chính là tám pháp thế gian.’ Đây là (kinh) hiệp thế. ตตฺถ กตมํ โลกุตฺตรํ? Trong ấy, (kinh) siêu thế là gì? ‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ ; อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา; ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน’’ติ. ‘Người nào có các căn được lắng dịu, như ngựa hay được người đánh xe điều phục khéo; người đã đoạn trừ ngã mạn, không còn lậu hoặc, chư thiên cũng ái mộ vị như vậy.’ อิทํ โลกุตฺตรํ. Đây là (kinh) siêu thế. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. ‘Này các Tỳ khưu, có năm căn siêu thế này. Năm căn nào? Tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Này các Tỳ khưu, đây chính là năm căn siêu thế.’ Đây là (kinh) siêu thế. ตตฺถ กตมํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ? Trong ấy, (kinh) vừa hiệp thế vừa siêu thế là gì? ‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จา’’ติ ทฺเว คาถา. ยํ อิห ‘‘สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานี’’ติ จ ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ จ. อิทํ โลกิยํ. Hai kệ ngôn (bắt đầu bằng): ‘Laddhāna mānusattaṃ dve, kiccaṃ akiccameva cā’. Ở đây, (phần nói rằng): ‘việc thiện nên làm là các phước’ và ‘làm các phước, những người đã làm phước đi từ cõi trời này đến cõi trời khác’. Đây là (phần) hiệp thế. ยํ อิห ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ จ ‘‘สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ จ, อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. Ở đây, (phần nói rằng): ‘hay là sự đoạn trừ kiết sử’ và ‘do đoạn trừ kiết sử, họ được giải thoát khỏi già và chết’, đây là (phần) siêu thế. Đây là (kinh) vừa hiệp thế vừa siêu thế. ‘‘วิญฺญาเณ [Pg.141] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา สติ ปุนพฺภโว โหติ, ปุนพฺภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข, ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ ยานิ จ ติริยํ คมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อิทํ โลกิยํ. ‘Này các Tỳ khưu, khi có thức thực, sự nhập vào của danh sắc xảy ra; khi có sự nhập vào của danh sắc, tái sanh xảy ra; khi có tái sanh, sanh xảy ra; khi có sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Này các Tỳ khưu, ví như có một cây lớn; những rễ nào của nó đi xuống dưới và những rễ nào đi ngang, tất cả chúng đều hút dưỡng chất lên trên. Này các Tỳ khưu, như vậy, cây lớn ấy, với thức ăn đó, với sự nuôi dưỡng đó, có thể tồn tại lâu dài. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, khi có thức thực, sự nhập vào của danh sắc xảy ra (toàn bộ... vân vân...) ...như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.’ Đây là (kinh) hiệp thế. ‘‘วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ ปุนพฺภโว น โหติ, ปุนพฺภเว อสติ ชาติ น โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย, โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย, เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. Này các tỳ khưu, nếu không có thức thực, danh sắc sẽ không nhập thai; khi danh sắc không nhập thai, sẽ không có tái sanh; khi không có tái sanh, sẽ không có sanh; khi không có sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ được đoạn diệt. Như vậy, toàn bộ khối khổ này sẽ được đoạn diệt. Này các tỳ khưu, ví như có một cây đại thọ, rồi một người mang cuốc và giỏ đến, người ấy chặt cây đó ở gốc, sau khi chặt ở gốc, người ấy đào lên, sau khi đào lên, người ấy nhổ rễ lên, cho đến cả những rễ nhỏ như rễ cỏ hương bài. Người ấy chặt cây đó thành từng khúc, sau khi chặt thành từng khúc, người ấy chẻ ra, sau khi chẻ ra, người ấy làm thành từng mảnh nhỏ, sau khi làm thành từng mảnh nhỏ, người ấy phơi khô trong gió và nắng, sau khi phơi khô trong gió và nắng, người ấy đốt bằng lửa, sau khi đốt bằng lửa, người ấy làm thành tro, sau khi làm thành tro, người ấy sàng trong gió lớn, hoặc thả trôi trong dòng sông chảy xiết. Này các tỳ khưu, như vậy, cây đại thọ đó sẽ bị nhổ tận gốc, trở thành như gốc cây thốt nốt, không thể tồn tại, không có khả năng sanh khởi trong tương lai. Cũng vậy, này các tỳ khưu, khi không có thức thực, danh sắc sẽ không nhập thai; khi danh sắc không nhập thai... (tất cả)... như vậy, toàn bộ khối khổ này sẽ được đoạn diệt. Đây là (kinh) siêu thế. Đây là (kinh) vừa thế gian vừa siêu thế. ๑๑๓. ตตฺถ [Pg.142] กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานํ? 113. Trong số đó, kinh nào là kinh Quyết định về chúng sanh (Sattādhiṭṭhāna)? ‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ; เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ. Sau khi đi khắp mọi phương hướng bằng tâm, không tìm thấy ở đâu một ai thân thương hơn chính mình. Cũng vậy, đối với những người khác, mỗi người đều yêu quý chính mình. Do đó, người mong cầu lợi ích cho mình không nên làm hại người khác. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Đây là kinh Quyết định về chúng sanh. ‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ, สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ; ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา, อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ. Bất cứ chúng sanh nào đã tồn tại, hoặc những chúng sanh nào sẽ tồn tại, tất cả đều sẽ ra đi, từ bỏ thân xác. Người khôn ngoan, tinh cần, biết rõ tất cả điều đó, nên thực hành phạm hạnh. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Đây là kinh Quyết định về chúng sanh. ‘‘สตฺตหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กลฺยาณมิตฺตํ อปิ วิเวจิยมาเนน ปณามิยมาเนน คเล ปิสนมชฺชมาเนน ยาวชีวํ น วิชหิตพฺพํ. กตเมหิ สตฺตหิ? ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ วตฺตา จ วจนกฺขโม จ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา โหติ, โน จ อฏฺฐาเน นิโยเชติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตหิ…เป… น วิชหิตพฺพํ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต. อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – Này các tỳ khưu, người bạn lành hội đủ bảy yếu tố, dù bị xa lánh, bị xua đuổi, bị bóp cổ, cũng không nên từ bỏ cho đến trọn đời. Bảy yếu tố nào? Là người đáng mến và đáng ưa thích, đáng kính, đáng tôn trọng, là người biết nói, biết lắng nghe, là người có thể nói những lời sâu sắc, và không xúi giục vào những điều không thích hợp. Này các tỳ khưu, do bảy yếu tố này... (v.v.)... không nên từ bỏ. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này: ‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม; คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก; ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิย’’นฺติ. Người bạn đáng mến, đáng kính, đáng tôn trọng, biết nói và biết lắng nghe, có thể nói những lời sâu sắc, và không xúi giục vào điều không thích hợp; người mong có bạn tốt nên kết giao với người bạn như vậy, dù cho đến trọn đời. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Đây là kinh Quyết định về chúng sanh. ตตฺถ กตมํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ? Trong số đó, kinh nào là kinh Quyết định về Pháp (Dhammādhiṭṭhāna)? ‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ; ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ. Bất cứ lạc thú nào của dục vọng trong thế gian, và bất cứ lạc thú nào ở cõi trời, những lạc thú ấy không bằng một phần mười sáu của lạc thú do sự đoạn tận ái dục. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. Đây là kinh Quyết định về Pháp. ‘‘สุสุขํ [Pg.143] วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ; อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ. Thật an lạc thay, Niết Bàn, do bậc Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết giảng; không sầu, không bụi, an ổn, nơi mà khổ đau được đoạn diệt. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. Đây là kinh Quyết định về Pháp. ตตฺถ กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ Trong số đó, kinh nào là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp? ‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย; รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา’’ติ อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. ‘Giết mẹ và cha, hai vị vua dòng Sát-đế-lỵ, và vương quốc cùng với tùy tùng.’ Đây là kinh Quyết định về Pháp. ‘‘อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ; อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ; อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ. ‘Vị Bà-la-môn đi đến không còn phiền não.’ Đây là kinh Quyết định về chúng sanh. Đây là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาทา. กตเม จตฺตาโร? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท, วีริย…เป… จิตฺต. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’’ติ. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. Này các tỳ khưu, có bốn thần túc này. Bốn loại nào? Thần túc bao gồm định do dục và các hành tinh tấn, ... nghị lực... tâm... thần túc bao gồm định do thẩm sát và các hành tinh tấn. Đây là kinh Quyết định về Pháp. โส กาเยปิ จิตฺตํ สโมทหติ, จิตฺเตปิ กายํ สโมทหติ, กาเย สุขสญฺญญฺจ ลหุสญฺญญฺจ โอกฺกมิตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ, อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ. Vị ấy đặt tâm vào thân, và đặt thân vào tâm, sau khi nhập và đạt đến tưởng về lạc và tưởng về khinh an trong thân, vị ấy an trú. Đây là kinh Quyết định về chúng sanh, đây là kinh vừa Quyết định về chúng sanh vừa Quyết định về Pháp. ๑๑๔. ตตฺถ กตมํ ญาณํ? 114. Trong số đó, kinh nào là kinh Trí (Ñāṇa)? ‘‘ยํ ตํ โลกุตฺตรํ ญาณํ, สพฺพญฺญู เยน วุจฺจติ; น ตสฺส ปริหานตฺถิ, สพฺพกาเล ปวตฺตตี’’ติ. Trí tuệ siêu thế ấy, nhờ đó mà được gọi là bậc Toàn Giác; trí tuệ ấy không bị suy giảm, luôn hiện hữu trong mọi thời. อิทํ ญาณํ. Đây là kinh Trí. ‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺพานคามินี ; ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติมรณสงฺขย’’นฺติ. Trí tuệ là cao quý nhất trong thế gian, trí tuệ này dẫn đến Niết Bàn; nhờ đó mà người ta hiểu rõ sự đoạn tận của sanh và tử. อิทํ ญาณํ. Đây là kinh Trí. ตตฺถ กตมํ เญยฺยํ? Trong số đó, kinh nào là kinh Đối tượng của trí (Ñeyya)? ‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, [โธตกาติ ภควา,]ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ; ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ. (Thế Tôn nói với Dhotaka): Ta sẽ tuyên thuyết cho ngươi về sự an tịnh, không dựa vào truyền thuyết, ngay trong hiện tại; biết được điều đó, người có chánh niệm hành trì, sẽ vượt qua sự dính mắc trong thế gian. ‘‘ตญฺจาหํ [Pg.144] อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ; ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ. Và ta, bậc Đại Sĩ, hoan hỷ với sự an tịnh tối thượng ấy; biết được điều đó, người có chánh niệm hành trì, sẽ vượt qua sự dính mắc trong thế gian. ‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, [โธตกาติ ภควา]อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ; เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ. (Thế Tôn nói với Dhotaka): Bất cứ điều gì ngươi nhận biết, ở trên, ở dưới, và ở giữa theo chiều ngang; biết rằng đó là sự dính mắc trong thế gian, đừng tạo ra ái dục để tái sanh trong các cõi. อิทํ เญยฺยํ. Đây là kinh Đối tượng của trí. ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ…เป… ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ. อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – Này các tỳ khưu, chính vì không giác ngộ, không thâm nhập bốn Thánh đế mà ta và các ngươi đã phải lang thang, luân hồi trong một thời gian dài như vậy... (v.v.)... Này các tỳ khưu, Thánh đế về Khổ này đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Nguồn gốc của Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Sự diệt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Con đường đưa đến Sự diệt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập. Ái dục hữu đã bị cắt đứt, dây dẫn đến tái sanh đã bị đoạn tận, nay không còn tái sanh nữa. Thế Tôn đã nói điều này, Thiện Thệ sau khi nói điều này, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này: ‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา; สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ. ‘Do không thấy đúng như thật về bốn Thánh đế, nên đã luân hồi trong thời gian dài, trong những kiếp sống ấy, chính những kiếp sống ấy. ‘‘ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา; อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. ‘Những Thánh đế ấy đã được thấy, dây dẫn đến hữu đã được nhổ sạch. Gốc rễ của khổ đã được cắt đứt, nay không còn tái sanh nữa.’ อิทํ เญยฺยํ. Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ตตฺถ กตมํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ? รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ. อิทํ เญยฺยํ. Trong ấy, thế nào là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết)? ‘Sắc là vô thường, thọ là vô thường, tưởng là vô thường, các hành là vô thường, thức là vô thường.’ Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). เอวํ ชานํ เอวํ ปสฺสํ อริยสาวโก ‘‘รูปํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, ‘‘เวทนา อนิจฺจา’’ติ ปสฺสติ, ‘‘สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสตีติ. อิทํ ญาณํ. Biết như vậy, thấy như vậy, vị Thánh đệ tử thấy rằng: ‘Sắc là vô thường,’ thấy rằng: ‘Thọ là vô thường,’ thấy rằng: ‘Tưởng… các hành… thức là vô thường.’ Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). โส ปริมุจฺจติ รูเปน, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามีติ. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. Vị ấy được giải thoát khỏi sắc, được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng, được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi thức, được giải thoát khỏi khổ, Ta nói vậy. Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘‘สพฺเพ [Pg.145] สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. ‘Tất cả các hành là vô thường,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. ‘Tất cả các hành là khổ,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. ‘Tất cả các pháp là vô ngã,’ đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘Khi thấy bằng trí tuệ,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). ‘Bấy giờ nhàm chán trong khổ đau, đó là con đường đến thanh tịnh,’ đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘‘เย หิ เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา’’ติ. อิทํ เญยฺยํ. ‘Này Soṇa, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, đối với sắc là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà lại xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta thua.’ Điều gì khác hơn là do không thấy đúng như thật? Đối với thọ vô thường… đối với tưởng vô thường… đối với các hành vô thường… đối với thức là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà lại xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do không thấy đúng như thật?’ Đây là (kinh) Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ‘‘เย จ โข เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนาติ. อิทํ ญาณํ. ‘Và này Soṇa, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào, đối với sắc là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà không xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do thấy đúng như thật? Đối với thọ vô thường… đối với tưởng vô thường… đối với các hành vô thường… đối với thức là pháp vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, mà không xem xét rằng: ‘Ta hơn,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta bằng,’ cũng không xem xét rằng: ‘Ta thua,’ điều gì khác hơn là do thấy đúng như thật? Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí). อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. Đây là (kinh) Ñāṇa (Trí) và Ñeyya (Pháp Cần Được Biết). ตตฺถ กตมํ ทสฺสนํ? Trong ấy, thế nào là (kinh) Dassana (Kiến)? ๑๑๕. 115. ‘‘เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ; กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺตี’’ติ. ‘Những ai làm sáng tỏ các Thánh đế, đã được vị có trí tuệ thâm sâu khéo giảng; dầu cho các vị ấy có phóng dật đến đâu, các vị ấy cũng không nhận lấy kiếp sống thứ tám.’ อิทํ ทสฺสนํ. Đây là (kinh) Dassana (Kiến). ‘‘ยถินฺทขีโล [Pg.146] ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย; ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสตี’’ติ. ‘Như cột trụ cổng thành, được chôn sâu vào đất, không bị lay chuyển bởi bốn ngọn gió; Ta nói bậc chân nhân cũng tương tự như vậy, người đã thâm nhập và thấy được các Thánh đế.’ อิทํ ทสฺสนํ. Đây là (kinh) Dassana (Kiến). ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’ติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา ปติฏฺฐิตา วิรูฬฺหา มูลชาตา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ สห ธมฺเมน, ธมฺเม โข ปน นิฏฺฐํ คโต โหติ, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ, สห ธมฺมิยา โข ปนสฺส โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา ปิยา มนาปา คิหี เจว ปพฺพชิตา จ. อริยกนฺเตหิ โข ปน สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสฏฺเฐหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’’’ติ. ‘Này các Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn chi phần của bậc Dự lưu, nếu mong muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ, tối đa là bảy lần nữa, sau khi lưu chuyển, luân hồi trong cõi trời và cõi người, ta sẽ chấm dứt khổ đau.’ Do bốn chi phần nào? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử có đức tin nơi Như Lai đã được an trí, thiết lập, tăng trưởng, bén rễ, không thể bị lay chuyển bởi Sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, hay bất cứ ai ở trên đời một cách hợp pháp; và đối với Pháp, vị ấy đã đi đến kết luận rằng: ‘Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình chứng hiểu,’ và rằng Niết-bàn này là sự dập tắt kiêu mạn… sự đoạn diệt; và đối với vị ấy, những người đồng phạm hạnh, cả tại gia lẫn xuất gia, là những người khả ái, khả ý, thân thương, và đáng mến. Và vị ấy thành tựu các giới được bậc Thánh ái mộ, không bị sứt mẻ, không bị đứt đoạn, không bị tỳ vết, không bị ô nhiễm, có tính giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, đưa đến thiền định. Này các Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn chi phần của bậc Dự lưu này, nếu mong muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến giác ngộ, tối đa là bảy lần nữa, sau khi lưu chuyển, luân hồi trong cõi trời và cõi người, ta sẽ chấm dứt khổ đau.’ อิทํ ทสฺสนํ. Đây là (kinh) Dassana (Kiến). ตตฺถ [Pg.147] กตมา ภาวนา? Trong ấy, thế nào là (kinh) Bhāvanā (Tu Tập)? ‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก; นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต สทนฺโต’’ติ. ‘Người nào có các căn đã được tu tập, ở bên trong, bên ngoài, và trong toàn thể thế gian; đã thâm nhập thế gian này và thế gian khác, đã tu tập, đã khéo chế ngự, người ấy chờ đợi thời điểm.’ อยํ ภาวนา. Đây là (kinh) Bhāvanā (Tu Tập). ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ, อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานี’’ติ. อยํ ภาวนา. Này các tỳ khưu, có bốn pháp cú này. Thế nào là bốn? Pháp cú không tham lam, pháp cú không sân hận, pháp cú chánh niệm, pháp cú chánh định. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp cú. Đây là (kinh) Tu Tập. ตตฺถ กตมํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ? ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห’’ติ อิทํ ทสฺสนํ. ‘‘ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย. ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ อยํ ภาวนา. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ. Trong ấy, thế nào là Kiến và Tu? 'Năm nên đoạn trừ, năm nên từ bỏ', đây là Kiến. 'Năm nên tu tập thêm nữa. Vị tỳ khưu vượt qua năm trói buộc, được gọi là người đã vượt bộc lưu', đây là Tu. Đây là Kiến và Tu. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริย’’นฺติ. อิทํ ทสฺสนํ. Này các tỳ khưu, có ba quyền này. Thế nào là ba? Vị tri quyền, dĩ tri quyền, cụ tri quyền. Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu đối với Thánh đế về Khổ chưa được liễu tri, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, nỗ lực, sách tấn tâm, chuyên cần để liễu tri; đối với Thánh đế về Khổ tập... (như trên)... đối với Khổ diệt... (như trên)... đối với Thánh đế về con đường đưa đến Khổ diệt chưa được liễu tri, khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, nỗ lực, sách tấn tâm, chuyên cần để liễu tri. Này các tỳ khưu, đây gọi là vị tri quyền. Đây là Kiến. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ. Và này các tỳ khưu, thế nào là dĩ tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ', tuệ tri như thật: 'Đây là Khổ tập', ... (như trên)... tuệ tri như thật: 'Đây là con đường đưa đến Khổ diệt'. Này các tỳ khưu, đây gọi là dĩ tri quyền. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ [Pg.148] นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ. อยํ ภาวนา. Và này các tỳ khưu, thế nào là cụ tri quyền? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tuệ tri rằng: 'Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa'. Này các tỳ khưu, đây gọi là cụ tri quyền. Đây là Tu. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ. Đây là Kiến và Tu. ๑๑๖. ตตฺถ กตมํ สกวจนํ? 116. Trong ấy, thế nào là lời của chính mình? ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời chư Phật dạy. อิทํ สกวจนํ. Đây là lời của chính mình. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ, เยหิ พาลํ พาโลติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? พาโล, ภิกฺขเว, ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ, ทุพฺภาสิตภาสี จ โหติ, ทุกฺกฏกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ. Này các tỳ khưu, có ba đặc điểm của kẻ ngu, tướng trạng của kẻ ngu, nền tảng của kẻ ngu này, do đó người khác nhận biết kẻ ngu là 'kẻ ngu'. Thế nào là ba? Này các tỳ khưu, kẻ ngu có tư duy xấu ác, có lời nói xấu ác, và có hành động xấu ác. Này các tỳ khưu, đây chính là ba đặc điểm của kẻ ngu, tướng trạng của kẻ ngu, nền tảng của kẻ ngu. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ, เยหิ ปณฺฑิตํ ปณฺฑิโตติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ, สุภาสิตภาสี จ โหติ, สุกตกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานี’’ติ. Này các tỳ khưu, có ba đặc điểm của người trí, tướng trạng của người trí, nền tảng của người trí này, do đó người khác nhận biết người trí là 'người trí'. Thế nào là ba? Này các tỳ khưu, người trí có tư duy tốt đẹp, có lời nói tốt đẹp, và có hành động tốt đẹp. Này các tỳ khưu, đây chính là ba đặc điểm của người trí, tướng trạng của người trí, nền tảng của người trí. อิทํ สกวจนํ. Đây là lời của chính mình. ตตฺถ กตมํ ปรวจนํ? Trong ấy, thế nào là lời của người khác? ‘‘ปถวีสโม นตฺถิ วิตฺถโต, นินฺโน ปาตาลสโม น วิชฺชติ; เมรุสโม นตฺถิ อุนฺนโต, จกฺกวตฺติสทิโส นตฺถิ โปริโส’’ติ. Về bề rộng, không gì bằng đất; về chỗ trũng, không gì bằng địa ngục; về chiều cao, không gì bằng núi Meru; về con người, không ai bằng vua Chuyển luân. อิทํ ปรวจนํ. Đây là lời của người khác. ‘‘‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโยติ. โหตุ, เวปจิตฺติ สุภาสิเตน ชโยติ. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – 'Này Thiên chủ, mong rằng chiến thắng sẽ thuộc về lời thiện thuyết. Này Vepacitti, mong rằng chiến thắng sẽ thuộc về lời thiện thuyết. Này Vepacitti, hãy nói kệ đi'. Rồi này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói lên bài kệ này: ‘‘ภิยฺโย [Pg.149] พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก; ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ. Kẻ ngu sẽ càng thêm chống đối, nếu không có người ngăn cản; vì vậy, bậc trí dùng hình phạt nặng, để ngăn cản kẻ ngu. ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Vepacitti, vua a-tu-la, nói lên, các a-tu-la đã hoan hỷ, còn chư thiên thì im lặng. Rồi này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói với Sakka, thiên chủ, rằng: 'Này Thiên chủ, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói lên bài kệ này: ‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ; ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ. Ta xem chính điều này, là sự ngăn cản kẻ ngu: khi biết người khác giận, ai chánh niệm giữ yên lặng. ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Sakka, thiên chủ, nói lên, chư thiên đã hoan hỷ, còn các a-tu-la thì im lặng. Rồi này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói với Vepacitti, vua a-tu-la, rằng: 'Này Vepacitti, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói lên bài kệ này: ‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว; ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ; อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ. Này Vāsava, ta thấy lỗi này trong sự nhẫn nại: khi kẻ ngu nghĩ rằng: 'Người này nhẫn nại ta vì sợ hãi'; kẻ ngu si ấy càng lấn tới, như bò lấn con bò đang chạy trốn. ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ – Này các tỳ khưu, khi bài kệ được Vepacitti, vua a-tu-la, nói lên, các a-tu-la đã hoan hỷ, còn chư thiên thì im lặng. Rồi Vepacitti, vua a-tu-la, đã nói với Sakka, thiên chủ, rằng: 'Này Thiên chủ, hãy nói kệ đi'. Khi được nói vậy, này các tỳ khưu, Sakka, thiên chủ, đã nói lên những bài kệ này: ‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ; สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ. Cứ để nó nghĩ hay không, 'Người này nhẫn nại ta vì sợ hãi'; lợi ích lấy tự lợi làm tối thượng, không gì hơn được sự nhẫn nại. ‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ; ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล. Người có sức mạnh mà nhẫn nại kẻ yếu, đó gọi là sự nhẫn nại tối thượng; kẻ yếu thì phải luôn luôn nhẫn nại. ‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ; พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ. Sức mạnh nào là sức mạnh của kẻ ngu, sức mạnh ấy được gọi là vô lực. Đối với người có sức mạnh, được Pháp bảo hộ, không có ai có thể chống lại. ‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ; กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ. Người nào nổi giận lại với người đang giận, do đó, người ấy trở nên xấu xa hơn. Người không nổi giận lại với người đang giận, là chiến thắng một trận chiến khó thắng. ‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.150] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ; ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ. Người nào biết người khác đang nổi giận, rồi chánh niệm giữ được bình tĩnh, người ấy thực hành lợi ích cho cả hai, cho chính mình và cho người khác. ‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ; ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ. Những người không thông thạo Chánh Pháp, cho rằng người đang chữa lành cho cả hai, cho chính mình và cho người khác, là kẻ ngu. ‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ. อิทํ ปรวจนํ. Này các Tỳ khưu, khi những câu kệ này được Sakka, vua của các vị trời, nói lên, các vị trời đã hoan hỷ, còn các a-tu-la thì im lặng. Đây là lời của người khác. ๑๑๗. ตตฺถ กตมํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ? 117. Trong ấy, thế nào là lời của chính mình và lời của người khác? ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลํ วตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก อติธาวนฺติ เอเกติ. อิทํ ปรวจนํ. Cái đã đạt được và cái sẽ đạt được, cả hai điều này đều bị nhiễm ô bởi bụi bẩn đối với người bị bệnh hoạn, người đang bắt chước. Và những ai xem học giới là cốt lõi, xem giới, hạnh, mạng sống, phạm hạnh là sự phụng sự cốt lõi, đây là một cực đoan. Và những ai có thuyết như vầy, có kiến như vầy: 'Không có lỗi trong các dục', đây là cực đoan thứ hai. Như vậy, cả hai cực đoan này làm tăng trưởng nghĩa địa, các nghĩa địa làm tăng trưởng tà kiến. Do không thắng tri hai cực đoan này, một số người bị thụt lùi, một số người lại vượt quá. Đây là lời của người khác. เย จ โข เต อุโภ อนฺเต อภิญฺญาย ตตฺร จ น อเหสุํ, เตน จ อมญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ. อิทํ สกวจนํ. อยํ อุทาโน สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ. Còn những ai, sau khi đã thắng tri hai cực đoan ấy, đã không hiện hữu trong ấy, và đã không tưởng tri bởi cái ấy, đối với họ, không có vòng luân hồi để có thể được trình bày. Đây là lời của chính mình. Lời cảm hứng này là lời của chính mình và lời của người khác. ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ ‘‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย[Pg.151]. ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ. ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ. Vua Pasenadi nước Kosala bạch với Đức Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, ở đây, khi con đang ở nơi kín đáo, độc cư, một suy tầm như vầy đã khởi lên trong tâm con: 'Đối với ai, tự ngã là đáng yêu? Đối với ai, tự ngã là không đáng yêu?'. Bạch Thế Tôn, đối với con, ý nghĩ này đã khởi lên: 'Những ai làm ác hạnh bằng thân, làm ác hạnh bằng lời, làm ác hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là không đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là không đáng yêu. Vì sao vậy? Vì điều gì mà một người không đáng yêu làm cho một người không đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là không đáng yêu. Còn những ai làm thiện hạnh bằng thân, làm thiện hạnh bằng lời, làm thiện hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là không đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là đáng yêu. Vì sao vậy? Vì điều gì mà một người đáng yêu làm cho một người đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là đáng yêu'. ‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช, เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตาติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา – – Đúng vậy, Đại vương, đúng vậy, Đại vương! Này Đại vương, những ai làm ác hạnh bằng thân, làm ác hạnh bằng lời, làm ác hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là không đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là không đáng yêu. Vì sao vậy? Này Đại vương, vì điều gì mà một người không đáng yêu làm cho một người không đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là không đáng yêu. Còn những ai, này Đại vương, làm thiện hạnh bằng thân, làm thiện hạnh bằng lời, làm thiện hạnh bằng ý, đối với họ, tự ngã là đáng yêu. Mặc dù họ có thể nói rằng: 'Tự ngã của chúng tôi là không đáng yêu', nhưng thực ra tự ngã của họ là đáng yêu. Vì sao vậy? Này Đại vương, vì điều gì mà một người đáng yêu làm cho một người đáng yêu, chính họ tự làm điều đó cho chính mình. Do đó, tự ngã của họ là đáng yêu. Đức Thế Tôn đã nói như vậy... bậc Đạo Sư – ‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช; น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา. Nếu biết tự ngã là đáng yêu, thì không nên kết hợp nó với điều ác. Vì rằng hạnh phúc không dễ dàng có được bởi người làm điều ác. ‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ; กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ; กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. Đối với người bị Thần Chết chinh phục, đang từ bỏ kiếp người, cái gì là của riêng người ấy? Và người ấy mang theo được gì? Và cái gì đi theo người ấy, như bóng không rời hình? ‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ; ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ; ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. Cả phước và tội, mà người phải chết làm ở đời này, chính cái đó là của riêng người ấy, người ấy mang theo chính cái đó. Chính cái đó đi theo người ấy, như bóng không rời hình. ‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ; ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ. Do đó, hãy làm điều thiện, tích lũy cho đời sau. Các phước báu ở đời sau là chỗ nương tựa cho chúng sanh. อิทํ สุตฺตํ ปรวจนํ. อนุคีติ สกวจนํ. อิทํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ. Kinh này là lời của người khác. Phần kệ tụng theo sau là lời của chính mình. Đây là lời của chính mình và lời của người khác. ๑๑๘. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียํ? 118. Trong ấy, thế nào là (kinh) cần được giải đáp? ปญฺเห ปุจฺฉิเต อิทํ อภิญฺเญยฺยํ, อิทํ ปริญฺเญยฺยํ, อิทํ ปหาตพฺพํ, อิทํ ภาเวตพฺพํ, อิทํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา อิทํ ผลํ นิพฺพตฺตยนฺติ. เตสํ [Pg.152] เอวํคหิตานํ อยมตฺโถ อิติ อิทํ วิสชฺชนียํ. ‘‘อุฬาโร พุทฺโธ ภควา’’ติ พุทฺธอุฬารตํ ธมฺมสฺวากฺขาตตํ สงฺฆสุปฺปฏิปตฺติญฺจ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ยํ วา ปนญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ. อิทํ วิสชฺชนียํ. Khi câu hỏi được đặt ra: 'Điều này cần được thắng tri, điều này cần được liễu tri, điều này cần được đoạn tận, điều này cần được tu tập, điều này cần được chứng ngộ, các pháp này khi được nắm giữ như vậy sẽ sinh ra quả này. Đối với những pháp được nắm giữ như vậy, đây là ý nghĩa', như vậy, đây là (kinh) cần được giải đáp. 'Đức Phật, Thế Tôn là cao thượng', nên chỉ rõ một cách dứt khoát sự cao thượng của Đức Phật, Pháp được khéo thuyết, Tăng chúng khéo hành. 'Tất cả các hành là vô thường', 'tất cả các hành là khổ', 'tất cả các pháp là vô ngã', nên chỉ rõ một cách dứt khoát. Hoặc bất cứ kinh nào khác có tính chất như vậy. Đây là (kinh) cần được giải đáp. ตตฺถ กตมํ อวิสชฺชนียํ? Trong ấy, thế nào là (kinh) không cần được giải đáp? ‘‘อากงฺขโต เต นรทมฺมสารถิ, เทวา มนุสฺสา มนสา วิจินฺติตํ; สพฺเพ น ชญฺญา กสิณาปิ ปาณิโน, สนฺตํ สมาธึ อรณํ นิเสวโต; กินฺตํ ภควา อากงฺขตี’’ติ. Hỡi bậc Ngự pháp trượng phu, điều mà Ngài mong muốn, suy tư trong tâm, tất cả chư thiên, nhân loại, và toàn thể chúng sanh đều không thể biết được, (của Ngài) người đang an trú trong định tĩnh lặng, vô phiền não. Đức Thế Tôn mong muốn điều gì vậy? อิทํ อวิสชฺชนียํ. Đây là (kinh) không cần được giải đáp. เอตฺตโก ภควา สีลกฺขนฺเธ สมาธิกฺขนฺเธ ปญฺญากฺขนฺเธ วิมุตฺติกฺขนฺเธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ อิริยายํ ปภาเว หิเตสิตายํ กรุณายํ อิทฺธิยนฺติ. อิทํ อวิสชฺชนียํ. Đức Thế Tôn là chừng ấy trong giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn, trong oai nghi, trong uy lực, trong lòng tìm cầu lợi ích, trong lòng bi, trong thần thông. Đây là (kinh) không cần được giải đáp. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โลเก อุปฺปาทา ติณฺณํ รตนานํ อุปฺปาโท พุทฺธรตนสฺส ธมฺมรตนสฺส สงฺฆรตนสฺส’’. กึ ปมาณานิ ตีณิ รตนานีติ? อิทํ อวิสชฺชนียํ. “Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện ở đời của bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nên có sự xuất hiện của ba báu vật: Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo.” Ba báu vật có mức độ như thế nào? Đây là điều không nên trả lời. พุทฺธวิสโย อวิสชฺชนีโย. ปุคฺคลปโรปรญฺญุตา อวิสชฺชนียา. ‘‘ปุพฺพา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรโยนึ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส สนฺธาวิตํ สํสริตํ’’. กตมา ปุพฺพา โกฏีติ อวิสชฺชนียํ. น ปญฺญายตีติ สาวกานํ ญาณเวกลฺเลน. ทุวิธา พุทฺธานํ ภควนฺตานํ เทสนา อตฺตูปนายิกา จ ปรูปนายิกา จ. น ปญฺญายตีติ ปรูปนายิกา. นตฺถิ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อวิชานนาติ อตฺตูปนายิกา. ยถา ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอวมาห – Phạm vi của chư Phật là không nên trả lời. Sự thông suốt về tâm tánh cao thấp của các cá nhân là không nên trả lời. “Này các Tỳ khưu, khởi điểm ban đầu của các chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái kiết sử trói buộc, đã trải qua luân hồi, lang thang, khi thì trong địa ngục, khi thì trong loài súc sanh, khi thì trong cõi ngạ quỷ, khi thì trong loài a-tu-la, khi thì trong cõi trời, khi thì trong cõi người, là không thể nhận biết được.” Khởi điểm ban đầu là gì? Đây là điều không nên trả lời. ‘Không thể nhận biết được’ là do trí tuệ của các vị Thanh văn còn thiếu sót. Lời dạy của chư Phật, các bậc Thế Tôn, có hai loại: tự thân chứng nghiệm và chỉ dạy cho người khác. ‘Không thể nhận biết được’ là chỉ dạy cho người khác. ‘Không có gì mà chư Phật, các bậc Thế Tôn, không biết’ là tự thân chứng nghiệm. Giống như khi Thế Tôn, nhân đề cập đến Tỳ khưu Kokālika, đã nói với một Tỳ khưu khác như sau: ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.153], ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห…เป… น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อาห ‘‘อยํ อปฺปเมยฺโย อสงฺขฺเยโย’’ติ. สพฺพํ ตํ อวิสชฺชนียํ. อิทํ อวิสชฺชนียํ. “Này Tỳ khưu, ví như có một cỗ xe chở mè của xứ Kosala, chứa hai mươi khāri… thì một địa ngục Abbuda vẫn chưa hết. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Abbuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Nirabbuda. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Nirabbuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Ababa. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Ababa, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Aṭaṭa. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Aṭaṭa, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Ahaha. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Ahaha, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Kumuda. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Kumuda, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Sogandhika. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Sogandhika, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Uppalaka. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Uppalaka, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Puṇḍarīka. Này Tỳ khưu, ví như có hai mươi địa ngục Puṇḍarīka, thì cũng chỉ bằng một địa ngục Paduma. Này Tỳ khưu, Tỳ khưu Kokālika, do khởi tâm sân hận đối với Sāriputta và Moggallāna, đã sanh vào địa ngục Paduma.” Bất cứ điều gì Thế Tôn đã nói là ‘vô lượng, không thể đếm được’, tất cả những điều đó đều không nên trả lời. Đây là điều không nên trả lời. ๑๑๙. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, ยทา โส อุปโก อาชีวโก ภควนฺตํ อาห ‘‘กุหึ, อาวุโส โคตม, คมิสฺสสี’’ติ. ภควา อาห – 119. Trong số đó, thế nào là vừa nên trả lời vừa không nên trả lời? Đó là khi du sĩ lõa thể Upaka hỏi Thế Tôn: ‘Thưa hiền giả Gotama, ngài sẽ đi đâu?’ Thế Tôn đã trả lời: ‘‘พาราณสึ คมิสฺสามิ, อหํ ตํ อมตทุนฺทุภึ; ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, โลเก อปฺปฏิวตฺติย’’นฺติ. “Ta sẽ đi đến Bārāṇasī, để gióng lên tiếng trống bất tử; Để chuyển bánh xe Pháp, không ai ở đời có thể xoay chuyển lại.” อุปโก อาชีวโก อาห ‘‘‘ชิโน’ติ โข อาวุโส, โภ โคตม, ปฏิชานาสี’’ติ. ภควา อาห – Du sĩ lõa thể Upaka nói: “‘Là người chiến thắng’ phải không, thưa hiền giả Gotama, ngài tự nhận như vậy sao?” Thế Tôn đã trả lời: ‘‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ; ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหํ อุปกา ชิโน’’ติ. “Những bậc như ta thật là người chiến thắng, những vị đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc; Ta đã chiến thắng các pháp ác, vì thế, này Upaka, ta là người chiến thắng.” กถํ ชิโน เกน ชิโนติ วิสชฺชนียํ. กตโม ชิโนติ อวิสชฺชนียํ. กตโม อาสวกฺขโย, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโยติ วิสชฺชนียํ. กิตฺตโก อาสวกฺขโยติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. ‘Làm thế nào là người chiến thắng, do đâu mà chiến thắng?’ là điều nên trả lời. ‘Ai là người chiến thắng?’ là điều không nên trả lời. ‘Sự đoạn tận các lậu hoặc là gì? Là sự đoạn tận tham, đoạn tận sân, đoạn tận si’ là điều nên trả lời. ‘Sự đoạn tận các lậu hoặc có mức độ bao nhiêu?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời. อตฺถิ [Pg.154] ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ รูปนฺติ วิสชฺชนียํ. รูปํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูปวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูเป ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต รูปนฺติ อวิสชฺชนียํ. เอวํ อตฺถิ เวทนา…เป… สญฺญา…เป… สงฺขารา…เป… อตฺถิ วิญฺญาณนฺติ วิสชฺชนียํ. วิญฺญาณํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาณวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาเณ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต วิญฺญาณนฺติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร รูเปน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาเณน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อยํ โส ตถาคโต อรูปโก…เป… อเวทนโก…เป… อสญฺญโก…เป… อสงฺขารโก…เป… อวิญฺญาณโกติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. ‘Có Như Lai không?’ là điều nên trả lời. ‘Có sắc không?’ là điều nên trả lời. ‘Sắc là Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai có sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai ở trong sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Sắc ở trong Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. Tương tự, ‘Có thọ không?’... ‘Có tưởng không?’... ‘Có các hành không?’... ‘Có thức không?’ là điều nên trả lời. ‘Thức là Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai có thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai ở trong thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Thức ở trong Như Lai chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai khác với sắc chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai khác với thọ chăng?’... ‘khác với tưởng chăng?’... ‘khác với các hành chăng?’... ‘khác với thức chăng?’ là điều không nên trả lời. ‘Như Lai này không có sắc... không có thọ... không có tưởng... không có các hành... không có thức chăng?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời. ปสฺสติ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต จวมาเน อุปปชฺชมาเน เอวํ สพฺพํ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาตีติ วิสชฺชนียํ. กตเม สตฺตา, กตโม ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. ‘Thế Tôn có thấy các chúng sanh, khi chết, khi sanh, bằng thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân... và biết rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ không?’ là điều nên trả lời. ‘Chúng sanh là gì, Như Lai là gì?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời. อตฺถิ ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. ‘Có Như Lai không?’ là điều nên trả lời. ‘Sau khi chết, Như Lai có tồn tại không?’ là điều không nên trả lời. Đây là điều vừa nên trả lời vừa không nên trả lời. ๑๒๐. ตตฺถ กตมํ กมฺมํ? 120. Trong số đó, thế nào là kinh Nghiệp? ‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ; กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ; กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. “Khi bị thần chết khuất phục, từ bỏ kiếp người; Cái gì là của riêng người ấy, người ấy mang theo được gì; Và cái gì đi theo người ấy, như bóng không rời hình?” ‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ; ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ; ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ. “Cả phước và tội, mà người đời làm ở đây; Chính đó là của riêng người ấy, người ấy mang theo chính nó; Chính nó đi theo người ấy, như bóng không rời hình.” อิทํ กมฺมํ. Đây là kinh Nghiệp. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ [Pg.155] อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, พาลสฺส เอวํ โหติ ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ. กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ, ยาวตา โภ อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชตี’’ติ. Này các Tỳ khưu, lại nữa, đối với kẻ ngu đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những ác nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, ví như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều bao trùm, bao phủ, che lấp mặt đất. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, đối với kẻ ngu đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những ác nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, khi ấy, kẻ ngu suy nghĩ như vầy: ‘Than ôi, ta đã không làm điều thiện, ta đã không làm điều lành, ta đã không tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi. Ta đã làm điều ác, ta đã làm điều tàn bạo, ta đã làm điều tội lỗi. Này các bạn, cảnh giới nào dành cho những người không làm điều thiện, không làm điều lành, không tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, đã làm điều ác, đã làm điều tàn bạo, đã làm điều tội lỗi, sau khi chết, ta sẽ đi đến cảnh giới ấy’. Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, rơi vào mê loạn. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ‘เอวํ โหติ อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ. กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ, ยาวตา โภ อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ น สมฺโมหํ อาปชฺชติ, ‘กตํ เม ปุญฺญํ, อกตํ ปาปํ, ยา ภวิสฺสติ คติ อกตปาปสฺส อกตลุทฺทสฺส อกตกิพฺพิสสฺส กตปุญฺญสฺส กตกุสลสฺส กตภีรุตฺตาณสฺส, ตํ เปจฺจ ภเว คตึ ปจฺจนุภวิสฺสามี’ติ วิปฺปฏิสาโร น ชายติ. อวิปฺปฏิสาริโน โข, ภิกฺขเว, อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ภทฺทกํ มรณํ ภทฺทิกา กาลงฺกิริยาติ วทามี’’ติ. อิทํ กมฺมํ. Này các Tỳ khưu, lại nữa, đối với người trí đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những thiện nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, ví như bóng của những đỉnh núi lớn vào buổi chiều bao trùm, bao phủ, che lấp mặt đất. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, đối với người trí đang ngồi trên ghế, hoặc đang ngồi trên giường, hoặc đang nằm trên đất, những thiện nghiệp nào đã được người ấy làm từ trước, những thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, vào lúc ấy, những nghiệp ấy bao trùm, bao phủ, che lấp người đó. Này các Tỳ khưu, khi ấy, người trí suy nghĩ như vầy: ‘Than ôi, ta đã không làm điều ác, ta đã không làm điều tàn bạo, ta đã không làm điều tội lỗi. Ta đã làm điều thiện, ta đã làm điều lành, ta đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi. Này các bạn, cảnh giới nào dành cho những người không làm điều ác, không làm điều tàn bạo, không làm điều tội lỗi, đã làm điều thiện, đã làm điều lành, đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, sau khi chết, ta sẽ đi đến cảnh giới ấy’. Người ấy không sầu muộn, không mệt mỏi, không than khóc, không đấm ngực kêu la, không rơi vào mê loạn. (Vị ấy nghĩ): ‘Ta đã làm phước, không làm điều ác, cảnh giới nào sẽ có cho người không làm ác, không làm điều tàn bạo, không làm điều tội lỗi, đã làm phước, đã làm điều lành, đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi, sau khi chết, ta sẽ trải nghiệm cảnh giới ấy trong đời sau’, do đó sự hối hận không sanh khởi. Này các Tỳ khưu, đối với người không hối hận, dù là nữ nhân hay nam nhân, dù là tại gia hay xuất gia, Ta nói rằng có cái chết tốt đẹp, có sự mệnh chung tốt đẹp. Đây là kinh Nghiệp. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.156], ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ, กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานิ. ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานิ. อิทํ กมฺมํ. Này các Tỳ khưu, có ba ác hành này. Ba là gì? Thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba ác hành. Này các Tỳ khưu, có ba thiện hành này. Ba là gì? Thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba thiện hành. Đây là kinh Nghiệp. ตตฺถ กตโม วิปาโก? Trong số đó, kinh Dị thục là gì? ‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ. อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ. อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ. Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh! Này các Tỳ khưu, Ta đã thấy các địa ngục tên là Sáu Xứ Xúc. Tại đó, bất cứ sắc nào mắt thấy, chỉ thấy sắc không đáng mong muốn, không thấy sắc đáng mong muốn; chỉ thấy sắc không đáng ưa thích, không thấy sắc đáng ưa thích; chỉ thấy sắc không đẹp ý, không thấy sắc đẹp ý. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน…เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐธมฺมํ. อกนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน กนฺตธมฺมํ. อมนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน มนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. Bất cứ âm thanh nào tai nghe... (v.v.)... mũi... (v.v.)... lưỡi... (v.v.)... thân... (v.v.)... bất cứ pháp nào ý biết, chỉ biết pháp không đáng mong muốn, không biết pháp đáng mong muốn; chỉ biết pháp không đáng ưa thích, không biết pháp đáng ưa thích; chỉ biết pháp không đẹp ý, không biết pháp đẹp ý. Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh! ‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ. กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ. มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน …เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐธมฺมํ. กนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตธมฺมํ. มนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อมนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. อยํ วิปาโก. Này các Tỳ khưu, Ta đã thấy các cõi trời tên là Sáu Xứ Xúc. Tại đó, bất cứ sắc nào mắt thấy, chỉ thấy sắc đáng mong muốn, không thấy sắc không đáng mong muốn; chỉ thấy sắc đáng ưa thích, không thấy sắc không đáng ưa thích; chỉ thấy sắc đẹp ý, không thấy sắc không đẹp ý. Bất cứ âm thanh nào tai nghe... (v.v.)... mũi... (v.v.)... lưỡi... (v.v.)... thân... (v.v.)... ý biết pháp, chỉ biết pháp đáng mong muốn, không biết pháp không đáng mong muốn; chỉ biết pháp đáng ưa thích, không biết pháp không đáng ưa thích; chỉ biết pháp đẹp ý, không biết pháp không đẹp ý. Này các Tỳ khưu, thật là lợi ích cho các ngươi! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã khéo được! Này các Tỳ khưu, các ngươi đã có được cơ hội để sống đời phạm hạnh! Đây là kinh Dị thục. ‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ. Sáu mươi ngàn năm đã trọn vẹn hoàn toàn; đối với những chúng sanh bị nấu trong địa ngục, khi nào sẽ có sự kết thúc? ‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ ; ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา’’ติ. Không có sự kết thúc, làm sao có sự kết thúc? Không thấy có sự kết thúc. Này các bạn, bởi vì khi ấy ác nghiệp đã được làm bởi các ngươi và bởi ta. อยํ วิปาโก. Đây là (kinh) Dị thục. ๑๒๑. ตตฺถ [Pg.157] กตมํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ? 121. Trong ấy, thế nào là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục? ‘‘อธมฺมจารี หิ นโร ปมตฺโต, ยหึ ยหึ คจฺฉติ ทุคฺคตึ โย; โส นํ อธมฺโม จริโต หนาติ, สยํ คหีโต ยถา กณฺหสปฺโป. “Người nào sống phi pháp, phóng dật, đi đến bất cứ khổ cảnh nào, thì tại nơi ấy, phi pháp đã được thực hành ấy sẽ giết chết người ấy, giống như con rắn hổ mang bị chính mình bắt lấy. ‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน; อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ. “Chắc chắn Chánh pháp và Phi pháp, cả hai không có quả báo giống nhau. Phi pháp dẫn đến địa ngục, Chánh pháp đưa đến thiện thú.” อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ. Đây là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục. ‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ, สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ, สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป น อิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทาหํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ. วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ. ตตฺร สุทาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท, อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก. เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. เสยฺยถิทํ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’’ติ. ตตฺถ ยญฺจ ทานํ โย จ ทโม โย จ สํยโม, อิทํ กมฺมํ. โย ตปฺปจฺจยา วิปาโก ปจฺจนุภูโต, อยํ วิปาโก. ตถา จูฬกมฺมวิภงฺโค วตฺตพฺโพ. “Này các Tỳ khưu, chớ sợ hãi các phước thiện. Này các Tỳ khưu, đây là tên gọi của hạnh phúc, của điều mong muốn, đáng ưa, đáng thích, đáng hài lòng, tức là các phước thiện. Này các Tỳ khưu, Ta biết rõ rằng Ta đã trải nghiệm quả báo mong muốn, đáng ưa, đáng thích, đáng hài lòng của các phước thiện đã được làm trong một thời gian dài. Sau khi tu tập tâm từ trong bảy năm, Ta đã không trở lại thế gian này trong bảy kiếp thành và hoại. Này các Tỳ khưu, khi kiếp hoại, Ta sanh vào cõi Quang Âm. Khi kiếp thành, Ta sanh vào cung điện Phạm thiên trống không. Này các Tỳ khưu, tại nơi ấy, Ta là Phạm thiên, Đại Phạm thiên, đấng chinh phục, không bị chinh phục, người thấy rõ mọi việc, người có quyền lực. Này các Tỳ khưu, Ta đã là Sakka, vua của các vị trời, ba mươi sáu lần. Ta đã là vua Chuyển luân vương, vị vua đúng pháp, vua của chánh pháp, chinh phục bốn phương, người có được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật, không biết bao nhiêu trăm lần. Huống nữa là ngôi vua chư hầu? Này các Tỳ khưu, Ta đã suy nghĩ thế này: ‘Quả này của ta là do nghiệp nào, là dị thục của nghiệp nào, mà nay ta có đại thần lực, đại oai lực như vậy?’ Này các Tỳ khưu, Ta đã suy nghĩ thế này: ‘Quả này của ta là do ba nghiệp, là dị thục của ba nghiệp, mà nay ta có đại thần lực, đại oai lực như vậy. Đó là: bố thí, điều phục, và phòng hộ.’ Trong ấy, sự bố thí, sự điều phục, và sự phòng hộ, đây là nghiệp. Quả báo được trải nghiệm do duyên ấy, đây là dị thục. Tương tự, kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt cũng nên được nói đến. ยํ [Pg.158] สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส เทสิตํ. ตตฺถ เย ธมฺมา อปฺปายุกทีฆายุกตาย สํวตฺตนฺติ พหฺวาพาธอปฺปาพาธตาย อปฺเปสกฺขมเหสกฺขตาย ทุพฺพณฺณสุวณฺณตาย นีจกุลิกอุจฺจกุลิกตาย อปฺปโภคมหาโภคตาย ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตาย จ สํวตฺตนฺติ, อิทํ กมฺมํ. ยา ตตฺถ อปฺปายุกทีฆายุกตา…เป… ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตา, อยํ วิปาโก. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ. Kinh đã được thuyết cho thanh niên Subha, con của Todeyya. Trong ấy, những pháp nào dẫn đến đoản thọ và trường thọ, nhiều bệnh và ít bệnh, ít uy thế và nhiều uy thế, xấu xí và xinh đẹp, sanh trong gia đình hạ tiện và gia đình cao quý, ít tài sản và nhiều tài sản, và ngu dốt và có trí tuệ, đây là nghiệp. Trong ấy, sự đoản thọ và trường thọ... cho đến... sự ngu dốt và có trí tuệ, đây là dị thục. Đây là (kinh) vừa là Nghiệp vừa là Dị thục. ๑๒๒. ตตฺถ กตมํ กุสลํ? 122. Trong ấy, thế nào là (kinh) Thiện? ‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต, กาเยน จ นากุสลํ กยิรา ; เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย, อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ. “Hãy phòng hộ lời nói, khéo thu thúc ý, và không làm điều bất thiện bằng thân. Hãy thanh lọc ba nghiệp lộ này, và có thể thành tựu con đường do bậc ẩn sĩ tuyên thuyết.” อิทํ กุสลํ. Đây là (kinh) Thiện. ‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ; สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Người nào không có hành vi xấu ác qua thân, khẩu, ý, được thu thúc ở ba nơi ấy, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” อิทํ กุสลํ. Đây là (kinh) Thiện. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานิ. อิทํ กุสลํ. ‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนุเทว หิรี โอตฺตปฺปญฺจา’’ติ. อิทํ กุสลํ. “Này các Tỳ khưu, có ba thiện căn này. Thế nào là ba? Vô tham là thiện căn, vô sân là thiện căn, vô si là thiện căn. Này các Tỳ khưu, đây là ba thiện căn. Đây là (kinh) Thiện. “Này các Tỳ khưu, minh đi trước trong việc đạt được các pháp thiện, và tàm và quý đi theo sau.” Đây là (kinh) Thiện. ตตฺถ กตมํ อกุสลํ? Trong ấy, thế nào là (kinh) Bất thiện? ‘‘ยสฺส อจฺจนฺต ทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ; กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ. “Người nào có sự vô giới cực độ bao trùm, như dây leo māluvā bao trùm cây sāla, người ấy tự làm cho mình điều mà kẻ thù mong muốn cho y.” อิทํ อกุสลํ. Đây là (kinh) Bất thiện. ‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ; อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ. “Tội lỗi do chính mình làm, tự mình sanh ra, tự mình phát khởi, sẽ nghiền nát kẻ ngu si, như kim cương nghiền nát viên ngọc làm bằng đá.” อิทํ อกุสลํ. Đây là (kinh) Bất thiện. ‘‘ทส [Pg.159] กมฺมปเถ นิเสวิย, อกุสลากุสเลหิ วิวชฺชิตา; ครหา จ ภวนฺติ เทวเต, พาลมตี นิรเยสุ ปจฺจเร’’ติ. “Thưa thiên nữ, sau khi thực hành mười nghiệp lộ, những người bất thiện bị người thiện lánh xa, họ bị khiển trách, và những kẻ ngu si bị nấu trong các địa ngục.” อิทํ อกุสลํ. Đây là (kinh) Bất thiện. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ, กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานิ’’. อิทํ อกุสลํ. “Này các Tỳ khưu, có ba bất thiện căn này. Thế nào là ba? Tham là bất thiện căn, sân là bất thiện căn, si là bất thiện căn. Này các Tỳ khưu, đây là ba bất thiện căn.” Đây là (kinh) Bất thiện. ตตฺถ กตมํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ? Trong ấy, thế nào là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện? ‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ; กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ. “Gieo hạt giống nào, gặt quả ấy. Người làm lành gặt quả lành, người làm ác gặt quả ác.” ตตฺถ ยํ อาห ‘‘กลฺยาณการี กลฺยาณ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ. Trong ấy, lời nói ‘người làm lành gặt quả lành’ là Thiện. Lời nói ‘người làm ác gặt quả ác’ là Bất thiện. Đây là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện. ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคตึ, อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา; ขยา จ กมฺมสฺส วิมุตฺตเจตโส, นิพฺพนฺติ เต โชติริวินฺธนกฺขยา’’. “Do nghiệp tốt, chúng sanh đi đến thiện thú; do nghiệp xấu, (họ đi) đến cõi khổ. Và do sự đoạn tận của nghiệp, với tâm giải thoát, họ tịch diệt như ngọn lửa tắt khi hết nhiên liệu.” ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา’’ติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ. Trong ấy, lời nói ‘do nghiệp tốt, chúng sanh đi đến thiện thú’ là Thiện. Lời nói ‘(họ đi) đến cõi khổ do nghiệp xấu’ là Bất thiện. Đây là (kinh) vừa Thiện vừa Bất thiện. ๑๒๓. ตตฺถ กตมํ อนุญฺญาตํ? 123. Trong ấy, thế nào là (kinh) Cho phép? ‘‘ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ ; ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร’’ติ. “Như con ong lấy mật rồi bay đi, không làm hại đến sắc và hương của đóa hoa, cũng vậy, bậc ẩn sĩ nên đi trong làng.” อิทํ อนุญฺญาตํ. Đây là (kinh) Cho phép. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.160], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ, อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว. อารทฺธวีริโย โข ปน โหติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สจฺฉิกิริยาย. ปญฺญวา โข ปน โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc cần làm của các Tỳ khưu. Thế nào là ba? Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu sống được thu thúc bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong các học giới, có thân nghiệp và khẩu nghiệp thiện lành, mạng sống trong sạch. Lại nữa, vị ấy có tinh tấn đã được khởi xướng, có sức mạnh, có nỗ lực kiên cố, không từ bỏ gánh nặng để đoạn trừ các pháp bất thiện, để tu tập và chứng ngộ các pháp thiện. Lại nữa, vị ấy có trí tuệ, được trang bị trí tuệ về sự sinh diệt, thánh thiện, có khả năng xuyên thấu, đưa đến sự đoạn tận khổ một cách chân chánh. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc cần làm của các Tỳ khưu.” Đây là (kinh) được chấp thuận. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ…เป… อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Này các Tỳ khưu, có mười pháp này người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét. Thế nào là mười? ‘Ta đã đạt đến trạng thái khác biệt (về hình sắc)’ là điều người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét… cho đến… Này các Tỳ khưu, đây chính là mười pháp người xuất gia cần phải thường xuyên quán xét.” Đây là (kinh) được chấp thuận. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc cần làm. Thế nào là ba? Thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc cần làm.” Đây là (kinh) được chấp thuận. ตตฺถ กตมํ ปฏิกฺขิตฺตํ? Trong số ấy, kinh nào là kinh bị bác bỏ? ‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ; นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ. “Không có tình thương nào bằng tình thương con, không có tài sản nào bằng bò; không có ánh sáng nào bằng mặt trời, biển cả là hồ nước tối thượng.” ภควา อาห – Đức Thế Tôn nói – ‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ; นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิเวปรมา สรา’’ติ. “Không có tình thương nào bằng thương mình, không có tài sản nào bằng lúa gạo; không có ánh sáng nào bằng trí tuệ, mưa thật sự là hồ nước tối thượng.” เอตฺถ ยํ ปุริมกํ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. Trong hai kinh này, kinh trước là kinh bị bác bỏ. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเวऋ อกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกรณียานี’’ติ. อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. “Này các Tỳ khưu, có ba việc này là những việc không nên làm. Thế nào là ba? Thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành. Này các Tỳ khưu, đây chính là ba việc không nên làm.” Đây là (kinh) bị bác bỏ. ๑๒๔. ตตฺถ [Pg.161] กตมํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ? 124. Trong số ấy, kinh nào là kinh vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ? ‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จเนกายตโน ปวุตฺโต ; ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ. “Vì sao ở đây nhiều chúng sanh sợ hãi, và con đường với nhiều duyên cớ đã được nói đến? Con xin hỏi Ngài, Gotama bậc trí tuệ rộng lớn, người an trú vào đâu thì không sợ hãi đời sau.” ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน; พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู; เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ. “Hướng lời nói và ý một cách chân chánh, không làm các điều ác bằng thân; sống trong nhà có nhiều cơm nước, có đức tin, nhu hòa, biết chia sẻ, rộng lượng; người an trú trong bốn pháp này, an trú trong pháp, sẽ không sợ hãi đời sau.” ตตฺถ ยํ อาห ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ‘‘กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. ‘‘พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู. เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Trong đó, lời nói rằng ‘hướng lời nói và ý một cách chân chánh’ là được chấp thuận. Lời nói ‘không làm các điều ác bằng thân’ là bị bác bỏ. Lời nói ‘sống trong nhà có nhiều cơm nước, có đức tin, nhu hòa, biết chia sẻ, rộng lượng; người an trú trong bốn pháp này, an trú trong pháp, sẽ không sợ hãi đời sau’ là được chấp thuận. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ. ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ’’. “Không làm mọi điều ác, thành tựu các điều thiện, giữ tâm ý trong sạch, đó là lời dạy của các vị Phật.” ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยํ อาห ‘‘กุสลสฺส อุปสมฺปทา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Trong đó, lời nói ‘không làm mọi điều ác’ là bị bác bỏ, lời nói ‘thành tựu các điều thiện’ là được chấp thuận. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ…เป… ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ’’. “Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng ý hành có hai loại… cho đến… Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành.” ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ [Pg.162] ‘‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ‘‘วจีสมาจารํ…เป… ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. “Này Thiên chủ, Ta nói rằng ‘thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà được nói? Khi thực hành một loại thân hành nào đó mà các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại thân hành như vậy không nên thực hành. Ở đây, người ấy nên biết về thân hành rằng: ‘Khi ta thực hành thân hành này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại thân hành như vậy nên được thực hành. Lời Ta nói rằng ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’ là do duyên vào điều này mà được nói. ‘Khẩu hành… cho đến… ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà được nói? Khi thực hành một loại tìm cầu nào đó mà các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại tìm cầu như vậy không nên thực hành. Ở đây, người ấy nên biết về sự tìm cầu rằng: ‘Khi ta thực hành sự tìm cầu này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại tìm cầu như vậy nên được thực hành. Lời Ta nói rằng ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sự tìm cầu có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành’ là do duyên vào điều này mà được nói.” ตตฺถ ยํ อาห ‘‘เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ยํ อาห ‘‘น เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Trong đó, lời nói ‘nên thực hành’ là được chấp thuận. Lời nói ‘không nên thực hành’ là bị bác bỏ. Đây là (kinh) vừa được chấp thuận vừa bị bác bỏ. ๑๗๐. ตตฺถ กตโม ถโว? 170. Trong số ấy, kinh nào là kinh tán thán? ‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา; วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ. “Trong các con đường, Bát Chánh Đạo là tối thượng; trong các sự thật, bốn câu kệ là tối thượng; trong các pháp, ly tham là tối thượng; và trong các loài hai chân, bậc có mắt là tối thượng.” อยํ ถโว. Đây là (kinh) tán thán. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ ตีณิ? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญีนาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ ปณฺณตฺติสงฺขตานํ วา อสงฺขตานํ วา, วิราโค เตสํ ธมฺมานํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆานํ ปณฺณตฺติ คณานํ ปณฺณตฺติ มหาชนสนฺนิปาตานํ ปณฺณตฺติ, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา…เป… ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ. “Này các Tỳ khưu, có ba điều tối thượng này. Ba điều nào? Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, hoặc không chân, hoặc hai chân, hoặc bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc có sắc, hoặc không có sắc, hoặc có tưởng, hoặc không có tưởng, hoặc không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng, Như Lai được gọi là tối thượng trong số ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp, hoặc là pháp hữu vi hoặc là pháp vô vi, sự ly tham được gọi là tối thượng trong các pháp ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là sự dập tắt mọi say đắm... sự đoạn diệt, Niết-bàn. Này các Tỳ khưu, trong tất cả các chúng Tăng, các hội chúng, các đoàn thể đông người, Tăng chúng đệ tử của Như Lai được gọi là tối thượng trong số ấy, được gọi là ưu việt, được gọi là cao cả, tức là bốn đôi tám vị... là ruộng phước của thế gian.” ‘‘สพฺพโลกุตฺตโร [Pg.163] สตฺถา, ธมฺโม จ กุสลกฺขโต ; คโณ จ นรสีหสฺส, ตานิ ตีณิ วิสฺสิสฺสเร. “Bậc Đạo Sư siêu việt tất cả thế gian, và Giáo pháp được khéo thuyết giảng; và hội chúng của bậc Nhân Sư, ba điều ấy là đặc biệt thù thắng.” ‘‘สมณปทุมสญฺจโย คโณ, ธมฺมวโร จ วิทูนํ สกฺกโต; นรวรทมโก จ จกฺขุมา, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ. “Hội chúng là tập hợp các vị Sa-môn như hoa sen, và Pháp bảo cao thượng được các bậc hiền trí tôn kính; và bậc Điều Ngự những người cao quý, bậc có mắt, ba điều ấy là tối thượng trong thế gian.” ‘‘สตฺถา จ อปฺปฏิสโม, ธมฺโม จ สพฺโพ นิรุปทาโห; อริโย จ คณวโร, ตานิ ขลุ วิสฺสิสฺสเร ตีณิ. “Bậc Đạo Sư không ai sánh bằng, và Giáo pháp hoàn toàn không có phiền não; và hội chúng Thánh giả cao thượng, quả thật ba điều ấy là đặc biệt thù thắng.” ‘‘สจฺจนาโม ชิโน เขโม สพฺพาภิภู, สจฺจธมฺโม นตฺถญฺโญ ตสฺส อุตฺตริ; อริยสงฺโฆ นิจฺจํ วิญฺญูนํ ปูชิโต, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ. “Bậc có danh hiệu là Chân Thật, bậc Chiến Thắng, bậc An Ổn, bậc Chế Ngự tất cả, Chân Pháp, không có pháp nào khác cao hơn pháp ấy; Thánh Tăng luôn được các bậc hiền trí cúng dường, ba điều ấy là tối thượng trong thế gian.” ‘‘เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี, มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี; เอเตน มคฺเคน ตรึสุ ปุพฺเพ, ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆํ. “Bậc thấy sự đoạn tận của sanh, bậc thương xót vì lợi ích, biết rõ con đường độc nhất. Nhờ con đường này, các vị xưa đã vượt qua, và những vị sẽ vượt qua, và những vị đang vượt qua bộc lưu.” ‘‘ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ; สตฺตา นมสฺสนฺติ วิสุทฺธิเปกฺขา’’ติ. “Vị ấy, bậc như vậy, bậc tối thắng trong chư Thiên và loài người; các chúng sanh mong cầu sự thanh tịnh đảnh lễ.” อยํ ถโวติ. Đây là bài tán thán. ตตฺถ โลกิยํ สุตฺตํ ทฺวีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สํกิเลสภาคิเยน จ วาสนาภาคิเยน จ. โลกุตฺตรํปิ สุตฺตํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน จ ภาวนาภาคิเยน จ อเสกฺขภาคิเยน จ. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. ยสฺมึ สุตฺเต ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ สํกิเลสภาคิยํ วา วาสนาภาคิยํ วา, เตน เตน โลกิยนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ, ทสฺสนภาคิยํ วา ภาวนาภาคิยํ วา อเสกฺขภาคิยํ วา ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ เตน เตน โลกุตฺตรนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ. Trong đó, kinh thuộc về thế gian nên được chỉ rõ bằng hai kinh: kinh thuộc phần ô nhiễm và kinh thuộc phần tiềm tàng. Kinh thuộc về siêu thế cũng nên được chỉ rõ bằng ba kinh: kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần tu tập, và kinh thuộc phần vô học. (Kinh) vừa thuộc thế gian vừa thuộc siêu thế. Trong kinh nào, thấy có phần nào thuộc ô nhiễm hoặc thuộc tiềm tàng, thì do phần đó nên được chỉ rõ là thuộc thế gian; thấy có phần nào thuộc kiến đạo, hoặc thuộc tu tập, hoặc thuộc vô học, thì do phần đó nên được chỉ rõ là thuộc siêu thế. วาสนาภาคิยํ [Pg.164] สุตฺตํ สํกิเลสภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ วาสนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทสฺสนภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ภาวนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ. Kinh thuộc phần tiềm tàng là để chế ngự kinh thuộc phần ô nhiễm, kinh thuộc phần kiến đạo là để chế ngự kinh thuộc phần tiềm tàng, kinh thuộc phần tu tập là để từ bỏ kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần vô học là để từ bỏ kinh thuộc phần tu tập, kinh thuộc phần vô học là vì mục đích hiện tại lạc trú. โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต ตีหิ สุตฺเตหิ สมนฺเวสิตพฺพา ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จาติ. Kinh siêu thế có chúng sanh làm nền tảng nên được chỉ rõ bằng hai mươi sáu hạng người, các vị ấy nên được tìm hiểu kỹ lưỡng qua ba kinh: kinh thuộc phần kiến đạo, kinh thuộc phần tu tập, và kinh thuộc phần vô học. ตตฺถ ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ เอกพีชินา โกลํโกเลน สตฺตกฺขตฺตุปรเมน สทฺธานุสารินา ธมฺมานุสารินา จาติ, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, สกทาคามินา, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, อนาคามินา, อนฺตรา ปรินิพฺพายินา, อุปหจฺจ ปรินิพฺพายินา, อสงฺขารปรินิพฺพายินา, สสงฺขารปรินิพฺพายินา, อุทฺธํโสเตน อกนิฏฺฐคามินา, สทฺธาวิมุตฺเตน, ทิฏฺฐิปฺปตฺเตน, กายสกฺขินา จาติ, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สทฺธาวิมุตฺเตน, ปญฺญาวิมุตฺเตน, สุญฺญตวิมุตฺเตน, อนิมิตฺตวิมุตฺเตน, อปฺปณิหิตวิมุตฺเตน, อุภโตภาควิมุตฺเตน สมสีสินา ปจฺเจกพุทฺธสมฺมาสมฺพุทฺเธหิ จาติ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เอวํ โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. Trong đó, kinh thuộc phần kiến đạo nên được chỉ rõ bằng năm hạng người: vị Nhất Chủng, vị Gia Tộc Chuyển Tộc, vị Thất Lai Tối Đa, vị Tùy Tín Hành, và vị Tùy Pháp Hành; kinh thuộc phần kiến đạo nên được chỉ rõ bằng năm hạng người này. Kinh thuộc phần tu tập nên được chỉ rõ bằng mười hai hạng người: vị thực hành để chứng ngộ quả Nhất Lai, vị Nhất Lai, vị thực hành để chứng ngộ quả Bất Lai, vị Bất Lai, vị Trung Gian Bát-niết-bàn, vị Tổn Giảm Bát-niết-bàn, vị Vô Hành Bát-niết-bàn, vị Hữu Hành Bát-niết-bàn, vị Thượng Lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh, vị Tín Giải Thoát, vị Kiến Đáo, và vị Thân Chứng; kinh thuộc phần tu tập nên được chỉ rõ bằng mười hai hạng người này. Kinh thuộc phần vô học nên được chỉ rõ bằng chín hạng người: vị Tín Giải Thoát, vị Tuệ Giải Thoát, vị Không Giải Thoát, vị Vô Tướng Giải Thoát, vị Vô Nguyện Giải Thoát, vị Câu Phần Giải Thoát, vị Đồng Đẳng, vị Độc Giác Phật và vị Chánh Đẳng Giác; kinh thuộc phần vô học nên được chỉ rõ bằng chín hạng người này. Như vậy, kinh siêu thế có chúng sanh làm nền tảng nên được chỉ rõ bằng hai mươi sáu hạng người này. โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เต จริเตหิ นิทฺทิฏฺฐา สมนฺเวสิตพฺพา เกจิ ราคจริตา, เกจิ โทสจริตา, เกจิ โมหจริตา, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต, ราคมุเข ฐิโต โทสจริโต, ราคมุเข ฐิโต โมหจริโต, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จ, โทสมุเข ฐิโต โทสจริโต, โทสมุเข ฐิโต โมหจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต [Pg.165] จ โมหจริโต จ, โมหมุเข ฐิโต โมหจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต โมหมุเข ฐิโต โทสจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จาติ, โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. Kinh thế gian có nền tảng là chúng sanh nên được trình bày bởi mười chín hạng người. Các vị ấy được trình bày theo tánh hạnh, nên được tìm hiểu. Một số là người có tánh tham, một số là người có tánh sân, một số là người có tánh si, một số là người có tánh tham và tánh sân, một số là người có tánh tham và tánh si, một số là người có tánh sân và tánh si, một số là người có tánh tham, tánh sân và tánh si. Người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh si đứng ở cửa ngõ của tham, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của tham. Người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh si đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của sân, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của sân. Người có tánh si đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh tham đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh sân đứng ở cửa ngõ của si, người có tánh tham, tánh sân và tánh si đứng ở cửa ngõ của si. Kinh thế gian có nền tảng là chúng sanh nên được trình bày bởi mười chín hạng người này. วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ สีลวนฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต สีลวนฺโต ปญฺจ ปุคฺคลา ปกติสีลํ สมาทานสีลํ จิตฺตปฺปสาโท สมโถ วิปสฺสนา จาติ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. Kinh Vāsanābhāgiya nên được trình bày bởi những người có giới. Những người có giới ấy là năm hạng người: (người có) giới tự nhiên, (người có) giới do thọ trì, (người có) tâm tịnh tín, (người có) chỉ, và (người có) quán. Kinh Vāsanābhāgiya nên được trình bày bởi năm hạng người này. โลกุตฺตรํ สุตฺตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. Kinh siêu thế có nền tảng là pháp nên được trình bày bởi ba kinh: bởi kinh Dassanabhāgiya, bởi kinh Bhāvanābhāgiya, và bởi kinh Asekkhabhāgiya. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ อุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ญาณํ ปญฺญาย นิทฺทิสิตพฺพํ ปญฺญินฺทฺริเยน ปญฺญาพเลน อธิปญฺญาสิกฺขาย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺเคน สมฺมาทิฏฺฐิยา ตีรณาย สนฺตีรณาย ธมฺเม ญาเณน อนฺวเย ญาเณน ขเย ญาเณน อนุปฺปาเท ญาเณน อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริเยน อญฺญินฺทฺริเยน อญฺญาตาวินฺทฺริเยน จกฺขุนา วิชฺชาย พุทฺธิยา ภูริยา เมธาย, ยํ ยํ วา ปน ลพฺภติ, เตน เตน ปญฺญาธิวจเนน นิทฺทิสิตพฺพํ. (Kinh) thế gian và siêu thế, có nền tảng là chúng sanh và có nền tảng là pháp, nên được trình bày bởi cả hai. Trí nên được trình bày bởi tuệ: bởi tuệ quyền, bởi tuệ lực, bởi tăng thượng tuệ học, bởi trạch pháp giác chi, bởi chánh kiến, bởi sự thẩm sát, bởi sự thẩm xét, bởi pháp trí, bởi tùy trí, bởi tận trí, bởi vô sanh trí, bởi vị tri đương tri quyền, bởi dĩ tri quyền, bởi cụ tri quyền, bởi mắt (trí tuệ), bởi minh, bởi giác, bởi tuệ rộng, bởi tuệ nhanh; hoặc bất cứ danh từ nào của tuệ có được, nên được trình bày bởi danh từ ấy của tuệ. เญยฺยํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนหิ อชฺฌตฺติกพาหิเรหิ หีนปฺปณีเตหิ ทูรสนฺติเกหิ สงฺขตาสงฺขเตหิ กุสลากุสลาพฺยากเตหิ สงฺเขปโต วา ฉหิ อารมฺมเณหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ปญฺญาปิ อารมฺมณภูตา เญยฺยํ, ยํ กิญฺจิ อารมฺมณภูตํ อชฺฌตฺติกํ วา พาหิรํ วา, สพฺพํ ตํ สงฺขเตน อสงฺขเตน จ นิทฺทิสิตพฺพํ. Đối tượng của trí nên được trình bày bởi (các pháp) quá khứ, vị lai, và hiện tại; bởi (các pháp) nội và ngoại; bởi (các pháp) hạ liệt và cao thượng; bởi (các pháp) xa và gần; bởi (các pháp) hữu vi và vô vi; bởi (các pháp) thiện, bất thiện, và vô ký; hoặc một cách tóm tắt, bởi sáu đối tượng. Trí và đối tượng của trí nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. Tuệ trở thành đối tượng cũng được gọi là đối tượng của trí. Bất cứ điều gì trở thành đối tượng, dù là nội hay ngoại, tất cả những điều ấy nên được trình bày bởi (pháp) hữu vi và vô vi. ทสฺสนํ ภาวนา สกวจนํ ปรวจนํ วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ กมฺมํ วิปาโกติ สพฺพตฺถ ตทุภยํ สุตฺเต ยถา นิทฺทิฏฺฐํ, ตถา อุปธารยิตฺวา ลพฺภมานโต นิทฺทิสิตพฺพํ, ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อญฺญตรวจนํ ภาสติ, สพฺพํ ตํ ยถานิทฺทิฏฺฐํ ธารยิตพฺพํ. (Kinh) Kiến, Tu, Tự ngôn, Tha ngôn, Cần giải đáp, Không cần giải đáp, Nghiệp, Quả; trong tất cả các kinh, cả hai phương diện ấy (hữu vi và vô vi) nên được trình bày theo cách có thể đạt được sau khi đã xem xét như đã được trình bày. Hoặc bất cứ lời dạy nào khác mà Đức Thế Tôn thuyết giảng, tất cả những lời dạy ấy nên được ghi nhớ như đã được trình bày. ทุวิโธ เหตุ ยญฺจ กมฺมํ เย จ กิเลสา, สมุทโย กิเลสา. ตตฺถ กิเลสา สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพา. สมุทโย สํกิเลสภาคิเยน [Pg.166] จ วาสนาภาคิเยน จ สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺโพ. ตตฺถ กุสลํ จตูหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ วาสนาภาคิเยน ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. อกุสลํ สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. กุสลญฺจ อกุสลญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตํ ภควโต อนุญฺญาตาย นิทฺทิสิตพฺพํ, ตํ ปญฺจวิธํ สํวโร ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา กปฺปิยานุโลโมติ, ยํ ทิสฺสติ ตาสุ ตาสุ ภูมีสุ, ตํ กปฺปิยานุโลเมน นิทฺทิสิตพฺพํ. ปฏิกฺขิตฺตํ ภควตา ปฏิกฺขิตฺตการเณน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. ถโว ปสํสาย นิทฺทิสิตพฺโพ. โส ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ภควโต ธมฺมสฺส อริยสงฺฆสฺส อริยธมฺมานํ สิกฺขาย โลกิยคุณสมฺปตฺติยาติ. เอวํ ถโว ปญฺจวิเธน นิทฺทิสิตพฺโพ. Nhân có hai loại: nghiệp và các phiền não. Tập khởi là các phiền não. Trong đó, các phiền não nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya. Tập khởi nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya và kinh Vāsanābhāgiya. Trong đó, pháp thiện nên được trình bày bởi bốn kinh: Vāsanābhāgiya, Dassanabhāgiya, Bhāvanābhāgiya, và Asekkhabhāgiya. Pháp bất thiện nên được trình bày bởi kinh Saṃkilesabhāgiya. Pháp thiện và pháp bất thiện nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. (Kinh) Cho phép nên được trình bày bởi sự cho phép của Đức Thế Tôn. Điều đó có năm loại: phòng hộ, đoạn trừ, tu tập, chứng ngộ, và tùy thuận sự thích hợp. Điều gì được thấy trong các cảnh giới ấy, điều đó nên được trình bày bởi sự tùy thuận thích hợp. (Kinh) Ngăn cấm nên được trình bày bởi lý do ngăn cấm của Đức Thế Tôn. (Kinh) Cho phép và Ngăn cấm nên được trình bày bởi cả hai phương diện ấy. (Kinh) Tán thán nên được trình bày bởi sự tán thán. Điều đó nên được hiểu theo năm loại: tán thán Đức Thế Tôn, Pháp, Thánh Tăng, các Thánh pháp, học giới và sự thành tựu các phẩm chất thế gian. Như vậy, (kinh) Tán thán nên được trình bày theo năm loại. อินฺทฺริยภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, กิเลสภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, เอวเมตานิ อฏฺฐารส ปทานิ โหนฺติ นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานีติ, ตถาหิ วุตฺตํ ‘‘อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา, สาสนปฺปฏฺฐาเน’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – Cảnh giới của các quyền nên được trình bày bởi chín đề mục, cảnh giới của các phiền não nên được trình bày bởi chín đề mục. Như vậy, có mười tám đề mục này: chín đề mục thiện và chín đề mục bất thiện. Vì quả thật đã được nói rằng: "Mười tám đề mục gốc rễ nên được thấy ở đâu? (Trong) Nền tảng của giáo pháp." Do đó, Tôn giả Mahākaccāyana đã nói: ‘‘นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปฺปกฺขา; เอเต ขลุ มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานี’’ติ. "Các pháp thiện (liên quan) đến chín đề mục, và phe bất thiện cũng liên quan đến chín (đề mục); quả thật, những đề mục gốc rễ này trở thành mười tám đề mục." นิยุตฺตํ สาสนปฺปฏฺฐานํ. Nền tảng của giáo pháp đã được liên kết (với các kinh). เอตฺตาวตา สมตฺตา เนตฺติ ยา อายสฺมตา มหากจฺจายเนน ภาสิตา ภควตา อนุโมทิตา มูลสงฺคีติยํ สงฺคีตาติ. Đến đây, bộ Nettī, bộ mà đã được Tôn giả Mahākaccāyana thuyết giảng, đã được Đức Thế Tôn tùy hỷ, đã được các vị Trưởng lão kết tập trong lần kết tập đầu tiên, đã được hoàn tất. เนตฺติปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ. Tác phẩm Nettī đã kết thúc.