1

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

---

ขุทฺทกนิกาเย

ក្នុងខុទ្ទកនិកាយ

---

เนตฺติปฺปกรณปาฬิ

នេត្តិបករណ៍បាលី

---

๑. สงฺคหวาโร

១. សង្គហវារៈ

---

ยํ [Pg.1] โลโก ปูชยเต, สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ;

ตสฺเสต สาสนวรํ, วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺส.

សត្វលោក ព្រមទាំងលោកបាល តែងបូជា និងថ្វាយបង្គំជានិច្ច នូវព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរជាងនរៈអង្គណា សាសនាដ៏ប្រសើររបស់ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរជាងនរៈនោះ គឺអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹង។

---

ทฺวาทส ปทานิ สุตฺตํ, ตํ สพฺพํ พฺยญฺชนญฺจ อตฺโถ จ;

ตํ วิญฺเญยฺยํ อุภยํ, โก อตฺโถ พฺยญฺชนํ กตมํ.

សូត្រមានបទ ១២ សូត្រទាំងអស់នោះ មានទាំងព្យញ្ជនៈ និងអត្ថ ព្យញ្ជនៈ និងអត្ថទាំងពីរនោះ អ្នកប្រាជ្ញគប្បីដឹងថា អត្ថនោះតើដូចម្តេច ព្យញ្ជនៈនោះតើដូចម្តេច។

---

โสฬสหารา เนตฺติ, ปญฺจนยา สาสนสฺส ปริเยฏฺฐิ;

อฏฺฐารสมูลปทา, มหกจฺจาเนน นิทฺทิฏฺฐา.

ព្រះមហាកច្ចាយនៈ បានសម្តែងទុកហើយ នូវគម្ពីរនេត្តិ ដែលជាគ្រឿងស្វែងរកអត្ថនៃសាសនា មានហារៈ ១៦ មានន័យ ៥ និងមានមូលបទ ១៨។

---

หารา พฺยญฺชนวิจโย, สุตฺตสฺส นยา ตโย จ สุตฺตตฺโถ;

อุภยํ ปริคฺคหีตํ, วุจฺจติ สุตฺตํ ยถาสุตฺตํ.

ហារៈទាំងឡាយ ជាគ្រឿងជ្រើសរើសព្យញ្ជនៈនៃសូត្រ ន័យទាំង ៣ ជាគ្រឿងជ្រើសរើសអត្ថនៃសូត្រ ហារៈ និងន័យទាំងពីរនោះ ដែលព្រះអដ្ឋកថាចារ្យកាន់យកហើយ តែងពោលពន្យល់នូវសូត្រ តាមសមគួរដល់សូត្រ។

---

ยา เจว เทสนา ยญฺจ, เทสิตํ อุภยเมว วิญฺเญยฺยํ;

ตตฺรายมานุปุพฺพี, นววิธสุตฺตนฺตปริเยฏฺฐีติ.

ទេសនាណា និងធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយណា ធម៌ទាំងពីរនោះ គប្បីដឹងពិតប្រាកដ ក្នុងសេចក្តីដឹងនោះ នេះជាលំដាប់លំដោយ នៃការស្វែងរកអត្ថនៃសូត្រមានអង្គ ៩។

---

สงฺคหวาโร.

សង្គហវារៈ ចប់។

---

๒. อุทฺเทสวาโร

២. ឧទ្ទេសវារៈ

---

๑. ตตฺถ กตเม โสฬส หารา? เทสนา วิจโย ยุตฺติ ปทฏฺฐาโน ลกฺขโณ จตุพฺยูโห อาวฏฺโฏ วิภตฺติ ปริวตฺตโน เววจโน ปญฺญตฺติ [Pg.2] โอตรโณ โสธโน อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร สมาโรปโน อิติ.

១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ហារៈ ១៦ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ ទេសនាហារៈ ១ វិចយហារៈ ១ យុត្តិហារៈ ១ បទដ្ឋានហារៈ ១ លក្ខណហារៈ ១ ចតុព្យូហហារៈ ១ អាវដ្តហារៈ ១ វិភត្តិហារៈ ១ បរិវត្តនហារៈ ១ វេវចនហារៈ ១ បញ្ញត្តិហារៈ ១ ឱតរណហារៈ ១ សោធនហារៈ ១ អធិដ្ឋានហារៈ ១ បរិក្ខារហារៈ ១ សមារោបនហារៈ ១។

---

ตสฺสานุคีติ

អនុគីតិ នៃឧទ្ទេសនោះ៖

---

เทสนา วิจโย ยุตฺติ, ปทฏฺฐาโน จ ลกฺขโณ;

จตุพฺยูโห จ อาวฏฺโฏ, วิภตฺติ ปริวตฺตโน.

ទេសនាហារៈ វិចយហារៈ យុត្តិហារៈ បទដ្ឋានហារៈ លក្ខណហារៈ ចតុព្យូហហារៈ អាវដ្តហារៈ វិភត្តិហារៈ បរិវត្តនហារៈ

---

เววจโน จ ปญฺญตฺติ, โอตรโณ จ โสธโน;

อธิฏฺฐาโน ปริกฺขาโร, สมาโรปโน โสฬโส.

វេវចនហារៈ បញ្ញត្តិហារៈ ឱតរណហារៈ សោធនហារៈ អធិដ្ឋានហារៈ បរិក្ខារហារៈ និងសមារោបនហារៈ ជាគម្រប់ ១៦។

---

เอเต โสฬส หารา, ปกิตฺติตา อตฺถโต อสํกิณฺณา;

เอเตสญฺเจว ภวติ, วิตฺถารตยา นยวิภตฺตีติ.

ហារៈទាំង ១៦ នេះ ព្រះអង្គសម្តែងហើយដោយអត្ថ មិនច្របូកច្របល់គ្នាឡើយ ការចែកន័យដោយពិស្តារនៃហារៈទាំងឡាយនេះ ក៏រមែងមានយ៉ាងនោះដែរ។

---

๒. ตตฺถ กตเม ปญฺจ นยา? นนฺทิยาวฏฺโฏ ติปุกฺขโล สีหวิกฺกีฬิโต ทิสาโลจโน องฺกุโส อิติ.

២. ក្នុងន័យទាំងនោះ ន័យ ៥ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ នន្ទិយាវដ្តន័យ ១ តិបុគ្គលន័យ ១ សីហវិក្កីឡិតន័យ ១ ទិសាលោចនន័យ ១ អង្កុសន័យ ១។

---

ตสฺสานุคีติ

អនុគីតិ នៃន័យនោះ៖

---

ปฐโม นนฺทิยาวฏฺโฏ, ทุติโย จ ติปุกฺขโล;

สีหวิกฺกีฬิโต นาม, ตติโย นยลญฺชโก.

ន័យទី ១ ឈ្មោះ នន្ទិយាវដ្តៈ ន័យទី ២ ឈ្មោះ តិបុគ្គលៈ ន័យទី ៣ ដែលនាំមកនូវអត្ថនៃបាលី ឈ្មោះ សីហវិក្កីឡិតៈ។

---

ทิสาโลจนมาหํสุ, จตุตฺถํ นยมุตฺตมํ;

ปญฺจโม องฺกุโส นาม, สพฺเพ ปญฺจ นยา คตาติ.

ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ ពោលថា ន័យទី ៤ ដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះ ទិសាលោចនៈ ន័យទី ៥ ឈ្មោះ អង្កុសៈ ន័យទាំង ៥ នេះ អ្នកប្រាជ្ញគប្បីដឹងចុះ។

---

๓. ตตฺถ กตมานิ อฏฺฐารส มูลปทานิ? นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานิ. ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ตณฺหา อวิชฺชา โลโภ โทโส โมโห สุภสญฺญา สุขสญฺญา นิจฺจสญฺญา อตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ อกุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ อกุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

៣. ក្នុងមូលបទទាំងនោះ មូលបទ ១៨ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ កុសលបទ ៩ អកុសលបទ ៩។ ក្នុងបទទាំងនោះ អកុសលបទ ៩ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ តណ្ហា ១ អវិជ្ជា ១ លោភៈ ១ ទោសៈ ១ មោហៈ ១ សុភសញ្ញា ១ សុខសញ្ញា ១ និច្ចសញ្ញា ១ អត្តសញ្ញា ១ ទាំងនេះជាអកុសលបទ ៩ ដែលជាទីសង្គ្រោះ និងជាទីប្រជុំចុះនៃអកុសលធម៌ទាំងអស់។

---

ตตฺถ กตมานิ นว ปทานิ กุสลานิ? สมโถ วิปสฺสนา อโลโภ อโทโส อโมโห อสุภสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนิจฺจสญฺญา อนตฺตสญฺญาติ, อิมานิ นว ปทานิ กุสลานิ, ยตฺถ สพฺโพ กุสลปกฺโข สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉติ.

ក្នុងបទទាំងនោះ កុសលបទ ៩ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ សមថៈ ១ វិបស្សនា ១ អលោភៈ ១ អទោសៈ ១ អមោហៈ ១ អសុភសញ្ញា ១ ទុក្ខសញ្ញា ១ អនិច្ចសញ្ញា ១ អនត្តសញ្ញា ១ ទាំងនេះជាកុសលបទ ៩ ដែលជាទីសង្គ្រោះ និងជាទីប្រជុំចុះនៃកុសលធម៌ទាំងអស់។

---

ตตฺริทํ อุทฺทานํ

ឧទ្ទានក្នុងមូលបទនោះ ដូច្នេះ៖

---

ตณฺหา [Pg.3] จ อวิชฺชาปิ จ, โลโภ โทโส ตเถว โมโห จ;

จตุโร จ วิปลฺลาสา, กิเลสภูมี นว ปทานิ.

តណ្ហា ១ អវិជ្ជា ១ លោភៈ ១ ទោសៈ ១ មោហៈ ១ និងវិបល្លាស ៤ ទាំងនេះជាកិលេសភូមិ មានបទ ៩។

---

สมโถ จ วิปสฺสนา จ, กุสลานิ จ ยานิ ตีณิ มูลานิ;

จตุโร สติปฏฺฐานา, อินฺทฺริยภูมี นว ปทานิ.

សមថៈ ១ វិបស្សនា ១ កុសលមូល ៣ និងសតិបដ្ឋាន ៤ ទាំងនេះជាឥន្ទ្រិយភូមិ មានបទ ៩។

---

นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปกฺขา;

เอเต โข มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานีติ.

ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយ តែងផ្សារភ្ជាប់កុសលធម៌ដោយបទ ៩ និងផ្សារភ្ជាប់អកុសលធម៌ដោយបទ ៩ បទទាំង ១៨ នេះឯង ឈ្មោះថា មូលបទ។

---

อุทฺเทสวาโร.

ឧទ្ទេសវារៈ ចប់។

---

๓. นิทฺเทสวาโร

៣. និទ្ទេសវារៈ

---

๔. ตตฺถ สงฺเขปโต เนตฺติ กิตฺติตา.

៤. ក្នុងនិទ្ទេសវារៈនោះ ខ្ញុំបានសម្តែងគម្ពីរនេត្តិដោយសង្ខេបហើយ។

---

หารสงฺเขโป

សង្ខេបនៃហារៈ

---

๑.

១.

---

อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร.

ការសម្តែងនូវអស្សាទៈ (គុណ) អាទីនវៈ (ទោស) និស្សរណៈ (ការរំដោះខ្លួន) ផល ឧបាយ និងអាណត្តិ (ពាក្យបង្គាប់) របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់យោគីបុគ្គលទាំងឡាយ នេះឈ្មោះថា ទេសនាហារៈ។

---

๒.

២.

---

ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีติ;

สุตฺตสฺส โย ปวิจโย, หาโร วิจโยติ นิทฺทิฏฺโฐ.

សេចក្តីសួរណា សេចក្តីឆ្លើយណា និងអនុគីតិនៃសូត្រណា ការជ្រើសរើសនូវសូត្រណា ហារៈនោះ ព្រះអង្គសម្តែងថា វិចយហារៈ។

---

๓.

៣.

---

สพฺเพสํ หารานํ, ยา ภูมี โย จ โคจโร เตสํ;

ยุตฺตายุตฺตปริกฺขา, หาโร ยุตฺตีติ นิทฺทิฏฺโฐ.

ទីតាំងណា និងអារម្មណ៍ណា នៃហារៈទាំងពួង ការពិចារណាស្វែងរកសេចក្តីសមគួរ និងមិនសមគួរនៃហារៈទាំងនោះ ហារៈនោះ ព្រះអង្គសម្តែងថា យុត្តិហារៈ។

---

๔.

៤.

---

ธมฺมํ เทเสติ ชิโน, ตสฺส จ ธมฺมสฺส ยํ ปทฏฺฐานํ;

อิติ ยาว สพฺพธมฺมา, เอโส หาโร ปทฏฺฐาโน.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងធម៌ណា ហេតុជិត (បទដ្ឋាន) នៃធម៌នោះ ក៏គប្បីពោលយ៉ាងនោះ រហូតដល់ធម៌ទាំងពួង ហារៈនេះ ឈ្មោះថា បទដ្ឋានហារៈ។

---

๕.

៥.

---

วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม, เย ธมฺมา เอกลกฺขณา เกจิ;

วุตฺตา ภวนฺติ สพฺเพ, โส หาโร ลกฺขโณ นาม.

កាលបើធម៌មួយយ៉ាង ព្រះអង្គសម្តែងហើយ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ ឈ្មោះថាព្រះអង្គសម្តែងហើយដែរ ហារៈនោះ ឈ្មោះថា លក្ខណហារៈ។

---

๖.

៦.

---

เนรุตฺตมธิปฺปาโย, พฺยญฺชนมถ เทสนานิทานญฺจ;

ปุพฺพาปรานุสนฺธี, เอโส หาโร จตุพฺยูโห.

និរុត្តិ (វចនត្ថៈ) អធិប្បាយ ព្យញ្ជនៈ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃទេសនា និងការតភ្ជាប់គ្នានៃសេចក្តីមុននិងក្រោយ ហារៈនេះ ឈ្មោះថា ចតុព្យូហហារៈ។

---

๗.

៧.

---

เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน, ปริเยสติ เสสกํ ปทฏฺฐานํ;

อาวฏฺฏติ ปฏิปกฺเข, อาวฏฺโฏ นาม โส หาโร.

កាលបើបទដ្ឋានមួយយ៉ាងតាំងឡើងហើយ ក៏ស្វែងរកបទដ្ឋានដែលនៅសល់ ហើយបង្វែរទៅរកធម៌ជាបដិបក្ខ ហារៈនោះ ឈ្មោះថា អាវដ្តហារៈ။

---

๘.

៨.

---

ธมฺมญฺจ [Pg.4] ปทฏฺฐานํ, ภูมิญฺจ วิภชฺชเต อยํ หาโร;

สาธารเณ อสาธารเณ จ เนยฺโย วิภตฺตีติ.

ហារៈនេះ តែងចែកធម៌ បទដ្ឋាន ភូមិ ធម៌ទូទៅ (សាធារណៈ) និងធម៌មិនទូទៅ (អសាធារណៈ) គប្បីដឹងថា វិភត្តិហារៈ។

---

๙.

៩.

---

กุสลากุสเล ธมฺเม, นิทฺทิฏฺเฐ ภาวิเต ปหีเน จ;

ปริวตฺตติ ปฏิปกฺเข, หาโร ปริวตฺตโน นาม.

កាលបើធម៌ជាកុសល និងអកុសល ធម៌ដែលគប្បីចម្រើន និងធម៌ដែលគប្បីលះបង់ ព្រះអង្គសម្តែងហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅរកធម៌ជាបដិបក្ខវិញ ហារៈនេះ ឈ្មោះថា បរិវត្តនហារៈ။

---

๑๐.

១០.

---

เววจนานิ พหูนิ ตุ, สุตฺเต วุตฺตานิ เอกธมฺมสฺส;

โย ชานาติ สุตฺตวิทู, เววจโน นาม โส หาโร.

អ្នកចេះដឹងនូវសូត្រ តែងដឹងនូវវេវចនៈ (ពាក្យមានន័យដូចគ្នា) ជាច្រើន នៃធម៌តែមួយ ដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកក្នុងសូត្រ ហារៈនោះ ឈ្មោះថា វេវចនហារៈ။

---

๑๑.

១១.

---

เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสติ;

โส อากาโร เญยฺโย, ปญฺญตฺตี นาม หาโรติ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌តែមួយ ដោយបញ្ញត្តិផ្សេងៗ អាការៈនោះ គប្បីដឹងថា បញ្ញត្តិហារៈ။

---

๑๒.

១២.

---

โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท, อินฺทฺริยขนฺธา จ ธาตุ อายตนา;

เอเตหิ โอตรติ โย, โอตรโณ นาม โส หาโร.

ធម៌ណាជាបដិច្ចសមុប្បាទ ឥន្ទ្រិយ ក្ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ ហារៈណាដែលចុះស៊ប់ (យោងទៅរក) ដោយធម៌ទាំងនេះ ហារៈនោះ ឈ្មោះថា ឱតរណហារៈ။

---

๑๓.

១៣.

---

วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห, คาถายํ ปุจฺฉิตายมารพฺภ;

สุทฺธาสุทฺธปริกฺขา, หาโร โส โสธโน นาม.

កាលបើប្រស្នាដែលសួរក្នុងគាថា ព្រះអង្គឆ្លើយតបហើយ ការពិចារណានូវសេចក្តីស្អាត និងមិនស្អាត ហារៈនោះ ឈ្មោះថា សោធនហារៈ။

---

๑๔.

១៤.

---

เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา;

เตน วิกปฺปยิตพฺพา, เอโส หาโร อธิฏฺฐาโน.

ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយដោយភាពជាតែមួយ (ឯកត្តភាព) ឬដោយភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តភាព) ធម៌ទាំងនោះ មិនគប្បីឱ្យឃ្លាតចាកសភាវៈឡើយ ហារៈនេះ ឈ្មោះថា អធិដ្ឋានហារៈ။

---

๑๕.

១៥.

---

เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ, ชนยนฺติปฺปจฺจยา ปรมฺปรโต;

เหตุมวกฑฺฒยิตฺวา, เอโส หาโร ปริกฺขาโร.

ធម៌ទាំងឡាយណា បង្កើតនូវធម៌ណា ដោយបច្ច័យជាលំដាប់លំដោយ ការទាញយកហេតុនោះមកសម្តែង ហារៈនេះ ឈ្មោះថា បរិក្ខារហារៈ။

---

๑๖.

១៦.

---

เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร.

ធម៌ទាំងឡាយណា មានធម៌ណាជាឫសគល់ និងធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានអត្ថដូចគ្នា ដែលព្រះមុនីទ្រង់សម្តែងហើយ ធម៌ទាំងនោះ គប្បីលើកឡើងសម្តែង នេះឈ្មោះថា សមារោបនហារៈ។

---

นยสงฺเขโป

សង្ខេបនៃន័យ

---

๑๗.

១៧.

---

ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ, สมเถน วิปสฺสนา โย เนติ;

สจฺเจหิ โยชยิตฺวา, อยํ นโย นนฺทิยาวฏฺโฏ.

ន័យណា តែងនាំទៅនូវតណ្ហានិងអវិជ្ជា ដោយសមថៈនិងវិបស្សនា ដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងសច្ចៈទាំងឡាយ ន័យនេះ ឈ្មោះថា នន្ទិយាវដ្តន័យ។

---

๑๘.

១៨.

---

โย อกุสเล สมูเลหิ, เนติ กุสเล จ กุสลมูเลหิ;

ภูตํ ตถํ อวิตถํ, ติปุกฺขลํ ตํ นยํ อาหุ.

ន័យណា តែងនាំទៅនូវអកុសលធម៌ ព្រមទាំងឫសគល់ (អកុសលមូល) និងនាំទៅនូវកុសលធម៌ ព្រមទាំងកុសលមូល ឱ្យជាសភាវៈពិត ត្រឹមត្រូវ មិនឃ្លាតចាកការពិត ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ ហៅន័យនោះថា តិបុគ្គលន័យ။

---

๑๙.

១៩.

---

โย เนติ วิปลฺลาเสหิ, กิเลเส อินฺทฺริเยหิ สทฺธมฺเม;

เอตํ นยํ นยวิทู, สีหวิกฺกีฬิตํ อาหุ.

ន័យណា តែងនាំទៅនូវវិបល្លាស កិលេស ឥន្ទ្រិយ និងសទ្ធម៌ ព្រះប្រាជ្ញាទាំងឡាយដែលឈ្លាសវៃក្នុងន័យ ហៅន័យនោះថា សីហវិក្កីឡិតន័យ။

---

๒๐.

២០.

---

เวยฺยากรเณสุ [Pg.5] หิ เย, กุสลากุสลา ตหึ ตหึ วุตฺตา;

มนสา โวโลกยเต, ตํ ขุ ทิสาโลจนํ อาหุ.

កុសលធម៌ និងអកុសលធម៌ទាំងឡាយណា ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយក្នុងវេយ្យាករណៈនោះៗ ការពិចារណាមើលដោយចិត្ត ហៅការពិចារណានោះថា ទិសាលោចនន័យ។

---

๒๑.

២១.

---

โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนน, อุกฺขิปิย ยํ สมาเนติ;

สพฺเพ กุสลากุสเล, อยํ นโย องฺกุโส นาม.

កាលបើពិចារណាមើលដោយទិសាលោចនន័យហើយ តែងលើកឡើងនូវកុសលធម៌ និងអកុសលធម៌ទាំងអស់មកប្រមូលរួមគ្នា ន័យនេះ ឈ្មោះថា អង្កុសន័យ។

---

๒๒.

២២.

---

โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺตํ.

គប្បីយោគហារៈទាំង ១៦ ជាមុនសិន រួចពិចារណាមើលទិសដោយទិសាលោចនន័យ ហើយប្រមូលរួមដោយអង្កុសន័យ រួចគប្បីសម្តែងនូវសូត្រដោយន័យទាំង ៣។

---

ทฺวาทสปท

ទ្វាទសបទ

---

๒๓.

២៣.

---

อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ, นิรุตฺติ ตเถว นิทฺเทโส;

อาการฉฏฺฐวจนํ, เอตฺตาว พฺยญฺชนํ สพฺพํ.

អក្ខរៈ បទ ព្យញ្ជនៈ និរុត្តិ និទ្ទេស និងអាការៈ ដែលជាពាក្យទី ៦ ព្យញ្ជនៈទាំងអស់ មានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង។

---

๒๔.

២៤.

---

สงฺกาสนา ปกาสนา, วิวรณา วิภชนุตฺตานีกมฺมปญฺญตฺติ;

เอเตหิ ฉหิ ปเทหิ, อตฺโถ กมฺมญฺจ นิทฺทิฏฺฐํ.

សង្កាសនា (ការបង្ហាញសេចក្តីសង្ខេប) បកាសនា (ការសម្តែងឱ្យច្បាស់) វិវរណា (ការបើកសេចក្តី) វិភជនា (ការចែកសេចក្តី) ឧត្តានីកម្ម (ការធ្វើឱ្យងាយយល់) និងបញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិ) អត្ថ និងកិច្ច (កម្ម) ព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដោយបទទាំង ៦ នេះឯង។

---

๒๕.

២៥.

---

ตีณิ จ นยา อนูนา, อตฺถสฺส จ ฉปฺปทานิ คณิตานิ;

นวหิ ปเทหิ ภควโต, วจนสฺสตฺโถ สมายุตฺโต.

ន័យទាំង ៣ មិនខ្វះខាត និងបទនៃអត្ថទាំង ៦ ព្រះអង្គរាប់ហើយ អត្ថនៃព្រះវាចារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងប្រកបដោយបទទាំង ៩ នេះ។

---

๒๖.

២៦.

---

อตฺถสฺส นวปฺปทานิ, พฺยญฺชนปริเยฏฺฐิยา จตุพฺพีส;

อุภยํ สงฺกลยิตฺวา, เตตฺตึสา เอตฺติกา เนตฺตีติ.

បទនៃអត្ថមាន ៩ បទនៃការស្វែងរកព្យញ្ជនៈមាន ២៤ កាលបើបូករួមទាំងពីរផ្នែកនេះចូលគ្នា ត្រូវជា ៣៣ នេះឯងជាប្រមាណនៃគម្ពីរនេត្តិ។

---

นิทฺเทสวาโร.

និទ្ទេសវារៈ ចប់។

---

๔. ปฏินิทฺเทสวาโร

៤. បដិនិទ្ទេសវារៈ

---

๑. เทสนาหารวิภงฺโค

១. ការចែកទេសនាហារៈ

---

๕. ตตฺถ กตโม เทสนาหาโร? ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ คาถา อยํ เทสนาหาโร. กึ เทสยติ? อสฺสาทํ อาทีนวํ นิสฺสรณํ ผลํ อุปายํ อาณตฺตึ. ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามีติ.

៥. ក្នុងទេសនាហារៈនោះ តើទេសនាហារៈជាអ្វី? គាថាថា «អស្សាទាទិនវតា» នេះ ឈ្មោះថា ទេសនាហារៈ។ តើទេសនាហារៈនោះ សម្តែងនូវអ្វី? សម្តែងនូវអស្សាទៈ អាទីនវៈ និស្សរណៈ ផល ឧបាយ និងអាណត្តិ។ (ដូចព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា) «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម មានសេចក្តីល្អក្នុងកណ្តាល មានសេចក្តីល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ នឹងប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈដ៏ពេញបរិបូរណ៍ ដ៏បរិសុទ្ធស្អាតទាំងអស់ ដល់អ្នកទាំងឡាយ»។

---

ตตฺถ [Pg.6] กตโม อสฺสาโท?

ក្នុងគាថានោះ តើអស្សាទៈជាអ្វី?

---

‘‘กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉตี’’ติ.

«កាលបើបុគ្គលប្រាថ្នានូវកាម បើកាមនោះសម្រេចដល់បុគ្គលនោះ សត្វលោកតែងតែមានចិត្តត្រេកអរ ពិតប្រាកដណាស់ ព្រោះបានសម្រេចនូវកាមតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នា»។

---

อยํ อสฺสาโท.

នេះជាអស្សាទៈ។

---

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

ក្នុងគាថានោះ តើអាទីនវៈជាអ្វី?

---

‘‘ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตี’’ติ.

«កាលបើបុគ្គលនោះកំពុងប្រាថ្នា មានតណ្ហាកើតឡើងហើយ បើកាមទាំងនោះសាបសូន្យទៅ បុគ្គលនោះតែងតែរងទុក្ខវេទនា ដូចជាត្រូវព្រួញបាញ់ហើយដូច្នោះ»។

---

อยํ อาทีนโว.

នេះជាអាទីនវៈ។

---

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

ក្នុងគាថានោះ តើនិស្សរណៈជាអ្វី?

---

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

«ភិក្ខុណាជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលជៀសវាងក្បាលពស់ដោយជើង ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានស្មារតី តែងកន្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកនេះបាន»។

---

อิทํ นิสฺสรณํ.

នេះជានិស្សរណៈ។

---

ตตฺถ กตโม อสฺสาโท?

ក្នុងគាថានោះ តើអស្សាទៈជាអ្វី?

---

‘‘เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควาสฺสํ ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถู กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌตี’’ติ.

«ជនណាស្រឡាញ់ជាប់ចិត្តក្នុងស្រែ ចម្ការ ប្រាក់ មាស ហ្វូងគោ សេះ ខ្ញុំស្រីប្រុស ស្រីៗ ញាតិមិត្ត និងកាមទាំងឡាយដ៏ច្រើនដទៃទៀត»។

---

อยํ อสฺสาโท.

នេះជាអស្សាទៈ។

---

ตตฺถ กตโม อาทีนโว?

ក្នុងគាថានោះ តើអាទីនវៈជាអ្វី?

---

‘‘อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเต นํ ปริสฺสยา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทก’’นฺติ.

«កិលេសទាំងឡាយដ៏ទន់ខ្សោយ តែងគ្របសង្កត់លើបុគ្គលនោះ គ្រោះថ្នាក់ទាំងឡាយតែងញាំញីបុគ្គលនោះ ពីនោះមក ទុក្ខតែងដេញតាមបុគ្គលនោះ ដូចជាទឹកហូរចូលទៅក្នុងទូកធ្លាយដូច្នោះ»។

---

อยํ อาทีนโว.

នេះជាអាទីនវៈ។

---

ตตฺถ กตมํ นิสฺสรณํ?

ក្នុងគាថានោះ តើនិស្សរណៈជាអ្វី?

---

‘‘ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู’’ติ.

«ព្រោះហេតុនោះ សត្វលោកគួរជាអ្នកមានស្មារតីគ្រប់ពេល ជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ លះបង់កាមទាំងនោះហើយ គប្បីឆ្លងអន្លង់ (ឱឃៈ) ដូចជាបុគ្គលអាងទឹកចេញពីទូកហើយ ទៅដល់ត្រើយម្ខាងដូច្នោះ»។

---

อิทํ นิสฺสรณํ.

នេះជានិស្សរណៈ។

---

ตตฺถ [Pg.7] กตมํ ผลํ?

ក្នុងគាថានោះ តើផលជាអ្វី?

---

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

«ធម៌តែងរក្សាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ពិតប្រាកដ ដូចជាឆ័ត្រដ៏ធំការពារបុគ្គលក្នុងរដូវភ្លៀង នេះជាអានិសង្សនៃធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌តែងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ»។

---

อิทํ ผลํ.

នេះជាផល។

---

ตตฺถ กตโม อุปาโย?

ក្នុងគាថានោះ តើឧបាយជាអ្វី?

---

‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ…เป…‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ;

อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข, เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ.

«កាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញាថា សង្ខារទាំងពួងមិនទៀង... សង្ខារទាំងពួងជាទុក្ខ... ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា កាលនោះ តែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ»។

---

อยํ อุปาโย.

នេះជាឧបាយ។

---

ตตฺถ กตมา อาณตฺติ?

ក្នុងគាថានោះ តើអាណត្តិជាអ្វី?

---

‘‘จกฺขุมา วิสมานีว, วิชฺชมาเน ปรกฺกเม;

ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ, ปาปานิ ปริวชฺชเย’’ติ.

«កាលបើមានព្យាយាម បុគ្គលមានភ្នែកភ្លឺ តែងជៀសវាងនូវផ្លូវមិនស្មើ យ៉ាងណាមិញ អ្នកប្រាជ្ញគប្បីជៀសវាងនូវបាបទាំងឡាយក្នុងសត្វលោក យ៉ាងនោះដែរ»។

---

อยํ อาณตฺติ.

នេះជាអាណត្តិ។

---

‘‘‘สุญฺญโต โลกํ อเวกฺขสฺสุ,โมฆราชา’ติ อาณตฺติ, ‘สทา สโต’ติ อุปาโย;

‘อตฺตานุทิฏฺฐึ อูหจฺจ, เอวํ มจฺจุตโร สิยา’’’.

«ពាក្យថា 'ម្នាលមោឃរាជ អ្នកចូរមើលលោកដោយភាពជាសូន្យចុះ' នេះជាអាណត្តិ ពាក្យថា 'ជាអ្នកមានស្មារតីគ្រប់ពេល' នេះជាឧបាយ ពាក្យថា 'គប្បីដកចេញនូវអត្តានុទិដ្ឋិ យ៉ាងនេះ ទើបជាអ្នកឆ្លងផុតមច្ចុរាជបាន'»។

---

อิทํ ผลํ.

នេះជាផល។

---

๖. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ เทสยติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ, เนยฺยสฺส ปุคฺคลสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ เทสยติ.

៦. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវនិស្សរណៈ ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ ទ្រង់សម្តែងនូវអាទីនវៈនិងនិស្សរណៈ ដល់បុគ្គលជាវិបញ្ចិតញ្ញូ ទ្រង់សម្តែងនូវអស្សាទៈ អាទីនវៈ និងនិស្សរណៈ ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ។

---

ตตฺถ จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร ปุคฺคลา. ตณฺหาจริโต มนฺโท สตินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สติปฏฺฐาเนหิ นิสฺสเยหิ. ตณฺหาจริโต อุทตฺโต สมาธินฺทฺริเยน ทุกฺขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย [Pg.8] นิยฺยาติ ฌาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต มนฺโท วีริยินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ สมฺมปฺปธาเนหิ นิสฺสเยหิ. ทิฏฺฐิจริโต อุทตฺโต ปญฺญินฺทฺริเยน สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ สจฺเจหิ นิสฺสเยหิ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បដិបទាមាន ៤ បុគ្គលមាន ៤។ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិតដ៏ទន់ខ្សោយ តែងចាកចេញដោយសតិន្ទ្រិយ ដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ដោយមានសតិប្បដ្ឋានជាទីពឹង។ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិតដ៏មុតស្រួច តែងចាកចេញដោយសមាធិន្ទ្រិយ ដោយទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ដោយមានឈានជាទីពឹង។ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិតដ៏ទន់ខ្សោយ តែងចាកចេញដោយវីរិយិន្ទ្រិយ ដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ដោយមានសម្មប្បធានជាទីពឹង។ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិតដ៏មុតស្រួច តែងចាកចេញដោយបញ្ញិន្ទ្រិយ ដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ដោយមានសច្ចៈទាំងឡាយជាទីពឹង។

---

อุโภ ตณฺหาจริตา สมถปุพฺพงฺคมาย วิปสฺสนา นิยฺยนฺติ ราควิราคาย เจโตวิมุตฺติยา. อุโภ ทิฏฺฐิจริตา วิปสฺสนาปุพฺพงฺคเม สมเถน นิยฺยนฺติ อวิชฺชาวิราคาย ปญฺญาวิมุตฺติยา.

បុគ្គលមានតណ្ហាចរិតទាំងពីរពួក តែងចាកចេញដោយវិបស្សនាមានសមថៈជាប្រធាន ដើម្បីសម្រេចនូវចេតោវិមុត្តិដែលជាគ្រឿងប្រាសចាករាគៈ។ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិតទាំងពីរពួក តែងចាកចេញដោយសមថៈមានវិបស្សនាជាប្រធាន ដើម្បីសម្រេចនូវបញ្ញាវិមុត្តិដែលជាគ្រឿងប្រាសចាកអវិជ្ជា។

---

ตตฺถ เย สมถปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต นนฺทิยาวฏฺเฏน นเยน หาตพฺพา, เย วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมาหิ ปฏิปทาหิ นิยฺยนฺติ, เต สีหวิกฺกีฬิเตน นเยน หาตพฺพา.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលចាកចេញដោយបដិបទាមានសមថៈជាប្រធាន បុគ្គលទាំងនោះ គប្បីដឹកនាំទៅដោយន័យឈ្មោះថា នន្ទិយាវដ្តៈ បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលចាកចេញដោយបដិបទាមានវិបស្សនាជាប្រធាន បុគ្គលទាំងនោះ គប្បីដឹកនាំទៅដោយន័យឈ្មោះថា សីហវិក្កីឡិតៈ។

---

๗. สฺวายํ หาโร กตฺถ สมฺภวติ, ยสฺส สตฺถา วา ธมฺมํ เทสยติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานีโย สพฺรหฺมจารี, โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา สทฺธํ ปฏิลภติ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุสฺสาหนา ตุลนา อุปปริกฺขา, อยํ สุตมยี ปญฺญา. ตถา สุเตน นิสฺสเยน ยา วีมํสา ตุลนา อุปปริกฺขา มนสานุเปกฺขณา, อยํ จินฺตามยี ปญฺญา. อิมาหิ ทฺวีหิ ปญฺญาหิ มนสิการสมฺปยุตฺตสฺส ยํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ ทสฺสนภูมิยํ วา ภาวนาภูมิยํ วา, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา.

៧. ចុះហារៈនោះ តើកើតមានឡើងក្នុងបុគ្គលណា? កើតមានឡើងក្នុងបុគ្គលដែលព្រះសាស្តាក្តី ឬសព្រហ្មចារីណាម្នាក់ដែលគួរគោរពក្តី សម្តែងធម៌ឲ្យស្តាប់ បុគ្គលនោះបានស្តាប់ធម៌នោះហើយ តែងបាននូវសទ្ធា។ ក្នុងសទ្ធានោះ ការត្រិះរិះ ការព្យាយាម ការប្រៀបធៀប ការពិចារណាណា នេះឈ្មោះថា សុតមយបញ្ញា។ ការត្រិះរិះ ការប្រៀបធៀប ការពិចារណា ការរលឹកតាមដោយចិត្តណា ដោយអាស្រ័យធម៌ដែលបានស្តាប់ហើយយ៉ាងនោះ នេះឈ្មោះថា ចិន្តាមយបញ្ញា។ ញាណណាដែលកើតឡើងក្នុងទស្សនភូមិក្តី ក្នុងភាវនាភូមិក្តី ដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយបញ្ញាទាំងពីរនេះ នេះឈ្មោះថា ភាវនាមយបញ្ញា។

---

๘. ปรโตโฆสา สุตมยี ปญฺญา. ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิตา โยนิโส มนสิการา จินฺตามยี ปญฺญา. ยํ ปรโต จ โฆเสน ปจฺจตฺตสมุฏฺฐิเตน จ โยนิโสมนสิกาเรน ญาณํ อุปฺปชฺชติ, อยํ ภาวนามยี ปญฺญา. ยสฺส อิมา ทฺเว ปญฺญา อตฺถิ สุตมยี จินฺตามยี จ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. ยสฺส สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ, จินฺตามยี นตฺถิ, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. ยสฺส เนว สุตมยี ปญฺญา อตฺถิ น จินฺตามยี, อยํ เนยฺโย.

៨. បញ្ញាដែលកើតឡើងព្រោះស្តាប់សំឡេងពីអ្នកដទៃ ឈ្មោះថា សុតមយបញ្ញា។ បញ្ញាដែលកើតឡើងព្រោះការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ ដែលតាំងឡើងក្នុងខ្លួន ឈ្មោះថា ចិន្តាមយបញ្ញា។ ញាណណាដែលកើតឡើងព្រោះសំឡេងពីអ្នកដទៃផង ព្រោះការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវដែលតាំងឡើងក្នុងខ្លួនផង នេះឈ្មោះថា ភាវនាមយបញ្ញា។ បុគ្គលណាមានបញ្ញាទាំងពីរនេះ គឺសុតមយបញ្ញានិងចិន្តាមយបញ្ញា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាមានសុតមយបញ្ញា តែគ្មានចិន្តាមយបញ្ញា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា វិបញ្ចិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាគ្មានទាំងសុតមយបញ្ញា គ្មានទាំងចិន្តាមយបញ្ញា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា នេយ្យៈ។

---

๙. สายํ ธมฺมเทสนา กึ เทสยติ? จตฺตาริ สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทยํ นิโรธํ มคฺคํ. อาทีนโว จ ผลญฺจ ทุกฺขํ, อสฺสาโท สมุทโย, นิสฺสรณํ นิโรโธ, อุปาโย อาณตฺติ จ มคฺโค. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. อิทํ ธมฺมจกฺกํ.

៩. ចុះធម៌ទេសនានោះ សម្តែងនូវអ្វី? សម្តែងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ទុក្ខ សមុទ័យ និរោធ មគ្គ។ អាទីនវៈនិងផល ជាទុក្ខសច្ចៈ អស្សាទៈ ជាសមុទយសច្ចៈ និស្សរណៈ ជានិរោធសច្ចៈ ឧបាយនិងអាណត្តិ ជាមគ្គសច្ចៈ។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។ នេះឈ្មោះថា ធម្មចក្កៈ។

---

ยถาห [Pg.9] ภควา – ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, สพฺพํ ธมฺมจกฺกํ.

ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម្មចក្កៈដ៏ប្រសើរ គ្មានធម្មចក្កៈដទៃក្រៃលែងជាង ដែលសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬនរណាមួយក្នុងលោក មិនអាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅផ្ទុយបានឡើយ ដែលតថាគតបានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងពារាណសីថា នេះជាទុក្ខ» នេះជាធម្មចក្កៈទាំងអស់។

---

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ.

ក្នុងធម្មចក្កៈនោះ មានបទមិនមានប្រមាណ មានអក្ខរៈមិនមានប្រមាណ មានព្យញ្ជនៈមិនមានប្រមាណ មានអាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេសមិនមានប្រមាណ។ ការបង្ហាញ ការប្រកាស ការបើកចំហ ការចែករំលែក ការធ្វើឲ្យងាយយល់ និងការបញ្ញត្តិនូវអត្ថនោះឯង មិនមានប្រមាណឡើយ ដោយហេតុនេះ នេះជាទុក្ខអរិយសច្ចៈ។

---

‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម្មចក្កៈដ៏ប្រសើរ... ដែលតថាគតបានឲ្យប្រព្រឹត្តទៅហើយ ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ជិតក្រុងពារាណសីថា នេះជាទុក្ខសមុទ័យ... នេះជាទុក្ខនិរោធ... នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ដែលសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬនរណាមួយក្នុងលោក មិនអាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅផ្ទុយបានឡើយ»។

---

ตตฺถ อปริมาณา ปทา, อปริมาณา อกฺขรา, อปริมาณา พฺยญฺชนา, อปริมาณา อาการา เนรุตฺตา นิทฺเทสา. เอตสฺเสว อตฺถสฺส สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ.

ក្នុងធម្មចក្កៈនោះ មានបទមិនមានប្រមាណ មានអក្ខរៈមិនមានប្រមាណ មានព្យញ្ជនៈមិនមានប្រមាណ មានអាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេសមិនមានប្រមាណ។ ការបង្ហាញ ការប្រកាស ការបើកចំហ ការចែករំលែក ការធ្វើឲ្យងាយយល់ និងការបញ្ញត្តិនូវអត្ថនោះឯង មិនមានប្រមាណឡើយ ដោយហេតុនេះ នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចៈ។

---

ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ สงฺกาเสติ, ปเทหิ ปกาเสติ, พฺยญฺชเนหิ วิวรติ, อากาเรหิ วิภชติ, นิรุตฺตีหิ อุตฺตานีกโรติ, นิทฺเทเสหิ ปญฺญเปติ. ตตฺถ ภควา อกฺขเรหิ จ ปเทหิ จ อุคฺฆเฏติ, พฺยญฺชเนหิ จ อากาเรหิ จ วิปญฺจยติ, นิรุตฺตีหิ จ นิทฺเทเสหิ จ วิตฺถาเรติ. ตตฺถ อุคฺฆฏนา อาทิ, วิปญฺจนา มชฺเฌ, วิตฺถารณา ปริโยสานํ. โสยํ ธมฺมวินโย อุคฺฆฏียนฺโต อุคฺฆฏิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘อาทิกลฺยาโณ’’ติ. วิปญฺจียนฺโต วิปญฺจิตญฺญูปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘มชฺเฌกลฺยาโณ’’ติ. วิตฺถารียนฺโต เนยฺยํ ปุคฺคลํ วิเนติ, เตน นํ อาหุ ‘‘ปริโยสานกลฺยาโณ’’ติ.

ក្នុងវិធីទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញដោយអក្ខរៈ ទ្រង់ប្រកាសដោយបទ ទ្រង់បើកចំហដោយព្យញ្ជនៈ ទ្រង់ចែករំលែកដោយអាការៈ ទ្រង់ធ្វើឲ្យងាយយល់ដោយនិរុត្តិ ទ្រង់បញ្ញត្តិដោយនិទ្ទេស។ ក្នុងវិធីទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីសង្ខេបដោយអក្ខរៈនិងបទ ទ្រង់សម្តែងសេចក្តីមធ្យមដោយព្យញ្ជនៈនិងអាការៈ ទ្រង់ពន្យល់សេចក្តីពិស្តារដោយនិរុត្តិនិងនិទ្ទេស។ ក្នុងវិធីទាំងនោះ ការបង្ហាញសេចក្តីសង្ខេបជាខាងដើម ការសម្តែងសេចក្តីមធ្យមជាកណ្តាល ការពន្យល់សេចក្តីពិស្តារជាទីបំផុត។ ធម៌វិន័យនោះ កាលបើទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេប តែងទូន្មាននូវបុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅធម៌វិន័យនោះថា «មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម»។ កាលបើទ្រង់សម្តែងដោយមធ្យម តែងទូន្មាននូវបុគ្គលជាវិបញ្ចិតញ្ញូ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅធម៌វិន័យនោះថា «មានសេចក្តីល្អក្នុងកណ្តាល»។ កាលបើទ្រង់សម្តែងដោយពិស្តារ តែងទូន្មាននូវបុគ្គលជានេយ្យៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកហៅធម៌វិន័យនោះថា «មានសេចក្តីល្អក្នុងទីបំផុត»។

---

๑๐. ตตฺถ [Pg.10] ฉปฺปทานิ อตฺโถ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ปญฺญตฺติ, อิมานิ ฉปฺปทานิ อตฺโถ. ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโส, อิมานิ ฉปฺปทานิ พฺยญฺชนํ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺมํ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติ.

១០. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បទទាំង ៦ នេះជាអត្ថ គឺ ការបង្ហាញ ការប្រកាស ការបើកចំហ ការចែករំលែក ការធ្វើឲ្យងាយយល់ និងការបញ្ញត្តិ បទទាំង ៦ នេះឈ្មោះថា អត្ថ។ បទទាំង ៦ នេះជាព្យញ្ជនៈ គឺ អក្ខរៈ បទ ព្យញ្ជនៈ អាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេស បទទាំង ៦ នេះឈ្មោះថា ព្យញ្ជនៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម មានសេចក្តីល្អក្នុងកណ្តាល មានសេចក្តីល្អក្នុងទីបំផុត ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ ដល់អ្នកទាំងឡាយ»។

---

เกวลนฺติ โลกุตฺตรํ, น มิสฺสํ โลกิเยหิ ธมฺเมหิ. ปริปุณฺณนฺติ ปริปูรํ อนูนํ อนติเรกํ. ปริสุทฺธนฺติ นิมฺมลํ สพฺพมลาปคตํ ปริโยทาตํ อุปฏฺฐิตํ สพฺพวิเสสานํ, อิทํ วุจฺจติ ตถาคตปทํอิติปิ ตถาคตนิเสวิตํอิติปิ ตถาคตารญฺชิตํอิติปิ, อโตเจตํ พฺรหฺมจริยํ ปญฺญายติ. เตนาห ภควา ‘‘เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสามี’’ติ.

ពាក្យថា «ទាំងអស់» (កេវលៈ) គឺលោកុត្តរធម៌ មិនលាយឡំដោយលោកិយធម៌ឡើយ។ ពាក្យថា «ពេញបរិបូរណ៍» (បរិបុណ្ណៈ) គឺពេញលេញ មិនខ្វះខាត មិនលើសលប់។ ពាក្យថា «បរិសុទ្ធ» (បរិសុទ្ធៈ) គឺគ្មានមន្ទិល ប្រាសចាកគ្រឿងសៅហ្មងទាំងអស់ ផូរផង់ ជាទីតាំងនៃគុណវិសេសទាំងពួង នេះហៅថា ជាស្នាមព្រះបាទនៃព្រះតថាគតខ្លះ ជាធម៌ដែលព្រះតថាគតសេពហើយខ្លះ ជាធម៌ដែលព្រះតថាគតត្រេកអរហើយខ្លះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រហ្មចរិយៈនេះទើបប្រាកដឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «នឹងប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈដ៏ពេញបរិបូរណ៍ ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត»។

---

เกสํ อยํ ธมฺมเทสนา, โยคีนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

ចុះធម៌ទេសនានេះ មានប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលណា? មានប្រយោជន៍ដល់យោគីបុគ្គលទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា៖

---

‘‘อสฺสาทาทีนวตา, นิสฺสรณมฺปิ จ ผลํ อุปาโย จ;

อาณตฺตี จ ภควโต, โยคีนํ เทสนาหาโร’’ติ.

«ការសម្តែងនូវអស្សាទៈ អាទីនវៈ និស្សរណៈ ផល ឧបាយ និងអាណត្តិរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់យោគីបុគ្គលទាំងឡាយ នេះឈ្មោះថា ទេសនាហារៈ»។

---

นิยุตฺโต เทสนาหาโร.

ទេសនាហារៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

๒. วิจยหารวิภงฺโค

២. ការចែកវិចយហារៈ

---

๑๑. ตตฺถ กตโม วิจโย หาโร? ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจา’’ติ คาถา, อยํ วิจโย หาโร.

១១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវិចយហារៈជាអ្វី? គាថាថា «យំ បុច្ឆិតញ្ច វិស្សជ្ជិតញ្ច» នេះ ឈ្មោះថា វិចយហារៈ។

---

กึ วิจินติ? ปทํ วิจินติ, ปญฺหํ วิจินติ, วิสชฺชนํ วิจินติ, ปุพฺพาปรํ วิจินติ, อสฺสาทํ วิจินติ, อาทีนวํ วิจินติ, นิสฺสรณํ วิจินติ, ผลํ วิจินติ, อุปายํ วิจินติ, อาณตฺตึ วิจินติ, อนุคีตึ วิจินติ, สพฺเพ นว สุตฺตนฺเต วิจินติ. ยถา กึ ภเว, ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

តើវិចយហារៈនោះរើសរកនូវអ្វី? រើសរកបទ រើសរកសំនួរ រើសរកចម្លើយ រើសរកខាងដើមនិងខាងចុង រើសរកអស្សាទៈ រើសរកអាទីនវៈ រើសរកនិស្សរណៈ រើសរកផល រើសរកឧបាយ រើសរកអាណត្តិ រើសរកអនុគីតិ និងរើសរកសូត្រទាំង ៩ ទាំងអស់។ តើការរើសរកនោះមានសភាពដូចម្តេច? ដូចជាព្រះអជិតៈដ៏មានអាយុ បានសួរនូវបញ្ហានឹងព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងបារាយនសូត្រថា៖

---

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

«(ព្រះអជិតៈដ៏មានអាយុក្រាបបង្គំទូលសួរថា) តើលោកត្រូវបានអ្វីបិទបាំងទុក? ព្រោះហេតុអ្វីបានជាលោកមិនភ្លឺច្បាស់? ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា អ្វីជាគ្រឿងលាបឡាមរបស់លោកនោះ? តើអ្វីជាភ័យដ៏ធំរបស់លោកនោះ?»

---

อิมานิ [Pg.11] จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, โส เอโก ปญฺโห. กสฺมา? เอกวตฺถุ ปริคฺคหา, เอวญฺหิ อาห ‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ โลกาธิฏฺฐานํ ปุจฺฉติ, ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ โลกสฺส อปฺปกาสนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ โลกสฺส อภิเลปนํ ปุจฺฉติ, ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ตสฺเสว โลกสฺส มหาภยํ ปุจฺฉติ. โลโก ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก.

បទទាំង ៤ នេះដែលសួរហើយ រាប់ជាបញ្ហាតែមួយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកាន់យកនូវវត្ថុតែមួយ (គឺលោក) យ៉ាងនេះឯង ទើបលោកសួរថា «តើលោកត្រូវបានអ្វីបិទបាំងទុក?» ឈ្មោះថាសួររកទីតាំងនៃលោក សួរថា «ព្រោះហេតុអ្វីបានជាលោកមិនភ្លឺច្បាស់?» ឈ្មោះថាសួររកការមិនភ្លឺច្បាស់នៃលោក សួរថា «អ្វីជាគ្រឿងលាបឡាមរបស់លោក?» ឈ្មោះថាសួររកគ្រឿងលាបឡាមនៃលោក សួរថា «តើអ្វីជាភ័យដ៏ធំរបស់លោក?» ឈ្មោះថាសួររកភ័យដ៏ធំនៃលោកនោះឯង។ លោកមាន ៣ យ៉ាងគឺ កិលេសលោក ភវលោក និងឥន្ទ្រិយលោក។

---

ตตฺถ วิสชฺชนา –

ក្នុងប្រស្នានោះ ការដោះស្រាយ (គួរដឹងយ៉ាងនេះ)៖

---

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา,]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

«ម្នាលអជិតៈ លោកគឺសត្វលោក ត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុកហើយ លោកមិនភ្លឺច្បាស់ ព្រោះសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីប្រមាទ តថាគតពោលថា តណ្ហាជាគ្រឿងលាបឡាមរបស់លោកនោះ ទុក្ខជាភ័យធំរបស់លោកនោះ»។

---

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วิสชฺชิตานิ ปฐมํ ปฐเมน, ทุติยํ ทุติเยน, ตติยํ ตติเยน, จตุตฺถํ จตุตฺเถน.

បទទាំង ៤ នេះ ព្រះអង្គដោះស្រាយហើយដោយបទទាំង ៤ នេះ គឺបទទី ១ ដោយបទទី ១, បទទី ២ ដោយបទទី ២, បទទី ៣ ដោយបទទី ៣, បទទី ៤ ដោយបទទី ៤។

---

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ วิสชฺชนา. นีวรเณหิ นิวุโต โลโก, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. ยถาห ภควา ‘‘สพฺพสตฺตานํ, ภิกฺขเว, สพฺพปาณานํ สพฺพภูตานํ ปริยายโต เอกเมว นีวรณํ วทามิ ยทิทํ อวิชฺชา, อวิชฺชานีวรณา หิ สพฺเพ สตฺตา. สพฺพโสว, ภิกฺขเว, อวิชฺชาย นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา นตฺถิ สตฺตานํ นีวรณนฺติ วทามี’’ติ. เตน จ ปฐมสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

ក្នុងប្រស្នាថា «តើលោកត្រូវអ្វីបិទបាំងទុក» នោះ មានការដោះស្រាយថា «លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុកហើយ»។ ពិតណាស់ លោកគឺសត្វលោក ត្រូវនីវរណៈទាំងឡាយបិទបាំងទុក ព្រោះសត្វទាំងពួងមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរាំងរាស។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា គ្រឿងរាំងរាសតែមួយគត់របស់សត្វទាំងពួង របស់ដង្ហើមរស់ទាំងពួង របស់ភូតទាំងពួង ដោយបរិយាយ គឺអវិជ្ជា ព្រោះសត្វទាំងពួងមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរាំងរាស។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ព្រោះការរលត់ ការលះបង់ ការរលាស់ចោលនូវអវិជ្ជាដោយប្រការទាំងពួង គ្រឿងរាំងរាសរបស់សត្វទាំងឡាយទើបមិនមាន»។ ព្រោះហេតុនោះ ការដោះស្រាយនៃបទទី ១ នេះ ទើបសមគួរ។

---

‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ วิสชฺชนา. โย ปุคฺคโล นีวรเณหิ นิวุโต, โส วิวิจฺฉติ. วิวิจฺฉา นาม วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา. โส วิจิกิจฺฉนฺโต นาภิสทฺทหติ, น อภิสทฺทหนฺโต วีริยํ นารภติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยาย. โส อิธปฺปมาทมนุยุตฺโต วิหรติ ปมตฺโต, สุกฺเก ธมฺเม น อุปฺปาทิยติ, ตสฺส เต อนุปฺปาทิยมานา นปฺปกาสนฺติ, ยถาห ภควา –

ក្នុងប្រស្នាថា «តើលោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះអ្វី» នោះ មានការដោះស្រាយថា «លោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីប្រមាទ»។ បុគ្គលណាដែលត្រូវនីវរណៈទាំងឡាយបិទបាំងទុក បុគ្គលនោះរមែងសង្ស័យ។ ពាក្យថា វិវិច្ឆា (សេចក្តីសង្ស័យ) នោះ បានដល់ វិចិកិច្ឆា។ កាលបើបុគ្គលនោះសង្ស័យ រមែងមិនជឿស៊ប់ កាលបើមិនជឿស៊ប់ រមែងមិនប្រឹងប្រែងព្យាយាម ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ។ បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីប្រមាទក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រមាទ រមែងមិនញ៉ាំងធម៌ស គឺកុសលធម៌ឲ្យកើតឡើង កាលបើធម៌សទាំងនោះមិនកើតឡើង រមែងមិនភ្លឺច្បាស់ដល់បុគ្គលនោះ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘ทูเร [Pg.12] สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต;

อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา;

เต คุเณหิ ปกาสนฺติ, กิตฺติยา จ ยเสน จา’’ติ.

«សប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាភ្នំហិមពាន្ត ឯអសប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីជិតនេះ ក៏មិនប្រាកដ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់។ សប្បុរសទាំងនោះ រមែងភ្លឺច្បាស់ដោយគុណធម៌ ទាំងដោយកិត្តិយស និងយសសក្តិ»។

---

เตน จ ทุติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

ព្រោះហេតុនោះ ការដោះស្រាយនៃបទទី ២ នេះ ទើបសមគួរ។

---

‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ วิสชฺชนา. ชปฺปา นาม วุจฺจติ ตณฺหา. สา กถํ อภิลิมฺปติ? ยถาห ภควา –

ក្នុងប្រស្នាថា «តើព្រះអង្គពោលថាលោកមានអ្វីជាគ្រឿងលាបឡាម» នោះ មានការដោះស្រាយថា «តថាគតពោលថា តណ្ហាជាគ្រឿងលាបឡាម»។ ពាក្យថា ជប្បា (សេចក្តីប្រាថ្នា) នោះ បានដល់ តណ្ហា។ តើតណ្ហានោះរមែងលាបឡាមយ៉ាងដូចម្តេច? ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

«បុគ្គលដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ហើយ រមែងមិនដឹងនូវសេចក្តីល្អ បុគ្គលដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ហើយ រមែងមិនឃើញធម៌ ក្នុងកាលនោះ សេចក្តីងងឹតសូន្យសុងរមែងមានដល់នរជនដែលត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់»។

---

สายํ ตณฺหา อาสตฺติพหุลสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘เอวํ อภิชปฺปา’’ติ กริตฺวา ตตฺถ โลโก อภิลิตฺโต นาม ภวติ, เตน จ ตติยสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา.

តណ្ហានោះឯង រមែងគ្របសង្កត់បុគ្គលដែលមានសេចក្តីជាប់ជំពាក់ច្រើន ដោយការប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបឈ្មោះថាត្រូវតណ្ហាលាបឡាមហើយ ដោយហេតុនេះ ការដោះស្រាយនៃបទទី ៣ នេះ ទើបសមគួរ។

---

‘‘กึ สุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ วิสชฺชนา. ทุวิธํ ทุกฺขํ – กายิกญฺจ เจตสิกญฺจ. ยํ กายิกํ อิทํ ทุกฺขํ, ยํ เจตสิกํ อิทํ โทมนสฺสํ. สพฺเพ สตฺตา หิ ทุกฺขสฺส อุพฺพิชฺชนฺติ, นตฺถิ ภยํ ทุกฺเขน สมสมํ, กุโต วา ปน ตสฺส อุตฺตริตรํ? ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา. ตตฺถ โลโก โอธโส กทาจิ กรหจิ ทุกฺขทุกฺขตาย มุจฺจติ. ตถา วิปริณามทุกฺขตาย. ตํ กิสฺส เหตุ? โหนฺติ โลเก อปฺปาพาธาปิ ทีฆายุกาปิ. สงฺขารทุกฺขตาย ปน โลโก อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา มุจฺจติ, ตสฺมา สงฺขารทุกฺขตา ทุกฺขํ โลกสฺสาติ กตฺวา ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ. เตน จ จตุตฺถสฺส ปทสฺส วิสชฺชนา ยุตฺตา. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

ក្នុងប្រស្នាថា «តើអ្វីជាភ័យធំរបស់លោកនោះ» នោះ មានការដោះស្រាយថា «ទុក្ខជាភ័យធំរបស់លោកនោះ»។ ទុក្ខមាន ២ យ៉ាង គឺទុក្ខផ្លូវកាយ និងទុក្ខផ្លូវចិត្ត។ ទុក្ខណាដែលកើតឡើងតាមផ្លូវកាយ នេះហៅថា ទុក្ខ, ទុក្ខណាដែលកើតឡើងតាមផ្លូវចិត្ត នេះហៅថា ទោមនស្ស។ ពិតណាស់ សត្វទាំងពួងរមែងតក់ស្លុតចំពោះទុក្ខ ភ័យដទៃដែលស្មើនឹងទុក្ខមិនមានឡើយ ចំណង់បើភ័យដែលក្រៃលែងជាងទុក្ខនោះ នឹងមានមកពីណា? ទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខ) មាន ៣ យ៉ាង គឺ ទុក្ខទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខព្រោះទុក្ខវេទនា) សង្ខារទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខព្រោះសង្ខារ) និងវិបរិណាមទុក្ខតា (ភាពជាទុក្ខព្រោះការប្រែប្រួល)។ ក្នុងទុក្ខតាទាំង ៣ នោះ លោកគឺសត្វលោក រមែងរួចផុតពីទុក្ខទុក្ខតាខ្លះក្នុងកាលខ្លះ ដោយចំណែក។ រួចផុតពីវិបរិណាមទុក្ខតាក៏ដូច្នោះដែរ។ ហេតុអ្វីបានជារួចផុត? ព្រោះថាក្នុងលោក សត្វទាំងឡាយដែលមានជំងឺតិចក៏មាន សត្វដែលមានអាយុវែងក៏មាន។ ប៉ុន្តែ លោករមែងរួចផុតពីសង្ខារទុក្ខតាបាន ដោយសារអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើទុកក្នុងព្រះហឫទ័យថា សង្ខារទុក្ខតាជាទុក្ខរបស់លោក ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «ទុក្ខជាភ័យធំរបស់លោកនោះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ការដោះស្រាយនៃបទទី ៤ នេះ ទើបសមគួរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុកហើយ»។

---

สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร.

ព្រះអជិតត្ថេរក្រាបបង្គំទូលថា៖ «ខ្សែទឹកទាំងឡាយ (មានតណ្ហាជាដើម) រមែងហូរទៅក្នុងអារម្មណ៍ទាំងពួង តើអ្វីជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងឡាយ សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវធម៌ជាគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងឡាយត្រូវបិទបាំងបានដោយធម៌ណា»។

---

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ทฺเว ปญฺหา. กสฺมา? อิเมหิ พตฺวาธิวจเนน ปุจฺฉิตา. เอวํ สมาปนฺนสฺส โลกสฺส เอวํ สํกิลิฏฺฐสฺส กึ โลกสฺส โวทานํ วุฏฺฐานมิติ, เอวญฺหิ อาห.

បទទាំង ៤ នេះ ព្រះអជិតៈបានសួរហើយ។ ប្រស្នាទាំងនោះមាន ២ យ៉ាង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះអជិតៈសួរដោយពាក្យជាពហុវចនៈ។ ព្រះអជិតៈសួរយ៉ាងនេះថា កាលបើលោកត្រូវភ័យអន្តរាយគ្របសង្កត់យ៉ាងនេះ ត្រូវកិលេសវត្ថុទាំង ១០ គ្រឿងសៅហ្មងធ្វើឲ្យសៅហ្មងយ៉ាងនេះ តើអ្វីជាគ្រឿងផូរផង់ (វោទានៈ) របស់លោក អ្វីជាគ្រឿងចេញចាកវដ្តៈ (វុដ្ឋានៈ) របស់លោក។

---

สวนฺติ [Pg.13] สพฺพธิ โสตาติ. อสมาหิตสฺส สวนฺติ อภิชฺฌาพฺยาปาทปฺปมาทพหุลสฺส. ตตฺถ ยา อภิชฺฌา อยํ โลโภ อกุสลมูลํ, โย พฺยาปาโท อยํ โทโส อกุสลมูลํ, โย ปมาโท อยํ โมโห อกุสลมูลํ. ตสฺเสวํ อสมาหิตสฺส ฉสุ อายตเนสุ ตณฺหา สวนฺติ รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา, ยถาห ภควา –

បទថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយរមែងហូរទៅក្នុងអារម្មណ៍ទាំងពួង» នោះ សេចក្តីពន្យល់គួរដឹងយ៉ាងនេះ៖ ខ្សែទឹកទាំងឡាយរមែងហូរទៅ ចំពោះបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនតាំងមាំ ដែលក្រាស់ដោយអភិជ្ឈា ព្យាបាទ និងសេចក្តីប្រមាទ។ ក្នុងធម៌ទាំង ៣ នោះ ធម៌ណាជាអភិជ្ឈា ធម៌នោះគឺលោភៈ ជាអកុសលមូល, ធម៌ណាជាព្យាបាទ ធម៌នោះគឺទោសៈ ជាអកុសលមូល, ធម៌ណាជាសេចក្តីប្រមាទ ធម៌នោះគឺមោហៈ ជាអកុសលមូល។ កាលបើបុគ្គលនោះមានចិត្តមិនតាំងមាំយ៉ាងនេះ តណ្ហាទាំងឡាយរមែងហូរទៅក្នុងអាយតនៈទាំង ៦ គឺ រូបតណ្ហា សទ្ទតណ្ហា គន្ធតណ្ហា រសតណ្ហា ផោដ្ឋព្វតណ្ហា ធម្មតណ្ហា ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘สวตี’’ติ จ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ. จกฺขุ สวติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน สวติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ อมนาปิเกสุ ปฏิหญฺญตีติ. อิติ สพฺพา จ สวติ, สพฺพถา จ สวติ. เตนาห ‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา’’ติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា "ហូរទៅ" នេះ ជាឈ្មោះនៃអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦។ ចក្ខុរមែងហូរទៅក្នុងរូបទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្ត រមែងប៉ះទង្គិចក្នុងរូបទាំងឡាយមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ត្រចៀក... ច្រមុះ... អណ្តាត... កាយ... មនោរមែងហូរទៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្ត រមែងប៉ះទង្គិចក្នុងធម៌ទាំងឡាយមិនជាទីគាប់ចិត្ត»។ ខ្សែទឹកនោះរមែងហូរទៅចាកទ្វារទាំងពួងផង ហូរទៅដោយប្រការទាំងពួងផង ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយរមែងហូរទៅក្នុងអារម្មណ៍ទាំងពួង»។

---

‘‘โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ โวทานํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ อนุสยสมุคฺฆาตํ ปุจฺฉติ, อิทํ วุฏฺฐานํ.

ដោយបទថា «តើអ្វីជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងឡាយ» នេះ ព្រះអជិតៈសួរអំពីការកម្ចាត់បង់នូវបរិយុដ្ឋានកិលេស នេះជាវោទានៈ (សេចក្តីផូរផង់)។ ដោយបទថា «សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវធម៌ជាគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងឡាយត្រូវបិទបាំងបានដោយធម៌ណា» នេះ ព្រះអជិតៈសួរអំពីការកាត់ផ្តាច់នូវអនុសយកិលេសមិនឲ្យសេសសល់ នេះជាវុដ្ឋានៈ (ការចេញចាកវដ្តៈ)។

---

ตตฺถ วิสชฺชนา –

ក្នុងប្រស្នានោះ ការដោះស្រាយ (គួរដឹងយ៉ាងនេះ)៖

---

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา,]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ ខ្សែទឹកទាំងឡាយណាដែលហូរទៅក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ តថាគតពោលថា សតិនោះឯងជាគ្រឿងសង្រួម (ជាគ្រឿងបិទបាំង) នូវខ្សែទឹកទាំងឡាយក្នុងខណៈនៃមគ្គ ខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ ត្រូវបិទបាំងបានដោយបញ្ញា»។

---

กายคตาย สติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย จกฺขุ นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ รูเปสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ, โสตํ…เป… ฆานํ… ชิวฺหา… กาโย… มโน นาวิญฺฉติ มนาปิเกสุ ธมฺเมสุ, อมนาปิเกสุ น ปฏิหญฺญติ. เกน การเณน? สํวุตนิวาริตตฺตา อินฺทฺริยานํ. เกน เต สํวุตนิวาริตา? สติอารกฺเขน. เตนาห ภควา – ‘‘สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ.

កាលបើកាយគតាសតិដែលបុគ្គលបានចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ ចក្ខុរមែងមិនស្រូបទាញទៅក្នុងរូបទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្ត មិនប៉ះទង្គិចក្នុងរូបទាំងឡាយមិនជាទីគាប់ចិត្ត ត្រចៀក... ច្រមុះ... អណ្តាត... កាយ... មនោរមែងមិនស្រូបទាញទៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្ត មិនប៉ះទង្គិចក្នុងធម៌ទាំងឡាយមិនជាទីគាប់ចិត្ត។ ព្រោះហេតុអ្វីបានជាមិនស្រូបទាញ មិនប៉ះទង្គិច? ព្រោះឥន្ទ្រិយទាំងឡាយត្រូវបានសង្រួម និងឃាត់ខាំងទុកល្អហើយ។ តើឥន្ទ្រិយទាំងនោះត្រូវបានសង្រួម និងឃាត់ខាំងដោយធម៌ណា? គឺត្រូវបានរក្សាការពារដោយសតិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងនូវខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ»។

---

ปญฺญาย อนุสยา ปหียนฺติ, อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานา ปหียนฺติ. กิสฺส, อนุสยสฺส ปหีนตฺตา? ตํ ยถา ขนฺธวนฺตสฺส รุกฺขสฺส อนวเสสมูลุทฺธรเณ กเต ปุปฺผผลปลฺลวงฺกุรสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ. เอวํ [Pg.14] อนุสเยสุ ปหีเนสุ ปริยุฏฺฐานสนฺตติ สมุจฺฉินฺนา ภวติ ปิทหิตา ปฏิจฺฉนฺนา. เกน? ปญฺญาย. เตนาห ภควา ‘‘ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

អនុសយកិលេសទាំងឡាយរមែងលះបង់បានដោយបញ្ញា កាលបើអនុសយកិលេសទាំងឡាយត្រូវបានលះបង់ហើយ បរិយុដ្ឋានកិលេសទាំងឡាយក៏រមែងវិនាសទៅ។ ព្រោះហេតុអ្វីបានជាវិនាសទៅ? ព្រោះអនុសយកិលេសត្រូវបានលះបង់ដាច់ដោយមគ្គហើយ។ សេចក្តីនោះប្រៀបដូចជាដើមឈើដែលមានមែកធាង កាលបើគេបានគាស់រំលើងឫសរបស់វាឡើងដោយមិនមានសេសសល់ហើយ ខ្សែស្រឡាយនៃផ្កា ផ្លែ ស្លឹកខ្ចី និងពន្លក ក៏រមែងត្រូវបានកាត់ផ្តាច់អស់គ្មានសេសសល់ យ៉ាងណាមិញ កាលបើអនុសយកិលេសទាំងឡាយត្រូវបានលះបង់ហើយ ខ្សែស្រឡាយនៃបរិយុដ្ឋានកិលេសក៏រមែងត្រូវបានកាត់ផ្តាច់អស់ ត្រូវបានបិទបាំង ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ទុក យ៉ាងនោះឯង។ ដោយអ្វី? គឺដោយបញ្ញា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយនោះ ត្រូវបិទបាំងបានដោយបញ្ញា»។

---

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต,]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

ព្រះអជិតត្ថេរក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បញ្ញាផង សតិផង នាមនិងរូបដែលសេសសល់ពីធម៌ទាំងពីរនោះផង តើធម៌ទាំងអស់នេះរលត់ទៅក្នុងទីណា សូមព្រះអង្គដែលខ្ញុំព្រះអង្គទូលសួរហើយ សម្តែងប្រាប់នូវទីរលត់នោះដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ»។

---

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលអជិតៈ អ្នកបានសួរប្រស្នាណា តថាគតនឹងប្រាប់ប្រស្នានោះដល់អ្នក នាមនិងរូបរមែងរលត់ទៅមិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា នាមនិងរូបទាំងអស់នេះ រមែងរលត់ទៅក្នុងទីនេះ ព្រោះការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ»។

---

อยํ ปญฺเห อนุสนฺธึ ปุจฺฉติ. อนุสนฺธึ ปุจฺฉนฺโต กึ ปุจฺฉติ? อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ. ตีณิ จ สจฺจานิ สงฺขตานิ นิโรธธมฺมานิ ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค, นิโรโธ อสงฺขโต. ตตฺถ สมุทโย ทฺวีสุ ภูมีสุ ปหียติ ทสฺสนภูมิยา จ ภาวนาภูมิยา จ. ทสฺสเนน ตีณิ สํโยชนานิ ปหียนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส, ภาวนาย สตฺต สํโยชนานิ ปหียนฺติ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา. เตธาตุเก อิมานิ ทส สํโยชนานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ.

ព្រះអជិតៈនេះ សួររកការតភ្ជាប់គ្នានៃប្រស្នា។ កាលសួររកការតភ្ជាប់គ្នា តើសួររកអ្វី? គឺសួររកអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ម្យ៉ាងទៀត សច្ចៈ ៣ គឺ ទុក្ខសច្ចៈ សមុទយសច្ចៈ និងមគ្គសច្ចៈ ជាសង្ខតធម៌ មានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតា ចំណែកឯនិរោធសច្ចៈ ជាអសង្ខតធម៌។ ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ សមុទយសច្ចៈរមែងលះបង់បានក្នុងភូមិទាំង ២ គឺ ទស្សនភូមិ និងភាវនាភូមិ។ សំយោជនៈ ៣ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា និងសីលព្វតបរាមាស រមែងលះបង់បានដោយទស្សនៈ (សោតាបត្តិមគ្គ)។ សំយោជនៈ ៧ គឺ កាមច្ឆន្ទៈ ព្យាបាទ រូបរាគៈ អរូបរាគៈ មានៈ ឧទ្ធច្ចៈ និងអវិជ្ជាដែលសេសសល់ រមែងលះបង់បានដោយភាវនា (មគ្គជាន់ខ្ពស់ទាំង ៣)។ សំយោជនៈទាំង ១០ នេះ គឺឱរម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥ និងឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈ ៥ ក្នុងត្រៃធាតុ។

---

๑๒. ตตฺถ ตีณิ สํโยชนานิ สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉา สีลพฺพตปรามาโส อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. สตฺต สํโยชนานิ กามจฺฉนฺโท พฺยาปาโท รูปราโค อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชาวเสสา อญฺญินฺทฺริยํ อธิฏฺฐาย นิรุชฺฌนฺติ. ยํ ปน เอวํ ชานาติ ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ, อิทํ ขเย ญาณํ. ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ, อิทํ อนุปฺปาเท ญาณํ. อิมานิ ทฺเว ญาณานิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยญฺจ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ ยญฺจ อญฺญินฺทฺริยํ, อิมานิ อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณนฺตสฺส นิรุชฺฌนฺติ, ตตฺถ ยญฺจ ขเย ญาณํ ยญฺจ อนุปฺปาเท ญาณํ, อิมานิ ทฺเว ญาณานิ เอกปญฺญา.

១២. ក្នុងសំយោជនៈទាំងនោះ សំយោជនៈ ៣ គឺ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា និងសីលព្វតបរាមាស រមែងរលត់ទៅដោយតាំងនៅក្នុងអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ។ សំយោជនៈ ៧ គឺ កាមច្ឆន្ទៈ ព្យាបាទ រូបរាគៈ អរូបរាគៈ មានៈ ឧទ្ធច្ចៈ និងអវិជ្ជាដែលសេសសល់ រមែងរលត់ទៅដោយតាំងនៅក្នុងអញ្ញិន្ទ្រិយ។ ម្យ៉ាងទៀត ញាណណាដែលដឹងយ៉ាងនេះថា «ជាតិរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ» នេះជាខយញាណ។ ញាណណាដែលដឹងច្បាស់ថា «កិច្ចដទៃដើម្បីសាសនានេះទៀតមិនមានឡើយ» នេះជាអនុប្បាទញាណ។ ញាណទាំង ២ នេះ ហៅថា អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ឥន្ទ្រិយណាជាអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ និងឥន្ទ្រិយណាជាអញ្ញិន្ទ្រិយ ឥន្ទ្រិយទាំងនេះរមែងរលត់ទៅដល់ព្រះអរហន្តដែលបានសម្រេចអគ្គផល គឺអរហត្តផល។ ក្នុងញាណទាំងនោះ ញាណណាជាខយញាណ និងញាណណាជាអនុប្បាទញាណ ញាណទាំង ២ នេះ គឺបញ្ញាតែមួយ គឺអរហត្តផលបញ្ញា។

---

อปิ จ อารมฺมณสงฺเกเตน ทฺเว นามานิ ลพฺภนฺติ, ‘‘ขีณา เม ชาตี’’ติ ปชานนฺตสฺส ขเย ญาณนฺติ นามํ ลภติ, ‘‘นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานนฺตสฺส [Pg.15] อนุปฺปาเท ญาณนฺติ นามํ ลภติ. สา ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา, ยถาทิฏฺฐํ อปิลาปนฏฺเฐน สติ.

ម៉្យាងទៀត បញ្ញានោះរមែងបានឈ្មោះ ២ យ៉ាង ដោយសារការកំណត់សម្គាល់នូវអារម្មណ៍ គឺកាលបើដឹងច្បាស់ថា «ជាតិរបស់អាត្មាអញអស់ហើយ» រមែងបានឈ្មោះថា ខយញាណ, កាលបើដឹងច្បាស់ថា «កិច្ចដទៃដើម្បីសាសនានេះទៀតមិនមានឡើយ» រមែងបានឈ្មោះថា អនុប្បាទញាណ។ បញ្ញានោះ ឈ្មោះថា បញ្ញា ព្រោះអត្ថថាដឹងច្បាស់, សតិ ឈ្មោះថា សតិ ព្រោះអត្ថថាមិនភ្លេចភ្លាំងនូវអារម្មណ៍ដែលបានឃើញហើយៗ។

---

๑๓. ตตฺถ เย ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อิทํ นามรูปํ. ตตฺถ เย ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา, อิทํ นามํ. ยานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปานิ, อิทํ รูปํ. ตทุภยํ นามรูปํ วิญฺญาณสมฺปยุตฺตํ ตสฺส นิโรธํ ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต อายสฺมา อชิโต ปารายเน เอวมาห –

១៣. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ណាដែលមាន នេះហៅថា នាមរូប។ ក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះ ធម៌ទាំងឡាយដែលមានផស្សៈជាទី ៥ នេះហៅថា នាម។ រូបឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ណាដែលមាន នេះហៅថា រូប។ នាមនិងរូបទាំងពីរនោះ ដែលសម្បយុត្តដោយវិញ្ញាណ កាលសួររកការរលត់នៃវិញ្ញាណនាមរូបនោះ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ព្រះអជិតត្ថេរបានក្រាបបង្គំទូលក្នុងបារាយនសូត្រយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បញ្ញាផង សតិផង នាមនិងរូបផង តើធម៌ទាំងអស់នេះរលត់ទៅក្នុងទីណា សូមព្រះអង្គដែលខ្ញុំព្រះអង្គទូលសួរហើយ សម្តែងប្រាប់នូវទីរលត់នោះដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ»

---

ตตฺถ สติ จ ปญฺญา จ จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ, สติ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยญฺจ สมาธินฺทฺริยญฺจ, ปญฺญา ทฺเว อินฺทฺริยานิ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ วีริยินฺทฺริยญฺจ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ. ตตฺถ ยา สทฺธาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ ฉนฺทสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ ฉนฺทสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ ฉนฺทสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺถ ยา วีริยาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีริยสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา จิตฺตาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ จิตฺตสมาธิ…เป… ตตฺถ ยา วีมํสาธิปเตยฺยา จิตฺเตกคฺคตา, อยํ วีมํสาสมาธิ. สมาหิเต จิตฺเต กิเลสานํ วิกฺขมฺภนตาย ปฏิสงฺขานพเลน วา ภาวนาพเลน วา, อิทํ ปหานํ. ตตฺถ เย อสฺสาสปสฺสาสา วิตกฺกวิจารา สญฺญาเวทยิตา สรสงฺกปฺปา, อิเม สงฺขารา. อิติ ปุริมโก จ วีมํสาสมาธิ, กิเลสวิกฺขมฺภนตาย จ ปหานํ อิเม จ สงฺขารา, ตทุภยํ วีมํสาสมาธิปฺปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ.

ក្នុងបណ្ដាធម៌ទាំងនោះ សតិ និងបញ្ញា គឺជាឥន្ទ្រិយ ៤ យ៉ាង, សតិ គឺជាឥន្ទ្រិយ ២ គឺសតិន្ទ្រិយ និងសមាធិន្ទ្រិយ, បញ្ញា គឺជាឥន្ទ្រិយ ២ គឺបញ្ញិន្ទ្រិយ និងវីរិយិន្ទ្រិយ។ សេចក្ដីជឿជាក់ សេចក្ដីជ្រះថ្លាចូលទៅស៊ប់ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៤ នេះ នេះហៅថា សទ្ធិន្ទ្រិយ។ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ឯកគ្គតាចិត្តដែលមានសទ្ធាជាធំ (ឬឆន្ទៈជាធំ) នេះហៅថា ឆន្ទសមាធិ។ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ ការលះបង់កិលេសដោយការសង្កត់សង្កិនទុក ដោយកម្លាំងនៃការពិចារណាក្ដី ដោយកម្លាំងនៃការចម្រើនកម្មដ្ឋានក្ដី នេះហៅថា បហានៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក្ដី វិតក្កៈនិងវិចារៈក្ដី សញ្ញានិងវេទនាក្ដី សេចក្ដីត្រិះរិះដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយគ្នាក្ដី ទាំងនេះហៅថា សង្ខារ។ ដូច្នេះ ឆន្ទសមាធិមុនក្ដី បហានៈដែលពោលគឺការលះបង់ដោយការសង្កត់សង្កិនកិលេសក្ដី និងសង្ខារទាំងឡាយនេះក្ដី ធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថា ឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារ បុគ្គលរមែងចម្រើននូវឥទ្ធិបាទនោះ ដែលអាស្រ័យវិវេក អាស្រ័យវិរាគៈ អាស្រ័យនិរោធ បង្អោនទៅក្នុងវុស្សគ្គៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឯកគ្គតាចិត្តដែលមានវីរិយៈជាធំ នេះហៅថា វីរិយសមាធិ...។ល។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឯកគ្គតាចិត្តដែលមានចិត្តជាធំ នេះហៅថា ចិត្តសមាធិ...។ល។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឯកគ្គតាចិត្តដែលមានវីមំសាជាធំ នេះហៅថា វីមំសាសមាធិ។ កាលបើចិត្តតាំងមាំហើយ ការលះបង់កិលេសដោយការសង្កត់សង្កិនទុក ដោយកម្លាំងនៃការពិចារណាក្ដី ដោយកម្លាំងនៃការចម្រើនកម្មដ្ឋានក្ដី នេះហៅថា បហានៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក្ដី វិតក្កៈនិងវិចារៈក្ដី សញ្ញានិងវេទនាក្ដី សេចក្ដីត្រិះរិះដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយគ្នាក្ដី ទាំងនេះហៅថា សង្ខារ។ ដូច្នេះ វីមំសាសមាធិមុនក្ដី បហានៈដែលពោលគឺការលះបង់ដោយការសង្កត់សង្កិនកិលេសក្ដី និងសង្ខារទាំងឡាយនេះក្ដី ធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថា ឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារ បុគ្គលរមែងចម្រើននូវឥទ្ធិបាទនោះ ដែលអាស្រ័យវិវេក អាស្រ័យវិរាគៈ អាស្រ័យនិរោធ បង្អោនទៅក្នុងវុស្សគ្គៈ។

---

๑๔. สพฺโพ สมาธิ ญาณมูลโก ญาณปุพฺพงฺคโม ญาณานุปริวตฺติ.

១៤. សមាធិទាំងអស់ មានញាណជាឫសគល់ មានញាណជាប្រធាន ប្រព្រឹត្តទៅតាមញាណ។

---

ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร;

ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา.

ក្នុងកាលមុនយ៉ាងណា ក្នុងកាលក្រោយក៏យ៉ាងនោះ, ក្នុងកាលក្រោយយ៉ាងណា ក្នុងកាលមុនក៏យ៉ាងនោះ; ក្នុងវេលាថ្ងៃយ៉ាងណា ក្នុងវេលាយប់ក៏យ៉ាងនោះ, ក្នុងវេលាយប់យ៉ាងណា ក្នុងវេលាថ្ងៃក៏យ៉ាងនោះ។

---

อิติ [Pg.16] วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. ปญฺจินฺทฺริยานิ กุสลานิ จิตฺตสหภูนิ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน อุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺเต นิรุชฺฌมาเน นิรุชฺฌนฺติ. นามรูปญฺจ วิญฺญาณเหตุกํ วิญฺญาณปจฺจยา นิพฺพตฺตํ, ตสฺส มคฺเคน เหตุ อุปจฺฉินฺโน, วิญฺญาณํ อนาหารํ อนภินนฺทิตํ อปฺปฏิสนฺธิกํ ตํ นิรุชฺฌติ. นามรูปมปิ อเหตุ อปฺปจฺจยํ ปุนพฺภวํ น นิพฺพตฺตยติ. เอวํ วิญฺญาณสฺส นิโรธา ปญฺญา จ สติ จ นามรูปญฺจ นิรุชฺฌติ. เตนาห ภควา –

ដូច្នេះ បុគ្គលរមែងចម្រើននូវចិត្តដែលមានពន្លឺភ្លឺស្វាង ដោយចិត្តដែលបើកចំហ មិនមានគ្រឿងគ្របដណ្ដប់។ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ជាកុសល កើតរួមជាមួយចិត្ត កាលបើចិត្តកើតឡើង ក៏កើតឡើង កាលបើចិត្តរលត់ទៅ ក៏រលត់ទៅ។ នាមរូបមានវិញ្ញាណជាហេតុ កើតឡើងព្រោះបច្ច័យគឺវិញ្ញាណ ហេតុនៃវិញ្ញាណនោះ ត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ដោយមគ្គហើយ វិញ្ញាណដែលមិនមានអាហារ មិនមានសេចក្ដីត្រេកអរ មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀតនោះ ក៏រលត់ទៅ។ សូម្បីនាមរូប កាលបើមិនមានហេតុ មិនមានបច្ច័យហើយ ក៏មិនបង្កើតនូវភពថ្មីទៀតឡើយ។ យ៉ាងនេះ ព្រោះការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ បញ្ញាក្ដី សតិក្ដី នាមរូបក្ដី ក៏រលត់ទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា៖

---

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ បញ្ហាណាដែលអ្នកបានសួរតថាគត តថាគតនឹងប្រាប់បញ្ហានោះដល់អ្នក នាមនិងរូបរលត់ទៅមិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា នាមនិងរូបនេះ រមែងរលត់ទៅមិនមានសេសសល់ក្នុងទីនេះ ព្រោះការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ»។

---

‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ;

เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ.

«ព្រះអរហន្តទាំងឡាយណាដែលបានពិចារណាធម៌ហើយក្ដី ពួកសេក្ខបុគ្គលជាច្រើនក្នុងលោកនេះក្ដី សូមព្រះអង្គដ៏មានប្រាជ្ញា ត្រាស់ប្រាប់នូវការប្រព្រឹត្តរបស់បុគ្គលទាំងនោះ តាមដែលខ្ញុំសួរហើយ ឱព្រះអង្គដ៏ចម្រើន» (នេះជាពាក្យរបស់លោកម្ចាស់អជិតៈ)។

---

๑๕. อิมานิ ตีณิ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ, เต ตโย ปญฺหา. กิสฺส? เสขาเสขวิปสฺสนาปุพฺพงฺคมปฺปหานโยเคน, เอวญฺหิ อาห. ‘‘เย จ สงฺขาตธมฺมาเส’’ติ อรหตฺตํ ปุจฺฉติ, ‘‘เย จ เสขา ปุถู อิธา’’ติ เสขํ ปุจฺฉติ, ‘‘เตสํ เม นิปโก อิริยํ, ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริสา’’ติ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ ปหานํ ปุจฺฉติ.

១៥. ព្រះគាថាទាំង ៣ បទនេះ ដែលសួរហើយ គឺជាបញ្ហា ៣ យ៉ាង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះប្រកបដោយការលះបង់ដែលមានវិបស្សនាជាប្រធានរបស់សេក្ខបុគ្គលនិងអសេក្ខបុគ្គល ព្រោះលោកពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា «Ye ca saṅkhātadhammāse» គឺសួរអំពីព្រះអរហន្ត, បទថា «ye ca sekhā puthū idha» គឺសួរអំពីសេក្ខបុគ្គល, បទថា «tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisā» គឺសួរអំពីការលះបង់ដែលមានវិបស្សនាជាប្រធាន។

---

ตตฺถ วิสชฺชนา –

ក្នុងបញ្ហានោះ មានវិសជ្ជនាដូចតទៅ៖

---

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ ភិក្ខុមិនគប្បីត្រេកអរក្នុងកាមទាំងឡាយ គប្បីជាអ្នកមានចិត្តមិនល្អក់កករ គប្បីជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង មានសតិ ត្រាច់ទៅ» (នេះជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ)។

---

ภควโต สพฺพํ กายกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ วจีกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ, สพฺพํ มโนกมฺมํ ญาณปุพฺพงฺคมํ ญาณานุปริวตฺติ. อตีเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาคเต อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อํเส อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ.

កាយកម្មទាំងអស់របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានញាណជាប្រធាន ប្រព្រឹត្តទៅតាមញាណ, វចីកម្មទាំងអស់ មានញាណជាប្រធាន ប្រព្រឹត្តទៅតាមញាណ, មនោកម្មទាំងអស់ មានញាណជាប្រធាន ប្រព្រឹត្តទៅតាមញាណ។ ព្រះញាណទស្សនៈមិនទើសទាក់ក្នុងចំណែកអតីត, ព្រះញាណទស្សនៈមិនទើសទាក់ក្នុងចំណែកអនាគត, ព្រះញាណទស្សនៈមិនទើសទាក់ក្នុងចំណែកបច្ចុប្បន្ន។

---

โก [Pg.17] จ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต? ยํ อนิจฺเจ ทุกฺเข อนตฺตนิ จ อญฺญาณํ อทสฺสนํ, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต. ยถา อิธ ปุริโส ตารกรูปานิ ปสฺเสยฺย, โน จ คณนสงฺเกเตน ชาเนยฺย, อยํ ญาณทสฺสนสฺส ปฏิฆาโต.

អ្វីជាគ្រឿងទើសទាក់ដល់ញាណទស្សនៈ? សេចក្ដីមិនដឹង សេចក្ដីមិនឃើញ ក្នុងសភាវៈមិនទៀង ជាទុក្ខ និងជាអនត្តាណា នេះជាគ្រឿងទើសទាក់ដល់ញាណទស្សនៈ។ ដូចជាបុរសក្នុងលោកនេះ ឃើញហ្វូងផ្កាយទាំងឡាយ តែមិនស្គាល់ដោយឈ្មោះនិងការរាប់ យ៉ាងណាមិញ នេះជាគ្រឿងទើសទាក់ដល់ញាណទស្សនៈ។

---

ภควโต ปน อปฺปฏิหตญาณทสฺสนํ, อนาวรณญาณทสฺสนา หิ พุทฺธา ภควนฺโต. ตตฺถ เสเขน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ จิตฺตํ รกฺขิตพฺพํ เคธา จ รชนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสา จ ปริยุฏฺฐานีเยสุ. ตตฺถ ยา อิจฺฉา มุจฺฉา ปตฺถนา ปิยายนา กีฬนา, ตํ ภควา นิวาเรนฺโต เอวมาห ‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺยา’’ติ.

ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ មានព្រះញាណទស្សនៈមិនទើសទាក់ឡើយ ព្រោះព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទាំងឡាយ មានព្រះញាណទស្សនៈមិនមានគ្រឿងរារាំង។ ក្នុងបណ្ដាបុគ្គលទាំងនោះ សេក្ខបុគ្គលគប្បីរក្សាចិត្តក្នុងធម៌ ២ យ៉ាង គឺរក្សាចិត្តចាកសេចក្ដីលោភក្នុងធម៌ជាទីគួរត្រេកអរ និងចាកទោសៈក្នុងធម៌ជាទីតាំងនៃកំហឹង។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្ដីប្រាថ្នា សេចក្ដីវង្វេង សេចក្ដីប្រាថ្នាចង់បាន សេចក្ដីស្រឡាញ់ សេចក្ដីសប្បាយណា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់ហាមឃាត់នូវសេចក្ដីលោភនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះថា «កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ» (មិនគប្បីត្រេកអរក្នុងកាមទាំងឡាយ)។

---

‘‘มนสานาวิโล สิยา’’ติ ปริยุฏฺฐานวิฆาตํ อาห. ตถา หิ เสโข อภิคิชฺฌนฺโต อสมุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ อุปฺปาเทติ, อุปฺปนฺนญฺจ กิเลสํ ผาตึ กโรติ. โย ปน อนาวิลสงฺกปฺโป อนภิคิชฺฌนฺโต วายมติ, โส อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

បទថា «Manasānāvilo siyā» (គប្បីជាអ្នកមានចិត្តមិនល្អក់កករ) ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅដល់ការកម្ចាត់បង់នូវកិលេសគ្រឿងគ្របសង្កត់។ ព្រោះថា កាលបើមានសេចក្ដីត្រេកអរ សេក្ខបុគ្គលរមែងធ្វើកិលេសដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងផង ធ្វើកិលេសដែលកើតឡើងហើយ ឲ្យចម្រើនឡើងផង។ ចំណែកសេក្ខបុគ្គលណា មានសេចក្ដីត្រិះរិះមិនល្អក់កករ មិនត្រេកអរ ព្យាយាម សេក្ខបុគ្គលនោះ រមែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធវីរិយៈ ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលមិនទាន់កើត កើតឡើងបាន។ សេក្ខបុគ្គលនោះ រមែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធវីរិយៈ ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីលះបង់អកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងហើយ។ សេក្ខបុគ្គលនោះ រមែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធវីរិយៈ ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត កើតឡើង។ សេក្ខបុគ្គលនោះ រមែងបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាម ប្រារព្ធវីរិយៈ ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីភាពឋិតថេរ មិនវង្វេងបាត់បង់ ដើម្បីសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង ដើម្បីភាពធំទូលាយ ដើម្បីការចម្រើន និងដើម្បីភាពពេញបរិបូណ៌នៃកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ។

---

๑๖. กตเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก, อิเม อนุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา? อนุสยา อกุสลมูลานิ, อิเม อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา. กตเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ โสตาปนฺนสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อนุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา. กตเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา? ยานิ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยานิ, อิเม อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา.

១៦. តើអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលមិនទាន់កើតនោះ តើដូចម្ដេច? គឺកាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ វិហិង្សាវិតក្កៈ ទាំងនេះហៅថា អកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលមិនទាន់កើត។ តើអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងហើយនោះ តើដូចម្ដេច? គឺអនុស័យ និងអកុសលមូលទាំងឡាយ ទាំងនេះហៅថា អកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងហើយ nudge។ តើកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើតនោះ តើដូចម្ដេច? គឺឥន្ទ្រិយទាំងឡាយណា របស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ទាំងនេះហៅថា កុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើត។ តើកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយនោះ តើដូចម្ដេច? គឺឥន្ទ្រិយទាំងឡាយណា របស់អដ្ឋមកបុគ្គល ទាំងនេះហៅថា កុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ។

---

เยน กามวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สตินฺทฺริยํ. เยน พฺยาปาทวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ สมาธินฺทฺริยํ. เยน วิหึสาวิตกฺกํ วาเรติ, อิทํ วีริยินฺทฺริยํ.

ឥន្ទ្រិយណាដែលរារាំងកាមវិតក្កៈ នេះហៅថា សតិន្ទ្រិយ។ ឥន្ទ្រិយណាដែលរារាំងព្យាបាទវិតក្កៈ នេះហៅថា សមាធិន្ទ្រិយ។ ឥន្ទ្រិយណាដែលរារាំងវិហិង្សាវិតក្កៈ នេះហៅថា វីរិយិន្ទ្រិយ។

---

เยน [Pg.18] อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นาธิวาเสติ, อิทํ ปญฺญินฺทฺริยํ. ยา อิเมสุ จตูสุ อินฺทฺริเยสุ สทฺทหนา โอกปฺปนา, อิทํ สทฺธินฺทฺริยํ.

ឥន្ទ្រិយណាដែលលះបង់ បន្ទោបង់ ធ្វើឲ្យវិនាស ធ្វើមិនឲ្យមានបែបភាពតទៅទៀត មិនអត់ទ្រាំចំពោះអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងរឿយៗ នេះហៅថា បញ្ញិន្ទ្រិយ។ សេចក្ដីជឿជាក់ សេចក្ដីជ្រះថ្លាចូលទៅស៊ប់ ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៤ នេះ នេះហៅថា សទ្ធិន្ទ្រិយ។

---

ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ โสตาปตฺติยงฺเคสุ. วีริยินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ. สตินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ. สมาธินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ ฌาเนสุ. ปญฺญินฺทฺริยํ กตฺถ ทฏฺฐพฺพํ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. เอวํ เสโข สพฺเพหิ กุสเลหิ ธมฺเมหิ อปฺปมตฺโต วุตฺโต ภควตา อนาวิลตาย มนสา. เตนาห ภควา ‘‘มนสานาวิโลสิยา’’ติ.

ក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងនោះ សទ្ធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គឺក្នុងសោតាបត្តិយង្គ ៤។ វីរិយិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គឺក្នុងសម្មប្បធាន ៤។ សតិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គឺក្នុងសតិបដ្ឋាន ៤។ សមាធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គឺក្នុងឈាន ៤។ បញ្ញិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គឺក្នុងអរិយសច្ច ៤។ យ៉ាងនេះ សេក្ខបុគ្គលដែលជាអ្នកមិនប្រមាទក្នុងកុសលធម៌ទាំងពួង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅថា ជាអ្នកមានចិត្តមិនល្អក់កករ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Manasānāvilo siyā» (គប្បីជាអ្នកមានចិត្តមិនល្អក់កករ)។

---

๑๗. ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ โลโก นาม ติวิโธ กิเลสโลโก ภวโลโก อินฺทฺริยโลโก. ตตฺถ กิเลสโลเกน ภวโลโก สมุทาคจฺฉติ, โส อินฺทฺริยานิ นิพฺพตฺเตติ, อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ เนยฺยสฺส ปริญฺญา ภวติ. สา ทุวิเธน อุปปริกฺขิตพฺพา ทสฺสนปริญฺญาย จ ภาวนาปริญฺญาย จ. ยทา หิ เสโข เญยฺยํ ปริชานาติ, ตทา นิพฺพิทาสหคเตหิ สญฺญามนสิกาเรหิ เนยฺยํ ปริญฺญาตํ ภวติ. ตสฺส ทฺเว ธมฺมา โกสลฺลํ คจฺฉนฺติ – ทสฺสนโกสลฺลญฺจ ภาวนาโกสลฺลญฺจ.

១៧. បទថា «Kusalo sabbadhammānaṃ» (ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង) ពាក្យថា លោក មាន ៣ យ៉ាង គឺ កិលេសលោក ភវលោក និងឥន្ទ្រិយលោក។ ក្នុងលោកទាំង ៣ នោះ ភវលោក រមែងកើតឡើងព្រោះកិលេសលោក បុគ្គលនោះរមែងបង្កើតនូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ កាលបើឥន្ទ្រិយទាំងឡាយត្រូវបានចម្រើនហើយ ការកំណត់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីដឹង រមែងមាន។ បរិញ្ញានោះ គប្បីពិចារណាដោយ ២ យ៉ាង គឺ ទស្សនបរិញ្ញា និងភាវនាបរិញ្ញា។ ព្រោះថា កាលណាសេក្ខបុគ្គលកំណត់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីដឹង ក្នុងកាលនោះ ធម៌ដែលគប្បីដឹង ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលកំណត់ដឹងហើយ ដោយសញ្ញានិងមនសិការៈដែលប្រកបដោយសេចក្ដីនឿយណាយ។ សេចក្ដីឈ្លាសវៃ ២ យ៉ាង របស់សេក្ខបុគ្គលនោះ រមែងដល់នូវភាពស្ទាត់ជំនាញ គឺ ទស្សនកោសល្យ និងភាវនាកោសល្យ។

---

ตํ ญาณํ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺพํः อภิญฺญา ปริญฺญา ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา. ตตฺถ กตมา อภิญฺญา? ยํ ธมฺมานํ สลกฺขเณ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา จ อตฺถปฏิสมฺภิทา จ, อยํ อภิญฺญา.

ញាណនោះ គប្បីដឹងដោយ ៥ យ៉ាង គឺ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានៈ ភាវនា និងសច្ឆិករិយា។ ក្នុងញាណទាំង ៥ នោះ អភិញ្ញា តើដូចម្ដេច? ញាណណាដែលដឹងក្នុងសលក្ខណៈនៃធម៌ទាំងឡាយ ព្រមទាំងធម្មបដិសម្ភិទានិងអត្ថបដិសម្ភិទា នេះហៅថា អភិញ្ញា។

---

ตตฺถ กตมา ปริญฺญา? เอวํ อภิชานิตฺวา ยา ปริชานนา ‘‘อิทํ กุสลํ, อิทํ อกุสลํ, อิทํ สาวชฺชํ, อิทํ อนวชฺชํ, อิทํ กณฺหํ, อิทํ สุกฺกํ, อิทํ เสวิตพฺพํ, อิทํ น เสวิตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา, อิทํ ผลํ นิพฺพตฺเตนฺติ, เตสํ เอวํคหิตานํ อยํ อตฺโถ’’ติ, อยํ ปริญฺญา.

ក្នុងញាណទាំងនោះ បរិញ្ញា តើដូចម្ដេច? កាលបើដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ ការកំណត់ដឹងថា «នេះជាកុសល, នេះជាអកុសល, នេះមានទោស, នេះមិនមានទោស, នេះជាធម៌ខ្មៅ, នេះជាធម៌ស, នេះគប្បីសេព, នេះមិនគប្បីសេព, ធម៌ទាំងឡាយនេះដែលបុគ្គលកាន់យកយ៉ាងនេះ រមែងបង្កើតនូវផលនេះ, នេះជាប្រយោជន៍នៃធម៌ទាំងឡាយដែលកាន់យកយ៉ាងនោះ» នេះហៅថា បរិញ្ញា។

---

เอวํ ปริชานิตฺวา ตโย ธมฺมา อวสิฏฺฐา ภวนฺติ ปหาตพฺพา ภาเวตพฺพา สจฺฉิกาตพฺพา จ. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ปหาตพฺพา? เย อกุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา ภาเวตพฺพา? เย กุสลา. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ยํ อสงฺขตํ. โย เอวํ ชานาติ อยํ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล [Pg.19] กลฺยาณตากุสโล ผลตากุสโล, อายกุสโล อปายกุสโล อุปายกุสโล มหตา โกสลฺเลน สมนฺนาคโตติ, เตนาห ภควา ‘‘กุสโล สพฺพธมฺมาน’’นฺติ.

កាលបើកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះហើយ ធម៌ ៣ យ៉ាង ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលនៅសេសសល់ គឺធម៌ដែលគប្បីលះបង់ ធម៌ដែលគប្បីចម្រើន និងធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ដែលគប្បីលះបង់ តើដូចម្ដេច? គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាអកុសល។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ដែលគប្បីចម្រើន តើដូចម្ដេច? គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាកុសល។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ដែលគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ តើដូចម្ដេច? គឺអសង្ខតធម៌ណា។ បុគ្គលណាដឹងយ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះលោកហៅថា ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអត្ថ ឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ ឈ្លាសវៃក្នុងសេចក្ដីល្អ ឈ្លាសវៃក្នុងផល ឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវចម្រើន ឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវវិនាស ឈ្លាសវៃក្នុងឧបាយ និងជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្ដីឈ្លាសវៃដ៏ធំធេង ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «Kusalo sabbadhammānaṃ» (ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង)។

---

‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ เตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหิภาเว สเตน สมฺปชาเนน วิหาตพฺพํ. อิมา ทฺเว จริยา อนุญฺญาตา ภควตา เอกา วิสุทฺธานํ, เอกา วิสุชฺฌนฺตานํ. เก วิสุทฺธา? อรหนฺโต. เก วิสุชฺฌนฺตา? เสกฺขา. กตกิจฺจานิ หิ อรหโต อินฺทฺริยานิ. ยํ โพชฺฌํ, ตํ จตุพฺพิธํ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาภิสมเยน สมุทยสฺส ปหานาภิสมเยน มคฺคสฺส ภาวนาภิสมเยน นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมเยน, อิทํ จตุพฺพิธํ โพชฺฌํ โย เอวํ ชานาติ, อยํ วุจฺจติ สโต อภิกฺกมติ สโต ปฏิกฺกมติ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส. เตนาห ภควา ‘‘สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ, เตนาห –

«ភិក្ខុមានស្មារតីគប្បីត្រាច់ទៅ» ពាក្យនោះមានសេចក្តីថា ភិក្ខុនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន គប្បីជាអ្នកមានស្មារតី មានដឹងខ្លួនជានិច្ច ក្នុងការឈានទៅមុខ ការថយក្រោយ ការក្រឡេកមើល ការឆ្មែតមើល ការបត់ចូល ការលាតចេញ ការទ្រទ្រង់នូវសង្ឃាដិ បាត្រ និងចីវរ ការស៊ី ការផឹក ការខាំទំពារ ការលិទ្ធភ្លក្ស ការធ្វើនូវឧច្ចារៈនិងបស្សាវៈ ការដើរ ការឈរ ការអង្គុយ ការដេក ការភ្ញាក់ ការនិយាយ ការស្ងៀមស្ងាត់។ ការប្រព្រឹត្តទាំងពីរយ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ គឺការប្រព្រឹត្តមួយយ៉ាង សម្រាប់លោកអ្នកដ៏បរិសុទ្ធទាំងឡាយ ការប្រព្រឹត្តមួយយ៉ាងទៀត សម្រាប់លោកអ្នកកំពុងជម្រះឱ្យបរិសុទ្ធ។ ចុះលោកអ្នកដ៏បរិសុទ្ធ តើដូចម្តេច? គឺព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។ លោកអ្នកកំពុងជម្រះឱ្យបរិសុទ្ធ តើដូចម្តេច? គឺព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ព្រះអរហន្ត មានកិច្ចធ្វើរួចហើយ។ ធម៌ដែលគប្បីដឹង (ពោជ្ឈៈ) នោះ មាន ៤ យ៉ាង គឺ ដោយការត្រាស់ដឹងនូវការកំណត់ដឹងទុក្ខ (ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាភិសមយេន) ដោយការត្រាស់ដឹងនូវការលះបង់សមុទ័យ (សមុទយស្ស បហានាភិសមយេន) ដោយការត្រាស់ដឹងនូវការចម្រើនមគ្គ (មគ្គស្ស ភាវនាភិសមយេន) ដោយការត្រាស់ដឹងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធ (និរោធស្ស សច្ឆិកិរិយាភិសមយេន)។ បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគប្បីដឹងមាន ៤ យ៉ាងនេះ យ៉ាងនេះ បុគ្គលនោះ លោកហៅថា ជាអ្នកមានស្មារតីឈានទៅមុខ មានស្មារតីថយក្រោយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ អស់ទៅនៃទោសៈ អស់ទៅនៃមោហៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ភិក្ខុមានស្មារតីគប្បីត្រាច់ទៅ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា—

---

‘‘กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย, [อชิตาติ ภควา]มนสานาวิโล สิยา;

กุสโล สพฺพธมฺมานํ, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ (ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា) បុគ្គលមិនគប្បីជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយឡើយ គប្បីមានចិត្តមិនល្អក់កករ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង មានស្មារតី ជាភិក្ខុគប្បីត្រាច់ទៅ»។

---

เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ, เอวํ วิสชฺชิตพฺพํ. สุตฺตสฺส จ อนุคีติ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ สมาเนตพฺพา. อตฺถาปคตํ หิ พฺยญฺชนํ สมฺผปฺปลาปํ ภวติ. ทุนฺนิกฺขิตฺตสฺส ปทพฺยญฺชนสฺส อตฺโถปิ ทุนฺนโย ภวติ, ตสฺมา อตฺถพฺยญฺชนูเปตํ สงฺคายิตพฺพํ. สุตฺตญฺจ ปวิจินิตพฺพํ. กึ อิทํ สุตฺตํ อาหจฺจ วจนํ อนุสนฺธิวจนํ นีตตฺถํ เนยฺยตฺถํ สํกิเลสภาคิยํ นิพฺเพธภาคิยํ อเสกฺขภาคิยํ? กุหึ อิมสฺส สุตฺตสฺส สพฺพานิ สจฺจานิ ปสฺสิตพฺพานิ, อาทิมชฺฌปริโยสาเนติ? เอวํ สุตฺตํ ปวิเจตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน – ‘‘ยํ ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ, สุตฺตสฺส ยา จ อนุคีตี’’ติ.

សេចក្តីសួរ គប្បីសួរយ៉ាងនេះ សេចក្តីឆ្លើយ គប្បីឆ្លើយយ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត គប្បីនាំមកប្រៀបធៀបនូវការស្របគ្នានៃសូត្រ ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយព្យញ្ជនៈ។ ព្រោះថា ព្យញ្ជនៈដែលប្រាសចាកអត្ថ តែងជាពាក្យឥតប្រយោជន៍ (សម្ផប្បលាបៈ)។ កាលបើបទនិងព្យញ្ជនៈដែលគេដាក់ទុកមិនល្អ ទោះបីជាអត្ថក៏យល់បានដោយកម្រដែរ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីសូត្រសង្គាយនានូវធម៌ដែលប្រកបដោយអត្ថនិងព្យញ្ជនៈ។ មួយវិញទៀត គប្បីជ្រើសរើស (វិនិច្ឆ័យ) នូវសូត្រ។ ចុះសូត្រនេះ ជាព្រះពុទ្ធវចនៈផ្ទាល់ (អាហច្ចវចនៈ) ឬជាអនុសន្ធិវចនៈ ជាសូត្រមានអត្ថនាំចេញហើយ (នីតត្ថៈ) ឬជាសូត្រមានអត្ថគប្បីនាំចេញទៅយល់ (នេយ្យត្ថៈ) ជាសូត្រមានចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មង (សង្កិលេសភាគិយៈ) ជាសូត្រមានចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយធម៌ (និព្វេធភាគិយៈ) ឬជាសូត្រមានចំណែកនៃអសេក្ខធម៌ (អសេក្ខភាគិយៈ)? តើគប្បីឃើញនូវសច្ចៈទាំងពួងក្នុងទីណា នៃសូត្រនេះ គឺក្នុងខាងដើម ខាងកណ្តាល ឬខាងចុង? គប្បីជ្រើសរើសនូវសូត្រយ៉ាងនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «សេចក្តីសួរក្តី សេចក្តីឆ្លើយក្តី និងការស្របគ្នានៃសូត្រក្តី»។

---

นิยุตฺโต วิจโย หาโร.

វិចយហារៈ ត្រូវបានកំណត់ផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๓. ยุตฺติหารวิภงฺโค

៣. យុត្តិហារវិភង្គ

---

๑๘. ตตฺถ [Pg.20] กตโม ยุตฺติหาโร? ‘‘สพฺเพสํ หาราน’’นฺติ, อยํ ยุตฺติหาโร. กึ โยชยติ ? จตฺตาโร มหาปเทสา พุทฺธาปเทโส สงฺฆาปเทโส สมฺพหุลตฺเถราปเทโส เอกตฺเถราปเทโส. อิเม จตฺตาโร มหาปเทสา, ตานิ ปทพฺยญฺชนานิ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ, วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ, ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ.

១៨. បណ្តាហារៈទាំងនោះ យុត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? គាថាថា «នៃហារៈទាំងពួង...» នេះជាយុត្តិហារៈ។ តើហារៈនេះផ្សារភ្ជាប់នូវអ្វី? គឺមហាប្រទេស ៤ គឺ ពុទ្ធាប្រទេស ១ សង្ឃាប្រទេស ១ សម្ពហុលត្ថេរាប្រទេស ១ ឯកត្ថេរាប្រទេស ១។ មហាប្រទេសទាំង ៤ នេះ បទនិងព្យញ្ជនៈទាំងឡាយនោះ គប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសូត្រ គប្បីប្រៀបធៀបក្នុងវិន័យ គប្បីដាក់ចុះក្នុងធម្មតា។

---

กตมสฺมึ สุตฺเต โอตารยิตพฺพานิ? จตูสุ อริยสจฺเจสุ. กตมสฺมึ วินเย สนฺทสฺสยิตพฺพานิ? ราควินเย โทสวินเย โมหวินเย. กตมิสฺสํ ธมฺมตายํ อุปนิกฺขิปิตพฺพานิ? ปฏิจฺจสมุปฺปาเท. ยทิ จตูสุ อริยสจฺเจสุ อวตรติ, กิเลสวินเย สนฺทิสฺสติ, ธมฺมตญฺจ น วิโลเมติ, เอวํ อาสเว น ชเนติ. จตูหิ มหาปเทเสหิ ยํ ยํ ยุชฺชติ, เยน เยน ยุชฺชติ, ยถา ยถา ยุชฺชติ, ตํ ตํ คเหตพฺพํ.

តើគប្បីបញ្ចូលទៅក្នុងសូត្រណា? គឺក្នុងអរិយសច្ច ៤។ តើគប្បីប្រៀបធៀបក្នុងវិន័យណា? គឺក្នុងរាគវិន័យ ទោសវិន័យ មោហវិន័យ។ តើគប្បីដាក់ចុះក្នុងធម្មតាណា? គឺក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ។ ប្រសិនបើចុះសម្រុងក្នុងអរិយសច្ច ៤ ឃើញច្បាស់ក្នុងកិលេសវិន័យ និងមិនទាស់ប្រឆាំងនឹងធម្មតាទេ យ៉ាងនេះ វាមិនបង្កើតនូវអាសវៈឡើយ។ សេចក្តីណាៗដែលសមស្របតាមមហាប្រទេសទាំង ៤ ដោយហេតុណាៗ ដោយប្រការណាៗ គប្បីកាន់យកនូវសេចក្តីនោះៗ។

---

๑๙. ปญฺหํ ปุจฺฉิเตน กติ ปทานิ ปญฺเหติ ปทโส ปริโยคาหิตพฺพํ วิเจตพฺพํ? ยทิ สพฺพานิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ จตฺตาริ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ตีณิ ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ ทฺเว ปทานิ เอกํ อตฺถํ อภิวทนฺติ, เอโก ปญฺโห. อถ เอกํ ปทํ เอกํ อตฺถํ อภิวทติ, เอโก ปญฺโห. ตํ อุปปริกฺขมาเนน อญฺญาตพฺพํ กึ อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยญฺชนา, อุทาหุ อิเมสํ ธมฺมานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถา สา เทวตา ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ.

១៩. កាលបើបុគ្គលត្រូវគេសួរប្រស្នា តើគប្បីចុះស៊ើបសួរ គប្បីវិនិច្ឆ័យដោយបទនីមួយៗថា «ប្រស្នានេះមានប៉ុន្មានបទ?»។ ប្រសិនបើបទទាំងពួងពោលនូវអត្ថតែមួយ នោះឈ្មោះថា ប្រស្នាតែមួយ។ ប្រសិនបើបទ ៤ ពោលនូវអត្ថតែមួយ នោះឈ្មោះថា ប្រស្នាតែមួយ។ ប្រសិនបើបទ ៣ ពោលនូវអត្ថតែមួយ នោះឈ្មោះថា ប្រស្នាតែមួយ។ ប្រសិនបើបទ ២ ពោលនូវអត្ថតែមួយ នោះឈ្មោះថា ប្រស្នាតែមួយ។ ប្រសិនបើបទ ១ ពោលនូវអត្ថតែមួយ នោះឈ្មោះថា ប្រស្នាតែមួយ។ កាលបើបុគ្គលពិចារណាដឹងនូវប្រស្នានោះ គប្បីដឹងថា «តើធម៌ទាំងឡាយនេះ មានអត្ថផ្សេងគ្នា មានព្យញ្ជនៈផ្សេងគ្នា ឬក៏ធម៌ទាំងឡាយនេះ មានអត្ថតែមួយ ផ្សេងគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ?»។ តើសេចក្តីនោះគប្បីមានដូចម្តេច? ដូចជាទេវតានោះសួរប្រស្នានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

---

‘‘เกนสฺสุพฺภาหโต โลโก, เกนสฺสุ ปริวาริโต;

เกน สลฺเลน โอติณฺโณ, กิสฺส ธูปายิโต สทา’’ติ.

«តើសត្វលោកត្រូវអ្វីកម្ចាត់បង់ហើយ តើត្រូវអ្វីចោមរោមហើយ តើត្រូវសរអ្វីមុតស៊ប់ហើយ តើត្រូវអ្វីដុតកំដៅឱ្យហុយផ្សែងជានិច្ច?»

---

อิมานิ จตฺตาริ ปทานิ ปุจฺฉิตานิ. เต ตโย ปญฺหา กถํ ญายติ? ภควา หิ เทวตาย วิสชฺเชติ.

បទទាំង ៤ នេះ ទេវតាសួរហើយ។ ចុះប្រស្នាទាំងនោះជាប្រស្នា ៣ យ៉ាងដូចម្តេច ទើបដឹងបាន? ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ដោះស្រាយដល់ទេវតានោះ។

---

‘‘มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก, ชราย ปริวาริโต;

ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ, อิจฺฉาธูปายิโต สทา’’ติ.

«សត្វលោកត្រូវមច្ចុ (សេចក្តីស្លាប់) កម្ចាត់បង់ហើយ ត្រូវជរា (សេចក្តីចាស់) ចោមរោមហើយ ត្រូវតណ្ហាសរមុតស៊ប់ហើយ ត្រូវឥច្ឆា (សេចក្តីប្រាថ្នា) ដុតកំដៅឱ្យហុយផ្សែងជានិច្ច»។

---

๒๐. ตตฺถ [Pg.21] ชรา จ มรณญฺจ อิมานิ ทฺเว สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานิ. ชรายํ ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ, มรณํ วโย. ตตฺถ ชราย จ มรณสฺส จ อตฺถโต นานตฺตํ. เกน การเณน, คพฺภคตาปิ หิ มียนฺติ, น จ เต ชิณฺณา ภวนฺติ. อตฺถิ จ เทวานํ มรณํ, น จ เตสํ สรีรานิ ชีรนฺติ. สกฺกเตว ชราย ปฏิกมฺมํ กาตุํ, น ปน สกฺกเต มรณสฺส ปฏิกมฺมํ กาตุํ อญฺญตฺเรว อิทฺธิมนฺตานํ อิทฺธิวิสยา. ยํ ปนาห ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณติ ทิสฺสนฺติ วีตราคา ชีรนฺตาปิ มียนฺตาปิ. ยทิ จ ยถา ชรามรณํ, เอวํ ตณฺหาปิ สิยา. เอวํ สนฺเต สพฺเพ โยพฺพนฏฺฐาปิ วิคตตณฺหา สิยุํ. ยถา จ ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น จ สิยา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย, น หิ ชรามรณํ ทุกฺขสฺส สมุทโย, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมุทโย. ยถา จ ตณฺหา มคฺควชฺฌา, เอวํ ชรามรณมฺปิ สิยา มคฺควชฺฌํ. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ. ยทิ จ สนฺทิสฺสติ ยุตฺติสมารูฬฺหํ อตฺถโต จ อญฺญตฺตํ, พฺยญฺชนโตปิ คเวสิตพฺพํ.

២០. បណ្តាធម៌ទាំងនោះ ជរានិងមរណៈ ទាំងពីរនេះ ជាសង្ខតលក្ខណៈនៃសង្ខតធម៌។ ជរា គឺភាពប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃនៃធម៌ដែលឋិតនៅ មរណៈ គឺការវិនាសទៅ។ ក្នុងជរានិងមរណៈនោះ មានសេចក្តីផ្សេងគ្នាដោយអត្ថ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយសូម្បីនៅក្នុងផ្ទៃមាតាក៏ស្លាប់ទៅដែរ តែសត្វទាំងនោះមិនទាន់ចាស់ឡើយ។ មួយវិញទៀត សេចក្តីស្លាប់របស់ពួកទេវតាមានពិត តែរាងកាយរបស់ទេវតាទាំងនោះមិនចាស់គ្រាំគ្រាឡើយ។ ការព្យាបាលការពារជរា គេអាចធ្វើបានពិតមែន តែការព្យាបាលការពារមរណៈ គេមិនអាចធ្វើបានឡើយ វៀរលែងតែអានុភាពនៃឫទ្ធិរបស់លោកអ្នកមានឫទ្ធិទាំងឡាយចេញ។ ចំណែកពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ត្រូវតណ្ហាសរមុតស៊ប់ហើយ» នោះ ព្រោះគេតែងឃើញពួកលោកអ្នកប្រាសចាករាគៈ (ព្រះអរហន្ត) សូម្បីចាស់ជរាក្តី ស្លាប់ក្តី (ក៏គ្មានតណ្ហាដែរ)។ ប្រសិនបើតណ្ហាមានសភាពដូចជាជរានិងមរណៈដែរ កាលបើដូច្នោះ មនុស្សទាំងអស់សូម្បីស្ថិតនៅក្នុងវ័យក្មេង ក៏គប្បីជាអ្នកប្រាសចាកតណ្ហាដែរ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើជរានិងមរណៈជាសមុទ័យនៃទុក្ខ ដូចជាតណ្ហាដែរ កាលបើដូច្នោះ តណ្ហាក៏មិនគប្បីជាសមុទ័យនៃទុក្ខឡើយ តែជរានិងមរណៈមិនមែនជាសមុទ័យនៃទុក្ខទេ មានតែតណ្ហាប៉ុណ្ណោះជាសមុទ័យនៃទុក្ខ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើតណ្ហាជាធម៌ដែលមគ្គគប្បីសម្លាប់ (លះបង់) យ៉ាងណា ជរានិងមរណៈក៏គប្បីជាធម៌ដែលមគ្គគប្បីសម្លាប់យ៉ាងនោះដែរ។ ដោយយុត្តិ (ហេតុផល) នេះ និងដោយហេតុដទៃៗទៀត គប្បីស្វែងរកនូវភាពផ្សេងគ្នានេះ។ ប្រសិនបើឃើញច្បាស់ថាចុះសម្រុងនឹងយុត្តិថាមានសេចក្តីផ្សេងគ្នាដោយអត្ថហើយ គប្បីស្វែងរកនូវភាពផ្សេងគ្នាដោយព្យញ្ជនៈថែមទៀត។

---

สลฺโลติ วา ธูปายนนฺติ วา อิเมสํ ธมฺมานํ อตฺถโต เอกตฺตํ. น หิ ยุชฺชติ อิจฺฉาย จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ. ตณฺหาย อธิปฺปาเย อปริปูรมาเน นวสุ อาฆาตวตฺถูสุ โกโธ จ อุปนาโห จ อุปฺปชฺชติ. อิมาย ยุตฺติยา ชราย จ มรณสฺส จ ตณฺหาย จ อตฺถโต อญฺญตฺตํ.

ពាក្យថា «សរ» ក្តី ពាក្យថា «ការហុយផ្សែង» ក្តី ធម៌ទាំងនេះមានសេចក្តីតែមួយដោយអត្ថ។ ព្រោះថា វាមិនសមហេតុផលឡើយដែលថា ឥច្ឆានិងតណ្ហាមានសេចក្តីផ្សេងគ្នាដោយអត្ថ។ កាលបើបំណងរបស់តណ្ហាមិនទាន់ពេញលេញ កំហឹងនិងការចងគំនុំតែងកើតឡើងក្នុងអាឃាតវត្ថុ ៩ យ៉ាង។ ដោយយុត្តិ (ហេតុផល) នេះ ជរាក្តី មរណៈក្តី និងតណ្ហាក្តី ទើបមានសេចក្តីផ្សេងគ្នាដោយអត្ថ។

---

ยํ ปนิทํ ภควตา ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, อิทํ ภควตา พาหิรานํ วตฺถูนํ อารมฺมณวเสน ทฺวีหิ นาเมหิ อภิลปิตํ อิจฺฉาติปิ ตณฺหาติปิ, สพฺพา หิ ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา สพฺโพ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขเณน เอกลกฺขโณ, อปิ จ อุปาทานวเสน อญฺญมญฺญานิ นามานิ ลภติ, กฏฺฐคฺคีติปิ ติณคฺคีติปิ สกลิกคฺคีติปิ โคมยคฺคีติปิ ถุสคฺคีติปิ สงฺการคฺคีติปิ, สพฺโพ หิ อคฺคิ อุณฺหตฺตลกฺขโณว. เอวํ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา, อปิ ตุ อารมฺมณอุปาทานวเสน อญฺญมญฺเญหิ นาเมหิ อภิลปิตา อิจฺฉาอิติปิ ตณฺหาอิติปิ สลฺโลอิติปิ ธูปายนาอิติปิ สริตาอิติปิ วิสตฺติกาอิติปิ สิเนโหอิติปิ กิลมโถอิติปิ ลตาอิติปิ มญฺญนาอิติปิ พนฺโธอิติปิ อาสาอิติปิ ปิปาสาอิติปิ อภินนฺทนาอิติปิ, อิติ สพฺพา ตณฺหา อชฺโฌสานลกฺขเณน เอกลกฺขณา. ยถา จ เววจเน วุตฺตา.

ចំណែកឯធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅដោយឈ្មោះពីរយ៉ាង គឺ «ឥច្ឆា» ក្តី «តណ្ហា» ក្តី នេះគឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅដោយឈ្មោះពីរយ៉ាង គឺ «ឥច្ឆា» ក្តី «តណ្ហា» ក្តី ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ក្នុងវត្ថុខាងក្រៅទាំងឡាយ ព្រោះថា តណ្ហាទាំងអស់មានលក្ខណៈតែមួយ គឺមានការស្ទាបអង្អែលស្អិតរមួត (អជ្ឈោសានលក្ខណៈ) ជាលក្ខណៈ។ ដូចជាភ្លើងទាំងអស់ មានលក្ខណៈតែមួយ គឺមានសេចក្តីក្តៅជាលក្ខណៈ តែដោយអំណាចនៃគ្រឿងឆេះ (ឧបាទាន) វាតែងបាននូវឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា គឺ ភ្លើងអុសខ្លះ ភ្លើងស្មៅខ្លះ ភ្លើងចម្រៀកឈើខ្លះ ភ្លើងអាចម៍គោខ្លះ ភ្លើងអង្កាមខ្លះ ភ្លើងសម្រាមខ្លះ តែថា ភ្លើងទាំងអស់ពិតជាមានសេចក្តីក្តៅជាលក្ខណៈតែមួយប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ តណ្ហាទាំងអស់ក៏មានលក្ខណៈតែមួយ គឺមានការស្ទាបអង្អែលស្អិតរមួតជាលក្ខណៈ យ៉ាងនោះឯង តែដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍និងគ្រឿងឆេះ ទើបលោកហៅដោយឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា គឺ ឥច្ឆាខ្លះ តណ្ហាខ្លះ សរខ្លះ ការហុយផ្សែងខ្លះ ស្ទឹងខ្លះ វិសត្តិកាខ្លះ ស្នេហាខ្លះ សេចក្តីលំបាកខ្លះ វល្លិខ្លះ មញ្ញនាខ្លះ ចំណងខ្លះ អាសាខ្លះ ពិបាសាខ្លះ អភិនន្ទនាខ្លះ ដូច្នេះ តណ្ហាទាំងអស់មានលក្ខណៈតែមួយ គឺមានការស្ទាបអង្អែលស្អិតរមួតជាលក្ខណៈ។ ដូចជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងវេវចនៈ (ពាក្យវេវចនៈនៃតណ្ហា) ថា៖

---

‘‘อาสา [Pg.22] จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลกา’’ติ.

«សេចក្តីសង្ឃឹម (អាសា) សេចក្តីប្រាថ្នា (ពិហា) និងសេចក្តីត្រេកអរ (អភិនន្ទនា) ដែលហូរទៅ និងតាំងនៅមាំក្នុងធាតុជាច្រើន ដែលមានអវិជ្ជាជាឫសគល់ជាទីកើតឡើង ដែលរអ៊ូរទាំរវើរវាយ ទាំងអស់នោះ តថាគតបានកម្ចាត់បង់ព្រមទាំងឫសគល់ហើយ»។

---

ตณฺหาเยตํ เววจนํ. ยถาห ภควา – รูเป ติสฺส อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส. เอวํ เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ วิญฺญาเณ อวิคตราคสฺส อวิคตจฺฉนฺทสฺส อวิคตเปมสฺส อวิคตปิปาสสฺส อวิคตปริฬาหสฺส สพฺพํ สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตณฺหาเยตํ เววจนํ. เอวํ ยุชฺชติ.

នេះជាវេវចនៈ (ពាក្យសម្រាប់ហៅជំនួស) នៃតណ្ហា។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលតិស្សៈ កាលបើបុគ្គលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មិនទាន់ប្រាសចាកឆន្ទៈ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រេកឃ្លាន មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ក្នុងរូប...» យ៉ាងនោះដែរ ក្នុងវេទនា ក្នុងសញ្ញា ក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ ក្នុងវិញ្ញាណ កាលបើបុគ្គលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មិនទាន់ប្រាសចាកឆន្ទៈ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីស្រេកឃ្លាន មិនទាន់ប្រាសចាកសេចក្តីក្តៅក្រហាយ គប្បីពង្រីកសូត្រទាំងអស់ឱ្យពិស្តារចុះ។ នេះជាវេវចនៈនៃតណ្ហា។ យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។

---

๒๑. สพฺโพ ทุกฺขูปจาโร กามตณฺหาสงฺขารมูลโก, น ปน ยุชฺชติ สพฺโพ นิพฺพิทูปจาโร กามตณฺหาปริกฺขารมูลโก. อิมาย ยุตฺติยา อญฺญมญฺเญหิ การเณหิ คเวสิตพฺพํ.

២១. ការប្រព្រឹត្តទៅនៃទុក្ខទាំងអស់ មានកាមតណ្ហានិងសង្ខារជាឫសគល់ តែការប្រព្រឹត្តទៅនៃសេចក្តីនឿយណាយ (និព្វិទា) ទាំងអស់ មិនសមហេតុផលឡើយថានឹងមានគ្រឿងបរិក្ខារនៃកាមតណ្ហាជាឫសគល់។ ដោយយុត្តិ (ហេតុផល) នេះ និងដោយហេតុដទៃៗទៀត គប្បីស្វែងរកចុះ។

---

ยถา หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อสุภํ เทสยติ, โทสจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เทสยติ. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ เทสยติ. ยทิ หิ ภควา ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ เทเสยฺย. สุขํ วา ปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุขํ วา ปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ วิปสฺสนาปุพฺพงฺคมํ วา ปหานํ เทเสยฺย, น ยุชฺชติ เทสนา. เอวํ ยํ กิญฺจิ ราคสฺส อนุโลมปฺปหานํ โทสสฺส อนุโลมปฺปหานํ โมหสฺส อนุโลมปฺปหานํ. สพฺพํ ตํ วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพํ. ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវអសុភកម្មដ្ឋាន ដល់បុគ្គលមានរាគចរិត ទ្រង់សម្តែងនូវមេត្តាធម៌ ដល់បុគ្គលមានទោសចរិត ទ្រង់សម្តែងនូវបដិច្ចសមុប្បាទ ដល់បុគ្គលមានមោហចរិត។ ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវមេត្តាចេតោវិមុត្តិ ដល់បុគ្គលមានរាគចរិត ឬទ្រង់សម្តែងនូវសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួល តែដឹងបានយឺត) ឬសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួល ទាំងដឹងបានរហ័ស) ឬទ្រង់សម្តែងនូវការលះបង់ដែលមានវិបស្សនាជាប្រធាន ទេសនានោះក៏មិនសមហេតុផលឡើយ (ព្រោះមិនសព្វាយ)។ យ៉ាងនេះ ធម៌ណាមួយដែលជាការលះបង់ដ៏សមគួរដល់ការលះរាគៈ ការលះទោសៈ ការលះមោហៈ គប្បីជ្រើសរើសនូវធម៌ទាំងអស់នោះដោយវិចយហារៈ ហើយផ្សារភ្ជាប់ដោយយុត្តិហារៈ។ ទីលាននៃញាណមានកម្រិតត្រឹមណា ការវិនិច្ឆ័យនៃយុត្តិហារៈក៏មានកម្រិតត្រឹមនោះដែរ។

---

เมตฺตาวิหาริสฺส สโต พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, พฺยาปาโท ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กรุณาวิหาริสฺส สโต วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเหสา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. มุทิตา วิหาริสฺส สโต อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, อรติ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาวิหาริสฺส สโต ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, ราโค ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อนิมิตฺตวิหาริสฺส สโต นิมิตฺตานุสารี เตน เตเนว วิญฺญาณํ ปวตฺตตีติ น ยุชฺชติ เทสนา[Pg.23], นิมิตฺตํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อสฺมีติ วิคตํ อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ. อถ จ ปน เม กิสฺมีติ กถสฺมีติ วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิจิกิจฺฉา กถํกถาสลฺลํ ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

ទេសនាដែលថា «កាលបើបុគ្គលមានមេត្តាជាវិហារធម៌ មានស្មារតីជានិច្ច ព្យាបាទនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តឱ្យឋិតនៅបាន» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «ព្យាបាទរមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា «កាលបើបុគ្គលមានករុណាជាវិហារធម៌ មានស្មារតីជានិច្ច វិហិង្សា (ការបៀតបៀន) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តឱ្យឋិតនៅបាន» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «វិហិង្សារមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា «កាលបើបុគ្គលមានមុទិតាជាវិហារធម៌ មានស្មារតីជានិច្ច អរតិ (សេចក្តីមិនត្រេកអរ) នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តឱ្យឋិតនៅបាន» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «អរតិរមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា «កាលបើបុគ្គលមានឧបេក្ខាជាវិហារធម៌ មានស្មារតីជានិច្ច រាគៈនៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តឱ្យឋិតនៅបាន» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «រាគៈរមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា «កាលបើបុគ្គលមានអនិមិត្តជាវិហារធម៌ មានស្មារតីជានិច្ច វិញ្ញាណដែលអន្ទោលតាមនិមិត្ត នៅតែប្រព្រឹត្តទៅតាមនិមិត្តនោះៗ» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «និមិត្តរមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា «ការប្រកាន់ថា "ខ្លួនអញ" តថាគតបានលះបង់ហើយ តថាគតមិនបានយល់ឃើញថា "នេះជាខ្លួនអញ" ឡើយ តែទោះជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ សេចក្តីសង្ស័យថា "តើអញមានដូចម្តេចហ្ន៎" គឺសរនៃសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ នៅតែគ្របសង្កត់ចិត្តឱ្យឋិតនៅបាន» យ៉ាងនេះ មិនសមហេតុផលឡើយ តែទេសនាដែលថា «សេចក្តីសង្ស័យនិងសរនៃសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ រមែងដល់នូវការលះបង់ និងការរលត់ទៅ» យ៉ាងនេះ ទើបសមហេតុផល។

---

ยถา วา ปน ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต กามราคพฺยาปาทา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิตกฺกสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต วิตกฺกวิจารสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อุเปกฺขาสุขสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต ปีติสุขสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา, อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธิสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส สโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากาสานญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលបឋមជ្ឈាន មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន កាមរាគនិងព្យាបាទ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយវិតក្កៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលទុតិយជ្ឈាន មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយវិតក្កៈនិងវិចារៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយឧបេក្ខានិងសុខៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលតតិយជ្ឈាន មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយបីតិនឹងសុខៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយឧបេក្ខានិងសតិបារិសុទ្ធិ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលចតុត្ថជ្ឈាន មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយឧបេក្ខា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយអាកាសានញ្ចាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។

---

อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. อากิญฺจญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលអាកាសានញ្ចាយតនៈ មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយរូប ប្រព្រឹត្តទៅเพื่อគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយអាកាសានញ្ចាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។

---

อากิญฺจญฺญายตนํ [Pg.24] สมาปนฺนสฺส สโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส สโต สญฺญูปจารา วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, หานาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. สญฺญาเวทยิตนิโรธสหคตา วา สญฺญามนสิการา หานาย สํวตฺตนฺตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, วิเสสาย สํวตฺตนฺตีติ ยุชฺชติ เทสนา. กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ น จ อภินีหารํ ขมตีติ น ยุชฺชติ เทสนา, กลฺลตาปริจิตํ จิตฺตํ อถ จ อภินีหารํ ขมตีติ ยุชฺชติ เทสนา.

ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចំពោះបុគ្គលអ្នកចូលនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ មានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន សញ្ញាឧបចារៈ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ ទើបសមហេតុផល។ មួយយ៉ាងទៀត ទេសនាដែលថា សញ្ញានិងមនសិការដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយសញ្ញាវេទយិតនិរោធ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីសាបសូន្យ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីគុណវិសេស ទើបសមហេតុផល។ ទេសនាដែលថា ចិត្តដែលស៊ាំទៅដោយភាពគួរដល់ការងារ មិនគួរដល់ការបង្អោនទៅ នោះមិនសមហេតុផលឡើយ ទេសនាដែលថា ចិត្តដែលស៊ាំទៅដោយភាពគួរដល់ការងារ តែងគួរដល់ការបង្អោនទៅ ទើបសមហេតុផល។

---

เอวํ สพฺเพ นวสุตฺตนฺตา ยถาธมฺมํ ยถาวินยํ ยถาสตฺถุสาสนํ สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยเชตพฺพาติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘สพฺเพสํ หารานํ ยา ภูมิ โย จ โคจโร เตส’’นฺติ.

សូត្រទាំងឡាយទាំងពួងមានអង្គ ៩ យ៉ាងនេះ គឺបុគ្គលគប្បីជ្រើសរើសដោយវិចយហារៈ តាមសមគួរដល់ធម៌ តាមសមគួរដល់វិន័យ តាមសមគួរដល់សាសនារបស់ព្រះសាស្តា ដោយប្រការទាំងពួង ហើយគប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយយុត្តិហារៈ។ ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ពោលថា "ភូមិណា និងគោចរណា នៃហារៈទាំងពួងទាំងនោះ"។

---

นิยุตฺโต ยุตฺติ หาโร.

យុត្តិហារៈ ត្រូវបានសម្តែងចប់ហើយ។

---

๔. ปทฏฺฐานหารวิภงฺโค

៤. ការចែកបទដ្ឋានហារៈ

---

๒๒. ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หาโร? ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ, อยํ ปทฏฺฐาโน หาโร. กึ เทเสติ? สพฺพธมฺมยาถาวอสมฺปฏิเวธลกฺขณา อวิชฺชา, ตสฺสา วิปลฺลาสา ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, ตสฺสา ปิยรูปํ สาตรูปํ ปทฏฺฐานํ. ปตฺถนลกฺขโณ โลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานํ ปทฏฺฐานํ. วณฺณสณฺฐานพฺยญฺชนคฺคหณลกฺขณา สุภสญฺญา, ตสฺสา อินฺทฺริยา สํวโร ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสอุปคมนลกฺขณา สุขสญฺญา, ตสฺสา อสฺสาโท ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ อสมนุปสฺสนลกฺขณา นิจฺจสญฺญา, ตสฺสา วิญฺญาณํ ปทฏฺฐานํ. อนิจฺจสญฺญาทุกฺขสญฺญาอสมนุปสฺสนลกฺขณา อตฺตสญฺญา, ตสฺสา นามกาโย ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมสมฺปฏิเวธลกฺขณา วิชฺชา, ตสฺสา สพฺพํ เนยฺยํ ปทฏฺฐานํ. จิตฺตวิกฺเขปปฏิสํหรณลกฺขโณ สมโถ, ตสฺส อสุภา ปทฏฺฐานํ. อิจฺฉาวจรปฏิสํหรณลกฺขโณ อโลโภ, ตสฺส อทินฺนาทานา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. อพฺยาปชฺชลกฺขโณ [Pg.25] อโทโส, ตสฺส ปาณาติปาตา เวรมณี ปทฏฺฐานํ. วตฺถุอวิปฺปฏิปตฺติลกฺขโณ อโมโห, ตสฺส สมฺมาปฏิปตฺติ ปทฏฺฐานํ. วินีลกวิปุพฺพกคหณลกฺขณา อสุภสญฺญา, ตสฺสา นิพฺพิทา ปทฏฺฐานํ. สาสวผสฺสปริชานนลกฺขณา ทุกฺขสญฺญา, ตสฺสา เวทนา ปทฏฺฐานํ. สงฺขตลกฺขณานํ ธมฺมานํ สมนุปสฺสนลกฺขณา อนิจฺจสญฺญา, ตสฺสา อุปฺปาทวยา ปทฏฺฐานํ. สพฺพธมฺมอภินิเวสลกฺขณา อนตฺตสญฺญา, ตสฺสา ธมฺมสญฺญา ปทฏฺฐานํ.

២២. បណ្ដាហារៈទាំងនោះ បទដ្ឋានហារៈ តើដូចម្ដេច? "ព្រះជិនស្រី ទ្រង់សម្ដែងធម៌" នេះជាបទដ្ឋានហារៈ។ ទ្រង់សម្ដែងដូចម្ដេច? អវិជ្ជា មានការមិនចាក់ធ្លុះនូវសភាវៈពិតនៃធម៌ទាំងពួងជាលក្ខណៈ វិបល្លាសទាំងឡាយ ជាហេតុជិតនៃអវិជ្ជានោះ។ តណ្ហា មានការស្ទាបអង្អែលជាលក្ខណៈ បិយរូបនិងសាតរូប ជាហេតុជិតនៃតណ្ហានោះ។ លោភៈ មានការប្រាថ្នាជាលក្ខណៈ អទិន្នាទាន ជាហេតុជិតនៃលោភៈនោះ។ សុភសញ្ញា មានការកាន់យកនូវពណ៌ ទ្រង់ទ្រាយ និងព្យញ្ជនៈជាលក្ខណៈ ការមិនសង្រួមឥន្ទ្រិយ ជាហេតុជិតនៃសុភសញ្ញានោះ។ សុខសញ្ញា មានការចូលទៅជិតផស្សៈដែលប្រកបដោយអាសវៈជាលក្ខណៈ អស្សាទៈជាហេតុជិតនៃសុខសញ្ញានោះ។ និច្ចសញ្ញា មានការមិនពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយដែលមានសង្ខតលក្ខណៈជាលក្ខណៈ វិញ្ញាណ ជាហេតុជិតនៃនិច្ចសញ្ញានោះ។ អត្តសញ្ញា មានការមិនពិចារណាឃើញនូវអនិច្ចសញ្ញានិងទុក្ខសញ្ញาជាលក្ខណៈ នាមកាយ ជាហេតុជិតនៃអត្តសញ្ញានោះ។ វិជ្ជា មានការចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងពួងជាលក្ខណៈ នេយ្យធម៌ទាំងពួង ជាហេតុជិតនៃវិជ្ជានោះ។ សមថៈ មានការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីរាយមាយនៃចិត្តជាលក្ខណៈ អសុភៈ ជាហេតុជិតនៃសមថៈនោះ។ អលោភៈ មានការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រាថ្នាជាលក្ខណៈ ការវៀរចាកអទិន្នាទាន ជាហេតុជិតនៃអលោភៈនោះ។ អទោសៈ មានការមិនព្យាបាទជាលក្ខណៈ ការវៀរចាកបាណាតិបាត ជាហេតុជិតនៃអទោសៈនោះ។ អမោហៈ មានការមិនវង្វេងក្នុងវត្ថុជាលក្ខណៈ សម្មាបដិបត្តិ ជាហេតុជិតនៃអមោហៈនោះ។ អសុភសញ្ញា មានការកាន់យកនូវសាកសពមានពណ៌ខៀវជាដើមជាលក្ខណៈ និព្វិទាជាហេតុជិតនៃអសុភសញ្ញានោះ។ ទុក្ខសញ្ញា មានការកំណត់ដឹងនូវផស្សៈដែលប្រកបដោយអាសវៈជាលក្ខណៈ វេទនា ជាហេតុជិតនៃទុក្ខសញ្ញានោះ។ អនិច្ចសញ្ញា មានការពិចារណាឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយដែលមានសង្ខតលក្ខណៈជាលក្ខណៈ ឧប្បាទៈនិងវយៈជាហេតុជិតនៃអនិច្ចសញ្ញានោះ។ អនត្តសញ្ញា មានការមិនចូលទៅប្រកាន់មាំនូវធម៌ទាំងពួងជាលក្ខណៈ ធម្មសញ្ញា ជាហេតុជិតនៃអនត្តសញ្ញានោះ។

---

ปญฺจ กามคุณา กามราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รูปราคสฺส ปทฏฺฐานํ, ฉฏฺฐายตนํ ภวราคสฺส ปทฏฺฐานํ, นิพฺพตฺตภวานุปสฺสิตา ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. โอกปฺปนลกฺขณา สทฺธา อธิมุตฺติปจฺจุปฏฺฐานา จ, อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท สมฺปสีทนปจฺจุปฏฺฐาโน จ. อภิปตฺถิยนลกฺขณา สทฺธา, ตสฺสา อเวจฺจปสาโท ปทฏฺฐานํ. อนาวิลลกฺขโณ ปสาโท, ตสฺส สทฺธา ปทฏฺฐานํ. อารมฺภลกฺขณํ วีริยํ, ตสฺส สมฺมปฺปธานํ ปทฏฺฐานํ. อปิลาปนลกฺขณา สติ, ตสฺสา สติปฏฺฐานํ ปทฏฺฐานํ. เอกคฺคลกฺขโณ สมาธิ, ตสฺส ฌานานิ ปทฏฺฐานํ. ปชานนลกฺขณา ปญฺญา, ตสฺสา สจฺจานิ ปทฏฺฐานํ.

កាមគុណទាំង ៥ ជាហេតុជិតនៃកាមរាគៈ, រូបិន្ទ្រិយទាំង ៥ ជាហេតុជិតនៃរូបរាគៈ, អាយតនៈទី ៦ ជាហេតុជិតនៃភវរាគៈ, ការពិចារណាឃើញនូវភពដែលកើតឡើង ជាហេតុជិតនៃឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥, ការធ្វើបុណ្យទុកក្នុងកាលមុន ជាហេតុជិតនៃបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណទស្សនៈ។ សទ្ធា មានការជឿស៊ប់ជាលក្ខណៈ មានការស៊ប់ចិត្តជាបច្ចុបដ្ឋាន, បសាទៈ មានការមិនល្អក់កករជាលក្ខណៈ មានការជ្រះថ្លាជាបច្ចុបដ្ឋាន។ សទ្ធា មានការប្រាថ្នាចំពោះជាលក្ខណៈ អវេច្ចប្បសាទ ជាហេតុជិតនៃសទ្ធានោះ។ បសាទៈ មានការមិនល្អក់កករជាលក្ខណៈ សទ្ធា ជាហេតុជិតនៃបសាទៈនោះ។ វីរិយៈ មានការប្រឹងប្រែងជាលក្ខណៈ សម្មប្បធាន ជាហេតុជិតនៃវីរិយៈនោះ។ សតិ មានការមិនអណ្ដែតទៅជាលក្ខណៈ សតិបដ្ឋាន ជាហេតុជិតនៃសតិនោះ។ សមាធិ មានការមានអារម្មណ៍តែមួយជាលក្ខណៈ ជ្ឈានទាំងឡាយ ជាហេតុជិតនៃសមាធិនោះ។ បញ្ញា មានការដឹងច្បាស់ជាលក្ខណៈ សច្ចៈទាំងឡាយ ជាហេតុជិតនៃបញ្ញានោះ។

---

อปโร นโย, อสฺสาทมนสิการลกฺขโณ อโยนิโสมนสิกาโร, ตสฺส อวิชฺชา ปทฏฺฐานํ. สจฺจสมฺโมหนลกฺขณา อวิชฺชา, สา สงฺขารานํ ปทฏฺฐานํ. ปุนพฺภววิโรหณลกฺขณา สงฺขารา, เต วิญฺญาณสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกนิพฺพตฺติลกฺขณํ วิญฺญาณํ, ตํ นามรูปสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสงฺฆาตลกฺขณํ นามรูปํ, ตํ ฉฬายตนสฺส ปทฏฺฐานํ. อินฺทฺริยววตฺถานลกฺขณํ ฉฬายตนํ, ตํ ผสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จกฺขุรูปวิญฺญาณสนฺนิปาตลกฺขโณ ผสฺโส, โส เวทนาย ปทฏฺฐานํ. อิฏฺฐานิฏฺฐอนุภวนลกฺขณา เวทนา, สา ตณฺหาย ปทฏฺฐานํ. อชฺโฌสานลกฺขณา ตณฺหา, สา อุปาทานสฺส ปทฏฺฐานํ. โอปปจฺจยิกํ อุปาทานํ, ตํ ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. นามกายรูปกายสมฺภวนลกฺขโณ ภโว, โส ชาติยา ปทฏฺฐานํ. ขนฺธปาตุภวนลกฺขณา ชาติ, สา ชราย ปทฏฺฐานํ. อุปธิปริปากลกฺขณา ชรา, สา มรณสฺส ปทฏฺฐานํ. ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทลกฺขณํ มรณํ, ตํ โสกสฺส ปทฏฺฐานํ. อุสฺสุกฺกการโก โสโก, โส ปริเทวสฺส ปทฏฺฐานํ[Pg.26]. ลาลปฺปการโก ปริเทโว, โส ทุกฺขสฺส ปทฏฺฐานํ. กายสํปีฬนํ ทุกฺขํ, ตํ โทมนสฺสสฺส ปทฏฺฐานํ. จิตฺตสํปีฬนํ โทมนสฺสํ, ตํ อุปายาสสฺส ปทฏฺฐานํ. โอทหนการโก อุปายาโส, โส ภวสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ภวงฺคานิ ยทา สมคฺคานิ นิพฺพตฺตานิ ภวนฺติ โส ภโว, ตํ สํสารสฺส ปทฏฺฐานํ. นิยฺยานิกลกฺขโณ มคฺโค, โส นิโรธสฺส ปทฏฺฐานํ.

វិធីមួយយ៉ាងទៀត អយោនិសោមនសិការ មានការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយសេចក្ដីត្រេកអរជាលក្ខណៈ អវិជ្ជា ជាហេតុជិតនៃអយោនិសោមនសិការនោះ។ អវិជ្ជា មានការវង្វេងក្នុងសច្ចៈជាលក្ខណៈ អវិជ្ជានោះ ជាហេតុជិតនៃសង្ខារទាំងឡាយ។ សង្ខារទាំងឡាយ មានការញ៉ាំងភពថ្មីឱ្យលូតលាស់ជាលក្ខណៈ សង្ខារទាំងនោះ ជាហេតុជិតនៃវិញ្ញាណ។ វិញ្ញាណ មានការកើតឡើងដោយអាស្រ័យបច្ច័យក្នុងឧបបត្តិភពជាលក្ខណៈ វិញ្ញាណនោះ ជាហេតុជិតនៃនាមរូប។ នាមរូប មានការប្រជុំគ្នានៃនាមកាយនិងរូបកាយជាលក្ខណៈ នាមរូបនោះ ជាហេតុជិតនៃសឡាយតនៈ។ សឡាយតនៈ មានការកំណត់នូវឥន្ទ្រិយជាលក្ខណៈ សឡាយតនៈនោះ ជាហេតុជិតនៃផស្សៈ។ ផស្សៈ មានការប្រជុំគ្នានៃចក្ខុ រូប និងចក្ខុវិញ្ញាណជាលក្ខណៈ ផស្សៈនោះ ជាហេតុជិតនៃវេទនា។ វេទនា មានការសោយនូវអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្តជាលក្ខណៈ វេទនានោះ ជាហេតុជិតនៃតណ្ហា。 តណ្ហា មានការស្ទាបអង្អែលជាលក្ខណៈ តណ្ហានោះ ជាហេតុជិតនៃឧបាទាន។ ឧបាទាន ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យបច្ច័យក្នុងឧបបត្តិភព ឧបាទាននោះ ជាហេតុជិតនៃភព។ ភព មានការកើតឡើងនៃនាមកាយនិងរូបកាយជាលក្ខណៈ ភពនោះ ជាហេតុជិតនៃជាតិ។ ជាតិ មានការប្រាកដឡើងនៃខន្ធជាលក្ខណៈ ជាតិនោះ ជាហេតុជិតនៃជរា។ ជរា មានការរុះរោយនៃឧបធិជាលក្ខណៈ ជរានោះ ជាហេតុជិតនៃមរណៈ។ មរណៈ មានការដាច់ទៅនៃជីវិតិន្ទ្រិយជាលក្ខណៈ មរណៈនោះ ជាហេតុជិតនៃសោកៈ។ សោកៈ មានការធ្វើឱ្យក្រហល់ក្រហាយជាលក្ខណៈ សោកៈនោះ ជាហេតុជិតនៃបរិទេវៈ។ បរិទេវៈ មានការយំទួញយំរែកជាលក្ខណៈ បរិទេវៈនោះ ជាហេតុជិតនៃទុក្ខៈ។ ទុក្ខៈ មានការបៀតបៀនកាយជាលក្ខណៈ ទុក្ខៈនោះ ជាហេតុជិតនៃទោមនស្ស។ ទោមនស្ស មានការបៀតបៀនចិត្តជាលក្ខណៈ ទោមនស្សនោះ ជាហេតុជិតនៃឧបាយាសៈ។ ឧបាយាសៈ មានការដុតរំលាយយ៉ាងខ្លាំងជាលក្ខណៈ ឧបាយាសៈនោះ ជាហេតុជិតនៃភព។ អង្គនៃភពទាំងឡាយនេះ កាលណាព្រមព្រៀងគ្នា កើតឡើងហើយ នោះហៅថា ភព, ភពនោះ ជាហេតុជិតនៃសង្សារៈ។ មគ្គ មានការស្រឡះចាកវដ្តៈជាលក្ខណៈ មគ្គនោះ ជាហេតុជិតនៃនិរោធ។

---

ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปทฏฺฐานํ, อตฺตญฺญุตา ปุพฺเพกตปุญฺญตาย ปทฏฺฐานํ, ปุพฺเพกตปุญฺญตา ปติรูปเทสวาสสฺส ปทฏฺฐานํ, ปติรูปเทสวาโส สปฺปุริสูปนิสฺสยสฺส ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย อตฺตสมฺมาปณิธานสฺส ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ สีลานํ ปทฏฺฐานํ, สีลานิ อวิปฺปฏิสารสฺส ปทฏฺฐานํ, อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชสฺส ปทฏฺฐานํ, ปาโมชฺชํ ปีติยา ปทฏฺฐานํ, ปีติ ปสฺสทฺธิยา ปทฏฺฐานํ, ปสฺสทฺธิ สุขสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขํ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ, สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ, ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาย ปทฏฺฐานํ, นิพฺพิทา วิราคสฺส ปทฏฺฐานํ, วิราโค วิมุตฺติยา ปทฏฺฐานํ. วิมุตฺติ วิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปทฏฺฐานํ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย โย โกจิ ปจฺจโย, สพฺโพ โส ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมํ เทเสติ ชิโน’’ติ.

ភាពជាអ្នកដឹងនូវទីជាហេតុជិតនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវបីតិ, ភាពជាអ្នកដឹងនូវបីតិ ជាហេតុជិតនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវកម្រិត, ភាពជាអ្នកដឹងនូវកម្រិត ជាហេតុជិតនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវខ្លួនឯង, ភាពជាអ្នកដឹងនូវខ្លួនឯង ជាហេតុជិតនៃភាពជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន, ភាពជាអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន ជាហេតុជិតនៃការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ, ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ ជាហេតុជិតនៃការសេពគប់សប្បុរស, ការសេពគប់សប្បុរស ជាហេតុជិតនៃការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ, ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ ជាហេតុជិតនៃសីលទាំងឡាយ, សីលទាំងឡាយ ជាហេតុជិតនៃសេចក្ដីមិនក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ, សេចក្ដីមិនក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ ជាហេតុជិតនៃបាមោជ្ជៈ, បាមោជ្ជៈ ជាហេតុជិតនៃបីតិ, បីតិ ជាហេតុជិតនៃបស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិ ជាហេតុជិតនៃសុខៈ, សុខៈ ជាហេតុជិតនៃសមាធិ, សមាធិ ជាហេតុជិតនៃយថាភូតញាណទស្សនៈ, យថាភូតញាណទស្សនៈ ជាហេតុជិតនៃនិព្វិទា, និព្វិទា ជាហេតុជិតនៃវិរាគៈ, វិរាគៈ ជាហេតុជិតនៃវិមុត្តិ, វិមុត្តិ ជាហេតុជិតនៃវិមុត្តិញាណទស្សនៈ។ ឧបនិស្ស័យណាមួយ ឬបច្ច័យណាមួយ មានសភាពយ៉ាងនេះ ឧបនិស្ស័យនិងបច្ច័យទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាហេតុជិត។ ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ពោលថា "ព្រះជិនស្រី ទ្រង់សម្ដែងធម៌"។

---

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หาโร.

បទដ្ឋានហារៈ ត្រូវបានសម្តែងចប់ហើយ។

---

๕. ลกฺขณหารวิภงฺโค

៥. ការចែកលក្ខណហារៈ

---

๒๓. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หาโร? ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ, อยํ ลกฺขโณ หาโร. กึ ลกฺขยติ? เย ธมฺมา เอกลกฺขณา, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. ยถา กึ ภเว? ยถาห ภควา –

២៣. បណ្ដាហារៈទាំងនោះ លក្ខណហារៈ តើដូចម្ដេច? "កាលបើធម៌មួយយ៉ាងដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ" នេះជាលក្ខណហារៈ។ តើលក្ខណហារៈនោះ កំណត់សម្គាល់នូវអ្វី? ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា កាលបើធម៌មួយក្នុងបណ្ដាធម៌ទាំងនោះដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ធម៌ដែលនៅសល់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្ដែងហើយដែរ។ តើសេចក្ដីនោះ គប្បីមានប្រការដូចម្ដេច? ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងទុកថា៖

---

‘‘จกฺขุํ, ภิกฺขเว, อนวฏฺฐิตํ อิตฺตรํ ปริตฺตํ ปภงฺคุ ปรโต ทุกฺขํ พฺยสนํ จลนํ กุกฺกุฬํ สงฺขารํ วธกํ อมิตฺตมชฺเฌ. อิมสฺมึ จกฺขุสฺมึ วุตฺเต อวสิฏฺฐานิ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วุตฺตานิ ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺพานิ หิ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณานิ. ยถา จาห ภควา –

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុមិនស្ថិតស្ថេរ មានខណៈដ៏ខ្លី មានខណៈតិចតួច តែងបែកធ្លាយ ស្មើដោយសត្រូវ ជាទុក្ខ មានសេចក្តីវិនាស ញាប់ញ័រ ស្មើដោយរងើកភ្លើង ជាសង្ខារ ជាអ្នកសម្លាប់ ស្ថិតនៅក្នុងកណ្តាលនៃសត្រូវ។ កាលបើចក្ខុនេះដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ អាយតនៈខាងក្នុងដែលនៅសល់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ ទាំងអស់ មានលក្ខណៈដូចគ្នា ដោយអត្ថថាជាអ្នកសម្លាប់។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

‘‘อตีเต[Pg.27], ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย จาคาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺช. อิมสฺมึ รูปกฺขนฺเธ วุตฺเต อวสิฏฺฐา ขนฺธา วุตฺตา ภวนฺติ. เกน การเณน? สพฺเพ หิ ปญฺจกฺขนฺธา ยมโกวาทสุตฺเต วธกฏฺเฐน เอกลกฺขณา วุตฺตา. ยถา จาห ภควา –

ម្នាលរាធៈ អ្នកចូរជាអ្នកមិនអាឡោះអាល័យក្នុងរូបជាအတីត ចូរកុំត្រេកអរចំពោះរូបជាអនាគត ចូរប្រតិបត្តិដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយ ដើម្បីការប្រាសចាកតម្រេក ដើម្បីការរលត់ ដើម្បីការលះបង់ ដើម្បីការរលាស់ចោលនូវរូបជាបច្ចុប្បន្ន។ កាលបើរូបក្ខន្ធនេះដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ខន្ធដែលនៅសល់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ខន្ធទាំង ៥ ទាំងអស់ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងយមកោវាទសូត្រថា មានលក្ខណៈដូចគ្នា ដោយអត្ថថាជាអ្នកសម្លាប់។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

‘‘เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตาสติ;

อกิจฺจํ เต น เสวนฺติ, กิจฺเจ สาตจฺจการิโน’’.

«កាយគតាសតិដែលបុគ្គលទាំងឡាយណាបានប្រារព្ធល្អហើយជានិច្ច បុគ្គលទាំងឡាយនោះរមែងមិនសេពនូវអកិច្ចៈ (កិច្ចដែលមិនគួរធ្វើ) ជាអ្នកធ្វើរឿយៗ ក្នុងកិច្ច (ដែលគួរធ្វើ)» ដូច្នេះ។

---

อิติ กายคตาย สติยา วุตฺตาย วุตฺตา ภวนฺติ เวทนาคตา สติ จิตฺตคตา ธมฺมคตา จ. ตถา ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มุตํ วาติ วุตฺเต วุตฺตํ ภวติ วิญฺญาตํ. ยถา จาห ภควา –

កាលបើកាយគតាសតិដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយយ៉ាងនេះ សតិដែលទៅក្នុងវេទនា សតិដែលទៅក្នុងចិត្ត និងសតិដែលទៅក្នុងធម៌ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ម៉្យាងទៀត កាលបើទ្រង់ត្រាស់ថា អារម្មណ៍ណាមួយដែលឃើញហើយ ឬឮហើយ ឬប៉ះពាល់ហើយ ធម៌ដែលដឹងច្បាស់ (ដោយចិត្ត) ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ‘‘อาตาปี’’ติ วีริยินฺทฺริยํ, ‘‘สมฺปชาโน’’ติ ปญฺญินฺทฺริยํ, ‘‘สติมา’’ติ สตินฺทฺริยํ, ‘‘วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ สมาธินฺทฺริยํ, เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ.

ព្រោះហេតុនោះ ម្នាលភិក្ខុ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកចូរជាអ្នកពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានសេចក្តីដឹងខ្លួន មានសតិ កំចាត់បង់អភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ហើយសម្រាកនៅចុះ។ ពាក្យថា «អាតាបី» សំដៅយកវីរិយិន្ទ្រិយ ពាក្យថា «សម្បជានោ» សំដៅយកបញ្ញិន្ទ្រិយ ពាក្យថា «សតិមា» សំដៅយកសតិន្ទ្រិយ ពាក្យថា «វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ» សំដៅយកសមាធិន្ទ្រិយ កាលបើភិក្ខុពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយសម្រាកនៅយ៉ាងនេះ សតិបដ្ឋានទាំង ៤ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះឥន្ទ្រិយទាំង ៤ មានលក្ខណៈដូចគ្នា។

---

๒๔. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจ พลานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, ปญฺจสุ พเลสุ ภาวิยมาเนสุ สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ ภาวิยมาเนสุ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉติ, สพฺเพว โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน, สพฺเพ หิ โพธงฺคมา โพธิปกฺขิยา เนยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

២៤. កាលបើសតិបដ្ឋានទាំង ៤ បុគ្គលចម្រើនហើយ សម្មប្បធានទាំង ៤ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ កាលបើសម្មប្បធានទាំង ៤ បុគ្គលចម្រើនហើយ ឥទ្ធិបាទទាំង ៤ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ កាលបើឥទ្ធិបាទទាំង ៤ បុគ្គលចម្រើនហើយ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ កាលបើឥន្ទ្រិយទាំង ៥ បុគ្គលចម្រើនហើយ ពលៈទាំង ៥ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ កាលបើពលៈទាំង ៥ បុគ្គលចម្រើនហើយ ពោជ្ឈង្គទាំង ៧ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ កាលបើពោជ្ឈង្គទាំង ៧ បុគ្គលចម្រើនហើយ អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌ ធម៌ជាគ្រឿងត្រាស់ដឹងទាំងអស់ដែលជាពោធិបក្ខិយធម៌ រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ធម៌ជាគ្រឿងត្រាស់ដឹងដែលជាពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងអស់ មានលក្ខណៈដូចគ្នា ដោយលក្ខណៈជាគ្រឿងស្រឡះចាកទុក្ខ (និយ្យានិកលក្ខណៈ) ព្រោះធម៌ទាំងនោះមានលក្ខណៈដូចគ្នា ទើបដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌។

---

เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ วิปลฺลาสา ปหียนฺติ, อาหารา [Pg.28] จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อุปาทาเนหิ อนุปาทาโน ภวติ, โยเคหิ จ วิสํยุตฺโต ภวติ, คนฺเถหิ จ วิปฺปยุตฺโต ภวติ, อาสเวหิ จ อนาสโว ภวติ, โอเฆหิ จ นิตฺถิณฺโณ ภวติ, สลฺเลหิ จ วิสลฺโล ภวติ, วิญฺญาณฏฺฐิติโย จสฺส ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, อคติคมเนหิ น อคตึ คจฺฉติ, เอวํ อกุสลาปิ ธมฺมา เอกลกฺขณตฺตา ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ.

យ៉ាងនោះដែរ សូម្បីអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ក៏រមែងដល់នូវការលះបង់ និងការវិនាសទៅ ព្រោះមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ កាលបើសតិបដ្ឋានទាំង ៤ បុគ្គលចម្រើនហើយ វិបល្លាសទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យទៅ អាហារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះរមែងដល់នូវការកំណត់ដឹង បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកមិនមានឧបាទានដោយឧបាទានទាំងឡាយ ជាអ្នកប្រាសចាកយោគៈដោយយោគៈទាំងឡាយ ជាអ្នករួចផុតចាកគន្ថៈដោយគន្ថៈទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈដោយអាសវៈទាំងឡាយ ជាអ្នកឆ្លងផុតឱឃៈដោយឱឃៈទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនមានសរដោយសរទាំងឡាយ វិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះរមែងដល់នូវការកំណត់ដឹង បុគ្គលនោះរមែងមិនទៅកាន់អគតិដោយការទៅកាន់អគតិទាំងឡាយ យ៉ាងនេះ សូម្បីអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ក៏រមែងដល់នូវការលះបង់ និងការវិនាសទៅ ព្រោះមានលក្ខណៈដូចគ្នា។

---

ยตฺถ วา ปน รูปินฺทฺริยํ เทสิตํ, เทสิตา ตตฺเถว รูปธาตุ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺจายตนํ. ยตฺถ วา ปน สุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขสมุทโย จ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน ทุกฺขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขญฺจ อริยสจฺจํ. ยตฺถ วา ปน อทุกฺขมสุขา เวทนา เทสิตา, เทสิตํ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ สพฺโพ จ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. เกน การเณน, อทุกฺขมสุขาย หิ เวทนาย อวิชฺชา อนุเสติ. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. โส จ สราคสโทสสโมหสํกิเลสปกฺเขน หาตพฺโพ, วีตราควีตโทสวีตโมหอริยธมฺเมหิ หาตพฺโพ.

ម៉្យាងទៀត ក្នុងទេសនាណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងរូបិន្ទ្រិយ ក្នុងទេសនានោះឯង រូបធាតុ រូបក្ខន្ធ និងរូបាយតនៈ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទេសនាណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសុខវេទនា ក្នុងទេសនានោះ សុខិន្ទ្រិយ សោមនស្សិន្ទ្រិយ និងទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទេសនាណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុក្ខវេទនា ក្នុងទេសនានោះ ទុក្ខិន្ទ្រិយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ និងទុក្ខអរិយសច្ច ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទេសនាណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអទុក្ខមសុខវេទនា ក្នុងទេសនានោះ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយ និងបដិច្ចសមុប្បាទទាំងអស់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អវិជ្ជាតែងដេកត្រាំក្នុងអទុក្ខមសុខវេទនា។ ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសង្ខារ ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ទើបកើតមានវិញ្ញាណ ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ ទើបកើតមាននាមរូប ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសឡាយតនៈ ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ ទើបកើតមានផស្សៈ ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ ទើបកើតមានវេទនា ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានតណ្ហា ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានឧបាទាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ទើបកើតមានភព ព្រោះភពជាបច្ច័យ ទើបកើតមានជាតិ ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ទើបកើតមានជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ ការកើតឡើងនៃកងទុក្ខទាំងអស់នេះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ បដិច្ចសមុប្បាទនោះ បុគ្គលគប្បីនាំទៅដោយចំណែកនៃកិលេសជាគ្រឿងសៅហ្មង គឺសរាគៈ សទោសៈ និងសមោហៈផង គប្បីនាំទៅដោយអរិយធម៌ដែលប្រាសចាករាគៈ ប្រាសចាកទោសៈ និងប្រាសចាកមោហៈផង។

---

เอวํ เย ธมฺมา เอกลกฺขณา กิจฺจโต จ ลกฺขณโต จ สามญฺญโต จ จุตูปปาตโต จ, เตสํ ธมฺมานํ เอกสฺมึ ธมฺเม วุตฺเต อวสิฏฺฐา ธมฺมา วุตฺตา ภวนฺติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วุตฺตมฺหิ เอกธมฺเม’’ติ.

យ៉ាងនេះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ដោយកិច្ចក្តី ដោយលក្ខណៈក្តី ដោយសាមញ្ញលក្ខណៈក្តី ដោយការច្យុតិនិងការកើតឡើងក្តី កាលបើធម៌មួយក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ធម៌ដែលនៅសល់ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងហើយដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «កាលបើធម៌មួយដែលទ្រង់សម្តែងហើយ» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หาโร.

លក្ខណហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๖. จตุพฺยูหหารวิภงฺโค

៦. ការចែកចេញនៃចតុព្យូហហារៈ

---

๒๕. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หาโร? ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ อยํ. พฺยญฺชเนน สุตฺตสฺส เนรุตฺตญฺจ อธิปฺปาโย จ นิทานญฺจ ปุพฺพาปรสนฺธิ จ คเวสิตพฺโพ[Pg.29]. ตตฺถ กตมํ เนรุตฺตํ, ยา นิรุตฺติปทสํหิตา, ยํ ธมฺมานํ นามโส ญาณํ. ยทา หิ ภิกฺขุ อตฺถสฺส จ นามํ ชานาติ, ธมฺมสฺส จ นามํ ชานาติ, ตถา ตถา นํ อภินิโรเปติ. อยญฺจ วุจฺจติ อตฺถกุสโล ธมฺมกุสโล พฺยญฺชนกุสโล นิรุตฺติกุสโล ปุพฺพาปรกุสโล เทสนากุสโล อตีตาธิวจนกุสโล อนาคตาธิวจนกุสโล ปจฺจุปฺปนฺนาธิวจนกุสโล อิตฺถาธิวจนกุสโล ปุริสาธิวจนกุสโล นปุํสกาธิวจนกุสโล เอกาธิวจนกุสโล อเนกาธิวจนกุสโล, เอวํ สพฺพานิ กาตพฺพานิ ชนปทนิรุตฺตานิ สพฺพา จ ชนปทนิรุตฺติโย. อยํ นิรุตฺติปทสํหิตา.

២៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ចតុព្យូហហារៈ តើដូចម្តេច? គឺហារៈដែលមានពាក្យថា «នេរុត្តមធិប្បាយោ» នេះឯង។ បុគ្គលគប្បីស្វែងរកនូវនិរុត្តិ (វចនត្ថៈ) ផង សេចក្តីអធិប្បាយ (បំណង) ផង ហេតុជាទីកើត (និទាន) ផង ការតភ្ជាប់គ្នានៃពាក្យខាងដើមនិងខាងចុង (បុព្វាបរសន្ធិ) ផង នៃសូត្រ ដោយព្យញ្ជនៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ និរុត្តិ តើដូចម្តេច? គឺនិរុត្តិណាដែលប្រកបដោយបទ គឺប្រាជ្ញាដែលដឹងនូវធម៌ទាំងឡាយដោយឈ្មោះ។ ព្រោះថា កាលណាភិក្ខុដឹងនូវឈ្មោះនៃអត្ថផង ដឹងនូវឈ្មោះនៃធម៌ផង ភិក្ខុនោះរមែងសម្តែងនូវឈ្មោះនិងវោហារនោះៗ តាមសមគួរ។ ភិក្ខុនេះ ហៅថា ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអត្ថ ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងធម៌ ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងព្យញ្ជនៈ ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងនិរុត្តិ ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងបុព្វាបរៈ ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងទេសនា ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអតីតាធិវចនៈ (ឈ្មោះជាអតីត) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអនាគតាធិវចនៈ (ឈ្មោះជាអនាគត) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងបច្ចុប្បន្នាធិវចនៈ (ឈ្មោះជាបច្ចុប្បន្ន) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងឥត្ថីលិង្គាធិវចនៈ (ឈ្មោះជាឥត្ថីលិង្គ) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងបុរិសាលិង្គាធិវចនៈ (ឈ្មោះជាបុរិសលិង្គ) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងនបុំសកលិង្គាធិវចនៈ (ឈ្មោះជានបុំសកលិង្គ) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងឯកាធិវចនៈ (ឈ្មោះតែមួយ) ជាអ្នកឈ្លាសក្នុងអនេកាធិវចនៈ (ឈ្មោះច្រើន) យ៉ាងនេះ និរុត្តិក្នុងជនបទទាំងអស់ និងភាសាក្នុងជនបទទាំងអស់ បុគ្គលគប្បីធ្វើ (គប្បីពោល) ដោយអំណាចនៃវចនត្ថៈ។ នេះជាការប្រកបដោយបទនៃនិរុត្តិ។

---

๒๖. ตตฺถ กตโม อธิปฺปาโย?

២៦. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សេចក្តីអធិប្បាយ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

«ធម៌រមែងរក្សាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ពិតប្រាកដ ដូចជាឆ័ត្រធំក្នុងរដូវភ្លៀង នេះជាអានិសង្សនៃធម៌ដែលបុគ្គលសន្សំល្អហើយ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌រមែងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ» ដូច្នេះ។

---

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อปาเยหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

ក្នុងគាថានេះ តើសេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ ជនទាំងឡាយណាដែលមានបំណងចង់រួចផុតចាកអបាយទាំងឡាយ ជនទាំងឡាយនោះនឹងជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌។

---

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

«ចោរដែលគេចាប់បាននៅមាត់ចន្លោះផ្ទះ រមែងត្រូវគេសម្លាប់ និងចងទុកដោយកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងណា ពួកសត្វនេះ លុះលះលោកនេះទៅកាន់បរលោកហើយ ក៏រមែងត្រូវគេសម្លាប់ និងចងទុកដោយកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងនោះដែរ» ដូច្នេះ។

---

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? สญฺเจตนิกานํ กตานํ กมฺมานํ อุปจิตานํ ทุกฺขเวทนียานํ อนิฏฺฐํ อสาตํ วิปากํ ปจฺจนุภวิสฺสตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

ក្នុងគាថានេះ តើសេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ សត្វលោកនឹងទទួលរងនូវផលដែលមិនជាទីប្រាថ្នា មិនជាទីត្រេកអរ នៃអកុសលកម្មទាំងឡាយដែលខ្លួនបានធ្វើដោយចេតនា បានសន្សំទុក ដែលជាហេតុនាំមកនូវទុក្ខវេទនា។

---

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

«Sukhakāmāni bhūtāni, yo daṇḍena vihiṃsati;Attano sukhamesāno, pecca so na labhate sukha”nti.

---

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย สุเขน อตฺถิกา ภวิสฺสนฺติ, เต ปาปกมฺมํ น กริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

ក្នុងគាថានេះ តើសេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ ជនទាំងឡាយណាដែលត្រូវការដោយសេចក្តីសុខ ជនទាំងឡាយនោះនឹងមិនធ្វើនូវបាបកម្មឡើយ។

---

‘‘มิทฺธี [Pg.30] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

«កាលណាជនជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស បរិភោគច្រើន ចូលចិត្តដេក តែងដេកននៀលទៅមក ដូចជាជ្រូកធំដែលគេចិញ្ចឹមដោយចំណី ជននោះរមែងចូលទៅកាន់គភ៌រឿយៗ» ដូច្នេះ។

---

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ชรามรเณน อฏฺฏิยิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ภวิสฺสนฺติ โภชเน มตฺตญฺญุโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสเลสุ ธมฺเมสุ สคารวา จ สพฺรหฺมจารีสุ เถเรสุ นเวสุ มชฺฌิเมสูติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย.

ក្នុងគាថានេះ តើសេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ ជនទាំងឡាយណាដែលនឿយណាយចាកជរានិងមរណៈ ជនទាំងឡាយនោះនឹងជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ជាអ្នកប្រកបដោយការភ្ញាក់រលឹកជានិច្ចអស់រាត្រីភាគដើមនិងរាត្រីភាគចុង ជាអ្នកពិចារណាឃើញក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ និងជាអ្នកមានសេចក្តីគោរពក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ជាថេរៈក្តី ជានវៈក្តី ជាមជ្ឈិមក្តី។

---

‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ;

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา’’ติ.

«សេចក្តីមិនប្រមាទ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីមិនស្លាប់ សេចក្តីប្រមាទ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីស្លាប់ ជនទាំងឡាយណាដែលមិនប្រមាទ រមែងមិនស្លាប់ ជនទាំងឡាយណាដែលប្រមាទហើយ ទុកដូចជាមនុស្សស្លាប់ទៅហើយ» ដូច្នេះ។

---

อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย อมตปริเยสนํ ปริเยสิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต อปฺปมตฺตา วิหริสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. อยํ อธิปฺปาโย.

ក្នុងគាថានេះ តើសេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដូចម្តេច? សេចក្តីអធិប្បាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ ជនទាំងឡាយណាដែលប្រាថ្នានឹងស្វែងរកនូវអមតធម៌ ជនទាំងឡាយនោះនឹងជាអ្នកមិនប្រមាទសម្រាកនៅ។ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

---

๒๗. ตตฺถ กตมํ นิทานํ? ยถา โส ธนิโย โคปาลโก ภควนฺตํ อาห –

២៧. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ និទាន តើដូចម្តេច? ដូចជាធនិយគោបាលនោះ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគថា —

---

‘‘นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคมา โคหิ ตเถว นนฺทติ;

อุปธี หิ นรสฺส นนฺทนา, น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธี’’ติ.

«បុគ្គលដែលមានកូន តែងត្រេកអរព្រោះកូនទាំងឡាយ បុគ្គលដែលមានគោ ក៏តែងត្រេកអរព្រោះហ្វូងគោទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះថាឧបធិទាំងឡាយជាគ្រឿងត្រេកអររបស់មនុស្ស បុគ្គលណាដែលមិនមានឧបធិ បុគ្គលនោះរមែងមិនមានសេចក្តីត្រេកអរឡើយ» ដូច្នេះ។

---

ภควา อาห –

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា —

---

‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา, โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ;

อุปธี หิ นรสฺส โสจนา, น หิ โส โสจติ โย นิรูปธี’’ติ.

«បុគ្គលដែលមានកូន តែងសោកសៅព្រោះកូនទាំងឡាយ បុគ្គលដែលមានគោ ក៏តែងសោកសៅព្រោះហ្វូងគោទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះថាឧបធិទាំងឡាយជាគ្រឿងសោកសៅរបស់មនុស្ស បុគ្គលណាដែលមិនមានឧបធិ បុគ្គលនោះរមែងមិនមានសេចក្តីសោកសៅឡើយ» ដូច្នេះ។

---

อิมินา [Pg.31] วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรํ ปริคฺคหํ อุปธิ อาหา’’ติ. ยถา จ มาโร ปาปิมา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา ปุถุสิลํ ปาเตสิ, ภควา อาห –

ដោយរឿងនេះ ដោយនិទាននេះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅគ្រឿងបរិភោគខាងក្រៅថាជាឧបធិ»។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាមារមានចិត្តបាប បានទម្លាក់ថ្មដាដ៏ធំពីភ្នំគិជ្ឈកូដ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា —

---

‘‘สเจปิ เกวลํ สพฺพํ, คิชฺฌกูฏํ จเลสฺสสิ ;

เนว สมฺมาวิมุตฺตานํ, พุทฺธานํ อตฺถิ อิญฺชิตํ.

«ម្នាលមារមានចិត្តបាប សូម្បីតែអ្នកញ៉ាំងភ្នំគិជ្ឈកូដទាំងអស់ឱ្យកម្រើក ក៏ការញាប់ញ័ររមែងមិនមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលរួចផុតល្អហើយឡើយ។

---

นภํ ผเลยฺยปฺปถวี จเลยฺย, สพฺเพว ปาณา อุท สนฺตเสยฺยุํ;

สลฺลมฺปิ เจ อุรสิ กมฺปเยยฺยุํ, อุปธีสุ ตาณํ น กโรนฺติ พุทฺธา’’ติ.

ទោះបីមេឃបែកធ្លាយ ផែនដីកម្រើកញាប់ញ័រ ឬសត្វទាំងពួងតក់ស្លុតរន្ធត់ចិត្ត សូម្បីតែសរមកចាក់ដោតទ្រូងឱ្យញាប់ញ័រ ក៏ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយរមែងមិនធ្វើនូវការការពារក្នុងឧបធិទាំងឡាយឡើយ» ដូច្នេះ។

---

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา กายํ อุปธึ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

ដោយរឿងនេះ ដោយនិទាននេះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅកាយថាជាឧបធិ»។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនហៅចំណងដែលធ្វើដោយដែក ដោយឈើ និងដោយស្មៅយីហែថាជាចំណងដ៏មាំឡើយ សេចក្តីអាឡោះអាល័យ ត្រេកអរខ្លាំងក្នុងកែវមណីនិងកុណ្ឌល និងសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកូននិងប្រពន្ធទាំងឡាយណា ចំណងនោះឯង ទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅថាជាចំណងដ៏មាំ» ដូច្នេះ។

---

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิเรสุ วตฺถูสุ ตณฺหํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

ដោយរឿងនេះ ដោយនិទាននេះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅតណ្ហាក្នុងវត្ថុខាងក្រៅទាំងឡាយថាជាចំណង»។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅចំណង (គឺតណ្ហា) នោះថាជាចំណងដ៏មាំ ជាគ្រឿងនាំចុះ (ទៅកាន់អបាយ) ធូរស្រាល តែដោះចេញបានដោយក្រ ជនទាំងឡាយកាត់ចំណងនោះហើយ លះបង់កាមសុខ មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ ហើយចេញទៅសាងផ្នួស» ដូច្នេះ។

---

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา พาหิรวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

ដោយរឿងនេះ ដោយនិទាននេះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងការលះបង់តណ្ហាដែលមានវត្ថុខាងក្រៅជាអារម្មណ៍»។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកថា —

---

‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ทุคฺคนฺธํ เทหนิสฺสิตํ;

ปคฺฆรนฺตํ ทิวา รตฺตึ, พาลานํ อภินนฺทิต’’นฺติ.

«(រាងកាយនេះ) ជារបស់ឈឺចាប់ មិនស្អាត ស្អុយរលួយ មានក្លិនអាក្រក់ អាស្រ័យដោយកាយ ហូរចេញ (នូវទឹកខ្ទុះទឹកលឿងជាដើម) ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ដែលពួកជនពាលតែងត្រេកអរក្រៃលែង។»

---

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. ยถา จาห –

«ដោយរឿងនេះ ដោយហេតុនេះ គេដឹងបានយ៉ាងនេះថា “ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ការលះបង់នូវតណ្ហាដែលមានវត្ថុជាខាងក្នុងជាអារម្មណ៍”។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖»

---

‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.32] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา;

สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ.

«“អ្នកចូរផ្តាច់បង់នូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្លួន ដូចជាបុគ្គលបេះផ្កាឈូកសក្នុងសរទកាលដោយដៃ ចូរចម្រើនតែផ្លូវនៃសេចក្តីស្ងប់ (គឺសន្តិមគ្គ) ព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងហើយនូវព្រះនិព្វាន។”»

---

อิมินา วตฺถุนา อิมินา นิทาเนน เอวํ ญายติ ‘‘อิธ ภควา อชฺฌตฺติกวตฺถุกาย ตณฺหาย ปหานํ อาหา’’ติ. อิทํ นิทานํ.

«ដោយរឿងនេះ ដោយហេតុនេះ គេដឹងបានយ៉ាងនេះថា “ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ការលះបង់នូវតណ្ហាដែលមានវត្ថុជាខាងក្នុងជាអារម្មណ៍”។ នេះជាហេតុដើម (និទាន)។»

---

ตตฺถ กตโม ปุพฺพาปรสนฺธิ. ยถาห –

«ក្នុងបណ្តាសន្ធិទាំងនោះ តើបុព្វាបរសន្ធិ (ការតភ្ជាប់គ្នានៃធម៌ខាងដើមនិងខាងចុង) តើដូចម្តេច? ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖»

---

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

«“ពួកសត្វដែលខ្វាក់ព្រោះកាម ត្រូវបណ្តាញ (គឺតណ្ហា) រួបរឹតរួចហើយ ត្រូវដំបូលគឺតណ្ហាមុងបិទបាំងទុកហើយ ជាប់ចំណងនៃសេចក្តីប្រមាទ ដូចជាត្រីជាប់នៅក្នុងមាត់ទ្រូ តែងរត់ទៅរកជរានិងមរណៈ ដូចជាកូនគោដែលនៅបៅទឹកដោះ តែងរត់តាមមេដូច្នោះ។”»

---

อยํ กามตณฺหา วุตฺตา. สา กตเมน ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ? ยถาห –

«...នេះព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅថា កាមតណ្ហា។ ចុះកាមតណ្ហានោះ ស្របគ្នានឹងបុព្វាបរធម៌ដទៃដូចម្តេច? ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖»

---

‘‘รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธนฺตมํ ตทา โหติ, ยํ ราโค สหเต นร’’นฺติ.

«“បុគ្គលដែលត្រេកអរ (ដោយរាគៈ) តែងមិនដឹងនូវសេចក្តីល្អ បុគ្គលដែលត្រេកអរ តែងមិនឃើញធម៌ ក្នុងកាលណា រាគៈគ្របសង្កត់នូវនរជន ក្នុងកាលនោះ ភាពងងឹតសូន្យសុងតែងមានដល់នរជននោះ។”»

---

อิติ อนฺธตาย จ สญฺฉนฺนตาย จ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยญฺจาห กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตาติ. ยญฺจาห รตฺโต อตฺถํ น ชานาติ, รตฺโต ธมฺมํ น ปสฺสตีติ, อิเมหิ ปเทหิ ปริยุฏฺฐาเนหิ สาเยว ตณฺหา อภิลปิตา. ยํ อนฺธการํ, อยํ ทุกฺขสมุทโย, ยา จ ตณฺหา โปโนภวิกา, ยญฺจาห กามาติ อิเม กิเลสกามา. ยญฺจาห ชาลสญฺฉนฺนาติ เตสํ เยว กามานํ ปโยเคน ปริยุฏฺฐานํ ทสฺเสติ, ตสฺมา กิเลสวเสน จ ปริยุฏฺฐานวเสน จ ตณฺหาพนฺธนํ วุตฺตํ. เย เอทิสิกา, เต ชรามรณํ อนฺเวนฺติ, อยํ ภควตา ยถานิกฺขิตฺตคาถาพเลน ทสฺสิตา ชรามรณมนฺเวนฺตีติ.

«សេចក្តីពន្យល់ថា តណ្ហានោះឯង ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកដោយភាពជាបុគ្គលខ្វាក់ និងភាពជាបុគ្គលដែលត្រូវបិទបាំង។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា “កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា តណ្ហាឆទនឆាទិតា” (ពួកសត្វដែលខ្វាក់ព្រោះកាម ត្រូវបណ្តាញរួបរឹត ត្រូវដំបូលគឺតណ្ហាបិទបាំង)។ មួយវិញទៀត ដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “រត្តោ អត្ថំ ន ជានាតិ រត្តោ ធម្មំ ន បស្សតិ” (បុគ្គលដែលត្រេកអរ តែងមិនដឹងនូវសេចក្តីល្អ មិនឃើញធម៌) ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកតណ្ហានោះឯង ដោយបទទាំងឡាយដែលសម្តែងនូវការគ្របសង្កត់ (បរិយុដ្ឋាន) នេះ។ ភាពងងឹតណា ភាពងងឹតនោះជាទុក្ខសមុទ័យ ហើយតណ្ហាណាដែលនាំឱ្យកើតក្នុងភពថ្មី (បោនោព្ភវិកា) និងធម៌ណាដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “កាម” ធម៌ទាំងនេះជាកិលេសកាម។ មួយវិញទៀត ដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “ជាលសញ្ឆន្នា” (ត្រូវបណ្តាញរួបរឹត) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការគ្របសង្កត់ (បរិយុដ្ឋាន) ដោយការប្រព្រឹត្តទៅនៃកាមទាំងនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ចំណងគឺតណ្ហា ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ហៅដោយអំណាចនៃកិលេសផង ដោយអំណាចនៃបរិយុដ្ឋានផង។ ពួកសត្វណាដែលមានសភាពបែបនេះ ពួកសត្វនោះតែងរត់ទៅរកជរានិងមរណៈ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញហើយ ដោយកម្លាំងនៃគាថាដែលទ្រង់បានសម្តែងទុកថា “តែងរត់ទៅរកជរានិងមរណៈ”។»

---

‘‘ยสฺส ปปญฺจา ฐิตี จ นตฺถิ, สนฺทานํ ปลิฆญฺจ วีติวตฺโต;

ตํ นิตฺตณฺหํ มุนึ จรนฺตํ, น วิชานาติ สเทวโกปิ โลโก’’ติ.

«“មុនីណាគ្មានបបញ្ចធម៌ (ធម៌ធ្វើឱ្យយឺតយូរ) និងឋិតិធម៌ (ធម៌ជាហេតុតាំងនៅក្នុងវដ្តៈ) ជាអ្នកកន្លងផុតនូវចំណង (សន្ទានៈ) និងសសរខឿន (បលិឃៈ) ពិភពលោកព្រមទាំងទេវតា តែងមិនស្គាល់នូវមុនីនោះ ដែលជាអ្នកមិនមានតណ្ហា កំពុងប្រព្រឹត្តទៅឡើយ។”»

---

ปปญฺจา นาม ตณฺหาทิฏฺฐิมานา, ตทภิสงฺขตา จ สงฺขารา. ฐิติ นาม อนุสยา. สนฺทานํ นาม ตณฺหาย ปริยุฏฺฐานํ, ยานิ ฉตฺตึสตณฺหาย ชาลินิยา [Pg.33] วิจริตานิ. ปลิโฆ นาม โมโห. เย จ ปปญฺจา สงฺขารา ยา จ ฐิติ ยํ สนฺทานญฺจ ยํ ปลิฆญฺจ โย เอตํ สพฺพํ สมติกฺกนฺโต, อยํ วุจฺจติ นิตฺตณฺโห อิติ.

«ដែលហៅថា បបញ្ចៈ គឺតណ្ហា ទិដ្ឋិ និងមានៈ និងសង្ខារទាំងឡាយដែលធម៌ទាំងនោះតាក់តែងឡើង។ ដែលហៅថា ឋិតិ គឺអនុស័យទាំងឡាយ។ ដែលហៅថា សន្ទានៈ (ចំណង) គឺបរិយុដ្ឋាននៃតណ្ហា គឺតណ្ហាវិចរិត ៣៦ យ៉ាង ដែលប្រៀបដូចជាបណ្តាញ។ ដែលហៅថា បលិឃៈ (សសរខឿន) គឺមោហៈ។ បុគ្គលណាដែលកន្លងផុតនូវធម៌ទាំងអស់នេះ គឺបបញ្ចសង្ខារផង ឋិតិផង សន្ទានៈផង បលិឃៈផង បុគ្គលនោះឯង ហៅថា “អ្នកមិនមានតណ្ហា” (និត្តណ្ហោ)។»

---

๒๘. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานสงฺขารา ทิฏฺฐธมฺมเวทนียา วา อุปปชฺชเวทนียา วา อปราปริยเวทนียา วา, เอวํ ตณฺหา ติวิธํ ผลํ เทติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. เอวํ ภควา อาห ‘‘ยํ โลภปกตํ กมฺมํ กโรติ กาเยน วา วาจาย วา มนสา วา, ตสฺส วิปากํ อนุโภติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ วา กมฺมํ อุปปชฺชเวทนียํ วา กมฺมํ อปราปริยายเวทนียํ วา กมฺมํ, เอวํ กมฺมํ ติธา วิปจฺจติ ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. ยถาห –

២៨. «ក្នុងសេចក្តីនោះ បរិយុដ្ឋានសង្ខារទាំងឡាយ ជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយធម៌ខ្លះ ឧបបជ្ជវេទនីយធម៌ខ្លះ អបរាបរិយវេទនីយធម៌ខ្លះ យ៉ាងនេះ តណ្ហាតែងឱ្យផល ៣ យ៉ាង គឺក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិខ្លះ ក្នុងជាតិបន្ទាប់ខ្លះ ក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតខ្លះ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា “បុគ្គលធ្វើនូវកម្មណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយលោភៈ ដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី ដោយចិត្តក្តី តែងទទួលផលនៃកម្មនោះ ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិខ្លះ ក្នុងជាតិបន្ទាប់ខ្លះ ក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតខ្លះ”។ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ស្របគ្នានឹងបុព្វាបរធម៌របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ បរិយុដ្ឋាន គឺជាកម្មដែលឱ្យផលក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិក្តី កម្មដែលឱ្យផលក្នុងជាតិបន្ទាប់ក្តី កម្មដែលឱ្យផលក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតក្តី យ៉ាងនេះ កម្មតែងឱ្យផលជា ៣ ផ្នែក គឺក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិខ្លះ ក្នុងជាតិបន្ទាប់ខ្លះ ក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតខ្លះ។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖»

---

‘‘ยญฺเจ พาโล อิธ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, ตสฺส ทิฏฺเฐ วา ธมฺเม วิปากํ ปฏิสํเวเทติ อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ปฏิสงฺขานพเลน ปหาตพฺพํ, สงฺขารา ทสฺสนพเลน, ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ภาวนาพเลน ปหาตพฺพานีติ เอวํ ตณฺหาปิ ติธา ปหียติ. ยา นิตฺตณฺหาตา อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ. เภทา กายสฺส อยํ อนุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ.

«“បើបុគ្គលពាលក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ...បេ... ជាអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ តែងទទួលផលនៃកម្មនោះ ក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិខ្លះ ក្នុងជាតិបន្ទាប់ខ្លះ ក្នុងជាតិបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតខ្លះ”។ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ស្របគ្នានឹងបុព្វាបរធម៌របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ បរិយុដ្ឋាន គប្បីលះបង់ដោយកម្លាំងនៃការពិចារណា (បដិសង្ខានកម្លាំង) សង្ខារទាំងឡាយ គប្បីលះបង់ដោយកម្លាំងនៃការឃើញ (ទស្សនកម្លាំង) តណ្ហាវិចរិត ៣៦ គប្បីលះបង់ដោយកម្លាំងនៃការចម្រើន (ភាវនាកម្លាំង) យ៉ាងនេះ សូម្បីតណ្ហាក៏លះបង់បានជា ៣ ផ្នែកដែរ។ ភាពមិនមានតណ្ហាណា នេះជាសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ ការធ្លាយទៅនៃកាយ នេះជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។»

---

ปปญฺโจ นาม วุจฺจติ อนุพนฺโธ. ยญฺจาห ภควา ‘‘ปปญฺเจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ อารพฺภา’’ติ. ยญฺจาห ภควา – ‘‘อตีเต, ราธ, รูเป อนเปกฺโข โหหิ, อนาคตํ รูปํ มา อภินนฺทิ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส รูปสฺส นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏินิสฺสคฺคาย ปฏิปชฺชา’’ติ. อิทํ ภควโต ปุพฺพาปเรน ยุชฺชติ. โย จาปิ ปปญฺโจ เย จ สงฺขารา ยา จ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนสฺส อภินนฺทนา, อิทํ เอกตฺถํ. อปิ จ อญฺญมญฺเญหิ ปเทหิ อญฺญมญฺเญหิ อกฺขเรหิ อญฺญมญฺเญหิ พฺยญฺชเนหิ อปริมาณา ธมฺมเทสนา วุตฺตา ภควตา. เอวํ สุตฺเตน สุตฺตํ สํสนฺทยิตฺวา ปุพฺพาปเรน สทฺธึ โยชยิตฺวา สุตฺตํ นิทฺทิฏฺฐํ ภวติ.

«ដែលហៅថា បបញ្ចៈ គឺសេចក្តីជាប់ជំពាក់ (អនុពន្ធ)។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា “បុគ្គលតែងធ្វើនូវបបញ្ចធម៌ ព្រោះប្រារព្ធនូវរូបដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ទាំងជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន”។ មួយវិញទៀត ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា “ម្នាលរាធៈ អ្នកចូរជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងរូបជាអតីត កុំត្រេកអរនឹងរូបជាអនាគត ចូរប្រតិបត្តិដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយ ដើម្បីការប្រាសចាករាគៈ ដើម្បីការរលត់ ដើម្បីការលះបង់នូវរូបជាបច្ចុប្បន្ន”។ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ស្របគ្នានឹងបុព្វាបរធម៌របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ បបញ្ចៈណាក្តី សង្ខារទាំងឡាយណាក្តី សេចក្តីត្រេកអរក្នុងរូបជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្នណាក្តី ធម៌ទាំងអស់នេះមានអត្ថន័យតែមួយ។ មួយវិញទៀត ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវធម្មទេសនាដ៏រកប្រមាណមិនបាន ដោយបទផ្សេងៗគ្នា ដោយអក្ខរៈផ្សេងៗគ្នា ដោយព្យញ្ជនៈផ្សេងៗគ្នា។ យ៉ាងនេះ ព្រះសូត្រដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ឈ្មោះថាជាសូត្រដែលបានប្រៀបធៀបសូត្រនឹងសូត្រ ផ្សារភ្ជាប់នឹងបុព្វាបរធម៌រួចហើយ។»

---

โส จายํ ปุพฺพาปโร สนฺธิ จตุพฺพิโธ อตฺถสนฺธิ พฺยญฺชนสนฺธิ เทสนาสนฺธิ นิทฺเทสสนฺธีติ.

«បុព្វាបរសន្ធិនោះ មាន ៤ យ៉ាង គឺ អត្ថសន្ធិ (ការតភ្ជាប់អត្ថ) ព្យញ្ជនសន្ធិ (ការតភ្ជាប់ព្យញ្ជនៈ) ទេសនាសន្ធិ (ការតភ្ជាប់ទេសនា) និងនិទ្ទេសសន្ធិ (ការតភ្ជាប់និទ្ទេស)។»

---

ตตฺถ [Pg.34] อตฺถสนฺธิ ฉปฺปทานิ สงฺกาสนา ปกาสนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมตา ปญฺญตฺตีติ.

«ក្នុងបណ្តាសន្ធិទាំងនោះ អត្ថសន្ធិ មានបទ ៦ គឺ សង្កាសនា (ការសម្តែងសេចក្តីសង្ខេប) បកាសនា (ការប្រកាសឱ្យដឹង) វិវរណា (ការបើកចំហ) វិភជនា (ការចែករំលែក) ឧត្តានីកម្មតា (ការធ្វើឱ្យងាយយល់) និងបញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិ)។»

---

พฺยญฺชนสนฺธิ ฉปฺปทานิ อกฺขรํ ปทํ พฺยญฺชนํ อากาโร นิรุตฺติ นิทฺเทโสติ.

«ព្យញ្ជនសន្ធិ មានបទ ៦ គឺ អក្ខរៈ បទ ព្យញ្ជនៈ អាការៈ និរុត្តិ និងនិទ្ទេស។»

---

เทสนาสนฺธิ น จ ปถวึ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อาปํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ เตชํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ, น จ วายุํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. น จ อากาสานญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ วิญฺญาณญฺจายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อากิญฺจญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นิสฺสาย…เป… น จ อิมํ โลกํ นิสฺสาย…เป… น จ ปรโลกํ นิสฺสาย ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. ยมิทํ อุภยมนฺตเรน ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ วิตกฺกิตํ วิจาริตํ มนสานุจินฺติตํ, ตมฺปิ นิสฺสาย น ฌายติ ฌายี ฌายติ จ. อยํ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิเตน จิตฺเตน น ญายติ ฌายนฺโต.

«ទេសនាសន្ធិ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះថា៖ មុនីអ្នកចម្រើនឈាន មិនមែនអាស្រ័យផែនដីហើយចម្រើនឈាននោះទេ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ មិនមែនអាស្រ័យទឹកហើយចម្រើនឈាននោះទេ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ មិនមែនអាស្រ័យភ្លើងហើយចម្រើនឈាននោះទេ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ មិនមែនអាស្រ័យខ្យល់ហើយចម្រើនឈាននោះទេ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ មិនមែនអាស្រ័យអាកាសានញ្ចាយតនៈ...បេ... មិនមែនអាស្រ័យវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ...បេ... មិនមែនអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ...បេ... មិនមែនអាស្រ័យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ...បេ... មិនមែនអាស្រ័យលោកនេះ...បេ... មិនមែនអាស្រ័យលោកខាងមុខហើយចម្រើនឈាននោះទេ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ អារម្មណ៍ណាដែលឃើញ ឮ ប៉ះពាល់ ដឹងច្បាស់ ដល់ហើយ ស្វែងរកហើយ ត្រិះរិះហើយ ពិចារណាហើយ គិតរឿយៗដោយចិត្ត ក្នុងចន្លោះលោកទាំងពីរ សូម្បីតែអាស្រ័យអារម្មណ៍នោះ ក៏មិនមែនចម្រើនឈានដែរ តែលោកក៏ចម្រើនឈានដែរ។ មុនី (ព្រះខីណាស្រព) នោះ កាលកំពុងចម្រើនឈាន ដោយចិត្តដែលមិនអាស្រ័យនឹងអ្វីឡើយ តែងមិនមាននរណាម្នាក់ដឹងបានឡើយ ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស។»

---

ยถา มาโร ปาปิมา โคธิกสฺส กุลปุตฺตสฺส วิญฺญาณํ สมนฺเวสนฺโต น ชานาติ น ปสฺสติ. โส หิ ปปญฺจาตีโต ตณฺหาปหาเนน ทิฏฺฐินิสฺสโยปิสฺส นตฺถิ. ยถา จ โคธิกสฺส, เอวํ วกฺกลิสฺส สเทวเกน โลเกน สมารเกน สพฺรหฺมเกน สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อนิสฺสิตจิตฺตา น ญายนฺติ ฌายมานา. อยํ เทสนาสนฺธิ.

«ដូចជាមារមានចិត្តបាប កាលស្វែងរកនូវវិញ្ញាណរបស់គោធិកកុលបុត្រ ក៏មិនដឹង មិនឃើញ ព្រោះលោកជាអ្នកកន្លងផុតនូវបបញ្ចធម៌ហើយ ព្រោះលះបង់តណ្ហាបានហើយ សូម្បីតែទិដ្ឋិនិស្ស័យរបស់លោកក៏មិនមាន ព្រោះហេតុនោះ មារទើបមិនដឹង មិនឃើញ។ សេចក្តីនេះយ៉ាងណា សូម្បីតែវិញ្ញាណដែលមិនអាស្រ័យនឹងអ្វីរបស់ព្រះវក្កលិ ក៏មារមិនដឹងយ៉ាងនោះដែរ។ ពួកលោកព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទេវតានិងមនុស្ស តែងមិនដឹងនូវលោកទាំងឡាយដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យនឹងអ្វី កាលកំពុងចម្រើនឈានឡើយ។ នេះជាទេសនាសន្ធិ។»

---

ตตฺถ กตมา นิทฺเทสสนฺธิ? นิสฺสิตจิตฺตา อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา กิเลเสน นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โวทาเนน นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา สํสารปฺปวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สํสารนิวตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สมเถน จ วิปสฺสนาย จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อหิริเกน จ อโนตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา หิริยา จ โอตฺตปฺเปน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสติยา จ อสมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สติยา จ สมฺปชญฺเญน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อโยนิยา [Pg.35] จ อโยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา โยนิยา จ โยนิโสมนสิกาเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา โกสชฺเชน จ โทวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา วีริยารมฺเภน จ โสวจสฺเสน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสฺสทฺธิเยน จ ปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธาย จ อปฺปมาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อสทฺธมฺมสฺสวเนน จ อสํวรเณน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สทฺธมฺมสฺสวเนน จ สํวเรน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อภิชฺฌาย จ พฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา อนภิชฺฌาย จ อพฺยาปาเทน จ นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา นีวรเณหิ จ สํโยชนิเยหิ จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา ราควิราคาย จ เจโตวิมุตฺติยา อวิชฺชาวิราคาย จ ปญฺญาวิมุตฺติยา นิทฺทิสิตพฺพา. นิสฺสิตจิตฺตา อุจฺเฉททิฏฺฐิยา จ สสฺสตทิฏฺฐิยา จ นิทฺทิสิตพฺพา, อนิสฺสิตจิตฺตา สอุปาทิเสสาย จ อนุปาทิเสสาย จ นิพฺพานธาตุยา นิทฺทิสิตพฺพา. อยํ นิทฺเทสสนฺธิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เนรุตฺตมธิปฺปาโย’’ติ.

«ក្នុងបណ្តាសន្ធិទាំងនោះ តើនិទ្ទេសសន្ធិដូចម្តេច? ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ (នឹងអារម្មណ៍) គប្បីសម្តែងដោយអកុសលបក្ខ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយកុសលបក្ខ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយកិលេស ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយវោទានៈ (សេចក្តីផូរផង់)។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសង្សារប្បវត្ត (ការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្សារវដ្ត) ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសង្សារនិវត្ត (ការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្សារវដ្ត)។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយតណ្ហានិងអវិជ្ជា ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសមថៈនិងវិបស្សនា។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអហិរិកៈនិងអនោត្តប្បៈ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយហិរិនិងឱត្តប្បៈ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអសតិនិងអសម្បជញ្ញៈ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសតិនឹងសម្បជញ្ញៈ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអយោនិនិងអយោនិសោមនសិការៈ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយយោនិនិងយោនិសោមនសិការៈ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយកោសជ្ជៈនិងទោវចស្សតា (ភាពជាអ្នកប្រដៅពិបាក) ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយវីរិយារម្ភៈនិងសោវចស្សតា (ភាពជាអ្នកប្រដៅងាយ)។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអស្សទ្ធិយៈនិងប្រមាទៈ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសទ្ធានិងអប្បមាទៈ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអសទ្ធម្មស្សវនៈ (ការមិនស្តាប់ធម៌របស់សប្បុរស) និងអសំវរណៈ (ការមិនសង្រួម) ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសទ្ធម្មស្សវនៈនិងសំវរៈ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអភិជ្ឈានិងព្យាបាទ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយអនភិជ្ឈានិងអព្យាបាទ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយនីវរណៈនិងសំយោជនីយធម៌ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយរាគវិរាគៈ ចេតោវិមុត្តិ និងអវិជ្ជាវិរាគៈ បញ្ញាវិមុត្តិ។ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិងសស្សតទិដ្ឋិ ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តមិនអាស្រ័យ គប្បីសម្តែងដោយសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុនិងអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ នេះជា និទ្ទេសសន្ធិ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ទើបពោលថា “នេរុត្តមធិប្បាយ”។»

---

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หาโร.

«ចតុព្យូហហារៈ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយ។»

---

๗. อาวฏฺฏหารวิภงฺโค

៧. «វិភង្គនៃអាវដ្តហារៈ»

---

๒๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หาโร? ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ อยํ.

២៩. «ក្នុងបណ្តាហារៈទាំងនោះ តើអាវដ្តហារៈ តើដូចម្តេច? គឺហារៈដែលសម្តែងថា “ក្នុងបទដ្ឋានតែមួយ” នេះឯង។»

---

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ.

«“អ្នកទាំងឡាយចូរផ្តើមធ្វើ ចូរប្រឹងប្រែង ចូរប្រកបក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរកម្ចាត់នូវសេនារបស់មច្ចុរាជ ដូចជាដំរីកម្ទេចផ្ទះបបុសដូច្នោះ។”»

---

‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธิสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ วีริยินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน’’ติ สมาธินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร’’ติ ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปทฏฺฐานํ. อิมานิ ปทฏฺฐานานิ เทสนา.

«ពាក្យថា “ចូរផ្តើមធ្វើ ចូរប្រឹងប្រែង” នេះជាបទដ្ឋាននៃវីរិយៈ។ ពាក្យថា “ចូរប្រកបក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា” នេះជាបទដ្ឋាននៃសមាធិ។ ពាក្យថា “ចូរកម្ចាត់នូវសេនារបស់មច្ចុរាជ ដូចជាដំរីកម្ទេចផ្ទះបបុសដូច្នោះ” នេះជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញា។ ពាក្យថា “ចូរផ្តើមធ្វើ ចូរប្រឹងប្រែង” នេះជាបទដ្ឋាននៃវីរិយិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា “ចូរប្រកបក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា” នេះជាបទដ្ឋាននៃសមាធិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា “ចូរកម្ចាត់នូវសេនារបស់មច្ចុរាជ ដូចជាដំរីកម្ទេចផ្ទះបបុសដូច្នោះ” នេះជាបទដ្ឋាននៃបញ្ញិន្ទ្រិយ។ បទដ្ឋានទាំងឡាយនេះ ជាទេសនា。»

---

อยุญฺชนฺตานํ วา สตฺตานํ โยเค, ยุญฺชนฺตานํ วา อารมฺโภ.

«ការផ្តើមសម្តែងធម៌នេះ គឺដើម្បីឱ្យកើតវាសនាភាគដល់ពួកសត្វដែលមិនទាន់ប្រកបព្យាយាមក្នុងយោគៈ ដើម្បីឱ្យដឹងក្នុងកាលខាងមុខផង ដើម្បីសម្រេចធម៌ដ៏វិសេសដល់ពួកសត្វដែលកំពុងប្រកបព្យាយាមក្នុងយោគៈផង។»

---

ตตฺถ เย น ยุญฺชนฺติ, เต ปมาทมูลกา น ยุญฺชนฺติ. โส ปมาโท ทุวิโธ ตณฺหามูลโก อวิชฺชามูลโก จ. ตตฺถ อวิชฺชามูลโก เยน [Pg.36] อญฺญาเณน นิวุโต เญยฺยฏฺฐานํ นปฺปชานาติ ปญฺจกฺขนฺธา อุปฺปาทวยธมฺมาติ, อยํ อวิชฺชามูลโก. โย ตณฺหามูลโก, โส ติวิโธ อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสนฺโต ปมาทํ อาปชฺชติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขนิมิตฺตํ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ ปมาทํ อาปชฺชติ อยํ โลเก จตุพฺพิโธ ปมาโท เอกวิโธ อวิชฺชาย ติวิโธ ตณฺหาย. ตตฺถ อวิชฺชาย นามกาโย ปทฏฺฐานํ. ตณฺหาย รูปกาโย ปทฏฺฐานํ. ตํ กิสฺส เหตุ, รูปีสุ ภเวสุ อชฺโฌสานํ, อรูปีสุ สมฺโมโห? ตตฺถ รูปกาโย รูปกฺขนฺโธ นามกาโย จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา. อิเม ปญฺจกฺขนฺธา กตเมน อุปาทาเนน สอุปาทานา, ตณฺหาย จ อวิชฺชาย จ? ตตฺถ ตณฺหา ทฺเว อุปาทานานิ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชา ทฺเว อุปาทานานิ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. อิเมหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

ក្នុងបណ្ដាសត្វដែលជាប់ជំពាក់ទាំងនោះ ពួកសត្វណាដែលមិនប្រកបព្យាយាម ពួកសត្វទាំងនោះឈ្មោះថិនឹងមិនប្រកបព្យាយាម ព្រោះមានសេចក្ដីប្រមាទជាមូល។ សេចក្ដីប្រមាទនោះមាន ២ យ៉ាង គឺមានតណ្ហាជាមូល ១ មានអវិជ្ជាជាមូល ១។ ក្នុងសេចក្ដីប្រមាទទាំងពីរនោះ សេចក្ដីប្រមាទដែលមានអវិជ្ជាជាមូល គប្បីជ្រាបថា សេចក្ដីប្រមាទណាដែលត្រូវអញ្ញាណ (សេចក្ដីមិនដឹង) រារាំងហើយ មិនដឹងច្បាស់នូវឋានៈដែលគប្បីដឹងថា «បញ្ចក្ខន្ធមានសភាវៈកើតឡើង និងវិនាសទៅជាធម្មតា» នេះហៅថា សេចក្ដីប្រមាទមានអវិជ្ជាជាមូល។ ចំណែកសេចក្ដីប្រមាទណាដែលមានតណ្ហាជាមូល សេចក្ដីប្រមាទនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺកាលស្វែងរកដើម្បីញ៉ាំងភោគៈទាំងឡាយដែលមិនទាន់កើតឱ្យកើតឡើង ក៏ដល់នូវសេចក្ដីប្រមាទ ១, ព្រោះហេតុតែការថែរក្សាភោគៈទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយ ក៏ដល់នូវសេចក្ដីប្រមាទ ១, និងព្រោះហេតុតែការប្រើប្រាស់ (ភោគៈទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយ) ក៏ដល់នូវសេចក្ដីប្រមាទ ១។ សេចក្ដីប្រមាទនេះក្នុងលោកមាន ៤ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃអវិជ្ជាមាន ១ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃតណ្ហាមាន ៣ យ៉ាង។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ នាមកាយជាហេតុជិតរបស់អវិជ្ជា រូបកាយជាហេតុជិតរបស់តណ្ហា។ តើព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាការជាប់ជំពាក់ (ដោយតណ្ហា) រមែងមានក្នុងរូបភពទាំងឡាយ សេចក្ដីវង្វេង (ដោយអវិជ្ជា) របស់សត្វទាំងឡាយ រមែងតាំងនៅស៊ប់ក្នុងអរូបភពទាំងឡាយ។ ក្នុងរូបកាយ និងនាមកាយនោះ រូបកាយហៅថា រូបក្ខន្ធ ឯនាមកាយហៅថា អរូបិក្ខន្ធ ៤ (ខន្ធដែលមិនមែនជារូប ៤)។ ចុះបញ្ចក្ខន្ធទាំងនេះ ជាធម៌ប្រកបដោយឧបាទាន ដោយសារឧបាទានណា? គឺប្រកបដោយឧបាទាន ដោយសារតណ្ហានិងអវិជ្ជា។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ តណ្ហាជាឧបាទាន ២ គឺកាមុបាទាន និងសីលព្វតុបាទាន។ អវិជ្ជាជាឧបាទាន ២ គឺទិដ្ឋុបាទាន និងអត្តវាទុបាទាន។ ខន្ធទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយឧបាទាន ដោយសារឧបាទានទាំង ៤ នេះ នេះជាទុក្ខ។ ឧបាទានទាំង ៤ នេះ ជាសមុទ័យ។ បញ្ចក្ខន្ធជាទុក្ខ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងធម៌ ដើម្បីកំណត់ដឹង និងដើម្បីលះបង់នូវខន្ធទាំងនោះ គឺដើម្បីកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ ដើម្បីលះបង់នូវសមុទ័យ។

---

๓๐. ตตฺถ โย ติวิโธ ตณฺหามูลโก ปมาโท อนุปฺปนฺนานํ โภคานํ อุปฺปาทาย ปริเยสติ, อุปฺปนฺนานํ โภคานํ อารกฺขณญฺจ กโรติ ปริโภคนิมิตฺตญฺจ, ตสฺส สมฺปฏิเวเธน รกฺขณา ปฏิสํหรณา, อยํ สมโถ.

៣០. ក្នុងសេចក្ដីប្រមាទទាំងនោះ សេចក្ដីប្រមាទមានតណ្ហាជាមូលមាន ៣ យ៉ាងណា ដែលស្វែងរកដើម្បីញ៉ាំងភោគៈទាំងឡាយដែលមិនទាន់កើតឱ្យកើតឡើងផង ធ្វើការថែរក្សាភោគៈទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយផង និងជាហេតុនៃការប្រើប្រាស់ផង, ការថែរក្សា (ការដឹងរបស់ខ្លួន) និងការកម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រមាទនោះ ដោយការចាក់ធ្លុះដឹងច្បាស់ នេះជាសមថៈ។

---

โส กถํ ภวติ? ยทา ชานาติ กามานํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต โอการญฺจ สํกิเลสญฺจ โวทานญฺจ เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ. ตตฺถ ยา วีมํสา อุปปริกฺขา อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภาวิยมาเนสุ ทฺเว ธมฺมา ปหียนฺติ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, อิเมสุ ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปหีเนสุ จตฺตาริ อุปาทานานิ นิรุชฺฌนฺติ. อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ มคฺโค. ภวนิโรโธ นิพฺพานํ อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อารมฺภถ นิกฺกมถา’’ติ.

ចុះសមថៈនោះ រមែងមានដោយប្រការដូចម្ដេច? កាលណាដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីត្រេកអរនៃកាមទាំងឡាយ ដោយសភាវៈជាទីត្រេកអរផង ដឹងច្បាស់នូវទោសនៃកាមទាំងឡាយ ដោយសភាវៈជាទោសផង ដឹងច្បាស់នូវការរំលាស់ចេញចាកកាមទាំងឡាយ ដោយសភាវៈជាការរំលាស់ចេញផង ដឹងច្បាស់នូវភាពថោកទាប សេចក្ដីសៅហ្មង សេចក្ដីផូរផង់ និងអានិសង្សក្នុងនេក្ខម្មៈផង, ក្នុងសមថៈដែលពោលហើយនោះ សេចក្ដីពិចារណាស្វែងរកណាដែលប្រព្រឹត្តទៅ នេះជាវិបស្សនា។ ធម៌ទាំងពីរនេះ គឺសមថៈនិងវិបស្សនា រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌។ កាលបើធម៌ទាំងពីរនេះត្រូវបានចម្រើនហើយ ធម៌ពីរយ៉ាងគឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា រមែងត្រូវបានលះបង់, កាលបើធម៌ទាំងពីរនេះត្រូវបានលះបង់ហើយ ឧបាទានទាំង ៤ រមែងរលត់ទៅ។ ព្រោះឧបាទានរលត់ ភវរលត់, ព្រោះភវរលត់ ជាតិរលត់, ព្រោះជាតិរលត់ ជរាមរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ រមែងរលត់ទៅ។ ការរលត់ទៅនៃកងទុក្ខទាំងអស់នេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ ដូច្នេះ សច្ចៈទាំងពីរខាងដើម គឺទុក្ខនិងសមុទ័យផង សមថៈនិងវិបស្សនាជាមគ្គផង ការរលត់ភពជានិព្វានផង ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «អ្នកទាំងឡាយចូរប្រារព្ធព្យាយាម ចូរចេញទៅ»។

---

ยถาปิ [Pg.37] มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห, ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ;

เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต, นิพฺพตฺตตี ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.

កាលបើឫសឈើមិនមានគ្រោះថ្នាក់ ទាំងមាំមួន ទោះបីដើមឈើត្រូវគេកាប់ចោលហើយ ក៏គង់ដុះឡើងវិញបានយ៉ាងណា, កាលបើកិលេសគឺតណ្ហានុស័យដែលដេកត្រាំក្នុងសន្តាន មិនទាន់ត្រូវកម្ចាត់បង់ហើយ ទុក្ខនេះរមែងកើតឡើងរឿយៗ យ៉ាងនោះឯង។

---

อยํ ตณฺหานุสโย. กตมสฺสา ตณฺหาย? ภวตณฺหาย. โย เอตสฺส ธมฺมสฺส ปจฺจโย อยํ อวิชฺชา. อวิชฺชาปจฺจยา หิ ภวตณฺหา. อิเม ทฺเว กิเลสา ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย.

នេះជាតណ្ហានុស័យ。ចុះជាអនុស័យរបស់តណ្ហាណា? គឺរបស់ភវតណ្ហា។ ធម៌ណាជាបច្ច័យរបស់ធម៌ (ភវតណ្ហា) នេះ ធម៌នោះគឺអវិជ្ជា។ ព្រោះថា ភវតណ្ហារមែងកើតឡើងព្រោះមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ ធម៌ទាំងពីរនេះ គឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា ជាកិលេស។ ឧបាទានទាំងឡាយនោះមាន ៤ យ៉ាង ខន្ធទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយឧបាទាន ដោយសារឧបាទានទាំង ៤ នោះ នេះជាទុក្ខ។ ឧបាទានទាំង ៤ ជាសមុទ័យ。បញ្ចក្ខន្ធជាទុក្ខ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងធម៌ ដើម្បីកំណត់ដឹង និងដើម្បីលះបង់នូវខន្ធទាំងនោះ គឺដើម្បីកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ ដើម្បីលះបង់នូវសមុទ័យ។

---

เยน ตณฺหานุสยํ สมูหนติ, อยํ สมโถ. เยน ตณฺหานุสยสฺส ปจฺจยํ อวิชฺชํ วารยติ, อยํ วิปสฺสนา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนาย ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ, สมโถ วิปสฺสนา จ มคฺโค, ทฺเว จ วิมุตฺติโย นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ยถาปิ มูเล’’ติ.

ធម៌ណាដែលកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហានុស័យដោយមិនមានសេសសល់ ធម៌នោះឈ្មោះថា សមថៈ។ ធម៌ណាដែលរារាំងនូវអវិជ្ជាដែលជាបច្ច័យរបស់តណ្ហានុស័យ ធម៌នោះឈ្មោះថា វិបស្សនា។ ធម៌ទាំងពីរនេះ គឺសមថៈនិងវិបស្សនា រមែងដល់នូវការចម្រើនពេញបរិបូណ៌។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ផលរបស់សមថៈ គឺចេតោវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាករាគៈ, ផលរបស់វិបស្សនា គឺបញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា។ ដូច្នេះ សច្ចៈទាំងពីរខាងដើម គឺទុក្ខនិងសមុទ័យផង សមថៈនិងវិបស្សនាជាមគ្គផង វិមុត្តិទាំងពីរជានិរោធផង, ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «កាលបើឫសឈើ...» ជាដើម។

---

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

«ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ១ ការញ៉ាំងកុសលឱ្យបរិបូណ៌ ១ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ»។

---

สพฺพปาปํ นาม ตีณิ ทุจฺจริตานิ กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ, เต ทส อกุสลกมฺมปถา ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป อภิชฺฌา พฺยาปาโท มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ตานิ ทฺเว กมฺมานิ เจตนา เจตสิกญฺจ. ตตฺถ โย จ ปาณาติปาโต ยา จ ปิสุณา วาจา ยา จ ผรุสา วาจา, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยญฺจ อทินฺนาทานํ โย จ กาเมสุมิจฺฉาจาโร โย จ มุสาวาโท, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ, โย สมฺผปฺปลาโป, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. อิมานิ สตฺต การณานิ เจตนากมฺมํ. ยา อภิชฺฌา, อยํ โลโภ อกุสลมูลํ. โย พฺยาปาโท, อยํ โทโส อกุสลมูลํ. ยา [Pg.38] มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อยํ มิจฺฉามคฺโค. อิมานิ ตีณิ การณานิ เจตสิกกมฺมํ. เตนาห ‘‘เจตนากมฺมํ เจตสิกกมฺม’’นฺติ.

ដែលឈ្មោះថា បាបទាំងពួង គឺទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង បានแก่ កាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត, ទុច្ចរិតទាំងនោះ គឺអកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង បានแก่ បាណាតិបាត (ការសម្លាប់សត្វ) អទិន្នាទាន (ការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ) កាមេសុមិច្ឆាចារ (ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ) មុសាវាទ (ការនិយាយកុហក) បិសុណាវាចា (ការនិយាយញុះញង់) ផរុសវាចា (ការនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក) សម្ផប្បលាបៈ (ការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍) អភិជ្ឈា (ការសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ) ព្យាបាទ (ការគុំកួនចង់បំផ្លាញគេ) មិច្ឆាទិដ្ឋិ (ការយល់ខុស)។ កម្មទាំងនោះមាន ២ យ៉ាង គឺចេតនាកម្ម និងចេតសិកកម្ម។ ក្នុងកម្មទាំងនោះ បាណាតិបាតណា បិសុណាវាចាណា និងផរុសវាចាណា នេះមានទោសៈជាសមុដ្ឋាន។ អទិន្នាទានណា កាមេសុមិច្ឆាចារណា និងមុសាវាទណា នេះមានលោភៈជាសមុដ្ឋាន។ សម្ផប្បលាបៈណា នេះមានមោហៈជាសមុដ្ឋាន។ ហេតុទាំង ៧ យ៉ាងនេះ ហៅថា ចេតនាកម្ម។ អភិជ្ឈាណា នេះជាលោភៈដែលជាអកុសលមូល។ ព្យាបាទណា នេះជាទោសៈដែលជាអកុសលមូល។ មិច្ឆាទិដ្ឋិណា នេះជាមិច្ឆាមគ្គ (ផ្លូវខុស)។ ហេតុទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ហៅថា ចេតសិកកម្ម។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «ចេតនាកម្ម និងចេតសិកកម្ម»។

---

อกุสลมูลํ ปโยคํ คจฺฉนฺตํ จตุพฺพิธํ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ยํ ฉนฺทา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โลภสมุฏฺฐานํ. ยํ โทสา อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โทสสมุฏฺฐานํ. ยํ ภยา จ โมหา จ อคตึ คจฺฉติ, อิทํ โมหสมุฏฺฐานํ. ตตฺถ โลโภ อสุภาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย. โมโห ปญฺญาย. ตถา โลโภ อุเปกฺขาย ปหียติ. โทโส เมตฺตาย จ กรุณาย จ. โมโห มุทิตาย ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉติ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

អកុសលមូល កាលដល់នូវការប្រកបព្យាយាម (ដោយកាយនិងវាចា) រមែងដល់នូវអគតិ ៤ យ៉ាង គឺព្រោះស្រឡាញ់ (ឆន្ទា) ព្រោះខឹង (ទោសា) ព្រោះខ្លាច (ភយា) ព្រោះវង្វេង (មោហា)។ ក្នុងអគតិទាំងនោះ ការដល់នូវអគតិព្រោះស្រឡាញ់ណា នេះមានលោភៈជាសមុដ្ឋាន។ ការដល់នូវអគតិព្រោះខឹងណា នេះមានទោសៈជាសមុដ្ឋាន。ការដល់នូវអគតិព្រោះខ្លាចនិងព្រោះវង្វេងណា នេះមានមោហៈជាសមុដ្ឋាន។ ក្នុងមូលទាំង ៣ នោះ លោភៈរមែងលះបង់បានដោយអសុភៈ ទោសៈរមែងលះបង់បានដោយមេត្តា មោហៈរមែងលះបង់បានដោយបញ្ញា។ មួយវិញទៀត លោភៈរមែងលះបង់បានដោយឧបេក្ខា ទោសៈរមែងលះបង់បានដោយមេត្តានិងករុណា មោហៈរមែងដល់នូវការលះបង់ដោយមុទិតា។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង»។

---

๓๑. สพฺพปาปํ นาม อฏฺฐ มิจฺฉตฺตานิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา มิจฺฉากมฺมนฺโต มิจฺฉาอาชีโว มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ มิจฺฉาสมาธิ, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปํ. อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ มิจฺฉตฺตานํ ยา อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาจาโร, อิทํ วุจฺจติ สพฺพปาปสฺส อกรณํ.

៣១. ដែលឈ្មោះថា បាបទាំងពួង គឺមិច្ឆត្តៈ (សភាវៈខុស) ៨ យ៉ាង បានแก่ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ មិច្ឆាវាយាមៈ មិច្ឆាសតិ មិច្ឆាសមាធិ នេះហៅថា បាបទាំងពួង។ ការមិនធ្វើ ការមិនបង្កើតឡើង និងការមិនប្រព្រឹត្តល្មើសនូវមិច្ឆត្តៈទាំង ៨ នេះ នេះហៅថា ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង។

---

อฏฺฐสุ มิจฺฉตฺเตสุ ปหีเนสุ อฏฺฐ สมฺมตฺตานิ สมฺปชฺชนฺติ. อฏฺฐนฺนํ สมฺมตฺตานํ ยา กิริยา กรณํ สมฺปาทนํ, อยํ วุจฺจติ กุสลสฺส อุปสมฺปทา. สจิตฺตปริโยทาปนนฺติ อตีตสฺส มคฺคสฺส ภาวนากิริยํ ทสฺสยติ, จิตฺเต ปริโยทาปิเต ปญฺจกฺขนฺธา ปริโยทาปิตา ภวนฺติ, เอวญฺหิ ภควา อาห ‘‘เจโตวิสุทฺธตฺถํ, ภิกฺขเว, ตถาคเต พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ทุวิธา หิ ปริโยทาปนา นีวรณปฺปหานญฺจ อนุสยสมุคฺฆาโต จ. ทฺเว ปริโยทาปนภูมิโย ทสฺสนภูมิ จ, ภาวนาภูมิ จ, ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน ปริโยทาเปติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต ปริโยทาเปติ, อยํ สมุทโย. เยน ปริโยทาเปติ, อยํ มคฺโค. ยํ ปริโยทาปิตํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ.

កាលបើមិច្ឆត្តៈទាំង ៨ ត្រូវបានលះបង់ហើយ សម្មត្តៈ (សភាវៈត្រូវ) ៨ យ៉ាង រមែងបរិបូណ៌។ ការធ្វើ ការបង្កើតឡើង និងការញ៉ាំងសម្មត្តៈទាំង ៨ នេះឱ្យបរិបូណ៌ នេះហៅថា ការញ៉ាំងកុសលឱ្យបរិបូណ៌។ ពាក្យថា «ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់» គឺបង្ហាញនូវការចម្រើនមគ្គដែលព្រះពុទ្ធក្នុងអតីតកាលទ្រង់បានសម្រេចហើយ។ កាលបើចិត្តផូរផង់ហើយ បញ្ចក្ខន្ធក៏រមែងផូរផង់ដែរ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលតថាគតប្រព្រឹត្តហើយ គឺដើម្បីធ្វើចិត្តឱ្យស្អាតបរិសុទ្ធ»។ ព្រោះថា ការធ្វើឱ្យផូរផង់មាន ២ យ៉ាង គឺការលះបង់នីវរណៈ ១ និងការដកឡើងនូវអនុស័យដោយមិនមានសេសសល់ ១។ ភូមិជាទីតាំងនៃការធ្វើឱ្យផូរផង់មាន ២ គឺទស្សនភូមិ ១ ភាវនាភូមិ ១។ ក្នុងពាក្យនោះ បញ្ចក្ខន្ធណាដែលធ្វើឱ្យផូរផង់ដោយការចាក់ធ្លុះដឹងច្បាស់ នេះជាទុក្ខ។ ការធ្វើឱ្យផូរផង់ចាកធម៌ណា នេះជាសមុទ័យ។ ការធ្វើឱ្យផូរផង់ដោយផ្លូវណា នេះជាមគ្គ។ ព្រះនិព្វានណាដែលធ្វើឱ្យផូរផង់ហើយ នេះជានិរោធ។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង»។

---

‘‘ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ ยถ วสฺสกาเล;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี’’ติ.

«ធម៌រមែងរក្សាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ពិតប្រាកដ ដូចជាឆ័ត្រធំដែលការពារបុគ្គលក្នុងរដូវភ្លៀង នេះជាអានិសង្សនៃធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌រមែងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិឡើយ»។

---

ธมฺโม [Pg.39] นาม ทุวิโธ อินฺทฺริยสํวโร มคฺโค จ. ทุคฺคติ นาม ทุวิธา เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ. ตตฺถ ยา สํวรสีเล อขณฺฑการิตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห – ทฺเวมา, ภิกฺขเว, สีลวโต คติโย เทวา จ มนุสฺสา จ. เอวญฺจ นาฬนฺทายํ นิคเม อสิพนฺธกปุตฺโต คามณิ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

ដែលឈ្មោះថា ធម៌ មាន ២ យ៉ាង គឺឥន្ទ្រិយសំវរៈ និងមគ្គ។ ដែលឈ្មោះថា ទុគ្គតិ មាន ២ យ៉ាង គឺបើប្រៀបធៀបនឹងទេវតានិងមនុស្ស អបាយភូមិទាំងឡាយឈ្មោះថា ទុគ្គតិ, មួយវិញទៀត បើប្រៀបធៀបនឹងព្រះនិព្វាន ការកើតឡើងក្នុងភពទាំងអស់ឈ្មោះថា ទុគ្គតិ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ភាពជាអ្នកធ្វើមិនឱ្យដាច់មិនឱ្យធ្លាយក្នុងសំវរសីល នេះជាធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ រមែងរក្សាចាកអបាយទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គតិរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីលមាន ២ យ៉ាងនេះ គឺទេវតានិងមនុស្ស»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងនិគមឈ្មោះណាលន្ទា គាមណីឈ្មោះអសិពន្ធកបុត្ត បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กามณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อุทโกโรหกา อคฺคิปริจารกา, เต มตํ กาลงฺกตํ อุยฺยาเปนฺติ นาม, สญฺญาเปนฺติ นาม, สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺติ. ภควา ปน, ภนฺเต, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปโหติ ตถา กาตุํ, ยถา สพฺโพ โลโก กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលនៅក្នុងបច្ឆាភូមិ ជាអ្នកកាន់ក្អមទឹក ពាក់កម្រងផ្កាសារាយ ចុះទឹក បូជាភ្លើង ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ រមែងញ៉ាំងមនុស្សដែលស្លាប់ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ឱ្យអណ្ដែតឡើងបាន ឱ្យសូត្រហៅបាន ឱ្យចូលទៅកាន់ឋានសួគ៌បាន។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ តើអាចធ្វើដោយប្រការណា ដើម្បីឱ្យសត្វលោកទាំងអស់ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោកបានដែរឬទេ?»

---

‘‘เตน หิ, คามณิ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสีติ.

«ម្នាលគាមណី បើដូច្នោះ តថាគតនឹងសួរដេញដោលអ្នកក្នុងរឿងនេះវិញ អ្នកពេញចិត្តយ៉ាងណា ចូរឆ្លើយយ៉ាងនោះចុះ»

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุวา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

«ម្នាលគាមណី តើអ្នកសំគាល់សេចក្ដីនោះថាដូចម្ដេច? ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកសម្លាប់សត្វ ជាអ្នកកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ ជាអ្នកនិយាយកុហក ជាអ្នកនិយាយញុះញង់ ជាអ្នកនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ជាអ្នកនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ មានចិត្តព្យាបាទ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ, មហាជនយ៉ាងច្រើនមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា អង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរហែហមព័ទ្ធជុំវិញ ថា “សូមឱ្យបុគ្គលនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោកចុះ”។ ម្នាលគាមណី តើអ្នកសំគាល់សេចក្ដីនោះថាដូចម្ដេច? តើបុគ្គលនោះ អាចទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ព្រោះតែការអង្វរករ ព្រោះតែការសរសើរ ឬព្រោះតែការលើកដៃប្រណម្យដើរហែហមព័ទ្ធជុំវិញរបស់មហាជនច្រើននោះដែរឬទេ?»។ «មិនអាចទេ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។

---

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส มหตึ ปุถุสิลํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อุมฺมุชฺช, โภ, ปุถุสิเล, อุปฺลว โภ ปุถุสิเล, ถลมุปฺลว, โภ ปุถุสิเล’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ สา มหตี ปุถุสิลา มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา อุมฺมุชฺเชยฺย วา อุปฺลเวยฺย วา ถลํ วา อุปฺลเวยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ[Pg.40], ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชตู’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย.

«ម្នាលគាមណី ប្រៀបដូចជាបុរសបោះនូវថ្មសំប៉ែតដ៏ធំ ទៅក្នុងអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ គ្រានោះ មហាជនកុះករមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា ហើយនាំគ្នាអង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរព័ទ្ធជុំវិញថា "នែថ្មសំប៉ែតដ៏ចម្រើន ចូរអណ្តែតឡើង នែថ្មសំប៉ែតដ៏ចម្រើន ចូរអណ្តែតឡើងលើទឹក នែថ្មសំប៉ែតដ៏ចម្រើន ចូរអណ្តែតឡើងលើគោកចុះ"។ ម្នាលគាមណី តើអ្នកសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ថ្មសំប៉ែតដ៏ធំនោះ គប្បីអណ្តែតឡើង ឬអណ្តែតឡើងលើទឹក ឬក៏អណ្តែតឡើងលើគោក ព្រោះហេតុតែការអង្វរករ ព្រោះហេតុតែការសរសើរ ឬព្រោះហេតុតែការលើកដៃប្រណម្យដើរព័ទ្ធជុំវិញ របស់មហាជនដ៏ច្រើននោះដែរឬទេ?»។ «មិនអាចជាទៅរួចឡើយ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»។ «ម្នាលគាមណី យ៉ាងនោះមែនហើយ បុគ្គលណាមួយជាអ្នកសម្លាប់សត្វ...បេ... ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ ទោះបីមហាជនកុះករមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា ហើយនាំគ្នាអង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរព័ទ្ធជុំវិញថា "សូមឲ្យបុរសនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ បានទៅកាន់សុគតិសួគ៌ទេវលោកចុះ" យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បុគ្គលនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ គង់តែទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក ដដែល»

---

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อิธสฺส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิโก, ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คามณิ, อปิ นุ โส ปุริโส มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยา’’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

«ម្នាលគាមណី តើអ្នកសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ក្នុងលោកនេះ បុរសជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ វៀរចាកការកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ វៀរចាកការនិយាយកុហក វៀរចាកការនិយាយញុះញង់ វៀរចាកការនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក វៀរចាកការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ ជាអ្នកមិនមានអភិជ្ឈា មានចិត្តមិនព្យាបាទ មានសម្មាទិដ្ឋិ គ្រានោះ មហាជនកុះករមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា ហើយនាំគ្នាអង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរព័ទ្ធជុំវិញថា "សូមឲ្យបុរសនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ បានទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរកចុះ"។ ម្នាលគាមណី តើអ្នកសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច បុរសនោះ គប្បីទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ ព្រោះហេតុតែការអង្វរករ ព្រោះហេតុតែការសរសើរ ឬព្រោះហេតុតែការលើកដៃប្រណម្យដើរព័ទ្ធជុំវិញ របស់មហាជនដ៏ច្រើននោះដែរឬទេ?»។ «មិនអាចជាទៅរួចឡើយ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»

---

‘‘เสยฺยถาปิ, คามณิ, ปุริโส สปฺปิกุมฺภํ วา เตลกุมฺภํ วา คมฺภีเร อุทกรหเท โอคาเหตฺวา ภินฺเทยฺย. ตตฺร ยาสฺส สกฺขรา วา กฐลา, สา อโธคามี อสฺส. ยญฺจ ขฺวสฺส ตตฺร สปฺปิ วา เตลํ วา, ตํ อุทฺธํคามิ อสฺส. ตเมนํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘โอสีท, โภ สปฺปิเตล, สํสีท, โภ สปฺปิเตล, อโธ คจฺฉ ‘โภ สปฺปิเตลา’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ คามณิ, อปิ นุ ตํ สปฺปิเตลํ มหโต ชนกายสฺส อายาจนเหตุ วา โถมนเหตุ วา ปญฺชลิกํ อนุปริสกฺกนเหตุ วา ‘โอสีเทยฺย วา สํสีเทยฺย วา อโธ วา คจฺเฉยฺยา’ติ. ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

«ម្នាលគាមណី ប្រៀបដូចជាបុរសយកឆ្នាំងទឹកដោះថ្លា ឬឆ្នាំងប្រេង ចុះទៅក្នុងអន្លង់ទឹកដ៏ជ្រៅ ហើយវាយបំបែកឆ្នាំងនោះ។ ក្នុងអន្លង់ទឹកនោះ គ្រួស ឬអំបែងឆ្នាំងណាដែលមាន របស់នោះគប្បីលិចចុះទៅខាងក្រោម ចំណែកឯទឹកដោះថ្លា ឬប្រេងណាដែលមានក្នុងឆ្នាំងនោះ របស់នោះគប្បីអណ្តែតឡើងទៅខាងលើ។ គ្រានោះ មហាជនកុះករមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា ហើយនាំគ្នាអង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរព័ទ្ធជុំវិញថា "នែទឹកដោះថ្លានិងប្រេងដ៏ចម្រើន ចូរលិចចុះទៅ នែទឹកដោះថ្លានិងប្រេងដ៏ចម្រើន ចូរលិចចុះទៅឲ្យស៊ប់ នែទឹកដោះថ្លានិងប្រេងដ៏ចម្រើន ចូរទៅខាងក្រោមចុះ"។ ម្នាលគាមណី តើអ្នកសម្គាល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច ទឹកដោះថ្លានិងប្រេងនោះ គប្បីលិចចុះ ឬលិចចុះឲ្យស៊ប់ ឬក៏ទៅខាងក្រោម ព្រោះហេតុតែការអង្វរករ ព្រោះហេតុតែការសរសើរ ឬព្រោះហេតុតែការលើកដៃប្រណម្យដើរព័ទ្ធជុំវិញ របស់មហាជនដ៏ច្រើននោះដែរឬទេ?»។ «មិនអាចជាទៅរួចឡើយ ព្រះអង្គដ៏ចម្រើន»

---

‘‘เอวเมว โข, คามณิ, โย โส ปุริโส ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, กิญฺจาปิ นํ มหาชนกาโย สงฺคมฺม สมาคมฺม อายาเจยฺย โถเมยฺย ปญฺชลิโก อนุปริสกฺเกยฺย ‘อยํ ปุริโส กายสฺส [Pg.41] เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตู’’’ติ. อถ โข โส ปุริโส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. อิติ ธมฺโม สุจิณฺโณ อปาเยหิ รกฺขติ. ตตฺถ ยา มคฺคสฺส ติกฺขตา อธิมตฺตตา, อยํ ธมฺโม สุจิณฺโณ สพฺพาหิ อุปปตฺตีหิ รกฺขติ. เอวํ ภควา อาห –

«ម្នាលគាមណី យ៉ាងនោះមែនហើយ បុគ្គលណាមួយជាអ្នកវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ...បេ... មានសម្មាទិដ្ឋិ ទោះបីមហាជនកុះករមកជួបជុំគ្នា ព្រមព្រៀងគ្នា ហើយនាំគ្នាអង្វរករ សរសើរ លើកដៃប្រណម្យ ដើរព័ទ្ធជុំវិញថា "សូមឲ្យបុរសនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ បានទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរកចុះ" យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បុគ្គលនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ គង់តែទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោកដដែល។ ធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយ រមែងរក្សាទុកមិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយដោយប្រការដូច្នេះ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ភាពមុតស្រួច និងភាពមុតស្រួចក្រៃលែងនៃមគ្គមានសភាពយ៉ាងណា ធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តល្អហើយនេះ រមែងរក្សាទុកមិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងកំណើតទាំងពួងឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

«ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តដែលគ្រប់គ្រងល្អហើយ មានសម្មាសង្កប្បៈជាអារម្មណ៍ មានសម្មាទិដ្ឋិជាប្រមុខ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ គ្របសង្កត់នូវថីនមិទ្ធៈ គប្បីលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួងចេញបាន»

---

๓๒. ตตฺถ ทุคฺคตีนํ เหตุ ตณฺหา จ อวิชฺชา จ, ตานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ, เตหิ จตูหิ อุปาทาเนหิ เย สอุปาทานา ขนฺธา, อิทํ ทุกฺขํ. จตฺตาริ อุปาทานานิ, อยํ สมุทโย. ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขํ, เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. ตตฺถ ตณฺหาย ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ ปทฏฺฐานํ. อวิชฺชาย มนินฺทฺริยํ ปทฏฺฐานํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ รูปีนิ รกฺขนฺโต สมาธึ ภาวยติ, ตณฺหญฺจ นิคฺคณฺหาติ. มนินฺทฺริยํ รกฺขนฺโต วิปสฺสนํ ภาวยติ, อวิชฺชญฺจ นิคฺคณฺหาติ. ตณฺหานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ กามุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ. อวิชฺชานิคฺคเหน ทฺเว อุปาทานานิ ปหียนฺติ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ. จตูสุ อุปาทาเนสุ ปหีเนสุ ทฺเว ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิทํ วุจฺจติ พฺรหฺมจริยนฺติ.

៣២. ក្នុងពាក្យនោះ ហេតុនៃទុគ្គតិទាំងឡាយ គឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា ធម៌ទាំងនោះជាឧបាទាន ៤ ព្រោះតែឧបាទានទាំង ៤ នោះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាខន្ធប្រកបដោយឧបាទាន នេះជាទុក្ខ។ ឧបាទាន ៤ នេះជាសមុទ័យ។ បញ្ចក្ខន្ធជាទុក្ខ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ ដើម្បីកំណត់ដឹង និងដើម្បីលះបង់នូវខន្ធទាំងនោះ គឺដើម្បីកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ ដើម្បីលះបង់នូវសមុទ័យ។ ក្នុងតណ្ហានិងអវិជ្ជាទាំងនោះ ឥន្ទ្រិយមានរូប ៥ មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម ជាហេតុជិតនៃតណ្ហា។ មនិន្ទ្រិយជាហេតុជិតនៃអវិជ្ជា។ បុគ្គលកាលរក្សានូវឥន្ទ្រិយមានរូប ៥ រមែងចម្រើននូវសមាធិផង សង្កត់សង្កិននូវតណ្ហាផង។ បុគ្គលកាលរក្សានូវមនិន្ទ្រិយ រមែងចម្រើននូវវិបស្សនាផង សង្កត់សង្កិននូវអវិជ្ជាផង។ ព្រោះការសង្កត់សង្កិននូវតណ្ហា ឧបាទាន ២ គឺកាមុបាទាននិងសីលព្វតុបាទាន រមែងត្រូវបានលះបង់។ ព្រោះការសង្កត់សង្កិននូវអវិជ្ជា ឧបាទាន ២ គឺទិដ្ឋុបាទាននិងអត្តវាទុបាទាន រមែងត្រូវបានលះបង់។ កាលបើឧបាទានទាំង ៤ ត្រូវបានលះបង់ហើយ ធម៌ ២ ប្រការ គឺសមថៈនិងវិបស្សនា រមែងដល់នូវភាពពេញបរិបូណ៌នៃការចម្រើន។ ធម៌នេះ លោកហៅថា ព្រហ្មចរិយៈ។

---

ตตฺถ พฺรหฺมจริยสฺส ผลํ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิผลํ อนาคามิผลํ อรหตฺตํ อคฺคผลํ. อิมานิ จตฺตาริ พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ. อิติ ปุริมกานิ จ ทฺเว สจฺจานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. สมโถ จ วิปสฺสนา จ พฺรหฺมจริยญฺจ มคฺโค, พฺรหฺมจริยสฺส ผลานิ จ ตทารมฺมณา จ อสงฺขตาธาตุ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘ธมฺโม หเว รกฺขตี’’ติ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ផលនៃព្រហ្មចរិយៈ គឺសាមញ្ញផល ៤ គឺ សោតាបត្តិផល សកទាគាមិផល អនាគាមិផល និងអរហត្តផលដែលជាផលដ៏កំពូល។ ផលទាំង ៤ នេះ ជាផលនៃព្រហ្មចរិយៈ។ ដូចបានពោលមកនេះ សច្ចៈ ២ ខាងដើម គឺទុក្ខនិងសមុទ័យ។ សមថៈ វិបស្សនា និងព្រហ្មចរិយៈ ជាមគ្គ ចំណែកឯផលទាំងឡាយនៃព្រហ្មចរិយៈ និងអសង្ខតធាតុដែលជាអារម្មណ៍នៃមគ្គនិងផលទាំងនោះ ជាសភាវៈនៃនិរោធ។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា "ធម៌រមែងរក្សាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ពិតប្រាកដ"។

---

ตตฺถ ยํ ปฏิเวเธน รกฺขติ, อิทํ ทุกฺขํ. ยโต รกฺขติ, อยํ สมุทโย. เยน รกฺขติ, อยํ มคฺโค. ยํ รกฺขติ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกมฺหิ ปทฏฺฐาเน’’ติ.

ក្នុងពាក្យនោះ ឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ណាដែលបុគ្គលរក្សាទុកដោយការចាក់ធ្លុះដឹង នេះជាទុក្ខ។ ការរក្សាទុកចាកហេតុណា នេះជាសមុទ័យ។ ការរក្សាទុកដោយធម៌ណា នេះជាមគ្គ។ ព្រះនិព្វានណាដែលរក្សាទុក នេះជានិរោធ。 ទាំងនេះជាអរិយសច្ច ៤។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា "កាលបើធម៌មួយដែលជាហេតុជិត ត្រូវបានលើកឡើងកាន់ទេសនាហើយ" ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หาโร.

អាវដ្តហារៈ ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๘. วิภตฺติหารวิภงฺโค

៨. ការចែកសម្តែងនូវវិភត្តិហារៈ

---

๓๓. ตตฺถ [Pg.42] กตโม วิภตฺติหาโร? ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐานํ ภูมิญฺจา’’ติ.

៣៣. ក្នុងហារៈទាំងនោះ វិភត្តិហារៈ តើដូចម្តេច? គឺ "ធម៌ផង ហេតុជិតផង ភូមិផង"។

---

ทฺเว สุตฺตานิ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ. ทฺเว ปฏิปทา ปุญฺญภาคิยา จ ผลภาคิยา จ. ทฺเว สีลานิ สํวรสีลญฺจ ปหานสีลญฺจ, ตตฺถ ภควา วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ปุญฺญภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส สํวรสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ, ตตฺถ ภควา นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ ผลภาคิยาย ปฏิปทาย เทสยติ, โส ปหานสีเล ฐิโต เตน พฺรหฺมจริเยน พฺรหฺมจารี ภวติ.

សូត្រមាន ២ គឺ វាសនាភាគិយសូត្រ និងនិព្វេធភាគិយសូត្រ។ បដិបទាមាន ២ គឺ បុញ្ញភាគិយបដិបទា និងផលភាគិយបដិបទា។ សីលមាន ២ គឺ សំវរសីល និងបហានសីល ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវវាសនាភាគិយសូត្រ ដោយបុញ្ញភាគិយបដិបទា បុគ្គលនោះកាលស្ថិតនៅក្នុងសំវរសីល រមែងជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចារីដោយព្រហ្មចរិយៈនោះ ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវនិព្វេធភាគិយសូត្រ ដោយផលភាគិយបដិបទា បុគ្គលនោះកាលស្ថិតនៅក្នុងបហានសីល រមែងជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចារីដោយព្រហ្មចរិយៈនោះ។

---

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ? วาสนาภาคิยํ นาม สุตฺตํ ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา กามานํ อาทีนโว เนกฺขมฺเม อานิสํโสติ.

ក្នុងសូត្រទាំងពីរនោះ វាសនាភាគិយសូត្រ តើដូចម្តេច? សូត្រដែលឈ្មោះថា វាសនាភាគិយសូត្រ គឺ ទានកថា សីលកថា សគ្គកថា ទោសនៃកាមទាំងឡាយ និងអានិសង្សក្នុងការចេញចាកកាម។

---

ตตฺถ กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ? นิพฺเพธภาคิยํ นาม สุตฺตํ ยา จตุสจฺจปฺปกาสนา, วาสนาภาคิเย สุตฺเต นตฺถิ ปชานนา, นตฺถิ มคฺโค, นตฺถิ ผลํ. นิพฺเพธภาคิเย สุตฺเต อตฺถิ ปชานนา, อตฺถิ มคฺโค, อตฺถิ ผลํ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ. อิเมสํ จตุนฺนํ สุตฺตานํ เทสนาย ผเลน สีเลน พฺรหฺมจริเยน สพฺพโต วิจเยน หาเรน วิจินิตฺวา ยุตฺติหาเรน โยชยิตพฺพา ยาวติกา ญาณสฺส ภูมิ.

ក្នុងសូត្រទាំងពីរនោះ និព្វេធភាគិយសូត្រ តើដូចម្តេច? សូត្រដែលឈ្មោះថា និព្វេធភាគិយសូត្រ គឺការសម្តែងនូវអរិយសច្ច ៤ ក្នុងវាសនាភាគិយសូត្រ មិនមានការដឹងច្បាស់ មិនមានមគ្គ មិនមានផលឡើយ។ ក្នុងនិព្វេធភាគិយសូត្រ មានការដឹងច្បាស់ មានមគ្គ មានផល។ សូត្រទាំងឡាយមាន ៤ នេះ។ ក្នុងទេសនានៃសូត្រទាំង ៤ នេះ បុគ្គលគប្បីជ្រើសរើសដោយវិចយហារៈ ហើយផ្សារភ្ជាប់ដោយយុត្តិហារៈ តាមរយៈផល សីល និងព្រហ្មចរិយៈ ដោយគ្រប់ប្រការ ត្រឹមតែកម្រិតនៃភូមិញាណដែលមាន។

---

๓๔. ตตฺถ กตเม ธมฺมา สาธารณา? ทฺเว ธมฺมา สาธารณา นามสาธารณา วตฺถุสาธารณา จ. ยํ วา ปน กิญฺจิ อญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ, มิจฺฉตฺตนิยตานํ สตฺตานํ อนิยตานญฺจ สตฺตานํ ทสฺสนปฺปหาตพฺพา กิเลสา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา, ปุถุชฺชนสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธํภาคิยา สํโยชนา สาธารณา, ยํ กิญฺจิ อริยสาวโก โลกิยํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชติ, สพฺพา สา อวีตราเคหิ สาธารณา, สาธารณา หิ ธมฺมา เอวํ อญฺญมญฺญํ ปรํ ปรํ สกํ สกํ วิสยํ นาติวตฺตนฺติ. โยปิ อิเมหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต น โส ตํ ธมฺมํ อุปาติวตฺตติ. อิเม ธมฺมา สาธารณา.

៣៤. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ជាសាធារណៈ តើដូចម្តេច? ធម៌ជាសាធារណៈមាន ២ គឺ នាមសាធារណៈ និងវត្ថុសាធារណៈ។ មួយវិញទៀត ធម៌ណាមួយផ្សេងទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ ក៏គប្បីដឹងថាជាសាធារណៈដែរ។ កិលេសទាំងឡាយដែលគប្បីលះបង់ដោយទស្សនមគ្គ របស់សត្វទាំងឡាយដែលទៀងទាត់ក្នុងមិច្ឆត្តៈ និងសត្វទាំងឡាយដែលមិនទៀងទាត់ ជាធម៌សាធារណៈ។ កាមរាគនិងព្យាបាទ របស់បុថុជ្ជននិងព្រះសោតាបន្ន ជាធម៌សាធារណៈ។ ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈទាំងឡាយ របស់បុថុជ្ជននិងព្រះអនាគាមី ជាធម៌សាធារណៈ។ អរិយសាវ័កចូលកាន់លោកិយសមាបត្តិណាមួយ សមាបត្តិទាំងអស់នោះ ជាធម៌សាធារណៈជាមួយនឹងពួកបុគ្គលដែលមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ។ ព្រោះថា ធម៌ជាសាធារណៈទាំងឡាយ រមែងមិនកន្លងនូវវិស័យរបស់ខ្លួនៗ ទៅវិញទៅមក ដោយប្រការយ៉ាងនេះឡើយ។ បុគ្គលណាមួយដែលប្រកបដោយធម៌ទាំងនេះ បុគ្គលនោះក៏មិនកន្លងនូវធម៌នោះដែរ។ ធម៌ទាំងនេះ ឈ្មោះថា សាធារណៈ។

---

ตตฺถ กตเม ธมฺมา อสาธารณา? ยาว เทสนํ อุปาทาย คเวสิตพฺพา เสกฺขาเสกฺขา ภพฺพาภพฺพาติ, อฏฺฐมกสฺส โสตาปนฺนสฺส จ กามราคพฺยาปาทา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา, อฏฺฐมกสฺส อนาคามิสฺส จ อุทฺธมฺภาคิยา [Pg.43] สํโยชนา สาธารณา ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ ปฏิปนฺนกานํ นามํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. สพฺเพสํ เสกฺขานํ เสกฺขสีลํ สาธารณํ ธมฺมตา อสาธารณา. เอวํ วิเสสานุปสฺสินา หีนุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ อุปาทาย คเวสิตพฺพํ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ធម៌ជាអសាធារណៈ តើដូចម្តេច? បុគ្គលគប្បីស្វែងរកធម៌ជាអសាធារណៈ ដោយអាស្រ័យលើទេសនា ក្នុងពួកបុគ្គលដែលលោកពោលថា ជាសេក្ខៈ អសេក្ខៈ ភព្វបុគ្គល និងអភព្វបុគ្គល។ កាមរាគនិងព្យាបាទ របស់បុគ្គលទី ៨ និងព្រះសោតាបន្ន ជាធម៌សាធារណៈ តែធម្មតាជាអសាធារណៈ។ ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនៈទាំងឡាយ របស់បុគ្គលទី ៨ និងព្រះអនាគាមី ជាធម៌សាធារណៈ តែធម្មតាជាអសាធារណៈ។ ឈ្មោះរបស់ព្រះសេក្ខៈទាំងពួង ជាសាធារណៈ តែធម្មតាជាអសាធារណៈ។ ឈ្មោះរបស់ព្រះបដិបន្នកៈទាំងពួង ជាសាធារណៈ តែធម្មតាជាអសាធារណៈ។ សេក្ខសីលរបស់ព្រះសេក្ខៈទាំងពួង ជាសាធារណៈ តែធម្មតាជាអសាធារណៈ។ បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញនូវសេចក្តីប្លែកគ្នា គប្បីស្វែងរកនូវធម៌ជាអសាធារណៈ ដោយអាស្រ័យលើធម៌ថោកទាប ឧត្តម និងមធ្យម យ៉ាងនេះឯង។

---

ทสฺสนภูมิ นิยามาวกฺกนฺติยา ปทฏฺฐานํ, ภาวนาภูมิ อุตฺตริกานํ ผลานํ ปตฺติยา ปทฏฺฐานํ, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ, ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต โฆสสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ปรโต จ โฆสสฺส สุตมยิยา จ ปญฺญาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ จินฺตามยิยา จ ปญฺญาย โยนิโส จ มนสิการสฺส สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ ภาวนามยิยา จ ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. ปติรูปเทสวาโส วิเวกสฺส จ สมาธิสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สปฺปุริสูปนิสฺสโย ติณฺณญฺจ อเวจฺจปฺปสาทานํ สมถสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อตฺตสมฺมาปณิธานํ หิริยา จ วิปสฺสนาย จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อกุสลปริจฺจาโค กุสลวีมํสาย จ สมาธินฺทฺริยสฺส จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, ธมฺมสฺวากฺขาตตา กุสลมูลโรปนาย จ ผลสมาปตฺติยา จ สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สงฺฆสุปฺปฏิปนฺนตา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, สตฺถุสมฺปทา อปฺปสนฺนานญฺจ ปสาทาย ปสนฺนานญฺจ ภิยฺโยภาวาย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ, อปฺปฏิหตปาติโมกฺขตา ทุมฺมงฺกูนญฺจ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย เปสลานญฺจ ปุคฺคลานํ ผาสุวิหาราย สาธารณํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘ธมฺมญฺจ ปทฏฺฐาน’’นฺติ.

ទស្សនភូមិ ជាហេតុជិតនៃការឈានចុះកាន់និយាមៈ, ភាវនាភូមិ ជាហេតុជិតនៃការសម្រេចផលជាន់ខ្ពស់, ទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា (បដិបទាលំបាកទាំងដឹងបានយឺតយូរ) ជាហេតុជិតនៃសមថៈ, សុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា (បដិបទាស្រួលទាំងដឹងបានឆាប់រហ័ស) ជាហេតុជិតនៃវិបស្សនា, ទានមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃបរតោឃោសៈ (ការឮសំឡេងពីអ្នកដទៃ), សីលមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃចិន្តាមយបញ្ញា, ភាវនាមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃភាវនាមយបញ្ញា។ ទានមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃបរតោឃោសៈផង នៃសុតាមយបញ្ញាផង, សីលមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃចិន្តាមយបញ្ញាផង នៃយោនិសោមនសិការៈផង, ភាវនាមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ ជាហេតុជិតទូទៅនៃភាវនាមយបញ្ញាផង នៃសម្មាទិដ្ឋិផង។ បដិរូបទេសវាសៈ (ការនៅក្នុងប្រទេសដ៏សមគួរ) ជាហេតុជិតទូទៅនៃវិវេកៈផង នៃសមាធិផង, សប្បុរិសូបនិស្សយៈ (ការសេពគប់សប្បុរស) ជាហេតុជិតទូទៅនៃអវេច្ចប្បសាទទាំង ៣ ផង នៃសមថៈផង, អត្តសម្មាបណិធានៈ (ការតម្កល់ខ្លួនទុកដោយប្រពៃ) ជាហេតុជិតទូទៅនៃហិរិផង នៃវិបស្សនាផង, អកុសលបរិច្ចាគៈ (ការលះបង់អកុសល) ជាហេតុជិតទូទៅនៃកុសលវីមំសាផង នៃសមាធិន្ទ្រិយផង, ធម្មស្វាក្ខាតតា (ភាពនៃធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សម្ដែងទុកល្អហើយ) ជាហេតុជិតទូទៅនៃកុសលមូលរោបនា (ការដាំឫសគល់នៃកុសល) ផង នៃផលសមាបត្តិផង, សង្ឃសុប្បដិបន្នតា (ភាពនៃព្រះសង្ឃជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ) ជាហេតុជិតទូទៅនៃសង្ឃសុដ្ឋុតា (ភាពនៃព្រះសង្ឃជាអ្នកល្អប្រពៃ) ផង, សត្ថុសម្បទា (ភាពបរិបូណ៌នៃព្រះសាស្តា) ជាហេតុជិតទូទៅដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លានៃពួកជនដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លាផង ដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លាក្រៃលែងនៃពួកជនដែលជ្រះថ្លាហើយផង, អប្បដិហតបាតិមោក្ខតា (ភាពនៃបាតិមោក្ខដែលមិនមានការរារាំង) ជាហេតុជិតទូទៅដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលអ្នកឥតខ្មាសទាំងឡាយផង ដើម្បីការរស់នៅជាសុខនៃបុគ្គលអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ទាំងឡាយផង។ ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «ធម៌ និងហេតុជិត»។

---

นิยุตฺโต วิภตฺติ หาโร.

វិភត្តិហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๙. ปริวตฺตนหารวิภงฺโค

៩. បរិវត្តនហារវិភង្គ

---

๓๕. ตตฺถ [Pg.44] กตโม ปริวตฺตโน หาโร? ‘‘กุสลากุสเล ธมฺเม’’ติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ นิชฺชิณฺณํ ภวติ. เย จสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนปจฺจยา จสฺส อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

៣៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិវត្តនហារៈ តើដូចម្តេច? គឺពាក្យថា «កុសលាកុសលេ ធម្មេ» (ធម៌ជាកុសល និងអកុសល)។ មិច្ឆាទិដ្ឋិ របស់បុរសបុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ តែងរលត់ទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត អកុសលធម៌ដ៏លាមកជាច្រើន ដែលគប្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានមិច្ឆាទិដ្ឋិជាបច្ច័យ អកុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត កុសលធម៌ជាច្រើន តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានសម្មាទិដ្ឋិជាបច្ច័យ កុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ តែងដល់នូវការពេញលេញដោយការចម្រើន។ មិច្ឆាសង្កប្បៈ របស់បុរសបុគ្គលអ្នកមានសម្មាសង្កប្បៈ តែងរលត់ទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត អកុសលធម៌ដ៏លាមកជាច្រើន ដែលគប្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានមិច្ឆាសង្កប្បៈជាបច្ច័យ អកុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត កុសលធម៌ជាច្រើន តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានសម្មាសង្កប្បៈជាបច្ច័យ កុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ តែងដល់នូវការពេញលេញដោយការចម្រើន។ យ៉ាងនេះដែរ មិច្ឆាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ របស់បុរសបុគ្គលអ្នកមានសម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ សម្មាវិមុត្តិ សម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ តែងរលត់ទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត អកុសលធម៌ដ៏លាមកជាច្រើន ដែលគប្បីកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានមិច្ឆាវិមុត្តិញាណទស្សនៈជាបច្ច័យ អកុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត កុសលធម៌ជាច្រើន តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ព្រោះមានសម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនៈជាបច្ច័យ កុសលធម៌ទាំងនោះ របស់បុគ្គលនោះ តែងដល់នូវការពេញលេញដោយការចម្រើន។

---

๓๖. ยสฺส วา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส ปาณาติปาโต ปหีโน โหติ. อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส อทินฺนาทานํ ปหีนํ โหติ. พฺรหฺมจาริสฺส อพฺรหฺมจริยํ ปหีนํ โหติ. สจฺจวาทิสฺส มุสาวาโท ปหีโน โหติ. อปิสุณวาจสฺส ปิสุณา วาจา ปหีนา โหติ. สณฺหวาจสฺส ผรุสา วาจา ปหีนา โหติ. กาลวาทิสฺส สมฺผปฺปลาโป ปหีโน โหติ. อนภิชฺฌาลุสฺส อภิชฺฌา ปหีนา โหติ. อพฺยาปนฺนจิตฺตสฺส พฺยาปาโท ปหีโน โหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา โหติ.

៣៦. មួយវិញទៀត បាណាតិបាត របស់បុគ្គលអ្នកវៀរចាកបាណាតិបាត តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ អទិន្នាទាន របស់បុគ្គលអ្នកវៀរចាកអទិន្នាទាន តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ អព្រហ្មចរិយៈ របស់បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ មុសាវាទ របស់បុគ្គលអ្នកនិយាយពាក្យពិត តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ ពិសុណវាចា របស់បុគ្គលអ្នកមិននិយាយពាក្យញុះញង់ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ ផរុសវាចា របស់បុគ្គលអ្នកនិយាយពាក្យទន់ភ្លន់ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ សម្ផប្បលាបៈ របស់បុគ្គលអ្នកនិយាយត្រូវតាមកាល តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ អភិជ្ឈា របស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តមិនចង់បានទ្រព្យគេ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ ព្យាបាទ របស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តមិនព្យាបាទ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិ របស់បុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ តែងជាធម៌ដែលលះបង់បានហើយ។

---

เย จ โข เกจิ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ครหนฺติ, เนสํ สนฺทิฏฺฐิกา สหธมฺมิกา คารยฺหา วาทานุวาทา อาคจฺฉนฺติ. สมฺมาทิฏฺฐิญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาทิฏฺฐิกา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ. เอวํ สมฺมาสงฺกปฺปํ สมฺมาวาจํ สมฺมากมฺมนฺตํ สมฺมาอาชีวํ สมฺมาวายามํ สมฺมาสตึ สมฺมาสมาธึ สมฺมาวิมุตฺตึ สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนญฺจ เต ภวนฺโต ธมฺมํ ครหนฺติ. เตน หิ เย มิจฺฉาวิมุตฺติญาณทสฺสนา, เตสํ ภวนฺตานํ ปุชฺชา จ ปาสํสา จ.

ជនទាំងឡាយណាដែលតិះដៀលនូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ការតិះដៀល និងការចោទប្រកាន់តប ដែលគួរតិះដៀល ប្រកបដោយហេតុ ឃើញច្បាស់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន តែងធ្លាក់មកលើជនទាំងនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ជនដ៏ចម្រើនទាំងនោះ តែងតិះដៀលនូវធម៌គឺសម្មាទិដ្ឋិ។ បើដូច្នោះមែន ជនទាំងឡាយណាដែលមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ការបូជា និងការសរសើរ គប្បីមានដល់ជនដ៏ចម្រើនទាំងនោះ។ យ៉ាងនេះដែរ ជនដ៏ចម្រើនទាំងនោះ តែងតិះដៀលនូវធម៌គឺសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ សម្មាវិមុត្តិ និងសម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ។ បើដូច្នោះមែន ជនទាំងឡាយណាដែលមានមិច្ឆាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ ការបូជា និងការសរសើរ គប្បីមានដល់ជនដ៏ចម្រើនទាំងនោះ។

---

เย [Pg.45] จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ภุญฺชิตพฺพา กามา, ปริภุญฺชิตพฺพา กามา, อาเสวิตพฺพา กามา, นิเสวิตพฺพา กามา, ภาวยิตพฺพา กามา, พหุลีกาตพฺพา กามา’’ติ. กาเมหิ เวรมณี เตสํ อธมฺโม.

ជនទាំងឡាយណាដែលពោលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលគប្បីបរិភោគកាម គប្បីប្រើប្រាស់កាម គប្បីសេពកាម គប្បីសេពកាមជានិច្ច គប្បីចម្រើនកាម គប្បីធ្វើកាមឲ្យច្រើន»។ ការវៀរចាកកាមទាំងឡាយ គឺជាអធម៌របស់ជនទាំងនោះ។

---

เย วา ปน เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘อตฺตกิลมถานุโยโค ธมฺโม’’ติ. นิยฺยานิโก เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. เย จ โข เกจิ เอวมาหํสุ ‘‘ทุกฺโข ธมฺโม’’ติ. สุโข เตสํ ธมฺโม อธมฺโม. ยถา วา ปน ภิกฺขุโน สพฺพสงฺขาเรสุ อสุภานุปสฺสิโน วิหรโต สุภสญฺญา ปหียนฺติ. ทุกฺขานุปสฺสิโน วิหรโต สุขสญฺญา ปหียนฺติ. อนิจฺจานุปสฺสิโน วิหรโต นิจฺจสญฺญา ปหียนฺติ. อนตฺตานุปสฺสิโน วิหรโต อตฺตสญฺญา ปหียนฺติ. ยํ ยํ วา ปน ธมฺมํ โรจยติ วา อุปคจฺฉติ วา, ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส โย ปฏิปกฺโข, สฺวสฺส อนิฏฺฐโต อชฺฌาปนฺโน ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘กุสลากุสลธมฺเม’’ติ.

មួយវិញទៀត ជនទាំងឡាយណាដែលពោលយ៉ាងនេះថា «ការប្រកបខ្លួនឲ្យលំបាក (អត្តកិលមថានុយោគ) គឺជាធម៌»។ ធម៌ដែលជាគ្រឿងស្រឡះចាកទុក្ខ (និយ្យានិកធម៌) របស់ជនទាំងនោះ ក៏ត្រឡប់ជាអធម៌ទៅវិញ។ ជនទាំងឡាយណាដែលពោលយ៉ាងនេះថា «ទុក្ខ គឺជាធម៌»។ សុខធម៌ របស់ជនទាំងនោះ ក៏ត្រឡប់ជាអធម៌ទៅវិញ។ មួយវិញទៀត ដូចជាកាលដែលភិក្ខុពិចារណាឃើញថាមិនល្អ (អសុភានុបស្សី) ក្នុងសង្ខារទាំងពួង ហើយរស់នៅ សុភសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាល្អ) ទាំងឡាយ តែងសាបសូន្យទៅ។ កាលដែលភិក្ខុពិចារណាឃើញថាជាទុក្ខ (ទុក្ខានុបស្សី) ហើយរស់នៅ សុខសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាជាសុខ) ទាំងឡាយ តែងសាបសូន្យទៅ។ កាលដែលភិក្ខុពិចារណាឃើញថាមិនទៀង (អនិច្ចានុបស្សី) ហើយរស់នៅ និច្ចសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាទៀង) ទាំងឡាយ តែងសាបសូន្យទៅ។ កាលដែលភិក្ខុពិចារណាឃើញថាមិនមែនខ្លួន (អនត្តានុបស្សី) ហើយរស់នៅ អត្តសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួន) ទាំងឡាយ តែងសាបសូន្យទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលពេញចិត្ត ឬចូលទៅជិតធម៌ណាៗ ធម៌ណាដែលជាបដិបក្ខនឹងធម៌នោះៗ ធម៌នោះតែងជាធម៌ដែលបុគ្គលនោះមិនប្រាថ្នា តែងចូលមកគ្របសង្កត់។ ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «កុសលាកុសលធម្មេ» (ធម៌ជាកុសល និងអកុសល)។

---

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หาโร.

បរិវត្តនហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๑๐. เววจนหารวิภงฺโค

១០. វេវចនហារវិភង្គ

---

๓๗. ตตฺถ กตโม เววจโน หาโร? ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ. ยถา เอกํ ภควา ธมฺมํ อญฺญมญฺเญหิ เววจเนหิ นิทฺทิสติ. ยถาห ภควา –

៣៧. ក្នុងហារៈទាំងនោះ វេវចនហារៈ តើដូចម្តេច? គឺពាក្យថា «វេវចនានិ ពហូនិ» (វេវចនៈទាំងឡាយជាច្រើន)។ ដូចជាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវធម៌តែមួយ ដោយវេវចនៈផ្សេងៗគ្នា។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

‘‘อาสา จ ปิหา อภินนฺทนา จ, อเนกธาตูสุ สรา ปติฏฺฐิตา;

อญฺญาณมูลปฺปภวา ปชปฺปิตา, สพฺพา มยา พฺยนฺติกตา สมูลิกา’’ติ.

«អាសា (សេចក្តីប្រាថ្នា) ពិហា (សេចក្តីចង់បាន) អភិនន្ទនា (សេចក្តីត្រេកអរ) សរៈ (តណ្ហាដែលហូរទៅ) ដែលតម្កល់នៅក្នុងធាតុទាំងឡាយជាច្រើន សេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំង (បជប្បិតា) ដែលមានអវិជ្ជាជាឫសគល់ និងជាប្រភព ទាំងអស់នោះ តថាគតបានធ្វើឲ្យវិនាសសាបសូន្យ ព្រមទាំងឫសគល់ហើយ»។

---

อาสา นาม วุจฺจติ ยา ภวิสฺสสฺส อตฺถสฺส อาสีสนา อวสฺสํ อาคมิสฺสตีติ อาสาสฺส อุปฺปชฺชติ. ปิหา นาม ยา วตฺตมานสฺส อตฺถสฺส ปตฺถนา, เสยฺยตรํ วา ทิสฺวา ‘‘เอทิโส ภเวยฺย’’นฺติ ปิหาสฺส อุปฺปชฺชติ. อตฺถนิปฺผตฺติปฏิปาลนา อภินนฺทนา นาม, ปิยํ วา ญาตึ อภินนฺทติ, ปิยํ วา ธมฺมํ อภินนฺทติ, อปฺปฏิกูลโต วา อภินนฺทติ.

ដែលហៅថា អាសា គឺសេចក្តីប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ដែលនឹងមានមក សេចក្តីប្រាថ្នាតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះថា «ប្រយោជន៍នោះនឹងមកដល់ជាមិនខាន»។ ដែលហៅថា ពិហា គឺសេចក្តីចង់បាននូវប្រយោជន៍ដែលកំពុងមាន ឬកាលដែលបានឃើញរបស់ដែលល្អជាង ក៏កើតសេចក្តីចង់បានដល់បុគ្គលនោះថា «សូមឲ្យរបស់បែបនេះមានដល់យើងចុះ»។ ការរង់ចាំការសម្រេចប្រយោជន៍ ឈ្មោះថា អភិនន្ទនា ដូចជាការត្រេកអរក្រៃលែងចំពោះញាតិជាទីស្រឡាញ់ ឬត្រេកអរក្រៃលែងចំពោះធម៌ជាទីស្រឡាញ់ ឬត្រេកអរដោយសេចក្តីមិនខ្ពើមរអើម។

---

อเนกธาตูติ [Pg.46] จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ.

ពាក្យថា ធាតុទាំងឡាយជាច្រើន (អនេកធាតុ) គឺ ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ សទ្ទធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ គន្ធធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ រសធាតុ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ ផោដ្ឋព្វធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ។

---

สราติ เกจิ รูปาธิมุตฺตา เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา เกจิ รสาธิมุตฺตา เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา. ตตฺถ ยานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โทมนสฺสานิ ยานิ จ ฉ เนกฺขมฺมสิตานิ โสมนสฺสานิ, อิมานิ จตุวีสปทานิ ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. ยา ฉ อุเปกฺขา เคหสิตา, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

ពាក្យថា សរៈ (តណ្ហាដែលហូរទៅ) គឺជនខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរូប ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងសំឡេង ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងក្លិន ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរស ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងផោដ្ឋព្វៈ ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងធម៌។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទោមនស្សដែលអាស្រ័យផ្ទះ (គេហសិតទោមនស្ស) ៦ យ៉ាងណាផង សោមនស្សដែលអាស្រ័យផ្ទះ (គេហសិតសោមនស្ស) ៦ យ៉ាងណាផង ទោមនស្សដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម (នេក្ខម្មសិតទោមនស្ស) ៦ យ៉ាងណាផង សោមនស្សដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម (នេក្ខម្មសិតសោមនស្ស) ៦ យ៉ាងណាផង ធម៌ទាំង ២៤ នេះ ជាចំណែកនៃតណ្ហា នេះជាវេវចនៈនៃតណ្ហា។ ចំណែកឯឧបេក្ខាដែលអាស្រ័យផ្ទះ ៦ យ៉ាងណា នេះជាចំណែកនៃទិដ្ឋិ។

---

๓๘. สาเยว ปตฺถนากาเรน ธมฺมนนฺที ธมฺมเปมํ ธมฺมชฺโฌสานนฺติ ตณฺหาย เอตํ เววจนํ. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณนฺติ จิตฺตสฺส เอตํ เววจนํ. มนินฺทฺริยํ มโนธาตุ มนายตนํ วิชานนาติ มนสฺเสตํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ อธิปญฺญา สิกฺขา ปญฺญา ปญฺญากฺขนฺโธ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค ญาณํ สมฺมาทิฏฺฐิ ตีรณา วิปสฺสนา ธมฺเม ญาณํ อตฺเถ ญาณํ อนฺวเย ญาณํ ขเย ญาณํ อนุปฺปาเท ญาณํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ จกฺขุ วิชฺชา พุทฺธิ ภูริ เมธา อาโลโก, ยํ วา ปน ยํ กิญฺจิ อญฺญํปิ เอวํ ชาติยํ, ปญฺญาย เอตํ เววจนํ. ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ, สพฺพา ปญฺญา. อปิ จ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน สทฺธา, อารมฺภฏฺเฐน วีริยํ, อปิลาปนฏฺเฐน สติ, อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา.

៣៨. តណ្ហានោះឯង ដោយអាការៈនៃសេចក្តីប្រាថ្នា ហៅថា ធម្មនន្ទី (ការត្រេកអរក្នុងធម៌) ធម្មបេមៈ (សេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងធម៌) ធម្មជ្ឈោសានៈ (ការជ្រប់ចុះក្នុងធម៌) នេះជាវេវចនៈនៃតណ្ហា។ ពាក្យថា ចិត្តៈ មនោ វិញ្ញាណៈ នេះជាវេវចនៈនៃចិត្ត។ ពាក្យថា មនិន្ទ្រិយ មនោធាតុ មនាយតនៈ វិជាននា នេះជាវេវចនៈនៃចិត្ត (មនោ)។ ពាក្យថា បញ្ញិន្ទ្រិយ បញ្ញាពលៈ អធិបញ្ញាសិក្ខា បញ្ញា បញ្ញាខន្ធ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ ញាណ សម្មាទិដ្ឋិ តិរណា (ការពិចារណាសម្រេច) វិបស្សនា ធម្មេញាណ (ញាណក្នុងធម៌) អត្ថេញាណ (ញាណក្នុងអត្ថ) អន្វយេញាណ (ញាណតាមលំដាប់) ខយេញាណ (ញាណក្នុងសេចក្តីអស់ទៅ) អនុប្បាទេញាណ (ញាណក្នុងធម៌មិនកើតឡើងទៀត) អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ អញ្ញិន្ទ្រិយ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ ចក្ខុ វិជ្ជា ពុទ្ធិ ភូរិ មេធា អាលោកៈ ឬពាក្យដទៃទៀតណាមួយដែលមានសភាវៈបែបនេះ នេះជាវេវចនៈនៃបញ្ញា។ ឥន្ទ្រិយ ៥ ជាលោកុត្តរៈ គឺបញ្ញាទាំងអស់។ មួយវិញទៀត ដោយអត្ថថាជាធំ ឈ្មោះថា សទ្ធា, ដោយអត្ថថាប្រឹងប្រែង ឈ្មោះថា វីរិយៈ, ដោយអត្ថថាមិនអណ្តែតទៅ ឈ្មោះថា សតិ, ដោយអត្ថថាមិនខ្ចាត់ខ្ចាយ ឈ្មោះថា សមាធិ, ដោយអត្ថថាដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា បញ្ញា។

---

ยถา จ พุทฺธานุสฺสติยํ วุตฺตํ อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. พลนิปฺผตฺติคโต เวสารชฺชปฺปตฺโต อธิคตปฺปฏิสมฺภิโท จตุโยควิปฺปหีโน อคติคมนวีติวตฺโต อุทฺธฏสลฺโล นิรูฬฺหวโณ มทฺทิตกณฺฑโก นิพฺพาปิตปริยุฏฺฐาโน พนฺธนาตีโต คนฺถวินิเวฐโน อชฺฌาสยวีติวตฺโต ภินฺนนฺธกาโร จกฺขุมา โลกธมฺมสมติกฺกนฺโต อนุโรธวิโรธวิปฺปยุตฺโต อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ อสงฺเขปคโต พนฺธนาติวตฺโต ฐปิตสงฺคาโม อภิกฺกนฺตตโร อุกฺกาธโร อาโลกกโร ปชฺโชตกโร ตโมนุโท รณญฺชโห อปริมาณวณฺโณ อปฺปเมยฺยวณฺโณ อสงฺเขยฺยวณฺโณ อาภํกโร ปภํกโร ธมฺโมภาสปชฺโชตกโรติ [Pg.47] จ พุทฺธา ภควนฺโตติ จ พุทฺธานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

ដូចដែលបានពោលទុកក្នុងពុទ្ធានុស្សតិថា៖ «ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា»។ ព្រះអង្គជាអ្នកដល់នូវការសម្រេចកម្លាំង (ពលៈ) ដល់នូវសេចក្តីក្លាហាន (វេសារជ្ជៈ) សម្រេចបដិសម្ភិទា លះបង់យោគៈទាំង ៤ កន្លងផុតការទៅកាន់អគតិ មានព្រួញដកចេញហើយ មានដំបៅជាសះស្បើយហើយ មានបន្លែជាន់ឈ្លីហើយ មានកិលេសជាគ្រឿងគ្របសង្កត់រលត់ហើយ កន្លងផុតចំណងហើយ ដោះចំណងគន្ថៈហើយ កន្លងផុតសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកហើយ មានងងឹតបំផ្លាញហើយ មានចក្ខុ កន្លងផុតលោកធម៌ មិនប្រកបដោយការត្រេកអរនិងការខឹងក្នុងធម៌ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្ត ដល់នូវការមិនរាប់បាន កន្លងផុតចំណង តម្កល់សង្គ្រាមទុកហើយ ជាបុគ្គលប្រសើរក្រៃលែង ទ្រង់ចន្លុះ ធ្វើនូវពន្លឺ ធ្វើនូវរស្មី បន្ទោបង់ងងឹត លះបង់ធូលីគឺកិលេស មានគុណរកប្រមាណមិនបាន មានគុណមិនអាចវាស់វែងបាន មានគុណមិនអាចរាប់បាន ធ្វើនូវពន្លឺចែងចាំង ធ្វើនូវពន្លឺភ្លឺស្វាង ធ្វើនូវពន្លឺចែងចាំងដោយពន្លឺនៃធម៌ ទាំងពាក្យថា «ពុទ្ធា ភគវន្តោ» នេះជាវេវចនៈក្នុងពុទ្ធានុស្សតិ។

---

ยถา จ ธมฺมานุสฺสติยํ วุตฺตํ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ. ยทิทํ มทนิมฺมทโน ปิปาสวินโย อาลยสมุคฺฆาโฏ วฏฺฏูปจฺเฉโท สุญฺญโต อติทุลฺลโภ ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ.

ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងធម្មានុស្សតិថា «ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងហើយល្អណាស់ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ជាធម៌មិនរង់ចាំកាល ជាធម៌គួរហៅឱ្យចូលមកមើល ជាធម៌គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយគប្បីដឹងបានក្នុងចិត្តរៀងៗខ្លួន»។ ព្រះធម៌នោះគឺ ធម៌ជាទីញ៉ាំងសេចក្តីស្រវឹងឱ្យវិនាស (មទនិម្មទនៈ) ធម៌ជាទីកំចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លាន (បិបាសវិនយៈ) ធម៌ជាទីដកឡើងនូវអាល័យគឺតណ្ហា (អាលយសមុគ្ឃាដៈ) ធម៌ជាទីកាត់ផ្តាច់នូវវដ្តៈ (វដ្ដូបច្ឆេទៈ) ធម៌ដ៏សូន្យចាកវដ្តៈ (សុញ្ញតៈ) ធម៌ដែលបុគ្គលក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រក្រៃលែង (អតិទុល្លភៈ) ធម៌ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហា (តណ្ហក្ខយៈ) ធម៌ជាទីប្រាសចាកតម្រេក (វិរាគៈ) ធម៌ជាទីរលត់ទុក្ខ (និរោធៈ) គឺព្រះនិព្វាន។

---

‘‘อสงฺขตํ อนตํ อนาสวญฺจ, สจฺจญฺจ ปารํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ;

อชชฺชรํ ธุวํ อปโลกิตํ, อนิทสฺสนํ นิปฺปปญฺจ สนฺตํ.

«ព្រះនិព្វានជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនតាក់តែង (អសង្ខតៈ) ជាធម៌មិនមានទីបំផុត (អនន្តៈ) ជាធម៌មិនមានអាសវៈ (អនាសវៈ) ជាធម៌ពិតមិនប្រែប្រួល (សច្ចៈ) ជាត្រើយគឺទីរំលត់ទុក្ខ (បារៈ) ជាធម៌ល្អិតល្អោច (និបុណៈ) ជាធម៌ដែលបុគ្គលឃើញបានដោយកម្រ (សុទុទ្ទសៈ) ជាធម៌មិនចេះទ្រុឌទ្រោម (អជរៈ) ជាធម៌ទៀងទាត់ (ធុវៈ) ជាធម៌មិនចេះវិនាស (អបលោកិតៈ) ជាធម៌មិនមានទីចង្អុលបង្ហាញ (អនិទស្សនៈ) ជាធម៌មិនមានធម៌គ្រឿងយឺតយូរ (និប្បបញ្ចៈ) ជាធម៌ស្ងប់រំលត់ (សន្តៈ)។

---

‘‘อมตํ ปณีตญฺจ สิวญฺจ เขมํ, ตณฺหากฺขโย อจฺฉริยญฺจ อพฺภุตํ;

อนีติกํ อนีติกธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

«ព្រះនិព្វានជាធម៌មិនស្លាប់ (អមតៈ) ជាធម៌ដ៏ឧត្តម (បណីតៈ) ជាធម៌ក្សេមក្សាន្ត (សិវៈ) ជាធម៌មានសេចក្តីក្សេមចាកយោគៈ (ខេមៈ) ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហា (តណ្ហក្ខយៈ) ជាធម៌គួរឱ្យអស្ចារ្យ (អច្ឆរិយៈ) ជាធម៌មិនធ្លាប់មាន (អព្ភូតៈ) ជាធម៌មិនមានឧបទ្រព (អនីតិកៈ) ជាធម៌មានសភាពមិនមានឧបទ្រព (អនីតិកធម៌) ព្រះនិព្វាននេះ ព្រះសុគតទ្រង់ត្រាស់សម្តែងហើយ។

---

‘‘อชาตํ อภูตํ อนุปทฺทวญฺจ, อกตํ อโสกญฺจ อโถ วิโสกํ;

อนูปสคฺคํนุปสคฺคธมฺมํ, นิพฺพานเมตํ สุคเตน เทสิตํ.

«ព្រះនិព្វានជាធម៌មិនកើត (អជាតៈ) ជាធម៌មិនមានបច្ច័យតាក់តែងឱ្យកើតឡើង (អភូតៈ) ជាធម៌មិនមានឧបទ្រពចង្រៃ (អនុបទ្ទវៈ) ជាធម៌មិនតាក់តែងឡើង (អកតៈ) ជាធម៌មិនមានសេចក្តីសោក (អសោកៈ) មួយវិញទៀត ជាធម៌ប្រាសចាកសេចក្តីសោក (វិសោកៈ) ជាធម៌មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ (អនុបសគ្គៈ) ជាធម៌មានសភាពមិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ (អនុបសគ្គធម៌) ព្រះនិព្វាននេះ ព្រះសុគតទ្រង់ត្រាស់សម្តែងហើយ។

---

‘‘คมฺภีรญฺเจว ทุปฺปสฺสํ, อุตฺตรญฺจ อนุตฺตรํ;

อสมํ อปฺปฏิสมํ, เชฏฺฐํ เสฏฺฐนฺติ วุจฺจติ.

«ព្រះនិព្វាននោះ លោកហៅថា ជាធម៌ជ្រាលជ្រៅ (គម្ភីរៈ) ជាធម៌ដែលបុគ្គលឃើញបានដោយកម្រ (ទុប្ទស្សៈ) ជាធម៌ដ៏ក្រៃលែងកន្លងផុតលោកទាំងពួង (ឧត្តរៈ) ជាធម៌រកធម៌ដទៃក្រៃលែងជាងគ្មាន (អនុត្តរៈ) ជាធម៌មិនមានប្រៀប (អសមៈ) ជាធម៌មិនមានបុគ្គលណាស្មើ (អប្បដិសមៈ) ជាធម៌ចម្បង (ជេដ្ឋៈ) និងជាធម៌ដ៏ប្រសើរ (សេដ្ឋៈ)។

---

‘‘เลณญฺจ ตาณํ อรณํ อนงฺคณํ, อกาจ เมตํ วิมลนฺติ วุจฺจติ;

ทีโป สุขํ อปฺปมาณํ ปติฏฺฐา, อกิญฺจนํ อปฺปปญฺจนฺติ วุตฺต’’นฺติ.

«ព្រះនិព្វាននោះ លោកហៅថា ជាទីពឹងពួន (លេណៈ) ជាទីការពារ (តាណៈ) ជាធម៌មិនមានកិលេសជាគ្រឿងចាក់ដោត (អរណៈ) ជាធម៌មិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង (អនង្គណៈ) ជាធម៌មិនមានទោស (អកាចៈ) ជាធម៌ដ៏ហ្មត់ចត់ (វិមលៈ)។ មួយវិញទៀត លោកពោលថា ជាកោះ (ទីបៈ) ជាសុខ (សុខៈ) ជាធម៌រកប្រមាណមិនបាន (អប្បមាណៈ) ជាទីតម្កល់ (បតិដ្ឋា) ជាធម៌មិនមានកង្វល់មានរាគៈជាដើម (អកិញ្ចនៈ) ជាធម៌មិនមានធម៌គ្រឿងយឺតយូរ (អប្បបញ្ចៈ)»។

---

ธมฺมานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

សេចក្តីនេះជាវេវចនៈ (ពាក្យជំនួស) នៃធម្មានុស្សតិ។

---

ยถา [Pg.48] จ สงฺฆานุสฺสติยํ วุตฺตํ สุปฺปฏิปนฺโน อุชุปฺปฏิปนฺโน ญายปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, สีลสมฺปนฺโน สมาธิสมฺปนฺโน ปญฺญาสมฺปนฺโน วิมุตฺติสมฺปนฺโน วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน สตฺตานํ สาโร สตฺตานํ มณฺโฑ สตฺตานํ อุทฺธาโร สตฺตานํ เอสิกา สตฺตานํ สุรภิปสูนํ ปุชฺโช เทวานญฺจ มนุสฺสานญฺจาติ สงฺฆานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសង្ឃានុស្សតិថា «ព្រះសង្ឃសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ ជាអ្នកប្រតិបត្តិត្រង់ ជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធម៌ជាគ្រឿងចេញចាកទុក្ខ ជាអ្នកប្រតិបត្តិគួរដល់សាមីចិកម្ម ព្រះសង្ឃសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ បើគិតជាគូមាន ៤ គូ បើគិតជាបុគ្គលមាន ៨ បុគ្គល នេះគឺព្រះសង្ឃសាវកនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាលោកអ្នកគួរទទួលនូវគ្រឿងបូជាដែលគេនាំមកអំពីចម្ងាយ គួរទទួលនូវគ្រឿងសក្ការៈដែលគេរៀបចំទុកទទួលភ្ញៀវ គួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន គួរដល់ការធ្វើអញ្ជលីកម្ម ជាបុណ្យក្សេត្រដ៏ប្រសើរលើសលប់របស់សត្វលោក»។ ព្រះសង្ឃនោះជាលោកអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល បរិបូណ៌ដោយសមាធិ បរិបូណ៌ដោយបញ្ញា បរិបូណ៌ដោយវិមុត្តិ បរិបូណ៌ដោយវិមុត្តិញាណទស្សនៈ ជាខ្លឹមសាររបស់សត្វលោក ជាអ្នកដ៏ផូរផង់របស់សត្វលោក ជាអ្នកស្រោចស្រង់សត្វលោក ជាសសរគោលដ៏មាំមួនរបស់សត្វលោក ជាផ្កាឈើដ៏មានក្លិនក្រអូបរបស់សត្វលោក ជាអ្នកគួរដល់ការបូជានៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។ សេចក្តីនេះជាវេវចនៈនៃសង្ឃានុស្សតិ។

---

ยถา จ สีลานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ อริยานิ อริยกนฺตานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, อลงฺกาโร จ สีลํ อุตฺตมงฺโคปโสภณตาย, นิธานญฺจ สีลํ สพฺพโทภคฺคสมติกฺกมนฏฺเฐน, สิปฺปญฺจ สีลํ อกฺขณเวธิตาย, เวลา จ สีลํ อนติกฺกมนฏฺเฐน, ธญฺญญฺจ สีลํ ทลิทฺโทปจฺเฉทนฏฺเฐน, อาทาโส จ สีลํ ธมฺมโวโลกนตาย, ปาสาโท จ สีลํ โวโลกนฏฺเฐน, สพฺพภูมานุปริวตฺติ จ สีลํ อมตปริโยสานนฺติ สีลานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ.

ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសីលានុស្សតិថា «សីលទាំងឡាយណាដែលមិនដាច់ មិនធ្លុះ មិនពពាល មិនក្ពុជ ជាសីលរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល ជាសីលដែលព្រះអរិយបុគ្គលសរសើរ ជាសីលមិនជាទាសៈនៃតណ្ហា ជាសីលដែលអ្នកប្រាជ្ញសរសើរ ជាសីលដែលតណ្ហានិងទិដ្ឋិមិនប៉ះពាល់ ជាសីលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ»។ មួយវិញទៀត សីលជាគ្រឿងអលង្ការ ព្រោះញ៉ាំងអវយវៈដ៏ឧត្តម (គឺក្បាល) ឱ្យរុងរឿង សីលជាកំណប់ទ្រព្យ ព្រោះជាគ្រឿងកន្លងផុតនូវសេចក្តីវិនាសអភ័ព្វទាំងពួង សីលជាសិល្បៈ (ដូចជាការបាញ់ធ្នូមិនឱ្យខុសក្នុងមួយរំពេច) ព្រោះជាគ្រឿងចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ចធម៌ សីលជាច្រាំង ព្រោះមានសភាពមិនកន្លងហួស សីលជាទ្រព្យធន ព្រោះជាគ្រឿងកាត់ផ្តាច់នូវសេចក្តីក្រីក្រ សីលជាកញ្ចក់ ព្រោះជាគ្រឿងឆ្លុះមើលធម៌ សីលជាប្រាសាទ ព្រោះមានសភាពជាទីក្រឡេកមើល (នូវលោកដោយអភិញ្ញាចក្ខុ) សីលជាគ្រឿងវិលត្រឡប់ទៅក្នុងភូមិទាំងពួង និងមានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត។ សេចក្តីនេះជាវេវចនៈនៃសីលានុស្សតិ។

---

ยถา จ จาคานุสฺสติยํ วุตฺตํ ยสฺมึ สมเย อริยสาวโก อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโตติ จาคานุสฺสติยา เอตํ เววจนํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เววจนานิ พหูนี’’ติ.

ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងចាគានុស្សតិថា «ក្នុងសម័យណា អរិយសាវកជាអ្នកមានចិត្តរួចស្រឡះចាកកំណាញ់ មានដៃលាងស្អាតហើយ (ដើម្បីត្រៀមនឹងចែកទាន) ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ គួរដល់ការសូម ត្រេកអរក្នុងការចែករំលែកទាន រស់នៅក្នុងផ្ទះ» សេចក្តីនេះជាវេវចនៈនៃចាគានុស្សតិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «វេវចនៈទាំងឡាយមានច្រើន»។

---

นิยุตฺโต เววจโน หาโร.

វេវចនហារៈ ត្រូវបានសម្តែងចប់ហើយ។

---

๑๑. ปญฺญตฺติหารวิภงฺโค

១១. ការចែកចេញនៃបញ្ញត្តិហារៈ

---

๓๙. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหาโร? ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

៣៩. បណ្តាហារៈទាំង ១៦ នោះ តើបញ្ញត្តិហារៈជាអ្វី? «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌តែមួយ ដោយបញ្ញត្តិផ្សេងៗជាច្រើន» នេះហៅថា បញ្ញត្តិហារៈ។

---

ยา ปกติกถาย เทสนา. อยํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ. กา จ ปกติกถาย เทสนา, จตฺตาริ สจฺจานิ. ยถา ภควา อาห ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ อยํ ปญฺญตฺติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ ฉนฺนํ ธาตูนํ อฏฺฐารสนฺนํ ธาตูนํ ทฺวาทสนฺนํ อายตนานํ ทสนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิกฺเขปปญฺญตฺติ.

ទេសនាណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយធម្មកថាជាប្រក្រតី (ដែលចេញពីព្រះអង្គផ្ទាល់) ទេសនានោះហៅថា និក្ខេបបញ្ញត្តិ។ ចុះទេសនាដោយធម្មកថាជាប្រក្រតីនោះ តើជាអ្វី? គឺអរិយសច្ចៈ ៤។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «នេះជាទុក្ខ» បញ្ញត្តិនេះជា និក្ខេបបញ្ញត្តិ នៃខន្ធ ៥ ធាតុ ៦ ធាតុ ១៨ អាយតនៈ ១២ និងឥន្ទ្រិយ ១០។

---

กพฬีกาเร [Pg.49] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មាននៅក្នុងកពលីការាហារ (អាហារគឺដុំបាយ) វិញ្ញាណក៏តម្កល់នៅ លូតលាស់នៅក្នុងកពលីការាហារនោះ។ វិញ្ញាណតម្កល់នៅ លូតលាស់ក្នុងទីណា យាងចុះនៃនាមរូប ក៏មានក្នុងទីនោះ។ យាងចុះនៃនាមរូប មានក្នុងទីណា សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ មានក្នុងទីណា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ មានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ មានក្នុងទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ទីនោះប្រកបដោយសេចក្តីសោក ប្រកបដោយសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ»។

---

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อตฺถิ ราโค อตฺถิ นนฺที อตฺถิ ตณฺหา, ปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ. ยตฺถ ปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ วิรูฬฺหํ, อตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ อตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, อตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ อตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, อตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ อตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, สโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, สทรํ สอุปายาสนฺติ วทามิ. อยํ ปภวปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส จ สมุทยสฺส จ.

«បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មាននៅក្នុងផស្សាហារ... ក្នុងមនោសញ្ចេតនាហារ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មាននៅក្នុងវិញ្ញាណាហារ វិញ្ញាណក៏តម្កល់នៅ លូតលាស់នៅក្នុងវិញ្ញាណាហារនោះ។ វិញ្ញាណតម្កល់នៅ លូតលាស់ក្នុងទីណា យាងចុះនៃនាមរូប ក៏មានក្នុងទីនោះ។ យាងចុះនៃនាមរូប មានក្នុងទីណា សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ មានក្នុងទីណា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ មានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏មានក្នុងទីនោះ។ ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ មានក្នុងទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ទីនោះប្រកបដោយសេចក្តីសោក ប្រកបដោយសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ»។ នេះជា បភវបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងហេតុ) នៃទុក្ខផង នៃសមុទ័យផង។

---

กพฬีกาเร เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មិនមាននៅក្នុងកពលីការាហារទេ វិញ្ញាណក៏មិនតម្កល់នៅ មិនលូតលាស់នៅក្នុងកពលីការាហារនោះឡើយ។ វិញ្ញាណមិនតម្កល់នៅ មិនលូតលាស់ក្នុងទីណា យាងចុះនៃនាមរូប ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ យាងចុះនៃនាមរូប មិនមានក្នុងទីណា សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ មិនមានក្នុងទីណា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ មិនមានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ មិនមានក្នុងទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ទីនោះមិនមានសេចក្តីសោក មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ មិនមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយឡើយ»။

---

ผสฺเส เจ…เป… มโนสญฺเจตนาย เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร. วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร นตฺถิ ราโค นตฺถิ นนฺที นตฺถิ ตณฺหา, อปฺปติฏฺฐิตํ ตตฺถ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ. ยตฺถ อปฺปติฏฺฐิตํ วิญฺญาณํ อวิรูฬฺหํ, นตฺถิ ตตฺถ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ. ยตฺถ นตฺถิ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ, นตฺถิ ตตฺถ สงฺขารานํ วุทฺธิ. ยตฺถ นตฺถิ สงฺขารานํ วุทฺธิ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ, นตฺถิ ตตฺถ อายตึ ชาติชรามรณํ. ยตฺถ นตฺถิ อายตึ ชาติชรามรณํ, อโสกํ ตํ, ภิกฺขเว, อทรํ อนุปายาสนฺติ วทามิ.

«បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មិនមាននៅក្នុងផស្សាហារ... ក្នុងមនោសញ្ចេតនាហារ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើសេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីរីករាយ តណ្ហា មិនមាននៅក្នុងវិញ្ញាណាហារទេ វិញ្ញាណក៏មិនតម្កល់នៅ មិនលូតលាស់នៅក្នុងវិញ្ញាណាហារនោះឡើយ។ វិញ្ញាណមិនតម្កល់នៅ មិនលូតលាស់ក្នុងទីណា យាងចុះនៃនាមរូប ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ យាងចុះនៃនាមរូប មិនមានក្នុងទីណា សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ សេចក្តីចម្រើននៃសង្ខារទាំងឡាយ មិនមានក្នុងទីណា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ。 ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅ មិនមានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ ក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។ ជាតិ ជរា និងមរណៈតទៅ មិនមានក្នុងទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ទីនោះមិនមានសេចក្តីសោក មិនមានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ មិនមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយឡើយ»။

---

อยํ [Pg.50] ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

នេះជា បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការកំណត់ដឹង) នៃទុក្ខ ជា បហានបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការលះបង់) នៃសមុទ័យ ជា ភាវនាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការចម្រើន) នៃមគ្គ ជា សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់) នៃនិរោធ។

---

๔๐. สมาธึ, ภิกฺขเว, ภาเวถ. อปฺปมตฺโต นิปโก สโต, สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ. กิญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ? ‘‘จกฺขุ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘รูปา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

៤០. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរចម្រើនសមាធិចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកមិនធ្វេសប្រហែស មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លា មានសតិ មានចិត្តតម្កល់មាំហើយ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត។ ចុះភិក្ខុដឹងច្បាស់តាមពិតនោះ តើដូចម្តេច? គឺដឹងច្បាស់តាមពិតថា «ចក្ខុមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «រូបទាំងឡាយមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «ចក្ខុវិញ្ញាណមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «ចក្ខុសម្ផស្សមិនទៀង»។ សូម្បីតែវេទនាជាសុខក្តី ជាទុក្ខក្តី មិនទុក្ខមិនសុខក្តី ដែលកើតឡើងព្រោះចក្ខុសម្ផស្សជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «សូម្បីវេទនានោះក៏មិនទៀង»។

---

โสตํ …เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… ‘‘มโน อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘ธมฺมา อนิจฺจา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘มโนสมฺผสฺโส อนิจฺโจ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา, ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

«សោតៈ... ឃានៈ... ជិវ្ហា... កាយ... ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «មនោមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «ធម្មារម្មណ៍ទាំងឡាយមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «មនោវិញ្ញាណមិនទៀង» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «មនោសម្ផស្សមិនទៀង»។ សូម្បីតែវេទនាជាសុខក្តី ជាទុក្ខក្តី មិនទុក្ខមិនសុខក្តី ដែលកើតឡើងព្រោះមនោសម្ផស្សជាបច្ច័យ ភិក្ខុនោះក៏ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «សូម្បីវេទនានោះក៏មិនទៀង»។

---

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

នេះជា ភាវនាបញ្ញត្តិ នៃមគ្គ ជា បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ នៃទុក្ខ ជា បហានបញ្ញត្តិ នៃសមុទ័យ ជា សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ នៃនិរោធ។

---

รูปํ, ราธ, วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ. เวทนํ…เป…. สญฺญํ…เป… สงฺขาเร วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิยํ กโรถ, ปญฺญาย ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ. ตณฺหกฺขยา ทุกฺขกฺขโย, ทุกฺขกฺขยา นิพฺพานํ.

«ម្នាលរាធៈ អ្នកទាំងឡាយចូររំសាយ ចូរកំចាត់ ចូរបំផ្លាញ ចូរធ្វើឱ្យវិនាសនូវរូបដោយប្រាជ្ញា ចូរប្រតិបត្តិដើម្បីការអស់ទៅនៃតណ្ហា។ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃតណ្ហា ទុក្ខក៏អស់ទៅ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃទុក្ខ ព្រះនិព្វានក៏មានឡើង។ ចូររំសាយ ចូរកំចាត់ ចូរបំផ្លាញ ចូរធ្វើឱ្យវិនាសនូវវេទនា... សញ្ញា... សង្ខារ... វិញ្ញាណដោយប្រាជ្ញា ចូរប្រតិបត្តិដើម្បីការអស់ទៅនៃតណ្ហា។ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃតណ្ហា ទុក្ខក៏អស់ទៅ ព្រោះតែការអស់ទៅនៃទុក្ខ ព្រះនិព្វានក៏មានឡើង»။

---

อยํ นิโรธปญฺญตฺติ นิโรธสฺส, นิพฺพิทาปญฺญตฺติ อสฺสาทสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ นิโรธสฺส.

... នេះជា និរោធបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការរលត់) នៃនិរោធ ជា និព្វិទាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការនឿយណាយ) នៃអស្សាទៈ (សេចក្តីត្រេកអរ) ជា បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ នៃទុក្ខ ជា បហានបញ្ញត្តិ នៃសមុទ័យ ជា ភាវនាបញ្ញត្តិ នៃមគ្គ ជា សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ នៃនិរោធ។

---

‘‘โส อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

«អរិយសាវកនោះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាទុក្ខ» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាទុក្ខសមុទ័យ (ហេតុនាំឱ្យកើតទុក្ខ)» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «... នេះជាទុក្ខនិរោធ (ការរលត់ទុក្ខ)» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា (ផ្លូវទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ)»។

---

อยํ [Pg.51] ปฏิเวธปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ทสฺสนภูมิยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ โสตาปตฺติผลสฺส. ‘‘โส อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘‘อิเม อาสวา อเสสํ นิรุชฺฌนฺตี’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

នេះជា បដិវេធបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្តែងការចាក់ធ្លុះ) នៃសច្ចៈទាំងឡាយ ជា និក្ខេបបញ្ញត្តិ នៃទស្សនភូមិ (គឺសោតាបត្តិមគ្គ) ជា ភាវនាបញ្ញត្តិ នៃមគ្គ ជា សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ នៃសោតាបត្តិផល។ «អរិយសាវកនោះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា «ទាំងនេះជាអាសវៈ» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាអាសវសមុទ័យ (ហេតុនាំឱ្យកើតអាសវៈ)» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាអាសវនិរោធ (ការរលត់អាសវៈ)» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «នេះជាអាសវនិរោធគាមិនីបដិបទា (ផ្លូវទៅកាន់ការរលត់អាសវៈ)» ដឹងច្បាស់តាមពិតថា «អាសវៈទាំងនេះរលត់ទៅមិនមានសេសសល់ឡើយ»។

---

อยํ อุปฺปาทปญฺญตฺติ ขเย ญาณสฺส, โอกาสปญฺญตฺติ อนุปฺปาเท ญาณสฺส, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส, ปหานปญฺญตฺติ สมุทยสฺส, อารมฺภปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อาสาฏนปญฺญตฺติ อาสาฏิกานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนาภูมิยา, อภินิฆาตปญฺญตฺติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ.

នេះជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកើតឡើងនៃខយញាណ (ញាណក្នុងធម៌ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃកិលេស) ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវឱកាស (ការតាំងនៅ) នៃអនុប្បាទញាណ (ញាណក្នុងធម៌មិនកើតឡើងទៀត) ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការចម្រើនមគ្គ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកំណត់ដឹងទុក្ខ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការលះបង់សមុទ័យ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការប្រារព្ធវីរិយិន្ទ្រិយ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកម្ចាត់បង់នូវធម៌ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីទុក្ខ (កិលេស) ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវភាវនាភូមិ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកម្ទេចចោលនូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ។

---

๔๑. อิทํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป…. อยํ ‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

៤១. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «នេះជាទុក្ខ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ «នេះជាទុក្ខសមុទ័យ» ...ល... «នេះជាទុក្ខនិរោធ» ...ល... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា»។

---

อยํ เทสนาปญฺญตฺติ สจฺจานํ, นิกฺเขปปญฺญตฺติ สุตมยิยา ปญฺญาย สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

នេះជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការសម្ដែងសច្ចៈទាំងឡាយ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវសុតាមយបញ្ញា ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ (ឥន្ទ្រិយនៃបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងដឹងនូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់ដឹង) ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការញ៉ាំងធម្មចក្រឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ។

---

‘‘ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺย’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาเวตพฺพา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «ក៏ទុក្ខនេះឯង គួរតែកំណត់ដឹង»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ «ក៏ទុក្ខសមុទ័យនេះឯង គួរតែលះបង់» ...ល... «ក៏ទុក្ខនិរោធនេះឯង គួរតែធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់» ...ល... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «ក៏ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទានេះឯង គួរតែចម្រើន»។

---

อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ จินฺตามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญินฺทฺริยสฺส.

នេះជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការចម្រើនមគ្គ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវចិន្តាមយបញ្ញា ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវអញ្ញិន្ទ្រិយ (ឥន្ទ្រិយគឺការដឹងច្បាស់)។

---

‘‘ตํ [Pg.52] โข ปนิทํ ทุกฺขํ ปริญฺญาต’’นฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขสมุทโย ปหีโน’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘โส โข ปนายํ ทุกฺขนิโรโธ สจฺฉิกโต’’ติ เม, ภิกฺขเว…เป… ‘‘สา โข ปนายํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา ภาวิตา’’ติ เม, ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ. อยํ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ภาวนามยิยา ปญฺญาย, สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ อญฺญาตาวิโน อินฺทฺริยสฺส, ปวตฺตนาปญฺญตฺติ ธมฺมจกฺกสฺส.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «ក៏ទុក្ខនេះឯង តថាគតបានកំណត់ដឹងហើយ»។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ «ក៏ទុក្ខសមុទ័យនេះឯង តថាគតបានលះបង់ហើយ» ...ល... «ក៏ទុក្ខនិរោធនេះឯង តថាគតបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ» ...ល... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុបានកើតឡើង ញាណបានកើតឡើង បញ្ញាបានកើតឡើង វិជ្ជាបានកើតឡើង ពន្លឺបានកើតឡើង ដល់តថាគត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានឮបានស្តាប់មកក្នុងកាលមុនថា «ក៏ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទានេះឯង តថាគតបានចម្រើនហើយ»។ នេះជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការចម្រើនមគ្គ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវភាវនាមយបញ្ញា ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវអញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ (ឥន្ទ្រិយរបស់ព្រះអរហន្តអ្នកដឹងច្បាស់ហើយ) ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការញ៉ាំងធម្មចក្រឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ។

---

‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภวํ, ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนิ;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต, อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ.

«ព្រះមុនី ទ្រង់លះបង់នូវភវសង្ខារ ដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតក្នុងភព ទាំងធម៌ដែលមានប្រមាណ (កាមាវចរកម្ម) និងធម៌ដែលរកប្រមាណគ្មាន (មហគ្គតកម្ម) ទ្រង់មានសេចក្ដីត្រេកអរក្នុងខ្លួន មានព្រះទ័យតាំងមាំ បានទម្លាយនូវកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួន ដូចជាអាវក្រោះដូច្នោះ»។

---

‘‘ตุล’’นฺติ สงฺขารธาตุ. ‘‘อตุล’’นฺติ นิพฺพานธาตุ, ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ อภิญฺญาปญฺญตฺติ สพฺพธมฺมานํ. นิกฺเขปปญฺญตฺติ ธมฺมปฏิสมฺภิทาย. ‘‘ภวสงฺขารมวสฺสชิ มุนี’’ติ ปริจฺจาคปญฺญตฺติ สมุทยสฺส. ปริญฺญาปญฺญตฺติ ทุกฺขสฺส. ‘‘อชฺฌตฺตรโต สมาหิโต’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ กายคตาย สติยา. ฐิติปญฺญตฺติ จิตฺเตกคฺคตาย. ‘‘อภินฺทิ กวจมิวตฺตสมฺภว’’นฺติ อภินิพฺพิทาปญฺญตฺติ จิตฺตสฺส, อุปาทานปญฺญตฺติ สพฺพญฺญุตาย, ปทาลนาปญฺญตฺติ อวิชฺชณฺฑโกสานํ. เตนาห ภควา ‘‘ตุลมตุลญฺจ สมฺภว’’นฺติ.

ពាក្យថា «តុលំ» បានដល់ សង្ខារធាតុ។ ពាក្យថា «អតុលំ» បានដល់ និព្វានធាតុ។ ពាក្យថា «តុលមតុលញ្ច សម្ភវំ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដឹងច្បាស់ដោយអភិញ្ញា នូវធម៌ទាំងពួង ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវធម្មបដិសម្ភិទា។ ពាក្យថា «ភវសង្ខារមវស្សជិ មុនី» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការលះបង់សមុទ័យ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកំណត់ដឹងទុក្ខ។ ពាក្យថា «អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការចម្រើនកាយគតាសតិ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការតាំងនៅនៃចិត្តេកគ្គតា។ ពាក្យថា «អភិន្ទិ កវចមិវត្តសម្ភវំ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការនឿយណាយនៃចិត្ត ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកាន់យកនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការទម្លាយនូវសំបកស៊ុតគឺអវិជ្ជា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «តុលមតុលញ្ច សម្ភវំ» ដូច្នេះ។

---

โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ, กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย;

กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา, เตสํ สตีมา วินยาย สิกฺเขติ.

«សត្វណាបានឃើញច្បាស់នូវទុក្ខ និងហេតុជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខនោះ សត្វនោះនឹងបង្អោនចិត្តទៅក្នុងកាមទាំងឡាយដូចម្តេចបាន ព្រោះដឹងថា កាមទាំងឡាយក្នុងលោកជាគ្រឿងចំពាក់ ព្រោះហេតុនោះ សត្វនោះគួរតែជាអ្នកមានសតិ សិក្សាដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវកាមទាំងឡាយនោះ»។

---

‘‘โย ทุกฺข’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ จ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ยโตนิทาน’’นฺติ ปภวปญฺญตฺติ จ สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ จ. ‘‘อทฺทกฺขี’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ ญาณจกฺขุสฺส ปฏิเวธปญฺญตฺติ จ. ‘‘กาเมสุ โส ชนฺตุกถํ นเมยฺยา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ จ กามตณฺหาย อภินิเวสปญฺญตฺติ จ. ‘‘กามา หิ โลเก สงฺโคติ ญตฺวา’’ติ ปจฺจตฺถิกโต ทสฺสนปญฺญตฺติ กามานํ. กามา หิ องฺคารกาสูปมา มํสเปสูปมา ปาวกกปฺปา ปปาตอุรโคปมา จ. ‘‘เตสํ สตีมา’’ติ อปจยปญฺญตฺติ ปหานาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ กายคตาย [Pg.53] สติยา, ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส. ‘‘วินยาย สิกฺเข’’ติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ ราควินยสฺส โทสวินยสฺส โมหวินยสฺส. ‘‘ชนฺตู’’ติ เววจนปญฺญตฺติ โยคิสฺส. ยทา หิ โยคี กามา สงฺโคติ ปชานาติ. โส กามานํ อนุปฺปาทาย กุสเล ธมฺเม อุปฺปาทยติ, โส อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย วายมติ. อยํ วายามปญฺญตฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา. นิกฺเขปปญฺญตฺติ โอรมตฺติกาย อสนฺตุฏฺฐิยา. ตตฺถ โส อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา วายมตีติ อยํ อปฺปมาทปญฺญตฺติ ภาวนาย, นิกฺเขปปญฺญตฺติ วีริยินฺทฺริยสฺส, อารกฺขปญฺญตฺติ กุสลานํ ธมฺมานํ, ฐิติปญฺญตฺติ อธิจิตฺตสิกฺขาย. เตนาห ภควา ‘‘โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทาน’’นฺติ.

ពាក្យថា «យោ ទុក្ខំ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃទុក្ខផង ជាបរិញ្ញាបញ្ញត្តិផង។ ពាក្យថា «យតោនិទានំ» នេះ ជាបភវបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវហេតុ) នៃសមុទ័យផង ជាបហានបញ្ញត្តិផង។ ពាក្យថា «អទ្ទក្ខិ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃញាណចក្ខុផង ជាបដិវេធបញ្ញត្តិផង។ ពាក្យថា «កាមេសុ សោ ជន្តុ កថំ នមេយ្យ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃកាមតណ្ហាផង ជាអភិនិវេសបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការបង្អោនចិត្តទៅ) ផង។ ពាក្យថា «កាមា ហិ លោកេ សង្គោតិ ញត្វា» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការឃើញកាមទាំងឡាយដោយភាពជាសត្រូវ។ ព្រោះថាកាមទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាអណ្តូងរណ្តៅរងើកភ្លើង ប្រៀបដូចជាដុំសាច់ ប្រៀបដូចជាគំនរភ្លើងដ៏រុងរឿង ប្រៀបដូចជាជ្រោះជ្រៅ និងពស់វែក។ ពាក្យថា «តេសំ សតីមា» នេះ ជាអបចយបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការកម្ទេចចោល) ដើម្បីលះបង់ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវកាយគតាសតិ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការចម្រើនមគ្គ។ ពាក្យថា «វិនយាយ សិក្ខេ» នេះ ជាបដិវេធបញ្ញត្តិនៃរាគវិន័យ (ការកម្ចាត់រាគៈ) ទោសវិន័យ មោហវិន័យ។ ពាក្យថា «ជន្តុ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃយោគីបុគ្គល។ ព្រោះថាកាលណា យោគីដឹងច្បាស់ថា កាមទាំងឡាយជាគ្រឿងចំពាក់ កាលនោះ យោគីនោះរមែងញ៉ាំងកុសលធម៌ទាំងឡាយឱ្យកើតឡើង ដើម្បីមិនឱ្យកាមទាំងឡាយកើតឡើងទៀត យោគីនោះរមែងព្យាយាមដើម្បីញ៉ាំងកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើតឱ្យកើតឡើង។ នេះជាវាយាមបញ្ញត្តិ ដើម្បីសម្រេចនូវធម៌ដែលមិនទាន់សម្រេច ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការមិនសន្តោសដោយកុសលធម៌ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ យោគីនោះព្យាយាមដើម្បីការតាំងនៅនៃកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ នេះជាអប្បមាទបញ្ញត្តិក្នុងការចម្រើន ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវវីរិយិន្ទ្រិយ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការរក្សានូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការតាំងនៅនៃអធិចិត្តសិក្ខា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «យោ ទុក្ខមទ្ទក្ខិ យតោនិទានំ» ដូច្នេះ។

---

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก, ภพฺพรูโปว ทิสฺสติ;

อุปธิพนฺธโน พาโล, ตมสา ปริวาริโต;

อสฺสิรี วิย ขายติ, ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ.

«សត្វលោកមានមោហៈជាគ្រឿងចំពាក់ រមែងប្រាកដដូចជាគួរត្រេកអរ (តែមិនគួរត្រេកអរឡើយ) ជនពាលមានឧបធិជាគ្រឿងចំពាក់ ត្រូវងងឹត (គឺមោហៈ) រួបរឹតហើយ រមែងប្រាកដដូចជាគ្មានសិរីសួស្តី តែថា កង្វល់ (មានរាគៈជាដើម) មិនមានដល់អ្នកដែលឃើញច្បាស់ឡើយ»

---

‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ วิปลฺลาสานํ. ‘‘ภพฺพรูโปว ทิสฺสตี’’ติ วิปรีตปญฺญตฺติ โลกสฺส. ‘‘อุปธิพนฺธโน พาโล’’ติ ปภวปญฺญตฺติ ปาปกานํ อิจฺฉาวจรานํ, กิจฺจปญฺญตฺติ ปริยุฏฺฐานานํ. พลวปญฺญตฺติ กิเลสานํ. วิรูหนาปญฺญตฺติ สงฺขารานํ. ‘‘ตมสา ปริวาริโต’’ติ เทสนาปญฺญตฺติ อวิชฺชนฺธการสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘อสฺสิรี วิย ขายตี’’ติ ทสฺสนปญฺญตฺติ ทิพฺพจกฺขุสฺส, นิกฺเขปปญฺญตฺติ ปญฺญาจกฺขุสฺส. ‘‘ปสฺสโต นตฺถิ กิญฺจน’’นฺติ ปฏิเวธปญฺญตฺติ สตฺตานํ, ราโค กิญฺจนํ โทโส กิญฺจนํ โมโห กิญฺจนํ. เตนาห ภควา ‘‘โมหสมฺพนฺธโน โลโก’’ติ.

ពាក្យថា «មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវវិបល្លាសទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «ភព្វរូបោវ ទិស្សតិ» នេះ ជាវិបរីតបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវសេចក្ដីយល់ខុស) នៃសត្វលោក។ ពាក្យថា «ឧបធិសម្ពន្ធនោ ពាលោ» នេះ ជាបភវបញ្ញត្តិនៃសេចក្ដីប្រាថ្នាដ៏លាមកទាំងឡាយ ជាកិច្ចបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវកិច្ចនៃការចង) នៃកិលេសគ្រឿងរួបរឹត ជាពលវបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវកម្លាំង) នៃកិលេសទាំងឡាយ ជាវិរូហនាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការលូតលាស់) នៃសង្ខារទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «តមសា បរិវារិតោ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវអវិជ្ជាដ៏ងងឹតផង ជាវេវចនបញ្ញត្តិផង។ ពាក្យថា «អស្សិរី វិយ ខាយតិ» នេះ ជាទស្សនបញ្ញត្តិនៃទិព្វចក្ខុ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការដំកល់ទុកនូវបញ្ញាចក្ខុ។ ពាក្យថា «បស្សតោ នត្ថិ កិញ្ចនំ» នេះ ជាបដិវេធបញ្ញត្តិនៃសត្វទាំងឡាយ គឺរាគៈជាកង្វល់ ទោសៈជាកង្វល់ មោហៈជាកង្វល់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ» ដូច្នេះ។

---

‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ. นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถ. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตํ, ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម្មជាតិដែលមិនកើត មិនប្រាកដ មិនធ្វើ (គ្មានបច្ច័យធ្វើ) មិនមានបច្ច័យតាក់តែង មានពិតមែន ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើធម្មជាតិដែលមិនកើត មិនប្រាកដ មិនធ្វើ មិនមានបច្ច័យតាក់តែងនោះ មិនមានទេ ការរំលត់ចាកធម៌ដែលកើត ប្រាកដ ធ្វើ មានបច្ច័យតាក់តែង ក្នុងលោកនេះ ក៏មិនប្រាកដឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តែព្រោះហេតុតែធម្មជាតិដែលមិនកើត មិនប្រាកដ មិនធ្វើ មិនមានបច្ច័យតាក់តែង មានពិតមែន ហេតុនោះ ការរំលត់ចាកធម៌ដែលកើត ប្រាកដ ធ្វើ មានបច្ច័យតាក់តែង ទើបប្រាកដឡើង»។

---

‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺส อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เทสนาปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส เววจนปญฺญตฺติ จ. ‘‘นยิธ ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญาเยถา’’ติ เววจนปญฺญตฺติ สงฺขตสฺส อุปนยนปญฺญตฺติ [Pg.54] จ. ‘‘ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อตฺถิ อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขต’’นฺติ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส โชตนาปญฺญตฺติ จ. ‘‘ตสฺมา ชาตสฺส ภูตสฺส กตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ ปญฺญายตี’’ติ อยํ เววจนปญฺญตฺติ นิพฺพานสฺส, นิยฺยานิกปญฺญตฺติ มคฺคสฺส, นิสฺสรณปญฺญตฺติ สํสารโต. เตนาห ภควา ‘‘โน เจตํ, ภิกฺขเว, อภวิสฺสา’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกํ ภควา ธมฺมํ, ปญฺญตฺตีหิ วิวิธาหิ เทเสตี’’ติ.

ពាក្យថា «នោ ចេតំ ភិក្ខវេ អភវិស្ស អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ» នេះ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវព្រះនិព្វានផង ជាវេវចនបញ្ញត្តិផង។ ពាក្យថា «នយិធ ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយេថ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃសង្ខតធម៌ផង ជាឧបនយនបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការនាំចូលទៅជិត) ផង។ ពាក្យថា «យស្មា ច ខោ ភិក្ខវេ អត្ថិ អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃព្រះនិព្វានផង ជាជោតនាបញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការធ្វើឱ្យភ្លឺច្បាស់) ផង។ ពាក្យថា «តស្មា ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយតិ» នេះ ជាវេវចនបញ្ញត្តិនៃព្រះនិព្វាន ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការស្រោចស្រង់ចេញនៃមគ្គ ជាបញ្ញត្តិសម្ដែងនូវការរំលត់ចាកសង្សារវដ្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «នោ ចេតំ ភិក្ខវេ អភវិស្ស» ដូច្នេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សម្ដែងនូវធម៌តែមួយ ដោយបញ្ញត្តិដ៏ច្រើនប្លែកៗគ្នា» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติ หาโร.

បញ្ញត្តិហារៈ ចប់ហើយ។

---

๑๒. โอตรณหารวิภงฺโค

១២. វិភង្គនៃឱតរណហារៈ (ហារៈគឺការចុះកាន់ធម៌)

---

๔๒. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หาโร? ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

៤២. ក្នុងហារៈទាំងនោះ ឱតរណហារៈ តើដូចម្តេច? គឺ «បដិច្ចសមុប្បាទណា» ជាដើម។

---

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

«បុគ្គលណា រួចផុតស្រឡះហើយ ទាំងខាងលើ (រូបធាតុ និងអរូបធាតុ) ទាំងខាងក្រោម (កាមធាតុ) និងក្នុងធម៌ទាំងពួង ជាអ្នកមិនពិចារណាឃើញថា "យើងជាអញ" ឡើយ បុគ្គលអ្នករួចផុតយ៉ាងនេះ រមែងឆ្លងផុតនូវឱឃៈដែលមិនធ្លាប់ឆ្លងពីមុនមក ដើម្បីមិនឱ្យមានភពថ្មីទៀតឡើយ»។

---

‘‘อุทฺธ’’นฺติ รูปธาตุ จ อรูปธาตุ จ. ‘‘อโธ’’ติ กามธาตุ. ‘‘สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต’’ติ เตธาตุเก อยํ อเสกฺขาวิมุตฺติ. ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ពាក្យថា «ឧទ្ធំ» បានដល់ រូបធាតុ និងអរូបធាតុ។ ពាក្យថា «អធោ» បានដល់ កាមធាតុ។ ពាក្យថា «សព្វធិ វិប្បមុត្តោ» នេះ បានដល់ អសេក្ខវិមុត្តិ ក្នុងត្រៃធាតុ។ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ជាអសេក្ខធម៌ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, วิญฺญาณนิโรธา นามรูปนิโรโธ, นามรูปนิโรธา สฬายตนนิโรโธ, สฬายตนนิโรธา ผสฺสนิโรโธ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธ, เวทนานิโรธา ตณฺหานิโรโธ, ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ជាអសេក្ខធម៌ គឺវិជ្ជា ព្រោះវិជ្ជាកើតឡើង អវិជ្ជាក៏រលត់ ព្រោះអវិជ្ជារលត់ សង្ខារក៏រលត់ ព្រោះសង្ខាររលត់ វិញ្ញាណក៏រលត់ ព្រោះវិញ្ញាណរលត់ នាមរូបក៏រលត់ ព្រោះនាមរូបរលត់ សឡាយតនៈក៏រលត់ ព្រោះសឡាយតនៈរលត់ ផស្សៈក៏រលត់ ព្រោះផស្សៈរលត់ វេទនាក៏រលត់ ព្រោះវេទនារលត់ តណ្ហាក៏រលត់ ព្រោះតណ្ហារលត់ ឧបាទានក៏រលត់ ព្រោះឧបាទានរលត់ ភពក៏រលត់ ព្រោះភពរលត់ ជាតិក៏រលត់ ព្រោះជាតិរលត់ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ ក៏រលត់ទៅ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខសុទ្ធសាធនេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយបដិច្ចសមុប្បាទទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว [Pg.55] อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน, อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ជាអសេក្ខធម៌ រមែងសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว อเสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ជាអសេក្ខធម៌ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមិនមានអាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះដោយធម្មធាតុ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រមែងរាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ អាយតនៈណាដែលមិនមានអាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

‘‘อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี’’ติ อยํ สกฺกายทิฏฺฐิยา สมุคฺฆาโต, สา เสกฺขาวิมุตฺติ, ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ពាក្យថា «អយំ អហស្មីតិ អនានុបស្សី» នេះ ជាការកម្ចាត់បង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិ នោះជាសេក្ខវិមុត្តិ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ជាសេក្ខធម៌ នេះជាការចុះកាន់ធម៌ដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว เสกฺขานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ របស់ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងនោះឯង ឈ្មោះថា វិជ្ជា។ ព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា, ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ, បដិច្ចសමුប្បាទទាំងអស់ ក៏មានយ៉ាងនេះដែរ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

វិជ្ជាដដែលនោះឯង គឺបញ្ញាខន្ធ។ នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

វិជ្ជាដដែលនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ, សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ, សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, អាយតនៈណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

เสกฺขาย จ วิมุตฺติยา อเสกฺขาย จ วิมุตฺติยา วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวาย. เตนาห ภควา ‘‘อุทฺธํ อโธ’’ติ.

បុគ្គលដែលរួចផុតហើយ ដោយសេក្ខវិមុត្តិផង ដោយអសេក្ខវិមុត្តិផង ឈ្មោះថាបានឆ្លងផុតនូវឱឃៈដែលមិនធ្លាប់ឆ្លងពីមុនមក ដើម្បីមិនឲ្យមានភពថ្មីទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ខាងលើ ខាងក្រោម»។

---

๔๓. ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ, อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ, จลิเต อสติ ปสฺสทฺธิ, ปสฺสทฺธิยา สติ นติ น โหติ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ, จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น หุรํ น อุภยมนฺตเรน เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

៤៣. «សេចក្តីញាប់ញ័ររមែងមានដល់បុគ្គលដែលអាស្រ័យ, សេចក្តីញាប់ញ័រមិនមានដល់បុគ្គលដែលមិនអាស្រ័យឡើយ, កាលបើគ្មានសេចក្តីញាប់ញ័រ ក៏មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់, កាលបើមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ការបង្អោនទៅក៏មិនមាន, កាលបើគ្មានការបង្អោនទៅ ការមកនិងការទៅក៏មិនមាន, កាលបើគ្មានការមកនិងការទៅ ការច្យុតិនិងការកើតឡើងក៏មិនមាន, កាលបើគ្មានការច្យុតិនិងការកើតឡើង លោកនេះក៏មិនមាន លោកខាងមុខក៏មិនមាន ចន្លោះលោកទាំងពីរក៏មិនមាន នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ»

---

‘‘นิสฺสิตสฺส จลิต’’นฺติ นิสฺสโย นาม ทุวิโธ ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺฐินิสฺสโย จ. ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เจตนา, อยํ ตณฺหานิสฺสโย; ยา มูฬฺหสฺส เจตนา, อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย. เจตนา ปน สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา [Pg.56] วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ពាក្យថា «សេចក្តីញាប់ញ័ររបស់បុគ្គលដែលអាស្រ័យ» នោះ សេចក្តីអាស្រ័យមាន ២ យ៉ាង គឺ តណ្ហានិស្ស័យ និងទិដ្ឋិនិស្ស័យ។ ក្នុងសេចក្តីអាស្រ័យទាំងពីរនោះ ចេតនារបស់បុគ្គលអ្នកត្រេកត្រអាល នេះជាតណ្ហានិស្ស័យ, ចេតនារបស់បុគ្គលអ្នកវង្វេង នេះជាទិដ្ឋិនិស្ស័យ។ ចេតនានោះឯង គឺសង្ខារ, ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ទើបមានវិញ្ញាណ, ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ ទើបមាននាមរូប, បដិច្ចសමුប្បាទទាំងអស់ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ។

---

ตตฺถ ยา รตฺตสฺส เวทนา, อยํ สุขา เวทนา. ยา สมฺมูฬฺหสฺส เวทนา, อยํ อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา ทฺเว เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ វេទនារបស់បុគ្គលអ្នកត្រេកត្រអាល នេះជាសុខវេទនា។ វេទនារបស់បុគ្គលអ្នកវង្វេងស៊ប់ នេះជាអទុក្ខមសុខវេទនា, វេទនាទាំងពីរនេះ គឺវេទនាខន្ធ។ នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ, อทุกฺขมสุขา เวทนา อุเปกฺขินฺทฺริยํ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ក្នុងវេទនាទាំងនោះ សុខវេទនា គឺឥន្ទ្រិយ ២ គឺ សុខិន្ទ្រិយ និងសោមនស្សិន្ទ្រិយ, អទុក្ខមសុខវេទនា គឺឧបេក្ខិន្ទ្រិយ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំងនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ, សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមានអាសវៈ ជាភវង្គ, សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, អាយតនៈណាដែលមានអាសវៈ ជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

‘‘อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถี’’ติ สมถวเสน วา ตณฺหาย อนิสฺสิโต วิปสฺสนาวเส วา ทิฏฺฐิยา อนิสฺสิโต. ยา วิปสฺสนา อยํ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ពាក្យថា «សេចក្តីញាប់ញ័រមិនមានដល់បុគ្គលដែលមិនអាស្រ័យ» គឺមិនអាស្រ័យដោយតណ្ហា ដោយអំណាចនៃសមថៈក្តី មិនអាស្រ័យដោយទិដ្ឋិ ដោយអំណាចនៃវិបស្សនាក្តី។ វិបស្សនាណាមាន វិបស្សនានោះឈ្មោះថា វិជ្ជា, ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ, ព្រោះការរលត់ទៅនៃសង្ខារ ទើបមានការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ, បដិច្ចសමුប្បាទទាំងអស់ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

វិបស្សនាដដែលនោះឯង គឺបញ្ញាខន្ធ។ នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิปสฺสนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยญฺจ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

វិបស្សនាដដែលនោះឯង គឺឥន្ទ្រិយ ២ គឺ វីរិយិន្ទ្រិយ និងបញ្ញិន្ទ្រិយ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ。

---

สาเยว วิปสฺสนา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

វិបស្សនាដដែលនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ, សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ, សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, អាយតនៈណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

‘‘ปสฺสทฺธิยา สตี’’ติ ทุวิธา ปสฺสทฺธิ กายิกา จ เจตสิกา จ. ยํ กายิกํ สุขํ, อยํ กายปสฺสทฺธิ. ยํ เจตสิกํ สุขํ, อยํ เจตสิกา ปสฺสทฺธิ. ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิโต ยถาภูตํ ปชานาติ, ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทนฺโต [Pg.57] วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ, วิมุตฺตสฺมึ ‘‘วิมุตฺต’’มิติ ญาณํ โหติ, ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. โส น นมติ รูเปสุ, น สทฺเทสุ, น คนฺเธสุ, น รเสสุ, น โผฏฺฐพฺเพสุ, น ธมฺเมสุ ขยา ราคสฺส ขยา โทสสฺส ขยา โมหสฺส เยน รูเปน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส รูปสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา รูปสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส.

ពាក្យថា «កាលបើមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់» គឺសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់មាន ២ យ៉ាង គឺ កាយបស្សទ្ធិ និងចេតសិកបស្សទ្ធិ។ សេចក្តីសុខខាងកាយណាមាន នេះជាកាយបស្សទ្ធិ។ សេចក្តីសុខខាងចិត្តណាមាន នេះជាចេតសិកបស្សទ្ធិ។ បុគ្គលដែលមានកាយស្ងប់រម្ងាប់ហើយ រមែងទទួលនូវសេចក្តីសុខ, កាលបើមានសេចក្តីសុខ ចិត្តក៏តម្កល់មាំ, កាលបើចិត្តតម្កល់មាំ រមែងដឹងច្បាស់តាមពិត, កាលបើដឹងច្បាស់តាមពិត រមែងនឿយណាយ, កាលបើនឿយណាយ រមែងប្រាសចាកតម្រេក, ព្រោះប្រាសចាកតម្រេក ចិត្តក៏រួចចម្លង, កាលបើចិត្តរួចចម្លងហើយ ញាណក៏កើតឡើងថា «រួចផុតហើយ», ដឹងច្បាស់ថា «ជាតិអស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈបានប្រព្រឹត្តចប់ហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើបានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃទៀតដើម្បីសេចក្តីជាយ៉ាងនេះមិនមានឡើយ»។ ព្រះអរហន្តនោះ មិនបង្អោនទៅក្នុងរូបទាំងឡាយ មិនបង្អោនទៅក្នុងសំឡេង មិនបង្អោនទៅក្នុងក្លិន មិនបង្អោនទៅក្នុងរស មិនបង្អោនទៅក្នុងផោដ្ឋព្វៈ មិនបង្អោនទៅក្នុងធម៌ទាំងឡាយឡើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ព្រោះអស់ទៅនៃទោស ព្រោះអស់ទៅនៃមោហៈ។ រូបណាដែលបុគ្គលកាលបញ្ញត្តិ គប្បីបញ្ញត្តិនូវតថាគតដែលឈរនៅ ឬដើរទៅ, ព្រោះអស់ទៅ ព្រោះប្រាសចាកតម្រេក ព្រោះរលត់ ព្រោះលះបង់ ព្រោះរលាស់ចោលនូវរូបនោះ ព្រះអរហន្តដែលរួចផុតហើយក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃរូប រមែងមិនចូលទៅជិតថា «តថាគតមាន» ខ្លះ ថា «តថាគតមិនមាន» ខ្លះ ថា «តថាគតមានខ្លះ មិនមានខ្លះ» ខ្លះ ថា «តថាគតមានក៏មិនមែន មិនមានក៏មិនមែន» ខ្លះឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអរហន្តនោះ រមែងដល់នូវការរាប់ថា ជាបុគ្គលជ្រាលជ្រៅ រកប្រមាណមិនបាន រាប់មិនអស់ រលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ព្រោះអស់ទៅនៃទោស ព្រោះអស់ទៅនៃមោហៈ។

---

ยาย เวทนาย…เป… ยาย สญฺญาย. เยหิ สงฺขาเรหิ. เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ติฏฺฐนฺตํ จรนฺตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย, ตสฺส วิญฺญาณสฺส ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา วิญฺญาณสงฺขเย วิมุตฺโต, ตถาคโต อตฺถีติปิ น อุเปติ, นตฺถีติปิ น อุเปติ, อตฺถิ นตฺถีติปิ น อุเปติ, เนวตฺถิ โน นตฺถีติปิ น อุเปติ. อถ โข คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย นิพฺพุโตติเยว สงฺขํ คจฺฉติ ขยา ราคสฺส, ขยา โทสสฺส, ขยา โมหสฺส. ‘‘อาคตี’’ติ อิธาคติ. ‘‘คตี’’ติ เปจฺจภโว. อาคติคตีปิ น ภวนฺติ, ‘‘เนวิธา’’ติ ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ. ‘‘น หุร’’นฺติ ฉสุ พาหิเรสุ อายตเนสุ. ‘‘น อุภยมนฺตเรนา’’ติ ผสฺสสมุทิเตสุ ธมฺเมสุ อตฺตานํ น ปสฺสติ. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. โส ทุวิโธ โลกิโย จ โลกุตฺตโร จ. ตตฺถ โลกิโย อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, ยาว ชรามรณา. โลกุตฺตโร สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชายติ, ยาว นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. เตนาห ภควา ‘‘นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ…เป… เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติ.

វេទនាណា... សញ្ញាណា... សង្ខារទាំងឡាយណា... វិញ្ញាណណា ដែលបុគ្គលកាលបញ្ញត្តិ គប្បីបញ្ញត្តិនូវតថាគតដែលឈរនៅ ឬដើរទៅ, ព្រោះអស់ទៅ ព្រោះប្រាសចាកតម្រេក ព្រោះរលត់ ព្រោះលះបង់ ព្រោះរលាស់ចោលនូវវិញ្ញាណនោះ ព្រះអរហន្តដែលរួចផុតហើយក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃវិញ្ញាណ រមែងមិនចូលទៅជិតថា «តថាគតមាន» ខ្លះ ថា «តថាគតមិនមាន» ខ្លះ ថា «តថាគតមានខ្លះ មិនមានខ្លះ» ខ្លះ ថា «តថាគតមានក៏មិនមែន មិនមានក៏មិនមែន» ខ្លះឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអរហន្តនោះ រមែងដល់នូវការរាប់ថា ជាបុគ្គលជ្រាលជ្រៅ រកប្រមាណមិនបាន រាប់មិនអស់ រលត់ទុក្ខហើយ ព្រោះអស់ទៅនៃរាគៈ ព្រោះអស់ទៅនៃទោស ព្រោះអស់ទៅនៃមោហៈ។ ពាក្យថា «អាគតិ» គឺការមកកាន់លោកនេះ។ ពាក្យថា «គតិ» គឺភពខាងមុខ។ ការមកនិងការទៅទាំងឡាយ ក៏មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «មិនមានក្នុងលោកនេះ» គឺក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦។ ពាក្យថា «មិនមានក្នុងលោកខាងមុខ» គឺក្នុងអាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦។ ពាក្យថា «មិនមានក្នុងចន្លោះលោកទាំងពីរ» គឺមិនឃើញខ្លួនក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រមគ្នាជាមួយផស្សៈឡើយ។ ពាក្យថា «នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ» គឺបដិច្ចសមុប្បាទ។ បដិច្ចសមុប្បាទនោះមាន ២ យ៉ាង គឺ លោកិយបដិច្ចសមុប្បាទ និងលោកុត្តរបដិច្ចសមុប្បាទ។ ក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទទាំងពីរនោះ លោកិយបដិច្ចសមុប្បាទ ផ្តើមតាំងពី «ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបមានសង្ខារ» រហូតដល់ «ជរានិងមរណៈ»។ លោកុត្តរបដិច្ចសមុប្បាទ ផ្តើមតាំងពី «សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ រមែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមានសីល» រហូតដល់ដឹងច្បាស់ថា «កិច្ចដទៃទៀតដើម្បីសេចក្តីជាយ៉ាងនេះមិនមានឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «សេចក្តីញាប់ញ័ររមែងមានដល់បុគ្គលដែលអាស្រ័យ, សេចក្តីញាប់ញ័រមិនមានដល់បុគ្គលដែលមិនអាស្រ័យ... នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ»។

---

๔๔.

៤៤.

---

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา;

ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต, ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต.

«សេចក្តីសោក ឬសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលទាំងឡាយណា និងសេចក្តីទុក្ខមានសភាពច្រើនយ៉ាងក្នុងលោក, សេចក្តីសោកនិងសេចក្តីទុក្ខទាំងនេះ រមែងកើតមានឡើងព្រោះអាស្រ័យនូវវត្ថុជាទីស្រឡាញ់, កាលបើវត្ថុជាទីស្រឡាញ់មិនមាន សេចក្តីសោកនិងសេចក្តីទុក្ខទាំងនេះ ក៏មិនមានឡើយ។

---

ตสฺมา [Pg.58] หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

ព្រោះហេតុនោះ ជនទាំងឡាយណាដែលគ្មានវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោកណាៗ ជនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសេចក្តីសុខ ប្រាសចាកសេចក្តីសោក, ហេតុនោះ បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវព្រះនិព្វានដែលមិនមានសេចក្តីសោក ឥតមានធូលី មិនគប្បីធ្វើនូវវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោកណាៗ ឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះ។

---

‘‘เย เกจิ โสกา ปริเทวิตา วา, ทุกฺขา จ โลกสฺมิมเนกรูปา ปิยํ ปฏิจฺจปฺปภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ ทุกฺขา เวทนา. ‘‘ปิเย อสนฺเต น ภวนฺติ เอเต’’ติ – อยํ สุขา เวทนา. เวทนา เวทนากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

គាថាថា «សេចក្តីសោក ឬសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលទាំងឡាយណា និងសេចក្តីទុក្ខមានសភាពច្រើនយ៉ាងក្នុងលោក រមែងកើតមានឡើងព្រោះអាស្រ័យនូវវត្ថុជាទីស្រឡាញ់» នេះជាទុក្ខវេទនា។ គាថាថា «កាលបើវត្ថុជាទីស្រឡាញ់មិនមាន សេចក្តីសោកនិងសេចក្តីទុក្ខទាំងនេះ ក៏មិនមានឡើយ» នេះជាសុខវេទនា។ វេទនាទាំងនេះ គឺវេទនាខន្ធ។ នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ទើបមានតណ្ហា, ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ទើបមានឧបាទាន, ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ទើបមានភព, ព្រោះភពជាបច្ច័យ ទើបមានជាតិ, ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ទើបមានជរានិងមរណៈ, បដិច្ចសមុប្បាទទាំងអស់ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសមុប្បាទទាំងឡាយ។

---

ตตฺถ สุขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. ทุกฺขา เวทนา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ក្នុងវេទនាទាំងនោះ សុខវេទនា គឺឥន្ទ្រិយ ២ គឺ សុខិន្ទ្រិយ និងសោមនស្សិន្ទ្រិយ។ ទុក្ខវេទនា គឺឥន្ទ្រិយ ២ គឺ ទុក្ខិន្ទ្រិយ និងទោមនស្សិន្ទ្រិយ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ, เย สงฺขารา สาสวา ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំងនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ, សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមានអាសវៈ ជាភវង្គ, សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ สาสวํ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, អាយតនៈណាដែលមានអាសវៈ ជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เยสํ ปิยํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก;

ตสฺมา อโสกํ วิรชํ ปตฺถยาโน, ปิยํ น กยิราถ กุหิญฺจิ โลเกติ.

«ព្រោះហេតុនោះ ជនទាំងឡាយណាដែលគ្មានវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោកណាៗ ជនទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសេចក្តីសុខ ប្រាសចាកសេចក្តីសោក, ហេតុនោះ បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវព្រះនិព្វានដែលមិនមានសេចក្តីសោក ឥតមានធូលី មិនគប្បីធ្វើនូវវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោកណាៗ ឡើយ»។

---

อิทํ ตณฺหาปหานํ. ตณฺหานิโรธา อุปาทานนิโรโธ, อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

នេះជាការលះបង់តណ្ហា។ ព្រោះការរលត់ទៅនៃតណ្ហា ទើបមានការរលត់ទៅនៃឧបាទាន, ព្រោះការរលត់ទៅនៃឧបាទាន ទើបមានការរលត់ទៅនៃភព, បដិច្ចសමුប្បាទទាំងអស់ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ។

---

ตํเยว ตณฺหาปหานํ สมโถ. โส สมโถ ทฺเว อินฺทฺริยานิ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ការលះបង់តណ្ហានោះឯង គឺសមថៈ។ សមថៈនោះ គឺឥន្ទ្រិយ ២ គឺ សតិន្ទ្រិយ និងសមាធិន្ទ្រិយ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

โสเยว สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

សមថៈដដែលនោះឯង គឺសមាធិខន្ធ。 នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

โสเยว สมโถ สงฺขารปริยาปนฺโน, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

សមថៈដដែលនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ, សង្ខារទាំងឡាយណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ, សង្ខារទាំងឡាយនោះ រមែងសង្គ្រោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา [Pg.59] ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘เย เกจิ โสกา’’ติ.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ, អាយតនៈណាដែលមិនមានអាសវៈ មិនមែនជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «សេចក្តីសោកទាំងឡាយណា»។

---

กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

«កាលបើបុគ្គលប្រាថ្នានូវកាម ប្រសិនបើកាមនោះសម្រេចដល់បុគ្គលនោះ, សត្វលោកនោះ រមែងមានចិត្តត្រេកអរជាប្រាកដ ព្រោះបាននូវកាមដែលខ្លួនប្រាថ្នានោះ។

---

ตสฺส เจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

ប្រសិនបើកាមទាំងឡាយនោះ សាបសូន្យទៅចាកសត្វនោះ ដែលកំពុងប្រាថ្នា មានឆន្ទៈកើតឡើងហើយ, សត្វនោះ រមែងញាប់ញ័រដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវមុតដោយព្រួញ។

---

โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตีติ.

បុគ្គលណាជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលជៀសវាងនូវក្បាលពស់ដោយជើង, បុគ្គលនោះ ជាអ្នកមានស្មារតី រមែងកន្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកនេះបាន»។

---

ตตฺถ ยา ปีติมนตา, อยํ อนุนโย. ยทาห สลฺลวิทฺโธว รุปฺปตีติ, อิทํ ปฏิฆํ. อนุนยํ ปฏิฆญฺจ ปน ตณฺหาปกฺโข, ตณฺหาย จ ปน ทสรูปีนิ อายตนานิ ปทฏฺฐานํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ក្នុងគាថានោះ ភាពជាអ្នកមានចិត្តត្រេកអរណា នេះជាអនុន័យ។ ពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ថា «ញាប់ញ័រដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវមុតដោយព្រួញ» នេះជាបដិឃៈ។ ម៉្យាងទៀត អនុន័យនិងបដិឃៈ គឺជាចំណែកនៃតណ្ហា, ហើយរូបាយតនៈទាំង ១០ គឺជាបទដ្ឋាននៃតណ្ហា។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว ทส รูปีนิ รูปกาโย นามสมฺปยุตฺโต, ตทุภยํ นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

រូបាយតនៈទាំង ១០ នោះឯង គឺរូបកាយដែលប្រកបដោយនាម, ធម៌ទាំងពីរនោះ គឺនាមរូប, ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបមានសឡាយតនៈ, ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ ទើបមានផស្សៈ, ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ ទើបមានវេទនា, ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ទើបមានតណ្ហា, បដិច្ចសමුប្បាទទាំងអស់ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសමුប្បាទទាំងឡាយ។

---

ตเทว นามรูปํ ปญฺจกฺขนฺโธ;

อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา;

ตเทว นามรูปํ อฏฺฐารส ธาตุโย;

อยํ ธาตูหิ โอตรณา;

នាមរូបនោះឯង គឺបញ្ចក្ខន្ធ, នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ; នាមរូបនោះឯង គឺធាតុ ១៨, នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ;

---

ตตฺถ โย รูปกาโย อิมานิ ปญฺจ รูปีนิ อินฺทฺริยานิ, โย นามกาโย อิมานิ ปญฺจ อรูปีนิ อินฺทฺริยานิ, อิมานิ ทส อินฺทฺริยานิ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

ក្នុងនាមរូបនោះ រូបកាយណាមាន រូបកាយនោះគឺរូបិន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ, នាមកាយណាមាន នាមកាយនោះគឺអរូបិន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ, ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមាន ១០ យ៉ាងនេះ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตตฺถ ยทาห –

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យដែលទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

‘‘โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตตี’’ติ.

«បុគ្គលណាជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលជៀសវាងនូវក្បាលពស់ដោយជើង, បុគ្គលនោះ ជាអ្នកមានស្មារតី រមែងកន្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកនេះបាន»។

---

อยํ สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

នេះជាសឧបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สาเยว สอุปาทิเสสา นิพฺพานธาตุ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ. อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทหิ โอตรณา.

ធាតុនិព្វានដែលប្រកបដោយឧបាទិសេសៈនោះឯង ឈ្មោះថា វិជ្ជា។ ព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ ទាំងអស់ក៏ដូច្នោះដែរ។ នេះជាការយាងចុះដោយបដិច្ចសមុប្បាទទាំងឡាយ។

---

สาเยว [Pg.60] วิชฺชา ปญฺญากฺขนฺโธ. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

វិជ្ជាដដែលនោះឯង ឈ្មោះថា បញ្ញាខន្ធ។ នេះជាការយាងចុះដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิชฺชา ทฺเว อินฺทฺริยานิ – วีริยินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยญฺจ. อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

វិជ្ជាដដែលនោះឯង ជាឥន្ទ្រិយ ២ គឺ វីរិយិន្រ្ទិយ និងបញ្ញិន្រ្ទិយ។ នេះជាការយាងចុះដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

สาเยว วิชฺชา สงฺขารปริยาปนฺนา, เย สงฺขารา อนาสวา, โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา. อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

វិជ្ជាដដែលនោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ សង្ខារទាំងឡាយណាដែលជាអនាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ សង្ខារទាំងនោះ រមែងសង្រ្គោះចូលក្នុងធម្មធាតុ។ នេះជាការយាងចុះដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ, โน จ ภวงฺคํ. อยํ อายตเนหิ โอตรณา. เตนาห ภควา ‘‘กามํ กามยมานสฺสา’’ติ.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ អាយតនៈណាដែលជាអនាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ។ នេះជាការយាងចុះដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «កាមំ កាមយមានស្ស» ដូច្នេះ។

---

เอตฺตาวตา ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ สโมสรโณตรณานิ ภวนฺติ. เอวํ ปฏิจฺจ อินฺทฺริยขนฺธธาตุอายตนานิ โอตาเรตพฺพานิ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘โย จ ปฏิจฺจุปฺปาโท’’ติ.

ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ បដិច្ចសមុប្បាទ ឥន្ទ្រិយ ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ ទាំងឡាយ រមែងជាទីប្រជុំចុះ និងជាទីយាងចុះ។ បដិច្ចសមុប្បាទ ឥន្ទ្រិយ ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ ទាំងឡាយ គប្បីឲ្យយាងចុះយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «យោ ច បដិច្ចសមុប្បាទោ» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต โอตรโณ หาโร.

ឱតរណហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๑๓. โสธนหารวิภงฺโค

១៣. សោធនហារវិភង្គ

---

๔๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หาโร? ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติคาถา. ยถา อายสฺมา อชิโต ปารายเน ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ –

៤៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើសោធនហារៈនោះ តើដូចម្តេច? គឺគាថាថា «វិស្សជ្ជិតម្ហិ បញ្ហេ» ជាដើម។ ដូចជាព្រះអជិតៈដ៏មានអាយុ សួរប្រស្នានឹងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងបារាយនសូត្រថា៖

---

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก, เกนสฺสุ นปฺปกาสติ;

กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ, กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

«តើលោកត្រូវអ្វីបិទបាំងទុក? តើលោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះអ្វី? ព្រះអង្គត្រាស់ថាលោកមានអ្វីជាគ្រឿងលាបឡាម? តើអ្វីជាភ័យធំរបស់លោកនោះ?»

---

‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก, [อชิตาติ ภควา]วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ;

ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ, ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ.

«ម្នាលអជិតៈ លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុក លោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីប្រមាទ តថាគតត្រាស់ថាតណ្ហាជាគ្រឿងលាបឡាមរបស់លោក ទុក្ខជាភ័យធំរបស់លោកនោះ។»

---

‘‘เกนสฺสุ นิวุโต โลโก’’ติ ปญฺเห ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘เกนสฺสุ นปฺปกาสตี’’ติ ปญฺเห ‘‘วิวิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสี’’ติ ปญฺเห ‘‘ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมี’’ติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘กึสุ ตสฺส มหพฺภย’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ทุกฺขมสฺส มหพฺภย’’นฺติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘อวิชฺชาย นิวุโต โลโก’’ติ.

ក្នុងប្រស្នាថា «តើលោកត្រូវអ្វីបិទបាំងទុក?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុក» តែមិនទាន់ជម្រះសេចក្តីផ្តើមឡើយ។ ក្នុងប្រស្នាថា «តើលោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះអ្វី?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «លោកមិនភ្លឺច្បាស់ព្រោះសេចក្តីសង្ស័យ និងសេចក្តីប្រមាទ» តែមិនទាន់ជម្រះសេចក្តីផ្តើមឡើយ។ ក្នុងប្រស្នាថា «ព្រះអង្គត្រាស់ថាលោកមានអ្វីជាគ្រឿងលាបឡាម?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «តថាគតត្រាស់ថាតណ្ហាជាគ្រឿងលាបឡាម» តែមិនទាន់ជម្រះសេចក្តីផ្តើមឡើយ។ ក្នុងប្រស្នាថា «តើអ្វីជាភ័យធំរបស់លោកនោះ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «ទុក្ខជាភ័យធំរបស់លោកនោះ» នេះទើបជាសេចក្តីផ្តើមដ៏បរិសុទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «លោកត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងទុក» ដូច្នេះ។

---

‘‘สวนฺติ [Pg.61] สพฺพธิ โสตา, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]โสตานํ กึ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ.

«ខ្សែទឹកទាំងឡាយតែងហូរទៅក្នុងអាយតនៈទាំងពួង តើអ្វីជាគ្រឿងឃាត់ខាំងខ្សែទឹកទាំងឡាយ? សូមព្រះអង្គត្រាស់ប្រាប់នូវគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងឡាយត្រូវបិទបាំងដោយធម៌អ្វី?»

---

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, [อชิตาติ ภควา]สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ ខ្សែទឹកទាំងឡាយណាដែលហូរទៅក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងខ្សែទឹកទាំងនោះ តថាគតត្រាស់ថា សតិជាគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងនោះត្រូវបិទបាំងបានដោយបញ្ញា។»

---

‘‘สวนฺติ สพฺพธิ โสตา, โสตานํ กึ นิวารณ’’นฺติ ปญฺเห ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, สติ เตสํ นิวารณ’’นฺติ ภควา ปทํ โสเธติ, โน จ อารมฺภํ. ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ, เกน โสตา ปิธียเร’’ติ ปญฺเห ‘‘โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ, ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมิ’’นฺติ.

ក្នុងប្រស្នាថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយតែងហូរទៅក្នុងអាយតនៈទាំងពួង តើអ្វីជាគ្រឿងឃាត់ខាំងខ្សែទឹកទាំងឡាយ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយណាដែលហូរទៅក្នុងលោក សតិជាគ្រឿងឃាត់ខាំងខ្សែទឹកទាំងនោះ» តែមិនទាន់ជម្រះសេចក្តីផ្តើមឡើយ។ ក្នុងប្រស្នាថា «សូមព្រះអង្គត្រាស់ប្រាប់នូវគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងឡាយត្រូវបិទបាំងដោយធម៌អ្វី?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបទថា «តថាគតត្រាស់ថា សតិជាគ្រឿងសង្រួមខ្សែទឹកទាំងឡាយ ខ្សែទឹកទាំងនោះត្រូវបិទបាំងបានដោយបញ្ញា» នេះទើបជាសេចក្តីផ្តើមដ៏បរិសុទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ខ្សែទឹកទាំងឡាយណាដែលហូរទៅក្នុងលោក» ដូច្នេះ។

---

‘‘ปญฺญา เจว สติ จ, [อิจฺจายสฺมา อชิโต]นามรูปญฺจ มาริส;

เอตํ เม ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ, กตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន បញ្ញាផង សតិផង នាមនិងរូបផង ធម៌ទាំងអស់នេះ រមែងរលត់ទៅក្នុងទីណា? ខ្ញុំព្រះអង្គសួរហើយ សូមព្រះអង្គត្រាស់ប្រាប់នូវសេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ។»

---

ปญฺเห –

ក្នុងប្រស្នានេះថា៖

---

‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ, อชิต ตํ วทามิ เต;

ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ, อเสสํ อุปรุชฺฌติ;

วิญฺญาณสฺส นิโรเธน, เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ.

«ម្នាលអជិតៈ ប្រស្នាណាដែលអ្នកបានសួរហើយ តថាគតនឹងប្រាប់ប្រស្នានោះដល់អ្នក នាមនិងរូបរមែងរលត់មិនមានសេសសល់ក្នុងទីណា ធម៌ទាំងអស់នេះ រមែងរលត់ទៅក្នុងទីនេះ ព្រោះការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ។»

---

สุทฺโธ อารมฺโภ. เตนาห ภควา ‘‘ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉี’’ติ. ยตฺถ เอวํ สุทฺโธ อารมฺโภ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ อสุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘วิสฺสชฺชิตมฺหิ ปญฺเห’’ติ.

នេះជាសេចក្តីផ្តើមដ៏បរិសុទ្ធ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ប្រស្នាណាដែលអ្នកបានសួរហើយ» ដូច្នេះ។ ក្នុងប្រស្នាណា កាលបើមានសេចក្តីផ្តើមដ៏បរិសុទ្ធយ៉ាងនេះ ប្រស្នានោះឈ្មោះថាបានដោះស្រាយហើយ។ តែក្នុងប្រស្នាណា កាលបើមានសេចក្តីផ្តើមមិនទាន់បរិសុទ្ធ ប្រស្នានោះមិនទាន់ឈ្មោះថាបានដោះស្រាយឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា «វិស្សជ្ជិតម្ហិ បញ្ហេ» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต โสธโน หาโร.

សោធនហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๑๔. อธิฏฺฐานหารวิภงฺโค

១៤. អធិដ្ឋានហារវិភង្គ

---

๔๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หาโร? ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา, เยปิ จ เวมตฺตตาย นิทฺทิฏฺฐา’’ติ.

៤៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអធិដ្ឋានហារៈនោះ តើដូចម្តេច? គឺគាថាថា «ធម៌ទាំងឡាយណាដែលទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយភាពជាឯកភាពផង ដោយភាពជាវេមត្តភាពផង» ដូច្នេះជាដើម។

---

เย ตตฺถ นิทฺทิฏฺฐา, ตถา เต ธารยิตพฺพา.

ធម៌ទាំងឡាយណាដែលទ្រង់សម្តែងហើយក្នុងសូត្រនោះ គប្បីចងចាំទុកយ៉ាងនោះ។

---

‘‘ทุกฺข’’นฺติ [Pg.62] เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ ทุกฺขํ? ชาติ ทุกฺขา, ชรา ทุกฺขา, พฺยาธิ ทุกฺโข, มรณํ ทุกฺขํ, อปฺปิเยหิ สมฺปโยโค ทุกฺโข, ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา, รูปา ทุกฺขา, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «ទុក្ខ» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងទុក្ខនោះ តើទុក្ខដូចម្តេច? គឺជាតិជាទុក្ខ ជរាជាទុក្ខ ព្យាធិជាទុក្ខ មរណៈជាទុក្ខ ការជួបប្រសព្វនឹងសត្វនិងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ជាទុក្ខ ការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ជាទុក្ខ កាលបើប្រាថ្នានូវរបស់ណាហើយមិនបាន របស់នោះក៏ជាទុក្ខ សង្ខេបទៅ ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ជាទុក្ខ រូបជាទុក្ខ វេទនាជាទុក្ខ សញ្ញាជាទុក្ខ សង្ខារទាំងឡាយជាទុក្ខ វិញ្ញាណជាទុក្ខ។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘ทุกฺขสมุทโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทีราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี. เสยฺยถิทํ, กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «ទុក្ខសមុទ័យ» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងទុក្ខសមុទ័យនោះ តើទុក្ខសមុទ័យដូចម្តេច? គឺតណ្ហាណាដែលនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មី ប្រកបដោយតម្រេកដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរ តែងត្រេកអរចំពោះភពនោះៗ គឺកាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘ทุกฺขนิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «ទុក្ខនិរោធ» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងទុក្ខនិរោធនោះ តើទុក្ខនិរោធដូចម្តេច? គឺការរលត់ដោយមិនមានសេសសល់ ការលះបង់ ការរលាស់ចោល ការរួចផុត និងការមិនមានអាល័យ នូវតណ្ហានោះឯង។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទានោះ តើទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាដូចម្តេច? គឺអរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ នេះឯង គឺសម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘มคฺโค’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม มคฺโค? นิรยคามี มคฺโค ติรจฺฉานโยนิคามี มคฺโค เปตฺติวิสยคามี มคฺโค อสุรโยนิโย มคฺโค สคฺคคามิโย มคฺโค มนุสฺสคามี มคฺโค นิพฺพานคามี มคฺโค. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «មគ្គ» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងមគ្គនោះ តើមគ្គដូចម្តេច? គឺផ្លូវទៅកាន់នរក ផ្លូវទៅកាន់កំណើតតិរច្ឆាន ផ្លូវទៅកាន់បេត្តិវិស័យ ផ្លូវទៅកាន់អសុរកាយ ផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌ ផ្លូវទៅកាន់មនុស្សលោក ផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘นิโรโธ’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม นิโรโธ? ปฏิสงฺขานิโรโธ อปฺปฏิสงฺขานิโรโธ อนุนยนิโรโธ ปฏิฆนิโรโธ มานนิโรโธ มกฺขนิโรโธ ปฬาสนิโรโธ อิสฺสานิโรโธ มจฺฉริยนิโรโธ สพฺพกิเลสนิโรโธ. อยํ เวมตฺตตา.

ពាក្យថា «និរោធ» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងនិរោធនោះ តើនិរោធដូចម្តេច? គឺបដិសង្ខានិរោធ អប្បដិសង្ខានិរោធ អនុនយនិរោធ បដិឃនិរោធ មាននិរោធ មក្ខនិរោធ បឡាសនិរោធ ឥស្សានិរោធ មច្ឆរិយនិរោធ សព្វកិលេសនិរោធ។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

‘‘รูป’’นฺติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จาตุมหาภูติกํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปสฺส ปญฺญตฺติ. ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ? ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ.

ពាក្យថា «រូប» គឺភាពជាឯកភាព។ ក្នុងរូបនោះ តើរូបដូចម្តេច? គឺរូបដែលកើតអំពីមហាភូតរូប ៤ និងបញ្ញត្តិនៃឧបាទាយរូបដែលអាស្រ័យនឹងមហាភូតរូប ៤។ ក្នុងមហាភូតរូបនោះ តើមហាភូតរូប ៤ ដូចម្តេច? គឺបឋវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ។

---

๔๗. ทฺวีหิ อากาเรหิ ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ สงฺเขเปน จ วิตฺถาเรน จ. กถํ วิตฺถาเรน ธาตุโย ปริคฺคณฺหาติ? วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ [Pg.63] วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ, ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

៤៧. បុគ្គលរមែងកំណត់កាន់យកនូវធាតុទាំងឡាយដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយសង្ខេប និងដោយពិស្តារ។ តើបុគ្គលកំណត់កាន់យកនូវធាតុទាំងឡាយដោយពិស្តារដូចម្តេច? គឺកំណត់កាន់យកនូវបឋវីធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ២០ កំណត់កាន់យកនូវអាបោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ១២ កំណត់កាន់យកនូវតេជោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៤ កំណត់កាន់យកនូវវាយោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៦។

---

กตเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ, มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ, หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ, อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ มตฺถเก มตฺถลุงฺคนฺติ อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ ปถวีธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

តើបុគ្គលកំណត់កាន់យកនូវបឋវីធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ២០ ដូចម្តេច? គឺក្នុងកាយនេះ មានសក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ស្បែក សាច់ សរសៃ ឆ្អឹង ខួរក្នុងឆ្អឹង តម្រងនោម បេះដូង ថ្លើម វាសនា អណ្តើក សួត ពោះវៀនធំ ពោះវៀនតូច អាហារថ្មី អាហារចាស់ ខួរក្បាលក្នុងក្បាល បុគ្គលរមែងកំណត់កាន់យកនូវបឋវីធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ២០ យ៉ាងនេះឯង។

---

กตเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ อาโปธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

តើបុគ្គលកំណត់កាន់យកនូវអាបោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ១២ ដូចម្តេច? គឺក្នុងកាយនេះ មានប្រមាត់ ស្លេស្ម ខ្ទុះ ឈាម ញើស ខ្លាញ់ខាប់ ទឹកភ្នែក ខ្លាញ់រាវ ទឹកមាត់ ទឹកសំបោរ ទឹកសន្លាក់ ទឹកនោម បុគ្គលរមែងកំណត់កាន់យកនូវអាបោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ១២ យ៉ាងនេះឯង។

---

กตเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีรียติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, อิเมหิ จตูหิ อากาเรหิ เตโชธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

តើបុគ្គលកំណត់កាន់យកនូវតេជោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៤ ដូចម្តេច? គឺតេជោធាតុដែលធ្វើកាយឲ្យក្តៅឧណ្ហៗ ១ ដែលធ្វើកាយឲ្យគ្រាំគ្រា ១ ដែលធ្វើកាយឲ្យក្តៅក្រហាយ ១ ដែលធ្វើអាហារដែលស៊ី ផឹក ខាំទំពា និងលិទ្ធភ្លក្សហើយ ឲ្យរលួយទៅដោយស្រួល ១ បុគ្គលរមែងកំណត់កាន់យកនូវតេជោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៤ យ៉ាងនេះឯង។

---

กตเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ? อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส อิติ, อิเมหิ ฉหิ อากาเรหิ วาโยธาตุํ วิตฺถาเรน ปริคฺคณฺหาติ.

តើបុគ្គលកំណត់កាន់យកនូវវាយោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៦ ដូចម្តេច? គឺខ្យល់បក់ឡើងលើ ខ្យល់បក់ចុះក្រោម ខ្យល់ក្នុងពោះ ខ្យល់ក្នុងពោះវៀន ខ្យល់បក់សព្វសព៌ាង្គកាយ ខ្យល់ដកដង្ហើមចូលនិងដកដង្ហើមចេញ បុគ្គលរមែងកំណត់កាន់យកនូវវាយោធាតុដោយពិស្តារដោយអាការៈ ៦ យ៉ាងនេះឯង។

---

เอวํ อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา, ยถา จนฺทนิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สงฺการฏฺฐานํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา วจฺจกุฏึ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย, ยถา สิวถิกํ ปวิจินนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺเสยฺย. เอวเมว อิเมหิ ทฺวาจตฺตาลีสาย อากาเรหิ เอวํ วิตฺถาเรน ธาตุโย สภาวโต [Pg.64] อุปลกฺขยนฺโต ตุลยนฺโต ปริวีมํสนฺโต ปริโยคาหนฺโต ปจฺจเวกฺขนฺโต น กิญฺจิ คยฺหูปคํ ปสฺสติ กายํ วา กายปเทสํ วา. เตนาห ภควา ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ, ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ…เป… ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ, วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ, เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ. อยํ เวมตฺตตา.

កាលបើបុគ្គលកំណត់សម្គាល់ ថ្លឹងថ្លែង ពិចារណា ជ្រួតជ្រាប ពិនិត្យមើលនូវធាតុទាំងឡាយដោយសភាវៈ ដោយពិស្តារ ដោយអាការៈ ៤២ យ៉ាងនេះ រមែងមិនឃើញកាយ ឬចំណែកនៃកាយណាមួយដែលគួរកាន់យកឡើយ ដូចជាបុគ្គលកាលកាយកាកសំណល់ រមែងមិនឃើញរបស់ណាមួយដែលគួរកាន់យក ដូចជាបុគ្គលកាលកាយគំនរសម្រាម រមែងមិនឃើញរបស់ណាមួយដែលគួរកាន់យក ដូចជាបុគ្គលកាលកាយបង្គន់ រមែងមិនឃើញរបស់ណាមួយដែលគួរកាន់យក ដូចជាបុគ្គលកាលកាយព្រៃស្មសាន រមែងមិនឃើញរបស់ណាមួយដែលគួរកាន់យក យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង កាលបើបុគ្គលកំណត់សម្គាល់ ថ្លឹងថ្លែង ពិចារណា ជ្រួតជ្រាប ពិនិត្យមើលនូវធាតុទាំងឡាយដោយសភាវៈ ដោយពិស្តារ ដោយអាការៈ ៤២ យ៉ាងនេះ រមែងមិនឃើញកាយ ឬចំណែកនៃកាយណាមួយដែលគួរកាន់យកឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា បឋវីធាតុណាជាខាងក្នុងក្តី បឋវីធាតុណាជាខាងក្រៅក្តី នោះគ្រាន់តែជាបឋវីធាតុប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលគបគប្បីឃើញនូវបឋវីធាតុនោះ ដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតយ៉ាងនេះថា «នុះមិនមែនជារបស់អញ នុះមិនមែនជាអញ នុះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ» កាលបើឃើញនូវបឋវីធាតុនោះ ដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតយ៉ាងនេះហើយ រមែងនឿយណាយក្នុងបឋវីធាតុ ធ្វើចិត្តឲ្យប្រាសចាកតម្រេកក្នុងបឋវីធាតុ។ អាបោធាតុណាជាខាងក្នុងក្តី អាបោធាតុណាជាខាងក្រៅក្តី ...បេ... តេជោធាតុណាជាខាងក្នុងក្តី តេជោធាតុណាជាខាងក្រៅក្តី ...បេ... វាយោធាតុណាជាខាងក្នុងក្តី វាយោធាតុណាជាខាងក្រៅក្តី នោះគ្រាន់តែជាវាយោធាតុប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលគប្បីឃើញនូវវាយោធាតុនោះ ដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតយ៉ាងនេះថា «នុះមិនមែនជារបស់អញ នុះមិនមែនជាអញ នុះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ» កាលបើឃើញនូវវាយោធាតុនោះ ដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមពិតយ៉ាងនេះហើយ រមែងនឿយណាយក្នុងវាយោធាតុ ធ្វើចិត្តឲ្យប្រាសចាកតម្រេកក្នុងវាយោធាតុ។ នេះជាវេមត្តភាព។

---

๔๘. ‘‘อวิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสลฺลกฺขณา อนุปลกฺขณา อปจฺจุปลกฺขณา อสมเวกฺขณํ อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ. อยํ เวมตฺตตา.

៤៨. «អវិជ្ជា» គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ អវិជ្ជា តើដូចម្តេច? សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទុក្ខ, សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទុក្ខសមុទ័យ, សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធ, សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា, សេចក្តីមិនដឹងក្នុងបុព្វន្តៈ (ចំណែកខាងដើម), សេចក្តីមិនដឹងក្នុងអបរន្តៈ (ចំណែកខាងចុង), សេចក្តីមិនដឹងក្នុងបុព្វន្តាបរន្តៈ (ចំណែកទាំងខាងដើមនិងខាងចុង), សេចក្តីមិនដឹងក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យនេះជាបច្ច័យ (ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បាទ)។ សេចក្តីមិនដឹង សេចក្តីមិនឃើញ ការមិនត្រាស់ដឹង ការមិនដឹងតាមពិត ការមិនចាក់ធ្លុះ ការមិនកំណត់ចំណាំ ការមិនចូលទៅកំណត់ចំណាំ ការមិនចូលទៅកំណត់ចំណាំចំពោះ ការមិនពិចារណាស្មើ ការមិនធ្វើឲ្យប្រជាក់ សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ ភាពជាបុគ្គលពាល ការគ្មានសេចក្តីដឹងខ្លួន សេចក្តីវង្វេង សេចក្តីវង្វេងខ្លាំង សេចក្តីវង្វេងសព្វគ្រប់ អវិជ្ជា អោឃៈគឺអវិជ្ជា យោគៈគឺអវិជ្ជា អនុស័យគឺអវិជ្ជា បរិយុដ្ឋានគឺអវិជ្ជា គន្លឹះគឺអវិជ្ជា មោហៈដែលជាអកុសលមូល មានសភាពយ៉ាងនេះណា។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

‘‘วิชฺชา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา วิชฺชา? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สํลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก [Pg.65] ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ. อยํ เวมตฺตตา.

«វិជ្ជា» គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ វិជ្ជា តើដូចម្តេច? សេចក្តីដឹងក្នុងទុក្ខ, សេចក្តីដឹងក្នុងទុក្ខសមុទ័យ, សេចក្តីដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធ, សេចក្តីដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា, សេចក្តីដឹងក្នុងបុព្វន្តៈ, សេចក្តីដឹងក្នុងអបរន្តៈ, សេចក្តីដឹងក្នុងបុព្វន្តាបរន្តៈ, សេចក្តីដឹងក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យនេះជាបច្ច័យ។ បញ្ញា ការដឹងច្បាស់ ការជ្រើសរើស ការជ្រើសរើសផ្សេងៗ ការជ្រើសរើសធម៌ ការកំណត់ចំណាំ ការចូលទៅកំណត់ចំណាំ ការចូលទៅកំណត់ចំណាំចំពោះ ភាពជាបណ្ឌិត សេចក្តីឈ្លាសវៃ ភាពជាអ្នកល្អិតល្អន់ ភាពជាអ្នកយល់ដឹង (វេភព្យា) ការគិត ការពិចារណា បញ្ញាធំទូលាយដូចផែនដី បញ្ញាជាគ្រឿងទ្រទ្រង់ បញ្ញាជាគ្រឿងដឹកនាំ ការឃើញច្បាស់ (វិបស្សនា) សេចក្តីដឹងខ្លួន បញ្ញាដូចជាជន្លួញ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយ បញ្ញាពល បញ្ញាដូចជាសស្ត្រា បញ្ញាដូចជាប្រាសាទ ពន្លឺគឺបញ្ញា រស្មីគឺបញ្ញា ប្រទីបគឺបញ្ញា រតនៈគឺបញ្ញា សេចក្តីមិនវង្វេង ការជ្រើសរើសធម៌ សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ អង្គនៃមគ្គ ធម៌ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងមគ្គ មានសភាពយ៉ាងនេះណា។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

‘‘สมาปตฺตี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติ? สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ, เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ. วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺตีติ. อยํ เวมตฺตตา.

«សមាបត្តិ» គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ សមាបត្តិ តើដូចម្តេច? សញ្ញាសមាបត្តិ, អសញ្ញាសមាបត្តិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាសមាបត្តិ, វិភូតសញ្ញាសមាបត្តិ, និរោធសមាបត្តិ។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

‘‘ฌายี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม ฌายี? อตฺถิ เสกฺโข ฌายี, อตฺถิ อเสกฺโข ฌายี, เนวเสกฺขนาเสกฺโข ฌายี, อาชานิโย ฌายี, อสฺสขลุงฺโก ฌายี, ทิฏฺฐุตฺตโร ฌายี, ตณฺหุตฺตโร ฌายี, ปญฺญุตฺตโร ฌายี. อยํ เวมตฺตตา.

«អ្នកចម្រើនឈាន» (ឈាយី) គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ អ្នកចម្រើនឈាន តើដូចម្តេច? មានអ្នកចម្រើនឈានជាសេក្ខបុគ្គល, មានអ្នកចម្រើនឈានជាអសេក្ខបុគ្គល, មានអ្នកចម្រើនឈានជាអ្នកមិនមែនសេក្ខៈមិនមែនអសេក្ខៈ, មានអ្នកចម្រើនឈានជាអាជានេយ្យ, មានអ្នកចម្រើនឈានជាសេះកំឡៅ (អស្សខលុង្កៈ), មានអ្នកចម្រើនឈានដែលមានទិដ្ឋិក្រាស់ក្រែល (ទិដ្ឋុត្តរៈ), មានអ្នកចម្រើនឈានដែលមានតណ្ហាក្រាស់ក្រែល (តណ្ហុត្តរៈ), មានអ្នកចម្រើនឈានដែលមានបញ្ញាក្រាស់ក្រែល (បញ្ញុត្តរៈ)។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

‘‘สมาธี’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม สมาธิ? สรโณ สมาธิ, อรโณ สมาธิ, สเวโร สมาธิ, อเวโร สมาธิ, สพฺยาปชฺโช สมาธิ, อพฺยาปชฺโช สมาธิ, สปฺปีติโก สมาธิ, นิปฺปีติโก สมาธิ, สามิโส สมาธิ, นิรามิโส สมาธิ, สสงฺขาโร สมาธิ, อสงฺขาโร สมาธิ, เอกํสภาวิโต สมาธิ, อุภยํสภาวิโต สมาธิ, อุภยโต ภาวิตภาวโน สมาธิ, สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ, หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ, โลกิโย สมาธิ, โลกุตฺตโร สมาธิ, มิจฺฉาสมาธิ, สมฺมาสมาธิ. อยํ เวมตฺตตา.

«សមាធិ» គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ សមាធិ តើដូចម្តេច? សមាធិប្រកបដោយកិលេស (សរណៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយកិលេស (អរណៈ), សមាធិប្រកបដោយពៀរ (សវេរៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយពៀរ (អវេរៈ), សមាធិប្រកបដោយព្យាបាទ (សព្យាបជ្ឈៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយព្យាបាទ (អព្យាបជ្ឈៈ), សមាធិប្រកបដោយបីតិ (សប្បីតិកៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយបីតិ (និប្បីតិកៈ), សមាធិប្រកបដោយអាមិស (សាមិសៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយអាមិស (និរាមិសៈ), សមាធិប្រកបដោយសង្ខារ (សសង្ខារៈ), សមាធិមិនប្រកបដោយសង្ខារ (អសង្ខារៈ), សមាធិដែលចម្រើនដោយចំណែកមួយ (ឯកំសភាវិតៈ), សមាធិដែលចម្រើនដោយចំណែកទាំងពីរ (ឧភយំសភាវិតៈ), សមាធិដែលបុគ្គលចម្រើនការចម្រើនទាំងពីរចំណែកហើយ (ឧភយតោភាវិតភាវនៈ), សមាធិប្រកបដោយវិតក្កនិងវិចារ (សវិតក្កសវិចារៈ), សមាធិមានតែវិចារគ្មានវិតក្ក (អវិតក្កវិចារមត្តៈ), សមាធិគ្មានវិតក្កគ្មានវិចារ (អវិតក្កអវិចារៈ), សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ (ហានភាគិយៈ), សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីតាំងនៅ (ឋិតិភាគិយៈ), សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស (វិសេសភាគិយៈ), សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយៈ), សមាធិជាលោកិយ (លោកិយៈ), សមាធិជាលោកុត្តរៈ (លោកុត្តរៈ), មិច្ឆាសមាធិ, សម្មាសមាធិ។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)။

---

‘‘ปฏิปทา’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตมา ปฏิปทา? อาคาฬฺหปฏิปทา, นิชฺฌามปฏิปทา, มชฺฌิมปฏิปทา, อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. อยํ เวมตฺตตา.

«បដិបទា» (សេចក្តីប្រតិបត្តិ) គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ បដិបទា តើដូចម្តេច? អាគាឡ្ហបដិបទា (ការប្រតិបត្តិធូរ), និជ្ឈាមបដិបទា (ការប្រតិបត្តិដុតកំដៅកិលេស), មជ្ឈិមាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិជាកណ្តាល), អក្ខមាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិដែលមិនអត់ធន់), ខមាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិដែលអត់ធន់), សមាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិស្ងប់រម្ងាប់), ទមាបដិបទា (ការប្រតិបត្តិទូន្មាន), ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិលំបាកទាំងដឹងបានយឺតយ៉ាវ), ទុក្ខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិលំបាកតែដឹងបានរហ័ស), សុខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួលតែដឹងបានយឺតយ៉ាវ), សុខាបដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា (ការប្រតិបត្តិស្រួលទាំងដឹងបានរហ័ស)។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

‘‘กาโย’’ติ เอกตฺตตา. ตตฺถ กตโม กาโย? นามกาโย รูปกาโย จ. ตตฺถ กตโม รูปกาโย? เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท [Pg.66] อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ มตฺถลุงฺคนฺติ – อยํ รูปกาโย. นามกาโย นาม เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ ผสฺโส มนสิกาโรติ – อยํ นามกาโยติ. อยํ เวมตฺตตา.

«កាយ» គឺភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា)។ ក្នុងពាក្យនោះ កាយ តើដូចម្តេច? នាមកាយ និងរូបកាយ។ ក្នុងកាយទាំងពីរនោះ រូបកាយ តើដូចម្តេច? សក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ស្បែក សាច់ សរសៃ ឆ្អឹង ខួរក្នុងឆ្អឹង តម្រងនោម បេះដូង ថ្លើម វាស ក្រពេញ សួត ពោះវៀនធំ ពោះវៀនតូច អាហារថ្មី អាហារចាស់ ទឹកប្រមាត់ ទឹកស្លេស្ម ទឹកខ្ទុះ ឈាម ញើស ខ្លាញ់ខាប់ ទឹកភ្នែក ខ្លាញ់រាវ ទឹកមាត់ ទឹកសំបោរ ទឹកសន្លាក់ ទឹកនោម ខួរក្បាល—នេះហៅថា រូបកាយ។ ឯនាមកាយ គឺ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ចិត្ត ផស្សៈ មនសិការៈ—នេះហៅថា នាមកាយ។ នេះហៅថា ភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា)។

---

เอวํ โย ธมฺโม ยสฺส ธมฺมสฺส สมานภาโว, โส ธมฺโม ตสฺส ธมฺมสฺส เอกตฺตตาย เอกี ภวติ. เยน เยน วา ปน วิลกฺขโณ, เตน เตน เวมตฺตํ คจฺฉติ. เอวํ สุตฺเต วา เวยฺยากรเณ วา คาถายํ วา ปุจฺฉิเตน วีมํสยิตพฺพํ, กึ เอกตฺตตาย ปุจฺฉติ, อุทาหุ เวมตฺตตายาติ. ยทิ เอกตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เอกตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ เวมตฺตตาย ปุจฺฉิตํ, เวมตฺตตาย วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ สตฺตาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, สตฺตาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยทิ ธมฺมาธิฏฺฐาเนน ปุจฺฉิตํ, ธมฺมาธิฏฺฐาเนน วิสชฺชยิตพฺพํ. ยถา ยถา วา ปน ปุจฺฉิตํ, ตถา ตถา วิสชฺชยิตพฺพํ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เอกตฺตตาย ธมฺมา’’ติ.

យ៉ាងនេះ ធម៌ណាដែលមានសភាពដូចគ្នា នឹងធម៌ណា ធម៌នោះ រមែងរួមចូលជាតែមួយ ដោយភាពជាធ្លុងមួយ (ឯកត្តតា) នៃធម៌នោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌នោះមានលក្ខណៈប្លែកគ្នា ដោយសភាពណាៗ រមែងដល់នូវភាពផ្សេងគ្នា (វេមត្តតា) ដោយសភាពនោះៗ។ យ៉ាងនេះ បុគ្គលកាលបើគេសួរ ក្នុងសូត្រក្តី ក្នុងវេយ្យាករណ៍ក្តី ក្នុងគាថាក្តី គប្បីពិចារណាថា «តើគេសួរដោយភាពជាធ្លុងមួយ ឬសួរដោយភាពផ្សេងគ្នា?»។ ប្រសិនបើគេសួរដោយភាពជាធ្លុងមួយ គប្បីឆ្លើយដោយភាពជាធ្លុងមួយ។ ប្រសិនបើគេសួរដោយភាពផ្សេងគ្នា គប្បីឆ្លើយដោយភាពផ្សេងគ្នា。 ប្រសិនបើគេសួរដោយសត្តាធិដ្ឋាន គប្បីឆ្លើយដោយសត្តាធិដ្ឋាន។ ប្រសិនបើគេសួរដោយធម្មាធិដ្ឋាន គប្បីឆ្លើយដោយធម្មាធិដ្ឋាន។ ម្យ៉ាងទៀត គេសួរដោយប្រការយ៉ាងណាៗ គប្បីឆ្លើយដោយប្រការយ៉ាងនោះៗ។ ព្រោះហេតុនោះ បានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ពោលថា «ធម៌ទាំងឡាយ ដោយភាពជាធ្លុងមួយ»។

---

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หาโร.

អធិដ្ឋានហារៈ ត្រូវបានកំណត់រួចហើយ។

---

๑๕. ปริกฺขารหารวิภงฺโค

១៥. ការចែកពន្យល់អំពីបរិក្ខារហារៈ

---

๔๙. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

៤៩. ក្នុងហារៈទាំងនោះ បរិក្ខារហារៈ តើដូចម្តេច? គឺហារៈដែលពោលថា «ធម៌ទាំងឡាយណា ញ៉ាំងធម៌ណាឲ្យកើតឡើង»។

---

โย ธมฺโม ยํ ธมฺมํ ชนยติ, ตสฺส โส ปริกฺขาโร. กึลกฺขโณ ปริกฺขาโร? ชนกลกฺขโณ ปริกฺขาโร. ทฺเว ธมฺมา ชนยนฺติ เหตุ จ ปจฺจโย จ. ตตฺถ กึลกฺขโณ เหตุ, กึลกฺขโณ ปจฺจโย? อสาธารณลกฺขโณ เหตุ, สาธารณลกฺขโณ ปจฺจโย. ยถา กึ ภเว? ยถา องฺกุรสฺส นิพฺพตฺติยา พีชํ อสาธารณํ, ปถวี อาโป จ สาธารณา. องฺกุรสฺส หิ ปถวี อาโป จ ปจฺจโย สภาโว เหตุ. ยถา วา ปน ฆเฏ ทุทฺธํ ปกฺขิตฺตํ ทธิ ภวติ, น จตฺถิ เอกกาลสมวธานํ ทุทฺธสฺส จ ทธิสฺส จ. เอวเมวํ นตฺถิ เอกกาลสมวธานํ เหตุสฺส จ ปจฺจยสฺส จ.

ធម៌ណា ញ៉ាំងធម៌ណាឲ្យកើតឡើង ធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាបរិក្ខារនៃធម៌នោះ។ បរិក្ខារ មានលក្ខណៈដូចម្តេច? បរិក្ខារ មានការញ៉ាំងផលឲ្យកើតឡើងជាលក្ខណៈ (ជនកលក្ខណៈ)។ ធម៌ពីរយ៉ាង តែងញ៉ាំងផលឲ្យកើតឡើង គឺ ហេតុ និងបច្ច័យ។ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ហេតុ មានលក្ខណៈដូចម្តេច បច្ច័យ មានលក្ខណៈដូចម្តេច? ហេតុ មានលក្ខណៈមិនទូទៅ (អសាធារណលក្ខណៈ) បច្ច័យ មានលក្ខណៈទូទៅ (សាធារណលក្ខណៈ)។ សេចក្តីនោះ តើដូចម្តេច? ដូចជា ក្នុងការកើតឡើងនៃពន្លក គ្រាប់ពូជ ជាហេតុមិនទូទៅ ឯផែនដីនិងទឹក ជាបច្ច័យទូទៅ។ ព្រោះថា ផែនដីនិងទឹក ជាបច្ច័យនៃពន្លក ឯសភាវៈ (គ្រាប់ពូជ) ជាហេតុ។ មួយវិញទៀត ដូចជាទឹកដោះស្រស់ដែលគេដាក់ក្នុងឆ្នាំង រមែងក្លាយជាទឹកដោះជូរ ប៉ុន្តែការតាំងនៅរួមគ្នាក្នុងពេលតែមួយនៃទឹកដោះស្រស់និងទឹកដោះជូរ មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ការតាំងនៅរួមគ្នាក្នុងពេលតែមួយនៃហេតុនិងបច្ច័យ ក៏មិនមានយ៉ាងនោះដែរ។

---

อยญฺหิ สํสาโร สเหตุ สปฺปจฺจโย นิพฺพตฺโต. วุตฺตํ หิ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺโพ ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิติ อวิชฺชา อวิชฺชาย เหตุ อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย. ปุริมิกา อวิชฺชา ปจฺฉิมิกาย อวิชฺชาย เหตุ. ตตฺถ ปุริมิกา อวิชฺชา อวิชฺชานุสโย [Pg.67] ปจฺฉิมิกา อวิชฺชา อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ, ปุริมิโก อวิชฺชานุสโย ปจฺฉิมิกสฺส อวิชฺชาปริยุฏฺฐานสฺส เหตุภูโต ปริพฺรูหนาย, พีชงฺกุโร วิย สมนนฺตรเหตุตาย. ยํ ปน ยตฺถ ผลํ นิพฺพตฺตติ, อิทมสฺส ปรมฺปรเหตุตาย เหตุภูตํ. ทุวิโธ หิ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ, เอวํ อวิชฺชายปิ ทุวิโธ เหตุ สมนนฺตรเหตุ ปรมฺปรเหตุ จ.

ព្រោះថា សំសារវដ្តនេះ កើតឡើងដោយមានហេតុ មានបច្ច័យ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសង្ខារទាំងឡាយ ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ទើបកើតមានវិញ្ញាណ» នេះជាបដិច្ចសមុប្បាទទាំងអស់។ ដូច្នេះ អវិជ្ជា ជាហេតុនៃអវិជ្ជា អយោនិសោមនសិការៈ ជាបច្ច័យ។ អវិជ្ជាមុន ជាហេតុនៃអវិជ្ជាក្រោយ។ ក្នុងអវិជ្ជាទាំងនោះ អវិជ្ជាមុន ហៅថា អវិជ្ជានុស័យ អវិជ្ជាក្រោយ ហៅថា អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋាន អវិជ្ជានុស័យមុន ជាហេតុញ៉ាំងអវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានក្រោយឲ្យចម្រើនឡើង ដូចជាពន្លកនៃគ្រាប់ពូជ ដោយភាពជាសមនន្តរហេតុ (ហេតុដែលកើតឡើងបន្ទាប់គ្នាគ្មានចន្លោះ)។ ម្យ៉ាងទៀត ផលណាដែលកើតឡើងក្នុងទីណា ហេតុនេះជាហេតុនៃផលនោះ ដោយភាពជាបរម្បរហេតុ (ហេតុបន្តបន្ទាប់គ្នា)។ ព្រោះថា ហេតុមានពីរយ៉ាងគឺ សមនន្តរហេតុ និងបរម្បរហេតុ សូម្បីតែអវិជ្ជា ក៏មានហេតុពីរយ៉ាងគឺ សមនន្តរហេតុ និងបរម្បរហេតុ យ៉ាងនោះដែរ។

---

ยถา วา ปน ถาลกญฺจ วฏฺฏิ จ เตลญฺจ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ น สภาวเหตุ, น หิ สกฺกา ถาลกญฺจ วฏฺฏิญฺจ เตลญฺจ อนคฺคิกํ ทีเปตุํ ปทีปสฺส ปจฺจยภูตํ. ปทีโป วิย สภาโว เหตุ โหติ. อิติ สภาโว เหตุ, ปรภาโว ปจฺจโย. อชฺฌตฺติโก เหตุ, พาหิโร ปจฺจโย. ชนโก เหตุ, ปริคฺคาหโก ปจฺจโย. อสาธารโณ เหตุ, สาธารโณ ปจฺจโย.

មួយវិញទៀត ដូចជាចានប្រទីប ឆ្នួន និងប្រេង ជាបច្ច័យនៃពន្លឺប្រទីប តែមិនមែនជាសភាវហេតុទេ ព្រោះថា បើគ្មានភ្លើងទេ គេមិនអាចញ៉ាំងចានប្រទីប ឆ្នួន និងប្រេង ដែលជាបច្ច័យនៃប្រទីបនោះ ឲ្យភ្លឺឡើងបានឡើយ។ សភាវៈដែលដូចជាភ្លើងប្រទីប ទើបជាហេតុ។ ដូច្នេះ សភាវៈ (សភាពដូចគ្នា) ជាហេតុ បរសភាវៈ (សភាពផ្សេងគ្នា) ជាបច្ច័យ។ ហេតុខាងក្នុង (អជ្ឈត្តិកៈ) ជាហេតុ ហេតុខាងក្រៅ (ពាហិរៈ) ជាបច្ច័យ។ ធម៌អ្នកបង្កើត (ជនកៈ) ជាហេតុ ធម៌អ្នកឧបត្ថម្ភ (បរិគ្គាហកៈ) ជាបច្ច័យ។ ហេតុមិនទូទៅ (អសាធារណៈ) ជាហេតុ ហេតុទូទៅ (សាធារណៈ) ជាបច្ច័យ។

---

อวุปจฺเฉทตฺโถ สนฺตติ อตฺโถ, นิพฺพตฺติ อตฺโถ ผลตฺโถ, ปฏิสนฺธิ อตฺโถ ปุนพฺภวตฺโถ, ปลิโพธตฺโถ ปริยุฏฺฐานตฺโถ, อสมุคฺฆาตตฺโถ อนุสยตฺโถ, อสมฺปฏิเวธตฺโถ อวิชฺชตฺโถ, อปริญฺญาตตฺโถ วิญฺญาณสฺส พีชตฺโถ. ยตฺถ อวุปจฺเฉโท ตตฺถ สนฺตติ, ยตฺถ สนฺตติ ตตฺถ นิพฺพตฺติ, ยตฺถ นิพฺพตฺติ ตตฺถ ผลํ, ยตฺถ ผลํ ตตฺถ ปฏิสนฺธิ, ยตฺถ ปฏิสนฺธิ ตตฺถ ปุนพฺภโว, ยตฺถ ปุนพฺภโว ตตฺถ ปลิโพโธ, ยตฺถ ปลิโพโธ ตตฺถ ปริยุฏฺฐานํ, ยตฺถ ปริยุฏฺฐานํ ตตฺถ อสมุคฺฆาโต. ยตฺถ อสมุคฺฆาโต ตตฺถ อนุสโย, ยตฺถ อนุสโย ตตฺถ อสมฺปฏิเวโธ, ยตฺถ อสมฺปฏิเวโธ ตตฺถ อวิชฺชา, ยตฺถ อวิชฺชา ตตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ, ยตฺถ สาสวํ วิญฺญาณํ อปริญฺญาตํ ตตฺถ พีชตฺโถ.

សេចក្តីថា មិនដាច់សូន្យ គឺសេចក្តីថាតស៊ុំ (សន្តតិ) សេចក្តីថាកើតឡើង គឺសេចក្តីថាផល សេចក្តីថាបដិសន្ធិ គឺសេចក្តីថាភពថ្មី សេចក្តីថារារាំង គឺសេចក្តីថាបរិយុដ្ឋាន សេចក្តីថាមិនទាន់កម្ចាត់ គឺសេចក្តីថាអនុស័យ សេចក្តីថាមិនចាក់ធ្លុះ គឺសេចក្តីថាអវិជ្ជា សេចក្តីថាមិនកំណត់ដឹង គឺសេចក្តីថាពូជនៃវិញ្ញាណ។ ក្នុងទីណាមានការមិនដាច់សូន្យ ក្នុងទីនោះមានសន្តតិ ក្នុងទីណាមានសន្តតិ ក្នុងទីនោះមានការកើតឡើង ក្នុងទីណាមានការកើតឡើង ក្នុងទីនោះមានផល ក្នុងទីណាមានផល ក្នុងទីនោះមានបដិសន្ធិ ក្នុងទីណាមានបដិសន្ធិ ក្នុងទីនោះមានភពថ្មី ក្នុងទីណាមានភពថ្មី ក្នុងទីនោះមានការរារាំង ក្នុងទីណាមានការរារាំង ក្នុងទីនោះមានបរិយុដ្ឋាន ក្នុងទីណាមានបរិយុដ្ឋាន ក្នុងទីនោះមានការមិនទាន់កម្ចាត់។ ក្នុងទីណាមានការមិនទាន់កម្ចាត់ ក្នុងទីនោះមានអនុស័យ ក្នុងទីណាមានអនុស័យ ក្នុងទីនោះមានការមិនចាក់ធ្លុះ ក្នុងទីណាមានការមិនចាក់ធ្លុះ ក្នុងទីនោះមានអវិជ្ជា ក្នុងទីណាមានអវិជ្ជា ក្នុងទីនោះមានសាសវវិញ្ញាណ (វិញ្ញាណប្រកបដោយអាសវៈ) ដែលមិនទាន់កំណត់ដឹង ក្នុងទីណាមានសាសវវិញ្ញាណដែលមិនទាន់កំណត់ដឹង ក្នុងទីនោះមានសេចក្តីថាជាពូជ។

---

สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, ปญฺญากฺขนฺโธ วิมุตฺติกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย, วิมุตฺติกฺขนฺโธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺธสฺส ปจฺจโย. ติตฺถญฺญุตา ปีตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปีตญฺญุตา ปตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย, ปตฺตญฺญุตา อตฺตญฺญุตาย ปจฺจโย.

សីលក្ខន្ធ ជាបច្ច័យនៃសមាធិក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ ជាបច្ច័យនៃបញ្ញាក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ ជាបច្ច័យនៃវិមុត្តិក្ខន្ធ វិមុត្តិក្ខន្ធ ជាបច្ច័យនៃវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ។ ភាពជាអ្នកដឹងនូវកំពង់ (តិត្ថញ្ញុតា) ជាបច្ច័យនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវការផឹក (បីតញ្ញុតា) ភាពជាអ្នកដឹងនូវការផឹក ជាបច្ច័យនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវការដល់ (បត្តញ្ញុតា) ភាពជាអ្នកដឹងនូវការដល់ ជាបច្ច័យនៃភាពជាអ្នកដឹងនូវខ្លួន (អត្តញ្ញុតា)។

---

ยถา วา ปน จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ตตฺถ จกฺขุ อาธิปเตยฺยปจฺจยตาย ปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจยตาย ปจฺจโย. อาโลโก สนฺนิสฺสยตาย ปจฺจโย, มนสิกาโร สภาโว เหตุ[Pg.68]. สงฺขารา วิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. วิญฺญาณํ นามรูปสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. นามรูปํ สฬายตนสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. สฬายตนํ ผสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ผสฺโส เวทนาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เวทนา ตณฺหาย ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ตณฺหา อุปาทานสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. อุปาทานํ ภวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ภโว ชาติยา ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชาติ ชรามรณสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ชรามรณํ โสกสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โสโก ปริเทวสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ปริเทโว ทุกฺขสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. ทุกฺขํ โทมนสฺสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. โทมนสฺสํ อุปายาสสฺส ปจฺจโย, สภาโว เหตุ. เอวํ โย โกจิ อุปนิสฺสโย สพฺโพ โส ปริกฺขาโร. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘เย ธมฺมา ยํ ธมฺมํ ชนยนฺตี’’ติ.

មួយម៉្យាងទៀត ដូចជាចក្ខុវិញ្ញាណ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យចក្ខុផង រូបទាំងឡាយផង។ ក្នុងដំណើរនោះ ចក្ខុជាបច្ច័យដោយភាពជាអធិបតីបច្ច័យ រូបទាំងឡាយជាបច្ច័យដោយភាពជាអារម្មណបច្ច័យ ពន្លឺជាបច្ច័យដោយភាពជាឧបនិស្សយបច្ច័យ មនសិការៈជាហេតុដោយសភាវៈ។ សង្ខារទាំងឡាយជាបច្ច័យដល់វិញ្ញាណ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ វិញ្ញាណជាបច្ច័យដល់នាមរូប ជាហេតុដោយសភាវៈ។ នាមរូបជាបច្ច័យដល់សឡាយតនៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ សឡាយតនៈជាបច្ច័យដល់ផស្សៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ផស្សៈជាបច្ច័យដល់វេទនា ជាហេតុដោយសភាវៈ។ វេទនាជាបច្ច័យដល់តណ្ហា ជាហេតុដោយសភាវៈ។ តណ្ហាជាបច្ច័យដល់ឧបាទាន ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ឧបាទានជាបច្ច័យដល់ភព ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ភពជាបច្ច័យដល់ជាតិ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ជាតិជាបច្ច័យដល់ជរានិងមរណៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ជរានិងមរណៈជាបច្ច័យដល់សោកៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ សោកៈជាបច្ច័យដល់បរិទេវៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ បរិទេវៈជាបច្ច័យដល់ទុក្ខៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ទុក្ខៈជាបច្ច័យដល់ទោមនស្សៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ទោមនស្សៈជាបច្ច័យដល់ឧបាយាសៈ ជាហេតុដោយសភាវៈ។ ឧបនិស្ស័យណាមួយទាំងអស់នោះ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា បរិក្ខារៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ទើបពោលថា «ធម៌ទាំងឡាយណា ញ៉ាំងធម៌ណាឱ្យកើតឡើង» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หาโร.

បរិក្ខារហារៈ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយ។

---

๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺโค

១៦. ការចែកសមារោបនហារៈ

---

๕๐. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หาโร? ‘‘เย ธมฺมา ยํมูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา’’ติ.

៥០. ក្នុងហារៈទាំងនោះ សមារោបនហារៈ តើដូចម្តេច? «ធម៌ទាំងឡាយណា មានធម៌ណាជាឫសគល់ និងធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានអត្ថដូចគ្នា ដែលព្រះមុនីទ្រង់សម្តែងហើយ» ដូច្នេះ។

---

เอกสฺมึ ปทฏฺฐาเน ยตฺตกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ สมาโรปยิตพฺพานิ. ยถา อาวฏฺเฏ หาเร พหุกานิ ปทฏฺฐานานิ โอตรนฺตีติ. ตตฺถ สมาโรปนา จตุพฺพิธา ปทฏฺฐานํ, เววจนํ, ภาวนา, ปหานมิติ.

កាលបើបទដ្ឋានមួយ ត្រូវបានកាន់យកដោយសូត្រហើយ បទដ្ឋាននៃធម៌ដទៃទៀតមានប្រមាណប៉ុន្មាន ដែលចុះស៊ប់ក្នុងធម៌នោះ បទដ្ឋានទាំងអស់នោះ គប្បីលើកឡើង។ ដូចជាបទដ្ឋានជាច្រើន ចុះស៊ប់ក្នុងអាវដ្តហារៈ យ៉ាងណាមិញ (ក្នុងសមារោបនហារៈនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ)។ ក្នុងសមារោបនហារៈនោះ ការលើកឡើង (សមារោបនៈ) មាន ៤ យ៉ាងគឺ បទដ្ឋាន វេវចនៈ ភាវនា និងបហានៈ។

---

ตตฺถ กตมา ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา?

ក្នុងសមារោបនៈទាំងនោះ ការលើកឡើងដោយបទដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

«ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ១ ការញ៉ាំងកុសលឱ្យសម្រេច ១ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ» ដូច្នេះ។

---

ตสฺส กึ ปทฏฺฐานํ? ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ – อิทํ ปทฏฺฐานํ; ตตฺถ ยํ กายิกญฺจ วาจสิกญฺจ สุจริตํ, อยํ สีลกฺขนฺโธ. มโนสุจริเต ยา อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท จ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ. ยา สมฺมาทิฏฺฐิ, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ [Pg.69] จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. อิทํ ปทฏฺฐานํ, ตตฺถ สมถสฺส ผลํ ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, วิปสฺสนา ผลํ อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ.

តើបទដ្ឋាននៃសាសនានោះ គឺអ្វី? គឺសុចរិត ៣ យ៉ាងគឺ កាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត នេះជាបទដ្ឋាន ក្នុងសុចរិតទាំងនោះ សុចរិតណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាយនិងវាចា នេះជាសីលក្ខន្ធ។ ក្នុងមនោសុចរិត អនភិជ្ឈានិងអព្យាបាទណា នេះជាសមាធិក្ខន្ធ។ សម្មាទិដ្ឋិណា នេះជាបញ្ញាក្ខន្ធ។ នេះជាបទដ្ឋាន ក្នុងខន្ធទាំងនោះ សីលក្ខន្ធនិងសមាធិក្ខន្ធ ជាសមថៈ បញ្ញាក្ខន្ធ ជាវិបស្សនា។ នេះជាបទដ្ឋាន ក្នុងសមថៈនិងវិបស្សនានោះ ផលនៃសមថៈ គឺចេតោវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាករាគៈ ផលនៃវិបស្សនា គឺបញ្ញាវិមុត្តិ ព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា។ នេះជាបទដ្ឋាន។

---

วนํ วนถสฺส ปทฏฺฐานํ. กิญฺจ วนํ? โก จ วนโถ? วนํ นาม ปญฺจ กามคุณา, ตณฺหา วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม นิมิตฺตคฺคาโห ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา. วนโถ นาม เตสํ เตสํ องฺคปจฺจงฺคานํ อนุพฺยญฺชนคฺคาโห ‘‘อโห จกฺขุ, อโห โสตํ, อโห ฆานํ, อโห ชิวฺหา, อโห กาโย, อิติ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม ฉ อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ อปริญฺญาตานิ. ยํ ตทุภยํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สํโยชนํ, อยํ วนโถ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. วนํ นาม อนุสโย. วนโถ นาม ปริยุฏฺฐานํ. อิทํ ปทฏฺฐานํ. เตนาห ภควา ‘‘เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจา’’ติ. อยํ ปทฏฺฐาเนน สมาโรปนา.

ព្រៃ (វនៈ) ជាបទដ្ឋាននៃគ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់ (វនថៈ)។ ចុះព្រៃ គឺអ្វី? គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់ គឺអ្វី? ព្រៃ បានដល់ កាមគុណ ៥ យ៉ាង តណ្ហា ឈ្មោះថា គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់។ នេះជាបទដ្ឋាន។ ព្រៃ បានដល់ ការកាន់យកនូវនិមិត្តថា «ស្រី» ឬថា «ប្រុស»។ គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់ បានដល់ ការកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈនៃអវយវៈតូចធំនោះៗ ថា «ឱ! ចក្ខុល្អហ្ន៎ ឱ! សោតៈល្អហ្ន៎ ឱ! ឃានៈល្អហ្ន៎ ឱ! ជិវ្ហាល្អហ្ន៎ ឱ! កាយល្អហ្ន៎» ដូច្នេះ។ នេះជាបទដ្ឋាន។ ព្រៃ បានដល់ អាយតនៈខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ៦ យ៉ាង ដែលមិនទាន់កំណត់ដឹង។ សំយោជនៈណា កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យអាយតនៈទាំងពីរនោះ នេះឈ្មោះថា គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់។ នេះជាបទដ្ឋាន。 ព្រៃ បានដល់ អនុស័យ។ គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់ បានដល់ បរិយុដ្ឋាណ។ នេះជាបទដ្ឋាន។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលគប្បីកាត់ព្រៃផង គ្រឿងញ៉ាំងចិត្តឱ្យចំពាក់ក្នុងព្រៃផង» ដូច្នេះ។ នេះជាការលើកឡើងដោយបទដ្ឋាន។

---

๕๑. ตตฺถ กตมา เววจเนน สมาโรปนา? ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ เสกฺขผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อเสกฺขผลํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิผลํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ อคฺคผลํ อรหตฺตํ. อิทํ เววจนํ. ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ กามธาตุสมติกฺกมนํ; อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ เตธาตุสมติกฺกมนํ. อิทํ เววจนํ. ปญฺญินฺทฺริยํ, ปญฺญาพลํ, อธิปญฺญาสิกฺขา, ปญฺญากฺขนฺโธ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค, ญาณํ, สมฺมาทิฏฺฐิ, ตีรณา, สนฺตีรณา, หิรี, วิปสฺสนา, ธมฺเม ญาณํ, สพฺพํ, อิทํ เววจนํ. อยํ เววจเนน สมาโรปนา.

៥១. ក្នុងសមារោបនៈទាំងនោះ ការលើកឡើងដោយវេវចនៈ តើដូចម្តេច? ចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ ជាសេក្ខផល បញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ជាអសេក្ខផល។ នេះជាវេវចនៈ។ ចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ ជាអនាគាមិផល បញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ជាអគ្គផល គឺអរហត្ត។ នេះជាវេវចនៈ។ ចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ ជាការកន្លងកាមធាតុ បញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ជាការកន្លងតេធាតុ (ធាតុទាំងបី)។ នេះជាវេវចនៈ។ បញ្ញិន្ទ្រិយ បញ្ញាពលៈ អធិបញ្ញាសិក្ខា បញ្ញាក្ខន្ធ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គ ញាណ សម្មាទិដ្ឋិ តិរណៈ សន្តិរណៈ ហិរិ វិបស្សនា ធម្មេញាណ ទាំងអស់នេះ ជាវេវចនៈ។ នេះជាការលើកឡើងដោយវេវចនៈ។

---

ตตฺถ กตมา ภาวนาย สมาโรปนา? ยถาห ภควา ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหราหิ, อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ’’. อาตาปีติ วีริยินฺทฺริยํ. สมฺปชาโนติ ปญฺญินฺทฺริยํ. สติมาติ สตินฺทฺริยํ. วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสนฺติ สมาธินฺทฺริยํ. เอวํ กาเย กายานุปสฺสิโน วิหรโต จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เกน การเณน? เอกลกฺขณตฺตา จตุนฺนํ อินฺทฺริยานํ. จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ สมฺมปฺปธาเนสุ ภาวิยมาเนสุ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. จตูสุ อิทฺธิปาเทสุ ภาวิยมาเนสุ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. เอวํ สพฺเพ[Pg.70]. เกน การเณน? สพฺเพ หิ โพธงฺคมา ธมฺมา โพธิปกฺขิยา นิยฺยานิกลกฺขเณน เอกลกฺขณา, เต เอกลกฺขณตฺตา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อยํ ภาวนาย สมาโรปนา.

ក្នុងសមារោបនៈទាំងនោះ ការលើកឡើងដោយភាវនា តើដូចម្តេច? ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកចូរជាអ្នកពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស មានដឹងខ្លួន មានស្មារតី កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅចុះ»។ ពាក្យថា «មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស» (អាតាបី) គឺ វីរិយិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា «មានដឹងខ្លួន» (សម្បជានោ) គឺ បញ្ញិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា «មានស្មារតី» (សតិមា) គឺ សតិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា «កំចាត់បង់នូវអភិជ្ឈានិងទោមនស្សក្នុងលោកចេញ» (វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ) គឺ សមាធិន្ទ្រិយ។ កាលបើភិក្ខុពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ សម្រេចសម្រាន្តនៅយ៉ាងនេះ សតិបដ្ឋាន ៤ តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឱ្យបរិបូណ៌។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះឥន្ទ្រិយទាំង ៤ មានលក្ខណៈតែមួយ។ កាលបើសតិបដ្ឋាន ៤ ត្រូវបានចម្រើនហើយ សម្មប្បធាន ៤ តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឱ្យបរិបូណ៌។ កាលបើសម្មប្បធាន ៤ ត្រូវបានចម្រើនហើយ ឥទ្ធិបាទ ៤ តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឱ្យបរិបូណ៌។ កាលបើឥទ្ធិបាទ ៤ ត្រូវបានចម្រើនហើយ ឥន្ទ្រិយ ៥ តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឱ្យបរិបូណ៌។ ធម៌ទាំងអស់ (ដែលជាពោធិបក្ខិយធម៌) ក៏យ៉ាងនេះដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ជាពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងអស់ មានលក្ខណៈតែមួយ ដោយលក្ខណៈជាគ្រឿងស្រោចស្រង់ (និយ្យានិកលក្ខណៈ) ធម៌ទាំងនោះ តែងដល់នូវការបំពេញភាវនាឱ្យបរិបូណ៌ ព្រោះភាពមានលក្ខណៈតែមួយនោះឯង។ នេះជាការលើកឡើងដោយភាវនា។

---

ตตฺถ กตมา ปหาเนน สมาโรปนา? กาเย กายานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, กพฬีกาโร จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, กามุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, กามโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อภิชฺฌากายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, กามาสเวน จ อนาสโว ภวติ, กาโมฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, ราคสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, รูปูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, รูปธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ.

ក្នុងសមារោបនៈទាំងនោះ ការលើកឡើងដោយបហានៈ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុកាលពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ សម្រេចសម្រាន្តនៅ តែងលះបង់នូវវិបល្លាសថា «ស្អាតក្នុងរបស់ដែលមិនស្អាត» កពឡិង្ការាហាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង (បរិញ្ញា) ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនមានឧបាទាន ព្រោះលះកាមុបាទាន ជាអ្នកប្រាសចាកយោគៈ ព្រោះលះកាមយោគៈ ជាអ្នករួចផុតចាកកាយគន្ថៈ គឺអភិជ្ឈា ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ព្រោះលះកាមាសវៈ ជាអ្នកឆ្លងផុតកាមោឃៈ ជាអ្នកមិនមានសរ ព្រោះលះរាគសរ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលមានរូបជាអារម្មណ៍របស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង រាគៈក្នុងរូបធាតុរបស់ភិក្ខុនោះ តែងត្រូវបានលះបង់ និងមិនទៅកាន់ឆន្ទាគតិឡើយ។

---

เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, ผสฺโส จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ภวูปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ภวโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, พฺยาปาทกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ภวาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ภโวฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โทสสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, เวทนูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, เวทนาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โทสาคตึ คจฺฉติ.

កាលពិចារណាឃើញវេទនាក្នុងវេទនាទាំងឡាយ សម្រេចសម្រាន្តនៅ តែងលះបង់នូវវិបល្លាសថា «សុខក្នុងទុក្ខ» ផស្សាហាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនមានឧបាទាន ព្រោះលះភវុបាទាន ជាអ្នកប្រាសចាកយោគៈ ព្រោះលះភវយោគៈ ជាអ្នករួចផុតចាកកាយគន្ថៈ គឺព្យាបាទ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ព្រោះលះភវាសវៈ ជាអ្នកឆ្លងផុតភវោឃៈ ជាអ្នកមិនមានសរ ព្រោះលះទោសសរ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលមានវេទនាជាអារម្មណ៍របស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង រាគៈក្នុងវេទនាធាតុរបស់ភិក្ខុនោះ តែងត្រូវបានលះបង់ និងមិនទៅកាន់ទោសាគតិឡើយ។

---

จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, วิญฺญาณํ จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, ทิฏฺฐุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, ทิฏฺฐิโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, สีลพฺพตปรามาสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, ทิฏฺฐาสเวน จ อนาสโว ภวติ, ทิฏฺโฐฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, มานสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ, สญฺญูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สญฺญาธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ ภยาคตึ คจฺฉติ.

កាលពិចារណាឃើញចិត្តក្នុងចិត្ត សម្រេចសម្រាន្តនៅ តែងលះបង់នូវវិបល្លាសថា «ទៀងក្នុងរបស់មិនទៀង» វិញ្ញាណាហាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនមានឧបាទាន ព្រោះលះទិដ្ឋុបាទាន ជាអ្នកប្រាសចាកយោគៈ ព្រោះលះទិដ្ឋិយោគៈ ជាអ្នករួចផុតចាកកាយគន្ថៈ គឺសីលព្វតបរាមាសៈ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ព្រោះលះទិដ្ឋាសវៈ ជាអ្នកឆ្លងផុតទិដ្ឋោឃៈ ជាអ្នកមិនមានសរ ព្រោះលះមានសរ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលមានសញ្ញាជាអារម្មណ៍របស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង រាគៈក្នុងសញ្ញាធាតុរបស់ភិក្ខុនោះ តែងត្រូវបានលះបង់ និងមិនទៅកាន់ភយាគតិឡើយ。

---

ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรนฺโต ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาสํ ปชหติ, มโนสญฺเจตนา จสฺส อาหาโร ปริญฺญํ คจฺฉติ, อตฺตวาทุปาทาเนน จ อนุปาทาโน ภวติ, อวิชฺชาโยเคน จ วิสํยุตฺโต ภวติ, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน จ วิปฺปยุชฺชติ, อวิชฺชาสเวน จ อนาสโว ภวติ, อวิชฺโชฆญฺจ อุตฺติณฺโณ ภวติ, โมหสลฺเลน จ วิสลฺโล ภวติ[Pg.71], สงฺขารูปิกา จสฺส วิญฺญาณฏฺฐิติ ปริญฺญํ คจฺฉติ, สงฺขารธาตุยํ จสฺส ราโค ปหีโน ภวติ, น จ โมหาคตึ คจฺฉติ. อยํ ปหาเนน สมาโรปนา.

កាលពិចារណាឃើញធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ សម្រេចសម្រាន្តនៅ តែងលះបង់នូវវិបល្លាសថា «ខ្លួនក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» មនោសញ្ចេតនាហាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ភិក្ខុនោះជាអ្នកមិនមានឧបាទាន ព្រោះលះអត្តវាទុបាទាន ជាអ្នកប្រាសចាកយោគៈ ព្រោះលះអវិជ្ជាយោគៈ ជាអ្នករួចផុតចាកកាយគន្ថៈ គឺឥទំសច្ចាភិនិវេសៈ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ព្រោះលះអវិជ្ជាសវៈ ជាអ្នកឆ្លងផុតអវិជ្ជោឃៈ ជាអ្នកមិនមានសរ ព្រោះលះមោហសរ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលមានសង្ខារជាអារម្មណ៍របស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង រាគៈក្នុងសង្ខារធាតុរបស់ភិក្ខុនោះ តែងត្រូវបានលះបង់ និងមិនទៅកាន់មោហាគតិឡើយ។ នេះជាការលើកឡើងដោយបហានៈ។

---

เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ទើបពោលថា —

---

‘‘เย ธมฺมา ยํ มูลา, เย เจกตฺถา ปกาสิตา มุนินา;

เต สมาโรปยิตพฺพา, เอส สมาโรปโน หาโร’’ติ.

«ធម៌ទាំងឡាយណា មានធម៌ណាជាឫសគល់ និងធម៌ទាំងឡាយណាដែលមានអត្ថដូចគ្នា ដែលព្រះមុនីទ្រង់សម្តែងហើយ ធម៌ទាំងនោះ គប្បីលើកឡើង នេះជាសមារោបនហារៈ» ដូច្នេះ។

---

นิยุตฺโต สมาโรปโน หาโร.

សមារោបនហារៈ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយ。

---

นิฏฺฐิโต จ หารวิภงฺโค.

ការចែកហារៈ (ហារវិភង្គ) ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

---

๑. เทสนาหารสมฺปาโต

១. ទេសនាហារសម្បាតៈ

---

๕๒.

៥២.

---

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

«គប្បីសម្តែងនូវហារៈទាំង ១៦ ជាមុនសិន រួចពិចារណាមើលទិសដោយទិសាលោចនៈ ហើយប្រមូលរួមបញ្ចូលដោយអង្កុសៈ រួចគប្បីសម្តែងនូវសូត្រដោយន័យទាំង ៣» ដូច្នេះ។

---

วุตฺตา, ตสฺสา นิทฺเทโส กุหึ ทฏฺฐพฺโพ? หารสมฺปาเต. ตตฺถ กตโม เทสนาหารสมฺปาโต?

គាថាដែលបានពោលហើយនោះ តើគប្បីឃើញសេចក្តីពន្យល់ (និទ្ទេស) ក្នុងទីណា? គប្បីឃើញក្នុងហារសម្បាតៈ។ ក្នុងហារសម្បាតៈនោះ ទេសនាហារសម្បាតៈ តើដូចម្តេច?

---

‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตน, มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จ;

ถินมิทฺธาภิภูเตน, วสํ มารสฺส คจฺฉตี’’ติ.

«បុគ្គលតែងទៅកាន់លុះក្នុងអំណាចនៃមារ ព្រោះចិត្តដែលមិនបានរក្សាផង ព្រោះចិត្តដែលត្រូវមិច្ឆាទិដ្ឋិកំចាត់បង់ហើយផង ព្រោះចិត្តដែលត្រូវថីនមិទ្ធៈគ្របសង្កត់ហើយផង» ដូច្នេះ។

---

อรกฺขิเตน จิตฺเตนาติ กึ เทสยติ, ปมาทํ ตํ มจฺจุโน ปทํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน จาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิหตํ นาม วุจฺจติ ยทา ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, โส วิปลฺลาโส. โส ปน วิปลฺลาโส กึลกฺขโณ? วิปรีตคฺคาหลกฺขโณ วิปลฺลาโส. โส กึ วิปลฺลาสยติ? ตโย ธมฺเม สญฺญํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิมิติ. โส กุหึ วิปลฺลาสยติ? จตูสุ อตฺตภาววตฺถูสุ, รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เอวํ เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ.

ពាក្យថា «ព្រោះចិត្តដែលមិនបានរក្សា» (អរក្ខិតេន ចិត្តេន) តើទ្រង់សម្តែងនូវអ្វី? ទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីប្រមាទ ដែលជាផ្លូវនៃសេចក្តីស្លាប់។ ពាក្យថា «ព្រោះចិត្តដែលត្រូវមិច្ឆាទិដ្ឋិកំចាត់បង់ហើយ» (មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេន ច) គឺហៅថា ត្រូវមិច្ឆាទិដ្ឋិកំចាត់បង់ហើយ ក្នុងកាលណាដែលបុគ្គលយល់ឃើញថា «ទៀងក្នុងរបស់មិនទៀង» នោះជាវិបល្លាស។ ចុះវិបល្លាសនោះ មានលក្ខណៈដូចម្តេច? វិបល្លាសមានលក្ខណៈគឺការកាន់យកដោយខុស (វិបរីតគ្គាហលក្ខណៈ)។ វិបល្លាសនោះ ញ៉ាំងធម៌អ្វីឱ្យវង្វេង (វិបល្លាសយតិ)? គឺញ៉ាំងធម៌ ៣ យ៉ាងឱ្យវង្វេង គឺ សញ្ញា ១ ចិត្ត ១ ទិដ្ឋិ ១។ វិបល្លាសនោះ វង្វេងក្នុងទីណា? គឺវង្វេងក្នុងវត្ថុនៃអត្តភាពទាំង ៤ គឺ តែងយល់ឃើញរូបថាជាខ្លួនខ្លះ យល់ឃើញខ្លួនថាមានរូបខ្លះ យល់ឃើញរូបនៅក្នុងខ្លួនខ្លះ យល់ឃើញខ្លួននៅក្នុងរូបខ្លះ។ យ៉ាងនេះ តែងយល់ឃើញវេទនា... បេ... សញ្ញា... បេ... សង្ខារ... បេ... វិញ្ញាណថាជាខ្លួនខ្លះ យល់ឃើញខ្លួនថាមានវិញ្ញាណខ្លះ យល់ឃើញវិញ្ញាណនៅក្នុងខ្លួនខ្លះ យល់ឃើញខ្លួននៅក្នុងវិញ្ញាណខ្លះ។

---

ตตฺถ [Pg.72] รูปํ ปฐมํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ. เวทนา ทุติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. สญฺญา สงฺขารา จ ตติยํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ. วิญฺญาณํ จตุตฺถํ วิปลฺลาสวตฺถุ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส สํกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตณฺหานิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ. ทิฏฺฐินิวุตํ จิตฺตํ ทฺวีหิ วิปลฺลาเสหิ วิปลฺลาสียติ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ.

ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ រូបជាវត្ថុជាទីតាំងនៃវិបល្លាសទីមួយ គឺការយល់ឃើញថាល្អស្អាតក្នុងរបស់ដែលមិនល្អស្អាត។ វេទនាជាវត្ថុជាទីតាំងនៃវិបល្លាសទីពីរ គឺការយល់ឃើញថាសុខក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខ។ សញ្ញានិងសង្ខារទាំងឡាយជាវត្ថុជាទីតាំងនៃវិបល្លាសទីបី គឺការយល់ឃើញថាជាខ្លួនប្រាណក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួនប្រាណ។ វិញ្ញាណជាវត្ថុជាទីតាំងនៃវិបល្លាសទីបួន គឺការយល់ឃើញថាទៀងទាត់ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង។ ធម៌ពីរយ៉ាងជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត គឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា។ ចិត្តដែលត្រូវតណ្ហារួបរឹត តែងវិបល្លាសដោយវិបល្លាសពីរយ៉ាង គឺយល់ឃើញថាល្អស្អាតក្នុងរបស់ដែលមិនល្អស្អាត១ យល់ឃើញថាសុខក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខ១។ ចិត្តដែលត្រូវទិដ្ឋិរួបរឹត តែងវិបល្លាសដោយវិបល្លាសពីរយ៉ាង គឺយល់ឃើញថាទៀងទាត់ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង១ យល់ឃើញថាជាខ្លួនប្រាណក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួនប្រាណ១។

---

ตตฺถ โย ทิฏฺฐิวิปลฺลาโส, โส อตีตํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, อตีตํ เวทนํ…เป… อตีตํ สญฺญํ, อตีเต สงฺขาเร…เป… อตีตํ วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ. ตตฺถ โย ตณฺหาวิปลฺลาโส, โส อนาคตํ รูปํ อภินนฺทติ, อนาคตํ เวทนํ…เป… อนาคตํ สญฺญํ, อนาคเต สงฺขาเร, อนาคตํ วิญฺญาณํ อภินนฺทติ. ทฺเว ธมฺมา จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา – ตณฺหา จ อวิชฺชา จ. ตาหิ วิสุชฺฌนฺตํ จิตฺตํ วิสุชฺฌติ. เตสํ อวิชฺชานีวรณานํ ตณฺหาสํโยชนานํ ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ สนฺธาวนฺตานํ สํสรนฺตานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรกายํ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส.

ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ វិបល្លាសគឺទិដ្ឋិណា វិបល្លាសគឺទិដ្ឋិនោះ តែងយល់ឃើញនូវរូបជាអតីតថាជាខ្លួនប្រាណ យល់ឃើញនូវវេទនាជាអតីត... សញ្ញាជាអតីត... សង្ខារជាអតីត... វិញ្ញាណជាអតីតថាជាខ្លួនប្រាណ។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ វិបល្លាសគឺតណ្ហាណា វិបល្លាសគឺតណ្ហានោះ តែងត្រេកអរចំពោះរូបជាអនាគត ត្រេកអរចំពោះវេទនាជាអនាគត... សញ្ញាជាអនាគត... សង្ខារជាអនាគត... វិញ្ញាណជាអនាគត។ ធម៌ពីរយ៉ាងជាឧបក្កិលេសនៃចិត្ត គឺតណ្ហានិងអវិជ្ជា។ ចិត្តដែលស្អាតចាកធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថាជាចិត្តស្អាតបរិសុទ្ធ។ សត្វទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរារាំង មានតណ្ហាជាគ្រឿងចងក្រង អន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ កាន់នរកខ្លះ កាន់កំណើតតិរច្ឆានខ្លះ កាន់បេត្តវិស័យខ្លះ កាន់អសុរកាយខ្លះ កាន់ទេវលោកខ្លះ កាន់មនុស្សលោកខ្លះ ទីបំផុតខាងដើមមិនប្រាកដឡើយ។

---

ถินมิทฺธาภิภูเตนาติ. ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา; มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ. วสํ มารสฺส คจฺฉตีติ กิเลสมารสฺส จ สตฺตมารสฺส จ วสํ คจฺฉติ, โส หิ นิวุโต สํสาราภิมุโข โหติ. อิมานิ ภควตา ทฺเว สจฺจานิ เทสิตานิ ทุกฺขํ สมุทโย จ. เตสํ ภควา ปริญฺญาย จ ปหานาย จ ธมฺมํ เทเสติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาย สมุทยสฺส ปหานาย. เยน จ ปริชานาติ เยน จ ปชหติ, อยํ มคฺโค. ยํ ตณฺหาย อวิชฺชาย จ ปหานํ, อยํ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. เตนาห ภควา ‘‘อรกฺขิเตน จิตฺเตนา’’ติ. เตนาหายสฺมา มหากจฺจายโน ‘‘อสฺสาทาทีนวตา’’ติ.

ពាក្យថា Thinamiddhābhibhūtena សេចក្តីថា ថីនៈ គឺភាពមិនគួរដល់ការងារ ភាពមិនស្ទាត់ជំនាញនៃចិត្ត មិទ្ធៈ គឺភាពរួញរានៃកាយ។ ពាក្យថា Vasaṃ mārassa gacchati សេចក្តីថា តែងទៅកាន់លុះក្នុងអំណាចនៃកិលេសមារផង នៃសត្តមារផង ព្រោះថាបុគ្គលនោះកាលបើត្រូវកិលេសបិទបាំងហើយ តែងជាអ្នកប្រឈមមុខទៅរកសង្សារវដ្ត។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវសច្ចៈពីរយ៉ាងនេះ គឺទុក្ខនិងសមុទ័យ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ ដើម្បីកំណត់ដឹងនិងដើម្បីលះបង់នូវសច្ចៈទាំងនោះ គឺទ្រង់សម្តែងដើម្បីកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ ដើម្បីលះបង់នូវសមុទ័យ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ណាដែលបុគ្គលកំណត់ដឹងផង លះបង់ផង ធម៌នេះឈ្មោះថាមគ្គ។ ការលះបង់នូវតណ្ហានិងអវិជ្ជាណា ការលះបង់នោះឈ្មោះថានិរោធ។ ទាំងនេះជាសច្ចៈបួនយ៉ាង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា “arakkhitena cittena” (ដោយចិត្តដែលមិនបានរក្សា)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុពោលថា “assādādīnavatā” (ដោយភាពជាអស្សាទៈនិងអាទីនវៈ)។

---

นิยุตฺโต เทสนา หารสมฺปาโต.

ទេសនាហារសម្បាត ត្រូវបានចាត់ចែងហើយ។

---

๒. วิจยหารสมฺปาโต

២. វិចយហារសម្បាត

---

๕๓. ตตฺถ [Pg.73] กตโม วิจโย หารสมฺปาโต? ตตฺถ ตณฺหา ทุวิธา กุสลาปิ อกุสลาปิ. อกุสลา สํสารคามินี, กุสลา อปจยคามินี ปหานตณฺหา. มาโนปิ ทุวิโธ กุสโลปิ อกุสโลปิ. ยํ มานํ นิสฺสาย มานํ ปชหติ, อยํ มาโน กุสโล. โย ปน มาโน ทุกฺขํ นิพฺพตฺตยติ, อยํ มาโน อกุสโล. ตตฺถ ยํ เนกฺขมฺมสิตํ โทมนสฺสํ กุทาสฺสุนามาหํ ตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสํ ยํ อริยา สนฺตํ อายตนํ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ตสฺส อุปฺปชฺชติ ปิหา, ปิหาปจฺจยา โทมนสฺสํ, อยํ ตณฺหา กุสลา ราควิราคา เจโตวิมุตฺติ, ตทารมฺมณา กุสลา อวิชฺชาวิราคา ปญฺญาวิมุตฺติ.

៥៣. ក្នុងហារសម្បាតទាំងនោះ វិចយហារសម្បាត តើដូចម្តេច? ក្នុងវិចយហារសម្បាតនោះ តណ្ហាមានពីរយ៉ាង គឺកុសលតណ្ហាផង អកុសលតណ្ហាផង។ អកុសលតណ្ហា តែងនាំទៅកាន់សង្សារវដ្ត កុសលតណ្ហា (ដែលជាបហានតណ្ហា) តែងនាំទៅកាន់ការអស់ទៅ (អបចយៈ)។ សូម្បីតែមានៈ ក៏មានពីរយ៉ាង គឺកុសលមានៈផង អកុសលមានៈផង។ បុគ្គលអាស្រ័យនូវមានៈណា ហើយលះបង់នូវមានៈចេញ មានៈនេះឈ្មោះថាកុសលមានៈ។ ចំណែកឯមានៈណាដែលបង្កើតនូវទុក្ខ មានៈនេះឈ្មោះថាអកុសលមានៈ។ ក្នុងកុសលតណ្ហានោះ ទោមនស្សណាដែលអាស្រ័យនូវនេក្ខម្មៈ កើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ដោយសេចក្តីប្រាថ្នាថា “កាលណាឡើយ អាត្មាអញនឹងបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ នឹងបានចូលដល់នូវអាយតនៈដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ បានចូលដល់ហើយរស់នៅ” សេចក្តីប្រាថ្នាតែងកើតឡើង ព្រោះសេចក្តីប្រាថ្នាជាបច្ច័យ ទើបទោមនស្សកើតឡើង តណ្ហានេះឈ្មោះថាកុសលតណ្ហា គឺចេតោវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាករាគៈ និងបញ្ញាវិមុត្តិព្រោះប្រាសចាកអវិជ្ជា ដែលមានកុសលតណ្ហានោះជាអារម្មណ៍ ក៏ឈ្មោះថាកុសលដែរ។

---

ตสฺสา โก ปวิจโย? อฏฺฐ มคฺคงฺคานิ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ. โส กตฺถ ทฏฺฐพฺโพ? จตุตฺเถ ฌาเน ปารมิตาย. จตุตฺเถ หิ ฌาเน อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ จิตฺตํ ภาวยติ ปริสุทฺธํ ปริโยทาตํ อนงฺคณํ วิคตูปกฺกิเลสํ มุทุ กมฺมนิยํ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ. โส ตตฺถ อฏฺฐวิธํ อธิคจฺฉติ ฉ อภิญฺญา ทฺเว จ วิเสเส, ตํ จิตฺตํ ยโต ปริสุทฺธํ, ตโต ปริโยทาตํ, ยโต ปริโยทาตํ, ตโต อนงฺคณํ, ยโต อนงฺคณํ, ตโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ยโต วิคตูปกฺกิเลสํ, ตโต มุทุ, ยโต มุทุ, ตโต กมฺมนิยํ, ยโต กมฺมนิยํ, ตโต ฐิตํ, ยโต ฐิตํ, ตโต อาเนญฺชปฺปตฺตํ. ตตฺถ องฺคณา จ อุปกฺกิเลสา จ ตทุภยํ ตณฺหาปกฺโข. ยา จ อิญฺชนา ยา จ จิตฺตสฺส อฏฺฐิติ, อยํ ทิฏฺฐิปกฺโข.

ការជ្រើសរើស (បវិចយៈ) នូវបញ្ញាវិមុត្តិនោះ តើដូចម្តេច? គឺអង្គមគ្គទាំងប្រាំបី គឺសម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ សមាធិនោះ បុគ្គលគប្បីឃើញក្នុងទីណា? គប្បីឃើញក្នុងចតុត្ថជ្ឈានដ៏បរិបូណ៌។ ព្រោះថា ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន បុគ្គលតែងចម្រើននូវចិត្តដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបី ដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់ គ្មានគ្រឿងសៅហ្មង ប្រាសចាកឧបក្កិលេស ទន់ភ្លន់ គួរដល់ការងារ តាំងមាំ ដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ។ បុគ្គលនោះ តែងបានសម្រេចនូវគុណធម៌ប្រាំបីយ៉ាងក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះ គឺអភិញ្ញាប្រាំកាល និងវិសេសធម៌ពីរយ៉ាង។ ចិត្តនោះ ព្រោះតែបរិសុទ្ធ ទើបផូរផង់, ព្រោះតែផូរផង់ ទើបគ្មានគ្រឿងសៅហ្មង, ព្រោះតែគ្មានគ្រឿងសៅហ្មង ទើបប្រាសចាកឧបក្កិលេស, ព្រោះតែប្រាសចាកឧបក្កិលេស ទើបទន់ភ្លន់, ព្រោះតែទន់ភ្លន់ ទើបគួរដល់ការងារ, ព្រោះតែគួរដល់ការងារ ទើបតាំងមាំ, ព្រោះតែតាំងមាំ ទើបដល់នូវភាពមិនញាប់ញ័រ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ គ្រឿងសៅហ្មងផង ឧបក្កិលេសផង ទាំងពីរយ៉ាងនេះជាចំណែកនៃតណ្ហា។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពញាប់ញ័រផង ភាពមិនតាំងមាំនៃចិត្តផង នេះជាចំណែកនៃទិដ្ឋិ។

---

จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ ทุกฺขินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ สุขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ จตุตฺถชฺฌาเน นิรุชฺฌนฺติ, ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อวสิฏฺฐํ ภวติ. โส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรติ, ตสฺส อุปริมํ สมาปตฺตึ สนฺตโต มนสิกโรโต จตุตฺถชฺฌาเน โอฬาริกา สญฺญา สณฺฐหติ อุกฺกณฺฐา จ ปฏิฆสญฺญา, โส สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺตํ อากาส’’นฺติ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺตึ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อภิญฺญาภินีหาโร รูปสญฺญา โวกาโร นานตฺตสญฺญา สมติกฺกมติ ปฏิฆสญฺญา จสฺส อพฺภตฺถํ คจฺฉติ, เอวํ สมาธิ ตสฺส สมาหิตสฺส โอภาโส อนฺตรธายติ ทสฺสนญฺจ รูปานํ, โส สมาธิ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต ปจฺจเวกฺขิตพฺโพ[Pg.74]. อนภิชฺฌาสหคตํ เม มานสํ สพฺพโลเก, อพฺยาปนฺนํ เม จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ, อารทฺธํ เม วีริยํ ปคฺคหิตํ, ปสฺสทฺโธ เม กาโย อสารทฺโธ, สมาหิตํ เม จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อุปฏฺฐิตา เม สติ อสมฺมุฏฺฐา, ตตฺถ ยญฺจ อนภิชฺฌาสหคตํ มานสํ สพฺพโลเก ยญฺจ อพฺยาปนฺนํ จิตฺตํ สพฺพสตฺเตสุ ยญฺจ อารทฺธํ วีริยํ ปคฺคหิตํ ยญฺจ สมาหิตํ จิตฺตํ อวิกฺขิตฺตํ, อยํ สมโถ. โย ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ, อยํ สมาธิปริกฺขาโร. ยา อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา อยํ วิปสฺสนา.

ឥន្ទ្រិយបួនយ៉ាង គឺទុក្ខិន្ទ្រិយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ សុខិន្ទ្រិយ និងសោមនស្សិន្ទ្រិយ តែងរលត់ទៅក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន ឯឧបេក្ខិន្ទ្រិយរបស់បុគ្គលនោះ តែងនៅសេសសល់។ បុគ្គលនោះ តែងធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសមាបត្តិជាន់ខ្ពស់ដោយភាពស្ងប់រម្ងាប់ កាលដែលបុគ្គលនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសមាបត្តិជាន់ខ្ពស់ដោយភាពស្ងប់រម្ងាប់ សញ្ញាដ៏គ្រោតគ្រាត ភាពអផ្សុក និងបដិឃសញ្ញា តែងរលត់ទៅក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន បុគ្គលនោះព្រោះកន្លងនូវរូបសញ្ញាដោយប្រការទាំងពួង ព្រោះរលត់ទៅនៃបដិឃសញ្ញា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនានត្តសញ្ញា តែងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ ចូលដល់នូវអាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ ដោយយល់ឃើញថា “អាកាសមិនមានទីបំផុត” ហើយរស់នៅ។ ការនាំទៅនៃអភិញ្ញា វោហារគឺរូបសញ្ញា តែងកន្លងនូវនានត្តសញ្ញា ហើយបដិឃសញ្ញារបស់បុគ្គលនោះ ក៏ដល់នូវការរលត់ទៅ។ កាលដែលចិត្តរបស់បុគ្គលនោះតាំងមាំយ៉ាងនេះ សមាធិ ពន្លឺ និងការឃើញនូវរូបទាំងឡាយ តែងបាត់ទៅ។ សមាធិនោះ ប្រកបដោយអង្គប្រាំមួយយ៉ាង ដែលបុគ្គលគប្បីពិចារណាថា៖ “ចិត្តរបស់អាត្មាអញ ប្រកបដោយអនភិជ្ឈាក្នុងលោកទាំងពួង ចិត្តរបស់អាត្មាអញ មិនព្យាបាទក្នុងសត្វទាំងពួង ព្យាយាមរបស់អាត្មាអញ បានប្រារព្ធហើយ លើកតម្កើងហើយ កាយរបស់អាត្មាអញ ស្ងប់រម្ងាប់ហើយ មិនក្តៅក្រហាយ ចិត្តរបស់អាត្មាអញ តាំងមាំហើយ មិនខ្ចាត់ខ្ចាយ សតិរបស់អាត្មាអញ តាំងមាំហើយ មិនភ្លេចភ្លាំងឡើយ”។ ក្នុងអង្គទាំងនោះ ចិត្តដែលប្រកបដោយអនភិជ្ឈាក្នុងលោកទាំងពួងក្តី ចិត្តដែលមិនព្យាបាទក្នុងសត្វទាំងពួងក្តី ព្យាយាមដែលបានប្រារព្ធហើយ លើកតម្កើងហើយក្តី ចិត្តដែលតាំងមាំមិនខ្ចាត់ខ្ចាយក្តី នេះឈ្មោះថាសមថៈ។ កាយដែលស្ងប់រម្ងាប់មិនក្តៅក្រហាយ នេះឈ្មោះថាសមាធិបរិក្ខារ។ សតិដែលតាំងមាំមិនភ្លេចភ្លាំង នេះឈ្មោះថាវិបស្សនា។

---

๕๔. โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ. อยํ สมาธิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนสุโข’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อายตึ สุขวิปาโก’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อริโย นิรามิโส’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘อกาปุริสเสวิโต’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ, อยํ สมาธิ ‘‘สนฺโต เจว ปณีโต จ ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จา’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตํ โข ปนิมํ สมาธึ ‘‘สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ อิติสฺส ปจฺจตฺตเมว ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวติ. ตตฺถ โย จ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข โย จ สมาธิ อายตึ สุขวิปาโก อยํ สมโถ. โย จ สมาธิ อริโย นิรามิโส, โย จ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต, โย จ สมาธิ สนฺโต เจว ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ จ เอโกทิภาวาธิคโต จ น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต จ ยญฺจาหํ ตํ โข ปนิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามีติ, อยํ วิปสฺสนา.

៥៤. សមាធិនោះ បុគ្គលគប្បីដឹងដោយប្រការប្រាំយ៉ាង។ ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “សមាធិនេះ ជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន” ខ្លះ, ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “សមាធិនេះ មានសុខជាវិបាកក្នុងអនាគត” ខ្លះ, ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “សមាធិនេះ ជាធម៌ដ៏ប្រសើរ មិនមានអាមិស” ខ្លះ, ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “សមាធិនេះ មិនមែនជាធម៌ដែលបុរសទុជ៌នសេពឡើយ” ខ្លះ, ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “សមាធិនេះ ស្ងប់រម្ងាប់ផង ឧត្តុង្គឧត្តមផង បានសម្រេចដោយការរម្ងាប់កិលេសផង ដល់នូវភាពជាចិត្តខ្ពស់តែមួយផង មិនមែនជាធម៌ដែលបានសម្រេចដោយការសង្កត់សង្កិននិងរារាំងដោយសង្ខារឡើយ” ខ្លះ។ ម្យ៉ាងទៀត ញាណទស្សនៈចំពោះខ្លួនឯង តែងប្រាកដឡើងដល់បុគ្គលនោះ កាលពិចារណាថា “អាត្មាអញ មានសតិចូលកាន់សមាធិនេះ មានសតិចេញចាកសមាធិនេះ”។ ក្នុងសមាធិទាំងនោះ សមាធិណាជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្នផង សមាធិណាមានសុខជាវិបាកក្នុងអនាគតផង នេះឈ្មោះថាសមថៈ។ ចំណែកឯសមាធិណាជាធម៌ដ៏ប្រសើរមិនមានអាមិសក្តី សមាធិណាដែលមិនមែនជាធម៌ដែលបុរសទុជ៌នសេពក្តី សមាធិណាដែលស្ងប់រម្ងាប់ ឧត្តុង្គឧត្តម បានសម្រេចដោយការរម្ងាប់កិលេស ដល់នូវភាពជាចិត្តខ្ពស់តែមួយ មិនមែនជាធម៌ដែលបានសម្រេចដោយការសង្កត់សង្កិននិងរារាំងដោយសង្ខារក្តី និងការដែលអាត្មាអញមានសតិចូលកាន់សមាធិនេះ មានសតិចេញចាកសមាធិនេះក្តី នេះឈ្មោះថាវិបស្សនា។

---

โส สมาธิ ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ปีติผรณตา สุขผรณตา เจโตผรณตา อาโลกผรณตา ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ตตฺถ โย จ ปีติผรโณ โย จ สุขผรโณ โย จ เจโตผรโณ, อยํ สมโถ. โย จ อาโลกผรโณ ยญฺจ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วิปสฺสนา.

សមាធិនោះ បុគ្គលគប្បីដឹងដោយប្រការប្រាំយ៉ាង គឺការផ្សាយទៅនៃបីតិ ការផ្សាយទៅនៃសុខ ការផ្សាយទៅនៃចិត្ត ការផ្សាយទៅនៃពន្លឺ និងបច្ចវេក្ខណនិមិត្ត។ ក្នុងប្រការទាំងនោះ ការផ្សាយទៅនៃបីតិក្តី ការផ្សាយទៅនៃសុខក្តី ការផ្សាយទៅនៃចិត្តក្តី នេះឈ្មោះថាសមថៈ។ ការផ្សាយទៅនៃពន្លឺក្តី និងបច្ចវេក្ខណនិមិត្តក្តី នេះឈ្មោះថាវិបស្សនា។

---

๕๕. ทส [Pg.75] กสิณายตนานิ ปถวีกสิณํ อาโปกสิณํ เตโชกสิณํ วาโยกสิณํ นีลกสิณํ ปีตกสิณํ โลหิตกสิณํ โอทาตกสิณํ อากาสกสิณํ วิญฺญาณกสิณํ. ตตฺถ ยญฺจ ปถวีกสิณํ ยญฺจ อาโปกสิณํ เอวํ สพฺพํ, ยญฺจ โอทาตกสิณํ. อิมานิ อฏฺฐ กสิณานิ สมโถ. ยญฺจ อากาสกสิณํ ยญฺจ วิญฺญาณกสิณํ, อยํ วิปสฺสนา. เอวํ สพฺโพ อริโย มคฺโค เยน เยน อากาเรน วุตฺโต, เตน เตน สมถวิปสฺสเนน โยชยิตพฺโพ. เต ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตา อนิจฺจตาย ทุกฺขตาย อนตฺตตาย. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยมาโน ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยติ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ. ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ.

៥៥. កសិណាយតនៈមានដប់យ៉ាង គឺបឋវីកសិណ អាបោកសិណ តេជោកសិណ វាយោកសិណ នីលកសិណ បីតកសិណ លោហិតកសិណ ឱទាតកសិណ អាកាសកសិណ វិញ្ញាណកសិណ។ ក្នុងកសិណទាំងនោះ បឋវីកសិណក្តី អាបោកសិណក្តី... ព្រមទាំងកសិណទាំងអស់នោះ រហូតដល់ឱទាតកសិណក្តី កសិណទាំងប្រាំបីយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាសមថៈ។ ចំណែកឯអាកាសកសិណក្តី វិញ្ញាណកសិណក្តី នេះឈ្មោះថាវិបស្សនា។ អរិយមគ្គទាំងពួង ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយដោយអាការៈណាៗ បុគ្គលគប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយសមថៈនិងវិបស្សនានោះៗ។ ធម៌ទាំងនោះ តែងរួមចុះក្នុងធម៌បីយ៉ាង គឺអនិច្ចភាព ទុក្ខភាព និងអនត្តភាព។ បុគ្គលនោះ កាលបើចម្រើននូវសមថៈនិងវិបស្សនា ឈ្មោះថាចម្រើននូវវិមោក្ខមុខបីយ៉ាង។ កាលបើចម្រើននូវវិមោក្ខមុខបីយ៉ាង ឈ្មោះថាចម្រើននូវខន្ធបី។ កាលបើចម្រើននូវខន្ធបី ឈ្មោះថាចម្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។

---

ราคจริโต ปุคฺคโล อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิจิตฺตสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โลภํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต สุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต สุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต ราคมลํ ปวาเหนฺโต ราครชํ นิทฺธุนนฺโต ราควิสํ วเมนฺโต ราคคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต ราคสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต ราคชฏํ วิชเฏนฺโต. โทสจริโต ปุคฺคโล อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิสีลสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โทสํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต ทุกฺขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต ทุกฺขเวทนํ ปริชานนฺโต โทสมลํ ปวาเหนฺโต โทสรชํ นิทฺธุนนฺโต โทสวิสํ วเมนฺโต โทสคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โทสสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โทสชฏํ วิชเฏนฺโต. โมหจริโต ปุคฺคโล สุญฺญตวิโมกฺขมุเขน นิยฺยาติ อธิปญฺญาสิกฺขาย สิกฺขนฺโต โมหํ อกุสลมูลํ ปชหนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนียํ ผสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปริชานนฺโต โมหมลํ ปวาเหนฺโต โมหรชํ นิทฺธุนนฺโต โมหวิสํ วเมนฺโต โมหคฺคึ นิพฺพาเปนฺโต โมหสลฺลํ อุปฺปาเฏนฺโต โมหชฏํ วิชเฏนฺโต.

បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត តែងរំដោះខ្លួនចេញដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ កាលសិក្សាក្នុងអធិចិត្តសិក្ខា លះបង់នូវលោភៈដែលជាអកុសលមូល មិនចូលទៅជិតនូវផស្សៈជាទីតាំងនៃសុខវេទនា កំណត់ដឹងនូវសុខវេទនា ជម្រះចោលនូវមន្ទិលគឺរាគៈ កម្ចាត់បង់នូវធូលីគឺរាគៈ ខ្ជាក់ចេញនូវពិសគឺរាគៈ ពន្លត់នូវភ្លើងគឺរាគៈ ដកចេញនូវសរគឺរាគៈ ដោះស្រាយនូវបណ្តាញគឺរាគៈ។ បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត តែងរំដោះខ្លួនចេញដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ កាលសិក្សាក្នុងអធិសីលសិក្ខា លះបង់នូវទោសៈដែលជាអកុសលមូល មិនចូលទៅជិតនូវផស្សៈជាទីតាំងនៃទុក្ខវេទនា កំណត់ដឹងនូវទុក្ខវេទនា ជម្រះចោលនូវមន្ទិលគឺទោសៈ កម្ចាត់បង់នូវធូលីគឺទោសៈ ខ្ជាក់ចេញនូវពិសគឺទោសៈ ពន្លត់នូវភ្លើងគឺទោសៈ ដកចេញនូវសរគឺទោសៈ ដោះស្រាយនូវបណ្តាញគឺទោសៈ។ បុគ្គលអ្នកមានមោហចរិត តែងរំដោះខ្លួនចេញដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ កាលសិក្សាក្នុងអធិបញ្ញាសិក្ខា លះបង់នូវមោហៈដែលជាអកុសលមូល មិនចូលទៅជិតនូវផស្សៈជាទីតាំងនៃអទុក្ខមសុខវេទនា កំណត់ដឹងនូវអទុក្ខមសុខវេទនា ជម្រះចោលនូវមន្ទិលគឺមោហៈ កម្ចាត់បង់នូវធូលីគឺមោហៈ ខ្ជាក់ចេញនូវពិសគឺមោហៈ ពន្លត់នូវភ្លើងគឺមោហៈ ដកចេញនូវសរគឺមោហៈ ដោះស្រាយនូវបណ្តាញគឺមោហៈ។

---

ตตฺถ สุญฺญตวิโมกฺขมุขํ ปญฺญากฺขนฺโธ, อนิมิตฺตวิโมกฺขมุขํ สมาธิกฺขนฺโธ, อปฺปณิหิตวิโมกฺขมุขํ สีลกฺขนฺโธ. โส ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ ภาวยนฺโต ตโย ขนฺเธ ภาวยติ, ตโย ขนฺเธ ภาวยนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาวยติ. ตตฺถ ยา จ สมฺมาวาจา โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาอาชีโว, อยํ สีลกฺขนฺโธ, โย จ สมฺมาวายาโม [Pg.76] ยา จ สมฺมาสติ โย จ สมฺมาสมาธิ, อยํ สมาธิกฺขนฺโธ, ยา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โย จ สมฺมาสงฺกปฺโป, อยํ ปญฺญากฺขนฺโธ.

ក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ នោះ សុញ្ញតវិមោក្ខមុខ ជាបញ្ញាក្ខន្ធ អនិមិត្តវិមោក្ខមុខ ជាសមាធិក្ខន្ធ អប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ ជាសីលក្ខន្ធ។ បុគ្គលនោះ កាលចម្រើននូវវិមោក្ខមុខទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថាចម្រើននូវខន្ធទាំង ៣ កាលចម្រើននូវខន្ធទាំង ៣ ឈ្មោះថាចម្រើននូវអរិយមគ្គមានអង្គ ៨។ ក្នុងមគ្គនោះ សម្មាវាចាណា សម្មាកម្មន្តៈណា សម្មាអាជីវៈណា នេះជាសីលក្ខន្ធ សម្មាវាយាមៈណា សម្មាសតិណា សម្មាសមាធិណា នេះជាសមាធិក្ខន្ធ សម្មាទិដ្ឋិណា សម្មាសង្កប្បៈណា នេះជាបញ្ញាក្ខន្ធ។

---

ตตฺถ สีลกฺขนฺโธ จ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. โย สมถวิปสฺสนํ ภาเวติ, ตสฺส ทฺเว ภวงฺคานิ ภาวนํ คจฺฉนฺติ กาโย จิตฺตญฺจ, ภวนิโรธคามินี ปฏิปทา ทฺเว ปทานิ สีลํ สมาธิ จ. โส โหติ ภิกฺขุ ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ. กาเย ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาวายาโม จ, สีเล ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาวาจา สมฺมาอาชีโว จ, จิตฺเต ภาวิยมาเน ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ จ, ปญฺญาย ภาวิยมานาย ทฺเว ธมฺมา ภาวนํ คจฺฉนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป จ.

ក្នុងខន្ធទាំងនោះ សីលក្ខន្ធផង សមាធិក្ខន្ធផង ជាសមថៈ បញ្ញាក្ខន្ធ ជាវិបស្សនា។ ភិក្ខុណា ចម្រើននូវសមថៈនិងវិបស្សនា អង្គនៃភពទាំង ២ គឺកាយនិងចិត្ត របស់ភិក្ខុនោះ តែងដល់នូវការចម្រើន បដិបទាជាគ្រឿងទៅកាន់ការរលត់នៃភព គឺធម៌ ២ ប្រការ គឺសីលនិងសមាធិ (ក៏ដល់នូវការចម្រើន)។ ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានកាយចម្រើនហើយ មានសីលចម្រើនហើយ មានចិត្តចម្រើនហើយ មានបញ្ញាចម្រើនហើយ។ កាលបើកាយត្រូវបានចម្រើន ធម៌ ២ ប្រការ គឺសម្មាកម្មន្តៈនិងសម្មាវាយាមៈ តែងដល់នូវការចម្រើន កាលបើសីលត្រូវបានចម្រើន ធម៌ ២ ប្រការ គឺសម្មាវាចានិងសម្មាអាជីវៈ តែងដល់នូវការចម្រើន កាលបើចិត្តត្រូវបានចម្រើន ធម៌ ២ ប្រការ គឺសម្មាសតិនឹងសម្មាសមាធិ តែងដល់នូវការចម្រើន កាលបើបញ្ញាត្រូវបានចម្រើន ធម៌ ២ ប្រការ គឺសម្មាទិដ្ឋិនិងសម្មាសង្កប្បៈ តែងដល់នូវការចម្រើន។

---

ตตฺถ โย จ สมฺมากมฺมนฺโต โย จ สมฺมาวายาโม สิยา กายิโก สิยา เจตสิโก, ตตฺถ โย กายสงฺคโห, โส กาเย ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ, โย จิตฺตสงฺคโห, โส จิตฺเต ภาวิเต ภาวนํ คจฺฉติ. โส สมถวิปสฺสนํ ภาวยนฺโต ปญฺจวิธํ อธิคมํ คจฺฉติ ขิปฺปาธิคโม จ โหติ, วิมุตฺตาธิคโม จ โหติ, มหาธิคโม จ โหติ, วิปุลาธิคโม จ โหติ, อนวเสสาธิคโม จ โหติ. ตตฺถ สมเถน ขิปฺปาธิคโม จ มหาธิคโม จ วิปุลาธิคโม จ โหติ, วิปสฺสนาย วิมุตฺตาธิคโม จ อนวเสสาธิคโม จ โหติ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សម្មាកម្មន្តៈណា និងសម្មាវាយាមៈណា ជួនកាលជាកាយិកធម៌ ជួនកាលជាចេតសិកធម៌ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ធម៌ណាដែលសង្គ្រោះដោយកាយ កាលបើកាយត្រូវបានចម្រើនហើយ ធម៌នោះតែងដល់នូវការចម្រើន ធម៌ណាដែលសង្គ្រោះដោយចិត្ត កាលបើចិត្តត្រូវបានចម្រើនហើយ ធម៌នោះតែងដល់នូវការចម្រើន។ បុគ្គលនោះ កាលចម្រើននូវសមថៈនិងវិបស្សនា តែងដល់នូវការសម្រេច ៥ ប្រការ គឺការសម្រេចបានឆាប់រហ័សផង ការសម្រេចដោយរួចផុត (ចាកកិលេស) ផង ការសម្រេចដ៏ធំទូលាយផង ការសម្រេចដ៏ធំធេងផង ការសម្រេចមិនមានសេសសល់ផង។ ក្នុងសម្រេចទាំង ៥ នោះ ដោយសមថៈ តែងមានការសម្រេចបានឆាប់រហ័សផង ការសម្រេចដ៏ធំទូលាយផង ការសម្រេចដ៏ធំធេងផង ដោយវិបស្សនា តែងមានការសម្រេចដោយរួចផុតផង ការសម្រេចមិនមានសេសសល់ផង។

---

๕๖. ตตฺถ โย เทสยติ, โส ทสพลสมนฺนาคโต สตฺถา โอวาเทน สาวเก น วิสํวาทยติ. โส ติวิธํ อิทํ กโรถ อิมินา อุปาเยน กโรถ อิทํ โว กุรุมานานํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสติ, โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ ตถากโรนฺโต ตถาปฏิปชฺชนฺโต ตํ ภูมึ น ปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ อปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส ตถา โอวทิโต ตถานุสิฏฺโฐ สีลกฺขนฺธํ ปริปูรยนฺโต ตํ ภูมึ อนุปาปุณิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

៥៦. ក្នុងគាថានោះ ព្រះសាស្តាអង្គណាដែលទ្រង់សម្តែង ព្រះសាស្តាអង្គនោះជាព្រះទសពល ទ្រង់មិនញ៉ាំងសាវកទាំងឡាយឲ្យឃ្លាតចាកសេចក្តីពិតដោយឱវាទឡើយ។ ព្រះសាស្តានោះ ទ្រង់ប្រដៅដោយប្រការ ៣ យ៉ាងថា «អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើនូវសេចក្តីល្អនេះ ចូរធ្វើដោយឧបាយនេះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវសេចក្តីល្អនេះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ»។ សាវកនោះ កាលដែលព្រះសាស្តាប្រដៅយ៉ាងនោះ ព្រះសាស្តាអនុសាសន៍យ៉ាងនោះ ធ្វើតាមយ៉ាងនោះ ប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ ហើយនឹងមិនដល់នូវភូមិនោះ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ សាវកនោះ កាលដែលព្រះសាស្តាប្រដៅយ៉ាងនោះ ព្រះសាស្តាអនុសាសន៍យ៉ាងនោះ មិនបំពេញនូវសីលក្ខន្ធ ហើយនឹងដល់នូវភូមិនោះជាលំដាប់ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ សាវកនោះ កាលដែលព្រះសាស្តាប្រដៅយ៉ាងនោះ ព្រះសាស្តาអនុសាសន៍យ៉ាងនោះ បំពេញនូវសីលក្ខន្ធ ហើយនឹងដល់នូវភូមិនោះជាលំដាប់ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។

---

สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต สโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สพฺพาสวปริกฺขีณสฺส เต สโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ เนตํ [Pg.77] ฐานํ วิชฺชติ. ยสฺส เต อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส น นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี โส ปุพฺเพน อปรํ อุฬารํ วิเสสาธิคมํ น สจฺฉิกริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

កាលដែលព្រះអង្គជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ទ្រង់ប្តេជ្ញាថាជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ហើយមានអ្នកណាមួយចោទប្រកាន់ដោយធម៌ថា «ធម៌ទាំងឡាយនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់ត្រាស់ដឹងឡើយ» ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ កាលដែលព្រះអង្គជាអ្នកមានអាសវៈទាំងពួងអស់ហើយ ហើយមានអ្នកណាមួយចោទប្រកាន់ថា «អាសវៈទាំងឡាយនេះ ព្រះអង្គមិនទាន់អស់ឡើយ» ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ ធម៌ណាដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការលះបង់ (រាគៈជាដើម) ធម៌នោះមិនស្រោចស្រង់អ្នកប្រតិបត្តិតាម ដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃឡើយ (មានអ្នកណាមួយចោទប្រកាន់ដោយធម៌យ៉ាងនេះ) ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ មួយវិញទៀត សាវករបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ ជាអ្នកប្រតិបត្តិដោយគោរព ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌សមគួរ សាវកនោះនឹងមិនធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវគុណវិសេសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងជាងមុនឡើយ (មានអ្នកណាមួយចោទប្រកាន់ដោយធម៌យ៉ាងនេះ) ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។

---

เย โข ปน ธมฺมา อนฺตรายิกา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา อนิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เย โข ปน ธมฺมา นิยฺยานิกา, เต นิยฺยนฺติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. สาวโก โข ปน เต สอุปาทิเสโส อนุปาทิเสสํ นิพฺพานธาตุํ อนุปาปุณิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

មួយវិញទៀត ធម៌ទាំងឡាយណាដែលព្រះអង្គសម្តែងថាជាធម៌ធ្វើអន្តរាយ កាលបើបុគ្គលសេពនូវធម៌ទាំងនោះ មិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ (មានអ្នកណាមួយចោទប្រកាន់ដោយធម៌យ៉ាងនេះ) ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ មួយវិញទៀត ធម៌ទាំងឡាយណាដែលមិនមែនជាធម៌ស្រោចស្រង់ ធម៌ទាំងនោះតែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃឡើយ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។ មួយវិញទៀត ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាធម៌ស្រោចស្រង់ ធម៌ទាំងនោះតែងនាំអ្នកប្រតិបត្តិតាម ដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃឡើយ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ មួយវិញទៀត សាវករបស់ព្រះអង្គដែលជាសឧបាទិសេសៈ នឹងដល់នូវអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ (ទាំងដែលនៅមានកិលេសសេសសល់) ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ។

---

ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา สุหตํ กเรยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอวํ ปิตรํ, อรหนฺตํ, ภิกฺขุํ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย สงฺเฆ วา สงฺฆราชึ ชเนยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย, ปรินิพฺพุตสฺส วา ตถาคตสฺส ทุฏฺฐจิตฺโต ถูปํ ภินฺเทยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺย อปิ ชีวิตเหตูติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อปทิเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุถุชฺชโน อิโต พหิทฺธา อญฺญํ ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยเสยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ปุถุชฺชโน กุตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺเจยฺยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ នឹងសម្លាប់មាតាឲ្យឃ្លាតចាកជីវិត ឬធ្វើការសម្លាប់បៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងដោយដៃទាំងឡាយ ឬដោយជើងទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន នឹងសម្លាប់មាតាឲ្យឃ្លាតចាកជីវិត ឬធ្វើការសម្លាប់បៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងដោយដៃទាំងឡាយ ឬដោយជើងទាំងឡាយ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ យ៉ាងនោះដែរ ចំពោះបិតា ព្រះអរហន្ត និងភិក្ខុ។ បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ នឹងបំបែកសង្ឃ ឬធ្វើឲ្យកើតការប្រេះឆាក្នុងសង្ឃ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន នឹងបំបែកសង្ឃ ឬធ្វើឲ្យកើតការប្រេះឆាក្នុងសង្ឃ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ មានចិត្តប្រទូស្ត នឹងធ្វើឲ្យព្រះតថាគតទ្រង់ពុរពងលោហិតឡើង ឬកាលដែលព្រះតថាគតបរិនិព្វានហើយ មានចិត្តប្រទូស្ត នឹងបំផ្លាញព្រះស្តូប ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន មានចិត្តប្រទូស្ត នឹងធ្វើឲ្យព្រះតថាគតទ្រង់ពុរពងលោហិតឡើង ឬកាលដែលព្រះតថាគតបរិនិព្វានហើយ មានចិត្តប្រទូស្ត នឹងបំផ្លាញព្រះស្តូប ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ នឹងចង្អុលបង្ហាញគ្រូដទៃ សូម្បីព្រោះហេតុនៃជីវិត ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន នឹងចង្អុលបង្ហាញគ្រូដទៃ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ នឹងស្វែងរកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដទៃខាងក្រៅសាសនានេះ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន នឹងស្វែងរកទក្ខិណេយ្យបុគ្គលដទៃខាងក្រៅសាសនានេះ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ នឹងជឿសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯបុថុជ្ជន នឹងជឿសេចក្តីបរិសុទ្ធដោយមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។

---

๕๗. อิตฺถี ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ราชา จกฺกวตฺตี สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส สกฺโก เทวานมินฺโท สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มาโร ปาปิมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มาโร ปาปิมา [Pg.78] สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี มหาพฺรหฺมา สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส มหาพฺรหฺมา สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ; อิตฺถี ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ปุริโส ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สิยาติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

៥៧. ស្ត្រីនឹងធ្វើជាស្តេចចក្រពត្តិ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ បុរសនឹងធ្វើជាស្តេចចក្រពត្តិ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ស្ត្រីនឹងធ្វើជាសក្កទេវរាជជាធំលើទេវតាទាំងឡាយ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ បុរសនឹងធ្វើជាសក្កទេវរាជជាធំលើទេវតាទាំងឡាយ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ស្ត្រីនឹងធ្វើជាមារមានចិត្តបាប ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ បុរសនឹងធ្វើជាមារមានចិត្តបាប ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ស្ត្រីនឹងធ្វើជាមហាព្រហ្ម ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ បុរសនឹងធ្វើជាមហាព្រហ្ម ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ស្ត្រីនឹងធ្វើជាព្រះតថាគតអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ បុរសនឹងធ្វើជាព្រះតថាគតអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។

---

ทฺเว ตถาคตา อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ วา ธมฺมํ วา เทเสยฺยุนฺติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, เอโกว ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอกิสฺสา โลกธาตุยา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา ธมฺมํ วา เทเสสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

ព្រះតថាគតអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ២ ព្រះអង្គ មិនមុនមិនក្រោយ នឹងកើតឡើងក្នុងលោកធាតុតែមួយ ឬសម្តែងធម៌រួមគ្នា ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ព្រះតថាគតអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធតែមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ នឹងកើតឡើងក្នុងលោកធាតុតែមួយ ឬសម្តែងធម៌ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។

---

ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ติณฺณํ สุจริตานํ อนิฏฺโฐ อกนฺโต อปฺปิโย อมนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, ติณฺณํ สุจริตานํ อิฏฺโฐ กนฺโต ปิโย มนาโป วิปาโก ภวิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

ផលជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីពេញចិត្ត នៃទុច្ចរិតទាំង ៣ នឹងមាន ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ផលមិនជាទីប្រាថ្នា មិនជាទីត្រេកអរ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត នៃទុច្ចរិតទាំង ៣ នឹងមាន ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ផលមិនជាទីប្រាថ្នា មិនជាទីត្រេកអរ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនជាទីពេញចិត្ត នៃសុចរិតទាំង ៣ នឹងមាន ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ផលជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីពេញចិត្ត នៃសុចរិតទាំង ៣ នឹងមាន ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។

---

อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา กุหโก ลปโก เนมิตฺตโก กุหนลปนเนมิตฺตกตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อนุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค อภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อญฺญตโร สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา สพฺพโทสาปคโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ อุปฏฺฐิตสฺสติ วิหรนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อิทํ วุจฺจติ ฐานาฏฺฐานญาณํ ปฐมํ ตถาคตพลํ.

សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ជាអ្នកកុហក ជាអ្នកនិយាយរាក់ទាក់ ជាអ្នកធ្វើនិមិត្ត ធ្វើនូវភាពជាអ្នកកុហក និយាយរាក់ទាក់ និងធ្វើនិមិត្តនោះឲ្យជាប្រធាន មិនលះបង់នូវនីវរណៈ ៥ ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ជាអ្នកមានសតិមិនតាំងមាំក្នុងសតិប្បដ្ឋានទាំង ៤ កាលរស់នៅ មិនចម្រើននូវពោជ្ឈង្គទាំង ៧ ហើយនឹងត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ហេតុនេះមិនមានជាទីតាំងឡើយ ចំណែកឯសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ជាអ្នកប្រាសចាកទោសទាំងពួង លះបង់នូវនីវរណៈ ៥ ដែលជាគ្រឿងសៅហ្មងនៃចិត្ត ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ ជាអ្នកមានសតិតាំងមាំក្នុងសតិប្បដ្ឋានទាំង ៤ កាលរស់នៅ ចម្រើននូវពោជ្ឈង្គទាំង ៧ ហើយនឹងត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ហេតុនេះតែងមានជាទីតាំង។ ប្រាជ្ញាណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងហេតុនោះ ដោយហេតុផង ដោយទីតាំងផង ដោយមិនមានកំណត់ភាគផង នេះហៅថា ឋានាឋានញាណ ជាតថាគតពលៈទី ១។

---

อิติ ฐานาฏฺฐานคตา สพฺเพ ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา เกจิ สคฺคูปคา เกจิ อปายูปคา เกจิ นิพฺพานูปคา, เอวํ ภควา อาห –

ធម៌ទាំងពួងដែលដល់នូវភាពជាហេតុនិងមិនមែនជាហេតុ ដោយន័យដែលពោលមកនេះ តែងជាធម៌មានសេចក្តីអស់ទៅជាធម្មតា មានសេចក្តីវិនាសទៅជាធម្មតា មានសេចក្តីប្រាសចាករាគៈជាធម្មតា មានសេចក្តីរលត់ទៅជាធម្មតា សត្វខ្លះតែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ សត្វខ្លះតែងទៅកាន់អបាយ សត្វខ្លះតែងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

---

๕๘.

៥៨.

---

สพฺเพ [Pg.79] สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ;

ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา;

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา, ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตึ;

อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ.

«សត្វទាំងឡាយទាំងពួងនឹងស្លាប់ ព្រោះថាជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត សត្វទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប នឹងទៅតាមយថាកម្ម ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបាប តែងទៅកាន់នរក ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបុណ្យ តែងទៅកាន់សុគតិ មួយវិញទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន»។

---

สพฺเพ สตฺตาติ อริยา จ อนริยา จ สกฺกายปริยาปนฺนา จ สกฺกายวีติวตฺตา จ. มริสฺสนฺตีติ ทฺวีหิ มรเณหิ ทนฺธมรเณน จ อทนฺธมรเณน จ, สกฺกายปริยาปนฺนานํ อทนฺธมรณํ สกฺกายวีติวตฺตานํ ทนฺธมรณํ. มรณนฺตํ หิ ชีวิตนฺติ ขยา อายุสฺส อินฺทฺริยานํ อุปโรธา ชีวิตปริยนฺโต มรณปริยนฺโต. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺตีติ กมฺมสฺสกตา. ปุญฺญปาปผลูปคาติ กมฺมานํ ผลทสฺสาวิตา จ อวิปฺปวาโส จ.

ពាក្យថា «សត្វទាំងឡាយទាំងពួង» បានដល់ ព្រះអរិយៈទាំងឡាយផង ពួកអនរិយៈទាំងឡាយផង ពួកសត្វដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសក្កាយៈផង ពួកសត្វដែលកន្លងផុតសក្កាយៈហើយផង។ ពាក្យថា «នឹងស្លាប់» គឺនឹងស្លាប់ដោយសេចក្តីស្លាប់ ២ ប្រការ គឺសេចក្តីស្លាប់យឺតយូរផង សេចក្តីស្លាប់មិនយឺតយូរផង សេចក្តីស្លាប់មិនយឺតយូរ តែងមានដល់ពួកសត្វដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសក្កាយៈ សេចក្តីស្លាប់យឺតយូរ តែងមានដល់ពួកសត្វដែលកន្លងផុតសក្កាយៈហើយ។ ពាក្យថា «ព្រោះថាជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត» គឺទីបំផុតនៃជីវិត គឺទីបំផុតនៃសេចក្តីស្លាប់ ព្រោះការអស់ទៅនៃអាយុ និងការរលត់ទៅនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «នឹងទៅតាមយថាកម្ម» គឺភាពមានកម្មជាទ្រព្យរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា «ចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវភាពជាអ្នកឃើញផលនៃកម្មទាំងឡាយផង និងការមិនប្រាសចាកផលនៃកម្មទាំងឡាយផង។

---

นิรยํ ปาปกมฺมนฺตาติ อปุญฺญสงฺขารา. ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคตินฺติ ปุญฺญสงฺขารา สุคตึ คมิสฺสนฺติ. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ สพฺพสงฺขารานํ สมติกฺกมนํ. เตนาห ภควา – ‘‘สพฺเพ…เป… นาสวา’’ติ.

ពាក្យថា «ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបាប តែងទៅកាន់នរក» បានដល់ ពួកសត្វដែលមានអបុញ្ញសង្ខារ។ ពាក្យថា «ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបុណ្យ តែងទៅកាន់សុគតិ» បានដល់ ពួកសត្វដែលមានបុញ្ញសង្ខារ នឹងទៅកាន់សុគតិ។ ពាក្យថា «មួយវិញទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» បានដល់ ការកន្លងផុតនូវសង្ខារទាំងពួង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «សត្វទាំងឡាយទាំងពួង... មិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» ដូច្នេះ។

---

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา. นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาคาฬฺหา จ นิชฺฌามา จ ปฏิปทา. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มชฺฌิมา ปฏิปทา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส. เอวํ สํสารํ นิพฺพตฺตยติ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อิเม ตโย วฏฺฏา ทุกฺขวฏฺโฏ กมฺมวฏฺโฏ กิเลสวฏฺโฏ. ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ติณฺณํ วฏฺฏานํ วิวฏฺฏนา. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อาทีนโว, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ อสฺสาโท, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ นิสฺสรณํ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ…เป… นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ เหตุ จ ผลญฺจ, ปญฺจกฺขนฺธา ผลํ, ตณฺหา เหตุ, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ มคฺโค จ ผลญฺจ. ‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ. ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อยํ สํกิเลโส, โส สํกิเลโส ติวิโธ ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโสติ.

ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់ ព្រោះជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត។ សត្វទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប នឹងទៅតាមយថាកម្ម។ ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាបដិបទាដ៏ខ្លាំងក្លា និងបដិបទាដ៏ក្តៅក្រហាយ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាមជ្ឈិមាបដិបទា។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់ ព្រោះជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត សត្វទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប នឹងទៅតាមយថាកម្ម ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាសង្កិលេស។ សេចក្តីស្លាប់នេះ តែងញ៉ាំងសង្សារវដ្តឲ្យកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់...ល... ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាវដ្តៈទាំង ៣ គឺ ទុក្ខវដ្តៈ កម្មវដ្តៈ និងកិលេសវដ្តៈ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាវិវដ្តៈ (ការមិនវិលត្រឡប់) នៃវដ្តៈទាំង ៣។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់...ល... ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាទោស (អាទីនវៈ), ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបុណ្យ នឹងទៅកាន់សុគតិ» នេះជាសេចក្តីត្រេកអរ (អស្សាទៈ), ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាការរំដោះខ្លួន (និស្សរណៈ)។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់...ល... ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាហេតុនិងផល បញ្ចក្ខន្ធជាផល តណ្ហាជាហេតុ, ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាមគ្គនិងផល។ ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់ ព្រោះជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត។ សត្វទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប នឹងទៅតាមយថាកម្ម ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាសង្កិលេស សង្កិលេសនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហាសង្កិលេស ទិដ្ឋិសង្កិលេស និងទុច្ចរិតសង្កិលេស។

---

๕๙. ตตฺถ [Pg.80] ตณฺหาสํกิเลโส ตีหิ ตณฺหาหิ นิทฺทิสิตพฺโพ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิโต, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสาย ตณฺหาย ชาลินิยา วิจริตานิ. ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลโส อุจฺเฉทสสฺสเตน นิทฺทิสิตพฺโพ, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ, ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺโพ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ. ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลโส เจตนา เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺโพ, ตีหิ ทุจฺจริเตหิ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺสา วิตฺถาโร ทส อกุสลกมฺมปถา. อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวาติ อิทํ โวทานํ.

៥៩. បណ្តាសង្កិលេសទាំងនោះ តណ្ហាសង្កិលេស គប្បីបង្ហាញដោយតណ្ហា ៣ គឺ កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា។ មួយវិញទៀត សត្វជាប់ជំពាក់ដោយវត្ថុណាៗ គប្បីបង្ហាញដោយវត្ថុនោះៗ ឯសេចក្តីពិស្តារនៃតណ្ហានោះ គឺតណ្ហាវិចរិត ៣៦ ដែលប្រៀបដូចជាសំណាញ់។ បណ្តាសង្កិលេសទាំងនោះ ទិដ្ឋិសង្កិលេស គប្បីបង្ហាញដោយឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិ មួយវិញទៀត សត្វចូលទៅប្រកាន់ដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិ ចំពោះវត្ថុណាៗថា «នេះទើបពិត របស់ដទៃជាមោឃៈ» គប្បីបង្ហាញដោយវត្ថុនោះៗ ឯសេចក្តីពិស្តារនៃទិដ្ឋិនោះ គឺទិដ្ឋិគតៈ ៦២។ បណ្តាសង្កិលេសទាំងនោះ ទុច្ចរិតសង្កិលេស គប្បីបង្ហាញដោយចេតនា និងចេតសិកកម្ម គឺដោយទុច្ចរិត ៣ គឺ កាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត ឯសេចក្តីពិស្តារនៃទុច្ចរិតនោះ គឺអកុសលកម្មបថ ១០។ ចំណែកព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាវោទានៈ (សេចក្តីផូរផង់)។

---

ตยิทํ โวทานํ ติวิธํ; ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ, ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ, ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ.

វោទានៈនោះមាន ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហាសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយសមថៈ សមថៈនោះ ឈ្មោះថា សមាធិក្ខន្ធ, ទិដ្ឋិសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយវិបស្សនា វិបស្សនានោះ ឈ្មោះថា បញ្ញាក្ខន្ធ, ទុច្ចរិតសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយសុចរិត សុចរិតនោះ ឈ្មោះថា សីលក្ខន្ធ។

---

‘‘สพฺเพ สตฺตา มริสฺสนฺติ, มรณนฺตํ หิ ชีวิตํ, ยถากมฺมํ คมิสฺสนฺติ, ปุญฺญปาปผลูปคา, นิรยํ ปาปกมฺมนฺตา’’ติ อปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘ปุญฺญกมฺมา จ สุคฺคติ’’นฺติ ปุญฺญปฺปฏิปทา, ‘‘อปเร จ มคฺคํ ภาเวตฺวา, ปรินิพฺพนฺตินาสวา’’ติ ปุญฺญปาปสมติกฺกมปฺปฏิปทา, ตตฺถ ยา จ ปุญฺญปฺปฏิปทา ยา จ อปุญฺญปฺปฏิปทา, อยํ เอกา ปฏิปทา สพฺพตฺถคามินี เอกา อปาเยสุ, เอกา เทเวสุ, ยา จ ปุญฺญปาปสมติกฺกมา ปฏิปทา อยํ ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา.

ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «សត្វទាំងពួងនឹងស្លាប់ ព្រោះជីវិតមានសេចក្តីស្លាប់ជាទីបំផុត សត្វទាំងឡាយដែលចូលទៅជិតផលនៃបុណ្យនិងបាប នឹងទៅតាមយថាកម្ម ពួកសត្វដែលមានកម្មដ៏លាមក នឹងទៅកាន់នរក» នេះជាអបុញ្ញបដិបទា, ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ពួកសត្វដែលមានកម្មជាបុណ្យ នឹងទៅកាន់សុគតិ» នេះជាបុញ្ញបដិបទា, ព្រះពុទ្ធវចនៈថា «ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃ ចម្រើននូវមគ្គហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងបរិនិព្វាន» នេះជាបុញ្ញបាបសមតិក្កមបដិបទា (បដិបទាជាគ្រឿងកន្លងផុតនូវបុណ្យនិងបាប)។ បណ្តាបដិបទាទាំងនោះ បដិបទាណាជាបុញ្ញបដិបទា និងបដិបទាណាជាអបុញ្ញបដិបទា នេះជាបដិបទាតែមួយ ដែលទៅកាន់ទីទាំងពួង (សព្វត្ថគាមិនីបដិបទា) គឺមួយទៅកាន់អបាយ មួយទៅកាន់ទេវលោក។ ចំណែកបដិបទាណាជាគ្រឿងកន្លងផុតនូវបុណ្យនិងបាប នេះជាបដិបទាទៅកាន់ព្រះនិព្វាន (តត្ថតត្ថគាមិនីបដិបទា)។

---

ตโย ราสี – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ, ตตฺถ โย จ มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ โย จ สมฺมตฺตนิยโต ราสิ เอกา ปฏิปทา ตตฺถ ตตฺถ คามินี, ตตฺถ โย อนิยโต ราสิ, อยํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา. เกน การเณน? ปจฺจยํ ลภนฺโต นิรเย อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ติรจฺฉานโยนีสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เปตฺติวิสเยสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต อสุเรสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต เทเวสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต มนุสฺเสสุ อุปปชฺเชยฺย, ปจฺจยํ ลภนฺโต ปรินิพฺพาเยยฺย, ตสฺมายํ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา ญาณํ ทุติยํ ตถาคตพลํ.

រាសីមាន ៣ គឺ មិច្ឆត្តនិយតរាសី សម្មត្តនិយតរាសី អនិយតរាសី។ បណ្តារាសីទាំងនោះ មិច្ឆត្តនិយតរាសីណា និងសម្មត្តនិយតរាសីណា នេះជាបដិបទាតែមួយដែលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន (តត្ថតត្ថគាមិនីបដិបទា)។ បណ្តារាសីទាំងនោះ អនិយតរាសីណា នេះជាសព្វត្ថគាមិនីបដិបទា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាកាលបើបានបច្ច័យ សត្វគប្បីកើតក្នុងនរកខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆានខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីកើតក្នុងប្រេតវិស័យខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីកើតក្នុងអសូរខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីកើតក្នុងទេវលោកខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីកើតក្នុងមនុស្សលោកខ្លះ កាលបើបានបច្ច័យ គប្បីបរិនិព្វានខ្លះ ព្រោះហេតុនោះ បដិបទានេះ ទើបឈ្មោះថា សព្វត្ថគាមិនីបដិបទា។ ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទីនេះ ដោយចំណែកនៃហេតុ ដោយចំណែកនៃទីតាំង ដោយមិនមានកំណត់ នេះហៅថា សព្វត្ថគាមិនីបដិបទាញាណ ជាតថាគតពលៈទី ២។

---

อิติ [Pg.81] สพฺพตฺถคามินี ปฏิปทา อเนกธาตุโลโก, ตตฺถ ตตฺถ คามินี ปฏิปทา นานาธาตุโลโก. ตตฺถ กตโม อเนกธาตุโลโก? จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ, ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ, กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ, เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ, ทุกฺขธาตุ, โทมนสฺสธาตุ, อวิชฺชาธาตุ, สุขธาตุ, โสมนสฺสธาตุ, อุเปกฺขาธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ, สงฺขารธาตุ, นิพฺพานธาตุ, อยํ อเนกธาตุโลโก.

ដូចនេះ សព្វត្ថគាមិនីបដិបទា គឺអនេកធាតុលោក ចំណែកតត្ថតត្ថគាមិនីបដិបទា គឺនានាធាតុលោក។ បណ្តាលោកទាំងនោះ អនេកធាតុលោក តើដូចម្តេច? គឺ ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ សទ្ទធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ គន្ធធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ រសធាតុ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ ផោដ្ឋព្វធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ, បឋវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ អាកាសធាតុ វិញ្ញាណធាតុ, កាមធាតុ ព្យាបាទធាតុ វិហឹសាធាតុ នេក្ខម្មធាតុ អព្យាបាទធាតុ អវិហឹសាធាតុ, ទុក្ខធាតុ ទោមនស្សធាតុ អវិជ្ជាធាតុ សុខធាតុ សោមនស្សធាតុ ឧបេក្ខាធាតុ, រូបធាតុ អរូបធាតុ និរោធធាតុ សង្ខារធាតុ និព្វានធាតុ នេះហៅថា អនេកធាតុលោក។

---

ตตฺถ กตโม นานาธาตุโลโก? อญฺญา จกฺขุธาตุ, อญฺญา รูปธาตุ, อญฺญา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ. เอวํ สพฺพา. อญฺญา นิพฺพานธาตุ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ อเนกธาตุ นานาธาตุ ญาณํ ตติยํ ตถาคตพลํ.

បណ្តាលោកទាំងនោះ នានាធាតុលោក តើដូចម្តេច? គឺ ចក្ខុធាតុផ្សេង រូបធាតុផ្សេង ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុផ្សេង។ ធាតុទាំងពួង ក៏ដូច្នោះដែរ។ និព្វានធាតុផ្សេង។ ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទីនេះ ដោយចំណែកនៃហេតុ ដោយចំណែកនៃទីតាំង ដោយមិនមានកំណត់ នេះហៅថា អនេកធាតុនានាធាតុញាណ ជាតថាគតពលៈទី ៣។

---

๖๐. อิติ อเนกธาตุ นานาธาตุกสฺส โลกสฺส ยํ ยเทว ธาตุํ สตฺตา อธิมุจฺจนฺติ, ตํ ตเทว อธิฏฺฐหนฺติ อภินิวิสนฺติ, เกจิ รูปาธิมุตฺตา, เกจิ สทฺทาธิมุตฺตา, เกจิ คนฺธาธิมุตฺตา, เกจิ รสาธิมุตฺตา, เกจิ โผฏฺฐพฺพาธิมุตฺตา, เกจิ ธมฺมาธิมุตฺตา, เกจิ อิตฺถาธิมุตฺตา, เกจิ ปุริสาธิมุตฺตา, เกจิ จาคาธิมุตฺตา, เกจิ หีนาธิมุตฺตา, เกจิ ปณีตาธิมุตฺตา, เกจิ เทวาธิมุตฺตา, เกจิ มนุสฺสาธิมุตฺตา, เกจิ นิพฺพานาธิมุตฺตา. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อยํ เวเนยฺโย, อยํ น เวเนยฺโย, อยํ สคฺคคามี, อยํ ทุคฺคติคามีติ, อิทํ วุจฺจติ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา ญาณํ จตุตฺถํ ตถาคตพลํ.

៦០. ដូចនេះ ក្នុងលោកដែលមានធាតុច្រើន និងធាតុផ្សេងៗគ្នា សត្វទាំងឡាយបង្អោនទៅរកធាតុណាៗ តែងសមាទាន ចូលទៅប្រកាន់នូវធាតុនោះៗ គឺសត្វខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរូប ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងសម្លេង ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងក្លិន ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរស ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងផោដ្ឋព្វៈ ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងធម៌ ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងស្ត្រី ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងបុរស ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងចាគៈ ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរបស់ថោកទាប ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងរបស់ឧត្តម ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងទេវលោក ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងមនុស្សលោក ខ្លះបង្អោនទៅក្នុងព្រះនិព្វាន។ ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទីនេះ ដោយចំណែកនៃហេតុ ដោយចំណែកនៃទីតាំង ដោយមិនមានកំណត់ថា «សត្វនេះជាវិនេយ្យសត្វ សត្វនេះមិនមែនជាវិនេយ្យសត្វ សត្វនេះជាអ្នកទៅកាន់សុគតិ សត្វនេះជាអ្នកទៅកាន់ទុគ្គតិ» នេះហៅថា សត្វានំ នានាធិមុត្តិកតាញាណ ជាតថាគតពលៈទី ៤។

---

อิติ เต ยถาธิมุตฺตา จ ภวนฺติ, ตํ ตํ กมฺมสมาทานํ สมาทิยนฺติ. เต ฉพฺพิธํ กมฺมํ สมาทิยนฺติ – เกจิ โลภวเสน, เกจิ โทสวเสน, เกจิ โมหวเสน, เกจิ สทฺธาวเสน, เกจิ วีริยวเสน, เกจิ ปญฺญาวเสน. ตํ วิภชฺชมานํ ทุวิธํ – สํสารคามิ จ นิพฺพานคามิ จ.

ដូចនេះ សត្វទាំងឡាយនោះ បង្អោនទៅយ៉ាងណា តែងសមាទាននូវកម្មសមាទាននោះៗ។ សត្វទាំងឡាយនោះ តែងសមាទាននូវកម្មមានប្រការ ៦ យ៉ាង គឺ ខ្លះដោយអំណាចលោភៈ ខ្លះដោយអំណាចទោសៈ ខ្លះដោយអំណាចមោហៈ ខ្លះដោយអំណាចសទ្ធា ខ្លះដោយអំណាចវីរិយៈ ខ្លះដោយអំណាចបញ្ញា។ កម្មនោះកាលបើចែកទៅ មាន ២ យ៉ាង គឺ កម្មទៅកាន់សង្សារវដ្ត និងកម្មទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។

---

ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ. ตตฺถ ยํ สทฺธาวเสน กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ สุกฺกํ [Pg.82] สุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ โลภวเสน โทสวเสน โมหวเสน สทฺธาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ. ตตฺถ ยํ วีริยวเสน ปญฺญาวเสน จ กมฺมํ กโรติ, อิทํ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

បណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាដែលសត្វធ្វើដោយអំណាចលោភៈ ដោយអំណាចទោសៈ និងដោយអំណាចមោហៈ កម្មនេះឈ្មោះថា កម្មខ្មៅ មានវិបាកខ្មៅ។ បណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាដែលសត្វធ្វើដោយអំណាចសទ្ធា កម្មនេះឈ្មោះថា កម្មស មានវិបាកស។ បណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាដែលសត្វធ្វើដោយអំណាចលោភៈ ដោយអំណាចទោសៈ ដោយអំណាចមោហៈ និងដោយអំណាចសទ្ធា កម្មនេះឈ្មោះថា កម្មខ្មៅផងសផង មានវិបាកខ្មៅផងសផង។ បណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាដែលសត្វធ្វើដោយអំណាចវីរិយៈ និងដោយអំណាចបញ្ញា កម្មនេះឈ្មោះថា កម្មមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាកម្មដ៏ឧត្តម ជាកម្មដ៏ប្រសើរ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់ទៅនៃកម្ម។

---

จตฺตาริ กมฺมสมาทานานิ. อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายตึ จ ทุกฺขวิปากํ, อตฺถิ กมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายตึ จ สุขวิปากํ. ยํ เอวํ ชาติยํ กมฺมสมาทานํ, อิมินา ปุคฺคเลน อกุสลกมฺมสมาทานํ อุปจิตํ อวิปกฺกํ วิปากาย ปจฺจุปฏฺฐิตํ น จ ภพฺโพ อภินิพฺพิธา คนฺตุนฺติ ตํ ภควา น โอวทติ. ยถา เทวทตฺตํ โกกาลิกํ สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ, เย วา ปนญฺเญปิ สตฺตา มิจฺฉตฺตนิยตา อิเมสญฺจ ปุคฺคลานํ อุปจิตํ อกุสลํ น จ ตาว ปาริปูรึ คตํ, ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ. ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ เต ภควา อสมตฺเต โอวทติ. ยถา ปุณฺณญฺจ โควติกํ อเจลญฺจ กุกฺกุรวติกํ.

កម្មសមាទានមាន ៤ យ៉ាង។ មានកម្មសមាទានដែលផ្តល់សុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន តែមានវិបាកជាទុក្ខក្នុងទៅអនាគត, មានកម្មសមាទានដែលផ្តល់ទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន តែមានវិបាកជាសុខក្នុងទៅអនាគត, មានកម្មសមាទានដែលផ្តល់ទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្នផង មានវិបាកជាទុក្ខក្នុងទៅអនាគតផង, មានកម្មសមាទានដែលផ្តល់សុខក្នុងបច្ចុប្បន្នផង មានវិបាកជាសុខក្នុងទៅអនាគតផង។ កម្មសមាទានណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ បុគ្គលនេះបានសន្សំទុកនូវអកុសលកម្មសមាទានដែលមិនទាន់ហុចផល តែប្រឈមមុខនឹងការឲ្យផល ហើយមិនគួរដើម្បីដល់នូវអរិយមគ្គ ពោលគឺអភិនិព្វិទាឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ប្រដៅបុគ្គលនោះឡើយ ដូចជា ទេវទត្ត កោកាលិកៈ និងសុនក្ខត្តៈ លិច្ឆវីបុត្រ ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកសត្វដទៃទៀតណាដែលជាមិច្ឆត្តនិយតបុគ្គល អកុសលដែលបុគ្គលទាំងនេះសន្សំទុកហើយ មិនទាន់ដល់នូវការពេញលេញនៅឡើយ មុននឹងដល់នូវការពេញលេញ មុននឹងញ៉ាំងផលឲ្យកើតឡើង មុននឹងរារាំងមគ្គ មុននឹងកន្លងហួសនូវភាពជាវិនេយ្យសត្វ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅពួកសត្វទាំងនោះក្នុងកាលដែលកម្មមិនទាន់ពេញលេញ ដូចជា បុណ្ណៈអ្នកមានវត្តដូចជាគោ និងអចេលកៈអ្នកមានវត្តដូចជាឆ្កែ ជាដើម។

---

๖๑. อิมสฺส จ ปุคฺคลสฺส อกุสลกมฺมสมาทานํ ปริปูรมานํ มคฺคํ อาวารยิสฺสติ ปุรา ปาริปูรึ คจฺฉติ, ปุรา ผลํ นิพฺพตฺตยติ, ปุรา มคฺคมาวารยติ, ปุรา เวเนยฺยตฺตํ สมติกฺกมตีติ ตํ ภควา อสมตฺตํ โอวทติ. ยถา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ.

៦១. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា «អកុសលកម្មសមាទានរបស់បុគ្គលនេះ កាលបើពេញលេញ នឹងរារាំងនូវមគ្គ មុននឹងដល់នូវការពេញលេញ មុននឹងញ៉ាំងផលឲ្យកើតឡើង មុននឹងរារាំងមគ្គ មុននឹងកន្លងហួសនូវភាពជាវិនេយ្យសត្វ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅបុគ្គលនោះក្នុងកាលដែលកម្មមិនទាន់ពេញលេញ ដូចជា ព្រះអង្គុលិមាលត្ថេរ ជាដើម។

---

สพฺเพสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา. ตตฺถ มุทุ อาเนญฺชาภิสงฺขารา มชฺฌํ อวเสสกุสลสงฺขารา, อธิมตฺตํ อกุสลสงฺขารา, ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, อิทํ อุปปชฺชเวทนียํ, อิทํ อปราปริยเวทนียํ, อิทํ นิรยเวทนียํ, อิทํ ติรจฺฉานเวทนียํ, อิทํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อิทํ อสุรเวทนียํ, อิทํ เทวเวทนียํ, อิทํ มนุสฺสเวทนียนฺติ, อิทํ วุจฺจติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส วิปากเวมตฺตตา ญาณํ ปญฺจมํ ตถาคตพลํ.

កម្មទាំងពួងមានសភាពទន់ កណ្តាល និងខ្លាំងក្លា។ បណ្តាសភាពទាំងនោះ សភាពទន់ គឺអានេញ្ជាភិសង្ខារ, សភាពកណ្តាល គឺកុសលសង្ខារដែលនៅសល់, សភាពខ្លាំងក្លា គឺអកុសលសង្ខារ។ ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងទីនេះ ដោយចំណែកនៃហេតុ ដោយចំណែកនៃទីតាំង ដោយមិនមានកំណត់ថា «នេះជាទិដ្ឋធម្មវេទនីយកម្ម នេះជាឧបបជ្ជវេទនីយកម្ម នេះជាអបរាបរិយវេទនីយកម្ម នេះជានិរយវេទនីយកម្ម នេះជាតិរច្ឆានវេទនីយកម្ម នេះជាបេត្តិវិសយវេទនីយកម្ម នេះជាអសុរវេទនីយកម្ម នេះជាទេវវេទនីយកម្ម នេះជាមនុស្សវេទនីយកម្ម» នេះហៅថា កម្មសមាទាននៃអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ដោយចំណែកនៃហេតុ ដោយចំណែកនៃទីតាំង ដោយមិនមានកំណត់ គឺវិបាកវេមត្តតាញាណ ជាតថាគតពលៈទី ៥។

---

๖๒. อิติ ตถา สมาทินฺนานํ กมฺมานํ สมาทินฺนานํ ฌานานํ วิโมกฺขานํ สมาธีนํ สมาปตฺตีนํ อยํ สํกิเลโส, อิทํ โวทานํ, อิทํ วุฏฺฐานํ, เอวํ สํกิลิสฺสติ, เอวํ โวทายติ, เอวํ วุฏฺฐหตีติ ญาณํ อนาวรณํ.

៦២. យ៉ាងនេះ សេចក្តីសៅហ្មងនេះ សេចក្តីផូរផង់នេះ ការចេញនេះ នៃកម្មទាំងឡាយដែលសមាទានហើយយ៉ាងនោះ នៃឈានទាំងឡាយ នៃវិមោក្ខទាំងឡាយ នៃសមាធិទាំងឡាយ នៃសមាបត្តិទាំងឡាយ យ៉ាងនេះ ឈានជាដើមរមែងសៅហ្មងយ៉ាងនេះ រមែងផូរផង់យ៉ាងនេះ រមែងចេញយ៉ាងនេះ ញាណ (របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ) មិនមានការរារាំង យ៉ាងនេះ។

---

ตตฺถ [Pg.83] กติ ฌานานิ? จตฺตาริ ฌานานิ. กติ วิโมกฺขา? เอกาทส จ อฏฺฐ จ สตฺต จ ตโย จ ทฺเว จ. กติ สมาธี? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. กติ สมาปตฺติโย? ปญฺจ สมาปตฺติโย – สญฺญาสมาปตฺติ อสญฺญาสมาปตฺติ เนวสญฺญานาสญฺญาสมาปตฺติ วิภูตสญฺญาสมาปตฺติ นิโรธสมาปตฺติ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឈានមានប៉ុន្មាន? ឈានមាន ៤។ វិមោក្ខមានប៉ុន្មាន? វិមោក្ខមាន ១១ ផង ៨ ផង ៧ ផង ៣ ផង ២ ផង។ សមាធិមានប៉ុន្មាន? សមាធិមាន ៣ គឺ សមាធិប្រកបដោយវិតក្កៈនិងវិចារៈ ១ សមាធិមិនមានវិតក្កៈមានត្រឹមតែវិចារៈ ១ សមាធិមិនមានវិតក្កៈមិនមានវិចារៈ ១។ សមាបត្តិមានប៉ុន្មាន? សមាបត្តិមាន ៥ គឺ សញ្ញាសមាបត្តិ ១ អសញ្ញាសមាបត្តិ ១ នេវសញ្ញានាសញ្ញាសមាបត្តិ ១ វិភូតសញ្ញាសមាបត្តិ ១ និរោធសមាបត្តិ ១។

---

ตตฺถ กตโม สํกิเลโส? ปฐมชฺฌานสฺส กามราคพฺยาปาทา สํกิเลโส. เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปฐมกา โย วา ปน โกจิ หานภาคิโย สมาธิ, อยํ สํกิเลโส. ตตฺถ กตมํ โวทานํ, นีวรณปาริสุทฺธิ, ปฐมสฺส ฌานสฺส เย จ กุกฺกุฏฌายี ทฺเว ปจฺฉิมกา โย วา ปน โกจิ วิเสสภาคิโย สมาธิ, อิทํ โวทานํ. ตตฺถ กตมํ วุฏฺฐานํ? ยํ สมาปตฺติวุฏฺฐานโกสลฺลํ, อิทํ วุฏฺฐานํ. ยํ เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส, อิทํ วุจฺจติ สพฺเพสํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสโวทานวุฏฺฐานญาณํ ฉฏฺฐํ ตถาคตพลํ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើសេចក្តីសៅហ្មង តើដូចម្តេច? កាមរាគនិងព្យាបាទ ជាសេចក្តីសៅហ្មងនៃបឋមជ្ឈាន។ មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកសញ្ជឹងគិតដូចជាមាន់ (មិនមានការខ្ពើមរអើមក្នុងការចូលកាន់ឈាន) ពីរនាក់ខាងដើម ឬក៏សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ (ហានភាគិយសមាធិ) ណាមួយ មាននៅ នេះហៅថា សេចក្តីសៅហ្មង។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើសេចក្តីផូរផង់ តើដូចម្តេច? ភាពស្អាតបរិសុទ្ធចាកនីវរណៈ ជាសេចក្តីផូរផង់នៃបឋមជ្ឈាន មួយវិញទៀត បុគ្គលអ្នកសញ្ជឹងគិតដូចជាមាន់ពីរនាក់ខាងចុង ឬក៏សមាធិជាចំណែកនៃសេចក្តីវិសេស (វិសេសភាគិយសមាធិ) ណាមួយ មាននៅ នេះហៅថា សេចក្តីផូរផង់។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើការចេញ តើដូចម្តេច? ភាពឈ្លាសវៃក្នុងការចេញចាកសមាបត្តិណា នេះហៅថា ការចេញ។ ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធម៌ទាំងនេះ ដោយហេតុ ដោយទីកន្លែង ដោយមិនមានកំណត់ព្រំដែន នេះហៅថា ញាណដឹងនូវសេចក្តីសៅហ្មង សេចក្តីផូរផង់ និងការចេញនៃឈាន វិមោក្ខ សមាធិ និងសមាបត្តិទាំងពួង ជាកម្លាំងទី ៦ របស់ព្រះតថាគត។

---

๖๓. อิติ ตสฺเสว สมาธิสฺส ตโย ธมฺมา ปริวารา อินฺทฺริยานิ พลานิ วีริยมิติ, ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วีริยวเสน พลานิ ภวนฺติ, อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยานิ, อกมฺปิยฏฺเฐน พลานิ, อิติ เตสํ มุทุมชฺฌาธิมตฺตตา อยํ มุทินฺทฺริโย อยํ มชฺฌินฺทฺริโย อยํ ติกฺขินฺทฺริโยติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยํ สํขิตฺเตน โอวาเทน โอวทติ, มชฺฌินฺทฺริยํ ภควา สํขิตฺตวิตฺถาเรน โอวทติ, มุทินฺทฺริยํ ภควา วิตฺถาเรน โอวทติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา มุทุติกฺขธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา ติกฺขํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส สมถํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา สมถวิปสฺสนํ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา วิปสฺสนํ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา ติกฺขินฺทฺริยสฺส อธิปญฺญาสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มชฺฌินฺทฺริยสฺส ภควา อธิจิตฺตสิกฺขาย ปญฺญาปยติ, มุทินฺทฺริยสฺส ภควา อธิสีลสิกฺขาย ปญฺญาปยติ.

៦៣. យ៉ាងនេះ ធម៌ ៣ ប្រការ គឺឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ពលៈទាំងឡាយ និងវីរិយៈ ជាបរិវារនៃសមាធិនោះឯង។ ឥន្ទ្រិយទាំងនោះឯង រមែងជាពលៈដោយអំណាចនៃវីរិយៈ ជាឥន្ទ្រិយដោយអត្ថថាជាធំ ជាពលៈដោយអត្ថថាមិនញាប់ញ័រ។ យ៉ាងនេះ ភាពជាធម៌ទន់ ធម៌កណ្តាល និងធម៌ខ្លាំងក្លា នៃឥន្ទ្រិយទាំងនោះ មាននៅ គឺបុគ្គលនេះមានឥន្ទ្រិយទន់ (មុទិន្ទ្រិយ) បុគ្គលនេះមានឥន្ទ្រិយមធ្យម (មជ្ឈិន្ទ្រិយ) បុគ្គលនេះមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច (តិក្ខិន្ទ្រិយ)។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងទូន្មានបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ដោយឱវាទសង្ខេប ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងទូន្មានបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមធ្យម ដោយឱវាទសង្ខេបនិងពិស្តារ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងទូន្មានបុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់ ដោយឱវាទពិស្តារ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងធម៌ទេសនាដ៏ទន់ភ្លន់ ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងធម៌ទេសនាដ៏ទន់ភ្លន់និងមុតស្រួច ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមធ្យម ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងធម៌ទេសនាដ៏មុតស្រួច ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងសមថៈ ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងសមថៈនិងវិបស្សនា ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមធ្យម ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងវិបស្សនា ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងការរំដោះខ្លួន (និស្សរណៈ) ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងទោស (អាទីនវៈ) ផង ការរំដោះខ្លួនផង ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមធ្យម ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងសំដែងសេចក្តីត្រេកអរ (អស្សាទៈ) ផង ទោសផង ការរំដោះខ្លួនផង ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងបញ្ញត្តអធិប្បញ្ញាសិក្ខា ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងបញ្ញត្តអធិចិត្តសិក្ខា ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយមធ្យម ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងបញ្ញត្តអធិសីលសិក្ខា ដល់បុគ្គលដែលមានឥន្ទ្រិយទន់។

---

ยํ [Pg.84] เอตฺถ ญาณํ เหตุโส ฐานโส อโนธิโส อยํ อิมํ ภูมึ ภาวนญฺจ คโต, อิมาย เวลาย อิมาย อนุสาสนิยา เอวํ ธาตุโก จายํ อยํ จสฺส อาสโย อยญฺจ อนุสโย อิติ, อิทํ วุจฺจติ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตเวมตฺตตา ญาณํ สตฺตมํ ตถาคตพลํ.

ញាណណាដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធម៌ទាំងនេះ ដោយហេតុ ដោយទីកន្លែង ដោយមិនមានកំណត់ព្រំដែន ថា 'បុគ្គលនេះដល់នូវភូមិនិងភាវនានេះ ក្នុងវេលានេះ ដោយអនុសាសនីនេះ បុគ្គលនេះមានធាតុយ៉ាងនេះ នេះជាអាសយៈ (ទីអាស្រ័យ) របស់បុគ្គលនោះ នេះជាអនុសយៈ (កិលេសដេកត្រាំ)' ញាណនេះហៅថា ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តវេមត្តតាញាណ (ញាណដឹងនូវភាពយឺតយូរនិងមុតស្រួចនៃឥន្ទ្រិយ) របស់សត្វដទៃ បុគ្គលដទៃ ជាកម្លាំងទី ៧ របស់ព្រះតថាគត។

---

อิติ ตตฺถ ยํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตารีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป. อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ. ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

យ៉ាងនេះ ក្នុងញាណទាំងនោះ ព្រះអង្គរមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាស (ខន្ធសន្តានដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅកាលពីមុន) ជាច្រើនប្រការ។ គឺរលឹកឃើញជាតិ ១ ខ្លះ ២ ជាតិខ្លះ ៣ ជាតិខ្លះ ៤ ជាតិខ្លះ ៥ ជាតិខ្លះ ១០ ជាតិខ្លះ ២០ ជាតិខ្លះ ៣០ ជាតិខ្លះ ៤០ ជាតិខ្លះ ៥០ ជាតិខ្លះ រយជាតិខ្លះ ពាន់ជាតិខ្លះ សែនជាតិខ្លះ ច្រើនរយជាតិខ្លះ ច្រើនពាន់ជាតិខ្លះ ច្រើនសែនជាតិខ្លះ ច្រើនសំវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនវិវដ្តកប្បខ្លះ ច្រើនសំវដ្តវិវដ្តកប្បខ្លះ ថា 'ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ខ្ញុំនោះចាកកាលពីភពនោះហើយ បានទៅកើតក្នុងភពនោះ ក្នុងភពនោះ ខ្ញុំមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ ទទួលសុខនិងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ខ្ញុំនោះចាកកាលពីភពនោះហើយ ក៏មកកើតក្នុងភពនេះ' ព្រះអង្គរមែងរលឹកឃើញនូវបុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស យ៉ាងនេះ។

---

๖๔. ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส โลภาทโย อุสฺสนฺนา อโลภาทโย มนฺทา, อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อโลภาทโย อุสฺสนฺนา โลภาทโย มนฺทา, เย วา ปน อุสฺสนฺนา เย วา ปน มนฺทา อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อุปจิตานิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส อิมานิ อินฺทฺริยานิ อนุปจิตานิ อมุกาย วา กปฺปโกฏิยํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. ตํ ตํ ภวํ ภควา อนุสฺสรนฺโต อเสสํ ชานาติ, ตตฺถ ยํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา [Pg.85] มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา.

៦៤. ក្នុងបុព្វេនិវាសនោះ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់ឋានសួគ៌ក្តី សត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់មនុស្សលោកក្តី សត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់អបាយភូមិក្តី ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងដឹងច្បាស់ថា 'បុគ្គលនេះមានធម៌មានលោភៈជាដើមច្រើន មានធម៌មានអលោភៈជាដើមតិច បុគ្គលនេះមានធម៌មានអលោភៈជាដើមច្រើន មានធម៌មានលោភៈជាដើមតិច មួយវិញទៀត ធម៌ទាំងឡាយណាដែលច្រើន ឬធម៌ទាំងឡាយណាដែលតិច ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះ បុគ្គលនេះបានសន្សំហើយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះ បុគ្គលនេះមិនបានសន្សំទេ ក្នុងកោដិកប្ប ឬក្នុងសែនកប្ប ឬក្នុងពាន់កប្ប ឬក្នុងរយកប្ប ឬក្នុងកប្ប ឬក្នុងអន្តរកប្ប ឬក្នុងកប្បពាក់កណ្តាល ឬក្នុងឆ្នាំ ឬក្នុងឆ្នាំពាក់កណ្តាល ឬក្នុងខែ ឬក្នុងកន្លះខែ ឬក្នុងថ្ងៃ ឬក្នុងខណៈ (មុហុត្តៈ) នេះ ដោយសារសេចក្តីប្រមាទនេះ ឬដោយសារសេចក្តីជ្រះថ្លានេះ'។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលរលឹកឃើញនូវភពនោះៗ រមែងដឹងច្បាស់ឥតមានសេសសល់ឡើយ។ ក្នុងញាណទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងទតឃើញសត្វទាំងឡាយ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្សធម្មតា រមែងដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយដែលកំពុងច្យុត កំពុងចាប់បដិសន្ធិ ថោកទាប ខ្ពង់ខ្ពស់ មានសម្បុរល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ ទៅកាន់សុគតិ ទៅកាន់ទុគ្គតិ តាមយថាកម្ម ថា 'អើហ្ន៎ សត្វទាំងឡាយនេះ ប្រកបដោយកាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយវចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយមនោទុច្ចរិត និយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ សមាទានមិច្ឆាទិដ្ឋិកម្ម ពួកសត្វទាំងនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ រមែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក'។

---

อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา, ตตฺถ สคฺคูปเคสุ จ สตฺเตสุ มนุสฺสูปเคสุ จ สตฺเตสุ อปายูปเคสุ จ สตฺเตสุ อิมินา ปุคฺคเลน เอวรูปํ กมฺมํ อมุกาย กปฺปโกฏิยํ อุปจิตํ กปฺปสตสหสฺเส วา กปฺปสหสฺเส วา กปฺปสเต วา กปฺเป วา อนฺตรกปฺเป วา อุปฑฺฒกปฺเป วา สํวจฺฉเร วา อุปฑฺฒสํวจฺฉเร วา มาเส วา ปกฺเข วา ทิวเส วา มุหุตฺเต วา อิมินา ปมาเทน วา ปสาเทน วาติ. อิมานิ ภควโต ทฺเว ญาณานิ – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณญฺจ ทิพฺพจกฺขุ จ อฏฺฐมํ นวมํ ตถาคตพลํ.

ឬមួយ សត្វទាំងឡាយនេះ ប្រកបដោយកាយសុចរិត ប្រកបដោយវចីសុចរិត ប្រកបដោយមនោសុចរិត មិននិយាយបង្កាច់បង្ខូចព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាសម្មាទិដ្ឋិ សមាទានសម្មាទិដ្ឋិកម្ម ពួកសត្វទាំងនោះ លុះបែកធ្លាយរាងកាយស្លាប់ទៅ រមែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ទេវលោក។ ក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់ឋានសួគ៌ក្តី សត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់មនុស្សលោកក្តី សត្វទាំងឡាយដែលទៅកាន់អបាយភូមិក្តី ព្រះដ៏មានព្រះភាគរមែងទតឃើញដោយទិព្វចក្ខុថា 'កម្មានុរូបមានសភាពយ៉ាងនេះ បុគ្គលនេះបានសន្សំហើយ ក្នុងកោដិកប្ប ឬក្នុងសែនកប្ប ឬក្នុងពាន់កប្ប ឬក្នុងរយកប្ប ឬក្នុងកប្ប ឬក្នុងអន្តរកប្ប ឬក្នុងកប្បពាក់កណ្តាល ឬក្នុងឆ្នាំ ឬក្នុងឆ្នាំពាក់កណ្តាល ឬក្នុងខែ ឬក្នុងកន្លះខែ ឬក្នុងថ្ងៃ ឬក្នុងខណៈ (មុហុត្តៈ) នេះ ដោយសារសេចក្តីប្រមាទនេះ ឬដោយសារសេចក្តីជ្រះថ្លានេះ'។ ញាណទាំងពីរនេះ គឺបុព្វេនិវាសានុស្សតិញាណ និងទិព្វចក្ខុ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហៅថា កម្លាំងទី ៨ និងកម្លាំងទី ៩ របស់ព្រះតថាគត។

---

อิติ ตตฺถ ยํ สพฺพญฺญุตา ปตฺตา วิทิตา สพฺพธมฺมา วิรชํ วีตมลํ อุปฺปนฺนํ สพฺพญฺญุตญาณํ นิหโต มาโร โพธิมูเล, อิทํ ภควโต ทสมํ พลํ สพฺพาสวปริกฺขยํ ญาณํ. ทสพลสมนฺนาคตา หิ พุทฺธา ภควนฺโตติ.

យ៉ាងនេះ ក្នុងញាណទាំងនោះ ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដែលព្រះអង្គបានសម្រេចហើយ ធម៌ទាំងពួងដែលព្រះអង្គបានជ្រាបច្បាស់ហើយ ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដ៏ប្រាសចាកធូលី ប្រាសចាកមន្ទិល កើតឡើងហើយ ព្រះអង្គបានកម្ចាត់បង់មារ (កិលេសមារ) នៅទៀបគល់ពោធិព្រឹក្សហើយ ញាណដែលជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងពួងនេះ ជាកម្លាំងទី ១០ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដ៏មានព្រះភាគ រមែងប្រកបដោយកម្លាំង ១០ ប្រការ យ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបចុះ។

---

นิยุตฺโต วิจโย หารสมฺปาโต.

វិចយហារសម្បាត ចប់ហើយ។

---

๓. ยุตฺติหารสมฺปาโต

៣. យុត្តិហារសម្បាត

---

๖๕.

៦៥.

---

ตตฺถ กตโม ยุตฺติหารสมฺปาโต?‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើយុត្តិហារសម្បាត តើដូចម្តេច? 'ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តរក្សាហើយ មានសម្មាសង្កប្បៈជាគោចរ មានសម្មាទិដ្ឋិជាប្រមុខ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ ជាអ្នកគ្របសង្កត់នូវថីនមិទ្ធៈ គប្បីលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួង'។

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร สมฺมาทิฏฺฐิ ภวิสฺสตีติ ยุชฺชติ, สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร วิหรนฺโต อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌิสฺสตีติ ยุชฺชติ, อุทยพฺพยํ ปฏิวิชฺฌนฺโต สพฺพา ทุคฺคติโย ชหิสฺสตีติ ยุชฺชติ. สพฺพา ทุคฺคติโย ชหนฺโต สพฺพานิ ทุคฺคติวินิปาตภยานิ สมติกฺกมิสฺสตีติ ยุชฺชตีติ.

ពាក្យថា 'ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តរក្សាហើយ មានសម្មាសង្កប្បៈជាគោចរ' គឺថា បុគ្គលអ្នកមានចិត្តរក្សាហើយ នឹងមានសម្មាសង្កប្បៈជាគោចរ សេចក្តីនេះរមែងសមហេតុផល (យុត្តិ)។ បុគ្គលអ្នកមានសម្មាសង្កប្បៈជាគោចរ នឹងមានសម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីនេះរមែងសមហេតុផល។ បុគ្គលអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិជាប្រមុខ កាលរស់នៅ រមែងចាក់ធ្លុះនូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ សេចក្តីនេះរមែងសមហេតុផល។ បុគ្គលអ្នកចាក់ធ្លុះនូវការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ នឹងលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួង សេចក្តីនេះរមែងសមហេតុផល។ បុគ្គលអ្នកលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួង នឹងកន្លងផុតនូវភ័យក្នុងទុគ្គតិនិងវិនិបាតទាំងពួង សេចក្តីនេះរមែងសមហេតុផល គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

---

นิยุตฺโต ยุตฺติหารสมฺปาโต.

យុត្តិហារសម្បាត ចប់ហើយ។

---

๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต

៤. បទដ្ឋានហារសម្បាត

---

๖๖. ตตฺถ [Pg.86] กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

៦៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបទដ្ឋានហារសម្បាត តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมถสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาย ปทฏฺฐานํ.

គាថាថា 'តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស សម្មាសង្កប្បគោចរោ' នេះឯង។ ពាក្យថា 'តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស' ជាបទដ្ឋាន (ហេតុជិត) នៃសុចរិត ៣ ប្រការ។ ពាក្យថា 'សម្មាសង្កប្បគោចរោ' ជាបទដ្ឋាននៃសមថៈ។ ពាក្យថា 'សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ' ជាបទដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា 'ញត្វាន ឧទយព្វយំ' ជាបទដ្ឋាននៃទស្សនភូមិ។ ពាក្យថា 'ថីនមិទ្ធាភិភូ ភិក្ខុ' ជាបទដ្ឋាននៃវីរិយៈ។ ពាក្យថា 'សព្វា ទុគ្គតិយោ ជហេ' ជាបទដ្ឋាននៃភាវនា។

---

นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

បទដ្ឋានហារសម្បាត ចប់ហើយ។

---

๕. ลกฺขณหารสมฺปาโต

៥. លក្ខណហារសម្បាត

---

๖๗. ตตฺถ กตโม ลกฺขโณ หารสมฺปาโต?

៦៧. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើលក្ខណហារសម្បាត តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ อิทํ สตินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริเย คหิเต คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. ตํ กิสฺส เหตุ? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ.

គាថាថា 'តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស សម្មាសង្កប្បគោចរោ' នេះឯង។ ពាក្យថា 'តស្មា រក្ខិតចិត្តស្ស សម្មាសង្កប្បគោចរោ' នេះ គឺសតិន្ទ្រិយ កាលបើកាន់យកសតិន្ទ្រិយហើយ ឈ្មោះថាកាន់យកឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ដែរ ព្រោះមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ ពាក្យថា 'សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ' នេះ កាលបើកាន់យកសម្មាទិដ្ឋិហើយ ឈ្មោះថាកាន់យកអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គដែរ។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? ព្រោះថា សម្មាសង្កប្បៈ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាទិដ្ឋិ សម្មាវាចា រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាកម្មន្តៈ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាវាចា សម្មាអាជីវៈ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាកម្មន្តៈ សម្មាវាយាមៈ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាអាជីវៈ សម្មាសតិ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាវាយាមៈ សម្មាសមាធិ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាសតិ សម្មាវិមុត្តិ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាសមាធិ សម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ រមែងកើតឡើងអំពីសម្មាវិមុត្តិ។

---

นิยุตฺโต ลกฺขโณ หารสมฺปาโต.

លក្ខណហារសម្បាត ចប់ហើយ។

---

๖. จตุพฺยูหหารสมฺปาโต

៦. ចតុព្យូហហារសម្បាត

---

๖๘. ตตฺถ กตโม จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

៦៨. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើចតុព្យូហហារសម្បាត តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ รกฺขิตํ ปริปาลียตีติ เอสา นิรุตฺติ. อิธ ภควโต โก อธิปฺปาโย? เย ทุคฺคตีหิ ปริมุจฺจิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ธมฺมจาริโน ภวิสฺสนฺตีติ อยํ เอตฺถ ภควโต อธิปฺปาโย. โกกาลิโก หิ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ [Pg.87] เถเรสุ จิตฺตํ ปโทสยิตฺวา มหาปทุมนิรเย อุปปนฺโน. ภควา จ สติอารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต, สุตฺตมฺหิ วุตฺตํ ‘‘สติยา จิตฺตํ รกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ក្នុងបទថា “Tasmā rakkhitacittassa” នោះ មាននិរុត្តិ (វិគ្រោះ) ថា សភាវៈដែលគេរក្សាទុកហើយ គ្រប់គ្រងទុកហើយ។ ក្នុងទីនេះ តើអ្វីជាព្រះបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ? ព្រះបំណងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីនេះគឺ៖ ពួកជនណាដែលប្រាថ្នានឹងរួចផុតពីទុគ្គតិ ពួកជននោះនឹងជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌។ ព្រោះថា ភិក្ខុកោកាលិកៈ មានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះថេរៈទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមហាមោគ្គល្លានជាដើម ហើយក៏បានទៅកើតក្នុងមហាបទុមនរក។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រកបដោយព្រះហឫទ័យដែលមានសតិជាគ្រឿងរក្សា ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកក្នុងសូត្រថា “បុគ្គលគប្បីរក្សាចិត្តដោយសតិ”។

---

นิยุตฺโต จตุพฺยูโห หารสมฺปาโต.

ចតុព្យូហហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๗. อาวฏฺฏหารสมฺปาโต

៧. អាវដ្តហារសម្បាត

---

๖๙. ตตฺถ กตโม อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต?

៦៩. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអាវដ្តហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สมโถ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ วิปสฺสนา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทุกฺขปริญฺญา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยปหานํ. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ นิโรโธ. อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ក្នុងបទថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro” នេះ សំដៅដល់សមថៈ។ បទថា “Sammādiṭṭhipurekkhāro” សំដៅដល់វិបស្សនា។ បទថា “Ñatvāna udayabbayaṃ” សំដៅដល់ទុក្ខបរិញ្ញា។ បទថា “Thinamiddhābhibhū bhikkhū” សំដៅដល់សមុទយប្បហានៈ។ បទថា “Sabbā duggatiyo jahe” សំដៅដល់និរោធៈ។ ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។

---

นิยุตฺโต อาวฏฺโฏ หารสมฺปาโต.

អាវដ្តហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๘. วิภตฺติหารสมฺปาโต

៨. វិភត្តិហារសម្បាត

---

๗๐. ตตฺถ กตโม วิภตฺติหารสมฺปาโต?

៧០. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវិភត្តិហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. กุสลปกฺโข กุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ. อกุสลปกฺโข อกุสลปกฺเขน นิทฺทิสิตพฺโพ.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ពួកធម៌ខាងកុសលភូមិ គប្បីសម្តែងដោយកុសលភូមិ។ ពួកធម៌ខាងអកុសលភូមិ គប្បីសម្តែងដោយអកុសលភូមិ។

---

นิยุตฺโต วิภตฺติหารสมฺปาโต.

វិភត្តិហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๙. ปริวตฺตนหารสมฺปาโต

៩. បរិវត្តនហារសម្បាត

---

๗๑. ตตฺถ กตโม ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต?

៧១. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបរិវត្តនហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. สมถวิปสฺสนาย ภาวิตาย นิโรโธ ผลํ, ปริญฺญาตํ ทุกฺขํ, สมุทโย ปหีโน, มคฺโค ภาวิโต ปฏิปกฺเขน.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ កាលបើបុគ្គលចម្រើនសមថៈ និងវិបស្សនាហើយ និរោធក៏ជាផល ទុក្ខក៏ជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលកំណត់ដឹងហើយ សមុទ័យក៏ជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលលះបង់ហើយ មគ្គក៏ជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ដោយធម៌ជាបដិបក្ខ។

---

นิยุตฺโต ปริวตฺตโน หารสมฺปาโต.

បរិវត្តនហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๐. เววจนหารสมฺปาโต

១០. វេវចនហារសម្បាត

---

๗๒. ตตฺถ [Pg.88] กตโม เววจโน หารสมฺปาโต?

៧២. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើវេវចនហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ มนินฺทฺริยํ มนายตนํ วิชานนา วิชานิตตฺตํ, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป, อิทํ เววจนํ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาขคฺโค ปญฺญารตนํ ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาปโตโท ปญฺญาปาสาโท, อิทํ เววจนํ.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ក្នុងបទថា “Tasmā rakkhitacittassa” នោះ ពាក្យថា ចិត្ត មនោ វិញ្ញាណ មនិន្ទ្រិយ មនាយតនៈ វិជាននា វិជានិតត្តៈ នេះជាវេវចនៈ។ ក្នុងបទថា “Sammāsaṅkappagocaro” នោះ ពាក្យថា នេក្ខម្មសង្កប្បៈ អព្យាបាទសង្កប្បៈ អវិហឹសាសង្កប្បៈ នេះជាវេវចនៈ។ ក្នុងបទថា “Sammādiṭṭhipurekkhāro” នោះ ពាក្យថា សម្មាទិដ្ឋិ គឺ បញ្ញាសាស្ត្រ បញ្ញាខគ្គៈ បញ្ញារតនៈ បញ្ញាបជ្ជោតៈ បញ្ញាបតោទៈ បញ្ញាបាសាទៈ នេះជាវេវចនៈ។

---

นิยุตฺโต เววจโน หารสมฺปาโต.

វេវចនហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๑. ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต

១១. បញ្ញត្តិហារសម្បាត

---

๗๓. ตตฺถ กตโม ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต?

៧៣. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបញ្ញត្តិហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ ปทฏฺฐานปญฺญตฺติ สติยา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ สมถสฺส. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ ทสฺสนภูมิยา นิกฺเขปปญฺญตฺติ. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สมุทยสฺส อนวเสสปฺปหานปญฺญตฺติ, ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ ภาวนาปญฺญตฺติ มคฺคสฺส.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ បទថា “Tasmā rakkhitacittassa” នេះ ជាបទដ្ឋានបញ្ញត្តិនៃសតិ។ បទថា “Sammāsaṅkappagocaro” នេះ ជាភាវនាបញ្ញត្តិនៃសមថៈ។ បទថា “Sammādiṭṭhipurekkhāro, ñatvāna udayabbayaṃ” នេះ ជានិក្ខេបបញ្ញត្តិក្នុងទស្សនភូមិ។ បទថា “Thinamiddhābhibhū bhikkhū” នេះ ជាអនវសេសប្បហានបញ្ញត្តិនៃសមុទ័យ។ បទថា “Sabbā duggatiyo jahe” នេះ ជាភាវនាបញ្ញត្តិនៃមគ្គ។

---

นิยุตฺโต ปญฺญตฺติหารสมฺปาโต.

បញ្ញត្តិហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๒. โอตรณหารสมฺปาโต

១២. ឱតរណហារសម្បាត

---

๗๔. ตตฺถ กตโม โอตรโณ หารสมฺปาโต?

៧៤. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើឱតរណហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สมฺมาทิฏฺฐิยา คหิตาย คหิตานิ ภวนฺติ ปญฺจินฺทฺริยานิ, อยํ อินฺทฺริเยหิ โอตรณา.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ក្នុងបទថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro” និង “Sammādiṭṭhipurekkhāro” នេះ កាលបើបុគ្គលកាន់យកសម្មាទិដ្ឋិហើយ ឈ្មោះថាកាន់យកឥន្ទ្រិយទាំង ៥ ដែរ នេះជាការចុះស៊ប់ដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ។

---

ตานิเยว อินฺทฺริยานิ วิชฺชา, วิชฺชุปฺปาทา อวิชฺชานิโรโธ, อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, สงฺขารนิโรธา วิญฺญาณนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ, อยํ ปฏิจฺจสมุปฺปาเทน โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនោះឯង ឈ្មោះថា វិជ្ជា។ ព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់ទៅនៃសង្ខារ ទើបមានការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ... សេចក្តីទាំងពួងគប្បីដឹងយ៉ាងនេះ នេះជាការចុះស៊ប់ដោយបដិច្ចសមុប្បាទ។

---

ตานิเยว ปญฺจินฺทฺริยานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ – สีลกฺขนฺเธน สมาธิกฺขนฺเธน ปญฺญากฺขนฺเธน. อยํ ขนฺเธหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង ត្រូវបានសង្គ្រោះដោយខន្ធ ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ និងបញ្ញាក្ខន្ធ នេះជាការចុះស៊ប់ដោយខន្ធទាំងឡាយ។

---

ตานิ [Pg.89] เยว ปญฺจินฺทฺริยานิ สงฺขารปริยาปนฺนานิ. เย สงฺขารา อนาสวา โน จ ภวงฺคา, เต สงฺขารา ธมฺมธาตุสงฺคหิตา, อยํ ธาตูหิ โอตรณา.

ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នោះឯង រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ខារ។ សង្ខារទាំងឡាយណាដែលជាអនាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ សង្ខារទាំងនោះ ត្រូវបានសង្គ្រោះដោយធម្មធាតុ នេះជាការចុះស៊ប់ដោយធាតុទាំងឡាយ។

---

สา ธมฺมธาตุ ธมฺมายตนปริยาปนฺนา, ยํ อายตนํ อนาสวํ โน จ ภวงฺคํ, อยํ อายตเนหิ โอตรณา.

ធម្មធាតុនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងធម្មាយតនៈ។ អាយតនៈណាដែលជាអនាសវៈ និងមិនមែនជាភវង្គ នេះជាការចុះស៊ប់ដោយអាយតនៈទាំងឡាយ។

---

นิยุตฺโต โอตรโณ หารสมฺปาโต.

ឱតរណហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๓. โสธนหารสมฺปาโต

១៣. សោធនហារសម្បាត

---

๗๕. ตตฺถ กตโม โสธโน หารสมฺปาโต?

៧៥. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើសោធនហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. ยตฺถ อารมฺโภ สุทฺโธ, โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ. ยตฺถ ปน อารมฺโภ น สุทฺโธ, น ตาว โส ปญฺโห วิสชฺชิโต ภวติ.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ ក្នុងប្រស្នាណាដែលការផ្តើមឡើងស្អាតស្អំ ប្រស្នានោះឈ្មោះថាដោះស្រាយរួចហើយ។ ចំណែកក្នុងប្រស្នាណាដែលការផ្តើមឡើងមិនទាន់ស្អាតស្អំ ប្រស្នានោះក៏មិនទាន់ឈ្មោះថាដោះស្រាយរួចឡើយ។

---

นิยุตฺโต โสธโน หารสมฺปาโต.

សោធនហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๔. อธิฏฺฐานหารสมฺปาโต

១៤. អធិដ្ឋានហារសម្បាត

---

๗๖. ตตฺถ กตโม อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต?

៧៦. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើអធិដ្ឋានហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา. ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ เอกตฺตตา. จิตฺตํ มโน วิญฺญาณํ, อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ เอกตฺตตา. เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ เวมตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ เอกตฺตตา. สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ยํ ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ มคฺเค ญาณํ เหตุมฺหิ ญาณํ เหตุสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ ปจฺจเย ญาณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตํ ญาณทสฺสนํ อภิสมโย สมฺปฏิเวโธ สจฺจาคมนํ, อยํ เวมตฺตตา. ญตฺวาน อุทยพฺพยนฺติ เอกตฺตตา, อุทเยน อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, เอวํ สพฺพํ สมุทโย ภวติ. วเยน อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ, เอวํ สพฺพํ นิโรโธ โหติ, อยํ เวมตฺตตา. ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขูติ เอกตฺตตา, ถินํ นาม ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมนิยตา, มิทฺธํ นาม ยํ กายสฺส ลีนตฺตํ, อยํ เวมตฺตตา. สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ เอกตฺตตา, เทวมนุสฺเส วา อุปนิธาย [Pg.90] อปายา ทุคฺคติ, นิพฺพานํ วา อุปนิธาย สพฺพา อุปปตฺติโย ทุคฺคติ, อยํ เวมตฺตตา.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ បទថា “Tasmā rakkhitacittassa” នេះ ជាឯកត្តតា។ ពាក្យថា ចិត្ត មនោ វិញ្ញាណ នេះជាវេមត្តតា។ បទថា “Sammāsaṅkappagocaro” នេះ ជាឯកត្តតា។ ពាក្យថា នេក្ខម្មសង្កប្បៈ អព្យាបាទសង្កប្បៈ អវិហឹសាសង្កប្បៈ នេះជាវេមត្តតា។ បទថា “Sammādiṭṭhipurekkhāro” នេះ ជាឯកត្តតា។ សម្មាទិដ្ឋិ គឺប្រាជ្ញាដឹងក្នុងទុក្ខ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងទុក្ខសមុទ័យ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងមគ្គ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងហេតុ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតអំពីហេតុ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងបច្ច័យ ប្រាជ្ញាដឹងក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលកើតអំពីបច្ច័យ ម្យ៉ាងទៀត ញាណទស្សនៈ ការត្រាស់ដឹង ការចាក់ធ្លុះ ការយល់ឃើញសច្ចៈតាមពិតក្នុងធម៌នោះៗ នេះជាវេមត្តតា។ បទថា “Ñatvāna udayabbayaṃ” នេះ ជាឯកត្តតា។ ដោយការកើតឡើង ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបមានសង្ខារ ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ទើបមានវិញ្ញាណ... សេចក្តីទាំងពួងជាសមុទ័យកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ដោយការរលត់ទៅ ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជា ទើបមានការរលត់ទៅនៃសង្ខារ... សេចក្តីទាំងពួងជានិរោធរលត់ទៅយ៉ាងនេះ នេះជាវេមត្តតា។ បទថា “Thinamiddhābhibhū bhikkhū” នេះ ជាឯកត្តតា។ ថីនៈ គឺភាពមិនគួរដល់ការងារ ភាពមិនស្រួលនៃចិត្ត មិទ្ធៈ គឺភាពរួញរានៃកាយ នេះជាវេមត្តតា។ បទថា “Sabbā duggatiyo jahe” នេះ ជាឯកត្តតា។ ប្រៀបធៀបនឹងទេវតា និងមនុស្ស អបាយភូមិទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ទុគ្គតិ ឬប្រៀបធៀបនឹងព្រះនិព្វាន ភពកំណើតទាំងអស់ ឈ្មោះថា ទុគ្គតិ នេះជាវេមត្តតា។

---

นิยุตฺโต อธิฏฺฐาโน หารสมฺปาโต.

អធិដ្ឋានហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๕. ปริกฺขารหารสมฺปาโต

១៥. បរិក្ខារហារសម្បាត

---

๗๗. ตตฺถ กตโม ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต?

៧៧. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើបរិក្ខារហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ คาถา. อยํ สมถวิปสฺสนาย ปริกฺขาโร.

គាថាថា “Tasmā rakkhitacittassa, sammāsaṅkappagocaro”។ នេះជាបរិក្ខារនៃសមថៈ និងវិបស្សនា។

---

นิยุตฺโต ปริกฺขาโร หารสมฺปาโต.

បរិក្ខារហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

๑๖. สมาโรปนหารสมฺปาโต

១៦. សមារោបនហារសម្បាត

---

๗๘. ตตฺถ กตโม สมาโรปโน หารสมฺปาโต?

៧៨. ក្នុងហារៈទាំងនោះ តើសមារោបនហារសម្បាតនោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร;

สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร, ญตฺวาน อุทยพฺพยํ;

ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ, สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ.

“ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តរក្សាទុកល្អហើយ មានសម្មាសង្កប្បៈជាគោចរ មានសម្មាទិដ្ឋិនៅខាងមុខ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង និងការវិនាសទៅ ជាអ្នកគ្របសង្កត់នូវថីនមិទ្ធៈ គប្បីលះបង់នូវទុគ្គតិទាំងពួង”។

---

ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสาติ ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ, จิตฺเต รกฺขิเต ตํ รกฺขิตํ ภวติ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ. สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโรติ สมฺมาทิฏฺฐิยา ภาวิตาย ภาวิโต ภวติ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เกน การเณน? สมฺมาทิฏฺฐิโต หิ สมฺมาสงฺกปฺโป ปภวติ, สมฺมาสงฺกปฺปโต สมฺมาวาจา ปภวติ, สมฺมาวาจาโต สมฺมากมฺมนฺโต ปภวติ, สมฺมากมฺมนฺตโต สมฺมาอาชีโว ปภวติ, สมฺมาอาชีวโต สมฺมาวายาโม ปภวติ, สมฺมาวายามโต สมฺมาสติ ปภวติ, สมฺมาสติโต สมฺมาสมาธิ ปภวติ, สมฺมาสมาธิโต สมฺมาวิมุตฺติ ปภวติ, สมฺมาวิมุตฺติโต สมฺมาวิมุตฺติญาณทสฺสนํ ปภวติ. อยํ อนุปาทิเสโส ปุคฺคโล อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ.

បទថា “Tasmā rakkhitacittassa” នេះ ជាហេតុជិតនៃសុចរិត ៣ យ៉ាង កាលបើចិត្តត្រូវបានរក្សាហើយ កាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានរក្សាទុកដែរ។ បទថា “Sammādiṭṭhipurekkhāro” នេះ កាលបើបុគ្គលចម្រើនសម្មាទិដ្ឋិហើយ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ក៏ឈ្មោះថាបុគ្គលបានចម្រើនហើយដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សម្មាសង្កប្បៈ រមែងកើតមានអំពីសម្មាទិដ្ឋិ សម្មាវាចា រមែងកើតមានអំពីសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាកម្មន្តៈ រមែងកើតមានអំពីសម្មាវាចា សម្មាអាជីវៈ រមែងកើតមានអំពីសម្មាកម្មន្តៈ សម្មាវាយាមៈ រមែងកើតមានអំពីសម្មាអាជីវៈ សម្មាសតិ រមែងកើតមានអំពីសម្មាវាយាមៈ សម្មាសមាធិ រមែងកើតមានអំពីសម្មាសតិ សម្មាវិមុត្តិ រមែងកើតមានអំពីសម្មាសមាធិ សម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនៈ រមែងកើតមានអំពីសម្មាវិមុត្តិ។ នេះជាបុគ្គលជាអនុបាទិសេសៈ និងជាអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។

---

นิยุตฺโต สมาโรปโน หารสมฺปาโต.

សមារោបនហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

เตนาห [Pg.91] อายสฺมา มหากจฺจายโน –

ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ទើបត្រាស់ថា៖

---

‘‘โสฬส หารา ปฐมํ, ทิสโลจนโต ทิสา วิโลเกตฺวา;

สงฺขิปิย องฺกุเสน หิ, นเยหิ ตีหิ นิทฺทิเส สุตฺต’’นฺติ.

“បុគ្គលគប្បីសម្តែងនូវសូត្រ ដោយហារៈទាំង ១៦ ជាមុនសិន រួចសម្លឹងមើលទិសដោយទិសាលោចនវិធី ហើយបង្រួញដោយអង្កុសវិធី រួចបង្ហាញសូត្រដោយន័យទាំង ៣”។

---

นิยุตฺโต หารสมฺปาโต.

ហារសម្បាត ត្រូវបាននាំមកផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

นยสมุฏฺฐานํ

នយសមុដ្ឋាន

---

๗๙. ตตฺถ กตมํ นยสมุฏฺฐานํ? ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชายจ ภวตณฺหาย จ, ตตฺถ อวิชฺชานีวรณํ ตณฺหาสํโยชนํ. อวิชฺชานีวรณา สตฺตา อวิชฺชาสํยุตฺตา อวิชฺชาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ทิฏฺฐิจริตาติ. ตณฺหาสํโยชนา สตฺตา ตณฺหาสํยุตฺตา ตณฺหาปกฺเขน วิจรนฺติ, เต วุจฺจนฺติ ตณฺหาจริตาติ. ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ.

៧៩. ក្នុងនយសមុដ្ឋាននោះ តើដូចម្តេច? ទីបំផុតខាងដើមនៃអវិជ្ជា និងភវតណ្ហា មិនប្រាកដឡើយ ក្នុងអវិជ្ជា និងតណ្ហានោះ អវិជ្ជាជាគ្រឿងរារាំង តណ្ហាជាគ្រឿងចងក្រង។ សត្វទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរារាំង ប្រកបដោយអវិជ្ជា រមែងអន្ទោលទៅដោយចំណែកនៃអវិជ្ជា សត្វទាំងនោះ ហៅថា ទិដ្ឋិចរិត។ សត្វទាំងឡាយដែលមានតណ្ហាជាគ្រឿងចងក្រង ប្រកបដោយតណ្ហា រមែងអន្ទោលទៅដោយចំណែកនៃតណ្ហា សត្វទាំងនោះ ហៅថា តណ្ហាចរិត។ ពួកជនជាទិដ្ឋិចរិត កាលបើបានបួសក្នុងខាងក្រៅសាសនានេះ រមែងប្រព្រឹត្តព្យាយាមក្នុងការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាក។ ពួកជនជាតណ្ហាចរិត កាលបើបានបួសក្នុងខាងក្រៅសាសនានេះ រមែងប្រព្រឹត្តព្យាយាមក្នុងការសេពសុខក្នុងកាមទាំងឡាយ។

---

ตตฺถ กึการณํ ยํ ทิฏฺฐิจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ, ตณฺหาจริตา อิโต พหิทฺธา ปพฺพชิตา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา วิหรนฺติ? อิโต พหิทฺธา นตฺถิ สจฺจววตฺถานํ, กุโต จตุสจฺจปฺปกาสนา วา สมถวิปสฺสนาโกสลฺลํ วา อุปสมสุขปฺปตฺติ วา! เต อุปสมสุขสฺส อนภิญฺญา วิปรีตเจตา เอวมาหํสุ ‘‘นตฺถิ สุเขน สุขํ, ทุกฺเขน นาม สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’นฺติ. โย กาเม ปฏิเสวติ, โส โลกํ วฑฺฒยติ, โย โลกํ วฑฺฒยติ, โส พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ เต เอวํสญฺญี เอวํทิฏฺฐี ทุกฺเขน สุขํ ปตฺถยมานา กาเมสุ ปุญฺญสญฺญี อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺตา จ วิหรนฺติ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา จ, เต ตทภิญฺญา สนฺตา โรคเมว วฑฺฒยนฺติ, คณฺฑเมว วฑฺฒยนฺติ, สลฺลเมว วฑฺฒยนฺติ, เต โรคาภิตุนฺนา คณฺฑปฏิปีฬิตา สลฺลานุวิทฺธา นิรยติรจฺฉานโยนิเปตาสุเรสุ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชานิ กโรนฺตา อุคฺฆาตนิคฺฆาตํ ปจฺจนุโภนฺตา โรคคณฺฑสลฺลเภสชฺชํ น วินฺทนฺติ. ตตฺถ อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สํกิเลโส, สมถวิปสฺสนา โวทานํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ โรโค, สมถวิปสฺสนา โรคนิคฺฆาตกเภสชฺชํ. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ คณฺโฑ, สมถวิปสฺสนา คณฺฑนิคฺฆาตกเภสชฺชํ[Pg.92]. อตฺตกิลมถานุโยโค กามสุขลฺลิกานุโยโค จ สลฺโล, สมถวิปสฺสนา สลฺลุทฺธรณเภสชฺชํ.

ក្នុងដំណើរនោះ តើមានហេតុដូចម្តេច ដែលពួកបុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត បួសក្នុងសាសនាដទៃក្រៅពីនេះ ប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាក (អត្តកិលមថានុយោគ) រស់នៅ ហើយពួកបុគ្គលមានតណ្ហាចរិត បួសក្នុងសាសនាដទៃក្រៅពីនេះ ប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការសេពសុខក្នុងកាម (កាមសុខល្លិកានុយោគ) ក្នុងកាមទាំងឡាយ រស់នៅ? ព្រោះថា ក្នុងសាសនាដទៃក្រៅពីនេះ មិនមានការកំណត់ដឹងនូវសច្ចៈឡើយ ធ្វើម្តេចឡើយនឹងមានការសម្តែងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ឬសេចក្តីឈ្លាសវៃក្នុងសមថៈនិងវិបស្សនា ឬការសម្រេចនូវឧបសមសុខ (សុខកើតអំពីការរម្ងាប់កិលេស)! ពួកបុគ្គលទាំងនោះ កាលមិនដឹងច្បាស់នូវឧបសមសុខ មានចិត្តវិបល្លាស ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «សុខមិនមែនសម្រេចបានដោយសុខទេ សុខទើបសម្រេចបានដោយទុក្ខ»។ មួយវិញទៀត ពួកបុគ្គលទាំងនោះ ពោលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលណា សេពកាមទាំងឡាយ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាធ្វើលោកឱ្យចម្រើន បុគ្គលណា ធ្វើលោកឱ្យចម្រើន បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាបង្កើតបុណ្យបានច្រើន» ពួកបុគ្គលទាំងនោះ មានសញ្ញាយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ ប្រាថ្នាសុខដោយទុក្ខ មានសញ្ញាក្នុងកាមទាំងឡាយថាជាបុណ្យ ប្រកបដោយអត្តកិលមថានុយោគផង ប្រកបដោយកាមសុខល្លិកានុយោគផង រស់នៅ ពួកបុគ្គលទាំងនោះ កាលដឹងច្បាស់យ៉ាងនោះហើយ តែងធ្វើរោគ (កិលេស) ឱ្យចម្រើនប៉ុណ្ណោះ ធ្វើបូស (កិលេស) ឱ្យចម្រើនប៉ុណ្ណោះ ធ្វើសរ (កិលេស) ឱ្យចម្រើនប៉ុណ្ណោះ ពួកបុគ្គលទាំងនោះ ត្រូវរោគបៀតបៀនហើយ ត្រូវបូសញាំញីហើយ ត្រូវសរមុតហើយ តែងធ្វើការអណ្តែតឡើងនិងលិចចុះក្នុងនរក កំណើតតិរច្ឆាន បេតវិស័យ និងអសុរកាយ ទទួលនូវការឡើងចុះ (ការចម្រើននិងការសាបសូន្យ) មិនបានជួបប្រទះនូវថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលរោគ បូស និងសរឡើយ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អត្តកិលមថានុយោគ និងកាមសុខល្លិកានុយោគ ជាសង្កិលេស (ធម៌សៅហ្មង) សមថៈនិងវិបស្សនា ជាវោទានៈ (ធម៌ផូរផង់)។ អត្តកិលមថានុយោគ និងកាមសុខល្លិកានុយោគ ជារោគ សមថៈនិងវិបស្សនា ជាថ្នាំកម្ចាត់រោគ។ អត្តកិលមថានុយោគ និងកាមសុខល្លិកានុយោគ ជាបូស សមថៈនិងវិបស្សនា ជាថ្នាំកម្ចាត់បូស។ អត្តកិលមថានុយោគ និងកាមសុខល្លិកានុយោគ ជាសរ សមថៈនិងវិបស្សនា ជាថ្នាំសម្រាប់ដកសរ។

---

ตตฺถ สํกิเลโส ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, สมถวิปสฺสนา ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សង្កិលេស ជាទុក្ខ (ទុក្ខសច្ចៈ) សេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងសង្កិលេសនោះ គឺតណ្ហា ជាសមុទ័យ (សមុទយសច្ចៈ) ការរលត់តណ្ហា ជាទុក្ខនិរោធ (និរោធសច្ចៈ) សមថៈនិងវិបស្សនា ជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា (មគ្គសច្ចៈ) ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។ ទុក្ខ គួរកំណត់ដឹង (បរិញ្ញេយ្យ) សមុទ័យ គួរលះបង់ (បហាតព្វ) មគ្គ គួរចម្រើន (ភាវេតព្វ) និរោធ គួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ (សច្ឆិកាតព្វ)។

---

๘๐. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริตา รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. ตณฺหาจริตา รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนาวนฺตํ…เป… สญฺญาวนฺตํ…เป… สงฺขารวนฺตํ…เป… วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ, อยํ วุจฺจติ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ.

៨០. ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ពួកបុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត តែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន យល់ឃើញនូវវេទនា... សញ្ញា... សង្ខារទាំងឡាយ... វិញ្ញាណ ថាជាខ្លួន។ ពួកបុគ្គលមានតណ្ហាចរិត តែងយល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានរូប ឬយល់ឃើញនូវរូបក្នុងខ្លួន ឬយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងរូប យល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានវេទនា... មានសញ្ញា... មានសង្ខារ... មានវិញ្ញាណ ឬយល់ឃើញនូវវិញ្ញាណក្នុងខ្លួន ឬយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងវិញ្ញាណ នេះហៅថា សក្កាយទិដ្ឋិ មានវត្ថុ ២០។

---

ตสฺสา ปฏิปกฺโข โลกุตฺตรา สมฺมาทิฏฺฐิ, อนฺวายิกา สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ, อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เต ตโย ขนฺธา สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ จ สมโถ, ปญฺญากฺขนฺโธ วิปสฺสนา. ตตฺถ สกฺกาโย ทุกฺขํ, สกฺกายสมุทโย ทุกฺขสมุทโย, สกฺกายนิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងសក្កាយទិដ្ឋិនោះ គឺលោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិ និងធម៌ទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសម្មាទិដ្ឋិនោះ គឺសម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ នេះជាអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។ មគ្គទាំងនោះ រួមចូលក្នុងខន្ធ ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ។ សីលក្ខន្ធ និងសមាធិក្ខន្ធ ជាសមថៈ បញ្ញាក្ខន្ធ ជាវិបស្សនា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ សក្កាយ ជាទុក្ខ ហេតុនៃសក្កាយ ជាទុក្ខសមុទ័យ ការរលត់សក្កាយ ជាទុក្ខនិរោធ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។ ទុក្ខ គួរកំណត់ដឹង សមុទ័យ គួរលះបង់ មគ្គ គួរចម្រើន និរោធ គួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។

---

ตตฺถ เย รูปํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต อุปคจฺฉนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘อุจฺเฉทวาทิโน’’ติ. เย รูปวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ. อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เย เวทนาวนฺตํ…เป… เย สญฺญาวนฺตํ…เป… เย สงฺขารวนฺตํ…เป… เย วิญฺญาณวนฺตํ อตฺตานํ อุปคจฺฉนฺติ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. อิเม วุจฺจนฺติ ‘‘สสฺสตวาทิโน’’ติ, ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตวาทา อุโภ อนฺตา, อยํ สํสารปวตฺติ. ตสฺส ปฏิปกฺโข มชฺฌิมา ปฏิปทา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, อยํ สํสารนิวตฺติ. ตตฺถ ปวตฺติ ทุกฺขํ, ตทภิสงฺโค ตณฺหา สมุทโย, ตณฺหานิโรโธ ทุกฺขนิโรโธ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี [Pg.93] ปฏิปทา, อิมานิ จตฺตาริ สจฺจานิ. ทุกฺขํ ปริญฺเญยฺยํ, สมุทโย ปหาตพฺโพ, มคฺโค ภาเวตพฺโพ, นิโรโธ สจฺฉิกาตพฺโพ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ពួកបុគ្គលណា តែងយល់ឃើញនូវរូបថាជាខ្លួន យល់ឃើញនូវវេទនា... សញ្ញា... សង្ខារទាំងឡាយ... វិញ្ញាណ ថាជាខ្លួន ពួកបុគ្គលទាំងនេះ ហៅថា «ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ»។ ពួកបុគ្គលណា តែងយល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានរូប ឬយល់ឃើញនូវរូបក្នុងខ្លួន ឬយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងរូប ពួកបុគ្គលណា យល់ឃើញនូវខ្លួនថាមានវេទនា... មានសញ្ញា... មានសង្ខារ... មានវិញ្ញាណ ឬយល់ឃើញនូវវិញ្ញាណក្នុងខ្លួន ឬយល់ឃើញនូវខ្លួនក្នុងវិញ្ញាណ ពួកបុគ្គលទាំងនេះ ហៅថា «សស្សតទិដ្ឋិ»។ ក្នុងលទ្ធិទាំងនោះ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិ ជាចំណែកចុងបំផុតទាំងពីរ នេះជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្សារវដ្ត (សង្សារប្បវត្តិ)។ ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងអន្តៈទាំងពីរនោះ គឺមជ្ឈិមាបដិបទា អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ នេះជាការត្រឡប់មកវិញនៃសង្សារវដ្ត (សង្សារនិវត្តិ)។ ក្នុងដំណើរនោះ ការប្រព្រឹត្តទៅ (នៃសង្សារវដ្ត) ជាទុក្ខ សេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងសង្សារវដ្តនោះ គឺតណ្ហា ជាសមុទ័យ ការរលត់តណ្ហា ជាទុក្ខនិរោធ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ទាំងនេះជាអរិយសច្ចៈ ៤។ ទុក្ខ គួរកំណត់ដឹង សមុទ័យ គួរលះបង់ មគ្គ គួរចម្រើន និរោធ គួរធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។

---

ตตฺถ อุจฺเฉทสสฺสตํ สมาสโต วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ, วิตฺถารโต ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ, เตสํ ปฏิปกฺโข เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา อฏฺฐ วิโมกฺขา ทส กสิณายตนานิ. ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ โมหชาลํ อนาทิอนิธนปฺปวตฺตํ. เตจตฺตาลีสํ โพธิปกฺขิยา ธมฺมา ญาณวชิรํ โมหชาลปฺปทาลนํ. ตตฺถ โมโห อวิชฺชา, ชาลํ ภวตณฺหา, เตน วุจฺจติ ‘‘ปุพฺพา โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย จ ภวตณฺหาย จา’’ติ.

ក្នុងលទ្ធិទាំងនោះ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិ បើសង្ខេប គឺសក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុ ២០ បើពិស្តារ គឺទិដ្ឋិគតៈ ៦២ ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងទិដ្ឋិទាំងនោះ គឺពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣ វិមោក្ខ ៨ កសិណាយតនៈ ១០។ ទិដ្ឋិគតៈ ៦២ ជាសំណាញ់នៃមោហៈ (មោហជាលៈ) ដែលប្រព្រឹត្តទៅគ្មានទីចាប់ផ្តើម និងគ្មានទីបញ្ចប់ឡើយ។ ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣ ជាវជិរញ្ញាណ សម្រាប់បំផ្លាញសំណាញ់នៃមោហៈ។ ក្នុងមោហជាលៈនោះ មោហៈ គឺអវិជ្ជា សំណាញ់ គឺភវតណ្ហា ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ទីបំផុតខាងដើមរបស់អវិជ្ជា និងភវតណ្ហា មិនប្រាកដឡើយ»។

---

๘๑. ตตฺถ ทิฏฺฐิจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สลฺเลขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สลฺเลเข ติพฺพคารโว. ตณฺหาจริโต อสฺมึ สาสเน ปพฺพชิโต สิกฺขานุสนฺตตวุตฺติ ภวติ สิกฺขาย ติพฺพคารโว. ทิฏฺฐิจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต ธมฺมานุสารี ภวติ. ตณฺหาจริโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมนฺโต สทฺธานุสารี ภวติ, ทิฏฺฐิจริโต สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ. ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ.

៨១. ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត កាលបួសក្នុងសាសនានេះ តែងមានការប្រព្រឹត្តខាត់កិលេសជាប្រចាំ (សល្លេខានុសន្តតវុត្តិ) ព្រោះមានសេចក្តីគោរពយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការខាត់កិលេស។ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិត កាលបួសក្នុងសាសនានេះ តែងមានការប្រព្រឹត្តសិក្ខាជាប្រចាំ (សិក្ខានុសន្តតវុត្តិ) ព្រោះមានសេចក្តីគោរពយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងសិក្ខា។ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត កាលឈានចូលទៅកាន់សម្មត្តនិយាម តែងជាធម្មានុសារីបុគ្គល។ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិត កាលឈានចូលទៅកាន់សម្មត្តនិយាម តែងជាសទ្ធានុសារីបុគ្គល។ បុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិត តែងចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញាខ្លះ ដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញាខ្លះ។ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិត តែងចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញាខ្លះ ដោយទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញាខ្លះ។

---

ตตฺถ กึการณํ, ยํ ตณฺหาจริโต ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยาติ, ตสฺส หิ กามา อปริจฺจตฺตา ภวนฺติ, โส กาเมหิ วิเวจิยมาโน ทุกฺเขน ปฏินิสฺสรติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ? โย ปนายํ ทิฏฺฐิจริโต อยํ อาทิโตเยว กาเมหิ อนตฺถิโก ภวติ. โส ตโต วิเวจิยมาโน ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานาติ. ทุกฺขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สุขาปิ ปฏิปทา ทุวิธา ทนฺธาภิญฺญา จ ขิปฺปาภิญฺญา จ. สตฺตาปิ ทุวิธา มุทินฺทฺริยาปิ ติกฺขินฺทฺริยาปิ. เย มุทินฺทฺริยา, เต ทนฺธญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ ทนฺธญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ. เย ติกฺขินฺทฺริยา, เต ขิปฺปญฺจ ปฏินิสฺสรนฺติ, ขิปฺปญฺจ ธมฺมํ อาชานนฺติ, อิมา จตสฺโส ปฏิปทา. เย หิ เกจิ นิยฺยึสุ วา นิยฺยนฺติ วา นิยฺยิสฺสนฺติ วา, เต อิมาหิ เอว จตูหิ ปฏิปทาหิ. เอวํ อริยา จตุกฺกมคฺคํ ปญฺญาเปนฺติ อพุธชนเสวิตาย พาลกนฺตาย รตฺตวาสินิยา นนฺทิยา ภวตณฺหาย อวฏฺฏนตฺถํ. อยํ วุจฺจติ นนฺทิยาวฏฺฏสฺส นยสฺส ภูมีติ, เตนาห ‘‘ตณฺหญฺจ อวิชฺชมฺปิ จ สมเถนา’’ติ.

ក្នុងដំណើរនោះ តើមានហេតុដូចម្តេច ដែលបុគ្គលមានតណ្ហាចរិត តែងចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញាខ្លះ ដោយទុក្ខាបដិបទាkhិប្បាភិញ្ញាខ្លះ? ព្រោះថា កាមទាំងឡាយ បុគ្គលមានតណ្ហាចរិតនោះ មិនទាន់បានលះបង់ឡើយ កាលបើបុគ្គលនោះត្រូវបានគេញែកចេញចាកកាមទាំងឡាយ តែងលះបង់បានដោយលំបាក និងដឹងធម៌បានយឺតយ៉ាវ។ ចំណែកឯបុគ្គលមានទិដ្ឋិចរិតនេះ តែងជាអ្នកមិនត្រូវការកាមទាំងឡាយតាំងពីដំបូងឡើយ កាលបើបុគ្គលនោះត្រូវបានគេញែកចេញចាកកាមនោះ តែងលះបង់បានរហ័ស និងដឹងធម៌បានរហ័ស។ សូម្បីទុក្ខាបដិបទា ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ ទន្ធាភិញ្ញា និងខិប្បាភិញ្ញា។ សូម្បីសុខាបដិបទា ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ ទន្ធាភិញ្ញា និងខិប្បាភិញ្ញា។ សូម្បីសត្វទាំងឡាយ ក៏មាន ២ ពួក គឺ ពួកមានឥន្ទ្រិយទន់ (មុទិន្ទ្រិយ) និងពួកមានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច (តិក្ខិន្ទ្រិយ)។ ពួកសត្វណា មានឥន្ទ្រិយទន់ ពួកសត្វនោះ តែងលះបង់បានយឺតយ៉ាវ និងដឹងធម៌បានយឺតយ៉ាវ។ ពួកសត្វណា មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច ពួកសត្វនោះ តែងលះបង់បានរហ័ស និងដឹងធម៌បានរហ័ស ទាំងនេះជាបដិបទា ៤ យ៉ាង។ ពួកបុគ្គលណាមួយ ដែលបានចេញចាកវដ្តៈហើយក្តី កំពុងចេញចាកវដ្តៈក្តី នឹងចេញចាកវដ្តៈក្តី តែងចេញចាកវដ្តៈដោយបដិបទាទាំង ៤ នេះឯង។ ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែងបញ្ញត្តិនូវមគ្គជាពួក ៤ យ៉ាងនេះ ដើម្បីមិនឱ្យវិលត្រឡប់មកវិញនៃភវតណ្ហា គឺនន្ទិ ដែលពួកជនពាលសេពគប់ ដែលមនុស្សល្ងង់ប្រាថ្នា ដែលដេកត្រាំដោយរាគៈ ដែលត្រេកអរក្នុងភពនោះៗ។ នេះហៅថា ភូមិ (ទីតាំង) នៃន័យគឺនន្ទិយាវដ្តៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លះបង់តណ្ហា និងអវិជ្ជា ដោយសមថៈ»។

---

๘๒. เวยฺยากรเณสุ [Pg.94] หิ เย กุสลากุสลาติ เต ทุวิธา อุปปริกฺขิตพฺพา – โลกวฏฺฏานุสารี จ โลกวิวฏฺฏานุสารี จ. วฏฺฏํ นาม สํสาโร. วิวฏฺฏํ นิพฺพานํ. กมฺมกิเลสา เหตุ สํสารสฺส. ตตฺถ กมฺมํ เจตนา เจตสิกญฺจ นิทฺทิสิตพฺพํ. ตํ กถํ ทฏฺฐพฺพํ? อุปจเยน สพฺเพปิ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา. เต กตฺถ ทฏฺฐพฺพา? ทส วตฺถุเก กิเลสปุญฺเช. กตมานิ ทส วตฺถูนิ? จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย จตฺตาริ อคติคมนานิ. ปฐเม อาหาเร ปฐโม วิปลฺลาโส, ทุติเย อาหาเร ทุติโย วิปลฺลาโส, ตติเย อาหาเร ตติโย วิปลฺลาโส, จตุตฺเถ อาหาเร จตุตฺโถ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ปฐมํ อุปาทานํ. ทุติเย วิปลฺลาเส ทุติยํ อุปาทานํ, ตติเย วิปลฺลาเส ตติยํ อุปาทานํ, จตุตฺเถ วิปลฺลาเส จตุตฺถํ อุปาทานํ. ปฐเม อุปาทาเน ปฐโม โยโค, ทุติเย อุปาทาเน ทุติโย โยโค, ตติเย อุปาทาเน ตติโย โยโค, จตุตฺเถ อุปาทาเน จตุตฺโถ โยโค. ปฐเม โยเค ปฐโม คนฺโถ, ทุติเย โยเค ทุติโย คนฺโถ, ตติเย โยเค ตติโย คนฺโถ, จตุตฺเถ โยเค จตุตฺโถ คนฺโถ, ปฐเม คนฺเถ ปฐโม อาสโว, ทุติเย คนฺเถ ทุติโย อาสโว, ตติเย คนฺเถ ตติโย อาสโว, จตุตฺเถ คนฺเถ จตุตฺโถ อาสโว. ปฐเม อาสเว ปฐโม โอโฆ, ทุติเย อาสเว ทุติโย โอโฆ, ตติเย อาสเว ตติโย โอโฆ, จตุตฺเถ อาสเว จตุตฺโถ โอโฆ. ปฐเม โอเฆ ปฐโม สลฺโล, ทุติเย โอเฆ ทุติโย สลฺโล, ตติเย โอเฆ ตติโย สลฺโล, จตุตฺเถ โอเฆ จตุตฺโถ สลฺโล. ปฐเม สลฺเล ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ทุติเย สลฺเล ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ตติเย สลฺเล ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ, จตุตฺเถ สลฺเล จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ, ปฐมายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ปฐมํ อคติคมนํ. ทุติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ทุติยํ อคติคมนํ. ตติยายํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ ตติยํ อคติคมนํ, จตุตฺถิยํ วิญฺญาณฏฺฐิติยํ จตุตฺถํ อคติคมนํ.

៨២. ពិតណាស់ ក្នុងគាថាថា «Veyyākaraṇesu hi ye kusalākusalā» ធម៌ទាំងឡាយណាដែលជាទិសាកើតមានហើយ ដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា គួរពិនិត្យមើល ធម៌ទាំងឡាយនោះ គួរពិចារណាដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺ ធម៌ប្រព្រឹត្តទៅតាមវដ្តៈក្នុងលោក (លោកវដ្តានុសារី) និងធម៌ប្រព្រឹត្តទៅតាមវិវដ្តៈក្នុងលោក (លោកវិវដ្តានុសារី)។ វដ្តៈ គឺសង្សារវដ្ត។ វិវដ្តៈ គឺព្រះនិព្វាន។ កម្មនិងកិលេសទាំងឡាយ ជាហេតុនៃសង្សារវដ្ត។ ក្នុងកម្មនិងកិលេសទាំងនោះ កម្ម គួរចង្អុលបង្ហាញថាជាចេតនា និងចេតសិក។ កម្មនោះ គួរយល់ឃើញដូចម្តេច? គួរយល់ឃើញដោយការសន្សំទុក (ឧបចយៈ)។ សូម្បីកិលេសទាំងពួង ក៏គួរចង្អុលបង្ហាញដោយវិបល្លាស ៤។ វិបល្លាសទាំងនោះ គួរយល់ឃើញក្នុងទីណា? គួរយល់ឃើញក្នុងគំនរកិលេសមានវត្ថុ ១០។ វត្ថុ ១០ នោះ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺ អាហារ ៤, វិបល្លាស ៤, ឧបាទាន ៤, យោគៈ ៤, គន្ថៈ ៤, អាសវៈ ៤, ឱឃៈ ៤, សរ ៤, វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ៤, អគតិគមនៈ ៤។ ក្នុងអាហារទី ១ តែងមានវិបល្លាសទី ១, ក្នុងអាហារទី ២ មានវិបល្លាសទី ២, ក្នុងអាហារទី ៣ មានវិបល្លាសទី ៣, ក្នុងអាហារទី ៤ មានវិបល្លាសទី ៤។ ក្នុងវិបល្លាសទី ១ មានឧបាទានទី ១, ក្នុងវិបល្លាសទី ២ មានឧបាទានទី ២, ក្នុងវិបល្លាសទី ៣ មានឧបាទានទី ៣, ក្នុងវិបល្លាសទី ៤ មានឧបាទានទី ៤។ ក្នុងឧបាទានទី ១ មានយោគៈទី ១, ក្នុងឧបាទានទី ២ មានយោគៈទី ២, ក្នុងឧបាទានទី ៣ មានយោគៈទី ៣, ក្នុងឧបាទានទី ៤ មានយោគៈទី ៤។ ក្នុងយោគៈទី ១ មានគន្ថៈទី ១, ក្នុងយោគៈទី ២ មានគន្ថៈទី ២, ក្នុងយោគៈទី ៣ មានគន្ថៈទី ៣, ក្នុងយោគៈទី ៤ មានគន្ថៈទី ៤។ ក្នុងគន្ថៈទី ១ មានអាសវៈទី ១, ក្នុងគន្ថៈទី ២ មានអាសវៈទី ២, ក្នុងគន្ថៈទី ៣ មានអាសវៈទី ៣, ក្នុងគន្ថៈទី ៤ មានអាសវៈទី ៤។ ក្នុងអាសវៈទី ១ មានឱឃៈទី ១, ក្នុងអាសវៈទី ២ មានឱឃៈទី ២, ក្នុងអាសវៈទី ៣ មានឱឃៈទី ៣, ក្នុងអាសវៈទី ៤ មានឱឃៈទី ៤។ ក្នុងឱឃៈទី ១ មានសរទី ១, ក្នុងឱឃៈទី ២ មានសរទី ២, ក្នុងឱឃៈទី ៣ មានសរទី ៣, ក្នុងឱឃៈទី ៤ មានសរទី ៤។ ក្នុងសរទី ១ មានវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ១, ក្នុងសរទី ២ មានវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ២, ក្នុងសរទី ៣ មានវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៣, ក្នុងសរទី ៤ មានវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៤។ ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ១ មានអគតិគមនៈទី ១, ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ២ មានអគតិគមនៈទី ២, ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៣ មានអគតិគមនៈទី ៣, ក្នុងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទី ៤ មានអគតិគមនៈទី ៤។

---

๘๓. ตตฺถ [Pg.95] โย จ กพฬีกาโร อาหาโร ผสฺโส อาหาโร, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ วิญฺญาณาหาโร, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ กามุปาทานํ ยญฺจ ภวุปาทานํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ยญฺจ อตฺตวาทุปาทานํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามโยโค, โย จ ภวโยโค, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐิโยโค, โย จ อวิชฺชาโยโค, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ อภิชฺฌากายคนฺโถ, โย จ พฺยาปาโท กายคนฺโถ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ปรามาสกายคนฺโถ, โย จ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กามาสโว, โย จ ภวาสโว, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺฐาสโว, โย จ อวิชฺชาสโว, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ กาโมโฆ, โย จ ภโวโฆ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ ทิฏฺโฐโฆ, โย จ อวิชฺโชโฆ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ โย จ ราคสลฺโล, โย จ โทสสลฺโล, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. โย จ มานสลฺโล, โย จ โมหสลฺโล, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยา จ รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยา จ สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ยา จ สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ตตฺถ ยญฺจ ฉนฺทา อคติคมนํ ยญฺจ โทสา อคติคมนํ, อิเม ตณฺหาจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา. ยญฺจ ภยา อคติคมนํ, ยญฺจ โมหา อคติคมนํ, อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

៨៣. ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កពឡិការាហារ និងផស្សាហារ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ មនោសញ្ចេតនាហារ និងវិញ្ញាណាហារ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិបល្លាសថា «ល្អ ក្នុងរបស់មិនល្អ» និងវិបល្លាសថា «សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ» ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ វិបល្លាសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង» និងវិបល្លាសថា «ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមុបាទាន និងភវុបាទាន ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ ទិដ្ឋុបាទាន និងអត្តវាទុបាទាន ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមយោគៈ និងភវយោគៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ ទិដ្ឋិយោគៈ និងអវិជ្ជាយោគៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ និងព្យាបាទកាយគន្ថៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ បរាមាសកាយគន្ថៈ និងឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមាសវៈ និងភវាសវៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ ទិដ្ឋាសវៈ និងអវិជ្ជាសវៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមោឃៈ និងភវោឃៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ ទិដ្ឋោឃៈ និងអវិជ្ជោឃៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ រាគសល្លៈ និងទោសសល្លៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ មានសល្លៈ និងមោហសល្លៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតរូប និងវិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតវេទនា ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសញ្ញា និងវិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសង្ខារ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ការទៅកាន់អគតិព្រោះឆន្ទៈ និងការទៅកាន់អគតិព្រោះទោសៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានតណ្ហាចរិត។ ការទៅកាន់អគតិព្រោះភ័យ និងការទៅកាន់អគតិព្រោះមោហៈ ទាំងពីរនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិត។

---

๘๔. ตตฺถ กพฬีกาเร อาหาเร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ผสฺเส อาหาเร ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, วิญฺญาเณ อาหาเร ‘‘อนิจฺเจ [Pg.96] นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, มโนสญฺเจตนาย อาหาเร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส. ปฐเม วิปลฺลาเส ฐิโต กาเม อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ; ทุติเย วิปลฺลาเส ฐิโต อนาคตํ ภวํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ภวุปาทานํ; ตติเย วิปลฺลาเส ฐิโต สํสาราภินนฺทินึ ทิฏฺฐึ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ; จตุตฺเถ วิปลฺลาเส ฐิโต อตฺตานํ กปฺปิยํ อุปาทิยติ, อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ.

៨៤. ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិបល្លាសថា «ល្អ ក្នុងរបស់មិនល្អ» រមែងមានក្នុងកពឡិការាហារ, វិបល្លាសថា «សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ» រមែងមានក្នុងផស្សាហារ, វិបល្លាសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង» រមែងមានក្នុងវិញ្ញាណាហារ, វិបល្លាសថា «ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» រមែងមានក្នុងមនោសញ្ចេតនាហារ។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងវិបល្លាសទីមួយ រមែងប្រកាន់មាំនូវកាម នេះហៅថា កាមុបាទាន។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងវិបល្លាសទីពីរ រមែងប្រកាន់មាំនូវភពខាងមុខ នេះហៅថា ភវុបាទាន។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងវិបល្លាសទីបី រមែងប្រកាន់មាំនូវទិដ្ឋិដែលត្រេកអរក្នុងសង្សារវដ្ត នេះហៅថា ទិដ្ឋុបាទាន។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងវិបល្លាសទីបួន រមែងប្រកាន់មាំនូវអត្តាដែលខ្លួនកំណត់ប្រឌិតឡើង នេះហៅថា អត្តវាទុបាទាន។

---

กามุปาทาเนน กาเมหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ กามโยโค; ภวุปาทาเนน ภเวหิ สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ภวโยโค; ทิฏฺฐุปาทาเนน ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิโยโค; อตฺตวาทุปาทาเนน อวิชฺชาย สํยุชฺชติ, อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาโยโค.

សត្វលោកដែលត្រូវកាមុបាទានចងភ្ជាប់ទៅនឹងកាមទាំងឡាយ នេះហៅថា កាមយោគៈ។ សត្វលោកដែលត្រូវភវុបាទានចងភ្ជាប់ទៅនឹងភពទាំងឡាយ នេះហៅថា ភវយោគៈ។ សត្វលោកដែលត្រូវទិដ្ឋុបាទានចងភ្ជាប់ទៅនឹងទិដ្ឋិដ៏លាមក នេះហៅថា ទិដ្ឋិយោគៈ។ សត្វលោកដែលត្រូវអត្តវាទុបាទានចងភ្ជាប់ទៅនឹងអវិជ្ជា នេះហៅថា អវិជ្ជាយោគៈ។

---

ปฐเม โยเค ฐิโต อภิชฺฌาย กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌากายคนฺโถ; ทุติเย โยเค ฐิโต พฺยาปาเทน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ พฺยาปาทกายคนฺโถ; ตติเย โยเค ฐิโต ปรามาเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ ปรามาสกายคนฺโถ; จตุตฺเถ โยเค ฐิโต อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายํ คนฺถติ, อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ.

បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងយោគៈទីមួយ រមែងចងក្រងនូវនាមកាយដោយអភិជ្ឈា នេះហៅថា អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងយោគៈទីពីរ រមែងចងក្រងនូវនាមកាយដោយព្យាបាទ នេះហៅថា ព្យាបាទកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងយោគៈទីបី រមែងចងក្រងនូវនាមកាយដោយបរាមាសៈ នេះហៅថា បរាមាសកាយគន្ថៈ។ បុគ្គលអ្នកតាំងនៅក្នុងយោគៈទីបួន រមែងចងក្រងនូវនាមកាយដោយឥទំសច្ចាភិនិវេសៈ នេះហៅថា ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ។

---

ตสฺส เอวํคนฺถิตา กิเลสา อาสวนฺติ. กุโต จ วุจฺจติ อาสวนฺตีติ? อนุสยโต วา ปริยุฏฺฐานโต วา. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺเถน กามาสโว, พฺยาปาทกายคนฺเถน ภวาสโว, ปรามาสกายคนฺเถน ทิฏฺฐาสโว, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺเถน อวิชฺชาสโว.

កិលេសទាំងឡាយដែលចងក្រងនាមកាយយ៉ាងនេះ រមែងហូរទៅ (ជាអាសវៈ) ដល់បុគ្គលនោះ។ ព្រោះហេតុអ្វីទើបហៅថា ហូរទៅ (អាសវន្តិ)? ព្រោះហូរទៅដោយអំណាចនៃអនុស័យក្តី ដោយអំណាចនៃបរិយុដ្ឋាក្តី។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមាសវៈសម្រេចបានដោយសារអភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ, ភវាសវៈសម្រេចបានដោយសារព្យាបាទកាយគន្ថៈ, ទិដ្ឋាសវៈសម្រេចបានដោយសារបរាមាសកាយគន្ថៈ, អវិជ្ជាសវៈសម្រេចបានដោយសារឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ។

---

ตสฺส อิเม จตฺตาโร อาสวา เวปุลฺลํ คตา โอฆา ภวนฺติ. อิติ อาสวเวปุลฺลา โอฆเวปุลฺลํ. ตตฺถ กามาสเวน กาโมโฆ, ภวาสเวน ภโวโฆ, ทิฏฺฐาสเวน ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺชาสเวน อวิชฺโชโฆ.

អាសវៈទាំងបួននេះ កាលបើដល់នូវសេចក្តីចម្រើនធំដុះដាលដល់បុគ្គលនោះ រមែងក្លាយជាឱឃៈ។ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីចម្រើននៃអាសវៈ ទើបនាំឱ្យមានសេចក្តីចម្រើននៃឱឃៈ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមោឃៈសម្រេចបានដោយសារកាមាសវៈ, ភវោឃៈសម្រេចបានដោយសារភវាសវៈ, ទិដ្ឋោឃៈសម្រេចបានដោយសារទិដ្ឋាសវៈ, អវិជ្ជោឃៈសម្រេចបានដោយសារអវិជ្ជាសវៈ។

---

ตสฺส อิเม จตฺตาโร โอฆา อนุสยสหคตา อชฺฌาสยํ อนุปวิฏฺฐา หทยํ อาหจฺจ ติฏฺฐนฺติ, เตน วุจฺจนฺติ สลฺลาอิติ. ตตฺถ กาโมเฆน ราคสลฺโล, ภโวเฆน โทสสลฺโล, ทิฏฺโฐเฆน มานสลฺโล, อวิชฺโชเฆน โมหสลฺโล.

ឱឃៈទាំងបួននេះ រួមផ្សំជាមួយអនុស័យ ចូលទៅសណ្ឋិតក្នុងអធ្យាស្រ័យ ប៉ះទង្គិចនិងតាំងនៅក្នុងហឫទ័យ (ចិត្ត) របស់បុគ្គលនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សល្លៈ (សរ)។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ រាគសល្លៈសម្រេចបានដោយសារកាមោឃៈ, ទោសសល្លៈសម្រេចបានដោយសារភវោឃៈ, មានសល្លៈសម្រេចបានដោយសារទិដ្ឋោឃៈ, មោហសល្លៈសម្រេចបានដោយសារអវិជ្ជោឃៈ។

---

ตสฺส [Pg.97] อิเมหิ จตูหิ สลฺเลหิ ปริยาทินฺนํ วิญฺญาณํ จตูสุ ธมฺเมสุ สณฺฐหติ รูเป เวทนาย สญฺญาย สงฺขาเรสุ. ตตฺถ ราคสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, มานสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหสลฺเลน นนฺทูปเสจเนน วิญฺญาเณน สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

វិញ្ញាណដែលត្រូវសរទាំងបួននេះគ្របសង្កត់ជុំវិញហើយ រមែងតាំងនៅក្នុងធម៌ទាំងបួន គឺក្នុងរូប ក្នុងវេទនា ក្នុងសញ្ញា និងក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតរូប រមែងកើតមានដោយសារវិញ្ញាណដែលស្រោចស្រពដោយនន្ទិ (តណ្ហា) ព្រោះរាគសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតវេទនា រមែងកើតមានដោយសារវិញ្ញាណដែលស្រោចស្រពដោយនន្ទិ ព្រោះទោសសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសញ្ញា រមែងកើតមានដោយសារវិញ្ញាណដែលស្រោចស្រពដោយនន្ទិ ព្រោះមានសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសង្ខារ រមែងកើតមានដោយសារវិញ្ញាណដែលស្រោចស្រពដោយនន្ទិ ព្រោះមោហសល្លៈ។

---

ตสฺส อิมาหิ จตูหิ วิญฺญาณฏฺฐิตีหิ อุปตฺถทฺธํ วิญฺญาณํ จตูหิ ธมฺเมหิ อคตึ คจฺฉติ ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา. ตตฺถ ราเคน ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทเสน โทสาคตึ คจฺฉติ, ภเยน ภยาคตึ คจฺฉติ, โมเหน โมหาคตึ คจฺฉติ. อิติ โข ตญฺจ กมฺมํ อิเม จ กิเลสา, เอส เหตุ สํสารสฺส, เอวํ สพฺเพ กิเลสา จตูหิ วิปลฺลาเสหิ นิทฺทิสิตพฺพา.

វិញ្ញាណដែលទ្រទ្រង់ដោយវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងបួននេះ រមែងទៅកាន់អគតិដោយធម៌ទាំងបួន គឺឆន្ទៈ ទោសៈ ភ័យ និងមោហៈ។ ក្នុងបណ្តាអគតិទាំងនោះ បុគ្គលរមែងទៅកាន់ឆន្ទាគតិព្រោះរាគៈ, ទៅកាន់ទោសាគតិព្រោះទោសៈ, ទៅកាន់ភយាគតិព្រោះភ័យ, ទៅកាន់មោហាគតិព្រោះមោហៈ។ យ៉ាងនេះឯង កម្មនោះផង កិលេសទាំងឡាយនេះផង នេះជាហេតុនៃសង្សារវដ្ត កិលេសទាំងពួង គប្បីសម្តែងដោយវិបល្លាសទាំងបួន យ៉ាងនេះឯង។

---

๘๕. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา กพฬีกาโร อาหาโร ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว, กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ฉนฺทา อคติคมนนฺติ ปฐมา ทิสา.

៨៥. ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ទិសទាំងបួននេះ គឺ កពឡិការាហារ, វិបល្លាសថា «ល្អ ក្នុងរបស់មិនល្អ», កាមុបាទាន, កាមយោគៈ, អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ, កាមាសវៈ, កាមោឃៈ, រាគសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតរូប, ការទៅកាន់អគតិព្រោះឆន្ទៈ នេះជាទិសទីមួយ។

---

ผสฺโส อาหาโร, ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ ทุติยา ทิสา.

ផស្សាហារ, វិបល្លាសថា «សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ», ភវុបាទាន, ភវយោគៈ, ព្យាបាទកាយគន្ថៈ, ភវាសវៈ, ភវោឃៈ, ទោសសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតវេទនា, ការទៅកាន់អគតិព្រោះទោសៈ នេះជាទិសទីពីរ។

---

วิญฺญาณาหาโร ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ ตติยา ทิสา.

វិញ្ញាណាហារ, វិបល្លាសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង», ទិដ្ឋុបាទាន, ទិដ្ឋិយោគៈ, បរាមាសកាយគន្ថៈ, ទិដ្ឋាសវៈ, ទិដ្ឋោឃៈ, មានសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសញ្ញា, ការទៅកាន់អគតិព្រោះភ័យ នេះជាទិសទីបី។

---

มโนสญฺเจตนาหาโร ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ จตุตฺถี ทิสา.

មនោសញ្ចេតនាហារ, វិបល្លាសថា «ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន», អត្តវាទុបាទាន, អវិជ្ជាយោគៈ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ, អវិជ្ជាសវៈ, អវិជ្ជោឃៈ, មោហសល្លៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសង្ខារ, ការទៅកាន់អគតិព្រោះមោហៈ នេះជាទិសទីបួន។

---

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, กามุปาทานํ, กามโยโค, อภิชฺฌากายคนฺโถ, กามาสโว[Pg.98], กาโมโฆ, ราคสลฺโล, รูปูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ ฉนฺทา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កពឡិការាហារក្តី, វិបល្លាសថា «ល្អ ក្នុងរបស់មិនល្អ» ក្តី, កាមុបាទានក្តី, កាមយោគៈក្តី, អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈក្តី, កាមាសវៈក្តី, កាមោឃៈក្តី, រាគសល្លៈក្តី, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតរូបក្តី, ការទៅកាន់អគតិព្រោះឆន្ទៈក្តី, ធម៌ទាំងដប់ប្រការនេះ មានអត្ថន័យតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌ទាំងនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត។

---

ตตฺถ โย จ ผสฺโส อาหาโร โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, ภวุปาทานํ, ภวโยโค, พฺยาปาทกายคนฺโถ, ภวาสโว, ภโวโฆ, โทสสลฺโล, เวทนูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โทสา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ พฺยญฺชนเมว นานํ, อิเม โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส อุปกฺกิเลสา.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ ផស្សាហារក្តី, វិបល្លាសថា «សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ» ក្តី, ភវុបាទានក្តី, ភវយោគៈក្តី, ព្យាបាទកាយគន្ថៈក្តី, ភវាសវៈក្តី, ភវោឃៈក្តី, ទោសសល្លៈក្តី, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតវេទនាក្តី, ការទៅកាន់អគតិព្រោះទោសៈក្តី, ធម៌ទាំងដប់ប្រការនេះ មានអត្ថន័យតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌ទាំងនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត។

---

ตตฺถ โย จ วิญฺญาณาหาโร โย จ ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส, ทิฏฺฐุปาทานํ, ทิฏฺฐิโยโค, ปรามาสกายคนฺโถ, ทิฏฺฐาสโว, ทิฏฺโฐโฆ, มานสลฺโล, สญฺญูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, ภยา อคติคมนนฺติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส อุปกฺกิเลสา.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិញ្ញាណាហារក្តី, វិបល្លាសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង» ក្តី, ទិដ្ឋុបាទានក្តី, ទិដ្ឋិយោគៈក្តី, បរាមាសកាយគន្ថៈក្តី, ទិដ្ឋាសវៈក្តី, ទិដ្ឋោឃៈក្តី, មានសល្លៈក្តី, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសញ្ញាក្តី, ការទៅកាន់អគតិព្រោះភ័យក្តី, ធម៌ទាំងដប់ប្រការនេះ មានអត្ថន័យតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌ទាំងនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិតដ៏ទន់ខ្សោយ។

---

ตตฺถ โย จ มโนสญฺเจตนาหาโร โย จ ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส, อตฺตวาทุปาทานํ, อวิชฺชาโยโค, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ, อวิชฺชาสโว, อวิชฺโชโฆ, โมหสลฺโล, สงฺขารูปคา วิญฺญาณฏฺฐิติ, โมหา อคติคมนนฺติ, อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิเม ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ មនោសញ្ចេតនាហារក្តី, វិបល្លាសថា «ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» ក្តី, អត្តវាទុបាទានក្តី, អវិជ្ជាយោគៈក្តី, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈក្តី, អវិជ្ជាសវៈក្តី, អវិជ្ជោឃៈក្តី, មោហសល្លៈក្តី, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសង្ខារក្តី, ការទៅកាន់អគតិព្រោះមោហៈក្តី, ធម៌ទាំងដប់ប្រការនេះ មានអត្ថន័យតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌ទាំងនេះ ជាឧបក្កិលេសរបស់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិតដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

---

ตตฺถ โย จ กพฬีกาโร อาหาโร โย จ ผสฺโส อาหาโร, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, วิญฺญาณาหาโร สุญฺญตาย, มโนสญฺเจตนาหาโร อนิมิตฺเตน, ตตฺถ โย จ ‘‘อสุเภ สุภ’’นฺติ วิปลฺลาโส, โย จ ‘‘ทุกฺเข สุข’’นฺติ วิปลฺลาโส, อิเม อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. ‘‘อนิจฺเจ นิจฺจ’’นฺติ วิปลฺลาโส สุญฺญตาย, ‘‘อนตฺตนิ อตฺตา’’ติ วิปลฺลาโส อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามุปาทานญฺจ ภวุปาทานญฺจ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. ทิฏฺฐุปาทานํ สุญฺญตาย, อตฺตวาทุปาทานํ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กามโยโค จ ภวโยโค จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐิโยโค สุญฺญตาย, อวิชฺชาโยโค อนิมิตฺเตน. ตตฺถ อภิชฺฌากายคนฺโถ จ พฺยาปาทกายคนฺโถ จ อปฺปณิหิเตน [Pg.99] วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ปรามาสกายคนฺโถ สุญฺญตาย, อิทํสจฺจาภินิเวสกายคนฺโถ อนิมิตฺเตน.

ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កពឡិការាហារ និងផស្សាហារ ទាំងពីរនេះ រមែងដល់នូវការកំណត់ដឹងដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, វិញ្ញាណាហារ ដល់នូវការកំណត់ដឹងដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, មនោសញ្ចេតនាហារ ដល់នូវការកំណត់ដឹងដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិបល្លាសថា «ល្អ ក្នុងរបស់មិនល្អ» និងវិបល្លាសថា «សុខ ក្នុងរបស់ជាទុក្ខ» ទាំងពីរនេះ រមែងដល់នូវការលះបង់ និងការវិនាសសាបសូន្យទៅ ដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, វិបល្លាសថា «ទៀង ក្នុងរបស់មិនទៀង» ដល់នូវការលះបង់ និងការវិនាសសាបសូន្យទៅដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, វិបល្លាសថា «ខ្លួន ក្នុងរបស់មិនមែនខ្លួន» ដល់នូវការលះបង់ និងការវិនាសសាបសូន្យទៅដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមុបាទាន និងភវុបាទាន ទាំងពីរនេះ រមែងដល់នូវការលះបង់ដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ទិដ្ឋុបាទាន ដល់នូវការលះបង់ដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, អត្តវាទុបាទាន ដល់នូវការលះបង់ដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ កាមយោគៈ និងភវយោគៈ ទាំងពីរនេះ រមែងដល់នូវការលះបង់ដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ទិដ្ឋិយោគៈ ដល់នូវការលះបង់ដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, អវិជ្ជាយោគៈ ដល់នូវការលះបង់ដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។ ក្នុងបណ្តាធម៌ទាំងនោះ អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ និងព្យាបាទកាយគន្ថៈ ទាំងពីរនេះ រមែងដល់នូវការលះបង់ដោយអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, បរាមាសកាយគន្ថៈ ដល់នូវការលះបង់ដោយសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថៈ ដល់នូវការលះបង់ដោយអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ กามาสโว จ ภวาสโว จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺฐาสโว สุญฺญตาย, อวิชฺชาสโว อนิมิตฺเตน. ตตฺถ กาโมโฆ จ ภโวโฆ จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ทิฏฺโฐโฆ สุญฺญตาย, อวิชฺโชโฆ อนิมิตฺเตน. ตตฺถ ราคสลฺโล จ โทสสลฺโล จ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, มานสลฺโล สุญฺญตาย, โมหสลฺโล อนิมิตฺเตน. ตตฺถ รูปูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ เวทนูปคา จ วิญฺญาณฏฺฐิติ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปริญฺญํ คจฺฉนฺติ, สญฺญูปคา สุญฺญตาย, สงฺขารูปคา อนิมิตฺเตน.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កាមាសវៈ និងភវាសវៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអប្បណិហិតៈ, ទិដ្ឋាសវៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺសុញ្ញតៈ, អវិជ្ជាសវៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអនិមិត្តៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កាមោឃៈ និងភវោឃៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអប្បណិហិតៈ, ទិដ្ឋោឃៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺសុញ្ញតៈ, អវិជ្ជោឃៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអនិមិត្តៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ រាគសល្លៈ និងទោសសល្លៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអប្បណិហិតៈ, មានសល្លៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺសុញ្ញតៈ, មោហសល្លៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអនិមិត្តៈ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតរូប និងវិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតវេទនា តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអប្បណិហិតៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសញ្ញា តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ដោយវិមោក្ខមុខ គឺសុញ្ញតៈ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិដែលចូលទៅជិតសង្ខារ តែងដល់នូវការកំណត់ដឹង ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអនិមិត្តៈ។

---

ตตฺถ ฉนฺทา จ อคติคมนํ โทสา จ อคติคมนํ อปฺปณิหิเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ, ภยา อคติคมนํ สุญฺญตาย, โมหา อคติคมนํ อนิมิตฺเตน วิโมกฺขมุเขน ปหานํ คจฺฉนฺติ. อิติ สพฺเพ โลกวฏฺฏานุสาริโน ธมฺมา นิยฺยนฺติ. เต โลกา ตีหิ วิโมกฺขมุเขหิ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការដល់នូវអគតិព្រោះឆន្ទៈ និងការដល់នូវអគតិព្រោះទោសៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអប្បណិហិតៈ, ការដល់នូវអគតិព្រោះភ័យ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺសុញ្ញតៈ, ការដល់នូវអគតិព្រោះមោហៈ តែងដល់នូវការលះបង់ ដោយវិមោក្ខមុខ គឺអនិមិត្តៈ។ ធម៌ទាំងពួងដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមវដ្តៈក្នុងលោក តែងចេញទៅយ៉ាងនេះ។ លោកទាំងឡាយនោះ តែងចេញទៅដោយវិមោក្ខមុខទាំង ៣ នេះ។

---

๘๖. ตตฺริทํ นิยฺยานํ –

៨៦. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាគ្រឿងចេញទៅ៖

---

จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา.

បដិបទា ៤, សតិបដ្ឋាន ៤, ឈាន ៤, វិហារធម៌ ៤, សម្មប្បធាន ៤, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ៤, អធិដ្ឋាន ៤, សមាធិភាវនា ៤, សុខភាគិយធម៌ ៤, អប្បមញ្ញា ៤។

---

ปฐมา ปฏิปทา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ, ทุติยา ปฏิปทา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ, ตติยา ปฏิปทา ตติยํ สติปฏฺฐานํ, จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ. ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ สติปฏฺฐานํ ตติยํ ฌานํ. จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ จตุตฺถํ ฌานํ. ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร, ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร, ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร, จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร. ปฐโม วิหาโร ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ, ทุติโย วิหาโร ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ, ตติโย วิหาโร ตติยํ สมฺมปฺปธานํ, จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม, ทุติยํ ทุติโย, ตติยํ ตติโย, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม. ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปฐมํ [Pg.100] อธิฏฺฐานํ, ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ทุติยํ อธิฏฺฐานํ, ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ตติยํ อธิฏฺฐานํ, จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ. ปฐมํ อธิฏฺฐานํ ปฐมา สมาธิภาวนา, ทุติยํ อธิฏฺฐานํ ทุติยา สมาธิภาวนา, ตติยํ อธิฏฺฐานํ ตติยา สมาธิภาวนา, จตุตฺถํ อธิฏฺฐานํ จตุตฺถี สมาธิภาวนา. ปฐมา สมาธิภาวนา ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม, ทุติยา สมาธิภาวนา ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, ตติยา สมาธิภาวนา ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม, จตุตฺถี สมาธิภาวนา จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม. ปฐโม สุขภาคิโย ธมฺโม ปฐมํ อปฺปมาณํ, ทุติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ทุติยํ อปฺปมาณํ, ตติโย สุขภาคิโย ธมฺโม ตติยํ อปฺปมาณํ, จตุตฺโถ สุขภาคิโย ธมฺโม จตุตฺถํ อปฺปมาณํ. ปฐมา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ปฐมํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ทุติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ทุติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ตติยา ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา ตติยํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถี ปฏิปทา ภาวิตา พหุลีกตา จตุตฺถํ สติปฏฺฐานํ ปริปูเรติ. ปฐโม สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ปฐมํ ฌานํ ปริปูเรติ, ทุติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ทุติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, ตติโย สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต ตติยํ ฌานํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน ภาวิโต พหุลีกโต จตุตฺถํ ฌานํ ปริปูเรติ.

បដិបទាទី ១ ជាសតិបដ្ឋានទី ១, បដិបទាទី ២ ជាសតិបដ្ឋានទី ២, បដិបទាទី ៣ ជាសតិបដ្ឋានទី ៣, បដិបទាទី ៤ ជាសតិបដ្ឋានទី ៤។ សតិបដ្ឋានទី ១ ជាឈានទី ១, សតិបដ្ឋានទី ២ ជាឈានទី ២, សតិបដ្ឋានទី ៣ ជាឈានទី ៣, សតិបដ្ឋានទី ៤ ជាឈានទី ៤។ ឈានទី ១ ជាវិហារធម៌ទី ១, ឈានទី ២ ជាវិហារធម៌ទី ២, ឈានទី ៣ ជាវិហារធម៌ទី ៣, ឈានទី ៤ ជាវិហារធម៌ទី ៤។ វិហារធម៌ទី ១ ជាសម្មប្បធានទី ១, វិហារធម៌ទី ២ ជាសម្មប្បធានទី ២, វិហារធម៌ទី ៣ ជាសម្មប្បធានទី ៣, វិហារធម៌ទី ៤ ជាសម្មប្បធានទី ៤។ សម្មប្បធានទី ១ ជាអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ១, ទី ២ ជាទី ២, ទី ៣ ជាទី ៣, សម្មប្បធានទី ៤ ជាអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៤។ អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ១ ជាអធិដ្ឋានទី ១, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ២ ជាអធិដ្ឋានទី ២, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៣ ជាអធិដ្ឋានទី ៣, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៤ ជាអធិដ្ឋានទី ៤។ អធិដ្ឋានទី ១ ជាសមាធិភាវនាទី ១, អធិដ្ឋានទី ២ ជាសមាធិភាវនាទី ២, អធិដ្ឋានទី ៣ ជាសមាធិភាវនាទី ៣, អធិដ្ឋានទី ៤ ជាសមាធិភាវនាទី ៤។ សមាធិភាវនាទី ១ ជាសុខភាគិយធម៌ទី ១, សមាធិភាវនាទី ២ ជាសុខភាគិយធម៌ទី ២, សមាធិភាវនាទី ៣ ជាសុខភាគិយធម៌ទី ៣, សមាធិភាវនាទី ៤ ជាសុខភាគិយធម៌ទី ៤។ សុខភាគិយធម៌ទី ១ ជាអប្បមញ្ញាទី ១, សុខភាគិយធម៌ទី ២ ជាអប្បមញ្ញាទី ២, សុខភាគិយធម៌ទី ៣ ជាអប្បមញ្ញាទី ៣, សុខភាគិយធម៌ទី ៤ ជាអប្បមញ្ញាទី ៤។ បដិបទាទី ១ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងសតិបដ្ឋានទី ១ ឲ្យបរិបូណ៌, បដិបទាទី ២ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងសតិបដ្ឋានទី ២ ឲ្យបរិបូណ៌, បដិបទាទី ៣ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងសតិបដ្ឋានទី ៣ ឲ្យបរិបូណ៌, បដិបទាទី ៤ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងសតិបដ្ឋានទី ៤ ឲ្យបរិបូណ៌។ សតិបដ្ឋានទី ១ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឈានទី ១ ឲ្យបរិបូណ៌, សតិបដ្ឋានទី ២ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឈានទី ២ ឲ្យបរិបូណ៌, សតិបដ្ឋានទី ៣ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឈានទី ៣ ឲ្យបរិបូណ៌, សតិបដ្ឋានទី ៤ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឈានទី ៤ ឲ្យបរិបូណ៌។

---

ปฐมํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปฐมํ วิหารํ ปริปูเรติ, ทุติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ทุติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, ตติยํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ตติยํ วิหารํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ ฌานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จตุตฺถํ วิหารํ ปริปูเรติ. ปฐโม วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทํ ปริปูเรติ, ทุติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ ปริปูเรติ, ตติโย วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทํ ปริปูเรติ, จตุตฺโถ วิหาโร ภาวิโต พหุลีกโต อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิตึ อสมฺโมสํ ภิยฺโยภาวํ ปริปูเรติ. ปฐมํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ มานปฺปหานํ [Pg.101] ปริปูเรติ, ทุติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อาลยสมุคฺฆาตํ ปริปูเรติ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ อวิชฺชาปหานํ ปริปูเรติ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ภวูปสมํ ปริปูเรติ. มานปฺปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ สจฺจาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อาลยสมุคฺฆาโต ภาวิโต พหุลีกโต จาคาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, อวิชฺชาปหานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ปญฺญาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ, ภวูปสโม ภาวิโต พหุลีกโต อุปสมาธิฏฺฐานํ ปริปูเรติ. สจฺจาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ ฉนฺทสมาธึ ปริปูเรติ, จาคาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีริยสมาธึ ปริปูเรติ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ จิตฺตสมาธึ ปริปูเรติ, อุปสมาธิฏฺฐานํ ภาวิตํ พหุลีกตํ วีมํสาสมาธึ ปริปูเรติ. ฉนฺทสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, วีริยสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต ตปํ ปริปูเรติ, จิตฺตสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต พุทฺธึ ปริปูเรติ, วีมํสาสมาธิ ภาวิโต พหุลีกโต สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺคํ ปริปูเรติ. อินฺทฺริยสํวโร ภาวิโต พหุลีกโต เมตฺตํ ปริปูเรติ, ตโป ภาวิโต พหุลีกโต กรุณํ ปริปูเรติ, พุทฺธิ ภาวิตา พหุลีกตา มุทิตํ ปริปูเรติ, สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ภาวิโต พหุลีกโต อุเปกฺขํ ปริปูเรติ.

ឈានទី ១ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវិហារធម៌ទី ១ ឲ្យបរិបូណ៌, ឈានទី ២ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវិហារធម៌ទី ២ ឲ្យបរិបូណ៌, ឈានទី ៣ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវិហារធម៌ទី ៣ ឲ្យបរិបូណ៌, ឈានទី ៤ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវិហារធម៌ទី ៤ ឲ្យបរិបូណ៌។ វិហារធម៌ទី ១ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការមិនកើតឡើងនៃអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលមិនទាន់កើតឡើង ឲ្យបរិបូណ៌, វិហារធម៌ទី ២ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការលះបង់នូវអកុសលធម៌ដ៏លាមកដែលកើតឡើងហើយ ឲ្យបរិបូណ៌, វិហារធម៌ទី ៣ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការកើតឡើងនៃកុសលធម៌ដែលមិនទាន់កើតឡើង ឲ្យបរិបូណ៌, វិហារធម៌ទី ៤ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការតាំងនៅ ការមិនវិនាស និងការចម្រើនក្រៃលែងនៃកុសលធម៌ដែលកើតឡើងហើយ ឲ្យបរិបូណ៌។ សម្មប្បធានទី ១ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការលះមានៈ ឲ្យបរិបូណ៌, សម្មប្បធានទី ២ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការដកឡើងនូវអាល័យ ឲ្យបរិបូណ៌, សម្មប្បធានទី ៣ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការលះអវិជ្ជា ឲ្យបរិបូណ៌, សម្មប្បធានទី ៤ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការស្ងប់រំងាប់នៃភព ឲ្យបរិបូណ៌។ ការលះមានៈ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងសច្ចាធិដ្ឋាន ឲ្យបរិបូណ៌, ការដកឡើងនូវអាល័យ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងចាគាធិដ្ឋាន ឲ្យបរិបូណ៌, ការលះអវិជ្ជា ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងបញ្ញាធិដ្ឋាន ឲ្យបរិបូណ៌, ការស្ងប់រំងាប់នៃភព ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឧបសមាធិដ្ឋាន ឲ្យបរិបូណ៌។ សច្ចាធិដ្ឋាន ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឆន្ទសមាធិ ឲ្យបរិបូណ៌, ចាគាធិដ្ឋាន ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវីរិយសមាធិ ឲ្យបរិបូណ៌, បញ្ញាធិដ្ឋាន ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងចិត្តសមាធិ ឲ្យបរិបូណ៌, ឧបសមាធិដ្ឋាន ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងវីមំសាសមាធិ ឲ្យបរិបូណ៌។ ឆន្ទសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឥន្ទ្រិយសំវរៈ ឲ្យបរិបូណ៌, វីរិយសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងតបៈ ឲ្យបរិបូណ៌, ចិត្តសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងពុទ្ធិ ឲ្យបរិបូណ៌, វីមំសាសមាធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងការលះបង់នូវឧបធិទាំងពួង ឲ្យបរិបូណ៌។ ឥន្ទ្រិយសំវរៈ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងមេត្តា ឲ្យបរិបូណ៌, តបៈ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងករុណា ឲ្យបរិបូណ៌, ពុទ្ធិ ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងមុទិតា ឲ្យបរិបូណ៌, ការលះបង់នូវឧបធិទាំងពួង ដែលបុគ្គលចម្រើនហើយ ធ្វើឲ្យច្រើនហើយ តែងញ៉ាំងឧបេក្ខា ឲ្យបរិបូណ៌។

---

๘๗. ตตฺถ อิมา จตสฺโส ทิสา ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร เมตฺตา อิติ ปฐมา ทิสา.

៨៧. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទិសទាំង ៤ នេះ គឺ បដិបទាទី ១, សតិបដ្ឋានទី ១, ឈានទី ១, វិហារធម៌ទី ១, សម្មប្បធានទី ១, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ១, សច្ចាធិដ្ឋាន, ឆន្ទសមាធិ, ឥន្ទ្រិយសំវរៈ, មេត្តា នេះហៅថា ទិសទី ១។

---

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ภวาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ ทุติยา ทิสา.

បដិបទាទី ២, សតិបដ្ឋានទី ២, វិហារធម៌ទី ២, សម្មប្បធានទី ២, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ២, ភវាធិដ្ឋាន, វីរិយសមាធិ, តបៈ, ករុណា នេះហៅថា ទិសទី ២។

---

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ ตติยา ทิสา.

បដិបទាទី ៣, សតិបដ្ឋានទី ៣, ឈានទី ៣, វិហារធម៌ទី ៣, សម្មប្បធានទី ៣, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៣, បញ្ញាធិដ្ឋាន, ចិត្តសមាធិ, ពុទ្ធិ, មុទិតា នេះហៅថា ទិសទី ៣។

---

จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ จตุตฺถี ทิสา.

បដិបទាទី ៤, សតិបដ្ឋានទី ៤, ឈានទី ៤, វិហារធម៌ទី ៤, សម្មប្បធានទី ៤, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៤, ឧបសមាធិដ្ឋាន, វីមំសាសមាធិ, ការលះបង់នូវឧបធិទាំងពួង, ឧបេក្ខា នេះហៅថា ទិសទី ៤។

---

ตตฺถ [Pg.102] ปฐมา ปฏิปทา ปฐโม สติปฏฺฐาโน ปฐมํ ฌานํ ปฐโม วิหาโร ปฐโม สมฺมปฺปธาโน ปฐโม อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม สจฺจาธิฏฺฐานํ ฉนฺทสมาธิ อินฺทฺริยสํวโร, เมตฺตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ราคจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ បដិបទាទី ១, សតិបដ្ឋានទី ១, ឈានទី ១, វិហារធម៌ទី ១, សម្មប្បធានទី ១, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ១, សច្ចាធិដ្ឋាន, ឆន្ទសមាធិ, ឥន្ទ្រិយសំវរៈ, មេត្តា ធម៌ទាំង ១០ នេះ មានអត្ថតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌នេះជាឱសថសម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត។

---

ทุติยา ปฏิปทา ทุติโย สติปฏฺฐาโน ทุติยํ ฌานํ ทุติโย วิหาโร ทุติโย สมฺมปฺปธาโน ทุติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม จาคาธิฏฺฐานํ วีริยสมาธิ ตโป กรุณา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ โทสจริตสฺส ปุคฺคลสฺส เภสชฺชํ.

បដិបទាទី ២, សតិបដ្ឋានទី ២, ឈានទី ២, វិហារធម៌ទី ២, សម្មប្បធានទី ២, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ២, ចាគាធិដ្ឋាន, វីរិយសមាធិ, តបៈ, ករុណា ធម៌ទាំង ១០ នេះ មានអត្ថតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌នេះជាឱសថសម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត។

---

ตติยา ปฏิปทา ตติโย สติปฏฺฐาโน ตติยํ ฌานํ ตติโย วิหาโร ตติโย สมฺมปฺปธาโน ตติโย อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม ปญฺญาธิฏฺฐานํ จิตฺตสมาธิ พุทฺธิ มุทิตา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส มนฺทสฺส เภสชฺชํ.

បដិបទាទី ៣, សតិបដ្ឋានទី ៣, ឈានទី ៣, វិហារធម៌ទី ៣, សម្មប្បធានទី ៣, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៣, បញ្ញាធិដ្ឋាន, ចិត្តសមាធិ, ពុទ្ធិ, មុទិតា ធម៌ទាំង ១០ នេះ មានអត្ថតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌នេះជាឱសថសម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិតដ៏ទន់ខ្សោយ។

---

จตุตฺถี ปฏิปทา จตุตฺโถ สติปฏฺฐาโน จตุตฺถํ ฌานํ จตุตฺโถ วิหาโร จตุตฺโถ สมฺมปฺปธาโน จตุตฺโถ อจฺฉริโย อพฺภุโต ธมฺโม อุปสมาธิฏฺฐานํ วีมํสาสมาธิ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อุเปกฺขา อิติ อิเมสํ ทสนฺนํ สุตฺตานํ เอโก อตฺโถ, พฺยญฺชนเมว นานํ. อิทํ ทิฏฺฐิจริตสฺส อุทตฺตสฺส เภสชฺชํ.

បដិបទាទី ៤, សតិបដ្ឋានទី ៤, ឈានទី ៤, វិហារធម៌ទី ៤, សម្មប្បធានទី ៤, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ទី ៤, ឧបសមាធិដ្ឋាន, វីមំសាសមាធិ, ការលះបង់នូវឧបធិទាំងពួង, ឧបេក្ខា ធម៌ទាំង ១០ នេះ មានអត្ថតែមួយ ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ។ ធម៌នេះជាឱសថសម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិចរិតដ៏មុតស្រួច។

---

ตตฺถ ทุกฺขา จ ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา ทุกฺขา จ ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងបដិបទាទាំងនោះ ទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, សុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, សុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ กาเย กายานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิตา สติปฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ. ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิตา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងសតិបដ្ឋានទាំងនោះ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានក្នុងកាយផង វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានក្នុងវេទនាទាំងឡាយផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានក្នុងចិត្ត ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ ปฐมญฺจ ฌานํ ทุติยญฺจ ฌานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ ฌานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ ฌานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងឈានទាំងនោះ បឋមជ្ឈានផង ទុតិយជ្ឈានផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, តតិយជ្ឈាន ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ចតុត្ថជ្ឈាន ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ ปฐโม จ วิหาโร ทุติโย จ วิหาโร อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติโย วิหาโร สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺโถ วิหาโร อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងវិហារធម៌ទាំងនោះ វិហារធម៌ទីមួយផង វិហារធម៌ទីពីរផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, វិហារធម៌ទីបី ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, វិហារធម៌ទីបួន ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ยตฺถ [Pg.103] ปฐมญฺจ สมฺมปฺปธานํ ทุติยญฺจ สมฺมปฺปธานํ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ตติยํ สมฺมปฺปธานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, จตุตฺถํ สมฺมปฺปธานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងសម្មប្បធានទាំងនោះ សម្មប្បធានទីមួយផង សម្មប្បធានទីពីរផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, សម្មប្បធានទីបី ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, សម្មប្បធានទីបួន ជាអនិမិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ มานปฺปหานญฺจ อาลยสมุคฺฆาโต จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, อวิชฺชาปหานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, ภวูปสโม อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ការលះមានៈផង ការដកឡើងនូវអាល័យផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ការលះអវិជ្ជា ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ការរម្ងាប់ភព ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ สจฺจาธิฏฺฐานญฺจ จาคาธิฏฺฐานญฺจ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, ปญฺญาธิฏฺฐานํ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងអធិដ្ឋានទាំងនោះ សច្ចាធិដ្ឋានផង ចាគាធិដ្ឋានផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, បញ្ញាធិដ្ឋាន ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ឧបសមាធិដ្ឋាន ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ ฉนฺทสมาธิ จ วีริยสมาธิ จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, จิตฺตสมาธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ, วีมํสาสมาธิ อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងសមាធិភាវនាទាំងនោះ ឆន្ទសមាធិផង វីរិយសមាធិផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ចិត្តសមាធិ ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, វិមំសាសមាធិ ជាអនិမិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ อินฺทฺริยสํวโร จ ตโป จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, พุทฺธิ สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ឥន្ទ្រិយសំវរៈផង តបៈផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, ពុទ្ធិ ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ការលះបង់ចោលនូវឧបធិទាំងពួង ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

ตตฺถ เมตฺตา จ กรุณา จ อปฺปณิหิตํ วิโมกฺขมุขํ, มุทิตา สุญฺญตํ วิโมกฺขมุขํ อุเปกฺขา อนิมิตฺตํ วิโมกฺขมุขํ.

ក្នុងអប្បមញ្ញាទាំងនោះ មេត្តាផង ករុណាផង ជាអប្បណិហិតវិមោក្ខមុខ, មុទិតា ជាសុញ្ញតវិមោក្ខមុខ, ឧបេក្ខា ជាអនិមិត្តវិមោក្ខមុខ។

---

เตสํ วิกฺกีฬิตํ. จตฺตาโร อาหารา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส ปฏิปทา…เป… จตฺตาโร วิปลฺลาสา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาริ อุปาทานานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ ฌานานิ. จตฺตาโร โยคา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร วิหารา. จตฺตาโร คนฺถา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. จตฺตาโร อาสวา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา. จตฺตาโร โอฆา เตสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ. จตฺตาโร สลฺลา เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส สมาธิภาวนา. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย ตาสํ ปฏิปกฺโข จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา. จตฺตาริ อคติคมนานิ เตสํ ปฏิปกฺโข จตสฺโส อปฺปมาณา.

នេះជាការលេងកម្សាន្តរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះសាវកទាំងឡាយនោះ។ អាហារ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងអាហារទាំងនោះ គឺបដិបទា ៤ យ៉ាង...បេ... វិបល្លាស ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងវិបល្លាសទាំងនោះ គឺសតិបដ្ឋាន ៤ យ៉ាង។ ឧបាទាន ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងឧបាទានទាំងនោះ គឺឈាន ៤ យ៉ាង។ យោគៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងយោគៈទាំងនោះ គឺវិហារធម៌ ៤ យ៉ាង។ គន្ថៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងគន្ថៈទាំងនោះ គឺសម្មប្បធាន ៤ យ៉ាង។ អាសវៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងអាសវៈទាំងនោះ គឺអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ៤ យ៉ាង។ ឱឃៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងឱឃៈទាំងនោះ គឺអធិដ្ឋាន ៤ យ៉ាង។ សល្លៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងសល្លៈទាំងនោះ គឺសមាធិភាវនា ៤ យ៉ាង។ វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងវិញ្ញាណដ្ឋិតិទាំងនោះ គឺសុខភាគិយធម៌ ៤ យ៉ាង។ អគតិគមនៈ ៤ យ៉ាង ធម៌ជាបដិបក្ខនឹងអគតិគមនៈទាំងនោះ គឺអប្បមញ្ញា ៤ យ៉ាង។

---

สีหา พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา สาวกา จ หตราคโทสโมหา, เตสํ วิกฺกีฬิตํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา พฺยนฺตีกิริยา จ. วิกฺกีฬิตํ อินฺทฺริยาธิฏฺฐานํ วิกฺกีฬิตํ วิปริยาสานธิฏฺฐานญฺจ. อินฺทฺริยานิ สทฺธมฺมโคจโร วิปริยาสา กิเลสโคจโร. อยํ วุจฺจติ สีหวิกฺกีฬิตสฺส จ นยสฺส ทิสาโลจนสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย เนติ วิปลฺลาเสหิ สํกิเลเส’’ติ. เวยฺยากรเณสุ หิ เย ‘‘กุสลากุสลา’’ติ จ.

ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះសាវកទាំងឡាយ ជាសីហៈ មានរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ កម្ចាត់បង់ហើយ ការលេងកម្សាន្តរបស់ព្រះពុទ្ធជាដើមទាំងនោះ គឺការចម្រើនផង ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ផង ការធ្វើឱ្យវិនាស (នូវកិលេស) ផង។ ការតម្កល់ទុកនូវឥន្ទ្រិយ ក៏ជាការលេងកម្សាន្ត ការមិនតម្កល់ទុកនូវវិបល្លាស ក៏ជាការលេងកម្សាន្ត។ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានសទ្ធម្មជាគោចរ វិបល្លាសទាំងឡាយ មានកិលេសជាគោចរ។ នេះហៅថាជាភូមិនៃសីហវិក្កីឡិតន័យផង នៃទិសាលោចនន័យផង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បុគ្គលណា ដឹកនាំទៅដោយវិបល្លាសទាំងឡាយ នេះជាសង្កិលេស» និងថា «ព្រោះថាក្នុងវេយ្យាករណ៍ទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយណាជាកុសលនិងអកុសល» ដូច្នេះជាដើម។

---

ตตฺถ [Pg.104] เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา; เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, จตฺตาโร อาหารา, จตฺตาโร วิปลฺลาสา, จตฺตาริ อุปาทานานิ, จตฺตาโร โยคา, จตฺตาโร คนฺถา, จตฺตาโร อาสวา, จตฺตาโร โอฆา, จตฺตาโร สลฺลา, จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย, จตฺตาริ อคติคมนานีติ. เตสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, จตสฺโส ปฏิปทา, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาริ ฌานานิ, จตฺตาโร วิหารา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา, จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ, จตสฺโส สมาธิภาวนา, จตฺตาโร สุขภาคิยา ธมฺมา, จตสฺโส อปฺปมาณา อิติ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក, បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក។ នេះជាសង្កិលេសរបស់បុគ្គលទាំងបួនពួកនោះ គឺអាហារ ៤, វិបល្លាស ៤, ឧបាទាន ៤, យោគៈ ៤, គន្ថៈ ៤, អាសវៈ ៤, ឱឃៈ ៤, សល្លៈ ៤, វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ៤, អគតិគមនៈ ៤។ នេះជាវោទានៈរបស់បុគ្គលទាំងបួនពួកនោះ គឺបដិបទា ៤, សតិបដ្ឋាន ៤, ឈាន ៤, វិហារធម៌ ៤, សម្មប្បធាន ៤, អច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ៤, អធិដ្ឋាន ៤, សមាធិភាវនា ៤, សុខភាគិយធម៌ ៤, អប្បមញ្ញា ៤។

---

๘๘. ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. ตตฺถ โย สุขาย ปฏิปทาย ขิปฺปาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ อุคฺฆฏิตญฺญู. โย สาธารณาย, อยํ วิปญฺจิตญฺญู. โย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย นิยฺยาติ, อยํ เนยฺโย.

៨៨. ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក។ បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណា ចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលណា ចេញចាកវដ្តៈដោយបដិបទាជាសាធារណៈ បុគ្គលនេះឈ្មោះថា វិបព្វិតញ្ញូ។ បុគ្គលណា ចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា បុគ្គលនេះឈ្មោះថា នេយ្យៈ។

---

ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สมถํ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส วิปสฺสนํ, สมถวิปสฺสนํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส มุทุกํ ธมฺมเทสนํ อุปทิสติ, ติกฺขํ เนยฺยสฺส, มุทุติกฺขํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทสยติ, สํขิตฺตวิตฺถาเรน วิปญฺจิตญฺญุสฺส, วิตฺถาเรน เนยฺยสฺส. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสรณํ อุปทิสติ, วิปญฺจิตญฺญุสฺส อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ, เนยฺยสฺส อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ อุปทิสติ. ตตฺถ ภควา อุคฺฆฏิตญฺญุสฺส อธิปญฺญาสิกฺขํ ปญฺญาปยติ, อธิจิตฺตํ วิปญฺจิตญฺญุสฺส, อธิสีลํ เนยฺยสฺส.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងណែនាំនូវសមថៈ ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ, ណែនាំនូវវិបស្សនា ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ, ណែនាំនូវសមថៈនិងវិបស្សនា ដល់បុគ្គលជាវិបព្វិតញ្ញូ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងណែនាំនូវធម៌ទេសនាដ៏ទន់ភ្លន់ ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ, ណែនាំនូវធម៌ទេសនាដ៏មុតស្រួច ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ, ណែនាំនូវធម៌ទេសនាដ៏ទន់ភ្លន់និងមុតស្រួច ដល់បុគ្គលជាវិបព្វិតញ្ញូ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងសម្ដែងធម៌ដោយសង្ខេប ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ, សម្ដែងដោយសង្ខេបនិងពិស្តារ ដល់បុគ្គលជាវិបព្វិតញ្ញូ, សម្ដែងដោយពិស្តារ ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងណែនាំនូវការរំដោះខ្លួន ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ, ណែនាំនូវទោសផង នូវការរំដោះខ្លួនផង ដល់បុគ្គលជាវិបព្វិតញ្ញូ, ណែនាំនូវសេចក្តីត្រេកអរផង នូវទោសផង នូវការរំដោះខ្លួនផង ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងបញ្ញត្តិនូវអធិបញ្ញាសិក្ខា ដល់បុគ្គលជាឧគ្ឃដិតញ្ញូ, បញ្ញត្តិនូវអធិចិត្តសិក្ខា ដល់បុគ្គលជាវិបព្វិតញ្ញូ, បញ្ញត្តិនូវអធិសីលសិក្ខា ដល់បុគ្គលជានេយ្យៈ។

---

ตตฺถ เย ทุกฺขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. เย สุขาย ปฏิปทาย ทนฺธาภิญฺญาย ขิปฺปาภิญฺญาย จ นิยฺยนฺติ. อิเม ทฺเว ปุคฺคลา. อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ อุคฺฆฏิตญฺญู วิปญฺจิตญฺญู เนยฺโยติ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយទុក្ខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងទុក្ខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក។ បុគ្គលទាំងឡាយណា ចេញចាកវដ្តៈដោយសុខាបដិបទាទន្ធាភិញ្ញា និងសុខាបដិបទាខិប្បាភិញ្ញា នេះជាបុគ្គលពីរពួក។ យ៉ាងនេះឯង កាលបើជាបុគ្គលបួនពួកហើយ តែងត្រឡប់ជាបុគ្គលបីពួកវិញ គឺ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបព្វិតញ្ញូ និងនេយ្យៈ។

---

เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ อกุสลมูลํ โทโส อกุสลมูลํ โมโห อกุสลมูลํ, ตีณิ [Pg.105] ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ; ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก; ติสฺโส อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา พฺยาปาทสญฺญา วิหึสาสญฺญา; ติสฺโส วิปรีตสญฺญา – นิจฺจสญฺญา สุขสญฺญา อตฺตสญฺญา; ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา; ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา; ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ โทสคฺคิ โมหคฺคิ; ตโย สลฺลา – ราคสลฺโล โทสสลฺโล โมหสลฺโล; ติสฺโส ชฏา – ราคชฏา โทสชฏา โมหชฏา; ติสฺโส อกุสลูปปริกฺขา – อกุสลํ กายกมฺมํ อกุสลํ วจีกมฺมํ อกุสลํ มโนกมฺมํ. ติสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ อาจารวิปตฺตีติ. เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ. ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ อโทโส กุสลมูลํ อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก อพฺยาปาทวิตกฺโก อวิหึสาวิตกฺโก. ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา อพฺยาปาทสญฺญา อวิหึสาสญฺญา. ติสฺโส อวิปรีตสญฺญา – อนิจฺจสญฺญา ทุกฺขสญฺญา อนตฺตสญฺญา. ติสฺโส กุสลูปปริกฺขา – กุสลํ กายกมฺมํ กุสลํ วจีกมฺมํ กุสลํ มโนกมฺมํ. ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ วจีโสเจยฺยํ มโนโสเจยฺยํ; ติสฺโส สมฺปตฺติโย – สีลสมฺปตฺติ สมาธิสมฺปตฺติ ปญฺญาสมฺปตฺติ. ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา; ตโย ขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ สมาธิกฺขนฺโธ ปญฺญากฺขนฺโธ. ตีณิ วิโมกฺขมุขานิ – สุญฺญตํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตนฺติ.

នេះជាសង្កិលេសរបស់បុគ្គលទាំងបីពួកនោះ គឺអកុសលមូល ៣ គឺ លោភៈជាអកុសលមូល ទោសៈជាអកុសលមូល មោហៈជាអកុសលមូល, ទុច្ចរិត ៣ គឺ កាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត, អកុសលវិតក្កៈ ៣ គឺ កាមវិតក្កៈ ព្យាបាទវិតក្កៈ វិហឹសាវិតក្កៈ, អកុសលសញ្ញា ៣ គឺ កាមសញ្ញា ព្យាបាទសញ្ញា វិហឹសាសញ្ញា, វិបរីតសញ្ញា ៣ គឺ និច្ចសញ្ញា សុខសញ្ញា អត្តសញ្ញា, វេទនា ៣ គឺ សុខវេទនា ទុក្ខវេទនា អទុក្ខមសុខវេទនា, ទុក្ខតា ៣ គឺ ទុក្ខទុក្ខតា សង្ខារទុក្ខតា វិបរិណាមទុក្ខតា, ភ្លើង ៣ គឺ ភ្លើងគឺរាគៈ ភ្លើងគឺទោសៈ ភ្លើងគឺមោហៈ, សល្លៈ ៣ គឺ រាគសល្លៈ ទោសសល្លៈ មោហសល្លៈ, ជដា ៣ គឺ រាគជដា ទោសជដា មោហជដា, អកុសលូបបរិក្ខា ៣ គឺ អកុសលកាយកម្ម អកុសលវចីកម្ម អកុសលមនោកម្ម, វិបត្តិ ៣ គឺ សីលវិបត្តិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ អាចារវិបត្តិ។ នេះជាវោទានៈរបស់បុគ្គលទាំងបីពួកនោះ គឺកុសលមូល ៣ គឺ អលោភៈជាកុសលមូល អទោសៈជាកុសលមូល អមោហៈជាកុសលមូល, សុចរិត ៣ គឺ កាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត, កុសលវិតក្កៈ ៣ គឺ នេក្ខម្មវិតក្កៈ អព្យាបាទវិតក្កៈ អវិហឹសាវិតក្កៈ, សមាធិ ៣ គឺ សមាធិប្រកបដោយវិតក្កៈប្រកបដោយវិចារៈ សមាធិគ្មានវិតក្កៈមានត្រឹមតែវិចារៈ សមាធិគ្មានវិតក្កៈគ្មានវិចារៈ, កុសលសញ្ញា ៣ គឺ នេក្ខម្មសញ្ញា អព្យាបាទសញ្ញា អវិហឹសាសញ្ញា, អវិបរីតសញ្ញា ៣ គឺ អនិច្ចសញ្ញា ទុក្ខសញ្ញា អនត្តសញ្ញា, កុសលូបបរិក្ខា ៣ គឺ កុសលកាយកម្ម កុសលវចីកម្ម កុសលមនោកម្ម, សោចេយ្យៈ ៣ គឺ កាយសោចេយ្យៈ វចីសោចេយ្យៈ មនោសោចេយ្យៈ, សម្បត្តិ ៣ គឺ សីលសម្បត្តិ សមាធិសម្បត្តិ បញ្ញាសម្បត្តិ, សិក្ខា ៣ គឺ អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិបញ្ញាសិក្ខា, ខន្ធ ៣ គឺ សីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ, វិមោក្ខមុខ ៣ គឺ សុញ្ញតៈ អនិមិត្តៈ អប្បណិហិតៈ។

---

อิติ โข จตฺตาริ หุตฺวา ตีณิ ภวนฺติ, ตีณิ หุตฺวา ทฺเว ภวนฺติ ตณฺหาจริโต จ ทิฏฺฐิจริโต จ.

យ៉ាងនេះឯង កាលបើជាបុគ្គលបួនពួកហើយ តែងត្រឡប់ជាបុគ្គលបីពួកវិញ, កាលបើជាបុគ្គលបីពួកហើយ តែងត្រឡប់ជាបុគ្គលពីរពួកវិញ គឺ តណ្ហាចរិត និងទិដ្ឋិចរិត។

---

เตสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อยํ สํกิเลโส, ตณฺหา จ อวิชฺชา จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ อสฺสติ จ อสมฺปชญฺญญฺจ อโยนิโส มนสิกาโร จ โกสชฺชญฺจ โทวจสฺสญฺจ อหํกาโร จ มมํกาโร จ อสฺสทฺธา จ ปมาโท จ อสทฺธมฺมสฺสวนญฺจ อสํวโร จ อภิชฺฌา จ พฺยาปาโท จ นีวรณญฺจ สํโยชนญฺจ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺเฉรญฺจ มายา จ สาเฐยฺยญฺจ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิจาติ.

នេះជាសង្កិលេសរបស់បុគ្គលទាំងពីរពួកនោះ គឺតណ្ហាផង អវិជ្ជាផង អហិរិកៈផង អនោតប្បៈផង អសតិផង អសម្បជញ្ញៈផង អយោនិសោមនសិការៈផង កោសជ្ជៈផង ទោវចស្សតាផង អហង្ការៈផង មមង្ការៈផង អស្សទ្ធិយៈផង បមាទៈផង ការមិនស្តាប់នូវសទ្ធម៌ផង អសំវរៈផង អភិជ្ឈាផង ព្យាបាទផង នីវរណៈផង សំយោជនៈផង ក្រោធផង ឧបនាហៈផង មក្ខៈផង បលាសៈផង ឥស្សាផង មច្ឆរិយៈផង មាយាផង សាឋេយ្យៈផង សស្សតទិដ្ឋិផង ឧច្ឆេទទិដ្ឋិផង។

---

เตสํ [Pg.106] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อิทํ โวทานํ, สมโถ จ วิปสฺสนา จ หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ โยนิโส มนสิกาโร จ วีริยารมฺโภ จ โสวจสฺสญฺจ ธมฺเม ญาณญฺจ อนฺวเย ญาณญฺจ ขเย ญาณญฺจ อนุปฺปาเท ญาณญฺจ สทฺธา จ อปฺปมาโท จ สทฺธมฺมสฺสวนญฺจ สํวโร จ อนภิชฺฌา จ อพฺยาปาโท จ ราควิราคา จ เจโตวิมุตฺติ อวิชฺชาวิราคา จ ปญฺญาวิมุตฺติ อภิสมโย จ อปฺปิจฺฉตา จ สนฺตุฏฺฐิ จ อกฺโกโธ จ อนุปนาโห จ อมกฺโข จ อปลาโส จ อิสฺสาปหานญฺจ มจฺฉริยปฺปหานญฺจ วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ สงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข อสงฺขตารมฺมโณ จ วิโมกฺโข สอุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตุ อนุปาทิเสสา จ นิพฺพานธาตูติ.

នេះជាធម៌ដ៏ផូរផង់ (វោទានៈ) របស់បុគ្គលទាំងពីរពួកនោះ គឺ សមថៈផង វិបស្សនាផង ហិរិផង ឱត្តប្បៈផង សតិផង សម្បជញ្ញៈផង យោនិសោមនសិការៈផង វីរិយារម្ភៈផង សោវចស្សតា (ភាពជាអ្នកប្រដៅងាយ) ផង ធម្មេញាណ (ញាណក្នុងធម៌) ផង អន្វយេញាណ (ញាណក្នុងការយល់ស្រប) ផង ខយេញាណ (ញាណក្នុងសេចក្តីអស់ទៅ) ផង អនុប្បាទេញាណ (ញាណក្នុងធម៌ដែលមិនកើតឡើងទៀត) ផង សទ្ធាផង អប្បមាទៈផង សទ្ធម្មស្សវនៈ (ការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌) ផង សំវរៈផង អនភិជ្ឈាផង អព្យាបាទៈផង ចេតោវិមុត្តិដែលប្រាសចាករាគៈផង បញ្ញាវិមុត្តិដែលប្រាសចាកអវិជ្ជាផង អភិសម័យផង អប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ផង សន្តុដ្ឋី (សេចក្តីសន្តោស) ផង អក្កោធៈ (សេចក្តីមិនខឹង) ផង អនុបនាហៈ (សេចក្តីមិនចងគំនុំ) ផង អមក្ខៈ (សេចក្តីមិនលុបគុណ) ផង អបឡាសៈ (សេចក្តីមិនវាយឫកស្មើ) ផង ការលះឥស្សាផង ការលះមច្ឆរិយៈផង វិជ្ជាផង វិមុត្តិផង វិមោក្ខមានសង្ខតធម៌ជាអារម្មណ៍ផង វិមោក្ខមានអសង្ខតធម៌ជាអារម្មណ៍ផង សឧបាទិសេសនិព្វានធាតុផង អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុផង។

---

อยํ วุจฺจติ ติปุกฺขลสฺส จ นยสฺส องฺกุสสฺส จ นยสฺส ภูมีติ. เตนาห ‘‘โย อกุสเล สมูเลหิ เนตี’’ติ ‘‘โอโลเกตฺวา ทิสโลจเนนา’’ติ จ.

នេះហៅថាជាភូមិ (ទីតាំង) នៃតិបុគ្គលន័យផង នៃអ័ង្កុសន័យផង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «បុគ្គលណាដឹកនាំអកុសលធម៌ទាំងឡាយដោយឫស» ដូច្នេះផង ពោលថា «ការពិនិត្យមើលដោយការក្រឡេកមើលទិស» ដូច្នេះផង។

---

นิยุตฺตํ นยสมุฏฺฐานํ.

ទីតាំងជាទីកើតឡើងនៃន័យ ត្រូវបាននាំមកប្រៀបធៀបផ្សារភ្ជាប់ហើយ។

---

สาสนปฏฺฐานํ

សាសនបដ្ឋានៈ

---

๘๙. ตตฺถ อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา? สาสนปฏฺฐาเน. ตตฺถ กตมํ สาสนปฏฺฐานํ? สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ, สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ, ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ, ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ.

៨៩. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ តើមូលបទទាំង ១៨ គប្បីឃើញក្នុងទីណា? គប្បីឃើញក្នុងសាសនបដ្ឋានៈ។ ក្នុងសាសនបដ្ឋានៈនោះ តើសាសនបដ្ឋានៈតើដូចម្តេច? គឺសូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេស (សង្កិលេសភាគិយសូត្រ) សូត្រជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយសូត្រ) សូត្រជាចំណែកនៃនិព្វេធៈ (និព្វេធភាគិយសូត្រ) សូត្រជាចំណែកនៃអសេក្ខៈ (អសេក្ខភាគិយសូត្រ) សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង សូត្រជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង សូត្រជាចំណែកនៃវាសនាផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង សូត្រជាចំណែកនៃតណ្ហាសង្កិលេស សូត្រជាចំណែកនៃទិដ្ឋិសង្កិលេស សូត្រជាចំណែកនៃទុច្ចរិតសង្កិលេស សូត្រជាចំណែកនៃតណ្ហាវោទានៈ សូត្រជាចំណែកនៃទិដ្ឋិវោទានៈ សូត្រជាចំណែកនៃទុច្ចរិតវោទានៈ។

---

ตตฺถ สํกิเลโส ติวิโธ – ตณฺหาสํกิเลโส ทิฏฺฐิสํกิเลโส ทุจฺจริตสํกิเลโส. ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลโส สมเถน วิสุชฺฌติ, โส สมโถ สมาธิกฺขนฺโธ. ทิฏฺฐิสํกิเลโส วิปสฺสนาย วิสุชฺฌติ, สา [Pg.107] วิปสฺสนา ปญฺญากฺขนฺโธ. ทุจฺจริตสํกิเลโส สุจริเตน วิสุชฺฌติ, ตํ สุจริตํ สีลกฺขนฺโธ. ตสฺส สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ยทิ อาสตฺติ อุปฺปชฺชติ ภเวสุ, เอวํ สายํ สมถวิปสฺสนา ภาวนามยํ ปุญฺญกฺริยวตฺถุ ภวติ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ, สาธารณานิ กตานิ อฏฺฐ ภวนฺติ, ตานิเยว อฏฺฐ สุตฺตานิ สาธารณานิ กตานิ โสฬส ภวนฺติ.

ក្នុងសង្កិលេសទាំងនោះ សង្កិលេសមាន ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហាសង្កិលេស ទិដ្ឋិសង្កិលេស ទុច្ចរិតសង្កិលេស។ ក្នុងសង្កិលេសទាំងនោះ តណ្ហាសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយសមថៈ សមថៈនោះ ហៅថា សមាធិក្ខន្ធ។ ទិដ្ឋិសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយវិបស្សនា វិបស្សនានោះ ហៅថា បញ្ញាខន្ធ。 ទុច្ចរិតសង្កិលេស តែងស្អាតវិសេសដោយសុចរិត សុចរិតនោះ ហៅថា សីលក្ខន្ធ។ កាលបើបុគ្គលនោះតាំងនៅក្នុងសីលហើយ ប្រសិនបើសេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងភពទាំងឡាយកើតឡើង យ៉ាងនេះ សមថៈនិងវិបស្សនានោះ របស់បុគ្គលនោះ តែងជាបុណ្យកិរិយាវត្ថុសម្រេចដោយការចម្រើន (ភាវនាមយបុណ្យកិរិយាវត្ថុ) តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការកើតឡើងក្នុងភពនោះៗ។ សូត្រទាំង ៤ នេះ កាលបើធ្វើឱ្យជាសូត្រលាយឡំគ្នា (សាធារណៈ) តែងជា ៨ សូត្រទាំង ៨ នោះឯង កាលបើធ្វើឱ្យជាសូត្រលាយឡំគ្នា តែងជា ១៦។

---

อิเมหิ โสฬสหิ สุตฺเตหิ ภินฺเนหิ นววิธํ สุตฺตํ ภินฺนํ ภวติ. คาถาย คาถา อนุมินิตพฺพา, เวยฺยากรเณน เวยฺยากรณํ อนุมินิตพฺพํ. สุตฺเตน สุตฺตํ อนุมินิตพฺพํ.

ព្រះសូត្រមានអង្គ ៩ តែងបែកចែកទៅជាចំណែកៗ ដោយសូត្រទាំង ១៦ យ៉ាងដែលប្លែកៗគ្នានេះ។ គប្បីអនុមានគាថាដោយគាថា គប្បីអនុមានវេយ្យាករណៈដោយវេយ្យាករណៈ គប្បីអនុមានសូត្រដោយសូត្រ។

---

๙๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ?

៩០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាជាចំណែកនៃសង្កិលេស?

---

‘‘กามนฺธา ชาลสญฺฉนฺนา, ตณฺหาฉทนฉาทิตา;

ปมตฺตพนฺธนา พทฺธา, มจฺฉาว กุมินามุเข;

ชรามรณมนฺเวนฺติ, วจฺโฉ ขีรปโกว มาตร’’นฺติ.

«សត្វទាំងឡាយដែលងងឹតព្រោះកាម ត្រូវបណ្តាញ (គឺតណ្ហា) រួបរឹតហើយ ត្រូវដំបូលគឺតណ្ហាប្រក់បិទបាំងហើយ ជាប់នៅក្នុងចំណងនៃសេចក្តីប្រមាទ ដូចជាត្រីនៅក្នុងមាត់ទ្រូ តែងដេញតាមជរានិងមរណៈ ដូចជាកូនគោដែលនៅបៅទឹកដោះ តែងដេញតាមមេដូច្នោះឯង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

... នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ อคติคมนานิ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អគតិគមនៈ (ការដើរផ្លូវខុស) ទាំងឡាយនេះមាន ៤ យ៉ាង។ ៤ យ៉ាងតើដូចម្តេច? គឺបុគ្គលរំលងធម៌ព្រោះស្រឡាញ់ (ឆន្ទាគតិ) រំលងធម៌ព្រោះខឹង (ទោសាគតិ) រំលងធម៌ព្រោះវង្វេង (មោហាគតិ) រំលងធម៌ព្រោះខ្លាច (ភយាគតិ)។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អគតិគមនៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះឯង»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ ព្រះសុគតជាសាស្តា លុះត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ទើបត្រាស់គាថានេះតទៅទៀតថា៖

---

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ.

«បុគ្គលណាប្រព្រឹត្តកន្លងធម៌ ព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីស្អប់ សេចក្តីខ្លាច និងសេចក្តីវង្វេង យសរបស់បុគ្គលនោះ តែងសាបសូន្យទៅ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងកាលរនោចដូច្នោះឯង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ ทุกฺขมนฺเวติ, จกฺกํว วหโต ปท’’นฺติ.

«ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តជាធំ សម្រេចអំពីចិត្ត បើបុគ្គលមានចិត្តប្រទូស្តហើយ និយាយក្តី ធ្វើក្តី ព្រោះតែចិត្តប្រទូស្តនោះ ទុក្ខតែងដេញតាមបុគ្គលនោះ ដូចជាកង់រទេះវិលតាមដានជើងគោដែលអូសរទេះដូច្នោះឯង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘มิทฺธี [Pg.108] ยทา โหติ มหคฺฆโส จ, นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี;

มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท’’ติ.

«ក្នុងកាលណា បុគ្គលជាអ្នកស្ពឹកស្រពន់ផង ជាអ្នកស៊ីច្រើនផង ជាអ្នកចូលចិត្តដេកលក់ផង ជាអ្នកដេកននៀលប្រែប្រួលទៅមក ដូចជាជ្រូកធំដែលគេចិញ្ចឹមដោយចំណី បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅនោះ តែងចូលទៅកាន់គភ៌រឿយៗ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

... នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ, ตตุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ;

เอวํ อติโธนจารินํ, สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคติ’’นฺติ.

«ច្រែះកើតអំពីដែក តែងស៊ីដែកនោះឯងយ៉ាងណា បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លងហួស (នូវបច្ចវេក្ខណបញ្ញា) យ៉ាងនោះ កម្មទាំងឡាយរបស់ខ្លួន តែងនាំខ្លួនទៅកាន់ទុគ្គតិ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จ;

เอวํ อยํ เปจฺจ ปชา ปรตฺถ, สกมฺมุนา หญฺญติ พชฺฌเต จา’’ติ.

«ចោរដែលគេចាប់បាននៅមាត់ចន្លោះជញ្ជាំង តែងត្រូវគេសម្លាប់ផង ចងទុកផង ដោយសារកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងណា សត្វលោកនេះ លុះលះលោកនេះទៅហើយ ក្នុងបរលោក តែងត្រូវគេសម្លាប់ផង ចងទុកផង ដោយសារកម្មរបស់ខ្លួនយ៉ាងនោះឯង»。

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส น ลภเต สุข’’นฺติ.

«បុគ្គលណាស្វែងរកសេចក្តីសុខសម្រាប់ខ្លួន តែងបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាសេចក្តីសុខដោយដំបង បុគ្គលនោះ លុះលះលោកនេះទៅហើយ មិនបានសេចក្តីសុខឡើយ»。

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘คุนฺนํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ.

«កាលបើហ្វូងគោ កំពុងហែលឆ្លងទឹក ប្រសិនបើគោបាជាអ្នកនាំមុខ ហែលវៀចវេរទៅ ហ្វូងគោទាំងអស់នោះ ក៏រមែងហែលវៀចវេរទៅតាមដែរ ព្រោះតែកាលបើអ្នកដឹកនាំដើរវៀចវេរទៅហើយ។

---

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก’’ติ.

ក្នុងពួកមនុស្សក៏ដូច្នោះដែរ បុគ្គលណាដែលគេសន្មតថាជាធំ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះប្រព្រឹត្តមិនជាធម៌ ចំណែកឯប្រជាជនដទៃទៀត នឹងទៅជាយ៉ាងណាទៅ (រមែងប្រព្រឹត្តមិនជាធម៌តាមដែរ) កាលបើព្រះរាជាមិនប្រកបដោយធម៌ហើយ ដែនដីទាំងអស់ រមែងរស់នៅជាទុក្ខ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘สุกิจฺฉรูปาวติเม มนุสฺสา, กโรนฺติ ปาปํ อุปธีสุ รตฺตา;

คจฺฉนฺติ เต พหุชนสนฺนิวาสํ, นิรยํ อวีจึ กฏุกํ ภยานก’’นฺติ.

«មនុស្សទាំងឡាយនេះ ដល់នូវសេចក្តីលំបាកក្រៃលែង តែងធ្វើបាបកម្ម ព្រោះត្រេកអរក្នុងឧបធិទាំងឡាយ ពួកគេតែងទៅកាន់អវិចីនរក ដែលជាទីប្រជុំនៃសត្វជាច្រើន ជាកន្លែងមានទុក្ខក្តៅក្រហាយ និងគួរឱ្យខ្លាចរន្ធត់»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘ผลํ [Pg.109] เว กทลึ หนฺติ, ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ, คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา’’ติ.

«ផ្លែចេកសម្លាប់ដើមចេក ផ្លែឫស្សីសម្លាប់ដើមឫស្សី ផ្កាស្បូវសម្លាប់ដើមស្បូវយ៉ាងណា សក្ការៈតែងសម្លាប់បុគ្គលអាក្រក់ (ឥតប្រាជ្ញា) ដូចជាកូនក្នុងផ្ទៃសម្លាប់មេលាអស្សតរីយ៉ាងនោះឯង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘โกธมกฺขครุ ภิกฺขุ, ลาภสกฺการคารโว ;

สุเขตฺเต ปูติพีชํว, สทฺธมฺเม น วิรูหตี’’ติ.

«ភិក្ខុអ្នកធ្ងន់ក្នុងក្រោធនិងការលុបគុណគេ ជាអ្នកគោរពក្នុងលាភនិងសក្ការៈ រមែងមិនលូតលាស់ក្នុងព្រះសទ្ធម៌ ដូចជាពូជស្អុយដែលគេដាំក្នុងស្រែដ៏ល្អដូច្នោះឯង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

๙๑. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ, (ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต, เอวํ นิรเย. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปทุฏฺฐํ, เจโตปโทสเหตุ โข ปน, ภิกฺขเว, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

៩១. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងលោកនេះ តថាគតកំណត់ដឹងចិត្តបុគ្គលខ្លះដែលមានចិត្តប្រទូស្តដោយចិត្តយ៉ាងនេះថា (បុគ្គលនេះប្រព្រឹត្តយ៉ាងណា ធ្លាប់ប្រតិបត្តិបដិបទាណា និងឡើងកាន់ផ្លូវណា) ប្រសិនបើបុគ្គលនេះធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនេះ នឹងត្រូវទៅកើតក្នុងនរក ដូចជាគេនាំយកទៅទម្លាក់ចុះដូច្នោះ។ ហេតុនោះព្រោះអ្វី? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះប្រទូស្តហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែហេតុគឺចិត្តប្រទូស្តយ៉ាងនេះឯង សត្វទាំងឡាយខ្លះក្នុងលោកនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត នរក»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ ក្នុងសេចក្តីនោះ ទើបមានពាក្យពោលយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘ปทุฏฺฐจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก;

«ព្រះពុទ្ធទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះដែលមានចិត្តប្រទូស្តហើយ ទើបទ្រង់ព្យាករណ៍សេចក្តីនេះ ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុទាំងឡាយថា៖

---

อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปทูสิตํ;

เจโตปโทสเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

ប្រសិនបើបុគ្គលនេះធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនេះ គប្បីទៅកើតក្នុងនរក ព្រោះថាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះប្រទូស្តហើយ ព្រោះតែហេតុគឺចិត្តប្រទូស្ត សត្វទាំងឡាយរមែងទៅកាន់ទុគ្គតិ។

---

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมว ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ, นิรยํ โสปปชฺชตี’’ติ.

បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ មានសភាពបែបនោះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ រមែងទៅកើតក្នុងនរក ដូចជាគេនាំយកទៅទម្លាក់ចុះដូច្នោះឯង»។

---

อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ.

សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហើយ ដូចដែលខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

... នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

‘‘สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

«ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយខ្លាចសេចក្តីទុក្ខ ប្រសិនបើសេចក្តីទុក្ខមិនជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នកទាំងឡាយទេ កុំធ្វើបាបកម្មឡើយ ទោះក្នុងទីវាលក្តី ឬក្នុងទីកំបាំងក្តី។

---

‘‘สเจ [Pg.110] จ ปาปกํ กมฺมํ, กริสฺสถ กโรถ วา;

น โว ทุกฺขา ปมุตฺยตฺถิ, อุเปจฺจปิ ปลายต’’นฺติ.

ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយនឹងធ្វើ ឬកំពុងធ្វើនូវបាបកម្ម សេចក្តីរួចផុតពីទុក្ខ រមែងមិនមានដល់អ្នកទាំងឡាយឡើយ ទោះបីជាអ្នកទាំងឡាយស្ទុះរត់ទៅ (ក្នុងទីណាៗ) ក៏ដោយ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘อธมฺเมน ธนํ ลทฺธา, มุสาวาเทน จูภยํ;

มเมติ พาลา มญฺญนฺติ, ตํ กถํ นุ ภวิสฺสติ.

«ពួកជនពាលតែងសម្គាល់នូវទ្រព្យដែលបានមកដោយអធម៌ផង ដោយការនិយាយកុហកផង ទាំងពីរយ៉ាងនោះថា «ទ្រព្យនេះជារបស់អញ» តើទ្រព្យនោះនឹងទៅជាយ៉ាងណាទៅវិញ? (នឹងនៅជាប្រយោជន៍ដល់ពួកគេដូចម្តេចបាន?)

---

‘‘อนฺตรายา สุ ภวิสฺสนฺติ, สมฺภตสฺส วินสฺสติ;

มตา สคฺคํ น คจฺฉนฺติ, นนุ เอตฺตาวตา หตา’’ติ.

អន្តរាយទាំងឡាយនឹងមានឡើង ទ្រព្យដែលសន្សំទុកហើយ រមែងវិនាសទៅ ពួកជនទាំងនោះ កាលបើស្លាប់ទៅ មិនបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ឡើយ តើពួកគេមិនឈ្មោះថាវិនាសហើយ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះទេឬ?»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘กถํ ขณติ อตฺตานํ, กถํ มิตฺเตหิ ชีรติ;

กถํ วิวฏฺฏเต ธมฺมา, กถํ สคฺคํ น คจฺฉติ.

«តើបុគ្គលជីកកកាយ (បំផ្លាញ) ខ្លួនឯងដូចម្តេច? តើសាបសូន្យចាកមិត្តទាំងឡាយដូចម្តេច? តើឃ្លាតចាកធម៌ដូចម្តេច? តើមិនបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ដូចម្តេច?

---

‘‘โลภา ขณติ อตฺตานํ, ลุทฺโธ มิตฺเตหิ ชีรติ;

โลภา วิวฏฺฏเต ธมฺมา, โลภา สคฺคํ น คจฺฉตี’’ติ.

បុគ្គលរមែងជីកកកាយខ្លួនឯងព្រោះលោភៈ បុគ្គលអ្នកលោភ រមែងសាបសូន្យចាកមិត្តទាំងឡាយ បុគ្គលរមែងឃ្លាតចាកធម៌ព្រោះលោភៈ បុគ្គលរមែងមិនបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ព្រោះលោភៈ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

... នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา;

กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ.

«ពួកជនពាលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ តែងប្រព្រឹត្តទៅ ហាក់ដូចជាខ្លួនឯងជាសត្រូវ (របស់ខ្លួន) ធ្វើតែបាបកម្ម ដែលមានផលដ៏ល្វីងជូរចត់។

---

‘‘น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ, ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ;

ยสฺส อสฺสุมุโข โรทํ, วิปากํ ปฏิเสวตี’’ติ.

កម្មណាដែលធ្វើហើយ តែងក្តៅក្រហាយតាមក្រោយ កាលបើទទួលផលនៃកម្មណា ត្រូវមានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែក យំសោកបណ្តើរ ទទួលផលបណ្តើរ កម្មនោះ ធ្វើហើយមិនល្អឡើយ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘ทุกฺกรํ ทุตฺติติกฺขญฺจ, อพฺยตฺเตน จ สามญฺญํ;

พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธา, ยตฺถ พาโล วิสีทติ.

«ភាពជាសមណៈ គឺបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស (ឥតប្រាជ្ញា) ធ្វើបានដោយកម្រ ទាំងអត់ធន់បានដោយកម្រ ព្រោះថា ក្នុងភាពជាសមណៈនោះ មានសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ជាច្រើន ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យជនពាលលិចលង់ចុះ。

---

‘‘โย หิ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภาสมาเน ตถาคเต;

มนํ ปโทสเย พาโล, โมฆํ โข ตสฺส ชีวิตํ.

កាលបើព្រះតថាគត ទ្រង់សម្តែងនូវអត្ថផង ធម៌ផង ជនពាលណាមានចិត្តប្រទូស្ត ជីវិតរបស់ជនពាលនោះ ឈ្មោះថាជាអសារឥតការឡើយ។

---

‘‘เอตญฺจาหํ อรหามิ, ทุกฺขญฺจ อิโต จ ปาปิยตรํ ภนฺเต;

โย อปฺปเมยฺเยสุ ตถาคเตสุ, จิตฺตํ ปโทเสมิ อวีตราโค’’ติ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គជាអ្នកមិនទាន់ប្រាសចាករាគៈ មានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះតថាគតទាំងឡាយ ដែលមានគុណរកប្រមាណមិនបាន ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីទទួលបាននូវទុក្ខនេះផង នូវទុក្ខដែលអាក្រក់ជាងទុក្ខនេះទៅទៀតផង»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘อปฺปเมยฺยํ [Pg.111] ปมินนฺโต, โกธ วิทฺวา วิกปฺปเย;

อปฺปเมยฺยํ ปมายินํ, นิวุตํ ตํ มญฺเญ อกิสฺสว’’นฺติ.

«បុគ្គលណាវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលរកប្រមាណមិនបាន តើអ្នកប្រាជ្ញណាឡើយក្នុងលោកនេះ នឹងគប្បីកំណត់យ៉ាងនោះបាន? ខ្ញុំយល់ថា បុគ្គលអ្នកវាស់វែងនូវបុគ្គលដែលរកប្រមាណមិនបាននោះ គឺជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (គ្មានប្រាជ្ញា) ដែលត្រូវអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់ហើយ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

«ដ្បិតថាកាលដែលមនុស្សកើតមក ផ្នួងពូថៅរមែងកើតក្នុងមាត់ ជនពាលកាលនិយាយពាក្យអាក្រក់ (ពាក្យទ្រគោះបោះបោក) ឈ្មោះថា កាត់សម្លាប់ខ្លួនឯងដោយផ្នួងពូថៅនោះ។

---

‘‘น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลํ อิว;

เอวํ วิรทฺธํ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา’’ติ.

គ្រឿងសាស្ត្រាវុធដែលគេសម្រិតសម្រាំងយ៉ាងមុតក្តី ពិសដ៏ខ្លាំងក្លា (ហលាហលពិស) ក្តី ក៏មិនអាចធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះ (ក្នុងអបាយ) ដូចជាវាចាដែលពោលអាក្រក់ ប្រទូស្តចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលនោះឡើយ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រចំណែកនៃសង្កិលេស。

---

๙๒.

៩២.

---

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

«បុគ្គលណា សរសើរអ្នកដែលគួរនិន្ទា ឬនិន្ទាអ្នកដែលគួរសរសើរ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា សន្សំទុកនូវទោស (កំហុស) ដោយមាត់របស់ខ្លួន ព្រោះតែទោសនោះ បុគ្គលនោះរមែងមិនបាននូវសេចក្តីសុខឡើយ»។

---

‘‘อปฺปมตฺโต อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหนฺตตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปโทสเย.

«ការចាញ់ល្បែងស៊ីសង បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ព្រមទាំងខ្លួនឯងផង នោះជាទោសបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ជនណាមានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះសុគតទាំងឡាយ នេះទើបជាទោសធំជាងនោះទៅទៀត។

---

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสตี ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

ជនណាពោលបង្កាច់ព្រះអរិយបុគ្គល តាំងវាចានិងចិត្តដ៏លាមកទុក តែងទៅកាន់នរក អស់កាលប្រមាណ ៣៦ និរព្វុទៈ និង ៥ អព្វុទៈ ថែមទៀត ស្មើនឹងមួយសែននិរព្វុទៈ»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មង (សំកិលេសភាគិយសូត្រ)។

---

‘‘โย โลภคุเณ อนุยุตฺโต, โส วจสา ปริภาสติ อญฺเญ;

อสฺสทฺโธ กทริโย อวทญฺญู, มจฺฉริ เปสุณิยํ อนุยุตฺโต.

«ជនណាជាប់ជំពាក់ក្នុងលោភគុណ ជននោះតែងជេរប្រមាថអ្នកដទៃដោយវាចា ជាអ្នកគ្មានសទ្ធា កំណាញ់ស្វិតស្វាញ មិនដឹងពាក្យប្រដៅ ជាអ្នកមានសេចក្តីកំណាញ់ ជាប់ជំពាក់ក្នុងការញុះញង់។

---

‘‘มุขทุคฺค [Pg.112] วิภูต อนริย, ภูนหุ ปาปก ทุกฺกฏการิ;

ปุริสนฺต กลี อวชาตปุตฺต, มา พหุภาณิธ เนรยิโกสิ.

នែបុគ្គលទ្រុស្តមាត់ បុគ្គលវិនាស បុគ្គលមិនមែនជាអរិយៈ បុគ្គលបំផ្លាញសេចក្តីចម្រើន បុគ្គលលាមក បុគ្គលធ្វើអំពើអាក្រក់ បុគ្គលថោកទាប បុគ្គលកម្សត់ បុគ្គលកើតថោកទាប ឯងកុំនិយាយច្រើនក្នុងទីនេះឡើយ ឯងជាសត្វនរកស្រាប់ហើយ។

---

‘‘รชมากิรสี อหิตาย, สนฺเต ครหสิ กิพฺพิสการี;

พหูนิ ทุจฺจริตานิ จริตฺวา, คจฺฉสิ โข ปปตํ จิรรตฺต’’นฺติ.

ឯងជាអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ តែងរោយរាយធូលី (គឺកិលេស) ដាក់ខ្លួនឯង ដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ឯងតិះដៀលសប្បុរសទាំងឡាយដែលស្ងប់រំងាប់ ឯងប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតទាំងឡាយជាច្រើន មុខជាធ្លាក់ទៅក្នុងជ្រោះ (គឺនរក) អស់កាលយូរអង្វែងជាមិនខាន»។

---

อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មង។

---

ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ?

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រណាជាចំណែកនៃវាសនា (ការអប់រំបុណ្យ)?

---

‘‘มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ สุขมนฺเวติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

«ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តជាធំ សម្រេចអំពីចិត្ត បើបុគ្គលមានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ និយាយក្តី ធ្វើក្តី (នូវសុចរិត) ព្រោះតែសេចក្តីជ្រះថ្លានោះ សេចក្តីសុខតែងដេញតាមបុគ្គលនោះទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ»។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๓. มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, กปิลวตฺถุ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พาหุชญฺญํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺพาธพฺยูหํ, โส โข อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ วา ปยิรุปาสิตฺวา มโนภาวนีเย วา ภิกฺขู สายนฺหสมยํ กปิลวตฺถุํ ปวิสนฺโต ภนฺเตนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ รเถน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ สกเฏน สมาคจฺฉามิ, ภนฺเตนปิ ปุริเสน สมาคจฺฉามิ, ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ สมเย มุสฺสเตว ภควนฺตํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ ธมฺมํ อารพฺภ สติ, มุสฺสติ สงฺฆํ อารพฺภ สติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ ‘อิมมฺหิ จาหํ สายนฺหสมเย กาลํ กเรยฺยํ, กา มยฺหํ คติ, โก อภิสมฺปราโย’’’ติ.

៩៣. ព្រះមហានាមសក្កៈ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្រុងកបិលព័ស្តុនេះ ជាក្រុងស្តុកស្តម្ភផង រុងរឿងផង មានមនុស្សច្រើនផង កកកុញដោយមនុស្សផង មានផ្លូវថ្នល់ចង្អៀតណែនណាន់តាន់តាប់ផង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ កាលដែលបានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឬភិក្ខុទាំងឡាយដែលគួរជាទីចម្រើនចិត្តហើយ ក្នុងវេលាល្ងាច កាលចូលមកកាន់ក្រុងកបិលព័ស្តុវិញ តែងជួបប្រទះនឹងដំរីកាចខ្លះ សេះកាចខ្លះ រថកាចខ្លះ រទេះកាចខ្លះ មនុស្សកាចខ្លះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងសម័យនោះ សតិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ តែងតែភ្លេចភ្លាំងទៅ សតិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះធម៌ តែងតែភ្លេចភ្លាំងទៅ សតិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រារព្ធចំពោះព្រះសង្ឃ តែងតែភ្លេចភ្លាំងទៅ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនោះ តែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះអង្គធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាល្ងាចនេះ តើគតិរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងទៅជាដូចម្តេច បរលោករបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងទៅជាដូចម្តេច"»។

---

‘‘มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา. จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.113] อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ, อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. เสยฺยถาปิ, มหานาม, รุกฺโข ปาจีนนินฺโน ปาจีนโปโณ ปาจีนปพฺภาโร, โส มูลจฺฉินฺโน กตเมน ปปเตยฺยา’’ติ? ‘‘เยน, ภนฺเต, นินฺโน เยน โปโณ เยน ปพฺภาโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มหานาม, อิเมหิ จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก นิพฺพานนินฺโน โหติ นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร. มา ภายิ, มหานาม, มา ภายิ, มหานาม, อปาปกํ เต มรณํ ภวิสฺสติ, อปาปิกา กาลงฺกิริยา’’ติ.

«ម្នាលមហានាម អ្នកកុំខ្លាចឡើយ ម្នាលមហានាម អ្នកកុំខ្លាចឡើយ ការស្លាប់របស់អ្នកនឹងមិនលាមកឡើយ មរណកាលរបស់អ្នកនឹងមិនលាមកឡើយ។ ម្នាលមហានាម អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយធម៌ ៤ ប្រការ តែងជាអ្នកឱនទៅរកព្រះនិព្វាន ផ្អៀងទៅរកព្រះនិព្វាន បង្អោនទៅរកព្រះនិព្វាន។ ប្រកបដោយធម៌ ៤ ប្រការ តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលមហានាម អរិយសាវ័កក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនរំភើបក្នុងព្រះពុទ្ធថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ...។ប។... ព្រះពុទ្ធ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ"។ ក្នុងព្រះធម៌...។ប។... ក្នុងព្រះសង្ឃ...។ប។... ជាអ្នកប្រកបដោយសីលទាំងឡាយដែលជាទីគាប់ចិត្តនៃព្រះអរិយបុគ្គល ជាសីលមិនដាច់...។ប។... ជាសីលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ។ ម្នាលមហានាម ប្រៀបដូចជាដើមឈើដែលឱនទៅទិសខាងកើត ផ្អៀងទៅទិសខាងកើត បង្អោនទៅទិសខាងកើត កាលបើគេកាត់ឫសហើយ តើវានឹងដួលទៅខាងណា?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ដើមឈើនោះឱនទៅខាងណា ផ្អៀងទៅខាងណា បង្អោនទៅខាងណា វានឹងដួលទៅខាងនោះឯង»។ «ម្នាលមហានាម យ៉ាងនោះមែនហើយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយធម៌ ៤ ប្រការនេះ តែងជាអ្នកឱនទៅរកព្រះនិព្វាន ផ្អៀងទៅរកព្រះនិព្វាន បង្អោនទៅរកព្រះនិព្វាន។ ម្នាលមហានាម អ្នកកុំខ្លាចឡើយ ម្នាលមហានាម អ្នកកុំខ្លាចឡើយ ការស្លាប់របស់អ្នកនឹងមិនលាមកឡើយ មរណកាលរបស់អ្នកនឹងមិនលាមកឡើយ»។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

...នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘สุขกามานิ ภูตานิ, โย ทณฺเฑน น หึสติ;

อตฺตโน สุขเมสาโน, เปจฺจ โส ลภเต สุข’’นฺติ.

«សត្វទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាសេចក្តីសុខ ជនណាស្វែងរកសេចក្តីសុខសម្រាប់ខ្លួន មិនបៀតបៀនសត្វទាំងនោះដោយដំបង ជននោះលុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងបានសេចក្តីសុខ»។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

«កាលបើហ្វូងគោ កំពុងហែលឆ្លងទឹក ប្រសិនបើគោបា (អ្នកនាំមុខ) ដើរត្រង់ ហ្វូងគោទាំងអស់នោះ ក៏រមែងដើរត្រង់ដែរ កាលបើអ្នកដឹកនាំដើរត្រង់ហើយ។

---

‘‘เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก’’ติ.

ក្នុងពួកមនុស្សក៏យ៉ាងនោះដែរ ជនណាដែលគេសន្មតថាជាធំ ប្រសិនបើជននោះប្រព្រឹត្តធម៌ ចំណែកឯប្រជាជនក្រៅពីនោះ នឹងប្រព្រឹត្តធម៌តាមដោយងាយ ដែនដីទាំងអស់រមែងនៅជាសុខ ប្រសិនបើព្រះរាជាជាអ្នកប្រកបដោយធម៌»។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๔. ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ. เตน โข ปน สมเยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย สาเกเต ปฏิวสนฺติ เกนจิ เทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ‘‘สมฺพหุลา กิร ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’’ติ.

៩៤. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុជាច្រើនរូបកំពុងធ្វើចីវរកម្មថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានចីវរធ្វើរួចហើយ នឹងយាងទៅកាន់ចារិក ដោយកន្លងទៅនៃត្រីមាស»។ សម័យនោះឯង ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ ស្នាក់នៅក្នុងក្រុងសាកេត ដោយកិច្ចការណាមួយ។ ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ បានឮថា «ឮថា ភិក្ខុជាច្រើនរូបកំពុងធ្វើចីវរកម្មថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានចីវរធ្វើរួចហើយ នឹងយាងទៅកាន់ចារិក ដោយកន្លងទៅនៃត្រីមាស»។

---

อถ [Pg.114] โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มคฺเค ปุริสํ ฐเปสุํ ‘‘ยทา ตฺวํ อมฺโภ ปุริส ปสฺเสยฺยาสิ ภควนฺตํ อาคจฺฉนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, อถ อมฺหากํ อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ทฺวีหตีหํ ฐิโต โข โส ปุริโส อทฺทส ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ, ทิสฺวาน เยน อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อิสิทตฺตปุราเณ ถปตโย เอตทโวจ ‘‘อยํ โส ภนฺเต ภควา อาคจฺฉติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญถา’’ติ.

គ្រានោះ ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ បានដាក់បុរសម្នាក់ទុកក្នុងផ្លូវ ដោយប្រាប់ថា «នែបុរសដ៏ចម្រើន កាលណាអ្នកឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ យាងមក ត្រូវប្រាប់ដល់ពួកយើងភ្លាម»។ បុរសនោះឈរចាំអស់ពីរឬបីថ្ងៃ ក៏បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងមកអំពីចម្ងាយ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅរកជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ លុះចូលទៅដល់ហើយ បាននិយាយទៅកាន់ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ យ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គនោះ យាងមកហើយ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយកំណត់កាលដែលគួរនឹងចូលទៅគាល់ក្នុងកាលឥឡូវនេះចុះ»។

---

อถ โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธึสุ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

គ្រានោះ ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយដើរតាមពីក្រោយៗព្រះដ៏មានព្រះភាគទៅ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចេញចាកផ្លូវ ចូលទៅជិតគល់ឈើមួយ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំថ្វាយ។ ចំណែកជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ ជាងឈើឈ្មោះឥសិទត្ត និងបុរាណៈ លុះអង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘ยทา มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยา โกสเลสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ…เป….

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងយាងចេញចាកក្រុងសាវត្ថី ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនកោសល" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីមិនត្រេកអរ មានសេចក្តីតូចចិត្តថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងនៅឆ្ងាយអំពីពួកយើង"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងចេញចាកក្រុងសាវត្ថី ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនកោសលហើយ" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីមិនត្រេកអរ មានសេចក្តីតូចចិត្តថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នៅឆ្ងាយអំពីពួកយើងហើយ" ...។ប។

---

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘กาสีสุ มคเธสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อนตฺตมนตา โหติ อนปฺปกํ โทมนสฺสํ ‘ทูเร โน ภควา’ติ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងយាងចេញចាកដែនកាសី ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនមគធៈ" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីមិនត្រេកអរ មានសេចក្តីតូចចិត្តថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងនៅឆ្ងាយអំពីពួកយើង"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងចេញចាកដែនកាសី ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនមគធៈហើយ" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីមិនត្រេកអរជាច្រើន មានសេចក្តីតូចចិត្តជាខ្លាំងថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នៅឆ្ងាយអំពីពួកយើងហើយ"។

---

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ, โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ. ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘มคเธสุ กาสีสุ จาริกํ ปกฺกนฺโต’ติ, โหติ โน [Pg.115] ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’ติ…เป….

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងយាងចេញចាកដែនមគធៈ ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនកាសី" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីត្រេកអរ មានសេចក្តីសោមនស្សថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងនៅជិតពួកយើង"។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យាងចេញចាកដែនមគធៈ ទៅកាន់ចារិកក្នុងដែនកាសីហើយ" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីត្រេកអរ មានសេចក្តីសោមនស្សថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នៅជិតពួកយើងហើយ" ...។ប។

---

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘โกสเลสุ สาวตฺถึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตี’ติ. โหติ โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา โหติ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา ภวิสฺสตี’ติ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងយាងចេញចាកដែនកោសល ទៅកាន់ចារិកក្នុងក្រុងសាវត្ថី" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីត្រេកអរ មានសេចក្តីសោមនស្សថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នឹងនៅជិតពួកយើង"។

---

‘‘ยทา ปน มยํ ภนฺเต ภควนฺตํ สุโณม ‘สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม’ติ โหติ อนปฺปกา โน ตสฺมึ สมเย อตฺตมนตา, โหติ อนปฺปกํ โสมนสฺสํ ‘อาสนฺเน โน ภควา’’’ติ.

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត កាលណាពួកខ្ញុំព្រះអង្គបានឮថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី" ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គតែងមានសេចក្តីត្រេកអរជាច្រើន មានសេចក្តីសោមនស្សជាខ្លាំងថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគ នៅជិតពួកយើងហើយ"»។

---

‘‘ตสฺมาติห, ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา, อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทายา’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ? ‘‘กตโม ปน โว, ถปตโย, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺขาตตโร จา’’ติ?

«ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាផ្លូវចង្អៀត ជាផ្លូវធូលី (គឺកិលេស) ការបួសជាឱកាសវាលល្ហល្ហាច ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ សេចក្តីមិនប្រមាថ ទើបគួរដល់អ្នករាល់គ្នា»។ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះការចង្អៀតដទៃ ដែលចង្អៀតជាងផង ដែលគេសន្មតថាចង្អៀតជាងការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះនេះ តើមានដល់ពួកខ្ញុំព្រះអង្គដែរឬទេ?» «ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ ចុះការចង្អៀតដទៃ ដែលចង្អៀតជាងផង ដែលគេសន្មតថាចង្អៀតជាងការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះនេះ តើដូចម្តេច?»

---

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ยทา ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานภูมึ นิยฺยาตุกาโม โหติ, เย เต รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส นาคา โอปวยฺหา, เต กปฺเปตฺวา ยา ตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปชาปติโย ปิยา มนาปา, ตา เอกํ ปุรโต เอกํ ปจฺฉโต นิสีทาเปม, ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป คนฺโธ โหติ. เสยฺยถาปิ นาม คนฺธกรณฺฑกสฺส ตาวเทว วิวริยมานสฺส, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ คนฺเธน วิภูสิตานํ. ตาสํ โข ปน, ภนฺเต, ภคินีนํ เอวรูโป กายสมฺผสฺโส โหติ, เสยฺยถาปิ นาม ตูลปิจุโน วา กปฺปาหปิจุโน วา, ยถา ตํ ราชกญฺญานํ สุเขธิตานํ. ตสฺมึ โข ปน, ภนฺเต, สมเย นาโคปิ รกฺขิตพฺโพ โหติ. ตาปิ ภคินิโย รกฺขิตพฺพา โหติ. อตฺตาปิ รกฺขิตพฺพา โหติ. น โข ปน มยํ, ภนฺเต, อภิชานาม ตาสุ ภคีนิสุ ปาปกํ จิตฺตํ ญปฺปาเทนฺตา, อยํ โข โน, ภนฺเต, เอตมฺหา สมฺพาธา อญฺโญ สมฺพาโธ สมฺพาธตโร เจว สมฺพาธสงฺฆาตตโร จาติ.

«បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកនេះ កាលណាព្រះបាទបសេនទិកោសល ប្រាថ្នានឹងយាងទៅកាន់ឧទ្យាន ពួកខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវរៀបចំដំរីជំនិះទាំងឡាយរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល ហើយឲ្យព្រះមហេសីទាំងឡាយរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសល ដែលជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ចិត្ត អង្គុយម្នាក់ខាងមុខ ម្នាក់ខាងក្រោយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក៏ឯក្លិនកាយនៃព្រះនាងទាំងនោះ តែងផ្សាយចេញមក ដូចជាក្លិននៃទូទឹកអប់ដែលគេទើបនឹងបើកថ្មីៗ យ៉ាងនោះឯង ព្រោះថាព្រះរាជកញ្ញាទាំងនោះ តែងតាក់តែងដោយគ្រឿងក្រអូប បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន មួយវិញទៀត ផស្សៈនៃកាយរបស់ព្រះនាងទាំងនោះ តែងទន់ល្មើយ ដូចជាគំនរគរ ឬគំនរសំឡី យ៉ាងនោះឯង ព្រោះថាព្រះរាជកញ្ញាទាំងនោះ តែងរស់នៅក្នុងសេចក្តីសុខ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងសម័យនោះ ពួកខ្ញុំព្រះអង្គត្រូវប្រយ័ត្នទាំងដំរី ត្រូវប្រយ័ត្នទាំងព្រះនាងទាំងនោះ ត្រូវប្រយ័ត្នទាំងខ្លួនឯងផង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តែពួកខ្ញុំព្រះអង្គមិនដែលដឹងថា មានចិត្តលាមកកើតឡើងចំពោះព្រះនាងទាំងនោះឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន នេះឯងជាការចង្អៀតដទៃ ដែលចង្អៀតជាងផង ដែលគេសន្មតថាចង្អៀតជាងការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះនោះ របស់ពួកខ្ញុំព្រះអង្គ»។

---

‘‘ตสฺมาติห[Pg.116], ถปตโย, สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. อลญฺจ ปน โว, ถปตโย, อปฺปมาทาย. จตูหิ โข ถปตโย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

«ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាផ្លូវចង្អៀត ជាផ្លូវធូលី (គឺកិលេស) ការបួសជាឱកាសវាលល្ហល្ហាច ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ សេចក្តីមិនប្រមាថ ទើបគួរដល់អ្នករាល់គ្នា។ ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយធម៌ ៤ ប្រការ តែងជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ។

---

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปตโย, สุตวา อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ, มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต อปฺปฏิวิภตฺตํ. อิเมหิ โข, ถปตโย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

«ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ ធម៌ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹងក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះពុទ្ធថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ព្រោះហេតុនេះៗ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ... ទ្រង់ព្រះនាមថា ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ដូច្នេះ ១ ប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះធម៌... ក្នុងព្រះសង្ឃ... មានចិត្តប្រាសចាកមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់ គ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាអ្នកមានការលះបង់រួចស្រឡះ មានដៃលាងស្អាតហើយ ត្រេកអរក្នុងការលះបង់ គួរគេសូមបាន ត្រេកអរក្នុងការចែកទាន មិនមានការរើសអើង ១។ ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ អរិយសាវ័កប្រកបដោយធម៌ ៤ យ៉ាងនេះឯង តែងជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ។»

---

‘‘ตุมฺเห โข, ถปตโย, พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อิติปิ โส ภควา อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควาติ, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… ยํ โข ปน กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ, ตํ กึ มญฺญถ, ถปตโย, กติวิธา เต โกสเลสุ มนุสฺสา เย ตุมฺหากํ สมสมา ยทิทํ ทานสํวิภาเคหี’’ติ? ‘‘ลาภา โน, ภนฺเต, สุลทฺธํ โน, ภนฺเต, เยสํ โน ภควา เอวํ ปชานาตี’’ติ.

«ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះពុទ្ធថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ព្រោះហេតុនេះៗ ទ្រង់ព្រះនាមថា អរហំ... ទ្រង់ព្រះនាមថា ពុទ្ធោ ទ្រង់ព្រះនាមថា ភគវា ដូច្នេះ ប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រក្នុងព្រះធម៌... ក្នុងព្រះសង្ឃ... មួយវិញទៀត ទេយ្យធម៌ណាមួយដែលមាននៅក្នុងត្រកូល ទេយ្យធម៌ទាំងអស់នោះ អ្នករាល់គ្នាមិនបានចែករំលែក (គឺបរិច្ចាគទាំងអស់) ដល់លោកអ្នកមានសីល មានធម៌ដ៏ល្អ។ ម្នាលជាងឈើទាំងឡាយ តើអ្នករាល់គ្នាស្មានសេចក្តីនោះដូចម្តេច មនុស្សទាំងឡាយក្នុងដែនកោសល ដែលមានចំណែកស្មើគ្នាជាមួយអ្នករាល់គ្នា គឺក្នុងការចែករំលែកទាននេះ តើមានប្រមាណប៉ុន្មាន?» «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ជាលាភរបស់ពួកយើងហើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងបានល្អហើយ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបពួកយើងយ៉ាងនេះ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๕.

៩៥.

---

‘‘เอกปุปฺผํ จชิตฺวาน, สหสฺสํ กปฺปโกฏิโย;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, เสเสน ปรินิพฺพุโต’’ติ.

«បុគ្គលបានបូជាផ្កាតែមួយទង ហើយបានសោយសុខក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក អស់មួយពាន់កោដិកប្ប ដោយផលបុណ្យដែលនៅសេសសល់ ក៏បានបរិនិព្វាន។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘อสฺสตฺเถ หริโตภาเส, สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป;

เอกํ พุทฺธคตํ สญฺญํ, อลภึตฺถํ ปติสฺสโต.

«ខ្ញុំមានស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួន បានទទួលនូវពុទ្ធសញ្ញា (សេចក្តីរលឹកចំពោះព្រះពុទ្ធ) តែមួយយ៉ាង ទៀបគល់ឈើអស្សត្ថៈ (ដើមពោធិ៍) ដែលមានពណ៌ខៀវស្រស់ លូតលាស់ត្រឈឹងត្រឈៃ។

---

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา, ตสฺสา สญฺญาย วาสนา’’ติ.

អំពីកប្បនោះមកដល់ថ្ងៃនេះ ត្រូវជា ៣០ កប្ប ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ទុគ្គតិឡើយ នេះជាផលនៃពុទ្ធសញ្ញានោះ ទាំងវិជ្ជា ៣ ខ្ញុំក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘ปิณฺฑาย [Pg.117] โกสลํ ปุรํ, ปาวิสิ อคฺคปุคฺคโล;

อนุกมฺปโก ปุเรภตฺตํ, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

«ព្រះមុនីជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ទ្រង់មានសេចក្តីអនុគ្រោះ ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវតណ្ហា បានស្តេចចូលទៅកាន់បុរីនៃដែនកោសល ដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងពេលមុនភត្ត។

---

‘‘ปุริสสฺส วฏํสโก หตฺเถ, สพฺพปุปฺเผหิลงฺกโต;

โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

បុរសម្នាក់មានកម្រងផ្កាដែលតាក់តែងដោយផ្កាគ្រប់មុខនៅក្នុងដៃ គាត់បានឃើញព្រះសម្ពុទ្ធ ដែលមានព្រះសង្ឃហែហមជុំវិញ

---

‘‘ปวิสนฺตํ ราชมคฺเคน, เทวมานุสปูชิตํ;

หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมิ.

កំពុងស្តេចចូលទៅតាមថ្នល់ហ្លួង ជាទីបូជានៃទេវតានិងមនុស្ស គាត់មានចិត្តរីករាយ ជ្រះថ្លា ហើយក៏ចូលទៅជិតព្រះសម្ពុទ្ធ។

---

‘‘โส ตํ วฏํสกํ สุรภึ, วณฺณวนฺตํ มโนรมํ;

สมฺพุทฺธสฺสุปนาเมสิ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

បុរសនោះមានចិត្តជ្រះថ្លា បានបង្អោនថ្វាយកម្រងផ្កាដែលមានក្លិនក្រអូប មានពណ៌ល្អ ជាទីគាប់ចិត្តនោះ ចំពោះព្រះសម្ពុទ្ធ ដោយដៃទាំងពីររបស់ខ្លួន។

---

‘‘ตโต อคฺคิสิขา วณฺณา, พุทฺธสฺส ลปนนฺตรา;

สหสฺสรํสิ วิชฺชุริว, โอกฺกา นิกฺขมิ อานนา.

លំដាប់នោះ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចអណ្តាតភ្លើង មានកាំមួយពាន់ ហាក់ដូចជាផ្លេកបន្ទោរ បានច្រាលចេញពីព្រះឱស្ឋ និងព្រះភក្ត្រនៃព្រះពុទ្ធ។

---

‘‘ปทกฺขิณํ กริตฺวาน, สีเส อาทิจฺจพนฺธุโน;

ติกฺขตฺตุํ ปริวฏฺเฏตฺวา, มุทฺธนนฺตรธายถ.

ព្រះរស្មីនោះបានធ្វើប្រទក្សិណលើព្រះសិរសានៃព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចពន្ធុ វិលជុំវិញអស់បីជុំ រួចក៏បាត់ទៅលើព្រះកេសា។

---

‘‘อิทํ ทิสฺวา อจฺฉริยํ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, อานนฺโท เอตทพฺรวิ.

ព្រះអានន្ទបានឃើញហេតុដ៏អស្ចារ្យ ចម្លែកគួរឲ្យព្រឺរោមនេះ ហើយក៏ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង រួចក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘‘โก เหตุ สิตกมฺมสฺส, พฺยากโรหิ มหามุเน;

ธมฺมาโลโก ภวิสฺสติ, กงฺขํ วิตร โน มุเน.

«បពិត្រព្រះមហាមុនី អ្វីជាហេតុនៃការញញឹម សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្យាករប្រាប់ផងចុះ ពន្លឺនៃធម៌នឹងកើតមាន បពិត្រព្រះមុនី សូមព្រះអង្គកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ពួកយើងខ្ញុំ។

---

‘‘‘ยสฺส ตํ สพฺพธมฺเมสุ, สทา ญาณํ ปวตฺตติ;

กงฺขึ เวมติกํ เถรํ, อานนฺทํ เอตทพฺรวิ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អង្គណាមានព្រះញាណប្រព្រឹត្តទៅក្នុងធម៌ទាំងពួងសព្វៗ កាល ព្រះអង្គនោះបានត្រាស់ទៅកាន់ព្រះអានន្ទត្ថេរ ដែលមានសេចក្តីសង្ស័យ មានចិត្តរារែក យ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘‘โย โส อานนฺท ปุริโส, มยิ จิตฺตํ ปสาทยิ;

จตุราสีติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ.

«ម្នាលអានន្ទ បុរសណាបានធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងតថាគត បុរសនោះនឹងមិនទៅកាន់ទុគ្គតិ អស់ ៨៤ កប្បឡើយ។

---

‘‘‘เทเวสุ เทวโสภคฺคํ, ทิพฺพํ รชฺชํ ปสาสิย;

มนุเชสุ มนุชินฺโท, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ.

គេនឹងបានសោយទិព្វសម្បត្តិជាស្តេចទេវតាក្នុងពួកទេវតា ហើយនឹងបានជាស្តេចធំ ជាម្ចាស់នៃមនុស្សក្នុងពួកមនុស្ស។

---

‘‘‘โส จริมํ ปพฺพชิตฺวา, สจฺฉิกตฺวาน ธมฺมตํ;

ปจฺเจกพุทฺโธ ธุตราโค, วฏํสโก นาม ภวิสฺสติ.

ក្នុងជាតិចុងក្រោយ បុរសនោះនឹងបានបួស ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ មានរាគៈប្រាសចេញហើយ នឹងបានជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះនាម វដំសកៈ។

---

‘‘‘นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ, อปฺปกา นาม ทกฺขิณา;

ตถาคเต วา สมฺพุทฺเธ, อถ วา ตสฺส สาวเก.

កាលបើចិត្តជ្រះថ្លាហើយ ទក្ខិណាទានឈ្មោះថាមានប្រមាណតិច មិនដែលសាបសូន្យឡើយ ទោះបីជាបូជាចំពោះព្រះតថាគតសម្ពុទ្ធ ឬចំពោះព្រះសាវ័ករបស់ព្រះអង្គក្តី។

---

‘‘‘เอวํ [Pg.118] อจินฺติยา พุทฺธา, พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา;

อจินฺติเย ปสนฺนานํ, วิปาโก โหติ อจินฺติโย’’’ติ.

ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ជាអចិន្តេយ្យ ព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធ ក៏ជាអចិន្តេយ្យ ផលវិបាករបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាក្នុងព្រះអចិន្តេយ្យ ក៏ជាអចិន្តេយ្យដែរ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๖. ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสนฺนจิตฺตํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ ‘‘(ยถา โข อยํ ปุคฺคโล อิริยติ, ยญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปนฺโน, ยญฺจ มคฺคํ สมารูฬฺโห). อิมมฺหิ จายํ สมเย กาลํ กเรยฺย, ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. ตํ กิสฺส เหตุ? จิตฺตํ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปสนฺนํ, เจโตปสาทเหตุ โข ปน เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ, ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ –

៩៦. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតកំណត់ដឹងចិត្តរបស់បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លា ដោយចិត្តរបស់តថាគតយ៉ាងនេះថា (បុគ្គលនេះប្រព្រឹត្តយ៉ាងណា បដិបត្តិនូវបដិបទាណា និងឡើងកាន់ផ្លូវណា) ប្រសិនបើបុគ្គលនេះធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនេះ នឹងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ដូចជាគេនាំយកទៅដាក់ចុះ។ ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនោះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះចិត្តរបស់គាត់ជ្រះថ្លា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែចិត្តជ្រះថ្លាជាហេតុ ពួកសត្វខ្លះក្នុងលោកនេះ លុះរំលាយកាយស្លាប់ទៅ តែងទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌លោក។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះ ទើបមានពាក្យនេះពោលក្នុងសូត្រនោះថា៖

---

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, เอกจฺจํ อิธ ปุคฺคลํ;

เอตมตฺถญฺจ พฺยากาสิ, พุทฺโธ ภิกฺขูน สนฺติเก.

«ព្រះពុទ្ធទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវបុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយទ្រង់បានព្យាករនូវសេចក្តីនេះ ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុទាំងឡាយថា៖

---

‘‘อิมมฺหิ จายํ สมเย, กาลํ กยิราถ ปุคฺคโล;

สคฺคมฺหิ อุปปชฺเชยฺย, จิตฺตํ หิสฺส ปสาทิตํ.

ប្រសិនបើបុគ្គលនេះធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនេះ នឹងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ព្រោះចិត្តរបស់គាត់ជ្រះថ្លាហើយ។

---

‘‘เจโตปสาทเหตุ หิ, สตฺตา คจฺฉนฺติ สุคฺคตึ;

ยถาภตํ นิกฺขิเปยฺย, เอวเมวํ ตถาวิโธ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตี’’ติ.

ព្រោះតែចិត្តជ្រះថ្លាជាហេតុ ពួកសត្វតែងទៅកាន់សុគតិ បុគ្គលមានប្រាជ្ញាដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាបែបនោះ លុះរំលាយកាយទៅ តែងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ដូចជាគេនាំយកទៅដាក់ចុះ ដូច្នោះឯង។»

---

‘‘อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุต’’นฺติ.

«សេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយ ដូចដែលខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘สุวณฺณจฺฉทนํ นาวํ, นาริ อารุยฺห ติฏฺฐสิ;

โอคาหสิ โปกฺขรณึ, ปทฺมํ ฉินฺทสิ ปาณินา.

«នាងកញ្ញា នាងឡើងជិះទូកដែលមានដំបូលមាសឈរនៅ នាងចុះទៅកាន់ស្រះឈូក ហើយបេះផ្កាឈូកដោយដៃ។

---

‘‘เกน เต ตาทิโส วณฺโณ, อานุภาโว ชุติ จ เต;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา, เย เกจิ มนสิจฺฉิตา.

ព្រោះហេតុអ្វីបានជានាងមានសម្បុរយ៉ាងនេះ មានអានុភាព និងពន្លឺរស្មីយ៉ាងនេះ ទាំងភោគសម្បត្តិណាមួយដែលនាងប្រាថ្នាក្នុងចិត្ត ក៏កើតឡើងដល់នាង?

---

‘‘ปุจฺฉิตา เทวเต สํส, กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ;

สา เทวตา อตฺตมนา, เทวราเชน ปุจฺฉิตา.

ម្នាលទេវតា ខ្ញុំសួរហើយ សូមនាងប្រាប់មកចុះ នេះជាផលនៃកម្មអ្វី?» ទេវតានោះមានចិត្តរីករាយ កាលដែលស្តេចទេវតា (ព្រះឥន្ទ្រ) សួរហើយ

---

‘‘ปญฺหํ [Pg.119] ปุฏฺฐา วิยากาสิ, สกฺกสฺส อิติ เม สุตํ;

อทฺธานํ ปฏิปนฺนาหํ, ทิสฺวา ถูปํ มโนรมํ.

កាលដែលព្រះឥន្ទ្រសួរប្រស្នាហើយ ក៏បានដោះស្រាយ ដូចដែលខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះថា៖ «កាលខ្ញុំដើរទៅតាមផ្លូវឆ្ងាយ បានឃើញព្រះស្តូបជាទីគាប់ចិត្តនៃព្រះកស្សបពុទ្ធដ៏មានយស

---

‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทสึ, กสฺสปสฺส ยสสฺสิโน;

ปทฺธปุปฺเผหิ ปูเชสึ, ปสนฺนา เสหิ ตสฺเสว;

กมฺมสฺส ผลํ วิปาโก, เอตาทิสํ กตปุญฺญา ลภนฺตี’’ติ.

ខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងព្រះស្តូបនោះ ហើយបានបូជាចំពោះព្រះកស្សបពុទ្ធ ដោយផ្កាឈូកទាំងឡាយដោយដៃរបស់ខ្លួន នេះជាផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ពួកជនអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើហើយ តែងបានផលយ៉ាងនេះ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘ทานกถา สีลกถา สคฺคกถา ปุญฺญกถา ปุญฺญวิปากกถา’’ติ;

«ទានកថា សីលកថា សគ្គកថា បុញ្ញកថា បុញ្ញវិបាកកថា» ដូច្នេះ។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘อปิจาปิ ปํสุถูเปสุ อุทฺทิสฺสกเตสุ ทสพลธรานํ ตตฺถปิ การํ กตฺวา สคฺเคสุ นรา ปโมทนฺตี’’ติ.

«មួយវិញទៀត សូម្បីតែក្នុងព្រះស្តូបដីខ្សាច់ ដែលគេធ្វើឧទ្ទិសចំពោះព្រះទសពលទាំងឡាយ ពួកមនុស្សធ្វើសក្ការៈក្នុងព្រះស្តូបនោះហើយ តែងតែរីករាយក្នុងឋានសួគ៌។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๗.

៩៧.

---

‘‘เทวปุตฺตสรีรวณฺณา, สพฺเพ สุภคสณฺฐิตี;

อุทเกน ปํสุํ เตเมตฺวา, ถูปํ วฑฺเฒถ กสฺสปํ.

«អ្នករាល់គ្នាទាំងអស់មានសម្បុរកាយដូចជាទេវបុត្រ មានសណ្ឋានដ៏ល្អ ចូរស្រោចស្រពដីខ្សាច់ដោយទឹក ហើយធ្វើព្រះស្តូបរបស់ព្រះកស្សបពុទ្ធឲ្យធំឡើងចុះ។

---

‘‘อยํ สุคตฺเต สุคตสฺส ถูโป, มเหสิโน ทสพลธมฺมธาริโน;

ตสฺมึ อิเม เทวมนุชา ปสนฺนา, การํ กโรนฺตา ชรามรณา ปมุจฺจเร’’ติ.

ម្នាលនាងមានកាយដ៏ល្អ នេះជាព្រះស្តូបរបស់ព្រះសុគត ជាព្រះមហេសី ទ្រង់ធរទ្រង់នូវធម៌ជាកម្លាំងដប់ ពួកទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយនេះ កាលបើជ្រះថ្លាក្នុងព្រះស្តូបនោះ ធ្វើនូវសក្ការៈ តែងរួចផុតពីជាតិ ជរា និងមរណៈ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘อุฬารํ วต ตํ อาสิ, ยาหํ ถูปํ มเหสิโน;

อุปฺปลานิ จ จตฺตาริ, มาลญฺจ อภิโรปยึ.

«បុណ្យនោះដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយ ធំទូលាយណាស់ហ្ន៎ គឺខ្ញុំបានបូជាចំពោះព្រះស្តូបនៃព្រះមហេសី ដោយផ្កាឧប្បល ៤ ទង និងកម្រងផ្កា។

---

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตํ น คจฺฉามิ, ถูปํ ปูเชตฺว สตฺถุโน’’ติ.

អំពីកប្បនោះមកដល់ថ្ងៃនេះ ត្រូវជា ៣០ កប្ប ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ទុគ្គតិឡើយ ខ្ញុំមិនទៅកាន់វិនិបាតឡើយ ព្រោះបានបូជាព្រះស្តូបរបស់ព្រះសាស្តា។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘พาตฺตึสลกฺขณธรสฺส, วิชิตวิชยสฺส โลกนาถสฺส;

สตสหสฺสํ กปฺเป, มุทิโต ถูปํ อปูเชสิ.

«ខ្ញុំបានបូជាព្រះស្តូបរបស់ព្រះលោកនាថ ទ្រង់ធរទ្រង់នូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ទ្រង់ឈ្នះមារមានជ័យ បានរីករាយអស់មួយសែនកប្ប។

---

‘‘ยํ [Pg.120] มยา ปสุตํ ปุญฺญํ, เตน จ ปุญฺเญน เทว โสภคฺคํ;

รชฺชานิ จ การิตานิ, อนาคนฺตุน วินิปาตํ.

បុណ្យណាដែលខ្ញុំបានសន្សំហើយ ដោយបុណ្យនោះ ខ្ញុំមិនបានទៅកាន់វិនិបាតឡើយ តែងបានសោយទិព្វសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងបានសោយរាជ្យជាស្តេចក្នុងមនុស្សលោក។

---

‘‘ยํ จกฺขุ อทนฺตทมกสฺส, สาสเน ปณิหิตํ ตถา;

จิตฺตํ ตํ เม สพฺพํ, ลทฺธํ วิมุตฺตจิตฺตมฺหิ วิธูตลโต’’ติ.

ភ្នែកណាដែលខ្ញុំបានតម្កល់ទុកក្នុងសាសនានៃព្រះពុទ្ធទ្រង់ទូន្មានបុគ្គលដែលមិនទាន់ទូន្មាន និងចិត្តណាដែលខ្ញុំបានតម្កល់ទុក របស់ទាំងអស់នោះ ខ្ញុំបានសម្រេចហើយ ខ្ញុំជាអ្នកមានចិត្តរួចចាកកិលេស មានតណ្ហាដូចជាវល្លិ៍កាត់ផ្តាច់ហើយ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

๙๘.

៩៨.

---

‘‘สามากปตฺโถทนมตฺตเมว หิ, ปจฺเจกพุทฺธมฺหิ อทาสิ ทกฺขิณํ;

วิมุตฺตจิตฺเต อขิเล อนาสเว, อรณวิหาริมฺหิ อสงฺคมานเส.

«ខ្ញុំបានថ្វាយទក្ខិណាទាន ត្រឹមតែបាយសាម៉ាកមួយនាឡិ ចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ដែលមានចិត្តរួចចាកកិលេស មិនមានធម៌គ្រឿងចាក់ដោត មិនមានអាសវៈ មានធម៌ជាគ្រឿងនៅមិនមានកិលេស មានចិត្តមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមគុណ។

---

‘‘ตสฺมิญฺจ โอกปฺปยิ ธมฺมมุตฺตมํ, ตสฺมิญฺจ ธมฺเม ปณิเธสึ มานสํ;

เอวํ วิหารีหิ เม สงฺคโม สิยา, ภเว กุทาสุปิ จ มา อเปกฺขวา.

ខ្ញុំបានជឿស៊ប់នូវធម៌ដ៏ឧត្តមក្នុងព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះ ហើយបានតម្កល់ចិត្តក្នុងធម៌នោះថា សូមឲ្យខ្ញុំបានជួបជុំនឹងលោកអ្នកមានធម៌ជាគ្រឿងនៅយ៉ាងនេះ ក្នុងភពណាមួយ កុំឲ្យខ្ញុំមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យឡើយ ខ្ញុំបានតម្កល់ចិត្តយ៉ាងនេះ។

---

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ กุรุสูปปชฺชถ ;

ทีฆายุเกสุ อมเมสุ ปาณิสุ, วิเสสคามีสุ อหีนคามิสุ.

ដោយផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ខ្ញុំបានទៅកើតក្នុងដែនកុរុ អស់មួយពាន់ដង ក្នុងពួកសត្វដែលមានអាយុវែង មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ថាជារបស់ខ្លួន មានគតិដ៏វិសេស មិនសាបសូន្យចាកសម្បត្តិ។

---

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, สหสฺสกฺขตฺตุํ ติทโสปปชฺชถ;

วิจิตฺรมาลาภรณานุเลปิสุ, วิสิฏฺฐกายูปคโต ยสสฺสิสุ.

ដោយផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ខ្ញុំបានទៅកើតក្នុងឋានត្រៃត្រឹង្ស អស់មួយពាន់ដង ជាទេវតាមានយស មានរូបកាយដ៏វិសេស តាក់តែងដោយកម្រងផ្កា គ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងលាបដ៏វិចិត្រ។

---

‘‘ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากโต อหํ, วิมุตฺตจิตฺโต อขิโล อนาสโว;

อิเมหิ เม อนฺติมเทหธาริภิ, สมาคโม อาสิหิ ตาหิ ตาสิหิ.

ដោយផលវិបាកនៃកម្មនោះឯង ខ្ញុំមានចិត្តរួចចាកកិលេស មិនមានធម៌គ្រឿងចាក់ដោត មិនមានអាសវៈ បានជួបជុំនឹងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយទាំងនោះ ដែលទ្រង់រាងកាយជាទីបំផុត។

---

‘‘ปจฺจกฺขํ [Pg.121] ขฺวิมํ อวจ ตถาคโต ชิโน, สมิชฺฌเต สีลวโต ยทิจฺฉติ;

ยถา ยถา เม มนสา วิจินฺติตํ, ตถา สมิทฺธํ อยมนฺติโม ภโว’’ติ.

ព្រះតថាគតជាជិនស្រី ទ្រង់បានត្រាស់សេចក្តីនេះចំពោះមុខថា សេចក្តីប្រាថ្នារបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល តែងសម្រេចបាន ខ្ញុំបានគិតក្នុងចិត្តយ៉ាងណាៗ សេចក្តីនោះក៏សម្រេចយ៉ាងនោះ ជាតិភពនេះជាជាតិចុងក្រោយរបស់ខ្ញុំហើយ។»

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

សូត្រនេះ ជាសូត្រមានចំណែកនៃវាសនា។

---

‘‘เอกตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ชิโน อเนโช, อนนฺตทสฺสี ภควา สิขีติ;

ตสฺสาปิ ราชา ภาตา สิขิทฺเธ, พุทฺเธ จ ธมฺเม จ อภิปฺปสนฺโน.

«ក្នុងកប្បទី ៣១ អំពីកប្បនេះ ព្រះសិខីភគវា ជាជិនស្រី មិនមានតណ្ហា ទ្រង់មានអនន្តទស្សនៈ បានត្រាស់ដឹងឡើង ព្រះរាជាជាព្រះភាតារបស់ព្រះអង្គ ក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធ និងព្រះធម៌។

---

‘‘ปรินิพฺพุเต โลกวินายกมฺหิ, ถูปํ สกาสิ วิปุลํ มหนฺตํ;

สมนฺตโต คาวุติกํ มเหสิโน, เทวาติเทวสฺส นรุตฺตมสฺส.

កាលដែលព្រះលោកវិនាយក បរិនិព្វានហើយ ព្រះរាជានោះបានកសាងព្រះស្តូបដ៏ធំទូលាយ មានទំហំ ៣ គាវុតជុំវិញ ថ្វាយចំពោះព្រះមហេសី ជាទេវតាល្អលើសទេវតា ជាបុគ្គលដ៏ឧត្តមក្នុងពួកមនុស្ស។

---

‘‘ตสฺมึ มนุสฺโส พลิมาภิหารี, ปคฺคยฺห ชาติสุมนํ ปหฏฺโฐ;

วาเตน ปุปฺผํ ปติตสฺส เอกํ, ตาหํ คเหตฺวาน ตสฺเสว ทาสิ.

ក្នុងព្រះស្តូបនោះ មានបុរសម្នាក់មានចិត្តរីករាយ បានកាន់យកផ្កាម្លិះរួតដើម្បីធ្វើសក្ការបូជា ផ្កាមួយទងបានធ្លាក់ចុះពីដៃរបស់គាត់ដោយកម្លាំងខ្យល់ ខ្ញុំបានរើសផ្កានោះហើយប្រគល់ឲ្យគាត់វិញ។

---

‘‘โส มํ อโวจาภิปสนฺนจิตฺโต, ตุยฺหเมว เอตํ ปุปฺผํ ททามิ;

ตาหํ คเหตฺวา อภิโรปเยสึ, ปุนปฺปุนํ พุทฺธมนุสฺสรนฺโต.

បុរសនោះមានចិត្តជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែង បាននិយាយនឹងខ្ញុំថា «ខ្ញុំប្រគល់ផ្កានេះឲ្យអ្នកចុះ» ខ្ញុំបានទទួលផ្កានោះហើយ ក៏បូជាថ្វាយចំពោះព្រះស្តូបនោះ ដោយរលឹកចំពោះព្រះពុទ្ធម្តងហើយម្តងទៀត។»

---

‘‘อชฺช ตึสํ ตโต กปฺปา, นาภิชานามิ ทุคฺคตึ;

วินิปาตญฺจ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผล’’นฺติ.

ក្នុងសាមសិបកប្ប អំពីកប្បនេះទៅ ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ទុគ្គតិ មិនដែលទៅកាន់វិនិបាតឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាព្រះស្តូប។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាវាសនាភាគិយសូត្រ។

---

‘‘กปิลํ นาม นครํ, สุวิภตฺตํ มหาปถํ;

อากิณฺณมิทฺธํ ผีตญฺจ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน.

នគរឈ្មោះកបិលវត្ថុ របស់ព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ជាទីដែលគេចាត់ចែងល្អ មានផ្លូវធំធ្លាយ កកកុញដោយមនុស្សម្នា ជាទីស្ដុកស្ដម្ភ និងចម្រើនលូតលាស់។

---

‘‘กุมฺมาสํ [Pg.122] วิกฺกิณึ ตตฺถ, ปญฺจาลานํ ปุรุตฺตเม;

โสหํ อทฺทสึ สมฺพุทฺธํ, อุปริฏฺฐํ ยสสฺสินํ.

ខ្ញុំនោះបានលក់នំកុម្មាសៈ ក្នុងបុរីដ៏ប្រសើររបស់ពួកបញ្ចាលៈនោះ ខ្ញុំបានឃើញព្រះសម្ពុទ្ធ (ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ) ព្រះនាមឧបរិដ្ឋៈ ដ៏មានយសស័ក្តិធំធេង។

---

‘‘หฏฺโฐ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิมนฺเตสึ นรุตฺตมํ;

อริฏฺฐํ ธุวภตฺเตน, ยํ เม เคหมฺหิ วิชฺชถ.

ខ្ញុំមានចិត្តរីករាយ ជ្រះថ្លាហើយ បាននិមន្តព្រះអរិដ្ឋៈ ដ៏ជាបុរសដ៏ប្រសើរ ដោយភត្តដ៏ប្រចាំ តាមដែលមាននៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំ។

---

‘‘ตโต จ กตฺติโก ปุณฺโณ, ปุณฺณมาสี อุปฏฺฐิตา;

นวํ ทุสฺสยุคํ คยฺห, อริฏฺฐสฺโสปนามยึ.

លំដាប់នោះ ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ជាថ្ងៃពេញវង់នៃខែកត្តិកបានមកដល់ ខ្ញុំបានកាន់យកសំពត់ថ្មីមួយគូ ទៅវេរប្រគេនព្រះអរិដ្ឋៈ។

---

‘‘ปสนฺนจิตฺตํ ญตฺวาน, ปฏิคฺคณฺหิ นรุตฺตโม;

อนุกมฺปโก การุณิโก, ตณฺหานิฆาตโก มุนิ.

ព្រះមុនីដ៏ជាបុរសដ៏ប្រសើរ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីអនុគ្រោះ មានករុណា ជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហា កាលដឹងថាខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ ក៏បានទទួលយកសំពត់គូនោះ។

---

‘‘ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน, กลฺยาณํ พุทฺธวณฺณิตํ;

เทเว เจว มนุสฺเส จ, สนฺธาวิตฺวา ตโต จุโต.

ខ្ញុំបានធ្វើកុសលកម្មដ៏ល្អ ដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់សរសើរនោះហើយ ក៏បានអន្ទោលទៅក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក លុះច្យុតអំពីលោកនោះមក...

---

‘‘พาราณสิยํ นคเร, เสฏฺฐิสฺส เอกปุตฺตโก;

อฑฺเฒ กุลสฺมึ อุปฺปชฺชึ, ปาเณหิ จ ปิยตโร.

ក៏បានមកកើតជាកូនប្រុសតែមួយគត់របស់សេដ្ឋី ក្នុងត្រកូលដ៏ស្ដុកស្ដម្ភ ក្នុងក្រុងពារាណសី ជាទីស្រឡាញ់ស្មើដោយជីវិត។

---

‘‘ตโต จ วิญฺญุตํ ปตฺโต, เทวปุตฺเตน โจทิโต;

ปาสาทา โอรูหิตฺวาน, สมฺพุทฺธมุปสงฺกมึ.

លុះខ្ញុំដឹងក្តីហើយ ត្រូវបានទេវបុត្រដាស់តឿន ក៏ចុះចាកប្រាសាទ ចូលទៅគាល់ព្រះសម្ពុទ្ធ។

---

‘‘โส เม ธมฺมมเทสยิ, อนุกมฺปาย โคตโม;

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ.

ព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់អនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ បានសម្ដែងធម៌ប្រោសខ្ញុំ គឺសម្ដែងអំពីទុក្ខ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ និងការកន្លងផុតទៅនៃទុក្ខ។

---

‘‘อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ;

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, มุนิ ธมฺมมเทสยิ.

និងមគ្គដ៏ប្រសើរមានអង្គ ៨ ដែលជាផ្លូវទៅកាន់ការរលត់ទុក្ខ ព្រះមុនីទ្រង់បានសម្ដែងធម៌គឺអរិយសច្ចៈទាំង ៤ យ៉ាងនេះ។

---

‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รโต;

สมถํ ปฏิวิชฺฌาหํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

ខ្ញុំបានស្ដាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះអង្គហើយ ក៏ត្រេកអរក្នុងសាសនា មិនខ្ជិលច្រអូសទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ បានត្រាស់ដឹងនូវសមថធម៌។

---

‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา;

สพฺเพ อาสุํ สมุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน.

អាសវៈទាំងឡាយណា ទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅ ដែលធ្លាប់មានដល់ខ្ញុំ អាសវៈទាំងអស់នោះ ខ្ញុំបានកាត់ផ្ដាច់អស់ហើយ មិនកើតឡើងជាថ្មីទៀតឡើយ។

---

‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, จริโมยํ สมุสฺสโย;

ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

ទុក្ខខ្ញុំបានធ្វើឲ្យមានទីបំផុតហើយ រាងកាយនេះជាទីបំផុតរបស់ខ្ញុំ សំសារវដ្តគឺជាតិនិងមរណៈត្រូវបានបញ្ចប់ ឥឡូវនេះភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ។

---

อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាវាសនាភាគិយសូត្រ។

---

๙๙. ตตฺถ [Pg.123] กตมํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ?

៩៩. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាជាសូត្រចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយកិលេស (និព្វេធភាគិយសូត្រ)?

---

‘‘อุทฺธํ อโธ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต, อยํ อหสฺมีติ อนานุปสฺสี;

เอวํ วิมุตฺโต อุทตาริ โอฆํ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

បុគ្គលអ្នករួចផុតស្រឡះហើយ ទាំងខាងលើ ទាំងខាងក្រោម ទាំងក្នុងទីទាំងពួង មិនដែលពិចារណាឃើញថា 'យើងជាអញ' ឡើយ បុគ្គលដែលរួចផុតយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបានឆ្លងផុតអន្លង់ (ឱឃៈ) ដែលមិនធ្លាប់ឆ្លងពីមុន ដើម្បីមិនមានភពថ្មីទៀតឡើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

... នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘สีลวโต, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สีลวโต อวิปฺปฏิสาโร ชาเยยฺย. อวิปฺปฏิสารินา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปาโมชฺชํ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ อวิปฺปฏิสาริโน ปาโมชฺชํ ชาเยยฺย. ปมุทิเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม ปีติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ ชาเยยฺย. ปีติมนสฺส, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม กาโย ปสฺสมฺเภยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺเภยฺย. ปสฺสทฺธกายสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ สุขํ เวทิเยยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิเยยฺย. สุขิโน อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม สมาธิ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สุขิโน สมาธิ ชาเยยฺย. สมาหิตสฺส อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺตาหํ ยถาภูตํ ปชาเนยฺย’นฺติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ปชาเนยฺย. ยถาภูตํ ปชานตา, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม นิพฺพิทา ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ ยถาภูตํ ปชานนฺโต นิพฺพินฺเทยฺย. นิพฺพินฺทนฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิราโค ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺเชยฺย. วิรชฺชนฺเตน อานนฺท น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติ ชาเยยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิรชฺชนฺโต วิมุจฺเจยฺย. วิมุตฺเตน, อานนฺท, น เจตนา กรณียา ‘กินฺติ เม วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’ติ. ธมฺมตา เอสา, อานนฺท, ยํ วิมุตฺตสฺส วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ.

ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានសីលថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមានសីល។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមិនក្តៅក្រហាយថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីរីករាយ កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលសេចក្តីរីករាយ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមិនក្តៅក្រហាយ។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីរីករាយថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីរីករាយ។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តប្រកបដោយបីតិថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យកាយរបស់អាត្មាអញស្ងប់រំងាប់'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលកាយរបស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តប្រកបដោយបីតិ តែងស្ងប់រំងាប់។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានកាយស្ងប់រំងាប់ថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យអាត្មាអញបានទទួលសេចក្តីសុខ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលបុគ្គលអ្នកមានកាយស្ងប់រំងាប់ តែងបានទទួលសេចក្តីសុខ។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសុខថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យចិត្តរបស់អាត្មាអញបានតាំងមាំ'။ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលចិត្តរបស់បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសុខ តែងតាំងមាំ។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកមានចិត្តតាំងមាំថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យអាត្មាអញដឹងច្បាស់តាមពិត'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលបុគ្គលអ្នកមានចិត្តតាំងមាំ តែងដឹងច្បាស់តាមពិត។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់តាមពិតថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីនឿយណាយ កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលបុគ្គលអ្នកដឹងច្បាស់តាមពិត តែងនឿយណាយ។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកនឿយណាយថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីប្រាសចាកតម្រេក កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលបុគ្គលអ្នកនឿយណាយ តែងប្រាសចាកតម្រេក។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នកប្រាសចាកតម្រេកថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យសេចក្តីរួចចាកកិលេស កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលបុគ្គលអ្នកប្រាសចាកតម្រេក តែងរួចចាកកិលេស។ ម្នាលអានន្ទ ចេតនាមិនត្រូវធ្វើឡើយ របស់បុគ្គលអ្នករួចចាកកិលេសហើយថា 'ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឲ្យវិមុត្តិញាណទស្សនៈ កើតឡើងដល់អាត្មាអញ'។ ម្នាលអានន្ទ នេះជាធម្មតា ដែលវិមុត្តិញាណទស្សនៈ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នករួចចាកកិលេសហើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

๑๐๐.

១០០.

---

‘‘ยทา [Pg.124] หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ.

ក្នុងកាលណា ធម៌ទាំងឡាយ តែងប្រាកដដល់ព្រាហ្មណ៍ អ្នកមានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អ្នកមានធម៌សញ្ជឹងគិត ក្នុងកាលនោះ សេចក្តីសង្ស័យទាំងពួងរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ តែងវិនាសទៅ ព្រោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌ព្រមទាំងហេតុ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

อถสฺส กงฺขา วปยนฺติ สพฺพา, ยโต ขยํ ปจฺจยานํ อเวที’’ติ.

ក្នុងកាលណា ធម៌ទាំងឡាយ តែងប្រាកដដល់ព្រាហ្មណ៍ អ្នកមានព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស អ្នកមានធម៌សញ្ជឹងគិត ក្នុងកាលនោះ សេចក្តីសង្ស័យទាំងពួងរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ តែងវិនាសទៅ ព្រោះបានដឹងនូវការអស់ទៅនៃបច្ច័យទាំងឡាយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘กึนุ กุชฺฌสิ มา กุชฺฌิ, อกฺโกโธ ติสฺส เต วรํ;

โกธมานมกฺขวินยตฺถํ หิ, ติสฺส พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ.

ម្នាលតិស្សៈ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកខឹង? កុំខឹងឡើយ សេចក្តីមិនខឹង ជាគុណដ៏ប្រសើរដល់អ្នក ម្នាលតិស្សៈ ព្រោះថា ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ គឺដើម្បីលះបង់នូវសេចក្តីខឹង ម៉ានៈ និងការលុបគុណ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘กทาหํ นนฺทํ ปสฺเสยฺยํ, อารญฺญํ ปํสุกูลิกํ;

อญฺญาตุญฺเฉน ยาเปนฺตํ, กาเมสุ อนเปกฺขิน’’นฺติ.

តើកាលណា អាត្មាអញនឹងបានឃើញព្រះនន្ទៈ ជាអ្នកនៅក្នុងព្រៃ ទ្រទ្រង់សំពត់បង្សុកូល ចិញ្ចឹមជីវិតដោយការដើរស្វែងរកបិណ្ឌបាតដោយមិនឲ្យគេស្គាល់ មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកាមទាំងឡាយ?

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘กึสุ เฉตฺวา สุขํ เสติ, กึสุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตมาติ.

បពិត្រព្រះគោតម ជនសម្លាប់អ្វីបាន ទើបដេកជាសុខ? សម្លាប់អ្វីបាន ទើបមិនសោកសៅ? ព្រះអង្គពេញចិត្តនឹងការសម្លាប់ធម៌មួយណា?

---

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ, โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส, มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ, ตํ หิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ.

ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ជនសម្លាប់សេចក្តីខឹងបាន ទើបដេកជាសុខ សម្លាប់សេចក្តីខឹងបាន ទើបមិនសោកសៅ ព្រះអរិយទាំងឡាយ តែងសរសើរការសម្លាប់សេចក្តីខឹង ដែលមានឫសជាពិស មានចុងដ៏ផ្អែមល្ហែម ព្រោះថា ជនសម្លាប់សេចក្តីខឹងនោះបានហើយ តែងមិនសោកសៅឡើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘กึสุ หเน อุปฺปติตํ, กึสุ ชาตํ วิโนทเย;

กิญฺจสฺสุ ปชเห ธีโร, กิสฺสาภิสมโย สุโข.

ជនគួរកម្ចាត់បង់នូវអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះមុខ? គួរកម្ចាត់បង់នូវអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួន? ជនជាអ្នកប្រាជ្ញគួរលះបង់នូវអ្វី? การត្រាស់ដឹងនូវអ្វី នាំមកនូវសេចក្តីសុខ?

---

‘‘โกธํ [Pg.125] หเน อุปฺปติตํ, ราคํ ชาตํ วิโนทเย;

อวิชฺชํ ปชเห ธีโร, สจฺจาภิสมโย สุโข’’ติ.

ជនគួរកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីខឹងដែលកើតឡើងចំពោះមុខ គួរកម្ចាត់បង់នូវរាគៈដែលកើតឡើងក្នុងខ្លួន ជនជាអ្នកប្រាជ្ញគួរលះបង់នូវអវិជ្ជា ការត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

๑๐๑.

១០១.

---

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

กามราคปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.

ភិក្ខុអ្នកមានស្មារតី គួរប្រព្រឹត្តចៀសចេញទៅ ដើម្បីលះបង់នូវកាមរាគៈ បីដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេចាក់ដោយលំពែង ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងកំពុងឆេះលើក្បាល។

---

‘‘สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ, ฑยฺหมาโนว มตฺถเก;

สกฺกายทิฏฺฐิปฺปหานาย, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

ភិក្ខុអ្នកមានស្មារតី គួរប្រព្រឹត្តចៀសចេញទៅ ដើម្បីលះបង់នូវសក្កាយទិដ្ឋិ បីដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេចាក់ដោយលំពែង ឬដូចជាបុគ្គលដែលភ្លើងកំពុងឆេះលើក្បាល។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.

ការសន្សំទុកទាំងពួង តែងមានការអស់ទៅជាទីបំផុត គ្រឿងសំណង់ទាំងពួង តែងមានការធ្លាក់ចុះជាទីបំផុត ជីវិតរបស់សត្វទាំងពួង តែងមិនទៀងទាត់ ព្រោះត្រូវដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ បុគ្គលកាលសម្លឹងឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នេះ គប្បីធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខ។

---

‘‘สพฺเพ ขยนฺตา นิจยา, ปตนนฺตา สมุสฺสยา;

สพฺเพสํ มรณมาคมฺม, สพฺเพสํ ชีวิตมทฺธุวํ;

เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน, โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข’’ติ.

ការសន្សំទុកទាំងពួង តែងមានការអស់ទៅជាទីបំផុត គ្រឿងសំណង់ទាំងពួង តែងមានការធ្លាក់ចុះជាទីបំផុត ជីវិតរបស់សត្វទាំងពួង តែងមិនទៀងទាត់ ព្រោះត្រូវដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ បុគ្គលកាលសម្លឹងឃើញភ័យក្នុងសេចក្តីស្លាប់នេះ ជាអ្នកសម្លឹងរកសេចក្តីស្ងប់ គប្បីលះបង់នូវលោកាមិសៈចេញ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘สุขํ สยนฺติ มุนโย, น เต โสจนฺติ มาวิธ;

เยสํ ฌานรตํ จิตฺตํ, ปญฺญวา สุสมาหิโต;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.

ព្រះមុនីទាំងឡាយ តែងដេកជាសុខ ព្រះអង្គមិនសោកសៅក្នុងលោកនេះឡើយ ព្រះមុនីណាមានចិត្តត្រេកអរក្នុងឈាន មានប្រាជ្ញា មានចិត្តតាំងមាំល្អ មានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន តែងឆ្លងផុតនូវអន្លង់ដែលឆ្លងបានដោយកម្រ។

---

‘‘วิรโต กามสญฺญาย, สพฺพสํโยชนาตีโต ;

นนฺทิภวปริกฺขีโณ, โส คมฺภีเร น สีทตี’’ติ.

ព្រះមុនីនោះ ជាអ្នកវៀរចាកកាមសញ្ញា កន្លងផុតសញ្ញោជនៈទាំងពួង មានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងភពអស់ហើយ តែងមិនលិចចុះក្នុងអន្លង់ដ៏ជ្រៅឡើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘สทฺทหาโน อรหตํ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.

បុគ្គលអ្នកជឿជាក់លើធម៌របស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ដើម្បីសម្រេចព្រះនិព្វាន ជាអ្នកចង់ស្ដាប់ មិនប្រមាទ មានប្រាជ្ញាពិចារណា តែងបាននូវប្រាជ្ញា។

---

ปติรูปการี [Pg.126] ธุรวา, อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ, ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ, เอวํ เปจฺจ น โสจตี’’ติ.

បុគ្គលអ្នកធ្វើការងារដ៏សមគួរ មានធុរៈមិនបោះបង់ មានព្យាយាមក្រោកឈរ តែងបាននូវទ្រព្យ តែងបាននូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសារសច្ចៈ អ្នកឲ្យរមែងចងក្រងនូវមិត្តទាំងឡាយ បុគ្គលនោះលុះលះលោកនេះទៅកាន់លោកខាងមុខ តែងមិនសោកសៅឡើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘สพฺพคนฺถปหีนสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยทญฺญมนุสาสสีติ.

ការដែលអ្នកប្រដៅនូវសមណៈនោះ ដែលជាអ្នកលះបង់នូវគ្រឿងចងក្រងទាំងពួង រួចផុតស្រឡះហើយ មានស្មារតី នោះមិនល្អឡើយ។

---

‘‘เยน เกนจิ วณฺเณน, สํวาโส สกฺก ชายติ;

น ตํ อรหติ สปฺปญฺโญ, มนสา อนุกมฺปิตุํ.

ម្នាលសក្កៈ ការរួមរស់នៅជាមួយគ្នា តែងកើតឡើងដោយអាការៈណាមួយ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា មិនគួរនឹងមិនអនុគ្រោះដល់បុគ្គលនោះដោយចិត្តឡើយ។

---

‘‘มนสา เจ ปสนฺเนน, ยทญฺญมนุสาสติ;

น เตน โหติ สํยุตฺโต, ยานุกมฺปา อนุทฺทยา’’ติ.

បើបុគ្គលប្រដៅនូវបុគ្គលដទៃដោយចិត្តជ្រះថ្លា បុគ្គលនោះរមែងមិនជំពាក់ដោយសារការប្រដៅនោះឡើយ សេចក្តីអនុគ្រោះ និងសេចក្តីអាណិតអាសូរណាដែលមាន សេចក្តីអនុគ្រោះនោះរមែងប្រកបដោយករុណានិងមេត្តា។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

๑๐๒.

១០២.

---

‘‘ราโค จ โทโส จ กุโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส กุโตชา;

กุโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

រាគៈ និងទោសៈ មានអ្វីជាហេតុ? សេចក្តីមិនត្រេកអរ សេចក្តីត្រេកអរ និងការព្រឺរោម កើតមកពីណា? សេចក្តីត្រិះរិះនៃចិត្ត កើតឡើងអំពីណា ហើយលែងចិត្តចោល បីដូចជាពួកក្មេងៗចងក្អែកហើយលែងចោល?

---

‘‘ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา, อรตี รตี โลมหํโส อิโตชา;

อิโต สมุฏฺฐาย มโนวิตกฺกา, กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชนฺติ.

ម្នាលយក្ស ចូរស្ដាប់ចុះ រាគៈ និងទោសៈ មានខ្លួននេះជាហេតុ សេចក្តីមិនត្រេកអរ សេចក្តីត្រេកអរ និងការព្រឺរោម កើតមកអំពីខ្លួននេះ សេចក្តីត្រិះរិះនៃចិត្ត កើតឡើងអំពីខ្លួននេះ ហើយលែងចិត្តចោល បីដូចជាពួកក្មេងៗចងក្អែកហើយលែងចោល។

---

‘‘สฺเนหชา อตฺตสมฺภูตา, นิคฺโรธสฺเสว ขนฺธชา;

ปุถุ วิสตฺตา กาเมสุ, มาลุวาว วิตตา วเน.

ធម៌ទាំងនោះ កើតអំពីសេចក្តីស្រឡាញ់ កើតឡើងក្នុងខ្លួន បីដូចជាឫសជញ្ជក់ដែលកើតអំពីមែកនៃដើមជ្រៃ ធម៌ទាំងនោះរមែងជំពាក់ក្នុងកាមទាំងឡាយយ៉ាងខ្លាំង បីដូចជាវល្លិ៍យុថ្កាដែលរាលដាលពាសពេញក្នុងព្រៃ។

---

‘‘เย นํ ปชานนฺติ ยโตนิทานํ, เต นํ วิโนเทนฺติ สุโณหิ ยกฺข;

เต ทุตฺตรํ โอฆมิมํ ตรนฺติ, อติณฺณปุพฺพํ อปุนพฺภวายา’’ติ.

ម្នាលយក្ស ចូរស្ដាប់ចុះ ជនទាំងឡាយណា ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះ ថាមានតណ្ហានេះជាហេតុ ជនទាំងនោះរមែងកម្ចាត់បង់នូវធម៌នោះបាន ជនទាំងនោះរមែងឆ្លងផុតនូវអន្លង់ដែលឆ្លងបានដោយកម្រនេះ ដែលមិនធ្លាប់ឆ្លងពីមុន ដើម្បីមិនមានភពថ្មីទៀតឡើយ។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជានិព្វេធភាគិយសូត្រ។

---

‘‘ทุกฺกรํ [Pg.127] ภควา สุทุกฺกรํ ภควา’’ติ;

«បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើបានដោយកម្រ បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែង»

---

‘‘ทุกฺกรํ วาปิ กโรนฺติ, [กามทาติ ภควา]เสกฺขา สีลสมาหิตา;

ฐิตตฺตา อนคาริยุเปตสฺส, ตุฏฺฐิ โหติ สุขาวหา’’ติ.

«ម្នាលកាមទៈ ពួកសេក្ខបុគ្គលអ្នកមានសីលតាំងមាំល្អ មានចិត្តនឹងធឹង តែងធ្វើនូវកិច្ចដែលធ្វើបានដោយកម្រនោះបាន សេចក្តីសន្តោសរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់ផ្នួស តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ»។

---

‘‘ทุลฺลภา ภควา ยทิทํ ตุฏฺฐี’’ติ;

‘‘ทุลฺลภํ วาปิ ลภนฺติ, [กามทาติ ภควา]จิตฺตวูปสเม รตา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, ภาวนาย รโต มโน’’ติ.

«បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ សេចក្តីសន្តោសនោះ រមែងបានដោយកម្រ»។ «ម្នាលកាមទៈ ពួកបុគ្គលអ្នកត្រេកអរក្នុងសេចក្តីស្ងប់រំងាប់នៃចិត្ត តែងបាននូវសេចក្តីសន្តោសដែលបានដោយកម្រនោះ គឺពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តត្រេកអរក្នុងភាវនាធម៌ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ»។

---

‘‘ทุสฺสมาทหํ ภควา ยทิทํ จิตฺต’’นฺติ;

‘‘ทุสฺสมาทหํ วาปิ สมาทหนฺติ, [กามทาติ ภควา]อินฺทฺริยูปสเม รตา;

เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ, อริยา คจฺฉนฺติ กามทา’’ติ.

«បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ចិត្តនេះឯង តាំងមាំបានដោយកម្រក្រៃលែង»។ «ម្នាលកាមទៈ ពួកបុគ្គលអ្នកត្រេកអរក្នុងសេចក្តីស្ងប់រំងាប់នៃឥន្ទ្រិយ តែងតាំងចិត្តដែលតាំងមាំបានដោយកម្រនោះឲ្យមាំបាន ពួកព្រះអរិយទាំងនោះ កាត់ផ្ដាច់នូវសំណាញ់នៃមច្ចុរាជហើយ តែងទៅ ម្នាលកាមទៈ»។

---

‘‘ทุคฺคโม ภควา วิสโม มคฺโค’’ติ;

‘‘ทุคฺคเม วิสเม วาปิ, อริยา คจฺฉนฺติ กามท ;

อนริยา วิสเม มคฺเค, ปปตนฺติ อวํสิรา;

อริยานํ สโม มคฺโค, อริยา หิ วิสเม สมา’’ติ.

«បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ផ្លូវដែលលំបាកទៅ មិនស្មើឡើយ»។ «ម្នាលកាមទៈ ពួកអរិយបុគ្គលរមែងទៅក្នុងផ្លូវដែលលំបាកទៅ មិនស្មើបាន ឯពួកអនរិយបុគ្គលរមែងធ្លាក់ចុះផ្កាប់មុខក្នុងផ្លូវដែលមិនស្មើ ផ្លូវរបស់ពួកអរិយបុគ្គលរមែងស្មើ ព្រោះពួកអរិយបុគ្គលរមែងជាអ្នកស្មើក្នុងផ្លូវដែលមិនស្មើ»។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយសូត្រ)។

---

๑๐๓.

១០៣.

---

‘‘อิทํ หิ ตํ เชตวนํ, อิสิสงฺฆนิเสวิตํ;

อาวุตฺถํ ธมฺมราเชน, ปีติสญฺชนนํ มม.

«ព្រៃជេតពននេះឯង ដែលពួកឥសីសេពគប់ហើយ ដែលព្រះធម្មរាជាធ្លាប់គង់នៅ ជាទីញ៉ាំងសេចក្តីត្រេកអរឱ្យកើតឡើងដល់ខ្ញុំ។

---

‘‘กมฺมํ วิชฺชา จ ธมฺโม จ, สีลํ ชีวิตมุตฺตมํ;

เอเตน มจฺจา สุชฺฌนฺติ, น โคตฺเตน ธเนน วา.

កម្ម វិជ្ជា ធម៌ សីល និងជីវិតដ៏ឧត្តម គឺដោយសារធម៌នេះឯង ទើបសត្វទាំងឡាយស្អាតបរិសុទ្ធបាន មិនមែនស្អាតដោយសារគោត្រ ឬដោយសារទ្រព្យឡើយ។

---

‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ, เอวํ ตตฺถ วิสุชฺฌติ.

ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គប្បីជ្រើសរើសធម៌ដោយឧបាយដ៏សមគួរ យ៉ាងនេះ ទើបស្អាតបរិសុទ្ធក្នុងធម៌នោះបាន។

---

‘‘สาริปุตฺโตว [Pg.128] ปญฺญาย, สีเลน อุปสเมน จ;

โยปิ ปารงฺคโต ภิกฺขุ, เอตาวปรโม สิยา’’ติ.

ភិក្ខុណាមួយដែលដល់ត្រើយ (ព្រះនិព្វាន) ភិក្ខុនោះគប្បីមានត្រឹមតែព្រះសារីបុត្រនេះជាយ៉ាងក្រៃលែង ដោយបញ្ញា សីល និងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់»។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘อตีตํ นานฺวาคเมยฺย, นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ;

ยทตีตํ ปหีนํ ตํ, อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ.

«បុគ្គលមិនគប្បីគិតគូរដល់របស់ដែលកន្លងទៅហើយ មិនគប្បីប្រាថ្នារបស់ដែលមិនទាន់មកដល់ ព្រោះរបស់ដែលកន្លងទៅហើយ ក៏លះបង់ទៅហើយ ឯរបស់ដែលមិនទាន់មកដល់ ក៏មិនទាន់មកដល់នៅឡើយ។

---

‘‘ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ, ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ;

อสํหีรํ อสํกุปฺปํ, ตํ วิทฺวา มนุพฺรูหเย.

បុគ្គលណាឃើញច្បាស់នូវធម៌បច្ចុប្បន្ន ក្នុងទីនោះៗ មិនកម្រើក មិនរង្គោះរង្គើ បុគ្គលជាអ្នកដឹង (ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា) គប្បីចម្រើននូវធម៌នោះរឿយៗ។

---

‘‘อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

น หิ โน สงฺครํ เตน, มหาเสเนน มจฺจุนา.

គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេសក្នុងថ្ងៃនេះឯង នរណាដឹងថាសេចក្តីស្លាប់នឹងមានក្នុងថ្ងៃស្អែក ព្រោះថាសេចក្តីសន្យា (ការណាត់ជួប) របស់យើងជាមួយនឹងមច្ចុរាជដែលមានសេនាច្រើននោះ មិនមានឡើយ។

---

‘‘เอวํ วิหารึ อาตาปึ, อโหรตฺตมตนฺทิตํ;

ตํ เว ‘‘ภทฺเทกรตฺโต’’ติ, สนฺโต อาจิกฺขเต มุนี’’ติ.

ព្រះមុនីដ៏ស្ងប់រម្ងាប់រមែងហៅបុគ្គលដែលមានសេចក្តីព្យាយាម មិនខ្ជិលច្រអូសទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ មានការរស់នៅយ៉ាងនេះថា «អ្នកមានរាត្រីមួយដ៏ចម្រើន» (ភទ្ទេករត្ត)»។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา, อตฺถิ ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ទាំងឡាយនេះមាន ៤ យ៉ាង។ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មានធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយចក្ខុនិងបញ្ញា មានធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយសតិនិងបញ្ញា មានធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយកាយនិងបញ្ញា មានធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយបញ្ញា និងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញា។

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ทิพฺพจกฺขุ สุวิสุทฺธํ อติกฺกนฺตมานุสกํ จกฺขุนา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพํ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយចក្ខុនិងបញ្ញា តើដូចម្តេចខ្លះ? ទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្សធម្មតា គឺបុគ្គលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយចក្ខុនិងបញ្ញា។

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ สติยา ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយសតិនិងបញ្ញា តើដូចម្តេចខ្លះ? បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ គឺបុគ្គលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយសតិនិងបញ្ញា។

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา? อิทฺธิวิธา นิโรธา กาเยน ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพา.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះធម៌ដែលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយកាយនិងបញ្ញា តើដូចម្តេចខ្លះ? ឥទ្ធិវិធិ និងនិរោធ (និរោធសមាបត្តិ) គឺបុគ្គលគប្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយកាយនិងបញ្ញា។

---

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปญฺญาย เวทิตพฺพา, ปญฺญาย สจฺฉิกาตพฺพา? อาสวานํ ขเย ญาณํ ปญฺญาย เวทิตพฺพํ, ปญฺญาย จ สจฺฉิกาตพฺพ’’นฺติ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយបញ្ញា និងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញា តើដូចម្តេចខ្លះ? ញាណក្នុងសេចក្តីអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ (អាសវក្ខយញ្ញាណ) គឺបុគ្គលគប្បីដឹងដោយបញ្ញា និងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញា»។

---

อิทํ นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយ (និព្វេធភាគិយសូត្រ)။

---

๑๐๔. ตตฺถ [Pg.129] กตมํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ?

១០៤. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)?

---

‘‘ยสฺส เสลูปมํ จิตฺตํ, ฐิตํ นานุปกมฺปติ;

วิรตฺตํ รชนีเยสุ, โกปเนยฺเย น กุปฺปติ;

ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ, กุโต นํ ทุกฺขเมสฺสตี’’ติ.

«ចិត្តរបស់បុគ្គលណាបង្អោនទៅរកការប្រៀបដូចជាថ្មដា តាំងនៅមាំ មិនញាប់ញ័រ ប្រាសចាកតម្រេកក្នុងធម៌ជាទីគួរត្រេកអរ មិនខឹងក្នុងធម៌ជាទីគួរខឹង ចិត្តរបស់បុគ្គលណាដែលបានចម្រើនយ៉ាងនេះហើយ សេចក្តីទុក្ខនឹងមកដល់បុគ្គលនោះពីណាបាន»។

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

อายสฺมโต จ สาริปุตฺตสฺส จาริกาทสมํ เวยฺยากรณํ กาตพฺพนฺติ.

គប្បីធ្វើនូវវេយ្យាករណៈ (ការពន្យល់ធម៌) ទីដប់ក្នុងការចារិករបស់ព្រះសារីបុត្រដ៏មានអាយុ។

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘โย พฺราหฺมโณ พาหิตปาปธมฺโม, นิหุํหุงฺโก นิกฺกสาโว ยตตฺโต;

เวทนฺตคู วูสิตพฺรหฺมจริโย, ธมฺเมน โส พฺรหฺมวาทํ วเทยฺย;

ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก’’ติ.

«ព្រាហ្មណ៍ណាមានធម៌អាក្រក់លះបង់ហើយ មិនមានសេចក្តីក្រអឺតក្រទម ប្រាសចាកកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង មានខ្លួនសង្រួមហើយ ដល់នូវទីបំផុតនៃវេទ មានព្រហ្មចរិយធម៌រស់នៅរួចហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះគប្បីពោលនូវព្រហ្មវាទៈដោយធម៌ ព្រោះសេចក្តីកម្រើក (កិលេសគ្រឿងចំហុយ) របស់ព្រាហ្មណ៍នោះ មិនមានក្នុងលោកណាឡើយ»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘พาหิตฺวา ปาปเก ธมฺเม, เย จรนฺติ สทา สตา;

ขีณสํโยชนา พุทฺธา, เต เว โลกสฺมิ พฺราหฺมณา’’ติ.

«ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយណា លះបង់ធម៌ដ៏លាមកហើយ មានសតិត្រេកអរជានិច្ច មានសញ្ញោជនៈអស់ហើយ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនោះឯង ឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ក្នុងលោក»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ;

น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ.

«ក្នុងទីណា (ព្រះនិព្វាន) ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ មិនមានបង្អែក ក្នុងទីនោះ ពួកផ្កាយរមែងមិនភ្លឺច្បាស់ ព្រះអាទិត្យក៏មិនប្រាកដ ព្រះចន្ទក៏មិនរះពន្លឺ ងងឹតក៏មិនមានក្នុងទីនោះឡើយ។

---

‘‘ยทา จ อตฺตนาเวทิ, มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ;

อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

កាលណាព្រះមុនីជាព្រាហ្មណ៍ដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ដោយញាណជាគ្រឿងស្ងប់ កាលនោះរមែងរួចផុតចាករូប និងអរូប ចាកសុខ និងទុក្ខ»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘ยทา สเกสุ ธมฺเมสุ, ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ;

อถ เอตํ ปิสาจญฺจ, ปกฺกุลญฺจาติวตฺตตี’’ติ.

«កាលណាព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកដល់ត្រើយក្នុងធម៌ទាំងឡាយរបស់ខ្លួន កាលនោះរមែងកន្លងផុតនូវបិសាចនេះផង នូវបក្កុលៈនេះផង»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘นาภินนฺทติ [Pg.130] อายนฺตึ, ปกฺกมนฺตึ น โสจติ;

สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

«បុគ្គលណាមិនត្រេកអរចំពោះស្ត្រីដែលមកដល់ មិនសោកស្តាយចំពោះស្ត្រីដែលចាកចេញទៅ រួចផុតចាកគ្រឿងកៀកកើយ ឈ្នះសង្គ្រាមហើយ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថាជាព្រាហ្មណ៍»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

...នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)។

---

‘‘น อุทเกน สุจี โหติ, พหฺเวตฺถ นฺหายตี ชโน;

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, โส สุจี โส จ พฺราหฺมโณ’’ติ.

«បុគ្គលមិនមែនស្អាតដោយសារទឹកឡើយ ព្រោះជនជាច្រើនរមែងងូតទឹកក្នុងទីនេះ តែបុគ្គលណាមានសច្ចៈនិងធម៌ បុគ្គលនោះឯងជាអ្នកស្អាត ហើយបុគ្គលនោះឯងជាព្រាហ្មណ៍»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา, อาตาปิโน ฌายโต พฺราหฺมณสฺส;

วิธูปยํ ติฏฺฐติ มารเสนํ, สูริโยว โอภาสยมนฺตลิกฺข’’นฺติ.

«កាលណាធម៌ទាំងឡាយ (ពោធិបក្ខិយធម៌) ប្រាកដឡើងដល់ព្រាហ្មណ៍អ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស កំពុងសញ្ជឹងគិត កាលនោះព្រាហ្មណ៍នោះរមែងកម្ចាត់សេនាមារ ដូចជាព្រះអាទិត្យកម្ចាត់ងងឹតហើយញ៉ាំងអាកាសឱ្យភ្លឺស្វាងដូច្នោះ»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘สนฺตินฺทฺริยํ ปสฺสถ อิริยมานํ, เตวิชฺชปตฺตํ อปหานธมฺมํ;

สพฺพานิ โยคานิ อุปาติวตฺโต, อกิญฺจโน อิริยติ ปํสุกูลิโก.

«អ្នកទាំងឡាយចូរមើលភិក្ខុអ្នកមានឥន្ទ្រិយស្ងប់រម្ងាប់ កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ដល់នូវវិជ្ជាបី មានធម៌មិនសាបសូន្យ កន្លងផុតយោគៈទាំងពួង មិនមានកង្វល់ ប្រព្រឹត្តទ្រទ្រង់នូវសំពត់បង្សុកូល។

---

‘‘ตํ เทวตา สมฺพหุลา อุฬารา, พฺรหฺมวิมานํ อุปสงฺกมิตฺวา;

อาชานิยํ ชาติพลํ นิเสธํ, นิธ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา.

ពួកទេវតាដ៏ច្រើនដ៏ឧត្តម ចូលទៅជិតព្រហ្មវិមាន មានចិត្តជ្រះថ្លា រមែងថ្វាយបង្គំនូវភិក្ខុនោះ ដែលជាបុរសអាជានេយ្យ ជាអ្នកហាមឃាត់នូវកម្លាំងនៃជាតិ (ការប្រកាន់ជាតិ) ក្នុងទីនេះ។

---

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

ยสฺส เต นาภิชานาม, กึ ตฺวํ นิสฺสาย ฌายสี’’ติ.

ក្រាបថ្វាយបង្គំអ្នក ជាបុរសអាជានេយ្យ ក្រាបថ្វាយបង្គំអ្នក ជាបុរសដ៏ឧត្តម យើងខ្ញុំមិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលអ្នកអាស្រ័យហើយចូលឈានឡើយ»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘สหายา วติเม ภิกฺขู, จิรรตฺตํ สเมติกา;

สเมติ เนสํ สทฺธมฺโม, ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต’’.

«ភិក្ខុទាំងឡាយនេះជាសម្លាញ់នឹងគ្នា រួមរស់ជាមួយគ្នាក្នុងកាលដ៏យូរអង្វែង សទ្ធម្មរបស់ភិក្ខុទាំងនោះរមែងស្របគ្នា ក្នុងធម៌ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ។

---

‘‘สุวินีตา [Pg.131] กปฺปิเนน, ธมฺเม อริยปฺปเวทิเต;

ธาเรนฺติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

ភិក្ខុទាំងឡាយដែលព្រះមហាកបិ្លនប្រដៅល្អហើយ ក្នុងធម៌ដែលព្រះអរិយបុគ្គលសម្តែងហើយ រមែងទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ឈ្នះមារព្រមទាំងសេនា»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘นยิทํ สิถิลมารพฺภ, นยิทํ อปฺเปน ถามสา;

นิพฺพานํ อธิคนฺตพฺพํ, สพฺพทุกฺขปฺปโมจนํ.

«ព្រះនិព្វានជាគ្រឿងរួចផុតចាកទុក្ខទាំងពួងនេះ បុគ្គលមិនគប្បីសម្រេចបានដោយការប្រារព្ធព្យាយាមដ៏ធូររលុងឡើយ មិនគប្បីសម្រេចបានដោយកម្លាំងបន្តិចបន្តួចឡើយ។

---

‘‘อยญฺจ ทหโร ภิกฺขุ, อยมุตฺตมปุริโส;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

ភិក្ខុនេះទោះបីនៅក្មេង ប៉ុន្តែជាបុរសដ៏ឧត្តម រមែងទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ឈ្នះមារព្រមទាំងសេនា»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

‘‘ทุพฺพณฺณโก ลูขจีวโร, โมฆราชา สทา สโต;

ขีณาสโว วิสํยุตฺโต, กตกิจฺโจ อนาสโว.

«ព្រះមោឃរាជមានសម្បុរអាក្រក់ មានចីវរសៅហ្មង មានសតិសព្វកាល ជាព្រះខីណាស្រព ប្រាសចាកកិលេសគ្រឿងចង មានកិច្ចធ្វើរួចហើយ មិនមានអាសវៈ។

---

‘‘เตวิชฺโช อิทฺธิปฺปตฺโต จ, เจโตปริยโกวิโท ;

ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ, เชตฺวา มารํ สวาหินิ’’นฺติ.

ជាអ្នកបានវិជ្ជាបី ដល់នូវឥទ្ធិវិធិ ឈ្លាសវៃក្នុងចេតោបរិយញ្ញាណ រមែងទ្រទ្រង់នូវរាងកាយជាទីបំផុត ឈ្នះមារព្រមទាំងសេនា»။

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

๑๐๕. ‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต รูปสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

១០៥. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ រួចផុតហើយព្រោះមិនប្រកាន់មាំ ដោយសេចក្តីនឿយណាយ ដោយការប្រាសចាកតម្រេក ដោយការរលត់ទៅនៃរូប ទើបហៅថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះបីភិក្ខុជាបញ្ញាវិមុត្ត រួចផុតហើយព្រោះមិនប្រកាន់មាំ ដោយសេចក្តីនឿយណាយ ដោយការប្រាសចាកតម្រេក ដោយការរលត់ទៅនៃរូប ក៏ហៅថា បញ្ញាវិមុត្ត។

---

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขารานํ…เป… วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ. ภิกฺขุปิ, ภิกฺขเว, ปญฺญาวิมุตฺโต วิญฺญาณสฺส นิพฺพิทา วิราคา นิโรธา อนุปาทา วิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ วุจฺจติ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ រួចផុតហើយព្រោះមិនប្រកាន់មាំ ដោយសេចក្តីនឿយណាយ ដោយការប្រាសចាកតម្រេក ដោយការរលត់ទៅនៃវេទនា... សញ្ញា... សង្ខារ... វិញ្ញាណ ទើបហៅថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទោះបីភិក្ខុជាបញ្ញាវិមុត្ត រួចផុតហើយព្រោះមិនប្រកាន់មាំ ដោយសេចក្តីនឿយណាយ ដោយការប្រាសចាកតម្រេក ដោយការរលត់ទៅនៃវិញ្ញាណ ក៏ហៅថា បញ្ញាវិមុត្ត។

---

‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนาติ? ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป…

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសេចក្តីនោះ តើអ្វីជាសេចក្តីប្លែកគ្នា អ្វីជាសេចក្តីអធិប្បាយ អ្វីជាគ្រឿងខុសគ្នា រវាងព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាមួយនឹងភិក្ខុជាបញ្ញាវិមុត្ត? ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយរបស់យើងខ្ញុំ មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់...»។

---

‘‘ตถาคโต, ภิกฺขเว, อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา, อสญฺชาตสฺส มคฺคสฺส สญฺชเนตา, อนกฺขาตสฺส มคฺคสฺส อกฺขาตา[Pg.132], มคฺคญฺญู มคฺควิทู มคฺคโกวิโท, มคฺคานุคา จ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาวกา วิหรนฺติ ปจฺฉาสมนฺนาคตา. อยํ โข, ภิกฺขเว, วิเสโส, อยํ อธิปฺปยาโส, อิทํ นานากรณํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปญฺญาวิมุตฺเตน ภิกฺขุนา’’ติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាអ្នកញ៉ាំងមគ្គដែលមិនទាន់កើតឱ្យកើតឡើង ជាអ្នកបង្កើតនូវមគ្គដែលមិនទាន់កើតឡើង ជាអ្នកសម្តែងនូវមគ្គដែលមិនទាន់សម្តែង ជាអ្នកដឹងមគ្គ ជាអ្នកស្គាល់មគ្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងមគ្គ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឯពួកសាវ័កក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជាអ្នកដើរតាមមគ្គ ជាអ្នកប្រកបដោយមគ្គក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាសេចក្តីប្លែកគ្នា នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ នេះជាគ្រឿងខុសគ្នា រវាងព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាមួយនឹងភិក្ខុជាបញ្ញាវិមុត្ត»។

---

อิทํ อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ.

នេះជាសូត្រដែលជាចំណែករបស់ព្រះអសេក្ខបុគ្គល (អសេក្ខភាគិយសូត្រ)။

---

๑๐๖. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

១០៦. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មងផង ជាចំណែកនៃវាសនា (ការអប់រំចិត្ត) ផង (សង្កិលេសភាគិយនិងវាសនាភាគិយសូត្រ)?

---

‘‘ฉนฺนมติวสฺสติ, วิวฏํ นาติวสฺสติ;

ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ.

«ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះដែលបិទបាំង មិនធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះដែលបើកចំហឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីបើកចំហផ្ទះដែលបិទបាំង យ៉ាងនេះ ភ្លៀងនឹងមិនធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះនោះឡើយ»។

---

‘‘ฉนฺนมติวสฺสตี’’ติ สํกิเลโส, ‘‘วิวฏํ นาติวสฺสตี’’ติ วาสนา, ‘‘ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสตี’’ติ อยํ สํกิเลโส จ วาสนา จ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

ពាក្យថា «ភ្លៀងរមែងធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះដែលបិទបាំង» នេះជាសង្កិលេស (សេចក្តីសៅហ្មង) ពាក្យថា «មិនធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះដែលបើកចំហ» នេះជាវាសនា (ការអប់រំចិត្ត) ពាក្យថា «ព្រោះហេតុនោះ គប្បីបើកចំហផ្ទះដែលបិទបាំង យ៉ាងនេះ ភ្លៀងនឹងមិនធ្លាក់ជោកជាំលើផ្ទះនោះឡើយ» នេះជាសង្កិលេសផង ជាវាសនាផង។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មងផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង។

---

‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตโม ตมปรายโณ ตโม โชติปรายโณ โชติ ตมปรายโณ โชติ โชติปรายโณ’’ติ. ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล โชติ ตมปรายโณ โย จ ปุคฺคโล ตโม ตมปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา, โย จ ปุคฺคโล ตโม โชติปรายโณ โย จ ปุคฺคโล โชติ โชติปรายโณ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«បពិត្រមហារាជ បុគ្គល ៤ ពួកនេះ មានប្រាកដក្នុងលោក។ ៤ ពួក តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺបុគ្គលងងឹត មានងងឹតទៅខាងមុខ ១ បុគ្គលងងឹត មានពន្លឺទៅខាងមុខ ១ បុគ្គលភ្លឺ មានងងឹតទៅខាងមុខ ១ បុគ្គលភ្លឺ មានពន្លឺទៅខាងមុខ ១»។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលភ្លឺ មានងងឹតទៅខាងមុខ និងបុគ្គលណាដែលងងឹត មានងងឹតទៅខាងមុខ បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មង (សង្កិលេសភាគិយ) ឯបុគ្គលណាដែលងងឹត មានពន្លឺទៅខាងមុខ និងបុគ្គលណាដែលភ្លឺ មានពន្លឺទៅខាងមុខ បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃវាសនា (វាសនាភាគិយ)។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសេចក្តីសៅហ្មងផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង។

---

ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង?

---

‘‘น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ;

อยํ สํกิเลโส.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនហៅចំណងដែលធ្វើអំពីដែក អំពីឈើ និងអំពីស្មៅដំណេកទន្សាយនោះ ថាជាចំណងមាំមួនឡើយ, ការត្រេកត្រអាលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងកែវមណី និងកុណ្ឌលក្តី សេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងកូន និងភរិយាក្តី (នេះឯងជាចំណងដ៏មាំ)»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายา’’ติ.

«អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅចំណងនោះ ដែលជាគ្រឿងនាំចុះ ធូរៗ ប៉ុន្តែរលាស់ចេញបានដោយក្រ ថាជាចំណងដ៏មាំមួន, អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយកាត់ចំណងសូម្បីនោះរួចហើយ ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យ លះបង់កាមសុខ ហើយចេញទៅសាងផ្នួស»។

---

อยํ นิพฺเพโธ[Pg.133]. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

... នេះជានិព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

๑๐๗. ‘‘ยญฺจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, ยญฺจ ปกปฺเปติ, ยญฺจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ.

១០៧. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលគិតផង តាក់តែងផង មានកិលេសដេកសម្ងំផង នូវអារម្មណ៍ណា, អារម្មណ៍នោះរមែងជាទីតាំងសម្រាប់សណ្ឋិតនៅនៃវិញ្ញាណ, កាលបើអារម្មណ៍មាន សេចក្តីតាំងនៅនៃវិញ្ញាណរមែងមាន, កាលបើវិញ្ញាណនោះតាំងនៅ លូតលាស់ហើយ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅរមែងមាន, កាលបើការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅមាន ជាតិ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ រមែងកើតមានតទៅ, ការកើតឡើងនៃកងទុក្ខសុទ្ធសាធនេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

---

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, เจเตติ, โน เจ ปกปฺเปติ, อถ เจ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ สติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส โหติ, ตสฺมึ ปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ วิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา สติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើបុគ្គលមិនគិត មិនតាក់តែង ប៉ុន្តែនៅមានកិលេសដេកសម្ងំ នូវអារម្មណ៍ណា, អារម្មណ៍នោះរមែងជាទីតាំងសម្រាប់សណ្ឋិតនៅនៃវិញ្ញាណ, កាលបើអារម្មណ៍មាន សេចក្តីតាំងនៅនៃវិញ្ញាណរមែងមាន, កាលបើវិញ្ញាណនោះតាំងនៅ លូតលាស់ហើយ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅរមែងមាន, កាលបើការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅមាន ជាតិ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ រមែងកើតមានតទៅ, ការកើតឡើងនៃកងទុក្ខសុទ្ធសាធនេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, โน เจว เจเตติ, โน จ ปกปฺเปติ, โน จ อนุเสติ. อารมฺมณเมตํ น โหติ วิญฺญาณสฺส ฐิติยา, อารมฺมเณ อสติ ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺส น โหติ, ตสฺมึ อปฺปติฏฺฐิเต วิญฺญาเณ อวิรูฬฺเห อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติ น โหติ, อายตึ ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺติยา อสติ อายตึ ชาติชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាដែលបុគ្គលមិនគិត មិនតាក់តែង និងមិនមានកិលេសដេកសម្ងំ, អារម្មណ៍នោះរមែងមិនជាទីតាំងសម្រាប់សណ្ឋិតនៅនៃវិញ្ញាណឡើយ, កាលបើអារម្មណ៍មិនមាន សេចក្តីតាំងនៅនៃវិញ្ញាណរមែងមិនមាន, កាលបើវិញ្ញាណនោះមិនតាំងនៅ មិនលូតលាស់ហើយ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅរមែងមិនមាន, កាលបើការកើតឡើងនៃភពថ្មីតទៅមិនមាន ជាតិ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ រមែងរលត់ទៅ, ការរលត់ទៅនៃកងទុក្ខសុទ្ធសាធនេះ រមែងមានដោយប្រការយ៉ាងនេះ»។ នេះជានិព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

๑๐๘. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

១០៨. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង?

---

‘‘‘สมุทฺโท สมุทฺโท’ติ โข, ภิกฺขเว, อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน ภาสติ, เนโส, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย สมุทฺโท, มหา เอโส ภิกฺขเว, อุทกราสิ มหาอุทกณฺณโว. จกฺขุ, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท, ตสฺส รูปมโย เวโค. อยํ สํกิเลโส.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុថុជនដែលមិនបានឮ រមែងនិយាយថា “សមុទ្រៗ” ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទឹកនោះមិនមែនជាសមុទ្រក្នុងវិន័យរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលឡើយ នោះគ្រាន់តែជាគំនរទឹកដ៏ធំ ជាអណ្ណពដ៏ធំធេងប៉ុណ្ណោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុរបស់បុរស គឺជាសមុទ្រ, កម្លាំងបោកបក់នៃសមុទ្រនោះ គឺរូបារម្មណ៍»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘โย [Pg.134] ตํ รูปมยํ เวคํ สหติ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ จกฺขุสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុណាឈ្នះនូវកម្លាំងបោកបក់ដែលកើតអំពីរូបនោះ ភិក្ខុនេះហៅថា បានឆ្លងផុតចក្ខុសមុទ្រ ដែលប្រកបដោយរលក ប្រកបដោយទឹកវក់ ប្រកបដោយសត្វសាហាវ ប្រកបដោយរក្សាស ជាអ្នកឆ្លងផុតហើយ ដល់ត្រើយម្ខាងហើយ ជាព្រាហ្មណ៍ឈរនៅលើគោក»។ នេះជាអសេក្ខៈ។

---

‘‘‘โสตํ, ภิกฺขเว…เป… ฆานํ…เป… ชิวฺหา…เป… กาโย…เป… มโน, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส สมุทฺโท ตสฺส ธมฺมมโย เวโคติ. อยํ สํกิเลโส.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សោតៈ... ឃានៈ... ជីវ្ហា... កាយ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មនៈរបស់បុរស គឺជាសមុទ្រ, កម្លាំងបោកបក់នៃសមុទ្រនោះ គឺធម្មារម្មណ៍»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘โย ตํ ธมฺมมยํ เวคํ สหติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตริ มโนสมุทฺทํ สอูมึ สาวฏฺฏํ สคหํ สรกฺขสํ ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុណាឈ្នះនូវកម្លាំងបោកបក់ដែលកើតអំពីធម៌នោះ ភិក្ខុនេះហៅថា បានឆ្លងផុតមនោសមុទ្រ ដែលប្រកបដោយរលក ប្រកបដោយទឹកវក់ ប្រកបដោយសត្វសាហាវ ប្រកបដោយរក្សាស ជាអ្នកឆ្លងផុតហើយ ដល់ត្រើយម្ខាងហើយ ជាព្រាហ្មណ៍ឈរនៅលើគោក»។ នេះជាអសេក្ខៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ព្រះសុគតលុះត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ទើបព្រះសាស្តាបានត្រាស់គាថាបន្ថែមទៀតថា៖

---

‘‘โย อิมํ สมุทฺทํ สคหํ สรกฺขสํ,สอูมึ สาวฏฺฏํ สภยํ ทุตฺตรํ อจฺจตริ;

ส เวทนฺตคู วุสิตพฺรหฺมจริโย, โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตี’’ติ.

«ភិក្ខុណាបានឆ្លងផុតសមុទ្រនេះ ដែលប្រកបដោយសត្វសាហាវ ប្រកបដោយរក្សាស ប្រកបដោយរលក និងទឹកវក់ មានភ័យ ឆ្លងបានដោយក្រ, ភិក្ខុនោះហៅថា ជាអ្នកដល់នូវទីបំផុតនៃវេទ មានព្រហ្មចរិយៈប្រព្រឹត្តរួចហើយ ដល់នូវទីបំផុតនៃលោក និងជាអ្នកដល់ត្រើយម្ខាង»។

---

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

នេះជាអសេក្ខៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង។

---

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, พฬิสา โลกสฺมึ อนยาย สตฺตานํ พฺยาพาธาย ปาณีนํ. กตเม ฉ? สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លែសន្ទូចទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ក្នុងលោក រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីមិនចម្រើនដល់សត្វទាំងឡាយ ដើម្បីការបៀតបៀនដល់សត្វមានជីវិត។ ផ្លែសន្ទូចទាំង ៦ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយចក្ខុ ជាទីប្រាស្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានលក្ខណៈគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរជាទីត្រេកត្រអាល មាននៅ, ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរ សរសើរ ជ្រុលជ្រប់ក្នុងរូបនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះហៅថា ជាអ្នកលេបផ្លែសន្ទូចរបស់មារ ដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន ដល់នូវសេចក្តីវិនាស ជាអ្នកដែលមារមានចិត្តបាបធ្វើបានតាមប្រាថ្នា»។

---

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลิตพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน, พฺยสนํ อาปนฺโน, ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សំឡេងទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយសោតៈ... ក្លិនទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយឃានៈ... រសទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយជីវ្ហា... ផោដ្ឋព្វៈទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយកាយ... ធម៌ទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយមនៈ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានលក្ខណៈគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរជាទីត្រេកត្រអាល មាននៅ, ប្រសិនបើភិក្ខុត្រេកអរ សរសើរ ជ្រុលជ្រប់ក្នុងធម៌នោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះហៅថា ជាអ្នកលេបផ្លែសន្ទូចរបស់មារ ដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន ដល់នូវសេចក្តីវិនាស ជាអ្នកដែលមារមានចិត្តបាបធ្វើបានតាមប្រាថ្នា»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘สนฺติ [Pg.135] จ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយចក្ខុ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានលក្ខណៈគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរជាទីត្រេកត្រអាល មាននៅ, ប្រសិនបើភិក្ខុមិនត្រេកអរ មិនសរសើរ មិនជ្រុលជ្រប់ក្នុងរូបនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះហៅថា ជាអ្នកមិនលេបផ្លែសន្ទូចរបស់មារ បានបំផ្លាញផ្លែសន្ទូច បានកម្ទេចផ្លែសន្ទូច មិនដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន មិនដល់នូវសេចក្តីវិនាស មិនមែនជាអ្នកដែលមារមានចិត្តបាបធ្វើបានតាមប្រាថ្នាឡើយ»။

---

‘‘สนฺติ จ, ภิกฺขเว, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, ตญฺเจ ภิกฺขุ นาภินนฺทติ นาภิวทติ, นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น คิลิตพฬิโส มารสฺส, อเภทิ พฬิสํ, ปริเภทิ พฬิสํ, น อนยํ อาปนฺโน, น พฺยสนํ อาปนฺโน, น ยถากามํ กรณีโย ปาปิมโต’’ติ. อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សំឡេងទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយសោតៈ... ធម៌ទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយមនៈ ជាទីប្រាថ្នា... មាននៅ, ប្រសិនបើភិក្ខុមិនត្រេកអរ មិនសរសើរ មិនជ្រុលជ្រប់ក្នុងធម៌នោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះហៅថា ជាអ្នកមិនលេបផ្លែសន្ទូចរបស់មារ បានបំផ្លាញផ្លែសន្ទូច បានកម្ទេចផ្លែសន្ទូច មិនដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន មិនដល់នូវសេចក្តីវិនាស មិនមែនជាអ្នកដែលមារមានចិត្តបាបធ្វើបានតាមប្រាថ្នាឡើយ»។ នេះជាអសេក្ខៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង។

---

๑๐๙. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

១០៩. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង?

---

‘‘อยํ โลโก สนฺตาปชาโต, ผสฺสปเรโต โรคํ วทติ อตฺตโต ;

เยน เยน หิ มญฺญติ, ตโต ตํ โหติ อญฺญถา.

«សត្វលោកនេះក្តៅក្រហាយហើយ ត្រូវផស្សៈគ្របសង្កត់ហើយ រមែងពោលនូវរោគថាជាខ្លួន, សត្វទាំងឡាយសំគាល់ដោយហេតុណាៗ ហេតុនោះរមែងប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃវិញ»။

---

‘‘อญฺญถาภาวี ภวสตฺโต โลโก, ภวปเรโต ภวเมวาภินนฺทติ;

ยทภินนฺทติ ตํ ภยํ;

ยสฺส ภายติ ตํ ทุกฺข’’นฺติ;

อยํ สํกิเลโส.

«សត្វលោកមានសភាពប្រែប្រួលជាយ៉ាងដទៃ ជាប់ជំពាក់ក្នុងភព ត្រូវភពគ្របសង្កត់ហើយ រមែងត្រេកអរតែក្នុងភពប៉ុណ្ណោះ, ភពណាដែលសត្វលោកត្រេកអរ ភពនោះជាភ័យ, សត្វលោកខ្លាចចំពោះធម៌ណា ធម៌នោះជាទុក្ខ»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘ภววิปฺปหานาย โข ปนิทํ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ;

อยํ นิพฺเพโธ;

«ក៏ព្រហ្មចរិយៈនេះ បុគ្គលរមែងប្រព្រឹត្តដើម្បីលះបង់ភព»។ នេះជានិព្វេធៈ។

---

‘‘เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อวิปฺปมุตฺตา ภวสฺมา’ติ วทามิ. เย วา ปน เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิภเวน ภวสฺส นิสฺสรณมาหํสุ, สพฺเพ เต ‘อนิสฺสฏา ภวสฺมา’ติ วทามิ. อุปธึ หิ ปฏิจฺจ ทุกฺขมิทํ สมฺโภตี’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ពោលនូវការរួចផុតចាកភពដោយភព ខ្ញុំពោលថា សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ មិនរួចផុតចាកភពឡើយ។ មួយវិញទៀត សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ពោលនូវការរលាស់ខ្លួនចេញចាកភពដោយវិភព ខ្ញុំពោលថា សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ មិនរលាស់ខ្លួនចេញចាកភពឡើយ។ ព្រោះថា ទុក្ខនេះរមែងកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យឧបធិ»។ នេះជាសង្កិលេស。

---

‘‘สพฺพุปาทานกฺขยา [Pg.136] นตฺถิ ทุกฺขสฺส สมฺภโว’’ติ. อยํ นิพฺเพโธ.

«ព្រោះអស់ទៅនៃឧបាទានទាំងពួង ការកើតឡើងនៃទុក្ខរមែងមិនមាន»។ នេះជានិព្វេធៈ។

---

‘‘โลกมิมํ ปสฺส, ปุถู อวิชฺชาย ปเรตา ภูตา ภูตรตา, ภวา อปริมุตฺตา, เย หิ เกจิ ภวา สพฺพธิ สพฺพตฺถตาย, สพฺเพ เต ภวา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา’’ติ. อยํ สํกิเลโส.

«ចូរមើលសត្វលោកនេះ ដែលត្រូវអវិជ្ជាគ្របសង្កត់ហើយ ជាសត្វកើតហើយ ត្រេកអរក្នុងសត្វដែលកើតហើយ មិនរួចផុតចាកភពឡើយ, ភពទាំងឡាយណាមួយ ក្នុងទីទាំងពួង ដោយសភាវៈទាំងពួង ភពទាំងអស់នោះ មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសភាពប្រែប្រួលជាធម្មតា»។ នេះជាសង្កិលេស។

---

‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโต;

ภวตณฺหา ปหียติ, วิภวํ นาภินนฺทติ;

สพฺพโส ตณฺหานํ ขยา, อเสสวิราคนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ;

อยํ นิพฺเพโธ.

«កាលបើបុគ្គលឃើញនូវភពនោះ តាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវយ៉ាងនេះ ភវតណ្ហារមែងសូន្យទៅ មិនត្រេកអរក្នុងវិភពឡើយ, ព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហាទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួង ព្រោះការរលត់ដោយមិនសេសសល់ ព្រះនិព្វានរមែងមាន»។ នេះជានិព្វេធៈ។

---

‘‘ตสฺส นิพฺพุตสฺส ภิกฺขุโน, อนุปาทา ปุนพฺภโว น โหติ;

อภิภูโต มาโร วิชิตสงฺคาโม, อุปจฺจคา สพฺพภวานิ ตาที’’ติ.

«ភិក្ខុនោះជាអ្នករលត់ទុក្ខហើយ មិនមានឧបាទាន ភពថ្មីរមែងមិនមាន, ភិក្ខុនោះបានគ្របសង្កត់មារ ឈ្នះសង្គ្រាមហើយ កន្លងផុតភពទាំងពួង ជាអ្នកមានចិត្តនឹងធឹង»។

---

อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

នេះជាអសេក្ខៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង។

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา. กตเม จตฺตาโร? อนุโสตคามี ปฏิโสตคามี ฐิตตฺโต ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล อนุโสตคามี, อยํ ปุคฺคโล สํกิเลสภาคิโย. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี โย จ ฐิตตฺโต, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา. ตตฺถ โยยํ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ, อยํ อเสกฺโข. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ อเสกฺขภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលទាំង ៤ ពួកនេះ។ បុគ្គល ៤ ពួក តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអនុសោតគាមីបុគ្គល បដិសោតគាមីបុគ្គល ឋិតត្តបុគ្គល និងព្រាហ្មណ៍អ្នកឆ្លងផុត ដល់ត្រើយម្ខាង ឈរនៅលើគោក»។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលជាអនុសោតគាមី បុគ្គលនេះជាចំណែកនៃសង្កិលេស។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលជាបដិសោតគាមី និងបុគ្គលណាដែលជាឋិតត្តៈ បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈ។ ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលឆ្លងផុត ដល់ត្រើយម្ខាង ឈរនៅលើគោក ជាព្រាហ្មណ៍ បុគ្គលនេះជាអសេក្ខៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង ជាចំណែកនៃអសេក្ខៈផង។

---

๑๑๐. ตตฺถ กตมํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

១១០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រណាដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង?

---

ฉฬาภิชาติโก อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อตฺถิ [Pg.137] ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อตฺถิ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ.

បុគ្គលដែលកើតក្នុងអភិជាតិទាំង ៦ យ៉ាង មាន៖ មានបុគ្គលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ បង្កើតធម៌ខ្មៅ ក៏មាន, មានបុគ្គលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ បង្កើតធម៌ស ក៏មាន, មានបុគ្គលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ សម្រេចនូវព្រះនិព្វានដែលមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាទីបំផុតដែលខ្លួនឃើញច្បាស់ ក៏មាន, មានបុគ្គលស កើតក្នុងអភិជាតិស បង្កើតធម៌ខ្មៅ ក៏មាន, មានបុគ្គលស កើតក្នុងអភិជាតិស បង្កើតធម៌ស ក៏មាន, មានបុគ្គលស កើតក្នុងអភិជាតិស សម្រេចនូវព្រះនិព្វានដែលមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាទីបំផុតដែលខ្លួនឃើញច្បាស់ ក៏មាន។

---

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา สํกิเลสภาคิยา.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ បង្កើតធម៌ខ្មៅក្តី បុគ្គលណាដែលស កើតក្នុងអភិជាតិស បង្កើតធម៌ខ្មៅក្តី បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃសង្កិលេស។

---

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา วาสนาภาคิยา.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ បង្កើតធម៌សក្តី បុគ្គលណាដែលស កើតក្នុងអភិជាតិស បង្កើតធម៌សក្តី បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃវាសនា។

---

ตตฺถ โย จ ปุคฺคโล กณฺโห กณฺหาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, โย จ ปุคฺคโล สุกฺโก สุกฺกาภิชาติโก อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ อจฺจนฺตทิฏฺฐํ นิพฺพานํ อาราเธติ, อิเม ทฺเว ปุคฺคลา นิพฺเพธภาคิยา, อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

ក្នុងបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលខ្មៅ កើតក្នុងអភិជាតិខ្មៅ សម្រេចនូវព្រះនិព្វានដែលមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាទីបំផុតដែលខ្លួនឃើញច្បាស់ក្តី បុគ្គលណាដែលស កើតក្នុងអភិជាតិស សម្រេចនូវព្រះនិព្វានដែលមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាទីបំផុតដែលខ្លួនឃើញច្បាស់ក្តី បុគ្គលទាំង ២ ពួកនេះ ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រដែលជាចំណែកនៃសង្កិលេសផង ជាចំណែកនៃវាសនាផង ជាចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อตฺถิ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ’’.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កម្មទាំងឡាយ ៤ យ៉ាងនេះ។ កម្ម ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកម្មខ្មៅ មានវិបាកខ្មៅ ក៏មាន កម្មស មានវិបាកស ក៏មាន កម្មខ្មៅនិងស មានវិបាកខ្មៅនិងស ក៏មាន កម្មមិនខ្មៅមិនស មានវិបាកមិនខ្មៅមិនស ជាកម្មដ៏ឧត្តម ជាកម្មដ៏ប្រសើរ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់កម្ម ក៏មាន»។

---

ตตฺถ ยญฺจ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ, ยญฺจ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ, อยํ สํกิเลโส. ยญฺจ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ, อยํ วาสนา. ยญฺจ กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมุตฺตมํ กมฺมเสฏฺฐํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ สํกิเลสภาคิยญฺจ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

បណ្តាកម្មទាំងនោះ កម្មណាខ្មៅ មានវិបាកខ្មៅផង កម្មណាខ្មៅនិងស មានវិបាកខ្មៅនិងសផង នេះហៅថា សំកិលេស។ កម្មណាស មានវិបាកស នេះហៅថា វាសនា។ កម្មណាខ្មៅក៏មិនមែន សក៏មិនមែន មានវិបាកខ្មៅក៏មិនមែន សក៏មិនមែន ជាកម្មដ៏ឧត្តម ជាកម្មដ៏ប្រសើរ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអស់កម្ម នេះហៅថា និព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃសំកិលេសផង ប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនាផង ប្រកបដោយចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

๑๑๑. ตตฺถ กตมํ วาสนาภาคิยญฺจ, นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ?

១១១. បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រណាដែលប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនាផង ប្រកបដោយចំណែកនៃនិព្វេធៈផង?

---

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จ;

สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานิ, สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ.

«បុគ្គលបាននូវភាពជាមនុស្សហើយ គួរធ្វើនូវកិច្ចពីរយ៉ាង គឺកិច្ចដែលគួរធ្វើ និងកិច្ចមិនគួរធ្វើ កិច្ចដែលគួរធ្វើនោះ គឺបុណ្យទាំងឡាយ ឬការលះបង់នូវសំយោជនៈ»។

---

‘‘สุกิจฺจํ [Pg.138] เจว ปุญฺญานี’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ นิพฺเพโธ.

ពាក្យថា «កិច្ចដែលគួរធ្វើនោះ គឺបុណ្យទាំងឡាយ» នេះជាវាសនា។ ពាក្យថា «ឬការលះបង់នូវសំយោជនៈ» នេះជានិព្វេធៈ។

---

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา;

สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ.

«ពួកជនអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើហើយ ធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ពីឋានសួគ៌មួយទៅកាន់ឋានសួគ៌មួយ ពួកជនអ្នកលះបង់សំយោជនៈបានហើយ តែងរួចផុតចាកជរានិងមរណៈ»។

---

‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ วาสนา. ‘‘สํโยชนปฺปหานา ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

ពាក្យថា «ពួកជនអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើហើយ ធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ពីឋានសួគ៌មួយទៅកាន់ឋានសួគ៌មួយ» នេះជាវាសនា។ ពាក្យថា «ពួកជនអ្នកលះបង់សំយោជនៈបានហើយ តែងរួចផុតចាកជរានិងមរណៈ» នេះជានិព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនាផង ប្រកបដោយចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

‘‘ทฺเวมานิ, ภิกฺขเว, ปธานานิ. กตมานิ ทฺเว? โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, โย จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ. ตตฺถ โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปริจฺจชติ, อยํ วาสนา.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដ៏ប្រសើរទាំងឡាយនេះ មាន ២ យ៉ាង។ ធម៌ ២ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺបុគ្គលណា លះបង់នូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ ដល់ពួកបុគ្គលអ្នកចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ ១ បុគ្គលណា ញ៉ាំងការលះបង់ចោលនូវឧបធិទាំងពួង ការអស់ទៅនៃតណ្ហា ការប្រាសចាកតម្រេក ការរលត់ គឺព្រះនិព្វាន ឲ្យកើតមាន ដល់ពួកបុគ្គលអ្នកចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ ១»។ បណ្តាធម៌ទាំងពីរនោះ បុគ្គលណា លះបង់នូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារ ដល់ពួកបុគ្គលអ្នកចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ នេះជាវាសនា។

---

โย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเตสุ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ, อยํ นิพฺเพโธ. อิทํ วาสนาภาคิยญฺจ นิพฺเพธภาคิยญฺจ สุตฺตํ.

បុគ្គលណា ញ៉ាំងការលះបង់ចោលនូវឧបធិទាំងពួង ការអស់ទៅនៃតណ្ហា ការប្រាសចាកតម្រេក ការរលត់ គឺព្រះនិព្វាន ឲ្យកើតមាន ដល់ពួកបុគ្គលអ្នកចេញចាកផ្ទះ ទៅបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះ នេះជានិព្វេធៈ។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនាផង ប្រកបដោយចំណែកនៃនិព្វេធៈផង។

---

ตตฺถ ตณฺหาสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ตณฺหาปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ตณฺหาหิ – กามตณฺหาย ภวตณฺหาย วิภวตณฺหาย. เยน เยน วา ปน วตฺถุนา อชฺโฌสิตา, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ฉตฺตึสตณฺหาชาลินิยาวิจริตานิ.

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃតណ្ហាសំកិលេស គួរបង្ហាញដោយចំណែកនៃតណ្ហាប៉ុណ្ណោះ គឺដោយតណ្ហា ៣ យ៉ាង គឺកាមតណ្ហា ១ ភវតណ្ហា ១ វិភវតណ្ហា ១។ មួយវិញទៀត តណ្ហាជាប់ជំពាក់នឹងវត្ថុណាៗ គួរបង្ហាញដោយវត្ថុនោះៗ សេចក្តីពិស្តារនៃតណ្ហានោះ គឺតណ្ហាវិចរិត ៣៦ យ៉ាង ដែលប្រៀបដូចជាបណ្តាញ។

---

ตตฺถ ทิฏฺฐิสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐิปกฺเขเนว นิทฺทิสิตพฺพํ อุจฺเฉทสสฺสเตน, เยน เยน วา ปน วตฺถุนา ทิฏฺฐิวเสน อภินิวิสติ ‘‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ, เตน เตเนว นิทฺทิสิตพฺพํ, ตสฺสา วิตฺถาโร ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ.

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃទិដ្ឋិសំកិលេស គួរបង្ហាញដោយចំណែកនៃទិដ្ឋិប៉ុណ្ណោះ គឺដោយឧច្ឆេទទិដ្ឋិ និងសស្សតទិដ្ឋិ។ មួយវិញទៀត បុគ្គលចូលទៅប្រកាន់ដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិ ក្នុងវត្ថុណាៗថា «នេះទើបពិត របស់ដទៃជាមោឃៈ» គួរបង្ហាញដោយវត្ថុនោះៗ សេចក្តីពិស្តារនៃទិដ្ឋិនោះ គឺទិដ្ឋិគតៈ ៦២ យ៉ាង។

---

ตตฺถ ทุจฺจริตสํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ เจตนาย เจตสิกกมฺเมน นิทฺทิสิตพฺพํ ตีหิ ทุจฺจริเตหิ – กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, ตสฺส วิตฺถาโร ทสอกุสลกมฺมปถา.

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃទុច្ចរិតសំកិលេស គួរបង្ហាញដោយចេតនា គឺចេតសិកកម្ម ដោយទុច្ចរិត ៣ យ៉ាង គឺកាយទុច្ចរិត ១ វចីទុច្ចរិត ១ មនោទុច្ចរិត ១ សេចក្តីពិស្តារនៃទុច្ចរិតនោះ គឺអកុសលកម្មបថ ១០ យ៉ាង។

---

ตตฺถ [Pg.139] ตณฺหาโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สมเถน นิทฺทิสิตพฺพํ, ทิฏฺฐิโวทานภาคิยํ สุตฺตํ วิปสฺสนา นิทฺทิสิตพฺพํ, ทุจฺจริตโวทานภาคิยํ สุตฺตํ สุจริเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. ตีณิ อกุสลมูลานิ. ตํ กิสฺส เหตุ? สํสารสฺส นิพฺพตฺติยา. ตถา นิพฺพตฺเต สํสาเร กายทุจฺจริตํ กายสุจริตํ วจีทุจฺจริตํ วจีสุจริตํ มโนทุจฺจริตํ มโนสุจริตํ อิมินา อสุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ พาลลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃតណ្ហាវោទានៈ គួរបង្ហាញដោយសមថៈ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃទិដ្ឋិវោទានៈ គួរបង្ហាញដោយវិបស្សនា សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃទុច្ចរិតវោទានៈ គួរបង្ហាញដោយសុចរិត។ អកុសលមូល មាន ៣ យ៉ាង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះដើម្បីការកើតឡើងនៃសង្សារ។ កាលបើមានសង្សារកើតឡើងយ៉ាងនោះ កាយទុច្ចរិត កាយសុចរិត វចីទុច្ចរិត វចីសុចរិត មនោទុច្ចរិត មនោសុចរិត តែងកើតឡើង។ ដោយសារផលនៃកម្មដ៏មិនល្អនេះ លក្ខណៈរបស់បុគ្គលពាលនេះ តែងកើតឡើង។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃសំកិលេស។

---

อิมินา สุเภน กมฺมวิปาเกน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ นิพฺพตฺตตีติ. อิทํ วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ.

ដោយសារផលនៃកម្មដ៏ល្អនេះ លក្ខណៈរបស់មហាបុរសនេះ តែងកើតឡើង។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនា។

---

ตตฺถ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ กิเลสภูมีหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – อนุสยภูมิยา ปริยุฏฺฐานภูมิยา สํโยชนภูมิยา อุปาทานภูมิยา. สานุสยสฺส ปริยุฏฺฐานํ ชายติ, ปริยุฏฺฐิโต สํยุชฺชติ, สํยุชฺชนฺโต อุปาทิยติ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อิมาหิ จตูหิ กิเลสภูมีหิ สพฺเพ กิเลสา สงฺคหํ สโมสรณํ คจฺฉนฺติ, อิทํ สํกิเลสภาคิยํ สุตฺตํ.

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃសំកិលេស គួរបង្ហាញដោយភូមិរបស់កិលេស ៤ យ៉ាង គឺអនុសយភូមិ ១ បរិយុដ្ឋានភូមិ ១ សំយោជនភូមិ ១ ឧបាទានភូមិ ១។ បរិយុដ្ឋានៈ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានអនុសយៈ បុគ្គលដែលត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ហើយ តែងជាប់ជំពាក់ បុគ្គលដែលជាប់ជំពាក់ហើយ តែងប្រកាន់មាំ ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ភពក៏កើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ជាតិក៏កើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្សៈ និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ តែងកើតឡើង។ ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខដ៏សុទ្ធសាធនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ កិលេសទាំងពួង តែងដល់នូវការសង្គ្រោះ និងការរួមចុះដោយភូមិរបស់កិលេសទាំង ៤ នេះ។ នេះជាសូត្រប្រកបដោយចំណែកនៃសំកិលេស។

---

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ สุจริเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, นิพฺเพธภาคิยํ สุตฺตํ จตูหิ สจฺเจหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ตีหิ ธมฺเมหิ นิทฺทิสิตพฺพํ – พุทฺธธมฺเมหิ ปจฺเจกพุทฺธธมฺเมหิ สาวกภูมิยา. ฌายิวิสเย นิทฺทิสิตพฺพนฺติ.

សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃវាសនា គួរបង្ហាញដោយសុចរិត ៣ យ៉ាង សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃនិព្វេធៈ គួរបង្ហាញដោយសច្ចៈ ៤ យ៉ាង សូត្រដែលប្រកបដោយចំណែកនៃអសេក្ខៈ គួរបង្ហាញដោយធម៌ ៣ យ៉ាង គឺពុទ្ធធម៌ ១ បច្ចេកពុទ្ធធម៌ ១ សាវកភូមិ ១។ គួរបង្ហាញក្នុងឈានវិស័យ។

---

๑๑๒. ตตฺถ กตเม อฏฺฐารส มูลปทา? โลกิยํ โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ, สตฺตาธิฏฺฐานํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ, ญาณํ เญยฺยํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ, ทสฺสนํ ภาวนา ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ, สกวจนํ ปรวจนํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ, วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, กมฺมํ วิปาโก กมฺมญฺจ วิปาโก จ, กุสลํ อกุสลํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ, อนุญฺญาตํ ปฏิกฺขิตฺตํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ, ถโว จาติ.

១១២. បណ្តាធម៌ទាំងនោះ មូលបទទាំង ១៨ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺលោកិយៈ លោកុត្តរៈ លោកិយនិងលោកុត្តរៈ, សត្តាធិដ្ឋាន ធម្មាធិដ្ឋាន សត្តាធិដ្ឋាននិងធម្មាធិដ្ឋាន, ញាណ ញេយ្យៈ ញាណនិងញេយ្យៈ, ទស្សនៈ ភាវនា ទស្សនៈនិងភាវនា, សកវចនៈ បរវចនៈ សកវចនៈនិងបរវចនៈ, វិស្សជ្ជនីយៈ អវិស្សជ្ជនីយៈ វិស្សជ្ជនីយៈនិងអវិស្សជ្ជនីយៈ, កម្ម វិបាក កម្មនិងវិបាក, កុសល អកុសល កុសលនិងអកុសល, អនុញ្ញាត បដិក្ខិត្តៈ អនុញ្ញាតនិងបដិក្ខិត្តៈ, និងថវៈ។

---

ตตฺถ [Pg.140] กตมํ โลกิยํ?

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រជាលោកិយៈ តើដូចម្តេច?

---

‘‘น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ, สชฺชุขีรํว มุจฺจติ;

ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ, ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโกติ.

«ព្រោះថាកម្មអាក្រក់ដែលបុគ្គលធ្វើហើយ មិនទាន់ឲ្យផលភ្លាមៗ ដូចជាទឹកដោះស្រស់ដែលទើបនឹងច្របាច់ចេញ ក៏មិនទាន់ប្រែប្រួលភ្លាមៗដូច្នោះដែរ កម្មអាក្រក់នោះតែងដុតរាលតាមដានបុគ្គលពាល ដូចជាភ្លើងដែលផេះគ្របដណ្តប់ទុក»។

---

อิทํ โลกิยํ.

... នេះជាលោកិយសូត្រ។

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อคติคมนานิ สพฺพํ…เป… นิหียเต ตสฺส ยโส กาฬปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អគតិគមនៈទាំងឡាយនេះ មាន ៤ យ៉ាង សេចក្តីពិស្តារ... យសរបស់បុគ្គលនោះ តែងសាបសូន្យទៅ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងកាលរនោច»។ នេះជាលោកិយសូត្រ។

---

‘‘อฏฺฐิเม, ภิกฺขเว, โลกธมฺมา. กตเม อฏฺฐ? ลาโภ อลาโภ, ยโส อยโส, นินฺทา ปสํสา, สุขํ ทุกฺขํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ โลกธมฺมา’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លោកធម៌ទាំងឡាយនេះ មាន ៨ យ៉ាង។ ៨ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺលាភ ១ អលាភ ១ យស ១ អយស ១ និន្ទា ១ បសង្សារ ១ សុខ ១ ទុក្ខ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លោកធម៌ទាំង ៨ យ៉ាងនេះឯង»។ នេះជាលោកិយសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ โลกุตฺตรํ?

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រជាលោកុត្តរៈ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ สมถงฺคตานิ ;

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา;

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส, เทวาปิ ตสฺส ปิหยนฺติ ตาทิโน’’ติ.

«ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុណា ដល់នូវសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ដូចជាសេះដែលនាយសារថីបង្ហាត់បានល្អហើយ ទេវតាទាំងឡាយ តែងស្រឡាញ់ចង់បាននូវភិក្ខុនោះ ដែលមានមានះលះបង់ហើយ មិនមានអាសវៈ មានសភាពលំនឹងដូច្នោះ»។

---

อิทํ โลกุตฺตรํ.

... នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។

---

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานิ. กตมานิ ปญฺจ? สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយជាលោកុត្តរៈទាំងឡាយនេះ មាន ៥ យ៉ាង។ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺសទ្ធិន្ទ្រិយ ១ វីរិយិន្ទ្រិយ ១ សតិន្ទ្រិយ ១ សមាធិន្ទ្រិយ ១ បញ្ញិន្ទ្រិយ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង ជាលោកុត្តរៈ»។ នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ?

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រជាលោកិយផង ជាលោកុត្តរៈផង តើដូចម្តេច?

---

‘‘ลทฺธาน มานุสตฺตํ ทฺเว, กิจฺจํ อกิจฺจเมว จา’’ติ ทฺเว คาถา. ยํ อิห ‘‘สุกิจฺจํ เจว ปุญฺญานี’’ติ จ ‘‘ปุญฺญานิ กริตฺวาน, สคฺคา สคฺคํ วชนฺติ กตปุญฺญา’’ติ จ. อิทํ โลกิยํ.

គាថាទាំងពីរថា «បុគ្គលបាននូវភាពជាមនុស្សហើយ គួរធ្វើនូវកិច្ចពីរយ៉ាង គឺកិច្ចដែលគួរធ្វើ និងកិច្ចមិនគួរធ្វើ» ដូច្នេះ។ ក្នុងគាថានោះ ពាក្យណាថា «កិច្ចដែលគួរធ្វើនោះ គឺបុណ្យទាំងឡាយ» ផង ពាក្យណាថា «ពួកជនអ្នកមានបុណ្យបានធ្វើហើយ ធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយហើយ តែងទៅកាន់ឋានសួគ៌ពីឋានសួគ៌មួយទៅកាន់ឋានសួគ៌មួយ» ផង នេះជាលោកិយសូត្រ។

---

ยํ อิห ‘‘สํโยชนวิปฺปหานํ วา’’ติ จ ‘‘สํโยชนปฺปหานา, ชรามรณา วิปฺปมุจฺจนฺตี’’ติ จ, อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យណាថា «ឬការលះបង់នូវសំយោជនៈ» ផង ពាក្យណាថា «ពួកជនអ្នកលះបង់សំយោជនៈបានហើយ តែងរួចផុតចាកជរានិងមរណៈ» ផង នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។ នេះជាសូត្រជាលោកិយផង ជាលោកុត្តរៈផង។

---

‘‘วิญฺญาเณ [Pg.141] เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา สติ ปุนพฺภโว โหติ, ปุนพฺภเว สติ ชาติ โหติ, ชาติยา สติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข, ตสฺส ยานิ เจว มูลานิ อโธคมานิ ยานิ จ ติริยํ คมานิ, สพฺพานิ ตานิ อุทฺธํ โอชํ อภิหรนฺติ. เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข ตทาหาโร ตทุปาทาโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺเฐยฺย. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร สติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ โหติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’ติ. อิทํ โลกิยํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមានវិញ្ញាណាហារ ការចុះនៃនាមរូប តែងមាន កាលបើមានការចុះនៃនាមរូប ភពថ្មី តែងមាន កាលបើមានភពថ្មី ជាតិ តែងមាន កាលបើមានជាតិ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្សៈ និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ តែងកើតឡើង។ ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខដ៏សុទ្ធសាធនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ ឫសទាំងឡាយណាដែលចុះទៅក្រោមក្តី ឫសទាំងឡាយណាដែលផ្សាយទៅទទឹងក្តី ឫសទាំងអស់នោះ តែងនាំយកនូវឱជារសទៅខាងលើ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដើមឈើធំនោះ កាលបើមានឱជារសនោះជាអាហារ មានឱជារសនោះជាគ្រឿងប្រកាន់មាំយ៉ាងនេះ គប្បីតាំងនៅអស់កាលយូរ អស់រយះពេលដ៏វែងឆ្ងាយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង កាលបើមានវិញ្ញាណាហារ ការចុះនៃនាមរូប តែងមាន សេចក្តីពិស្តារ... ការកើតឡើងនៃគំនរទុក្ខដ៏សុទ្ធសាធនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ»។ នេះជាលោកិយសូត្រ។

---

‘‘วิญฺญาเณ เจ, ภิกฺขเว, อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ ปุนพฺภโว น โหติ, ปุนพฺภเว อสติ ชาติ น โหติ, ชาติยา อสติ ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทฺทาลปิฏกํ อาทาย, โส ตํ รุกฺขํ มูเล ฉินฺเทยฺย, มูเล เฉตฺวา ปลิขเณยฺย, ปลิขณิตฺวา มูลานิ อุทฺธเรยฺย อนฺตมโส อุสีรนาฬิมตฺตานิปิ. โส ตํ รุกฺขํ ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺเทยฺย, ขณฺฑาขณฺฑิกํ ฉินฺทิตฺวา ผาเลยฺย, ผาเลตฺวา สกลิกํ สกลิกํ กเรยฺย, สกลิกํ สกลิกํ กริตฺวา วาตาตเป วิโสเสยฺย, วาตาตเป วิโสเสตฺวา อคฺคินา ฑเหยฺย, อคฺคินา ฑเหตฺวา มสึ กเรยฺย, มสึ กริตฺวา มหาวาเต วา โอผุเนยฺย, นทิยา วา สีฆโสตาย ปวาเหยฺย, เอวํ หิ โส, ภิกฺขเว, มหารุกฺโข อุจฺฉินฺนมูโล อสฺส ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, วิญฺญาเณ อาหาเร อสติ นามรูปสฺส อวกฺกนฺติ น โหติ, นามรูปสฺส อวกฺกนฺติยา อสติ สพฺพํ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ. อิทํ โลกุตฺตรํ. อิทํ โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមិនមានវិញ្ញាណាហារ ការចុះនៃនាមរូប មិនមាន កាលបើមិនមានការចុះនៃនាមរូប ភពថ្មី មិនមាន កាលបើមិនមានភពថ្មី ជាតិ មិនមាន កាលបើមិនមានជាតិ ជរា មរណៈ សោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្សៈ និងឧបាយាសៈទាំងឡាយ តែងរលត់ទៅ។ ការរលត់នៃគំនរទុក្ខដ៏សុទ្ធសាធនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់កាន់ចបនិងកន្ត្រកមក កាត់ដើមឈើនោះត្រង់គល់ លុះកាត់ត្រង់គល់ហើយ ក៏ជីកជុំវិញ លុះជីកជុំវិញហើយ ក៏គាស់រំលើងឫសទាំងឡាយ សូម្បីតែឫសតូចៗប៉ុនសរសៃស្បូវ។ បុរសនោះ កាត់ដើមឈើនោះជាកង់ៗ លុះកាត់ជាកង់ៗហើយ ក៏ពុះច្រៀក លុះពុះច្រៀកហើយ ធ្វើឲ្យទៅជាចម្រៀកតូចៗ លុះធ្វើឲ្យទៅជាចម្រៀកតូចៗហើយ ក៏ហាលខ្យល់ហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួត លុះហាលខ្យល់ហាលថ្ងៃឲ្យស្ងួតហើយ ក៏ដុតដោយភ្លើង លុះដុតដោយភ្លើងហើយ ធ្វើឲ្យទៅជាផេះ លុះធ្វើឲ្យទៅជាផេះហើយ ក៏រោយទៅក្នុងខ្យល់ដ៏ខ្លាំង ឬក៏បណ្តែតទៅក្នុងទន្លេដែលមានខ្សែទឹកហូរខ្លាំង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើធ្វើគំរូយ៉ាងនេះ ដើមឈើធំនោះ ឈ្មោះថាមានឫសដាច់អស់ហើយ ត្រូវបានធ្វើឲ្យដូចជាត្នោតក្ដោង ឲ្យលែងមានបែបភាព មិនមានការកើតឡើងតទៅទៀតជាធម្មតាឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង កាលបើមិនមានវិញ្ញាណាហារ ការចុះនៃនាមរូប មិនមាន សេចក្តីពិស្តារ... ការរលត់នៃគំនរទុក្ខដ៏សុទ្ធសាធនេះ តែងមានយ៉ាងនេះ»។ នេះជាលោកុត្តរសូត្រ។ នេះជាសូត្រជាលោកិយផង ជាលោកុត្តរៈផង។

---

๑๑๓. ตตฺถ [Pg.142] กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานํ?

១១៣. បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រជាសត្តាធិដ្ឋាន តើដូចម្តេច?

---

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา, เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ, ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ.

«បុគ្គលស្វែងរកដោយចិត្ត គ្រប់ទិសទាំងអស់ហើយ មិនបានជួបប្រទះនឹងបុគ្គលណា ដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងខ្លួនក្នុងទីណាៗឡើយ ខ្លួនរបស់សត្វដទៃទាំងឡាយ ក៏ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកស្រឡាញ់ខ្លួន មិនគួរញ៉ាំងសត្វដទៃឲ្យលំបាកឡើយ»។

---

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

... នេះជាសត្តាធិដ្ឋានសូត្រ។

---

‘‘เย เกจิ ภูตา ภวิสฺสนฺติ เย วาปิ, สพฺเพ คมิสฺสนฺติ ปหาย เทหํ;

ตํ สพฺพชานึ กุสโล วิทิตฺวา, อาตาปิโย พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยา’’ติ.

សត្វទាំងឡាយណាមួយ ដែលកើតឡើងហើយក្តី ដែលនឹងកើតឡើងទៅខាងមុខក្តី សត្វទាំងឡាយទាំងអស់នោះ នឹងត្រូវលះបង់រាងកាយនេះហើយទៅ។ បុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃ ដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីវិនាសទាំងអស់នោះហើយ មានសេចក្តីព្យាយាម គប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចរិយៈ)។

---

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

នេះជាសត្តាធិដ្ឋានសូត្រ។

---

‘‘สตฺตหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กลฺยาณมิตฺตํ อปิ วิเวจิยมาเนน ปณามิยมาเนน คเล ปิสนมชฺชมาเนน ยาวชีวํ น วิชหิตพฺพํ. กตเมหิ สตฺตหิ? ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ วตฺตา จ วจนกฺขโม จ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา โหติ, โน จ อฏฺฐาเน นิโยเชติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตหิ…เป… น วิชหิตพฺพํ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต. อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កល្យាណមិត្តដែលប្រកបដោយអង្គ ៧ ប្រការ ទោះបីគេចៀសវាង គេបណ្តេញចេញ ឬគេចាប់កញ្ចឹងកច្រានចេញក៏ដោយ ក៏មិនគប្បីលះបង់ឡើយ ដរាបដល់អស់ជីវិត។ តើប្រកបដោយអង្គ ៧ ប្រការដូចម្តេចខ្លះ? គឺកល្យាណមិត្តនោះ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ១ ជាទីគោរព ១ ជាទីគួរចម្រើនចិត្ត ១ ជាអ្នកពោលប្រដៅ ១ ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ ១ ជាអ្នកនិយាយពាក្យជ្រាលជ្រៅ ១ មិនដឹកនាំក្នុងផ្លូវខុស ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កល្យាណមិត្តដែលប្រកបដោយអង្គ ៧ ប្រការនេះឯង...បេ... មិនគប្បីលះបង់ឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ព្រះសុគតលុះត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ ទើបព្រះសាស្តាបានត្រាស់សេចក្តីនេះទៅទៀតថា៖

---

‘‘ปิโย ครุ ภาวนีโย, วตฺตา จ วจนกฺขโม;

คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา, น จฏฺฐาเน นิโยชโก;

ตํ มิตฺตํ มิตฺตกาเมน, ยาวชีวมฺปิ เสวิย’’นฺติ.

«មិត្តណាជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគោរព ជាទីគួរចម្រើនចិត្ត ជាអ្នកពោលប្រដៅ ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ និយាយពាក្យជ្រាលជ្រៅ និងមិនដឹកនាំក្នុងផ្លូវខុស មិត្តនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាមិត្តល្អ គប្បីសេពគប់ដរាបដល់អស់ជីវិត»។

---

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ.

នេះជាសត្តាធិដ្ឋានសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើធម្មានុដ្ឋានសូត្រដូចម្តេច?

---

‘‘ยญฺจ กามสุขํ โลเก, ยญฺจิทํ ทิวิยํ สุขํ;

ตณฺหกฺขยสุขสฺเสเต, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ.

«កាមសុខណាមួយក្នុងលោក និងសុខជាទិព្វណាមួយនេះ សុខទាំងនោះ មិនដល់សូម្បីតែមួយចំណែកក្នុង ១៦ ចំណែក នៃសុខដែលកើតអំពីការអស់ទៅនៃតណ្ហាឡើយ»។

---

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

នេះជាធម្មានុដ្ឋានសូត្រ။

---

‘‘สุสุขํ [Pg.143] วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

«ព្រះនិព្វានដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ ជាសុខណាស់តើ ជាធម៌មិនមានសេចក្តីសោក មិនមានធូលី មានសេចក្តីក្សេម ជាទីរលត់ទៅនៃទុក្ខ»។

---

อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

នេះជាធម្មានុដ្ឋានសូត្រ။

---

ตตฺถ กตมํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលជាសត្តាធិដ្ឋានផង ជាធម្មានុដ្ឋានផង ដូចម្តេច?

---

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย;

รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา’’ติ อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

«បុគ្គលសម្លាប់ម្តាយ សម្លាប់ឪពុក សម្លាប់ស្តេចក្សត្រទាំងពីរ សម្លាប់ដែនដីព្រមទាំងអ្នកបម្រើ» នេះជាធម្មានុដ្ឋានសូត្រ។

---

‘‘อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ;

อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

«ព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកមិនមានទុក្ខ តែងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន» នេះជាសត្តាធិដ្ឋានសូត្រ។ សូត្រនេះជាសត្តាធិដ្ឋានផង ជាធម្មានុដ្ឋានផង។

---

‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาทา. กตเม จตฺตาโร? ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท, วีริย…เป… จิตฺต. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคโต อิทฺธิปาโท’’ติ. อิทํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទទាំងឡាយនេះមាន ៤ ប្រការ។ តើ ៤ ប្រការដូចម្តេចខ្លះ? គឺឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយឆន្ទសមាធិ និងបធានសង្ខារ ១ វីរិយ...បេ... ចិត្ត... ឥទ្ធិបាទដែលប្រកបដោយវីមំសាសមាធិ និងបធានសង្ខារ ១»។ នេះជាធម្មានុដ្ឋានសូត្រ។

---

โส กาเยปิ จิตฺตํ สโมทหติ, จิตฺเตปิ กายํ สโมทหติ, กาเย สุขสญฺญญฺจ ลหุสญฺญญฺจ โอกฺกมิตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานํ, อิทํ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ.

បុគ្គលនោះ តែងតម្កល់ចិត្តទុកក្នុងកាយផង តែងតម្កល់កាយទុកក្នុងចិត្តផង ចូលកាន់សុខសញ្ញា និងលហុសញ្ញាក្នុងកាយ ហើយសម្រេចសម្រាន្តនៅ។ នេះជាសត្តាធិដ្ឋានសូត្រ សូត្រនេះជាសត្តាធិដ្ឋានផង ជាធម្មានុដ្ឋានផង។

---

๑๑๔. ตตฺถ กตมํ ญาณํ?

១១៤. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើញាណសូត្រដូចម្តេច?

---

‘‘ยํ ตํ โลกุตฺตรํ ญาณํ, สพฺพญฺญู เยน วุจฺจติ;

น ตสฺส ปริหานตฺถิ, สพฺพกาเล ปวตฺตตี’’ติ.

«ញាណណាដែលជាលោកុត្តរៈ ដែលនាំឲ្យហៅថា ព្រះសព្វញ្ញូ ញាណនោះមិនមានសេចក្តីសាបសូន្យឡើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលទាំងពួង»។

---

อิทํ ญาณํ.

នេះជាញាណសូត្រ។

---

‘‘ปญฺญา หิ เสฏฺฐา โลกสฺมึ, ยายํ นิพฺพานคามินี ;

ยาย สมฺมา ปชานาติ, ชาติมรณสงฺขย’’นฺติ.

«ព្រោះថា បញ្ញាណាដែលជាគ្រឿងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ដែលនាំឲ្យដឹងច្បាស់នូវការអស់ទៅនៃជាតិនិងមរណៈ បញ្ញានោះឯង ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក»។

---

อิทํ ญาณํ.

... នេះជាញាណសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ เญยฺยํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើញេយ្យសូត្រដូចម្តេច?

---

‘‘กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ, [โธตกาติ ภควา,]ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលធោតកៈ តថាគតនឹងសម្តែងប្រាប់អ្នកនូវធម៌ជាគ្រឿងស្ងប់កិលេស ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯងក្នុងបច្ចុប្បន្ន មិនមែនឮតាមគ្នាឡើយ ដែលបុគ្គលដឹងច្បាស់ហើយ មានស្មារតីប្រព្រឹត្តទៅ គប្បីឆ្លងផុតនូវតណ្ហាជាគ្រឿងផ្សាយទៅក្នុងលោកបាន»។

---

‘‘ตญฺจาหํ [Pg.144] อภินนฺทามิ, มเหสิ สนฺติมุตฺตมํ;

ยํ วิทิตฺวา สโต จรํ, ตเร โลเก วิสตฺติกํ.

«ម្នាលព្រះមហេសី ខ្ញុំព្រះអង្គសូមរីករាយចំពោះធម៌ជាគ្រឿងស្ងប់ដ៏ឧត្តមនោះ ដែលបុគ្គលដឹងច្បាស់ហើយ មានស្មារតីប្រព្រឹត្តទៅ គប្បីឆ្លងផុតនូវតណ្ហាជាគ្រឿងផ្សាយទៅក្នុងលោកបាន»។

---

‘‘ยํ กิญฺจิ สมฺปชานาสิ, [โธตกาติ ภควา]อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ;

เอตํ วิทิตฺวา สงฺโคติ โลเก,ภวาภวาย มากาสิ ตณฺห’’นฺติ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «ម្នាលធោតកៈ ធម៌ណាមួយដែលអ្នកដឹងច្បាស់ហើយ ទាំងខាងលើ ខាងក្រោម ខាងទទឹង និងកណ្តាល អ្នកដឹងច្បាស់នូវធម៌ទាំងអស់នោះថា ជាគ្រឿងចំពាក់ក្នុងលោកហើយ កុំធ្វើនូវតណ្ហាដើម្បីភពតូចភពធំឡើយ»။

---

อิทํ เญยฺยํ.

នេះជាញេយ្យសូត្រ។

---

‘‘จตุนฺนํ, ภิกฺขเว, อริยสจฺจานํ อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ…เป… ตยิทํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ. อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา, ขีณา ภวเนตฺติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต, อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែមិនត្រាស់ដឹង មិនចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ប្រការ ទើបតថាគត និងអ្នកទាំងឡាយ ត្រូវអន្ទោលទៅ រត់វិលវល់ទៅកាន់សង្សារវដ្ត អស់កាលដ៏វែងអង្វែងយ៉ាងនេះ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ ទុក្ខអរិយសច្ចៈនោះ តថាគតបានត្រាស់ដឹង បានចាក់ធ្លុះហើយ ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចៈ... ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចៈ... ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចៈ តថាគតបានត្រាស់ដឹង បានចាក់ធ្លុះហើយ។ ភវតណ្ហា តថាគតបានកាត់ផ្តាច់ហើយ ភវនេត្តិ ក៏អស់ហើយ ឥឡូវនេះ ភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ ព្រះសុគតលុះត្រាស់សេចក្តីនេះហើយ ទើបព្រះសាស្តាបានត្រាស់សេចក្តីនេះទៅទៀតថា៖

---

‘‘จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ, ยถาภูตํ อทสฺสนา;

สํสิตํ ทีฆมทฺธานํ, ตาสุ ตาสฺเวว ชาติสุ.

«ព្រោះតែមិនឃើញតាមពិតនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ប្រការ ទើបត្រូវអន្ទោលទៅអស់កាលដ៏វែងអង្វែង ក្នុងជាតិទាំងឡាយនោះៗ»។

---

‘‘ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ, ภวเนตฺติ สมูหตา;

อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

«ឥឡូវនេះ អរិយសច្ចៈទាំងនោះ តថាគតបានឃើញហើយ ភវនេត្តិ តថាគតបានដកចោលរំលើងអស់ហើយ ឫសគល់នៃទុក្ខក៏ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ហើយ ភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ»។

---

อิทํ เญยฺยํ.

នេះជាញេយ្យសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ? รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ. อิทํ เญยฺยํ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង ដូចម្តេច? គឺ «រូបមិនទៀង វេទនាមិនទៀង សញ្ញាមិនទៀង សង្ខារទាំងឡាយមិនទៀង វិញ្ញាណមិនទៀង» នេះជាញេយ្យសូត្រ។

---

เอวํ ชานํ เอวํ ปสฺสํ อริยสาวโก ‘‘รูปํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสติ, ‘‘เวทนา อนิจฺจา’’ติ ปสฺสติ, ‘‘สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อนิจฺจ’’นฺติ ปสฺสตีติ. อิทํ ญาณํ.

អរិយសាវ័កកាលដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តែងយល់ឃើញថា «រូបមិនទៀង» តែងយល់ឃើញថា «វេទនាមិនទៀង» តែងយល់ឃើញថា «សញ្ញា...បេ... សង្ខារ...បេ... វិញ្ញាណមិនទៀង»។ នេះជាញាណសូត្រ។

---

โส ปริมุจฺจติ รูเปน, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมาติ วทามีติ. อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

តថាគតពោលថា «អរិយសាវ័កនោះ តែងរួចចាករូប រួចចាកវេទនា រួចចាកសញ្ញា រួចចាកសង្ខារទាំងឡាយ រួចចាកវិញ្ញាណ រួចចាកទុក្ខ»។ នេះជាសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង។

---

‘‘สพฺเพ [Pg.145] สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

«សង្ខារទាំងពួងមិនទៀង» នេះជាញេយ្យសូត្រ។ «ក្នុងកាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញា» នេះជាញាណសូត្រ។ «ក្នុងកាលនោះ តែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ» នេះជាសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង។

---

‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

«សង្ខារទាំងពួងជាទុក្ខ» នេះជាញេយ្យសូត្រ。 «ក្នុងកាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញា» នេះជាញាណសូត្រ។ «ក្នុងកាលនោះ តែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ» នេះជាសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង។

---

‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ อิทํ เญยฺยํ. ‘‘ยทา ปญฺญาย ปสฺสตี’’ติ อิทํ ญาณํ. ‘‘อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา’’ติ อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

«ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា» នេះជាញេយ្យសូត្រ។ «ក្នុងកាលណា បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញា» នេះជាញាណសូត្រ។ «ក្នុងកាលនោះ តែងនឿយណាយក្នុងទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ» នេះជាសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង។

---

‘‘เย หิ เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วา สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนา’’ติ. อิทํ เญยฺยํ.

«ម្នាលសោណៈ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ តែងយល់ឃើញដោយរូបដែលមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតាថា "យើងប្រសើរជាងគេ" ខ្លះ ថា "យើងស្មើគេ" ខ្លះ ថា "យើងថោកទាបជាងគេ" ខ្លះ។ ការយល់ឃើញយ៉ាងនោះ តើមានហេតុអ្វីក្រៅអំពីការមិនឃើញតាមពិត? សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ តែងយល់ឃើញដោយវេទនាដែលមិនទៀង...បេ... ដោយសញ្ញាដែលមិនទៀង...បេ... ដោយសង្ខារទាំងឡាយដែលមិនទៀង...បេ... ដោយវិញ្ញាណដែលមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតាថា "យើងប្រសើរជាងគេ" ខ្លះ ថា "យើងស្មើគេ" ខ្លះ ថា "យើងថោកទាបជាងគេ" ខ្លះ។ ការយល់ឃើញយ៉ាងនោះ តើមានហេតុអ្វីក្រៅអំពីការមិនឃើញតាមពិត?» នេះជាញេយ្យសូត្រ។

---

‘‘เย จ โข เกจิ, โสณ, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อนิจฺเจน รูเปน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนา. อนิจฺจาย เวทนาย…เป… อนิจฺจาย สญฺญาย…เป… อนิจฺเจหิ สงฺขาเรหิ…เป… อนิจฺเจน วิญฺญาเณน ทุกฺเขน วิปริณามธมฺเมน ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘สทิโสหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, ‘หีโนหมสฺมี’ติปิ น สมนุปสฺสนฺติ, กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส ทสฺสนาติ. อิทํ ญาณํ.

«ម្នាលសោណៈ ចំណែកឯសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ មិនយល់ឃើញដោយរូបដែលមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតាថា "យើងប្រសើរជាងគេ" ខ្លះ ថា "យើងស្មើគេ" ខ្លះ ថា "យើងថោកទាបជាងគេ" ខ្លះឡើយ។ ការមិនយល់ឃើញយ៉ាងនោះ តើមានហេតុអ្វីក្រៅអំពីការឃើញតាមពិត? មិនយល់ឃើញដោយវេទនាដែលមិនទៀង...បេ... ដោយសញ្ញាដែលមិនទៀង...បេ... ដោយសង្ខារទាំងឡាយដែលមិនទៀង...បេ... ដោយវិញ្ញាណដែលមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតាថា "យើងប្រសើរជាងគេ" ខ្លះ ថា "យើងស្មើគេ" ខ្លះ ថា "យើងថោកទាបជាងគេ" ខ្លះឡើយ។ ការមិនយល់ឃើញយ៉ាងនោះ តើមានហេតុអ្វីក្រៅអំពីការឃើញតាមពិត?» នេះជាញាណសូត្រ។

---

อิทํ ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ.

នេះជាសូត្រដែលជាញាណផង ជាញេយ្យផង។

---

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើទស្សនសូត្រដូចម្តេច?

---

๑๑๕.

១១៥.

---

‘‘เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ, คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ;

กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสํ ปมตฺตา, น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺตี’’ติ.

«ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយណា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរិយសច្ចៈទាំងឡាយ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានប្រាជ្ញាជ្រាលជ្រៅសម្តែងទុកល្អហើយ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ទោះបីជាមានសេចក្តីប្រមាទយ៉ាងខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏មិនបង្កើតភពទី ៨ ឡើយ»។

---

อิทํ ทสฺสนํ.

នេះជាទស្សនសូត្រ។

---

‘‘ยถินฺทขีโล [Pg.146] ปถวิสฺสิโต สิยา, จตุพฺภิ วาเตหิ อสมฺปกมฺปิโย;

ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ, โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสตี’’ติ.

«សសរគោល (ឥន្ទខីល) ដែលកប់ជ្រៅទៅក្នុងដី មិនរង្គោះរង្គើដោយខ្យល់បក់មកពីទិសទាំងបួនយ៉ាងណា តថាគតពោលថា សប្បុរស (ព្រះអរិយបុគ្គល) ដែលយល់ឃើញនូវអរិយសច្ចៈទាំងឡាយដោយបញ្ញាដ៏មុតមាំ ក៏មានឧបមាដូច្នោះឯង»។

---

อิทํ ทสฺสนํ.

នេះជាទស្សនសូត្រ។

---

‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’ติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา ปติฏฺฐิตา วิรูฬฺหา มูลชาตา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ สห ธมฺเมน, ธมฺเม โข ปน นิฏฺฐํ คโต โหติ, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ, สห ธมฺมิยา โข ปนสฺส โหนฺติ อิฏฺฐา กนฺตา ปิยา มนาปา คิหี เจว ปพฺพชิตา จ. อริยกนฺเตหิ โข ปน สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสฏฺเฐหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ‘ขีณนิรโยมฺหิ, ขีณติรจฺฉานโยนิ, ขีณเปตฺติวิสโย, ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามี’’’ติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយអង្គនៃសោតាបត្តិមគ្គ ៤ ប្រការនេះ កាលបើប្រាថ្នា គប្បីព្យាករខ្លួនដោយខ្លួនឯងបានថា "អាត្មាអញមាននរកអស់ហើយ មានកំណើតតិរច្ឆានអស់ហើយ មានបេត្តិវិស័យអស់ហើយ មានអបាយទុគ្គតិវិនិបាតអស់ហើយ អាត្មាអញជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ នឹងអន្ទោលទៅកាន់ទេវលោក និងមនុស្សលោកយ៉ាងច្រើនត្រឹម ៧ ដង រួចហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ"។ តើប្រកបដោយអង្គ ៤ ប្រការដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កក្នុងសាសនានេះ មានសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏មុតមាំ មិនរង្គោះរង្គើក្នុងព្រះតថាគត ដែលសមណៈ ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ព្រហ្ម ឬនរណាមួយក្នុងលោក មិនអាចញ៉ាំងឲ្យកម្រើកបានឡើយ ១ មានសេចក្តីសម្រេចចិត្តក្នុងព្រះធម៌ថា ព្រះធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងទុកល្អហើយ ជាធម៌ដែលបុគ្គលគប្បីឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាល គួរហៅឲ្យចូលមកមើល គួរបង្អោនចូលមកក្នុងខ្លួន វិញ្ញូជនទាំងឡាយគប្បីដឹងបានចំពោះខ្លួន គឺព្រះនិព្វានជាទីញ៉ាំងសេចក្តីស្រវឹងឲ្យសាបសូន្យ...បេ... ជាទីរលត់ទុក្ខ ១ មួយវិញទៀត អរិយសាវ័កនោះ តែងជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ជាទីគាប់ចិត្តនៃសហធម្មិកទាំងឡាយ ទាំងគ្រហស្ថ និងបព្វជិត ១ មួយវិញទៀត ជាអ្នកប្រកបដោយសីលទាំងឡាយដែលព្រះអរិយបុគ្គលគាប់ចិត្ត ជាសីលមិនដាច់ មិនធ្លុះ មិនពពាល មិនពព្រុស ជាសីលជាឯករាជ្យ ដែលអ្នកប្រាជ្ញសរសើរ មិនត្រូវបានស្ទាបអង្អែលដោយទិដ្ឋិ ជាសីលដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយអង្គនៃសោតាបត្តិមគ្គ ៤ ប្រការនេះឯង កាលបើប្រាថ្នា គប្បីព្យាករខ្លួនដោយខ្លួនឯងបានថា "អាត្មាអញមាននរកអស់ហើយ មានកំណើតតិរច្ឆានអស់ហើយ មានបេត្តិវិស័យអស់ហើយ មានអបាយទុគ្គតិវិនិបាតអស់ហើយ អាត្មាអញជាព្រះសោតាបន្ន មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះជាធម្មតា ជាបុគ្គលទៀងទាត់ មានការត្រាស់ដឹងទៅខាងមុខ នឹងអន្ទោលទៅកាន់ទេវលោក និងមនុស្សលោកយ៉ាងច្រើនត្រឹម ៧ ដង រួចហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខ"»។

---

อิทํ ทสฺสนํ.

នេះជាទស្សនសូត្រ។

---

ตตฺถ [Pg.147] กตมา ภาวนา?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើភាវនាសូត្រដូចម្តេច?

---

‘‘ยสฺสินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ, อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก;

นิพฺพิชฺฌ อิมํ ปรญฺจ โลกํ, กาลํ กงฺขติ ภาวิโต สทนฺโต’’ติ.

«ព្រះអរហន្តណា មានឥន្ទ្រិយទាំងឡាយចម្រើនល្អហើយ ទាំងក្នុងខ្លួន ទាំងក្រៅខ្លួន ក្នុងលោកទាំងពួង ព្រះអរហន្តនោះ ទម្លុះទម្លាយនូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខហើយ ជាអ្នកមានខ្លួនចម្រើនហើយ មានឥន្ទ្រិយទូន្មានល្អហើយ តែងរង់ចាំកាល»។

---

อยํ ภาวนา.

នេះជាភាវនាសូត្រ。

---

‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมปทานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ, อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ธมฺมปทานี’’ติ. อยํ ภาวนา.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ជាប្រធាន (ធម្មបទ) ទាំងឡាយនេះមាន ៤ ប្រការ។ តើ ៤ ប្រការដូចម្តេចខ្លះ? គឺអនភិជ្ឈាជាធម្មបទ ១ អព្យាបាទជាធម្មបទ ១ សម្មាសតិជាធម្មបទ ១ សម្មាសមាធិជាធម្មបទ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងនេះឯងជាធម្មបទ ៤ ប្រការ»។ នេះជាភាវនាសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ? ‘‘ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห’’ติ อิทํ ทสฺสนํ. ‘‘ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย. ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจตี’’ติ อยํ ภาวนา. อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលជាទស្សនៈផង ជាភាវនាផង ដូចម្តេច? «ភិក្ខុគប្បីកាត់ផ្តាច់នូវសំយោជនៈចំណែកទាប ៥ គប្បីលះបង់នូវសំយោជនៈចំណែកខ្ពស់ ៥» នេះជាទស្សនសូត្រ។ «គប្បីចម្រើននូវឥន្ទ្រិយ ៥ ឲ្យក្រៃលែងឡើងទៅ ភិក្ខុអ្នកកន្លងផុតនូវគ្រឿងចំពាក់ ៥ ប្រការ ហៅថា ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវអន្លង់បាន» នេះជាភាវនាសូត្រ។ នេះជាសូត្រដែលជាទស្សនៈផង ជាភាវនាផង។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยานิ. กตมานิ ตีณิ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อญฺญินฺทฺริยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนภิสเมตสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธสฺส…เป… ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อภิสมยาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริย’’นฺติ. อิทํ ทสฺสนํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ៣ នេះ។ ឥន្ទ្រិយ ៣ តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញិន្ទ្រិយ ១ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងបង្កើតបំណង ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈគឺទុក្ខ ដែលខ្លួនមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈគឺទុក្ខសមុទ័យ ដែលខ្លួនមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង... ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈគឺទុក្ខនិរោធ... ដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈគឺទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ដែលខ្លួនមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង តែងបង្កើតបំណង ព្យាយាម ប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម ផ្គងចិត្ត តាំងចិត្តទុក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ។» នេះជាទស្សនសូត្រ។

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญินฺทฺริยํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអញ្ញិន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា 'នេះជាទុក្ខ' តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា 'នេះជាទុក្ខសមុទ័យ' តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា 'នេះជាទុក្ខនិរោធ'... តែងដឹងច្បាស់តាមពិតថា '... 'នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា អញ្ញិន្ទ្រិយ។»

---

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ [Pg.148] นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ. อิทํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตาวินฺทฺริย’’นฺติ. อยํ ภาวนา.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ព្រោះអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ តែងបានសម្រេចនូវចេតោវិමුត្តិ និងបញ្ញាវិමුត្តិ ដែលមិនមានអាសវៈ ដោយដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ ចូលទៅដល់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ហើយដឹងច្បាស់ថា 'ជាតិអស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈបាននៅរួចហើយ កិច្ចដែលគួរធ្វើបានធ្វើរួចហើយ កិច្ចដទៃដើម្បីសេចក្តីជាយ៉ាងនេះទៀតមិនមានឡើយ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ។» នេះជាភាវនាសូត្រ។

---

อิทํ ทสฺสนญฺจ ภาวนา จ.

សូត្រនេះ ហៅថា ទស្សនសូត្រផង ភាវនាសូត្រផង។

---

๑๑๖. ตตฺถ กตมํ สกวจนํ?

១១៦. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសកវចនសូត្រ តើដូចម្តេច?

---

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ.

«ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ការបំពេញកុសលឱ្យបរិបូណ៌ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឱ្យផូរផង់ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។»

---

อิทํ สกวจนํ.

... នេះជាសកវចនសូត្រ។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ, เยหิ พาลํ พาโลติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? พาโล, ภิกฺขเว, ทุจฺจินฺติตจินฺตี จ โหติ, ทุพฺภาสิตภาสี จ โหติ, ทุกฺกฏกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ พาลสฺส พาลลกฺขณานิ พาลนิมิตฺตานิ พาลาปทานานิ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះជាលក្ខណៈរបស់មនុស្សពាល ជានិមិត្តរបស់មនុស្សពាល ជាការប្រព្រឹត្តិរបស់មនុស្សពាល ៣ យ៉ាងនេះ ដែលអ្នកដទៃតែងដឹងថា 'បុគ្គលនេះជាមនុស្សពាល'។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មនុស្សពាលក្នុងលោកនេះ តែងជាអ្នកគិតអាក្រក់ ១ និយាយអាក្រក់ ១ ធ្វើអាក្រក់ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំង ៣ នេះឯង ជាលក្ខណៈរបស់មនុស្សពាល ជានិមិត្តរបស់មនុស្សពាល ជាការប្រព្រឹត្តិរបស់មនុស្សពាល។»

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานิ, เยหิ ปณฺฑิตํ ปณฺฑิโตติ ปเร สญฺชานนฺติ. กตมานิ ตีณิ? ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, สุจินฺติตจินฺตี จ โหติ, สุภาสิตภาสี จ โหติ, สุกตกมฺมการี จ โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปณฺฑิตสฺส ปณฺฑิตลกฺขณานิ ปณฺฑิตนิมิตฺตานิ ปณฺฑิตาปทานานี’’ติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះជាលក្ខណៈរបស់បណ្ឌិត ជានិមិត្តរបស់បណ្ឌិត ជាការប្រព្រឹត្តិរបស់បណ្ឌិត ៣ យ៉ាងនេះ ដែលអ្នកដទៃតែងដឹងថា 'បុគ្គលនេះជាបណ្ឌិត'។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្ឌិតក្នុងលោកនេះ តែងជាអ្នកគិតល្អ ១ និយាយល្អ ១ ធ្វើល្អ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំង ៣ នេះឯង ជាលក្ខណៈរបស់បណ្ឌិត ជានិមិត្តរបស់បណ្ឌិត ជាការប្រព្រឹត្តិរបស់បណ្ឌិត។»

---

อิทํ สกวจนํ.

នេះជាសកវចនសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ ปรวจนํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើបរវចនសូត្រ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ปถวีสโม นตฺถิ วิตฺถโต, นินฺโน ปาตาลสโม น วิชฺชติ;

เมรุสโม นตฺถิ อุนฺนโต, จกฺกวตฺติสทิโส นตฺถิ โปริโส’’ติ.

«ទីវាលដែលធំទូលាយស្មើដោយផែនដី មិនមានឡើយ ទីជ្រៅស្មើដោយបាតាល មិនមានឡើយ ទីខ្ពស់ស្មើដោយភ្នំព្រះសុមេរុ មិនមានឡើយ បុរសដែលស្មើដោយស្តេចចក្រពត្តិ មិនមានឡើយ។»

---

อิทํ ปรวจนํ.

នេះជាបរវចនសូត្រ។

---

‘‘‘โหตุ, เทวานมินฺท, สุภาสิเตน ชโยติ. โหตุ, เวปจิตฺติ สุภาสิเตน ชโยติ. ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«'ម្នាលសក្កៈជាធំនៃទេវតា សេចក្តីឈ្នះដោយវាចាសុភាសិត ចូរមានដល់យើងចុះ។' 'ម្នាលវេបចិត្តិ សេចក្តីឈ្នះដោយវាចាសុភាសិត ចូរមានដល់យើងចុះ。' 'ម្នាលវេបចិត្តិ ចូរអ្នកពោលគាថាមកមើល។' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បានពោលគាថានេះថា៖»

---

‘‘ภิยฺโย [Pg.149] พาลา ปภิชฺเชยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก;

ตสฺมา ภุเสน ทณฺเฑน, ธีโร พาลํ นิเสธเย’’ติ.

«ពួកជនពាលរឹតតែរំលោភបំពានឡើង បើគ្មានអ្នកហាមឃាត់ទេ ព្រោះហេតុនោះ បណ្ឌិតគួរហាមឃាត់ជនពាល ដោយអាជ្ញាដ៏ខ្លាំងក្លា។»

---

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលគាថារួចហើយ ពួកអសូរទាំងឡាយក៏ត្រេកអរ អនុមោទនា ចំណែកពួកទេវតាក៏នៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយទៅកាន់ព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតាថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំនៃទេវតា ចូរអ្នកពោលគាថាមកមើល។' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតា ក៏បានពោលគាថានេះថា៖»

---

‘‘เอตเทว อหํ มญฺเญ, พาลสฺส ปฏิเสธนํ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมตี’’ติ.

«ខ្ញុំយល់ថា ការដែលបុគ្គលដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី ស្ងប់រំងាប់ទៅវិញបាន នេះឯងជាការហាមឃាត់ជនពាល។»

---

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาย เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท เวปจิตฺตึ อสุรินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เวปจิตฺติ, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, เวปจิตฺติ อสุรินฺโท อิมํ คาถํ อภาสิ –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតាពោលគាថារួចហើយ ពួកទេវតាទាំងឡាយក៏ត្រេកអរ អនុមោទនា ចំណែកពួកអសូរនៅស្ងៀម។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតា បាននិយាយទៅកាន់វេបចិត្តិអសុរិន្ទថា 'ម្នាលវេបចិត្តិ ចូរអ្នកពោលគាថាមកមើល។' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតាពោលយ៉ាងនេះហើយ វេបចិត្តិអសុរិន្ទ ក៏បានពោលគាថានេះថា៖»

---

‘‘เอตเทว ติติกฺขาย, วชฺชํ ปสฺสามิ วาสว;

ยทา นํ มญฺญติ พาโล, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

อชฺฌารุหติ ทุมฺเมโธ, โคว ภิยฺโย ปลายิน’’นฺติ.

«ម្នាលវាសវៈ ខ្ញុំឃើញទោសក្នុងការអត់ធន់នេះឯង គឺកាលណាជនពាលយល់ថា 'បុគ្គលនេះអត់ធន់ចំពោះយើងព្រោះតែខ្លាច' ជនពាលអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយនោះ រឹតតែជិះជាន់ឡើង ដូចជាគោដែលរឹតតែដេញតាមជិះជាន់គោដែលរត់ប្រាសទៅដូច្នោះ។»

---

‘‘ภาสิตาย โข ปน, ภิกฺขเว, เวปจิตฺตินา อสุรินฺเทน คาถาย อสุรา อนุโมทึสุ, เทวา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข เวปจิตฺติ อสุรินฺโท สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ‘ภณ, เทวานมินฺท, คาถ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, สกฺโก เทวานมินฺโท อิมา คาถาโย อภาสิ –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលគាថារួចហើយ ពួកអសូរទាំងឡាយក៏ត្រេកអរ អនុមោទនា ចំណែកពួកទេវតាក៏នៅស្ងៀម។ គ្រានោះឯង វេបចិត្តិអសុរិន្ទ បាននិយាយទៅកាន់ព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតាថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំនៃទេវតា ចូរអ្នកពោលគាថាមកមើល។' ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើវេបចិត្តិអសុរិន្ទពោលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតា ក៏បានពោលគាថាទាំងឡាយនេះថា៖»

---

‘‘กามํ มญฺญตุ วา มา วา, ภยา มฺยายํ ติติกฺขติ;

สทตฺถปรมา อตฺถา, ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

«ជនពាលចង់យល់ថា 'បុគ្គលនេះអត់ធន់ចំពោះយើងព្រោះតែខ្លាច' ក្តី ឬមិនយល់ក្តី តាមចិត្តចុះ ប្រយោជន៍ទាំងឡាយមានប្រយោជន៍របស់ខ្លួនជាបរមត្ថ ធម៌ដទៃដែលក្រៃលែងជាងខន្តី មិនមានឡើយ។»

---

‘‘โย หเว พลวา สนฺโต, ทุพฺพลสฺส ติติกฺขติ;

ตมาหุ ปรมํ ขนฺตึ, นิจฺจํ ขมติ ทุพฺพโล.

«បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ហើយអត់ធន់ចំពោះបុគ្គលទន់ខ្សោយបាន បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅការអត់ធន់នោះថាជាខន្តីដ៏ឧត្តម ព្រោះថាបុគ្គលទន់ខ្សោយតែងត្រូវអត់ធន់ជានិច្ច។»

---

‘‘อพลํ ตํ พลํ อาหุ, ยสฺส พาลพลํ พลํ;

พลสฺส ธมฺมคุตฺตสฺส, ปฏิวตฺตา น วิชฺชติ.

«កម្លាំងណាដែលជាកម្លាំងរបស់ជនពាល បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅកម្លាំងនោះថាជាអកម្លាំង ចំណែកបុគ្គលអ្នកមានកម្លាំងគឺធម៌រក្សាហើយ តែងមិនមានអ្នកណាអាចតបតបានឡើយ។»

---

‘‘ตสฺเสว เตน ปาปิโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

«បុគ្គលណាខឹងតបចំពោះបុគ្គលដែលខឹងមុន បុគ្គលនោះឯងរឹតតែអាក្រក់ជាងបុគ្គលនោះទៅទៀត ចំណែកបុគ្គលដែលមិនខឹងតបចំពោះបុគ្គលដែលខឹងមុន ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។»

---

‘‘อุภินฺนมตฺถํ [Pg.150] จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

«បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី ស្ងប់រំងាប់ទៅវិញបាន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍ដល់អ្នកទាំងពីរ គឺទាំងប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងប្រយោជន៍អ្នកដទៃ។»

---

‘‘อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทา’’ติ.

«ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ តែងសំគាល់បុគ្គលដែលព្យាបាលប្រយោជន៍ទាំងសងខាង គឺទាំងប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងប្រយោជន៍អ្នកដទៃនោះ ថាជាមនុស្សពាលទៅវិញ។»

---

‘‘ภาสิตาสุ โข ปน, ภิกฺขเว, สกฺเกน เทวานมินฺเทน คาถาสุ เทวา อนุโมทึสุ, อสุรา ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ. อิทํ ปรวจนํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះសក្កៈជាធំនៃទេវតាពោលគាថាទាំងឡាយរួចហើយ ពួកទេវតាទាំងឡាយក៏ត្រេកអរ អនុមោទនា ចំណែកពួកអសូរនៅស្ងៀម។» នេះជាបរវចនសូត្រ។

---

๑๑๗. ตตฺถ กตมํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ?

១១៧. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលជាសកវចនៈផង ជាបរវចនៈផង តើដូចម្តេច?

---

ยญฺจ ปตฺตํ ยญฺจ ปตฺตพฺพํ อุภยเมตํ รชานุกิณฺณํ อาตุรสฺสานุสิกฺขโต. เย จ สิกฺขาสารา สีลํ วตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสารา, อยเมโก อนฺโต. เย จ เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ, อยํ ทุติโย อนฺโต. อิจฺเจเต อุโภ อนฺตา กฏสิวฑฺฒนา กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. เอเต อุโภ อนฺเต อนภิญฺญาย โอลียนฺติ เอเก อติธาวนฺติ เอเกติ. อิทํ ปรวจนํ.

«អារម្មណ៍ណាដែលបានសម្រេចហើយក្តី អារម្មណ៍ណាដែលគប្បីបានសម្រេចទៅខាងមុខក្តី អារម្មណ៍ទាំងពីរនោះ តែងច្របូកច្របល់ដោយធូលី ចំពោះបុគ្គលអ្នកក្តៅក្រហាយ ដែលប្រព្រឹត្តតាម។ មួយសោត ពួកបុគ្គលណាមានសិក្ខាជាសារៈ មានសីល វ័ត ជីវិត និងព្រហ្មចរិយៈ ជាទីពឹងដ៏សំខាន់ នេះជាចំណែកម្ខាង។ ពួកបុគ្គលណាមានវាទៈយ៉ាងនេះ មានទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា 'ទោសក្នុងកាមទាំងឡាយមិនមានឡើយ' នេះជាចំណែកទីពីរ។ ចំណែកទាំងពីរនេះ តែងធ្វើឱ្យព្រៃស្មសានចម្រើនឡើង តែងធ្វើឱ្យទិដ្ឋិចម្រើនឡើង។ ព្រោះមិនដឹងច្បាស់នូវចំណែកទាំងពីរនេះ ពួកបុគ្គលខ្លះក៏រួញរា ពួកបុគ្គលខ្លះក៏រត់ហួសទៅ។» នេះជាបរវចនសូត្រ។

---

เย จ โข เต อุโภ อนฺเต อภิญฺญาย ตตฺร จ น อเหสุํ, เตน จ อมญฺญึสุ, วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ. อิทํ สกวจนํ. อยํ อุทาโน สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

«ចំណែកពួកបុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវចំណែកទាំងពីរនោះហើយ មិនបានជាប់ជំពាក់ក្នុងចំណែកទាំងពីរនោះផង មិនបានសំគាល់ដោយអំណាចតណ្ហានិងទិដ្ឋិក្នុងចំណែកទាំងពីរនោះផង វដ្តសង្សាររបស់បុគ្គលទាំងនោះ មិនមានដើម្បីបញ្ញត្តិឡើយ។» នេះជាសកវចនសូត្រ។ ឧទាននេះ ហៅថាសូត្រដែលជាសកវចនៈផង ជាបរវចនៈផង។

---

ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ‘‘เกสํ นุ โข ปิโย อตฺตา, เกสํ อปฺปิโย อตฺตา’’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ ‘‘เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย[Pg.151]. ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ. ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตา’’ติ.

ព្រះបាទបសេនទិកោសល បានក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា៖ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គនៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្ងំនៅតែម្នាក់ឯង សេចក្តីត្រិះរិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះអង្គថា 'តើខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលណាខ្លះ តើខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលណាខ្លះ?' បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីគិតយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះអង្គថា 'ពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះឡើយ។ ទោះបីបុគ្គលទាំងនោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនក៏នៅតែមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះដដែល។ ហេតុដូចម្តេច? ព្រោះថា បុគ្គលដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ គប្បីធ្វើអំពើណាដល់បុគ្គលដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ បុគ្គលទាំងនោះតែងធ្វើអំពើនោះដល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ខ្លួនទើបមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះ។ ចំណែកពួកបុគ្គលណាមួយដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះឯង។ ទោះបីបុគ្គលទាំងនោះនិយាយយ៉ាងនេះថា "ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនក៏នៅតែជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះដដែល។ ហេតុដូចម្តេច? ព្រោះថា បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ គប្បីធ្វើអំពើណាដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ បុគ្គលទាំងនោះតែងធ្វើអំពើនោះដល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ខ្លួនទើបជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះ'។»

---

‘‘เอวเมตํ, มหาราช, เอวเมตํ, มหาราช, เย หิ เกจิ, มหาราช, กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘ปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, อปฺปิโย อปฺปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ อปฺปิโย อตฺตา. เย จ โข เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ ปิโย อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘อปฺปิโย โน อตฺตา’ติ, อถ โข เตสํ ปิโย อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? ยํ หิ, มหาราช, ปิโย ปิยสฺส กเรยฺย, ตํ เต อตฺตนาว อตฺตโน กโรนฺติ, ตสฺมา เตสํ ปิโย อตฺตาติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

«ម្នាលមហារាជ សេចក្តីនេះយ៉ាងនោះឯង ម្នាលមហារាជ សេចក្តីនេះយ៉ាងនោះឯង ពួកបុគ្គលណាមួយ ម្នាលមហារាជ ដែលប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតដោយចិត្ត ហេតុនោះ ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះឡើយ។ ទោះបីបុគ្គលទាំងនោះនិយាយយ៉ាងនេះថា 'ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង' ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនក៏នៅតែមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះដដែល។ ហេតុដូចម្តេច? ព្រោះថា ម្នាលមហារាជ បុគ្គលដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ គប្បីធ្វើអំពើណាដល់បុគ្គលដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ បុគ្គលទាំងនោះតែងធ្វើអំពើនោះដល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ខ្លួនទើបមិនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះ។ ចំណែកពួកបុគ្គលណាមួយ ម្នាលមហារាជ ដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយវាចា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយចិត្ត ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះឯង។ ទោះបីបុគ្គលទាំងនោះនិយាយយ៉ាងនេះថា 'ខ្លួនមិនជាទីស្រឡាញ់របស់យើង' ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លួនក៏នៅតែជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះដដែល។ ហេតុដូចម្តេច? ព្រោះថា ម្នាលមហារាជ បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ គប្បីធ្វើអំពើណាដល់បុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ បុគ្គលទាំងនោះតែងធ្វើអំពើនោះដល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង ហេតុនោះ ខ្លួនទើបជាទីស្រឡាញ់របស់បុគ្គលទាំងនោះ។» ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់សេចក្តីនេះរួចហើយ... ព្រះសាស្តា៖

---

‘‘อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา, น นํ ปาเปน สํยุเช;

น หิ ตํ สุลภํ โหติ, สุขํ ทุกฺกฏการินา.

«បើបុគ្គលដឹងថាខ្លួនជាទីស្រឡាញ់ មិនគប្បីយកខ្លួនទៅប្រឡាក់ប្រឡូកនឹងបាបឡើយ ព្រោះថា សេចក្តីសុខមិនមែនជាធម្មជាតិដែលបុគ្គលអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ គប្បីបានដោយងាយនោះឡើយ។»

---

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

«កាលបើបុគ្គលត្រូវមច្ចុរាជគ្របសង្កត់ហើយ ត្រូវលះបង់ភពជាមនុស្សទៅ តើអ្វីជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលនោះ ហើយបុគ្គលនោះគប្បីកាន់យកអ្វីទៅបាន អ្វីជាទ្រព្យតាមរក្សាបុគ្គលនោះ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណដូច្នោះ?»

---

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

«បុណ្យនិងបាបទាំងពីរយ៉ាង ដែលសត្វលោកធ្វើហើយក្នុងលោកនេះ បុណ្យនិងបាបនោះឯងជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្វនោះ សត្វនោះតែងកាន់យកបុណ្យនិងបាបនោះទៅបាន បុណ្យនិងបាបនោះឯងតែងតាមរក្សាសត្វនោះ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណដូច្នោះ។»

---

‘‘ตสฺมา กเรยฺย กลฺยาณํ, นิจยํ สมฺปรายิกํ;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณิน’’นฺติ.

«ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីធ្វើអំពើល្អ សន្សំទុកសម្រាប់បរលោក ព្រោះថាបុណ្យទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងបរលោក។»

---

อิทํ สุตฺตํ ปรวจนํ. อนุคีติ สกวจนํ. อิทํ สกวจนญฺจ ปรวจนญฺจ.

សូត្រនេះ ជាបរវចនៈ។ គាថាពោលតាមក្រោយ ជាសកវចនៈ។ សូត្រនេះ ជាសកវចនៈផង ជាបរវចនៈផង។

---

๑๑๘. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียํ?

១១៨. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើវិស្សជ្ជនីយសូត្រ តើដូចម្តេច?

---

ปญฺเห ปุจฺฉิเต อิทํ อภิญฺเญยฺยํ, อิทํ ปริญฺเญยฺยํ, อิทํ ปหาตพฺพํ, อิทํ ภาเวตพฺพํ, อิทํ สจฺฉิกาตพฺพํ, อิเม ธมฺมา เอวํคหิตา อิทํ ผลํ นิพฺพตฺตยนฺติ. เตสํ [Pg.152] เอวํคหิตานํ อยมตฺโถ อิติ อิทํ วิสชฺชนียํ. ‘‘อุฬาโร พุทฺโธ ภควา’’ติ พุทฺธอุฬารตํ ธมฺมสฺวากฺขาตตํ สงฺฆสุปฺปฏิปตฺติญฺจ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ ‘‘สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา’’ติ ‘‘สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา’’ติ เอกํเสเนว นิทฺทิเส. ยํ วา ปนญฺญมฺปิ เอวํ ชาติยํ. อิทํ วิสชฺชนียํ.

កាលបើមានគេសួរប្រស្នាថា “នេះជាធម៌គួរដឹងច្បាស់ នេះជាធម៌គួរកំណត់ដឹង នេះជាធម៌គួរលះបង់ នេះជាធម៌គួរចម្រើន នេះជាធម៌គួរធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ធម៌ទាំងឡាយនេះ កាលបើកាន់យកយ៉ាងនេះ តែងបង្កើតនូវផលនេះ នេះជាប្រយោជន៍នៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ដែលបុគ្គលកាន់យកយ៉ាងនេះ” នេះហៅថា វិស្សជ្ជនិយសូត្រ (សូត្រដែលគួរដោះស្រាយ)។ គប្បីសម្តែងដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដ នូវភាពជាព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ ភាពជាធម៌ដែលព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងទុកល្អហើយ និងការប្រតិបត្តិល្អនៃព្រះសង្ឃ ថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់”។ គប្បីសម្តែងដោយចំណែកមួយពិតប្រាកដថា “សង្ខារទាំងពួងមិនទៀង” “សង្ខារទាំងពួងជាទុក្ខ” “ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា”។ មួយវិញទៀត សូត្រឯណានីមួយដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះក៏ហៅថា វិស្សជ្ជនិយសូត្រ។

---

ตตฺถ กตมํ อวิสชฺชนียํ?

បណ្តាសូត្រទាំងនោះ អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ (សូត្រមិនគួរដោះស្រាយ) តើដូចម្តេច?

---

‘‘อากงฺขโต เต นรทมฺมสารถิ, เทวา มนุสฺสา มนสา วิจินฺติตํ;

สพฺเพ น ชญฺญา กสิณาปิ ปาณิโน, สนฺตํ สมาธึ อรณํ นิเสวโต;

กินฺตํ ภควา อากงฺขตี’’ติ.

“បពិត្រព្រះអង្គអ្នកទូន្មាននូវបុរសដែលគួរទូន្មានបាន! ទេវតា មនុស្ស និងសូម្បីសត្វមានជីវិតទាំងពួងទាំងអស់ មិនអាចដឹងនូវសេចក្តីដែលទ្រង់គិតដោយព្រះហឫទ័យ ក្នុងកាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ប្រាថ្នា ព្រះអង្គអ្នកសេពចំពោះនូវសមាធិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ មិនមានកិលេសឡើយ តើសេចក្តីប្រាថ្នានោះរបស់ព្រះអង្គជាអ្វី? តើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រាថ្នានូវអ្វី?”

---

อิทํ อวิสชฺชนียํ.

នេះហៅថា អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ។

---

เอตฺตโก ภควา สีลกฺขนฺเธ สมาธิกฺขนฺเธ ปญฺญากฺขนฺเธ วิมุตฺติกฺขนฺเธ วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ อิริยายํ ปภาเว หิเตสิตายํ กรุณายํ อิทฺธิยนฺติ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

សេចក្តីថា “ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងសីលក្ខន្ធ សមាធិក្ខន្ធ បញ្ញាក្ខន្ធ វិមុត្តិក្ខន្ធ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ ក្នុងឥរិយាបថ ក្នុងអានុភាព ក្នុងភាពជាអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍ ក្នុងព្រះករុណា និងក្នុងឫទ្ធិ” ដូច្នេះ នេះហៅថា អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ។

---

‘‘ตถาคตสฺส, ภิกฺขเว, อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส โลเก อุปฺปาทา ติณฺณํ รตนานํ อุปฺปาโท พุทฺธรตนสฺส ธมฺมรตนสฺส สงฺฆรตนสฺส’’. กึ ปมาณานิ ตีณิ รตนานีติ? อิทํ อวิสชฺชนียํ.

“ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះការកើតឡើងក្នុងលោក នៃព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ទើបមានការកើតឡើងនៃរតនៈទាំងបី គឺពុទ្ធរតនៈ ធម្មរតនៈ និងសង្ឃរតនៈ”។ សំណួរថា “រតនៈទាំងបីមានប្រមាណដូចម្តេច?” នេះហៅថា អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ។

---

พุทฺธวิสโย อวิสชฺชนีโย. ปุคฺคลปโรปรญฺญุตา อวิสชฺชนียา. ‘‘ปุพฺพา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สกึ นิรยํ สกึ ติรจฺฉานโยนึ สกึ เปตฺติวิสยํ สกึ อสุรโยนึ สกึ เทเว สกึ มนุสฺเส สนฺธาวิตํ สํสริตํ’’. กตมา ปุพฺพา โกฏีติ อวิสชฺชนียํ. น ปญฺญายตีติ สาวกานํ ญาณเวกลฺเลน. ทุวิธา พุทฺธานํ ภควนฺตานํ เทสนา อตฺตูปนายิกา จ ปรูปนายิกา จ. น ปญฺญายตีติ ปรูปนายิกา. นตฺถิ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อวิชานนาติ อตฺตูปนายิกา. ยถา ภควา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ เอวมาห –

ព្រះពុទ្ធវិស័យ ជាធម៌មិនគួរដោះស្រាយ។ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញ្ញាណ (ការដឹងនូវសេចក្តីចុះចិត្ត និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃបុគ្គលដទៃ) ជាធម៌មិនគួរដោះស្រាយ។ “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទីបំផុតខាងដើមមិនប្រាកដឡើយ នៃសត្វទាំងឡាយដែលមានអវិជ្ជាជាគ្រឿងរារាំង មានតណ្ហាជាគ្រឿងរួបរឹត ដែលអន្ទោលទៅ រត់វាលវដ្តសង្សារ ជួនកាលទៅកាន់នរក ជួនកាលទៅកាន់កំណើតតិរច្ឆាន ជួនកាលទៅកាន់បេតវិស័យ ជួនកាលទៅកាន់អសុរកាយ ជួនកាលទៅកាន់ទេវលោក ជួនកាលទៅកាន់មនុស្សលោក”។ សំណួរថា “តើទីបំផុតខាងដើមនោះដូចម្តេច?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ ពាក្យថា “មិនប្រាកដ” នោះ គឺមិនប្រាកដព្រោះការខ្វះខាតប្រាជ្ញាញាណរបស់ពួកសាវ័ក។ ព្រះធម៌ទេសនារបស់ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយមានពីរយ៉ាង គឺទេសនាបង្អោនមកកាន់ព្រះអង្គឯង (អត្តូបនាយិកា) និងទេសនាបង្អោនទៅកាន់បុគ្គលដទៃ (បរូបនាយិកា)។ ទេសនាថា “មិនប្រាកដ” នេះ ឈ្មោះថា ទេសនាបង្អោនទៅកាន់បុគ្គលដទៃ។ ទេសនាថា “ការមិនដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ មិនមានឡើយ” នេះ ឈ្មោះថា ទេសនាបង្អោនមកកាន់ព្រះអង្គឯង។ ដូចដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រារព្ធនូវភិក្ខុឈ្មោះកោកាលិកៈ ហើយត្រាស់នឹងភិក្ខុមួយរូបយ៉ាងនេះថា៖

---

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.153], ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห…เป… น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุเม ปน, ภิกฺขุ, นิรเย โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อาห ‘‘อยํ อปฺปเมยฺโย อสงฺขฺเยโย’’ติ. สพฺพํ ตํ อวิสชฺชนียํ. อิทํ อวิสชฺชนียํ.

“ម្នាលភិក្ខុ ប្រៀបដូចជារទេះផ្ទុកល្ងមានចំណុះ ២០ ខារី របស់ជនជាតិកោសល... ។ល។ ឯនរកឈ្មោះអព្វុទៈមួយ ក៏មិនទាន់អស់ទៅឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អព្វុទនរក ទើបស្មើនឹងមួយនិរព្វុទនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ និរព្វុទនរក ទើបស្មើនឹងមួយអពពនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អពពនរក ទើបស្មើនឹងមួយអដដនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អដដនរក ទើបស្មើនឹងមួយអហហនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ អហហនរក ទើបស្មើនឹងមួយកុមុទនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ កុមុទនរក ទើបស្មើនឹងមួយសោគន្ធិកនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ សោគន្ធិកនរក ទើបស្មើនឹងមួយឧប្បលកនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ ឧប្បលកនរក ទើបស្មើនឹងមួយបុណ្ឌរិកនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ២០ បុណ្ឌរិកនរក ទើបស្មើនឹងមួយបទុមនរក។ ម្នាលភិក្ខុ ក៏ភិក្ខុឈ្មោះកោកាលិកៈ មានចិត្តប្រទូស្តក្នុងព្រះសារីបុត្តនិងព្រះមោគ្គល្លាន ហើយទៅកើតក្នុងបទុមនរកនោះឯង”។ មួយវិញទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នូវសូត្រឯណានីមួយថា “នេះមិនអាចប្រមាណបាន មិនអាចរាប់បាន” ដូច្នេះ សូត្រទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ។ នេះហៅថា អវិស្សជ្ជនិយសូត្រ។

---

๑๑๙. ตตฺถ กตมํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ, ยทา โส อุปโก อาชีวโก ภควนฺตํ อาห ‘‘กุหึ, อาวุโส โคตม, คมิสฺสสี’’ติ. ภควา อาห –

១១៩. បណ្តាសូត្រទាំងនោះ សូត្រដែលគួរដោះស្រាយផង មិនគួរដោះស្រាយផង តើដូចម្តេច? គឺក្នុងកាលដែលឧបកអាជីវកនោះ ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគថា “បពិត្រព្រះគោតមដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គនឹងយាងទៅកាន់ទីណា?” ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

‘‘พาราณสึ คมิสฺสามิ, อหํ ตํ อมตทุนฺทุภึ;

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, โลเก อปฺปฏิวตฺติย’’นฺติ.

“តថាគតនឹងទៅកាន់បុរីពារាណសី ដើម្បីញ៉ាំងស្គរអម្រឹត គឺការសម្តែងនូវធម្មចក្រ ដែលសត្វលោកមិនអាចបង្វិលត្រឡប់បានឡើយ”។

---

อุปโก อาชีวโก อาห ‘‘‘ชิโน’ติ โข อาวุโส, โภ โคตม, ปฏิชานาสี’’ติ. ภควา อาห –

ឧបកអាជីវកពោលថា “បពិត្រព្រះគោតមដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គប្តេជ្ញាខ្លួនថាជា ‘ជិនៈ’ (អ្នកឈ្នះ) ពិតមែនឬ?” ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា៖

---

‘‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหํ อุปกา ชิโน’’ติ.

“ជនទាំងឡាយណាដែលបានដល់នូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ ជនទាំងឡាយនោះដែលមានសភាពដូចជាតថាគត តែងជាអ្នកឈ្នះពិតប្រាកដ ម្នាលឧបកៈ ធម៌ដ៏លាមកទាំងឡាយ តថាគតបានឈ្នះហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបតថាគតឈ្មោះថាជា ‘ជិនៈ’ (អ្នកឈ្នះ)”។

---

กถํ ชิโน เกน ชิโนติ วิสชฺชนียํ. กตโม ชิโนติ อวิสชฺชนียํ. กตโม อาสวกฺขโย, ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโยติ วิสชฺชนียํ. กิตฺตโก อาสวกฺขโยติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

សំណួរថា “ឈ្នះដូចម្តេច? ឈ្នះដោយសារអ្វី?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើបុគ្គលណាជាអ្នកឈ្នះ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើការអស់ទៅនៃអាសវៈនោះដូចម្តេច? គឺការអស់ទៅនៃរាគៈ ការអស់ទៅនៃទោសៈ ការអស់ទៅនៃមោហៈឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ。 សំណួរថា “តើការអស់ទៅនៃអាសវៈមានប្រមាណប៉ុណ្ណា?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ នេះហៅថា សូត្រដែលគួរដោះស្រាយផង មិនគួរដោះស្រាយផង។

---

อตฺถิ [Pg.154] ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ รูปนฺติ วิสชฺชนียํ. รูปํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูปวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. รูเป ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต รูปนฺติ อวิสชฺชนียํ. เอวํ อตฺถิ เวทนา…เป… สญฺญา…เป… สงฺขารา…เป… อตฺถิ วิญฺญาณนฺติ วิสชฺชนียํ. วิญฺญาณํ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาณวา ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. วิญฺญาเณ ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. ตถาคเต วิญฺญาณนฺติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร รูเปน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อญฺญตฺร เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… สงฺขาเรหิ…เป… วิญฺญาเณน ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อยํ โส ตถาคโต อรูปโก…เป… อเวทนโก…เป… อสญฺญโก…เป… อสงฺขารโก…เป… อวิญฺญาณโกติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

សំណួរថា “តើព្រះតថាគតមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើរូបមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើរូបជាព្រះតថាគតឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតមានរូបឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតនៅក្នុងរូបឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើរូបនៅក្នុងព្រះតថាគតឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ ដូចគ្នាដែរ សំណួរថា “តើវេទនាមានពិតមែនឬ? ... សញ្ញា ... សង្ខារ ... វិញ្ញាណមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើវិញ្ញាណជាព្រះតថាគតឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតមានវិញ្ញាណឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតនៅក្នុងវិញ្ញាណឬ?” -- នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើវិញ្ញាណនៅក្នុងព្រះតថាគតឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតក្រៅពីរូបមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតក្រៅពីវេទនា ... សញ្ញា ... សង្ខារ ... វិញ្ញាណមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតនោះមិនមានរូប ... មិនមានវេទនា ... មិនមានសញ្ញា ... មិនមានសង្ខារ ... មិនមានវិញ្ញាណឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ នេះហៅថា សូត្រដែលគួរដោះស្រាយផង មិនគួរដោះស្រាយផង។

---

ปสฺสติ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต จวมาเน อุปปชฺชมาเน เอวํ สพฺพํ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาตีติ วิสชฺชนียํ. กตเม สตฺตา, กตโม ตถาคโตติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

សំណួរថា “តើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញនូវសត្វទាំងឡាយដែលច្យុតទៅ និងកើតឡើង ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្សធម្មតាឬ?” និងសេចក្តីទាំងពួង ...ល... សំណួរថា “តើព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមយថាកម្មឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើសត្វទាំងឡាយនោះដូចម្តេច? តើព្រះតថាគតនោះដូចម្តេច?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ នេះហៅថា សូត្រដែលគួរដោះស្រាយផង មិនគួរដោះស្រាយផង។

---

อตฺถิ ตถาคโตติ วิสชฺชนียํ. อตฺถิ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อวิสชฺชนียํ. อิทํ วิสชฺชนียญฺจ อวิสชฺชนียญฺจ.

សំណួរថា “តើព្រះតថាគតមានពិតមែនឬ?” នេះជាសំណួរគួរដោះស្រាយ។ សំណួរថា “តើព្រះតថាគតមានបន្ទាប់ពីការស្លាប់ទៅឬ?” នេះជាសំណួរមិនគួរដោះស្រាយ។ នេះហៅថា សូត្រដែលគួរដោះស្រាយផង មិនគួរដោះស្រាយផង។

---

๑๒๐. ตตฺถ กตมํ กมฺมํ?

១២០. បណ្តាសូត្រទាំងនោះ កម្មសូត្រ តើដូចម្តេច?

---

‘‘อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, ชหโต มานุสํ ภวํ;

กึ หิ ตสฺส สกํ โหติ, กิญฺจ อาทาย คจฺฉติ;

กิญฺจสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี.

“កាលដែលសត្វត្រូវមច្ចុរាជគ្របសង្កត់ហើយ លះបង់ចោលនូវភពជាមនុស្ស តើអ្វីជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្វនោះ? តើសត្វនោះកាន់យកនូវអ្វីទៅ? តើអ្វីជាគ្រឿងអន្ទោលតាមសត្វនោះទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ មិនលះបង់ឡើយ?”

---

‘‘อุโภ ปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, ยํ มจฺโจ กุรุเต อิธ;

ตญฺหิ ตสฺส สกํ โหติ, ตํว อาทาย คจฺฉติ;

ตํวสฺส อนุคํ โหติ, ฉายาว อนปายินี’’ติ.

“ទាំងបុណ្យនិងបាបទាំងពីរ ដែលសត្វលោកបានធ្វើហើយក្នុងលោកនេះ បុណ្យនិងបាបនោះឯង ជាទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្វនោះ សត្វនោះតែងកាន់យកនូវបុណ្យនិងបាបនោះឯងទៅ បុណ្យនិងបាបនោះឯង តែងអន្ទោលតាមសត្វនោះទៅ ដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ មិនលះបង់ឡើយ”។

---

อิทํ กมฺมํ.

... នេះហៅថា កម្មសូត្រ។

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ [Pg.155] อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, พาลํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ ปาปกานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน ทุจฺจริตานิ วาจาย ทุจฺจริตานิ มนสา ทุจฺจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, พาลสฺส เอวํ โหติ ‘อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ. กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺทํ, กตํ กิพฺพิสํ, ยาวตา โภ อกตกลฺยาณานํ อกตกุสลานํ อกตภีรุตฺตาณานํ กตปาปานํ กตลุทฺทานํ กตกิพฺพิสานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชตี’’ติ.

“ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត មនុស្សពាលដែលឡើងកាន់គ្រែ ឬឡើងកាន់តាំង ឬដេកលើផែនដី អំពើបាបទាំងឡាយណាដែលខ្លួនបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន គឺកាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត អំពើបាបទាំងឡាយនោះ ក្នុងសម័យនោះ តែងមកព្យួរ មកព្យួរជុំវិញ មកព្យួរចំពោះមុខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាស្រមោលនៃកំពូលភ្នំធំៗទាំងឡាយ ក្នុងសម័យព្រលប់ តែងមកគ្របដណ្តប់ គ្របដណ្តប់ជុំវិញ គ្របដណ្តប់ចំពោះមុខលើផែនដី យ៉ាងនោះឯង ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មនុស្សពាលដែលឡើងកាន់គ្រែ ឬឡើងកាន់តាំង ឬដេកលើផែនដី អំពើបាបទាំងឡាយណាដែលខ្លួនបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន គឺកាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត មនោទុច្ចរិត អំពើបាបទាំងឡាយនោះ ក្នុងសម័យនោះ តែងមកព្យួរ មកព្យួរជុំវិញ មកព្យួរចំពោះមុខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យនោះ មនុស្សពាលនោះតែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ‘ឱហ្ន៎! អំពើល្អ តថាគតមិនបានធ្វើហើយ អំពើជាកុសល តថាគតមិនបានធ្វើហើយ ទីពឹងការពារភ័យ តថាគតមិនបានធ្វើហើយ អំពើបាប តថាគតបានធ្វើហើយ អំពើដ៏ទ្រុស្តសាហាវ តថាគតបានធ្វើហើយ អំពើដ៏លាមក តថាគតបានធ្វើហើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ គតិរបស់ពួកជនដែលមិនបានធ្វើអំពើល្អ មិនបានធ្វើអំពើជាកុសល មិនបានធ្វើទីពឹងការពារភ័យ បានធ្វើតែអំពើបាប បានធ្វើតែអំពើដ៏ទ្រុស្តសាហាវ បានធ្វើតែអំពើដ៏លាមក មានប្រមាណប៉ុណ្ណា តថាគតលុះស្លាប់ទៅ នឹងទៅកាន់គតិនោះ’ ដូច្នេះ មនុស្សពាលនោះ តែងសោកស្តាយ លំបាកចិត្ត ខ្សឹកខ្សួល គក់ទ្រូង ទ្រហោយយំ ដល់នូវសេចក្តីវង្វេងភាន់ភាំង”។

---

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหตํ ปพฺพตกูฏานํ ฉายา สายนฺหสมยํ ปถวิยํ โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตํ ปีฐสมารูฬฺหํ วา มญฺจสมารูฬฺหํ วา ฉมายํ วา เสมานํ ยานิสฺส ปุพฺเพ กลฺยาณานิ กมฺมานิ กตานิ กาเยน สุจริตานิ วาจาย สุจริตานิ มนสา สุจริตานิ, ตานิสฺส ตมฺหิ สมเย โอลมฺพนฺติ อชฺโฌลมฺพนฺติ อภิปฺปลมฺพนฺติ. ตตฺร, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตสฺส ‘เอวํ โหติ อกตํ วต เม ปาปํ, อกตํ ลุทฺทํ, อกตํ กิพฺพิสํ. กตํ กลฺยาณํ, กตํ กุสลํ, กตํ ภีรุตฺตาณํ, ยาวตา โภ อกตปาปานํ อกตลุทฺทานํ อกตกิพฺพิสานํ กตกลฺยาณานํ กตกุสลานํ กตภีรุตฺตาณานํ คติ, ตํ คตึ เปจฺจ คจฺฉามี’ติ, โส น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ น สมฺโมหํ อาปชฺชติ, ‘กตํ เม ปุญฺญํ, อกตํ ปาปํ, ยา ภวิสฺสติ คติ อกตปาปสฺส อกตลุทฺทสฺส อกตกิพฺพิสสฺส กตปุญฺญสฺส กตกุสลสฺส กตภีรุตฺตาณสฺส, ตํ เปจฺจ ภเว คตึ ปจฺจนุภวิสฺสามี’ติ วิปฺปฏิสาโร น ชายติ. อวิปฺปฏิสาริโน โข, ภิกฺขเว, อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา คิหิโน วา ปพฺพชิตสฺส วา ภทฺทกํ มรณํ ภทฺทิกา กาลงฺกิริยาติ วทามี’’ติ. อิทํ กมฺมํ.

“ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត បណ្ឌិតដែលឡើងកាន់គ្រែ ឬឡើងកាន់តាំង ឬដេកលើផែនដី អំពើល្អទាំងឡាយណាដែលខ្លួនបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន គឺកាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត អំពើល្អទាំងឡាយនោះ ក្នុងសម័យនោះ តែងមកព្យួរ មកព្យួរជុំវិញ មកព្យួរចំពោះមុខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាស្រមោលនៃកំពូលភ្នំធំៗទាំងឡាយ ក្នុងសម័យព្រលប់ តែងមកគ្របដណ្តប់ គ្របដណ្តប់ជុំវិញ គ្របដណ្តប់ចំពោះមុខលើផែនដី យ៉ាងនោះឯង ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្ឌិតដែលឡើងកាន់គ្រែ ឬឡើងកាន់តាំង ឬដេកលើផែនដី អំពើល្អទាំងឡាយណាដែលខ្លួនបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន គឺកាយសុចរិត វចីសុចរិត មនោសុចរិត អំពើល្អទាំងឡាយនោះ ក្នុងសម័យនោះ តែងមកព្យួរ មកព្យួរជុំវិញ មកព្យួរចំពោះមុខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យនោះ បណ្ឌិតនោះតែងមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ‘ឱហ្ន៎! អំពើបាប តថាគតមិនបានធ្វើហើយ អំពើដ៏ទ្រុស្តសាហាវ តថាគតមិនបានធ្វើហើយ អំពើដ៏លាមក តថាគតមិនបានធ្វើហើយ អំពើល្អ តថាគតបានធ្វើហើយ អំពើជាកុសល តថាគតបានធ្វើហើយ ទីពឹងការពារភ័យ តថាគតបានធ្វើហើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ គតិរបស់ពួកជនដែលមិនបានធ្វើអំពើបាប មិនបានធ្វើអំពើដ៏ទ្រុស្តសាហាវ មិនបានធ្វើអំពើដ៏លាមក បានធ្វើតែអំពើល្អ បានធ្វើតែអំពើជាកុសល បានធ្វើតែទីពឹងការពារភ័យ មានប្រមាណប៉ុណ្ណា តថាគតលុះស្លាប់ទៅ នឹងទៅកាន់គតិនោះ’ ដូច្នេះ បណ្ឌិតនោះ មិនសោកស្តាយ មិនលំបាកចិត្ត មិនខ្សឹកខ្សួល មិនគក់ទ្រូង មិនទ្រហោយយំ មិនដល់នូវសេចក្តីវង្វេងភាន់ភាំងឡើយ។ សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត តែងមិនកើតឡើងដល់បណ្ឌិតនោះឡើយថា ‘បុណ្យ តថាគតបានធ្វើហើយ បាប តថាគតមិនបានធ្វើហើយ គតិឯណានឹងមាន ដល់បុគ្គលដែលមិនបានធ្វើអំពើបាប មិនបានធ្វើអំពើដ៏ទ្រុស្តសាហាវ មិនបានធ្វើអំពើដ៏លាមក បានធ្វើតែបុណ្យ បានធ្វើតែអំពើជាកុសល បានធ្វើតែទីពឹងការពារភ័យ តថាគតលុះស្លាប់ទៅ នឹងបានសោយនូវគតិនោះក្នុងភពខាងមុខ’ ដូច្នេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា ការស្លាប់ដ៏ល្អ ការធ្វើមរណកាលដ៏ល្អ តែងមានដល់ស្ត្រី ឬបុរស គ្រហស្ថ ឬបព្វជិត ដែលមិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្តឡើយ”។ នេះហៅថា កម្មសូត្រ។

---

‘‘ตีณิมานิ[Pg.156], ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ. กตมานิ ตีณิ, กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ทุจฺจริตานิ. ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ สุจริตานิ. อิทํ กมฺมํ.

“ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទុច្ចរិតទាំងឡាយនេះមានបីយ៉ាង។ តើបីយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាយទុច្ចរិត វចីទុច្ចរិត និងមនោទុច្ចរិត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាទុច្ចរិតបីយ៉ាង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុចរិតទាំងឡាយនេះមានបីយ៉ាង។ តើបីយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាយសុចរិត វចីសុចរិត និងមនោសុចរិត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងជាសុចរិតបីយ៉ាង”។ នេះហៅថា កម្មសូត្រ។

---

ตตฺถ กตโม วิปาโก?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រជាវិបាក តើដូចម្ដេច?

---

‘‘ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย. ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม นิรยา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อนิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อิฏฺฐรูปํ. อกนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน กนฺตรูปํ. อมนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน มนาปรูปํ.

"ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លាភរបស់អ្នករាល់គ្នា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដែលអ្នករាល់គ្នាបានល្អហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ អ្នករាល់គ្នាបានហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នរកទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ផស្សាយតនិកៈ ៦ នេះ តថាគតបានឃើញហើយ។ ក្នុងនរកទាំងនោះ សត្វតែងឃើញរូបណាមួយដោយភ្នែក តែងឃើញតែរូបដែលមិនជាទីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបជាទីប្រាថ្នាឡើយ តែងឃើញតែរូបដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបជាទីគាប់ចិត្តឡើយ តែងឃើញតែរូបដែលមិនជាទីពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបជាទីពេញចិត្តឡើយ។

---

ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน…เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… ยํ กิญฺจิ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อนิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อิฏฺฐธมฺมํ. อกนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน กนฺตธมฺมํ. อมนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน มนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสาย.

សត្វតែងឮសំឡេងណាមួយដោយត្រចៀក... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ដឹងរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដោយកាយ... ដឹងធម្មារម្មណ៍ណាមួយដោយចិត្ត តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ដែលមិនជាទីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នាឡើយ តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តឡើយ តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ដែលមិនជាទីពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ជាទីពេញចិត្តឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លាភរបស់អ្នករាល់គ្នា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដែលអ្នករាល់គ្នាបានល្អហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ អ្នករាល់គ្នាបានហើយ។"

---

‘‘ทิฏฺฐา มยา, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนิกา นาม สคฺคา. ตตฺถ ยํ กิญฺจิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ อิฏฺฐรูปํเยว ปสฺสติ, โน อนิฏฺฐรูปํ. กนฺตรูปํเยว ปสฺสติ, โน อกนฺตรูปํ. มนาปรูปํเยว ปสฺสติ, โน อมนาปรูปํ. ยํ กิญฺจิ โสเตน สทฺทํ สุณาติ…เป… ฆาเนน …เป… ชิวฺหาย…เป… กาเยน…เป… มนสา ธมฺมํ วิชานาติ อิฏฺฐธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อนิฏฺฐธมฺมํ. กนฺตธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อกนฺตธมฺมํ. มนาปธมฺมํเยว วิชานาติ, โน อมนาปธมฺมํ. ลาภา โว, ภิกฺขเว, สุลทฺธํ โว, ภิกฺขเว, ขโณ โว, ภิกฺขเว, ปฏิลทฺโธ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติ. อยํ วิปาโก.

"ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឋានសួគ៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា ផស្សាយតនិកៈ ៦ នេះ តថាគតបានឃើញហើយ។ ក្នុងឋានសួគ៌ទាំងនោះ សត្វតែងឃើញរូបណាមួយដោយភ្នែក តែងឃើញតែរូបជាទីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបដែលមិនជាទីប្រាថ្នាឡើយ តែងឃើញតែរូបជាទីគាប់ចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ តែងឃើញតែរូបជាទីពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនឃើញរូបដែលមិនជាទីពេញចិត្តឡើយ។ សត្វតែងឮសំឡេងណាមួយដោយត្រចៀក... ធុំក្លិនដោយច្រមុះ... ដឹងរសដោយអណ្តាត... ពាល់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយដោយកាយ... ដឹងធម្មារម្មណ៍ណាមួយដោយចិត្ត តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នាប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ដែលមិនជាទីប្រាថ្នាឡើយ តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ តែងដឹងតែធម្មារម្មណ៍ជាទីពេញចិត្តប៉ុណ្ណោះ មិនដឹងធម្មារម្មណ៍ជាទីពេញចិត្តឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លាភរបស់អ្នករាល់គ្នា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដែលអ្នករាល់គ្នាបានល្អហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខណៈដើម្បីការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ អ្នករាល់គ្នាបានហើយ" ដូច្នេះ។ នេះជាសូត្រឈ្មោះវិបាក។

---

‘‘สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

"កាលដែលពួកយើងត្រូវគេដុតរោលក្នុងនរក អស់រយៈពេលប្រាំមួយម៉ឺនឆ្នាំ ពេញលេញដោយប្រការទាំងពួងហើយ តើទីបំផុតនឹងមានក្នុងកាលណា?

---

‘‘นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, ตุยฺหํ มยฺหญฺจ มาริสา’’ติ.

ទីបំផុតគ្មានទេ ទីបំផុតនឹងមានពីណា ទីបំផុតមិនប្រាកដឡើយ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ ពួកយើងទាំងអ្នកទាំងខ្ញុំ បានធ្វើបាបកម្មទុកហើយ" ដូច្នេះ។

---

อยํ วิปาโก.

នេះជាសូត្រឈ្មោះវិបាក។

---

๑๒๑. ตตฺถ [Pg.157] กตมํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ?

១២១. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រជាកម្មផង ជាវិបាកផង តើដូចម្ដេច?

---

‘‘อธมฺมจารี หิ นโร ปมตฺโต, ยหึ ยหึ คจฺฉติ ทุคฺคตึ โย;

โส นํ อธมฺโม จริโต หนาติ, สยํ คหีโต ยถา กณฺหสปฺโป.

"បុគ្គលណាជាអ្នកប្រព្រឹត្តអធម៌ ជាអ្នកធ្វេសប្រហែស តែងទៅកាន់ទុគ្គតិណាៗ អធម៌ដែលបុគ្គលនោះប្រព្រឹត្តហើយ តែងសម្លាប់បុគ្គលនោះឯង ដូចជាពស់វែកដែលគេចាប់កាន់ដោយខ្លួនឯង។

---

‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน;

อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ.

ព្រោះថាធម៌ និងអធម៌ទាំងពីរនេះ មិនមែនមានផលស្មើគ្នាឡើយ អធម៌តែងនាំទៅកាន់នរក ធម៌តែងឲ្យដល់នូវសុគតិ" ដូច្នេះ។

---

อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

នេះជាសូត្រជាកម្មផង ជាវិបាកផង។

---

‘‘มา, ภิกฺขเว, ปุญฺญานํ ภายิตฺถ, สุขสฺเสตํ, ภิกฺขเว, อธิวจนํ อิฏฺฐสฺส กนฺตสฺส ปิยสฺส มนาปสฺส ยทิทํ ปุญฺญานิ. อภิชานามิ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ทีฆรตฺตํ กตานํ ปุญฺญานํ อิฏฺฐํ กนฺตํ ปิยํ มนาปํ วิปากํ ปจฺจนุภูตํ, สตฺต วสฺสานิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตฺวา สตฺต สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป น อิมํ โลกํ ปุนราคมาสึ. สํวฏฺฏมาเน สุทาหํ, ภิกฺขเว, กปฺเป อาภสฺสรูปโค โหมิ. วิวฏฺฏมาเน กปฺเป สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชามิ. ตตฺร สุทาหํ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา โหมิ มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, สกฺโก อโหสึ เทวานมินฺโท, อเนกสตกฺขตฺตุํ ราชา อโหสึ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต, โก ปน วาโท ปเทสรชฺชสฺส? ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘กิสฺส นุ โข เม อิทํ กมฺมสฺส ผลํ, กิสฺส กมฺมสฺส วิปาโก, เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ ‘ติณฺณํ โข เม อิทํ กมฺมานํ ผลํ, ติณฺณํ กมฺมานํ วิปาโก. เยนาหํ เอตรหิ เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว’ติ. เสยฺยถิทํ, ทานสฺส ทมสฺส สํยมสฺสา’’ติ. ตตฺถ ยญฺจ ทานํ โย จ ทโม โย จ สํยโม, อิทํ กมฺมํ. โย ตปฺปจฺจยา วิปาโก ปจฺจนุภูโต, อยํ วิปาโก. ตถา จูฬกมฺมวิภงฺโค วตฺตพฺโพ.

"ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នករាល់គ្នាកុំខ្លាចចំពោះបុណ្យទាំងឡាយឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា បុណ្យ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីសុខ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្ត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតដឹងច្បាស់នូវផលវិបាកជាទីប្រាថ្នា ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្ត ដែលតថាគតបានសោយហើយ អស់រាត្រីជាអង្វែង ព្រោះបុណ្យទាំងឡាយដែលបានធ្វើហើយអស់កាលជាយូរអង្វែង តថាគតបានចម្រើនមេត្តាចិត្តអស់ ៧ ឆ្នាំ ហើយមិនបានមកកាន់លោកនេះវិញ អស់សង្វដ្ដវិវដ្ដកប្បចំនួន ៧។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើសកលលោកវិនាសទៅ តថាគតក៏ទៅកើតក្នុងអាភស្សរព្រហ្ម។ កាលបើសកលលោកចម្រើនឡើងវិញ តថាគតក៏មកកើតក្នុងព្រហ្មវិមានដ៏សូន្យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងព្រហ្មវិមាននោះ តថាគតបានកើតជាព្រហ្ម ជាមហាព្រហ្ម ជាអ្នកគ្របសង្កត់លើអ្នកដទៃ មិនមានអ្នកណាគ្របសង្កត់បាន ជាអ្នកឃើញច្បាស់នូវប្រយោជន៍ដោយពិត ជាអ្នកធ្វើអំណាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតបានកើតជាសក្កទេវរាជ ជាធំជាងទេវតាអស់ ៣៦ ដង បានកើតជាស្តេចចក្រពត្តិ ជាស្តេចប្រកបដោយធម៌ ជាស្តេចសោយរាជ្យដោយធម៌ មានមហាសមុទ្រទាំង ៤ ជាព្រំប្រទល់ ជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាម មានជនបទដ៏មាំមួន ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ អស់រាប់រយដង ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ការជាស្តេចប្រទេសរាជ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់តថាគតថា 'នេះជាផលនៃកម្មអ្វី ជាវិបាកនៃកម្មអ្វីហ្ន៎ ដែលធ្វើឲ្យតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះក្នុងកាលឥឡូវនេះ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងដល់តថាគតថា 'នេះជាផលនៃកម្ម ៣ ប្រការ ជាវិបាកនៃកម្ម ៣ ប្រការ ដែលធ្វើឲ្យតថាគតមានឫទ្ធិច្រើនយ៉ាងនេះ មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះក្នុងកាលឥឡូវនេះ គឺផលនៃទាន ការទូន្មាន និងការសង្រួម'

---

ยํ [Pg.158] สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส เทสิตํ. ตตฺถ เย ธมฺมา อปฺปายุกทีฆายุกตาย สํวตฺตนฺติ พหฺวาพาธอปฺปาพาธตาย อปฺเปสกฺขมเหสกฺขตาย ทุพฺพณฺณสุวณฺณตาย นีจกุลิกอุจฺจกุลิกตาย อปฺปโภคมหาโภคตาย ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตาย จ สํวตฺตนฺติ, อิทํ กมฺมํ. ยา ตตฺถ อปฺปายุกทีฆายุกตา…เป… ทุปฺปญฺญปญฺญวนฺตตา, อยํ วิปาโก. อิทํ กมฺมญฺจ วิปาโก จ.

ព្រះសូត្រណាដែលទ្រង់សម្ដែងហើយ ដល់សុភមាណព ជាកូនរបស់តោទេយ្យព្រាហ្មណ៍។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ធម៌ទាំងឡាយណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីមានអាយុខ្លី និងសេចក្ដីមានអាយុវែង, ដើម្បីសេចក្ដីមានព្យាធិច្រើន និងសេចក្ដីមានព្យាធិតិច, ដើម្បីសេចក្ដីមានស័ក្តិតិច និងសេចក្ដីមានស័ក្តិធំ, ដើម្បីសេចក្ដីមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ និងសេចក្ដីមានពណ៌សម្បុរល្អ, ដើម្បីសេចក្ដីកើតក្នុងត្រកូលទាប និងសេចក្ដីកើតក្នុងត្រកូលខ្ពស់, ដើម្បីសេចក្ដីមានភោគៈតិច និងសេចក្ដីមានភោគៈច្រើន, ដើម្បីសេចក្ដីមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ និងសេចក្ដីមានប្រាជ្ញាច្រើន នេះហៅថា កម្ម។ សេចក្ដីមានអាយុខ្លី និងសេចក្ដីមានអាយុវែង...។ល។ សេចក្ដីមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ និងសេចក្ដីមានប្រាជ្ញាច្រើន ក្នុងព្រះសូត្រនោះ នេះហៅថា វិបាក។ នេះជាកម្ម និងវិបាក។

---

๑๒๒. ตตฺถ กตมํ กุสลํ?

១២២. ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសល តើដូចម្ដេច?

---

‘‘วาจานุรกฺขี มนสา สุสํวุโต, กาเยน จ นากุสลํ กยิรา ;

เอเต ตโย กมฺมปเถ วิโสธเย, อาราธเย มคฺคมิสิปฺปเวทิต’’นฺติ.

«គប្បីជាអ្នករក្សានូវវាចា គប្បីជាអ្នកសង្រួមល្អដោយចិត្ត និងមិនគប្បីធ្វើអកុសលដោយកាយឡើយ គប្បីជម្រះកម្មបថទាំង ៣ នេះឲ្យស្អាតស្អំ គប្បីសម្រេចនូវមគ្គដែលព្រះឥសីទ្រង់សម្ដែងហើយ»។

---

อิทํ กุสลํ.

នេះជាកុសល។

---

‘‘ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

สํวุตํ ตีหิ ฐาเนหิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

«បុគ្គលណាគ្មានអំពើអាក្រក់ដែលធ្វើដោយកាយ ដោយវាចា ដោយចិត្ត ជាអ្នកសង្រួមហើយដោយហេតុទាំង ៣ នេះ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថាជាព្រាហ្មណ៍»។

---

อิทํ กุสลํ.

នេះជាកុសល។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กุสลมูลานิ. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กุสลมูลานิ. อิทํ กุสลํ. ‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา อนุเทว หิรี โอตฺตปฺปญฺจา’’ติ. อิทํ กุสลํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឫសគល់នៃកុសល (កុសលមូល) ទាំងឡាយ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺអលោភៈ ជាកុសលមូល ១ អទោសៈ ជាកុសលមូល ១ អមោហៈ ជាកុសលមូល ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងនេះឯងជាកុសលមូល ៣ យ៉ាង»។ នេះជាកុសល។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិជ្ជាជាប្រធានដើម្បីដល់នូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហិរិ និងឱត្តប្បៈ រមែងប្រព្រឹត្តទៅតាមក្រោយវិជ្ជានោះឯង»។ នេះជាកុសល។

---

ตตฺถ กตมํ อกุสลํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើអកុសលសូត្រ តើដូចម្តេច?

---

‘‘ยสฺส อจฺจนฺต ทุสฺสีลฺยํ, มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ;

กโรติ โส ตถตฺตานํ, ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส’’ติ.

«បុគ្គលណាមានទ្រុស្តសីលដ៏លើសលុប គ្របដណ្តប់ខ្លួនឯង ដូចជាវល្លិ៍យានរុំព័ទ្ធដើមរាំង បុគ្គលនោះឯងរមែងធ្វើខ្លួនឯង ឲ្យដូចជាសត្រូវប្រាថ្នាធ្វើចំពោះខ្លួននោះ»។

---

อิทํ อกุสลํ.

នេះជាអកុសល។

---

‘‘อตฺตนา หิ กตํ ปาปํ, อตฺตชํ อตฺตสมฺภวํ;

อภิมตฺถติ ทุมฺเมธํ, วชิรํวสฺมมยํ มณิ’’นฺติ.

«បាបដែលខ្លួនធ្វើឯង កើតអំពីខ្លួន មានខ្លួនជាប្រភព រមែងញាំញីបុគ្គលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ ដូចជាពេជ្រញាំញីនូវកែវមណីដែលកើតអំពីថ្ម»။

---

อิทํ อกุสลํ.

... នេះជាអកុសល។

---

‘‘ทส [Pg.159] กมฺมปเถ นิเสวิย, อกุสลากุสเลหิ วิวชฺชิตา;

ครหา จ ภวนฺติ เทวเต, พาลมตี นิรเยสุ ปจฺจเร’’ติ.

«ម្នាលទេវតា ពួកជនអ្នកមិនឈ្លាសវៃ សេពនូវអកុសលកម្មបថទាំង ១០ យ៉ាង រមែងជាអ្នកដែលពួកជនអ្នកឈ្លាសវៃជៀសវាងផង ជាអ្នកដែលគេតិះដៀលផង ពួកជនមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយទាំងនោះ រមែងឆេះឆ្អិនក្នុងនរកទាំងឡាយ»။

---

อิทํ อกุสลํ.

នេះជាអកុសល។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อกุสลมูลานิ, กตมานิ ตีณิ? โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกุสลมูลานิ’’. อิทํ อกุสลํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឫសគល់នៃអកុសល (អកុសលមូល) ទាំងឡាយ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺលោភៈ ជាអកុសលមូល ១ ទោសៈ ជាអកុសលមូល ១ មោហៈ ជាអកុសលមូល ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទាំងនេះឯងជាអកុសលមូល ៣ យ៉ាង»។ នេះជាអកុសល។

---

ตตฺถ กตมํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលជាកុសលផងជាអកុសលផង តើដូចម្តេច?

---

‘‘ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ.

«បុគ្គលព្រោះពូជបែបណា រមែងបានផលបែបនោះ បុគ្គលអ្នកធ្វើល្អ រមែងបានល្អ បុគ្គលអ្នកធ្វើអាក្រក់ រមែងបានអាក្រក់»។

---

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘กลฺยาณการี กลฺยาณ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘ปาปการี จ ปาปก’’นฺติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

ក្នុងគថានោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យណាថា «បុគ្គលអ្នកធ្វើល្អ រមែងបានល្អ» នេះជាកុសល។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «បុគ្គលអ្នកធ្វើអាក្រក់ រមែងបានអាក្រក់» នេះជាអកុសល។ នេះជាសូត្រដែលជាកុសលផងជាអកុសលផង។

---

‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคตึ, อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา;

ขยา จ กมฺมสฺส วิมุตฺตเจตโส, นิพฺพนฺติ เต โชติริวินฺธนกฺขยา’’.

«សត្វទាំងឡាយរមែងទៅកាន់សុគតិដោយកម្មដ៏ល្អ ទៅកាន់អបាយភូមិដោយកម្មមិនល្អ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះអស់ទៅនៃកម្ម ពួកបុគ្គលដែលមានចិត្តរួចផុតហើយ រមែងរលត់ទៅ ដូចជាភ្លើងដែលរលត់ទៅព្រោះអស់អុស»។

---

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สุเภน กมฺเมน วชนฺติ สุคฺคติ’’นฺติ, อิทํ กุสลํ. ยํ อาห ‘‘อปายภูมึ อสุเภน กมฺมุนา’’ติ, อิทํ อกุสลํ. อิทํ กุสลญฺจ อกุสลญฺจ.

ក្នុងគថានោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យណាថា «សត្វទាំងឡាយរមែងទៅកាន់សុគតិដោយកម្មដ៏ល្អ» នេះជាកុសល។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «ទៅកាន់អបាយភូមិដោយកម្មមិនល្អ» នេះជាអកុសល។ នេះជាសូត្រដែលជាកុសលផងជាអកុសលផង។

---

๑๒๓. ตตฺถ กตมํ อนุญฺญาตํ?

១២៣. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត តើដូចម្តេច?

---

‘‘ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ ;

ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร’’ติ.

«ឃ្មុំមិនធ្វើពណ៌ និងក្លិនឲ្យវិនាស ក្រេបយកតែរសហើយហើរទៅ យ៉ាងណាមិញ មុនីបុគ្គលគប្បីត្រាច់ទៅក្នុងស្រុក យ៉ាងនោះឯង»။

---

อิทํ อนุญฺญาตํ.

នេះជាសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត។

---

‘‘ตีณิมานิ[Pg.160], ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ, อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโว. อารทฺธวีริโย โข ปน โหติ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สจฺฉิกิริยาย. ปญฺญวา โข ปน โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកសង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខសំវរសីល បរិបូណ៌ដោយអាចារៈនិងគោចរៈ ឃើញភ័យក្នុងទោសទាំងឡាយសូម្បីបន្តិចបន្តួច សមាទានសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទទាំងឡាយ ជាអ្នកប្រកបដោយកាយកម្មនិងវចីកម្មជាកុសល មានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ ១ ជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ មានកម្លាំង មានសេចក្តីប្រឹងប្រែងដ៏មាំមួន មិនដាក់ចុះនូវធុរៈ ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីចម្រើននូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ១ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា គឺប្រកបដោយប្រាជ្ញាជាគ្រឿងដឹងនូវការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅ ជាប្រាជ្ញាដ៏ប្រសើរ ធ្លុះធ្លាយ ទៅកាន់ការអស់ទៅនៃទុក្ខដោយប្រពៃ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះឯង»។ នេះជាសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត។

---

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ…เป… อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយ ១០ យ៉ាងនេះ បព្វជិតគប្បីពិចារណាជារឿយៗ។ ១០ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? បព្វជិតគប្បីពិចារណាជារឿយៗថា «អាត្មាអញដល់នូវភាពមានពណ៌សម្បុរផ្សេងហើយ»...បេ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយ ១០ យ៉ាងនេះឯង បព្វជិតគប្បីពិចារណាជារឿយៗ»។ នេះជាសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, กรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายสุจริตํ วจีสุจริตํ มโนสุจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ กรณียานี’’ติ. อิทํ อนุญฺญาตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាយសុចរិត ១ វចីសុចរិត ១ មនោសុចរិត ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះឯង»។ នេះជាសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាត។

---

ตตฺถ กตมํ ปฏิกฺขิตฺตํ?

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់ហាមឃាត់ តើដូចម្តេច?

---

‘‘นตฺถิ ปุตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ โคสมิตํ ธนํ;

นตฺถิ สูริยสมา อาภา, สมุทฺทปรมา สรา’’ติ.

ទេវបុត្រពោលថា «សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយកូន មិនមាន ទ្រព្យស្មើដោយគោ មិនមាន ពន្លឺស្មើដោយព្រះអាទិត្យ មិនមាន ស្រះទាំងឡាយមានសមុទ្រជាទីបំផុត»។

---

ภควา อาห –

ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

---

‘‘นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ, นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา, วุฏฺฐิเวปรมา สรา’’ติ.

«សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយខ្លួន មិនមាន ទ្រព្យស្មើដោយស្រូវ មិនមាន ពន្លឺស្មើដោយប្រាជ្ញា មិនមាន ទឹកភ្លៀងជាស្រះដ៏ប្រសើរ»។

---

เอตฺถ ยํ ปุริมกํ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ សូត្រណាដែលមានក្នុងខាងដើម នេះជាសូត្រដែលទ្រង់ហាមឃាត់។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเวऋ อกรณียานิ. กตมานิ ตีณิ? กายทุจฺจริตํ วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ อกรณียานี’’ติ. อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលមិនគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺកាយទុច្ចរិត ១ វចីទុច្ចរិត ១ មនោទុច្ចរិត ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កិច្ចដែលមិនគប្បីធ្វើ ៣ យ៉ាងនេះឯង»។ នេះជាសូត្រដែលទ្រង់ហាមឃាត់។

---

๑๒๔. ตตฺถ [Pg.161] กตมํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ?

១២៤. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើសូត្រដែលទ្រង់អនុញ្ញាតផងទ្រង់ហាមឃាត់ផង តើដូចម្តេច?

---

‘‘กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จเนกายตโน ปวุตฺโต ;

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ, กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ.

«ពួកជនជាច្រើនក្នុងលោកនេះ តើខ្លាចអ្វី? ម្យ៉ាងទៀត ផ្លូវដែលប្រកបដោយហេតុច្រើន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។ បពិត្រព្រះគោតម ព្រះអង្គមានប្រាជ្ញាធំទូលាយដូចជាផែនដី ខ្ញុំព្រះករុណា សូមទូលសួរព្រះអង្គ បុគ្គលស្ថិតនៅក្នុងអ្វី ទើបមិនខ្លាចបរលោក?»

---

‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน;

พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู;

เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ.

«បុគ្គលតម្កល់ទុកនូវវាចានិងចិត្តដោយប្រពៃ មិនធ្វើបាបទាំងឡាយដោយកាយ កាលគ្រប់គ្រងផ្ទះដែលមានបាយនិងទឹកច្រើន ជាអ្នកមានសទ្ធា មានចិត្តទន់ភ្លន់ ចូលចិត្តចែករំលែក ដឹងនូវពាក្យសុំ បុគ្គលស្ថិតនៅក្នុងធម៌ទាំង ៤ នេះ ស្ថិតនៅក្នុងធម៌នោះហើយ រមែងមិនខ្លាចបរលោកឡើយ»។

---

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ‘‘กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. ‘‘พหฺวนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู. เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ, ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

ក្នុងគថានោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យណាថា «vācaṃ manañca paṇidhāya sammā» (ការតម្កល់ទុកនូវវាចានិងចិត្តដោយប្រពៃ) ពាក្យនេះឈ្មោះថា អនុញ្ញាត។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «Kāyena pāpāni akubbamāno» (បុគ្គលមិនធ្វើនូវបាបទាំងឡាយដោយកាយ) ពាក្យនេះឈ្មោះថា បដិក្ខិត្ត។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «Bahvannapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū. Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye» (បុគ្គលកាលគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានបាយនិងទឹកច្រើន មានសទ្ធា មានចិត្តទន់ភ្លន់ ចូលចិត្តចែករំលែក ដឹងនូវពាក្យស្មុំ ស្ថិតនៅក្នុងធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ស្ថិតនៅក្នុងធម៌ហើយ មិនគប្បីខ្លាចបរលោកឡើយ) ពាក្យនេះឈ្មោះថា អនុញ្ញាត។ សូត្រនេះ ឈ្មោះថា អនុញ្ញាតផង បដិក្ខិត្តផង។

---

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ, กุสลสฺส อุปสมฺปทา;

สจิตฺตปริโยทาปนํ, เอตํ พุทฺธานสาสนํ’’.

«ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ១ ការបំពេញកុសលឲ្យបរិបូណ៌ ១ ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យផូរផង់ ១ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។»

---

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณ’’นฺติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยํ อาห ‘‘กุสลสฺส อุปสมฺปทา’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

ក្នុងគថានោះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យណាថា «sabbapāpassa akaraṇaṃ» ពាក្យនេះឈ្មោះថា បដិក្ខិត្ត។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «kusalassa upasampadā» ពាក្យនេះឈ្មោះថា អនុញ្ញាត។ សូត្រនេះ ឈ្មោះថា អនុញ្ញាតផង បដិក្ខិត្តផង។

---

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. วจีสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. มโนสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ…เป… ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ’’.

«ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវកាយសមាចារដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន។ ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវវចីសមាចារដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន។ ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវមនោសមាចារដោយចំណែក ២ យ៉ាង... បេ... ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវការស្វែងរកដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន។»

---

‘‘กายสมาจารมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป กายสมาจาโร น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา กายสมาจารํ [Pg.162] ‘‘อิมํ โข เม กายสมาจารํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูโป กายสมาจาโร เสวิตพฺโพ. ‘‘กายสมาจารมฺปาหํ เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ‘‘วจีสมาจารํ…เป… ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. ยถารูปญฺจ โข ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา ปริเยสนา น เสวิตพฺพา. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปริเยสนํ ‘‘อิมํ โข เม ปริเยสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ, เอวรูปา ปริเยสนา เสวิตพฺพา. ‘‘ปริเยสนมฺปาหํ, เทวานมินฺท, ทุวิเธน วทามิ เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’’ติ อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

«ពាក្យដែលតថាគតពោលហើយថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវកាយសមាចារដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន' ដូច្នេះនេះ តើតថាគតអាស្រ័យហេតុអ្វីទើបពោល? កាលបើបុគ្គលសេពនូវកាយសមាចារមានសភាពបែបណា អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យ កាយសមាចារមានសភាពបែបនោះ មិនគប្បីសេពឡើយ។ ក្នុងកាយសមាចារទាំងនោះ បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវកាយសមាចារណាថា 'កាលបើខ្ញុំសេពនូវកាយសមាចារនេះ អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យ កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង' កាយសមាចារមានសភាពបែបនោះ គប្បីសេព។ ពាក្យដែលតថាគតពោលហើយថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវកាយសមាចារដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន' ដូច្នេះនេះ តថាគតអាស្រ័យហេតុនេះទើបពោល។ វចីសមាចារ... បេ... ពាក្យដែលតថាគតពោលហើយថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវការស្វែងរកដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន' ដូច្នេះនេះ តើតថាគតអាស្រ័យហេតុអ្វីទើបពោល? កាលបើបុគ្គលសេពនូវការស្វែងរកមានសភាពបែបណា អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យ ការស្វែងរកមានសភាពបែបនោះ មិនគប្បីសេពឡើយ។ ក្នុងការស្វែងរកទាំងនោះ បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវការស្វែងរកណាថា 'កាលបើខ្ញុំសេពនូវការស្វែងរកនេះ អកុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យ កុសលធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនឡើង' ការស្វែងរកមានសភាពបែបនោះ គប្បីសេព។ ពាក្យដែលតថាគតពោលហើយថា 'ម្នាលសក្កៈជាធំជាងទេវតា តថាគតពោលនូវការស្វែងរកដោយចំណែក ២ យ៉ាង គឺដែលគប្បីសេពក៏មាន មិនគប្បីសេពក៏មាន' ដូច្នេះនេះ តថាគតអាស្រ័យហេតុនេះទើបពោល។»

---

ตตฺถ ยํ อาห ‘‘เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ อนุญฺญาตํ. ยํ อาห ‘‘น เสวิตพฺพมฺปี’’ติ, อิทํ ปฏิกฺขิตฺตํ. อิทํ อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ.

ក្នុងសូត្រនោះ ត្រាស់ពាក្យណាថា «sevitabbampi» (ដែលគប្បីសេពក៏មាន) ពាក្យនេះឈ្មោះថា អនុញ្ញាត។ ត្រាស់ពាក្យណាថា «na sevitabbampi» (ដែលមិនគប្បីសេពក៏មាន) ពាក្យនេះឈ្មោះថា បដិក្ខិត្ត។ សូត្រនេះ ឈ្មោះថា អនុញ្ញាតផង បដិក្ខិត្តផង។

---

๑๗๐. ตตฺถ กตโม ถโว?

១៧០. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ តើថវសូត្រ (សូត្រពោលសរសើរ) នោះ តើដូចម្តេច?

---

‘‘มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ, สจฺจานํ จตุโร ปทา;

วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ, ทฺวิปทานญฺจ จกฺขุมา’’ติ.

«ក្នុងផ្លូវទាំងឡាយ ផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រសើរផុត ក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ បទ ៤ ប្រសើរផុត ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ធម៌ប្រាសចាករាគៈ (ព្រះនិព្វាន) ប្រសើរផុត ក្នុងសត្វជើងពីរទាំងឡាយ ព្រះតថាគតមានចក្ខុ ប្រសើរផុត។»

---

อยํ ถโว.

នេះជាថវសូត្រ។

---

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, อคฺคานิ. กตมานิ ตีณิ? ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญีนาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ ปณฺณตฺติสงฺขตานํ วา อสงฺขตานํ วา, วิราโค เตสํ ธมฺมานํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ มทนิมฺมทโน…เป… นิโรโธ นิพฺพานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สงฺฆานํ ปณฺณตฺติ คณานํ ปณฺณตฺติ มหาชนสนฺนิปาตานํ ปณฺณตฺติ, ตถาคตสาวกสงฺโฆ เตสํ อคฺคมกฺขายติ เสฏฺฐมกฺขายติ ปวรมกฺขายติ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา…เป… ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វត្ថុដ៏ប្រសើរទាំងឡាយ ៣ យ៉ាងនេះ។ ៣ យ៉ាង តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយណា ទោះគ្មានជើងក្តី មានជើង ២ ក្តី មានជើង ៤ ក្តី មានជើងច្រើនក្តី មានរូបក្តី គ្មានរូបក្តី មានសញ្ញាក្តី គ្មានសញ្ញាក្តី មានសញ្ញាក៏មិនមែន គ្មានសញ្ញាក៏មិនមែនក្តី មានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះតថាគតជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ គេរាប់ថាជាបុគ្គលប្រសើរផុត ជាបុគ្គលចម្បងផុត ជាបុគ្គលឧត្តមផុត ជាងសត្វទាំងនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយណា ទោះជាសង្ខតធម៌ក្តី អសង្ខតធម៌ក្តី ដែលបញ្ញត្តិទុក មានប្រមាណប៉ុន្មាន វិរាគធម៌ (ធម៌ប្រាសចាកតម្រេក) គឺការបន្ទោបង់នូវសេចក្តីស្រវឹង... បេ... ការរលត់ គឺព្រះនិព្វាន គេរាប់ថាជាធម៌ប្រសើរផុត ជាធម៌ចម្បងផុត ជាធម៌ឧត្តមផុត ជាងធម៌ទាំងនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការបញ្ញត្តិនូវសង្ឃក្តី ការបញ្ញត្តិនូវគណៈក្តី ការបញ្ញត្តិនូវការប្រជុំនៃមហាជនក្តី មានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះសង្ឃជាសាវ័កនៃព្រះតថាគត គឺគូនៃបុរស ៤ ពួក បុគ្គល ៨ ពួក... បេ... ជាបុណ្យក្សេត្រនៃលោក គេរាប់ថាជាក្រុមប្រសើរផុត ជាក្រុមចម្បងផុត ជាក្រុមឧត្តមផុត ជាងពួកទាំងនោះ។»

---

‘‘สพฺพโลกุตฺตโร [Pg.163] สตฺถา, ธมฺโม จ กุสลกฺขโต ;

คโณ จ นรสีหสฺส, ตานิ ตีณิ วิสฺสิสฺสเร.

«ព្រះសាស្តាជាបុគ្គលកន្លងផុតលោកទាំងពួង ១ ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយដោយប្រពៃ ១ ព្រះសង្ឃជាសាវ័កនៃព្រះអង្គជាបុរសដ៏ប្រសើរ ១ រតនៈទាំង ៣ នេះ រមែងរុងរឿងលើសលប់។»

---

‘‘สมณปทุมสญฺจโย คโณ, ธมฺมวโร จ วิทูนํ สกฺกโต;

นรวรทมโก จ จกฺขุมา, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

«ព្រះសង្ឃជាប្រជុំនៃសមណៈប្រៀបដូចជាផ្កាឈូក ១ ធម៌ដ៏ប្រសើរដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបូជាហើយ ១ ព្រះមានព្រះភាគមានចក្ខុ ទ្រង់ទូន្មាននូវបុរសដ៏ប្រសើរ ១ រតនៈទាំង ៣ នេះ ស្ថិតនៅខ្ពស់បំផុតក្នុងលោក។»

---

‘‘สตฺถา จ อปฺปฏิสโม, ธมฺโม จ สพฺโพ นิรุปทาโห;

อริโย จ คณวโร, ตานิ ขลุ วิสฺสิสฺสเร ตีณิ.

«ព្រះសាស្តាជាបុគ្គលរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ១ ធម៌ទាំងពួងជាធម៌មិនមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ១ ព្រះសង្ឃជាក្រុមដ៏ប្រសើរនិងបរិសុទ្ធ ១ រតនៈទាំង ៣ នេះ រមែងរុងរឿងវិសេសដោយពិត។»

---

‘‘สจฺจนาโม ชิโน เขโม สพฺพาภิภู, สจฺจธมฺโม นตฺถญฺโญ ตสฺส อุตฺตริ;

อริยสงฺโฆ นิจฺจํ วิญฺญูนํ ปูชิโต, ตานิ ตีณิ โลกสฺส อุตฺตริ.

«ព្រះជិនស្រីមានព្រះនាមពិត ទ្រង់មានសេចក្តីក្សេម ទ្រង់គ្របសង្កត់នូវលោកទាំងពួង ១ ព្រះសទ្ធម៌ដែលគ្មានធម៌ដទៃក្រៅពីនេះក្រៃលែងជាង ១ ព្រះអរិយសង្ឃដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបូជាជានិច្ច ១ រតនៈទាំង ៣ នេះ ស្ថិតនៅខ្ពស់បំផុតក្នុងលោក។»

---

‘‘เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี, มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี;

เอเตน มคฺเคน ตรึสุ ปุพฺเพ, ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆํ.

«ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ឃើញនូវទីបំផុតនៃជាតិ ទ្រង់អនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវផ្លូវជាឯកាយនមគ្គ។ ពួកជនក្នុងកាលមុនបានឆ្លងហើយក្តី ពួកជននឹងឆ្លងក្តី ពួកជនកំពុងឆ្លងនូវអន្លង់ (ឱឃៈ) ក្តី ក៏រមែងឆ្លងដោយផ្លូវនេះឯង។»

---

‘‘ตํ ตาทิสํ เทวมนุสฺสเสฏฺฐํ;

สตฺตา นมสฺสนฺติ วิสุทฺธิเปกฺขา’’ติ.

«សត្វទាំងឡាយអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីបរិសុទ្ធ រមែងថ្វាយបង្គំនូវព្រះមានព្រះភាគនោះ ដែលជាបុគ្គលប្រសើរជាងទេវតានិងមនុស្ស មានសភាពបែបនោះ។»

---

อยํ ถโวติ.

នេះហៅថា ថវៈ (ការសរសើរ)។

---

ตตฺถ โลกิยํ สุตฺตํ ทฺวีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สํกิเลสภาคิเยน จ วาสนาภาคิเยน จ. โลกุตฺตรํปิ สุตฺตํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน จ ภาวนาภาคิเยน จ อเสกฺขภาคิเยน จ. โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ. ยสฺมึ สุตฺเต ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ สํกิเลสภาคิยํ วา วาสนาภาคิยํ วา, เตน เตน โลกิยนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ, ทสฺสนภาคิยํ วา ภาวนาภาคิยํ วา อเสกฺขภาคิยํ วา ยํ ยํ ปทํ ทิสฺสติ เตน เตน โลกุตฺตรนฺติ นิทฺทิสิตพฺพํ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ លោកិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយសូត្រ ២ យ៉ាង គឺសង្កិលេសភាគិយសូត្រ និងវាសនាភាគិយសូត្រ។ សូម្បីលោកុត្តរសូត្រ ក៏គប្បីសំដែងដោយសូត្រ ៣ យ៉ាង គឺទស្សនភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។ សូត្រដែលជាលោកិយផងជាលោកុត្តរផង កាលបើបទណាៗ ជាសង្កិលេសភាគិយៈក្តី ជាវាសនាភាគិយៈក្តី ប្រាកដក្នុងសូត្រណា គប្បីសំដែងសូត្រនោះដោយបទនោះៗថា ជាលោកិយសូត្រ បទណាៗ ជាទស្សនភាគិយៈក្តី ជាភាវនាភាគិយៈក្តី ជាអសេក្ខភាគិយៈក្តី ប្រាកដ គប្បីសំដែងសូត្រនោះដោយបទនោះៗថា ជាលោកុត្តរសូត្រ។

---

วาสนาภาคิยํ [Pg.164] สุตฺตํ สํกิเลสภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ วาสนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส นิคฺฆาตาย, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทสฺสนภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ภาวนาภาคิยสฺส สุตฺตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ.

វាសនាភាគិយសូត្រ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសង្កិលេសភាគិយសូត្រ ទស្សនភាគិយសូត្រ រមែងប្រព្រឹត្តទៅเพื่อកម្ចាត់បង់នូវវាសនាភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវទស្សនភាគិយសូត្រ អសេក្ខភាគិយសូត្រ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីលះបង់នូវភាវនាភាគិយសូត្រ អសេក្ខភាគិយសូត្រ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការនៅជាសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន។

---

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต ตีหิ สุตฺเตหิ สมนฺเวสิตพฺพา ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จาติ.

លោកុត្តរសូត្រដែលមានសត្វជាអធិដ្ឋាន គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ២៦ ពួក បុគ្គលទាំងនោះ គប្បីស្វែងរកដោយសូត្រ ៣ យ៉ាង គឺទស្សនភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។

---

ตตฺถ ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ เอกพีชินา โกลํโกเลน สตฺตกฺขตฺตุปรเมน สทฺธานุสารินา ธมฺมานุสารินา จาติ, ทสฺสนภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, สกทาคามินา, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนน, อนาคามินา, อนฺตรา ปรินิพฺพายินา, อุปหจฺจ ปรินิพฺพายินา, อสงฺขารปรินิพฺพายินา, สสงฺขารปรินิพฺพายินา, อุทฺธํโสเตน อกนิฏฺฐคามินา, สทฺธาวิมุตฺเตน, ทิฏฺฐิปฺปตฺเตน, กายสกฺขินา จาติ, ภาวนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ทฺวาทสหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ สทฺธาวิมุตฺเตน, ปญฺญาวิมุตฺเตน, สุญฺญตวิมุตฺเตน, อนิมิตฺตวิมุตฺเตน, อปฺปณิหิตวิมุตฺเตน, อุภโตภาควิมุตฺเตน สมสีสินา ปจฺเจกพุทฺธสมฺมาสมฺพุทฺเธหิ จาติ, อเสกฺขภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ นวหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เอวํ โลกุตฺตรํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ ฉพฺพีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ទស្សនភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ៥ ពួក គឺឯកពីជិបុគ្គល ១ កោលំកោលបុគ្គល ១ សត្តក្ខត្តុបរមបុគ្គល ១ សទ្ធានុសារីបុគ្គល ១ ធម្មានុសារីបុគ្គល ១ ទស្សនភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ៥ ពួកនេះឯង។ ភាវនាភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ១២ ពួក គឺបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសកទាគាមិផល ១ សកទាគាមិបុគ្គល ១ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ១ អនាគាមិបុគ្គល ១ អន្តរាបរិនិព្វាយីបុគ្គល ១ ឧបហច្ចបរិនិព្វាយីបុគ្គល ១ អសង្ខារបរិនិព្វាយីបុគ្គល ១ សសង្ខារបរិនិព្វាយីបុគ្គល ១ ឧទ្ធំសោតអកនិដ្ឋគាមីបុគ្គល ១ សទ្ធាវិមុត្តបុគ្គល ១ ទិដ្ឋិប្បត្តបុគ្គល ១ កាយសក្ខីបុគ្គល ១ ភាវនាភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ១២ ពួកនេះឯង។ អសេក្ខភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ៩ ពួក គឺសទ្ធាវិមុត្តបុគ្គល ១ បញ្ញាវិមុត្តបុគ្គល ១ សុញ្ញតវិមុត្តបុគ្គល ១ អនិមិត្តវិមុត្តបុគ្គល ១ អប្បណិហិតវិមុត្តបុគ្គល ១ ឧភតោភាគវិមុត្តបុគ្គល ១ សមសីសីបុគ្គល ១ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ១ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ១ អសេក្ខភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ៩ ពួកនេះឯង។ លោកុត្តរសូត្រដែលមានសត្វជាអធិដ្ឋាន គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ២៦ ពួកនេះ យ៉ាងនេះឯង។

---

โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. เต จริเตหิ นิทฺทิฏฺฐา สมนฺเวสิตพฺพา เกจิ ราคจริตา, เกจิ โทสจริตา, เกจิ โมหจริตา, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, เกจิ ราคจริตา จ โทสจริตา จ โมหจริตา จ, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต, ราคมุเข ฐิโต โทสจริโต, ราคมุเข ฐิโต โมหจริโต, ราคมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จ, โทสมุเข ฐิโต โทสจริโต, โทสมุเข ฐิโต โมหจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต, โทสมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต [Pg.165] จ โมหจริโต จ, โมหมุเข ฐิโต โมหจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต โมหมุเข ฐิโต โทสจริโต, โมหมุเข ฐิโต ราคจริโต จ โทสจริโต จ โมหจริโต จาติ, โลกิยํ สุตฺตํ สตฺตาธิฏฺฐานํ อิเมหิ เอกูนวีสติยา ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

លោកិយសូត្រដែលមានសត្វជាអធិដ្ឋាន គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ១៩ ពួក។ បុគ្គលទាំងនោះ គប្បីស្វែងរកដោយចរិតដែលសំដែងទុកហើយ គឺ ពួកខ្លះជាអ្នកមានរាគចរិត ពួកខ្លះជាអ្នកមានទោសចរិត ពួកខ្លះជាអ្នកមានមោហចរិត ពួកខ្លះជាអ្នកមានរាគចរិតផងទោសចរិតផង ពួកខ្លះជាអ្នកមានរាគចរិតផងមោហចរិតផង ពួកខ្លះជាអ្នកមានទោសចរិតផងមោហចរិតផង ពួកខ្លះជាអ្នកមានរាគចរិតផងទោសចរិតផងមោហចរិតផង បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត ស្ថិតនៅក្នុងរាគមុខ បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត ស្ថិតនៅក្នុងរាគមុខ បុគ្គលអ្នកមានមោហចរិត ស្ថិតនៅក្នុងរាគមុខ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិតផងទោសចរិតផងមោហចរិតផង ស្ថិតនៅក្នុងរាគមុខ បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត ស្ថិតនៅក្នុងទោសមុខ បុគ្គលអ្នកមានមោហចរិត ស្ថិតនៅក្នុងទោសមុខ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត ស្ថិតនៅក្នុងទោសមុខ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិតផងទោសចរិតផងមោហចរិតផង ស្ថិតនៅក្នុងទោសមុខ បុគ្គលអ្នកមានមោហចរិត ស្ថិតនៅក្នុងមោហមុខ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិត ស្ថិតនៅក្នុងមោហមុខ បុគ្គលអ្នកមានទោសចរិត ស្ថិតនៅក្នុងមោហមុខ បុគ្គលអ្នកមានរាគចរិតផងទោសចរិតផងមោហចរិតផង ស្ថិតនៅក្នុងមោហមុខ។ លោកិយសូត្រដែលមានសត្វជាអធិដ្ឋាន គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ១៩ ពួកនេះឯង។

---

วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ สีลวนฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ, เต สีลวนฺโต ปญฺจ ปุคฺคลา ปกติสีลํ สมาทานสีลํ จิตฺตปฺปสาโท สมโถ วิปสฺสนา จาติ, วาสนาภาคิยํ สุตฺตํ อิเมหิ ปญฺจหิ ปุคฺคเลหิ นิทฺทิสิตพฺพํ.

វាសនាភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គលអ្នកមានសីលទាំងឡាយ បុគ្គលអ្នកមានសីលទាំងនោះមាន ៥ ពួក គឺបុគ្គលអ្នកមានប្រក្រតីសីល ១ បុគ្គលអ្នកមានសមាទានសីល ១ បុគ្គលអ្នកមានចិត្តប្បសាទ ១ បុគ្គលអ្នកមានសមថៈ ១ បុគ្គលអ្នកមានវិបស្សនា ១ វាសនាភាគិយសូត្រ គប្បីសំដែងដោយបុគ្គល ៥ ពួកនេះឯង។

---

โลกุตฺตรํ สุตฺตํ ธมฺมาธิฏฺฐานํ ตีหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ.

លោកុត្តរសូត្រដែលមានធម៌ជាអធិដ្ឋាន គប្បីសំដែងដោយសូត្រ ៣ យ៉ាង គឺទស្សនភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។

---

โลกิยญฺจ โลกุตฺตรญฺจ สตฺตาธิฏฺฐานญฺจ ธมฺมาธิฏฺฐานญฺจ อุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ญาณํ ปญฺญาย นิทฺทิสิตพฺพํ ปญฺญินฺทฺริเยน ปญฺญาพเลน อธิปญฺญาสิกฺขาย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺเคน สมฺมาทิฏฺฐิยา ตีรณาย สนฺตีรณาย ธมฺเม ญาเณน อนฺวเย ญาเณน ขเย ญาเณน อนุปฺปาเท ญาเณน อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริเยน อญฺญินฺทฺริเยน อญฺญาตาวินฺทฺริเยน จกฺขุนา วิชฺชาย พุทฺธิยา ภูริยา เมธาย, ยํ ยํ วา ปน ลพฺภติ, เตน เตน ปญฺญาธิวจเนน นิทฺทิสิตพฺพํ.

សូត្រដែលជាលោកិយផងជាលោកុត្តរផង ដែលមានសត្វជាអធិដ្ឋានផងមានធម៌ជាអធិដ្ឋានផង គប្បីសំដែងដោយទាំងពីរយ៉ាង ញាណគប្បីសំដែងដោយបញ្ញា គឺដោយបញ្ញិន្ទ្រិយ បញ្ញាពលៈ អធិបញ្ញាសិក្ខា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គ សម្មាទិដ្ឋិ តីរណៈ សន្តិរណៈ ធម្មេញាណ អន្វយេញាណ ខយេញាណ អនុប្បាទេញាណ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយ អញ្ញិន្ទ្រិយ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ ចក្ខុ វិជ្ជា ពុទ្ធិ ភូរិ មេធា ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះនៃបញ្ញាណាៗ ដែលបានមក គប្បីសំដែងដោយឈ្មោះនៃបញ្ញានោះៗ។

---

เญยฺยํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนหิ อชฺฌตฺติกพาหิเรหิ หีนปฺปณีเตหิ ทูรสนฺติเกหิ สงฺขตาสงฺขเตหิ กุสลากุสลาพฺยากเตหิ สงฺเขปโต วา ฉหิ อารมฺมเณหิ นิทฺทิสิตพฺพํ. ญาณญฺจ เญยฺยญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ, ปญฺญาปิ อารมฺมณภูตา เญยฺยํ, ยํ กิญฺจิ อารมฺมณภูตํ อชฺฌตฺติกํ วา พาหิรํ วา, สพฺพํ ตํ สงฺขเตน อสงฺขเตน จ นิทฺทิสิตพฺพํ.

ញេយ្យធម៌ គប្បីបង្ហាញដោយធម៌ជាអតីត អនាគត និងបច្ចុប្បន្ន ដោយធម៌ជាអជ្ឈត្តិកៈ និងពាហិរៈ ដោយធម៌ថោកទាប និងឧត្តម ដោយធម៌ឆ្ងាយ និងជិត ដោយធម៌ជាសង្ខតៈ និងអសង្ខតៈ ដោយធម៌ជាកុសល អកុសល និងអព្យាក្រឹត ឬដោយសង្ខេប គឺដោយអារម្មណ៍ទាំង ៦។ ទាំងញាណ ទាំងញេយ្យធម៌ គប្បីបង្ហាញដោយធម៌ទាំងពីរនោះ។ សូម្បីបញ្ញាដែលជាអារម្មណ៍ ក៏ឈ្មោះថា ញេយ្យធម៌ដែរ។ អារម្មណ៍ណាមួយ ទោះជាខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី មានប្រមាណប៉ុន្មាន គប្បីបង្ហាញនូវអារម្មណ៍ទាំងអស់នោះ ដោយសង្ខតធម៌ និងអសង្ខតធម៌។

---

ทสฺสนํ ภาวนา สกวจนํ ปรวจนํ วิสชฺชนียํ อวิสชฺชนียํ กมฺมํ วิปาโกติ สพฺพตฺถ ตทุภยํ สุตฺเต ยถา นิทฺทิฏฺฐํ, ตถา อุปธารยิตฺวา ลพฺภมานโต นิทฺทิสิตพฺพํ, ยํ วา ปน กิญฺจิ ภควา อญฺญตรวจนํ ภาสติ, สพฺพํ ตํ ยถานิทฺทิฏฺฐํ ธารยิตพฺพํ.

ក្នុងសូត្រទាំងពួង មានទស្សនសូត្រ ភាវនាសូត្រ សកវចនសូត្រ បរវចនសូត្រ វិសជ្ជនីយសូត្រ អវិសជ្ជនីយសូត្រ កម្មសូត្រ និងវិបាកសូត្រជាដើម ធម៌ទាំងពីរ (សង្ខតៈ និងអសង្ខតៈ) នោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញទុកយ៉ាងណា គប្បីពិចារណា ហើយបង្ហាញទៅតាមដែលបានមកយ៉ាងនោះ។ មួយវិញទៀត ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងនូវព្រះពុទ្ធវចនៈណាមួយ គប្បីចងចាំនូវព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់នោះ ទៅតាមដែលទ្រង់បានបង្ហាញទុកហើយ។

---

ทุวิโธ เหตุ ยญฺจ กมฺมํ เย จ กิเลสา, สมุทโย กิเลสา. ตตฺถ กิเลสา สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพา. สมุทโย สํกิเลสภาคิเยน [Pg.166] จ วาสนาภาคิเยน จ สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺโพ. ตตฺถ กุสลํ จตูหิ สุตฺเตหิ นิทฺทิสิตพฺพํ วาสนาภาคิเยน ทสฺสนภาคิเยน ภาวนาภาคิเยน อเสกฺขภาคิเยน จ. อกุสลํ สํกิเลสภาคิเยน สุตฺเตน นิทฺทิสิตพฺพํ. กุสลญฺจ อกุสลญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตํ ภควโต อนุญฺญาตาย นิทฺทิสิตพฺพํ, ตํ ปญฺจวิธํ สํวโร ปหานํ ภาวนา สจฺฉิกิริยา กปฺปิยานุโลโมติ, ยํ ทิสฺสติ ตาสุ ตาสุ ภูมีสุ, ตํ กปฺปิยานุโลเมน นิทฺทิสิตพฺพํ. ปฏิกฺขิตฺตํ ภควตา ปฏิกฺขิตฺตการเณน นิทฺทิสิตพฺพํ. อนุญฺญาตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตญฺจ ตทุภเยน นิทฺทิสิตพฺพํ. ถโว ปสํสาย นิทฺทิสิตพฺโพ. โส ปญฺจวิเธน เวทิตพฺโพ ภควโต ธมฺมสฺส อริยสงฺฆสฺส อริยธมฺมานํ สิกฺขาย โลกิยคุณสมฺปตฺติยาติ. เอวํ ถโว ปญฺจวิเธน นิทฺทิสิตพฺโพ.

ហេតុមាន ២ យ៉ាង គឺកម្មណា និងកិលេសណាដែលមាន (កម្ម និងកិលេសនោះឯង) គឺសមុទយៈ និងកិលេស។ ក្នុងហេតុទាំងនោះ កិលេសទាំងឡាយ គប្បីបង្ហាញដោយសង្កិលេសភាគិយសូត្រ។ សមុទយៈ គប្បីបង្ហាញដោយសង្កិលេសភាគិយសូត្រ និងវាសនាភាគិយសូត្រ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ កុសលធម៌ គប្បីបង្ហាញដោយសូត្រ ៤ យ៉ាង គឺវាសនាភាគិយសូត្រ ទស្សនភាគិយសូត្រ ភាវនាភាគិយសូត្រ និងអសេក្ខភាគិយសូត្រ។ អកុសលធម៌ គប្បីបង្ហាញដោយសង្កិលេសភាគិយសូត្រ។ ទាំងកុសល និងអកុសល គប្បីបង្ហាញដោយសូត្រទាំងពីរនោះ។ ធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ គប្បីបង្ហាញដោយការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ការអនុញ្ញាតនោះមាន ៥ យ៉ាង គឺសំវរៈ បហានៈ ភាវនា សច្ឆិកិរិយា និងកប្បិយានុលោម ធម៌មានសំវរៈជាដើមណា ដែលប្រាកដក្នុងភូមិទាំងឡាយនោះៗ គប្បីបង្ហាញធម៌នោះដោយកប្បិយានុលោម។ ធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ គប្បីបង្ហាញដោយហេតុនៃការហាមឃាត់។ ទាំងធម៌ដែលទ្រង់អនុញ្ញាត និងធម៌ដែលទ្រង់ហាមឃាត់ គប្បីបង្ហាញដោយធម៌ទាំងពីរនោះ។ ថវៈ (ការសរសើរ) គប្បីបង្ហាញដោយការសរសើរ។ ថវៈនោះ គប្បីដឹងដោយអាការ ៥ យ៉ាង គឺការសរសើរព្រះមានព្រះភាគ ព្រះធម៌ ព្រះអរិយសង្ឃ ព្រះអរិយធម៌ និងសិក្ខាដែលប្រកបដោយលោកិយគុណសម្បត្តិ។ ថវៈ គប្បីបង្ហាញដោយអាការ ៥ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។

---

อินฺทฺริยภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, กิเลสภูมิ นวหิ ปเทหิ นิทฺทิสิตพฺพา, เอวเมตานิ อฏฺฐารส ปทานิ โหนฺติ นว ปทานิ กุสลานิ นว ปทานิ อกุสลานีติ, ตถาหิ วุตฺตํ ‘‘อฏฺฐารส มูลปทา กุหึ ทฏฺฐพฺพา, สาสนปฺปฏฺฐาเน’’ติ. เตนาห อายสฺมา มหากจฺจายโน –

ឥន្ទ្រិយភូមិ គប្បីបង្ហាញដោយបទ ៩ យ៉ាង កិលេសភូមិ គប្បីបង្ហាញដោយបទ ៩ យ៉ាង បទទាំងឡាយទាំងនេះ រមែងជា ១៨ បទ គឺកុសលបទ ៩ និងអកុសលបទ ៩ យ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ឫសគល់ ១៨ បទ គប្បីឃើញក្នុងទីណា? គឺក្នុងសាសនបដ្ឋាន។» ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុ ទើបពោលថា៖

---

‘‘นวหิ จ ปเทหิ กุสลา, นวหิ จ ยุชฺชนฺติ อกุสลปฺปกฺขา;

เอเต ขลุ มูลปทา, ภวนฺติ อฏฺฐารส ปทานี’’ติ.

«ធម៌ជាកុសលទាំងឡាយ គប្បីប្រកបដោយបទ ៩ យ៉ាង ធម៌ជាចំណែកនៃអកុសលទាំងឡាយ ក៏គប្បីប្រកបដោយបទ ៩ យ៉ាង បទទាំងនេះឯង ជាឫសគល់ រមែងជា ១៨ បទ។»

---

นิยุตฺตํ สาสนปฺปฏฺฐานํ.

សាសនបដ្ឋាន ត្រូវប្រកបហើយ។

---

เอตฺตาวตา สมตฺตา เนตฺติ ยา อายสฺมตา มหากจฺจายเนน ภาสิตา ภควตา อนุโมทิตา มูลสงฺคีติยํ สงฺคีตาติ.

គម្ពីរនេត្តិ ដែលព្រះមហាកច្ចាយនៈដ៏មានអាយុបានសម្ដែងហើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុមោទនាហើយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានសង្គាយនាក្នុងមូលសង្គីតិ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ចប់បរិបូណ៌ហើយ។

---

เนตฺติปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

គម្ពីរនេត្តិប្បករណៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។