නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ඛුද්දකනිකායෙ

小部

නෙත්තිප්පකරණපාළි

导论

1. සඞ්ගහවාරො

1. 摄品

යං [Pg.1] ලොකො පූජයතෙ, සලොකපාලො සදා නමස්සති ච;

තස්සෙත සාසනවරං, විදූහි ඤෙය්‍යං නරවරස්ස.

世间与护世者，恒常恭敬礼拜；彼人中尊之殊胜教法，智者应当知。

ද්වාදස පදානි සුත්තං, තං සබ්බං බ්‍යඤ්ජනඤ්ච අත්ථො ච;

තං විඤ්ඤෙය්‍යං උභයං, කො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනං කතමං.

经有十二句，其皆为文与义；二者皆应知，何为义何为文。

සොළසහාරා නෙත්ති, පඤ්චනයා සාසනස්ස පරියෙට්ඨි;

අට්ඨාරසමූලපදා, මහකච්චානෙන නිද්දිට්ඨා.

《导论》(Netti)乃教法之探究，具十六理趣(hāra)、五理路(naya)及十八根本句(mūlapada)，由大迦旃延(Mahākaccāna)所开示。

හාරා බ්‍යඤ්ජනවිචයො, සුත්තස්ස නයා තයො ච සුත්තත්ථො;

උභයං පරිග්ගහීතං, වුච්චති සුත්තං යථාසුත්තං.

理趣为经文之抉择，三理路为经义之抉择；二者皆被把握，依经而释经。

යා චෙව දෙසනා යඤ්ච, දෙසිතං උභයමෙව විඤ්ඤෙය්‍යං;

තත්‍රායමානුපුබ්බී, නවවිධසුත්තන්තපරියෙට්ඨීති.

教说与所说义，二者皆应了知；此即九分教之次第探究。

සඞ්ගහවාරො.

摄品

2. උද්දෙසවාරො

2. 纲要品

1. තත්ථ කතමෙ සොළස හාරා? දෙසනා විචයො යුත්ති පදට්ඨානො ලක්ඛණො චතුබ්‍යූහො ආවට්ටො විභත්ති පරිවත්තනො වෙවචනො පඤ්ඤත්ති [Pg.2] ඔතරණො සොධනො අධිට්ඨානො පරික්ඛාරො සමාරොපනො ඉති.

1. 于此，什么是十六理趣(hāra)？即：教说(desanā)、抉择(vicaya)、应理(yutti)、所依(padaṭṭhāna)、相(lakkhaṇa)、四庄严(catubyūha)、回转(āvaṭṭa)、分别(vibhatti)、转换(parivattana)、异语(vevacana)、施设(paññatti)、趣入(otaraṇa)、清净(sodhana)、决意(adhiṭṭhāna)、资助(parikkhāra)、归属(samāropana)。

තස්සානුගීති

其随诵偈

දෙසනා විචයො යුත්ති, පදට්ඨානො ච ලක්ඛණො;

චතුබ්‍යූහො ච ආවට්ටො, විභත්ති පරිවත්තනො.

教说、抉择、应理，所依与相；四庄严与回转，分别与转换。

වෙවචනො ච පඤ්ඤත්ති, ඔතරණො ච සොධනො;

අධිට්ඨානො පරික්ඛාරො, සමාරොපනො සොළසො.

异语与施设，趣入与清净；决意、资助，以及第十六之归属。

එතෙ සොළස හාරා, පකිත්තිතා අත්ථතො අසංකිණ්ණා;

එතෙසඤ්චෙව භවති, විත්ථාරතයා නයවිභත්තීති.

此十六理趣，义理已明示，毫不混杂；而诸理路之分别，即依此等之详述而有。

2. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච නයා? නන්දියාවට්ටො තිපුක්ඛලො සීහවික්කීළිතො දිසාලොචනො අඞ්කුසො ඉති.

2. 于此，是哪五种理路？即：南迪亚回转(Nandiyāvaṭṭa)、三补特伽罗(Tipukkhala)、狮子奋迅(Sīhavikkīḷita)、观方(Disālocana)、钩(Aṅkusa)。

තස්සානුගීති

其随诵偈

පඨමො නන්දියාවට්ටො, දුතියො ච තිපුක්ඛලො;

සීහවික්කීළිතො නාම, තතියො නයලඤ්ජකො.

第一是南迪亚回转，第二是三补特伽罗；第三，理路的标志，名为狮子奋迅。

දිසාලොචනමාහංසු, චතුත්ථං නයමුත්තමං;

පඤ්චමො අඞ්කුසො නාම, සබ්බෙ පඤ්ච නයා ගතාති.

第四殊胜理路，称为观方；第五名为钩；所有五理路，至此皆已知。

3. තත්ථ කතමානි අට්ඨාරස මූලපදානි? නව පදානි කුසලානි නව පදානි අකුසලානි. තත්ථ කතමානි නව පදානි අකුසලානි, තණ්හා අවිජ්ජා ලොභො දොසො මොහො සුභසඤ්ඤා සුඛසඤ්ඤා නිච්චසඤ්ඤා අත්තසඤ්ඤාති, ඉමානි නව පදානි අකුසලානි, යත්ථ සබ්බො අකුසලපක්ඛො සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡති.

3. 于此，什么是十八根本句(mūlapada)？九句是善的，九句是不善的。于此，什么是不善的九句？渴爱(taṇhā)、无明(avijjā)、贪(lobha)、嗔(dosa)、痴(moha)、净想(subhasaññā)、乐想(sukhasaññā)、常想(niccasaññā)、我想(attasaññā)。这九句是不善的，一切不善品类皆总摄、汇集于此。

තත්ථ කතමානි නව පදානි කුසලානි? සමථො විපස්සනා අලොභො අදොසො අමොහො අසුභසඤ්ඤා දුක්ඛසඤ්ඤා අනිච්චසඤ්ඤා අනත්තසඤ්ඤාති, ඉමානි නව පදානි කුසලානි, යත්ථ සබ්බො කුසලපක්ඛො සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡති.

于此，什么是善的九句？止(samatha)、观(vipassanā)、无贪(alobha)、无嗔(adosa)、无痴(amoha)、不净想(asubhasaññā)、苦想(dukkhasaññā)、无常想(aniccasaññā)、无我想(anattasaññā)。这九句是善的，一切善品类皆总摄、汇集于此。

තත්‍රිදං උද්දානං

此为摄颂：

තණ්හා [Pg.3] ච අවිජ්ජාපි ච, ලොභො දොසො තථෙව මොහො ච;

චතුරො ච විපල්ලාසා, කිලෙසභූමී නව පදානි.

渴爱与无明，贪、嗔以及痴；亦有四颠倒，此九句为烦恼地。

සමථො ච විපස්සනා ච, කුසලානි ච යානි තීණි මූලානි;

චතුරො සතිපට්ඨානා, ඉන්ද්‍රියභූමී නව පදානි.

止以及观(vipassanā)，以及三善根；四念住，此九句为根地。

නවහි ච පදෙහි කුසලා, නවහි ච යුජ්ජන්ති අකුසලපක්ඛා;

එතෙ ඛො මූලපදා, භවන්ති අට්ඨාරස පදානීති.

善品由九句连结，不善品亦由九句连结；此等实为根本句，共成十八句。

උද්දෙසවාරො.

纲领品

3. නිද්දෙසවාරො

3. 解释品

4. තත්ථ සඞ්ඛෙපතො නෙත්ති කිත්තිතා.

4. 于此，已概说《导论》(Netti)。

හාරසඞ්ඛෙපො

理趣纲要

1.

1.

අස්සාදාදීනවතා, නිස්සරණම්පි ච ඵලං උපායො ච;

ආණත්තී ච භගවතො, යොගීනං දෙසනාහාරො.

乐味、过患、出离、果、方便，以及世尊(bhagavā)之教令，此为对诸瑜伽士的教说理趣。

2.

2.

යං පුච්ඡිතඤ්ච විස්සජ්ජිතඤ්ච, සුත්තස්ස යා ච අනුගීති;

සුත්තස්ස යො පවිචයො, හාරො විචයොති නිද්දිට්ඨො.

所问与所答，经之随诵，以及对经的详察，此被阐明为“抉择”理趣。

3.

3.

සබ්බෙසං හාරානං, යා භූමී යො ච ගොචරො තෙසං;

යුත්තායුත්තපරික්ඛා, හාරො යුත්තීති නිද්දිට්ඨො.

于一切理趣，其地与境，以及对应理与不应理的审察，此被阐明为“应理”理趣。

4.

4.

ධම්මං දෙසෙති ජිනො, තස්ස ච ධම්මස්ස යං පදට්ඨානං;

ඉති යාව සබ්බධම්මා, එසො හාරො පදට්ඨානො.

胜者教示正法，以及彼法乃至一切法之所依，此即“所依”理趣。

5.

5.

වුත්තම්හි එකධම්මෙ, යෙ ධම්මා එකලක්ඛණා කෙචි;

වුත්තා භවන්ති සබ්බෙ, සො හාරො ලක්ඛණො නාම.

一法既已宣说，凡具同一相之诸法，亦皆被视为已说。此即名为“相”的理趣。

6.

6.

නෙරුත්තමධිප්පායො, බ්‍යඤ්ජනමථ දෙසනානිදානඤ්ච;

පුබ්බාපරානුසන්ධී, එසො හාරො චතුබ්‍යූහො.

语源、意趣、教说因缘、以及前后联系，此即“四维”理趣。

7.

7.

එකම්හි පදට්ඨානෙ, පරියෙසති සෙසකං පදට්ඨානං;

ආවට්ටති පටිපක්ඛෙ, ආවට්ටො නාම සො හාරො.

于一近因，寻求其余近因，并转向其对品，此诠解名为“回转”。

8.

8.

ධම්මඤ්ච [Pg.4] පදට්ඨානං, භූමිඤ්ච විභජ්ජතෙ අයං හාරො;

සාධාරණෙ අසාධාරණෙ ච නෙය්‍යො විභත්තීති.

此诠解分析法、近因及地；于共通与不共通中，当知为“分别”。

9.

9.

කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ, නිද්දිට්ඨෙ භාවිතෙ පහීනෙ ච;

පරිවත්තති පටිපක්ඛෙ, හාරො පරිවත්තනො නාම.

于已明示、已修习、已断除的善不善法中，转向其对品，此诠解名为“转换”。

10.

10.

වෙවචනානි බහූනි තු, සුත්තෙ වුත්තානි එකධම්මස්ස;

යො ජානාති සුත්තවිදූ, වෙවචනො නාම සො හාරො.

于经中，为一法而说诸多异语；通晓经者能了知此，此诠解名为“异语”。

11.

11.

එකං භගවා ධම්මං, පඤ්ඤත්තීහි විවිධාහි දෙසෙති;

සො ආකාරො ඤෙය්‍යො, පඤ්ඤත්තී නාම හාරොති.

世尊以种种施设宣说一法；彼行相即应知为“施设”诠解。

12.

12.

යො ච පටිච්චුප්පාදො, ඉන්ද්‍රියඛන්ධා ච ධාතු ආයතනා;

එතෙහි ඔතරති යො, ඔතරණො නාම සො හාරො.

缘起、诸根、诸蕴、诸界以及诸处——凡由此等而趣入者，此诠解名为“趣入”。

13.

13.

විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හෙ, ගාථායං පුච්ඡිතායමාරබ්භ;

සුද්ධාසුද්ධපරික්ඛා, හාරො සො සොධනො නාම.

针对偈颂中所问的问题，于其解答中，审察其清净与不清净，此诠解名为“清净”。

14.

14.

එකත්තතාය ධම්මා, යෙපි ච වෙමත්තතාය නිද්දිට්ඨා;

තෙන විකප්පයිතබ්බා, එසො හාරො අධිට්ඨානො.

诸法以一性被指明，亦以差别性被指明；彼等应由此辨析，此诠解名为“安立”。

15.

15.

යෙ ධම්මා යං ධම්මං, ජනයන්තිප්පච්චයා පරම්පරතො;

හෙතුමවකඩ්ඪයිත්වා, එසො හාරො පරික්ඛාරො.

诸法以缘辗转相续而生成某法；抽绎其因，此诠解名为“资具”。

16.

16.

යෙ ධම්මා යං මූලා, යෙ චෙකත්ථා පකාසිතා මුනිනා;

තෙ සමරොපයිතබ්බා, එස සමාරොපනො හාරො.

诸法凡有所本者，以及牟尼所开示之具一义者，彼等皆应加以关联，此诠解名为“关联”。

නයසඞ්ඛෙපො

理趣概要

17.

17.

තණ්හඤ්ච අවිජ්ජම්පි ච, සමථෙන විපස්සනා යො නෙති;

සච්චෙහි යොජයිත්වා, අයං නයො නන්දියාවට්ටො.

凡以止与观引导贪爱与无明，并使之与诸谛连结，此理趣即为“南迪亚转”。

18.

18.

යො අකුසලෙ සමූලෙහි, නෙති කුසලෙ ච කුසලමූලෙහි;

භූතං තථං අවිතථං, තිපුක්ඛලං තං නයං ආහු.

凡引导不善法及其根，以及善法与善根，使其真实、如是、不虚妄，彼理趣（智者）称为“三重”。

19.

19.

යො නෙති විපල්ලාසෙහි, කිලෙසෙ ඉන්ද්‍රියෙහි සද්ධම්මෙ;

එතං නයං නයවිදූ, සීහවික්කීළිතං ආහු.

凡以诸根引导（众生）远离诸颠倒、诸烦恼，而趣入正法；知理趣者称此理趣为“狮子奋迅”。

20.

20.

වෙය්‍යාකරණෙසු [Pg.5] හි යෙ, කුසලාකුසලා තහිං තහිං වුත්තා;

මනසා වොලොකයතෙ, තං ඛු දිසාලොචනං ආහු.

于诸论议中，凡于各处所说之善与不善法，皆以心遍观；（智者）实称此为“方向之观察”。

21.

21.

ඔලොකෙත්වා දිසලොචනෙන, උක්ඛිපිය යං සමානෙති;

සබ්බෙ කුසලාකුසලෙ, අයං නයො අඞ්කුසො නාම.

以“方向之观察”遍观后，提取并统合一切善与不善法，此理趣名为“钩”。

22.

22.

සොළස හාරා පඨමං, දිසලොචනතො දිසා විලොකෙත්වා;

සඞ්ඛිපිය අඞ්කුසෙන හි, නයෙහි තීහි නිද්දිසෙ සුත්තං.

首先，应运用十六诠解，自“方向之观察”遍观诸方，以“钩”摄其精要，再以三理趣解说经文。

ද්වාදසපද

十二句

23.

23.

අක්ඛරං පදං බ්‍යඤ්ජනං, නිරුත්ති තථෙව නිද්දෙසො;

ආකාරඡට්ඨවචනං, එත්තාව බ්‍යඤ්ජනං සබ්බං.

音节、句、文，以及词源与解释；相状为第六词，所有这些皆是文。

24.

24.

සඞ්කාසනා පකාසනා, විවරණා විභජනුත්තානීකම්මපඤ්ඤත්ති;

එතෙහි ඡහි පදෙහි, අත්ථො කම්මඤ්ච නිද්දිට්ඨං.

总说、开显、详说，分别、显了与施设；以此六句，义与业皆被阐明。

25.

25.

තීණි ච නයා අනූනා, අත්ථස්ස ච ඡප්පදානි ගණිතානි;

නවහි පදෙහි භගවතො, වචනස්සත්ථො සමායුත්තො.

三理趣无缺，义之六句已计；以九句，世尊之言教的意义得以相应。

26.

26.

අත්ථස්ස නවප්පදානි, බ්‍යඤ්ජනපරියෙට්ඨියා චතුබ්බීස;

උභයං සඞ්කලයිත්වා, තෙත්තිංසා එත්තිකා නෙත්තීති.

义有九句，探究言表有二十四；二者相加，共三十三；此即为导引。

නිද්දෙසවාරො.

解释之章

4. පටිනිද්දෙසවාරො

4. 逐一解释之章

1. දෙසනාහාරවිභඞ්ගො

1. 教示理趣之分析

5. තත්ථ කතමො දෙසනාහාරො? ‘‘අස්සාදාදීනවතා’’ති ගාථා අයං දෙසනාහාරො. කිං දෙසයති? අස්සාදං ආදීනවං නිස්සරණං ඵලං උපායං ආණත්තිං. ධම්මං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙස්සාමීති.

5. 于此，何为教示理趣？名为“乐味与过患”的偈颂，此即是教示理趣。它教示什么？乐味、过患、出离、果、方法与教令。诸比丘，我将为你们宣说正法，此法初善、中善、后善，义理圆满，言辞善巧，纯一无杂，圆满清净，我将阐明此梵行。

තත්ථ [Pg.6] කතමො අස්සාදො?

于此，何为乐味？

‘‘කාමං කාමයමානස්ස, තස්ස චෙතං සමිජ්ඣති;

අද්ධා පීතිමනො හොති, ලද්ධා මච්චො යදිච්ඡතී’’ති.

于欲乐希求者，若彼愿望得成；凡夫得其所欲，实然心生欢喜。

අයං අස්සාදො.

此为乐味。

තත්ථ කතමො ආදීනවො?

于此，何为过患？

‘‘තස්ස චෙ කාමයානස්ස, ඡන්දජාතස්ස ජන්තුනො;

තෙ කාමා පරිහායන්ති, සල්ලවිද්ධොව රුප්පතී’’ති.

于彼希求欲乐、已生贪爱之有情，若此欲乐衰退，则如中箭般苦恼。

අයං ආදීනවො.

此为过患。

තත්ථ කතමං නිස්සරණං?

于此，何为出离？

‘‘යො කාමෙ පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තතී’’ති.

若人远离诸欲，如以足避蛇头；彼于世间具念，超越此贪爱执着。

ඉදං නිස්සරණං.

此为出离。

තත්ථ කතමො අස්සාදො?

于此，何为乐味？

‘‘ඛෙත්තං වත්ථුං හිරඤ්ඤං වා, ගවාස්සං දාසපොරිසං;

ථියො බන්ධූ පුථූ කාමෙ, යො නරො අනුගිජ්ඣතී’’ති.

田地、房产或金银，牛马、奴仆与佣人；妇女、亲族及众多欲乐，若人于此沉迷贪著。

අයං අස්සාදො.

此为乐味。

තත්ථ කතමො ආදීනවො?

于此，何为过患？

‘‘අබලා නං බලීයන්ති, මද්දන්තෙ නං පරිස්සයා;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, නාවං භින්නමිවොදක’’න්ති.

弱者反将他征服，危难将他压垮；痛苦因此紧随着他，如水渗入破船。

අයං ආදීනවො.

此为过患。

තත්ථ කතමං නිස්සරණං?

于此，何为出离？

‘‘තස්මා ජන්තු සදා සතො, කාමානි පරිවජ්ජයෙ;

තෙ පහාය තරෙ ඔඝං, නාවං සිත්වාව පාරගූ’’ති.

是故，众生应常具念，远离诸欲；舍弃彼等而渡瀑流，如舟人淘水而至彼岸。

ඉදං නිස්සරණං.

此为出离。

තත්ථ [Pg.7] කතමං ඵලං?

于此，何为果？

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ඡත්තං මහන්තං යථ වස්සකාලෙ;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී’’ති.

法实能守护行法者，如雨时之大伞；此即善行于法之利益：行法者不至恶趣。

ඉදං ඵලං.

此是果。

තත්ථ කතමො උපායො?

在此，何为方便？

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති…පෙ…‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති…පෙ…‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති, යදා පඤ්ඤාය පස්සති;

අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ, එස මග්ගො විසුද්ධියා’’ති.

“诸行无常”……“诸行是苦”……“诸法无我”，当以智慧观见时，便厌离于苦，此即清净之道。

අයං උපායො.

此是方便。

තත්ථ කතමා ආණත්ති?

在此，何为教令？

‘‘චක්ඛුමා විසමානීව, විජ්ජමානෙ පරක්කමෙ;

පණ්ඩිතො ජීවලොකස්මිං, පාපානි පරිවජ්ජයෙ’’ති.

如具眼者于行进时避开险路，智者于此有情世界应远离诸恶。

අයං ආණත්ති.

此是教令。

‘‘‘සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සු,මොඝරාජා’ති ආණත්ති, ‘සදා සතො’ති උපායො;

‘අත්තානුදිට්ඨිං ඌහච්ච, එවං මච්චුතරො සියා’’’.

“莫伽罗阇，当观世间为空”，此是教令；“恒常具念”，此是方便；“拔除我见，如是可超越死亡”。

ඉදං ඵලං.

此是果。

6. තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස නිස්සරණං දෙසයති, විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච දෙසයති, නෙය්‍යස්ස පුග්ගලස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච දෙසයති.

6. 在此，世尊为速知解者(ugghaṭitaññū puggala)开示出离，为广演知解者(vipañcitaññū puggala)开示过患与出离，为所引导者(neyya puggala)开示乐味、过患与出离。

තත්ථ චතස්සො පටිපදා, චත්තාරො පුග්ගලා. තණ්හාචරිතො මන්දො සතින්ද්‍රියෙන දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය නිය්‍යාති සතිපට්ඨානෙහි නිස්සයෙහි. තණ්හාචරිතො උදත්තො සමාධින්ද්‍රියෙන දුක්ඛාය පටිපදාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය [Pg.8] නිය්‍යාති ඣානෙහි නිස්සයෙහි. දිට්ඨිචරිතො මන්දො වීරියින්ද්‍රියෙන සුඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය නිය්‍යාති සම්මප්පධානෙහි නිස්සයෙහි. දිට්ඨිචරිතො උදත්තො පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන සුඛාය පටිපදාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය නිය්‍යාති සච්චෙහි නිස්සයෙහි.

在此有四种行道，四种个人。贪行迟钝者，以念根，依于念处，经由苦行道与迟缓的了知而出离。贪行敏锐者，以定根，依于禅那，经由苦行道与迅速的了知而出离。见行迟钝者，以精进根，依于正勤，经由乐行道与迟缓的了知而出离。见行敏锐者，以慧根，依于（四）谛，经由乐行道与迅速的了知而出离。

උභො තණ්හාචරිතා සමථපුබ්බඞ්ගමාය විපස්සනා නිය්‍යන්ති රාගවිරාගාය චෙතොවිමුත්තියා. උභො දිට්ඨිචරිතා විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමෙ සමථෙන නිය්‍යන්ති අවිජ්ජාවිරාගාය පඤ්ඤාවිමුත්තියා.

两种贪行者，以奢摩他为前导之观而出离，为离贪而得心解脱。两种见行者，以观为前导之奢摩他而出离，为离无明而得慧解脱。

තත්ථ යෙ සමථපුබ්බඞ්ගමාහි පටිපදාහි නිය්‍යන්ති, තෙ නන්දියාවට්ටෙන නයෙන හාතබ්බා, යෙ විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමාහි පටිපදාහි නිය්‍යන්ති, තෙ සීහවික්කීළිතෙන නයෙන හාතබ්බා.

于此，凡以奢摩他为前导之行道而出离者，当以南迪亚瓦达（nandiyāvaṭṭa）法引导；凡以观为前导之行道而出离者，当以师子游戏（sīhavikkīḷita）法引导。

7. ස්වායං හාරො කත්ථ සම්භවති, යස්ස සත්ථා වා ධම්මං දෙසයති අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානීයො සබ්‍රහ්මචාරී, සො තං ධම්මං සුත්වා සද්ධං පටිලභති. තත්ථ යා වීමංසා උස්සාහනා තුලනා උපපරික්ඛා, අයං සුතමයී පඤ්ඤා. තථා සුතෙන නිස්සයෙන යා වීමංසා තුලනා උපපරික්ඛා මනසානුපෙක්ඛණා, අයං චින්තාමයී පඤ්ඤා. ඉමාහි ද්වීහි පඤ්ඤාහි මනසිකාරසම්පයුත්තස්ස යං ඤාණං උප්පජ්ජති දස්සනභූමියං වා භාවනාභූමියං වා, අයං භාවනාමයී පඤ්ඤා.

7. 此教法引导在何处发生？若有导师或某位值得尊敬的同梵行者为某人说法，其人闻法后获得信心。于此，凡是审察、努力、衡量、省察，此即闻所成慧。同样，依于所闻，凡是审察、衡量、省察、用心随观，此即思所成慧。依此二慧，于勤行作意者，在见地或修习地所生起之智，此即修所成慧。

8. පරතොඝොසා සුතමයී පඤ්ඤා. පච්චත්තසමුට්ඨිතා යොනිසො මනසිකාරා චින්තාමයී පඤ්ඤා. යං පරතො ච ඝොසෙන පච්චත්තසමුට්ඨිතෙන ච යොනිසොමනසිකාරෙන ඤාණං උප්පජ්ජති, අයං භාවනාමයී පඤ්ඤා. යස්ස ඉමා ද්වෙ පඤ්ඤා අත්ථි සුතමයී චින්තාමයී ච, අයං උග්ඝටිතඤ්ඤූ. යස්ස සුතමයී පඤ්ඤා අත්ථි, චින්තාමයී නත්ථි, අයං විපඤ්චිතඤ්ඤූ. යස්ස නෙව සුතමයී පඤ්ඤා අත්ථි න චින්තාමයී, අයං නෙය්‍යො.

8. 源于他人言教，是为闻所成慧。源于自身生起之如理作意，是为思所成慧。由他人言教及自身生起之如理作意而生起之智，是为修所成慧。具足闻、思此二慧者，是为速慧者（ugghaṭitaññū）。有闻所成慧而无思所成慧者，是为广演慧者（vipañcitaññū）。既无闻所成慧亦无思所成慧者，是为所引导者（neyyo）。

9. සායං ධම්මදෙසනා කිං දෙසයති? චත්තාරි සච්චානි දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගං. ආදීනවො ච ඵලඤ්ච දුක්ඛං, අස්සාදො සමුදයො, නිස්සරණං නිරොධො, උපායො ආණත්ති ච මග්ගො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. ඉදං ධම්මචක්කං.

9. 此法教宣说何法？宣说四谛：苦、集、灭、道。过患与果即是苦，乐味即是集，出离即是灭，方便与教令即是道。此即四谛。此即法轮。

යථාහ [Pg.9] භගවා – ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති මෙ, භික්ඛවෙ, බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තිතං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං, සබ්බං ධම්මචක්කං.

如世尊所说：“诸比丘，我于波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处鹿野苑(Migadāya)，转起了‘此是苦’之无上法轮，于世间不为任何沙门、婆罗门、天、魔、梵(Brahmā)或任何一者所能逆转。”此即全部《转法轮经》。

තත්ථ අපරිමාණා පදා, අපරිමාණා අක්ඛරා, අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා, අපරිමාණා ආකාරා නෙරුත්තා නිද්දෙසා. එතස්සෙව අත්ථස්ස සඞ්කාසනා පකාසනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං පඤ්ඤත්ති, ඉතිපිදං දුක්ඛං අරියසච්චං.

于此，有无量的句、无量的字、无量的文、无量的行相、无量的词法、无量的解释。对此义的显示、阐明、开显、分别、显露、施设，即是：“此是苦圣谛”。

‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ, බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තිතං…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති මෙ, භික්ඛවෙ, බාරාණසියං ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තිතං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං.

“诸比丘，‘此是苦集’，我于波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮……诸比丘，‘此是苦灭’……诸比丘，‘此是导向苦灭的行道’，我于波罗奈仙人堕处鹿野苑转起了无上法轮，于世间不为任何沙门、婆罗门、天、魔、梵或任何一者所能逆转。”

තත්ථ අපරිමාණා පදා, අපරිමාණා අක්ඛරා, අපරිමාණා බ්‍යඤ්ජනා, අපරිමාණා ආකාරා නෙරුත්තා නිද්දෙසා. එතස්සෙව අත්ථස්ස සඞ්කාසනා පකාසනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං පඤ්ඤත්ති ඉතිපිදං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං.

于此，有无量的句、无量的字、无量的文、无量的行相、无量的词法、无量的解释。对此义的显示、阐明、开显、分别、显露、施设，即是：“此是导向苦灭的行道圣谛”。

තත්ථ භගවා අක්ඛරෙහි සඞ්කාසෙති, පදෙහි පකාසෙති, බ්‍යඤ්ජනෙහි විවරති, ආකාරෙහි විභජති, නිරුත්තීහි උත්තානීකරොති, නිද්දෙසෙහි පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භගවා අක්ඛරෙහි ච පදෙහි ච උග්ඝටෙති, බ්‍යඤ්ජනෙහි ච ආකාරෙහි ච විපඤ්චයති, නිරුත්තීහි ච නිද්දෙසෙහි ච විත්ථාරෙති. තත්ථ උග්ඝටනා ආදි, විපඤ්චනා මජ්ඣෙ, විත්ථාරණා පරියොසානං. සොයං ධම්මවිනයො උග්ඝටීයන්තො උග්ඝටිතඤ්ඤූපුග්ගලං විනෙති, තෙන නං ආහු ‘‘ආදිකල්‍යාණො’’ති. විපඤ්චීයන්තො විපඤ්චිතඤ්ඤූපුග්ගලං විනෙති, තෙන නං ආහු ‘‘මජ්ඣෙකල්‍යාණො’’ති. විත්ථාරීයන්තො නෙය්‍යං පුග්ගලං විනෙති, තෙන නං ආහු ‘‘පරියොසානකල්‍යාණො’’ති.

在此，世尊以字(akkhara)开示，以词(pada)阐明，以句(byañjana)开显，以行相(ākāra)分别，以词法(nirutti)使其明了，以解释(niddesa)施设。在此，世尊以字与词作略说，以句与行相作中说，以词法与解释作广说。其中，略说为初，中说为中，广说为后。此法与律，在略说时，调伏速知解者，因此称之为“初善”；在中说时，调伏广演知解者，因此称之为“中善”；在广说时，调伏所引导者，因此称之为“后善”。

10. තත්ථ [Pg.10] ඡප්පදානි අත්ථො සඞ්කාසනා පකාසනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං පඤ්ඤත්ති, ඉමානි ඡප්පදානි අත්ථො. ඡප්පදානි බ්‍යඤ්ජනං අක්ඛරං පදං බ්‍යඤ්ජනං ආකාරො නිරුත්ති නිද්දෙසො, ඉමානි ඡප්පදානි බ්‍යඤ්ජනං. තෙනාහ භගවා ‘‘ධම්මං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජන’’න්ති.

10. 在此，有六项是义：开示、阐明、开显、分别、明了、施设，此六项是义。有六项是文：字、词、句、理路、词法、解释，此六项是文。因此世尊说：“诸比丘，我将为你们说法，初善、中善、后善，义理圆满，文句具足。”

කෙවලන්ති ලොකුත්තරං, න මිස්සං ලොකියෙහි ධම්මෙහි. පරිපුණ්ණන්ති පරිපූරං අනූනං අනතිරෙකං. පරිසුද්ධන්ති නිම්මලං සබ්බමලාපගතං පරියොදාතං උපට්ඨිතං සබ්බවිසෙසානං, ඉදං වුච්චති තථාගතපදංඉතිපි තථාගතනිසෙවිතංඉතිපි තථාගතාරඤ්ජිතංඉතිපි, අතොචෙතං බ්‍රහ්මචරියං පඤ්ඤායති. තෙනාහ භගවා ‘‘කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙස්සාමී’’ති.

“纯粹”，意为出世间，不与世间法相混杂。“圆满”，意为完全、充满，无缺无余。“清净”，意为无垢，远离一切垢染，洁白，具备一切殊胜；此被称为如来之境，如来所行，如来所乐；因此这梵行得以彰显。是故世尊说：“我将开示纯粹、圆满、清净的梵行。”

කෙසං අයං ධම්මදෙසනා, යොගීනං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො –

此法教为谁而说？为修行者。是故，具寿摩诃迦旃延说：

‘‘අස්සාදාදීනවතා, නිස්සරණම්පි ච ඵලං උපායො ච;

ආණත්තී ච භගවතො, යොගීනං දෙසනාහාරො’’ති.

“乐味与过患，出离以及果，方便与世尊的教诫——此是修行者的教法纲要。”

නියුත්තො දෙසනාහාරො.

教法纲要章毕。

2. විචයහාරවිභඞ්ගො

2. 推究摄要分别

11. තත්ථ කතමො විචයො හාරො? ‘‘යං පුච්ඡිතඤ්ච විස්සජ්ජිතඤ්චා’’ති ගාථා, අයං විචයො හාරො.

11. 于彼诸法门中，何为抉择法门？“所问与所答”之偈，此即抉择法门。

කිං විචිනති? පදං විචිනති, පඤ්හං විචිනති, විසජ්ජනං විචිනති, පුබ්බාපරං විචිනති, අස්සාදං විචිනති, ආදීනවං විචිනති, නිස්සරණං විචිනති, ඵලං විචිනති, උපායං විචිනති, ආණත්තිං විචිනති, අනුගීතිං විචිනති, සබ්බෙ නව සුත්තන්තෙ විචිනති. යථා කිං භවෙ, යථා ආයස්මා අජිතො පාරායනෙ භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡති –

抉择什么？抉择句，抉择问，抉择答，抉择前后，抉择味，抉择过患，抉择出离，抉择果，抉择方便，抉择教令，抉择随说，抉择所有九分教。如何进行？犹如具寿阿耆多(Ajita)在《彼岸道品》中向世尊提问——

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො, [ඉච්චායස්මා අජිතො,]කෙනස්සු නප්පකාසති;

කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසි, කිං සු තස්ස මහබ්භය’’න්ති.

“世间由何所蔽，因何不显现？汝言何为涂染，何为其大怖？”

ඉමානි [Pg.11] චත්තාරි පදානි පුච්ඡිතානි, සො එකො පඤ්හො. කස්මා? එකවත්ථු පරිග්ගහා, එවඤ්හි ආහ ‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො’’ති ලොකාධිට්ඨානං පුච්ඡති, ‘‘කෙනස්සු නප්පකාසතී’’ති ලොකස්ස අප්පකාසනං පුච්ඡති, ‘‘කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසී’’ති ලොකස්ස අභිලෙපනං පුච්ඡති, ‘‘කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති තස්සෙව ලොකස්ස මහාභයං පුච්ඡති. ලොකො තිවිධො කිලෙසලොකො භවලොකො ඉන්ද්‍රියලොකො.

此四句所问，实为一问。何故？因总摄一事。即以“世间由何所蔽”问世间之所依，以“因何不显现”问世间之不显现，以“汝言何为涂染”问世间之涂染，以“何为其大怖”问彼世间之大怖。世间有三：烦恼世间(kilesaloko)、有世间(bhavaloko)、根世间(indriyaloko)。

තත්ථ විසජ්ජනා –

于此解答——

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො, [අජිතාති භගවා,]විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති;

ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමි, දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති.

世尊答曰：“阿耆多！世间为无明所蔽，因疑惑与放逸而不显现。我言渴爱为涂染，苦为其大怖。”

ඉමානි චත්තාරි පදානි ඉමෙහි චතූහි පදෙහි විසජ්ජිතානි පඨමං පඨමෙන, දුතියං දුතියෙන, තතියං තතියෙන, චතුත්ථං චතුත්ථෙන.

此四句已由此四句分别解答：第一句由第一句，第二句由第二句，第三句由第三句，第四句由第四句。

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො’’ති පඤ්හෙ ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති විසජ්ජනා. නීවරණෙහි නිවුතො ලොකො, අවිජ්ජානීවරණා හි සබ්බෙ සත්තා. යථාහ භගවා ‘‘සබ්බසත්තානං, භික්ඛවෙ, සබ්බපාණානං සබ්බභූතානං පරියායතො එකමෙව නීවරණං වදාමි යදිදං අවිජ්ජා, අවිජ්ජානීවරණා හි සබ්බෙ සත්තා. සබ්බසොව, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාය නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා නත්ථි සත්තානං නීවරණන්ති වදාමී’’ති. තෙන ච පඨමස්ස පදස්ස විසජ්ජනා යුත්තා.

“世界为谁所覆？”于此问，解答为：“世界为无明所覆。”世界为诸盖所覆，诚然，一切有情皆有无明盖。如世尊所说：“诸比丘，对一切有情、一切有息者、一切已生者，我总说只有一盖，即是无明。诚然，一切有情皆有无明盖。诸比丘，由于无明的完全寂灭、舍离与弃舍，我说有情没有盖。”是故，对第一句的解答是相应的。

‘‘කෙනස්සු නප්පකාසතී’’ති පඤ්හෙ ‘‘විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසතී’’ති විසජ්ජනා. යො පුග්ගලො නීවරණෙහි නිවුතො, සො විවිච්ඡති. විවිච්ඡා නාම වුච්චති විචිකිච්ඡා. සො විචිකිච්ඡන්තො නාභිසද්දහති, න අභිසද්දහන්තො වීරියං නාරභති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං සච්ඡිකිරියාය. සො ඉධප්පමාදමනුයුත්තො විහරති පමත්තො, සුක්කෙ ධම්මෙ න උප්පාදියති, තස්ස තෙ අනුප්පාදියමානා නප්පකාසන්ති, යථාහ භගවා –

“因何而不显？”于此问，解答为：“因犹豫与放逸而不显。”为诸盖所覆之人，他便犹豫。所谓犹豫，即是疑。他因怀疑而不信，因不信而不为断除诸不善法、现证诸善法而发起精进。他于此持续耽于放逸而住，放逸者不令诸清净法生起，对他而言，彼等法因不生起而不显现。如世尊所说：

‘‘දූරෙ [Pg.12] සන්තො පකාසන්ති, හිමවන්තොව පබ්බතො;

අසන්තෙත්ථ න දිස්සන්ති, රත්තිං ඛිත්තා යථා සරා;

තෙ ගුණෙහි පකාසන්ති, කිත්තියා ච යසෙන චා’’ති.

“贤者虽远亦显现，犹如喜玛拉雅山；不善者在此处不见，犹如黑夜所放之箭。彼等以德行而显现，亦以名声与威望。”

තෙන ච දුතියස්ස පදස්ස විසජ්ජනා යුත්තා.

是故，对第二句的解答是相应的。

‘‘කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසී’’ති පඤ්හෙ ‘‘ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමී’’ති විසජ්ජනා. ජප්පා නාම වුච්චති තණ්හා. සා කථං අභිලිම්පති? යථාහ භගවා –

“你说什么是涂染？”于此问，解答为：“我说热望是涂染。”所谓热望，即是渴爱。它如何涂染？如世尊所说：

‘‘රත්තො අත්ථං න ජානාති, රත්තො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධන්තමං තදා හොති, යං රාගො සහතෙ නර’’න්ති.

“贪染者不知义，贪染者不见法；当贪欲征服人时，其时便入极暗中。”

සායං තණ්හා ආසත්තිබහුලස්ස පුග්ගලස්ස ‘‘එවං අභිජප්පා’’ති කරිත්වා තත්ථ ලොකො අභිලිත්තො නාම භවති, තෙන ච තතියස්ස පදස්ස විසජ්ජනා යුත්තා.

此渴爱令执着深重之人如此热望，由此，世界被称为被涂染。是故，对第三句的解答是相应的。

‘‘කිං සු තස්ස මහබ්භය’’න්ති පඤ්හෙ ‘‘දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති විසජ්ජනා. දුවිධං දුක්ඛං – කායිකඤ්ච චෙතසිකඤ්ච. යං කායිකං ඉදං දුක්ඛං, යං චෙතසිකං ඉදං දොමනස්සං. සබ්බෙ සත්තා හි දුක්ඛස්ස උබ්බිජ්ජන්ති, නත්ථි භයං දුක්ඛෙන සමසමං, කුතො වා පන තස්ස උත්තරිතරං? තිස්සො දුක්ඛතා – දුක්ඛදුක්ඛතා සඞ්ඛාරදුක්ඛතා විපරිණාමදුක්ඛතා. තත්ථ ලොකො ඔධසො කදාචි කරහචි දුක්ඛදුක්ඛතාය මුච්චති. තථා විපරිණාමදුක්ඛතාය. තං කිස්ස හෙතු? හොන්ති ලොකෙ අප්පාබාධාපි දීඝායුකාපි. සඞ්ඛාරදුක්ඛතාය පන ලොකො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා මුච්චති, තස්මා සඞ්ඛාරදුක්ඛතා දුක්ඛං ලොකස්සාති කත්වා දුක්ඛමස්ස මහබ්භයන්ති. තෙන ච චතුත්ථස්ස පදස්ස විසජ්ජනා යුත්තා. තෙනාහ භගවා ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති.

对于“什么是其大怖畏？”之问，回答是“苦是其大怖畏”。苦有二种：身苦与心苦。身所受者，此为苦；心所受者，此为忧。一切有情确实都畏惧苦，没有怖畏能与苦相等，更何况超越它呢？有三苦性：苦苦性、行苦性、坏苦性。于此，世间在某些情况下，有时能从苦苦性中解脱，同样也能从坏苦性中解脱。此是何因？因为世间亦有少病、长寿者。然而，世间唯有通过无余依涅槃界，方能从行苦性中解脱。因此，作“行苦性是世间之苦”想，而说“苦是其大怖畏”。以此，对第四句的回答是恰当的。是故世尊说：“世间为无明所覆”。

සවන්ති සබ්බධි සොතා, [ඉච්චායස්මා අජිතො,]සොතානං කිං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ.

“诸流遍处流，[具寿阿耆多(Ajita)言：] 诸流之遮止为何？请说诸流之防护，以何关闭诸流？”

ඉමානි චත්තාරි පදානි පුච්ඡිතානි. තෙ ද්වෙ පඤ්හා. කස්මා? ඉමෙහි බත්වාධිවචනෙන පුච්ඡිතා. එවං සමාපන්නස්ස ලොකස්ස එවං සංකිලිට්ඨස්ස කිං ලොකස්ස වොදානං වුට්ඨානමිති, එවඤ්හි ආහ.

此四句被问及，实为二问。何以故？因其以复数词提问。他确实是这样问的：“对于如此遭遇、如此染污的世间，其清净与出离为何？”

සවන්ති [Pg.13] සබ්බධි සොතාති. අසමාහිතස්ස සවන්ති අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදප්පමාදබහුලස්ස. තත්ථ යා අභිජ්ඣා අයං ලොභො අකුසලමූලං, යො බ්‍යාපාදො අයං දොසො අකුසලමූලං, යො පමාදො අයං මොහො අකුසලමූලං. තස්සෙවං අසමාහිතස්ස ඡසු ආයතනෙසු තණ්හා සවන්ති රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා, යථාහ භගවා –

“‘诸流遍处流’者，谓于未得定、多贪欲、嗔恚、放逸之人，诸流生起。于此，贪欲(abhijjhā)者，此即贪不善根；嗔恚(byāpādo)者，此即嗔不善根；放逸(pamādo)者，此即痴不善根。于如是未得定者，渴爱于六处流转，即：色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱。诚如世尊所说：

‘‘සවතී’’ති ච ඛො, භික්ඛවෙ, ඡන්නෙතං අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං. චක්ඛු සවති මනාපිකෙසු රූපෙසු, අමනාපිකෙසු පටිහඤ්ඤතීති. සොතං…පෙ… ඝානං… ජිව්හා… කායො… මනො සවති මනාපිකෙසු ධම්මෙසු අමනාපිකෙසු පටිහඤ්ඤතීති. ඉති සබ්බා ච සවති, සබ්බථා ච සවති. තෙනාහ ‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා’’ති.

诸比丘，“流”(savati)实为此六内处(ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ)之增语。眼于可意色而流，于不可意色则受冲击。耳……乃至……鼻……舌……身……意于可意法而流，于不可意法则受冲击。如是，从一切（根）门而流，并以一切方式而流。是故说：“诸流遍流”。

‘‘සොතානං කිං නිවාරණ’’න්ති පරියුට්ඨානවිඝාතං පුච්ඡති, ඉදං වොදානං. ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ’’ති අනුසයසමුග්ඝාතං පුච්ඡති, ඉදං වුට්ඨානං.

“‘诸流之防制为何？’，此是问缠(pariyuṭṭhāna)的摧破，此即清净。‘请说诸流之防护，诸流以何被关闭？’，此是问随眠(anusaya)的根除，此即现起。

තත්ථ විසජ්ජනා –

对此解答如下：

‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, [අජිතාති භගවා,]සති තෙසං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති.

世尊说：“阿逸多，世间所有之流，念是其防制；我说诸流之防护，彼等由慧而被关闭。”

කායගතාය සතියා භාවිතාය බහුලීකතාය චක්ඛු නාවිඤ්ඡති මනාපිකෙසු රූපෙසු, අමනාපිකෙසු න පටිහඤ්ඤති, සොතං…පෙ… ඝානං… ජිව්හා… කායො… මනො නාවිඤ්ඡති මනාපිකෙසු ධම්මෙසු, අමනාපිකෙසු න පටිහඤ්ඤති. කෙන කාරණෙන? සංවුතනිවාරිතත්තා ඉන්ද්‍රියානං. කෙන තෙ සංවුතනිවාරිතා? සතිආරක්ඛෙන. තෙනාහ භගවා – ‘‘සති තෙසං නිවාරණ’’න්ති.

当身至念(kāyagatā-sati)被修习、多修习时，眼不为可意色所牵引，于不可意色不受冲击。耳……乃至……鼻……舌……身……意不为可意法所牵引，于不可意法不受冲击。以何原因？因诸根已被防护、防制。彼等以何而被防护、防制？以念的守护。是故世尊说：“念是其防制。”

පඤ්ඤාය අනුසයා පහීයන්ති, අනුසයෙසු පහීනෙසු පරියුට්ඨානා පහීයන්ති. කිස්ස, අනුසයස්ස පහීනත්තා? තං යථා ඛන්ධවන්තස්ස රුක්ඛස්ස අනවසෙසමූලුද්ධරණෙ කතෙ පුප්ඵඵලපල්ලවඞ්කුරසන්තති සමුච්ඡින්නා භවති. එවං [Pg.14] අනුසයෙසු පහීනෙසු පරියුට්ඨානසන්තති සමුච්ඡින්නා භවති පිදහිතා පටිච්ඡන්නා. කෙන? පඤ්ඤාය. තෙනාහ භගවා ‘‘පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති.

以慧断除诸随眠，诸随眠被断除时，诸缠亦被断除。为何？因随眠已被断除故。譬如对有树干的树，在无余根除时，其花、果、叶、芽的相续便被断绝。如是，当诸随眠被断除时，诸缠的相续便被断绝，被关闭，被覆盖。以何？以慧。是故世尊说：“彼等由慧而被关闭。”

‘‘පඤ්ඤා චෙව සති ච, [ඉච්චායස්මා අජිතො,]නාමරූපඤ්ච මාරිස;

එතං මෙ පුට්ඨො පබ්‍රූහි, කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

具寿阿逸多说：“慧与念，以及名色，尊者！此是我所问，请为我解说：此等于何处灭尽？”

‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි, අජිත තං වදාමි තෙ;

යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

阿耆多，我为汝说汝所问之事：名与色于何处无余止息，乃由识(viññāṇa)之灭，此（名色）即于此止息。

අයං පඤ්හෙ අනුසන්ධිං පුච්ඡති. අනුසන්ධිං පුච්ඡන්තො කිං පුච්ඡති? අනුපාදිසෙසං නිබ්බානධාතුං. තීණි ච සච්චානි සඞ්ඛතානි නිරොධධම්මානි දුක්ඛං සමුදයො මග්ගො, නිරොධො අසඞ්ඛතො. තත්ථ සමුදයො ද්වීසු භූමීසු පහීයති දස්සනභූමියා ච භාවනාභූමියා ච. දස්සනෙන තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො, භාවනාය සත්ත සංයොජනානි පහීයන්ති කාමච්ඡන්දො බ්‍යාපාදො රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජාවසෙසා. තෙධාතුකෙ ඉමානි දස සංයොජනානි පඤ්චොරම්භාගියානි පඤ්චුද්ධම්භාගියානි.

此问是关于相续(anusandhi)的。追问相续，究竟所问为何？是问无余依涅槃界。苦、集、道这三谛是有为法，是灭法；灭谛是无为法。其中，集谛在见地(dassanabhūmi)与修地(bhāvanābhūmi)二地中被断除。通过见道断除三种结：有身见、疑惑、戒禁取。通过修道断除七种结：欲贪、嗔恚、色贪、无色贪、我慢、掉举，以及无明。此十种结存在于三界中，即五下分结与五上分结。

12. තත්ථ තීණි සංයොජනානි සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අධිට්ඨාය නිරුජ්ඣන්ති. සත්ත සංයොජනානි කාමච්ඡන්දො බ්‍යාපාදො රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජාවසෙසා අඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිට්ඨාය නිරුජ්ඣන්ති. යං පන එවං ජානාති ‘‘ඛීණා මෙ ජාතී’’ති, ඉදං ඛයෙ ඤාණං. ‘‘නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති, ඉදං අනුප්පාදෙ ඤාණං. ඉමානි ද්වෙ ඤාණානි අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං. තත්ථ යඤ්ච අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං යඤ්ච අඤ්ඤින්ද්‍රියං, ඉමානි අග්ගඵලං අරහත්තං පාපුණන්තස්ස නිරුජ්ඣන්ති, තත්ථ යඤ්ච ඛයෙ ඤාණං යඤ්ච අනුප්පාදෙ ඤාණං, ඉමානි ද්වෙ ඤාණානි එකපඤ්ඤා.

12. 在此，有身见、疑惑、戒禁取此三结，依未知当知根(anaññātaññassāmītindriya)而灭尽。欲贪、嗔恚、色贪、无色贪、我慢、掉举，以及无明此七结，依已知根(aññindriya)而灭尽。又，若如是知：“我生已尽”，此为尽智；若了知：“为（证）此道更无所作”，此为无生智。此二智，是具知根(aññātāvindriya)。于此，当证得最上果，即阿罗汉果时，未知当知根与已知根灭尽；于此，尽智与无生智此二智，实为一慧。

අපි ච ආරම්මණසඞ්කෙතෙන ද්වෙ නාමානි ලබ්භන්ති, ‘‘ඛීණා මෙ ජාතී’’ති පජානන්තස්ස ඛයෙ ඤාණන්ති නාමං ලභති, ‘‘නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානන්තස්ස [Pg.15] අනුප්පාදෙ ඤාණන්ති නාමං ලභති. සා පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා, යථාදිට්ඨං අපිලාපනට්ඨෙන සති.

再者，依所缘之名相，可得二名：了知“我生已尽”者，得名“尽智”；了知“为（证）此道更无所作”者，得名“无生智”。以了知故为慧，以不忘失所见故为念。

13. තත්ථ යෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, ඉදං නාමරූපං. තත්ථ යෙ ඵස්සපඤ්චමකා ධම්මා, ඉදං නාමං. යානි පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපානි, ඉදං රූපං. තදුභයං නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං තස්ස නිරොධං භගවන්තං පුච්ඡන්තො ආයස්මා අජිතො පාරායනෙ එවමාහ –

13. 于此，诸五取蕴，此即名色。于此，诸以触为第五之法，此即名。诸色法之五根，此即色。彼二者名色与识相应。具寿阿逸多(Ajita)于《彼岸道》(Pārāyana)中，为问世尊其灭，如是说：

‘‘පඤ්ඤා චෙව සති ච, නාමරූපඤ්ච මාරිස;

එතං මෙ පුට්ඨො පබ්‍රූහි, කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

“大德！智慧、念与名色，此于何处灭尽？我已请问，请为我宣说。”

තත්ථ සති ච පඤ්ඤා ච චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානි, සති ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි සතින්ද්‍රියඤ්ච සමාධින්ද්‍රියඤ්ච, පඤ්ඤා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි පඤ්ඤින්ද්‍රියඤ්ච වීරියින්ද්‍රියඤ්ච. යා ඉමෙසු චතූසු ඉන්ද්‍රියෙසු සද්දහනා ඔකප්පනා, ඉදං සද්ධින්ද්‍රියං. තත්ථ යා සද්ධාධිපතෙය්‍යා චිත්තෙකග්ගතා, අයං ඡන්දසමාධි. සමාහිතෙ චිත්තෙ කිලෙසානං වික්ඛම්භනතාය පටිසඞ්ඛානබලෙන වා භාවනාබලෙන වා, ඉදං පහානං. තත්ථ යෙ අස්සාසපස්සාසා විතක්කවිචාරා සඤ්ඤාවෙදයිතා සරසඞ්කප්පා, ඉමෙ සඞ්ඛාරා. ඉති පුරිමකො ච ඡන්දසමාධි, කිලෙසවික්ඛම්භනතාය ච පහානං ඉමෙ ච සඞ්ඛාරා, තදුභයං ඡන්දසමාධිප්පධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. තත්ථ යා වීරියාධිපතෙය්‍යා චිත්තෙකග්ගතා, අයං වීරියසමාධි…පෙ… තත්ථ යා චිත්තාධිපතෙය්‍යා චිත්තෙකග්ගතා, අයං චිත්තසමාධි…පෙ… තත්ථ යා වීමංසාධිපතෙය්‍යා චිත්තෙකග්ගතා, අයං වීමංසාසමාධි. සමාහිතෙ චිත්තෙ කිලෙසානං වික්ඛම්භනතාය පටිසඞ්ඛානබලෙන වා භාවනාබලෙන වා, ඉදං පහානං. තත්ථ යෙ අස්සාසපස්සාසා විතක්කවිචාරා සඤ්ඤාවෙදයිතා සරසඞ්කප්පා, ඉමෙ සඞ්ඛාරා. ඉති පුරිමකො ච වීමංසාසමාධි, කිලෙසවික්ඛම්භනතාය ච පහානං ඉමෙ ච සඞ්ඛාරා, තදුභයං වීමංසාසමාධිප්පධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං.

在此，念与慧为四根。念为二根：念根与定根；慧为二根：慧根与精进根。于此四根中，凡有信解、信可，此为信根。其中，以欲为增上力的心一境性，此为欲定。于心定时，藉由审察力或修习力镇伏诸烦恼，此为镇伏断。其中，凡是入出息、寻、伺、想、受、同缘的思惟，此等为行。如是，先前的欲定、因镇伏烦恼而有的断，以及此等行，[行者]修习具足欲定与精勤行的神足(iddhipāda)，其依止远离，依止离贪，依止灭，倾于弃舍。其中，以精进为增上力的心一境性，此为精进定……（中略）……以心为增上力的心一境性，此为心定……（中略）……以简择为增上力的心一境性，此为简择定。于心定时，藉由审察力或修习力镇伏诸烦恼，此为镇伏断。其中，凡是入出息、寻、伺、想、受、同缘的思惟，此等为行。如是，先前的简择定、因镇伏烦恼而有的断，以及此等行，[行者]修习具足简择定与精勤行的神足，其依止远离，依止离贪，依止灭，倾于弃舍。

14. සබ්බො සමාධි ඤාණමූලකො ඤාණපුබ්බඞ්ගමො ඤාණානුපරිවත්ති.

14. 一切神足定皆以智为根，以智为前导，随智而转。

යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, යථා පච්ඡා තථා පුරෙ;

යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා.

如前亦如后，如后亦如前；如昼亦如夜，如夜亦如昼。

ඉති [Pg.16] විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. පඤ්චින්ද්‍රියානි කුසලානි චිත්තසහභූනි චිත්තෙ උප්පජ්ජමානෙ උප්පජ්ජන්ති, චිත්තෙ නිරුජ්ඣමානෙ නිරුජ්ඣන්ති. නාමරූපඤ්ච විඤ්ඤාණහෙතුකං විඤ්ඤාණපච්චයා නිබ්බත්තං, තස්ස මග්ගෙන හෙතු උපච්ඡින්නො, විඤ්ඤාණං අනාහාරං අනභිනන්දිතං අප්පටිසන්ධිකං තං නිරුජ්ඣති. නාමරූපමපි අහෙතු අප්පච්චයං පුනබ්භවං න නිබ්බත්තයති. එවං විඤ්ඤාණස්ස නිරොධා පඤ්ඤා ච සති ච නාමරූපඤ්ච නිරුජ්ඣති. තෙනාහ භගවා –

如此，以敞开、无障之心，培育光明的心。诸善五根与心俱生，心生起时即生起，心寂灭时即寂灭。名色亦以识为因，缘识而生；其因由道断除。识无食、不喜乐、不结生，彼即寂灭。名色亦无因、无缘，不生再有。如是，因识之灭，慧、念及名色亦灭。是故世尊说——

‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි, අජිත තං වදාමි තෙ;

යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

“阿耆多，汝所问之问，我为汝说：名与色于何处无余止息？即于此处，因识之灭，此（名色）亦无余止息。”

‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, [ඉච්චායස්මා අජිතො]යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධ;

තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති.

具寿阿耆多问：“有已思择法者，亦有于此众多之有学。贤智者，我既已问，请为我宣说彼等之行仪，尊者。”

15. ඉමානි තීණි පදානි පුච්ඡිතානි, තෙ තයො පඤ්හා. කිස්ස? සෙඛාසෙඛවිපස්සනාපුබ්බඞ්ගමප්පහානයොගෙන, එවඤ්හි ආහ. ‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ’’ති අරහත්තං පුච්ඡති, ‘‘යෙ ච සෙඛා පුථූ ඉධා’’ති සෙඛං පුච්ඡති, ‘‘තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා’’ති විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං පහානං පුච්ඡති.

15. 此三句提出了三个问题。为何？依有学、无学及以观为前导之断除的提问方式。诚然，其如是说：“有已思择法者”，是问阿罗汉果；“亦有于此众多之有学”，是问有学；“贤智者，我既已问，请为我宣说彼等之行仪，尊者”，是问以观为前导的断除。

තත්ථ විසජ්ජනා –

对此解答如下：

‘‘කාමෙසු නාභිගිජ්ඣෙය්‍ය, [අජිතාති භගවා]මනසානාවිලො සියා;

කුසලො සබ්බධම්මානං, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

世尊说：“阿耆多，于诸欲不应贪著，心应无浊。善巧于一切法，具念比丘应游行。”

භගවතො සබ්බං කායකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්ති, සබ්බං වචීකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්ති, සබ්බං මනොකම්මං ඤාණපුබ්බඞ්ගමං ඤාණානුපරිවත්ති. අතීතෙ අංසෙ අප්පටිහතඤාණදස්සනං, අනාගතෙ අංසෙ අප්පටිහතඤාණදස්සනං, පච්චුප්පන්නෙ අංසෙ අප්පටිහතඤාණදස්සනං.

世尊的一切身业，皆以智为前导，随智而转；一切语业，皆以智为前导，随智而转；一切意业，皆以智为前导，随智而转。于过去分，有无碍智见；于未来分，有无碍智见；于现在分，有无碍智见。

කො [Pg.17] ච ඤාණදස්සනස්ස පටිඝාතො? යං අනිච්චෙ දුක්ඛෙ අනත්තනි ච අඤ්ඤාණං අදස්සනං, අයං ඤාණදස්සනස්ස පටිඝාතො. යථා ඉධ පුරිසො තාරකරූපානි පස්සෙය්‍ය, නො ච ගණනසඞ්කෙතෙන ජානෙය්‍ය, අයං ඤාණදස්සනස්ස පටිඝාතො.

何为智见之障？于无常、苦、无我，无知、无见，此即智见之障。犹如世间有人，虽见诸星，却不能以其计数与名称而知晓，此即智见之障。

භගවතො පන අප්පටිහතඤාණදස්සනං, අනාවරණඤාණදස්සනා හි බුද්ධා භගවන්තො. තත්ථ සෙඛෙන ද්වීසු ධම්මෙසු චිත්තං රක්ඛිතබ්බං ගෙධා ච රජනීයෙසු ධම්මෙසු, දොසා ච පරියුට්ඨානීයෙසු. තත්ථ යා ඉච්ඡා මුච්ඡා පත්ථනා පියායනා කීළනා, තං භගවා නිවාරෙන්තො එවමාහ ‘‘කාමෙසු නාභිගිජ්ඣෙය්‍යා’’ති.

然而，世尊具有无碍智见，实因诸佛世尊的智见无有遮障。于此，有学应于二法中守护其心：于可贪爱法离于贪欲，于能引生缠结法离于瞋恚。于此，凡是欲求、沉迷、希求、喜爱、嬉戏，世尊为遮止此贪欲，而如是说：“于诸欲中，不应贪着。”

‘‘මනසානාවිලො සියා’’ති පරියුට්ඨානවිඝාතං ආහ. තථා හි සෙඛො අභිගිජ්ඣන්තො අසමුප්පන්නඤ්ච කිලෙසං උප්පාදෙති, උප්පන්නඤ්ච කිලෙසං ඵාතිං කරොති. යො පන අනාවිලසඞ්කප්පො අනභිගිජ්ඣන්තො වායමති, සො අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. සො උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. සො අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. සො උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති.

“意不应混乱”，此句乃说示缠之破除。诚然，有学若贪着，则令未生之烦恼生起，令已生之烦恼增长。然而，思惟清净、不贪着而精进者，为令未生之诸恶不善法不生起，而生起欲，勤精进，发勇猛，策励心，善勤行。为断除已生之诸恶不善法，而生起欲，勤精进，发勇猛，策励心，善勤行。为令未生之诸善法生起，而生起欲，勤精进，发勇猛，策励心，善勤行。为令已生之诸善法住立、不失、倍增、广大、修习、圆满，而生起欲，勤精进，发勇猛，策励心，善勤行。

16. කතමෙ අනුප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා? කාමවිතක්කො බ්‍යාපාදවිතක්කො විහිංසාවිතක්කො, ඉමෙ අනුප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා. කතමෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා? අනුසයා අකුසලමූලානි, ඉමෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා. කතමෙ අනුප්පන්නා කුසලා ධම්මා? යානි සොතාපන්නස්ස ඉන්ද්‍රියානි, ඉමෙ අනුප්පන්නා කුසලා ධම්මා. කතමෙ උප්පන්නා කුසලා ධම්මා? යානි අට්ඨමකස්ස ඉන්ද්‍රියානි, ඉමෙ උප්පන්නා කුසලා ධම්මා.

16. 何者是未生之恶不善法？欲寻、瞋寻、害寻，此等是未生之恶不善法。何者是已生之恶不善法？诸随眠、诸不善根，此等是已生之恶不善法。何者是未生之善法？入流者(sotāpanna)之诸根，此等是未生之善法。何者是已生之善法？第八人(aṭṭhamaka)之诸根，此等是已生之善法。

යෙන කාමවිතක්කං වාරෙති, ඉදං සතින්ද්‍රියං. යෙන බ්‍යාපාදවිතක්කං වාරෙති, ඉදං සමාධින්ද්‍රියං. යෙන විහිංසාවිතක්කං වාරෙති, ඉදං වීරියින්ද්‍රියං.

以之遮止欲寻，此为念根。以之遮止瞋寻，此为定根。以之遮止害寻，此为精进根。

යෙන [Pg.18] උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති නාධිවාසෙති, ඉදං පඤ්ඤින්ද්‍රියං. යා ඉමෙසු චතූසු ඉන්ද්‍රියෙසු සද්දහනා ඔකප්පනා, ඉදං සද්ධින්ද්‍රියං.

以之舍断、驱除、灭尽、令至无有、不复容忍诸已生之恶不善法，此为慧根。于此四根中，所有信受、信解，此为信根。

තත්ථ සද්ධින්ද්‍රියං කත්ථ දට්ඨබ්බං? චතූසු සොතාපත්තියඞ්ගෙසු. වීරියින්ද්‍රියං කත්ථ දට්ඨබ්බං? චතූසු සම්මප්පධානෙසු. සතින්ද්‍රියං කත්ථ දට්ඨබ්බං? චතූසු සතිපට්ඨානෙසු. සමාධින්ද්‍රියං කත්ථ දට්ඨබ්බං? චතූසු ඣානෙසු. පඤ්ඤින්ද්‍රියං කත්ථ දට්ඨබ්බං? චතූසු අරියසච්චෙසු. එවං සෙඛො සබ්බෙහි කුසලෙහි ධම්මෙහි අප්පමත්තො වුත්තො භගවතා අනාවිලතාය මනසා. තෙනාහ භගවා ‘‘මනසානාවිලොසියා’’ති.

于此，信根应于何处见？于四预流支(sotāpattiyaṅga)中。精进根应于何处见？于四正勤(sammappadhāna)中。念根应于何处见？于四念处(satipaṭṭhāna)中。定根应于何处见？于四禅(jhāna)中。慧根应于何处见？于四圣谛(ariyasacca)中。如是，世尊以无扰乱之心，宣说于一切善法中不放逸之有学。是故世尊说：“心当无扰。”

17. ‘‘කුසලො සබ්බධම්මාන’’න්ති ලොකො නාම තිවිධො කිලෙසලොකො භවලොකො ඉන්ද්‍රියලොකො. තත්ථ කිලෙසලොකෙන භවලොකො සමුදාගච්ඡති, සො ඉන්ද්‍රියානි නිබ්බත්තෙති, ඉන්ද්‍රියෙසු භාවියමානෙසු නෙය්‍යස්ස පරිඤ්ඤා භවති. සා දුවිධෙන උපපරික්ඛිතබ්බා දස්සනපරිඤ්ඤාය ච භාවනාපරිඤ්ඤාය ච. යදා හි සෙඛො ඤෙය්‍යං පරිජානාති, තදා නිබ්බිදාසහගතෙහි සඤ්ඤාමනසිකාරෙහි නෙය්‍යං පරිඤ්ඤාතං භවති. තස්ස ද්වෙ ධම්මා කොසල්ලං ගච්ඡන්ති – දස්සනකොසල්ලඤ්ච භාවනාකොසල්ලඤ්ච.

17. “于一切法善巧”者：所谓的世间有三种：烦恼世间(kilesaloka)、有世间(bhavaloka)、根世间(indriyaloka)。于此，由烦恼世间而有世间生起，彼（有情）令诸根生起；当诸根被修习时，对所应知法(ñeyya)的遍知(pariññā)即生起。此（遍知）应由两方面审查：由见遍知(dassanapariññā)与修遍知(bhāvanāpariññā)。诚然，当有学(sekha)遍知所应知法时，所应知法即以与厌离俱行的想作意(saññāmanasikāra)而被遍知。于彼（有学），二法达到善巧：见善巧(dassanakosalla)与修善巧(bhāvanākosalla)。

තං ඤාණං පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බංः අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤා පහානං භාවනා සච්ඡිකිරියා. තත්ථ කතමා අභිඤ්ඤා? යං ධම්මානං සලක්ඛණෙ ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා ච අත්ථපටිසම්භිදා ච, අයං අභිඤ්ඤා.

此智应知有五种：胜智(abhiññā)、遍知(pariññā)、断(pahāna)、修(bhāvanā)、作证(sacchikiriyā)。于此，何为胜智？于诸法自相(salakkhaṇa)之智，即法无碍解(dhammapaṭisambhidā)与义无碍解(atthapaṭisambhidā)，此为胜智。

තත්ථ කතමා පරිඤ්ඤා? එවං අභිජානිත්වා යා පරිජානනා ‘‘ඉදං කුසලං, ඉදං අකුසලං, ඉදං සාවජ්ජං, ඉදං අනවජ්ජං, ඉදං කණ්හං, ඉදං සුක්කං, ඉදං සෙවිතබ්බං, ඉදං න සෙවිතබ්බං, ඉමෙ ධම්මා එවංගහිතා, ඉදං ඵලං නිබ්බත්තෙන්ති, තෙසං එවංගහිතානං අයං අත්ථො’’ති, අයං පරිඤ්ඤා.

于此，何为遍知？如是了知后，即是如此的遍知：“此是善，此是不善；此有过(sāvajja)，此是无过(anavajja)；此是黑，此是白；此应行持，此不应行持。诸法如是受持，能产生此果；对如是受持之法，有此义利。”此为遍知。

එවං පරිජානිත්වා තයො ධම්මා අවසිට්ඨා භවන්ති පහාතබ්බා භාවෙතබ්බා සච්ඡිකාතබ්බා ච. තත්ථ කතමෙ ධම්මා පහාතබ්බා? යෙ අකුසලා. තත්ථ කතමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා? යෙ කුසලා. තත්ථ කතමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? යං අසඞ්ඛතං. යො එවං ජානාති අයං වුච්චති අත්ථකුසලො ධම්මකුසලො [Pg.19] කල්‍යාණතාකුසලො ඵලතාකුසලො, ආයකුසලො අපායකුසලො උපායකුසලො මහතා කොසල්ලෙන සමන්නාගතොති, තෙනාහ භගවා ‘‘කුසලො සබ්බධම්මාන’’න්ති.

如是遍知后，尚余三法：应断(pahātabba)、应修(bhāvetabba)与应作证(sacchikātabba)。于此，何法应断？即诸不善法。于此，何法应修？即诸善法。于此，何法应作证？即无为法(asaṅkhata)。如是知者，被称为义善巧(atthakusala)、法善巧(dhammakusala)、善性善巧(kalyāṇatākusala)、果善巧(phalatākusala)、增长善巧(āyakusala)、减损善巧(apāyakusala)、方便善巧(upāyakusala)，是具足大善巧者。是故，世尊说：“于一切法善巧。”

‘‘සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති තෙන දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ උච්චාරපස්සාවකම්මෙ ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හිභාවෙ සතෙන සම්පජානෙන විහාතබ්බං. ඉමා ද්වෙ චරියා අනුඤ්ඤාතා භගවතා එකා විසුද්ධානං, එකා විසුජ්ඣන්තානං. කෙ විසුද්ධා? අරහන්තො. කෙ විසුජ්ඣන්තා? සෙක්ඛා. කතකිච්චානි හි අරහතො ඉන්ද්‍රියානි. යං බොජ්ඣං, තං චතුබ්බිධං දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාභිසමයෙන සමුදයස්ස පහානාභිසමයෙන මග්ගස්ස භාවනාභිසමයෙන නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියාභිසමයෙන, ඉදං චතුබ්බිධං බොජ්ඣං යො එවං ජානාති, අයං වුච්චති සතො අභික්කමති සතො පටික්කමති ඛයා රාගස්ස ඛයා දොසස්ස ඛයා මොහස්ස. තෙනාහ භගවා ‘‘සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති, තෙනාහ –

“‘比丘应具念游行。’是故，为现法乐住，于前进、后退、前视、旁视、屈、伸、受持僧伽梨与衣钵、食、饮、嚼、尝、大小便、行、住、坐、卧、醒、语、默时，皆应具念正知而住。此二行仪为世尊所许：一为已清净者，一为正清净者。谁为已清净者？阿罗汉。谁为正清净者？有学。阿罗汉诸根已作所作。所应觉了者有四种：以遍知现观于苦，以断除现观于集，以修习现观于道，以作证现观于灭。谁如是了知此四种所应觉了者，此人因贪尽、嗔尽、痴尽故，被称为‘具念而前进，具念而后退’。是故，世尊说：‘比丘应具念游行。’是故说——

‘‘කාමෙසු නාභිගිජ්ඣෙය්‍ය, [අජිතාති භගවා]මනසානාවිලො සියා;

කුසලො සබ්බධම්මානං, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

（世尊说：）“阿逸多，于诸欲不应贪著，心意当无扰；于一切法善巧，具念比丘应游行。”

එවං පුච්ඡිතබ්බං, එවං විසජ්ජිතබ්බං. සුත්තස්ස ච අනුගීති අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච සමානෙතබ්බා. අත්ථාපගතං හි බ්‍යඤ්ජනං සම්ඵප්පලාපං භවති. දුන්නික්ඛිත්තස්ස පදබ්‍යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො භවති, තස්මා අත්ථබ්‍යඤ්ජනූපෙතං සඞ්ගායිතබ්බං. සුත්තඤ්ච පවිචිනිතබ්බං. කිං ඉදං සුත්තං ආහච්ච වචනං අනුසන්ධිවචනං නීතත්ථං නෙය්‍යත්ථං සංකිලෙසභාගියං නිබ්බෙධභාගියං අසෙක්ඛභාගියං? කුහිං ඉමස්ස සුත්තස්ස සබ්බානි සච්චානි පස්සිතබ්බානි, ආදිමජ්ඣපරියොසානෙති? එවං සුත්තං පවිචෙතබ්බං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො – ‘‘යං පුච්ඡිතඤ්ච විස්සජ්ජිතඤ්ච, සුත්තස්ස යා ච අනුගීතී’’ති.

应如是问，应如是答。经的随诵，应于义、于文而使之一致。实则，离义之文句，即成绮语。安置不善之文句，其义亦难了知。是故，应合诵义文具足之经。且应审察经：此经是直说？是了义，或不了义？是杂染分，或通达分，或无学分？于此经何处可见一切谛？于初、中、后耶？应如是审察经。是故，具寿摩诃迦旃延说：“所问与所答，以及经之随诵。”

නියුත්තො විචයො හාරො.

抉择论式已毕。

3. යුත්තිහාරවිභඞ්ගො

3. 结合论式分别

18. තත්ථ [Pg.20] කතමො යුත්තිහාරො? ‘‘සබ්බෙසං හාරාන’’න්ති, අයං යුත්තිහාරො. කිං යොජයති ? චත්තාරො මහාපදෙසා බුද්ධාපදෙසො සඞ්ඝාපදෙසො සම්බහුලත්ථෙරාපදෙසො එකත්ථෙරාපදෙසො. ඉමෙ චත්තාරො මහාපදෙසා, තානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සුත්තෙ ඔතාරයිතබ්බානි, විනයෙ සන්දස්සයිතබ්බානි, ධම්මතායං උපනික්ඛිපිතබ්බානි.

18. 于此，何为道理导引？所谓“于诸导引中”，此即道理导引。其所连结者为何？有四种大教示：佛陀教示、僧伽教示、众多长老教示、一位长老教示。此即四种大教示。彼等文句应纳入经中，对照于律，并置入法性中。

කතමස්මිං සුත්තෙ ඔතාරයිතබ්බානි? චතූසු අරියසච්චෙසු. කතමස්මිං විනයෙ සන්දස්සයිතබ්බානි? රාගවිනයෙ දොසවිනයෙ මොහවිනයෙ. කතමිස්සං ධම්මතායං උපනික්ඛිපිතබ්බානි? පටිච්චසමුප්පාදෙ. යදි චතූසු අරියසච්චෙසු අවතරති, කිලෙසවිනයෙ සන්දිස්සති, ධම්මතඤ්ච න විලොමෙති, එවං ආසවෙ න ජනෙති. චතූහි මහාපදෙසෙහි යං යං යුජ්ජති, යෙන යෙන යුජ්ජති, යථා යථා යුජ්ජති, තං තං ගහෙතබ්බං.

应纳入何经？于四圣谛中。应对照何律？于调伏贪之律、调伏瞋之律、调伏痴之律中。应置入何种法性？于缘起(paṭiccasamuppāda)中。若其能纳入四圣谛，能对照于烦恼之调伏，且不违逆法性，如是则不生诸漏。凡与四种大教示相应者，无论其内容、理据或方式为何，皆应采纳。

19. පඤ්හං පුච්ඡිතෙන කති පදානි පඤ්හෙති පදසො පරියොගාහිතබ්බං විචෙතබ්බං? යදි සබ්බානි පදානි එකං අත්ථං අභිවදන්ති, එකො පඤ්හො. අථ චත්තාරි පදානි එකං අත්ථං අභිවදන්ති, එකො පඤ්හො. අථ තීණි පදානි එකං අත්ථං අභිවදන්ති, එකො පඤ්හො. අථ ද්වෙ පදානි එකං අත්ථං අභිවදන්ති, එකො පඤ්හො. අථ එකං පදං එකං අත්ථං අභිවදති, එකො පඤ්හො. තං උපපරික්ඛමානෙන අඤ්ඤාතබ්බං කිං ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාබ්‍යඤ්ජනා, උදාහු ඉමෙසං ධම්මානං එකො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති. යථා කිං භවෙ? යථා සා දෙවතා භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡති.

19. 发问者应逐句审察、辨析：“此中有多少句构成一问？”若所有句表达同一义，则为一问。又，若四句表达同一义，则为一问。又，若三句表达同一义，则为一问。又，若二句表达同一义，则为一问。又，若一句表达一义，则为一问。审察者应了知：“此诸法是义异文异，还是义同文异？”此为何例？犹如彼天神问于世尊。

‘‘කෙනස්සුබ්භාහතො ලොකො, කෙනස්සු පරිවාරිතො;

කෙන සල්ලෙන ඔතිණ්ණො, කිස්ස ධූපායිතො සදා’’ති.

世间为谁所击害？为谁所围绕？为何箭所刺入？由何故常熏燃？

ඉමානි චත්තාරි පදානි පුච්ඡිතානි. තෙ තයො පඤ්හා කථං ඤායති? භගවා හි දෙවතාය විසජ්ජෙති.

所问者有此四句，然成三问。何以得知？实因世尊回答天神故。

‘‘මච්චුනාබ්භාහතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;

තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණො, ඉච්ඡාධූපායිතො සදා’’ති.

世间为死魔所击害，为老所围绕；为渴爱之箭所刺入，常为欲求所熏燃。

20. තත්ථ [Pg.21] ජරා ච මරණඤ්ච ඉමානි ද්වෙ සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි. ජරායං ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං, මරණං වයො. තත්ථ ජරාය ච මරණස්ස ච අත්ථතො නානත්තං. කෙන කාරණෙන, ගබ්භගතාපි හි මීයන්ති, න ච තෙ ජිණ්ණා භවන්ති. අත්ථි ච දෙවානං මරණං, න ච තෙසං සරීරානි ජීරන්ති. සක්කතෙව ජරාය පටිකම්මං කාතුං, න පන සක්කතෙ මරණස්ස පටිකම්මං කාතුං අඤ්ඤත්‍රෙව ඉද්ධිමන්තානං ඉද්ධිවිසයා. යං පනාහ තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණොති දිස්සන්ති වීතරාගා ජීරන්තාපි මීයන්තාපි. යදි ච යථා ජරාමරණං, එවං තණ්හාපි සියා. එවං සන්තෙ සබ්බෙ යොබ්බනට්ඨාපි විගතතණ්හා සියුං. යථා ච තණ්හා දුක්ඛස්ස සමුදයො, එවං ජරාමරණම්පි සියා දුක්ඛස්ස සමුදයො, න ච සියා තණ්හා දුක්ඛස්ස සමුදයො, න හි ජරාමරණං දුක්ඛස්ස සමුදයො, තණ්හා දුක්ඛස්ස සමුදයො. යථා ච තණ්හා මග්ගවජ්ඣා, එවං ජරාමරණම්පි සියා මග්ගවජ්ඣං. ඉමාය යුත්තියා අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි කාරණෙහි ගවෙසිතබ්බං. යදි ච සන්දිස්සති යුත්තිසමාරූළ්හං අත්ථතො ච අඤ්ඤත්තං, බ්‍යඤ්ජනතොපි ගවෙසිතබ්බං.

20. 于此，老与死此二者，是有为法的有为相。老是住续法的变异，死是其毁坏。于此，老与死在义理上有所不同。以何因缘？因为在胎中者亦会死亡，但他们并非已老。天神亦有死亡，但其身体不会衰老。对于老，尚能予以对治；但对于死，则无法予以对治，具神通者的神通境界则为例外。又如所说“为爱箭所刺”，然而已离贪者亦可见其衰老与死亡。假如渴爱与老死相同，那么所有青年也应远离渴爱了。再者，犹如渴爱是苦之集，老死也应是苦之集，那么渴爱就不再是苦之集了。然而，老死并非苦之集，渴爱才是苦之集。犹如渴爱为道所断，老死也应为道所断。应以此理及其他各种理由探究其差异。若能找到义理上成立的差异，亦应从文句上探究其差异。

සල්ලොති වා ධූපායනන්ති වා ඉමෙසං ධම්මානං අත්ථතො එකත්තං. න හි යුජ්ජති ඉච්ඡාය ච තණ්හාය ච අත්ථතො අඤ්ඤත්තං. තණ්හාය අධිප්පායෙ අපරිපූරමානෙ නවසු ආඝාතවත්ථූසු කොධො ච උපනාහො ච උප්පජ්ජති. ඉමාය යුත්තියා ජරාය ච මරණස්ස ච තණ්හාය ච අත්ථතො අඤ්ඤත්තං.

“箭”或“熏苦”，此等诸法在义理上为一。意欲与渴爱在义理上有所不同，实不应理。当渴爱的意图未得满足时，于九种恼害事中，忿与恨即会生起。依此理，老、死与渴爱，在义理上则有所不同。

යං පනිදං භගවතා ද්වීහි නාමෙහි අභිලපිතං ඉච්ඡාතිපි තණ්හාතිපි, ඉදං භගවතා බාහිරානං වත්ථූනං ආරම්මණවසෙන ද්වීහි නාමෙහි අභිලපිතං ඉච්ඡාතිපි තණ්හාතිපි, සබ්බා හි තණ්හා අජ්ඣොසානලක්ඛණෙන එකලක්ඛණා. යථා සබ්බො අග්ගි උණ්හත්තලක්ඛණෙන එකලක්ඛණො, අපි ච උපාදානවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤානි නාමානි ලභති, කට්ඨග්ගීතිපි තිණග්ගීතිපි සකලිකග්ගීතිපි ගොමයග්ගීතිපි ථුසග්ගීතිපි සඞ්කාරග්ගීතිපි, සබ්බො හි අග්ගි උණ්හත්තලක්ඛණොව. එවං සබ්බා තණ්හා අජ්ඣොසානලක්ඛණෙන එකලක්ඛණා, අපි තු ආරම්මණඋපාදානවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි නාමෙහි අභිලපිතා ඉච්ඡාඉතිපි තණ්හාඉතිපි සල්ලොඉතිපි ධූපායනාඉතිපි සරිතාඉතිපි විසත්තිකාඉතිපි සිනෙහොඉතිපි කිලමථොඉතිපි ලතාඉතිපි මඤ්ඤනාඉතිපි බන්ධොඉතිපි ආසාඉතිපි පිපාසාඉතිපි අභිනන්දනාඉතිපි, ඉති සබ්බා තණ්හා අජ්ඣොසානලක්ඛණෙන එකලක්ඛණා. යථා ච වෙවචනෙ වුත්තා.

世尊以“意欲”(icchā)与“渴爱”(taṇhā)此二名称所说者，此乃世尊依于外境为所缘，而以“意欲”与“渴爱”此二名称说之。诚然，一切渴爱以吞噬为相，皆是同一相。犹如一切火以热为相，皆是同一相，然依于燃料而得种种异名，如薪火、草火、木片火、牛粪火、糠火、垃圾火，但一切火实唯热相。如是，一切渴爱以吞噬为相，皆是同一相，然依于所缘之执取，而以种种异名称说，如：意欲、渴爱、箭、烧灼、河流、弥漫、爱染、疲劳、蔓藤、计著、束缚、期望、渴求、欢喜。如是，一切渴爱皆以吞噬为相，皆为同一相。又如在“异名释”(vevacana)中所说。

‘‘ආසා [Pg.22] ච පිහා අභිනන්දනා ච, අනෙකධාතූසු සරා පතිට්ඨිතා;

අඤ්ඤාණමූලප්පභවා පජප්පිතා, සබ්බා මයා බ්‍යන්තිකතා සමූලකා’’ති.

期望、希求与欢喜，流注诸界而安住；无明为根生计度，我已连根断除尽。

තණ්හායෙතං වෙවචනං. යථාහ භගවා – රූපෙ තිස්ස අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස. එවං වෙදනාය සඤ්ඤාය සඞ්ඛාරෙසු විඤ්ඤාණෙ අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස සබ්බං සුත්තං විත්ථාරෙතබ්බං. තණ්හායෙතං වෙවචනං. එවං යුජ්ජති.

此为渴爱之异名。如世尊所说：“帝沙（Tissa），于色未离贪、未离欲、未离爱、未离渴、未离热恼者。”如是，于受、想、行、识，未离贪、未离欲、未离爱、未离渴、未离热恼者。整部经应当如是广说。此为渴爱之异名。如是，此说成立。

21. සබ්බො දුක්ඛූපචාරො කාමතණ්හාසඞ්ඛාරමූලකො, න පන යුජ්ජති සබ්බො නිබ්බිදූපචාරො කාමතණ්හාපරික්ඛාරමූලකො. ඉමාය යුත්තියා අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි කාරණෙහි ගවෙසිතබ්බං.

21. 一切苦之生起，以欲爱与行为根本；然“一切厌离之生起，以欲爱之资具为根本”，此说则不成立。当依此理则，以种种其他因缘探究之。

යථා හි භගවා රාගචරිතස්ස පුග්ගලස්ස අසුභං දෙසයති, දොසචරිතස්ස භගවා පුග්ගලස්ස මෙත්තං දෙසයති. මොහචරිතස්ස භගවා පුග්ගලස්ස පටිච්චසමුප්පාදං දෙසයති. යදි හි භගවා රාගචරිතස්ස පුග්ගලස්ස මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං දෙසෙය්‍ය. සුඛං වා පටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඛං වා පටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං වා පහානං දෙසෙය්‍ය, න යුජ්ජති දෙසනා. එවං යං කිඤ්චි රාගස්ස අනුලොමප්පහානං දොසස්ස අනුලොමප්පහානං මොහස්ස අනුලොමප්පහානං. සබ්බං තං විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වා යුත්තිහාරෙන යොජෙතබ්බං. යාවතිකා ඤාණස්ස භූමි.

譬如世尊为贪行之人说不净，为瞋行之人说慈，为痴行之人说缘起。若世尊为贪行之人说慈心解脱，或说乐行迟通达，或说乐行速通达，或说以观(vipassanā)为前导的舍断，此教说则不适宜。如此，凡是顺应于断除贪、顺应于断除瞋、顺应于断除痴者，这一切都应以考察之理路辨别，以合宜之理路结合。智慧的范围有多大，合宜之理路的审察就有多广。

මෙත්තාවිහාරිස්ස සතො බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති න යුජ්ජති දෙසනා, බ්‍යාපාදො පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා. කරුණාවිහාරිස්ස සතො විහෙසා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති න යුජ්ජති දෙසනා, විහෙසා පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා. මුදිතා විහාරිස්ස සතො අරති චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති න යුජ්ජති දෙසනා, අරති පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා. උපෙක්ඛාවිහාරිස්ස සතො රාගො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති න යුජ්ජති දෙසනා, රාගො පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා. අනිමිත්තවිහාරිස්ස සතො නිමිත්තානුසාරී තෙන තෙනෙව විඤ්ඤාණං පවත්තතීති න යුජ්ජති දෙසනා[Pg.23], නිමිත්තං පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා. අස්මීති විගතං අයමහමස්මීති න සමනුපස්සාමි. අථ ච පන මෙ කිස්මීති කථස්මීති විචිකිච්ඡා කථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති න යුජ්ජති දෙසනා, විචිකිච්ඡා කථංකථාසල්ලං පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡතීති යුජ්ජති දෙසනා.

于住慈者，瞋恚会遍覆其心，此说不合宜；瞋恚被舍断而止息，此说为合宜。于住悲者，恼害会遍覆其心，此说不合宜；恼害被舍断而止息，此说为合宜。于住喜者，不乐会遍覆其心，此说不合宜；不乐被舍断而止息，此说为合宜。于住舍者，贪会遍覆其心，此说不合宜；贪被舍断而止息，此说为合宜。于住无相者，识随逐于相而转起，此说不合宜；相被舍断而止息，此说为合宜。“我是”已离，不观见“此即是我”。然而，“我是什么？”、“我是如何？”的疑、犹豫之箭会遍覆其心，此说不合宜；疑、犹豫之箭被舍断而止息，此说为合宜。

යථා වා පන පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස සතො කාමරාගබ්‍යාපාදා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. විතක්කසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස සතො විතක්කවිචාරසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. උපෙක්ඛාසුඛසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. තතියං ඣානං සමාපන්නස්ස සතො පීතිසුඛසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා, උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස සතො උපෙක්ඛාසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. ආකාසානඤ්චායතනසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා.

又或者，对于已入初禅者，“欲贪与瞋恚导向殊胜”此说不成立，“导向退失”此说成立。或者，“与寻俱行的想、作意导向退失”此说不成立，“导向殊胜”此说成立。对于已入二禅者，“与寻、伺俱行的想、作意导向殊胜”此说不成立，“导向退失”此说成立。或者，“与舍、乐俱行的想、作意导向退失”此说不成立，“导向殊胜”此说成立。对于已入三禅者，“与喜、乐俱行的想、作意导向殊胜”此说不成立，“导向退失”此说成立。或者，“与舍、念清净俱行的想、作意导向退失”此说不成立，“导向殊胜”此说成立。对于已入四禅者，“与舍俱行的想、作意导向殊胜”此说不成立，“导向退失”此说成立。或者，“与空无边处俱行的想、作意导向退失”此说不成立，“导向殊胜”此说成立。

ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස සතො රූපසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස සතො ආකාසානඤ්චායතනසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා.

对于已入空无边处者，若说与色俱行之想、作意能令增进，此说不应；若说能令退失，此说则应。或，若说与识无边处俱行之想、作意能令退失，此说不应；若说能令增进，此说则应。对于已入识无边处者，若说与空无边处俱行之想、作意能令增进，此说不应；若说能令退失，此说则应。或，若说与无所有处俱行之想、作意能令退失，此说不应；若说能令增进，此说则应。

ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං [Pg.24] සමාපන්නස්ස සතො විඤ්ඤාණඤ්චායතනසහගතා සඤ්ඤාමනසිකාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස සතො සඤ්ඤූපචාරා විසෙසාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, හානාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසහගතා වා සඤ්ඤාමනසිකාරා හානාය සංවත්තන්තීති න යුජ්ජති දෙසනා, විසෙසාය සංවත්තන්තීති යුජ්ජති දෙසනා. කල්ලතාපරිචිතං චිත්තං න ච අභිනීහාරං ඛමතීති න යුජ්ජති දෙසනා, කල්ලතාපරිචිතං චිත්තං අථ ච අභිනීහාරං ඛමතීති යුජ්ජති දෙසනා.

对于已入无所有处者，若说与识无边处俱行之想、作意能令增进，此说不应；若说能令退失，此说则应。或，若说与非想非非想处俱行之想、作意能令退失，此说不应；若说能令增进，此说则应。对于已入非想非非想处者，若说想之现行能令增进，此说不应；若说能令退失，此说则应。或，若说与想受灭俱行之想、作意能令退失，此说不应；若说能令增进，此说则应。若说“善巧熟练之心不堪引发神通”，此说不应；若说“善巧熟练之心实能引发神通”，此说则应。

එවං සබ්බෙ නවසුත්තන්තා යථාධම්මං යථාවිනයං යථාසත්ථුසාසනං සබ්බතො විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වා යුත්තිහාරෙන යොජෙතබ්බාති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘සබ්බෙසං හාරානං යා භූමි යො ච ගොචරො තෙස’’න්ති.

如是，一切九部经，皆应如法、如律、如师教，以抉择理从一切方面审查，并与结合理相连结。是故，具寿摩诃迦旃延说：“彼等一切理趣之地与行境。”

නියුත්තො යුත්ති හාරො.

结合理已阐明。

4. පදට්ඨානහාරවිභඞ්ගො

4. 近因理趣之分别

22. තත්ථ කතමො පදට්ඨානො හාරො? ‘‘ධම්මං දෙසෙති ජිනො’’ති, අයං පදට්ඨානො හාරො. කිං දෙසෙති? සබ්බධම්මයාථාවඅසම්පටිවෙධලක්ඛණා අවිජ්ජා, තස්සා විපල්ලාසා පදට්ඨානං. අජ්ඣොසානලක්ඛණා තණ්හා, තස්සා පියරූපං සාතරූපං පදට්ඨානං. පත්ථනලක්ඛණො ලොභො, තස්ස අදින්නාදානං පදට්ඨානං. වණ්ණසණ්ඨානබ්‍යඤ්ජනග්ගහණලක්ඛණා සුභසඤ්ඤා, තස්සා ඉන්ද්‍රියා සංවරො පදට්ඨානං. සාසවඵස්සඋපගමනලක්ඛණා සුඛසඤ්ඤා, තස්සා අස්සාදො පදට්ඨානං. සඞ්ඛතලක්ඛණානං ධම්මානං අසමනුපස්සනලක්ඛණා නිච්චසඤ්ඤා, තස්සා විඤ්ඤාණං පදට්ඨානං. අනිච්චසඤ්ඤාදුක්ඛසඤ්ඤාඅසමනුපස්සනලක්ඛණා අත්තසඤ්ඤා, තස්සා නාමකායො පදට්ඨානං. සබ්බධම්මසම්පටිවෙධලක්ඛණා විජ්ජා, තස්සා සබ්බං නෙය්‍යං පදට්ඨානං. චිත්තවික්ඛෙපපටිසංහරණලක්ඛණො සමථො, තස්ස අසුභා පදට්ඨානං. ඉච්ඡාවචරපටිසංහරණලක්ඛණො අලොභො, තස්ස අදින්නාදානා වෙරමණී පදට්ඨානං. අබ්‍යාපජ්ජලක්ඛණො [Pg.25] අදොසො, තස්ස පාණාතිපාතා වෙරමණී පදට්ඨානං. වත්ථුඅවිප්පටිපත්තිලක්ඛණො අමොහො, තස්ස සම්මාපටිපත්ති පදට්ඨානං. විනීලකවිපුබ්බකගහණලක්ඛණා අසුභසඤ්ඤා, තස්සා නිබ්බිදා පදට්ඨානං. සාසවඵස්සපරිජානනලක්ඛණා දුක්ඛසඤ්ඤා, තස්සා වෙදනා පදට්ඨානං. සඞ්ඛතලක්ඛණානං ධම්මානං සමනුපස්සනලක්ඛණා අනිච්චසඤ්ඤා, තස්සා උප්පාදවයා පදට්ඨානං. සබ්බධම්මඅභිනිවෙසලක්ඛණා අනත්තසඤ්ඤා, තස්සා ධම්මසඤ්ඤා පදට්ඨානං.

22. 其中，何为近因理路？“胜者说法”，此即近因理路。宣说何法？无明，以不能如实通达一切法为相，颠倒为其近因。渴爱，以吞噬为相，可爱可乐之相为其近因。贪欲，以希求为相，不与取为其近因。净想，以执取色、形、相为相，诸根不律仪为其近因。乐想，以趣入有漏触为相，乐味为其近因。常想，以不随观诸有为法为相，识为其近因。我想，以不随观无常想、苦想为相，名身为其近因。明，以通达一切法为相，一切所知为其近因。止，以收摄心之散乱为相，不净为其近因。无贪，以收摄欲行为相，离不与取为其近因。无嗔，以无嗔恚为相，离杀生为其近因。无痴，以于事不错谬为相，正行为其近因。不净想，以执取青瘀、脓烂等为相，厌离为其近因。苦想，以遍知有漏触为相，苦为其近因。无常想，以随观诸有为法为相，生灭为其近因。无我想，以不执著一切法为相，法想为其近因。

පඤ්ච කාමගුණා කාමරාගස්ස පදට්ඨානං, පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපීනි රූපරාගස්ස පදට්ඨානං, ඡට්ඨායතනං භවරාගස්ස පදට්ඨානං, නිබ්බත්තභවානුපස්සිතා පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං පදට්ඨානං, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණදස්සනස්ස පදට්ඨානං. ඔකප්පනලක්ඛණා සද්ධා අධිමුත්තිපච්චුපට්ඨානා ච, අනාවිලලක්ඛණො පසාදො සම්පසීදනපච්චුපට්ඨානො ච. අභිපත්ථියනලක්ඛණා සද්ධා, තස්සා අවෙච්චපසාදො පදට්ඨානං. අනාවිලලක්ඛණො පසාදො, තස්ස සද්ධා පදට්ඨානං. ආරම්භලක්ඛණං වීරියං, තස්ස සම්මප්පධානං පදට්ඨානං. අපිලාපනලක්ඛණා සති, තස්සා සතිපට්ඨානං පදට්ඨානං. එකග්ගලක්ඛණො සමාධි, තස්ස ඣානානි පදට්ඨානං. පජානනලක්ඛණා පඤ්ඤා, තස්සා සච්චානි පදට්ඨානං.

五妙欲是欲贪的近因，有色五根是色贪的近因，第六处是有贪的近因，随喜已生之有是五取蕴的近因，往昔所作福业是智见的近因。信以信解为相，以胜解为现起；净信以不浑浊为相，以完全澄净为现起。不坏净是彼信的近因。净信以不浑浊为相，信是彼净信的近因。精进以发起为相，正勤是彼精进的近因。念以不浮泛为相，念处是彼念的近因。定以一境性为相，诸禅那是彼定的近因。慧以了知为相，诸谛是彼慧的近因。

අපරො නයො, අස්සාදමනසිකාරලක්ඛණො අයොනිසොමනසිකාරො, තස්ස අවිජ්ජා පදට්ඨානං. සච්චසම්මොහනලක්ඛණා අවිජ්ජා, සා සඞ්ඛාරානං පදට්ඨානං. පුනබ්භවවිරොහණලක්ඛණා සඞ්ඛාරා, තෙ විඤ්ඤාණස්ස පදට්ඨානං. ඔපපච්චයිකනිබ්බත්තිලක්ඛණං විඤ්ඤාණං, තං නාමරූපස්ස පදට්ඨානං. නාමකායරූපකායසඞ්ඝාතලක්ඛණං නාමරූපං, තං ඡළායතනස්ස පදට්ඨානං. ඉන්ද්‍රියවවත්ථානලක්ඛණං ඡළායතනං, තං ඵස්සස්ස පදට්ඨානං. චක්ඛුරූපවිඤ්ඤාණසන්නිපාතලක්ඛණො ඵස්සො, සො වෙදනාය පදට්ඨානං. ඉට්ඨානිට්ඨඅනුභවනලක්ඛණා වෙදනා, සා තණ්හාය පදට්ඨානං. අජ්ඣොසානලක්ඛණා තණ්හා, සා උපාදානස්ස පදට්ඨානං. ඔපපච්චයිකං උපාදානං, තං භවස්ස පදට්ඨානං. නාමකායරූපකායසම්භවනලක්ඛණො භවො, සො ජාතියා පදට්ඨානං. ඛන්ධපාතුභවනලක්ඛණා ජාති, සා ජරාය පදට්ඨානං. උපධිපරිපාකලක්ඛණා ජරා, සා මරණස්ස පදට්ඨානං. ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදලක්ඛණං මරණං, තං සොකස්ස පදට්ඨානං. උස්සුක්කකාරකො සොකො, සො පරිදෙවස්ස පදට්ඨානං[Pg.26]. ලාලප්පකාරකො පරිදෙවො, සො දුක්ඛස්ස පදට්ඨානං. කායසංපීළනං දුක්ඛං, තං දොමනස්සස්ස පදට්ඨානං. චිත්තසංපීළනං දොමනස්සං, තං උපායාසස්ස පදට්ඨානං. ඔදහනකාරකො උපායාසො, සො භවස්ස පදට්ඨානං. ඉමානි භවඞ්ගානි යදා සමග්ගානි නිබ්බත්තානි භවන්ති සො භවො, තං සංසාරස්ස පදට්ඨානං. නිය්‍යානිකලක්ඛණො මග්ගො, සො නිරොධස්ස පදට්ඨානං.

另一理路为：不如理作意以愉悦作意为相，无明为其近因。无明以于诸谛迷惑为相，其为诸行之近因。诸行以引生再有为相，其为识之近因。识以化生而有为相，其为名色之近因。名色以名身与色身聚合为相，其为六处之近因。六处以确立诸根为相，其为触之近因。触以眼、色、识聚合为相，其为受之近因。受以感受可意与不可意为相，其为爱之近因。爱以吞没所缘为相，其为取之近因。取为有之近因。有以产生名身与色身为相，其为生之近因。生以诸蕴初显为相，其为老之近因。老以诸依熟成为相，其为死之近因。死以命根断绝为相，其为愁之近因。愁能引生热恼，其为悲之近因。悲能引生哭号，其为苦之近因。苦即身之逼迫，其为忧之近因。忧即心之逼迫，其为恼之近因。恼能引生烧燃，其为有之近因。此等有分，于和合生起时，即为“有”，其为轮回之近因。道以出离为相，其为灭之近因。

තිත්ථඤ්ඤුතා පීතඤ්ඤුතාය පදට්ඨානං, පීතඤ්ඤුතා පත්තඤ්ඤුතාය පදට්ඨානං, පත්තඤ්ඤුතා අත්තඤ්ඤුතාය පදට්ඨානං, අත්තඤ්ඤුතා පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතාය පදට්ඨානං, පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතා පතිරූපදෙසවාසස්ස පදට්ඨානං, පතිරූපදෙසවාසො සප්පුරිසූපනිස්සයස්ස පදට්ඨානං, සප්පුරිසූපනිස්සයො අත්තසම්මාපණිධානස්ස පදට්ඨානං, අත්තසම්මාපණිධානං සීලානං පදට්ඨානං, සීලානි අවිප්පටිසාරස්ස පදට්ඨානං, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජස්ස පදට්ඨානං, පාමොජ්ජං පීතියා පදට්ඨානං, පීති පස්සද්ධියා පදට්ඨානං, පස්සද්ධි සුඛස්ස පදට්ඨානං, සුඛං සමාධිස්ස පදට්ඨානං, සමාධි යථාභූතඤාණදස්සනස්ස පදට්ඨානං, යථාභූතඤාණදස්සනං නිබ්බිදාය පදට්ඨානං, නිබ්බිදා විරාගස්ස පදට්ඨානං, විරාගො විමුත්තියා පදට්ඨානං. විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනස්ස පදට්ඨානං. එවං යො කොචි උපනිස්සයො යො කොචි පච්චයො, සබ්බො සො පදට්ඨානං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘ධම්මං දෙසෙති ජිනො’’ති.

知圣教是知法喜的近因，知法喜是知量的近因，知量是知自身的近因，知自身是往昔所作福德的近因，往昔所作福德是居住于适宜处的近因，居住于适宜处是亲近善士的近因，亲近善士是自身正向的近因，自身正向是诸戒的近因，诸戒是无悔的近因，无悔是悦的近因，悦是喜的近因，喜是轻安的近因，轻安是乐的近因，乐是定的近因，定是如实知见的近因，如实知见是厌离的近因，厌离是离欲的近因，离欲是解脱的近因，解脱是解脱知见的近因。如是，任何亲因、任何缘，彼等一切皆是近因。是故，具寿摩诃迦旃延说：“胜者说法。”

නියුත්තො පදට්ඨානො හාරො.

近因导引已阐明。

5. ලක්ඛණහාරවිභඞ්ගො

5. 相导引分析

23. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො හාරො? ‘‘වුත්තම්හි එකධම්මෙ’’ති, අයං ලක්ඛණො හාරො. කිං ලක්ඛයති? යෙ ධම්මා එකලක්ඛණා, තෙසං ධම්මානං එකස්මිං ධම්මෙ වුත්තෙ අවසිට්ඨා ධම්මා වුත්තා භවන්ති. යථා කිං භවෙ? යථාහ භගවා –

23. 于此，何为相导引？“于一法中已说”，此即相导引。它标示什么？凡具同一相（ekalakkhaṇa）之诸法，当其中一法被说出时，其余诸法亦被说出。例如何者？正如世尊所说——

‘‘චක්ඛුං, භික්ඛවෙ, අනවට්ඨිතං ඉත්තරං පරිත්තං පභඞ්ගු පරතො දුක්ඛං බ්‍යසනං චලනං කුක්කුළං සඞ්ඛාරං වධකං අමිත්තමජ්ඣෙ. ඉමස්මිං චක්ඛුස්මිං වුත්තෙ අවසිට්ඨානි අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි වුත්තානි භවන්ති. කෙන කාරණෙන? සබ්බානි හි ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි වධකට්ඨෙන එකලක්ඛණානි. යථා චාහ භගවා –

“诸比丘，眼是不安稳的、短暂的、微小的、易坏的、如敌的，是苦，是灾难，是动摇，如热灰，是有为，是杀害者，处于敌人之中。当说到眼时，其余的内处（ajjhattikāni āyatanāni）也都被说到了。因为何故？因为所有六个内处，就其杀害性（vadhakaṭṭha）而言，都具有同一相。正如世尊所说——”

‘‘අතීතෙ[Pg.27], රාධ, රූපෙ අනපෙක්ඛො හොහි, අනාගතං රූපං මා අභිනන්දි, පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය චාගාය පටිනිස්සග්ගාය පටිපජ්ජ. ඉමස්මිං රූපක්ඛන්ධෙ වුත්තෙ අවසිට්ඨා ඛන්ධා වුත්තා භවන්ති. කෙන කාරණෙන? සබ්බෙ හි පඤ්චක්ඛන්ධා යමකොවාදසුත්තෙ වධකට්ඨෙන එකලක්ඛණා වුත්තා. යථා චාහ භගවා –

“罗陀，于过去色，当无所顾恋；于未来色，莫予欣喜；于现在色，当为厌离、离贪、灭、舍、弃而行。于此色蕴被说时，其余诸蕴亦成为已说。以何因缘？于《焰摩迦教诫经》(Yamakovādasutta)中，一切五蕴皆因具有杀者之性，故说为同一特相。如世尊所说——”

‘‘යෙසඤ්ච සුසමාරද්ධා, නිච්චං කායගතාසති;

අකිච්චං තෙ න සෙවන්ති, කිච්චෙ සාතච්චකාරිනො’’.

“若有诸人，常善发起身至念，彼等不从事非务，于应作之事恒常行之。”

ඉති කායගතාය සතියා වුත්තාය වුත්තා භවන්ති වෙදනාගතා සති චිත්තගතා ධම්මගතා ච. තථා යං කිඤ්චි දිට්ඨං වා සුතං වා මුතං වාති වුත්තෙ වුත්තං භවති විඤ්ඤාතං. යථා චාහ භගවා –

如是，说及身至念时，受至念、心至念与法至念亦成为已说。同样地，说及“凡所见、所闻、所觉”时，“所识”亦成为已说。如世尊所说——

තස්මාතිහ ත්වං භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරාහි ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. ‘‘ආතාපී’’ති වීරියින්ද්‍රියං, ‘‘සම්පජානො’’ති පඤ්ඤින්ද්‍රියං, ‘‘සතිමා’’ති සතින්ද්‍රියං, ‘‘විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති සමාධින්ද්‍රියං, එවං කායෙ කායානුපස්සිනො විහරතො චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කෙන කාරණෙන, එකලක්ඛණත්තා චතුන්නං ඉන්ද්‍රියානං.

是故，比丘，你当于身随观身而住，热勤、正知、具念，调伏于世间（五取蕴）的贪与忧。“热勤”者，谓精进根；“正知”者，谓慧根；“具念”者，谓念根；“调伏于世间的贪与忧”者，谓定根。如是，于身随观身而住者，四念住的修习得以圆满。以何因缘？因四根具有同一特相故。

24. චතූසු සතිපට්ඨානෙසු භාවියමානෙසු චත්තාරො සම්මප්පධානා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, චතූසු සම්මප්පධානෙසු භාවියමානෙසු චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවියමානෙසු පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, චතූසු ඉද්ධිපාදෙසු භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු භාවියමානෙසු පඤ්ච බලානි භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, පඤ්චසු බලෙසු භාවියමානෙසු සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති, සත්තසු බොජ්ඣඞ්ගෙසු භාවියමානෙසු අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති, සබ්බෙව බොධඞ්ගමා ධම්මා බොධිපක්ඛියා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කෙන කාරණෙන, සබ්බෙ හි බොධඞ්ගමා බොධිපක්ඛියා නෙය්‍යානිකලක්ඛණෙන එකලක්ඛණා, තෙ එකලක්ඛණත්තා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

24. 当修习四念处(satipaṭṭhāna)时，四正勤(sammappadhāna)达到修习圆满；当修习四正勤时，四神足(iddhipāda)达到修习圆满；当修习四神足时，五根(indriya)达到修习圆满；当修习五根时，五力(bala)达到修习圆满；当修习五力时，七觉支(bojjhaṅga)达到修习圆满；当修习七觉支时，圣八支道(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)达到修习圆满。所有能觉悟的菩提分法(bodhipakkhiyā dhammā)皆达到修习圆满。以何因缘？因为所有能觉悟的菩提分法，以其导向出离(neyyānika)之相而为同一相；因同一相故，它们达到修习圆满。

එවං අකුසලාපි ධම්මා එකලක්ඛණත්තා පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. චතූසු සතිපට්ඨානෙසු භාවියමානෙසු විපල්ලාසා පහීයන්ති, ආහාරා [Pg.28] චස්ස පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්ති, උපාදානෙහි අනුපාදානො භවති, යොගෙහි ච විසංයුත්තො භවති, ගන්ථෙහි ච විප්පයුත්තො භවති, ආසවෙහි ච අනාසවො භවති, ඔඝෙහි ච නිත්ථිණ්ණො භවති, සල්ලෙහි ච විසල්ලො භවති, විඤ්ඤාණට්ඨිතියො චස්ස පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්ති, අගතිගමනෙහි න අගතිං ගච්ඡති, එවං අකුසලාපි ධම්මා එකලක්ඛණත්තා පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති.

如是，不善法(akusalā dhammā)亦因同一相而趋向断除与灭尽。当修习四念处时，诸颠倒(vipallāsa)被断除，其诸食(āhāra)被遍知，于诸取(upādāna)而无取，与诸轭(yoga)分离，与诸结(gantha)脱离，于诸漏(āsava)而无漏，度脱诸瀑流(ogha)，拔除诸箭(salla)，其诸识住(viññāṇaṭṭhiti)被遍知，不因邪行而趣入非道(agati)。如是，不善法亦因同一相而趋向断除与灭尽。

යත්ථ වා පන රූපින්ද්‍රියං දෙසිතං, දෙසිතා තත්ථෙව රූපධාතු රූපක්ඛන්ධො රූපඤ්චායතනං. යත්ථ වා පන සුඛා වෙදනා දෙසිතා, දෙසිතං තත්ථ සුඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියං දුක්ඛසමුදයො ච අරියසච්චං. යත්ථ වා පන දුක්ඛා වෙදනා දෙසිතා, දෙසිතං තත්ථ දුක්ඛින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියං දුක්ඛඤ්ච අරියසච්චං. යත්ථ වා පන අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා දෙසිතා, දෙසිතං තත්ථ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං සබ්බො ච පටිච්චසමුප්පාදො. කෙන කාරණෙන, අදුක්ඛමසුඛාය හි වෙදනාය අවිජ්ජා අනුසෙති. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. සො ච සරාගසදොසසමොහසංකිලෙසපක්ඛෙන හාතබ්බො, වීතරාගවීතදොසවීතමොහඅරියධම්මෙහි හාතබ්බො.

复次，凡说色根处，即说色界、色蕴与色处。复次，凡说乐受处，即说乐根、喜根与集圣谛。复次，凡说苦受处，即说苦根、忧根与苦圣谛。复次，凡说不苦不乐受处，即说舍根与一切缘起。以何为因？于不苦不乐受，无明随眠故。无明缘行，行缘识，识缘名色，名色缘六处，六处缘触，触缘受，受缘爱，爱缘取，取缘有，有缘生，生缘老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯大苦蕴得以集起。彼缘起当以有贪、有嗔、有痴的杂染分把握，亦当以离贪、离嗔、离痴的圣法把握。

එවං යෙ ධම්මා එකලක්ඛණා කිච්චතො ච ලක්ඛණතො ච සාමඤ්ඤතො ච චුතූපපාතතො ච, තෙසං ධම්මානං එකස්මිං ධම්මෙ වුත්තෙ අවසිට්ඨා ධම්මා වුත්තා භවන්ති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘වුත්තම්හි එකධම්මෙ’’ති.

如是，诸法若于作用、特征、共相及生灭上为同一相，于此等法中，当一法被宣说时，其余诸法亦皆被说。是故，具寿摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)言：“于一法被说时”。

නියුත්තො ලක්ඛණො හාරො.

相导引毕。

6. චතුබ්‍යූහහාරවිභඞ්ගො

6. 四部导引分别

25. තත්ථ කතමො චතුබ්‍යූහො හාරො? ‘‘නෙරුත්තමධිප්පායො’’ති අයං. බ්‍යඤ්ජනෙන සුත්තස්ස නෙරුත්තඤ්ච අධිප්පායො ච නිදානඤ්ච පුබ්බාපරසන්ධි ච ගවෙසිතබ්බො[Pg.29]. තත්ථ කතමං නෙරුත්තං, යා නිරුත්තිපදසංහිතා, යං ධම්මානං නාමසො ඤාණං. යදා හි භික්ඛු අත්ථස්ස ච නාමං ජානාති, ධම්මස්ස ච නාමං ජානාති, තථා තථා නං අභිනිරොපෙති. අයඤ්ච වුච්චති අත්ථකුසලො ධම්මකුසලො බ්‍යඤ්ජනකුසලො නිරුත්තිකුසලො පුබ්බාපරකුසලො දෙසනාකුසලො අතීතාධිවචනකුසලො අනාගතාධිවචනකුසලො පච්චුප්පන්නාධිවචනකුසලො ඉත්ථාධිවචනකුසලො පුරිසාධිවචනකුසලො නපුංසකාධිවචනකුසලො එකාධිවචනකුසලො අනෙකාධිවචනකුසලො, එවං සබ්බානි කාතබ්බානි ජනපදනිරුත්තානි සබ්බා ච ජනපදනිරුත්තියො. අයං නිරුත්තිපදසංහිතා.

25. 于此，什么是四相导引？即“释词与意旨”。应通过文句探求经文的释词、意旨、因缘以及前后联系。于此，什么是释词？即关联于词的释词，以及对诸法名称的了知。当比丘了知义之名，亦了知法之名时，便能如是如是地安立彼名称言说。此比丘被称为：善巧于义、善巧于法、善巧于文句、善巧于释词、善巧于前后、善巧于说法、善巧于过去词、善巧于未来词、善巧于现在词、善巧于女性词、善巧于男性词、善巧于中性词、善巧于单数词、善巧于复数词。如是，一切地方的释词与一切地方的言说皆应如此处理。此即关联于词的释词。

26. තත්ථ කතමො අධිප්පායො?

26. 于此，什么是意旨？

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ඡත්තං මහන්තං යථ වස්සකාලෙ ;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී’’ති.

法实能守护行法者，犹如雨时之大伞。此即善行法之果报，行法者不至恶趣。

ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? යෙ අපායෙහි පරිමුච්චිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ ධම්මචාරිනො භවිස්සන්තීති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො.

于此，世尊的意旨为何？凡欲从诸恶趣解脱者，彼等将成为行法者——此即世尊于此之意旨。

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ ච;

එවං අයං පෙච්ච පජා පරත්ථ, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ චා’’ති.

犹如盗贼于墙洞口被捕，因其自身之行为而被杀、被缚；如是，此众生于来世，死后亦因其自身之行为而被杀、被缚。

ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? සඤ්චෙතනිකානං කතානං කම්මානං උපචිතානං දුක්ඛවෙදනීයානං අනිට්ඨං අසාතං විපාකං පච්චනුභවිස්සතීති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො.

于此，世尊的意旨为何？即：“（彼）将感受诸有思、已作、已集、能感苦受之业的不悦、不快之果报。”此即世尊于此之意旨。

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ සුඛ’’න්ති.

若人为求自身之乐，而以刀杖伤害希求安乐之众生，彼于来世不得安乐。

ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? යෙ සුඛෙන අත්ථිකා භවිස්සන්ති, තෙ පාපකම්මං න කරිස්සන්තීති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො.

于此，世尊的意旨为何？即：“凡求安乐者，彼等将不作恶业。”此即世尊于此之意旨。

‘‘මිද්ධී [Pg.30] යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

若人昏沉又贪食，嗜睡且复辗转眠；犹如圈养大肥猪，愚者再再入母胎。

ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? යෙ ජරාමරණෙන අට්ටියිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ භවිස්සන්ති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරා පුබ්බරත්තාපරරත්තං ජාගරියානුයොගමනුයුත්තා විපස්සකා කුසලෙසු ධම්මෙසු සගාරවා ච සබ්‍රහ්මචාරීසු ථෙරෙසු නවෙසු මජ්ඣිමෙසූති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො.

此处世尊有何意旨？凡欲厌离老死者，彼等将对饮食知量，守护根门，于初夜、后夜精勤修习觉醒，于诸善法为内观者，并对上座、新学、中坚的同梵行者具恭敬心，此即此处世尊的意旨。

‘‘අප්පමාදො අමතපදං, පමාදො මච්චුනො පදං;

අප්පමත්තා න මීයන්ති, යෙ පමත්තා යථා මතා’’ති.

不放逸为不死道，放逸为死亡道；不放逸者不死，放逸者犹如已死。

ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? යෙ අමතපරියෙසනං පරියෙසිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ අප්පමත්තා විහරිස්සන්තීති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො. අයං අධිප්පායො.

此处世尊有何意旨？凡欲寻求不死者，彼等将安住于不放逸，此即此处世尊的意旨。此即意旨。

27. තත්ථ කතමං නිදානං? යථා සො ධනියො ගොපාලකො භගවන්තං ආහ –

27. 于此，因缘为何？即如牧牛者达尼亚对世尊说：

‘‘නන්දති පුත්තෙහි පුත්තිමා, ගොමා ගොහි තථෙව නන්දති;

උපධී හි නරස්ස නන්දනා, න හි සො නන්දති යො නිරූපධී’’ති.

有子者因子而喜，有牛者亦因牛而喜；执取实为人所喜，无执取者则无喜。

භගවා ආහ –

世尊说：

‘‘සොචති පුත්තෙහි පුත්තිමා, ගොපිකො ගොහි තථෙව සොචති;

උපධී හි නරස්ස සොචනා, න හි සො සොචති යො නිරූපධී’’ති.

有子者因子而忧，有牛者亦因牛而忧；执取实为人所忧，无执取者则无忧。

ඉමිනා [Pg.31] වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා බාහිරං පරිග්ගහං උපධි ආහා’’ති. යථා ච මාරො පාපිමා ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා පුථුසිලං පාතෙසි, භගවා ආහ –

依此故事，依此因缘，可知：“于此，世尊称外在的所有物为执取”。又如恶魔从鹫峰山(Gijjhakūṭa)推下巨石，世尊说：

‘‘සචෙපි කෙවලං සබ්බං, ගිජ්ඣකූටං චලෙස්සසි ;

නෙව සම්මාවිමුත්තානං, බුද්ධානං අත්ථි ඉඤ්ජිතං.

纵然你能动摇整座鹫峰山，然于诸正等解脱之佛，绝无任何动摇。

නභං ඵලෙය්‍යප්පථවී චලෙය්‍ය, සබ්බෙව පාණා උද සන්තසෙය්‍යුං;

සල්ලම්පි චෙ උරසි කම්පයෙය්‍යුං, උපධීසු තාණං න කරොන්ති බුද්ධා’’ති.

纵使天空破裂，大地动摇，一切众生皆惊恐，或有利箭刺胸膛，诸佛不于诸取蕴中作庇护。

ඉමිනා වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා කායං උපධිං ආහා’’ති. යථා චාහ –

依此故事，依此因缘，可知：“于此，世尊称身体为执取”。又如世尊说：

‘‘න තං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, යදායසං දාරුජපබ්බජඤ්ච ;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා’’ති.

铁、木、草绳所成缚，智者不言其为坚；于宝饰耳环、子与妻，深染之顾念，彼言此为坚。

ඉමිනා වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා බාහිරෙසු වත්ථූසු තණ්හං ආහා’’ති. යථා චාහ –

由此事，由此因缘，可知：“于此，世尊宣说了于外在事物之渴爱。”如所说：

‘‘එතං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, ඔහාරිනං සිථිලං දුප්පමුඤ්චං;

එතම්පි ඡෙත්වාන පරිබ්බජන්ති, අනපෙක්ඛිනො කාමසුඛං පහායා’’ති.

智者谓此为坚缚，其能下引、虽弛难脱；斩断此缚而出离者，舍弃欲乐，无有顾念。

ඉමිනා වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා බාහිරවත්ථුකාය තණ්හාය පහානං ආහා’’ති. යථා චාහ –

由此事，由此因缘，可知：“于此，世尊宣说了舍断于外在事物之渴爱。”如所说：

‘‘ආතුරං අසුචිං පූතිං, දුග්ගන්ධං දෙහනිස්සිතං;

පග්ඝරන්තං දිවා රත්තිං, බාලානං අභිනන්දිත’’න්ති.

病苦不净复腐坏，恶臭依身而存在；昼夜恒流不净物，愚者于此反欣悦。

ඉමිනා වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා අජ්ඣත්තිකවත්ථුකාය තණ්හාය පහානං ආහා’’ති. යථා චාහ –

由此事，由此因缘，可知：“于此，世尊宣说了舍断于内在事物之渴爱。”如所说：

‘‘උච්ඡින්ද [Pg.32] සිනෙහමත්තනො, කුමුදං සාරදිකංව පාණිනා;

සන්තිමග්ගමෙව බ්‍රූහය, නිබ්බානං සුගතෙන දෙසිත’’න්ති.

应断自身之爱染，犹如以手摘秋莲；当培育寂静之道，此乃善逝所示涅槃。

ඉමිනා වත්ථුනා ඉමිනා නිදානෙන එවං ඤායති ‘‘ඉධ භගවා අජ්ඣත්තිකවත්ථුකාය තණ්හාය පහානං ආහා’’ති. ඉදං නිදානං.

由此事，由此因缘，可知：“于此，世尊宣说了舍断于内在事物之渴爱。”此是因缘。

තත්ථ කතමො පුබ්බාපරසන්ධි. යථාහ –

于此，何为前后之连接？如所说：

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතර’’න්ති.

欲盲者，为网所覆，为渴爱所遮；为放逸所缚，如鱼口中钩。彼等随行老死，如饮乳犊随母。

අයං කාමතණ්හා වුත්තා. සා කතමෙන පුබ්බාපරෙන යුජ්ජති? යථාහ –

此即所说之欲爱。其与何者前后相连？如所说：

‘‘රත්තො අත්ථං න ජානාති, රත්තො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධන්තමං තදා හොති, යං රාගො සහතෙ නර’’න්ති.

贪染者不知义利，贪染者不见正法；当人被贪欲所胜，彼时即是无明暗。

ඉති අන්ධතාය ච සඤ්ඡන්නතාය ච සායෙව තණ්හා අභිලපිතා. යඤ්චාහ කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතාති. යඤ්චාහ රත්තො අත්ථං න ජානාති, රත්තො ධම්මං න පස්සතීති, ඉමෙහි පදෙහි පරියුට්ඨානෙහි සායෙව තණ්හා අභිලපිතා. යං අන්ධකාරං, අයං දුක්ඛසමුදයො, යා ච තණ්හා පොනොභවිකා, යඤ්චාහ කාමාති ඉමෙ කිලෙසකාමා. යඤ්චාහ ජාලසඤ්ඡන්නාති තෙසං යෙව කාමානං පයොගෙන පරියුට්ඨානං දස්සෙති, තස්මා කිලෙසවසෙන ච පරියුට්ඨානවසෙන ච තණ්හාබන්ධනං වුත්තං. යෙ එදිසිකා, තෙ ජරාමරණං අන්වෙන්ති, අයං භගවතා යථානික්ඛිත්තගාථාබලෙන දස්සිතා ජරාමරණමන්වෙන්තීති.

如是，以盲目及覆盖，即说彼贪爱。亦如所说：“因欲而盲，为网所覆，为贪爱之盖所障蔽。”又如所说：“染著者不知义，染著者不见法。”以此等示侵扰之句，即说彼贪爱。所谓黑暗，此即是苦集。而能引后有之贪爱，亦说为欲，此等即是烦恼欲。又说“为网所覆”，即以彼等欲的不断作用而开示侵扰。是故，以烦恼之力及以侵扰之力，说为贪爱之缚。凡有如是（束缚）者，彼等追随老死。此乃世尊依所置偈颂之力所开示：“追随老死”。

‘‘යස්ස පපඤ්චා ඨිතී ච නත්ථි, සන්දානං පලිඝඤ්ච වීතිවත්තො;

තං නිත්තණ්හං මුනිං චරන්තං, න විජානාති සදෙවකොපි ලොකො’’ති.

若有牟尼，无有戏论与住着，已超越系缚与障碍；于彼无贪爱、行道之牟尼，连同天人之世间亦不能知。

පපඤ්චා නාම තණ්හාදිට්ඨිමානා, තදභිසඞ්ඛතා ච සඞ්ඛාරා. ඨිති නාම අනුසයා. සන්දානං නාම තණ්හාය පරියුට්ඨානං, යානි ඡත්තිංසතණ්හාය ජාලිනියා [Pg.33] විචරිතානි. පලිඝො නාම මොහො. යෙ ච පපඤ්චා සඞ්ඛාරා යා ච ඨිති යං සන්දානඤ්ච යං පලිඝඤ්ච යො එතං සබ්බං සමතික්කන්තො, අයං වුච්චති නිත්තණ්හො ඉති.

名为戏论者，即贪爱、邪见、我慢，以及由彼等所造作之行。名为住着者，即诸随眠。名为系缚者，即贪爱之侵扰，亦即三十六种贪爱之网中的诸行。名为障碍者，即痴。凡超越此一切戏论之行、住着、系缚及障碍者，此人即被称为“无贪爱者”。

28. තත්ථ පරියුට්ඨානසඞ්ඛාරා දිට්ඨධම්මවෙදනීයා වා උපපජ්ජවෙදනීයා වා අපරාපරියවෙදනීයා වා, එවං තණ්හා තිවිධං ඵලං දෙති දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජෙ වා අපරෙ වා පරියායෙ. එවං භගවා ආහ ‘‘යං ලොභපකතං කම්මං කරොති කායෙන වා වාචාය වා මනසා වා, තස්ස විපාකං අනුභොති දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජෙ වා අපරෙ වා පරියායෙ’’ති. ඉදං භගවතො පුබ්බාපරෙන යුජ්ජති. තත්ථ පරියුට්ඨානං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං වා කම්මං උපපජ්ජවෙදනීයං වා කම්මං අපරාපරියායවෙදනීයං වා කම්මං, එවං කම්මං තිධා විපච්චති දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ උපපජ්ජෙ වා අපරෙ වා පරියායෙ. යථාහ –

28. 于此，诸缠行是现法受、或次生受、或后后时受。如是，爱于现法、次生或后后时给予三种果。如世尊说：“以贪所造作的身、语、意业，于现法、次生或后后时感受其异熟。”此与世尊前后所说相符。于此，缠是现法受业、或次生受业、或后后时受业。如是，业于现法、次生或后后时，分三时而成熟。如所说——

‘‘යඤ්චෙ බාලො ඉධ පාණාතිපාතී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, තස්ස දිට්ඨෙ වා ධම්මෙ විපාකං පටිසංවෙදෙති උපපජ්ජෙ වා අපරෙ වා පරියායෙ’’ති. ඉදං භගවතො පුබ්බාපරෙන යුජ්ජති. තත්ථ පරියුට්ඨානං පටිසඞ්ඛානබලෙන පහාතබ්බං, සඞ්ඛාරා දස්සනබලෙන, ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි භාවනාබලෙන පහාතබ්බානීති එවං තණ්හාපි තිධා පහීයති. යා නිත්තණ්හාතා අයං සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු. භෙදා කායස්ස අයං අනුපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු.

“若愚人于此世间行杀生……乃至有邪见，彼于现法、或于次生、或于后后时感受其异熟。”此与世尊前后所说相符。于此，缠应以审察力断除，诸行应以见力断除，三十六种爱行应以修习力断除。如是，爱亦以三法断除。此离爱性，即是有余依涅槃界。身坏，即是无余依涅槃界。

පපඤ්චො නාම වුච්චති අනුබන්ධො. යඤ්චාහ භගවා ‘‘පපඤ්චෙති අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං ආරබ්භා’’ති. යඤ්චාහ භගවා – ‘‘අතීතෙ, රාධ, රූපෙ අනපෙක්ඛො හොහි, අනාගතං රූපං මා අභිනන්දි, පච්චුප්පන්නස්ස රූපස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිනිස්සග්ගාය පටිපජ්ජා’’ති. ඉදං භගවතො පුබ්බාපරෙන යුජ්ජති. යො චාපි පපඤ්චො යෙ ච සඞ්ඛාරා යා ච අතීතානාගතපච්චුප්පන්නස්ස අභිනන්දනා, ඉදං එකත්ථං. අපි ච අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි පදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි අක්ඛරෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි අපරිමාණා ධම්මදෙසනා වුත්තා භගවතා. එවං සුත්තෙන සුත්තං සංසන්දයිත්වා පුබ්බාපරෙන සද්ධිං යොජයිත්වා සුත්තං නිද්දිට්ඨං භවති.

戏论，被称为随缚。正如世尊所说：“戏论，是缘于过去、未来、现在眼所识之色。”又如世尊所说：“罗陀（Rādha），对过去的色，你当无所顾念；对未来的色，不应欣喜；为对现在之色的厌离、离贪、灭尽、舍弃而行道。”这与世尊前后所说相符。此戏论，以及对过去、未来、现在的欣喜，此是同一义。再者，世尊以种种不同的句、种种不同的字、种种不同的文宣说了无量的法教。如是，以经合经，与前后相连贯，经即得以解释。

සො චායං පුබ්බාපරො සන්ධි චතුබ්බිධො අත්ථසන්ධි බ්‍යඤ්ජනසන්ධි දෙසනාසන්ධි නිද්දෙසසන්ධීති.

此前后连贯有四种：义连贯、文连贯、教说连贯、解释连贯。

තත්ථ [Pg.34] අත්ථසන්ධි ඡප්පදානි සඞ්කාසනා පකාසනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මතා පඤ්ඤත්තීති.

于此，义连贯有六法：显示、阐明、开显、分别、显了、施设。

බ්‍යඤ්ජනසන්ධි ඡප්පදානි අක්ඛරං පදං බ්‍යඤ්ජනං ආකාරො නිරුත්ති නිද්දෙසොති.

文连贯有六法：字、句、文、词式、语释、解释。

දෙසනාසන්ධි න ච පථවිං නිස්සාය ඣායති ඣායී ඣායති ච. න ච ආපං නිස්සාය ඣායති ඣායී ඣායති ච, න ච තෙජං නිස්සාය ඣායති ඣායී ඣායති ච, න ච වායුං නිස්සාය ඣායති ඣායී ඣායති ච. න ච ආකාසානඤ්චායතනං නිස්සාය…පෙ… න ච විඤ්ඤාණඤ්චායතනං නිස්සාය…පෙ… න ච ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං නිස්සාය…පෙ… න ච නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං නිස්සාය…පෙ… න ච ඉමං ලොකං නිස්සාය…පෙ… න ච පරලොකං නිස්සාය ඣායති ඣායී ඣායති ච. යමිදං උභයමන්තරෙන දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං විතක්කිතං විචාරිතං මනසානුචින්තිතං, තම්පි නිස්සාය න ඣායති ඣායී ඣායති ච. අයං සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනිස්සිතෙන චිත්තෙන න ඤායති ඣායන්තො.

教说之衔接。禅修者禅修，然不依于地；不依于水；不依于火；不依于风；不依于空无边处……乃至……不依于识无边处……乃至……不依于无所有处……乃至……不依于非想非非想处……乃至……不依于此世间……乃至……不依于他世间。于此二者之外，凡所见、所闻、所觉、所识、所得、所求、所寻、所伺、意所随念者，亦不依之而禅修。于有天、有魔、有梵之世界，于有沙门、婆罗门、天及人之众生中，此以无所依之心禅修者，不为所知。

යථා මාරො පාපිමා ගොධිකස්ස කුලපුත්තස්ස විඤ්ඤාණං සමන්වෙසන්තො න ජානාති න පස්සති. සො හි පපඤ්චාතීතො තණ්හාපහානෙන දිට්ඨිනිස්සයොපිස්ස නත්ථි. යථා ච ගොධිකස්ස, එවං වක්කලිස්ස සදෙවකෙන ලොකෙන සමාරකෙන සබ්‍රහ්මකෙන සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනිස්සිතචිත්තා න ඤායන්ති ඣායමානා. අයං දෙසනාසන්ධි.

犹如恶魔波旬寻觅乔地迦(Godhika)良家子之识，而不知不见。彼实已超越戏论，由断爱故，亦无见依。犹如乔地迦，瓦咖利(Vakkali)亦然，于有天、有魔、有梵之世界，于有沙门、婆罗门、天及人之众生中，彼等以无所依之心禅修者，不为所知。此即教说之衔接。

තත්ථ කතමා නිද්දෙසසන්ධි? නිස්සිතචිත්තා අකුසලපක්ඛෙන නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා කුසලපක්ඛෙන නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා කිලෙසෙන නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා වොදානෙන නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා සංසාරප්පවත්තියා නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සංසාරනිවත්තියා නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා තණ්හාය ච අවිජ්ජාය ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සමථෙන ච විපස්සනාය ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අහිරිකෙන ච අනොත්තප්පෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා හිරියා ච ඔත්තප්පෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අසතියා ච අසම්පජඤ්ඤෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සතියා ච සම්පජඤ්ඤෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අයොනියා [Pg.35] ච අයොනිසොමනසිකාරෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා යොනියා ච යොනිසොමනසිකාරෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා කොසජ්ජෙන ච දොවචස්සෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා වීරියාරම්භෙන ච සොවචස්සෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අස්සද්ධියෙන ච පමාදෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සද්ධාය ච අප්පමාදෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අසද්ධම්මස්සවනෙන ච අසංවරණෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සද්ධම්මස්සවනෙන ච සංවරෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා අභිජ්ඣාය ච බ්‍යාපාදෙන ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා අනභිජ්ඣාය ච අබ්‍යාපාදෙන ච නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා නීවරණෙහි ච සංයොජනියෙහි ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා රාගවිරාගාය ච චෙතොවිමුත්තියා අවිජ්ජාවිරාගාය ච පඤ්ඤාවිමුත්තියා නිද්දිසිතබ්බා. නිස්සිතචිත්තා උච්ඡෙදදිට්ඨියා ච සස්සතදිට්ඨියා ච නිද්දිසිතබ්බා, අනිස්සිතචිත්තා සඋපාදිසෙසාය ච අනුපාදිසෙසාය ච නිබ්බානධාතුයා නිද්දිසිතබ්බා. අයං නිද්දෙසසන්ධි. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘නෙරුත්තමධිප්පායො’’ති.

于此，何为解释之连接？有依之心，应以不善品解释；无依之心，应以善品解释。有依之心，应以烦恼解释；无依之心，应以清净解释。有依之心，应以轮回流转解释；无依之心，应以轮回还灭解释。有依之心，应以爱与无明解释；无依之心，应以止与观解释。有依之心，应以无惭与无愧解释；无依之心，应以惭与愧解释。有依之心，应以失念与不正知解释；无依之心，应以念与正知解释。有依之心，应以非理与非理作意解释；无依之心，应以如理与如理作意解释。有依之心，应以懈怠与恶言解释；无依之心，应以发起精进与善言解释。有依之心，应以不信与放逸解释；无依之心，应以信与不放逸解释。有依之心，应以不闻正法与不防护解释；无依之心，应以听闻正法与防护解释。有依之心，应以贪欲与嗔恚解释；无依之心，应以无贪与无嗔解释。有依之心，应以诸盖与结法解释；无依之心，应以离贪之心解脱与离无明之慧解脱解释。有依之心，应以断见与常见解释；无依之心，应以有余依与无余依涅槃界解释。此为解释之连接。是故，具寿摩诃迦旃延说：“此乃言辞之意趣。”

නියුත්තො චතුබ්‍යූහො හාරො.

已安立四组成摄导法。

7. ආවට්ටහාරවිභඞ්ගො

7. 回旋摄导法之分析

29. තත්ථ කතමො ආවට්ටො හාරො? ‘‘එකම්හි පදට්ඨානෙ’’ති අයං.

29. 于此，什么是回旋摄导法？“于一近因”，此即是。

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති.

奋起、出离，致力于佛陀教；摧破死魔军，如象毁芦屋。

‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති වීරියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති සමාධිස්ස පදට්ඨානං. ‘‘ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති පඤ්ඤාය පදට්ඨානං. ‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති වීරියින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ’’ති සමාධින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො’’ති පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පදට්ඨානං. ඉමානි පදට්ඨානානි දෙසනා.

“奋起、出离”是精进的近因。“致力于佛陀教”是定的近因。“摧破死魔军，如象毁芦屋”是慧的近因。“奋起、出离”是精进根的近因。“致力于佛陀教”是定根的近因。“摧破死魔军，如象毁芦屋”是慧根的近因。此等近因即是教说。

අයුඤ්ජන්තානං වා සත්තානං යොගෙ, යුඤ්ජන්තානං වා ආරම්භො.

于未勤行之有情，为令勤行；于已勤行者，为得胜进。

තත්ථ යෙ න යුඤ්ජන්ති, තෙ පමාදමූලකා න යුඤ්ජන්ති. සො පමාදො දුවිධො තණ්හාමූලකො අවිජ්ජාමූලකො ච. තත්ථ අවිජ්ජාමූලකො යෙන [Pg.36] අඤ්ඤාණෙන නිවුතො ඤෙය්‍යට්ඨානං නප්පජානාති පඤ්චක්ඛන්ධා උප්පාදවයධම්මාති, අයං අවිජ්ජාමූලකො. යො තණ්හාමූලකො, සො තිවිධො අනුප්පන්නානං භොගානං උප්පාදාය පරියෙසන්තො පමාදං ආපජ්ජති, උප්පන්නානං භොගානං ආරක්ඛනිමිත්තං පරිභොගනිමිත්තඤ්ච පමාදං ආපජ්ජති අයං ලොකෙ චතුබ්බිධො පමාදො එකවිධො අවිජ්ජාය තිවිධො තණ්හාය. තත්ථ අවිජ්ජාය නාමකායො පදට්ඨානං. තණ්හාය රූපකායො පදට්ඨානං. තං කිස්ස හෙතු, රූපීසු භවෙසු අජ්ඣොසානං, අරූපීසු සම්මොහො? තත්ථ රූපකායො රූපක්ඛන්ධො නාමකායො චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා. ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා කතමෙන උපාදානෙන සඋපාදානා, තණ්හාය ච අවිජ්ජාය ච? තත්ථ තණ්හා ද්වෙ උපාදානානි කාමුපාදානඤ්ච සීලබ්බතුපාදානඤ්ච. අවිජ්ජා ද්වෙ උපාදානානි දිට්ඨුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච. ඉමෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි, අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං. තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය.

于此，彼等不努力者，乃以放逸为根而不努力。此放逸有二种：以渴爱为根，及以无明为根。其中，以无明为根者，乃因无知所覆，不了知“五蕴是生灭法”此一所应知处，此即以无明为根。以渴爱为根者有三种：为生起未生之财富而寻求，遂至放逸；为守护及受用已生之财富，遂至放逸。世间此放逸有四种：一种由无明，三种由渴爱。其中，无明以名身为近因，渴爱以色身为近因。此是何因？于色有中耽著，于无色法中迷惑。其中，色身是色蕴，名身是四无色蕴。此五蕴以何取而为有取？以渴爱及无明。其中，渴爱为二取：欲取及戒禁取；无明为二取：见取及我语取。由这四种取而有取的诸蕴，此即是苦。四取，此即是集。五蕴是苦。世尊为遍知与断除彼等而说法，即为遍知苦、断除集。

30. තත්ථ යො තිවිධො තණ්හාමූලකො පමාදො අනුප්පන්නානං භොගානං උප්පාදාය පරියෙසති, උප්පන්නානං භොගානං ආරක්ඛණඤ්ච කරොති පරිභොගනිමිත්තඤ්ච, තස්ස සම්පටිවෙධෙන රක්ඛණා පටිසංහරණා, අයං සමථො.

30. 其中，对于以渴爱为根的三种放逸，即寻求未生之财富、守护与受用已生之财富，通过彻知此放逸而守护及收摄，此即是止。

සො කථං භවති? යදා ජානාති කාමානං අස්සාදඤ්ච අස්සාදතො ආදීනවඤ්ච ආදීනවතො නිස්සරණඤ්ච නිස්සරණතො ඔකාරඤ්ච සංකිලෙසඤ්ච වොදානඤ්ච නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං. තත්ථ යා වීමංසා උපපරික්ඛා අයං විපස්සනා. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු භාවියමානෙසු ද්වෙ ධම්මා පහීයන්ති තණ්හා ච අවිජ්ජා ච, ඉමෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු පහීනෙසු චත්තාරි උපාදානානි නිරුජ්ඣන්ති. උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච, සමථො ච විපස්සනා ච මග්ගො. භවනිරොධො නිබ්බානං ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘ආරම්භථ නික්කමථා’’ති.

那寂止是如何成就的呢？当如实了知诸欲的味为味、过患为过患、出离为出离，并了知诸欲的低劣、杂染、清净，以及出离的功德时。于彼，凡有伺察、审观，此即是观（vipassanā）。寂止与观此二法，达到修习圆满。当修习此二法时，便断除渴爱与无明二法；当此二法被断除时，四种取便止息。取灭则有灭，有灭则生灭，生灭则老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆止息。如是，此纯大苦蕴便得以止息。如此，前二谛为苦与集，寂止与观为道，有灭为涅槃——此即四谛。是故世尊说：“当奋起，当出离！”

යථාපි [Pg.37] මූලෙ අනුපද්දවෙ දළ්හෙ, ඡින්නොපි රුක්ඛො පුනරෙව රූහති;

එවම්පි තණ්හානුසයෙ අනූහතෙ, නිබ්බත්තතී දුක්ඛමිදං පුනප්පුනං.

犹如树根未受损且坚固，即使树被砍伐，仍会复生；同样地，若渴爱随眠未被拔除，此苦亦将一再生起。

අයං තණ්හානුසයො. කතමස්සා තණ්හාය? භවතණ්හාය. යො එතස්ස ධම්මස්ස පච්චයො අයං අවිජ්ජා. අවිජ්ජාපච්චයා හි භවතණ්හා. ඉමෙ ද්වෙ කිලෙසා තණ්හා ච අවිජ්ජා ච. තානි චත්තාරි උපාදානානි තෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං. තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය ච පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය.

此为渴爱随眠。是何种渴爱？是有爱。此法之缘即是无明。实因无明为缘而有有爱。此二者为烦恼：渴爱与无明。彼等即是四种取。由彼四种取而有诸取蕴，此即是苦。四种取，此即是集。五蕴是苦。世尊为遍知与断除彼等而说法，即为遍知苦、断除集。

යෙන තණ්හානුසයං සමූහනති, අයං සමථො. යෙන තණ්හානුසයස්ස පච්චයං අවිජ්ජං වාරයති, අයං විපස්සනා. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. තත්ථ සමථස්ස ඵලං රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, විපස්සනාය ඵලං අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච, සමථො විපස්සනා ච මග්ගො, ද්වෙ ච විමුත්තියො නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘යථාපි මූලෙ’’ති.

以之根除渴爱随眠，此即是止。以之遮止渴爱随眠之缘——无明，此即是观。止与观此二法能达到修习圆满。于此，止之果为离贪之心解脱，观之果为离无明之慧解脱。如是，前二谛为苦与集，止与观为道，二解脱为灭。此即四谛。是故，世尊说：“犹如树根……”。

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදාපනං, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛之教法。

සබ්බපාපං නාම තීණි දුච්චරිතානි කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං, තෙ දස අකුසලකම්මපථා පාණාතිපාතො අදින්නාදානං කාමෙසුමිච්ඡාචාරො මුසාවාදො පිසුණා වාචා ඵරුසා වාචා සම්ඵප්පලාපො අභිජ්ඣා බ්‍යාපාදො මිච්ඡාදිට්ඨි, තානි ද්වෙ කම්මානි චෙතනා චෙතසිකඤ්ච. තත්ථ යො ච පාණාතිපාතො යා ච පිසුණා වාචා යා ච ඵරුසා වාචා, ඉදං දොසසමුට්ඨානං. යඤ්ච අදින්නාදානං යො ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරො යො ච මුසාවාදො, ඉදං ලොභසමුට්ඨානං, යො සම්ඵප්පලාපො, ඉදං මොහසමුට්ඨානං. ඉමානි සත්ත කාරණානි චෙතනාකම්මං. යා අභිජ්ඣා, අයං ලොභො අකුසලමූලං. යො බ්‍යාපාදො, අයං දොසො අකුසලමූලං. යා [Pg.38] මිච්ඡාදිට්ඨි, අයං මිච්ඡාමග්ගො. ඉමානි තීණි කාරණානි චෙතසිකකම්මං. තෙනාහ ‘‘චෙතනාකම්මං චෙතසිකකම්ම’’න්ති.

一切恶（sabbapāpa）是指三种恶行：身恶行、语恶行、意恶行。彼等即十不善业道：杀生、不与取、欲邪行、妄语、两舌、恶口、绮语、贪欲、瞋恚、邪见。彼等是两种业：思业与心所业。其中，杀生、两舌与恶口，是瞋所生起；不与取、欲邪行与妄语，是贪所生起；绮语，是痴所生起。此七事为思业。贪欲，是贪不善根。瞋恚，是瞋不善根。邪见，是邪道。此三事为心所业。是故说：“思业与心所业”。

අකුසලමූලං පයොගං ගච්ඡන්තං චතුබ්බිධං අගතිං ගච්ඡති ඡන්දා දොසා භයා මොහා. තත්ථ යං ඡන්දා අගතිං ගච්ඡති, ඉදං ලොභසමුට්ඨානං. යං දොසා අගතිං ගච්ඡති, ඉදං දොසසමුට්ඨානං. යං භයා ච මොහා ච අගතිං ගච්ඡති, ඉදං මොහසමුට්ඨානං. තත්ථ ලොභො අසුභාය පහීයති. දොසො මෙත්තාය. මොහො පඤ්ඤාය. තථා ලොභො උපෙක්ඛාය පහීයති. දොසො මෙත්තාය ච කරුණාය ච. මොහො මුදිතාය පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡති. තෙනාහ භගවා ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති.

当不善根付诸实行时，会因欲、瞋、怖、痴而行于四种不行处。其中，因欲而行于不行处，此乃由贪而生起；因瞋而行于不行处，此乃由瞋而生起；因怖与痴而行于不行处，此乃由痴而生起。于此，贪由不净而被舍断，瞋由慈而被舍断，痴由慧而被舍断。同样地，贪由舍而被舍断，瞋由慈与悲而被舍断，痴由喜而达于舍断。是故，世尊说：“不作一切恶”。

31. සබ්බපාපං නාම අට්ඨ මිච්ඡත්තානි මිච්ඡාදිට්ඨි මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවාචා මිච්ඡාකම්මන්තො මිච්ඡාආජීවො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසති මිච්ඡාසමාධි, ඉදං වුච්චති සබ්බපාපං. ඉමෙසං අට්ඨන්නං මිච්ඡත්තානං යා අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාචාරො, ඉදං වුච්චති සබ්බපාපස්ස අකරණං.

31. 所谓一切恶，即八种邪性：邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定。此即称为一切恶。于此八种邪性，其不作、不行、不违犯，此即称为不作一切恶。

අට්ඨසු මිච්ඡත්තෙසු පහීනෙසු අට්ඨ සම්මත්තානි සම්පජ්ජන්ති. අට්ඨන්නං සම්මත්තානං යා කිරියා කරණං සම්පාදනං, අයං වුච්චති කුසලස්ස උපසම්පදා. සචිත්තපරියොදාපනන්ති අතීතස්ස මග්ගස්ස භාවනාකිරියං දස්සයති, චිත්තෙ පරියොදාපිතෙ පඤ්චක්ඛන්ධා පරියොදාපිතා භවන්ති, එවඤ්හි භගවා ආහ ‘‘චෙතොවිසුද්ධත්ථං, භික්ඛවෙ, තථාගතෙ බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති. දුවිධා හි පරියොදාපනා නීවරණප්පහානඤ්ච අනුසයසමුග්ඝාතො ච. ද්වෙ පරියොදාපනභූමියො දස්සනභූමි ච, භාවනාභූමි ච, තත්ථ යං පටිවෙධෙන පරියොදාපෙති, ඉදං දුක්ඛං. යතො පරියොදාපෙති, අයං සමුදයො. යෙන පරියොදාපෙති, අයං මග්ගො. යං පරියොදාපිතං, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති.

八邪断除时，八正即得圆满。八正的实行、作为与成就，此即称为善的具足（kusalassa upasampadā）。所谓“自净其意”，显示了对过去之道的修习；心清净时，五蕴亦随之清净。诚如世尊所说：“诸比丘，为心清净故，于如来处修梵行。”清净实有二种：断除诸盖（nīvaraṇa）与根除随眠（anusaya）。清净地亦有二：见地（dassanabhūmi）与修地（bhāvanābhūmi）。于此，以彻知而净化者，此即是苦；其所从离而净化者，此即是集；其所依而净化者，此即是道；其已净化者，此即是灭。此即四圣谛。是故，世尊说：“不作一切恶”。

‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරිං, ඡත්තං මහන්තං යථ වස්සකාලෙ;

එසානිසංසො ධම්මෙ සුචිණ්ණෙ, න දුග්ගතිං ගච්ඡති ධම්මචාරී’’ති.

“法实能护行法者，如大伞于 वर्षा时；此乃善行法之利，行法者不往恶趣。”

ධම්මො [Pg.39] නාම දුවිධො ඉන්ද්‍රියසංවරො මග්ගො ච. දුග්ගති නාම දුවිධා දෙවමනුස්සෙ වා උපනිධාය අපායා දුග්ගති, නිබ්බානං වා උපනිධාය සබ්බා උපපත්තියො දුග්ගති. තත්ථ යා සංවරසීලෙ අඛණ්ඩකාරිතා, අයං ධම්මො සුචිණ්ණො අපායෙහි රක්ඛති. එවං භගවා ආහ – ද්වෙමා, භික්ඛවෙ, සීලවතො ගතියො දෙවා ච මනුස්සා ච. එවඤ්ච නාළන්දායං නිගමෙ අසිබන්ධකපුත්තො ගාමණි භගවන්තං එතදවොච –

法有两种，即根律仪与道。恶趣亦有两种：相较于天人，恶道为恶趣；相较于涅槃，一切生有皆为恶趣。于此，于防护戒中行不中断，此善行之法能守护行者免于恶道。世尊如是说：“诸比丘，持戒者有二趣：天与人。”于那烂陀（Nāḷandā）之村镇，阿悉班陀迦子村长以此言白世尊：

‘‘බ්‍රාහ්මණා, භන්තෙ, පච්ඡාභූමකා කාමණ්ඩලුකා සෙවාලමාලිකා උදකොරොහකා අග්ගිපරිචාරකා, තෙ මතං කාලඞ්කතං උය්‍යාපෙන්ති නාම, සඤ්ඤාපෙන්ති නාම, සග්ගං නාම ඔක්කාමෙන්ති. භගවා පන, භන්තෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො පහොති තථා කාතුං, යථා සබ්බො ලොකො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති.

“尊者，西方婆罗门，持水瓶，戴苔花环，入水沐浴，事奉火神，彼等声称能遣送、善安立亡者，令其升天。然尊者，世尊是阿罗汉、正等觉者，是否能令一切世人，于身坏命终后，得生善趣、天界？”

‘‘තෙන හි, ගාමණි, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය, තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසීති.

“那么，村长，我将就此事反问于你，你认为如何，便如何回答。”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, ඉධස්ස පුරිසො පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨිකො, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතූ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, අපි නු සො පුරිසො මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතුවා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“村长，你认为如何？此世间有一人，杀生、不与取、行欲邪行、妄语、两舌、恶口、绮语、贪婪、心怀瞋恚、持有邪见。有众多人聚集，祈求、赞颂、合掌围绕彼人言：‘愿此人身坏命终后，得生善趣、天界！’村长，你认为如何？彼人会因众人之祈求、赞颂、合掌围绕，而于身坏命终后，得生善趣、天界吗？”“不也，尊者。”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගාමණි, පුරිසො මහතිං පුථුසිලං ගම්භීරෙ උදකරහදෙ පක්ඛිපෙය්‍ය, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘උම්මුජ්ජ, භො, පුථුසිලෙ, උප්ලව භො පුථුසිලෙ, ථලමුප්ලව, භො පුථුසිලෙ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, අපි නු සා මහතී පුථුසිලා මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා උම්මුජ්ජෙය්‍ය වා උප්ලවෙය්‍ය වා ථලං වා උප්ලවෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං[Pg.40], භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙව ඛො, ගාමණි, යො සො පුරිසො පාණාතිපාතී…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨිකො, කිඤ්චාපි නං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතූ’ති. අථ ඛො සො පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය.

“村长，譬如有人将一块巨厚石板投入深水湖中，有一大群人聚集起来，祈求、赞美、合掌环绕它，说：‘巨厚石板啊，浮出吧！巨厚石板啊，上浮吧！巨厚石板啊，上到岸上来吧！’村长，你认为如何？那块巨厚石板会因为那一大群人的祈求、赞美或合掌环绕而浮出、上浮或上到岸上来吗？”“不会的，尊者。”“正是如此，村长，那个杀生……乃至持有邪见的人，即使有一大群人聚集起来，祈求、赞美、合掌环绕他，说：‘愿此人身坏命终后，投生到善趣、天界！’然而，那人身坏命终后，还是会投生到恶道、苦趣、堕处、地狱。”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, ඉධස්ස පුරිසො පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලු අබ්‍යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨිකො, තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතූ’ති. තං කිං මඤ්ඤසි, ගාමණි, අපි නු සො පුරිසො මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍යා’’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“村长，你认为如何？此世间有一人，远离杀生、远离不与取、远离欲邪行、远离妄语、远离两舌、远离恶口、远离绮语、不贪婪、心无瞋恚、持有正见。有一大群人聚集起来，祈求、赞美、合掌环绕他，说：‘愿此人身坏命终后，投生到恶道、苦趣、堕处、地狱！’村长，你认为如何？此人会因为那一大群人的祈求、赞美或合掌环绕，而在身坏命终后，投生到恶道、苦趣、堕处、地狱吗？”“不会的，尊者。”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ගාමණි, පුරිසො සප්පිකුම්භං වා තෙලකුම්භං වා ගම්භීරෙ උදකරහදෙ ඔගාහෙත්වා භින්දෙය්‍ය. තත්‍ර යාස්ස සක්ඛරා වා කඨලා, සා අධොගාමී අස්ස. යඤ්ච ඛ්වස්ස තත්‍ර සප්පි වා තෙලං වා, තං උද්ධංගාමි අස්ස. තමෙනං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘ඔසීද, භො සප්පිතෙල, සංසීද, භො සප්පිතෙල, අධො ගච්ඡ ‘භො සප්පිතෙලා’ති. තං කිං මඤ්ඤසි ගාමණි, අපි නු තං සප්පිතෙලං මහතො ජනකායස්ස ආයාචනහෙතු වා ථොමනහෙතු වා පඤ්ජලිකං අනුපරිසක්කනහෙතු වා ‘ඔසීදෙය්‍ය වා සංසීදෙය්‍ය වා අධො වා ගච්ඡෙය්‍යා’ති. ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“村长，譬如有人将一罐酥油或一罐油沉入深水湖中打破。其中的沙砾或陶片会往下沉，而其中的酥油或油则会往上浮。这时有一大群人聚集起来，祈求、赞美、合掌环绕它，说：‘沉下去吧，酥油和油！好好地沉下去吧，酥油和油！往下走吧，酥油和油！’村长，你认为如何？那酥油和油会因为那一大群人的祈求、赞美或合掌环绕而沉下、沉没或往下走吗？”“世尊，那不会的。”

‘‘එවමෙව ඛො, ගාමණි, යො සො පුරිසො පාණාතිපාතා පටිවිරතො…පෙ… සම්මාදිට්ඨිකො, කිඤ්චාපි නං මහාජනකායො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම ආයාචෙය්‍ය ථොමෙය්‍ය පඤ්ජලිකො අනුපරිසක්කෙය්‍ය ‘අයං පුරිසො කායස්ස [Pg.41] භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතූ’’’ති. අථ ඛො සො පුරිසො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉති ධම්මො සුචිණ්ණො අපායෙහි රක්ඛති. තත්ථ යා මග්ගස්ස තික්ඛතා අධිමත්තතා, අයං ධම්මො සුචිණ්ණො සබ්බාහි උපපත්තීහි රක්ඛති. එවං භගවා ආහ –

“正是如此，村长，那个远离杀生……乃至持有正见的人，即使有一大群人聚集起来，祈求、赞美、合掌环绕他，说：‘愿此人身坏命终后，投生到恶道、苦趣、堕处、地狱！’然而，那人身坏命终后，还是会投生到善趣、天界。如是，善行之法能守护行者免于诸恶道。于此，道的锐利与卓越，此善行之法能守护行者免于一切投生。世尊如此说：

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො;

සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බයං;

ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති.

“是故，守护其心、克服昏沉的比丘，以正思惟为行境，以正见为前导，了知生灭，舍弃一切恶趣。”

32. තත්ථ දුග්ගතීනං හෙතු තණ්හා ච අවිජ්ජා ච, තානි චත්තාරි උපාදානානි, තෙහි චතූහි උපාදානෙහි යෙ සඋපාදානා ඛන්ධා, ඉදං දුක්ඛං. චත්තාරි උපාදානානි, අයං සමුදයො. පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛං, තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය ච පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය. තත්ථ තණ්හාය පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපීනි පදට්ඨානං. අවිජ්ජාය මනින්ද්‍රියං පදට්ඨානං. පඤ්චින්ද්‍රියානි රූපීනි රක්ඛන්තො සමාධිං භාවයති, තණ්හඤ්ච නිග්ගණ්හාති. මනින්ද්‍රියං රක්ඛන්තො විපස්සනං භාවයති, අවිජ්ජඤ්ච නිග්ගණ්හාති. තණ්හානිග්ගහෙන ද්වෙ උපාදානානි පහීයන්ති කාමුපාදානඤ්ච සීලබ්බතුපාදානඤ්ච. අවිජ්ජානිග්ගහෙන ද්වෙ උපාදානානි පහීයන්ති දිට්ඨුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච. චතූසු උපාදානෙසු පහීනෙසු ද්වෙ ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති සමථො ච විපස්සනා ච. ඉදං වුච්චති බ්‍රහ්මචරියන්ති.

32. 于此，恶趣之因是贪爱与无明，此即四取。由这四取而有取蕴，此即是苦。四取是集。五蕴是苦，世尊为遍知此苦与断除此集而说法，即为遍知苦、断除集故。于此，五色根是贪爱的近因，意根是无明的近因。守护五色根者修习定，并抑制贪爱；守护意根者修习观，并抑制无明。通过抑制贪爱，断除欲取与戒禁取此二取；通过抑制无明，断除见取与我语取此二取。当四取被断除时，止与观二法，其修习即达圆满。此被称为梵行。

තත්ථ බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලං චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි සොතාපත්තිඵලං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිඵලං අරහත්තං අග්ගඵලං. ඉමානි චත්තාරි බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලානි. ඉති පුරිමකානි ච ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං සමුදයො ච. සමථො ච විපස්සනා ච බ්‍රහ්මචරියඤ්ච මග්ගො, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඵලානි ච තදාරම්මණා ච අසඞ්ඛතාධාතු නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛතී’’ති.

于此，梵行之果是四沙门果：入流果、一来果、不还果、阿罗汉果，即最上之果。此是梵行之四果。如是，前二谛即苦与集。止、观与梵行是道。梵行之诸果，以及作为其所缘的无为界，是灭。此即四谛。是故，世尊说：“法实能守护。”

තත්ථ යං පටිවෙධෙන රක්ඛති, ඉදං දුක්ඛං. යතො රක්ඛති, අයං සමුදයො. යෙන රක්ඛති, අයං මග්ගො. යං රක්ඛති, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘එකම්හි පදට්ඨානෙ’’ති.

于此，所通达而守护者，是苦；所远离而守护者，是集；所凭借而守护者，是道；能守护者，是灭。此即四谛。是故，具寿摩诃迦旃延说：“于一近因中。”

නියුත්තො ආවට්ටො හාරො.

已应用回转摄法。

8. විභත්තිහාරවිභඞ්ගො

8. 辨别摄法之分别

33. තත්ථ [Pg.42] කතමො විභත්තිහාරො? ‘‘ධම්මඤ්ච පදට්ඨානං භූමිඤ්චා’’ති.

33. 此中，何为辨别摄法？“法、近因与地。”

ද්වෙ සුත්තානි වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච. ද්වෙ පටිපදා පුඤ්ඤභාගියා ච ඵලභාගියා ච. ද්වෙ සීලානි සංවරසීලඤ්ච පහානසීලඤ්ච, තත්ථ භගවා වාසනාභාගියං සුත්තං පුඤ්ඤභාගියාය පටිපදාය දෙසයති, සො සංවරසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ්මචරියෙන බ්‍රහ්මචාරී භවති, තත්ථ භගවා නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං ඵලභාගියාය පටිපදාය දෙසයති, සො පහානසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ්මචරියෙන බ්‍රහ්මචාරී භවති.

经有二种：熏习分与通达分。行道有二种：福德分与果分。戒有二种：防护戒与断除戒。于此，世尊以福德分行道宣说熏习分经，彼人住于防护戒，以彼梵行而行梵行。于此，世尊以果分行道宣说通达分经，彼人住于断除戒，以彼梵行而行梵行。

තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත්තං? වාසනාභාගියං නාම සුත්තං දානකථා සීලකථා සග්ගකථා කාමානං ආදීනවො නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසොති.

于此，何为熏习分经？所谓熏习分经，即布施说、持戒说、生天说、诸欲的过患、出离的功德。

තත්ථ කතමං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං? නිබ්බෙධභාගියං නාම සුත්තං යා චතුසච්චප්පකාසනා, වාසනාභාගියෙ සුත්තෙ නත්ථි පජානනා, නත්ථි මග්ගො, නත්ථි ඵලං. නිබ්බෙධභාගියෙ සුත්තෙ අත්ථි පජානනා, අත්ථි මග්ගො, අත්ථි ඵලං. ඉමානි චත්තාරි සුත්තානි. ඉමෙසං චතුන්නං සුත්තානං දෙසනාය ඵලෙන සීලෙන බ්‍රහ්මචරියෙන සබ්බතො විචයෙන හාරෙන විචිනිත්වා යුත්තිහාරෙන යොජයිතබ්බා යාවතිකා ඤාණස්ස භූමි.

于此，何为通达分经？所谓通达分经，即是宣示四圣谛。于熏习分经中，无了知，无道，无果；于通达分经中，有了知，有道，有果。此为四经。对此四经，应以教法、果、戒、梵行，并以择法指南(vicaya-hāra)周遍简择后，再以理则指南(yutti-hāra)加以结合，直至智所及之境。

34. තත්ථ කතමෙ ධම්මා සාධාරණා? ද්වෙ ධම්මා සාධාරණා නාමසාධාරණා වත්ථුසාධාරණා ච. යං වා පන කිඤ්චි අඤ්ඤම්පි එවං ජාතියං, මිච්ඡත්තනියතානං සත්තානං අනියතානඤ්ච සත්තානං දස්සනප්පහාතබ්බා කිලෙසා සාධාරණා, පුථුජ්ජනස්ස සොතාපන්නස්ස ච කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා, පුථුජ්ජනස්ස අනාගාමිස්ස ච උද්ධංභාගියා සංයොජනා සාධාරණා, යං කිඤ්චි අරියසාවකො ලොකියං සමාපත්තිං සමාපජ්ජති, සබ්බා සා අවීතරාගෙහි සාධාරණා, සාධාරණා හි ධම්මා එවං අඤ්ඤමඤ්ඤං පරං පරං සකං සකං විසයං නාතිවත්තන්ති. යොපි ඉමෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො න සො තං ධම්මං උපාතිවත්තති. ඉමෙ ධම්මා සාධාරණා.

34. 此中，哪些是共通之法？有二种共通之法：名共通与事共通。此外，任何其他同类之法，例如：邪性决定众生与不定众生之见所断烦恼是共通的；凡夫与须陀洹之欲贪和瞋恚是共通的；凡夫与阿那含之上分结是共通的；圣弟子所证得的任何世间等至，皆与未离贪者共通。诚然，共通之法如是互不超越各自的领域。具足此等法者，亦不超越彼法。此等法是共通的。

තත්ථ කතමෙ ධම්මා අසාධාරණා? යාව දෙසනං උපාදාය ගවෙසිතබ්බා සෙක්ඛාසෙක්ඛා භබ්බාභබ්බාති, අට්ඨමකස්ස සොතාපන්නස්ස ච කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා ධම්මතා අසාධාරණා, අට්ඨමකස්ස අනාගාමිස්ස ච උද්ධම්භාගියා [Pg.43] සංයොජනා සාධාරණා ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං සෙක්ඛානං නාමං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං පටිපන්නකානං නාමං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. සබ්බෙසං සෙක්ඛානං සෙක්ඛසීලං සාධාරණං ධම්මතා අසාධාරණා. එවං විසෙසානුපස්සිනා හීනුක්කට්ඨමජ්ඣිමං උපාදාය ගවෙසිතබ්බං.

此中，哪些法是不共通的？应依据教说，于有学、无学、可成、不可成等个人中探究：对第八人与须陀洹而言，欲贪与瞋恚是共通的，但其法性不共通；对第八人与阿那含而言，上分结是共通的，但其法性不共通。一切有学者的名号是共通的，但其法性不共通。一切行道者的名号是共通的，但其法性不共通。一切有学者的有学戒是共通的，但其法性不共通。如是，应由观察差别者，依据下、中、上而探究。

දස්සනභූමි නියාමාවක්කන්තියා පදට්ඨානං, භාවනාභූමි උත්තරිකානං ඵලානං පත්තියා පදට්ඨානං, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා සමථස්ස පදට්ඨානං, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා විපස්සනාය පදට්ඨානං, දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරතො ඝොසස්ස සාධාරණං පදට්ඨානං, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු චින්තාමයියා පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු භාවනාමයියා පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං. දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරතො ච ඝොසස්ස සුතමයියා ච පඤ්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු චින්තාමයියා ච පඤ්ඤාය යොනිසො ච මනසිකාරස්ස සාධාරණං පදට්ඨානං, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු භාවනාමයියා ච පඤ්ඤාය සම්මාදිට්ඨියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං. පතිරූපදෙසවාසො විවෙකස්ස ච සමාධිස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, සප්පුරිසූපනිස්සයො තිණ්ණඤ්ච අවෙච්චප්පසාදානං සමථස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, අත්තසම්මාපණිධානං හිරියා ච විපස්සනාය ච සාධාරණං පදට්ඨානං, අකුසලපරිච්චාගො කුසලවීමංසාය ච සමාධින්ද්‍රියස්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං, ධම්මස්වාක්ඛාතතා කුසලමූලරොපනාය ච ඵලසමාපත්තියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං, සඞ්ඝසුප්පටිපන්නතා සඞ්ඝසුට්ඨුතාය සාධාරණං පදට්ඨානං, සත්ථුසම්පදා අප්පසන්නානඤ්ච පසාදාය පසන්නානඤ්ච භිය්‍යොභාවාය සාධාරණං පදට්ඨානං, අප්පටිහතපාතිමොක්ඛතා දුම්මඞ්කූනඤ්ච පුග්ගලානං නිග්ගහාය පෙසලානඤ්ච පුග්ගලානං ඵාසුවිහාරාය සාධාරණං පදට්ඨානං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘ධම්මඤ්ච පදට්ඨාන’’න්ති.

见地是进入正性决定的近因，修地是证得更高诸果的近因，伴随迟缓知解的苦行道是止的近因，伴随快速知解的乐行道是观的近因。布施所成的福行业事是来自他音的共同近因，持戒所成的福行业事是思所成慧的共同近因，修习所成的福行业事是修所成慧的共同近因。布施所成的福行业事是来自他音及闻所成慧的共同近因，持戒所成的福行业事是思所成慧及如理作意的共同近因，修习所成的福行业事是修所成慧及正见的共同近因。居住于适宜之地是远离与定的共同近因，亲近善知识是三不坏信与止的共同近因，自我正愿是惭与观的共同近因，舍离不善是省察善法与定根的共同近因，法的善说性是种植善根与入果的共同近因，僧团的善行性是僧团卓越的共同近因，导师的圆满性是令未信者生信、已信者增益的共同近因，波罗提木叉的不受阻碍性是为制伏恶性人、为善良人安住的共同近因。因此，具寿摩诃迦旃延说：“法与近因。”

නියුත්තො විභත්ති හාරො.

分别法门已阐明。

9. පරිවත්තනහාරවිභඞ්ගො

9. 转换法门分别

35. තත්ථ [Pg.44] කතමො පරිවත්තනො හාරො? ‘‘කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ’’ති. සම්මාදිට්ඨිස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා භවති. යෙ චස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිපච්චයා උප්පජ්ජෙය්‍යුං අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා, තෙ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති. සම්මාදිට්ඨිපච්චයා චස්ස අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තෙ චස්ස භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. සම්මාසඞ්කප්පස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස මිච්ඡාසඞ්කප්පො නිජ්ජිණ්ණො භවති. යෙ චස්ස මිච්ඡාසඞ්කප්පපච්චයා උප්පජ්ජෙය්‍යුං අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා, තෙ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති. සම්මාසඞ්කප්පපච්චයා චස්ස අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. තෙ චස්ස භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. එවං සම්මාවාචස්ස සම්මාකම්මන්තස්ස සම්මාආජීවස්ස සම්මාවායාමස්ස සම්මාසතිස්ස සම්මාසමාධිස්ස සම්මාවිමුත්තස්ස සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස මිච්ඡාවිමුත්තිඤාණදස්සනං නිජ්ජිණ්ණං භවති. යෙ චස්ස මිච්ඡාවිමුත්තිඤාණදස්සනපච්චයා උප්පජ්ජෙය්‍යුං අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා, තෙ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති. සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනපච්චයා චස්ස අනෙකෙ කුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තෙ චස්ස භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

35. 此中，何为转换导引(parivattano hāro)？即“善与不善法”。对于有正见的个人，邪见已被克服。凡是缘于邪见而生的诸多恶不善法，它们也都被克服；而缘于正见，诸多善法生起，并达到修习圆满。对于有正思惟的个人，邪思惟已被克服。凡是缘于邪思惟而生的诸多恶不善法，它们也都被克服；而缘于正思惟，诸多善法生起，并达到修习圆满。同样，对于有正语、正业、正命、正精进、正念、正定、正解脱、正解脱智见的个人，邪解脱智见已被克服。凡是缘于邪解脱智见而生的诸多恶不善法，它们也都被克服；而缘于正解脱智见，诸多善法生起，并达到修习圆满。

36. යස්ස වා පාණාතිපාතා පටිවිරතස්ස පාණාතිපාතො පහීනො හොති. අදින්නාදානා පටිවිරතස්ස අදින්නාදානං පහීනං හොති. බ්‍රහ්මචාරිස්ස අබ්‍රහ්මචරියං පහීනං හොති. සච්චවාදිස්ස මුසාවාදො පහීනො හොති. අපිසුණවාචස්ස පිසුණා වාචා පහීනා හොති. සණ්හවාචස්ස ඵරුසා වාචා පහීනා හොති. කාලවාදිස්ස සම්ඵප්පලාපො පහීනො හොති. අනභිජ්ඣාලුස්ස අභිජ්ඣා පහීනා හොති. අබ්‍යාපන්නචිත්තස්ස බ්‍යාපාදො පහීනො හොති. සම්මාදිට්ඨිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි පහීනා හොති.

36. 或者，对于离杀生者，杀生已被断除。对于离不与取者，不与取已被断除。对于梵行者，非梵行已被断除。对于说实语者，妄语已被断除。对于不两舌者，两舌已被断除。对于语柔和者，粗恶语已被断除。对于适时语者，绮语已被断除。对于无贪欲者，贪欲已被断除。对于无瞋恚心者，瞋恚已被断除。对于有正见者，邪见已被断除。

යෙ ච ඛො කෙචි අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං ගරහන්ති, නෙසං සන්දිට්ඨිකා සහධම්මිකා ගාරය්හා වාදානුවාදා ආගච්ඡන්ති. සම්මාදිට්ඨිඤ්ච තෙ භවන්තො ධම්මං ගරහන්ති. තෙන හි යෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකා, තෙසං භවන්තානං පුජ්ජා ච පාසංසා ච. එවං සම්මාසඞ්කප්පං සම්මාවාචං සම්මාකම්මන්තං සම්මාආජීවං සම්මාවායාමං සම්මාසතිං සම්මාසමාධිං සම්මාවිමුත්තිං සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනඤ්ච තෙ භවන්තො ධම්මං ගරහන්ති. තෙන හි යෙ මිච්ඡාවිමුත්තිඤාණදස්සනා, තෙසං භවන්තානං පුජ්ජා ච පාසංසා ච.

再者，凡是有人呵责圣八支道，就会招致现见的、如法的、应受谴责的责难与论诤。既然诸君呵责正见之法，那么有邪见者，就应受诸君的崇敬与赞扬了。同样地，既然诸君呵责正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定、正解脱、正解脱智见之法，那么有邪解脱智见者，就应受诸君的崇敬与赞扬了。

යෙ [Pg.45] ච ඛො කෙචි එවමාහංසු ‘‘භුඤ්ජිතබ්බා කාමා, පරිභුඤ්ජිතබ්බා කාමා, ආසෙවිතබ්බා කාමා, නිසෙවිතබ්බා කාමා, භාවයිතබ්බා කාමා, බහුලීකාතබ්බා කාමා’’ති. කාමෙහි වෙරමණී තෙසං අධම්මො.

再者，凡是有人这么说：“诸欲应受用，诸欲应享受，诸欲应实行，诸欲应耽溺，诸欲应培育，诸欲应多作。”对他们而言，远离诸欲即是非法。

යෙ වා පන කෙචි එවමාහංසු ‘‘අත්තකිලමථානුයොගො ධම්මො’’ති. නිය්‍යානිකො තෙසං ධම්මො අධම්මො. යෙ ච ඛො කෙචි එවමාහංසු ‘‘දුක්ඛො ධම්මො’’ති. සුඛො තෙසං ධම්මො අධම්මො. යථා වා පන භික්ඛුනො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අසුභානුපස්සිනො විහරතො සුභසඤ්ඤා පහීයන්ති. දුක්ඛානුපස්සිනො විහරතො සුඛසඤ්ඤා පහීයන්ති. අනිච්චානුපස්සිනො විහරතො නිච්චසඤ්ඤා පහීයන්ති. අනත්තානුපස්සිනො විහරතො අත්තසඤ්ඤා පහීයන්ති. යං යං වා පන ධම්මං රොචයති වා උපගච්ඡති වා, තස්ස තස්ස ධම්මස්ස යො පටිපක්ඛො, ස්වස්ස අනිට්ඨතො අජ්ඣාපන්නො භවති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘කුසලාකුසලධම්මෙ’’ති.

又，凡是有人这么说：“苦行是法。”对他们而言，能出离的法即是非法。再者，凡是有人这么说：“苦是法。”对他们而言，乐法即是非法。又如，当比丘于一切行安住于随观不净时，净想即被舍断；安住于随观苦时，乐想即被舍断；安住于随观无常时，常想即被舍断；安住于随观无我时，我想即被舍断。又，无论他喜爱或采纳何法，与该法对立之法，即作为他所不悦意的而呈现。因此，具寿摩诃迦旃延说“善与不善法”。

නියුත්තො පරිවත්තනො හාරො.

转换法门（解说）毕。

10. වෙවචනහාරවිභඞ්ගො

10. 异名法门分别

37. තත්ථ කතමො වෙවචනො හාරො? ‘‘වෙවචනානි බහූනී’’ති. යථා එකං භගවා ධම්මං අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි වෙවචනෙහි නිද්දිසති. යථාහ භගවා –

37. 此中，何为异名法门？即“异名众多”。例如，世尊以种种异名说明同一法。如世尊说：

‘‘ආසා ච පිහා අභිනන්දනා ච, අනෙකධාතූසු සරා පතිට්ඨිතා;

අඤ්ඤාණමූලප්පභවා පජප්පිතා, සබ්බා මයා බ්‍යන්තිකතා සමූලිකා’’ති.

期望、贪求与欣喜，于诸界中流转与安住，源于无明之根的渴求，一切我已连根灭除。

ආසා නාම වුච්චති යා භවිස්සස්ස අත්ථස්ස ආසීසනා අවස්සං ආගමිස්සතීති ආසාස්ස උප්පජ්ජති. පිහා නාම යා වත්තමානස්ස අත්ථස්ස පත්ථනා, සෙය්‍යතරං වා දිස්වා ‘‘එදිසො භවෙය්‍ය’’න්ති පිහාස්ස උප්පජ්ජති. අත්ථනිප්ඵත්තිපටිපාලනා අභිනන්දනා නාම, පියං වා ඤාතිං අභිනන්දති, පියං වා ධම්මං අභිනන්දති, අප්පටිකූලතො වා අභිනන්දති.

所谓“期望”(āsā)，是指对未来事物的期盼，即认为“它必会到来”而生起期望。所谓“贪求”(pihā)，是指对现在事物的希求，或见到更好的而想“愿我亦如此”而生起贪求。所谓“爱喜”(abhinandanā)，是指期待事物的成就，或爱喜于喜爱的亲人，或爱喜于喜爱的事物，或不以为厌而爱喜。

අනෙකධාතූති [Pg.46] චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු.

所谓“诸多界”(anekadhātū)，即眼界、色界、眼识界；耳界、声界、耳识界；鼻界、香界、鼻识界；舌界、味界、舌识界；身界、触界、身识界；意界、法界、意识界。

සරාති කෙචි රූපාධිමුත්තා කෙචි සද්දාධිමුත්තා කෙචි ගන්ධාධිමුත්තා කෙචි රසාධිමුත්තා කෙචි ඵොට්ඨබ්බාධිමුත්තා කෙචි ධම්මාධිමුත්තා. තත්ථ යානි ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි යානි ච ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි යානි ච ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි දොමනස්සානි යානි ච ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි සොමනස්සානි, ඉමානි චතුවීසපදානි තණ්හාපක්ඛො, තණ්හාය එතං වෙවචනං. යා ඡ උපෙක්ඛා ගෙහසිතා, අයං දිට්ඨිපක්ඛො.

所谓“流转”(sarā)：有些人倾向于色，有些人倾向于声，有些人倾向于香，有些人倾向于味，有些人倾向于触，有些人倾向于法。此中，六种在家忧、六种在家喜、六种出离忧、六种出离喜，这二十四项属于渴爱一方，是渴爱的异名。而六种在家舍，则属于见解一方。

38. සායෙව පත්ථනාකාරෙන ධම්මනන්දී ධම්මපෙමං ධම්මජ්ඣොසානන්ති තණ්හාය එතං වෙවචනං. චිත්තං මනො විඤ්ඤාණන්ති චිත්තස්ස එතං වෙවචනං. මනින්ද්‍රියං මනොධාතු මනායතනං විජානනාති මනස්සෙතං වෙවචනං. පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං අධිපඤ්ඤා සික්ඛා පඤ්ඤා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඤාණං සම්මාදිට්ඨි තීරණා විපස්සනා ධම්මෙ ඤාණං අත්ථෙ ඤාණං අන්වයෙ ඤාණං ඛයෙ ඤාණං අනුප්පාදෙ ඤාණං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අඤ්ඤින්ද්‍රියං අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං චක්ඛු විජ්ජා බුද්ධි භූරි මෙධා ආලොකො, යං වා පන යං කිඤ්චි අඤ්ඤංපි එවං ජාතියං, පඤ්ඤාය එතං වෙවචනං. පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකුත්තරානි, සබ්බා පඤ්ඤා. අපි ච ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන සද්ධා, ආරම්භට්ඨෙන වීරියං, අපිලාපනට්ඨෙන සති, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමාධි, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා.

38. 以希求的方式，于法欢喜、于法爱、于法耽著，此为贪爱之异名。心、意、识，此为心之异名。意根、意界、意处、识知，此为意之异名。慧根、慧力、增上慧学、慧、慧蕴、择法觉支、智、正见、审察、观（vipassanā）、法智、义智、随顺智、尽智、无生智、未知当知根、已知根、具知根、眼、明、觉、广慧、才智、光明，或任何其他同类者，此为慧之异名。五根是出世间的，一切皆是慧。再者，信以增上为义，精进以发起为义，念以不忘失为义，定以不散乱为义，慧以了知为义。

යථා ච බුද්ධානුස්සතියං වුත්තං ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. බලනිප්ඵත්තිගතො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අධිගතප්පටිසම්භිදො චතුයොගවිප්පහීනො අගතිගමනවීතිවත්තො උද්ධටසල්ලො නිරූළ්හවණො මද්දිතකණ්ඩකො නිබ්බාපිතපරියුට්ඨානො බන්ධනාතීතො ගන්ථවිනිවෙඨනො අජ්ඣාසයවීතිවත්තො භින්නන්ධකාරො චක්ඛුමා ලොකධම්මසමතික්කන්තො අනුරොධවිරොධවිප්පයුත්තො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු ධම්මෙසු අසඞ්ඛෙපගතො බන්ධනාතිවත්තො ඨපිතසඞ්ගාමො අභික්කන්තතරො උක්කාධරො ආලොකකරො පජ්ජොතකරො තමොනුදො රණඤ්ජහො අපරිමාණවණ්ණො අප්පමෙය්‍යවණ්ණො අසඞ්ඛෙය්‍යවණ්ණො ආභංකරො පභංකරො ධම්මොභාසපජ්ජොතකරොති [Pg.47] ච බුද්ධා භගවන්තොති ච බුද්ධානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

又如佛随念中所说：“彼世尊（bhagavā）亦即是阿罗汉、正自觉者、明行具足、善逝、世间解、无上士、调御丈夫、天人师、佛、世尊。”成就诸力、得达无畏、证得无碍解、已舍四轭、已越恶趣、已拔毒箭、创伤已愈、已摧荆棘、已息遍扰、已超束缚、已解缠结、已越意向、已破黑暗、具足眼者、已超世法、于可意不可意法已离随爱与违逆、已达无量境、已息争战、最为殊胜、持炬者、作光明者、作照耀者、驱除黑暗、已舍尘垢、具无量德、具不可量德、具无数德、作光辉者、作光耀者、以法光照耀者，以及“诸佛、世尊”，此等皆为佛随念之异名。

යථා ච ධම්මානුස්සතියං වුත්තං ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි. යදිදං මදනිම්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග්ඝාටො වට්ටූපච්ඡෙදො සුඤ්ඤතො අතිදුල්ලභො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං.

又如法随念中所说：“法由世尊所善说，是现见的、无时的、来见的、能导向的、智者们各别自证的。”即：骄慢的粉碎、渴爱的调伏、执著的根除、轮回的断绝、空、极难得、爱尽、离欲、灭、涅槃。

‘‘අසඞ්ඛතං අනතං අනාසවඤ්ච, සච්චඤ්ච පාරං නිපුණං සුදුද්දසං;

අජජ්ජරං ධුවං අපලොකිතං, අනිදස්සනං නිප්පපඤ්ච සන්තං.

无为、无终、无漏，真实、彼岸、微妙、难见；不朽、坚固、不坏，无相、离戏论、寂静。

‘‘අමතං පණීතඤ්ච සිවඤ්ච ඛෙමං, තණ්හාක්ඛයො අච්ඡරියඤ්ච අබ්භුතං;

අනීතිකං අනීතිකධම්මං, නිබ්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.

甘露、胜妙、吉祥、安稳，爱尽、稀有、未曾有；无灾患、无灾患之境——此涅槃为善逝所说。

‘‘අජාතං අභූතං අනුපද්දවඤ්ච, අකතං අසොකඤ්ච අථො විසොකං;

අනූපසග්ගංනුපසග්ගධම්මං, නිබ්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.

不生、无有、无灾患，非造作、无忧、亦离忧；无危厄、无危厄之境——此涅槃为善逝所说。

‘‘ගම්භීරඤ්චෙව දුප්පස්සං, උත්තරඤ්ච අනුත්තරං;

අසමං අප්පටිසමං, ජෙට්ඨං සෙට්ඨන්ති වුච්චති.

深奥难见，至上无上；无等、无匹敌，被称为最上、最胜。

‘‘ලෙණඤ්ච තාණං අරණං අනඞ්ගණං, අකාච මෙතං විමලන්ති වුච්චති;

දීපො සුඛං අප්පමාණං පතිට්ඨා, අකිඤ්චනං අප්පපඤ්චන්ති වුත්ත’’න්ති.

此被称为庇护所、救护所、无争、无垢、无瑕、清净；又说为洲岛、安乐、无量、依止、无所有、离戏论。

ධම්මානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

此等为法随念中所用之异名。

යථා [Pg.48] ච සඞ්ඝානුස්සතියං වුත්තං සුප්පටිපන්නො උජුප්පටිපන්නො ඤායප්පටිපන්නො සාමීචිප්පටිපන්නො යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස, සීලසම්පන්නො සමාධිසම්පන්නො පඤ්ඤාසම්පන්නො විමුත්තිසම්පන්නො විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො සත්තානං සාරො සත්තානං මණ්ඩො සත්තානං උද්ධාරො සත්තානං එසිකා සත්තානං සුරභිපසූනං පුජ්ජො දෙවානඤ්ච මනුස්සානඤ්චාති සඞ්ඝානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

又如僧随念(saṅghānussati)中所说：“善行道者、正直行道者、如理行道者、和敬行道者，即四双八辈个人，此乃世尊的声闻僧团，应受供养、应受恭迎、应受信施、应受合掌，是世间无上的福田。戒具足、定具足、慧具足、解脱具足、解脱知见具足，是众生之精华、众生之精髓、众生之拔济者、众生之柱石、众生之香花，应受天人礼敬。”此等为僧随念中所用之异名。

යථා ච සීලානුස්සතියං වුත්තං යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි අරියානි අරියකන්තානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි, අලඞ්කාරො ච සීලං උත්තමඞ්ගොපසොභණතාය, නිධානඤ්ච සීලං සබ්බදොභග්ගසමතික්කමනට්ඨෙන, සිප්පඤ්ච සීලං අක්ඛණවෙධිතාය, වෙලා ච සීලං අනතික්කමනට්ඨෙන, ධඤ්ඤඤ්ච සීලං දලිද්දොපච්ඡෙදනට්ඨෙන, ආදාසො ච සීලං ධම්මවොලොකනතාය, පාසාදො ච සීලං වොලොකනට්ඨෙන, සබ්බභූමානුපරිවත්ති ච සීලං අමතපරියොසානන්ති සීලානුස්සතියා එතං වෙවචනං.

又如《戒随念》中所说：“凡此诸戒，无缺、无隙、无斑、无瑕，圣洁、为圣者所喜、能导致解脱、为智者所赞、不为邪见所执取、能引生禅定。”戒亦是庄严，因其为至上之美饰；戒亦是宝藏，因其能超越一切不幸；戒亦是技艺，因其能于刹那间洞穿；戒亦是堤岸，因其能不逾越；戒亦是资粮，因其能断除贫乏；戒亦是明镜，因其能观见正法；戒亦是宫殿，因其能观见世间；戒能遍转于一切地，以不死为终结。此等即是《戒随念》中的同义词。

යථා ච චාගානුස්සතියං වුත්තං යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතොති චාගානුස්සතියා එතං වෙවචනං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘වෙවචනානි බහූනී’’ති.

又如《施随念》中所说：“于其时，圣弟子居家而住，慷慨施予，手常准备布施，乐于舍离，有求必应，乐于分享布施。”此为《施随念》之同义词。是故，具寿摩诃迦旃延说：“同义词众多。”

නියුත්තො වෙවචනො හාරො.

同义词阐释法已阐述完毕。

11. පඤ්ඤත්තිහාරවිභඞ්ගො

11. 施设阐释法之分析

39. තත්ථ කතමො පඤ්ඤත්තිහාරො? ‘‘එකං භගවා ධම්මං පඤ්ඤත්තීහි විවිධාහි දෙසෙතී’’ති.

39. 于此，何为施设阐释法？“世尊以种种施设阐说一法。”

යා පකතිකථාය දෙසනා. අයං නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති. කා ච පකතිකථාය දෙසනා, චත්තාරි සච්චානි. යථා භගවා ආහ ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති අයං පඤ්ඤත්ති පඤ්චන්නං ඛන්ධානං ඡන්නං ධාතූනං අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං ද්වාදසන්නං ආයතනානං දසන්නං ඉන්ද්‍රියානං නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති.

凡依常规言说而教导，此即是纲要施设。何为依常规言说而教导？即四圣谛。如世尊所说：“此是苦”，此施设即是五蕴、六界、十八界、十二处、十根的纲要施设。

කබළීකාරෙ [Pg.49] චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි.

诸比丘，若于抟食有贪、有喜、有爱，识即于彼处住立而增长。识于何处住立而增长，名色即于彼处降生。名色于何处降生，诸行即于彼处增长。诸行于何处增长，未来再有之生即于彼处发生。未来再有之生于何处发生，未来之生、老、死即于彼处发生。诸比丘，我说，那是有愁、有苦恼、有绝望的。

ඵස්සෙ චෙ…පෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ. විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අත්ථි රාගො අත්ථි නන්දී අත්ථි තණ්හා, පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං විරූළ්හං. යත්ථ පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං විරූළ්හං, අත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ අත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, අත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ අත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, අත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ අත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, සසොකං තං, භික්ඛවෙ, සදරං සඋපායාසන්ති වදාමි. අයං පභවපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස ච සමුදයස්ස ච.

诸比丘，若于触食……乃至……若于意思食，若于识食，有贪、有喜、有爱，识即于彼处住立而增长。识于何处住立而增长，名色即于彼处降生。名色于何处降生，诸行即于彼处增长。诸行于何处增长，未来再有之生即于彼处发生。未来再有之生于何处发生，未来之生、老、死即于彼处发生。诸比丘，我说，那是有愁、有苦恼、有绝望的。此即是苦与苦集之生起施设。

කබළීකාරෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා, අප්පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං. යත්ථ අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං, නත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ නත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, නත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ නත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, නත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ නත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, නත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ නත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, අසොකං තං, භික්ඛවෙ, අදරං අනුපායාසන්ති වදාමි.

诸比丘，若于段食无贪、无喜、无爱，识于彼处则不建立、不增长。识不建立、不增长，即无名色之降生。无名色之降生，即无诸行之增长。无诸行之增长，即无未来后有之生起。无未来后有之生起，即无未来之生、老、死。无未来之生、老、死，诸比丘，我说彼为无愁、无忧、无恼。

ඵස්සෙ චෙ…පෙ… මනොසඤ්චෙතනාය චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ. විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ නත්ථි රාගො නත්ථි නන්දී නත්ථි තණ්හා, අප්පතිට්ඨිතං තත්ථ විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං. යත්ථ අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං අවිරූළ්හං, නත්ථි තත්ථ නාමරූපස්ස අවක්කන්ති. යත්ථ නත්ථි නාමරූපස්ස අවක්කන්ති, නත්ථි තත්ථ සඞ්ඛාරානං වුද්ධි. යත්ථ නත්ථි සඞ්ඛාරානං වුද්ධි, නත්ථි තත්ථ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති. යත්ථ නත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, නත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණං. යත්ථ නත්ථි ආයතිං ජාතිජරාමරණං, අසොකං තං, භික්ඛවෙ, අදරං අනුපායාසන්ති වදාමි.

诸比丘，若于触食……乃至……若于意思食，若于识食，无贪、无喜、无爱，识于彼处则不建立、不增长。识不建立、不增长，即无名色之降生。无名色之降生，即无诸行之增长。无诸行之增长，即无未来后有之生起。无未来后有之生起，即无未来之生、老、死。无未来之生、老、死，诸比丘，我说彼为无愁、无忧、无恼。

අයං [Pg.50] පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස, පහානපඤ්ඤත්ති සමුදයස්ස, භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති නිරොධස්ස.

此是苦之遍知施设，集之断除施设，道之修习施设，灭之作证施设。

40. සමාධිං, භික්ඛවෙ, භාවෙථ. අප්පමත්තො නිපකො සතො, සමාහිතො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යථාභූතං පජානාති. කිඤ්ච යථාභූතං පජානාති? ‘‘චක්ඛු අනිච්ච’’න්ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘රූපා අනිච්චා’’ති යථාභූතං පජානාති ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්ච’’න්ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චො’’ති යථාභූතං පජානාති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති.

40. 诸比丘，当修习定。诸比丘，不放逸、聪慧、具念、得定的比丘，能如实了知。他如实了知什么？他如实了知：“眼是无常”。他如实了知：“色是无常”。他如实了知：“眼识是无常”。他如实了知：“眼触是无常”。凡缘眼触而生的感受——无论是乐、是苦、或是不苦不乐——他亦如实了知：“其亦无常”。

සොතං …පෙ… ඝානං…පෙ… ජිව්හා…පෙ… කායො…පෙ… ‘‘මනො අනිච්චො’’ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘ධම්මා අනිච්චා’’ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්ච’’න්ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘මනොසම්ඵස්සො අනිච්චො’’ති යථාභූතං පජානාති. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති.

耳……乃至……鼻……乃至……舌……乃至……身……乃至……他如实了知：“意是无常”。他如实了知：“法是无常”。他如实了知：“意识是无常”。他如实了知：“意触是无常”。凡缘意触而生的感受——无论是乐、是苦、或是不苦不乐——他亦如实了知：“其亦无常”。

අයං භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස, පහානපඤ්ඤත්ති සමුදයස්ස, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති නිරොධස්ස.

此是道的修习施设，苦的遍知施设，集的断除施设，灭的作证施设。

රූපං, රාධ, විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ, පඤ්ඤාය තණ්හක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. තණ්හක්ඛයා දුක්ඛක්ඛයො, දුක්ඛක්ඛයා නිබ්බානං. වෙදනං…පෙ…. සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ විඤ්ඤාණං විකිරථ විධමථ විද්ධංසෙථ විකීළනියං කරොථ, පඤ්ඤාය තණ්හක්ඛයාය පටිපජ්ජථ. තණ්හක්ඛයා දුක්ඛක්ඛයො, දුක්ඛක්ඛයා නිබ්බානං.

罗陀，你当粉碎、破灭、摧毁色，当摧残之，为灭尽渴爱而以慧修行。渴爱灭尽则苦灭尽，苦灭尽则得涅槃。你当粉碎、破灭、摧毁受……想……行……识，当摧残之，为灭尽渴爱而以慧修行。渴爱灭尽则苦灭尽，苦灭尽则得涅槃。

අයං නිරොධපඤ්ඤත්ති නිරොධස්ස, නිබ්බිදාපඤ්ඤත්ති අස්සාදස්ස, පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස, පහානපඤ්ඤත්ති සමුදයස්ස, භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති නිරොධස්ස.

此是渴爱的灭尽施设，乐味的厌离施设，苦的遍知施设，集的断除施设，道的修习施设，灭的作证施设。

‘‘සො ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති.

他如实了知：“此是苦”；如实了知：“此是苦集”；如实了知：“此是苦灭”；如实了知：“此是导向苦灭之道”。

අයං [Pg.51] පටිවෙධපඤ්ඤත්ති සච්චානං, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති දස්සනභූමියා, භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති සොතාපත්තිඵලස්ස. ‘‘සො ඉමෙ ආසවා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. ‘‘ඉමෙ ආසවා අසෙසං නිරුජ්ඣන්තී’’ති යථාභූතං පජානාති.

此是诸谛的通达施设，见地的安立施设，道的修习施设，须陀洹果的现证施设。他如实了知：“此等是漏”，如实了知：“此是漏集”，如实了知：“此是漏灭”，如实了知：“此是导向漏灭之道”，如实了知：“此等诸漏无余灭尽”。

අයං උප්පාදපඤ්ඤත්ති ඛයෙ ඤාණස්ස, ඔකාසපඤ්ඤත්ති අනුප්පාදෙ ඤාණස්ස, භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස, පහානපඤ්ඤත්ති සමුදයස්ස, ආරම්භපඤ්ඤත්ති වීරියින්ද්‍රියස්ස, ආසාටනපඤ්ඤත්ති ආසාටිකානං, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති භාවනාභූමියා, අභිනිඝාතපඤ්ඤත්ති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං.

此是灭尽智的生起施设，无生智的安住施设，道的修习施设，苦的遍知施设，集的断除施设，精进根的发起施设，诸恼害法的拔除施设，修习地的安立施设，以及诸恶不善法的摧毁施设。

41. ඉදං ‘‘දුක්ඛ’’න්ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි. අයං ‘‘දුක්ඛසමුදයො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… අයං ‘‘දුක්ඛනිරොධො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ…. අයං ‘‘දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.

41. 诸比丘，“此是苦”：于往昔未闻之法，于我，眼生起、智生起、慧生起、明生起、光生起。诸比丘，“此是苦集”……乃至……“此是苦灭”……乃至……“此是导向苦灭之道”：诸比丘，于往昔未闻之法，于我，眼生起、智生起、慧生起、明生起、光生起。

අයං දෙසනාපඤ්ඤත්ති සච්චානං, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති සුතමයියා පඤ්ඤාය සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියස්ස, පවත්තනාපඤ්ඤත්ති ධම්මචක්කස්ස.

此是诸谛的教导施设，闻所成慧的安立施设，未知当知根的现证施设，以及转法轮的施设。

‘‘තං ඛො පනිදං දුක්ඛං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි. ‘‘සො ඛො පනායං දුක්ඛසමුදයො පහාතබ්බො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘‘සො ඛො පනායං දුක්ඛනිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘‘සා ඛො පනායං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා භාවෙතබ්බා’’ති මෙ, භික්ඛවෙ පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.

诸比丘，“此苦谛应被遍知”：于往昔未曾听闻之诸法，于我，眼生起，智生起，慧生起，明生起，光生起。诸比丘，“此苦集谛应被断除”……（乃至）……诸比丘，“此苦灭谛应被作证”……（乃至）……诸比丘，“此导向苦灭之道谛应被修习”：于往昔未曾听闻之诸法，于我，眼生起，智生起，慧生起，明生起，光生起。

අයං භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති චින්තාමයියා පඤ්ඤාය, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති අඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස.

此为道之修习施设，思所成慧之安立施设，未知当知根之现证施设。

‘‘තං [Pg.52] ඛො පනිදං දුක්ඛං පරිඤ්ඤාත’’න්ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි. ‘‘සො ඛො පනායං දුක්ඛසමුදයො පහීනො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘‘සො ඛො පනායං දුක්ඛනිරොධො සච්ඡිකතො’’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘‘සා ඛො පනායං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා භාවිතා’’ති මෙ, භික්ඛවෙ පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි. අයං භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති භාවනාමයියා පඤ්ඤාය, සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්ති අඤ්ඤාතාවිනො ඉන්ද්‍රියස්ස, පවත්තනාපඤ්ඤත්ති ධම්මචක්කස්ස.

诸比丘，“此苦谛已被遍知”：于往昔未曾听闻之诸法，于我，眼生起，智生起，慧生起，明生起，光生起。诸比丘，“此苦集谛已被断除”……（乃至）……诸比丘，“此苦灭谛已被作证”……（乃至）……诸比丘，“此导向苦灭之道谛已被修习”：于往昔未曾听闻之诸法，于我，眼生起，智生起，慧生起，明生起，光生起。此为道之修习施设，修所成慧之安立施设，具知根之现证施设，以及法轮之转动施设。

‘‘තුලමතුලඤ්ච සම්භවං, භවසඞ්ඛාරමවස්සජි මුනි;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො, අභින්දි කවචමිවත්තසම්භව’’න්ති.

牟尼已舍弃那有量与无量、能生后有、造作生存之行。他乐于内、心专注，如破铠甲般，摧毁了自身生起的烦恼。

‘‘තුල’’න්ති සඞ්ඛාරධාතු. ‘‘අතුල’’න්ති නිබ්බානධාතු, ‘‘තුලමතුලඤ්ච සම්භව’’න්ති අභිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති සබ්බධම්මානං. නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති ධම්මපටිසම්භිදාය. ‘‘භවසඞ්ඛාරමවස්සජි මුනී’’ති පරිච්චාගපඤ්ඤත්ති සමුදයස්ස. පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති දුක්ඛස්ස. ‘‘අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො’’ති භාවනාපඤ්ඤත්ති කායගතාය සතියා. ඨිතිපඤ්ඤත්ති චිත්තෙකග්ගතාය. ‘‘අභින්දි කවචමිවත්තසම්භව’’න්ති අභිනිබ්බිදාපඤ්ඤත්ති චිත්තස්ස, උපාදානපඤ්ඤත්ති සබ්බඤ්ඤුතාය, පදාලනාපඤ්ඤත්ති අවිජ්ජණ්ඩකොසානං. තෙනාහ භගවා ‘‘තුලමතුලඤ්ච සම්භව’’න්ති.

“有量”是行界；“无量”是涅槃界。“有量、无量与生起”是一切法的遍知施设，及法无碍解的安立施设。“牟尼舍弃了有行”是集的舍弃施设，及苦的遍知施设。“内喜而等持”是身至念的修习施设，及心一境性的安住施设。“粉碎了自身生起者，犹如铠甲”是心的厌离施设，是一切知智的获得施设，是无明卵壳的破裂施设。因此，世尊说：“有量、无量与生起”。

යො දුක්ඛමද්දක්ඛි යතොනිදානං, කාමෙසු සො ජන්තු කථං නමෙය්‍ය;

කාමා හි ලොකෙ සඞ්ගොති ඤත්වා, තෙසං සතීමා විනයාය සික්ඛෙති.

睹苦识其源，那有情岂会耽溺于欲？了知世间欲乐实为系缚，具念者勤于调伏彼等。

‘‘යො දුක්ඛ’’න්ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති ච දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘යතොනිදාන’’න්ති පභවපඤ්ඤත්ති ච සමුදයස්ස පහානපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘අද්දක්ඛී’’ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති ච ඤාණචක්ඛුස්ස පටිවෙධපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘කාමෙසු සො ජන්තුකථං නමෙය්‍යා’’ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති ච කාමතණ්හාය අභිනිවෙසපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘කාමා හි ලොකෙ සඞ්ගොති ඤත්වා’’ති පච්චත්ථිකතො දස්සනපඤ්ඤත්ති කාමානං. කාමා හි අඞ්ගාරකාසූපමා මංසපෙසූපමා පාවකකප්පා පපාතඋරගොපමා ච. ‘‘තෙසං සතීමා’’ති අපචයපඤ්ඤත්ති පහානාය, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති කායගතාය [Pg.53] සතියා, භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස. ‘‘විනයාය සික්ඛෙ’’ති පටිවෙධපඤ්ඤත්ති රාගවිනයස්ස දොසවිනයස්ස මොහවිනයස්ස. ‘‘ජන්තූ’’ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති යොගිස්ස. යදා හි යොගී කාමා සඞ්ගොති පජානාති. සො කාමානං අනුප්පාදාය කුසලෙ ධම්මෙ උප්පාදයති, සො අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය වායමති. අයං වායාමපඤ්ඤත්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා. නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති ඔරමත්තිකාය අසන්තුට්ඨියා. තත්ථ සො උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා වායමතීති අයං අප්පමාදපඤ්ඤත්ති භාවනාය, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති වීරියින්ද්‍රියස්ස, ආරක්ඛපඤ්ඤත්ති කුසලානං ධම්මානං, ඨිතිපඤ්ඤත්ති අධිචිත්තසික්ඛාය. තෙනාහ භගවා ‘‘යො දුක්ඛමද්දක්ඛි යතොනිදාන’’න්ති.

“苦”是苦的异名施设与遍知施设。“其源”是集的生起施设与断除施设。“已见”是智眼的异名施设与通达施设。“彼有情岂向欲倾”是欲爱的异名施设与执著施设。“了知世间欲为缚”是视欲为敌的示现施设。欲乐实如火炭堆、如肉块、如火炬、如悬崖与毒蛇。“彼具念者”是为舍断的衰减施设，身至念的安立施设，以及道的修习施设。“为调伏而学”是贪调伏、嗔调伏、痴调伏的通达施设。“有情”是瑜伽士的异名施设。当瑜伽士了知欲乐是系缚时，他为令欲乐不生起而生起善法，为令未生善法生起而努力。此是为未得之得的精进施设，是对下劣法不满足的安立施设。于此，他为已生善法的住立而努力，此是修习的不放逸施设，精进根的安立施设，善法的守护施设，增上心学的安住施设。因此，世尊说：“谁见苦及其源……”

‘‘මොහසම්බන්ධනො ලොකො, භබ්බරූපොව දිස්සති;

උපධිබන්ධනො බාලො, තමසා පරිවාරිතො;

අස්සිරී විය ඛායති, පස්සතො නත්ථි කිඤ්චන’’න්ති.

世间为痴所缚，看似美好；愚者为依所缚，为黑暗所笼罩，看似毫无光彩；于见者，无有任何障碍。

‘‘මොහසම්බන්ධනො ලොකො’’ති දෙසනාපඤ්ඤත්ති විපල්ලාසානං. ‘‘භබ්බරූපොව දිස්සතී’’ති විපරීතපඤ්ඤත්ති ලොකස්ස. ‘‘උපධිබන්ධනො බාලො’’ති පභවපඤ්ඤත්ති පාපකානං ඉච්ඡාවචරානං, කිච්චපඤ්ඤත්ති පරියුට්ඨානානං. බලවපඤ්ඤත්ති කිලෙසානං. විරූහනාපඤ්ඤත්ති සඞ්ඛාරානං. ‘‘තමසා පරිවාරිතො’’ති දෙසනාපඤ්ඤත්ති අවිජ්ජන්ධකාරස්ස වෙවචනපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘අස්සිරී විය ඛායතී’’ති දස්සනපඤ්ඤත්ති දිබ්බචක්ඛුස්ස, නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස. ‘‘පස්සතො නත්ථි කිඤ්චන’’න්ති පටිවෙධපඤ්ඤත්ති සත්තානං, රාගො කිඤ්චනං දොසො කිඤ්චනං මොහො කිඤ්චනං. තෙනාහ භගවා ‘‘මොහසම්බන්ධනො ලොකො’’ති.

“‘世间为痴所缚’，是诸颠倒的教说施设。‘看似美好’，是世间的颠倒施设。‘愚者为取所缚’，是诸恶欲的生起施设，是诸缠的作用施设，是诸烦恼的强力施设，是诸行的增长施设。‘为暗所覆’，是无明黑暗的教说施设与同义词施设。‘看似毫无光彩’，是天眼的见施设，是慧眼的安立施设。‘于见者，无有任何障碍’，是为众生通达‘贪是障碍，嗔是障碍，痴是障碍’的施设。因此，世尊说：‘世间为痴所缚’。”

‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, නො චෙතං, භික්ඛවෙ, අභවිස්ස අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං. නයිධ ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායෙථ. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, තස්මා ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායතී’’ති.

“诸比丘，有不生、不有、不作、无为。诸比丘，如果没有这不生、不有、不作、无为，于此，则无从了知已生、已有、已作、有为的出离。诸比丘，正因为有不生、不有、不作、无为，所以能了知已生、已有、已作、有为的出离。”

‘‘නො චෙතං, භික්ඛවෙ, අභවිස්ස අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛත’’න්ති දෙසනාපඤ්ඤත්ති නිබ්බානස්ස වෙවචනපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘නයිධ ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායෙථා’’ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති සඞ්ඛතස්ස උපනයනපඤ්ඤත්ති [Pg.54] ච. ‘‘යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථි අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛත’’න්ති වෙවචනපඤ්ඤත්ති නිබ්බානස්ස ජොතනාපඤ්ඤත්ති ච. ‘‘තස්මා ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායතී’’ති අයං වෙවචනපඤ්ඤත්ති නිබ්බානස්ස, නිය්‍යානිකපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස, නිස්සරණපඤ්ඤත්ති සංසාරතො. තෙනාහ භගවා ‘‘නො චෙතං, භික්ඛවෙ, අභවිස්සා’’ති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘එකං භගවා ධම්මං, පඤ්ඤත්තීහි විවිධාහි දෙසෙතී’’ති.

“‘诸比丘，如果没有这不生、不有、不作、无为……’，此为涅槃之教说施设与异名施设。‘于此，则不了知已生、已有、已作、有为法的出离’，此为有为法之异名施设与引入施设。‘诸比丘，正因为有不生、不有、不作、无为……’，此为涅槃之异名施设与阐明施设。‘是故了知已生、已有、已作、有为法的出离’，此为涅槃之异名施设、道之引导施设、从轮回之出离施设。是故世尊说：‘诸比丘，如果没有这……’。是故具寿摩诃迦旃延说：‘世尊以种种施设开示一法。’”

නියුත්තො පඤ්ඤත්ති හාරො.

施设法门毕。

12. ඔතරණහාරවිභඞ්ගො

12. 降入法门分析

42. තත්ථ කතමො ඔතරණො හාරො? ‘‘යො ච පටිච්චුප්පාදො’’ති.

42. 于此，何为降入法门？即“缘起”是也。

‘‘උද්ධං අධො සබ්බධි විප්පමුත්තො, අයං අහස්මීති අනානුපස්සී;

එවං විමුත්තො උදතාරි ඔඝං, අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවායා’’ති.

“于上、于下、于一切处解脱，不随观‘此是我’；如是解脱者，为不再有，已渡未曾渡之暴流。”

‘‘උද්ධ’’න්ති රූපධාතු ච අරූපධාතු ච. ‘‘අධො’’ති කාමධාතු. ‘‘සබ්බධි විප්පමුත්තො’’ති තෙධාතුකෙ අයං අසෙක්ඛාවිමුත්ති. තානියෙව අසෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි, අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

“‘上’，即色界与无色界；‘下’，即欲界。‘于一切处解脱’，即三界中之无学解脱。彼等即是无学五根，此即以诸根降入。”

තානියෙව අසෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි විජ්ජා, විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො, සළායතනනිරොධා ඵස්සනිරොධො, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

彼等无学五根即是明。由明生起故无明灭；由无明灭故行灭；由行灭故识灭；由识灭故名色灭；由名色灭故六处灭；由六处灭故触灭；由触灭故受灭；由受灭故爱灭；由爱灭故取灭；由取灭故有灭；由有灭故生灭；由生灭故老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭。如是，此纯粹苦蕴灭。此即是以诸缘起涉入。

තානියෙව [Pg.55] අසෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි තීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතානි – සීලක්ඛන්ධෙන සමාධික්ඛන්ධෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන, අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

彼等无学五根，为三蕴所摄，即戒蕴、定蕴、慧蕴。此即是以诸蕴涉入。

තානියෙව අසෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි සඞ්ඛාරපරියාපන්නානි යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා, නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼等无学五根，为行所摄，其行无漏、不导向有，彼等行被法界所摄。此即是以诸界涉入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං, නො ච භවඞ්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

彼法界为法处所摄，其处无漏、不导向有。此即是以诸处涉入。

‘‘අයං අහස්මීති අනානුපස්සී’’ති අයං සක්කායදිට්ඨියා සමුග්ඝාතො, සා සෙක්ඛාවිමුත්ති, තානියෙව සෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

“不随观‘此是我’”，此即是萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)的根除。彼即有学解脱，即彼等有学五根。此即是以诸根涉入。

තානියෙව සෙක්ඛානි පඤ්චින්ද්‍රියානි විජ්ජා, විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, එවං සබ්බො පටිච්චසමුප්පාදො. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

彼等有学五根即是明。由明生起故无明灭；由无明灭故行灭；如是，[乃至]全部缘起[灭]。此即是以诸缘起涉入。

සායෙව විජ්ජා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

彼明即是慧蕴。此即是以诸蕴涉入。

සායෙව විජ්ජා සඞ්ඛාරපරියාපන්නා, යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා, නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼明为行所摄，其行无漏、不导向有，彼等行被法界所摄。此即是以诸界涉入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං, නො ච භවඞ්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

彼法界为法处所摄，其处无漏、不导向有。此即是以诸处涉入。

සෙක්ඛාය ච විමුත්තියා අසෙක්ඛාය ච විමුත්තියා විමුත්තො උදතාරි ඔඝං අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවාය. තෙනාහ භගවා ‘‘උද්ධං අධො’’ති.

由有学解脱与无学解脱而解脱者，已渡越前所未渡的暴流，为不再有。因此，世尊说“上下”。

43. ‘‘නිස්සිතස්ස චලිතං, අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථි, චලිතෙ අසති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති නති න හොති, නතියා අසති ආගතිගති න හොති, ආගතිගතියා අසති චුතූපපාතො න හොති, චුතූපපාතෙ අසති නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙන එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති.

43. “有所依者动摇，无所依者无动摇；无动摇则有轻安，有轻安则无倾向，无倾向则无来去，无来去则无死生，无死生则既无此世亦无他世亦无两者之间——此即是苦之尽头。”

‘‘නිස්සිතස්ස චලිත’’න්ති නිස්සයො නාම දුවිධො තණ්හානිස්සයො ච දිට්ඨිනිස්සයො ච. තත්ථ යා රත්තස්ස චෙතනා, අයං තණ්හානිස්සයො; යා මූළ්හස්ස චෙතනා, අයං දිට්ඨිනිස්සයො. චෙතනා පන සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා [Pg.56] විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, එවං සබ්බො පටිච්චසමුප්පාදො. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

“有所依者动摇”：依止有两种，即贪爱依止与邪见依止。其中，染著者之思，是贪爱依止；愚痴者之思，是邪见依止。然而，思是行；行缘识，识缘名色；如是，整个缘起。此即是由缘起的降入。

තත්ථ යා රත්තස්ස වෙදනා, අයං සුඛා වෙදනා. යා සම්මූළ්හස්ස වෙදනා, අයං අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, ඉමා ද්වෙ වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

其中，染著者之受是乐受，纯粹愚痴者之受是不苦不乐受，此二受为受蕴。此即是由诸蕴的降入。

තත්ථ සුඛා වෙදනා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි සුඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියඤ්ච, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා උපෙක්ඛින්ද්‍රියං. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

其中，乐受有二根，即乐根与喜根；不苦不乐受为舍根。此即是由诸根的降入。

තානියෙව ඉන්ද්‍රියානි සඞ්ඛාරපරියාපන්නානි, යෙ සඞ්ඛාරා සාසවා භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

此等诸根，为行所摄，其行是有漏且是存在之因，彼等行被法界所摄。此即是由诸界的降入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං සාසවං භවඞ්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

此法界，为法处所摄，该处是有漏且是存在之因。此即是由诸处的降入。

‘‘අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථී’’ති සමථවසෙන වා තණ්හාය අනිස්සිතො විපස්සනාවසෙ වා දිට්ඨියා අනිස්සිතො. යා විපස්සනා අයං විජ්ජා, විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, එවං සබ්බො පටිච්චසමුප්පාදො. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

“无所依者无动摇”：或以止故，不依于爱；或以观故，不依于见。此观即是明，明生起故无明灭，无明灭故行灭，行灭故识灭，如是整个缘起。此即是由缘起的降入。

සායෙව විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

彼观即是慧蕴。此即是以诸蕴纳入。

සායෙව විපස්සනා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි – වීරියින්ද්‍රියඤ්ච පඤ්ඤින්ද්‍රියඤ්ච. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

彼观即是二根：精进根与慧根。此即是以诸根纳入。

සායෙව විපස්සනා සඞ්ඛාරපරියාපන්නා, යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා, නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼观为行所摄，诸行为无漏，且不导向于有，彼等行被法界所摄。此即是以诸界纳入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං, නො ච භවඞ්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

彼法界为法处所摄，彼处是无漏，且不导向于有。此即是以诸处纳入。

‘‘පස්සද්ධියා සතී’’ති දුවිධා පස්සද්ධි කායිකා ච චෙතසිකා ච. යං කායිකං සුඛං, අයං කායපස්සද්ධි. යං චෙතසිකං සුඛං, අයං චෙතසිකා පස්සද්ධි. පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති, සමාහිතො යථාභූතං පජානාති, යථාභූතං පජානන්තො නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දන්තො [Pg.57] විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං ‘‘විමුත්ත’’මිති ඤාණං හොති, ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති. සො න නමති රූපෙසු, න සද්දෙසු, න ගන්ධෙසු, න රසෙසු, න ඵොට්ඨබ්බෙසු, න ධම්මෙසු ඛයා රාගස්ස ඛයා දොසස්ස ඛයා මොහස්ස යෙන රූපෙන තථාගතං තිට්ඨන්තං චරන්තං පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්‍ය, තස්ස රූපස්ස ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා රූපසඞ්ඛයෙ විමුත්තො, තථාගතො අත්ථීතිපි න උපෙති, නත්ථීතිපි න උපෙති, අත්ථි නත්ථීතිපි න උපෙති, නෙවත්ථි නො නත්ථීතිපි න උපෙති. අථ ඛො ගම්භීරො අප්පමෙය්‍යො අසඞ්ඛෙය්‍යො නිබ්බුතොතියෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති ඛයා රාගස්ස, ඛයා දොසස්ස, ඛයා මොහස්ස.

“轻安有时”：轻安有二种，即身轻安与心轻安。所谓身乐，即是身轻安；所谓心乐，即是心轻安。身已轻安者感受乐，有乐者心入定，心入定者如实了知，如实了知者厌离，厌离者离欲，由离欲而解脱。于解脱时，生起“我已解脱”之智，了知：“生已尽，梵行已立，所作已办，不更受后有。”由于贪尽、嗔尽、痴尽，故他不倾向于色、不倾向于声、不倾向于香、不倾向于味、不倾向于触、不倾向于法。若有人想以某种色来描述站立或行走的如来，则其色已尽、已离欲、已灭、已舍、已断舍，如来已于色的灭尽中解脱。他不安立“如来存在”，不安立“如来不存在”，不安立“如来亦存在亦不存在”，也不安立“如来非存在非不存在”。然因贪尽、嗔尽、痴尽，他只被称算为“甚深、无量、不可数、已寂灭”。

යාය වෙදනාය…පෙ… යාය සඤ්ඤාය. යෙහි සඞ්ඛාරෙහි. යෙන විඤ්ඤාණෙන තථාගතං තිට්ඨන්තං චරන්තං පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්‍ය, තස්ස විඤ්ඤාණස්ස ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස්සග්ගා විඤ්ඤාණසඞ්ඛයෙ විමුත්තො, තථාගතො අත්ථීතිපි න උපෙති, නත්ථීතිපි න උපෙති, අත්ථි නත්ථීතිපි න උපෙති, නෙවත්ථි නො නත්ථීතිපි න උපෙති. අථ ඛො ගම්භීරො අප්පමෙය්‍යො අසඞ්ඛෙය්‍යො නිබ්බුතොතියෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති ඛයා රාගස්ස, ඛයා දොසස්ස, ඛයා මොහස්ස. ‘‘ආගතී’’ති ඉධාගති. ‘‘ගතී’’ති පෙච්චභවො. ආගතිගතීපි න භවන්ති, ‘‘නෙවිධා’’ති ඡසු අජ්ඣත්තිකෙසු ආයතනෙසු. ‘‘න හුර’’න්ති ඡසු බාහිරෙසු ආයතනෙසු. ‘‘න උභයමන්තරෙනා’’ති ඵස්සසමුදිතෙසු ධම්මෙසු අත්තානං න පස්සති. ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති පටිච්චසමුප්පාදො. සො දුවිධො ලොකියො ච ලොකුත්තරො ච. තත්ථ ලොකියො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, යාව ජරාමරණා. ලොකුත්තරො සීලවතො අවිප්පටිසාරො ජායති, යාව නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති. තෙනාහ භගවා ‘‘නිස්සිතස්ස චලිතං අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථි…පෙ… එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’ති.

以何种受……乃至……以何种想，以何种行，以何种识，若有人欲以此施设站立或行走的如来，则因那识的坏灭、离贪、息灭、舍离、弃舍，（圣者）于识灭尽处解脱，（故）如来不落于“存在”之说，不落于“不存在”之说，不落于“亦存在亦不存在”之说，亦不落于“非存在非不存在”之说。然，因贪尽、嗔尽、痴尽，仅可计为“甚深、无量、不可数、已寂灭”。‘来’即是此世之来；‘去’即是死后之有。来去皆无。‘不在此’指六内处；‘不在彼’指六外处；‘亦非二者之间’指于触所生诸法中不见我。‘此即是苦的尽头’指缘起。它有两种：世间与出世间。其中，世间缘起为：无明缘行，乃至老死。出世间缘起为：具戒者生起不悔，乃至了知“不再有此存在”。因此世尊说：“有所依者则有动摇，无所依者则无动摇……此即是苦的尽头。”

44.

44.

‘‘යෙ කෙචි සොකා පරිදෙවිතා වා, දුක්ඛා ච ලොකස්මිමනෙකරූපා;

පියං පටිච්චප්පභවන්ති එතෙ, පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ.

世间所有任何忧愁、悲叹或种种苦，皆缘于所爱而生起；所爱若无，此等则不生。

තස්මා [Pg.58] හි තෙ සුඛිනො වීතසොකා, යෙසං පියං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

තස්මා අසොකං විරජං පත්ථයානො, පියං න කයිරාථ කුහිඤ්චි ලොකෙ’’ති.

是故，世间于任何处无所爱者，彼等安乐无忧。因此，欲求无忧、无染之涅槃者，于世间任何处不应有所爱。

‘‘යෙ කෙචි සොකා පරිදෙවිතා වා, දුක්ඛා ච ලොකස්මිමනෙකරූපා පියං පටිච්චප්පභවන්ති එතෙ’’ති – අයං දුක්ඛා වෙදනා. ‘‘පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ’’ති – අයං සුඛා වෙදනා. වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

“‘世间任何忧愁、悲叹或种种苦，皆缘于所爱而生起’——此为苦受。‘所爱若无，此等则不生’——此为乐受。受即是受蕴。此即是归入诸蕴。

වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවං සබ්බං. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

缘于受而有爱，缘于爱而有取，缘于取而有有，缘于有而有生，缘于生而有老死，如是一切。此为以缘起导入。

තත්ථ සුඛා වෙදනා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි – සුඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියඤ්ච. දුක්ඛා වෙදනා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි – දුක්ඛින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියඤ්ච. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

于此，乐受为二根：乐根与喜根。苦受为二根：苦根与忧根。此为以诸根导入。

තානියෙව ඉන්ද්‍රියානි සඞ්ඛාරපරියාපන්නානි, යෙ සඞ්ඛාරා සාසවා භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼等诸根即为行所摄。凡为有漏、导向于有之行，彼等诸行为法界所摄。此为以诸界导入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං සාසවං භවඞ්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

彼法界为法处所摄，其处有漏、导向于有。此为以诸处导入。

තස්මා හි තෙ සුඛිනො වීතසොකා, යෙසං පියං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ;

තස්මා අසොකං විරජං පත්ථයානො, පියං න කයිරාථ කුහිඤ්චි ලොකෙති.

是故，于世间无任何所爱者，彼等快乐无愁；是故，欲求无愁离尘者，于世间任何处皆不应有所爱。

ඉදං තණ්හාපහානං. තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, එවං සබ්බං. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

此为断爱。爱灭故取灭，取灭故有灭，如是一切。此为以缘起导入。

තංයෙව තණ්හාපහානං සමථො. සො සමථො ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියඤ්ච. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

彼断爱即是止。彼止为二根：念根与定根。此为以诸根导入。

සොයෙව සමථො සමාධික්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

彼止即是定蕴。此为以诸蕴导入。

සොයෙව සමථො සඞ්ඛාරපරියාපන්නො, යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා, නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼止为行所摄。凡为无漏、不导向于有之行，彼等诸行为法界所摄。此为以诸界导入。

සා [Pg.59] ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං, නො ච භවඞ්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. තෙනාහ භගවා ‘‘යෙ කෙචි සොකා’’ති.

彼法界为法处所摄，其处无漏、不导向于有。此为以诸处导入。是故世尊说：“任何愁……”。

කාමං කාමයමානස්ස, තස්ස චෙ තං සමිජ්ඣති;

අද්ධා පීතිමනො හොති, ලද්ධා මච්චො යදිච්ඡති.

欲求欲乐者，若彼得成就；凡人得所欲，确实心欢喜。

තස්ස චෙ කාමයානස්ස, ඡන්දජාතස්ස ජන්තුනො;

තෙ කාමා පරිහායන්ති, සල්ලවිද්ධොව රුප්පති.

于彼欲求者，欲愿已生时；若彼诸欲失，如中箭受苦。

යො කාමෙ පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තතීති.

凡回避诸欲者，如以足避蛇头；彼具念者，于世间超越此贪着。

තත්ථ යා පීතිමනතා, අයං අනුනයො. යදාහ සල්ලවිද්ධොව රුප්පතීති, ඉදං පටිඝං. අනුනයං පටිඝඤ්ච පන තණ්හාපක්ඛො, තණ්හාය ච පන දසරූපීනි ආයතනානි පදට්ඨානං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

于此，所谓的欣喜，此为喜爱。如其所说“如中箭般苦恼”，此为瞋恚。喜爱与瞋恚，实属渴爱一方；而十色处则为渴爱之近因。此为由诸处导入。

තානියෙව දස රූපීනි රූපකායො නාමසම්පයුත්තො, තදුභයං නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, එවං සබ්බං. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

彼等十色处即是与名相应的色身，此二者为名色。以名色为缘而有六处，以六处为缘而有触，以触为缘而有受，以受为缘而有渴爱，如是乃至一切。此为由缘起导入。

තදෙව නාමරූපං පඤ්චක්ඛන්ධො;

අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා;

තදෙව නාමරූපං අට්ඨාරස ධාතුයො;

අයං ධාතූහි ඔතරණා;

彼名色即是五蕴。此为由诸蕴导入。彼名色即是十八界。此为由诸界导入。

තත්ථ යො රූපකායො ඉමානි පඤ්ච රූපීනි ඉන්ද්‍රියානි, යො නාමකායො ඉමානි පඤ්ච අරූපීනි ඉන්ද්‍රියානි, ඉමානි දස ඉන්ද්‍රියානි. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

于此，色身者，即此五色根；名身者，即此五名根。此为十根。此为由诸根导入。

තත්ථ යදාහ –

于此，如所说：

‘‘යො කාමෙ පරිවජ්ජෙති, සප්පස්සෙව පදා සිරො;

සොමං විසත්තිකං ලොකෙ, සතො සමතිවත්තතී’’ති.

“凡回避诸欲者，如以足避蛇头；彼具念者，于世间超越此贪着。”

අයං සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු, අයං ධාතූහි ඔතරණා.

此即有余依涅槃界。此为由诸界导入。

සායෙව සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු විජ්ජා, විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, එවං සබ්බං. අයං පටිච්චසමුප්පාදෙහි ඔතරණා.

彼有余依涅槃界即是明。由明之生起，有无明之灭；由无明之灭，有行之灭，如是乃至一切。此为由缘起导入。

සායෙව [Pg.60] විජ්ජා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

彼明即是慧蕴。此为由诸蕴导入。

සායෙව විජ්ජා ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි – වීරියින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියඤ්ච. අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

彼明是二根，即精进根与慧根。此为由诸根导入。

සායෙව විජ්ජා සඞ්ඛාරපරියාපන්නා, යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා, නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා.

彼明为行所摄。凡是无漏、非有支之行，彼等诸行被法界所摄。此为由诸界导入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං, නො ච භවඞ්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. තෙනාහ භගවා ‘‘කාමං කාමයමානස්සා’’ති.

彼法界为法处所摄，此法处无漏、非有支。此为由诸处导入。是故，世尊说：“于欲求欲者……”

එත්තාවතා පටිච්ච ඉන්ද්‍රියඛන්ධධාතුආයතනානි සමොසරණොතරණානි භවන්ති. එවං පටිච්ච ඉන්ද්‍රියඛන්ධධාතුආයතනානි ඔතාරෙතබ්බානි. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘යො ච පටිච්චුප්පාදො’’ති.

以此，缘起、诸根、蕴、界、处成为汇集与趣入处。如是，应趣入缘起、诸根、蕴、界、处。是故，具寿摩诃迦旃延说：“以及彼缘生法……”。

නියුත්තො ඔතරණො හාරො.

趣入摄导已毕。

13. සොධනහාරවිභඞ්ගො

13. 澄清摄导分别

45. තත්ථ කතමො සොධනො හාරො? ‘‘විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හෙ’’තිගාථා. යථා ආයස්මා අජිතො පාරායනෙ භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡති –

45. 于此，什么是澄清摄导？即“于已答之问”此偈。例如，具寿阿耆多在《彼岸道》中向世尊提问：

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො, කෙනස්සු නප්පකාසති;

කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසි, කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති.

“世间为谁所覆蔽？因何而不显？汝说何为涂染？何为其大怖畏？”

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො, [අජිතාති භගවා]විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති;

ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමි, දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති.

世尊答：“阿耆多，世间为无明所覆，因疑惑与放逸而不显；我说贪求为涂染，苦为其大怖畏。”

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො’’ති පඤ්හෙ ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කෙනස්සු නප්පකාසතී’’ති පඤ්හෙ ‘‘විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසතී’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසී’’ති පඤ්හෙ ‘‘ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමී’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති පඤ්හෙ ‘‘දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති.

于“世间为谁所覆蔽？”之问，世尊答“世间为无明所覆”，是澄清其名相，而非其意趣。于“因何而不显？”之问，世尊答“因疑惑与放逸而不显”，是澄清其名相，而非其意趣。于“汝说何为涂染？”之问，世尊答“我说贪求为涂染”，是澄清其名相，而非其意趣。于“何为其大怖畏？”之问，答“苦为其大怖畏”，其意趣乃得澄清。是故，世尊说：“世间为无明所覆”。

‘‘සවන්ති [Pg.61] සබ්බධි සොතා, [ඉච්චායස්මා අජිතො]සොතානං කිං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ’’ති.

具寿阿耆多问：“诸流处处流，何为诸流之防护？请说诸流之制止，诸流由何被闭塞？”

‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, [අජිතාති භගවා]සති තෙසං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති.

世尊答：“阿耆多，世间所有诸流，念是其防护；我宣说（念）为诸流之制止，彼等由慧而被闭塞。”

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, සොතානං කිං නිවාරණ’’න්ති පඤ්හෙ ‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, සති තෙසං නිවාරණ’’න්ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ’’ති පඤ්හෙ ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘යානි සොතානි ලොකස්මි’’න්ති.

对于“诸流处处流，诸流有何防护？”之问，世尊以“世间所有诸流，念是其防护”净化了文句，但未净化意趣。对于“请说诸流之制止，诸流由何被闭塞？”之问，以“我说诸流之制止，彼等由慧而被闭塞”，意趣得以净化。是故世尊说：“世间所有诸流”。

‘‘පඤ්ඤා චෙව සති ච, [ඉච්චායස්මා අජිතො]නාමරූපඤ්ච මාරිස;

එතං මෙ පුට්ඨො පබ්‍රූහි, කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

“世尊！慧、念与名色，（具寿阿耆多说：）此事我已请问，请为我解说，此于何处灭尽？”

පඤ්හෙ –

于此问：

‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි, අජිත තං වදාමි තෙ;

යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

“阿耆多，你所问的这个问题，我为你解说：名色于何处无余灭尽。由识之灭，于此名色灭尽。”

සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡී’’ති. යත්ථ එවං සුද්ධො ආරම්භො, සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති. යත්ථ පන ආරම්භො අසුද්ධො, න තාව සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හෙ’’ති.

意趣已净化。是故世尊说：“你所问的这个问题”。若如是意趣已净化，则其问已得解答；然若意趣未净化，则其问尚未得解答。是故具寿摩诃迦旃延说：“于已答之问”。

නියුත්තො සොධනො හාරො.

校正摄导毕。

14. අධිට්ඨානහාරවිභඞ්ගො

14. 决意摄导分别

46. තත්ථ කතමො අධිට්ඨානො හාරො? ‘‘එකත්තතාය ධම්මා, යෙපි ච වෙමත්තතාය නිද්දිට්ඨා’’ති.

46. 于此，何为决意摄导？即“诸法由同一性，亦由多样性而被指示”。

යෙ තත්ථ නිද්දිට්ඨා, තථා තෙ ධාරයිතබ්බා.

凡于彼处被指示者，即应如是受持。

‘‘දුක්ඛ’’න්ති [Pg.62] එකත්තතා. තත්ථ කතමං දුක්ඛං? ජාති දුක්ඛා, ජරා දුක්ඛා, බ්‍යාධි දුක්ඛො, මරණං දුක්ඛං, අප්පියෙහි සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො, යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං, සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා, රූපා දුක්ඛා, වෙදනා දුක්ඛා, සඤ්ඤා දුක්ඛා, සඞ්ඛාරා දුක්ඛා, විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. අයං වෙමත්තතා.

“苦”是同一性。于此，何为苦？生是苦，老是苦，病是苦，死是苦，与不爱者相会是苦，与所爱者别离是苦，所求不得亦是苦。简言之，五取蕴是苦。色是苦，受是苦，想是苦，行是苦，识是苦。此即多样性。

‘‘දුක්ඛසමුදයො’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො දුක්ඛසමුදයො? යායං තණ්හා පොනොභවිකා නන්දීරාගසහගතා තත්‍රතත්‍රාභිනන්දිනී. සෙය්‍යථිදං, කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා. අයං වෙමත්තතා.

“苦集”是同一性。于此，何为苦集？即此渴爱，带来再有，具喜贪，处处寻求欢喜。即：欲爱、有爱、无有爱。此即多样性。

‘‘දුක්ඛනිරොධො’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො දුක්ඛනිරොධො? යො තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධො චාගො පටිනිස්සග්ගො මුත්ති අනාලයො. අයං වෙමත්තතා.

“苦灭”是同一性。于此，何为苦灭？即对那渴爱的无余离贪灭、舍弃、放弃、解脱、无著。此即多样性。

‘‘දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමා දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි. අයං වෙමත්තතා.

“导向苦灭之道”是同一性。于此，何为导向苦灭之道？即此八支圣道。即：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。此即多样性。

‘‘මග්ගො’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො මග්ගො? නිරයගාමී මග්ගො තිරච්ඡානයොනිගාමී මග්ගො පෙත්තිවිසයගාමී මග්ගො අසුරයොනියො මග්ගො සග්ගගාමියො මග්ගො මනුස්සගාමී මග්ගො නිබ්බානගාමී මග්ගො. අයං වෙමත්තතා.

“道”是同一性。于此，何为道？通往地狱之道，通往畜生界之道，通往饿鬼界之道，通往阿修罗界之道，通往天界之道，通往人界之道，通往涅槃之道。此即多样性。

‘‘නිරොධො’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො නිරොධො? පටිසඞ්ඛානිරොධො අප්පටිසඞ්ඛානිරොධො අනුනයනිරොධො පටිඝනිරොධො මානනිරොධො මක්ඛනිරොධො පළාසනිරොධො ඉස්සානිරොධො මච්ඡරියනිරොධො සබ්බකිලෙසනිරොධො. අයං වෙමත්තතා.

“灭”是同一性。于此，何为灭？择灭、非择灭、随贪之灭、瞋恚之灭、慢之灭、覆之灭、恼之灭、嫉之灭、悭之灭、一切烦恼之灭。此即多样性。

‘‘රූප’’න්ති එකත්තතා. තත්ථ කතමං රූපං? චාතුමහාභූතිකං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය රූපස්ස පඤ්ඤත්ති. තත්ථ කතමානි චත්තාරි මහාභූතානි? පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු.

“色”是同一性。于此，何为色？由四大种所成之色，以及依四大种所造色之施设。于此，何为四大种？地界、水界、火界、风界。

47. ද්වීහි ආකාරෙහි ධාතුයො පරිග්ගණ්හාති සඞ්ඛෙපෙන ච විත්ථාරෙන ච. කථං විත්ථාරෙන ධාතුයො පරිග්ගණ්හාති? වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතුං [Pg.63] විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති, ද්වාදසහි ආකාරෙහි ආපොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති, චතූහි ආකාරෙහි තෙජොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති, ඡහි ආකාරෙහි වායොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති.

47. 以两种行相把握诸界：即简略与广说。如何广说把握诸界？以二十种行相广说把握地界，以十二种行相广说把握水界，以四种行相广说把握火界，以六种行相广说把握风界。

කතමෙහි වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති? අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො, මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං, හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං, අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං මත්ථකෙ මත්ථලුඞ්ගන්ති ඉමෙහි වීසතියා ආකාරෙහි පථවීධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති.

以何等二十行相，详尽把握地界？于此身中，有发、毛、爪、齿、皮，肉、腱、骨、骨髓、肾，心、肝、肋膜、脾、肺，肠、肠间膜、胃中物、粪、脑。以此二十行相，详尽把握地界。

කතමෙහි ද්වාදසහි ආකාරෙහි ආපොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති? අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා ලසිකා මුත්තන්ති ඉමෙහි ද්වාදසහි ආකාරෙහි ආපොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති.

以何等十二行相，详尽把握水界？于此身中，有胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪、泪、脂膏、唾液、鼻涕、关节滑液、尿。以此十二行相，详尽把握水界。

කතමෙහි චතූහි ආකාරෙහි තෙජොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති? යෙන ච සන්තප්පති, යෙන ච ජීරීයති, යෙන ච පරිඩය්හති, යෙන ච අසිතපීතඛායිතසායිතං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡති, ඉමෙහි චතූහි ආකාරෙහි තෙජොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති.

以何等四行相，详尽把握火界？依此而身热，依此而衰老，依此而燃烧，以及依此，所食、所饮、所嚼、所尝之物得以完全消化。以此四行相，详尽把握火界。

කතමෙහි ඡහි ආකාරෙහි වායොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති? උද්ධඞ්ගමා වාතා, අධොගමා වාතා, කුච්ඡිසයා වාතා, කොට්ඨාසයා වාතා, අඞ්ගමඞ්ගානුසාරිනො වාතා, අස්සාසො පස්සාසො ඉති, ඉමෙහි ඡහි ආකාරෙහි වායොධාතුං විත්ථාරෙන පරිග්ගණ්හාති.

以何等六行相，详尽把握风界？上行风、下行风、腹内风、肠内风、遍行肢节风、入息、出息。以此六行相，详尽把握风界。

එවං ඉමෙහි ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි විත්ථාරෙන ධාතුයො සභාවතො උපලක්ඛයන්තො තුලයන්තො පරිවීමංසන්තො පරියොගාහන්තො පච්චවෙක්ඛන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සති කායං වා කායපදෙසං වා, යථා චන්දනිකං පවිචිනන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සෙය්‍ය, යථා සඞ්කාරට්ඨානං පවිචිනන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සෙය්‍ය, යථා වච්චකුටිං පවිචිනන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සෙය්‍ය, යථා සිවථිකං පවිචිනන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සෙය්‍ය. එවමෙව ඉමෙහි ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහි එවං විත්ථාරෙන ධාතුයො සභාවතො [Pg.64] උපලක්ඛයන්තො තුලයන්තො පරිවීමංසන්තො පරියොගාහන්තො පච්චවෙක්ඛන්තො න කිඤ්චි ගය්හූපගං පස්සති කායං වා කායපදෙසං වා. තෙනාහ භගවා යා චෙව ඛො පන අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතු, යා ච බාහිරා පථවීධාතු, පථවීධාතුරෙවෙසා. තං ‘‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දති, පථවීධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. යා චෙව ඛො පන අජ්ඣත්තිකා ආපොධාතු, යා ච බාහිරා ආපොධාතු…පෙ… යා චෙව ඛො පන අජ්ඣත්තිකා තෙජොධාතු, යා ච බාහිරා තෙජොධාතු…පෙ… යා චෙව ඛො පන අජ්ඣත්තිකා වායොධාතු, යා ච බාහිරා වායොධාතු, වායොධාතුරෙවෙසා. තං ‘‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං, එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා වායොධාතුයා නිබ්බින්දති, වායොධාතුයා චිත්තං විරාජෙති. අයං වෙමත්තතා.

如此，以这四十二种行相，依其自性，详细地观察、衡量、考察、深入、审视诸界时，不见有任何可执取的身体或身体部分，犹如探查秽坑，不见任何可执取之物；犹如探查垃圾堆，不见任何可执取之物；犹如探查粪秽孤邸，不见任何可执取之物；犹如探查尸林，不见任何可执取之物。同样，以这四十二种行相，依其自性，详细地观察、衡量、考察、深入、审视诸界时，不见有任何可执取的身体或身体部分。因此世尊说：“凡是内在的地界，以及外在的地界，都只是地界。对此应当以正慧如实地见：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’如是如实地以正慧见到后，便对地界厌离，于地界心离染。凡是内在的水界，以及外在的水界……乃至……凡是内在的火界，以及外在的火界……乃至……凡是内在的风界，以及外在的风界，都只是风界。对此应当以正慧如实地见：‘这不是我的，我不是这个，这不是我的我。’如是如实地以正慧见到后，便对风界厌离，于风界心离染。”这就是差别。

48. ‘‘අවිජ්ජා’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං, යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසල්ලක්ඛණා අනුපලක්ඛණා අපච්චුපලක්ඛණා අසමවෙක්ඛණං අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං. අයං වෙමත්තතා.

48. “无明(avijjā)”，总说为一。于此，何为无明？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前际后际无知；于此缘性、缘生诸法无知。凡此等无知、不见、不现观、不随觉、不等觉、不通达、不省察、不遍察、不现察、不等观、不亲证、劣慧、愚痴、无正知、痴、遍痴、等痴、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明栓、痴不善根。此为差别。

‘‘විජ්ජා’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමා විජ්ජා? දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං, පුබ්බන්තෙ ඤාණං, අපරන්තෙ ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ ඤාණං, ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සංලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො [Pg.65] පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං. අයං වෙමත්තතා.

“明(vijjā)”，总说为一。于此，何为明？于苦之智，于苦集之智，于苦灭之智，于导向苦灭之道之智；于前际之智，于后际之智，于前际后际之智；于此缘性、缘生诸法之智。凡此等慧、遍知、简择、遍简择、择法、省察、遍察、现察、聪睿、善巧、精巧、辨别、思惟、审察、广慧、才智、引导、观(vipassanā)、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧辉、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道分、道所摄。此为差别。

‘‘සමාපත්තී’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමා සමාපත්ති? සඤ්ඤාසමාපත්ති අසඤ්ඤාසමාපත්ති, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාසමාපත්ති. විභූතසඤ්ඤාසමාපත්ති නිරොධසමාපත්තීති. අයං වෙමත්තතා.

“等至(samāpatti)”，总说为一。于此，何为等至？有想等至、无想等至、非想非非想等至、识无边处等至、灭尽等至。此为差别。

‘‘ඣායී’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො ඣායී? අත්ථි සෙක්ඛො ඣායී, අත්ථි අසෙක්ඛො ඣායී, නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛො ඣායී, ආජානියො ඣායී, අස්සඛලුඞ්කො ඣායී, දිට්ඨුත්තරො ඣායී, තණ්හුත්තරො ඣායී, පඤ්ඤුත්තරො ඣායී. අයං වෙමත්තතා.

“禅定者”是一性。于此，何为禅定者？有有学禅定者，有无学禅定者，有非有学非无学禅定者，有良马般的禅定者，有劣马般的禅定者，有见超胜的禅定者，有爱超胜的禅定者，有慧超胜的禅定者。此即是其差别。

‘‘සමාධී’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො සමාධි? සරණො සමාධි, අරණො සමාධි, සවෙරො සමාධි, අවෙරො සමාධි, සබ්‍යාපජ්ජො සමාධි, අබ්‍යාපජ්ජො සමාධි, සප්පීතිකො සමාධි, නිප්පීතිකො සමාධි, සාමිසො සමාධි, නිරාමිසො සමාධි, සසඞ්ඛාරො සමාධි, අසඞ්ඛාරො සමාධි, එකංසභාවිතො සමාධි, උභයංසභාවිතො සමාධි, උභයතො භාවිතභාවනො සමාධි, සවිතක්කසවිචාරො සමාධි, අවිතක්කවිචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කඅවිචාරො සමාධි, හානභාගියො සමාධි, ඨිතිභාගියො සමාධි, විසෙසභාගියො සමාධි, නිබ්බෙධභාගියො සමාධි, ලොකියො සමාධි, ලොකුත්තරො සමාධි, මිච්ඡාසමාධි, සම්මාසමාධි. අයං වෙමත්තතා.

“定”是一性。于此，何为定？有烦恼定、无烦恼定，有怨恨定、无怨恨定，有瞋恚定、无瞋恚定，有喜定、无喜定，有味定、无味定，有行定、无行定，一分修习定、二分修习定、俱分修习定，有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定，退分定、住分定、胜进分定、决择分定，世间定、出世间定，邪定、正定。此即是其差别。

‘‘පටිපදා’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමා පටිපදා? ආගාළ්හපටිපදා, නිජ්ඣාමපටිපදා, මජ්ඣිමපටිපදා, අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, සමා පටිපදා, දමා පටිපදා, දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාති. අයං වෙමත්තතා.

“行道”是一性。于此，何为行道？有沉溺行道、烧灼行道、中道、不忍行道、能忍行道、平静行道、调伏行道，以及苦行道迟通达、苦行道速通达、乐行道迟通达、乐行道速通达。此即是其差别。

‘‘කායො’’ති එකත්තතා. තත්ථ කතමො කායො? නාමකායො රූපකායො ච. තත්ථ කතමො රූපකායො? කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො [Pg.66] අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා ලසිකා මුත්තං මත්ථලුඞ්ගන්ති – අයං රූපකායො. නාමකායො නාම වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා චිත්තං ඵස්සො මනසිකාරොති – අයං නාමකායොති. අයං වෙමත්තතා.

“身”是一性。其中，什么是身？名身与色身。其中，什么是色身？头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤、肌肉、筋腱、骨、骨髓、肾、心、肝、肋膜、脾、肺、肠、肠膜、胃中物、粪便、胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪、泪、膏、唾、涕、关节滑液、尿、脑髓——此为色身。所谓名身，即是受、想、思、心、触、作意——此为名身。此即是差别。

එවං යො ධම්මො යස්ස ධම්මස්ස සමානභාවො, සො ධම්මො තස්ස ධම්මස්ස එකත්තතාය එකී භවති. යෙන යෙන වා පන විලක්ඛණො, තෙන තෙන වෙමත්තං ගච්ඡති. එවං සුත්තෙ වා වෙය්‍යාකරණෙ වා ගාථායං වා පුච්ඡිතෙන වීමංසයිතබ්බං, කිං එකත්තතාය පුච්ඡති, උදාහු වෙමත්තතායාති. යදි එකත්තතාය පුච්ඡිතං, එකත්තතාය විසජ්ජයිතබ්බං. යදි වෙමත්තතාය පුච්ඡිතං, වෙමත්තතාය විසජ්ජයිතබ්බං. යදි සත්තාධිට්ඨානෙන පුච්ඡිතං, සත්තාධිට්ඨානෙන විසජ්ජයිතබ්බං. යදි ධම්මාධිට්ඨානෙන පුච්ඡිතං, ධම්මාධිට්ඨානෙන විසජ්ජයිතබ්බං. යථා යථා වා පන පුච්ඡිතං, තථා තථා විසජ්ජයිතබ්බං. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘එකත්තතාය ධම්මා’’ති.

如是，若某法与某法有相似性，则该法与该法因一性而合一。若在任何方面有不同性，则在该方面产生差别。如是，于经、记说或偈颂中，被问时应当省察：所问为一性，抑或为差别性？若所问为一性，当以一性回答；若所问为差别性，当以差别性回答。若依有情立论而问，当依有情立论回答；若依法立论而问，当依法立论回答。无论如何提问，皆当如其所问而答。是故，具寿摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)说：“诸法以一性……”

නියුත්තො අධිට්ඨානො හාරො.

决意导论章已毕。

15. පරික්ඛාරහාරවිභඞ්ගො

15. 资具导论分别

49. තත්ථ කතමො පරික්ඛාරො හාරො? ‘‘යෙ ධම්මා යං ධම්මං ජනයන්තී’’ති.

49. 于此，何为资具导论？即是“诸法生起某法”。

යො ධම්මො යං ධම්මං ජනයති, තස්ස සො පරික්ඛාරො. කිංලක්ඛණො පරික්ඛාරො? ජනකලක්ඛණො පරික්ඛාරො. ද්වෙ ධම්මා ජනයන්ති හෙතු ච පච්චයො ච. තත්ථ කිංලක්ඛණො හෙතු, කිංලක්ඛණො පච්චයො? අසාධාරණලක්ඛණො හෙතු, සාධාරණලක්ඛණො පච්චයො. යථා කිං භවෙ? යථා අඞ්කුරස්ස නිබ්බත්තියා බීජං අසාධාරණං, පථවී ආපො ච සාධාරණා. අඞ්කුරස්ස හි පථවී ආපො ච පච්චයො සභාවො හෙතු. යථා වා පන ඝටෙ දුද්ධං පක්ඛිත්තං දධි භවති, න චත්ථි එකකාලසමවධානං දුද්ධස්ස ච දධිස්ස ච. එවමෙවං නත්ථි එකකාලසමවධානං හෙතුස්ස ච පච්චයස්ස ච.

若某法生起某法，前者即是后者的资具(parikkhāra)。资具以何为相？以能生为相。二法能生：因(hetu)与缘(paccaya)。于此，因以何为相？缘以何为相？因以不共相为相，缘以共通相为相。譬如云何？譬如对芽的生起来说，种子是不共的，地与水是共通的。确实，对芽来说，地与水是缘，自性(sabhāva)是因。又如，置于罐中的牛乳变成凝乳，牛乳与凝乳并非同时存在。同样地，因与缘也并非同时存在。

අයඤ්හි සංසාරො සහෙතු සප්පච්චයො නිබ්බත්තො. වුත්තං හි අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, එවං සබ්බො පටිච්චසමුප්පාදො. ඉති අවිජ්ජා අවිජ්ජාය හෙතු අයොනිසො මනසිකාරො පච්චයො. පුරිමිකා අවිජ්ජා පච්ඡිමිකාය අවිජ්ජාය හෙතු. තත්ථ පුරිමිකා අවිජ්ජා අවිජ්ජානුසයො [Pg.67] පච්ඡිමිකා අවිජ්ජා අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං, පුරිමිකො අවිජ්ජානුසයො පච්ඡිමිකස්ස අවිජ්ජාපරියුට්ඨානස්ස හෙතුභූතො පරිබ්‍රූහනාය, බීජඞ්කුරො විය සමනන්තරහෙතුතාය. යං පන යත්ථ ඵලං නිබ්බත්තති, ඉදමස්ස පරම්පරහෙතුතාය හෙතුභූතං. දුවිධො හි හෙතු සමනන්තරහෙතු පරම්පරහෙතු ච, එවං අවිජ්ජායපි දුවිධො හෙතු සමනන්තරහෙතු පරම්පරහෙතු ච.

此轮回(saṃsāra)实乃有因有缘而生。诚如所言：“无明缘行，行缘识”，整个缘起(paṭiccasamuppāda)皆是如此。是故，无明是无明之因，不如理作意(ayoniso manasikāra)是缘。前无明是后无明之因。其中，前无明是无明随眠(avijjānusaya)，后无明是无明缠(avijjāpariyuṭṭhāna)。前无明随眠为后无明缠的增长而成其因，犹如种子之于芽，是为无间因。又，由某种子生起某果，此种子即以相续因的方式成为其因。因实有二种：无间因(samanantarahetu)与相续因(paramparahetu)。同样，无明之因亦有二种：无间因与相续因。

යථා වා පන ථාලකඤ්ච වට්ටි ච තෙලඤ්ච පදීපස්ස පච්චයභූතං න සභාවහෙතු, න හි සක්කා ථාලකඤ්ච වට්ටිඤ්ච තෙලඤ්ච අනග්ගිකං දීපෙතුං පදීපස්ස පච්චයභූතං. පදීපො විය සභාවො හෙතු හොති. ඉති සභාවො හෙතු, පරභාවො පච්චයො. අජ්ඣත්තිකො හෙතු, බාහිරො පච්චයො. ජනකො හෙතු, පරිග්ගාහකො පච්චයො. අසාධාරණො හෙතු, සාධාරණො පච්චයො.

又如，灯盏、灯芯与油是灯的缘(paccaya)，而非自性因(sabhāvahetu)。诚然，无火则不能点燃灯盏、灯芯与油。犹如灯焰，自性(sabhāva)为因。是故，自性为因，他性(parabhāva)为缘；内在(ajjhattika)为因，外在(bāhira)为缘；能生者(janaka)为因，助成者(pariggāhaka)为缘；不共者(asādhāraṇa)为因，共通者(sādhāraṇa)为缘。

අවුපච්ඡෙදත්ථො සන්තති අත්ථො, නිබ්බත්ති අත්ථො ඵලත්ථො, පටිසන්ධි අත්ථො පුනබ්භවත්ථො, පලිබොධත්ථො පරියුට්ඨානත්ථො, අසමුග්ඝාතත්ථො අනුසයත්ථො, අසම්පටිවෙධත්ථො අවිජ්ජත්ථො, අපරිඤ්ඤාතත්ථො විඤ්ඤාණස්ස බීජත්ථො. යත්ථ අවුපච්ඡෙදො තත්ථ සන්තති, යත්ථ සන්තති තත්ථ නිබ්බත්ති, යත්ථ නිබ්බත්ති තත්ථ ඵලං, යත්ථ ඵලං තත්ථ පටිසන්ධි, යත්ථ පටිසන්ධි තත්ථ පුනබ්භවො, යත්ථ පුනබ්භවො තත්ථ පලිබොධො, යත්ථ පලිබොධො තත්ථ පරියුට්ඨානං, යත්ථ පරියුට්ඨානං තත්ථ අසමුග්ඝාතො. යත්ථ අසමුග්ඝාතො තත්ථ අනුසයො, යත්ථ අනුසයො තත්ථ අසම්පටිවෙධො, යත්ථ අසම්පටිවෙධො තත්ථ අවිජ්ජා, යත්ථ අවිජ්ජා තත්ථ සාසවං විඤ්ඤාණං අපරිඤ්ඤාතං, යත්ථ සාසවං විඤ්ඤාණං අපරිඤ්ඤාතං තත්ථ බීජත්ථො.

不间断义即是相续义，生成义即是果义，结生义即是再有义，障碍义即是缠义，未根除义即是随眠义，未通达义即是无明义，未遍知义即是识之种子义。何处有不间断，彼处即有相续；何处有相续，彼处即有生成；何处有生成，彼处即有果；何处有果，彼处即有结生；何处有结生，彼处即有再有；何处有再有，彼处即有障碍；何处有障碍，彼处即有缠；何处有缠，彼处即有未根除；何处有未根除，彼处即有随眠；何处有随眠，彼处即有未通达；何处有未通达，彼处即有无明；何处有无明，彼处即有漏识未遍知；何处有漏识未遍知，彼处即是种子义。

සීලක්ඛන්ධො සමාධික්ඛන්ධස්ස පච්චයො, සමාධික්ඛන්ධො පඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස පච්චයො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො විමුත්තික්ඛන්ධස්ස පච්චයො, විමුත්තික්ඛන්ධො විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධස්ස පච්චයො. තිත්ථඤ්ඤුතා පීතඤ්ඤුතාය පච්චයො, පීතඤ්ඤුතා පත්තඤ්ඤුතාය පච්චයො, පත්තඤ්ඤුතා අත්තඤ්ඤුතාය පච්චයො.

戒蕴是定蕴的缘，定蕴是慧蕴的缘，慧蕴是解脱蕴的缘，解脱蕴是解脱知见蕴的缘。知闻是知喜的缘，知喜是知量的缘，知量是知自的缘。

යථා වා පන චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තත්ථ චක්ඛු ආධිපතෙය්‍යපච්චයතාය පච්චයො, රූපා ආරම්මණපච්චයතාය පච්චයො. ආලොකො සන්නිස්සයතාය පච්චයො, මනසිකාරො සභාවො හෙතු[Pg.68]. සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. විඤ්ඤාණං නාමරූපස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. නාමරූපං සළායතනස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. සළායතනං ඵස්සස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. ඵස්සො වෙදනාය පච්චයො, සභාවො හෙතු. වෙදනා තණ්හාය පච්චයො, සභාවො හෙතු. තණ්හා උපාදානස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. උපාදානං භවස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. භවො ජාතියා පච්චයො, සභාවො හෙතු. ජාති ජරාමරණස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. ජරාමරණං සොකස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. සොකො පරිදෙවස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. පරිදෙවො දුක්ඛස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. දුක්ඛං දොමනස්සස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. දොමනස්සං උපායාසස්ස පච්චයො, සභාවො හෙතු. එවං යො කොචි උපනිස්සයො සබ්බො සො පරික්ඛාරො. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘යෙ ධම්මා යං ධම්මං ජනයන්තී’’ති.

又如，缘于眼与色而生起眼识。于此，眼以增上缘性为缘，色以所缘缘性为缘，光明以亲依止性为缘，作意以自性为因。诸行是识的缘，自性为因；识是名色的缘，自性为因；名色是六处的缘，自性为因；六处是触的缘，自性为因；触是受的缘，自性为因；受是爱的缘，自性为因；爱是取的缘，自性为因；取是有的缘，自性为因；有是生的缘，自性为因；生是老死的缘，自性为因；老死是忧的缘，自性为因；忧是悲的缘，自性为因；悲是苦的缘，自性为因；苦是愁的缘，自性为因；愁是恼的缘，自性为因。如是，任何亲依止，彼皆是资具。是故，具寿摩诃迦旃延说：“诸法生起他法。”

නියුත්තො පරික්ඛාරො හාරො.

资具论式已阐明。

16. සමාරොපනහාරවිභඞ්ගො

16. 安立论式之分析

50. තත්ථ කතමො සමාරොපනො හාරො? ‘‘යෙ ධම්මා යංමූලා, යෙ චෙකත්ථා පකාසිතා මුනිනා’’ති.

50. 于彼，何为安立论式？“诸法以何为根，以及牟尼所开示的诸同义法。”

එකස්මිං පදට්ඨානෙ යත්තකානි පදට්ඨානානි ඔතරන්ති, සබ්බානි තානි සමාරොපයිතබ්බානි. යථා ආවට්ටෙ හාරෙ බහුකානි පදට්ඨානානි ඔතරන්තීති. තත්ථ සමාරොපනා චතුබ්බිධා පදට්ඨානං, වෙවචනං, භාවනා, පහානමිති.

于一近因，凡有多少近因汇入，彼等一切皆应被安立。犹如于回转论式中，诸多近因汇入。于此，安立有四种：近因、同义词、修习、舍断。

තත්ථ කතමා පදට්ඨානෙන සමාරොපනා?

于此，何为以近因为安立？

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදපනං, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛之教。

තස්ස කිං පදට්ඨානං? තීණි සුචරිතානි – කායසුචරිතං වචීසුචරිතං මනොසුචරිතං – ඉදං පදට්ඨානං; තත්ථ යං කායිකඤ්ච වාචසිකඤ්ච සුචරිතං, අයං සීලක්ඛන්ධො. මනොසුචරිතෙ යා අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො ච, අයං සමාධික්ඛන්ධො. යා සම්මාදිට්ඨි, අයං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. ඉදං පදට්ඨානං, තත්ථ සීලක්ඛන්ධො [Pg.69] ච සමාධික්ඛන්ධො ච සමථො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො විපස්සනා. ඉදං පදට්ඨානං, තත්ථ සමථස්ස ඵලං රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, විපස්සනා ඵලං අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති. ඉදං පදට්ඨානං.

此教法的近因是什么？是三种善行——身善行、语善行、意善行——此即是近因。其中，身与语的善行，此即是戒蕴。意善行中的无贪与无瞋，此即是定蕴。正见，此即是慧蕴。此即是近因。其中，戒蕴与定蕴是止，慧蕴是观。此即是近因。其中，止的果是由离贪而心解脱，观的果是由离无明而慧解脱。此即是近因。

වනං වනථස්ස පදට්ඨානං. කිඤ්ච වනං? කො ච වනථො? වනං නාම පඤ්ච කාමගුණා, තණ්හා වනථො. ඉදං පදට්ඨානං. වනං නාම නිමිත්තග්ගාහො ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා. වනථො නාම තෙසං තෙසං අඞ්ගපච්චඞ්ගානං අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහො ‘‘අහො චක්ඛු, අහො සොතං, අහො ඝානං, අහො ජිව්හා, අහො කායො, ඉති. ඉදං පදට්ඨානං. වනං නාම ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානි අපරිඤ්ඤාතානි. යං තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති සංයොජනං, අයං වනථො. ඉදං පදට්ඨානං. වනං නාම අනුසයො. වනථො නාම පරියුට්ඨානං. ඉදං පදට්ඨානං. තෙනාහ භගවා ‘‘ඡෙත්වා වනඤ්ච වනථඤ්චා’’ති. අයං පදට්ඨානෙන සමාරොපනා.

丛林是欲望的近因。什么是丛林？什么是欲望？丛林是五欲，欲望是渴爱。此即是近因。丛林是执取“女”或“男”之相；欲望是执取其各个肢体的细相：“妙哉，眼！妙哉，耳！妙哉，鼻！妙哉，舌！妙哉，身！”。此即是近因。丛林是未被遍知的六内、外处；缘于此二者而生的结，此即是欲望。此即是近因。丛林是随眠，欲望是缠。此即是近因。因此，世尊说：“斩断丛林与欲望。”此即是以近因作安立。

51. තත්ථ කතමා වෙවචනෙන සමාරොපනා? රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති සෙක්ඛඵලං; අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති අසෙක්ඛඵලං. ඉදං වෙවචනං. රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති අනාගාමිඵලං; අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති අග්ගඵලං අරහත්තං. ඉදං වෙවචනං. රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති කාමධාතුසමතික්කමනං; අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති තෙධාතුසමතික්කමනං. ඉදං වෙවචනං. පඤ්ඤින්ද්‍රියං, පඤ්ඤාබලං, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ඤාණං, සම්මාදිට්ඨි, තීරණා, සන්තීරණා, හිරී, විපස්සනා, ධම්මෙ ඤාණං, සබ්බං, ඉදං වෙවචනං. අයං වෙවචනෙන සමාරොපනා.

51. 在此，什么是依同义词的安立？离贪的心解脱是有学果；离无明的慧解脱是无学果。此为同义词。离贪的心解脱是不还果；离无明的慧解脱是顶果、阿罗汉果。此为同义词。离贪的心解脱是超越欲界；离无明的慧解脱是超越三界。此为同义词。慧根、慧力、增上慧学、慧蕴、择法觉支、舍觉支、智、正见、决择、审察、惭、观(vipassanā)、法智，所有这些都是同义词。此即依同义词的安立。

තත්ථ කතමා භාවනාය සමාරොපනා? යථාහ භගවා ‘‘තස්මාතිහ ත්වං භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරාහි, ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං’’. ආතාපීති වීරියින්ද්‍රියං. සම්පජානොති පඤ්ඤින්ද්‍රියං. සතිමාති සතින්ද්‍රියං. විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සන්ති සමාධින්ද්‍රියං. එවං කායෙ කායානුපස්සිනො විහරතො චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කෙන කාරණෙන? එකලක්ඛණත්තා චතුන්නං ඉන්ද්‍රියානං. චතූසු සතිපට්ඨානෙසු භාවියමානෙසු චත්තාරො සම්මප්පධානා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. චතූසු සම්මප්පධානෙසු භාවියමානෙසු චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. චතූසු ඉද්ධිපාදෙසු භාවියමානෙසු පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. එවං සබ්බෙ[Pg.70]. කෙන කාරණෙන? සබ්බෙ හි බොධඞ්ගමා ධම්මා බොධිපක්ඛියා නිය්‍යානිකලක්ඛණෙන එකලක්ඛණා, තෙ එකලක්ඛණත්තා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. අයං භාවනාය සමාරොපනා.

在此，什么是依修习的安立？如同世尊(bhagavā)所说：“因此，比丘(bhikkhu)，你当于此于身随观身而住，热心、正知、具念，调伏世间的贪与忧。”热心是精进根；正知是慧根；具念是念根；调伏世间的贪与忧是定根。如此，于身随观身而住者，四念处即达修习圆满。以何原由？因四根具有同一特相。当修习四念处时，四正勤即达修习圆满。当修习四正勤时，四神足即达修习圆满。当修习四神足时，五根即达修习圆满。如是，一切皆达修习圆满。以何原由？诚然，所有趣向菩提的菩提分法，以出离为同一特相，因其同一特相而达修习圆满。此即依修习的安立。

තත්ථ කතමා පහානෙන සමාරොපනා? කායෙ කායානුපස්සී විහරන්තො ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසං පජහති, කබළීකාරො චස්ස ආහාරො පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, කාමුපාදානෙන ච අනුපාදානො භවති, කාමයොගෙන ච විසංයුත්තො භවති, අභිජ්ඣාකායගන්ථෙන ච විප්පයුජ්ජති, කාමාසවෙන ච අනාසවො භවති, කාමොඝඤ්ච උත්තිණ්ණො භවති, රාගසල්ලෙන ච විසල්ලො භවති, රූපූපිකා චස්ස විඤ්ඤාණට්ඨිති පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, රූපධාතුයං චස්ස රාගො පහීනො භවති, න ච ඡන්දාගතිං ගච්ඡති.

在此，什么是藉由舍断的安立？于身随观身而住者，舍弃“于不净作净想”的颠倒；其抟食达到遍知；于欲取而无所取；从欲轭解脱；与贪欲身系分离；于欲漏而无漏；渡过欲暴流；拔除贪箭；其依于色的识住达到遍知；其于色界的贪被断除；且不趣欲邪行。

වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී විහරන්තො ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසං පජහති, ඵස්සො චස්ස ආහාරො පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, භවූපාදානෙන ච අනුපාදානො භවති, භවයොගෙන ච විසංයුත්තො භවති, බ්‍යාපාදකායගන්ථෙන ච විප්පයුජ්ජති, භවාසවෙන ච අනාසවො භවති, භවොඝඤ්ච උත්තිණ්ණො භවති, දොසසල්ලෙන ච විසල්ලො භවති, වෙදනූපිකා චස්ස විඤ්ඤාණට්ඨිති පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, වෙදනාධාතුයං චස්ස රාගො පහීනො භවති, න ච දොසාගතිං ගච්ඡති.

于受随观受而住者，舍弃“于苦作乐想”的颠倒；其触食达到遍知；于有取而无所取；从有轭解脱；与瞋恚身系分离；于有漏而无漏；渡过有暴流；拔除瞋箭；其依于受的识住达到遍知；其于受界的贪被断除；且不趣瞋邪行。

චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී විහරන්තො ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසං පජහති, විඤ්ඤාණං චස්ස ආහාරො පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, දිට්ඨුපාදානෙන ච අනුපාදානො භවති, දිට්ඨියොගෙන ච විසංයුත්තො භවති, සීලබ්බතපරාමාසකායගන්ථෙන ච විප්පයුජ්ජති, දිට්ඨාසවෙන ච අනාසවො භවති, දිට්ඨොඝඤ්ච උත්තිණ්ණො භවති, මානසල්ලෙන ච විසල්ලො භවති, සඤ්ඤූපිකා චස්ස විඤ්ඤාණට්ඨිති පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, සඤ්ඤාධාතුයං චස්ස රාගො පහීනො භවති, න ච භයාගතිං ගච්ඡති.

于心随观心而住者，舍弃“于无常作常想”的颠倒；其识食达到遍知；于见取而无所取；从见轭解脱；与戒禁取身系分离；于见漏而无漏；渡过见暴流；拔除慢箭；其依于想的识住达到遍知；其于想界的贪被断除；且不趣畏邪行。

ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරන්තො ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසං පජහති, මනොසඤ්චෙතනා චස්ස ආහාරො පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, අත්තවාදුපාදානෙන ච අනුපාදානො භවති, අවිජ්ජායොගෙන ච විසංයුත්තො භවති, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථෙන ච විප්පයුජ්ජති, අවිජ්ජාසවෙන ච අනාසවො භවති, අවිජ්ජොඝඤ්ච උත්තිණ්ණො භවති, මොහසල්ලෙන ච විසල්ලො භවති[Pg.71], සඞ්ඛාරූපිකා චස්ස විඤ්ඤාණට්ඨිති පරිඤ්ඤං ගච්ඡති, සඞ්ඛාරධාතුයං චස්ස රාගො පහීනො භවති, න ච මොහාගතිං ගච්ඡති. අයං පහානෙන සමාරොපනා.

于诸法随观法而住者，舍弃“于非我作我想”之颠倒；其意思食亦至遍知；于我语取亦无取；与无明轭亦不相应；与“此是究竟真理”之执取身系亦分离；于无明漏亦无漏；已渡无明暴流；已拔愚痴之箭；其依于行之识住亦至遍知；其于行界之贪亦被断除；且不至痴趣。此即以舍断而安立。

තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො –

是故，具寿摩诃迦旃延说：

‘‘යෙ ධම්මා යං මූලා, යෙ චෙකත්ථා පකාසිතා මුනිනා;

තෙ සමාරොපයිතබ්බා, එස සමාරොපනො හාරො’’ති.

“诸法以何为根，以及牟尼所开示的诸同义法，彼等皆应被安立，此即是安立论式。”

නියුත්තො සමාරොපනො හාරො.

安立论式毕。

නිට්ඨිතො ච හාරවිභඞ්ගො.

论式分别终。

1. දෙසනාහාරසම්පාතො

1. 教说论式总集

52.

52.

‘‘සොළස හාරා පඨමං, දිසලොචනතො දිසා විලොකෙත්වා;

සඞ්ඛිපිය අඞ්කුසෙන හි, නයෙහි තීහි නිද්දිසෙ සුත්ත’’න්ති.

“首先有十六论式。以遍观方所之法遍观诸方，以钩法摄略后，应以三理则解释经。”

වුත්තා, තස්සා නිද්දෙසො කුහිං දට්ඨබ්බො? හාරසම්පාතෙ. තත්ථ කතමො දෙසනාහාරසම්පාතො?

（此偈）已说。其解释于何处可见？于论式总集中。其中，何为教说论式总集？

‘‘අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන, මිච්ඡාදිට්ඨිහතෙන ච;

ථිනමිද්ධාභිභූතෙන, වසං මාරස්ස ගච්ඡතී’’ති.

“心不被守护，亦为邪见所坏，为昏沉睡眠所征服，则趣入魔之控制。”

අරක්ඛිතෙන චිත්තෙනාති කිං දෙසයති, පමාදං තං මච්චුනො පදං. මිච්ඡාදිට්ඨිහතෙන චාති මිච්ඡාදිට්ඨිහතං නාම වුච්චති යදා ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති පස්සති, සො විපල්ලාසො. සො පන විපල්ලාසො කිංලක්ඛණො? විපරීතග්ගාහලක්ඛණො විපල්ලාසො. සො කිං විපල්ලාසයති? තයො ධම්මෙ සඤ්ඤං චිත්තං දිට්ඨිමිති. සො කුහිං විපල්ලාසයති? චතූසු අත්තභාවවත්ථූසු, රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. එවං වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං.

“以不护心”宣说的是什么？是放逸，那是死亡之因。而所谓“为邪见所害”，是指当人视“无常为常”时，那便是颠倒(vipallāsa)。那么，此颠倒有何特征？颠倒的特征是颠倒执取。它颠倒什么？颠倒三法：想(saññā)、心(citta)与见(diṭṭhi)。它在何处颠倒？在五蕴此自体事中：他视色为我，或我具色，或色在我中，或我在色中。同样，对于受……想……行……识，他也视识为我，或我具识，或识在我中，或我在识中。

තත්ථ [Pg.72] රූපං පඨමං විපල්ලාසවත්ථු ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති. වෙදනා දුතියං විපල්ලාසවත්ථු ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති. සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා ච තතියං විපල්ලාසවත්ථු ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති. විඤ්ඤාණං චතුත්ථං විපල්ලාසවත්ථු ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති. ද්වෙ ධම්මා චිත්තස්ස සංකිලෙසා – තණ්හා ච අවිජ්ජා ච. තණ්හානිවුතං චිත්තං ද්වීහි විපල්ලාසෙහි විපල්ලාසීයති ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති. දිට්ඨිනිවුතං චිත්තං ද්වීහි විපල්ලාසෙහි විපල්ලාසීයති ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති.

在此，色是第一颠倒事(vipallāsavatthu)，即“于不净中见净”。受是第二颠倒事，即“于苦中见乐”。想和行是第三颠倒事，即“于无我中见我”。识是第四颠倒事，即“于无常中见常”。有两种法是心之杂染(saṃkilesā)——渴爱(taṇhā)与无明(avijjā)。为渴爱所覆之心，被两种颠倒所颠倒：“于不净中见净”和“于苦中见乐”。为邪见所覆之心，被两种颠倒所颠倒：“于无常中见常”和“于无我中见我”。

තත්ථ යො දිට්ඨිවිපල්ලාසො, සො අතීතං රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, අතීතං වෙදනං…පෙ… අතීතං සඤ්ඤං, අතීතෙ සඞ්ඛාරෙ…පෙ… අතීතං විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති. තත්ථ යො තණ්හාවිපල්ලාසො, සො අනාගතං රූපං අභිනන්දති, අනාගතං වෙදනං…පෙ… අනාගතං සඤ්ඤං, අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ, අනාගතං විඤ්ඤාණං අභිනන්දති. ද්වෙ ධම්මා චිත්තස්ස උපක්කිලෙසා – තණ්හා ච අවිජ්ජා ච. තාහි විසුජ්ඣන්තං චිත්තං විසුජ්ඣති. තෙසං අවිජ්ජානීවරණානං තණ්හාසංයොජනානං පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති සන්ධාවන්තානං සංසරන්තානං සකිං නිරයං සකිං තිරච්ඡානයොනිං සකිං පෙත්තිවිසයං සකිං අසුරකායං සකිං දෙවෙ සකිං මනුස්සෙ.

于此，所谓的见颠倒，即视过去的色为我，视过去的受……想、过去的诸行……识为我。于此，所谓的爱颠倒，即欣喜未来的色，欣喜未来的受……想、未来的诸行、未来的识。有二法是心之随烦恼——即渴爱与无明。心从彼等清净，即得净化。对于为无明盖所覆、为爱结所缚，时而入地狱，时而入畜生道，时而入饿鬼界，时而入阿修罗界，时而入天界，时而入人界，如是奔走、流转的众生，其前际不可知。

ථිනමිද්ධාභිභූතෙනාති. ථිනං නාම යා චිත්තස්ස අකල්ලතා අකම්මනියතා; මිද්ධං නාම යං කායස්ස ලීනත්තං. වසං මාරස්ස ගච්ඡතීති කිලෙසමාරස්ස ච සත්තමාරස්ස ච වසං ගච්ඡති, සො හි නිවුතො සංසාරාභිමුඛො හොති. ඉමානි භගවතා ද්වෙ සච්චානි දෙසිතානි දුක්ඛං සමුදයො ච. තෙසං භගවා පරිඤ්ඤාය ච පහානාය ච ධම්මං දෙසෙති දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤාය සමුදයස්ස පහානාය. යෙන ච පරිජානාති යෙන ච පජහති, අයං මග්ගො. යං තණ්හාය අවිජ්ජාය ච පහානං, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. තෙනාහ භගවා ‘‘අරක්ඛිතෙන චිත්තෙනා’’ති. තෙනාහායස්මා මහාකච්චායනො ‘‘අස්සාදාදීනවතා’’ති.

所谓“为昏沉与睡眠所制伏”：昏沉，是心的不调适、不适业；睡眠，是身的萎靡。所谓“入魔罗掌控”，即是入于烦恼魔与天子魔的掌控，因为他被遮蔽而面向轮回。世尊宣说了此二谛：苦与集。世尊为遍知苦与断除集而说法。能用以遍知与断除者，此即是道。渴爱与无明的断除，此即是灭。此即四谛。是故，世尊说：“以不护心。”是故，具寿摩诃迦旃延说：“乐味与过患。”

නියුත්තො දෙසනා හාරසම්පාතො.

教说摄义总集释讫。

2. විචයහාරසම්පාතො

2. 思择摄义总集

53. තත්ථ [Pg.73] කතමො විචයො හාරසම්පාතො? තත්ථ තණ්හා දුවිධා කුසලාපි අකුසලාපි. අකුසලා සංසාරගාමිනී, කුසලා අපචයගාමිනී පහානතණ්හා. මානොපි දුවිධො කුසලොපි අකුසලොපි. යං මානං නිස්සාය මානං පජහති, අයං මානො කුසලො. යො පන මානො දුක්ඛං නිබ්බත්තයති, අයං මානො අකුසලො. තත්ථ යං නෙක්ඛම්මසිතං දොමනස්සං කුදාස්සුනාමාහං තං ආයතනං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සං යං අරියා සන්තං ආයතනං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තීති තස්ස උප්පජ්ජති පිහා, පිහාපච්චයා දොමනස්සං, අයං තණ්හා කුසලා රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, තදාරම්මණා කුසලා අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති.

53. 其中，何为抉择摄义流？于此，渴爱有二种：善与不善。不善者导向轮回；善者导向寂灭，是为断除之渴爱。慢亦有二种：善与不善。依于慢而断慢，此慢为善；而能生起苦的慢，此慢为不善。于此，有依于出离的忧，（心想）：“诸圣者已亲证、具足而安住于寂静处，我何时才能亲证、具足而安住于彼处？”他因此生起渴求，缘渴求而生起忧。此渴爱是善的。渴求离贪之心解脱是善的；离无明之慧解脱是善的，以之为所缘的渴爱亦是善的。

තස්සා කො පවිචයො? අට්ඨ මග්ගඞ්ගානි සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි. සො කත්ථ දට්ඨබ්බො? චතුත්ථෙ ඣානෙ පාරමිතාය. චතුත්ථෙ හි ඣානෙ අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං භාවයති පරිසුද්ධං පරියොදාතං අනඞ්ගණං විගතූපක්කිලෙසං මුදු කම්මනියං ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං. සො තත්ථ අට්ඨවිධං අධිගච්ඡති ඡ අභිඤ්ඤා ද්වෙ ච විසෙසෙ, තං චිත්තං යතො පරිසුද්ධං, තතො පරියොදාතං, යතො පරියොදාතං, තතො අනඞ්ගණං, යතො අනඞ්ගණං, තතො විගතූපක්කිලෙසං, යතො විගතූපක්කිලෙසං, තතො මුදු, යතො මුදු, තතො කම්මනියං, යතො කම්මනියං, තතො ඨිතං, යතො ඨිතං, තතො ආනෙඤ්ජප්පත්තං. තත්ථ අඞ්ගණා ච උපක්කිලෙසා ච තදුභයං තණ්හාපක්ඛො. යා ච ඉඤ්ජනා යා ච චිත්තස්ස අට්ඨිති, අයං දිට්ඨිපක්ඛො.

于彼（慧解脱）如何抉择？即八圣道分：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。彼（正定）于何处得见？于圆满的第四禅中。因为在第四禅中，修习具足八支之心，此心清净、明净、无垢、离随烦恼、柔软、适业、稳固、达至不动。于此，他获得八法：六神通与二殊胜。因为此心清净，故而明净；因为明净，故而无垢；因为无垢，故而离随烦恼；因为离随烦恼，故而柔软；因为柔软，故而适业；因为适业，故而稳固；因为稳固，故而达至不动。于此，垢与随烦恼此二者，属于渴爱一方；而动摇与心之不稳固，则属于见解一方。

චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානි දුක්ඛින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියං සුඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියඤ්ච චතුත්ථජ්ඣානෙ නිරුජ්ඣන්ති, තස්ස උපෙක්ඛින්ද්‍රියං අවසිට්ඨං භවති. සො උපරිමං සමාපත්තිං සන්තතො මනසිකරොති, තස්ස උපරිමං සමාපත්තිං සන්තතො මනසිකරොතො චතුත්ථජ්ඣානෙ ඔළාරිකා සඤ්ඤා සණ්ඨහති උක්කණ්ඨා ච පටිඝසඤ්ඤා, සො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘‘අනන්තං ආකාස’’න්ති ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අභිඤ්ඤාභිනීහාරො රූපසඤ්ඤා වොකාරො නානත්තසඤ්ඤා සමතික්කමති පටිඝසඤ්ඤා චස්ස අබ්භත්ථං ගච්ඡති, එවං සමාධි තස්ස සමාහිතස්ස ඔභාසො අන්තරධායති දස්සනඤ්ච රූපානං, සො සමාධි ඡළඞ්ගසමන්නාගතො පච්චවෙක්ඛිතබ්බො[Pg.74]. අනභිජ්ඣාසහගතං මෙ මානසං සබ්බලොකෙ, අබ්‍යාපන්නං මෙ චිත්තං සබ්බසත්තෙසු, ආරද්ධං මෙ වීරියං පග්ගහිතං, පස්සද්ධො මෙ කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං මෙ චිත්තං අවික්ඛිත්තං, උපට්ඨිතා මෙ සති අසම්මුට්ඨා, තත්ථ යඤ්ච අනභිජ්ඣාසහගතං මානසං සබ්බලොකෙ යඤ්ච අබ්‍යාපන්නං චිත්තං සබ්බසත්තෙසු යඤ්ච ආරද්ධං වීරියං පග්ගහිතං යඤ්ච සමාහිතං චිත්තං අවික්ඛිත්තං, අයං සමථො. යො පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, අයං සමාධිපරික්ඛාරො. යා උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා අයං විපස්සනා.

苦根、忧根、乐根、喜根此四根于第四禅中息灭，唯有舍根存留。他平静地作意更高的等至，当他平静地作意更高的等至时，于第四禅中，粗想、不乐与触想依然存续。他完全超越色想，灭尽触想，不作意种种想，而亲证“虚空无边”，进入并安住于空无边处定。为引生神通，超越色想之称谓与种种想，其触想亦趋于息灭。如此，于已得定者，其定、光明与见色皆消失。当省察此定具足六支：我心于一切世间与无贪欲俱行；我心于一切有情无瞋恚；我已发起并策励精进；我身轻安无躁动；我心安定不散乱；我念现前不忘失。其中，于一切世间与无贪欲俱行之心，于一切有情无瞋恚之心，已发起并策励之精进，以及安定不散乱之心，此为止。身轻安无躁动，此为定之资具。念现前不忘失，此为观（vipassanā）。

54. සො සමාධි පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බො. අයං සමාධි ‘‘පච්චුප්පන්නසුඛො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘ආයතිං සුඛවිපාකො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘අරියො නිරාමිසො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘අකාපුරිසසෙවිතො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘සන්තො චෙව පණීතො ච පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො ච එකොදිභාවාධිගතො ච න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො චා’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති. තං ඛො පනිමං සමාධිං ‘‘සතො සමාපජ්ජාමි සතො වුට්ඨහාමී’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති. තත්ථ යො ච සමාධි පච්චුප්පන්නසුඛො යො ච සමාධි ආයතිං සුඛවිපාකො අයං සමථො. යො ච සමාධි අරියො නිරාමිසො, යො ච සමාධි අකාපුරිසසෙවිතො, යො ච සමාධි සන්තො චෙව පණීතො පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො ච එකොදිභාවාධිගතො ච න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො ච යඤ්චාහං තං ඛො පනිමං සමාධිං සතො සමාපජ්ජාමි සතො වුට්ඨහාමීති, අයං විපස්සනා.

54. 此定当以五种方式了知：此定是“当下安乐”——于彼，此知见即各别现前；此定是“未来有乐报”——于彼，此知见即各别现前；此定是“圣、无饵”——于彼，此知见即各别现前；此定是“非劣夫所行”——于彼，此知见即各别现前；此定是“寂静且殊胜，由轻安所得，由一境性所得，且非由行强行抑制所得”——于彼，此知见即各别现前。又于此定，“我正念入定，正念出定”——于彼，此知见即各别现前。其中，当下安乐之定，与未来有乐报之定，此为止。圣、无饵之定，非劣夫所行之定，寂静且殊胜、由轻安所得、由一境性所得且非由行强行抑制所得之定，以及“我正念入定，正念出定”之知见，此为观。

සො සමාධි පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බො පීතිඵරණතා සුඛඵරණතා චෙතොඵරණතා ආලොකඵරණතා පච්චවෙක්ඛණානිමිත්තං. තත්ථ යො ච පීතිඵරණො යො ච සුඛඵරණො යො ච චෙතොඵරණො, අයං සමථො. යො ච ආලොකඵරණො යඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානිමිත්තං. අයං විපස්සනා.

此定当以五种方式了知：喜遍满、乐遍满、心遍满、光明遍满，与省察相。其中，喜遍满、乐遍满、心遍满，此为止；光明遍满与省察相，此为观。

55. දස [Pg.75] කසිණායතනානි පථවීකසිණං ආපොකසිණං තෙජොකසිණං වායොකසිණං නීලකසිණං පීතකසිණං ලොහිතකසිණං ඔදාතකසිණං ආකාසකසිණං විඤ්ඤාණකසිණං. තත්ථ යඤ්ච පථවීකසිණං යඤ්ච ආපොකසිණං එවං සබ්බං, යඤ්ච ඔදාතකසිණං. ඉමානි අට්ඨ කසිණානි සමථො. යඤ්ච ආකාසකසිණං යඤ්ච විඤ්ඤාණකසිණං, අයං විපස්සනා. එවං සබ්බො අරියො මග්ගො යෙන යෙන ආකාරෙන වුත්තො, තෙන තෙන සමථවිපස්සනෙන යොජයිතබ්බො. තෙ තීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහිතා අනිච්චතාය දුක්ඛතාය අනත්තතාය. සො සමථවිපස්සනං භාවයමානො තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයති. තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයන්තො තයො ඛන්ධෙ භාවයති. තයො ඛන්ධෙ භාවයන්තො අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවයති.

55. 十遍处：地遍、水遍、火遍、风遍、青遍、黄遍、赤遍、白遍、空遍、识遍。其中，从地遍……乃至白遍，此八遍处为止；而空遍与识遍，此为观。如是，一切圣道，无论以何种方式宣说，皆应与止观相结合。彼等为三法所摄，即无常性、苦性、无我性。彼修习止观者，即修习三解脱门；修习三解脱门者，即修习三蕴；修习三蕴者，即修习圣八支道。

රාගචරිතො පුග්ගලො අනිමිත්තෙන විමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති අධිචිත්තසික්ඛාය සික්ඛන්තො ලොභං අකුසලමූලං පජහන්තො සුඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො සුඛං වෙදනං පරිජානන්තො රාගමලං පවාහෙන්තො රාගරජං නිද්ධුනන්තො රාගවිසං වමෙන්තො රාගග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො රාගසල්ලං උප්පාටෙන්තො රාගජටං විජටෙන්තො. දොසචරිතො පුග්ගලො අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති අධිසීලසික්ඛාය සික්ඛන්තො දොසං අකුසලමූලං පජහන්තො දුක්ඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො දුක්ඛවෙදනං පරිජානන්තො දොසමලං පවාහෙන්තො දොසරජං නිද්ධුනන්තො දොසවිසං වමෙන්තො දොසග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො දොසසල්ලං උප්පාටෙන්තො දොසජටං විජටෙන්තො. මොහචරිතො පුග්ගලො සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය සික්ඛන්තො මොහං අකුසලමූලං පජහන්තො අදුක්ඛමසුඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං පරිජානන්තො මොහමලං පවාහෙන්තො මොහරජං නිද්ධුනන්තො මොහවිසං වමෙන්තො මොහග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො මොහසල්ලං උප්පාටෙන්තො මොහජටං විජටෙන්තො.

贪行之人以无相解脱门出离，修习增上心学，舍弃贪不善根，不趋近能感受乐的触，遍知乐受，冲刷贪垢，抖落贪尘，呕吐贪毒，熄灭贪火，拔除贪箭，解开贪结。瞋行之人以无愿解脱门出离，修习增上戒学，舍弃瞋不善根，不趋近能感受苦的触，遍知苦受，冲刷瞋垢，抖落瞋尘，呕吐瞋毒，熄灭瞋火，拔除瞋箭，解开瞋结。痴行之人以空解脱门出离，修习增上慧学，舍弃痴不善根，不趋近能感受不苦不乐的触，遍知不苦不乐受，冲刷痴垢，抖落痴尘，呕吐痴毒，熄灭痴火，拔除痴箭，解开痴结。

තත්ථ සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං සමාධික්ඛන්ධො, අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං සීලක්ඛන්ධො. සො තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයන්තො තයො ඛන්ධෙ භාවයති, තයො ඛන්ධෙ භාවයන්තො අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවයති. තත්ථ යා ච සම්මාවාචා යො ච සම්මාකම්මන්තො යො ච සම්මාආජීවො, අයං සීලක්ඛන්ධො, යො ච සම්මාවායාමො [Pg.76] යා ච සම්මාසති යො ච සම්මාසමාධි, අයං සමාධික්ඛන්ධො, යා ච සම්මාදිට්ඨි යො ච සම්මාසඞ්කප්පො, අයං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො.

其中，空解脱门是慧蕴，无相解脱门是定蕴，无愿解脱门是戒蕴。他修习三解脱门，即是修习三蕴；修习三蕴，即是修习圣八支道。其中，正语、正业、正命，此为戒蕴；正精进、正念、正定，此为定蕴；正见、正思惟，此为慧蕴。

තත්ථ සීලක්ඛන්ධො ච සමාධික්ඛන්ධො ච සමථො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො විපස්සනා. යො සමථවිපස්සනං භාවෙති, තස්ස ද්වෙ භවඞ්ගානි භාවනං ගච්ඡන්ති කායො චිත්තඤ්ච, භවනිරොධගාමිනී පටිපදා ද්වෙ පදානි සීලං සමාධි ච. සො හොති භික්ඛු භාවිතකායො භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො. කායෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාකම්මන්තො සම්මාවායාමො ච, සීලෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාවාචා සම්මාආජීවො ච, චිත්තෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාසති සම්මාසමාධි ච, පඤ්ඤාය භාවියමානාය ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො ච.

于此，戒蕴与定蕴为奢摩他，慧蕴为毘婆舍那。修习奢摩他与毘婆舍那者，其身与心二者得以修习；导向有灭的行道，即戒与定二基，亦得以修习。彼比丘成为身已修、戒已修、心已修、慧已修者。修身时，正业与正精进二法得以修习；修戒时，正语与正命二法得以修习；修心时，正念与正定二法得以修习；修慧时，正见与正思惟二法得以修习。

තත්ථ යො ච සම්මාකම්මන්තො යො ච සම්මාවායාමො සියා කායිකො සියා චෙතසිකො, තත්ථ යො කායසඞ්ගහො, සො කායෙ භාවිතෙ භාවනං ගච්ඡති, යො චිත්තසඞ්ගහො, සො චිත්තෙ භාවිතෙ භාවනං ගච්ඡති. සො සමථවිපස්සනං භාවයන්තො පඤ්චවිධං අධිගමං ගච්ඡති ඛිප්පාධිගමො ච හොති, විමුත්තාධිගමො ච හොති, මහාධිගමො ච හොති, විපුලාධිගමො ච හොති, අනවසෙසාධිගමො ච හොති. තත්ථ සමථෙන ඛිප්පාධිගමො ච මහාධිගමො ච විපුලාධිගමො ච හොති, විපස්සනාය විමුත්තාධිගමො ච අනවසෙසාධිගමො ච හොති.

于此，正业与正精进，或属身，或属心。其中，凡为身所摄者，修身时，其亦得以修习；凡为心所摄者，修心时，其亦得以修习。彼修习奢摩他与毘婆舍那，证得五种成就：即速证、解脱成就、大证、广证、无余成就。于此，由奢摩他，有速证、大证与广证；由毘婆舍那，有解脱成就与无余成就。

56. තත්ථ යො දෙසයති, සො දසබලසමන්නාගතො සත්ථා ඔවාදෙන සාවකෙ න විසංවාදයති. සො තිවිධං ඉදං කරොථ ඉමිනා උපායෙන කරොථ ඉදං වො කුරුමානානං හිතාය සුඛාය භවිස්සති, සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො තථාකරොන්තො තථාපටිපජ්ජන්තො තං භූමිං න පාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො සීලක්ඛන්ධං අපරිපූරයන්තො තං භූමිං අනුපාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො සීලක්ඛන්ධං පරිපූරයන්තො තං භූමිං අනුපාපුණිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

56. 于此，说法者是具足十力之师，不以教诫欺罔弟子。他作三种教诫：“你们当行此，当以此方法行，你们如此行将为你们带来利益安乐。”如此受教诫、受教导，如是行、如是实践，而不能到达彼地，无有是处。如此受教诫、受教导，不圆满戒蕴而能次第到达彼地，无有是处。如此受教诫、受教导，圆满戒蕴而能次第到达彼地，则有是处。

සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ සතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සබ්බාසවපරික්ඛීණස්ස තෙ සතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණාති නෙතං [Pg.77] ඨානං විජ්ජති. යස්ස තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සාවකො ඛො පන තෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී සො පුබ්බෙන අපරං උළාරං විසෙසාධිගමං න සච්ඡිකරිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

您是正自觉者，而有人会如法地反诘说“您尚未现等觉此等法”，无有是处。您是一切漏尽者，而有人会如法地反诘说“您尚未断尽此等漏”，无有是处。您为断除（烦恼）所宣说的法，不能引导行者正确地趣向苦的尽头，无有是处。再者，您的弟子法随法行、正当行、随法而行，却不能现证更超胜广大的殊胜证悟，无有是处。

යෙ ඛො පන ධම්මා අන්තරායිකා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙ ඛො පන ධම්මා අනිය්‍යානිකා, තෙ නිය්‍යන්ති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙ ඛො පන ධම්මා නිය්‍යානිකා, තෙ නිය්‍යන්ති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති ඨානමෙතං විජ්ජති. සාවකො ඛො පන තෙ සඋපාදිසෙසො අනුපාදිසෙසං නිබ්බානධාතුං අනුපාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

再者，行持那些会造成障碍的法，却不足以成为障碍，无有是处。再者，那些非出离的法，能引导行者正确地趣向苦的尽头，无有是处。再者，那些出离的法，能引导行者正确地趣向苦的尽头，则有是处。再者，您的有余依弟子，不能到达无余依涅槃界，无有是处。

දිට්ඨිසම්පන්නො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා සුහතං කරෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා සුහතං කරෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. එවං පිතරං, අරහන්තං, භික්ඛුං. දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය සඞ්ඝෙ වා සඞ්ඝරාජිං ජනෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය සඞ්ඝෙ වා සඞ්ඝරාජිං ජනෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති, දිට්ඨිසම්පන්නො තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය, පරිනිබ්බුතස්ස වා තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ථූපං භින්දෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය, පරිනිබ්බුතස්ස වා තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ථූපං භින්දෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. දිට්ඨිසම්පන්නො අඤ්ඤං සත්ථාරං අපදිසෙය්‍ය අපි ජීවිතහෙතූති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො අඤ්ඤං සත්ථාරං අපදිසෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති, දිට්ඨිසම්පන්නො කුතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. පුථුජ්ජනො කුතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති.

具足正见者会夺其母命，或以手足以痛击之，此事绝无可能；凡夫会夺其母命，或以手足以痛击之，此事确实存在。对父亲、阿罗汉、比丘也是如此。具足正见的个人会分裂僧团，或在僧团中制造分裂，此事绝无可能；凡夫会分裂僧团，或在僧团中制造分裂，此事确实存在。具足正见者会心怀恶意使如来身出血，或对已般涅槃的如来心怀恶意而破坏其塔，此事绝无可能；凡夫会心怀恶意使如来身出血，或对已般涅槃的如来心怀恶意而破坏其塔，此事确实存在。具足正见者即使为性命故而宣称有其他导师，此事绝无可能；凡夫会宣称有其他导师，此事确实存在。具足正见者会在此教法之外寻求其他应供者，此事绝无可能；凡夫会在此教法之外寻求其他应供者，此事确实存在。具足正见者会因喧闹的仪式而信有清净，此事绝无可能；凡夫会因喧闹的仪式而信有清净，此事确实存在。

57. ඉත්ථී රාජා චක්කවත්තී සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො රාජා චක්කවත්තී සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී සක්කො දෙවානමින්දො සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො සක්කො දෙවානමින්දො සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී මාරො පාපිමා සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො මාරො පාපිමා [Pg.78] සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී මහාබ්‍රහ්මා සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො මහාබ්‍රහ්මා සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති.

57. 女人为转轮王，无有是处；男人为转轮王，有是处。女人为天帝释，无有是处；男人为天帝释，有是处。女人为恶魔波旬，无有是处；男人为恶魔波旬，有是处。女人为大梵天，无有是处；男人为大梵天，有是处。女人为如来、阿罗汉、正等觉者，无有是处；男人为如来、阿罗汉、正等觉者，有是处。

ද්වෙ තථාගතා අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං එකිස්සා ලොකධාතුයා උප්පජ්ජෙය්‍යුං වා ධම්මං වා දෙසෙය්‍යුන්ති නෙතං ඨානං විජ්ජති, එකොව තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකිස්සා ලොකධාතුයා උප්පජ්ජිස්සති වා ධම්මං වා දෙසෙස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

两位如来、阿罗汉、正等觉者，于一世界界不前不后地出现或宣说正法，无有是处。唯有一位如来、阿罗汉、正等觉者，于一世界界出现或宣说正法，有是处。

තිණ්ණං දුච්චරිතානං ඉට්ඨො කන්තො පියො මනාපො විපාකො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තිණ්ණං දුච්චරිතානං අනිට්ඨො අකන්තො අප්පියො අමනාපො විපාකො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. තිණ්ණං සුචරිතානං අනිට්ඨො අකන්තො අප්පියො අමනාපො විපාකො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තිණ්ණං සුචරිතානං ඉට්ඨො කන්තො පියො මනාපො විපාකො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

三恶行有可喜、可爱、可意、悦意之果报，无有是处；三恶行有不可喜、不可爱、不可意、不悦意之果报，有是处。三善行有不可喜、不可爱、不可意、不悦意之果报，无有是处；三善行有可喜、可爱、可意、悦意之果报，有是处。

අඤ්ඤතරො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා කුහකො ලපකො නෙමිත්තකො කුහනලපනනෙමිත්තකත්තං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා පඤ්ච නීවරණෙ අප්පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු අනුපට්ඨිතස්සති විහරන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අභාවයිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, අඤ්ඤතරො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සබ්බදොසාපගතො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු උපට්ඨිතස්සති විහරන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවයිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො ඉදං වුච්චති ඨානාට්ඨානඤාණං පඨමං තථාගතබලං.

若有沙门或婆罗门，是欺诈者、空谈者、占相者，以欺诈、空谈、占相为前导，未断五盖——此等心之随烦恼、慧之衰弱因，于四念处心念未安住而住，未修习七觉支，而能现等觉无上正等觉，无有是处。若有沙门或婆罗门，远离一切过失，已断五盖——此等心之随烦恼、慧之衰弱因，于四念处心念安住而住，已修习七觉支，而能现等觉无上正等觉，则有是处。于此，依因、依处、无局限而有之智，此谓处非处智，是如来第一力。

ඉති ඨානාට්ඨානගතා සබ්බෙ ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා කෙචි සග්ගූපගා කෙචි අපායූපගා කෙචි නිබ්බානූපගා, එවං භගවා ආහ –

如是，所有关乎处非处之诸法，皆是灭尽法、败坏法、离欲法、寂灭法。有者趣向天界，有者趣向恶趣，有者趣向涅槃。世尊如是说——

58.

58.

සබ්බෙ [Pg.79] සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං;

යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා;

නිරයං පාපකම්මන්තා, පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගතිං;

අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති.

一切众生皆将死，生命实以死为终；随其业而赴他世，领受善恶之果报。作恶业者堕地狱，行善业者往善趣；另有他者修习道，成无漏而般涅槃。

සබ්බෙ සත්තාති අරියා ච අනරියා ච සක්කායපරියාපන්නා ච සක්කායවීතිවත්තා ච. මරිස්සන්තීති ද්වීහි මරණෙහි දන්ධමරණෙන ච අදන්ධමරණෙන ච, සක්කායපරියාපන්නානං අදන්ධමරණං සක්කායවීතිවත්තානං දන්ධමරණං. මරණන්තං හි ජීවිතන්ති ඛයා ආයුස්ස ඉන්ද්‍රියානං උපරොධා ජීවිතපරියන්තො මරණපරියන්තො. යථාකම්මං ගමිස්සන්තීති කම්මස්සකතා. පුඤ්ඤපාපඵලූපගාති කම්මානං ඵලදස්සාවිතා ච අවිප්පවාසො ච.

“一切众生”是指圣者与凡夫，以及为萨迦耶所摄者与超越萨迦耶者。“终将死亡”是指两种死亡：迟缓的死亡和不迟缓的死亡。为萨迦耶所摄者是不迟缓的死亡，超越萨迦耶者是迟缓的死亡。“生命以死亡为终”是因为寿命耗尽、诸根毁坏，生命的终点即是死亡。“随业而行”是指业为己有。“领受善恶业的果报”是指业果的显现与不相离。

නිරයං පාපකම්මන්තාති අපුඤ්ඤසඞ්ඛාරා. පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගතින්ති පුඤ්ඤසඞ්ඛාරා සුගතිං ගමිස්සන්ති. අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති සබ්බසඞ්ඛාරානං සමතික්කමනං. තෙනාහ භගවා – ‘‘සබ්බෙ…පෙ… නාසවා’’ති.

“造恶业者堕地狱”是不福行。“行善业者往善趣”是福行者将往善趣。“另有他者修习道，无漏而般涅槃”是超越一切行。因此，世尊说：“一切……乃至……无漏。”

‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං. යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා. නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ආගාළ්හා ච නිජ්ඣාමා ච පටිපදා. ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති මජ්ඣිමා පටිපදා. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං, යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අයං සංකිලෙසො. එවං සංසාරං නිබ්බත්තයති. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ඉමෙ තයො වට්ටා දුක්ඛවට්ටො කම්මවට්ටො කිලෙසවට්ටො. ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති තිණ්ණං වට්ටානං විවට්ටනා. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ආදීනවො, ‘‘පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගති’’න්ති අස්සාදො, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති නිස්සරණං. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති හෙතු ච ඵලඤ්ච, පඤ්චක්ඛන්ධා ඵලං, තණ්හා හෙතු, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති මග්ගො ච ඵලඤ්ච. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං. යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අයං සංකිලෙසො, සො සංකිලෙසො තිවිධො තණ්හාසංකිලෙසො දිට්ඨිසංකිලෙසො දුච්චරිතසංකිලෙසොති.

“一切众生皆会死，生命以死亡为终；各随其业而离去，领受善恶之果报；造恶业者堕地狱。”这是险恶与焦灼之道。“另有他者修习道，无漏而般涅槃。”这是中道。“一切众生皆会死……造恶业者堕地狱。”这是染污，如此产生轮回。“一切众生皆会死……造恶业者堕地狱。”这是三种轮转：苦轮转、业轮转、烦恼轮转。“另有他者修习道，无漏而般涅槃。”这是三种轮转的解脱。“一切众生皆会死……造恶业者堕地狱。”这是过患；“行善业者往善趣”这是乐味；“另有他者修习道，无漏而般涅槃。”这是出离。“一切众生皆会死……造恶业者堕地狱。”这是因与果：五蕴是果，渴爱是因；“另有他者修习道，无漏而般涅槃。”这是道与果。“一切众生皆会死……造恶业者堕地狱。”这是染污，此染污有三种：渴爱染污、见染污、恶行染污。

59. තත්ථ [Pg.80] තණ්හාසංකිලෙසො තීහි තණ්හාහි නිද්දිසිතබ්බො – කාමතණ්හාය භවතණ්හාය විභවතණ්හාය. යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා අජ්ඣොසිතො, තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බො, තස්සා විත්ථාරො ඡත්තිංසාය තණ්හාය ජාලිනියා විචරිතානි. තත්ථ දිට්ඨිසංකිලෙසො උච්ඡෙදසස්සතෙන නිද්දිසිතබ්බො, යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා දිට්ඨිවසෙන අභිනිවිසති, ‘‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බො, තස්සා විත්ථාරො ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි. තත්ථ දුච්චරිතසංකිලෙසො චෙතනා චෙතසිකකම්මෙන නිද්දිසිතබ්බො, තීහි දුච්චරිතෙහි කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, තස්සා විත්ථාරො දස අකුසලකම්මපථා. අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති ඉදං වොදානං.

59. 于此，爱染污(taṇhāsaṃkileso)应以三爱来说明：欲爱(kāmataṇhā)、有爱(bhavataṇhā)、无有爱(vibhavataṇhā)。或以其所执着之任何事(vatthu)来说明；其详述为三十六种爱行。于此，见染污(diṭṭhisaṃkileso)应以断见和常见来说明；或以其所执着之任何事，以见而起执取——“唯此是实，余者皆虚”——来说明；其详述为六十二种见。于此，恶行染污(duccaritasaṃkileso)应以思心所业，即三恶行——身恶行、语恶行、意恶行——来说明；其详述为十不善业道。而“另有他者修习道，无漏而般涅槃”，此即是清净(vodānaṃ)。

තයිදං වොදානං තිවිධං; තණ්හාසංකිලෙසො සමථෙන විසුජ්ඣති, සො සමථො සමාධික්ඛන්ධො, දිට්ඨිසංකිලෙසො විපස්සනාය විසුජ්ඣති, සා විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, දුච්චරිතසංකිලෙසො සුචරිතෙන විසුජ්ඣති, තං සුචරිතං සීලක්ඛන්ධො.

此清净(vodānaṃ)有三方面：爱染污由止(samatha)而清净，此止即是定蕴(samādhikkhandho)；见染污由观(vipassanā)而清净，此观即是慧蕴(paññākkhandho)；恶行染污由善行而清净，此善行即是戒蕴(sīlakkhandho)。

‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං, යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අපුඤ්ඤප්පටිපදා, ‘‘පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගති’’න්ති පුඤ්ඤප්පටිපදා, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති පුඤ්ඤපාපසමතික්කමප්පටිපදා, තත්ථ යා ච පුඤ්ඤප්පටිපදා යා ච අපුඤ්ඤප්පටිපදා, අයං එකා පටිපදා සබ්බත්ථගාමිනී එකා අපායෙසු, එකා දෙවෙසු, යා ච පුඤ්ඤපාපසමතික්කමා පටිපදා අයං තත්ථ තත්ථ ගාමිනී පටිපදා.

“一切有情皆将死，生命实以死为终，随其业而趣，领受善恶之果报；造恶业者堕地狱”，此为不善行道(apuññappaṭipadā)；“行善业者往善趣”，此为善行道(puññappaṭipadā)；“另有他者修习道，无漏而般涅槃”，此为超越善恶之行道(puññapāpasamatikkamappaṭipadā)。于此，善行道与不善行道，此二者为一类遍趣(sabbatthagāminī)之行道：一者导向恶趣，一者导向天界；而超越善恶之行道，此是导向[涅槃]之行道。

තයො රාසී – මිච්ඡත්තනියතො රාසි, සම්මත්තනියතො රාසි, අනියතො රාසි, තත්ථ යො ච මිච්ඡත්තනියතො රාසි යො ච සම්මත්තනියතො රාසි එකා පටිපදා තත්ථ තත්ථ ගාමිනී, තත්ථ යො අනියතො රාසි, අයං සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා. කෙන කාරණෙන? පච්චයං ලභන්තො නිරයෙ උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො තිරච්ඡානයොනීසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො පෙත්තිවිසයෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො අසුරෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො දෙවෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො මනුස්සෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො පරිනිබ්බායෙය්‍ය, තස්මායං සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා, යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා ඤාණං දුතියං තථාගතබලං.

有三聚：邪性定聚、正性定聚、不定聚。此中，邪性定聚与正性定聚，是导向各自目的地的唯一之道；而不定聚，此为遍趣道。以何因缘？获得助缘，则可能投生于地狱；获得助缘，则可能投生于畜生道；获得助缘，则可能投生于饿鬼界；获得助缘，则可能投生于阿修罗；获得助缘，则可能投生于天界；获得助缘，则可能投生于人中；获得助缘，则可能般涅槃。是故此为遍趣道。于此，依因、依处、无有局限而有之智，此谓遍趣道智，为如来第二力。

ඉති [Pg.81] සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා අනෙකධාතුලොකො, තත්ථ තත්ථ ගාමිනී පටිපදා නානාධාතුලොකො. තත්ථ කතමො අනෙකධාතුලොකො? චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු, පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු, කාමධාතු, බ්‍යාපාදධාතු, විහිංසාධාතු, නෙක්ඛම්මධාතු, අබ්‍යාපාදධාතු, අවිහිංසාධාතු, දුක්ඛධාතු, දොමනස්සධාතු, අවිජ්ජාධාතු, සුඛධාතු, සොමනස්සධාතු, උපෙක්ඛාධාතු, රූපධාතු, අරූපධාතු, නිරොධධාතු, සඞ්ඛාරධාතු, නිබ්බානධාතු, අයං අනෙකධාතුලොකො.

如是，遍趣道是多界世间；导向各自目的地的道是种种界世间。此中，何为多界世间？眼界、色界、眼识界；耳界、声界、耳识界；鼻界、香界、鼻识界；舌界、味界、舌识界；身界、触界、身识界；意界、法界、意识界；地界、水界、火界、风界、空界、识界；欲界、瞋恚界、害界；出离界、无瞋界、无害界；苦界、忧界、无明界；乐界、喜界、舍界；色界、无色界、灭界；行界、涅槃界。此即多界世间。

තත්ථ කතමො නානාධාතුලොකො? අඤ්ඤා චක්ඛුධාතු, අඤ්ඤා රූපධාතු, අඤ්ඤා චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු. එවං සබ්බා. අඤ්ඤා නිබ්බානධාතු. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති අනෙකධාතු නානාධාතු ඤාණං තතියං තථාගතබලං.

其中，何为种种界世间？眼界为一，色界为一，眼识界为一。一切皆然。涅槃界亦为一。于此，有智依因、依处、无有遗余而转起，此被称为多界种种界智，是为如来第三力。

60. ඉති අනෙකධාතු නානාධාතුකස්ස ලොකස්ස යං යදෙව ධාතුං සත්තා අධිමුච්චන්ති, තං තදෙව අධිට්ඨහන්ති අභිනිවිසන්ති, කෙචි රූපාධිමුත්තා, කෙචි සද්දාධිමුත්තා, කෙචි ගන්ධාධිමුත්තා, කෙචි රසාධිමුත්තා, කෙචි ඵොට්ඨබ්බාධිමුත්තා, කෙචි ධම්මාධිමුත්තා, කෙචි ඉත්ථාධිමුත්තා, කෙචි පුරිසාධිමුත්තා, කෙචි චාගාධිමුත්තා, කෙචි හීනාධිමුත්තා, කෙචි පණීතාධිමුත්තා, කෙචි දෙවාධිමුත්තා, කෙචි මනුස්සාධිමුත්තා, කෙචි නිබ්බානාධිමුත්තා. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, අයං වෙනෙය්‍යො, අයං න වෙනෙය්‍යො, අයං සග්ගගාමී, අයං දුග්ගතිගාමීති, ඉදං වුච්චති සත්තානං නානාධිමුත්තිකතා ඤාණං චතුත්ථං තථාගතබලං.

60. 如是，于多界种种界世间中，有情意乐何界，即执持、沉湎于彼。有者意乐色，有者意乐声，有者意乐香，有者意乐味，有者意乐触，有者意乐法，有者意乐女，有者意乐男，有者意乐施，有者意乐劣，有者意乐胜，有者意乐天，有者意乐人，有者意乐涅槃。于此，从因、从处、无有遗余而了知“此有情堪受教化，此有情不堪受教化，此有情将往善趣，此有情将往恶趣”之智，此被称为知众生种种胜解智，为如来第四力。

ඉති තෙ යථාධිමුත්තා ච භවන්ති, තං තං කම්මසමාදානං සමාදියන්ති. තෙ ඡබ්බිධං කම්මං සමාදියන්ති – කෙචි ලොභවසෙන, කෙචි දොසවසෙන, කෙචි මොහවසෙන, කෙචි සද්ධාවසෙන, කෙචි වීරියවසෙන, කෙචි පඤ්ඤාවසෙන. තං විභජ්ජමානං දුවිධං – සංසාරගාමි ච නිබ්බානගාමි ච.

如是，彼等如其胜解而受持相应之业。彼等受持六种业：有者因于贪，有者因于瞋，有者因于痴；有者因于信，有者因于精进，有者因于慧。此业可分为二种：趣向轮回与趣向涅槃。

තත්ථ යං ලොභවසෙන දොසවසෙන මොහවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. තත්ථ යං සද්ධාවසෙන කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං සුක්කං [Pg.82] සුක්කවිපාකං. තත්ථ යං ලොභවසෙන දොසවසෙන මොහවසෙන සද්ධාවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. තත්ථ යං වීරියවසෙන පඤ්ඤාවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මුත්තමං කම්මසෙට්ඨං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

于此，凡依贪力、瞋力与痴力而造业，此业为黑，有黑异熟。于此，凡依信力而造业，此业为白，有白异熟。于此，凡依贪力、瞋力、痴力与信力而造业，此业为黑白，有黑白异熟。于此，凡依精进力与慧力而造业，此业非黑非白，有非黑非白异熟，为业之上者，为业之最胜者，导向诸业的灭尽。

චත්තාරි කම්මසමාදානානි. අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛං ආයතිං දුක්ඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛං ආයතිං සුඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛඤ්චෙව ආයතිං ච දුක්ඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛඤ්චෙව ආයතිං ච සුඛවිපාකං. යං එවං ජාතියං කම්මසමාදානං, ඉමිනා පුග්ගලෙන අකුසලකම්මසමාදානං උපචිතං අවිපක්කං විපාකාය පච්චුපට්ඨිතං න ච භබ්බො අභිනිබ්බිධා ගන්තුන්ති තං භගවා න ඔවදති. යථා දෙවදත්තං කොකාලිකං සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි සත්තා මිච්ඡත්තනියතා ඉමෙසඤ්ච පුග්ගලානං උපචිතං අකුසලං න ච තාව පාරිපූරිං ගතං, පුරා පාරිපූරිං ගච්ඡති. පුරා ඵලං නිබ්බත්තයති, පුරා මග්ගමාවාරයති, පුරා වෙනෙය්‍යත්තං සමතික්කමතීති තෙ භගවා අසමත්තෙ ඔවදති. යථා පුණ්ණඤ්ච ගොවතිකං අචෙලඤ්ච කුක්කුරවතිකං.

业的受持(kammasamādāna)有四种：有业的受持，现在乐而未来苦报；有业的受持，现在苦而未来乐报；有业的受持，现在和未来都受苦报；有业的受持，现在和未来都受乐报。若某人积集了不善业的受持，此业虽未成熟，但已现前待报，且此人不堪于达到彻底厌离，世尊便不教诫他。例如提婆达多(Devadatta)、果嘎里咖(Kokālika)、离车子善星(Licchaviputta Sunakkhatta)，以及其他任何邪性定聚(micchattaniyata)的众生。然而，对于另一些人，若其积集的不善业尚未圆满，世尊便会在其圆满之前、产生果报之前、障碍圣道之前、超越可教化性之前，于其业未圆满时教诫他们。例如牛行者富楼那(Puṇṇa govatika)与狗行者裸形外道(Acela kukkuravatika)。

61. ඉමස්ස ච පුග්ගලස්ස අකුසලකම්මසමාදානං පරිපූරමානං මග්ගං ආවාරයිස්සති පුරා පාරිපූරිං ගච්ඡති, පුරා ඵලං නිබ්බත්තයති, පුරා මග්ගමාවාරයති, පුරා වෙනෙය්‍යත්තං සමතික්කමතීති තං භගවා අසමත්තං ඔවදති. යථා ආයස්මන්තං අඞ්ගුලිමාලං.

61. 而对于此人，其不善业受持若至圆满将会障碍圣道，因此世尊便在其圆满之前、产生果报之前、障碍圣道之前、超越可教化性之前，于其业未圆满时教诫他。例如具寿鸯掘摩罗(Aṅgulimāla)。

සබ්බෙසං මුදුමජ්ඣාධිමත්තතා. තත්ථ මුදු ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරා මජ්ඣං අවසෙසකුසලසඞ්ඛාරා, අධිමත්තං අකුසලසඞ්ඛාරා, යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං, ඉදං උපපජ්ජවෙදනීයං, ඉදං අපරාපරියවෙදනීයං, ඉදං නිරයවෙදනීයං, ඉදං තිරච්ඡානවෙදනීයං, ඉදං පෙත්තිවිසයවෙදනීයං, ඉදං අසුරවෙදනීයං, ඉදං දෙවවෙදනීයං, ඉදං මනුස්සවෙදනීයන්ති, ඉදං වුච්චති අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො විපාකවෙමත්තතා ඤාණං පඤ්චමං තථාගතබලං.

一切诸业皆有软、中、上之别。其中，不动行(āneñjābhisaṅkhāra)为软，其余善行为中，不善行为上。于此，有智依因、依处、无差别而了知：“此是现法受业，此是次生受业，此是后后受业；此是地狱所受，此是畜生所受，此是饿鬼界所受，此是阿修罗所受，此是人中所受，此是天中所受。”此了知过去、未来、现在所造诸业，依因、依处、无差别而知其异熟种种差别之智，被称为如来第五力。

62. ඉති තථා සමාදින්නානං කම්මානං සමාදින්නානං ඣානානං විමොක්ඛානං සමාධීනං සමාපත්තීනං අයං සංකිලෙසො, ඉදං වොදානං, ඉදං වුට්ඨානං, එවං සංකිලිස්සති, එවං වොදායති, එවං වුට්ඨහතීති ඤාණං අනාවරණං.

62. 如是，对于如是受持的业、禅(jhāna)、解脱(vimokkha)、定(samādhi)、等至(samāpatti)，了知“此是杂染，此是清净，此是出定；如是杂染，如是清净，如是出定”，此为无碍智。

තත්ථ [Pg.83] කති ඣානානි? චත්තාරි ඣානානි. කති විමොක්ඛා? එකාදස ච අට්ඨ ච සත්ත ච තයො ච ද්වෙ ච. කති සමාධී? තයො සමාධී – සවිතක්කො සවිචාරො සමාධි, අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි. කති සමාපත්තියො? පඤ්ච සමාපත්තියො – සඤ්ඤාසමාපත්ති අසඤ්ඤාසමාපත්ති නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාසමාපත්ති විභූතසඤ්ඤාසමාපත්ති නිරොධසමාපත්ති.

此处有几种禅？有四种禅。有几种解脱？有十一种、八种、七种、三种和两种。有几种定？有三种定——有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定。有几种等至？有五种等至——有想等至、无想等至、非想非非想等至、显了想等至、灭尽等至。

තත්ථ කතමො සංකිලෙසො? පඨමජ්ඣානස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා සංකිලෙසො. යෙ ච කුක්කුටඣායී ද්වෙ පඨමකා යො වා පන කොචි හානභාගියො සමාධි, අයං සංකිලෙසො. තත්ථ කතමං වොදානං, නීවරණපාරිසුද්ධි, පඨමස්ස ඣානස්ස යෙ ච කුක්කුටඣායී ද්වෙ පච්ඡිමකා යො වා පන කොචි විසෙසභාගියො සමාධි, ඉදං වොදානං. තත්ථ කතමං වුට්ඨානං? යං සමාපත්තිවුට්ඨානකොසල්ලං, ඉදං වුට්ඨානං. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති සබ්බෙසං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසවොදානවුට්ඨානඤාණං ඡට්ඨං තථාගතබලං.

在此中，什么是杂染(saṃkilesa)？初禅的欲贪与瞋恚是杂染。那些鸡喻禅修者(kukkuṭajhāyī)的前两种情形，或任何退分定(hānabhāgiyo samādhi)，此为杂染。在此中，什么是清净(vodāna)？初禅离诸盖之清净，那些鸡喻禅修者的后两种情形，或任何胜分定(visesabhāgiyo samādhi)，此为清净。在此中，什么是出定(vuṭṭhāna)？即于出等至的善巧(samāpattivuṭṭhānakosallaṃ)，此为出定。于此，了知其因、处、无有遗余的智慧，这被称为一切禅、解脱、定、等至的杂染、清净、出定智，是如来的第六力。

63. ඉති තස්සෙව සමාධිස්ස තයො ධම්මා පරිවාරා ඉන්ද්‍රියානි බලානි වීරියමිති, තානියෙව ඉන්ද්‍රියානි වීරියවසෙන බලානි භවන්ති, ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියානි, අකම්පියට්ඨෙන බලානි, ඉති තෙසං මුදුමජ්ඣාධිමත්තතා අයං මුදින්ද්‍රියො අයං මජ්ඣින්ද්‍රියො අයං තික්ඛින්ද්‍රියොති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියං සංඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදති, මජ්ඣින්ද්‍රියං භගවා සංඛිත්තවිත්ථාරෙන ඔවදති, මුදින්ද්‍රියං භගවා විත්ථාරෙන ඔවදති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස මුදුකං ධම්මදෙසනං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා මුදුතික්ඛධම්මදෙසනං උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා තික්ඛං ධම්මදෙසනං උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස සමථං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා සමථවිපස්සනං උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා විපස්සනං උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස නිස්සරණං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා අධිචිත්තසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා අධිසීලසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති.

63. 如是，于彼三摩地，有三法为眷属：诸根、诸力、精进。彼诸根依精进力而成为诸力；以主宰义为诸根，以不动摇义为诸力。如是，彼等有柔、中、利之别：此为柔根者，此为中根者，此为利根者。于此，世尊以简略的教诫教诫利根者，世尊以不略不广的教诫教诫中根者，世尊以广大的教诫教诫柔根者。于此，世尊为利根者指示柔和的法说，世尊为中根者指示亦柔亦利的法说，世尊为柔根者指示锐利的法说。于此，世尊为利根者指示止，世尊为中根者指示止观，世尊为柔根者指示观(vipassanā)。于此，世尊为利根者指示出离，世尊为中根者指示过患与出离，世尊为柔根者指示味、过患与出离。于此，世尊为利根者安立增上慧学，为中根者安立增上心学，为柔根者安立增上戒学。

යං [Pg.84] එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො අයං ඉමං භූමිං භාවනඤ්ච ගතො, ඉමාය වෙලාය ඉමාය අනුසාසනියා එවං ධාතුකො චායං අයං චස්ස ආසයො අයඤ්ච අනුසයො ඉති, ඉදං වුච්චති පරසත්තානං පරපුග්ගලානං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තවෙමත්තතා ඤාණං සත්තමං තථාගතබලං.

于此，世尊之智依因、依处、无有遗漏而转起，了知：“此人于此时，以此教诫，已达此地与此修习；此人有如是界，此为其意向，此为其随眠。”此了知其他有情、其他个人(puggala)诸根利钝差别之智，称为第七如来力。

ඉති තත්ථ යං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකානිපි ජාතිසතානි අනෙකානිපි ජාතිසහස්සානි අනෙකානිපි ජාතිසතසහස්සානි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ. අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති, ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

如此，于彼，他忆念种种宿住。即：一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生，许多百生、许多千生、许多十万生，以及许多坏劫、许多成劫、许多成坏劫。“我曾在彼处，有如是名、如是姓、如是貌、如是食，感受如是苦乐，寿量如是。我从彼处死，生于彼处。在彼处，我亦有如是名、如是姓、如是貌、如是食，感受如是苦乐，寿量如是。我从彼处死，生于此处。”如此，他忆念具有行相、具有纲要的种种宿住。

64. තත්ථ සග්ගූපගෙසු ච සත්තෙසු මනුස්සූපගෙසු ච සත්තෙසු අපායූපගෙසු ච සත්තෙසු ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ලොභාදයො උස්සන්නා අලොභාදයො මන්දා, ඉමස්ස පුග්ගලස්ස අලොභාදයො උස්සන්නා ලොභාදයො මන්දා, යෙ වා පන උස්සන්නා යෙ වා පන මන්දා ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි උපචිතානි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි අනුපචිතානි අමුකාය වා කප්පකොටියං කප්පසතසහස්සෙ වා කප්පසහස්සෙ වා කප්පසතෙ වා කප්පෙ වා අන්තරකප්පෙ වා උපඩ්ඪකප්පෙ වා සංවච්ඡරෙ වා උපඩ්ඪසංවච්ඡරෙ වා මාසෙ වා පක්ඛෙ වා දිවසෙ වා මුහුත්තෙ වා ඉමිනා පමාදෙන වා පසාදෙන වාති. තං තං භවං භගවා අනුස්සරන්තො අසෙසං ජානාති, තත්ථ යං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා [Pg.85] මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා.

64. 于此，对于趣向天界的众生、趣向人界的众生、趣向恶趣的众生：此一个体的贪等（烦恼）强盛，无贪等（善根）微弱；此一个体的无贪等（善根）强盛，贪等（烦恼）微弱；又有哪些法强盛，哪些法微弱；此一个体已积集此等诸根，此一个体未积集此等诸根；或于某某俱胝劫、百千劫、千劫、百劫、一劫、中劫、半劫、一年、半年、一月、半月、一日或一刹那，或因如此放逸，或因如此净信。世尊忆念那一生一世，无遗地了知。于此，祂以清净、超人之天眼看见众生死去、投生，卑贱、高贵，美貌、丑陋，往善趣、恶趣，了知众生随其业而行：“诸位，这些众生确实具足身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，怀有邪见，受持邪见之业，他们身坏命终后，投生于恶趣、苦趣、堕处、地狱。”

ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා, තත්ථ සග්ගූපගෙසු ච සත්තෙසු මනුස්සූපගෙසු ච සත්තෙසු අපායූපගෙසු ච සත්තෙසු ඉමිනා පුග්ගලෙන එවරූපං කම්මං අමුකාය කප්පකොටියං උපචිතං කප්පසතසහස්සෙ වා කප්පසහස්සෙ වා කප්පසතෙ වා කප්පෙ වා අන්තරකප්පෙ වා උපඩ්ඪකප්පෙ වා සංවච්ඡරෙ වා උපඩ්ඪසංවච්ඡරෙ වා මාසෙ වා පක්ඛෙ වා දිවසෙ වා මුහුත්තෙ වා ඉමිනා පමාදෙන වා පසාදෙන වාති. ඉමානි භගවතො ද්වෙ ඤාණානි – පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණඤ්ච දිබ්බචක්ඛු ච අට්ඨමං නවමං තථාගතබලං.

诸君，另有此等众生，具足身善行、语善行、意善行，不诽谤圣者，具足正见，受持正见之业，他们身坏命终后，投生于善趣、天界。对于那些生于天界、人间、恶趣的众生，（世尊以天眼了知：）“此人曾在某一俱胝劫、十万劫、千劫、百劫、一劫、中劫、半劫、一年、半年、一月、半月、一日或一瞬间，因放逸或净信，积集了如此这般的业。”世尊的此二智——宿住随念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)与天眼(dibbacakkhu)——即是如来(Tathāgata)的第八与第九力。

ඉති තත්ථ යං සබ්බඤ්ඤුතා පත්තා විදිතා සබ්බධම්මා විරජං වීතමලං උප්පන්නං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං නිහතො මාරො බොධිමූලෙ, ඉදං භගවතො දසමං බලං සබ්බාසවපරික්ඛයං ඤාණං. දසබලසමන්නාගතා හි බුද්ධා භගවන්තොති.

如是，于彼，已证得一切知，了知一切法，离尘离垢的一切知智已生起，魔已于菩提树下被摧伏。世尊的此诸漏尽智，即是第十力。诸佛世尊实具足十力。

නියුත්තො විචයො හාරසම්පාතො.

抉择导引法集已毕。

3. යුත්තිහාරසම්පාතො

3. 理趣导引法集

65.

65.

තත්ථ කතමො යුත්තිහාරසම්පාතො?‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො;

සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බයං;

ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති.

于此，何为理趣导引法集？“是故，于心已守护者，正思惟为行境；以正见为前导，了知生灭；比丘征服昏沉，当舍一切恶趣。”

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසඞ්කප්පගොචරො භවිස්සතීති යුජ්ජති, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො සම්මාදිට්ඨි භවිස්සතීති යුජ්ජති, සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො විහරන්තො උදයබ්බයං පටිවිජ්ඣිස්සතීති යුජ්ජති, උදයබ්බයං පටිවිජ්ඣන්තො සබ්බා දුග්ගතියො ජහිස්සතීති යුජ්ජති. සබ්බා දුග්ගතියො ජහන්තො සබ්බානි දුග්ගතිවිනිපාතභයානි සමතික්කමිස්සතීති යුජ්ජතීති.

“是故，于心已守护者，正思惟为行境”者：于心已守护者，将以正思惟为行境，此乃合乎道理；以正思惟为行境者，将具足正见，此乃合乎道理；以正见为前导而住者，将彻知生灭，此乃合乎道理；彻知生灭者，将舍弃一切恶趣，此乃合乎道理；舍弃一切恶趣者，将超越一切堕于恶趣险途的怖畏，此乃合乎道理。

නියුත්තො යුත්තිහාරසම්පාතො.

理趣之集结已确立。

4. පදට්ඨානහාරසම්පාතො

4. 近因理趣之集结

66. තත්ථ [Pg.86] කතමො පදට්ඨානො හාරසම්පාතො?

66. 于此，何为近因理趣之集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සා’’ති තිණ්ණං සුචරිතානං පදට්ඨානං. ‘‘සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති සමථස්ස පදට්ඨානං. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො’’ති විපස්සනාය පදට්ඨානං. ‘‘ඤත්වාන උදයබ්බය’’න්ති දස්සනභූමියා පදට්ඨානං. ‘‘ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛූ’’ති වීරියස්ස පදට්ඨානං. ‘‘සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති භාවනාය පදට්ඨානං.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”此偈颂。“是故，守护心者”是三善行之近因。“以正思惟为行境”是止之近因。“以正见为前导”是观(vipassanā)之近因。“了知生灭”是见地之近因。“比丘征服昏沉”是精进之近因。“舍弃一切恶趣”是修习之近因。

නියුත්තො පදට්ඨානො හාරසම්පාතො.

近因理趣之集结已确立。

5. ලක්ඛණහාරසම්පාතො

5. 特相理趣之集结

67. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො හාරසම්පාතො?

67. 于此，何为特相理趣之集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ඉදං සතින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියෙ ගහිතෙ ගහිතානි භවන්ති පඤ්චින්ද්‍රියානි. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො’’ති සම්මාදිට්ඨියා ගහිතාය ගහිතො භවති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. තං කිස්ස හෙතු? සම්මාදිට්ඨිතො හි සම්මාසඞ්කප්පො පභවති, සම්මාසඞ්කප්පතො සම්මාවාචා පභවති, සම්මාවාචාතො සම්මාකම්මන්තො පභවති, සම්මාකම්මන්තතො සම්මාආජීවො පභවති, සම්මාආජීවතො සම්මාවායාමො පභවති, සම්මාවායාමතො සම්මාසති පභවති, සම්මාසතිතො සම්මාසමාධි පභවති, සම්මාසමාධිතො සම්මාවිමුත්ති පභවති, සම්මාවිමුත්තිතො සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනං පභවති.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”此偈颂。“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此即念根；当念根被掌握时，五根即被掌握。“以正见为前导”者，当正见被掌握时，圣八支道即被掌握。其原因为何？因为从正见生起正思惟，从正思惟生起正语，从正语生起正业，从正业生起正命，从正命生起正精进，从正精进生起正念，从正念生起正定，从正定生起正解脱，从正解脱生起正解脱智见。

නියුත්තො ලක්ඛණො හාරසම්පාතො.

特相理趣之集结已确立。

6. චතුබ්‍යූහහාරසම්පාතො

6. 四支理趣之集结

68. තත්ථ කතමො චතුබ්‍යූහො හාරසම්පාතො.

68. 于此，何为四支理趣之集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සා’’ති රක්ඛිතං පරිපාලීයතීති එසා නිරුත්ති. ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො? යෙ දුග්ගතීහි පරිමුච්චිතුකාමා භවිස්සන්ති, තෙ ධම්මචාරිනො භවිස්සන්තීති අයං එත්ථ භගවතො අධිප්පායො. කොකාලිකො හි සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙසු [Pg.87] ථෙරෙසු චිත්තං පදොසයිත්වා මහාපදුමනිරයෙ උපපන්නො. භගවා ච සතිආරක්ඛෙන චෙතසා සමන්නාගතො, සුත්තම්හි වුත්තං ‘‘සතියා චිත්තං රක්ඛිතබ්බ’’න්ති.

“是故，于守护心者，正思惟为其行境”，此为偈颂。“是故，于守护心者”，其释义为“被守护、被周遍守护”。于此，世尊的意趣为何？凡欲从恶趣解脱者，将成为行法者，此即于此世尊的意趣。诚然，果嘎里咖(Kokālika)因对舍利弗与目犍连二位长老心生瞋恚，而投生于大红莲(Mahāpaduma)地狱。而世尊亦具足由念守护之心，如经中所说：“当以念守护心。”

නියුත්තො චතුබ්‍යූහො හාරසම්පාතො.

四支理趣集结已说。

7. ආවට්ටහාරසම්පාතො

7. 回转理趣集结

69. තත්ථ කතමො ආවට්ටො හාරසම්පාතො?

69. 于彼，何为回转理趣集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති සමථො. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො’’ති විපස්සනා. ‘‘ඤත්වාන උදයබ්බය’’න්ති දුක්ඛපරිඤ්ඤා. ‘‘ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛූ’’ති සමුදයපහානං. ‘‘සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此为偈颂。“是故，守护心者，以正思惟为行境”为止；“以正见为前导”为观(vipassanā)；“了知生灭”为苦之遍知；“比丘征服昏沉”为集之断除；“舍弃一切恶趣”为灭。此即四谛。

නියුත්තො ආවට්ටො හාරසම්පාතො.

回转理趣集结已说。

8. විභත්තිහාරසම්පාතො

8. 分析理趣集结

70. තත්ථ කතමො විභත්තිහාරසම්පාතො?

70. 于彼，何为分析理趣集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. කුසලපක්ඛො කුසලපක්ඛෙන නිද්දිසිතබ්බො. අකුසලපක්ඛො අකුසලපක්ඛෙන නිද්දිසිතබ්බො.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此为偈颂。善品当由善品阐明，不善品当由不善品阐明。

නියුත්තො විභත්තිහාරසම්පාතො.

分析理趣集结已说。

9. පරිවත්තනහාරසම්පාතො

9. 转向理趣集结

71. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරසම්පාතො?

71. 于彼，何为转向理趣集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. සමථවිපස්සනාය භාවිතාය නිරොධො ඵලං, පරිඤ්ඤාතං දුක්ඛං, සමුදයො පහීනො, මග්ගො භාවිතො පටිපක්ඛෙන.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此为偈颂。由修习止(samatha)观(vipassanā)，灭是其果；苦已被遍知，集已被断除，道已由对治而修习。

නියුත්තො පරිවත්තනො හාරසම්පාතො.

转向理趣集结已说。

10. වෙවචනහාරසම්පාතො

10. 同义语理趣集结

72. තත්ථ [Pg.88] කතමො වෙවචනො හාරසම්පාතො?

72. 于彼，何为同义语理趣集结？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සා’’ති චිත්තං මනො විඤ්ඤාණං මනින්ද්‍රියං මනායතනං විජානනා විජානිතත්තං, ඉදං වෙවචනං. ‘‘සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පො අවිහිංසාසඞ්කප්පො, ඉදං වෙවචනං. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො’’ති සම්මාදිට්ඨි නාම පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාඛග්ගො පඤ්ඤාරතනං පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාපතොදො පඤ්ඤාපාසාදො, ඉදං වෙවචනං.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此偈颂。“是故，守护心者”是指心、意、识、意根、意处、了知、了知性，此是同义语。“以正思惟为行境”是指离欲思惟、无嗔思惟、无害思惟，此是同义语。“以正见为前导”是指正见，即智慧之器、智慧之剑、智慧之宝、智慧之光、智慧之刺、智慧之殿，此是同义语。

නියුත්තො වෙවචනො හාරසම්පාතො.

已述同义语法门总摄。

11. පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතො

11. 施设法门总摄

73. තත්ථ කතමො පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතො?

73. 于此，何为施设法门总摄？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සා’’ති පදට්ඨානපඤ්ඤත්ති සතියා. ‘‘සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති භාවනාපඤ්ඤත්ති සමථස්ස. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බය’’න්ති දස්සනභූමියා නික්ඛෙපපඤ්ඤත්ති. ‘‘ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛූ’’ති සමුදයස්ස අනවසෙසප්පහානපඤ්ඤත්ති, ‘‘සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති භාවනාපඤ්ඤත්ති මග්ගස්ස.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此偈颂。“是故，守护心者”是念的近因施设。“以正思惟为行境”是止的修习施设。“以正见为前导，了知生灭”是见地的安置施设。“比丘克服昏沉与睡眠”是集谛的无余断除施设。“舍弃一切恶趣”是道谛的修习施设。

නියුත්තො පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතො.

已述施设法门总摄。

12. ඔතරණහාරසම්පාතො

12. 贯入法门总摄

74. තත්ථ කතමො ඔතරණො හාරසම්පාතො?

74. 于此，何为贯入法门总摄？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. ‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’. ‘‘සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො’’ති සම්මාදිට්ඨියා ගහිතාය ගහිතානි භවන්ති පඤ්චින්ද්‍රියානි, අයං ඉන්ද්‍රියෙහි ඔතරණා.

“是故，守护心者，以正思惟为行境”，此偈颂。“是故，守护心者，以正思惟为行境”。“以正见为前导”：当把握正见时，五根亦被把握，此是依诸根的贯入。

තානියෙව ඉන්ද්‍රියානි විජ්ජා, විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො, එවං සබ්බං, අයං පටිච්චසමුප්පාදෙන ඔතරණා.

此诸根即是明，由明之生起而有无明之灭，由无明之灭而有行之灭，由行之灭而有识之灭，如是一切皆灭。此是依缘起的贯入。

තානියෙව පඤ්චින්ද්‍රියානි තීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතානි – සීලක්ඛන්ධෙන සමාධික්ඛන්ධෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන. අයං ඛන්ධෙහි ඔතරණා.

此五根为三蕴所摄：戒蕴、定蕴、慧蕴。此是依诸蕴的贯入。

තානි [Pg.89] යෙව පඤ්චින්ද්‍රියානි සඞ්ඛාරපරියාපන්නානි. යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා නො ච භවඞ්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම්මධාතුසඞ්ගහිතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා.

唯此五根为行所摄。诸行无漏而非有分，彼行则为法界所摄。此即依诸界导入。

සා ධම්මධාතු ධම්මායතනපරියාපන්නා, යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.

彼法界为法处所摄，彼处无漏而非有分。此即依诸处导入。

නියුත්තො ඔතරණො හාරසම්පාතො.

导入摄法章已毕。

13. සොධනහාරසම්පාතො

13. 清净摄法章

75. තත්ථ කතමො සොධනො හාරසම්පාතො?

75. 于此，何为清净摄法章？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. යත්ථ ආරම්භො සුද්ධො, සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති. යත්ථ පන ආරම්භො න සුද්ධො, න තාව සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති.

“是故，于守护心者，正思惟是其行处”，此偈颂即是。若开端清净，则彼问题已得解答；若开端不清净，则彼问题尚未得解答。

නියුත්තො සොධනො හාරසම්පාතො.

清净摄法章已毕。

14. අධිට්ඨානහාරසම්පාතො

14. 决意摄法章

76. තත්ථ කතමො අධිට්ඨානො හාරසම්පාතො?

76. 于此，何为决意摄法章？

තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරොති ගාථා. තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සාති එකත්තතා. චිත්තං මනො විඤ්ඤාණං, අයං වෙමත්තතා. සම්මාසඞ්කප්පගොචරොති එකත්තතා. නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පො අවිහිංසාසඞ්කප්පො අයං වෙමත්තතා. සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරොති එකත්තතා. සම්මාදිට්ඨි නාම යං දුක්ඛෙ ඤාණං දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං මග්ගෙ ඤාණං හෙතුම්හි ඤාණං හෙතුසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං පච්චයෙ ඤාණං පච්චයසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යං තත්ථ තත්ථ යථාභූතං ඤාණදස්සනං අභිසමයො සම්පටිවෙධො සච්චාගමනං, අයං වෙමත්තතා. ඤත්වාන උදයබ්බයන්ති එකත්තතා, උදයෙන අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, එවං සබ්බං සමුදයො භවති. වයෙන අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො, එවං සබ්බං නිරොධො හොති, අයං වෙමත්තතා. ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛූති එකත්තතා, ථිනං නාම යා චිත්තස්ස අකල්ලතා අකම්මනියතා, මිද්ධං නාම යං කායස්ස ලීනත්තං, අයං වෙමත්තතා. සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙති එකත්තතා, දෙවමනුස්සෙ වා උපනිධාය [Pg.90] අපායා දුග්ගති, නිබ්බානං වා උපනිධාය සබ්බා උපපත්තියො දුග්ගති, අයං වෙමත්තතා.

“是故，于守护心者，正思惟是其行处”，此是偈颂。“是故，于守护心者”是一体性。心、意、识，此是多样性。“正思惟是其行处”是一体性。出离思惟、无恚思惟、无害思惟，此是多样性。“以正见为前导”是一体性。所谓正见，即于苦之智、于苦集之智、于苦灭之智、于导向苦灭之道之智、于道之智、于因之智、于因生法之智、于缘之智、于缘生法之智，以及于彼彼处如实之智见、现观、通达、证悟真实，此是多样性。“了知生灭”是一体性。由生起：无明缘诸行，诸行缘识，如是此一切便集起。由灭：无明灭则行灭，如是此一切便寂灭，此是多样性。“比丘征服昏沉与睡眠”是一体性。所谓昏沉，即心之不健全与不适业；所谓睡眠，即身之蜷缩，此是多样性。“舍弃一切恶趣”是一体性。相较于天人，诸恶趣是恶趣；相较于涅槃，一切生有皆是恶趣，此是多样性。

නියුත්තො අධිට්ඨානො හාරසම්පාතො.

决意摄法圆满已阐明。

15. පරික්ඛාරහාරසම්පාතො

15. 资具摄法圆满

77. තත්ථ කතමො පරික්ඛාරො හාරසම්පාතො?

77. 于此，何为资具摄法圆满？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො’’ති ගාථා. අයං සමථවිපස්සනාය පරික්ඛාරො.

“是故，于守护心者，正思惟是其行处”，此是偈颂。此是止(samatha)与观(vipassanā)的资具。

නියුත්තො පරික්ඛාරො හාරසම්පාතො.

资具摄法圆满已阐明。

16. සමාරොපනහාරසම්පාතො

16. 总摄摄法圆满

78. තත්ථ කතමො සමාරොපනො හාරසම්පාතො?

78. 于此，何为总摄摄法圆满？

‘‘තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසඞ්කප්පගොචරො;

සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො, ඤත්වාන උදයබ්බයං;

ථිනමිද්ධාභිභූ භික්ඛු, සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ’’ති.

“是故，守护心已，以正思惟为行处，以正见为前导，了知生灭，征服昏沉睡眠的比丘，应舍弃一切恶趣。”

තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්සාති තිණ්ණං සුචරිතානං පදට්ඨානං, චිත්තෙ රක්ඛිතෙ තං රක්ඛිතං භවති කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං. සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරොති සම්මාදිට්ඨියා භාවිතාය භාවිතො භවති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. කෙන කාරණෙන? සම්මාදිට්ඨිතො හි සම්මාසඞ්කප්පො පභවති, සම්මාසඞ්කප්පතො සම්මාවාචා පභවති, සම්මාවාචාතො සම්මාකම්මන්තො පභවති, සම්මාකම්මන්තතො සම්මාආජීවො පභවති, සම්මාආජීවතො සම්මාවායාමො පභවති, සම්මාවායාමතො සම්මාසති පභවති, සම්මාසතිතො සම්මාසමාධි පභවති, සම්මාසමාධිතො සම්මාවිමුත්ති පභවති, සම්මාවිමුත්තිතො සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනං පභවති. අයං අනුපාදිසෙසො පුග්ගලො අනුපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතු.

是故，“守护心”是三善行的近因(padaṭṭhāna)。心被守护时，身业、语业、意业即被守护。“以正见为前导”是指：当修习正见时，圣八支道(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)即被修习。是何原因？实由正见生起正思惟，由正思惟生起正语，由正语生起正业，由正业生起正命，由正命生起正精进，由正精进生起正念，由正念生起正定，由正定生起正解脱，由正解脱生起正解脱智见。此即无余依(anupādisesa)之人，亦是无余依涅槃界(anupādisesā nibbānadhātu)。

නියුත්තො සමාරොපනො හාරසම්පාතො.

增益摄法之汇集已安立。

තෙනාහ [Pg.91] ආයස්මා මහාකච්චායනො –

因此，具寿摩诃迦旃延说：

‘‘සොළස හාරා පඨමං, දිසලොචනතො දිසා විලොකෙත්වා;

සඞ්ඛිපිය අඞ්කුසෙන හි, නයෙහි තීහි නිද්දිසෙ සුත්ත’’න්ති.

“首陈十六摄法，由方隅观察法观照诸义方后，实以钩法总摄，当以三理趣解说经文。”

නියුත්තො හාරසම්පාතො.

摄法之汇集已安立。

නයසමුට්ඨානං

理趣之生起

79. තත්ථ කතමං නයසමුට්ඨානං? පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජායච භවතණ්හාය ච, තත්ථ අවිජ්ජානීවරණං තණ්හාසංයොජනං. අවිජ්ජානීවරණා සත්තා අවිජ්ජාසංයුත්තා අවිජ්ජාපක්ඛෙන විචරන්ති, තෙ වුච්චන්ති දිට්ඨිචරිතාති. තණ්හාසංයොජනා සත්තා තණ්හාසංයුත්තා තණ්හාපක්ඛෙන විචරන්ති, තෙ වුච්චන්ති තණ්හාචරිතාති. දිට්ඨිචරිතා ඉතො බහිද්ධා පබ්බජිතා අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති. තණ්හාචරිතා ඉතො බහිද්ධා පබ්බජිතා කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති.

79. 在此，什么是理趣之生起？无明与有爱的前际不可知。于此，无明是盖，爱是结。为无明盖所覆的众生，与无明相应，依无明之分而行，他们被称为见行者。为爱结所系的众生，与爱相应，依爱之分而行，他们被称为爱行者。见行者于此教法之外出家，安住于致力于自我折磨的苦行。爱行者于此教法之外出家，安住于致力于沉溺于诸欲中欲乐之行。

තත්ථ කිංකාරණං යං දිට්ඨිචරිතා ඉතො බහිද්ධා පබ්බජිතා අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති, තණ්හාචරිතා ඉතො බහිද්ධා පබ්බජිතා කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති? ඉතො බහිද්ධා නත්ථි සච්චවවත්ථානං, කුතො චතුසච්චප්පකාසනා වා සමථවිපස්සනාකොසල්ලං වා උපසමසුඛප්පත්ති වා! තෙ උපසමසුඛස්ස අනභිඤ්ඤා විපරීතචෙතා එවමාහංසු ‘‘නත්ථි සුඛෙන සුඛං, දුක්ඛෙන නාම සුඛං අධිගන්තබ්බ’’න්ති. යො කාමෙ පටිසෙවති, සො ලොකං වඩ්ඪයති, යො ලොකං වඩ්ඪයති, සො බහුං පුඤ්ඤං පසවතීති තෙ එවංසඤ්ඤී එවංදිට්ඨී දුක්ඛෙන සුඛං පත්ථයමානා කාමෙසු පුඤ්ඤසඤ්ඤී අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා ච විහරන්ති කාමසුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තා ච, තෙ තදභිඤ්ඤා සන්තා රොගමෙව වඩ්ඪයන්ති, ගණ්ඩමෙව වඩ්ඪයන්ති, සල්ලමෙව වඩ්ඪයන්ති, තෙ රොගාභිතුන්නා ගණ්ඩපටිපීළිතා සල්ලානුවිද්ධා නිරයතිරච්ඡානයොනිපෙතාසුරෙසු උම්මුජ්ජනිමුජ්ජානි කරොන්තා උග්ඝාතනිග්ඝාතං පච්චනුභොන්තා රොගගණ්ඩසල්ලභෙසජ්ජං න වින්දන්ති. තත්ථ අත්තකිලමථානුයොගො කාමසුඛල්ලිකානුයොගො ච සංකිලෙසො, සමථවිපස්සනා වොදානං. අත්තකිලමථානුයොගො කාමසුඛල්ලිකානුයොගො ච රොගො, සමථවිපස්සනා රොගනිග්ඝාතකභෙසජ්ජං. අත්තකිලමථානුයොගො කාමසුඛල්ලිකානුයොගො ච ගණ්ඩො, සමථවිපස්සනා ගණ්ඩනිග්ඝාතකභෙසජ්ජං[Pg.92]. අත්තකිලමථානුයොගො කාමසුඛල්ලිකානුයොගො ච සල්ලො, සමථවිපස්සනා සල්ලුද්ධරණභෙසජ්ජං.

在此，是何原由，见行者于此教法之外出家，致力于自我折磨的苦行；而爱行者于此教法之外出家，致力于沉溺于感官欲乐之行呢？因为于此教法之外，没有真理的确立，更何况有四圣谛的开示，或止与观(samathavipassanā)的善巧，或寂静之乐的证得！他们不了解寂静之乐，心意颠倒，如此说：“乐非由乐得，乐实由苦得。”又说：“谁受用欲乐，谁就增长世间；谁增长世间，谁就产生众多福德。”他们怀此想、此见，以苦求乐，于欲乐中作福德想，致力于自我折磨之行，以及沉溺于欲乐之行。他们有那样的知见，只是增长疾病，增长肿瘤，增长毒箭。他们被疾病所击，被肿瘤所压，被毒箭所穿，在地狱、畜生、饿鬼、阿修罗中沉浮，经受着高低起伏，却找不到治愈疾病、肿瘤和毒箭的良药。在此，自我折磨与沉溺欲乐是杂染，止与观是净化。自我折磨与沉溺欲乐是疾病，止与观是根除疾病的良药。自我折磨与沉溺欲乐是肿瘤，止与观是切除肿瘤的良药。自我折磨与沉溺欲乐是毒箭，止与观是拔除毒箭的良药。

තත්ථ සංකිලෙසො දුක්ඛං, තදභිසඞ්ගො තණ්හා සමුදයො, තණ්හානිරොධො දුක්ඛනිරොධො, සමථවිපස්සනා දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා, ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. දුක්ඛං පරිඤ්ඤෙය්‍යං, සමුදයො පහාතබ්බො, මග්ගො භාවෙතබ්බො, නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො.

于此，染污是苦谛；于彼之执取，即渴爱，是集谛；渴爱之灭即苦之灭，是为灭谛；止与观(samathavipassanā)是导向苦灭的行道，是为道谛。此为四圣谛。苦当遍知，集当断除，道当修习，灭当现证。

80. තත්ථ දිට්ඨිචරිතා රූපං අත්තතො උපගච්ඡන්ති. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො උපගච්ඡන්ති. තණ්හාචරිතා රූපවන්තං අත්තානං උපගච්ඡන්ති. අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං, වෙදනාවන්තං…පෙ… සඤ්ඤාවන්තං…පෙ… සඞ්ඛාරවන්තං…පෙ… විඤ්ඤාණවන්තං අත්තානං උපගච්ඡන්ති, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං, අයං වුච්චති වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි.

80. 于此二种人中，见行者执色为我，执受……想……行……识为我。爱行者执我为有色者，或执色在我中，或执我在色中；执我为有受者……有想者……有行者……有识者，或执识在我中，或执我在识中。此被称为具二十事的身见(sakkāyadiṭṭhi)。

තස්සා පටිපක්ඛො ලොකුත්තරා සම්මාදිට්ඨි, අන්වායිකා සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි, අයං අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. තෙ තයො ඛන්ධා සීලක්ඛන්ධො සමාධික්ඛන්ධො පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. සීලක්ඛන්ධො සමාධික්ඛන්ධො ච සමථො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො විපස්සනා. තත්ථ සක්කායො දුක්ඛං, සක්කායසමුදයො දුක්ඛසමුදයො, සක්කායනිරොධො දුක්ඛනිරොධො, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා, ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. දුක්ඛං පරිඤ්ඤෙය්‍යං, සමුදයො පහාතබ්බො, මග්ගො භාවෙතබ්බො, නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො.

与彼（身见）相对者，是出世间正见，以及随顺的正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定；此即圣八支道。彼等（道支）为三蕴：戒蕴、定蕴、慧蕴。戒蕴与定蕴称为止，慧蕴是观(vipassanā)。于此，有身是苦谛，有身之集即苦之集（集谛），有身之灭即苦之灭（灭谛），圣八支道是导向苦灭的行道（道谛）。此为四圣谛。苦当遍知，集当断除，道当修习，灭当现证。

තත්ථ යෙ රූපං අත්තතො උපගච්ඡන්ති. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො උපගච්ඡන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘උච්ඡෙදවාදිනො’’ති. යෙ රූපවන්තං අත්තානං උපගච්ඡන්ති. අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. යෙ වෙදනාවන්තං…පෙ… යෙ සඤ්ඤාවන්තං…පෙ… යෙ සඞ්ඛාරවන්තං…පෙ… යෙ විඤ්ඤාණවන්තං අත්තානං උපගච්ඡන්ති, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. ඉමෙ වුච්චන්ති ‘‘සස්සතවාදිනො’’ති, තත්ථ උච්ඡෙදසස්සතවාදා උභො අන්තා, අයං සංසාරපවත්ති. තස්ස පටිපක්ඛො මජ්ඣිමා පටිපදා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, අයං සංසාරනිවත්ති. තත්ථ පවත්ති දුක්ඛං, තදභිසඞ්ගො තණ්හා සමුදයො, තණ්හානිරොධො දුක්ඛනිරොධො, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දුක්ඛනිරොධගාමිනී [Pg.93] පටිපදා, ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. දුක්ඛං පරිඤ්ඤෙය්‍යං, සමුදයො පහාතබ්බො, මග්ගො භාවෙතබ්බො, නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො.

在此，凡执色为我，执受……乃至……识为我者，此等被称为“断灭论者”。凡执我为有色，或于我中有色，或于色中有我；凡执我为有受……乃至……凡执我为有识，或于我中有识，或于识中有我者，此等被称为“常见论者”。于此，断见与常见为二边，此是轮回之流转。其对治者为中道，即圣八支道，此是轮回之止息。于此，流转是苦；对此之执著，即渴爱，为集；渴爱之灭即苦之灭；圣八支道为导向苦灭之道。此即四圣谛。苦当遍知，集当断除，道当修习，灭当作证。

තත්ථ උච්ඡෙදසස්සතං සමාසතො වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි, විත්ථාරතො ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි, තෙසං පටිපක්ඛො තෙචත්තාලීසං බොධිපක්ඛියා ධම්මා අට්ඨ විමොක්ඛා දස කසිණායතනානි. ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි මොහජාලං අනාදිඅනිධනප්පවත්තං. තෙචත්තාලීසං බොධිපක්ඛියා ධම්මා ඤාණවජිරං මොහජාලප්පදාලනං. තත්ථ මොහො අවිජ්ජා, ජාලං භවතණ්හා, තෙන වුච්චති ‘‘පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජාය ච භවතණ්හාය චා’’ති.

于此，断见与常见，略说则为二十事萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)；广说则为六十二见。其对治者为四十三菩提分法、八解脱、十遍处。六十二见为无始无终流转之痴网。四十三菩提分法为能粉碎痴网之智金刚。于此，痴即无明，网即有爱，故说：“无明与有爱之前际不可知。”

81. තත්ථ දිට්ඨිචරිතො අස්මිං සාසනෙ පබ්බජිතො සල්ලෙඛානුසන්තතවුත්ති භවති සල්ලෙඛෙ තිබ්බගාරවො. තණ්හාචරිතො අස්මිං සාසනෙ පබ්බජිතො සික්ඛානුසන්තතවුත්ති භවති සික්ඛාය තිබ්බගාරවො. දිට්ඨිචරිතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමන්තො ධම්මානුසාරී භවති. තණ්හාචරිතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමන්තො සද්ධානුසාරී භවති, දිට්ඨිචරිතො සුඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යාති. තණ්හාචරිතො දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යාති.

81. 于此等人中，见行者(diṭṭhicarito)于此教法中出家，有持续的减损行，对减损行极为敬重。爱行者(taṇhācarito)于此教法中出家，有持续的学处行，对学处极为敬重。见行者进入正性决定时，成为随法行者。爱行者进入正性决定时，成为随信行者。见行者经由乐行道，以迟通达或速通达而出离。爱行者经由苦行道，以迟通达或速通达而出离。

තත්ථ කිංකාරණං, යං තණ්හාචරිතො දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යාති, තස්ස හි කාමා අපරිච්චත්තා භවන්ති, සො කාමෙහි විවෙචියමානො දුක්ඛෙන පටිනිස්සරති දන්ධඤ්ච ධම්මං ආජානාති? යො පනායං දිට්ඨිචරිතො අයං ආදිතොයෙව කාමෙහි අනත්ථිකො භවති. සො තතො විවෙචියමානො ඛිප්පඤ්ච පටිනිස්සරති, ඛිප්පඤ්ච ධම්මං ආජානාති. දුක්ඛාපි පටිපදා දුවිධා දන්ධාභිඤ්ඤා ච ඛිප්පාභිඤ්ඤා ච. සුඛාපි පටිපදා දුවිධා දන්ධාභිඤ්ඤා ච ඛිප්පාභිඤ්ඤා ච. සත්තාපි දුවිධා මුදින්ද්‍රියාපි තික්ඛින්ද්‍රියාපි. යෙ මුදින්ද්‍රියා, තෙ දන්ධඤ්ච පටිනිස්සරන්ති දන්ධඤ්ච ධම්මං ආජානන්ති. යෙ තික්ඛින්ද්‍රියා, තෙ ඛිප්පඤ්ච පටිනිස්සරන්ති, ඛිප්පඤ්ච ධම්මං ආජානන්ති, ඉමා චතස්සො පටිපදා. යෙ හි කෙචි නිය්‍යිංසු වා නිය්‍යන්ති වා නිය්‍යිස්සන්ති වා, තෙ ඉමාහි එව චතූහි පටිපදාහි. එවං අරියා චතුක්කමග්ගං පඤ්ඤාපෙන්ති අබුධජනසෙවිතාය බාලකන්තාය රත්තවාසිනියා නන්දියා භවතණ්හාය අවට්ටනත්ථං. අයං වුච්චති නන්දියාවට්ටස්ස නයස්ස භූමීති, තෙනාහ ‘‘තණ්හඤ්ච අවිජ්ජම්පි ච සමථෙනා’’ති.

于此，爱行者经由苦行道，以迟通达或速通达而出离，是何原因？因为他的欲乐尚未舍弃，当他与欲乐分离时，便艰难地舍离，并迟缓地了知法。反之，此见行者从一开始就对欲乐无所希求。当他与彼分离时，便迅速地舍离，并迅速地了知法。苦行道亦有两种：迟通达与速通达。乐行道亦有两种：迟通达与速通达。有情亦有两种：钝根与利根。钝根者，迟缓地舍离，并迟缓地了知法。利根者，迅速地舍离，并迅速地了知法。此即四种行道。凡是已出离、正在出离或将要出离者，皆是经由此四种行道。如此，圣者们开示此四行道，是为了不令众生流转于那为愚人所行、为愚人所爱、住于染着、带来欢喜的有爱(bhavataṇhā)之中。这被称为欢喜流转(nandiyāvaṭṭa)之理趣的基石。因此说：“由止息贪爱与无明”。

82. වෙය්‍යාකරණෙසු [Pg.94] හි යෙ කුසලාකුසලාති තෙ දුවිධා උපපරික්ඛිතබ්බා – ලොකවට්ටානුසාරී ච ලොකවිවට්ටානුසාරී ච. වට්ටං නාම සංසාරො. විවට්ටං නිබ්බානං. කම්මකිලෙසා හෙතු සංසාරස්ස. තත්ථ කම්මං චෙතනා චෙතසිකඤ්ච නිද්දිසිතබ්බං. තං කථං දට්ඨබ්බං? උපචයෙන සබ්බෙපි කිලෙසා චතූහි විපල්ලාසෙහි නිද්දිසිතබ්බා. තෙ කත්ථ දට්ඨබ්බා? දස වත්ථුකෙ කිලෙසපුඤ්ජෙ. කතමානි දස වත්ථූනි? චත්තාරො ආහාරා, චත්තාරො විපල්ලාසා, චත්තාරි උපාදානානි, චත්තාරො යොගා, චත්තාරො ගන්ථා, චත්තාරො ආසවා, චත්තාරො ඔඝා, චත්තාරො සල්ලා, චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො චත්තාරි අගතිගමනානි. පඨමෙ ආහාරෙ පඨමො විපල්ලාසො, දුතියෙ ආහාරෙ දුතියො විපල්ලාසො, තතියෙ ආහාරෙ තතියො විපල්ලාසො, චතුත්ථෙ ආහාරෙ චතුත්ථො විපල්ලාසො. පඨමෙ විපල්ලාසෙ පඨමං උපාදානං. දුතියෙ විපල්ලාසෙ දුතියං උපාදානං, තතියෙ විපල්ලාසෙ තතියං උපාදානං, චතුත්ථෙ විපල්ලාසෙ චතුත්ථං උපාදානං. පඨමෙ උපාදානෙ පඨමො යොගො, දුතියෙ උපාදානෙ දුතියො යොගො, තතියෙ උපාදානෙ තතියො යොගො, චතුත්ථෙ උපාදානෙ චතුත්ථො යොගො. පඨමෙ යොගෙ පඨමො ගන්ථො, දුතියෙ යොගෙ දුතියො ගන්ථො, තතියෙ යොගෙ තතියො ගන්ථො, චතුත්ථෙ යොගෙ චතුත්ථො ගන්ථො, පඨමෙ ගන්ථෙ පඨමො ආසවො, දුතියෙ ගන්ථෙ දුතියො ආසවො, තතියෙ ගන්ථෙ තතියො ආසවො, චතුත්ථෙ ගන්ථෙ චතුත්ථො ආසවො. පඨමෙ ආසවෙ පඨමො ඔඝො, දුතියෙ ආසවෙ දුතියො ඔඝො, තතියෙ ආසවෙ තතියො ඔඝො, චතුත්ථෙ ආසවෙ චතුත්ථො ඔඝො. පඨමෙ ඔඝෙ පඨමො සල්ලො, දුතියෙ ඔඝෙ දුතියො සල්ලො, තතියෙ ඔඝෙ තතියො සල්ලො, චතුත්ථෙ ඔඝෙ චතුත්ථො සල්ලො. පඨමෙ සල්ලෙ පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති, දුතියෙ සල්ලෙ දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති, තතියෙ සල්ලෙ තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති, චතුත්ථෙ සල්ලෙ චතුත්ථී විඤ්ඤාණට්ඨිති, පඨමායං විඤ්ඤාණට්ඨිතියං පඨමං අගතිගමනං. දුතියායං විඤ්ඤාණට්ඨිතියං දුතියං අගතිගමනං. තතියායං විඤ්ඤාණට්ඨිතියං තතියං අගතිගමනං, චතුත්ථියං විඤ්ඤාණට්ඨිතියං චතුත්ථං අගතිගමනං.

82. 确实，在记说中，所谓的善与不善法应从两方面考察——随顺世间流转者与随顺世间还灭者。所谓流转，即是轮回；所谓还灭，即是涅槃。业与烦恼是轮回之因。于此，业当指示为思与心所。此应如何看待？通过积集。一切烦恼都应以四种颠倒来指出。此等当于何处看待？于十事烦恼聚中。何为十事？四食、四颠倒、四取、四轭、四结、四漏、四暴流、四箭、四识住、四邪行。于第一食中生第一颠倒，于第二食中生第二颠倒，于第三食中生第三颠倒，于第四食中生第四颠倒。于第一颠倒中生第一取，于第二颠倒中生第二取，于第三颠倒中生第三取，于第四颠倒中生第四取。于第一取中生第一轭，于第二取中生第二轭，于第三取中生第三轭，于第四取中生第四轭。于第一轭中生第一结，于第二轭中生第二结，于第三轭中生第三结，于第四轭中生第四结。于第一结中生第一漏，于第二结中生第二漏，于第三结中生第三漏，于第四结中生第四漏。于第一漏中生第一暴流，于第二漏中生第二暴流，于第三漏中生第三暴流，于第四漏中生第四暴流。于第一暴流中生第一箭，于第二暴流中生第二箭，于第三暴流中生第三箭，于第四暴流中生第四箭。于第一箭中生第一识住，于第二箭中生第二识住，于第三箭中生第三识住，于第四箭中生第四识住。于第一识住中生第一邪行，于第二识住中生第二邪行，于第三识住中生第三邪行，于第四识住中生第四邪行。

83. තත්ථ [Pg.95] යො ච කබළීකාරො ආහාරො ඵස්සො ආහාරො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච මනොසඤ්චෙතනාහාරො යො ච විඤ්ඤාණාහාරො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසො, යො ච ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො, යො ච ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යඤ්ච කාමුපාදානං යඤ්ච භවුපාදානං, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යඤ්ච දිට්ඨුපාදානං යඤ්ච අත්තවාදුපාදානං, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච කාමයොගො, යො ච භවයොගො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච දිට්ඨියොගො, යො ච අවිජ්ජායොගො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච අභිජ්ඣාකායගන්ථො, යො ච බ්‍යාපාදො කායගන්ථො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච පරාමාසකායගන්ථො, යො ච ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච කාමාසවො, යො ච භවාසවො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච දිට්ඨාසවො, යො ච අවිජ්ජාසවො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච කාමොඝො, යො ච භවොඝො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච දිට්ඨොඝො, යො ච අවිජ්ජොඝො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යො ච රාගසල්ලො, යො ච දොසසල්ලො, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යො ච මානසල්ලො, යො ච මොහසල්ලො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යා ච රූපූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, යා ච වෙදනූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යා ච සඤ්ඤූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, යා ච සඞ්ඛාරූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. තත්ථ යඤ්ච ඡන්දා අගතිගමනං යඤ්ච දොසා අගතිගමනං, ඉමෙ තණ්හාචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා. යඤ්ච භයා අගතිගමනං, යඤ්ච මොහා අගතිගමනං, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා.

83. 其中，段食与触食是贪行者的杂染；意思食与识食是见行者的杂染。其中，于不净作净想之颠倒与于苦作乐想之颠倒，是贪行者的杂染；于无常作常想之颠倒与于无我作我想之颠倒，是见行者的杂染。其中，欲取与有取是贪行者的杂染；见取与我语取是见行者的杂染。其中，欲轭与有轭是贪行者的杂染；见轭与无明轭是见行者的杂染。其中，贪婪身系与瞋恚身系是贪行者的杂染；戒禁取身系与此实执身系是见行者的杂染。其中，欲漏与有漏是贪行者的杂染；见漏与无明漏是见行者的杂染。其中，欲暴流与有暴流是贪行者的杂染；见暴流与无明暴流是见行者的杂染。其中，贪箭与瞋箭是贪行者的杂染；慢箭与痴箭是见行者的杂染。其中，趣于色的识住与趣于受的识住，是贪行者的杂染；趣于想的识住与趣于行的识住，是见行者的杂染。其中，欲所引邪行与瞋所引邪行，是贪行者的杂染；畏所引邪行与痴所引邪行，是见行者的杂染。

84. තත්ථ කබළීකාරෙ ආහාරෙ ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසො, ඵස්සෙ ආහාරෙ ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො, විඤ්ඤාණෙ ආහාරෙ ‘‘අනිච්චෙ [Pg.96] නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො, මනොසඤ්චෙතනාය ආහාරෙ ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසො. පඨමෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො කාමෙ උපාදියති, ඉදං වුච්චති කාමුපාදානං; දුතියෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො අනාගතං භවං උපාදියති, ඉදං වුච්චති භවුපාදානං; තතියෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො සංසාරාභිනන්දිනිං දිට්ඨිං උපාදියති, ඉදං වුච්චති දිට්ඨුපාදානං; චතුත්ථෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො අත්තානං කප්පියං උපාදියති, ඉදං වුච්චති අත්තවාදුපාදානං.

84. 于此，于段食，有“于不净作净想”之颠倒；于触食，有“于苦作乐想”之颠倒；于识食，有“于无常作常想”之颠倒；于意思食，有“于无我作我想”之颠倒。住于第一颠倒者执取诸欲，此谓欲取；住于第二颠倒者执取未来有，此谓有取；住于第三颠倒者执取欣乐轮回之见，此谓见取；住于第四颠倒者执取所构想之我，此谓我语取。

කාමුපාදානෙන කාමෙහි සංයුජ්ජති, අයං වුච්චති කාමයොගො; භවුපාදානෙන භවෙහි සංයුජ්ජති, අයං වුච්චති භවයොගො; දිට්ඨුපාදානෙන පාපිකාය දිට්ඨියා සංයුජ්ජති, අයං වුච්චති දිට්ඨියොගො; අත්තවාදුපාදානෙන අවිජ්ජාය සංයුජ්ජති, අයං වුච්චති අවිජ්ජායොගො.

由欲取而与诸欲结合，此谓欲轭；由有取而与诸有结合，此谓有轭；由见取而与恶见结合，此谓见轭；由我语取而与无明结合，此谓无明轭。

පඨමෙ යොගෙ ඨිතො අභිජ්ඣාය කායං ගන්ථති, අයං වුච්චති අභිජ්ඣාකායගන්ථො; දුතියෙ යොගෙ ඨිතො බ්‍යාපාදෙන කායං ගන්ථති, අයං වුච්චති බ්‍යාපාදකායගන්ථො; තතියෙ යොගෙ ඨිතො පරාමාසෙන කායං ගන්ථති, අයං වුච්චති පරාමාසකායගන්ථො; චතුත්ථෙ යොගෙ ඨිතො ඉදංසච්චාභිනිවෙසෙන කායං ගන්ථති, අයං වුච්චති ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථො.

住于第一轭者，以贪欲束缚其身，此谓贪欲身结；住于第二轭者，以嗔恚束缚其身，此谓嗔恚身结；住于第三轭者，以戒禁取束缚其身，此谓戒禁取身结；住于第四轭者，以此实执束缚其身，此谓此实执身结。

තස්ස එවංගන්ථිතා කිලෙසා ආසවන්ති. කුතො ච වුච්චති ආසවන්තීති? අනුසයතො වා පරියුට්ඨානතො වා. තත්ථ අභිජ්ඣාකායගන්ථෙන කාමාසවො, බ්‍යාපාදකායගන්ථෙන භවාසවො, පරාමාසකායගන්ථෙන දිට්ඨාසවො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථෙන අවිජ්ජාසවො.

于彼，如是系缚之诸烦恼流漏。何以言流漏？或由随眠，或由缠。于此，由贪欲身结而成欲漏，由嗔恚身结而成有漏，由戒禁取身结而成见漏，由此实执身结而成无明漏。

තස්ස ඉමෙ චත්තාරො ආසවා වෙපුල්ලං ගතා ඔඝා භවන්ති. ඉති ආසවවෙපුල්ලා ඔඝවෙපුල්ලං. තත්ථ කාමාසවෙන කාමොඝො, භවාසවෙන භවොඝො, දිට්ඨාසවෙන දිට්ඨොඝො, අවිජ්ජාසවෙන අවිජ්ජොඝො.

对他而言，这四种漏（āsava）增长广大，成为瀑流（ogha）。如是，漏之广大即瀑流之广大。于此，由欲漏成就有瀑流，由有漏成就有瀑流，由见漏成就见瀑流，由无明漏成就无明瀑流。

තස්ස ඉමෙ චත්තාරො ඔඝා අනුසයසහගතා අජ්ඣාසයං අනුපවිට්ඨා හදයං ආහච්ච තිට්ඨන්ති, තෙන වුච්චන්ති සල්ලාඉති. තත්ථ කාමොඝෙන රාගසල්ලො, භවොඝෙන දොසසල්ලො, දිට්ඨොඝෙන මානසල්ලො, අවිජ්ජොඝෙන මොහසල්ලො.

对他而言，这四种瀑流，与随眠俱行，侵入意向，触及内心而住，因此被称为箭（salla）。于此，由欲瀑流成就贪箭，由有瀑流成就瞋箭，由见瀑流成就慢箭，由无明瀑流成就痴箭。

තස්ස [Pg.97] ඉමෙහි චතූහි සල්ලෙහි පරියාදින්නං විඤ්ඤාණං චතූසු ධම්මෙසු සණ්ඨහති රූපෙ වෙදනාය සඤ්ඤාය සඞ්ඛාරෙසු. තත්ථ රාගසල්ලෙන නන්දූපසෙචනෙන විඤ්ඤාණෙන රූපූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, දොසසල්ලෙන නන්දූපසෙචනෙන විඤ්ඤාණෙන වෙදනූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, මානසල්ලෙන නන්දූපසෙචනෙන විඤ්ඤාණෙන සඤ්ඤූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, මොහසල්ලෙන නන්දූපසෙචනෙන විඤ්ඤාණෙන සඞ්ඛාරූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

其识（viññāṇa）为这四支箭所制伏，住于四法：色、受、想、行。于此，由贪箭，识为喜贪所浇灌，故有趋向于色之识住（viññāṇaṭṭhiti）；由瞋箭，识为喜贪所浇灌，故有趋向于受之识住；由慢箭，识为喜贪所浇灌，故有趋向于想之识住；由痴箭，识为喜贪所浇灌，故有趋向于行之识住。

තස්ස ඉමාහි චතූහි විඤ්ඤාණට්ඨිතීහි උපත්ථද්ධං විඤ්ඤාණං චතූහි ධම්මෙහි අගතිං ගච්ඡති ඡන්දා දොසා භයා මොහා. තත්ථ රාගෙන ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසෙන දොසාගතිං ගච්ඡති, භයෙන භයාගතිං ගච්ඡති, මොහෙන මොහාගතිං ගච්ඡති. ඉති ඛො තඤ්ච කම්මං ඉමෙ ච කිලෙසා, එස හෙතු සංසාරස්ස, එවං සබ්බෙ කිලෙසා චතූහි විපල්ලාසෙහි නිද්දිසිතබ්බා.

其识为这四种识住所支持，因四法而行于邪道（agati）：欲、瞋、怖、痴。于此，因贪而行于欲邪道，因瞋而行于瞋邪道，因怖而行于怖邪道，因痴而行于痴邪道。如是，彼业与此等烦恼，即是轮回（saṃsāra）之因。一切烦恼皆应以四颠倒（vipallāsa）来指示。

85. තත්ථ ඉමා චතස්සො දිසා කබළීකාරො ආහාරො ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසො, කාමුපාදානං, කාමයොගො, අභිජ්ඣාකායගන්ථො, කාමාසවො, කාමොඝො, රාගසල්ලො, රූපූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, ඡන්දා අගතිගමනන්ති පඨමා දිසා.

85. 于此，应知此四方（disā）。段食（kabaḷīkāra-āhāra）、于不净作净想之颠倒、欲取（kāmupādāna）、欲轭（kāmayoga）、贪身结（abhijjhā-kāyagantha）、欲漏（kāmāsava）、欲瀑流（kāmogha）、贪箭（rāgasalla）、趋向于色之识住（rūpūpagā-viññāṇaṭṭhiti）、因欲而行于邪道（chandā-agatigamana），此为第一方。

ඵස්සො ආහාරො, ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො, භවුපාදානං, භවයොගො, බ්‍යාපාදකායගන්ථො, භවාසවො, භවොඝො, දොසසල්ලො, වෙදනූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, දොසා අගතිගමනන්ති දුතියා දිසා.

触食（phassa-āhāra）、于苦作乐想之颠倒、有取（bhavupādāna）、有轭（bhavayoga）、瞋身结（byāpāda-kāyagantha）、有漏（bhavāsava）、有瀑流（bhavogha）、瞋箭（dosasalla）、趋向于受之识住（vedanūpagā-viññāṇaṭṭhiti）、因瞋而行于邪道（dosā-agatigamana），此为第二方。

විඤ්ඤාණාහාරො ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො, දිට්ඨුපාදානං, දිට්ඨියොගො පරාමාසකායගන්ථො, දිට්ඨාසවො, දිට්ඨොඝො, මානසල්ලො, සඤ්ඤූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, භයා අගතිගමනන්ති තතියා දිසා.

识食（viññāṇāhāra）、于无常作常想的颠倒、见取（diṭṭhupādāna）、见轭（diṭṭhiyogo）、执取身结（parāmāsakāyagantho）、见漏（diṭṭhāsavo）、见暴流（diṭṭhogho）、慢箭（mānasallo）、立足于想的识住（saññūpagā viññāṇaṭṭhiti）、因怖畏而行于非道（bhayā agatigamanaṃ）——此为第三方。

මනොසඤ්චෙතනාහාරො ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසො, අත්තවාදුපාදානං, අවිජ්ජායොගො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථො, අවිජ්ජාසවො, අවිජ්ජොඝො, මොහසල්ලො, සඞ්ඛාරූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, මොහා අගතිගමනන්ති චතුත්ථී දිසා.

意思食（manosañcetanāhāra）、于无我作我想的颠倒、我语取（attavādupādāna）、无明轭（avijjāyogo）、此实执取身结（idaṃsaccābhinivesakāyagantho）、无明漏（avijjāsavo）、无明暴流（avijjogho）、痴箭（mohasallo）、立足于行的识住（saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti）、因痴而行于非道（mohā agatigamanaṃ）——此为第四方。

තත්ථ යො ච කබළීකාරො ආහාරො යො ච ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසො, කාමුපාදානං, කාමයොගො, අභිජ්ඣාකායගන්ථො, කාමාසවො[Pg.98], කාමොඝො, රාගසල්ලො, රූපූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති ඡන්දා අගතිගමනන්ති, ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉමෙ රාගචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා.

于此，段食（kabaḷīkāro āhāro）、于不净作净想的颠倒、欲取（kāmupādānaṃ）、欲轭（kāmayogo）、贪欲身结（abhijjhākāyagantho）、欲漏（kāmāsavo）、欲暴流（kāmogho）、贪箭（rāgasallo）、立足于色的识住（rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti）以及因欲而行于非道（chandā agatigamanaṃ）——这十经的义理相同，仅文句有别。这些是贪行之人（rāgacaritassa puggalassa）的杂染（upakkilesā）。

තත්ථ යො ච ඵස්සො ආහාරො යො ච ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො, භවුපාදානං, භවයොගො, බ්‍යාපාදකායගන්ථො, භවාසවො, භවොඝො, දොසසල්ලො, වෙදනූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, දොසා අගතිගමනන්ති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං, ඉමෙ දොසචරිතස්ස පුග්ගලස්ස උපක්කිලෙසා.

于此，触食（phasso āhāro）、于苦作乐想的颠倒、有取（bhavupādānaṃ）、有轭（bhavayogo）、瞋恚身结（byāpādakāyagantho）、有漏（bhavāsavo）、有暴流（bhavogho）、瞋箭（dosasallo）、立足于受的识住（vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti）以及因瞋而行于非道（dosā agatigamanaṃ）——这十经的义理相同，仅文句有别。这些是瞋行之人（dosacaritassa puggalassa）的杂染（upakkilesā）。

තත්ථ යො ච විඤ්ඤාණාහාරො යො ච ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො, දිට්ඨුපාදානං, දිට්ඨියොගො, පරාමාසකායගන්ථො, දිට්ඨාසවො, දිට්ඨොඝො, මානසල්ලො, සඤ්ඤූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, භයා අගතිගමනන්ති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස මන්දස්ස උපක්කිලෙසා.

于此，识食（viññāṇāhāro）、于无常作常想的颠倒、见取（diṭṭhupādānaṃ）、见轭（diṭṭhiyogo）、执取身结（parāmāsakāyagantho）、见漏（diṭṭhāsavo）、见暴流（diṭṭhogho）、慢箭（mānasallo）、立足于想的识住（saññūpagā viññāṇaṭṭhiti）以及因怖畏而行于非道（bhayā agatigamanaṃ）——这十经的义理相同，仅文句有别。这些是见行迟钝之人（diṭṭhicaritassa mandassa）的杂染（upakkilesā）。

තත්ථ යො ච මනොසඤ්චෙතනාහාරො යො ච ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසො, අත්තවාදුපාදානං, අවිජ්ජායොගො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථො, අවිජ්ජාසවො, අවිජ්ජොඝො, මොහසල්ලො, සඞ්ඛාරූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, මොහා අගතිගමනන්ති, ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉමෙ දිට්ඨිචරිතස්ස උදත්තස්ස උපක්කිලෙසා.

于此，意思食、于无我作我想的颠倒、我语取、无明轭、执此为实之身结、无明漏、无明瀑流、痴箭、基于行的识住，以及因痴而走向邪道——这十经的义理相同，只是文句不同。这些是见行、高慢者的杂染。

තත්ථ යො ච කබළීකාරො ආහාරො යො ච ඵස්සො ආහාරො, ඉමෙ අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්ති, විඤ්ඤාණාහාරො සුඤ්ඤතාය, මනොසඤ්චෙතනාහාරො අනිමිත්තෙන, තත්ථ යො ච ‘‘අසුභෙ සුභ’’න්ති විපල්ලාසො, යො ච ‘‘දුක්ඛෙ සුඛ’’න්ති විපල්ලාසො, ඉමෙ අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති විපල්ලාසො සුඤ්ඤතාය, ‘‘අනත්තනි අත්තා’’ති විපල්ලාසො අනිමිත්තෙන. තත්ථ කාමුපාදානඤ්ච භවුපාදානඤ්ච අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති. දිට්ඨුපාදානං සුඤ්ඤතාය, අත්තවාදුපාදානං අනිමිත්තෙන. තත්ථ කාමයොගො ච භවයොගො ච අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, දිට්ඨියොගො සුඤ්ඤතාය, අවිජ්ජායොගො අනිමිත්තෙන. තත්ථ අභිජ්ඣාකායගන්ථො ච බ්‍යාපාදකායගන්ථො ච අප්පණිහිතෙන [Pg.99] විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, පරාමාසකායගන්ථො සුඤ්ඤතාය, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථො අනිමිත්තෙන.

于此，抟食与触食以无愿解脱门得遍知；识食以空解脱门，意思食以无相解脱门。于此，“于不净作净想”与“于苦作乐想”之颠倒以无愿解脱门而断灭；“于无常作常想”之颠倒以空解脱门，“于无我作我想”之颠倒以无相解脱门。于此，欲取与有取以无愿解脱门而断除；见取以空解脱门，我语取以无相解脱门。于此，欲轭与有轭以无愿解脱门而断除；见轭以空解脱门，无明轭以无相解脱门。于此，贪欲身结与嗔恚身结以无愿解脱门而断除；戒禁取身结以空解脱门，“执此为实”之身结以无相解脱门。

තත්ථ කාමාසවො ච භවාසවො ච අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, දිට්ඨාසවො සුඤ්ඤතාය, අවිජ්ජාසවො අනිමිත්තෙන. තත්ථ කාමොඝො ච භවොඝො ච අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, දිට්ඨොඝො සුඤ්ඤතාය, අවිජ්ජොඝො අනිමිත්තෙන. තත්ථ රාගසල්ලො ච දොසසල්ලො ච අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, මානසල්ලො සුඤ්ඤතාය, මොහසල්ලො අනිමිත්තෙන. තත්ථ රූපූපගා ච විඤ්ඤාණට්ඨිති වෙදනූපගා ච විඤ්ඤාණට්ඨිති අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පරිඤ්ඤං ගච්ඡන්ති, සඤ්ඤූපගා සුඤ්ඤතාය, සඞ්ඛාරූපගා අනිමිත්තෙන.

于此，欲漏及有漏以无愿解脱门而断除，见漏以空解脱门，无明漏以无相解脱门。于此，欲暴流及有暴流以无愿解脱门而断除，见暴流以空解脱门，无明暴流以无相解脱门。于此，贪箭及嗔箭以无愿解脱门而断除，慢箭以空解脱门，痴箭以无相解脱门。于此，依于色之识住及依于受之识住以无愿解脱门而遍知，依于想之识住以空解脱门，依于行之识住以无相解脱门。

තත්ථ ඡන්දා ච අගතිගමනං දොසා ච අගතිගමනං අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති, භයා අගතිගමනං සුඤ්ඤතාය, මොහා අගතිගමනං අනිමිත්තෙන විමොක්ඛමුඛෙන පහානං ගච්ඡන්ති. ඉති සබ්බෙ ලොකවට්ටානුසාරිනො ධම්මා නිය්‍යන්ති. තෙ ලොකා තීහි විමොක්ඛමුඛෙහි.

于此，因欲偏行及因嗔偏行以无愿解脱门而断除，因怖畏偏行以空解脱门而断除，因痴偏行以无相解脱门而断除。如是，一切随顺世间轮回之法皆得出离，彼等以三解脱门出离于世间。

86. තත්‍රිදං නිය්‍යානං –

86. 于此，此为出离：

චතස්සො පටිපදා, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරි ඣානානි, චත්තාරො විහාරා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, චත්තාරි අධිට්ඨානානි, චතස්සො සමාධිභාවනා, චත්තාරො සුඛභාගියා ධම්මා, චතස්සො අප්පමාණා.

四行道，四念处，四禅，四梵住，四正勤，四稀有未曾有法，四决意，四定修习，四乐分法，四无量。

පඨමා පටිපදා පඨමං සතිපට්ඨානං, දුතියා පටිපදා දුතියං සතිපට්ඨානං, තතියා පටිපදා තතියං සතිපට්ඨානං, චතුත්ථී පටිපදා චතුත්ථං සතිපට්ඨානං. පඨමං සතිපට්ඨානං පඨමං ඣානං, දුතියං සතිපට්ඨානං දුතියං ඣානං, තතියං සතිපට්ඨානං තතියං ඣානං. චතුත්ථං සතිපට්ඨානං චතුත්ථං ඣානං. පඨමං ඣානං පඨමො විහාරො, දුතියං ඣානං දුතියො විහාරො, තතියං ඣානං තතියො විහාරො, චතුත්ථං ඣානං චතුත්ථො විහාරො. පඨමො විහාරො පඨමං සම්මප්පධානං, දුතියො විහාරො දුතියං සම්මප්පධානං, තතියො විහාරො තතියං සම්මප්පධානං, චතුත්ථො විහාරො චතුත්ථං සම්මප්පධානං. පඨමං සම්මප්පධානං පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, දුතියං දුතියො, තතියං තතියො, චතුත්ථං සම්මප්පධානං චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පඨමං [Pg.100] අධිට්ඨානං, දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො දුතියං අධිට්ඨානං, තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො තතියං අධිට්ඨානං, චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො චතුත්ථං අධිට්ඨානං. පඨමං අධිට්ඨානං පඨමා සමාධිභාවනා, දුතියං අධිට්ඨානං දුතියා සමාධිභාවනා, තතියං අධිට්ඨානං තතියා සමාධිභාවනා, චතුත්ථං අධිට්ඨානං චතුත්ථී සමාධිභාවනා. පඨමා සමාධිභාවනා පඨමො සුඛභාගියො ධම්මො, දුතියා සමාධිභාවනා දුතියො සුඛභාගියො ධම්මො, තතියා සමාධිභාවනා තතියො සුඛභාගියො ධම්මො, චතුත්ථී සමාධිභාවනා චතුත්ථො සුඛභාගියො ධම්මො. පඨමො සුඛභාගියො ධම්මො පඨමං අප්පමාණං, දුතියො සුඛභාගියො ධම්මො දුතියං අප්පමාණං, තතියො සුඛභාගියො ධම්මො තතියං අප්පමාණං, චතුත්ථො සුඛභාගියො ධම්මො චතුත්ථං අප්පමාණං. පඨමා පටිපදා භාවිතා බහුලීකතා පඨමං සතිපට්ඨානං පරිපූරෙති, දුතියා පටිපදා භාවිතා බහුලීකතා දුතියං සතිපට්ඨානං පරිපූරෙති, තතියා පටිපදා භාවිතා බහුලීකතා තතියං සතිපට්ඨානං පරිපූරෙති, චතුත්ථී පටිපදා භාවිතා බහුලීකතා චතුත්ථං සතිපට්ඨානං පරිපූරෙති. පඨමො සතිපට්ඨානො භාවිතො බහුලීකතො පඨමං ඣානං පරිපූරෙති, දුතියො සතිපට්ඨානො භාවිතො බහුලීකතො දුතියං ඣානං පරිපූරෙති, තතියො සතිපට්ඨානො භාවිතො බහුලීකතො තතියං ඣානං පරිපූරෙති, චතුත්ථො සතිපට්ඨානො භාවිතො බහුලීකතො චතුත්ථං ඣානං පරිපූරෙති.

第一行道是第一念住，第二行道是第二念住，第三行道是第三念住，第四行道是第四念住。第一念住是初禅，第二念住是第二禅，第三念住是第三禅，第四念住是第四禅。初禅是第一住，第二禅是第二住，第三禅是第三住，第四禅是第四住。第一住是第一正勤，第二住是第二正勤，第三住是第三正勤，第四住是第四正勤。第一正勤是第一希有未曾有法，第二正勤是第二希有未曾有法，第三正勤是第三希有未曾有法，第四正勤是第四希有未曾有法。第一希有未曾有法是第一决意，第二希有未曾有法是第二决意，第三希有未曾有法是第三决意，第四希有未曾有法是第四决意。第一决意是第一定修习，第二决意是第二定修习，第三决意是第三定修习，第四决意是第四定修习。第一定修习是第一乐分法，第二定修习是第二乐分法，第三定修习是第三乐分法，第四定修习是第四乐分法。第一乐分法是第一无量，第二乐分法是第二无量，第三乐分法是第三无量，第四乐分法是第四无量。修习、多作第一行道，能圆满第一念住；修习、多作第二行道，能圆满第二念住；修习、多作第三行道，能圆满第三念住；修习、多作第四行道，能圆满第四念住。修习、多作第一念住，能圆满初禅；修习、多作第二念住，能圆满第二禅；修习、多作第三念住，能圆满第三禅；修习、多作第四念住，能圆满第四禅。

පඨමං ඣානං භාවිතං බහුලීකතං පඨමං විහාරං පරිපූරෙති, දුතියං ඣානං භාවිතං බහුලීකතං දුතියං විහාරං පරිපූරෙති, තතියං ඣානං භාවිතං බහුලීකතං තතියං විහාරං පරිපූරෙති, චතුත්ථං ඣානං භාවිතං බහුලීකතං චතුත්ථං විහාරං පරිපූරෙති. පඨමො විහාරො භාවිතො බහුලීකතො අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදං පරිපූරෙති, දුතියො විහාරො භාවිතො බහුලීකතො උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානං පරිපූරෙති, තතියො විහාරො භාවිතො බහුලීකතො අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදං පරිපූරෙති, චතුත්ථො විහාරො භාවිතො බහුලීකතො උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතිං අසම්මොසං භිය්‍යොභාවං පරිපූරෙති. පඨමං සම්මප්පධානං භාවිතං බහුලීකතං මානප්පහානං [Pg.101] පරිපූරෙති, දුතියං සම්මප්පධානං භාවිතං බහුලීකතං ආලයසමුග්ඝාතං පරිපූරෙති, තතියං සම්මප්පධානං භාවිතං බහුලීකතං අවිජ්ජාපහානං පරිපූරෙති, චතුත්ථං සම්මප්පධානං භාවිතං බහුලීකතං භවූපසමං පරිපූරෙති. මානප්පහානං භාවිතං බහුලීකතං සච්චාධිට්ඨානං පරිපූරෙති, ආලයසමුග්ඝාතො භාවිතො බහුලීකතො චාගාධිට්ඨානං පරිපූරෙති, අවිජ්ජාපහානං භාවිතං බහුලීකතං පඤ්ඤාධිට්ඨානං පරිපූරෙති, භවූපසමො භාවිතො බහුලීකතො උපසමාධිට්ඨානං පරිපූරෙති. සච්චාධිට්ඨානං භාවිතං බහුලීකතං ඡන්දසමාධිං පරිපූරෙති, චාගාධිට්ඨානං භාවිතං බහුලීකතං වීරියසමාධිං පරිපූරෙති, පඤ්ඤාධිට්ඨානං භාවිතං බහුලීකතං චිත්තසමාධිං පරිපූරෙති, උපසමාධිට්ඨානං භාවිතං බහුලීකතං වීමංසාසමාධිං පරිපූරෙති. ඡන්දසමාධි භාවිතො බහුලීකතො ඉන්ද්‍රියසංවරං පරිපූරෙති, වීරියසමාධි භාවිතො බහුලීකතො තපං පරිපූරෙති, චිත්තසමාධි භාවිතො බහුලීකතො බුද්ධිං පරිපූරෙති, වීමංසාසමාධි භාවිතො බහුලීකතො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගං පරිපූරෙති. ඉන්ද්‍රියසංවරො භාවිතො බහුලීකතො මෙත්තං පරිපූරෙති, තපො භාවිතො බහුලීකතො කරුණං පරිපූරෙති, බුද්ධි භාවිතා බහුලීකතා මුදිතං පරිපූරෙති, සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො භාවිතො බහුලීකතො උපෙක්ඛං පරිපූරෙති.

初禅修习、多修习，则圆满第一住；第二禅修习、多修习，则圆满第二住；第三禅修习、多修习，则圆满第三住；第四禅修习、多修习，则圆满第四住。第一住修习、多修习，则圆满未生诸恶不善法的不生；第二住修习、多修习，则圆满已生诸恶不善法的断除；第三住修习、多修习，则圆满未生诸善法的生起；第四住修习、多修习，则圆满已生诸善法的住立、不忘失、广大增长。第一正勤修习、多修习，则圆满慢的断除；第二正勤修习、多修习，则圆满贪爱的拔除；第三正勤修习、多修习，则圆满无明的断除；第四正勤修习、多修习，则圆满有的止息。慢的断除修习、多修习，则圆满谛决意；贪爱的拔除修习、多修习，则圆满舍决意；无明的断除修习、多修习，则圆满慧决意；有的止息修习、多修习，则圆满寂止决意。谛决意修习、多修习，则圆满欲定；舍决意修习、多修习，则圆满精进定；慧决意修习、多修习，则圆满心定；寂止决意修习、多修习，则圆满审察定。欲定修习、多修习，则圆满根律仪；精进定修习、多修习，则圆满修行；心定修习、多修习，则圆满智慧；审察定修习、多修习，则圆满一切所依的舍离。根律仪修习、多修习，则圆满慈；修行修习、多修习，则圆满悲；智慧修习、多修习，则圆满喜；一切所依的舍离修习、多修习，则圆满舍。

87. තත්ථ ඉමා චතස්සො දිසා පඨමා පටිපදා පඨමො සතිපට්ඨානො පඨමං ඣානං පඨමො විහාරො පඨමො සම්මප්පධානො පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සච්චාධිට්ඨානං ඡන්දසමාධි ඉන්ද්‍රියසංවරො මෙත්තා ඉති පඨමා දිසා.

87. 于此，此为四方：第一行道、第一念住、初禅、第一住、第一正勤、第一希有未曾有法、谛决意、欲定、根律仪、慈，此为第一方。

දුතියා පටිපදා දුතියො සතිපට්ඨානො දුතියො විහාරො දුතියො සම්මප්පධානො දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො භවාධිට්ඨානං වීරියසමාධි තපො කරුණා ඉති දුතියා දිසා.

第二行道、第二念住、第二住、第二正勤、第二希有未曾有法、有决意、精进定、苦行、悲，此为第二方。

තතියා පටිපදා තතියො සතිපට්ඨානො තතියං ඣානං තතියො විහාරො තතියො සම්මප්පධානො තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පඤ්ඤාධිට්ඨානං චිත්තසමාධි බුද්ධි මුදිතා ඉති තතියා දිසා.

第三行道、第三念住、第三禅、第三住、第三正勤、第三希有未曾有法、慧决意、心定、智慧、喜，此为第三方。

චතුත්ථී පටිපදා චතුත්ථො සතිපට්ඨානො චතුත්ථං ඣානං චතුත්ථො විහාරො චතුත්ථො සම්මප්පධානො චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො උපසමාධිට්ඨානං වීමංසාසමාධි සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො උපෙක්ඛා ඉති චතුත්ථී දිසා.

第四行道、第四念住、第四禅、第四住、第四正勤、第四希有未曾有法、寂止决意、审察定、一切依的舍离、舍，此为第四方。

තත්ථ [Pg.102] පඨමා පටිපදා පඨමො සතිපට්ඨානො පඨමං ඣානං පඨමො විහාරො පඨමො සම්මප්පධානො පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සච්චාධිට්ඨානං ඡන්දසමාධි ඉන්ද්‍රියසංවරො, මෙත්තා ඉති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉදං රාගචරිතස්ස පුග්ගලස්ස භෙසජ්ජං.

于此，第一行道、第一念住、初禅、第一住、第一正勤、第一希有未曾有法、谛决意、欲定、根律仪、慈——这十部经的义理为一，只是文句各异。此为贪行之人的药。

දුතියා පටිපදා දුතියො සතිපට්ඨානො දුතියං ඣානං දුතියො විහාරො දුතියො සම්මප්පධානො දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො චාගාධිට්ඨානං වීරියසමාධි තපො කරුණා ඉති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉදං දොසචරිතස්ස පුග්ගලස්ස භෙසජ්ජං.

第二行道、第二念住、第二禅、第二住、第二正勤、第二希有未曾有法、舍弃决意、精进定、苦行、悲——这十部经的义理为一，只是文句各异。此为瞋行之人的药。

තතියා පටිපදා තතියො සතිපට්ඨානො තතියං ඣානං තතියො විහාරො තතියො සම්මප්පධානො තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො පඤ්ඤාධිට්ඨානං චිත්තසමාධි බුද්ධි මුදිතා ඉති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉදං දිට්ඨිචරිතස්ස මන්දස්ස භෙසජ්ජං.

第三行道、第三念住、第三禅、第三住、第三正勤、第三希有未曾有法、慧决意、心定、智慧、喜——这十部经的义理为一，只是文句不同。此为迟钝见行者之药。

චතුත්ථී පටිපදා චතුත්ථො සතිපට්ඨානො චතුත්ථං ඣානං චතුත්ථො විහාරො චතුත්ථො සම්මප්පධානො චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො උපසමාධිට්ඨානං වීමංසාසමාධි සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො උපෙක්ඛා ඉති ඉමෙසං දසන්නං සුත්තානං එකො අත්ථො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. ඉදං දිට්ඨිචරිතස්ස උදත්තස්ස භෙසජ්ජං.

第四行道、第四念住、第四禅、第四住、第四正勤、第四希有未曾有法、寂止决意、审察定、一切所依的舍离、舍——这十部经的义理为一，只是文句不同。此为掉举见行者之药。

තත්ථ දුක්ඛා ච පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා දුක්ඛා ච පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

于此，苦行道迟通达与苦行道速通达是无愿解脱门；乐行道迟通达是空解脱门；乐行道速通达是无相解脱门。

තත්ථ කායෙ කායානුපස්සිතා සතිපට්ඨානඤ්ච වෙදනාසු වෙදනානුපස්සිතා සතිපට්ඨානඤ්ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, චිත්තෙ චිත්තානුපස්සිතා සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං. ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සිතා අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

于此，身随观念住与受随观念住是无愿解脱门；心随观念住是空解脱门；法随观念住是无相解脱门。

තත්ථ පඨමඤ්ච ඣානං දුතියඤ්ච ඣානං අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, තතියං ඣානං සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, චතුත්ථං ඣානං අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

于此，初禅与第二禅是无愿解脱门；第三禅是空解脱门；第四禅是无相解脱门。

තත්ථ පඨමො ච විහාරො දුතියො ච විහාරො අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, තතියො විහාරො සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, චතුත්ථො විහාරො අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

于此，第一住与第二住是无愿解脱门；第三住是空解脱门；第四住是无相解脱门。

යත්ථ [Pg.103] පඨමඤ්ච සම්මප්පධානං දුතියඤ්ච සම්මප්පධානං අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, තතියං සම්මප්පධානං සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, චතුත්ථං සම්මප්පධානං අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

于此，第一正勤与第二正勤是无愿解脱门；第三正勤是空解脱门；第四正勤是无相解脱门。

තත්ථ මානප්පහානඤ්ච ආලයසමුග්ඝාතො ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, අවිජ්ජාපහානං සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, භවූපසමො අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

在此，断除我慢与根除执着是无愿解脱门，断除无明是空性解脱门，止息有是无相解脱门。

තත්ථ සච්චාධිට්ඨානඤ්ච චාගාධිට්ඨානඤ්ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, පඤ්ඤාධිට්ඨානං සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, උපසමාධිට්ඨානං අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

在此，谛决意与舍弃决意是无愿解脱门，慧决意是空性解脱门，寂止决意是无相解脱门。

තත්ථ ඡන්දසමාධි ච වීරියසමාධි ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, චිත්තසමාධි සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං, වීමංසාසමාධි අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

在此，欲定与精进定是无愿解脱门，心定是空性解脱门，审察定是无相解脱门。

තත්ථ ඉන්ද්‍රියසංවරො ච තපො ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, බුද්ධි සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

在此，根律仪与苦行是无愿解脱门，菩提是空性解脱门，一切所依的舍离是无相解脱门。

තත්ථ මෙත්තා ච කරුණා ච අප්පණිහිතං විමොක්ඛමුඛං, මුදිතා සුඤ්ඤතං විමොක්ඛමුඛං උපෙක්ඛා අනිමිත්තං විමොක්ඛමුඛං.

在此，慈与悲是无愿解脱门，喜是空性解脱门，舍是无相解脱门。

තෙසං වික්කීළිතං. චත්තාරො ආහාරා තෙසං පටිපක්ඛො චතස්සො පටිපදා…පෙ… චත්තාරො විපල්ලාසා තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරො සතිපට්ඨානා. චත්තාරි උපාදානානි තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරි ඣානානි. චත්තාරො යොගා තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරො විහාරා. චත්තාරො ගන්ථා තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරො සම්මප්පධානා. චත්තාරො ආසවා තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා. චත්තාරො ඔඝා තෙසං පටිපක්ඛො චත්තාරි අධිට්ඨානානි. චත්තාරො සල්ලා තෙසං පටිපක්ඛො චතස්සො සමාධිභාවනා. චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො තාසං පටිපක්ඛො චත්තාරො සුඛභාගියා ධම්මා. චත්තාරි අගතිගමනානි තෙසං පටිපක්ඛො චතස්සො අප්පමාණා.

此乃彼等之游戏。四食的对治是四行道；四颠倒的对治是四念住；四取的对治是四禅；四轭的对治是四住；四结的对治是四正勤；四漏的对治是四稀有未曾有法；四瀑流的对治是四决意；四箭的对治是四定修习；四识住的对治是四乐分法；四不正行的对治是四无量。

සීහා බුද්ධා පච්චෙකබුද්ධා සාවකා ච හතරාගදොසමොහා, තෙසං වික්කීළිතං භාවනා සච්ඡිකිරියා බ්‍යන්තීකිරියා ච. වික්කීළිතං ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානං වික්කීළිතං විපරියාසානධිට්ඨානඤ්ච. ඉන්ද්‍රියානි සද්ධම්මගොචරො විපරියාසා කිලෙසගොචරො. අයං වුච්චති සීහවික්කීළිතස්ස ච නයස්ස දිසාලොචනස්ස ච නයස්ස භූමීති. තෙනාහ ‘‘යො නෙති විපල්ලාසෙහි සංකිලෙසෙ’’ති. වෙය්‍යාකරණෙසු හි යෙ ‘‘කුසලාකුසලා’’ති ච.

已断除贪、嗔、痴的佛陀、辟支佛与声闻是狮子，其嬉戏是修习、现证与灭尽。嬉戏是诸根决意，也是决意断除颠倒。诸根以正法为行境，颠倒以烦恼为行境。这被称为狮子嬉戏法与方向观察法的基础。因此说：“彼以颠倒引导而污染。”以及在记说中：“诸善与不善。”

තත්ථ [Pg.104] යෙ දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා; යෙ සුඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා. තෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අයං සංකිලෙසො, චත්තාරො ආහාරා, චත්තාරො විපල්ලාසා, චත්තාරි උපාදානානි, චත්තාරො යොගා, චත්තාරො ගන්ථා, චත්තාරො ආසවා, චත්තාරො ඔඝා, චත්තාරො සල්ලා, චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො, චත්තාරි අගතිගමනානීති. තෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං ඉදං වොදානං, චතස්සො පටිපදා, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරි ඣානානි, චත්තාරො විහාරා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, චත්තාරි අධිට්ඨානානි, චතස්සො සමාධිභාවනා, චත්තාරො සුඛභාගියා ධම්මා, චතස්සො අප්පමාණා ඉති.

在此，通过苦行道而迟通达与速通达者，是两种人；通过乐行道而迟通达与速通达者，亦是两种人。这四种人的杂染是：四食、四颠倒、四取、四轭、四结、四漏、四瀑流、四箭、四识住、四不正行。这四种人的清净是：四行道、四念处、四禅、四住、四正勤、四稀有未曾有法、四决意、四定修习、四乐分法、四无量。

88. තත්ථ යෙ දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා. යෙ සුඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා. තත්ථ යො සුඛාය පටිපදාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය නිය්‍යාති, අයං උග්ඝටිතඤ්ඤූ. යො සාධාරණාය, අයං විපඤ්චිතඤ්ඤූ. යො දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය නිය්‍යාති, අයං නෙය්‍යො.

88. 在此，通过苦行道而迟通达与速通达者，是两种人；通过乐行道而迟通达与速通达者，亦是两种人。其中，通过乐行道而速通达而出离者，是捷知者(ugghaṭitaññū)；通过一般方式而出离者，是广演知者(vipañcitaññū)；通过苦行道而迟通达而出离者，是应导者(neyyo)。

තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස සමථං උපදිසති, නෙය්‍යස්ස විපස්සනං, සමථවිපස්සනං විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස. තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස මුදුකං ධම්මදෙසනං උපදිසති, තික්ඛං නෙය්‍යස්ස, මුදුතික්ඛං විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස, තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසයති, සංඛිත්තවිත්ථාරෙන විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස, විත්ථාරෙන නෙය්‍යස්ස. තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස නිස්සරණං උපදිසති, විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති, නෙය්‍යස්ස අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති. තත්ථ භගවා උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස අධිපඤ්ඤාසික්ඛං පඤ්ඤාපයති, අධිචිත්තං විපඤ්චිතඤ්ඤුස්ස, අධිසීලං නෙය්‍යස්ස.

在此，世尊为捷知者开示止，为所引导者开示观，为广演知者开示止观。在此，世尊为捷知者开示柔和的法，为所引导者开示锐利的法，为广演知者开示柔和与锐利的法。在此，世尊为捷知者简略地说示法，为广演知者简略而详细地说示法，为所引导者详细地说示法。在此，世尊为捷知者开示出离，为广演知者开示过患与出离，为所引导者开示喜爱、过患与出离。在此，世尊为捷知者施设增上慧学，为广演知者施设增上心学，为所引导者施设增上戒学。

තත්ථ යෙ දුක්ඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා. යෙ සුඛාය පටිපදාය දන්ධාභිඤ්ඤාය ඛිප්පාභිඤ්ඤාය ච නිය්‍යන්ති. ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා. ඉති ඛො චත්තාරි හුත්වා තීණි භවන්ති උග්ඝටිතඤ්ඤූ විපඤ්චිතඤ්ඤූ නෙය්‍යොති.

在此，凡以苦行道及迟通达与速通达而出离者，此为二种人。凡以乐行道及迟通达与速通达而出离者，此为二种人。如是，成为四种，又成为三种，即：捷知者、广演知者、所引导者。

තෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අයං සංකිලෙසො, තීණි අකුසලමූලානි ලොභො අකුසලමූලං දොසො අකුසලමූලං මොහො අකුසලමූලං, තීණි [Pg.105] දුච්චරිතානි – කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං; තයො අකුසලවිතක්කා – කාමවිතක්කො බ්‍යාපාදවිතක්කො විහිංසාවිතක්කො; තිස්සො අකුසලසඤ්ඤා – කාමසඤ්ඤා බ්‍යාපාදසඤ්ඤා විහිංසාසඤ්ඤා; තිස්සො විපරීතසඤ්ඤා – නිච්චසඤ්ඤා සුඛසඤ්ඤා අත්තසඤ්ඤා; තිස්සො වෙදනා – සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා; තිස්සො දුක්ඛතා – දුක්ඛදුක්ඛතා සඞ්ඛාරදුක්ඛතා විපරිණාමදුක්ඛතා; තයො අග්ගී – රාගග්ගි දොසග්ගි මොහග්ගි; තයො සල්ලා – රාගසල්ලො දොසසල්ලො මොහසල්ලො; තිස්සො ජටා – රාගජටා දොසජටා මොහජටා; තිස්සො අකුසලූපපරික්ඛා – අකුසලං කායකම්මං අකුසලං වචීකම්මං අකුසලං මනොකම්මං. තිස්සො විපත්තියො – සීලවිපත්ති දිට්ඨිවිපත්ති ආචාරවිපත්තීති. තෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං ඉදං වොදානං. තීණි කුසලමූලානි – අලොභො කුසලමූලං අදොසො කුසලමූලං අමොහො කුසලමූලං. තීණි සුචරිතානි – කායසුචරිතං වචීසුචරිතං මනොසුචරිතං. තයො කුසලවිතක්කා – නෙක්ඛම්මවිතක්කො අබ්‍යාපාදවිතක්කො අවිහිංසාවිතක්කො. තයො සමාධී – සවිතක්කො සවිචාරො සමාධි අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි. තිස්සො කුසලසඤ්ඤා – නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා අවිහිංසාසඤ්ඤා. තිස්සො අවිපරීතසඤ්ඤා – අනිච්චසඤ්ඤා දුක්ඛසඤ්ඤා අනත්තසඤ්ඤා. තිස්සො කුසලූපපරික්ඛා – කුසලං කායකම්මං කුසලං වචීකම්මං කුසලං මනොකම්මං. තීණි සොචෙය්‍යානි – කායසොචෙය්‍යං වචීසොචෙය්‍යං මනොසොචෙය්‍යං; තිස්සො සම්පත්තියො – සීලසම්පත්ති සමාධිසම්පත්ති පඤ්ඤාසම්පත්ති. තිස්සො සික්ඛා – අධිසීලසික්ඛා අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛා; තයො ඛන්ධා – සීලක්ඛන්ධො සමාධික්ඛන්ධො පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. තීණි විමොක්ඛමුඛානි – සුඤ්ඤතං අනිමිත්තං අප්පණිහිතන්ති.

此为彼等三种人的染污：三不善根——贪不善根、瞋不善根、痴不善根；三恶行——身恶行、语恶行、意恶行；三不善寻——欲寻、恚寻、害寻；三不善想——欲想、恚想、害想；三颠倒想——常想、乐想、我想；三受——乐受、苦受、不苦不乐受；三苦性——苦苦性、行苦性、坏苦性；三火——贪火、瞋火、痴火；三箭——贪箭、瞋箭、痴箭；三缠——贪缠、瞋缠、痴缠；三不善随行——不善身业、不善语业、不善意业；三衰损——戒衰损、见衰损、品行衰损。此为彼等三种人的清净：三善根——无贪善根、无瞋善根、无痴善根；三善行——身善行、语善行、意善行；三善寻——出离寻、无恚寻、无害寻；三定——有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定；三善想——出离想、无恚想、无害想；三不颠倒想——无常想、苦想、无我想；三善随行——善身业、善语业、善意业；三清净——身清净、语清净、意清净；三成就——戒成就、定成就、慧成就；三学——增上戒学、增上心学、增上慧学；三蕴——戒蕴、定蕴、慧蕴；三解脱门——空、无相、无愿。

ඉති ඛො චත්තාරි හුත්වා තීණි භවන්ති, තීණි හුත්වා ද්වෙ භවන්ති තණ්හාචරිතො ච දිට්ඨිචරිතො ච.

如是，四人成为三人，三人成为二人，即贪行者与见行者。

තෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං අයං සංකිලෙසො, තණ්හා ච අවිජ්ජා ච අහිරිකඤ්ච අනොත්තප්පඤ්ච අස්සති ච අසම්පජඤ්ඤඤ්ච අයොනිසො මනසිකාරො ච කොසජ්ජඤ්ච දොවචස්සඤ්ච අහංකාරො ච මමංකාරො ච අස්සද්ධා ච පමාදො ච අසද්ධම්මස්සවනඤ්ච අසංවරො ච අභිජ්ඣා ච බ්‍යාපාදො ච නීවරණඤ්ච සංයොජනඤ්ච කොධො ච උපනාහො ච මක්ඛො ච පලාසො ච ඉස්සා ච මච්ඡෙරඤ්ච මායා ච සාඨෙය්‍යඤ්ච සස්සතදිට්ඨි ච උච්ඡෙදදිට්ඨිචාති.

此为彼等两种人的染污：贪与无明、无惭与无愧、失念与不正知、不如理作意与懈怠、难教诲、我慢与我所慢、不信与放逸、不闻正法与不防护、贪欲与瞋恚、盖与结、忿与恨、抹煞与争胜、嫉与悭、诳与谄、常见与断见。

තෙසං [Pg.106] ද්වින්නං පුග්ගලානං ඉදං වොදානං, සමථො ච විපස්සනා ච හිරී ච ඔත්තප්පඤ්ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච යොනිසො මනසිකාරො ච වීරියාරම්භො ච සොවචස්සඤ්ච ධම්මෙ ඤාණඤ්ච අන්වයෙ ඤාණඤ්ච ඛයෙ ඤාණඤ්ච අනුප්පාදෙ ඤාණඤ්ච සද්ධා ච අප්පමාදො ච සද්ධම්මස්සවනඤ්ච සංවරො ච අනභිජ්ඣා ච අබ්‍යාපාදො ච රාගවිරාගා ච චෙතොවිමුත්ති අවිජ්ජාවිරාගා ච පඤ්ඤාවිමුත්ති අභිසමයො ච අප්පිච්ඡතා ච සන්තුට්ඨි ච අක්කොධො ච අනුපනාහො ච අමක්ඛො ච අපලාසො ච ඉස්සාපහානඤ්ච මච්ඡරියප්පහානඤ්ච විජ්ජා ච විමුත්ති ච සඞ්ඛතාරම්මණො ච විමොක්ඛො අසඞ්ඛතාරම්මණො ච විමොක්ඛො සඋපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතු අනුපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතූති.

此为这两位个人的清净：止、观(vipassanā)、惭、愧、念、正知、如理作意、发起精进、易教诲、法智、随顺智、尽智、无生智、信、不放逸、听闻正法、防护、无贪、无恚、离贪心解脱、离无明慧解脱、现观、少欲、知足、无忿、无恨、不抹煞、不轻蔑、断嫉、断悭、明、解脱、有为所缘解脱、无为所缘解脱、有余依涅槃界与无余依涅槃界。

අයං වුච්චති තිපුක්ඛලස්ස ච නයස්ස අඞ්කුසස්ස ච නයස්ස භූමීති. තෙනාහ ‘‘යො අකුසලෙ සමූලෙහි නෙතී’’ති ‘‘ඔලොකෙත්වා දිසලොචනෙනා’’ති ච.

此被称为三种个人法与钩法之地。是故说：“彼以诸不善根引导”，以及“环顾四方而视”。

නියුත්තං නයසමුට්ඨානං.

诸理则之源流已配定。

සාසනපට්ඨානං

教法之基

89. තත්ථ අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා? සාසනපට්ඨානෙ. තත්ථ කතමං සාසනපට්ඨානං? සංකිලෙසභාගියං සුත්තං, වාසනාභාගියං සුත්තං, නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, තණ්හාසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, තණ්හාවොදානභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිවොදානභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතවොදානභාගියං සුත්තං.

89. 于此，十八根本句应于何处见？于《教法建立》中。于此，何为《教法建立》？杂染分经、习气分经、通达分经、无学分经、杂染分与习气分经、杂染分与通达分经、杂染分与无学分经、杂染分、通达分与无学分经、杂染分、习气分与通达分经、习气分与通达分经、贪爱染分经、见染分经、恶行染分经、贪爱净分经、见净分经、恶行净分经。

තත්ථ සංකිලෙසො තිවිධො – තණ්හාසංකිලෙසො දිට්ඨිසංකිලෙසො දුච්චරිතසංකිලෙසො. තත්ථ තණ්හාසංකිලෙසො සමථෙන විසුජ්ඣති, සො සමථො සමාධික්ඛන්ධො. දිට්ඨිසංකිලෙසො විපස්සනාය විසුජ්ඣති, සා [Pg.107] විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. දුච්චරිතසංකිලෙසො සුචරිතෙන විසුජ්ඣති, තං සුචරිතං සීලක්ඛන්ධො. තස්ස සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස යදි ආසත්ති උප්පජ්ජති භවෙසු, එවං සායං සමථවිපස්සනා භාවනාමයං පුඤ්ඤක්‍රියවත්ථු භවති තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. ඉමානි චත්තාරි සුත්තානි, සාධාරණානි කතානි අට්ඨ භවන්ති, තානියෙව අට්ඨ සුත්තානි සාධාරණානි කතානි සොළස භවන්ති.

于此，染污有三：贪爱染、见染、恶行染。于此，贪爱染由止而清净，此止即定蕴；见染由观(vipassanā)而清净，此观即慧蕴；恶行染由善行而清净，此善行即戒蕴。安住于戒者，若于诸有生起执著，则此止观成为修所成福业事(puññakriyavatthu)，导向于彼处重生。此四经，经组合后成八经；此八经，再经组合后则成十六经。

ඉමෙහි සොළසහි සුත්තෙහි භින්නෙහි නවවිධං සුත්තං භින්නං භවති. ගාථාය ගාථා අනුමිනිතබ්බා, වෙය්‍යාකරණෙන වෙය්‍යාකරණං අනුමිනිතබ්බං. සුත්තෙන සුත්තං අනුමිනිතබ්බං.

依此十六经之分别，九分教亦被剖析。应以偈颂推知偈颂，以解说推知解说，以经推知经。

90. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං?

90. 于此，何为杂染分经？

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතර’’න්ති.

“为欲所盲，为网所覆，为贪爱之盖所蔽；为放逸之缚所缚，如鱼入鱼笼口；彼等追随老死，如哺乳之犊牛追随其母。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානි. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො, අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

“诸比丘，有此四种非道。是哪四种？因欲而入非道，因嗔而入非道，因痴而入非道，因怖而入非道。诸比丘，此即四种非道。世尊说了此语，善逝说完此语后，导师又接着说：”

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති.

“因欲、嗔、怖、痴而违越法者，其名誉减损，如月于黑分。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පදුට්ඨෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, චක්කංව වහතො පද’’න්ති.

“诸法意先行，意主意所造；若以染污意，或语或行业，苦随彼而来，如轮随役牛之足。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘මිද්ධී [Pg.108] යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

“若人懈怠又贪食，嗜睡且辗转而卧，如为饲料所养之大猪，此愚人一再投胎。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘අයසාව මලං සමුට්ඨිතං, තතුට්ඨාය තමෙව ඛාදති;

එවං අතිධොනචාරිනං, සානි කම්මානි නයන්ති දුග්ගති’’න්ති.

“如铁所生锈，生已自食铁；如是过度受用者，其自业引至恶趣。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ ච;

එවං අයං පෙච්ච පජා පරත්ථ, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ චා’’ති.

“犹如盗贼于墙洞口被捕，因其自身之业而受害被缚；如是此众生死后于他世，亦因其自身之业而受害被缚。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ සුඛ’’න්ති.

“为求自身安乐，而以刀杖伤害希求安乐之有情者，彼于死后不得安乐。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, ජිම්හං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා ජිම්හං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ සති.

“若渡河之牛群中，领头之牛走偏，则当领者走偏时，所有牛皆走偏。”

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො චෙ අධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙති, රාජා චෙ හොති අධම්මිකො’’ති.

“如是于人类中，被认为是贤首者，若彼行于非法，何况其余之人？若王为不义者，则举国皆卧于苦。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘සුකිච්ඡරූපාවතිමෙ මනුස්සා, කරොන්ති පාපං උපධීසු රත්තා;

ගච්ඡන්ති තෙ බහුජනසන්නිවාසං, නිරයං අවීචිං කටුකං භයානක’’න්ති.

“这些人确实难以调伏，贪著于执取而作恶；他们去往那苦涩、可怕、众人群居的无间地狱。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘ඵලං [Pg.109] වෙ කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති.

“果实毁坏芭蕉，果实毁坏翠竹与芦苇；恭敬毁坏卑劣者，犹如胚胎毁坏母骡。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘කොධමක්ඛගරු භික්ඛු, ලාභසක්කාරගාරවො ;

සුඛෙත්තෙ පූතිබීජංව, සද්ධම්මෙ න විරූහතී’’ති.

“比丘重忿怒与轻蔑，重利得与恭敬；犹如良田中的腐种，于正法中不增长。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

91. ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි, (යථා ඛො අයං පුග්ගලො ඉරියති, යඤ්ච පටිපදං පටිපන්නො, යඤ්ච මග්ගං සමාරූළ්හො). ඉමම්හි චායං සමයෙ කාලං කරෙය්‍ය, යථාභතං නික්ඛිත්තො, එවං නිරයෙ. තං කිස්ස හෙතු? චිත්තං හිස්ස, භික්ඛවෙ, පදුට්ඨං, චෙතොපදොසහෙතු ඛො පන, භික්ඛවෙ, එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්තී’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච, තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

91. “诸比丘，在此，我以心遍知某些人心怀恶意，（了知此人如何行动，如何行道，如何遵循道路）。如果此人于此时死去，就会像被带来放下一般，置于地狱中。那是什么原因呢？诸比丘，因为他的心怀恶意。诸比丘，正是由于心的恶意，某些众生在身坏命终之后，会投生到恶趣、恶道、堕处、地狱。”世尊说了这个意思，就此而说偈言：

‘‘පදුට්ඨචිත්තං ඤත්වාන, එකච්චං ඉධ පුග්ගලං;

එතමත්ථඤ්ච බ්‍යාකාසි, බුද්ධො භික්ඛූන සන්තිකෙ;

“了知于此世，某人怀恶意，佛陀于比丘前，宣示此义理；

ඉමම්හි චායං සමයෙ, කාලං කයිරාථ පුග්ගලො;

නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය, චිත්තං හිස්ස පදූසිතං;

චෙතොපදොසහෙතු හි, සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං.

若人于此时，舍报命将终，必堕于地狱，因其心染污；众生因心染，而趣至恶道。

යථාභතං නික්ඛිපෙය්‍ය, එවමෙව තථාවිධො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජතී’’ති.

犹如携来物，随即被置放，如是彼恶慧，身坏堕地狱。”

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුතන්ති.

此义亦为世尊所说，我乃如是听闻。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, සචෙ වො දුක්ඛමප්පියං;

මාකත්ථ පාපකං කම්මං, ආවි වා යදි වා රහො.

汝等若怖畏于苦，若不喜于苦，莫作诸恶业，无论公开或私下。

‘‘සචෙ [Pg.110] ච පාපකං කම්මං, කරිස්සථ කරොථ වා;

න වො දුක්ඛා පමුත්‍යත්ථි, උපෙච්චපි පලායත’’න්ති.

若汝等将作或今作恶业，则不得脱离于苦，纵然逃跑亦然。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘අධම්මෙන ධනං ලද්ධා, මුසාවාදෙන චූභයං;

මමෙති බාලා මඤ්ඤන්ති, තං කථං නු භවිස්සති.

以非法与妄语获得财富，愚人执之为“我所”；那如何能成其所有？

‘‘අන්තරායා සු භවිස්සන්ති, සම්භතස්ස විනස්සති;

මතා සග්ගං න ගච්ඡන්ති, නනු එත්තාවතා හතා’’ති.

障碍必将生起，积聚终归消散；逝者不得生天，岂非已然毁灭？

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘කථං ඛණති අත්තානං, කථං මිත්තෙහි ජීරති;

කථං විවට්ටතෙ ධම්මා, කථං සග්ගං න ගච්ඡති.

如何自掘，如何离于友；如何背于法，如何不生天？

‘‘ලොභා ඛණති අත්තානං, ලුද්ධො මිත්තෙහි ජීරති;

ලොභා විවට්ටතෙ ධම්මා, ලොභා සග්ගං න ගච්ඡතී’’ති.

因贪而自掘，贪者离于友；因贪而背法，因贪不生天。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘චරන්ති බාලා දුම්මෙධා, අමිත්තෙනෙව අත්තනා;

කරොන්තා පාපකං කම්මං, යං හොති කටුකප්ඵලං.

愚人无智慧，待己如怨敌，造作诸恶业，终得苦涩果。

‘‘න තං කම්මං කතං සාධු, යං කත්වා අනුතප්පති;

යස්ස අස්සුමුඛො රොදං, විපාකං පටිසෙවතී’’ති.

彼业非善作，作已生追悔；领受其果报，唯有泪满面。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච, අබ්‍යත්තෙන ච සාමඤ්ඤං;

බහූ හි තත්ථ සම්බාධා, යත්ථ බාලො විසීදති.

无慧者出家，难行亦难忍；于中多障碍，愚者陷其中。

‘‘යො හි අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්ච, භාසමානෙ තථාගතෙ;

මනං පදොසයෙ බාලො, මොඝං ඛො තස්ස ජීවිතං.

如来说示义与法，若有愚人心生恶意，其生命实属空虚。

‘‘එතඤ්චාහං අරහාමි, දුක්ඛඤ්ච ඉතො ච පාපියතරං භන්තෙ;

යො අප්පමෙය්‍යෙසු තථාගතෙසු, චිත්තං පදොසෙමි අවීතරාගො’’ති.

“尊者，我应受此苦，以及比此更糟之苦；我贪欲未离，却对无量的如来心生恶意。”

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘අප්පමෙය්‍යං [Pg.111] පමිනන්තො, කොධ විද්වා විකප්පයෙ;

අප්පමෙය්‍යං පමායිනං, නිවුතං තං මඤ්ඤෙ අකිස්සව’’න්ති.

衡量不可量者，此间何智者能分别？我思彼衡量者，为障所蔽，实无智慧。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此为杂染分经。

‘‘පුරිසස්ස හි ජාතස්ස, කුඨාරී ජායතෙ මුඛෙ;

යාය ඡින්දති අත්තානං, බාලො දුබ්භාසිතං භණං.

人既生来，斧即在口中；愚者说恶说，以此自斩。

‘‘න හි සත්ථං සුනිසිතං, විසං හලාහලං ඉව;

එවං විරද්ධං පාතෙති, වාචා දුබ්භාසිතා යථා’’ති.

善磨之利刃，或哈拉哈拉（halāhala）剧毒，实不如恶说（dubbhāsita）之语，能令犯过者堕落。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此是杂染品经。

92.

92.

‘‘යො නින්දියං පසංසති, තං වා නින්දති යො පසංසියො;

විචිනාති මුඛෙන සො කලිං, කලිනා තෙන සුඛං න වින්දති.

赞叹应受谴责者，或谴责应受赞叹者；彼以口招致过患，因那过患而不得安乐。

‘‘අප්පමත්තො අයං කලි, යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො;

සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනා, අයමෙව මහන්තතරො කලි;

යො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ.

于博戏中输掉财产，乃至自身的一切，此过患尚微小；若于诸善逝心生恶意，此方是更重大的过患。

‘‘සතං සහස්සානං නිරබ්බුදානං, ඡත්තිංසතී පඤ්ච ච අබ්බුදානි;

යමරියගරහී නිරයං උපෙති, වාචං මනඤ්ච පණිධාය පාපක’’න්ති.

以邪恶语、意诽谤圣者，彼人趣向地狱，（受苦）十万尼罗部陀（nirabbuda）、三十六尼罗部陀，复有五阿部陀（abbuda）。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此是杂染品经。

‘‘යො ලොභගුණෙ අනුයුත්තො, සො වචසා පරිභාසති අඤ්ඤෙ;

අස්සද්ධො කදරියො අවදඤ්ඤූ, මච්ඡරි පෙසුණියං අනුයුත්තො.

耽著于贪欲者，以言语辱骂他人；无信、鄙吝、不敬智者言，悭吝且好两舌。

‘‘මුඛදුග්ග [Pg.112] විභූත අනරිය, භූනහු පාපක දුක්කටකාරි;

පුරිසන්ත කලී අවජාතපුත්ත, මා බහුභාණිධ නෙරයිකොසි.

恶口、虚伪、非圣者，毁实、邪恶、行恶作（dukkaṭakārī）者；人中渣滓、不幸者、卑劣之子，于此莫多言，汝是地狱人。

‘‘රජමාකිරසී අහිතාය, සන්තෙ ගරහසි කිබ්බිසකාරී;

බහූනි දුච්චරිතානි චරිත්වා, ගච්ඡසි ඛො පපතං චිරරත්ත’’න්ති.

作恶者，汝为自害而散布尘垢，汝谴责寂静者；行诸多恶行后，汝必长久堕于深渊。

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

此是杂染品经。

තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත්තං?

其中，何为福德增长品经？

‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පසන්නෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං සුඛමන්වෙති, ඡායාව අනපායිනී’’ති.

诸法意先行，意为首，意所成；若以清净意，或语或行业，是则乐随彼，如影不离形。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此是福德增长品经。

93. මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, කපිලවත්ථු ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බාහුජඤ්ඤං ආකිණ්ණමනුස්සං සම්බාධබ්‍යූහං, සො ඛො අහං, භන්තෙ, භගවන්තං වා පයිරුපාසිත්වා මනොභාවනීයෙ වා භික්ඛූ සායන්හසමයං කපිලවත්ථුං පවිසන්තො භන්තෙනපි හත්ථිනා සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි අස්සෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි රථෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි සකටෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි පුරිසෙන සමාගච්ඡාමි, තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තස්මිං සමයෙ මුස්සතෙව භගවන්තං ආරබ්භ සති, මුස්සති ධම්මං ආරබ්භ සති, මුස්සති සඞ්ඝං ආරබ්භ සති. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති ‘ඉමම්හි චාහං සායන්හසමයෙ කාලං කරෙය්‍යං, කා මය්හං ගති, කො අභිසම්පරායො’’’ති.

93. 释迦族人摩诃男(Mahānāma)对世尊这样说：“世尊，这迦毗罗卫(Kapilavatthu)繁荣、富裕、人口众多、人民密集、道路拥挤。世尊，当我傍晚拜见过世尊或能培育心意的比丘们后进入迦毗罗卫时，会遇到狂乱的大象、狂乱的马、狂乱的马车、狂乱的牛车、狂乱的人。世尊，在那时，我于世尊的忆念就忘失了，于法的忆念就忘失了，于僧的忆念就忘失了。世尊，我于是想：‘如果我在这时死去，我的去处是什么？我的来世会是怎样？’”

‘‘මා භායි, මහානාම, මා භායි, මහානාම, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලඞ්කිරියා. චතූහි ඛො, මහානාම, ධම්මෙහි සමන්නාගතො [Pg.113] අරියසාවකො නිබ්බානනින්නො හොති නිබ්බානපොණො නිබ්බානපබ්භාරො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති, ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති. ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකෙහි. සෙය්‍යථාපි, මහානාම, රුක්ඛො පාචීනනින්නො පාචීනපොණො පාචීනපබ්භාරො, සො මූලච්ඡින්නො කතමෙන පපතෙය්‍යා’’ති? ‘‘යෙන, භන්තෙ, නින්නො යෙන පොණො යෙන පබ්භාරො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහානාම, ඉමෙහි චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො නිබ්බානනින්නො හොති නිබ්බානපොණො නිබ්බානපබ්භාරො. මා භායි, මහානාම, මා භායි, මහානාම, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලඞ්කිරියා’’ති.

“摩诃男，不要害怕！摩诃男，不要害怕！你的死将非恶死，你的命终将非恶终。摩诃男，具足四法的圣弟子，是趋向涅槃、朝向涅槃、倾向涅槃的。是哪四法呢？摩诃男，于此，圣弟子于佛具足不坏净：‘彼世尊是阿罗汉……是佛、世尊。’于法……于僧……具足圣者所喜爱、不破……能导向禅定的戒。摩诃男，譬如一棵树，向东方倾斜、朝向东方、倾向东方，如果从根部砍断，它会倒向哪里呢？”“世尊，它会倒向其所倾斜、朝向、倾向的方向。”“正是如此，摩诃男，具足这四法的圣弟子，是趋向涅槃、朝向涅槃、倾向涅槃的。摩诃男，不要害怕！摩诃男，不要害怕！你的死将非恶死，你的命终将非恶终。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此经名为福德增长分。

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන න හිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො ලභතෙ සුඛ’’න්ති.

为己寻求安乐者，不以杖伤害希求安乐的有情；彼人于来世，获得安乐。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘ගුන්නඤ්චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා උජුං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

若牛群渡河，领头牛正直；则全体正直，因领者行直。

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො සචෙ ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං සුඛං සෙති, රාජා චෙ හොති ධම්මිකො’’ති.

于人类中亦复如是，被视为最上者，彼若行于正法，何况其余众人。若王为如法者，则举国安乐。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

94. භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති ‘‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො සාකෙතෙ පටිවසන්ති කෙනචි දෙව කරණීයෙන. අස්සොසුං ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො ‘‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති. නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති.

94. 世尊住于舍卫城(Sāvatthī)祇陀林给孤独园。其时，众多比丘为世尊作衣，心想：“世尊衣事终，三月过后，将出发游行。”其时，木匠伊西达多与富楼那(Purāṇa)因某事住于娑枳多。木匠伊西达多与富楼那闻：“据说众多比丘为世尊作衣。世尊衣事终，三月过后，将出发游行。”

අථ [Pg.114] ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො මග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං ‘‘යදා ත්වං අම්භො පුරිස පස්සෙය්‍යාසි භගවන්තං ආගච්ඡන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං, අථ අම්හාකං ආරොචෙය්‍යාසී’’ති. ද්වීහතීහං ඨිතො ඛො සො පුරිසො අද්දස භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන යෙන ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ඉසිදත්තපුරාණෙ ථපතයො එතදවොච ‘‘අයං සො භන්තෙ භගවා ආගච්ඡති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, යස්සදානි කාලං මඤ්ඤථා’’ති.

于是，木匠伊西达多与富楼那(Purāṇa)在路上安排了一人，嘱咐道：“贤者，汝若见世尊、阿罗汉、正等觉者前来，即来告知我等。”其人等候了二三日，遥见世尊前来。见已，便往木匠伊西达多与富楼那之处，抵达后对他们说：“尊者，彼世尊、阿罗汉、正等觉者正前来，今正是诸位认为适时之际。”

අථ ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධිංසු. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, එකමන්තං නිසින්නා ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො භගවන්තං එතදවොචුං –

尔时，营造师伊西达多与普拉那前往世尊之处，抵达后顶礼世尊，并紧随于其身后。尔时，世尊离开道路，走到一棵树下，抵达后在铺设好的座位上坐下。营造师伊西达多与普拉那顶礼世尊后，坐于一旁。坐于一旁后，营造师伊西达多与普拉那对世尊说——

‘‘යදා මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියා කොසලෙසු චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියා කොසලෙසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා’ති…පෙ….

“世尊，当我们听说世尊‘将要从舍卫城(Sāvatthī)出发，在憍萨罗(Kosala)游化’时，那时我们就会不悦和忧伤，心想：‘世尊将要远离我们了。’世尊，当我们听说世尊‘已经从舍卫城出发，在憍萨罗游化’时，那时我们也会不悦和忧伤，心想：‘世尊已经远离我们了。’……”

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කාසීසු මගධෙසු චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කාසීසු මගධෙසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, අනප්පකා නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති අනප්පකං දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා’ති.

“世尊，当我们听说世尊‘将要从迦尸(Kāsī)游化至摩揭陀(Magadha)’时，那时我们就会不悦和忧伤，心想：‘世尊将要远离我们了。’而当我们听说世尊‘已经从迦尸游化至摩揭陀’时，那时我们便感到极大的不悦与忧伤，心想：‘世尊已经远离我们了。’”

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘මගධෙසු කාසීසු චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘මගධෙසු කාසීසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, හොති නො [Pg.115] තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා’ති…පෙ….

“世尊，当我们听说世尊‘将要从摩揭陀游化至迦尸’时，我们便感到高兴和喜悦，心想：‘世尊将要来到我们附近了。’当我们听说世尊‘已经从摩揭陀游化至迦尸’时，我们便感到高兴和喜悦，心想：‘世尊就在我们附近了。’……”

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කොසලෙසු සාවත්ථිං චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති. හොති නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති.

“世尊，当我们听说世尊‘将游化于憍萨罗，前往舍卫城’时，那时我们便心满意足，感到喜悦，心想：‘世尊将要来到我们附近了。’”

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ’ති හොති අනප්පකා නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා, හොති අනප්පකං සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා’’’ති.

“世尊，当我们听说‘世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园’时，那时我们便有不小的满足与不小的喜悦，心想：‘世尊就在我们附近！’”

‘‘තස්මාතිහ, ථපතයො, සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා, අලඤ්ච පන වො, ථපතයො, අප්පමාදායා’’ති. ‘‘අත්ථි ඛො නො, භන්තෙ, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඛාතතරො චා’’ති? ‘‘කතමො පන වො, ථපතයො, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඛාතතරො චා’’ති?

“因此，木匠们，居家生活是狭隘的，是尘垢之路；出家是空旷的。木匠们，这足以让你们不放逸了。”“世尊，除了这种狭隘之外，我们还有其他比这更狭隘、更堪称狭隘的吗？”“木匠们，那除了这种狭隘之外，你们还有什么其他比这更狭隘、更堪称狭隘的呢？”

‘‘ඉධ මයං, භන්තෙ, යදා රාජා පසෙනදි කොසලො උය්‍යානභූමිං නිය්‍යාතුකාමො හොති, යෙ තෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස නාගා ඔපවය්හා, තෙ කප්පෙත්වා යා තා රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස පජාපතියො පියා මනාපා, තා එකං පුරතො එකං පච්ඡතො නිසීදාපෙම, තාසං ඛො පන, භන්තෙ, භගිනීනං එවරූපො ගන්ධො හොති. සෙය්‍යථාපි නාම ගන්ධකරණ්ඩකස්ස තාවදෙව විවරියමානස්ස, යථා තං රාජකඤ්ඤානං ගන්ධෙන විභූසිතානං. තාසං ඛො පන, භන්තෙ, භගිනීනං එවරූපො කායසම්ඵස්සො හොති, සෙය්‍යථාපි නාම තූලපිචුනො වා කප්පාහපිචුනො වා, යථා තං රාජකඤ්ඤානං සුඛෙධිතානං. තස්මිං ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙ නාගොපි රක්ඛිතබ්බො හොති. තාපි භගිනියො රක්ඛිතබ්බා හොති. අත්තාපි රක්ඛිතබ්බා හොති. න ඛො පන මයං, භන්තෙ, අභිජානාම තාසු භගීනිසු පාපකං චිත්තං ඤප්පාදෙන්තා, අයං ඛො නො, භන්තෙ, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඝාතතරො චාති.

“世尊，于此，当憍萨罗国波斯匿王想要前往御苑时，我们便装备好憍萨罗王波斯匿的坐骑象，让憍萨罗王波斯匿那些亲爱合意的妃子们，一位坐在前面，一位坐在后面。世尊，那些姐妹们身上的香气，就像刚打开的香盒。世尊，那些姐妹们的身体触感，就像棉絮或木棉絮，如同在安乐中长养的王族女子。世尊，在那时，既要守护大象，也要守护那些姐妹们，还要守护自己。世尊，我们不自知曾对那些姐妹们生起过恶心。世尊，对我们而言，这才是于此狭隘之外的另一种狭隘，是更狭隘、更堪称极度狭隘的。”

‘‘තස්මාතිහ[Pg.116], ථපතයො, සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා. අලඤ්ච පන වො, ථපතයො, අප්පමාදාය. චතූහි ඛො ථපතයො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො.

“因此，木匠们，居家生活是狭隘的，是尘垢之路，出家则如空旷之地。木匠们，这足以令你们不放逸了。木匠们，具足四法的圣弟子是入流者，是不堕恶趣法者，是决定者，是趣向正觉者。”

‘‘කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ථපතයො, සුතවා අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො අප්පටිවිභත්තං. ඉමෙහි ඛො, ථපතයො, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො.

“是哪四法呢？于此，木匠们，多闻圣弟子于佛具足不坏信：‘彼世尊是阿罗汉……（略）……是佛、是世尊’；于法……（略）……于僧……（略）……他以离悭吝之垢的心住于家中，乐于布施，亲手布施，乐于舍弃，乐于应求，乐于分享布施。木匠们，具足此四法的圣弟子，是入流者，是不堕恶趣法者，是决定者，是趣向正觉者。”

‘‘තුම්හෙ ඛො, ථපතයො, බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… යං ඛො පන කිඤ්චි කුලෙ දෙය්‍යධම්මං, සබ්බං තං අප්පටිවිභත්තං සීලවන්තෙහි කල්‍යාණධම්මෙහි, තං කිං මඤ්ඤථ, ථපතයො, කතිවිධා තෙ කොසලෙසු මනුස්සා යෙ තුම්හාකං සමසමා යදිදං දානසංවිභාගෙහී’’ති? ‘‘ලාභා නො, භන්තෙ, සුලද්ධං නො, භන්තෙ, යෙසං නො භගවා එවං පජානාතී’’ති.

“诸位工匠，你们对佛陀具有不动摇的净信，即：‘彼世尊是阿罗汉……（略）……佛、世尊’；对法……（略）……对僧……（略）……凡家中任何可施之物，皆与具戒、具善法者共享。诸位工匠，你们怎么认为？在憍萨罗国，有多少人在布施分享方面能与你们相等呢？”“世尊，我们真是获得了利益！世尊，我们真是获得了善利！世尊如此了知我们！”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福业相应经。

95.

95.

‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන, සහස්සං කප්පකොටියො;

දෙවෙ චෙව මනුස්සෙ ච, සෙසෙන පරිනිබ්බුතො’’ති.

“舍弃一朵花，于千俱胝劫，往来天人中，以余业般涅槃。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福业相应经。

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං සඤ්ඤං, අලභිංත්ථං පතිස්සතො.

“于青翠繁茂、枝叶增长之阿说他树，我正念现前，获得一佛想。”

‘‘අජ්ජ තිංසං තතො කප්පා, නාභිජානාමි දුග්ගතිං;

තිස්සො විජ්ජා සච්ඡිකතා, තස්සා සඤ්ඤාය වාසනා’’ති.

“从彼劫至今，已三十劫，我不识恶趣；三明皆已证，此乃彼想力。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福业相应经。

‘‘පිණ්ඩාය [Pg.117] කොසලං පුරං, පාවිසි අග්ගපුග්ගලො;

අනුකම්පකො පුරෙභත්තං, තණ්හානිඝාතකො මුනි.

“至上之人、悲愍者、灭贪爱之牟尼，于午前时分为乞食，进入憍萨罗城。”

‘‘පුරිසස්ස වටංසකො හත්ථෙ, සබ්බපුප්ඵෙහිලඞ්කතො;

සො අද්දසාසි සම්බුද්ධං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

“一人手持花饰，为众花所庄严；彼见正等觉者，为比丘僧围绕。”

‘‘පවිසන්තං රාජමග්ගෙන, දෙවමානුසපූජිතං;

හට්ඨො චිත්තං පසාදෙත්වා, සම්බුද්ධමුපසඞ්කමි.

“见佛行王道，天人所供奉，心生欢喜信，趋近正觉尊。”

‘‘සො තං වටංසකං සුරභිං, වණ්ණවන්තං මනොරමං;

සම්බුද්ධස්සුපනාමෙසි, පසන්නො සෙහි පාණිභි.

“彼以清净信，用自己双手，将彼芬芳、美丽、悦意之花饰，供养于正等觉者。”

‘‘තතො අග්ගිසිඛා වණ්ණා, බුද්ධස්ස ලපනන්තරා;

සහස්සරංසි විජ්ජුරිව, ඔක්කා නික්ඛමි ආනනා.

“其后佛唇间，面门出光明，色如火焰炽，千光似电闪。”

‘‘පදක්ඛිණං කරිත්වාන, සීසෙ ආදිච්චබන්ධුනො;

තික්ඛත්තුං පරිවට්ටෙත්වා, මුද්ධනන්තරධායථ.

“彼光右绕日亲之首，三度盘旋，于其顶髻中消失。”

‘‘ඉදං දිස්වා අච්ඡරියං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

එකංසං චීවරං කත්වා, ආනන්දො එතදබ්‍රවි.

“阿难见此稀有、未曾有、能令身毛竖立之事，偏袒一肩，说如是言。”

‘‘‘කො හෙතු සිතකම්මස්ස, බ්‍යාකරොහි මහාමුනෙ;

ධම්මාලොකො භවිස්සති, කඞ්ඛං විතර නො මුනෙ.

“大牟尼，微笑之因为何？请为开示。法光将显现，牟尼，请除我等之疑。”

‘‘‘යස්ස තං සබ්බධම්මෙසු, සදා ඤාණං පවත්තති;

කඞ්ඛිං වෙමතිකං ථෙරං, ආනන්දං එතදබ්‍රවි.

“彼于一切法，智慧恒遍行；对有疑惑、犹豫之长老阿难，[世尊]如是说：”

‘‘‘යො සො ආනන්ද පුරිසො, මයි චිත්තං පසාදයි;

චතුරාසීතිකප්පානි, දුග්ගතිං න ගමිස්සති.

“阿难，若人于我心生净信，彼于八万四千劫中，将不往恶趣。”

‘‘‘දෙවෙසු දෙවසොභග්ගං, දිබ්බං රජ්ජං පසාසිය;

මනුජෙසු මනුජින්දො, රාජා රට්ඨෙ භවිස්සති.

“于诸天中，享天神之福，统治天国后；于诸人中，将为国中之王，人中之主。”

‘‘‘සො චරිමං පබ්බජිත්වා, සච්ඡිකත්වාන ධම්මතං;

පච්චෙකබුද්ධො ධුතරාගො, වටංසකො නාම භවිස්සති.

“彼于最终生而出家，亲证于法后，将成为一名离贪之独觉佛，名为‘鬘饰’。”

‘‘‘නත්ථි චිත්තෙ පසන්නම්හි, අප්පකා නාම දක්ඛිණා;

තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ.

“于如来、正等觉者，或于其声闻弟子，若心已清净，则所行之布施无有微小者。”

‘‘‘එවං [Pg.118] අචින්තියා බුද්ධා, බුද්ධධම්මා අචින්තියා;

අචින්තියෙ පසන්නානං, විපාකො හොති අචින්තියො’’’ති.

“如是，佛之功德不可思议，佛法之功德亦不可思议。于此不可思议者具净信，其果报亦不可思议。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福业相应经。

96. ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පසන්නචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි ‘‘(යථා ඛො අයං පුග්ගලො ඉරියති, යඤ්ච පටිපදං පටිපන්නො, යඤ්ච මග්ගං සමාරූළ්හො). ඉමම්හි චායං සමයෙ කාලං කරෙය්‍ය, යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. තං කිස්ස හෙතු? චිත්තං හිස්ස, භික්ඛවෙ, පසන්නං, චෙතොපසාදහෙතු ඛො පන එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්තී’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච, තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

96. “诸比丘，于此，我以心完全了知某个具净信之个人的心，我如此了知：‘此人依此而行，行此行道，登此道路。’此人若于此时命终，则如被携至天界安置一般。此是何因？诸比丘，因其心清净故。又，正是以心清净为因，于此，某些众生于身坏命终之后，得生善趣、天界。”世尊宣说此义，就此义，有言如是：

‘‘පසන්නචිත්තං ඤත්වාන, එකච්චං ඉධ පුග්ගලං;

එතමත්ථඤ්ච බ්‍යාකාසි, බුද්ධො භික්ඛූන සන්තිකෙ.

“佛陀了知于此世间，某个心已清净之人后，遂于诸比丘前，开示此中义理。”

‘‘ඉමම්හි චායං සමයෙ, කාලං කයිරාථ පුග්ගලො;

සග්ගම්හි උපපජ්ජෙය්‍ය, චිත්තං හිස්ස පසාදිතං.

“此人若于此时命终，当得生于天界，因其心已清净故。”

‘‘චෙතොපසාදහෙතු හි, සත්තා ගච්ඡන්ති සුග්ගතිං;

යථාභතං නික්ඛිපෙය්‍ය, එවමෙවං තථාවිධො;

කායස්ස භෙදා සප්පඤ්ඤො, සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති.

“实因心清净故，众生往善趣。犹如被携至而安置，具此心者亦复如是。具慧者于身坏之后，彼得生于天界。”

‘‘අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුත’’න්ති.

“此义亦为世尊所说，我曾如是听闻。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘සුවණ්ණච්ඡදනං නාවං, නාරි ආරුය්හ තිට්ඨසි;

ඔගාහසි පොක්ඛරණිං, පද්මං ඡින්දසි පාණිනා.

“天女，你登上黄金篷盖之舟，进入莲池，以手折取莲花。

‘‘කෙන තෙ තාදිසො වණ්ණො, ආනුභාවො ජුති ච තෙ;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසිච්ඡිතා.

“因何你有此肤色、威力与光辉？又因何有此财富，一切心之所欲皆能生起。

‘‘පුච්ඡිතා දෙවතෙ සංස, කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලං;

සා දෙවතා අත්තමනා, දෙවරාජෙන පුච්ඡිතා.

“天女，我问你，请说此是何业之果？”彼天女为天王所问，心生欢喜。

‘‘පඤ්හං [Pg.119] පුට්ඨා වියාකාසි, සක්කස්ස ඉති මෙ සුතං;

අද්ධානං පටිපන්නාහං, දිස්වා ථූපං මනොරමං.

“我闻，被帝释（Sakka）所问，彼女作此解释：‘我于往昔行长路，得见一悦意佛塔。

‘‘තත්ථ චිත්තං පසාදෙසිං, කස්සපස්ස යසස්සිනො;

පද්ධපුප්ඵෙහි පූජෙසිං, පසන්නා සෙහි තස්සෙව;

කම්මස්ස ඵලං විපාකො, එතාදිසං කතපුඤ්ඤා ලභන්තී’’ති.

“‘于具盛名之迦叶佛塔，我心生净信；心怀净信，亲手以莲花供养。此即是彼业之果报，行善之人得此福。’”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘දානකථා සීලකථා සග්ගකථා පුඤ්ඤකථා පුඤ්ඤවිපාකකථා’’ති;

“说布施，说持戒，说天界，说功德，说功德之果报。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘අපිචාපි පංසුථූපෙසු උද්දිස්සකතෙසු දසබලධරානං තත්ථපි කාරං කත්වා සග්ගෙසු නරා පමොදන්තී’’ති.

“即使是为十力者所建之土堆佛塔，若人于彼处行恭敬之行，亦能于天界中欢喜。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为习气分经。

97.

97.

‘‘දෙවපුත්තසරීරවණ්ණා, සබ්බෙ සුභගසණ්ඨිතී;

උදකෙන පංසුං තෙමෙත්වා, ථූපං වඩ්ඪෙථ කස්සපං.

“天子身光彩，皆具妙仪态；以水润尘土，增建迦叶塔。

‘‘අයං සුගත්තෙ සුගතස්ස ථූපො, මහෙසිනො දසබලධම්මධාරිනො;

තස්මිං ඉමෙ දෙවමනුජා පසන්නා, කාරං කරොන්තා ජරාමරණා පමුච්චරෙ’’ති.

“善形女，此乃善逝之塔，彼大仙、十力、持法者。天人于此心生净信，行此善业，得离老死。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘උළාරං වත තං ආසි, යාහං ථූපං මහෙසිනො;

උප්පලානි ච චත්තාරි, මාලඤ්ච අභිරොපයිං.

“我所作之福德，实为广大！我曾于大仙塔，供上四朵青莲及花鬘。

‘‘අජ්ජ තිංසං තතො කප්පා, නාභිජානාමි දුග්ගතිං;

විනිපාතං න ගච්ඡාමි, ථූපං පූජෙත්ව සත්ථුනො’’ති.

“自彼时至今，已是第三十劫，我未曾忆起堕入恶趣；因曾供养导师塔，我不堕于恶道。”

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为福德分经。

‘‘බාත්තිංසලක්ඛණධරස්ස, විජිතවිජයස්ස ලොකනාථස්ස;

සතසහස්සං කප්පෙ, මුදිතො ථූපං අපූජෙසි.

“我曾供养彼具三十二相、战胜一切、世间怙主之塔，因是供养，于十万劫中，我心常欢喜。”

‘‘යං [Pg.120] මයා පසුතං පුඤ්ඤං, තෙන ච පුඤ්ඤෙන දෙව සොභග්ගං;

රජ්ජානි ච කාරිතානි, අනාගන්තුන විනිපාතං.

我所积集之功德，以此功德，未堕恶趣，得天界庄严，亦曾为诸王。

‘‘යං චක්ඛු අදන්තදමකස්ස, සාසනෙ පණිහිතං තථා;

චිත්තං තං මෙ සබ්බං, ලද්ධං විමුත්තචිත්තම්හි විධූතලතො’’ති.

于调伏未调伏者之教法中，我已安住于眼，亦复如是安住于心。彼一切我皆已得，我心已解脱，已断尽贪爱之蔓。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为功德分经。

98.

98.

‘‘සාමාකපත්ථොදනමත්තමෙව හි, පච්චෙකබුද්ධම්හි අදාසි දක්ඛිණං;

විමුත්තචිත්තෙ අඛිලෙ අනාසවෙ, අරණවිහාරිම්හි අසඞ්ගමානසෙ.

我仅以一钵莎玛草米饭为供养，施予一位独觉佛，彼心已解脱、无碍、无漏，住于无诤，心无执著。

‘‘තස්මිඤ්ච ඔකප්පයි ධම්මමුත්තමං, තස්මිඤ්ච ධම්මෙ පණිධෙසිං මානසං;

එවං විහාරීහි මෙ සඞ්ගමො සියා, භවෙ කුදාසුපි ච මා අපෙක්ඛවා.

我于彼胜法生起信心，并于彼法中立定我心。愿我得与如是住者为伴，于任何生有中，皆无所恋慕。

‘‘තස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො අහං, සහස්සක්ඛත්තුං කුරුසූපපජ්ජථ ;

දීඝායුකෙසු අමමෙසු පාණිසු, විසෙසගාමීසු අහීනගාමිසු.

缘于彼业之果报，我曾千次生于俱卢洲(Kuru)；于彼长寿、无我所、趋向殊胜、福报不减之众生中。

‘‘තස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො අහං, සහස්සක්ඛත්තුං තිදසොපපජ්ජථ;

විචිත්‍රමාලාභරණානුලෙපිසු, විසිට්ඨකායූපගතො යසස්සිසු.

缘于彼业之果报，我曾千次生为忉利天神，于彼具各色花鬘、饰品、涂香、声名远扬之天众中，获得殊胜之身。

‘‘තස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො අහං, විමුත්තචිත්තො අඛිලො අනාසවො;

ඉමෙහි මෙ අන්තිමදෙහධාරිභි, සමාගමො ආසිහි තාහි තාසිහි.

缘于彼业之果报，我心已解脱、无碍、无漏；我得与此等荷担最后身、欲求超越善恶之圣者相会。

‘‘පච්චක්ඛං [Pg.121] ඛ්විමං අවච තථාගතො ජිනො, සමිජ්ඣතෙ සීලවතො යදිච්ඡති;

යථා යථා මෙ මනසා විචින්තිතං, තථා සමිද්ධං අයමන්තිමො භවො’’ති.

如来、胜者亲口宣说此语：“持戒者所愿，皆能成就。”凡我心中所思所念，皆已如是成就，此为最后之生。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为功德分经。

‘‘එකතිංසම්හි කප්පම්හි ජිනො අනෙජො, අනන්තදස්සී භගවා සිඛීති;

තස්සාපි රාජා භාතා සිඛිද්ධෙ, බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච අභිප්පසන්නො.

三十一劫昔，有胜者、无欲、无边见者，名为尸弃(Sikhī)之世尊出世。其王弟亦于佛与法，深生净信。

‘‘පරිනිබ්බුතෙ ලොකවිනායකම්හි, ථූපං සකාසි විපුලං මහන්තං;

සමන්තතො ගාවුතිකං මහෙසිනො, දෙවාතිදෙවස්ස නරුත්තමස්ස.

世间导师般涅槃后，彼为大仙、天中天、人中尊，造一广大宏伟之塔，周匝一俱卢舍(gāvuta)。

‘‘තස්මිං මනුස්සො බලිමාභිහාරී, පග්ගය්හ ජාතිසුමනං පහට්ඨො;

වාතෙන පුප්ඵං පතිතස්ස එකං, තාහං ගහෙත්වාන තස්සෙව දාසි.

于彼塔前，有一人欣喜地高举素馨花前来献供。一花从其手中为风吹落，我遂拾起，还于彼人。

‘‘සො මං අවොචාභිපසන්නචිත්තො, තුය්හමෙව එතං පුප්ඵං දදාමි;

තාහං ගහෙත්වා අභිරොපයෙසිං, පුනප්පුනං බුද්ධමනුස්සරන්තො.

他以极为虔敬之心对我说：“此花我只献予你。”我接过那花，一再忆念佛陀，将之供奉于佛塔之上。

‘‘අජ්ජ තිංසං තතො කප්පා, නාභිජානාමි දුග්ගතිං;

විනිපාතඤ්ච න ගච්ඡාමි, ථූපපූජායිදං ඵල’’න්ති.

从彼劫至今三十劫，我未曾识得恶趣；亦不曾堕于恶道，此乃供养佛塔之果报。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为积集福德分经。

‘‘කපිලං නාම නගරං, සුවිභත්තං මහාපථං;

ආකිණ්ණමිද්ධං ඵීතඤ්ච, බ්‍රහ්මදත්තස්ස රාජිනො.

有名为迦毗罗(Kapila)之城，属梵授(Brahmadatta)王所有。其城大道宽广，规划井然，人烟稠密，富裕繁荣。

‘‘කුම්මාසං [Pg.122] වික්කිණිං තත්ථ, පඤ්චාලානං පුරුත්තමෙ;

සොහං අද්දසිං සම්බුද්ධං, උපරිට්ඨං යසස්සිනං.

于般遮罗(Pañcāla)最上城中，我于彼处贩卖麦饼。我得见一等正觉者，具大声名，住于空中。

‘‘හට්ඨො චිත්තං පසාදෙත්වා, නිමන්තෙසිං නරුත්තමං;

අරිට්ඨං ධුවභත්තෙන, යං මෙ ගෙහම්හි විජ්ජථ.

我心生欢喜，令其清净，遂以常食及家中所有，邀请人中之最上者——阿利吒(Ariṭṭha)独觉佛。

‘‘තතො ච කත්තිකො පුණ්ණො, පුණ්ණමාසී උපට්ඨිතා;

නවං දුස්සයුගං ගය්හ, අරිට්ඨස්සොපනාමයිං.

其后，迦提(Kattika)月圆，正值满月之日。我取一套新衣，奉献予阿利吒(Ariṭṭha)。

‘‘පසන්නචිත්තං ඤත්වාන, පටිග්ගණ්හි නරුත්තමො;

අනුකම්පකො කාරුණිකො, තණ්හානිඝාතකො මුනි.

人中之最上者知我心意虔敬，彼具悲悯、富慈心、断尽渴爱之牟尼，遂接受此供养。

‘‘තාහං කම්මං කරිත්වාන, කල්‍යාණං බුද්ධවණ්ණිතං;

දෙවෙ චෙව මනුස්සෙ ච, සන්ධාවිත්වා තතො චුතො.

我造作彼佛所称赞之善业，于天界及人间流转。后从天界死，

‘‘බාරාණසියං නගරෙ, සෙට්ඨිස්ස එකපුත්තකො;

අඩ්ඪෙ කුලස්මිං උප්පජ්ජිං, පාණෙහි ච පියතරො.

于波罗奈(Bārāṇasī)城中，我生于一富商之家，为其独子，备受珍爱，胜于生命。

‘‘තතො ච විඤ්ඤුතං පත්තො, දෙවපුත්තෙන චොදිතො;

පාසාදා ඔරූහිත්වාන, සම්බුද්ධමුපසඞ්කමිං.

其后，我已长大成人，具辨别力，受天子所敦促，遂从宫殿而下，往诣等正觉者。

‘‘සො මෙ ධම්මමදෙසයි, අනුකම්පාය ගොතමො;

දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං.

彼乔达摩(Gotama)出于悲悯，为我开示正法：苦、苦之生起、以及苦之超越。

‘‘අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං;

චත්තාරි අරියසච්චානි, මුනි ධම්මමදෙසයි.

以及能导向苦寂灭的八支圣道。牟尼开示此法，阐明了四圣谛。

‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහරිං සාසනෙ රතො;

සමථං පටිවිජ්ඣාහං, රත්තින්දිවමතන්දිතො.

我听闻彼之言教，乐于教法中安住；日夜不懈，我已通达奢摩他(samatha)。

‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ ආසුං සමුච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

于我内外所有之诸漏(āsava)，昔日实有，今皆断尽，永不再起。

‘‘පරියන්තකතං දුක්ඛං, චරිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථිදානි පුනබ්භවො’’ති.

苦已究竟，此乃最后之身。生死轮回，今已无有后有。

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

此为积集福德分经。

99. තත්ථ [Pg.123] කතමං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං?

99. 于此，何为通达分经？

‘‘උද්ධං අධො සබ්බධි විප්පමුත්තො, අයං අහස්මීති අනානුපස්සී;

එවං විමුත්තො උදතාරි ඔඝං, අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවායා’’ති.

于上界、下界、于一切处皆已解脱，不随观“此是我”；如是解脱者，为无后有，已渡越前所未渡之暴流。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为通达分经。

‘‘සීලවතො, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ අවිප්පටිසාරො ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං සීලවතො අවිප්පටිසාරො ජායෙය්‍ය. අවිප්පටිසාරිනා, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ පාමොජ්ජං ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං අවිප්පටිසාරිනො පාමොජ්ජං ජායෙය්‍ය. පමුදිතෙන, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ පීති ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං පමුදිතස්ස පීති ජායෙය්‍ය. පීතිමනස්ස, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ කායො පස්සම්භෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භෙය්‍ය. පස්සද්ධකායස්ස ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්තාහං සුඛං වෙදියෙය්‍ය’න්ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියෙය්‍ය. සුඛිනො ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ සමාධි ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං සුඛිනො සමාධි ජායෙය්‍ය. සමාහිතස්ස ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්තාහං යථාභූතං පජානෙය්‍ය’න්ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං සමාහිතො යථාභූතං පජානෙය්‍ය. යථාභූතං පජානතා, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ නිබ්බිදා ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං යථාභූතං පජානන්තො නිබ්බින්දෙය්‍ය. නිබ්බින්දන්තෙන, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ විරාගො ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං නිබ්බින්දන්තො විරජ්ජෙය්‍ය. විරජ්ජන්තෙන ආනන්ද න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ විමුත්ති ජායෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං විරජ්ජන්තො විමුච්චෙය්‍ය. විමුත්තෙන, ආනන්ද, න චෙතනා කරණීයා ‘කින්ති මෙ විමුත්තිඤාණදස්සනං උප්පජ්ජෙය්‍යා’ති. ධම්මතා එසා, ආනන්ද, යං විමුත්තස්ස විමුත්තිඤාණදස්සනං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති.

“阿难，具戒者不须作意：‘如何令我无悔生起？’阿难，此是法性，具戒者无悔自然生起。阿难，无悔者不须作意：‘如何令我喜悦生起？’阿难，此是法性，无悔者喜悦自然生起。阿难，喜悦者不须作意：‘如何令我喜生起？’阿难，此是法性，喜悦者喜自然生起。阿难，有喜者不须作意：‘如何令我身轻安？’阿难，此是法性，有喜者身自然轻安。阿难，身轻安者不须作意：‘如何令我感受乐？’阿难，此是法性，身轻安者自然感受乐。阿难，有乐者不须作意：‘如何令我定生起？’阿难，此是法性，有乐者定自然生起。阿难，得定者不须作意：‘如何令我如实知？’阿难，此是法性，得定者自然如实知。阿难，如实知者不须作意：‘如何令我厌离生起？’阿难，此是法性，如实知者自然厌离。阿难，厌离者不须作意：‘如何令我离欲生起？’阿难，此是法性，厌离者自然离欲。阿难，离欲者不须作意：‘如何令我解脱生起？’阿难，此是法性，离欲者自然解脱。阿难，解脱者不须作意：‘如何令我解脱知见生起？’阿难，此是法性，解脱者解脱知见自然生起。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

100.

100.

‘‘යදා [Pg.124] හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා, ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා, යතො පජානාති සහෙතුධම්ම’’න්ති.

于热忱、禅思的婆罗门，何时诸法真实显现；彼时他的一切疑惑皆消散，因他已了知法及其因。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා, ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා, යතො ඛයං පච්චයානං අවෙදී’’ති.

于热忱、禅思的婆罗门，何时诸法真实显现；彼时他的一切疑惑皆消散，因他已了知诸缘之灭尽。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘කිංනු කුජ්ඣසි මා කුජ්ඣි, අක්කොධො තිස්ස තෙ වරං;

කොධමානමක්ඛවිනයත්ථං හි, තිස්ස බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති.

提沙，为何发怒？莫发怒，不怒于你实为佳。提沙，正是为了调伏忿、慢与抹煞，才修此梵行。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘කදාහං නන්දං පස්සෙය්‍යං, ආරඤ්ඤං පංසුකූලිකං;

අඤ්ඤාතුඤ්ඡෙන යාපෙන්තං, කාමෙසු අනපෙක්ඛින’’න්ති.

何时我得见难陀，住于林野，着粪扫衣，以不为人知的方式托钵维生，于诸欲乐无所期盼？

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘කිංසු ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කිංසු ඡෙත්වා න සොචති;

කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, වධං රොචෙසි ගොතමාති.

斩断何物得安眠？斩断何物无忧愁？乔达摩，你嘉许斩断哪一法？

‘‘කොධං ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කොධං ඡෙත්වා න සොචති;

කොධස්ස විසමූලස්ස, මධුරග්ගස්ස බ්‍රාහ්මණ;

වධං අරියා පසංසන්ති, තං හි ඡෙත්වා න සොචතී’’ති.

斩断忿怒得安眠，斩断忿怒无忧愁。婆罗门，忿怒之根有毒，其顶甜美，圣者们赞叹将其斩断，因斩断它，便无忧愁。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘කිංසු හනෙ උප්පතිතං, කිංසු ජාතං විනොදයෙ;

කිඤ්චස්සු පජහෙ ධීරො, කිස්සාභිසමයො සුඛො.

升起何物当击杀？已生何物当驱除？智者应舍弃何物？证悟何者是安乐？

‘‘කොධං [Pg.125] හනෙ උප්පතිතං, රාගං ජාතං විනොදයෙ;

අවිජ්ජං පජහෙ ධීරො, සච්චාභිසමයො සුඛො’’ති.

升起的忿怒当击杀，已生的贪欲当驱除。智者应舍弃无明，证悟四圣谛是安乐。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

101.

101.

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.

如被矛所刺，如头被火烧，比丘应具念游行，为断除欲贪。

‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;

සක්කායදිට්ඨිප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.

如被矛所刺，如头被火烧，比丘应具念游行，为断除身见。

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘සබ්බෙ ඛයන්තා නිචයා, පතනන්තා සමුස්සයා;

සබ්බෙසං මරණමාගම්ම, සබ්බෙසං ජීවිතමද්ධුවං;

එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො, පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානි.

一切积聚终有尽，一切高升终有落。生命终将归于死，生命实为不坚固。见此死亡之怖畏，当行能引乐之福业。

‘‘සබ්බෙ ඛයන්තා නිචයා, පතනන්තා සමුස්සයා;

සබ්බෙසං මරණමාගම්ම, සබ්බෙසං ජීවිතමද්ධුවං;

එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො, ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති.

“一切积聚终有尽，一切高建终有堕；一切生命皆归于死，一切生命皆不坚固。见此死亡之怖畏，求寂静者当舍世间利诱。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘සුඛං සයන්ති මුනයො, න තෙ සොචන්ති මාවිධ;

යෙසං ඣානරතං චිත්තං, පඤ්ඤවා සුසමාහිතො;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, ඔඝං තරති දුත්තරං.

“牟尼安乐眠，摩毗陀，彼等无忧愁。其心乐禅修，有慧善等持，发起精进，心向涅槃，能渡难渡之暴流。”

‘‘විරතො කාමසඤ්ඤාය, සබ්බසංයොජනාතීතො ;

නන්දිභවපරික්ඛීණො, සො ගම්භීරෙ න සීදතී’’ති.

“已离于欲想，超越一切结，喜有已灭尽，彼不沉于甚深。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘සද්දහානො අරහතං, ධම්මං නිබ්බානපත්තියා;

සුස්සූසං ලභතෙ පඤ්ඤං, අප්පමත්තො විචක්ඛණො.

“信受阿罗汉导向涅槃之法，乐于听闻、不放逸、有见识者，获得智慧。”

පතිරූපකාරී [Pg.126] ධුරවා, උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං;

සච්චෙන කිත්තිං පප්පොති, දදං මිත්තානි ගන්ථති;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං, එවං පෙච්ච න සොචතී’’ති.

“行事适宜、荷担责任、勤奋者，能得财富。以诚实获得声誉，布施能缔结友谊。如此，从此世去往他世，死后无忧。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘සබ්බගන්ථපහීනස්ස, විප්පමුත්තස්ස තෙ සතො;

සමණස්ස න තං සාධු, යදඤ්ඤමනුසාසසීති.

“于你这已断一切束缚、已解脱、具念的沙门，教导他人是不好的。”

‘‘යෙන කෙනචි වණ්ණෙන, සංවාසො සක්ක ජායති;

න තං අරහති සප්පඤ්ඤො, මනසා අනුකම්පිතුං.

“帝释，无论以何种方式，共住既已发生，智者理应以心怜悯他。”

‘‘මනසා චෙ පසන්නෙන, යදඤ්ඤමනුසාසති;

න තෙන හොති සංයුත්තො, යානුකම්පා අනුද්දයා’’ති.

“若以清净心教导他人，他不会因那怜悯与慈悲而被相应（束缚）。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

102.

102.

‘‘රාගො ච දොසො ච කුතොනිදානා, අරතී රතී ලොමහංසො කුතොජා;

කුතො සමුට්ඨාය මනොවිතක්කා, කුමාරකා ධඞ්කමිවොස්සජන්ති.

“贪与嗔以何为因？不乐、乐与身毛竖立从何而生？心中诸寻思从何生起，如孩童放出乌鸦？”

‘‘රාගො ච දොසො ච ඉතොනිදානා, අරතී රතී ලොමහංසො ඉතොජා;

ඉතො සමුට්ඨාය මනොවිතක්කා, කුමාරකා ධඞ්කමිවොස්සජන්ති.

“贪与嗔以此为因，不乐、乐与身毛竖立由此而生。心中诸寻思由此生起，如孩童放出乌鸦。”

‘‘ස්නෙහජා අත්තසම්භූතා, නිග්‍රොධස්සෙව ඛන්ධජා;

පුථු විසත්තා කාමෙසු, මාලුවාව විතතා වනෙ.

“从爱而生，从自身而生，如榕树从其主干生出；广泛地执着于诸欲，如蔓藤在林中蔓延。”

‘‘යෙ නං පජානන්ති යතොනිදානං, තෙ නං විනොදෙන්ති සුණොහි යක්ඛ;

තෙ දුත්තරං ඔඝමිමං තරන්ති, අතිණ්ණපුබ්බං අපුනබ්භවායා’’ති.

“夜叉，请听！那些了知其因者，他们能驱除它。他们渡过此难渡的暴流，此流从前未曾渡，为达不再有。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘දුක්කරං [Pg.127] භගවා සුදුක්කරං භගවා’’ති;

“世尊，此事难行！世尊，此事极难行！”

‘‘දුක්කරං වාපි කරොන්ති, [කාමදාති භගවා]සෙක්ඛා සීලසමාහිතා;

ඨිතත්තා අනගාරියුපෙතස්ස, තුට්ඨි හොති සුඛාවහා’’ති.

“迦摩达，纵然难行，具戒、安住、心性坚定的有学亦能行之。于出家者，知足能带来安乐。”

‘‘දුල්ලභා භගවා යදිදං තුට්ඨී’’ති;

‘‘දුල්ලභං වාපි ලභන්ති, [කාමදාති භගවා]චිත්තවූපසමෙ රතා;

යෙසං දිවා ච රත්තො ච, භාවනාය රතො මනො’’ති.

“世尊，此知足实为难得！”“迦摩达，纵然难得，乐于心寂止者亦能得之，彼等之心，日夜恒乐于修习。”

‘‘දුස්සමාදහං භගවා යදිදං චිත්ත’’න්ති;

‘‘දුස්සමාදහං වාපි සමාදහන්ති, [කාමදාති භගවා]ඉන්ද්‍රියූපසමෙ රතා;

තෙ ඡෙත්වා මච්චුනො ජාලං, අරියා ගච්ඡන්ති කාමදා’’ති.

“世尊，此心实难安住。”“迦摩达，纵然难安住，乐于根寂静者亦能令之安住。迦摩达，彼等圣者斩断死神之网而去。”

‘‘දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගො’’ති;

‘‘දුග්ගමෙ විසමෙ වාපි, අරියා ගච්ඡන්ති කාමද ;

අනරියා විසමෙ මග්ගෙ, පපතන්ති අවංසිරා;

අරියානං සමො මග්ගො, අරියා හි විසමෙ සමා’’ති.

“世尊，此道难行且不平。”“迦摩达，纵然难行不平，圣者们依然前行。非圣者在不平道上，头下而颠仆；于圣者而言，其道平坦，盖因圣者于不平中亦能平。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

103.

103.

‘‘ඉදං හි තං ජෙතවනං, ඉසිසඞ්ඝනිසෙවිතං;

ආවුත්ථං ධම්මරාජෙන, පීතිසඤ්ජනනං මම.

“此即是祇陀林，仙众所栖居；法王曾住此，令我生欢喜。”

‘‘කම්මං විජ්ජා ච ධම්මො ච, සීලං ජීවිතමුත්තමං;

එතෙන මච්චා සුජ්ඣන්ති, න ගොත්තෙන ධනෙන වා.

“业、明与正法，戒行与最上生活；众生依此而清净，非由种姓或财富。”

‘‘තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො;

යොනිසො විචිනෙ ධම්මං, එවං තත්ථ විසුජ්ඣති.

“是故贤智者，为见自利，应如理思择正法，如是于彼得清净。”

‘‘සාරිපුත්තොව [Pg.128] පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;

යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා’’ති.

“论智慧、戒行与寂静，当属舍利弗。若有比丘已达彼岸，至多亦仅与彼齐。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘අතීතං නාන්වාගමෙය්‍ය, නප්පටිකඞ්ඛෙ අනාගතං;

යදතීතං පහීනං තං, අප්පත්තඤ්ච අනාගතං.

“不应追忆过去，亦不应期盼未来；过去事已逝，未来犹未至。”

‘‘පච්චුප්පන්නඤ්ච යො ධම්මං, තත්ථ තත්ථ විපස්සති;

අසංහීරං අසංකුප්පං, තං විද්වා මනුබ්‍රූහයෙ.

“于处处观照现在之诸法；不移亦不动，知已当培育。”

‘‘අජ්ජෙව කිච්චමාතප්පං, කො ජඤ්ඤා මරණං සුවෙ;

න හි නො සඞ්ගරං තෙන, මහාසෙනෙන මච්චුනා.

“今日即当勤，谁知明日死？实不与彼死神大军有约。”

‘‘එවං විහාරිං ආතාපිං, අහොරත්තමතන්දිතං;

තං වෙ ‘‘භද්දෙකරත්තො’’ති, සන්තො ආචික්ඛතෙ මුනී’’ති.

“如是热心而安住，昼夜不懈怠；寂静牟尼称彼为‘一夜贤善者’。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සච්ඡිකාතබ්බානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා, අත්ථි ධම්මා සතියා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා, අත්ථි ධම්මා කායෙන පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා, අත්ථි ධම්මා පඤ්ඤාය වෙදිතබ්බා, පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා.

“诸比丘，有此四法应当现证。是哪四种呢？诸比丘，有些法应当以眼与慧现证，有些法应当以念与慧现证，有些法应当以身与慧现证，有些法应当以慧了知、以慧现证。”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා චක්ඛුනා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා? දිබ්බචක්ඛු සුවිසුද්ධං අතික්කන්තමානුසකං චක්ඛුනා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බං.

“诸比丘，哪些法应当以眼与慧现证呢？极清净、超越人眼的天眼，应当以眼与慧现证。”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා සතියා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා? පුබ්බෙනිවාසානුස්සති සතියා පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා.

“诸比丘，哪些法应当以念与慧现证呢？宿住随念应当以念与慧现证。”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා කායෙන පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා? ඉද්ධිවිධා නිරොධා කායෙන පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බා.

“诸比丘，哪些法应当以身与慧现证呢？种种神通与灭尽定，应当以身与慧现证。”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය වෙදිතබ්බා, පඤ්ඤාය සච්ඡිකාතබ්බා? ආසවානං ඛයෙ ඤාණං පඤ්ඤාය වෙදිතබ්බං, පඤ්ඤාය ච සච්ඡිකාතබ්බ’’න්ති.

“诸比丘，哪些法是应当以慧了知、以慧现证的呢？诸漏尽智，应当以慧了知、以慧现证。”

ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං.

此为抉择分经。

104. තත්ථ [Pg.129] කතමං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං?

104. 于此，何为无学分经？

‘‘යස්ස සෙලූපමං චිත්තං, ඨිතං නානුපකම්පති;

විරත්තං රජනීයෙසු, කොපනෙය්‍යෙ න කුප්පති;

යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං, කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතී’’ති.

“其心坚固如岩石，安住不动摇；离染于可染之境，不嗔于可嗔之境；如是修心者，何处苦来侵？”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此为无学分经。

ආයස්මතො ච සාරිපුත්තස්ස චාරිකාදසමං වෙය්‍යාකරණං කාතබ්බන්ති.

应为具寿舍利弗作第十游行记说。

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此为无学分经。

‘‘යො බ්‍රාහ්මණො බාහිතපාපධම්මො, නිහුංහුඞ්කො නික්කසාවො යතත්තො;

වෙදන්තගූ වූසිතබ්‍රහ්මචරියො, ධම්මෙන සො බ්‍රහ්මවාදං වදෙය්‍ය;

යස්සුස්සදා නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ’’ති.

“婆罗门者，已除恶法，无哼声慢，无垢染，自调御；已达智彼岸，梵行已圆满，于世间何处皆无高慢，彼可如法说‘我是婆罗门’。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此为无学分经。

‘‘බාහිත්වා පාපකෙ ධම්මෙ, යෙ චරන්ති සදා සතා;

ඛීණසංයොජනා බුද්ධා, තෙ වෙ ලොකස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති.

“已除诸恶法，常具念而行，诸结已尽的觉者们，他们实为世间婆罗门。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此为无学分经。

‘‘යත්ථ ආපො ච පථවී, තෙජො වායො න ගාධති;

න තත්ථ සුක්කා ජොතන්ති, ආදිච්චො නප්පකාසති;

න තත්ථ චන්දිමා භාති, තමො තත්ථ න විජ්ජති.

“于彼，水、地、火、风无所立；于彼，星辰不耀，日不放光；于彼，月不明亮，暗亦不存在。

‘‘යදා ච අත්තනාවෙදි, මුනි මොනෙන බ්‍රාහ්මණො;

අථ රූපා අරූපා ච, සුඛදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.

“若时，婆罗门牟尼以其智亲证；彼时，即从色与无色，及苦乐中得解脱。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘යදා සකෙසු ධම්මෙසු, පාරගූ හොති බ්‍රාහ්මණො;

අථ එතං පිසාචඤ්ච, පක්කුලඤ්චාතිවත්තතී’’ති.

“若时，婆罗门于自身诸法已达彼岸；彼时，即超越此恶魔与此迷乱。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘නාභිනන්දති [Pg.130] ආයන්තිං, පක්කමන්තිං න සොචති;

සඞ්ගා සඞ්ගාමජිං මුත්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති.

“于来者不欣喜，于去者不哀愁；远离执著，战胜沙场者，我称彼为婆罗门。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘න උදකෙන සුචී හොති, බහ්වෙත්ථ න්හායතී ජනො;

යම්හි සච්චඤ්ච ධම්මො ච, සො සුචී සො ච බ්‍රාහ්මණො’’ති.

“非由水而净，纵多世人浴；谁具足谛与法，彼为清净者，彼亦是婆罗门。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා, ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

විධූපයං තිට්ඨති මාරසෙනං, සූරියොව ඔභාසයමන්තලික්ඛ’’න්ති.

“若于精勤禅思之婆罗门，诸法（菩提分）得显现；彼时彼驱散魔罗军，犹如红日照虚空。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘සන්තින්ද්‍රියං පස්සථ ඉරියමානං, තෙවිජ්ජපත්තං අපහානධම්මං;

සබ්බානි යොගානි උපාතිවත්තො, අකිඤ්චනො ඉරියති පංසුකූලිකො.

“观彼诸根寂静、行止具威仪者，已证三明，于法不退；超越一切系缚，无所执取，彼粪扫衣者如是而行。

‘‘තං දෙවතා සම්බහුලා උළාරා, බ්‍රහ්මවිමානං උපසඞ්කමිත්වා;

ආජානියං ජාතිබලං නිසෙධං, නිධ නමස්සන්ති පසන්නචිත්තා.

“众多尊贵天神，来到梵天宫殿；心怀虔敬与喜悦，于此礼敬彼大丈夫良驹，能破除‘以种姓为力’者。

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, කිං ත්වං නිස්සාය ඣායසී’’ති.

“礼敬您，人中之良驹！礼敬您，人中之最上者！我等实不知，您依何而禅修？”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘සහායා වතිමෙ භික්ඛූ, චිරරත්තං සමෙතිකා;

සමෙති නෙසං සද්ධම්මො, ධම්මෙ බුද්ධප්පවෙදිතෙ’’.

“此等比丘为同伴，长久以来相会聚；于佛陀所宣说之法，彼等正法相和谐。”

‘‘සුවිනීතා [Pg.131] කප්පිනෙන, ධම්මෙ අරියප්පවෙදිතෙ;

ධාරෙන්ති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති.

“彼等由劫宾那善巧调伏，于圣者所宣说之法中；已战胜魔罗及其军队，承受此最后之身。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学部分。

‘‘නයිදං සිථිලමාරබ්භ, නයිදං අප්පෙන ථාමසා;

නිබ්බානං අධිගන්තබ්බං, සබ්බදුක්ඛප්පමොචනං.

“非以懈怠之行，非以微劣之力，能证得涅槃——一切苦之解脱。”

‘‘අයඤ්ච දහරො භික්ඛු, අයමුත්තමපුරිසො;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති.

“此乃年轻比丘，此乃最上之人；已战胜含带军队的魔罗，他承受着最后之身。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学品。

‘‘දුබ්බණ්ණකො ලූඛචීවරො, මොඝරාජා සදා සතො;

ඛීණාසවො විසංයුත්තො, කතකිච්චො අනාසවො.

“容色不佳衣粗劣，摩伽罗阇恒具念；诸漏已尽离系缚，所作已办无诸漏。

‘‘තෙවිජ්ජො ඉද්ධිප්පත්තො ච, චෙතොපරියකොවිදො ;

ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහිනි’’න්ති.

“已得三明与神通，亦善了达他人心；已战胜含带军队的魔罗，他承受着最后之身。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学品。

105. ‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො සම්මාසම්බුද්ධොති වුච්චති. භික්ඛුපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාවිමුත්තො රූපස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො පඤ්ඤාවිමුත්තොති වුච්චති.

105. “诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，因对色厌离、离贪、灭尽、无执取而解脱，故被称为正等觉者。诸比丘，慧解脱的比丘，亦因对色厌离、离贪、灭尽、无执取而解脱，故被称为慧解脱者。”

‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… සඞ්ඛාරානං…පෙ… විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො සම්මාසම්බුද්ධොති වුච්චති. භික්ඛුපි, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාවිමුත්තො විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො පඤ්ඤාවිමුත්තොති වුච්චති.

“诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，因对受……想……行……识厌离、离贪、灭尽、无执取而解脱，故被称为正等觉者。诸比丘，慧解脱的比丘，亦因对识厌离、离贪、灭尽、无执取而解脱，故被称为慧解脱者。”

‘‘තත්‍ර ඛො, භික්ඛවෙ, කො විසෙසො කො අධිප්පයාසො කිං නානාකරණං තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පඤ්ඤාවිමුත්තෙන භික්ඛුනාති? භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ…

“那么，诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者与慧解脱的比丘之间，有何差别？有何特异？有何不同呢？“尊者，我等之法以世尊为根本……”

‘‘තථාගතො, භික්ඛවෙ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, අසඤ්ජාතස්ස මග්ගස්ස සඤ්ජනෙතා, අනක්ඛාතස්ස මග්ගස්ස අක්ඛාතා[Pg.132], මග්ගඤ්ඤූ මග්ගවිදූ මග්ගකොවිදො, මග්ගානුගා ච, භික්ඛවෙ, එතරහි සාවකා විහරන්ති පච්ඡාසමන්නාගතා. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො, අයං අධිප්පයාසො, ඉදං නානාකරණං තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පඤ්ඤාවිමුත්තෙන භික්ඛුනා’’ති.

“诸比丘，如来、阿罗汉、正等觉者，是未生起之道的生起者，是未产生之道的产生者，是未宣说之道的宣说者；是知晓道者、洞见道者、善巧于道者。而今，诸比丘，弟子们随道而行，随后而至。诸比丘，这便是如来、阿罗汉、正等觉者与慧解脱的比丘之间的差别、特异与不同。”

ඉදං අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං.

此经属于无学品。

106. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං?

106. 于此，何者是属于杂染品与习气品的经？

‘‘ඡන්නමතිවස්සති, විවටං නාතිවස්සති;

තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සතී’’ති.

“雨淋有覆者，不淋无覆者；是故应揭其覆，如是雨不淋彼。”

‘‘ඡන්නමතිවස්සතී’’ති සංකිලෙසො, ‘‘විවටං නාතිවස්සතී’’ති වාසනා, ‘‘තස්මා ඡන්නං විවරෙථ, එවං තං නාතිවස්සතී’’ති අයං සංකිලෙසො ච වාසනා ච. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං.

“‘雨淋有覆者’是杂染，‘不淋无覆者’是增长，‘是故应揭其覆，如是雨不淋彼’是杂染与增长。此经是杂染分与增长分经。”

‘‘චත්තාරොමෙ, මහාරාජ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තමො තමපරායණො තමො ජොතිපරායණො ජොති තමපරායණො ජොති ජොතිපරායණො’’ති. තත්ථ යො ච පුග්ගලො ජොති තමපරායණො යො ච පුග්ගලො තමො තමපරායණො, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සංකිලෙසභාගියා, යො ච පුග්ගලො තමො ජොතිපරායණො යො ච පුග්ගලො ජොති ජොතිපරායණො, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා වාසනාභාගියා. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං.

“大王，世间有这四种人存在。是哪四种呢？从黑暗到黑暗者，从黑暗到光明者，从光明到黑暗者，从光明到光明者。其中，从光明到黑暗者与从黑暗到黑暗者，此二人是杂染分；从黑暗到光明者与从光明到光明者，此二人是增长分。此经是杂染分与增长分经。”

තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං?

于此，何为杂染分与通达分经？

‘‘න තං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, යදායසං දාරුජපබ්බජඤ්ච ;

සාරත්තරත්තා මණිකුණ්ඩලෙසු, පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා’’ති;

අයං සංකිලෙසො.

“智者不言彼为坚固之缚，所谓铁、木、草绳所成之缚；于珠宝耳环之极染，于子女妻室之顾念，此为杂染。”

‘‘එතං දළ්හං බන්ධනමාහු ධීරා, ඔහාරිනං සිථිලං දුප්පමුඤ්චං;

එතම්පි ඡෙත්වාන පරිබ්බජන්ති, අනපෙක්ඛිනො කාමසුඛං පහායා’’ති.

“智者言此为坚固之缚，其能向下拖拽，看似松缓实难解脱；斩断此缚，舍弃欲乐，无有顾念而出家。”

අයං නිබ්බෙධො[Pg.133]. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

此为通达。此经是杂染分与通达分经。

107. ‘‘යඤ්ච, භික්ඛවෙ, චෙතෙති, යඤ්ච පකප්පෙති, යඤ්ච අනුසෙති. ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා, ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති, තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති, ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා සති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

107. “诸比丘，凡有所思，凡有所构，凡有所随眠，此即为识住立之所缘。有此所缘，则有识之住立。识于此住立、增长，则有未来之再有与新生。有未来之再有与新生，则有未来之生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯大苦蕴即集起。”

‘‘නො චෙ, භික්ඛවෙ, චෙතෙති, නො චෙ පකප්පෙති, අථ චෙ අනුසෙති. ආරම්මණමෙතං හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා, ආරම්මණෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති, තස්මිං පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ විරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති හොති, ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා සති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති. අයං සංකිලෙසො.

“诸比丘，若不思、不谋划，然有随眠，此则成为识安住的所缘。有所缘，识便得以安立；识已安立、增长，则有未来的再生；有未来的再生，则有未来的生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯粹苦蕴便集起。”此为杂染。

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, නො චෙව චෙතෙති, නො ච පකප්පෙති, නො ච අනුසෙති. ආරම්මණමෙතං න හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා, ආරම්මණෙ අසති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස න හොති, තස්මිං අප්පතිට්ඨිතෙ විඤ්ඤාණෙ අවිරූළ්හෙ ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති න හොති, ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා අසති ආයතිං ජාතිජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති, අයං නිබ්බෙධො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

“诸比丘，又，因不思、不谋划，亦无随眠，此则不成为识安住的所缘。无所缘，识便不得安立；识既不安立、不增长，则无未来的再生；当未来没有再生时，则未来的生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼便寂灭。如是，此纯粹苦蕴便寂灭。”此为厌离。此经是杂染分与厌离分经。

108. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං?

108. 于此，何为杂染分与无学分经？

‘‘‘සමුද්දො සමුද්දො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති, නෙසො, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ සමුද්දො, මහා එසො භික්ඛවෙ, උදකරාසි මහාඋදකණ්ණවො. චක්ඛු, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස සමුද්දො, තස්ස රූපමයො වෙගො. අයං සංකිලෙසො.

“‘海，海！’诸比丘，无闻凡夫如是说。诸比丘，于圣者之律中，彼非海，彼是大水聚、大水域。诸比丘，人之眼为海，其冲力由色所成。此为杂染。

‘‘යො [Pg.134] තං රූපමයං වෙගං සහති අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අතරි චක්ඛුසමුද්දං සඌමිං සාවට්ටං සගහං සරක්ඛසං තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො’’ති. අයං අසෙක්ඛො.

“能堪忍那由色所成之冲力者，诸比丘，此人被称为已渡过眼之海者——有波浪、有漩涡、有恶兽、有罗刹。他已渡过，已达彼岸，是立于陆地的婆罗门。”此为无学。

‘‘‘සොතං, භික්ඛවෙ…පෙ… ඝානං…පෙ… ජිව්හා…පෙ… කායො…පෙ… මනො, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස සමුද්දො තස්ස ධම්මමයො වෙගොති. අයං සංකිලෙසො.

“诸比丘，耳……乃至……鼻……乃至……舌……乃至……身……乃至……诸比丘，人之意为海，其冲力由法所成。此为杂染。

‘‘යො තං ධම්මමයං වෙගං සහති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අතරි මනොසමුද්දං සඌමිං සාවට්ටං සගහං සරක්ඛසං තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො’’ති. අයං අසෙක්ඛො. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො, අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

“诸比丘，若有能忍受彼法所成之冲力者，彼即被称为已渡过心意之海——有波浪、有漩涡、有巨兽、有罗刹。其人已渡，已达彼岸，为立于陆地之婆罗门。’此为无学。世尊说此语。善逝说此语已，导师复说此言：”

‘‘යො ඉමං සමුද්දං සගහං සරක්ඛසං,සඌමිං සාවට්ටං සභයං දුත්තරං අච්චතරි;

ස වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො, ලොකන්තගූ පාරගතොති වුච්චතී’’ති.

“谁已渡过此海洋，其中有水怪与罗刹，波涛漩涡甚可畏，艰难险阻难跨越；彼通达究竟，梵行已立，已达世间之尽头，故被称为达彼岸者。”

අයං අසෙක්ඛො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං.

此为无学。此经既属于杂染分，也属于无学分。

‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, බළිසා ලොකස්මිං අනයාය සත්තානං බ්‍යාබාධාය පාණීනං. කතමෙ ඡ? සන්ති, භික්ඛවෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලිතබළිසො මාරස්ස අනයං ආපන්නො, බ්‍යසනං ආපන්නො, යථාකාමං කරණීයො පාපිමතො.

“诸比丘，世间有此六种钓钩，为众生带来不幸，为生灵带来伤害。是哪六种呢？诸比丘，有眼识所识之色，是可意的、可爱的、可乐的、悦人的、引生欲望的、令人染著的。如果比丘对此欢喜、称赞、执著而住，诸比丘，此比丘即被称为吞下魔罗钓钩者，已遭不幸，已遇灾祸，可任由恶者摆布。

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා…පෙ… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා…පෙ… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලිතබළිසො මාරස්ස අනයං ආපන්නො, බ්‍යසනං ආපන්නො, යථාකාමං කරණීයො පාපිමතො’’ති. අයං සංකිලෙසො.

“诸比丘，有耳识所识之声……乃至……意识所识之法，是可意的、可爱的、可乐的、悦人的、引生欲望的、令人染著的。如果比丘对此欢喜、称赞、执著而住，诸比丘，此比丘即被称为吞下魔罗钓钩者，已遭不幸，已遇灾祸，可任由恶者摆布。’此为杂染。

‘‘සන්ති [Pg.135] ච, භික්ඛවෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ගිලිතබළිසො මාරස්ස, අභෙදි බළිසං, පරිභෙදි බළිසං, න අනයං ආපන්නො, න බ්‍යසනං ආපන්නො, න යථාකාමං කරණීයො පාපිමතො.

诸比丘，有眼识所识之色，是可意的、可爱的、可乐的、悦人的、与欲相应的、令人染著的。如果比丘对此不欢喜、不称赞、不执取而住，诸比丘，这比丘就被称为没有吞下魔罗的钓钩，已折断钓钩，已粉碎钓钩，没有遭不幸，没有遇灾祸，不能被恶者随意摆布。

‘‘සන්ති ච, භික්ඛවෙ, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති, නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ගිලිතබළිසො මාරස්ස, අභෙදි බළිසං, පරිභෙදි බළිසං, න අනයං ආපන්නො, න බ්‍යසනං ආපන්නො, න යථාකාමං කරණීයො පාපිමතො’’ති. අයං අසෙක්ඛො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං.

诸比丘，有耳识所识之声……乃至意识所识之法，是可意的、可爱的、可乐的、悦人的、与欲相应的、令人染著的。如果比丘对此不欢喜、不称赞、不执取而住，诸比丘，这比丘就被称为没有吞下魔罗的钓钩，已折断钓钩，已粉碎钓钩，没有遭不幸，没有遇灾祸，不能被恶者随意摆布。此是无学。此经是关于杂染分与无学分的。

109. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං?

109. 其中，什么是关于杂染分、决择分与无学分的经？

‘‘අයං ලොකො සන්තාපජාතො, ඵස්සපරෙතො රොගං වදති අත්තතො ;

යෙන යෙන හි මඤ්ඤති, තතො තං හොති අඤ්ඤථා.

此世间为热恼所生，为触所迫，称我为病；其所思者，皆成他样。

‘‘අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො, භවපරෙතො භවමෙවාභිනන්දති;

යදභිනන්දති තං භයං;

යස්ස භායති තං දුක්ඛ’’න්ති;

අයං සංකිලෙසො.

此执着于有的世间是变易的，为有所缚，而只乐于有。其所欢喜者，即是怖畏；其所怖畏者，即是痛苦。此是杂染。

‘‘භවවිප්පහානාය ඛො පනිදං බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති;

අයං නිබ්බෙධො;

为断离于有，此梵行被修习。此是决择。

‘‘යෙ හි කෙචි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භවෙන භවස්ස විප්පමොක්ඛමාහංසු, සබ්බෙ තෙ ‘අවිප්පමුත්තා භවස්මා’ති වදාමි. යෙ වා පන කෙචි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා විභවෙන භවස්ස නිස්සරණමාහංසු, සබ්බෙ තෙ ‘අනිස්සටා භවස්මා’ති වදාමි. උපධිං හි පටිච්ච දුක්ඛමිදං සම්භොතී’’ති. අයං සංකිලෙසො.

凡有沙门或婆罗门，宣称通过“有”而从“有”中解脱，我说他们都“未从有中解脱”。又或凡有沙门或婆罗门，宣称通过“无有”而从“有”中出离，我说他们都“未从有中出离”。因为缘于所依，此苦才会生起。此是杂染。

‘‘සබ්බුපාදානක්ඛයා [Pg.136] නත්ථි දුක්ඛස්ස සම්භවො’’ති. අයං නිබ්බෙධො.

因一切执取灭尽，苦便不再生起。此是决择。

‘‘ලොකමිමං පස්ස, පුථූ අවිජ්ජාය පරෙතා භූතා භූතරතා, භවා අපරිමුත්තා, යෙ හි කෙචි භවා සබ්බධි සබ්බත්ථතාය, සබ්බෙ තෙ භවා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’’ති. අයං සංකිලෙසො.

“观此世间，众多众生为无明所覆，乐着于众生，未从‘有’中解脱。所有一切‘有’，在一切处、以一切方式，皆是无常、苦、变易之法。”此即杂染。

‘‘එවමෙතං යථාභූතං, සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො;

භවතණ්හා පහීයති, විභවං නාභිනන්දති;

සබ්බසො තණ්හානං ඛයා, අසෙසවිරාගනිරොධො නිබ්බාන’’න්ති;

අයං නිබ්බෙධො.

“如是如实以正慧观者，有爱被舍弃，不喜无有。由一切渴爱之彻底灭尽，乃有无余离贪、止息之涅槃。”此即决择。

‘‘තස්ස නිබ්බුතස්ස භික්ඛුනො, අනුපාදා පුනබ්භවො න හොති;

අභිභූතො මාරො විජිතසඞ්ගාමො, උපච්චගා සබ්බභවානි තාදී’’ති.

“对已寂灭的比丘而言，因无执取，故无再有。魔罗已被降伏，战争已经得胜，如是者已超越一切有。”

අයං අසෙක්ඛො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං.

此即无学。此经是与杂染分、决择分及无学分相应的经。

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා. කතමෙ චත්තාරො? අනුසොතගාමී පටිසොතගාමී ඨිතත්තො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො’’ති. තත්ථ යොයං පුග්ගලො අනුසොතගාමී, අයං පුග්ගලො සංකිලෙසභාගියො. තත්ථ යොයං පුග්ගලො පටිසොතගාමී යො ච ඨිතත්තො, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා නිබ්බෙධභාගියා. තත්ථ යොයං පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො, අයං අසෙක්ඛො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං.

“诸比丘，有此四种人。是哪四种？顺流而行者、逆流而行者、自我确立者，以及已渡达彼岸、立于陆地之婆罗门。”其中，顺流而行者，此人属于杂染分；逆流而行者与自我确立者，此二人属于决择分；已渡达彼岸、立于陆地之婆罗门，此人是无学。此经是与杂染分、决择分及无学分相应的经。

110. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං?

110. 其中，哪一部经是与杂染分、习气分及决择分相应的经？

ඡළාභිජාතිකො අත්ථි පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො කණ්හං ධම්මං අභිජායති, අත්ථි පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො සුක්කං ධම්මං අභිජායති, අත්ථි පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං අච්චන්තදිට්ඨං නිබ්බානං ආරාධෙති, අත්ථි [Pg.137] පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො කණ්හං ධම්මං අභිජායති, අත්ථි පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො සුක්කං ධම්මං අභිජායති, අත්ථි පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං අච්චන්තදිට්ඨං නිබ්බානං ආරාධෙති.

依出身有六种人：有出身低劣的黑色之人，增长黑法；有出身低劣的黑色之人，增长白法；有出身低劣的黑色之人，成就非黑非白、无黑白果报、究竟现见的涅槃；有出身高贵的白色之人，增长黑法；有出身高贵的白色之人，增长白法；有出身高贵的白色之人，成就非黑非白、无黑白果报、究竟现见的涅槃。

තත්ථ යො ච පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො කණ්හං ධම්මං අභිජායති, යො ච පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො කණ්හං ධම්මං අභිජායති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සංකිලෙසභාගියා.

其中，那出身低劣而增长黑法的黑色之人，以及那出身高贵而增长黑法的白色之人，这两种人属于杂染分。

තත්ථ යො ච පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො සුක්කං ධම්මං අභිජායති, යො ච පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො සුක්කං ධම්මං අභිජායති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා වාසනාභාගියා.

其中，那出身低劣而增长白法的黑色之人，以及那出身高贵而增长白法的白色之人，这两种人属于福德分。

තත්ථ යො ච පුග්ගලො කණ්හො කණ්හාභිජාතිකො අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං අච්චන්තදිට්ඨං නිබ්බානං ආරාධෙති, යො ච පුග්ගලො සුක්කො සුක්කාභිජාතිකො අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං අච්චන්තදිට්ඨං නිබ්බානං ආරාධෙති, ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා නිබ්බෙධභාගියා, ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

其中，那出身低劣的黑色之人成就非黑非白、无黑白果报、究竟现见的涅槃，以及那出身高贵的白色之人成就非黑非白、无黑白果报、究竟现见的涅槃，这两种人属于通达分。此经是杂染分、福德分与通达分经。

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කම්මානි. කතමානි චත්තාරි? අත්ථි කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං, අත්ථි කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං, අත්ථි කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං, අත්ථි කම්මං අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මුත්තමං කම්මසෙට්ඨං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති’’.

“诸比丘，有此四种业。是哪四种呢？有黑、黑报之业；有白、白报之业；有黑白、黑白报之业；有非黑非白、无黑白果报之业，此业为最上、最胜，导向诸业的灭尽。”

තත්ථ යඤ්ච කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං, යඤ්ච කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං, අයං සංකිලෙසො. යඤ්ච කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං, අයං වාසනා. යඤ්ච කම්මං අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මුත්තමං කම්මසෙට්ඨං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති, අයං නිබ්බෙධො. ඉදං සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

其中，黑业黑报之业，以及黑白业黑白报之业，此为杂染。白业白报之业，此为习。非黑非白、非黑非白报之业，为业中最上、业中最胜，导向业尽，此为决择。此经是杂染分、习分与决择分经。

111. තත්ථ කතමං වාසනාභාගියඤ්ච, නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං?

111. 其中，什么是习分与决择分经？

‘‘ලද්ධාන මානුසත්තං ද්වෙ, කිච්චං අකිච්චමෙව ච;

සුකිච්චං චෙව පුඤ්ඤානි, සංයොජනවිප්පහානං වා’’ති.

“既得人身，有二事当为：善行福德，或断除诸结。”

‘‘සුකිච්චං [Pg.138] චෙව පුඤ්ඤානී’’ති වාසනා. ‘‘සංයොජනවිප්පහානං වා’’ති නිබ්බෙධො.

“善行福德”，是习。“或断除诸结”，是决择。

‘‘පුඤ්ඤානි කරිත්වාන, සග්ගා සග්ගං වජන්ති කතපුඤ්ඤා;

සංයොජනප්පහානා, ජරාමරණා විප්පමුච්චන්තී’’ති.

“行福德者，从天界去向天界；断除诸结者，从老死中解脱。”

‘‘පුඤ්ඤානි කරිත්වාන, සග්ගා සග්ගං වජන්ති කතපුඤ්ඤා’’ති වාසනා. ‘‘සංයොජනප්පහානා ජරාමරණා විප්පමුච්චන්තී’’ති නිබ්බෙධො. ඉදං වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

“行福德者，从天界去向天界”，是习。“断除诸结者，从老死中解脱”，是决择。此经是习分与决择分经。

‘‘ද්වෙමානි, භික්ඛවෙ, පධානානි. කතමානි ද්වෙ? යො ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතෙසු චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිච්චජති, යො ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතෙසු සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’’න්ති. තත්ථ යො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතෙසු චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පරිච්චජති, අයං වාසනා.

“诸比丘，有二种精勤。是哪两种？其一，是向出家者布施衣、食、住处、病缘医药资具；其二，是一切依的舍离、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃。”在此，向出家者布施衣、食、住处、病缘医药资具，此为习。

යො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතෙසු සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං, අයං නිබ්බෙධො. ඉදං වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං.

那为出家者而有的一切依的舍离、渴爱的灭尽、离贪、灭、涅槃，此为决择。此经是习分与决择分经。

තත්ථ තණ්හාසංකිලෙසභාගියං සුත්තං තණ්හාපක්ඛෙනෙව නිද්දිසිතබ්බං තීහි තණ්හාහි – කාමතණ්හාය භවතණ්හාය විභවතණ්හාය. යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා අජ්ඣොසිතා, තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බං, තස්සා විත්ථාරො ඡත්තිංසතණ්හාජාලිනියාවිචරිතානි.

于此，爱染分经，应仅以爱品指示，即以三爱：欲爱、有爱、无有爱。或以任何所执取之事，即应仅以彼事指示。其广说应指示三十六爱行。

තත්ථ දිට්ඨිසංකිලෙසභාගියං සුත්තං දිට්ඨිපක්ඛෙනෙව නිද්දිසිතබ්බං උච්ඡෙදසස්සතෙන, යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා දිට්ඨිවසෙන අභිනිවිසති ‘‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති, තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බං, තස්සා විත්ථාරො ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි.

于此，见染分经，应仅以见品指示，即以断见、常见。或以任何事，依见而执取“唯此是实，余者虚妄”，即应仅以彼事指示。其广说应指示六十二见。

තත්ථ දුච්චරිතසංකිලෙසභාගියං සුත්තං චෙතනාය චෙතසිකකම්මෙන නිද්දිසිතබ්බං තීහි දුච්චරිතෙහි – කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, තස්ස විත්ථාරො දසඅකුසලකම්මපථා.

于此，恶行染分经，应以思之心所业指示，即以三恶行：身恶行、语恶行、意恶行。其广说应指示十不善业道。

තත්ථ [Pg.139] තණ්හාවොදානභාගියං සුත්තං සමථෙන නිද්දිසිතබ්බං, දිට්ඨිවොදානභාගියං සුත්තං විපස්සනා නිද්දිසිතබ්බං, දුච්චරිතවොදානභාගියං සුත්තං සුචරිතෙන නිද්දිසිතබ්බං. තීණි අකුසලමූලානි. තං කිස්ස හෙතු? සංසාරස්ස නිබ්බත්තියා. තථා නිබ්බත්තෙ සංසාරෙ කායදුච්චරිතං කායසුචරිතං වචීදුච්චරිතං වචීසුචරිතං මනොදුච්චරිතං මනොසුචරිතං ඉමිනා අසුභෙන කම්මවිපාකෙන ඉදං බාලලක්ඛණං නිබ්බත්තතීති. ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

于此，爱净分经应以止指示，见净分经应以观指示，恶行净分经应以善行指示。有三不善根。是何因缘？为轮回之生起。于如是已生之轮回中，身恶行、身善行、语恶行、语善行、意恶行、意善行生起。以此不净业果，此愚者相生起。此为染分经。

ඉමිනා සුභෙන කම්මවිපාකෙන ඉදං මහාපුරිසලක්ඛණං නිබ්බත්තතීති. ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

以此善业果，此大士相生起。此为宿习分经。

තත්ථ සංකිලෙසභාගියං සුත්තං චතූහි කිලෙසභූමීහි නිද්දිසිතබ්බං – අනුසයභූමියා පරියුට්ඨානභූමියා සංයොජනභූමියා උපාදානභූමියා. සානුසයස්ස පරියුට්ඨානං ජායති, පරියුට්ඨිතො සංයුජ්ජති, සංයුජ්ජන්තො උපාදියති, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. ඉමාහි චතූහි කිලෙසභූමීහි සබ්බෙ කිලෙසා සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡන්ති, ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

其中，染污分(saṃkilesabhāgiya)经，应以四烦恼地(kilesabhūmi)来指示：随眠地(anusayabhūmi)、缠地(pariyuṭṭhānabhūmi)、结地(saṃyojanabhūmi)、取地(upādānabhūmi)。有随眠者，缠生起；有缠者，被结缚；被结缚者，执取；以取为缘而有有，以有为缘而有生，以生为缘，老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯粹苦蕴之集起。以此四烦恼地，一切烦恼皆被含摄。此是染污分经。

වාසනාභාගියං සුත්තං තීහි සුචරිතෙහි නිද්දිසිතබ්බං, නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං චතූහි සච්චෙහි නිද්දිසිතබ්බං, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං තීහි ධම්මෙහි නිද්දිසිතබ්බං – බුද්ධධම්මෙහි පච්චෙකබුද්ධධම්මෙහි සාවකභූමියා. ඣායිවිසයෙ නිද්දිසිතබ්බන්ති.

熏习分(vāsanābhāgiya)经，应以三善行(sucarita)来指示；通达分(nibbedhabhāgiya)经，应以四谛(sacca)来指示；无学分(asekkhabhāgiya)经，应以三法来指示：佛法、独觉佛法、声闻法。应于禅修者之境中指示。

112. තත්ථ කතමෙ අට්ඨාරස මූලපදා? ලොකියං ලොකුත්තරං ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච, සත්තාධිට්ඨානං ධම්මාධිට්ඨානං සත්තාධිට්ඨානඤ්ච ධම්මාධිට්ඨානඤ්ච, ඤාණං ඤෙය්‍යං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච, දස්සනං භාවනා දස්සනඤ්ච භාවනා ච, සකවචනං පරවචනං සකවචනඤ්ච පරවචනඤ්ච, විසජ්ජනීයං අවිසජ්ජනීයං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච, කම්මං විපාකො කම්මඤ්ච විපාකො ච, කුසලං අකුසලං කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච, අනුඤ්ඤාතං පටික්ඛිත්තං අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච, ථවො චාති.

112. 其中，什么是十八根本句？世间、出世间、世间与出世间；有情为依止、法为依止、有情为依止与法为依止；智、所知、智与所知；见、修、见与修；自说、他说、自说与他说；应答、不应答、应答与不应答；业、异熟、业与异熟；善、不善、善与不善；所允许、所遮止、所允许与所遮止；以及赞叹。

තත්ථ [Pg.140] කතමං ලොකියං?

其中，什么是世间经？

‘‘න හි පාපං කතං කම්මං, සජ්ජුඛීරංව මුච්චති;

ඩහන්තං බාලමන්වෙති, භස්මච්ඡන්නොව පාවකොති.

“已造作的恶业，不会像鲜乳般即刻凝固；它会灼烧着跟随愚人，如同被灰烬覆盖的火。”

ඉදං ලොකියං.

此是世间经。

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි සබ්බං…පෙ… නිහීයතෙ තස්ස යසො කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. ඉදං ලොකියං.

“诸比丘，有此四种不正之行……（中略）……其名声衰减，如黑分之月。”此是世间经。

‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ලොකධම්මා. කතමෙ අට්ඨ? ලාභො අලාභො, යසො අයසො, නින්දා පසංසා, සුඛං දුක්ඛං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ලොකධම්මා’’ති. ඉදං ලොකියං.

“诸比丘，有此八种世间法。是哪八种？得与失，誉与毁，讥与赞，乐与苦。诸比丘，此即八种世间法。”此为世间经。

තත්ථ කතමං ලොකුත්තරං?

“其中，何者为出世间经？”

‘‘යස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි ;

අස්සා යථා සාරථිනා සුදන්තා;

පහීනමානස්ස අනාසවස්ස, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො’’ති.

“其诸根已达寂静，如为善巧御者善调之马；我慢已断，无有诸漏，天神亦欣羡如是之人。”

ඉදං ලොකුත්තරං.

此为出世间经。

‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානි ලොකුත්තරානි. කතමානි පඤ්ච? සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකුත්තරානී’’ති. ඉදං ලොකුත්තරං.

“诸比丘，有此五根是出世间的。是哪五种？信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比丘，此五根确是出世间的。”此为出世间经。

තත්ථ කතමං ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච?

“其中，何者为世间亦为出世间经？”

‘‘ලද්ධාන මානුසත්තං ද්වෙ, කිච්චං අකිච්චමෙව චා’’ති ද්වෙ ගාථා. යං ඉහ ‘‘සුකිච්චං චෙව පුඤ්ඤානී’’ති ච ‘‘පුඤ්ඤානි කරිත්වාන, සග්ගා සග්ගං වජන්ති කතපුඤ්ඤා’’ති ච. ඉදං ලොකියං.

“‘既得人身，有应作与不应作二事’是二偈。其中，说‘善作即是福’及‘行福业后，已行福者从天界至天界’者，此为世间经。”

යං ඉහ ‘‘සංයොජනවිප්පහානං වා’’ති ච ‘‘සංයොජනප්පහානා, ජරාමරණා විප්පමුච්චන්තී’’ති ච, ඉදං ලොකුත්තරං. ඉදං ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච.

“其中，说‘舍断诸结’及‘因舍断诸结，而解脱老死’者，此为出世间经。此经为世间亦为出世间经。”

‘‘විඤ්ඤාණෙ [Pg.141] චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ සති නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති, නාමරූපස්ස අවක්කන්තියා සති පුනබ්භවො හොති, පුනබ්භවෙ සති ජාති හොති, ජාතියා සති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො, තස්ස යානි චෙව මූලානි අධොගමානි යානි ච තිරියං ගමානි, සබ්බානි තානි උද්ධං ඔජං අභිහරන්ති. එවං හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො තදාහාරො තදුපාදානො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨෙය්‍ය. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණෙ ආහාරෙ සති නාමරූපස්ස අවක්කන්ති හොති සබ්බං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති. ඉදං ලොකියං.

“诸比丘，若有识食，则有名色之入胎；有名色之入胎，则有后有；有后有，则有生；有生，则有老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如是，此纯大苦蕴生起。诸比丘，譬如一棵大树，其所有向下与横向伸展的根，皆向上输送养分。诸比丘，如是，彼大树以彼为食，以彼为滋养，得以长时存续。正是如此，诸比丘，若有识食，则有名色之入胎……如是，此纯大苦蕴生起。”此属世间。

‘‘විඤ්ඤාණෙ චෙ, භික්ඛවෙ, ආහාරෙ අසති නාමරූපස්ස අවක්කන්ති න හොති, නාමරූපස්ස අවක්කන්තියා අසති පුනබ්භවො න හොති, පුනබ්භවෙ අසති ජාති න හොති, ජාතියා අසති ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා නිරුජ්ඣන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුද්දාලපිටකං ආදාය, සො තං රුක්ඛං මූලෙ ඡින්දෙය්‍ය, මූලෙ ඡෙත්වා පලිඛණෙය්‍ය, පලිඛණිත්වා මූලානි උද්ධරෙය්‍ය අන්තමසො උසීරනාළිමත්තානිපි. සො තං රුක්ඛං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දෙය්‍ය, ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා ඵාලෙය්‍ය, ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, සකලිකං සකලිකං කරිත්වා වාතාතපෙ විසොසෙය්‍ය, වාතාතපෙ විසොසෙත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය, අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්‍ය, මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔඵුනෙය්‍ය, නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය, එවං හි සො, භික්ඛවෙ, මහාරුක්ඛො උච්ඡින්නමූලො අස්ස තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණෙ ආහාරෙ අසති නාමරූපස්ස අවක්කන්ති න හොති, නාමරූපස්ස අවක්කන්තියා අසති සබ්බං…පෙ… එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති. ඉදං ලොකුත්තරං. ඉදං ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච.

“诸比丘，若无识食，则名色不入胎；名色不入胎，则无再有；无再有，则无生；无生，则老、死、愁、悲、苦、忧、恼皆灭。如是，此纯大苦蕴便灭。诸比丘，譬如有一棵大树，有人带着锄头和篮子前来，于根部斩断彼树，斩断后挖掘，挖掘后将诸根拔起，乃至香根草茎大小者亦不放过。他将彼树斩成碎块，劈成木片，再制成小木屑，于风日中晒干，以火焚烧，烧成灰烬后，或于大风中吹散，或于湍急的河流中漂走。诸比丘，如是，彼大树被根除，如同多罗树桩，成为非有，未来成不生法。正是如此，诸比丘，当无识食时，则名色不入胎……（中略）……如是，此纯大苦蕴便灭。”此是出世间。此是世间与出世间。

113. තත්ථ [Pg.142] කතමං සත්තාධිට්ඨානං?

113. 其中，什么是《有情立足处经》？

‘‘සබ්බා දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසා, නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචි;

එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසං, තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමො’’ති.

以心遍行一切方所，未尝发现于何处有比自己更可爱者。如是，他人之己亦各为至爱。是故，爱己者不应伤害他人。

ඉදං සත්තාධිට්ඨානං.

此是《有情立足处经》。

‘‘යෙ කෙචි භූතා භවිස්සන්ති යෙ වාපි, සබ්බෙ ගමිස්සන්ති පහාය දෙහං;

තං සබ්බජානිං කුසලො විදිත්වා, ආතාපියො බ්‍රහ්මචරියං චරෙය්‍යා’’ති.

凡所有已生或将生之有情，皆将舍身而去。善巧者了知此一切之丧失，应热忱修习梵行。

ඉදං සත්තාධිට්ඨානං.

此是《有情立足处经》。

‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කල්‍යාණමිත්තං අපි විවෙචියමානෙන පණාමියමානෙන ගලෙ පිසනමජ්ජමානෙන යාවජීවං න විජහිතබ්බං. කතමෙහි සත්තහි? පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච වත්තා ච වචනක්ඛමො ච ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා හොති, නො ච අට්ඨානෙ නියොජෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි…පෙ… න විජහිතබ්බං. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො. අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

“诸比丘，具足七支的善友，即使被疏远、被驱逐、被扼住颈项，亦应终生不舍。是哪七支？他令人喜爱、令人愉悦、值得尊敬、值得效法、善于言说、能忍受言语、能作甚深之语，且不在非处怂恿。诸比丘，具足此七支者……不应舍弃。”世尊说了这番话。善逝说了这番话后，导师又接着说了以下的话：

‘‘පියො ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා, න චට්ඨානෙ නියොජකො;

තං මිත්තං මිත්තකාමෙන, යාවජීවම්පි සෙවිය’’න්ති.

“可爱、可敬、可效法，善说、能忍、言甚深，不于非处作怂恿；求友之人于此友，乃至终生应亲近。”

ඉදං සත්තාධිට්ඨානං.

此为《有情立处经》。

තත්ථ කතමං ධම්මාධිට්ඨානං?

其中，何为《法立处经》？

‘‘යඤ්ච කාමසුඛං ලොකෙ, යඤ්චිදං දිවියං සුඛං;

තණ්හක්ඛයසුඛස්සෙතෙ, කලං නාග්ඝන්ති සොළසි’’න්ති.

“世间所有欲乐，以及天界之乐，彼等一切之乐，不及爱尽之乐十六分之一。”

ඉදං ධම්මාධිට්ඨානං.

此为《法立处经》。

‘‘සුසුඛං [Pg.143] වත නිබ්බානං, සම්මාසම්බුද්ධදෙසිතං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති.

“正等觉者所示现，涅槃实为至乐哉！无忧无垢且安稳，于此之处苦寂灭。”

ඉදං ධම්මාධිට්ඨානං.

此为《法立处经》。

තත්ථ කතමං සත්තාධිට්ඨානඤ්ච ධම්මාධිට්ඨානඤ්ච

其中，何为《有情立处经》亦为《法立处经》？

‘‘මාතරං පිතරං හන්ත්වා, රාජානො ද්වෙ ච ඛත්තියෙ;

රට්ඨං සානුචරං හන්ත්වා’’ති ඉදං ධම්මාධිට්ඨානං.

“‘杀母与杀父，杀二刹帝利王，灭国及其从者’，此为《法立处经》。

‘‘අනීඝො යාති බ්‍රාහ්මණො’’ති;

ඉදං සත්තාධිට්ඨානං;

ඉදං සත්තාධිට්ඨානඤ්ච ධම්මාධිට්ඨානඤ්ච.

“‘婆罗门无恼而行’，此为《有情立处经》。此经既为《有情立处经》，亦为《法立处经》。

‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිපාදා. කතමෙ චත්තාරො? ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො, වීරිය…පෙ… චිත්ත. වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො’’ති. ඉදං ධම්මාධිට්ඨානං.

“诸比丘，有四神足。是哪四种？欲定勤行成就神足、精进……心……观定勤行成就神足。”此为《法立处经》。

සො කායෙපි චිත්තං සමොදහති, චිත්තෙපි කායං සමොදහති, කායෙ සුඛසඤ්ඤඤ්ච ලහුසඤ්ඤඤ්ච ඔක්කමිත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං සත්තාධිට්ඨානං, ඉදං සත්තාධිට්ඨානඤ්ච ධම්මාධිට්ඨානඤ්ච.

“彼于身专注心，于心专注身，于身进入并安住于乐想与轻想。此为《有情立处经》，此经既为《有情立处经》，亦为《法立处经》。

114. තත්ථ කතමං ඤාණං?

114. 其中，何为《智经》？

‘‘යං තං ලොකුත්තරං ඤාණං, සබ්බඤ්ඤූ යෙන වුච්චති;

න තස්ස පරිහානත්ථි, සබ්බකාලෙ පවත්තතී’’ති.

“彼出世间智，因此得名一切知；此智永不衰退，恒时现行。”

ඉදං ඤාණං.

“此为《智经》。”

‘‘පඤ්ඤා හි සෙට්ඨා ලොකස්මිං, යායං නිබ්බානගාමිනී ;

යාය සම්මා පජානාති, ජාතිමරණසඞ්ඛය’’න්ති.

“智慧于世间为最上，其导向涅槃；依此智慧，正知生与死之灭尽。”

ඉදං ඤාණං.

“此为《智经》。”

තත්ථ කතමං ඤෙය්‍යං?

“于此，何为《所知经》？”

‘‘කිත්තයිස්සාමි තෙ සන්තිං, [ධොතකාති භගවා,]දිට්ඨෙ ධම්මෙ අනීතිහං;

යං විදිත්වා සතො චරං, තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං.

“世尊说：‘夺达咖，我将为你宣说寂静，于现法中，非依传说；了知此法且具念而行，便能度脱世间之执著。’”

‘‘තඤ්චාහං [Pg.144] අභිනන්දාමි, මහෙසි සන්තිමුත්තමං;

යං විදිත්වා සතො චරං, තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං.

“‘大仙，我亦随喜彼无上寂静，了知此法且具念而行，便能度脱世间之执著。’”

‘‘යං කිඤ්චි සම්පජානාසි, [ධොතකාති භගවා]උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙ;

එතං විදිත්වා සඞ්ගොති ලොකෙ,භවාභවාය මාකාසි තණ්හ’’න්ති.

“世尊说：‘夺达咖，凡你所了知的任何事物，无论在上、在下、横向或中间，了知此为世间之执著后，莫为有与非有而造作渴爱。’”

ඉදං ඤෙය්‍යං.

“此为《所知经》。”

‘‘චතුන්නං, භික්ඛවෙ, අරියසච්චානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමිදං දීඝමද්ධානං සන්ධාවිතං සංසරිතං මමඤ්චෙව තුම්හාකඤ්ච…පෙ… තයිදං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්චං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං. උච්ඡින්නා භවතණ්හා, ඛීණා භවනෙත්ති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො, අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

“‘诸比丘，正是由于未能随觉、未能洞见四圣谛，我与你们才如此长久地流转轮回。……诸比丘，此苦圣谛已被随觉、已被洞见；此苦集圣谛已被随觉、已被洞见；此苦灭圣谛已被随觉、已被洞见；此导向苦灭之道圣谛已被随觉、已被洞见。有爱已断，有导索已尽，今后不再有再生。’世尊说了这番话。善逝说了这些后，导师又接着说道：”

‘‘චතුන්නං අරියසච්චානං, යථාභූතං අදස්සනා;

සංසිතං දීඝමද්ධානං, තාසු තාස්වෙව ජාතිසු.

“‘因未能如实见四圣谛，故长久轮回于种种生有。’”

‘‘තානි එතානි දිට්ඨානි, භවනෙත්ති සමූහතා;

උච්ඡින්නං මූලං දුක්ඛස්ස, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති.

“‘此等圣谛皆已见，有导索已根除，苦根已被断，今后不再有再生。’”

ඉදං ඤෙය්‍යං.

“此为《所知经》。”

තත්ථ කතමං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච? රූපං අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ්ඛාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති. ඉදං ඤෙය්‍යං.

“于此，何为《智与所知经》？色无常，受无常，想无常，行无常，识无常。此为《所知经》。”

එවං ජානං එවං පස්සං අරියසාවකො ‘‘රූපං අනිච්ච’’න්ති පස්සති, ‘‘වෙදනා අනිච්චා’’ති පස්සති, ‘‘සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අනිච්ච’’න්ති පස්සතීති. ඉදං ඤාණං.

如是知、如是见的圣弟子，见“色是无常”，见“受是无常”，见“想……行……识是无常”。此是智。

සො පරිමුච්චති රූපෙන, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමීති. ඉදං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච.

他从色解脱，从受解脱，从想解脱，从行解脱，从识解脱，我说他从苦解脱。此是智与所知。

‘‘සබ්බෙ [Pg.145] සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති ඉදං ඤෙය්‍යං. ‘‘යදා පඤ්ඤාය පස්සතී’’ති ඉදං ඤාණං. ‘‘අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ එස මග්ගො විසුද්ධියා’’ති ඉදං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච.

“诸行无常”，此是所知。“以慧观见时”，此是智。“则于苦中厌离，此乃清净之道”，此是智与所知。

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති ඉදං ඤෙය්‍යං. ‘‘යදා පඤ්ඤාය පස්සතී’’ති ඉදං ඤාණං. ‘‘අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ එස මග්ගො විසුද්ධියා’’ති ඉදං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච.

“诸行是苦”，此是所知。“以慧观见时”，此是智。“则于苦中厌离，此乃清净之道”，此是智与所知。

‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති ඉදං ඤෙය්‍යං. ‘‘යදා පඤ්ඤාය පස්සතී’’ති ඉදං ඤාණං. ‘‘අථ නිබ්බින්දති දුක්ඛෙ එස මග්ගො විසුද්ධියා’’ති ඉදං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච.

“诸法无我”，此是所知。“以慧观见时”，此是智。“则于苦中厌离，此乃清净之道”，此是智与所知。

‘‘යෙ හි කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනිච්චෙන රූපෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති, ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති, ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති. කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා. අනිච්චාය වෙදනාය…පෙ… අනිච්චාය සඤ්ඤාය…පෙ… අනිච්චෙහි සඞ්ඛාරෙහි…පෙ… අනිච්චෙන විඤ්ඤාණෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති, ‘සදිසොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති, ‘හීනොහමස්මී’ති වා සමනුපස්සන්ති, කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස අදස්සනා’’ති. ඉදං ඤෙය්‍යං.

“索那（Soṇa），任何沙门或婆罗门，于无常、苦、变易法之色，而观见“我为胜”、或“我为等”、或“我为劣”，此除了不如实见之外，还能是什么呢？于无常之受……想……行……于无常、苦、变易法之识，而观见“我为胜”、或“我为等”、或“我为劣”，此除了不如实见之外，还能是什么呢？”此是所知。

‘‘යෙ ච ඛො කෙචි, සොණ, සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා අනිච්චෙන රූපෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, ‘සදිසොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, ‘හීනොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස දස්සනා. අනිච්චාය වෙදනාය…පෙ… අනිච්චාය සඤ්ඤාය…පෙ… අනිච්චෙහි සඞ්ඛාරෙහි…පෙ… අනිච්චෙන විඤ්ඤාණෙන දුක්ඛෙන විපරිණාමධම්මෙන ‘සෙය්‍යොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, ‘සදිසොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, ‘හීනොහමස්මී’තිපි න සමනුපස්සන්ති, කිමඤ්ඤත්‍ර යථාභූතස්ස දස්සනාති. ඉදං ඤාණං.

“索那，任何沙门或婆罗门，对于无常、苦、有变易法之色，不观“我为胜”、“我为等”或“我为劣”，此除如实之见外，复有何哉？对于无常的受……想……行……对于无常、苦、有变易法之识，不观“我为胜”、“我为等”或“我为劣”，此除如实之见外，复有何哉？此即是《智经》。

ඉදං ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච.

此即是《智与所知经》。

තත්ථ කතමං දස්සනං?

其中，何为《见经》？

115.

115.

‘‘යෙ අරියසච්චානි විභාවයන්ති, ගම්භීරපඤ්ඤෙන සුදෙසිතානි;

කිඤ්චාපි තෙ හොන්ති භුසං පමත්තා, න තෙ භවං අට්ඨමමාදියන්තී’’ති.

“彼等明晰由深慧者善说之圣谛，纵然极为放逸，亦不取第八有。”

ඉදං දස්සනං.

此即是《见经》。

‘‘යථින්දඛීලො [Pg.146] පථවිස්සිතො සියා, චතුබ්භි වාතෙහි අසම්පකම්පියො;

තථූපමං සප්පුරිසං වදාමි, යො අරියසච්චානි අවෙච්ච පස්සතී’’ති.

“犹如帝柱（indakhīlo），根植于地，不为四方之风所动摇；我说，那彻见圣谛的善人亦复如是。”

ඉදං දස්සනං.

此即是《见经》。

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය ‘ඛීණනිරයොම්හි, ඛීණතිරච්ඡානයොනි, ඛීණපෙත්තිවිසයො, ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමී’ති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තථාගතෙ සද්ධා නිවිට්ඨා පතිට්ඨිතා විරූළ්හා මූලජාතා අසංහාරියා සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං සහ ධම්මෙන, ධම්මෙ ඛො පන නිට්ඨං ගතො හොති, ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි, යදිදං මදනිම්මදනො…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං, සහ ධම්මියා ඛො පනස්ස හොන්ති ඉට්ඨා කන්තා පියා මනාපා ගිහී චෙව පබ්බජිතා ච. අරියකන්තෙහි ඛො පන සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි අච්ඡිද්දෙහි අසබලෙහි අකම්මාසෙහි භුජිස්සෙහි විඤ්ඤුප්පසට්ඨෙහි අපරාමට්ඨෙහි සමාධිසංවත්තනිකෙහි. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ආකඞ්ඛමානො අත්තනාව අත්තානං බ්‍යාකරෙය්‍ය ‘ඛීණනිරයොම්හි, ඛීණතිරච්ඡානයොනි, ඛීණපෙත්තිවිසයො, ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතො, සොතාපන්නොහමස්මි අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමී’’’ති.

“诸比丘，具足四预流支的圣弟子，若愿意，可由自己为自己记说：‘我已尽除地狱，尽除畜生胎，尽除饿鬼界，尽除恶趣、苦趣、堕处；我是预流者，不堕恶趣法，决定趣向正觉，至多七次在天界与人间往返流转后，将作苦的终结。’以哪四者？在此，诸比丘，圣弟子于如来有净信，已进入、已确立、已生根、已坚固，不为世间任何沙门、婆罗门、天、魔、梵或任何人以正法所动摇；于法已得决断，（知）‘法乃世尊所善说，是现见的、无时的、来见的、导向的、智者们可各自证知的’，即此调伏骄慢……灭尽的涅槃；此外，同法的在家人与出家人，为他所喜爱、所中意、所珍爱、所悦意；他具足圣者所喜爱的戒，无缺、无穿、无斑、无点、自在、为智者所称赞、不执取、能导向定。诸比丘，具足此四预流支的圣弟子，若愿意，可由自己为自己记说：‘我已尽除地狱……将作苦的终结。’”

ඉදං දස්සනං.

此为《见经》。

තත්ථ [Pg.147] කතමා භාවනා?

于此，何为《修习经》？

‘‘යස්සින්ද්‍රියානි භාවිතානි, අජ්ඣත්තං බහිද්ධා ච සබ්බලොකෙ;

නිබ්බිජ්ඣ ඉමං පරඤ්ච ලොකං, කාලං කඞ්ඛති භාවිතො සදන්තො’’ති.

“其诸根已修成，于内于外一切世间；彻知此世与他世，已修已调待时终。”

අයං භාවනා.

此为《修习经》。

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, ධම්මපදානි. කතමානි චත්තාරි? අනභිජ්ඣා ධම්මපදං, අබ්‍යාපාදො ධම්මපදං, සම්මාසති ධම්මපදං, සම්මාසමාධි ධම්මපදං, ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි ධම්මපදානී’’ති. අයං භාවනා.

“诸比丘，有此四法句。是哪四种？无贪欲是法句，无瞋恚是法句，正念是法句，正定是法句。诸比丘，此即是四法句。”此为修习。

තත්ථ කතමං දස්සනඤ්ච භාවනා ච? ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ’’ති ඉදං දස්සනං. ‘‘පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ. පඤ්ච සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති අයං භාවනා. ඉදං දස්සනඤ්ච භාවනා ච.

“于此，什么是见与修？‘应断五，应舍五’，此为见。‘应更修习五，比丘超越五种执著，被称为已渡瀑流’，此为修。此即是见与修。”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානි. කතමානි තීණි, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං අඤ්ඤින්ද්‍රියං අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනභිසමෙතස්ස දුක්ඛස්ස අරියසච්චස්ස අභිසමයාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, අනභිසමෙතස්ස දුක්ඛසමුදයස්ස අරියසච්චස්ස…පෙ… දුක්ඛනිරොධස්ස…පෙ… දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අරියසච්චස්ස අභිසමයාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං, භික්ඛවෙ, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය’’න්ති. ඉදං දස්සනං.

“诸比丘，有此三根。是哪三者？未知当知根(anaññātaññassāmītindriya)、已知根(aññindriya)、具知根(aññātāvindriya)。诸比丘，什么是未知当知根？于此，诸比丘，有比丘为通达尚未通达的苦圣谛，生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗；为通达尚未通达的苦集圣谛……苦灭圣谛……导向苦灭之道的圣谛，生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗。诸比丘，此即是未知当知根。”此为见。

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤින්ද්‍රියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානාති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානාති. ඉදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤින්ද්‍රියං.

“诸比丘，什么是已知根？于此，诸比丘，比丘如实了知‘此是苦’，如实了知‘此是苦之集’，如实了知‘此是苦之灭’……如实了知‘此是导向苦灭之道’。诸比丘，此即是已知根。”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං [Pg.148] නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති. ඉදං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය’’න්ති. අයං භාවනා.

“诸比丘，什么是具知根？于此，诸比丘，比丘由诸漏已尽，于现法中，以自证智作证，达成并安住于无漏的心解脱、慧解脱，他了知：‘生已尽，梵行已立，所作已办，再无此有。’诸比丘，此即是具知根。”此为《修习经》。

ඉදං දස්සනඤ්ච භාවනා ච.

此亦为《见经》与《修习经》。

116. තත්ථ කතමං සකවචනං?

116. 于此，什么是《佛陀亲说经》？

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදාපනං, එතං බුද්ධාන සාසන’’න්ති.

“诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛教。”

ඉදං සකවචනං.

此为《佛陀亲说经》。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි, යෙහි බාලං බාලොති පරෙ සඤ්ජානන්ති. කතමානි තීණි? බාලො, භික්ඛවෙ, දුච්චින්තිතචින්තී ච හොති, දුබ්භාසිතභාසී ච හොති, දුක්කටකම්මකාරී ච හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි බාලස්ස බාලලක්ඛණානි බාලනිමිත්තානි බාලාපදානානි.

“诸比丘，有此三者，为愚人之相、愚人之征、愚人之根基，他人由此而知其为愚人。是哪三者？诸比丘，愚人思惟恶思，言说恶说，身行恶作。诸比丘，此三者即是愚人之相、愚人之征、愚人之根基。”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානි, යෙහි පණ්ඩිතං පණ්ඩිතොති පරෙ සඤ්ජානන්ති. කතමානි තීණි? පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, සුචින්තිතචින්තී ච හොති, සුභාසිතභාසී ච හොති, සුකතකම්මකාරී ච හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පණ්ඩිතස්ස පණ්ඩිතලක්ඛණානි පණ්ඩිතනිමිත්තානි පණ්ඩිතාපදානානී’’ති.

“诸比丘，有此三者，为智者之相、智者之征、智者之根基，他人由此而知其为智者。是哪三者？诸比丘，智者思惟善思，言说善说，身行善作。诸比丘，此三者即是智者之相、智者之征、智者之根基。”

ඉදං සකවචනං.

此为《佛陀亲说经》。

තත්ථ කතමං පරවචනං?

于此，什么是《他人所说经》？

‘‘පථවීසමො නත්ථි විත්ථතො, නින්නො පාතාලසමො න විජ්ජති;

මෙරුසමො නත්ථි උන්නතො, චක්කවත්තිසදිසො නත්ථි පොරිසො’’ති.

“广阔无如大地，深邃无如地渊；高耸无如须弥，士夫无如转轮王。”

ඉදං පරවචනං.

此为《他人所说经》。

‘‘‘හොතු, දෙවානමින්ද, සුභාසිතෙන ජයොති. හොතු, වෙපචිත්ති සුභාසිතෙන ජයොති. භණ, වෙපචිත්ති, ගාථ’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්ති අසුරින්දො ඉමං ගාථං අභාසි –

“‘天帝，愿以善说而得胜利！’‘韦巴吉帝，愿以善说而得胜利！韦巴吉帝，请说偈！’于是，诸比丘，阿修罗王韦巴吉帝说了此偈：

‘‘භිය්‍යො [Pg.149] බාලා පභිජ්ජෙය්‍යුං, නො චස්ස පටිසෙධකො;

තස්මා භුසෙන දණ්ඩෙන, ධීරො බාලං නිසෙධයෙ’’ති.

若无制止者，愚人更悖逆；是故智者应，以重罚禁之。

‘‘භාසිතාය ඛො පන, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්තිනා අසුරින්දෙන ගාථාය අසුරා අනුමොදිංසු, දෙවා තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්ති අසුරින්දො සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච ‘භණ, දෙවානමින්ද, ගාථ’න්ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො ඉමං ගාථං අභාසි –

诸比丘，当阿修罗王韦巴吉帝说完此偈，阿修罗众随喜，诸天则默然。于是，诸比丘，阿修罗王韦巴吉帝对天帝释说：“天帝，请说偈！”此言说后，诸比丘，天帝释说了此偈：

‘‘එතදෙව අහං මඤ්ඤෙ, බාලස්ස පටිසෙධනං;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මතී’’ති.

我思此即是，对愚之制止：知他已愤怒，具念而平息。

‘‘භාසිතාය ඛො පන, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථාය දෙවා අනුමොදිංසු, අසුරා තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො වෙපචිත්තිං අසුරින්දං එතදවොච ‘භණ, වෙපචිත්ති, ගාථ’න්ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්ති අසුරින්දො ඉමං ගාථං අභාසි –

诸比丘，当天帝释说完此偈，诸天随喜，阿修罗众则默然。于是，诸比丘，天帝释对阿修罗王韦巴吉帝说：“韦巴吉帝，请说偈！”此言说后，诸比丘，阿修罗王韦巴吉帝说了此偈：

‘‘එතදෙව තිතික්ඛාය, වජ්ජං පස්සාමි වාසව;

යදා නං මඤ්ඤති බාලො, භයා ම්‍යායං තිතික්ඛති;

අජ්ඣාරුහති දුම්මෙධො, ගොව භිය්‍යො පලායින’’න්ති.

婆娑婆，我见忍耐有此过：愚人思忖彼，“畏我故忍耐”；劣慧者更相凌逼，如牛更欺于逃者。

‘‘භාසිතාය ඛො පන, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්තිනා අසුරින්දෙන ගාථාය අසුරා අනුමොදිංසු, දෙවා තුණ්හී අහෙසුං. අථ ඛො වෙපචිත්ති අසුරින්දො සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච ‘භණ, දෙවානමින්ද, ගාථ’න්ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො ඉමා ගාථායො අභාසි –

诸比丘，当阿修罗王韦巴吉帝说完此偈，阿修罗众随喜，诸天则默然。于是，阿修罗王韦巴吉帝对天帝释说：“天帝，请说偈！”此言说后，诸比丘，天帝释说了此等诸偈：

‘‘කාමං මඤ්ඤතු වා මා වා, භයා ම්‍යායං තිතික්ඛති;

සදත්ථපරමා අත්ථා, ඛන්තා භිය්‍යො න විජ්ජති.

任彼思或不思：“畏我故忍耐”；诸利中自利为最上，更无有胜于忍。

‘‘යො හවෙ බලවා සන්තො, දුබ්බලස්ස තිතික්ඛති;

තමාහු පරමං ඛන්තිං, නිච්චං ඛමති දුබ්බලො.

有大力者，能忍于弱者，人谓最上忍；弱者恒须忍。

‘‘අබලං තං බලං ආහු, යස්ස බාලබලං බලං;

බලස්ස ධම්මගුත්තස්ස, පටිවත්තා න විජ්ජති.

人言彼力非力，所谓愚人之力；为法所护强者，实无敌手可觅。

‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;

කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

于忿者还忿，彼实更邪恶；不还忿于忿，得胜难胜战。

‘‘උභින්නමත්ථං [Pg.150] චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.

了知他人已愤怒，具念而寂止者，彼为自他双方行利益事。

‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තානං, අත්තනො ච පරස්ස ච;

ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා’’ති.

凡不善知法者，会将疗治自他双方者，视为愚人。

‘‘භාසිතාසු ඛො පන, භික්ඛවෙ, සක්කෙන දෙවානමින්දෙන ගාථාසු දෙවා අනුමොදිංසු, අසුරා තුණ්හී අහෙසු’’න්ති. ඉදං පරවචනං.

诸比丘，当天帝释说完此等诸偈，诸天随喜，阿修罗众则默然。此即是他人之言。

117. තත්ථ කතමං සකවචනඤ්ච පරවචනඤ්ච?

117. 于此，什么是佛陀亲说与他人之言？

යඤ්ච පත්තං යඤ්ච පත්තබ්බං උභයමෙතං රජානුකිණ්ණං ආතුරස්සානුසික්ඛතො. යෙ ච සික්ඛාසාරා සීලං වතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරා, අයමෙකො අන්තො. යෙ ච එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො ‘‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’’ති, අයං දුතියො අන්තො. ඉච්චෙතෙ උභො අන්තා කටසිවඩ්ඪනා කටසියො දිට්ඨිං වඩ්ඪෙන්ති. එතෙ උභො අන්තෙ අනභිඤ්ඤාය ඔලීයන්ති එකෙ අතිධාවන්ති එකෙති. ඉදං පරවචනං.

无论是已得或应得的，对于仿效（他人）的病者而言，此二者皆为尘垢所染。又有些人以学为核心，将戒、誓、活命、梵行奉为至要，此为一端。又有些人持如是说、如是见：“诸欲中无过患”，此为第二端。如是，此二端增长坟场，增长邪见。因不遍知此二端，故一些人落后，一些人逾越。此为他人之言。

යෙ ච ඛො තෙ උභො අන්තෙ අභිඤ්ඤාය තත්‍ර ච න අහෙසුං, තෙන ච අමඤ්ඤිංසු, වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනායාති. ඉදං සකවචනං. අයං උදානො සකවචනඤ්ච පරවචනඤ්ච.

然而，凡已遍知此二端，且不立于其上，亦不因此而思量者，对他们而言，轮回无从施设。此为佛陀亲说。此优陀那（Udāna）含摄佛陀亲说与他人之言。

රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච – ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘කෙසං නු ඛො පියො අත්තා, කෙසං අප්පියො අත්තා’’ති. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි ‘‘යෙ ච ඛො කෙචි කායෙන දුච්චරිතං චරන්ති, වාචාය දුච්චරිතං චරන්ති, මනසා දුච්චරිතං චරන්ති, තෙසං අප්පියො අත්තා. කිඤ්චාපි තෙ එවං වදෙය්‍යුං ‘පියො නො අත්තා’ති, අථ ඛො තෙසං අප්පියො අත්තා. තං කිස්ස හෙතු? යං හි අප්පියො අප්පියස්ස කරෙය්‍ය, තං තෙ අත්තනාව අත්තනො කරොන්ති, තස්මා තෙසං අප්පියො අත්තා. යෙ ච ඛො කෙචි කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, තෙසං පියො අත්තා. කිඤ්චාපි තෙ එවං වදෙය්‍යුං ‘අප්පියො නො අත්තා’ති, අථ ඛො තෙසං පියො අත්තා. තං කිස්ස හෙතු? යං හි පියො පියස්ස කරෙය්‍ය[Pg.151]. තං තෙ අත්තනාව අත්තනො කරොන්ති. තස්මා තෙසං පියො අත්තා’’ති.

憍萨罗(Kosala)王波斯匿(Pasenadi)对世尊说：“世尊，我于闲静处独坐时，心中生起此念：‘究竟谁爱自己，谁不爱自己呢？’世尊，我当时如是思惟：‘凡以身行恶行，以语行恶行，以意行恶行者，他们就是不爱自己。纵使他们说：“我们爱自己”，但他们实则不爱自己。此是何故？因为一个不爱者会对另一个不爱者所做之事，他们自己对自己做了，是故他们不爱自己。凡以身行善行，以语行善行，以意行善行者，他们就是爱自己。纵使他们说：“我们不爱自己”，但他们实则爱自己。此是何故？因为一个爱者会对另一个爱者所做之事，他们自己对自己做了，是故他们爱自己。”’

‘‘එවමෙතං, මහාරාජ, එවමෙතං, මහාරාජ, යෙ හි කෙචි, මහාරාජ, කායෙන දුච්චරිතං චරන්ති, වාචාය දුච්චරිතං චරන්ති, මනසා දුච්චරිතං චරන්ති තස්මා තෙසං අප්පියො අත්තා. කිඤ්චාපි තෙ එවං වදෙය්‍යුං ‘පියො නො අත්තා’ති, අථ ඛො තෙසං අප්පියො අත්තා. තං කිස්ස හෙතු? යං හි, මහාරාජ, අප්පියො අප්පියස්ස කරෙය්‍ය, තං තෙ අත්තනාව අත්තනො කරොන්ති, තස්මා තෙසං අප්පියො අත්තා. යෙ ච ඛො කෙචි මහාරාජ කායෙන සුචරිතං චරන්ති, වාචාය සුචරිතං චරන්ති, මනසා සුචරිතං චරන්ති, තෙසං පියො අත්තා. කිඤ්චාපි තෙ එවං වදෙය්‍යුං ‘අප්පියො නො අත්තා’ති, අථ ඛො තෙසං පියො අත්තා. තං කිස්ස හෙතු? යං හි, මහාරාජ, පියො පියස්ස කරෙය්‍ය, තං තෙ අත්තනාව අත්තනො කරොන්ති, තස්මා තෙසං පියො අත්තාති. ඉදමවොච භගවා…පෙ… සත්ථා –

“大王，正是如此！大王，正是如此！大王，凡以身行恶行，以语行恶行，以意行恶行者，他们就是不爱自己。纵使他们说：“我们爱自己”，但他们实则不爱自己。此是何故？大王，因为一个不爱者会对另一个不爱者所做之事，他们自己对自己做了，是故他们不爱自己。大王，凡以身行善行，以语行善行，以意行善行者，他们就是爱自己。纵使他们说：“我们不爱自己”，但他们实则爱自己。此是何故？大王，因为一个爱者会对另一个爱者所做之事，他们自己对自己做了，是故他们爱自己。”世尊说了此语……导师……

‘‘අත්තානඤ්චෙ පියං ජඤ්ඤා, න නං පාපෙන සංයුජෙ;

න හි තං සුලභං හොති, සුඛං දුක්කටකාරිනා.

“若自知为可爱，则不应与恶相应；行恶作者，实难得安乐。”

‘‘අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, ජහතො මානුසං භවං;

කිං හි තස්ස සකං හොති, කිඤ්ච ආදාය ගච්ඡති;

කිඤ්චස්ස අනුගං හොති, ඡායාව අනපායිනී.

“为死王所制，舍弃此人身；何物为其有，携何物而去？何物跟随彼，如影之不离？”

‘‘උභො පුඤ්ඤඤ්ච පාපඤ්ච, යං මච්චො කුරුතෙ ඉධ;

තඤ්හි තස්ස සකං හොති, තංව ආදාය ගච්ඡති;

තංවස්ස අනුගං හොති, ඡායාව අනපායිනී.

“于此世，凡人所造善与恶，彼皆为其所有，并携此而去；彼亦随其后，犹如不离之影。”

‘‘තස්මා කරෙය්‍ය කල්‍යාණං, නිචයං සම්පරායිකං;

පුඤ්ඤානි පරලොකස්මිං, පතිට්ඨා හොන්ති පාණින’’න්ති.

“是故当行善，积聚来世资；福德于来世，是众生依止。”

ඉදං සුත්තං පරවචනං. අනුගීති සකවචනං. ඉදං සකවචනඤ්ච පරවචනඤ්ච.

此经是他人之言。随诵（Anugīti）是佛陀亲说。此经既是佛陀亲说，也是他人之言。

118. තත්ථ කතමං විසජ්ජනීයං?

118. 其中，什么是应予解答的？

පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ ඉදං අභිඤ්ඤෙය්‍යං, ඉදං පරිඤ්ඤෙය්‍යං, ඉදං පහාතබ්බං, ඉදං භාවෙතබ්බං, ඉදං සච්ඡිකාතබ්බං, ඉමෙ ධම්මා එවංගහිතා ඉදං ඵලං නිබ්බත්තයන්ති. තෙසං [Pg.152] එවංගහිතානං අයමත්ථො ඉති ඉදං විසජ්ජනීයං. ‘‘උළාරො බුද්ධො භගවා’’ති බුද්ධඋළාරතං ධම්මස්වාක්ඛාතතං සඞ්ඝසුප්පටිපත්තිඤ්ච එකංසෙනෙව නිද්දිසෙ. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති එකංසෙනෙව නිද්දිසෙ. යං වා පනඤ්ඤම්පි එවං ජාතියං. ඉදං විසජ්ජනීයං.

当问题被提出时：此应以胜智知，此应遍知，此应断除，此应修习，此应作证；如是受持此诸法，能生此果。于如是受持者，其义如此——此为应予解答的。“佛陀、世尊是伟大的”，应决然宣示佛陀的伟大、法的善说、僧团的善行。“诸行无常”、“诸行是苦”、“诸法无我”，应决然宣示。或任何其他同类者，此为应予解答的。

තත්ථ කතමං අවිසජ්ජනීයං?

其中，什么是不应解答的？

‘‘ආකඞ්ඛතො තෙ නරදම්මසාරථි, දෙවා මනුස්සා මනසා විචින්තිතං;

සබ්බෙ න ජඤ්ඤා කසිණාපි පාණිනො, සන්තං සමාධිං අරණං නිසෙවතො;

කින්තං භගවා ආකඞ්ඛතී’’ති.

“调御丈夫，汝心所思所欲，一切天人及诸有情皆不能知。汝住寂静无诤定，世尊复何所欲？”

ඉදං අවිසජ්ජනීයං.

此为不应解答的。

එත්තකො භගවා සීලක්ඛන්ධෙ සමාධික්ඛන්ධෙ පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ විමුත්තික්ඛන්ධෙ විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ ඉරියායං පභාවෙ හිතෙසිතායං කරුණායං ඉද්ධියන්ති. ඉදං අවිසජ්ජනීයං.

“世尊于戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴，于行仪、威力、为众生求利益、悲心、神通，其量如此”——此为不应解答的。

‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකෙ උප්පාදා තිණ්ණං රතනානං උප්පාදො බුද්ධරතනස්ස ධම්මරතනස්ස සඞ්ඝරතනස්ස’’. කිං පමාණානි තීණි රතනානීති? ඉදං අවිසජ්ජනීයං.

“诸比丘，因如来、应供、正等觉者出现于世，故有三宝出现：佛宝、法宝、僧宝。”“三宝之量如何？”此为不应解答。

බුද්ධවිසයො අවිසජ්ජනීයො. පුග්ගලපරොපරඤ්ඤුතා අවිසජ්ජනීයා. ‘‘පුබ්බා, භික්ඛවෙ, කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජානීවරණානං සත්තානං තණ්හාසංයොජනානං සකිං නිරයං සකිං තිරච්ඡානයොනිං සකිං පෙත්තිවිසයං සකිං අසුරයොනිං සකිං දෙවෙ සකිං මනුස්සෙ සන්ධාවිතං සංසරිතං’’. කතමා පුබ්බා කොටීති අවිසජ්ජනීයං. න පඤ්ඤායතීති සාවකානං ඤාණවෙකල්ලෙන. දුවිධා බුද්ධානං භගවන්තානං දෙසනා අත්තූපනායිකා ච පරූපනායිකා ච. න පඤ්ඤායතීති පරූපනායිකා. නත්ථි බුද්ධානං භගවන්තානං අවිජානනාති අත්තූපනායිකා. යථා භගවා කොකාලිකං භික්ඛුං ආරබ්භ අඤ්ඤතරං භික්ඛුං එවමාහ –

佛的境域不应解答。了知个人根性之智不应解答。“诸比丘，为无明盖所障、为渴爱结所缚的众生，时而地狱、时而畜生、时而饿鬼、时而阿修罗、时而天界、时而人间，如是奔走轮回，其开端不可知。”“何为开端？”此为不应解答。“不可知”者，乃因声闻智慧有缺故。诸佛世尊之教说有二种：导向自身之教说与导向他人之教说。“不可知”者，是导向他人之教说。“诸佛世尊无所不知”者，是导向自身之教说。譬如世尊因果嘎里咖(Kokālika)比丘故，对另一位比丘如是说——

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.153], භික්ඛු, වීසතිඛාරිකො කොසලකො තිලවාහො…පෙ… න ත්වෙව එකො අබ්බුදො නිරයො. සෙය්‍යථාපි භික්ඛු, වීසති අබ්බුදා නිරයා, එවමෙකො නිරබ්බුදො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති නිරබ්බුදා නිරයා, එවමෙකො අබබො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති අබබා නිරයා, එවමෙකො අටටො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති අටටා නිරයා, එවමෙකො අහහො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති අහහා නිරයා, එවමෙකො කුමුදො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති කුමුදා නිරයා, එවමෙකො සොගන්ධිකො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති සොගන්ධිකා නිරයා, එවමෙකො උප්පලකො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති උප්පලකා නිරයා, එවමෙකො පුණ්ඩරීකො නිරයො. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු, වීසති පුණ්ඩරීකා නිරයා, එවමෙකො පදුමො නිරයො. පදුමෙ පන, භික්ඛු, නිරයෙ කොකාලිකො භික්ඛු උපපන්නො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙසු චිත්තං ආඝාතෙත්වා’’ති. යං වා පන කිඤ්චි භගවා ආහ ‘‘අයං අප්පමෙය්‍යො අසඞ්ඛ්‍යෙයො’’ති. සබ්බං තං අවිසජ්ජනීයං. ඉදං අවිසජ්ජනීයං.

“比丘，譬如有一车二十‘佉梨’(khāri)的憍萨罗芝麻……其时间之长尚不及一个阿浮陀(Abbuda)地狱。比丘，二十个阿浮陀地狱等于一个尼罗浮陀(Nirabbuda)地狱。比丘，二十个尼罗浮陀地狱等于一个阿婆婆(Ababa)地狱。比丘，二十个阿婆婆地狱等于一个阿吒吒(Aṭaṭa)地狱。比丘，二十个阿吒吒地狱等于一个阿呵呵(Ahaha)地狱。比丘，二十个阿呵呵地狱等于一个拘牟陀(Kumuda)地狱。比丘，二十个拘牟陀地狱等于一个苏健陀(Sogandhika)地狱。比丘，二十个苏健陀地狱等于一个优钵罗(Uppalaka)地狱。比丘，二十个优钵罗地狱等于一个芬陀利迦(Puṇḍarīka)地狱。比丘，二十个芬陀利迦地狱等于一个钵昙摩(Paduma)地狱。比丘，果嘎里咖比丘由于对舍利弗和目犍连心怀怨恨，已投生于钵昙摩地狱。”凡是世尊所说“此是不可量、不可数”的，皆为不应解答的。这便是不应解答的。

119. තත්ථ කතමං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච, යදා සො උපකො ආජීවකො භගවන්තං ආහ ‘‘කුහිං, ආවුසො ගොතම, ගමිස්සසී’’ති. භගවා ආහ –

119. 其中，什么是应解答与不应解答的？当时，裸行顺命外道优波迦(Upaka)对世尊说：“贤友乔达摩，您要去哪里？”世尊说——

‘‘බාරාණසිං ගමිස්සාමි, අහං තං අමතදුන්දුභිං;

ධම්මචක්කං පවත්තෙතුං, ලොකෙ අප්පටිවත්තිය’’න්ති.

“我赴波罗奈，击响不死鼓；为转妙法轮，世间无能转。”

උපකො ආජීවකො ආහ ‘‘‘ජිනො’ති ඛො ආවුසො, භො ගොතම, පටිජානාසී’’ති. භගවා ආහ –

裸行顺命外道优波迦说：“贤友乔达摩，您声称自己是“胜者”吗？”世尊说——

‘‘මාදිසා වෙ ජිනා හොන්ති, යෙ පත්තා ආසවක්ඛයං;

ජිතා මෙ පාපකා ධම්මා, තස්මාහං උපකා ජිනො’’ති.

“如我达漏尽，方得称胜者；我已胜恶法，优波迦，故我为胜者。”

කථං ජිනො කෙන ජිනොති විසජ්ජනීයං. කතමො ජිනොති අවිසජ්ජනීයං. කතමො ආසවක්ඛයො, රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයොති විසජ්ජනීයං. කිත්තකො ආසවක්ඛයොති අවිසජ්ජනීයං. ඉදං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච.

“‘如何是胜者？以何而胜？’此问应解答。‘何为胜者？’此问不应解答。‘何为漏尽？是贪尽、嗔尽、痴尽。’此问应解答。‘漏尽有多少？’此问不应解答。此即应解答与不应解答者。”

අත්ථි [Pg.154] තථාගතොති විසජ්ජනීයං. අත්ථි රූපන්ති විසජ්ජනීයං. රූපං තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. රූපවා තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. රූපෙ තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. තථාගතෙ රූපන්ති අවිසජ්ජනීයං. එවං අත්ථි වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… සඞ්ඛාරා…පෙ… අත්ථි විඤ්ඤාණන්ති විසජ්ජනීයං. විඤ්ඤාණං තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. විඤ්ඤාණවා තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. විඤ්ඤාණෙ තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. තථාගතෙ විඤ්ඤාණන්ති අවිසජ්ජනීයං. අඤ්ඤත්‍ර රූපෙන තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. අඤ්ඤත්‍ර වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… සඞ්ඛාරෙහි…පෙ… විඤ්ඤාණෙන තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. අයං සො තථාගතො අරූපකො…පෙ… අවෙදනකො…පෙ… අසඤ්ඤකො…පෙ… අසඞ්ඛාරකො…පෙ… අවිඤ්ඤාණකොති අවිසජ්ජනීයං. ඉදං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච.

“‘有情存在吗？’此问应解答。‘色存在吗？’此问应解答。‘色即有情吗？’此问不应解答。‘有情有色吗？’此问不应解答。‘有情在色中吗？’此问不应解答。‘色在有情中吗？’此问不应解答。同样，‘受……想……行……识存在吗？’此问应解答。‘识即有情吗？’此问不应解答。‘有情有识吗？’此问不应解答。‘有情在识中吗？’此问不应解答。‘识在有情中吗？’此问不应解答。‘有情异于色吗？’此问不应解答。‘有情异于受……想……行……识吗？’此问不应解答。‘此有情是无色……无受……无想……无行……无识的吗？’此问不应解答。此即应解答与不应解答者。”

පස්සති භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ එවං සබ්බං…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාතීති විසජ්ජනීයං. කතමෙ සත්තා, කතමො තථාගතොති අවිසජ්ජනීයං. ඉදං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච.

“‘世尊以清净、超人之天眼，见诸众生死时、生时……了知诸众生随业而往。’此问应解答。‘何为诸众生？何为有情？’此问不应解答。此即应解答与不应解答者。”

අත්ථි තථාගතොති විසජ්ජනීයං. අත්ථි තථාගතො පරං මරණාති අවිසජ්ජනීයං. ඉදං විසජ්ජනීයඤ්ච අවිසජ්ජනීයඤ්ච.

“‘有情存在吗？’此问应解答。‘有情死后存在吗？’此问不应解答。此即应解答与不应解答者。”

120. තත්ථ කතමං කම්මං?

120. 其中，何为《业经》？

‘‘අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, ජහතො මානුසං භවං;

කිං හි තස්ස සකං හොති, කිඤ්ච ආදාය ගච්ඡති;

කිඤ්චස්ස අනුගං හොති, ඡායාව අනපායිනී.

“为死神所制，舍弃此人身；何物为其有，携何物而去？何物跟随彼，如影之不离？”

‘‘උභො පුඤ්ඤඤ්ච පාපඤ්ච, යං මච්චො කුරුතෙ ඉධ;

තඤ්හි තස්ස සකං හොති, තංව ආදාය ගච්ඡති;

තංවස්ස අනුගං හොති, ඡායාව අනපායිනී’’ති.

“凡人于此世，所造善与恶，彼为其所有，携此而逝；彼亦随其后，如影之不离。”

ඉදං කම්මං.

此即《业经》。

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, බාලං පීඨසමාරූළ්හං වා මඤ්චසමාරූළ්හං වා ඡමායං වා සෙමානං යානිස්ස පුබ්බෙ පාපකානි කම්මානි කතානි කායෙන දුච්චරිතානි වාචාය දුච්චරිතානි මනසා දුච්චරිතානි, තානිස්ස තම්හි සමයෙ ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති [Pg.155] අභිප්පලම්බන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහතං පබ්බතකූටානං ඡායා සායන්හසමයං පථවියං ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති අභිප්පලම්බන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, බාලං පීඨසමාරූළ්හං වා මඤ්චසමාරූළ්හං වා ඡමායං වා සෙමානං යානිස්ස පුබ්බෙ පාපකානි කම්මානි කතානි කායෙන දුච්චරිතානි වාචාය දුච්චරිතානි මනසා දුච්චරිතානි, තානිස්ස තම්හි සමයෙ ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති අභිප්පලම්බන්ති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, බාලස්ස එවං හොති ‘අකතං වත මෙ කල්‍යාණං, අකතං කුසලං, අකතං භීරුත්තාණං. කතං පාපං, කතං ලුද්දං, කතං කිබ්බිසං, යාවතා භො අකතකල්‍යාණානං අකතකුසලානං අකතභීරුත්තාණානං කතපාපානං කතලුද්දානං කතකිබ්බිසානං ගති, තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති, සො සොචති කිලමති පරිදෙවති උරත්තාළිං කන්දති සම්මොහං ආපජ්ජතී’’ති.

“再者，诸比丘，当愚人坐在凳上、躺在床上或躺在地上时，他先前以身、语、意所造作的恶业、恶行，在那个时候就会悬垂、笼罩、覆盖着他。诸比丘，就像在傍晚时分，巨大山峰的影子悬垂、笼罩、覆盖着大地。正是如此，诸比丘，当愚人坐在凳上、躺在床上或躺在地上时，他先前以身、语、意所造作的恶业、恶行，在那个时候就会悬垂、笼罩、覆盖着他。诸比丘，那时愚人会这样想：‘唉，我没有行善，没有作福，没有造作能防护怖畏之事。我造了恶，造了暴行，造了罪愆。凡是未行善、未作福、未造作能防护怖畏之事，而造了恶、造了暴行、造了罪愆者的去处，我死后也将去到那个去处。’于是他忧愁、疲惫、悲叹、捶胸哭号，陷入迷乱。”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතං පීඨසමාරූළ්හං වා මඤ්චසමාරූළ්හං වා ඡමායං වා සෙමානං යානිස්ස පුබ්බෙ කල්‍යාණානි කම්මානි කතානි කායෙන සුචරිතානි වාචාය සුචරිතානි මනසා සුචරිතානි, තානිස්ස තම්හි සමයෙ ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති අභිප්පලම්බන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහතං පබ්බතකූටානං ඡායා සායන්හසමයං පථවියං ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති අභිප්පලම්බන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතං පීඨසමාරූළ්හං වා මඤ්චසමාරූළ්හං වා ඡමායං වා සෙමානං යානිස්ස පුබ්බෙ කල්‍යාණානි කම්මානි කතානි කායෙන සුචරිතානි වාචාය සුචරිතානි මනසා සුචරිතානි, තානිස්ස තම්හි සමයෙ ඔලම්බන්ති අජ්ඣොලම්බන්ති අභිප්පලම්බන්ති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, පණ්ඩිතස්ස ‘එවං හොති අකතං වත මෙ පාපං, අකතං ලුද්දං, අකතං කිබ්බිසං. කතං කල්‍යාණං, කතං කුසලං, කතං භීරුත්තාණං, යාවතා භො අකතපාපානං අකතලුද්දානං අකතකිබ්බිසානං කතකල්‍යාණානං කතකුසලානං කතභීරුත්තාණානං ගති, තං ගතිං පෙච්ච ගච්ඡාමී’ති, සො න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති න උරත්තාළිං කන්දති න සම්මොහං ආපජ්ජති, ‘කතං මෙ පුඤ්ඤං, අකතං පාපං, යා භවිස්සති ගති අකතපාපස්ස අකතලුද්දස්ස අකතකිබ්බිසස්ස කතපුඤ්ඤස්ස කතකුසලස්ස කතභීරුත්තාණස්ස, තං පෙච්ච භවෙ ගතිං පච්චනුභවිස්සාමී’ති විප්පටිසාරො න ජායති. අවිප්පටිසාරිනො ඛො, භික්ඛවෙ, ඉත්ථියා වා පුරිසස්ස වා ගිහිනො වා පබ්බජිතස්ස වා භද්දකං මරණං භද්දිකා කාලඞ්කිරියාති වදාමී’’ති. ඉදං කම්මං.

“再者，诸比丘，智者临终时登上床座、登上卧榻或卧于地上，其先前以身、语、意所行的善业与善行，于彼时便悬垂、笼罩、覆盖于彼。诸比丘，譬如巨大山峰之影，于傍晚时分，悬垂、笼罩、覆盖于大地上。正是如此，诸比丘，智者临终时登上床座、登上卧榻或卧于地上，其先前以身、语、意所行的善业与善行，于彼时便悬垂、笼罩、覆盖于彼。诸比丘，于此，智者生起如是心念：‘我实未作恶，未作残暴事，未作罪恶事。我已行善，已作善业，已作怖畏之防护。凡未作恶、未作残暴事、未作罪恶事，而行善、作善业、作怖畏之防护者的归趣，我舍此身后亦将趣彼归趣。’彼不忧愁、不疲惫、不悲叹、不捶胸哭号，不陷于迷乱。‘我已作福德，未曾作恶。凡未作恶、未作残暴事、未作罪恶事，而已作福德、已作善业、已作怖畏之防护者将有何等归趣，我舍此身后，亦将于彼趣中体验。’其不生追悔。诸比丘，我言：于无追悔之女人或男人，在家者或出家者，有善终，有善逝。”此即《业》经。

‘‘තීණිමානි[Pg.156], භික්ඛවෙ, දුච්චරිතානි. කතමානි තීණි, කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි දුච්චරිතානි. තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සුචරිතානි. කතමානි තීණි? කායසුචරිතං වචීසුචරිතං මනොසුචරිතං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි සුචරිතානි. ඉදං කම්මං.

“诸比丘，有此三种恶行。是哪三种？身恶行、语恶行、意恶行。诸比丘，此即三种恶行。诸比丘，有此三种善行。是哪三种？身善行、语善行、意善行。诸比丘，此即三种善行。此为《业经》。”

තත්ථ කතමො විපාකො?

于此，何为《果报经》？

‘‘ලාභා වො, භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො, භික්ඛවෙ, ඛණො වො, භික්ඛවෙ, පටිලද්ධො බ්‍රහ්මචරියවාසාය. දිට්ඨා මයා, භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනිකා නාම නිරයා. තත්ථ යං කිඤ්චි චක්ඛුනා රූපං පස්සති අනිට්ඨරූපංයෙව පස්සති, නො ඉට්ඨරූපං. අකන්තරූපංයෙව පස්සති, නො කන්තරූපං. අමනාපරූපංයෙව පස්සති, නො මනාපරූපං.

“诸比丘，汝等得善利！诸比丘，汝等善得！诸比丘，汝等已得修行梵行之时机！诸比丘，我已见名为‘六触处’之地狱。于彼处，凡以眼见色，只见不可意之色，不见可意之色；只见不可爱之色，不见可爱之色；只见不悦意之色，不见悦意之色。”

යං කිඤ්චි සොතෙන සද්දං සුණාති…පෙ… ඝානෙන…පෙ… ජිව්හාය…පෙ… කායෙන…පෙ… යං කිඤ්චි මනසා ධම්මං විජානාති අනිට්ඨධම්මංයෙව විජානාති, නො ඉට්ඨධම්මං. අකන්තධම්මංයෙව විජානාති, නො කන්තධම්මං. අමනාපධම්මංයෙව විජානාති, නො මනාපධම්මං. ලාභා වො, භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො, භික්ඛවෙ, ඛණො වො, භික්ඛවෙ, පටිලද්ධො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

凡以耳闻声……以鼻……以舌……以身……凡以意知法，只知不可意之法，不知可意之法；只知不可爱之法，不知可爱之法；只知不悦意之法，不知悦意之法。诸比丘，汝等得善利！诸比丘，汝等善得！诸比丘，汝等已得修行梵行之时机！”

‘‘දිට්ඨා මයා, භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනිකා නාම සග්ගා. තත්ථ යං කිඤ්චි චක්ඛුනා රූපං පස්සති ඉට්ඨරූපංයෙව පස්සති, නො අනිට්ඨරූපං. කන්තරූපංයෙව පස්සති, නො අකන්තරූපං. මනාපරූපංයෙව පස්සති, නො අමනාපරූපං. යං කිඤ්චි සොතෙන සද්දං සුණාති…පෙ… ඝානෙන …පෙ… ජිව්හාය…පෙ… කායෙන…පෙ… මනසා ධම්මං විජානාති ඉට්ඨධම්මංයෙව විජානාති, නො අනිට්ඨධම්මං. කන්තධම්මංයෙව විජානාති, නො අකන්තධම්මං. මනාපධම්මංයෙව විජානාති, නො අමනාපධම්මං. ලාභා වො, භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො, භික්ඛවෙ, ඛණො වො, භික්ඛවෙ, පටිලද්ධො බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’ති. අයං විපාකො.

“比丘们，我已见到名为‘六触处天’的诸天。在那里，凡以眼见色，只见可喜之色，不见不可喜之色；只见可爱之色，不见不可爱之色；只见合意之色，不见不合意之色。凡以耳闻声……以鼻……以舌……以身……以意认知法，只认知可喜之法，不认知不可喜之法；只认知可爱之法，不认知不可爱之法；只认知合意之法，不认知不合意之法。比丘们，你们有善利，你们有善得！比丘们，你们已获得修习梵行的时机。”此为《果报经》。

‘‘සට්ඨිවස්සසහස්සානි, පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

නිරයෙ පච්චමානානං, කදා අන්තො භවිස්සති.

“六万年岁已圆满，于地狱中受煎熬，何时将有其尽头？”

‘‘නත්ථි අන්තො කුතො අන්තො, න අන්තො පටිදිස්සති ;

තදා හි පකතං පාපං, තුය්හං මය්හඤ්ච මාරිසා’’ති.

“无有尽头，何来尽头？实不见有其尽头；尊者，因你我当时，已造作了那恶业。”

අයං විපාකො.

此为《果报经》。

121. තත්ථ [Pg.157] කතමං කම්මඤ්ච විපාකො ච?

121. 于此，何为《业与果报经》？

‘‘අධම්මචාරී හි නරො පමත්තො, යහිං යහිං ගච්ඡති දුග්ගතිං යො;

සො නං අධම්මො චරිතො හනාති, සයං ගහීතො යථා කණ්හසප්පො.

“放逸之人行非法，所往之处皆恶趣；所行非法反害己，犹如自捉于黑蛇。”

‘‘න හි ධම්මො අධම්මො ච, උභො සමවිපාකිනො;

අධම්මො නිරයං නෙති, ධම්මො පාපෙති සුග්ගති’’න්ති.

“法与非法二者，其果报并不相同；非法导向于地狱，法引至善趣中。”

ඉදං කම්මඤ්ච විපාකො ච.

此为《业与果报经》。

‘‘මා, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානං භායිත්ථ, සුඛස්සෙතං, භික්ඛවෙ, අධිවචනං ඉට්ඨස්ස කන්තස්ස පියස්ස මනාපස්ස යදිදං පුඤ්ඤානි. අභිජානාමි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කතානං පුඤ්ඤානං ඉට්ඨං කන්තං පියං මනාපං විපාකං පච්චනුභූතං, සත්ත වස්සානි මෙත්තචිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ න ඉමං ලොකං පුනරාගමාසිං. සංවට්ටමානෙ සුදාහං, භික්ඛවෙ, කප්පෙ ආභස්සරූපගො හොමි. විවට්ටමානෙ කප්පෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමි. තත්‍ර සුදාහං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා හොමි මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, සක්කො අහොසිං දෙවානමින්දො, අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසිං චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො, කො පන වාදො පදෙසරජ්ජස්ස? තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි ‘කිස්ස නු ඛො මෙ ඉදං කම්මස්ස ඵලං, කිස්ස කම්මස්ස විපාකො, යෙනාහං එතරහි එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’ති. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි ‘තිණ්ණං ඛො මෙ ඉදං කම්මානං ඵලං, තිණ්ණං කම්මානං විපාකො. යෙනාහං එතරහි එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො’ති. සෙය්‍යථිදං, දානස්ස දමස්ස සංයමස්සා’’ති. තත්ථ යඤ්ච දානං යො ච දමො යො ච සංයමො, ඉදං කම්මං. යො තප්පච්චයා විපාකො පච්චනුභූතො, අයං විපාකො. තථා චූළකම්මවිභඞ්ගො වත්තබ්බො.

“比丘们，不要害怕福德。比丘们，‘福德’是快乐的同义词，是可喜、可爱、可意、合意事物的同义词。比丘们，我亲身了知，我曾长时体验所作福德的可喜、可爱、可意、合意的果报。我修习慈心七年，于七个成坏劫中未再返回此世间。比丘们，当世界坏灭时，我生于光音天（Ābhassara）；当世界生成时，我投生于空无一人的梵天宫。比丘们，在那里，我曾是梵天、大梵天、征服者、不被征服者、实见者、自在者。比丘们，我曾三十六次为天帝释（Sakka）；曾无数百次为转轮王（Cakkavattī），是如法的法王，四方征服者，国土安定者，具足七宝者，更不用说地方王了。比丘们，我曾这样想：‘我如今有如此大神通、如此大威力，这是我什么业的果，什么业的报呢？’比丘们，我曾这样想：‘我如今有如此大神通、如此大威力，是我三种业的果，三种业的报。’即：布施、调御、防护。于此，布施、调御、防护是业；缘此所体验的，即是果报。《小业分别经》（Cūḷakammavibhaṅga Sutta）应如是解说。”

යං [Pg.158] සුභස්ස මාණවස්ස තොදෙය්‍යපුත්තස්ස දෙසිතං. තත්ථ යෙ ධම්මා අප්පායුකදීඝායුකතාය සංවත්තන්ති බහ්වාබාධඅප්පාබාධතාය අප්පෙසක්ඛමහෙසක්ඛතාය දුබ්බණ්ණසුවණ්ණතාය නීචකුලිකඋච්චකුලිකතාය අප්පභොගමහාභොගතාය දුප්පඤ්ඤපඤ්ඤවන්තතාය ච සංවත්තන්ති, ඉදං කම්මං. යා තත්ථ අප්පායුකදීඝායුකතා…පෙ… දුප්පඤ්ඤපඤ්ඤවන්තතා, අයං විපාකො. ඉදං කම්මඤ්ච විපාකො ච.

为多迭亚之子须婆青年所说之经。于此，凡能导致短寿或长寿、多病或少病、少威力或大威力、貌丑或貌美、出身低贱或高贵、少财富或大财富、以及无慧或有慧的诸法，此为业。而其中的短寿或长寿……乃至……无慧或有慧，此为果报。此即是业与果报。

122. තත්ථ කතමං කුසලං?

122. 于此，何为善经？

‘‘වාචානුරක්ඛී මනසා සුසංවුතො, කායෙන ච නාකුසලං කයිරා ;

එතෙ තයො කම්මපථෙ විසොධයෙ, ආරාධයෙ මග්ගමිසිප්පවෙදිත’’න්ති.

守护言语，善摄于心，身不作恶。清净此三业道，能证圣者所宣示之道。

ඉදං කුසලං.

此即善经。

‘‘යස්ස කායෙන වාචාය, මනසා නත්ථි දුක්කටං;

සංවුතං තීහි ඨානෙහි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති.

若人于身、语、意，无有任何恶作；于此三处善防护，我称彼为婆罗门。

ඉදං කුසලං.

此即善经。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කුසලමූලානි. කතමානි තීණි? අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කුසලමූලානි. ඉදං කුසලං. ‘‘විජ්ජා, භික්ඛවෙ, පුබ්බඞ්ගමා කුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා අනුදෙව හිරී ඔත්තප්පඤ්චා’’ති. ඉදං කුසලං.

诸比丘，有三善根。是哪三者？无贪是善根，无瞋是善根，无痴是善根。诸比丘，此即三善根。此即善经。诸比丘，为达诸善法，明为先行者，惭与愧随之。此即善经。

තත්ථ කතමං අකුසලං?

于此，何为不善经？

‘‘යස්ස අච්චන්ත දුස්සීල්‍යං, මාලුවා සාලමිවොත්ථතං;

කරොති සො තථත්තානං, යථා නං ඉච්ඡතී දිසො’’ති.

若人极尽不善戒，如蔓藤缠娑罗树；彼于自身所作者，恰如其敌之所欲。

ඉදං අකුසලං.

此即不善经。

‘‘අත්තනා හි කතං පාපං, අත්තජං අත්තසම්භවං;

අභිමත්ථති දුම්මෙධං, වජිරංවස්මමයං මණි’’න්ති.

自作之恶，源于自身，生于自身，摧毁愚者，犹如金刚，摧毁宝石。

ඉදං අකුසලං.

此即不善经。

‘‘දස [Pg.159] කම්මපථෙ නිසෙවිය, අකුසලාකුසලෙහි විවජ්ජිතා;

ගරහා ච භවන්ති දෙවතෙ, බාලමතී නිරයෙසු පච්චරෙ’’ති.

天神！不善者行十不善业道，为智者所远离，且受诃责；彼等愚痴者，于地狱中受煎熬。

ඉදං අකුසලං.

此即不善经。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අකුසලමූලානි, කතමානි තීණි? ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අකුසලමූලානි’’. ඉදං අකුසලං.

诸比丘，有三不善根。是哪三者？贪是不善根，瞋是不善根，痴是不善根。诸比丘，此即三不善根。此即不善经。

තත්ථ කතමං කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච?

于此，何为善与不善经？

‘‘යාදිසං වපතෙ බීජං, තාදිසං හරතෙ ඵලං;

කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණං, පාපකාරී ච පාපක’’න්ති.

播下何等种，收获何等果；行善者得善，作恶者得恶。

තත්ථ යං ආහ ‘‘කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණ’’න්ති, ඉදං කුසලං. යං ආහ ‘‘පාපකාරී ච පාපක’’න්ති, ඉදං අකුසලං. ඉදං කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච.

于此，所说“行善者得善”，此为善。所说“作恶者得恶”，此为不善。此经是善亦是不善。

‘‘සුභෙන කම්මෙන වජන්ති සුග්ගතිං, අපායභූමිං අසුභෙන කම්මුනා;

ඛයා ච කම්මස්ස විමුත්තචෙතසො, නිබ්බන්ති තෙ ජොතිරිවින්ධනක්ඛයා’’.

以善业往生善趣，以不善业堕入恶趣；业已尽而心解脱，彼等熄灭如火尽。

තත්ථ යං ආහ ‘‘සුභෙන කම්මෙන වජන්ති සුග්ගති’’න්ති, ඉදං කුසලං. යං ආහ ‘‘අපායභූමිං අසුභෙන කම්මුනා’’ති, ඉදං අකුසලං. ඉදං කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච.

于此，所说“以善业往生善趣”，此为善。所说“以不善业堕入恶趣”，此为不善。此经是善亦是不善。

123. තත්ථ කතමං අනුඤ්ඤාතං?

123. 于此，何者是《准许经》？

‘‘යථාපි භමරො පුප්ඵං, වණ්ණගන්ධමහෙඨයං ;

පලෙති රසමාදාය, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ’’ති.

犹如蜜蜂不伤花朵的色与香，仅取其蜜后飞离；牟尼亦应如是行于村中。

ඉදං අනුඤ්ඤාතං.

此即《准许经》。

‘‘තීණිමානි[Pg.160], භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං කරණීයානි. කතමානි තීණි, ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, කායකම්මවචීකම්මෙන සමන්නාගතො කුසලෙන පරිසුද්ධාජීවො. ආරද්ධවීරියො ඛො පන හොති ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං භාවනාය සච්ඡිකිරියාය. පඤ්ඤවා ඛො පන හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං තීණි කරණීයානී’’ති. ඉදං අනුඤ්ඤාතං.

“诸比丘，比丘有三件应做之事。是哪三件？于此，诸比丘，比丘住于守护波罗提木叉律仪，具足正行与行处，于微小过失中见其怖畏，受持诸学处而学；具足善的身业与语业，活命清净。复次，他发起精进，强健、坚毅、不舍重担，为断除不善法、为培育与现证善法。复次，他有智慧，具足了知生灭、圣、决择、正导苦尽之慧。诸比丘，此即比丘的三件应做之事。”此即《准许经》。

‘‘දසයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා පබ්බජිතෙන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බා. කතමෙ දස? ‘වෙවණ්ණියම්හි අජ්ඣුපගතො’ති පබ්බජිතෙන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං…පෙ… ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ දස ධම්මා පබ්බජිතෙන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බා’’ති. ඉදං අනුඤ්ඤාතං.

“诸比丘，出家者应当时常省察此十法。是哪十法？‘我已达到不同的状态’，出家者应当时常如是省察……诸比丘，此即出家者应当时常省察的十法。”此即《准许经》。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, කරණීයානි. කතමානි තීණි? කායසුචරිතං වචීසුචරිතං මනොසුචරිතන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි කරණීයානී’’ති. ඉදං අනුඤ්ඤාතං.

“诸比丘，有三应行之事。是哪三者？身善行、语善行、意善行。诸比丘，此即三应行之事。”此为所允许。

තත්ථ කතමං පටික්ඛිත්තං?

于此，何为所禁止？

‘‘නත්ථි පුත්තසමං පෙමං, නත්ථි ගොසමිතං ධනං;

නත්ථි සූරියසමා ආභා, සමුද්දපරමා සරා’’ති.

“爱莫过子，财莫过牛，光莫过日，海为众湖之最。”

භගවා ආහ –

世尊说：

‘‘නත්ථි අත්තසමං පෙමං, නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;

නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා, වුට්ඨිවෙපරමා සරා’’ති.

“爱莫过己，财莫过谷，光莫过慧，雨为众湖之最。”

එත්ථ යං පුරිමකං, ඉදං පටික්ඛිත්තං.

于此，前者为所禁止。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙऋ අකරණීයානි. කතමානි තීණි? කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි අකරණීයානී’’ති. ඉදං පටික්ඛිත්තං.

“诸比丘，有三不应行之事。是哪三者？身恶行、语恶行、意恶行。诸比丘，此即三不应行之事。”此为所禁止。

124. තත්ථ [Pg.161] කතමං අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච?

124. 于此，何为所允许与所禁止？

‘‘කිංසූධ භීතා ජනතා අනෙකා, මග්ගො චනෙකායතනො පවුත්තො ;

පුච්ඡාමි තං ගොතම භූරිපඤ්ඤ, කිස්මිං ඨිතො පරලොකං න භායෙති.

“世间众人为何多怖畏？道亦被说有诸多缘由。我今请问广慧乔达摩，住于何法不畏来世？”

‘‘වාචං මනඤ්ච පණිධාය සම්මා, කායෙන පාපානි අකුබ්බමානො;

බහ්වන්නපානං ඝරමාවසන්තො, සද්ධො මුදූ සංවිභාගී වදඤ්ඤූ;

එතෙසු ධම්මෙසු ඨිතො චතූසු, ධම්මෙ ඨිතො පරලොකං න භායෙ’’ති.

“善立言语与心意，身不造作诸恶业；居家饮食丰足，有信、柔和、乐施、慷慨；安住于此四法中，住于正法不畏来世。”

තත්ථ යං ආහ ‘‘වාචං මනඤ්ච පණිධාය සම්මා’’ති, ඉදං අනුඤ්ඤාතං. ‘‘කායෙන පාපානි අකුබ්බමානො’’ති, ඉදං පටික්ඛිත්තං. ‘‘බහ්වන්නපානං ඝරමාවසන්තො, සද්ධො මුදූ සංවිභාගී වදඤ්ඤූ. එතෙසු ධම්මෙසු ඨිතො චතූසු, ධම්මෙ ඨිතො පරලොකං න භායෙ’’ති, ඉදං අනුඤ්ඤාතං. ඉදං අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච.

于此，所说“善立言语与心意”，此为所允许。所说“身不造作诸恶业”，此为所禁止。所说“居家饮食丰足，有信、柔和、乐施、慷慨；安住于此四法中，住于正法不畏来世”，此为所允许。此即所允许与所禁止。

‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණං, කුසලස්ස උපසම්පදා;

සචිත්තපරියොදාපනං, එතං බුද්ධානසාසනං’’.

“诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛教。”

තත්ථ යං ආහ ‘‘සබ්බපාපස්ස අකරණ’’න්ති, ඉදං පටික්ඛිත්තං, යං ආහ ‘‘කුසලස්ස උපසම්පදා’’ති, ඉදං අනුඤ්ඤාතං. ඉදං අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච.

于此，所说“诸恶莫作”，此为所禁止；所说“众善奉行”，此为所允许。此即所允许与所禁止。

‘‘කායසමාචාරම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පි. වචීසමාචාරම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පි. මනොසමාචාරම්පාහං දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි…පෙ… පරියෙසනම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පි’’.

“天帝，我说身行亦有二种：应行与不应行。天帝，我说语行亦有二种：应行与不应行。天帝，我说意行亦有二种……乃至……天帝，我说寻求亦有二种：应行与不应行。”

‘‘කායසමාචාරම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං. යථාරූපඤ්ච ඛො කායසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපො කායසමාචාරො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා කායසමාචාරං [Pg.162] ‘‘ඉමං ඛො මෙ කායසමාචාරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’’ති, එවරූපො කායසමාචාරො සෙවිතබ්බො. ‘‘කායසමාචාරම්පාහං දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’’ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ‘‘වචීසමාචාරං…පෙ… ‘‘පරියෙසනම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං. යථාරූපඤ්ච ඛො පරියෙසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, එවරූපා පරියෙසනා න සෙවිතබ්බා. තත්ථ යං ජඤ්ඤා පරියෙසනං ‘‘ඉමං ඛො මෙ පරියෙසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’’ති, එවරූපා පරියෙසනා සෙවිතබ්බා. ‘‘පරියෙසනම්පාහං, දෙවානමින්ද, දුවිධෙන වදාමි සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’’ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘天帝，我说身行亦有二种：应行与不应行。’此言是依何而说？若行某种身行，令不善法增长，善法减损，如是身行即不应行。于彼等中，若自知：‘我行此身行时，不善法减损，善法增长’，如是身行即应当行。‘天帝，我说身行亦有二种：应行与不应行。’此言即依此而说。语行……乃至……‘天帝，我说寻求亦有二种：应行与不应行。’此言是依何而说？若行某种寻求，令不善法增长，善法减损，如是寻求即不应行。于彼等中，若自知：‘我行此寻求时，不善法减损，善法增长’，如是寻求即应当行。‘天帝，我说寻求亦有二种：应行与不应行。’此言即依此而说。”

තත්ථ යං ආහ ‘‘සෙවිතබ්බම්පී’’ති, ඉදං අනුඤ්ඤාතං. යං ආහ ‘‘න සෙවිතබ්බම්පී’’ති, ඉදං පටික්ඛිත්තං. ඉදං අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච.

于此，所说“亦应行”，此为允许；所说“亦不应行”，此为禁止。此即允许与禁止。

170. තත්ථ කතමො ථවො?

170. 于此，何为《赞颂经》？

‘‘මග්ගානට්ඨඞ්ගිකො සෙට්ඨො, සච්චානං චතුරො පදා;

විරාගො සෙට්ඨො ධම්මානං, ද්විපදානඤ්ච චක්ඛුමා’’ති.

“诸道中，八支道最胜；诸谛中，四谛最胜；诸法中，离欲最胜；二足中，具眼者最胜。”

අයං ථවො.

此即《赞颂经》。

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අග්ගානි. කතමානි තීණි? යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනො වා අරූපිනො වා සඤ්ඤිනො වා අසඤ්ඤිනො වා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤිනො වා, තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායති සෙට්ඨමක්ඛායති පවරමක්ඛායති, යදිදං අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මානං පණ්ණත්තිසඞ්ඛතානං වා අසඞ්ඛතානං වා, විරාගො තෙසං ධම්මානං අග්ගමක්ඛායති සෙට්ඨමක්ඛායති පවරමක්ඛායති, යදිදං මදනිම්මදනො…පෙ… නිරොධො නිබ්බානං. යාවතා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝානං පණ්ණත්ති ගණානං පණ්ණත්ති මහාජනසන්නිපාතානං පණ්ණත්ති, තථාගතසාවකසඞ්ඝො තෙසං අග්ගමක්ඛායති සෙට්ඨමක්ඛායති පවරමක්ඛායති, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා…පෙ… පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සාති.

“诸比丘，有此三者为最上。是哪三者呢？诸比丘，于所有众生，无论是无足、二足、四足或多足，有色或无色，有想或无想，或非想非非想者中，如来，即阿罗汉、正等觉者，被称为最上、最胜、最优。诸比丘，于所有有为或无为法中，离欲被称为最上、最胜、最优，此即调伏骄慢……乃至……灭、涅槃。诸比丘，于所有僧团、团体或大众集会中，如来弟子僧团被称为最上、最胜、最优，此即四双八辈个人……乃至……世间之福田。”

‘‘සබ්බලොකුත්තරො [Pg.163] සත්ථා, ධම්මො ච කුසලක්ඛතො ;

ගණො ච නරසීහස්ස, තානි තීණි විස්සිස්සරෙ.

导师超越一切世间，法乃善说且无瑕，以及人中狮子之僧团，此三者最为卓越。

‘‘සමණපදුමසඤ්චයො ගණො, ධම්මවරො ච විදූනං සක්කතො;

නරවරදමකො ච චක්ඛුමා, තානි තීණි ලොකස්ස උත්තරි.

僧团乃沙门之莲集，妙法为智者所敬；具眼者调御人雄，此三者为世间至上。

‘‘සත්ථා ච අප්පටිසමො, ධම්මො ච සබ්බො නිරුපදාහො;

අරියො ච ගණවරො, තානි ඛලු විස්සිස්සරෙ තීණි.

导师无与伦比，法完全无热恼；圣僧团为众中胜，此三者确实卓越。

‘‘සච්චනාමො ජිනො ඛෙමො සබ්බාභිභූ, සච්චධම්මො නත්ථඤ්ඤො තස්ස උත්තරි;

අරියසඞ්ඝො නිච්චං විඤ්ඤූනං පූජිතො, තානි තීණි ලොකස්ස උත්තරි.

真实名号者、胜利者、安稳者、遍伏一切者，真实之法无有更上；圣僧团恒为智者所敬奉，此三者为世间至上。

‘‘එකායනං ජාතිඛයන්තදස්සී, මග්ගං පජානාති හිතානුකම්පී;

එතෙන මග්ගෙන තරිංසු පුබ්බෙ, තරිස්සන්ති යෙ ච තරන්ති ඔඝං.

见生尽者，慈悯有情，了知唯一之道；昔者由此道已渡暴流，未来者将渡，现在者正渡。

‘‘තං තාදිසං දෙවමනුස්සසෙට්ඨං;

සත්තා නමස්සන්ති විසුද්ධිපෙක්ඛා’’ති.

希求清净之众生，敬礼彼具如是德、天人中之最胜者。

අයං ථවොති.

此为赞颂。

තත්ථ ලොකියං සුත්තං ද්වීහි සුත්තෙහි නිද්දිසිතබ්බං සංකිලෙසභාගියෙන ච වාසනාභාගියෙන ච. ලොකුත්තරංපි සුත්තං තීහි සුත්තෙහි නිද්දිසිතබ්බං දස්සනභාගියෙන ච භාවනාභාගියෙන ච අසෙක්ඛභාගියෙන ච. ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච. යස්මිං සුත්තෙ යං යං පදං දිස්සති සංකිලෙසභාගියං වා වාසනාභාගියං වා, තෙන තෙන ලොකියන්ති නිද්දිසිතබ්බං, දස්සනභාගියං වා භාවනාභාගියං වා අසෙක්ඛභාගියං වා යං යං පදං දිස්සති තෙන තෙන ලොකුත්තරන්ති නිද්දිසිතබ්බං.

于此，世间经应以二经指示：杂染分经与习性分经。出世间经亦应以三经指示：见分经、修分经与无学分经。世间与出世间：于经中，凡见何句为杂染分或习性分，即应以彼指示为世间；凡见何句为见分、修分或无学分，即应以彼指示为出世间。

වාසනාභාගියං [Pg.164] සුත්තං සංකිලෙසභාගියස්ස සුත්තස්ස නිග්ඝාතාය, දස්සනභාගියං සුත්තං වාසනාභාගියස්ස සුත්තස්ස නිග්ඝාතාය, භාවනාභාගියං සුත්තං දස්සනභාගියස්ස සුත්තස්ස පටිනිස්සග්ගාය, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං භාවනාභාගියස්ස සුත්තස්ස පටිනිස්සග්ගාය, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං.

习性分经为摧伏杂染分经，见分经为摧伏习性分经，修分经为舍离见分经，无学分经为舍离修分经，无学分经为现法乐住。

ලොකුත්තරං සුත්තං සත්තාධිට්ඨානං ඡබ්බීසතියා පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං, තෙ තීහි සුත්තෙහි සමන්වෙසිතබ්බා දස්සනභාගියෙන භාවනාභාගියෙන අසෙක්ඛභාගියෙන චාති.

以众生为所依的出世间经，应由二十六种个人来阐明；他们应通过三部经来探究：即见分、修分与无学分。

තත්ථ දස්සනභාගියං සුත්තං පඤ්චහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං එකබීජිනා කොලංකොලෙන සත්තක්ඛත්තුපරමෙන සද්ධානුසාරිනා ධම්මානුසාරිනා චාති, දස්සනභාගියං සුත්තං ඉමෙහි පඤ්චහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං. භාවනාභාගියං සුත්තං ද්වාදසහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නෙන, සකදාගාමිනා, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නෙන, අනාගාමිනා, අන්තරා පරිනිබ්බායිනා, උපහච්ච පරිනිබ්බායිනා, අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිනා, සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිනා, උද්ධංසොතෙන අකනිට්ඨගාමිනා, සද්ධාවිමුත්තෙන, දිට්ඨිප්පත්තෙන, කායසක්ඛිනා චාති, භාවනාභාගියං සුත්තං ඉමෙහි ද්වාදසහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං. අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං නවහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං සද්ධාවිමුත්තෙන, පඤ්ඤාවිමුත්තෙන, සුඤ්ඤතවිමුත්තෙන, අනිමිත්තවිමුත්තෙන, අප්පණිහිතවිමුත්තෙන, උභතොභාගවිමුත්තෙන සමසීසිනා පච්චෙකබුද්ධසම්මාසම්බුද්ධෙහි චාති, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං ඉමෙහි නවහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං. එවං ලොකුත්තරං සුත්තං සත්තාධිට්ඨානං ඉමෙහි ඡබ්බීසතියා පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං.

在此，见分经应由五种个人阐明：即一种子者、家家者、极七返有者、随信行者以及随法行者；见分经应由这五种个人阐明。修分经应由十二种个人阐明：即为证斯陀含果而行道者、斯陀含、为证阿那含果而行道者、阿那含、中般涅槃者、生般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流至色究竟天(akaniṭṭhagāmī)者、信解脱者、见至者以及身证者；修分经应由这十二种个人阐明。无学分经应由九种个人阐明：即信解脱者、慧解脱者、空解脱者、无相解脱者、无愿解脱者、俱分解脱者、等首者、独觉佛以及正等觉者；无学分经应由这九种个人阐明。如是，此以众生为所依的出世间经，应由这二十六种个人阐明。

ලොකියං සුත්තං සත්තාධිට්ඨානං එකූනවීසතියා පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං. තෙ චරිතෙහි නිද්දිට්ඨා සමන්වෙසිතබ්බා කෙචි රාගචරිතා, කෙචි දොසචරිතා, කෙචි මොහචරිතා, කෙචි රාගචරිතා ච දොසචරිතා ච, කෙචි රාගචරිතා ච මොහචරිතා ච, කෙචි දොසචරිතා ච මොහචරිතා ච, කෙචි රාගචරිතා ච දොසචරිතා ච මොහචරිතා ච, රාගමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො, රාගමුඛෙ ඨිතො දොසචරිතො, රාගමුඛෙ ඨිතො මොහචරිතො, රාගමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො ච දොසචරිතො ච මොහචරිතො ච, දොසමුඛෙ ඨිතො දොසචරිතො, දොසමුඛෙ ඨිතො මොහචරිතො, දොසමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො, දොසමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො ච දොසචරිතො [Pg.165] ච මොහචරිතො ච, මොහමුඛෙ ඨිතො මොහචරිතො, මොහමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො මොහමුඛෙ ඨිතො දොසචරිතො, මොහමුඛෙ ඨිතො රාගචරිතො ච දොසචරිතො ච මොහචරිතො චාති, ලොකියං සුත්තං සත්තාධිට්ඨානං ඉමෙහි එකූනවීසතියා පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං.

《世间经》以众生施设为所依，当以十九种人指明。彼等由性行而明示，当被探究：或有贪行者，或有瞋行者，或有痴行者，或有贪行与瞋行者，或有贪行与痴行者，或有瞋行与痴行者，或有贪行、瞋行与痴行者；以贪为主的贪行者，以贪为主的瞋行者，以贪为主的痴行者，以贪为主的贪行、瞋行与痴行者；以瞋为主的瞋行者，以瞋为主的痴行者，以瞋为主的贪行者，以瞋为主的贪行、瞋行与痴行者；以痴为主的痴行者，以痴为主的贪行者，以痴为主的瞋行者，以痴为主的贪行、瞋行与痴行者。《世间经》以众生施设为所依，当以此十九种人指明。

වාසනාභාගියං සුත්තං සීලවන්තෙහි නිද්දිසිතබ්බං, තෙ සීලවන්තො පඤ්ච පුග්ගලා පකතිසීලං සමාදානසීලං චිත්තප්පසාදො සමථො විපස්සනා චාති, වාසනාභාගියං සුත්තං ඉමෙහි පඤ්චහි පුග්ගලෙහි නිද්දිසිතබ්බං.

习气分经应由具戒者阐明，那些具戒者是五种个人：具本性戒者、具受持戒者、具心净信者、修止者与修观(vipassanā)者。习气分经应由这五种个人阐明。

ලොකුත්තරං සුත්තං ධම්මාධිට්ඨානං තීහි සුත්තෙහි නිද්දිසිතබ්බං දස්සනභාගියෙන භාවනාභාගියෙන අසෙක්ඛභාගියෙන ච.

《出世间经》以法为所依，当由三经指明：即《见道分经》、《修道分经》与《无学分经》。

ලොකියඤ්ච ලොකුත්තරඤ්ච සත්තාධිට්ඨානඤ්ච ධම්මාධිට්ඨානඤ්ච උභයෙන නිද්දිසිතබ්බං, ඤාණං පඤ්ඤාය නිද්දිසිතබ්බං පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන පඤ්ඤාබලෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගෙන සම්මාදිට්ඨියා තීරණාය සන්තීරණාය ධම්මෙ ඤාණෙන අන්වයෙ ඤාණෙන ඛයෙ ඤාණෙන අනුප්පාදෙ ඤාණෙන අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියෙන අඤ්ඤින්ද්‍රියෙන අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියෙන චක්ඛුනා විජ්ජාය බුද්ධියා භූරියා මෙධාය, යං යං වා පන ලබ්භති, තෙන තෙන පඤ්ඤාධිවචනෙන නිද්දිසිතබ්බං.

世间经、出世间经、有情为所依经、法为所依经，当以两者指明。智当以慧指明：以慧根、慧力、增上慧学、择法等觉支、正见、决择、善决择、法智、随顺智、尽智、无生智、未知当知根、已知根、具知根、眼、明、觉、广慧、才慧，或以任何其他可得之慧的同义词指明。

ඤෙය්‍යං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙහි අජ්ඣත්තිකබාහිරෙහි හීනප්පණීතෙහි දූරසන්තිකෙහි සඞ්ඛතාසඞ්ඛතෙහි කුසලාකුසලාබ්‍යාකතෙහි සඞ්ඛෙපතො වා ඡහි ආරම්මණෙහි නිද්දිසිතබ්බං. ඤාණඤ්ච ඤෙය්‍යඤ්ච තදුභයෙන නිද්දිසිතබ්බං, පඤ්ඤාපි ආරම්මණභූතා ඤෙය්‍යං, යං කිඤ්චි ආරම්මණභූතං අජ්ඣත්තිකං වා බාහිරං වා, සබ්බං තං සඞ්ඛතෙන අසඞ්ඛතෙන ච නිද්දිසිතබ්බං.

所知经当以过去、未来、现在，内在、外在，低劣、殊胜，远、近，有为、无为，善、不善、无记，或简要地以六种所缘指明。智与所知当以此二者指明。慧作为所缘时，亦是所知。任何作为所缘者，无论是内在或外在，其一切皆当以有为与无为指明。

දස්සනං භාවනා සකවචනං පරවචනං විසජ්ජනීයං අවිසජ්ජනීයං කම්මං විපාකොති සබ්බත්ථ තදුභයං සුත්තෙ යථා නිද්දිට්ඨං, තථා උපධාරයිත්වා ලබ්භමානතො නිද්දිසිතබ්බං, යං වා පන කිඤ්චි භගවා අඤ්ඤතරවචනං භාසති, සබ්බං තං යථානිද්දිට්ඨං ධාරයිතබ්බං.

见经、修经、自说经、他说经、应回答经、不应回答经、业经、果报经等，在所有这些经中，有为与无为这二者是如何被指明的，即应如是审察后，依所可得而指明。此外，凡世尊所说的任何其他经，其一切皆应如所指明的那样忆持。

දුවිධො හෙතු යඤ්ච කම්මං යෙ ච කිලෙසා, සමුදයො කිලෙසා. තත්ථ කිලෙසා සංකිලෙසභාගියෙන සුත්තෙන නිද්දිසිතබ්බා. සමුදයො සංකිලෙසභාගියෙන [Pg.166] ච වාසනාභාගියෙන ච සුත්තෙන නිද්දිසිතබ්බො. තත්ථ කුසලං චතූහි සුත්තෙහි නිද්දිසිතබ්බං වාසනාභාගියෙන දස්සනභාගියෙන භාවනාභාගියෙන අසෙක්ඛභාගියෙන ච. අකුසලං සංකිලෙසභාගියෙන සුත්තෙන නිද්දිසිතබ්බං. කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච තදුභයෙන නිද්දිසිතබ්බං. අනුඤ්ඤාතං භගවතො අනුඤ්ඤාතාය නිද්දිසිතබ්බං, තං පඤ්චවිධං සංවරො පහානං භාවනා සච්ඡිකිරියා කප්පියානුලොමොති, යං දිස්සති තාසු තාසු භූමීසු, තං කප්පියානුලොමෙන නිද්දිසිතබ්බං. පටික්ඛිත්තං භගවතා පටික්ඛිත්තකාරණෙන නිද්දිසිතබ්බං. අනුඤ්ඤාතඤ්ච පටික්ඛිත්තඤ්ච තදුභයෙන නිද්දිසිතබ්බං. ථවො පසංසාය නිද්දිසිතබ්බො. සො පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බො භගවතො ධම්මස්ස අරියසඞ්ඝස්ස අරියධම්මානං සික්ඛාය ලොකියගුණසම්පත්තියාති. එවං ථවො පඤ්චවිධෙන නිද්දිසිතබ්බො.

因有二种：业与诸烦恼。集即是烦恼。其中，诸烦恼应由杂染分经(saṃkilesabhāgiya-sutta)说明。集应由杂染分经与习气分经(vāsanābhāgiya-sutta)说明。其中，善法应由四种经说明：习气分经(vāsanābhāgiya)、见分经(dassanabhāgiya)、修分经(bhāvanābhāgiya)与无学分经(asekkhabhāgiya)。不善法应由杂染分经说明。善与不善二者，则应由二者兼具的经说明。“允许”应以世尊的允许来说明，此有五种：防护(saṃvara)、断除(pahāna)、修习(bhāvanā)、现证(sacchikiriyā)、随顺适宜(kappiyānuloma)；在各个地(bhūmi)中所见的，应由随顺适宜说明。被世尊所禁止者，应以其禁止之因由说明。允许与禁止二者，则应由二者兼具的经说明。赞叹(thava)应由称扬(pasaṃsā)来说明。此应知有五种：对世尊、法、圣僧伽(ariyasaṅgha)、诸圣法(ariyadhamma)、学处(sikkhā)及世间功德成就(lokiyaguṇasampatti)的称扬。如此，赞叹应由这五种来说明。

ඉන්ද්‍රියභූමි නවහි පදෙහි නිද්දිසිතබ්බා, කිලෙසභූමි නවහි පදෙහි නිද්දිසිතබ්බා, එවමෙතානි අට්ඨාරස පදානි හොන්ති නව පදානි කුසලානි නව පදානි අකුසලානීති, තථාහි වුත්තං ‘‘අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා, සාසනප්පට්ඨානෙ’’ති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො –

根地(indriyabhūmi)应以九句说明，烦恼地(kilesabhūmi)应以九句说明，如是此等为十八句，九句属善，九句属不善。正如所说：“十八根本句(mūlapada)于何处可见？于教法建立(sāsanappaṭṭhāna)中。”具寿摩诃迦旃延因此说道：

‘‘නවහි ච පදෙහි කුසලා, නවහි ච යුජ්ජන්ති අකුසලප්පක්ඛා;

එතෙ ඛලු මූලපදා, භවන්ති අට්ඨාරස පදානී’’ති.

九句在于善，九句属不善；此等根本句，合成十八句。

නියුත්තං සාසනප්පට්ඨානං.

教法建立已阐释。

එත්තාවතා සමත්තා නෙත්ති යා ආයස්මතා මහාකච්චායනෙන භාසිතා භගවතා අනුමොදිතා මූලසඞ්ගීතියං සඞ්ගීතාති.

至此，《导论》(Netti)究竟。此论乃由具寿摩诃迦旃延所说，为世尊所随喜，于根本结集(mūlasaṅgīti)中合诵。

නෙත්තිප්පකරණං නිට්ඨිතං.

《导论》终。