Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenaje a él, el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado.

ขุทฺทกนิกาเย

En el Khuddaka Nikaya.

เนตฺติปฺปกรณปาฬิ

El Texto Pali del Nettippakarana.

๑. สงฺคหวาโร

1. Capítulo del Compendio.

ยํ [Pg.1] โลโก ปูชยเต, สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ;

ตสฺเสต สาสนวรํ, วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺส.

Aquel a quien el mundo rinde culto, y a quien el protector del mundo siempre rinde homenaje; esta excelente enseñanza del mejor de los hombres debe ser conocida por los sabios.

ทฺวาทส ปทานิ สุตฺตํ, ตํ สพฺพํ พฺยญฺชนญฺจ อตฺโถ จ;

ตํ วิญฺเญยฺยํ อุภยํ, โก อตฺโถ พฺยญฺชนํ กตมํ.

El Sutta consta de doce términos; todo ello es tanto la letra como el significado. Ambos deben ser comprendidos: qué es el significado y cuál es la letra.

โสฬสหารา เนตฺติ, ปญฺจนยา สาสนสฺส ปริเยฏฺฐิ;

อฏฺฐารสมูลปทา, มหกจฺจาเนน นิทฺทิฏฺฐา.

La Netti tiene dieciséis modos, cinco métodos para investigar la enseñanza y dieciocho términos fundamentales; fueron expuestos por el Venerable Mahakaccana.

หารา พฺยญฺชนวิจโย, สุตฺตสฺส นยา ตโย จ สุตฺตตฺโถ;

อุภยํ ปริคฺคหีตํ, วุจฺจติ สุตฺตํ ยถาสุตฺตํ.

Los modos son el escrutinio de la letra del Sutta, y los tres métodos son el significado del Sutta. Habiendo comprendido ambos, se explica el Sutta de acuerdo con el Sutta.

ยา เจว เทสนา ยญฺจ, เทสิตํ อุภยเมว วิญฺเญยฺยํ;

ตตฺรายมานุปุพฺพี, นววิธสุตฺตนฺตปริเยฏฺฐีติ.

Tanto la enseñanza misma como lo que se enseña, ambos deben ser comprendidos. En este sentido, este es el orden sucesivo: la investigación de los nueve tipos de discursos.

สงฺคหวาโร.

Capítulo del Compendio.

๒. อุทฺเทสวาโร

2. Capítulo de la Enunciación.

๑. ตตฺถ กตเม โสฬส หารา? เทสนา วิจโย ยุตฺติ ปทฏฺฐาโน ลกฺขโณ จตุพฺยูโห อาวฏฺโฏ วิภตฺติ ปริวตฺตโน เววจโน ปญฺญตฺติ [Pg.2] โอตรโณ โสธโน อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร สมาโรปโน อิติ.

1. Allí, ¿cuáles son los dieciséis modos? La enseñanza, la investigación, la lógica, la base próxima, la característica, el análisis cuádruple, el ciclo, la clasificación, la transformación, los sinónimos, la designación, el descenso, la purificación, la determinación, el requisito y la atribución.

ตสฺสานุคีติ

Su verso de recapitulación:

เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ;

จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน.

La enseñanza, la investigación, la lógica, la base próxima y la característica; el análisis cuádruple y el ciclo, la clasificación y la transformación;

เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน;

อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส.

los sinónimos y la designación, el descenso y la purificación; la determinación, el requisito y la atribución son el decimosexto.

เอเต โสฬส หารา, ปกิตฺติตา อตฺถโต อสํกิณฺณา;

เอเตสญฺเจว ภวติ, วิตฺถารตยา นยวิภตฺตีติ.

Estos son los dieciséis modos, proclamados según su significado sin confusión. A partir de ellos surge la clasificación de los métodos de manera detallada.

๒. ตตฺถ กตเม ปญฺจ นยา? นนฺทิยาวฏฺโฏ ติปุกฺขโล สีหวิกฺกีฬิโต ทิสาโลจโน องฺกุโส อิติ.

2. ¿Cuáles son allí los cinco métodos? Nandiyavatta, Tipukkhala, Sihavikkilita, Disalocana y Ankusa.

ตสฺสานุคีติ

Su verso de recapitulación:

ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล;

สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก.

El primero es Nandiyavatta, el segundo es Tipukkhala; el tercero, que porta el significado del método, se llama Sihavikkilita.

ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ;

ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตาติ.

Llamaron Disalocana al excelente cuarto método; el quinto se llama Ankusa. Así son conocidos los cinco métodos.

๓. ตตฺถ กตมานิ อฏฺฐารส มูลปทานิ? นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานิ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ตณฺหา อวิชฺชา โลโภ โทโส โมโห สุภสญฺญา สุขสญฺญา นิจฺจสญฺญา อตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ อกุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

3. Allí, ¿cuáles son los dieciséis términos fundamentales? Nueve términos son beneficiosos y nueve términos son perjudiciales. ¿Cuáles son los nueve términos perjudiciales? El anhelo, la ignorancia, la codicia, el odio, la delusión, la percepción de lo bello, la percepción de placer, la percepción de permanencia y la percepción de un yo; estos son los nueve términos perjudiciales donde todo el lado perjudicial se incluye y converge.

ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ กุสลานิ? สมโถ วิปสฺสนา อโลโภ อโทโส อโมโห อสุภสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนิจฺจสญฺญา อนตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ กุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ กุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

¿Cuáles son allí los nueve términos beneficiosos? La calma, la inspección, la no-codicia, la no-odio, la no-delusión, la percepción de lo no-bello, la percepción de sufrimiento, la percepción de impermanencia y la percepción de no-yo; estos son los nueve términos beneficiosos donde todo el lado beneficioso se incluye y converge.

ตตฺริทํ อุทฺทานํ

Aquí está el resumen:

ตณฺหา [Pg.3] จ อวิชฺชาปิ จ, โลโภ โทโส ตเถว โมโห จ;

จตุโร จ วิปลฺลาสา, กิเลสภูมี นว ปทานิ.

El anhelo y la ignorancia, la codicia, el odio y también la delusión; y las cuatro distorsiones; estos nueve términos son el terreno de las deficiencias.

สมโถ จ วิปสฺสนา จ, กุสลานิ จ ยานิ ตีณิ มูลานิ;

จตุโร สติปฏฺฐานา, อินฺทฺริยภูมี นว ปทานิ.

La calma y la inspección, las tres raíces que son beneficiosas, y los cuatro fundamentos de la atención; estos nueve términos son el terreno de las facultades.

นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปกฺขา;

เอเต โข มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานีติ.

Con los nueve términos se vinculan los beneficiosos, y con los nueve los del lado perjudicial. Estos son, en verdad, los términos fundamentales, siendo dieciocho términos.

อุทฺเทสวาโร.

Capítulo de la Enunciación.

๓. นิทฺเทสวาโร

3. Capítulo de la Exposición.

๔. ตตฺถ สงฺเขปโต เนตฺติ กิตฺติตา.

4. Aquí, la Netti ha sido proclamada en breve por mí.

หารสงฺเขโป

Resumen de los Modos.

๑.

อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร.

La gratificación, la desventaja, la liberación, el fruto y el medio, así como la instrucción del Bendito para los yoguis, constituyen el método de la enseñanza (desanāhāra).

๒.

ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ;

สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ.

Lo que se ha preguntado y lo que se ha respondido, la subsiguiente alabanza del Sutta y la investigación del Sutta, así como la investigación de los términos, se denomina el método de investigación (vicayahāra).

๓.

สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ;

ยุตฺตายุตฺตปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ.

El terreno de todos los métodos y lo que es su rango, junto con el examen de lo lógico e ilógico, es el método llamado lógica (yuttihāra).

๔.

ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ;

อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน.

El Vencedor enseña el Dhamma; la causa próxima de ese Dhamma, junto con todos los fenómenos incluidos en el Sutta, constituye el método del fundamento (padaṭṭhānahāra).

๕.

วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ;

วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นาม.

Cuando se menciona una sola cualidad, todas aquellas que poseen la misma característica se consideran mencionadas; ese es el método de la característica (lakkhaṇahāra).

๖.

เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ;

ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห.

La etimología, la intención, el fraseo, el origen de la enseñanza y la secuencia anterior y posterior: este es el método del despliegue cuádruple (catubyūhahāra).

๗.

เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ;

อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร.

A partir de una causa próxima, el método que busca las causas próximas restantes y gira hacia el lado opuesto se denomina el giro (āvaṭṭahāra).

๘.

ธมฺมญฺจ [Pg.4] ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร;

สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตีติ.

Este método clasifica el Dhamma, la causa próxima y el plano, distinguiendo entre lo común y lo no común; debe conocerse como clasificación (vibhattihāra).

๙.

กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ;

ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นาม.

Cuando se explican estados saludables o no saludables, ya sean para ser desarrollados o abandonados, el método que gira hacia el lado opuesto se llama inversión (parivattanahāra).

๑๐.

10.

เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส;

โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร.

Aquel experto en los Suttas que conoce los muchos sinónimos expresados en la escritura para una sola cualidad, utiliza el método llamado sinónimos (vevacanahāra).

๑๑.

11.

เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ;

โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม หาโรติ.

El Bendito enseña una sola cualidad mediante diversas designaciones; ese modo de instrucción debe conocerse como el método de la designación (paññattihāra).

๑๒.

12.

โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุ อายตนา;

เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร.

Aquello que converge a través de la originación dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases, es el método llamado descenso (otaraṇahāra).

๑๓.

13.

วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ;

สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นาม.

En una pregunta respondida, partiendo de un verso propuesto, el examen de la pureza o impureza del sentido es el método llamado purificación (sodhanahāra).

๑๔.

14.

เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา;

เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน.

Los estados que se exponen en términos de unidad o de diversidad no deben ser confundidos mediante este procedimiento; este es el método del establecimiento (adhiṭṭhānahāra).

๑๕.

15.

เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต;

เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร.

Aquellos estados que producen otro estado, como causas inmediatas o sucesivas, al identificar dicha causa, constituyen el método de la condición (parikkhārahāra).

๑๖.

16.

เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร.

Los estados que tienen su raíz en algo, y aquellos que el Sabio declaró que tienen el mismo sentido, deben ser atribuidos correctamente; este es el método de la atribución (samāropanahāra).

นยสงฺเขโป

Resumen de los modos.

๑๗.

17.

ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนา โย เนติ;

สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ.

Aquel que conduce la avidez y la ignorancia hacia el lado de la impureza, y la calma y la visión cabal hacia el lado de la purificación, conectándolas con las Verdades, es el modo del giro de la alegría (nandiyāvaṭṭo).

๑๘.

18.

โย อกุสเล สมูเลหิ, เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ;

ภูตํ ตถํ อวิตถํ, ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหุ.

Aquel que conduce lo no saludable junto con sus raíces y lo saludable junto con sus raíces de salud, estableciendo lo que es real, verdadero e infalible, a ese modo lo llaman el triple excelente (tipukkhala).

๑๙.

19.

โย เนติ วิปลฺลาเสหิ, กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม;

เอตํ นยํ นยวิทู, สีหวิกฺกีฬิตํ อาหุ.

Aquel que conduce a través de las distorsiones y las impurezas hacia las facultades y el verdadero Dhamma; a este modo los expertos lo llaman el juego del león (sīhavikkīḷita).

๒๐.

20.

เวยฺยากรเณสุ [Pg.5] หิ เย, กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา;

มนสา โวโลกยเต, ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหุ.

En los discursos, lo saludable y lo no saludable mencionados aquí y allá se contemplan con la mente; a eso precisamente lo llaman la mirada a las direcciones (disālocana).

๒๑.

21.

โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ;

สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นาม.

Habiendo observado con la mirada a las direcciones, aquello que extrae y une todos los estados saludables y no saludables, este modo se llama el gancho (aṅkusa).

๒๒.

22.

โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺตํ.

Primero se aplican los dieciséis métodos; tras observar las direcciones con la mirada a las direcciones y sintetizar con el gancho, se debe exponer el Sutta mediante los tres modos.

ทฺวาทสปท

Los doce términos.

๒๓.

23.

อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ, นิรุตฺติ ตเถว นิทฺเทโส;

อาการฉฏฺฐวจนํ, เอตฺตาว พฺยญฺชนํ สพฺพํ.

La letra, el término, el fraseo, la etimología, la descripción y la forma como sexta expresión: esto constituye la totalidad del fraseo (byañjana).

๒๔.

24.

สงฺกาสนา ปกาสนา, วิวรณา วิภชนุตฺตานีกมฺมปญฺญตฺติ;

เอเตหิ ฉหิ ปเทหิ, อตฺโถ กมฺมญฺจ นิทฺทิฏฺฐํ.

La explicación, la manifestación, la revelación, la clasificación, la clarificación y la designación: mediante estos seis términos se exponen el sentido y la función.

๒๕.

25.

ตีณิ จ นยา อนูนา, อตฺถสฺส จ ฉปฺปทานิ คณิตานิ;

นวหิ ปเทหิ ภควโต, วจนสฺสตฺโถ สมายุตฺโต.

Se han contado tres modos completos y seis términos de sentido; el sentido de la palabra del Bendito está perfectamente dotado de estos nueve términos.

๒๖.

26.

อตฺถสฺส นวปฺปทานิ, พฺยญฺชนปริเยฏฺฐิยา จตุพฺพีส;

อุภยํ สงฺกลยิตฺวา, เตตฺตึสา เอตฺติกา เนตฺตีติ.

Nueve términos para el sentido y veinticuatro para el fraseo; sumando ambos, son treinta y tres: esta es la medida de la Netti.

นิทฺเทสวาโร.

Capítulo de la Exposición.

๔. ปฏินิทฺเทสวาโร

4. Capítulo de la Contra-exposición.

๑. เทสนาหารวิภงฺโค

1. Análisis del modo de enseñanza (Desanāhāra-vibhaṅga)

๕. ตตฺถ กตโม เทสนาหาโร? ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ คาถา อยํ เทสนาหาโร. กึ เทสยติ? อสฺสาทํ อาทีนวํ นิสฺสรณํ ผลํ อุปายํ อาณตฺตึ. ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามีติ.

5. ¿Cuál es allí el modo de enseñanza (desanāhāra)? El verso que comienza con «Gratificación, peligro...» es este modo de enseñanza. ¿Qué enseña? Enseña la gratificación (assāda), el peligro (ādīnava), la liberación (nissaraṇa), el fruto (phala), el medio (upāya) y la instrucción (āṇatti). En esta enseñanza se dice: «Monjes, os enseñaré el Dhamma, que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final; proclamaré la vida santa con su sentido y su letra, totalmente completa y pura».

ตตฺถ [Pg.6] กตโม อสฺสาโท?

¿Cuál es allí la gratificación?

‘‘กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉตี’’ติ.

«Para aquel que desea placeres sensoriales, si ese deseo se cumple, ciertamente ese mortal tiene el corazón complacido al obtener lo que desea».

อยํ อสฺสาโท.

Esta es la gratificación.

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

¿Cuál es allí el peligro?

‘‘ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตี’’ติ.

«Si para ese ser que desea y en quien ha surgido el anhelo, esos placeres se desvanecen, se siente afligido como si hubiera sido herido por una flecha».

อยํ อาทีนโว.

Este es el peligro.

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

¿Cuál es allí la liberación?

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

«Aquel que evita los placeres sensoriales como quien evita con el pie la cabeza de una serpiente, ese, estando atento, trasciende en este mundo este apego (visattika)».

อิทํ นิสฺสรณํ.

Esta es la liberación.

ตตฺถ กตโม อสฺสาโท?

¿Cuál es allí la gratificación?

‘‘เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควาสฺสํ ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถู กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌตี’’ติ.

«Tierras, propiedades, oro o plata, ganado y caballos, siervos y empleados, mujeres, parientes o los diversos placeres sensoriales que un hombre codicia».

อยํ อสฺสาโท.

Esta es la gratificación.

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

¿Cuál es allí el peligro?

‘‘อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเต นํ ปริสฺสยา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทก’’นฺติ.

«Las debilidades lo vencen, los peligros lo aplastan; por ello el sufrimiento lo sigue, como el agua entra en un barco roto».

อยํ อาทีนโว.

Este es el peligro.

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

¿Cuál es allí la liberación?

‘‘ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู’’ติ.

«Por lo tanto, que el ser humano, siempre atento, evite los placeres sensoriales; habiéndolos abandonado, que cruce la inundación (ogha), tal como alguien que llega a la otra orilla tras haber achicado el agua de su barco».

อิทํ นิสฺสรณํ.

Esta es la liberación.

ตตฺถ [Pg.7] กตมํ ผลํ?

¿Cuál es allí el fruto?

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

«Ciertamente el Dhamma protege a quien practica el Dhamma, tal como un gran paraguas protege en la época de lluvias; esta es la ventaja del Dhamma bien practicado: quien practica el Dhamma no va a un mal destino».

อิทํ ผลํ.

Este es el fruto.

ตตฺถ กตโม อุปาโย?

¿Cuál es allí el medio?

‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

«“Todas las formaciones son impermanentes”... “Todas las formaciones son sufrimiento”... “Todos los fenómenos son no-yo”; cuando uno ve esto con sabiduría, se desencanta del sufrimiento. Este es el camino a la purificación».

อยํ อุปาโย.

Este es el medio.

ตตฺถ กตมา อาณตฺติ?

¿Cuál es allí la instrucción?

‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ.

«Como un hombre con visión evita los terrenos escabrosos mientras tiene energía para esforzarse, así el sabio en el mundo de los seres debe evitar las acciones malvadas».

อยํ อาณตฺติ.

Esta es la instrucción.

‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ,โมฆราชา’ติ อาณตฺติ, ‘สทา สโต’ติ อุปาโย;

‘อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา’’’.

«“Mogharāja, contempla el mundo como vacío” es la instrucción (āṇatti); “siempre atento” es el medio (upāya); “habiendo erradicado la visión de identidad (sakkāya-diṭṭhi), así uno cruzaría más allá de la muerte”».

อิทํ ผลํ.

Esto es el fruto.

๖. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ เทสยติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ, เนยฺยสฺส ปุคฺคลสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ.

6. Allí, el Bendito enseña la liberación a la persona de comprensión inmediata; enseña el peligro y la liberación a la persona de comprensión por expansión; y enseña el atractivo, el peligro y la liberación a la persona que requiere guía.

ตตฺถ จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร ปุคฺคลา. ตณฺหาจริโต มนฺโท สตินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สติปฏฺฐาเนหิ นิสฺสเยหิ. ตณฺหาจริโต อุทตฺโต สมาธินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย [Pg.8] นิยฺยาติ ฌาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต มนฺโท วีริยินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สมฺมปฺปธาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต อุทตฺโต ปญฺญินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ สจฺเจหิ นิสฺสเยหิ.

Allí, hay cuatro prácticas y cuatro tipos de personas. La persona de temperamento propenso al deseo y facultades lentas se libera mediante la facultad de la atención, a través de la práctica dolorosa con conocimiento directo lento y el noble camino, teniendo los fundamentos de la atención como apoyos. La persona de temperamento propenso al deseo y facultades agudas se libera mediante la facultad de la concentración, a través de la práctica dolorosa con conocimiento directo rápido y el noble camino, teniendo las absorciones jhanas como apoyos. La persona de temperamento propenso a las opiniones y facultades lentas se libera mediante la facultad del esfuerzo, a través de la práctica placentera con conocimiento directo lento y el noble camino, teniendo los esfuerzos correctos como apoyos. La persona de temperamento propenso a las opiniones y facultades agudas se libera mediante la facultad de la sabiduría, a través de la práctica placentera con conocimiento directo rápido y el noble camino, teniendo las verdades como apoyos.

อุโภ ตณฺหาจริตา สมถปุพฺพงฺคมาย วิปสฺสนา นิยฺยนฺติ ราควิราคาย เจโตวิมุตฺติยา. อุโภ ทิฏฺฐิจริตา วิปสฺสนาปุพฺพงฺคเม สมเถน นิยฺยนฺติ อวิชฺชาวิราคาย ปญฺญาวิมุตฺติยา.

Ambas personas de temperamento propenso al deseo se liberan mediante la visión cabal precedida por la tranquilidad, alcanzando la liberación de la mente mediante el desapego de la pasión. Ambas personas de temperamento propenso a las opiniones se liberan mediante la tranquilidad precedida por la visión cabal, alcanzando la liberación por la sabiduría mediante el desapego de la ignorancia.

ตตฺถ เย สมถปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต นนฺทิยาวฏฺเฏน นเยน หาตพฺพา, เย วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต สีหวิกฺกีฬิเตน นเยน หาตพฺพา.

Entre ellos, aquellos que se liberan mediante las prácticas precedidas por la tranquilidad deben ser conducidos por el método de Nandiyāvaṭṭa (el ciclo del deleite); aquellos que se liberan mediante las prácticas precedidas por la visión cabal deben ser conducidos por el método de Sīhavikkīḷita (el juego del león).

๗. สฺวายํ หาโร กตฺถ สมฺภวติ, ยสฺส สตฺถา วา ธมฺมํ เทสยติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานีโย สพฺรหฺมจารี, โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา สทฺธํ ปฏิลภติ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุสฺสาหนา ตุลนา อุปปริกฺขา, อยํ สุตมยี ปญฺญา. ตถา สุเตน นิสฺสเยน ยา วีมํสา ตุลนา อุปปริกฺขา มนสานุเปกฺขณา, อยํ จินฺตามยี ปญฺญา. อิมาหิ ทฺวีหิ ปญฺญาหิ มนสิการสมฺปยุตฺตสฺส ยํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ ทสฺสนภูมิยํ วา ภาวนาภูมิยํ วา, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา.

7. ¿Dónde surge este método? Cuando el Maestro o un compañero de vida santa respetable enseña el Dhamma, y tras escucharlo, uno adquiere fe. Allí, cualquier investigación, esfuerzo, ponderación y examen que ocurra es la sabiduría basada en la escucha. Asimismo, con lo escuchado como apoyo, cualquier investigación, ponderación, examen y contemplación mental que ocurra es la sabiduría basada en la reflexión. A través de estas dos clases de sabiduría, para aquel que se aplica a la atención adecuada, cualquier conocimiento que surja en el plano de la visión o en el plano del desarrollo es la sabiduría basada en el desarrollo mental.

๘. ปรโตโฆสา สุตมยี ปญฺญา. ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิตา โยนิโส มนสิการา จินฺตามยี ปญฺญา. ยํ ปรโต จ โฆเสน ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิเตน จ โยนิโสมนสิกาเรน ญาณํ อุปฺปชฺชติ, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. ยสฺส อิมา ทฺเว ปญฺญา อตฺถิ สุตมยี จินฺตามยี จ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. ยสฺส สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ, จินฺตามยี นตฺถิ, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. ยสฺส เนว สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ น จินฺตามยี, อยํ เนยฺโย.

8. La sabiduría basada en la escucha proviene de la voz de otros. La sabiduría basada en la reflexión proviene de la atención adecuada generada internamente. El conocimiento que surge tanto de la voz de otros como de la atención adecuada generada internamente es la sabiduría basada en el desarrollo mental. Aquel que posee estas dos sabidurías, la basada en la escucha y la basada en la reflexión, es una persona de comprensión inmediata. Aquel que posee la sabiduría basada en la escucha pero no la basada en la reflexión es una persona de comprensión por expansión. Aquel que no posee ni la sabiduría basada en la escucha ni la basada en la reflexión es una persona que requiere guía.

๙. สายํ ธมฺมเทสนา กึ เทสยติ? จตฺตาริ สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. อาทีนโว จ ผลญฺจ ทุกฺขํ, อสฺสาโท สมุทโย, นิสฺสรณํ นิโรโธ, อุปาโย อาณตฺติ จ มคฺโค. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. อิทํ ธมฺมจกฺกํ.

9. ¿Qué expone esta enseñanza del Dhamma? Expone las cuatro verdades: el sufrimiento, el origen, la cesación y el camino. El peligro y el fruto son el sufrimiento; el atractivo es el origen; la liberación es la cesación; y el medio y la instrucción son el camino. Estas son las cuatro verdades. Este es el Giro de la Rueda del Dhamma.

ยถาห [Pg.9] ภควา – ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, สพฺพํ ธมฺมจกฺกํ.

Como dijo el Bendito: “Monjes, esta Verdad Noble del Sufrimiento ha sido puesta en movimiento por mí en el Bosque de los Ciervos de Isipatana, en Benarés; una Rueda del Dhamma insuperable que no puede ser detenida por ningún asceta, brahmán, deva, Mara, Brahma ni por nadie en el mundo”. Así, el Bendito proclamó todo el Dhammacakka.

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

Allí, hay infinitas palabras, infinitas letras, infinitos enunciados, infinitos modos, etimologías y exposiciones detalladas. De este mismo significado hay infinitos resúmenes, exposiciones, revelaciones, análisis, aclaraciones y designaciones; así debe entenderse la Noble Verdad del Sufrimiento.

‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

“Monjes, este es el origen del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí la insuperable Rueda del Dhamma en el Bosque de los Ciervos de Isipatana en Benarés... (pe)... “Monjes, esta es la cesación del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí... (pe)... “Monjes, este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí la insuperable Rueda del Dhamma en el Bosque de los Ciervos de Isipatana en Benarés, que no puede ser detenida por ningún asceta, brahmán, deva, Mara, Brahma ni por nadie en el mundo.

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ สงฺกาเสติ, ปเทหิ ปกาเสติ, พฺยญฺชเนหิ วิวรติ, อากาเรหิ วิภชติ, นิรุตฺตีหิ อุตฺตานีกโรติ, นิทฺเทเสหิ ปญฺญเปติ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ จ ปเทหิ จ อุคฺฆเฏติ, พฺยญฺชเนหิ จ อากาเรหิ จ วิปญฺจยติ, นิรุตฺตีหิ จ นิทฺเทเสหิ จ วิตฺถาเรติ. ตตฺถ อุคฺฆฏนา อาทิ, วิปญฺจนา มชฺเฌ, วิตฺถารณา ปริโยสานํ. โสยํ ธมฺมวินโย อุคฺฆฏียนฺโต อุคฺฆฏิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘อาทิกลฺยาโณ’’ติ. วิปญฺจียนฺโต วิปญฺจิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘มชฺเฌกลฺยาโณ’’ติ. วิตฺถารียนฺโต เนยฺยํ ปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘ปริโยสานกลฺยาโณ’’ติ.

Allí, el Bendito resume el significado mediante las letras, lo expone mediante las palabras, lo revela mediante los enunciados, lo analiza mediante los modos, lo aclara mediante las etimologías y lo designa mediante las exposiciones detalladas. Allí, el Bendito presenta brevemente el significado deseado a través de letras y palabras; lo explica de manera intermedia a través de enunciados y modos; y lo detalla extensamente a través de etimologías y exposiciones detalladas. Allí, la presentación breve es el comienzo, la explicación intermedia es el medio y el detalle extenso es el final. Este Dhamma y Vinaya, cuando se presenta brevemente, entrena a la persona de comprensión inmediata; por eso se dice que es “bueno en el comienzo”. Cuando se explica de manera intermedia, entrena a la persona de comprensión por expansión; por eso se dice que es “bueno en el medio”. Cuando se detalla extensamente, entrena a la persona que requiere guía; por eso se dice que es “bueno en el final”.

๑๐. ตตฺถ [Pg.10] ฉปฺปทานิ อตฺโถ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิมานิ ฉปฺปทานิ อตฺโถ. ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโส, อิมานิ ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติ.

10. Allí, los seis términos del significado son: resumen, exposición, revelación, análisis, aclaración y designación; estos seis términos constituyen el significado. Los seis términos del enunciado son: letra, palabra, enunciado, modo, etimología y exposición detallada; estos seis términos constituyen el enunciado. Por eso el Bendito dijo: “Monjes, os enseñaré el Dhamma, que es bueno en el comienzo, bueno en el medio, bueno en el final, con el significado correcto y la fraseología correcta”.

เกวลนฺติ โลกุตฺตรํ, น มิสฺสํ โลกิเยหิ ธมฺเมหิ. ปริปุณฺณนฺติ ปริปูรํ อนูนํ อนติเรกํ. ปริสุทฺธนฺติ นิมฺมลํ สพฺพมลาปคตํ ปริโยทาตํ อุปฏฺฐิตํ สพฺพวิเสสานํ, อิทํ วุจฺจติ ตถาคตปทํอิติปิ ตถาคตนิเสวิตํอิติปิ ตถาคตารญฺชิตํอิติปิ, อโตเจตํ พฺรหฺมจริยํ ปญฺญายติ. เตนาห ภควา ‘‘เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามี’’ติ.

“Entero” significa supramundano, no mezclado con estados mundanos. “Completo” significa pleno, sin deficiencias ni excesos. “Puro” significa sin mancha, libre de toda impureza, radiante y dotado de todas las excelencias. A esto se le llama el estado del Tathagata, lo que es frecuentado por el Tathagata y lo que es deleitado por el Tathagata; por ello se conoce como la vida santa. Por eso el Bendito dijo: “Proclamaré la vida santa, enteramente completa y pura”.

เกสํ อยํ ธมฺมเทสนา, โยคีนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

¿Para beneficio de quién es esta enseñanza del Dhamma? Es para beneficio de los yoguis. Por eso dijo el Venerable Mahākaccāyana:

‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ.

“El atractivo, el peligro, la liberación, el fruto, el medio y la instrucción del Bendito para beneficio de los yoguis; esta es la categoría de la enseñanza (Desanāhāra)”.

นิยุตฺโต เทสนาหาโร.

Se concluye el Desanāhāra (La Categoría de la Enseñanza).

๒. วิจยหารวิภงฺโค

2. Análisis de la Categoría de la Investigación (Vicayahāra).

๑๑. ตตฺถ กตโม วิจโย หาโร? ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจา’’ติ คาถา, อยํ วิจโย หาโร.

11. ¿Cuál es en este contexto el modo de análisis (vicaya hāra)? El verso que dice: 'Lo que ha sido preguntado y respondido'; este es el modo de análisis.

กึ วิจินติ? ปทํ วิจินติ, ปญฺหํ วิจินติ, วิสชฺชนํ วิจินติ, ปุพฺพาปรํ วิจินติ, อสฺสาทํ วิจินติ, อาทีนวํ วิจินติ, นิสฺสรณํ วิจินติ, ผลํ วิจินติ, อุปายํ วิจินติ, อาณตฺตึ วิจินติ, อนุคีตึ วิจินติ, สพฺเพ นว สุตฺตนฺเต วิจินติ. ยถา กึ ภเว, ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

¿Qué analiza? Analiza las palabras, analiza la pregunta, analiza la respuesta, analiza la secuencia, analiza la gratificación, analiza el peligro, analiza el escape, analiza el fruto, analiza el medio, analiza la instrucción, analiza la repetición y analiza los nueve tipos de discursos. Por ejemplo, en el Pārāyana, el venerable Ajita le hace una pregunta al Bienaventurado:

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

—¿Por qué está cubierto el mundo? [preguntó el venerable Ajita]. ¿Por qué no brilla? ¿Qué dices que es su mancha? ¿Cuál es su gran temor?

อิมานิ [Pg.11] จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, โส เอโก ปญฺโห. กสฺมา? เอกวตฺถุ ปริคฺคหา, เอวญฺหิ อาห ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ โลกาธิฏฺฐานํ ปุจฺฉติ, ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ โลกสฺส อปฺปกาสนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ โลกสฺส อภิเลปนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ตสฺเสว โลกสฺส มหาภยํ ปุจฺฉติ. โลโก ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก.

Estas cuatro frases han sido formuladas como preguntas, pero constituyen una sola pregunta. ¿Por qué? Porque se refieren a un solo objeto. Así, con '¿por qué está cubierto el mundo?', pregunta sobre la base del mundo; con '¿por qué no brilla?', pregunta sobre la falta de claridad del mundo; con '¿qué dices que es su mancha?', pregunta sobre la mancha del mundo; y con '¿cuál es su gran temor?', pregunta sobre el gran temor de ese mismo mundo. El mundo es de tres tipos: el mundo de las impurezas (kilesaloka), el mundo de la existencia (bhavaloka) y el mundo de las facultades (indriyaloka).

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Al respecto, esta es la respuesta:

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา,]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

—El mundo está cubierto por la ignorancia, [Ajita —dijo el Bienaventurado—]. No brilla debido a la duda y la negligencia. Digo que el deseo es su mancha, y el sufrimiento es su gran temor.

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วิสชฺชิตานิ ปฐมํ ปฐเมน, ทุติยํ ทุติเยน, ตติยํ ตติเยน, จตุตฺถํ จตุตฺเถน.

Estas cuatro frases han sido respondidas con estas otras cuatro frases: la primera con la primera, la segunda con la segunda, la tercera con la tercera y la cuarta con la cuarta.

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ วิสชฺชนา. นีวรเณหิ นิวุโต โลโก, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. ยถาห ภควา ‘‘สพฺพสตฺตานํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาณานํ สพฺพภูตานํ ปริยายโต เอกเมว นีวรณํ วทามิ ยทิทํ อวิชฺชา, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. สพฺพโสว, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา นตฺถิ สตฺตานํ นีวรณนฺติ วทามี’’ติ. เตน จ ปฐมสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

En la pregunta '¿por qué está cubierto el mundo?', la respuesta es 'el mundo está cubierto por la ignorancia'. El mundo está cubierto por los obstáculos, pues todos los seres tienen la ignorancia como obstáculo. Como dijo el Bienaventurado: 'Monjes, para todos los seres, para todos los seres vivos, para todas las criaturas, digo que, en un sentido, hay un solo obstáculo: la ignorancia. Pues todos los seres tienen la ignorancia como obstáculo. Monjes, digo que con el cese, el abandono y la renuncia total de la ignorancia, ya no hay obstáculo para los seres'. Por lo tanto, la respuesta a la primera frase es adecuada.

‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ วิสชฺชนา. โย ปุคฺคโล นีวรเณหิ นิวุโต, โส วิวิจฺฉติ. วิวิจฺฉา นาม วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา. โส วิจิกิจฺฉนฺโต นาภิสทฺทหติ, น อภิสทฺทหนฺโต วีริยํ นารภติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. โส อิธปฺปมาทมนุยุตฺโต วิหรติ ปมตฺโต, สุกฺเก ธมฺเม น อุปฺปาทิยติ, ตสฺส เต อนุปฺปาทิยมานา นปฺปกาสนฺติ, ยถาห ภควา –

En la pregunta '¿por qué no brilla?', la respuesta es 'no brilla debido a la duda (vivicchā) y la negligencia'. Aquella persona que está cubierta por los obstáculos duda. 'Vivicchā' es un nombre para la duda (vicikicchā). Quien duda no tiene fe, y al no tener fe, no emprende el esfuerzo para abandonar los estados perjudiciales y realizar los estados beneficiosos. Así, vive entregado a la negligencia en este mundo. Siendo negligente, no produce estados puros; y al no producirlos, estos no brillan. Como dijo el Bienaventurado:

‘‘ทูเร [Pg.12] สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต;

อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา;

เต คุเณหิ ปกาสนฺติ, กิตฺติยา จ ยเสน จา’’ติ.

—Los buenos brillan desde lejos, como las montañas del Himalaya; los malos no se ven aquí, como flechas lanzadas en la noche. Ellos brillan por sus virtudes, por su reputación y por su gloria.

เตน จ ทุติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

Por lo tanto, la respuesta a la segunda frase es adecuada.

‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ วิสชฺชนา. ชปฺปา นาม วุจฺจติ ตณฺหา. สา กถํ อภิลิมฺปติ? ยถาห ภควา –

En la pregunta '¿qué dices que es su mancha?', la respuesta es 'digo que el deseo (jappā) es su mancha'. 'Jappā' es un nombre para la sed (taṇhā). ¿Cómo mancha esta? Como dijo el Bienaventurado:

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

—El apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma; una oscuridad cegadora prevalece cuando la pasión domina a un hombre.

สายํ ตณฺหา อาสตฺติพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘เอวํ อภิชปฺปา’’ติ กริตฺวา ตตฺถ โลโก อภิลิตฺโต นาม ภวติ, เตน จ ตติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

Esta misma sed, para la persona llena de apego, se convierte en un 'anhelo excesivo' (abhijappā), y por ello se dice que el mundo está manchado. Por lo tanto, la respuesta a la tercera frase es adecuada.

‘‘กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ วิสชฺชนา. ทุวิธํ ทุกฺขํ – กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ. ยํ กายิกํ อิทํ ทุกฺขํ, ยํ เจตสิกํ อิทํ โทมนสฺสํ. สพฺเพ สตฺตา หิ ทุกฺขสฺส อุพฺพิชฺชนฺติ, นตฺถิ ภยํ ทุกฺเขน สมสมํ, กุโต วา ปน ตสฺส อุตฺตริตรํ? ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา. ตตฺถ โลโก โอธโส กทาจิ กรหจิ ทุกฺขทุกฺขตาย มุจฺจติ. ตถา วิปริณามทุกฺขตาย. ตํ กิสฺส เหตุ? โหนฺติ โลเก อปฺปาพาธาปิ ทีฆายุกาปิ. สงฺขารทุกฺขตาย ปน โลโก อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา มุจฺจติ, ตสฺมา สงฺขารทุกฺขตา ทุกฺขํ โลกสฺสาติ กตฺวา ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ. เตน จ จตุตฺถสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

En la pregunta '¿cuál es su gran temor?', la respuesta es 'el sufrimiento es su gran temor'. El sufrimiento es de dos tipos: físico y mental. Lo que es físico es dolor (dukkha), lo que es mental es pesar (domanassa). Todos los seres temen al sufrimiento; no hay temor igual al sufrimiento, ¿cómo podría haber uno superior? Existen tres tipos de sufrimiento: el sufrimiento como dolor intrínseco (dukkha-dukkhatā), el sufrimiento debido a las formaciones (saṅkhāra-dukkhatā) y el sufrimiento debido al cambio (vipariṇāma-dukkhatā). De ellos, el mundo a veces se libera del sufrimiento como dolor intrínseco, y también del sufrimiento debido al cambio. ¿Cuál es la razón? Porque en el mundo también hay quienes tienen pocas enfermedades y larga vida. Pero el mundo solo se libera del sufrimiento debido a las formaciones mediante el elemento del Nibbāna sin remanente; por lo tanto, considerando que el sufrimiento de las formaciones es el sufrimiento para el mundo, se dice 'el sufrimiento es su gran temor'. Por lo tanto, la respuesta a la cuarta frase es adecuada. Por eso dijo el Bienaventurado: 'El mundo está cubierto por la ignorancia'.

สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร.

—Las corrientes fluyen por doquier, [preguntó el venerable Ajita]; ¿cuál es el freno para las corrientes? Dime cómo protegerse de las corrientes, ¿por qué medio se cierran las corrientes?

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ทฺเว ปญฺหา. กสฺมา? อิเมหิ พตฺวาธิวจเนน ปุจฺฉิตา. เอวํ สมาปนฺนสฺส โลกสฺส เอวํ สํกิลิฏฺฐสฺส กึ โลกสฺส โวทานํ วุฏฺฐานมิติ, เอวญฺหิ อาห.

Estas cuatro frases han sido preguntadas. Constituyen dos preguntas. ¿Por qué? Porque se preguntan mediante términos sinónimos plurales. De este modo, pregunta: para el mundo que ha caído en tal estado, para el mundo así de afligido, ¿cuál es su purificación (vodāna) y cuál su salida (vuṭṭhāna)?

สวนฺติ [Pg.13] สพฺพธิ โสตาติ. อสมาหิตสฺส สวนฺติ อภิชฺฌาพฺยาปาทปฺปมาทพหุลสฺส. ตตฺถ ยา อภิชฺฌา อยํ โลโภ อกุสลมูลํ, โย พฺยาปาโท อยํ โทโส อกุสลมูลํ, โย ปมาโท อยํ โมโห อกุสลมูลํ. ตสฺเสวํ อสมาหิตสฺส ฉสุ อายตเนสุ ตณฺหา สวนฺติ รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, ยถาห ภควา –

'Las corrientes fluyen por doquier': fluyen para quien no está concentrado, para quien abunda en la codicia, la malevolencia y la negligencia. En ese contexto, la codicia es la raíz perjudicial del deseo (lobha), la malevolencia es la raíz perjudicial del odio (dosa) y la negligencia es la raíz perjudicial de la ignorancia (moha). Para quien no está concentrado de esta manera, las corrientes de la sed fluyen a través de las seis bases sensoriales: la sed por las formas, por los sonidos, por los olores, por los sabores, por los objetos tangibles y por los objetos mentales. Como dijo el Bienaventurado:

‘‘สวตี’’ติ จ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ สวติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน สวติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. อิติ สพฺพา จ สวติ, สพฺพถา จ สวติ. เตนาห ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา’’ติ.

—'Fluye' es un nombre para las seis bases sensoriales internas. El ojo fluye hacia las formas agradables y se frustra con las desagradables. El oído... la nariz... la lengua... el cuerpo... la mente fluye hacia los objetos mentales agradables y se frustra con los desagradables. Así, fluye por todas las puertas y en todos los sentidos. Por eso dijo: 'Las corrientes fluyen por doquier'.

‘‘โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ โวทานํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ อนุสยสมุคฺฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ วุฏฺฐานํ.

Con la frase '¿cuál es el freno para las corrientes?', pregunta por la eliminación de las obsesiones (pariyuṭṭhāna); esto es la purificación (vodāna). Con la frase 'dime cómo protegerse de las corrientes, ¿por qué medio se cierran las corrientes?', pregunta por la erradicación de las tendencias latentes (anusaya); esto es la salida (vuṭṭhāna).

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Al respecto, esta es la respuesta:

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา,]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

—Cualquiera que sean las corrientes que hay en el mundo, [Ajita —dijo el Bienaventurado—], la atención (sati) es su freno. Digo que la atención es la protección de las corrientes; mediante la sabiduría (paññā) se cierran.

กายคตาย สติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ, โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ. เกน การเณน? สํวุตนิวาริตตฺตา อินฺทฺริยานํ. เกน เต สํวุตนิวาริตา? สติอารกฺเขน. เตนาห ภควา – ‘‘สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ.

Cuando la atención plena dirigida al cuerpo se ha desarrollado y cultivado, el ojo no es atraído por las formas agradables ni es afectado por las formas desagradables; el oído... el olfato... el gusto... el cuerpo... la mente no es atraída por los fenómenos mentales agradables ni es afectada por los desagradables. ¿Por qué razón? Debido a que las facultades están bien protegidas y restringidas. ¿Mediante qué están protegidas y restringidas? Mediante la protección de la atención plena. Por eso dijo el Bienaventurado: «La atención plena es su restricción».

ปญฺญาย อนุสยา ปหียนฺติ, อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานา ปหียนฺติ. กิสฺส, อนุสยสฺส ปหีนตฺตา? ตํ ยถา ขนฺธวนฺตสฺส รุกฺขสฺส อนวเสสมูลุทฺธรเณ กเต ปุปฺผผลปลฺลวงฺกุรสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ. เอวํ [Pg.14] อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ ปิทหิตา ปฏิจฺฉนฺนา. เกน? ปญฺญาย. เตนาห ภควา ‘‘ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

Mediante la sabiduría se abandonan las tendencias latentes; cuando las tendencias latentes se abandonan, desaparecen las obsesiones kármicas. ¿Por qué ocurre esto? Debido al abandono de la tendencia latente mediante el Sendero. Es tal como cuando se arranca un árbol con su tronco y raíces sin dejar rastro: la continuidad de flores, frutos, brotes y tallos queda completamente cortada. Del mismo modo, cuando se han abandonado las tendencias latentes, la continuidad de las obsesiones queda cortada, bloqueada y cubierta. ¿Por qué medio? Mediante la sabiduría. Por eso dijo el Bienaventurado: «Por la sabiduría estas son bloqueadas».

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«Tanto la sabiduría como la atención plena —dijo el venerable Ajita—, y también el nombre y la forma, oh Señor; dígame cuando le pregunto: ¿dónde cesa todo esto por completo?».

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«Sobre la pregunta que has hecho, Ajita, te respondo: allí donde el nombre y la forma cesan sin residuo; por el cese de la conciencia, allí es donde todo esto cesa por completo».

อยํ ปญฺเห อนุสนฺธึ ปุจฺฉติ. อนุสนฺธึ ปุจฺฉนฺโต กึ ปุจฺฉติ? อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ. ตีณิ จ สจฺจานิ สงฺขตานิ นิโรธธมฺมานิ ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค, นิโรโธ อสงฺขโต. ตตฺถ สมุทโย ทฺวีสุ ภูมีสุ ปหียติ ทสฺสนภูมิยา จ ภาวนาภูมิยา จ. ทสฺสเนน ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส, ภาวนาย สตฺต สํโยชนานิ ปหียนฺติ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา. เตธาตุเก อิมานิ ทส สํโยชนานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ.

Aquí Ajita pregunta por la secuencia del significado. Al preguntar por la secuencia, ¿qué es lo que pregunta? Pregunta por el elemento del Nibbana sin residuo. Tres verdades son condicionadas y tienen la naturaleza del cese: el sufrimiento, el origen y el sendero; el cese es incondicionado. De ellas, el origen se abandona en dos etapas: la etapa de la visión y la etapa de la cultivación. Mediante la visión se abandonan tres grilletes: la visión de la identidad, la duda y el apego a ritos y ceremonias. Mediante la cultivación se abandonan los siete grilletes restantes: el deseo sensual, la mala voluntad, el apego a la forma, el apego a lo informe, el orgullo, la agitación y la ignorancia. Estos son los diez grilletes en los tres reinos: cinco grilletes inferiores y cinco superiores.

๑๒. ตตฺถ ตีณิ สํโยชนานิ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. สตฺต สํโยชนานิ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา อญฺญินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. ยํ ปน เอวํ ชานาติ ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ, อิทํ ขเย ญาณํ. ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ, อิทํ อนุปฺปาเท ญาณํ. อิมานิ ทฺเว ญาณานิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยญฺจ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ยญฺจ อญฺญินฺทฺริยํ, อิมานิ อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณนฺตสฺส นิรุชฺฌนฺติ, ตตฺถ ยญฺจ ขเย ญาณํ ยญฺจ อนุปฺปาเท ญาณํ, อิมานิ ทฺเว ญาณานิ เอกปญฺญา.

12. De ellos, los tres grilletes —la visión de la identidad, la duda y el apego a ritos y ceremonias— cesan al establecerse la facultad de 'conoceré lo desconocido'. Los siete grilletes —el deseo sensual, la mala voluntad, el apego a la forma, el apego a lo informe, el orgullo, la agitación y la ignorancia restante— cesan al establecerse la facultad del conocimiento final. Cuando uno comprende: 'el nacimiento se ha extinguido', esto es el conocimiento de la extinción. Cuando comprende: 'no hay más por hacer para este estado', esto es el conocimiento del no-surgimiento. Estas dos formas de conocimiento constituyen la facultad de quien posee el conocimiento final. De estas facultades, la de 'conoceré lo desconocido' y la de 'conocimiento final' cesan cuando el Arahant alcanza el fruto supremo. En ese estado, tanto el conocimiento de la extinción como el del no-surgimiento son una única sabiduría del fruto del Arahant.

อปิ จ อารมฺมณสงฺเกเตน ทฺเว นามานิ ลพฺภนฺติ, ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ ปชานนฺตสฺส ขเย ญาณนฺติ นามํ ลภติ, ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานนฺตสฺส [Pg.15] อนุปฺปาเท ญาณนฺติ นามํ ลภติ. สา ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา, ยถาทิฏฺฐํ อปิลาปนฏฺเฐน สติ.

Además, según el nombre del objeto, se obtienen dos designaciones: para quien comprende 'el nacimiento se ha extinguido', la sabiduría recibe el nombre de 'conocimiento de la extinción'; para quien comprende 'no hay más por hacer para este estado', recibe el nombre de 'conocimiento del no-surgimiento'. Es sabiduría en el sentido de conocer plenamente, y es atención plena en el sentido de no olvidar el objeto tal como ha sido visto.

๑๓. ตตฺถ เย ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อิทํ นามรูปํ. ตตฺถ เย ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา, อิทํ นามํ. ยานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปานิ, อิทํ รูปํ. ตทุภยํ นามรูปํ วิญฺญาณสมฺปยุตฺตํ ตสฺส นิโรธํ ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต อายสฺมา อชิโต ปารายเน เอวมาห –

13. Allí, lo que son los cinco agregados del apego es lo que se llama nombre y forma. De ellos, los fenómenos que tienen al contacto como quinto elemento son el 'nombre'. Las cinco facultades físicas son la 'forma'. Ambos, nombre y forma, están asociados con la conciencia. Al preguntar al Bienaventurado sobre el cese de esto, el venerable Ajita dijo en el Parayana:

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«Tanto la sabiduría como la atención plena, y el nombre y la forma, oh Señor; dígame cuando le pregunto: ¿dónde cesa todo esto por completo?».

ตตฺถ สติ จ ปญฺญา จ จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ, สติ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยญฺจ สมาธินฺทฺริยญฺจ, ปญฺญา ทฺเว อินฺทฺริยานิ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ วีริยินฺทฺริยญฺจ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยา สทฺธาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ ฉนฺทสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ ฉนฺทสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺถ ยา วีริยาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีริยสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา จิตฺตาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา วีมํสาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีมํสาสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ วีมํสาสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ.

Allí, la atención plena y la sabiduría comprenden cuatro facultades: la atención plena incluye la facultad de la atención y la facultad de la concentración; la sabiduría incluye la facultad de la sabiduría y la facultad de la energía. La confianza y convicción en estas cuatro facultades es la facultad de la fe. Allí, la unificación de la mente que tiene a la voluntad como predominante es la concentración por voluntad. Cuando la mente está concentrada, debido a la supresión de las impurezas mediante el poder de la reflexión o de la cultivación, esto es el abandono. Los procesos de inhalación y exhalación, el pensamiento inicial y sostenido, la percepción y la sensación, y los pensamientos del practicante son los 'procesos'. Así, la concentración por voluntad previa, el abandono por supresión de impurezas y estos procesos, juntos constituyen la base del poder espiritual dotada de concentración por voluntad y esfuerzo, basada en el retiro, en el desapego, en el cese y que culmina en el renunciamiento. Del mismo modo para la energía, la mente y la investigación... Cuando la mente está concentrada, mediante el poder de la reflexión o la cultivación, el cese de las impurezas es el abandono. Estos procesos mencionados constituyen la base del poder espiritual dotada de concentración por investigación y esfuerzo, basada en el retiro, el desapego, el cese y que culmina en el renunciamiento.

๑๔. สพฺโพ สมาธิ ญาณมูลโก ญาณปุพฺพงฺคโม ญาณานุปริวตฺติ.

14. Toda concentración tiene su raíz en el conocimiento, es precedida por el conocimiento y sigue al conocimiento.

ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา.

«Como es antes, así es después; como es después, así es antes. Como es de día, así es de noche; como es de noche, así es de día».

อิติ [Pg.16] วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. ปญฺจินฺทฺริยานิ กุสลานิ จิตฺตสหภูนิ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน อุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺเต นิรุชฺฌมาเน นิรุชฺฌนฺติ. นามรูปญฺจ วิญฺญาณเหตุกํ วิญฺญาณปจฺจยา นิพฺพตฺตํ, ตสฺส มคฺเคน เหตุ อุปจฺฉินฺโน, วิญฺญาณํ อนาหารํ อนภินนฺทิตํ อปฺปฏิสนฺธิกํ ตํ นิรุชฺฌติ. นามรูปมปิ อเหตุ อปฺปจฺจยํ ปุนพฺภวํ น นิพฺพตฺตยติ. เอวํ วิญฺญาณสฺส นิโรธา ปญฺญา จ สติ จ นามรูปญฺจ นิรุชฺฌติ. เตนาห ภควา –

Así, con una mente abierta y no oscurecida, se desarrolla una mente radiante. Las cinco facultades sanas surgen junto con la mente y cesan cuando la mente cesa. El nombre y la forma tienen su causa en la conciencia y nacen debido a ella. Cuando su causa es cortada por el Sendero, la conciencia queda sin sustento, sin deleite y sin capacidad de renacimiento, y por tanto cesa. Al no tener causa ni condición, el nombre y la forma no producen un nuevo renacimiento. De este modo, por el cese de la conciencia, la sabiduría, la atención plena y el nombre y la forma cesan. Por eso dijo el Bienaventurado:

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

A la pregunta que me hiciste, Ajita, te respondo: donde el nombre (mente) y la forma (materia) cesan sin dejar rastro; mediante el cese de la conciencia, aquí es donde todo esto cesa por completo.

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

Aquellos que han comprendido la realidad (Arahants) y aquellos que todavía están en entrenamiento (Sekhas), que son muchos en este mundo; oh Sabio, habiéndote preguntado, dime cuál es su conducta, honorable señor.

๑๕. อิมานิ ตีณิ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, เต ตโย ปญฺหา. กิสฺส? เสขาเสขวิปสฺสนาปุพฺพงฺคมปฺปหานโยเคน, เอวญฺหิ อาห. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส’’ติ อรหตฺตํ ปุจฺฉติ, ‘‘เย จ เสขา ปุถู อิธา’’ติ เสขํ ปุจฺฉติ, ‘‘เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ ปหานํ ปุจฺฉติ.

15. Estas tres frases planteadas son las tres preguntas. ¿Por qué? Debido a la combinación del abandono precedido por la visión cabal (vipassanā) para los que están en entrenamiento y los que ya no lo están. Con 'aquellos que han comprendido la realidad', pregunta sobre el estado de Arahant; con 'aquellos que todavía están en entrenamiento, que son muchos en este mundo', pregunta sobre el que está en entrenamiento (sekha); y con 'dime cuál es su conducta, oh Sabio', pregunta sobre el abandono precedido por la visión cabal.

ตตฺถ วิสชฺชนา –

Aquí está la respuesta:

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

El Buda dijo: 'No debería codiciar los placeres sensoriales; que su mente permanezca libre de perturbaciones. Siendo experto en todos los fenómenos (dhammas) y manteniéndose atento, el monje debe llevar su vida de práctica'.

ภควโต สพฺพํ กายกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาคเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ.

Toda acción corporal del Bienaventurado es precedida por el conocimiento y lo sigue; toda acción verbal es precedida por el conocimiento y lo sigue; toda acción mental es precedida por el conocimiento y lo sigue. En el pasado, su visión y conocimiento son sin obstáculos; en el futuro, su visión y conocimiento son sin obstáculos; en el presente, su visión y conocimiento son sin obstáculos.

โก [Pg.17] จ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต? ยํ อนิจฺเจ ทุกฺเข อนตฺตนิ จ อญฺญาณํ อทสฺสนํ, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ยถา อิธ ปุริโส ตารกรูปานิ ปสฺเสยฺย, โน จ คณนสงฺเกเตน ชาเนยฺย, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต.

¿Y cuál es el obstáculo para la visión y el conocimiento? Aquello que es ignorancia y falta de visión respecto a lo impermanente, lo sufriente y lo que no es el ser; este es el obstáculo para la visión y el conocimiento. Es como si un hombre aquí viera las estrellas, pero no las conociera por sus nombres o números; este es el obstáculo para la visión y el conocimiento.

ภควโต ปน อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาวรณญาณทสฺสนา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. ตตฺถ เสเขน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รกฺขิตพฺพํ เคธา จ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสา จ ปริยุฏฺฐานีเยสุ. ตตฺถ ยา อิจฺฉา มุจฺฉา ปตฺถนา ปิยายนา กีฬนา, ตํ ภควา นิวาเรนฺโต เอวมาห ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺยา’’ติ.

Sin embargo, el Bienaventurado posee una visión y conocimiento sin obstáculos, pues los Budas, los Bienaventurados, tienen una visión y conocimiento libre de velos. En este contexto, el que está en entrenamiento (sekha) debe proteger su mente en dos aspectos: de la codicia ante las cosas placenteras y del odio ante las cosas que provocan irritación. Donde hay deseo, obsesión, anhelo, apego y regocijo, el Bienaventurado, prohibiendo eso, dijo: 'No debería codiciar los placeres sensoriales'.

‘‘มนสานาวิโล สิยา’’ติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ อาห. ตถา หิ เสโข อภิคิชฺฌนฺโต อสมุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ อุปฺปาเทติ, อุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ ผาตึ กโรติ. โย ปน อนาวิลสงฺกปฺโป อนภิคิชฺฌนฺโต วายมติ, โส อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

Con 'que su mente permanezca libre de perturbaciones', se refiere a la destrucción de las obsesiones (pariyuṭṭhāna). Pues el que está en entrenamiento, si es codicioso, genera impurezas que aún no han surgido y aumenta las ya existentes. Pero aquel que posee una intención pura, que no es codicioso y se esfuerza, genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, sostiene su mente y se aplica para que no surjan los estados perjudiciales y malvados que aún no han nacido. Genera el deseo... para abandonar los estados perjudiciales y malvados ya nacidos. Genera el deseo... para que surjan los estados beneficiosos que aún no han nacido. Genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, sostiene su mente y se aplica para la permanencia, la no confusión, el incremento, la plenitud, el desarrollo y la culminación de los estados beneficiosos ya nacidos.

๑๖. กตเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, อิเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? อนุสยา อกุสลมูลานิ, อิเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ โสตาปนฺนสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา.

16. ¿Cuáles son los estados perjudiciales y malvados no nacidos? El pensamiento de placer sensorial, el pensamiento de malevolencia y el pensamiento de crueldad; estos son los estados perjudiciales y malvados no nacidos. ¿Cuáles son los estados perjudiciales y malvados ya nacidos? Las tendencias latentes (anusaya) y las raíces de lo perjudicial; estos son los estados perjudiciales y malvados ya nacidos. ¿Cuáles son los estados beneficiosos no nacidos? Las facultades (indriya) de un Sotāpanna; estos son los estados beneficiosos no nacidos. ¿Cuáles son los estados beneficiosos ya nacidos? Las facultades de aquel que practica para la realización del fruto de la entrada en la corriente (aṭṭhamaka); estos son los estados beneficiosos ya nacidos.

เยน กามวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สตินฺทฺริยํ. เยน พฺยาปาทวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สมาธินฺทฺริยํ. เยน วิหึสาวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ วีริยินฺทฺริยํ.

Aquella facultad mediante la cual se restringe el pensamiento de placer sensorial es la facultad de la atención (satindriya). Aquella mediante la cual se restringe el pensamiento de malevolencia es la facultad de la concentración (samādhindriya). Aquella mediante la cual se restringe el pensamiento de crueldad es la facultad de la energía (vīriyindriya).

เยน [Pg.18] อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นาธิวาเสติ, อิทํ ปญฺญินฺทฺริยํ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ.

Aquella facultad mediante la cual se abandonan, eliminan, aniquilan, se hacen desaparecer y no se toleran los estados perjudiciales y malvados cada vez que surgen, es la facultad de la sabiduría (paññindriya). La fe y la confianza que se tienen en estas cuatro facultades es la facultad de la fe (saddhindriya).

ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. วีริยินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. สตินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. สมาธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. ปญฺญินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอวํ เสโข สพฺเพหิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ อปฺปมตฺโต วุตฺโต ภควตา อนาวิลตาย มนสา. เตนาห ภควา ‘‘มนสานาวิโลสิยา’’ติ.

¿Dónde debe verse la facultad de la fe? En los cuatro factores de la entrada en la corriente. ¿Dónde debe verse la facultad de la energía? En los cuatro esfuerzos correctos. ¿Dónde debe verse la facultad de la atención? En los cuatro fundamentos de la atención. ¿Dónde debe verse la facultad de la concentración? En las cuatro absorciones (jhānas). ¿Dónde debe verse la facultad de la sabiduría? En las cuatro nobles verdades. Así, el Bienaventurado describió al que está en entrenamiento como diligente en todos los estados beneficiosos y con una mente libre de perturbaciones. Por eso dijo el Bienaventurado: 'que su mente permanezca libre de perturbaciones'.

๑๗. ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ โลโก นาม ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. ตตฺถ กิเลสโลเกน ภวโลโก สมุทาคจฺฉติ, โส อินฺทฺริยานิ นิพฺพตฺเตติ, อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ เนยฺยสฺส ปริญฺญา ภวติ. สา ทุวิเธน อุปปริกฺขิตพฺพา ทสฺสนปริญฺญาย จ ภาวนาปริญฺญาย จ. ยทา หิ เสโข เญยฺยํ ปริชานาติ, ตทา นิพฺพิทาสหคเตหิ สญฺญามนสิกาเรหิ เนยฺยํ ปริญฺญาตํ ภวติ. ตสฺส ทฺเว ธมฺมา โกสลฺลํ คจฺฉนฺติ – ทสฺสนโกสลฺลญฺจ ภาวนาโกสลฺลญฺจ.

17. En la frase 'experto en todos los fenómenos', el mundo es de tres tipos: el mundo de las impurezas (kilesaloko), el mundo de la existencia (bhavaloko) y el mundo de las facultades (indriyaloko). A través del mundo de las impurezas surge el mundo de la existencia; este genera las facultades. Cuando las facultades se desarrollan, surge el pleno conocimiento (pariññā) de lo que debe ser conocido. Este debe ser examinado de dos maneras: mediante el pleno conocimiento de la visión y el pleno conocimiento del desarrollo. Cuando el que está en entrenamiento comprende plenamente lo que debe conocerse a través de las percepciones y la atención acompañadas de desencanto, entonces lo que debe conocerse ha sido plenamente comprendido. En él, dos estados alcanzan la maestría: la maestría en la visión y la maestría en el desarrollo.

ตํ ญาณํ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺพํः อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา. ตตฺถ กตมา อภิญฺญา? ยํ ธมฺมานํ สลกฺขเณ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา จ อตฺถปฏิสมฺภิทา จ, อยํ อภิญฺญา.

Ese conocimiento debe entenderse de cinco maneras: conocimiento superior (abhiññā), pleno conocimiento (pariññā), abandono (pahāna), desarrollo (bhāvanā) y realización (sacchikiriyā). Entre ellos, ¿qué es el conocimiento superior? Es el conocimiento de las características individuales de los fenómenos, así como el análisis del fenómeno (dhamma-paṭisambhidā) y el análisis del significado (attha-paṭisambhidā); esto es el conocimiento superior.

ตตฺถ กตมา ปริญฺญา? เอวํ อภิชานิตฺวา ยา ปริชานนา ‘‘อิทํ กุสลํ, อิทํ อกุสลํ, อิทํ สาวชฺชํ, อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ กณฺหํ, อิทํ สุกฺกํ, อิทํ เสวิตพฺพํ, อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา, อิทํ ผลํ นิพฺพตฺเตนฺติ, เตสํ เอวํคหิตานํ อยํ อตฺโถ’’ติ, อยํ ปริญฺญา.

¿Qué es el pleno conocimiento? Es el acto de comprender, tras haber conocido superiormente, de esta manera: 'esto es beneficioso, esto es perjudicial, esto es censurable, esto es irreprochable, esto es oscuro, esto es brillante, esto debe ser cultivado, esto no debe ser cultivado; estos fenómenos, al ser tomados así, producen este resultado; para aquellos que han sido tomados así, este es el propósito'; esto es el pleno conocimiento.

เอวํ ปริชานิตฺวา ตโย ธมฺมา อวสิฏฺฐา ภวนฺติ ปหาตพฺพา ภาเวตพฺพา สจฺฉิกาตพฺพา จ. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ปหาตพฺพา? เย อกุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา? เย กุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ยํ อสงฺขตํ. โย เอวํ ชานาติ อยํ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล [Pg.19] กลฺยาณตากุสโล ผลตากุสโล, อายกุสโล อปายกุสโล อุปายกุสโล มหตา โกสลฺเลน สมนฺนาคโตติ, เตนาห ภควา ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ.

Habiendo comprendido de esta manera, quedan tres estados: lo que debe ser abandonado, lo que debe ser desarrollado y lo que debe ser realizado. En relación a esto, ¿cuáles son los estados que deben ser abandonados? Aquellos que son perjudiciales (akusala). ¿Cuáles son los estados que deben ser desarrollados? Aquellos que son beneficiosos (kusala). ¿Cuáles son los estados que deben ser realizados? Lo que es incondicionado (asaṅkhata). Quien conoce de esta manera es llamado experto en el significado (atthakusalo), experto en el fenómeno (dhammakusalo), experto en la bondad (kalyāṇatākusalo), experto en el fruto (phalatākusalo), experto en el beneficio (āyakusalo), experto en el perjuicio (apāyakusalo) y experto en los medios (upāyakusalo); se dice que está dotado de una gran habilidad. Por esta razón, el Sublime dijo: «Experto en todos los fenómenos».

‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ เตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหิภาเว สเตน สมฺปชาเนน วิหาตพฺพํ. อิมา ทฺเว จริยา อนุญฺญาตา ภควตา เอกา วิสุทฺธานํ, เอกา วิสุชฺฌนฺตานํ. เก วิสุทฺธา? อรหนฺโต. เก วิสุชฺฌนฺตา? เสกฺขา. กตกิจฺจานิ หิ อรหโต อินฺทฺริยานิ. ยํ โพชฺฌํ, ตํ จตุพฺพิธํ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาภิสมเยน สมุทยสฺส ปหานาภิสมเยน มคฺคสฺส ภาวนาภิสมเยน นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมเยน, อิทํ จตุพฺพิธํ โพชฺฌํ โย เอวํ ชานาติ, อยํ วุจฺจติ สโต อภิกฺกมติ สโต ปฏิกฺกมติ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส. เตนาห ภควา ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ, เตนาห –

«Que el monje viva atento»; por ello, para que dicho monje more en felicidad en esta vida presente, debe vivir con atención y clara comprensión al avanzar, al retroceder, al mirar al frente, al mirar a los lados, al flexionar los miembros, al extenderlos, al llevar el manto exterior, el cuenco y los hábitos, al comer, al beber, al masticar, al saborear, al defecar y orinar, al caminar, al estar de pie, al estar sentado, al dormir, al estar despierto, al hablar y al permanecer en silencio. Estas dos prácticas han sido autorizadas por el Sublime: una para los purificados y otra para los que se están purificando. ¿Quiénes son los purificados? Los Arahants. ¿Quiénes son los que se están purificando? Los aprendices (sekkhā). Pues para un Arahant, las facultades (indriya) ya han cumplido su cometido. Lo que debe ser conocido es cuádruple: el sufrimiento mediante el pleno conocimiento (pariññā), su origen mediante el abandono (pahāna), el camino mediante el desarrollo (bhāvanā) y su cesación mediante la realización (sacchikiriyā). Quien conoce así esta cuádruple verdad por conocer, se dice de él que avanza con atención y retrocede con atención debido a la extinción del apego, la extinción del odio y la extinción de la delusión. Por eso el Sublime dijo: «Que el monje viva atento»; por eso dijo:

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

«No debe codiciar los placeres sensuales; [oh Ajita, dijo el Sublime], que sea mentalmente imperturbable. Experto en todos los fenómenos, que el monje viva atento».

เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ, เอวํ วิสชฺชิตพฺพํ. สุตฺตสฺส จ อนุคีติ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ สมาเนตพฺพา. อตฺถาปคตํ หิ พฺยญฺชนํ สมฺผปฺปลาปํ ภวติ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย ภวติ, ตสฺมา อตฺถพฺยญฺชนูเปตํ สงฺคายิตพฺพํ. สุตฺตญฺจ ปวิจินิตพฺพํ. กึ อิทํ สุตฺตํ อาหจฺจ วจนํ อนุสนฺธิวจนํ นีตตฺถํ เนยฺยตฺถํ สํกิเลสภาคิยํ นิพฺเพธภาคิยํ อเสกฺขภาคิยํ? กุหึ อิมสฺส สุตฺตสฺส สพฺพานิ สจฺจานิ ปสฺสิตพฺพานิ, อาทิมชฺฌปริโยสาเนติ? เอวํ สุตฺตํ ปวิเจตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีตี’’ติ.

Así se debe preguntar y así se debe responder. La concordancia del sutta debe armonizarse tanto en el significado (attha) como en la expresión (byañjana). Pues una expresión desprovista de significado es palabrería vana. Cuando los términos y expresiones están mal dispuestos, el significado se vuelve difícil de discernir; por lo tanto, el sutta debe ser recitado con integridad de significado y expresión. El sutta debe ser investigado: «¿Es este sutta una enseñanza directa (āhaccavacana), una enseñanza de enlace (anusandhivacana), de sentido explícito (nītattha), de sentido a deducir (neyyattha), relativo a la impureza, relativo a la penetración o relativo a la liberación final?». «¿Dónde se deben ver todas las verdades en este sutta: al inicio, en el medio o al final?». De esta manera se debe investigar el sutta. Por ello, el venerable Mahākaccāyana dijo: «Lo que se ha preguntado y respondido, y cuál es la concordancia del sutta».

นิยุตฺโต วิจโย หาโร.

Concluye el modo de investigación (vicayohāro).

๓. ยุตฺติหารวิภงฺโค

3. Análisis del modo de la lógica (yuttihāravibhaṅgo).

๑๘. ตตฺถ [Pg.20] กตโม ยุตฺติหาโร? ‘‘สพฺเพสํ หาราน’’นฺติ, อยํ ยุตฺติหาโร. กึ โยชยติ ? จตฺตาโร มหาปเทสา พุทฺธาปเทโส สงฺฆาปเทโส สมฺพหุลตฺเถราปเทโส เอกตฺเถราปเทโส. อิเม จตฺตาโร มหาปเทสา, ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ, ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ.

18. En esto, ¿cuál es el modo de la lógica? «De todos los modos», este es el modo de la lógica. ¿Qué se aplica? Los cuatro grandes referentes (mahāpadesā): el referente del Buddha, el referente del Saṅgha, el referente de muchos ancianos y el referente de un solo anciano. Estos son los cuatro grandes referentes; esos términos y expresiones deben ser cotejados con el Sutta, confrontados con el Vinaya y situados en la naturaleza de los fenómenos (dhammatā).

กตมสฺมึ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กตมสฺมึ วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ? ราควินเย โทสวินเย โมหวินเย. กตมิสฺสํ ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ? ปฏิจฺจสมุปฺปาเท. ยทิ จตูสุ อริยสจฺเจสุ อวตรติ, กิเลสวินเย สนฺทิสฺสติ, ธมฺมตญฺจ น วิโลเมติ, เอวํ อาสเว น ชเนติ. จตูหิ มหาปเทเสหิ ยํ ยํ ยุชฺชติ, เยน เยน ยุชฺชติ, ยถา ยถา ยุชฺชติ, ตํ ตํ คเหตพฺพํ.

¿En qué Sutta se deben cotejar? En las Cuatro Nobles Verdades. ¿En qué Vinaya se deben confrontar? En la disciplina del apego, la disciplina del odio y la disciplina de la delusión. ¿En qué naturaleza de los fenómenos se deben situar? En el origen dependiente (paṭiccasamuppāde). Si se integran en las Cuatro Nobles Verdades, se armonizan con la disciplina de las impurezas y no contradicen la naturaleza de los fenómenos, entonces no generan efluvios (āsava). Por tanto, aquello que concuerde con los cuatro grandes referentes según el caso, el modo y la forma, debe ser aceptado.

๑๙. ปญฺหํ ปุจฺฉิเตน กติ ปทานิ ปญฺเหติ ปทโส ปริโยคาหิตพฺพํ วิเจตพฺพํ? ยทิ สพฺพานิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ จตฺตาริ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ตีณิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ทฺเว ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ เอกํ ปทํ เอกํ อตฺถํ อภิวทติ, เอโก ปญฺโห. ตํ อุปปริกฺขมาเนน อญฺญาตพฺพํ กึ อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา, อุทาหุ อิเมสํ ธมฺมานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถา สา เทวตา ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ.

19. Al ser preguntado sobre un problema, ¿en cuántos términos consiste el problema? Se debe investigar y analizar término por término. Si todos los términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si cuatro términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si tres términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si dos términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si un solo término expresa un solo significado, es un solo problema. Al examinar esto, se debe discernir: «¿Son estos fenómenos distintos en significado y distintos en expresión, o su significado es el mismo y solo la expresión es distinta?». ¿Cómo sería esto? Como cuando aquella deidad le preguntó un problema al Sublime.

‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต;

เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ.

«¿Por qué es golpeado el mundo? ¿Por qué está rodeado? ¿Por qué dardo está penetrado? ¿Por qué arde siempre?».

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ตโย ปญฺหา กถํ ญายติ? ภควา หิ เทวตาย วิสชฺเชติ.

Estos cuatro términos fueron preguntados. ¿Cómo se sabe que son tres problemas? Porque el Sublime responde a la deidad.

‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต;

ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ.

«Por la muerte es golpeado el mundo; por la vejez está rodeado; por el dardo del deseo está penetrado; por el anhelo arde siempre».

๒๐. ตตฺถ [Pg.21] ชรา จ มรณญฺจ อิมานิ ทฺเว สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. ชรายํ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ, มรณํ วโย. ตตฺถ ชราย จ มรณสฺส จ อตฺถโต นานตฺตํ. เกน การเณน, คพฺภคตาปิ หิ มียนฺติ, น จ เต ชิณฺณา ภวนฺติ. อตฺถิ จ เทวานํ มรณํ, น จ เตสํ สรีรานิ ชีรนฺติ. สกฺกเตว ชราย ปฏิกมฺมํ กาตุํ, น ปน สกฺกเต มรณสฺส ปฏิกมฺมํ กาตุํ อญฺญตฺเรว อิทฺธิมนฺตานํ อิทฺธิวิสยา. ยํ ปนาห ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณติ ทิสฺสนฺติ วีตราคา ชีรนฺตาปิ มียนฺตาปิ. ยทิ จ ยถา ชรามรณํ, เอวํ ตณฺหาปิ สิยา. เอวํ สนฺเต สพฺเพ โยพฺพนฏฺฐาปิ วิคตตณฺหา สิยุํ. ยถา จ ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น จ สิยา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น หิ ชรามรณํ ทุกฺขสฺส สมุทโย, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย. ยถา จ ตณฺหา มคฺควชฺฌา, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา มคฺควชฺฌํ. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. ยทิ จ สนฺทิสฺสติ ยุตฺติสมารูฬฺหํ อตฺถโต จ อญฺญตฺตํ, พฺยญฺชนโตปิ คเวสิตพฺพํ.

20. En esto, la vejez y la muerte son las dos características de lo condicionado. La vejez es la alteración de lo que persiste; la muerte es la disolución. Existe una diferencia de significado entre vejez y muerte. ¿Por qué razón? Pues incluso los que están en el vientre mueren, pero no por ello han envejecido. Además, los dioses mueren, pero sus cuerpos no envejecen. Es posible remediar la vejez, pero no es posible remediar la muerte, excepto para los poseedores de poderes en su ámbito de poder. En cuanto a lo que se dijo: «penetrado por el dardo del deseo», se observa que los libres de pasión (arhats) envejecen y mueren. Si el deseo fuera igual que la vejez y la muerte, entonces todos los jóvenes estarían libres de deseo. Y si, como el deseo es el origen del sufrimiento, la vejez y la muerte también fueran el origen del sufrimiento, entonces el deseo no lo sería; pero la vejez y la muerte no son el origen del sufrimiento, mientras que el deseo sí lo es. Y si, como el deseo debe ser erradicado por el camino, la vejez y la muerte también debieran ser erradicadas por el camino. Mediante esta lógica y otras razones se debe buscar la distinción. Si se armoniza con la lógica y hay distinción en el significado, también debe buscarse en la expresión.

สลฺโลติ วา ธูปายนนฺติ วา อิเมสํ ธมฺมานํ อตฺถโต เอกตฺตํ. น หิ ยุชฺชติ อิจฺฉาย จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. ตณฺหาย อธิปฺปาเย อปริปูรมาเน นวสุ อาฆาตวตฺถูสุ โกโธ จ อุปนาโห จ อุปฺปชฺชติ. อิมาย ยุตฺติยา ชราย จ มรณสฺส จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ.

Sea que se use el término 'dardo' (salla) o 'humareda' (dhūpāyana), estos estados son idénticos en su esencia. En verdad, no es apropiado afirmar que el deseo (icchā) y el antojo (taṇhā) sean diferentes en su significado esencial. Cuando el propósito del antojo no se cumple, surgen el enojo (kodha) y la malicia (upanāha) en los nueve fundamentos de la malevolencia. Por esta lógica, la vejez, la muerte y el antojo son diferentes en su esencia.

ยํ ปนิทํ ภควตา ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, อิทํ ภควตา พาหิรานํ วตฺถูนํ อารมฺมณวเสน ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, สพฺพา หิ ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา สพฺโพ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขเณน เอกลกฺขโณ, อปิ จ อุปาทานวเสน อญฺญมญฺญานิ นามานิ ลภติ, กฏฺฐคฺคีติปิ ติณคฺคีติปิ สกลิกคฺคีติปิ โคมยคฺคีติปิ ถุสคฺคีติปิ สงฺการคฺคีติปิ, สพฺโพ หิ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขโณว. เอวํ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา, อปิ ตุ อารมฺมณอุปาทานวเสน อญฺญมญฺเญหิ นาเมหิ อภิลปิตา อิจฺฉาอิติปิ ตณฺหาอิติปิ สลฺโลอิติปิ ธูปายนาอิติปิ สริตาอิติปิ วิสตฺติกาอิติปิ สิเนโหอิติปิ กิลมโถอิติปิ ลตาอิติปิ มญฺญนาอิติปิ พนฺโธอิติปิ อาสาอิติปิ ปิปาสาอิติปิ อภินนฺทนาอิติปิ, อิติ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา จ เววจเน วุตฺตา.

Lo que el Bienaventurado ha expresado con dos nombres, 'deseo' (icchā) y 'antojo' (taṇhā), fue expresado por el Bienaventurado en relación con los objetos externos como bases de los sentidos; pues todo antojo tiene una única característica, que es la característica de la adherencia u obsesión por el objeto. Así como todo fuego tiene una única característica, que es el calor, pero recibe diferentes nombres según el combustible del que depende, como 'fuego de leña', 'fuego de hierba', 'fuego de astillas', 'fuego de estiércol', 'fuego de cascarilla' o 'fuego de basura', siendo que todo fuego es esencialmente calor; del mismo modo, todo antojo tiene una única característica de adherencia, pero se expresa con diversos nombres según el objeto y el aferramiento: como 'deseo', 'antojo', 'dardo', 'humareda', 'corriente', 'enredo', 'afecto', 'fatiga', 'liana', 'presunción', 'atadura', 'anhelo', 'sed' y 'deleite'. Así, todo antojo tiene una única característica de adherencia, tal como se describe en el Vevacana [Niddesa].

‘‘อาสา [Pg.22] จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลกา’’ติ.

El anhelo, la codicia y el deleite, que fluyen y se establecen en diversos elementos; originados en la raíz de la ignorancia y manifestados como ansia, todos ellos han sido erradicados por mí junto con su raíz.

ตณฺหาเยตํ เววจนํ. ยถาห ภควา – รูเป ติสฺส อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส. เอวํ เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส สพฺพํ สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. เอวํ ยุชฺชติ.

Este es un sinónimo de 'antojo'. Como dijo el Bienaventurado: 'Tissa, para aquel en quien la pasión por la forma no ha desaparecido, ni el deseo, ni el afecto, ni la sed, ni la fiebre del deseo...'. Del mismo modo para la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia: para aquel en quien la pasión no ha desaparecido, ni el deseo, ni el afecto, ni la sed, ni la fiebre del deseo. Se debe expandir todo el sutta. Todo esto es un sinónimo de 'antojo'. Así es apropiado.

๒๑. สพฺโพ ทุกฺขูปจาโร กามตณฺหาสงฺขารมูลโก, น ปน ยุชฺชติ สพฺโพ นิพฺพิทูปจาโร กามตณฺหาปริกฺขารมูลโก. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ.

21. Toda acumulación de sufrimiento tiene como raíz las formaciones del antojo por los placeres sensoriales; sin embargo, no es apropiado decir que toda acumulación de desencanto tiene como raíz el entorno del antojo por los placeres sensoriales. Por esta lógica, debe investigarse mediante otras causas.

ยถา หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อสุภํ เทสยติ, โทสจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เทสยติ. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ เทสยติ. ยทิ หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ เทเสยฺย. สุขํ วา ปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุขํ วา ปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ วา ปหานํ เทเสยฺย, น ยุชฺชติ เทสนา. เอวํ ยํ กิญฺจิ ราคสฺส อนุโลมปฺปหานํ โทสสฺส อนุโลมปฺปหานํ โมหสฺส อนุโลมปฺปหานํ. สพฺพํ ตํ วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพํ. ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

Así, el Bienaventurado enseña lo desagradable (asubha) a una persona de temperamento lujurioso, y el Bienaventurado enseña el amor bondadoso (mettā) a una persona de temperamento colérico. El Bienaventurado enseña el origen dependiente (paṭiccasamuppāda) a una persona de temperamento propenso al engaño. Pues si el Bienaventurado enseñara la liberación de la mente por el amor bondadoso a una persona de temperamento lujurioso, o si enseñara la práctica placentera de conocimiento lento, o la práctica placentera de conocimiento rápido, o el abandono precedido por la visión cabal, tal enseñanza no sería apropiada, por no ser adecuada. De este modo, cualquier cosa que sea conforme al abandono de la lujuria, al abandono del odio o al abandono del engaño, todo ello debe ser seleccionado mediante el método de investigación (vicaya-hāra) y aplicado mediante el método de la lógica (yutti-hāra), hasta donde alcance el terreno del conocimiento.

เมตฺตาวิหาริสฺส สโต พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, พฺยาปาโท ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กรุณาวิหาริสฺส สโต วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเหสา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. มุทิตา วิหาริสฺส สโต อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, อรติ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาวิหาริสฺส สโต ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, ราโค ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อนิมิตฺตวิหาริสฺส สโต นิมิตฺตานุสารี เตน เตเนว วิญฺญาณํ ปวตฺตตีติ น ยุชฺชติ เทสนา[Pg.23], นิมิตฺตํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อสฺมีติ วิคตํ อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ. อถ จ ปน เม กิสฺมีติ กถสฺมีติ วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

No es apropiado enseñar que para quien mora en el amor bondadoso con atención, la malicia persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la malicia llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en la compasión con atención, la crueldad persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la crueldad llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en el regocijo altruista con atención, el descontento persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que el descontento llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en la ecuanimidad con atención, la lujuria persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la lujuria llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en lo 'sin señales' (animitta) con atención, la conciencia seguirá fluyendo tras las señales; es apropiado enseñar que las señales llegan al abandono y a la cesación. Si digo: 'La noción de "yo soy" ha desaparecido, no veo esto como "esto soy yo"', no es apropiado enseñar que después de tal visión la duda y la flecha de la incertidumbre: "¿cómo soy?", persistirán subyugando mi mente; es apropiado enseñar que la duda y la flecha de la incertidumbre llegan al abandono y a la cesación.

ยถา วา ปน ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต กามราคพฺยาปาทา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิตกฺกสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต วิตกฺกวิจารสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาสุขสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต ปีติสุขสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา, อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธิสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากาสานญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Del mismo modo, no es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el primer jhāna con atención, el deseo sensorial y la malicia conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de pensamiento aplicado (vitakka) conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso hacia el segundo jhāna. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el segundo jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de pensamiento aplicado y sostenido conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de ecuanimidad y felicidad conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el tercer jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de arrobamiento y felicidad conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de la pureza de la atención por la ecuanimidad conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el cuarto jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de ecuanimidad conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de la base del espacio infinito conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso.

อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากิญฺจญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Para quien ha alcanzado la esfera del espacio infinito, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la forma conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la conciencia infinita conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. Para quien ha alcanzado la esfera de la conciencia infinita, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera del espacio infinito conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la nada conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica.

อากิญฺจญฺญายตนํ [Pg.24] สมาปนฺนสฺส สโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต สญฺญูปจารา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. สญฺญาเวทยิตนิโรธสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ น จ อภินีหารํ ขมตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ อถ จ อภินีหารํ ขมตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

Para quien ha alcanzado la esfera de la nada, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la conciencia infinita conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. Para quien ha alcanzado la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción, la enseñanza de que las percepciones preliminares conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la cesación de la percepción y la sensación conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. La enseñanza de que una mente bien preparada por la práctica no es apta para la realización de poderes no es lógica; la enseñanza de que una mente bien preparada por la práctica es, por el contrario, apta para la realización es lógica.

เอวํ สพฺเพ นวสุตฺตนฺตา ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ ยถาสตฺถุสาสนํ สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพาติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘สพฺเพสํ หารานํ ยา ภูมิ โย จ โคจโร เตส’’นฺติ.

Así, todos los nueve tipos de discursos deben ser examinados y aplicados mediante el modo de investigación y el modo de lógica, de acuerdo con el Dhamma, de acuerdo con el Vinaya y de acuerdo con la enseñanza del Maestro. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Ese es el terreno de todos los modos y ese es su campo de acción'.

นิยุตฺโต ยุตฺติ หาโร.

Concluye el modo de la lógica.

๔. ปทฏฺฐานหารวิภงฺโค

4. Análisis del modo de la causa próxima

๒๒. ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หาโร? ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ, อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. กึ เทเสติ? สพฺพธมฺมยาถาวอสมฺปฏิเวธลกฺขณา อวิชฺชา, ตสฺสา วิปลฺลาสา ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, ตสฺสา ปิยรูปํ สาตรูปํ ปทฏฺฐานํ. ปตฺถนลกฺขโณ โลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานํ ปทฏฺฐานํ. วณฺณสณฺฐานพฺยญฺชนคฺคหณลกฺขณา สุภสญฺญา, ตสฺสา อินฺทฺริยา สํวโร ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสอุปคมนลกฺขณา สุขสญฺญา, ตสฺสา อสฺสาโท ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ อสมนุปสฺสนลกฺขณา นิจฺจสญฺญา, ตสฺสา วิญฺญาณํ ปทฏฺฐานํ. อนิจฺจสญฺญาทุกฺขสญฺญาอสมนุปสฺสนลกฺขณา อตฺตสญฺญา, ตสฺสา นามกาโย ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมสมฺปฏิเวธลกฺขณา วิชฺชา, ตสฺสา สพฺพํ เนยฺยํ ปทฏฺฐานํ. จิตฺตวิกฺเขปปฏิสํหรณลกฺขโณ สมโถ, ตสฺส อสุภา ปทฏฺฐานํ. อิจฺฉาวจรปฏิสํหรณลกฺขโณ อโลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. อพฺยาปชฺชลกฺขโณ [Pg.25] อโทโส, ตสฺส ปาณาติปาตา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. วตฺถุอวิปฺปฏิปตฺติลกฺขโณ อโมโห, ตสฺส สมฺมาปฏิปตฺติ ปทฏฺฐานํ. วินีลกวิปุพฺพกคหณลกฺขณา อสุภสญฺญา, ตสฺสา นิพฺพิทา ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสปริชานนลกฺขณา ทุกฺขสญฺญา, ตสฺสา เวทนา ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ สมนุปสฺสนลกฺขณา อนิจฺจสญฺญา, ตสฺสา อุปฺปาทวยา ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมอภินิเวสลกฺขณา อนตฺตสญฺญา, ตสฺสา ธมฺมสญฺญา ปทฏฺฐานํ.

22. ¿Cuál es allí el modo de la causa próxima? 'El Victorioso enseña el Dhamma'; este es el modo de la causa próxima. ¿Qué enseña? La ignorancia tiene la característica de la no penetración de la verdadera naturaleza de todos los fenómenos; su causa próxima son las perversiones. El deseo tiene la característica de la adhesión; su causa próxima es lo que es querido y placentero. La codicia tiene la característica de anhelar; su causa próxima es tomar lo que no ha sido dado. La percepción de lo bello tiene la característica de asir el color, la forma y los rasgos; su causa próxima es la falta de restricción de las facultades. La percepción del placer tiene la característica de aproximarse al contacto con influjos; su causa próxima es la gratificación. La percepción de permanencia tiene la característica de no observar las características condicionadas de los fenómenos; su causa próxima es la conciencia. La percepción del yo tiene la característica de no observar las percepciones de impermanencia y sufrimiento; su causa próxima es el grupo mental. El conocimiento tiene la característica de la penetración de todos los fenómenos; su causa próxima es todo lo que debe ser conocido. La serenidad tiene la característica de eliminar la dispersión mental; su causa próxima es lo desagradable. La generosidad tiene la característica de eliminar el deseo; su causa próxima es la abstención de tomar lo que no ha sido dado. La ausencia de odio tiene la característica de la no malevolencia; su causa próxima es la abstención de quitar la vida. La ausencia de engaño tiene la característica de no errar respecto al objeto; su causa próxima es la práctica correcta. La percepción de lo desagradable tiene la característica de percibir lo lívido y lo purulento; su causa próxima es el desencanto. La percepción del sufrimiento tiene la característica de comprender plenamente el contacto con influjos; su causa próxima es la sensación. La percepción de la impermanencia tiene la característica de observar las características condicionadas de los fenómenos; su causa próxima es el surgimiento y la desaparición. La percepción del no-yo tiene la característica de no adherirse a ningún fenómeno; su causa próxima es la percepción de los fenómenos.

ปญฺจ กามคุณา กามราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รูปราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ฉฏฺฐายตนํ ภวราคสฺส ปทฏฺฐานํ, นิพฺพตฺตภวานุปสฺสิตา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. โอกปฺปนลกฺขณา สทฺธา อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา จ, อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท สมฺปสีทนปจฺจุปฏฺฐาโน จ. อภิปตฺถิยนลกฺขณา สทฺธา, ตสฺสา อเวจฺจปสาโท ปทฏฺฐานํ. อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท, ตสฺส สทฺธา ปทฏฺฐานํ. อารมฺภลกฺขณํ วีริยํ, ตสฺส สมฺมปฺปธานํ ปทฏฺฐานํ. อปิลาปนลกฺขณา สติ, ตสฺสา สติปฏฺฐานํ ปทฏฺฐานํ. เอกคฺคลกฺขโณ สมาธิ, ตสฺส ฌานานิ ปทฏฺฐานํ. ปชานนลกฺขณา ปญฺญา, ตสฺสา สจฺจานิ ปทฏฺฐานํ.

Los cinco hilos de placer sensorial son la causa próxima del deseo sensorial; las cinco facultades físicas son la causa próxima del deseo por la forma; la sexta base sensorial es la causa próxima del deseo por la existencia; la contemplación de la alegría por el renacimiento es la causa próxima de los cinco agregados del apego; los méritos realizados en el pasado son la causa próxima del conocimiento y la visión del recuerdo de las vidas pasadas. La fe tiene la característica de la resolución y se manifiesta como confianza; la claridad tiene la característica de no estar turbia y se manifiesta como serenidad. La fe tiene la característica de anhelar la meta; su causa próxima es la confianza inquebrantable. La claridad tiene la característica de no estar turbia; su causa próxima es la fe. La energía tiene la característica del esfuerzo; su causa próxima son los esfuerzos correctos. La atención plena tiene la característica de no flotar en la superficie; su causa próxima son los fundamentos de la atención plena. La concentración tiene la característica de la unificación; su causa próxima son las absorciones meditativas. La sabiduría tiene la característica de comprender plenamente; su causa próxima son las verdades.

อปโร นโย, อสฺสาทมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร, ตสฺส อวิชฺชา ปทฏฺฐานํ. สจฺจสมฺโมหนลกฺขณา อวิชฺชา, สา สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ. ปุนพฺภววิโรหณลกฺขณา สงฺขารา, เต วิญฺญาณสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกนิพฺพตฺติลกฺขณํ วิญฺญาณํ, ตํ นามรูปสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสงฺฆาตลกฺขณํ นามรูปํ, ตํ ฉฬายตนสฺส ปทฏฺฐานํ. อินฺทฺริยววตฺถานลกฺขณํ ฉฬายตนํ, ตํ ผสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จกฺขุรูปวิญฺญาณสนฺนิปาตลกฺขโณ ผสฺโส, โส เวทนาย ปทฏฺฐานํ. อิฏฺฐานิฏฺฐอนุภวนลกฺขณา เวทนา, สา ตณฺหาย ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, สา อุปาทานสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกํ อุปาทานํ, ตํ ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสมฺภวนลกฺขโณ ภโว, โส ชาติยา ปทฏฺฐานํ. ขนฺธปาตุภวนลกฺขณา ชาติ, สา ชราย ปทฏฺฐานํ. อุปธิปริปากลกฺขณา ชรา, สา มรณสฺส ปทฏฺฐานํ. ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทลกฺขณํ มรณํ, ตํ โสกสฺส ปทฏฺฐานํ. อุสฺสุกฺกการโก โสโก, โส ปริเทวสฺส ปทฏฺฐานํ[Pg.26]. ลาลปฺปการโก ปริเทโว, โส ทุกฺขสฺส ปทฏฺฐานํ. กายสํปีฬนํ ทุกฺขํ, ตํ โทมนสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จิตฺตสํปีฬนํ โทมนสฺสํ, ตํ อุปายาสสฺส ปทฏฺฐานํ. โอทหนการโก อุปายาโส, โส ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ภวงฺคานิ ยทา สมคฺคานิ นิพฺพตฺตานิ ภวนฺติ โส ภโว, ตํ สํสารสฺส ปทฏฺฐานํ. นิยฺยานิกลกฺขโณ มคฺโค, โส นิโรธสฺส ปทฏฺฐานํ.

Otro método: la atención no sabia tiene como característica el prestar atención a la gratificación; su causa próxima es la ignorancia. La ignorancia tiene como característica la confusión sobre las Cuatro Nobles Verdades; ella es la causa próxima de las formaciones. Las formaciones tienen como característica el rebrote en una nueva existencia; ellas son la causa próxima de la conciencia. La conciencia tiene como característica el surgimiento resultante de causas [de renacimiento]; ella es la causa próxima de la mentalidad y materialidad. La mentalidad y materialidad tienen como característica la unión de los agregados mentales y materiales; ellas son la causa próxima de las seis bases de los sentidos. Las seis bases de los sentidos tienen como característica la delimitación de las facultades; ellas son la causa próxima del contacto. El contacto tiene como característica la confluencia del ojo, las formas y la conciencia visual; él es la causa próxima de la sensación. La sensación tiene como característica el experimentar lo agradable y lo desagradable; ella es la causa próxima del deseo. El deseo tiene como característica el aferramiento a los objetos; él es la causa próxima del apego. El apego [como condición de apoyo] es la causa próxima del devenir. El devenir tiene como característica la producción de la mentalidad y materialidad; él es la causa próxima del nacimiento. El nacimiento tiene como característica la aparición de los agregados; él es la causa próxima de la vejez. La vejez tiene como característica la maduración del cuerpo; ella es la causa próxima de la muerte. La muerte tiene como característica el corte de la facultad de la vida; ella es la causa próxima de la pena. La pena es la que causa aflicción [mental]; ella es la causa próxima del lamento. El lamento es lo que causa llanto; él es la causa próxima del sufrimiento. El sufrimiento es la opresión del cuerpo; él es la causa próxima del pesar. El pesar es la opresión de la mente; él es la causa próxima de la desesperación. La desesperación causa una intensa quemazón; ella es la causa próxima del devenir. Cuando estos factores del devenir están presentes y completos, eso constituye el devenir, el cual es la causa próxima del saṃsāra. El camino tiene la característica de conducir a la liberación; él es la causa próxima de la cesación.

ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, อตฺตญฺญุตา ปุพฺเพกตปุญฺญตาย ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพกตปุญฺญตา ปติรูปเทสวาสสฺส ปทฏฺฐานํ, ปติรูปเทสวาโส สปฺปุริสูปนิสฺสยสฺส ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย อตฺตสมฺมาปณิธานสฺส ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ สีลานํ ปทฏฺฐานํ, สีลานิ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺส ปทฏฺฐานํ, ปาโมชฺชํ ปีติยา ปทฏฺฐานํ, ปีติ ปสฺสทฺธิยา ปทฏฺฐานํ, ปสฺสทฺธิ สุขสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขํ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ, สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ, ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาย ปทฏฺฐานํ, นิพฺพิทา วิราคสฺส ปทฏฺฐานํ, วิราโค วิมุตฺติยา ปทฏฺฐานํ. วิมุตฺติ วิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย โย โกจิ ปจฺจโย, สพฺโพ โส ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ.

El conocimiento de los lugares apropiados es la causa próxima del conocimiento de la alegría; el conocimiento de la alegría es la causa próxima del conocimiento de la medida; el conocimiento de la medida es la causa próxima del conocimiento de uno mismo; el conocimiento de uno mismo es la causa próxima de tener méritos realizados en el pasado; tener méritos realizados en el pasado es la causa próxima de residir en un lugar adecuado; residir en un lugar adecuado es la causa próxima de confiar en personas íntegras; confiar en personas íntegras es la causa próxima de la resolución correcta de uno mismo; la resolución correcta de uno mismo es la causa próxima de la virtud; la virtud es la causa próxima de la ausencia de remordimiento; la ausencia de remordimiento es la causa próxima de la alegría; la alegría es la causa próxima del gozo; el gozo es la causa próxima de la tranquilidad; la tranquilidad es la causa próxima de la felicidad; la felicidad es la causa próxima de la concentración; la concentración es la causa próxima del conocimiento y visión de las cosas tal como son; el conocimiento y visión de las cosas tal como son es la causa próxima del desencanto; el desencanto es la causa próxima del desapego; el desapego es la causa próxima de la liberación; la liberación es la causa próxima del conocimiento y visión de la liberación. Así, cualquier condición de apoyo y cualquier causa es una causa próxima. Por eso el Venerable Mahākaccāyana dijo: "El Vencedor enseña el Dhamma".

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หาโร.

Se ha concluido el modo de las causas próximas (padaṭṭhānahāro).

๕. ลกฺขณหารวิภงฺโค

5. Análisis del modo de las características (lakkhaṇahāravibhaṅgo)

๒๓. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หาโร? ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ, อยํ ลกฺขโณ หาโร. กึ ลกฺขยติ? เย ธมฺมา เอกลกฺขณา, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถาห ภควา –

23. De ellos, ¿cuál es el modo de las características? "Cuando se menciona un solo fenómeno", este es el modo de las características. ¿Qué indica? Que cuando se menciona un solo fenómeno entre aquellos fenómenos que tienen la misma característica, los fenómenos restantes quedan mencionados por implicación. ¿Cómo sería esto? Como dijo el Bienaventurado:

‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนวฏฺฐิตํ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ปภงฺคุ ปรโต ทุกฺขํ พฺยสนํ จลนํ กุกฺกุฬํ สงฺขารํ วธกํ อมิตฺตมชฺเฌ. อิมสฺมึ จกฺขุสฺมึ วุตฺเต อวสิฏฺฐานิ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วุตฺตานิ ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺพานิ หิ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณานิ. ยถา จาห ภควา –

“Monjes, el ojo es inestable, transitorio, breve, frágil, ajeno, sufrimiento, destrucción, cambiante, un brasero de carbones ardientes, condicionado, un asesino, en medio de enemigos”. Cuando se menciona el ojo en este sutta, las restantes bases internas de los sentidos quedan mencionadas. ¿Por qué razón? Porque las seis bases internas tienen la misma característica en el sentido de ser destructoras. Por esta razón quedan mencionadas. Y como dijo el Bienaventurado:

‘‘อตีเต[Pg.27], ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย จาคาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺช. อิมสฺมึ รูปกฺขนฺเธ วุตฺเต อวสิฏฺฐา ขนฺธา วุตฺตา ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺเพ หิ ปญฺจกฺขนฺธา ยมโกวาทสุตฺเต วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณา วุตฺตา. ยถา จาห ภควา –

“Rādha, no tengas anhelo por la forma del pasado, no te deleites en la forma del futuro; practica para el desencanto y el desapego de la forma del presente”. Cuando se menciona este agregado de la forma, los restantes agregados quedan mencionados. ¿Por qué razón? Porque en el Yamakovāda Sutta todos los cinco agregados se mencionan con la misma característica en el sentido de ser destructores. Y como dijo el Bienaventurado:

‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตาสติ;

อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน’’.

“Para aquellos que han emprendido bien y constantemente la atención plena dirigida al cuerpo, no practican lo que no debe hacerse y son perseverantes en lo que debe hacerse”.

อิติ กายคตาย สติยา วุตฺตาย วุตฺตา ภวนฺติ เวทนาคตา สติ จิตฺตคตา ธมฺมคตา จ. ตถา ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มุตํ วาติ วุตฺเต วุตฺตํ ภวติ วิญฺญาตํ. ยถา จาห ภควา –

Así, al mencionarse la atención plena dirigida al cuerpo, quedan mencionadas la atención plena dirigida a las sensaciones, a la mente y a los objetos mentales por el hecho de tener la misma característica de ser fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna). Del mismo modo, cuando se menciona “cualquier cosa vista, oída o percibida”, lo conocido [por la mente] queda mencionado por tener la misma característica. Y como dijo el Bienaventurado:

ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ‘‘อาตาปี’’ติ วีริยินฺทฺริยํ, ‘‘สมฺปชาโน’’ติ ปญฺญินฺทฺริยํ, ‘‘สติมา’’ติ สตินฺทฺริยํ, ‘‘วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ สมาธินฺทฺริยํ, เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ.

“Por lo tanto, monje, permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, ardiente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo”. Con “ardiente” se refiere a la facultad del esfuerzo (vīriyindriya); con “claramente comprensivo”, a la facultad de la sabiduría (paññindriya); con “atento”, a la facultad de la atención plena (satindriya); y con “habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo”, a la facultad de la concentración (samādhindriya). Así, para aquel que permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, los cuatro fundamentos de la atención plena llegan a la plenitud de su desarrollo. ¿Por qué razón? Por el hecho de que las cuatro facultades tienen la misma característica.

๒๔. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจ พลานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ พเลสุ ภาวิยมาเนสุ สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ ภาวิยมาเนสุ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, สพฺเพว โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, สพฺเพ หิ โพธงฺคมา โพธิปกฺขิยา เนยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

24. Al desarrollarse los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos supremos llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los cuatro esfuerzos supremos, las cuatro bases del poder llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse las cuatro bases del poder, las cinco facultades llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse las cinco facultades, los cinco poderes llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los cinco poderes, los siete factores de la iluminación llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los siete factores de la iluminación, el noble camino óctuple llega a la plenitud de su desarrollo; todos los fenómenos que conducen al despertar, los factores de la iluminación, llegan a la plenitud de su desarrollo. ¿Por qué razón? Porque todos los factores que conducen al despertar tienen la misma característica en el sentido de conducir a la liberación (niyyānika); por tener esa misma característica, llegan a la plenitud de su desarrollo.

เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ วิปลฺลาสา ปหียนฺติ, อาหารา [Pg.28] จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อุปาทาเนหิ อนุปาทาโน ภวติ, โยเคหิ จ วิสํยุตฺโต ภวติ, คนฺเถหิ จ วิปฺปยุตฺโต ภวติ, อาสเวหิ จ อนาสโว ภวติ, โอเฆหิ จ นิตฺถิณฺโณ ภวติ, สลฺเลหิ จ วิสลฺโล ภวติ, วิญฺญาณฏฺฐิติโย จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อคติคมเนหิ น อคตึ คจฺฉติ, เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

De la misma manera, los estados perjudiciales, por tener una característica común, llegan al abandono y a la extinción. Mientras se cultivan los cuatro fundamentos de la atención plena, las distorsiones de esa persona se abandonan; los nutrientes llegan a ser comprendidos cabalmente; a través de los apegos, se vuelve libre de apego; se vuelve desvinculado de los yugos, se vuelve desprendido de las ataduras, se vuelve libre de los efluvios, cruza por completo las inundaciones y se vuelve libre de los dardos de la avidez y otros. Sus estados de permanencia de la conciencia llegan a ser comprendidos cabalmente, y no cae en los caminos equivocados. Así, los estados perjudiciales, por tener una característica común, llegan al abandono y a la extinción.

ยตฺถ วา ปน รูปินฺทฺริยํ เทสิตํ, เทสิตา ตตฺเถว รูปธาตุ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺจายตนํ. ยตฺถ วา ปน สุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขสมุทโย จ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน ทุกฺขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขญฺจ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน อทุกฺขมสุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สพฺโพ จ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. เกน การเณน, อทุกฺขมสุขาย หิ เวทนาย อวิชฺชา อนุเสติ. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. โส จ สราคสโทสสโมหสํกิเลสปกฺเขน หาตพฺโพ, วีตราควีตโทสวีตโมหอริยธมฺเมหิ หาตพฺโพ.

Dondequiera que se enseñe la facultad de la forma, allí mismo se consideran enseñados el elemento forma, el agregado forma y la base de la forma; estos estados se consideran enseñados por tener una característica común basada en la característica de la deformación. Dondequiera que se enseñe la sensación placentera, allí se consideran enseñados la facultad del placer, la facultad de la alegría y la noble verdad del origen del sufrimiento, por tener una característica común. Dondequiera que se enseñe la sensación dolorosa, allí se consideran enseñados la facultad del dolor, la facultad de la pesadumbre y la noble verdad del sufrimiento. Dondequiera que se enseñe la sensación ni-dolorosa-ni-placentera, allí se enseñan la facultad de la ecuanimidad y todo el origen dependiente. ¿Por qué razón? Porque en la sensación ni-dolorosa-ni-placentera subyace la ignorancia. Con la ignorancia como condición, surgen las formaciones; con las formaciones como condición, surge la conciencia; con la conciencia como condición, surge la mentalidad y la materialidad; con la mentalidad y la materialidad como condición, surgen las seis bases de los sentidos; con las seis bases de los sentidos como condición, surge el contacto; con el contacto como condición, surge la sensación; con la sensación como condición, surge la avidez; con la avidez como condición, surge el apego; con el apego como condición, surge la existencia; con la existencia como condición, surge el nacimiento; con el nacimiento como condición, surgen la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la pesadumbre y la desesperación. Así es el origen de toda esta masa de sufrimiento. Y esto debe ser abandonado mediante el lado de las impurezas que conllevan codicia, odio y engaño; y debe ser conducido mediante los nobles estados libres de codicia, odio y engaño.

เอวํ เย ธมฺมา เอกลกฺขณา กิจฺจโต จ ลกฺขณโต จ สามญฺญโต จ จุตูปปาตโต จ, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ.

Así, para aquellos estados que tienen una característica común en cuanto a su función, naturaleza, generalidad, y desaparición y surgimiento, cuando se menciona un solo estado, los estados restantes se consideran mencionados. Por ello, el venerable Mahākaccāyana dijo: 'Cuando se menciona un solo estado'.

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หาโร.

Se ha concluido el Modo de las Características (Lakkhaṇohāra).

๖. จตุพฺยูหหารวิภงฺโค

6. 6. El Modo del Arreglo Cuádruple (Catubyūhahāra). ¿Cuál es?

๒๕. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หาโร? ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ อยํ. พฺยญฺชเนน สุตฺตสฺส เนรุตฺตญฺจ อธิปฺปาโย จ นิทานญฺจ ปุพฺพาปรสนฺธิ จ คเวสิตพฺโพ[Pg.29]. ตตฺถ กตมํ เนรุตฺตํ, ยา นิรุตฺติปทสํหิตา, ยํ ธมฺมานํ นามโส ญาณํ. ยทา หิ ภิกฺขุ อตฺถสฺส จ นามํ ชานาติ, ธมฺมสฺส จ นามํ ชานาติ, ตถา ตถา นํ อภินิโรเปติ. อยญฺจ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล เทสนากุสโล อตีตาธิวจนกุสโล อนาคตาธิวจนกุสโล ปจฺจุปฺปนฺนาธิวจนกุสโล อิตฺถาธิวจนกุสโล ปุริสาธิวจนกุสโล นปุํสกาธิวจนกุสโล เอกาธิวจนกุสโล อเนกาธิวจนกุสโล, เอวํ สพฺพานิ กาตพฺพานิ ชนปทนิรุตฺตานิ สพฺพา จ ชนปทนิรุตฺติโย. อยํ นิรุตฺติปทสํหิตา.

25. Este modo de conducción es el llamado 'Etimología e Intención'. A través de las palabras, se debe investigar la etimología de un Sutta, su intención, su origen y su conexión anterior y posterior. Allí, ¿qué es la etimología? Es la interpretación que se ajusta a los términos, a través de la cual surge el conocimiento de los estados por sus nombres. Cuando un monje conoce el nombre del significado y el nombre del estado (Dhamma), lo expone y enseña de diversas maneras según ese nombre. A este monje se le llama experto en el significado, experto en el Dhamma, experto en el fraseo, experto en la etimología, experto en la conexión anterior y posterior, experto en la enseñanza, experto en designaciones pasadas, experto en designaciones futuras, experto en designaciones presentes, experto en designaciones femeninas, experto en designaciones masculinas, experto en designaciones neutras, experto en una sola designación y experto en múltiples designaciones. Así deben tratarse todas las expresiones lingüísticas locales y todas las etimologías regionales en el Sutta. Esta es la etimología que se ajusta a los términos.

๒๖. ตตฺถ กตโม อธิปฺปาโย?

26. De esos cuatro, ¿qué es la intención?

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

'Ciertamente, el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma, tal como una gran sombrilla protege en la temporada de lluvias. Este es el beneficio del Dhamma bien practicado: quien vive según el Dhamma no va a un destino de sufrimiento'.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อปาเยหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen liberarse de los cuatro estados de privación vivirán según el Dhamma; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza.

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

'Tal como un ladrón capturado en el acto de un robo es castigado y atado por su propia acción, así este pueblo, tras morir, es castigado y atado en el más allá por sus propias malas acciones'.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? สญฺเจตนิกานํ กตานํ กมฺมานํ อุปจิตานํ ทุกฺขเวทนียานํ อนิฏฺฐํ อสาตํ วิปากํ ปจฺจนุภวิสฺสตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Que experimentarán el resultado indeseable y desagradable de las acciones perjudiciales realizadas, acumuladas y que producen sensaciones dolorosas; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

'Aquél que, buscando su propia felicidad, violenta con un palo a los seres que desean la felicidad, no obtendrá la felicidad después de morir'.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย สุเขน อตฺถิกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปาปกมฺมํ น กริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen la felicidad no realizarán acciones malas; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza.

‘‘มิทฺธี [Pg.30] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

'Cuando alguien es glotón, somnoliento, dormilón y se revuelca al dormir como un gran cerdo alimentado con forraje, ese tonto entra en el útero una y otra vez'.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ชรามรเณน อฏฺฏิยิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ภวิสฺสนฺติ โภชเน มตฺตญฺญุโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสเลสุ ธมฺเมสุ สคารวา จ สพฺรหฺมจารีสุ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสูติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen hastiarse de la vejez y la muerte serán moderados en la comida, vigilantes en las puertas de sus facultades, dedicados a la práctica de la vigilancia durante la primera y la última vigilia de la noche, observadores de los estados saludables y respetuosos con sus compañeros de vida santa, ya sean ancianos, nuevos o medianos; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza.

‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ;

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา’’ติ.

'La diligencia es el sendero hacia lo inmortal; la negligencia es el sendero hacia la muerte. Los diligentes no mueren; los negligentes son como si ya estuvieran muertos'.

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อมตปริเยสนํ ปริเยสิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต อปฺปมตฺตา วิหริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. อยํ อธิปฺปาโย.

En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen buscar lo inmortal vivirán con diligencia; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. Esta es la intención.

๒๗. ตตฺถ กตมํ นิทานํ? ยถา โส ธนิโย โคปาลโก ภควนฺตํ อาห –

27. De esos cuatro, ¿qué es el origen o contexto? Es la razón por la cual el pastor Dhaniya le dijo al Bienaventurado:

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ.

'Aquel que tiene hijos se regocija por los hijos; de igual modo, el dueño de bueyes se regocija por sus bueyes. Las adquisiciones son el deleite del hombre; quien no tiene adquisiciones no tiene deleite'.

ภควา อาห –

El Bienaventurado le respondió:

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ;

อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

'Aquel que tiene hijos se aflige por los hijos; de igual modo, el pastor se aflige por sus bueyes. Las adquisiciones son la aflicción del hombre; quien no tiene adquisiciones no se aflige'.

อิมินา [Pg.31] วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรํ ปริคฺคหํ อุปธิ อาหา’’ติ. ยถา จ มาโร ปาปิมา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา ปุถุสิลํ ปาเตสิ, ภควา อาห –

Por este incidente y este origen, se entiende que aquí el Bienaventurado llamó 'adquisición' a la posesión externa de hijos y ganado. Y del mismo modo que el malvado Mara arrojó una gran roca desde el monte Gijjhakūṭa, el Bienaventurado dijo:

‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ;

เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิตํ.

'Incluso si pudieras mover todo el monte Gijjhakūṭa, no habría perturbación alguna para los Budas que están perfectamente liberados'.

นภํ ผเลยฺยปฺปถวี จเลยฺย, สพฺเพว ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ;

สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ กมฺปเยยฺยุํ, อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ.

'Aunque el cielo se partiera y la tierra temblara, y todos los seres se aterrorizaran, e incluso si hirieran su pecho con una flecha, los Budas no buscan protección para sus adquisiciones de existencia'.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา กายํ อุปธึ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado llamó al cuerpo un sustrato (upadhi)'. Como Él dijo:

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ.

'Los sabios no dicen que sea un vínculo fuerte aquel que está hecho de hierro, madera o hierba; sino que la fuerte pasión por los pendientes de gemas, por los hijos y por las esposas, ese anhelo, es lo que llaman un vínculo fuerte'.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิเรสุ วตฺถูสุ ตณฺหํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del deseo por los objetos externos'. Como Él dijo:

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

'Los sabios dicen que este es un vínculo fuerte, que arrastra hacia abajo, que es flexible pero difícil de soltar; habiendo cortado incluso esto, los sabios parten, sin anhelos, habiendo abandonado el placer sensual'.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas externas'. Como Él dijo:

‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ทุคฺคนฺธํ เทหนิสฺสิตํ;

ปคฺฆรนฺตํ ทิวา รตฺตึ, พาลานํ อภินนฺทิต’’นฺติ.

'Afectado por enfermedades, impuro, putrefacto, de mal olor, dependiente del cuerpo, que supura día y noche; esto es lo que los necios deleitan'.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas internas'. Como Él dijo:

‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.32] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา;

สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ.

'Corta tu propio afecto, como se arranca con la mano el loto blanco del otoño; cultiva solo el camino de la paz, el Nibbana ha sido enseñado por el Sugata'.

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. อิทํ นิทานํ.

Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas internas'. Esta es la causa.

ตตฺถ กตโม ปุพฺพาปรสนฺธิ. ยถาห –

De ello, ¿cuál es la conexión entre lo anterior y lo posterior? Como Él dijo:

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

'Cegados por el deseo sensual, cubiertos por la red, envueltos por el techo del deseo; atados por el vínculo de la negligencia, como peces en la boca de una trampa, siguen hacia la vejez y la muerte, tal como un ternero lactante sigue a su madre'.

อยํ กามตณฺหา วุตฺตา. สา กตเมน ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ? ยถาห –

Se ha hablado de este deseo por los placeres sensuales. ¿Con qué enseñanza anterior o posterior armoniza? Como Él dijo:

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

'El apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma; hay una oscuridad profunda entonces, cuando la pasión somete a un hombre'.

อิติ อนฺธตาย จ สญฺฉนฺนตาย จ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยญฺจาห กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตาติ. ยญฺจาห รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสตีติ, อิเมหิ ปเทหิ ปริยุฏฺฐาเนหิ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยํ อนฺธการํ, อยํ ทุกฺขสมุทโย, ยา จ ตณฺหา โปโนภวิกา, ยญฺจาห กามาติ อิเม กิเลสกามา. ยญฺจาห ชาลสญฺฉนฺนาติ เตสํ เยว กามานํ ปโยเคน ปริยุฏฺฐานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา กิเลสวเสน จ ปริยุฏฺฐานวเสน จ ตณฺหาพนฺธนํ วุตฺตํ. เย เอทิสิกา, เต ชรามรณํ อนฺเวนฺติ, อยํ ภควตา ยถานิกฺขิตฺตคาถาพเลน ทสฺสิตา ชรามรณมนฺเวนฺตีติ.

Así, por medio de la ceguera y del estar cubierto, se describe ese mismo deseo. En cuanto a lo que dijo: 'cegados por el deseo sensual, cubiertos por la red, envueltos por el techo del deseo'; y en cuanto a lo que dijo: 'el apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma', con estos términos que muestran la obsesión, se describe ese mismo deseo. Aquello que es la oscuridad es el origen del sufrimiento, y el deseo que es generador de una nueva existencia, y lo que llamó 'kāma' (deseo sensual), estos son los deseos contaminantes (kilesa-kāma). En cuanto a lo que dijo 'cubiertos por la red', muestra la obsesión mediante la práctica de esos mismos deseos; por lo tanto, se habla del vínculo del deseo tanto por el poder de las impurezas como por el de la obsesión. Aquellos que son así, siguen hacia la vejez y la muerte; esto ha sido mostrado por el Bienaventurado por el poder de los versos expuestos: 'siguen hacia la vejez y la muerte'.

‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิตี จ นตฺถิ, สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต;

ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ, น วิชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ.

'Aquel sabio para quien no existen las proliferaciones ni la permanencia en el ciclo, que ha trascendido el vínculo y el obstáculo; a ese sabio que vive sin deseos, ni siquiera el mundo de los dioses lo conoce'.

ปปญฺจา นาม ตณฺหาทิฏฺฐิมานา, ตทภิสงฺขตา จ สงฺขารา. ฐิติ นาม อนุสยา. สนฺทานํ นาม ตณฺหาย ปริยุฏฺฐานํ, ยานิ ฉตฺตึสตณฺหาย ชาลินิยา [Pg.33] วิจริตานิ. ปลิโฆ นาม โมโห. เย จ ปปญฺจา สงฺขารา ยา จ ฐิติ ยํ สนฺทานญฺจ ยํ ปลิฆญฺจ โย เอตํ สพฺพํ สมติกฺกนฺโต, อยํ วุจฺจติ นิตฺตณฺโห อิติ.

Las llamadas 'proliferaciones' (papañca) son el deseo, los puntos de vista y el orgullo, y las formaciones condicionadas por ellos. La llamada 'permanencia' (ṭhiti) son las tendencias latentes (anusaya). El llamado 'vínculo' (sandāna) es la obsesión del deseo, que son las treinta y seis redes de las manifestaciones del deseo. El llamado 'obstáculo' (paligha) es la ignorancia (moha). El que ha trascendido todo esto: las proliferaciones que son formaciones, la permanencia, el vínculo y el obstáculo, a ese se le llama 'libre de deseo'.

๒๘. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานสงฺขารา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียา วา อุปปชฺชเวทนียา วา อปราปริยเวทนียา วา, เอวํ ตณฺหา ติวิธํ ผลํ เทติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. เอวํ ภควา อาห ‘‘ยํ โลภปกตํ กมฺมํ กโรติ กาเยน วา วาจาย วา มนสา วา, ตสฺส วิปากํ อนุโภติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ วา กมฺมํ อุปปชฺชเวทนียํ วา กมฺมํ อปราปริยายเวทนียํ วา กมฺมํ, เอวํ กมฺมํ ติธา วิปจฺจติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. ยถาห –

28. Allí, las formaciones de la obsesión son experimentables en esta misma vida, en la siguiente o en vidas sucesivas; así, el deseo da un triple fruto: en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas. Así dijo el Bienaventurado: 'Cualquier acción motivada por la codicia que uno realice con el cuerpo, el habla o la mente, experimenta su fruto en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Allí, la obsesión es una acción experimentable en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas; de este modo, la acción madura de tres formas: en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas. Como Él dijo:

‘‘ยญฺเจ พาโล อิธ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, ตสฺส ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม วิปากํ ปฏิสํเวเทติ อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ปฏิสงฺขานพเลน ปหาตพฺพํ, สงฺขารา ทสฺสนพเลน, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ภาวนาพเลน ปหาตพฺพานีติ เอวํ ตณฺหาปิ ติธา ปหียติ. ยา นิตฺตณฺหาตา อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. เภทา กายสฺส อยํ อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ.

'Si un necio aquí es alguien que quita la vida... etc... tiene puntos de vista erróneos, experimenta el fruto de esa acción en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Allí, la obsesión debe abandonarse por el poder de la reflexión, las formaciones por el poder de la visión (del sendero), y las treinta y seis manifestaciones del deseo por el poder de la meditación; así, el deseo también se abandona de tres formas. Ese estado de estar libre de deseo es el elemento del Nibbana con residuo. Con la disolución del cuerpo, este es el elemento del Nibbana sin residuo.

ปปญฺโจ นาม วุจฺจติ อนุพนฺโธ. ยญฺจาห ภควา ‘‘ปปญฺเจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ อารพฺภา’’ติ. ยญฺจาห ภควา – ‘‘อตีเต, ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺชา’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. โย จาปิ ปปญฺโจ เย จ สงฺขารา ยา จ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนสฺส อภินนฺทนา, อิทํ เอกตฺถํ. อปิ จ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ อกฺขเรหิ อญฺญมญฺเญหิ พฺยญฺชเนหิ อปริมาณา ธมฺมเทสนา วุตฺตา ภควตา. เอวํ สุตฺเตน สุตฺตํ สํสนฺทยิตฺวา ปุพฺพาปเรน สทฺธึ โยชยิตฺวา สุตฺตํ นิทฺทิฏฺฐํ ภวติ.

La llamada 'proliferación' se denomina encadenamiento. En cuanto a lo que el Bienaventurado dijo: 'prolifera basándose en las formas visibles por la conciencia visual del pasado, futuro y presente'. Y en cuanto a lo que el Bienaventurado dijo: 'Radha, no tengas anhelos por las formas del pasado, no te deleites en las formas del futuro, y practica para el desencanto, el desapasionamiento, el cese y el abandono de las formas del presente'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Lo que es la proliferación, lo que son las formaciones y lo que es el deleite en lo pasado, futuro y presente, esto tiene un mismo significado. Además, el Bienaventurado ha expuesto una enseñanza del Dhamma incalculable mediante diversos términos, sílabas y frases. Así, habiendo cotejado un sutta con otro sutta y habiéndolo unido con lo anterior y posterior, el sutta queda explicado.

โส จายํ ปุพฺพาปโร สนฺธิ จตุพฺพิโธ อตฺถสนฺธิ พฺยญฺชนสนฺธิ เทสนาสนฺธิ นิทฺเทสสนฺธีติ.

Esa conexión entre lo anterior y lo posterior es de cuatro tipos: conexión de significado (atthasandhi), conexión de frase (byañjanasandhi), conexión de enseñanza (desanāsandhi) y conexión de explicación (niddesasandhi).

ตตฺถ [Pg.34] อตฺถสนฺธิ ฉปฺปทานิ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมตา ปญฺญตฺตีติ.

Allí, la conexión de significado consta de seis términos: indicación, iluminación, apertura, análisis, aclaración y designación.

พฺยญฺชนสนฺธิ ฉปฺปทานิ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโสติ.

La conexión de frase consta de seis términos: sílaba, palabra, frase, modo, interpretación gramatical y explicación detallada.

เทสนาสนฺธิ น จ ปถวึ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อาปํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ เตชํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ วายุํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อากาสานญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ วิญฺญาณญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อากิญฺจญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อิมํ โลกํ นิสฺสาย…เป… น จ ปรโลกํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. ยมิทํ อุภยมนฺตเรน ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ มนสานุจินฺติตํ, ตมฺปิ นิสฺสาย น ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. อยํ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิเตน จิตฺเตน น ญายติ ฌายนฺโต.

La conexión de la enseñanza (desanāsandhi) debe entenderse de la siguiente manera: el meditador (jhāyī) no medita apoyado en la tierra, y sin embargo medita; no medita apoyado en el agua, y sin embargo medita; no medita apoyado en el fuego, y sin embargo medita; no medita apoyado en el aire, y sin embargo medita. No medita apoyado en la esfera del espacio infinito... y así sucesivamente... ni en la esfera de la conciencia infinita... ni en la esfera de la nada... ni en la esfera de la ni percepción ni no percepción... ni en este mundo ni en el otro mundo, y sin embargo medita. Todo lo que es visto, oído, percibido, conocido, alcanzado, buscado, reflexionado o considerado mentalmente entre estos dos mundos, tampoco en eso se apoya para meditar, y sin embargo medita. Este individuo (un Arahant), que medita con una mente independiente en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, entre los ascetas y brahmanes, dioses y hombres, no puede ser conocido por nadie.

ยถา มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสนฺโต น ชานาติ น ปสฺสติ. โส หิ ปปญฺจาตีโต ตณฺหาปหาเนน ทิฏฺฐินิสฺสโยปิสฺส นตฺถิ. ยถา จ โคธิกสฺส, เอวํ วกฺกลิสฺส สเทวเกน โลเกน สมารเกน สพฺรหฺมเกน สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิตจิตฺตา น ญายนฺติ ฌายมานา. อยํ เทสนาสนฺธิ.

Así como el malvado Māra, buscando la conciencia del noble Godhika, no la encuentra ni la ve, porque él ha trascendido las diversificaciones (papañca) y, al haber abandonado el deseo, carece de cualquier apoyo en puntos de vista; del mismo modo que con Godhika, así también ocurre con Vakkali. Los que meditan con mentes independientes no son conocidos por el mundo con sus dioses, Maras, Brahmas, ascetas, brahmanes y hombres. Esta es la conexión de la enseñanza (desanāsandhi).

ตตฺถ กตมา นิทฺเทสสนฺธิ? นิสฺสิตจิตฺตา อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา กิเลเสน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โวทาเนน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา สํสารปฺปวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สํสารนิวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สมเถน จ วิปสฺสนาย จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสติยา จ อสมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สติยา จ สมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อโยนิยา [Pg.35] จ อโยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โยนิยา จ โยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา โกสชฺเชน จ โทวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา วีริยารมฺเภน จ โสวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสฺสทฺธิเยน จ ปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธาย จ อปฺปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสทฺธมฺมสฺสวเนน จ อสํวรเณน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธมฺมสฺสวเนน จ สํวเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา อนภิชฺฌาย จ อพฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา นีวรเณหิ จ สํโยชนิเยหิ จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา ราควิราคาย จ เจโตวิมุตฺติยา อวิชฺชาวิราคาย จ ปญฺญาวิมุตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิยา จ สสฺสตทิฏฺฐิยา จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สอุปาทิเสสาย จ อนุปาทิเสสาย จ นิพฺพานธาตุยา นิทฺทิสิตพฺพา. อยํ นิทฺเทสสนฺธิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ.

¿Cuál es, en este contexto, la conexión de la explicación (niddesasandhi)? Las mentes dependientes deben explicarse por el lado de lo perjudicial, las mentes independientes por el lado de lo beneficioso. Las mentes dependientes por la impureza, las independientes por la purificación. Las mentes dependientes por la continuación del ciclo (saṃsāra), las independientes por el cese del ciclo. Las mentes dependientes por el deseo y la ignorancia, las independientes por la calma y la visión clara. Las mentes dependientes por la falta de vergüenza y temor moral, las independientes por la vergüenza y el temor moral. Las mentes dependientes por la falta de atención y de discernimiento, las independientes por la atención y el discernimiento. Las mentes dependientes por la causa inadecuada y la atención inadecuada, las independientes por la causa adecuada y la atención adecuada. Las mentes dependientes por la pereza y la rebeldía, las independientes por el inicio del esfuerzo y la docilidad. Las mentes dependientes por la falta de fe y la negligencia, las independientes por la fe y la diligencia. Las mentes dependientes por escuchar falsas enseñanzas y por la falta de moderación, las independientes por escuchar la verdadera enseñanza y por la moderación. Las mentes dependientes por la codicia y la malevolencia, las independientes por la no codicia y la no malevolencia. Las mentes dependientes por los obstáculos y los grilletes, las mentes independientes por la liberación de la mente mediante el desapasionamiento y la liberación por la sabiduría mediante el fin de la ignorancia. Las mentes dependientes por las visiones de aniquilación y eternismo, las independientes por el elemento del Nirvana con residuo y sin residuo. Esta es la conexión de la explicación. Por esto dijo el venerable Mahākaccāyana: «la intención del análisis lingüístico».

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หาโร.

Se ha concluido el modo del Cuádruple Arreglo (catubyūho hāro).

๗. อาวฏฺฏหารวิภงฺโค

7. Análisis del modo de Conversión (āvaṭṭahāravibhaṅgo).

๒๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หาโร? ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ อยํ.

29. ¿Cuál es, en este contexto, el modo de Conversión? Es aquel que trata sobre «un único fundamento próximo» (padaṭṭhāna).

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ.

«Esfuércense, salgan de la negligencia, aplíquense en la enseñanza del Buddha; destruyan el ejército de la Muerte, como un elefante destruye una choza de juncos».

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ปทฏฺฐานานิ เทสนา.

La expresión «esfuércense, salgan» es el fundamento próximo de la energía (vīriya). «Aplíquense en la enseñanza del Buddha» es el fundamento próximo de la concentración (samādhi). «Destruyan el ejército de la Muerte, como un elefante una choza de juncos» es el fundamento próximo de la sabiduría (paññā). «Esfuércense, salgan» es también el fundamento próximo de la facultad de la energía. «Aplíquense en la enseñanza del Buddha» es el fundamento próximo de la facultad de la concentración. «Destruyan el ejército de la Muerte...» es el fundamento próximo de la facultad de la sabiduría. Estos fundamentos próximos constituyen la enseñanza.

อยุญฺชนฺตานํ วา สตฺตานํ โยเค, ยุญฺชนฺตานํ วา อารมฺโภ.

Este inicio de la enseñanza sirve tanto para generar la disposición futura en los seres que no se esfuerzan en la práctica, como para el logro de la distinción especial en aquellos que ya se esfuerzan.

ตตฺถ เย น ยุญฺชนฺติ, เต ปมาทมูลกา น ยุญฺชนฺติ. โส ปมาโท ทุวิโธ ตณฺหามูลโก อวิชฺชามูลโก จ. ตตฺถ อวิชฺชามูลโก เยน [Pg.36] อญฺญาเณน นิวุโต เญยฺยฏฺฐานํ นปฺปชานาติ ปญฺจกฺขนฺธา อุปฺปาทวยธมฺมาติ, อยํ อวิชฺชามูลโก. โย ตณฺหามูลโก, โส ติวิโธ อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขนิมิตฺตํ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ ปมาทํ อาปชฺชติ อยํ โลเก จตุพฺพิโธ ปมาโท เอกวิโธ อวิชฺชาย ติวิโธ ตณฺหาย. ตตฺถ อวิชฺชาย นามกาโย ปทฏฺฐานํ. ตณฺหาย รูปกาโย ปทฏฺฐานํ. ตํ กิสฺส เหตุ, รูปีสุ ภเวสุ อชฺโฌสานํ, อรูปีสุ สมฺโมโห? ตตฺถ รูปกาโย รูปกฺขนฺโธ นามกาโย จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา. อิเม ปญฺจกฺขนฺธา กตเมน อุปาทาเนน สอุปาทานา, ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ? ตตฺถ ตณฺหา ทฺเว อุปาทานานิ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชา ทฺเว อุปาทานานิ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. อิเมหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

Entre ellos, los que no se esfuerzan lo hacen debido a la negligencia. Esa negligencia es de dos tipos: basada en el deseo y basada en la ignorancia. La negligencia basada en la ignorancia es aquella por la cual, estando cubierto por el desconocimiento, uno no comprende lo que debe ser conocido: que los cinco agregados tienen la naturaleza de surgir y cesar. La negligencia basada en el deseo es de tres tipos: cuando uno cae en negligencia buscando obtener goces materiales aún no obtenidos, o por causa de la protección de los ya obtenidos, o por causa de su consumo. Así, en el mundo hay cuatro tipos de negligencia: uno por la ignorancia y tres por el deseo. Para la ignorancia, el fundamento próximo es el grupo del nombre (nāmakāya). Para el deseo, el fundamento próximo es el grupo de la forma (rūpakāya). ¿Por qué razón? Porque el apego ocurre en las existencias materiales y la confusión se establece en los seres respecto a lo inmaterial. El grupo de la forma es el agregado de la forma; el grupo del nombre son los cuatro agregados inmateriales. ¿Por qué tipo de apego están estos cinco agregados acompañados de clivaje (saupādānā)? Por el deseo y la ignorancia. Respecto al deseo, hay dos tipos de apego: el apego a los placeres sensoriales y el apego a reglas y rituales. Respecto a la ignorancia, hay dos tipos de apego: el apego a los puntos de vista y el apego a la doctrina del yo. Estos agregados sujetos al apego por medio de estos cuatro clivajes constituyen el Sufrimiento. Los cuatro clivajes constituyen el Origen. Los cinco agregados son el Sufrimiento. Para su plena comprensión y abandono, el Bienaventurado enseña el Dhamma; para la plena comprensión del sufrimiento y el abandono del origen.

๓๐. ตตฺถ โย ติวิโธ ตณฺหามูลโก ปมาโท อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขณญฺจ กโรติ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ, ตสฺส สมฺปฏิเวเธน รกฺขณา ปฏิสํหรณา, อยํ สมโถ.

30. En este contexto, la negligencia de tres tipos basada en el deseo, por la cual uno busca goces no obtenidos o protege y consume los obtenidos, se remedia mediante la protección y el alejamiento a través de la penetración del conocimiento; esto es la Calma (samatha).

โส กถํ ภวติ? ยทา ชานาติ กามานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต โอการญฺจ สํกิเลสญฺจ โวทานญฺจ เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุปปริกฺขา อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภาวิยมาเนสุ ทฺเว ธมฺมา ปหียนฺติ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปหีเนสุ จตฺตาริ อุปาทานานิ นิรุชฺฌนฺติ. อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ มคฺโค. ภวนิโรโธ นิพฺพานํ อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ.

¿Cómo surge esa calma (samatha)? Surge cuando uno conoce la gratificación de los placeres sensuales como gratificación, su peligro como peligro, la liberación de ellos como liberación, su bajeza, su impureza, su purificación y los beneficios de la renuncia. En esa calma así descrita, cualquier investigación y examen que se produzca se denomina visión clara (vipassanā). Estos dos estados, la calma y la visión clara, alcanzan la plenitud del desarrollo. Mientras se desarrollan estos dos estados, se abandonan dos cosas: el deseo (taṇhā) y la ignorancia (avijjā). Al abandonarse estos dos estados, cesan los cuatro apegos (upādānāni). Por el cese del apego, cesa el devenir; por el cese del devenir, cesa el nacimiento; por el cese del nacimiento, cesan la vejez y la muerte, la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así se produce el cese de toda esta masa de sufrimiento. De este modo, las dos primeras son las verdades del sufrimiento y su origen; la calma y la visión clara constituyen el camino (maggo); y el cese del devenir es el Nirvana. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «¡Esforzaos, salid de la negligencia!».

ยถาปิ [Pg.37] มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห, ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ;

เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต, นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.

Así como un árbol, aunque sea cortado, vuelve a brotar si su raíz permanece firme y sin daños; de la misma manera, mientras la tendencia latente del deseo no sea eliminada, este sufrimiento surge una y otra vez.

อยํ ตณฺหานุสโย. กตมสฺสา ตณฺหาย? ภวตณฺหาย. โย เอตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺจโย อยํ อวิชฺชา. อวิชฺชาปจฺจยา หิ ภวตณฺหา. อิเม ทฺเว กิเลสา ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

Esta es la tendencia latente del deseo. ¿A qué deseo pertenece? Al deseo de existencia (bhavataṇhā). Lo que es la condición de este estado es la ignorancia (avijjā). Ciertamente, debido a la ignorancia surge el deseo de existencia. Estos dos son las impurezas: el deseo y la ignorancia. Ellos dan lugar a los cuatro apegos; y los agregados que están vinculados a estos cuatro apegos constituyen el sufrimiento. Los cuatro apegos son el origen (samudayo). Los cinco agregados son el sufrimiento. Para el pleno conocimiento y el abandono de ellos, el Bendito enseña el Dhamma; lo enseña para conocer plenamente el sufrimiento y para abandonar su origen.

เยน ตณฺหานุสยํ สมูหนติ, อยํ สมโถ. เยน ตณฺหานุสยสฺส ปจฺจยํ อวิชฺชํ วารยติ, อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนาย ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ วิปสฺสนา จ มคฺโค, ทฺเว จ วิมุตฺติโย นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ยถาปิ มูเล’’ติ.

Aquel estado por el cual se arranca de raíz la tendencia latente del deseo es la calma (samatha). Aquel estado por el cual se previene la ignorancia, que es la causa de la tendencia latente del deseo, es la visión clara (vipassanā). Estos dos estados, la calma y la visión clara, alcanzan la plenitud del desarrollo. Allí, el fruto de la calma es la liberación de la mente mediante el desapasionamiento de la lujuria (cetovimutti); el fruto de la visión clara es la liberación mediante la sabiduría por el desvanecimiento de la ignorancia (paññāvimutti). Así, según el método explicado, el sufrimiento y su origen son las dos primeras verdades; la calma y la visión clara son el camino; y las dos liberaciones son el cese. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «Así como la raíz...».

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

«No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente; esta es la enseñanza de los Budas».

สพฺพปาปํ นาม ตีณิ ทุจฺจริตานิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, เต ทส อกุสลกมฺมปถา ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป อภิชฺฌา พฺยาปาโท มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ตานิ ทฺเว กมฺมานิ เจตนา เจตสิกญฺจ. ตตฺถ โย จ ปาณาติปาโต ยา จ ปิสุณา วาจา ยา จ ผรุสา วาจา, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยญฺจ อทินฺนาทานํ โย จ กาเมสุมิจฺฉาจาโร โย จ มุสาวาโท, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ, โย สมฺผปฺปลาโป, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. อิมานิ สตฺต การณานิ เจตนากมฺมํ. ยา อภิชฺฌา, อยํ โลโภ อกุสลมูลํ. โย พฺยาปาโท, อยํ โทโส อกุสลมูลํ. ยา [Pg.38] มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อยํ มิจฺฉามคฺโค. อิมานิ ตีณิ การณานิ เจตสิกกมฺมํ. เตนาห ‘‘เจตนากมฺมํ เจตสิกกมฺม’’นฺติ.

Lo que se llama 'todo mal' son las tres malas conductas: mala conducta corporal, mala conducta verbal y mala conducta mental. Estas se dividen en los diez caminos de acción no saludable: matar, robar, conducta sexual errónea, mentir, chismes, palabras hirientes, charla vana, codicia, mala voluntad y visión errónea. Estos constituyen dos tipos de acciones: la voluntad (cetanā) y los factores mentales asociados (cetasika). Entre ellos, matar y las palabras hirientes surgen del odio (dosa). Robar, la conducta sexual errónea, mentir y los chismes surgen de la codicia (lobha). La charla vana surge del engaño (moha). Estos siete factores son acciones de la voluntad. La codicia es la raíz no saludable de la ambición. La mala voluntad es la raíz no saludable del odio. La visión errónea es el camino equivocado. Estos tres factores son acciones mentales. Por ello se dijo: «Acción de la voluntad y acción mental».

อกุสลมูลํ ปโยคํ คจฺฉนฺตํ จตุพฺพิธํ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ยํ ฉนฺทา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ. ยํ โทสา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยํ ภยา จ โมหา จ อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. ตตฺถ โลโภ อสุภาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย. โมโห ปญฺญาย. ตถา โลโภ อุเปกฺขาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย จ กรุณาย จ. โมโห มุทิตาย ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉติ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

Cuando las raíces no saludables se ponen en práctica, se cae en los cuatro caminos erróneos (agati): por deseo, por odio, por miedo y por engaño. El camino erróneo por deseo surge de la codicia; el camino erróneo por odio surge del odio; y los caminos erróneos por miedo y engaño surgen del engaño. De estas raíces, la codicia se abandona mediante la contemplación de lo no-bello (asubha); el odio se abandona mediante el amor universal (mettā); y el engaño se abandona mediante la sabiduría (paññā). Asimismo, la codicia puede abandonarse por la ecuanimidad (upekkhā); el odio por el amor y la compasión (karuṇā); y el engaño se elimina por la alegría empática (muditā). Por ello, el Bendito dijo: «No hacer ningún mal es bueno».

๓๑. สพฺพปาปํ นาม อฏฺฐ มิจฺฉตฺตานิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺโต มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ มิจฺฉาสมาธิ, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปํ. อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ มิจฺฉตฺตานํ ยา อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาจาโร, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปสฺส อกรณํ.

31. 'Todo mal' se refiere a los ocho factores erróneos: visión errónea, intención errónea, palabra errónea, acción errónea, medio de vida erróneo, esfuerzo erróneo, atención errónea y concentración errónea. A todo esto se le llama mal. La omisión, el no hacer y la abstención de practicar estos ocho factores erróneos es lo que se llama 'no hacer ningún mal'.

อฏฺฐสุ มิจฺฉตฺเตสุ ปหีเนสุ อฏฺฐ สมฺมตฺตานิ สมฺปชฺชนฺติ. อฏฺฐนฺนํ สมฺมตฺตานํ ยา กิริยา กรณํ สมฺปาทนํ, อยํ วุจฺจติ กุสลสฺส อุปสมฺปทา. สจิตฺตปริโยทาปนนฺติ อตีตสฺส มคฺคสฺส ภาวนากิริยํ ทสฺสยติ, จิตฺเต ปริโยทาปิเต ปญฺจกฺขนฺธา ปริโยทาปิตา ภวนฺติ, เอวญฺหิ ภควา อาห ‘‘เจโตวิสุทฺธตฺถํ, ภิกฺขเว, ตถาคเต พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ทุวิธา หิ ปริโยทาปนา นีวรณปฺปหานญฺจ อนุสยสมุคฺฆาโต จ. ทฺเว ปริโยทาปนภูมิโย ทสฺสนภูมิ จ, ภาวนาภูมิ จ, ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน ปริโยทาเปติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต ปริโยทาเปติ, อยํ สมุทโย. เยน ปริโยทาเปติ, อยํ มคฺโค. ยํ ปริโยทาปิตํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

Al abandonar los ocho factores erróneos, se alcanzan los ocho factores correctos (sammattāni). La práctica, realización y cumplimiento de estos ocho factores correctos es lo que se llama 'cultivar el bien'. 'Purificar la propia mente' significa la práctica de desarrollar el camino alcanzado por los Budas del pasado; cuando la mente está purificada, los cinco agregados se vuelven puros. Ciertamente, el Bendito dijo: «Monjes, el Tathagata vive la vida santa para la purificación de la mente». La purificación es de dos tipos: el abandono de los obstáculos y la erradicación de las tendencias latentes. Existen dos etapas de purificación: la etapa de la visión y la etapa del desarrollo. En este contexto, aquello que se purifica mediante la penetración es el sufrimiento. Aquello de lo que se purifica es el origen. El medio por el cual se purifica es el camino. El estado purificado es el cese. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «No hacer ningún mal es bueno».

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

«Ciertamente, el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma, como un gran paraguas en la estación de lluvias; este es el beneficio de practicar bien el Dhamma: quien vive el Dhamma no va a un destino de sufrimiento». Esto es lo que el Bendito enseñó.

ธมฺโม [Pg.39] นาม ทุวิโธ อินฺทฺริยสํวโร มคฺโค จ. ทุคฺคติ นาม ทุวิธา เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ. ตตฺถ ยา สํวรสีเล อขณฺฑการิตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – ทฺเวมา, ภิกฺขเว, สีลวโต คติโย เทวา จ มนุสฺสา จ. เอวญฺจ นาฬนฺทายํ นิคเม อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Lo que se llama Dhamma es de dos tipos: la restricción de las facultades y el Camino. Lo que se llama destino de sufrimiento (duggati) es también de dos tipos: en comparación con los dioses y humanos, los reinos de miseria son un mal destino; y en comparación con el Nirvana, todos los nacimientos son un mal destino. En cuanto a la conducta ética, la práctica ininterrumpida de la restricción protege de los reinos de miseria. Así lo dijo el Bendito: «Monjes, hay dos destinos para el hombre virtuoso: el reino de los dioses y el de los humanos». Y así, en el pueblo de Nalanda, el jefe de la aldea Asibandhakaputta se dirigió al Bendito con estas palabras:

‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา, เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม, สญฺญาเปนฺติ นาม, สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ, ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ.

—Señor, los brahmanas de las tierras occidentales, que llevan vasijas de agua, usan guirnaldas de algas, descienden al agua y sirven al fuego, dicen que elevan a los muertos, los guían y los hacen entrar en el cielo. Pero el Bienaventurado, el Arahant plenamente Iluminado, ¿puede actuar de tal manera que todo el mundo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un buen destino, en un mundo celestial?

‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสีติ.

—Entonces, jefe, te preguntaré de nuevo sobre esto. Responde según te parezca mejor.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุวา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

¿Qué piensas, jefe? Supón que hay un hombre que mata seres vivos, toma lo que no le es dado, comete conducta sexual errónea, miente, habla con malicia, habla con rudeza, habla con ligereza, es codicioso, tiene una mente malévola y tiene una visión errónea. Y una gran multitud se reúne y ora, lo alaba y lo rodea con las manos juntas en oración, diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un buen destino, en un mundo celestial!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso ese hombre, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que lo rodean con las manos juntas, renacería tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, en un buen destino, en un mundo celestial? —No, señor.

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อุมฺมุชฺช, โภ, ปุถุสิเล, อุปฺลว โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ สา มหตี ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ[Pg.40], ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย.

—Como si un hombre, jefe, arrojara una gran piedra pesada en un lago profundo, y una gran multitud se reuniera y orara, la alabara y la rodeara con las manos juntas diciendo: '¡Emerge, oh gran piedra! ¡Flota, oh gran piedra! ¡Llega a la orilla, oh gran piedra!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso esa gran piedra, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que la rodean con las manos juntas, emergería, flotaría o llegaría a la orilla? —No, señor. —Del mismo modo, jefe, aquel hombre que mata seres vivos... y tiene una visión errónea, aunque una gran multitud se reúna y ore por él... tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerá en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

¿Qué piensas, jefe? Supón que hay un hombre que se abstiene de matar seres vivos, de tomar lo que no le es dado, de la conducta sexual errónea, de mentir, del habla maliciosa, del habla ruda, del habla vana; que no es codicioso, no tiene una mente malévola y posee una visión correcta. Y una gran multitud se reúne y ora, lo maldice y lo rodea con las manos juntas diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso ese hombre, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus maldiciones, o a que lo rodean con las manos juntas, renacería tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno? —No, señor.

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา, สา อโธคามี อสฺส. ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา, ตํ อุทฺธํคามิ อสฺส. ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ ‘โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา ‘โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

—Como si un hombre, jefe, sumergiera una vasija de mantequilla clarificada o una vasija de aceite en un lago profundo y la rompiera. Allí, los guijarros o fragmentos de cerámica se hundirían hacia el fondo, pero la mantequilla o el aceite que contiene flotarían hacia la superficie. Y una gran multitud se reuniera y orara, la alabara y la rodeara con las manos juntas diciendo: '¡Húndete, oh mantequilla y aceite! ¡Sumérgete, oh mantequilla y aceite! ¡Ve hacia el fondo, oh mantequilla y aceite!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso esa mantequilla o aceite, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que la rodean con las manos juntas, se hundiría, se sumergiría o iría hacia el fondo? —No, señor.

‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส [Pg.41] เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’’’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. อิติ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. ตตฺถ ยา มคฺคสฺส ติกฺขตา อธิมตฺตตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ สพฺพาหิ อุปปตฺตีหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห –

—Del mismo modo, jefe, aquel hombre que se abstiene de matar seres vivos... y posee una visión correcta, aunque una gran multitud se reúna y ore por él, lo alabe y lo rodee con las manos juntas diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!', a pesar de ello, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerá en un buen destino, en un mundo celestial. Así, el Dhamma bien practicado protege de los estados de privación. En este contexto, la agudeza e intensidad del Sendero es el Dhamma bien practicado que protege de todos los renacimientos. Así lo dijo el Bienaventurado:

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

—Por lo tanto, con la mente protegida, moviéndose en el ámbito del pensamiento correcto, teniendo la visión correcta como guía y conociendo el surgimiento y la cesación; el monje que ha vencido la pereza y el letargo debe abandonar todos los malos destinos.

๓๒. ตตฺถ ทุคฺคตีนํ เหตุ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ, เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ, เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. ตตฺถ ตณฺหาย ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ ปทฏฺฐานํ. อวิชฺชาย มนินฺทฺริยํ ปทฏฺฐานํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รกฺขนฺโต สมาธึ ภาวยติ, ตณฺหญฺจ นิคฺคณฺหาติ. มนินฺทฺริยํ รกฺขนฺโต วิปสฺสนํ ภาวยติ, อวิชฺชญฺจ นิคฺคณฺหาติ. ตณฺหานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. จตูสุ อุปาทาเนสุ ปหีเนสุ ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิทํ วุจฺจติ พฺรหฺมจริยนฺติ.

32. En ese contexto, la causa de los malos destinos es el deseo y la ignorancia; estos constituyen los cuatro apegos. Los agregados acompañados de esos cuatro apegos son el sufrimiento. Los cuatro apegos son el origen del sufrimiento. Los cinco agregados son el sufrimiento, y el Bienaventurado enseña el Dhamma para su pleno conocimiento y para el abandono del origen. En cuanto al deseo, las cinco facultades físicas son su causa próxima. En cuanto a la ignorancia, la facultad de la mente es su causa próxima. Al proteger las cinco facultades físicas, se cultiva la concentración y se reprime el deseo. Al proteger la facultad de la mente, se cultiva la visión clara y se reprime la ignorancia. Mediante la represión del deseo, se abandonan dos apegos: el apego a los placeres sensoriales y el apego a ritos y rituales. Mediante la represión de la ignorancia, se abandonan dos apegos: el apego a los puntos de vista y el apego a la doctrina del yo. Cuando se abandonan los cuatro apegos, dos cualidades llegan a la plenitud de su cultivo: la tranquilidad y la visión clara. Esto se denomina la vida santa (brahmacariya).

ตตฺถ พฺรหฺมจริยสฺส ผลํ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิผลํ อนาคามิผลํ อรหตฺตํ อคฺคผลํ. อิมานิ จตฺตาริ พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. สมโถ จ วิปสฺสนา จ พฺรหฺมจริยญฺจ มคฺโค, พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ จ ตทารมฺมณา จ อสงฺขตาธาตุ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขตี’’ติ.

Allí, el fruto de la vida santa son los cuatro frutos de la vida ascética: el fruto de la entrada en la corriente, el fruto del que retorna una vez, el fruto del que no retorna y el arahantado, que es el fruto supremo. Estos son los cuatro frutos de la vida santa. Así, según el método antes mencionado, las dos primeras verdades son el sufrimiento y el origen. La calma, la visión cabal y la vida santa son el camino; los frutos de la vida santa y su objeto, el elemento incondicionado, son el cese. Estas son las cuatro verdades. Por eso el Excelso dijo: «La enseñanza ciertamente protege».

ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน รกฺขติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต รกฺขติ, อยํ สมุทโย. เยน รกฺขติ, อยํ มคฺโค. ยํ รกฺขติ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ.

Allí, en esa declaración, lo que se protege mediante la penetración es el sufrimiento. Aquello por lo cual se protege es el origen. Aquello mediante lo cual se protege es el camino. Lo que protege [o es el objeto de protección] es el cese. Estas son las cuatro verdades. Por eso el venerable Mahākaccāyana dijo: «En una única causa próxima».

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หาโร.

Se ha concluido el modo de rotación (āvaṭṭo hāro), extraído y aplicado desde los textos pali.

๘. วิภตฺติหารวิภงฺโค

8. Análisis del modo de clasificación (vibhattihāra).

๓๓. ตตฺถ [Pg.42] กตโม วิภตฺติหาโร? ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ ภูมิญฺจา’’ติ.

33. Allí, ¿cuál es el modo de clasificación? La clasificación de la enseñanza, de la causa próxima y del plano.

ทฺเว สุตฺตานิ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ. ทฺเว ปฏิปทา ปุญฺญภาคิยา จ ผลภาคิยา จ. ทฺเว สีลานิ สํวรสีลญฺจ ปหานสีลญฺจ, ตตฺถ ภควา วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ปุญฺญภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส สํวรสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ, ตตฺถ ภควา นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ ผลภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส ปหานสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ.

Existen dos tipos de discursos: los que conducen a las tendencias virtuosas y los que conducen a la penetración. Existen dos tipos de práctica: la que conduce al mérito y la que conduce al fruto. Existen dos tipos de virtud: la virtud de restricción y la virtud de abandono. Allí, el Excelso enseña el discurso que conduce a las tendencias mediante la práctica que conduce al mérito; el que se establece en la virtud de restricción se convierte en un practicante de la vida santa a través de esa vida santa. Allí, el Excelso enseña el discurso que conduce a la penetración mediante la práctica que conduce al fruto; el que se establece en la virtud de abandono se convierte en un practicante de la vida santa a través de esa vida santa.

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? วาสนาภาคิยํ นาม สุตฺตํ ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา กามานํ อาทีนโว เนกฺขมฺเม อานิสํโสติ.

Allí, ¿qué es el discurso que conduce a las tendencias? Se llama discurso que conduce a las tendencias a todo aquello que comprende: el discurso sobre la generosidad, el discurso sobre la virtud, el discurso sobre el cielo, el peligro de los placeres sensoriales y los beneficios de la renuncia.

ตตฺถ กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? นิพฺเพธภาคิยํ นาม สุตฺตํ ยา จตุสจฺจปฺปกาสนา, วาสนาภาคิเย สุตฺเต นตฺถิ ปชานนา, นตฺถิ มคฺโค, นตฺถิ ผลํ. นิพฺเพธภาคิเย สุตฺเต อตฺถิ ปชานนา, อตฺถิ มคฺโค, อตฺถิ ผลํ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ. อิเมสํ จตุนฺนํ สุตฺตานํ เทสนาย ผเลน สีเลน พฺรหฺมจริเยน สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยชยิตพฺพา ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

Allí, ¿qué es el discurso que conduce a la penetración? Es aquel que es la proclamación de las cuatro verdades. En el discurso que conduce a las tendencias no hay conocimiento superior, ni camino, ni fruto. En el discurso que conduce a la penetración hay conocimiento superior, hay camino y hay fruto. Estos son los cuatro discursos. Mediante la enseñanza de estos cuatro discursos, el fruto, la virtud y la vida santa deben aplicarse íntegramente en los once aspectos tras haberlos investigado con el modo de investigación (vicaya hāra) y vinculado con el modo de lógica (yutti hāra), tanto como alcance el plano del conocimiento.

๓๔. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สาธารณา? ทฺเว ธมฺมา สาธารณา นามสาธารณา วตฺถุสาธารณา จ. ยํ วา ปน กิญฺจิ อญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ, มิจฺฉตฺตนิยตานํ สตฺตานํ อนิยตานญฺจ สตฺตานํ ทสฺสนปฺปหาตพฺพา กิเลสา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธํภาคิยา สํโยชนา สาธารณา, ยํ กิญฺจิ อริยสาวโก โลกิยํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชติ, สพฺพา สา อวีตราเคหิ สาธารณา, สาธารณา หิ ธมฺมา เอวํ อญฺญมญฺญํ ปรํ ปรํ สกํ สกํ วิสยํ นาติวตฺตนฺติ. โยปิ อิเมหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต น โส ตํ ธมฺมํ อุปาติวตฺตติ. อิเม ธมฺมา สาธารณา.

34. Allí, ¿qué estados son comunes? Dos estados son comunes: los comunes por nombre y los comunes por base. O cualquier otra cosa de tal naturaleza: las impurezas que deben abandonarse por la visión son comunes para los seres destinados a la falsedad y los seres no destinados a ella. El deseo sensorial y la mala voluntad son comunes para el mundano y para el que ha entrado en la corriente. Los grilletes de las etapas superiores son comunes para el mundano y para el que no retorna. Cualquier logro mundano que alcance un noble discípulo es común con aquellos que no están libres de pasión. Pues los estados comunes, de esta manera, no exceden su propio ámbito respectivo entre sí. Aquel que posee estos estados no trasciende ese estado. Estos estados son comunes.

ตตฺถ กตเม ธมฺมา อสาธารณา? ยาว เทสนํ อุปาทาย คเวสิตพฺพา เสกฺขาเสกฺขา ภพฺพาภพฺพาติ, อฏฺฐมกสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา, อฏฺฐมกสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธมฺภาคิยา [Pg.43] สํโยชนา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ ปฏิปนฺนกานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ เสกฺขสีลํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. เอวํ วิเสสานุปสฺสินา หีนุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ อุปาทาย คเวสิตพฺพํ.

Allí, ¿qué estados son no comunes? Deben buscarse en la medida de la enseñanza, entre los aprendices, los no aprendices, los capaces y los incapaces. El deseo sensorial y la mala voluntad son comunes para el octavo [el que está en el camino de entrada en la corriente] y para el que ha entrado en la corriente, pero su naturaleza es no común. Los grilletes de las etapas superiores son comunes para el octavo y para el que no retorna, pero su naturaleza es no común. El nombre es común para todos los aprendices, pero su naturaleza es no común. El nombre es común para todos los que practican, pero su naturaleza es no común. La virtud de aprendiz es común para todos los aprendices, pero su naturaleza es no común. Así, mediante la observación de la distinción, debe buscarse el estado no común basándose en lo inferior, lo superior y lo medio en los estados mundanos.

ทสฺสนภูมิ นิยามาวกฺกนฺติยา ปทฏฺฐานํ, ภาวนาภูมิ อุตฺตริกานํ ผลานํ ปตฺติยา ปทฏฺฐานํ, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ, ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต โฆสสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต จ โฆสสฺส สุตมยิยา จ ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา จ ปญฺญาย โยนิโส จ มนสิการสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา จ ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ปติรูปเทสวาโส วิเวกสฺส จ สมาธิสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย ติณฺณญฺจ อเวจฺจปฺปสาทานํ สมถสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ หิริยา จ วิปสฺสนาย จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อกุสลปริจฺจาโค กุสลวีมํสาย จ สมาธินฺทฺริยสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ธมฺมสฺวากฺขาตตา กุสลมูลโรปนาย จ ผลสมาปตฺติยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สงฺฆสุปฺปฏิปนฺนตา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สตฺถุสมฺปทา อปฺปสนฺนานญฺจ ปสาทาย ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาวาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อปฺปฏิหตปาติโมกฺขตา ทุมฺมงฺกูนญฺจ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานญฺจ ปุคฺคลานํ ผาสุวิหาราย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐาน’’นฺติ.

El plano de la visión es la causa próxima para la entrada en la vía fija. El plano del desarrollo es la causa próxima para alcanzar los frutos superiores. La práctica difícil con conocimiento lento es la causa próxima para la calma. La práctica fácil con conocimiento rápido es la causa próxima para la visión cabal. El acto meritorio basado en la generosidad es la causa próxima común para la enseñanza escuchada de otros. El acto meritorio basado en la virtud es la causa próxima común para la sabiduría basada en el pensamiento. El acto meritorio basado en el desarrollo es la causa próxima común para la sabiduría basada en el desarrollo. El acto meritorio basado en la generosidad es la causa próxima común para la enseñanza escuchada de otros y para la sabiduría basada en lo escuchado. El acto meritorio basado en la virtud es la causa próxima común para la sabiduría basada en el pensamiento y para la atención adecuada. El acto meritorio basado en el desarrollo es la causa próxima común para la sabiduría basada en el desarrollo y para la visión correcta. Residir en un lugar adecuado es la causa próxima común para el retiro y para la concentración. El apoyo en personas íntegras es la causa próxima común para las tres claridades de fe y para la calma. La correcta aplicación de uno mismo es la causa próxima común para el sentido del pudor y para la visión cabal. El abandono de lo perjudicial es la causa próxima común para la investigación de lo beneficioso y para la facultad de la concentración. El hecho de que la enseñanza esté bien proclamada es la causa próxima común para la plantación de las raíces de lo beneficioso y para el logro del fruto. El hecho de que la comunidad esté practicando bien es la causa próxima común para la excelencia de la comunidad. La perfección del Maestro es la causa próxima común para la fe de los que no la tienen y para el aumento de la fe de los que ya la tienen. El código de disciplina irrefutable es la causa próxima común para la represión de las personas indisciplinadas y para la vida confortable de las personas virtuosas. Por eso el venerable Mahākaccāyana clasificó la enseñanza y la causa próxima.

นิยุตฺโต วิภตฺติ หาโร.

Se ha concluido el modo de clasificación (vibhatti hāro), extraído y aplicado desde los textos pali.

๙. ปริวตฺตนหารวิภงฺโค

9. Análisis del modo de transformación (parivattanahāra).

๓๕. ตตฺถ [Pg.44] กตโม ปริวตฺตโน หาโร? ‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ นิชฺชิณฺณํ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

35. ¿En qué consiste el modo de conversión (parivattano hāro)? En 'los estados favorables y desfavorables'. Para el individuo que posee Visión Correcta, la visión errónea se extingue. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa de la visión errónea, también se extinguen. Por medio de la Visión Correcta, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo (bhāvanā). Para el individuo que posee Pensamiento Correcto, el pensamiento erróneo se extingue. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa del pensamiento erróneo, también se extinguen. Por medio del Pensamiento Correcto, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo. Del mismo modo, para el individuo que posee Palabra Correcta, Acción Correcta, Vida Correcta, Esfuerzo Correcto, Atención Correcta, Concentración Correcta, Liberación Correcta y Conocimiento y Visión de la Liberación Correcta, el conocimiento y visión de la liberación errónea se extinguen. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa del conocimiento y visión de la liberación errónea, también se extinguen. Por medio del conocimiento y visión de la liberación correcta, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo.

๓๖. ยสฺส วา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส ปาณาติปาโต ปหีโน โหติ. อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส อทินฺนาทานํ ปหีนํ โหติ. พฺรหฺมจาริสฺส อพฺรหฺมจริยํ ปหีนํ โหติ. สจฺจวาทิสฺส มุสาวาโท ปหีโน โหติ. อปิสุณวาจสฺส ปิสุณา วาจา ปหีนา โหติ. สณฺหวาจสฺส ผรุสา วาจา ปหีนา โหติ. กาลวาทิสฺส สมฺผปฺปลาโป ปหีโน โหติ. อนภิชฺฌาลุสฺส อภิชฺฌา ปหีนา โหติ. อพฺยาปนฺนจิตฺตสฺส พฺยาปาโท ปหีโน โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ.

36. O para aquel que se abstiene de matar seres vivos, el matar seres vivos es abandonado. Para aquel que se abstiene de tomar lo que no ha sido dado, el tomar lo que no ha sido dado es abandonado. Para quien practica el celibato, la conducta impura es abandonada. Para quien habla con la verdad, la falsa palabra es abandonada. Para quien no calumnia, la calumnia es abandonada. Para quien habla con suavidad, la palabra ruda es abandonada. Para quien habla en el momento oportuno, el habla frívola es abandonada. Para quien no codicia, la codicia es abandonada. Para quien posee una mente sin malevolencia, la malevolencia es abandonada. Para quien posee Visión Correcta, la visión errónea es abandonada.

เย จ โข เกจิ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ครหนฺติ, เนสํ สนฺทิฏฺฐิกา สหธมฺมิกา คารยฺหา วาทานุวาทา อาคจฺฉนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. เอวํ สมฺมาสงฺกปฺปํ สมฺมาวาจํ สมฺมากมฺมนฺตํ สมฺมาอาชีวํ สมฺมาวายามํ สมฺมาสตึ สมฺมาสมาธึ สมฺมาวิมุตฺตึ สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ.

Cualquiera que critique el Noble Camino Octuple incurre en reproches y críticas justificadas en el presente. Esos honorables señores critican la enseñanza de la Visión Correcta. Por consiguiente, para aquellos que poseen visión errónea, habría honor y alabanza [de parte de ellos]. Del mismo modo, esos honorables señores critican la enseñanza del Pensamiento Correcto, la Palabra Correcta, la Acción Correcta, la Vida Correcta, el Esfuerzo Correcto, la Atención Correcta, la Concentración Correcta, la Liberación Correcta y el Conocimiento y Visión de la Liberación Correcta. Por consiguiente, para aquellos que poseen el conocimiento y visión de la liberación errónea, habría honor y alabanza [de parte de ellos].

เย [Pg.45] จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ภุญฺชิตพฺพา กามา, ปริภุญฺชิตพฺพา กามา, อาเสวิตพฺพา กามา, นิเสวิตพฺพา กามา, ภาวยิตพฺพา กามา, พหุลีกาตพฺพา กามา’’ติ. กาเมหิ เวรมณี เตสํ อธมฺโม.

Y cualesquiera que digan así: 'Los placeres sensoriales deben ser disfrutados, deben ser consumidos, deben ser frecuentados, deben ser practicados habitualmente, deben ser cultivados, deben ser multiplicados'; para ellos, la abstención de los placeres sensoriales es lo no-Dhamma.

เย วา ปน เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘อตฺตกิลมถานุโยโค ธมฺโม’’ติ. นิยฺยานิโก เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. เย จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ทุกฺโข ธมฺโม’’ติ. สุโข เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. ยถา วา ปน ภิกฺขุโน สพฺพสงฺขาเรสุ อสุภานุปสฺสิโน วิหรโต สุภสญฺญา ปหียนฺติ. ทุกฺขานุปสฺสิโน วิหรโต สุขสญฺญา ปหียนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต นิจฺจสญฺญา ปหียนฺติ. อนตฺตานุปสฺสิโน วิหรโต อตฺตสญฺญา ปหียนฺติ. ยํ ยํ วา ปน ธมฺมํ โรจยติ วา อุปคจฺฉติ วา, ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส โย ปฏิปกฺโข, สฺวสฺส อนิฏฺฐโต อชฺฌาปนฺโน ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘กุสลากุสลธมฺเม’’ติ.

O si algunos dicen así: 'La práctica del mortificamiento personal es el Dhamma'; para ellos, la enseñanza que conduce a la liberación es considerada no-Dhamma. Si algunos dicen así: 'El sufrimiento es el Dhamma'; para ellos, la enseñanza de la felicidad es considerada no-Dhamma. O, por ejemplo, para un monje que vive contemplando lo no-bello en todas las formaciones, la percepción de lo bello se abandona. Para quien vive contemplando el sufrimiento, la percepción de la felicidad se abandona. Para quien vive contemplando la impermanencia, la percepción de la permanencia se abandona. Para quien vive contemplando el no-yo, la percepción del yo se abandona. Cualquier enseñanza que uno favorezca o a la cual se adhiera, aquello que es su opuesto se le presenta como algo no deseado. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'En los estados favorables y desfavorables'.

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หาโร.

Concluye el modo de conversión (parivattano hāro).

๑๐. เววจนหารวิภงฺโค

10. Análisis del modo de los sinónimos (vevacanahāravibhaṅgo)

๓๗. ตตฺถ กตโม เววจโน หาโร? ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. ยถา เอกํ ภควา ธมฺมํ อญฺญมญฺเญหิ เววจเนหิ นิทฺทิสติ. ยถาห ภควา –

37. ¿En qué consiste el modo de los sinónimos (vevacano hāro)? En 'muchos sinónimos'. Así como el Bienaventurado designa un solo estado mediante diversos sinónimos. Como dijo el Bienaventurado:

‘‘อาสา จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา’’ติ.

'El anhelo, la codicia y el deleite, la corriente establecida en los diversos elementos; lo que surge de la raíz de la ignorancia, los deseos ávidos, todo ha sido erradicado por mí, junto con su raíz'.

อาสา นาม วุจฺจติ ยา ภวิสฺสสฺส อตฺถสฺส อาสีสนา อวสฺสํ อาคมิสฺสตีติ อาสาสฺส อุปฺปชฺชติ. ปิหา นาม ยา วตฺตมานสฺส อตฺถสฺส ปตฺถนา, เสยฺยตรํ วา ทิสฺวา ‘‘เอทิโส ภเวยฺย’’นฺติ ปิหาสฺส อุปฺปชฺชติ. อตฺถนิปฺผตฺติปฏิปาลนา อภินนฺทนา นาม, ปิยํ วา ญาตึ อภินนฺทติ, ปิยํ วา ธมฺมํ อภินนฺทติ, อปฺปฏิกูลโต วา อภินนฺทติ.

Se llama 'anhelo' (āsā) a la esperanza por un beneficio futuro; surge en uno pensando: 'Seguramente me llegará'. Se llama 'codicia' (pihā) al deseo por un beneficio presente; surge en uno al ver algo mejor y pensar: '¡Ojalá esto fuera así!'. El deleite (abhinandanā) es el aguardar la consecución de un objeto deseado; uno se deleita en un pariente querido, o se deleita en un objeto mental querido, o se deleita [en algo] por no serle desagradable.

อเนกธาตูติ [Pg.46] จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ.

'Diversos elementos' se refiere al elemento del ojo, el elemento de las formas, el elemento de la conciencia visual; el elemento del oído, el elemento de los sonidos, el elemento de la conciencia auditiva; el elemento de la nariz, el elemento de los olores, el elemento de la conciencia olfativa; el elemento de la lengua, el elemento de los sabores, el elemento de la conciencia gustativa; el elemento del cuerpo, el elemento de los objetos táctiles, el elemento de la conciencia corporal; el elemento de la mente, el elemento de los objetos mentales y el elemento de la conciencia mental.

สราติ เกจิ รูปาธิมุตฺตา เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา เกจิ รสาธิมุตฺตา เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา. ตตฺถ ยานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, อิมานิ จตุวีสปทานิ ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. ยา ฉ อุเปกฺขา เคหสิตา, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

'Corrientes' significa que algunos están inclinados a las formas, otros a los sonidos, otros a los olores, otros a los sabores, otros a los objetos táctiles y otros a los objetos mentales. En esto, los seis tipos de pesar mundano, los seis tipos de alegría mundana, los seis tipos de pesar por la renuncia y los seis tipos de alegría por la renuncia; estos veinticuatro factores pertenecen al lado del deseo (taṇhā); este es un sinónimo de deseo. Los seis tipos de ecuanimidad mundana pertenecen al lado de la visión errónea.

๓๘. สาเยว ปตฺถนากาเรน ธมฺมนนฺที ธมฺมเปมํ ธมฺมชฺโฌสานนฺติ ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณนฺติ จิตฺตสฺส เอตํ เววจนํ. มนินฺทฺริยํ มโนธาตุ มนายตนํ วิชานนาติ มนสฺเสตํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ อธิปญฺญา สิกฺขา ปญฺญา ปญฺญากฺขนฺโธ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค ญาณํ สมฺมาทิฏฺฐิ ตีรณา วิปสฺสนา ธมฺเม ญาณํ อตฺเถ ญาณํ อนฺวเย ญาณํ ขเย ญาณํ อนุปฺปาเท ญาณํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ จกฺขุ วิชฺชา พุทฺธิ ภูริ เมธา อาโลโก, ยํ วา ปน ยํ กิญฺจิ อญฺญํปิ เอวํ ชาติยํ, ปญฺญาย เอตํ เววจนํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ, สพฺพา ปญฺญา. อปิ จ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา, อารมฺภฏฺเฐน วีริยํ, อปิลาปนฏฺเฐน สติ, อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา.

38. Esa misma [sed], bajo la forma de anhelo, es llamada deleite por el Dhamma (dhammanandī), amor por el Dhamma (dhammapema) y absorción en el Dhamma (dhammajjhosāna); estos son sinónimos de la sed (taṇhā). 'Mente' (citta), 'corazón' (mano), 'consciencia' (viññāṇa); estos son sinónimos de la mente (citta). El 'facultad mental' (manindriya), 'elemento mental' (manodhātu), 'esfera mental' (manāyatana), 'el acto de conocer' (vijānanā); estos son sinónimos de la mente (mana). Facultad de la sabiduría, poder de la sabiduría, entrenamiento en la sabiduría superior, sabiduría, agregado de la sabiduría, factor de iluminación de investigación del Dhamma, conocimiento, visión correcta, examen, visión profunda, conocimiento sobre el fenómeno, conocimiento sobre el significado, conocimiento inductivo, conocimiento de la destrucción [de los influjos], conocimiento de la no-aparición, la facultad de 'conoceré lo desconocido', la facultad del conocimiento puro, la facultad de quien posee el conocimiento final, el ojo [de sabiduría], ciencia, intelecto, sabiduría vasta como la tierra, agudeza, luz; cualquier otro término de este tipo es un sinónimo de la sabiduría (paññā). Las cinco facultades son supramundanas [en el contexto de los nobles], y toda sabiduría [se incluye aquí]. Además, se llama 'fe' en el sentido de predominio, 'energía' en el sentido de esfuerzo, 'atención' en el sentido de no flotar [presencia], 'concentración' en el sentido de no distracción y 'sabiduría' en el sentido de comprender.

ยถา จ พุทฺธานุสฺสติยํ วุตฺตํ อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. พลนิปฺผตฺติคโต เวสารชฺชปฺปตฺโต อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุโยควิปฺปหีโน อคติคมนวีติวตฺโต อุทฺธฏสลฺโล นิรูฬฺหวโณ มทฺทิตกณฺฑโก นิพฺพาปิตปริยุฏฺฐาโน พนฺธนาตีโต คนฺถวินิเวฐโน อชฺฌาสยวีติวตฺโต ภินฺนนฺธกาโร จกฺขุมา โลกธมฺมสมติกฺกนฺโต อนุโรธวิโรธวิปฺปยุตฺโต อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ อสงฺเขปคโต พนฺธนาติวตฺโต ฐปิตสงฺคาโม อภิกฺกนฺตตโร อุกฺกาธโร อาโลกกโร ปชฺโชตกโร ตโมนุโท รณญฺชโห อปริมาณวณฺโณ อปฺปเมยฺยวณฺโณ อสงฺเขยฺยวณฺโณ อาภํกโร ปภํกโร ธมฺโมภาสปชฺโชตกโรติ [Pg.47] จ พุทฺธา ภควนฺโตติ จ พุทฺธานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Como se dice en el recuerdo del Buddha: 'Por tal razón el Bienaventurado es digno (arahaṃ), perfectamente iluminado (sammāsambuddho), dotado de conocimiento y conducta (vijjācaraṇasampanno), el que ha ido por buen camino (sugato), conocedor del mundo (lokavidū), guía insuperable de personas a ser domadas (anuttaro purisadammasārathi), maestro de dioses y humanos (satthā devamanussānaṃ), el despierto (buddho), el Bienaventurado (bhagavā)'. El que ha alcanzado la perfección de los poderes, el que ha obtenido la intrepidez, el que ha logrado los conocimientos analíticos, el que se ha liberado de los cuatro yugos, el que ha superado el mal camino, el que ha extraído la flecha, el que ha sanado la herida, el que ha pisoteado las espinas, el que ha extinguido las obsesiones, el que ha trascendido los vínculos, el que ha desatado los nudos, el que ha superado las inclinaciones mundanas, el que ha destruido la oscuridad, el que posee el ojo [de sabiduría], el que ha trascendido los mundos, el que está libre de agrado y desagrado ante los fenómenos deseables e indeseables, el que ha alcanzado lo inconmensurable, el que ha superado las ataduras, el que ha puesto fin a la batalla, el más excelente, el portador de la antorcha, el que crea luz, el que trae iluminación, el que disipa la oscuridad, el que abandona la impureza, el de fama infinita, el de gloria inmensurable, el de renombre incalculable, el creador de resplandor, el creador de brillo, el que ilumina con el resplandor del Dhamma; 'Buddhas y Bienaventurados' son sinónimos en el recuerdo del Buddha.

ยถา จ ธมฺมานุสฺสติยํ วุตฺตํ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโฏ วฏฺฏูปจฺเฉโท สุญฺญโต อติทุลฺลโภ ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ.

Como se dice en el recuerdo del Dhamma: 'El Dhamma está bien expuesto por el Bienaventurado (svākkhāto), visible por uno mismo (sandiṭṭhiko), inmediato (akāliko), que invita a venir y ver (ehipassiko), digno de ser aplicado (opaneyyiko), para ser comprendido personalmente por los sabios (paccattaṃ veditabbo viññūhi)'. Esto es: el desvanecimiento de la vanidad, la eliminación de la sed, el desarraigo de los apegos, el corte del ciclo [de nacimientos], la vacuidad, lo difícil de obtener, la destrucción de la sed, el desapego, el cese, el Nibbāna.

‘‘อสงฺขตํ อนตํ อนาสวญฺจ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ;

อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ.

Lo Incondicionado, lo Infinito, lo libre de influjos, la Verdad, la otra orilla, lo sutil, lo muy difícil de ver, lo que no envejece, lo estable, lo que no se desintegra, lo invisible, lo libre de proliferación, lo pacífico.

‘‘อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ;

อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

Lo Inmortal y sublime, lo auspicioso y seguro, la destrucción de la sed, lo asombroso y maravilloso, lo libre de calamidad, el estado sin peligro; tal es el Nibbāna expuesto por el Sugata.

‘‘อชาตํ อภูตํ อนุปทฺทวญฺจ, อกตํ อโสกญฺจ อโถ วิโสกํ;

อนูปสคฺคํนุปสคฺคธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

Lo no nacido, lo no devenido, lo libre de aflicción, lo no creado, lo libre de pena y más allá del dolor, lo que no tiene opresión, el estado sin perturbación; tal es el Nibbāna expuesto por el Sugata.

‘‘คมฺภีรญฺเจว ทุปฺปสฺสํ, อุตฺตรญฺจ อนุตฺตรํ;

อสมํ อปฺปฏิสมํ, เชฏฺฐํ เสฏฺฐนฺติ วุจฺจติ.

Profundo, difícil de ver, superior e insuperable, sin igual e incomparable, lo principal y lo excelente; así se le llama.

‘‘เลณญฺจ ตาณํ อรณํ อนงฺคณํ, อกาจ เมตํ วิมลนฺติ วุจฺจติ;

ทีโป สุขํ อปฺปมาณํ ปติฏฺฐา, อกิญฺจนํ อปฺปปญฺจนฺติ วุตฺต’’นฺติ.

Refugio, protección, inofensivo, sin mancha, a esto se le llama libre de mácula; es la isla, la felicidad, lo inmensurable, el fundamento, lo que no tiene posesiones y está libre de proliferación mental.

ธมฺมานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Estos son los sinónimos [del Dhamma] en el recuerdo del Dhamma.

ยถา [Pg.48] จ สงฺฆานุสฺสติยํ วุตฺตํ สุปฺปฏิปนฺโน อุชุปฺปฏิปนฺโน ญายปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน วิมุตฺติสมฺปนฺโน วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน สตฺตานํ สาโร สตฺตานํ มณฺโฑ สตฺตานํ อุทฺธาโร สตฺตานํ เอสิกา สตฺตานํ สุรภิปสูนํ ปุชฺโช เทวานญฺจ มนุสฺสานญฺจาติ สงฺฆานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Como se dice en el recuerdo de la Saṅgha: 'De buena conducta, de recta conducta, de conducta verdadera, de conducta apropiada; es decir, los cuatro pares de hombres, los ocho tipos de personas. Esta comunidad de discípulos del Bienaventurado es digna de ofrendas, digna de hospitalidad, digna de dones, digna de saludo reverente, el campo de mérito insuperable para el mundo'. Dotado de virtud, dotado de concentración, dotado de sabiduría, dotado de liberación, dotado del conocimiento y visión de la liberación; la esencia de los seres, la crema de los seres, el salvador de los seres, el pilar de los seres, la fragancia de los seres; digno de adoración por dioses y humanos. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la Saṅgha.

ยถา จ สีลานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ อริยานิ อริยกนฺตานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, อลงฺกาโร จ สีลํ อุตฺตมงฺโคปโสภณตาย, นิธานญฺจ สีลํ สพฺพโทภคฺคสมติกฺกมนฏฺเฐน, สิปฺปญฺจ สีลํ อกฺขณเวธิตาย, เวลา จ สีลํ อนติกฺกมนฏฺเฐน, ธญฺญญฺจ สีลํ ทลิทฺโทปจฺเฉทนฏฺเฐน, อาทาโส จ สีลํ ธมฺมโวโลกนตาย, ปาสาโท จ สีลํ โวโลกนฏฺเฐน, สพฺพภูมานุปริวตฺติ จ สีลํ อมตปริโยสานนฺติ สีลานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

Como se dice en el recuerdo de la virtud: 'Aquellas virtudes que son íntegras, sin fisuras, sin manchas, sin tacha, nobles, queridas por los nobles, que conducen a la libertad, elogiadas por los sabios, no aferradas y que conducen a la concentración'. La virtud es un adorno por su suprema belleza; la virtud es un tesoro porque supera toda desgracia; la virtud es un arte por su precisión inmediata; la virtud es la orilla por su naturaleza de no transgresión; la virtud es la riqueza porque corta la pobreza; la virtud es un espejo por su capacidad de contemplar el Dhamma; la virtud es un palacio por su elevada perspectiva; la virtud es lo que transforma todos los niveles y culmina en el Inmortal. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la virtud.

ยถา จ จาคานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโตติ จาคานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ.

Como se dice en el recuerdo de la generosidad: 'En el momento en que el noble discípulo habita en el hogar con el corazón libre de la mancha de la tacañería, generoso, de manos abiertas, deleitándose en el renunciamiento, dispuesto a las peticiones, deleitándose en dar y compartir'. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la generosidad. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Los sinónimos son muchos'.

นิยุตฺโต เววจโน หาโร.

Aquí concluye el Hāra de los Sinónimos (Vevacano hāro).

๑๑. ปญฺญตฺติหารวิภงฺโค

11. Explicación del Hāra de la Designación (Paññattihāra)

๓๙. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหาโร? ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

39. En este contexto, ¿cuál es el hāra de la designación? 'El Bienaventurado enseña un solo fenómeno (dhamma) a través de diversas designaciones (paññatti)'.

ยา ปกติกถาย เทสนา. อยํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. กา จ ปกติกถาย เทสนา, จตฺตาริ สจฺจานิ. ยถา ภควา อาห ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ อยํ ปญฺญตฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ฉนฺนํ ธาตูนํ อฏฺฐารสนฺนํ ธาตูนํ ทฺวาทสนฺนํ อายตนานํ ทสนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ.

Aquella enseñanza que se da como una exposición natural (pakatikathā) es la designación de deposición (nikkhepapaññatti). ¿Y cuál es la enseñanza por exposición natural? Las Cuatro Verdades. Así como el Bienaventurado dijo: 'Esto es el sufrimiento', esta es una designación de deposición para los cinco agregados, los seis elementos [internos], los dieciocho elementos [totales], las doce esferas y las diez facultades.

กพฬีกาเร [Pg.49] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

Monjes, si en el alimento sólido hay codicia, deleite y sed, allí la consciencia se establece y crece. Donde la consciencia se establece y crece, allí se produce el descenso de la mente y la materia (nāmarūpa). Donde hay descenso de la mente y la materia, allí hay crecimiento de las formaciones. Donde hay crecimiento de las formaciones, allí hay en el futuro una nueva existencia. Donde hay en el futuro una nueva existencia, allí hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, digo, monjes, que eso está lleno de dolor, de angustia y de desesperación.

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. อยํ ปภวปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส จ สมุทยสฺส จ.

"Monjes, si en el nutrimento del contacto... [pe]... de la volición mental hay deseo, deleite y avidez; si en el nutrimento de la consciencia hay deseo, deleite y avidez, allí la consciencia se establece y crece. Donde la consciencia se establece y crece, allí hay el descenso de nombre y forma. Donde hay el descenso de nombre y forma, allí hay el incremento de las formaciones. Donde hay el incremento de las formaciones, allí hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde hay en el futuro la producción de una existencia renovada, allí hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello está acompañado de pesar, de angustia y de desesperación. Esta es la designación de la fuente del sufrimiento y de su origen."

กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

"Monjes, si en el nutrimento del alimento material no hay deseo, ni deleite ni avidez, allí la consciencia no se establece ni crece. Donde la consciencia no se establece ni crece, no hay el descenso de nombre y forma. Donde no hay el descenso de nombre y forma, no hay el incremento de las formaciones. Donde no hay el incremento de las formaciones, no hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde no hay en el futuro la producción de una existencia renovada, no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello es sin pesar, sin angustia y sin desesperación."

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

"Monjes, si en el nutrimento del contacto... [pe]... de la volición mental no hay deseo; si en el nutrimento de la consciencia no hay deseo, ni deleite ni avidez, allí la consciencia no se establece ni crece. Donde la consciencia no se establece ni crece, no hay el descenso de nombre y forma. Donde no hay el descenso de nombre y forma, no hay el incremento de las formaciones. Donde no hay el incremento de las formaciones, no hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde no hay en el futuro la producción de una existencia renovada, no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello es sin pesar, sin angustia y sin desesperación."

อยํ [Pg.50] ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

"Esta es la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del cese."

๔๐. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. อปฺปมตฺโต นิปโก สโต, สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘‘จกฺขุ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘รูปา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

40. "Monjes, desarrollad la concentración. El monje que es diligente, prudente y atento, y que está concentrado, comprende las cosas tal como son en realidad. ¿Y qué comprende tal como es en realidad? Comprende tal como es en realidad: 'El ojo es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'Las formas son impermanentes'. Comprende tal como es en realidad: 'La consciencia visual es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'El contacto visual es impermanente'. Y cualquier sensación que surja condicionada por el contacto visual, sea placentera, dolorosa o ni-dolorosa-ni-placentera, eso también lo comprende tal como es en realidad como 'impermanente'."

โสตํ …เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… ‘‘มโน อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘ธมฺมา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

"El oído... [pe]... la nariz... [pe]... la lengua... [pe]... el cuerpo... [pe]... comprende tal como es en realidad: 'La mente es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'Los objetos mentales son impermanentes'. Comprende tal como es en realidad: 'La consciencia mental es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'El contacto mental es impermanente'. Y cualquier sensación que surja condicionada por el contacto mental, sea placentera, dolorosa o ni-dolorosa-ni-placentera, eso también lo comprende tal como es en realidad como 'impermanente'."

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

"Esta es la designación del desarrollo del camino, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen y la designación de la realización del cese."

รูปํ, ราธ, วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. เวทนํ…เป…. สญฺญํ…เป… สงฺขาเร วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ.

"Radha, dispersad la forma, deshacedla, destruidla, hacedla añicos; practicad para la extinción de la avidez mediante la sabiduría. Con la extinción de la avidez viene la extinción del sufrimiento; con la extinción del sufrimiento viene el Nibbana. La sensación... [pe]... la percepción... [pe]... las formaciones... dispersad la consciencia, deshacedla, destruidla, hacedla añicos; practicad para la extinción de la avidez mediante la sabiduría. Con la extinción de la avidez viene la extinción del sufrimiento; con la extinción del sufrimiento viene el Nibbana."

อยํ นิโรธปญฺญตฺติ นิโรธสฺส, นิพฺพิทาปญฺญตฺติ อสฺสาทสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

"Esta es la designación del cese para el cese, la designación del desencanto para la gratificación, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del cese."

‘‘โส อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

"Él comprende tal como es en realidad: 'Esto es el sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el origen del sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el cese del sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el camino que conduce al cese del sufrimiento'."

อยํ [Pg.51] ปฏิเวธปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ทสฺสนภูมิยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ โสตาปตฺติผลสฺส. ‘‘โส อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อิเม อาสวา อเสสํ นิรุชฺฌนฺตี’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

"Esta es la designación de la penetración de las verdades, la designación del establecimiento en el plano de la visión, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del fruto de la entrada en la corriente. Él comprende tal como es en realidad: 'Estas son las máculas'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el origen de las máculas'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el cese de las máculas'. Comprende tal como es en realidad: 'Este es el camino que conduce al cese de las máculas'. Comprende tal como es en realidad: 'Estas máculas cesan por completo'."

อยํ อุปฺปาทปญฺญตฺติ ขเย ญาณสฺส, โอกาสปญฺญตฺติ อนุปฺปาเท ญาณสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, อารมฺภปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อาสาฏนปญฺญตฺติ อาสาฏิกานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนาภูมิยา, อภินิฆาตปญฺญตฺติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ.

"Esta es la designación del surgimiento del conocimiento de la destrucción, la designación de la oportunidad para el conocimiento de la no-reaparición, la designación del desarrollo del camino, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del emprendimiento de la facultad del esfuerzo, la designación de la remoción de las impurezas opresivas, la designación del establecimiento en el plano del desarrollo y la designación del exterminio total de las malas cualidades perjudiciales."

๔๑. อิทํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป…. อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

41. "'Este es el sufrimiento': con respecto a cosas no oídas antes, surgió en mí la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz. 'Este es el origen del sufrimiento': surgió en mí... [pe]... 'Este es el cese del sufrimiento': surgió en mí... [pe]... 'Este es el camino que conduce al cese del sufrimiento': con respecto a cosas no oídas antes, monjes, surgió en mí la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz."

อยํ เทสนาปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ สุตมยิยา ปญฺญาย สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

Esta es la designación de la enseñanza de las verdades, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la escucha, la designación de la realización de la facultad de 'conoceré lo que aún no es conocido' y la designación de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma.

‘‘ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาเวตพฺพา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ จินฺตามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญินฺทฺริยสฺส.

Esta es la designación del desarrollo del sendero, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la reflexión y la designación de la realización de la facultad del conocimiento.

‘‘ตํ [Pg.52] โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺญาต’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหีโน’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกโต’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาวิตา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญาตาวิโน อินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

‘Monjes, surgió en mí el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz respecto a cosas no escuchadas antes: “Esta es la noble verdad del sufrimiento que ha sido comprendida cabalmente”. “Este es el origen del sufrimiento que ha sido abandonado”... “Este es el cese del sufrimiento que ha sido realizado”... “Este es el sendero que conduce al cese del sufrimiento que ha sido desarrollado”. Esta es la designación del desarrollo del sendero, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la meditación, la designación de la realización de la facultad de quien posee el conocimiento final y la designación de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma.’

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

‘El Sabio abandonó lo ponderable y lo imponderable, la causa de la existencia y las formaciones de la existencia; deleitándose internamente y concentrado, rompió las impurezas nacidas de sí mismo como si fueran una armadura.’

‘‘ตุล’’นฺติ สงฺขารธาตุ. ‘‘อตุล’’นฺติ นิพฺพานธาตุ, ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ อภิญฺญาปญฺญตฺติ สพฺพธมฺมานํ. นิกฺเขปปญฺญตฺติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาย. ‘‘ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนี’’ติ ปริจฺจาคปญฺญตฺติ สมุทยสฺส. ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส. ‘‘อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ กายคตาย สติยา. ฐิติปญฺญตฺติ จิตฺเตกคฺคตาย. ‘‘อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ อภินิพฺพิทาปญฺญตฺติ จิตฺตสฺส, อุปาทานปญฺญตฺติ สพฺพญฺญุตาย, ปทาลนาปญฺญตฺติ อวิชฺชณฺฑโกสานํ. เตนาห ภควา ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ.

‘Ponderable’ se refiere al elemento de las formaciones. ‘Imponderable’ se refiere al elemento del Nibbana. ‘Lo ponderable, lo imponderable y el origen’ es la designación del conocimiento superior de todos los fenómenos. Es la designación de la aplicación del conocimiento analítico del Dhamma. ‘El Sabio abandonó las formaciones de la existencia’ es la designación del renunciamiento al origen y la designación de la comprensión cabal del sufrimiento. ‘Deleitándose internamente y concentrado’ es la designación del desarrollo de la atención plena en el cuerpo y la designación de la estabilidad de la unificación mental. ‘Rompió las impurezas como una armadura’ es la designación del desencanto de la mente, la designación del logro de la omnisciencia y la designación del rompimiento de la cáscara del huevo de la ignorancia. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘Abandonó lo ponderable y lo imponderable’.

โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ, กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา, เตสํ สตีมา วินยาย สิกฺเขติ.

‘Aquel que ha visto el sufrimiento y aquello que lo origina, ¿cómo podría esa persona inclinarse hacia los placeres sensoriales? Sabiendo que los placeres son un vínculo en el mundo, aquel que es atento debe entrenarse para su eliminación.’

‘‘โย ทุกฺข’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ จ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ยโตนิทาน’’นฺติ ปภวปญฺญตฺติ จ สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ จ. ‘‘อทฺทกฺขี’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ ญาณจกฺขุสฺส ปฏิเวธปญฺญตฺติ จ. ‘‘กาเมสุ โส ชนฺตุกถํ นเมยฺยา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ กามตณฺหาย อภินิเวสปญฺญตฺติ จ. ‘‘กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา’’ติ ปจฺจตฺถิกโต ทสฺสนปญฺญตฺติ กามานํ. กามา หิ องฺคารกาสูปมา มํสเปสูปมา ปาวกกปฺปา ปปาตอุรโคปมา จ. ‘‘เตสํ สตีมา’’ติ อปจยปญฺญตฺติ ปหานาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ กายคตาย [Pg.53] สติยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. ‘‘วินยาย สิกฺเข’’ติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ ราควินยสฺส โทสวินยสฺส โมหวินยสฺส. ‘‘ชนฺตู’’ติ เววจนปญฺญตฺติ โยคิสฺส. ยทา หิ โยคี กามา สงฺโคติ ปชานาติ. โส กามานํ อนุปฺปาทาย กุสเล ธมฺเม อุปฺปาทยติ, โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย วายมติ. อยํ วายามปญฺญตฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. นิกฺเขปปญฺญตฺติ โอรมตฺติกาย อสนฺตุฏฺฐิยา. ตตฺถ โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา วายมตีติ อยํ อปฺปมาทปญฺญตฺติ ภาวนาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อารกฺขปญฺญตฺติ กุสลานํ ธมฺมานํ, ฐิติปญฺญตฺติ อธิจิตฺตสิกฺขาย. เตนาห ภควา ‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทาน’’นฺติ.

‘Aquel que ha visto el sufrimiento’ es tanto una designación de sinónimo del sufrimiento como una designación de su comprensión cabal. ‘Aquello que lo origina’ es tanto una designación de la fuente del origen como una designación de su abandono. ‘Ha visto’ es tanto una designación de sinónimo del ojo del conocimiento como una designación de la penetración. ‘¿Cómo podría esa persona inclinarse hacia los placeres sensoriales?’ es tanto una designación de sinónimo de la sed de placeres sensoriales como una designación de la inclinación hacia ellos. ‘Sabiendo que los placeres son un vínculo en el mundo’ es la designación de ver los placeres como un enemigo; pues los placeres son comparables a un foso de brasas ardientes, a un trozo de carne, a una gran hoguera, a un precipicio y a una serpiente. ‘Aquel que es atento’ es la designación de la disminución para el abandono, la designación de la aplicación de la atención plena en el cuerpo y la designación del desarrollo del sendero. ‘Debe entrenarse para su eliminación’ es la designación de la penetración de la eliminación de la codicia, el odio y el engaño. ‘Persona’ es una designación de sinónimo para el practicante. Pues cuando el practicante comprende que los placeres son un vínculo, produce estados saludables para que no surjan; se esfuerza por el surgimiento de estados saludables no surgidos. Esta es la designación del esfuerzo por alcanzar lo no alcanzado y la designación de la aplicación de la insatisfacción con los logros menores. En ese proceso, él se esfuerza por la estabilidad de los estados saludables surgidos; esta es la designación de la diligencia en el desarrollo, la designación de la aplicación de la facultad del esfuerzo, la designación de la protección de los estados saludables y la designación de la estabilidad en el entrenamiento de la mente superior. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘Aquel que ha visto el sufrimiento y aquello que lo origina’.

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ;

อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต;

อสฺสิรี วิย ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ.

‘El mundo está encadenado por el engaño y se muestra como si fuera real; el necio está atado por los apegos, rodeado por la oscuridad; se muestra falto de esplendor, pero para el que ve, no hay ningún obstáculo.’

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ วิปลฺลาสานํ. ‘‘ภพฺพรูโปว ทิสฺสตี’’ติ วิปรีตปญฺญตฺติ โลกสฺส. ‘‘อุปธิพนฺธโน พาโล’’ติ ปภวปญฺญตฺติ ปาปกานํ อิจฺฉาวจรานํ, กิจฺจปญฺญตฺติ ปริยุฏฺฐานานํ. พลวปญฺญตฺติ กิเลสานํ. วิรูหนาปญฺญตฺติ สงฺขารานํ. ‘‘ตมสา ปริวาริโต’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ อวิชฺชนฺธการสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘อสฺสิรี วิย ขายตี’’ติ ทสฺสนปญฺญตฺติ ทิพฺพจกฺขุสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ปญฺญาจกฺขุสฺส. ‘‘ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ สตฺตานํ, ราโค กิญฺจนํ โทโส กิญฺจนํ โมโห กิญฺจนํ. เตนาห ภควา ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ.

‘El mundo está encadenado por el engaño’ es la designación de la enseñanza sobre las distorsiones. ‘Se muestra como si fuera real’ es la designación de la percepción distorsionada del mundo. ‘El necio está atado por los apegos’ es la designación de la fuente de los malos deseos, la designación de la función de las obsesiones, la designación del poder de las impurezas y la designación del crecimiento de las formaciones. ‘Rodeado por la oscuridad’ es la designación de la enseñanza sobre la oscuridad de la ignorancia y su designación de sinónimo. ‘Se muestra falto de esplendor’ es la designación de la visión del ojo divino y la designación de la aplicación del ojo de la sabiduría. ‘Para el que ve, no hay ningún obstáculo’ es la designación de la penetración de los seres; la codicia es un obstáculo, el odio es un obstáculo y el engaño es un obstáculo. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘El mundo está encadenado por el engaño’.

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ.

‘Existe, monjes, lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho, lo no condicionado. Si no existiera lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho y lo no condicionado, no se discerniría aquí un escape de lo nacido, lo devenido, lo hecho y lo condicionado. Pero puesto que existe lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho y lo no condicionado, por eso se discierne un escape de lo nacido, lo devenido, lo hecho y lo condicionado. Por tanto, reconoced que el Nibbana existe.’

‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เทสนาปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ สงฺขตสฺส อุปนยนปญฺญตฺติ [Pg.54] จ. ‘‘ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส โชตนาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ อยํ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส, นิยฺยานิกปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิสฺสรณปญฺญตฺติ สํสารโต. เตนาห ภควา ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺสา’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

«Si esto no existiera, monjes: lo no nacido, no devenido, no hecho, no condicionado», esta es la designación de la enseñanza y la designación de sinónimos del Nibbana. «Si aquí no se conociera la liberación de lo nacido, lo devenido, lo hecho, lo condicionado», esta es la designación de sinónimos de lo condicionado y la designación de aplicación (upanayana). «Pero puesto que, monjes, existe lo no nacido, no devenido, no hecho, no condicionado», esta es la designación de sinónimos del Nibbana y la designación de iluminación (jotanā). «Por lo tanto, se conoce la liberación de lo nacido, lo devenido, lo hecho, lo condicionado», esta es la designación de sinónimos del Nibbana, la designación de salida (niyyānika) del Camino, y la designación de liberación del samsara. Por eso dijo el Bienaventurado: «Si esto no existiera, monjes...». Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: «El Bienaventurado enseña un solo Dhamma mediante diversas designaciones (paññatti)».

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติ หาโร.

El modo de las designaciones (paññatti hāro) ha sido aplicado.

๑๒. โอตรณหารวิภงฺโค

12. Explicación del modo de la convergencia (otaraṇahāra).

๔๒. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หาโร? ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

42. ¿En qué consiste el modo de la convergencia? «Aquello que es el origen dependiente (paṭiccasamuppādo)», etc.

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

«Liberado por arriba, por abajo y en todas partes, no considerando que "esto soy yo"; así liberado, cruzó la inundación (ogha) nunca antes cruzada, para no volver a nacer».

‘‘อุทฺธ’’นฺติ รูปธาตุ จ อรูปธาตุ จ. ‘‘อโธ’’ติ กามธาตุ. ‘‘สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต’’ติ เตธาตุเก อยํ อเสกฺขาวิมุตฺติ. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

«Arriba» se refiere al elemento de la forma (rūpadhātu) y al elemento sin forma (arūpadhātu). «Abajo» se refiere al elemento del deseo (kāmadhātu). «Liberado en todas partes» se refiere a la liberación de quien ya no necesita entrenamiento (asekkhāvimutti) en los tres elementos. Estas mismas son las cinco facultades de un asekha; esta es la convergencia por medio de las facultades (indriya).

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Esas mismas cinco facultades de un asekha son el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; con el cese de las formaciones, cesa la conciencia; con el cese de la conciencia, cesa la mente-y-materia; con el cese de la mente-y-materia, cesan las seis bases de los sentidos; con el cese de las seis bases de los sentidos, cesa el contacto; con el cese del contacto, cesa la sensación; con el cese de la sensación, cesa el deseo; con el cese del deseo, cesa el apego; con el cese del apego, cesa el devenir; con el cese del devenir, cesa el nacimiento; con el cese del nacimiento, cesan la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Así ocurre el cese de toda esta masa de sufrimiento. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente.

ตานิเยว [Pg.55] อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน, อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Esas mismas cinco facultades de un asekha están contenidas en tres agregados (khandha): el agregado de la moralidad (sīla), el agregado de la concentración (samādhi) y el agregado de la sabiduría (paññā). Esta es la convergencia por medio de los agregados.

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Esas mismas cinco facultades de un asekha están incluidas en las formaciones (saṅkhāra). Aquellas formaciones que están libres de influjos (anāsava) y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos (dhammadhātu). Esta es la convergencia por medio de los elementos (dhātu).

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos (dhammāyatana), la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases (āyatana).

‘‘อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี’’ติ อยํ สกฺกายทิฏฺฐิยา สมุคฺฆาโต, สา เสกฺขาวิมุตฺติ, ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

«No considerando que "esto soy yo"» es la erradicación de la visión de la identidad personal (sakkāyadiṭṭhi); esa es la liberación del que todavía entrena (sekkhāvimutti). Esas mismas son las cinco facultades de un sekha. Esta es la convergencia por medio de las facultades.

ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Esas mismas cinco facultades de un sekha son el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente.

สาเยว วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Ese mismo conocimiento es el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). Esta es la convergencia por medio de los agregados.

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Ese mismo conocimiento está incluido en las formaciones. Aquellas formaciones que están libres de influjos y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases.

เสกฺขาย จ วิมุตฺติยา อเสกฺขาย จ วิมุตฺติยา วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวาย. เตนาห ภควา ‘‘อุทฺธํ อโธ’’ติ.

Aquel que está liberado por la liberación del que entrena y la liberación del que ya no necesita entrenamiento, cruzó la inundación nunca antes cruzada, para no volver a nacer. Por eso el Bienaventurado dijo: «arriba, abajo».

๔๓. ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ, จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ, จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

43. «Para el que depende, hay agitación; para el que no depende, no hay agitación. Al no haber agitación, hay tranquilidad; al haber tranquilidad, no hay inclinación; al no haber inclinación, no hay ir ni venir; al no haber ir ni venir, no hay muerte ni renacimiento; al no haber muerte ni renacimiento, no hay ni este mundo, ni el más allá, ni nada entre los dos. Solo esto es el fin del sufrimiento».

‘‘นิสฺสิตสฺส จลิต’’นฺติ นิสฺสโย นาม ทุวิโธ ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺฐินิสฺสโย จ. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เจตนา, อยํ ตณฺหานิสฺสโย; ยา มูฬฺหสฺส เจตนา, อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย. เจตนา ปน สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา [Pg.56] วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

«Para el que depende, hay agitación»: la dependencia es de dos clases: la dependencia del deseo (taṇhā) y la dependencia de la visión errónea (diṭṭhi). Allí, la intención (cetanā) de quien tiene apego es la dependencia del deseo; la intención de quien está confundido es la dependencia de la visión errónea. Pero la intención son las formaciones; por la condición de las formaciones surge la conciencia; por la condición de la conciencia surge la mente-y-materia; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente.

ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เวทนา, อยํ สุขา เวทนา. ยา สมฺมูฬฺหสฺส เวทนา, อยํ อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา ทฺเว เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Allí, la sensación de quien tiene apego es una sensación placentera. La sensación de quien está confundido es una sensación ni-dolorosa-ni-placentera. Estas dos sensaciones son el agregado de la sensación (vedanākkhandha). Esta es la convergencia por medio de los agregados.

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อุเปกฺขินฺทฺริยํ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Allí, la sensación placentera consta de dos facultades: la facultad del placer y la facultad de la alegría. La sensación ni-dolorosa-ni-placentera es la facultad de la ecuanimidad. Esta es la convergencia por medio de las facultades.

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Esas mismas facultades están incluidas en las formaciones. Aquellas formaciones que tienen influjos y son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base con influjos y causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases.

‘‘อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถี’’ติ สมถวเสน วา ตณฺหาย อนิสฺสิโต วิปสฺสนาวเส วา ทิฏฺฐิยา อนิสฺสิโต. ยา วิปสฺสนา อยํ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

«Para el que no depende, no hay agitación» significa que uno no depende del deseo por medio de la tranquilidad (samatha) o no depende de la visión errónea por medio del discernimiento (vipassanā). Aquel discernimiento es el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; con el cese de las formaciones, cesa la conciencia; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente.

สาเยว วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Ese mismo discernimiento es el agregado de la sabiduría. Esta es la convergencia por medio de los agregados.

สาเยว วิปสฺสนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยญฺจ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Ese mismo discernimiento consta de dos facultades: la facultad del esfuerzo y la facultad de la sabiduría. Esta es la convergencia por medio de las facultades.

สาเยว วิปสฺสนา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Ese mismo discernimiento está incluido en las formaciones. Aquellas formaciones que están libres de influjos y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases.

‘‘ปสฺสทฺธิยา สตี’’ติ ทุวิธา ปสฺสทฺธิ กายิกา จ เจตสิกา จ. ยํ กายิกํ สุขํ, อยํ กายปสฺสทฺธิ. ยํ เจตสิกํ สุขํ, อยํ เจตสิกา ปสฺสทฺธิ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ, ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต [Pg.57] วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘‘วิมุตฺต’’มิติ ญาณํ โหติ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. โส น นมติ รูเปสุ, น สทฺเทสุ, น คนฺเธสุ, น รเสสุ, น โผฏฺฐพฺเพสุ, น ธมฺเมสุ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส เยน รูเปน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส รูปสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา รูปสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส.

‘Existiendo la tranquilidad’ significa que hay dos tipos de tranquilidad: la tranquilidad corporal y la mental. El bienestar que es corporal es la tranquilidad del cuerpo. El bienestar que es mental es la tranquilidad de la mente. Aquel cuyo cuerpo está tranquilo experimenta felicidad; en el que es feliz, la mente se concentra; el que está concentrado comprende las cosas tal como son; al comprender las cosas tal como son, se desencanta; al desencantarse, se desapasiona; por el desapasionamiento, se libera. En la liberación, surge el conocimiento: ‘estoy liberado’; comprende: ‘el nacimiento se ha agotado, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay nada más por venir a este estado’. Debido a la destrucción de la codicia, a la destrucción del odio y a la destrucción de la ilusión, tal persona no se inclina hacia las formas, ni hacia los sonidos, ni hacia los olores, ni hacia los sabores, ni hacia los tangibles, ni hacia los fenómenos mentales. Aquella forma por la cual se podría designar a un Tathāgata que permanece o se desplaza, mediante la destrucción, el desapasionamiento, el cese, el abandono y la renuncia de dicha forma, estando liberado en el agotamiento de la forma, no se considera que el Tathāgata existe, ni que no existe, ni que existe y no existe, ni que ni existe ni no existe. Ciertamente, debido a la destrucción de la codicia, el odio y la ilusión, se le describe simplemente como profundo, inconmensurable, incalculable y extinguido.

ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย. เยหิ สงฺขาเรหิ. เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส วิญฺญาณสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา วิญฺญาณสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘‘อาคตี’’ติ อิธาคติ. ‘‘คตี’’ติ เปจฺจภโว. อาคติคตีปิ น ภวนฺติ, ‘‘เนวิธา’’ติ ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ. ‘‘น หุร’’นฺติ ฉสุ พาหิเรสุ อายตเนสุ. ‘‘น อุภยมนฺตเรนา’’ติ ผสฺสสมุทิเตสุ ธมฺเมสุ อตฺตานํ น ปสฺสติ. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. โส ทุวิโธ โลกิโย จ โลกุตฺตโร จ. ตตฺถ โลกิโย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, ยาว ชรามรณา. โลกุตฺตโร สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชายติ, ยาว นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. เตนาห ภควา ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ…เป… เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

Por medio de aquella sensación... por medio de aquella percepción. Por medio de aquellas formaciones. Por medio de aquel conocimiento por el cual se podría designar a un Tathāgata que permanece o se desplaza, mediante la destrucción, el desapasionamiento, el cese, el abandono y la renuncia de dicho conocimiento, estando liberado en el agotamiento del conocimiento, no se considera que el Tathāgata existe, ni que no existe, ni que existe y no existe, ni que ni existe ni no existe. Ciertamente, debido a la destrucción de la codicia, el odio y la ilusión, se le describe simplemente como profundo, inconmensurable, incalculable y extinguido. ‘Venida’ es venir aquí desde otra existencia. ‘Ida’ es el renacimiento posterior. Venidas e idas no ocurren. ‘Ni aquí’ se refiere a las seis bases internas. ‘Ni allá’ se refiere a las seis bases externas. ‘Ni entre ambos’ significa que no ve un yo en los fenómenos surgidos a partir del contacto. ‘Este es el fin del sufrimiento’ se refiere al origen dependiente. Este es de dos tipos: mundano y supramundano. Allí, el mundano va desde ‘con la ignorancia como condición, las formaciones’ hasta la vejez y la muerte. El supramundano va desde ‘en el virtuoso nace la ausencia de remordimiento’ hasta comprender ‘no hay nada más por venir a este estado’. Por ello dijo el Bendito: ‘Para el que depende hay vacilación, para el que no depende no hay vacilación... este es el fin del sufrimiento’.

๔๔.

44.

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา;

ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต, ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต.

Cualesquiera pesares o lamentaciones, y los diversos sufrimientos en el mundo; estos surgen dependiendo de lo querido, y si no hay nada querido, estos no existen.

ตสฺมา [Pg.58] หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

Por lo tanto, son felices y están libres de pesar aquellos para quienes no hay nada querido en ningún lugar del mundo; por ello, anhelando lo que no tiene pesar y está libre de mancha, uno no debe considerar nada como querido en ningún lugar del mundo. Así lo dijo el Bendito.

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ ทุกฺขา เวทนา. ‘‘ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ สุขา เวทนา. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

‘Cualesquiera pesares o lamentaciones, y los diversos sufrimientos en el mundo surgen dependiendo de lo querido’: esto es sensación dolorosa. ‘Si no hay nada querido, estos no existen’: esto es sensación placentera. La sensación es el agregado de la sensación. Esta es la inclusión por vía de los agregados.

เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Con la sensación como condición, la sed; con la sed como condición, el apego; con el apego como condición, el devenir; con el devenir como condición, el nacimiento; con el nacimiento como condición, la vejez y la muerte; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente.

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. ทุกฺขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Allí, en la sensación placentera, hay dos facultades: la facultad del placer y la facultad de la alegría. En la sensación dolorosa, hay dos facultades: la facultad del dolor y la facultad del pesar. Esta es la inclusión por vía de las facultades.

Esas mismas facultades están incluidas en las formaciones; aquellas formaciones que son con influjos y pertenecen al devenir, tales formaciones están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la inclusión por vía de los elementos.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos; aquella base que es con influjos y pertenece al devenir. Esta es la inclusión por vía de las bases.

ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเกติ.

อิทํ ตณฺหาปหานํ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Esto es el abandono de la sed. Por el cese de la sed, el cese del apego; por el cese del apego, el cese del devenir; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente.

ตํเยว ตณฺหาปหานํ สมโถ. โส สมโถ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Ese mismo abandono de la sed es la tranquilidad. Esa tranquilidad comprende dos facultades: la facultad de la atención y la facultad de la concentración. Esta es la inclusión por vía de las facultades.

โสเยว สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Esa misma tranquilidad es el agregado de la concentración. Esta es la inclusión por vía de los agregados.

โสเยว สมโถ สงฺขารปริยาปนฺโน, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Esa misma tranquilidad está incluida en las formaciones; aquellas formaciones que son sin influjos y no pertenecen al devenir, tales formaciones están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la inclusión por vía de los elementos.

สา [Pg.59] ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘เย เกจิ โสกา’’ติ.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos; aquella base que es sin influjos y no pertenece al devenir. Esta es la inclusión por vía de las bases. Por eso dijo el Bendito: ‘Cualesquiera pesares’.

กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

Si a quien desea el placer sensual, este se le cumple; ciertamente ese mortal se regocija mentalmente al obtener lo que desea.

ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

Si a ese ser que desea y en quien ha nacido el anhelo, esos placeres se le desvanecen; se aflige como si hubiera sido herido por una flecha.

โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตีติ.

Quien evita los placeres sensuales como quien evita con el pie la cabeza de una serpiente; ese, atento, trasciende esta adherencia en el mundo. Así fue dicho por el Bendito.

ตตฺถ ยา ปีติมนตา, อยํ อนุนโย. ยทาห สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตีติ, อิทํ ปฏิฆํ. อนุนยํ ปฏิฆญฺจ ปน ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย จ ปน ทสรูปีนิ อายตนานิ ปทฏฺฐานํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Allí, lo que es regocijo mental es la atracción. Lo que dijo como ‘se aflige como si hubiera sido herido por una flecha’ es la irritación. La atracción y la irritación pertenecen al lado de la sed; y para la sed, las diez bases materiales son la causa próxima. Esta es la inclusión por vía de las bases.

ตานิเยว ทส รูปีนิ รูปกาโย นามสมฺปยุตฺโต, ตทุภยํ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Esas mismas diez bases materiales son el cuerpo de la forma asociado con lo mental; ambos son el nombre y la forma. Con el nombre y la forma como condición, las seis bases; con las seis bases como condición, el contacto; con el contacto como condición, la sensación; con la sensación como condición, la sed; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente.

ตเทว นามรูปํ ปญฺจกฺขนฺโธ;

อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา;

ตเทว นามรูปํ อฏฺฐารส ธาตุโย;

อยํ ธาตูหิ โอตรณา;

Ese mismo nombre y forma son los cinco agregados; esta es la inclusión por vía de los agregados. Ese mismo nombre y forma son los dieciocho elementos; esta es la inclusión por vía de los elementos.

ตตฺถ โย รูปกาโย อิมานิ ปญฺจ รูปีนิ อินฺทฺริยานิ, โย นามกาโย อิมานิ ปญฺจ อรูปีนิ อินฺทฺริยานิ, อิมานิ ทส อินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Allí, lo que es el cuerpo de la forma son estas cinco facultades materiales; lo que es el cuerpo del nombre son estas cinco facultades inmateriales; estas son las diez facultades. Esta es la inclusión por vía de las facultades.

ตตฺถ ยทาห –

Respecto a eso, lo que dijo —

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

Aquél que evita los deseos sensuales, como quien evita la cabeza de una serpiente con el pie; ese monje, atento, trasciende en este mundo este apego viscoso.

อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Esta es la base del Nibbāna con residuo, esta es la entrada por medio de los elementos.

สาเยว สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

Esa misma base del Nibbāna con residuo es el conocimiento; con el surgimiento del conocimiento ocurre el cese de la ignorancia, con el cese de la ignorancia ocurre el cese de las formaciones, y así sucesivamente todo lo demás. Esta es la entrada por medio del origen dependiente.

สาเยว [Pg.60] วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Ese mismo conocimiento es el agregado de la sabiduría. Esta es la entrada por medio de los agregados.

สาเยว วิชฺชา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

Ese mismo conocimiento constituye dos facultades: la facultad de la energía y la facultad de la sabiduría. Esta es la entrada por medio de las facultades.

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Ese mismo conocimiento está incluido en las formaciones; aquellas formaciones que están libres de influjos y no pertenecen al devenir están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la entrada por medio de los elementos.

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘กามํ กามยมานสฺสา’’ติ.

Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, aquella base que está libre de influjos y no pertenece al devenir. Esta es la entrada por medio de las bases. Por eso dijo el Sublime: "Para aquel que desea los deseos...".

เอตฺตาวตา ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ สโมสรโณตรณานิ ภวนฺติ. เอวํ ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ โอตาเรตพฺพานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

Hasta este punto, el origen dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases son convergencias y entradas. De esta manera deben introducirse el origen dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: "Y aquel origen dependiente...".

นิยุตฺโต โอตรโณ หาโร.

Se concluye el modo de la entrada (otaraṇa hāra).

๑๓. โสธนหารวิภงฺโค

13. Explicación del modo de la purificación (sodhana-hāra).

๔๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หาโร? ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติคาถา. ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

45. ¿Cuál es el modo de la purificación? Es la estrofa que comienza con: "En la pregunta respondida...". Así como el venerable Ajita en el Pārāyana le pregunta una cuestión al Sublime:

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

¿Por qué está el mundo cubierto? ¿Por qué no brilla? ¿Cuál dices que es su mancha? ¿Cuál es su gran peligro?

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

El mundo está cubierto por la ignorancia, [Ajita —dijo el Sublime—]. Debido a la duda y la negligencia no brilla. El anhelo digo que es su mancha, y el sufrimiento es su gran peligro.

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

En la pregunta "¿Por qué está el mundo cubierto?", con la respuesta "El mundo está cubierto por la ignorancia", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Por qué no brilla?", con la respuesta "Debido a la duda y la negligencia no brilla", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Cuál dices que es su mancha?", con la respuesta "El anhelo digo que es su mancha", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Cuál es su gran peligro?", con la respuesta "El sufrimiento es su gran peligro", el propósito queda purificado. Por eso dijo el Sublime: "El mundo está cubierto por la ignorancia".

‘‘สวนฺติ [Pg.61] สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ.

Las corrientes fluyen por doquier, [dijo el venerable Ajita]. ¿Cuál es la restricción para las corrientes? Dime cómo se refrenan las corrientes, ¿con qué se cierran las corrientes?

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

Cualquiera que sean las corrientes en el mundo, [Ajita —dijo el Sublime—], la atención es su restricción. Yo digo que es el freno de las corrientes; con la sabiduría se cierran.

‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ ปญฺเห ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมิ’’นฺติ.

En la pregunta "Las corrientes fluyen por doquier... ¿cuál es su restricción?", con la respuesta "la atención es su restricción", el Sublime aclara el término, pero no el propósito. En la pregunta "Dime cómo se refrenan... ¿con qué se cierran?", con la respuesta "con la sabiduría se cierran", el propósito queda purificado. Por eso dijo el Sublime: "Cualquiera que sean las corrientes en el mundo".

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

Tanto la sabiduría como la atención, [dijo el venerable Ajita], y el nombre y la forma, señor; dime esto que te pregunto: ¿dónde cesa todo esto?

ปญฺเห –

En la pregunta:

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

Esa pregunta que has hecho, Ajita, te la responderé: donde el nombre y la forma cesan sin dejar rastro; mediante el cese de la conciencia, ahí es donde esto cesa.

สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉี’’ติ. ยตฺถ เอวํ สุทฺโธ อารมฺโภ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ อสุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติ.

El propósito ha sido purificado. Por eso dijo el Sublime: "Esa pregunta que has hecho...". Donde el propósito está así purificado, esa pregunta se considera respondida. Pero donde el propósito no está purificado, esa pregunta todavía no se considera respondida. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: "En la pregunta respondida...".

นิยุตฺโต โสธโน หาโร.

Se concluye el modo de la purificación (sodhana hāra).

๑๔. อธิฏฺฐานหารวิภงฺโค

14. Explicación del modo de la determinación (adhiṭṭhāna-hāra).

๔๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หาโร? ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา’’ติ.

46. ¿Cuál es el modo de la determinación? "Los fenómenos que han sido señalados tanto por su unidad como por su diversidad".

เย ตตฺถ นิทฺทิฏฺฐา, ตถา เต ธารยิตพฺพา.

Aquellos fenómenos que allí se señalan deben ser comprendidos de esa manera.

‘‘ทุกฺข’’นฺติ [Pg.62] เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ? ชาติ ทุกฺขา, ชรา ทุกฺขา, พฺยาธิ ทุกฺโข, มรณํ ทุกฺขํ, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา, รูปา ทุกฺขา, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. อยํ เวมตฺตตา.

"Sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el sufrimiento? El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la enfermedad es sufrimiento, la muerte es sufrimiento, la unión con lo que no se ama es sufrimiento, la separación de lo que se ama es sufrimiento, no obtener lo que se desea es sufrimiento; en resumen, los cinco agregados del apego son sufrimiento. Las formas son sufrimiento, las sensaciones son sufrimiento, las percepciones son sufrimiento, las formaciones son sufrimiento, la conciencia es sufrimiento. Esto es la diversidad.

‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถิทํ, กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. อยํ เวมตฺตตา.

"El origen del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el origen del sufrimiento? Es ese anhelo que conduce a un nuevo renacer, acompañado de deleite y pasión, que encuentra placer aquí y allá; a saber: el anhelo por los placeres sensuales, el anhelo por la existencia y el anhelo por la no-existencia. Esto es la diversidad.

‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. อยํ เวมตฺตตา.

"El cese del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el cese del sufrimiento? Es el desvanecimiento y cese sin rastro de ese mismo anhelo, su abandono, su renuncia, su liberación y el desapego. Esto es la diversidad.

‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

"El sendero que conduce al cese del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el sendero que conduce al cese del sufrimiento? Es este mismo Noble Sendero Óctuple; a saber: visión correcta, intención correcta, lenguaje correcto, acción correcta, modo de vida correcto, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta. Esto es la diversidad.

‘‘มคฺโค’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม มคฺโค? นิรยคามี มคฺโค ติรจฺฉานโยนิคามี มคฺโค เปตฺติวิสยคามี มคฺโค อสุรโยนิโย มคฺโค สคฺคคามิโย มคฺโค มนุสฺสคามี มคฺโค นิพฺพานคามี มคฺโค. อยํ เวมตฺตตา.

"Sendero" es la unidad. ¿Qué es ahí el sendero? El sendero que conduce al infierno, el sendero que conduce al reino animal, el sendero que conduce al reino de los espíritus hambrientos, el sendero que conduce al reino de los asuras, el sendero que conduce a los reinos celestiales, el sendero que conduce al reino humano, el sendero que conduce al Nibbāna. Esto es la diversidad.

‘‘นิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม นิโรโธ? ปฏิสงฺขานิโรโธ อปฺปฏิสงฺขานิโรโธ อนุนยนิโรโธ ปฏิฆนิโรโธ มานนิโรโธ มกฺขนิโรโธ ปฬาสนิโรโธ อิสฺสานิโรโธ มจฺฉริยนิโรโธ สพฺพกิเลสนิโรโธ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Cese’ (nirodha) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el cese? El cese por deliberación (paṭisaṅkhānirodha), el cese no deliberado (appaṭisaṅkhānirodha), el cese del apego, el cese de la aversión, el cese del orgullo, el cese del desprecio, el cese de la malicia, el cese de la envidia, el cese de la avaricia y el cese de todas las impurezas. Esta es la diversidad.

‘‘รูป’’นฺติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จาตุมหาภูติกํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปสฺส ปญฺญตฺติ. ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ? ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ.

‘Forma’ (rūpa) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es la forma? La forma compuesta por los cuatro grandes elementos y la designación de la forma derivada de los cuatro grandes elementos. En ese contexto, ¿qué son los cuatro grandes elementos? El elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire.

๔๗. ทฺวีหิ อากาเรหิ ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ สงฺเขเปน จ วิตฺถาเรน จ. กถํ วิตฺถาเรน ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ? วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ [Pg.63] วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

47. Uno comprende los elementos de dos maneras: de forma resumida y de forma detallada. ¿Cómo comprende los elementos de forma detallada? Comprende el elemento tierra en detalle mediante veinte aspectos; comprende el elemento agua en detalle mediante doce aspectos; comprende el elemento fuego en detalle mediante cuatro aspectos; y comprende el elemento aire en detalle mediante seis aspectos.

กตเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ มตฺถเก มตฺถลุงฺคนฺติ อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

¿Cuáles son los veinte aspectos mediante los cuales se comprende el elemento tierra en detalle? En este cuerpo existen: cabellos, vellos, uñas, dientes, piel; carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones; corazón, hígado, diafragma, bazo, pulmones; intestino grueso, intestino delgado, comida no digerida, heces y el cerebro en el cráneo. Mediante estos veinte aspectos se comprende el elemento tierra en detalle.

กตเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

¿Cuáles son los doce aspectos mediante los cuales se comprende el elemento agua en detalle? En este cuerpo existen: bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa, lágrimas, aceite de la piel, saliva, mocos, fluido sinovial y orina. Mediante estos doce aspectos se comprende el elemento agua en detalle.

กตเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีรียติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, อิเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

¿Cuáles son los cuatro aspectos mediante los cuales se comprende el elemento fuego en detalle? Aquel por el cual el cuerpo se calienta, aquel por el cual se envejece, aquel por el cual se consume [por la fiebre] y aquel por el cual lo que se ha comido, bebido, masticado y saboreado se digiere completamente. Mediante estos cuatro aspectos se comprende el elemento fuego en detalle.

กตเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส อิติ, อิเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

¿Cuáles son los seis aspectos mediante los cuales se comprende el elemento aire en detalle? Vientos que suben, vientos que bajan, vientos en la cavidad abdominal, vientos en los intestinos, vientos que circulan por todos los miembros, la inhalación y la exhalación. Mediante estos seis aspectos se comprende el elemento aire en detalle.

เอวํ อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา, ยถา จนฺทนิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สงฺการฏฺฐานํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา วจฺจกุฏึ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สิวถิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย. เอวเมว อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ เอวํ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต [Pg.64] อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา. เตนาห ภควา ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ, ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. อยํ เวมตฺตตา.

Así, al distinguir, evaluar, investigar, profundizar y reflexionar detalladamente sobre los elementos según su naturaleza intrínseca mediante estos cuarenta y dos aspectos, no se percibe nada en el cuerpo o en alguna parte del cuerpo que sea apropiado para ser asido como un 'yo'. Al igual que alguien que examina un pozo negro, un montón de basura, una letrina o un cementerio no vería nada allí apropiado para ser tomado como algo valioso; de la misma manera, al reflexionar sobre los elementos mediante estos cuarenta y dos aspectos, no se ve nada asible en el cuerpo. Por ello dijo el Bienaventurado: 'Cualquiera que sea el elemento tierra, ya sea interno o externo, es simplemente el elemento tierra'. Esto debe verse tal como es, con sabiduría correcta, de esta manera: 'Esto no es mío, esto no soy yo, esto no es mi yo'. Habiéndolo visto así tal como es con sabiduría correcta, uno se desencanta del elemento tierra y desapasiona la mente respecto al elemento tierra. [De igual modo con] el elemento agua... el elemento fuego... y el elemento aire; es simplemente el elemento aire. Esto debe verse tal como es, con sabiduría correcta: 'Esto no es mío, esto no soy yo, esto no es mi yo'. Al verlo así, uno se desencanta del elemento aire y desapasiona la mente respecto a él. Esta es la diversidad.

๔๘. ‘‘อวิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสลฺลกฺขณา อนุปลกฺขณา อปจฺจุปลกฺขณา อสมเวกฺขณํ อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ. อยํ เวมตฺตตา.

48. ‘Ignorancia’ (avijjā) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es la ignorancia? La falta de conocimiento sobre el sufrimiento, sobre el origen del sufrimiento, sobre el cese del sufrimiento y sobre el camino que conduce al cese del sufrimiento; la falta de conocimiento sobre el pasado, sobre el futuro, sobre el pasado y el futuro, y sobre la condicionalidad de los fenómenos originados dependientemente. Tal falta de conocimiento, falta de visión, falta de comprensión plena, falta de entendimiento, falta de iluminación, falta de penetración, falta de discernimiento, falta de examen, falta de observación, falta de análisis, falta de evidencia, estupidez, necedad, falta de conciencia clara, confusión, gran confusión, obnubilación total, ignorancia, el océano de la ignorancia, el yugo de la ignorancia, la tendencia latente de la ignorancia, la obsesión de la ignorancia, el cerrojo de la ignorancia, el engaño y la raíz de lo perjudicial. Esta es la diversidad.

‘‘วิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา วิชฺชา? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สํลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก [Pg.65] ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Conocimiento’ (vijjā) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el conocimiento? El conocimiento sobre el sufrimiento, sobre su origen, sobre su cese y sobre el camino; el conocimiento sobre el pasado, sobre el futuro, sobre ambos, y sobre los fenómenos originados dependientemente. Tal sabiduría, acto de conocer, investigación, investigación profunda, investigación de los fenómenos, discernimiento, examen, observación cuidadosa, erudición, destreza, sutileza, claridad expositiva, reflexión, examen inquisitivo, amplitud, agudeza, guía, visión cabal, conciencia clara, aguijón, sabiduría, facultad de la sabiduría, fuerza de la sabiduría, arma de la sabiduría, palacio de la sabiduría, luz de la sabiduría, esplendor de la sabiduría, antorcha de la sabiduría, joya de la sabiduría, ausencia de confusión, investigación de la verdad, visión correcta, el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos, un factor del sendero y aquello que pertenece al sendero. Esta es la diversidad.

‘‘สมาปตฺตี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติ? สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ, เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ. วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺตีติ. อยํ เวมตฺตตา.

‘Logro’ (samāpatti) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el logro? El logro con percepción, el logro sin percepción, el logro de la ni percepción ni no percepción, el logro de la percepción clarificada y el logro del cese. Esta es la diversidad.

‘‘ฌายี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ฌายี? อตฺถิ เสกฺโข ฌายี, อตฺถิ อเสกฺโข ฌายี, เนวเสกฺขนาเสกฺโข ฌายี, อาชานิโย ฌายี, อสฺสขลุงฺโก ฌายี, ทิฏฺฐุตฺตโร ฌายี, ตณฺหุตฺตโร ฌายี, ปญฺญุตฺตโร ฌายี. อยํ เวมตฺตตา.

«El que medita» (jhāyī) es la unidad. En ese sentido, ¿quién es el que medita? Existe el que medita que es un aprendiz (sekkha), existe el que medita que es un consumado (asekkha), el que medita que no es ni aprendiz ni consumado, el que medita de noble linaje (ājāniyo), el que medita que es como un caballo indómito (assakhaluṅko), el que es superior en puntos de vista, el que es superior en el deseo y el que es superior en sabiduría. Esta es la diferenciación (vemattatā).

‘‘สมาธี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม สมาธิ? สรโณ สมาธิ, อรโณ สมาธิ, สเวโร สมาธิ, อเวโร สมาธิ, สพฺยาปชฺโช สมาธิ, อพฺยาปชฺโช สมาธิ, สปฺปีติโก สมาธิ, นิปฺปีติโก สมาธิ, สามิโส สมาธิ, นิรามิโส สมาธิ, สสงฺขาโร สมาธิ, อสงฺขาโร สมาธิ, เอกํสภาวิโต สมาธิ, อุภยํสภาวิโต สมาธิ, อุภยโต ภาวิตภาวโน สมาธิ, สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ, หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ, โลกิโย สมาธิ, โลกุตฺตโร สมาธิ, มิจฺฉาสมาธิ, สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

«Concentración» (samādhi) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es la concentración? La concentración con mácula (saraṇo), la concentración sin mácula (araṇo), la concentración con enemistad (savero), la concentración sin enemistad (avero), la concentración con malevolencia (sabyāpajjo), la concentración sin malevolencia (abyāpajjo), la concentración con regocijo (sappītiko), la concentración sin regocijo (nippītiko), la concentración carnal (sāmiso), la concentración no carnal (nirāmiso), la concentración con esfuerzo (sasaṅkhāro), la concentración sin esfuerzo (asaṅkhāro), la concentración desarrollada en un solo aspecto, la concentración desarrollada en ambos aspectos, la concentración cuya práctica ha sido desarrollada en ambos sentidos, la concentración con pensamiento inicial y sostenido, la concentración sin pensamiento inicial pero con pensamiento sostenido únicamente, la concentración sin pensamiento inicial ni sostenido, la concentración que conduce a la disminución (hānabhāgiyo), la concentración que conduce a la estabilidad (ṭhitibhāgiyo), la concentración que conduce a la distinción (visesabhāgiyo), la concentración que conduce a la penetración (nibbedhabhāgiyo), la concentración mundana (lokiyo), la concentración supramundana (lokuttaro), la concentración errónea y la concentración correcta. Esta es la diferenciación.

‘‘ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ปฏิปทา? อาคาฬฺหปฏิปทา, นิชฺฌามปฏิปทา, มชฺฌิมปฏิปทา, อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. อยํ เวมตฺตตา.

«Práctica» (paṭipadā) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es la práctica? La práctica dura (āgāḷhapaṭipadā), la práctica de incineración de los deseos (nijjhāmapaṭipadā), la práctica media (majjhimāpaṭipadā), la práctica impaciente (akkhamāpaṭipadā), la práctica paciente (khamāpaṭipadā), la práctica ecuánime, la práctica de autodominio (damāpaṭipadā), la práctica dolorosa con intuición lenta, la práctica dolorosa con intuición rápida, la práctica agradable con intuición lenta y la práctica agradable con intuición rápida. Esta es la diferenciación.

‘‘กาโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม กาโย? นามกาโย รูปกาโย จ. ตตฺถ กตโม รูปกาโย? เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท [Pg.66] อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ มตฺถลุงฺคนฺติ – อยํ รูปกาโย. นามกาโย นาม เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ ผสฺโส มนสิกาโรติ – อยํ นามกาโยติ. อยํ เวมตฺตตา.

«Cuerpo» (kāyo) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es el cuerpo? El cuerpo mental (nāmakāyo) y el cuerpo material (rūpakāyo). En ese sentido, ¿qué es el cuerpo material? Cabellos, vellos, uñas, dientes, piel, carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones, corazón, hígado, membranas, bazo, pulmones, intestinos, mesenterio, comida no digerida, excremento, bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa, lágrimas, aceite dérmico, saliva, mucosidad, líquido sinovial, orina y cerebro: esto es el cuerpo material. El cuerpo mental consiste en la sensación (vedanā), la percepción (saññā), la volición (cetanā), la conciencia (citta), el contacto (phasso) y la atención (manasikāro): esto es el cuerpo mental. Esta es la diferenciación.

เอวํ โย ธมฺโม ยสฺส ธมฺมสฺส สมานภาโว, โส ธมฺโม ตสฺส ธมฺมสฺส เอกตฺตตาย เอกี ภวติ. เยน เยน วา ปน วิลกฺขโณ, เตน เตน เวมตฺตํ คจฺฉติ. เอวํ สุตฺเต วา เวยฺยากรเณ วา คาถายํ วา ปุจฺฉิเตน วีมํสยิตพฺพํ, กึ เอกตฺตตาย ปุจฺฉติ, อุทาหุ เวมตฺตตายาติ. ยทิ เอกตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เอกตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ เวมตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เวมตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ สตฺตาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, สตฺตาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ ธมฺมาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, ธมฺมาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยถา ยถา วา ปน ปุจฺฉิตํ, ตถา ตถา วิสชฺชยิตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา’’ติ.

De esta manera, cualquier fenómeno que tenga una naturaleza común con otro fenómeno, ese fenómeno se unifica con aquel por medio de la unidad. Pero en cualquier aspecto que sea diferente, por ese aspecto llega a la diferenciación. Así, aquel que es interrogado sobre un Sutta, un Veyyākaraṇa o una Gāthā debe investigar: «¿Me pregunta por la unidad o por la diferenciación?». Si se pregunta por la unidad, debe responderse con la unidad. Si se pregunta por la diferenciación, debe responderse con la diferenciación. Si se pregunta basándose en el ser (sattādhiṭṭhānena), debe responderse basándose en el ser. Si se pregunta basándose en los fenómenos (dhammadhiṭṭhānena), debe responderse basándose en los fenómenos. De cualquier manera que se pregunte, de esa misma manera debe responderse. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: «Los fenómenos a través de la unidad».

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หาโร.

Concluye el Método de la Determinación (adhiṭṭhāno hāro).

๑๕. ปริกฺขารหารวิภงฺโค

15. Análisis del Método de los Requisitos (parikkhārahāravibhaṅgo)

๔๙. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

49. ¿Qué es el Método de los Requisitos (parikkhāro hāro)? Se define como: «Aquellos fenómenos que producen a otro fenómeno».

โย ธมฺโม ยํ ธมฺมํ ชนยติ, ตสฺส โส ปริกฺขาโร. กึลกฺขโณ ปริกฺขาโร? ชนกลกฺขโณ ปริกฺขาโร. ทฺเว ธมฺมา ชนยนฺติ เหตุ จ ปจฺจโย จ. ตตฺถ กึลกฺขโณ เหตุ, กึลกฺขโณ ปจฺจโย? อสาธารณลกฺขโณ เหตุ, สาธารณลกฺขโณ ปจฺจโย. ยถา กึ ภเว? ยถา องฺกุรสฺส นิพฺพตฺติยา พีชํ อสาธารณํ, ปถวี อาโป จ สาธารณา. องฺกุรสฺส หิ ปถวี อาโป จ ปจฺจโย สภาโว เหตุ. ยถา วา ปน ฆเฏ ทุทฺธํ ปกฺขิตฺตํ ทธิ ภวติ, น จตฺถิ เอกกาลสมวธานํ ทุทฺธสฺส จ ทธิสฺส จ. เอวเมวํ นตฺถิ เอกกาลสมวธานํ เหตุสฺส จ ปจฺจยสฺส จ.

Aquel fenómeno que produce a otro fenómeno es su requisito (parikkhāra). ¿Qué característica tiene el requisito? El requisito tiene la característica de ser productor (janaka). Dos fenómenos son productores: la causa raíz (hetu) y la condición (paccayo). En ese sentido, ¿cuál es la característica de la causa raíz y cuál la de la condición? La causa raíz tiene la característica de ser específica (asādhāraṇa), mientras que la condición tiene la característica de ser compartida (sādhāraṇa). ¿Cómo sería esto? Así como para el surgimiento de un brote, la semilla es la causa raíz específica, mientras que la tierra y el agua son condiciones compartidas. Pues para el brote, la tierra y el agua son la condición (paccayo) y su propia naturaleza [la semilla] es la causa raíz (hetu). O bien, como cuando se pone leche en una jarra y se convierte en cuajada, no hay una coexistencia simultánea de la leche y la cuajada. De la misma manera, no hay coexistencia simultánea entre la causa raíz y la condición.

อยญฺหิ สํสาโร สเหตุ สปฺปจฺจโย นิพฺพตฺโต. วุตฺตํ หิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิติ อวิชฺชา อวิชฺชาย เหตุ อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย. ปุริมิกา อวิชฺชา ปจฺฉิมิกาย อวิชฺชาย เหตุ. ตตฺถ ปุริมิกา อวิชฺชา อวิชฺชานุสโย [Pg.67] ปจฺฉิมิกา อวิชฺชา อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ, ปุริมิโก อวิชฺชานุสโย ปจฺฉิมิกสฺส อวิชฺชาปริยุฏฺฐานสฺส เหตุภูโต ปริพฺรูหนาย, พีชงฺกุโร วิย สมนนฺตรเหตุตาย. ยํ ปน ยตฺถ ผลํ นิพฺพตฺตติ, อิทมสฺส ปรมฺปรเหตุตาย เหตุภูตํ. ทุวิโธ หิ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ, เอวํ อวิชฺชายปิ ทุวิโธ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ.

Pues este ciclo de renacimientos (saṃsāro) ha surgido con causas raíces y condiciones. Se ha dicho: «Con la ignorancia como condición surgen las formaciones, con las formaciones como condición surge la conciencia», y así todo el origen dependiente. De este modo, la ignorancia es la causa raíz de la ignorancia, y la atención inadecuada (ayoniso manasikāro) es la condición. La ignorancia previa es la causa raíz de la ignorancia posterior. En ese sentido, la ignorancia previa es la tendencia latente (anusaya) y la ignorancia posterior es el arrebato (pariyuṭṭhāna); la tendencia latente de la ignorancia previa actúa como causa raíz para el incremento del arrebato de la ignorancia posterior, tal como ocurre con la semilla y el brote por medio de la causalidad inmediata. Aquel fruto que surge en un lugar determinado es producido por aquello que actúa como su causa raíz sucesiva (paramparahetu). Pues la causa raíz es de dos tipos: causa raíz inmediata (samanantarahetu) y causa raíz sucesiva. Así también, para la ignorancia existen estos dos tipos de causas raíces: inmediata y sucesiva.

ยถา วา ปน ถาลกญฺจ วฏฺฏิ จ เตลญฺจ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ น สภาวเหตุ, น หิ สกฺกา ถาลกญฺจ วฏฺฏิญฺจ เตลญฺจ อนคฺคิกํ ทีเปตุํ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ. ปทีโป วิย สภาโว เหตุ โหติ. อิติ สภาโว เหตุ, ปรภาโว ปจฺจโย. อชฺฌตฺติโก เหตุ, พาหิโร ปจฺจโย. ชนโก เหตุ, ปริคฺคาหโก ปจฺจโย. อสาธารโณ เหตุ, สาธารโณ ปจฺจโย.

O bien, así como el recipiente, la mecha y el aceite actúan como condiciones para la lámpara pero no son su causa raíz intrínseca (sabhāvahetu), pues no es posible encender una lámpara solo con el recipiente, la mecha y el aceite sin fuego. El fuego, al igual que la lámpara, es la causa raíz intrínseca. Así, la naturaleza intrínseca es la causa raíz, la naturaleza externa es la condición. Lo interno es la causa raíz, lo externo es la condición. Lo que genera es la causa raíz, lo que sostiene es la condición. Lo específico es la causa raíz, lo compartido es la condición.

อวุปจฺเฉทตฺโถ สนฺตติ อตฺโถ, นิพฺพตฺติ อตฺโถ ผลตฺโถ, ปฏิสนฺธิ อตฺโถ ปุนพฺภวตฺโถ, ปลิโพธตฺโถ ปริยุฏฺฐานตฺโถ, อสมุคฺฆาตตฺโถ อนุสยตฺโถ, อสมฺปฏิเวธตฺโถ อวิชฺชตฺโถ, อปริญฺญาตตฺโถ วิญฺญาณสฺส พีชตฺโถ. ยตฺถ อวุปจฺเฉโท ตตฺถ สนฺตติ, ยตฺถ สนฺตติ ตตฺถ นิพฺพตฺติ, ยตฺถ นิพฺพตฺติ ตตฺถ ผลํ, ยตฺถ ผลํ ตตฺถ ปฏิสนฺธิ, ยตฺถ ปฏิสนฺธิ ตตฺถ ปุนพฺภโว, ยตฺถ ปุนพฺภโว ตตฺถ ปลิโพโธ, ยตฺถ ปลิโพโธ ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ, ยตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ตตฺถ อสมุคฺฆาโต. ยตฺถ อสมุคฺฆาโต ตตฺถ อนุสโย, ยตฺถ อนุสโย ตตฺถ อสมฺปฏิเวโธ, ยตฺถ อสมฺปฏิเวโธ ตตฺถ อวิชฺชา, ยตฺถ อวิชฺชา ตตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ, ยตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ ตตฺถ พีชตฺโถ.

El sentido de no interrupción es el sentido de continuidad (santati). El sentido de surgimiento es el sentido de fruto. El sentido de reconexión es el sentido de nueva existencia. El sentido de obstrucción es el sentido de arrebato (pariyuṭṭhāna). El sentido de no extirpación es el sentido de tendencia latente (anusaya). El sentido de no penetración es el sentido de ignorancia. El sentido de no comprensión es el sentido de semilla para la conciencia. Donde hay no interrupción, hay continuidad; donde hay continuidad, hay surgimiento; donde hay surgimiento, hay fruto; donde hay fruto, hay reconexión; donde hay reconexión, hay nueva existencia; donde hay nueva existencia, hay obstrucción; donde hay obstrucción, hay arrebato; donde hay arrebato, hay no extirpación. Donde hay no extirpación, hay tendencia latente; donde hay tendencia latente, hay no penetración; donde hay no penetración, hay ignorancia; donde hay ignorancia, hay conciencia con influjos (sāsava) no comprendida; donde hay conciencia con influjos no comprendida, allí reside el sentido de semilla.

สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, ปญฺญากฺขนฺโธ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, วิมุตฺติกฺขนฺโธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย.

El agregado de la moralidad es condición para el agregado de la concentración; el agregado de la concentración es condición para el agregado de la sabiduría; el agregado de la sabiduría es condición para el agregado de la liberación; el agregado de la liberación es condición para el agregado del conocimiento y la visión de la liberación. El saber mediante el aprendizaje es condición para el saber mediante el gozo; el saber mediante el gozo es condición para el saber mediante la moderación; el saber mediante la moderación es condición para el saber acerca de uno mismo.

ยถา วา ปน จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ตตฺถ จกฺขุ อาธิปเตยฺยปจฺจยตาย ปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจยตาย ปจฺจโย. อาโลโก สนฺนิสฺสยตาย ปจฺจโย, มนสิกาโร สภาโว เหตุ[Pg.68]. สงฺขารา วิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. วิญฺญาณํ นามรูปสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ผสฺโส เวทนาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เวทนา ตณฺหาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ตณฺหา อุปาทานสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. อุปาทานํ ภวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ภโว ชาติยา ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชาติ ชรามรณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชรามรณํ โสกสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โสโก ปริเทวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ปริเทโว ทุกฺขสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ทุกฺขํ โทมนสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โทมนสฺสํ อุปายาสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย สพฺโพ โส ปริกฺขาโร. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

O también, tal como el ojo-consciencia surge dependiendo del ojo y las formas. Allí, el ojo es condición por vía de predominio; las formas son condición por vía de objeto. La luz es condición por vía de apoyo; la atención es la causa por naturaleza propia. Las formaciones son condición para la consciencia, y la naturaleza propia es la causa. La consciencia es condición para la mentalidad-materialidad, y la naturaleza propia es la causa. La mentalidad-materialidad es condición para las seis bases de los sentidos, y la naturaleza propia es la causa. Las seis bases de los sentidos son condición para el contacto, y la naturaleza propia es la causa. El contacto es condición para la sensación, y la naturaleza propia es la causa. La sensación es condición para el deseo, y la naturaleza propia es la causa. El deseo es condición para el apego, y la naturaleza propia es la causa. El apego es condición para el devenir, y la naturaleza propia es la causa. El devenir es condición para el nacimiento, y la naturaleza propia es la causa. El nacimiento es condición para el envejecimiento y la muerte, y la naturaleza propia es la causa. El envejecimiento y la muerte son condición para el pesar, y la naturaleza propia es la causa. El pesar es condición para el lamento, y la naturaleza propia es la causa. El lamento es condición para el sufrimiento, y la naturaleza propia es la causa. El sufrimiento es condición para el descontento, y la naturaleza propia es la causa. El descontento es condición para la desesperación, y la naturaleza propia es la causa. De este modo, cualquier tipo de apoyo condicional es un requisito. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Aquellos estados que engendran a aquel otro estado'.

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หาโร.

Se ha aplicado el modo de los requisitos.

๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺโค

16. Análisis del modo de la proyección

๕๐. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํมูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา’’ติ.

50. ¿Cuál es allí el modo de la proyección? 'Aquellos estados que tienen la misma raíz, y aquellos que han sido declarados por el Sabio con un mismo significado'.

เอกสฺมึ ปทฏฺฐาเน ยตฺตกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ สมาโรปยิตพฺพานิ. ยถา อาวฏฺเฏ หาเร พหุกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺตีติ. ตตฺถ สมาโรปนา จตุพฺพิธา ปทฏฺฐานํ, เววจนํ, ภาวนา, ปหานมิติ.

Cuando se toma un fundamento próximo en un Sutta, todos aquellos otros fundamentos próximos que convergen en él deben ser proyectados. Al igual que en el modo del ciclo convergen muchos fundamentos próximos. Allí, la proyección es de cuatro tipos: por fundamento próximo, por sinónimo, por desarrollo y por abandono.

ตตฺถ กตมา ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา?

¿Cuál es allí la proyección por fundamento próximo?

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

'No hacer ningún mal, cultivar el bien, purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Budas'.

ตสฺส กึ ปทฏฺฐานํ? ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ – อิทํ ปทฏฺฐานํ; ตตฺถ ยํ กายิกญฺจ วาจสิกญฺจ สุจริตํ, อยํ สีลกฺขนฺโธ. มโนสุจริเต ยา อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท จ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ. ยา สมฺมาทิฏฺฐิ, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ [Pg.69] จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนา ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ.

¿Cuál es el fundamento próximo de esto? Las tres buenas conductas: buena conducta corporal, buena conducta verbal y buena conducta mental — este es el fundamento próximo. Allí, lo que es buena conducta corporal y verbal es el agregado de la moralidad. En la buena conducta mental, lo que es la ausencia de codicia y la ausencia de malevolencia es el agregado de la concentración. Lo que es el correcto entendimiento es el agregado de la sabiduría. Este es el fundamento próximo. Allí, el agregado de la moralidad y el agregado de la concentración son calma; el agregado de la sabiduría es visión cabal. Este es el fundamento próximo. Allí, el fruto de la calma es la liberación mental por el desapasionamiento del deseo; el fruto de la visión cabal es la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia. Este es el fundamento próximo.

วนํ วนถสฺส ปทฏฺฐานํ. กิญฺจ วนํ? โก จ วนโถ? วนํ นาม ปญฺจ กามคุณา, ตณฺหา วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม นิมิตฺตคฺคาโห ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา. วนโถ นาม เตสํ เตสํ องฺคปจฺจงฺคานํ อนุพฺยญฺชนคฺคาโห ‘‘อโห จกฺขุ, อโห โสตํ, อโห ฆานํ, อโห ชิวฺหา, อโห กาโย, อิติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ อปริญฺญาตานิ. ยํ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ, อยํ วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม อนุสโย. วนโถ นาม ปริยุฏฺฐานํ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห ภควา ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจา’’ติ. อยํ ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา.

El bosque es el fundamento próximo para la maleza. ¿Y qué es el bosque? ¿Y qué es la maleza? El 'bosque' son los cinco placeres de los sentidos; el deseo es la 'maleza'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' es la captación de señales como 'mujer' o 'hombre'. La 'maleza' es la captación de los detalles secundarios de esos diversos miembros y partes, tales como: '¡oh, qué ojos!', '¡oh, qué oídos!', '¡oh, qué nariz!', '¡oh, qué lengua!', '¡oh, qué cuerpo!'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' son las seis bases de los sentidos internas y externas no comprendidas plenamente. El grillete que surge dependiendo de ambas es la 'maleza'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' es la tendencia latente. La 'maleza' es la manifestación obsesiva. Este es el fundamento próximo. Por eso dijo el Bendito: 'Habiendo cortado el bosque y la maleza'. Esta es la proyección por fundamento próximo.

๕๑. ตตฺถ กตมา เววจเนน สมาโรปนา? ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ เสกฺขผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อเสกฺขผลํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อคฺคผลํ อรหตฺตํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ กามธาตุสมติกฺกมนํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ เตธาตุสมติกฺกมนํ. อิทํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺญาพลํ, อธิปญฺญาสิกฺขา, ปญฺญากฺขนฺโธ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค, ญาณํ, สมฺมาทิฏฺฐิ, ตีรณา, สนฺตีรณา, หิรี, วิปสฺสนา, ธมฺเม ญาณํ, สพฺพํ, อิทํ เววจนํ. อยํ เววจเนน สมาโรปนา.

51. ¿Cuál es allí la proyección por sinónimos? La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el fruto del aprendiz; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el fruto del que ya no aprende. Estos son sinónimos. La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el fruto del no-retorno; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el fruto supremo, el estado de Arahant. Estos son sinónimos. La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el trascender la esfera de los sentidos; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el trascender las tres esferas. Estos son sinónimos. La facultad de la sabiduría, el poder de la sabiduría, el entrenamiento en la sabiduría superior, el agregado de la sabiduría, el factor de iluminación de investigación de los estados, el factor de iluminación de ecuanimidad, el conocimiento, el correcto entendimiento, la deliberación, la investigación profunda, la vergüenza moral, la visión cabal, el conocimiento de los estados: todo esto son sinónimos. Esta es la proyección por sinónimos.

ตตฺถ กตมา ภาวนาย สมาโรปนา? ยถาห ภควา ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ, อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ’’. อาตาปีติ วีริยินฺทฺริยํ. สมฺปชาโนติ ปญฺญินฺทฺริยํ. สติมาติ สตินฺทฺริยํ. วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสนฺติ สมาธินฺทฺริยํ. เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน? เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สพฺเพ[Pg.70]. เกน การเณน? สพฺเพ หิ โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา นิยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อยํ ภาวนาย สมาโรปนา.

¿Cuál es allí la proyección por desarrollo? Tal como dijo el Bendito: 'Por lo tanto, monje, aquí debes morar contemplando el cuerpo en el cuerpo, diligente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado en el mundo la codicia y el descontento'. 'Diligente' es la facultad de la energía. 'Claramente comprensivo' es la facultad de la sabiduría. 'Atento' es la facultad de la atención. 'Habiendo eliminado en el mundo la codicia y el descontento' es la facultad de la concentración. De este modo, para quien mora contemplando el cuerpo en el cuerpo, los cuatro fundamentos de la atención llegan a la plenitud del desarrollo. ¿Por qué razón? Por poseer una misma característica las cuatro facultades. Cuando se desarrollan los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro esfuerzos correctos llegan a la plenitud del desarrollo. Cuando se desarrollan los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del éxito llegan a la plenitud del desarrollo. Cuando se desarrollan las cuatro bases del éxito, las cinco facultades llegan a la plenitud del desarrollo. Así ocurre con todos. ¿Por qué razón? Porque todos los estados que conducen al despertar, pertenecientes al lado del despertar, poseen una misma característica por su naturaleza de conducir a la salida del sufrimiento. Al poseer esa misma característica, llegan a la plenitud del desarrollo. Esta es la proyección por desarrollo.

ตตฺถ กตมา ปหาเนน สมาโรปนา? กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, กพฬีกาโร จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, กามุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, กามโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อภิชฺฌากายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, กามาสเวน จ อนาสโว ภวติ, กาโมฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, ราคสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, รูปูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, รูปธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ.

En ese contexto, ¿cuál es la atribución mediante el abandono? Al vivir observando el cuerpo en el cuerpo, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo bello' en lo que es no bello (asubha). Para tal persona, el nutriente de la comida sólida llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a los placeres sensoriales, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de los deseos sensoriales; se libera de la atadura corporal de la codicia; por la destrucción de los efluvios de la sensualidad, queda libre de efluvios; cruza la inundación del deseo sensorial; queda libre del dardo de la pasión; su estación de la conciencia basada en la forma llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de la forma es abandonada y no cae en el camino erróneo del favoritismo.

เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, ผสฺโส จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ภวูปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ภวโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, พฺยาปาทกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ภวาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ภโวฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โทสสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, เวทนูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, เวทนาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โทสาคตึ คจฺฉติ.

Al vivir observando las sensaciones en las sensaciones, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo placentero' en lo que es doloroso. Para tal persona, el nutriente del contacto llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a la existencia, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de la existencia; se libera de la atadura corporal de la malevolencia; por la destrucción de los efluvios de la existencia, queda libre de efluvios; cruza la inundación de la existencia; queda libre del dardo del odio; su estación de la conciencia basada en la sensación llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de la sensación es abandonada y no cae en el camino erróneo del odio.

จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, วิญฺญาณํ จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ทิฏฺฐุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ทิฏฺฐิโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, สีลพฺพตปรามาสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ทิฏฺฐาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ทิฏฺโฐฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, มานสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, สญฺญูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สญฺญาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ภยาคตึ คจฺฉติ.

Al vivir observando la mente en la mente, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo permanente' en lo que es impermanente. Para tal persona, el nutriente de la conciencia llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a los puntos de vista, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de los puntos de vista; se libera de la atadura corporal del apego a ritos y ceremonias; por la destrucción de los efluvios de las visiones erróneas, queda libre de efluvios; cruza la inundación de las visiones erróneas; queda libre del dardo del orgullo; su estación de la conciencia basada en la percepción llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de las formaciones es abandonada y no cae en el camino erróneo del temor.

ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, มโนสญฺเจตนา จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, อตฺตวาทุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, อวิชฺชาโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, อวิชฺชาสเวน จ อนาสโว ภวติ, อวิชฺโชฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โมหสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ[Pg.71], สงฺขารูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สงฺขารธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โมหาคตึ คจฺฉติ. อยํ ปหาเนน สมาโรปนา.

Al vivir observando los fenómenos en los fenómenos, el practicante abandona la distorsión de percibir un 'yo' en lo que no es el yo. Para tal persona, el nutriente de la volición mental llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a la doctrina del yo, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de la ignorancia; se libera de la atadura corporal de la insistencia en que 'solo esto es la verdad'; por la destrucción de los efluvios de la ignorancia, queda libre de efluvios; cruza la inundación de la ignorancia; queda libre del dardo del engaño; su pasión por el elemento de las formaciones es abandonada y no cae en el camino erróneo de la ignorancia. Esta es la atribución mediante el abandono.

เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Por esto dijo el venerable Mahākaccāyana:

‘‘เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ.

«Aquellos estados y sus raíces, y aquellos que el Sabio declaró con el mismo significado, deben ser atribuidos conforme a sus causas próximas; este es el modo de atribución (samāropano hāro)».

นิยุตฺโต สมาโรปโน หาโร.

Se ha expuesto el modo de atribución.

นิฏฺฐิโต จ หารวิภงฺโค.

Y aquí concluye el análisis de los modos (hāravibhaṅga).

๑. เทสนาหารสมฺปาโต

1. Confluencia de la Enseñanza y los Modos

๕๒.

52.

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

«Primero se deben aplicar los dieciséis modos al Sutta; tras observar las direcciones mediante el examen de las regiones, y habiéndolas unificado con el modo del 'gancho' (aṅkusa), se debe explicar el Sutta a través de los tres métodos».

วุตฺตา, ตสฺสา นิทฺเทโส กุหึ ทฏฺฐพฺโพ? หารสมฺปาเต. ตตฺถ กตโม เทสนาหารสมฺปาโต?

Se ha enunciado [la estrofa], ¿dónde debe verse su explicación detallada? En la confluencia de los modos. En ese contexto, ¿cuál es la confluencia de la enseñanza y los modos?

‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ;

ถินมิทฺธาภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉตี’’ติ.

«Con la mente desprotegida, herida por la visión errónea y dominada por el sopor y la pereza, uno cae bajo el poder de Mara».

อรกฺขิเตน จิตฺเตนาติ กึ เทสยติ, ปมาทํ ตํ มจฺจุโน ปทํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิหตํ นาม วุจฺจติ ยทา ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, โส วิปลฺลาโส. โส ปน วิปลฺลาโส กึลกฺขโณ? วิปรีตคฺคาหลกฺขโณ วิปลฺลาโส. โส กึ วิปลฺลาสยติ? ตโย ธมฺเม สญฺญํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิมิติ. โส กุหึ วิปลฺลาสยติ? จตูสุ อตฺตภาววตฺถูสุ, รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ.

Con la frase 'con la mente desprotegida', ¿qué enseña el Señor? Enseña la negligencia, que es el camino a la muerte. Con 'herida por la visión errónea', se dice que está herida por la visión errónea cuando percibe 'lo permanente' en lo impermanente; eso es una distorsión. ¿Y qué característica tiene esa distorsión? La distorsión tiene la característica de la aprehensión invertida. ¿Qué es lo que distorsiona? Distorsiona tres estados: la percepción, la mente y la visión. ¿Dónde produce la distorsión? En los cuatro fundamentos de la identidad: ve la forma como el yo, o al yo como poseedor de la forma, o la forma en el yo, o al yo en la forma. Del mismo modo, ve la sensación... la percepción... las formaciones... y la conciencia como el yo, o al yo como poseedor de la conciencia, o la conciencia en el yo, o al yo en la conciencia.

ตตฺถ [Pg.72] รูปํ ปฐมํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ. เวทนา ทุติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. สญฺญา สงฺขารา จ ตติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. วิญฺญาณํ จตุตฺถํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส สํกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตณฺหานิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. ทิฏฺฐินิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ.

En ese sentido, la forma es el primer objeto de distorsión al percibir 'lo bello' en lo no bello. La sensación es el segundo objeto de distorsión al percibir 'lo placentero' en el dolor. La percepción y las formaciones son el tercer objeto de distorsión al percibir un 'yo' en el no-yo. La conciencia es el cuarto objeto de distorsión al percibir 'lo permanente' en lo impermanente. Dos estados son los que corrompen la mente: el deseo y la ignorancia. La mente cubierta por el deseo es distorsionada por dos distorsiones: 'lo bello en lo no bello' y 'lo placentero en el dolor'. La mente cubierta por la visión errónea es distorsionada por dos distorsiones: 'lo permanente en lo impermanente' y 'el yo en el no-yo'.

ตตฺถ โย ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส, โส อตีตํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, อตีตํ เวทนํ…เป… อตีตํ สญฺญํ, อตีเต สงฺขาเร…เป… อตีตํ วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตตฺถ โย ตณฺหาวิปลฺลาโส, โส อนาคตํ รูปํ อภินนฺทติ, อนาคตํ เวทนํ…เป… อนาคตํ สญฺญํ, อนาคเต สงฺขาเร, อนาคตํ วิญฺญาณํ อภินนฺทติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตาหิ วิสุชฺฌนฺตํ จิตฺตํ วิสุชฺฌติ. เตสํ อวิชฺชานีวรณานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ สนฺธาวนฺตานํ สํสรนฺตานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรกายํ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส.

Allí, la distorsión de la visión considera la forma pasada como el yo, considera la sensación pasada... la percepción pasada, las formaciones pasadas... y la conciencia pasada como el yo. Allí, la distorsión del deseo se deleita en la forma futura, se deleita en la sensación futura... en la percepción futura, en las formaciones futuras y en la conciencia futura. Dos estados son impurezas de la mente: el deseo y la ignorancia. Al purificarse de ellos, la mente se purifica. Para aquellos que están cubiertos por el obstáculo de la ignorancia y atados por el vínculo del deseo, no se percibe un comienzo en su transcurrir y vagar de aquí para allá, ya sea en el infierno, en el reino animal, en el mundo de los espíritus hambrientos, en el mundo de los asuras, entre los dioses o entre los seres humanos.

ถินมิทฺธาภิภูเตนาติ. ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา; มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ. วสํ มารสฺส คจฺฉตีติ กิเลสมารสฺส จ สตฺตมารสฺส จ วสํ คจฺฉติ, โส หิ นิวุโต สํสาราภิมุโข โหติ. อิมานิ ภควตา ทฺเว สจฺจานิ เทสิตานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. เยน จ ปริชานาติ เยน จ ปชหติ, อยํ มคฺโค. ยํ ตณฺหาย อวิชฺชาย จ ปหานํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตนา’’ติ. เตนาหายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ.

Con 'dominada por el sopor y la pereza': el sopor (thina) es la falta de salud y la falta de maleabilidad de la mente; la pereza (middha) es el entumecimiento del cuerpo. 'Cae bajo el poder de Mara' significa que cae bajo el dominio de Mara como las defilementos y Mara como deidad; pues aquel que está obstruido se vuelve hacia el samsara. El Señor ha enseñado estas dos verdades: el sufrimiento y el origen. El Señor enseña el Dhamma para el conocimiento pleno y el abandono de estas: para el conocimiento pleno del sufrimiento y el abandono de su origen. Aquello por lo cual se comprende plenamente y por lo cual se abandona es el Camino. El abandono del deseo y de la ignorancia es el Cese. Estas son las Cuatro Verdades. Por ello dijo el Señor: 'con la mente desprotegida'. Por ello dijo el venerable Mahākaccāyana: 'la naturaleza del disfrute y del peligro'.

นิยุตฺโต เทสนา หารสมฺปาโต.

Se ha aplicado el nexo del modo de enseñanza (desanā-hāra-sampāta).

๒. วิจยหารสมฺปาโต

2. El nexo del modo de investigación (vicaya-hāra-sampāta).

๕๓. ตตฺถ [Pg.73] กตโม วิจโย หารสมฺปาโต? ตตฺถ ตณฺหา ทุวิธา กุสลาปิ อกุสลาปิ. อกุสลา สํสารคามินี, กุสลา อปจยคามินี ปหานตณฺหา. มาโนปิ ทุวิโธ กุสโลปิ อกุสโลปิ. ยํ มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ, อยํ มาโน กุสโล. โย ปน มาโน ทุกฺขํ นิพฺพตฺตยติ, อยํ มาโน อกุสโล. ตตฺถ ยํ เนกฺขมฺมสิตํ โทมนสฺสํ กุทาสฺสุนามาหํ ตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสํ ยํ อริยา สนฺตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ตสฺส อุปฺปชฺชติ ปิหา, ปิหาปจฺจยา โทมนสฺสํ, อยํ ตณฺหา กุสลา ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, ตทารมฺมณา กุสลา อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ.

53. Allí, ¿cuál es el nexo del modo de investigación? Allí, el deseo (taṇhā) es de dos tipos: sano e insano. El insano conduce al ciclo de renacimientos (saṃsāra); el sano conduce a la disminución de las impurezas (apacaya) y es el deseo para el abandono (pahāna-taṇhā). El orgullo (māna) también es de dos tipos: sano e insano. Aquel orgullo en el que uno se apoya para abandonar el orgullo es el orgullo sano. Pero aquel orgullo que genera sufrimiento es el orgullo insano. Allí, aquel pesar (domanassa) basado en la renuncia [que surge al pensar]: '¿Cuándo alcanzaré y moraré en ese estado que los Nobles han realizado y en el cual moran?', en él surge el anhelo (pihā). Debido al anhelo surge el pesar; este deseo es sano. Es la liberación de la mente mediante el desapasionamiento del deseo (rāga-virāga-cetovimutti); teniendo eso como objeto, es sana. Es la liberación mediante la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia (avijjā-virāga-paññāvimutti), y es sana.

ตสฺสา โก ปวิจโย? อฏฺฐ มคฺคงฺคานิ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. โส กตฺถ ทฏฺฐพฺโพ? จตุตฺเถ ฌาเน ปารมิตาย. จตุตฺเถ หิ ฌาเน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ จิตฺตํ ภาวยติ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อนงฺคณํ วิคตูปกฺกิเลสํ มุทุ กมฺมนิยํ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ. โส ตตฺถ อฏฺฐวิธํ อธิคจฺฉติ ฉ อภิญฺญา ทฺเว จ วิเสเส, ตํ จิตฺตํ ยโต ปริสุทฺธํ, ตโต ปริโยทาตํ, ยโต ปริโยทาตํ, ตโต อนงฺคณํ, ยโต อนงฺคณํ, ตโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ยโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ตโต มุทุ, ยโต มุทุ, ตโต กมฺมนิยํ, ยโต กมฺมนิยํ, ตโต ฐิตํ, ยโต ฐิตํ, ตโต อาเนญฺชปฺปตฺตํ. ตตฺถ องฺคณา จ อุปกฺกิเลสา จ ตทุภยํ ตณฺหาปกฺโข. ยา จ อิญฺชนา ยา จ จิตฺตสฺส อฏฺฐิติ, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

¿Cuál es la investigación de ello? Los ocho factores del camino: visión correcta, pensamiento correcto, palabra correcta, acción correcta, medio de vida correcto, esfuerzo correcto, atención plena correcta y concentración correcta. ¿Dónde debe verse esto? En la perfección del cuarto jhāna. Pues en el cuarto jhāna se desarrolla la mente dotada de ocho factores: pura, resplandeciente, sin mancha, libre de impurezas, maleable, manejable, firme y habiendo alcanzado la imperturbabilidad. Allí se obtienen ocho tipos de cualidades: las seis facultades superiores (abhiññā) y dos distinciones especiales. Porque la mente es pura, es resplandeciente; porque es resplandeciente, es sin mancha; porque es sin mancha, está libre de impurezas; porque está libre de impurezas, es maleable; porque es maleable, es manejable; porque es manejable, es firme; porque es firme, ha alcanzado la imperturbabilidad. Allí, tanto las manchas (aṅgaṇa) como las impurezas (upakkilesa) pertenecen al lado del deseo (taṇhā). La vacilación (iñjanā) y la inestabilidad de la mente pertenecen al lado de los puntos de vista (diṭṭhi).

จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ จตุตฺถชฺฌาเน นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อวสิฏฺฐํ ภวติ. โส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรติ, ตสฺส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรโต จตุตฺถชฺฌาเน โอฬาริกา สญฺญา สณฺฐหติ อุกฺกณฺฐา จ ปฏิฆสญฺญา, โส สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺตํ อากาส’’นฺติ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺตึ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อภิญฺญาภินีหาโร รูปสญฺญา โวกาโร นานตฺตสญฺญา สมติกฺกมติ ปฏิฆสญฺญา จสฺส อพฺภตฺถํ คจฺฉติ, เอวํ สมาธิ ตสฺส สมาหิตสฺส โอภาโส อนฺตรธายติ ทสฺสนญฺจ รูปานํ, โส สมาธิ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ[Pg.74]. อนภิชฺฌาสหคตํ เม มานสํ สพฺพโลเก, อพฺยาปนฺนํ เม จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ, อารทฺธํ เม วีริยํ ปคฺคหิตํ, ปสฺสทฺโธ เม กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ เม จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อุปฏฺฐิตา เม สติ อสมฺมุฏฺฐา, ตตฺถ ยญฺจ อนภิชฺฌาสหคตํ มานสํ สพฺพโลเก ยญฺจ อพฺยาปนฺนํ จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ ยญฺจ อารทฺธํ วีริยํ ปคฺคหิตํ ยญฺจ สมาหิตํ จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อยํ สมโถ. โย ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, อยํ สมาธิปริกฺขาโร. ยา อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา อยํ วิปสฺสนา.

Cuatro facultades —la facultad del dolor, la del pesar, la del placer y la de la alegría— cesan en el cuarto jhāna; para él queda la facultad de la ecuanimidad. Él reflexiona sobre el logro superior como pacífico; al reflexionar sobre el logro superior como pacífico, en el cuarto jhāna se detiene la percepción burda y la percepción de resistencia. Mediante la superación total de las percepciones de la forma, la desaparición de las percepciones de resistencia y la falta de atención a las percepciones de la diversidad, alcanza y mora en el logro de la base del espacio infinito pensando: 'el espacio es infinito'. El surgimiento de las facultades superiores es el cese de la percepción de la forma y trasciende la percepción de la diversidad, y su percepción de resistencia se desvanece. Así, para aquel que está concentrado, el resplandor desaparece, así como la visión de las formas. Ese samādhi debe ser contemplado como dotado de seis factores: 'Mi mente está libre de codicia en todo el mundo', 'Mi mente está libre de malevolencia hacia todos los seres', 'Mi energía ha sido iniciada y sostenida', 'Mi cuerpo está tranquilo y no agitado', 'Mi mente está concentrada y no dispersa', 'Mi atención plena está establecida y no confundida'. Allí, la mente libre de codicia, la mente sin malevolencia, la energía iniciada y la mente concentrada son serenidad (samatha). El cuerpo tranquilo y no agitado es el requisito de la concentración. La atención plena establecida y no confundida es el conocimiento directo (vipassanā).

๕๔. โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ. อยํ สมาธิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนสุโข’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อายตึ สุขวิปาโก’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อริโย นิรามิโส’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อกาปุริสเสวิโต’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘สนฺโต เจว ปณีโต จ ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จา’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตํ โข ปนิมํ สมาธึ ‘‘สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตตฺถ โย จ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข โย จ สมาธิ อายตึ สุขวิปาโก อยํ สมโถ. โย จ สมาธิ อริโย นิรามิโส, โย จ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต, โย จ สมาธิ สนฺโต เจว ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จ ยญฺจาหํ ตํ โข ปนิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามีติ, อยํ วิปสฺสนา.

54. Ese samādhi debe conocerse de cinco maneras. Surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es felicidad presente'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi tiene la felicidad como resultado futuro'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es noble y no mundano'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es practicado por hombres superiores'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es pacífico, sublime, obtenido mediante la tranquilidad, alcanzado mediante la unificación y no se obtiene mediante la supresión forzada de las formaciones'. Asimismo, surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Entro en este samādhi con atención plena y salgo de él con atención plena'. Allí, el samādhi que es felicidad presente y el samādhi que tiene la felicidad como resultado futuro son serenidad (samatha). El samādhi que es noble y no mundano, el que es practicado por hombres superiores, el que es pacífico, sublime, obtenido por la tranquilidad, alcanzado por la unificación y no obtenido por la supresión forzada, y aquel en el que uno entra y sale con atención plena, son conocimiento directo (vipassanā).

โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ปีติผรณตา สุขผรณตา เจโตผรณตา อาโลกผรณตา ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ตตฺถ โย จ ปีติผรโณ โย จ สุขผรโณ โย จ เจโตผรโณ, อยํ สมโถ. โย จ อาโลกผรโณ ยญฺจ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วิปสฺสนา.

Ese samādhi debe conocerse de cinco maneras: por la sufusión de alegría (pīti), por la sufusión de felicidad (sukha), por la sufusión de la mente (ceto), por la sufusión de la luz y por la señal de la revisión. Allí, la sufusión de alegría, la sufusión de felicidad y la sufusión de la mente son serenidad (samatha). La sufusión de la luz y la señal de la revisión son conocimiento directo (vipassanā).

๕๕. ทส [Pg.75] กสิณายตนานิ ปถวีกสิณํ อาโปกสิณํ เตโชกสิณํ วาโยกสิณํ นีลกสิณํ ปีตกสิณํ โลหิตกสิณํ โอทาตกสิณํ อากาสกสิณํ วิญฺญาณกสิณํ. ตตฺถ ยญฺจ ปถวีกสิณํ ยญฺจ อาโปกสิณํ เอวํ สพฺพํ, ยญฺจ โอทาตกสิณํ. อิมานิ อฏฺฐ กสิณานิ สมโถ. ยญฺจ อากาสกสิณํ ยญฺจ วิญฺญาณกสิณํ, อยํ วิปสฺสนา. เอวํ สพฺโพ อริโย มคฺโค เยน เยน อากาเรน วุตฺโต, เตน เตน สมถวิปสฺสเนน โยชยิตพฺโพ. เต ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตา อนิจฺจตาย ทุกฺขตาย อนตฺตตาย. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยมาโน ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยติ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ. ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ.

55. Hay diez bases de totalidad (kasiṇa): el kasiṇa de tierra, el de agua, el de fuego, el de aire, el azul, el amarillo, el rojo, el blanco, el de espacio y el de conciencia. Allí, el kasiṇa de tierra, el de agua, y así todos hasta el kasiṇa blanco, estos ocho kasiṇas son serenidad (samatha). El kasiṇa de espacio y el de conciencia son conocimiento directo (vipassanā). Así, todo el noble camino, en cualquier forma que haya sido expuesto, debe unirse con la serenidad y el conocimiento directo. Estos están contenidos en tres estados: impermanencia, sufrimiento y no-yo. Al desarrollar la serenidad y el conocimiento directo, se desarrollan las tres puertas de la liberación. Al desarrollar las tres puertas de la liberación, se desarrollan los tres agregados. Al desarrollar estos tres agregados, se desarrolla el Noble Camino Octuple.

ราคจริโต ปุคฺคโล อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิจิตฺตสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โลภํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต สุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต สุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต ราคมลํ ปวาเหนฺโต ราครชํ นิทฺธุนนฺโต ราควิสํ วเมนฺโต ราคคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต ราคสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต ราคชฏํ วิชเฏนฺโต. โทสจริโต ปุคฺคโล อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิสีลสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โทสํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต ทุกฺขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต ทุกฺขเวทนํ ปริชานนฺโต โทสมลํ ปวาเหนฺโต โทสรชํ นิทฺธุนนฺโต โทสวิสํ วเมนฺโต โทสคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โทสสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โทสชฏํ วิชเฏนฺโต. โมหจริโต ปุคฺคโล สุญฺญตวิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิปญฺญาสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โมหํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต โมหมลํ ปวาเหนฺโต โมหรชํ นิทฺธุนนฺโต โมหวิสํ วเมนฺโต โมหคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โมหสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โมหชฏํ วิชเฏนฺโต.

La persona de temperamento codicioso se libera a través de la puerta de la liberación de lo sin signo (animitta), practicando el entrenamiento en la mente superior (adhicitta), abandonando la codicia como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones placenteras, comprendiendo plenamente la sensación placentera, lavando la mancha de la pasión, sacudiendo el polvo de la pasión, vomitando el veneno de la pasión, extinguiendo el fuego de la pasión, arrancando la flecha de la pasión y desenredando el enredo de la pasión. La persona de temperamento de odio se libera a través de la puerta de la liberación de lo no deseado (appaṇihita), practicando el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla), abandonando el odio como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones dolorosas, comprendiendo plenamente la sensación dolorosa, lavando la mancha del odio, sacudiendo el polvo del odio, vomitando el veneno del odio, extinguiendo el fuego del odio, arrancando la flecha del odio y desenredando el enredo del odio. La persona de temperamento de confusión se libera a través de la puerta de la liberación de la vacuidad (suññata), practicando el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññā), abandonando la confusión como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones ni dolorosas ni placenteras, comprendiendo plenamente la sensación ni dolorosa ni placentera, lavando la mancha de la confusión, sacudiendo el polvo de la confusión, vomitando el veneno de la confusión, extinguiendo el fuego de la confusión, arrancando la flecha de la confusión y desenredando el enredo de la confusión.

ตตฺถ สุญฺญตวิโมกฺขมุขํ ปญฺญากฺขนฺโธ, อนิมิตฺตวิโมกฺขมุขํ สมาธิกฺขนฺโธ, อปฺปณิหิตวิโมกฺขมุขํ สีลกฺขนฺโธ. โส ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ, ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. ตตฺถ ยา จ สมฺมาวาจา โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาอาชีโว, อยํ สีลกฺขนฺโธ, โย จ สมฺมาวายาโม [Pg.76] ยา จ สมฺมาสติ โย จ สมฺมาสมาธิ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ, ยา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โย จ สมฺมาสงฺกปฺโป, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ.

En esto, la puerta de la liberación de la vacuidad es el agregado de la sabiduría; la puerta de la liberación de lo sin signo es el agregado de la concentración; la puerta de la liberación de lo no deseado es el agregado de la virtud. Al cultivar estas tres puertas de la liberación, uno cultiva los tres agregados; al cultivar los tres agregados, uno cultiva el noble camino óctuple. Allí, lo que es la palabra correcta, la acción correcta y el medio de vida correcto constituyen el agregado de la virtud. Lo que es el esfuerzo correcto, la atención plena correcta y la concentración correcta constituyen el agregado de la concentración. Lo que es la visión correcta y el pensamiento correcto constituyen el agregado de la sabiduría.

ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. โย สมถวิปสฺสนํ ภาเวติ, ตสฺส ทฺเว ภวงฺคานิ ภาวนํ คจฺฉนฺติ กาโย จิตฺตญฺจ, ภวนิโรธคามินี ปฏิปทา ทฺเว ปทานิ สีลํ สมาธิ จ. โส โหติ ภิกฺขุ ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ. กาเย ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาวายาโม จ, สีเล ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาวาจา สมฺมาอาชีโว จ, จิตฺเต ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ จ, ปญฺญาย ภาวิยมานาย ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป จ.

Allí, el agregado de la virtud y el agregado de la concentración constituyen la tranquilidad (samatha); el agregado de la sabiduría constituye la visión clara (vipassanā). Para el monje que cultiva la tranquilidad y la visión clara, dos componentes del ser llegan al desarrollo: el cuerpo y la mente. La práctica que conduce al cese de la existencia consiste en dos factores: la virtud y la concentración. Ese monje llega a ser uno que ha desarrollado el cuerpo, ha desarrollado la virtud, ha desarrollado la mente y ha desarrollado la sabiduría. Cuando se desarrolla el cuerpo, dos estados llegan al desarrollo: la acción correcta y el esfuerzo correcto. Cuando se desarrolla la virtud, dos estados llegan al desarrollo: la palabra correcta y el medio de vida correcto. Cuando se desarrolla la mente, dos estados llegan al desarrollo: la atención plena correcta y la concentración correcta. Cuando se desarrolla la sabiduría, dos estados llegan al desarrollo: la visión correcta y el pensamiento correcto.

ตตฺถ โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาวายาโม สิยา กายิโก สิยา เจตสิโก, ตตฺถ โย กายสงฺคโห, โส กาเย ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ, โย จิตฺตสงฺคโห, โส จิตฺเต ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยนฺโต ปญฺจวิธํ อธิคมํ คจฺฉติ ขิปฺปาธิคโม จ โหติ, วิมุตฺตาธิคโม จ โหติ, มหาธิคโม จ โหติ, วิปุลาธิคโม จ โหติ, อนวเสสาธิคโม จ โหติ. ตตฺถ สมเถน ขิปฺปาธิคโม จ มหาธิคโม จ วิปุลาธิคโม จ โหติ, วิปสฺสนาย วิมุตฺตาธิคโม จ อนวเสสาธิคโม จ โหติ.

De estos, la acción correcta y el esfuerzo correcto pueden ser corporales o mentales. Lo que pertenece al cuerpo, cuando el cuerpo se desarrolla, llega al desarrollo. Lo que pertenece a la mente, cuando la mente se desarrolla, llega al desarrollo. Al cultivar la tranquilidad y la visión clara, se alcanzan cinco tipos de logros: el logro rápido, el logro de la liberación, el logro de la grandeza, el logro de la abundancia y el logro sin remanentes. Entre estos, mediante la tranquilidad se obtienen el logro rápido, el logro de la grandeza y el logro de la abundancia; mediante la visión clara se obtienen el logro de la liberación y el logro sin remanentes.

๕๖. ตตฺถ โย เทสยติ, โส ทสพลสมนฺนาคโต สตฺถา โอวาเทน สาวเก น วิสํวาทยติ. โส ติวิธํ อิทํ กโรถ อิมินา อุปาเยน กโรถ อิทํ โว กุรุมานานํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ, โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ ตถากโรนฺโต ตถาปฏิปชฺชนฺโต ตํ ภูมึ น ปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ อปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ ปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

56. Allí, aquel que enseña es el Maestro dotado de los diez poderes, quien no decepciona a sus discípulos con su instrucción. Él instruye de tres maneras: "Haced esto", "Hacedlo de este modo", "Hacer esto será para vuestro bienestar y felicidad". Es imposible que un discípulo así instruido, así guiado, actuando de ese modo y practicando de ese modo, no alcance esa etapa. Es imposible que un discípulo así instruido y guiado alcance esa etapa sin completar el agregado de la virtud. Es posible que un discípulo así instruido y guiado alcance esa etapa si completa el agregado de la virtud.

สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต สโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สพฺพาสวปริกฺขีณสฺส เต สโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ เนตํ [Pg.77] ฐานํ วิชฺชติ. ยสฺส เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ปุพฺเพน อปรํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ น สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

Es imposible que a ti, siendo el Perfectamente Iluminado, se te diga: "Estos estados no han sido comprendidos por ti". Es imposible que a ti, habiendo extinguido todas las impurezas, se te diga: "Estas impurezas no han sido extinguidas por ti". Es imposible que la enseñanza expuesta por ti no conduzca a quien la practica al cese total del sufrimiento. Es imposible que tu discípulo, que practica de acuerdo con el Dhamma, que practica correctamente y vive conforme al Dhamma, no realice un logro excelente y superior después del anterior.

เย โข ปน ธมฺมา อนฺตรายิกา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา อนิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา นิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต สอุปาทิเสโส อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

Es imposible que aquellos estados declarados como obstructivos no actúen como obstáculos para quien los practica. Es imposible que aquellos estados que no conducen a la liberación lleven a quien los practica al cese total del sufrimiento. Es posible que aquellos estados que conducen a la liberación lleven a quien los practica al cese total del sufrimiento. Es imposible que tu discípulo que aún posee remanentes alcance el elemento del Nirvana sin remanentes.

ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอวํ ปิตรํ, อรหนฺตํ, ภิกฺขุํ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺย อปิ ชีวิตเหตูติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Es imposible que una persona dotada de la visión correcta (un Sotāpanna) prive de la vida a su madre, o que la hiera gravemente con sus manos o pies; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana (puthujjano) prive de la vida a su madre, o que la hiera gravemente con sus manos o pies; esto puede ocurrir. Lo mismo se aplica respecto al padre, a un Arahant o a un monje. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta cause un cisma en la Sangha o genere una ruptura en su unidad; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana cause un cisma en la Sangha o genere una ruptura en ella; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta, con mente maliciosa, derrame la sangre de un Tathāgata o, tras el Parinibbāna del Tathāgata, destruya una estupa con intención malvada; esto no puede ocurrir. Es posible que una persona mundana, con mente maliciosa, derrame la sangre de un Tathāgata o, tras el Parinibbāna del Tathāgata, destruya una estupa con intención malvada; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta reconozca a otro maestro fuera del Triple Tesoro, incluso por salvar su propia vida; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana reconozca a otro maestro; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta busque fuera de esta enseñanza a alguien digno de ofrendas; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana busque fuera de esta enseñanza a alguien digno de ofrendas; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta crea en la purificación mediante augurios o ceremonias supersticiosas; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana crea en la purificación mediante augurios o ceremonias supersticiosas; esto puede ocurrir.

๕๗. อิตฺถี ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มาโร ปาปิมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มาโร ปาปิมา [Pg.78] สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มหาพฺรหฺมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มหาพฺรหฺมา สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

57. Es imposible que una mujer sea un monarca universal (Cakkavatti); esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un monarca universal; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea Sakka, el señor de los dioses; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea Sakka; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea Māra, el Maligno; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea Māra; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea un Mahābrahmā; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un Mahābrahmā; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea un Tathāgata, un Arahant perfectamente iluminado; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un Tathāgata, un Arahant perfectamente iluminado; esto puede ocurrir.

ทฺเว ตถาคตา อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ วา ธมฺมํ วา เทเสยฺยุนฺติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, เอโกว ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา ธมฺมํ วา เทเสสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Es imposible que dos Tathāgatas, Arahants perfectamente iluminados, surjan simultáneamente en un mismo sistema de mundos o enseñen el Dhamma al mismo tiempo; esto no puede ocurrir. Es posible que solo un Tathāgata, Arahant perfectamente iluminado, surja en un sistema de mundos o enseñe el Dhamma; esto puede ocurrir.

ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ติณฺณํ สุจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ สุจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

Es imposible que de las tres malas conductas (de cuerpo, palabra y mente) surja un resultado deseado, agradable, querido y placentero; esto no puede ocurrir. Es posible que de las tres malas conductas surja un resultado no deseado, desagradable, no querido y no placentero; esto puede ocurrir. Es imposible que de las tres buenas conductas surja un resultado no deseado, desagradable, no querido y no placentero; esto no puede ocurrir. Es posible que de las tres buenas conductas surja un resultado deseado, agradable, querido y placentero; esto puede ocurrir.

อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุหโก ลปโก เนมิตฺตโก กุหนลปนเนมิตฺตกตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อนุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค อภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา สพฺพโทสาปคโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อิทํ วุจฺจติ ฐานาฏฺฐานญาณํ ปฐมํ ตถาคตพลํ.

Es imposible que un asceta o brahmán que sea engañoso, lisonjero o adivino, actuando basándose en el engaño, la lisonja y los presagios, sin abandonar los cinco obstáculos que corrompen la mente y debilitan la sabiduría, permaneciendo con una atención no establecida en los cuatro fundamentos de la atención y sin desarrollar los siete factores de la iluminación, alcance la suprema y perfecta iluminación; esto no puede ocurrir. Es posible que un asceta o brahmán libre de todas las faltas, tras abandonar los cinco obstáculos que corrompen la mente y debilitan la sabiduría, permaneciendo con la atención establecida en los cuatro fundamentos de la atención y desarrollando los siete factores de la iluminación, alcance la suprema y perfecta iluminación; esto puede ocurrir. El conocimiento que surge aquí de manera causal, oportuna y sin límites se denomina 'el conocimiento de lo posible y lo imposible', que es la primera fuerza de un Tathāgata.

อิติ ฐานาฏฺฐานคตา สพฺเพ ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา เกจิ สคฺคูปคา เกจิ อปายูปคา เกจิ นิพฺพานูปคา, เอวํ ภควา อาห –

De esta manera, todas las cosas en cuanto a su posibilidad o imposibilidad están sujetas al agotamiento, sujetas a la decadencia, sujetas al desapego, sujetas al cese y están condicionadas. Algunos, actuando de acuerdo con el Dhamma, van a los cielos; algunos, actuando en contra, van a los estados de miseria; otros, practicando el sendero noble, van al Nibbāna. Así lo dijo el Bienaventurado:

๕๘.

58.

สพฺเพ [Pg.79] สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ;

ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา;

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ;

อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ.

Todos los seres morirán, pues la vida termina en la muerte; irán según sus acciones, recibiendo los frutos del mérito y del demérito. Aquellos de acciones malvadas irán al infierno, mientras que los de acciones meritorias irán a un buen destino. Otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el Parinibbāna libres de taints.

สพฺเพ สตฺตาติ อริยา จ อนริยา จ สกฺกายปริยาปนฺนา จ สกฺกายวีติวตฺตา จ. มริสฺสนฺตีติ ทฺวีหิ มรเณหิ ทนฺธมรเณน จ อทนฺธมรเณน จ, สกฺกายปริยาปนฺนานํ อทนฺธมรณํ สกฺกายวีติวตฺตานํ ทนฺธมรณํ. มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺติ ขยา อายุสฺส อินฺทฺริยานํ อุปโรธา ชีวิตปริยนฺโต มรณปริยนฺโต. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺตีติ กมฺมสฺสกตา. ปุญฺญปาปผลูปคาติ กมฺมานํ ผลทสฺสาวิตา จ อวิปฺปวาโส จ.

La frase 'todos los seres' se refiere tanto a los nobles (ariyas) como a los no nobles (puthujjanas), tanto a los que están comprendidos dentro de los cinco agregados de la existencia como a aquellos que los han trascendido. 'Morirán' indica dos tipos de muerte: la muerte lenta y la muerte rápida. Los seres dentro de los cinco agregados experimentan una muerte rápida, mientras que aquellos que los han trascendido experimentan una muerte lenta. 'La vida termina en la muerte' significa que el fin de la vida ocurre por el agotamiento de la vitalidad y el cese de las facultades sensoriales. 'Irán según sus acciones' se refiere a ser dueños de sus propios actos (kammassakatā). La expresión 'recibiendo los frutos del mérito y del demérito' muestra la visión de los resultados de las acciones y la inseparabilidad de estas de sus consecuencias.

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตาติ อปุญฺญสงฺขารา. ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตินฺติ ปุญฺญสงฺขารา สุคตึ คมิสฺสนฺติ. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ สพฺพสงฺขารานํ สมติกฺกมนํ. เตนาห ภควา – ‘‘สพฺเพ…เป… นาสวา’’ติ.

'Al infierno aquellos de acciones malvadas' se refiere a quienes poseen formaciones de demérito. 'Aquellos de acciones meritorias a un buen destino' significa que quienes poseen formaciones meritorias irán a un estado de felicidad. 'Otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el Parinibbāna libres de taints' se refiere a la trascendencia de todas las formaciones. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Todos... (etc.)... libres de taints'.

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาคาฬฺหา จ นิชฺฌามา จ ปฏิปทา. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มชฺฌิมา ปฏิปทา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส. เอวํ สํสารํ นิพฺพตฺตยติ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อิเม ตโย วฏฺฏา ทุกฺขวฏฺโฏ กมฺมวฏฺโฏ กิเลสวฏฺโฏ. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ติณฺณํ วฏฺฏานํ วิวฏฺฏนา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาทีนโว, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ อสฺสาโท, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ นิสฺสรณํ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ เหตุ จ ผลญฺจ, ปญฺจกฺขนฺธา ผลํ, ตณฺหา เหตุ, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มคฺโค จ ผลญฺจ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส, โส สํกิเลโส ติวิโธ ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโสติ.

"Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", con estas palabras se muestran la práctica dolorosa y la práctica ardiente. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", con estas palabras se muestra el camino medio. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno", esto constituye la corrupción (saṃkileso); de esta manera el samsara es generado. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno", estas son las tres rondas: la ronda del sufrimiento, la ronda del karma y la ronda de las impurezas. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la liberación de las tres rondas. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno" muestra el peligro; "aquellos con acciones meritorias irán a un buen destino" muestra el atractivo; "y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales" muestra la salida. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno" muestra la causa y el fruto: los cinco agregados son el fruto y el deseo es la causa; "y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales" muestra el sendero y el fruto. "Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", esto es la corrupción, y esta corrupción es de tres tipos: corrupción por el deseo, corrupción por los puntos de vista y corrupción por la mala conducta.

๕๙. ตตฺถ [Pg.80] ตณฺหาสํกิเลโส ตีหิ ตณฺหาหิ นิทฺทิสิตพฺโพ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิโต, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสาย ตณฺหาย ชาลินิยา วิจริตานิ. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลโส อุจฺเฉทสสฺสเตน นิทฺทิสิตพฺโพ, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ, ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลโส เจตนา เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺโพ, ตีหิ ทุจฺจริเตหิ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺสา วิตฺถาโร ทส อกุสลกมฺมปถา. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ อิทํ โวทานํ.

59. En este contexto, la corrupción por el deseo debe explicarse mediante tres tipos de deseos: el deseo sensorial, el deseo de existencia y el deseo de no-existencia. Según el objeto al que uno se aferre, así debe explicarse; su detalle consiste en los treinta y seis movimientos de la red del deseo. En este contexto, la corrupción por los puntos de vista debe explicarse mediante el aniquilacionismo y el eternismo; según el objeto en el que uno se establezca a través de los puntos de vista pensando "solo esto es verdad y lo demás es vano", así debe explicarse; su detalle consiste en los sesenta y dos tipos de puntos de vista. En este contexto, la corrupción por la mala conducta debe explicarse mediante la acción de la intención y los factores mentales, a través de tres tipos de mala conducta: la mala conducta corporal, la mala conducta verbal y la mala conducta mental; su detalle consiste en los diez caminos de acciones insalubres. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la purificación (vodānaṃ).

ตยิทํ โวทานํ ติวิธํ; ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ, ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ, ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ.

Dicha purificación es de tres tipos: la corrupción por el deseo se purifica mediante la tranquilidad (samatha), y esa tranquilidad es el grupo de la concentración (samādhikkhandho); la corrupción por los puntos de vista se purifica mediante la visión clara (vipassanā), y esa visión clara es el grupo de la sabiduría (paññākkhandho); la corrupción por la mala conducta se purifica mediante la buena conducta (sucarita), y esa buena conducta es el grupo de la virtud (sīlakkhandho).

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ ปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ปุญฺญปาปสมติกฺกมปฺปฏิปทา, ตตฺถ ยา จ ปุญฺญปฺปฏิปทา ยา จ อปุญฺญปฺปฏิปทา, อยํ เอกา ปฏิปทา สพฺพตฺถคามินี เอกา อปาเยสุ, เอกา เทเวสุ, ยา จ ปุญฺญปาปสมติกฺกมา ปฏิปทา อยํ ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา.

"Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", esto es la práctica del demérito. "Aquellos con acciones meritorias irán a un buen destino", esto es la práctica del mérito. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la práctica que trasciende el mérito y el demérito. Entre ellas, tanto la práctica del mérito como la práctica del demérito constituyen una sola práctica que conduce a todas partes (sabbatthagāminī): una hacia los planos de miseria y otra hacia los seres celestiales. La práctica que trasciende el mérito y el demérito es la práctica que conduce hacia el Nibbana.

ตโย ราสี – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ, ตตฺถ โย จ มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ โย จ สมฺมตฺตนิยโต ราสิ เอกา ปฏิปทา ตตฺถ ตตฺถ คามินี, ตตฺถ โย อนิยโต ราสิ, อยํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา. เกน การเณน? ปจฺจยํ ลภนฺโต นิรเย อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ติรจฺฉานโยนีสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เปตฺติวิสเยสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต อสุเรสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เทเวสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต มนุสฺเสสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ปรินิพฺพาเยยฺย, ตสฺมายํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา ญาณํ ทุติยํ ตถาคตพลํ.

Existen tres grupos: el grupo fijo en lo incorrecto, el grupo fijo en lo correcto y el grupo no determinado. Entre ellos, tanto el grupo fijo en lo incorrecto como el grupo fijo en lo correcto constituyen una sola práctica que conduce a sus respectivos destinos fijos. El grupo no determinado constituye la práctica que conduce a todas partes. ¿Por qué razón? Si encuentra las condiciones adecuadas, podría nacer en el infierno; si encuentra las condiciones, podría nacer en el reino animal; si encuentra las condiciones, podría nacer en el reino de los espectros; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los asuras; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los devas; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los humanos; si encuentra las condiciones, podría alcanzar el parinibbana. Por lo tanto, esta es la práctica que conduce a todas partes. El conocimiento que el Buda posee aquí sobre las causas, las bases y sin límites, se denomina el conocimiento de la práctica que conduce a todas partes, el segundo poder de un Tathāgata.

อิติ [Pg.81] สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา อเนกธาตุโลโก, ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา นานาธาตุโลโก. ตตฺถ กตโม อเนกธาตุโลโก? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ, ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ, กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ, เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ, ทุกฺขธาตุ, โทมนสฺสธาตุ, อวิชฺชาธาตุ, สุขธาตุ, โสมนสฺสธาตุ, อุเปกฺขาธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ, สงฺขารธาตุ, นิพฺพานธาตุ, อยํ อเนกธาตุโลโก.

Así, la práctica que conduce a todas partes es el mundo de los múltiples elementos (anekadhātuloko), y la práctica que conduce a destinos específicos es el mundo de los diversos elementos (nānādhātuloko). ¿Cuál es el mundo de los múltiples elementos? El elemento del ojo, el elemento de la forma, el elemento de la conciencia visual; el elemento del oído, el elemento del sonido, el elemento de la conciencia auditiva; el elemento de la nariz, el elemento del olor, el elemento de la conciencia olfativa; el elemento de la lengua, el elemento del sabor, el elemento de la conciencia gustativa; el elemento del cuerpo, el elemento de lo tangible, el elemento de la conciencia corporal; el elemento de la mente, el elemento de los fenómenos mentales, el elemento de la conciencia mental; el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego, el elemento aire, el elemento espacio, el elemento conciencia; el elemento del deseo, el elemento de la malevolencia, el elemento de la crueldad; el elemento de la renunciación, el elemento de la no malevolencia, el elemento de la no crueldad; el elemento del sufrimiento, el elemento del pesar, el elemento de la ignorancia; el elemento del placer, el elemento de la alegría, el elemento de la ecuanimidad; el elemento de la forma, el elemento de lo sin forma, el elemento del cese, el elemento de las formaciones y el elemento del Nibbana. Este es el mundo de los múltiples elementos.

ตตฺถ กตโม นานาธาตุโลโก? อญฺญา จกฺขุธาตุ, อญฺญา รูปธาตุ, อญฺญา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ. เอวํ สพฺพา. อญฺญา นิพฺพานธาตุ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ อเนกธาตุ นานาธาตุ ญาณํ ตติยํ ตถาคตพลํ.

En este contexto, ¿cuál es el mundo de los diversos elementos? El elemento del ojo es uno, el elemento de la forma es otro, el elemento de la conciencia visual es otro. Así con todos. El elemento del Nibbana es otro. El conocimiento que el Buda posee aquí sobre las causas, las bases y sin límites, se denomina el conocimiento de los múltiples y diversos elementos, el tercer poder de un Tathāgata.

๖๐. อิติ อเนกธาตุ นานาธาตุกสฺส โลกสฺส ยํ ยเทว ธาตุํ สตฺตา อธิมุจฺจนฺติ, ตํ ตเทว อธิฏฺฐหนฺติ อภินิวิสนฺติ, เกจิ รูปาธิมุตฺตา, เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา, เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา, เกจิ รสาธิมุตฺตา, เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา, เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา, เกจิ อิตฺถาธิมุตฺตา, เกจิ ปุริสาธิมุตฺตา, เกจิ จาคาธิมุตฺตา, เกจิ หีนาธิมุตฺตา, เกจิ ปณีตาธิมุตฺตา, เกจิ เทวาธิมุตฺตา, เกจิ มนุสฺสาธิมุตฺตา, เกจิ นิพฺพานาธิมุตฺตา. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อยํ เวเนยฺโย, อยํ น เวเนยฺโย, อยํ สคฺคคามี, อยํ ทุคฺคติคามีติ, อิทํ วุจฺจติ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา ญาณํ จตุตฺถํ ตถาคตพลํ.

60. Así, en este mundo de múltiples y diversos elementos, según sea el elemento por el cual los seres se inclinan, a ese mismo se adhieren y en él se establecen. Algunos se inclinan por las formas, algunos por los sonidos, algunos por los olores, algunos por los sabores, algunos por los tangibles, algunos por los fenómenos mentales; algunos se inclinan por las mujeres, algunos por los hombres, algunos por la generosidad, algunos por lo inferior, algunos por lo superior, algunos por el estado de deidad, algunos por el estado humano y algunos por el Nibbāna. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, discerniendo: 'este ser es apto para ser guiado, este no es apto para ser guiado, este va hacia un destino feliz, este va hacia un destino desdichado', se denomina el conocimiento de las diversas inclinaciones de los seres, el cuarto poder del Tathāgata.

อิติ เต ยถาธิมุตฺตา จ ภวนฺติ, ตํ ตํ กมฺมสมาทานํ สมาทิยนฺติ. เต ฉพฺพิธํ กมฺมํ สมาทิยนฺติ – เกจิ โลภวเสน, เกจิ โทสวเสน, เกจิ โมหวเสน, เกจิ สทฺธาวเสน, เกจิ วีริยวเสน, เกจิ ปญฺญาวเสน. ตํ วิภชฺชมานํ ทุวิธํ – สํสารคามิ จ นิพฺพานคามิ จ.

De este modo, tal como son sus inclinaciones, así emprenden sus respectivos compromisos de acción (kamma). Emprenden seis tipos de acciones: algunos por el poder de la codicia, algunos por el odio, algunos por la delusión, algunos por la fe, algunos por el esfuerzo y algunos por la sabiduría. Estas acciones, al ser analizadas, son de dos clases según su modo de surgimiento o cesación: las que conducen al ciclo de renacimientos y las que conducen al Nibbāna.

ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ. ตตฺถ ยํ สทฺธาวเสน กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ สุกฺกํ [Pg.82] สุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน สทฺธาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ วีริยวเสน ปญฺญาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la codicia, el odio y la delusión es una acción oscura con resultados oscuros. Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la fe es una acción brillante con resultados brillantes. Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la codicia, el odio, la delusión, la fe, el esfuerzo y la sabiduría es una acción tanto oscura como brillante, con resultados oscuros y brillantes. Entre ellas, la acción que no se realiza por el poder de la codicia, el odio ni la delusión, ni tampoco por la mera fe, el esfuerzo o la sabiduría mundanos [sino supramundanos], es una acción ni oscura ni brillante, con resultados ni oscuros ni brillantes; esta acción es la suprema entre las acciones, la más excelente, y conduce a la destrucción de las acciones.

จตฺตาริ กมฺมสมาทานานิ. อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายตึ จ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายตึ จ สุขวิปากํ. ยํ เอวํ ชาติยํ กมฺมสมาทานํ, อิมินา ปุคฺคเลน อกุสลกมฺมสมาทานํ อุปจิตํ อวิปกฺกํ วิปากาย ปจฺจุปฏฺฐิตํ น จ ภพฺโพ อภินิพฺพิธา คนฺตุนฺติ ตํ ภควา น โอวทติ. ยถา เทวทตฺตํ โกกาลิกํ สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ, เย วา ปนญฺเญปิ สตฺตา มิจฺฉตฺตนิยตา อิเมสญฺจ ปุคฺคลานํ อุปจิตํ อกุสลํ น จ ตาว ปาริปูรึ คตํ, ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ. ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ เต ภควา อสมตฺเต โอวทติ. ยถา ปุณฺณญฺจ โควติกํ อเจลญฺจ กุกฺกุรวติกํ.

Existen cuatro tipos de compromisos de acción: el compromiso de acción que es placentero en el presente pero tiene un resultado doloroso en el futuro; el que es doloroso en el presente pero tiene un resultado placentero en el futuro; el que es doloroso en el presente y tiene un resultado doloroso en el futuro; y el que es placentero en el presente y tiene un resultado placentero en el futuro. Cuando un compromiso de acción es de tal naturaleza, y una persona ha acumulado acciones perjudiciales que aún no han madurado pero cuya maduración es inminente, y no es capaz de alcanzar el sendero de la liberación, el Bendito no la amonesta, como fue el caso de Devadatta, Kokālika y Sunakkhatta, el hijo de los Licchavīs. Por otra parte, en el caso de otros seres que, aunque destinados al error, su maldad acumulada aún no es completa ni ha llegado a su plenitud, antes de que dé su fruto, antes de que obstruya el Sendero y antes de que dejen de ser aptos para la guía, el Bendito, conociendo esto, los amonesta mientras sus acciones son incompletas, como amonestó a Puṇṇa el de la práctica bovina y al asceta de la práctica canina.

๖๑. อิมสฺส จ ปุคฺคลสฺส อกุสลกมฺมสมาทานํ ปริปูรมานํ มคฺคํ อาวารยิสฺสติ ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ, ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ ตํ ภควา อสมตฺตํ โอวทติ. ยถา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ.

61. Asimismo, si el Bendito conoce que el compromiso de acción perjudicial de una persona, de llegar a completarse, obstruirá el Sendero, pero que aún no ha llegado a su plenitud, ni ha dado su fruto, ni ha obstruido el Sendero, ni ha superado su condición de ser guiado, entonces el Bendito amonesta a esa persona mientras la acción es incompleta, tal como amonestó al venerable Aṅgulimāla.

สพฺเพสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา. ตตฺถ มุทุ อาเนญฺชาภิสงฺขารา มชฺฌํ อวเสสกุสลสงฺขารา, อธิมตฺตํ อกุสลสงฺขารา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, อิทํ อุปปชฺชเวทนียํ, อิทํ อปราปริยเวทนียํ, อิทํ นิรยเวทนียํ, อิทํ ติรจฺฉานเวทนียํ, อิทํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อิทํ อสุรเวทนียํ, อิทํ เทวเวทนียํ, อิทํ มนุสฺสเวทนียนฺติ, อิทํ วุจฺจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส วิปากเวมตฺตตา ญาณํ ปญฺจมํ ตถาคตพลํ.

En todas las acciones existe una intensidad suave, media o intensa. Entre ellas, las formaciones de lo imperturbable son suaves, el resto de las formaciones meritorias son medias y las formaciones perjudiciales son intensas. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, discerniendo: 'este resultado se experimenta en esta vida, este en la próxima, este en vidas sucesivas, este es un acto ineficaz; este es el resultado en el infierno, este en el reino animal, este en el reino de los espectros, este en el reino de los asuras, este en el reino humano y este en el reino de las deidades', se denomina el conocimiento de la diversidad de los frutos de los compromisos de acción del pasado, futuro y presente, según la causa, la base y de manera ilimitada; este es el quinto poder del Tathāgata.

๖๒. อิติ ตถา สมาทินฺนานํ กมฺมานํ สมาทินฺนานํ ฌานานํ วิโมกฺขานํ สมาธีนํ สมาปตฺตีนํ อยํ สํกิเลโส, อิทํ โวทานํ, อิทํ วุฏฺฐานํ, เอวํ สํกิลิสฺสติ, เอวํ โวทายติ, เอวํ วุฏฺฐหตีติ ญาณํ อนาวรณํ.

62. Así, respecto a las acciones, absorciones, liberaciones, concentraciones y logros emprendidos, el conocimiento que discierne: 'esto es la corrupción, esto es la purificación, esto es la emergencia; de este modo ocurre la corrupción, de este modo la purificación y de este modo la emergencia', es el conocimiento sin obstáculos del Bendito.

ตตฺถ [Pg.83] กติ ฌานานิ? จตฺตาริ ฌานานิ. กติ วิโมกฺขา? เอกาทส จ อฏฺฐ จ สตฺต จ ตโย จ ทฺเว จ. กติ สมาธี? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. กติ สมาปตฺติโย? ปญฺจ สมาปตฺติโย – สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺติ.

En ese contexto, ¿cuántas son las absorciones (jhāna)? Son cuatro absorciones. ¿Cuántas son las liberaciones? Son once, ocho, siete, tres y dos. ¿Cuántas son las concentraciones? Son tres: la concentración con pensamiento aplicado y sostenido, la concentración sin pensamiento aplicado pero con solo pensamiento sostenido, y la concentración sin pensamiento aplicado ni sostenido. ¿Cuántas son los logros? Son cinco logros: el logro de la percepción, el de la no-percepción, el de ni-percepción ni no-percepción, el de la percepción desvanecida y el de la cesación.

ตตฺถ กตโม สํกิเลโส? ปฐมชฺฌานสฺส กามราคพฺยาปาทา สํกิเลโส. เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปฐมกา โย วา ปน โกจิ หานภาคิโย สมาธิ, อยํ สํกิเลโส. ตตฺถ กตมํ โวทานํ, นีวรณปาริสุทฺธิ, ปฐมสฺส ฌานสฺส เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปจฺฉิมกา โย วา ปน โกจิ วิเสสภาคิโย สมาธิ, อิทํ โวทานํ. ตตฺถ กตมํ วุฏฺฐานํ? ยํ สมาปตฺติวุฏฺฐานโกสลฺลํ, อิทํ วุฏฺฐานํ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺเพสํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสโวทานวุฏฺฐานญาณํ ฉฏฺฐํ ตถาคตพลํ.

Entre ellos, ¿qué es la corrupción? El deseo sensual y la mala voluntad son la corrupción de la primera absorción. También lo son quienes meditan descuidadamente o cualquier concentración que tienda a la disminución. ¿Qué es la purificación? La pureza respecto a los obstáculos es la purificación de la primera absorción. También lo son quienes meditan con cuidado o cualquier concentración que tienda a la distinción superior. ¿Qué es la emergencia? La habilidad en la emergencia de los logros es la emergencia. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, se denomina el conocimiento de la corrupción, la purificación y la emergencia de todas las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros; este es el sexto poder del Tathāgata.

๖๓. อิติ ตสฺเสว สมาธิสฺส ตโย ธมฺมา ปริวารา อินฺทฺริยานิ พลานิ วีริยมิติ, ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วีริยวเสน พลานิ ภวนฺติ, อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ, อกมฺปิยฏฺเฐน พลานิ, อิติ เตสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา อยํ มุทินฺทฺริโย อยํ มชฺฌินฺทฺริโย อยํ ติกฺขินฺทฺริโยติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยํ สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทติ, มชฺฌินฺทฺริยํ ภควา สํขิตฺตวิตฺถาเรน โอวทติ, มุทินฺทฺริยํ ภควา วิตฺถาเรน โอวทติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา มุทุติกฺขธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา ติกฺขํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส สมถํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา สมถวิปสฺสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา วิปสฺสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส อธิปญฺญาสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อธิจิตฺตสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อธิสีลสิกฺขาย ปญฺญาปยติ.

63. Así, estos tres estados son los acompañantes de esa misma concentración: las facultades (indriya), los poderes (bala) y la energía (vīriya). Esas mismas facultades se convierten en poderes por virtud de la energía; se denominan facultades en el sentido de predominio y poderes en el sentido de ser inamovibles. Así, existe entre ellos una distinción de grados: débil, medio y agudo. [Se dice:] «este tiene facultades débiles, este tiene facultades medias, este tiene facultades agudas». Sabiendo esto, el Bienaventurado instruye a aquel de facultades agudas con una enseñanza breve; al de facultades medias, con una enseñanza breve y detallada; y al de facultades débiles, con una enseñanza detallada. Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas una enseñanza del Dhamma suave; al de facultades medias, una enseñanza tanto suave como aguda; y al de facultades débiles, una enseñanza aguda. Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas la tranquilidad (samatha); al de facultades medias, la tranquilidad y el discernimiento (samatha-vipassanā); y al de facultades débiles, el discernimiento (vipassanā). Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas la liberación; al de facultades medias, el peligro y la liberación; y al de facultades débiles, el deleite, el peligro y la liberación. Allí, el Bienaventurado prescribe al de facultades agudas el entrenamiento en la sabiduría superior; al de facultades medias, el entrenamiento en la mente superior; y al de facultades débiles, el entrenamiento en la virtud superior.

ยํ [Pg.84] เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อยํ อิมํ ภูมึ ภาวนญฺจ คโต, อิมาย เวลาย อิมาย อนุสาสนิยา เอวํ ธาตุโก จายํ อยํ จสฺส อาสโย อยญฺจ อนุสโย อิติ, อิทํ วุจฺจติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตเวมตฺตตา ญาณํ สตฺตมํ ตถาคตพลํ.

El conocimiento que ocurre aquí de manera causal, por su fundamento y sin límites, [comprendiendo que] «esta persona ha alcanzado este nivel y este desarrollo mental en este momento y mediante esta instrucción», [y que] «esta es su naturaleza, su disposición y su tendencia latente», se denomina el conocimiento de la disparidad y el grado de las facultades de otros seres y otras personas, que es el séptimo poder de un Tathāgata.

อิติ ตตฺถ ยํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

Así, allí Él recuerda sus diversas existencias pasadas. A saber: una vida, dos vidas, tres vidas, cuatro vidas, cinco vidas, diez vidas, veinte vidas, treinta vidas, cuarenta vidas, cincuenta vidas, cien vidas, mil vidas, cien mil vidas, muchos cientos de vidas, muchos miles de vidas, muchos cientos de miles de vidas, muchos eones de contracción, muchos eones de expansión y muchos eones de contracción y expansión. [Él recuerda:] «En aquel lugar yo tuve tal nombre, tal clan, tal apariencia, tal alimento, tal experiencia de placer y dolor, y tal límite de vida. Al morir allí, aparecí en aquel otro lugar; allí también tuve tal nombre, tal clan, tal apariencia, tal alimento, tal experiencia de placer y dolor, y tal límite de vida. Al morir allí, aparecí aquí». De este modo, recuerda sus diversas existencias pasadas con sus detalles y circunstancias.

๖๔. ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส โลภาทโย อุสฺสนฺนา อโลภาทโย มนฺทา, อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อโลภาทโย อุสฺสนฺนา โลภาทโย มนฺทา, เย วา ปน อุสฺสนฺนา เย วา ปน มนฺทา อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อุปจิตานิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อนุปจิตานิ อมุกาย วา กปฺปโกฏิยํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. ตํ ตํ ภวํ ภควา อนุสฺสรนฺโต อเสสํ ชานาติ, ตตฺถ ยํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา [Pg.85] มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

64. Allí, entre los seres que van a los cielos, al mundo humano o a los estados de privación, [Él conoce que] «en este individuo, la codicia y otros estados son predominantes y la no codicia y otros son débiles», o «en este individuo, la no codicia y otros son predominantes y la codicia y otros son débiles». Sean predominantes o débiles, [Él conoce que] «en este individuo, estas facultades han sido cultivadas» o «en este individuo, estas facultades no han sido cultivadas» en tal diez millones de eones, en tal cien mil eones, en tal mil eones, en tal cien eones, en tal eón, en tal eón intermedio, en tal medio eón, en tal año, en tal medio año, en tal mes, en tal quincena, en tal día o en tal momento, ya sea por negligencia o por confianza. Recordando cada una de esas existencias, el Bienaventurado conoce todo sin excepción. Allí, con el ojo divino, purificado y que trasciende la visión humana, ve a los seres que mueren y renacen; conoce a los seres inferiores y superiores, bellos y feos, afortunados y desafortunados, que parten según sus acciones: «¡Ciertamente, amigos, estos seres que poseían una mala conducta de cuerpo, palabra y mente, que difamaban a los nobles, que sostenían visiones erróneas y realizaban acciones basadas en visiones erróneas, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, han aparecido en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!».

อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมินา ปุคฺคเลน เอวรูปํ กมฺมํ อมุกาย กปฺปโกฏิยํ อุปจิตํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. อิมานิ ภควโต ทฺเว ญาณานิ – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณญฺจ ทิพฺพจกฺขุ จ อฏฺฐมํ นวมํ ตถาคตพลํ.

«O bien, amigos, estos seres que poseían una buena conducta de cuerpo, palabra y mente, que no difamaban a los nobles, que sostenían visiones correctas y realizaban acciones basadas en visiones correctas, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, han aparecido en un buen destino, en el mundo celestial». Allí, entre los seres que van a los cielos, al mundo humano o a los estados de privación, [Él conoce que] «este individuo cultivó tal acción en tal diez millones de eones, o en cien mil eones, o en mil eones, o en cien eones, o en un eón, o en un eón intermedio, o en medio eón, o en un año, o en medio año, o en un mes, o en una quincena, o en un día, o en un momento, ya sea por negligencia o por confianza». Estos dos conocimientos del Bienaventurado —el conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas y el ojo divino— son el octavo y el noveno poder de un Tathāgata.

อิติ ตตฺถ ยํ สพฺพญฺญุตา ปตฺตา วิทิตา สพฺพธมฺมา วิรชํ วีตมลํ อุปฺปนฺนํ สพฺพญฺญุตญาณํ นิหโต มาโร โพธิมูเล, อิทํ ภควโต ทสมํ พลํ สพฺพาสวปริกฺขยํ ญาณํ. ทสพลสมนฺนาคตา หิ พุทฺธา ภควนฺโตติ.

Así, allí, al alcanzar la omnisciencia, todos los fenómenos son conocidos; surgió el conocimiento omnisciente, libre de pasión y de mácula; Māra fue derrotado y erradicado al pie del árbol Bodhi. Este es el décimo poder del Bienaventurado: el conocimiento de la destrucción de todos los influjos (āsava). Pues los Budas Bienaventurados están dotados de diez poderes.

นิยุตฺโต วิจโย หารสมฺปาโต.

Se ha aplicado la combinación del método de investigación (vicaya-hāra).

๓. ยุตฺติหารสมฺปาโต

3. Combinación del método de la lógica (yutti-hāra).

๖๕.

65.

ตตฺถ กตโม ยุตฺติหารสมฺปาโต?‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

Allí, ¿cuál es la combinación del método de la lógica? «Por lo tanto, aquel cuyo pensamiento está protegido, cuyo ámbito es la intención correcta, que pone al frente la visión correcta y comprende el surgimiento y la desaparición; el monje que vence la pereza y el letargo debe abandonar todos los malos destinos».

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร สมฺมาทิฏฺฐิ ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร วิหรนฺโต อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌิสฺสตีติ ยุชฺชติ, อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌนฺโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหิสฺสตีติ ยุชฺชติ. สพฺพา ทุคฺคติโย ชหนฺโต สพฺพานิ ทุคฺคติวินิปาตภยานิ สมติกฺกมิสฺสตีติ ยุชฺชตีติ.

En este verso: para quien tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto ocurrirá; esto es lógico. Para quien tiene el dominio del pensamiento correcto, habrá visión correcta; esto es lógico. Para quien vive con la visión correcta como prioridad, penetrará el surgimiento y la desaparición; esto es lógico. Quien penetra el surgimiento y la desaparición, abandonará todos los malos destinos; esto es lógico. Quien abandona todos los malos destinos, trascenderá todos los temores de la caída en estados de privación; esto es lógico.

นิยุตฺโต ยุตฺติหารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de la lógica (yuttihāra).

๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต

4. La acumulación del método de la causa próxima (padaṭṭhānahāra).

๖๖. ตตฺถ [Pg.86] กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

66. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la causa próxima?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมถสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาย ปทฏฺฐานํ.

Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. 'Para aquel que tiene la mente protegida' es la causa próxima de las tres buenas conductas. 'Dominio del pensamiento correcto' es la causa próxima de la tranquilidad (samatha). 'Visión correcta como prioridad' es la causa próxima de la visión cabal (vipassanā). 'Habiendo conocido el surgimiento y la desaparición' es la causa próxima del plano de la visión. 'El monje que vence la pereza y la torpeza' es la causa próxima de la energía (vīriya). 'Que abandone todos los malos destinos' es la causa próxima del desarrollo mental (bhāvanā).

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de la causa próxima.

๕. ลกฺขณหารสมฺปาโต

5. La acumulación del método de las características (lakkhaṇahāra).

๖๗. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หารสมฺปาโต?

67. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de las características?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ อิทํ สตินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริเย คหิเต คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ตํ กิสฺส เหตุ? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ.

Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. Aquí, 'mente protegida y el dominio del pensamiento correcto' es la facultad de la atención (satindriya); al tomarse la facultad de la atención, se consideran tomadas las cinco facultades por tener la misma característica. Con 'visión correcta como prioridad', al tomarse la visión correcta, se considera tomado el Noble Camino Óctuple. ¿Por qué razón? Pues de la visión correcta surge el pensamiento correcto, del pensamiento correcto surge la palabra correcta, de la palabra correcta surge la acción correcta, de la acción correcta surge el medio de vida correcto, del medio de vida correcto surge el esfuerzo correcto, del esfuerzo correcto surge la atención correcta, de la atención correcta surge la concentración correcta, de la concentración correcta surge la liberación correcta, y de la liberación correcta surge el conocimiento y la visión de la liberación correcta.

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de las características.

๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาโต

6. La acumulación del método del análisis cuádruple (catubyūhahāra).

๖๘. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

68. De estos, ¿cuál es la acumulación del método del análisis cuádruple?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺติ. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ทุคฺคตีหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ [Pg.87] เถเรสุ จิตฺตํ ปโทสยิตฺวา มหาปทุมนิรเย อุปปนฺโน. ภควา จ สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต, สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. En la frase 'mente protegida', la etimología es: aquello que es protegido, lo que es preservado. ¿Cuál es aquí la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen liberarse de los malos destinos, serán practicantes del Dhamma; esta es aquí la intención del Bienaventurado. Pues Kokālika, al tener una mente no protegida y corromper su mente contra los ancianos Sāriputta y Moggallāna, renació en el infierno Mahāpaduma. Y el Bienaventurado está dotado de una mente resguardada por la atención; en el Sutta se dice: 'la mente debe ser protegida con la atención'.

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método del análisis cuádruple.

๗. อาวฏฺฏหารสมฺปาโต

7. La acumulación del método del ciclo (āvaṭṭahāra).

๖๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต?

69. De estos, ¿cuál es la acumulación del método del ciclo?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมโถ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทุกฺขปริญฺญา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยปหานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ.

Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. 'Para aquel que tiene la mente protegida y el dominio del pensamiento correcto' es la tranquilidad (samatha). 'Visión correcta como prioridad' es la visión cabal (vipassanā). 'Habiendo conocido el surgimiento y la desaparición' es el conocimiento pleno del sufrimiento. 'El monje que vence la pereza y la torpeza' es el abandono del origen. 'Que abandone todos los malos destinos' es la cesación. Estas son las Cuatro Verdades.

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método del ciclo.

๘. วิภตฺติหารสมฺปาโต

8. La acumulación del método de la clasificación (vibhattihāra).

๗๐. ตตฺถ กตโม วิภตฺติหารสมฺปาโต?

70. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la clasificación?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. กุสลปกฺโข กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. อกุสลปกฺโข อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ.

Se refiere al verso mencionado. El lado de lo saludable debe explicarse mediante lo saludable; el lado de lo no saludable debe explicarse mediante lo no saludable.

นิยุตฺโต วิภตฺติหารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de la clasificación.

๙. ปริวตฺตนหารสมฺปาโต

9. La acumulación del método de la reversión (parivattanahāra).

๗๑. ตตฺถ กตโม ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต?

71. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la reversión?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. สมถวิปสฺสนาย ภาวิตาย นิโรโธ ผลํ, ปริญฺญาตํ ทุกฺขํ, สมุทโย ปหีโน, มคฺโค ภาวิโต ปฏิปกฺเขน.

Se refiere al verso mencionado. Cuando se desarrollan la tranquilidad y la visión cabal, la cesación es el fruto, el sufrimiento es comprendido plenamente, el origen es abandonado y el camino es desarrollado por medio de su oposición a lo desfavorable.

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de la reversión.

๑๐. เววจนหารสมฺปาโต

10. La acumulación del método de los sinónimos (vevacanahāra).

๗๒. ตตฺถ [Pg.88] กตโม เววจโน หารสมฺปาโต?

72. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de los sinónimos?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ มนินฺทฺริยํ มนายตนํ วิชานนา วิชานิตตฺตํ, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาขคฺโค ปญฺญารตนํ ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาปโตโท ปญฺญาปาสาโท, อิทํ เววจนํ.

Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. En 'mente protegida', los términos: mente, corazón, conciencia, facultad de la mente, base de la mente, el acto de conocer, el estado de ser conocedor; estos son sinónimos. En 'dominio del pensamiento correcto', los términos: pensamiento de renuncia, pensamiento de no mala voluntad, pensamiento de no crueldad; estos son sinónimos. En 'visión correcta como prioridad', la visión correcta es llamada: arma de la sabiduría, espada de la sabiduría, joya de la sabiduría, luz de la sabiduría, aguijón de la sabiduría, palacio de la sabiduría; estos son sinónimos.

นิยุตฺโต เววจโน หารสมฺปาโต.

Se concluye la aplicación del método de los sinónimos.

๑๑. ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต

11. La síntesis del método de las designaciones (paññatti-hāra-sampāta)

๗๓. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต?

73. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de las designaciones?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ปทฏฺฐานปญฺญตฺติ สติยา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ สมถสฺส. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา นิกฺเขปปญฺญตฺติ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยสฺส อนวเสสปฺปหานปญฺญตฺติ, ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส.

El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». «De aquel que tiene la mente protegida» es la designación de la causa próxima para la atención plena (sati). «Cuyo ámbito es el pensamiento correcto» es la designación del cultivo de la tranquilidad (samatha). «Teniendo la visión correcta al frente, conociendo el surgimiento y la desaparición» es la designación del establecimiento en el nivel de la visión (dassana-bhūmi). «Un monje que vence la pereza y el letargo» es la designación del abandono total del origen (samudaya). «Abandone todos los estados de miseria» es la designación del cultivo del camino (magga).

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต.

La síntesis del método de las designaciones ha concluido.

๑๒. โอตรณหารสมฺปาโต

12. La síntesis del método de la inclusión (otaraṇa-hāra-sampāta)

๗๔. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หารสมฺปาโต?

74. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la inclusión?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Con «teniendo la visión correcta al frente», al captar la visión correcta, se captan las cinco facultades (indriya). Esta es la inclusión por medio de las facultades.

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ, อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทน โอตรณา.

Estas mismas facultades son conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con la cesación de la ignorancia, cesan las formaciones; con la cesación de las formaciones, cesa la conciencia; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por medio del surgimiento dependiente.

ตานิเยว ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

Estas mismas cinco facultades están contenidas en los tres agregados (khandha): el agregado de la virtud, el agregado de la concentración y el agregado de la sabiduría. Esta es la inclusión por medio de los agregados.

ตานิ [Pg.89] เยว ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ. เย สงฺขารา อนาสวา โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

Estas mismas cinco facultades están comprendidas en las formaciones (saṅkhāra). Aquellas formaciones que son libres de influjos (anāsava) y no son parte del proceso de la existencia (bhavaṅga), están contenidas en el elemento de los fenómenos (dhammadhātu). Esta es la inclusión por medio de los elementos (dhātu).

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

Ese elemento de los fenómenos está comprendido en la base de los fenómenos (dhammāyatana). Aquella base que es libre de influjos y no es parte del proceso de la existencia, esta es la inclusión por medio de las bases (āyatana).

นิยุตฺโต โอตรโณ หารสมฺปาโต.

La síntesis del método de la inclusión ha concluido.

๑๓. โสธนหารสมฺปาโต

13. La síntesis del método de la depuración (sodhana-hāra-sampāta)

๗๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หารสมฺปาโต?

75. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la depuración?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ยตฺถ อารมฺโภ สุทฺโธ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ น สุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ.

El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Donde el planteamiento es puro, esa pregunta ha sido resuelta. Pero donde el planteamiento no es puro, esa pregunta aún no ha sido resuelta.

นิยุตฺโต โสธโน หารสมฺปาโต.

La síntesis del método de la depuración ha concluido.

๑๔. อธิฏฺฐานหารสมฺปาโต

14. La síntesis del método de la determinación (adhiṭṭhāna-hāra-sampāta)

๗๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

76. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la determinación?

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา. ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ เอกตฺตตา. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ, อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ เอกตฺตตา. เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ เอกตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ยํ ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ มคฺเค ญาณํ เหตุมฺหิ ญาณํ เหตุสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ ปจฺจเย ญาณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ อภิสมโย สมฺปฏิเวโธ สจฺจาคมนํ, อยํ เวมตฺตตา. ญตฺวาน อุทยพฺพยนฺติ เอกตฺตตา, อุทเยน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺพํ สมุทโย ภวติ. วเยน อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ นิโรโธ โหติ, อยํ เวมตฺตตา. ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขูติ เอกตฺตตา, ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา, มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ, อยํ เวมตฺตตา. สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ เอกตฺตตา, เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย [Pg.90] อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ, อยํ เวมตฺตตา.

El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». «De aquel que tiene la mente protegida» es la unidad (ekattatā). «Mente, pensamiento, conciencia» es la diversidad (vemattatā). «Cuyo ámbito es el pensamiento correcto» es la unidad. «Pensamiento de renuncia, pensamiento de no malevolencia, pensamiento de no crueldad» es la diversidad. «Teniendo la visión correcta al frente» es la unidad. La visión correcta es el conocimiento del sufrimiento, el conocimiento del origen del sufrimiento, el conocimiento de la cesación del sufrimiento, el conocimiento del camino que conduce a la cesación del sufrimiento; el conocimiento del sendero, el conocimiento de la causa, el conocimiento de los fenómenos surgidos por causas, el conocimiento de la condición, el conocimiento de los fenómenos surgidos por condiciones; cualquier visión de conocimiento conforme a la realidad, realización, penetración y llegada a la verdad que ocurra en tales casos, es la diversidad. «Conociendo el surgimiento y la desaparición» es la unidad. Por el surgimiento: «con la ignorancia como condición surgen las formaciones, con las formaciones como condición surge la conciencia», y así todo el origen es la diversidad. Por la desaparición: «con la cesación de la ignorancia cesa la formación», y así toda la cesación es la diversidad. «Un monje que vence la pereza y el letargo» es la unidad. «Pereza» es la falta de disposición y maleabilidad de la mente; «letargo» es la pesadez del cuerpo; esta es la diversidad. «Abandone todos los estados de miseria» es la unidad. En comparación con los dioses o humanos, los estados de privación (apāya) son estados de miseria; o en comparación con el Nibbana, todos los renacimientos son estados de miseria; esta es la diversidad.

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

La síntesis del método de la determinación ha concluido.

๑๕. ปริกฺขารหารสมฺปาโต

15. La síntesis del método de los requisitos (parikkhāra-hāra-sampāta)

๗๗. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต?

77. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de los requisitos?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. อยํ สมถวิปสฺสนาย ปริกฺขาโร.

El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Este es el requisito para la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā).

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต.

La síntesis del método de los requisitos ha concluido.

๑๖. สมาโรปนหารสมฺปาโต

16. La síntesis del método de la atribución (samāropana-hāra-sampāta)

๗๘. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หารสมฺปาโต?

78. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la atribución?

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

«Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto; teniendo la visión correcta al frente, conociendo el surgimiento y la desaparición; un monje que vence la pereza y el letargo, abandone todos los estados de miseria».

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ, จิตฺเต รกฺขิเต ตํ รกฺขิตํ ภวติ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ สมฺมาทิฏฺฐิยา ภาวิตาย ภาวิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เกน การเณน? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. อยํ อนุปาทิเสโส ปุคฺคโล อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ.

«De aquel que tiene la mente protegida» es la causa próxima de las tres buenas conductas; cuando la mente está protegida, están protegidas la acción corporal, la acción verbal y la acción mental. «Teniendo la visión correcta al frente» significa que cuando se cultiva la visión correcta, se cultiva el noble camino óctuple. ¿Por qué razón? Porque de la visión correcta surge el pensamiento correcto, del pensamiento correcto surge la palabra correcta, de la palabra correcta surge la acción correcta, de la acción correcta surge el sustento correcto, del sustento correcto surge el esfuerzo correcto, del esfuerzo correcto surge la atención correcta, de la atención correcta surge la concentración correcta, de la concentración correcta surge la liberación correcta, y de la liberación correcta surge el conocimiento y la visión de la liberación correcta. Este es el individuo sin remanente y el elemento del Nibbana sin remanente.

นิยุตฺโต สมาโรปโน หารสมฺปาโต.

La síntesis del método de la atribución ha concluido.

เตนาห [Pg.91] อายสฺมา มหากจฺจายโน –

Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana:

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

«Primero los dieciséis métodos (hāra); tras observar las direcciones mediante el examen de las direcciones (disālocana) y habiéndolas condensado mediante el gancho (aṅkusa), se debe explicar el Sutta a través de los tres modos (naya)».

นิยุตฺโต หารสมฺปาโต.

La aplicación de la combinación de los métodos (hārasampāta) ha concluido.

นยสมุฏฺฐานํ

El origen de los modos (nayasamuṭṭhāna).

๗๙. ตตฺถ กตมํ นยสมุฏฺฐานํ? ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชายจ ภวตณฺหาย จ, ตตฺถ อวิชฺชานีวรณํ ตณฺหาสํโยชนํ. อวิชฺชานีวรณา สตฺตา อวิชฺชาสํยุตฺตา อวิชฺชาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ทิฏฺฐิจริตาติ. ตณฺหาสํโยชนา สตฺตา ตณฺหาสํยุตฺตา ตณฺหาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ตณฺหาจริตาติ. ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ.

79. ¿Cuál es allí el origen de los modos? No se percibe un límite inicial para la ignorancia (avijjā) ni para el deseo de existir (bhavataṇhā). Allí, la ignorancia es el obstáculo (nīvaraṇa) y el deseo es el grillete (saṃyojana). Los seres obstaculizados por la ignorancia, vinculados con puntos de vista (diṭṭhi), deambulan del lado de la ignorancia; ellos son llamados «seguidores de puntos de vista» (diṭṭhicaritā). Los seres encadenados por el deseo, vinculados con el deseo, deambulan del lado del deseo; ellos son llamados «seguidores del deseo» (taṇhācaritā). Los seguidores de puntos de vista que se han ordenado fuera de esta enseñanza viven entregados a la práctica de la mortificación personal (attakilamathānuyoga). Los seguidores del deseo que se han ordenado fuera de esta enseñanza viven entregados a la práctica de la indulgencia en los placeres sensuales (kāmasukhallikānuyoga).

ตตฺถ กึการณํ ยํ ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ? อิโต พหิทฺธา นตฺถิ สจฺจววตฺถานํ, กุโต จตุสจฺจปฺปกาสนา วา สมถวิปสฺสนาโกสลฺลํ วา อุปสมสุขปฺปตฺติ วา! เต อุปสมสุขสฺส อนภิญฺญา วิปรีตเจตา เอวมาหํสุ ‘‘นตฺถิ สุเขน สุขํ, ทุกฺเขน นาม สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’นฺติ. โย กาเม ปฏิเสวติ, โส โลกํ วฑฺฒยติ, โย โลกํ วฑฺฒยติ, โส พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ เต เอวํสญฺญี เอวํทิฏฺฐี ทุกฺเขน สุขํ ปตฺถยมานา กาเมสุ ปุญฺญสญฺญี อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา จ วิหรนฺติ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา จ, เต ตทภิญฺญา สนฺตา โรคเมว วฑฺฒยนฺติ, คณฺฑเมว วฑฺฒยนฺติ, สลฺลเมว วฑฺฒยนฺติ, เต โรคาภิตุนฺนา คณฺฑปฏิปีฬิตา สลฺลานุวิทฺธา นิรยติรจฺฉานโยนิเปตาสุเรสุ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชานิ กโรนฺตา อุคฺฆาตนิคฺฆาตํ ปจฺจนุโภนฺตา โรคคณฺฑสลฺลเภสชฺชํ น วินฺทนฺติ. ตตฺถ อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สํกิเลโส, สมถวิปสฺสนา โวทานํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ โรโค, สมถวิปสฺสนา โรคนิคฺฆาตกเภสชฺชํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ คณฺโฑ, สมถวิปสฺสนา คณฺฑนิคฺฆาตกเภสชฺชํ[Pg.92]. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สลฺโล, สมถวิปสฺสนา สลฺลุทฺธรณเภสชฺชํ.

¿Cuál es allí la razón por la cual los seguidores de puntos de vista fuera de esta enseñanza viven entregados a la mortificación personal, y los seguidores del deseo fuera de esta enseñanza viven entregados a la indulgencia en los placeres sensuales? Fuera de esta enseñanza no existe la determinación de las verdades (saccavavatthāna); ¿cómo podría haber una proclamación de las cuatro verdades, o destreza en la tranquilidad y la visión cabal (samatha-vipassanā), o el logro de la felicidad de la paz? Desconociendo la felicidad de la paz, con mentes pervertidas, dijeron: «La felicidad no se alcanza mediante la felicidad; la felicidad debe alcanzarse mediante el sufrimiento». Y: «Aquel que se entrega a los placeres sensuales hace crecer el mundo; quien hace crecer el mundo, genera mucho mérito». Con tales percepciones y puntos de vista, anhelando la felicidad a través del sufrimiento y percibiendo mérito en los placeres sensuales, viven entregados tanto a la mortificación personal como a la indulgencia en los placeres sensuales. Siendo así, solo aumentan la enfermedad (roga), el tumor (gaṇḍa) y la flecha (salla). Atormentados por la enfermedad, oprimidos por el tumor y atravesados por la flecha, emergiendo y sumergiéndose en los reinos inferiores, experimentando altibajos, no encuentran la medicina para la enfermedad, el tumor y la flecha. Allí, la mortificación personal y la indulgencia en los placeres son la impureza (saṃkilesa); la tranquilidad y la visión cabal son la purificación (vodāna). La mortificación y la indulgencia son la enfermedad; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que cura la enfermedad. La mortificación y la indulgencia son el tumor; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que elimina el tumor. La mortificación y la indulgencia son la flecha; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que extrae la flecha.

ตตฺถ สํกิเลโส ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, สมถวิปสฺสนา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Allí, la impureza es el sufrimiento (dukkha); el apego a ella es el deseo, que es el origen (samudaya); el cese del deseo es el cese del sufrimiento (nirodha); la tranquilidad y la visión cabal son el camino (magga) que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido (pariññeyya), el origen debe ser abandonado (pahātabba), el camino debe ser cultivado (bhāvetabba) y el cese debe ser realizado (sacchikātabba).

๘๐. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริตา รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. ตณฺหาจริตา รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนาวนฺตํ…เป… สญฺญาวนฺตํ…เป… สงฺขารวนฺตํ…เป… วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ, อยํ วุจฺจติ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ.

80. Allí, los seguidores de puntos de vista consideran la forma como el yo, y así también la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia. Los seguidores del deseo consideran que el yo posee la forma, o que la forma está en el yo, o que el yo está en la forma... [del mismo modo] consideran que el yo posee la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, o que la conciencia está en el yo, o que el yo está en la conciencia. Esto se llama la visión de la identidad (sakkāyadiṭṭhi) de veinte fundamentos.

ตสฺสา ปฏิปกฺโข โลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ, อนฺวายิกา สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เต ตโย ขนฺธา สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. ตตฺถ สกฺกาโย ทุกฺขํ, สกฺกายสมุทโย ทุกฺขสมุทโย, สกฺกายนิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Su antítesis es el correcto entendimiento (sammādiṭṭhi) supramundano y sus seguidores: el correcto pensamiento, el correcto lenguaje, la correcta acción, el correcto modo de vida, el correcto esfuerzo, la correcta atención y la correcta concentración; este es el Noble Camino Óctuple. Estos constituyen los tres grupos: el grupo de la moralidad (sīlakkhandha), el grupo de la concentración (samādhikkhandha) y el grupo de la sabiduría (paññākkhandha). El grupo de la moralidad y el de la concentración constituyen la tranquilidad (samatha); el grupo de la sabiduría constituye la visión cabal (vipassanā). Allí, la identidad es el sufrimiento; el origen de la identidad es el origen del sufrimiento; el cese de la identidad es el cese del sufrimiento; el Noble Camino Óctuple es la práctica que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido, el origen debe ser abandonado, el camino debe ser cultivado y el cese debe ser realizado.

ตตฺถ เย รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อุจฺเฉทวาทิโน’’ติ. เย รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เย เวทนาวนฺตํ…เป… เย สญฺญาวนฺตํ…เป… เย สงฺขารวนฺตํ…เป… เย วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘สสฺสตวาทิโน’’ติ, ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตวาทา อุโภ อนฺตา, อยํ สํสารปวตฺติ. ตสฺส ปฏิปกฺโข มชฺฌิมา ปฏิปทา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สํสารนิวตฺติ. ตตฺถ ปวตฺติ ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.93] ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

Allí, quienes consideran la forma como el yo, así como la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, son llamados «aniquilacionistas» (ucchedavādino). Quienes consideran que el yo posee la forma, o que la forma está en el yo, o que el yo está en la forma, y así también con la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, son llamados «eternalistas» (sassatavādino). Allí, las doctrinas de la aniquilación y de la eternidad son los dos extremos; esto es la continuidad del saṃsāra (saṃsārapavatti). Su antítesis es el camino medio, el Noble Camino Óctuple; esto es la cesación del saṃsāra (saṃsāranivatti). Allí, la continuidad es el sufrimiento; el apego a ella es el deseo, que es el origen; el cese del deseo es el cese del sufrimiento; el Noble Camino Óctuple es el camino que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido, el origen debe ser abandonado, el camino debe ser cultivado y el cese debe ser realizado.

ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตํ สมาสโต วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ, วิตฺถารโต ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ, เตสํ ปฏิปกฺโข เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา อฏฺฐ วิโมกฺขา ทส กสิณายตนานิ. ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ โมหชาลํ อนาทิอนิธนปฺปวตฺตํ. เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา ญาณวชิรํ โมหชาลปฺปทาลนํ. ตตฺถ โมโห อวิชฺชา, ชาลํ ภวตณฺหา, เตน วุจฺจติ ‘‘ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย จ ภวตณฺหาย จา’’ติ.

Allí, las doctrinas de la aniquilación y de la eternidad son, en resumen, la visión de la identidad de veinte fundamentos y, en detalle, los sesenta y dos puntos de vista erróneos. Su antítesis son los cuarenta y tres factores del despertar (bodhipakkhiya), las ocho liberaciones (vimokkha) y las diez esferas de totalidad (kasiṇa). Los sesenta y dos puntos de vista erróneos constituyen la red del engaño (mohajāla), que opera sin principio ni fin. Los cuarenta y tres factores del despertar son el conocimiento adamantino (ñāṇavajira) que desgarra la red del engaño. Allí, el engaño (moha) es la ignorancia y la red (jāla) es el deseo de existir. Por eso se dice: «No se percibe un límite inicial para la ignorancia ni para el deseo de existir».

๘๑. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สลฺเลขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สลฺเลเข ติพฺพคารโว. ตณฺหาจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สิกฺขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สิกฺขาย ติพฺพคารโว. ทิฏฺฐิจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต ธมฺมานุสารี ภวติ. ตณฺหาจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต สทฺธานุสารี ภวติ, ทิฏฺฐิจริโต สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ.

81. Entre ellos, el individuo de carácter inclinado a los puntos de vista (diṭṭhicarito), habiéndose ordenado en esta enseñanza, posee una conducta de continua eliminación de las impurezas (sallekha), pues tiene un intenso respeto por dicha eliminación. El individuo de carácter inclinado al deseo (taṇhācarito), habiéndose ordenado en esta enseñanza, posee una conducta de continuo entrenamiento (sikkha), pues tiene un intenso respeto por el entrenamiento. Al entrar en el camino de la certeza, el individuo de carácter inclinado a los puntos de vista se convierte en un seguidor del Dhamma (dhammānusārī). Al entrar en el camino de la certeza, el individuo de carácter inclinado al deseo se convierte en un seguidor por la fe (saddhānusārī). El individuo de carácter inclinado a los puntos de vista se libera mediante la práctica agradable (sukhā paṭipadā), ya sea con un conocimiento directo lento o rápido. El individuo de carácter inclinado al deseo se libera mediante la práctica penosa (dukkhā paṭipadā), ya sea con un conocimiento directo lento o rápido.

ตตฺถ กึการณํ, ยํ ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ, ตสฺส หิ กามา อปริจฺจตฺตา ภวนฺติ, โส กาเมหิ วิเวจิยมาโน ทุกฺเขน ปฏินิสฺสรติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ? โย ปนายํ ทิฏฺฐิจริโต อยํ อาทิโตเยว กาเมหิ อนตฺถิโก ภวติ. โส ตโต วิเวจิยมาโน ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ. ทุกฺขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สุขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สตฺตาปิ ทุวิธา มุทินฺทฺริยาปิ ติกฺขินฺทฺริยาปิ. เย มุทินฺทฺริยา, เต ทนฺธญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ. เย ติกฺขินฺทฺริยา, เต ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ, อิมา จตสฺโส ปฏิปทา. เย หิ เกจิ นิยฺยึสุ วา นิยฺยนฺติ วา นิยฺยิสฺสนฺติ วา, เต อิมาหิ เอว จตูหิ ปฏิปทาหิ. เอวํ อริยา จตุกฺกมคฺคํ ปญฺญาเปนฺติ อพุธชนเสวิตาย พาลกนฺตาย รตฺตวาสินิยา นนฺทิยา ภวตณฺหาย อวฏฺฏนตฺถํ. อยํ วุจฺจติ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมีติ, เตนาห ‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ สมเถนา’’ติ.

¿Cuál es la razón de que el individuo de carácter inclinado al deseo se libere mediante la práctica penosa, ya sea con un conocimiento directo lento o rápido? Es porque para él los placeres sensoriales no han sido aún abandonados; por lo tanto, al ser separado de los placeres, se desprende de ellos con dificultad y comprende el Dhamma lentamente. En cambio, aquel de carácter inclinado a los puntos de vista no tiene interés en los placeres desde el principio. Al ser separado de ellos, se desprende rápidamente y comprende el Dhamma, ya sea con conocimiento directo lento o rápido. Así, la práctica penosa es de dos tipos: con conocimiento directo lento y con conocimiento directo rápido. También la práctica agradable es de dos tipos: con conocimiento directo lento y con conocimiento directo rápido. Asimismo, los seres son de dos tipos: de facultades débiles y de facultades agudas. Aquellos de facultades débiles se desprenden lentamente y comprenden el Dhamma lentamente. Aquellos de facultades agudas se desprenden rápidamente y comprenden el Dhamma rápidamente. Estas son las cuatro prácticas. Todos los que se han liberado, se liberan o se liberarán, lo hacen precisamente mediante estas cuatro prácticas. De esta manera, los Nobles establecen este grupo de cuatro prácticas para contrarrestar el deseo por la existencia (bhavataṇhā), el cual se caracteriza por el deleite (nandi), habita en los apasionados, es deseado por los necios y frecuentado por los ignorantes. Esto se llama el fundamento del método del 'Giro del Deleite' (nandiyāvaṭṭa); por eso se dice: 'Tanto el deseo como la ignorancia se abandonan mediante la tranquilidad (samatha)'.

๘๒. เวยฺยากรเณสุ [Pg.94] หิ เย กุสลากุสลาติ เต ทุวิธา อุปปริกฺขิตพฺพา – โลกวฏฺฏานุสารี จ โลกวิวฏฺฏานุสารี จ. วฏฺฏํ นาม สํสาโร. วิวฏฺฏํ นิพฺพานํ. กมฺมกิเลสา เหตุ สํสารสฺส. ตตฺถ กมฺมํ เจตนา เจตสิกญฺจ นิทฺทิสิตพฺพํ. ตํ กถํ ทฏฺฐพฺพํ? อุปจเยน สพฺเพปิ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. เต กตฺถ ทฏฺฐพฺพา? ทส วตฺถุเก กิเลสปุญฺเช. กตมานิ ทส วตฺถูนิ? จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย จตฺตาริ อคติคมนานิ. ปฐเม อาหาเร ปฐโม วิปลฺลาโส, ทุติเย อาหาเร ทุติโย วิปลฺลาโส, ตติเย อาหาเร ตติโย วิปลฺลาโส, จตุตฺเถ อาหาเร จตุตฺโถ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ปฐมํ อุปาทานํ. ทุติเย วิปลฺลาเส ทุติยํ อุปาทานํ, ตติเย วิปลฺลาเส ตติยํ อุปาทานํ, จตุตฺเถ วิปลฺลาเส จตุตฺถํ อุปาทานํ. ปฐเม อุปาทาเน ปฐโม โยโค, ทุติเย อุปาทาเน ทุติโย โยโค, ตติเย อุปาทาเน ตติโย โยโค, จตุตฺเถ อุปาทาเน จตุตฺโถ โยโค. ปฐเม โยเค ปฐโม คนฺโถ, ทุติเย โยเค ทุติโย คนฺโถ, ตติเย โยเค ตติโย คนฺโถ, จตุตฺเถ โยเค จตุตฺโถ คนฺโถ, ปฐเม คนฺเถ ปฐโม อาสโว, ทุติเย คนฺเถ ทุติโย อาสโว, ตติเย คนฺเถ ตติโย อาสโว, จตุตฺเถ คนฺเถ จตุตฺโถ อาสโว. ปฐเม อาสเว ปฐโม โอโฆ, ทุติเย อาสเว ทุติโย โอโฆ, ตติเย อาสเว ตติโย โอโฆ, จตุตฺเถ อาสเว จตุตฺโถ โอโฆ. ปฐเม โอเฆ ปฐโม สลฺโล, ทุติเย โอเฆ ทุติโย สลฺโล, ตติเย โอเฆ ตติโย สลฺโล, จตุตฺเถ โอเฆ จตุตฺโถ สลฺโล. ปฐเม สลฺเล ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ทุติเย สลฺเล ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ตติเย สลฺเล ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, จตุตฺเถ สลฺเล จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ, ปฐมายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ปฐมํ อคติคมนํ. ทุติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ทุติยํ อคติคมนํ. ตติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ตติยํ อคติคมนํ, จตุตฺถิยํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ จตุตฺถํ อคติคมนํ.

82. En las exposiciones, aquello que es saludable y no saludable debe ser examinado de dos maneras: lo que sigue el ciclo del mundo (vaṭṭa) y lo que sigue el cese del ciclo del mundo (vivaṭṭa). El ciclo se llama Saṃsāra; el cese del ciclo es el Nibbāna. El karma y las impurezas (kilesā) son la causa del Saṃsāra. En este contexto, el karma debe señalarse como la intención y los factores mentales. ¿Cómo debe verse esto? Por su acumulación, todas las impurezas deben señalarse mediante las cuatro distorsiones (vipallāsa). ¿Dónde deben verse estas? En el cúmulo de impurezas compuesto por diez bases. ¿Cuáles son estas diez bases? Los cuatro nutrimentos, los cuatro apeguos, los cuatro vínculos, las cuatro ataduras, los cuatro efluvios, las cuatro inundaciones, los cuatro dardos, las cuatro estaciones de la conciencia y los cuatro caminos erróneos. En el primer nutrimento reside la primera distorsión; en el segundo nutrimento, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera distorsión reside el primer apego; en la segunda, el segundo; en la tercera, el tercero; y en la cuarta, el cuarto. En el primer apego reside el primer vínculo; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer vínculo reside la primera atadura; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera atadura reside el primer efluvio; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer efluvio reside la primera inundación; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera inundación reside el primer dardo; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer dardo reside la primera estación de la conciencia; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera estación de la conciencia reside el primer camino erróneo; en la segunda, el segundo; en la tercera, el tercero; y en la cuarta estación de la conciencia reside el cuarto camino erróneo.

๘๓. ตตฺถ [Pg.95] โย จ กพฬีกาโร อาหาโร ผสฺโส อาหาโร, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ วิญฺญาณาหาโร, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ กามุปาทานํ ยญฺจ ภวุปาทานํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ยญฺจ อตฺตวาทุปาทานํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามโยโค, โย จ ภวโยโค, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐิโยโค, โย จ อวิชฺชาโยโค, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ อภิชฺฌากายคนฺโถ, โย จ พฺยาปาโท กายคนฺโถ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ปรามาสกายคนฺโถ, โย จ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามาสโว, โย จ ภวาสโว, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐาสโว, โย จ อวิชฺชาสโว, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กาโมโฆ, โย จ ภโวโฆ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺโฐโฆ, โย จ อวิชฺโชโฆ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ราคสลฺโล, โย จ โทสสลฺโล, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มานสลฺโล, โย จ โมหสลฺโล, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยา จ รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยา จ สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ ฉนฺทา อคติคมนํ ยญฺจ โทสา อคติคมนํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ภยา อคติคมนํ, ยญฺจ โมหา อคติคมนํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

83. Allí, tanto el alimento material como el alimento del contacto son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el alimento de la voluntad mental como el alimento de la conciencia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto la perversión de ver lo impuro como bello como la perversión de ver lo doloroso como placentero son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto la perversión de ver lo impermanente como permanente como la perversión de ver lo que no es el yo como el yo son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el apego a los placeres sensoriales como el apego a la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el apego a los puntos de vista como el apego a la doctrina del yo son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el yugo del deseo sensorial como el yugo de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el yugo de los puntos de vista como el yugo de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el nudo corporal de la codicia como el nudo corporal de la malevolencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el nudo corporal del apego a ritos y ceremonias como el nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el efluvio del deseo sensorial como el efluvio de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el efluvio de los puntos de vista como el efluvio de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el torrente del deseo sensorial como el torrente de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el torrente de los puntos de vista como el torrente de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el dardo de la pasión como el dardo del odio son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el dardo del orgullo como el dardo del engaño son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto la estación de la conciencia que se apega a la forma como la estación de la conciencia que se apega a la sensación son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto la estación de la conciencia que se apega a la percepción como la estación de la conciencia que se apega a las formaciones mentales son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto seguir un curso erróneo por deseo como seguir un curso erróneo por odio son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto seguir un curso erróneo por miedo como seguir un curso erróneo por engaño son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista.

๘๔. ตตฺถ กพฬีกาเร อาหาเร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ผสฺเส อาหาเร ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, วิญฺญาเณ อาหาเร ‘‘อนิจฺเจ [Pg.96] นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, มโนสญฺเจตนาย อาหาเร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ฐิโต กาเม อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ; ทุติเย วิปลฺลาเส ฐิโต อนาคตํ ภวํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ภวุปาทานํ; ตติเย วิปลฺลาเส ฐิโต สํสาราภินนฺทินึ ทิฏฺฐึ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ; จตุตฺเถ วิปลฺลาเส ฐิโต อตฺตานํ กปฺปิยํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ.

84. Allí, en el alimento material debe verse la perversión de lo impuro como bello; en el alimento del contacto, la perversión de lo doloroso como placentero; en el alimento de la conciencia, la perversión de lo impermanente como permanente; y en el alimento de la voluntad mental, la perversión de lo que no es el yo como el yo. El que está establecido en la primera perversión se apega a los placeres sensoriales, esto se llama apego a los placeres sensoriales; el que está establecido en la segunda perversión se apega a la existencia futura, esto se llama apego a la existencia; el que está establecido en la tercera perversión se apega a un punto de vista que se regocija en el samsara, esto se llama apego a los puntos de vista; el que está establecido en la cuarta perversión se apega a la concepción del yo, esto se llama apego a la doctrina del yo.

กามุปาทาเนน กาเมหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ กามโยโค; ภวุปาทาเนน ภเวหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ภวโยโค; ทิฏฺฐุปาทาเนน ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิโยโค; อตฺตวาทุปาทาเนน อวิชฺชาย สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาโยโค.

Mediante el apego a los placeres sensoriales, uno queda vinculado con los placeres, esto se llama el yugo del deseo sensorial; mediante el apego a la existencia, uno queda vinculado con las existencias, esto se llama el yugo de la existencia; mediante el apego a los puntos de vista, uno queda vinculado con los puntos de vista malvados, esto se llama el yugo de los puntos de vista; mediante el apego a la doctrina del yo, uno queda vinculado con la ignorancia, esto se llama el yugo de la ignorancia.

ปฐเม โยเค ฐิโต อภิชฺฌาย กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌากายคนฺโถ; ทุติเย โยเค ฐิโต พฺยาปาเทน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทกายคนฺโถ; ตติเย โยเค ฐิโต ปรามาเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ ปรามาสกายคนฺโถ; จตุตฺเถ โยเค ฐิโต อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ.

Establecido en el primer yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la codicia; esto se llama el nudo corporal de la codicia. Establecido en el segundo yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la malevolencia; esto se llama el nudo corporal de la malevolencia. Establecido en el tercer yugo, uno ata el cuerpo mental mediante el apego erróneo; esto se llama el nudo corporal del apego a ritos y ceremonias. Establecido en el cuarto yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la insistencia dogmática en la verdad; esto se llama el nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad.

ตสฺส เอวํคนฺถิตา กิเลสา อาสวนฺติ. กุโต จ วุจฺจติ อาสวนฺตีติ? อนุสยโต วา ปริยุฏฺฐานโต วา. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺเถน กามาสโว, พฺยาปาทกายคนฺเถน ภวาสโว, ปรามาสกายคนฺเถน ทิฏฺฐาสโว, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน อวิชฺชาสโว.

Para aquel que tiene tales nudos, las corrupciones fluyen como efluvios. ¿Y por qué se dice que fluyen? Fluyen ya sea por tendencia latente o por obsesión manifiesta. Allí, a través del nudo corporal de la codicia se produce el efluvio del deseo sensorial; a través del nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia; a través del nudo corporal del apego erróneo, el efluvio de los puntos de vista; y a través del nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad, el efluvio de la ignorancia.

ตสฺส อิเม จตฺตาโร อาสวา เวปุลฺลํ คตา โอฆา ภวนฺติ. อิติ อาสวเวปุลฺลา โอฆเวปุลฺลํ. ตตฺถ กามาสเวน กาโมโฆ, ภวาสเวน ภโวโฆ, ทิฏฺฐาสเวน ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺชาสเวน อวิชฺโชโฆ.

Para tal persona, estos cuatro efluvios, al alcanzar su plenitud, se convierten en torrentes. Así, de la plenitud de los efluvios resulta la plenitud de los torrentes. Allí, por el efluvio del deseo sensorial surge el torrente del deseo sensorial; por el efluvio de la existencia, el torrente de la existencia; por el efluvio de los puntos de vista, el torrente de los puntos de vista; y por el efluvio de la ignorancia, el torrente de la ignorancia.

ตสฺส อิเม จตฺตาโร โอฆา อนุสยสหคตา อชฺฌาสยํ อนุปวิฏฺฐา หทยํ อาหจฺจ ติฏฺฐนฺติ, เตน วุจฺจนฺติ สลฺลาอิติ. ตตฺถ กาโมเฆน ราคสลฺโล, ภโวเฆน โทสสลฺโล, ทิฏฺโฐเฆน มานสลฺโล, อวิชฺโชเฆน โมหสลฺโล.

Para tal persona, estos cuatro torrentes, acompañados de las tendencias latentes, penetran en la inclinación mental y permanecen hiriendo el corazón; por ello se llaman dardos. Allí, por el torrente del deseo sensorial surge el dardo de la pasión; por el torrente de la existencia, el dardo del odio; por el torrente de los puntos de vista, el dardo del orgullo; y por el torrente de la ignorancia, el dardo del engaño.

ตสฺส [Pg.97] อิเมหิ จตูหิ สลฺเลหิ ปริยาทินฺนํ วิญฺญาณํ จตูสุ ธมฺเมสุ สณฺฐหติ รูเป เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ. ตตฺถ ราคสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, มานสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

La conciencia de aquel que está totalmente dominado por estos cuatro dardos se establece en cuatro estados: en la forma, en la sensación, en la percepción y en las formaciones mentales. Allí, debido al dardo de la pasión, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la forma; debido al dardo del odio, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la sensación; debido al dardo del orgullo, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la percepción; debido al dardo del engaño, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a las formaciones mentales.

ตสฺส อิมาหิ จตูหิ วิญฺญาณฏฺฐิตีหิ อุปตฺถทฺธํ วิญฺญาณํ จตูหิ ธมฺเมหิ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ราเคน ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทเสน โทสาคตึ คจฺฉติ, ภเยน ภยาคตึ คจฺฉติ, โมเหน โมหาคตึ คจฺฉติ. อิติ โข ตญฺจ กมฺมํ อิเม จ กิเลสา, เอส เหตุ สํสารสฺส, เอวํ สพฺเพ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา.

La conciencia de aquel que está sostenido por estas cuatro estaciones de la conciencia sigue un curso erróneo a través de cuatro factores: el deseo, el odio, el miedo y el engaño. Allí, por la pasión sigue un curso erróneo por deseo; por el odio sigue un curso erróneo por odio; por el miedo sigue un curso erróneo por miedo; y por el engaño sigue un curso erróneo por engaño. Así pues, tanto esa acción kármica como estas corrupciones son la causa del samsara; de esta manera, todas las corrupciones deben ser explicadas a través de las cuatro perversiones.

๘๕. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา กพฬีกาโร อาหาโร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว, กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ฉนฺทา อคติคมนนฺติ ปฐมา ทิสา.

85. Allí, estas son las cuatro direcciones: el alimento material, la perversión de lo impuro como bello, el apego a los placeres sensoriales, el yugo del deseo sensorial, el nudo corporal de la codicia, el efluvio del deseo sensorial, el torrente del deseo sensorial, el dardo de la pasión, la estación de la conciencia que se apega a la forma y el curso erróneo por deseo; esta es la primera dirección.

ผสฺโส อาหาโร, ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ ทุติยา ทิสา.

La nutrición del contacto, la distorsión de lo placentero en el sufrimiento, el apego a la existencia, el yugo de la existencia, el nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia, la inundación de la existencia, la flecha del odio, el soporte de la conciencia asociado a la sensación, y el camino equivocado debido al odio; esta es la segunda dirección.

วิญฺญาณาหาโร ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ ตติยา ทิสา.

La nutrición de la conciencia, la distorsión de lo permanente en lo impermanente, el apego a los puntos de vista, el yugo de los puntos de vista, el nudo corporal del apego dogmático, el efluvio de los puntos de vista, la inundación de los puntos de vista, la flecha del orgullo, el soporte de la conciencia asociado a la percepción, y el camino equivocado debido al miedo; esta es la tercera dirección.

มโนสญฺเจตนาหาโร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ จตุตฺถี ทิสา.

La nutrición de la volición mental, la distorsión del yo en el no-yo, el apego a la doctrina del yo, el yugo de la ignorancia, el nudo corporal de la convicción dogmática de 'esta es la verdad', el efluvio de la ignorancia, la inundación de la ignorancia, la flecha de la delusión, el soporte de la conciencia asociado a las formaciones, y el camino equivocado debido a la delusión; esta es la cuarta dirección.

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว[Pg.98], กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ ฉนฺทา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

En este contexto, la nutrición física, la distorsión de lo bello en lo no-bello, el apego al deseo sensorial, el yugo del deseo sensorial, el nudo corporal de la codicia, el efluvio del deseo sensorial, la inundación del deseo sensorial, la flecha del deseo, el soporte de la conciencia asociado a la forma, y el camino equivocado debido al deseo; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas propias de una persona de temperamento apasionado.

ตตฺถ โย จ ผสฺโส อาหาโร โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานํ, อิเม โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

En este contexto, la nutrición del contacto, la distorsión de lo placentero en el sufrimiento, el apego a la existencia, el yugo de la existencia, el nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia, la inundación de la existencia, la flecha del odio, el soporte de la conciencia asociado a la sensación, y el camino equivocado debido al odio; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas propias de una persona de temperamento colérico.

ตตฺถ โย จ วิญฺญาณาหาโร โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค, ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส อุปกฺกิเลสา.

En este contexto, la nutrición de la conciencia, la distorsión de lo permanente en lo impermanente, el apego a los puntos de vista, el yugo de los puntos de vista, el nudo corporal del apego dogmático, el efluvio de los puntos de vista, la inundación de los puntos de vista, la flecha del orgullo, el soporte de la conciencia asociado a la percepción, y el camino equivocado debido al miedo; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas de una persona de temperamento dogmático y entendimiento lento.

ตตฺถ โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา.

En este contexto, la nutrición de la volición mental, la distorsión del yo en el no-yo, el apego a la doctrina del yo, el yugo de la ignorancia, el nudo corporal de la convicción dogmática de 'esta es la verdad', el efluvio de la ignorancia, la inundación de la ignorancia, la flecha de la delusión, el soporte de la conciencia asociado a las formaciones, y el camino equivocado debido a la delusión; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas de una persona de temperamento dogmático y agitado.

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ผสฺโส อาหาโร, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, วิญฺญาณาหาโร สุญฺญตาย, มโนสญฺเจตนาหาโร อนิมิตฺเตน, ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส สุญฺญตาย, ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามุปาทานญฺจ ภวุปาทานญฺจ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. ทิฏฺฐุปาทานํ สุญฺญตาย, อตฺตวาทุปาทานํ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามโยโค จ ภวโยโค จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐิโยโค สุญฺญตาย, อวิชฺชาโยโค อนิมิตฺเตน. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺโถ จ พฺยาปาทกายคนฺโถ จ อปฺปณิหิเตน [Pg.99] วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ปรามาสกายคนฺโถ สุญฺญตาย, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ อนิมิตฺเตน.

En este contexto, la nutrición física y la nutrición del contacto llegan al pleno conocimiento mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la nutrición de la conciencia mediante la vacuidad, y la nutrición de la volición mental mediante lo sin signo. En este contexto, la distorsión de lo bello en lo no-bello y la distorsión de lo placentero en el sufrimiento se abandonan y se extinguen mediante la puerta de liberación de lo no deseado. La distorsión de lo permanente en lo impermanente mediante la vacuidad, y la distorsión del yo en el no-yo mediante lo sin signo. En este contexto, el apego al deseo sensorial y el apego a la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado. El apego a los puntos de vista mediante la vacuidad, y el apego a la doctrina del yo mediante lo sin signo. En este contexto, el yugo del deseo sensorial y el yugo de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el yugo de los puntos de vista mediante la vacuidad, y el yugo de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, el nudo corporal de la codicia y el de la malevolencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el nudo corporal del apego dogmático mediante la vacuidad, y el nudo corporal de la convicción dogmática mediante lo sin signo.

ตตฺถ กามาสโว จ ภวาสโว จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐาสโว สุญฺญตาย, อวิชฺชาสโว อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กาโมโฆ จ ภโวโฆ จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺโฐโฆ สุญฺญตาย, อวิชฺโชโฆ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ ราคสลฺโล จ โทสสลฺโล จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, มานสลฺโล สุญฺญตาย, โมหสลฺโล อนิมิตฺเตน. ตตฺถ รูปูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ เวทนูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, สญฺญูปคา สุญฺญตาย, สงฺขารูปคา อนิมิตฺเตน.

En este contexto, el efluvio del deseo sensorial y el efluvio de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el efluvio de los puntos de vista mediante la vacuidad, y el efluvio de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, la inundación del deseo sensorial y la de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la inundación de los puntos de vista mediante la vacuidad, y la inundación de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, la flecha del deseo y la del odio se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la flecha del orgullo mediante la vacuidad, y la flecha de la delusión mediante lo sin signo. En este contexto, el soporte de la conciencia asociado a la forma y el soporte asociado a la sensación llegan al pleno conocimiento mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el soporte asociado a la percepción mediante la vacuidad, y el soporte asociado a las formaciones mediante lo sin signo.

ตตฺถ ฉนฺทา จ อคติคมนํ โทสา จ อคติคมนํ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ภยา อคติคมนํ สุญฺญตาย, โมหา อคติคมนํ อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. อิติ สพฺเพ โลกวฏฺฏานุสาริโน ธมฺมา นิยฺยนฺติ. เต โลกา ตีหิ วิโมกฺขมุเขหิ.

En este contexto, el camino equivocado debido al deseo y el camino equivocado debido al odio se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el camino equivocado debido al miedo mediante la vacuidad, y el camino equivocado debido a la delusión mediante la puerta de liberación de lo sin signo. De este modo, todos los fenómenos que siguen el ciclo del mundo son transcendidos. El mundo es transcendido a través de las tres puertas de liberación.

๘๖. ตตฺริทํ นิยฺยานํ –

86. A continuación, se detalla la liberación:

จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา.

Los cuatro caminos, los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro jhanas, las cuatro moradas sublimes, los cuatro grandes esfuerzos, los cuatro fenómenos maravillosos y asombrosos, las cuatro determinaciones, los cuatro desarrollos de la concentración, las cuatro cosas que conducen a la felicidad y las cuatro medidas ilimitadas.

ปฐมา ปฏิปทา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ, ทุติยา ปฏิปทา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ, ตติยา ปฏิปทา ตติยํ สติปฏฺฐานํ, จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ. ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ สติปฏฺฐานํ ตติยํ ฌานํ. จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ จตุตฺถํ ฌานํ. ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร, ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร, ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร, จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร. ปฐโม วิหาโร ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ, ทุติโย วิหาโร ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ, ตติโย วิหาโร ตติยํ สมฺมปฺปธานํ, จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ทุติยํ ทุติโย, ตติยํ ตติโย, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม. ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปฐมํ [Pg.100] อธิฏฺฐานํ, ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ทุติยํ อธิฏฺฐานํ, ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ตติยํ อธิฏฺฐานํ, จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ. ปฐมํ อธิฏฺฐานํ ปฐมา สมาธิภาวนา, ทุติยํ อธิฏฺฐานํ ทุติยา สมาธิภาวนา, ตติยํ อธิฏฺฐานํ ตติยา สมาธิภาวนา, จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ จตุตฺถี สมาธิภาวนา. ปฐมา สมาธิภาวนา ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม, ทุติยา สมาธิภาวนา ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, ตติยา สมาธิภาวนา ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, จตุตฺถี สมาธิภาวนา จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม. ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม ปฐมํ อปฺปมาณํ, ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ทุติยํ อปฺปมาณํ, ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ตติยํ อปฺปมาณํ, จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม จตุตฺถํ อปฺปมาณํ. ปฐมา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ทุติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ตติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ตติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถี ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ. ปฐโม สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ปฐมํ ฌานํ ปริปูเรติ, ทุติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ทุติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, ตติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ตติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต จตุตฺถํ ฌานํ ปริปูเรติ.

La primera práctica es el primer fundamento de la atención plena, la segunda práctica es el segundo fundamento de la atención plena, la tercera práctica es el tercer fundamento de la atención plena y la cuarta práctica es el cuarto fundamento de la atención plena. El primer fundamento de la atención plena es la primera absorción, el segundo fundamento de la atención plena es la segunda absorción, el tercer fundamento de la atención plena es la tercera absorción y el cuarto fundamento de la atención plena es la cuarta absorción. La primera absorción es la primera morada, la segunda absorción es la segunda morada, la tercera absorción es la tercera morada y la cuarta absorción es la cuarta morada. La primera morada es el primer esfuerzo correcto, la segunda morada es el segundo esfuerzo correcto, la tercera morada es el tercer esfuerzo correcto y la cuarta morada es el cuarto esfuerzo correcto. El primer esfuerzo correcto es el primer fenómeno maravilloso y extraordinario; lo mismo para el segundo y el tercero; el cuarto esfuerzo correcto es el cuarto fenómeno maravilloso y extraordinario. El primer fenómeno maravilloso y extraordinario es la primera determinación, el segundo es la segunda determinación, el tercero es la tercera determinación y el cuarto es la cuarta determinación. La primera determinación es el primer desarrollo de la concentración, la segunda es el segundo desarrollo, la tercera es el tercero y la cuarta es el cuarto desarrollo de la concentración. El primer desarrollo de la concentración es el primer fenómeno que conduce a la felicidad, el segundo es el segundo, el tercero es el tercero y el cuarto es el cuarto fenómeno que conduce a la felicidad. El primer fenómeno que conduce a la felicidad es el primer inconmensurable, el segundo es el segundo, el tercero es el tercero y el cuarto es el cuarto inconmensurable. La primera práctica, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona el primer fundamento de la atención plena; la segunda práctica... perfecciona el segundo fundamento; la tercera práctica... perfecciona el tercer fundamento; la cuarta práctica... perfecciona el cuarto fundamento de la atención plena. El primer fundamento de la atención plena, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona la primera absorción; el segundo fundamento... perfecciona la segunda absorción; el tercer fundamento... perfecciona la tercera absorción; el cuarto fundamento... perfecciona la cuarta absorción.

ปฐมํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปฐมํ วิหารํ ปริปูเรติ, ทุติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ทุติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, ตติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ตติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จตุตฺถํ วิหารํ ปริปูเรติ. ปฐโม วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทํ ปริปูเรติ, ทุติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ ปริปูเรติ, ตติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิตึ อสมฺโมสํ ภิยฺโยภาวํ ปริปูเรติ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ มานปฺปหานํ [Pg.101] ปริปูเรติ, ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อาลยสมุคฺฆาตํ ปริปูเรติ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อวิชฺชาปหานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ภวูปสมํ ปริปูเรติ. มานปฺปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ สจฺจาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อาลยสมุคฺฆาโต ภาวิโต พหุลีกโต จาคาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อวิชฺชาปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปญฺญาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ภวูปสโม ภาวิโต พหุลีกโต อุปสมาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ. สจฺจาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ฉนฺทสมาธึ ปริปูเรติ, จาคาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีริยสมาธึ ปริปูเรติ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จิตฺตสมาธึ ปริปูเรติ, อุปสมาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีมํสาสมาธึ ปริปูเรติ. ฉนฺทสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, วีริยสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต ตปํ ปริปูเรติ, จิตฺตสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต พุทฺธึ ปริปูเรติ, วีมํสาสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคํ ปริปูเรติ. อินฺทฺริยสํวโร ภาวิโต พหุลีกโต เมตฺตํ ปริปูเรติ, ตโป ภาวิโต พหุลีกโต กรุณํ ปริปูเรติ, พุทฺธิ ภาวิตา พหุลีกตา มุทิตํ ปริปูเรติ, สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ภาวิโต พหุลีกโต อุเปกฺขํ ปริปูเรติ.

La primera absorción, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona la primera morada; la segunda absorción... la segunda morada; la tercera absorción... la tercera morada; la cuarta absorción... la cuarta morada. La primera morada, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona el no surgimiento de los estados perjudiciales y malos que aún no han surgido; la segunda morada... perfecciona el abandono de los estados perjudiciales y malos ya surgidos; la tercera morada... perfecciona el surgimiento de los estados beneficiosos que aún no han surgido; la cuarta morada... perfecciona la permanencia, la preservación y el incremento de los estados beneficiosos ya surgidos. El primer esfuerzo correcto, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona el abandono del orgullo; el segundo... perfecciona la erradicación del apego; el tercero... perfecciona el abandono de la ignorancia; el cuarto... perfecciona la pacificación de la existencia. El abandono del orgullo, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona la determinación de la verdad; la erradicación del apego... perfecciona la determinación de la generosidad; el abandono de la ignorancia... perfecciona la determinación de la sabiduría; la pacificación de la existencia... perfecciona la determinación de la calma. La determinación de la verdad, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona la concentración basada en la voluntad; la determinación de la generosidad... perfecciona la concentración basada en la energía; la determinación de la sabiduría... perfecciona la concentración basada en la mente; la determinación de la calma... perfecciona la concentración basada en la investigación. La concentración basada en la voluntad... perfecciona la restricción de las facultades sensoriales; la concentración basada en la energía... perfecciona el ardor; la concentración basada en la mente... perfecciona el despertar; la concentración basada en la investigación... perfecciona la renuncia a todas las adquisiciones mundanas. La restricción de las facultades sensoriales... perfecciona el amor universal; el ardor... perfecciona la compasión; el despertar... perfecciona la alegría altruista; la renuncia a todas las adquisiciones... perfecciona la ecuanimidad.

๘๗. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร เมตฺตา อิติ ปฐมา ทิสา.

87. En este contexto, estas son las cuatro direcciones: la primera práctica, el primer fundamento de la atención plena, la primera absorción, la primera morada, el primer esfuerzo correcto, el primer fenómeno maravilloso y extraordinario, la determinación de la verdad, la concentración basada en la voluntad, la restricción de los sentidos y el amor universal; esta es la primera dirección.

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ภวาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ ทุติยา ทิสา.

La segunda práctica, el segundo fundamento de la atención plena, la segunda morada, el segundo esfuerzo correcto, el segundo fenómeno maravilloso y extraordinario, la determinación de la pacificación de la existencia, la concentración basada en la energía, el ardor y la compasión; esta es la segunda dirección.

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ ตติยา ทิสา.

จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ จตุตฺถี ทิสา.

ตตฺถ [Pg.102] ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร, เมตฺตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

De ellos, la primera práctica, el primer establecimiento de la atención plena, el primer jhana, la primera morada, el primer esfuerzo correcto, el primer fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la verdad, la concentración de la voluntad, la restricción de las facultades sensoriales y el amor benevolente; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona de temperamento propenso a la codicia.

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จาคาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

La segunda práctica, el segundo establecimiento de la atención plena, el segundo jhana, la segunda morada, el segundo esfuerzo correcto, el segundo fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la generosidad, la concentración de la energía, la práctica ardiente y la compasión; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona de temperamento propenso al odio.

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส เภสชฺชํ.

La tercera práctica, el tercer establecimiento de la atención plena, el tercer jhana, la tercera morada, el tercer esfuerzo correcto, el tercer fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la sabiduría, la concentración de la mente, el despertar y la alegría altruista; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona lenta de temperamento propenso a las visiones erróneas.

La cuarta práctica, el cuarto establecimiento de la atención plena, el cuarto jhana, la cuarta morada, el cuarto esfuerzo correcto, el cuarto fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la pacificación, la concentración de la investigación, la renuncia a todas las adquisiciones y la ecuanimidad; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona agitada de temperamento propenso a las visiones erróneas.

ตตฺถ ทุกฺขา จ ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา ทุกฺขา จ ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellas, la práctica dolorosa con conocimiento directo lento y la práctica dolorosa con conocimiento directo rápido constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la práctica placentera con conocimiento directo lento es la puerta de liberación de la vacuidad; y la práctica placentera con conocimiento directo rápido es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ กาเย กายานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิตา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, el establecimiento de la atención plena en la contemplación del cuerpo y la contemplación de las sensaciones constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la contemplación de la mente es la puerta de liberación de la vacuidad; y la contemplación de los fenómenos es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ ปฐมญฺจ ฌานํ ทุติยญฺจ ฌานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ ฌานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ ฌานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, el primer jhana y el segundo jhana son la puerta de liberación de lo no-deseado; el tercer jhana es la puerta de liberación de la vacuidad; y el cuarto jhana es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ ปฐโม จ วิหาโร ทุติโย จ วิหาโร อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติโย วิหาโร สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺโถ วิหาโร อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellas, la primera morada y la segunda morada son la puerta de liberación de lo no-deseado; la tercera morada es la puerta de liberación de la vacuidad; y la cuarta morada es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ยตฺถ [Pg.103] ปฐมญฺจ สมฺมปฺปธานํ ทุติยญฺจ สมฺมปฺปธานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

Donde el primer esfuerzo correcto y el segundo esfuerzo correcto son la puerta de liberación de lo no-deseado; el tercer esfuerzo correcto es la puerta de liberación de la vacuidad; y el cuarto esfuerzo correcto es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ มานปฺปหานญฺจ อาลยสมุคฺฆาโต จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, อวิชฺชาปหานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, ภวูปสโม อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, el abandono del orgullo y la erradicación del apego constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el abandono de la ignorancia es la puerta de liberación de la vacuidad; y la pacificación de la existencia es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ สจฺจาธิฏฺฐานญฺจ จาคาธิฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, el fundamento de la verdad y el fundamento de la generosidad constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el fundamento de la sabiduría es la puerta de liberación de la vacuidad; y el fundamento de la pacificación es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ ฉนฺทสมาธิ จ วีริยสมาธิ จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺตสมาธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, วีมํสาสมาธิ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellas, la concentración de la voluntad y la concentración de la energía constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la concentración de la mente es la puerta de liberación de la vacuidad; y la concentración de la investigación es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ อินฺทฺริยสํวโร จ ตโป จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, พุทฺธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, la restricción de las facultades sensoriales y la práctica ardiente constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el despertar es la puerta de liberación de la vacuidad; y la renuncia a todas las adquisiciones es la puerta de liberación de lo sin-signo.

ตตฺถ เมตฺตา จ กรุณา จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, มุทิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ อุเปกฺขา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

De ellos, el amor benevolente y la compasión constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la alegría altruista es la puerta de liberación de la vacuidad; y la ecuanimidad es la puerta de liberación de lo sin-signo.

เตสํ วิกฺกีฬิตํ. จตฺตาโร อาหารา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส ปฏิปทา…เป… จตฺตาโร วิปลฺลาสา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาริ อุปาทานานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ ฌานานิ. จตฺตาโร โยคา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร วิหารา. จตฺตาโร คนฺถา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. จตฺตาโร อาสวา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา. จตฺตาโร โอฆา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ. จตฺตาโร สลฺลา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส สมาธิภาวนา. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย ตาสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา. จตฺตาริ อคติคมนานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส อปฺปมาณา.

Este es su despliegue: los cuatro alimentos tienen como antídoto a las cuatro prácticas; las cuatro distorsiones tienen como antídoto a los cuatro establecimientos de la atención plena; los cuatro apegos tienen como antídoto a los cuatro jhanas; los cuatro vínculos tienen como antídoto a las cuatro moradas; las cuatro ataduras tienen como antídoto a los cuatro esfuerzos correctos; las cuatro efluencias tienen como antídoto a los cuatro fenómenos asombrosos y maravillosos; las cuatro inundaciones tienen como antídoto a los cuatro fundamentos; los cuatro dardos tienen como antídoto a las cuatro formas de desarrollo de la concentración; las cuatro estaciones de la conciencia tienen como antídoto a los cuatro fenómenos que conducen a la felicidad; y las cuatro formas de conducta errónea tienen como antídoto a las cuatro cualidades inconmensurables.

สีหา พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา สาวกา จ หตราคโทสโมหา, เตสํ วิกฺกีฬิตํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา พฺยนฺตีกิริยา จ. วิกฺกีฬิตํ อินฺทฺริยาธิฏฺฐานํ วิกฺกีฬิตํ วิปริยาสานธิฏฺฐานญฺจ. อินฺทฺริยานิ สทฺธมฺมโคจโร วิปริยาสา กิเลสโคจโร. อยํ วุจฺจติ สีหวิกฺกีฬิตสฺส จ นยสฺส ทิสาโลจนสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ สํกิเลเส’’ติ. เวยฺยากรเณสุ หิ เย ‘‘กุสลากุสลา’’ติ จ.

Los Budas, los Budas por cuenta propia y los discípulos, habiendo destruido la codicia, el odio y la ilusión, son como leones; su despliegue consiste en el desarrollo, la realización y la eliminación. El despliegue es el establecimiento de las facultades y el no-establecimiento de las distorsiones. Las facultades son el dominio del Verdadero Dhamma, mientras que las distorsiones son el dominio de las impurezas. Esto se denomina el fundamento del método del despliegue del león y del método de la observación de las direcciones. Por ello se dice: 'Aquel que conduce, mediante las distorsiones, a la impureza' y en los tratados: 'Aquellos que son saludables y no saludables'.

ตตฺถ [Pg.104] เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา; เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย, จตฺตาริ อคติคมนานีติ. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา อิติ.

Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas; aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Para estas cuatro personas, esta es la impureza: los cuatro nutrientes, las cuatro perversiones, los cuatro apeguos, los cuatro yugos, las cuatro ataduras, las cuatro corrupciones (asavas), las cuatro inundaciones, las cuatro flechas, los cuatro planos de la consciencia y los cuatro caminos erróneos. Para estas cuatro personas, esta es la purificación: las cuatro prácticas, los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro jhanas, las cuatro moradas, los cuatro esfuerzos supremos, los cuatro fenómenos maravillosos y asombrosos, las cuatro determinaciones, las cuatro formas de desarrollo de la concentración, los cuatro estados que conducen a la felicidad y las cuatro amplitudes (inconmensurables).

๘๘. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. ตตฺถ โย สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. โย สาธารณาย, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. โย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ เนยฺโย.

88. Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Allí, aquel que alcanza la liberación mediante la práctica placentera y conocimiento rápido es el de comprensión inmediata (ugghaṭitaññū). Aquel que alcanza la liberación mediante la práctica común es el de comprensión detallada (vipañcitaññū). Aquel que alcanza la liberación mediante la práctica dolorosa y conocimiento lento es el que requiere guía (neyyo).

ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สมถํ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส วิปสฺสนํ, สมถวิปสฺสนํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, ติกฺขํ เนยฺยสฺส, มุทุติกฺขํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทสยติ, สํขิตฺตวิตฺถาเรน วิปญฺจิตญฺญุสฺส, วิตฺถาเรน เนยฺยสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส อธิปญฺญาสิกฺขํ ปญฺญาปยติ, อธิจิตฺตํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, อธิสีลํ เนยฺยสฺส.

Allí, el Bienaventurado enseña la tranquilidad (samatha) a la persona de comprensión inmediata, la visión cabal (vipassana) al que requiere guía, y la tranquilidad y la visión cabal al de comprensión detallada. Allí, el Bienaventurado enseña una enseñanza del Dhamma suave a la persona de comprensión inmediata, una aguda al que requiere guía, y una suave y aguda al de comprensión detallada. Allí, el Bienaventurado enseña el Dhamma de forma abreviada a la persona de comprensión inmediata, de forma abreviada y detallada al de comprensión detallada, y de forma detallada al que requiere guía. Allí, el Bienaventurado enseña la liberación a la persona de comprensión inmediata; el peligro y la liberación al de comprensión detallada; y la satisfacción, el peligro y la liberación al que requiere guía. Allí, el Bienaventurado prescribe el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññā) al de comprensión inmediata, el entrenamiento en la mente superior (adhicitta) al de comprensión detallada, y el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla) al que requiere guía.

ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ. อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญู วิปญฺจิตญฺญู เนยฺโยติ.

Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Así, habiendo sido cuatro, se convierten en tres: el de comprensión inmediata, el de comprensión detallada y el que requiere guía.

เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ อกุสลมูลํ โทโส อกุสลมูลํ โมโห อกุสลมูลํ, ตีณิ [Pg.105] ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ; ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก; ติสฺโส อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา พฺยาปาทสญฺญา วิหึสาสญฺญา; ติสฺโส วิปรีตสญฺญา – นิจฺจสญฺญา สุขสญฺญา อตฺตสญฺญา; ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา; ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา; ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ โทสคฺคิ โมหคฺคิ; ตโย สลฺลา – ราคสลฺโล โทสสลฺโล โมหสลฺโล; ติสฺโส ชฏา – ราคชฏา โทสชฏา โมหชฏา; ติสฺโส อกุสลูปปริกฺขา – อกุสลํ กายกมฺมํ อกุสลํ วจีกมฺมํ อกุสลํ มโนกมฺมํ. ติสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ อาจารวิปตฺตีติ. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ. ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ อโทโส กุสลมูลํ อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก อพฺยาปาทวิตกฺโก อวิหึสาวิตกฺโก. ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา อพฺยาปาทสญฺญา อวิหึสาสญฺญา. ติสฺโส อวิปรีตสญฺญา – อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนตฺตสญฺญา. ติสฺโส กุสลูปปริกฺขา – กุสลํ กายกมฺมํ กุสลํ วจีกมฺมํ กุสลํ มโนกมฺมํ. ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ วจีโสเจยฺยํ มโนโสเจยฺยํ; ติสฺโส สมฺปตฺติโย – สีลสมฺปตฺติ สมาธิสมฺปตฺติ ปญฺญาสมฺปตฺติ. ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา; ตโย ขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ – สุญฺญตํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตนฺติ.

Para estas tres personas, esta es la impureza: las tres raíces perjudiciales —la codicia, el odio y el engaño; las tres malas conductas —la mala conducta física, verbal y mental; los tres pensamientos perjudiciales —el pensamiento de sensualidad, de malevolencia y de crueldad; las tres percepciones perjudiciales —la percepción de sensualidad, de malevolencia y de crueldad; las tres percepciones distorsionadas —la percepción de lo permanente, de lo placentero y del yo; las tres sensaciones —la sensación placentera, dolorosa y ni-dolorosa-ni-placentera; los tres tipos de sufrimiento —el sufrimiento del dolor, el sufrimiento de las formaciones y el sufrimiento del cambio; los tres fuegos —el fuego del deseo, el fuego del odio y el fuego del engaño; las tres flechas —la flecha del deseo, la flecha del odio y la flecha del engaño; las tres marañas —la maraña del deseo, la maraña del odio y la maraña del engaño; los tres acompañantes perjudiciales —la acción física perjudicial, la acción verbal perjudicial y la acción mental perjudicial; las tres fallas —la falla en la virtud, la falla en la visión y la falla en la conducta. Para estas tres personas, esta es la purificación: las tres raíces beneficiosas —la no-codicia, el no-odio y el no-engaño; las tres buenas conductas —la buena conducta física, verbal y mental; los tres pensamientos beneficiosos —el pensamiento de renuncia, de no-malevolencia y de no-crueldad; las tres concentraciones —la concentración con pensamiento aplicado y sostenido, la concentración sin pensamiento aplicado y solo sostenido, y la concentración sin pensamiento aplicado ni sostenido; las tres percepciones beneficiosas —la percepción de renuncia, de no-malevolencia y de no-crueldad; las tres percepciones no distorsionadas —la percepción de lo impermanente, del sufrimiento y del no-yo; los tres acompañantes beneficiosos —la acción física beneficiosa, la acción verbal beneficiosa y la acción mental beneficiosa; las tres purezas —la pureza física, verbal y mental; las tres realizaciones —la realización en la virtud, en la concentración y en la sabiduría; los tres entrenamientos —el entrenamiento en la virtud superior, en la mente superior y en la sabiduría superior; los tres agregados —el agregado de la virtud, el agregado de la concentración y el agregado de la sabiduría; las tres puertas de la liberación —la vacuidad, lo sin signo y lo sin deseo.

อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ, ตีณิ หุตฺวา ทฺเว ภวนฺติ ตณฺหาจริโต จ ทิฏฺฐิจริโต จ.

Así, habiendo sido cuatro, se convierten en tres; habiendo sido tres, se convierten en dos: el de temperamento propenso al deseo y el de temperamento propenso a las visiones.

เตสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตณฺหา จ อวิชฺชา จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ อสฺสติ จ อสมฺปชญฺญญฺจ อโยนิโส มนสิกาโร จ โกสชฺชญฺจ โทวจสฺสญฺจ อหํกาโร จ มมํกาโร จ อสฺสทฺธา จ ปมาโท จ อสทฺธมฺมสฺสวนญฺจ อสํวโร จ อภิชฺฌา จ พฺยาปาโท จ นีวรณญฺจ สํโยชนญฺจ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺเฉรญฺจ มายา จ สาเฐยฺยญฺจ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิจาติ.

Para estas dos personas, esta es la impureza: el deseo y la ignorancia, la falta de vergüenza moral y la falta de temor moral, la falta de atención y la falta de clara comprensión, la atención inadecuada y la pereza, la obstinación, el egoísmo y la posesividad, la falta de fe y la negligencia, el no escuchar el verdadero Dhamma y la falta de autocontrol, la codicia y la malevolencia, los obstáculos y las cadenas, la ira y la enemistad, la denigración y la insolencia, la envidia y la tacañería, el engaño y la hipocresía, la visión de eternidad y la visión de aniquilación.

เตสํ [Pg.106] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ โยนิโส มนสิกาโร จ วีริยารมฺโภ จ โสวจสฺสญฺจ ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ ขเย ญาณญฺจ อนุปฺปาเท ญาณญฺจ สทฺธา จ อปฺปมาโท จ สทฺธมฺมสฺสวนญฺจ สํวโร จ อนภิชฺฌา จ อพฺยาปาโท จ ราควิราคา จ เจโตวิมุตฺติ อวิชฺชาวิราคา จ ปญฺญาวิมุตฺติ อภิสมโย จ อปฺปิจฺฉตา จ สนฺตุฏฺฐิ จ อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ อมกฺโข จ อปลาโส จ อิสฺสาปหานญฺจ มจฺฉริยปฺปหานญฺจ วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ สงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข อสงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตูติ.

Para esos dos tipos de personas, este es el medio de purificación: la tranquilidad (samatho) y la visión cabal (vipassanā), el sentido de vergüenza moral (hirī) y el temor moral (ottappa), la atención plena (sati) y la clara comprensión (sampajañña), la atención sabia (yoniso manasikāro) y el inicio de la energía (vīriyārambho), la docilidad (sovacassatā), el conocimiento de la enseñanza (dhamme ñāṇaṃ) y el conocimiento de la conformidad (anvaye ñāṇaṃ), el conocimiento de la extinción (khaye ñāṇaṃ) y el conocimiento del no surgimiento (anuppāde ñāṇaṃ), la fe (saddhā) y la diligencia (appamādo), la escucha del buen Dhamma (saddhammassavanaṃ) y el autocontrol (saṃvaro), la ausencia de codicia (anabhijjhā) y la ausencia de malevolencia (abyāpādo), la liberación de la mente mediante el desapasionamiento de la lujuria (rāgavirāgā cetovimutti) y la liberación mediante la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia (avijjāvirāgā paññāvimutti), la penetración (abhisamayo) y el poco deseo (appicchatā), el contentamiento (santuṭṭhi) y la ausencia de ira (akkhodho), la ausencia de rencor (anupanāho) y la ausencia de desprecio (amakkho), la ausencia de arrogancia (apalāso), el abandono de la envidia (issāpahānaṃ) y el abandono de la tacañería (macchariyappahānaṃ), el conocimiento claro (vijjā) y la liberación (vimutti), la liberación con un objeto condicionado (saṅkhatārammaṇo vimokkho) y la liberación con un objeto incondicionado (asaṅkhatārammaṇo vimokkho), el elemento del Nibbāna con restos de sustratos (saupādisesā nibbānadhātu) y el elemento del Nibbāna sin restos de sustratos (anupādisesā nibbānadhātu).

อยํ วุจฺจติ ติปุกฺขลสฺส จ นยสฺส องฺกุสสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ เนตี’’ติ ‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนนา’’ติ จ.

Esto se llama el fundamento del método Tipukkhala y del método Ankusa. Por eso se dijo: "Aquel que conduce desde las raíces de lo insalubre" y "Habiendo observado con la visión de las direcciones".

นิยุตฺตํ นยสมุฏฺฐานํ.

El origen de los métodos ha sido establecido conforme a las escrituras.

สาสนปฏฺฐานํ

El Fundamento de la Enseñanza (Sāsanapaṭṭhāna).

๘๙. ตตฺถ อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา? สาสนปฏฺฐาเน. ตตฺถ กตมํ สาสนปฏฺฐานํ? สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ.

89. En ese contexto, ¿dónde se deben ver los dieciocho términos fundamentales? En el Sāsanapaṭṭhāna. ¿Y qué es el Sāsanapaṭṭhāna? El discurso que pertenece a la parte de la defilección, el discurso que pertenece a la parte de las tendencias habituales, el discurso que pertenece a la parte de la penetración, el discurso que pertenece a la parte de la maestría, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de las tendencias habituales, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de la penetración, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de la maestría, el discurso que pertenece a las partes de la defilección, de la penetración y de la maestría, el discurso que pertenece a las partes de la defilección, de las tendencias habituales y de la penetración, el discurso que pertenece tanto a la parte de las tendencias habituales como a la de la penetración, el discurso perteneciente a la defilección del deseo, el discurso perteneciente a la defilección de las visiones, el discurso perteneciente a la defilección de la mala conducta, el discurso perteneciente a la purificación del deseo, el discurso perteneciente a la purificación de las visiones y el discurso perteneciente a la purificación de la mala conducta.

ตตฺถ สํกิเลโส ติวิโธ – ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโส. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา [Pg.107] วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. ตสฺส สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ยทิ อาสตฺติ อุปฺปชฺชติ ภเวสุ, เอวํ สายํ สมถวิปสฺสนา ภาวนามยํ ปุญฺญกฺริยวตฺถุ ภวติ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ, สาธารณานิ กตานิ อฏฺฐ ภวนฺติ, ตานิเยว อฏฺฐ สุตฺตานิ สาธารณานิ กตานิ โสฬส ภวนฺติ.

Allí, la defilección es de tres tipos: defilección por el deseo, defilección por las visiones y defilección por la mala conducta. De estas, la defilección por el deseo se purifica mediante la tranquilidad (samatha); esa tranquilidad es el agregado de la concentración. La defilección por las visiones se purifica mediante la visión cabal (vipassanā); esa visión cabal es el agregado de la sabiduría. La defilección por la mala conducta se purifica mediante la buena conducta (sucarita); esa buena conducta es el agregado de la moralidad. Si a quien está establecido en la moralidad le surge apego por las existencias, entonces para esa persona esta tranquilidad y visión cabal se convierten en una base de acción meritoria consistente en el desarrollo mental y conducen al renacimiento en tales estados. Estos cuatro discursos, cuando se combinan, se convierten en ocho; y esos mismos ocho discursos, cuando se combinan, se convierten en dieciséis.

อิเมหิ โสฬสหิ สุตฺเตหิ ภินฺเนหิ นววิธํ สุตฺตํ ภินฺนํ ภวติ. คาถาย คาถา อนุมินิตพฺพา, เวยฺยากรเณน เวยฺยากรณํ อนุมินิตพฺพํ. สุตฺเตน สุตฺตํ อนุมินิตพฺพํ.

Mediante estos dieciséis discursos diferenciados, el discurso de nueve tipos se vuelve diferenciado. Por medio de una estrofa se debe inferir otra estrofa, por medio de una exposición se debe inferir otra exposición, por medio de un discurso se debe inferir otro discurso.

๙๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ?

90. Allí, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la defilección?

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

"Ciegos por los deseos sensuales, envueltos en la red, cubiertos por el velo de la sed, atrapados por las ataduras de la negligencia como peces en la boca de una trampa; siguen hacia la vejez y la muerte, como un ternero sediento de leche sigue a su madre".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

"Monjes, existen estos cuatro caminos equivocados. ¿Cuáles cuatro? Se va por el camino equivocado por deseo, se va por el camino equivocado por odio, se va por el camino equivocado por engaño, se va por el camino equivocado por miedo. Estos, monjes, son los cuatro caminos equivocados". Esto dijo el Bienaventurado; habiendo dicho esto el Sugata, el Maestro dijo además lo siguiente:

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ.

"Aquel que transgrede la ley por deseo, odio, miedo o engaño, su fama declina como la luna en la quincena oscura".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, จกฺกํว วหโต ปท’’นฺติ.

"La mente precede a todos los estados, la mente es su jefa, son creados por la mente; si uno habla o actúa con una mente corrompida, por eso el sufrimiento le sigue como la rueda sigue la huella del buey que tira del carro".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘มิทฺธี [Pg.108] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

"Cuando uno es perezoso y glotón, somnoliento y se revuelca al dormir, como un gran cerdo alimentado en el corral; ese necio entra al vientre materno una y otra vez".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ, ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ;

เอวํ อติโธนจารินํ, สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

"Tal como el óxido surge del hierro y, habiendo surgido, consume al hierro mismo; así sus propias acciones conducen al mal destino a quien vive sin reflexión".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

"Como el ladrón capturado en el acto del robo es castigado y atado por su propia acción; así esta gente, después de morir en el otro mundo, es castigada y atada por sus propias malas acciones".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

"Aquel que daña con un palo a los seres que desean la felicidad, buscando su propia felicidad, no obtendrá felicidad después de la muerte".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ.

"Si, cuando el ganado cruza un río, el buey guía va torcido, todos ellos irán torcidos cuando el guía va por el mal camino.

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก’’ติ.

De la misma manera entre los hombres, aquel que es considerado el líder, si practica lo que no es el Dhamma, mucho más lo hará el resto de la gente; todo el reino sufre si el rey es injusto".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘สุกิจฺฉรูปาวติเม มนุสฺสา, กโรนฺติ ปาปํ อุปธีสุ รตฺตา;

คจฺฉนฺติ เต พหุชนสนฺนิวาสํ, นิรยํ อวีจึ กฏุกํ ภยานก’’นฺติ.

"Estos hombres de naturaleza muy afligida cometen el mal apegados a las adquisiciones; van al lugar donde se reúnen muchos, al infierno Avici, amargo y aterrador".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘ผลํ [Pg.109] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ.

"Ciertamente el fruto destruye a la planta de banano, el fruto al bambú y el fruto a la caña; los honores destruyen al hombre vil, como el feto a la mula".

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección.

‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว ;

สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหตี’’ติ.

El monje que valora la ira y el menosprecio, y que estima las ganancias y los honores, no prospera en el verdadero Dhamma, tal como una semilla podrida no crece en un campo fértil.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

๙๑. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ, (ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต, เอวํ นิรเย. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ, เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

91. Monjes, aquí conozco con mi propia mente a cierto individuo con la mente corrompida: [sé] la conducta que sigue, el camino en el que se ha embarcado y el destino hacia el cual se dirige. Si este individuo muriera en este momento, sería arrojado al infierno tal como se deposita una carga que ha sido transportada. ¿Por qué razón? Porque su mente está corrompida, monjes; ciertamente, debido a la corrupción de la mente, algunos seres aquí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno. El Bienaventurado dijo esto, y al respecto se declaró lo siguiente:

‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก;

Habiendo conocido en este mundo a cierto individuo con la mente corrompida, el Buda declaró este significado ante los monjes:

อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ;

เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

Si este individuo muriera en este momento, renacería en el infierno, pues su mente está corrompida; ciertamente, debido a la corrupción de la mente, los seres van a un mal destino.

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

Tal como se deposita una carga que ha sido transportada, de la misma manera ese individuo de tal naturaleza y de poca sabiduría, tras la disolución del cuerpo, renace en el infierno. Así lo declaró el Buda.

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ.

Este significado también fue dicho por el Bienaventurado; así lo he oído.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

Si teméis al sufrimiento, si el sufrimiento os es desagradable, no realicéis malas acciones, ya sea en público o en privado.

‘‘สเจ [Pg.110] จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ.

Si realizáis o fuerais a realizar malas acciones, no hay para vosotros liberación del sufrimiento, aunque intentéis escapar huyendo.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘อธมฺเมน ธนํ ลทฺธา, มุสาวาเทน จูภยํ;

มเมติ พาลา มญฺญนฺติ, ตํ กถํ นุ ภวิสฺสติ.

Habiendo obtenido riquezas injustamente y mediante la mentira, los necios piensan: 'Esto es mío'. ¿Cómo será aquello para ellos?

‘‘อนฺตรายา สุ ภวิสฺสนฺติ, สมฺภตสฺส วินสฺสติ;

มตา สคฺคํ น คจฺฉนฺติ, นนุ เอตฺตาวตา หตา’’ติ.

Ciertamente vendrán peligros y lo acumulado se destruirá; al morir, no alcanzan el reino celestial. ¿Acaso no están arruinados por todo esto?

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘กถํ ขณติ อตฺตานํ, กถํ มิตฺเตหิ ชีรติ;

กถํ วิวฏฺฏเต ธมฺมา, กถํ สคฺคํ น คจฺฉติ.

¿Cómo se socava uno a sí mismo? ¿Cómo se deteriora la relación con los amigos? ¿Cómo se aparta uno del Dhamma? ¿Cómo no se alcanza el reino celestial?

‘‘โลภา ขณติ อตฺตานํ, ลุทฺโธ มิตฺเตหิ ชีรติ;

โลภา วิวฏฺฏเต ธมฺมา, โลภา สคฺคํ น คจฺฉตี’’ติ.

Por la codicia uno se socava a sí mismo; el codicioso se deteriora en su relación con los amigos; por la codicia uno se aparta del Dhamma; por la codicia uno no alcanza el reino celestial.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา;

กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ.

Los necios de poca sabiduría andan siendo sus propios enemigos, realizando malas acciones que traen frutos amargos.

‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ;

ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวตี’’ติ.

No está bien hecha aquella acción de la cual uno se arrepiente después de haberla realizado, y cuyo fruto uno experimenta llorando, con el rostro bañado en lágrimas.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ;

พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทติ.

La vida ascética es difícil de realizar y de soportar para aquel que carece de sabiduría; ciertamente, hay allí muchos obstáculos donde el necio desfallece.

‘‘โย หิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภาสมาเน ตถาคเต;

มนํ ปโทสเย พาโล, โมฆํ โข ตสฺส ชีวิตํ.

Aquel necio que corrompe su mente mientras el Tathagata enseña el significado y el Dhamma, ciertamente, su vida es vana.

‘‘เอตญฺจาหํ อรหามิ, ทุกฺขญฺจ อิโต จ ปาปิยตรํ ภนฺเต;

โย อปฺปเมยฺเยสุ ตถาคเตสุ, จิตฺตํ ปโทเสมิ อวีตราโค’’ติ.

Señor, merezco este sufrimiento y otro aún peor que este, pues yo, que no estoy libre de pasión, corrompí mi mente hacia los Tathagatas de virtudes inconmensurables.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.111] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย;

อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ.

¿Qué sabio en este mundo juzgaría tratando de medir a aquel que es inconmensurable? Considero que quien intenta medir lo inconmensurable es un ignorante envuelto en la oscuridad.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

Ciertamente, en la boca de todo hombre al nacer, nace un hacha con la cual el necio se corta a sí mismo al pronunciar palabras mal dichas.

‘‘น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลํ อิว;

เอวํ วิรทฺธํ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา’’ติ.

Ni una espada bien afilada ni el veneno letal hacen caer de tal manera al que comete una ofensa, como lo hace la palabra mal dicha contra los nobles.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas.

๙๒.

92.

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

Aquel que alaba a quien es digno de censura, o censura a quien es digno de alabanza, acumula el infortunio con su boca; debido a ese infortunio, no encuentra la felicidad.

‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหนฺตตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

“Esta falta es insignificante: la pérdida de riqueza en los juegos de azar. Incluso si uno pierde todas sus posesiones y a sí mismo, esta otra falta es mucho mayor: aquel que abriga odio en su mente hacia los Sugatas (los Budas)”.

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

“Durante cien mil nirabbudas, treinta y seis nirabbudas y cinco abbudas, aquel que difama a los Nobles cae en el infierno, habiendo dirigido hacia ellos palabras y pensamientos malvados”.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de la impureza (saṃkilesa).

‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ;

อสฺสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต.

“Aquel que está entregado a la codicia insulta a los demás con sus palabras; carece de fe, es mezquino, desatiende los consejos de los sabios, es avaro y se dedica a la calumnia”.

‘‘มุขทุคฺค [Pg.112] วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ;

ปุริสนฺต กลี อวชาตปุตฺต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ.

“¡Foul-mouthed, falso, innoble, destructor de la verdad, malvado, hacedor de malas acciones, el más bajo de los hombres, desdichado, hijo indigno! No hables demasiado aquí, pues eres un habitante del infierno”.

‘‘รชมากิรสี อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี;

พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺต’’นฺติ.

“Arrojas sobre ti el polvo de las impurezas para tu propio perjuicio, reprochas a los santos que están en paz, tú, hacedor de pecados. Habiendo practicado muchas malas conductas, ciertamente irás al abismo del infierno por un largo tiempo”.

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría de la impureza.

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ?

Entre ellos, ¿cuál es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito (vāsanā)?

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ สุขมนฺเวติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

“La mente precede a todos los estados mentales, la mente es su jefa, son creados por la mente. Si uno habla o actúa con una mente pura, la felicidad le sigue como una sombra que nunca lo abandona”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito.

๙๓. มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส โข อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ ‘อิมมฺหิ จาหํ สายนฺหสมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’’ติ.

93. Mahānāma el Sakya dijo esto al Bienaventurado: “Señor, esta ciudad de Kapilavatthu es próspera, rica, populosa, llena de gente y con calles congestionadas. Cuando entro en Kapilavatthu al atardecer, Señor, después de haber visitado al Bienaventurado o a los monjes dignos de estima, me encuentro con elefantes agitados, caballos, carruajes, carretas y hombres. En ese momento, Señor, mi atención plena centrada en el Bienaventurado se pierde, se pierde la atención centrada en el Dhamma, se pierde la atención centrada en el Sangha. Entonces, Señor, pienso: ‘Si muriera en este momento de la tarde, ¿cuál sería mi destino, cuál sería mi estado futuro?’ ”.

‘‘มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา. จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.113] อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ, อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. เสยฺยถาปิ, มหานาม, รุกฺโข ปาจีนนินฺโน ปาจีนโปโณ ปาจีนปพฺภาโร, โส มูลจฺฉินฺโน กตเมน ปปเตยฺยา’’ติ? ‘‘เยน, ภนฺเต, นินฺโน เยน โปโณ เยน ปพฺภาโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหานาม, อิเมหิ จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา’’ติ.

“No temas, Mahānāma, no temas; tu muerte no será mala, tu fallecimiento no será funesto. Mahānāma, un noble discípulo que posee cuatro cualidades se inclina hacia el Nibbana, tiende hacia el Nibbana, se dirige hacia el Nibbana. ¿Cuáles son las cuatro? Aquí, Mahānāma, un noble discípulo posee una fe inquebrantable en el Buda: ‘Así es el Bienaventurado: Arahaṃ... el Buda, el Bienaventurado’. Posee fe en el Dhamma... en el Sangha... y posee las virtudes queridas por los Nobles, íntegras... que conducen a la concentración. Mahānāma, así como un árbol que se inclina hacia el este, que tiende hacia el este, que se dirige hacia el este, cuando es cortado por la raíz, ¿hacia dónde caería?”. “Hacia donde se inclina, hacia donde tiende, hacia donde se dirige, Señor”. “Del mismo modo, Mahānāma, el noble discípulo que posee estas cuatro cualidades se inclina hacia el Nibbana, tiende hacia el Nibbana, se dirige hacia el Nibbana. No temas, Mahānāma, no temas; tu muerte no será mala, tu fallecimiento no será funesto”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito.

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ.

“Aquel que, buscando su propia felicidad, no daña con violencia a otros seres que también desean la felicidad, obtiene la felicidad en la vida futura”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito.

‘‘คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

“Entre el ganado que cruza un río, si el toro guía va recto, todos los demás van recto mientras el líder se mantenga en el camino recto”.

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ.

“Del mismo modo, entre los hombres, aquel que es considerado el líder, si practica el Dhamma, ¡cuánto más lo harán los demás! Todo el reino vive en paz y felicidad si el rey es justo y virtuoso”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito.

๙๔. ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. เตน โข ปน สมเยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย สาเกเต ปฏิวสนฺติ เกนจิ เทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ‘‘สมฺพหุลา กิร ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ.

94. El Bienaventurado residía en Sāvatthī, en el Bosque de Jeta, en el monasterio de Anāthapiṇḍika. En aquel tiempo, muchos monjes estaban confeccionando túnicas para el Bienaventurado, pensando: “Una vez terminadas las túnicas, al cabo de los tres meses, el Bienaventurado partirá de viaje”. En ese tiempo, los carpinteros Isidatta y Purāṇa se encontraban en Sāketa por ciertos asuntos. Isidatta y Purāṇa oyeron decir: “Muchos monjes están confeccionando túnicas para el Bienaventurado. Una vez terminadas las túnicas, al cabo de los tres meses, el Bienaventurado partirá de viaje”.

อถ [Pg.114] โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ ‘‘ยทา ตฺวํ อมฺโภ ปุริส ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ อาคจฺฉนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ทฺวีหตีหํ ฐิโต โข โส ปุริโส อทฺทส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวาน เยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อิสิทตฺตปุราเณ ถปตโย เอตทโวจ ‘‘อยํ โส ภนฺเต ภควา อาคจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

Entonces, los carpinteros Isidatta y Purāṇa apostaron a un hombre en el camino, diciéndole: “Buen hombre, cuando veas que viene el Bienaventurado, el Arahaṃ, el Perfectamente Iluminado, avísanos”. Después de estar allí dos o tres días, aquel hombre vio al Bienaventurado que venía a lo lejos. Al verlo, se acercó a donde estaban los carpinteros Isidatta y Purāṇa y les dijo: “Señores, aquí viene el Bienaventurado, el Arahaṃ, el Perfectamente Iluminado; es el momento que esperaban para visitarlo”.

อถ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธึสุ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Entonces, los carpinteros Isidatta y Purāṇa se acercaron a donde estaba el Bienaventurado. Tras acercarse y saludarlo respetuosamente, lo siguieron de cerca, paso a paso. El Bienaventurado se desvió del camino y se dirigió a la base de un árbol, donde se sentó en el asiento preparado. Los carpinteros Isidatta y Purāṇa también saludaron respetuosamente al Bienaventurado y se sentaron a un lado. Una vez sentados, le dijeron al Bienaventurado:

‘‘ยทา มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ…เป….

“Señor, cuando oímos que el Bienaventurado partirá de viaje desde Sāvatthī hacia las tierras de los Kosalas, en ese momento sentimos desánimo y pesar pensando: ‘El Bienaventurado estará lejos de nosotros’. Y cuando oímos que el Bienaventurado ya ha partido de viaje desde Sāvatthī hacia las tierras de los Kosalas, sentimos desánimo y pesar pensando: ‘El Bienaventurado está lejos’... [etc.]”.

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ อนปฺปกํ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ.

«Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje de los Kasis a los Magadhas', en ese momento surge en nosotros el descontento y la aflicción, pensando: 'El Bienaventurado estará lejos de nosotros'. Y cuando escuchamos: 'El Bienaventurado ha partido en un viaje de los Kasis a los Magadhas', surge en nosotros un gran descontento y una gran aflicción, pensando: 'El Bienaventurado está lejos'».

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน [Pg.115] ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’ติ…เป….

«Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje de los Magadhas a los Kasis', en ese momento surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado estará cerca de nosotros'. Y cuando escuchamos: 'El Bienaventurado ha partido en un viaje de los Magadhas a los Kasis', surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado está cerca'...».

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘โกสเลสุ สาวตฺถึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ. โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ.

«Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje por los Kosalas hacia Sāvatthī', en ese momento surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado estará cerca de nosotros'».

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’ติ โหติ อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา, โหติ อนปฺปกํ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’’’ติ.

«Y cuando escuchamos, venerable Señor: 'El Bienaventurado reside en Sāvatthī, en el Monasterio de Jeta, en el parque de Anāthapiṇḍika', surge en nosotros una alegría inmensa y un regocijo inmenso, pensando: 'El Bienaventurado está cerca'».

‘‘ตสฺมาติห, ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทายา’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? ‘‘กตโม ปน โว, ถปตโย, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ?

«Por lo tanto, carpinteros, la vida en el hogar es confinamiento, un camino de impurezas; la vida monástica es como el aire libre. Es suficiente para vosotros, carpinteros, esforzaros con diligencia». «Venerable Señor, ¿existe para nosotros algún otro confinamiento más estrecho y opresivo que este confinamiento de la vida en el hogar?». «¿Y cuál es, carpinteros, ese otro confinamiento más estrecho y opresivo que este?».

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ยทา ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานภูมึ นิยฺยาตุกาโม โหติ, เย เต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส นาคา โอปวยฺหา, เต กปฺเปตฺวา ยา ตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปชาปติโย ปิยา มนาปา, ตา เอกํ ปุรโต เอกํ ปจฺฉโต นิสีทาเปม, ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป คนฺโธ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม คนฺธกรณฺฑกสฺส ตาวเทว วิวริยมานสฺส, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ คนฺเธน วิภูสิตานํ. ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาหปิจุโน วา, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ สุเขธิตานํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สมเย นาโคปิ รกฺขิตพฺโพ โหติ. ตาปิ ภคินิโย รกฺขิตพฺพา โหติ. อตฺตาปิ รกฺขิตพฺพา โหติ. น โข ปน มยํ, ภนฺเต, อภิชานาม ตาสุ ภคีนิสุ ปาปกํ จิตฺตํ ญปฺปาเทนฺตา, อยํ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺฆาตตโร จาติ.

«Aquí, venerable Señor, cuando el rey Pasenadi de Kosala desea ir a sus jardines, preparamos a los elefantes reales; luego hacemos montar a las esposas queridas y amadas del rey Pasenadi de Kosala, una delante y otra detrás. Venerable Señor, el aroma de esas damas es como el de un cofre de perfumes recién abierto. Además, su contacto corporal es tan suave como el de una mota de algodón o de lana. En ese momento, debemos cuidar al elefante, cuidar a las damas y cuidarnos a nosotros mismos. Sin embargo, venerable Señor, no recordamos haber tenido pensamientos impuros hacia esas damas. Este, venerable Señor, es para nosotros otro confinamiento más estrecho y opresivo que el confinamiento de la vida en el hogar».

‘‘ตสฺมาติห[Pg.116], ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทาย. จตูหิ โข ถปตโย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

«Por lo tanto, carpinteros, la vida en el hogar es confinamiento, un camino de impurezas; la vida monástica es como el aire libre. Es suficiente para vosotros esforzaros con diligencia. Carpinteros, el noble discípulo que posee cuatro cualidades es un Sotāpanna, no está sujeto a la caída en estados de sufrimiento, tiene un destino seguro y se dirige hacia la iluminación plena».

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปตโย, สุตวา อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต อปฺปฏิวิภตฺตํ. อิเมหิ โข, ถปตโย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

«¿Cuáles son las cuatro? Aquí, carpinteros, el noble discípulo instruido posee una fe inamovible en el Buda: 'Por esta razón el Bienaventurado es... el Despierto, el Bienaventurado'; posee fe inamovible en el Dhamma... en el Saṅgha... y vive en el hogar con una mente libre de la mancha de la tacañería, siendo generoso, de manos abiertas, deleitándose en la renuncia, dispuesto a las peticiones y complaciéndose en dar y compartir. Carpinteros, el noble discípulo que posee estas cuatro cualidades es un Sotāpanna, no está sujeto a la caída en estados de sufrimiento, tiene un destino seguro y se dirige hacia la iluminación plena».

‘‘ตุมฺเห โข, ถปตโย, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ, ตํ กึ มญฺญถ, ถปตโย, กติวิธา เต โกสเลสุ มนุสฺสา เย ตุมฺหากํ สมสมา ยทิทํ ทานสํวิภาเคหี’’ติ? ‘‘ลาภา โน, ภนฺเต, สุลทฺธํ โน, ภนฺเต, เยสํ โน ภควา เอวํ ปชานาตี’’ติ.

«Carpinteros, vosotros poseéis fe inamovible en el Buda... en el Dhamma... en el Saṅgha... y cualquier cosa que haya en vuestra familia para ser dada, todo ello es compartido sin distinción con aquellos que poseen virtud y buen carácter. ¿Qué pensáis, carpinteros, cuántas personas hay en Kosala que sean iguales a vosotros en lo que respecta a dar y compartir?». «Es una ganancia para nosotros, venerable Señor, es una gran bendición que el Bienaventurado nos reconozca de esta manera».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias.

๙๕.

95.

‘‘เอกปุปฺผํ จชิตฺวาน, สหสฺสํ กปฺปโกฏิโย;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, เสเสน ปรินิพฺพุโต’’ติ.

«Habiendo ofrecido una sola flor, durante mil millones de eones, renací entre dioses y humanos; por el resto de ese mérito, he alcanzado el Nibbāna final».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias.

‘‘อสฺสตฺเถ หริโตภาเส, สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป;

เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ, อลภึตฺถํ ปติสฺสโต.

«Ante un árbol Assattha verde y floreciente, estando atento, obtuve una sola percepción dirigida al Buda».

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, ตสฺสา สญฺญาย วาสนา’’ติ.

«Han pasado treinta eones desde entonces, y no conozco un destino desdichado; las tres ciencias han sido realizadas, por la impresión de aquella percepción».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias.

‘‘ปิณฺฑาย [Pg.117] โกสลํ ปุรํ, ปาวิสิ อคฺคปุคฺคโล;

อนุกมฺปโก ปุเรภตฺตํ, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

«El Ser Supremo, el Compasivo, el Sabio que ha destruido el deseo, entró en la ciudad de Kosala antes del mediodía para pedir limosna».

‘‘ปุริสสฺส วฏํสโก หตฺเถ, สพฺพปุปฺเผหิลงฺกโต;

โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

«Un hombre con una guirnalda en su mano, adornada con todas las flores, vio al Buda plenamente despierto precedido por la asamblea de monjes».

‘‘ปวิสนฺตํ ราชมคฺเคน, เทวมานุสปูชิตํ;

หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมิ.

«Al verlo entrar por el camino real, adorado por dioses y hombres, regocijado y con el corazón lleno de fe, se acercó al Buda plenamente despierto».

‘‘โส ตํ วฏํสกํ สุรภึ, วณฺณวนฺตํ มโนรมํ;

สมฺพุทฺธสฺสุปนาเมสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

«Ese hombre, con fe, ofreció con sus propias manos al Buda plenamente despierto aquella guirnalda fragante, hermosa y encantadora».

‘‘ตโต อคฺคิสิขา วณฺณา, พุทฺธสฺส ลปนนฺตรา;

สหสฺสรํสิ วิชฺชุริว, โอกฺกา นิกฺขมิ อานนา.

«Entonces, de entre los labios del Buda, como una llama de fuego, surgió de su rostro un resplandor de mil rayos, como un relámpago».

‘‘ปทกฺขิณํ กริตฺวาน, สีเส อาทิจฺจพนฺธุโน;

ติกฺขตฺตุํ ปริวฏฺเฏตฺวา, มุทฺธนนฺตรธายถ.

«Habiendo rodeado la cabeza del Pariente del Sol, girando tres veces hacia la derecha, desapareció en la cima de su cabeza».

‘‘อิทํ ทิสฺวา อจฺฉริยํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อานนฺโท เอตทพฺรวิ.

«Viendo este asombroso y maravilloso suceso que eriza los cabellos, Ananda, habiéndose colocado el manto sobre un hombro, dijo esto».

‘‘‘โก เหตุ สิตกมฺมสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน;

ธมฺมาโลโก ภวิสฺสติ, กงฺขํ วิตร โน มุเน.

«'¿Cuál es la causa de vuestra sonrisa? Explicádmelo, Gran Sabio; habrá una luz de verdad. Disipad nuestras dudas, oh Sabio', dijo estas palabras».

‘‘‘ยสฺส ตํ สพฺพธมฺเมสุ, สทา ญาณํ ปวตฺตติ;

กงฺขึ เวมติกํ เถรํ, อานนฺทํ เอตทพฺรวิ.

«Aquel cuyo conocimiento fluye siempre sobre todos los fenómenos, el Bienaventurado, dijo estas palabras al anciano Ananda, quien estaba lleno de dudas e incertidumbre».

‘‘‘โย โส อานนฺท ปุริโส, มยิ จิตฺตํ ปสาทยิ;

จตุราสีติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ.

«Ánanda, aquel hombre que purifica su mente con fe en mí, no irá a un estado de miseria durante ochenta y cuatro eones».

‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, ทิพฺพํ รชฺชํ ปสาสิย;

มนุเชสุ มนุชินฺโท, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ.

«Habiendo disfrutado de la soberanía celestial y el esplendor divino entre los dioses, llegará a ser un rey, un señor de hombres, en un reino entre los seres humanos».

‘‘‘โส จริมํ ปพฺพชิตฺวา, สจฺฉิกตฺวาน ธมฺมตํ;

ปจฺเจกพุทฺโธ ธุตราโค, วฏํสโก นาม ภวิสฺสติ.

«En su última vida, tras ordenarse y haber realizado la naturaleza de la Verdad, habiéndose despojado de la pasión, se convertirá en un Buda Solitario llamado Vatamsaka. Así lo declaró el Buda».

‘‘‘นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ, อปฺปกา นาม ทกฺขิณา;

ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก.

«Cuando la mente está inspirada por la fe, no existe tal cosa como una ofrenda insignificante, ya sea hacia el Tathagata, el Completamente Despierto, o hacia sus discípulos».

‘‘‘เอวํ [Pg.118] อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา;

อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโก โหติ อจินฺติโย’’’ติ.

«Así, los Budas son inconcebibles y las enseñanzas de los Budas son inconcebibles; para aquellos con fe en lo inconcebible, el fruto es inconcebible».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

๙๖. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ ‘‘(ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ, เจโตปสาทเหตุ โข ปน เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

96. «Monjes, aquí, penetrando su mente con mi propia mente, comprendo así la mente de cierta persona con fe inspirada, conociéndola mediante el ojo búdico de este modo: 'Tal como actúa esta persona, por la senda que sigue y el camino que ha emprendido, si muriera en este momento, sería depositada en el cielo como si la hubieran llevado y dejado allí'. ¿Por qué es esto? Porque su mente ha sido purificada con fe; monjes, debido a la causa de la fe de la mente, algunos seres, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un destino feliz, en el mundo celestial». Esto dijo el Bienaventurado, y sobre este asunto se dice lo siguiente:

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

«Habiendo conocido a cierta persona en este mundo con la mente inspirada por la fe, el Buda declaró este significado ante los monjes».

‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

สคฺคมฺหิ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ.

«'Si en este momento esta persona muriese, renacería en el cielo, pues su mente ha sido purificada por la fe'.»

‘‘เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ;

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมวํ ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

«Ciertamente, debido a la fe de la mente, los seres van a un destino feliz; tal como si alguien fuera llevado y depositado allí, así mismo esa persona sabia con tal fe, tras la disolución del cuerpo, renace en el cielo. Así lo declaró el Buda».

‘‘อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุต’’นฺติ.

«Este significado también fue dicho por el Bienaventurado; así lo he oído».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

‘‘สุวณฺณจฺฉทนํ นาวํ, นาริ อารุยฺห ติฏฺฐสิ;

โอคาหสิ โปกฺขรณึ, ปทฺมํ ฉินฺทสิ ปาณินา.

«Mujer, estás en una barca adornada con ornamentos de oro; desciendes al estanque de lotos y con tu mano recoges flores de loto».

‘‘เกน เต ตาทิโส วณฺโณ, อานุภาโว ชุติ จ เต;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนสิจฺฉิตา.

«¿A qué se debe tu belleza, tu poder y tu esplendor? ¿Por qué surgen para ti todas estas riquezas que tu mente desea?»

‘‘ปุจฺฉิตา เทวเต สํส, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ;

สา เทวตา อตฺตมนา, เทวราเชน ปุจฺฉิตา.

«Diosa, te lo pregunto, dime: ¿de qué acción es este el fruto? Siendo interrogada por el rey de los dioses, esa diosa, con el corazón gozoso...»

‘‘ปญฺหํ [Pg.119] ปุฏฺฐา วิยากาสิ, สกฺกสฺส อิติ เม สุตํ;

อทฺธานํ ปฏิปนฺนาหํ, ทิสฺวา ถูปํ มโนรมํ.

«Respondió a la pregunta planteada por Sakka; así lo he oído: 'Mientras recorría un largo camino, habiendo visto la encantadora estupa del glorioso Buda Kassapa...»

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทสึ, กสฺสปสฺส ยสสฺสิโน;

ปทฺธปุปฺเผหิ ปูเชสึ, ปสนฺนา เสหิ ตสฺเสว;

กมฺมสฺส ผลํ วิปาโก, เอตาทิสํ กตปุญฺญา ลภนฺตี’’ติ.

«Allí purifiqué mi mente con fe en el glorioso Kassapa; con mis propias manos le ofrecí flores de loto. De esa misma acción este es el fruto y resultado; tales beneficios obtienen quienes han realizado méritos».»

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

‘‘ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา ปุญฺญกถา ปุญฺญวิปากกถา’’ติ;

El discurso sobre la generosidad, el discurso sobre el fruto del mérito.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

‘‘อปิจาปิ ปํสุถูเปสุ อุทฺทิสฺสกเตสุ ทสพลธรานํ ตตฺถปิ การํ กตฺวา สคฺเคสุ นรา ปโมทนฺตี’’ติ.

«Asimismo, habiendo realizado actos meritorios incluso ante estupas de tierra erigidas en honor de los Budas, los Poseedores de los Diez Poderes, los hombres se regocijan en los mundos celestiales».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

๙๗.

97.

‘‘เทวปุตฺตสรีรวณฺณา, สพฺเพ สุภคสณฺฐิตี;

อุทเกน ปํสุํ เตเมตฺวา, ถูปํ วฑฺเฒถ กสฺสปํ.

«Todos ustedes, con cuerpos de color divino y formas dotadas de belleza, humedeciendo la tierra con agua, honren y restauren la estupa del Buda Kassapa».

‘‘อยํ สุคตฺเต สุคตสฺส ถูโป, มเหสิโน ทสพลธมฺมธาริโน;

ตสฺมึ อิเม เทวมนุชา ปสนฺนา, การํ กโรนฺตา ชรามรณา ปมุจฺจเร’’ติ.

«Oh tú de cuerpo hermoso, esta es la estupa del Sugata, el Gran Sabio que posee los Diez Poderes y sostiene el Dhamma; en ella, estos dioses y humanos, inspirados por la fe y realizando actos meritorios, se liberan de la vejez y la muerte».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

‘‘อุฬารํ วต ตํ อาสิ, ยาหํ ถูปํ มเหสิโน;

อุปฺปลานิ จ จตฺตาริ, มาลญฺจ อภิโรปยึ.

«Ciertamente fue magnífico aquel mérito que realicé cuando adoré la estupa del Gran Sabio, ofreciendo cuatro lotos y una guirnalda de flores».

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตํ น คจฺฉามิ, ถูปํ ปูเชตฺว สตฺถุโน’’ติ.

«Desde aquel eón en que adoré la estupa del Maestro han pasado treinta eones; no conozco un estado de miseria ni voy a la perdición».

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado.

‘‘พาตฺตึสลกฺขณธรสฺส, วิชิตวิชยสฺส โลกนาถสฺส;

สตสหสฺสํ กปฺเป, มุทิโต ถูปํ อปูเชสิ.

«Adoró la estupa del Protector del Mundo, el Vencedor de toda victoria, que posee las treinta y dos marcas; durante cien mil eones vivió con regocijo».

‘‘ยํ [Pg.120] มยา ปสุตํ ปุญฺญํ, เตน จ ปุญฺเญน เทว โสภคฺคํ;

รชฺชานิ จ การิตานิ, อนาคนฺตุน วินิปาตํ.

«Por aquel mérito que acumulé, y por esa virtud, he disfrutado del esplendor divino y de soberanías reales, sin caer jamás en la perdición».

‘‘ยํ จกฺขุ อทนฺตทมกสฺส, สาสเน ปณิหิตํ ตถา;

จิตฺตํ ตํ เม สพฺพํ, ลทฺธํ วิมุตฺตจิตฺตมฺหิ วิธูตลโต’’ติ.

“He obtenido todo aquello: la visión y la mente establecidas en la enseñanza del Domador de los indomables; ahora mi mente está liberada y he sacudido la enredadera del deseo”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos.

๙๘.

98.

‘‘สามากปตฺโถทนมตฺตเมว หิ, ปจฺเจกพุทฺธมฺหิ อทาสิ ทกฺขิณํ;

วิมุตฺตจิตฺเต อขิเล อนาสเว, อรณวิหาริมฺหิ อสงฺคมานเส.

“Ciertamente, ofreció como limosna tan solo una porción de arroz de mijo a un Paccekabuddha de mente liberada, sin mácula, libre de efluvios, que mora en paz y con una mente desapegada.”

‘‘ตสฺมิญฺจ โอกปฺปยิ ธมฺมมุตฺตมํ, ตสฺมิญฺจ ธมฺเม ปณิเธสึ มานสํ;

เอวํ วิหารีหิ เม สงฺคโม สิยา, ภเว กุทาสุปิ จ มา อเปกฺขวา.

“Tuvo fe en la doctrina suprema de aquel [Paccekabuddha] y fijó su mente en ella, deseando: ‘Que pueda asociarme con quienes viven de tal modo, y que en ninguna existencia tenga yo anhelos mundanos’.”

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ กุรุสูปปชฺชถ ;

ทีฆายุเกสุ อมเมสุ ปาณิสุ, วิเสสคามีสุ อหีนคามิสุ.

“Como resultado de esa misma acción, renací mil veces entre los Kuru, seres de larga vida, desposeídos de egoísmo, que alcanzan estados distinguidos y nunca decaen de su prosperidad.”

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ ติทโสปปชฺชถ;

วิจิตฺรมาลาภรณานุเลปิสุ, วิสิฏฺฐกายูปคโต ยสสฺสิสุ.

“Como resultado de esa misma acción, renací mil veces en el reino de los Treinta y Tres, provisto de un cuerpo excelente, con ungüentos, ornamentos y guirnaldas maravillosas, y dotado de gran gloria.”

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, วิมุตฺตจิตฺโต อขิโล อนาสโว;

อิเมหิ เม อนฺติมเทหธาริภิ, สมาคโม อาสิหิ ตาหิ ตาสิหิ.

“Como resultado de esa misma acción, ahora soy de mente liberada, sin mácula y libre de efluvios; he tenido este encuentro con estos [Paccekabuddhas] que portan su cuerpo final.”

‘‘ปจฺจกฺขํ [Pg.121] ขฺวิมํ อวจ ตถาคโต ชิโน, สมิชฺฌเต สีลวโต ยทิจฺฉติ;

ยถา ยถา เม มนสา วิจินฺติตํ, ตถา สมิทฺธํ อยมนฺติโม ภโว’’ติ.

“El Tathāgata Victorioso declaró esta verdad ante mis ojos: ‘Lo que desea una persona virtuosa, se cumple’. Tal como lo concebí en mi mente, así se ha realizado; esta es mi última existencia”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos.

‘‘เอกตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ชิโน อเนโช, อนนฺตทสฺสี ภควา สิขีติ;

ตสฺสาปิ ราชา ภาตา สิขิทฺเธ, พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺโน.

“Hace treinta y un eones, surgió el Bendito Sikhī, el Victorioso, libre de deseos y de visión infinita. El hermano de ese Buda, el rey, también sentía una profunda devoción por el Buda y el Dhamma.”

‘‘ปรินิพฺพุเต โลกวินายกมฺหิ, ถูปํ สกาสิ วิปุลํ มหนฺตํ;

สมนฺตโต คาวุติกํ มเหสิโน, เทวาติเทวสฺส นรุตฺตมสฺส.

“Tras el Parinibbāna del Guía del mundo, construyó para el Gran Sabio, el dios de dioses y el más excelso de los hombres, una estupa vasta y grandiosa que medía tres gāvutas por cada lado.”

‘‘ตสฺมึ มนุสฺโส พลิมาภิหารี, ปคฺคยฺห ชาติสุมนํ ปหฏฺโฐ;

วาเตน ปุปฺผํ ปติตสฺส เอกํ, ตาหํ คเหตฺวาน ตสฺเสว ทาสิ.

“En esa estupa, un hombre traía alegremente una ofrenda de flores de jazmín. El viento hizo caer una flor de su mano; yo la recogí y se la entregué de nuevo.”

‘‘โส มํ อโวจาภิปสนฺนจิตฺโต, ตุยฺหเมว เอตํ ปุปฺผํ ททามิ;

ตาหํ คเหตฺวา อภิโรปเยสึ, ปุนปฺปุนํ พุทฺธมนุสฺสรนฺโต.

“Él, con el corazón lleno de fe, me dijo: ‘Te doy esta flor a ti’. Yo la tomé y la ofrecí en la estupa, recordando al Buda una y otra vez.”

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตญฺจ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผล’’นฺติ.

“Han pasado treinta eones desde entonces y no he conocido estados de miseria ni he ido a los reinos inferiores; este es el fruto de haber honrado la estupa”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos.

‘‘กปิลํ นาม นครํ, สุวิภตฺตํ มหาปถํ;

อากิณฺณมิทฺธํ ผีตญฺจ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน.

“Había una ciudad llamada Kapila, del rey Brahmadatta, bien trazada, con amplios caminos, populosa, próspera y opulenta.”

‘‘กุมฺมาสํ [Pg.122] วิกฺกิณึ ตตฺถ, ปญฺจาลานํ ปุรุตฺตเม;

โสหํ อทฺทสึ สมฺพุทฺธํ, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ.

“Allí, en esa ciudad suprema de los Pañcālas, yo vendía tortas de mijo. Vi al ilustre Iluminado Ariṭṭha, que se encontraba en lo alto.”

‘‘หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมนฺเตสึ นรุตฺตมํ;

อริฏฺฐํ ธุวภตฺเตน, ยํ เม เคหมฺหิ วิชฺชถ.

“Alegre y con el corazón lleno de fe, invité al más excelso de los hombres, Ariṭṭha, a recibir comida de forma permanente, ofreciéndole lo que tenía en mi casa.”

‘‘ตโต จ กตฺติโก ปุณฺโณ, ปุณฺณมาสี อุปฏฺฐิตา;

นวํ ทุสฺสยุคํ คยฺห, อริฏฺฐสฺโสปนามยึ.

“Entonces, cuando llegó el tiempo de la luna llena de Kattika, tomé un par de vestiduras nuevas y se las ofrecí a Ariṭṭha.”

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, ปฏิคฺคณฺหิ นรุตฺตโม;

อนุกมฺปโก การุณิโก, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

“Al conocer mi corazón devoto, el más excelso de los hombres, compasivo, misericordioso y destructor del deseo, el sabio aceptó aquel par de vestiduras.”

‘‘ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน, กลฺยาณํ พุทฺธวณฺณิตํ;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, สนฺธาวิตฺวา ตโต จุโต.

“Tras haber realizado esa buena acción elogiada por los Budas, transité entre los dioses y los hombres; y tras fallecer en aquel estado...”

‘‘พาราณสิยํ นคเร, เสฏฺฐิสฺส เอกปุตฺตโก;

อฑฺเฒ กุลสฺมึ อุปฺปชฺชึ, ปาเณหิ จ ปิยตโร.

“Nací en la ciudad de Benarés como el único hijo de un banquero en una familia opulenta, siendo para ellos más amado que la vida misma.”

‘‘ตโต จ วิญฺญุตํ ปตฺโต, เทวปุตฺเตน โจทิโต;

ปาสาทา โอรูหิตฺวาน, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมึ.

“Al alcanzar la madurez, impulsado por un mensajero celestial, descendí de mi palacio y me acerqué al Iluminado.”

‘‘โส เม ธมฺมมเทสยิ, อนุกมฺปาย โคตโม;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ.

“Aquel Gotama, por compasión hacia mí, me enseñó el Dhamma: el sufrimiento, el origen del sufrimiento y la superación del mismo.”

‘‘อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ;

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, มุนิ ธมฺมมเทสยิ.

“El Sabio enseñó el Noble Sendero Óctuple que conduce a la pacificación del sufrimiento, el Dhamma que proclama las Cuatro Nobles Verdades.”

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รโต;

สมถํ ปฏิวิชฺฌาหํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

“Habiendo escuchado sus palabras, moré deleitándome en la enseñanza; sin pereza, día y noche, alcancé la comprensión de la calma mental.”

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา;

สพฺเพ อาสุํ สมุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน.

“Todos los efluvios que existían en mí, tanto internos como externos, han sido completamente erradicados y no volverán a surgir jamás.”

‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, จริโมยํ สมุสฺสโย;

ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

“He puesto fin al sufrimiento; este es mi último cuerpo. El vagar por el ciclo de nacimientos y muertes ha terminado; ya no habrá más renacimiento”.

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos.

๙๙. ตตฺถ [Pg.123] กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ?

99. Entre ellos, ¿cuál es el sutta relacionado con la penetración de la verdad?

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

Liberado arriba, abajo y en todas partes, no contemplando 'este soy yo'; aquel que está así liberado ha cruzado la inundación que nunca antes había sido cruzada, para no volver a nacer.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘สีลวโต, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺย. อวิปฺปฏิสารินา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปาโมชฺชํ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ อวิปฺปฏิสาริโน ปาโมชฺชํ ชาเยยฺย. ปมุทิเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปีติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ ชาเยยฺย. ปีติมนสฺส, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม กาโย ปสฺสมฺเภยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺเภยฺย. ปสฺสทฺธกายสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ สุขํ เวทิเยยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิเยยฺย. สุขิโน อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม สมาธิ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สุขิโน สมาธิ ชาเยยฺย. สมาหิตสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ ยถาภูตํ ปชาเนยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ปชาเนยฺย. ยถาภูตํ ปชานตา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม นิพฺพิทา ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺเทยฺย. นิพฺพินฺทนฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิราโค ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺเชยฺย. วิรชฺชนฺเตน อานนฺท น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิรชฺชนฺโต วิมุจฺเจยฺย. วิมุตฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิมุตฺตสฺส วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ.

Para quien es virtuoso, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la falta de remordimiento!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien es virtuoso, surja la falta de remordimiento. Para quien carece de remordimiento, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la alegría!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien carece de remordimiento, surja la alegría. Para quien está alegre, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el rapto!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien está alegre, surja el rapto. Para quien tiene la mente llena de rapto, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que mi cuerpo se serene!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien tiene la mente llena de rapto, el cuerpo se serene. Para quien tiene el cuerpo sereno, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que yo experimente felicidad!'. Es una ley natural, Ananda, que quien tiene el cuerpo sereno experimente felicidad. Para quien es feliz, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la concentración!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien es feliz, surja la concentración. Para quien está concentrado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que yo conozca y vea las cosas tal como son!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está concentrado conozca y vea las cosas tal como son. Para quien conoce y ve las cosas tal como son, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el desencanto!'. Es una ley natural, Ananda, que quien conoce y ve las cosas tal como son, se desencante. Para quien está desencantado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el desapego!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está desencantado, se desapegue. Para quien está desapegado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la liberación!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está desapegado, se libere. Para quien está liberado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el conocimiento y la visión de la liberación!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien está liberado, surja el conocimiento y la visión de la liberación.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

๑๐๐.

100.

‘‘ยทา [Pg.124] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ.

Cuando verdaderamente las realidades se manifiestan al brāhmaṇa que medita con ardor, entonces todas sus dudas desaparecen, pues comprende las cosas junto con sus causas.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ.

Cuando verdaderamente las realidades se manifiestan al brāhmaṇa que medita con ardor, entonces todas sus dudas desaparecen, pues ha comprendido el cese de las condiciones.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘กึนุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ;

โกธมานมกฺขวินยตฺถํ หิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ.

¿Por qué te enojas, Tissa? No te enojes. No enojarse es lo mejor para ti. Ciertamente, Tissa, la vida santa se vive para disciplinar la ira, el orgullo y la denigración.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ;

อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ.

¿Cuándo veré yo a Nanda, el morador del bosque que viste mantos de trapos, que se sustenta de limosnas recolectadas discretamente y que no tiene deseos por los placeres sensoriales?

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมาติ.

¿Habiendo matado qué, se duerme feliz? ¿Habiendo matado qué, no se aflige uno? ¿La destrucción de qué única cosa apruebas tú, Gotama?

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตํ หิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

Habiendo matado la ira, se duerme feliz; habiendo matado la ira, no se aflige uno. Los nobles alaban la destrucción de la ira, que tiene una raíz de veneno y una cima de dulzura; pues habiéndola matado, uno no se aflige.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘กึสุ หเน อุปฺปติตํ, กึสุ ชาตํ วิโนทเย;

กิญฺจสฺสุ ปชเห ธีโร, กิสฺสาภิสมโย สุโข.

¿Qué debería uno matar cuando surge? ¿Qué debería uno disipar cuando nace? ¿Qué debería abandonar el sabio? ¿La comprensión de qué trae felicidad?

‘‘โกธํ [Pg.125] หเน อุปฺปติตํ, ราคํ ชาตํ วิโนทเย;

อวิชฺชํ ปชเห ธีโร, สจฺจาภิสมโย สุโข’’ติ.

Uno debería matar la ira cuando surge; debería disipar el deseo cuando nace. El sabio debería abandonar la ignorancia; la plena comprensión de las verdades trae felicidad.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

๑๐๑.

101.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.

Como si fuera herido por una lanza o como si su cabeza estuviera ardiendo, el monje atento debería vivir para el abandono del deseo sensorial.

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

Como si fuera herido por una lanza o como si su cabeza estuviera ardiendo, el monje atento debería vivir para el abandono de la visión de la identidad personal.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

Todas las acumulaciones terminan en agotamiento; todas las construcciones terminan en caída. Para todos los seres llega la muerte; la vida de todos es incierta. Observando este peligro en la muerte, uno debería realizar actos meritorios que traen felicidad.

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

Todas las acumulaciones terminan en agotamiento; todas las construcciones terminan en caída. Para todos los seres llega la muerte; la vida de todos es incierta. Observando este peligro en la muerte, aquel que busca la paz debería abandonar los cebos mundanos.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘สุขํ สยนฺติ มุนโย, น เต โสจนฺติ มาวิธ;

เยสํ ฌานรตํ จิตฺตํ, ปญฺญวา สุสมาหิโต;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.

Los sabios duermen felices, no se afligen aquí. Aquel cuyo esfuerzo es firme y cuya mente está resuelta, cruza la inundación difícil de cruzar.

‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาตีโต ;

นนฺทิภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ.

Apartado de la percepción de los deseos, habiendo trascendido todos los grilletes y habiendo agotado el deleite por la existencia, ese sabio no se hunde en las profundidades.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

Teniendo fe en el Dhamma de los Arahants para alcanzar el Nibbana, aquel que es diligente y juicioso obtiene sabiduría al escuchar atentamente.

ปติรูปการี [Pg.126] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ.

Actuando de forma apropiada, con determinación y esfuerzo, uno obtiene riqueza. A través de la verdad se alcanza la fama; al ser generoso se ganan amigos. Pasando de este mundo al siguiente, de esta manera, uno no se aflige.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es un discurso que conduce a la penetración.

‘‘สพฺพคนฺถปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสีติ.

“Para aquel que ha abandonado todos los vínculos, que está completamente liberado y es un asceta en paz; no es bueno que aconsejes a otro [con una mente corrompida]”.

‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ;

น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ.

“Sakka, por cualquier circunstancia que surja una asociación, no es apropiado que una persona sabia deje de sentir compasión en su mente hacia ella”.

‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ;

น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ.

“Si uno aconseja a otro con una mente clara y llena de fe, no queda vinculado por ello; pues tal es la naturaleza de la compasión y la piedad”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta que conduce a la penetración (nibbedhabhāgiya).

๑๐๒.

102.

‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา;

กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

“¿De dónde se originan la pasión y el odio? ¿De dónde nacen el descontento, el deleite y el erizamiento del vello? ¿De dónde surgen los pensamientos de la mente que la perturban, como los niños que sueltan a un cuervo [atado]?”.

‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา;

อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

“La pasión y el odio se originan en este [ser]. El descontento, el deleite y el erizamiento del vello nacen de aquí. De aquí surgen los pensamientos de la mente que la perturban, como los niños que sueltan a un cuervo”.

‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา;

ปุถุ วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน.

“Nacidos del afecto, surgidos de uno mismo, como los brotes que nacen del tronco de una higuera; se extienden ampliamente en los placeres sensuales, como la enredadera māluva que se propaga en el bosque”.

‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข;

เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

“Aquellos que conocen su origen lo eliminan; escucha, oh Yakkha. Ellos cruzan este torrente tan difícil de cruzar, nunca antes cruzado, para no volver a nacer”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta que conduce a la penetración.

‘‘ทุกฺกรํ [Pg.127] ภควา สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ;

“Es difícil de hacer, oh Bienaventurado; es muy difícil de hacer, oh Bienaventurado”.

‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ, [กามทาติ ภควา]เสกฺขา สีลสมาหิตา;

ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส, ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ.

“Incluso lo que es difícil lo hacen, oh Kāmada”, dijo el Bienaventurado, “los que están en entrenamiento (sekhas), consumados en la virtud y concentrados. Para aquel que posee la vida sin hogar y tiene una mente firme, el contentamiento le trae felicidad”.

‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ;

‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ, [กามทาติ ภควา]จิตฺตวูปสเม รตา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ.

“Ese contentamiento es difícil de obtener, oh Bienaventurado”. “Incluso lo que es difícil de obtener, lo alcanzan, oh Kāmada, aquellos que se deleitan en la quietud de la mente; aquellos cuya mente, de día y de noche, se deleita en la meditación”.

‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ;

‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ, [กามทาติ ภควา]อินฺทฺริยูปสเม รตา;

เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ, อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ.

“Esta mente es difícil de concentrar, oh Bienaventurado”. “Incluso lo que es difícil de concentrar, lo concentran, oh Kāmada, aquellos que se deleitan en la calma de los sentidos. Habiendo cortado la red de la Muerte, los Nobles siguen adelante, oh Kāmada”.

‘‘ทุคฺคโม ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ;

‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท ;

อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา;

อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ.

“El camino es difícil de transitar y desigual, oh Bienaventurado”. “Incluso por lo difícil y desigual, oh Kāmada, los Nobles avanzan. Los que no son nobles caen de cabeza en el camino desigual; pero para los Nobles el camino es llano, pues los Nobles se mantienen rectos en medio de la desigualdad”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta que conduce a la penetración.

๑๐๓.

103.

‘‘อิทํ หิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

“Este es, en verdad, el Bosque de Jeta, frecuentado por la comunidad de sabios, habitado por el Rey del Dhamma; esto me produce una gran alegría”.

‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

“La acción, el conocimiento y el Dhamma, la virtud y la vida suprema; por esto los mortales se purifican, y no por el linaje ni por la riqueza”.

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

“Por lo tanto, el hombre sabio, viendo su propio beneficio, debe investigar el Dhamma con sabiduría; así, en ello, se purifica”.

‘‘สาริปุตฺโตว [Pg.128] ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

“Al igual que Sāriputta en sabiduría, en virtud y en calma; cualquier monje que haya llegado a la otra orilla, esto mismo sería su excelencia suprema”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta que conduce a la penetración.

‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ;

ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ.

“No se debe seguir el pasado ni anhelar el futuro; lo que es pasado ha quedado atrás y lo que es futuro aún no ha llegado”.

‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ;

อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย.

“Pero cualquier fenómeno que sea presente, allí mismo lo observa con discernimiento; inamovible e imperturbable, el sabio debe cultivar tal estado”.

‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา.

“El esfuerzo ardiente debe hacerse hoy mismo; ¿quién sabe si la muerte vendrá mañana? Pues no hay pacto posible con la Muerte y su gran ejército”.

‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ;

ตํ เว ‘‘ภทฺเทกรตฺโต’’ติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ.

“A quien vive así, esforzado, sin pereza día y noche, el Sabio pacífico lo llama, en verdad, ‘aquel que tiene una única noche excelente’”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el sutta que conduce a la penetración.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

“Monjes, estas cuatro cosas deben ser realizadas. ¿Cuáles cuatro? Monjes, hay cosas que deben ser realizadas con el ojo y la sabiduría; hay cosas que deben ser realizadas con la atención y la sabiduría; hay cosas que deben ser realizadas con el cuerpo y la sabiduría; y hay cosas que deben ser conocidas por la sabiduría y realizadas con la sabiduría”.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ทิพฺพจกฺขุ สุวิสุทฺธํ อติกฺกนฺตมานุสกํ จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพํ.

“¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con el ojo y la sabiduría? El ojo divino, purificado y que sobrepasa al de los humanos, debe ser realizado con el ojo y la sabiduría”.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

“¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con la atención y la sabiduría? El recuerdo de las vidas pasadas debe ser realizado con la atención y la sabiduría”.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? อิทฺธิวิธา นิโรธา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

“¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con el cuerpo y la sabiduría? Los poderes psíquicos y el logro de la cesación deben ser realizados con el cuerpo y la sabiduría”.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพา? อาสวานํ ขเย ญาณํ ปญฺญาย เวทิตพฺพํ, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพ’’นฺติ.

“¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser conocidas por la sabiduría y realizadas con la sabiduría? El conocimiento de la destrucción de las impurezas debe ser conocido por la sabiduría y realizado con la sabiduría”.

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a la penetración.

๑๐๔. ตตฺถ [Pg.129] กตมํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ?

104. ¿Cuál de ellos es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento?

‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ;

วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ;

ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต นํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ.

Aquel cuya mente es como una roca, firme y sin temblar; desapegada de lo que incita al deseo, y que no se irrita ante lo que provoca enojo; para aquel cuya mente ha sido así cultivada, ¿de dónde le vendrá el sufrimiento?

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

อายสฺมโต จ สาริปุตฺตสฺส จาริกาทสมํ เวยฺยากรณํ กาตพฺพนฺติ.

Debe hacerse la décima explicación sobre la travesía del Venerable Sāriputta.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม, นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต;

เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย;

ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

Aquel bracmán que ha expulsado los estados perjudiciales, libre de arrogancia y de manchas, de mente controlada; que ha llegado al final del conocimiento y ha vivido la vida santa, con rectitud podría decir: ‘Yo soy un bracmán’; para quien no existen obsesiones en ninguna parte del mundo.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา;

ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ.

Habiendo expulsado los estados perjudiciales, aquellos que viven siempre con atención plena; con los grilletes agotados, los despiertos son verdaderamente bracmanes en el mundo.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ;

น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ.

Donde el agua, la tierra, el fuego y el aire no encuentran apoyo; allí las estrellas no brillan, el sol no resplandece, la luna no alumbra y la oscuridad no existe.

‘‘ยทา จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ;

อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

Y cuando por sí mismo el sabio, el bracmán, lo ha conocido a través de la sabiduría; entonces de lo material y lo inmaterial, del placer y del dolor, queda liberado.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ;

อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ.

Cuando el bracmán ha llegado a la otra orilla en sus propios estados; entonces trasciende a ese demonio y a esa agitación.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘นาภินนฺทติ [Pg.130] อายนฺตึ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ;

สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

No se deleita con la que viene, ni se aflige por la que se va; liberado del apego, vencedor de la batalla, a ese yo lo llamo bracmán.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘น อุทเกน สุจี โหติ, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน;

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ.

Uno no se vuelve puro por el agua, aunque mucha gente se bañe en ella; en quien reside la verdad y el Dhamma, ese es el puro y ese es el bracmán.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ, สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ.

Cuando verdaderamente los estados se manifiestan para el bracmán ardiente y meditativo; él permanece disipando el ejército de Mara, tal como el sol que ilumina el firmamento.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘สนฺตินฺทฺริยํ ปสฺสถ อิริยมานํ, เตวิชฺชปตฺตํ อปหานธมฺมํ;

สพฺพานิ โยคานิ อุปาติวตฺโต, อกิญฺจโน อิริยติ ปํสุกูลิโก.

Vedlo caminar con los sentidos en paz, habiendo alcanzado el triple conocimiento y poseyendo estados que no declinan; habiendo trascendido todos los vínculos, sin posesiones, camina vistiendo mantos de trapos desechados.

‘‘ตํ เทวตา สมฺพหุลา อุฬารา, พฺรหฺมวิมานํ อุปสงฺกมิตฺวา;

อาชานิยํ ชาติพลํ นิเสธํ, นิธ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา.

Muchas deidades nobles, habiéndose acercado a la morada de Brahma, con el corazón sereno le rinden homenaje a ese ser noble que rechaza la fuerza basada en el linaje.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

ยสฺส เต นาภิชานาม, กึ ตฺวํ นิสฺสาย ฌายสี’’ติ.

Homenaje a ti, oh hombre de noble estirpe; homenaje a ti, el más excelso de los hombres; nosotros no comprendemos en qué te apoyas para meditar.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา;

สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต’’.

Ciertamente estos monjes son compañeros que han estado unidos por mucho tiempo; el verdadero Dhamma es armonioso para ellos en la doctrina proclamada por el Buddha.

‘‘สุวินีตา [Pg.131] กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต;

ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Bien entrenados por Kappina en el Dhamma proclamado por los Nobles; portan su último cuerpo, habiendo vencido a Mara junto con sus huestes.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento.

‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ.

Este Nibbana, la liberación de todo sufrimiento, no puede alcanzarse con un esfuerzo débil, ni con poca fuerza.

‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Tanto este joven monje como este hombre supremo portan su último cuerpo, habiendo vencido a Mara junto con sus huestes.

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha).

‘‘ทุพฺพณฺณโก ลูขจีวโร, โมฆราชา สทา สโต;

ขีณาสโว วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

"De tez fea, con túnica desgastada, Mogharājā está siempre atento; sus efluvios se han agotado, está desapegado, ha cumplido su tarea y está libre de impurezas.

‘‘เตวิชฺโช อิทฺธิปฺปตฺโต จ, เจโตปริยโกวิโท ;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

Poseedor de los tres conocimientos claros, habiendo alcanzado poderes psíquicos y experto en conocer los pensamientos de los demás, lleva su último cuerpo tras haber vencido a Māra junto con su ejército".

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha).

๑๐๕. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

105. "Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es llamado 'Perfectamente Iluminado' porque está liberado por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento respecto a la forma física. Un monje, monjes, liberado por la sabiduría, también es llamado 'liberado por la sabiduría' porque está liberado por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento respecto a la forma física.

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขารานํ…เป… วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, respecto a la sensación... a la percepción... a las formaciones... a la conciencia, por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento, es llamado 'Perfectamente Iluminado'. Un monje, monjes, liberado por la sabiduría, respecto a la conciencia, por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento, es llamado 'liberado por la sabiduría'.

‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนาติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป…

En ese caso, monjes, ¿cuál es la distinción, cuál es la diferencia, cuál es la divergencia entre el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, y un monje liberado por la sabiduría? —Señor, nuestras enseñanzas tienen su raíz en el Bienaventurado..."

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา[Pg.132], มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท, มคฺคานุคา จ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉาสมนฺนาคตา. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนา’’ติ.

"Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es quien hace surgir el camino que no había surgido, quien manifiesta el camino que no se había manifestado, quien proclama el camino que no había sido proclamado; él es el conocedor del camino, el que descubre el camino, el experto en el camino. Y ahora, monjes, sus discípulos viven siguiendo ese camino, habiéndolo alcanzado después. Esta, monjes, es la distinción, esta es la diferencia, esta es la divergencia entre el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, y un monje liberado por la sabiduría".

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha).

๑๐๖. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

106. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza (saṃkilesa) como a la de la acumulación de mérito (vāsanā)?

‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ;

ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ.

"La lluvia penetra en lo que está cubierto; no penetra en lo que está abierto. Por lo tanto, abrid lo que está cubierto, así la lluvia no lo penetrará".

‘‘ฉนฺนมติวสฺสตี’’ติ สํกิเลโส, ‘‘วิวฏํ นาติวสฺสตี’’ติ วาสนา, ‘‘ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ อยํ สํกิเลโส จ วาสนา จ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

'La lluvia penetra en lo que está cubierto' se refiere a la impureza (saṃkilesa); 'no penetra en lo que está abierto' se refiere a la acumulación de mérito (vāsanā); 'por lo tanto, abrid lo que está cubierto, así la lluvia no lo penetrará' se refiere tanto a la impureza como a la acumulación de mérito. Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la acumulación de mérito.

‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ ตโม โชติปรายโณ โชติ ตมปรายโณ โชติ โชติปรายโณ’’ติ. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล โชติ ตมปรายโณ โย จ ปุคฺคโล ตโม ตมปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา, โย จ ปุคฺคโล ตโม โชติปรายโณ โย จ ปุคฺคโล โชติ โชติปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

"Gran Rey, existen estos cuatro tipos de personas en el mundo. ¿Cuáles cuatro? El que va de la oscuridad a la oscuridad, el que va de la oscuridad a la luz, el que va de la luz a la oscuridad y el que va de la luz a la luz. De estos, la persona que va de la luz a la oscuridad y la que va de la oscuridad a la oscuridad pertenecen a la categoría de la impureza (saṃkilesa). La persona que va de la oscuridad a la luz y la que va de la luz a la luz pertenecen a la categoría de la acumulación de mérito (vāsanā). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la acumulación de mérito".

ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

¿Cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración (nibbedha)?

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ;

อยํ สํกิเลโส.

"'Los sabios no llaman a eso un vínculo fuerte, ya sea de hierro, de madera o de cuerda; sino al apego apasionado por los aretes de gemas, y a la preocupación por los hijos y las esposas'. Esto es la impureza (saṃkilesa).

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

'Los sabios llaman a este un vínculo fuerte, que arrastra hacia abajo, flexible pero difícil de soltar. Habiendo cortado incluso esto, los sabios parten, sin preocupaciones, abandonando los placeres sensuales'".

อยํ นิพฺเพโธ[Pg.133]. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Esto es la penetración (nibbedha). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración.

๑๐๗. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, ยญฺจ ปกปฺเปติ, ยญฺจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

107. "Monjes, lo que uno desea, lo que uno planea y aquello hacia lo que tiene una tendencia latente: esto se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Cuando hay un objeto, hay un establecimiento de la conciencia. Cuando esa conciencia se establece y crece, hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Cuando hay una producción de una nueva existencia en el futuro, surgen en el futuro el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el origen de toda esta masa de sufrimiento.

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

Monjes, si uno no desea ni planea, pero aún tiene una tendencia latente, esto se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Cuando hay un objeto, hay un establecimiento de la conciencia. Cuando esa conciencia se establece y crece, hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Cuando hay una producción de una nueva existencia en el futuro, surgen en el futuro el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el origen de toda esta masa de sufrimiento. Esto es la impureza (saṃkilesa)".

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ, โน จ ปกปฺเปติ, โน จ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ, ตสฺมึ อปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Pero, monjes, cuando uno no desea, ni planea, ni tiene una tendencia latente, esto no se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Al no haber objeto, no hay establecimiento de la conciencia. Al no establecerse ni crecer esa conciencia, no hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Al no haber una producción de una nueva existencia en el futuro, cesan el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el cese de toda esta masa de sufrimiento. Esto es la penetración (nibbedha). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración."

๑๐๘. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

108. ¿Cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la del que ya no necesita entrenamiento (asekha)?

‘‘‘สมุทฺโท สมุทฺโท’ติ โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ, เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท, มหา เอโส ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท, ตสฺส รูปมโย เวโค. อยํ สํกิเลโส.

"'El océano, el océano', dice, monjes, el hombre común sin instrucción, pero en la disciplina del Noble eso no es el océano; eso es una gran masa de agua, una gran extensión de agua. El ojo, monjes, es el océano para una persona; su ímpetu consiste en las formas. Esto es la impureza (saṃkilesa).

‘‘โย [Pg.134] ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข.

Aquel monje que vence ese ímpetu consistente en las formas, se dice, monjes, que ha cruzado el océano del ojo con sus olas, sus remolinos, sus monstruos y sus demonios. Cruzado, habiendo llegado a la otra orilla, el brahmán permanece en tierra firme. Esto es el estado del que ya no necesita entrenamiento (asekha)".

‘‘‘โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท ตสฺส ธมฺมมโย เวโคติ. อยํ สํกิเลโส.

"El oído, monjes... la nariz... la lengua... el cuerpo... la mente, monjes, es el océano para una persona; su ímpetu consiste en los fenómenos mentales. Esto es la impureza (saṃkilesa)."

‘‘โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«Monjes, aquel que soporta ese ímpetu hecho de fenómenos mentales, se dice de él que ha cruzado el océano de la mente con sus olas de ira, sus remolinos de deseos sensoriales, sus monstruos y demonios de tentación femenina; habiendo cruzado y llegado a la otra orilla, ese brāhmaṇa permanece en tierra firme». Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. El Bienaventurado dijo esto, y habiéndolo dicho el Sugata, luego el Maestro añadió lo siguiente:

‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ;

ส เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ.

«Aquel que ha cruzado este océano con sus monstruos y demonios, sus olas, remolinos y peligros, tan difícil de atravesar; él es un conocedor de las etapas finales del conocimiento, ha vivido la vida santa, ha llegado al fin del mundo y se dice que ha alcanzado la otra orilla».

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece tanto a la parte de la impureza como a la parte del que ya no necesita entrenamiento.

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ พฺยาพาธาย ปาณีนํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

«Monjes, existen estos seis anzuelos en el mundo para la desgracia de los seres y el daño de las criaturas. ¿Cuáles son estos seis? Monjes, existen formas reconocibles por el ojo que son deseadas, gratas, placenteras, amables, vinculadas con el deseo sensorial y provocadoras de pasión; si un monje se deleita en ellas, las celebra y permanece aferrado a ellas, de este monje se dice que ha tragado el anzuelo de Māra, que ha caído en el infortunio, que ha caído en la ruina y que el Malvado puede hacer con él según su voluntad».

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«Monjes, existen sonidos reconocibles por el oído... olores reconocibles por la nariz... sabores reconocibles por la lengua... objetos táctiles reconocibles por el cuerpo... fenómenos mentales reconocibles por la mente que son deseados, gratos, placenteros, amables, vinculados con el deseo sensorial y provocadores de pasión; si un monje se deleita en ellos, los celebra y permanece aferrado a ellos, de este monje se dice que ha tragado el anzuelo de Māra, que ha caído en el infortunio, que ha caído en la ruina y que el Malvado puede hacer con él según su voluntad». Esto es la impureza.

‘‘สนฺติ [Pg.135] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

«Pero, monjes, existen formas reconocibles por el ojo que son deseadas... si un monje no se deleita en ellas, no las celebra ni permanece aferrado a ellas, de este monje se dice que no ha tragado el anzuelo de Māra; ha roto el anzuelo, ha destruido el anzuelo, no ha caído en el infortunio ni en la ruina, y el Malvado no puede hacer con él según su voluntad».

‘‘สนฺติ จ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ, นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«Y existen sonidos reconocibles por el oído... fenómenos mentales reconocibles por la mente que son deseados... si un monje no se deleita en ellos, no los celebra ni permanece aferrado a ellos, de este monje se dice que no ha tragado el anzuelo de Māra; ha roto el anzuelo, ha destruido el anzuelo, no ha caído en el infortunio ni en la ruina, y el Malvado no puede hacer con él según su voluntad». Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece tanto a la parte de la impureza como a la parte del que ya no necesita entrenamiento.

๑๐๙. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

109. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento?

‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต, ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต ;

เยน เยน หิ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา.

«Este mundo nacido del tormento y abrumado por el contacto, llama enfermedad a lo que considera su yo; pues de cualquier manera que lo imaginen, resulta ser diferente a lo pensado».

‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก, ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ;

ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ;

ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺข’’นฺติ;

อยํ สํกิเลโส.

«Sujeto al cambio y apegado a la existencia, el mundo se deleita solo en la existencia misma; pero aquello en lo que se deleita es motivo de temor, y aquello a lo que teme es el sufrimiento». Esto es la impureza.

‘‘ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ;

อยํ นิพฺเพโธ;

«Ciertamente, esta vida santa se vive para el total abandono de la existencia». Esto es la penetración.

‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ. อุปธึ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«Cualesquiera ascetas o brahmanes que afirmaron que la liberación de la existencia es por medio de la existencia, de todos ellos digo: "no están liberados de la existencia". O cualesquiera ascetas o brahmanes que afirmaron que la salida de la existencia es por medio de la no-existencia, de todos ellos digo: "no han salido de la existencia". Pues este sufrimiento surge precisamente dependiendo de las adquisiciones». Esto es la impureza.

‘‘สพฺพุปาทานกฺขยา [Pg.136] นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว’’ติ. อยํ นิพฺเพโธ.

«Con la destrucción de todo apego, no hay surgimiento de sufrimiento». Esto es la penetración.

‘‘โลกมิมํ ปสฺส, ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา, ภวา อปริมุตฺตา, เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย, สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«Observa este mundo: muchos están abrumados por la ignorancia, seres que se complacen en ser lo que son, no liberados de la existencia. Cualesquiera formas de existencia que haya, en todo lugar y de todo modo, todas esas existencias son impermanentes, sufridas y de naturaleza cambiante». Esto es la impureza.

‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต;

ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ;

สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา, อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ;

อยํ นิพฺเพโธ.

«Viendo esto tal como realmente es, con sabiduría perfecta, se abandona el deseo de existir y no se anhela la no-existencia. Con la destrucción total de los deseos, por el cese y el desapego absoluto, se alcanza el Nibbāna». Esto es la penetración.

‘‘ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน, อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ;

อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม, อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ.

«Para ese monje que ha alcanzado la extinción, al no haber apego, no hay nueva existencia; Māra ha sido vencido, la batalla ganada, y habiendo trascendido todas las formas de existencia, permanece ecuánime».

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปฏิโสตคามี ฐิตตฺโต ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล อนุโสตคามี, อยํ ปุคฺคโล สํกิเลสภาคิโย. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี โย จ ฐิตตฺโต, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ, อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«Monjes, existen estas cuatro personas. ¿Cuáles cuatro? El que va con la corriente, el que va contra la corriente, el de mente firme y el brāhmaṇa que habiendo cruzado y llegado a la otra orilla permanece en tierra firme. Entre ellos, la persona que va con la corriente es el individuo común ciego y pertenece a la parte de la impureza. Aquellas dos personas, la que va contra la corriente —el individuo común virtuoso— y el de mente firme —el que aún aprende—, pertenecen a la parte de la penetración. Y aquella persona que es el brāhmaṇa que ha cruzado, llegado a la otra orilla y permanece en tierra firme, es aquel que ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento».

๑๑๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

110. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de las tendencias habituales y a la parte de la penetración?

ฉฬาภิชาติโก อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อตฺถิ [Pg.137] ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ.

«Existen seis tipos de personas según su nacimiento: está la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados oscuros; está la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados brillantes; está la persona oscura de nacimiento oscuro que alcanza el Nibbāna directamente realizado, que no es ni oscuro ni brillante; está la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados oscuros; está la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados brillantes; y está la persona brillante de nacimiento brillante que alcanza el Nibbāna directamente realizado, que no es ni oscuro ni brillante».

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา.

«Entre ellas, la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados oscuros y la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados oscuros, estas dos personas pertenecen a la parte de la impureza».

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา.

«Entre ellas, la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados brillantes y la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados brillantes, estas dos personas pertenecen a la parte de las tendencias habituales de mérito».

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา, อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Entre esas cuatro, tanto la persona de naturaleza oscura nacida en un entorno de casta baja que logra el Nibbāna —el fruto del estado de Arahat que es absolutamente visible, ni oscuro ni brillante, y que tiene un resultado ni oscuro ni brillante— como la persona de naturaleza brillante nacida en un entorno de casta noble que logra ese mismo Nibbāna, ambas personas pertenecen a la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de la contaminación, la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ’’.

«Monjes, hay estos cuatro tipos de acciones. ¿Cuáles cuatro? Existe la acción oscura con resultados oscuros; existe la acción brillante con resultados brillantes; existe la acción oscura y brillante con resultados oscuros y brillantes; y existe la acción ni oscura ni brillante con resultados ni oscuros ni brillantes, que es la acción suprema, la acción excelente, que conduce al agotamiento de la acción».

ตตฺถ ยญฺจ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, ยญฺจ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อยํ สํกิเลโส. ยญฺจ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อยํ วาสนา. ยญฺจ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Allí, tanto la acción oscura con resultados oscuros como la acción oscura y brillante con resultados oscuros y brillantes constituyen la contaminación. La acción brillante con resultados brillantes constituye las impresiones habituales. Y la acción ni oscura ni brillante con resultados ni oscuros ni brillantes, que es la acción suprema, la acción excelente, que conduce al agotamiento de la acción, constituye la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de la contaminación, la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad.

๑๑๑. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยญฺจ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

111. Allí, ¿cuál es el sutta que pertenece tanto a la parte de las impresiones habituales como a la parte de la penetración de la verdad?

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จ;

สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานิ, สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ.

«Habiendo obtenido la condición humana, se deben realizar dos tipos de tareas: lo que debe hacerse y lo que no debe hacerse; ciertamente, las buenas tareas son los méritos, o bien, el abandono de los grilletes».

‘‘สุกิจฺจํ [Pg.138] เจว ปุญฺญานี’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ นิพฺเพโธ.

«Ciertamente, las buenas tareas son los méritos» es la parte de las impresiones habituales. «O bien, el abandono de los grilletes» es la parte de la penetración de la verdad.

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา;

สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ.

«Habiendo realizado méritos, aquellos que han hecho el bien van de un estado feliz a otro; por haber abandonado los grilletes, se liberan de la vejez y de la muerte».

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนปฺปหานา ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«Habiendo realizado méritos, aquellos que han hecho el bien van de un estado feliz a otro» es la parte de las impresiones habituales. «Por haber abandonado los grilletes, se liberan de la vejez y de la muerte» es la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad.

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ ทฺเว? โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ. ตตฺถ โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, อยํ วาสนา.

«Monjes, existen estas dos clases de esfuerzos supremos. ¿Cuáles dos? Aquel que renuncia al hogar por la vida sin hogar y ofrece a los monjes los requisitos de mantos, alimentos de limosna, alojamiento y medicinas para el enfermo; y aquel que, habiendo renunciado al hogar por la vida sin hogar, logra el Nibbāna, que es la renuncia a todo apego, el agotamiento de la avidez, el desapego y el cese de los sufrimientos. Entre estos dos, aquel que ofrece los requisitos de mantos, alimentos de limosna, alojamiento y medicinas para el enfermo, es la parte de las impresiones habituales».

โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

Aquel que, habiendo renunciado al hogar por la vida sin hogar, alcanza el Nibbāna, que es la renuncia a todo apego, el agotamiento de la avidez, el desapego y el cese de los sufrimientos, constituye la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad.

ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ตณฺหาปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ตณฺหาหิ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิตา, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสตณฺหาชาลินิยาวิจริตานิ.

Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por la avidez debe explicarse a través del lado de la avidez, mediante los tres tipos de avidez: avidez por los placeres sensoriales, avidez por la existencia y avidez por la no existencia. O bien, debe explicarse según cualquier objeto al que se esté apegado; su detalle consiste en las treinta y seis redes de las actividades de la avidez.

ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐิปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ อุจฺเฉทสสฺสเตน, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ.

Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por los puntos de vista debe explicarse a través del lado de los puntos de vista, mediante el aniquilacionismo y el eternismo. O bien, debe explicarse según cualquier objeto en el que uno se establezca mediante un punto de vista pensando: «esto solo es la verdad, cualquier otra cosa es falsa»; su detalle consiste en los sesenta y dos tipos de puntos de vista.

ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ เจตนาย เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ทุจฺจริเตหิ – กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺส วิตฺถาโร ทสอกุสลกมฺมปถา.

Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por la mala conducta debe explicarse a través de la intención que es una acción mental, mediante las tres malas conductas: corporal, verbal y mental; su detalle consiste en los diez caminos de la acción insalubre.

ตตฺถ [Pg.139] ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สมเถน นิทฺทิสิตพฺพํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ วิปสฺสนา นิทฺทิสิตพฺพํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สุจริเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. ตีณิ อกุสลมูลานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สํสารสฺส นิพฺพตฺติยา. ตถา นิพฺพตฺเต สํสาเร กายทุจฺจริตํ กายสุจริตํ วจีทุจฺจริตํ วจีสุจริตํ มโนทุจฺจริตํ มโนสุจริตํ อิมินา อสุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ พาลลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Allí, un sutta que pertenece a la parte de la purificación de la avidez debe explicarse a través de la tranquilidad. Un sutta que pertenece a la parte de la purificación de los puntos de vista debe explicarse a través del discernimiento. Un sutta que pertenece a la parte de la purificación de la mala conducta debe explicarse a través de la buena conducta. Existen tres raíces insalubres. ¿Por qué razón? Por el surgimiento del saṃsāra. Así, en el saṃsāra surgido, se producen la mala conducta corporal y la buena conducta corporal, la mala conducta verbal y la buena conducta verbal, la mala conducta mental y la buena conducta mental. A través de este resultado de acción impuro, surgen estas características del necio. Este es un sutta que pertenece a la parte de la contaminación.

อิมินา สุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

A través de este resultado de acción puro, surgen estas características del gran hombre. Este es un sutta que pertenece a la parte de las impresiones habituales.

ตตฺถ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ กิเลสภูมีหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – อนุสยภูมิยา ปริยุฏฺฐานภูมิยา สํโยชนภูมิยา อุปาทานภูมิยา. สานุสยสฺส ปริยุฏฺฐานํ ชายติ, ปริยุฏฺฐิโต สํยุชฺชติ, สํยุชฺชนฺโต อุปาทิยติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิมาหิ จตูหิ กิเลสภูมีหิ สพฺเพ กิเลสา สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉนฺติ, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación debe explicarse a través de los cuatro niveles de las impurezas: el nivel de las tendencias latentes, el nivel de las manifestaciones obsesivas, el nivel de los grilletes y el nivel del apego. En quien posee tendencias latentes no abandonadas, surge la manifestación obsesiva; quien está obsesionado por la pasión y demás, queda encadenado; al quedar encadenado, se apega firmemente; con el apego como condición, surge el devenir; con el devenir como condición, surge el nacimiento; con el nacimiento como condición, surgen la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así ocurre el origen de toda esta masa de sufrimiento. A través de estos cuatro niveles de impurezas, todas las impurezas se agrupan y convergen. Este es un sutta que pertenece a la parte de la contaminación.

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ สุจริเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ สจฺเจหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ ธมฺเมหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – พุทฺธธมฺเมหิ ปจฺเจกพุทฺธธมฺเมหิ สาวกภูมิยา. ฌายิวิสเย นิทฺทิสิตพฺพนฺติ.

Un sutta que pertenece a la parte de las impresiones habituales debe explicarse a través de las tres buenas conductas; un sutta que pertenece a la parte de la penetración de la verdad debe explicarse a través de las cuatro nobles verdades; un sutta que pertenece a la parte de los que están más allá del entrenamiento debe explicarse a través de tres factores: las cualidades del Buda, las cualidades de los Budas Pacceka y las cualidades de los discípulos. Debe explicarse también en el ámbito de la práctica de la meditación.

๑๑๒. ตตฺถ กตเม อฏฺฐารส มูลปทา? โลกิยํ โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ เญยฺยํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ ภาวนา ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ ปรวจนํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ วิปาโก กมฺมญฺจ วิปาโก จ, กุสลํ อกุสลํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ, อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว จาติ.

112. Allí, ¿cuáles son los dieciocho términos raíz? El sutta mundano, el sutta supramundano, el sutta que es tanto mundano como supramundano; el sutta basado en el ser, el sutta basado en el fenómeno, el sutta basado tanto en el ser como en el fenómeno; el sutta del conocimiento, el sutta que es tanto conocimiento como objeto de conocimiento; el sutta de la visión, el sutta del cultivo, el sutta que es tanto visión como cultivo; el sutta de las palabras propias, el sutta de las palabras ajenas, el sutta que es tanto palabras propias como ajenas; el sutta que debe resolverse, el sutta que no debe resolverse, el sutta que es tanto resoluble como no resoluble; el sutta de la acción, el sutta del resultado, el sutta que es tanto acción como resultado; el sutta de lo saludable, el sutta de lo insalubre, el sutta que es tanto saludable como insalubre; el sutta de lo permitido, el sutta de lo prohibido, el sutta que es tanto permitido como prohibido; y el elogio. Estos son los veintiocho términos.

ตตฺถ [Pg.140] กตมํ โลกิยํ?

Allí, ¿cuál es el sutta mundano?

‘‘น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ, สชฺชุขีรํว มุจฺจติ;

ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ, ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโกติ.

«Ciertamente, la mala acción realizada no da su fruto de inmediato, tal como la leche fresca recién ordeñada no se transforma en cuajada en ese mismo instante; sigue al necio quemándolo, igual que el fuego cubierto por cenizas quema a quien lo pisa».

อิทํ โลกิยํ.

Este verso del Dhammapada es un sutta mundano.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ สพฺพํ…เป… นิหียเต ตสฺส ยโส กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«Monjes, existen estas cuatro formas de conducta errónea [sesgos]... [se debe expandir todo el sutta]... su fama disminuye como la luna en la quincena oscura». Esto es mundano.

‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, โลกธมฺมา. กตเม อฏฺฐ? ลาโภ อลาโภ, ยโส อยโส, นินฺทา ปสํสา, สุขํ ทุกฺขํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ โลกธมฺมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«Monjes, existen estos ocho vientos mundanos. ¿Cuáles ocho? La ganancia y la pérdida, la fama y el deshonor, el elogio y la crítica, el placer y el dolor. Estos, monjes, son los ocho vientos mundanos». Esto es mundano.

ตตฺถ กตมํ โลกุตฺตรํ?

De ellos, ¿cuál es supramundano?

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ ;

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา;

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน’’ติ.

«Aquel cuyas facultades han alcanzado la calma, como caballos bien domados por un auriga; para aquel que ha abandonado el orgullo y está libre de impurezas, incluso los dioses envidian a tal ser estable».

อิทํ โลกุตฺตรํ.

Esto es supramundano.

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ.

«Monjes, estas cinco facultades son supramundanas. ¿Cuáles cinco? La facultad de la fe, la facultad de la energía, la facultad de la atención, la facultad de la concentración y la facultad de la sabiduría. Estas, monjes, son las cinco facultades supramundanas». Esto es supramundano.

ตตฺถ กตมํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ?

¿Cuál es tanto mundano como supramundano?

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จา’’ติ ทฺเว คาถา. ยํ อิห ‘‘สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานี’’ติ จ ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ จ. อิทํ โลกิยํ.

«Habiendo obtenido la existencia humana, hay dos tareas...» son estas dos estrofas. Lo que aquí se dice «las buenas tareas y los méritos» y «habiendo realizado méritos, aquellos que los han hecho van de cielo en cielo», esto es mundano.

ยํ อิห ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ จ ‘‘สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ จ, อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

Lo que aquí se dice «el abandono de los grilletes» y «por el abandono de los grilletes, se liberan de la vejez y la muerte», esto es supramundano. Este sutta es tanto mundano como supramundano.

‘‘วิญฺญาเณ [Pg.141] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา สติ ปุนพฺภโว โหติ, ปุนพฺภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข, ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ ยานิ จ ติริยํ คมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«Monjes, si hay conciencia como nutriente, se produce el descenso de la mente y la materia; habiendo el descenso de la mente y la materia, se produce una nueva existencia; habiendo una nueva existencia, se produce el nacimiento; habiendo nacimiento, se originan la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así se origina toda esta masa de sufrimiento. Al igual que un gran árbol cuyas raíces van hacia abajo y hacia los lados, y todas ellas absorben la esencia hacia arriba; así, monjes, ese gran árbol, alimentado por esa esencia y sostenido por ella, duraría mucho tiempo. Del mismo modo, monjes, habiendo conciencia como nutriente, se produce el descenso de la mente y la materia... [expandir todo]... así se origina toda esta masa de sufrimiento». Esto es mundano.

‘‘วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ ปุนพฺภโว น โหติ, ปุนพฺภเว อสติ ชาติ น โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย, โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย, เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

«Monjes, si no hay conciencia como nutriente, no hay descenso de la mente y la materia... [proceso de cesación]... cesa toda esta masa de sufrimiento. Al igual que un gran árbol, si un hombre viniera con azadón y canasta, cortara el árbol por la raíz, cavara y extrajera las raíces incluso hasta las fibras más pequeñas; lo cortara en pedazos, lo hiciera astillas, las secara al sol y al viento, las quemara con fuego, las hiciera cenizas y las dispersara ante un gran viento o en un río de corriente rápida; así, monjes, ese gran árbol quedaría con las raíces cortadas, como el tocón de una palmera, inexistente y sin naturaleza de surgir en el futuro. Del mismo modo, monjes, no habiendo conciencia como nutriente, no hay descenso de la mente y la materia... [expandir todo]... así cesa toda esta masa de sufrimiento». Esto es supramundano. Este sutta es tanto mundano como supramundano.

๑๑๓. ตตฺถ [Pg.142] กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานํ?

113. De ellos, ¿cuál es el que se centra en los seres?

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ.

«Habiendo recorrido todas las direcciones con la mente, en ningún lugar se encuentra a nadie más querido que uno mismo. Dado que cada uno se ama a sí mismo de esta manera, aquel que busca su propio bien no debe dañar a otros».

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Esto es centrado en los seres.

‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ, สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ;

ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา, อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ.

«Todos los seres que han sido y todos los que serán, todos partirán abandonando el cuerpo. El sabio, comprendiendo que todo está sujeto a la pérdida, debe ser diligente y practicar la vida santa».

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Esto es centrado en los seres.

‘‘สตฺตหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กลฺยาณมิตฺตํ อปิ วิเวจิยมาเนน ปณามิยมาเนน คเล ปิสนมชฺชมาเนน ยาวชีวํ น วิชหิตพฺพํ. กตเมหิ สตฺตหิ? ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ วตฺตา จ วจนกฺขโม จ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา โหติ, โน จ อฏฺฐาเน นิโยเชติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตหิ…เป… น วิชหิตพฺพํ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต. อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«Monjes, un amigo admirable que posee siete cualidades no debe ser abandonado en toda la vida, incluso si uno es alejado o rechazado con dureza. ¿Cuáles siete? Es querido, respetado, venerable, es un consejero, paciente ante las palabras de los demás, habla sobre temas profundos y nunca incita a lo que es incorrecto. Monjes, aquel que posee estas siete cualidades... no debe ser abandonado. Esto dijo el Bienaventurado; tras decir esto, el Maestro añadió:»

‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิย’’นฺติ.

«Quien es querido, respetado y venerable, consejero y paciente ante las palabras, que habla sobre temas profundos y no incita a lo incorrecto; aquel que desea un amigo debe asociarse con tal amigo durante toda la vida».

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

Esto es centrado en los seres.

ตตฺถ กตมํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ?

De ellos, ¿cuál es el que se centra en los fenómenos?

‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ;

ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ.

«Cualquier placer sensual que haya en el mundo, y cualquier placer divino que haya en el cielo, no valen ni una dieciseisava parte del placer de la destrucción de la avidez».

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

Esto es centrado en los fenómenos.

‘‘สุสุขํ [Pg.143] วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

«¡Qué gran felicidad es el Nirvana, enseñado por el Buda perfectamente iluminado! Sin pesar, libre de impurezas, seguro, donde el sufrimiento cesa».

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

Esto es centrado en los fenómenos.

ตตฺถ กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ

¿Cuál es tanto centrado en los seres como en los fenómenos?

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย;

รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา’’ติ อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

«Habiendo matado a la madre [la avidez] y al padre [el orgullo], y a los dos reyes guerreros [las visiones extremas], habiendo destruido el reino junto con su séquito [las doce esferas de los sentidos]»; esto es centrado en los fenómenos.

‘‘อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

«El brahmana [el Arahant] camina libre de sufrimiento». Esto es centrado en los seres. Por tanto, este sutta es tanto centrado en los seres como en los fenómenos.

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาทา. กตเม จตฺตาโร? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท, วีริย…เป… จิตฺต. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’’ติ. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

«Monjes, existen estas cuatro bases del poder. ¿Cuáles cuatro? La base del poder que posee la concentración por el deseo y el esfuerzo de la voluntad... energía... mente. La base del poder que posee la concentración por la investigación y el esfuerzo de la voluntad». Esto es centrado en los fenómenos.

โส กาเยปิ จิตฺตํ สโมทหติ, จิตฺเตปิ กายํ สโมทหติ, กาเย สุขสญฺญญฺจ ลหุสญฺญญฺจ โอกฺกมิตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ, อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

Esa persona establece la mente en el cuerpo físico y establece el cuerpo físico en la mente; habiendo entrado y alcanzado la percepción de felicidad y ligereza en el cuerpo, reside allí. Este discurso se llama Sattādhiṭṭhāna (basado en el ser); este discurso es tanto Sattādhiṭṭhāna como Dhammādhiṭṭhāna (basado en el Dhamma).

๑๑๔. ตตฺถ กตมํ ญาณํ?

114. ¿En ese contexto, qué es el conocimiento (ñāṇa)?

‘‘ยํ ตํ โลกุตฺตรํ ญาณํ, สพฺพญฺญู เยน วุจฺจติ;

น ตสฺส ปริหานตฺถิ, สพฺพกาเล ปวตฺตตี’’ติ.

Aquel conocimiento que es supramundano, por el cual uno es llamado 'Omnisciente'; para ese conocimiento no hay declive, y se manifiesta en todo momento.

อิทํ ญาณํ.

Este es el discurso sobre el conocimiento.

‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺพานคามินี ;

ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติมรณสงฺขย’’นฺติ.

Ciertamente, la sabiduría es lo supremo en el mundo, aquella que conduce al Nibbāna; a través de la cual uno comprende correctamente el fin del nacimiento y la muerte.

อิทํ ญาณํ.

Este es el discurso sobre el conocimiento.

ตตฺถ กตมํ เญยฺยํ?

¿En ese contexto, qué es lo que debe ser conocido (ñeyya)?

‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, [โธตกาติ ภควา,]ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

'Dhotaka', dijo el Exaltado, 'te proclamaré la paz en esta misma vida, sin basarme en informes o tradiciones; aquel que, conociéndola y actuando con atención plena, cruzaría el apego viscoso en el mundo'.

‘‘ตญฺจาหํ [Pg.144] อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

Y yo, el Gran Sabio, me regocijo en esa paz suprema; habiéndola conocido, aquel que actúa con atención plena cruzaría el apego viscoso en el mundo.

‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, [โธตกาติ ภควา]อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ.

'Dhotaka', dijo el Exaltado, 'cualquier cosa que comprendas arriba, abajo, a los lados o en el medio; habiendo conocido esto como un vínculo en el mundo, no generes deseo por la existencia repetida'.

อิทํ เญยฺยํ.

Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido.

‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ…เป… ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ. อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

Monjes, por no comprender ni penetrar las Cuatro Nobles Verdades, tanto yo como vosotros hemos transcurrido y vagado por este largo camino por tanto tiempo. Monjes, esta Noble Verdad del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada. El deseo por la existencia ha sido cortado de raíz, el vínculo de la existencia se ha agotado, ahora no hay más renacimiento. Esto dijo el Exaltado; habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, dijo además esto:

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

Por no ver las Cuatro Nobles Verdades tal como son, uno ha vagado durante un largo camino a través de diversos tipos de nacimientos.

‘‘ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

Estas verdades han sido vistas, el vínculo de la existencia ha sido erradicado; la raíz del sufrimiento ha sido cortada, ahora no hay más renacimiento.

อิทํ เญยฺยํ.

Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido.

ตตฺถ กตมํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ? รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ. อิทํ เญยฺยํ.

¿En ese contexto, qué es tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido? La forma es impermanente, la sensación es impermanente, la percepción es impermanente, las formaciones mentales son impermanentes, la conciencia es impermanente. Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido.

เอวํ ชานํ เอวํ ปสฺสํ อริยสาวโก ‘‘รูปํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, ‘‘เวทนา อนิจฺจา’’ติ ปสฺสติ, ‘‘สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสตีติ. อิทํ ญาณํ.

Sabiendo así y viendo así, el noble discípulo ve que 'la forma es impermanente', ve que 'la sensación es impermanente', ve que 'la percepción... las formaciones... la conciencia es impermanente'. Este es el discurso sobre el conocimiento.

โส ปริมุจฺจติ รูเปน, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามีติ. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

Él se libera de la forma, se libera de la sensación, se libera de la percepción, se libera de las formaciones, se libera de la conciencia; se libera del sufrimiento, así lo digo. Este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido.

‘‘สพฺเพ [Pg.145] สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

'Todas las formaciones son impermanentes', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido.

‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

'Todas las formaciones son sufrimiento', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido.

‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

'Todos los fenómenos son no-yo', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido.

‘‘เย หิ เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา’’ติ. อิทํ เญยฺยํ.

Sona, cualesquiera ascetas o brahmanes que, respecto a la forma impermanente, sufriente y sujeta al cambio, consideran: 'Yo soy superior', 'Yo soy igual', o 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino una falta de visión de las cosas tal como son? Respecto a la sensación impermanente, la percepción impermanente, las formaciones impermanentes, la conciencia impermanente, sufriente y sujeta al cambio, consideran: 'Yo soy superior', 'Yo soy igual', o 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino una falta de visión de las cosas tal como son? Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido.

‘‘เย จ โข เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนาติ. อิทํ ญาณํ.

Sona, en cambio, cualesquiera ascetas o brahmanes que, respecto a la forma impermanente, sufriente y sujeta al cambio, no consideran: 'Yo soy superior', ni 'Yo soy igual', ni 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino la visión de las cosas tal como son? Respecto a la sensación impermanente, la percepción impermanente, las formaciones impermanentes, la conciencia impermanente, sufriente y sujeta al cambio, no consideran: 'Yo soy superior', ni 'Yo soy igual', ni 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino la visión de las cosas tal como son? Este es el discurso sobre el conocimiento.

อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

Este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido.

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนํ?

¿En ese contexto, qué es la visión (dassana)?

๑๑๕.

115.

‘‘เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ;

กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺตี’’ติ.

Aquellos que comprenden claramente las Nobles Verdades, bien enseñadas por Aquel de profunda sabiduría; aunque puedan ser intensamente negligentes, no tomarán un octavo nacimiento.

อิทํ ทสฺสนํ.

Este es el discurso sobre la visión.

‘‘ยถินฺทขีโล [Pg.146] ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย;

ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสตี’’ติ.

Así como un pilar de piedra firmemente plantado en la tierra es inamovible por los vientos de las cuatro direcciones; de igual manera describo a la persona íntegra que, habiendo penetrado con sabiduría, ve las Nobles Verdades.

อิทํ ทสฺสนํ.

Este es el discurso sobre la visión.

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’ติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา ปติฏฺฐิตา วิรูฬฺหา มูลชาตา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ สห ธมฺเมน, ธมฺเม โข ปน นิฏฺฐํ คโต โหติ, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ, สห ธมฺมิยา โข ปนสฺส โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา ปิยา มนาปา คิหี เจว ปพฺพชิตา จ. อริยกนฺเตหิ โข ปน สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสฏฺเฐหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’’’ติ.

«Monjes, el noble discípulo que posee cuatro factores de la entrada en la corriente, si lo desea, podría declarar por sí mismo: “El infierno se ha extinguido para mí, el renacimiento animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, el mal destino y la perdición se han extinguido; soy un entrado en la corriente, ya no sujeto al renacimiento en mundos inferiores, firme en mi destino y encaminado a la iluminación plena; habiendo transcurrido y vagado como máximo siete veces más entre dioses y humanos, pondré fin al sufrimiento”. ¿Cuáles son los cuatro? Aquí, monjes, el noble discípulo posee una fe inquebrantable, establecida y arraigada en el Tathāgata, que no puede ser removida por ningún asceta, brahmán, deva, Māra, Brahmā ni nadie en el mundo conforme a la verdad; además, ha llegado a la conclusión firme respecto al Dhamma: “El Dhamma ha sido bien expuesto por el Bienaventurado, es visible aquí y ahora, atemporal, que invita a venir y ver, digno de ser aplicado y que debe ser comprendido por los sabios individualmente”, es decir, la destrucción de la embriaguez del orgullo... y así sucesivamente... hasta el cese, el Nibbāna; además, es apreciado, agradable, querido y estimado por sus compañeros de vida santa, ya sean laicos o monjes. Además, posee las virtudes queridas por los Nobles, íntegras, sin roturas, sin manchas, sin impurezas, liberadoras, elogiadas por los sabios, no aferradas y conducentes a la concentración. Monjes, el noble discípulo que posee estos cuatro factores de la entrada en la corriente, si lo desea, podría declarar por sí mismo: “El infierno se ha extinguido para mí, el renacimiento animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, el mal destino y la perdición se han extinguido; soy un entrado en la corriente, ya no sujeto al renacimiento en mundos inferiores, firme en mi destino y encaminado a la iluminación plena; habiendo transcurrido y vagado como máximo siete veces más entre dioses y humanos, pondré fin al sufrimiento”».

อิทํ ทสฺสนํ.

Esto es la visión (dassana).

ตตฺถ [Pg.147] กตมา ภาวนา?

Allí, ¿qué es el desarrollo (bhāvanā)?

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต สทนฺโต’’ติ.

«Aquel cuyos sentidos están bien desarrollados, tanto interna como externamente en todo el mundo; habiendo comprendido este mundo y el próximo, con el ser desarrollado y bien domado, aguarda su momento».

อยํ ภาวนา.

Este es el desarrollo.

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ, อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานี’’ติ. อยํ ภาวนา.

«Monjes, estos son los cuatro factores del Dhamma. ¿Cuáles cuatro? El factor del Dhamma de la no codicia, el factor del Dhamma de la no malevolencia, el factor del Dhamma de la atención plena correcta y el factor del Dhamma de la concentración correcta. Estos, monjes, son los cuatro factores del Dhamma». Este es el desarrollo.

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ? ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห’’ติ อิทํ ทสฺสนํ. ‘‘ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย. ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ อยํ ภาวนา. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

Allí, ¿qué es tanto visión como desarrollo? «Corta cinco, abandona cinco»: esto es la visión. «Desarrolla cinco más. El monje que ha trascendido los cinco apegos es llamado aquel que ha cruzado la inundación»: esto es el desarrollo. Esto es tanto visión como desarrollo.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริย’’นฺติ. อิทํ ทสฺสนํ.

«Monjes, estas son las tres facultades. ¿Cuáles tres? La facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”, la facultad del conocimiento profundo y la facultad de aquel que posee el conocimiento final. ¿Y cuál es, monjes, la facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”? Aquí, monjes, un monje genera el deseo, se esfuerza, inicia la persistencia, aplica su mente y lucha por la realización de la Noble Verdad del Sufrimiento que no ha sido comprendida aún... de la Noble Verdad del origen del sufrimiento... del cese del sufrimiento... del sendero que conduce al cese del sufrimiento. Esto, monjes, se llama la facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”». Esto es la visión.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ.

«¿Y cuál es, monjes, la facultad del conocimiento profundo? Aquí, monjes, un monje comprende según la realidad: “Esto es el sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el origen del sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el cese del sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el sendero que conduce al cese del sufrimiento”. Esto, monjes, se llama la facultad del conocimiento profundo».

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ [Pg.148] นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ. อยํ ภาวนา.

«¿Y cuál es, monjes, la facultad de aquel que posee el conocimiento final? Aquí, monjes, con la destrucción de las impurezas, el monje entra y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría que están libres de impurezas, habiéndolas conocido y realizado por sí mismo en esta misma vida; y comprende: “El nacimiento se ha extinguido, la vida santa ha sido vivida, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay nada más por delante para este estado de ser”. Esto, monjes, se llama la facultad de aquel que posee el conocimiento final». Este es el desarrollo.

อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

Esto es tanto visión como desarrollo.

๑๑๖. ตตฺถ กตมํ สกวจนํ?

116. Allí, ¿cuál es el discurso propio?

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

«No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Budas».

อิทํ สกวจนํ.

Este es el discurso propio.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ, เยหิ พาลํ พาโลติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? พาโล, ภิกฺขเว, ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ, ทุพฺภาสิตภาสี จ โหติ, ทุกฺกฏกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

«Monjes, existen estas tres características del necio, señales del necio, conductas del necio, por las cuales otros reconocen al necio como tal. ¿Cuáles tres? El necio, monjes, es alguien que piensa pensamientos mal pensados, dice palabras mal dichas y realiza acciones mal realizadas. Estas, monjes, son las tres características del necio, señales del necio, conductas del necio».

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ, เยหิ ปณฺฑิตํ ปณฺฑิโตติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ, สุภาสิตภาสี จ โหติ, สุกตกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานี’’ติ.

«Monjes, existen estas tres características del sabio, señales del sabio, conductas del sabio, por las cuales otros reconocen al sabio como tal. ¿Cuáles tres? El sabio, monjes, es alguien que piensa pensamientos bien pensados, dice palabras bien dichas y realiza acciones bien realizadas. Estas, monjes, son las tres características del sabio, señales del sabio, conductas del sabio».

อิทํ สกวจนํ.

Este es el discurso propio.

ตตฺถ กตมํ ปรวจนํ?

Allí, ¿cuál es el discurso ajeno?

‘‘ปถวีสโม นตฺถิ วิตฺถโต, นินฺโน ปาตาลสโม น วิชฺชติ;

เมรุสโม นตฺถิ อุนฺนโต, จกฺกวตฺติสทิโส นตฺถิ โปริโส’’ติ.

«No hay nada tan extenso como la tierra, no existe profundidad como el abismo; no hay nada tan elevado como el monte Meru, ni hombre comparable a un monarca universal».

อิทํ ปรวจนํ.

Este es el discurso ajeno.

‘‘‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโยติ. โหตุ, เวปจิตฺติ สุภาสิเตน ชโยติ. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«“¡Que la victoria sea por las palabras bien dichas, oh Señor de los Dioses!”, dijo Vepacitti. “¡Que la victoria sea por las palabras bien dichas, Vepacitti!”, dijo el Señor de los Dioses. “Recita un verso, Vepacitti”, dijo el Señor de los Dioses. Entonces, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, recitó este verso:»

‘‘ภิยฺโย [Pg.149] พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก;

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ.

«“Los necios se enfurecerían aún más si no hubiera quien los detuviera; por lo tanto, el sabio debe refrenar al necio con un castigo severo”».

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«Monjes, cuando el señor de los asuras, Vepacitti, recitó un verso, los asuras se regocijaron, pero los devas permanecieron en silencio. Entonces, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, dijo a Sakka, el señor de los devas: “Señor de los devas, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Sakka, el señor de los devas, recitó este verso:»

‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ.

«“Considero que esto es precisamente lo que frena al necio: cuando alguien se da cuenta de que el otro está enfurecido, permanece atento y en calma”».

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«Monjes, cuando Sakka, el señor de los devas, recitó el verso, los devas se regocijaron, pero los asuras permanecieron en silencio. Entonces, monjes, Sakka, el señor de los devas, dijo al señor de los asuras, Vepacitti: “Vepacitti, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, recitó este verso:»

‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว;

ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ.

«“Oh, Vāsava, veo este mismo defecto en la paciencia: cuando el necio piensa: ‘Este me aguanta por miedo’, ese ignorante lo oprime aún más, tal como un toro acosa más a quien huye”».

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ –

«Monjes, cuando el señor de los asuras, Vepacitti, recitó el verso, los asuras se regocijaron, pero los devas permanecieron en silencio. Entonces Vepacitti, el señor de los asuras, dijo a Sakka, el señor de los devas: “Señor de los devas, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Sakka, el señor de los devas, recitó estos versos:»

‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

«“Que piense lo que quiera, que me aguanta por miedo o que no; el propio beneficio es lo más elevado, y no existe beneficio superior a la paciencia.

‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ;

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

Aquel que, siendo fuerte, tiene paciencia con el débil, a eso llaman la paciencia suprema; pues el débil siempre tiene que aguantar.

‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ;

พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

Llaman debilidad a esa fuerza que es la fuerza de un necio; pero para quien es fuerte por estar protegido por el Dhamma, no existe quien pueda oponérsele.

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

Aquel que devuelve la ira al que está airado, por eso mismo se vuelve peor; pero quien no devuelve la ira al airado, gana una batalla difícil de vencer.

‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.150] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

Obra para el beneficio de ambos, tanto de sí mismo como del otro, aquel que, sabiendo que el otro está enfurecido, permanece atento y en calma.

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

A aquellos que sanan a ambos, a sí mismos y al otro, la gente que no es experta en el Dhamma los considera necios”».

‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ. อิทํ ปรวจนํ.

«“Monjes, cuando Sakka, el señor de los devas, recitó los versos, los devas se regocijaron, pero los asuras permanecieron en silencio”. Esto se conoce como el Discurso de Otro (Paravacana).»

๑๑๗. ตตฺถ กตมํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ?

117. «De ellos, ¿cuál es el discurso propio y el discurso de otro a la vez?»

ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลํ วตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก อติธาวนฺติ เอเกติ. อิทํ ปรวจนํ.

«Tanto lo que se ha obtenido como lo que está por obtenerse, ambos están manchados por la pasión para aquel que está afligido y sigue a los apasionados. Por un lado, están quienes consideran que la esencia de la práctica son los preceptos, los votos, la forma de vida y el celibato; este es un extremo. Por otro lado, están quienes dicen y sostienen la visión de que “no hay falta en los placeres sensoriales”; este es el segundo extremo. Estos dos extremos aumentan el cementerio y alimentan las visiones erróneas. Al no comprender estos dos extremos, algunos retroceden y otros se exceden. Esto se conoce como el Discurso de Otro (Paravacana).»

เย จ โข เต อุโภ อนฺเต อภิญฺญาย ตตฺร จ น อเหสุํ, เตน จ อมญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ. อิทํ สกวจนํ. อยํ อุทาโน สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

«Pero aquellos que han comprendido estos dos extremos no se encuentran en ellos ni se identifican con ellos; para ellos no hay ciclo de renacimientos que pueda describirse. Esto se conoce como el Discurso Propio (Sakavacana). Este udana es tanto el Discurso Propio como el Discurso de Otro.»

ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ ‘‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย[Pg.151]. ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ. ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ.

«El rey Pasenadi de Kosala dijo al Bienaventurado: “Señor, mientras estaba a solas en retiro, surgió en mi mente esta reflexión: ‘¿Para quiénes es querido el yo y para quiénes no es querido el yo?’. Entonces, señor, pensé: ‘Aquellos que actúan mal con el cuerpo, con el habla y con la mente, para ellos el yo no es querido. Aunque dijeran: “Nuestro yo es querido para nosotros”, aun así, para ellos el yo no es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un enemigo le haría a un enemigo, eso mismo se hacen ellos a sí mismos; por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Pero aquellos que actúan bien con el cuerpo, con el habla y con la mente, para ellos el yo es querido. Aunque dijeran: “Nuestro yo no es querido para nosotros”, aun así, para ellos el yo es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un ser querido le haría a un ser querido, eso mismo se hacen ellos a sí mismos. Por lo tanto, para ellos el yo es querido’”».

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช, เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตาติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

«“Así es, Gran Rey; así es, Gran Rey. Para cualquiera, Gran Rey, que actúe mal con el cuerpo, con el habla y con la mente, por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Aunque dijeran: ‘Nuestro yo es querido para nosotros’, aun así, para ellos el yo no es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un enemigo le haría a un enemigo, eso mismo se hacen ellos a sí mismos; por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Pero para cualquiera, Gran Rey, que actúe bien con el cuerpo, con el habla y con la mente, el yo es querido. Aunque dijeran: ‘Nuestro yo no es querido para nosotros’, aun así, para ellos el yo es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un ser querido le haría a un ser querido, eso mismo se hacen ellos a sí mismos. Por lo tanto, para ellos el yo es querido”. Esto dijo el Bienaventurado... el Maestro [dijo]:»

‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช;

น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา.

«“Si uno se considera querido para sí mismo, no debería vincularse con el mal; pues la felicidad no es fácil de obtener para quien comete malas acciones.

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

Para aquel que es dominado por la muerte y abandona la existencia humana, ¿qué es lo que realmente posee? ¿Qué se lleva consigo al partir? ¿Qué es lo que le sigue, como una sombra que nunca se aparta?

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

Tanto el mérito como el mal, lo que sea que un mortal haga aquí, eso es lo que realmente posee, eso es lo que se lleva consigo al partir; eso es lo que le sigue, como una sombra que nunca se aparta.

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

Por lo tanto, uno debe hacer el bien, acumulando provisiones para la vida futura; pues los méritos son el apoyo de los seres en el otro mundo”».

อิทํ สุตฺตํ ปรวจนํ. อนุคีติ สกวจนํ. อิทํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

«Este sutta es el Discurso de Otro. El verso posterior (anugiti) es el Discurso Propio. Este es tanto el Discurso Propio como el Discurso de Otro.»

๑๑๘. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียํ?

118. «De ellos, ¿cuál es el discurso de respuesta (visajjanīya)?»

ปญฺเห ปุจฺฉิเต อิทํ อภิญฺเญยฺยํ, อิทํ ปริญฺเญยฺยํ, อิทํ ปหาตพฺพํ, อิทํ ภาเวตพฺพํ, อิทํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา อิทํ ผลํ นิพฺพตฺตยนฺติ. เตสํ [Pg.152] เอวํคหิตานํ อยมตฺโถ อิติ อิทํ วิสชฺชนียํ. ‘‘อุฬาโร พุทฺโธ ภควา’’ติ พุทฺธอุฬารตํ ธมฺมสฺวากฺขาตตํ สงฺฆสุปฺปฏิปตฺติญฺจ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ยํ วา ปนญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ. อิทํ วิสชฺชนียํ.

Al plantearse preguntas: esto debe ser conocido mediante un conocimiento superior, esto debe ser comprendido plenamente, esto debe ser abandonado, esto debe ser cultivado, esto debe ser realizado; estos fenómenos, cuando se comprenden de esta manera, producen este fruto. El significado para quienes los comprenden de tal manera es este; esto se denomina explicable (visajjanīya). 'Sublime es el Buda, el Bienaventurado': uno debe declarar categóricamente la sublimidad del Buda, la excelencia del Dhamma bien proclamado y la recta conducta de la Sangha. 'Todos los procesos condicionados son impermanentes', 'todos los procesos condicionados son sufrimiento', 'todos los fenómenos carecen de un yo sustancial': esto debe ser declarado categóricamente. Cualquier otro discurso de este tipo se denomina explicable.

ตตฺถ กตมํ อวิสชฺชนียํ?

En este contexto, ¿cuál es el discurso que no debe ser respondido (avisajjanīya)?

‘‘อากงฺขโต เต นรทมฺมสารถิ, เทวา มนุสฺสา มนสา วิจินฺติตํ;

สพฺเพ น ชญฺญา กสิณาปิ ปาณิโน, สนฺตํ สมาธึ อรณํ นิเสวโต;

กินฺตํ ภควา อากงฺขตี’’ติ.

'Oh Entrenador de hombres que deben ser domados, ni todos los dioses ni los humanos, ni todos los seres vivos pueden conocer con su mente tu intención o lo que has reflexionado, mientras moras en el pacífico samādhi libre de mácula. ¿Qué es lo que desea el Bienaventurado?'

อิทํ อวิสชฺชนียํ.

Este pasaje se denomina no respondible.

เอตฺตโก ภควา สีลกฺขนฺเธ สมาธิกฺขนฺเธ ปญฺญากฺขนฺเธ วิมุตฺติกฺขนฺเธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ อิริยายํ ปภาเว หิเตสิตายํ กรุณายํ อิทฺธิยนฺติ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

La medida del Bienaventurado en cuanto al cúmulo de su virtud, su concentración, su sabiduría, su liberación y el conocimiento y visión de su liberación, en su comportamiento, en su poder, en su benevolencia por el bienestar de los seres, en su compasión y en sus poderes psíquicos, es incalculable. Esto se denomina no respondible.

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โลเก อุปฺปาทา ติณฺณํ รตนานํ อุปฺปาโท พุทฺธรตนสฺส ธมฺมรตนสฺส สงฺฆรตนสฺส’’. กึ ปมาณานิ ตีณิ รตนานีติ? อิทํ อวิสชฺชนียํ.

'Monjes, con la aparición en el mundo del Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, ocurre la aparición de las tres joyas: la joya del Buda, la joya del Dhamma y la joya de la Sangha'. Si se pregunta: '¿Cuál es la medida de estas tres joyas?', esto se denomina no respondible.

พุทฺธวิสโย อวิสชฺชนีโย. ปุคฺคลปโรปรญฺญุตา อวิสชฺชนียา. ‘‘ปุพฺพา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรโยนึ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส สนฺธาวิตํ สํสริตํ’’. กตมา ปุพฺพา โกฏีติ อวิสชฺชนียํ. น ปญฺญายตีติ สาวกานํ ญาณเวกลฺเลน. ทุวิธา พุทฺธานํ ภควนฺตานํ เทสนา อตฺตูปนายิกา จ ปรูปนายิกา จ. น ปญฺญายตีติ ปรูปนายิกา. นตฺถิ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อวิชานนาติ อตฺตูปนายิกา. ยถา ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอวมาห –

El alcance de un Buda es no respondible. El conocimiento de la superioridad o inferioridad de los individuos es no respondible. 'Monjes, no se percibe un límite inicial de los seres que, obstruidos por la ignorancia y encadenados por el deseo, han transcurrido y vagado de aquí para allá, una vez en el infierno, otra vez en el reino animal, otra vez en el reino de los espectros, otra vez en el reino de los asuras, otra vez entre los dioses y otra vez entre los humanos'. Si se pregunta: '¿Cuál es ese límite inicial?', esto se denomina no respondible. La expresión 'no se percibe' se debe a la deficiencia del conocimiento de los discípulos. La enseñanza de los Budas, los Bienaventurados, es de dos tipos: la que se refiere a sí mismos y la que se refiere a otros. 'No se percibe' es una enseñanza referente a otros. 'No hay nada que los Budas, los Bienaventurados, no conozcan' es una enseñanza referente a sí mismos. Como cuando el Bienaventurado, refiriéndose al monje Kokālika, dijo a otro monje lo siguiente:

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.153], ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห…เป… น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อาห ‘‘อยํ อปฺปเมยฺโย อสงฺขฺเยโย’’ติ. สพฺพํ ตํ อวิสชฺชนียํ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

'Imagina, monje, una carga de veinte khāris de semillas de sésamo de Kosala... y así sucesivamente... pero el infierno Abbuda no se agota. Monje, veinte infiernos Abbuda equivalen a un infierno Nirabbudo. Monje, veinte infiernos Nirabbuda equivalen a un infierno Ababo. Monje, veinte infiernos Ababo equivalen a un infierno Aṭaṭo. Monje, veinte infiernos Aṭaṭo equivalen a un infierno Ahaho. Monje, veinte infiernos Ahaho equivalen a un infierno Kumudo. Monje, veinte infiernos Kumudo equivalen a un infierno Sogandhiko. Monje, veinte infiernos Sogandhiko equivalen a un infierno Uppalako. Monje, veinte infiernos Uppalako equivalen a un infierno Puṇḍarīko. Monje, veinte infiernos Puṇḍarīko equivalen a un infierno Padumo. En el infierno Padumo, monje, ha nacido el monje Kokālika, habiendo albergado malevolencia en su mente contra Sāriputta y Moggallāna'. Cualquier cosa que el Bienaventurado declare como 'inconmensurable o incalculable', todo eso es no respondible. Esto se denomina no respondible.

๑๑๙. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, ยทา โส อุปโก อาชีวโก ภควนฺตํ อาห ‘‘กุหึ, อาวุโส โคตม, คมิสฺสสี’’ติ. ภควา อาห –

119. En este contexto, ¿cuál es el discurso que es tanto respondible como no respondible? Es como cuando el asceta Upaka le dijo al Bienaventurado: '¿A dónde irás, amigo Gotama?'. El Bienaventurado dijo:

‘‘พาราณสึ คมิสฺสามิ, อหํ ตํ อมตทุนฺทุภึ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, โลเก อปฺปฏิวตฺติย’’นฺติ.

'Iré a Benarés para hacer girar la rueda del Dhamma, para tocar el tambor de lo inmortal en el mundo, algo que nadie más puede hacer girar'.

อุปโก อาชีวโก อาห ‘‘‘ชิโน’ติ โข อาวุโส, โภ โคตม, ปฏิชานาสี’’ติ. ภควา อาห –

El asceta Upaka dijo: '¿Reclamas entonces, amigo Gotama, ser un Vencedor (Jina)?'. El Bienaventurado dijo:

‘‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหํ อุปกา ชิโน’’ติ.

'Vencedores como yo son ciertamente aquellos que han alcanzado la destrucción de los taints (āsavas). He vencido todos los estados perjudiciales, por eso, Upaka, soy un Vencedor'.

กถํ ชิโน เกน ชิโนติ วิสชฺชนียํ. กตโม ชิโนติ อวิสชฺชนียํ. กตโม อาสวกฺขโย, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโยติ วิสชฺชนียํ. กิตฺตโก อาสวกฺขโยติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

Preguntar '¿cómo es un vencedor?' o '¿por qué razón es un vencedor?' es respondible. Preguntar '¿cuál es el vencedor?' [en sentido absoluto o cuantitativo] es no respondible. Preguntar '¿qué es la destrucción de los taints?, ¿es la destrucción de la codicia, del odio o del engaño?' es respondible. Preguntar '¿cuánto es la destrucción de los taints?' [en términos de medida] es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible.

อตฺถิ [Pg.154] ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ รูปนฺติ วิสชฺชนียํ. รูปํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูปวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูเป ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต รูปนฺติ อวิสชฺชนียํ. เอวํ อตฺถิ เวทนา…เป… สญฺญา…เป… สงฺขารา…เป… อตฺถิ วิญฺญาณนฺติ วิสชฺชนียํ. วิญฺญาณํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาณวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาเณ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต วิญฺญาณนฺติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร รูเปน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาเณน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อยํ โส ตถาคโต อรูปโก…เป… อเวทนโก…เป… อสญฺญโก…เป… อสงฺขารโก…เป… อวิญฺญาณโกติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

Preguntar '¿existe el Tathāgata?' es respondible. Preguntar '¿existe la forma física?' es respondible. Preguntar '¿es la forma física el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿posee el Tathāgata forma física?' es no respondible. Preguntar '¿está el Tathāgata en la forma física?' es no respondible. Preguntar '¿está la forma física en el Tathāgata?' es no respondible. De la misma manera: '¿existe la sensación... la percepción... las formaciones... existe la conciencia?' es respondible. Preguntar '¿es la conciencia el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿posee el Tathāgata conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿está el Tathāgata en la conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿está la conciencia en el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata aparte de la forma física?' es no respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata aparte de la sensación... de la percepción... de las formaciones... de la conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿es este Tathāgata alguien sin forma física... sin sensación... sin percepción... sin formaciones... sin conciencia?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible.

ปสฺสติ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต จวมาเน อุปปชฺชมาเน เอวํ สพฺพํ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาตีติ วิสชฺชนียํ. กตเม สตฺตา, กตโม ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

Preguntar '¿ve el Bienaventurado con el ojo divino puro que trasciende lo humano a los seres que mueren y renacen... y comprende a los seres que pasan de acuerdo a su karma?' es respondible. Preguntar '¿cuáles son esos seres en esencia?' o '¿cuál es el Tathāgata en esencia?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible.

อตฺถิ ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

Preguntar '¿existe el Tathāgata?' es respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata después de la muerte?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible.

๑๒๐. ตตฺถ กตมํ กมฺมํ?

120. En este contexto, ¿cuál es el discurso sobre el Kamma?

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

'Para aquel que es subyugado por la muerte y abandona su existencia humana, ¿qué es lo que realmente posee como propio?, ¿qué es lo que se lleva consigo?, ¿y qué es lo que le sigue como una sombra que nunca se aparta?'

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

'Tanto el mérito como el mal que un mortal realiza aquí, eso es lo que realmente posee como propio, eso es lo que se lleva consigo y eso es lo que le sigue como una sombra que nunca se aparta'.

อิทํ กมฺมํ.

Esto se denomina el discurso sobre el Kamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ [Pg.155] อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, พาลสฺส เอวํ โหติ ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ. กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ, ยาวตา โภ อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชตี’’ติ.

“Además, monjes, al necio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, las malas acciones realizadas anteriormente por medio del cuerpo, el habla y la mente —sus conductas inmorales— se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman en ese momento. Monjes, al igual que las sombras de las grandes cumbres de las montañas, en el momento del atardecer, se proyectan sobre la tierra, se ciernen y se extienden; de la misma manera, monjes, al necio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, sus pasadas malas acciones de cuerpo, habla y mente se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman. En ese momento, monjes, el necio piensa: ‘Ciertamente, no he hecho lo que es noble, no he hecho lo que es meritorio, no he construido una protección contra el miedo ante la muerte. He hecho lo que es malo, lo que es cruel, lo que es perverso. Hacia donde sea el destino de aquellos que no hicieron lo noble, ni lo meritorio, ni lo que protege del miedo, sino que hicieron lo malo, lo cruel y lo perverso, a ese destino iré yo después de morir’. Él se aflige, se angustia, se lamenta, llora golpeándose el pecho y cae en una profunda confusión”.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ‘เอวํ โหติ อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ. กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ, ยาวตา โภ อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ น สมฺโมหํ อาปชฺชติ, ‘กตํ เม ปุญฺญํ, อกตํ ปาปํ, ยา ภวิสฺสติ คติ อกตปาปสฺส อกตลุทฺทสฺส อกตกิพฺพิสสฺส กตปุญฺญสฺส กตกุสลสฺส กตภีรุตฺตาณสฺส, ตํ เปจฺจ ภเว คตึ ปจฺจนุภวิสฺสามี’ติ วิปฺปฏิสาโร น ชายติ. อวิปฺปฏิสาริโน โข, ภิกฺขเว, อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ภทฺทกํ มรณํ ภทฺทิกา กาลงฺกิริยาติ วทามี’’ติ. อิทํ กมฺมํ.

“Además, monjes, al sabio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, las buenas acciones realizadas anteriormente por medio del cuerpo, el habla y la mente —sus conductas íntegras— se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman en ese momento. Monjes, al igual que las sombras de las grandes cumbres de las montañas, en el momento del atardecer, se ciernen y se extienden sobre la tierra; de la misma manera, monjes, al sabio... sus pasadas acciones nobles de cuerpo, habla y mente se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman. En ese momento, monjes, el sabio piensa: ‘Ciertamente, no he hecho lo que es malo, ni cruel, ni perverso. He hecho lo que es noble, lo que es meritorio, lo que protege del miedo ante la muerte. Hacia donde sea el destino de aquellos que hicieron lo noble, lo meritorio y lo que protege del miedo, a ese destino iré yo después de morir’. Él no se aflige, no se angustia, no se lamenta, no llora golpeándose el pecho ni cae en confusión. Piensa: ‘He hecho el mérito y no el mal; hacia el destino que aguarda a quien no hizo el mal, sino que hizo el mérito, la virtud y lo que protege del miedo, a ese destino iré en la vida futura’. Así, no surge en él el remordimiento. Monjes, digo que para una mujer o un hombre, sea laico o renunciante, que no tiene remordimientos, la muerte es afortunada y el fallecimiento es noble”. Esto es el kamma.

‘‘ตีณิมานิ[Pg.156], ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ, กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานิ. ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานิ. อิทํ กมฺมํ.

“Monjes, existen estos tres tipos de mala conducta: mala conducta de cuerpo, mala conducta de palabra y mala conducta de mente. Estas son, monjes, las tres malas conductas. Monjes, existen estos tres tipos de buena conducta: buena conducta de cuerpo, buena conducta de palabra y buena conducta de mente. Estas son, monjes, las tres buenas conductas”. Esto es el kamma.

ตตฺถ กตโม วิปาโก?

Respecto a esto, ¿cuál es el resultado (vipāka)?

‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ. อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ. อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ.

“Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa en presencia de la aparición de un Buda. Monjes, he visto los llamados seis infiernos del contacto sensorial. Allí, cualquier forma que uno vea con el ojo, es solo una forma indeseable, nunca una forma deseable; es solo una forma desagradable, nunca una forma agradable; es solo una forma que no deleita, nunca una forma que deleita”.

ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน…เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐธมฺมํ. อกนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน กนฺตธมฺมํ. อมนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน มนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย.

“Cualquier sonido que uno escuche con el oído... cualquier olor con la nariz... cualquier sabor con la lengua... cualquier contacto con el cuerpo... cualquier objeto mental que uno conozca con la mente, conoce solo objetos indeseables, nunca objetos deseables; conoce solo objetos desagradables, nunca objetos agradables; conoce solo objetos que no deleitan, nunca objetos que deleitan. Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa”.

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ. กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ. มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน …เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐธมฺมํ. กนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตธมฺมํ. มนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อมนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. อยํ วิปาโก.

“Monjes, he visto los llamados seis cielos del contacto sensorial. Allí, cualquier forma que uno vea con el ojo, ve solo formas deseables, nunca formas indeseables; ve solo formas agradables, nunca formas desagradables; ve solo formas que deleitan, nunca formas que no deleitan. Cualquier sonido que uno escuche con el oído... cualquier objeto mental que uno conozca con la mente, conoce solo objetos deseables, nunca objetos indeseables; conoce solo objetos agradables, nunca objetos desagradables; conoce solo objetos que deleitan, nunca objetos que no deleitan. Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa”. Este es el resultado.

‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

“Sesenta mil años completos han pasado para quienes arden en el infierno. ¿Cuándo llegará el final?”.

‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา’’ติ.

“No hay final, ¿de dónde vendría el final? No se vislumbra el final. Pues entonces, oh señores, el mal fue cometido tanto por vosotros como por mí en aquel tiempo en que éramos humanos”.

อยํ วิปาโก.

Este es el resultado.

๑๒๑. ตตฺถ [Pg.157] กตมํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ?

121. Respecto a esto, ¿cuál es la enseñanza sobre tanto el kamma como el resultado?

‘‘อธมฺมจารี หิ นโร ปมตฺโต, ยหึ ยหึ คจฺฉติ ทุคฺคตึ โย;

โส นํ อธมฺโม จริโต หนาติ, สยํ คหีโต ยถา กณฺหสปฺโป.

“Aquel hombre que actúa injustamente y es negligente, a cualquier destino miserable que vaya, esa misma injusticia practicada le destruye, tal como uno es mordido por una cobra negra que ha capturado por sí mismo”.

‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน;

อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ.

“Pues la rectitud y la injusticia no tienen ambas el mismo resultado. La injusticia conduce al infierno, mientras que la rectitud lleva a un buen destino”.

อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

Esto es tanto el kamma como el resultado.

‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ, สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ, สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป น อิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทาหํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ. วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ. ตตฺร สุทาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท, อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก. เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. เสยฺยถิทํ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’’ติ. ตตฺถ ยญฺจ ทานํ โย จ ทโม โย จ สํยโม, อิทํ กมฺมํ. โย ตปฺปจฺจยา วิปาโก ปจฺจนุภูโต, อยํ วิปาโก. ตถา จูฬกมฺมวิภงฺโค วตฺตพฺโพ.

“Monjes, no temáis a los actos meritorios; ‘méritos’ es un nombre para la felicidad, para lo deseado, lo placentero, lo amado y lo agradable. Monjes, yo bien sé que el resultado de los méritos realizados por largo tiempo es experimentado como algo deseado, placentero, amado y agradable. Habiendo cultivado una mente de amor bondadoso durante siete años, no regresé a este mundo por siete eones de contracción y expansión cósmica. Monjes, cuando el eón se contraía, yo renacía en el reino de los seres de luz (Ābhassara). Cuando el eón se expandía, aparecía en un palacio de Brahma vacío. Allí, monjes, yo era un Brahma, el Gran Brahma, el conquistador, el inconquistado, el que ciertamente todo lo ve y el soberano. Treinta y seis veces fui Sakka, el señor de los devas; cientos de veces fui un rey que hace girar la rueda (Cakkavatti), justo, un rey de justicia, soberano de las cuatro direcciones, victorioso, que ha alcanzado la estabilidad en su reino y posee los siete tesoros; ¡qué decir entonces de un reinado regional! Monjes, entonces se me ocurrió este pensamiento: ‘¿De qué acción es este el fruto, de qué acción es este el resultado, por el cual ahora tengo tan gran poder y tal gran majestad?’. Entonces se me ocurrió este pensamiento: ‘Este es el fruto de tres de mis acciones, el resultado de tres acciones por las cuales ahora tengo tan gran poder y tal gran majestad: a saber, la generosidad (dāna), el autocontrol (dama) y la moderación (saṃyama)’”. En este contexto, aquello que es generosidad, autocontrol y moderación constituye la ‘acción’. El resultado experimentado a causa de dicha acción es el ‘resultado’. Del mismo modo debe entenderse el Cūḷakammavibhaṅga Sutta.

ยํ [Pg.158] สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส เทสิตํ. ตตฺถ เย ธมฺมา อปฺปายุกทีฆายุกตาย สํวตฺตนฺติ พหฺวาพาธอปฺปาพาธตาย อปฺเปสกฺขมเหสกฺขตาย ทุพฺพณฺณสุวณฺณตาย นีจกุลิกอุจฺจกุลิกตาย อปฺปโภคมหาโภคตาย ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตาย จ สํวตฺตนฺติ, อิทํ กมฺมํ. ยา ตตฺถ อปฺปายุกทีฆายุกตา…เป… ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตา, อยํ วิปาโก. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

Aquello que fue enseñado al joven Subha, hijo de Todeyya: allí, aquellos estados que conducen a una vida corta o larga, a muchas o pocas enfermedades, a tener poco o mucho poder, a la fealdad o la belleza, a un linaje bajo o alto, a poseer pocas o muchas riquezas, y a la falta de sabiduría o a poseer sabiduría, todo eso constituye la ‘acción’. Lo que allí resulta en vida corta o larga… etc… falta de sabiduría o sabiduría, eso es el ‘resultado’. Este discurso trata tanto sobre la acción como sobre su resultado.

๑๒๒. ตตฺถ กตมํ กุสลํ?

122. De entre ellos, ¿qué es lo saludable?

‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต, กาเยน จ นากุสลํ กยิรา ;

เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย, อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ.

“Aquel que protege su habla, está bien restringido en su mente y no comete actos perjudiciales con el cuerpo; que purifique estos tres senderos de acción y alcance el camino proclamado por los sabios”.

อิทํ กุสลํ.

Esto es lo saludable.

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

“Aquel que no comete malas acciones con el cuerpo, el habla o la mente, y está restringido en estos tres aspectos, a él lo llamo un verdadero brahmán”.

อิทํ กุสลํ.

Esto es lo saludable.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานิ. อิทํ กุสลํ. ‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนุเทว หิรี โอตฺตปฺปญฺจา’’ติ. อิทํ กุสลํ.

“Monjes, hay estas tres raíces de lo saludable. ¿Cuáles tres? El no-apego es una raíz saludable, la no-aversión es una raíz saludable y la no-delusión es una raíz saludable. Monjes, estas son las tres raíces de lo saludable. Esto es lo saludable. Monjes, el conocimiento es el precursor para alcanzar los estados saludables, seguido de cerca por el sentido de la vergüenza moral y el temor a las consecuencias del mal”. Esto es lo saludable.

ตตฺถ กตมํ อกุสลํ?

De entre ellos, ¿qué es lo perjudicial?

‘‘ยสฺส อจฺจนฺต ทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ;

กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ.

“Aquel cuya inmoralidad es extrema, como una enredadera māluvā que envuelve a un árbol sāla, se hace a sí mismo lo mismo que un enemigo desearía para él”.

อิทํ อกุสลํ.

Esto es lo perjudicial.

‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ;

อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ.

“El mal realizado por uno mismo, nacido de uno mismo y originado en uno mismo, aplasta al necio como el diamante tritura una gema de roca”.

อิทํ อกุสลํ.

Esto es lo perjudicial.

‘‘ทส [Pg.159] กมฺมปเถ นิเสวิย, อกุสลากุสเลหิ วิวชฺชิตา;

ครหา จ ภวนฺติ เทวเต, พาลมตี นิรเยสุ ปจฺจเร’’ติ.

“Habiendo practicado los diez senderos de la acción perjudicial, siendo evitados por los sabios y siendo objeto de reproche, oh deidad, los necios arden en los infiernos”.

อิทํ อกุสลํ.

Esto es lo perjudicial.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ, กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานิ’’. อิทํ อกุสลํ.

“Monjes, hay estas tres raíces de lo perjudicial. ¿Cuáles tres? La codicia es una raíz perjudicial, el odio es una raíz perjudicial y la delusión es una raíz perjudicial. Monjes, estas son las tres raíces de lo perjudicial”. Esto es lo perjudicial.

ตตฺถ กตมํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ?

De entre ellos, ¿qué es tanto lo saludable como lo perjudicial?

‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ.

“Según sea la semilla que se siembra, tal es el fruto que se cosecha; el que hace el bien cosecha bien, y el que hace el mal cosecha mal”.

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘กลฺยาณการี กลฺยาณ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

Allí, lo que dice: “el que hace el bien cosecha bien”, esto es lo saludable. Lo que dice: “el que hace el mal cosecha mal”, esto es lo perjudicial. Este discurso es tanto saludable como perjudicial.

‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคตึ, อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา;

ขยา จ กมฺมสฺส วิมุตฺตเจตโส, นิพฺพนฺติ เต โชติริวินฺธนกฺขยา’’.

“Mediante la acción bella se va a un buen destino, y al estado de privación mediante la acción no bella; con el agotamiento de la acción, aquellos de mente liberada se extinguen, como una llama al agotarse el combustible”.

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา’’ติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

Allí, lo que dice: “mediante la acción bella se va a un buen destino”, esto es lo saludable. Lo que dice: “al estado de privación mediante la acción no bella”, esto es lo perjudicial. Este discurso es tanto saludable como perjudicial.

๑๒๓. ตตฺถ กตมํ อนุญฺญาตํ?

123. De entre ellos, ¿qué es lo aprobado?

‘‘ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ ;

ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร’’ติ.

“Así como la abeja toma el néctar y se aleja sin dañar la flor, su color ni su fragancia, así debe el sabio caminar por la aldea”.

อิทํ อนุญฺญาตํ.

Esto es lo aprobado.

‘‘ตีณิมานิ[Pg.160], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ, อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว. อารทฺธวีริโย โข ปน โหติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สจฺฉิกิริยาย. ปญฺญวา โข ปน โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Monjes, hay estas tres tareas que deben realizar los monjes. ¿Cuáles tres? Aquí, monjes, el monje vive restringido por el código de disciplina, dotado de buena conducta y un entorno adecuado, viendo peligro incluso en las faltas más pequeñas; se entrena asumiendo las reglas de entrenamiento, dotado de acciones corporales y verbales saludables y de un medio de vida puro. Es diligente, firme, de esfuerzo constante, sin abandonar su responsabilidad en cuanto al abandono de los estados perjudiciales y al cultivo y realización de los estados saludables. Además, posee sabiduría, la sabiduría que percibe el surgimiento y la cesación, que es noble y penetrante, y que conduce correctamente al fin del sufrimiento. Monjes, estas son las tres tareas de los monjes”. Esto es lo aprobado.

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ…เป… อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Monjes, hay estos diez estados que quien ha renunciado debe reflexionar frecuentemente. ¿Cuáles diez? ‘He entrado en una condición de apariencia diferente’, esto debe ser reflexionado frecuentemente por el renunciante… etc… Monjes, estos son los diez estados que deben ser reflexionados frecuentemente por quien ha renunciado”. Esto es lo aprobado.

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

“Monjes, estas son tres cosas que deben hacerse. ¿Cuáles tres? La buena conducta corporal, la buena conducta verbal y la buena conducta mental. Monjes, estas son las tres cosas que deben hacerse”. Esto es lo aprobado.

ตตฺถ กตมํ ปฏิกฺขิตฺตํ?

De entre ellos, ¿qué es lo rechazado?

‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ;

นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ.

“No hay amor igual al amor por un hijo, no hay riqueza igual al ganado, no hay luz igual a la del sol, y el océano es la más grande de las aguas”. Así habló el hijo de un deva.

ภควา อาห –

El Bienaventurado dijo:

‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิเวปรมา สรา’’ติ.

«No existe amor igual al amor por uno mismo; no existe riqueza igual al grano; no existe luz igual a la sabiduría; la lluvia es, en verdad, el más excelente de los lagos».

เอตฺถ ยํ ปุริมกํ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

Aquí, aquel [sutta] que es anterior es un [sutta] de prohibición (paṭikkhitta).

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเวऋ อกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกรณียานี’’ติ. อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

«Monjes, hay tres cosas que no deben hacerse. ¿Cuáles tres? La mala conducta corporal, la mala conducta verbal y la mala conducta mental. Monjes, estas son las tres cosas que no deben hacerse». Esto es un [sutta] de prohibición (paṭikkhitta).

๑๒๔. ตตฺถ [Pg.161] กตมํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ?

124. Allí, ¿cuál es tanto lo permitido (anuññāta) como lo prohibido (paṭikkhitta)?

‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จเนกายตโน ปวุตฺโต ;

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ.

«¿Por qué temen aquí tantas personas? Se dice que el camino tiene múltiples causas. Te pregunto, Gautama de vasta sabiduría: ¿en qué debe uno establecerse para no temer al más allá?»

‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน;

พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู;

เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ.

«Dirigiendo correctamente el habla y la mente, no cometiendo malas acciones con el cuerpo; viviendo en un hogar con abundante comida y bebida, siendo fiel, amable, generoso y atento a las palabras de los sabios; establecido en estas cuatro cualidades, establecido en el Dhamma, uno no debe temer al más allá».

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ‘‘กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. ‘‘พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู. เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Allí, lo que dijo: «dirigiendo correctamente el habla y la mente», esto es lo permitido (anuññāta). «No cometiendo malas acciones con el cuerpo», esto es lo prohibido (paṭikkhitta). «Viviendo en un hogar con abundante comida y bebida, siendo fiel, amable, generoso y atento; establecido en estas cuatro cualidades, no debe temer al más allá», esto es lo permitido. Este es un sutta que contiene tanto lo permitido como lo prohibido.

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ’’.

«No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente; esta es la enseñanza de los Budas».

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยํ อาห ‘‘กุสลสฺส อุปสมฺปทา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Allí, lo que dijo: «no hacer ningún mal», esto es lo prohibido (paṭikkhitta); lo que dijo: «cultivar el bien», esto es lo permitido (anuññāta). Este sutta es tanto lo permitido como lo prohibido.

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ…เป… ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ’’.

«Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse. Señor de los dioses, declaro que la conducta verbal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse. Señor de los dioses, declaro que la conducta mental es de dos clases... [puntos suspensivos] ...Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse».

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ [Pg.162] ‘‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ‘‘วจีสมาจารํ…เป… ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

«Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse». Así fue dicho. ¿Y en relación a qué fue dicho esto? Cuando al practicar una conducta corporal los estados perjudiciales aumentan y los estados beneficiosos disminuyen, tal conducta corporal no debe practicarse. Pero allí donde uno reconoce: «al practicar esta conducta corporal, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan», tal conducta corporal debe practicarse. «Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse»; lo que así fue dicho, fue dicho en relación a esto. Del mismo modo debe entenderse la conducta verbal... [puntos suspensivos] ...«Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse». Así fue dicho. ¿Y en relación a qué fue dicho esto? Cuando al practicar una búsqueda los estados perjudiciales aumentan y los estados beneficiosos disminuyen, tal búsqueda no debe practicarse. Pero allí donde uno reconoce: «al practicar esta búsqueda, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan», tal búsqueda debe practicarse. «Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse»; lo que así fue dicho, fue dicho en relación a esto.

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ยํ อาห ‘‘น เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

Allí, lo que dijo: «debe practicarse», esto es lo permitido (anuññāta). Lo que dijo: «no debe practicarse», esto es lo prohibido (paṭikkhitta). Este sutta es tanto lo permitido como lo prohibido.

๑๗๐. ตตฺถ กตโม ถโว?

170. Allí, ¿cuál es el elogio (thava)?

‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา;

วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ.

«De los caminos, el óctuple es el mejor; de las verdades, las cuatro verdades; de todas las cosas, el desapasionamiento es lo mejor; y de los seres de dos pies, el que posee visión (el Buda) es el mejor».

อยํ ถโว.

Este es el elogio (thava).

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ ตีณิ? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญีนาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ ปณฺณตฺติสงฺขตานํ วา อสงฺขตานํ วา, วิราโค เตสํ ธมฺมานํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆานํ ปณฺณตฺติ คณานํ ปณฺณตฺติ มหาชนสนฺนิปาตานํ ปณฺณตฺติ, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา…เป… ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.

«Monjes, existen estas tres excelencias. ¿Cuáles tres? Monjes, de todos los seres, ya sean sin pies, de dos pies, de cuatro pies o de muchos pies; con forma o sin forma; con percepción, sin percepción o con ni-percepción-ni-no-percepción; el Tathāgata, el Arahant plenamente iluminado, es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos. Monjes, de todas las cosas que existen, ya sean designadas, condicionadas o incondicionadas, el desapasionamiento es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos; es decir, el desvanecimiento de la embriaguez... [puntos suspensivos] ...el cese, el Nibbāna. Monjes, de todas las comunidades, grupos o asambleas que existen, el Sangha de los discípulos del Tathāgata es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos; es decir, los cuatro pares de hombres, los ocho tipos de personas... [puntos suspensivos] ...el campo de mérito para el mundo».

‘‘สพฺพโลกุตฺตโร [Pg.163] สตฺถา, ธมฺโม จ กุสลกฺขโต ;

คโณ จ นรสีหสฺส, ตานิ ตีณิ วิสฺสิสฺสเร.

«El Maestro que trasciende todo el mundo, el Dhamma que es conocido como irreprochable, y la comunidad de seguidores del león entre los hombres; estas tres [joyas] sobresalen [por encima de todas las demás]».

‘‘สมณปทุมสญฺจโย คโณ, ธมฺมวโร จ วิทูนํ สกฺกโต;

นรวรทมโก จ จกฺขุมา, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

«La comunidad que es una multitud de ascetas semejantes al loto, el excelente Dhamma honrado por los sabios, y el que posee visión que disciplina a los hombres; estas tres están por encima del mundo».

‘‘สตฺถา จ อปฺปฏิสโม, ธมฺโม จ สพฺโพ นิรุปทาโห;

อริโย จ คณวโร, ตานิ ขลุ วิสฺสิสฺสเร ตีณิ.

«El Maestro que no tiene igual, el Dhamma que está totalmente libre de tormento, y la noble y excelente comunidad; estas tres, ciertamente, sobresalen».

‘‘สจฺจนาโม ชิโน เขโม สพฺพาภิภู, สจฺจธมฺโม นตฺถญฺโญ ตสฺส อุตฺตริ;

อริยสงฺโฆ นิจฺจํ วิญฺญูนํ ปูชิโต, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

«El Vencedor, de nombre verdadero, seguro y que todo lo trasciende; el Dhamma verdadero por encima del cual no hay otro; y el noble Sangha, siempre honrado por los sabios; estas tres están por encima del mundo».

‘‘เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี, มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี;

เอเตน มคฺเคน ตรึสุ ปุพฺเพ, ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆํ.

«Aquel que ve el fin del nacimiento conoce el camino único, compasivo por el bienestar; por este camino cruzaron en el pasado, cruzarán [en el futuro] y están cruzando el torrente ahora».

‘‘ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ;

สตฺตา นมสฺสนฺติ วิสุทฺธิเปกฺขา’’ติ.

«A ese ser, el más excelente entre dioses y hombres, los seres que buscan la pureza le rinden homenaje».

อยํ ถโวติ.

Este es el elogio (thava).

ตตฺถ โลกิยํ สุตฺตํ ทฺวีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สํกิเลสภาคิเยน จ วาสนาภาคิเยน จ. โลกุตฺตรํปิ สุตฺตํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน จ ภาวนาภาคิเยน จ อเสกฺขภาคิเยน จ. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. ยสฺมึ สุตฺเต ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ สํกิเลสภาคิยํ วา วาสนาภาคิยํ วา, เตน เตน โลกิยนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ, ทสฺสนภาคิยํ วา ภาวนาภาคิยํ วา อเสกฺขภาคิยํ วา ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ เตน เตน โลกุตฺตรนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ.

En este contexto, el sutta mundano (lokiya) debe señalarse mediante dos suttas: por el que pertenece a las impurezas (saṃkilesabhāgiya) y por el que pertenece a las inclinaciones habituales (vāsanābhāgiya). El sutta supramundano (lokuttara) también debe señalarse mediante tres suttas: por el que pertenece a la visión (dassana), por el que pertenece al desarrollo mental (bhāvanā) y por el que pertenece a la maestría (asekkhabhāgiya). En cualquier sutta, tanto mundano como supramundano, cada término que se observe perteneciente a las impurezas o a las inclinaciones habituales debe señalarse como 'mundano'; y cada término que se observe perteneciente a la visión, al desarrollo mental o a la maestría debe señalarse como 'supramundano'.

วาสนาภาคิยํ [Pg.164] สุตฺตํ สํกิเลสภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ วาสนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทสฺสนภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ภาวนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ.

El sutta que pertenece a las inclinaciones habituales sirve para la supresión del sutta que pertenece a las impurezas; el sutta que pertenece a la visión sirve para la supresión del sutta que pertenece a las inclinaciones habituales; el sutta que pertenece al desarrollo mental sirve para el abandono del sutta que pertenece a la visión; el sutta que pertenece a la maestría sirve para el abandono del sutta que pertenece al desarrollo mental; y el sutta que pertenece a la maestría sirve para la morada feliz en la vida presente.

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต ตีหิ สุตฺเตหิ สมนฺเวสิตพฺพา ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จาติ.

El sutta supramundano basado en la designación de seres (sattādhiṭṭhāna) debe señalarse mediante veintiséis tipos de personas; estas deben ser investigadas minuciosamente mediante tres suttas: el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo mental y el perteneciente a la maestría.

ตตฺถ ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ เอกพีชินา โกลํโกเลน สตฺตกฺขตฺตุปรเมน สทฺธานุสารินา ธมฺมานุสารินา จาติ, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, สกทาคามินา, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, อนาคามินา, อนฺตรา ปรินิพฺพายินา, อุปหจฺจ ปรินิพฺพายินา, อสงฺขารปรินิพฺพายินา, สสงฺขารปรินิพฺพายินา, อุทฺธํโสเตน อกนิฏฺฐคามินา, สทฺธาวิมุตฺเตน, ทิฏฺฐิปฺปตฺเตน, กายสกฺขินา จาติ, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สทฺธาวิมุตฺเตน, ปญฺญาวิมุตฺเตน, สุญฺญตวิมุตฺเตน, อนิมิตฺตวิมุตฺเตน, อปฺปณิหิตวิมุตฺเตน, อุภโตภาควิมุตฺเตน สมสีสินา ปจฺเจกพุทฺธสมฺมาสมฺพุทฺเธหิ จาติ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เอวํ โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Allí, el sutta que pertenece a la visión debe señalarse mediante cinco personas: el que nace una vez más (ekabījī), el que va de familia en familia (kolaṅkola), el que nace siete veces como máximo (sattakkhattuparama), el seguidor por fe (saddhānusārī) y el seguidor por la enseñanza (dhammānusārī); el sutta que pertenece a la visión debe señalarse mediante estas cinco personas. El sutta que pertenece al desarrollo mental debe señalarse mediante doce personas: el que practica para la realización del fruto de una sola vez (sakadāgāmiphala), el que retorna una sola vez (sakadāgāmī), el que practica para la realización del fruto del que no retorna (anāgāmiphala), el que no retorna (anāgāmī), el que alcanza el nirvana intermedio, el que alcanza el nirvana tras el aterrizaje, el que alcanza el nirvana sin esfuerzo, el que alcanza el nirvana con esfuerzo, el que sube en la corriente hacia el reino Akaniṭṭha, el liberado por la fe, el que ha alcanzado la visión y el testigo corporal; el sutta que pertenece al desarrollo mental debe señalarse mediante estas doce personas. El sutta que pertenece a la maestría debe señalarse mediante nueve personas: el liberado por la fe, el liberado por la sabiduría, el liberado por la vacuidad, el liberado por lo sin-señal, el liberado por lo sin-deseo, el liberado por ambos lados, el que alcanza el logro simultáneo (samasīsī), el Buda Pacceka y el Buda Perfectamente Iluminado; el sutta que pertenece a la maestría debe señalarse mediante estas nueve personas. Así, el sutta supramundano basado en seres debe señalarse mediante estas veintiséis personas.

โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เต จริเตหิ นิทฺทิฏฺฐา สมนฺเวสิตพฺพา เกจิ ราคจริตา, เกจิ โทสจริตา, เกจิ โมหจริตา, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต, ราคมุเข ฐิโต โทสจริโต, ราคมุเข ฐิโต โมหจริโต, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จ, โทสมุเข ฐิโต โทสจริโต, โทสมุเข ฐิโต โมหจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต [Pg.165] จ โมหจริโต จ, โมหมุเข ฐิโต โมหจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต โมหมุเข ฐิโต โทสจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จาติ, โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

El sutta mundano basado en seres debe señalarse mediante diecinueve personas. Estas deben investigarse según sus temperamentos: algunos tienen temperamento de apego, otros de aversión, otros de delusión, otros de apego y aversión, otros de apego y delusión, otros de aversión y delusión, y otros de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral del apego con temperamento de apego, el que está en el umbral del apego con temperamento de aversión, el que está en el umbral del apego con temperamento de delusión, el que está en el umbral del apego con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral de la aversión con temperamento de aversión, el que está en el umbral de la aversión con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral de la delusión con temperamento de delusión, el que está en el umbral de la delusión con temperamento de apego, el que está en el umbral de la delusión con temperamento de aversión, y el que está en el umbral de la delusión con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión. El sutta mundano basado en seres debe señalarse mediante estas diecinueve personas.

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ สีลวนฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต สีลวนฺโต ปญฺจ ปุคฺคลา ปกติสีลํ สมาทานสีลํ จิตฺตปฺปสาโท สมโถ วิปสฺสนา จาติ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

El sutta que pertenece a las inclinaciones habituales debe señalarse mediante los virtuosos; esas personas virtuosas son cinco: los que poseen moralidad natural, moralidad adoptada, fe con claridad mental, tranquilidad y visión cabal; el sutta que pertenece a las inclinaciones habituales debe señalarse mediante estas cinco personas.

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ.

El sutta supramundano basado en principios (dhammādhiṭṭhāna) debe señalarse mediante tres suttas: el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo mental y el perteneciente a la maestría.

โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ อุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ญาณํ ปญฺญาย นิทฺทิสิตพฺพํ ปญฺญินฺทฺริเยน ปญฺญาพเลน อธิปญฺญาสิกฺขาย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺเคน สมฺมาทิฏฺฐิยา ตีรณาย สนฺตีรณาย ธมฺเม ญาเณน อนฺวเย ญาเณน ขเย ญาเณน อนุปฺปาเท ญาเณน อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริเยน อญฺญินฺทฺริเยน อญฺญาตาวินฺทฺริเยน จกฺขุนา วิชฺชาย พุทฺธิยา ภูริยา เมธาย, ยํ ยํ วา ปน ลพฺภติ, เตน เตน ปญฺญาธิวจเนน นิทฺทิสิตพฺพํ.

Tanto lo mundano como lo supramundano, ya sea basado en seres o en principios, debe señalarse por ambos. El conocimiento debe señalarse mediante la sabiduría: por la facultad de la sabiduría, el poder de la sabiduría, el entrenamiento en la sabiduría superior, el factor de iluminación de investigación de los fenómenos, el recto entendimiento, el juicio, el examen, el conocimiento de la enseñanza, el conocimiento por inducción, el conocimiento de la destrucción, el conocimiento de la no-aparición, la facultad de 'llegaré a conocer lo que no se conoce', la facultad del conocimiento, la facultad de 'el que ha conocido', el ojo de la sabiduría, la visión clara, el entendimiento, la amplitud de sabiduría, la agudeza; o mediante cualquier otro sinónimo de sabiduría que se encuentre, debe señalarse mediante dicho sinónimo.

เญยฺยํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนหิ อชฺฌตฺติกพาหิเรหิ หีนปฺปณีเตหิ ทูรสนฺติเกหิ สงฺขตาสงฺขเตหิ กุสลากุสลาพฺยากเตหิ สงฺเขปโต วา ฉหิ อารมฺมเณหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ปญฺญาปิ อารมฺมณภูตา เญยฺยํ, ยํ กิญฺจิ อารมฺมณภูตํ อชฺฌตฺติกํ วา พาหิรํ วา, สพฺพํ ตํ สงฺขเตน อสงฺขเตน จ นิทฺทิสิตพฺพํ.

Lo cognoscible (ñeyya) debe señalarse mediante lo pasado, futuro y presente; lo interno y lo externo; lo inferior y lo superior; lo lejano y lo cercano; lo condicionado y lo incondicionado; lo hábil, lo no hábil y lo indeterminado; o, en resumen, mediante los seis objetos de los sentidos. El conocimiento y lo cognoscible deben señalarse por ambos; la sabiduría misma, al ser objeto, es lo cognoscible. Cualquier cosa que sea un objeto, ya sea interno o externo, todo ello debe señalarse como lo condicionado o lo incondicionado.

ทสฺสนํ ภาวนา สกวจนํ ปรวจนํ วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ กมฺมํ วิปาโกติ สพฺพตฺถ ตทุภยํ สุตฺเต ยถา นิทฺทิฏฺฐํ, ตถา อุปธารยิตฺวา ลพฺภมานโต นิทฺทิสิตพฺพํ, ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อญฺญตรวจนํ ภาสติ, สพฺพํ ตํ ยถานิทฺทิฏฺฐํ ธารยิตพฺพํ.

En todos los suttas referidos a la visión, el desarrollo mental, las palabras propias, las palabras ajenas, lo explicable, lo inexplicable, la acción y el resultado, ambos aspectos deben señalarse tal como se indica; habiéndolos examinado así, deben señalarse según lo que sea aplicable. Cualquier discurso que el Bienaventurado pronuncie, todo ello debe ser comprendido tal como se ha indicado.

ทุวิโธ เหตุ ยญฺจ กมฺมํ เย จ กิเลสา, สมุทโย กิเลสา. ตตฺถ กิเลสา สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพา. สมุทโย สํกิเลสภาคิเยน [Pg.166] จ วาสนาภาคิเยน จ สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺโพ. ตตฺถ กุสลํ จตูหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ วาสนาภาคิเยน ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. อกุสลํ สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. กุสลญฺจ อกุสลญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตํ ภควโต อนุญฺญาตาย นิทฺทิสิตพฺพํ, ตํ ปญฺจวิธํ สํวโร ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา กปฺปิยานุโลโมติ, ยํ ทิสฺสติ ตาสุ ตาสุ ภูมีสุ, ตํ กปฺปิยานุโลเมน นิทฺทิสิตพฺพํ. ปฏิกฺขิตฺตํ ภควตา ปฏิกฺขิตฺตการเณน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. ถโว ปสํสาย นิทฺทิสิตพฺโพ. โส ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ภควโต ธมฺมสฺส อริยสงฺฆสฺส อริยธมฺมานํ สิกฺขาย โลกิยคุณสมฺปตฺติยาติ. เอวํ ถโว ปญฺจวิเธน นิทฺทิสิตพฺโพ.

La causa es de dos tipos: tanto el kamma como las impurezas; el origen y las impurezas. Allí, las impurezas deben indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción. El origen debe indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción y el sutta perteneciente a las tendencias latentes. Allí, lo beneficioso debe indicarse mediante cuatro suttas: el perteneciente a las tendencias latentes, el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo y el perteneciente al que ya no entrena. Lo perjudicial debe indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción. Tanto lo beneficioso como lo perjudicial deben indicarse mediante ambos. Lo permitido debe indicarse según la autorización del Bienaventurado; eso es de cinco tipos: restricción, abandono, desarrollo, realización y conformidad con lo permitido; lo que se percibe en los diversos planos debe indicarse mediante la conformidad con lo permitido. Lo prohibido debe indicarse mediante la razón de la prohibición del Bienaventurado. Tanto lo permitido como lo prohibido deben indicarse mediante ambos. El elogio debe indicarse mediante la alabanza. Este debe entenderse de cinco tipos: para el Bienaventurado, para el Dhamma, para la Noble Sangha, para los estados de los nobles y para el entrenamiento en el logro de las cualidades mundanas. Así, el elogio debe indicarse de cinco maneras.

อินฺทฺริยภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, กิเลสภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, เอวเมตานิ อฏฺฐารส ปทานิ โหนฺติ นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานีติ, ตถาหิ วุตฺตํ ‘‘อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา, สาสนปฺปฏฺฐาเน’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

El plano de las facultades debe indicarse mediante nueve términos, y el plano de las impurezas debe indicarse mediante nueve términos. De este modo, estos son dieciocho términos: nueve términos beneficiosos y nueve términos perjudiciales. En efecto, se ha dicho: '¿Dónde deben verse los dieciocho términos fundamentales? En el Establecimiento de la Enseñanza'. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana:

‘‘นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปฺปกฺขา;

เอเต ขลุ มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานี’’ติ.

'Con nueve términos se asocian los beneficiosos, y con nueve los del bando perjudicial; estos son ciertamente los términos fundamentales, que suman dieciocho términos'.

นิยุตฺตํ สาสนปฺปฏฺฐานํ.

Concluye el Establecimiento de la Enseñanza.

เอตฺตาวตา สมตฺตา เนตฺติ ยา อายสฺมตา มหากจฺจายเนน ภาสิตา ภควตา อนุโมทิตา มูลสงฺคีติยํ สงฺคีตาติ.

Con esto se completa el Netti, el cual fue expuesto por el venerable Mahākaccāyana, aprobado por el Bienaventurado y recitado en el Concilio Original.

เนตฺติปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

El Nettippakaraṇa ha finalizado.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Homenaje a él, el Bienaventurado, el Arahant, el Perfectamente Iluminado. ขุทฺทกนิกาเย En el Khuddaka Nikaya. เนตฺติปฺปกรณปาฬิ El Texto Pali del Nettippakarana. ๑. สงฺคหวาโร 1. Capítulo del Compendio. ยํ [Pg.1] โลโก ปูชยเต, สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ; ตสฺเสต สาสนวรํ, วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺส. Aquel a quien el mundo rinde culto, y a quien el protector del mundo siempre rinde homenaje; esta excelente enseñanza del mejor de los hombres debe ser conocida por los sabios. ทฺวาทส ปทานิ สุตฺตํ, ตํ สพฺพํ พฺยญฺชนญฺจ อตฺโถ จ; ตํ วิญฺเญยฺยํ อุภยํ, โก อตฺโถ พฺยญฺชนํ กตมํ. El Sutta consta de doce términos; todo ello es tanto la letra como el significado. Ambos deben ser comprendidos: qué es el significado y cuál es la letra. โสฬสหารา เนตฺติ, ปญฺจนยา สาสนสฺส ปริเยฏฺฐิ; อฏฺฐารสมูลปทา, มหกจฺจาเนน นิทฺทิฏฺฐา. La Netti tiene dieciséis modos, cinco métodos para investigar la enseñanza y dieciocho términos fundamentales; fueron expuestos por el Venerable Mahakaccana. หารา พฺยญฺชนวิจโย, สุตฺตสฺส นยา ตโย จ สุตฺตตฺโถ; อุภยํ ปริคฺคหีตํ, วุจฺจติ สุตฺตํ ยถาสุตฺตํ. Los modos son el escrutinio de la letra del Sutta, y los tres métodos son el significado del Sutta. Habiendo comprendido ambos, se explica el Sutta de acuerdo con el Sutta. ยา เจว เทสนา ยญฺจ, เทสิตํ อุภยเมว วิญฺเญยฺยํ; ตตฺรายมานุปุพฺพี, นววิธสุตฺตนฺตปริเยฏฺฐีติ. Tanto la enseñanza misma como lo que se enseña, ambos deben ser comprendidos. En este sentido, este es el orden sucesivo: la investigación de los nueve tipos de discursos. สงฺคหวาโร. Capítulo del Compendio. ๒. อุทฺเทสวาโร 2. Capítulo de la Enunciación. ๑. ตตฺถ กตเม โสฬส หารา? เทสนา วิจโย ยุตฺติ ปทฏฺฐาโน ลกฺขโณ จตุพฺยูโห อาวฏฺโฏ วิภตฺติ ปริวตฺตโน เววจโน ปญฺญตฺติ [Pg.2] โอตรโณ โสธโน อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร สมาโรปโน อิติ. 1. Allí, ¿cuáles son los dieciséis modos? La enseñanza, la investigación, la lógica, la base próxima, la característica, el análisis cuádruple, el ciclo, la clasificación, la transformación, los sinónimos, la designación, el descenso, la purificación, la determinación, el requisito y la atribución. ตสฺสานุคีติ Su verso de recapitulación: เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ; จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน. La enseñanza, la investigación, la lógica, la base próxima y la característica; el análisis cuádruple y el ciclo, la clasificación y la transformación; เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน; อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส. los sinónimos y la designación, el descenso y la purificación; la determinación, el requisito y la atribución son el decimosexto. เอเต โสฬส หารา, ปกิตฺติตา อตฺถโต อสํกิณฺณา; เอเตสญฺเจว ภวติ, วิตฺถารตยา นยวิภตฺตีติ. Estos son los dieciséis modos, proclamados según su significado sin confusión. A partir de ellos surge la clasificación de los métodos de manera detallada. ๒. ตตฺถ กตเม ปญฺจ นยา? นนฺทิยาวฏฺโฏ ติปุกฺขโล สีหวิกฺกีฬิโต ทิสาโลจโน องฺกุโส อิติ. 2. ¿Cuáles son allí los cinco métodos? Nandiyavatta, Tipukkhala, Sihavikkilita, Disalocana y Ankusa. ตสฺสานุคีติ Su verso de recapitulación: ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล; สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก. El primero es Nandiyavatta, el segundo es Tipukkhala; el tercero, que porta el significado del método, se llama Sihavikkilita. ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ; ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตาติ. Llamaron Disalocana al excelente cuarto método; el quinto se llama Ankusa. Así son conocidos los cinco métodos. ๓. ตตฺถ กตมานิ อฏฺฐารส มูลปทานิ? นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานิ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ตณฺหา อวิชฺชา โลโภ โทโส โมโห สุภสญฺญา สุขสญฺญา นิจฺจสญฺญา อตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ อกุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ. 3. Allí, ¿cuáles son los dieciséis términos fundamentales? Nueve términos son beneficiosos y nueve términos son perjudiciales. ¿Cuáles son los nueve términos perjudiciales? El anhelo, la ignorancia, la codicia, el odio, la delusión, la percepción de lo bello, la percepción de placer, la percepción de permanencia y la percepción de un yo; estos son los nueve términos perjudiciales donde todo el lado perjudicial se incluye y converge. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ กุสลานิ? สมโถ วิปสฺสนา อโลโภ อโทโส อโมโห อสุภสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนิจฺจสญฺญา อนตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ กุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ กุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ. ¿Cuáles son allí los nueve términos beneficiosos? La calma, la inspección, la no-codicia, la no-odio, la no-delusión, la percepción de lo no-bello, la percepción de sufrimiento, la percepción de impermanencia y la percepción de no-yo; estos son los nueve términos beneficiosos donde todo el lado beneficioso se incluye y converge. ตตฺริทํ อุทฺทานํ Aquí está el resumen: ตณฺหา [Pg.3] จ อวิชฺชาปิ จ, โลโภ โทโส ตเถว โมโห จ; จตุโร จ วิปลฺลาสา, กิเลสภูมี นว ปทานิ. El anhelo y la ignorancia, la codicia, el odio y también la delusión; y las cuatro distorsiones; estos nueve términos son el terreno de las deficiencias. สมโถ จ วิปสฺสนา จ, กุสลานิ จ ยานิ ตีณิ มูลานิ; จตุโร สติปฏฺฐานา, อินฺทฺริยภูมี นว ปทานิ. La calma y la inspección, las tres raíces que son beneficiosas, y los cuatro fundamentos de la atención; estos nueve términos son el terreno de las facultades. นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปกฺขา; เอเต โข มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานีติ. Con los nueve términos se vinculan los beneficiosos, y con los nueve los del lado perjudicial. Estos son, en verdad, los términos fundamentales, siendo dieciocho términos. อุทฺเทสวาโร. Capítulo de la Enunciación. ๓. นิทฺเทสวาโร 3. Capítulo de la Exposición. ๔. ตตฺถ สงฺเขปโต เนตฺติ กิตฺติตา. 4. Aquí, la Netti ha sido proclamada en breve por mí. หารสงฺเขโป Resumen de los Modos. ๑. 1. อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ; อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร. La gratificación, la desventaja, la liberación, el fruto y el medio, así como la instrucción del Bendito para los yoguis, constituyen el método de la enseñanza (desanāhāra). ๒. 2. ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ; สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ. Lo que se ha preguntado y lo que se ha respondido, la subsiguiente alabanza del Sutta y la investigación del Sutta, así como la investigación de los términos, se denomina el método de investigación (vicayahāra). ๓. 3. สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ; ยุตฺตายุตฺตปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ. El terreno de todos los métodos y lo que es su rango, junto con el examen de lo lógico e ilógico, es el método llamado lógica (yuttihāra). ๔. 4. ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ; อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน. El Vencedor enseña el Dhamma; la causa próxima de ese Dhamma, junto con todos los fenómenos incluidos en el Sutta, constituye el método del fundamento (padaṭṭhānahāra). ๕. 5. วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ; วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นาม. Cuando se menciona una sola cualidad, todas aquellas que poseen la misma característica se consideran mencionadas; ese es el método de la característica (lakkhaṇahāra). ๖. 6. เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ; ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห. La etimología, la intención, el fraseo, el origen de la enseñanza y la secuencia anterior y posterior: este es el método del despliegue cuádruple (catubyūhahāra). ๗. 7. เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ; อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร. A partir de una causa próxima, el método que busca las causas próximas restantes y gira hacia el lado opuesto se denomina el giro (āvaṭṭahāra). ๘. 8. ธมฺมญฺจ [Pg.4] ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร; สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตีติ. Este método clasifica el Dhamma, la causa próxima y el plano, distinguiendo entre lo común y lo no común; debe conocerse como clasificación (vibhattihāra). ๙. 9. กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ; ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นาม. Cuando se explican estados saludables o no saludables, ya sean para ser desarrollados o abandonados, el método que gira hacia el lado opuesto se llama inversión (parivattanahāra). ๑๐. 10. เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส; โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร. Aquel experto en los Suttas que conoce los muchos sinónimos expresados en la escritura para una sola cualidad, utiliza el método llamado sinónimos (vevacanahāra). ๑๑. 11. เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ; โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม หาโรติ. El Bendito enseña una sola cualidad mediante diversas designaciones; ese modo de instrucción debe conocerse como el método de la designación (paññattihāra). ๑๒. 12. โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุ อายตนา; เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร. Aquello que converge a través de la originación dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases, es el método llamado descenso (otaraṇahāra). ๑๓. 13. วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ; สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นาม. En una pregunta respondida, partiendo de un verso propuesto, el examen de la pureza o impureza del sentido es el método llamado purificación (sodhanahāra). ๑๔. 14. เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา; เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน. Los estados que se exponen en términos de unidad o de diversidad no deben ser confundidos mediante este procedimiento; este es el método del establecimiento (adhiṭṭhānahāra). ๑๕. 15. เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต; เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร. Aquellos estados que producen otro estado, como causas inmediatas o sucesivas, al identificar dicha causa, constituyen el método de la condición (parikkhārahāra). ๑๖. 16. เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา; เต สมโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร. Los estados que tienen su raíz en algo, y aquellos que el Sabio declaró que tienen el mismo sentido, deben ser atribuidos correctamente; este es el método de la atribución (samāropanahāra). นยสงฺเขโป Resumen de los modos. ๑๗. 17. ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนา โย เนติ; สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ. Aquel que conduce la avidez y la ignorancia hacia el lado de la impureza, y la calma y la visión cabal hacia el lado de la purificación, conectándolas con las Verdades, es el modo del giro de la alegría (nandiyāvaṭṭo). ๑๘. 18. โย อกุสเล สมูเลหิ, เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ; ภูตํ ตถํ อวิตถํ, ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหุ. Aquel que conduce lo no saludable junto con sus raíces y lo saludable junto con sus raíces de salud, estableciendo lo que es real, verdadero e infalible, a ese modo lo llaman el triple excelente (tipukkhala). ๑๙. 19. โย เนติ วิปลฺลาเสหิ, กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม; เอตํ นยํ นยวิทู, สีหวิกฺกีฬิตํ อาหุ. Aquel que conduce a través de las distorsiones y las impurezas hacia las facultades y el verdadero Dhamma; a este modo los expertos lo llaman el juego del león (sīhavikkīḷita). ๒๐. 20. เวยฺยากรเณสุ [Pg.5] หิ เย, กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา; มนสา โวโลกยเต, ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหุ. En los discursos, lo saludable y lo no saludable mencionados aquí y allá se contemplan con la mente; a eso precisamente lo llaman la mirada a las direcciones (disālocana). ๒๑. 21. โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ; สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นาม. Habiendo observado con la mirada a las direcciones, aquello que extrae y une todos los estados saludables y no saludables, este modo se llama el gancho (aṅkusa). ๒๒. 22. โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺตํ. Primero se aplican los dieciséis métodos; tras observar las direcciones con la mirada a las direcciones y sintetizar con el gancho, se debe exponer el Sutta mediante los tres modos. ทฺวาทสปท Los doce términos. ๒๓. 23. อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ, นิรุตฺติ ตเถว นิทฺเทโส; อาการฉฏฺฐวจนํ, เอตฺตาว พฺยญฺชนํ สพฺพํ. La letra, el término, el fraseo, la etimología, la descripción y la forma como sexta expresión: esto constituye la totalidad del fraseo (byañjana). ๒๔. 24. สงฺกาสนา ปกาสนา, วิวรณา วิภชนุตฺตานีกมฺมปญฺญตฺติ; เอเตหิ ฉหิ ปเทหิ, อตฺโถ กมฺมญฺจ นิทฺทิฏฺฐํ. La explicación, la manifestación, la revelación, la clasificación, la clarificación y la designación: mediante estos seis términos se exponen el sentido y la función. ๒๕. 25. ตีณิ จ นยา อนูนา, อตฺถสฺส จ ฉปฺปทานิ คณิตานิ; นวหิ ปเทหิ ภควโต, วจนสฺสตฺโถ สมายุตฺโต. Se han contado tres modos completos y seis términos de sentido; el sentido de la palabra del Bendito está perfectamente dotado de estos nueve términos. ๒๖. 26. อตฺถสฺส นวปฺปทานิ, พฺยญฺชนปริเยฏฺฐิยา จตุพฺพีส; อุภยํ สงฺกลยิตฺวา, เตตฺตึสา เอตฺติกา เนตฺตีติ. Nueve términos para el sentido y veinticuatro para el fraseo; sumando ambos, son treinta y tres: esta es la medida de la Netti. นิทฺเทสวาโร. Capítulo de la Exposición. ๔. ปฏินิทฺเทสวาโร 4. Capítulo de la Contra-exposición. ๑. เทสนาหารวิภงฺโค 1. Análisis del modo de enseñanza (Desanāhāra-vibhaṅga) ๕. ตตฺถ กตโม เทสนาหาโร? ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ คาถา อยํ เทสนาหาโร. กึ เทสยติ? อสฺสาทํ อาทีนวํ นิสฺสรณํ ผลํ อุปายํ อาณตฺตึ. ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามีติ. 5. ¿Cuál es allí el modo de enseñanza (desanāhāra)? El verso que comienza con «Gratificación, peligro...» es este modo de enseñanza. ¿Qué enseña? Enseña la gratificación (assāda), el peligro (ādīnava), la liberación (nissaraṇa), el fruto (phala), el medio (upāya) y la instrucción (āṇatti). En esta enseñanza se dice: «Monjes, os enseñaré el Dhamma, que es bueno en el inicio, bueno en el medio y bueno en el final; proclamaré la vida santa con su sentido y su letra, totalmente completa y pura». ตตฺถ [Pg.6] กตโม อสฺสาโท? ¿Cuál es allí la gratificación? ‘‘กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจตํ สมิชฺฌติ; อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉตี’’ติ. «Para aquel que desea placeres sensoriales, si ese deseo se cumple, ciertamente ese mortal tiene el corazón complacido al obtener lo que desea». อยํ อสฺสาโท. Esta es la gratificación. ตตฺถ กตโม อาทีนโว? ¿Cuál es allí el peligro? ‘‘ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน; เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตี’’ติ. «Si para ese ser que desea y en quien ha surgido el anhelo, esos placeres se desvanecen, se siente afligido como si hubiera sido herido por una flecha». อยํ อาทีนโว. Este es el peligro. ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ? ¿Cuál es allí la liberación? ‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ. «Aquel que evita los placeres sensoriales como quien evita con el pie la cabeza de una serpiente, ese, estando atento, trasciende en este mundo este apego (visattika)». อิทํ นิสฺสรณํ. Esta es la liberación. ตตฺถ กตโม อสฺสาโท? ¿Cuál es allí la gratificación? ‘‘เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควาสฺสํ ทาสโปริสํ; ถิโย พนฺธู ปุถู กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌตี’’ติ. «Tierras, propiedades, oro o plata, ganado y caballos, siervos y empleados, mujeres, parientes o los diversos placeres sensoriales que un hombre codicia». อยํ อสฺสาโท. Esta es la gratificación. ตตฺถ กตโม อาทีนโว? ¿Cuál es allí el peligro? ‘‘อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเต นํ ปริสฺสยา; ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทก’’นฺติ. «Las debilidades lo vencen, los peligros lo aplastan; por ello el sufrimiento lo sigue, como el agua entra en un barco roto». อยํ อาทีนโว. Este es el peligro. ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ? ¿Cuál es allí la liberación? ‘‘ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย; เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู’’ติ. «Por lo tanto, que el ser humano, siempre atento, evite los placeres sensoriales; habiéndolos abandonado, que cruce la inundación (ogha), tal como alguien que llega a la otra orilla tras haber achicado el agua de su barco». อิทํ นิสฺสรณํ. Esta es la liberación. ตตฺถ [Pg.7] กตมํ ผลํ? ¿Cuál es allí el fruto? ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. «Ciertamente el Dhamma protege a quien practica el Dhamma, tal como un gran paraguas protege en la época de lluvias; esta es la ventaja del Dhamma bien practicado: quien practica el Dhamma no va a un mal destino». อิทํ ผลํ. Este es el fruto. ตตฺถ กตโม อุปาโย? ¿Cuál es allí el medio? ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ; อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ. «“Todas las formaciones son impermanentes”... “Todas las formaciones son sufrimiento”... “Todos los fenómenos son no-yo”; cuando uno ve esto con sabiduría, se desencanta del sufrimiento. Este es el camino a la purificación». อยํ อุปาโย. Este es el medio. ตตฺถ กตมา อาณตฺติ? ¿Cuál es allí la instrucción? ‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม; ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ. «Como un hombre con visión evita los terrenos escabrosos mientras tiene energía para esforzarse, así el sabio en el mundo de los seres debe evitar las acciones malvadas». อยํ อาณตฺติ. Esta es la instrucción. ‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ,โมฆราชา’ติ อาณตฺติ, ‘สทา สโต’ติ อุปาโย; ‘อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา’’’. «“Mogharāja, contempla el mundo como vacío” es la instrucción (āṇatti); “siempre atento” es el medio (upāya); “habiendo erradicado la visión de identidad (sakkāya-diṭṭhi), así uno cruzaría más allá de la muerte”». อิทํ ผลํ. Esto es el fruto. ๖. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ เทสยติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ, เนยฺยสฺส ปุคฺคลสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ. 6. Allí, el Bendito enseña la liberación a la persona de comprensión inmediata; enseña el peligro y la liberación a la persona de comprensión por expansión; y enseña el atractivo, el peligro y la liberación a la persona que requiere guía. ตตฺถ จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร ปุคฺคลา. ตณฺหาจริโต มนฺโท สตินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สติปฏฺฐาเนหิ นิสฺสเยหิ. ตณฺหาจริโต อุทตฺโต สมาธินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย [Pg.8] นิยฺยาติ ฌาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต มนฺโท วีริยินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สมฺมปฺปธาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต อุทตฺโต ปญฺญินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ สจฺเจหิ นิสฺสเยหิ. Allí, hay cuatro prácticas y cuatro tipos de personas. La persona de temperamento propenso al deseo y facultades lentas se libera mediante la facultad de la atención, a través de la práctica dolorosa con conocimiento directo lento y el noble camino, teniendo los fundamentos de la atención como apoyos. La persona de temperamento propenso al deseo y facultades agudas se libera mediante la facultad de la concentración, a través de la práctica dolorosa con conocimiento directo rápido y el noble camino, teniendo las absorciones jhanas como apoyos. La persona de temperamento propenso a las opiniones y facultades lentas se libera mediante la facultad del esfuerzo, a través de la práctica placentera con conocimiento directo lento y el noble camino, teniendo los esfuerzos correctos como apoyos. La persona de temperamento propenso a las opiniones y facultades agudas se libera mediante la facultad de la sabiduría, a través de la práctica placentera con conocimiento directo rápido y el noble camino, teniendo las verdades como apoyos. อุโภ ตณฺหาจริตา สมถปุพฺพงฺคมาย วิปสฺสนา นิยฺยนฺติ ราควิราคาย เจโตวิมุตฺติยา. อุโภ ทิฏฺฐิจริตา วิปสฺสนาปุพฺพงฺคเม สมเถน นิยฺยนฺติ อวิชฺชาวิราคาย ปญฺญาวิมุตฺติยา. Ambas personas de temperamento propenso al deseo se liberan mediante la visión cabal precedida por la tranquilidad, alcanzando la liberación de la mente mediante el desapego de la pasión. Ambas personas de temperamento propenso a las opiniones se liberan mediante la tranquilidad precedida por la visión cabal, alcanzando la liberación por la sabiduría mediante el desapego de la ignorancia. ตตฺถ เย สมถปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต นนฺทิยาวฏฺเฏน นเยน หาตพฺพา, เย วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต สีหวิกฺกีฬิเตน นเยน หาตพฺพา. Entre ellos, aquellos que se liberan mediante las prácticas precedidas por la tranquilidad deben ser conducidos por el método de Nandiyāvaṭṭa (el ciclo del deleite); aquellos que se liberan mediante las prácticas precedidas por la visión cabal deben ser conducidos por el método de Sīhavikkīḷita (el juego del león). ๗. สฺวายํ หาโร กตฺถ สมฺภวติ, ยสฺส สตฺถา วา ธมฺมํ เทสยติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานีโย สพฺรหฺมจารี, โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา สทฺธํ ปฏิลภติ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุสฺสาหนา ตุลนา อุปปริกฺขา, อยํ สุตมยี ปญฺญา. ตถา สุเตน นิสฺสเยน ยา วีมํสา ตุลนา อุปปริกฺขา มนสานุเปกฺขณา, อยํ จินฺตามยี ปญฺญา. อิมาหิ ทฺวีหิ ปญฺญาหิ มนสิการสมฺปยุตฺตสฺส ยํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ ทสฺสนภูมิยํ วา ภาวนาภูมิยํ วา, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. 7. ¿Dónde surge este método? Cuando el Maestro o un compañero de vida santa respetable enseña el Dhamma, y tras escucharlo, uno adquiere fe. Allí, cualquier investigación, esfuerzo, ponderación y examen que ocurra es la sabiduría basada en la escucha. Asimismo, con lo escuchado como apoyo, cualquier investigación, ponderación, examen y contemplación mental que ocurra es la sabiduría basada en la reflexión. A través de estas dos clases de sabiduría, para aquel que se aplica a la atención adecuada, cualquier conocimiento que surja en el plano de la visión o en el plano del desarrollo es la sabiduría basada en el desarrollo mental. ๘. ปรโตโฆสา สุตมยี ปญฺญา. ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิตา โยนิโส มนสิการา จินฺตามยี ปญฺญา. ยํ ปรโต จ โฆเสน ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิเตน จ โยนิโสมนสิกาเรน ญาณํ อุปฺปชฺชติ, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. ยสฺส อิมา ทฺเว ปญฺญา อตฺถิ สุตมยี จินฺตามยี จ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. ยสฺส สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ, จินฺตามยี นตฺถิ, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. ยสฺส เนว สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ น จินฺตามยี, อยํ เนยฺโย. 8. La sabiduría basada en la escucha proviene de la voz de otros. La sabiduría basada en la reflexión proviene de la atención adecuada generada internamente. El conocimiento que surge tanto de la voz de otros como de la atención adecuada generada internamente es la sabiduría basada en el desarrollo mental. Aquel que posee estas dos sabidurías, la basada en la escucha y la basada en la reflexión, es una persona de comprensión inmediata. Aquel que posee la sabiduría basada en la escucha pero no la basada en la reflexión es una persona de comprensión por expansión. Aquel que no posee ni la sabiduría basada en la escucha ni la basada en la reflexión es una persona que requiere guía. ๙. สายํ ธมฺมเทสนา กึ เทสยติ? จตฺตาริ สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. อาทีนโว จ ผลญฺจ ทุกฺขํ, อสฺสาโท สมุทโย, นิสฺสรณํ นิโรโธ, อุปาโย อาณตฺติ จ มคฺโค. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. อิทํ ธมฺมจกฺกํ. 9. ¿Qué expone esta enseñanza del Dhamma? Expone las cuatro verdades: el sufrimiento, el origen, la cesación y el camino. El peligro y el fruto son el sufrimiento; el atractivo es el origen; la liberación es la cesación; y el medio y la instrucción son el camino. Estas son las cuatro verdades. Este es el Giro de la Rueda del Dhamma. ยถาห [Pg.9] ภควา – ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, สพฺพํ ธมฺมจกฺกํ. Como dijo el Bendito: “Monjes, esta Verdad Noble del Sufrimiento ha sido puesta en movimiento por mí en el Bosque de los Ciervos de Isipatana, en Benarés; una Rueda del Dhamma insuperable que no puede ser detenida por ningún asceta, brahmán, deva, Mara, Brahma ni por nadie en el mundo”. Así, el Bendito proclamó todo el Dhammacakka. ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ. Allí, hay infinitas palabras, infinitas letras, infinitos enunciados, infinitos modos, etimologías y exposiciones detalladas. De este mismo significado hay infinitos resúmenes, exposiciones, revelaciones, análisis, aclaraciones y designaciones; así debe entenderse la Noble Verdad del Sufrimiento. ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. “Monjes, este es el origen del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí la insuperable Rueda del Dhamma en el Bosque de los Ciervos de Isipatana en Benarés... (pe)... “Monjes, esta es la cesación del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí... (pe)... “Monjes, este es el camino que conduce a la cesación del sufrimiento”, así fue puesta en movimiento por mí la insuperable Rueda del Dhamma en el Bosque de los Ciervos de Isipatana en Benarés, que no puede ser detenida por ningún asceta, brahmán, deva, Mara, Brahma ni por nadie en el mundo. ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. Allí, hay infinitas palabras, infinitas letras, infinitos enunciados, infinitos modos, etimologías y exposiciones detalladas. De este mismo significado hay infinitos resúmenes, exposiciones, revelaciones, análisis, aclaraciones y designaciones; así debe entenderse la Noble Verdad del Camino que conduce a la cesación del sufrimiento. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ สงฺกาเสติ, ปเทหิ ปกาเสติ, พฺยญฺชเนหิ วิวรติ, อากาเรหิ วิภชติ, นิรุตฺตีหิ อุตฺตานีกโรติ, นิทฺเทเสหิ ปญฺญเปติ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ จ ปเทหิ จ อุคฺฆเฏติ, พฺยญฺชเนหิ จ อากาเรหิ จ วิปญฺจยติ, นิรุตฺตีหิ จ นิทฺเทเสหิ จ วิตฺถาเรติ. ตตฺถ อุคฺฆฏนา อาทิ, วิปญฺจนา มชฺเฌ, วิตฺถารณา ปริโยสานํ. โสยํ ธมฺมวินโย อุคฺฆฏียนฺโต อุคฺฆฏิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘อาทิกลฺยาโณ’’ติ. วิปญฺจียนฺโต วิปญฺจิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘มชฺเฌกลฺยาโณ’’ติ. วิตฺถารียนฺโต เนยฺยํ ปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘ปริโยสานกลฺยาโณ’’ติ. Allí, el Bendito resume el significado mediante las letras, lo expone mediante las palabras, lo revela mediante los enunciados, lo analiza mediante los modos, lo aclara mediante las etimologías y lo designa mediante las exposiciones detalladas. Allí, el Bendito presenta brevemente el significado deseado a través de letras y palabras; lo explica de manera intermedia a través de enunciados y modos; y lo detalla extensamente a través de etimologías y exposiciones detalladas. Allí, la presentación breve es el comienzo, la explicación intermedia es el medio y el detalle extenso es el final. Este Dhamma y Vinaya, cuando se presenta brevemente, entrena a la persona de comprensión inmediata; por eso se dice que es “bueno en el comienzo”. Cuando se explica de manera intermedia, entrena a la persona de comprensión por expansión; por eso se dice que es “bueno en el medio”. Cuando se detalla extensamente, entrena a la persona que requiere guía; por eso se dice que es “bueno en el final”. ๑๐. ตตฺถ [Pg.10] ฉปฺปทานิ อตฺโถ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิมานิ ฉปฺปทานิ อตฺโถ. ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโส, อิมานิ ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติ. 10. Allí, los seis términos del significado son: resumen, exposición, revelación, análisis, aclaración y designación; estos seis términos constituyen el significado. Los seis términos del enunciado son: letra, palabra, enunciado, modo, etimología y exposición detallada; estos seis términos constituyen el enunciado. Por eso el Bendito dijo: “Monjes, os enseñaré el Dhamma, que es bueno en el comienzo, bueno en el medio, bueno en el final, con el significado correcto y la fraseología correcta”. เกวลนฺติ โลกุตฺตรํ, น มิสฺสํ โลกิเยหิ ธมฺเมหิ. ปริปุณฺณนฺติ ปริปูรํ อนูนํ อนติเรกํ. ปริสุทฺธนฺติ นิมฺมลํ สพฺพมลาปคตํ ปริโยทาตํ อุปฏฺฐิตํ สพฺพวิเสสานํ, อิทํ วุจฺจติ ตถาคตปทํอิติปิ ตถาคตนิเสวิตํอิติปิ ตถาคตารญฺชิตํอิติปิ, อโตเจตํ พฺรหฺมจริยํ ปญฺญายติ. เตนาห ภควา ‘‘เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามี’’ติ. “Entero” significa supramundano, no mezclado con estados mundanos. “Completo” significa pleno, sin deficiencias ni excesos. “Puro” significa sin mancha, libre de toda impureza, radiante y dotado de todas las excelencias. A esto se le llama el estado del Tathagata, lo que es frecuentado por el Tathagata y lo que es deleitado por el Tathagata; por ello se conoce como la vida santa. Por eso el Bendito dijo: “Proclamaré la vida santa, enteramente completa y pura”. เกสํ อยํ ธมฺมเทสนา, โยคีนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ¿Para beneficio de quién es esta enseñanza del Dhamma? Es para beneficio de los yoguis. Por eso dijo el Venerable Mahākaccāyana: ‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ; อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ. “El atractivo, el peligro, la liberación, el fruto, el medio y la instrucción del Bendito para beneficio de los yoguis; esta es la categoría de la enseñanza (Desanāhāra)”. นิยุตฺโต เทสนาหาโร. Se concluye el Desanāhāra (La Categoría de la Enseñanza). ๒. วิจยหารวิภงฺโค 2. Análisis de la Categoría de la Investigación (Vicayahāra). ๑๑. ตตฺถ กตโม วิจโย หาโร? ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจา’’ติ คาถา, อยํ วิจโย หาโร. 11. ¿Cuál es en este contexto el modo de análisis (vicaya hāra)? El verso que dice: 'Lo que ha sido preguntado y respondido'; este es el modo de análisis. กึ วิจินติ? ปทํ วิจินติ, ปญฺหํ วิจินติ, วิสชฺชนํ วิจินติ, ปุพฺพาปรํ วิจินติ, อสฺสาทํ วิจินติ, อาทีนวํ วิจินติ, นิสฺสรณํ วิจินติ, ผลํ วิจินติ, อุปายํ วิจินติ, อาณตฺตึ วิจินติ, อนุคีตึ วิจินติ, สพฺเพ นว สุตฺตนฺเต วิจินติ. ยถา กึ ภเว, ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – ¿Qué analiza? Analiza las palabras, analiza la pregunta, analiza la respuesta, analiza la secuencia, analiza la gratificación, analiza el peligro, analiza el escape, analiza el fruto, analiza el medio, analiza la instrucción, analiza la repetición y analiza los nueve tipos de discursos. Por ejemplo, en el Pārāyana, el venerable Ajita le hace una pregunta al Bienaventurado: ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]เกนสฺสุ นปฺปกาสติ; กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ. —¿Por qué está cubierto el mundo? [preguntó el venerable Ajita]. ¿Por qué no brilla? ¿Qué dices que es su mancha? ¿Cuál es su gran temor? อิมานิ [Pg.11] จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, โส เอโก ปญฺโห. กสฺมา? เอกวตฺถุ ปริคฺคหา, เอวญฺหิ อาห ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ โลกาธิฏฺฐานํ ปุจฺฉติ, ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ โลกสฺส อปฺปกาสนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ โลกสฺส อภิเลปนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ตสฺเสว โลกสฺส มหาภยํ ปุจฺฉติ. โลโก ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. Estas cuatro frases han sido formuladas como preguntas, pero constituyen una sola pregunta. ¿Por qué? Porque se refieren a un solo objeto. Así, con '¿por qué está cubierto el mundo?', pregunta sobre la base del mundo; con '¿por qué no brilla?', pregunta sobre la falta de claridad del mundo; con '¿qué dices que es su mancha?', pregunta sobre la mancha del mundo; y con '¿cuál es su gran temor?', pregunta sobre el gran temor de ese mismo mundo. El mundo es de tres tipos: el mundo de las impurezas (kilesaloka), el mundo de la existencia (bhavaloka) y el mundo de las facultades (indriyaloka). ตตฺถ วิสชฺชนา – Al respecto, esta es la respuesta: ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา,]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ; ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ. —El mundo está cubierto por la ignorancia, [Ajita —dijo el Bienaventurado—]. No brilla debido a la duda y la negligencia. Digo que el deseo es su mancha, y el sufrimiento es su gran temor. อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วิสชฺชิตานิ ปฐมํ ปฐเมน, ทุติยํ ทุติเยน, ตติยํ ตติเยน, จตุตฺถํ จตุตฺเถน. Estas cuatro frases han sido respondidas con estas otras cuatro frases: la primera con la primera, la segunda con la segunda, la tercera con la tercera y la cuarta con la cuarta. ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ วิสชฺชนา. นีวรเณหิ นิวุโต โลโก, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. ยถาห ภควา ‘‘สพฺพสตฺตานํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาณานํ สพฺพภูตานํ ปริยายโต เอกเมว นีวรณํ วทามิ ยทิทํ อวิชฺชา, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. สพฺพโสว, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา นตฺถิ สตฺตานํ นีวรณนฺติ วทามี’’ติ. เตน จ ปฐมสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. En la pregunta '¿por qué está cubierto el mundo?', la respuesta es 'el mundo está cubierto por la ignorancia'. El mundo está cubierto por los obstáculos, pues todos los seres tienen la ignorancia como obstáculo. Como dijo el Bienaventurado: 'Monjes, para todos los seres, para todos los seres vivos, para todas las criaturas, digo que, en un sentido, hay un solo obstáculo: la ignorancia. Pues todos los seres tienen la ignorancia como obstáculo. Monjes, digo que con el cese, el abandono y la renuncia total de la ignorancia, ya no hay obstáculo para los seres'. Por lo tanto, la respuesta a la primera frase es adecuada. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ วิสชฺชนา. โย ปุคฺคโล นีวรเณหิ นิวุโต, โส วิวิจฺฉติ. วิวิจฺฉา นาม วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา. โส วิจิกิจฺฉนฺโต นาภิสทฺทหติ, น อภิสทฺทหนฺโต วีริยํ นารภติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. โส อิธปฺปมาทมนุยุตฺโต วิหรติ ปมตฺโต, สุกฺเก ธมฺเม น อุปฺปาทิยติ, ตสฺส เต อนุปฺปาทิยมานา นปฺปกาสนฺติ, ยถาห ภควา – En la pregunta '¿por qué no brilla?', la respuesta es 'no brilla debido a la duda (vivicchā) y la negligencia'. Aquella persona que está cubierta por los obstáculos duda. 'Vivicchā' es un nombre para la duda (vicikicchā). Quien duda no tiene fe, y al no tener fe, no emprende el esfuerzo para abandonar los estados perjudiciales y realizar los estados beneficiosos. Así, vive entregado a la negligencia en este mundo. Siendo negligente, no produce estados puros; y al no producirlos, estos no brillan. Como dijo el Bienaventurado: ‘‘ทูเร [Pg.12] สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต; อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา; เต คุเณหิ ปกาสนฺติ, กิตฺติยา จ ยเสน จา’’ติ. —Los buenos brillan desde lejos, como las montañas del Himalaya; los malos no se ven aquí, como flechas lanzadas en la noche. Ellos brillan por sus virtudes, por su reputación y por su gloria. เตน จ ทุติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. Por lo tanto, la respuesta a la segunda frase es adecuada. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ วิสชฺชนา. ชปฺปา นาม วุจฺจติ ตณฺหา. สา กถํ อภิลิมฺปติ? ยถาห ภควา – En la pregunta '¿qué dices que es su mancha?', la respuesta es 'digo que el deseo (jappā) es su mancha'. 'Jappā' es un nombre para la sed (taṇhā). ¿Cómo mancha esta? Como dijo el Bienaventurado: ‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ; อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ. —El apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma; una oscuridad cegadora prevalece cuando la pasión domina a un hombre. สายํ ตณฺหา อาสตฺติพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘เอวํ อภิชปฺปา’’ติ กริตฺวา ตตฺถ โลโก อภิลิตฺโต นาม ภวติ, เตน จ ตติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. Esta misma sed, para la persona llena de apego, se convierte en un 'anhelo excesivo' (abhijappā), y por ello se dice que el mundo está manchado. Por lo tanto, la respuesta a la tercera frase es adecuada. ‘‘กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ วิสชฺชนา. ทุวิธํ ทุกฺขํ – กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ. ยํ กายิกํ อิทํ ทุกฺขํ, ยํ เจตสิกํ อิทํ โทมนสฺสํ. สพฺเพ สตฺตา หิ ทุกฺขสฺส อุพฺพิชฺชนฺติ, นตฺถิ ภยํ ทุกฺเขน สมสมํ, กุโต วา ปน ตสฺส อุตฺตริตรํ? ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา. ตตฺถ โลโก โอธโส กทาจิ กรหจิ ทุกฺขทุกฺขตาย มุจฺจติ. ตถา วิปริณามทุกฺขตาย. ตํ กิสฺส เหตุ? โหนฺติ โลเก อปฺปาพาธาปิ ทีฆายุกาปิ. สงฺขารทุกฺขตาย ปน โลโก อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา มุจฺจติ, ตสฺมา สงฺขารทุกฺขตา ทุกฺขํ โลกสฺสาติ กตฺวา ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ. เตน จ จตุตฺถสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ. En la pregunta '¿cuál es su gran temor?', la respuesta es 'el sufrimiento es su gran temor'. El sufrimiento es de dos tipos: físico y mental. Lo que es físico es dolor (dukkha), lo que es mental es pesar (domanassa). Todos los seres temen al sufrimiento; no hay temor igual al sufrimiento, ¿cómo podría haber uno superior? Existen tres tipos de sufrimiento: el sufrimiento como dolor intrínseco (dukkha-dukkhatā), el sufrimiento debido a las formaciones (saṅkhāra-dukkhatā) y el sufrimiento debido al cambio (vipariṇāma-dukkhatā). De ellos, el mundo a veces se libera del sufrimiento como dolor intrínseco, y también del sufrimiento debido al cambio. ¿Cuál es la razón? Porque en el mundo también hay quienes tienen pocas enfermedades y larga vida. Pero el mundo solo se libera del sufrimiento debido a las formaciones mediante el elemento del Nibbāna sin remanente; por lo tanto, considerando que el sufrimiento de las formaciones es el sufrimiento para el mundo, se dice 'el sufrimiento es su gran temor'. Por lo tanto, la respuesta a la cuarta frase es adecuada. Por eso dijo el Bienaventurado: 'El mundo está cubierto por la ignorancia'. สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]โสตานํ กึ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร. —Las corrientes fluyen por doquier, [preguntó el venerable Ajita]; ¿cuál es el freno para las corrientes? Dime cómo protegerse de las corrientes, ¿por qué medio se cierran las corrientes? อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ทฺเว ปญฺหา. กสฺมา? อิเมหิ พตฺวาธิวจเนน ปุจฺฉิตา. เอวํ สมาปนฺนสฺส โลกสฺส เอวํ สํกิลิฏฺฐสฺส กึ โลกสฺส โวทานํ วุฏฺฐานมิติ, เอวญฺหิ อาห. Estas cuatro frases han sido preguntadas. Constituyen dos preguntas. ¿Por qué? Porque se preguntan mediante términos sinónimos plurales. De este modo, pregunta: para el mundo que ha caído en tal estado, para el mundo así de afligido, ¿cuál es su purificación (vodāna) y cuál su salida (vuṭṭhāna)? สวนฺติ [Pg.13] สพฺพธิ โสตาติ. อสมาหิตสฺส สวนฺติ อภิชฺฌาพฺยาปาทปฺปมาทพหุลสฺส. ตตฺถ ยา อภิชฺฌา อยํ โลโภ อกุสลมูลํ, โย พฺยาปาโท อยํ โทโส อกุสลมูลํ, โย ปมาโท อยํ โมโห อกุสลมูลํ. ตสฺเสวํ อสมาหิตสฺส ฉสุ อายตเนสุ ตณฺหา สวนฺติ รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, ยถาห ภควา – 'Las corrientes fluyen por doquier': fluyen para quien no está concentrado, para quien abunda en la codicia, la malevolencia y la negligencia. En ese contexto, la codicia es la raíz perjudicial del deseo (lobha), la malevolencia es la raíz perjudicial del odio (dosa) y la negligencia es la raíz perjudicial de la ignorancia (moha). Para quien no está concentrado de esta manera, las corrientes de la sed fluyen a través de las seis bases sensoriales: la sed por las formas, por los sonidos, por los olores, por los sabores, por los objetos tangibles y por los objetos mentales. Como dijo el Bienaventurado: ‘‘สวตี’’ติ จ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ สวติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน สวติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. อิติ สพฺพา จ สวติ, สพฺพถา จ สวติ. เตนาห ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา’’ติ. —'Fluye' es un nombre para las seis bases sensoriales internas. El ojo fluye hacia las formas agradables y se frustra con las desagradables. El oído... la nariz... la lengua... el cuerpo... la mente fluye hacia los objetos mentales agradables y se frustra con los desagradables. Así, fluye por todas las puertas y en todos los sentidos. Por eso dijo: 'Las corrientes fluyen por doquier'. ‘‘โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ โวทานํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ อนุสยสมุคฺฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ วุฏฺฐานํ. Con la frase '¿cuál es el freno para las corrientes?', pregunta por la eliminación de las obsesiones (pariyuṭṭhāna); esto es la purificación (vodāna). Con la frase 'dime cómo protegerse de las corrientes, ¿por qué medio se cierran las corrientes?', pregunta por la erradicación de las tendencias latentes (anusaya); esto es la salida (vuṭṭhāna). ตตฺถ วิสชฺชนา – Al respecto, esta es la respuesta: ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา,]สติ เตสํ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. —Cualquiera que sean las corrientes que hay en el mundo, [Ajita —dijo el Bienaventurado—], la atención (sati) es su freno. Digo que la atención es la protección de las corrientes; mediante la sabiduría (paññā) se cierran. กายคตาย สติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ, โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ. เกน การเณน? สํวุตนิวาริตตฺตา อินฺทฺริยานํ. เกน เต สํวุตนิวาริตา? สติอารกฺเขน. เตนาห ภควา – ‘‘สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ. Cuando la atención plena dirigida al cuerpo se ha desarrollado y cultivado, el ojo no es atraído por las formas agradables ni es afectado por las formas desagradables; el oído... el olfato... el gusto... el cuerpo... la mente no es atraída por los fenómenos mentales agradables ni es afectada por los desagradables. ¿Por qué razón? Debido a que las facultades están bien protegidas y restringidas. ¿Mediante qué están protegidas y restringidas? Mediante la protección de la atención plena. Por eso dijo el Bienaventurado: «La atención plena es su restricción». ปญฺญาย อนุสยา ปหียนฺติ, อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานา ปหียนฺติ. กิสฺส, อนุสยสฺส ปหีนตฺตา? ตํ ยถา ขนฺธวนฺตสฺส รุกฺขสฺส อนวเสสมูลุทฺธรเณ กเต ปุปฺผผลปลฺลวงฺกุรสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ. เอวํ [Pg.14] อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ ปิทหิตา ปฏิจฺฉนฺนา. เกน? ปญฺญาย. เตนาห ภควา ‘‘ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. Mediante la sabiduría se abandonan las tendencias latentes; cuando las tendencias latentes se abandonan, desaparecen las obsesiones kármicas. ¿Por qué ocurre esto? Debido al abandono de la tendencia latente mediante el Sendero. Es tal como cuando se arranca un árbol con su tronco y raíces sin dejar rastro: la continuidad de flores, frutos, brotes y tallos queda completamente cortada. Del mismo modo, cuando se han abandonado las tendencias latentes, la continuidad de las obsesiones queda cortada, bloqueada y cubierta. ¿Por qué medio? Mediante la sabiduría. Por eso dijo el Bienaventurado: «Por la sabiduría estas son bloqueadas». ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. «Tanto la sabiduría como la atención plena —dijo el venerable Ajita—, y también el nombre y la forma, oh Señor; dígame cuando le pregunto: ¿dónde cesa todo esto por completo?». ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. «Sobre la pregunta que has hecho, Ajita, te respondo: allí donde el nombre y la forma cesan sin residuo; por el cese de la conciencia, allí es donde todo esto cesa por completo». อยํ ปญฺเห อนุสนฺธึ ปุจฺฉติ. อนุสนฺธึ ปุจฺฉนฺโต กึ ปุจฺฉติ? อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ. ตีณิ จ สจฺจานิ สงฺขตานิ นิโรธธมฺมานิ ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค, นิโรโธ อสงฺขโต. ตตฺถ สมุทโย ทฺวีสุ ภูมีสุ ปหียติ ทสฺสนภูมิยา จ ภาวนาภูมิยา จ. ทสฺสเนน ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส, ภาวนาย สตฺต สํโยชนานิ ปหียนฺติ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา. เตธาตุเก อิมานิ ทส สํโยชนานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ. Aquí Ajita pregunta por la secuencia del significado. Al preguntar por la secuencia, ¿qué es lo que pregunta? Pregunta por el elemento del Nibbana sin residuo. Tres verdades son condicionadas y tienen la naturaleza del cese: el sufrimiento, el origen y el sendero; el cese es incondicionado. De ellas, el origen se abandona en dos etapas: la etapa de la visión y la etapa de la cultivación. Mediante la visión se abandonan tres grilletes: la visión de la identidad, la duda y el apego a ritos y ceremonias. Mediante la cultivación se abandonan los siete grilletes restantes: el deseo sensual, la mala voluntad, el apego a la forma, el apego a lo informe, el orgullo, la agitación y la ignorancia. Estos son los diez grilletes en los tres reinos: cinco grilletes inferiores y cinco superiores. ๑๒. ตตฺถ ตีณิ สํโยชนานิ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. สตฺต สํโยชนานิ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา อญฺญินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. ยํ ปน เอวํ ชานาติ ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ, อิทํ ขเย ญาณํ. ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ, อิทํ อนุปฺปาเท ญาณํ. อิมานิ ทฺเว ญาณานิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยญฺจ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ยญฺจ อญฺญินฺทฺริยํ, อิมานิ อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณนฺตสฺส นิรุชฺฌนฺติ, ตตฺถ ยญฺจ ขเย ญาณํ ยญฺจ อนุปฺปาเท ญาณํ, อิมานิ ทฺเว ญาณานิ เอกปญฺญา. 12. De ellos, los tres grilletes —la visión de la identidad, la duda y el apego a ritos y ceremonias— cesan al establecerse la facultad de 'conoceré lo desconocido'. Los siete grilletes —el deseo sensual, la mala voluntad, el apego a la forma, el apego a lo informe, el orgullo, la agitación y la ignorancia restante— cesan al establecerse la facultad del conocimiento final. Cuando uno comprende: 'el nacimiento se ha extinguido', esto es el conocimiento de la extinción. Cuando comprende: 'no hay más por hacer para este estado', esto es el conocimiento del no-surgimiento. Estas dos formas de conocimiento constituyen la facultad de quien posee el conocimiento final. De estas facultades, la de 'conoceré lo desconocido' y la de 'conocimiento final' cesan cuando el Arahant alcanza el fruto supremo. En ese estado, tanto el conocimiento de la extinción como el del no-surgimiento son una única sabiduría del fruto del Arahant. อปิ จ อารมฺมณสงฺเกเตน ทฺเว นามานิ ลพฺภนฺติ, ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ ปชานนฺตสฺส ขเย ญาณนฺติ นามํ ลภติ, ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานนฺตสฺส [Pg.15] อนุปฺปาเท ญาณนฺติ นามํ ลภติ. สา ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา, ยถาทิฏฺฐํ อปิลาปนฏฺเฐน สติ. Además, según el nombre del objeto, se obtienen dos designaciones: para quien comprende 'el nacimiento se ha extinguido', la sabiduría recibe el nombre de 'conocimiento de la extinción'; para quien comprende 'no hay más por hacer para este estado', recibe el nombre de 'conocimiento del no-surgimiento'. Es sabiduría en el sentido de conocer plenamente, y es atención plena en el sentido de no olvidar el objeto tal como ha sido visto. ๑๓. ตตฺถ เย ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อิทํ นามรูปํ. ตตฺถ เย ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา, อิทํ นามํ. ยานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปานิ, อิทํ รูปํ. ตทุภยํ นามรูปํ วิญฺญาณสมฺปยุตฺตํ ตสฺส นิโรธํ ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต อายสฺมา อชิโต ปารายเน เอวมาห – 13. Allí, lo que son los cinco agregados del apego es lo que se llama nombre y forma. De ellos, los fenómenos que tienen al contacto como quinto elemento son el 'nombre'. Las cinco facultades físicas son la 'forma'. Ambos, nombre y forma, están asociados con la conciencia. Al preguntar al Bienaventurado sobre el cese de esto, el venerable Ajita dijo en el Parayana: ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. «Tanto la sabiduría como la atención plena, y el nombre y la forma, oh Señor; dígame cuando le pregunto: ¿dónde cesa todo esto por completo?». ตตฺถ สติ จ ปญฺญา จ จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ, สติ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยญฺจ สมาธินฺทฺริยญฺจ, ปญฺญา ทฺเว อินฺทฺริยานิ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ วีริยินฺทฺริยญฺจ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยา สทฺธาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ ฉนฺทสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ ฉนฺทสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺถ ยา วีริยาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีริยสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา จิตฺตาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา วีมํสาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีมํสาสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ วีมํสาสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. Allí, la atención plena y la sabiduría comprenden cuatro facultades: la atención plena incluye la facultad de la atención y la facultad de la concentración; la sabiduría incluye la facultad de la sabiduría y la facultad de la energía. La confianza y convicción en estas cuatro facultades es la facultad de la fe. Allí, la unificación de la mente que tiene a la voluntad como predominante es la concentración por voluntad. Cuando la mente está concentrada, debido a la supresión de las impurezas mediante el poder de la reflexión o de la cultivación, esto es el abandono. Los procesos de inhalación y exhalación, el pensamiento inicial y sostenido, la percepción y la sensación, y los pensamientos del practicante son los 'procesos'. Así, la concentración por voluntad previa, el abandono por supresión de impurezas y estos procesos, juntos constituyen la base del poder espiritual dotada de concentración por voluntad y esfuerzo, basada en el retiro, en el desapego, en el cese y que culmina en el renunciamiento. Del mismo modo para la energía, la mente y la investigación... Cuando la mente está concentrada, mediante el poder de la reflexión o la cultivación, el cese de las impurezas es el abandono. Estos procesos mencionados constituyen la base del poder espiritual dotada de concentración por investigación y esfuerzo, basada en el retiro, el desapego, el cese y que culmina en el renunciamiento. ๑๔. สพฺโพ สมาธิ ญาณมูลโก ญาณปุพฺพงฺคโม ญาณานุปริวตฺติ. 14. Toda concentración tiene su raíz en el conocimiento, es precedida por el conocimiento y sigue al conocimiento. ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร; ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา. «Como es antes, así es después; como es después, así es antes. Como es de día, así es de noche; como es de noche, así es de día». อิติ [Pg.16] วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. ปญฺจินฺทฺริยานิ กุสลานิ จิตฺตสหภูนิ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน อุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺเต นิรุชฺฌมาเน นิรุชฺฌนฺติ. นามรูปญฺจ วิญฺญาณเหตุกํ วิญฺญาณปจฺจยา นิพฺพตฺตํ, ตสฺส มคฺเคน เหตุ อุปจฺฉินฺโน, วิญฺญาณํ อนาหารํ อนภินนฺทิตํ อปฺปฏิสนฺธิกํ ตํ นิรุชฺฌติ. นามรูปมปิ อเหตุ อปฺปจฺจยํ ปุนพฺภวํ น นิพฺพตฺตยติ. เอวํ วิญฺญาณสฺส นิโรธา ปญฺญา จ สติ จ นามรูปญฺจ นิรุชฺฌติ. เตนาห ภควา – Así, con una mente abierta y no oscurecida, se desarrolla una mente radiante. Las cinco facultades sanas surgen junto con la mente y cesan cuando la mente cesa. El nombre y la forma tienen su causa en la conciencia y nacen debido a ella. Cuando su causa es cortada por el Sendero, la conciencia queda sin sustento, sin deleite y sin capacidad de renacimiento, y por tanto cesa. Al no tener causa ni condición, el nombre y la forma no producen un nuevo renacimiento. De este modo, por el cese de la conciencia, la sabiduría, la atención plena y el nombre y la forma cesan. Por eso dijo el Bienaventurado: ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. A la pregunta que me hiciste, Ajita, te respondo: donde el nombre (mente) y la forma (materia) cesan sin dejar rastro; mediante el cese de la conciencia, aquí es donde todo esto cesa por completo. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ; เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ. Aquellos que han comprendido la realidad (Arahants) y aquellos que todavía están en entrenamiento (Sekhas), que son muchos en este mundo; oh Sabio, habiéndote preguntado, dime cuál es su conducta, honorable señor. ๑๕. อิมานิ ตีณิ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, เต ตโย ปญฺหา. กิสฺส? เสขาเสขวิปสฺสนาปุพฺพงฺคมปฺปหานโยเคน, เอวญฺหิ อาห. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส’’ติ อรหตฺตํ ปุจฺฉติ, ‘‘เย จ เสขา ปุถู อิธา’’ติ เสขํ ปุจฺฉติ, ‘‘เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ ปหานํ ปุจฺฉติ. 15. Estas tres frases planteadas son las tres preguntas. ¿Por qué? Debido a la combinación del abandono precedido por la visión cabal (vipassanā) para los que están en entrenamiento y los que ya no lo están. Con 'aquellos que han comprendido la realidad', pregunta sobre el estado de Arahant; con 'aquellos que todavía están en entrenamiento, que son muchos en este mundo', pregunta sobre el que está en entrenamiento (sekha); y con 'dime cuál es su conducta, oh Sabio', pregunta sobre el abandono precedido por la visión cabal. ตตฺถ วิสชฺชนา – Aquí está la respuesta: ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา; กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. El Buda dijo: 'No debería codiciar los placeres sensoriales; que su mente permanezca libre de perturbaciones. Siendo experto en todos los fenómenos (dhammas) y manteniéndose atento, el monje debe llevar su vida de práctica'. ภควโต สพฺพํ กายกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาคเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ. Toda acción corporal del Bienaventurado es precedida por el conocimiento y lo sigue; toda acción verbal es precedida por el conocimiento y lo sigue; toda acción mental es precedida por el conocimiento y lo sigue. En el pasado, su visión y conocimiento son sin obstáculos; en el futuro, su visión y conocimiento son sin obstáculos; en el presente, su visión y conocimiento son sin obstáculos. โก [Pg.17] จ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต? ยํ อนิจฺเจ ทุกฺเข อนตฺตนิ จ อญฺญาณํ อทสฺสนํ, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ยถา อิธ ปุริโส ตารกรูปานิ ปสฺเสยฺย, โน จ คณนสงฺเกเตน ชาเนยฺย, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ¿Y cuál es el obstáculo para la visión y el conocimiento? Aquello que es ignorancia y falta de visión respecto a lo impermanente, lo sufriente y lo que no es el ser; este es el obstáculo para la visión y el conocimiento. Es como si un hombre aquí viera las estrellas, pero no las conociera por sus nombres o números; este es el obstáculo para la visión y el conocimiento. ภควโต ปน อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาวรณญาณทสฺสนา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. ตตฺถ เสเขน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รกฺขิตพฺพํ เคธา จ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสา จ ปริยุฏฺฐานีเยสุ. ตตฺถ ยา อิจฺฉา มุจฺฉา ปตฺถนา ปิยายนา กีฬนา, ตํ ภควา นิวาเรนฺโต เอวมาห ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺยา’’ติ. Sin embargo, el Bienaventurado posee una visión y conocimiento sin obstáculos, pues los Budas, los Bienaventurados, tienen una visión y conocimiento libre de velos. En este contexto, el que está en entrenamiento (sekha) debe proteger su mente en dos aspectos: de la codicia ante las cosas placenteras y del odio ante las cosas que provocan irritación. Donde hay deseo, obsesión, anhelo, apego y regocijo, el Bienaventurado, prohibiendo eso, dijo: 'No debería codiciar los placeres sensoriales'. ‘‘มนสานาวิโล สิยา’’ติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ อาห. ตถา หิ เสโข อภิคิชฺฌนฺโต อสมุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ อุปฺปาเทติ, อุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ ผาตึ กโรติ. โย ปน อนาวิลสงฺกปฺโป อนภิคิชฺฌนฺโต วายมติ, โส อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. Con 'que su mente permanezca libre de perturbaciones', se refiere a la destrucción de las obsesiones (pariyuṭṭhāna). Pues el que está en entrenamiento, si es codicioso, genera impurezas que aún no han surgido y aumenta las ya existentes. Pero aquel que posee una intención pura, que no es codicioso y se esfuerza, genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, sostiene su mente y se aplica para que no surjan los estados perjudiciales y malvados que aún no han nacido. Genera el deseo... para abandonar los estados perjudiciales y malvados ya nacidos. Genera el deseo... para que surjan los estados beneficiosos que aún no han nacido. Genera el deseo, se esfuerza, inicia la energía, sostiene su mente y se aplica para la permanencia, la no confusión, el incremento, la plenitud, el desarrollo y la culminación de los estados beneficiosos ya nacidos. ๑๖. กตเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, อิเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? อนุสยา อกุสลมูลานิ, อิเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ โสตาปนฺนสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. 16. ¿Cuáles son los estados perjudiciales y malvados no nacidos? El pensamiento de placer sensorial, el pensamiento de malevolencia y el pensamiento de crueldad; estos son los estados perjudiciales y malvados no nacidos. ¿Cuáles son los estados perjudiciales y malvados ya nacidos? Las tendencias latentes (anusaya) y las raíces de lo perjudicial; estos son los estados perjudiciales y malvados ya nacidos. ¿Cuáles son los estados beneficiosos no nacidos? Las facultades (indriya) de un Sotāpanna; estos son los estados beneficiosos no nacidos. ¿Cuáles son los estados beneficiosos ya nacidos? Las facultades de aquel que practica para la realización del fruto de la entrada en la corriente (aṭṭhamaka); estos son los estados beneficiosos ya nacidos. เยน กามวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สตินฺทฺริยํ. เยน พฺยาปาทวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สมาธินฺทฺริยํ. เยน วิหึสาวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ วีริยินฺทฺริยํ. Aquella facultad mediante la cual se restringe el pensamiento de placer sensorial es la facultad de la atención (satindriya). Aquella mediante la cual se restringe el pensamiento de malevolencia es la facultad de la concentración (samādhindriya). Aquella mediante la cual se restringe el pensamiento de crueldad es la facultad de la energía (vīriyindriya). เยน [Pg.18] อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นาธิวาเสติ, อิทํ ปญฺญินฺทฺริยํ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. Aquella facultad mediante la cual se abandonan, eliminan, aniquilan, se hacen desaparecer y no se toleran los estados perjudiciales y malvados cada vez que surgen, es la facultad de la sabiduría (paññindriya). La fe y la confianza que se tienen en estas cuatro facultades es la facultad de la fe (saddhindriya). ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. วีริยินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. สตินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. สมาธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. ปญฺญินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอวํ เสโข สพฺเพหิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ อปฺปมตฺโต วุตฺโต ภควตา อนาวิลตาย มนสา. เตนาห ภควา ‘‘มนสานาวิโลสิยา’’ติ. ¿Dónde debe verse la facultad de la fe? En los cuatro factores de la entrada en la corriente. ¿Dónde debe verse la facultad de la energía? En los cuatro esfuerzos correctos. ¿Dónde debe verse la facultad de la atención? En los cuatro fundamentos de la atención. ¿Dónde debe verse la facultad de la concentración? En las cuatro absorciones (jhānas). ¿Dónde debe verse la facultad de la sabiduría? En las cuatro nobles verdades. Así, el Bienaventurado describió al que está en entrenamiento como diligente en todos los estados beneficiosos y con una mente libre de perturbaciones. Por eso dijo el Bienaventurado: 'que su mente permanezca libre de perturbaciones'. ๑๗. ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ โลโก นาม ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. ตตฺถ กิเลสโลเกน ภวโลโก สมุทาคจฺฉติ, โส อินฺทฺริยานิ นิพฺพตฺเตติ, อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ เนยฺยสฺส ปริญฺญา ภวติ. สา ทุวิเธน อุปปริกฺขิตพฺพา ทสฺสนปริญฺญาย จ ภาวนาปริญฺญาย จ. ยทา หิ เสโข เญยฺยํ ปริชานาติ, ตทา นิพฺพิทาสหคเตหิ สญฺญามนสิกาเรหิ เนยฺยํ ปริญฺญาตํ ภวติ. ตสฺส ทฺเว ธมฺมา โกสลฺลํ คจฺฉนฺติ – ทสฺสนโกสลฺลญฺจ ภาวนาโกสลฺลญฺจ. 17. En la frase 'experto en todos los fenómenos', el mundo es de tres tipos: el mundo de las impurezas (kilesaloko), el mundo de la existencia (bhavaloko) y el mundo de las facultades (indriyaloko). A través del mundo de las impurezas surge el mundo de la existencia; este genera las facultades. Cuando las facultades se desarrollan, surge el pleno conocimiento (pariññā) de lo que debe ser conocido. Este debe ser examinado de dos maneras: mediante el pleno conocimiento de la visión y el pleno conocimiento del desarrollo. Cuando el que está en entrenamiento comprende plenamente lo que debe conocerse a través de las percepciones y la atención acompañadas de desencanto, entonces lo que debe conocerse ha sido plenamente comprendido. En él, dos estados alcanzan la maestría: la maestría en la visión y la maestría en el desarrollo. ตํ ญาณํ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺพํः อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา. ตตฺถ กตมา อภิญฺญา? ยํ ธมฺมานํ สลกฺขเณ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา จ อตฺถปฏิสมฺภิทา จ, อยํ อภิญฺญา. Ese conocimiento debe entenderse de cinco maneras: conocimiento superior (abhiññā), pleno conocimiento (pariññā), abandono (pahāna), desarrollo (bhāvanā) y realización (sacchikiriyā). Entre ellos, ¿qué es el conocimiento superior? Es el conocimiento de las características individuales de los fenómenos, así como el análisis del fenómeno (dhamma-paṭisambhidā) y el análisis del significado (attha-paṭisambhidā); esto es el conocimiento superior. ตตฺถ กตมา ปริญฺญา? เอวํ อภิชานิตฺวา ยา ปริชานนา ‘‘อิทํ กุสลํ, อิทํ อกุสลํ, อิทํ สาวชฺชํ, อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ กณฺหํ, อิทํ สุกฺกํ, อิทํ เสวิตพฺพํ, อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา, อิทํ ผลํ นิพฺพตฺเตนฺติ, เตสํ เอวํคหิตานํ อยํ อตฺโถ’’ติ, อยํ ปริญฺญา. ¿Qué es el pleno conocimiento? Es el acto de comprender, tras haber conocido superiormente, de esta manera: 'esto es beneficioso, esto es perjudicial, esto es censurable, esto es irreprochable, esto es oscuro, esto es brillante, esto debe ser cultivado, esto no debe ser cultivado; estos fenómenos, al ser tomados así, producen este resultado; para aquellos que han sido tomados así, este es el propósito'; esto es el pleno conocimiento. เอวํ ปริชานิตฺวา ตโย ธมฺมา อวสิฏฺฐา ภวนฺติ ปหาตพฺพา ภาเวตพฺพา สจฺฉิกาตพฺพา จ. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ปหาตพฺพา? เย อกุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา? เย กุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ยํ อสงฺขตํ. โย เอวํ ชานาติ อยํ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล [Pg.19] กลฺยาณตากุสโล ผลตากุสโล, อายกุสโล อปายกุสโล อุปายกุสโล มหตา โกสลฺเลน สมนฺนาคโตติ, เตนาห ภควา ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ. Habiendo comprendido de esta manera, quedan tres estados: lo que debe ser abandonado, lo que debe ser desarrollado y lo que debe ser realizado. En relación a esto, ¿cuáles son los estados que deben ser abandonados? Aquellos que son perjudiciales (akusala). ¿Cuáles son los estados que deben ser desarrollados? Aquellos que son beneficiosos (kusala). ¿Cuáles son los estados que deben ser realizados? Lo que es incondicionado (asaṅkhata). Quien conoce de esta manera es llamado experto en el significado (atthakusalo), experto en el fenómeno (dhammakusalo), experto en la bondad (kalyāṇatākusalo), experto en el fruto (phalatākusalo), experto en el beneficio (āyakusalo), experto en el perjuicio (apāyakusalo) y experto en los medios (upāyakusalo); se dice que está dotado de una gran habilidad. Por esta razón, el Sublime dijo: «Experto en todos los fenómenos». ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ เตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหิภาเว สเตน สมฺปชาเนน วิหาตพฺพํ. อิมา ทฺเว จริยา อนุญฺญาตา ภควตา เอกา วิสุทฺธานํ, เอกา วิสุชฺฌนฺตานํ. เก วิสุทฺธา? อรหนฺโต. เก วิสุชฺฌนฺตา? เสกฺขา. กตกิจฺจานิ หิ อรหโต อินฺทฺริยานิ. ยํ โพชฺฌํ, ตํ จตุพฺพิธํ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาภิสมเยน สมุทยสฺส ปหานาภิสมเยน มคฺคสฺส ภาวนาภิสมเยน นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมเยน, อิทํ จตุพฺพิธํ โพชฺฌํ โย เอวํ ชานาติ, อยํ วุจฺจติ สโต อภิกฺกมติ สโต ปฏิกฺกมติ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส. เตนาห ภควา ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ, เตนาห – «Que el monje viva atento»; por ello, para que dicho monje more en felicidad en esta vida presente, debe vivir con atención y clara comprensión al avanzar, al retroceder, al mirar al frente, al mirar a los lados, al flexionar los miembros, al extenderlos, al llevar el manto exterior, el cuenco y los hábitos, al comer, al beber, al masticar, al saborear, al defecar y orinar, al caminar, al estar de pie, al estar sentado, al dormir, al estar despierto, al hablar y al permanecer en silencio. Estas dos prácticas han sido autorizadas por el Sublime: una para los purificados y otra para los que se están purificando. ¿Quiénes son los purificados? Los Arahants. ¿Quiénes son los que se están purificando? Los aprendices (sekkhā). Pues para un Arahant, las facultades (indriya) ya han cumplido su cometido. Lo que debe ser conocido es cuádruple: el sufrimiento mediante el pleno conocimiento (pariññā), su origen mediante el abandono (pahāna), el camino mediante el desarrollo (bhāvanā) y su cesación mediante la realización (sacchikiriyā). Quien conoce así esta cuádruple verdad por conocer, se dice de él que avanza con atención y retrocede con atención debido a la extinción del apego, la extinción del odio y la extinción de la delusión. Por eso el Sublime dijo: «Que el monje viva atento»; por eso dijo: ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา; กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. «No debe codiciar los placeres sensuales; [oh Ajita, dijo el Sublime], que sea mentalmente imperturbable. Experto en todos los fenómenos, que el monje viva atento». เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ, เอวํ วิสชฺชิตพฺพํ. สุตฺตสฺส จ อนุคีติ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ สมาเนตพฺพา. อตฺถาปคตํ หิ พฺยญฺชนํ สมฺผปฺปลาปํ ภวติ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย ภวติ, ตสฺมา อตฺถพฺยญฺชนูเปตํ สงฺคายิตพฺพํ. สุตฺตญฺจ ปวิจินิตพฺพํ. กึ อิทํ สุตฺตํ อาหจฺจ วจนํ อนุสนฺธิวจนํ นีตตฺถํ เนยฺยตฺถํ สํกิเลสภาคิยํ นิพฺเพธภาคิยํ อเสกฺขภาคิยํ? กุหึ อิมสฺส สุตฺตสฺส สพฺพานิ สจฺจานิ ปสฺสิตพฺพานิ, อาทิมชฺฌปริโยสาเนติ? เอวํ สุตฺตํ ปวิเจตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีตี’’ติ. Así se debe preguntar y así se debe responder. La concordancia del sutta debe armonizarse tanto en el significado (attha) como en la expresión (byañjana). Pues una expresión desprovista de significado es palabrería vana. Cuando los términos y expresiones están mal dispuestos, el significado se vuelve difícil de discernir; por lo tanto, el sutta debe ser recitado con integridad de significado y expresión. El sutta debe ser investigado: «¿Es este sutta una enseñanza directa (āhaccavacana), una enseñanza de enlace (anusandhivacana), de sentido explícito (nītattha), de sentido a deducir (neyyattha), relativo a la impureza, relativo a la penetración o relativo a la liberación final?». «¿Dónde se deben ver todas las verdades en este sutta: al inicio, en el medio o al final?». De esta manera se debe investigar el sutta. Por ello, el venerable Mahākaccāyana dijo: «Lo que se ha preguntado y respondido, y cuál es la concordancia del sutta». นิยุตฺโต วิจโย หาโร. Concluye el modo de investigación (vicayohāro). ๓. ยุตฺติหารวิภงฺโค 3. Análisis del modo de la lógica (yuttihāravibhaṅgo). ๑๘. ตตฺถ [Pg.20] กตโม ยุตฺติหาโร? ‘‘สพฺเพสํ หาราน’’นฺติ, อยํ ยุตฺติหาโร. กึ โยชยติ ? จตฺตาโร มหาปเทสา พุทฺธาปเทโส สงฺฆาปเทโส สมฺพหุลตฺเถราปเทโส เอกตฺเถราปเทโส. อิเม จตฺตาโร มหาปเทสา, ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ, ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ. 18. En esto, ¿cuál es el modo de la lógica? «De todos los modos», este es el modo de la lógica. ¿Qué se aplica? Los cuatro grandes referentes (mahāpadesā): el referente del Buddha, el referente del Saṅgha, el referente de muchos ancianos y el referente de un solo anciano. Estos son los cuatro grandes referentes; esos términos y expresiones deben ser cotejados con el Sutta, confrontados con el Vinaya y situados en la naturaleza de los fenómenos (dhammatā). กตมสฺมึ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กตมสฺมึ วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ? ราควินเย โทสวินเย โมหวินเย. กตมิสฺสํ ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ? ปฏิจฺจสมุปฺปาเท. ยทิ จตูสุ อริยสจฺเจสุ อวตรติ, กิเลสวินเย สนฺทิสฺสติ, ธมฺมตญฺจ น วิโลเมติ, เอวํ อาสเว น ชเนติ. จตูหิ มหาปเทเสหิ ยํ ยํ ยุชฺชติ, เยน เยน ยุชฺชติ, ยถา ยถา ยุชฺชติ, ตํ ตํ คเหตพฺพํ. ¿En qué Sutta se deben cotejar? En las Cuatro Nobles Verdades. ¿En qué Vinaya se deben confrontar? En la disciplina del apego, la disciplina del odio y la disciplina de la delusión. ¿En qué naturaleza de los fenómenos se deben situar? En el origen dependiente (paṭiccasamuppāde). Si se integran en las Cuatro Nobles Verdades, se armonizan con la disciplina de las impurezas y no contradicen la naturaleza de los fenómenos, entonces no generan efluvios (āsava). Por tanto, aquello que concuerde con los cuatro grandes referentes según el caso, el modo y la forma, debe ser aceptado. ๑๙. ปญฺหํ ปุจฺฉิเตน กติ ปทานิ ปญฺเหติ ปทโส ปริโยคาหิตพฺพํ วิเจตพฺพํ? ยทิ สพฺพานิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ จตฺตาริ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ตีณิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ทฺเว ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ เอกํ ปทํ เอกํ อตฺถํ อภิวทติ, เอโก ปญฺโห. ตํ อุปปริกฺขมาเนน อญฺญาตพฺพํ กึ อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา, อุทาหุ อิเมสํ ธมฺมานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถา สา เทวตา ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. 19. Al ser preguntado sobre un problema, ¿en cuántos términos consiste el problema? Se debe investigar y analizar término por término. Si todos los términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si cuatro términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si tres términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si dos términos expresan un solo significado, es un solo problema. Si un solo término expresa un solo significado, es un solo problema. Al examinar esto, se debe discernir: «¿Son estos fenómenos distintos en significado y distintos en expresión, o su significado es el mismo y solo la expresión es distinta?». ¿Cómo sería esto? Como cuando aquella deidad le preguntó un problema al Sublime. ‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต; เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ. «¿Por qué es golpeado el mundo? ¿Por qué está rodeado? ¿Por qué dardo está penetrado? ¿Por qué arde siempre?». อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ตโย ปญฺหา กถํ ญายติ? ภควา หิ เทวตาย วิสชฺเชติ. Estos cuatro términos fueron preguntados. ¿Cómo se sabe que son tres problemas? Porque el Sublime responde a la deidad. ‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต; ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ. «Por la muerte es golpeado el mundo; por la vejez está rodeado; por el dardo del deseo está penetrado; por el anhelo arde siempre». ๒๐. ตตฺถ [Pg.21] ชรา จ มรณญฺจ อิมานิ ทฺเว สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. ชรายํ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ, มรณํ วโย. ตตฺถ ชราย จ มรณสฺส จ อตฺถโต นานตฺตํ. เกน การเณน, คพฺภคตาปิ หิ มียนฺติ, น จ เต ชิณฺณา ภวนฺติ. อตฺถิ จ เทวานํ มรณํ, น จ เตสํ สรีรานิ ชีรนฺติ. สกฺกเตว ชราย ปฏิกมฺมํ กาตุํ, น ปน สกฺกเต มรณสฺส ปฏิกมฺมํ กาตุํ อญฺญตฺเรว อิทฺธิมนฺตานํ อิทฺธิวิสยา. ยํ ปนาห ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณติ ทิสฺสนฺติ วีตราคา ชีรนฺตาปิ มียนฺตาปิ. ยทิ จ ยถา ชรามรณํ, เอวํ ตณฺหาปิ สิยา. เอวํ สนฺเต สพฺเพ โยพฺพนฏฺฐาปิ วิคตตณฺหา สิยุํ. ยถา จ ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น จ สิยา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น หิ ชรามรณํ ทุกฺขสฺส สมุทโย, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย. ยถา จ ตณฺหา มคฺควชฺฌา, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา มคฺควชฺฌํ. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. ยทิ จ สนฺทิสฺสติ ยุตฺติสมารูฬฺหํ อตฺถโต จ อญฺญตฺตํ, พฺยญฺชนโตปิ คเวสิตพฺพํ. 20. En esto, la vejez y la muerte son las dos características de lo condicionado. La vejez es la alteración de lo que persiste; la muerte es la disolución. Existe una diferencia de significado entre vejez y muerte. ¿Por qué razón? Pues incluso los que están en el vientre mueren, pero no por ello han envejecido. Además, los dioses mueren, pero sus cuerpos no envejecen. Es posible remediar la vejez, pero no es posible remediar la muerte, excepto para los poseedores de poderes en su ámbito de poder. En cuanto a lo que se dijo: «penetrado por el dardo del deseo», se observa que los libres de pasión (arhats) envejecen y mueren. Si el deseo fuera igual que la vejez y la muerte, entonces todos los jóvenes estarían libres de deseo. Y si, como el deseo es el origen del sufrimiento, la vejez y la muerte también fueran el origen del sufrimiento, entonces el deseo no lo sería; pero la vejez y la muerte no son el origen del sufrimiento, mientras que el deseo sí lo es. Y si, como el deseo debe ser erradicado por el camino, la vejez y la muerte también debieran ser erradicadas por el camino. Mediante esta lógica y otras razones se debe buscar la distinción. Si se armoniza con la lógica y hay distinción en el significado, también debe buscarse en la expresión. สลฺโลติ วา ธูปายนนฺติ วา อิเมสํ ธมฺมานํ อตฺถโต เอกตฺตํ. น หิ ยุชฺชติ อิจฺฉาย จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. ตณฺหาย อธิปฺปาเย อปริปูรมาเน นวสุ อาฆาตวตฺถูสุ โกโธ จ อุปนาโห จ อุปฺปชฺชติ. อิมาย ยุตฺติยา ชราย จ มรณสฺส จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. Sea que se use el término 'dardo' (salla) o 'humareda' (dhūpāyana), estos estados son idénticos en su esencia. En verdad, no es apropiado afirmar que el deseo (icchā) y el antojo (taṇhā) sean diferentes en su significado esencial. Cuando el propósito del antojo no se cumple, surgen el enojo (kodha) y la malicia (upanāha) en los nueve fundamentos de la malevolencia. Por esta lógica, la vejez, la muerte y el antojo son diferentes en su esencia. ยํ ปนิทํ ภควตา ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, อิทํ ภควตา พาหิรานํ วตฺถูนํ อารมฺมณวเสน ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, สพฺพา หิ ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา สพฺโพ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขเณน เอกลกฺขโณ, อปิ จ อุปาทานวเสน อญฺญมญฺญานิ นามานิ ลภติ, กฏฺฐคฺคีติปิ ติณคฺคีติปิ สกลิกคฺคีติปิ โคมยคฺคีติปิ ถุสคฺคีติปิ สงฺการคฺคีติปิ, สพฺโพ หิ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขโณว. เอวํ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา, อปิ ตุ อารมฺมณอุปาทานวเสน อญฺญมญฺเญหิ นาเมหิ อภิลปิตา อิจฺฉาอิติปิ ตณฺหาอิติปิ สลฺโลอิติปิ ธูปายนาอิติปิ สริตาอิติปิ วิสตฺติกาอิติปิ สิเนโหอิติปิ กิลมโถอิติปิ ลตาอิติปิ มญฺญนาอิติปิ พนฺโธอิติปิ อาสาอิติปิ ปิปาสาอิติปิ อภินนฺทนาอิติปิ, อิติ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา จ เววจเน วุตฺตา. Lo que el Bienaventurado ha expresado con dos nombres, 'deseo' (icchā) y 'antojo' (taṇhā), fue expresado por el Bienaventurado en relación con los objetos externos como bases de los sentidos; pues todo antojo tiene una única característica, que es la característica de la adherencia u obsesión por el objeto. Así como todo fuego tiene una única característica, que es el calor, pero recibe diferentes nombres según el combustible del que depende, como 'fuego de leña', 'fuego de hierba', 'fuego de astillas', 'fuego de estiércol', 'fuego de cascarilla' o 'fuego de basura', siendo que todo fuego es esencialmente calor; del mismo modo, todo antojo tiene una única característica de adherencia, pero se expresa con diversos nombres según el objeto y el aferramiento: como 'deseo', 'antojo', 'dardo', 'humareda', 'corriente', 'enredo', 'afecto', 'fatiga', 'liana', 'presunción', 'atadura', 'anhelo', 'sed' y 'deleite'. Así, todo antojo tiene una única característica de adherencia, tal como se describe en el Vevacana [Niddesa]. ‘‘อาสา [Pg.22] จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา; อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลกา’’ติ. El anhelo, la codicia y el deleite, que fluyen y se establecen en diversos elementos; originados en la raíz de la ignorancia y manifestados como ansia, todos ellos han sido erradicados por mí junto con su raíz. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. ยถาห ภควา – รูเป ติสฺส อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส. เอวํ เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส สพฺพํ สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. เอวํ ยุชฺชติ. Este es un sinónimo de 'antojo'. Como dijo el Bienaventurado: 'Tissa, para aquel en quien la pasión por la forma no ha desaparecido, ni el deseo, ni el afecto, ni la sed, ni la fiebre del deseo...'. Del mismo modo para la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia: para aquel en quien la pasión no ha desaparecido, ni el deseo, ni el afecto, ni la sed, ni la fiebre del deseo. Se debe expandir todo el sutta. Todo esto es un sinónimo de 'antojo'. Así es apropiado. ๒๑. สพฺโพ ทุกฺขูปจาโร กามตณฺหาสงฺขารมูลโก, น ปน ยุชฺชติ สพฺโพ นิพฺพิทูปจาโร กามตณฺหาปริกฺขารมูลโก. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. 21. Toda acumulación de sufrimiento tiene como raíz las formaciones del antojo por los placeres sensoriales; sin embargo, no es apropiado decir que toda acumulación de desencanto tiene como raíz el entorno del antojo por los placeres sensoriales. Por esta lógica, debe investigarse mediante otras causas. ยถา หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อสุภํ เทสยติ, โทสจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เทสยติ. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ เทสยติ. ยทิ หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ เทเสยฺย. สุขํ วา ปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุขํ วา ปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ วา ปหานํ เทเสยฺย, น ยุชฺชติ เทสนา. เอวํ ยํ กิญฺจิ ราคสฺส อนุโลมปฺปหานํ โทสสฺส อนุโลมปฺปหานํ โมหสฺส อนุโลมปฺปหานํ. สพฺพํ ตํ วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพํ. ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ. Así, el Bienaventurado enseña lo desagradable (asubha) a una persona de temperamento lujurioso, y el Bienaventurado enseña el amor bondadoso (mettā) a una persona de temperamento colérico. El Bienaventurado enseña el origen dependiente (paṭiccasamuppāda) a una persona de temperamento propenso al engaño. Pues si el Bienaventurado enseñara la liberación de la mente por el amor bondadoso a una persona de temperamento lujurioso, o si enseñara la práctica placentera de conocimiento lento, o la práctica placentera de conocimiento rápido, o el abandono precedido por la visión cabal, tal enseñanza no sería apropiada, por no ser adecuada. De este modo, cualquier cosa que sea conforme al abandono de la lujuria, al abandono del odio o al abandono del engaño, todo ello debe ser seleccionado mediante el método de investigación (vicaya-hāra) y aplicado mediante el método de la lógica (yutti-hāra), hasta donde alcance el terreno del conocimiento. เมตฺตาวิหาริสฺส สโต พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, พฺยาปาโท ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กรุณาวิหาริสฺส สโต วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเหสา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. มุทิตา วิหาริสฺส สโต อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, อรติ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาวิหาริสฺส สโต ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, ราโค ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อนิมิตฺตวิหาริสฺส สโต นิมิตฺตานุสารี เตน เตเนว วิญฺญาณํ ปวตฺตตีติ น ยุชฺชติ เทสนา[Pg.23], นิมิตฺตํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อสฺมีติ วิคตํ อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ. อถ จ ปน เม กิสฺมีติ กถสฺมีติ วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. No es apropiado enseñar que para quien mora en el amor bondadoso con atención, la malicia persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la malicia llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en la compasión con atención, la crueldad persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la crueldad llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en el regocijo altruista con atención, el descontento persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que el descontento llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en la ecuanimidad con atención, la lujuria persistirá subyugando su mente; es apropiado enseñar que la lujuria llega al abandono y a la cesación. No es apropiado enseñar que para quien mora en lo 'sin señales' (animitta) con atención, la conciencia seguirá fluyendo tras las señales; es apropiado enseñar que las señales llegan al abandono y a la cesación. Si digo: 'La noción de "yo soy" ha desaparecido, no veo esto como "esto soy yo"', no es apropiado enseñar que después de tal visión la duda y la flecha de la incertidumbre: "¿cómo soy?", persistirán subyugando mi mente; es apropiado enseñar que la duda y la flecha de la incertidumbre llegan al abandono y a la cesación. ยถา วา ปน ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต กามราคพฺยาปาทา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิตกฺกสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต วิตกฺกวิจารสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาสุขสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต ปีติสุขสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา, อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธิสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากาสานญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Del mismo modo, no es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el primer jhāna con atención, el deseo sensorial y la malicia conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de pensamiento aplicado (vitakka) conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso hacia el segundo jhāna. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el segundo jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de pensamiento aplicado y sostenido conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de ecuanimidad y felicidad conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el tercer jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de arrobamiento y felicidad conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de la pureza de la atención por la ecuanimidad conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso. No es apropiado enseñar que para quien ha alcanzado el cuarto jhāna con atención, la percepción y la atención acompañadas de ecuanimidad conducen al progreso; es apropiado enseñar que conducen a la disminución. O que la percepción y la atención acompañadas de la base del espacio infinito conducen a la disminución; no es apropiado enseñar eso, sino que es apropiado enseñar que conducen al progreso. อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากิญฺจญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Para quien ha alcanzado la esfera del espacio infinito, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la forma conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la conciencia infinita conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. Para quien ha alcanzado la esfera de la conciencia infinita, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera del espacio infinito conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la nada conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. อากิญฺจญฺญายตนํ [Pg.24] สมาปนฺนสฺส สโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต สญฺญูปจารา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. สญฺญาเวทยิตนิโรธสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ น จ อภินีหารํ ขมตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ อถ จ อภินีหารํ ขมตีติ ยุชฺชติ เทสนา. Para quien ha alcanzado la esfera de la nada, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la conciencia infinita conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. Para quien ha alcanzado la esfera de la ni-percepción-ni-no-percepción, la enseñanza de que las percepciones preliminares conducen a la distinción superior no es lógica; la enseñanza de que conducen al declive es lógica. O bien, la enseñanza de que las percepciones y atenciones acompañadas de la cesación de la percepción y la sensación conducen al declive no es lógica; la enseñanza de que conducen a la distinción superior es lógica. La enseñanza de que una mente bien preparada por la práctica no es apta para la realización de poderes no es lógica; la enseñanza de que una mente bien preparada por la práctica es, por el contrario, apta para la realización es lógica. เอวํ สพฺเพ นวสุตฺตนฺตา ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ ยถาสตฺถุสาสนํ สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพาติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘สพฺเพสํ หารานํ ยา ภูมิ โย จ โคจโร เตส’’นฺติ. Así, todos los nueve tipos de discursos deben ser examinados y aplicados mediante el modo de investigación y el modo de lógica, de acuerdo con el Dhamma, de acuerdo con el Vinaya y de acuerdo con la enseñanza del Maestro. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Ese es el terreno de todos los modos y ese es su campo de acción'. นิยุตฺโต ยุตฺติ หาโร. Concluye el modo de la lógica. ๔. ปทฏฺฐานหารวิภงฺโค 4. Análisis del modo de la causa próxima ๒๒. ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หาโร? ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ, อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. กึ เทเสติ? สพฺพธมฺมยาถาวอสมฺปฏิเวธลกฺขณา อวิชฺชา, ตสฺสา วิปลฺลาสา ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, ตสฺสา ปิยรูปํ สาตรูปํ ปทฏฺฐานํ. ปตฺถนลกฺขโณ โลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานํ ปทฏฺฐานํ. วณฺณสณฺฐานพฺยญฺชนคฺคหณลกฺขณา สุภสญฺญา, ตสฺสา อินฺทฺริยา สํวโร ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสอุปคมนลกฺขณา สุขสญฺญา, ตสฺสา อสฺสาโท ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ อสมนุปสฺสนลกฺขณา นิจฺจสญฺญา, ตสฺสา วิญฺญาณํ ปทฏฺฐานํ. อนิจฺจสญฺญาทุกฺขสญฺญาอสมนุปสฺสนลกฺขณา อตฺตสญฺญา, ตสฺสา นามกาโย ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมสมฺปฏิเวธลกฺขณา วิชฺชา, ตสฺสา สพฺพํ เนยฺยํ ปทฏฺฐานํ. จิตฺตวิกฺเขปปฏิสํหรณลกฺขโณ สมโถ, ตสฺส อสุภา ปทฏฺฐานํ. อิจฺฉาวจรปฏิสํหรณลกฺขโณ อโลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. อพฺยาปชฺชลกฺขโณ [Pg.25] อโทโส, ตสฺส ปาณาติปาตา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. วตฺถุอวิปฺปฏิปตฺติลกฺขโณ อโมโห, ตสฺส สมฺมาปฏิปตฺติ ปทฏฺฐานํ. วินีลกวิปุพฺพกคหณลกฺขณา อสุภสญฺญา, ตสฺสา นิพฺพิทา ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสปริชานนลกฺขณา ทุกฺขสญฺญา, ตสฺสา เวทนา ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ สมนุปสฺสนลกฺขณา อนิจฺจสญฺญา, ตสฺสา อุปฺปาทวยา ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมอภินิเวสลกฺขณา อนตฺตสญฺญา, ตสฺสา ธมฺมสญฺญา ปทฏฺฐานํ. 22. ¿Cuál es allí el modo de la causa próxima? 'El Victorioso enseña el Dhamma'; este es el modo de la causa próxima. ¿Qué enseña? La ignorancia tiene la característica de la no penetración de la verdadera naturaleza de todos los fenómenos; su causa próxima son las perversiones. El deseo tiene la característica de la adhesión; su causa próxima es lo que es querido y placentero. La codicia tiene la característica de anhelar; su causa próxima es tomar lo que no ha sido dado. La percepción de lo bello tiene la característica de asir el color, la forma y los rasgos; su causa próxima es la falta de restricción de las facultades. La percepción del placer tiene la característica de aproximarse al contacto con influjos; su causa próxima es la gratificación. La percepción de permanencia tiene la característica de no observar las características condicionadas de los fenómenos; su causa próxima es la conciencia. La percepción del yo tiene la característica de no observar las percepciones de impermanencia y sufrimiento; su causa próxima es el grupo mental. El conocimiento tiene la característica de la penetración de todos los fenómenos; su causa próxima es todo lo que debe ser conocido. La serenidad tiene la característica de eliminar la dispersión mental; su causa próxima es lo desagradable. La generosidad tiene la característica de eliminar el deseo; su causa próxima es la abstención de tomar lo que no ha sido dado. La ausencia de odio tiene la característica de la no malevolencia; su causa próxima es la abstención de quitar la vida. La ausencia de engaño tiene la característica de no errar respecto al objeto; su causa próxima es la práctica correcta. La percepción de lo desagradable tiene la característica de percibir lo lívido y lo purulento; su causa próxima es el desencanto. La percepción del sufrimiento tiene la característica de comprender plenamente el contacto con influjos; su causa próxima es la sensación. La percepción de la impermanencia tiene la característica de observar las características condicionadas de los fenómenos; su causa próxima es el surgimiento y la desaparición. La percepción del no-yo tiene la característica de no adherirse a ningún fenómeno; su causa próxima es la percepción de los fenómenos. ปญฺจ กามคุณา กามราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รูปราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ฉฏฺฐายตนํ ภวราคสฺส ปทฏฺฐานํ, นิพฺพตฺตภวานุปสฺสิตา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. โอกปฺปนลกฺขณา สทฺธา อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา จ, อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท สมฺปสีทนปจฺจุปฏฺฐาโน จ. อภิปตฺถิยนลกฺขณา สทฺธา, ตสฺสา อเวจฺจปสาโท ปทฏฺฐานํ. อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท, ตสฺส สทฺธา ปทฏฺฐานํ. อารมฺภลกฺขณํ วีริยํ, ตสฺส สมฺมปฺปธานํ ปทฏฺฐานํ. อปิลาปนลกฺขณา สติ, ตสฺสา สติปฏฺฐานํ ปทฏฺฐานํ. เอกคฺคลกฺขโณ สมาธิ, ตสฺส ฌานานิ ปทฏฺฐานํ. ปชานนลกฺขณา ปญฺญา, ตสฺสา สจฺจานิ ปทฏฺฐานํ. Los cinco hilos de placer sensorial son la causa próxima del deseo sensorial; las cinco facultades físicas son la causa próxima del deseo por la forma; la sexta base sensorial es la causa próxima del deseo por la existencia; la contemplación de la alegría por el renacimiento es la causa próxima de los cinco agregados del apego; los méritos realizados en el pasado son la causa próxima del conocimiento y la visión del recuerdo de las vidas pasadas. La fe tiene la característica de la resolución y se manifiesta como confianza; la claridad tiene la característica de no estar turbia y se manifiesta como serenidad. La fe tiene la característica de anhelar la meta; su causa próxima es la confianza inquebrantable. La claridad tiene la característica de no estar turbia; su causa próxima es la fe. La energía tiene la característica del esfuerzo; su causa próxima son los esfuerzos correctos. La atención plena tiene la característica de no flotar en la superficie; su causa próxima son los fundamentos de la atención plena. La concentración tiene la característica de la unificación; su causa próxima son las absorciones meditativas. La sabiduría tiene la característica de comprender plenamente; su causa próxima son las verdades. อปโร นโย, อสฺสาทมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร, ตสฺส อวิชฺชา ปทฏฺฐานํ. สจฺจสมฺโมหนลกฺขณา อวิชฺชา, สา สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ. ปุนพฺภววิโรหณลกฺขณา สงฺขารา, เต วิญฺญาณสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกนิพฺพตฺติลกฺขณํ วิญฺญาณํ, ตํ นามรูปสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสงฺฆาตลกฺขณํ นามรูปํ, ตํ ฉฬายตนสฺส ปทฏฺฐานํ. อินฺทฺริยววตฺถานลกฺขณํ ฉฬายตนํ, ตํ ผสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จกฺขุรูปวิญฺญาณสนฺนิปาตลกฺขโณ ผสฺโส, โส เวทนาย ปทฏฺฐานํ. อิฏฺฐานิฏฺฐอนุภวนลกฺขณา เวทนา, สา ตณฺหาย ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, สา อุปาทานสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกํ อุปาทานํ, ตํ ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสมฺภวนลกฺขโณ ภโว, โส ชาติยา ปทฏฺฐานํ. ขนฺธปาตุภวนลกฺขณา ชาติ, สา ชราย ปทฏฺฐานํ. อุปธิปริปากลกฺขณา ชรา, สา มรณสฺส ปทฏฺฐานํ. ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทลกฺขณํ มรณํ, ตํ โสกสฺส ปทฏฺฐานํ. อุสฺสุกฺกการโก โสโก, โส ปริเทวสฺส ปทฏฺฐานํ[Pg.26]. ลาลปฺปการโก ปริเทโว, โส ทุกฺขสฺส ปทฏฺฐานํ. กายสํปีฬนํ ทุกฺขํ, ตํ โทมนสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จิตฺตสํปีฬนํ โทมนสฺสํ, ตํ อุปายาสสฺส ปทฏฺฐานํ. โอทหนการโก อุปายาโส, โส ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ภวงฺคานิ ยทา สมคฺคานิ นิพฺพตฺตานิ ภวนฺติ โส ภโว, ตํ สํสารสฺส ปทฏฺฐานํ. นิยฺยานิกลกฺขโณ มคฺโค, โส นิโรธสฺส ปทฏฺฐานํ. Otro método: la atención no sabia tiene como característica el prestar atención a la gratificación; su causa próxima es la ignorancia. La ignorancia tiene como característica la confusión sobre las Cuatro Nobles Verdades; ella es la causa próxima de las formaciones. Las formaciones tienen como característica el rebrote en una nueva existencia; ellas son la causa próxima de la conciencia. La conciencia tiene como característica el surgimiento resultante de causas [de renacimiento]; ella es la causa próxima de la mentalidad y materialidad. La mentalidad y materialidad tienen como característica la unión de los agregados mentales y materiales; ellas son la causa próxima de las seis bases de los sentidos. Las seis bases de los sentidos tienen como característica la delimitación de las facultades; ellas son la causa próxima del contacto. El contacto tiene como característica la confluencia del ojo, las formas y la conciencia visual; él es la causa próxima de la sensación. La sensación tiene como característica el experimentar lo agradable y lo desagradable; ella es la causa próxima del deseo. El deseo tiene como característica el aferramiento a los objetos; él es la causa próxima del apego. El apego [como condición de apoyo] es la causa próxima del devenir. El devenir tiene como característica la producción de la mentalidad y materialidad; él es la causa próxima del nacimiento. El nacimiento tiene como característica la aparición de los agregados; él es la causa próxima de la vejez. La vejez tiene como característica la maduración del cuerpo; ella es la causa próxima de la muerte. La muerte tiene como característica el corte de la facultad de la vida; ella es la causa próxima de la pena. La pena es la que causa aflicción [mental]; ella es la causa próxima del lamento. El lamento es lo que causa llanto; él es la causa próxima del sufrimiento. El sufrimiento es la opresión del cuerpo; él es la causa próxima del pesar. El pesar es la opresión de la mente; él es la causa próxima de la desesperación. La desesperación causa una intensa quemazón; ella es la causa próxima del devenir. Cuando estos factores del devenir están presentes y completos, eso constituye el devenir, el cual es la causa próxima del saṃsāra. El camino tiene la característica de conducir a la liberación; él es la causa próxima de la cesación. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, อตฺตญฺญุตา ปุพฺเพกตปุญฺญตาย ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพกตปุญฺญตา ปติรูปเทสวาสสฺส ปทฏฺฐานํ, ปติรูปเทสวาโส สปฺปุริสูปนิสฺสยสฺส ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย อตฺตสมฺมาปณิธานสฺส ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ สีลานํ ปทฏฺฐานํ, สีลานิ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺส ปทฏฺฐานํ, ปาโมชฺชํ ปีติยา ปทฏฺฐานํ, ปีติ ปสฺสทฺธิยา ปทฏฺฐานํ, ปสฺสทฺธิ สุขสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขํ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ, สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ, ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาย ปทฏฺฐานํ, นิพฺพิทา วิราคสฺส ปทฏฺฐานํ, วิราโค วิมุตฺติยา ปทฏฺฐานํ. วิมุตฺติ วิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย โย โกจิ ปจฺจโย, สพฺโพ โส ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ. El conocimiento de los lugares apropiados es la causa próxima del conocimiento de la alegría; el conocimiento de la alegría es la causa próxima del conocimiento de la medida; el conocimiento de la medida es la causa próxima del conocimiento de uno mismo; el conocimiento de uno mismo es la causa próxima de tener méritos realizados en el pasado; tener méritos realizados en el pasado es la causa próxima de residir en un lugar adecuado; residir en un lugar adecuado es la causa próxima de confiar en personas íntegras; confiar en personas íntegras es la causa próxima de la resolución correcta de uno mismo; la resolución correcta de uno mismo es la causa próxima de la virtud; la virtud es la causa próxima de la ausencia de remordimiento; la ausencia de remordimiento es la causa próxima de la alegría; la alegría es la causa próxima del gozo; el gozo es la causa próxima de la tranquilidad; la tranquilidad es la causa próxima de la felicidad; la felicidad es la causa próxima de la concentración; la concentración es la causa próxima del conocimiento y visión de las cosas tal como son; el conocimiento y visión de las cosas tal como son es la causa próxima del desencanto; el desencanto es la causa próxima del desapego; el desapego es la causa próxima de la liberación; la liberación es la causa próxima del conocimiento y visión de la liberación. Así, cualquier condición de apoyo y cualquier causa es una causa próxima. Por eso el Venerable Mahākaccāyana dijo: "El Vencedor enseña el Dhamma". นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หาโร. Se ha concluido el modo de las causas próximas (padaṭṭhānahāro). ๕. ลกฺขณหารวิภงฺโค 5. Análisis del modo de las características (lakkhaṇahāravibhaṅgo) ๒๓. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หาโร? ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ, อยํ ลกฺขโณ หาโร. กึ ลกฺขยติ? เย ธมฺมา เอกลกฺขณา, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถาห ภควา – 23. De ellos, ¿cuál es el modo de las características? "Cuando se menciona un solo fenómeno", este es el modo de las características. ¿Qué indica? Que cuando se menciona un solo fenómeno entre aquellos fenómenos que tienen la misma característica, los fenómenos restantes quedan mencionados por implicación. ¿Cómo sería esto? Como dijo el Bienaventurado: ‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนวฏฺฐิตํ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ปภงฺคุ ปรโต ทุกฺขํ พฺยสนํ จลนํ กุกฺกุฬํ สงฺขารํ วธกํ อมิตฺตมชฺเฌ. อิมสฺมึ จกฺขุสฺมึ วุตฺเต อวสิฏฺฐานิ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วุตฺตานิ ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺพานิ หิ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณานิ. ยถา จาห ภควา – “Monjes, el ojo es inestable, transitorio, breve, frágil, ajeno, sufrimiento, destrucción, cambiante, un brasero de carbones ardientes, condicionado, un asesino, en medio de enemigos”. Cuando se menciona el ojo en este sutta, las restantes bases internas de los sentidos quedan mencionadas. ¿Por qué razón? Porque las seis bases internas tienen la misma característica en el sentido de ser destructoras. Por esta razón quedan mencionadas. Y como dijo el Bienaventurado: ‘‘อตีเต[Pg.27], ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย จาคาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺช. อิมสฺมึ รูปกฺขนฺเธ วุตฺเต อวสิฏฺฐา ขนฺธา วุตฺตา ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺเพ หิ ปญฺจกฺขนฺธา ยมโกวาทสุตฺเต วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณา วุตฺตา. ยถา จาห ภควา – “Rādha, no tengas anhelo por la forma del pasado, no te deleites en la forma del futuro; practica para el desencanto y el desapego de la forma del presente”. Cuando se menciona este agregado de la forma, los restantes agregados quedan mencionados. ¿Por qué razón? Porque en el Yamakovāda Sutta todos los cinco agregados se mencionan con la misma característica en el sentido de ser destructores. Y como dijo el Bienaventurado: ‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตาสติ; อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน’’. “Para aquellos que han emprendido bien y constantemente la atención plena dirigida al cuerpo, no practican lo que no debe hacerse y son perseverantes en lo que debe hacerse”. อิติ กายคตาย สติยา วุตฺตาย วุตฺตา ภวนฺติ เวทนาคตา สติ จิตฺตคตา ธมฺมคตา จ. ตถา ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มุตํ วาติ วุตฺเต วุตฺตํ ภวติ วิญฺญาตํ. ยถา จาห ภควา – Así, al mencionarse la atención plena dirigida al cuerpo, quedan mencionadas la atención plena dirigida a las sensaciones, a la mente y a los objetos mentales por el hecho de tener la misma característica de ser fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna). Del mismo modo, cuando se menciona “cualquier cosa vista, oída o percibida”, lo conocido [por la mente] queda mencionado por tener la misma característica. Y como dijo el Bienaventurado: ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ‘‘อาตาปี’’ติ วีริยินฺทฺริยํ, ‘‘สมฺปชาโน’’ติ ปญฺญินฺทฺริยํ, ‘‘สติมา’’ติ สตินฺทฺริยํ, ‘‘วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ สมาธินฺทฺริยํ, เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. “Por lo tanto, monje, permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, ardiente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo”. Con “ardiente” se refiere a la facultad del esfuerzo (vīriyindriya); con “claramente comprensivo”, a la facultad de la sabiduría (paññindriya); con “atento”, a la facultad de la atención plena (satindriya); y con “habiendo eliminado la codicia y el pesar respecto al mundo”, a la facultad de la concentración (samādhindriya). Así, para aquel que permanece contemplando el cuerpo en el cuerpo, los cuatro fundamentos de la atención plena llegan a la plenitud de su desarrollo. ¿Por qué razón? Por el hecho de que las cuatro facultades tienen la misma característica. ๒๔. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจ พลานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ พเลสุ ภาวิยมาเนสุ สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ ภาวิยมาเนสุ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, สพฺเพว โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, สพฺเพ หิ โพธงฺคมา โพธิปกฺขิยา เนยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. 24. Al desarrollarse los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos supremos llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los cuatro esfuerzos supremos, las cuatro bases del poder llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse las cuatro bases del poder, las cinco facultades llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse las cinco facultades, los cinco poderes llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los cinco poderes, los siete factores de la iluminación llegan a la plenitud de su desarrollo; al desarrollarse los siete factores de la iluminación, el noble camino óctuple llega a la plenitud de su desarrollo; todos los fenómenos que conducen al despertar, los factores de la iluminación, llegan a la plenitud de su desarrollo. ¿Por qué razón? Porque todos los factores que conducen al despertar tienen la misma característica en el sentido de conducir a la liberación (niyyānika); por tener esa misma característica, llegan a la plenitud de su desarrollo. เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ วิปลฺลาสา ปหียนฺติ, อาหารา [Pg.28] จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อุปาทาเนหิ อนุปาทาโน ภวติ, โยเคหิ จ วิสํยุตฺโต ภวติ, คนฺเถหิ จ วิปฺปยุตฺโต ภวติ, อาสเวหิ จ อนาสโว ภวติ, โอเฆหิ จ นิตฺถิณฺโณ ภวติ, สลฺเลหิ จ วิสลฺโล ภวติ, วิญฺญาณฏฺฐิติโย จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อคติคมเนหิ น อคตึ คจฺฉติ, เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. De la misma manera, los estados perjudiciales, por tener una característica común, llegan al abandono y a la extinción. Mientras se cultivan los cuatro fundamentos de la atención plena, las distorsiones de esa persona se abandonan; los nutrientes llegan a ser comprendidos cabalmente; a través de los apegos, se vuelve libre de apego; se vuelve desvinculado de los yugos, se vuelve desprendido de las ataduras, se vuelve libre de los efluvios, cruza por completo las inundaciones y se vuelve libre de los dardos de la avidez y otros. Sus estados de permanencia de la conciencia llegan a ser comprendidos cabalmente, y no cae en los caminos equivocados. Así, los estados perjudiciales, por tener una característica común, llegan al abandono y a la extinción. ยตฺถ วา ปน รูปินฺทฺริยํ เทสิตํ, เทสิตา ตตฺเถว รูปธาตุ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺจายตนํ. ยตฺถ วา ปน สุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขสมุทโย จ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน ทุกฺขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขญฺจ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน อทุกฺขมสุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สพฺโพ จ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. เกน การเณน, อทุกฺขมสุขาย หิ เวทนาย อวิชฺชา อนุเสติ. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. โส จ สราคสโทสสโมหสํกิเลสปกฺเขน หาตพฺโพ, วีตราควีตโทสวีตโมหอริยธมฺเมหิ หาตพฺโพ. Dondequiera que se enseñe la facultad de la forma, allí mismo se consideran enseñados el elemento forma, el agregado forma y la base de la forma; estos estados se consideran enseñados por tener una característica común basada en la característica de la deformación. Dondequiera que se enseñe la sensación placentera, allí se consideran enseñados la facultad del placer, la facultad de la alegría y la noble verdad del origen del sufrimiento, por tener una característica común. Dondequiera que se enseñe la sensación dolorosa, allí se consideran enseñados la facultad del dolor, la facultad de la pesadumbre y la noble verdad del sufrimiento. Dondequiera que se enseñe la sensación ni-dolorosa-ni-placentera, allí se enseñan la facultad de la ecuanimidad y todo el origen dependiente. ¿Por qué razón? Porque en la sensación ni-dolorosa-ni-placentera subyace la ignorancia. Con la ignorancia como condición, surgen las formaciones; con las formaciones como condición, surge la conciencia; con la conciencia como condición, surge la mentalidad y la materialidad; con la mentalidad y la materialidad como condición, surgen las seis bases de los sentidos; con las seis bases de los sentidos como condición, surge el contacto; con el contacto como condición, surge la sensación; con la sensación como condición, surge la avidez; con la avidez como condición, surge el apego; con el apego como condición, surge la existencia; con la existencia como condición, surge el nacimiento; con el nacimiento como condición, surgen la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la pesadumbre y la desesperación. Así es el origen de toda esta masa de sufrimiento. Y esto debe ser abandonado mediante el lado de las impurezas que conllevan codicia, odio y engaño; y debe ser conducido mediante los nobles estados libres de codicia, odio y engaño. เอวํ เย ธมฺมา เอกลกฺขณา กิจฺจโต จ ลกฺขณโต จ สามญฺญโต จ จุตูปปาตโต จ, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ. Así, para aquellos estados que tienen una característica común en cuanto a su función, naturaleza, generalidad, y desaparición y surgimiento, cuando se menciona un solo estado, los estados restantes se consideran mencionados. Por ello, el venerable Mahākaccāyana dijo: 'Cuando se menciona un solo estado'. นิยุตฺโต ลกฺขโณ หาโร. Se ha concluido el Modo de las Características (Lakkhaṇohāra). ๖. จตุพฺยูหหารวิภงฺโค 6. 6. El Modo del Arreglo Cuádruple (Catubyūhahāra). ¿Cuál es? ๒๕. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หาโร? ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ อยํ. พฺยญฺชเนน สุตฺตสฺส เนรุตฺตญฺจ อธิปฺปาโย จ นิทานญฺจ ปุพฺพาปรสนฺธิ จ คเวสิตพฺโพ[Pg.29]. ตตฺถ กตมํ เนรุตฺตํ, ยา นิรุตฺติปทสํหิตา, ยํ ธมฺมานํ นามโส ญาณํ. ยทา หิ ภิกฺขุ อตฺถสฺส จ นามํ ชานาติ, ธมฺมสฺส จ นามํ ชานาติ, ตถา ตถา นํ อภินิโรเปติ. อยญฺจ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล เทสนากุสโล อตีตาธิวจนกุสโล อนาคตาธิวจนกุสโล ปจฺจุปฺปนฺนาธิวจนกุสโล อิตฺถาธิวจนกุสโล ปุริสาธิวจนกุสโล นปุํสกาธิวจนกุสโล เอกาธิวจนกุสโล อเนกาธิวจนกุสโล, เอวํ สพฺพานิ กาตพฺพานิ ชนปทนิรุตฺตานิ สพฺพา จ ชนปทนิรุตฺติโย. อยํ นิรุตฺติปทสํหิตา. 25. Este modo de conducción es el llamado 'Etimología e Intención'. A través de las palabras, se debe investigar la etimología de un Sutta, su intención, su origen y su conexión anterior y posterior. Allí, ¿qué es la etimología? Es la interpretación que se ajusta a los términos, a través de la cual surge el conocimiento de los estados por sus nombres. Cuando un monje conoce el nombre del significado y el nombre del estado (Dhamma), lo expone y enseña de diversas maneras según ese nombre. A este monje se le llama experto en el significado, experto en el Dhamma, experto en el fraseo, experto en la etimología, experto en la conexión anterior y posterior, experto en la enseñanza, experto en designaciones pasadas, experto en designaciones futuras, experto en designaciones presentes, experto en designaciones femeninas, experto en designaciones masculinas, experto en designaciones neutras, experto en una sola designación y experto en múltiples designaciones. Así deben tratarse todas las expresiones lingüísticas locales y todas las etimologías regionales en el Sutta. Esta es la etimología que se ajusta a los términos. ๒๖. ตตฺถ กตโม อธิปฺปาโย? 26. De esos cuatro, ¿qué es la intención? ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล ; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. 'Ciertamente, el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma, tal como una gran sombrilla protege en la temporada de lluvias. Este es el beneficio del Dhamma bien practicado: quien vive según el Dhamma no va a un destino de sufrimiento'. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อปาเยหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen liberarse de los cuatro estados de privación vivirán según el Dhamma; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. ‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ; เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ. 'Tal como un ladrón capturado en el acto de un robo es castigado y atado por su propia acción, así este pueblo, tras morir, es castigado y atado en el más allá por sus propias malas acciones'. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? สญฺเจตนิกานํ กตานํ กมฺมานํ อุปจิตานํ ทุกฺขเวทนียานํ อนิฏฺฐํ อสาตํ วิปากํ ปจฺจนุภวิสฺสตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Que experimentarán el resultado indeseable y desagradable de las acciones perjudiciales realizadas, acumuladas y que producen sensaciones dolorosas; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ. 'Aquél que, buscando su propia felicidad, violenta con un palo a los seres que desean la felicidad, no obtendrá la felicidad después de morir'. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย สุเขน อตฺถิกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปาปกมฺมํ น กริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen la felicidad no realizarán acciones malas; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. ‘‘มิทฺธี [Pg.30] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. 'Cuando alguien es glotón, somnoliento, dormilón y se revuelca al dormir como un gran cerdo alimentado con forraje, ese tonto entra en el útero una y otra vez'. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ชรามรเณน อฏฺฏิยิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ภวิสฺสนฺติ โภชเน มตฺตญฺญุโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสเลสุ ธมฺเมสุ สคารวา จ สพฺรหฺมจารีสุ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสูติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen hastiarse de la vejez y la muerte serán moderados en la comida, vigilantes en las puertas de sus facultades, dedicados a la práctica de la vigilancia durante la primera y la última vigilia de la noche, observadores de los estados saludables y respetuosos con sus compañeros de vida santa, ya sean ancianos, nuevos o medianos; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. ‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ; อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา’’ติ. 'La diligencia es el sendero hacia lo inmortal; la negligencia es el sendero hacia la muerte. Los diligentes no mueren; los negligentes son como si ya estuvieran muertos'. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อมตปริเยสนํ ปริเยสิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต อปฺปมตฺตา วิหริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. อยํ อธิปฺปาโย. En este caso, ¿cuál es la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen buscar lo inmortal vivirán con diligencia; esta es la intención del Bienaventurado en esta enseñanza. Esta es la intención. ๒๗. ตตฺถ กตมํ นิทานํ? ยถา โส ธนิโย โคปาลโก ภควนฺตํ อาห – 27. De esos cuatro, ¿qué es el origen o contexto? Es la razón por la cual el pastor Dhaniya le dijo al Bienaventurado: ‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ; อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ. 'Aquel que tiene hijos se regocija por los hijos; de igual modo, el dueño de bueyes se regocija por sus bueyes. Las adquisiciones son el deleite del hombre; quien no tiene adquisiciones no tiene deleite'. ภควา อาห – El Bienaventurado le respondió: ‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ; อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ. 'Aquel que tiene hijos se aflige por los hijos; de igual modo, el pastor se aflige por sus bueyes. Las adquisiciones son la aflicción del hombre; quien no tiene adquisiciones no se aflige'. อิมินา [Pg.31] วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรํ ปริคฺคหํ อุปธิ อาหา’’ติ. ยถา จ มาโร ปาปิมา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา ปุถุสิลํ ปาเตสิ, ภควา อาห – Por este incidente y este origen, se entiende que aquí el Bienaventurado llamó 'adquisición' a la posesión externa de hijos y ganado. Y del mismo modo que el malvado Mara arrojó una gran roca desde el monte Gijjhakūṭa, el Bienaventurado dijo: ‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ; เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิตํ. 'Incluso si pudieras mover todo el monte Gijjhakūṭa, no habría perturbación alguna para los Budas que están perfectamente liberados'. นภํ ผเลยฺยปฺปถวี จเลยฺย, สพฺเพว ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ; สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ กมฺปเยยฺยุํ, อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ. 'Aunque el cielo se partiera y la tierra temblara, y todos los seres se aterrorizaran, e incluso si hirieran su pecho con una flecha, los Budas no buscan protección para sus adquisiciones de existencia'. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา กายํ อุปธึ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado llamó al cuerpo un sustrato (upadhi)'. Como Él dijo: ‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ; สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ. 'Los sabios no dicen que sea un vínculo fuerte aquel que está hecho de hierro, madera o hierba; sino que la fuerte pasión por los pendientes de gemas, por los hijos y por las esposas, ese anhelo, es lo que llaman un vínculo fuerte'. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิเรสุ วตฺถูสุ ตณฺหํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del deseo por los objetos externos'. Como Él dijo: ‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ. 'Los sabios dicen que este es un vínculo fuerte, que arrastra hacia abajo, que es flexible pero difícil de soltar; habiendo cortado incluso esto, los sabios parten, sin anhelos, habiendo abandonado el placer sensual'. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas externas'. Como Él dijo: ‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ทุคฺคนฺธํ เทหนิสฺสิตํ; ปคฺฆรนฺตํ ทิวา รตฺตึ, พาลานํ อภินนฺทิต’’นฺติ. 'Afectado por enfermedades, impuro, putrefacto, de mal olor, dependiente del cuerpo, que supura día y noche; esto es lo que los necios deleitan'. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห – Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas internas'. Como Él dijo: ‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.32] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา; สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ. 'Corta tu propio afecto, como se arranca con la mano el loto blanco del otoño; cultiva solo el camino de la paz, el Nibbana ha sido enseñado por el Sugata'. อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. อิทํ นิทานํ. Por esta razón, por este motivo, se sabe así: 'aquí el Bienaventurado habló del abandono del deseo que tiene por objeto las cosas internas'. Esta es la causa. ตตฺถ กตโม ปุพฺพาปรสนฺธิ. ยถาห – De ello, ¿cuál es la conexión entre lo anterior y lo posterior? Como Él dijo: ‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา; ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข; ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ. 'Cegados por el deseo sensual, cubiertos por la red, envueltos por el techo del deseo; atados por el vínculo de la negligencia, como peces en la boca de una trampa, siguen hacia la vejez y la muerte, tal como un ternero lactante sigue a su madre'. อยํ กามตณฺหา วุตฺตา. สา กตเมน ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ? ยถาห – Se ha hablado de este deseo por los placeres sensuales. ¿Con qué enseñanza anterior o posterior armoniza? Como Él dijo: ‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ; อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ. 'El apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma; hay una oscuridad profunda entonces, cuando la pasión somete a un hombre'. อิติ อนฺธตาย จ สญฺฉนฺนตาย จ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยญฺจาห กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตาติ. ยญฺจาห รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสตีติ, อิเมหิ ปเทหิ ปริยุฏฺฐาเนหิ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยํ อนฺธการํ, อยํ ทุกฺขสมุทโย, ยา จ ตณฺหา โปโนภวิกา, ยญฺจาห กามาติ อิเม กิเลสกามา. ยญฺจาห ชาลสญฺฉนฺนาติ เตสํ เยว กามานํ ปโยเคน ปริยุฏฺฐานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา กิเลสวเสน จ ปริยุฏฺฐานวเสน จ ตณฺหาพนฺธนํ วุตฺตํ. เย เอทิสิกา, เต ชรามรณํ อนฺเวนฺติ, อยํ ภควตา ยถานิกฺขิตฺตคาถาพเลน ทสฺสิตา ชรามรณมนฺเวนฺตีติ. Así, por medio de la ceguera y del estar cubierto, se describe ese mismo deseo. En cuanto a lo que dijo: 'cegados por el deseo sensual, cubiertos por la red, envueltos por el techo del deseo'; y en cuanto a lo que dijo: 'el apasionado no conoce el beneficio, el apasionado no ve el Dhamma', con estos términos que muestran la obsesión, se describe ese mismo deseo. Aquello que es la oscuridad es el origen del sufrimiento, y el deseo que es generador de una nueva existencia, y lo que llamó 'kāma' (deseo sensual), estos son los deseos contaminantes (kilesa-kāma). En cuanto a lo que dijo 'cubiertos por la red', muestra la obsesión mediante la práctica de esos mismos deseos; por lo tanto, se habla del vínculo del deseo tanto por el poder de las impurezas como por el de la obsesión. Aquellos que son así, siguen hacia la vejez y la muerte; esto ha sido mostrado por el Bienaventurado por el poder de los versos expuestos: 'siguen hacia la vejez y la muerte'. ‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิตี จ นตฺถิ, สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต; ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ, น วิชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ. 'Aquel sabio para quien no existen las proliferaciones ni la permanencia en el ciclo, que ha trascendido el vínculo y el obstáculo; a ese sabio que vive sin deseos, ni siquiera el mundo de los dioses lo conoce'. ปปญฺจา นาม ตณฺหาทิฏฺฐิมานา, ตทภิสงฺขตา จ สงฺขารา. ฐิติ นาม อนุสยา. สนฺทานํ นาม ตณฺหาย ปริยุฏฺฐานํ, ยานิ ฉตฺตึสตณฺหาย ชาลินิยา [Pg.33] วิจริตานิ. ปลิโฆ นาม โมโห. เย จ ปปญฺจา สงฺขารา ยา จ ฐิติ ยํ สนฺทานญฺจ ยํ ปลิฆญฺจ โย เอตํ สพฺพํ สมติกฺกนฺโต, อยํ วุจฺจติ นิตฺตณฺโห อิติ. Las llamadas 'proliferaciones' (papañca) son el deseo, los puntos de vista y el orgullo, y las formaciones condicionadas por ellos. La llamada 'permanencia' (ṭhiti) son las tendencias latentes (anusaya). El llamado 'vínculo' (sandāna) es la obsesión del deseo, que son las treinta y seis redes de las manifestaciones del deseo. El llamado 'obstáculo' (paligha) es la ignorancia (moha). El que ha trascendido todo esto: las proliferaciones que son formaciones, la permanencia, el vínculo y el obstáculo, a ese se le llama 'libre de deseo'. ๒๘. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานสงฺขารา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียา วา อุปปชฺชเวทนียา วา อปราปริยเวทนียา วา, เอวํ ตณฺหา ติวิธํ ผลํ เทติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. เอวํ ภควา อาห ‘‘ยํ โลภปกตํ กมฺมํ กโรติ กาเยน วา วาจาย วา มนสา วา, ตสฺส วิปากํ อนุโภติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ วา กมฺมํ อุปปชฺชเวทนียํ วา กมฺมํ อปราปริยายเวทนียํ วา กมฺมํ, เอวํ กมฺมํ ติธา วิปจฺจติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. ยถาห – 28. Allí, las formaciones de la obsesión son experimentables en esta misma vida, en la siguiente o en vidas sucesivas; así, el deseo da un triple fruto: en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas. Así dijo el Bienaventurado: 'Cualquier acción motivada por la codicia que uno realice con el cuerpo, el habla o la mente, experimenta su fruto en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Allí, la obsesión es una acción experimentable en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas; de este modo, la acción madura de tres formas: en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas. Como Él dijo: ‘‘ยญฺเจ พาโล อิธ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, ตสฺส ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม วิปากํ ปฏิสํเวเทติ อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ปฏิสงฺขานพเลน ปหาตพฺพํ, สงฺขารา ทสฺสนพเลน, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ภาวนาพเลน ปหาตพฺพานีติ เอวํ ตณฺหาปิ ติธา ปหียติ. ยา นิตฺตณฺหาตา อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. เภทา กายสฺส อยํ อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. 'Si un necio aquí es alguien que quita la vida... etc... tiene puntos de vista erróneos, experimenta el fruto de esa acción en esta vida, en la siguiente o en las sucesivas'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Allí, la obsesión debe abandonarse por el poder de la reflexión, las formaciones por el poder de la visión (del sendero), y las treinta y seis manifestaciones del deseo por el poder de la meditación; así, el deseo también se abandona de tres formas. Ese estado de estar libre de deseo es el elemento del Nibbana con residuo. Con la disolución del cuerpo, este es el elemento del Nibbana sin residuo. ปปญฺโจ นาม วุจฺจติ อนุพนฺโธ. ยญฺจาห ภควา ‘‘ปปญฺเจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ อารพฺภา’’ติ. ยญฺจาห ภควา – ‘‘อตีเต, ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺชา’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. โย จาปิ ปปญฺโจ เย จ สงฺขารา ยา จ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนสฺส อภินนฺทนา, อิทํ เอกตฺถํ. อปิ จ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ อกฺขเรหิ อญฺญมญฺเญหิ พฺยญฺชเนหิ อปริมาณา ธมฺมเทสนา วุตฺตา ภควตา. เอวํ สุตฺเตน สุตฺตํ สํสนฺทยิตฺวา ปุพฺพาปเรน สทฺธึ โยชยิตฺวา สุตฺตํ นิทฺทิฏฺฐํ ภวติ. La llamada 'proliferación' se denomina encadenamiento. En cuanto a lo que el Bienaventurado dijo: 'prolifera basándose en las formas visibles por la conciencia visual del pasado, futuro y presente'. Y en cuanto a lo que el Bienaventurado dijo: 'Radha, no tengas anhelos por las formas del pasado, no te deleites en las formas del futuro, y practica para el desencanto, el desapasionamiento, el cese y el abandono de las formas del presente'. Esto del Bienaventurado armoniza con lo anterior y posterior. Lo que es la proliferación, lo que son las formaciones y lo que es el deleite en lo pasado, futuro y presente, esto tiene un mismo significado. Además, el Bienaventurado ha expuesto una enseñanza del Dhamma incalculable mediante diversos términos, sílabas y frases. Así, habiendo cotejado un sutta con otro sutta y habiéndolo unido con lo anterior y posterior, el sutta queda explicado. โส จายํ ปุพฺพาปโร สนฺธิ จตุพฺพิโธ อตฺถสนฺธิ พฺยญฺชนสนฺธิ เทสนาสนฺธิ นิทฺเทสสนฺธีติ. Esa conexión entre lo anterior y lo posterior es de cuatro tipos: conexión de significado (atthasandhi), conexión de frase (byañjanasandhi), conexión de enseñanza (desanāsandhi) y conexión de explicación (niddesasandhi). ตตฺถ [Pg.34] อตฺถสนฺธิ ฉปฺปทานิ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมตา ปญฺญตฺตีติ. Allí, la conexión de significado consta de seis términos: indicación, iluminación, apertura, análisis, aclaración y designación. พฺยญฺชนสนฺธิ ฉปฺปทานิ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโสติ. La conexión de frase consta de seis términos: sílaba, palabra, frase, modo, interpretación gramatical y explicación detallada. เทสนาสนฺธิ น จ ปถวึ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อาปํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ เตชํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ วายุํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อากาสานญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ วิญฺญาณญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อากิญฺจญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อิมํ โลกํ นิสฺสาย…เป… น จ ปรโลกํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. ยมิทํ อุภยมนฺตเรน ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ มนสานุจินฺติตํ, ตมฺปิ นิสฺสาย น ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. อยํ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิเตน จิตฺเตน น ญายติ ฌายนฺโต. La conexión de la enseñanza (desanāsandhi) debe entenderse de la siguiente manera: el meditador (jhāyī) no medita apoyado en la tierra, y sin embargo medita; no medita apoyado en el agua, y sin embargo medita; no medita apoyado en el fuego, y sin embargo medita; no medita apoyado en el aire, y sin embargo medita. No medita apoyado en la esfera del espacio infinito... y así sucesivamente... ni en la esfera de la conciencia infinita... ni en la esfera de la nada... ni en la esfera de la ni percepción ni no percepción... ni en este mundo ni en el otro mundo, y sin embargo medita. Todo lo que es visto, oído, percibido, conocido, alcanzado, buscado, reflexionado o considerado mentalmente entre estos dos mundos, tampoco en eso se apoya para meditar, y sin embargo medita. Este individuo (un Arahant), que medita con una mente independiente en el mundo con sus dioses, Maras y Brahmas, entre los ascetas y brahmanes, dioses y hombres, no puede ser conocido por nadie. ยถา มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสนฺโต น ชานาติ น ปสฺสติ. โส หิ ปปญฺจาตีโต ตณฺหาปหาเนน ทิฏฺฐินิสฺสโยปิสฺส นตฺถิ. ยถา จ โคธิกสฺส, เอวํ วกฺกลิสฺส สเทวเกน โลเกน สมารเกน สพฺรหฺมเกน สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิตจิตฺตา น ญายนฺติ ฌายมานา. อยํ เทสนาสนฺธิ. Así como el malvado Māra, buscando la conciencia del noble Godhika, no la encuentra ni la ve, porque él ha trascendido las diversificaciones (papañca) y, al haber abandonado el deseo, carece de cualquier apoyo en puntos de vista; del mismo modo que con Godhika, así también ocurre con Vakkali. Los que meditan con mentes independientes no son conocidos por el mundo con sus dioses, Maras, Brahmas, ascetas, brahmanes y hombres. Esta es la conexión de la enseñanza (desanāsandhi). ตตฺถ กตมา นิทฺเทสสนฺธิ? นิสฺสิตจิตฺตา อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา กิเลเสน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โวทาเนน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา สํสารปฺปวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สํสารนิวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สมเถน จ วิปสฺสนาย จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสติยา จ อสมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สติยา จ สมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อโยนิยา [Pg.35] จ อโยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โยนิยา จ โยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา โกสชฺเชน จ โทวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา วีริยารมฺเภน จ โสวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสฺสทฺธิเยน จ ปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธาย จ อปฺปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสทฺธมฺมสฺสวเนน จ อสํวรเณน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธมฺมสฺสวเนน จ สํวเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา อนภิชฺฌาย จ อพฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา นีวรเณหิ จ สํโยชนิเยหิ จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา ราควิราคาย จ เจโตวิมุตฺติยา อวิชฺชาวิราคาย จ ปญฺญาวิมุตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิยา จ สสฺสตทิฏฺฐิยา จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สอุปาทิเสสาย จ อนุปาทิเสสาย จ นิพฺพานธาตุยา นิทฺทิสิตพฺพา. อยํ นิทฺเทสสนฺธิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ. ¿Cuál es, en este contexto, la conexión de la explicación (niddesasandhi)? Las mentes dependientes deben explicarse por el lado de lo perjudicial, las mentes independientes por el lado de lo beneficioso. Las mentes dependientes por la impureza, las independientes por la purificación. Las mentes dependientes por la continuación del ciclo (saṃsāra), las independientes por el cese del ciclo. Las mentes dependientes por el deseo y la ignorancia, las independientes por la calma y la visión clara. Las mentes dependientes por la falta de vergüenza y temor moral, las independientes por la vergüenza y el temor moral. Las mentes dependientes por la falta de atención y de discernimiento, las independientes por la atención y el discernimiento. Las mentes dependientes por la causa inadecuada y la atención inadecuada, las independientes por la causa adecuada y la atención adecuada. Las mentes dependientes por la pereza y la rebeldía, las independientes por el inicio del esfuerzo y la docilidad. Las mentes dependientes por la falta de fe y la negligencia, las independientes por la fe y la diligencia. Las mentes dependientes por escuchar falsas enseñanzas y por la falta de moderación, las independientes por escuchar la verdadera enseñanza y por la moderación. Las mentes dependientes por la codicia y la malevolencia, las independientes por la no codicia y la no malevolencia. Las mentes dependientes por los obstáculos y los grilletes, las mentes independientes por la liberación de la mente mediante el desapasionamiento y la liberación por la sabiduría mediante el fin de la ignorancia. Las mentes dependientes por las visiones de aniquilación y eternismo, las independientes por el elemento del Nirvana con residuo y sin residuo. Esta es la conexión de la explicación. Por esto dijo el venerable Mahākaccāyana: «la intención del análisis lingüístico». นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หาโร. Se ha concluido el modo del Cuádruple Arreglo (catubyūho hāro). ๗. อาวฏฺฏหารวิภงฺโค 7. Análisis del modo de Conversión (āvaṭṭahāravibhaṅgo). ๒๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หาโร? ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ อยํ. 29. ¿Cuál es, en este contexto, el modo de Conversión? Es aquel que trata sobre «un único fundamento próximo» (padaṭṭhāna). ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน; ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ. «Esfuércense, salgan de la negligencia, aplíquense en la enseñanza del Buddha; destruyan el ejército de la Muerte, como un elefante destruye una choza de juncos». ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ปทฏฺฐานานิ เทสนา. La expresión «esfuércense, salgan» es el fundamento próximo de la energía (vīriya). «Aplíquense en la enseñanza del Buddha» es el fundamento próximo de la concentración (samādhi). «Destruyan el ejército de la Muerte, como un elefante una choza de juncos» es el fundamento próximo de la sabiduría (paññā). «Esfuércense, salgan» es también el fundamento próximo de la facultad de la energía. «Aplíquense en la enseñanza del Buddha» es el fundamento próximo de la facultad de la concentración. «Destruyan el ejército de la Muerte...» es el fundamento próximo de la facultad de la sabiduría. Estos fundamentos próximos constituyen la enseñanza. อยุญฺชนฺตานํ วา สตฺตานํ โยเค, ยุญฺชนฺตานํ วา อารมฺโภ. Este inicio de la enseñanza sirve tanto para generar la disposición futura en los seres que no se esfuerzan en la práctica, como para el logro de la distinción especial en aquellos que ya se esfuerzan. ตตฺถ เย น ยุญฺชนฺติ, เต ปมาทมูลกา น ยุญฺชนฺติ. โส ปมาโท ทุวิโธ ตณฺหามูลโก อวิชฺชามูลโก จ. ตตฺถ อวิชฺชามูลโก เยน [Pg.36] อญฺญาเณน นิวุโต เญยฺยฏฺฐานํ นปฺปชานาติ ปญฺจกฺขนฺธา อุปฺปาทวยธมฺมาติ, อยํ อวิชฺชามูลโก. โย ตณฺหามูลโก, โส ติวิโธ อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขนิมิตฺตํ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ ปมาทํ อาปชฺชติ อยํ โลเก จตุพฺพิโธ ปมาโท เอกวิโธ อวิชฺชาย ติวิโธ ตณฺหาย. ตตฺถ อวิชฺชาย นามกาโย ปทฏฺฐานํ. ตณฺหาย รูปกาโย ปทฏฺฐานํ. ตํ กิสฺส เหตุ, รูปีสุ ภเวสุ อชฺโฌสานํ, อรูปีสุ สมฺโมโห? ตตฺถ รูปกาโย รูปกฺขนฺโธ นามกาโย จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา. อิเม ปญฺจกฺขนฺธา กตเมน อุปาทาเนน สอุปาทานา, ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ? ตตฺถ ตณฺหา ทฺเว อุปาทานานิ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชา ทฺเว อุปาทานานิ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. อิเมหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. Entre ellos, los que no se esfuerzan lo hacen debido a la negligencia. Esa negligencia es de dos tipos: basada en el deseo y basada en la ignorancia. La negligencia basada en la ignorancia es aquella por la cual, estando cubierto por el desconocimiento, uno no comprende lo que debe ser conocido: que los cinco agregados tienen la naturaleza de surgir y cesar. La negligencia basada en el deseo es de tres tipos: cuando uno cae en negligencia buscando obtener goces materiales aún no obtenidos, o por causa de la protección de los ya obtenidos, o por causa de su consumo. Así, en el mundo hay cuatro tipos de negligencia: uno por la ignorancia y tres por el deseo. Para la ignorancia, el fundamento próximo es el grupo del nombre (nāmakāya). Para el deseo, el fundamento próximo es el grupo de la forma (rūpakāya). ¿Por qué razón? Porque el apego ocurre en las existencias materiales y la confusión se establece en los seres respecto a lo inmaterial. El grupo de la forma es el agregado de la forma; el grupo del nombre son los cuatro agregados inmateriales. ¿Por qué tipo de apego están estos cinco agregados acompañados de clivaje (saupādānā)? Por el deseo y la ignorancia. Respecto al deseo, hay dos tipos de apego: el apego a los placeres sensoriales y el apego a reglas y rituales. Respecto a la ignorancia, hay dos tipos de apego: el apego a los puntos de vista y el apego a la doctrina del yo. Estos agregados sujetos al apego por medio de estos cuatro clivajes constituyen el Sufrimiento. Los cuatro clivajes constituyen el Origen. Los cinco agregados son el Sufrimiento. Para su plena comprensión y abandono, el Bienaventurado enseña el Dhamma; para la plena comprensión del sufrimiento y el abandono del origen. ๓๐. ตตฺถ โย ติวิโธ ตณฺหามูลโก ปมาโท อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขณญฺจ กโรติ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ, ตสฺส สมฺปฏิเวเธน รกฺขณา ปฏิสํหรณา, อยํ สมโถ. 30. En este contexto, la negligencia de tres tipos basada en el deseo, por la cual uno busca goces no obtenidos o protege y consume los obtenidos, se remedia mediante la protección y el alejamiento a través de la penetración del conocimiento; esto es la Calma (samatha). โส กถํ ภวติ? ยทา ชานาติ กามานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต โอการญฺจ สํกิเลสญฺจ โวทานญฺจ เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุปปริกฺขา อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภาวิยมาเนสุ ทฺเว ธมฺมา ปหียนฺติ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปหีเนสุ จตฺตาริ อุปาทานานิ นิรุชฺฌนฺติ. อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ มคฺโค. ภวนิโรโธ นิพฺพานํ อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ. ¿Cómo surge esa calma (samatha)? Surge cuando uno conoce la gratificación de los placeres sensuales como gratificación, su peligro como peligro, la liberación de ellos como liberación, su bajeza, su impureza, su purificación y los beneficios de la renuncia. En esa calma así descrita, cualquier investigación y examen que se produzca se denomina visión clara (vipassanā). Estos dos estados, la calma y la visión clara, alcanzan la plenitud del desarrollo. Mientras se desarrollan estos dos estados, se abandonan dos cosas: el deseo (taṇhā) y la ignorancia (avijjā). Al abandonarse estos dos estados, cesan los cuatro apegos (upādānāni). Por el cese del apego, cesa el devenir; por el cese del devenir, cesa el nacimiento; por el cese del nacimiento, cesan la vejez y la muerte, la pena, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así se produce el cese de toda esta masa de sufrimiento. De este modo, las dos primeras son las verdades del sufrimiento y su origen; la calma y la visión clara constituyen el camino (maggo); y el cese del devenir es el Nirvana. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «¡Esforzaos, salid de la negligencia!». ยถาปิ [Pg.37] มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห, ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ; เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต, นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ. Así como un árbol, aunque sea cortado, vuelve a brotar si su raíz permanece firme y sin daños; de la misma manera, mientras la tendencia latente del deseo no sea eliminada, este sufrimiento surge una y otra vez. อยํ ตณฺหานุสโย. กตมสฺสา ตณฺหาย? ภวตณฺหาย. โย เอตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺจโย อยํ อวิชฺชา. อวิชฺชาปจฺจยา หิ ภวตณฺหา. อิเม ทฺเว กิเลสา ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. Esta es la tendencia latente del deseo. ¿A qué deseo pertenece? Al deseo de existencia (bhavataṇhā). Lo que es la condición de este estado es la ignorancia (avijjā). Ciertamente, debido a la ignorancia surge el deseo de existencia. Estos dos son las impurezas: el deseo y la ignorancia. Ellos dan lugar a los cuatro apegos; y los agregados que están vinculados a estos cuatro apegos constituyen el sufrimiento. Los cuatro apegos son el origen (samudayo). Los cinco agregados son el sufrimiento. Para el pleno conocimiento y el abandono de ellos, el Bendito enseña el Dhamma; lo enseña para conocer plenamente el sufrimiento y para abandonar su origen. เยน ตณฺหานุสยํ สมูหนติ, อยํ สมโถ. เยน ตณฺหานุสยสฺส ปจฺจยํ อวิชฺชํ วารยติ, อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนาย ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ วิปสฺสนา จ มคฺโค, ทฺเว จ วิมุตฺติโย นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ยถาปิ มูเล’’ติ. Aquel estado por el cual se arranca de raíz la tendencia latente del deseo es la calma (samatha). Aquel estado por el cual se previene la ignorancia, que es la causa de la tendencia latente del deseo, es la visión clara (vipassanā). Estos dos estados, la calma y la visión clara, alcanzan la plenitud del desarrollo. Allí, el fruto de la calma es la liberación de la mente mediante el desapasionamiento de la lujuria (cetovimutti); el fruto de la visión clara es la liberación mediante la sabiduría por el desvanecimiento de la ignorancia (paññāvimutti). Así, según el método explicado, el sufrimiento y su origen son las dos primeras verdades; la calma y la visión clara son el camino; y las dos liberaciones son el cese. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «Así como la raíz...». ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. «No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente; esta es la enseñanza de los Budas». สพฺพปาปํ นาม ตีณิ ทุจฺจริตานิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, เต ทส อกุสลกมฺมปถา ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป อภิชฺฌา พฺยาปาโท มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ตานิ ทฺเว กมฺมานิ เจตนา เจตสิกญฺจ. ตตฺถ โย จ ปาณาติปาโต ยา จ ปิสุณา วาจา ยา จ ผรุสา วาจา, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยญฺจ อทินฺนาทานํ โย จ กาเมสุมิจฺฉาจาโร โย จ มุสาวาโท, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ, โย สมฺผปฺปลาโป, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. อิมานิ สตฺต การณานิ เจตนากมฺมํ. ยา อภิชฺฌา, อยํ โลโภ อกุสลมูลํ. โย พฺยาปาโท, อยํ โทโส อกุสลมูลํ. ยา [Pg.38] มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อยํ มิจฺฉามคฺโค. อิมานิ ตีณิ การณานิ เจตสิกกมฺมํ. เตนาห ‘‘เจตนากมฺมํ เจตสิกกมฺม’’นฺติ. Lo que se llama 'todo mal' son las tres malas conductas: mala conducta corporal, mala conducta verbal y mala conducta mental. Estas se dividen en los diez caminos de acción no saludable: matar, robar, conducta sexual errónea, mentir, chismes, palabras hirientes, charla vana, codicia, mala voluntad y visión errónea. Estos constituyen dos tipos de acciones: la voluntad (cetanā) y los factores mentales asociados (cetasika). Entre ellos, matar y las palabras hirientes surgen del odio (dosa). Robar, la conducta sexual errónea, mentir y los chismes surgen de la codicia (lobha). La charla vana surge del engaño (moha). Estos siete factores son acciones de la voluntad. La codicia es la raíz no saludable de la ambición. La mala voluntad es la raíz no saludable del odio. La visión errónea es el camino equivocado. Estos tres factores son acciones mentales. Por ello se dijo: «Acción de la voluntad y acción mental». อกุสลมูลํ ปโยคํ คจฺฉนฺตํ จตุพฺพิธํ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ยํ ฉนฺทา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ. ยํ โทสา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยํ ภยา จ โมหา จ อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. ตตฺถ โลโภ อสุภาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย. โมโห ปญฺญาย. ตถา โลโภ อุเปกฺขาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย จ กรุณาย จ. โมโห มุทิตาย ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉติ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ. Cuando las raíces no saludables se ponen en práctica, se cae en los cuatro caminos erróneos (agati): por deseo, por odio, por miedo y por engaño. El camino erróneo por deseo surge de la codicia; el camino erróneo por odio surge del odio; y los caminos erróneos por miedo y engaño surgen del engaño. De estas raíces, la codicia se abandona mediante la contemplación de lo no-bello (asubha); el odio se abandona mediante el amor universal (mettā); y el engaño se abandona mediante la sabiduría (paññā). Asimismo, la codicia puede abandonarse por la ecuanimidad (upekkhā); el odio por el amor y la compasión (karuṇā); y el engaño se elimina por la alegría empática (muditā). Por ello, el Bendito dijo: «No hacer ningún mal es bueno». ๓๑. สพฺพปาปํ นาม อฏฺฐ มิจฺฉตฺตานิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺโต มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ มิจฺฉาสมาธิ, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปํ. อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ มิจฺฉตฺตานํ ยา อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาจาโร, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปสฺส อกรณํ. 31. 'Todo mal' se refiere a los ocho factores erróneos: visión errónea, intención errónea, palabra errónea, acción errónea, medio de vida erróneo, esfuerzo erróneo, atención errónea y concentración errónea. A todo esto se le llama mal. La omisión, el no hacer y la abstención de practicar estos ocho factores erróneos es lo que se llama 'no hacer ningún mal'. อฏฺฐสุ มิจฺฉตฺเตสุ ปหีเนสุ อฏฺฐ สมฺมตฺตานิ สมฺปชฺชนฺติ. อฏฺฐนฺนํ สมฺมตฺตานํ ยา กิริยา กรณํ สมฺปาทนํ, อยํ วุจฺจติ กุสลสฺส อุปสมฺปทา. สจิตฺตปริโยทาปนนฺติ อตีตสฺส มคฺคสฺส ภาวนากิริยํ ทสฺสยติ, จิตฺเต ปริโยทาปิเต ปญฺจกฺขนฺธา ปริโยทาปิตา ภวนฺติ, เอวญฺหิ ภควา อาห ‘‘เจโตวิสุทฺธตฺถํ, ภิกฺขเว, ตถาคเต พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ทุวิธา หิ ปริโยทาปนา นีวรณปฺปหานญฺจ อนุสยสมุคฺฆาโต จ. ทฺเว ปริโยทาปนภูมิโย ทสฺสนภูมิ จ, ภาวนาภูมิ จ, ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน ปริโยทาเปติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต ปริโยทาเปติ, อยํ สมุทโย. เยน ปริโยทาเปติ, อยํ มคฺโค. ยํ ปริโยทาปิตํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ. Al abandonar los ocho factores erróneos, se alcanzan los ocho factores correctos (sammattāni). La práctica, realización y cumplimiento de estos ocho factores correctos es lo que se llama 'cultivar el bien'. 'Purificar la propia mente' significa la práctica de desarrollar el camino alcanzado por los Budas del pasado; cuando la mente está purificada, los cinco agregados se vuelven puros. Ciertamente, el Bendito dijo: «Monjes, el Tathagata vive la vida santa para la purificación de la mente». La purificación es de dos tipos: el abandono de los obstáculos y la erradicación de las tendencias latentes. Existen dos etapas de purificación: la etapa de la visión y la etapa del desarrollo. En este contexto, aquello que se purifica mediante la penetración es el sufrimiento. Aquello de lo que se purifica es el origen. El medio por el cual se purifica es el camino. El estado purificado es el cese. Estas son las cuatro verdades determinadas. Por ello, el Bendito dijo: «No hacer ningún mal es bueno». ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล; เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ. «Ciertamente, el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma, como un gran paraguas en la estación de lluvias; este es el beneficio de practicar bien el Dhamma: quien vive el Dhamma no va a un destino de sufrimiento». Esto es lo que el Bendito enseñó. ธมฺโม [Pg.39] นาม ทุวิโธ อินฺทฺริยสํวโร มคฺโค จ. ทุคฺคติ นาม ทุวิธา เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ. ตตฺถ ยา สํวรสีเล อขณฺฑการิตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – ทฺเวมา, ภิกฺขเว, สีลวโต คติโย เทวา จ มนุสฺสา จ. เอวญฺจ นาฬนฺทายํ นิคเม อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – Lo que se llama Dhamma es de dos tipos: la restricción de las facultades y el Camino. Lo que se llama destino de sufrimiento (duggati) es también de dos tipos: en comparación con los dioses y humanos, los reinos de miseria son un mal destino; y en comparación con el Nirvana, todos los nacimientos son un mal destino. En cuanto a la conducta ética, la práctica ininterrumpida de la restricción protege de los reinos de miseria. Así lo dijo el Bendito: «Monjes, hay dos destinos para el hombre virtuoso: el reino de los dioses y el de los humanos». Y así, en el pueblo de Nalanda, el jefe de la aldea Asibandhakaputta se dirigió al Bendito con estas palabras: ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา, เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม, สญฺญาเปนฺติ นาม, สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ, ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. —Señor, los brahmanas de las tierras occidentales, que llevan vasijas de agua, usan guirnaldas de algas, descienden al agua y sirven al fuego, dicen que elevan a los muertos, los guían y los hacen entrar en el cielo. Pero el Bienaventurado, el Arahant plenamente Iluminado, ¿puede actuar de tal manera que todo el mundo, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un buen destino, en un mundo celestial? ‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสีติ. —Entonces, jefe, te preguntaré de nuevo sobre esto. Responde según te parezca mejor. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุวา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ¿Qué piensas, jefe? Supón que hay un hombre que mata seres vivos, toma lo que no le es dado, comete conducta sexual errónea, miente, habla con malicia, habla con rudeza, habla con ligereza, es codicioso, tiene una mente malévola y tiene una visión errónea. Y una gran multitud se reúne y ora, lo alaba y lo rodea con las manos juntas en oración, diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un buen destino, en un mundo celestial!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso ese hombre, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que lo rodean con las manos juntas, renacería tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, en un buen destino, en un mundo celestial? —No, señor. ‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อุมฺมุชฺช, โภ, ปุถุสิเล, อุปฺลว โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ สา มหตี ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ[Pg.40], ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. —Como si un hombre, jefe, arrojara una gran piedra pesada en un lago profundo, y una gran multitud se reuniera y orara, la alabara y la rodeara con las manos juntas diciendo: '¡Emerge, oh gran piedra! ¡Flota, oh gran piedra! ¡Llega a la orilla, oh gran piedra!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso esa gran piedra, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que la rodean con las manos juntas, emergería, flotaría o llegaría a la orilla? —No, señor. —Del mismo modo, jefe, aquel hombre que mata seres vivos... y tiene una visión errónea, aunque una gran multitud se reúna y ore por él... tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerá en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ¿Qué piensas, jefe? Supón que hay un hombre que se abstiene de matar seres vivos, de tomar lo que no le es dado, de la conducta sexual errónea, de mentir, del habla maliciosa, del habla ruda, del habla vana; que no es codicioso, no tiene una mente malévola y posee una visión correcta. Y una gran multitud se reúne y ora, lo maldice y lo rodea con las manos juntas diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso ese hombre, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus maldiciones, o a que lo rodean con las manos juntas, renacería tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno? —No, señor. ‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา, สา อโธคามี อสฺส. ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา, ตํ อุทฺธํคามิ อสฺส. ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ ‘โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา ‘โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. —Como si un hombre, jefe, sumergiera una vasija de mantequilla clarificada o una vasija de aceite en un lago profundo y la rompiera. Allí, los guijarros o fragmentos de cerámica se hundirían hacia el fondo, pero la mantequilla o el aceite que contiene flotarían hacia la superficie. Y una gran multitud se reuniera y orara, la alabara y la rodeara con las manos juntas diciendo: '¡Húndete, oh mantequilla y aceite! ¡Sumérgete, oh mantequilla y aceite! ¡Ve hacia el fondo, oh mantequilla y aceite!'. ¿Qué piensas, jefe? ¿Acaso esa mantequilla o aceite, debido a las oraciones de esa gran multitud, o a sus alabanzas, o a que la rodean con las manos juntas, se hundiría, se sumergiría o iría hacia el fondo? —No, señor. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส [Pg.41] เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’’’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. อิติ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. ตตฺถ ยา มคฺคสฺส ติกฺขตา อธิมตฺตตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ สพฺพาหิ อุปปตฺตีหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – —Del mismo modo, jefe, aquel hombre que se abstiene de matar seres vivos... y posee una visión correcta, aunque una gran multitud se reúna y ore por él, lo alabe y lo rodee con las manos juntas diciendo: '¡Que este hombre, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renazca en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!', a pesar de ello, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacerá en un buen destino, en un mundo celestial. Así, el Dhamma bien practicado protege de los estados de privación. En este contexto, la agudeza e intensidad del Sendero es el Dhamma bien practicado que protege de todos los renacimientos. Así lo dijo el Bienaventurado: ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. —Por lo tanto, con la mente protegida, moviéndose en el ámbito del pensamiento correcto, teniendo la visión correcta como guía y conociendo el surgimiento y la cesación; el monje que ha vencido la pereza y el letargo debe abandonar todos los malos destinos. ๓๒. ตตฺถ ทุคฺคตีนํ เหตุ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ, เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ, เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. ตตฺถ ตณฺหาย ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ ปทฏฺฐานํ. อวิชฺชาย มนินฺทฺริยํ ปทฏฺฐานํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รกฺขนฺโต สมาธึ ภาวยติ, ตณฺหญฺจ นิคฺคณฺหาติ. มนินฺทฺริยํ รกฺขนฺโต วิปสฺสนํ ภาวยติ, อวิชฺชญฺจ นิคฺคณฺหาติ. ตณฺหานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. จตูสุ อุปาทาเนสุ ปหีเนสุ ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิทํ วุจฺจติ พฺรหฺมจริยนฺติ. 32. En ese contexto, la causa de los malos destinos es el deseo y la ignorancia; estos constituyen los cuatro apegos. Los agregados acompañados de esos cuatro apegos son el sufrimiento. Los cuatro apegos son el origen del sufrimiento. Los cinco agregados son el sufrimiento, y el Bienaventurado enseña el Dhamma para su pleno conocimiento y para el abandono del origen. En cuanto al deseo, las cinco facultades físicas son su causa próxima. En cuanto a la ignorancia, la facultad de la mente es su causa próxima. Al proteger las cinco facultades físicas, se cultiva la concentración y se reprime el deseo. Al proteger la facultad de la mente, se cultiva la visión clara y se reprime la ignorancia. Mediante la represión del deseo, se abandonan dos apegos: el apego a los placeres sensoriales y el apego a ritos y rituales. Mediante la represión de la ignorancia, se abandonan dos apegos: el apego a los puntos de vista y el apego a la doctrina del yo. Cuando se abandonan los cuatro apegos, dos cualidades llegan a la plenitud de su cultivo: la tranquilidad y la visión clara. Esto se denomina la vida santa (brahmacariya). ตตฺถ พฺรหฺมจริยสฺส ผลํ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิผลํ อนาคามิผลํ อรหตฺตํ อคฺคผลํ. อิมานิ จตฺตาริ พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. สมโถ จ วิปสฺสนา จ พฺรหฺมจริยญฺจ มคฺโค, พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ จ ตทารมฺมณา จ อสงฺขตาธาตุ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขตี’’ติ. Allí, el fruto de la vida santa son los cuatro frutos de la vida ascética: el fruto de la entrada en la corriente, el fruto del que retorna una vez, el fruto del que no retorna y el arahantado, que es el fruto supremo. Estos son los cuatro frutos de la vida santa. Así, según el método antes mencionado, las dos primeras verdades son el sufrimiento y el origen. La calma, la visión cabal y la vida santa son el camino; los frutos de la vida santa y su objeto, el elemento incondicionado, son el cese. Estas son las cuatro verdades. Por eso el Excelso dijo: «La enseñanza ciertamente protege». ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน รกฺขติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต รกฺขติ, อยํ สมุทโย. เยน รกฺขติ, อยํ มคฺโค. ยํ รกฺขติ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ. Allí, en esa declaración, lo que se protege mediante la penetración es el sufrimiento. Aquello por lo cual se protege es el origen. Aquello mediante lo cual se protege es el camino. Lo que protege [o es el objeto de protección] es el cese. Estas son las cuatro verdades. Por eso el venerable Mahākaccāyana dijo: «En una única causa próxima». นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หาโร. Se ha concluido el modo de rotación (āvaṭṭo hāro), extraído y aplicado desde los textos pali. ๘. วิภตฺติหารวิภงฺโค 8. Análisis del modo de clasificación (vibhattihāra). ๓๓. ตตฺถ [Pg.42] กตโม วิภตฺติหาโร? ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ ภูมิญฺจา’’ติ. 33. Allí, ¿cuál es el modo de clasificación? La clasificación de la enseñanza, de la causa próxima y del plano. ทฺเว สุตฺตานิ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ. ทฺเว ปฏิปทา ปุญฺญภาคิยา จ ผลภาคิยา จ. ทฺเว สีลานิ สํวรสีลญฺจ ปหานสีลญฺจ, ตตฺถ ภควา วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ปุญฺญภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส สํวรสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ, ตตฺถ ภควา นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ ผลภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส ปหานสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ. Existen dos tipos de discursos: los que conducen a las tendencias virtuosas y los que conducen a la penetración. Existen dos tipos de práctica: la que conduce al mérito y la que conduce al fruto. Existen dos tipos de virtud: la virtud de restricción y la virtud de abandono. Allí, el Excelso enseña el discurso que conduce a las tendencias mediante la práctica que conduce al mérito; el que se establece en la virtud de restricción se convierte en un practicante de la vida santa a través de esa vida santa. Allí, el Excelso enseña el discurso que conduce a la penetración mediante la práctica que conduce al fruto; el que se establece en la virtud de abandono se convierte en un practicante de la vida santa a través de esa vida santa. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? วาสนาภาคิยํ นาม สุตฺตํ ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา กามานํ อาทีนโว เนกฺขมฺเม อานิสํโสติ. Allí, ¿qué es el discurso que conduce a las tendencias? Se llama discurso que conduce a las tendencias a todo aquello que comprende: el discurso sobre la generosidad, el discurso sobre la virtud, el discurso sobre el cielo, el peligro de los placeres sensoriales y los beneficios de la renuncia. ตตฺถ กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? นิพฺเพธภาคิยํ นาม สุตฺตํ ยา จตุสจฺจปฺปกาสนา, วาสนาภาคิเย สุตฺเต นตฺถิ ปชานนา, นตฺถิ มคฺโค, นตฺถิ ผลํ. นิพฺเพธภาคิเย สุตฺเต อตฺถิ ปชานนา, อตฺถิ มคฺโค, อตฺถิ ผลํ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ. อิเมสํ จตุนฺนํ สุตฺตานํ เทสนาย ผเลน สีเลน พฺรหฺมจริเยน สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยชยิตพฺพา ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ. Allí, ¿qué es el discurso que conduce a la penetración? Es aquel que es la proclamación de las cuatro verdades. En el discurso que conduce a las tendencias no hay conocimiento superior, ni camino, ni fruto. En el discurso que conduce a la penetración hay conocimiento superior, hay camino y hay fruto. Estos son los cuatro discursos. Mediante la enseñanza de estos cuatro discursos, el fruto, la virtud y la vida santa deben aplicarse íntegramente en los once aspectos tras haberlos investigado con el modo de investigación (vicaya hāra) y vinculado con el modo de lógica (yutti hāra), tanto como alcance el plano del conocimiento. ๓๔. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สาธารณา? ทฺเว ธมฺมา สาธารณา นามสาธารณา วตฺถุสาธารณา จ. ยํ วา ปน กิญฺจิ อญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ, มิจฺฉตฺตนิยตานํ สตฺตานํ อนิยตานญฺจ สตฺตานํ ทสฺสนปฺปหาตพฺพา กิเลสา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธํภาคิยา สํโยชนา สาธารณา, ยํ กิญฺจิ อริยสาวโก โลกิยํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชติ, สพฺพา สา อวีตราเคหิ สาธารณา, สาธารณา หิ ธมฺมา เอวํ อญฺญมญฺญํ ปรํ ปรํ สกํ สกํ วิสยํ นาติวตฺตนฺติ. โยปิ อิเมหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต น โส ตํ ธมฺมํ อุปาติวตฺตติ. อิเม ธมฺมา สาธารณา. 34. Allí, ¿qué estados son comunes? Dos estados son comunes: los comunes por nombre y los comunes por base. O cualquier otra cosa de tal naturaleza: las impurezas que deben abandonarse por la visión son comunes para los seres destinados a la falsedad y los seres no destinados a ella. El deseo sensorial y la mala voluntad son comunes para el mundano y para el que ha entrado en la corriente. Los grilletes de las etapas superiores son comunes para el mundano y para el que no retorna. Cualquier logro mundano que alcance un noble discípulo es común con aquellos que no están libres de pasión. Pues los estados comunes, de esta manera, no exceden su propio ámbito respectivo entre sí. Aquel que posee estos estados no trasciende ese estado. Estos estados son comunes. ตตฺถ กตเม ธมฺมา อสาธารณา? ยาว เทสนํ อุปาทาย คเวสิตพฺพา เสกฺขาเสกฺขา ภพฺพาภพฺพาติ, อฏฺฐมกสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา, อฏฺฐมกสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธมฺภาคิยา [Pg.43] สํโยชนา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ ปฏิปนฺนกานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ เสกฺขสีลํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. เอวํ วิเสสานุปสฺสินา หีนุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ อุปาทาย คเวสิตพฺพํ. Allí, ¿qué estados son no comunes? Deben buscarse en la medida de la enseñanza, entre los aprendices, los no aprendices, los capaces y los incapaces. El deseo sensorial y la mala voluntad son comunes para el octavo [el que está en el camino de entrada en la corriente] y para el que ha entrado en la corriente, pero su naturaleza es no común. Los grilletes de las etapas superiores son comunes para el octavo y para el que no retorna, pero su naturaleza es no común. El nombre es común para todos los aprendices, pero su naturaleza es no común. El nombre es común para todos los que practican, pero su naturaleza es no común. La virtud de aprendiz es común para todos los aprendices, pero su naturaleza es no común. Así, mediante la observación de la distinción, debe buscarse el estado no común basándose en lo inferior, lo superior y lo medio en los estados mundanos. ทสฺสนภูมิ นิยามาวกฺกนฺติยา ปทฏฺฐานํ, ภาวนาภูมิ อุตฺตริกานํ ผลานํ ปตฺติยา ปทฏฺฐานํ, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ, ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต โฆสสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต จ โฆสสฺส สุตมยิยา จ ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา จ ปญฺญาย โยนิโส จ มนสิการสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา จ ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ปติรูปเทสวาโส วิเวกสฺส จ สมาธิสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย ติณฺณญฺจ อเวจฺจปฺปสาทานํ สมถสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ หิริยา จ วิปสฺสนาย จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อกุสลปริจฺจาโค กุสลวีมํสาย จ สมาธินฺทฺริยสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ธมฺมสฺวากฺขาตตา กุสลมูลโรปนาย จ ผลสมาปตฺติยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สงฺฆสุปฺปฏิปนฺนตา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สตฺถุสมฺปทา อปฺปสนฺนานญฺจ ปสาทาย ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาวาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อปฺปฏิหตปาติโมกฺขตา ทุมฺมงฺกูนญฺจ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานญฺจ ปุคฺคลานํ ผาสุวิหาราย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐาน’’นฺติ. El plano de la visión es la causa próxima para la entrada en la vía fija. El plano del desarrollo es la causa próxima para alcanzar los frutos superiores. La práctica difícil con conocimiento lento es la causa próxima para la calma. La práctica fácil con conocimiento rápido es la causa próxima para la visión cabal. El acto meritorio basado en la generosidad es la causa próxima común para la enseñanza escuchada de otros. El acto meritorio basado en la virtud es la causa próxima común para la sabiduría basada en el pensamiento. El acto meritorio basado en el desarrollo es la causa próxima común para la sabiduría basada en el desarrollo. El acto meritorio basado en la generosidad es la causa próxima común para la enseñanza escuchada de otros y para la sabiduría basada en lo escuchado. El acto meritorio basado en la virtud es la causa próxima común para la sabiduría basada en el pensamiento y para la atención adecuada. El acto meritorio basado en el desarrollo es la causa próxima común para la sabiduría basada en el desarrollo y para la visión correcta. Residir en un lugar adecuado es la causa próxima común para el retiro y para la concentración. El apoyo en personas íntegras es la causa próxima común para las tres claridades de fe y para la calma. La correcta aplicación de uno mismo es la causa próxima común para el sentido del pudor y para la visión cabal. El abandono de lo perjudicial es la causa próxima común para la investigación de lo beneficioso y para la facultad de la concentración. El hecho de que la enseñanza esté bien proclamada es la causa próxima común para la plantación de las raíces de lo beneficioso y para el logro del fruto. El hecho de que la comunidad esté practicando bien es la causa próxima común para la excelencia de la comunidad. La perfección del Maestro es la causa próxima común para la fe de los que no la tienen y para el aumento de la fe de los que ya la tienen. El código de disciplina irrefutable es la causa próxima común para la represión de las personas indisciplinadas y para la vida confortable de las personas virtuosas. Por eso el venerable Mahākaccāyana clasificó la enseñanza y la causa próxima. นิยุตฺโต วิภตฺติ หาโร. Se ha concluido el modo de clasificación (vibhatti hāro), extraído y aplicado desde los textos pali. ๙. ปริวตฺตนหารวิภงฺโค 9. Análisis del modo de transformación (parivattanahāra). ๓๕. ตตฺถ [Pg.44] กตโม ปริวตฺตโน หาโร? ‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ นิชฺชิณฺณํ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. 35. ¿En qué consiste el modo de conversión (parivattano hāro)? En 'los estados favorables y desfavorables'. Para el individuo que posee Visión Correcta, la visión errónea se extingue. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa de la visión errónea, también se extinguen. Por medio de la Visión Correcta, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo (bhāvanā). Para el individuo que posee Pensamiento Correcto, el pensamiento erróneo se extingue. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa del pensamiento erróneo, también se extinguen. Por medio del Pensamiento Correcto, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo. Del mismo modo, para el individuo que posee Palabra Correcta, Acción Correcta, Vida Correcta, Esfuerzo Correcto, Atención Correcta, Concentración Correcta, Liberación Correcta y Conocimiento y Visión de la Liberación Correcta, el conocimiento y visión de la liberación errónea se extinguen. Y cualesquiera de los muchos estados perjudiciales y desfavorables que pudieran surgir en él a causa del conocimiento y visión de la liberación errónea, también se extinguen. Por medio del conocimiento y visión de la liberación correcta, surgen en él muchos estados favorables, y estos llegan a la plenitud del desarrollo. ๓๖. ยสฺส วา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส ปาณาติปาโต ปหีโน โหติ. อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส อทินฺนาทานํ ปหีนํ โหติ. พฺรหฺมจาริสฺส อพฺรหฺมจริยํ ปหีนํ โหติ. สจฺจวาทิสฺส มุสาวาโท ปหีโน โหติ. อปิสุณวาจสฺส ปิสุณา วาจา ปหีนา โหติ. สณฺหวาจสฺส ผรุสา วาจา ปหีนา โหติ. กาลวาทิสฺส สมฺผปฺปลาโป ปหีโน โหติ. อนภิชฺฌาลุสฺส อภิชฺฌา ปหีนา โหติ. อพฺยาปนฺนจิตฺตสฺส พฺยาปาโท ปหีโน โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ. 36. O para aquel que se abstiene de matar seres vivos, el matar seres vivos es abandonado. Para aquel que se abstiene de tomar lo que no ha sido dado, el tomar lo que no ha sido dado es abandonado. Para quien practica el celibato, la conducta impura es abandonada. Para quien habla con la verdad, la falsa palabra es abandonada. Para quien no calumnia, la calumnia es abandonada. Para quien habla con suavidad, la palabra ruda es abandonada. Para quien habla en el momento oportuno, el habla frívola es abandonada. Para quien no codicia, la codicia es abandonada. Para quien posee una mente sin malevolencia, la malevolencia es abandonada. Para quien posee Visión Correcta, la visión errónea es abandonada. เย จ โข เกจิ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ครหนฺติ, เนสํ สนฺทิฏฺฐิกา สหธมฺมิกา คารยฺหา วาทานุวาทา อาคจฺฉนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. เอวํ สมฺมาสงฺกปฺปํ สมฺมาวาจํ สมฺมากมฺมนฺตํ สมฺมาอาชีวํ สมฺมาวายามํ สมฺมาสตึ สมฺมาสมาธึ สมฺมาวิมุตฺตึ สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. Cualquiera que critique el Noble Camino Octuple incurre en reproches y críticas justificadas en el presente. Esos honorables señores critican la enseñanza de la Visión Correcta. Por consiguiente, para aquellos que poseen visión errónea, habría honor y alabanza [de parte de ellos]. Del mismo modo, esos honorables señores critican la enseñanza del Pensamiento Correcto, la Palabra Correcta, la Acción Correcta, la Vida Correcta, el Esfuerzo Correcto, la Atención Correcta, la Concentración Correcta, la Liberación Correcta y el Conocimiento y Visión de la Liberación Correcta. Por consiguiente, para aquellos que poseen el conocimiento y visión de la liberación errónea, habría honor y alabanza [de parte de ellos]. เย [Pg.45] จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ภุญฺชิตพฺพา กามา, ปริภุญฺชิตพฺพา กามา, อาเสวิตพฺพา กามา, นิเสวิตพฺพา กามา, ภาวยิตพฺพา กามา, พหุลีกาตพฺพา กามา’’ติ. กาเมหิ เวรมณี เตสํ อธมฺโม. Y cualesquiera que digan así: 'Los placeres sensoriales deben ser disfrutados, deben ser consumidos, deben ser frecuentados, deben ser practicados habitualmente, deben ser cultivados, deben ser multiplicados'; para ellos, la abstención de los placeres sensoriales es lo no-Dhamma. เย วา ปน เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘อตฺตกิลมถานุโยโค ธมฺโม’’ติ. นิยฺยานิโก เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. เย จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ทุกฺโข ธมฺโม’’ติ. สุโข เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. ยถา วา ปน ภิกฺขุโน สพฺพสงฺขาเรสุ อสุภานุปสฺสิโน วิหรโต สุภสญฺญา ปหียนฺติ. ทุกฺขานุปสฺสิโน วิหรโต สุขสญฺญา ปหียนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต นิจฺจสญฺญา ปหียนฺติ. อนตฺตานุปสฺสิโน วิหรโต อตฺตสญฺญา ปหียนฺติ. ยํ ยํ วา ปน ธมฺมํ โรจยติ วา อุปคจฺฉติ วา, ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส โย ปฏิปกฺโข, สฺวสฺส อนิฏฺฐโต อชฺฌาปนฺโน ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘กุสลากุสลธมฺเม’’ติ. O si algunos dicen así: 'La práctica del mortificamiento personal es el Dhamma'; para ellos, la enseñanza que conduce a la liberación es considerada no-Dhamma. Si algunos dicen así: 'El sufrimiento es el Dhamma'; para ellos, la enseñanza de la felicidad es considerada no-Dhamma. O, por ejemplo, para un monje que vive contemplando lo no-bello en todas las formaciones, la percepción de lo bello se abandona. Para quien vive contemplando el sufrimiento, la percepción de la felicidad se abandona. Para quien vive contemplando la impermanencia, la percepción de la permanencia se abandona. Para quien vive contemplando el no-yo, la percepción del yo se abandona. Cualquier enseñanza que uno favorezca o a la cual se adhiera, aquello que es su opuesto se le presenta como algo no deseado. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'En los estados favorables y desfavorables'. นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หาโร. Concluye el modo de conversión (parivattano hāro). ๑๐. เววจนหารวิภงฺโค 10. Análisis del modo de los sinónimos (vevacanahāravibhaṅgo) ๓๗. ตตฺถ กตโม เววจโน หาโร? ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. ยถา เอกํ ภควา ธมฺมํ อญฺญมญฺเญหิ เววจเนหิ นิทฺทิสติ. ยถาห ภควา – 37. ¿En qué consiste el modo de los sinónimos (vevacano hāro)? En 'muchos sinónimos'. Así como el Bienaventurado designa un solo estado mediante diversos sinónimos. Como dijo el Bienaventurado: ‘‘อาสา จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา; อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา’’ติ. 'El anhelo, la codicia y el deleite, la corriente establecida en los diversos elementos; lo que surge de la raíz de la ignorancia, los deseos ávidos, todo ha sido erradicado por mí, junto con su raíz'. อาสา นาม วุจฺจติ ยา ภวิสฺสสฺส อตฺถสฺส อาสีสนา อวสฺสํ อาคมิสฺสตีติ อาสาสฺส อุปฺปชฺชติ. ปิหา นาม ยา วตฺตมานสฺส อตฺถสฺส ปตฺถนา, เสยฺยตรํ วา ทิสฺวา ‘‘เอทิโส ภเวยฺย’’นฺติ ปิหาสฺส อุปฺปชฺชติ. อตฺถนิปฺผตฺติปฏิปาลนา อภินนฺทนา นาม, ปิยํ วา ญาตึ อภินนฺทติ, ปิยํ วา ธมฺมํ อภินนฺทติ, อปฺปฏิกูลโต วา อภินนฺทติ. Se llama 'anhelo' (āsā) a la esperanza por un beneficio futuro; surge en uno pensando: 'Seguramente me llegará'. Se llama 'codicia' (pihā) al deseo por un beneficio presente; surge en uno al ver algo mejor y pensar: '¡Ojalá esto fuera así!'. El deleite (abhinandanā) es el aguardar la consecución de un objeto deseado; uno se deleita en un pariente querido, o se deleita en un objeto mental querido, o se deleita [en algo] por no serle desagradable. อเนกธาตูติ [Pg.46] จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ. 'Diversos elementos' se refiere al elemento del ojo, el elemento de las formas, el elemento de la conciencia visual; el elemento del oído, el elemento de los sonidos, el elemento de la conciencia auditiva; el elemento de la nariz, el elemento de los olores, el elemento de la conciencia olfativa; el elemento de la lengua, el elemento de los sabores, el elemento de la conciencia gustativa; el elemento del cuerpo, el elemento de los objetos táctiles, el elemento de la conciencia corporal; el elemento de la mente, el elemento de los objetos mentales y el elemento de la conciencia mental. สราติ เกจิ รูปาธิมุตฺตา เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา เกจิ รสาธิมุตฺตา เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา. ตตฺถ ยานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, อิมานิ จตุวีสปทานิ ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. ยา ฉ อุเปกฺขา เคหสิตา, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข. 'Corrientes' significa que algunos están inclinados a las formas, otros a los sonidos, otros a los olores, otros a los sabores, otros a los objetos táctiles y otros a los objetos mentales. En esto, los seis tipos de pesar mundano, los seis tipos de alegría mundana, los seis tipos de pesar por la renuncia y los seis tipos de alegría por la renuncia; estos veinticuatro factores pertenecen al lado del deseo (taṇhā); este es un sinónimo de deseo. Los seis tipos de ecuanimidad mundana pertenecen al lado de la visión errónea. ๓๘. สาเยว ปตฺถนากาเรน ธมฺมนนฺที ธมฺมเปมํ ธมฺมชฺโฌสานนฺติ ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณนฺติ จิตฺตสฺส เอตํ เววจนํ. มนินฺทฺริยํ มโนธาตุ มนายตนํ วิชานนาติ มนสฺเสตํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ อธิปญฺญา สิกฺขา ปญฺญา ปญฺญากฺขนฺโธ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค ญาณํ สมฺมาทิฏฺฐิ ตีรณา วิปสฺสนา ธมฺเม ญาณํ อตฺเถ ญาณํ อนฺวเย ญาณํ ขเย ญาณํ อนุปฺปาเท ญาณํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ จกฺขุ วิชฺชา พุทฺธิ ภูริ เมธา อาโลโก, ยํ วา ปน ยํ กิญฺจิ อญฺญํปิ เอวํ ชาติยํ, ปญฺญาย เอตํ เววจนํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ, สพฺพา ปญฺญา. อปิ จ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา, อารมฺภฏฺเฐน วีริยํ, อปิลาปนฏฺเฐน สติ, อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา. 38. Esa misma [sed], bajo la forma de anhelo, es llamada deleite por el Dhamma (dhammanandī), amor por el Dhamma (dhammapema) y absorción en el Dhamma (dhammajjhosāna); estos son sinónimos de la sed (taṇhā). 'Mente' (citta), 'corazón' (mano), 'consciencia' (viññāṇa); estos son sinónimos de la mente (citta). El 'facultad mental' (manindriya), 'elemento mental' (manodhātu), 'esfera mental' (manāyatana), 'el acto de conocer' (vijānanā); estos son sinónimos de la mente (mana). Facultad de la sabiduría, poder de la sabiduría, entrenamiento en la sabiduría superior, sabiduría, agregado de la sabiduría, factor de iluminación de investigación del Dhamma, conocimiento, visión correcta, examen, visión profunda, conocimiento sobre el fenómeno, conocimiento sobre el significado, conocimiento inductivo, conocimiento de la destrucción [de los influjos], conocimiento de la no-aparición, la facultad de 'conoceré lo desconocido', la facultad del conocimiento puro, la facultad de quien posee el conocimiento final, el ojo [de sabiduría], ciencia, intelecto, sabiduría vasta como la tierra, agudeza, luz; cualquier otro término de este tipo es un sinónimo de la sabiduría (paññā). Las cinco facultades son supramundanas [en el contexto de los nobles], y toda sabiduría [se incluye aquí]. Además, se llama 'fe' en el sentido de predominio, 'energía' en el sentido de esfuerzo, 'atención' en el sentido de no flotar [presencia], 'concentración' en el sentido de no distracción y 'sabiduría' en el sentido de comprender. ยถา จ พุทฺธานุสฺสติยํ วุตฺตํ อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. พลนิปฺผตฺติคโต เวสารชฺชปฺปตฺโต อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุโยควิปฺปหีโน อคติคมนวีติวตฺโต อุทฺธฏสลฺโล นิรูฬฺหวโณ มทฺทิตกณฺฑโก นิพฺพาปิตปริยุฏฺฐาโน พนฺธนาตีโต คนฺถวินิเวฐโน อชฺฌาสยวีติวตฺโต ภินฺนนฺธกาโร จกฺขุมา โลกธมฺมสมติกฺกนฺโต อนุโรธวิโรธวิปฺปยุตฺโต อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ อสงฺเขปคโต พนฺธนาติวตฺโต ฐปิตสงฺคาโม อภิกฺกนฺตตโร อุกฺกาธโร อาโลกกโร ปชฺโชตกโร ตโมนุโท รณญฺชโห อปริมาณวณฺโณ อปฺปเมยฺยวณฺโณ อสงฺเขยฺยวณฺโณ อาภํกโร ปภํกโร ธมฺโมภาสปชฺโชตกโรติ [Pg.47] จ พุทฺธา ภควนฺโตติ จ พุทฺธานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Como se dice en el recuerdo del Buddha: 'Por tal razón el Bienaventurado es digno (arahaṃ), perfectamente iluminado (sammāsambuddho), dotado de conocimiento y conducta (vijjācaraṇasampanno), el que ha ido por buen camino (sugato), conocedor del mundo (lokavidū), guía insuperable de personas a ser domadas (anuttaro purisadammasārathi), maestro de dioses y humanos (satthā devamanussānaṃ), el despierto (buddho), el Bienaventurado (bhagavā)'. El que ha alcanzado la perfección de los poderes, el que ha obtenido la intrepidez, el que ha logrado los conocimientos analíticos, el que se ha liberado de los cuatro yugos, el que ha superado el mal camino, el que ha extraído la flecha, el que ha sanado la herida, el que ha pisoteado las espinas, el que ha extinguido las obsesiones, el que ha trascendido los vínculos, el que ha desatado los nudos, el que ha superado las inclinaciones mundanas, el que ha destruido la oscuridad, el que posee el ojo [de sabiduría], el que ha trascendido los mundos, el que está libre de agrado y desagrado ante los fenómenos deseables e indeseables, el que ha alcanzado lo inconmensurable, el que ha superado las ataduras, el que ha puesto fin a la batalla, el más excelente, el portador de la antorcha, el que crea luz, el que trae iluminación, el que disipa la oscuridad, el que abandona la impureza, el de fama infinita, el de gloria inmensurable, el de renombre incalculable, el creador de resplandor, el creador de brillo, el que ilumina con el resplandor del Dhamma; 'Buddhas y Bienaventurados' son sinónimos en el recuerdo del Buddha. ยถา จ ธมฺมานุสฺสติยํ วุตฺตํ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโฏ วฏฺฏูปจฺเฉโท สุญฺญโต อติทุลฺลโภ ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. Como se dice en el recuerdo del Dhamma: 'El Dhamma está bien expuesto por el Bienaventurado (svākkhāto), visible por uno mismo (sandiṭṭhiko), inmediato (akāliko), que invita a venir y ver (ehipassiko), digno de ser aplicado (opaneyyiko), para ser comprendido personalmente por los sabios (paccattaṃ veditabbo viññūhi)'. Esto es: el desvanecimiento de la vanidad, la eliminación de la sed, el desarraigo de los apegos, el corte del ciclo [de nacimientos], la vacuidad, lo difícil de obtener, la destrucción de la sed, el desapego, el cese, el Nibbāna. ‘‘อสงฺขตํ อนตํ อนาสวญฺจ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ; อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ. Lo Incondicionado, lo Infinito, lo libre de influjos, la Verdad, la otra orilla, lo sutil, lo muy difícil de ver, lo que no envejece, lo estable, lo que no se desintegra, lo invisible, lo libre de proliferación, lo pacífico. ‘‘อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ; อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ. Lo Inmortal y sublime, lo auspicioso y seguro, la destrucción de la sed, lo asombroso y maravilloso, lo libre de calamidad, el estado sin peligro; tal es el Nibbāna expuesto por el Sugata. ‘‘อชาตํ อภูตํ อนุปทฺทวญฺจ, อกตํ อโสกญฺจ อโถ วิโสกํ; อนูปสคฺคํนุปสคฺคธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ. Lo no nacido, lo no devenido, lo libre de aflicción, lo no creado, lo libre de pena y más allá del dolor, lo que no tiene opresión, el estado sin perturbación; tal es el Nibbāna expuesto por el Sugata. ‘‘คมฺภีรญฺเจว ทุปฺปสฺสํ, อุตฺตรญฺจ อนุตฺตรํ; อสมํ อปฺปฏิสมํ, เชฏฺฐํ เสฏฺฐนฺติ วุจฺจติ. Profundo, difícil de ver, superior e insuperable, sin igual e incomparable, lo principal y lo excelente; así se le llama. ‘‘เลณญฺจ ตาณํ อรณํ อนงฺคณํ, อกาจ เมตํ วิมลนฺติ วุจฺจติ; ทีโป สุขํ อปฺปมาณํ ปติฏฺฐา, อกิญฺจนํ อปฺปปญฺจนฺติ วุตฺต’’นฺติ. Refugio, protección, inofensivo, sin mancha, a esto se le llama libre de mácula; es la isla, la felicidad, lo inmensurable, el fundamento, lo que no tiene posesiones y está libre de proliferación mental. ธมฺมานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Estos son los sinónimos [del Dhamma] en el recuerdo del Dhamma. ยถา [Pg.48] จ สงฺฆานุสฺสติยํ วุตฺตํ สุปฺปฏิปนฺโน อุชุปฺปฏิปนฺโน ญายปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน วิมุตฺติสมฺปนฺโน วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน สตฺตานํ สาโร สตฺตานํ มณฺโฑ สตฺตานํ อุทฺธาโร สตฺตานํ เอสิกา สตฺตานํ สุรภิปสูนํ ปุชฺโช เทวานญฺจ มนุสฺสานญฺจาติ สงฺฆานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Como se dice en el recuerdo de la Saṅgha: 'De buena conducta, de recta conducta, de conducta verdadera, de conducta apropiada; es decir, los cuatro pares de hombres, los ocho tipos de personas. Esta comunidad de discípulos del Bienaventurado es digna de ofrendas, digna de hospitalidad, digna de dones, digna de saludo reverente, el campo de mérito insuperable para el mundo'. Dotado de virtud, dotado de concentración, dotado de sabiduría, dotado de liberación, dotado del conocimiento y visión de la liberación; la esencia de los seres, la crema de los seres, el salvador de los seres, el pilar de los seres, la fragancia de los seres; digno de adoración por dioses y humanos. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la Saṅgha. ยถา จ สีลานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ อริยานิ อริยกนฺตานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, อลงฺกาโร จ สีลํ อุตฺตมงฺโคปโสภณตาย, นิธานญฺจ สีลํ สพฺพโทภคฺคสมติกฺกมนฏฺเฐน, สิปฺปญฺจ สีลํ อกฺขณเวธิตาย, เวลา จ สีลํ อนติกฺกมนฏฺเฐน, ธญฺญญฺจ สีลํ ทลิทฺโทปจฺเฉทนฏฺเฐน, อาทาโส จ สีลํ ธมฺมโวโลกนตาย, ปาสาโท จ สีลํ โวโลกนฏฺเฐน, สพฺพภูมานุปริวตฺติ จ สีลํ อมตปริโยสานนฺติ สีลานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. Como se dice en el recuerdo de la virtud: 'Aquellas virtudes que son íntegras, sin fisuras, sin manchas, sin tacha, nobles, queridas por los nobles, que conducen a la libertad, elogiadas por los sabios, no aferradas y que conducen a la concentración'. La virtud es un adorno por su suprema belleza; la virtud es un tesoro porque supera toda desgracia; la virtud es un arte por su precisión inmediata; la virtud es la orilla por su naturaleza de no transgresión; la virtud es la riqueza porque corta la pobreza; la virtud es un espejo por su capacidad de contemplar el Dhamma; la virtud es un palacio por su elevada perspectiva; la virtud es lo que transforma todos los niveles y culmina en el Inmortal. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la virtud. ยถา จ จาคานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโตติ จาคานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. Como se dice en el recuerdo de la generosidad: 'En el momento en que el noble discípulo habita en el hogar con el corazón libre de la mancha de la tacañería, generoso, de manos abiertas, deleitándose en el renunciamiento, dispuesto a las peticiones, deleitándose en dar y compartir'. Estos son los sinónimos en el recuerdo de la generosidad. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Los sinónimos son muchos'. นิยุตฺโต เววจโน หาโร. Aquí concluye el Hāra de los Sinónimos (Vevacano hāro). ๑๑. ปญฺญตฺติหารวิภงฺโค 11. Explicación del Hāra de la Designación (Paññattihāra) ๓๙. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหาโร? ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ. 39. En este contexto, ¿cuál es el hāra de la designación? 'El Bienaventurado enseña un solo fenómeno (dhamma) a través de diversas designaciones (paññatti)'. ยา ปกติกถาย เทสนา. อยํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. กา จ ปกติกถาย เทสนา, จตฺตาริ สจฺจานิ. ยถา ภควา อาห ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ อยํ ปญฺญตฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ฉนฺนํ ธาตูนํ อฏฺฐารสนฺนํ ธาตูนํ ทฺวาทสนฺนํ อายตนานํ ทสนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. Aquella enseñanza que se da como una exposición natural (pakatikathā) es la designación de deposición (nikkhepapaññatti). ¿Y cuál es la enseñanza por exposición natural? Las Cuatro Verdades. Así como el Bienaventurado dijo: 'Esto es el sufrimiento', esta es una designación de deposición para los cinco agregados, los seis elementos [internos], los dieciocho elementos [totales], las doce esferas y las diez facultades. กพฬีกาเร [Pg.49] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. Monjes, si en el alimento sólido hay codicia, deleite y sed, allí la consciencia se establece y crece. Donde la consciencia se establece y crece, allí se produce el descenso de la mente y la materia (nāmarūpa). Donde hay descenso de la mente y la materia, allí hay crecimiento de las formaciones. Donde hay crecimiento de las formaciones, allí hay en el futuro una nueva existencia. Donde hay en el futuro una nueva existencia, allí hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, digo, monjes, que eso está lleno de dolor, de angustia y de desesperación. ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. อยํ ปภวปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส จ สมุทยสฺส จ. "Monjes, si en el nutrimento del contacto... [pe]... de la volición mental hay deseo, deleite y avidez; si en el nutrimento de la consciencia hay deseo, deleite y avidez, allí la consciencia se establece y crece. Donde la consciencia se establece y crece, allí hay el descenso de nombre y forma. Donde hay el descenso de nombre y forma, allí hay el incremento de las formaciones. Donde hay el incremento de las formaciones, allí hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde hay en el futuro la producción de una existencia renovada, allí hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello está acompañado de pesar, de angustia y de desesperación. Esta es la designación de la fuente del sufrimiento y de su origen." กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ. "Monjes, si en el nutrimento del alimento material no hay deseo, ni deleite ni avidez, allí la consciencia no se establece ni crece. Donde la consciencia no se establece ni crece, no hay el descenso de nombre y forma. Donde no hay el descenso de nombre y forma, no hay el incremento de las formaciones. Donde no hay el incremento de las formaciones, no hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde no hay en el futuro la producción de una existencia renovada, no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello es sin pesar, sin angustia y sin desesperación." ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ. "Monjes, si en el nutrimento del contacto... [pe]... de la volición mental no hay deseo; si en el nutrimento de la consciencia no hay deseo, ni deleite ni avidez, allí la consciencia no se establece ni crece. Donde la consciencia no se establece ni crece, no hay el descenso de nombre y forma. Donde no hay el descenso de nombre y forma, no hay el incremento de las formaciones. Donde no hay el incremento de las formaciones, no hay en el futuro la producción de una existencia renovada. Donde no hay en el futuro la producción de una existencia renovada, no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte. Donde no hay en el futuro nacimiento, vejez y muerte, os digo, monjes, que aquello es sin pesar, sin angustia y sin desesperación." อยํ [Pg.50] ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. "Esta es la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del cese." ๔๐. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. อปฺปมตฺโต นิปโก สโต, สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘‘จกฺขุ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘รูปา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. 40. "Monjes, desarrollad la concentración. El monje que es diligente, prudente y atento, y que está concentrado, comprende las cosas tal como son en realidad. ¿Y qué comprende tal como es en realidad? Comprende tal como es en realidad: 'El ojo es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'Las formas son impermanentes'. Comprende tal como es en realidad: 'La consciencia visual es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'El contacto visual es impermanente'. Y cualquier sensación que surja condicionada por el contacto visual, sea placentera, dolorosa o ni-dolorosa-ni-placentera, eso también lo comprende tal como es en realidad como 'impermanente'." โสตํ …เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… ‘‘มโน อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘ธมฺมา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. "El oído... [pe]... la nariz... [pe]... la lengua... [pe]... el cuerpo... [pe]... comprende tal como es en realidad: 'La mente es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'Los objetos mentales son impermanentes'. Comprende tal como es en realidad: 'La consciencia mental es impermanente'. Comprende tal como es en realidad: 'El contacto mental es impermanente'. Y cualquier sensación que surja condicionada por el contacto mental, sea placentera, dolorosa o ni-dolorosa-ni-placentera, eso también lo comprende tal como es en realidad como 'impermanente'." อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. "Esta es la designación del desarrollo del camino, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen y la designación de la realización del cese." รูปํ, ราธ, วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. เวทนํ…เป…. สญฺญํ…เป… สงฺขาเร วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. "Radha, dispersad la forma, deshacedla, destruidla, hacedla añicos; practicad para la extinción de la avidez mediante la sabiduría. Con la extinción de la avidez viene la extinción del sufrimiento; con la extinción del sufrimiento viene el Nibbana. La sensación... [pe]... la percepción... [pe]... las formaciones... dispersad la consciencia, deshacedla, destruidla, hacedla añicos; practicad para la extinción de la avidez mediante la sabiduría. Con la extinción de la avidez viene la extinción del sufrimiento; con la extinción del sufrimiento viene el Nibbana." อยํ นิโรธปญฺญตฺติ นิโรธสฺส, นิพฺพิทาปญฺญตฺติ อสฺสาทสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส. "Esta es la designación del cese para el cese, la designación del desencanto para la gratificación, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del cese." ‘‘โส อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. "Él comprende tal como es en realidad: 'Esto es el sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el origen del sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el cese del sufrimiento'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el camino que conduce al cese del sufrimiento'." อยํ [Pg.51] ปฏิเวธปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ทสฺสนภูมิยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ โสตาปตฺติผลสฺส. ‘‘โส อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อิเม อาสวา อเสสํ นิรุชฺฌนฺตี’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. "Esta es la designación de la penetración de las verdades, la designación del establecimiento en el plano de la visión, la designación del desarrollo del camino y la designación de la realización del fruto de la entrada en la corriente. Él comprende tal como es en realidad: 'Estas son las máculas'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el origen de las máculas'; comprende tal como es en realidad: 'Este es el cese de las máculas'. Comprende tal como es en realidad: 'Este es el camino que conduce al cese de las máculas'. Comprende tal como es en realidad: 'Estas máculas cesan por completo'." อยํ อุปฺปาทปญฺญตฺติ ขเย ญาณสฺส, โอกาสปญฺญตฺติ อนุปฺปาเท ญาณสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, อารมฺภปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อาสาฏนปญฺญตฺติ อาสาฏิกานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนาภูมิยา, อภินิฆาตปญฺญตฺติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ. "Esta es la designación del surgimiento del conocimiento de la destrucción, la designación de la oportunidad para el conocimiento de la no-reaparición, la designación del desarrollo del camino, la designación de la comprensión plena del sufrimiento, la designación del abandono del origen, la designación del emprendimiento de la facultad del esfuerzo, la designación de la remoción de las impurezas opresivas, la designación del establecimiento en el plano del desarrollo y la designación del exterminio total de las malas cualidades perjudiciales." ๔๑. อิทํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป…. อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. 41. "'Este es el sufrimiento': con respecto a cosas no oídas antes, surgió en mí la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz. 'Este es el origen del sufrimiento': surgió en mí... [pe]... 'Este es el cese del sufrimiento': surgió en mí... [pe]... 'Este es el camino que conduce al cese del sufrimiento': con respecto a cosas no oídas antes, monjes, surgió en mí la visión, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz." อยํ เทสนาปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ สุตมยิยา ปญฺญาย สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส. Esta es la designación de la enseñanza de las verdades, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la escucha, la designación de la realización de la facultad de 'conoceré lo que aún no es conocido' y la designación de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma. ‘‘ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาเวตพฺพา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘Monjes, surgió en mí el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz respecto a cosas no escuchadas antes: “Esta es la noble verdad del sufrimiento que debe ser comprendida cabalmente”. “Este es el origen del sufrimiento que debe ser abandonado”... “Este es el cese del sufrimiento que debe ser realizado”... “Este es el sendero que conduce al cese del sufrimiento que debe ser desarrollado”.’ อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ จินฺตามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญินฺทฺริยสฺส. Esta es la designación del desarrollo del sendero, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la reflexión y la designación de la realización de la facultad del conocimiento. ‘‘ตํ [Pg.52] โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺญาต’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหีโน’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกโต’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาวิตา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญาตาวิโน อินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส. ‘Monjes, surgió en mí el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la ciencia, surgió la luz respecto a cosas no escuchadas antes: “Esta es la noble verdad del sufrimiento que ha sido comprendida cabalmente”. “Este es el origen del sufrimiento que ha sido abandonado”... “Este es el cese del sufrimiento que ha sido realizado”... “Este es el sendero que conduce al cese del sufrimiento que ha sido desarrollado”. Esta es la designación del desarrollo del sendero, la designación de la aplicación de la sabiduría basada en la meditación, la designación de la realización de la facultad de quien posee el conocimiento final y la designación de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma.’ ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ; อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ. ‘El Sabio abandonó lo ponderable y lo imponderable, la causa de la existencia y las formaciones de la existencia; deleitándose internamente y concentrado, rompió las impurezas nacidas de sí mismo como si fueran una armadura.’ ‘‘ตุล’’นฺติ สงฺขารธาตุ. ‘‘อตุล’’นฺติ นิพฺพานธาตุ, ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ อภิญฺญาปญฺญตฺติ สพฺพธมฺมานํ. นิกฺเขปปญฺญตฺติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาย. ‘‘ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนี’’ติ ปริจฺจาคปญฺญตฺติ สมุทยสฺส. ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส. ‘‘อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ กายคตาย สติยา. ฐิติปญฺญตฺติ จิตฺเตกคฺคตาย. ‘‘อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ อภินิพฺพิทาปญฺญตฺติ จิตฺตสฺส, อุปาทานปญฺญตฺติ สพฺพญฺญุตาย, ปทาลนาปญฺญตฺติ อวิชฺชณฺฑโกสานํ. เตนาห ภควา ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ. ‘Ponderable’ se refiere al elemento de las formaciones. ‘Imponderable’ se refiere al elemento del Nibbana. ‘Lo ponderable, lo imponderable y el origen’ es la designación del conocimiento superior de todos los fenómenos. Es la designación de la aplicación del conocimiento analítico del Dhamma. ‘El Sabio abandonó las formaciones de la existencia’ es la designación del renunciamiento al origen y la designación de la comprensión cabal del sufrimiento. ‘Deleitándose internamente y concentrado’ es la designación del desarrollo de la atención plena en el cuerpo y la designación de la estabilidad de la unificación mental. ‘Rompió las impurezas como una armadura’ es la designación del desencanto de la mente, la designación del logro de la omnisciencia y la designación del rompimiento de la cáscara del huevo de la ignorancia. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘Abandonó lo ponderable y lo imponderable’. โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ, กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย; กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา, เตสํ สตีมา วินยาย สิกฺเขติ. ‘Aquel que ha visto el sufrimiento y aquello que lo origina, ¿cómo podría esa persona inclinarse hacia los placeres sensoriales? Sabiendo que los placeres son un vínculo en el mundo, aquel que es atento debe entrenarse para su eliminación.’ ‘‘โย ทุกฺข’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ จ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ยโตนิทาน’’นฺติ ปภวปญฺญตฺติ จ สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ จ. ‘‘อทฺทกฺขี’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ ญาณจกฺขุสฺส ปฏิเวธปญฺญตฺติ จ. ‘‘กาเมสุ โส ชนฺตุกถํ นเมยฺยา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ กามตณฺหาย อภินิเวสปญฺญตฺติ จ. ‘‘กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา’’ติ ปจฺจตฺถิกโต ทสฺสนปญฺญตฺติ กามานํ. กามา หิ องฺคารกาสูปมา มํสเปสูปมา ปาวกกปฺปา ปปาตอุรโคปมา จ. ‘‘เตสํ สตีมา’’ติ อปจยปญฺญตฺติ ปหานาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ กายคตาย [Pg.53] สติยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. ‘‘วินยาย สิกฺเข’’ติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ ราควินยสฺส โทสวินยสฺส โมหวินยสฺส. ‘‘ชนฺตู’’ติ เววจนปญฺญตฺติ โยคิสฺส. ยทา หิ โยคี กามา สงฺโคติ ปชานาติ. โส กามานํ อนุปฺปาทาย กุสเล ธมฺเม อุปฺปาทยติ, โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย วายมติ. อยํ วายามปญฺญตฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. นิกฺเขปปญฺญตฺติ โอรมตฺติกาย อสนฺตุฏฺฐิยา. ตตฺถ โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา วายมตีติ อยํ อปฺปมาทปญฺญตฺติ ภาวนาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อารกฺขปญฺญตฺติ กุสลานํ ธมฺมานํ, ฐิติปญฺญตฺติ อธิจิตฺตสิกฺขาย. เตนาห ภควา ‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทาน’’นฺติ. ‘Aquel que ha visto el sufrimiento’ es tanto una designación de sinónimo del sufrimiento como una designación de su comprensión cabal. ‘Aquello que lo origina’ es tanto una designación de la fuente del origen como una designación de su abandono. ‘Ha visto’ es tanto una designación de sinónimo del ojo del conocimiento como una designación de la penetración. ‘¿Cómo podría esa persona inclinarse hacia los placeres sensoriales?’ es tanto una designación de sinónimo de la sed de placeres sensoriales como una designación de la inclinación hacia ellos. ‘Sabiendo que los placeres son un vínculo en el mundo’ es la designación de ver los placeres como un enemigo; pues los placeres son comparables a un foso de brasas ardientes, a un trozo de carne, a una gran hoguera, a un precipicio y a una serpiente. ‘Aquel que es atento’ es la designación de la disminución para el abandono, la designación de la aplicación de la atención plena en el cuerpo y la designación del desarrollo del sendero. ‘Debe entrenarse para su eliminación’ es la designación de la penetración de la eliminación de la codicia, el odio y el engaño. ‘Persona’ es una designación de sinónimo para el practicante. Pues cuando el practicante comprende que los placeres son un vínculo, produce estados saludables para que no surjan; se esfuerza por el surgimiento de estados saludables no surgidos. Esta es la designación del esfuerzo por alcanzar lo no alcanzado y la designación de la aplicación de la insatisfacción con los logros menores. En ese proceso, él se esfuerza por la estabilidad de los estados saludables surgidos; esta es la designación de la diligencia en el desarrollo, la designación de la aplicación de la facultad del esfuerzo, la designación de la protección de los estados saludables y la designación de la estabilidad en el entrenamiento de la mente superior. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘Aquel que ha visto el sufrimiento y aquello que lo origina’. ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ; อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต; อสฺสิรี วิย ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ. ‘El mundo está encadenado por el engaño y se muestra como si fuera real; el necio está atado por los apegos, rodeado por la oscuridad; se muestra falto de esplendor, pero para el que ve, no hay ningún obstáculo.’ ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ วิปลฺลาสานํ. ‘‘ภพฺพรูโปว ทิสฺสตี’’ติ วิปรีตปญฺญตฺติ โลกสฺส. ‘‘อุปธิพนฺธโน พาโล’’ติ ปภวปญฺญตฺติ ปาปกานํ อิจฺฉาวจรานํ, กิจฺจปญฺญตฺติ ปริยุฏฺฐานานํ. พลวปญฺญตฺติ กิเลสานํ. วิรูหนาปญฺญตฺติ สงฺขารานํ. ‘‘ตมสา ปริวาริโต’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ อวิชฺชนฺธการสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘อสฺสิรี วิย ขายตี’’ติ ทสฺสนปญฺญตฺติ ทิพฺพจกฺขุสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ปญฺญาจกฺขุสฺส. ‘‘ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ สตฺตานํ, ราโค กิญฺจนํ โทโส กิญฺจนํ โมโห กิญฺจนํ. เตนาห ภควา ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ. ‘El mundo está encadenado por el engaño’ es la designación de la enseñanza sobre las distorsiones. ‘Se muestra como si fuera real’ es la designación de la percepción distorsionada del mundo. ‘El necio está atado por los apegos’ es la designación de la fuente de los malos deseos, la designación de la función de las obsesiones, la designación del poder de las impurezas y la designación del crecimiento de las formaciones. ‘Rodeado por la oscuridad’ es la designación de la enseñanza sobre la oscuridad de la ignorancia y su designación de sinónimo. ‘Se muestra falto de esplendor’ es la designación de la visión del ojo divino y la designación de la aplicación del ojo de la sabiduría. ‘Para el que ve, no hay ningún obstáculo’ es la designación de la penetración de los seres; la codicia es un obstáculo, el odio es un obstáculo y el engaño es un obstáculo. Por eso el Bienaventurado dijo: ‘El mundo está encadenado por el engaño’. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ. ‘Existe, monjes, lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho, lo no condicionado. Si no existiera lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho y lo no condicionado, no se discerniría aquí un escape de lo nacido, lo devenido, lo hecho y lo condicionado. Pero puesto que existe lo no nacido, lo no devenido, lo no hecho y lo no condicionado, por eso se discierne un escape de lo nacido, lo devenido, lo hecho y lo condicionado. Por tanto, reconoced que el Nibbana existe.’ ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เทสนาปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ สงฺขตสฺส อุปนยนปญฺญตฺติ [Pg.54] จ. ‘‘ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส โชตนาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ อยํ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส, นิยฺยานิกปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิสฺสรณปญฺญตฺติ สํสารโต. เตนาห ภควา ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺสา’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ. «Si esto no existiera, monjes: lo no nacido, no devenido, no hecho, no condicionado», esta es la designación de la enseñanza y la designación de sinónimos del Nibbana. «Si aquí no se conociera la liberación de lo nacido, lo devenido, lo hecho, lo condicionado», esta es la designación de sinónimos de lo condicionado y la designación de aplicación (upanayana). «Pero puesto que, monjes, existe lo no nacido, no devenido, no hecho, no condicionado», esta es la designación de sinónimos del Nibbana y la designación de iluminación (jotanā). «Por lo tanto, se conoce la liberación de lo nacido, lo devenido, lo hecho, lo condicionado», esta es la designación de sinónimos del Nibbana, la designación de salida (niyyānika) del Camino, y la designación de liberación del samsara. Por eso dijo el Bienaventurado: «Si esto no existiera, monjes...». Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: «El Bienaventurado enseña un solo Dhamma mediante diversas designaciones (paññatti)». นิยุตฺโต ปญฺญตฺติ หาโร. El modo de las designaciones (paññatti hāro) ha sido aplicado. ๑๒. โอตรณหารวิภงฺโค 12. Explicación del modo de la convergencia (otaraṇahāra). ๔๒. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หาโร? ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ. 42. ¿En qué consiste el modo de la convergencia? «Aquello que es el origen dependiente (paṭiccasamuppādo)», etc. ‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี; เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. «Liberado por arriba, por abajo y en todas partes, no considerando que "esto soy yo"; así liberado, cruzó la inundación (ogha) nunca antes cruzada, para no volver a nacer». ‘‘อุทฺธ’’นฺติ รูปธาตุ จ อรูปธาตุ จ. ‘‘อโธ’’ติ กามธาตุ. ‘‘สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต’’ติ เตธาตุเก อยํ อเสกฺขาวิมุตฺติ. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. «Arriba» se refiere al elemento de la forma (rūpadhātu) y al elemento sin forma (arūpadhātu). «Abajo» se refiere al elemento del deseo (kāmadhātu). «Liberado en todas partes» se refiere a la liberación de quien ya no necesita entrenamiento (asekkhāvimutti) en los tres elementos. Estas mismas son las cinco facultades de un asekha; esta es la convergencia por medio de las facultades (indriya). ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Esas mismas cinco facultades de un asekha son el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; con el cese de las formaciones, cesa la conciencia; con el cese de la conciencia, cesa la mente-y-materia; con el cese de la mente-y-materia, cesan las seis bases de los sentidos; con el cese de las seis bases de los sentidos, cesa el contacto; con el cese del contacto, cesa la sensación; con el cese de la sensación, cesa el deseo; con el cese del deseo, cesa el apego; con el cese del apego, cesa el devenir; con el cese del devenir, cesa el nacimiento; con el cese del nacimiento, cesan la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Así ocurre el cese de toda esta masa de sufrimiento. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente. ตานิเยว [Pg.55] อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน, อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Esas mismas cinco facultades de un asekha están contenidas en tres agregados (khandha): el agregado de la moralidad (sīla), el agregado de la concentración (samādhi) y el agregado de la sabiduría (paññā). Esta es la convergencia por medio de los agregados. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Esas mismas cinco facultades de un asekha están incluidas en las formaciones (saṅkhāra). Aquellas formaciones que están libres de influjos (anāsava) y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos (dhammadhātu). Esta es la convergencia por medio de los elementos (dhātu). สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos (dhammāyatana), la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases (āyatana). ‘‘อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี’’ติ อยํ สกฺกายทิฏฺฐิยา สมุคฺฆาโต, สา เสกฺขาวิมุตฺติ, ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. «No considerando que "esto soy yo"» es la erradicación de la visión de la identidad personal (sakkāyadiṭṭhi); esa es la liberación del que todavía entrena (sekkhāvimutti). Esas mismas son las cinco facultades de un sekha. Esta es la convergencia por medio de las facultades. ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Esas mismas cinco facultades de un sekha son el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente. สาเยว วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Ese mismo conocimiento es el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). Esta es la convergencia por medio de los agregados. สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Ese mismo conocimiento está incluido en las formaciones. Aquellas formaciones que están libres de influjos y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases. เสกฺขาย จ วิมุตฺติยา อเสกฺขาย จ วิมุตฺติยา วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวาย. เตนาห ภควา ‘‘อุทฺธํ อโธ’’ติ. Aquel que está liberado por la liberación del que entrena y la liberación del que ya no necesita entrenamiento, cruzó la inundación nunca antes cruzada, para no volver a nacer. Por eso el Bienaventurado dijo: «arriba, abajo». ๔๓. ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ, จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ, จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. 43. «Para el que depende, hay agitación; para el que no depende, no hay agitación. Al no haber agitación, hay tranquilidad; al haber tranquilidad, no hay inclinación; al no haber inclinación, no hay ir ni venir; al no haber ir ni venir, no hay muerte ni renacimiento; al no haber muerte ni renacimiento, no hay ni este mundo, ni el más allá, ni nada entre los dos. Solo esto es el fin del sufrimiento». ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิต’’นฺติ นิสฺสโย นาม ทุวิโธ ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺฐินิสฺสโย จ. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เจตนา, อยํ ตณฺหานิสฺสโย; ยา มูฬฺหสฺส เจตนา, อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย. เจตนา ปน สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา [Pg.56] วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. «Para el que depende, hay agitación»: la dependencia es de dos clases: la dependencia del deseo (taṇhā) y la dependencia de la visión errónea (diṭṭhi). Allí, la intención (cetanā) de quien tiene apego es la dependencia del deseo; la intención de quien está confundido es la dependencia de la visión errónea. Pero la intención son las formaciones; por la condición de las formaciones surge la conciencia; por la condición de la conciencia surge la mente-y-materia; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เวทนา, อยํ สุขา เวทนา. ยา สมฺมูฬฺหสฺส เวทนา, อยํ อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา ทฺเว เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Allí, la sensación de quien tiene apego es una sensación placentera. La sensación de quien está confundido es una sensación ni-dolorosa-ni-placentera. Estas dos sensaciones son el agregado de la sensación (vedanākkhandha). Esta es la convergencia por medio de los agregados. ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อุเปกฺขินฺทฺริยํ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Allí, la sensación placentera consta de dos facultades: la facultad del placer y la facultad de la alegría. La sensación ni-dolorosa-ni-placentera es la facultad de la ecuanimidad. Esta es la convergencia por medio de las facultades. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Esas mismas facultades están incluidas en las formaciones. Aquellas formaciones que tienen influjos y son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base con influjos y causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases. ‘‘อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถี’’ติ สมถวเสน วา ตณฺหาย อนิสฺสิโต วิปสฺสนาวเส วา ทิฏฺฐิยา อนิสฺสิโต. ยา วิปสฺสนา อยํ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. «Para el que no depende, no hay agitación» significa que uno no depende del deseo por medio de la tranquilidad (samatha) o no depende de la visión errónea por medio del discernimiento (vipassanā). Aquel discernimiento es el conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con el cese de la ignorancia, cesan las formaciones; con el cese de las formaciones, cesa la conciencia; así con todo el origen dependiente. Esta es la convergencia por medio del origen dependiente. สาเยว วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Ese mismo discernimiento es el agregado de la sabiduría. Esta es la convergencia por medio de los agregados. สาเยว วิปสฺสนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยญฺจ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Ese mismo discernimiento consta de dos facultades: la facultad del esfuerzo y la facultad de la sabiduría. Esta es la convergencia por medio de las facultades. สาเยว วิปสฺสนา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Ese mismo discernimiento está incluido en las formaciones. Aquellas formaciones que están libres de influjos y no son causas del devenir están contenidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la convergencia por medio de los elementos. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, la cual es una base libre de influjos y no es causa del devenir. Esta es la convergencia por medio de las bases. ‘‘ปสฺสทฺธิยา สตี’’ติ ทุวิธา ปสฺสทฺธิ กายิกา จ เจตสิกา จ. ยํ กายิกํ สุขํ, อยํ กายปสฺสทฺธิ. ยํ เจตสิกํ สุขํ, อยํ เจตสิกา ปสฺสทฺธิ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ, ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต [Pg.57] วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘‘วิมุตฺต’’มิติ ญาณํ โหติ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. โส น นมติ รูเปสุ, น สทฺเทสุ, น คนฺเธสุ, น รเสสุ, น โผฏฺฐพฺเพสุ, น ธมฺเมสุ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส เยน รูเปน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส รูปสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา รูปสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘Existiendo la tranquilidad’ significa que hay dos tipos de tranquilidad: la tranquilidad corporal y la mental. El bienestar que es corporal es la tranquilidad del cuerpo. El bienestar que es mental es la tranquilidad de la mente. Aquel cuyo cuerpo está tranquilo experimenta felicidad; en el que es feliz, la mente se concentra; el que está concentrado comprende las cosas tal como son; al comprender las cosas tal como son, se desencanta; al desencantarse, se desapasiona; por el desapasionamiento, se libera. En la liberación, surge el conocimiento: ‘estoy liberado’; comprende: ‘el nacimiento se ha agotado, la vida santa se ha cumplido, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay nada más por venir a este estado’. Debido a la destrucción de la codicia, a la destrucción del odio y a la destrucción de la ilusión, tal persona no se inclina hacia las formas, ni hacia los sonidos, ni hacia los olores, ni hacia los sabores, ni hacia los tangibles, ni hacia los fenómenos mentales. Aquella forma por la cual se podría designar a un Tathāgata que permanece o se desplaza, mediante la destrucción, el desapasionamiento, el cese, el abandono y la renuncia de dicha forma, estando liberado en el agotamiento de la forma, no se considera que el Tathāgata existe, ni que no existe, ni que existe y no existe, ni que ni existe ni no existe. Ciertamente, debido a la destrucción de la codicia, el odio y la ilusión, se le describe simplemente como profundo, inconmensurable, incalculable y extinguido. ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย. เยหิ สงฺขาเรหิ. เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส วิญฺญาณสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา วิญฺญาณสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘‘อาคตี’’ติ อิธาคติ. ‘‘คตี’’ติ เปจฺจภโว. อาคติคตีปิ น ภวนฺติ, ‘‘เนวิธา’’ติ ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ. ‘‘น หุร’’นฺติ ฉสุ พาหิเรสุ อายตเนสุ. ‘‘น อุภยมนฺตเรนา’’ติ ผสฺสสมุทิเตสุ ธมฺเมสุ อตฺตานํ น ปสฺสติ. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. โส ทุวิโธ โลกิโย จ โลกุตฺตโร จ. ตตฺถ โลกิโย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, ยาว ชรามรณา. โลกุตฺตโร สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชายติ, ยาว นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. เตนาห ภควา ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ…เป… เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ. Por medio de aquella sensación... por medio de aquella percepción. Por medio de aquellas formaciones. Por medio de aquel conocimiento por el cual se podría designar a un Tathāgata que permanece o se desplaza, mediante la destrucción, el desapasionamiento, el cese, el abandono y la renuncia de dicho conocimiento, estando liberado en el agotamiento del conocimiento, no se considera que el Tathāgata existe, ni que no existe, ni que existe y no existe, ni que ni existe ni no existe. Ciertamente, debido a la destrucción de la codicia, el odio y la ilusión, se le describe simplemente como profundo, inconmensurable, incalculable y extinguido. ‘Venida’ es venir aquí desde otra existencia. ‘Ida’ es el renacimiento posterior. Venidas e idas no ocurren. ‘Ni aquí’ se refiere a las seis bases internas. ‘Ni allá’ se refiere a las seis bases externas. ‘Ni entre ambos’ significa que no ve un yo en los fenómenos surgidos a partir del contacto. ‘Este es el fin del sufrimiento’ se refiere al origen dependiente. Este es de dos tipos: mundano y supramundano. Allí, el mundano va desde ‘con la ignorancia como condición, las formaciones’ hasta la vejez y la muerte. El supramundano va desde ‘en el virtuoso nace la ausencia de remordimiento’ hasta comprender ‘no hay nada más por venir a este estado’. Por ello dijo el Bendito: ‘Para el que depende hay vacilación, para el que no depende no hay vacilación... este es el fin del sufrimiento’. ๔๔. 44. ‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา; ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต, ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต. Cualesquiera pesares o lamentaciones, y los diversos sufrimientos en el mundo; estos surgen dependiendo de lo querido, y si no hay nada querido, estos no existen. ตสฺมา [Pg.58] หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก; ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. Por lo tanto, son felices y están libres de pesar aquellos para quienes no hay nada querido en ningún lugar del mundo; por ello, anhelando lo que no tiene pesar y está libre de mancha, uno no debe considerar nada como querido en ningún lugar del mundo. Así lo dijo el Bendito. ‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ ทุกฺขา เวทนา. ‘‘ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ สุขา เวทนา. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. ‘Cualesquiera pesares o lamentaciones, y los diversos sufrimientos en el mundo surgen dependiendo de lo querido’: esto es sensación dolorosa. ‘Si no hay nada querido, estos no existen’: esto es sensación placentera. La sensación es el agregado de la sensación. Esta es la inclusión por vía de los agregados. เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Con la sensación como condición, la sed; con la sed como condición, el apego; con el apego como condición, el devenir; con el devenir como condición, el nacimiento; con el nacimiento como condición, la vejez y la muerte; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente. ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. ทุกฺขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Allí, en la sensación placentera, hay dos facultades: la facultad del placer y la facultad de la alegría. En la sensación dolorosa, hay dos facultades: la facultad del dolor y la facultad del pesar. Esta es la inclusión por vía de las facultades. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Esas mismas facultades están incluidas en las formaciones; aquellas formaciones que son con influjos y pertenecen al devenir, tales formaciones están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la inclusión por vía de los elementos. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos; aquella base que es con influjos y pertenece al devenir. Esta es la inclusión por vía de las bases. ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก; ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเกติ. Por lo tanto, son felices y están libres de pesar aquellos para quienes no hay nada querido en ningún lugar del mundo; por ello, anhelando lo que no tiene pesar y está libre de mancha, uno no debe considerar nada como querido en ningún lugar del mundo. En este pasaje, se menciona el no considerar nada como querido en ningún lugar del mundo. อิทํ ตณฺหาปหานํ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Esto es el abandono de la sed. Por el cese de la sed, el cese del apego; por el cese del apego, el cese del devenir; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente. ตํเยว ตณฺหาปหานํ สมโถ. โส สมโถ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Ese mismo abandono de la sed es la tranquilidad. Esa tranquilidad comprende dos facultades: la facultad de la atención y la facultad de la concentración. Esta es la inclusión por vía de las facultades. โสเยว สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Esa misma tranquilidad es el agregado de la concentración. Esta es la inclusión por vía de los agregados. โสเยว สมโถ สงฺขารปริยาปนฺโน, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Esa misma tranquilidad está incluida en las formaciones; aquellas formaciones que son sin influjos y no pertenecen al devenir, tales formaciones están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la inclusión por vía de los elementos. สา [Pg.59] ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘เย เกจิ โสกา’’ติ. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos; aquella base que es sin influjos y no pertenece al devenir. Esta es la inclusión por vía de las bases. Por eso dijo el Bendito: ‘Cualesquiera pesares’. กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ; อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ. Si a quien desea el placer sensual, este se le cumple; ciertamente ese mortal se regocija mentalmente al obtener lo que desea. ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน; เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ. Si a ese ser que desea y en quien ha nacido el anhelo, esos placeres se le desvanecen; se aflige como si hubiera sido herido por una flecha. โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตีติ. Quien evita los placeres sensuales como quien evita con el pie la cabeza de una serpiente; ese, atento, trasciende esta adherencia en el mundo. Así fue dicho por el Bendito. ตตฺถ ยา ปีติมนตา, อยํ อนุนโย. ยทาห สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตีติ, อิทํ ปฏิฆํ. อนุนยํ ปฏิฆญฺจ ปน ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย จ ปน ทสรูปีนิ อายตนานิ ปทฏฺฐานํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Allí, lo que es regocijo mental es la atracción. Lo que dijo como ‘se aflige como si hubiera sido herido por una flecha’ es la irritación. La atracción y la irritación pertenecen al lado de la sed; y para la sed, las diez bases materiales son la causa próxima. Esta es la inclusión por vía de las bases. ตานิเยว ทส รูปีนิ รูปกาโย นามสมฺปยุตฺโต, ตทุภยํ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Esas mismas diez bases materiales son el cuerpo de la forma asociado con lo mental; ambos son el nombre y la forma. Con el nombre y la forma como condición, las seis bases; con las seis bases como condición, el contacto; con el contacto como condición, la sensación; con la sensación como condición, la sed; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por vía del origen dependiente. ตเทว นามรูปํ ปญฺจกฺขนฺโธ; อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา; ตเทว นามรูปํ อฏฺฐารส ธาตุโย; อยํ ธาตูหิ โอตรณา; Ese mismo nombre y forma son los cinco agregados; esta es la inclusión por vía de los agregados. Ese mismo nombre y forma son los dieciocho elementos; esta es la inclusión por vía de los elementos. ตตฺถ โย รูปกาโย อิมานิ ปญฺจ รูปีนิ อินฺทฺริยานิ, โย นามกาโย อิมานิ ปญฺจ อรูปีนิ อินฺทฺริยานิ, อิมานิ ทส อินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Allí, lo que es el cuerpo de la forma son estas cinco facultades materiales; lo que es el cuerpo del nombre son estas cinco facultades inmateriales; estas son las diez facultades. Esta es la inclusión por vía de las facultades. ตตฺถ ยทาห – Respecto a eso, lo que dijo — ‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร; โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ. Aquél que evita los deseos sensuales, como quien evita la cabeza de una serpiente con el pie; ese monje, atento, trasciende en este mundo este apego viscoso. อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Esta es la base del Nibbāna con residuo, esta es la entrada por medio de los elementos. สาเยว สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา. Esa misma base del Nibbāna con residuo es el conocimiento; con el surgimiento del conocimiento ocurre el cese de la ignorancia, con el cese de la ignorancia ocurre el cese de las formaciones, y así sucesivamente todo lo demás. Esta es la entrada por medio del origen dependiente. สาเยว [Pg.60] วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Ese mismo conocimiento es el agregado de la sabiduría. Esta es la entrada por medio de los agregados. สาเยว วิชฺชา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. Ese mismo conocimiento constituye dos facultades: la facultad de la energía y la facultad de la sabiduría. Esta es la entrada por medio de las facultades. สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Ese mismo conocimiento está incluido en las formaciones; aquellas formaciones que están libres de influjos y no pertenecen al devenir están comprendidas en el elemento de los fenómenos. Esta es la entrada por medio de los elementos. สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘กามํ กามยมานสฺสา’’ติ. Ese elemento de los fenómenos está incluido en la base de los fenómenos, aquella base que está libre de influjos y no pertenece al devenir. Esta es la entrada por medio de las bases. Por eso dijo el Sublime: "Para aquel que desea los deseos...". เอตฺตาวตา ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ สโมสรโณตรณานิ ภวนฺติ. เอวํ ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ โอตาเรตพฺพานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ. Hasta este punto, el origen dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases son convergencias y entradas. De esta manera deben introducirse el origen dependiente, las facultades, los agregados, los elementos y las bases. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: "Y aquel origen dependiente...". นิยุตฺโต โอตรโณ หาโร. Se concluye el modo de la entrada (otaraṇa hāra). ๑๓. โสธนหารวิภงฺโค 13. Explicación del modo de la purificación (sodhana-hāra). ๔๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หาโร? ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติคาถา. ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ – 45. ¿Cuál es el modo de la purificación? Es la estrofa que comienza con: "En la pregunta respondida...". Así como el venerable Ajita en el Pārāyana le pregunta una cuestión al Sublime: ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, เกนสฺสุ นปฺปกาสติ; กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ. ¿Por qué está el mundo cubierto? ¿Por qué no brilla? ¿Cuál dices que es su mancha? ¿Cuál es su gran peligro? ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ; ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ. El mundo está cubierto por la ignorancia, [Ajita —dijo el Sublime—]. Debido a la duda y la negligencia no brilla. El anhelo digo que es su mancha, y el sufrimiento es su gran peligro. ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ. En la pregunta "¿Por qué está el mundo cubierto?", con la respuesta "El mundo está cubierto por la ignorancia", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Por qué no brilla?", con la respuesta "Debido a la duda y la negligencia no brilla", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Cuál dices que es su mancha?", con la respuesta "El anhelo digo que es su mancha", el Sublime aclara el término, pero no todavía el propósito. En la pregunta "¿Cuál es su gran peligro?", con la respuesta "El sufrimiento es su gran peligro", el propósito queda purificado. Por eso dijo el Sublime: "El mundo está cubierto por la ignorancia". ‘‘สวนฺติ [Pg.61] สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]โสตานํ กึ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ. Las corrientes fluyen por doquier, [dijo el venerable Ajita]. ¿Cuál es la restricción para las corrientes? Dime cómo se refrenan las corrientes, ¿con qué se cierran las corrientes? ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา]สติ เตสํ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. Cualquiera que sean las corrientes en el mundo, [Ajita —dijo el Sublime—], la atención es su restricción. Yo digo que es el freno de las corrientes; con la sabiduría se cierran. ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ ปญฺเห ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมิ’’นฺติ. En la pregunta "Las corrientes fluyen por doquier... ¿cuál es su restricción?", con la respuesta "la atención es su restricción", el Sublime aclara el término, pero no el propósito. En la pregunta "Dime cómo se refrenan... ¿con qué se cierran?", con la respuesta "con la sabiduría se cierran", el propósito queda purificado. Por eso dijo el Sublime: "Cualquiera que sean las corrientes en el mundo". ‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]นามรูปญฺจ มาริส; เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. Tanto la sabiduría como la atención, [dijo el venerable Ajita], y el nombre y la forma, señor; dime esto que te pregunto: ¿dónde cesa todo esto? ปญฺเห – En la pregunta: ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต; ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ; วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ. Esa pregunta que has hecho, Ajita, te la responderé: donde el nombre y la forma cesan sin dejar rastro; mediante el cese de la conciencia, ahí es donde esto cesa. สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉี’’ติ. ยตฺถ เอวํ สุทฺโธ อารมฺโภ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ อสุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติ. El propósito ha sido purificado. Por eso dijo el Sublime: "Esa pregunta que has hecho...". Donde el propósito está así purificado, esa pregunta se considera respondida. Pero donde el propósito no está purificado, esa pregunta todavía no se considera respondida. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: "En la pregunta respondida...". นิยุตฺโต โสธโน หาโร. Se concluye el modo de la purificación (sodhana hāra). ๑๔. อธิฏฺฐานหารวิภงฺโค 14. Explicación del modo de la determinación (adhiṭṭhāna-hāra). ๔๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หาโร? ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา’’ติ. 46. ¿Cuál es el modo de la determinación? "Los fenómenos que han sido señalados tanto por su unidad como por su diversidad". เย ตตฺถ นิทฺทิฏฺฐา, ตถา เต ธารยิตพฺพา. Aquellos fenómenos que allí se señalan deben ser comprendidos de esa manera. ‘‘ทุกฺข’’นฺติ [Pg.62] เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ? ชาติ ทุกฺขา, ชรา ทุกฺขา, พฺยาธิ ทุกฺโข, มรณํ ทุกฺขํ, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา, รูปา ทุกฺขา, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. อยํ เวมตฺตตา. "Sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el sufrimiento? El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la enfermedad es sufrimiento, la muerte es sufrimiento, la unión con lo que no se ama es sufrimiento, la separación de lo que se ama es sufrimiento, no obtener lo que se desea es sufrimiento; en resumen, los cinco agregados del apego son sufrimiento. Las formas son sufrimiento, las sensaciones son sufrimiento, las percepciones son sufrimiento, las formaciones son sufrimiento, la conciencia es sufrimiento. Esto es la diversidad. ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถิทํ, กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. อยํ เวมตฺตตา. "El origen del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el origen del sufrimiento? Es ese anhelo que conduce a un nuevo renacer, acompañado de deleite y pasión, que encuentra placer aquí y allá; a saber: el anhelo por los placeres sensuales, el anhelo por la existencia y el anhelo por la no-existencia. Esto es la diversidad. ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. อยํ เวมตฺตตา. "El cese del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el cese del sufrimiento? Es el desvanecimiento y cese sin rastro de ese mismo anhelo, su abandono, su renuncia, su liberación y el desapego. Esto es la diversidad. ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา. "El sendero que conduce al cese del sufrimiento" es la unidad. ¿Qué es ahí el sendero que conduce al cese del sufrimiento? Es este mismo Noble Sendero Óctuple; a saber: visión correcta, intención correcta, lenguaje correcto, acción correcta, modo de vida correcto, esfuerzo correcto, atención correcta y concentración correcta. Esto es la diversidad. ‘‘มคฺโค’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม มคฺโค? นิรยคามี มคฺโค ติรจฺฉานโยนิคามี มคฺโค เปตฺติวิสยคามี มคฺโค อสุรโยนิโย มคฺโค สคฺคคามิโย มคฺโค มนุสฺสคามี มคฺโค นิพฺพานคามี มคฺโค. อยํ เวมตฺตตา. "Sendero" es la unidad. ¿Qué es ahí el sendero? El sendero que conduce al infierno, el sendero que conduce al reino animal, el sendero que conduce al reino de los espíritus hambrientos, el sendero que conduce al reino de los asuras, el sendero que conduce a los reinos celestiales, el sendero que conduce al reino humano, el sendero que conduce al Nibbāna. Esto es la diversidad. ‘‘นิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม นิโรโธ? ปฏิสงฺขานิโรโธ อปฺปฏิสงฺขานิโรโธ อนุนยนิโรโธ ปฏิฆนิโรโธ มานนิโรโธ มกฺขนิโรโธ ปฬาสนิโรโธ อิสฺสานิโรโธ มจฺฉริยนิโรโธ สพฺพกิเลสนิโรโธ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Cese’ (nirodha) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el cese? El cese por deliberación (paṭisaṅkhānirodha), el cese no deliberado (appaṭisaṅkhānirodha), el cese del apego, el cese de la aversión, el cese del orgullo, el cese del desprecio, el cese de la malicia, el cese de la envidia, el cese de la avaricia y el cese de todas las impurezas. Esta es la diversidad. ‘‘รูป’’นฺติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จาตุมหาภูติกํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปสฺส ปญฺญตฺติ. ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ? ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ. ‘Forma’ (rūpa) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es la forma? La forma compuesta por los cuatro grandes elementos y la designación de la forma derivada de los cuatro grandes elementos. En ese contexto, ¿qué son los cuatro grandes elementos? El elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego y el elemento aire. ๔๗. ทฺวีหิ อากาเรหิ ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ สงฺเขเปน จ วิตฺถาเรน จ. กถํ วิตฺถาเรน ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ? วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ [Pg.63] วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. 47. Uno comprende los elementos de dos maneras: de forma resumida y de forma detallada. ¿Cómo comprende los elementos de forma detallada? Comprende el elemento tierra en detalle mediante veinte aspectos; comprende el elemento agua en detalle mediante doce aspectos; comprende el elemento fuego en detalle mediante cuatro aspectos; y comprende el elemento aire en detalle mediante seis aspectos. กตเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ มตฺถเก มตฺถลุงฺคนฺติ อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. ¿Cuáles son los veinte aspectos mediante los cuales se comprende el elemento tierra en detalle? En este cuerpo existen: cabellos, vellos, uñas, dientes, piel; carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones; corazón, hígado, diafragma, bazo, pulmones; intestino grueso, intestino delgado, comida no digerida, heces y el cerebro en el cráneo. Mediante estos veinte aspectos se comprende el elemento tierra en detalle. กตเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. ¿Cuáles son los doce aspectos mediante los cuales se comprende el elemento agua en detalle? En este cuerpo existen: bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa, lágrimas, aceite de la piel, saliva, mocos, fluido sinovial y orina. Mediante estos doce aspectos se comprende el elemento agua en detalle. กตเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีรียติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, อิเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. ¿Cuáles son los cuatro aspectos mediante los cuales se comprende el elemento fuego en detalle? Aquel por el cual el cuerpo se calienta, aquel por el cual se envejece, aquel por el cual se consume [por la fiebre] y aquel por el cual lo que se ha comido, bebido, masticado y saboreado se digiere completamente. Mediante estos cuatro aspectos se comprende el elemento fuego en detalle. กตเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส อิติ, อิเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ. ¿Cuáles son los seis aspectos mediante los cuales se comprende el elemento aire en detalle? Vientos que suben, vientos que bajan, vientos en la cavidad abdominal, vientos en los intestinos, vientos que circulan por todos los miembros, la inhalación y la exhalación. Mediante estos seis aspectos se comprende el elemento aire en detalle. เอวํ อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา, ยถา จนฺทนิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สงฺการฏฺฐานํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา วจฺจกุฏึ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สิวถิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย. เอวเมว อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ เอวํ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต [Pg.64] อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา. เตนาห ภควา ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ, ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. อยํ เวมตฺตตา. Así, al distinguir, evaluar, investigar, profundizar y reflexionar detalladamente sobre los elementos según su naturaleza intrínseca mediante estos cuarenta y dos aspectos, no se percibe nada en el cuerpo o en alguna parte del cuerpo que sea apropiado para ser asido como un 'yo'. Al igual que alguien que examina un pozo negro, un montón de basura, una letrina o un cementerio no vería nada allí apropiado para ser tomado como algo valioso; de la misma manera, al reflexionar sobre los elementos mediante estos cuarenta y dos aspectos, no se ve nada asible en el cuerpo. Por ello dijo el Bienaventurado: 'Cualquiera que sea el elemento tierra, ya sea interno o externo, es simplemente el elemento tierra'. Esto debe verse tal como es, con sabiduría correcta, de esta manera: 'Esto no es mío, esto no soy yo, esto no es mi yo'. Habiéndolo visto así tal como es con sabiduría correcta, uno se desencanta del elemento tierra y desapasiona la mente respecto al elemento tierra. [De igual modo con] el elemento agua... el elemento fuego... y el elemento aire; es simplemente el elemento aire. Esto debe verse tal como es, con sabiduría correcta: 'Esto no es mío, esto no soy yo, esto no es mi yo'. Al verlo así, uno se desencanta del elemento aire y desapasiona la mente respecto a él. Esta es la diversidad. ๔๘. ‘‘อวิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสลฺลกฺขณา อนุปลกฺขณา อปจฺจุปลกฺขณา อสมเวกฺขณํ อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ. อยํ เวมตฺตตา. 48. ‘Ignorancia’ (avijjā) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es la ignorancia? La falta de conocimiento sobre el sufrimiento, sobre el origen del sufrimiento, sobre el cese del sufrimiento y sobre el camino que conduce al cese del sufrimiento; la falta de conocimiento sobre el pasado, sobre el futuro, sobre el pasado y el futuro, y sobre la condicionalidad de los fenómenos originados dependientemente. Tal falta de conocimiento, falta de visión, falta de comprensión plena, falta de entendimiento, falta de iluminación, falta de penetración, falta de discernimiento, falta de examen, falta de observación, falta de análisis, falta de evidencia, estupidez, necedad, falta de conciencia clara, confusión, gran confusión, obnubilación total, ignorancia, el océano de la ignorancia, el yugo de la ignorancia, la tendencia latente de la ignorancia, la obsesión de la ignorancia, el cerrojo de la ignorancia, el engaño y la raíz de lo perjudicial. Esta es la diversidad. ‘‘วิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา วิชฺชา? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สํลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก [Pg.65] ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Conocimiento’ (vijjā) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el conocimiento? El conocimiento sobre el sufrimiento, sobre su origen, sobre su cese y sobre el camino; el conocimiento sobre el pasado, sobre el futuro, sobre ambos, y sobre los fenómenos originados dependientemente. Tal sabiduría, acto de conocer, investigación, investigación profunda, investigación de los fenómenos, discernimiento, examen, observación cuidadosa, erudición, destreza, sutileza, claridad expositiva, reflexión, examen inquisitivo, amplitud, agudeza, guía, visión cabal, conciencia clara, aguijón, sabiduría, facultad de la sabiduría, fuerza de la sabiduría, arma de la sabiduría, palacio de la sabiduría, luz de la sabiduría, esplendor de la sabiduría, antorcha de la sabiduría, joya de la sabiduría, ausencia de confusión, investigación de la verdad, visión correcta, el factor de iluminación de la investigación de los fenómenos, un factor del sendero y aquello que pertenece al sendero. Esta es la diversidad. ‘‘สมาปตฺตี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติ? สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ, เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ. วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺตีติ. อยํ เวมตฺตตา. ‘Logro’ (samāpatti) es la unidad. En ese contexto, ¿qué es el logro? El logro con percepción, el logro sin percepción, el logro de la ni percepción ni no percepción, el logro de la percepción clarificada y el logro del cese. Esta es la diversidad. ‘‘ฌายี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ฌายี? อตฺถิ เสกฺโข ฌายี, อตฺถิ อเสกฺโข ฌายี, เนวเสกฺขนาเสกฺโข ฌายี, อาชานิโย ฌายี, อสฺสขลุงฺโก ฌายี, ทิฏฺฐุตฺตโร ฌายี, ตณฺหุตฺตโร ฌายี, ปญฺญุตฺตโร ฌายี. อยํ เวมตฺตตา. «El que medita» (jhāyī) es la unidad. En ese sentido, ¿quién es el que medita? Existe el que medita que es un aprendiz (sekkha), existe el que medita que es un consumado (asekkha), el que medita que no es ni aprendiz ni consumado, el que medita de noble linaje (ājāniyo), el que medita que es como un caballo indómito (assakhaluṅko), el que es superior en puntos de vista, el que es superior en el deseo y el que es superior en sabiduría. Esta es la diferenciación (vemattatā). ‘‘สมาธี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม สมาธิ? สรโณ สมาธิ, อรโณ สมาธิ, สเวโร สมาธิ, อเวโร สมาธิ, สพฺยาปชฺโช สมาธิ, อพฺยาปชฺโช สมาธิ, สปฺปีติโก สมาธิ, นิปฺปีติโก สมาธิ, สามิโส สมาธิ, นิรามิโส สมาธิ, สสงฺขาโร สมาธิ, อสงฺขาโร สมาธิ, เอกํสภาวิโต สมาธิ, อุภยํสภาวิโต สมาธิ, อุภยโต ภาวิตภาวโน สมาธิ, สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ, หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ, โลกิโย สมาธิ, โลกุตฺตโร สมาธิ, มิจฺฉาสมาธิ, สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา. «Concentración» (samādhi) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es la concentración? La concentración con mácula (saraṇo), la concentración sin mácula (araṇo), la concentración con enemistad (savero), la concentración sin enemistad (avero), la concentración con malevolencia (sabyāpajjo), la concentración sin malevolencia (abyāpajjo), la concentración con regocijo (sappītiko), la concentración sin regocijo (nippītiko), la concentración carnal (sāmiso), la concentración no carnal (nirāmiso), la concentración con esfuerzo (sasaṅkhāro), la concentración sin esfuerzo (asaṅkhāro), la concentración desarrollada en un solo aspecto, la concentración desarrollada en ambos aspectos, la concentración cuya práctica ha sido desarrollada en ambos sentidos, la concentración con pensamiento inicial y sostenido, la concentración sin pensamiento inicial pero con pensamiento sostenido únicamente, la concentración sin pensamiento inicial ni sostenido, la concentración que conduce a la disminución (hānabhāgiyo), la concentración que conduce a la estabilidad (ṭhitibhāgiyo), la concentración que conduce a la distinción (visesabhāgiyo), la concentración que conduce a la penetración (nibbedhabhāgiyo), la concentración mundana (lokiyo), la concentración supramundana (lokuttaro), la concentración errónea y la concentración correcta. Esta es la diferenciación. ‘‘ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ปฏิปทา? อาคาฬฺหปฏิปทา, นิชฺฌามปฏิปทา, มชฺฌิมปฏิปทา, อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. อยํ เวมตฺตตา. «Práctica» (paṭipadā) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es la práctica? La práctica dura (āgāḷhapaṭipadā), la práctica de incineración de los deseos (nijjhāmapaṭipadā), la práctica media (majjhimāpaṭipadā), la práctica impaciente (akkhamāpaṭipadā), la práctica paciente (khamāpaṭipadā), la práctica ecuánime, la práctica de autodominio (damāpaṭipadā), la práctica dolorosa con intuición lenta, la práctica dolorosa con intuición rápida, la práctica agradable con intuición lenta y la práctica agradable con intuición rápida. Esta es la diferenciación. ‘‘กาโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม กาโย? นามกาโย รูปกาโย จ. ตตฺถ กตโม รูปกาโย? เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท [Pg.66] อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ มตฺถลุงฺคนฺติ – อยํ รูปกาโย. นามกาโย นาม เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ ผสฺโส มนสิกาโรติ – อยํ นามกาโยติ. อยํ เวมตฺตตา. «Cuerpo» (kāyo) es la unidad. En ese sentido, ¿qué es el cuerpo? El cuerpo mental (nāmakāyo) y el cuerpo material (rūpakāyo). En ese sentido, ¿qué es el cuerpo material? Cabellos, vellos, uñas, dientes, piel, carne, tendones, huesos, médula ósea, riñones, corazón, hígado, membranas, bazo, pulmones, intestinos, mesenterio, comida no digerida, excremento, bilis, flema, pus, sangre, sudor, grasa, lágrimas, aceite dérmico, saliva, mucosidad, líquido sinovial, orina y cerebro: esto es el cuerpo material. El cuerpo mental consiste en la sensación (vedanā), la percepción (saññā), la volición (cetanā), la conciencia (citta), el contacto (phasso) y la atención (manasikāro): esto es el cuerpo mental. Esta es la diferenciación. เอวํ โย ธมฺโม ยสฺส ธมฺมสฺส สมานภาโว, โส ธมฺโม ตสฺส ธมฺมสฺส เอกตฺตตาย เอกี ภวติ. เยน เยน วา ปน วิลกฺขโณ, เตน เตน เวมตฺตํ คจฺฉติ. เอวํ สุตฺเต วา เวยฺยากรเณ วา คาถายํ วา ปุจฺฉิเตน วีมํสยิตพฺพํ, กึ เอกตฺตตาย ปุจฺฉติ, อุทาหุ เวมตฺตตายาติ. ยทิ เอกตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เอกตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ เวมตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เวมตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ สตฺตาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, สตฺตาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ ธมฺมาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, ธมฺมาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยถา ยถา วา ปน ปุจฺฉิตํ, ตถา ตถา วิสชฺชยิตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา’’ติ. De esta manera, cualquier fenómeno que tenga una naturaleza común con otro fenómeno, ese fenómeno se unifica con aquel por medio de la unidad. Pero en cualquier aspecto que sea diferente, por ese aspecto llega a la diferenciación. Así, aquel que es interrogado sobre un Sutta, un Veyyākaraṇa o una Gāthā debe investigar: «¿Me pregunta por la unidad o por la diferenciación?». Si se pregunta por la unidad, debe responderse con la unidad. Si se pregunta por la diferenciación, debe responderse con la diferenciación. Si se pregunta basándose en el ser (sattādhiṭṭhānena), debe responderse basándose en el ser. Si se pregunta basándose en los fenómenos (dhammadhiṭṭhānena), debe responderse basándose en los fenómenos. De cualquier manera que se pregunte, de esa misma manera debe responderse. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: «Los fenómenos a través de la unidad». นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หาโร. Concluye el Método de la Determinación (adhiṭṭhāno hāro). ๑๕. ปริกฺขารหารวิภงฺโค 15. Análisis del Método de los Requisitos (parikkhārahāravibhaṅgo) ๔๙. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ. 49. ¿Qué es el Método de los Requisitos (parikkhāro hāro)? Se define como: «Aquellos fenómenos que producen a otro fenómeno». โย ธมฺโม ยํ ธมฺมํ ชนยติ, ตสฺส โส ปริกฺขาโร. กึลกฺขโณ ปริกฺขาโร? ชนกลกฺขโณ ปริกฺขาโร. ทฺเว ธมฺมา ชนยนฺติ เหตุ จ ปจฺจโย จ. ตตฺถ กึลกฺขโณ เหตุ, กึลกฺขโณ ปจฺจโย? อสาธารณลกฺขโณ เหตุ, สาธารณลกฺขโณ ปจฺจโย. ยถา กึ ภเว? ยถา องฺกุรสฺส นิพฺพตฺติยา พีชํ อสาธารณํ, ปถวี อาโป จ สาธารณา. องฺกุรสฺส หิ ปถวี อาโป จ ปจฺจโย สภาโว เหตุ. ยถา วา ปน ฆเฏ ทุทฺธํ ปกฺขิตฺตํ ทธิ ภวติ, น จตฺถิ เอกกาลสมวธานํ ทุทฺธสฺส จ ทธิสฺส จ. เอวเมวํ นตฺถิ เอกกาลสมวธานํ เหตุสฺส จ ปจฺจยสฺส จ. Aquel fenómeno que produce a otro fenómeno es su requisito (parikkhāra). ¿Qué característica tiene el requisito? El requisito tiene la característica de ser productor (janaka). Dos fenómenos son productores: la causa raíz (hetu) y la condición (paccayo). En ese sentido, ¿cuál es la característica de la causa raíz y cuál la de la condición? La causa raíz tiene la característica de ser específica (asādhāraṇa), mientras que la condición tiene la característica de ser compartida (sādhāraṇa). ¿Cómo sería esto? Así como para el surgimiento de un brote, la semilla es la causa raíz específica, mientras que la tierra y el agua son condiciones compartidas. Pues para el brote, la tierra y el agua son la condición (paccayo) y su propia naturaleza [la semilla] es la causa raíz (hetu). O bien, como cuando se pone leche en una jarra y se convierte en cuajada, no hay una coexistencia simultánea de la leche y la cuajada. De la misma manera, no hay coexistencia simultánea entre la causa raíz y la condición. อยญฺหิ สํสาโร สเหตุ สปฺปจฺจโย นิพฺพตฺโต. วุตฺตํ หิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิติ อวิชฺชา อวิชฺชาย เหตุ อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย. ปุริมิกา อวิชฺชา ปจฺฉิมิกาย อวิชฺชาย เหตุ. ตตฺถ ปุริมิกา อวิชฺชา อวิชฺชานุสโย [Pg.67] ปจฺฉิมิกา อวิชฺชา อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ, ปุริมิโก อวิชฺชานุสโย ปจฺฉิมิกสฺส อวิชฺชาปริยุฏฺฐานสฺส เหตุภูโต ปริพฺรูหนาย, พีชงฺกุโร วิย สมนนฺตรเหตุตาย. ยํ ปน ยตฺถ ผลํ นิพฺพตฺตติ, อิทมสฺส ปรมฺปรเหตุตาย เหตุภูตํ. ทุวิโธ หิ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ, เอวํ อวิชฺชายปิ ทุวิโธ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ. Pues este ciclo de renacimientos (saṃsāro) ha surgido con causas raíces y condiciones. Se ha dicho: «Con la ignorancia como condición surgen las formaciones, con las formaciones como condición surge la conciencia», y así todo el origen dependiente. De este modo, la ignorancia es la causa raíz de la ignorancia, y la atención inadecuada (ayoniso manasikāro) es la condición. La ignorancia previa es la causa raíz de la ignorancia posterior. En ese sentido, la ignorancia previa es la tendencia latente (anusaya) y la ignorancia posterior es el arrebato (pariyuṭṭhāna); la tendencia latente de la ignorancia previa actúa como causa raíz para el incremento del arrebato de la ignorancia posterior, tal como ocurre con la semilla y el brote por medio de la causalidad inmediata. Aquel fruto que surge en un lugar determinado es producido por aquello que actúa como su causa raíz sucesiva (paramparahetu). Pues la causa raíz es de dos tipos: causa raíz inmediata (samanantarahetu) y causa raíz sucesiva. Así también, para la ignorancia existen estos dos tipos de causas raíces: inmediata y sucesiva. ยถา วา ปน ถาลกญฺจ วฏฺฏิ จ เตลญฺจ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ น สภาวเหตุ, น หิ สกฺกา ถาลกญฺจ วฏฺฏิญฺจ เตลญฺจ อนคฺคิกํ ทีเปตุํ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ. ปทีโป วิย สภาโว เหตุ โหติ. อิติ สภาโว เหตุ, ปรภาโว ปจฺจโย. อชฺฌตฺติโก เหตุ, พาหิโร ปจฺจโย. ชนโก เหตุ, ปริคฺคาหโก ปจฺจโย. อสาธารโณ เหตุ, สาธารโณ ปจฺจโย. O bien, así como el recipiente, la mecha y el aceite actúan como condiciones para la lámpara pero no son su causa raíz intrínseca (sabhāvahetu), pues no es posible encender una lámpara solo con el recipiente, la mecha y el aceite sin fuego. El fuego, al igual que la lámpara, es la causa raíz intrínseca. Así, la naturaleza intrínseca es la causa raíz, la naturaleza externa es la condición. Lo interno es la causa raíz, lo externo es la condición. Lo que genera es la causa raíz, lo que sostiene es la condición. Lo específico es la causa raíz, lo compartido es la condición. อวุปจฺเฉทตฺโถ สนฺตติ อตฺโถ, นิพฺพตฺติ อตฺโถ ผลตฺโถ, ปฏิสนฺธิ อตฺโถ ปุนพฺภวตฺโถ, ปลิโพธตฺโถ ปริยุฏฺฐานตฺโถ, อสมุคฺฆาตตฺโถ อนุสยตฺโถ, อสมฺปฏิเวธตฺโถ อวิชฺชตฺโถ, อปริญฺญาตตฺโถ วิญฺญาณสฺส พีชตฺโถ. ยตฺถ อวุปจฺเฉโท ตตฺถ สนฺตติ, ยตฺถ สนฺตติ ตตฺถ นิพฺพตฺติ, ยตฺถ นิพฺพตฺติ ตตฺถ ผลํ, ยตฺถ ผลํ ตตฺถ ปฏิสนฺธิ, ยตฺถ ปฏิสนฺธิ ตตฺถ ปุนพฺภโว, ยตฺถ ปุนพฺภโว ตตฺถ ปลิโพโธ, ยตฺถ ปลิโพโธ ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ, ยตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ตตฺถ อสมุคฺฆาโต. ยตฺถ อสมุคฺฆาโต ตตฺถ อนุสโย, ยตฺถ อนุสโย ตตฺถ อสมฺปฏิเวโธ, ยตฺถ อสมฺปฏิเวโธ ตตฺถ อวิชฺชา, ยตฺถ อวิชฺชา ตตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ, ยตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ ตตฺถ พีชตฺโถ. El sentido de no interrupción es el sentido de continuidad (santati). El sentido de surgimiento es el sentido de fruto. El sentido de reconexión es el sentido de nueva existencia. El sentido de obstrucción es el sentido de arrebato (pariyuṭṭhāna). El sentido de no extirpación es el sentido de tendencia latente (anusaya). El sentido de no penetración es el sentido de ignorancia. El sentido de no comprensión es el sentido de semilla para la conciencia. Donde hay no interrupción, hay continuidad; donde hay continuidad, hay surgimiento; donde hay surgimiento, hay fruto; donde hay fruto, hay reconexión; donde hay reconexión, hay nueva existencia; donde hay nueva existencia, hay obstrucción; donde hay obstrucción, hay arrebato; donde hay arrebato, hay no extirpación. Donde hay no extirpación, hay tendencia latente; donde hay tendencia latente, hay no penetración; donde hay no penetración, hay ignorancia; donde hay ignorancia, hay conciencia con influjos (sāsava) no comprendida; donde hay conciencia con influjos no comprendida, allí reside el sentido de semilla. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, ปญฺญากฺขนฺโธ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, วิมุตฺติกฺขนฺโธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย. El agregado de la moralidad es condición para el agregado de la concentración; el agregado de la concentración es condición para el agregado de la sabiduría; el agregado de la sabiduría es condición para el agregado de la liberación; el agregado de la liberación es condición para el agregado del conocimiento y la visión de la liberación. El saber mediante el aprendizaje es condición para el saber mediante el gozo; el saber mediante el gozo es condición para el saber mediante la moderación; el saber mediante la moderación es condición para el saber acerca de uno mismo. ยถา วา ปน จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ตตฺถ จกฺขุ อาธิปเตยฺยปจฺจยตาย ปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจยตาย ปจฺจโย. อาโลโก สนฺนิสฺสยตาย ปจฺจโย, มนสิกาโร สภาโว เหตุ[Pg.68]. สงฺขารา วิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. วิญฺญาณํ นามรูปสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ผสฺโส เวทนาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เวทนา ตณฺหาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ตณฺหา อุปาทานสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. อุปาทานํ ภวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ภโว ชาติยา ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชาติ ชรามรณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชรามรณํ โสกสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โสโก ปริเทวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ปริเทโว ทุกฺขสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ทุกฺขํ โทมนสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โทมนสฺสํ อุปายาสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย สพฺโพ โส ปริกฺขาโร. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ. O también, tal como el ojo-consciencia surge dependiendo del ojo y las formas. Allí, el ojo es condición por vía de predominio; las formas son condición por vía de objeto. La luz es condición por vía de apoyo; la atención es la causa por naturaleza propia. Las formaciones son condición para la consciencia, y la naturaleza propia es la causa. La consciencia es condición para la mentalidad-materialidad, y la naturaleza propia es la causa. La mentalidad-materialidad es condición para las seis bases de los sentidos, y la naturaleza propia es la causa. Las seis bases de los sentidos son condición para el contacto, y la naturaleza propia es la causa. El contacto es condición para la sensación, y la naturaleza propia es la causa. La sensación es condición para el deseo, y la naturaleza propia es la causa. El deseo es condición para el apego, y la naturaleza propia es la causa. El apego es condición para el devenir, y la naturaleza propia es la causa. El devenir es condición para el nacimiento, y la naturaleza propia es la causa. El nacimiento es condición para el envejecimiento y la muerte, y la naturaleza propia es la causa. El envejecimiento y la muerte son condición para el pesar, y la naturaleza propia es la causa. El pesar es condición para el lamento, y la naturaleza propia es la causa. El lamento es condición para el sufrimiento, y la naturaleza propia es la causa. El sufrimiento es condición para el descontento, y la naturaleza propia es la causa. El descontento es condición para la desesperación, y la naturaleza propia es la causa. De este modo, cualquier tipo de apoyo condicional es un requisito. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: 'Aquellos estados que engendran a aquel otro estado'. นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หาโร. Se ha aplicado el modo de los requisitos. ๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺโค 16. Análisis del modo de la proyección ๕๐. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํมูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา’’ติ. 50. ¿Cuál es allí el modo de la proyección? 'Aquellos estados que tienen la misma raíz, y aquellos que han sido declarados por el Sabio con un mismo significado'. เอกสฺมึ ปทฏฺฐาเน ยตฺตกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ สมาโรปยิตพฺพานิ. ยถา อาวฏฺเฏ หาเร พหุกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺตีติ. ตตฺถ สมาโรปนา จตุพฺพิธา ปทฏฺฐานํ, เววจนํ, ภาวนา, ปหานมิติ. Cuando se toma un fundamento próximo en un Sutta, todos aquellos otros fundamentos próximos que convergen en él deben ser proyectados. Al igual que en el modo del ciclo convergen muchos fundamentos próximos. Allí, la proyección es de cuatro tipos: por fundamento próximo, por sinónimo, por desarrollo y por abandono. ตตฺถ กตมา ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา? ¿Cuál es allí la proyección por fundamento próximo? ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. 'No hacer ningún mal, cultivar el bien, purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Budas'. ตสฺส กึ ปทฏฺฐานํ? ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ – อิทํ ปทฏฺฐานํ; ตตฺถ ยํ กายิกญฺจ วาจสิกญฺจ สุจริตํ, อยํ สีลกฺขนฺโธ. มโนสุจริเต ยา อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท จ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ. ยา สมฺมาทิฏฺฐิ, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ [Pg.69] จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนา ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. ¿Cuál es el fundamento próximo de esto? Las tres buenas conductas: buena conducta corporal, buena conducta verbal y buena conducta mental — este es el fundamento próximo. Allí, lo que es buena conducta corporal y verbal es el agregado de la moralidad. En la buena conducta mental, lo que es la ausencia de codicia y la ausencia de malevolencia es el agregado de la concentración. Lo que es el correcto entendimiento es el agregado de la sabiduría. Este es el fundamento próximo. Allí, el agregado de la moralidad y el agregado de la concentración son calma; el agregado de la sabiduría es visión cabal. Este es el fundamento próximo. Allí, el fruto de la calma es la liberación mental por el desapasionamiento del deseo; el fruto de la visión cabal es la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia. Este es el fundamento próximo. วนํ วนถสฺส ปทฏฺฐานํ. กิญฺจ วนํ? โก จ วนโถ? วนํ นาม ปญฺจ กามคุณา, ตณฺหา วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม นิมิตฺตคฺคาโห ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา. วนโถ นาม เตสํ เตสํ องฺคปจฺจงฺคานํ อนุพฺยญฺชนคฺคาโห ‘‘อโห จกฺขุ, อโห โสตํ, อโห ฆานํ, อโห ชิวฺหา, อโห กาโย, อิติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ อปริญฺญาตานิ. ยํ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ, อยํ วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม อนุสโย. วนโถ นาม ปริยุฏฺฐานํ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห ภควา ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจา’’ติ. อยํ ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา. El bosque es el fundamento próximo para la maleza. ¿Y qué es el bosque? ¿Y qué es la maleza? El 'bosque' son los cinco placeres de los sentidos; el deseo es la 'maleza'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' es la captación de señales como 'mujer' o 'hombre'. La 'maleza' es la captación de los detalles secundarios de esos diversos miembros y partes, tales como: '¡oh, qué ojos!', '¡oh, qué oídos!', '¡oh, qué nariz!', '¡oh, qué lengua!', '¡oh, qué cuerpo!'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' son las seis bases de los sentidos internas y externas no comprendidas plenamente. El grillete que surge dependiendo de ambas es la 'maleza'. Este es el fundamento próximo. El 'bosque' es la tendencia latente. La 'maleza' es la manifestación obsesiva. Este es el fundamento próximo. Por eso dijo el Bendito: 'Habiendo cortado el bosque y la maleza'. Esta es la proyección por fundamento próximo. ๕๑. ตตฺถ กตมา เววจเนน สมาโรปนา? ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ เสกฺขผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อเสกฺขผลํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อคฺคผลํ อรหตฺตํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ กามธาตุสมติกฺกมนํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ เตธาตุสมติกฺกมนํ. อิทํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺญาพลํ, อธิปญฺญาสิกฺขา, ปญฺญากฺขนฺโธ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค, ญาณํ, สมฺมาทิฏฺฐิ, ตีรณา, สนฺตีรณา, หิรี, วิปสฺสนา, ธมฺเม ญาณํ, สพฺพํ, อิทํ เววจนํ. อยํ เววจเนน สมาโรปนา. 51. ¿Cuál es allí la proyección por sinónimos? La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el fruto del aprendiz; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el fruto del que ya no aprende. Estos son sinónimos. La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el fruto del no-retorno; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el fruto supremo, el estado de Arahant. Estos son sinónimos. La liberación mental por el desapasionamiento del deseo es el trascender la esfera de los sentidos; la liberación por la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia es el trascender las tres esferas. Estos son sinónimos. La facultad de la sabiduría, el poder de la sabiduría, el entrenamiento en la sabiduría superior, el agregado de la sabiduría, el factor de iluminación de investigación de los estados, el factor de iluminación de ecuanimidad, el conocimiento, el correcto entendimiento, la deliberación, la investigación profunda, la vergüenza moral, la visión cabal, el conocimiento de los estados: todo esto son sinónimos. Esta es la proyección por sinónimos. ตตฺถ กตมา ภาวนาย สมาโรปนา? ยถาห ภควา ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ, อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ’’. อาตาปีติ วีริยินฺทฺริยํ. สมฺปชาโนติ ปญฺญินฺทฺริยํ. สติมาติ สตินฺทฺริยํ. วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสนฺติ สมาธินฺทฺริยํ. เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน? เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สพฺเพ[Pg.70]. เกน การเณน? สพฺเพ หิ โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา นิยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อยํ ภาวนาย สมาโรปนา. ¿Cuál es allí la proyección por desarrollo? Tal como dijo el Bendito: 'Por lo tanto, monje, aquí debes morar contemplando el cuerpo en el cuerpo, diligente, claramente comprensivo y atento, habiendo eliminado en el mundo la codicia y el descontento'. 'Diligente' es la facultad de la energía. 'Claramente comprensivo' es la facultad de la sabiduría. 'Atento' es la facultad de la atención. 'Habiendo eliminado en el mundo la codicia y el descontento' es la facultad de la concentración. De este modo, para quien mora contemplando el cuerpo en el cuerpo, los cuatro fundamentos de la atención llegan a la plenitud del desarrollo. ¿Por qué razón? Por poseer una misma característica las cuatro facultades. Cuando se desarrollan los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro esfuerzos correctos llegan a la plenitud del desarrollo. Cuando se desarrollan los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del éxito llegan a la plenitud del desarrollo. Cuando se desarrollan las cuatro bases del éxito, las cinco facultades llegan a la plenitud del desarrollo. Así ocurre con todos. ¿Por qué razón? Porque todos los estados que conducen al despertar, pertenecientes al lado del despertar, poseen una misma característica por su naturaleza de conducir a la salida del sufrimiento. Al poseer esa misma característica, llegan a la plenitud del desarrollo. Esta es la proyección por desarrollo. ตตฺถ กตมา ปหาเนน สมาโรปนา? กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, กพฬีกาโร จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, กามุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, กามโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อภิชฺฌากายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, กามาสเวน จ อนาสโว ภวติ, กาโมฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, ราคสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, รูปูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, รูปธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ. En ese contexto, ¿cuál es la atribución mediante el abandono? Al vivir observando el cuerpo en el cuerpo, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo bello' en lo que es no bello (asubha). Para tal persona, el nutriente de la comida sólida llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a los placeres sensoriales, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de los deseos sensoriales; se libera de la atadura corporal de la codicia; por la destrucción de los efluvios de la sensualidad, queda libre de efluvios; cruza la inundación del deseo sensorial; queda libre del dardo de la pasión; su estación de la conciencia basada en la forma llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de la forma es abandonada y no cae en el camino erróneo del favoritismo. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, ผสฺโส จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ภวูปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ภวโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, พฺยาปาทกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ภวาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ภโวฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โทสสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, เวทนูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, เวทนาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โทสาคตึ คจฺฉติ. Al vivir observando las sensaciones en las sensaciones, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo placentero' en lo que es doloroso. Para tal persona, el nutriente del contacto llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a la existencia, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de la existencia; se libera de la atadura corporal de la malevolencia; por la destrucción de los efluvios de la existencia, queda libre de efluvios; cruza la inundación de la existencia; queda libre del dardo del odio; su estación de la conciencia basada en la sensación llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de la sensación es abandonada y no cae en el camino erróneo del odio. จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, วิญฺญาณํ จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ทิฏฺฐุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ทิฏฺฐิโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, สีลพฺพตปรามาสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ทิฏฺฐาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ทิฏฺโฐฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, มานสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, สญฺญูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สญฺญาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ภยาคตึ คจฺฉติ. Al vivir observando la mente en la mente, el practicante abandona la distorsión de percibir 'lo permanente' en lo que es impermanente. Para tal persona, el nutriente de la conciencia llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a los puntos de vista, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de los puntos de vista; se libera de la atadura corporal del apego a ritos y ceremonias; por la destrucción de los efluvios de las visiones erróneas, queda libre de efluvios; cruza la inundación de las visiones erróneas; queda libre del dardo del orgullo; su estación de la conciencia basada en la percepción llega al conocimiento pleno; su pasión por el elemento de las formaciones es abandonada y no cae en el camino erróneo del temor. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, มโนสญฺเจตนา จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, อตฺตวาทุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, อวิชฺชาโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, อวิชฺชาสเวน จ อนาสโว ภวติ, อวิชฺโชฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โมหสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ[Pg.71], สงฺขารูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สงฺขารธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โมหาคตึ คจฺฉติ. อยํ ปหาเนน สมาโรปนา. Al vivir observando los fenómenos en los fenómenos, el practicante abandona la distorsión de percibir un 'yo' en lo que no es el yo. Para tal persona, el nutriente de la volición mental llega a ser plenamente comprendido; mediante el desapego del aferramiento a la doctrina del yo, se libera del aferramiento; se desvincula del yugo de la ignorancia; se libera de la atadura corporal de la insistencia en que 'solo esto es la verdad'; por la destrucción de los efluvios de la ignorancia, queda libre de efluvios; cruza la inundación de la ignorancia; queda libre del dardo del engaño; su pasión por el elemento de las formaciones es abandonada y no cae en el camino erróneo de la ignorancia. Esta es la atribución mediante el abandono. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – Por esto dijo el venerable Mahākaccāyana: ‘‘เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา; เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ. «Aquellos estados y sus raíces, y aquellos que el Sabio declaró con el mismo significado, deben ser atribuidos conforme a sus causas próximas; este es el modo de atribución (samāropano hāro)». นิยุตฺโต สมาโรปโน หาโร. Se ha expuesto el modo de atribución. นิฏฺฐิโต จ หารวิภงฺโค. Y aquí concluye el análisis de los modos (hāravibhaṅga). ๑. เทสนาหารสมฺปาโต 1. Confluencia de la Enseñanza y los Modos ๕๒. 52. ‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ. «Primero se deben aplicar los dieciséis modos al Sutta; tras observar las direcciones mediante el examen de las regiones, y habiéndolas unificado con el modo del 'gancho' (aṅkusa), se debe explicar el Sutta a través de los tres métodos». วุตฺตา, ตสฺสา นิทฺเทโส กุหึ ทฏฺฐพฺโพ? หารสมฺปาเต. ตตฺถ กตโม เทสนาหารสมฺปาโต? Se ha enunciado [la estrofa], ¿dónde debe verse su explicación detallada? En la confluencia de los modos. En ese contexto, ¿cuál es la confluencia de la enseñanza y los modos? ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ; ถินมิทฺธาภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉตี’’ติ. «Con la mente desprotegida, herida por la visión errónea y dominada por el sopor y la pereza, uno cae bajo el poder de Mara». อรกฺขิเตน จิตฺเตนาติ กึ เทสยติ, ปมาทํ ตํ มจฺจุโน ปทํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิหตํ นาม วุจฺจติ ยทา ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, โส วิปลฺลาโส. โส ปน วิปลฺลาโส กึลกฺขโณ? วิปรีตคฺคาหลกฺขโณ วิปลฺลาโส. โส กึ วิปลฺลาสยติ? ตโย ธมฺเม สญฺญํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิมิติ. โส กุหึ วิปลฺลาสยติ? จตูสุ อตฺตภาววตฺถูสุ, รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. Con la frase 'con la mente desprotegida', ¿qué enseña el Señor? Enseña la negligencia, que es el camino a la muerte. Con 'herida por la visión errónea', se dice que está herida por la visión errónea cuando percibe 'lo permanente' en lo impermanente; eso es una distorsión. ¿Y qué característica tiene esa distorsión? La distorsión tiene la característica de la aprehensión invertida. ¿Qué es lo que distorsiona? Distorsiona tres estados: la percepción, la mente y la visión. ¿Dónde produce la distorsión? En los cuatro fundamentos de la identidad: ve la forma como el yo, o al yo como poseedor de la forma, o la forma en el yo, o al yo en la forma. Del mismo modo, ve la sensación... la percepción... las formaciones... y la conciencia como el yo, o al yo como poseedor de la conciencia, o la conciencia en el yo, o al yo en la conciencia. ตตฺถ [Pg.72] รูปํ ปฐมํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ. เวทนา ทุติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. สญฺญา สงฺขารา จ ตติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. วิญฺญาณํ จตุตฺถํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส สํกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตณฺหานิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. ทิฏฺฐินิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. En ese sentido, la forma es el primer objeto de distorsión al percibir 'lo bello' en lo no bello. La sensación es el segundo objeto de distorsión al percibir 'lo placentero' en el dolor. La percepción y las formaciones son el tercer objeto de distorsión al percibir un 'yo' en el no-yo. La conciencia es el cuarto objeto de distorsión al percibir 'lo permanente' en lo impermanente. Dos estados son los que corrompen la mente: el deseo y la ignorancia. La mente cubierta por el deseo es distorsionada por dos distorsiones: 'lo bello en lo no bello' y 'lo placentero en el dolor'. La mente cubierta por la visión errónea es distorsionada por dos distorsiones: 'lo permanente en lo impermanente' y 'el yo en el no-yo'. ตตฺถ โย ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส, โส อตีตํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, อตีตํ เวทนํ…เป… อตีตํ สญฺญํ, อตีเต สงฺขาเร…เป… อตีตํ วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตตฺถ โย ตณฺหาวิปลฺลาโส, โส อนาคตํ รูปํ อภินนฺทติ, อนาคตํ เวทนํ…เป… อนาคตํ สญฺญํ, อนาคเต สงฺขาเร, อนาคตํ วิญฺญาณํ อภินนฺทติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตาหิ วิสุชฺฌนฺตํ จิตฺตํ วิสุชฺฌติ. เตสํ อวิชฺชานีวรณานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ สนฺธาวนฺตานํ สํสรนฺตานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรกายํ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส. Allí, la distorsión de la visión considera la forma pasada como el yo, considera la sensación pasada... la percepción pasada, las formaciones pasadas... y la conciencia pasada como el yo. Allí, la distorsión del deseo se deleita en la forma futura, se deleita en la sensación futura... en la percepción futura, en las formaciones futuras y en la conciencia futura. Dos estados son impurezas de la mente: el deseo y la ignorancia. Al purificarse de ellos, la mente se purifica. Para aquellos que están cubiertos por el obstáculo de la ignorancia y atados por el vínculo del deseo, no se percibe un comienzo en su transcurrir y vagar de aquí para allá, ya sea en el infierno, en el reino animal, en el mundo de los espíritus hambrientos, en el mundo de los asuras, entre los dioses o entre los seres humanos. ถินมิทฺธาภิภูเตนาติ. ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา; มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ. วสํ มารสฺส คจฺฉตีติ กิเลสมารสฺส จ สตฺตมารสฺส จ วสํ คจฺฉติ, โส หิ นิวุโต สํสาราภิมุโข โหติ. อิมานิ ภควตา ทฺเว สจฺจานิ เทสิตานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. เยน จ ปริชานาติ เยน จ ปชหติ, อยํ มคฺโค. ยํ ตณฺหาย อวิชฺชาย จ ปหานํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตนา’’ติ. เตนาหายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ. Con 'dominada por el sopor y la pereza': el sopor (thina) es la falta de salud y la falta de maleabilidad de la mente; la pereza (middha) es el entumecimiento del cuerpo. 'Cae bajo el poder de Mara' significa que cae bajo el dominio de Mara como las defilementos y Mara como deidad; pues aquel que está obstruido se vuelve hacia el samsara. El Señor ha enseñado estas dos verdades: el sufrimiento y el origen. El Señor enseña el Dhamma para el conocimiento pleno y el abandono de estas: para el conocimiento pleno del sufrimiento y el abandono de su origen. Aquello por lo cual se comprende plenamente y por lo cual se abandona es el Camino. El abandono del deseo y de la ignorancia es el Cese. Estas son las Cuatro Verdades. Por ello dijo el Señor: 'con la mente desprotegida'. Por ello dijo el venerable Mahākaccāyana: 'la naturaleza del disfrute y del peligro'. นิยุตฺโต เทสนา หารสมฺปาโต. Se ha aplicado el nexo del modo de enseñanza (desanā-hāra-sampāta). ๒. วิจยหารสมฺปาโต 2. El nexo del modo de investigación (vicaya-hāra-sampāta). ๕๓. ตตฺถ [Pg.73] กตโม วิจโย หารสมฺปาโต? ตตฺถ ตณฺหา ทุวิธา กุสลาปิ อกุสลาปิ. อกุสลา สํสารคามินี, กุสลา อปจยคามินี ปหานตณฺหา. มาโนปิ ทุวิโธ กุสโลปิ อกุสโลปิ. ยํ มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ, อยํ มาโน กุสโล. โย ปน มาโน ทุกฺขํ นิพฺพตฺตยติ, อยํ มาโน อกุสโล. ตตฺถ ยํ เนกฺขมฺมสิตํ โทมนสฺสํ กุทาสฺสุนามาหํ ตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสํ ยํ อริยา สนฺตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ตสฺส อุปฺปชฺชติ ปิหา, ปิหาปจฺจยา โทมนสฺสํ, อยํ ตณฺหา กุสลา ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, ตทารมฺมณา กุสลา อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. 53. Allí, ¿cuál es el nexo del modo de investigación? Allí, el deseo (taṇhā) es de dos tipos: sano e insano. El insano conduce al ciclo de renacimientos (saṃsāra); el sano conduce a la disminución de las impurezas (apacaya) y es el deseo para el abandono (pahāna-taṇhā). El orgullo (māna) también es de dos tipos: sano e insano. Aquel orgullo en el que uno se apoya para abandonar el orgullo es el orgullo sano. Pero aquel orgullo que genera sufrimiento es el orgullo insano. Allí, aquel pesar (domanassa) basado en la renuncia [que surge al pensar]: '¿Cuándo alcanzaré y moraré en ese estado que los Nobles han realizado y en el cual moran?', en él surge el anhelo (pihā). Debido al anhelo surge el pesar; este deseo es sano. Es la liberación de la mente mediante el desapasionamiento del deseo (rāga-virāga-cetovimutti); teniendo eso como objeto, es sana. Es la liberación mediante la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia (avijjā-virāga-paññāvimutti), y es sana. ตสฺสา โก ปวิจโย? อฏฺฐ มคฺคงฺคานิ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. โส กตฺถ ทฏฺฐพฺโพ? จตุตฺเถ ฌาเน ปารมิตาย. จตุตฺเถ หิ ฌาเน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ จิตฺตํ ภาวยติ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อนงฺคณํ วิคตูปกฺกิเลสํ มุทุ กมฺมนิยํ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ. โส ตตฺถ อฏฺฐวิธํ อธิคจฺฉติ ฉ อภิญฺญา ทฺเว จ วิเสเส, ตํ จิตฺตํ ยโต ปริสุทฺธํ, ตโต ปริโยทาตํ, ยโต ปริโยทาตํ, ตโต อนงฺคณํ, ยโต อนงฺคณํ, ตโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ยโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ตโต มุทุ, ยโต มุทุ, ตโต กมฺมนิยํ, ยโต กมฺมนิยํ, ตโต ฐิตํ, ยโต ฐิตํ, ตโต อาเนญฺชปฺปตฺตํ. ตตฺถ องฺคณา จ อุปกฺกิเลสา จ ตทุภยํ ตณฺหาปกฺโข. ยา จ อิญฺชนา ยา จ จิตฺตสฺส อฏฺฐิติ, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข. ¿Cuál es la investigación de ello? Los ocho factores del camino: visión correcta, pensamiento correcto, palabra correcta, acción correcta, medio de vida correcto, esfuerzo correcto, atención plena correcta y concentración correcta. ¿Dónde debe verse esto? En la perfección del cuarto jhāna. Pues en el cuarto jhāna se desarrolla la mente dotada de ocho factores: pura, resplandeciente, sin mancha, libre de impurezas, maleable, manejable, firme y habiendo alcanzado la imperturbabilidad. Allí se obtienen ocho tipos de cualidades: las seis facultades superiores (abhiññā) y dos distinciones especiales. Porque la mente es pura, es resplandeciente; porque es resplandeciente, es sin mancha; porque es sin mancha, está libre de impurezas; porque está libre de impurezas, es maleable; porque es maleable, es manejable; porque es manejable, es firme; porque es firme, ha alcanzado la imperturbabilidad. Allí, tanto las manchas (aṅgaṇa) como las impurezas (upakkilesa) pertenecen al lado del deseo (taṇhā). La vacilación (iñjanā) y la inestabilidad de la mente pertenecen al lado de los puntos de vista (diṭṭhi). จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ จตุตฺถชฺฌาเน นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อวสิฏฺฐํ ภวติ. โส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรติ, ตสฺส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรโต จตุตฺถชฺฌาเน โอฬาริกา สญฺญา สณฺฐหติ อุกฺกณฺฐา จ ปฏิฆสญฺญา, โส สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺตํ อากาส’’นฺติ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺตึ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อภิญฺญาภินีหาโร รูปสญฺญา โวกาโร นานตฺตสญฺญา สมติกฺกมติ ปฏิฆสญฺญา จสฺส อพฺภตฺถํ คจฺฉติ, เอวํ สมาธิ ตสฺส สมาหิตสฺส โอภาโส อนฺตรธายติ ทสฺสนญฺจ รูปานํ, โส สมาธิ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ[Pg.74]. อนภิชฺฌาสหคตํ เม มานสํ สพฺพโลเก, อพฺยาปนฺนํ เม จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ, อารทฺธํ เม วีริยํ ปคฺคหิตํ, ปสฺสทฺโธ เม กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ เม จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อุปฏฺฐิตา เม สติ อสมฺมุฏฺฐา, ตตฺถ ยญฺจ อนภิชฺฌาสหคตํ มานสํ สพฺพโลเก ยญฺจ อพฺยาปนฺนํ จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ ยญฺจ อารทฺธํ วีริยํ ปคฺคหิตํ ยญฺจ สมาหิตํ จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อยํ สมโถ. โย ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, อยํ สมาธิปริกฺขาโร. ยา อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา อยํ วิปสฺสนา. Cuatro facultades —la facultad del dolor, la del pesar, la del placer y la de la alegría— cesan en el cuarto jhāna; para él queda la facultad de la ecuanimidad. Él reflexiona sobre el logro superior como pacífico; al reflexionar sobre el logro superior como pacífico, en el cuarto jhāna se detiene la percepción burda y la percepción de resistencia. Mediante la superación total de las percepciones de la forma, la desaparición de las percepciones de resistencia y la falta de atención a las percepciones de la diversidad, alcanza y mora en el logro de la base del espacio infinito pensando: 'el espacio es infinito'. El surgimiento de las facultades superiores es el cese de la percepción de la forma y trasciende la percepción de la diversidad, y su percepción de resistencia se desvanece. Así, para aquel que está concentrado, el resplandor desaparece, así como la visión de las formas. Ese samādhi debe ser contemplado como dotado de seis factores: 'Mi mente está libre de codicia en todo el mundo', 'Mi mente está libre de malevolencia hacia todos los seres', 'Mi energía ha sido iniciada y sostenida', 'Mi cuerpo está tranquilo y no agitado', 'Mi mente está concentrada y no dispersa', 'Mi atención plena está establecida y no confundida'. Allí, la mente libre de codicia, la mente sin malevolencia, la energía iniciada y la mente concentrada son serenidad (samatha). El cuerpo tranquilo y no agitado es el requisito de la concentración. La atención plena establecida y no confundida es el conocimiento directo (vipassanā). ๕๔. โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ. อยํ สมาธิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนสุโข’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อายตึ สุขวิปาโก’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อริโย นิรามิโส’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อกาปุริสเสวิโต’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘สนฺโต เจว ปณีโต จ ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จา’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตํ โข ปนิมํ สมาธึ ‘‘สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตตฺถ โย จ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข โย จ สมาธิ อายตึ สุขวิปาโก อยํ สมโถ. โย จ สมาธิ อริโย นิรามิโส, โย จ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต, โย จ สมาธิ สนฺโต เจว ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จ ยญฺจาหํ ตํ โข ปนิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามีติ, อยํ วิปสฺสนา. 54. Ese samādhi debe conocerse de cinco maneras. Surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es felicidad presente'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi tiene la felicidad como resultado futuro'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es noble y no mundano'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es practicado por hombres superiores'; surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Este samādhi es pacífico, sublime, obtenido mediante la tranquilidad, alcanzado mediante la unificación y no se obtiene mediante la supresión forzada de las formaciones'. Asimismo, surge el conocimiento y la visión personal de que: 'Entro en este samādhi con atención plena y salgo de él con atención plena'. Allí, el samādhi que es felicidad presente y el samādhi que tiene la felicidad como resultado futuro son serenidad (samatha). El samādhi que es noble y no mundano, el que es practicado por hombres superiores, el que es pacífico, sublime, obtenido por la tranquilidad, alcanzado por la unificación y no obtenido por la supresión forzada, y aquel en el que uno entra y sale con atención plena, son conocimiento directo (vipassanā). โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ปีติผรณตา สุขผรณตา เจโตผรณตา อาโลกผรณตา ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ตตฺถ โย จ ปีติผรโณ โย จ สุขผรโณ โย จ เจโตผรโณ, อยํ สมโถ. โย จ อาโลกผรโณ ยญฺจ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วิปสฺสนา. Ese samādhi debe conocerse de cinco maneras: por la sufusión de alegría (pīti), por la sufusión de felicidad (sukha), por la sufusión de la mente (ceto), por la sufusión de la luz y por la señal de la revisión. Allí, la sufusión de alegría, la sufusión de felicidad y la sufusión de la mente son serenidad (samatha). La sufusión de la luz y la señal de la revisión son conocimiento directo (vipassanā). ๕๕. ทส [Pg.75] กสิณายตนานิ ปถวีกสิณํ อาโปกสิณํ เตโชกสิณํ วาโยกสิณํ นีลกสิณํ ปีตกสิณํ โลหิตกสิณํ โอทาตกสิณํ อากาสกสิณํ วิญฺญาณกสิณํ. ตตฺถ ยญฺจ ปถวีกสิณํ ยญฺจ อาโปกสิณํ เอวํ สพฺพํ, ยญฺจ โอทาตกสิณํ. อิมานิ อฏฺฐ กสิณานิ สมโถ. ยญฺจ อากาสกสิณํ ยญฺจ วิญฺญาณกสิณํ, อยํ วิปสฺสนา. เอวํ สพฺโพ อริโย มคฺโค เยน เยน อากาเรน วุตฺโต, เตน เตน สมถวิปสฺสเนน โยชยิตพฺโพ. เต ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตา อนิจฺจตาย ทุกฺขตาย อนตฺตตาย. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยมาโน ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยติ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ. ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. 55. Hay diez bases de totalidad (kasiṇa): el kasiṇa de tierra, el de agua, el de fuego, el de aire, el azul, el amarillo, el rojo, el blanco, el de espacio y el de conciencia. Allí, el kasiṇa de tierra, el de agua, y así todos hasta el kasiṇa blanco, estos ocho kasiṇas son serenidad (samatha). El kasiṇa de espacio y el de conciencia son conocimiento directo (vipassanā). Así, todo el noble camino, en cualquier forma que haya sido expuesto, debe unirse con la serenidad y el conocimiento directo. Estos están contenidos en tres estados: impermanencia, sufrimiento y no-yo. Al desarrollar la serenidad y el conocimiento directo, se desarrollan las tres puertas de la liberación. Al desarrollar las tres puertas de la liberación, se desarrollan los tres agregados. Al desarrollar estos tres agregados, se desarrolla el Noble Camino Octuple. ราคจริโต ปุคฺคโล อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิจิตฺตสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โลภํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต สุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต สุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต ราคมลํ ปวาเหนฺโต ราครชํ นิทฺธุนนฺโต ราควิสํ วเมนฺโต ราคคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต ราคสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต ราคชฏํ วิชเฏนฺโต. โทสจริโต ปุคฺคโล อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิสีลสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โทสํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต ทุกฺขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต ทุกฺขเวทนํ ปริชานนฺโต โทสมลํ ปวาเหนฺโต โทสรชํ นิทฺธุนนฺโต โทสวิสํ วเมนฺโต โทสคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โทสสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โทสชฏํ วิชเฏนฺโต. โมหจริโต ปุคฺคโล สุญฺญตวิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิปญฺญาสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โมหํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต โมหมลํ ปวาเหนฺโต โมหรชํ นิทฺธุนนฺโต โมหวิสํ วเมนฺโต โมหคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โมหสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โมหชฏํ วิชเฏนฺโต. La persona de temperamento codicioso se libera a través de la puerta de la liberación de lo sin signo (animitta), practicando el entrenamiento en la mente superior (adhicitta), abandonando la codicia como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones placenteras, comprendiendo plenamente la sensación placentera, lavando la mancha de la pasión, sacudiendo el polvo de la pasión, vomitando el veneno de la pasión, extinguiendo el fuego de la pasión, arrancando la flecha de la pasión y desenredando el enredo de la pasión. La persona de temperamento de odio se libera a través de la puerta de la liberación de lo no deseado (appaṇihita), practicando el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla), abandonando el odio como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones dolorosas, comprendiendo plenamente la sensación dolorosa, lavando la mancha del odio, sacudiendo el polvo del odio, vomitando el veneno del odio, extinguiendo el fuego del odio, arrancando la flecha del odio y desenredando el enredo del odio. La persona de temperamento de confusión se libera a través de la puerta de la liberación de la vacuidad (suññata), practicando el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññā), abandonando la confusión como raíz de lo perjudicial, no apegándose al contacto que produce sensaciones ni dolorosas ni placenteras, comprendiendo plenamente la sensación ni dolorosa ni placentera, lavando la mancha de la confusión, sacudiendo el polvo de la confusión, vomitando el veneno de la confusión, extinguiendo el fuego de la confusión, arrancando la flecha de la confusión y desenredando el enredo de la confusión. ตตฺถ สุญฺญตวิโมกฺขมุขํ ปญฺญากฺขนฺโธ, อนิมิตฺตวิโมกฺขมุขํ สมาธิกฺขนฺโธ, อปฺปณิหิตวิโมกฺขมุขํ สีลกฺขนฺโธ. โส ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ, ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. ตตฺถ ยา จ สมฺมาวาจา โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาอาชีโว, อยํ สีลกฺขนฺโธ, โย จ สมฺมาวายาโม [Pg.76] ยา จ สมฺมาสติ โย จ สมฺมาสมาธิ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ, ยา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โย จ สมฺมาสงฺกปฺโป, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. En esto, la puerta de la liberación de la vacuidad es el agregado de la sabiduría; la puerta de la liberación de lo sin signo es el agregado de la concentración; la puerta de la liberación de lo no deseado es el agregado de la virtud. Al cultivar estas tres puertas de la liberación, uno cultiva los tres agregados; al cultivar los tres agregados, uno cultiva el noble camino óctuple. Allí, lo que es la palabra correcta, la acción correcta y el medio de vida correcto constituyen el agregado de la virtud. Lo que es el esfuerzo correcto, la atención plena correcta y la concentración correcta constituyen el agregado de la concentración. Lo que es la visión correcta y el pensamiento correcto constituyen el agregado de la sabiduría. ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. โย สมถวิปสฺสนํ ภาเวติ, ตสฺส ทฺเว ภวงฺคานิ ภาวนํ คจฺฉนฺติ กาโย จิตฺตญฺจ, ภวนิโรธคามินี ปฏิปทา ทฺเว ปทานิ สีลํ สมาธิ จ. โส โหติ ภิกฺขุ ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ. กาเย ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาวายาโม จ, สีเล ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาวาจา สมฺมาอาชีโว จ, จิตฺเต ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ จ, ปญฺญาย ภาวิยมานาย ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป จ. Allí, el agregado de la virtud y el agregado de la concentración constituyen la tranquilidad (samatha); el agregado de la sabiduría constituye la visión clara (vipassanā). Para el monje que cultiva la tranquilidad y la visión clara, dos componentes del ser llegan al desarrollo: el cuerpo y la mente. La práctica que conduce al cese de la existencia consiste en dos factores: la virtud y la concentración. Ese monje llega a ser uno que ha desarrollado el cuerpo, ha desarrollado la virtud, ha desarrollado la mente y ha desarrollado la sabiduría. Cuando se desarrolla el cuerpo, dos estados llegan al desarrollo: la acción correcta y el esfuerzo correcto. Cuando se desarrolla la virtud, dos estados llegan al desarrollo: la palabra correcta y el medio de vida correcto. Cuando se desarrolla la mente, dos estados llegan al desarrollo: la atención plena correcta y la concentración correcta. Cuando se desarrolla la sabiduría, dos estados llegan al desarrollo: la visión correcta y el pensamiento correcto. ตตฺถ โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาวายาโม สิยา กายิโก สิยา เจตสิโก, ตตฺถ โย กายสงฺคโห, โส กาเย ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ, โย จิตฺตสงฺคโห, โส จิตฺเต ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยนฺโต ปญฺจวิธํ อธิคมํ คจฺฉติ ขิปฺปาธิคโม จ โหติ, วิมุตฺตาธิคโม จ โหติ, มหาธิคโม จ โหติ, วิปุลาธิคโม จ โหติ, อนวเสสาธิคโม จ โหติ. ตตฺถ สมเถน ขิปฺปาธิคโม จ มหาธิคโม จ วิปุลาธิคโม จ โหติ, วิปสฺสนาย วิมุตฺตาธิคโม จ อนวเสสาธิคโม จ โหติ. De estos, la acción correcta y el esfuerzo correcto pueden ser corporales o mentales. Lo que pertenece al cuerpo, cuando el cuerpo se desarrolla, llega al desarrollo. Lo que pertenece a la mente, cuando la mente se desarrolla, llega al desarrollo. Al cultivar la tranquilidad y la visión clara, se alcanzan cinco tipos de logros: el logro rápido, el logro de la liberación, el logro de la grandeza, el logro de la abundancia y el logro sin remanentes. Entre estos, mediante la tranquilidad se obtienen el logro rápido, el logro de la grandeza y el logro de la abundancia; mediante la visión clara se obtienen el logro de la liberación y el logro sin remanentes. ๕๖. ตตฺถ โย เทสยติ, โส ทสพลสมนฺนาคโต สตฺถา โอวาเทน สาวเก น วิสํวาทยติ. โส ติวิธํ อิทํ กโรถ อิมินา อุปาเยน กโรถ อิทํ โว กุรุมานานํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ, โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ ตถากโรนฺโต ตถาปฏิปชฺชนฺโต ตํ ภูมึ น ปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ อปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ ปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. 56. Allí, aquel que enseña es el Maestro dotado de los diez poderes, quien no decepciona a sus discípulos con su instrucción. Él instruye de tres maneras: "Haced esto", "Hacedlo de este modo", "Hacer esto será para vuestro bienestar y felicidad". Es imposible que un discípulo así instruido, así guiado, actuando de ese modo y practicando de ese modo, no alcance esa etapa. Es imposible que un discípulo así instruido y guiado alcance esa etapa sin completar el agregado de la virtud. Es posible que un discípulo así instruido y guiado alcance esa etapa si completa el agregado de la virtud. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต สโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สพฺพาสวปริกฺขีณสฺส เต สโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ เนตํ [Pg.77] ฐานํ วิชฺชติ. ยสฺส เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ปุพฺเพน อปรํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ น สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. Es imposible que a ti, siendo el Perfectamente Iluminado, se te diga: "Estos estados no han sido comprendidos por ti". Es imposible que a ti, habiendo extinguido todas las impurezas, se te diga: "Estas impurezas no han sido extinguidas por ti". Es imposible que la enseñanza expuesta por ti no conduzca a quien la practica al cese total del sufrimiento. Es imposible que tu discípulo, que practica de acuerdo con el Dhamma, que practica correctamente y vive conforme al Dhamma, no realice un logro excelente y superior después del anterior. เย โข ปน ธมฺมา อนฺตรายิกา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา อนิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา นิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต สอุปาทิเสโส อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. Es imposible que aquellos estados declarados como obstructivos no actúen como obstáculos para quien los practica. Es imposible que aquellos estados que no conducen a la liberación lleven a quien los practica al cese total del sufrimiento. Es posible que aquellos estados que conducen a la liberación lleven a quien los practica al cese total del sufrimiento. Es imposible que tu discípulo que aún posee remanentes alcance el elemento del Nirvana sin remanentes. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอวํ ปิตรํ, อรหนฺตํ, ภิกฺขุํ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺย อปิ ชีวิตเหตูติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta (un Sotāpanna) prive de la vida a su madre, o que la hiera gravemente con sus manos o pies; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana (puthujjano) prive de la vida a su madre, o que la hiera gravemente con sus manos o pies; esto puede ocurrir. Lo mismo se aplica respecto al padre, a un Arahant o a un monje. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta cause un cisma en la Sangha o genere una ruptura en su unidad; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana cause un cisma en la Sangha o genere una ruptura en ella; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta, con mente maliciosa, derrame la sangre de un Tathāgata o, tras el Parinibbāna del Tathāgata, destruya una estupa con intención malvada; esto no puede ocurrir. Es posible que una persona mundana, con mente maliciosa, derrame la sangre de un Tathāgata o, tras el Parinibbāna del Tathāgata, destruya una estupa con intención malvada; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta reconozca a otro maestro fuera del Triple Tesoro, incluso por salvar su propia vida; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana reconozca a otro maestro; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta busque fuera de esta enseñanza a alguien digno de ofrendas; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana busque fuera de esta enseñanza a alguien digno de ofrendas; esto puede ocurrir. Es imposible que una persona dotada de la visión correcta crea en la purificación mediante augurios o ceremonias supersticiosas; esto no puede ocurrir. En cambio, es posible que una persona mundana crea en la purificación mediante augurios o ceremonias supersticiosas; esto puede ocurrir. ๕๗. อิตฺถี ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มาโร ปาปิมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มาโร ปาปิมา [Pg.78] สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มหาพฺรหฺมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มหาพฺรหฺมา สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. 57. Es imposible que una mujer sea un monarca universal (Cakkavatti); esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un monarca universal; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea Sakka, el señor de los dioses; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea Sakka; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea Māra, el Maligno; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea Māra; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea un Mahābrahmā; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un Mahābrahmā; esto puede ocurrir. Es imposible que una mujer sea un Tathāgata, un Arahant perfectamente iluminado; esto no puede ocurrir. Es posible que un hombre sea un Tathāgata, un Arahant perfectamente iluminado; esto puede ocurrir. ทฺเว ตถาคตา อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ วา ธมฺมํ วา เทเสยฺยุนฺติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, เอโกว ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา ธมฺมํ วา เทเสสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Es imposible que dos Tathāgatas, Arahants perfectamente iluminados, surjan simultáneamente en un mismo sistema de mundos o enseñen el Dhamma al mismo tiempo; esto no puede ocurrir. Es posible que solo un Tathāgata, Arahant perfectamente iluminado, surja en un sistema de mundos o enseñe el Dhamma; esto puede ocurrir. ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ติณฺณํ สุจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ สุจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. Es imposible que de las tres malas conductas (de cuerpo, palabra y mente) surja un resultado deseado, agradable, querido y placentero; esto no puede ocurrir. Es posible que de las tres malas conductas surja un resultado no deseado, desagradable, no querido y no placentero; esto puede ocurrir. Es imposible que de las tres buenas conductas surja un resultado no deseado, desagradable, no querido y no placentero; esto no puede ocurrir. Es posible que de las tres buenas conductas surja un resultado deseado, agradable, querido y placentero; esto puede ocurrir. อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุหโก ลปโก เนมิตฺตโก กุหนลปนเนมิตฺตกตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อนุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค อภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา สพฺพโทสาปคโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อิทํ วุจฺจติ ฐานาฏฺฐานญาณํ ปฐมํ ตถาคตพลํ. Es imposible que un asceta o brahmán que sea engañoso, lisonjero o adivino, actuando basándose en el engaño, la lisonja y los presagios, sin abandonar los cinco obstáculos que corrompen la mente y debilitan la sabiduría, permaneciendo con una atención no establecida en los cuatro fundamentos de la atención y sin desarrollar los siete factores de la iluminación, alcance la suprema y perfecta iluminación; esto no puede ocurrir. Es posible que un asceta o brahmán libre de todas las faltas, tras abandonar los cinco obstáculos que corrompen la mente y debilitan la sabiduría, permaneciendo con la atención establecida en los cuatro fundamentos de la atención y desarrollando los siete factores de la iluminación, alcance la suprema y perfecta iluminación; esto puede ocurrir. El conocimiento que surge aquí de manera causal, oportuna y sin límites se denomina 'el conocimiento de lo posible y lo imposible', que es la primera fuerza de un Tathāgata. อิติ ฐานาฏฺฐานคตา สพฺเพ ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา เกจิ สคฺคูปคา เกจิ อปายูปคา เกจิ นิพฺพานูปคา, เอวํ ภควา อาห – De esta manera, todas las cosas en cuanto a su posibilidad o imposibilidad están sujetas al agotamiento, sujetas a la decadencia, sujetas al desapego, sujetas al cese y están condicionadas. Algunos, actuando de acuerdo con el Dhamma, van a los cielos; algunos, actuando en contra, van a los estados de miseria; otros, practicando el sendero noble, van al Nibbāna. Así lo dijo el Bienaventurado: ๕๘. 58. สพฺเพ [Pg.79] สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ; ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา; นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ; อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ. Todos los seres morirán, pues la vida termina en la muerte; irán según sus acciones, recibiendo los frutos del mérito y del demérito. Aquellos de acciones malvadas irán al infierno, mientras que los de acciones meritorias irán a un buen destino. Otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el Parinibbāna libres de taints. สพฺเพ สตฺตาติ อริยา จ อนริยา จ สกฺกายปริยาปนฺนา จ สกฺกายวีติวตฺตา จ. มริสฺสนฺตีติ ทฺวีหิ มรเณหิ ทนฺธมรเณน จ อทนฺธมรเณน จ, สกฺกายปริยาปนฺนานํ อทนฺธมรณํ สกฺกายวีติวตฺตานํ ทนฺธมรณํ. มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺติ ขยา อายุสฺส อินฺทฺริยานํ อุปโรธา ชีวิตปริยนฺโต มรณปริยนฺโต. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺตีติ กมฺมสฺสกตา. ปุญฺญปาปผลูปคาติ กมฺมานํ ผลทสฺสาวิตา จ อวิปฺปวาโส จ. La frase 'todos los seres' se refiere tanto a los nobles (ariyas) como a los no nobles (puthujjanas), tanto a los que están comprendidos dentro de los cinco agregados de la existencia como a aquellos que los han trascendido. 'Morirán' indica dos tipos de muerte: la muerte lenta y la muerte rápida. Los seres dentro de los cinco agregados experimentan una muerte rápida, mientras que aquellos que los han trascendido experimentan una muerte lenta. 'La vida termina en la muerte' significa que el fin de la vida ocurre por el agotamiento de la vitalidad y el cese de las facultades sensoriales. 'Irán según sus acciones' se refiere a ser dueños de sus propios actos (kammassakatā). La expresión 'recibiendo los frutos del mérito y del demérito' muestra la visión de los resultados de las acciones y la inseparabilidad de estas de sus consecuencias. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตาติ อปุญฺญสงฺขารา. ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตินฺติ ปุญฺญสงฺขารา สุคตึ คมิสฺสนฺติ. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ สพฺพสงฺขารานํ สมติกฺกมนํ. เตนาห ภควา – ‘‘สพฺเพ…เป… นาสวา’’ติ. 'Al infierno aquellos de acciones malvadas' se refiere a quienes poseen formaciones de demérito. 'Aquellos de acciones meritorias a un buen destino' significa que quienes poseen formaciones meritorias irán a un estado de felicidad. 'Otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el Parinibbāna libres de taints' se refiere a la trascendencia de todas las formaciones. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Todos... (etc.)... libres de taints'. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาคาฬฺหา จ นิชฺฌามา จ ปฏิปทา. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มชฺฌิมา ปฏิปทา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส. เอวํ สํสารํ นิพฺพตฺตยติ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อิเม ตโย วฏฺฏา ทุกฺขวฏฺโฏ กมฺมวฏฺโฏ กิเลสวฏฺโฏ. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ติณฺณํ วฏฺฏานํ วิวฏฺฏนา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาทีนโว, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ อสฺสาโท, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ นิสฺสรณํ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ เหตุ จ ผลญฺจ, ปญฺจกฺขนฺธา ผลํ, ตณฺหา เหตุ, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มคฺโค จ ผลญฺจ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส, โส สํกิเลโส ติวิโธ ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโสติ. "Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", con estas palabras se muestran la práctica dolorosa y la práctica ardiente. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", con estas palabras se muestra el camino medio. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno", esto constituye la corrupción (saṃkileso); de esta manera el samsara es generado. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno", estas son las tres rondas: la ronda del sufrimiento, la ronda del karma y la ronda de las impurezas. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la liberación de las tres rondas. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno" muestra el peligro; "aquellos con acciones meritorias irán a un buen destino" muestra el atractivo; "y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales" muestra la salida. "Todos los seres morirán... aquellos con malas acciones irán al infierno" muestra la causa y el fruto: los cinco agregados son el fruto y el deseo es la causa; "y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales" muestra el sendero y el fruto. "Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", esto es la corrupción, y esta corrupción es de tres tipos: corrupción por el deseo, corrupción por los puntos de vista y corrupción por la mala conducta. ๕๙. ตตฺถ [Pg.80] ตณฺหาสํกิเลโส ตีหิ ตณฺหาหิ นิทฺทิสิตพฺโพ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิโต, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสาย ตณฺหาย ชาลินิยา วิจริตานิ. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลโส อุจฺเฉทสสฺสเตน นิทฺทิสิตพฺโพ, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ, ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลโส เจตนา เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺโพ, ตีหิ ทุจฺจริเตหิ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺสา วิตฺถาโร ทส อกุสลกมฺมปถา. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ อิทํ โวทานํ. 59. En este contexto, la corrupción por el deseo debe explicarse mediante tres tipos de deseos: el deseo sensorial, el deseo de existencia y el deseo de no-existencia. Según el objeto al que uno se aferre, así debe explicarse; su detalle consiste en los treinta y seis movimientos de la red del deseo. En este contexto, la corrupción por los puntos de vista debe explicarse mediante el aniquilacionismo y el eternismo; según el objeto en el que uno se establezca a través de los puntos de vista pensando "solo esto es verdad y lo demás es vano", así debe explicarse; su detalle consiste en los sesenta y dos tipos de puntos de vista. En este contexto, la corrupción por la mala conducta debe explicarse mediante la acción de la intención y los factores mentales, a través de tres tipos de mala conducta: la mala conducta corporal, la mala conducta verbal y la mala conducta mental; su detalle consiste en los diez caminos de acciones insalubres. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la purificación (vodānaṃ). ตยิทํ โวทานํ ติวิธํ; ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ, ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ, ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. Dicha purificación es de tres tipos: la corrupción por el deseo se purifica mediante la tranquilidad (samatha), y esa tranquilidad es el grupo de la concentración (samādhikkhandho); la corrupción por los puntos de vista se purifica mediante la visión clara (vipassanā), y esa visión clara es el grupo de la sabiduría (paññākkhandho); la corrupción por la mala conducta se purifica mediante la buena conducta (sucarita), y esa buena conducta es el grupo de la virtud (sīlakkhandho). ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ ปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ปุญฺญปาปสมติกฺกมปฺปฏิปทา, ตตฺถ ยา จ ปุญฺญปฺปฏิปทา ยา จ อปุญฺญปฺปฏิปทา, อยํ เอกา ปฏิปทา สพฺพตฺถคามินี เอกา อปาเยสุ, เอกา เทเวสุ, ยา จ ปุญฺญปาปสมติกฺกมา ปฏิปทา อยํ ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา. "Todos los seres morirán, pues la vida tiene como fin la muerte. Ellos irán según sus acciones, experimentando los frutos de sus méritos y deméritos. Aquellos con malas acciones irán al infierno", esto es la práctica del demérito. "Aquellos con acciones meritorias irán a un buen destino", esto es la práctica del mérito. "Y otros, habiendo desarrollado el sendero, alcanzan el parinibbana sin influjos mentales", esto es la práctica que trasciende el mérito y el demérito. Entre ellas, tanto la práctica del mérito como la práctica del demérito constituyen una sola práctica que conduce a todas partes (sabbatthagāminī): una hacia los planos de miseria y otra hacia los seres celestiales. La práctica que trasciende el mérito y el demérito es la práctica que conduce hacia el Nibbana. ตโย ราสี – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ, ตตฺถ โย จ มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ โย จ สมฺมตฺตนิยโต ราสิ เอกา ปฏิปทา ตตฺถ ตตฺถ คามินี, ตตฺถ โย อนิยโต ราสิ, อยํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา. เกน การเณน? ปจฺจยํ ลภนฺโต นิรเย อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ติรจฺฉานโยนีสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เปตฺติวิสเยสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต อสุเรสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เทเวสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต มนุสฺเสสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ปรินิพฺพาเยยฺย, ตสฺมายํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา ญาณํ ทุติยํ ตถาคตพลํ. Existen tres grupos: el grupo fijo en lo incorrecto, el grupo fijo en lo correcto y el grupo no determinado. Entre ellos, tanto el grupo fijo en lo incorrecto como el grupo fijo en lo correcto constituyen una sola práctica que conduce a sus respectivos destinos fijos. El grupo no determinado constituye la práctica que conduce a todas partes. ¿Por qué razón? Si encuentra las condiciones adecuadas, podría nacer en el infierno; si encuentra las condiciones, podría nacer en el reino animal; si encuentra las condiciones, podría nacer en el reino de los espectros; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los asuras; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los devas; si encuentra las condiciones, podría nacer entre los humanos; si encuentra las condiciones, podría alcanzar el parinibbana. Por lo tanto, esta es la práctica que conduce a todas partes. El conocimiento que el Buda posee aquí sobre las causas, las bases y sin límites, se denomina el conocimiento de la práctica que conduce a todas partes, el segundo poder de un Tathāgata. อิติ [Pg.81] สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา อเนกธาตุโลโก, ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา นานาธาตุโลโก. ตตฺถ กตโม อเนกธาตุโลโก? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ, ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ, กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ, เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ, ทุกฺขธาตุ, โทมนสฺสธาตุ, อวิชฺชาธาตุ, สุขธาตุ, โสมนสฺสธาตุ, อุเปกฺขาธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ, สงฺขารธาตุ, นิพฺพานธาตุ, อยํ อเนกธาตุโลโก. Así, la práctica que conduce a todas partes es el mundo de los múltiples elementos (anekadhātuloko), y la práctica que conduce a destinos específicos es el mundo de los diversos elementos (nānādhātuloko). ¿Cuál es el mundo de los múltiples elementos? El elemento del ojo, el elemento de la forma, el elemento de la conciencia visual; el elemento del oído, el elemento del sonido, el elemento de la conciencia auditiva; el elemento de la nariz, el elemento del olor, el elemento de la conciencia olfativa; el elemento de la lengua, el elemento del sabor, el elemento de la conciencia gustativa; el elemento del cuerpo, el elemento de lo tangible, el elemento de la conciencia corporal; el elemento de la mente, el elemento de los fenómenos mentales, el elemento de la conciencia mental; el elemento tierra, el elemento agua, el elemento fuego, el elemento aire, el elemento espacio, el elemento conciencia; el elemento del deseo, el elemento de la malevolencia, el elemento de la crueldad; el elemento de la renunciación, el elemento de la no malevolencia, el elemento de la no crueldad; el elemento del sufrimiento, el elemento del pesar, el elemento de la ignorancia; el elemento del placer, el elemento de la alegría, el elemento de la ecuanimidad; el elemento de la forma, el elemento de lo sin forma, el elemento del cese, el elemento de las formaciones y el elemento del Nibbana. Este es el mundo de los múltiples elementos. ตตฺถ กตโม นานาธาตุโลโก? อญฺญา จกฺขุธาตุ, อญฺญา รูปธาตุ, อญฺญา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ. เอวํ สพฺพา. อญฺญา นิพฺพานธาตุ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ อเนกธาตุ นานาธาตุ ญาณํ ตติยํ ตถาคตพลํ. En este contexto, ¿cuál es el mundo de los diversos elementos? El elemento del ojo es uno, el elemento de la forma es otro, el elemento de la conciencia visual es otro. Así con todos. El elemento del Nibbana es otro. El conocimiento que el Buda posee aquí sobre las causas, las bases y sin límites, se denomina el conocimiento de los múltiples y diversos elementos, el tercer poder de un Tathāgata. ๖๐. อิติ อเนกธาตุ นานาธาตุกสฺส โลกสฺส ยํ ยเทว ธาตุํ สตฺตา อธิมุจฺจนฺติ, ตํ ตเทว อธิฏฺฐหนฺติ อภินิวิสนฺติ, เกจิ รูปาธิมุตฺตา, เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา, เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา, เกจิ รสาธิมุตฺตา, เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา, เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา, เกจิ อิตฺถาธิมุตฺตา, เกจิ ปุริสาธิมุตฺตา, เกจิ จาคาธิมุตฺตา, เกจิ หีนาธิมุตฺตา, เกจิ ปณีตาธิมุตฺตา, เกจิ เทวาธิมุตฺตา, เกจิ มนุสฺสาธิมุตฺตา, เกจิ นิพฺพานาธิมุตฺตา. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อยํ เวเนยฺโย, อยํ น เวเนยฺโย, อยํ สคฺคคามี, อยํ ทุคฺคติคามีติ, อิทํ วุจฺจติ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา ญาณํ จตุตฺถํ ตถาคตพลํ. 60. Así, en este mundo de múltiples y diversos elementos, según sea el elemento por el cual los seres se inclinan, a ese mismo se adhieren y en él se establecen. Algunos se inclinan por las formas, algunos por los sonidos, algunos por los olores, algunos por los sabores, algunos por los tangibles, algunos por los fenómenos mentales; algunos se inclinan por las mujeres, algunos por los hombres, algunos por la generosidad, algunos por lo inferior, algunos por lo superior, algunos por el estado de deidad, algunos por el estado humano y algunos por el Nibbāna. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, discerniendo: 'este ser es apto para ser guiado, este no es apto para ser guiado, este va hacia un destino feliz, este va hacia un destino desdichado', se denomina el conocimiento de las diversas inclinaciones de los seres, el cuarto poder del Tathāgata. อิติ เต ยถาธิมุตฺตา จ ภวนฺติ, ตํ ตํ กมฺมสมาทานํ สมาทิยนฺติ. เต ฉพฺพิธํ กมฺมํ สมาทิยนฺติ – เกจิ โลภวเสน, เกจิ โทสวเสน, เกจิ โมหวเสน, เกจิ สทฺธาวเสน, เกจิ วีริยวเสน, เกจิ ปญฺญาวเสน. ตํ วิภชฺชมานํ ทุวิธํ – สํสารคามิ จ นิพฺพานคามิ จ. De este modo, tal como son sus inclinaciones, así emprenden sus respectivos compromisos de acción (kamma). Emprenden seis tipos de acciones: algunos por el poder de la codicia, algunos por el odio, algunos por la delusión, algunos por la fe, algunos por el esfuerzo y algunos por la sabiduría. Estas acciones, al ser analizadas, son de dos clases según su modo de surgimiento o cesación: las que conducen al ciclo de renacimientos y las que conducen al Nibbāna. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ. ตตฺถ ยํ สทฺธาวเสน กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ สุกฺกํ [Pg.82] สุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน สทฺธาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ วีริยวเสน ปญฺญาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ. Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la codicia, el odio y la delusión es una acción oscura con resultados oscuros. Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la fe es una acción brillante con resultados brillantes. Entre ellas, la acción que se realiza por el poder de la codicia, el odio, la delusión, la fe, el esfuerzo y la sabiduría es una acción tanto oscura como brillante, con resultados oscuros y brillantes. Entre ellas, la acción que no se realiza por el poder de la codicia, el odio ni la delusión, ni tampoco por la mera fe, el esfuerzo o la sabiduría mundanos [sino supramundanos], es una acción ni oscura ni brillante, con resultados ni oscuros ni brillantes; esta acción es la suprema entre las acciones, la más excelente, y conduce a la destrucción de las acciones. จตฺตาริ กมฺมสมาทานานิ. อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายตึ จ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายตึ จ สุขวิปากํ. ยํ เอวํ ชาติยํ กมฺมสมาทานํ, อิมินา ปุคฺคเลน อกุสลกมฺมสมาทานํ อุปจิตํ อวิปกฺกํ วิปากาย ปจฺจุปฏฺฐิตํ น จ ภพฺโพ อภินิพฺพิธา คนฺตุนฺติ ตํ ภควา น โอวทติ. ยถา เทวทตฺตํ โกกาลิกํ สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ, เย วา ปนญฺเญปิ สตฺตา มิจฺฉตฺตนิยตา อิเมสญฺจ ปุคฺคลานํ อุปจิตํ อกุสลํ น จ ตาว ปาริปูรึ คตํ, ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ. ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ เต ภควา อสมตฺเต โอวทติ. ยถา ปุณฺณญฺจ โควติกํ อเจลญฺจ กุกฺกุรวติกํ. Existen cuatro tipos de compromisos de acción: el compromiso de acción que es placentero en el presente pero tiene un resultado doloroso en el futuro; el que es doloroso en el presente pero tiene un resultado placentero en el futuro; el que es doloroso en el presente y tiene un resultado doloroso en el futuro; y el que es placentero en el presente y tiene un resultado placentero en el futuro. Cuando un compromiso de acción es de tal naturaleza, y una persona ha acumulado acciones perjudiciales que aún no han madurado pero cuya maduración es inminente, y no es capaz de alcanzar el sendero de la liberación, el Bendito no la amonesta, como fue el caso de Devadatta, Kokālika y Sunakkhatta, el hijo de los Licchavīs. Por otra parte, en el caso de otros seres que, aunque destinados al error, su maldad acumulada aún no es completa ni ha llegado a su plenitud, antes de que dé su fruto, antes de que obstruya el Sendero y antes de que dejen de ser aptos para la guía, el Bendito, conociendo esto, los amonesta mientras sus acciones son incompletas, como amonestó a Puṇṇa el de la práctica bovina y al asceta de la práctica canina. ๖๑. อิมสฺส จ ปุคฺคลสฺส อกุสลกมฺมสมาทานํ ปริปูรมานํ มคฺคํ อาวารยิสฺสติ ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ, ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ ตํ ภควา อสมตฺตํ โอวทติ. ยถา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ. 61. Asimismo, si el Bendito conoce que el compromiso de acción perjudicial de una persona, de llegar a completarse, obstruirá el Sendero, pero que aún no ha llegado a su plenitud, ni ha dado su fruto, ni ha obstruido el Sendero, ni ha superado su condición de ser guiado, entonces el Bendito amonesta a esa persona mientras la acción es incompleta, tal como amonestó al venerable Aṅgulimāla. สพฺเพสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา. ตตฺถ มุทุ อาเนญฺชาภิสงฺขารา มชฺฌํ อวเสสกุสลสงฺขารา, อธิมตฺตํ อกุสลสงฺขารา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, อิทํ อุปปชฺชเวทนียํ, อิทํ อปราปริยเวทนียํ, อิทํ นิรยเวทนียํ, อิทํ ติรจฺฉานเวทนียํ, อิทํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อิทํ อสุรเวทนียํ, อิทํ เทวเวทนียํ, อิทํ มนุสฺสเวทนียนฺติ, อิทํ วุจฺจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส วิปากเวมตฺตตา ญาณํ ปญฺจมํ ตถาคตพลํ. En todas las acciones existe una intensidad suave, media o intensa. Entre ellas, las formaciones de lo imperturbable son suaves, el resto de las formaciones meritorias son medias y las formaciones perjudiciales son intensas. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, discerniendo: 'este resultado se experimenta en esta vida, este en la próxima, este en vidas sucesivas, este es un acto ineficaz; este es el resultado en el infierno, este en el reino animal, este en el reino de los espectros, este en el reino de los asuras, este en el reino humano y este en el reino de las deidades', se denomina el conocimiento de la diversidad de los frutos de los compromisos de acción del pasado, futuro y presente, según la causa, la base y de manera ilimitada; este es el quinto poder del Tathāgata. ๖๒. อิติ ตถา สมาทินฺนานํ กมฺมานํ สมาทินฺนานํ ฌานานํ วิโมกฺขานํ สมาธีนํ สมาปตฺตีนํ อยํ สํกิเลโส, อิทํ โวทานํ, อิทํ วุฏฺฐานํ, เอวํ สํกิลิสฺสติ, เอวํ โวทายติ, เอวํ วุฏฺฐหตีติ ญาณํ อนาวรณํ. 62. Así, respecto a las acciones, absorciones, liberaciones, concentraciones y logros emprendidos, el conocimiento que discierne: 'esto es la corrupción, esto es la purificación, esto es la emergencia; de este modo ocurre la corrupción, de este modo la purificación y de este modo la emergencia', es el conocimiento sin obstáculos del Bendito. ตตฺถ [Pg.83] กติ ฌานานิ? จตฺตาริ ฌานานิ. กติ วิโมกฺขา? เอกาทส จ อฏฺฐ จ สตฺต จ ตโย จ ทฺเว จ. กติ สมาธี? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. กติ สมาปตฺติโย? ปญฺจ สมาปตฺติโย – สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺติ. En ese contexto, ¿cuántas son las absorciones (jhāna)? Son cuatro absorciones. ¿Cuántas son las liberaciones? Son once, ocho, siete, tres y dos. ¿Cuántas son las concentraciones? Son tres: la concentración con pensamiento aplicado y sostenido, la concentración sin pensamiento aplicado pero con solo pensamiento sostenido, y la concentración sin pensamiento aplicado ni sostenido. ¿Cuántas son los logros? Son cinco logros: el logro de la percepción, el de la no-percepción, el de ni-percepción ni no-percepción, el de la percepción desvanecida y el de la cesación. ตตฺถ กตโม สํกิเลโส? ปฐมชฺฌานสฺส กามราคพฺยาปาทา สํกิเลโส. เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปฐมกา โย วา ปน โกจิ หานภาคิโย สมาธิ, อยํ สํกิเลโส. ตตฺถ กตมํ โวทานํ, นีวรณปาริสุทฺธิ, ปฐมสฺส ฌานสฺส เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปจฺฉิมกา โย วา ปน โกจิ วิเสสภาคิโย สมาธิ, อิทํ โวทานํ. ตตฺถ กตมํ วุฏฺฐานํ? ยํ สมาปตฺติวุฏฺฐานโกสลฺลํ, อิทํ วุฏฺฐานํ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺเพสํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสโวทานวุฏฺฐานญาณํ ฉฏฺฐํ ตถาคตพลํ. Entre ellos, ¿qué es la corrupción? El deseo sensual y la mala voluntad son la corrupción de la primera absorción. También lo son quienes meditan descuidadamente o cualquier concentración que tienda a la disminución. ¿Qué es la purificación? La pureza respecto a los obstáculos es la purificación de la primera absorción. También lo son quienes meditan con cuidado o cualquier concentración que tienda a la distinción superior. ¿Qué es la emergencia? La habilidad en la emergencia de los logros es la emergencia. El conocimiento del Bendito que actúa en esto según la causa, según la base y de manera ilimitada, se denomina el conocimiento de la corrupción, la purificación y la emergencia de todas las absorciones, liberaciones, concentraciones y logros; este es el sexto poder del Tathāgata. ๖๓. อิติ ตสฺเสว สมาธิสฺส ตโย ธมฺมา ปริวารา อินฺทฺริยานิ พลานิ วีริยมิติ, ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วีริยวเสน พลานิ ภวนฺติ, อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ, อกมฺปิยฏฺเฐน พลานิ, อิติ เตสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา อยํ มุทินฺทฺริโย อยํ มชฺฌินฺทฺริโย อยํ ติกฺขินฺทฺริโยติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยํ สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทติ, มชฺฌินฺทฺริยํ ภควา สํขิตฺตวิตฺถาเรน โอวทติ, มุทินฺทฺริยํ ภควา วิตฺถาเรน โอวทติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา มุทุติกฺขธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา ติกฺขํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส สมถํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา สมถวิปสฺสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา วิปสฺสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส อธิปญฺญาสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อธิจิตฺตสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อธิสีลสิกฺขาย ปญฺญาปยติ. 63. Así, estos tres estados son los acompañantes de esa misma concentración: las facultades (indriya), los poderes (bala) y la energía (vīriya). Esas mismas facultades se convierten en poderes por virtud de la energía; se denominan facultades en el sentido de predominio y poderes en el sentido de ser inamovibles. Así, existe entre ellos una distinción de grados: débil, medio y agudo. [Se dice:] «este tiene facultades débiles, este tiene facultades medias, este tiene facultades agudas». Sabiendo esto, el Bienaventurado instruye a aquel de facultades agudas con una enseñanza breve; al de facultades medias, con una enseñanza breve y detallada; y al de facultades débiles, con una enseñanza detallada. Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas una enseñanza del Dhamma suave; al de facultades medias, una enseñanza tanto suave como aguda; y al de facultades débiles, una enseñanza aguda. Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas la tranquilidad (samatha); al de facultades medias, la tranquilidad y el discernimiento (samatha-vipassanā); y al de facultades débiles, el discernimiento (vipassanā). Allí, el Bienaventurado indica al de facultades agudas la liberación; al de facultades medias, el peligro y la liberación; y al de facultades débiles, el deleite, el peligro y la liberación. Allí, el Bienaventurado prescribe al de facultades agudas el entrenamiento en la sabiduría superior; al de facultades medias, el entrenamiento en la mente superior; y al de facultades débiles, el entrenamiento en la virtud superior. ยํ [Pg.84] เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อยํ อิมํ ภูมึ ภาวนญฺจ คโต, อิมาย เวลาย อิมาย อนุสาสนิยา เอวํ ธาตุโก จายํ อยํ จสฺส อาสโย อยญฺจ อนุสโย อิติ, อิทํ วุจฺจติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตเวมตฺตตา ญาณํ สตฺตมํ ตถาคตพลํ. El conocimiento que ocurre aquí de manera causal, por su fundamento y sin límites, [comprendiendo que] «esta persona ha alcanzado este nivel y este desarrollo mental en este momento y mediante esta instrucción», [y que] «esta es su naturaleza, su disposición y su tendencia latente», se denomina el conocimiento de la disparidad y el grado de las facultades de otros seres y otras personas, que es el séptimo poder de un Tathāgata. อิติ ตตฺถ ยํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. Así, allí Él recuerda sus diversas existencias pasadas. A saber: una vida, dos vidas, tres vidas, cuatro vidas, cinco vidas, diez vidas, veinte vidas, treinta vidas, cuarenta vidas, cincuenta vidas, cien vidas, mil vidas, cien mil vidas, muchos cientos de vidas, muchos miles de vidas, muchos cientos de miles de vidas, muchos eones de contracción, muchos eones de expansión y muchos eones de contracción y expansión. [Él recuerda:] «En aquel lugar yo tuve tal nombre, tal clan, tal apariencia, tal alimento, tal experiencia de placer y dolor, y tal límite de vida. Al morir allí, aparecí en aquel otro lugar; allí también tuve tal nombre, tal clan, tal apariencia, tal alimento, tal experiencia de placer y dolor, y tal límite de vida. Al morir allí, aparecí aquí». De este modo, recuerda sus diversas existencias pasadas con sus detalles y circunstancias. ๖๔. ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส โลภาทโย อุสฺสนฺนา อโลภาทโย มนฺทา, อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อโลภาทโย อุสฺสนฺนา โลภาทโย มนฺทา, เย วา ปน อุสฺสนฺนา เย วา ปน มนฺทา อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อุปจิตานิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อนุปจิตานิ อมุกาย วา กปฺปโกฏิยํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. ตํ ตํ ภวํ ภควา อนุสฺสรนฺโต อเสสํ ชานาติ, ตตฺถ ยํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา [Pg.85] มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. 64. Allí, entre los seres que van a los cielos, al mundo humano o a los estados de privación, [Él conoce que] «en este individuo, la codicia y otros estados son predominantes y la no codicia y otros son débiles», o «en este individuo, la no codicia y otros son predominantes y la codicia y otros son débiles». Sean predominantes o débiles, [Él conoce que] «en este individuo, estas facultades han sido cultivadas» o «en este individuo, estas facultades no han sido cultivadas» en tal diez millones de eones, en tal cien mil eones, en tal mil eones, en tal cien eones, en tal eón, en tal eón intermedio, en tal medio eón, en tal año, en tal medio año, en tal mes, en tal quincena, en tal día o en tal momento, ya sea por negligencia o por confianza. Recordando cada una de esas existencias, el Bienaventurado conoce todo sin excepción. Allí, con el ojo divino, purificado y que trasciende la visión humana, ve a los seres que mueren y renacen; conoce a los seres inferiores y superiores, bellos y feos, afortunados y desafortunados, que parten según sus acciones: «¡Ciertamente, amigos, estos seres que poseían una mala conducta de cuerpo, palabra y mente, que difamaban a los nobles, que sostenían visiones erróneas y realizaban acciones basadas en visiones erróneas, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, han aparecido en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno!». อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมินา ปุคฺคเลน เอวรูปํ กมฺมํ อมุกาย กปฺปโกฏิยํ อุปจิตํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. อิมานิ ภควโต ทฺเว ญาณานิ – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณญฺจ ทิพฺพจกฺขุ จ อฏฺฐมํ นวมํ ตถาคตพลํ. «O bien, amigos, estos seres que poseían una buena conducta de cuerpo, palabra y mente, que no difamaban a los nobles, que sostenían visiones correctas y realizaban acciones basadas en visiones correctas, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, han aparecido en un buen destino, en el mundo celestial». Allí, entre los seres que van a los cielos, al mundo humano o a los estados de privación, [Él conoce que] «este individuo cultivó tal acción en tal diez millones de eones, o en cien mil eones, o en mil eones, o en cien eones, o en un eón, o en un eón intermedio, o en medio eón, o en un año, o en medio año, o en un mes, o en una quincena, o en un día, o en un momento, ya sea por negligencia o por confianza». Estos dos conocimientos del Bienaventurado —el conocimiento del recuerdo de las existencias pasadas y el ojo divino— son el octavo y el noveno poder de un Tathāgata. อิติ ตตฺถ ยํ สพฺพญฺญุตา ปตฺตา วิทิตา สพฺพธมฺมา วิรชํ วีตมลํ อุปฺปนฺนํ สพฺพญฺญุตญาณํ นิหโต มาโร โพธิมูเล, อิทํ ภควโต ทสมํ พลํ สพฺพาสวปริกฺขยํ ญาณํ. ทสพลสมนฺนาคตา หิ พุทฺธา ภควนฺโตติ. Así, allí, al alcanzar la omnisciencia, todos los fenómenos son conocidos; surgió el conocimiento omnisciente, libre de pasión y de mácula; Māra fue derrotado y erradicado al pie del árbol Bodhi. Este es el décimo poder del Bienaventurado: el conocimiento de la destrucción de todos los influjos (āsava). Pues los Budas Bienaventurados están dotados de diez poderes. นิยุตฺโต วิจโย หารสมฺปาโต. Se ha aplicado la combinación del método de investigación (vicaya-hāra). ๓. ยุตฺติหารสมฺปาโต 3. Combinación del método de la lógica (yutti-hāra). ๖๕. 65. ตตฺถ กตโม ยุตฺติหารสมฺปาโต?‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. Allí, ¿cuál es la combinación del método de la lógica? «Por lo tanto, aquel cuyo pensamiento está protegido, cuyo ámbito es la intención correcta, que pone al frente la visión correcta y comprende el surgimiento y la desaparición; el monje que vence la pereza y el letargo debe abandonar todos los malos destinos». ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร สมฺมาทิฏฺฐิ ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร วิหรนฺโต อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌิสฺสตีติ ยุชฺชติ, อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌนฺโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหิสฺสตีติ ยุชฺชติ. สพฺพา ทุคฺคติโย ชหนฺโต สพฺพานิ ทุคฺคติวินิปาตภยานิ สมติกฺกมิสฺสตีติ ยุชฺชตีติ. En este verso: para quien tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto ocurrirá; esto es lógico. Para quien tiene el dominio del pensamiento correcto, habrá visión correcta; esto es lógico. Para quien vive con la visión correcta como prioridad, penetrará el surgimiento y la desaparición; esto es lógico. Quien penetra el surgimiento y la desaparición, abandonará todos los malos destinos; esto es lógico. Quien abandona todos los malos destinos, trascenderá todos los temores de la caída en estados de privación; esto es lógico. นิยุตฺโต ยุตฺติหารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de la lógica (yuttihāra). ๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต 4. La acumulación del método de la causa próxima (padaṭṭhānahāra). ๖๖. ตตฺถ [Pg.86] กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต? 66. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la causa próxima? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมถสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาย ปทฏฺฐานํ. Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. 'Para aquel que tiene la mente protegida' es la causa próxima de las tres buenas conductas. 'Dominio del pensamiento correcto' es la causa próxima de la tranquilidad (samatha). 'Visión correcta como prioridad' es la causa próxima de la visión cabal (vipassanā). 'Habiendo conocido el surgimiento y la desaparición' es la causa próxima del plano de la visión. 'El monje que vence la pereza y la torpeza' es la causa próxima de la energía (vīriya). 'Que abandone todos los malos destinos' es la causa próxima del desarrollo mental (bhāvanā). นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de la causa próxima. ๕. ลกฺขณหารสมฺปาโต 5. La acumulación del método de las características (lakkhaṇahāra). ๖๗. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หารสมฺปาโต? 67. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de las características? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ อิทํ สตินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริเย คหิเต คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ตํ กิสฺส เหตุ? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. Aquí, 'mente protegida y el dominio del pensamiento correcto' es la facultad de la atención (satindriya); al tomarse la facultad de la atención, se consideran tomadas las cinco facultades por tener la misma característica. Con 'visión correcta como prioridad', al tomarse la visión correcta, se considera tomado el Noble Camino Óctuple. ¿Por qué razón? Pues de la visión correcta surge el pensamiento correcto, del pensamiento correcto surge la palabra correcta, de la palabra correcta surge la acción correcta, de la acción correcta surge el medio de vida correcto, del medio de vida correcto surge el esfuerzo correcto, del esfuerzo correcto surge la atención correcta, de la atención correcta surge la concentración correcta, de la concentración correcta surge la liberación correcta, y de la liberación correcta surge el conocimiento y la visión de la liberación correcta. นิยุตฺโต ลกฺขโณ หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de las características. ๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาโต 6. La acumulación del método del análisis cuádruple (catubyūhahāra). ๖๘. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต. 68. De estos, ¿cuál es la acumulación del método del análisis cuádruple? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺติ. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ทุคฺคตีหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ [Pg.87] เถเรสุ จิตฺตํ ปโทสยิตฺวา มหาปทุมนิรเย อุปปนฺโน. ภควา จ สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต, สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ. Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. En la frase 'mente protegida', la etimología es: aquello que es protegido, lo que es preservado. ¿Cuál es aquí la intención del Bienaventurado? Aquellos que deseen liberarse de los malos destinos, serán practicantes del Dhamma; esta es aquí la intención del Bienaventurado. Pues Kokālika, al tener una mente no protegida y corromper su mente contra los ancianos Sāriputta y Moggallāna, renació en el infierno Mahāpaduma. Y el Bienaventurado está dotado de una mente resguardada por la atención; en el Sutta se dice: 'la mente debe ser protegida con la atención'. นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método del análisis cuádruple. ๗. อาวฏฺฏหารสมฺปาโต 7. La acumulación del método del ciclo (āvaṭṭahāra). ๖๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต? 69. De estos, ¿cuál es la acumulación del método del ciclo? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมโถ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทุกฺขปริญฺญา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยปหานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. 'Para aquel que tiene la mente protegida y el dominio del pensamiento correcto' es la tranquilidad (samatha). 'Visión correcta como prioridad' es la visión cabal (vipassanā). 'Habiendo conocido el surgimiento y la desaparición' es el conocimiento pleno del sufrimiento. 'El monje que vence la pereza y la torpeza' es el abandono del origen. 'Que abandone todos los malos destinos' es la cesación. Estas son las Cuatro Verdades. นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método del ciclo. ๘. วิภตฺติหารสมฺปาโต 8. La acumulación del método de la clasificación (vibhattihāra). ๗๐. ตตฺถ กตโม วิภตฺติหารสมฺปาโต? 70. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la clasificación? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. กุสลปกฺโข กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. อกุสลปกฺโข อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. Se refiere al verso mencionado. El lado de lo saludable debe explicarse mediante lo saludable; el lado de lo no saludable debe explicarse mediante lo no saludable. นิยุตฺโต วิภตฺติหารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de la clasificación. ๙. ปริวตฺตนหารสมฺปาโต 9. La acumulación del método de la reversión (parivattanahāra). ๗๑. ตตฺถ กตโม ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต? 71. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de la reversión? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. สมถวิปสฺสนาย ภาวิตาย นิโรโธ ผลํ, ปริญฺญาตํ ทุกฺขํ, สมุทโย ปหีโน, มคฺโค ภาวิโต ปฏิปกฺเขน. Se refiere al verso mencionado. Cuando se desarrollan la tranquilidad y la visión cabal, la cesación es el fruto, el sufrimiento es comprendido plenamente, el origen es abandonado y el camino es desarrollado por medio de su oposición a lo desfavorable. นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de la reversión. ๑๐. เววจนหารสมฺปาโต 10. La acumulación del método de los sinónimos (vevacanahāra). ๗๒. ตตฺถ [Pg.88] กตโม เววจโน หารสมฺปาโต? 72. De estos, ¿cuál es la acumulación del método de los sinónimos? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ มนินฺทฺริยํ มนายตนํ วิชานนา วิชานิตตฺตํ, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาขคฺโค ปญฺญารตนํ ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาปโตโท ปญฺญาปาสาโท, อิทํ เววจนํ. Se refiere al verso: 'Por lo tanto, para aquel que tiene la mente protegida, el dominio del pensamiento correcto'. En 'mente protegida', los términos: mente, corazón, conciencia, facultad de la mente, base de la mente, el acto de conocer, el estado de ser conocedor; estos son sinónimos. En 'dominio del pensamiento correcto', los términos: pensamiento de renuncia, pensamiento de no mala voluntad, pensamiento de no crueldad; estos son sinónimos. En 'visión correcta como prioridad', la visión correcta es llamada: arma de la sabiduría, espada de la sabiduría, joya de la sabiduría, luz de la sabiduría, aguijón de la sabiduría, palacio de la sabiduría; estos son sinónimos. นิยุตฺโต เววจโน หารสมฺปาโต. Se concluye la aplicación del método de los sinónimos. ๑๑. ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต 11. La síntesis del método de las designaciones (paññatti-hāra-sampāta) ๗๓. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต? 73. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de las designaciones? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ปทฏฺฐานปญฺญตฺติ สติยา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ สมถสฺส. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา นิกฺเขปปญฺญตฺติ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยสฺส อนวเสสปฺปหานปญฺญตฺติ, ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». «De aquel que tiene la mente protegida» es la designación de la causa próxima para la atención plena (sati). «Cuyo ámbito es el pensamiento correcto» es la designación del cultivo de la tranquilidad (samatha). «Teniendo la visión correcta al frente, conociendo el surgimiento y la desaparición» es la designación del establecimiento en el nivel de la visión (dassana-bhūmi). «Un monje que vence la pereza y el letargo» es la designación del abandono total del origen (samudaya). «Abandone todos los estados de miseria» es la designación del cultivo del camino (magga). นิยุตฺโต ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต. La síntesis del método de las designaciones ha concluido. ๑๒. โอตรณหารสมฺปาโต 12. La síntesis del método de la inclusión (otaraṇa-hāra-sampāta) ๗๔. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หารสมฺปาโต? 74. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la inclusión? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา. El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Con «teniendo la visión correcta al frente», al captar la visión correcta, se captan las cinco facultades (indriya). Esta es la inclusión por medio de las facultades. ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ, อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทน โอตรณา. Estas mismas facultades son conocimiento (vijjā). Con el surgimiento del conocimiento, cesa la ignorancia; con la cesación de la ignorancia, cesan las formaciones; con la cesación de las formaciones, cesa la conciencia; y así todo lo demás. Esta es la inclusión por medio del surgimiento dependiente. ตานิเยว ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา. Estas mismas cinco facultades están contenidas en los tres agregados (khandha): el agregado de la virtud, el agregado de la concentración y el agregado de la sabiduría. Esta es la inclusión por medio de los agregados. ตานิ [Pg.89] เยว ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ. เย สงฺขารา อนาสวา โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา. Estas mismas cinco facultades están comprendidas en las formaciones (saṅkhāra). Aquellas formaciones que son libres de influjos (anāsava) y no son parte del proceso de la existencia (bhavaṅga), están contenidas en el elemento de los fenómenos (dhammadhātu). Esta es la inclusión por medio de los elementos (dhātu). สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา. Ese elemento de los fenómenos está comprendido en la base de los fenómenos (dhammāyatana). Aquella base que es libre de influjos y no es parte del proceso de la existencia, esta es la inclusión por medio de las bases (āyatana). นิยุตฺโต โอตรโณ หารสมฺปาโต. La síntesis del método de la inclusión ha concluido. ๑๓. โสธนหารสมฺปาโต 13. La síntesis del método de la depuración (sodhana-hāra-sampāta) ๗๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หารสมฺปาโต? 75. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la depuración? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ยตฺถ อารมฺโภ สุทฺโธ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ น สุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Donde el planteamiento es puro, esa pregunta ha sido resuelta. Pero donde el planteamiento no es puro, esa pregunta aún no ha sido resuelta. นิยุตฺโต โสธโน หารสมฺปาโต. La síntesis del método de la depuración ha concluido. ๑๔. อธิฏฺฐานหารสมฺปาโต 14. La síntesis del método de la determinación (adhiṭṭhāna-hāra-sampāta) ๗๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต? 76. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la determinación? ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา. ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ เอกตฺตตา. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ, อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ เอกตฺตตา. เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ เอกตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ยํ ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ มคฺเค ญาณํ เหตุมฺหิ ญาณํ เหตุสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ ปจฺจเย ญาณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ อภิสมโย สมฺปฏิเวโธ สจฺจาคมนํ, อยํ เวมตฺตตา. ญตฺวาน อุทยพฺพยนฺติ เอกตฺตตา, อุทเยน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺพํ สมุทโย ภวติ. วเยน อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ นิโรโธ โหติ, อยํ เวมตฺตตา. ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขูติ เอกตฺตตา, ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา, มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ, อยํ เวมตฺตตา. สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ เอกตฺตตา, เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย [Pg.90] อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ, อยํ เวมตฺตตา. El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». «De aquel que tiene la mente protegida» es la unidad (ekattatā). «Mente, pensamiento, conciencia» es la diversidad (vemattatā). «Cuyo ámbito es el pensamiento correcto» es la unidad. «Pensamiento de renuncia, pensamiento de no malevolencia, pensamiento de no crueldad» es la diversidad. «Teniendo la visión correcta al frente» es la unidad. La visión correcta es el conocimiento del sufrimiento, el conocimiento del origen del sufrimiento, el conocimiento de la cesación del sufrimiento, el conocimiento del camino que conduce a la cesación del sufrimiento; el conocimiento del sendero, el conocimiento de la causa, el conocimiento de los fenómenos surgidos por causas, el conocimiento de la condición, el conocimiento de los fenómenos surgidos por condiciones; cualquier visión de conocimiento conforme a la realidad, realización, penetración y llegada a la verdad que ocurra en tales casos, es la diversidad. «Conociendo el surgimiento y la desaparición» es la unidad. Por el surgimiento: «con la ignorancia como condición surgen las formaciones, con las formaciones como condición surge la conciencia», y así todo el origen es la diversidad. Por la desaparición: «con la cesación de la ignorancia cesa la formación», y así toda la cesación es la diversidad. «Un monje que vence la pereza y el letargo» es la unidad. «Pereza» es la falta de disposición y maleabilidad de la mente; «letargo» es la pesadez del cuerpo; esta es la diversidad. «Abandone todos los estados de miseria» es la unidad. En comparación con los dioses o humanos, los estados de privación (apāya) son estados de miseria; o en comparación con el Nibbana, todos los renacimientos son estados de miseria; esta es la diversidad. นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต. La síntesis del método de la determinación ha concluido. ๑๕. ปริกฺขารหารสมฺปาโต 15. La síntesis del método de los requisitos (parikkhāra-hāra-sampāta) ๗๗. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต? 77. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de los requisitos? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. อยํ สมถวิปสฺสนาย ปริกฺขาโร. El verso: «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto». Este es el requisito para la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā). นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต. La síntesis del método de los requisitos ha concluido. ๑๖. สมาโรปนหารสมฺปาโต 16. La síntesis del método de la atribución (samāropana-hāra-sampāta) ๗๘. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หารสมฺปาโต? 78. De ellos, ¿cuál es la síntesis del método de la atribución? ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร; สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ; ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ. «Por lo tanto, de aquel que tiene la mente protegida, cuyo ámbito es el pensamiento correcto; teniendo la visión correcta al frente, conociendo el surgimiento y la desaparición; un monje que vence la pereza y el letargo, abandone todos los estados de miseria». ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ, จิตฺเต รกฺขิเต ตํ รกฺขิตํ ภวติ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ สมฺมาทิฏฺฐิยา ภาวิตาย ภาวิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เกน การเณน? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. อยํ อนุปาทิเสโส ปุคฺคโล อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ. «De aquel que tiene la mente protegida» es la causa próxima de las tres buenas conductas; cuando la mente está protegida, están protegidas la acción corporal, la acción verbal y la acción mental. «Teniendo la visión correcta al frente» significa que cuando se cultiva la visión correcta, se cultiva el noble camino óctuple. ¿Por qué razón? Porque de la visión correcta surge el pensamiento correcto, del pensamiento correcto surge la palabra correcta, de la palabra correcta surge la acción correcta, de la acción correcta surge el sustento correcto, del sustento correcto surge el esfuerzo correcto, del esfuerzo correcto surge la atención correcta, de la atención correcta surge la concentración correcta, de la concentración correcta surge la liberación correcta, y de la liberación correcta surge el conocimiento y la visión de la liberación correcta. Este es el individuo sin remanente y el elemento del Nibbana sin remanente. นิยุตฺโต สมาโรปโน หารสมฺปาโต. La síntesis del método de la atribución ha concluido. เตนาห [Pg.91] อายสฺมา มหากจฺจายโน – Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: ‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา; สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ. «Primero los dieciséis métodos (hāra); tras observar las direcciones mediante el examen de las direcciones (disālocana) y habiéndolas condensado mediante el gancho (aṅkusa), se debe explicar el Sutta a través de los tres modos (naya)». นิยุตฺโต หารสมฺปาโต. La aplicación de la combinación de los métodos (hārasampāta) ha concluido. นยสมุฏฺฐานํ El origen de los modos (nayasamuṭṭhāna). ๗๙. ตตฺถ กตมํ นยสมุฏฺฐานํ? ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชายจ ภวตณฺหาย จ, ตตฺถ อวิชฺชานีวรณํ ตณฺหาสํโยชนํ. อวิชฺชานีวรณา สตฺตา อวิชฺชาสํยุตฺตา อวิชฺชาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ทิฏฺฐิจริตาติ. ตณฺหาสํโยชนา สตฺตา ตณฺหาสํยุตฺตา ตณฺหาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ตณฺหาจริตาติ. ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. 79. ¿Cuál es allí el origen de los modos? No se percibe un límite inicial para la ignorancia (avijjā) ni para el deseo de existir (bhavataṇhā). Allí, la ignorancia es el obstáculo (nīvaraṇa) y el deseo es el grillete (saṃyojana). Los seres obstaculizados por la ignorancia, vinculados con puntos de vista (diṭṭhi), deambulan del lado de la ignorancia; ellos son llamados «seguidores de puntos de vista» (diṭṭhicaritā). Los seres encadenados por el deseo, vinculados con el deseo, deambulan del lado del deseo; ellos son llamados «seguidores del deseo» (taṇhācaritā). Los seguidores de puntos de vista que se han ordenado fuera de esta enseñanza viven entregados a la práctica de la mortificación personal (attakilamathānuyoga). Los seguidores del deseo que se han ordenado fuera de esta enseñanza viven entregados a la práctica de la indulgencia en los placeres sensuales (kāmasukhallikānuyoga). ตตฺถ กึการณํ ยํ ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ? อิโต พหิทฺธา นตฺถิ สจฺจววตฺถานํ, กุโต จตุสจฺจปฺปกาสนา วา สมถวิปสฺสนาโกสลฺลํ วา อุปสมสุขปฺปตฺติ วา! เต อุปสมสุขสฺส อนภิญฺญา วิปรีตเจตา เอวมาหํสุ ‘‘นตฺถิ สุเขน สุขํ, ทุกฺเขน นาม สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’นฺติ. โย กาเม ปฏิเสวติ, โส โลกํ วฑฺฒยติ, โย โลกํ วฑฺฒยติ, โส พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ เต เอวํสญฺญี เอวํทิฏฺฐี ทุกฺเขน สุขํ ปตฺถยมานา กาเมสุ ปุญฺญสญฺญี อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา จ วิหรนฺติ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา จ, เต ตทภิญฺญา สนฺตา โรคเมว วฑฺฒยนฺติ, คณฺฑเมว วฑฺฒยนฺติ, สลฺลเมว วฑฺฒยนฺติ, เต โรคาภิตุนฺนา คณฺฑปฏิปีฬิตา สลฺลานุวิทฺธา นิรยติรจฺฉานโยนิเปตาสุเรสุ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชานิ กโรนฺตา อุคฺฆาตนิคฺฆาตํ ปจฺจนุโภนฺตา โรคคณฺฑสลฺลเภสชฺชํ น วินฺทนฺติ. ตตฺถ อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สํกิเลโส, สมถวิปสฺสนา โวทานํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ โรโค, สมถวิปสฺสนา โรคนิคฺฆาตกเภสชฺชํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ คณฺโฑ, สมถวิปสฺสนา คณฺฑนิคฺฆาตกเภสชฺชํ[Pg.92]. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สลฺโล, สมถวิปสฺสนา สลฺลุทฺธรณเภสชฺชํ. ¿Cuál es allí la razón por la cual los seguidores de puntos de vista fuera de esta enseñanza viven entregados a la mortificación personal, y los seguidores del deseo fuera de esta enseñanza viven entregados a la indulgencia en los placeres sensuales? Fuera de esta enseñanza no existe la determinación de las verdades (saccavavatthāna); ¿cómo podría haber una proclamación de las cuatro verdades, o destreza en la tranquilidad y la visión cabal (samatha-vipassanā), o el logro de la felicidad de la paz? Desconociendo la felicidad de la paz, con mentes pervertidas, dijeron: «La felicidad no se alcanza mediante la felicidad; la felicidad debe alcanzarse mediante el sufrimiento». Y: «Aquel que se entrega a los placeres sensuales hace crecer el mundo; quien hace crecer el mundo, genera mucho mérito». Con tales percepciones y puntos de vista, anhelando la felicidad a través del sufrimiento y percibiendo mérito en los placeres sensuales, viven entregados tanto a la mortificación personal como a la indulgencia en los placeres sensuales. Siendo así, solo aumentan la enfermedad (roga), el tumor (gaṇḍa) y la flecha (salla). Atormentados por la enfermedad, oprimidos por el tumor y atravesados por la flecha, emergiendo y sumergiéndose en los reinos inferiores, experimentando altibajos, no encuentran la medicina para la enfermedad, el tumor y la flecha. Allí, la mortificación personal y la indulgencia en los placeres son la impureza (saṃkilesa); la tranquilidad y la visión cabal son la purificación (vodāna). La mortificación y la indulgencia son la enfermedad; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que cura la enfermedad. La mortificación y la indulgencia son el tumor; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que elimina el tumor. La mortificación y la indulgencia son la flecha; la tranquilidad y la visión cabal son la medicina que extrae la flecha. ตตฺถ สํกิเลโส ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, สมถวิปสฺสนา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Allí, la impureza es el sufrimiento (dukkha); el apego a ella es el deseo, que es el origen (samudaya); el cese del deseo es el cese del sufrimiento (nirodha); la tranquilidad y la visión cabal son el camino (magga) que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido (pariññeyya), el origen debe ser abandonado (pahātabba), el camino debe ser cultivado (bhāvetabba) y el cese debe ser realizado (sacchikātabba). ๘๐. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริตา รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. ตณฺหาจริตา รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนาวนฺตํ…เป… สญฺญาวนฺตํ…เป… สงฺขารวนฺตํ…เป… วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ, อยํ วุจฺจติ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ. 80. Allí, los seguidores de puntos de vista consideran la forma como el yo, y así también la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia. Los seguidores del deseo consideran que el yo posee la forma, o que la forma está en el yo, o que el yo está en la forma... [del mismo modo] consideran que el yo posee la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, o que la conciencia está en el yo, o que el yo está en la conciencia. Esto se llama la visión de la identidad (sakkāyadiṭṭhi) de veinte fundamentos. ตสฺสา ปฏิปกฺโข โลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ, อนฺวายิกา สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เต ตโย ขนฺธา สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. ตตฺถ สกฺกาโย ทุกฺขํ, สกฺกายสมุทโย ทุกฺขสมุทโย, สกฺกายนิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Su antítesis es el correcto entendimiento (sammādiṭṭhi) supramundano y sus seguidores: el correcto pensamiento, el correcto lenguaje, la correcta acción, el correcto modo de vida, el correcto esfuerzo, la correcta atención y la correcta concentración; este es el Noble Camino Óctuple. Estos constituyen los tres grupos: el grupo de la moralidad (sīlakkhandha), el grupo de la concentración (samādhikkhandha) y el grupo de la sabiduría (paññākkhandha). El grupo de la moralidad y el de la concentración constituyen la tranquilidad (samatha); el grupo de la sabiduría constituye la visión cabal (vipassanā). Allí, la identidad es el sufrimiento; el origen de la identidad es el origen del sufrimiento; el cese de la identidad es el cese del sufrimiento; el Noble Camino Óctuple es la práctica que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido, el origen debe ser abandonado, el camino debe ser cultivado y el cese debe ser realizado. ตตฺถ เย รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อุจฺเฉทวาทิโน’’ติ. เย รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เย เวทนาวนฺตํ…เป… เย สญฺญาวนฺตํ…เป… เย สงฺขารวนฺตํ…เป… เย วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘สสฺสตวาทิโน’’ติ, ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตวาทา อุโภ อนฺตา, อยํ สํสารปวตฺติ. ตสฺส ปฏิปกฺโข มชฺฌิมา ปฏิปทา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สํสารนิวตฺติ. ตตฺถ ปวตฺติ ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.93] ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ. Allí, quienes consideran la forma como el yo, así como la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, son llamados «aniquilacionistas» (ucchedavādino). Quienes consideran que el yo posee la forma, o que la forma está en el yo, o que el yo está en la forma, y así también con la sensación, la percepción, las formaciones y la conciencia, son llamados «eternalistas» (sassatavādino). Allí, las doctrinas de la aniquilación y de la eternidad son los dos extremos; esto es la continuidad del saṃsāra (saṃsārapavatti). Su antítesis es el camino medio, el Noble Camino Óctuple; esto es la cesación del saṃsāra (saṃsāranivatti). Allí, la continuidad es el sufrimiento; el apego a ella es el deseo, que es el origen; el cese del deseo es el cese del sufrimiento; el Noble Camino Óctuple es el camino que conduce al cese del sufrimiento: estas son las cuatro verdades. El sufrimiento debe ser comprendido, el origen debe ser abandonado, el camino debe ser cultivado y el cese debe ser realizado. ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตํ สมาสโต วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ, วิตฺถารโต ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ, เตสํ ปฏิปกฺโข เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา อฏฺฐ วิโมกฺขา ทส กสิณายตนานิ. ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ โมหชาลํ อนาทิอนิธนปฺปวตฺตํ. เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา ญาณวชิรํ โมหชาลปฺปทาลนํ. ตตฺถ โมโห อวิชฺชา, ชาลํ ภวตณฺหา, เตน วุจฺจติ ‘‘ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย จ ภวตณฺหาย จา’’ติ. Allí, las doctrinas de la aniquilación y de la eternidad son, en resumen, la visión de la identidad de veinte fundamentos y, en detalle, los sesenta y dos puntos de vista erróneos. Su antítesis son los cuarenta y tres factores del despertar (bodhipakkhiya), las ocho liberaciones (vimokkha) y las diez esferas de totalidad (kasiṇa). Los sesenta y dos puntos de vista erróneos constituyen la red del engaño (mohajāla), que opera sin principio ni fin. Los cuarenta y tres factores del despertar son el conocimiento adamantino (ñāṇavajira) que desgarra la red del engaño. Allí, el engaño (moha) es la ignorancia y la red (jāla) es el deseo de existir. Por eso se dice: «No se percibe un límite inicial para la ignorancia ni para el deseo de existir». ๘๑. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สลฺเลขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สลฺเลเข ติพฺพคารโว. ตณฺหาจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สิกฺขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สิกฺขาย ติพฺพคารโว. ทิฏฺฐิจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต ธมฺมานุสารี ภวติ. ตณฺหาจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต สทฺธานุสารี ภวติ, ทิฏฺฐิจริโต สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. 81. Entre ellos, el individuo de carácter inclinado a los puntos de vista (diṭṭhicarito), habiéndose ordenado en esta enseñanza, posee una conducta de continua eliminación de las impurezas (sallekha), pues tiene un intenso respeto por dicha eliminación. El individuo de carácter inclinado al deseo (taṇhācarito), habiéndose ordenado en esta enseñanza, posee una conducta de continuo entrenamiento (sikkha), pues tiene un intenso respeto por el entrenamiento. Al entrar en el camino de la certeza, el individuo de carácter inclinado a los puntos de vista se convierte en un seguidor del Dhamma (dhammānusārī). Al entrar en el camino de la certeza, el individuo de carácter inclinado al deseo se convierte en un seguidor por la fe (saddhānusārī). El individuo de carácter inclinado a los puntos de vista se libera mediante la práctica agradable (sukhā paṭipadā), ya sea con un conocimiento directo lento o rápido. El individuo de carácter inclinado al deseo se libera mediante la práctica penosa (dukkhā paṭipadā), ya sea con un conocimiento directo lento o rápido. ตตฺถ กึการณํ, ยํ ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ, ตสฺส หิ กามา อปริจฺจตฺตา ภวนฺติ, โส กาเมหิ วิเวจิยมาโน ทุกฺเขน ปฏินิสฺสรติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ? โย ปนายํ ทิฏฺฐิจริโต อยํ อาทิโตเยว กาเมหิ อนตฺถิโก ภวติ. โส ตโต วิเวจิยมาโน ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ. ทุกฺขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สุขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สตฺตาปิ ทุวิธา มุทินฺทฺริยาปิ ติกฺขินฺทฺริยาปิ. เย มุทินฺทฺริยา, เต ทนฺธญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ. เย ติกฺขินฺทฺริยา, เต ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ, อิมา จตสฺโส ปฏิปทา. เย หิ เกจิ นิยฺยึสุ วา นิยฺยนฺติ วา นิยฺยิสฺสนฺติ วา, เต อิมาหิ เอว จตูหิ ปฏิปทาหิ. เอวํ อริยา จตุกฺกมคฺคํ ปญฺญาเปนฺติ อพุธชนเสวิตาย พาลกนฺตาย รตฺตวาสินิยา นนฺทิยา ภวตณฺหาย อวฏฺฏนตฺถํ. อยํ วุจฺจติ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมีติ, เตนาห ‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ สมเถนา’’ติ. ¿Cuál es la razón de que el individuo de carácter inclinado al deseo se libere mediante la práctica penosa, ya sea con un conocimiento directo lento o rápido? Es porque para él los placeres sensoriales no han sido aún abandonados; por lo tanto, al ser separado de los placeres, se desprende de ellos con dificultad y comprende el Dhamma lentamente. En cambio, aquel de carácter inclinado a los puntos de vista no tiene interés en los placeres desde el principio. Al ser separado de ellos, se desprende rápidamente y comprende el Dhamma, ya sea con conocimiento directo lento o rápido. Así, la práctica penosa es de dos tipos: con conocimiento directo lento y con conocimiento directo rápido. También la práctica agradable es de dos tipos: con conocimiento directo lento y con conocimiento directo rápido. Asimismo, los seres son de dos tipos: de facultades débiles y de facultades agudas. Aquellos de facultades débiles se desprenden lentamente y comprenden el Dhamma lentamente. Aquellos de facultades agudas se desprenden rápidamente y comprenden el Dhamma rápidamente. Estas son las cuatro prácticas. Todos los que se han liberado, se liberan o se liberarán, lo hacen precisamente mediante estas cuatro prácticas. De esta manera, los Nobles establecen este grupo de cuatro prácticas para contrarrestar el deseo por la existencia (bhavataṇhā), el cual se caracteriza por el deleite (nandi), habita en los apasionados, es deseado por los necios y frecuentado por los ignorantes. Esto se llama el fundamento del método del 'Giro del Deleite' (nandiyāvaṭṭa); por eso se dice: 'Tanto el deseo como la ignorancia se abandonan mediante la tranquilidad (samatha)'. ๘๒. เวยฺยากรเณสุ [Pg.94] หิ เย กุสลากุสลาติ เต ทุวิธา อุปปริกฺขิตพฺพา – โลกวฏฺฏานุสารี จ โลกวิวฏฺฏานุสารี จ. วฏฺฏํ นาม สํสาโร. วิวฏฺฏํ นิพฺพานํ. กมฺมกิเลสา เหตุ สํสารสฺส. ตตฺถ กมฺมํ เจตนา เจตสิกญฺจ นิทฺทิสิตพฺพํ. ตํ กถํ ทฏฺฐพฺพํ? อุปจเยน สพฺเพปิ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. เต กตฺถ ทฏฺฐพฺพา? ทส วตฺถุเก กิเลสปุญฺเช. กตมานิ ทส วตฺถูนิ? จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย จตฺตาริ อคติคมนานิ. ปฐเม อาหาเร ปฐโม วิปลฺลาโส, ทุติเย อาหาเร ทุติโย วิปลฺลาโส, ตติเย อาหาเร ตติโย วิปลฺลาโส, จตุตฺเถ อาหาเร จตุตฺโถ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ปฐมํ อุปาทานํ. ทุติเย วิปลฺลาเส ทุติยํ อุปาทานํ, ตติเย วิปลฺลาเส ตติยํ อุปาทานํ, จตุตฺเถ วิปลฺลาเส จตุตฺถํ อุปาทานํ. ปฐเม อุปาทาเน ปฐโม โยโค, ทุติเย อุปาทาเน ทุติโย โยโค, ตติเย อุปาทาเน ตติโย โยโค, จตุตฺเถ อุปาทาเน จตุตฺโถ โยโค. ปฐเม โยเค ปฐโม คนฺโถ, ทุติเย โยเค ทุติโย คนฺโถ, ตติเย โยเค ตติโย คนฺโถ, จตุตฺเถ โยเค จตุตฺโถ คนฺโถ, ปฐเม คนฺเถ ปฐโม อาสโว, ทุติเย คนฺเถ ทุติโย อาสโว, ตติเย คนฺเถ ตติโย อาสโว, จตุตฺเถ คนฺเถ จตุตฺโถ อาสโว. ปฐเม อาสเว ปฐโม โอโฆ, ทุติเย อาสเว ทุติโย โอโฆ, ตติเย อาสเว ตติโย โอโฆ, จตุตฺเถ อาสเว จตุตฺโถ โอโฆ. ปฐเม โอเฆ ปฐโม สลฺโล, ทุติเย โอเฆ ทุติโย สลฺโล, ตติเย โอเฆ ตติโย สลฺโล, จตุตฺเถ โอเฆ จตุตฺโถ สลฺโล. ปฐเม สลฺเล ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ทุติเย สลฺเล ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ตติเย สลฺเล ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, จตุตฺเถ สลฺเล จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ, ปฐมายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ปฐมํ อคติคมนํ. ทุติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ทุติยํ อคติคมนํ. ตติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ตติยํ อคติคมนํ, จตุตฺถิยํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ จตุตฺถํ อคติคมนํ. 82. En las exposiciones, aquello que es saludable y no saludable debe ser examinado de dos maneras: lo que sigue el ciclo del mundo (vaṭṭa) y lo que sigue el cese del ciclo del mundo (vivaṭṭa). El ciclo se llama Saṃsāra; el cese del ciclo es el Nibbāna. El karma y las impurezas (kilesā) son la causa del Saṃsāra. En este contexto, el karma debe señalarse como la intención y los factores mentales. ¿Cómo debe verse esto? Por su acumulación, todas las impurezas deben señalarse mediante las cuatro distorsiones (vipallāsa). ¿Dónde deben verse estas? En el cúmulo de impurezas compuesto por diez bases. ¿Cuáles son estas diez bases? Los cuatro nutrimentos, los cuatro apeguos, los cuatro vínculos, las cuatro ataduras, los cuatro efluvios, las cuatro inundaciones, los cuatro dardos, las cuatro estaciones de la conciencia y los cuatro caminos erróneos. En el primer nutrimento reside la primera distorsión; en el segundo nutrimento, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera distorsión reside el primer apego; en la segunda, el segundo; en la tercera, el tercero; y en la cuarta, el cuarto. En el primer apego reside el primer vínculo; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer vínculo reside la primera atadura; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera atadura reside el primer efluvio; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer efluvio reside la primera inundación; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera inundación reside el primer dardo; en el segundo, el segundo; en el tercero, el tercero; y en el cuarto, el cuarto. En el primer dardo reside la primera estación de la conciencia; en el segundo, la segunda; en el tercero, la tercera; y en el cuarto, la cuarta. En la primera estación de la conciencia reside el primer camino erróneo; en la segunda, el segundo; en la tercera, el tercero; y en la cuarta estación de la conciencia reside el cuarto camino erróneo. ๘๓. ตตฺถ [Pg.95] โย จ กพฬีกาโร อาหาโร ผสฺโส อาหาโร, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ วิญฺญาณาหาโร, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ กามุปาทานํ ยญฺจ ภวุปาทานํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ยญฺจ อตฺตวาทุปาทานํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามโยโค, โย จ ภวโยโค, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐิโยโค, โย จ อวิชฺชาโยโค, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ อภิชฺฌากายคนฺโถ, โย จ พฺยาปาโท กายคนฺโถ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ปรามาสกายคนฺโถ, โย จ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามาสโว, โย จ ภวาสโว, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐาสโว, โย จ อวิชฺชาสโว, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กาโมโฆ, โย จ ภโวโฆ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺโฐโฆ, โย จ อวิชฺโชโฆ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ราคสลฺโล, โย จ โทสสลฺโล, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มานสลฺโล, โย จ โมหสลฺโล, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยา จ รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยา จ สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ ฉนฺทา อคติคมนํ ยญฺจ โทสา อคติคมนํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ภยา อคติคมนํ, ยญฺจ โมหา อคติคมนํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. 83. Allí, tanto el alimento material como el alimento del contacto son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el alimento de la voluntad mental como el alimento de la conciencia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto la perversión de ver lo impuro como bello como la perversión de ver lo doloroso como placentero son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto la perversión de ver lo impermanente como permanente como la perversión de ver lo que no es el yo como el yo son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el apego a los placeres sensoriales como el apego a la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el apego a los puntos de vista como el apego a la doctrina del yo son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el yugo del deseo sensorial como el yugo de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el yugo de los puntos de vista como el yugo de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el nudo corporal de la codicia como el nudo corporal de la malevolencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el nudo corporal del apego a ritos y ceremonias como el nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el efluvio del deseo sensorial como el efluvio de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el efluvio de los puntos de vista como el efluvio de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el torrente del deseo sensorial como el torrente de la existencia son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el torrente de los puntos de vista como el torrente de la ignorancia son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto el dardo de la pasión como el dardo del odio son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto el dardo del orgullo como el dardo del engaño son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto la estación de la conciencia que se apega a la forma como la estación de la conciencia que se apega a la sensación son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto la estación de la conciencia que se apega a la percepción como la estación de la conciencia que se apega a las formaciones mentales son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. Allí, tanto seguir un curso erróneo por deseo como seguir un curso erróneo por odio son corrupciones de la persona con temperamento de avidez. Tanto seguir un curso erróneo por miedo como seguir un curso erróneo por engaño son corrupciones de la persona con temperamento de puntos de vista. ๘๔. ตตฺถ กพฬีกาเร อาหาเร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ผสฺเส อาหาเร ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, วิญฺญาเณ อาหาเร ‘‘อนิจฺเจ [Pg.96] นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, มโนสญฺเจตนาย อาหาเร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ฐิโต กาเม อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ; ทุติเย วิปลฺลาเส ฐิโต อนาคตํ ภวํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ภวุปาทานํ; ตติเย วิปลฺลาเส ฐิโต สํสาราภินนฺทินึ ทิฏฺฐึ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ; จตุตฺเถ วิปลฺลาเส ฐิโต อตฺตานํ กปฺปิยํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ. 84. Allí, en el alimento material debe verse la perversión de lo impuro como bello; en el alimento del contacto, la perversión de lo doloroso como placentero; en el alimento de la conciencia, la perversión de lo impermanente como permanente; y en el alimento de la voluntad mental, la perversión de lo que no es el yo como el yo. El que está establecido en la primera perversión se apega a los placeres sensoriales, esto se llama apego a los placeres sensoriales; el que está establecido en la segunda perversión se apega a la existencia futura, esto se llama apego a la existencia; el que está establecido en la tercera perversión se apega a un punto de vista que se regocija en el samsara, esto se llama apego a los puntos de vista; el que está establecido en la cuarta perversión se apega a la concepción del yo, esto se llama apego a la doctrina del yo. กามุปาทาเนน กาเมหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ กามโยโค; ภวุปาทาเนน ภเวหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ภวโยโค; ทิฏฺฐุปาทาเนน ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิโยโค; อตฺตวาทุปาทาเนน อวิชฺชาย สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาโยโค. Mediante el apego a los placeres sensoriales, uno queda vinculado con los placeres, esto se llama el yugo del deseo sensorial; mediante el apego a la existencia, uno queda vinculado con las existencias, esto se llama el yugo de la existencia; mediante el apego a los puntos de vista, uno queda vinculado con los puntos de vista malvados, esto se llama el yugo de los puntos de vista; mediante el apego a la doctrina del yo, uno queda vinculado con la ignorancia, esto se llama el yugo de la ignorancia. ปฐเม โยเค ฐิโต อภิชฺฌาย กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌากายคนฺโถ; ทุติเย โยเค ฐิโต พฺยาปาเทน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทกายคนฺโถ; ตติเย โยเค ฐิโต ปรามาเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ ปรามาสกายคนฺโถ; จตุตฺเถ โยเค ฐิโต อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ. Establecido en el primer yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la codicia; esto se llama el nudo corporal de la codicia. Establecido en el segundo yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la malevolencia; esto se llama el nudo corporal de la malevolencia. Establecido en el tercer yugo, uno ata el cuerpo mental mediante el apego erróneo; esto se llama el nudo corporal del apego a ritos y ceremonias. Establecido en el cuarto yugo, uno ata el cuerpo mental mediante la insistencia dogmática en la verdad; esto se llama el nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad. ตสฺส เอวํคนฺถิตา กิเลสา อาสวนฺติ. กุโต จ วุจฺจติ อาสวนฺตีติ? อนุสยโต วา ปริยุฏฺฐานโต วา. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺเถน กามาสโว, พฺยาปาทกายคนฺเถน ภวาสโว, ปรามาสกายคนฺเถน ทิฏฺฐาสโว, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน อวิชฺชาสโว. Para aquel que tiene tales nudos, las corrupciones fluyen como efluvios. ¿Y por qué se dice que fluyen? Fluyen ya sea por tendencia latente o por obsesión manifiesta. Allí, a través del nudo corporal de la codicia se produce el efluvio del deseo sensorial; a través del nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia; a través del nudo corporal del apego erróneo, el efluvio de los puntos de vista; y a través del nudo corporal de la insistencia dogmática en la verdad, el efluvio de la ignorancia. ตสฺส อิเม จตฺตาโร อาสวา เวปุลฺลํ คตา โอฆา ภวนฺติ. อิติ อาสวเวปุลฺลา โอฆเวปุลฺลํ. ตตฺถ กามาสเวน กาโมโฆ, ภวาสเวน ภโวโฆ, ทิฏฺฐาสเวน ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺชาสเวน อวิชฺโชโฆ. Para tal persona, estos cuatro efluvios, al alcanzar su plenitud, se convierten en torrentes. Así, de la plenitud de los efluvios resulta la plenitud de los torrentes. Allí, por el efluvio del deseo sensorial surge el torrente del deseo sensorial; por el efluvio de la existencia, el torrente de la existencia; por el efluvio de los puntos de vista, el torrente de los puntos de vista; y por el efluvio de la ignorancia, el torrente de la ignorancia. ตสฺส อิเม จตฺตาโร โอฆา อนุสยสหคตา อชฺฌาสยํ อนุปวิฏฺฐา หทยํ อาหจฺจ ติฏฺฐนฺติ, เตน วุจฺจนฺติ สลฺลาอิติ. ตตฺถ กาโมเฆน ราคสลฺโล, ภโวเฆน โทสสลฺโล, ทิฏฺโฐเฆน มานสลฺโล, อวิชฺโชเฆน โมหสลฺโล. Para tal persona, estos cuatro torrentes, acompañados de las tendencias latentes, penetran en la inclinación mental y permanecen hiriendo el corazón; por ello se llaman dardos. Allí, por el torrente del deseo sensorial surge el dardo de la pasión; por el torrente de la existencia, el dardo del odio; por el torrente de los puntos de vista, el dardo del orgullo; y por el torrente de la ignorancia, el dardo del engaño. ตสฺส [Pg.97] อิเมหิ จตูหิ สลฺเลหิ ปริยาทินฺนํ วิญฺญาณํ จตูสุ ธมฺเมสุ สณฺฐหติ รูเป เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ. ตตฺถ ราคสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, มานสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ. La conciencia de aquel que está totalmente dominado por estos cuatro dardos se establece en cuatro estados: en la forma, en la sensación, en la percepción y en las formaciones mentales. Allí, debido al dardo de la pasión, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la forma; debido al dardo del odio, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la sensación; debido al dardo del orgullo, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a la percepción; debido al dardo del engaño, con la conciencia regada por el deleite, surge la estación de la conciencia que se apega a las formaciones mentales. ตสฺส อิมาหิ จตูหิ วิญฺญาณฏฺฐิตีหิ อุปตฺถทฺธํ วิญฺญาณํ จตูหิ ธมฺเมหิ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ราเคน ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทเสน โทสาคตึ คจฺฉติ, ภเยน ภยาคตึ คจฺฉติ, โมเหน โมหาคตึ คจฺฉติ. อิติ โข ตญฺจ กมฺมํ อิเม จ กิเลสา, เอส เหตุ สํสารสฺส, เอวํ สพฺเพ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. La conciencia de aquel que está sostenido por estas cuatro estaciones de la conciencia sigue un curso erróneo a través de cuatro factores: el deseo, el odio, el miedo y el engaño. Allí, por la pasión sigue un curso erróneo por deseo; por el odio sigue un curso erróneo por odio; por el miedo sigue un curso erróneo por miedo; y por el engaño sigue un curso erróneo por engaño. Así pues, tanto esa acción kármica como estas corrupciones son la causa del samsara; de esta manera, todas las corrupciones deben ser explicadas a través de las cuatro perversiones. ๘๕. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา กพฬีกาโร อาหาโร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว, กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ฉนฺทา อคติคมนนฺติ ปฐมา ทิสา. 85. Allí, estas son las cuatro direcciones: el alimento material, la perversión de lo impuro como bello, el apego a los placeres sensoriales, el yugo del deseo sensorial, el nudo corporal de la codicia, el efluvio del deseo sensorial, el torrente del deseo sensorial, el dardo de la pasión, la estación de la conciencia que se apega a la forma y el curso erróneo por deseo; esta es la primera dirección. ผสฺโส อาหาโร, ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ ทุติยา ทิสา. La nutrición del contacto, la distorsión de lo placentero en el sufrimiento, el apego a la existencia, el yugo de la existencia, el nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia, la inundación de la existencia, la flecha del odio, el soporte de la conciencia asociado a la sensación, y el camino equivocado debido al odio; esta es la segunda dirección. วิญฺญาณาหาโร ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ ตติยา ทิสา. La nutrición de la conciencia, la distorsión de lo permanente en lo impermanente, el apego a los puntos de vista, el yugo de los puntos de vista, el nudo corporal del apego dogmático, el efluvio de los puntos de vista, la inundación de los puntos de vista, la flecha del orgullo, el soporte de la conciencia asociado a la percepción, y el camino equivocado debido al miedo; esta es la tercera dirección. มโนสญฺเจตนาหาโร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ จตุตฺถี ทิสา. La nutrición de la volición mental, la distorsión del yo en el no-yo, el apego a la doctrina del yo, el yugo de la ignorancia, el nudo corporal de la convicción dogmática de 'esta es la verdad', el efluvio de la ignorancia, la inundación de la ignorancia, la flecha de la delusión, el soporte de la conciencia asociado a las formaciones, y el camino equivocado debido a la delusión; esta es la cuarta dirección. ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว[Pg.98], กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ ฉนฺทา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. En este contexto, la nutrición física, la distorsión de lo bello en lo no-bello, el apego al deseo sensorial, el yugo del deseo sensorial, el nudo corporal de la codicia, el efluvio del deseo sensorial, la inundación del deseo sensorial, la flecha del deseo, el soporte de la conciencia asociado a la forma, y el camino equivocado debido al deseo; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas propias de una persona de temperamento apasionado. ตตฺถ โย จ ผสฺโส อาหาโร โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานํ, อิเม โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. En este contexto, la nutrición del contacto, la distorsión de lo placentero en el sufrimiento, el apego a la existencia, el yugo de la existencia, el nudo corporal de la malevolencia, el efluvio de la existencia, la inundación de la existencia, la flecha del odio, el soporte de la conciencia asociado a la sensación, y el camino equivocado debido al odio; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas propias de una persona de temperamento colérico. ตตฺถ โย จ วิญฺญาณาหาโร โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค, ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส อุปกฺกิเลสา. En este contexto, la nutrición de la conciencia, la distorsión de lo permanente en lo impermanente, el apego a los puntos de vista, el yugo de los puntos de vista, el nudo corporal del apego dogmático, el efluvio de los puntos de vista, la inundación de los puntos de vista, la flecha del orgullo, el soporte de la conciencia asociado a la percepción, y el camino equivocado debido al miedo; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas de una persona de temperamento dogmático y entendimiento lento. ตตฺถ โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา. En este contexto, la nutrición de la volición mental, la distorsión del yo en el no-yo, el apego a la doctrina del yo, el yugo de la ignorancia, el nudo corporal de la convicción dogmática de 'esta es la verdad', el efluvio de la ignorancia, la inundación de la ignorancia, la flecha de la delusión, el soporte de la conciencia asociado a las formaciones, y el camino equivocado debido a la delusión; el significado de estos diez temas es el mismo, variando solamente la terminología. Estas son las impurezas de una persona de temperamento dogmático y agitado. ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ผสฺโส อาหาโร, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, วิญฺญาณาหาโร สุญฺญตาย, มโนสญฺเจตนาหาโร อนิมิตฺเตน, ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส สุญฺญตาย, ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามุปาทานญฺจ ภวุปาทานญฺจ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. ทิฏฺฐุปาทานํ สุญฺญตาย, อตฺตวาทุปาทานํ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามโยโค จ ภวโยโค จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐิโยโค สุญฺญตาย, อวิชฺชาโยโค อนิมิตฺเตน. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺโถ จ พฺยาปาทกายคนฺโถ จ อปฺปณิหิเตน [Pg.99] วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ปรามาสกายคนฺโถ สุญฺญตาย, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ อนิมิตฺเตน. En este contexto, la nutrición física y la nutrición del contacto llegan al pleno conocimiento mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la nutrición de la conciencia mediante la vacuidad, y la nutrición de la volición mental mediante lo sin signo. En este contexto, la distorsión de lo bello en lo no-bello y la distorsión de lo placentero en el sufrimiento se abandonan y se extinguen mediante la puerta de liberación de lo no deseado. La distorsión de lo permanente en lo impermanente mediante la vacuidad, y la distorsión del yo en el no-yo mediante lo sin signo. En este contexto, el apego al deseo sensorial y el apego a la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado. El apego a los puntos de vista mediante la vacuidad, y el apego a la doctrina del yo mediante lo sin signo. En este contexto, el yugo del deseo sensorial y el yugo de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el yugo de los puntos de vista mediante la vacuidad, y el yugo de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, el nudo corporal de la codicia y el de la malevolencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el nudo corporal del apego dogmático mediante la vacuidad, y el nudo corporal de la convicción dogmática mediante lo sin signo. ตตฺถ กามาสโว จ ภวาสโว จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐาสโว สุญฺญตาย, อวิชฺชาสโว อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กาโมโฆ จ ภโวโฆ จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺโฐโฆ สุญฺญตาย, อวิชฺโชโฆ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ ราคสลฺโล จ โทสสลฺโล จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, มานสลฺโล สุญฺญตาย, โมหสลฺโล อนิมิตฺเตน. ตตฺถ รูปูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ เวทนูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, สญฺญูปคา สุญฺญตาย, สงฺขารูปคา อนิมิตฺเตน. En este contexto, el efluvio del deseo sensorial y el efluvio de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el efluvio de los puntos de vista mediante la vacuidad, y el efluvio de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, la inundación del deseo sensorial y la de la existencia se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la inundación de los puntos de vista mediante la vacuidad, y la inundación de la ignorancia mediante lo sin signo. En este contexto, la flecha del deseo y la del odio se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; la flecha del orgullo mediante la vacuidad, y la flecha de la delusión mediante lo sin signo. En este contexto, el soporte de la conciencia asociado a la forma y el soporte asociado a la sensación llegan al pleno conocimiento mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el soporte asociado a la percepción mediante la vacuidad, y el soporte asociado a las formaciones mediante lo sin signo. ตตฺถ ฉนฺทา จ อคติคมนํ โทสา จ อคติคมนํ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ภยา อคติคมนํ สุญฺญตาย, โมหา อคติคมนํ อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. อิติ สพฺเพ โลกวฏฺฏานุสาริโน ธมฺมา นิยฺยนฺติ. เต โลกา ตีหิ วิโมกฺขมุเขหิ. En este contexto, el camino equivocado debido al deseo y el camino equivocado debido al odio se abandonan mediante la puerta de liberación de lo no deseado; el camino equivocado debido al miedo mediante la vacuidad, y el camino equivocado debido a la delusión mediante la puerta de liberación de lo sin signo. De este modo, todos los fenómenos que siguen el ciclo del mundo son transcendidos. El mundo es transcendido a través de las tres puertas de liberación. ๘๖. ตตฺริทํ นิยฺยานํ – 86. A continuación, se detalla la liberación: จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา. Los cuatro caminos, los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro jhanas, las cuatro moradas sublimes, los cuatro grandes esfuerzos, los cuatro fenómenos maravillosos y asombrosos, las cuatro determinaciones, los cuatro desarrollos de la concentración, las cuatro cosas que conducen a la felicidad y las cuatro medidas ilimitadas. ปฐมา ปฏิปทา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ, ทุติยา ปฏิปทา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ, ตติยา ปฏิปทา ตติยํ สติปฏฺฐานํ, จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ. ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ สติปฏฺฐานํ ตติยํ ฌานํ. จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ จตุตฺถํ ฌานํ. ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร, ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร, ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร, จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร. ปฐโม วิหาโร ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ, ทุติโย วิหาโร ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ, ตติโย วิหาโร ตติยํ สมฺมปฺปธานํ, จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ทุติยํ ทุติโย, ตติยํ ตติโย, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม. ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปฐมํ [Pg.100] อธิฏฺฐานํ, ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ทุติยํ อธิฏฺฐานํ, ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ตติยํ อธิฏฺฐานํ, จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ. ปฐมํ อธิฏฺฐานํ ปฐมา สมาธิภาวนา, ทุติยํ อธิฏฺฐานํ ทุติยา สมาธิภาวนา, ตติยํ อธิฏฺฐานํ ตติยา สมาธิภาวนา, จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ จตุตฺถี สมาธิภาวนา. ปฐมา สมาธิภาวนา ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม, ทุติยา สมาธิภาวนา ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, ตติยา สมาธิภาวนา ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, จตุตฺถี สมาธิภาวนา จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม. ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม ปฐมํ อปฺปมาณํ, ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ทุติยํ อปฺปมาณํ, ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ตติยํ อปฺปมาณํ, จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม จตุตฺถํ อปฺปมาณํ. ปฐมา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ทุติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ตติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ตติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถี ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ. ปฐโม สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ปฐมํ ฌานํ ปริปูเรติ, ทุติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ทุติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, ตติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ตติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต จตุตฺถํ ฌานํ ปริปูเรติ. La primera práctica es el primer fundamento de la atención plena, la segunda práctica es el segundo fundamento de la atención plena, la tercera práctica es el tercer fundamento de la atención plena y la cuarta práctica es el cuarto fundamento de la atención plena. El primer fundamento de la atención plena es la primera absorción, el segundo fundamento de la atención plena es la segunda absorción, el tercer fundamento de la atención plena es la tercera absorción y el cuarto fundamento de la atención plena es la cuarta absorción. La primera absorción es la primera morada, la segunda absorción es la segunda morada, la tercera absorción es la tercera morada y la cuarta absorción es la cuarta morada. La primera morada es el primer esfuerzo correcto, la segunda morada es el segundo esfuerzo correcto, la tercera morada es el tercer esfuerzo correcto y la cuarta morada es el cuarto esfuerzo correcto. El primer esfuerzo correcto es el primer fenómeno maravilloso y extraordinario; lo mismo para el segundo y el tercero; el cuarto esfuerzo correcto es el cuarto fenómeno maravilloso y extraordinario. El primer fenómeno maravilloso y extraordinario es la primera determinación, el segundo es la segunda determinación, el tercero es la tercera determinación y el cuarto es la cuarta determinación. La primera determinación es el primer desarrollo de la concentración, la segunda es el segundo desarrollo, la tercera es el tercero y la cuarta es el cuarto desarrollo de la concentración. El primer desarrollo de la concentración es el primer fenómeno que conduce a la felicidad, el segundo es el segundo, el tercero es el tercero y el cuarto es el cuarto fenómeno que conduce a la felicidad. El primer fenómeno que conduce a la felicidad es el primer inconmensurable, el segundo es el segundo, el tercero es el tercero y el cuarto es el cuarto inconmensurable. La primera práctica, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona el primer fundamento de la atención plena; la segunda práctica... perfecciona el segundo fundamento; la tercera práctica... perfecciona el tercer fundamento; la cuarta práctica... perfecciona el cuarto fundamento de la atención plena. El primer fundamento de la atención plena, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona la primera absorción; el segundo fundamento... perfecciona la segunda absorción; el tercer fundamento... perfecciona la tercera absorción; el cuarto fundamento... perfecciona la cuarta absorción. ปฐมํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปฐมํ วิหารํ ปริปูเรติ, ทุติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ทุติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, ตติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ตติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จตุตฺถํ วิหารํ ปริปูเรติ. ปฐโม วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทํ ปริปูเรติ, ทุติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ ปริปูเรติ, ตติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิตึ อสมฺโมสํ ภิยฺโยภาวํ ปริปูเรติ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ มานปฺปหานํ [Pg.101] ปริปูเรติ, ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อาลยสมุคฺฆาตํ ปริปูเรติ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อวิชฺชาปหานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ภวูปสมํ ปริปูเรติ. มานปฺปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ สจฺจาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อาลยสมุคฺฆาโต ภาวิโต พหุลีกโต จาคาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อวิชฺชาปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปญฺญาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ภวูปสโม ภาวิโต พหุลีกโต อุปสมาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ. สจฺจาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ฉนฺทสมาธึ ปริปูเรติ, จาคาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีริยสมาธึ ปริปูเรติ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จิตฺตสมาธึ ปริปูเรติ, อุปสมาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีมํสาสมาธึ ปริปูเรติ. ฉนฺทสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, วีริยสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต ตปํ ปริปูเรติ, จิตฺตสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต พุทฺธึ ปริปูเรติ, วีมํสาสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคํ ปริปูเรติ. อินฺทฺริยสํวโร ภาวิโต พหุลีกโต เมตฺตํ ปริปูเรติ, ตโป ภาวิโต พหุลีกโต กรุณํ ปริปูเรติ, พุทฺธิ ภาวิตา พหุลีกตา มุทิตํ ปริปูเรติ, สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ภาวิโต พหุลีกโต อุเปกฺขํ ปริปูเรติ. La primera absorción, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona la primera morada; la segunda absorción... la segunda morada; la tercera absorción... la tercera morada; la cuarta absorción... la cuarta morada. La primera morada, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona el no surgimiento de los estados perjudiciales y malos que aún no han surgido; la segunda morada... perfecciona el abandono de los estados perjudiciales y malos ya surgidos; la tercera morada... perfecciona el surgimiento de los estados beneficiosos que aún no han surgido; la cuarta morada... perfecciona la permanencia, la preservación y el incremento de los estados beneficiosos ya surgidos. El primer esfuerzo correcto, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona el abandono del orgullo; el segundo... perfecciona la erradicación del apego; el tercero... perfecciona el abandono de la ignorancia; el cuarto... perfecciona la pacificación de la existencia. El abandono del orgullo, al ser desarrollado y cultivado con frecuencia, perfecciona la determinación de la verdad; la erradicación del apego... perfecciona la determinación de la generosidad; el abandono de la ignorancia... perfecciona la determinación de la sabiduría; la pacificación de la existencia... perfecciona la determinación de la calma. La determinación de la verdad, al ser desarrollada y cultivada con frecuencia, perfecciona la concentración basada en la voluntad; la determinación de la generosidad... perfecciona la concentración basada en la energía; la determinación de la sabiduría... perfecciona la concentración basada en la mente; la determinación de la calma... perfecciona la concentración basada en la investigación. La concentración basada en la voluntad... perfecciona la restricción de las facultades sensoriales; la concentración basada en la energía... perfecciona el ardor; la concentración basada en la mente... perfecciona el despertar; la concentración basada en la investigación... perfecciona la renuncia a todas las adquisiciones mundanas. La restricción de las facultades sensoriales... perfecciona el amor universal; el ardor... perfecciona la compasión; el despertar... perfecciona la alegría altruista; la renuncia a todas las adquisiciones... perfecciona la ecuanimidad. ๘๗. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร เมตฺตา อิติ ปฐมา ทิสา. 87. En este contexto, estas son las cuatro direcciones: la primera práctica, el primer fundamento de la atención plena, la primera absorción, la primera morada, el primer esfuerzo correcto, el primer fenómeno maravilloso y extraordinario, la determinación de la verdad, la concentración basada en la voluntad, la restricción de los sentidos y el amor universal; esta es la primera dirección. ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ภวาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ ทุติยา ทิสา. La segunda práctica, el segundo fundamento de la atención plena, la segunda morada, el segundo esfuerzo correcto, el segundo fenómeno maravilloso y extraordinario, la determinación de la pacificación de la existencia, la concentración basada en la energía, el ardor y la compasión; esta es la segunda dirección. ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ ตติยา ทิสา. La tercera práctica, el tercer establecimiento de la atención plena, el tercer jhana, la tercera morada, el tercer esfuerzo correcto, el tercer fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la sabiduría, la concentración de la mente, el despertar y la alegría altruista; así es la tercera dirección. จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ จตุตฺถี ทิสา. La cuarta práctica, el cuarto establecimiento de la atención plena, el cuarto jhana, la cuarta morada, el cuarto esfuerzo correcto, el cuarto fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la pacificación, la concentración de la investigación, la renuncia a todas las adquisiciones y la ecuanimidad; así es la cuarta dirección. ตตฺถ [Pg.102] ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร, เมตฺตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ. De ellos, la primera práctica, el primer establecimiento de la atención plena, el primer jhana, la primera morada, el primer esfuerzo correcto, el primer fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la verdad, la concentración de la voluntad, la restricción de las facultades sensoriales y el amor benevolente; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona de temperamento propenso a la codicia. ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จาคาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ. La segunda práctica, el segundo establecimiento de la atención plena, el segundo jhana, la segunda morada, el segundo esfuerzo correcto, el segundo fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la generosidad, la concentración de la energía, la práctica ardiente y la compasión; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona de temperamento propenso al odio. ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส เภสชฺชํ. La tercera práctica, el tercer establecimiento de la atención plena, el tercer jhana, la tercera morada, el tercer esfuerzo correcto, el tercer fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la sabiduría, la concentración de la mente, el despertar y la alegría altruista; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona lenta de temperamento propenso a las visiones erróneas. จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส เภสชฺชํ. La cuarta práctica, el cuarto establecimiento de la atención plena, el cuarto jhana, la cuarta morada, el cuarto esfuerzo correcto, el cuarto fenómeno asombroso y maravilloso, el fundamento de la pacificación, la concentración de la investigación, la renuncia a todas las adquisiciones y la ecuanimidad; estos diez temas tienen un mismo significado, variando únicamente en su expresión. Esto es la medicina para una persona agitada de temperamento propenso a las visiones erróneas. ตตฺถ ทุกฺขา จ ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา ทุกฺขา จ ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellas, la práctica dolorosa con conocimiento directo lento y la práctica dolorosa con conocimiento directo rápido constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la práctica placentera con conocimiento directo lento es la puerta de liberación de la vacuidad; y la práctica placentera con conocimiento directo rápido es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ กาเย กายานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิตา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, el establecimiento de la atención plena en la contemplación del cuerpo y la contemplación de las sensaciones constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la contemplación de la mente es la puerta de liberación de la vacuidad; y la contemplación de los fenómenos es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ ปฐมญฺจ ฌานํ ทุติยญฺจ ฌานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ ฌานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ ฌานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, el primer jhana y el segundo jhana son la puerta de liberación de lo no-deseado; el tercer jhana es la puerta de liberación de la vacuidad; y el cuarto jhana es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ ปฐโม จ วิหาโร ทุติโย จ วิหาโร อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติโย วิหาโร สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺโถ วิหาโร อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellas, la primera morada y la segunda morada son la puerta de liberación de lo no-deseado; la tercera morada es la puerta de liberación de la vacuidad; y la cuarta morada es la puerta de liberación de lo sin-signo. ยตฺถ [Pg.103] ปฐมญฺจ สมฺมปฺปธานํ ทุติยญฺจ สมฺมปฺปธานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. Donde el primer esfuerzo correcto y el segundo esfuerzo correcto son la puerta de liberación de lo no-deseado; el tercer esfuerzo correcto es la puerta de liberación de la vacuidad; y el cuarto esfuerzo correcto es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ มานปฺปหานญฺจ อาลยสมุคฺฆาโต จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, อวิชฺชาปหานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, ภวูปสโม อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, el abandono del orgullo y la erradicación del apego constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el abandono de la ignorancia es la puerta de liberación de la vacuidad; y la pacificación de la existencia es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ สจฺจาธิฏฺฐานญฺจ จาคาธิฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, el fundamento de la verdad y el fundamento de la generosidad constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el fundamento de la sabiduría es la puerta de liberación de la vacuidad; y el fundamento de la pacificación es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ ฉนฺทสมาธิ จ วีริยสมาธิ จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺตสมาธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, วีมํสาสมาธิ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellas, la concentración de la voluntad y la concentración de la energía constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la concentración de la mente es la puerta de liberación de la vacuidad; y la concentración de la investigación es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ อินฺทฺริยสํวโร จ ตโป จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, พุทฺธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, la restricción de las facultades sensoriales y la práctica ardiente constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; el despertar es la puerta de liberación de la vacuidad; y la renuncia a todas las adquisiciones es la puerta de liberación de lo sin-signo. ตตฺถ เมตฺตา จ กรุณา จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, มุทิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ อุเปกฺขา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ. De ellos, el amor benevolente y la compasión constituyen la puerta de liberación de lo no-deseado; la alegría altruista es la puerta de liberación de la vacuidad; y la ecuanimidad es la puerta de liberación de lo sin-signo. เตสํ วิกฺกีฬิตํ. จตฺตาโร อาหารา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส ปฏิปทา…เป… จตฺตาโร วิปลฺลาสา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาริ อุปาทานานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ ฌานานิ. จตฺตาโร โยคา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร วิหารา. จตฺตาโร คนฺถา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. จตฺตาโร อาสวา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา. จตฺตาโร โอฆา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ. จตฺตาโร สลฺลา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส สมาธิภาวนา. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย ตาสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา. จตฺตาริ อคติคมนานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส อปฺปมาณา. Este es su despliegue: los cuatro alimentos tienen como antídoto a las cuatro prácticas; las cuatro distorsiones tienen como antídoto a los cuatro establecimientos de la atención plena; los cuatro apegos tienen como antídoto a los cuatro jhanas; los cuatro vínculos tienen como antídoto a las cuatro moradas; las cuatro ataduras tienen como antídoto a los cuatro esfuerzos correctos; las cuatro efluencias tienen como antídoto a los cuatro fenómenos asombrosos y maravillosos; las cuatro inundaciones tienen como antídoto a los cuatro fundamentos; los cuatro dardos tienen como antídoto a las cuatro formas de desarrollo de la concentración; las cuatro estaciones de la conciencia tienen como antídoto a los cuatro fenómenos que conducen a la felicidad; y las cuatro formas de conducta errónea tienen como antídoto a las cuatro cualidades inconmensurables. สีหา พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา สาวกา จ หตราคโทสโมหา, เตสํ วิกฺกีฬิตํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา พฺยนฺตีกิริยา จ. วิกฺกีฬิตํ อินฺทฺริยาธิฏฺฐานํ วิกฺกีฬิตํ วิปริยาสานธิฏฺฐานญฺจ. อินฺทฺริยานิ สทฺธมฺมโคจโร วิปริยาสา กิเลสโคจโร. อยํ วุจฺจติ สีหวิกฺกีฬิตสฺส จ นยสฺส ทิสาโลจนสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ สํกิเลเส’’ติ. เวยฺยากรเณสุ หิ เย ‘‘กุสลากุสลา’’ติ จ. Los Budas, los Budas por cuenta propia y los discípulos, habiendo destruido la codicia, el odio y la ilusión, son como leones; su despliegue consiste en el desarrollo, la realización y la eliminación. El despliegue es el establecimiento de las facultades y el no-establecimiento de las distorsiones. Las facultades son el dominio del Verdadero Dhamma, mientras que las distorsiones son el dominio de las impurezas. Esto se denomina el fundamento del método del despliegue del león y del método de la observación de las direcciones. Por ello se dice: 'Aquel que conduce, mediante las distorsiones, a la impureza' y en los tratados: 'Aquellos que son saludables y no saludables'. ตตฺถ [Pg.104] เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา; เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย, จตฺตาริ อคติคมนานีติ. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา อิติ. Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas; aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Para estas cuatro personas, esta es la impureza: los cuatro nutrientes, las cuatro perversiones, los cuatro apeguos, los cuatro yugos, las cuatro ataduras, las cuatro corrupciones (asavas), las cuatro inundaciones, las cuatro flechas, los cuatro planos de la consciencia y los cuatro caminos erróneos. Para estas cuatro personas, esta es la purificación: las cuatro prácticas, los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro jhanas, las cuatro moradas, los cuatro esfuerzos supremos, los cuatro fenómenos maravillosos y asombrosos, las cuatro determinaciones, las cuatro formas de desarrollo de la concentración, los cuatro estados que conducen a la felicidad y las cuatro amplitudes (inconmensurables). ๘๘. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. ตตฺถ โย สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. โย สาธารณาย, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. โย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ เนยฺโย. 88. Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Allí, aquel que alcanza la liberación mediante la práctica placentera y conocimiento rápido es el de comprensión inmediata (ugghaṭitaññū). Aquel que alcanza la liberación mediante la práctica común es el de comprensión detallada (vipañcitaññū). Aquel que alcanza la liberación mediante la práctica dolorosa y conocimiento lento es el que requiere guía (neyyo). ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สมถํ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส วิปสฺสนํ, สมถวิปสฺสนํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, ติกฺขํ เนยฺยสฺส, มุทุติกฺขํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทสยติ, สํขิตฺตวิตฺถาเรน วิปญฺจิตญฺญุสฺส, วิตฺถาเรน เนยฺยสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส อธิปญฺญาสิกฺขํ ปญฺญาปยติ, อธิจิตฺตํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, อธิสีลํ เนยฺยสฺส. Allí, el Bienaventurado enseña la tranquilidad (samatha) a la persona de comprensión inmediata, la visión cabal (vipassana) al que requiere guía, y la tranquilidad y la visión cabal al de comprensión detallada. Allí, el Bienaventurado enseña una enseñanza del Dhamma suave a la persona de comprensión inmediata, una aguda al que requiere guía, y una suave y aguda al de comprensión detallada. Allí, el Bienaventurado enseña el Dhamma de forma abreviada a la persona de comprensión inmediata, de forma abreviada y detallada al de comprensión detallada, y de forma detallada al que requiere guía. Allí, el Bienaventurado enseña la liberación a la persona de comprensión inmediata; el peligro y la liberación al de comprensión detallada; y la satisfacción, el peligro y la liberación al que requiere guía. Allí, el Bienaventurado prescribe el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññā) al de comprensión inmediata, el entrenamiento en la mente superior (adhicitta) al de comprensión detallada, y el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla) al que requiere guía. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ. อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญู วิปญฺจิตญฺญู เนยฺโยติ. Allí, aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica dolorosa con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Aquellos que alcanzan la liberación mediante la práctica placentera con conocimiento lento y con conocimiento rápido son estas dos personas. Así, habiendo sido cuatro, se convierten en tres: el de comprensión inmediata, el de comprensión detallada y el que requiere guía. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ อกุสลมูลํ โทโส อกุสลมูลํ โมโห อกุสลมูลํ, ตีณิ [Pg.105] ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ; ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก; ติสฺโส อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา พฺยาปาทสญฺญา วิหึสาสญฺญา; ติสฺโส วิปรีตสญฺญา – นิจฺจสญฺญา สุขสญฺญา อตฺตสญฺญา; ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา; ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา; ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ โทสคฺคิ โมหคฺคิ; ตโย สลฺลา – ราคสลฺโล โทสสลฺโล โมหสลฺโล; ติสฺโส ชฏา – ราคชฏา โทสชฏา โมหชฏา; ติสฺโส อกุสลูปปริกฺขา – อกุสลํ กายกมฺมํ อกุสลํ วจีกมฺมํ อกุสลํ มโนกมฺมํ. ติสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ อาจารวิปตฺตีติ. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ. ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ อโทโส กุสลมูลํ อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก อพฺยาปาทวิตกฺโก อวิหึสาวิตกฺโก. ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา อพฺยาปาทสญฺญา อวิหึสาสญฺญา. ติสฺโส อวิปรีตสญฺญา – อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนตฺตสญฺญา. ติสฺโส กุสลูปปริกฺขา – กุสลํ กายกมฺมํ กุสลํ วจีกมฺมํ กุสลํ มโนกมฺมํ. ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ วจีโสเจยฺยํ มโนโสเจยฺยํ; ติสฺโส สมฺปตฺติโย – สีลสมฺปตฺติ สมาธิสมฺปตฺติ ปญฺญาสมฺปตฺติ. ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา; ตโย ขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ – สุญฺญตํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตนฺติ. Para estas tres personas, esta es la impureza: las tres raíces perjudiciales —la codicia, el odio y el engaño; las tres malas conductas —la mala conducta física, verbal y mental; los tres pensamientos perjudiciales —el pensamiento de sensualidad, de malevolencia y de crueldad; las tres percepciones perjudiciales —la percepción de sensualidad, de malevolencia y de crueldad; las tres percepciones distorsionadas —la percepción de lo permanente, de lo placentero y del yo; las tres sensaciones —la sensación placentera, dolorosa y ni-dolorosa-ni-placentera; los tres tipos de sufrimiento —el sufrimiento del dolor, el sufrimiento de las formaciones y el sufrimiento del cambio; los tres fuegos —el fuego del deseo, el fuego del odio y el fuego del engaño; las tres flechas —la flecha del deseo, la flecha del odio y la flecha del engaño; las tres marañas —la maraña del deseo, la maraña del odio y la maraña del engaño; los tres acompañantes perjudiciales —la acción física perjudicial, la acción verbal perjudicial y la acción mental perjudicial; las tres fallas —la falla en la virtud, la falla en la visión y la falla en la conducta. Para estas tres personas, esta es la purificación: las tres raíces beneficiosas —la no-codicia, el no-odio y el no-engaño; las tres buenas conductas —la buena conducta física, verbal y mental; los tres pensamientos beneficiosos —el pensamiento de renuncia, de no-malevolencia y de no-crueldad; las tres concentraciones —la concentración con pensamiento aplicado y sostenido, la concentración sin pensamiento aplicado y solo sostenido, y la concentración sin pensamiento aplicado ni sostenido; las tres percepciones beneficiosas —la percepción de renuncia, de no-malevolencia y de no-crueldad; las tres percepciones no distorsionadas —la percepción de lo impermanente, del sufrimiento y del no-yo; los tres acompañantes beneficiosos —la acción física beneficiosa, la acción verbal beneficiosa y la acción mental beneficiosa; las tres purezas —la pureza física, verbal y mental; las tres realizaciones —la realización en la virtud, en la concentración y en la sabiduría; los tres entrenamientos —el entrenamiento en la virtud superior, en la mente superior y en la sabiduría superior; los tres agregados —el agregado de la virtud, el agregado de la concentración y el agregado de la sabiduría; las tres puertas de la liberación —la vacuidad, lo sin signo y lo sin deseo. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ, ตีณิ หุตฺวา ทฺเว ภวนฺติ ตณฺหาจริโต จ ทิฏฺฐิจริโต จ. Así, habiendo sido cuatro, se convierten en tres; habiendo sido tres, se convierten en dos: el de temperamento propenso al deseo y el de temperamento propenso a las visiones. เตสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตณฺหา จ อวิชฺชา จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ อสฺสติ จ อสมฺปชญฺญญฺจ อโยนิโส มนสิกาโร จ โกสชฺชญฺจ โทวจสฺสญฺจ อหํกาโร จ มมํกาโร จ อสฺสทฺธา จ ปมาโท จ อสทฺธมฺมสฺสวนญฺจ อสํวโร จ อภิชฺฌา จ พฺยาปาโท จ นีวรณญฺจ สํโยชนญฺจ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺเฉรญฺจ มายา จ สาเฐยฺยญฺจ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิจาติ. Para estas dos personas, esta es la impureza: el deseo y la ignorancia, la falta de vergüenza moral y la falta de temor moral, la falta de atención y la falta de clara comprensión, la atención inadecuada y la pereza, la obstinación, el egoísmo y la posesividad, la falta de fe y la negligencia, el no escuchar el verdadero Dhamma y la falta de autocontrol, la codicia y la malevolencia, los obstáculos y las cadenas, la ira y la enemistad, la denigración y la insolencia, la envidia y la tacañería, el engaño y la hipocresía, la visión de eternidad y la visión de aniquilación. เตสํ [Pg.106] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ โยนิโส มนสิกาโร จ วีริยารมฺโภ จ โสวจสฺสญฺจ ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ ขเย ญาณญฺจ อนุปฺปาเท ญาณญฺจ สทฺธา จ อปฺปมาโท จ สทฺธมฺมสฺสวนญฺจ สํวโร จ อนภิชฺฌา จ อพฺยาปาโท จ ราควิราคา จ เจโตวิมุตฺติ อวิชฺชาวิราคา จ ปญฺญาวิมุตฺติ อภิสมโย จ อปฺปิจฺฉตา จ สนฺตุฏฺฐิ จ อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ อมกฺโข จ อปลาโส จ อิสฺสาปหานญฺจ มจฺฉริยปฺปหานญฺจ วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ สงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข อสงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตูติ. Para esos dos tipos de personas, este es el medio de purificación: la tranquilidad (samatho) y la visión cabal (vipassanā), el sentido de vergüenza moral (hirī) y el temor moral (ottappa), la atención plena (sati) y la clara comprensión (sampajañña), la atención sabia (yoniso manasikāro) y el inicio de la energía (vīriyārambho), la docilidad (sovacassatā), el conocimiento de la enseñanza (dhamme ñāṇaṃ) y el conocimiento de la conformidad (anvaye ñāṇaṃ), el conocimiento de la extinción (khaye ñāṇaṃ) y el conocimiento del no surgimiento (anuppāde ñāṇaṃ), la fe (saddhā) y la diligencia (appamādo), la escucha del buen Dhamma (saddhammassavanaṃ) y el autocontrol (saṃvaro), la ausencia de codicia (anabhijjhā) y la ausencia de malevolencia (abyāpādo), la liberación de la mente mediante el desapasionamiento de la lujuria (rāgavirāgā cetovimutti) y la liberación mediante la sabiduría por el desapasionamiento de la ignorancia (avijjāvirāgā paññāvimutti), la penetración (abhisamayo) y el poco deseo (appicchatā), el contentamiento (santuṭṭhi) y la ausencia de ira (akkhodho), la ausencia de rencor (anupanāho) y la ausencia de desprecio (amakkho), la ausencia de arrogancia (apalāso), el abandono de la envidia (issāpahānaṃ) y el abandono de la tacañería (macchariyappahānaṃ), el conocimiento claro (vijjā) y la liberación (vimutti), la liberación con un objeto condicionado (saṅkhatārammaṇo vimokkho) y la liberación con un objeto incondicionado (asaṅkhatārammaṇo vimokkho), el elemento del Nibbāna con restos de sustratos (saupādisesā nibbānadhātu) y el elemento del Nibbāna sin restos de sustratos (anupādisesā nibbānadhātu). อยํ วุจฺจติ ติปุกฺขลสฺส จ นยสฺส องฺกุสสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ เนตี’’ติ ‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนนา’’ติ จ. Esto se llama el fundamento del método Tipukkhala y del método Ankusa. Por eso se dijo: "Aquel que conduce desde las raíces de lo insalubre" y "Habiendo observado con la visión de las direcciones". นิยุตฺตํ นยสมุฏฺฐานํ. El origen de los métodos ha sido establecido conforme a las escrituras. สาสนปฏฺฐานํ El Fundamento de la Enseñanza (Sāsanapaṭṭhāna). ๘๙. ตตฺถ อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา? สาสนปฏฺฐาเน. ตตฺถ กตมํ สาสนปฏฺฐานํ? สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ. 89. En ese contexto, ¿dónde se deben ver los dieciocho términos fundamentales? En el Sāsanapaṭṭhāna. ¿Y qué es el Sāsanapaṭṭhāna? El discurso que pertenece a la parte de la defilección, el discurso que pertenece a la parte de las tendencias habituales, el discurso que pertenece a la parte de la penetración, el discurso que pertenece a la parte de la maestría, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de las tendencias habituales, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de la penetración, el discurso que pertenece tanto a la parte de la defilección como a la de la maestría, el discurso que pertenece a las partes de la defilección, de la penetración y de la maestría, el discurso que pertenece a las partes de la defilección, de las tendencias habituales y de la penetración, el discurso que pertenece tanto a la parte de las tendencias habituales como a la de la penetración, el discurso perteneciente a la defilección del deseo, el discurso perteneciente a la defilección de las visiones, el discurso perteneciente a la defilección de la mala conducta, el discurso perteneciente a la purificación del deseo, el discurso perteneciente a la purificación de las visiones y el discurso perteneciente a la purificación de la mala conducta. ตตฺถ สํกิเลโส ติวิโธ – ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโส. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา [Pg.107] วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. ตสฺส สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ยทิ อาสตฺติ อุปฺปชฺชติ ภเวสุ, เอวํ สายํ สมถวิปสฺสนา ภาวนามยํ ปุญฺญกฺริยวตฺถุ ภวติ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ, สาธารณานิ กตานิ อฏฺฐ ภวนฺติ, ตานิเยว อฏฺฐ สุตฺตานิ สาธารณานิ กตานิ โสฬส ภวนฺติ. Allí, la defilección es de tres tipos: defilección por el deseo, defilección por las visiones y defilección por la mala conducta. De estas, la defilección por el deseo se purifica mediante la tranquilidad (samatha); esa tranquilidad es el agregado de la concentración. La defilección por las visiones se purifica mediante la visión cabal (vipassanā); esa visión cabal es el agregado de la sabiduría. La defilección por la mala conducta se purifica mediante la buena conducta (sucarita); esa buena conducta es el agregado de la moralidad. Si a quien está establecido en la moralidad le surge apego por las existencias, entonces para esa persona esta tranquilidad y visión cabal se convierten en una base de acción meritoria consistente en el desarrollo mental y conducen al renacimiento en tales estados. Estos cuatro discursos, cuando se combinan, se convierten en ocho; y esos mismos ocho discursos, cuando se combinan, se convierten en dieciséis. อิเมหิ โสฬสหิ สุตฺเตหิ ภินฺเนหิ นววิธํ สุตฺตํ ภินฺนํ ภวติ. คาถาย คาถา อนุมินิตพฺพา, เวยฺยากรเณน เวยฺยากรณํ อนุมินิตพฺพํ. สุตฺเตน สุตฺตํ อนุมินิตพฺพํ. Mediante estos dieciséis discursos diferenciados, el discurso de nueve tipos se vuelve diferenciado. Por medio de una estrofa se debe inferir otra estrofa, por medio de una exposición se debe inferir otra exposición, por medio de un discurso se debe inferir otro discurso. ๙๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ? 90. Allí, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la defilección? ‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา; ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข; ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ. "Ciegos por los deseos sensuales, envueltos en la red, cubiertos por el velo de la sed, atrapados por las ataduras de la negligencia como peces en la boca de una trampa; siguen hacia la vejez y la muerte, como un ternero sediento de leche sigue a su madre". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – "Monjes, existen estos cuatro caminos equivocados. ¿Cuáles cuatro? Se va por el camino equivocado por deseo, se va por el camino equivocado por odio, se va por el camino equivocado por engaño, se va por el camino equivocado por miedo. Estos, monjes, son los cuatro caminos equivocados". Esto dijo el Bienaventurado; habiendo dicho esto el Sugata, el Maestro dijo además lo siguiente: ‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ; นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. "Aquel que transgrede la ley por deseo, odio, miedo o engaño, su fama declina como la luna en la quincena oscura". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา; มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา; ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, จกฺกํว วหโต ปท’’นฺติ. "La mente precede a todos los estados, la mente es su jefa, son creados por la mente; si uno habla o actúa con una mente corrompida, por eso el sufrimiento le sigue como la rueda sigue la huella del buey que tira del carro". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘มิทฺธี [Pg.108] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี; มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ. "Cuando uno es perezoso y glotón, somnoliento y se revuelca al dormir, como un gran cerdo alimentado en el corral; ese necio entra al vientre materno una y otra vez". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ, ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ; เอวํ อติโธนจารินํ, สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ. "Tal como el óxido surge del hierro y, habiendo surgido, consume al hierro mismo; así sus propias acciones conducen al mal destino a quien vive sin reflexión". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ; เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ. "Como el ladrón capturado en el acto del robo es castigado y atado por su propia acción; así esta gente, después de morir en el otro mundo, es castigada y atada por sus propias malas acciones". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ. "Aquel que daña con un palo a los seres que desean la felicidad, buscando su propia felicidad, no obtendrá felicidad después de la muerte". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว; สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ. "Si, cuando el ganado cruza un río, el buey guía va torcido, todos ellos irán torcidos cuando el guía va por el mal camino. ‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต; โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา; สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก’’ติ. De la misma manera entre los hombres, aquel que es considerado el líder, si practica lo que no es el Dhamma, mucho más lo hará el resto de la gente; todo el reino sufre si el rey es injusto". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘สุกิจฺฉรูปาวติเม มนุสฺสา, กโรนฺติ ปาปํ อุปธีสุ รตฺตา; คจฺฉนฺติ เต พหุชนสนฺนิวาสํ, นิรยํ อวีจึ กฏุกํ ภยานก’’นฺติ. "Estos hombres de naturaleza muy afligida cometen el mal apegados a las adquisiciones; van al lugar donde se reúnen muchos, al infierno Avici, amargo y aterrador". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘ผลํ [Pg.109] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ; สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ. "Ciertamente el fruto destruye a la planta de banano, el fruto al bambú y el fruto a la caña; los honores destruyen al hombre vil, como el feto a la mula". อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que pertenece a la parte de la defilección. ‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว ; สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหตี’’ติ. El monje que valora la ira y el menosprecio, y que estima las ganancias y los honores, no prospera en el verdadero Dhamma, tal como una semilla podrida no crece en un campo fértil. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ๙๑. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ, (ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต, เอวํ นิรเย. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ, เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ – 91. Monjes, aquí conozco con mi propia mente a cierto individuo con la mente corrompida: [sé] la conducta que sigue, el camino en el que se ha embarcado y el destino hacia el cual se dirige. Si este individuo muriera en este momento, sería arrojado al infierno tal como se deposita una carga que ha sido transportada. ¿Por qué razón? Porque su mente está corrompida, monjes; ciertamente, debido a la corrupción de la mente, algunos seres aquí, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un estado de privación, en un mal destino, en la perdición, en el infierno. El Bienaventurado dijo esto, y al respecto se declaró lo siguiente: ‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ; เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก; Habiendo conocido en este mundo a cierto individuo con la mente corrompida, el Buda declaró este significado ante los monjes: อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล; นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ; เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ. Si este individuo muriera en este momento, renacería en el infierno, pues su mente está corrompida; ciertamente, debido a la corrupción de la mente, los seres van a un mal destino. ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ; กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ. Tal como se deposita una carga que ha sido transportada, de la misma manera ese individuo de tal naturaleza y de poca sabiduría, tras la disolución del cuerpo, renace en el infierno. Así lo declaró el Buda. อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ. Este significado también fue dicho por el Bienaventurado; así lo he oído. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ; มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห. Si teméis al sufrimiento, si el sufrimiento os es desagradable, no realicéis malas acciones, ya sea en público o en privado. ‘‘สเจ [Pg.110] จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา; น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ. Si realizáis o fuerais a realizar malas acciones, no hay para vosotros liberación del sufrimiento, aunque intentéis escapar huyendo. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘อธมฺเมน ธนํ ลทฺธา, มุสาวาเทน จูภยํ; มเมติ พาลา มญฺญนฺติ, ตํ กถํ นุ ภวิสฺสติ. Habiendo obtenido riquezas injustamente y mediante la mentira, los necios piensan: 'Esto es mío'. ¿Cómo será aquello para ellos? ‘‘อนฺตรายา สุ ภวิสฺสนฺติ, สมฺภตสฺส วินสฺสติ; มตา สคฺคํ น คจฺฉนฺติ, นนุ เอตฺตาวตา หตา’’ติ. Ciertamente vendrán peligros y lo acumulado se destruirá; al morir, no alcanzan el reino celestial. ¿Acaso no están arruinados por todo esto? อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘กถํ ขณติ อตฺตานํ, กถํ มิตฺเตหิ ชีรติ; กถํ วิวฏฺฏเต ธมฺมา, กถํ สคฺคํ น คจฺฉติ. ¿Cómo se socava uno a sí mismo? ¿Cómo se deteriora la relación con los amigos? ¿Cómo se aparta uno del Dhamma? ¿Cómo no se alcanza el reino celestial? ‘‘โลภา ขณติ อตฺตานํ, ลุทฺโธ มิตฺเตหิ ชีรติ; โลภา วิวฏฺฏเต ธมฺมา, โลภา สคฺคํ น คจฺฉตี’’ติ. Por la codicia uno se socava a sí mismo; el codicioso se deteriora en su relación con los amigos; por la codicia uno se aparta del Dhamma; por la codicia uno no alcanza el reino celestial. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา; กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ. Los necios de poca sabiduría andan siendo sus propios enemigos, realizando malas acciones que traen frutos amargos. ‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ; ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวตี’’ติ. No está bien hecha aquella acción de la cual uno se arrepiente después de haberla realizado, y cuyo fruto uno experimenta llorando, con el rostro bañado en lágrimas. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ; พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทติ. La vida ascética es difícil de realizar y de soportar para aquel que carece de sabiduría; ciertamente, hay allí muchos obstáculos donde el necio desfallece. ‘‘โย หิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภาสมาเน ตถาคเต; มนํ ปโทสเย พาโล, โมฆํ โข ตสฺส ชีวิตํ. Aquel necio que corrompe su mente mientras el Tathagata enseña el significado y el Dhamma, ciertamente, su vida es vana. ‘‘เอตญฺจาหํ อรหามิ, ทุกฺขญฺจ อิโต จ ปาปิยตรํ ภนฺเต; โย อปฺปเมยฺเยสุ ตถาคเตสุ, จิตฺตํ ปโทเสมิ อวีตราโค’’ติ. Señor, merezco este sufrimiento y otro aún peor que este, pues yo, que no estoy libre de pasión, corrompí mi mente hacia los Tathagatas de virtudes inconmensurables. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.111] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย; อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ. ¿Qué sabio en este mundo juzgaría tratando de medir a aquel que es inconmensurable? Considero que quien intenta medir lo inconmensurable es un ignorante envuelto en la oscuridad. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข; ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ. Ciertamente, en la boca de todo hombre al nacer, nace un hacha con la cual el necio se corta a sí mismo al pronunciar palabras mal dichas. ‘‘น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลํ อิว; เอวํ วิรทฺธํ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา’’ติ. Ni una espada bien afilada ni el veneno letal hacen caer de tal manera al que comete una ofensa, como lo hace la palabra mal dicha contra los nobles. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de las impurezas. ๙๒. 92. ‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย; วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ. Aquel que alaba a quien es digno de censura, o censura a quien es digno de alabanza, acumula el infortunio con su boca; debido a ese infortunio, no encuentra la felicidad. ‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย; สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหนฺตตโร กลิ; โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย. “Esta falta es insignificante: la pérdida de riqueza en los juegos de azar. Incluso si uno pierde todas sus posesiones y a sí mismo, esta otra falta es mucho mayor: aquel que abriga odio en su mente hacia los Sugatas (los Budas)”. ‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ; ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ. “Durante cien mil nirabbudas, treinta y seis nirabbudas y cinco abbudas, aquel que difama a los Nobles cae en el infierno, habiendo dirigido hacia ellos palabras y pensamientos malvados”. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de la impureza (saṃkilesa). ‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ; อสฺสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต. “Aquel que está entregado a la codicia insulta a los demás con sus palabras; carece de fe, es mezquino, desatiende los consejos de los sabios, es avaro y se dedica a la calumnia”. ‘‘มุขทุคฺค [Pg.112] วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ; ปุริสนฺต กลี อวชาตปุตฺต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ. “¡Foul-mouthed, falso, innoble, destructor de la verdad, malvado, hacedor de malas acciones, el más bajo de los hombres, desdichado, hijo indigno! No hables demasiado aquí, pues eres un habitante del infierno”. ‘‘รชมากิรสี อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี; พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺต’’นฺติ. “Arrojas sobre ti el polvo de las impurezas para tu propio perjuicio, reprochas a los santos que están en paz, tú, hacedor de pecados. Habiendo practicado muchas malas conductas, ciertamente irás al abismo del infierno por un largo tiempo”. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría de la impureza. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? Entre ellos, ¿cuál es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito (vāsanā)? ‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา; มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา; ตโต นํ สุขมนฺเวติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ. “La mente precede a todos los estados mentales, la mente es su jefa, son creados por la mente. Si uno habla o actúa con una mente pura, la felicidad le sigue como una sombra que nunca lo abandona”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito. ๙๓. มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส โข อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ ‘อิมมฺหิ จาหํ สายนฺหสมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’’ติ. 93. Mahānāma el Sakya dijo esto al Bienaventurado: “Señor, esta ciudad de Kapilavatthu es próspera, rica, populosa, llena de gente y con calles congestionadas. Cuando entro en Kapilavatthu al atardecer, Señor, después de haber visitado al Bienaventurado o a los monjes dignos de estima, me encuentro con elefantes agitados, caballos, carruajes, carretas y hombres. En ese momento, Señor, mi atención plena centrada en el Bienaventurado se pierde, se pierde la atención centrada en el Dhamma, se pierde la atención centrada en el Sangha. Entonces, Señor, pienso: ‘Si muriera en este momento de la tarde, ¿cuál sería mi destino, cuál sería mi estado futuro?’ ”. ‘‘มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา. จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.113] อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ, อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. เสยฺยถาปิ, มหานาม, รุกฺโข ปาจีนนินฺโน ปาจีนโปโณ ปาจีนปพฺภาโร, โส มูลจฺฉินฺโน กตเมน ปปเตยฺยา’’ติ? ‘‘เยน, ภนฺเต, นินฺโน เยน โปโณ เยน ปพฺภาโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหานาม, อิเมหิ จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา’’ติ. “No temas, Mahānāma, no temas; tu muerte no será mala, tu fallecimiento no será funesto. Mahānāma, un noble discípulo que posee cuatro cualidades se inclina hacia el Nibbana, tiende hacia el Nibbana, se dirige hacia el Nibbana. ¿Cuáles son las cuatro? Aquí, Mahānāma, un noble discípulo posee una fe inquebrantable en el Buda: ‘Así es el Bienaventurado: Arahaṃ... el Buda, el Bienaventurado’. Posee fe en el Dhamma... en el Sangha... y posee las virtudes queridas por los Nobles, íntegras... que conducen a la concentración. Mahānāma, así como un árbol que se inclina hacia el este, que tiende hacia el este, que se dirige hacia el este, cuando es cortado por la raíz, ¿hacia dónde caería?”. “Hacia donde se inclina, hacia donde tiende, hacia donde se dirige, Señor”. “Del mismo modo, Mahānāma, el noble discípulo que posee estas cuatro cualidades se inclina hacia el Nibbana, tiende hacia el Nibbana, se dirige hacia el Nibbana. No temas, Mahānāma, no temas; tu muerte no será mala, tu fallecimiento no será funesto”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito. ‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ; อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ. “Aquel que, buscando su propia felicidad, no daña con violencia a otros seres que también desean la felicidad, obtiene la felicidad en la vida futura”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito. ‘‘คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว; สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ. “Entre el ganado que cruza un río, si el toro guía va recto, todos los demás van recto mientras el líder se mantenga en el camino recto”. ‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต; โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา; สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ. “Del mismo modo, entre los hombres, aquel que es considerado el líder, si practica el Dhamma, ¡cuánto más lo harán los demás! Todo el reino vive en paz y felicidad si el rey es justo y virtuoso”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la categoría del cultivo del mérito. ๙๔. ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. เตน โข ปน สมเยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย สาเกเต ปฏิวสนฺติ เกนจิ เทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ‘‘สมฺพหุลา กิร ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. 94. El Bienaventurado residía en Sāvatthī, en el Bosque de Jeta, en el monasterio de Anāthapiṇḍika. En aquel tiempo, muchos monjes estaban confeccionando túnicas para el Bienaventurado, pensando: “Una vez terminadas las túnicas, al cabo de los tres meses, el Bienaventurado partirá de viaje”. En ese tiempo, los carpinteros Isidatta y Purāṇa se encontraban en Sāketa por ciertos asuntos. Isidatta y Purāṇa oyeron decir: “Muchos monjes están confeccionando túnicas para el Bienaventurado. Una vez terminadas las túnicas, al cabo de los tres meses, el Bienaventurado partirá de viaje”. อถ [Pg.114] โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ ‘‘ยทา ตฺวํ อมฺโภ ปุริส ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ อาคจฺฉนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ทฺวีหตีหํ ฐิโต โข โส ปุริโส อทฺทส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวาน เยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อิสิทตฺตปุราเณ ถปตโย เอตทโวจ ‘‘อยํ โส ภนฺเต ภควา อาคจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ. Entonces, los carpinteros Isidatta y Purāṇa apostaron a un hombre en el camino, diciéndole: “Buen hombre, cuando veas que viene el Bienaventurado, el Arahaṃ, el Perfectamente Iluminado, avísanos”. Después de estar allí dos o tres días, aquel hombre vio al Bienaventurado que venía a lo lejos. Al verlo, se acercó a donde estaban los carpinteros Isidatta y Purāṇa y les dijo: “Señores, aquí viene el Bienaventurado, el Arahaṃ, el Perfectamente Iluminado; es el momento que esperaban para visitarlo”. อถ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธึสุ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – Entonces, los carpinteros Isidatta y Purāṇa se acercaron a donde estaba el Bienaventurado. Tras acercarse y saludarlo respetuosamente, lo siguieron de cerca, paso a paso. El Bienaventurado se desvió del camino y se dirigió a la base de un árbol, donde se sentó en el asiento preparado. Los carpinteros Isidatta y Purāṇa también saludaron respetuosamente al Bienaventurado y se sentaron a un lado. Una vez sentados, le dijeron al Bienaventurado: ‘‘ยทา มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ…เป…. “Señor, cuando oímos que el Bienaventurado partirá de viaje desde Sāvatthī hacia las tierras de los Kosalas, en ese momento sentimos desánimo y pesar pensando: ‘El Bienaventurado estará lejos de nosotros’. Y cuando oímos que el Bienaventurado ya ha partido de viaje desde Sāvatthī hacia las tierras de los Kosalas, sentimos desánimo y pesar pensando: ‘El Bienaventurado está lejos’... [etc.]”. ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ อนปฺปกํ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ. «Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje de los Kasis a los Magadhas', en ese momento surge en nosotros el descontento y la aflicción, pensando: 'El Bienaventurado estará lejos de nosotros'. Y cuando escuchamos: 'El Bienaventurado ha partido en un viaje de los Kasis a los Magadhas', surge en nosotros un gran descontento y una gran aflicción, pensando: 'El Bienaventurado está lejos'». ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน [Pg.115] ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’ติ…เป…. «Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje de los Magadhas a los Kasis', en ese momento surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado estará cerca de nosotros'. Y cuando escuchamos: 'El Bienaventurado ha partido en un viaje de los Magadhas a los Kasis', surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado está cerca'...». ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘โกสเลสุ สาวตฺถึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ. โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. «Venerable Señor, cuando escuchamos: 'El Bienaventurado partirá en un viaje por los Kosalas hacia Sāvatthī', en ese momento surge en nosotros la alegría y el regocijo, pensando: 'El Bienaventurado estará cerca de nosotros'». ‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’ติ โหติ อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา, โหติ อนปฺปกํ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’’’ติ. «Y cuando escuchamos, venerable Señor: 'El Bienaventurado reside en Sāvatthī, en el Monasterio de Jeta, en el parque de Anāthapiṇḍika', surge en nosotros una alegría inmensa y un regocijo inmenso, pensando: 'El Bienaventurado está cerca'». ‘‘ตสฺมาติห, ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทายา’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? ‘‘กตโม ปน โว, ถปตโย, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? «Por lo tanto, carpinteros, la vida en el hogar es confinamiento, un camino de impurezas; la vida monástica es como el aire libre. Es suficiente para vosotros, carpinteros, esforzaros con diligencia». «Venerable Señor, ¿existe para nosotros algún otro confinamiento más estrecho y opresivo que este confinamiento de la vida en el hogar?». «¿Y cuál es, carpinteros, ese otro confinamiento más estrecho y opresivo que este?». ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ยทา ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานภูมึ นิยฺยาตุกาโม โหติ, เย เต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส นาคา โอปวยฺหา, เต กปฺเปตฺวา ยา ตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปชาปติโย ปิยา มนาปา, ตา เอกํ ปุรโต เอกํ ปจฺฉโต นิสีทาเปม, ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป คนฺโธ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม คนฺธกรณฺฑกสฺส ตาวเทว วิวริยมานสฺส, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ คนฺเธน วิภูสิตานํ. ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาหปิจุโน วา, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ สุเขธิตานํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สมเย นาโคปิ รกฺขิตพฺโพ โหติ. ตาปิ ภคินิโย รกฺขิตพฺพา โหติ. อตฺตาปิ รกฺขิตพฺพา โหติ. น โข ปน มยํ, ภนฺเต, อภิชานาม ตาสุ ภคีนิสุ ปาปกํ จิตฺตํ ญปฺปาเทนฺตา, อยํ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺฆาตตโร จาติ. «Aquí, venerable Señor, cuando el rey Pasenadi de Kosala desea ir a sus jardines, preparamos a los elefantes reales; luego hacemos montar a las esposas queridas y amadas del rey Pasenadi de Kosala, una delante y otra detrás. Venerable Señor, el aroma de esas damas es como el de un cofre de perfumes recién abierto. Además, su contacto corporal es tan suave como el de una mota de algodón o de lana. En ese momento, debemos cuidar al elefante, cuidar a las damas y cuidarnos a nosotros mismos. Sin embargo, venerable Señor, no recordamos haber tenido pensamientos impuros hacia esas damas. Este, venerable Señor, es para nosotros otro confinamiento más estrecho y opresivo que el confinamiento de la vida en el hogar». ‘‘ตสฺมาติห[Pg.116], ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทาย. จตูหิ โข ถปตโย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. «Por lo tanto, carpinteros, la vida en el hogar es confinamiento, un camino de impurezas; la vida monástica es como el aire libre. Es suficiente para vosotros esforzaros con diligencia. Carpinteros, el noble discípulo que posee cuatro cualidades es un Sotāpanna, no está sujeto a la caída en estados de sufrimiento, tiene un destino seguro y se dirige hacia la iluminación plena». ‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปตโย, สุตวา อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต อปฺปฏิวิภตฺตํ. อิเมหิ โข, ถปตโย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. «¿Cuáles son las cuatro? Aquí, carpinteros, el noble discípulo instruido posee una fe inamovible en el Buda: 'Por esta razón el Bienaventurado es... el Despierto, el Bienaventurado'; posee fe inamovible en el Dhamma... en el Saṅgha... y vive en el hogar con una mente libre de la mancha de la tacañería, siendo generoso, de manos abiertas, deleitándose en la renuncia, dispuesto a las peticiones y complaciéndose en dar y compartir. Carpinteros, el noble discípulo que posee estas cuatro cualidades es un Sotāpanna, no está sujeto a la caída en estados de sufrimiento, tiene un destino seguro y se dirige hacia la iluminación plena». ‘‘ตุมฺเห โข, ถปตโย, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ, ตํ กึ มญฺญถ, ถปตโย, กติวิธา เต โกสเลสุ มนุสฺสา เย ตุมฺหากํ สมสมา ยทิทํ ทานสํวิภาเคหี’’ติ? ‘‘ลาภา โน, ภนฺเต, สุลทฺธํ โน, ภนฺเต, เยสํ โน ภควา เอวํ ปชานาตี’’ติ. «Carpinteros, vosotros poseéis fe inamovible en el Buda... en el Dhamma... en el Saṅgha... y cualquier cosa que haya en vuestra familia para ser dada, todo ello es compartido sin distinción con aquellos que poseen virtud y buen carácter. ¿Qué pensáis, carpinteros, cuántas personas hay en Kosala que sean iguales a vosotros en lo que respecta a dar y compartir?». «Es una ganancia para nosotros, venerable Señor, es una gran bendición que el Bienaventurado nos reconozca de esta manera». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias. ๙๕. 95. ‘‘เอกปุปฺผํ จชิตฺวาน, สหสฺสํ กปฺปโกฏิโย; เทเว เจว มนุสฺเส จ, เสเสน ปรินิพฺพุโต’’ติ. «Habiendo ofrecido una sola flor, durante mil millones de eones, renací entre dioses y humanos; por el resto de ese mérito, he alcanzado el Nibbāna final». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias. ‘‘อสฺสตฺเถ หริโตภาเส, สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป; เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ, อลภึตฺถํ ปติสฺสโต. «Ante un árbol Assattha verde y floreciente, estando atento, obtuve una sola percepción dirigida al Buda». ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, ตสฺสา สญฺญาย วาสนา’’ติ. «Han pasado treinta eones desde entonces, y no conozco un destino desdichado; las tres ciencias han sido realizadas, por la impresión de aquella percepción». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el Sutta que conduce a las impresiones meritorias. ‘‘ปิณฺฑาย [Pg.117] โกสลํ ปุรํ, ปาวิสิ อคฺคปุคฺคโล; อนุกมฺปโก ปุเรภตฺตํ, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ. «El Ser Supremo, el Compasivo, el Sabio que ha destruido el deseo, entró en la ciudad de Kosala antes del mediodía para pedir limosna». ‘‘ปุริสสฺส วฏํสโก หตฺเถ, สพฺพปุปฺเผหิลงฺกโต; โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ. «Un hombre con una guirnalda en su mano, adornada con todas las flores, vio al Buda plenamente despierto precedido por la asamblea de monjes». ‘‘ปวิสนฺตํ ราชมคฺเคน, เทวมานุสปูชิตํ; หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมิ. «Al verlo entrar por el camino real, adorado por dioses y hombres, regocijado y con el corazón lleno de fe, se acercó al Buda plenamente despierto». ‘‘โส ตํ วฏํสกํ สุรภึ, วณฺณวนฺตํ มโนรมํ; สมฺพุทฺธสฺสุปนาเมสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ. «Ese hombre, con fe, ofreció con sus propias manos al Buda plenamente despierto aquella guirnalda fragante, hermosa y encantadora». ‘‘ตโต อคฺคิสิขา วณฺณา, พุทฺธสฺส ลปนนฺตรา; สหสฺสรํสิ วิชฺชุริว, โอกฺกา นิกฺขมิ อานนา. «Entonces, de entre los labios del Buda, como una llama de fuego, surgió de su rostro un resplandor de mil rayos, como un relámpago». ‘‘ปทกฺขิณํ กริตฺวาน, สีเส อาทิจฺจพนฺธุโน; ติกฺขตฺตุํ ปริวฏฺเฏตฺวา, มุทฺธนนฺตรธายถ. «Habiendo rodeado la cabeza del Pariente del Sol, girando tres veces hacia la derecha, desapareció en la cima de su cabeza». ‘‘อิทํ ทิสฺวา อจฺฉริยํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ; เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อานนฺโท เอตทพฺรวิ. «Viendo este asombroso y maravilloso suceso que eriza los cabellos, Ananda, habiéndose colocado el manto sobre un hombro, dijo esto». ‘‘‘โก เหตุ สิตกมฺมสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน; ธมฺมาโลโก ภวิสฺสติ, กงฺขํ วิตร โน มุเน. «'¿Cuál es la causa de vuestra sonrisa? Explicádmelo, Gran Sabio; habrá una luz de verdad. Disipad nuestras dudas, oh Sabio', dijo estas palabras». ‘‘‘ยสฺส ตํ สพฺพธมฺเมสุ, สทา ญาณํ ปวตฺตติ; กงฺขึ เวมติกํ เถรํ, อานนฺทํ เอตทพฺรวิ. «Aquel cuyo conocimiento fluye siempre sobre todos los fenómenos, el Bienaventurado, dijo estas palabras al anciano Ananda, quien estaba lleno de dudas e incertidumbre». ‘‘‘โย โส อานนฺท ปุริโส, มยิ จิตฺตํ ปสาทยิ; จตุราสีติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ. «Ánanda, aquel hombre que purifica su mente con fe en mí, no irá a un estado de miseria durante ochenta y cuatro eones». ‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, ทิพฺพํ รชฺชํ ปสาสิย; มนุเชสุ มนุชินฺโท, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ. «Habiendo disfrutado de la soberanía celestial y el esplendor divino entre los dioses, llegará a ser un rey, un señor de hombres, en un reino entre los seres humanos». ‘‘‘โส จริมํ ปพฺพชิตฺวา, สจฺฉิกตฺวาน ธมฺมตํ; ปจฺเจกพุทฺโธ ธุตราโค, วฏํสโก นาม ภวิสฺสติ. «En su última vida, tras ordenarse y haber realizado la naturaleza de la Verdad, habiéndose despojado de la pasión, se convertirá en un Buda Solitario llamado Vatamsaka. Así lo declaró el Buda». ‘‘‘นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ, อปฺปกา นาม ทกฺขิณา; ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก. «Cuando la mente está inspirada por la fe, no existe tal cosa como una ofrenda insignificante, ya sea hacia el Tathagata, el Completamente Despierto, o hacia sus discípulos». ‘‘‘เอวํ [Pg.118] อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา; อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโก โหติ อจินฺติโย’’’ติ. «Así, los Budas son inconcebibles y las enseñanzas de los Budas son inconcebibles; para aquellos con fe en lo inconcebible, el fruto es inconcebible». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ๙๖. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ ‘‘(ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ, เจโตปสาทเหตุ โข ปน เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ – 96. «Monjes, aquí, penetrando su mente con mi propia mente, comprendo así la mente de cierta persona con fe inspirada, conociéndola mediante el ojo búdico de este modo: 'Tal como actúa esta persona, por la senda que sigue y el camino que ha emprendido, si muriera en este momento, sería depositada en el cielo como si la hubieran llevado y dejado allí'. ¿Por qué es esto? Porque su mente ha sido purificada con fe; monjes, debido a la causa de la fe de la mente, algunos seres, tras la disolución del cuerpo, después de la muerte, renacen en un destino feliz, en el mundo celestial». Esto dijo el Bienaventurado, y sobre este asunto se dice lo siguiente: ‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ; เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก. «Habiendo conocido a cierta persona en este mundo con la mente inspirada por la fe, el Buda declaró este significado ante los monjes». ‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล; สคฺคมฺหิ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ. «'Si en este momento esta persona muriese, renacería en el cielo, pues su mente ha sido purificada por la fe'.» ‘‘เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ; ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมวํ ตถาวิโธ; กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ. «Ciertamente, debido a la fe de la mente, los seres van a un destino feliz; tal como si alguien fuera llevado y depositado allí, así mismo esa persona sabia con tal fe, tras la disolución del cuerpo, renace en el cielo. Así lo declaró el Buda». ‘‘อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุต’’นฺติ. «Este significado también fue dicho por el Bienaventurado; así lo he oído». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ‘‘สุวณฺณจฺฉทนํ นาวํ, นาริ อารุยฺห ติฏฺฐสิ; โอคาหสิ โปกฺขรณึ, ปทฺมํ ฉินฺทสิ ปาณินา. «Mujer, estás en una barca adornada con ornamentos de oro; desciendes al estanque de lotos y con tu mano recoges flores de loto». ‘‘เกน เต ตาทิโส วณฺโณ, อานุภาโว ชุติ จ เต; อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนสิจฺฉิตา. «¿A qué se debe tu belleza, tu poder y tu esplendor? ¿Por qué surgen para ti todas estas riquezas que tu mente desea?» ‘‘ปุจฺฉิตา เทวเต สํส, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ; สา เทวตา อตฺตมนา, เทวราเชน ปุจฺฉิตา. «Diosa, te lo pregunto, dime: ¿de qué acción es este el fruto? Siendo interrogada por el rey de los dioses, esa diosa, con el corazón gozoso...» ‘‘ปญฺหํ [Pg.119] ปุฏฺฐา วิยากาสิ, สกฺกสฺส อิติ เม สุตํ; อทฺธานํ ปฏิปนฺนาหํ, ทิสฺวา ถูปํ มโนรมํ. «Respondió a la pregunta planteada por Sakka; así lo he oído: 'Mientras recorría un largo camino, habiendo visto la encantadora estupa del glorioso Buda Kassapa...» ‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทสึ, กสฺสปสฺส ยสสฺสิโน; ปทฺธปุปฺเผหิ ปูเชสึ, ปสนฺนา เสหิ ตสฺเสว; กมฺมสฺส ผลํ วิปาโก, เอตาทิสํ กตปุญฺญา ลภนฺตี’’ติ. «Allí purifiqué mi mente con fe en el glorioso Kassapa; con mis propias manos le ofrecí flores de loto. De esa misma acción este es el fruto y resultado; tales beneficios obtienen quienes han realizado méritos».» อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ‘‘ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา ปุญฺญกถา ปุญฺญวิปากกถา’’ติ; El discurso sobre la generosidad, el discurso sobre el fruto del mérito. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ‘‘อปิจาปิ ปํสุถูเปสุ อุทฺทิสฺสกเตสุ ทสพลธรานํ ตตฺถปิ การํ กตฺวา สคฺเคสุ นรา ปโมทนฺตี’’ติ. «Asimismo, habiendo realizado actos meritorios incluso ante estupas de tierra erigidas en honor de los Budas, los Poseedores de los Diez Poderes, los hombres se regocijan en los mundos celestiales». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ๙๗. 97. ‘‘เทวปุตฺตสรีรวณฺณา, สพฺเพ สุภคสณฺฐิตี; อุทเกน ปํสุํ เตเมตฺวา, ถูปํ วฑฺเฒถ กสฺสปํ. «Todos ustedes, con cuerpos de color divino y formas dotadas de belleza, humedeciendo la tierra con agua, honren y restauren la estupa del Buda Kassapa». ‘‘อยํ สุคตฺเต สุคตสฺส ถูโป, มเหสิโน ทสพลธมฺมธาริโน; ตสฺมึ อิเม เทวมนุชา ปสนฺนา, การํ กโรนฺตา ชรามรณา ปมุจฺจเร’’ติ. «Oh tú de cuerpo hermoso, esta es la estupa del Sugata, el Gran Sabio que posee los Diez Poderes y sostiene el Dhamma; en ella, estos dioses y humanos, inspirados por la fe y realizando actos meritorios, se liberan de la vejez y la muerte». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ‘‘อุฬารํ วต ตํ อาสิ, ยาหํ ถูปํ มเหสิโน; อุปฺปลานิ จ จตฺตาริ, มาลญฺจ อภิโรปยึ. «Ciertamente fue magnífico aquel mérito que realicé cuando adoré la estupa del Gran Sabio, ofreciendo cuatro lotos y una guirnalda de flores». ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; วินิปาตํ น คจฺฉามิ, ถูปํ ปูเชตฺว สตฺถุโน’’ติ. «Desde aquel eón en que adoré la estupa del Maestro han pasado treinta eones; no conozco un estado de miseria ni voy a la perdición». อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso sobre la parte del mérito acumulado. ‘‘พาตฺตึสลกฺขณธรสฺส, วิชิตวิชยสฺส โลกนาถสฺส; สตสหสฺสํ กปฺเป, มุทิโต ถูปํ อปูเชสิ. «Adoró la estupa del Protector del Mundo, el Vencedor de toda victoria, que posee las treinta y dos marcas; durante cien mil eones vivió con regocijo». ‘‘ยํ [Pg.120] มยา ปสุตํ ปุญฺญํ, เตน จ ปุญฺเญน เทว โสภคฺคํ; รชฺชานิ จ การิตานิ, อนาคนฺตุน วินิปาตํ. «Por aquel mérito que acumulé, y por esa virtud, he disfrutado del esplendor divino y de soberanías reales, sin caer jamás en la perdición». ‘‘ยํ จกฺขุ อทนฺตทมกสฺส, สาสเน ปณิหิตํ ตถา; จิตฺตํ ตํ เม สพฺพํ, ลทฺธํ วิมุตฺตจิตฺตมฺหิ วิธูตลโต’’ติ. “He obtenido todo aquello: la visión y la mente establecidas en la enseñanza del Domador de los indomables; ahora mi mente está liberada y he sacudido la enredadera del deseo”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos. ๙๘. 98. ‘‘สามากปตฺโถทนมตฺตเมว หิ, ปจฺเจกพุทฺธมฺหิ อทาสิ ทกฺขิณํ; วิมุตฺตจิตฺเต อขิเล อนาสเว, อรณวิหาริมฺหิ อสงฺคมานเส. “Ciertamente, ofreció como limosna tan solo una porción de arroz de mijo a un Paccekabuddha de mente liberada, sin mácula, libre de efluvios, que mora en paz y con una mente desapegada.” ‘‘ตสฺมิญฺจ โอกปฺปยิ ธมฺมมุตฺตมํ, ตสฺมิญฺจ ธมฺเม ปณิเธสึ มานสํ; เอวํ วิหารีหิ เม สงฺคโม สิยา, ภเว กุทาสุปิ จ มา อเปกฺขวา. “Tuvo fe en la doctrina suprema de aquel [Paccekabuddha] y fijó su mente en ella, deseando: ‘Que pueda asociarme con quienes viven de tal modo, y que en ninguna existencia tenga yo anhelos mundanos’.” ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ กุรุสูปปชฺชถ ; ทีฆายุเกสุ อมเมสุ ปาณิสุ, วิเสสคามีสุ อหีนคามิสุ. “Como resultado de esa misma acción, renací mil veces entre los Kuru, seres de larga vida, desposeídos de egoísmo, que alcanzan estados distinguidos y nunca decaen de su prosperidad.” ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ ติทโสปปชฺชถ; วิจิตฺรมาลาภรณานุเลปิสุ, วิสิฏฺฐกายูปคโต ยสสฺสิสุ. “Como resultado de esa misma acción, renací mil veces en el reino de los Treinta y Tres, provisto de un cuerpo excelente, con ungüentos, ornamentos y guirnaldas maravillosas, y dotado de gran gloria.” ‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, วิมุตฺตจิตฺโต อขิโล อนาสโว; อิเมหิ เม อนฺติมเทหธาริภิ, สมาคโม อาสิหิ ตาหิ ตาสิหิ. “Como resultado de esa misma acción, ahora soy de mente liberada, sin mácula y libre de efluvios; he tenido este encuentro con estos [Paccekabuddhas] que portan su cuerpo final.” ‘‘ปจฺจกฺขํ [Pg.121] ขฺวิมํ อวจ ตถาคโต ชิโน, สมิชฺฌเต สีลวโต ยทิจฺฉติ; ยถา ยถา เม มนสา วิจินฺติตํ, ตถา สมิทฺธํ อยมนฺติโม ภโว’’ติ. “El Tathāgata Victorioso declaró esta verdad ante mis ojos: ‘Lo que desea una persona virtuosa, se cumple’. Tal como lo concebí en mi mente, así se ha realizado; esta es mi última existencia”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos. ‘‘เอกตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ชิโน อเนโช, อนนฺตทสฺสี ภควา สิขีติ; ตสฺสาปิ ราชา ภาตา สิขิทฺเธ, พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺโน. “Hace treinta y un eones, surgió el Bendito Sikhī, el Victorioso, libre de deseos y de visión infinita. El hermano de ese Buda, el rey, también sentía una profunda devoción por el Buda y el Dhamma.” ‘‘ปรินิพฺพุเต โลกวินายกมฺหิ, ถูปํ สกาสิ วิปุลํ มหนฺตํ; สมนฺตโต คาวุติกํ มเหสิโน, เทวาติเทวสฺส นรุตฺตมสฺส. “Tras el Parinibbāna del Guía del mundo, construyó para el Gran Sabio, el dios de dioses y el más excelso de los hombres, una estupa vasta y grandiosa que medía tres gāvutas por cada lado.” ‘‘ตสฺมึ มนุสฺโส พลิมาภิหารี, ปคฺคยฺห ชาติสุมนํ ปหฏฺโฐ; วาเตน ปุปฺผํ ปติตสฺส เอกํ, ตาหํ คเหตฺวาน ตสฺเสว ทาสิ. “En esa estupa, un hombre traía alegremente una ofrenda de flores de jazmín. El viento hizo caer una flor de su mano; yo la recogí y se la entregué de nuevo.” ‘‘โส มํ อโวจาภิปสนฺนจิตฺโต, ตุยฺหเมว เอตํ ปุปฺผํ ททามิ; ตาหํ คเหตฺวา อภิโรปเยสึ, ปุนปฺปุนํ พุทฺธมนุสฺสรนฺโต. “Él, con el corazón lleno de fe, me dijo: ‘Te doy esta flor a ti’. Yo la tomé y la ofrecí en la estupa, recordando al Buda una y otra vez.” ‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ; วินิปาตญฺจ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผล’’นฺติ. “Han pasado treinta eones desde entonces y no he conocido estados de miseria ni he ido a los reinos inferiores; este es el fruto de haber honrado la estupa”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos. ‘‘กปิลํ นาม นครํ, สุวิภตฺตํ มหาปถํ; อากิณฺณมิทฺธํ ผีตญฺจ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน. “Había una ciudad llamada Kapila, del rey Brahmadatta, bien trazada, con amplios caminos, populosa, próspera y opulenta.” ‘‘กุมฺมาสํ [Pg.122] วิกฺกิณึ ตตฺถ, ปญฺจาลานํ ปุรุตฺตเม; โสหํ อทฺทสึ สมฺพุทฺธํ, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ. “Allí, en esa ciudad suprema de los Pañcālas, yo vendía tortas de mijo. Vi al ilustre Iluminado Ariṭṭha, que se encontraba en lo alto.” ‘‘หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมนฺเตสึ นรุตฺตมํ; อริฏฺฐํ ธุวภตฺเตน, ยํ เม เคหมฺหิ วิชฺชถ. “Alegre y con el corazón lleno de fe, invité al más excelso de los hombres, Ariṭṭha, a recibir comida de forma permanente, ofreciéndole lo que tenía en mi casa.” ‘‘ตโต จ กตฺติโก ปุณฺโณ, ปุณฺณมาสี อุปฏฺฐิตา; นวํ ทุสฺสยุคํ คยฺห, อริฏฺฐสฺโสปนามยึ. “Entonces, cuando llegó el tiempo de la luna llena de Kattika, tomé un par de vestiduras nuevas y se las ofrecí a Ariṭṭha.” ‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, ปฏิคฺคณฺหิ นรุตฺตโม; อนุกมฺปโก การุณิโก, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ. “Al conocer mi corazón devoto, el más excelso de los hombres, compasivo, misericordioso y destructor del deseo, el sabio aceptó aquel par de vestiduras.” ‘‘ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน, กลฺยาณํ พุทฺธวณฺณิตํ; เทเว เจว มนุสฺเส จ, สนฺธาวิตฺวา ตโต จุโต. “Tras haber realizado esa buena acción elogiada por los Budas, transité entre los dioses y los hombres; y tras fallecer en aquel estado...” ‘‘พาราณสิยํ นคเร, เสฏฺฐิสฺส เอกปุตฺตโก; อฑฺเฒ กุลสฺมึ อุปฺปชฺชึ, ปาเณหิ จ ปิยตโร. “Nací en la ciudad de Benarés como el único hijo de un banquero en una familia opulenta, siendo para ellos más amado que la vida misma.” ‘‘ตโต จ วิญฺญุตํ ปตฺโต, เทวปุตฺเตน โจทิโต; ปาสาทา โอรูหิตฺวาน, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมึ. “Al alcanzar la madurez, impulsado por un mensajero celestial, descendí de mi palacio y me acerqué al Iluminado.” ‘‘โส เม ธมฺมมเทสยิ, อนุกมฺปาย โคตโม; ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ. “Aquel Gotama, por compasión hacia mí, me enseñó el Dhamma: el sufrimiento, el origen del sufrimiento y la superación del mismo.” ‘‘อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ; จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, มุนิ ธมฺมมเทสยิ. “El Sabio enseñó el Noble Sendero Óctuple que conduce a la pacificación del sufrimiento, el Dhamma que proclama las Cuatro Nobles Verdades.” ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รโต; สมถํ ปฏิวิชฺฌาหํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต. “Habiendo escuchado sus palabras, moré deleitándome en la enseñanza; sin pereza, día y noche, alcancé la comprensión de la calma mental.” ‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา; สพฺเพ อาสุํ สมุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน. “Todos los efluvios que existían en mí, tanto internos como externos, han sido completamente erradicados y no volverán a surgir jamás.” ‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, จริโมยํ สมุสฺสโย; ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. “He puesto fin al sufrimiento; este es mi último cuerpo. El vagar por el ciclo de nacimientos y muertes ha terminado; ya no habrá más renacimiento”. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta relacionado con el cultivo de méritos. ๙๙. ตตฺถ [Pg.123] กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? 99. Entre ellos, ¿cuál es el sutta relacionado con la penetración de la verdad? ‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี; เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. Liberado arriba, abajo y en todas partes, no contemplando 'este soy yo'; aquel que está así liberado ha cruzado la inundación que nunca antes había sido cruzada, para no volver a nacer. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘สีลวโต, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺย. อวิปฺปฏิสารินา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปาโมชฺชํ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ อวิปฺปฏิสาริโน ปาโมชฺชํ ชาเยยฺย. ปมุทิเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปีติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ ชาเยยฺย. ปีติมนสฺส, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม กาโย ปสฺสมฺเภยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺเภยฺย. ปสฺสทฺธกายสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ สุขํ เวทิเยยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิเยยฺย. สุขิโน อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม สมาธิ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สุขิโน สมาธิ ชาเยยฺย. สมาหิตสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ ยถาภูตํ ปชาเนยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ปชาเนยฺย. ยถาภูตํ ปชานตา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม นิพฺพิทา ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺเทยฺย. นิพฺพินฺทนฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิราโค ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺเชยฺย. วิรชฺชนฺเตน อานนฺท น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิรชฺชนฺโต วิมุจฺเจยฺย. วิมุตฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิมุตฺตสฺส วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ. Para quien es virtuoso, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la falta de remordimiento!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien es virtuoso, surja la falta de remordimiento. Para quien carece de remordimiento, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la alegría!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien carece de remordimiento, surja la alegría. Para quien está alegre, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el rapto!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien está alegre, surja el rapto. Para quien tiene la mente llena de rapto, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que mi cuerpo se serene!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien tiene la mente llena de rapto, el cuerpo se serene. Para quien tiene el cuerpo sereno, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que yo experimente felicidad!'. Es una ley natural, Ananda, que quien tiene el cuerpo sereno experimente felicidad. Para quien es feliz, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la concentración!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien es feliz, surja la concentración. Para quien está concentrado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que yo conozca y vea las cosas tal como son!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está concentrado conozca y vea las cosas tal como son. Para quien conoce y ve las cosas tal como son, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el desencanto!'. Es una ley natural, Ananda, que quien conoce y ve las cosas tal como son, se desencante. Para quien está desencantado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el desapego!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está desencantado, se desapegue. Para quien está desapegado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí la liberación!'. Es una ley natural, Ananda, que quien está desapegado, se libere. Para quien está liberado, Ananda, no es necesario un acto de voluntad: '¡Que surja en mí el conocimiento y la visión de la liberación!'. Es una ley natural, Ananda, que para quien está liberado, surja el conocimiento y la visión de la liberación. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ๑๐๐. 100. ‘‘ยทา [Pg.124] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ. Cuando verdaderamente las realidades se manifiestan al brāhmaṇa que medita con ardor, entonces todas sus dudas desaparecen, pues comprende las cosas junto con sus causas. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ. Cuando verdaderamente las realidades se manifiestan al brāhmaṇa que medita con ardor, entonces todas sus dudas desaparecen, pues ha comprendido el cese de las condiciones. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘กึนุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ; โกธมานมกฺขวินยตฺถํ หิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ¿Por qué te enojas, Tissa? No te enojes. No enojarse es lo mejor para ti. Ciertamente, Tissa, la vida santa se vive para disciplinar la ira, el orgullo y la denigración. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ; อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ. ¿Cuándo veré yo a Nanda, el morador del bosque que viste mantos de trapos, que se sustenta de limosnas recolectadas discretamente y que no tiene deseos por los placeres sensoriales? อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ; กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมาติ. ¿Habiendo matado qué, se duerme feliz? ¿Habiendo matado qué, no se aflige uno? ¿La destrucción de qué única cosa apruebas tú, Gotama? ‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ; โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ; วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตํ หิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ. Habiendo matado la ira, se duerme feliz; habiendo matado la ira, no se aflige uno. Los nobles alaban la destrucción de la ira, que tiene una raíz de veneno y una cima de dulzura; pues habiéndola matado, uno no se aflige. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘กึสุ หเน อุปฺปติตํ, กึสุ ชาตํ วิโนทเย; กิญฺจสฺสุ ปชเห ธีโร, กิสฺสาภิสมโย สุโข. ¿Qué debería uno matar cuando surge? ¿Qué debería uno disipar cuando nace? ¿Qué debería abandonar el sabio? ¿La comprensión de qué trae felicidad? ‘‘โกธํ [Pg.125] หเน อุปฺปติตํ, ราคํ ชาตํ วิโนทเย; อวิชฺชํ ปชเห ธีโร, สจฺจาภิสมโย สุโข’’ติ. Uno debería matar la ira cuando surge; debería disipar el deseo cuando nace. El sabio debería abandonar la ignorancia; la plena comprensión de las verdades trae felicidad. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ๑๐๑. 101. ‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก; กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช. Como si fuera herido por una lanza o como si su cabeza estuviera ardiendo, el monje atento debería vivir para el abandono del deseo sensorial. ‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก; สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ. Como si fuera herido por una lanza o como si su cabeza estuviera ardiendo, el monje atento debería vivir para el abandono de la visión de la identidad personal. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา; สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ; เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ. Todas las acumulaciones terminan en agotamiento; todas las construcciones terminan en caída. Para todos los seres llega la muerte; la vida de todos es incierta. Observando este peligro en la muerte, uno debería realizar actos meritorios que traen felicidad. ‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา; สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ; เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ. Todas las acumulaciones terminan en agotamiento; todas las construcciones terminan en caída. Para todos los seres llega la muerte; la vida de todos es incierta. Observando este peligro en la muerte, aquel que busca la paz debería abandonar los cebos mundanos. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘สุขํ สยนฺติ มุนโย, น เต โสจนฺติ มาวิธ; เยสํ ฌานรตํ จิตฺตํ, ปญฺญวา สุสมาหิโต; อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ. Los sabios duermen felices, no se afligen aquí. Aquel cuyo esfuerzo es firme y cuya mente está resuelta, cruza la inundación difícil de cruzar. ‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาตีโต ; นนฺทิภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ. Apartado de la percepción de los deseos, habiendo trascendido todos los grilletes y habiendo agotado el deleite por la existencia, ese sabio no se hunde en las profundidades. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา; สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ. Teniendo fe en el Dhamma de los Arahants para alcanzar el Nibbana, aquel que es diligente y juicioso obtiene sabiduría al escuchar atentamente. ปติรูปการี [Pg.126] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ; สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ; อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ. Actuando de forma apropiada, con determinación y esfuerzo, uno obtiene riqueza. A través de la verdad se alcanza la fama; al ser generoso se ganan amigos. Pasando de este mundo al siguiente, de esta manera, uno no se aflige. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es un discurso que conduce a la penetración. ‘‘สพฺพคนฺถปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต; สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสีติ. “Para aquel que ha abandonado todos los vínculos, que está completamente liberado y es un asceta en paz; no es bueno que aconsejes a otro [con una mente corrompida]”. ‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ; น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ. “Sakka, por cualquier circunstancia que surja una asociación, no es apropiado que una persona sabia deje de sentir compasión en su mente hacia ella”. ‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ; น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ. “Si uno aconseja a otro con una mente clara y llena de fe, no queda vinculado por ello; pues tal es la naturaleza de la compasión y la piedad”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta que conduce a la penetración (nibbedhabhāgiya). ๑๐๒. 102. ‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา; กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ. “¿De dónde se originan la pasión y el odio? ¿De dónde nacen el descontento, el deleite y el erizamiento del vello? ¿De dónde surgen los pensamientos de la mente que la perturban, como los niños que sueltan a un cuervo [atado]?”. ‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา; อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ. “La pasión y el odio se originan en este [ser]. El descontento, el deleite y el erizamiento del vello nacen de aquí. De aquí surgen los pensamientos de la mente que la perturban, como los niños que sueltan a un cuervo”. ‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา; ปุถุ วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน. “Nacidos del afecto, surgidos de uno mismo, como los brotes que nacen del tronco de una higuera; se extienden ampliamente en los placeres sensuales, como la enredadera māluva que se propaga en el bosque”. ‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข; เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ. “Aquellos que conocen su origen lo eliminan; escucha, oh Yakkha. Ellos cruzan este torrente tan difícil de cruzar, nunca antes cruzado, para no volver a nacer”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta que conduce a la penetración. ‘‘ทุกฺกรํ [Pg.127] ภควา สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ; “Es difícil de hacer, oh Bienaventurado; es muy difícil de hacer, oh Bienaventurado”. ‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ, [กามทาติ ภควา]เสกฺขา สีลสมาหิตา; ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส, ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ. “Incluso lo que es difícil lo hacen, oh Kāmada”, dijo el Bienaventurado, “los que están en entrenamiento (sekhas), consumados en la virtud y concentrados. Para aquel que posee la vida sin hogar y tiene una mente firme, el contentamiento le trae felicidad”. ‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ; ‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ, [กามทาติ ภควา]จิตฺตวูปสเม รตา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ. “Ese contentamiento es difícil de obtener, oh Bienaventurado”. “Incluso lo que es difícil de obtener, lo alcanzan, oh Kāmada, aquellos que se deleitan en la quietud de la mente; aquellos cuya mente, de día y de noche, se deleita en la meditación”. ‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ; ‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ, [กามทาติ ภควา]อินฺทฺริยูปสเม รตา; เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ, อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ. “Esta mente es difícil de concentrar, oh Bienaventurado”. “Incluso lo que es difícil de concentrar, lo concentran, oh Kāmada, aquellos que se deleitan en la calma de los sentidos. Habiendo cortado la red de la Muerte, los Nobles siguen adelante, oh Kāmada”. ‘‘ทุคฺคโม ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ; ‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท ; อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา; อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ. “El camino es difícil de transitar y desigual, oh Bienaventurado”. “Incluso por lo difícil y desigual, oh Kāmada, los Nobles avanzan. Los que no son nobles caen de cabeza en el camino desigual; pero para los Nobles el camino es llano, pues los Nobles se mantienen rectos en medio de la desigualdad”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta que conduce a la penetración. ๑๐๓. 103. ‘‘อิทํ หิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ; อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม. “Este es, en verdad, el Bosque de Jeta, frecuentado por la comunidad de sabios, habitado por el Rey del Dhamma; esto me produce una gran alegría”. ‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ; เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา. “La acción, el conocimiento y el Dhamma, la virtud y la vida suprema; por esto los mortales se purifican, y no por el linaje ni por la riqueza”. ‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน; โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ. “Por lo tanto, el hombre sabio, viendo su propio beneficio, debe investigar el Dhamma con sabiduría; así, en ello, se purifica”. ‘‘สาริปุตฺโตว [Pg.128] ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ; โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ. “Al igual que Sāriputta en sabiduría, en virtud y en calma; cualquier monje que haya llegado a la otra orilla, esto mismo sería su excelencia suprema”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta que conduce a la penetración. ‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ; ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ. “No se debe seguir el pasado ni anhelar el futuro; lo que es pasado ha quedado atrás y lo que es futuro aún no ha llegado”. ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ; อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย. “Pero cualquier fenómeno que sea presente, allí mismo lo observa con discernimiento; inamovible e imperturbable, el sabio debe cultivar tal estado”. ‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว; น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา. “El esfuerzo ardiente debe hacerse hoy mismo; ¿quién sabe si la muerte vendrá mañana? Pues no hay pacto posible con la Muerte y su gran ejército”. ‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ; ตํ เว ‘‘ภทฺเทกรตฺโต’’ติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ. “A quien vive así, esforzado, sin pereza día y noche, el Sabio pacífico lo llama, en verdad, ‘aquel que tiene una única noche excelente’”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el sutta que conduce a la penetración. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. “Monjes, estas cuatro cosas deben ser realizadas. ¿Cuáles cuatro? Monjes, hay cosas que deben ser realizadas con el ojo y la sabiduría; hay cosas que deben ser realizadas con la atención y la sabiduría; hay cosas que deben ser realizadas con el cuerpo y la sabiduría; y hay cosas que deben ser conocidas por la sabiduría y realizadas con la sabiduría”. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ทิพฺพจกฺขุ สุวิสุทฺธํ อติกฺกนฺตมานุสกํ จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพํ. “¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con el ojo y la sabiduría? El ojo divino, purificado y que sobrepasa al de los humanos, debe ser realizado con el ojo y la sabiduría”. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. “¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con la atención y la sabiduría? El recuerdo de las vidas pasadas debe ser realizado con la atención y la sabiduría”. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? อิทฺธิวิธา นิโรธา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา. “¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser realizadas con el cuerpo y la sabiduría? Los poderes psíquicos y el logro de la cesación deben ser realizados con el cuerpo y la sabiduría”. ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพา? อาสวานํ ขเย ญาณํ ปญฺญาย เวทิตพฺพํ, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพ’’นฺติ. “¿Y cuáles, monjes, son las cosas que deben ser conocidas por la sabiduría y realizadas con la sabiduría? El conocimiento de la destrucción de las impurezas debe ser conocido por la sabiduría y realizado con la sabiduría”. อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a la penetración. ๑๐๔. ตตฺถ [Pg.129] กตมํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ? 104. ¿Cuál de ellos es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento? ‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ; วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ; ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต นํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ. Aquel cuya mente es como una roca, firme y sin temblar; desapegada de lo que incita al deseo, y que no se irrita ante lo que provoca enojo; para aquel cuya mente ha sido así cultivada, ¿de dónde le vendrá el sufrimiento? อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. อายสฺมโต จ สาริปุตฺตสฺส จาริกาทสมํ เวยฺยากรณํ กาตพฺพนฺติ. Debe hacerse la décima explicación sobre la travesía del Venerable Sāriputta. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม, นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต; เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย; ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ. Aquel bracmán que ha expulsado los estados perjudiciales, libre de arrogancia y de manchas, de mente controlada; que ha llegado al final del conocimiento y ha vivido la vida santa, con rectitud podría decir: ‘Yo soy un bracmán’; para quien no existen obsesiones en ninguna parte del mundo. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา; ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ. Habiendo expulsado los estados perjudiciales, aquellos que viven siempre con atención plena; con los grilletes agotados, los despiertos son verdaderamente bracmanes en el mundo. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ; น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ; น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ. Donde el agua, la tierra, el fuego y el aire no encuentran apoyo; allí las estrellas no brillan, el sol no resplandece, la luna no alumbra y la oscuridad no existe. ‘‘ยทา จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ; อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. Y cuando por sí mismo el sabio, el bracmán, lo ha conocido a través de la sabiduría; entonces de lo material y lo inmaterial, del placer y del dolor, queda liberado. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ; อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ. Cuando el bracmán ha llegado a la otra orilla en sus propios estados; entonces trasciende a ese demonio y a esa agitación. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘นาภินนฺทติ [Pg.130] อายนฺตึ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ; สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. No se deleita con la que viene, ni se aflige por la que se va; liberado del apego, vencedor de la batalla, a ese yo lo llamo bracmán. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘น อุทเกน สุจี โหติ, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน; ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ. Uno no se vuelve puro por el agua, aunque mucha gente se bañe en ella; en quien reside la verdad y el Dhamma, ese es el puro y ese es el bracmán. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส; วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ, สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ. Cuando verdaderamente los estados se manifiestan para el bracmán ardiente y meditativo; él permanece disipando el ejército de Mara, tal como el sol que ilumina el firmamento. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘สนฺตินฺทฺริยํ ปสฺสถ อิริยมานํ, เตวิชฺชปตฺตํ อปหานธมฺมํ; สพฺพานิ โยคานิ อุปาติวตฺโต, อกิญฺจโน อิริยติ ปํสุกูลิโก. Vedlo caminar con los sentidos en paz, habiendo alcanzado el triple conocimiento y poseyendo estados que no declinan; habiendo trascendido todos los vínculos, sin posesiones, camina vistiendo mantos de trapos desechados. ‘‘ตํ เทวตา สมฺพหุลา อุฬารา, พฺรหฺมวิมานํ อุปสงฺกมิตฺวา; อาชานิยํ ชาติพลํ นิเสธํ, นิธ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา. Muchas deidades nobles, habiéndose acercado a la morada de Brahma, con el corazón sereno le rinden homenaje a ese ser noble que rechaza la fuerza basada en el linaje. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม; ยสฺส เต นาภิชานาม, กึ ตฺวํ นิสฺสาย ฌายสี’’ติ. Homenaje a ti, oh hombre de noble estirpe; homenaje a ti, el más excelso de los hombres; nosotros no comprendemos en qué te apoyas para meditar. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา; สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต’’. Ciertamente estos monjes son compañeros que han estado unidos por mucho tiempo; el verdadero Dhamma es armonioso para ellos en la doctrina proclamada por el Buddha. ‘‘สุวินีตา [Pg.131] กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต; ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Bien entrenados por Kappina en el Dhamma proclamado por los Nobles; portan su último cuerpo, habiendo vencido a Mara junto con sus huestes. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este es el discurso perteneciente a quien ya no requiere entrenamiento. ‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา; นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ. Este Nibbana, la liberación de todo sufrimiento, no puede alcanzarse con un esfuerzo débil, ni con poca fuerza. ‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส; ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Tanto este joven monje como este hombre supremo portan su último cuerpo, habiendo vencido a Mara junto con sus huestes. อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha). ‘‘ทุพฺพณฺณโก ลูขจีวโร, โมฆราชา สทา สโต; ขีณาสโว วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว. "De tez fea, con túnica desgastada, Mogharājā está siempre atento; sus efluvios se han agotado, está desapegado, ha cumplido su tarea y está libre de impurezas. ‘‘เตวิชฺโช อิทฺธิปฺปตฺโต จ, เจโตปริยโกวิโท ; ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ. Poseedor de los tres conocimientos claros, habiendo alcanzado poderes psíquicos y experto en conocer los pensamientos de los demás, lleva su último cuerpo tras haber vencido a Māra junto con su ejército". อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha). ๑๐๕. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ. 105. "Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es llamado 'Perfectamente Iluminado' porque está liberado por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento respecto a la forma física. Un monje, monjes, liberado por la sabiduría, también es llamado 'liberado por la sabiduría' porque está liberado por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento respecto a la forma física. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขารานํ…เป… วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ. Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, respecto a la sensación... a la percepción... a las formaciones... a la conciencia, por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento, es llamado 'Perfectamente Iluminado'. Un monje, monjes, liberado por la sabiduría, respecto a la conciencia, por el desapego, el desapasionamiento, el cese y el no aferramiento, es llamado 'liberado por la sabiduría'. ‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนาติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป… En ese caso, monjes, ¿cuál es la distinción, cuál es la diferencia, cuál es la divergencia entre el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, y un monje liberado por la sabiduría? —Señor, nuestras enseñanzas tienen su raíz en el Bienaventurado..." ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา[Pg.132], มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท, มคฺคานุคา จ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉาสมนฺนาคตา. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนา’’ติ. "Monjes, el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, es quien hace surgir el camino que no había surgido, quien manifiesta el camino que no se había manifestado, quien proclama el camino que no había sido proclamado; él es el conocedor del camino, el que descubre el camino, el experto en el camino. Y ahora, monjes, sus discípulos viven siguiendo ese camino, habiéndolo alcanzado después. Esta, monjes, es la distinción, esta es la diferencia, esta es la divergencia entre el Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, y un monje liberado por la sabiduría". อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ. Este discurso pertenece a la categoría del que ya no necesita entrenamiento (asekha). ๑๐๖. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 106. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza (saṃkilesa) como a la de la acumulación de mérito (vāsanā)? ‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ; ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ. "La lluvia penetra en lo que está cubierto; no penetra en lo que está abierto. Por lo tanto, abrid lo que está cubierto, así la lluvia no lo penetrará". ‘‘ฉนฺนมติวสฺสตี’’ติ สํกิเลโส, ‘‘วิวฏํ นาติวสฺสตี’’ติ วาสนา, ‘‘ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ อยํ สํกิเลโส จ วาสนา จ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ. 'La lluvia penetra en lo que está cubierto' se refiere a la impureza (saṃkilesa); 'no penetra en lo que está abierto' se refiere a la acumulación de mérito (vāsanā); 'por lo tanto, abrid lo que está cubierto, así la lluvia no lo penetrará' se refiere tanto a la impureza como a la acumulación de mérito. Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la acumulación de mérito. ‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ ตโม โชติปรายโณ โชติ ตมปรายโณ โชติ โชติปรายโณ’’ติ. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล โชติ ตมปรายโณ โย จ ปุคฺคโล ตโม ตมปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา, โย จ ปุคฺคโล ตโม โชติปรายโณ โย จ ปุคฺคโล โชติ โชติปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ. "Gran Rey, existen estos cuatro tipos de personas en el mundo. ¿Cuáles cuatro? El que va de la oscuridad a la oscuridad, el que va de la oscuridad a la luz, el que va de la luz a la oscuridad y el que va de la luz a la luz. De estos, la persona que va de la luz a la oscuridad y la que va de la oscuridad a la oscuridad pertenecen a la categoría de la impureza (saṃkilesa). La persona que va de la oscuridad a la luz y la que va de la luz a la luz pertenecen a la categoría de la acumulación de mérito (vāsanā). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la acumulación de mérito". ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? ¿Cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración (nibbedha)? ‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ; สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ; อยํ สํกิเลโส. "'Los sabios no llaman a eso un vínculo fuerte, ya sea de hierro, de madera o de cuerda; sino al apego apasionado por los aretes de gemas, y a la preocupación por los hijos y las esposas'. Esto es la impureza (saṃkilesa). ‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ; เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ. 'Los sabios llaman a este un vínculo fuerte, que arrastra hacia abajo, flexible pero difícil de soltar. Habiendo cortado incluso esto, los sabios parten, sin preocupaciones, abandonando los placeres sensuales'". อยํ นิพฺเพโธ[Pg.133]. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Esto es la penetración (nibbedha). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración. ๑๐๗. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, ยญฺจ ปกปฺเปติ, ยญฺจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. 107. "Monjes, lo que uno desea, lo que uno planea y aquello hacia lo que tiene una tendencia latente: esto se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Cuando hay un objeto, hay un establecimiento de la conciencia. Cuando esa conciencia se establece y crece, hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Cuando hay una producción de una nueva existencia en el futuro, surgen en el futuro el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el origen de toda esta masa de sufrimiento. ‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส. Monjes, si uno no desea ni planea, pero aún tiene una tendencia latente, esto se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Cuando hay un objeto, hay un establecimiento de la conciencia. Cuando esa conciencia se establece y crece, hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Cuando hay una producción de una nueva existencia en el futuro, surgen en el futuro el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el origen de toda esta masa de sufrimiento. Esto es la impureza (saṃkilesa)". ‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ, โน จ ปกปฺเปติ, โน จ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ, ตสฺมึ อปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Pero, monjes, cuando uno no desea, ni planea, ni tiene una tendencia latente, esto no se convierte en un objeto para la permanencia de la conciencia. Al no haber objeto, no hay establecimiento de la conciencia. Al no establecerse ni crecer esa conciencia, no hay una producción de una nueva existencia en el futuro. Al no haber una producción de una nueva existencia en el futuro, cesan el nacimiento, la vejez, la muerte, el dolor, el lamento, el sufrimiento, la aflicción y la desesperación. Tal es el cese de toda esta masa de sufrimiento. Esto es la penetración (nibbedha). Este discurso pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la de la penetración." ๑๐๘. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 108. ¿Cuál es el discurso que pertenece tanto a la categoría de la impureza como a la del que ya no necesita entrenamiento (asekha)? ‘‘‘สมุทฺโท สมุทฺโท’ติ โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ, เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท, มหา เอโส ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท, ตสฺส รูปมโย เวโค. อยํ สํกิเลโส. "'El océano, el océano', dice, monjes, el hombre común sin instrucción, pero en la disciplina del Noble eso no es el océano; eso es una gran masa de agua, una gran extensión de agua. El ojo, monjes, es el océano para una persona; su ímpetu consiste en las formas. Esto es la impureza (saṃkilesa). ‘‘โย [Pg.134] ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. Aquel monje que vence ese ímpetu consistente en las formas, se dice, monjes, que ha cruzado el océano del ojo con sus olas, sus remolinos, sus monstruos y sus demonios. Cruzado, habiendo llegado a la otra orilla, el brahmán permanece en tierra firme. Esto es el estado del que ya no necesita entrenamiento (asekha)". ‘‘‘โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท ตสฺส ธมฺมมโย เวโคติ. อยํ สํกิเลโส. "El oído, monjes... la nariz... la lengua... el cuerpo... la mente, monjes, es el océano para una persona; su ímpetu consiste en los fenómenos mentales. Esto es la impureza (saṃkilesa)." ‘‘โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – «Monjes, aquel que soporta ese ímpetu hecho de fenómenos mentales, se dice de él que ha cruzado el océano de la mente con sus olas de ira, sus remolinos de deseos sensoriales, sus monstruos y demonios de tentación femenina; habiendo cruzado y llegado a la otra orilla, ese brāhmaṇa permanece en tierra firme». Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. El Bienaventurado dijo esto, y habiéndolo dicho el Sugata, luego el Maestro añadió lo siguiente: ‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ; ส เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ. «Aquel que ha cruzado este océano con sus monstruos y demonios, sus olas, remolinos y peligros, tan difícil de atravesar; él es un conocedor de las etapas finales del conocimiento, ha vivido la vida santa, ha llegado al fin del mundo y se dice que ha alcanzado la otra orilla». อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece tanto a la parte de la impureza como a la parte del que ya no necesita entrenamiento. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ พฺยาพาธาย ปาณีนํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต. «Monjes, existen estos seis anzuelos en el mundo para la desgracia de los seres y el daño de las criaturas. ¿Cuáles son estos seis? Monjes, existen formas reconocibles por el ojo que son deseadas, gratas, placenteras, amables, vinculadas con el deseo sensorial y provocadoras de pasión; si un monje se deleita en ellas, las celebra y permanece aferrado a ellas, de este monje se dice que ha tragado el anzuelo de Māra, que ha caído en el infortunio, que ha caído en la ruina y que el Malvado puede hacer con él según su voluntad». ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ สํกิเลโส. «Monjes, existen sonidos reconocibles por el oído... olores reconocibles por la nariz... sabores reconocibles por la lengua... objetos táctiles reconocibles por el cuerpo... fenómenos mentales reconocibles por la mente que son deseados, gratos, placenteros, amables, vinculados con el deseo sensorial y provocadores de pasión; si un monje se deleita en ellos, los celebra y permanece aferrado a ellos, de este monje se dice que ha tragado el anzuelo de Māra, que ha caído en el infortunio, que ha caído en la ruina y que el Malvado puede hacer con él según su voluntad». Esto es la impureza. ‘‘สนฺติ [Pg.135] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต. «Pero, monjes, existen formas reconocibles por el ojo que son deseadas... si un monje no se deleita en ellas, no las celebra ni permanece aferrado a ellas, de este monje se dice que no ha tragado el anzuelo de Māra; ha roto el anzuelo, ha destruido el anzuelo, no ha caído en el infortunio ni en la ruina, y el Malvado no puede hacer con él según su voluntad». ‘‘สนฺติ จ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ, นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. «Y existen sonidos reconocibles por el oído... fenómenos mentales reconocibles por la mente que son deseados... si un monje no se deleita en ellos, no los celebra ni permanece aferrado a ellos, de este monje se dice que no ha tragado el anzuelo de Māra; ha roto el anzuelo, ha destruido el anzuelo, no ha caído en el infortunio ni en la ruina, y el Malvado no puede hacer con él según su voluntad». Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece tanto a la parte de la impureza como a la parte del que ya no necesita entrenamiento. ๑๐๙. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 109. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento? ‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต, ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต ; เยน เยน หิ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา. «Este mundo nacido del tormento y abrumado por el contacto, llama enfermedad a lo que considera su yo; pues de cualquier manera que lo imaginen, resulta ser diferente a lo pensado». ‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก, ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ; ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ; ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺข’’นฺติ; อยํ สํกิเลโส. «Sujeto al cambio y apegado a la existencia, el mundo se deleita solo en la existencia misma; pero aquello en lo que se deleita es motivo de temor, y aquello a lo que teme es el sufrimiento». Esto es la impureza. ‘‘ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ; อยํ นิพฺเพโธ; «Ciertamente, esta vida santa se vive para el total abandono de la existencia». Esto es la penetración. ‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ. อุปธึ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส. «Cualesquiera ascetas o brahmanes que afirmaron que la liberación de la existencia es por medio de la existencia, de todos ellos digo: "no están liberados de la existencia". O cualesquiera ascetas o brahmanes que afirmaron que la salida de la existencia es por medio de la no-existencia, de todos ellos digo: "no han salido de la existencia". Pues este sufrimiento surge precisamente dependiendo de las adquisiciones». Esto es la impureza. ‘‘สพฺพุปาทานกฺขยา [Pg.136] นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว’’ติ. อยํ นิพฺเพโธ. «Con la destrucción de todo apego, no hay surgimiento de sufrimiento». Esto es la penetración. ‘‘โลกมิมํ ปสฺส, ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา, ภวา อปริมุตฺตา, เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย, สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. อยํ สํกิเลโส. «Observa este mundo: muchos están abrumados por la ignorancia, seres que se complacen en ser lo que son, no liberados de la existencia. Cualesquiera formas de existencia que haya, en todo lugar y de todo modo, todas esas existencias son impermanentes, sufridas y de naturaleza cambiante». Esto es la impureza. ‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต; ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ; สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา, อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ; อยํ นิพฺเพโธ. «Viendo esto tal como realmente es, con sabiduría perfecta, se abandona el deseo de existir y no se anhela la no-existencia. Con la destrucción total de los deseos, por el cese y el desapego absoluto, se alcanza el Nibbāna». Esto es la penetración. ‘‘ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน, อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ; อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม, อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ. «Para ese monje que ha alcanzado la extinción, al no haber apego, no hay nueva existencia; Māra ha sido vencido, la batalla ganada, y habiendo trascendido todas las formas de existencia, permanece ecuánime». อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Esto es para quien ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปฏิโสตคามี ฐิตตฺโต ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล อนุโสตคามี, อยํ ปุคฺคโล สํกิเลสภาคิโย. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี โย จ ฐิตตฺโต, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ, อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ. «Monjes, existen estas cuatro personas. ¿Cuáles cuatro? El que va con la corriente, el que va contra la corriente, el de mente firme y el brāhmaṇa que habiendo cruzado y llegado a la otra orilla permanece en tierra firme. Entre ellos, la persona que va con la corriente es el individuo común ciego y pertenece a la parte de la impureza. Aquellas dos personas, la que va contra la corriente —el individuo común virtuoso— y el de mente firme —el que aún aprende—, pertenecen a la parte de la penetración. Y aquella persona que es el brāhmaṇa que ha cruzado, llegado a la otra orilla y permanece en tierra firme, es aquel que ya no necesita entrenamiento. Este es un discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de la penetración y a la parte de quien ya no necesita entrenamiento». ๑๑๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 110. De estos, ¿cuál es el discurso que pertenece a la parte de la impureza, a la parte de las tendencias habituales y a la parte de la penetración? ฉฬาภิชาติโก อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อตฺถิ [Pg.137] ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ. «Existen seis tipos de personas según su nacimiento: está la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados oscuros; está la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados brillantes; está la persona oscura de nacimiento oscuro que alcanza el Nibbāna directamente realizado, que no es ni oscuro ni brillante; está la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados oscuros; está la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados brillantes; y está la persona brillante de nacimiento brillante que alcanza el Nibbāna directamente realizado, que no es ni oscuro ni brillante». ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา. «Entre ellas, la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados oscuros y la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados oscuros, estas dos personas pertenecen a la parte de la impureza». ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. «Entre ellas, la persona oscura de nacimiento oscuro que genera estados brillantes y la persona brillante de nacimiento brillante que genera estados brillantes, estas dos personas pertenecen a la parte de las tendencias habituales de mérito». ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา, อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Entre esas cuatro, tanto la persona de naturaleza oscura nacida en un entorno de casta baja que logra el Nibbāna —el fruto del estado de Arahat que es absolutamente visible, ni oscuro ni brillante, y que tiene un resultado ni oscuro ni brillante— como la persona de naturaleza brillante nacida en un entorno de casta noble que logra ese mismo Nibbāna, ambas personas pertenecen a la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de la contaminación, la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ’’. «Monjes, hay estos cuatro tipos de acciones. ¿Cuáles cuatro? Existe la acción oscura con resultados oscuros; existe la acción brillante con resultados brillantes; existe la acción oscura y brillante con resultados oscuros y brillantes; y existe la acción ni oscura ni brillante con resultados ni oscuros ni brillantes, que es la acción suprema, la acción excelente, que conduce al agotamiento de la acción». ตตฺถ ยญฺจ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, ยญฺจ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อยํ สํกิเลโส. ยญฺจ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อยํ วาสนา. ยญฺจ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Allí, tanto la acción oscura con resultados oscuros como la acción oscura y brillante con resultados oscuros y brillantes constituyen la contaminación. La acción brillante con resultados brillantes constituye las impresiones habituales. Y la acción ni oscura ni brillante con resultados ni oscuros ni brillantes, que es la acción suprema, la acción excelente, que conduce al agotamiento de la acción, constituye la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de la contaminación, la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad. ๑๑๑. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยญฺจ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ? 111. Allí, ¿cuál es el sutta que pertenece tanto a la parte de las impresiones habituales como a la parte de la penetración de la verdad? ‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จ; สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานิ, สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ. «Habiendo obtenido la condición humana, se deben realizar dos tipos de tareas: lo que debe hacerse y lo que no debe hacerse; ciertamente, las buenas tareas son los méritos, o bien, el abandono de los grilletes». ‘‘สุกิจฺจํ [Pg.138] เจว ปุญฺญานี’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ นิพฺเพโธ. «Ciertamente, las buenas tareas son los méritos» es la parte de las impresiones habituales. «O bien, el abandono de los grilletes» es la parte de la penetración de la verdad. ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา; สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ. «Habiendo realizado méritos, aquellos que han hecho el bien van de un estado feliz a otro; por haber abandonado los grilletes, se liberan de la vejez y de la muerte». ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนปฺปหานา ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. «Habiendo realizado méritos, aquellos que han hecho el bien van de un estado feliz a otro» es la parte de las impresiones habituales. «Por haber abandonado los grilletes, se liberan de la vejez y de la muerte» es la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad. ‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ ทฺเว? โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ. ตตฺถ โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, อยํ วาสนา. «Monjes, existen estas dos clases de esfuerzos supremos. ¿Cuáles dos? Aquel que renuncia al hogar por la vida sin hogar y ofrece a los monjes los requisitos de mantos, alimentos de limosna, alojamiento y medicinas para el enfermo; y aquel que, habiendo renunciado al hogar por la vida sin hogar, logra el Nibbāna, que es la renuncia a todo apego, el agotamiento de la avidez, el desapego y el cese de los sufrimientos. Entre estos dos, aquel que ofrece los requisitos de mantos, alimentos de limosna, alojamiento y medicinas para el enfermo, es la parte de las impresiones habituales». โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ. Aquel que, habiendo renunciado al hogar por la vida sin hogar, alcanza el Nibbāna, que es la renuncia a todo apego, el agotamiento de la avidez, el desapego y el cese de los sufrimientos, constituye la parte de la penetración de la verdad. Este es un sutta que trata sobre la parte de las impresiones habituales y la parte de la penetración de la verdad. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ตณฺหาปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ตณฺหาหิ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิตา, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสตณฺหาชาลินิยาวิจริตานิ. Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por la avidez debe explicarse a través del lado de la avidez, mediante los tres tipos de avidez: avidez por los placeres sensoriales, avidez por la existencia y avidez por la no existencia. O bien, debe explicarse según cualquier objeto al que se esté apegado; su detalle consiste en las treinta y seis redes de las actividades de la avidez. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐิปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ อุจฺเฉทสสฺสเตน, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ. Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por los puntos de vista debe explicarse a través del lado de los puntos de vista, mediante el aniquilacionismo y el eternismo. O bien, debe explicarse según cualquier objeto en el que uno se establezca mediante un punto de vista pensando: «esto solo es la verdad, cualquier otra cosa es falsa»; su detalle consiste en los sesenta y dos tipos de puntos de vista. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ เจตนาย เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ทุจฺจริเตหิ – กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺส วิตฺถาโร ทสอกุสลกมฺมปถา. Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación por la mala conducta debe explicarse a través de la intención que es una acción mental, mediante las tres malas conductas: corporal, verbal y mental; su detalle consiste en los diez caminos de la acción insalubre. ตตฺถ [Pg.139] ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สมเถน นิทฺทิสิตพฺพํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ วิปสฺสนา นิทฺทิสิตพฺพํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สุจริเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. ตีณิ อกุสลมูลานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สํสารสฺส นิพฺพตฺติยา. ตถา นิพฺพตฺเต สํสาเร กายทุจฺจริตํ กายสุจริตํ วจีทุจฺจริตํ วจีสุจริตํ มโนทุจฺจริตํ มโนสุจริตํ อิมินา อสุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ พาลลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Allí, un sutta que pertenece a la parte de la purificación de la avidez debe explicarse a través de la tranquilidad. Un sutta que pertenece a la parte de la purificación de los puntos de vista debe explicarse a través del discernimiento. Un sutta que pertenece a la parte de la purificación de la mala conducta debe explicarse a través de la buena conducta. Existen tres raíces insalubres. ¿Por qué razón? Por el surgimiento del saṃsāra. Así, en el saṃsāra surgido, se producen la mala conducta corporal y la buena conducta corporal, la mala conducta verbal y la buena conducta verbal, la mala conducta mental y la buena conducta mental. A través de este resultado de acción impuro, surgen estas características del necio. Este es un sutta que pertenece a la parte de la contaminación. อิมินา สุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ. A través de este resultado de acción puro, surgen estas características del gran hombre. Este es un sutta que pertenece a la parte de las impresiones habituales. ตตฺถ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ กิเลสภูมีหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – อนุสยภูมิยา ปริยุฏฺฐานภูมิยา สํโยชนภูมิยา อุปาทานภูมิยา. สานุสยสฺส ปริยุฏฺฐานํ ชายติ, ปริยุฏฺฐิโต สํยุชฺชติ, สํยุชฺชนฺโต อุปาทิยติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิมาหิ จตูหิ กิเลสภูมีหิ สพฺเพ กิเลสา สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉนฺติ, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ. Allí, un sutta que pertenece a la parte de la contaminación debe explicarse a través de los cuatro niveles de las impurezas: el nivel de las tendencias latentes, el nivel de las manifestaciones obsesivas, el nivel de los grilletes y el nivel del apego. En quien posee tendencias latentes no abandonadas, surge la manifestación obsesiva; quien está obsesionado por la pasión y demás, queda encadenado; al quedar encadenado, se apega firmemente; con el apego como condición, surge el devenir; con el devenir como condición, surge el nacimiento; con el nacimiento como condición, surgen la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así ocurre el origen de toda esta masa de sufrimiento. A través de estos cuatro niveles de impurezas, todas las impurezas se agrupan y convergen. Este es un sutta que pertenece a la parte de la contaminación. วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ สุจริเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ สจฺเจหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ ธมฺเมหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – พุทฺธธมฺเมหิ ปจฺเจกพุทฺธธมฺเมหิ สาวกภูมิยา. ฌายิวิสเย นิทฺทิสิตพฺพนฺติ. Un sutta que pertenece a la parte de las impresiones habituales debe explicarse a través de las tres buenas conductas; un sutta que pertenece a la parte de la penetración de la verdad debe explicarse a través de las cuatro nobles verdades; un sutta que pertenece a la parte de los que están más allá del entrenamiento debe explicarse a través de tres factores: las cualidades del Buda, las cualidades de los Budas Pacceka y las cualidades de los discípulos. Debe explicarse también en el ámbito de la práctica de la meditación. ๑๑๒. ตตฺถ กตเม อฏฺฐารส มูลปทา? โลกิยํ โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ เญยฺยํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ ภาวนา ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ ปรวจนํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ วิปาโก กมฺมญฺจ วิปาโก จ, กุสลํ อกุสลํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ, อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว จาติ. 112. Allí, ¿cuáles son los dieciocho términos raíz? El sutta mundano, el sutta supramundano, el sutta que es tanto mundano como supramundano; el sutta basado en el ser, el sutta basado en el fenómeno, el sutta basado tanto en el ser como en el fenómeno; el sutta del conocimiento, el sutta que es tanto conocimiento como objeto de conocimiento; el sutta de la visión, el sutta del cultivo, el sutta que es tanto visión como cultivo; el sutta de las palabras propias, el sutta de las palabras ajenas, el sutta que es tanto palabras propias como ajenas; el sutta que debe resolverse, el sutta que no debe resolverse, el sutta que es tanto resoluble como no resoluble; el sutta de la acción, el sutta del resultado, el sutta que es tanto acción como resultado; el sutta de lo saludable, el sutta de lo insalubre, el sutta que es tanto saludable como insalubre; el sutta de lo permitido, el sutta de lo prohibido, el sutta que es tanto permitido como prohibido; y el elogio. Estos son los veintiocho términos. ตตฺถ [Pg.140] กตมํ โลกิยํ? Allí, ¿cuál es el sutta mundano? ‘‘น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ, สชฺชุขีรํว มุจฺจติ; ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ, ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโกติ. «Ciertamente, la mala acción realizada no da su fruto de inmediato, tal como la leche fresca recién ordeñada no se transforma en cuajada en ese mismo instante; sigue al necio quemándolo, igual que el fuego cubierto por cenizas quema a quien lo pisa». อิทํ โลกิยํ. Este verso del Dhammapada es un sutta mundano. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ สพฺพํ…เป… นิหียเต ตสฺส ยโส กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ. «Monjes, existen estas cuatro formas de conducta errónea [sesgos]... [se debe expandir todo el sutta]... su fama disminuye como la luna en la quincena oscura». Esto es mundano. ‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, โลกธมฺมา. กตเม อฏฺฐ? ลาโภ อลาโภ, ยโส อยโส, นินฺทา ปสํสา, สุขํ ทุกฺขํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ โลกธมฺมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ. «Monjes, existen estos ocho vientos mundanos. ¿Cuáles ocho? La ganancia y la pérdida, la fama y el deshonor, el elogio y la crítica, el placer y el dolor. Estos, monjes, son los ocho vientos mundanos». Esto es mundano. ตตฺถ กตมํ โลกุตฺตรํ? De ellos, ¿cuál es supramundano? ‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ ; อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา; ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน’’ติ. «Aquel cuyas facultades han alcanzado la calma, como caballos bien domados por un auriga; para aquel que ha abandonado el orgullo y está libre de impurezas, incluso los dioses envidian a tal ser estable». อิทํ โลกุตฺตรํ. Esto es supramundano. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. «Monjes, estas cinco facultades son supramundanas. ¿Cuáles cinco? La facultad de la fe, la facultad de la energía, la facultad de la atención, la facultad de la concentración y la facultad de la sabiduría. Estas, monjes, son las cinco facultades supramundanas». Esto es supramundano. ตตฺถ กตมํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ? ¿Cuál es tanto mundano como supramundano? ‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จา’’ติ ทฺเว คาถา. ยํ อิห ‘‘สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานี’’ติ จ ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ จ. อิทํ โลกิยํ. «Habiendo obtenido la existencia humana, hay dos tareas...» son estas dos estrofas. Lo que aquí se dice «las buenas tareas y los méritos» y «habiendo realizado méritos, aquellos que los han hecho van de cielo en cielo», esto es mundano. ยํ อิห ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ จ ‘‘สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ จ, อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. Lo que aquí se dice «el abandono de los grilletes» y «por el abandono de los grilletes, se liberan de la vejez y la muerte», esto es supramundano. Este sutta es tanto mundano como supramundano. ‘‘วิญฺญาเณ [Pg.141] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา สติ ปุนพฺภโว โหติ, ปุนพฺภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข, ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ ยานิ จ ติริยํ คมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อิทํ โลกิยํ. «Monjes, si hay conciencia como nutriente, se produce el descenso de la mente y la materia; habiendo el descenso de la mente y la materia, se produce una nueva existencia; habiendo una nueva existencia, se produce el nacimiento; habiendo nacimiento, se originan la vejez, la muerte, el pesar, el lamento, el dolor, la aflicción y la desesperanza. Así se origina toda esta masa de sufrimiento. Al igual que un gran árbol cuyas raíces van hacia abajo y hacia los lados, y todas ellas absorben la esencia hacia arriba; así, monjes, ese gran árbol, alimentado por esa esencia y sostenido por ella, duraría mucho tiempo. Del mismo modo, monjes, habiendo conciencia como nutriente, se produce el descenso de la mente y la materia... [expandir todo]... así se origina toda esta masa de sufrimiento». Esto es mundano. ‘‘วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ ปุนพฺภโว น โหติ, ปุนพฺภเว อสติ ชาติ น โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย, โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย, เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. «Monjes, si no hay conciencia como nutriente, no hay descenso de la mente y la materia... [proceso de cesación]... cesa toda esta masa de sufrimiento. Al igual que un gran árbol, si un hombre viniera con azadón y canasta, cortara el árbol por la raíz, cavara y extrajera las raíces incluso hasta las fibras más pequeñas; lo cortara en pedazos, lo hiciera astillas, las secara al sol y al viento, las quemara con fuego, las hiciera cenizas y las dispersara ante un gran viento o en un río de corriente rápida; así, monjes, ese gran árbol quedaría con las raíces cortadas, como el tocón de una palmera, inexistente y sin naturaleza de surgir en el futuro. Del mismo modo, monjes, no habiendo conciencia como nutriente, no hay descenso de la mente y la materia... [expandir todo]... así cesa toda esta masa de sufrimiento». Esto es supramundano. Este sutta es tanto mundano como supramundano. ๑๑๓. ตตฺถ [Pg.142] กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานํ? 113. De ellos, ¿cuál es el que se centra en los seres? ‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ; เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ. «Habiendo recorrido todas las direcciones con la mente, en ningún lugar se encuentra a nadie más querido que uno mismo. Dado que cada uno se ama a sí mismo de esta manera, aquel que busca su propio bien no debe dañar a otros». อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Esto es centrado en los seres. ‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ, สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ; ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา, อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ. «Todos los seres que han sido y todos los que serán, todos partirán abandonando el cuerpo. El sabio, comprendiendo que todo está sujeto a la pérdida, debe ser diligente y practicar la vida santa». อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Esto es centrado en los seres. ‘‘สตฺตหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กลฺยาณมิตฺตํ อปิ วิเวจิยมาเนน ปณามิยมาเนน คเล ปิสนมชฺชมาเนน ยาวชีวํ น วิชหิตพฺพํ. กตเมหิ สตฺตหิ? ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ วตฺตา จ วจนกฺขโม จ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา โหติ, โน จ อฏฺฐาเน นิโยเชติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตหิ…เป… น วิชหิตพฺพํ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต. อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – «Monjes, un amigo admirable que posee siete cualidades no debe ser abandonado en toda la vida, incluso si uno es alejado o rechazado con dureza. ¿Cuáles siete? Es querido, respetado, venerable, es un consejero, paciente ante las palabras de los demás, habla sobre temas profundos y nunca incita a lo que es incorrecto. Monjes, aquel que posee estas siete cualidades... no debe ser abandonado. Esto dijo el Bienaventurado; tras decir esto, el Maestro añadió:» ‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม; คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก; ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิย’’นฺติ. «Quien es querido, respetado y venerable, consejero y paciente ante las palabras, que habla sobre temas profundos y no incita a lo incorrecto; aquel que desea un amigo debe asociarse con tal amigo durante toda la vida». อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ. Esto es centrado en los seres. ตตฺถ กตมํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ? De ellos, ¿cuál es el que se centra en los fenómenos? ‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ; ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ. «Cualquier placer sensual que haya en el mundo, y cualquier placer divino que haya en el cielo, no valen ni una dieciseisava parte del placer de la destrucción de la avidez». อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. Esto es centrado en los fenómenos. ‘‘สุสุขํ [Pg.143] วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ; อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ. «¡Qué gran felicidad es el Nirvana, enseñado por el Buda perfectamente iluminado! Sin pesar, libre de impurezas, seguro, donde el sufrimiento cesa». อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. Esto es centrado en los fenómenos. ตตฺถ กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ ¿Cuál es tanto centrado en los seres como en los fenómenos? ‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย; รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา’’ติ อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. «Habiendo matado a la madre [la avidez] y al padre [el orgullo], y a los dos reyes guerreros [las visiones extremas], habiendo destruido el reino junto con su séquito [las doce esferas de los sentidos]»; esto es centrado en los fenómenos. ‘‘อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ; อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ; อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ. «El brahmana [el Arahant] camina libre de sufrimiento». Esto es centrado en los seres. Por tanto, este sutta es tanto centrado en los seres como en los fenómenos. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาทา. กตเม จตฺตาโร? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท, วีริย…เป… จิตฺต. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’’ติ. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ. «Monjes, existen estas cuatro bases del poder. ¿Cuáles cuatro? La base del poder que posee la concentración por el deseo y el esfuerzo de la voluntad... energía... mente. La base del poder que posee la concentración por la investigación y el esfuerzo de la voluntad». Esto es centrado en los fenómenos. โส กาเยปิ จิตฺตํ สโมทหติ, จิตฺเตปิ กายํ สโมทหติ, กาเย สุขสญฺญญฺจ ลหุสญฺญญฺจ โอกฺกมิตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ, อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ. Esa persona establece la mente en el cuerpo físico y establece el cuerpo físico en la mente; habiendo entrado y alcanzado la percepción de felicidad y ligereza en el cuerpo, reside allí. Este discurso se llama Sattādhiṭṭhāna (basado en el ser); este discurso es tanto Sattādhiṭṭhāna como Dhammādhiṭṭhāna (basado en el Dhamma). ๑๑๔. ตตฺถ กตมํ ญาณํ? 114. ¿En ese contexto, qué es el conocimiento (ñāṇa)? ‘‘ยํ ตํ โลกุตฺตรํ ญาณํ, สพฺพญฺญู เยน วุจฺจติ; น ตสฺส ปริหานตฺถิ, สพฺพกาเล ปวตฺตตี’’ติ. Aquel conocimiento que es supramundano, por el cual uno es llamado 'Omnisciente'; para ese conocimiento no hay declive, y se manifiesta en todo momento. อิทํ ญาณํ. Este es el discurso sobre el conocimiento. ‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺพานคามินี ; ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติมรณสงฺขย’’นฺติ. Ciertamente, la sabiduría es lo supremo en el mundo, aquella que conduce al Nibbāna; a través de la cual uno comprende correctamente el fin del nacimiento y la muerte. อิทํ ญาณํ. Este es el discurso sobre el conocimiento. ตตฺถ กตมํ เญยฺยํ? ¿En ese contexto, qué es lo que debe ser conocido (ñeyya)? ‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, [โธตกาติ ภควา,]ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ; ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ. 'Dhotaka', dijo el Exaltado, 'te proclamaré la paz en esta misma vida, sin basarme en informes o tradiciones; aquel que, conociéndola y actuando con atención plena, cruzaría el apego viscoso en el mundo'. ‘‘ตญฺจาหํ [Pg.144] อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ; ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ. Y yo, el Gran Sabio, me regocijo en esa paz suprema; habiéndola conocido, aquel que actúa con atención plena cruzaría el apego viscoso en el mundo. ‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, [โธตกาติ ภควา]อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ; เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ. 'Dhotaka', dijo el Exaltado, 'cualquier cosa que comprendas arriba, abajo, a los lados o en el medio; habiendo conocido esto como un vínculo en el mundo, no generes deseo por la existencia repetida'. อิทํ เญยฺยํ. Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. ‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ…เป… ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ. อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา – Monjes, por no comprender ni penetrar las Cuatro Nobles Verdades, tanto yo como vosotros hemos transcurrido y vagado por este largo camino por tanto tiempo. Monjes, esta Noble Verdad del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Origen del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada; la Noble Verdad del Sendero que conduce al Cese del Sufrimiento ha sido comprendida y penetrada. El deseo por la existencia ha sido cortado de raíz, el vínculo de la existencia se ha agotado, ahora no hay más renacimiento. Esto dijo el Exaltado; habiendo dicho esto, el Sugata, el Maestro, dijo además esto: ‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา; สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ. Por no ver las Cuatro Nobles Verdades tal como son, uno ha vagado durante un largo camino a través de diversos tipos de nacimientos. ‘‘ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา; อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. Estas verdades han sido vistas, el vínculo de la existencia ha sido erradicado; la raíz del sufrimiento ha sido cortada, ahora no hay más renacimiento. อิทํ เญยฺยํ. Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. ตตฺถ กตมํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ? รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ. อิทํ เญยฺยํ. ¿En ese contexto, qué es tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido? La forma es impermanente, la sensación es impermanente, la percepción es impermanente, las formaciones mentales son impermanentes, la conciencia es impermanente. Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. เอวํ ชานํ เอวํ ปสฺสํ อริยสาวโก ‘‘รูปํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, ‘‘เวทนา อนิจฺจา’’ติ ปสฺสติ, ‘‘สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสตีติ. อิทํ ญาณํ. Sabiendo así y viendo así, el noble discípulo ve que 'la forma es impermanente', ve que 'la sensación es impermanente', ve que 'la percepción... las formaciones... la conciencia es impermanente'. Este es el discurso sobre el conocimiento. โส ปริมุจฺจติ รูเปน, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามีติ. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. Él se libera de la forma, se libera de la sensación, se libera de la percepción, se libera de las formaciones, se libera de la conciencia; se libera del sufrimiento, así lo digo. Este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido. ‘‘สพฺเพ [Pg.145] สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. 'Todas las formaciones son impermanentes', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. 'Todas las formaciones son sufrimiento', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido. ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. 'Todos los fenómenos son no-yo', este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. 'Cuando uno ve con sabiduría', este es el discurso sobre el conocimiento. 'Entonces se desencanta del sufrimiento; este es el camino a la purificación', este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido. ‘‘เย หิ เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา’’ติ. อิทํ เญยฺยํ. Sona, cualesquiera ascetas o brahmanes que, respecto a la forma impermanente, sufriente y sujeta al cambio, consideran: 'Yo soy superior', 'Yo soy igual', o 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino una falta de visión de las cosas tal como son? Respecto a la sensación impermanente, la percepción impermanente, las formaciones impermanentes, la conciencia impermanente, sufriente y sujeta al cambio, consideran: 'Yo soy superior', 'Yo soy igual', o 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino una falta de visión de las cosas tal como son? Este es el discurso sobre lo que debe ser conocido. ‘‘เย จ โข เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนาติ. อิทํ ญาณํ. Sona, en cambio, cualesquiera ascetas o brahmanes que, respecto a la forma impermanente, sufriente y sujeta al cambio, no consideran: 'Yo soy superior', ni 'Yo soy igual', ni 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino la visión de las cosas tal como son? Respecto a la sensación impermanente, la percepción impermanente, las formaciones impermanentes, la conciencia impermanente, sufriente y sujeta al cambio, no consideran: 'Yo soy superior', ni 'Yo soy igual', ni 'Yo soy inferior'; ¿qué es esto sino la visión de las cosas tal como son? Este es el discurso sobre el conocimiento. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ. Este es el discurso sobre tanto el conocimiento como lo que debe ser conocido. ตตฺถ กตมํ ทสฺสนํ? ¿En ese contexto, qué es la visión (dassana)? ๑๑๕. 115. ‘‘เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ; กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺตี’’ติ. Aquellos que comprenden claramente las Nobles Verdades, bien enseñadas por Aquel de profunda sabiduría; aunque puedan ser intensamente negligentes, no tomarán un octavo nacimiento. อิทํ ทสฺสนํ. Este es el discurso sobre la visión. ‘‘ยถินฺทขีโล [Pg.146] ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย; ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสตี’’ติ. Así como un pilar de piedra firmemente plantado en la tierra es inamovible por los vientos de las cuatro direcciones; de igual manera describo a la persona íntegra que, habiendo penetrado con sabiduría, ve las Nobles Verdades. อิทํ ทสฺสนํ. Este es el discurso sobre la visión. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’ติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา ปติฏฺฐิตา วิรูฬฺหา มูลชาตา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ สห ธมฺเมน, ธมฺเม โข ปน นิฏฺฐํ คโต โหติ, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ, สห ธมฺมิยา โข ปนสฺส โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา ปิยา มนาปา คิหี เจว ปพฺพชิตา จ. อริยกนฺเตหิ โข ปน สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสฏฺเฐหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’’’ติ. «Monjes, el noble discípulo que posee cuatro factores de la entrada en la corriente, si lo desea, podría declarar por sí mismo: “El infierno se ha extinguido para mí, el renacimiento animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, el mal destino y la perdición se han extinguido; soy un entrado en la corriente, ya no sujeto al renacimiento en mundos inferiores, firme en mi destino y encaminado a la iluminación plena; habiendo transcurrido y vagado como máximo siete veces más entre dioses y humanos, pondré fin al sufrimiento”. ¿Cuáles son los cuatro? Aquí, monjes, el noble discípulo posee una fe inquebrantable, establecida y arraigada en el Tathāgata, que no puede ser removida por ningún asceta, brahmán, deva, Māra, Brahmā ni nadie en el mundo conforme a la verdad; además, ha llegado a la conclusión firme respecto al Dhamma: “El Dhamma ha sido bien expuesto por el Bienaventurado, es visible aquí y ahora, atemporal, que invita a venir y ver, digno de ser aplicado y que debe ser comprendido por los sabios individualmente”, es decir, la destrucción de la embriaguez del orgullo... y así sucesivamente... hasta el cese, el Nibbāna; además, es apreciado, agradable, querido y estimado por sus compañeros de vida santa, ya sean laicos o monjes. Además, posee las virtudes queridas por los Nobles, íntegras, sin roturas, sin manchas, sin impurezas, liberadoras, elogiadas por los sabios, no aferradas y conducentes a la concentración. Monjes, el noble discípulo que posee estos cuatro factores de la entrada en la corriente, si lo desea, podría declarar por sí mismo: “El infierno se ha extinguido para mí, el renacimiento animal se ha extinguido, el reino de los espíritus hambrientos se ha extinguido, los estados de privación, el mal destino y la perdición se han extinguido; soy un entrado en la corriente, ya no sujeto al renacimiento en mundos inferiores, firme en mi destino y encaminado a la iluminación plena; habiendo transcurrido y vagado como máximo siete veces más entre dioses y humanos, pondré fin al sufrimiento”». อิทํ ทสฺสนํ. Esto es la visión (dassana). ตตฺถ [Pg.147] กตมา ภาวนา? Allí, ¿qué es el desarrollo (bhāvanā)? ‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก; นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต สทนฺโต’’ติ. «Aquel cuyos sentidos están bien desarrollados, tanto interna como externamente en todo el mundo; habiendo comprendido este mundo y el próximo, con el ser desarrollado y bien domado, aguarda su momento». อยํ ภาวนา. Este es el desarrollo. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ, อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานี’’ติ. อยํ ภาวนา. «Monjes, estos son los cuatro factores del Dhamma. ¿Cuáles cuatro? El factor del Dhamma de la no codicia, el factor del Dhamma de la no malevolencia, el factor del Dhamma de la atención plena correcta y el factor del Dhamma de la concentración correcta. Estos, monjes, son los cuatro factores del Dhamma». Este es el desarrollo. ตตฺถ กตมํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ? ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห’’ติ อิทํ ทสฺสนํ. ‘‘ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย. ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ อยํ ภาวนา. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ. Allí, ¿qué es tanto visión como desarrollo? «Corta cinco, abandona cinco»: esto es la visión. «Desarrolla cinco más. El monje que ha trascendido los cinco apegos es llamado aquel que ha cruzado la inundación»: esto es el desarrollo. Esto es tanto visión como desarrollo. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริย’’นฺติ. อิทํ ทสฺสนํ. «Monjes, estas son las tres facultades. ¿Cuáles tres? La facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”, la facultad del conocimiento profundo y la facultad de aquel que posee el conocimiento final. ¿Y cuál es, monjes, la facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”? Aquí, monjes, un monje genera el deseo, se esfuerza, inicia la persistencia, aplica su mente y lucha por la realización de la Noble Verdad del Sufrimiento que no ha sido comprendida aún... de la Noble Verdad del origen del sufrimiento... del cese del sufrimiento... del sendero que conduce al cese del sufrimiento. Esto, monjes, se llama la facultad de “conoceré lo que aún no es conocido”». Esto es la visión. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ. «¿Y cuál es, monjes, la facultad del conocimiento profundo? Aquí, monjes, un monje comprende según la realidad: “Esto es el sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el origen del sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el cese del sufrimiento”; comprende según la realidad: “Este es el sendero que conduce al cese del sufrimiento”. Esto, monjes, se llama la facultad del conocimiento profundo». ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ [Pg.148] นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ. อยํ ภาวนา. «¿Y cuál es, monjes, la facultad de aquel que posee el conocimiento final? Aquí, monjes, con la destrucción de las impurezas, el monje entra y permanece en la liberación de la mente y la liberación por la sabiduría que están libres de impurezas, habiéndolas conocido y realizado por sí mismo en esta misma vida; y comprende: “El nacimiento se ha extinguido, la vida santa ha sido vivida, lo que debía hacerse se ha hecho, no hay nada más por delante para este estado de ser”. Esto, monjes, se llama la facultad de aquel que posee el conocimiento final». Este es el desarrollo. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ. Esto es tanto visión como desarrollo. ๑๑๖. ตตฺถ กตมํ สกวจนํ? 116. Allí, ¿cuál es el discurso propio? ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ. «No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente: esta es la enseñanza de los Budas». อิทํ สกวจนํ. Este es el discurso propio. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ, เยหิ พาลํ พาโลติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? พาโล, ภิกฺขเว, ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ, ทุพฺภาสิตภาสี จ โหติ, ทุกฺกฏกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ. «Monjes, existen estas tres características del necio, señales del necio, conductas del necio, por las cuales otros reconocen al necio como tal. ¿Cuáles tres? El necio, monjes, es alguien que piensa pensamientos mal pensados, dice palabras mal dichas y realiza acciones mal realizadas. Estas, monjes, son las tres características del necio, señales del necio, conductas del necio». ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ, เยหิ ปณฺฑิตํ ปณฺฑิโตติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ, สุภาสิตภาสี จ โหติ, สุกตกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานี’’ติ. «Monjes, existen estas tres características del sabio, señales del sabio, conductas del sabio, por las cuales otros reconocen al sabio como tal. ¿Cuáles tres? El sabio, monjes, es alguien que piensa pensamientos bien pensados, dice palabras bien dichas y realiza acciones bien realizadas. Estas, monjes, son las tres características del sabio, señales del sabio, conductas del sabio». อิทํ สกวจนํ. Este es el discurso propio. ตตฺถ กตมํ ปรวจนํ? Allí, ¿cuál es el discurso ajeno? ‘‘ปถวีสโม นตฺถิ วิตฺถโต, นินฺโน ปาตาลสโม น วิชฺชติ; เมรุสโม นตฺถิ อุนฺนโต, จกฺกวตฺติสทิโส นตฺถิ โปริโส’’ติ. «No hay nada tan extenso como la tierra, no existe profundidad como el abismo; no hay nada tan elevado como el monte Meru, ni hombre comparable a un monarca universal». อิทํ ปรวจนํ. Este es el discurso ajeno. ‘‘‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโยติ. โหตุ, เวปจิตฺติ สุภาสิเตน ชโยติ. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – «“¡Que la victoria sea por las palabras bien dichas, oh Señor de los Dioses!”, dijo Vepacitti. “¡Que la victoria sea por las palabras bien dichas, Vepacitti!”, dijo el Señor de los Dioses. “Recita un verso, Vepacitti”, dijo el Señor de los Dioses. Entonces, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, recitó este verso:» ‘‘ภิยฺโย [Pg.149] พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก; ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ. «“Los necios se enfurecerían aún más si no hubiera quien los detuviera; por lo tanto, el sabio debe refrenar al necio con un castigo severo”». ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – «Monjes, cuando el señor de los asuras, Vepacitti, recitó un verso, los asuras se regocijaron, pero los devas permanecieron en silencio. Entonces, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, dijo a Sakka, el señor de los devas: “Señor de los devas, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Sakka, el señor de los devas, recitó este verso:» ‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ; ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ. «“Considero que esto es precisamente lo que frena al necio: cuando alguien se da cuenta de que el otro está enfurecido, permanece atento y en calma”». ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ – «Monjes, cuando Sakka, el señor de los devas, recitó el verso, los devas se regocijaron, pero los asuras permanecieron en silencio. Entonces, monjes, Sakka, el señor de los devas, dijo al señor de los asuras, Vepacitti: “Vepacitti, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Vepacitti, el señor de los asuras, recitó este verso:» ‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว; ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ; อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ. «“Oh, Vāsava, veo este mismo defecto en la paciencia: cuando el necio piensa: ‘Este me aguanta por miedo’, ese ignorante lo oprime aún más, tal como un toro acosa más a quien huye”». ‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ – «Monjes, cuando el señor de los asuras, Vepacitti, recitó el verso, los asuras se regocijaron, pero los devas permanecieron en silencio. Entonces Vepacitti, el señor de los asuras, dijo a Sakka, el señor de los devas: “Señor de los devas, recita un verso”. Habiéndose dicho esto, monjes, Sakka, el señor de los devas, recitó estos versos:» ‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ; สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ. «“Que piense lo que quiera, que me aguanta por miedo o que no; el propio beneficio es lo más elevado, y no existe beneficio superior a la paciencia. ‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ; ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล. Aquel que, siendo fuerte, tiene paciencia con el débil, a eso llaman la paciencia suprema; pues el débil siempre tiene que aguantar. ‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ; พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ. Llaman debilidad a esa fuerza que es la fuerza de un necio; pero para quien es fuerte por estar protegido por el Dhamma, no existe quien pueda oponérsele. ‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ; กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ. Aquel que devuelve la ira al que está airado, por eso mismo se vuelve peor; pero quien no devuelve la ira al airado, gana una batalla difícil de vencer. ‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.150] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ; ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ. Obra para el beneficio de ambos, tanto de sí mismo como del otro, aquel que, sabiendo que el otro está enfurecido, permanece atento y en calma. ‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ; ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ. A aquellos que sanan a ambos, a sí mismos y al otro, la gente que no es experta en el Dhamma los considera necios”». ‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ. อิทํ ปรวจนํ. «“Monjes, cuando Sakka, el señor de los devas, recitó los versos, los devas se regocijaron, pero los asuras permanecieron en silencio”. Esto se conoce como el Discurso de Otro (Paravacana).» ๑๑๗. ตตฺถ กตมํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ? 117. «De ellos, ¿cuál es el discurso propio y el discurso de otro a la vez?» ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลํ วตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก อติธาวนฺติ เอเกติ. อิทํ ปรวจนํ. «Tanto lo que se ha obtenido como lo que está por obtenerse, ambos están manchados por la pasión para aquel que está afligido y sigue a los apasionados. Por un lado, están quienes consideran que la esencia de la práctica son los preceptos, los votos, la forma de vida y el celibato; este es un extremo. Por otro lado, están quienes dicen y sostienen la visión de que “no hay falta en los placeres sensoriales”; este es el segundo extremo. Estos dos extremos aumentan el cementerio y alimentan las visiones erróneas. Al no comprender estos dos extremos, algunos retroceden y otros se exceden. Esto se conoce como el Discurso de Otro (Paravacana).» เย จ โข เต อุโภ อนฺเต อภิญฺญาย ตตฺร จ น อเหสุํ, เตน จ อมญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ. อิทํ สกวจนํ. อยํ อุทาโน สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ. «Pero aquellos que han comprendido estos dos extremos no se encuentran en ellos ni se identifican con ellos; para ellos no hay ciclo de renacimientos que pueda describirse. Esto se conoce como el Discurso Propio (Sakavacana). Este udana es tanto el Discurso Propio como el Discurso de Otro.» ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ ‘‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย[Pg.151]. ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ. ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ. «El rey Pasenadi de Kosala dijo al Bienaventurado: “Señor, mientras estaba a solas en retiro, surgió en mi mente esta reflexión: ‘¿Para quiénes es querido el yo y para quiénes no es querido el yo?’. Entonces, señor, pensé: ‘Aquellos que actúan mal con el cuerpo, con el habla y con la mente, para ellos el yo no es querido. Aunque dijeran: “Nuestro yo es querido para nosotros”, aun así, para ellos el yo no es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un enemigo le haría a un enemigo, eso mismo se hacen ellos a sí mismos; por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Pero aquellos que actúan bien con el cuerpo, con el habla y con la mente, para ellos el yo es querido. Aunque dijeran: “Nuestro yo no es querido para nosotros”, aun así, para ellos el yo es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un ser querido le haría a un ser querido, eso mismo se hacen ellos a sí mismos. Por lo tanto, para ellos el yo es querido’”». ‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช, เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตาติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา – «“Así es, Gran Rey; así es, Gran Rey. Para cualquiera, Gran Rey, que actúe mal con el cuerpo, con el habla y con la mente, por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Aunque dijeran: ‘Nuestro yo es querido para nosotros’, aun así, para ellos el yo no es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un enemigo le haría a un enemigo, eso mismo se hacen ellos a sí mismos; por lo tanto, para ellos el yo no es querido. Pero para cualquiera, Gran Rey, que actúe bien con el cuerpo, con el habla y con la mente, el yo es querido. Aunque dijeran: ‘Nuestro yo no es querido para nosotros’, aun así, para ellos el yo es querido. ¿Por qué razón? Porque lo que un ser querido le haría a un ser querido, eso mismo se hacen ellos a sí mismos. Por lo tanto, para ellos el yo es querido”. Esto dijo el Bienaventurado... el Maestro [dijo]:» ‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช; น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา. «“Si uno se considera querido para sí mismo, no debería vincularse con el mal; pues la felicidad no es fácil de obtener para quien comete malas acciones. ‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ; กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ; กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. Para aquel que es dominado por la muerte y abandona la existencia humana, ¿qué es lo que realmente posee? ¿Qué se lleva consigo al partir? ¿Qué es lo que le sigue, como una sombra que nunca se aparta? ‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ; ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ; ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. Tanto el mérito como el mal, lo que sea que un mortal haga aquí, eso es lo que realmente posee, eso es lo que se lleva consigo al partir; eso es lo que le sigue, como una sombra que nunca se aparta. ‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ; ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ. Por lo tanto, uno debe hacer el bien, acumulando provisiones para la vida futura; pues los méritos son el apoyo de los seres en el otro mundo”». อิทํ สุตฺตํ ปรวจนํ. อนุคีติ สกวจนํ. อิทํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ. «Este sutta es el Discurso de Otro. El verso posterior (anugiti) es el Discurso Propio. Este es tanto el Discurso Propio como el Discurso de Otro.» ๑๑๘. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียํ? 118. «De ellos, ¿cuál es el discurso de respuesta (visajjanīya)?» ปญฺเห ปุจฺฉิเต อิทํ อภิญฺเญยฺยํ, อิทํ ปริญฺเญยฺยํ, อิทํ ปหาตพฺพํ, อิทํ ภาเวตพฺพํ, อิทํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา อิทํ ผลํ นิพฺพตฺตยนฺติ. เตสํ [Pg.152] เอวํคหิตานํ อยมตฺโถ อิติ อิทํ วิสชฺชนียํ. ‘‘อุฬาโร พุทฺโธ ภควา’’ติ พุทฺธอุฬารตํ ธมฺมสฺวากฺขาตตํ สงฺฆสุปฺปฏิปตฺติญฺจ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ยํ วา ปนญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ. อิทํ วิสชฺชนียํ. Al plantearse preguntas: esto debe ser conocido mediante un conocimiento superior, esto debe ser comprendido plenamente, esto debe ser abandonado, esto debe ser cultivado, esto debe ser realizado; estos fenómenos, cuando se comprenden de esta manera, producen este fruto. El significado para quienes los comprenden de tal manera es este; esto se denomina explicable (visajjanīya). 'Sublime es el Buda, el Bienaventurado': uno debe declarar categóricamente la sublimidad del Buda, la excelencia del Dhamma bien proclamado y la recta conducta de la Sangha. 'Todos los procesos condicionados son impermanentes', 'todos los procesos condicionados son sufrimiento', 'todos los fenómenos carecen de un yo sustancial': esto debe ser declarado categóricamente. Cualquier otro discurso de este tipo se denomina explicable. ตตฺถ กตมํ อวิสชฺชนียํ? En este contexto, ¿cuál es el discurso que no debe ser respondido (avisajjanīya)? ‘‘อากงฺขโต เต นรทมฺมสารถิ, เทวา มนุสฺสา มนสา วิจินฺติตํ; สพฺเพ น ชญฺญา กสิณาปิ ปาณิโน, สนฺตํ สมาธึ อรณํ นิเสวโต; กินฺตํ ภควา อากงฺขตี’’ติ. 'Oh Entrenador de hombres que deben ser domados, ni todos los dioses ni los humanos, ni todos los seres vivos pueden conocer con su mente tu intención o lo que has reflexionado, mientras moras en el pacífico samādhi libre de mácula. ¿Qué es lo que desea el Bienaventurado?' อิทํ อวิสชฺชนียํ. Este pasaje se denomina no respondible. เอตฺตโก ภควา สีลกฺขนฺเธ สมาธิกฺขนฺเธ ปญฺญากฺขนฺเธ วิมุตฺติกฺขนฺเธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ อิริยายํ ปภาเว หิเตสิตายํ กรุณายํ อิทฺธิยนฺติ. อิทํ อวิสชฺชนียํ. La medida del Bienaventurado en cuanto al cúmulo de su virtud, su concentración, su sabiduría, su liberación y el conocimiento y visión de su liberación, en su comportamiento, en su poder, en su benevolencia por el bienestar de los seres, en su compasión y en sus poderes psíquicos, es incalculable. Esto se denomina no respondible. ‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โลเก อุปฺปาทา ติณฺณํ รตนานํ อุปฺปาโท พุทฺธรตนสฺส ธมฺมรตนสฺส สงฺฆรตนสฺส’’. กึ ปมาณานิ ตีณิ รตนานีติ? อิทํ อวิสชฺชนียํ. 'Monjes, con la aparición en el mundo del Tathāgata, el Arahant perfectamente iluminado, ocurre la aparición de las tres joyas: la joya del Buda, la joya del Dhamma y la joya de la Sangha'. Si se pregunta: '¿Cuál es la medida de estas tres joyas?', esto se denomina no respondible. พุทฺธวิสโย อวิสชฺชนีโย. ปุคฺคลปโรปรญฺญุตา อวิสชฺชนียา. ‘‘ปุพฺพา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรโยนึ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส สนฺธาวิตํ สํสริตํ’’. กตมา ปุพฺพา โกฏีติ อวิสชฺชนียํ. น ปญฺญายตีติ สาวกานํ ญาณเวกลฺเลน. ทุวิธา พุทฺธานํ ภควนฺตานํ เทสนา อตฺตูปนายิกา จ ปรูปนายิกา จ. น ปญฺญายตีติ ปรูปนายิกา. นตฺถิ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อวิชานนาติ อตฺตูปนายิกา. ยถา ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอวมาห – El alcance de un Buda es no respondible. El conocimiento de la superioridad o inferioridad de los individuos es no respondible. 'Monjes, no se percibe un límite inicial de los seres que, obstruidos por la ignorancia y encadenados por el deseo, han transcurrido y vagado de aquí para allá, una vez en el infierno, otra vez en el reino animal, otra vez en el reino de los espectros, otra vez en el reino de los asuras, otra vez entre los dioses y otra vez entre los humanos'. Si se pregunta: '¿Cuál es ese límite inicial?', esto se denomina no respondible. La expresión 'no se percibe' se debe a la deficiencia del conocimiento de los discípulos. La enseñanza de los Budas, los Bienaventurados, es de dos tipos: la que se refiere a sí mismos y la que se refiere a otros. 'No se percibe' es una enseñanza referente a otros. 'No hay nada que los Budas, los Bienaventurados, no conozcan' es una enseñanza referente a sí mismos. Como cuando el Bienaventurado, refiriéndose al monje Kokālika, dijo a otro monje lo siguiente: ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.153], ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห…เป… น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อาห ‘‘อยํ อปฺปเมยฺโย อสงฺขฺเยโย’’ติ. สพฺพํ ตํ อวิสชฺชนียํ. อิทํ อวิสชฺชนียํ. 'Imagina, monje, una carga de veinte khāris de semillas de sésamo de Kosala... y así sucesivamente... pero el infierno Abbuda no se agota. Monje, veinte infiernos Abbuda equivalen a un infierno Nirabbudo. Monje, veinte infiernos Nirabbuda equivalen a un infierno Ababo. Monje, veinte infiernos Ababo equivalen a un infierno Aṭaṭo. Monje, veinte infiernos Aṭaṭo equivalen a un infierno Ahaho. Monje, veinte infiernos Ahaho equivalen a un infierno Kumudo. Monje, veinte infiernos Kumudo equivalen a un infierno Sogandhiko. Monje, veinte infiernos Sogandhiko equivalen a un infierno Uppalako. Monje, veinte infiernos Uppalako equivalen a un infierno Puṇḍarīko. Monje, veinte infiernos Puṇḍarīko equivalen a un infierno Padumo. En el infierno Padumo, monje, ha nacido el monje Kokālika, habiendo albergado malevolencia en su mente contra Sāriputta y Moggallāna'. Cualquier cosa que el Bienaventurado declare como 'inconmensurable o incalculable', todo eso es no respondible. Esto se denomina no respondible. ๑๑๙. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, ยทา โส อุปโก อาชีวโก ภควนฺตํ อาห ‘‘กุหึ, อาวุโส โคตม, คมิสฺสสี’’ติ. ภควา อาห – 119. En este contexto, ¿cuál es el discurso que es tanto respondible como no respondible? Es como cuando el asceta Upaka le dijo al Bienaventurado: '¿A dónde irás, amigo Gotama?'. El Bienaventurado dijo: ‘‘พาราณสึ คมิสฺสามิ, อหํ ตํ อมตทุนฺทุภึ; ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, โลเก อปฺปฏิวตฺติย’’นฺติ. 'Iré a Benarés para hacer girar la rueda del Dhamma, para tocar el tambor de lo inmortal en el mundo, algo que nadie más puede hacer girar'. อุปโก อาชีวโก อาห ‘‘‘ชิโน’ติ โข อาวุโส, โภ โคตม, ปฏิชานาสี’’ติ. ภควา อาห – El asceta Upaka dijo: '¿Reclamas entonces, amigo Gotama, ser un Vencedor (Jina)?'. El Bienaventurado dijo: ‘‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ; ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหํ อุปกา ชิโน’’ติ. 'Vencedores como yo son ciertamente aquellos que han alcanzado la destrucción de los taints (āsavas). He vencido todos los estados perjudiciales, por eso, Upaka, soy un Vencedor'. กถํ ชิโน เกน ชิโนติ วิสชฺชนียํ. กตโม ชิโนติ อวิสชฺชนียํ. กตโม อาสวกฺขโย, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโยติ วิสชฺชนียํ. กิตฺตโก อาสวกฺขโยติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. Preguntar '¿cómo es un vencedor?' o '¿por qué razón es un vencedor?' es respondible. Preguntar '¿cuál es el vencedor?' [en sentido absoluto o cuantitativo] es no respondible. Preguntar '¿qué es la destrucción de los taints?, ¿es la destrucción de la codicia, del odio o del engaño?' es respondible. Preguntar '¿cuánto es la destrucción de los taints?' [en términos de medida] es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible. อตฺถิ [Pg.154] ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ รูปนฺติ วิสชฺชนียํ. รูปํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูปวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูเป ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต รูปนฺติ อวิสชฺชนียํ. เอวํ อตฺถิ เวทนา…เป… สญฺญา…เป… สงฺขารา…เป… อตฺถิ วิญฺญาณนฺติ วิสชฺชนียํ. วิญฺญาณํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาณวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาเณ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต วิญฺญาณนฺติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร รูเปน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาเณน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อยํ โส ตถาคโต อรูปโก…เป… อเวทนโก…เป… อสญฺญโก…เป… อสงฺขารโก…เป… อวิญฺญาณโกติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. Preguntar '¿existe el Tathāgata?' es respondible. Preguntar '¿existe la forma física?' es respondible. Preguntar '¿es la forma física el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿posee el Tathāgata forma física?' es no respondible. Preguntar '¿está el Tathāgata en la forma física?' es no respondible. Preguntar '¿está la forma física en el Tathāgata?' es no respondible. De la misma manera: '¿existe la sensación... la percepción... las formaciones... existe la conciencia?' es respondible. Preguntar '¿es la conciencia el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿posee el Tathāgata conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿está el Tathāgata en la conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿está la conciencia en el Tathāgata?' es no respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata aparte de la forma física?' es no respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata aparte de la sensación... de la percepción... de las formaciones... de la conciencia?' es no respondible. Preguntar '¿es este Tathāgata alguien sin forma física... sin sensación... sin percepción... sin formaciones... sin conciencia?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible. ปสฺสติ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต จวมาเน อุปปชฺชมาเน เอวํ สพฺพํ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาตีติ วิสชฺชนียํ. กตเม สตฺตา, กตโม ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. Preguntar '¿ve el Bienaventurado con el ojo divino puro que trasciende lo humano a los seres que mueren y renacen... y comprende a los seres que pasan de acuerdo a su karma?' es respondible. Preguntar '¿cuáles son esos seres en esencia?' o '¿cuál es el Tathāgata en esencia?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible. อตฺถิ ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ. Preguntar '¿existe el Tathāgata?' es respondible. Preguntar '¿existe el Tathāgata después de la muerte?' es no respondible. Esto se denomina tanto respondible como no respondible. ๑๒๐. ตตฺถ กตมํ กมฺมํ? 120. En este contexto, ¿cuál es el discurso sobre el Kamma? ‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ; กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ; กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี. 'Para aquel que es subyugado por la muerte y abandona su existencia humana, ¿qué es lo que realmente posee como propio?, ¿qué es lo que se lleva consigo?, ¿y qué es lo que le sigue como una sombra que nunca se aparta?' ‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ; ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ; ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ. 'Tanto el mérito como el mal que un mortal realiza aquí, eso es lo que realmente posee como propio, eso es lo que se lleva consigo y eso es lo que le sigue como una sombra que nunca se aparta'. อิทํ กมฺมํ. Esto se denomina el discurso sobre el Kamma. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ [Pg.155] อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, พาลสฺส เอวํ โหติ ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ. กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ, ยาวตา โภ อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชตี’’ติ. “Además, monjes, al necio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, las malas acciones realizadas anteriormente por medio del cuerpo, el habla y la mente —sus conductas inmorales— se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman en ese momento. Monjes, al igual que las sombras de las grandes cumbres de las montañas, en el momento del atardecer, se proyectan sobre la tierra, se ciernen y se extienden; de la misma manera, monjes, al necio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, sus pasadas malas acciones de cuerpo, habla y mente se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman. En ese momento, monjes, el necio piensa: ‘Ciertamente, no he hecho lo que es noble, no he hecho lo que es meritorio, no he construido una protección contra el miedo ante la muerte. He hecho lo que es malo, lo que es cruel, lo que es perverso. Hacia donde sea el destino de aquellos que no hicieron lo noble, ni lo meritorio, ni lo que protege del miedo, sino que hicieron lo malo, lo cruel y lo perverso, a ese destino iré yo después de morir’. Él se aflige, se angustia, se lamenta, llora golpeándose el pecho y cae en una profunda confusión”. ‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ‘เอวํ โหติ อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ. กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ, ยาวตา โภ อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ น สมฺโมหํ อาปชฺชติ, ‘กตํ เม ปุญฺญํ, อกตํ ปาปํ, ยา ภวิสฺสติ คติ อกตปาปสฺส อกตลุทฺทสฺส อกตกิพฺพิสสฺส กตปุญฺญสฺส กตกุสลสฺส กตภีรุตฺตาณสฺส, ตํ เปจฺจ ภเว คตึ ปจฺจนุภวิสฺสามี’ติ วิปฺปฏิสาโร น ชายติ. อวิปฺปฏิสาริโน โข, ภิกฺขเว, อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ภทฺทกํ มรณํ ภทฺทิกา กาลงฺกิริยาติ วทามี’’ติ. อิทํ กมฺมํ. “Además, monjes, al sabio que sube a su lecho de muerte, o a su diván, o yace en el suelo, las buenas acciones realizadas anteriormente por medio del cuerpo, el habla y la mente —sus conductas íntegras— se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman en ese momento. Monjes, al igual que las sombras de las grandes cumbres de las montañas, en el momento del atardecer, se ciernen y se extienden sobre la tierra; de la misma manera, monjes, al sabio... sus pasadas acciones nobles de cuerpo, habla y mente se ciernen sobre él, se le echan encima y le abruman. En ese momento, monjes, el sabio piensa: ‘Ciertamente, no he hecho lo que es malo, ni cruel, ni perverso. He hecho lo que es noble, lo que es meritorio, lo que protege del miedo ante la muerte. Hacia donde sea el destino de aquellos que hicieron lo noble, lo meritorio y lo que protege del miedo, a ese destino iré yo después de morir’. Él no se aflige, no se angustia, no se lamenta, no llora golpeándose el pecho ni cae en confusión. Piensa: ‘He hecho el mérito y no el mal; hacia el destino que aguarda a quien no hizo el mal, sino que hizo el mérito, la virtud y lo que protege del miedo, a ese destino iré en la vida futura’. Así, no surge en él el remordimiento. Monjes, digo que para una mujer o un hombre, sea laico o renunciante, que no tiene remordimientos, la muerte es afortunada y el fallecimiento es noble”. Esto es el kamma. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.156], ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ, กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานิ. ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานิ. อิทํ กมฺมํ. “Monjes, existen estos tres tipos de mala conducta: mala conducta de cuerpo, mala conducta de palabra y mala conducta de mente. Estas son, monjes, las tres malas conductas. Monjes, existen estos tres tipos de buena conducta: buena conducta de cuerpo, buena conducta de palabra y buena conducta de mente. Estas son, monjes, las tres buenas conductas”. Esto es el kamma. ตตฺถ กตโม วิปาโก? Respecto a esto, ¿cuál es el resultado (vipāka)? ‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ. อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ. อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ. “Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa en presencia de la aparición de un Buda. Monjes, he visto los llamados seis infiernos del contacto sensorial. Allí, cualquier forma que uno vea con el ojo, es solo una forma indeseable, nunca una forma deseable; es solo una forma desagradable, nunca una forma agradable; es solo una forma que no deleita, nunca una forma que deleita”. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน…เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐธมฺมํ. อกนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน กนฺตธมฺมํ. อมนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน มนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. “Cualquier sonido que uno escuche con el oído... cualquier olor con la nariz... cualquier sabor con la lengua... cualquier contacto con el cuerpo... cualquier objeto mental que uno conozca con la mente, conoce solo objetos indeseables, nunca objetos deseables; conoce solo objetos desagradables, nunca objetos agradables; conoce solo objetos que no deleitan, nunca objetos que deleitan. Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa”. ‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ. กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ. มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน …เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐธมฺมํ. กนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตธมฺมํ. มนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อมนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. อยํ วิปาโก. “Monjes, he visto los llamados seis cielos del contacto sensorial. Allí, cualquier forma que uno vea con el ojo, ve solo formas deseables, nunca formas indeseables; ve solo formas agradables, nunca formas desagradables; ve solo formas que deleitan, nunca formas que no deleitan. Cualquier sonido que uno escuche con el oído... cualquier objeto mental que uno conozca con la mente, conoce solo objetos deseables, nunca objetos indeseables; conoce solo objetos agradables, nunca objetos desagradables; conoce solo objetos que deleitan, nunca objetos que no deleitan. Es una ganancia para vosotros, monjes, es una gran fortuna para vosotros, monjes, que hayáis obtenido la oportunidad de vivir la vida santa”. Este es el resultado. ‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส; นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ. “Sesenta mil años completos han pasado para quienes arden en el infierno. ¿Cuándo llegará el final?”. ‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ ; ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา’’ติ. “No hay final, ¿de dónde vendría el final? No se vislumbra el final. Pues entonces, oh señores, el mal fue cometido tanto por vosotros como por mí en aquel tiempo en que éramos humanos”. อยํ วิปาโก. Este es el resultado. ๑๒๑. ตตฺถ [Pg.157] กตมํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ? 121. Respecto a esto, ¿cuál es la enseñanza sobre tanto el kamma como el resultado? ‘‘อธมฺมจารี หิ นโร ปมตฺโต, ยหึ ยหึ คจฺฉติ ทุคฺคตึ โย; โส นํ อธมฺโม จริโต หนาติ, สยํ คหีโต ยถา กณฺหสปฺโป. “Aquel hombre que actúa injustamente y es negligente, a cualquier destino miserable que vaya, esa misma injusticia practicada le destruye, tal como uno es mordido por una cobra negra que ha capturado por sí mismo”. ‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน; อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ. “Pues la rectitud y la injusticia no tienen ambas el mismo resultado. La injusticia conduce al infierno, mientras que la rectitud lleva a un buen destino”. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ. Esto es tanto el kamma como el resultado. ‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ, สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ, สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป น อิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทาหํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ. วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ. ตตฺร สุทาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท, อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก. เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. เสยฺยถิทํ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’’ติ. ตตฺถ ยญฺจ ทานํ โย จ ทโม โย จ สํยโม, อิทํ กมฺมํ. โย ตปฺปจฺจยา วิปาโก ปจฺจนุภูโต, อยํ วิปาโก. ตถา จูฬกมฺมวิภงฺโค วตฺตพฺโพ. “Monjes, no temáis a los actos meritorios; ‘méritos’ es un nombre para la felicidad, para lo deseado, lo placentero, lo amado y lo agradable. Monjes, yo bien sé que el resultado de los méritos realizados por largo tiempo es experimentado como algo deseado, placentero, amado y agradable. Habiendo cultivado una mente de amor bondadoso durante siete años, no regresé a este mundo por siete eones de contracción y expansión cósmica. Monjes, cuando el eón se contraía, yo renacía en el reino de los seres de luz (Ābhassara). Cuando el eón se expandía, aparecía en un palacio de Brahma vacío. Allí, monjes, yo era un Brahma, el Gran Brahma, el conquistador, el inconquistado, el que ciertamente todo lo ve y el soberano. Treinta y seis veces fui Sakka, el señor de los devas; cientos de veces fui un rey que hace girar la rueda (Cakkavatti), justo, un rey de justicia, soberano de las cuatro direcciones, victorioso, que ha alcanzado la estabilidad en su reino y posee los siete tesoros; ¡qué decir entonces de un reinado regional! Monjes, entonces se me ocurrió este pensamiento: ‘¿De qué acción es este el fruto, de qué acción es este el resultado, por el cual ahora tengo tan gran poder y tal gran majestad?’. Entonces se me ocurrió este pensamiento: ‘Este es el fruto de tres de mis acciones, el resultado de tres acciones por las cuales ahora tengo tan gran poder y tal gran majestad: a saber, la generosidad (dāna), el autocontrol (dama) y la moderación (saṃyama)’”. En este contexto, aquello que es generosidad, autocontrol y moderación constituye la ‘acción’. El resultado experimentado a causa de dicha acción es el ‘resultado’. Del mismo modo debe entenderse el Cūḷakammavibhaṅga Sutta. ยํ [Pg.158] สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส เทสิตํ. ตตฺถ เย ธมฺมา อปฺปายุกทีฆายุกตาย สํวตฺตนฺติ พหฺวาพาธอปฺปาพาธตาย อปฺเปสกฺขมเหสกฺขตาย ทุพฺพณฺณสุวณฺณตาย นีจกุลิกอุจฺจกุลิกตาย อปฺปโภคมหาโภคตาย ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตาย จ สํวตฺตนฺติ, อิทํ กมฺมํ. ยา ตตฺถ อปฺปายุกทีฆายุกตา…เป… ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตา, อยํ วิปาโก. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ. Aquello que fue enseñado al joven Subha, hijo de Todeyya: allí, aquellos estados que conducen a una vida corta o larga, a muchas o pocas enfermedades, a tener poco o mucho poder, a la fealdad o la belleza, a un linaje bajo o alto, a poseer pocas o muchas riquezas, y a la falta de sabiduría o a poseer sabiduría, todo eso constituye la ‘acción’. Lo que allí resulta en vida corta o larga… etc… falta de sabiduría o sabiduría, eso es el ‘resultado’. Este discurso trata tanto sobre la acción como sobre su resultado. ๑๒๒. ตตฺถ กตมํ กุสลํ? 122. De entre ellos, ¿qué es lo saludable? ‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต, กาเยน จ นากุสลํ กยิรา ; เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย, อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ. “Aquel que protege su habla, está bien restringido en su mente y no comete actos perjudiciales con el cuerpo; que purifique estos tres senderos de acción y alcance el camino proclamado por los sabios”. อิทํ กุสลํ. Esto es lo saludable. ‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ; สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ. “Aquel que no comete malas acciones con el cuerpo, el habla o la mente, y está restringido en estos tres aspectos, a él lo llamo un verdadero brahmán”. อิทํ กุสลํ. Esto es lo saludable. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานิ. อิทํ กุสลํ. ‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนุเทว หิรี โอตฺตปฺปญฺจา’’ติ. อิทํ กุสลํ. “Monjes, hay estas tres raíces de lo saludable. ¿Cuáles tres? El no-apego es una raíz saludable, la no-aversión es una raíz saludable y la no-delusión es una raíz saludable. Monjes, estas son las tres raíces de lo saludable. Esto es lo saludable. Monjes, el conocimiento es el precursor para alcanzar los estados saludables, seguido de cerca por el sentido de la vergüenza moral y el temor a las consecuencias del mal”. Esto es lo saludable. ตตฺถ กตมํ อกุสลํ? De entre ellos, ¿qué es lo perjudicial? ‘‘ยสฺส อจฺจนฺต ทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ; กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ. “Aquel cuya inmoralidad es extrema, como una enredadera māluvā que envuelve a un árbol sāla, se hace a sí mismo lo mismo que un enemigo desearía para él”. อิทํ อกุสลํ. Esto es lo perjudicial. ‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ; อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ. “El mal realizado por uno mismo, nacido de uno mismo y originado en uno mismo, aplasta al necio como el diamante tritura una gema de roca”. อิทํ อกุสลํ. Esto es lo perjudicial. ‘‘ทส [Pg.159] กมฺมปเถ นิเสวิย, อกุสลากุสเลหิ วิวชฺชิตา; ครหา จ ภวนฺติ เทวเต, พาลมตี นิรเยสุ ปจฺจเร’’ติ. “Habiendo practicado los diez senderos de la acción perjudicial, siendo evitados por los sabios y siendo objeto de reproche, oh deidad, los necios arden en los infiernos”. อิทํ อกุสลํ. Esto es lo perjudicial. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ, กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานิ’’. อิทํ อกุสลํ. “Monjes, hay estas tres raíces de lo perjudicial. ¿Cuáles tres? La codicia es una raíz perjudicial, el odio es una raíz perjudicial y la delusión es una raíz perjudicial. Monjes, estas son las tres raíces de lo perjudicial”. Esto es lo perjudicial. ตตฺถ กตมํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ? De entre ellos, ¿qué es tanto lo saludable como lo perjudicial? ‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ; กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ. “Según sea la semilla que se siembra, tal es el fruto que se cosecha; el que hace el bien cosecha bien, y el que hace el mal cosecha mal”. ตตฺถ ยํ อาห ‘‘กลฺยาณการี กลฺยาณ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ. Allí, lo que dice: “el que hace el bien cosecha bien”, esto es lo saludable. Lo que dice: “el que hace el mal cosecha mal”, esto es lo perjudicial. Este discurso es tanto saludable como perjudicial. ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคตึ, อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา; ขยา จ กมฺมสฺส วิมุตฺตเจตโส, นิพฺพนฺติ เต โชติริวินฺธนกฺขยา’’. “Mediante la acción bella se va a un buen destino, y al estado de privación mediante la acción no bella; con el agotamiento de la acción, aquellos de mente liberada se extinguen, como una llama al agotarse el combustible”. ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา’’ติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ. Allí, lo que dice: “mediante la acción bella se va a un buen destino”, esto es lo saludable. Lo que dice: “al estado de privación mediante la acción no bella”, esto es lo perjudicial. Este discurso es tanto saludable como perjudicial. ๑๒๓. ตตฺถ กตมํ อนุญฺญาตํ? 123. De entre ellos, ¿qué es lo aprobado? ‘‘ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ ; ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร’’ติ. “Así como la abeja toma el néctar y se aleja sin dañar la flor, su color ni su fragancia, así debe el sabio caminar por la aldea”. อิทํ อนุญฺญาตํ. Esto es lo aprobado. ‘‘ตีณิมานิ[Pg.160], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ, อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว. อารทฺธวีริโย โข ปน โหติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สจฺฉิกิริยาย. ปญฺญวา โข ปน โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Monjes, hay estas tres tareas que deben realizar los monjes. ¿Cuáles tres? Aquí, monjes, el monje vive restringido por el código de disciplina, dotado de buena conducta y un entorno adecuado, viendo peligro incluso en las faltas más pequeñas; se entrena asumiendo las reglas de entrenamiento, dotado de acciones corporales y verbales saludables y de un medio de vida puro. Es diligente, firme, de esfuerzo constante, sin abandonar su responsabilidad en cuanto al abandono de los estados perjudiciales y al cultivo y realización de los estados saludables. Además, posee sabiduría, la sabiduría que percibe el surgimiento y la cesación, que es noble y penetrante, y que conduce correctamente al fin del sufrimiento. Monjes, estas son las tres tareas de los monjes”. Esto es lo aprobado. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ…เป… อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Monjes, hay estos diez estados que quien ha renunciado debe reflexionar frecuentemente. ¿Cuáles diez? ‘He entrado en una condición de apariencia diferente’, esto debe ser reflexionado frecuentemente por el renunciante… etc… Monjes, estos son los diez estados que deben ser reflexionados frecuentemente por quien ha renunciado”. Esto es lo aprobado. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ. “Monjes, estas son tres cosas que deben hacerse. ¿Cuáles tres? La buena conducta corporal, la buena conducta verbal y la buena conducta mental. Monjes, estas son las tres cosas que deben hacerse”. Esto es lo aprobado. ตตฺถ กตมํ ปฏิกฺขิตฺตํ? De entre ellos, ¿qué es lo rechazado? ‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ; นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ. “No hay amor igual al amor por un hijo, no hay riqueza igual al ganado, no hay luz igual a la del sol, y el océano es la más grande de las aguas”. Así habló el hijo de un deva. ภควา อาห – El Bienaventurado dijo: ‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ; นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิเวปรมา สรา’’ติ. «No existe amor igual al amor por uno mismo; no existe riqueza igual al grano; no existe luz igual a la sabiduría; la lluvia es, en verdad, el más excelente de los lagos». เอตฺถ ยํ ปุริมกํ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. Aquí, aquel [sutta] que es anterior es un [sutta] de prohibición (paṭikkhitta). ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเวऋ อกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกรณียานี’’ติ. อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. «Monjes, hay tres cosas que no deben hacerse. ¿Cuáles tres? La mala conducta corporal, la mala conducta verbal y la mala conducta mental. Monjes, estas son las tres cosas que no deben hacerse». Esto es un [sutta] de prohibición (paṭikkhitta). ๑๒๔. ตตฺถ [Pg.161] กตมํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ? 124. Allí, ¿cuál es tanto lo permitido (anuññāta) como lo prohibido (paṭikkhitta)? ‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จเนกายตโน ปวุตฺโต ; ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ. «¿Por qué temen aquí tantas personas? Se dice que el camino tiene múltiples causas. Te pregunto, Gautama de vasta sabiduría: ¿en qué debe uno establecerse para no temer al más allá?» ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน; พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู; เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ. «Dirigiendo correctamente el habla y la mente, no cometiendo malas acciones con el cuerpo; viviendo en un hogar con abundante comida y bebida, siendo fiel, amable, generoso y atento a las palabras de los sabios; establecido en estas cuatro cualidades, establecido en el Dhamma, uno no debe temer al más allá». ตตฺถ ยํ อาห ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ‘‘กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. ‘‘พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู. เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Allí, lo que dijo: «dirigiendo correctamente el habla y la mente», esto es lo permitido (anuññāta). «No cometiendo malas acciones con el cuerpo», esto es lo prohibido (paṭikkhitta). «Viviendo en un hogar con abundante comida y bebida, siendo fiel, amable, generoso y atento; establecido en estas cuatro cualidades, no debe temer al más allá», esto es lo permitido. Este es un sutta que contiene tanto lo permitido como lo prohibido. ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา; สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ’’. «No hacer ningún mal, cultivar el bien y purificar la propia mente; esta es la enseñanza de los Budas». ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยํ อาห ‘‘กุสลสฺส อุปสมฺปทา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Allí, lo que dijo: «no hacer ningún mal», esto es lo prohibido (paṭikkhitta); lo que dijo: «cultivar el bien», esto es lo permitido (anuññāta). Este sutta es tanto lo permitido como lo prohibido. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ…เป… ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ’’. «Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse. Señor de los dioses, declaro que la conducta verbal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse. Señor de los dioses, declaro que la conducta mental es de dos clases... [puntos suspensivos] ...Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse». ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ [Pg.162] ‘‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ‘‘วจีสมาจารํ…เป… ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. «Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse». Así fue dicho. ¿Y en relación a qué fue dicho esto? Cuando al practicar una conducta corporal los estados perjudiciales aumentan y los estados beneficiosos disminuyen, tal conducta corporal no debe practicarse. Pero allí donde uno reconoce: «al practicar esta conducta corporal, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan», tal conducta corporal debe practicarse. «Señor de los dioses, declaro que la conducta corporal es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse»; lo que así fue dicho, fue dicho en relación a esto. Del mismo modo debe entenderse la conducta verbal... [puntos suspensivos] ...«Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse». Así fue dicho. ¿Y en relación a qué fue dicho esto? Cuando al practicar una búsqueda los estados perjudiciales aumentan y los estados beneficiosos disminuyen, tal búsqueda no debe practicarse. Pero allí donde uno reconoce: «al practicar esta búsqueda, los estados perjudiciales disminuyen y los estados beneficiosos aumentan», tal búsqueda debe practicarse. «Señor de los dioses, declaro que la búsqueda es de dos clases: la que debe practicarse y la que no debe practicarse»; lo que así fue dicho, fue dicho en relación a esto. ตตฺถ ยํ อาห ‘‘เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ยํ อาห ‘‘น เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ. Allí, lo que dijo: «debe practicarse», esto es lo permitido (anuññāta). Lo que dijo: «no debe practicarse», esto es lo prohibido (paṭikkhitta). Este sutta es tanto lo permitido como lo prohibido. ๑๗๐. ตตฺถ กตโม ถโว? 170. Allí, ¿cuál es el elogio (thava)? ‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา; วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ. «De los caminos, el óctuple es el mejor; de las verdades, las cuatro verdades; de todas las cosas, el desapasionamiento es lo mejor; y de los seres de dos pies, el que posee visión (el Buda) es el mejor». อยํ ถโว. Este es el elogio (thava). ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ ตีณิ? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญีนาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ ปณฺณตฺติสงฺขตานํ วา อสงฺขตานํ วา, วิราโค เตสํ ธมฺมานํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆานํ ปณฺณตฺติ คณานํ ปณฺณตฺติ มหาชนสนฺนิปาตานํ ปณฺณตฺติ, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา…เป… ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ. «Monjes, existen estas tres excelencias. ¿Cuáles tres? Monjes, de todos los seres, ya sean sin pies, de dos pies, de cuatro pies o de muchos pies; con forma o sin forma; con percepción, sin percepción o con ni-percepción-ni-no-percepción; el Tathāgata, el Arahant plenamente iluminado, es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos. Monjes, de todas las cosas que existen, ya sean designadas, condicionadas o incondicionadas, el desapasionamiento es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos; es decir, el desvanecimiento de la embriaguez... [puntos suspensivos] ...el cese, el Nibbāna. Monjes, de todas las comunidades, grupos o asambleas que existen, el Sangha de los discípulos del Tathāgata es declarado el más excelente de ellos, el mejor de ellos, el más supremo de ellos; es decir, los cuatro pares de hombres, los ocho tipos de personas... [puntos suspensivos] ...el campo de mérito para el mundo». ‘‘สพฺพโลกุตฺตโร [Pg.163] สตฺถา, ธมฺโม จ กุสลกฺขโต ; คโณ จ นรสีหสฺส, ตานิ ตีณิ วิสฺสิสฺสเร. «El Maestro que trasciende todo el mundo, el Dhamma que es conocido como irreprochable, y la comunidad de seguidores del león entre los hombres; estas tres [joyas] sobresalen [por encima de todas las demás]». ‘‘สมณปทุมสญฺจโย คโณ, ธมฺมวโร จ วิทูนํ สกฺกโต; นรวรทมโก จ จกฺขุมา, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ. «La comunidad que es una multitud de ascetas semejantes al loto, el excelente Dhamma honrado por los sabios, y el que posee visión que disciplina a los hombres; estas tres están por encima del mundo». ‘‘สตฺถา จ อปฺปฏิสโม, ธมฺโม จ สพฺโพ นิรุปทาโห; อริโย จ คณวโร, ตานิ ขลุ วิสฺสิสฺสเร ตีณิ. «El Maestro que no tiene igual, el Dhamma que está totalmente libre de tormento, y la noble y excelente comunidad; estas tres, ciertamente, sobresalen». ‘‘สจฺจนาโม ชิโน เขโม สพฺพาภิภู, สจฺจธมฺโม นตฺถญฺโญ ตสฺส อุตฺตริ; อริยสงฺโฆ นิจฺจํ วิญฺญูนํ ปูชิโต, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ. «El Vencedor, de nombre verdadero, seguro y que todo lo trasciende; el Dhamma verdadero por encima del cual no hay otro; y el noble Sangha, siempre honrado por los sabios; estas tres están por encima del mundo». ‘‘เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี, มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี; เอเตน มคฺเคน ตรึสุ ปุพฺเพ, ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆํ. «Aquel que ve el fin del nacimiento conoce el camino único, compasivo por el bienestar; por este camino cruzaron en el pasado, cruzarán [en el futuro] y están cruzando el torrente ahora». ‘‘ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ; สตฺตา นมสฺสนฺติ วิสุทฺธิเปกฺขา’’ติ. «A ese ser, el más excelente entre dioses y hombres, los seres que buscan la pureza le rinden homenaje». อยํ ถโวติ. Este es el elogio (thava). ตตฺถ โลกิยํ สุตฺตํ ทฺวีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สํกิเลสภาคิเยน จ วาสนาภาคิเยน จ. โลกุตฺตรํปิ สุตฺตํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน จ ภาวนาภาคิเยน จ อเสกฺขภาคิเยน จ. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. ยสฺมึ สุตฺเต ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ สํกิเลสภาคิยํ วา วาสนาภาคิยํ วา, เตน เตน โลกิยนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ, ทสฺสนภาคิยํ วา ภาวนาภาคิยํ วา อเสกฺขภาคิยํ วา ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ เตน เตน โลกุตฺตรนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ. En este contexto, el sutta mundano (lokiya) debe señalarse mediante dos suttas: por el que pertenece a las impurezas (saṃkilesabhāgiya) y por el que pertenece a las inclinaciones habituales (vāsanābhāgiya). El sutta supramundano (lokuttara) también debe señalarse mediante tres suttas: por el que pertenece a la visión (dassana), por el que pertenece al desarrollo mental (bhāvanā) y por el que pertenece a la maestría (asekkhabhāgiya). En cualquier sutta, tanto mundano como supramundano, cada término que se observe perteneciente a las impurezas o a las inclinaciones habituales debe señalarse como 'mundano'; y cada término que se observe perteneciente a la visión, al desarrollo mental o a la maestría debe señalarse como 'supramundano'. วาสนาภาคิยํ [Pg.164] สุตฺตํ สํกิเลสภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ วาสนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทสฺสนภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ภาวนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ. El sutta que pertenece a las inclinaciones habituales sirve para la supresión del sutta que pertenece a las impurezas; el sutta que pertenece a la visión sirve para la supresión del sutta que pertenece a las inclinaciones habituales; el sutta que pertenece al desarrollo mental sirve para el abandono del sutta que pertenece a la visión; el sutta que pertenece a la maestría sirve para el abandono del sutta que pertenece al desarrollo mental; y el sutta que pertenece a la maestría sirve para la morada feliz en la vida presente. โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต ตีหิ สุตฺเตหิ สมนฺเวสิตพฺพา ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จาติ. El sutta supramundano basado en la designación de seres (sattādhiṭṭhāna) debe señalarse mediante veintiséis tipos de personas; estas deben ser investigadas minuciosamente mediante tres suttas: el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo mental y el perteneciente a la maestría. ตตฺถ ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ เอกพีชินา โกลํโกเลน สตฺตกฺขตฺตุปรเมน สทฺธานุสารินา ธมฺมานุสารินา จาติ, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, สกทาคามินา, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, อนาคามินา, อนฺตรา ปรินิพฺพายินา, อุปหจฺจ ปรินิพฺพายินา, อสงฺขารปรินิพฺพายินา, สสงฺขารปรินิพฺพายินา, อุทฺธํโสเตน อกนิฏฺฐคามินา, สทฺธาวิมุตฺเตน, ทิฏฺฐิปฺปตฺเตน, กายสกฺขินา จาติ, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สทฺธาวิมุตฺเตน, ปญฺญาวิมุตฺเตน, สุญฺญตวิมุตฺเตน, อนิมิตฺตวิมุตฺเตน, อปฺปณิหิตวิมุตฺเตน, อุภโตภาควิมุตฺเตน สมสีสินา ปจฺเจกพุทฺธสมฺมาสมฺพุทฺเธหิ จาติ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เอวํ โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. Allí, el sutta que pertenece a la visión debe señalarse mediante cinco personas: el que nace una vez más (ekabījī), el que va de familia en familia (kolaṅkola), el que nace siete veces como máximo (sattakkhattuparama), el seguidor por fe (saddhānusārī) y el seguidor por la enseñanza (dhammānusārī); el sutta que pertenece a la visión debe señalarse mediante estas cinco personas. El sutta que pertenece al desarrollo mental debe señalarse mediante doce personas: el que practica para la realización del fruto de una sola vez (sakadāgāmiphala), el que retorna una sola vez (sakadāgāmī), el que practica para la realización del fruto del que no retorna (anāgāmiphala), el que no retorna (anāgāmī), el que alcanza el nirvana intermedio, el que alcanza el nirvana tras el aterrizaje, el que alcanza el nirvana sin esfuerzo, el que alcanza el nirvana con esfuerzo, el que sube en la corriente hacia el reino Akaniṭṭha, el liberado por la fe, el que ha alcanzado la visión y el testigo corporal; el sutta que pertenece al desarrollo mental debe señalarse mediante estas doce personas. El sutta que pertenece a la maestría debe señalarse mediante nueve personas: el liberado por la fe, el liberado por la sabiduría, el liberado por la vacuidad, el liberado por lo sin-señal, el liberado por lo sin-deseo, el liberado por ambos lados, el que alcanza el logro simultáneo (samasīsī), el Buda Pacceka y el Buda Perfectamente Iluminado; el sutta que pertenece a la maestría debe señalarse mediante estas nueve personas. Así, el sutta supramundano basado en seres debe señalarse mediante estas veintiséis personas. โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เต จริเตหิ นิทฺทิฏฺฐา สมนฺเวสิตพฺพา เกจิ ราคจริตา, เกจิ โทสจริตา, เกจิ โมหจริตา, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต, ราคมุเข ฐิโต โทสจริโต, ราคมุเข ฐิโต โมหจริโต, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จ, โทสมุเข ฐิโต โทสจริโต, โทสมุเข ฐิโต โมหจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต [Pg.165] จ โมหจริโต จ, โมหมุเข ฐิโต โมหจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต โมหมุเข ฐิโต โทสจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จาติ, โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. El sutta mundano basado en seres debe señalarse mediante diecinueve personas. Estas deben investigarse según sus temperamentos: algunos tienen temperamento de apego, otros de aversión, otros de delusión, otros de apego y aversión, otros de apego y delusión, otros de aversión y delusión, y otros de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral del apego con temperamento de apego, el que está en el umbral del apego con temperamento de aversión, el que está en el umbral del apego con temperamento de delusión, el que está en el umbral del apego con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral de la aversión con temperamento de aversión, el que está en el umbral de la aversión con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión; el que está en el umbral de la delusión con temperamento de delusión, el que está en el umbral de la delusión con temperamento de apego, el que está en el umbral de la delusión con temperamento de aversión, y el que está en el umbral de la delusión con temperamentos combinados de apego, aversión y delusión. El sutta mundano basado en seres debe señalarse mediante estas diecinueve personas. วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ สีลวนฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต สีลวนฺโต ปญฺจ ปุคฺคลา ปกติสีลํ สมาทานสีลํ จิตฺตปฺปสาโท สมโถ วิปสฺสนา จาติ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. El sutta que pertenece a las inclinaciones habituales debe señalarse mediante los virtuosos; esas personas virtuosas son cinco: los que poseen moralidad natural, moralidad adoptada, fe con claridad mental, tranquilidad y visión cabal; el sutta que pertenece a las inclinaciones habituales debe señalarse mediante estas cinco personas. โลกุตฺตรํ สุตฺตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. El sutta supramundano basado en principios (dhammādhiṭṭhāna) debe señalarse mediante tres suttas: el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo mental y el perteneciente a la maestría. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ อุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ญาณํ ปญฺญาย นิทฺทิสิตพฺพํ ปญฺญินฺทฺริเยน ปญฺญาพเลน อธิปญฺญาสิกฺขาย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺเคน สมฺมาทิฏฺฐิยา ตีรณาย สนฺตีรณาย ธมฺเม ญาเณน อนฺวเย ญาเณน ขเย ญาเณน อนุปฺปาเท ญาเณน อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริเยน อญฺญินฺทฺริเยน อญฺญาตาวินฺทฺริเยน จกฺขุนา วิชฺชาย พุทฺธิยา ภูริยา เมธาย, ยํ ยํ วา ปน ลพฺภติ, เตน เตน ปญฺญาธิวจเนน นิทฺทิสิตพฺพํ. Tanto lo mundano como lo supramundano, ya sea basado en seres o en principios, debe señalarse por ambos. El conocimiento debe señalarse mediante la sabiduría: por la facultad de la sabiduría, el poder de la sabiduría, el entrenamiento en la sabiduría superior, el factor de iluminación de investigación de los fenómenos, el recto entendimiento, el juicio, el examen, el conocimiento de la enseñanza, el conocimiento por inducción, el conocimiento de la destrucción, el conocimiento de la no-aparición, la facultad de 'llegaré a conocer lo que no se conoce', la facultad del conocimiento, la facultad de 'el que ha conocido', el ojo de la sabiduría, la visión clara, el entendimiento, la amplitud de sabiduría, la agudeza; o mediante cualquier otro sinónimo de sabiduría que se encuentre, debe señalarse mediante dicho sinónimo. เญยฺยํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนหิ อชฺฌตฺติกพาหิเรหิ หีนปฺปณีเตหิ ทูรสนฺติเกหิ สงฺขตาสงฺขเตหิ กุสลากุสลาพฺยากเตหิ สงฺเขปโต วา ฉหิ อารมฺมเณหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ปญฺญาปิ อารมฺมณภูตา เญยฺยํ, ยํ กิญฺจิ อารมฺมณภูตํ อชฺฌตฺติกํ วา พาหิรํ วา, สพฺพํ ตํ สงฺขเตน อสงฺขเตน จ นิทฺทิสิตพฺพํ. Lo cognoscible (ñeyya) debe señalarse mediante lo pasado, futuro y presente; lo interno y lo externo; lo inferior y lo superior; lo lejano y lo cercano; lo condicionado y lo incondicionado; lo hábil, lo no hábil y lo indeterminado; o, en resumen, mediante los seis objetos de los sentidos. El conocimiento y lo cognoscible deben señalarse por ambos; la sabiduría misma, al ser objeto, es lo cognoscible. Cualquier cosa que sea un objeto, ya sea interno o externo, todo ello debe señalarse como lo condicionado o lo incondicionado. ทสฺสนํ ภาวนา สกวจนํ ปรวจนํ วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ กมฺมํ วิปาโกติ สพฺพตฺถ ตทุภยํ สุตฺเต ยถา นิทฺทิฏฺฐํ, ตถา อุปธารยิตฺวา ลพฺภมานโต นิทฺทิสิตพฺพํ, ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อญฺญตรวจนํ ภาสติ, สพฺพํ ตํ ยถานิทฺทิฏฺฐํ ธารยิตพฺพํ. En todos los suttas referidos a la visión, el desarrollo mental, las palabras propias, las palabras ajenas, lo explicable, lo inexplicable, la acción y el resultado, ambos aspectos deben señalarse tal como se indica; habiéndolos examinado así, deben señalarse según lo que sea aplicable. Cualquier discurso que el Bienaventurado pronuncie, todo ello debe ser comprendido tal como se ha indicado. ทุวิโธ เหตุ ยญฺจ กมฺมํ เย จ กิเลสา, สมุทโย กิเลสา. ตตฺถ กิเลสา สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพา. สมุทโย สํกิเลสภาคิเยน [Pg.166] จ วาสนาภาคิเยน จ สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺโพ. ตตฺถ กุสลํ จตูหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ วาสนาภาคิเยน ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. อกุสลํ สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. กุสลญฺจ อกุสลญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตํ ภควโต อนุญฺญาตาย นิทฺทิสิตพฺพํ, ตํ ปญฺจวิธํ สํวโร ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา กปฺปิยานุโลโมติ, ยํ ทิสฺสติ ตาสุ ตาสุ ภูมีสุ, ตํ กปฺปิยานุโลเมน นิทฺทิสิตพฺพํ. ปฏิกฺขิตฺตํ ภควตา ปฏิกฺขิตฺตการเณน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. ถโว ปสํสาย นิทฺทิสิตพฺโพ. โส ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ภควโต ธมฺมสฺส อริยสงฺฆสฺส อริยธมฺมานํ สิกฺขาย โลกิยคุณสมฺปตฺติยาติ. เอวํ ถโว ปญฺจวิเธน นิทฺทิสิตพฺโพ. La causa es de dos tipos: tanto el kamma como las impurezas; el origen y las impurezas. Allí, las impurezas deben indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción. El origen debe indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción y el sutta perteneciente a las tendencias latentes. Allí, lo beneficioso debe indicarse mediante cuatro suttas: el perteneciente a las tendencias latentes, el perteneciente a la visión, el perteneciente al desarrollo y el perteneciente al que ya no entrena. Lo perjudicial debe indicarse mediante el sutta perteneciente a la corrupción. Tanto lo beneficioso como lo perjudicial deben indicarse mediante ambos. Lo permitido debe indicarse según la autorización del Bienaventurado; eso es de cinco tipos: restricción, abandono, desarrollo, realización y conformidad con lo permitido; lo que se percibe en los diversos planos debe indicarse mediante la conformidad con lo permitido. Lo prohibido debe indicarse mediante la razón de la prohibición del Bienaventurado. Tanto lo permitido como lo prohibido deben indicarse mediante ambos. El elogio debe indicarse mediante la alabanza. Este debe entenderse de cinco tipos: para el Bienaventurado, para el Dhamma, para la Noble Sangha, para los estados de los nobles y para el entrenamiento en el logro de las cualidades mundanas. Así, el elogio debe indicarse de cinco maneras. อินฺทฺริยภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, กิเลสภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, เอวเมตานิ อฏฺฐารส ปทานิ โหนฺติ นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานีติ, ตถาหิ วุตฺตํ ‘‘อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา, สาสนปฺปฏฺฐาเน’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – El plano de las facultades debe indicarse mediante nueve términos, y el plano de las impurezas debe indicarse mediante nueve términos. De este modo, estos son dieciocho términos: nueve términos beneficiosos y nueve términos perjudiciales. En efecto, se ha dicho: '¿Dónde deben verse los dieciocho términos fundamentales? En el Establecimiento de la Enseñanza'. Por eso dijo el venerable Mahākaccāyana: ‘‘นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปฺปกฺขา; เอเต ขลุ มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานี’’ติ. 'Con nueve términos se asocian los beneficiosos, y con nueve los del bando perjudicial; estos son ciertamente los términos fundamentales, que suman dieciocho términos'. นิยุตฺตํ สาสนปฺปฏฺฐานํ. Concluye el Establecimiento de la Enseñanza. เอตฺตาวตา สมตฺตา เนตฺติ ยา อายสฺมตา มหากจฺจายเนน ภาสิตา ภควตา อนุโมทิตา มูลสงฺคีติยํ สงฺคีตาติ. Con esto se completa el Netti, el cual fue expuesto por el venerable Mahākaccāyana, aprobado por el Bienaventurado y recitado en el Concilio Original. เนตฺติปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ. El Nettippakaraṇa ha finalizado.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi