နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ඛුද්දක නිකායෙහි

နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ

නෙත්තිප්පකරණ පාළිය

၁. သင်္ဂဟဝါရော

1. සංගහවාරය

ယံ [Pg.1] လောကော ပူဇယတေ, သလောကပါလော သဒါ နမဿတိ စ;

တဿေတ သာသနဝရံ, ဝိဒူဟိ ဉေယျံ နရဝရဿ.

ලෝක පාලක දෙවියන් සහිත වූ සත්ත්ව ලෝකයා නිරන්තරයෙන්ම යම් උතුම් මිනිස් ශ්‍රේෂ්ඨයෙකුට (බුදුරජාණන් වහන්සේට) පුද පූජා පවත්වත්ද, නමස්කාර කරත්ද, ඒ උතුම් මිනිස් ශ්‍රේෂ්ඨයාණන්ගේ මේ උතුම් ශාසනය නුවණැත්තන් විසින් දත යුතුය.

ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စ;

တံ ဝိညေယျံ ဥဘယံ, ကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနံ ကတမံ.

සූත්‍රය පද දොළසකින් යුක්ත වේ. ඒ සියල්ල ව්‍යඤ්ජන පද හා අර්ථ පදයන්ගෙන් සමන්විතය. ඒ උභය පදයන්ම අවබෝධ කරගත යුතුය. එහි අර්ථය කුමක්ද? ව්‍යඤ්ජනය කවරේද? යන්න මෙසේ ස්වරූප වශයෙන් දත යුතුය.

သောဠသဟာရာ နေတ္တိ, ပဉ္စနယာ သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌိ;

အဋ္ဌာရသမူလပဒါ, မဟကစ္စာနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

ශාසනයේ අර්ථය සොයන්නා වූ සොළොස් (දහසය) වැදෑරුම් වූ හාරයන් ද, පස් වැදෑරුම් වූ නය ද, දහඅට වැදෑරුම් වූ මූල පදයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද නෙත්ති ප්‍රකරණය මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော, သုတ္တဿ နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော;

ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟီတံ, ဝုစ္စတိ သုတ္တံ ယထာသုတ္တံ.

හාරයන් යනු සූත්‍රයෙහි ව්‍යඤ්ජනයන් (ශබ්දයන්) විමසන්නා වූ ක්‍රමවේදයයි. තුන් වැදෑරුම් නයයන් වනාහි සූත්‍රයෙහි අර්ථයන් විමසන්නා වූ ක්‍රමවේදයයි. ඒ හාර හා නය යන දෙවර්ගයම ඇතුළත් කොට, සූත්‍රයට අනුකූලව නෙත්ති නම් වූ මේ විස්තරය කියනු ලැබේ.

ယာ စေဝ ဒေသနာ ယဉ္စ, ဒေသိတံ ဥဘယမေဝ ဝိညေယျံ;

တတြာယမာနုပုဗ္ဗီ, နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီတိ.

යම් දේශනාවක් (පාලියක්) ඇද්ද, යම් දේශනා කළ අර්ථයක් ඇද්ද, ඒ උභය කරුණුම දත යුතුය. එහිලා නව වැදෑරුම් සූත්‍රාන්තයන්ගේ අර්ථය සොයන්නා වූ අනුපිළිවෙළ මෙසේ වේ.

သင်္ဂဟဝါရော.

සංගහවාරය නිම විය.

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရော

2. උද්දේසවාරය

၁. တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ? ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ ပဒဋ္ဌာနော လက္ခဏော စတုဗျူဟော အာဝဋ္ဋော ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော ဝေဝစနော ပညတ္တိ [Pg.2] ဩတရဏော သောဓနော အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော သမာရောပနော ဣတိ.

1. එහි සොළොස් (දහසය) වැදෑරුම් හාරයන් කවරේද? එනම්: දේශනා හාරය, විචය හාරය, යුත්ති හාරය, පදට්ඨාන හාරය, ලක්ඛණ හාරය, චතුබ්‍යූහ හාරය, ආවට්ට හාරය, විභත්ති හාරය, පරිවත්තන හාරය, වේවචන හාරය, පඤ්ඤත්ති හාරය, ඔතරණ හාරය, සෝධන හාරය, අධිට්ඨාන හාරය, පරික්ඛාර හාරය සහ සමාරෝපන හාරය යනුයි.

တဿာနုဂီတိ

එහි අනුගීතිය මෙසේය:

ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ, ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော;

စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော, ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော.

දේශනා, විචය, යුත්ති, පදට්ඨාන සහ ලක්ඛණ ද; චතුබ්‍යූහ, ආවට්ට, විභත්ති, පරිවත්තන ද;

ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ, ဩတရဏော စ သောဓနော;

အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော, သမာရောပနော သောဠသော.

වේවචන, පඤ්ඤත්ති, ඔතරණ, සෝධන ද; අධිට්ඨාන, පරික්ඛාර සහ දහසයවන සමාරෝපන හාරය ද වශයෙන් (සොළොස් හාරයෝ වෙති).

ဧတေ သောဠသ ဟာရာ, ပကိတ္တိတာ အတ္ထတော အသံကိဏ္ဏာ;

ဧတေသဉ္စေဝ ဘဝတိ, ဝိတ္ထာရတယာ နယဝိဘတ္တီတိ.

මේ සොළොස් හාරයන් අර්ථ වශයෙන් එකිනෙකට මිශ්‍ර නොවන පරිදි විස්තර කරන ලදී. ඒවායේ ඒ මිශ්‍ර නොවීම අනුවම විස්තරාත්මකව නය බෙදා දැක්වීම සිදුවේ.

၂. တတ္ထ ကတမေ ပဉ္စ နယာ? နန္ဒိယာဝဋ္ဋော တိပုက္ခလော သီဟဝိက္ကီဠိတော ဒိသာလောစနော အင်္ကုသော ဣတိ.

2. එහි පස් වැදෑරුම් නයයන් කවරේද? එනම්: නන්දියාවට්ට නය, තිපුක්ඛල නය, සීහවික්කීළිත නය, දිසාලෝචන නය සහ අංකුස නය යනුයි.

တဿာနုဂီတိ

එහි අනුගීතිය මෙසේය:

ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော;

သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ, တတိယော နယလဉ္ဇကော.

පළමුවැන්න නන්දියාවට්ට නයයි, දෙවැන්න තිපුක්ඛල නයයි, නය අර්ථ ගෙන දෙන්නා වූ තුන්වැන්න සීහවික්කීළිත නම් වේ.

ဒိသာလောစနမာဟံသု, စတုတ္ထံ နယမုတ္တမံ;

ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ, သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာတိ.

උතුම් වූ සිව්වන නය දිසාලෝචන යැයි පැවසූහ. පස්වැන්න අංකුස නම් වේ. සියලු පස් වැදෑරුම් නයයන් මෙසේ අවබෝධ කරගත යුතුය.

၃. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ? နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ. တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, တဏှာ အဝိဇ္ဇာ လောဘော ဒေါသော မောဟော သုဘသညာ သုခသညာ နိစ္စသညာ အတ္တသညာတိ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗော အကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.

3. එහි දහඅට වැදෑරුම් මූල පදයන් කවරේද? කුසල් පද නවයක් සහ අකුසල් පද නවයකි. එහි අකුසල් පද නවය කවරේද? තණ්හාව, අවිද්‍යාව, ලෝභය, ද්වේෂය, මෝහය, සුභ සඤ්ඤාව, සුඛ සඤ්ඤාව, නිච්ච සඤ්ඤාව සහ අත්ත සඤ්ඤාව යනුයි. මේ පද නවය අකුසල් පදයන් වේ; සියලු අකුසල් පක්ෂය මෙහි ඇතුළත් වී එක්රැස් වේ.

တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ? သမထော ဝိပဿနာ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော အသုဘသညာ ဒုက္ခသညာ အနိစ္စသညာ အနတ္တသညာတိ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗော ကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.

එහි කුසල් පද නවය කවරේද? සමථය, විපස්සනාව, අලෝභය, අදෝෂය, අමෝහය, අසුභ සඤ්ඤාව, දුක්ඛ සඤ්ඤාව, අනිච්ච සඤ්ඤාව සහ අනත්ත සඤ්ඤාව යනුයි. මේ කුසල් පද නවයයි; සියලු කුසල් පක්ෂය මෙහි ඇතුළත් වී එක්රැස් වේ.

တတြိဒံ ဥဒ္ဒါနံ

එහි උදානය මෙසේය:

တဏှာ [Pg.3] စ အဝိဇ္ဇာပိ စ, လောဘော ဒေါသော တထေဝ မောဟော စ;

စတုရော စ ဝိပလ္လာသာ, ကိလေသဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

තණ්හාව, අවිද්‍යාව, ලෝභය, ද්වේෂය සහ එසේම මෝහය ද, සතර විපල්ලාසයෝ ද යන මේ නව පදයන් කෙලෙස් භූමියට අයත් වේ.

သမထော စ ဝိပဿနာ စ, ကုသလာနိ စ ယာနိ တီဏိ မူလာနိ;

စတုရော သတိပဋ္ဌာနာ, ဣန္ဒြိယဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

සමථය, විපස්සනාව, යම් කුසල් මූල තුනක් ඇද්ද ඒවා සහ සතර සතිපට්ඨානයන් ද යන මේ නව පදයන් ඉන්ද්‍රිය භූමියට අයත් වේ.

နဝဟိ စ ပဒေဟိ ကုသလာ, နဝဟိ စ ယုဇ္ဇန္တိ အကုသလပက္ခာ;

ဧတေ ခေါ မူလပဒါ, ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီတိ.

පද නවයකින් කුසල් පක්ෂය ද, පද නවයකින් අකුසල් පක්ෂය ද යොදනු ලැබේ. මේ පද දහඅට මූල පදයන් වේ. මෙතෙකින් උද්දේසවාරය නිම වේ.

ဥဒ္ဒေသဝါရော.

උද්දේසවාරය නිම විය.

၃. နိဒ္ဒေသဝါရော

3. නිද්දේසවාරය

၄. တတ္ထ သင်္ခေပတော နေတ္တိ ကိတ္တိတာ.

4. එහි නෙත්ති ප්‍රකරණය මා විසින් කෙටියෙන් දක්වන ලදී.

ဟာရသင်္ခေပေါ

හාර සංක්ෂේපය

၁.

1.

အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ;

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော.

ආස්වාදය (තෘෂ්ණාව ආදී සැප), ආදීනවය (දුක ආදී දොස්), නිස්සරණය (නිවන), ඵලය, උපාය (පිළිවෙත) සහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අණ (අනුශාසනාව) යන මේ කරුණු හය බෙදා දක්වන ලක්ෂණය ඇති දේශනාව 'දේශනා හාරය' නම් වේ.

၂.

2.

ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ;

သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော, ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

යම් ප්‍රශ්නයක් විමසන ලද ද, යම් පිළිතුරක් දෙන ලද ද, සූත්‍රයට අනුකූලව යම් විවරණයක් කෙරේද, සූත්‍රයෙහි පද සහ අර්ථයන් පිළිබඳව යම් විමර්ශනයක් ඇද්ද, එම විමර්ශන ලක්ෂණය ඇති දේශනාව 'විචය හාරය' ලෙස දක්වා ඇත.

၃.

3.

သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ, ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ;

ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာ, ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

සියලුම හාරයන්ට පදනම වූ ශබ්ද සහ අර්ථයන්ගේ විෂය පථය පිළිබඳවත්, එහි ගැලපෙන සහ නොගැලපෙන බව විමසා බැලීමත් 'යුක්ති හාරය' ලෙස දක්වා ඇත.

၄.

4.

ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော, တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ;

ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ, ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော.

බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් දහමක් දේශනා කරන සේක් ද, එම ධර්මයෙහි නිසි හේතුව (පදට්ඨානය) ප්‍රකාශ කළ යුතුය. සූත්‍රයෙහි එන සියලු ධර්මයන්ගේ උචිත හේතු සාධක වෙන් කොට දැක්වීම 'පදට්ඨාන හාරය' නම් වේ.

၅.

5.

ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ;

ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေ, သော ဟာရော လက္ခဏော နာမ.

සූත්‍රයෙහි එක් ධර්මයක් දේශනා කළ කල්හි, එම ලක්ෂණයම ඇති සෙසු සියලු ධර්මයන් ද (සඳහන් නොවුණ ද) වදාරන ලද්දේම වේ යැයි සමාන ලක්ෂණ අනුව නිශ්චය කිරීම 'ලක්ෂණ හාරය' නම් වේ.

၆.

6.

နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော, ဗျဉ္ဇနမထ ဒေသနာနိဒါနဉ္စ;

ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီ, ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော.

පද නිරුක්තිය, දේශකයාණන්ගේ අදහස, ශබ්ද ව්‍යඤ්ජනය, දේශනාවට මුල් වූ නිදානය සහ පූර්වාපර අනුසන්ධිය යන කරුණු සොයා බලා කෙරෙන විවරණය 'චතුබ්‍යූහ හාරය' නම් වේ.

၇.

7.

ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ;

အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ, အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော.

සූත්‍රයෙහි දක්වා ඇති එක් හේතුවක් (පදට්ඨානයක්) ඇසුරින් සෙසු සියලු හේතු ද සොයා බලා, ඒවා ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන් කරා යොමු කරමින් සිදු කරන විවරණය 'ආවට්ට හාරය' නම් වේ.

၈.

8.

ဓမ္မဉ္စ [Pg.4] ပဒဋ္ဌာနံ, ဘူမိဉ္စ ဝိဘဇ္ဇတေ အယံ ဟာရော;

သာဓာရဏေ အသာဓာရဏေ စ နေယျော ဝိဘတ္တီတိ.

ධර්මය ද, පදට්ඨානය ද, භූමිය ද, සාධාරණ සහ අසාධාරණ ලක්ෂණ ද බෙදා වෙන් කොට දක්වන හාරය 'විභක්ති හාරය' ලෙස දත යුතුය.

၉.

9.

ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ, နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဘာဝိတေ ပဟီနေ စ;

ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ, ဟာရော ပရိဝတ္တနော နာမ.

සූත්‍රයෙහි වදාරන ලද, වැඩිය යුතු හෝ ප්‍රහීණ කළ යුතු කුසල් අකුසල් ධර්මයන් ඒවායේ ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන් කරා පෙරළා (සංසන්දනය කර) දක්වන දේශනාව 'පරිවර්තන හාරය' නම් වේ.

၁၀.

10.

ဝေဝစနာနိ ဗဟူနိ တု, သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဧကဓမ္မဿ;

ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ, ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော.

සූත්‍රයෙහි වදාරන ලද එක් ධර්මයක් සඳහා ඇති විවිධ පර්යාය වචන දැනගෙන, එම අර්ථයන් සූත්‍රයට අනුකූලව ගළපා දක්වන දේශනාව 'වේවචන හාරය' නම් වේ.

၁၁.

11.

ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတိ;

သော အာကာရော ဉေယျော, ပညတ္တီ နာမ ဟာရောတိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් ධර්මයක් විවිධ ප්‍රඥප්තීන් මඟින් දේශනා කරන සේක. එම දේශනා විලාසය 'ප්‍රඥප්ති හාරය' ලෙස දත යුතුය.

၁၂.

12.

ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ, ဣန္ဒြိယခန္ဓာ စ ဓာတု အာယတနာ;

ဧတေဟိ ဩတရတိ ယော, ဩတရဏော နာမ သော ဟာရော.

පටිච්ච සමුප්පාදය, ඉන්ද්‍රිය, ස්කන්ධ, ධාතු සහ ආයතන යන ධර්මයන් ඔස්සේ සූත්‍රයේ අර්ථයට බැසගැනීම 'ඔතරණ හාරය' නම් වේ.

၁၃.

13.

ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ, ဂါထာယံ ပုစ္ဆိတာယမာရဗ္ဘ;

သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာ, ဟာရော သော သောဓနော နာမ.

ගාථාවකින් විමසන ලද ප්‍රශ්නය සහ දෙන ලද පිළිතුරෙහි අර්ථය පිරිසිදු ද නැත්ද යන්න (ගැලපේ ද යන්න) පරීක්ෂා කිරීම 'ශෝධන හාරය' නම් වේ.

၁၄.

14.

ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ;

တေန ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ, ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော.

සූත්‍රයෙහි ඒකත්වය (සමාන බව) හෝ නානත්වය (විවිධත්වය) ලෙස දක්වා ඇති ධර්මයන් වෙනස් නොකොට ඒ අයුරින්ම තහවුරු කොට දැක්වීම 'අධිෂ්ඨාන හාරය' නම් වේ.

၁၅.

15.

ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ, ဇနယန္တိပ္ပစ္စယာ ပရမ္ပရတော;

ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာ, ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရော.

යම් ධර්මයන් (ප්‍රත්‍යයන්) මඟින් යම් ධර්මයක් (ඵලයක්) උපදවයි ද, එම ඵල ධර්මයන්ට උපකාරී වන ජනක ආදී හේතූන් වෙන් කොට දක්වන විවරණය 'පරික්ඛාර හාරය' නම් වේ.

၁၆.

16.

ယေ ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ;

တေ သမရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော.

මුනිඳුන් වහන්සේ විසින් යම් ධර්මයකට මූලික වන ධර්මයන් ද, සමාන අර්ථ ඇති පර්යායන් ද වදාරන ලද්දේ ද, ඒවා මනාව ගළපා විමර්ශනය කිරීම 'සමාරෝපණ හාරය' නම් වේ.

နယသင်္ခေပေါ

නය සංක්ෂේපය (ක්‍රමයන්ගේ සංක්ෂිප්තය).

၁၇.

17.

တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ, သမထေန ဝိပဿနာ ယော နေတိ;

သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာ, အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော.

තණ්හාව සහ අවිද්‍යාව (සංකිලෙස පක්ෂය) ද, සමථය සහ විදර්ශනාව (වෝදාන පක්ෂය) ද චතුරාර්ය සත්‍යයන් හා ගළපා මෙහෙයවන විවරණ ක්‍රමය 'නන්දියාවට්ට' නය නම් වේ.

၁၈.

18.

ယော အကုသလေ သမူလေဟိ, နေတိ ကုသလေ စ ကုသလမူလေဟိ;

ဘူတံ တထံ အဝိတထံ, တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟု.

අකුසල් ධර්මයන් ඒවායේ මූලයන් සමඟ සංකිලෙස පක්ෂයටත්, කුසල් ධර්මයන් ඒවායේ මූලයන් සමඟ වෝදාන පක්ෂයටත් චතුරාර්ය සත්‍යයන් හා ගළපා සත්‍යය ලෙස මෙහෙයවීම 'තිපුක්ඛල' නය යැයි කියනු ලැබේ.

၁၉.

19.

ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ, ကိလေသေ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓမ္မေ;

ဧတံ နယံ နယဝိဒူ, သီဟဝိက္ကီဠိတံ အာဟု.

විපල්ලාස, කෙලෙස්, ඉන්ද්‍රියයන් සහ සද්ධර්මය චතුරාර්ය සත්‍යයන් හා ගළපා මෙහෙයවන ක්‍රමය 'සීහ වික්කීළිත' නය යැයි නය පාරප්‍රාප්ත පණ්ඩිතයෝ පවසති.

၂၀.

20.

ဝေယျာကရဏေသု [Pg.5] ဟိ ယေ, ကုသလာကုသလာ တဟိံ တဟိံ ဝုတ္တာ;

မနသာ ဝေါလောကယတေ, တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟု.

විවිධ දේශනාවල සඳහන් කර ඇති කුසල් අකුසල් ධර්මයන් මනසින් පමණක් විමසා බැලීම 'දිශාලෝචන' නය යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁.

21.

ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေန, ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ;

သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ, အယံ နယော အင်္ကုသော နာမ.

දිශාලෝචනයෙන් විමසා බලා, සූත්‍රයෙන් උපුටා ගත් සියලු කුසල් අකුසල් ධර්මයන් එක්තැන් කොට මනාව මෙහෙයවීම 'අංකුස' නය නම් වේ.

၂၂.

22.

သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တံ.

පළමුව හාර සොළස සූත්‍රයට යෙදිය යුතුය; ඉන්පසු දිශාලෝචනයෙන් කරුණු විමසා, අංකුස නය මඟින් සංක්ෂිප්ත කොට, (නන්දියාවට්ටාදී) නය තුනකින් සූත්‍රය විස්තර කළ යුතුය.

ဒွါဒသပဒ

ද්වාදස පදය (පද දොළොස).

၂၃.

23.

အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ, နိရုတ္တိ တထေဝ နိဒ္ဒေသော;

အာကာရဆဋ္ဌဝစနံ, ဧတ္တာဝ ဗျဉ္ဇနံ သဗ္ဗံ.

අක්ෂර, පද, ව්‍යඤ්ජන, නිරුක්ති, නිර්දේශ සහ ආකාර යන කරුණු සයෙන් සමස්ත 'ව්‍යඤ්ජන පදය' සම්පූර්ණ වේ.

၂၄.

24.

သင်္ကာသနာ ပကာသနာ, ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တိ;

ဧတေဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ, အတ္ထော ကမ္မဉ္စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

සංකාශනය, ප්‍රකාශනය, විවරණය, විභජනය, උත්තානීකර්මය සහ ප්‍රඥප්තිය යන කරුණු සය මඟින් අර්ථය සහ විවරණ ක්‍රියාව දක්වන ලදී.

၂၅.

25.

တီဏိ စ နယာ အနူနာ, အတ္ထဿ စ ဆပ္ပဒါနိ ဂဏိတာနိ;

နဝဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတော, ဝစနဿတ္ထော သမာယုတ္တော.

නන්දියාවට්ටාදී නය තුන ද, අර්ථ පද හය ද යන මේ කරුණු නවයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයෙහි අර්ථය මනාව යුක්ත වේ.

၂၆.

26.

အတ္ထဿ နဝပ္ပဒါနိ, ဗျဉ္ဇနပရိယေဋ္ဌိယာ စတုဗ္ဗီသ;

ဥဘယံ သင်္ကလယိတွာ, တေတ္တိံသာ ဧတ္တိကာ နေတ္တီတိ.

අර්ථ පද නවය ද, ව්‍යඤ්ජන පරීක්ෂාව සඳහා වූ පද විසිහතර ද යන දෙවර්ගයම එකතු කළ විට පද තිස් තුනක් වේ. නෙත්ති ප්‍රකරණය යනු මෙපමණකි.

နိဒ္ဒေသဝါရော.

නිර්දේශ වාරයයි.

၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော

4. ප්‍රතිනිර්දේශ වාරයයි.

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ

1. දේශනාහාර විභංගය

၅. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထာ အယံ ဒေသနာဟာရော. ကိံ ဒေသယတိ? အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏံ ဖလံ ဥပါယံ အာဏတ္တိံ. ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီတိ.

5. එහි දේශනාහාරය නම් කවරේද? "ආශ්වාදය, ආදීනවය..." යනාදී ගාථාව දේශනාහාරයයි. එයින් කුමක් දේශනා කරයිද? ආශ්වාදය, ආදීනවය, නිස්සරණය, ඵලය, උපාය සහ ආණත්තිය (නියෝගය) දේශනා කරයි. "මහණෙනි, මම තොපට ආරම්භය යහපත් වූ, මධ්‍යය යහපත් වූ, අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව දේශනා කරන්නෙමි, ප්‍රකාශ කරන්නෙමි" යනාදී දේශනාවන්හි මෙය දක්වයි.

တတ္ထ [Pg.6] ကတမော အဿာဒေါ?

එහි ආශ්වාදය නම් කවරේද?

‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿ, တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ;

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ, လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ.

"කාම වස්තූන් ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ සත්වයාට, ඒ කාමයන් සමෘද්ධිමත් වේ නම්, තමා කැමති දේ ලබන්නා වූ ඒ මනුෂ්‍යයා ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තේ වෙයි."

အယံ အဿာဒေါ.

මෙය ආශ්වාදයයි.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

එහි ආදීනවය නම් කවරේද?

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ.

"කාමයන් පතන්නා වූ, කාම තෘෂ්ණාව උපන්නා වූ ඒ සත්වයාගේ එම කාම වස්තූන් පිරිහෙයි නම් (විනාශ වේ නම්), ඔහු හීයකින් පහර කෑවෙකු මෙන් වෙසෙසින් පෙළෙයි."

အယံ အာဒီနဝေါ.

මෙය ආදීනවයයි.

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

එහි නිස්සරණය නම් කවරේද?

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.

"යම් මහණෙක් සර්පයෙකුගේ හිස පයින් මග හරින්නාක් මෙන් කාමයන් මග හරියිද, සිහි බුද්ධියෙන් යුක්ත වූ ඒ මහණ තෙමේ ලෝකයෙහි (විෂ සහිත වැලක් බඳු වූ) මේ තෘෂ්ණාව මැනවින් ඉක්මවා යයි."

ဣဒံ နိဿရဏံ.

මෙය නිස්සරණයයි.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?

එහි ආශ්වාදය නම් කවරේද?

‘‘ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ, ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ;

ထိယော ဗန္ဓူ ပုထူ ကာမေ, ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ.

"කුඹුරු, ඉඩම්, රන් රිදී හෝ ගව අසුන්, දැසි දසුන්, ස්ත්‍රීන්, නෑයින් හෝ වෙනත් බොහෝ වූ කාම වස්තූන් කෙරෙහි යම් මිනිසෙක් තදින් ඇලෙයිද,"

အယံ အဿာဒေါ.

මෙය ආශ්වාදයයි.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

එහි ආදීනවය නම් කවරේද?

‘‘အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ, မဒ္ဒန္တေ နံ ပရိဿယာ;

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒက’’န္တိ.

"දුබල වූ ක්ලේෂයෝ ඔහු අභිබවා යති, උපද්‍රවයෝ ඔහුව මඩනාහ; එවිට සිදුරු වූ නැවකට ජලය ගලා එන්නාක් මෙන්, (ජාති ආදී වූ) දුක ඔහුව ලුහුබඳියි."

အယံ အာဒီနဝေါ.

මෙය ආදීනවයයි.

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

එහි නිස්සරණය නම් කවරේද?

‘‘တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော, ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ;

တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ, နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူ’’တိ.

"එබැවින් සත්වයා සැමකල්හිම සිහි ඇත්තේ කාමයන් මග හැරිය යුතුය. ඒවා අත්හැර, නැවක දිය ඉස එතෙර වන්නාක් මෙන්, (ආර්ය මාර්ගය නැමැති නැවෙන්) සංසාර ඕඝයෙන් එතෙර විය යුතුය."

ဣဒံ နိဿရဏံ.

මෙය නිස්සරණයයි.

တတ္ထ [Pg.7] ကတမံ ဖလံ?

එහි ඵලය නම් කවරේද?

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

"වැසි කලකදී විශාල කුඩයක් එය දරන්නා රකින්නාක් මෙන්, ධර්මය ඒකාන්තයෙන්ම ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා රකියි. මැනවින් පුරුදු කරන ලද ධර්මයෙහි ආනිසංසය නම් ධර්මචාරියා දුගතියට නොයෑමයි."

ဣဒံ ဖလံ.

මෙය ඵලයයි.

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော?

එහි උපාය නම් කවරේද?

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ…ပေ…‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ…‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ;

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ.

"සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය යි... සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ඛය යි... සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය යි යම් කලක ප්‍රඥාවෙන් දකීද, එකල්හි සංසාර දුකෙහි කළකිරෙයි. මෙය පිරිසිදු වීමට (නිවනට) මාර්ගයයි."

အယံ ဥပါယော.

මෙය උපායයි.

တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ?

එහි ආණත්තිය නම් කවරේද?

‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ, ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ;

ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ, ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ.

"ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් මාර්ගයෙහි යද්දී වීර්යය ඇති කල්හි විෂම භූමි මග හරින්නාක් මෙන්, පණ්ඩිතයා සත්ව ලෝකයෙහි පව් මග හැරිය යුතුය."

အယံ အာဏတ္တိ.

මෙය ආණත්තියයි.

‘‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု,မောဃရာဇာ’တိ အာဏတ္တိ, ‘သဒါ သတော’တိ ဥပါယော;

‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’’.

"මොඝරාජය, ලෝකය ශුන්‍ය වශයෙන් බලව" යන්න ආණත්තියයි (නියෝගයයි). "සැමවිටම සිහියෙන් යුක්තව" යන්න උපායයි. "සක්කාය දෘෂ්ටිය උදුරා දමා, මෙසේ මෘත්‍යුවෙන් එතෙර විය හැක."

ဣဒံ ဖလံ.

මෙය (එම දේශනාවේ) ඵලයයි.

၆. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ, ဝိပဉ္စိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ, နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ.

6. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයා හට නිස්සරණය (සසරින් නික්මීම) දේශනා කරති. විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයා හට ආදීනවයත් නිස්සරණයත් දේශනා කරති. නෙය්‍ය පුද්ගලයා හට ආස්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් දේශනා කරති.

တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တဏှာစရိတော မန္ဒော သတိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟိ. တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော သမာဓိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ [Pg.8] နိယျာတိ ဈာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ဝီရိယိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပညိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ သစ္စေဟိ နိဿယေဟိ.

එහි පිළිවෙත් (පටිපදා) සතරකි, පුද්ගලයෝ සතර දෙනෙකි. තෘෂ්ණා චරිත ඇති, මන්ද ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා සතීන්ද්‍රිය මඟින්, දුක්ඛා පටිපදාවෙන් (දුෂ්කර පිළිවෙතින්) හා දන්ධාභිඤ්ඤාවෙන් (ප්‍රමාද වූ විශේෂ ඥානයෙන්) යුක්තව සතිපට්ඨාන නම් වූ නිශ්‍රයයන් (උපනිශ්‍රයයන්) ඇසුරින් සසරින් එතෙර වෙයි. තෘෂ්ණා චරිත ඇති, තියුණු ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා සමාධීන්ද්‍රිය මඟින්, දුක්ඛා පටිපදාවෙන් හා ඛිප්පාභිඤ්ඤාවෙන් (වහා වැටහෙන විශේෂ ඥානයෙන්) යුක්තව ධ්‍යාන නම් වූ නිශ්‍රයයන් ඇසුරින් සසරින් එතෙර වෙයි. දෘෂ්ටි චරිත ඇති, මන්ද ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා වීරියීන්ද්‍රිය මඟින්, සුඛා පටිපදාවෙන් (පහසු පිළිවෙතින්) හා දන්ධාභිඤ්ඤාවෙන් යුක්තව සම්මප්පධාන නම් වූ නිශ්‍රයයන් ඇසුරින් සසරින් එතෙර වෙයි. දෘෂ්ටි චරිත ඇති, තියුණු ප්‍රඥා ඇති පුද්ගලයා ප්‍රඥේන්ද්‍රිය මඟින්, සුඛා පටිපදාවෙන් හා ඛිප්පාභිඤ්ඤාවෙන් යුක්තව සත්‍යයන් නම් වූ නිශ්‍රයයන් ඇසුරින් සසරින් එතෙර වෙයි.

ဥဘော တဏှာစရိတာ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာ နိယျန္တိ ရာဂဝိရာဂါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ. ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေ သမထေန နိယျန္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ ပညာဝိမုတ္တိယာ.

තෘෂ්ණා චරිත සහිත පුද්ගලයන් දෙදෙනාම සමථය පෙරදැරි කරගත් විපස්සනාව මඟින්, රාගය දුරු කිරීමෙන් ලැබෙන චේතෝවිමුක්තියෙන් සසරින් නික්මෙති. දෘෂ්ටි චරිත සහිත පුද්ගලයන් දෙදෙනාම විපස්සනාව පෙරදැරි කරගත් සමථය මඟින්, අවිද්‍යාව දුරු කිරීමෙන් ලැබෙන ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් සසරින් නික්මෙති.

တတ္ထ ယေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ, တေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ, ယေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ, တေ သီဟဝိက္ကီဠိတေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ.

එහි යම් පුද්ගල කෙනෙක් සමථය පෙරදැරි කරගත් පිළිවෙත් මඟින් සසරින් නික්මෙත් ද, ඔවුන් 'නන්දියාවට්ට' ක්‍රමය මඟින් මෙහෙයවිය යුතුය. යම් පුද්ගල කෙනෙක් විපස්සනාව පෙරදැරි කරගත් පිළිවෙත් මඟින් සසරින් නික්මෙත් ද, ඔවුන් 'සීහවික්කීළිත' ක්‍රමය මඟින් මෙහෙයවිය යුතුය.

၇. သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတိ, ယဿ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသယတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနီယော သဗြဟ္မစာရီ, သော တံ ဓမ္မံ သုတွာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥဿာဟနာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ, အယံ သုတမယီ ပညာ. တထာ သုတေန နိဿယေန ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ မနသာနုပေက္ခဏာ, အယံ စိန္တာမယီ ပညာ. ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ.

7. මෙම (දේශනා) හාරය කොහි උපදී ද? යම් පුද්ගලයෙකුට ශාස්තෘන් වහන්සේ හෝ ගරු කටයුතු වෙනත් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් ධර්මය දේශනා කරත් ද, ඔහු එම ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබයි. එහි ඇති විමසීම, උත්සාහය, තුලනය හා පරීක්ෂාව 'සුතමය ප්‍රඥාව' නම් වේ. එලෙස ඇසූ දේ ඇසුරින් කරනු ලබන විමසීම, තුලනය, පරීක්ෂාව හා මනසින් නැවත නැවත බැලීම 'චින්තාමය ප්‍රඥාව' නම් වේ. මෙම ප්‍රඥාවන් දෙකෙන් යුතුව මනසිකාරයෙහි යෙදෙන්නා හට දර්ශන භූමියෙහි (සෝවාන් මඟඵල) හෝ භාවනා භූමියෙහි (ඉතිරි මඟඵල) උපදින යම් ඥානයක් වේ ද, එය 'භාවනාමය ප්‍රඥාව' නම් වේ.

၈. ပရတောဃောသာ သုတမယီ ပညာ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာ ယောနိသော မနသိကာရာ စိန္တာမယီ ပညာ. ယံ ပရတော စ ဃောသေန ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန စ ယောနိသောမနသိကာရေန ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. ယဿ ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထိ သုတမယီ စိန္တာမယီ စ, အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ, စိန္တာမယီ နတ္ထိ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ နေဝ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ န စိန္တာမယီ, အယံ နေယျော.

8. පරතෝඝෝෂය (අන්‍යයන්ගෙන් ඇසීම) නිසා ඇතිවන ප්‍රඥාව සුතමය ප්‍රඥාවයි. තමා තුළම උපදවා ගත් යෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා ඇතිවන ප්‍රඥාව චින්තාමය ප්‍රඥාවයි. පරතෝඝෝෂය මෙන්ම තමා තුළ උපන් යෝනිසෝ මනසිකාරය යන දෙකම හේතුවෙන් උපදින ඥානය භාවනාමය ප්‍රඥාවයි. යමෙකුට සුතමය හා චින්තාමය යන ප්‍රඥාවන් දෙකම ඇත්ද, ඔහු 'උග්ඝටිතඤ්ඤූ' පුද්ගලයායි. යමෙකුට සුතමය ප්‍රඥාව ඇති නමුත් චින්තාමය ප්‍රඥාව නැත්ද, ඔහු 'විපඤ්චිතඤ්ඤූ' පුද්ගලයායි. යමෙකුට සුතමය ප්‍රඥාව මෙන්ම චින්තාමය ප්‍රඥාව ද නැත්ද, ඔහු 'නෙය්‍ය' පුද්ගලයායි.

၉. သာယံ ဓမ္မဒေသနာ ကိံ ဒေသယတိ? စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂံ. အာဒီနဝေါ စ ဖလဉ္စ ဒုက္ခံ, အဿာဒေါ သမုဒယော, နိဿရဏံ နိရောဓော, ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.

9. එම ධර්ම දේශනාව කුමක් දේශනා කරයි ද? චතුරාර්ය සත්‍යය වූ දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ හා මාර්ග යන සත්‍ය සතර දේශනා කරයි. ආදීනවය හා ඵලය දුක්ඛ සත්‍යයයි; ආස්වාදය සමුදය සත්‍යයයි; නිස්සරණය නිරෝධ සත්‍යයයි; උපාය හා ආඥාව මාර්ග සත්‍යයයි. මේවා සතර සත්‍යයෝ වෙති. මෙය ධම්මචක්කයයි.

ယထာဟ [Pg.9] ဘဂဝါ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ, သဗ္ဗံ ဓမ္မစက္ကံ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි - "මහණෙනි, 'මේ දුකයි' කියා බරණැස ඉසිපතන මිගදායේදී මා විසින් ලොව මහණෙකුට, බමුණෙකුට, දෙවියෙකුට, මාරයෙකුට, බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ වෙනත් කිසිවෙකුට ආපසු හැරවිය නොහැකි වූ අනුත්තර ධර්මචක්‍රය පවත්වන ලදී" යනාදී වශයෙන් සම්පූර්ණ ධම්මචක්ක සූත්‍රයම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ, အပရိမာဏာ အက္ခရာ, အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ, အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ, ဣတိပိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

එහි අප්‍රමාණ වූ පද ද, අප්‍රමාණ අක්ෂර ද, අප්‍රමාණ ව්‍යඤ්ජන ද, අප්‍රමාණ ආකාර, නිරුක්ති හා නිර්දේශ ද ඇත්තේය. එම අර්ථයටම අදාළ වූ සංකාශනය (කෙටියෙන් දැක්වීම), ප්‍රකාශනය, විවරණය (විවෘත කිරීම), විභජනය (බෙදා දැක්වීම), උත්තානීකර්මය (පැහැදිලි කිරීම) සහ පඤ්ඤත්තිය (පැනවීම) අප්‍රමාණ වේ. මෙසේ ද මෙම 'දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය' දත යුතුය.

‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ.

"මහණෙනි, 'මේ දුක්ඛ සමුදයයි' කියා බරණැස ඉසිපතන මිගදායේදී මා විසින් අනුත්තර ධර්මචක්‍රය පවත්වන ලදී... (පෙ)... 'මේ දුක්ඛ නිරෝධයයි' කියා මහණෙනි... (පෙ)... 'මේ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා මහණෙනි, බරණැස ඉසිපතන මිගදායේදී ලොව කිසිවෙකුටවත් ආපසු හැරවිය නොහැකි වූ අනුත්තර ධර්මචක්‍රය මා විසින් පවත්වන ලදී."

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ, အပရိမာဏာ အက္ခရာ, အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ, အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ ဣတိပိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ.

එහි අප්‍රමාණ පද, අප්‍රමාණ අක්ෂර, අප්‍රමාණ ව්‍යඤ්ජන, අප්‍රමාණ ආකාර, නිරුක්ති හා නිර්දේශ ඇත්තේය. එම අර්ථයටම අදාළ වූ සංකාශනය, ප්‍රකාශනය, විවරණය, විභජනය, උත්තානීකර්මය හා පඤ්ඤත්තිය අප්‍රමාණ වේ. මෙසේ ද මෙම 'දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය' දත යුතුය.

တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိ, ပဒေဟိ ပကာသေတိ, ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ, အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ, နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတိ, နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတိ, ဗျဉ္ဇနေဟိ စ အာကာရေဟိ စ ဝိပဉ္စယတိ, နိရုတ္တီဟိ စ နိဒ္ဒေသေဟိ စ ဝိတ္ထာရေတိ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ အာဒိ, ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ, ဝိတ္ထာရဏာ ပရိယောသာနံ. သောယံ ဓမ္မဝိနယော ဥဂ္ဃဋီယန္တော ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘အာဒိကလျာဏော’’တိ. ဝိပဉ္စီယန္တော ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘မဇ္ဈေကလျာဏော’’တိ. ဝိတ္ထာရီယန္တော နေယျံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ.

එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අක්ෂරයන්ගෙන් සංකාශනය කරති, පදයන්ගෙන් ප්‍රකාශනය කරති, ව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් විවරණය කරති, ආකාරයන්ගෙන් විභජනය කරති, නිරුක්තීන්ගෙන් පැහැදිලි කරති, නිර්දේශයන්ගෙන් පනවති. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අක්ෂර හා පද මඟින් කෙටියෙන් (උග්ඝටනය) දක්වති, ව්‍යඤ්ජන හා ආකාර මඟින් මධ්‍යම ප්‍රමාණයෙන් (විපඤ්චනය) දක්වති, නිරුක්ති හා නිර්දේශ මඟින් විස්තරාත්මකව (විත්ථාරනය) කරති. එහි උග්ඝටනය දේශනාවේ ආරම්භයයි, විපඤ්චනය මධ්‍යයයි, විත්ථාරනය අවසානයයි. එම මෙම ධර්ම විනය කෙටියෙන් දක්වන විට උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයා දමනය කරයි, එබැවින් එය 'ආදිකල්‍යාණ' යැයි කියනු ලැබේ. මධ්‍යම ප්‍රමාණයෙන් දක්වන විට විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයා දමනය කරයි, එබැවින් එය 'මජ්ඣේකල්‍යාණ' යැයි කියනු ලැබේ. විස්තරාත්මකව දක්වන විට නෙය්‍ය පුද්ගලයා දමනය කරයි, එබැවින් එය 'පරියෝසානකල්‍යාණ' යැයි කියනු ලැබේ.

၁၀. တတ္ထ [Pg.10] ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ, ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော. ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသော, ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ.

10. එහි සංකාශනය, ප්‍රකාශනය, විවරණය, විභජනය, උත්තානීකර්මය හා පඤ්ඤත්තිය යන පද හය 'අර්ථය' (අත්ථ) වේ. අක්ෂර, පද, ව්‍යඤ්ජන, ආකාර, නිරුක්ති හා නිර්දේශ යන පද හය 'ව්‍යඤ්ජනය' වේ. ඒ නිසාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මම (ඔබට) මුල, මැද, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරමි" යැයි වදාළ සේක.

ကေဝလန္တိ လောကုတ္တရံ, န မိဿံ လောကိယေဟိ ဓမ္မေဟိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ ပရိပူရံ အနူနံ အနတိရေကံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိမ္မလံ သဗ္ဗမလာပဂတံ ပရိယောဒါတံ ဥပဋ္ဌိတံ သဗ္ဗဝိသေသာနံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ တထာဂတပဒံဣတိပိ တထာဂတနိသေဝိတံဣတိပိ တထာဂတာရဉ္ဇိတံဣတိပိ, အတောစေတံ ဗြဟ္မစရိယံ ပညာယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီ’’တိ.

'කේවල' යනු ලෝකෝත්තර වූ, ලෞකික ධර්මයන් හා මිශ්‍ර නොවූ යන්නයි. 'පරිපූර්ණ' යනු අඩුවක් හෝ වැඩියක් නැතිව සම්පූර්ණ වූ යන්නයි. 'පරිශුද්ධ' යනු කිළුටක් නැති, සියලු කෙලෙස් දුරු වූ, ඉතා පිරිසිදු වූ, සියලු සුවිශේෂී ගුණයන්ගෙන් යුත් යන්නයි. මෙය 'තථාගත පදය' කියා ද, 'තථාගතයන් වහන්සේ විසින් සේවනය කරන ලද' කියා ද, 'තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රසන්න කරන ලද' කියා ද කියනු ලැබේ. එබැවින් මෙය බ්‍රහ්මචරියාව යැයි දැක්වේ. ඒ නිසාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "කේවල පරිපූර්ණ වූ, පරිශුද්ධ වූ බ්‍රහ්මචරියාව ප්‍රකාශ කරමි" යැයි වදාළ සේක.

ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ, ယောဂီနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

මේ ධර්ම දේශනාව කා උදෙසා ද? යෝගී පිරිස (භාවනානුයෝගීන්) උදෙසාය. ඒ නිසා ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ -

‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ;

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော’’တိ.

"ආස්වාදය, ආදීනවය, නිස්සරණය මෙන්ම (දේශනා) ඵලය ද, උපාය ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආඥාව ද යෝගීන් උදෙසා වූ දේශනා හාරයයි."

နိယုတ္တော ဒေသနာဟာရော.

දේශනා හාරය නිමවන ලදී.

၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ

2. විචය හාර විභංගය.

၁၁. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စာ’’တိ ဂါထာ, အယံ ဝိစယော ဟာရော.

11. එහි ‘විචය’ නම් වූ හාරය කවරේද? ‘යම් ප්‍රශ්නයක් විමසන ලදද, එයට පිළිතුරු දෙන ලදද’ යන ගාථාව විචය හාරයයි.

ကိံ ဝိစိနတိ? ပဒံ ဝိစိနတိ, ပဉှံ ဝိစိနတိ, ဝိသဇ္ဇနံ ဝိစိနတိ, ပုဗ္ဗာပရံ ဝိစိနတိ, အဿာဒံ ဝိစိနတိ, အာဒီနဝံ ဝိစိနတိ, နိဿရဏံ ဝိစိနတိ, ဖလံ ဝိစိနတိ, ဥပါယံ ဝိစိနတိ, အာဏတ္တိံ ဝိစိနတိ, အနုဂီတိံ ဝိစိနတိ, သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ ဝိစိနတိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ, ယထာ အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ –

එය කුමක් විමර්ශනය කරයිද? එය පදයන් විමර්ශනය කරයි, ප්‍රශ්නය විමර්ශනය කරයි, පිළිතුර විමර්ශනය කරයි, පූර්වාපර සබඳතාවය විමර්ශනය කරයි, ආශ්වාදය විමර්ශනය කරයි, ආදීනවය විමර්ශනය කරයි, නිස්සරණය විමර්ශනය කරයි, ඵලය විමර්ශනය කරයි, උපාය විමර්ශනය කරයි, අණ කිරීම (ආණත්ති) විමර්ශනය කරයි, අනුගීතිය (අනුව ගායනා කිරීම) විමර්ශනය කරයි, සියලු නවවිධ සූත්‍රයන් විමර්ශනය කරයි. එය කෙසේ විය යුතුද යත්, ආයුෂ්මත් අජිත තෙරුන් පාරායන වග්ගයේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ප්‍රශ්නයක් විමසයි:

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]ကေနဿု နပ္ပကာသတိ;

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ, ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

‘ලෝකය කුමකින් වැසී පවතීද? (අජිත තෙරුන් මෙසේ විමසීය) එය කුමක් නිසා ප්‍රකාශ නොවේද? එහි ආලේපය (තැවරීම) කුමක්දැයි ඔබ වහන්සේ වදාරන සේක්ද? එම ලෝකයාගේ මහත් වූ බිය කුමක්ද?’

ဣမာနိ [Pg.11] စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ, သော ဧကော ပဉှော. ကသ္မာ? ဧကဝတ္ထု ပရိဂ္ဂဟာ, ဧဝဉှိ အာဟ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ လောကာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ လောကဿ အပ္ပကာသနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ လောကဿ အဘိလေပနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ တဿေဝ လောကဿ မဟာဘယံ ပုစ္ဆတိ. လောကော တိဝိဓော ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကော.

විමසන ලද මේ පද සතරම එක් ප්‍රශ්නයකි. ඒ මන්ද? එක් වස්තුවක් (ලෝකය) පිළිබඳවම කරුණු ඇතුළත් වන බැවිනි. ‘ලෝකය කුමකින් වැසී පවතීද’ යන්නෙන් ලෝකයේ පිහිටීම (අධිෂ්ඨානය) විමසයි. ‘කුමක් නිසා ප්‍රකාශ නොවේද’ යන්නෙන් ලෝකයේ අප්‍රකාශ වීම ගැන විමසයි. ‘ආලේපය කුමක්ද’ යන්නෙන් ලෝකයේ තැවරීම ගැන විමසයි. ‘එහි මහත් වූ බිය කුමක්ද’ යන්නෙන් එම ලෝකයාගේම මහා භය ගැන විමසයි. ලෝකය තෙවැදෑරුම්ය; එනම් කිලෙස ලෝකය, භව ලෝකය සහ ඉන්ද්‍රිය ලෝකයයි.

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

එහි පිළිතුර මෙසේය:

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ,]ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

‘අජිතයෙනි, ලෝකය අවිද්‍යාවෙන් වැසී පවතී (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ). සැකය සහ ප්‍රමාදය නිසා ප්‍රකාශ නොවේ. තෘෂ්ණාව (ජප්පා) එහි ආලේපය යැයි මම පවසමි. දුක එහි මහත් වූ බියයි.’

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝိသဇ္ဇိတာနိ ပဌမံ ပဌမေန, ဒုတိယံ ဒုတိယေန, တတိယံ တတိယေန, စတုတ္ထံ စတုတ္ထေန.

විමසන ලද මේ පද සතර, මෙම පිළිතුරු පද සතරෙන් මෙසේ විසඳන ලදී; පළමුවැන්න පළමුවැන්නෙන්ද, දෙවැන්න දෙවැන්නෙන්ද, තෙවැන්න තෙවැන්නෙන්ද, සිව්වැන්න සිව්වැන්නෙන්ද වශයෙනි.

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဉှေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. နီဝရဏေဟိ နိဝုတော လောကော, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ. ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗပါဏာနံ သဗ္ဗဘူတာနံ ပရိယာယတော ဧကမေဝ နီဝရဏံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ. သဗ္ဗသောဝ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာယ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ နတ္ထိ သတ္တာနံ နီဝရဏန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. တေန စ ပဌမဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

‘ලෝකය කුමකින් වැසී පවතීද’ යන ප්‍රශ්නයට ‘ලෝකය අවිද්‍යාවෙන් වැසී පවතී’ යනු පිළිතුරයි. ලෝකය නීවරණයන්ගෙන් වැසී ඇත, මන්ද සියලු සත්ත්වයෝ අවිද්‍යාව නීවරණයක් කොට ඇත්තාහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: ‘මහණෙනි, සියලු සත්ත්වයන්ගේ, සියලු ප්‍රාණීන්ගේ, සියලු භූතයන්ගේ එක්තරා පර්යායකින් පවතින එකම නීවරණය අවිද්‍යාව යැයි මම පවසමි. සැබවින්ම සියලු සත්ත්වයෝ අවිද්‍යාව නීවරණයක් කොට ඇත්තාහ. මහණෙනි, අවිද්‍යාව සහමුලින්ම නිරුද්ධ කිරීමෙන්, අත්හැරීමෙන් හා දුරු කිරීමෙන් සත්ත්වයන්ට තවත් නීවරණයක් නැතැයි මම පවසමි.’ එම නිසා පළමු පදයේ පිළිතුර උචිතය.

‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ယော ပုဂ္ဂလော နီဝရဏေဟိ နိဝုတော, သော ဝိဝိစ္ဆတိ. ဝိဝိစ္ဆာ နာမ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သော ဝိစိကိစ္ဆန္တော နာဘိသဒ္ဒဟတိ, န အဘိသဒ္ဒဟန္တော ဝီရိယံ နာရဘတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သစ္ဆိကိရိယာယ. သော ဣဓပ္ပမာဒမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ ပမတ္တော, သုက္ကေ ဓမ္မေ န ဥပ္ပာဒိယတိ, တဿ တေ အနုပ္ပာဒိယမာနာ နပ္ပကာသန္တိ, ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘කුමක් නිසා ප්‍රකාශ නොවේද’ යන ප්‍රශ්නයට ‘සැකය සහ ප්‍රමාදය නිසා ප්‍රකාශ නොවේ’ යනු පිළිතුරයි. යම් පුද්ගලයෙකු නීවරණයන්ගෙන් වැසී පවතීද, ඔහු සැක කරයි. සැකය යනු විචිකිච්ඡාවයි. එසේ සැක කරන්නා ශ්‍රද්ධාව ඇති කර නොගනී, ශ්‍රද්ධාව නැති තැනැත්තා අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීමට හා කුසල ධර්මයන් සාක්ෂාත් කිරීමට වීර්යය ආරම්භ නොකරයි. ඔහු මෙලොව ප්‍රමාදයෙහි යෙදී වාසය කරයි. ප්‍රමාද වූ තැනැත්තා ශුක්ල (කුසල) ධර්මයන් උපදවා නොගනී. එසේ උපදවා නොගන්නා විට ඒවා ඔහු කෙරෙහි ප්‍රකාශ නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ဒူရေ [Pg.12] သန္တော ပကာသန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော;

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ;

တေ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တိ, ကိတ္တိယာ စ ယသေန စာ’’တိ.

‘සත්පුරුෂයෝ හිමාලය පර්වතය මෙන් දුර සිටියද බබළති. අසත්පුරුෂයෝ රාත්‍රියෙහි විදින ලද ඊතල මෙන් අසල සිටියද නොපෙනෙති. සත්පුරුෂයෝ තමන්ගේ ගුණයෙන්ද, කීර්තියෙන්ද, පිරිවරින්ද බබළති.’

တေန စ ဒုတိယဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

එම නිසා දෙවන පදයේ පිළිතුර උචිතය.

‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမီ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ဇပ္ပာ နာမ ဝုစ္စတိ တဏှာ. သာ ကထံ အဘိလိမ္ပတိ? ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘ආලේපය කුමක්ද’ යන ප්‍රශ්නයට ‘තෘෂ්ණාව (ජප්පා) ආලේපය යැයි මම පවසමි’ යනු පිළිතුරයි. ජප්පා යනු තෘෂ්ණාවට නමකි. එය ආලේප වන්නේ කෙසේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ.

‘රාගයෙන් මත් වූ තැනැත්තා අර්ථය නොදනී, රාගයෙන් මත් වූ තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක රාගය මිනිසෙකු මැඩපවත්වා ගන්නේද, එකල්හි ඔහුට අතිශය මෝහ අන්ධකාරයක් වන්නේය.’

သာယံ တဏှာ အာသတ္တိဗဟုလဿ ပုဂ္ဂလဿ ‘‘ဧဝံ အဘိဇပ္ပာ’’တိ ကရိတွာ တတ္ထ လောကော အဘိလိတ္တော နာမ ဘဝတိ, တေန စ တတိယဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

ඇලීම බහුල වූ පුද්ගලයාට එම තෘෂ්ණාව ‘අභිජප්පා’ ලෙස ක්‍රියා කරයි, එයින් ලෝකයා ආලේප වූවෙක් (තැවරුණෙක්) වෙයි. එම නිසා තෙවන පදයේ පිළිතුර උචිතය.

‘‘ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ဒုဝိဓံ ဒုက္ခံ – ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ. ယံ ကာယိကံ ဣဒံ ဒုက္ခံ, ယံ စေတသိကံ ဣဒံ ဒေါမနဿံ. သဗ္ဗေ သတ္တာ ဟိ ဒုက္ခဿ ဥဗ္ဗိဇ္ဇန္တိ, နတ္ထိ ဘယံ ဒုက္ခေန သမသမံ, ကုတော ဝါ ပန တဿ ဥတ္တရိတရံ? တိဿော ဒုက္ခတာ – ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ. တတ္ထ လောကော ဩဓသော ကဒါစိ ကရဟစိ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စတိ. တထာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဟောန္တိ လောကေ အပ္ပာဗာဓာပိ ဒီဃာယုကာပိ. သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ပန လောကော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ မုစ္စတိ, တသ္မာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဒုက္ခံ လောကဿာတိ ကတွာ ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယန္တိ. တေန စ စတုတ္ထဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ.

‘එහි මහත් වූ බිය කුමක්ද’ යන ප්‍රශ්නයට ‘දුක එහි මහත් වූ බියයි’ යනු පිළිතුරයි. දුක දෙවැදෑරුම්ය; කායික දුක සහ චෛතසික දුකයි. යම් කායික පීඩාවක් වේද එය දුකය, යම් චෛතසික පීඩාවක් වේද එය දෝමනස්සයයි. සියලු සත්ත්වයෝ දුකට බිය වෙති. දුකට සමාන වෙනත් බියක් නැත, එයට වඩා වැඩි බියක් කොයින්ද? දුක්ඛතා (දුක් ස්වභාවයන්) තුනකි; එනම් දුක්ඛ දුක්ඛතාවය, සංඛාර දුක්ඛතාවය සහ විපරිණාම දුක්ඛතාවයයි. එහිදී ලෝකයා වරින් වර යම් ප්‍රමාණයකට දුක්ඛ දුක්ඛතාවයෙන් හා විපරිණාම දුක්ඛතාවයෙන් මිදෙයි. ඒ මන්ද? ලෝකයෙහි නිරෝගී පුද්ගලයන් මෙන්ම දීර්ඝායුෂ විඳින පුද්ගලයන්ද සිටින බැවිනි. එහෙත් සංඛාර දුක්ඛතාවයෙන් ලෝකයා මිදෙන්නේ අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙනි. එබැවින් සංඛාර දුක්ඛතාවය ලෝකයාගේ දුක යැයි සලකා, ‘දුක එහි මහත් බියයි’ යනුවෙන් වදාරන ලදී. එම නිසා සතරවන පදයේ පිළිතුර උචිතය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය අවිද්‍යාවෙන් වැසී පවතී’ යැයි වදාළ සේක.

သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ.

‘සැම තැනම (ආයතනයන්හි) සැඩපහරවල් (තෘෂ්ණා ප්‍රවාහයන්) ගලා යයි. එම සැඩපහරවල් වැළැක්වීම කුමක්ද? සැඩපහරවල් සංවර කිරීම ගැන වදාරන්න. කුමකින් එම සැඩපහරවල් වැසී යන්නේද?’

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ. တေ ဒွေ ပဉှာ. ကသ္မာ? ဣမေဟိ ဗတွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ. ဧဝံ သမာပန္နဿ လောကဿ ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿ ကိံ လောကဿ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနမိတိ, ဧဝဉှိ အာဟ.

මෙහි විමසන ලද පද හතරකි. ඒවා ප්‍රශ්න දෙකකි. ඒ මන්ද? මේවා බොහෝ පර්යාය වචනවලින් විමසා ඇති බැවිනි. මෙසේ (කෙලෙස් බියෙන්) වෙළුණු ලෝකයාගේ, මෙසේ කිලිටි වූ ලෝකයාගේ පිරිසිදු වීම (වෝදානය) කුමක්ද? සහ සසරින් නැගී සිටීම (වුට්ඨානය) කුමක්ද? යන්න මෙයින් විමසයි.

သဝန္တိ [Pg.13] သဗ္ဗဓိ သောတာတိ. အသမာဟိတဿ သဝန္တိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဗဟုလဿ. တတ္ထ ယာ အဘိဇ္ဈာ အယံ လောဘော အကုသလမူလံ, ယော ဗျာပါဒေါ အယံ ဒေါသော အကုသလမူလံ, ယော ပမာဒေါ အယံ မောဟော အကုသလမူလံ. တဿေဝံ အသမာဟိတဿ ဆသု အာယတနေသု တဏှာ သဝန္တိ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ, ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘සැම තැනම සැඩපහරවල් ගලා යයි’ යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: සමාධියක් නැති, අභිජ්ඣා, ව්‍යාපාද හා ප්‍රමාදය බහුල වූ තැනැත්තා කෙරෙහි මේවා ගලා යයි. එහි අභිජ්ඣාව යනු ලෝභ අකුසල මූලයයි. ව්‍යාපාදය යනු දෝෂ අකුසල මූලයයි. ප්‍රමාදය යනු මෝහ අකුසල මූලයයි. එසේ සමාධියක් නැති පුද්ගලයාගේ ආයතන සයෙහි රූප තෘෂ්ණාව, ශබ්ද තෘෂ්ණාව, ගන්ධ තෘෂ්ණාව, රස තෘෂ්ණාව, පොට්ඨබ්බ තෘෂ්ණාව හා ධර්ම තෘෂ්ණාව යන සැඩපහරවල් ගලා යයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘သဝတီ’’တိ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. စက္ခု သဝတိ မနာပိကေသု ရူပေသု, အမနာပိကေသု ပဋိဟညတီတိ. သောတံ…ပေ… ဃာနံ… ဇိဝှာ… ကာယော… မနော သဝတိ မနာပိကေသု ဓမ္မေသု အမနာပိကေသု ပဋိဟညတီတိ. ဣတိ သဗ္ဗာ စ သဝတိ, သဗ္ဗထာ စ သဝတိ. တေနာဟ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိ.

‘මහණෙනි, ‘ගලා යයි’ (සවති) යන්න ආධ්‍යාත්මික ආයතන සයට නමකි. ඇස මනාප රූපයන්හි ගලා යයි (ඇලෙයි), අමනාප රූපයන්හි ගැටෙයි. කන... නාසය... දිව... කය... මනස මනාප ධර්මයන්හි ගලා යයි, අමනාප ධර්මයන්හි ගැටෙයි. මෙසේ සෑම ද්වාරයකින්ම හා සෑම ආකාරයකින්ම කෙලෙස් ගලා යයි. එහෙයින් ‘සැම තැනම සැඩපහරවල් ගලා යයි’ යනුවෙන් වදාරන ලදී.’

‘‘သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏ’’န္တိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ ပုစ္ဆတိ, ဣဒံ ဝေါဒါနံ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ အနုသယသမုဂ္ဃာတံ ပုစ္ဆတိ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ.

‘සැඩපහරවල් වැළැක්වීම කුමක්ද’ යන්නෙන් පරියුට්ඨාන කෙලෙස් මැඩපැවැත්වීම විමසයි. මෙය පිරිසිදු වීම (වෝදානය) යි. ‘සැඩපහරවල් සංවර කිරීම ගැන වදාරන්න, කුමකින් ඒවා වැසී යන්නේද’ යන්නෙන් අනුශය කෙලෙස් සහමුලින් උදුරා දැමීම විමසයි. මෙය සසරින් නැගී සිටීම (වුට්ඨානය) යි.

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

එහි පිළිතුර මෙසේය:

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ,]သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

‘අජිතයෙනි, ලෝකයෙහි පවතින යම් සැඩපහරවල් වේද, ඒවායේ වැළැක්වීම ‘සතිය’ (සිහිය) යැයි මම පවසමි. එම සැඩපහරවල් සංවර කිරීම සතියෙන්ම කළ යුතුය. ප්‍රඥාවෙන් ඒවා වැසී යයි (නිරුද්ධ වෙයි).’

ကာယဂတာယ သတိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ စက္ခု နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိကေသု ရူပေသု, အမနာပိကေသု န ပဋိဟညတိ, သောတံ…ပေ… ဃာနံ… ဇိဝှာ… ကာယော… မနော နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိကေသု ဓမ္မေသု, အမနာပိကေသု န ပဋိဟညတိ. ကေန ကာရဏေန? သံဝုတနိဝါရိတတ္တာ ဣန္ဒြိယာနံ. ကေန တေ သံဝုတနိဝါရိတာ? သတိအာရက္ခေန. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ.

කායගතා සතිය වඩන ලද, බහුලව පුහුණු කරන ලද කල්හි, ඇස මනාප රූපයන්හි ඇදී නොයයි, අමනාප රූපයන්හි ගැටෙන්නේ නැත. කන...පෙ... නාසය... දිව... කය... මනස මනාප ධර්මයන්හි ඇදී නොයයි, අමනාප ධර්මයන්හි ගැටෙන්නේ නැත. ඒ කවර හේතුවකින් ද? ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් සංවර කර වැළැක්වූ බැවිනි. ඒ ඉන්ද්‍රියයන් කුමකින් සංවර කර වැළැක්වූයේ ද? සතිය නමැති ආරක්ෂාවෙනි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'සතිය ඒ ප්‍රවාහයන්ගේ වැළැක්වීමයි' (සති තේසං නිවාරණං) යැයි වදාළ සේක.

ပညာယ အနုသယာ ပဟီယန္တိ, အနုသယေသု ပဟီနေသု ပရိယုဋ္ဌာနာ ပဟီယန္တိ. ကိဿ, အနုသယဿ ပဟီနတ္တာ? တံ ယထာ ခန္ဓဝန္တဿ ရုက္ခဿ အနဝသေသမူလုဒ္ဓရဏေ ကတေ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝင်္ကုရသန္တတိ သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတိ. ဧဝံ [Pg.14] အနုသယေသု ပဟီနေသု ပရိယုဋ္ဌာနသန္တတိ သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတိ ပိဒဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ. ကေန? ပညာယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

ප්‍රඥාව මගින් අනුසය ධර්මයන් ප්‍රහීණ කරනු ලැබේ. අනුසය ධර්මයන් ප්‍රහීණ වූ කල්හි පරියුට්ඨාන කෙලෙස් දුරු වෙයි. ඒ කවර හේතුවකින් ද? අනුසය මැනවින් ප්‍රහීණ කළ බැවිනි. එය මෙබඳු ය: මැනවින් වැඩුණු කඳක් සහිත ගසක මුල් ඉතිරි නොවන සේ උදුරා දැමූ විට, මල්, ගෙඩි, කොළ හා අංකුර පරම්පරාව සහමුලින්ම සිඳී යයි. එමෙන්ම අනුසය ප්‍රහීණ වූ කල්හි පරියුට්ඨාන පරම්පරාව සහමුලින්ම සිඳී යයි, වැසී යයි, ආවරණය වෙයි. ඒ කුමකින් ද? ප්‍රඥාවෙනි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'ප්‍රඥාවෙන් ඒ ප්‍රවාහයන් වසනු ලැබේ' (පඤ්ඤායේතේ පිධීයරේ) යැයි වදාළ සේක.

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ප්‍රඥාව ද, සතිය ද, නාමරූපය ද යන මේ සියල්ල කොතැනක නිරුද්ධ වේ ද? මා විසින් විචාරන ලද මේ කරුණ වදාරනු මැනවි" යැයි ආයුෂ්මත් අජිත තෙරුණුවෝ විචාලහ.

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

"අජිතය, යම් පැනයක් ඔබ විචාලේ ද, එය මම ඔබට කියමි. යම් තැනක නාමය ද රූපය ද ඉතිරි නොවී සහමුලින්ම නිරුද්ධ වේ ද, විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් මේ සියල්ල එහිදී නිරුද්ධ වේ" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

အယံ ပဉှေ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတိ. အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော ကိံ ပုစ္ဆတိ? အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ. တီဏိ စ သစ္စာနိ သင်္ခတာနိ နိရောဓဓမ္မာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါ, နိရောဓော အသင်္ခတော. တတ္ထ သမုဒယော ဒွီသု ဘူမီသု ပဟီယတိ ဒဿနဘူမိယာ စ ဘာဝနာဘူမိယာ စ. ဒဿနေန တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော, ဘာဝနာယ သတ္တ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာဝသေသာ. တေဓာတုကေ ဣမာနိ ဒသ သံယောဇနာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ.

මෙම අජිත තෙරුණුවෝ ප්‍රශ්නයෙහි අනුසන්ධිය විමසති. අනුසන්ධිය විමසමින් උන්වහන්සේ කුමක් විමසත් ද? අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුව විමසති. දුක්ඛ, සමුදය හා මග්ග යන මේ සත්‍ය තුන සංඛත ධර්ම වන අතර නිරෝධ ධර්ම (නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇති) වෙති. නිරෝධ සත්‍යය අසංඛත වේ. එහි සමුදය සත්‍යය දර්ශන භූමියෙහි (සෝවාන් මඟින්) සහ භාවනා භූමියෙහි (ඉහළ මඟ තුනෙන්) යන භූමි දෙකෙහිදීම ප්‍රහීණ වෙයි. දර්ශනයෙන් සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාස යන සංයෝජන තුන ප්‍රහීණ වෙයි. භාවනාවෙන් කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච සහ ඉතිරි අවිද්‍යාව යන සංයෝජන හත ප්‍රහීණ වෙයි. තෛධතුක ලෝකයෙහි ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහක් සහ උද්ධම්භාගිය සංයෝජන පහක් ලෙස මේ සංයෝජන දසය පවතී.

၁၂. တတ္ထ တီဏိ သံယောဇနာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိရုဇ္ဈန္တိ. သတ္တ သံယောဇနာနိ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာဝသေသာ အညိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိရုဇ္ဈန္တိ. ယံ ပန ဧဝံ ဇာနာတိ ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ, ဣဒံ ခယေ ဉာဏံ. ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနာတိ, ဣဒံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ. ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. တတ္ထ ယဉ္စ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ယဉ္စ အညိန္ဒြိယံ, ဣမာနိ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တဿ နိရုဇ္ဈန္တိ, တတ္ထ ယဉ္စ ခယေ ဉာဏံ ယဉ္စ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ, ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ ဧကပညာ.

12. එහි සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාස යන සංයෝජන තුන 'අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය' (සෝවාන් මඟ ප්‍රඥාව) මත පිහිටා නිරුද්ධ වෙයි. කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච සහ අවිද්‍යාව යන සංයෝජන හත 'අඤ්ඤින්ද්‍රිය' (ඉහළ මඟ තුනෙහි ප්‍රඥාව) මත පිහිටා නිරුද්ධ වෙයි. යම් හෙයකින් "මාගේ ජාතිය ක්ෂය විය" යි මෙසේ දනී ද, මෙය 'ඛය ඥානය' යි. "මෙසේ වීම පිණිස තවත් කළ යුත්තක් නැත" යි ප්‍රජානනය කෙරේ ද, මෙය 'අනුප්පාද ඥානය' යි. මේ ඥාන දෙක 'අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය' (අරහත් ඵල ප්‍රඥාව) නම් වේ. එහි අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය සහ අඤ්ඤින්ද්‍රිය යන මේවා අග්‍රඵල වූ අරහත් භාවයට පැමිණෙන රහතන් වහන්සේ තුළ නිරුද්ධ වෙයි. එහි ඛය ඥානය හා අනුප්පාද ඥානය යන මේ ඥාන දෙක එක් අරහත් ඵල ප්‍රඥාවකි.

အပိ စ အာရမ္မဏသင်္ကေတေန ဒွေ နာမာနိ လဗ္ဘန္တိ, ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ ပဇာနန္တဿ ခယေ ဉာဏန္တိ နာမံ လဘတိ, ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနန္တဿ [Pg.15] အနုပ္ပာဒေ ဉာဏန္တိ နာမံ လဘတိ. သာ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ, ယထာဒိဋ္ဌံ အပိလာပနဋ္ဌေန သတိ.

තවද, අරමුණෙහි නාමය අනුව නම් දෙකක් ලැබේ. "මාගේ ජාතිය ක්ෂය විය" යි ප්‍රජානනය කරන්නාගේ ප්‍රඥාව 'ඛය ඥානය' යන නම ලබයි. "තවත් කළ යුත්තක් නැත" යි ප්‍රජානනය කරන්නාගේ ප්‍රඥාව 'අනුප්පාද ඥානය' යන නම ලබයි. එය විශේෂ කොට දැනගන්නා අර්ථයෙන් 'ප්‍රඥාව' ද, දුටු පරිදි අරමුණෙහි නොමුළා වන අර්ථයෙන් 'සතිය' ද වේ.

၁၃. တတ္ထ ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဣဒံ နာမရူပံ. တတ္ထ ယေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ, ဣဒံ နာမံ. ယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပါနိ, ဣဒံ ရူပံ. တဒုဘယံ နာမရူပံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ တဿ နိရောဓံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဧဝမာဟ –

13. එහි පංච උපාදානස්කන්ධයෝ 'නාමරූප' නම් වෙති. එහි ඵස්සය පස්වැන කොට ඇති (ඵස්ස පඤ්චමක) ධර්මයෝ 'නාම' නම් වෙති. රූපී වූ පංච ඉන්ද්‍රියයෝ 'රූප' නම් වෙති. ඒ නාම සහ රූප දෙකම විඤ්ඤාණය හා සම්පයුත්ත වේ. ඒ නාමරූපයන්ගේ නිරෝධය පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විමසමින් ආයුෂ්මත් අජිත තෙරුණුවෝ පාරායන සූත්‍රයෙහි මෙසේ පැවසූහ.

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, ප්‍රඥාව ද, සතිය ද, නාමරූපය ද යන මේ කරුණ මා විසින් විචාරන ලදී, එය කොතැනක නිරුද්ධ වේ දැයි වදාරනු මැනවි."

တတ္ထ သတိ စ ပညာ စ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ, သတိ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သတိန္ဒြိယဉ္စ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စ, ပညာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စ. ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. တတ္ထ ယာ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဆန္ဒသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ, ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပာ, ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဆန္ဒသမာဓိ, ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ, တဒုဘယံ ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. တတ္ထ ယာ ဝီရိယာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဝီရိယသမာဓိ…ပေ… တတ္ထ ယာ စိတ္တာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ စိတ္တသမာဓိ…ပေ… တတ္ထ ယာ ဝီမံသာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဝီမံသာသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ, ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပာ, ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဝီမံသာသမာဓိ, ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ, တဒုဘယံ ဝီမံသာသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ.

එහි සතිය සහ ප්‍රඥාව ඉන්ද්‍රිය හතරකි. සතිය ඉන්ද්‍රිය දෙකකි; එනම් සතින්ද්‍රිය සහ සමාධින්ද්‍රියයි. ප්‍රඥාව ඉන්ද්‍රිය දෙකකි; එනම් පඤ්ඤින්ද්‍රිය සහ විරියින්ද්‍රියයි. මේ ඉන්ද්‍රිය සතරෙහි පවතින යම් විශ්වාසයක් හෝ පැහැදීමක් වේ ද, එය 'සද්ධින්ද්‍රිය' වේ. එහි ශ්‍රද්ධාව අධිපතිව පවතින සිතේ ඒකාග්‍රතාව යම් ද, එය 'ඡන්ද සමාධි' වේ. සිත සමාහිත වූ කල්හි, ප්‍රතිසංඛ්‍යාන බලයෙන් හෝ භාවනා බලයෙන් හෝ කෙලෙස් යටපත් කිරීම (වික්ඛම්භන) නිසා ඇතිවන ප්‍රහාණය 'වික්ඛම්භන ප්‍රහාණය' වේ. එහි ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස, විතක්ක විචාර, සංඥා වේදයිත සහ යෝගීහු විසින් මෙනෙහි කරන ලද යම් චේතනා (සංකල්ප) වේ ද, මේවා 'සංස්කාර' වේ. මෙසේ පෙර කී ඡන්ද සමාධිය ද, කෙලෙස් යටපත් කිරීමෙන් ලබන ප්‍රහාණය ද, මේ සංස්කාර ද යන මේ සියල්ල ඡන්ද සමාධි පධාන සංස්කාරයන්ගෙන් සමන්විත 'ඉද්ධිපාදය' වැඩීමයි. එය විවේකය, විරාගය සහ නිරෝධය ඇසුරු කළ, අත්හැරීමෙන් පරිණත වූවකි. විරිය අධිපතිව පවතින සිතේ ඒකාග්‍රතාවය 'විරිය සමාධි' වේ...පෙ... චිත්තය අධිපතිව පවතින සිතේ ඒකාග්‍රතාවය 'චිත්ත සමාධි' වේ...පෙ... විමංසාව අධිපතිව පවතින සිතේ ඒකාග්‍රතාවය 'විමංසා සමාධි' වේ. සිත සමාහිත වූ කල්හි, ප්‍රතිසංඛ්‍යාන බලයෙන් හෝ භාවනා බලයෙන් හෝ කෙලෙස් යටපත් කිරීම නිසා ඇතිවන ප්‍රහාණය වික්ඛම්භන ප්‍රහාණයයි. එහි ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස, විතක්ක විචාර, සංඥා වේදයිත සහ යෝගීහු විසින් මෙනෙහි කරන ලද යම් චේතනා වේ ද, මේවා සංස්කාර වේ. මෙසේ පෙර කී විමංසා සමාධිය ද, කෙලෙස් යටපත් කිරීමෙන් ලබන ප්‍රහාණය ද, මේ සංස්කාර ද යන මේ සියල්ල විමංසා සමාධි පධාන සංස්කාරයන්ගෙන් සමන්විත ඉද්ධිපාදය වැඩීමයි. එය විවේකය, විරාගය සහ නිරෝධය ඇසුරු කළ, අත්හැරීමෙන් පරිණත වූවකි.

၁၄. သဗ္ဗော သမာဓိ ဉာဏမူလကော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ.

14. සියලු සමාධිය ඥානය මුල් කරගත්, ඥානය පෙරටු කරගත්, ඥානය අනුව පවතින සුළු වේ.

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ, ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေ;

ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ, ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ.

පෙර යම් සේ ද පසුව ද එසේමය, පසුව යම් සේ ද පෙර ද එසේමය. දහවල යම් සේ ද රාත්‍රිය ද එසේමය, රාත්‍රිය යම් සේ ද දහවල ද එසේමය.

ဣတိ [Pg.16] ဝိဝဋေန စေတသာ အပရိယောနဒ္ဓေန သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ကုသလာနိ စိတ္တသဟဘူနိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တေ နိရုဇ္ဈမာနေ နိရုဇ္ဈန္တိ. နာမရူပဉ္စ ဝိညာဏဟေတုကံ ဝိညာဏပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တံ, တဿ မဂ္ဂေန ဟေတု ဥပစ္ဆိန္နော, ဝိညာဏံ အနာဟာရံ အနဘိနန္ဒိတံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ တံ နိရုဇ္ဈတိ. နာမရူပမပိ အဟေတု အပ္ပစ္စယံ ပုနဗ္ဘဝံ န နိဗ္ဗတ္တယတိ. ဧဝံ ဝိညာဏဿ နိရောဓာ ပညာ စ သတိ စ နာမရူပဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

මෙසේ විවෘත වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් වැසී නොගිය, ආලෝකය සහිත සිත වඩනු ලැබේ. කුසල් වූ පංච ඉන්ද්‍රියයෝ සිත හා එක්ව පවතින බැවින්, සිත උපදින කල්හි උපදිති, සිත නිරුද්ධ වන කල්හි නිරුද්ධ වෙති. නාමරූපය ද විඤ්ඤාණය හේතු කොට ඇත්තකි, විඤ්ඤාණය ප්‍රත්‍ය කොට උපන්නකි. මාර්ග ඥානයෙන් එහි හේතුව සිඳී ගිය කල්හි, විඤ්ඤාණය ආහාර රහිතව, අභිනන්දනයෙන් තොරව, නැවත ප්‍රතිසන්ධියක් ඇති නොකරමින් නිරුද්ධ වේ. නාමරූපය ද හේතු රහිතව, ප්‍රත්‍ය රහිතව නැවත භවයක් ඇති නොකරයි. මෙසේ විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් ප්‍රඥාව ද සතිය ද නාමරූපය ද නිරුද්ධ වෙයි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

"අජිතය, ඔබ යම් ප්‍රශ්නයක් මගෙන් විමසුවේ ද, එය මම ඔබට පවසමි. යම් තැනක නාමය හා රූපය ඉතිරි නොවී මුළුමනින්ම නිරුද්ධ වේ ද, විඥානය නිරුද්ධ වීමෙන් මේ සියල්ල (නාම-රූප) මෙහිදී නිරුද්ධ වේ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක."

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

"නිදුකාණන් වහන්ස, (අනිත්‍යාදී වශයෙන්) ධර්මය පිරිසිඳ දත් රහතන් වහන්සේලා ද, මෙලොව වසන බොහෝ ශෛක්ෂ (හික්මෙන) පුද්ගලයන් ද වෙත් ද, ඒ ප්‍රඥාවන්ත වූ ඔබ වහන්සේගෙන් මා විමසන ඔවුන්ගේ පැවැත්ම (පිළිවෙත) මට වදාරන සේක්වා" යි ආයුෂ්මත් අජිත තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න විමසීය.

၁၅. ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ, တေ တယော ပဉှာ. ကိဿ? သေခါသေခဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနယောဂေန, ဧဝဉှိ အာဟ. ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ’’တိ အရဟတ္တံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓာ’’တိ သေခံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပဟာနံ ပုစ္ဆတိ.

15. මේ ප්‍රශ්න තුනක් විමසන ලදී. ඒවා ප්‍රශ්න තුනකි. කවර හෙයින් ද? ශෛක්ෂ හා අශෛක්ෂ පුද්ගලයන් පිළිබඳව විදර්ශනාව පෙරටු කරගත් ප්‍රහාණය හා යෙදුණු ප්‍රශ්න කිරීමේ ක්‍රමයට අනුව ඒවා ප්‍රශ්න තුනක් වේ. අජිත ආයුෂ්මතුන් මෙසේ පැවසීය: 'යෙ ච සංඛාතධම්මාසෙ' යන්නෙන් රහත් බව පිළිබඳව විමසයි, 'යෙ ච සෙඛා පුථූ ඉධ' යන්නෙන් ශෛක්ෂ පුද්ගලයා පිළිබඳව විමසයි, 'තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං, පුට්ඨො පබ්‍රූහි මාරිසා' යන්නෙන් විදර්ශනාව පෙරටු කරගත් ප්‍රහාණාභිසමය (ප්‍රහාණය) පිළිබඳව විමසයි.

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

එහි පිළිතුර මෙසේය -

‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]မနသာနာဝိလော သိယာ;

ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

"අජිතය, (වස්තු) කාමයන්හි ගිජු නොවිය යුතුය. මනසින් (කෙලෙස්වලින්) නොකලඹුනේ විය යුතුය. සියලු ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ, සිහි ඇති මහණ තෙමේ (සංසාරයෙන්) නික්ම යා යුතුය (පිළිපැදිය යුතුය)" යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙසේ පිළිතුර දක්වන ලදී.

ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အတီတေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, အနာဂတေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සියලු කාය කර්මයන් ඥානය පෙරටු කොට පවතී, ඥානය අනුවම පවතී. සියලු වචී කර්මයන් ඥානය පෙරටු කොට පවතී, ඥානය අනුවම පවතී. සියලු මනෝ කර්මයන් ඥානය පෙරටු කොට පවතී, ඥානය අනුවම පවතී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අතීත කාලයෙහි අවිරුද්ධ වූ (ප්‍රතිහත නොවූ) ඥාන දර්ශනයක් ඇත, අනාගත කාලයෙහි අවිරුද්ධ වූ ඥාන දර්ශනයක් ඇත, වර්තමාන කාලයෙහි අවිරුද්ධ වූ ඥාන දර්ශනයක් ඇත.

ကော [Pg.17] စ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော? ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စ အညာဏံ အဒဿနံ, အယံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော. ယထာ ဣဓ ပုရိသော တာရကရူပါနိ ပဿေယျ, နော စ ဂဏနသင်္ကေတေန ဇာနေယျ, အယံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော.

ඥාන දර්ශනයට ඇති බාධාව කවරේ ද? අනිත්‍ය, දුක්ඛ සහ අනාත්ම යන ධර්මයන්හි යම් නොදැනීමක්, නොදැකීමක් ඇද්ද, මෙය ඥාන දර්ශනයට ඇති බාධාවයි. මෙලොව යම් පුරුෂයෙක් තරු සමූහය දකින්නේ නමුත්, ඒවා ගණනය කරන ලකුණු (සංකේත) අනුව නොදන්නේ යම් සේද, එලෙසම අනිත්‍යාදී ලක්ෂණ තුන පිළිබඳ නොදැනීම නිසා බාධාව පවතී.

ဘဂဝတော ပန အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, အနာဝရဏဉာဏဒဿနာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. တတ္ထ သေခေန ဒွီသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ ဂေဓာ စ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု, ဒေါသာ စ ပရိယုဋ္ဌာနီယေသု. တတ္ထ ယာ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပတ္ထနာ ပိယာယနာ ကီဠနာ, တံ ဘဂဝါ နိဝါရေန္တော ဧဝမာဟ ‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာ’’တိ.

නමුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නම් අවිරුද්ධ වූ (බාධා රහිත) ඥාන දර්ශනයක් ඇත. මන්දයත්, බුදුරජාණන් වහන්සේලා ආවරණය රහිත ඥාන දර්ශනයෙන් යුක්ත වන බැවිනි. එහිදී ශෛක්ෂ පුද්ගලයා විසින් ධර්මයන් දෙකකදී සිත ආරක්ෂා කරගත යුතුය. එනම්, ඇලිය යුතු (රජනීය) අරමුණු කෙරෙහි ඇති වන ලෝභයෙන් (ගෙධ) සහ ගැටිය යුතු (ද්වේෂය ඉපදවිය හැකි) අරමුණු කෙරෙහි ඇති වන ද්වේෂයෙන් සිත ආරක්ෂා කරගත යුතුය. එහිදී යම් ඉච්ඡාවක්, මුළාවක්, ප්‍රාර්ථනාවක්, අරමුණට ප්‍රිය කිරීමක්, කෙළිලොල් බවක් වේ ද, ඒ තෘෂ්ණාව නම් වූ ලෝභය වළක්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'කාමයන්හි ගිජු නොවිය යුතුය' යි මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘မနသာနာဝိလော သိယာ’’တိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ အာဟ. တထာ ဟိ သေခေါ အဘိဂိဇ္ဈန္တော အသမုပ္ပန္နဉ္စ ကိလေသံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နဉ္စ ကိလေသံ ဖာတိံ ကရောတိ. ယော ပန အနာဝိလသင်္ကပ္ပော အနဘိဂိဇ္ဈန္တော ဝါယမတိ, သော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ.

'මනසින් නොකලඹුනේ විය යුතුය' යන්නෙන් පර්යුත්ථාන (කෙලෙස් නැගී සිටීම) විනාශ කිරීම ගැන වදාරන ලදී. සැබවින්ම ශෛක්ෂ පුද්ගලයා දැඩි ලෙස ගිජු වන්නේ නම්, නූපන් කෙලෙස් උපදවයි, උපන් කෙලෙස් වැඩිකරයි. යම් ශෛක්ෂයෙක් නොකලඹුණු (සම්මා) සංකල්ප ඇතිව, ගිජු නොවී උත්සාහ කරයි ද, ඔහු නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් නූපදවා ගැනීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය පටන් ගනී, සිත පග්‍රහණය කරයි, වෑයම් කරයි. ඔහු උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස... නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස... උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, නොමුළා වීම පිණිස, බහුල බව පිණිස, විපුල බව පිණිස, භාවනා කිරීම පිණිස සහ පිරිපුන් බව පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය පටන් ගනී, සිත පග්‍රහණය කරයි, වෑයම් කරයි.

၁၆. ကတမေ အနုပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ? ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ? အနုသယာ အကုသလမူလာနိ, ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ? ယာနိ သောတာပန္နဿ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ? ယာနိ အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ.

16. නූපන් ලාමක අකුසල ධර්ම කවරේ ද? කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය, විහිංසා විතර්කය යන මොහු නූපන් අකුසල ධර්මයෝ වෙති. උපන් ලාමක අකුසල ධර්ම කවරේ ද? අනුශය සහ අකුසල මූලයන් උපන් අකුසල ධර්මයෝ වෙති. නූපන් කුසල ධර්ම කවරේ ද? සෝතාපන්න පුද්ගලයෙකුට (ලැබීමට) ඇති යම් ඉන්ද්‍රියයන් වේ ද, මේවා නූපන් කුසල ධර්මයෝ වෙති. උපන් කුසල ධර්ම කවරේ ද? අෂ්ටමක (සෝවාන් මඟෙහි සිටින) පුද්ගලයාගේ යම් ඉන්ද්‍රියයන් වේ ද, මේ ධර්මයෝ උපන් කුසල ධර්මයෝ වෙති.

ယေန ကာမဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ. ယေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယံ. ယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ.

යමකින් කාම විතර්කය වළක්වයි ද, මෙය සතින්ද්‍රිය (සිහි ඉන්ද්‍රිය) නම් වේ. යමකින් ව්‍යාපාද විතර්කය වළක්වයි ද, මෙය සමාධින්ද්‍රිය නම් වේ. යමකින් විහිංසා විතර්කය වළක්වයි ද, මෙය වීරියින්ද්‍රිය නම් වේ.

ယေန [Pg.18] ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ နာဓိဝါသေတိ, ဣဒံ ပညိန္ဒြိယံ. ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ.

යමකින් කලින් කලට උපදින ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කරයි ද, දුරු කරයි ද, නැති කර දමයි ද, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි ද, (සිත තුළ) නොඉවසයි ද, මෙය ප්‍රඥේන්ද්‍රිය නම් වේ. මේ ඉන්ද්‍රිය සතර කෙරෙහි ඇති යම් විශ්වාසයක්, පැහැදීමක් ඇද්ද, මේ ධර්ම ස්වභාවය සද්ධින්ද්‍රිය නම් වේ.

တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု. ဝီရိယိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု. သတိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု. သမာဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု ဈာနေသု. ပညိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု အရိယသစ္စေသု. ဧဝံ သေခေါ သဗ္ဗေဟိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အပ္ပမတ္တော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ အနာဝိလတာယ မနသာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မနသာနာဝိလောသိယာ’’တိ.

එහිදී සද්ධින්ද්‍රිය කොතැනක දැකිය යුතු ද? සතර සෝතාපත්තියංගයන්හි දැකිය යුතුය. වීරියින්ද්‍රිය සතර සම්‍යක්ප්‍රධානයන්හි දැකිය යුතුය. සතින්ද්‍රිය සතර සතිපට්ඨානයන්හි දැකිය යුතුය. සමාධින්ද්‍රිය සතර ධ්‍යානයන්හි දැකිය යුතුය. ප්‍රඥේන්ද්‍රිය සතර ආර්ය සත්‍යයන්හි දැකිය යුතුය. මෙසේ සියලු කුසල ධර්මයන්හි අප්‍රමාදී වූ ශෛක්ෂ පුද්ගලයා නොකලඹුණු සිතින් යුක්ත අයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ඒ හෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මනසින් නොකලඹුනේ විය යුතුය' යි වදාළ සේක.

၁၇. ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ လောကော နာမ တိဝိဓော ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကော. တတ္ထ ကိလေသလောကေန ဘဝလောကော သမုဒါဂစ္ဆတိ, သော ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသု နေယျဿ ပရိညာ ဘဝတိ. သာ ဒုဝိဓေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ ဒဿနပရိညာယ စ ဘာဝနာပရိညာယ စ. ယဒါ ဟိ သေခေါ ဉေယျံ ပရိဇာနာတိ, တဒါ နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟိ နေယျံ ပရိညာတံ ဘဝတိ. တဿ ဒွေ ဓမ္မာ ကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တိ – ဒဿနကောသလ္လဉ္စ ဘာဝနာကောသလ္လဉ္စ.

17. 'සියලු ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ' යන්නෙහි, ලෝකය නම් කෙලෙස් ලෝකය, භව ලෝකය සහ ඉන්ද්‍රිය ලෝකය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි කෙලෙස් ලෝකය නිසා භව ලෝකය හටගනී. එම (මහග්ගත ධර්මයන්හි පිහිටි) පුද්ගලයා ඉන්ද්‍රියයන් උපදවයි. ඉන්ද්‍රියයන් වඩන කල්හි, දත යුතු ධර්මයන් පිරිසිඳ දැනීම (පරිඥා) ඇති වේ. එය දර්ශන පරිඥාව සහ භාවනා පරිඥාව වශයෙන් දෙවැදෑරුම් ලෙස විමසිය යුතුය. යම් කලෙක ශෛක්ෂ පුද්ගලයා කලකිරීම සහිත වූ සංඥා මනසිකාරයන්ගෙන් දත යුතු ධර්මය පිරිසිඳ දනී ද, එවිට දත යුතු ධර්මය පිරිසිඳ දන්නා ලද්දේ වෙයි. එවිට ඔහුට දර්ශන කෝසල්ලය සහ භාවනා කෝසල්ලය යන ධර්ම දෙකෙහි දක්ෂ බව ඇති වේ.

တံ ဉာဏံ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံः အဘိညာ ပရိညာ ပဟာနံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ. တတ္ထ ကတမာ အဘိညာ? ယံ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ စ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ စ, အယံ အဘိညာ.

ඒ ඥානය අභිඥා, පරිඥා, ප්‍රහාණ, භාවනා සහ සච්ඡිකිරියා වශයෙන් පස් වැදෑරුම් ලෙස දත යුතුය. එහි අභිඥාව කවරේ ද? ධර්මයන්ගේ ස්වලක්ෂණ කෙරෙහි පවතින යම් ඥානයක් ද, ධර්ම පටිසම්භිදාව හා අත්ථ පටිසම්භිදාව ද වේ ද, මෙය අභිඥාව නම් වේ.

တတ္ထ ကတမာ ပရိညာ? ဧဝံ အဘိဇာနိတွာ ယာ ပရိဇာနနာ ‘‘ဣဒံ ကုသလံ, ဣဒံ အကုသလံ, ဣဒံ သာဝဇ္ဇံ, ဣဒံ အနဝဇ္ဇံ, ဣဒံ ကဏှံ, ဣဒံ သုက္ကံ, ဣဒံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဣဒံ န သေဝိတဗ္ဗံ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧဝံဂဟိတာ, ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, တေသံ ဧဝံဂဟိတာနံ အယံ အတ္ထော’’တိ, အယံ ပရိညာ.

එහි පරිඥාව කවරේ ද? මෙසේ වෙන් වෙන් වශයෙන් දැනගෙන, 'මෙය කුසලය, මෙය අකුසලය, මෙය වැරදි සහිතය, මෙය නිවැරදිය, මෙය අඳුරු ධර්මයයි, මෙය දීප්තිමත් ධර්මයයි, මෙය සේවනය කළ යුතුය, මෙය සේවනය නොකළ යුතුය, මේ ධර්මයන් මෙසේ ගත් කල්හි මෙබඳු ඵල ලබා දෙයි, මෙසේ ගත් ඒ ධර්මයන්ගේ අර්ථය (සත්‍යය) මෙයයි' යනුවෙන් පවතින යම් පිරිසිඳ දැනීමක් වේ ද, මෙය පරිඥාව නම් වේ.

ဧဝံ ပရိဇာနိတွာ တယော ဓမ္မာ အဝသိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ စ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? ယေ အကုသလာ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? ယေ ကုသလာ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ယံ အသင်္ခတံ. ယော ဧဝံ ဇာနာတိ အယံ ဝုစ္စတိ အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော [Pg.19] ကလျာဏတာကုသလော ဖလတာကုသလော, အာယကုသလော အပါယကုသလော ဥပါယကုသလော မဟတာ ကောသလ္လေန သမန္နာဂတောတိ, တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ.

මෙසේ පිරිසිඳ දතයුතු වූ (පරිජානිතබ්බ) ධර්මයන් දැනගත් ශෛක්‍ෂ පුද්ගලයාට ප්‍රහීණ කළ යුතු වූ, වැඩිය යුතු වූ සහ සාක්ෂාත් කළ යුතු වූ තවත් ධර්ම තුනක් ඉතිරිව පවතී. එහි ප්‍රහීණ කළ යුතු ධර්ම කවරේද? අකුසල ධර්මයෝය. වැඩිය යුතු ධර්ම කවරේද? කුසල ධර්මයෝය. සාක්ෂාත් කළ යුතු ධර්ම කවරේද? අසංඛත වූ නිර්වාණයයි. යමෙක් මෙසේ දන්නේ නම්, ඔහු අර්ථයෙහි දක්ෂයෙකු, ධර්මයෙහි දක්ෂයෙකු, කල්‍යාණ ධර්මයන්හි දක්ෂයෙකු, ඵලයන්හි දක්ෂයෙකු, අය (අභිවෘද්ධිය) සහ අපාය (හානිය) පිළිබඳ දක්ෂයෙකු මෙන්ම උපායෙහි දක්ෂයෙකු ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. ඔහු මහා ප්‍රඥාවකින් (කෝසල්ලයකින්) යුක්ත වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "සියලු ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ" යනුවෙන් වදාළ සේක.

‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ တေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှိဘာဝေ သတေန သမ္ပဇာနေန ဝိဟာတဗ္ဗံ. ဣမာ ဒွေ စရိယာ အနုညာတာ ဘဂဝတာ ဧကာ ဝိသုဒ္ဓါနံ, ဧကာ ဝိသုဇ္ဈန္တာနံ. ကေ ဝိသုဒ္ဓါ? အရဟန္တော. ကေ ဝိသုဇ္ဈန္တာ? သေက္ခာ. ကတကိစ္စာနိ ဟိ အရဟတော ဣန္ဒြိယာနိ. ယံ ဗောဇ္ဈံ, တံ စတုဗ္ဗိဓံ ဒုက္ခဿ ပရိညာဘိသမယေန သမုဒယဿ ပဟာနာဘိသမယေန မဂ္ဂဿ ဘာဝနာဘိသမယေန နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန, ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဗောဇ္ဈံ ယော ဧဝံ ဇာနာတိ, အယံ ဝုစ္စတိ သတော အဘိက္ကမတိ သတော ပဋိက္ကမတိ ခယာ ရာဂဿ ခယာ ဒေါသဿ ခယာ မောဟဿ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ, တေနာဟ –

"සිහි ඇති භික්ෂුව හැසිරෙන්නේය" යනු, ඒ (අශෛක්‍ෂ) භික්ෂුව විසින් මෙලොව සැප පිණිස ඉදිරියට යාමේදී, ආපසු පැමිණීමේදී, ඉදිරිය බැලීමේදී, පසෙක බැලීමේදී, අත් පා හැකිලීමේදී, දිගු කිරීමේදී, සඟල සිවුරු පාත්‍ර දැරීමේදී, අනුභව කිරීමේදී, පානය කිරීමේදී, කෑමේදී, රස විඳීමේදී, මළ මුත්‍ර පහ කිරීමේදී, ගමනේදී, සිටගෙන සිටීමේදී, හිඳීමේදී, නිදාගැනීමේදී, අවදිවීමේදී, කතා කිරීමේදී සහ නිහඬව සිටීමේදී සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වාසය කළ යුතුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් චරියාවන් දෙකක් අනුදැන වදාළ සේක: එකක් පිරිසිදු වූවන් (රහතන් වහන්සේලා) උදෙසාය, අනෙක පිරිසිදු වන්නන් (ශෛක්‍ෂයන්) උදෙසාය. පිරිසිදු වූවෝ කවරහුද? රහතන් වහන්සේලාය. පිරිසිදු වන්නෝ කවරහුද? ශෛක්‍ෂයෝය. රහතන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රියයන් කටයුතු නිම කළ ඒවා වෙයි. අවබෝධ කළ යුතු යමක් වේද, එය සිව් වැදෑරුම්ය: දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැකීමෙන් (පරිඤ්ඤාභිසමය), සමුදය සත්‍යය ප්‍රහීණ කිරීමෙන් (පහානාභිසමය), මග්ග සත්‍යය වැඩීමෙන් (භාවනාභිසමය) සහ නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කිරීමෙන් (සච්ඡිකිරියාභිසමය) අවබෝධ කළ යුතුය. යමෙක් මෙසේ සිව් වැදෑරුම් සත්‍යය දන්නේ නම්, රාගය, ද්වේෂය හා මෝහය ක්ෂය වීමෙන් ඔහු සිහියෙන් යුක්තව ඉදිරියට යන්නෙක්, සිහියෙන් යුක්තව ආපසු එන්නෙක් යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "සිහි ඇති භික්ෂුව හැසිරෙන්නේය" යැයි වදාළ සේක.

‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]မနသာနာဝိလော သိယာ;

ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

"අජිතය, කාමයන් කෙරෙහි ගිජු නොවන්නේය, සිතින් නොකලඹුනේ (පිරිසිදු වූයේ) වන්නේය; සියලු ධර්මයන්හි දක්ෂ වූ, සිහි ඇති භික්ෂුව (සසරින් මිදී) හැසිරෙන්නේය" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဝိသဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သုတ္တဿ စ အနုဂီတိ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာ. အတ္ထာပဂတံ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သမ္ဖပ္ပလာပံ ဘဝတိ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဘဝတိ, တသ္မာ အတ္ထဗျဉ္ဇနူပေတံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ. သုတ္တဉ္စ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ. ကိံ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟစ္စ ဝစနံ အနုသန္ဓိဝစနံ နီတတ္ထံ နေယျတ္ထံ သံကိလေသဘာဂိယံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ အသေက္ခဘာဂိယံ? ကုဟိံ ဣမဿ သုတ္တဿ သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ပဿိတဗ္ဗာနိ, အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေတိ? ဧဝံ သုတ္တံ ပဝိစေတဗ္ဗံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော – ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတီ’’တိ.

මෙසේ විමසිය යුතුය, මෙසේ පිළිතුරු දිය යුතුය. සූත්‍රයෙහි අර්ථය හා ව්‍යඤ්ජනය (ශබ්ද) ගළපා බැලිය යුතුය. අර්ථයෙන් තොර ව්‍යඤ්ජනය හිස් ප්‍රලාපයක් වෙයි. වැරදි ලෙස යෙදූ පද හා ව්‍යඤ්ජනයන්හි අර්ථයද වටහා ගැනීම අපහසුය. එබැවින් අර්ථ හා ව්‍යඤ්ජන සම්පූර්ණ ලෙස සූත්‍ර සංගායනා කළ යුතුය. සූත්‍රය විමසා බැලිය යුතුය. මෙම සූත්‍රය බුදුන් වහන්සේ සෘජුවම වදාළ එකක්ද (ආහච්ච වචන), සෘජු අර්ථ ඇති එකක්ද (නීතත්ථ), සාරාංශ කොට වදාළ එකක්ද (නෙය්‍යත්ථ), කෙලෙස් සහිත පාර්ශවයට (සංකිලේසභාගිය) අයත් එකක්ද, අවබෝධය පිණිස (නිබ්බේධභාගිය) වූ එකක්ද, නැතහොත් අශෛක්‍ෂ භූමියට (අසේක්ඛභාගිය) අයත් එකක්ද? මෙම සූත්‍රයේ ආරම්භයෙහි, මැද සහ අවසානයෙහි සියලු සත්‍යයන් කෙසේ දැක්වෙන්නේදැයි විමසිය යුතුය. ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන රහතන් වහන්සේ "යම් ප්‍රශ්නයක් විමසන ලද්දේද, පිළිතුරු දෙන ලද්දේද, සූත්‍රයෙහි අර්ථය හා ව්‍යඤ්ජන කෙසේ ගැළපේද" යනුවෙන් වදාළේ එබැවිනි.

နိယုတ္တော ဝိစယော ဟာရော.

විචය හාරය නිම කරන ලදී.

၃. ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

3. යුත්ති හාර විභංගය.

၁၈. တတ္ထ [Pg.20] ကတမော ယုတ္တိဟာရော? ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာန’’န္တိ, အယံ ယုတ္တိဟာရော. ကိံ ယောဇယတိ ? စတ္တာရော မဟာပဒေသာ ဗုဒ္ဓါပဒေသော သံဃာပဒေသော သမ္ဗဟုလတ္ထေရာပဒေသော ဧကတ္ထေရာပဒေသော. ဣမေ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ, တာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ သုတ္တေ ဩတာရယိတဗ္ဗာနိ, ဝိနယေ သန္ဒဿယိတဗ္ဗာနိ, ဓမ္မတာယံ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနိ.

18. එහි යුත්ති හාරය කවරේද? "සියලු හාරයන්ගේ" යනාදී ගාථාව යුත්ති හාරයයි. එයින් කුමක් ගළපන්නේද? සතර මහාපදේශයන්ය. එනම්: බුද්ධ පදේශය, සංඝ පදේශය, සම්බහුලත්ථේර පදේශය සහ ඒකත්ථේර පදේශයයි. මෙම සතර මහාපදේශයන්හි එන පද හා ව්‍යඤ්ජන සූත්‍රයෙහි බැසගත යුතුය (ඔතාරේතබ්බ), විනයෙහි සැසඳිය යුතුය (සන්දස්සේතබ්බ), ධර්මතාවෙහි බහා තැබිය යුතුය (උපනික්ඛිපිතබ්බ).

ကတမသ္မိံ သုတ္တေ ဩတာရယိတဗ္ဗာနိ? စတူသု အရိယသစ္စေသု. ကတမသ္မိံ ဝိနယေ သန္ဒဿယိတဗ္ဗာနိ? ရာဂဝိနယေ ဒေါသဝိနယေ မောဟဝိနယေ. ကတမိဿံ ဓမ္မတာယံ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနိ? ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ. ယဒိ စတူသု အရိယသစ္စေသု အဝတရတိ, ကိလေသဝိနယေ သန္ဒိဿတိ, ဓမ္မတဉ္စ န ဝိလောမေတိ, ဧဝံ အာသဝေ န ဇနေတိ. စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ ယံ ယံ ယုဇ္ဇတိ, ယေန ယေန ယုဇ္ဇတိ, ယထာ ယထာ ယုဇ္ဇတိ, တံ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

කවර සූත්‍රයක බැසගත යුතුද? සතර ආර්ය සත්‍යයන්හිය. කවර විනයක සැසඳිය යුතුද? රාග විනය, ද්වේෂ විනය සහ මෝහ විනයෙහිය. කවර ධර්මතාවක බහා තැබිය යුතුද? පටිච්චසමුප්පාදයෙහිය. ඉදින් සතර ආර්ය සත්‍යයන්ට එකඟ වේ නම්, කෙලෙස් විනයෙහි සැසඳේ නම්, ධර්මතාවට පටහැනි නොවේ නම්, එය ආශ්‍රවයන් උපදවන්නේ නැත. එබැවින් වදාරන ලද සතර මහාපදේශයන්ට යම් යම් අර්ථයක් ගැළපේද, යම් ක්‍රමයකින් ගැළපේද, එය එලෙසම පිළිගත යුතුය.

၁၉. ပဉှံ ပုစ္ဆိတေန ကတိ ပဒါနိ ပဉှေတိ ပဒသော ပရိယောဂါဟိတဗ္ဗံ ဝိစေတဗ္ဗံ? ယဒိ သဗ္ဗာနိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ တီဏိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ ဒွေ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ ဧကံ ပဒံ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒတိ, ဧကော ပဉှော. တံ ဥပပရိက္ခမာနေန အညာတဗ္ဗံ ကိံ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ နာနာဗျဉ္ဇနာ, ဥဒါဟု ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဧကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနန္တိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ.

19. ප්‍රශ්නයක් විමසූ විට, එහි පද කීයක් තිබේදැයි පදයෙන් පදය විමසා බැලිය යුතුය. ඉදින් සියලු පදවලින් එකම අර්ථයක් කියවේ නම් එය එක් ප්‍රශ්නයකි. ඉදින් පද සතරකින් එකම අර්ථයක් කියවේ නම් එයද එක් ප්‍රශ්නයකි. පද තුනකින් හෝ පද දෙකකින් හෝ එකම අර්ථයක් කියවේ නම් එයද එක් ප්‍රශ්නයකි. එක් පදයකින් එක් අර්ථයක් කියවේ නම් එයද එක් ප්‍රශ්නයකි. මෙම ධර්මයන්ගේ අර්ථ වෙනස්ද, ව්‍යඤ්ජන (ශබ්ද) වෙනස්ද, නැතහොත් අර්ථය එකක්ම වී ව්‍යඤ්ජන පමණක් වෙනස්දැයි විමසා බලා වටහාගත යුතුය. එය කෙසේ විය යුතුද? දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න විමසූ ආකාරය මෙනි.

‘‘ကေနဿုဗ္ဘာဟတော လောကော, ကေနဿု ပရိဝါရိတော;

ကေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ကိဿ ဓူပါယိတော သဒါ’’တိ.

"ලෝකය සැමවිටම කුමකින් පහර දෙන ලද්දේද? කුමකින් වට කරන ලද්දේද? කවර හීයකින් (සල්ලයකින්) ඇතුළු වී තිබේද? කුමන හේතුවක් නිසා සැමවිටම (ගින්නෙන් මෙන්) දුම් දමන්නේද (තැවෙන්නේද)?"

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ. တေ တယော ပဉှာ ကထံ ဉာယတိ? ဘဂဝါ ဟိ ဒေဝတာယ ဝိသဇ္ဇေတိ.

මෙහි පද හතරක් විමසන ලදී. ඒවා ප්‍රශ්න තුනක් බව දන්නේ කෙසේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේවතාවාට දෙන පිළිතුරෙන් එය පැහැදිලි වෙයි.

‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော, ဇရာယ ပရိဝါရိတော;

တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဣစ္ဆာဓူပါယိတော သဒါ’’တိ.

"ලෝකය මෘත්‍යුව (මරණය) විසින් පහර දෙන ලද්දේය, ජරාව (මහලු බව) විසින් වට කරන ලද්දේය, තණ්හාව නැමති හීයෙන් ඇතුළු වී තිබේ, (තණ්හා සහගත) ඉච්ඡාවෙන් සැමවිටම තැවෙන්නේය" යනුවෙනි.

၂၀. တတ္ထ [Pg.21] ဇရာ စ မရဏဉ္စ ဣမာနိ ဒွေ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနိ. ဇရာယံ ဌိတဿ အညထတ္တံ, မရဏံ ဝယော. တတ္ထ ဇရာယ စ မရဏဿ စ အတ္ထတော နာနတ္တံ. ကေန ကာရဏေန, ဂဗ္ဘဂတာပိ ဟိ မီယန္တိ, န စ တေ ဇိဏ္ဏာ ဘဝန္တိ. အတ္ထိ စ ဒေဝါနံ မရဏံ, န စ တေသံ သရီရာနိ ဇီရန္တိ. သက္ကတေဝ ဇရာယ ပဋိကမ္မံ ကာတုံ, န ပန သက္ကတေ မရဏဿ ပဋိကမ္မံ ကာတုံ အညတြေဝ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဣဒ္ဓိဝိသယာ. ယံ ပနာဟ တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏောတိ ဒိဿန္တိ ဝီတရာဂါ ဇီရန္တာပိ မီယန္တာပိ. ယဒိ စ ယထာ ဇရာမရဏံ, ဧဝံ တဏှာပိ သိယာ. ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗေ ယောဗ္ဗနဋ္ဌာပိ ဝိဂတတဏှာ သိယုံ. ယထာ စ တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, ဧဝံ ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, န စ သိယာ တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, န ဟိ ဇရာမရဏံ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော. ယထာ စ တဏှာ မဂ္ဂဝဇ္ဈာ, ဧဝံ ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ. ဣမာယ ယုတ္တိယာ အညမညေဟိ ကာရဏေဟိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ. ယဒိ စ သန္ဒိဿတိ ယုတ္တိသမာရူဠှံ အတ္ထတော စ အညတ္တံ, ဗျဉ္ဇနတောပိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

20. එහි ජරාව හා මරණය යනු සංඛත ධර්මයන්ගේ ලක්ෂණ දෙකකි. පවත්නා ස්කන්ධයන්ගේ වෙනස් වීම ජරාවයි, විනාශ වීම මරණයයි. ජරාව හා මරණය අර්ථ වශයෙන්ද ශබ්ද වශයෙන්ද එකිනෙකට වෙනස්ය. මන්ද, මව්කුස සිටින සත්වයෝද මිය යති, නමුත් ඔවුහු මහලු නොවෙති. දෙවියන්ටද මරණය ඇත, නමුත් ඔවුන්ගේ ශරීර මහලු නොවේ. වෙදකමෙන් ජරාවට පිළියම් කළ හැකි වුවද, සෘද්ධිමතුන්ගේ සෘද්ධි විෂය හැර මරණයට පිළියම් කළ නොහැකිය. "තණ්හා සල්ලයෙන් ඇතුළු වී තිබේ" යන තැන, රාගය ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේලාද මහලු වන සහ මිය යන බව පෙනේ. එබැවින් තණ්හාව ජරාව හා මරණයට වඩා වෙනස්ය. ඉදින් ජරාව හා මරණය මෙන්ම තණ්හාවද වූයේ නම්, සියලු තරුණ පිරිස තණ්හාවෙන් තොර වූවන් විය යුතුය. තණ්හාව දුකට හේතුව (සමුදය) වන්නාක් මෙන්, ජරාව හා මරණයද දුකට හේතුව වන්නේ නැත. ජරාව හා මරණය දුක මිස දුකට හේතුව නොවේ. තණ්හාව ආර්ය මාර්ගයෙන් ප්‍රහීණ කළ හැකි වුවද, ජරාව හා මරණය එසේ කළ නොහැකිය. මෙම යුක්තිය හා අනෙකුත් කරුණු අනුව මේවායේ වෙනස් බව සෙවිය යුතුය. ඉදින් අර්ථයෙන් වෙනස් බව යුක්ති සහගත ලෙස පෙනේ නම්, ව්‍යඤ්ජන (ශබ්ද) මගින්ද එහි වෙනස් බව සෙවිය යුතුය.

သလ္လောတိ ဝါ ဓူပါယနန္တိ ဝါ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထတော ဧကတ္တံ. န ဟိ ယုဇ္ဇတိ ဣစ္ဆာယ စ တဏှာယ စ အတ္ထတော အညတ္တံ. တဏှာယ အဓိပ္ပာယေ အပရိပူရမာနေ နဝသု အာဃာတဝတ္ထူသု ကောဓော စ ဥပနာဟော စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမာယ ယုတ္တိယာ ဇရာယ စ မရဏဿ စ တဏှာယ စ အတ္ထတော အညတ္တံ.

'හුල' (සල්ල) කියා හෝ 'දුම් දමන' (ධූපයන) කියා හෝ කියනු ලබන මේ ධර්මයන් අර්ථය අතින් එකක්මය. ඉච්ඡාව හා තණ්හාව අර්ථය අතින් වෙනස් වීම නොගැලපේ. තණ්හාවේ අභිප්‍රාය සම්පූර්ණ නොවන කල්හි නව ආකාර ආඝාත වස්තූන් කෙරෙහි ක්‍රෝධය හා උපනාහය (වෛරය) උපදී. මෙම තර්කයට (යුක්තියට) අනුව ජරාව, මරණය හා තණ්හාව අර්ථය අතින් එකිනෙකට වෙනස් බව පිළිගත යුතුය.

ယံ ပနိဒံ ဘဂဝတာ ဒွီဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတံ ဣစ္ဆာတိပိ တဏှာတိပိ, ဣဒံ ဘဂဝတာ ဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ အာရမ္မဏဝသေန ဒွီဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတံ ဣစ္ဆာတိပိ တဏှာတိပိ, သဗ္ဗာ ဟိ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ. ယထာ သဗ္ဗော အဂ္ဂိ ဥဏှတ္တလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏော, အပိ စ ဥပါဒါနဝသေန အညမညာနိ နာမာနိ လဘတိ, ကဋ္ဌဂ္ဂီတိပိ တိဏဂ္ဂီတိပိ သကလိကဂ္ဂီတိပိ ဂေါမယဂ္ဂီတိပိ ထုသဂ္ဂီတိပိ သင်္ကာရဂ္ဂီတိပိ, သဗ္ဗော ဟိ အဂ္ဂိ ဥဏှတ္တလက္ခဏောဝ. ဧဝံ သဗ္ဗာ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, အပိ တု အာရမ္မဏဥပါဒါနဝသေန အညမညေဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတာ ဣစ္ဆာဣတိပိ တဏှာဣတိပိ သလ္လောဣတိပိ ဓူပါယနာဣတိပိ သရိတာဣတိပိ ဝိသတ္တိကာဣတိပိ သိနေဟောဣတိပိ ကိလမထောဣတိပိ လတာဣတိပိ မညနာဣတိပိ ဗန္ဓောဣတိပိ အာသာဣတိပိ ပိပါသာဣတိပိ အဘိနန္ဒနာဣတိပိ, ဣတိ သဗ္ဗာ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ. ယထာ စ ဝေဝစနေ ဝုတ္တာ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් 'ඉච්ඡා' කියා හෝ 'තණ්හා' කියා හෝ නම් දෙකකින් යමක් වදාරන ලද්දේ ද, එය බාහිර වස්තූන් අරමුණු කරගැනීමේ වසයෙන් 'ඉච්ඡා' සහ 'තණ්හා' යන නම් දෙකෙන් දේශනා කරන ලද්දකි. මක්නිසාද යත්, සියලු තණ්හාවෝ (අරමුණෙහි) ගිලී ගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් එකම ලක්ෂණයක් ඇත්තාහ. සියලු ගින්න උණුසුම් බව යන ලක්ෂණයෙන් එකක් වන්නා සේම, දර අනුව 'දර ගින්න' කියා ද, තණකොළ අනුව 'තණ ගින්න' කියා ද, පතුරු අනුව 'පතුරු ගින්න' කියා ද, ගොම අනුව 'ගොම ගින්න' කියා ද, දහයියා අනුව 'දහයියා ගින්න' කියා ද, කුණු කසළ අනුව 'කුණු ගින්න' කියා ද විවිධ නම් ලබයි. එසේ වුවත් සියලු ගින්නෙහි උණුසුම් බව නම් වූ ලක්ෂණය එකමය. එමෙන්ම සියලු තණ්හාවෝ ගිලී ගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වුවත්, අරමුණු උපාදානය කරගැනීමේ වසයෙන් ඉච්ඡාව, තණ්හාව, හුල (සල්ල), දුම් දැමීම (ධූපයන), ගලා යන ස්වභාවය (සරිතා), විසත්තිය (විසත්තිකා), ස්නේහය, විඩාව (කිලමථ), වැල (ලතා), මඤ්ඤනාව, බන්ධනය, ආශාව, පිපාසාව සහ අභිනන්දනය යන විවිධ නම්වලින් කියනු ලැබෙයි. මෙසේ අරමුණෙහි පැවැත්ම අනුව විවිධ නම්වලින් ගනු ලැබුවද සියලු තණ්හාවෝ ගිලී ගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් එකම ලක්ෂණයක් ඇත්තාහ. එය වේවචන විභංගයෙහි කියන ලද පරිදිය.

‘‘အာသာ [Pg.22] စ ပိဟာ အဘိနန္ဒနာ စ, အနေကဓာတူသု သရာ ပတိဋ္ဌိတာ;

အညာဏမူလပ္ပဘဝါ ပဇပ္ပိတာ, သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလကာ’’တိ.

"ආශාව ද, පතනය ද (පිහා), අභිනන්දනය ද, නානාවිධ ධාතූන් කෙරෙහි ගලා යන්නා වූ ද, පිහිටා තිබෙන්නා වූ ද, නොදැනීම (අඥානය) මුල් කොට උපන්නා වූ ද, ප්‍රජප්පිත (තණ්හාව) ද යන මේ සියල්ල මා විසින් මුල් සහිතවම විනාශ කරන ලදී."

တဏှာယေတံ ဝေဝစနံ. ယထာဟ ဘဂဝါ – ရူပေ တိဿ အဝိဂတရာဂဿ အဝိဂတစ္ဆန္ဒဿ အဝိဂတပေမဿ အဝိဂတပိပါသဿ အဝိဂတပရိဠာဟဿ. ဧဝံ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု ဝိညာဏေ အဝိဂတရာဂဿ အဝိဂတစ္ဆန္ဒဿ အဝိဂတပေမဿ အဝိဂတပိပါသဿ အဝိဂတပရိဠာဟဿ သဗ္ဗံ သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တဏှာယေတံ ဝေဝစနံ. ဧဝံ ယုဇ္ဇတိ.

මෙය තණ්හාවට සමාන පද සමූහයකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "තිස්සය, රූපය කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, පහ නොවූ ඡන්දය ඇති, පහ නොවූ ප්‍රේමය ඇති, පහ නොවූ පිපාසාව ඇති, පහ නොවූ දැවිල්ල (පරිළාහය) ඇති තැනැත්තා හට..." මෙසේ වේදනා, සංඥා, සංස්කාර හා විඤ්ඤාණයන් කෙරෙහි ද පහ නොවූ රාගය, පහ නොවූ ඡන්දය, පහ නොවූ ප්‍රේමය, පහ නොවූ පිපාසාව හා පහ නොවූ දැවිල්ල ඇති තැනැත්තා ගැන සියලු සූත්‍රය විස්තර කළ යුතුය. මෙය තණ්හාවේ වේවචනයකි. මෙසේ ගැලපේ.

၂၁. သဗ္ဗော ဒုက္ခူပစာရော ကာမတဏှာသင်္ခါရမူလကော, န ပန ယုဇ္ဇတိ သဗ္ဗော နိဗ္ဗိဒူပစာရော ကာမတဏှာပရိက္ခာရမူလကော. ဣမာယ ယုတ္တိယာ အညမညေဟိ ကာရဏေဟိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

21. දුක්ඛයාගේ සියලු පැවැත්ම කාම තණ්හා සංඛාරයන් මුල් කොට ඇත්තේය. එහෙත් සියලු නිබ්බිදා (කලකිරීම්) පැවැත්ම කාම තණ්හාවට අයත් වස්තූන් මුල් කොට ඇත්තේ ය යන්න නොගැලපේ. මෙම තර්කය අනුව අනෙකුත් විවිධ කරුණු මගින් ද මෙය සෙවිය යුතුය.

ယထာ ဟိ ဘဂဝါ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ အသုဘံ ဒေသယတိ, ဒေါသစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တံ ဒေသယတိ. မောဟစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဒေသယတိ. ယဒိ ဟိ ဘဂဝါ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဒေသေယျ. သုခံ ဝါ ပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ သုခံ ဝါ ပဋိပဒံ ခိပ္ပာဘိညံ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝါ ပဟာနံ ဒေသေယျ, န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဧဝံ ယံ ကိဉ္စိ ရာဂဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ ဒေါသဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ မောဟဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ. သဗ္ဗံ တံ ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမိ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාග චරිත ඇති පුද්ගලයාට අසුභය දේශනා කරති. දෝෂ චරිත ඇති පුද්ගලයාට මෙත්තාව (මෛත්‍රිය) දේශනා කරති. මෝහ චරිත ඇති පුද්ගලයාට පටිච්චසමුප්පාදය දේශනා කරති. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාග චරිත ඇති පුද්ගලයාට මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය දේශනා කළහොත්, එම දේශනාව නොගැලපේ. මක්නිසාද යත් එය අසප්පාය බැවිනි. ඔහුට සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාව හෝ සුඛා පටිපදා කිප්පාභිඤ්ඤාව හෝ විපස්සනා පූර්වංගම ප්‍රහාණය හෝ දේශනා කිරීම ද නොගැලපේ. මක්නිසාද යත් ඒවා අසප්පාය බැවිනි. මෙසේ රාගය ප්‍රහාණය කිරීමට අනුලෝම වූ ද, දෝෂය ප්‍රහාණය කිරීමට අනුලෝම වූ ද, මෝහය ප්‍රහාණය කිරීමට අනුලෝම වූ ද යම් පමණ ධර්ම ඇද්ද, ඒ සියල්ල විචය හාරයෙන් විමසා බලා යුක්ති හාරයෙන් ගැලපිය යුතුය. ඥානයෙහි භූමිය යම් පමණ ද, එපමණට යුක්ති හාර විචාරය වෙයි.

မေတ္တာဝိဟာရိဿ သတော ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဗျာပါဒေါ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ကရုဏာဝိဟာရိဿ သတော ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိဟေသာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. မုဒိတာ ဝိဟာရိဿ သတော အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, အရတိ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ သတော ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ရာဂေါ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အနိမိတ္တဝိဟာရိဿ သတော နိမိတ္တာနုသာရီ တေန တေနေဝ ဝိညာဏံ ပဝတ္တတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ[Pg.23], နိမိတ္တံ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အသ္မီတိ ဝိဂတံ အယမဟမသ္မီတိ န သမနုပဿာမိ. အထ စ ပန မေ ကိသ္မီတိ ကထသ္မီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိစိကိစ္ဆာ ကထံကထာသလ္လံ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

මෛත්‍රියෙන් වසන්නා වූ සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ සිත ව්‍යාපාදය විසින් මැඩගෙන පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; ව්‍යාපාදය ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ. කරුණාවෙන් වසන්නා වූ සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ සිත විහිංසාව විසින් මැඩගෙන පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; විහිංසාව ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ. මුදිතාවෙන් වසන්නා වූ සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ සිත නොඇල්ම (අරතිය) විසින් මැඩගෙන පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; නොඇල්ම ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ. උපේක්ෂාවෙන් වසන්නා වූ සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ සිත රාගය විසින් මැඩගෙන පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; රාගය ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ. අනිමිත්ත විහරණයෙන් වසන්නා වූ සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ විඤ්ඤාණය නිමිත්ත අනුව යමින් ඒ ඒ නිමිති කෙරෙහි පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; නිමිත්ත ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ. 'මම' යන හැඟීම පහ විය, 'මේ මම වෙමි' කියා මම නොදකිමි; එසේ තිබියදීත් මට කිසියම් දෙයක් කෙරෙහි 'කෙසේ ද? කුමක් ද?' යන විචිකිච්ඡා නැමැති සැක සංකා හුල (සල්ලය) සිත මැඩගෙන පවතින්නේය යන දේශනාව නොගැලපේ; විචිකිච්ඡා නැමැති සැක සංකා හුල ප්‍රහාණය වී අවසන් වන්නේය යන දේශනාව ගැලපේ.

ယထာ ဝါ ပန ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိတက္ကသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ဝိတက္ကဝိစာရသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဥပေက္ခာသုခသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ပီတိသုခသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ဥပေက္ခာသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အာကာသာနဉ္စာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

එමෙන්ම, පළමු ධ්‍යානයට සමවැදුණු සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ කාමරාග හා ව්‍යාපාදයෝ (ධ්‍යානයෙන්) විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. විතර්ක සහිත වූ සංඥා මනසිකාරයෝ පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා (දෙවන ධ්‍යානයට) විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. දෙවන ධ්‍යානයට සමවැදුණු සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ විතර්ක විචාර සහිත වූ සංඥා මනසිකාරයෝ විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. උපේක්ෂා සුඛ සහිත සංඥා මනසිකාරයෝ පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා (තෙවන ධ්‍යානයට) විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. තෙවන ධ්‍යානයට සමවැදුණු සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ ප්‍රීති සුඛ සහිත සංඥා මනසිකාරයෝ විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. උපේක්ෂා සති පාරිශුද්ධිය සහිත සංඥා මනසිකාරයෝ පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා (සිවුවන ධ්‍යානයට) විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. සිවුවන ධ්‍යානයට සමවැදුණු සිහිය ඇති පුද්ගලයාගේ උපේක්ෂා සහිත සංඥා මනසිකාරයෝ විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ. ආකාසානඤ්චායතන සහගත වූ සංඥා මනසිකාරයෝ පිරිහීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව නොගැලපේ; ඒවා (විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට) විශේෂ වීම පිණිස පවතිත් යන දේශනාව ගැලපේ.

အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ သတော ရူပသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိညာဏဉ္စာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ သတော အာကာသာနဉ္စာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အာကိဉ္စညာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තියට සමවැදී සිහි ඇතිව වෙසෙන තැනැත්තාට, රූපාවචර ධ්‍යානය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් (උසස් වූ විඤ්ඤාණඤ්චායතනය වැනි) විශේෂයක් පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. විඤ්ඤාණඤ්චායතනය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්තියට සමවැදී සිහි ඇතිව වෙසෙන තැනැත්තාට, ආකාසානඤ්චායතනය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි.

အာကိဉ္စညာယတနံ [Pg.24] သမာပန္နဿ သတော ဝိညာဏဉ္စာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. နေဝသညာနာသညာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ သတော သညူပစာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. သညာဝေဒယိတနိရောဓသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ကလ္လတာပရိစိတံ စိတ္တံ န စ အဘိနီဟာရံ ခမတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ကလ္လတာပရိစိတံ စိတ္တံ အထ စ အဘိနီဟာရံ ခမတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියට සමවැදී සිහි ඇතිව වෙසෙන තැනැත්තාට, විඤ්ඤාණඤ්චායතනය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තියට සමවැදී සිහි ඇතිව වෙසෙන තැනැත්තාට, සඤ්ඤෝපචාරයන් (ප්‍රකට සඤ්ඤා කෘත්‍යයන්) විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධය හා සම්බන්ධ සඤ්ඤා මනසිකාරයන් පිරිහීම පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එය විශේෂය පිණිස පවතියි යන්න දේශනාවට ගැලපෙයි. මැනවින් පුහුණු කරන ලද (කර්මණ්‍ය වූ) සිත අභිඥා පිණිස යොමු වීමට නොහැකිය යන්න දේශනාවට නොගැලපෙයි. එහෙත් මැනවින් පුහුණු කරන ලද සිත අභිඥා පිණිස යොමු වීමට හැකි යන්නම දේශනාවට ගැලපෙයි.

ဧဝံ သဗ္ဗေ နဝသုတ္တန္တာ ယထာဓမ္မံ ယထာဝိနယံ ယထာသတ္ထုသာသနံ သဗ္ဗတော ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗာတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ ယာ ဘူမိ ယော စ ဂေါစရော တေသ’’န္တိ.

මෙසේ සියලුම නවාංග ශාස්තෘ ශාසනය ධර්මයට අනුකූලව, විනයට අනුකූලව සහ ශාස්තෘ ශාසනයට අනුකූලව විචය හාරය මගින් සෑම අයුරකින්ම පරීක්ෂා කොට, යුක්ති හාරය සමඟ ගැලපිය යුතුය. ඒ නිසා ආයුෂ්මත් මහා කාත්‍යායන මහරහතන් වහන්සේ "සියලු හාරයන්ගේ භූමිය හා ගෝචරය මෙය වේ" යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ယုတ္တိ ဟာရော.

යුක්ති හාරය නිමවන ලදී.

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

4. පදට්ඨාන හාර විභංගය

၂၂. တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော? ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော’’တိ, အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. ကိံ ဒေသေတိ? သဗ္ဗဓမ္မယာထာဝအသမ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ, တဿာ ဝိပလ္လာသာ ပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, တဿာ ပိယရူပံ သာတရူပံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပတ္ထနလက္ခဏော လောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ သုဘသညာ, တဿာ ဣန္ဒြိယာ သံဝရော ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿဥပဂမနလက္ခဏာ သုခသညာ, တဿာ အဿာဒေါ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတလက္ခဏာနံ ဓမ္မာနံ အသမနုပဿနလက္ခဏာ နိစ္စသညာ, တဿာ ဝိညာဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. အနိစ္စသညာဒုက္ခသညာအသမနုပဿနလက္ခဏာ အတ္တသညာ, တဿာ နာမကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မသမ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝိဇ္ဇာ, တဿာ သဗ္ဗံ နေယျံ ပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တဝိက္ခေပပဋိသံဟရဏလက္ခဏော သမထော, တဿ အသုဘာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣစ္ဆာဝစရပဋိသံဟရဏလက္ခဏော အလောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. အဗျာပဇ္ဇလက္ခဏော [Pg.25] အဒေါသော, တဿ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝတ္ထုအဝိပ္ပဋိပတ္တိလက္ခဏော အမောဟော, တဿ သမ္မာပဋိပတ္တိ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဂဟဏလက္ခဏာ အသုဘသညာ, တဿာ နိဗ္ဗိဒါ ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿပရိဇာနနလက္ခဏာ ဒုက္ခသညာ, တဿာ ဝေဒနာ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတလက္ခဏာနံ ဓမ္မာနံ သမနုပဿနလက္ခဏာ အနိစ္စသညာ, တဿာ ဥပ္ပာဒဝယာ ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မအဘိနိဝေသလက္ခဏာ အနတ္တသညာ, တဿာ ဓမ္မသညာ ပဒဋ္ဌာနံ.

22. එහි පදට්ඨාන හාරය යනු කුමක්ද? "ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති" යන්න පදට්ඨාන හාරයයි. උන්වහන්සේ දේශනා කරන්නේ කුමක්ද? සියලු ධර්මයන්ගේ තත්ත්වාකාරය අවබෝධ නොකිරීමේ ලක්ෂණය ඇති අවිද්‍යාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව (පදට්ඨානය) විපල්ලාසයන්ය. ඇලී ගැලී සිටීමේ ලක්ෂණය ඇති තණ්හාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව ප්‍රිය ස්වභාවය හා රමණීය ස්වභාවයයි. ප්‍රාර්ථනා කිරීමේ ලක්ෂණය ඇති ලෝභයයි; එහි ආසන්න හේතුව අදත්තාදානයයි. වර්ණ, සටහන් හා ලකුණු ග්‍රහණය කරගැනීමේ ලක්ෂණය ඇති සුභ සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව ඉන්ද්‍රිය අසංවරයයි. ආස්‍රවයන්ට හිතකර ඵස්සය කරා පැමිණීමේ ලක්ෂණය ඇති සුඛ සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව ආස්වාදයයි. සංඛත ධර්මයන්ගේ (ලක්ෂණයන්) නොදැකීමේ ලක්ෂණය ඇති නිත්‍ය සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව විඤ්ඤාණයයි. අනිත්‍ය සංඥාව හා දුක්ඛ සංඥාව නොදැකීමේ ලක්ෂණය ඇති ආත්ම සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව නාමකායයි. සියලු ධර්මයන් අවබෝධ කිරීමේ ලක්ෂණය ඇති විද්‍යාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව අවබෝධ කටයුතු සියලු සත්‍යයයි. සිතේ වික්ෂේපය දුරු කිරීමේ ලක්ෂණය ඇති සමථයයි; එහි ආසන්න හේතුව අසුභයයි. ඉච්ඡාවන් දුරු කිරීමේ ලක්ෂණය ඇති අලෝභයයි; එහි ආසන්න හේතුව අදත්තාදානයෙන් වැළකීමයි. ක්‍රෝධ නොකිරීමේ ලක්ෂණය ඇති අදෝෂයයි; එහි ආසන්න හේතුව ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකීමයි. වස්තූන් සම්බන්ධයෙන් වරදවා නොගැනීමේ ලක්ෂණය ඇති අමෝහයයි; එහි ආසන්න හේතුව සම්මා පටිපත්තියයි. පිළිකුල් සහගත දෑ ග්‍රහණය කරගැනීමේ ලක්ෂණය ඇති අසුභ සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව කලකිරීම (නිබ්බිදාව) යි. ආස්‍රව සහිත ඵස්සය පිරිසිඳ දැනීමේ ලක්ෂණය ඇති දුක්ඛ සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව වේදනාවයි. සංඛත ධර්මයන් දැකීමේ ලක්ෂණය ඇති අනිත්‍ය සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව උප්පාද හා වය (ඇතිවීම හා නැතිවීම) යි. සියලු ධර්මයන්හි ආත්ම වශයෙන් අභිනිවේශ නොකිරීමේ ලක්ෂණය ඇති අනාත්ම සංඥාවයි; ඇයගේ ආසන්න හේතුව ධර්ම සංඥාවයි.

ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ဆဋ္ဌာယတနံ ဘဝရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, နိဗ္ဗတ္တဘဝါနုပဿိတာ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩကပ္ပနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ, အနာဝိလလက္ခဏော ပသာဒေါ သမ္ပသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနော စ. အဘိပတ္ထိယနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ, တဿာ အဝေစ္စပသာဒေါ ပဒဋ္ဌာနံ. အနာဝိလလက္ခဏော ပသာဒေါ, တဿ သဒ္ဓါ ပဒဋ္ဌာနံ. အာရမ္ဘလက္ခဏံ ဝီရိယံ, တဿ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ, တဿာ သတိပဋ္ဌာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧကဂ္ဂလက္ခဏော သမာဓိ, တဿ ဈာနာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဇာနနလက္ခဏာ ပညာ, တဿာ သစ္စာနိ ပဒဋ္ဌာနံ.

පංච කාමගුණයෝ කාමරාගයට ආසන්න හේතුවයි; රූප සහිත පංචේන්ද්‍රියෝ රූපරාගයට ආසන්න හේතුවයි; හයවන ආයතනය (මනායතනය) භවරාගයට ආසන්න හේතුවයි; උපන් භවය දෙස බැලීම පංච උපාදානස්කන්ධයන්ට ආසන්න හේතුවයි; පෙර කළ පින් ඇති බව (පුබ්බේනිවාසානුස්සති) ඥාන දර්ශනයට ආසන්න හේතුවයි. බැසගැනීමේ ලක්ෂණය හා අධිමුක්තිය වැටහීම කොට ඇති ශ්‍රද්ධාව ද, නොකැලඹුණු බව ලක්ෂණය කොට ඇති ප්‍රසාදය ද පැහැදීම වැටහීම කොට ඇත්තේය. ප්‍රාර්ථනා කිරීමේ ලක්ෂණය ඇති ශ්‍රද්ධාවට අවෙච්චප්පසාදය ආසන්න හේතුවයි. නොකැලඹුණු ලක්ෂණය ඇති ප්‍රසාදයට ශ්‍රද්ධාව ආසන්න හේතුවයි. වීර්යය පටන් ගැනීමේ ලක්ෂණය ඇත්තේය; එයට සම්මප්පධානය ආසන්න හේතුවයි. සතිය මුලා නොවන ලක්ෂණය ඇත්තේය; ඇයට සතිපට්ඨානය ආසන්න හේතුවයි. සමාධිය ඒකාග්‍ර ලක්ෂණය ඇත්තේය; ඔහුට ධ්‍යානයෝ ආසන්න හේතුවයි. ප්‍රඥාව ප්‍රභේද වශයෙන් දැනගැනීමේ ලක්ෂණය ඇත්තේය; ඇයට සත්‍යයෝ ආසන්න හේතුවයි.

အပရော နယော, အဿာဒမနသိကာရလက္ခဏော အယောနိသောမနသိကာရော, တဿ အဝိဇ္ဇာ ပဒဋ္ဌာနံ. သစ္စသမ္မောဟနလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ, သာ သင်္ခါရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပုနဗ္ဘဝဝိရောဟဏလက္ခဏာ သင်္ခါရာ, တေ ဝိညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩပပစ္စယိကနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဝိညာဏံ, တံ နာမရူပဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမကာယရူပကာယသံဃာတလက္ခဏံ နာမရူပံ, တံ ဆဠာယတနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာနလက္ခဏံ ဆဠာယတနံ, တံ ဖဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စက္ခုရူပဝိညာဏသန္နိပါတလက္ခဏော ဖဿော, သော ဝေဒနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌအနုဘဝနလက္ခဏာ ဝေဒနာ, သာ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, သာ ဥပါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩပပစ္စယိကံ ဥပါဒါနံ, တံ ဘဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမကာယရူပကာယသမ္ဘဝနလက္ခဏော ဘဝေါ, သော ဇာတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ခန္ဓပါတုဘဝနလက္ခဏာ ဇာတိ, သာ ဇရာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥပဓိပရိပါကလက္ခဏာ ဇရာ, သာ မရဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒလက္ခဏံ မရဏံ, တံ သောကဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥဿုက္ကကာရကော သောကော, သော ပရိဒေဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ[Pg.26]. လာလပ္ပကာရကော ပရိဒေဝေါ, သော ဒုက္ခဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယသံပီဠနံ ဒုက္ခံ, တံ ဒေါမနဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တသံပီဠနံ ဒေါမနဿံ, တံ ဥပါယာသဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩဒဟနကာရကော ဥပါယာသော, သော ဘဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ ဘဝင်္ဂါနိ ယဒါ သမဂ္ဂါနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဘဝန္တိ သော ဘဝေါ, တံ သံသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နိယျာနိကလက္ခဏော မဂ္ဂေါ, သော နိရောဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

තවත් ක්‍රමයක් නම්: අයෝනිසෝ මනසිකාරය (නුසුදුසු ලෙස මෙනෙහි කිරීම) ආස්වාදය මෙනෙහි කිරීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එහි පදට්ඨානය (සන්නිහිත හේතුව) අවිද්‍යාවයි. අවිද්‍යාව වූ කලී සත්‍යය පිළිබඳ මුළා වීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය සංස්කාරයන්ගේ පදට්ඨානයයි. සංස්කාරයෝ වනාහි භවයෙහි නැවත හටගැනීමේ (ප්‍රතිසන්ධි) ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; ඒවා විඤ්ඤාණයේ පදට්ඨානයයි. විඤ්ඤාණය වූ කලී උප්පත්ති භවයෙහි මූලිකව හටගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය නාමරූපයන්ගේ පදට්ඨානයයි. නාමරූපය වූ කලී නාමකාය හා රූපකාය එකතුවීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය සළායතනයන්ගේ පදට්ඨානයයි. සළායතනය වූ කලී ඉන්ද්‍රියයන් වෙන් කර හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය ඵස්සයෙහි පදට්ඨානයයි. ඵස්සය වූ කලී ඇස, රූපය හා චක්ඛු විඤ්ඤාණය යන මේවායේ එක්වීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය වේදනාවෙහි පදට්ඨානයයි. වේදනාව වූ කලී ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු විඳීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය තණ්හාවෙහි පදට්ඨානයයි. තණ්හාව වූ කලී අරමුණු ගිලගන්නාක් මෙන් අල්ලාගැනීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය උපාදානයෙහි පදට්ඨානයයි. උපාදානය වූ කලී නැවත භවයට ප්‍රත්‍ය වීමේ ස්වභාවය ඇත්තේය; එය භවයෙහි පදට්ඨානයයි. භවය වූ කලී නාමකාය හා රූපකාය හටගැන්වීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය ජාතියෙහි පදට්ඨානයයි. ජාතිය වූ කලී ස්කන්ධයන්ගේ පහළ වීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය ජරාවෙහි පදට්ඨානයයි. ජරාව වූ කලී උපාධි (ස්කන්ධයන්) මේරීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය මරණයෙහි පදට්ඨානයයි. මරණය වූ කලී ජීවිතේන්ද්‍රිය සිඳීයාමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය සෝකයෙහි පදට්ඨානයයි. සෝකය වූ කලී සිත වෙහෙසට පත් කිරීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය පරිදේවයෙහි පදට්ඨානයයි. පරිදේවය වූ කලී හඬා වැලපීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය දුක්ඛයෙහි පදට්ඨානයයි. දුක්ඛය වූ කලී කය පෙළීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය දෝමනස්සයෙහි පදට්ඨානයයි. දෝමනස්සය වූ කලී සිත පෙළීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය උපායාසයෙහි පදට්ඨානයයි. උපායාසය වූ කලී අතිශයින් දැවෙන ස්වභාවයෙන් යුක්තය; එය නැවත භවයෙහි පදට්ඨානයයි. යම් කලෙක මේ භව අංගයෝ සමගිව හටගනිත් ද, එය භවය නමි; එය සංසාරයෙහි පදට්ඨානයයි. මාර්ගය වූ කලී සංසාර වෘත්තයෙන් නික්මීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය; එය නිරෝධයෙහි පදට්ඨානයයි.

တိတ္ထညုတာ ပီတညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပီတညုတာ ပတ္တညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပတ္တညုတာ အတ္တညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တညုတာ ပုဗ္ဗေကတပုညတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပုဗ္ဗေကတပုညတာ ပတိရူပဒေသဝါသဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပတိရူပဒေသဝါသော သပ္ပုရိသူပနိဿယဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သပ္ပုရိသူပနိဿယော အတ္တသမ္မာပဏိဓာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ သီလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သီလာနိ အဝိပ္ပဋိသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပါမောဇ္ဇံ ပီတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ပီတိ ပဿဒ္ဓိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ပဿဒ္ဓိ သုခဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သုခံ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒါယ ပဒဋ္ဌာနံ, နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧဝံ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော ယော ကောစိ ပစ္စယော, သဗ္ဗော သော ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော’’တိ.

කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමෙන් ලබන දැනුම (තිත්ථඤ්ඤුතා), ධර්මයෙහි පීතිය ලැබීමේ දැනුමෙහි පදට්ඨානයයි. ධර්ම පීතියෙහි දැනුම, කර්මස්ථානයේ ප්‍රමාණය දැනගැනීමේ දැනුමෙහි (මත්තඤ්ඤුතා) පදට්ඨානයයි. ප්‍රමාණය දැනගැනීමේ දැනුම, තමා පිළිබඳ දැනුමෙහි (අත්තඤ්ඤුතා) පදට්ඨානයයි. තමා පිළිබඳ දැනුම, පෙර කළ පින් ඇති බව (පුබ්බේකතපුඤ්ඤතා) දැනගැනීමේ පදට්ඨානයයි. පෙර කළ පින් ඇති බව, සුදුසු පෙදෙසක වාසය කිරීමේ (පතිරූපදේසවාස) පදට්ඨානයයි. සුදුසු පෙදෙසක වාසය කිරීම, සත්පුරුෂ ආශ්‍රයෙහි (සප්පුරිසූපනිස්සය) පදට්ඨානයයි. සත්පුරුෂ ආශ්‍රය, තමා මනා කොට පිහිටුවා ගැනීමේ (අත්තසම්මාපණිධාන) පදට්ඨානයයි. තමා මනා කොට පිහිටුවා ගැනීම, සීලයන්ගේ පදට්ඨානයයි. සීලයෝ විපිළිසර නොවීමෙහි (අවිප්පටිසාර) පදට්ඨානයයි. විපිළිසර නොවීම, ප්‍රමෝදයෙහි (පාමොජ්ජ) පදට්ඨානයයි. ප්‍රමෝදය පීතියෙහි පදට්ඨානයයි. පීතිය පස්සද්ධියෙහි (කය-සිත සංසිඳීම) පදට්ඨානයයි. පස්සද්ධිය සැපයෙහි (සුඛ) පදට්ඨානයයි. සැපය සමාධියෙහි පදට්ඨානයයි. සමාධිය තත්ත්වාකාරයෙන් දැකීමේ ඥානයෙහි (යථාභූතඤාණදස්සන) පදට්ඨානයයි. යථාභූතඤාණදස්සනය කළකිරීමෙහි (නිබ්බිදා) පදට්ඨානයයි. කළකිරීම විරාගයෙහි (මාර්ගයෙහි) පදට්ඨානයයි. විරාගය විමුක්තියෙහි (ඵලයෙහි) පදට්ඨානයයි. විමුක්තිය විමුක්ති ඥානදර්ශනයෙහි (ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානයෙහි) පදට්ඨානයයි. මෙලෙස යම්කිසි බලවත් උපනිශ්‍රයයක් හෝ යම්කිසි ප්‍රත්‍යයක් වේ ද, ඒ සියල්ල පදට්ඨාන නමි. එහෙයින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ "ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන සේක" යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော.

පදට්ඨාන හාරය මෙසේ යොදන ලදී.

၅. လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ

5. ලක්ඛණහාර විභංගය (ලක්ඛණ හාරය විමසා බැලීම)

၂၃. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ’’တိ, အယံ လက္ခဏော ဟာရော. ကိံ လက္ခယတိ? ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ, တေသံ ဓမ္မာနံ ဧကသ္မိံ ဓမ္မေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာဟ ဘဂဝါ –

23. එහි ලක්ඛණ හාරය යනු කුමක්ද? "එක් ධර්මයක් ප්‍රකාශ කළ කල්හි" යනාදී වශයෙන් එන මෙය ලක්ඛණ හාරයයි. එයින් කිනම් දෙයක් ලකුණු කරන්නේද? යම් ධර්ම කෙනෙක් සමාන ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වෙත්ද, ඒ ධර්මයන් අතුරින් එක් ධර්මයක් දේශනා කළ කල්හි ඉතිරි ධර්මයන් ද දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. එය කෙසේ වන්නේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදිය.

‘‘စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝဋ္ဌိတံ ဣတ္တရံ ပရိတ္တံ ပဘင်္ဂု ပရတော ဒုက္ခံ ဗျသနံ စလနံ ကုက္ကုဠံ သင်္ခါရံ ဝဓကံ အမိတ္တမဇ္ဈေ. ဣမသ္မိံ စက္ခုသ္မိံ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ ဘဝန္တိ. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗာနိ ဟိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာနိ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

"මහණෙනි, ඇස අස්ථිරය, ඉතා සුළු කාලයක් පවතින්නේය, විනාශ වන ස්වභාව ඇත්තේය, පර (සතුරෙකු) වැනිය, දුක් සහිතය, ව්‍යසනයකි, සැලෙන සුළුය, රත් වූ අළු (කුක්කුළ) වැනිය, සංස්කාරයකි, ඝාතකයකි, සතුරන් මධ්‍යයෙහි වූවකි." මේ සූත්‍රයෙහි ඇස (චක්ඛු) ගැන වදාළ කල්හි සෙසු ආධ්‍යාත්මික ආයතනයන් ගැන ද වදාරන ලද්දේ වෙයි. ඒ කිනම් හේතුවකින්ද? සියලුම ආධ්‍යාත්මික ආයතන හයම ඝාතක (වධක) අර්ථයෙන් සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවිනි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි:

‘‘အတီတေ[Pg.27], ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောဟိ, အနာဂတံ ရူပံ မာ အဘိနန္ဒိ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ စာဂါယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဇ္ဇ. ဣမသ္မိံ ရူပက္ခန္ဓေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ခန္ဓာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗေ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ယမကောဝါဒသုတ္တေ ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာ ဝုတ္တာ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

"රාධය, අතීත රූපයෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිවන්න, අනාගත රූපයෙහි ඇලුම් නොකරන්න, වර්තමාන රූපය පිළිබඳව කළකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, අත්හැරීම පිණිස පිළිපදින්න." මෙහි රූපස්කන්ධය ගැන වදාළ කල්හි සෙසු ස්කන්ධයන් ගැන ද වදාරන ලද්දේ වෙයි. ඒ කිනම් හේතුවකින්ද? සියලුම පඤ්චස්කන්ධයන් වධක (ඝාතක) අර්ථයෙන් සමාන ලක්ෂණ ඇති බව යමකෝවාද සූත්‍රයෙහි වදාළ බැවිනි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි:

‘‘ယေသဉ္စ သုသမာရဒ္ဓါ, နိစ္စံ ကာယဂတာသတိ;

အကိစ္စံ တေ န သေဝန္တိ, ကိစ္စေ သာတစ္စကာရိနော’’.

"යමෙකුට කය පිළිබඳ සිහිය (කායගතා සතිය) නිරන්තරයෙන් මනා කොට අරඹන ලද්දේ ද, ඔවුහු නොකටයුතු දේ නොකරති, කටයුතු දේහි නිරතුරුව යෙදෙන්නෝ වෙති."

ဣတိ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝုတ္တာယ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ ဝေဒနာဂတာ သတိ စိတ္တဂတာ ဓမ္မဂတာ စ. တထာ ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ မုတံ ဝါတိ ဝုတ္တေ ဝုတ္တံ ဘဝတိ ဝိညာတံ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

මෙසේ කායගතා සතිය ගැන වදාළ කල්හි වේදනාගතා සතිය, චිත්තගතා සතිය හා ධම්මගතා සතිය ගැන ද වදාරන ලද්දේ වෙයි. එසේම යම්කිසි දකිනා ලද, අසන ලද හෝ ස්පර්ශ කරන ලද දෙයක් ගැන වදාළ කල්හි මනසින් දැනගන්නා ලද (විඤ්ඤාත) දේ ගැන ද වදාරන ලද්දේ වෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදි:

တသ္မာတိဟ တွံ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ‘‘အာတာပီ’’တိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ, ‘‘သမ္ပဇာနော’’တိ ပညိန္ဒြိယံ, ‘‘သတိမာ’’တိ သတိန္ဒြိယံ, ‘‘ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿ’’န္တိ သမာဓိန္ဒြိယံ, ဧဝံ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန, ဧကလက္ခဏတ္တာ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ.

"එබැවින් මහණ, මෙහි ලා තෝ කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, මනා ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව, ලෝකයෙහි (පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි) අභිජ්ඣා හා දෝමනස්සයන් දුරු කොට කයෙහි කය අනුව බලමින් (කායානුපස්සීව) වාසය කරව." මෙහි 'ආතාපී' යන්නෙන් වීර්ය ඉන්ද්‍රිය ද, 'සම්පජානෝ' යන්නෙන් ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රිය ද, 'සතිමා' යන්නෙන් සති ඉන්ද්‍රිය ද, 'ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා දෝමනස්සයන් දුරු කොට' යන්නෙන් සමාධි ඉන්ද්‍රිය ද අදහස් වේ. මෙසේ කයෙහි කය අනුව බලමින් වෙසෙන තැනැත්තාගේ සතර සතිපට්ඨානයෝම භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. ඒ කිනම් හේතුවකින්ද? ඉන්ද්‍රිය සතරෙහිම සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවිනි.

၂၄. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စ ဗလာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စသု ဗလေသု ဘာဝိယမာနေသု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဘာဝိယမာနေသု အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေဝ ဗောဓင်္ဂမာ ဓမ္မာ ဗောဓိပက္ခိယာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန, သဗ္ဗေ ဟိ ဗောဓင်္ဂမာ ဗောဓိပက္ခိယာ နေယျာနိကလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, တေ ဧကလက္ခဏတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

24. සතර සතිපට්ඨානයන් වඩන කල්හි සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති; සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයන් වඩන කල්හි සතර ඉද්ධිපාදයෝ ද, සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන කල්හි පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝ ද භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයන් වඩන කල්හි පඤ්ච බලයෝ ද, පඤ්ච බලයන් වඩන කල්හි සප්ත බොජ්ඣංගයෝ ද භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. සප්ත බොජ්ඣංගයන් වඩන කල්හි ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙයි. මෙලෙස සියලුම බෝධිපක්ඛිය ධර්මයෝ භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. ඒ කිනම් හේතුවකින්ද? සියලුම බෝධිපක්ඛිය ධර්මයෝ සංසාරයෙන් නික්මීමේ (නිය්‍යානික) ලක්ෂණයෙන් සමාන බැවිනි. එම සමාන ලක්ෂණය නිසා ඒවා භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති.

ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏတ္တာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု ဝိပလ္လာသာ ပဟီယန္တိ, အာဟာရာ [Pg.28] စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ယောဂေဟိ စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဂန္ထေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တော ဘဝတိ, အာသဝေဟိ စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဩဃေဟိ စ နိတ္ထိဏ္ဏော ဘဝတိ, သလ္လေဟိ စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, အဂတိဂမနေဟိ န အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏတ္တာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ.

එලෙසම, අකුසල ධර්මයන් ද සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවින් ප්‍රහාණයට හෙවත් නිරුද්ධ වීමට පත් වේ. සතර සතිපට්ඨානය වඩන කල්හි එම පුද්ගලයාගේ (සතර) විපල්ලාසයෝ ප්‍රහීණ වෙති; සතර ආහාරයන් පිළිබඳ පිරිසිඳ දනියි; උපාදානයන්ගෙන් තොර වූයේ අනුපාදාන වෙයි; යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූයේ විසංයුක්ත වෙයි; ග්‍රන්ථයන්ගෙන් වෙන් වූයේ විප්පයුක්ත වෙයි; ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොර වූයේ අනාශ්‍රව වෙයි; ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වූයේ නිත්තිණ්ණ වෙයි; (තණ්හාදී) හුල්වලින් තොර වූයේ විසල්ල වෙයි; විඤ්ඤාණට්ඨිති පිළිබඳ පිරිසිඳ දනියි; අගතිගමනයෙන් අගතියට පත් නොවේ. මෙසේ අකුසල ධර්මයන් ද සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවින් ප්‍රහාණයට හෙවත් නිරුද්ධ වීමට පත් වේ.

ယတ္ထ ဝါ ပန ရူပိန္ဒြိယံ ဒေသိတံ, ဒေသိတာ တတ္ထေဝ ရူပဓာတု ရူပက္ခန္ဓော ရူပဉ္စာယတနံ. ယတ္ထ ဝါ ပန သုခါ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒုက္ခသမုဒယော စ အရိယသစ္စံ. ယတ္ထ ဝါ ပန ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဒုက္ခဉ္စ အရိယသစ္စံ. ယတ္ထ ဝါ ပန အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ သဗ္ဗော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ကေန ကာရဏေန, အဒုက္ခမသုခါယ ဟိ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာ အနုသေတိ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. သော စ သရာဂသဒေါသသမောဟသံကိလေသပက္ခေန ဟာတဗ္ဗော, ဝီတရာဂဝီတဒေါသဝီတမောဟအရိယဓမ္မေဟိ ဟာတဗ္ဗော.

යම් දේශනාවක රූපී ඉන්ද්‍රියයන් (අටක්) දේශනා කරන ලද්දේ ද, එහිම රූප ධාතු (දසය), රූපස්කන්ධය සහ රූප ආයතන (දසය) දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. මේ ධර්මයෝ රුප්පන (වෙනස් වන) ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවින් සමාන ලක්ෂණ ඇත්තෝ වෙති. යම් දේශනාවක සුඛ වේදනාව දේශනා කරන ලද්දේ ද, එහි සුඛින්ද්‍රිය සහ සෝමනස්සින්ද්‍රිය ද සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවින් දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය සහ සමුදය ආර්ය සත්‍යය ද සමාන ලක්ෂණ ඇති බැවින් දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. යම් දේශනාවක දුක්ඛ වේදනාව දේශනා කරන ලද්දේ ද, එහි දුක්ඛින්ද්‍රිය, දෝමනස්සින්ද්‍රිය සහ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය ද දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. යම් දේශනාවක අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව දේශනා කරන ලද්දේ ද, එහි උපෙක්ඛින්ද්‍රිය සහ මුළු පටිච්චසමුප්පාදයම දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. ඒ කවර හෙයින් ද? අදුක්ඛමසුඛ (උපේක්ෂා) වේදනාවෙහි අවිද්‍යාව අනුශය වශයෙන් පවතින බැවිනි. අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර ද, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප ද, නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතන ද, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්ස ද, ඵස්ස ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනා ද, වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හා ද, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදාන ද, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ද, භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ද, ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස සහ උපායාසයන් හටගනිති. මෙසේ මේ මුළු දුක්ඛස්කන්ධයේම හටගැනීම සිදු වේ. එය සරාග, සදෝස, සමෝහ යන සංකිලෙස පක්ෂය හා බැඳී පවතින බැවින් දුරු කළ යුතුය. වීතරාග, වීතදෝස, වීතමෝහ යන ආර්ය ධර්මයන්ගෙන් එම තත්ත්වයට පැමිණිය යුතුය.

ဧဝံ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကိစ္စတော စ လက္ခဏတော စ သာမညတော စ စုတူပပါတတော စ, တေသံ ဓမ္မာနံ ဧကသ္မိံ ဓမ္မေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ’’တိ.

මෙසේ යම් ධර්ම කෙනෙක් කෘත්‍යය (කාර්යය) මගින් ද, ලක්ෂණය මගින් ද, සාමාන්‍ය ලක්ෂණය මගින් ද, චුති-උප්පාදය මගින් ද සමාන ලක්ෂණ ඇත්තෝ වෙත් ද, ඒ ධර්මයන් අතරින් එක් ධර්මයක් දේශනා කළ කල්හි ඉතිරි ධර්මයන් ද දේශනා කරන ලද්දේ වෙයි. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ "එක් ධර්මයක් වදාළ කල්හි" යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော လက္ခဏော ဟာရော.

ලක්ඛණ හාරය නිමවන ලදී.

၆. စတုဗျူဟဟာရဝိဘင်္ဂေါ

6. චතුබ්‍යූහ හාර විභංගය.

၂၅. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော’’တိ အယံ. ဗျဉ္ဇနေန သုတ္တဿ နေရုတ္တဉ္စ အဓိပ္ပာယော စ နိဒါနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ စ ဂဝေသိတဗ္ဗော[Pg.29]. တတ္ထ ကတမံ နေရုတ္တံ, ယာ နိရုတ္တိပဒသံဟိတာ, ယံ ဓမ္မာနံ နာမသော ဉာဏံ. ယဒါ ဟိ ဘိက္ခု အတ္ထဿ စ နာမံ ဇာနာတိ, ဓမ္မဿ စ နာမံ ဇာနာတိ, တထာ တထာ နံ အဘိနိရောပေတိ. အယဉ္စ ဝုစ္စတိ အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော ဗျဉ္ဇနကုသလော နိရုတ္တိကုသလော ပုဗ္ဗာပရကုသလော ဒေသနာကုသလော အတီတာဓိဝစနကုသလော အနာဂတာဓိဝစနကုသလော ပစ္စုပ္ပန္နာဓိဝစနကုသလော ဣတ္ထာဓိဝစနကုသလော ပုရိသာဓိဝစနကုသလော နပုံသကာဓိဝစနကုသလော ဧကာဓိဝစနကုသလော အနေကာဓိဝစနကုသလော, ဧဝံ သဗ္ဗာနိ ကာတဗ္ဗာနိ ဇနပဒနိရုတ္တာနိ သဗ္ဗာ စ ဇနပဒနိရုတ္တိယော. အယံ နိရုတ္တိပဒသံဟိတာ.

25. එහි චතුබ්‍යූහ හාරය යනු කවරේ ද? "නිරුක්තිය සහ අභිප්‍රාය" යනු එයයි. වචන මගින් සූත්‍රයක නිරුක්තිය ද, අභිප්‍රාය ද, නිදානය (හේතුව) ද, පූර්වාපර සන්ධිය ද සෙවිය යුතුය. එහි නිරුක්තිය යනු කවරේ ද? පදයන් හා බැඳුණු යම් නිරුක්තියක් (පද විග්‍රහයක්) ඇද්ද, ධර්මයන් පිළිබඳ නාමයන්ගෙන් දැනගන්නා වූ යම් ඤාණයෙක් ඇද්ද, එය නිරුක්තියයි. යම් විටක භික්ෂුව අර්ථයෙහි නාමය දනී ද, ධර්මයෙහි නාමය දනී ද, එවිට උන්වහන්සේ ඒ ඒ නාම ව්‍යවහාරයන් දේශනා කරයි. එවැනි භික්ෂුව අර්ථ කුසල, ධර්ම කුසල, ව්‍යඤ්ජන කුසල, නිරුක්ති කුසල, පූර්වාපර කුසල, දේශනා කුසල, අතීත අධිවචන කුසල, අනාගත අධිවචන කුසල, පච්චුප්පන්න අධිවචන කුසල, ඉත්ථි අධිවචන කුසල, පුරිස අධිවචන කුසල, නපුංසක අධිවචන කුසල, ඒක අධිවචන කුසල, අනේක අධිවචන කුසල යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි. මෙසේ සූත්‍රයෙහි සියලු ජනපද නිරුක්තීන් ද, සියලු ව්‍යවහාර නාම ප්‍රඥප්තීන් ද දත යුතුය. මෙය පදයන් හා බැඳුණු නිරුක්තියයි.

၂၆. တတ္ထ ကတမော အဓိပ္ပာယော?

26. එහි අභිප්‍රාය යනු කවරේ ද?

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

"ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා සැබවින්ම ධර්මය විසින් රකිනු ලබයි. වර්ෂා කාලයේදී විශාල කුඩයක් (දරන්නා) රකින්නාක් මෙනි. මැනවින් පුරුදු කළ ධර්මයෙහි ආනිශංසය මෙයයි; ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා දුගතියට පත් නොවේ."

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အပါယေဟိ ပရိမုစ္စိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဓမ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය කුමක් ද? යම් කෙනෙක් අපායෙන් මිදීමට කැමති වන්නේ ද, ඔවුහු ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නන් වන්නාහ යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රායයි.

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတော, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စ;

ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထ, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာ’’တိ.

"සොරුන් විසින් සිදුරු කළ තැනකදී අසු වූ සොරෙකු තමා කළ කර්මය නිසා මරනු ලබන්නාක් හෝ බඳිනු ලබන්නාක් මෙන්, පව් කරන්නා වූ මේ සත්ත්ව සමූහයා ද මිය ගොස් පරලොවදී තමා කළ කර්මය නිසාම මරණයට හෝ බැඳුමට පත් වෙති."

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? သဉ္စေတနိကာနံ ကတာနံ ကမ္မာနံ ဥပစိတာနံ ဒုက္ခဝေဒနီယာနံ အနိဋ္ဌံ အသာတံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘဝိဿတီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය කුමක් ද? චේතනාන්විතව කරන ලද, රැස් කරන ලද, දුක් වේදනා ගෙන දෙන අකුසල කර්මයන්ගේ අනිෂ්ට වූ, අමනාප වූ විපාකයන් අනුභව කරනු ලබයි යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රායයි.

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခ’’န္တိ.

"යම් අයෙක් තමාගේ සැපය සොයමින්, සැප කැමති වන්නා වූ සත්ත්වයන්ට දණ්ඩෙන් හිංසා කරයි ද, ඔහු පරලොවදී සැපයක් නොලබයි."

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ သုခေန အတ္ထိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ပါပကမ္မံ န ကရိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය කුමක් ද? යම් කෙනෙක් සැපය කැමති වන්නේ ද, ඔවුහු පාප කර්මයන් නොකරන්නාහ යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රායයි.

‘‘မိဒ္ဓီ [Pg.30] ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ, နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တသာယီ;

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ.

"යමෙක් අධික ලෙස අනුභව කරන්නෙකු ද, නිදිමත බහුල අයෙකු ද, නිදා ගනිමින් ඒ මේ අත පෙරළෙමින් වෙසෙන්නේ ද, ආහාරයෙන් පෝෂණය වූ මහ වරහයෙකු (ඌරෙකු) මෙන් ඒ මෝඩ තැනැත්තා නැවත නැවතත් මව්කුසකට පැමිණෙයි."

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဇရာမရဏေန အဋ္ဋိယိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဘဝိဿန္တိ ဘောဇနေ မတ္တညုနော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိပဿကာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သဂါရဝါ စ သဗြဟ္မစာရီသု ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය කුමක් ද? යම් කෙනෙක් ජරා මරණයෙන් කළකිරෙන්නට කැමති වන්නේ ද, ඔවුහු භෝජනයෙහි පමණ දන්නෝ ද, ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇත්තෝ ද, රාත්‍රියේ පෙර යමෙහි හා පසු යමෙහි නිදි වරමින් භාවනානුයෝගී වන්නෝ ද, කුසල ධර්මයන් විදර්ශනා කරන්නෝ ද, තෙර, නව, මධ්‍යම වූ සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි ගෞරව සහිත වන්නෝ ද වන්නාහ යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රායයි.

‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ;

အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ’’တိ.

"අප්පමාදය අමෘතයට (නිවනට) මාවතයි; පමාදය මරණයට මාවතයි. නොපමා වූවෝ මිය ගිය ද නොමැරෙති. යම් කෙනෙක් පමාවී ද, ඔවුහු ජීවත් වුව ද මළවුන් වැනිය."

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အမတပရိယေသနံ ပရိယေသိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အယံ အဓိပ္ပာယော.

මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය කුමක් ද? යම් කෙනෙක් අමෘතය සෙවීමට කැමති වන්නේ ද, ඔවුහු අප්‍රමාදීව වෙසෙන්නාහ යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අභිප්‍රායයි. මෙය අභිප්‍රායයි.

၂၇. တတ္ထ ကတမံ နိဒါနံ? ယထာ သော ဓနိယော ဂေါပါလကော ဘဂဝန္တံ အာဟ –

27. එහි නිදානය යනු කවරේ ද? ධනිය නම් ගෝපාලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේ ය -

‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါမာ ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ, န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ.

"දරුවන් ඇති තැනැත්තා දරුවන් නිසා සතුටු වෙයි. ගවයන් ඇති තැනැත්තා ද එලෙසම ගවයන් නිසා සතුටු වෙයි. මිනිසාට (දරුවන් ගවයන් ආදී) උපධීන් නිසාම සතුට ඇති වේ; උපධි රහිත තැනැත්තා සැබවින්ම සතුටු නොවේ."

ဘဂဝါ အာဟ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါပိကော ဂေါဟိ တထေဝ သောစတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ, န ဟိ သော သောစတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ.

"දරුවන් ඇති තැනැත්තා දරුවන් නිසා සෝක කරයි. ගවයන් ඇති තැනැත්තා ද එලෙසම ගවයන් නිසා සෝක කරයි. මිනිසාට උපධීන් නිසාම සෝකය ඇති වේ; උපධි රහිත තැනැත්තා සැබවින්ම සෝක නොකරයි."

ဣမိနာ [Pg.31] ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရံ ပရိဂ္ဂဟံ ဥပဓိ အာဟာ’’တိ. ယထာ စ မာရော ပါပိမာ ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ပုထုသိလံ ပါတေသိ, ဘဂဝါ အာဟ –

දරුවන්, ගවයන් ආදී වූ මේ නිදානය (හේතුව) මගින් "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහිර පරිග්‍රහය උපධි යැයි වදාළ සේක" යන්න දත යුතුය. තවද, පාපිෂ්ඨ වූ මාරයා ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් විශාල ගලක් පෙරළූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘သစေပိ ကေဝလံ သဗ္ဗံ, ဂိဇ္ဈကူဋံ စလေဿသိ ;

နေဝ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ, ဗုဒ္ဓါနံ အတ္ထိ ဣဉ္ဇိတံ.

"පාපිෂ්ඨය, ඉදින් තෝ මුළු ගිජ්ඣකූට පර්වතයම සෙලවූව ද, මැනවින් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු බුදුවරුන්ගේ කිසිදු කම්පනයක් නැත.

နဘံ ဖလေယျပ္ပထဝီ စလေယျ, သဗ္ဗေဝ ပါဏာ ဥဒ သန္တသေယျုံ;

သလ္လမ္ပိ စေ ဥရသိ ကမ္ပယေယျုံ, ဥပဓီသု တာဏံ န ကရောန္တိ ဗုဒ္ဓါ’’တိ.

අහස පැලී ගිය ද, පොළොව සෙලවුණ ද, සියලු සත්ත්වයෝ තැතිගත්ත ද, පපුවට හීයකින් ඇන්නාක් බඳු සැලීමක් කළ ද, බුදුවරු උපධීන් (ඛන්ධ ආදිය) කෙරෙහි රක්ෂණයක් (ආශාවක්) නොකරති."

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ကာယံ ဥပဓိံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

මෙම කරුණින්, මෙම නිදානයෙන් මෙසේ දත යුතුය: "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශරීරය 'උපධි' (ක්ලේශයන්ට පදනම) ලෙස වදාළ සේක." එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ ;

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ’’တိ.

"යකඩින් කළා වූ ද, ලීයෙන් කළා වූ ද, පන්වලින් (තණකොළවලින්) කළා වූ ද යම් බන්ධනයක් වේ ද, නුවණැත්තෝ එය දැඩි බන්ධනයක් යැයි නොකියති. මණිකුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි ද, දරුවන් හා බිරින්දෑවරුන් කෙරෙහි ද දැඩි ඇල්මෙන් බැඳී පවත්නා වූ යම් අපේක්ෂාවක් (ආලයෙක්) ඇද්ද, එයම දැඩි බන්ධනය යැයි පවසති."

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရေသု ဝတ္ထူသု တဏှံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

මෙම කරුණින්, මෙම නිදානයෙන් මෙසේ දත යුතුය: "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහිර වස්තූන් කෙරෙහි පවත්නා තෘෂ්ණාව ගැන වදාළ සේක." එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

"පහතට ඇද දමන්නා වූ ද, (ලිහිල්ව පෙනුනත්) මිදීමට අපහසු වූ ද, මේ (තෘෂ්ණා) බන්ධනය දැඩි බන්ධනය යැයි නුවණැත්තෝ පවසති. පණ්ඩිතයෝ මෙය ද සිඳ දමා, අපේක්ෂා රහිතව, කාම සැපය අතහැර සංසාරයෙන් නික්ම යති."

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

මෙම කරුණින්, මෙම නිදානයෙන් මෙසේ දත යුතුය: "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බාහිර වස්තූන් අරමුණු කරගත් තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණය කිරීම ගැන වදාළ සේක." එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဒေဟနိဿိတံ;

ပဂ္ဃရန္တံ ဒိဝါ ရတ္တိံ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတ’’န္တိ.

"ආතුර වූ ද, අශුචි වූ ද, කුණු වූ ද, දුර්ගන්ධය සහිත වූ ද, ශරීරය ඇසුරු කළා වූ ද, දිවා රාත්‍රී දෙක්හි නව දොරින් වැගිරෙන්නා වූ ද මේ (කය) අඥානයන් විසින් අභිනන්දනය කරනු ලැබේ."

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

මෙම කරුණින්, මෙම නිදානයෙන් මෙසේ දත යුතුය: "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආධ්‍යාත්මික වස්තූන් (තමාගේම ශරීරය) අරමුණු කරගත් තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණය කිරීම ගැන වදාළ සේක." එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘ဥစ္ဆိန္ဒ [Pg.32] သိနေဟမတ္တနော, ကုမုဒံ သာရဒိကံဝ ပါဏိနာ;

သန္တိမဂ္ဂမေဝ ဗြူဟယ, နိဗ္ဗာနံ သုဂတေန ဒေသိတ’’န္တိ.

"ශරත් සෘතුවේ හටගත් සුදු නෙළුමක් අතින් නෙළා ගන්නාක් මෙන්, තමා කෙරෙහි ඇති සෙනෙහස (තෘෂ්ණාව) සිඳ දමන්න. ශාන්තියට මඟ (නිවන් මඟ) ම වඩන්න. සුගතයන් වහන්සේ විසින් නිවන දේශනා කරන ලදී."

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ဣဒံ နိဒါနံ.

මෙම කරුණින්, මෙම නිදානයෙන් මෙසේ දත යුතුය: "මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආධ්‍යාත්මික වස්තූන් අරමුණු කරගත් තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණය කිරීම ගැන වදාළ සේක." මෙය නිදානයයි.

တတ္ထ ကတမော ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ. ယထာဟ –

එහි 'පූර්වාපර සන්ධිය' (පෙර හා පසු දේශනාවන්ගේ ගැලපීම) කවරේ ද? එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ.

"කාමයෙන් අන්ධ වූ, (තෘෂ්ණා) දැලෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාව නමැති පියස්සෙන් වසා දමන ලද, ප්‍රමාද නමැති බන්ධනයෙන් බැඳුණු සත්වයෝ, කෙමියකට හසු වූ මත්ස්‍යයන් මෙන් ද, මව පස්සේ යන කිරි බොන වස්සෙකු මෙන් ද, ජරා මරණ පසුපස යති."

အယံ ကာမတဏှာ ဝုတ္တာ. သာ ကတမေန ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ? ယထာဟ –

මෙහි කාම තෘෂ්ණාව වදාරන ලදී. එය කිනම් පූර්වාපර සබඳතාවක් සමඟ ගැලපේ ද? එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ.

"රාගයෙන් ඇලුණු තැනැත්තා තමාගේ අභිවෘද්ධිය නොදනියි. රාගයෙන් ඇලුණු තැනැත්තා ධර්මය නොදකියි. යම් කලෙක රාගය මිනිසෙකු මැඩපවත්වා ගන්නේ ද, එකල්හි ඔහුට ඝන අන්ධකාරයක් වන්නේය."

ဣတိ အန္ဓတာယ စ သဉ္ဆန္နတာယ စ သာယေဝ တဏှာ အဘိလပိတာ. ယဉ္စာဟ ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာတိ. ယဉ္စာဟ ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတီတိ, ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပရိယုဋ္ဌာနေဟိ သာယေဝ တဏှာ အဘိလပိတာ. ယံ အန္ဓကာရံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော, ယာ စ တဏှာ ပေါနောဘဝိကာ, ယဉ္စာဟ ကာမာတိ ဣမေ ကိလေသကာမာ. ယဉ္စာဟ ဇာလသဉ္ဆန္နာတိ တေသံ ယေဝ ကာမာနံ ပယောဂေန ပရိယုဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ, တသ္မာ ကိလေသဝသေန စ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန စ တဏှာဗန္ဓနံ ဝုတ္တံ. ယေ ဧဒိသိကာ, တေ ဇရာမရဏံ အနွေန္တိ, အယံ ဘဂဝတာ ယထာနိက္ခိတ္တဂါထာဗလေန ဒဿိတာ ဇရာမရဏမနွေန္တီတိ.

මෙලෙස අන්ධභාවය සහ වැසී ඇති බව නිසා එම තෘෂ්ණාවම ප්‍රකාශ කරන ලදී. "කාමයෙන් අන්ධ වූ, දැලෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණා පියස්සෙන් වසා දමන ලද" යැයි යමක් වදාළේ ද, "රාගයෙන් ඇලුණා වූ තැනැත්තා අර්ථය නොදනියි, ධර්මය නොදකියි" යැයි යමක් වදාළේ ද, මෙම පදවලින් ප්‍රකාශ වන්නේ පරියුට්ඨාන වශයෙන් පවතින එම තෘෂ්ණාවම ය. යම් අන්ධකාරයක් වේ ද එය දුක්ඛ සමුදයයි. යම් තෘෂ්ණාවක් පුනර්භවය ඇති කරයි ද, යම් කාමයක් ගැන වදාළේ ද, මේවා ක්ලේශ කාමයෝ වෙති. "දැලෙන් වැසුණු" යන්නෙන් එම කාමයන්ගේ ප්‍රයෝගයෙන් පරියුට්ඨානය දක්වයි. එබැවින් ක්ලේශ වශයෙන් ද පරියුට්ඨාන වශයෙන් ද තෘෂ්ණා බන්ධනය වදාරන ලදී. මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති යම් සත්වයෝ වෙත් ද, ඔවුහු ජරා මරණ පසුපස යති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ගාථාවේ බලයෙන් "ජරා මරණ පසුපස යති" යන්න දක්වන ලදී.

‘‘ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတီ စ နတ္ထိ, သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တော;

တံ နိတ္တဏှံ မုနိံ စရန္တံ, န ဝိဇာနာတိ သဒေဝကောပိ လောကော’’တိ.

"යම් මුණිවරයෙකුට ප්‍රපංච සහ සංසාර ස්ථිතිය නැද්ද, යමෙක් බන්ධනයන් සහ මෝහය නමැති අගුල ඉක්මවා ගියේ ද, තෘෂ්ණාවෙන් තොරව හැසිරෙන ඒ මුණිවරයා දෙවියන් සහිත ලෝකයා පවා හඳුනා නොගනිති."

ပပဉ္စာ နာမ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာ, တဒဘိသင်္ခတာ စ သင်္ခါရာ. ဌိတိ နာမ အနုသယာ. သန္ဒာနံ နာမ တဏှာယ ပရိယုဋ္ဌာနံ, ယာနိ ဆတ္တိံသတဏှာယ ဇာလိနိယာ [Pg.33] ဝိစရိတာနိ. ပလိဃော နာမ မောဟော. ယေ စ ပပဉ္စာ သင်္ခါရာ ယာ စ ဌိတိ ယံ သန္ဒာနဉ္စ ယံ ပလိဃဉ္စ ယော ဧတံ သဗ္ဗံ သမတိက္ကန္တော, အယံ ဝုစ္စတိ နိတ္တဏှော ဣတိ.

ප්‍රපංච යනු තෘෂ්ණාව, දිට්ඨිය සහ මානයයි; එමෙන්ම ඒවායින් අභිසංස්කරණය කළා වූ සංස්කාරයෝ ද වෙති. 'ස්ථිති' යනු අනුසය කෙලෙස් ය. 'සන්දානය' (බැම්ම) යනු තෘෂ්ණාවෙහි පරියුට්ඨානයයි, එනම් තෘෂ්ණා ජාලයෙහි හැසිරෙන තිස් හය වැදෑරුම් තෘෂ්ණා විචරිතයන් ය. 'පළිඝය' (අගුල) යනු මෝහයයි. යම් ප්‍රපංච සංස්කාර කෙනෙක් වෙද් ද, යම් ස්ථිතියක් වේ ද, යම් සන්දානයක් සහ යම් පළිඝයක් වේ ද, යමෙක් මේ සියල්ල ඉක්මවා ගියේ ද, ඔහු 'තෘෂ්ණා රහිත' (නිත්තණ්හ) යැයි කියනු ලැබේ.

၂၈. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနသင်္ခါရာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ ဝါ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာ ဝါ အပရာပရိယဝေဒနီယာ ဝါ, ဧဝံ တဏှာ တိဝိဓံ ဖလံ ဒေတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ယံ လောဘပကတံ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ မနသာ ဝါ, တဿ ဝိပါကံ အနုဘောတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ အပရာပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ, ဧဝံ ကမ္မံ တိဓာ ဝိပစ္စတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. ယထာဟ –

28. එහි පරියුට්ඨාන සංස්කාරයෝ දිට්ඨධම්මවේදනීය හෝ උපපජ්ජවේදනීය හෝ අපරාපරියවේදනීය වෙති. මෙසේ තෘෂ්ණාව දිට්ඨධම්ම, උපපජ්ජ හෝ අපරාපරිය වශයෙන් තෙවැදෑරුම් විපාක දෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "ලෝභයෙන් මැඩුණු යම් කර්මයක් කයින්, වචනයෙන් හෝ මනසින් කරයි ද, එහි විපාකය දිට්ඨධම්ම, උපපජ්ජ හෝ අපරාපරිය වශයෙන් අනුභව කරයි." මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පූර්වාපර දේශනාවන් සමඟ ගැලපේ. එහි පරියුට්ඨානය යනු දිට්ඨධම්මවේදනීය කර්මය හෝ උපපජ්ජවේදනීය කර්මය හෝ අපරාපරියවේදනීය කර්මයයි. මෙසේ කර්මය දිට්ඨධම්ම, උපපජ්ජ හෝ අපරාපරිය වශයෙන් තෙවැදෑරුම්ව විපාක දෙයි. එය මෙසේ වදාළහ:

‘‘ယဉ္စေ ဗာလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ပဟာတဗ္ဗံ, သင်္ခါရာ ဒဿနဗလေန, ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဘာဝနာဗလေန ပဟာတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ တဏှာပိ တိဓာ ပဟီယတိ. ယာ နိတ္တဏှာတာ အယံ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ဘေဒါ ကာယဿ အယံ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု.

"යම් අඥානයෙකු මෙලොව සතුන් මරන්නෙකු වේ ද...පෙ... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකු වේ ද, ඔහු එහි විපාකය දිට්ඨධම්ම වශයෙන් හෝ උපපජ්ජ වශයෙන් හෝ අපරාපරිය වශයෙන් හෝ විඳියි." මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පූර්වාපර දේශනාවන් සමඟ ගැලපේ. එහි පරියුට්ඨානය පටිසංඛාන බලයෙන් ප්‍රහීණය කළ යුතුය, සංස්කාරයන් දර්ශන බලයෙන් ප්‍රහීණය කළ යුතුය, තිස් හය වැදෑරුම් තෘෂ්ණා විචරිතයන් භාවනා බලයෙන් ප්‍රහීණය කළ යුතුය. මෙලෙස තෘෂ්ණාව ද තෙවැදෑරුම් ලෙස ප්‍රහීණය වේ. යම් තෘෂ්ණා රහිත බවක් ඇද්ද, මෙය සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවයි. ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසුව ඇති වන නිර්වාණය අනුපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවයි.

ပပဉ္စော နာမ ဝုစ္စတိ အနုဗန္ဓော. ယဉ္စာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပပဉ္စေတိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပံ အာရဗ္ဘာ’’တိ. ယဉ္စာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတီတေ, ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောဟိ, အနာဂတံ ရူပံ မာ အဘိနန္ဒိ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဇ္ဇာ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. ယော စာပိ ပပဉ္စော ယေ စ သင်္ခါရာ ယာ စ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဿ အဘိနန္ဒနာ, ဣဒံ ဧကတ္ထံ. အပိ စ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ အက္ခရေဟိ အညမညေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ အပရိမာဏာ ဓမ္မဒေသနာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ဧဝံ သုတ္တေန သုတ္တံ သံသန္ဒယိတွာ ပုဗ္ဗာပရေန သဒ္ဓိံ ယောဇယိတွာ သုတ္တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဘဝတိ.

ප්‍රපංච යනු අනුබන්ධය යැයි කියනු ලැබේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යමක් වදාළ සේක් ද: "අතීත, අනාගත සහ වර්තමාන වූ චක්ඛු විඤ්ඤාණයෙන් දත යුතු රූපය අරමුණු කොට ප්‍රපංච කරයි" කියා ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තවදුරටත් මෙසේ වදාළහ: "රාධ, අතීත රූපයෙහි අපේක්ෂා රහිත වන්න, අනාගත රූපයෙහි සතුටු නොවන්න, වර්තමාන රූපයෙහි කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස සහ අත්හැරීම පිණිස පිළිපදින්න." මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පූර්වාපර දේශනාවන් සමඟ ගැලපේ. යම් ප්‍රපංචයක් වේ ද, යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් ද, අතීත, අනාගත සහ වර්තමාන රූපයන් කෙරෙහි යම් අභිනන්දනයක් වේ ද, මේවායේ අර්ථය එකමය. තවද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එකිනෙකට වෙනස් පදවලින්, අක්ෂරවලින් සහ ව්‍යඤ්ජනවලින් අපරිමාණ වූ ධර්ම දේශනාවන් වදාරන ලදී. මෙලෙස සූත්‍රයෙන් සූත්‍රය සසඳා, පූර්වාපර සබඳතා ගලපා සූත්‍රය විස්තර කරනු ලැබේ.

သော စာယံ ပုဗ္ဗာပရော သန္ဓိ စတုဗ္ဗိဓော အတ္ထသန္ဓိ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ ဒေသနာသန္ဓိ နိဒ္ဒေသသန္ဓီတိ.

ඒ මෙම පූර්වාපර සන්ධිය අත්ථසන්ධි, ව්‍යඤ්ජනසන්ධි, දේසනාසන්ධි සහ නිද්දේසසන්ධි යැයි සිව්වැදෑරුම් වේ.

တတ္ထ [Pg.34] အတ္ထသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနိ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မတာ ပညတ္တီတိ.

එහි අත්ථසන්ධිය යනු සංකාසනා, පකාසනා, විවරණා, විභජනා, උත්තානිකම්මතා සහ පඤ්ඤත්ති යන පද හයයි.

ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနိ အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသောတိ.

ව්‍යඤ්ජනසන්ධිය යනු අක්ඛර, පද, ව්‍යඤ්ජන, ආකාර, නිරුක්ති සහ නිද්දේස යන පද හයයි.

ဒေသနာသန္ဓိ န စ ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. န စ အာပံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ, န စ တေဇံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ, န စ ဝါယုံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. န စ အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ အာကိဉ္စညာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ ဣမံ လောကံ နိဿာယ…ပေ… န စ ပရလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. ယမိဒံ ဥဘယမန္တရေန ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ ဝိတက္ကိတံ ဝိစာရိတံ မနသာနုစိန္တိတံ, တမ္ပိ နိဿာယ န ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. အယံ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနိဿိတေန စိတ္တေန န ဉာယတိ ဈာယန္တော.

දේශනාසන්ධිය මෙසේ දත යුතුය. ධ්‍යාන වඩන්නා පඨවි (පෘථිවි) ධාතුව ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. ඔහු ආපෝ ධාතුව ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. ඔහු තේජෝ ධාතුව ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. ඔහු වායෝ ධාතුව ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. ...පෙ... ආකාසානඤ්චායතනය ඇසුරු නොකරයි, ...පෙ... විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඇසුරු නොකරයි, ...පෙ... ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඇසුරු නොකරයි, ...පෙ... නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඇසුරු නොකරයි, ...පෙ... මෙලොව ඇසුරු නොකරයි, ...පෙ... පරලොව ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. මෙලොව හා පරලොව යන දෙක අතර යම් රූපයක් දක්නා ලද ද, අසන ලද ද, ස්පර්ශ කරන ලද ද, දැනගන්නා ලද ද, පමුණුවන ලද ද, සොයන ලද ද, විතර්ක කරන ලද ද, විචාරය කරන ලද ද, සිතින් නැවත නැවත සිතන ලද ද, එය ද ඇසුරු කොට ධ්‍යානයට සමවදින්නේ නැත, එහෙත් ඔහු ධ්‍යානයෙහි යෙදෙන්නෙකි. දෙවියන් සහිත, මාරයන් සහිත, බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර ද, කිසිවක් ඇසුරු නොකළ සිතින් ධ්‍යාන වඩන මේ ක්ෂීණාශ්‍රව උතුමාණන් (මාරාදීන්ට) හඳුනාගත නොහැකිය.

ယထာ မာရော ပါပိမာ ဂေါဓိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိညာဏံ သမနွေသန္တော န ဇာနာတိ န ပဿတိ. သော ဟိ ပပဉ္စာတီတော တဏှာပဟာနေန ဒိဋ္ဌိနိဿယောပိဿ နတ္ထိ. ယထာ စ ဂေါဓိကဿ, ဧဝံ ဝက္ကလိဿ သဒေဝကေန လောကေန သမာရကေန သဗြဟ္မကေန သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနိဿိတစိတ္တာ န ဉာယန္တိ ဈာယမာနာ. အယံ ဒေသနာသန္ဓိ.

පාපිෂ්ඨ මාරයා ගොධික කුලපුත්‍රයාගේ විඤ්ඤාණය සොයන්නේ වුව ද එය දැනගත නොහැකි වූයේ ය, දැකගත නොහැකි වූයේ ය. ඒ මක්නිසාද යත්, ඔහු ප්‍රපඤ්චයන් ඉක්මවා සිටි බැවිනි. තණ්හාව ප්‍රහීණ කළ බැවින් ඔහුට දෘෂ්ටි ඇසුරක් ද නැත. යම් සේ ගොධික තෙරුන්ගේ විඤ්ඤාණය මාරයාට හමු නොවූයේ ද, එමෙන්ම වක්කලී තෙරුන්ගේ ද විඤ්ඤාණය හමු නොවීය. දෙවියන් සහිත ලෝකය, මාරයන් සහිත ලෝකය, බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකය ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව ද කිසිවක් ඇසුරු නොකළ සිතින් ධ්‍යාන වඩන්නවුන් හඳුනා නොගනිති. මෙය දේශනාසන්ධියයි.

တတ္ထ ကတမာ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ? နိဿိတစိတ္တာ အကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ကိလေသေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဝေါဒါနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သံသာရနိဝတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ တဏှာယ စ အဝိဇ္ဇာယ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သမထေန စ ဝိပဿနာယ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဟိရိကေန စ အနောတ္တပ္ပေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဟိရိယာ စ ဩတ္တပ္ပေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အသတိယာ စ အသမ္ပဇညေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သတိယာ စ သမ္ပဇညေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အယောနိယာ [Pg.35] စ အယောနိသောမနသိကာရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ယောနိယာ စ ယောနိသောမနသိကာရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ကောသဇ္ဇေန စ ဒေါဝစဿေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဝီရိယာရမ္ဘေန စ သောဝစဿေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဿဒ္ဓိယေန စ ပမာဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဒ္ဓါယ စ အပ္ပမာဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အသဒ္ဓမ္မဿဝနေန စ အသံဝရဏေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဒ္ဓမ္မဿဝနေန စ သံဝရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဘိဇ္ဈာယ စ ဗျာပါဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ အနဘိဇ္ဈာယ စ အဗျာပါဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ နီဝရဏေဟိ စ သံယောဇနိယေဟိ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ရာဂဝိရာဂါယ စ စေတောဝိမုတ္တိယာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ စ ပညာဝိမုတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ စ သဿတဒိဋ္ဌိယာ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဥပါဒိသေသာယ စ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. အယံ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော’’တိ.

එහි නිර්දේශසන්ධිය (නිට්ඨේසසන්ධිය) යනු කුමක්ද? ඇසුරු කළ (තණ්හා දිට්ඨි නිසා ඇලුණු) සිත් ඇති පුද්ගලයන් අකුසල පක්ෂයෙන් දැක්විය යුතුය. ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් කුසල පක්ෂයෙන් දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් කෙලෙස් සහිත බවින් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් පිරිසිදු බවින් (වෝදානයෙන්) ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සංසාර ප්‍රවෘත්තියෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සංසාර නිවෘත්තියෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් තණ්හාව හා අවිද්‍යාවෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සමථය හා විදර්ශනාවෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අහිරික හා අනොත්තප්පයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් හිරි හා ඔත්තප්පයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අසතිය හා අසම්පජඤ්ඤයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සතිය හා සම්පජඤ්ඤයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අයෝනිය හා අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් යෝනිය හා යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් කුසීතකම හා අකීකරු බවින් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් වීර්යාරම්භය හා කීකරු බවින් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අශ්‍රද්ධාව හා ප්‍රමාදයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් ශ්‍රද්ධාව හා අප්‍රමාදයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අසද්ධර්ම ශ්‍රවණය හා අසංවරයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සද්ධර්ම ශ්‍රවණය හා සංවරයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අභිධ්‍යාව හා ව්‍යාපාදයෙන් ද, ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් අනභිධ්‍යාව හා අව්‍යාපාදයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් නීවරණයන්ගෙන් හා සංයෝජනයන්ගෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් රාග විරාගය වූ චේතෝවිමුක්තියෙන් හා අවිද්‍යා විරාගය වූ ප්‍රඥාවිමුක්තියෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු කළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් උච්ඡේද දෘෂ්ටියෙන් හා ශාස්වත දෘෂ්ටියෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඇසුරු නොකළ සිත් ඇති පුද්ගලයන් සඋපාදිශේෂ හා අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් දැක්විය යුතුය. මෙය නිර්දේශසන්ධියයි. ඒ නිසා ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන රහතන් වහන්සේ 'නේරුත්තමධිප්පාය' යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော စတုဗျူဟော ဟာရော.

චතුබ්‍යූහ හාරය නිමාවිය.

၇. အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်္ဂေါ

7. ආවට්ටහාර විභංගය

၂၉. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ’’တိ အယံ.

29. එහි ආවට්ට හාරය යනු කුමක්ද? 'එක් පදට්ඨානයක් ඇසුරෙන්' යන මෙයයි.

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ;

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ.

“බුදු සසුනෙහි වීර්යය පටන් ගන්න, නික්මෙන්න, බුදු සසුනෙහි යෙදෙන්න. ඇතෙකු බටගෙයක් සුනු විසුනු කරන්නාක් මෙන් මාරයාගේ සේනාව විනාශ කරන්න.”

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ သမာဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ ပညိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဒေသနာ.

“වීර්යය පටන් ගන්න, නික්මෙන්න” යනු වීර්යයේ පදට්ඨානයයි (සමීප හේතුවයි). “බුදු සසුනෙහි යෙදෙන්න” යනු සමාධියේ පදට්ඨානයයි. “ඇතෙකු බටගෙයක් සුනු විසුනු කරන්නාක් මෙන් මාරයාගේ සේනාව විනාශ කරන්න” යනු ප්‍රඥාවේ පදට්ඨානයයි. “වීර්යය පටන් ගන්න, නික්මෙන්න” යනු වීර්යය ඉන්ද්‍රියයේ පදට්ඨානයයි. “බුදු සසුනෙහි යෙදෙන්න” යනු සමාධි ඉන්ද්‍රියයේ පදට්ඨානයයි. “ඇතෙකු බටගෙයක් සුනු විසුනු කරන්නාක් මෙන් මාරයාගේ සේනාව විනාශ කරන්න” යනු ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රියයේ පදට්ඨානයයි. මෙම පදට්ඨානයන් දේශනාවයි.

အယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ သတ္တာနံ ယောဂေ, ယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ အာရမ္ဘော.

භාවනාවෙහි නොයෙදෙන සත්ත්වයන්ට අනාගතයෙහි අවබෝධය පිණිස ද, භාවනාවෙහි යෙදෙන සත්ත්වයන්ට විශේෂ අවබෝධය පිණිස ද මෙම දේශනාව ආරම්භ වේ.

တတ္ထ ယေ န ယုဉ္ဇန္တိ, တေ ပမာဒမူလကာ န ယုဉ္ဇန္တိ. သော ပမာဒေါ ဒုဝိဓော တဏှာမူလကော အဝိဇ္ဇာမူလကော စ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာမူလကော ယေန [Pg.36] အညာဏေန နိဝုတော ဉေယျဋ္ဌာနံ နပ္ပဇာနာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မာတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာမူလကော. ယော တဏှာမူလကော, သော တိဝိဓော အနုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ ဥပ္ပာဒါယ ပရိယေသန္တော ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ အာရက္ခနိမိတ္တံ ပရိဘောဂနိမိတ္တဉ္စ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ အယံ လောကေ စတုဗ္ဗိဓော ပမာဒေါ ဧကဝိဓော အဝိဇ္ဇာယ တိဝိဓော တဏှာယ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ နာမကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. တဏှာယ ရူပကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု, ရူပီသု ဘဝေသု အဇ္ဈောသာနံ, အရူပီသု သမ္မောဟော? တတ္ထ ရူပကာယော ရူပက္ခန္ဓော နာမကာယော စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ. ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကတမေန ဥပါဒါနေန သဥပါဒါနာ, တဏှာယ စ အဝိဇ္ဇာယ စ? တတ္ထ တဏှာ ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ကာမုပါဒါနဉ္စ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဉ္စ. အဝိဇ္ဇာ ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနဉ္စ. ဣမေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ.

එහි යමෙක් භාවනාවෙහි නොයෙදෙත් ද, ඔවුහු ප්‍රමාදය මුල් කොට ගෙන නොයෙදෙති. එම ප්‍රමාදය තණ්හාව මුල් වූ ප්‍රමාදය හා අවිද්‍යාව මුල් වූ ප්‍රමාදය යැයි දෙවදෑරුම් වේ. එහි අවිද්‍යාව මුල් වූ ප්‍රමාදය යනු යම් නොදැනීමකින් (මෝහයෙන්) වැසුණු බැවින් පංචස්කන්ධයෝ වනාහි ඇති වී නැති වී යන ස්වභාවය ඇති ධර්මයෝ යැයි දත යුතු දේ නොදැනීමයි. තණ්හාව මුල් වූ ප්‍රමාදය තෙවදෑරුම් වේ; එනම් නූපන් භෝගයන් උපදවා ගැනීම පිණිස සොයමින් ප්‍රමාදයට පැමිණීම ද, උපන් භෝගයන් ආරක්ෂා කිරීම නිමිත්තෙන් හා පරිභෝජනය කිරීම නිමිත්තෙන් ප්‍රමාදයට පැමිණීම ද වේ. මෙසේ ලෝකයෙහි ප්‍රමාදය අවිද්‍යාව අනුව එක් ආකාරයක් ද, තණ්හාව අනුව තුන් ආකාරයක් ද වී සිව් ආකාර වේ. එහි අවිද්‍යාවට නාමකාය පදට්ඨානය වේ. තණ්හාවට රූපකාය පදට්ඨානය වේ. එයට හේතුව කුමක්ද? රූපී භවයන්හි ඇලීම ද, අරූපී ධර්මයන්හි සත්ත්වයන්ගේ මුළාව ද පවතින බැවිනි. එහි රූපකාය යනු රූපස්කන්ධයයි. නාමකාය යනු අරූපී ස්කන්ධ හතරයි. මෙම පංචස්කන්ධයෝ කිනම් උපාදානයකින් උපාදාන සහිත වෙත්ද? තණ්හාවෙන් හා අවිද්‍යාවෙනි. එහි තණ්හාව නිසා කාමුපාදානය හා සීලබ්බතුපාදානය යන උපාදාන දෙක ඇති වේ. අවිද්‍යාව නිසා දිට්ඨුපාදානය හා අත්තවාදුපාදානය යන උපාදාන දෙක ඇති වේ. මෙම උපාදාන හතරින් යම් ස්කන්ධ කෙනෙක් ග්‍රහණය කරගනු ලබත් ද, මෙය දුකය. උපාදාන හතර සමුදයයි. පංචස්කන්ධය දුකය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුක පිරිසිඳ දැකීම පිණිසත් සමුදය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසත් ධර්මය දේශනා කරති.

၃၀. တတ္ထ ယော တိဝိဓော တဏှာမူလကော ပမာဒေါ အနုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ ဥပ္ပာဒါယ ပရိယေသတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ အာရက္ခဏဉ္စ ကရောတိ ပရိဘောဂနိမိတ္တဉ္စ, တဿ သမ္ပဋိဝေဓေန ရက္ခဏာ ပဋိသံဟရဏာ, အယံ သမထော.

30. එහි තණ්හාව මුල් වූ යම් තෙවදෑරුම් ප්‍රමාදයක් නූපන් භෝගයන් උපදවා ගැනීමටත්, උපන් භෝගයන් ආරක්ෂා කිරීමටත්, පරිභෝජනයටත් යොමු වේ ද, එය මැනවින් අවබෝධ කරගැනීමෙන් තම සිහිය රැකගැනීමත් ප්‍රමාදය දුරු කිරීමත් සිදු වේ. මෙය සමථයයි.

သော ကထံ ဘဝတိ? ယဒါ ဇာနာတိ ကာမာနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ဩကာရဉ္စ သံကိလေသဉ္စ ဝေါဒါနဉ္စ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥပပရိက္ခာ အယံ ဝိပဿနာ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ဘာဝိယမာနေသု ဒွေ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ, ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ပဟီနေသု စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ, သမထော စ ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂေါ. ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ.

ඒ (නිවී යාම හෙවත්) සමථය කෙසේ සිදු වේ ද? යම් කලෙක (යෝගාවචරයා) කාමයන්ගේ ආශ්වාදය ආශ්වාදය ලෙස ද, ආදීනවය ආදීනවය ලෙස ද, ඉන් නික්මීම නික්මීම ලෙස ද දැන ගනී ද, එසේම කාමයන්ගේ පහත් බවත්, කෙලෙස් සහිත බවත්, පිරිසිදු බවත්, නෛෂ්ක්‍රම්‍යයේ ආනිසංසත් දැන ගනී ද, එකල්හි මේ උපාය මාර්ගයෙන් සමථය ඇති වේ. එහි යම් විමසීමක් හා පිරික්සීමක් ඇද්ද, මෙය විදර්ශනාවයි. සමථය සහ විදර්ශනාව යන මේ ධර්ම දෙක භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙත්. මේ ධර්ම දෙක වඩන කල්හි තණ්හාව සහ අවිද්‍යාව යන ධර්ම දෙක ප්‍රහීණ වෙයි. මේ ධර්මයන් ප්‍රහීණ වූ කල්හි සතර උපාදානයෝ නිරුද්ධ වෙත්. උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය ද, භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය ද, ජාති නිරෝධයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙත්. මෙසේ මේ කේවල වූ දුක්ඛස්කන්ධයේ නිරෝධය සිදු වේ. මෙසේ මුලින් සඳහන් කළ දුක්ඛ සත්‍යය හා සමුදය සත්‍යය ද, සමථය හා විදර්ශනාව නමැති මාර්ග සත්‍යය ද, භව නිරෝධය නමැති නිවන ද යන මේ සතර සත්‍යයෝ වෙති. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'පටන් ගන්න, වීර්යය කරන්න' යැයි වදාළ සේක.

ယထာပိ [Pg.37] မူလေ အနုပဒ္ဒဝေ ဒဠှေ, ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနရေဝ ရူဟတိ;

ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ, နိဗ္ဗတ္တတီ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုနံ.

යම් සේ ගසක මුල් උපද්‍රව රහිතව තදින් පවතින කල්හි, ගස කපා දැමුවද එය නැවතත් ලියලා වැඩෙන්නේ ද, එමෙන්ම තණ්හා අනුසය නොනසා පවතින තාක් කල් මේ දුක නැවත නැවතත් උපදී.

အယံ တဏှာနုသယော. ကတမဿာ တဏှာယ? ဘဝတဏှာယ. ယော ဧတဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော အယံ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟိ ဘဝတဏှာ. ဣမေ ဒွေ ကိလေသာ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ တေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ.

මෙය තණ්හා අනුසයයි. කිනම් තණ්හාවක අනුසය ද? භව තණ්හාවේ අනුසයයි. මෙම ධර්මයට හේතුව අවිද්‍යාවයි. සැබවින්ම අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන භව තණ්හාව උපදී. තණ්හාව සහ අවිද්‍යාව යන මේවා කෙලෙස් දෙකකි. ඒවායින් සතර උපාදානයෝ හටගනිත්. ඒ සතර උපාදානයන් සහිත වූ යම් ස්කන්ධයෝ වෙත් ද, මෙය දුකයි. සතර උපාදානයෝ සමුදයයි. පඤ්චස්කන්ධය දුකයි. ඒවා පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිසත්, ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති. දුක පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිසත් සමුදය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසත් (ධර්මය දේශනා කරති).

ယေန တဏှာနုသယံ သမူဟနတိ, အယံ သမထော. ယေန တဏှာနုသယဿ ပစ္စယံ အဝိဇ္ဇံ ဝါရယတိ, အယံ ဝိပဿနာ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. တတ္ထ သမထဿ ဖလံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာယ ဖလံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ, သမထော ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂေါ, ဒွေ စ ဝိမုတ္တိယော နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယထာပိ မူလေ’’တိ.

යම් ධර්මයකින් තණ්හා අනුසය සහමුලින් උදුරා දමයි ද, මෙය සමථයයි. යම් ධර්මයකින් තණ්හා අනුසයට හේතු වූ අවිද්‍යාව වළක්වයි ද, මෙය විදර්ශනාවයි. සමථය හා විදර්ශනාව යන මේ ධර්ම දෙක භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙත්. එහි සමථයේ ඵලය නම් රාගය විරාග වීමෙන් ලබන චේතෝවිමුක්තියයි; විදර්ශනාවේ ඵලය නම් අවිද්‍යාව විරාග වීමෙන් ලබන ප්‍රඥාවිමුක්තියයි. මෙසේ මුලින් කී දුක්ඛ සහ සමුදය යන සත්‍ය දෙක ද, සමථය හා විදර්ශනාව නමැති මාර්ගය ද, විමුක්ති දෙක නමැති නිරෝධය ද යන මේ සතර සත්‍යයෝ විවරණය කරන ලදහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'යම් සේ මුල් (පවතින කල්හි)' යනුවෙන් වදාළ සේක.

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

සියලු පව් නොකිරීම ද, කුසල් සම්පාදනය කිරීම ද, තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම ද යන මෙය බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.

သဗ္ဗပါပံ နာမ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ, တေ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော မုသာဝါဒေါ ပိသုဏာ ဝါစာ ဖရုသာ ဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, တာနိ ဒွေ ကမ္မာနိ စေတနာ စေတသိကဉ္စ. တတ္ထ ယော စ ပါဏာတိပါတော ယာ စ ပိသုဏာ ဝါစာ ယာ စ ဖရုသာ ဝါစာ, ဣဒံ ဒေါသသမုဋ္ဌာနံ. ယဉ္စ အဒိန္နာဒါနံ ယော စ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော ယော စ မုသာဝါဒေါ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနံ, ယော သမ္ဖပ္ပလာပေါ, ဣဒံ မောဟသမုဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ သတ္တ ကာရဏာနိ စေတနာကမ္မံ. ယာ အဘိဇ္ဈာ, အယံ လောဘော အကုသလမူလံ. ယော ဗျာပါဒေါ, အယံ ဒေါသော အကုသလမူလံ. ယာ [Pg.38] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အယံ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ. ဣမာနိ တီဏိ ကာရဏာနိ စေတသိကကမ္မံ. တေနာဟ ‘‘စေတနာကမ္မံ စေတသိကကမ္မ’’န္တိ.

සියලු පව් නම් කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය, මනෝ දුශ්චරිතය යන දුශ්චරිත තුනයි. ප්‍රාණාඝාතය, අදත්තාදානය, කාමේසු මිච්ඡාචාරය, මුසාවාදය, පිසුණාවාචාව, පරුෂාවාචාව, සම්ඵප්පලාපය, අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය, මිච්ඡාදිට්ඨිය යන අකුසල කර්මපථ දසයයි. ඒවා චේතනා කර්ම හා චෛතසික කර්ම වශයෙන් දෙයාකාර වේ. එහි ප්‍රාණාඝාතය හා පරුෂ වචනය යන මේවා දෝෂ සමුට්ඨානයන් ය. අදත්තාදානය, කාමේසු මිච්ඡාචාරය, මුසාවාදය හා පිසුණා වචනය ලෝභ සමුට්ඨානයන් ය. සම්ඵප්පලාපය මෝහ සමුට්ඨානයකි. මේ කරුණු හත චේතනා කර්ම නම් වේ. අභිජ්ඣාව යනු ලෝභ අකුසල මූලයයි. ව්‍යාපාදය යනු දෝෂ අකුසල මූලයයි. මිච්ඡාදිට්ඨිය මිථ්‍යා මාර්ගයයි. මේ කරුණු තුන චෛතසික කර්ම නම් වේ. එබැවින් 'චේතනා කර්මය හා චෛතසික කර්මය' යැයි වදාළ සේක.

အကုသလမူလံ ပယောဂံ ဂစ္ဆန္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. တတ္ထ ယံ ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဒေါသာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ ဒေါသသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဘယာ စ မောဟာ စ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ မောဟသမုဋ္ဌာနံ. တတ္ထ လောဘော အသုဘာယ ပဟီယတိ. ဒေါသော မေတ္တာယ. မောဟော ပညာယ. တထာ လောဘော ဥပေက္ခာယ ပဟီယတိ. ဒေါသော မေတ္တာယ စ ကရုဏာယ စ. မောဟော မုဒိတာယ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ.

ප්‍රයෝගයට පත් වන්නා වූ අකුසල මූලයන් ඡන්දය, දෝෂය, භය, මෝහය යන සතර වැදෑරුම් අගතියට පත් වේ. එහි ඡන්දය නිසා යම් අගතියකට යයි ද, එය ලෝභ සමුට්ඨානයයි. දෝෂය නිසා යම් අගතියකට යයි ද, එය දෝෂ සමුට්ඨානයයි. භය හා මෝහය නිසා යම් අගතියකට යයි ද, එය මෝහ සමුට්ඨානයයි. එහි ලෝභය අසුභ (භාවනාව) මගින් ප්‍රහීණ වේ. දෝෂය මෙත්තාව මගින් ද, මෝහය ප්‍රඥාව මගින් ද ප්‍රහීණ වේ. එසේම ලෝභය උපේක්ෂාවෙන් ද, දෝෂය මෙත්තාව හා කරුණාවෙන් ද ප්‍රහීණ වේ. මෝහය මුදිතාවෙන් ප්‍රහීණ කිරීම කරා පැමිණේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'සියලු පව් නොකිරීම' යැයි වදාළ සේක.

၃၁. သဗ္ဗပါပံ နာမ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါ မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗပါပံ. ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ မိစ္ဆတ္တာနံ ယာ အကိရိယာ အကရဏံ အနဇ္ဈာစာရော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ.

31. සියලු පව් යනු මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචාව, මිථ්‍යා කම්මන්තය, මිථ්‍යා ආජීවය, මිථ්‍යා වායාමය, මිථ්‍යා සතිය, මිථ්‍යා සමාධිය යන අෂ්ට මිච්ඡත්තයන් ය. මේ අෂ්ට මිච්ඡත්තයන්ගේ යම් නොකිරීමක්, වැළකීමක් හා සමාදානයෙන් බැහැර වීමක් ඇද්ද, මෙය සියලු පව් නොකිරීම යැයි කියනු ලැබේ.

အဋ္ဌသု မိစ္ဆတ္တေသု ပဟီနေသု အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. အဋ္ဌန္နံ သမ္မတ္တာနံ ယာ ကိရိယာ ကရဏံ သမ္ပာဒနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ. သစိတ္တပရိယောဒါပနန္တိ အတီတဿ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာကိရိယံ ဒဿယတိ, စိတ္တေ ပရိယောဒါပိတေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိယောဒါပိတာ ဘဝန္တိ, ဧဝဉှိ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘စေတောဝိသုဒ္ဓတ္ထံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ. ဒုဝိဓာ ဟိ ပရိယောဒါပနာ နီဝရဏပ္ပဟာနဉ္စ အနုသယသမုဂ္ဃာတော စ. ဒွေ ပရိယောဒါပနဘူမိယော ဒဿနဘူမိ စ, ဘာဝနာဘူမိ စ, တတ္ထ ယံ ပဋိဝေဓေန ပရိယောဒါပေတိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယတော ပရိယောဒါပေတိ, အယံ သမုဒယော. ယေန ပရိယောဒါပေတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ ပရိယောဒါပိတံ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ.

අෂ්ට මිච්ඡත්තයන් ප්‍රහීණ වූ කල්හි අෂ්ට සම්මත්තයන් (සම්මා දිට්ඨි ආදිය) සම්පූර්ණ වේ. අෂ්ට සම්මත්තයන්ගේ යම් කිරීමක්, සම්පූර්ණ කිරීමක් ඇද්ද, මෙය කුසලස්ස උපසම්පදා (කුසල් රැස් කිරීම) යැයි කියනු ලැබේ. 'තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම' යනු අතීත බුදුවරුන් විසින් පසක් කරන ලද මාර්ග භාවනාව සිදු කිරීමයි. සිත පිරිසිදු වූ කල්හි පඤ්චස්කන්ධයෝ ද පිරිසිදු වෙත්. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ සිතේ පිරිසිදු බව පිණිස බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන සේක' යැයි වදාළහ. සැබවින්ම පිරිසිදු කිරීම නීවරණ ප්‍රහීණ කිරීම සහ අනුසය උදුරා දැමීම යනුවෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. පිරිසිදු කිරීමේ භූමි දෙකකි: දර්ශන භූමිය සහ භාවනා භූමියයි. එහි යම් පිරිසිදු කිරීමක් ප්‍රතිවේධයෙන් (අවබෝධයෙන්) සිදු කරයි ද, එය දුක්ඛ සත්‍යයයි. යම් දෙයකින් පිරිසිදු කරයි ද (අනුසය නීවරණ), එය සමුදය සත්‍යයයි. යම් මාර්ගයකින් පිරිසිදු කරයි ද, එය මාර්ග සත්‍යයයි. යම් පිරිසිදු බවක් ලබා ගනී ද, එය නිරෝධ සත්‍යයයි. මෙසේ මේ සතර සත්‍යයෝ විවරණය කරන ලදහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'සියලු පව් නොකිරීම' යැයි වදාළ සේක.

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා සැබවින්ම ධර්මය විසින් රකිනු ලබයි. එය වැසි කාලයේදී මහත් වූ කුඩයක් මෙන් රක්ෂාව සලසයි. මනා කොට වඩන ලද ධර්මයෙහි ආනිසංසය මෙයයි; ධර්මචාරියා දුගතියට නොයයි. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ဓမ္မော [Pg.39] နာမ ဒုဝိဓော ဣန္ဒြိယသံဝရော မဂ္ဂေါ စ. ဒုဂ္ဂတိ နာမ ဒုဝိဓာ ဒေဝမနုဿေ ဝါ ဥပနိဓာယ အပါယာ ဒုဂ္ဂတိ, နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဥပနိဓာယ သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတိ. တတ္ထ ယာ သံဝရသီလေ အခဏ္ဍကာရိတာ, အယံ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော အပါယေဟိ ရက္ခတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ – ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, သီလဝတော ဂတိယော ဒေဝါ စ မနုဿာ စ. ဧဝဉ္စ နာဠန္ဒာယံ နိဂမေ အသိဗန္ဓကပုတ္တော ဂါမဏိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ධර්මය යනු ඉන්ද්‍රිය සංවරය සහ මාර්ගය යනුවෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. දුගතිය ද දෙවැදෑරුම් වේ: දෙවි මිනිසුන් හා සසඳන කල අපාය දුගතියකි; නිවන හා සසඳන කල සියලු උත්පත්ති (භවයන්) දුගතියකි. එහි සංවර ශීලයෙහි යම් අඛණ්ඩ බවක් ඇද්ද, මනා කොට වඩන ලද ඒ ධර්මය අපායෙන් රකියි. එසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ: 'මහණෙනි, සිල්වතාගේ ගති දෙකකි; එනම් දෙව්ලොව සහ මනුෂ්‍ය ලෝකයයි.' මෙසේ නාලන්දා නුවර අසිබන්ධකපුත්ත ගාමණී තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය.

‘‘ဗြာဟ္မဏာ, ဘန္တေ, ပစ္ဆာဘူမကာ ကာမဏ္ဍလုကာ သေဝါလမာလိကာ ဥဒကောရောဟကာ အဂ္ဂိပရိစာရကာ, တေ မတံ ကာလင်္ကတံ ဥယျာပေန္တိ နာမ, သညာပေန္တိ နာမ, သဂ္ဂံ နာမ ဩက္ကာမေန္တိ. ဘဂဝါ ပန, ဘန္တေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဟောတိ တထာ ကာတုံ, ယထာ သဗ္ဗော လောကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ.

‘‘ස්වාමීනි, පශ්චාද් භූමික වූ (බටහිර දේශයෙහි වෙසෙන), පැන් කෙන්ඩි දරන්නා වූ, පාසි මල් මාලා පලඳින්නා වූ, දියෙහි බැස ස්නානය කරන්නා වූ, ගිනි පුදන්නා වූ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඔවුහු මළා වූ, කාලක්‍රියා කළා වූ පුද්ගලයන්ව (පරලොවදී) ස්වර්ගයට පමුණුවන්නාහ, මනාව පමුණුවන්නාහ, ස්වර්ගයට ඇතුළු කරවන්නාහ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් වහන්සේට මුළු මහත් ලෝකයාම ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙන ආකාරයට (යමක්) කිරීමට හැකියාව පවතී ද?’’

‘‘တေန ဟိ, ဂါမဏိ, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ, ယထာ တေ ခမေယျ, တထာ နံ ဗျာကရေယျာသီတိ.

‘‘ගාමිණිය, එසේ නම් මම මෙහිදී ඔබගෙන්ම පෙරළා ප්‍රශ්න කරමි. ඔබට වැටහෙන ආකාරයට ඊට පිළිතුරු දෙන්න.’’

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, ဣဓဿ ပုရိသော ပါဏာတိပါတီ အဒိန္နာဒါယီ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ မုသာဝါဒီ ပိသုဏဝါစော ဖရုသဝါစော သမ္ဖပ္ပလာပီ အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, အပိ နု သော ပုရိသော မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတုဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

‘‘ගාමිණිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි යම් පුරුෂයෙක් පර පණ නසන්නේ, සොරකම් කරන්නේ, කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේ, මුසාවාද පවසන්නේ, කේළාම් කියන්නේ, පරුෂ වචන පවසන්නේ, හිස් වචන පවසන්නේ, දැඩි ලෝභයෙන් යුක්ත වූයේ, ව්‍යාපාද සිත් ඇත්තේ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූයේ වේ ද, එවිට විශාල ජනකායක් එක් රැස් වී, ඔහු වටා සිටිමින්, දොහොත් මුදුන් දී ‘මේ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණේවා’ යි අයැදින්නේ නම්, පසසන්නේ නම්, ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම්, ගාමිණිය, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඒ විශාල ජනකායාගේ අයැදීම නිසා හෝ ප්‍රශංසාව නිසා හෝ දොහොත් මුදුන් දී කරන ප්‍රාර්ථනාව නිසා හෝ ඒ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණේවිද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැකිය.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဂါမဏိ, ပုရိသော မဟတိံ ပုထုသိလံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ပက္ခိပေယျ, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘ဥမ္မုဇ္ဇ, ဘော, ပုထုသိလေ, ဥပ္လဝ ဘော ပုထုသိလေ, ထလမုပ္လဝ, ဘော ပုထုသိလေ’တိ. တံ ကိံ မညသိ ဂါမဏိ, အပိ နု သာ မဟတီ ပုထုသိလာ မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ဥမ္မုဇ္ဇေယျ ဝါ ဥပ္လဝေယျ ဝါ ထလံ ဝါ ဥပ္လဝေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ[Pg.40], ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဂါမဏိ, ယော သော ပုရိသော ပါဏာတိပါတီ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ကိဉ္စာပိ နံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. အထ ခေါ သော ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ.

‘‘ගාමිණිය, එය හරියට යම් පුරුෂයෙක් ගැඹුරු ජල විලකට විශාල ගල් පර්වතයක් දැමුවාක් වැනිය. එවිට විශාල ජනකායක් රැස් වී, ඒ වටා සිටිමින්, දොහොත් මුදුන් දී ‘පින්වත් ගල් පර්වතය, උඩට මතුවන්න; පින්වත් ගල් පර්වතය, පාවෙන්න; පින්වත් ගල් පර්වතය, ගොඩට පාවී එන්න’ යැයි අයැදින්නේ නම්, ගාමිණිය, ඒ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඒ විශාල ජනකායාගේ අයැදීම නිසා හෝ පසසා වැඳ වැටීම නිසා හෝ ඒ මහත් ගල් පර්වතය උඩට මතුවේද? පාවේවිද? ගොඩට පාවේවිද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.’’ ‘‘ගාමිණිය, එලෙසම යම් පුරුෂයෙක් පර පණ නසන්නේ ද... (පෙ)... මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වන්නේ ද, ඔහු වෙනුවෙන් විශාල ජනකායක් රැස් වී ‘මේ පුරුෂයා මරණින් මතු ස්වර්ගයට යේවා’ යි කොතරම් අයැද සිටියත්, ඒ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත වූ නිරයටම පත්වන්නේය.’’

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, ဣဓဿ ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နစိတ္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, အပိ နု သော ပုရိသော မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

‘‘ගාමිණිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි යම් පුරුෂයෙක් පර පණ නැසීමෙන් වැළකුණේ, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණේ, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණේ, මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ, කේළාම් කීමෙන් වැළකුණේ, පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණේ, හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ, දැඩි ලෝභයෙන් තොර වූයේ, ව්‍යාපාදයෙන් තොර සිත් ඇත්තේ, සම්‍යක් දෘෂ්ටික වූයේ වේ ද, එවිට විශාල ජනකායක් එක් රැස් වී ‘මේ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණේවා’ යි අයැදින්නේ නම්, ගාමිණිය, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඒ ජනකායාගේ අයැදීම හෝ ප්‍රාර්ථනාව නිසා ඒ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු නිරයට පැමිණේවිද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවිය හැකිය.’’

‘‘သေယျထာပိ, ဂါမဏိ, ပုရိသော သပ္ပိကုမ္ဘံ ဝါ တေလကုမ္ဘံ ဝါ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ဩဂါဟေတွာ ဘိန္ဒေယျ. တတြ ယာဿ သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ, သာ အဓောဂါမီ အဿ. ယဉ္စ ခွဿ တတြ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ, တံ ဥဒ္ဓံဂါမိ အဿ. တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘ဩသီဒ, ဘော သပ္ပိတေလ, သံသီဒ, ဘော သပ္ပိတေလ, အဓော ဂစ္ဆ ‘ဘော သပ္ပိတေလာ’တိ. တံ ကိံ မညသိ ဂါမဏိ, အပိ နု တံ သပ္ပိတေလံ မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ‘ဩသီဒေယျ ဝါ သံသီဒေယျ ဝါ အဓော ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

‘‘ගාමිණිය, එය හරියට යම් පුරුෂයෙක් ගිතෙල් කළයක් හෝ තෙල් කළයක් ගැඹුරු ජල විලකට බැස එහිදී බිඳ දැමුවාක් වැනිය. එහි ඇති ගල් කැට හෝ මැටි කැබලි පහළටම ගිලී යන්නේය. එහි ඇති ගිතෙල් හෝ තෙල් වේද, ඒවා උඩටම මතුවී පාවෙන්නේය. එවිට විශාල ජනකායක් රැස් වී ‘පින්වත් තෙල්-ගිතෙල්නි, ගිලෙන්න; පින්වත් තෙල්-ගිතෙල්නි, පහළටම කිඳා බසින්න’ යැයි අයැදින්නේ නම්, ගාමිණිය, ඒ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඒ ජනකායාගේ අයැදීම නිසා ඒ තෙල්-ගිතෙල් පහළට කිඳා බසීවිද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.’’

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဂါမဏိ, ယော သော ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိကော, ကိဉ္စာပိ နံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ [Pg.41] ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတူ’’’တိ. အထ ခေါ သော ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ဣတိ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော အပါယေဟိ ရက္ခတိ. တတ္ထ ယာ မဂ္ဂဿ တိက္ခတာ အဓိမတ္တတာ, အယံ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သဗ္ဗာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ရက္ခတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ –

‘‘ගාමිණිය, එලෙසම යම් පුරුෂයෙක් පර පණ නැසීමෙන් වැළකුණේ ද... (පෙ)... සම්‍යක් දෘෂ්ටික වන්නේ ද, ඔහු වෙනුවෙන් විශාල ජනකායක් රැස් වී ‘මේ පුරුෂයා මරණින් මතු නිරයට යේවා’ යි කොතරම් අයැද සිටියත්, ඒ පුරුෂයා කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයටම පත්වන්නේය. මෙසේ මනාව පුරුදු කරන ලද ධර්මය (පුද්ගලයා) අපායෙන් ආරක්ෂා කරයි. එහිදී මාර්ගයේ යම් තියුණු බවක්, අධිමාත්‍ර බවක් වේද, මනාව පුරුදු කළ ඒ මාර්ග ධර්මය සියලු (අකුසල) උත්පත්තිවලින් ආරක්ෂා කරයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක–’’

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

‘‘එබැවින් ආරක්ෂා කළ සිත් ඇත්තා වූ, සම්‍යක් සංකල්ප නමැති ගෝචරයෙහි හැසිරෙන්නා වූ, සම්‍යක් දෘෂ්ටිය පෙරටු කරගත්, (සංස්කාරයන්ගේ) ඇතිවීම හා නැතිවීම දැනගත්තා වූ, නිදිමත හා කම්මැලිකම (ථීනමිද්ධ) මැඩපැවැත්වූ භික්ෂුව සියලු දුගතීන් ප්‍රහීණ කරන්නේය.’’

၃၂. တတ္ထ ဒုဂ္ဂတီနံ ဟေတု တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ, တာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, တေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ. တတ္ထ တဏှာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ပဒဋ္ဌာနံ. အဝိဇ္ဇာယ မနိန္ဒြိယံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရက္ခန္တော သမာဓိံ ဘာဝယတိ, တဏှဉ္စ နိဂ္ဂဏှာတိ. မနိန္ဒြိယံ ရက္ခန္တော ဝိပဿနံ ဘာဝယတိ, အဝိဇ္ဇဉ္စ နိဂ္ဂဏှာတိ. တဏှာနိဂ္ဂဟေန ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ပဟီယန္တိ ကာမုပါဒါနဉ္စ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဉ္စ. အဝိဇ္ဇာနိဂ္ဂဟေန ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ပဟီယန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနဉ္စ. စတူသု ဥပါဒါနေသု ပဟီနေသု ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ.

32. එහිදී දුගතියට හේතුව තණ්හාව සහ අවිද්‍යාවයි. ඒවා සතර උපාදාන වේ. ඒ සතර උපාදාන මගින් යම් උපාදාන සහිත ස්කන්ධ කෙනෙක් වෙත්ද, මෙය දුකයි. සතර උපාදාන යනු සමුදයයි. පංචස්කන්ධය දුකයි. ඒ ස්කන්ධයන් පිරිසිඳ දැකීම සඳහාත්, (සමුදය) ප්‍රහාණය කිරීම සඳහාත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති, එනම් දුක පිරිසිඳ දැකීමට සහ සමුදය ප්‍රහාණය කිරීමටයි. එහිදී රූපී වූ පංච ඉන්ද්‍රියෝ තණ්හාවට පදට්ඨාන (සමීප හේතුව) වෙති. මනින්ද්‍රිය අවිද්‍යාවට පදට්ඨාන වේ. රූපී වූ පංච ඉන්ද්‍රියයන් රකින තැනැත්තා සමාධිය වඩයි, තණ්හාව මැඩපවත්වයි. මනින්ද්‍රිය රකින තැනැත්තා විපස්සනාව වඩයි, අවිද්‍යාව මැඩපවත්වයි. තණ්හාව මැඩපැවැත්වීමෙන් කාමුපාදානය සහ සීලබ්බතුපාදානය යන උපාදාන දෙක ප්‍රහීණ වේ. අවිද්‍යාව මැඩපැවැත්වීමෙන් දිට්ඨුපාදානය සහ අත්තවාදුපාදානය යන උපාදාන දෙක ප්‍රහීණ වේ. සතර උපාදානයන් ප්‍රහීණ වූ කල්හි සමථය සහ විපස්සනාව යන ධර්ම දෙක භාවනාමය පරිපූර්ණත්වයට පත්වෙයි. මෙය ‘බ්‍රහ්මචරිය’ යැයි කියනු ලැබේ.

တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ သောတာပတ္တိဖလံ သကဒါဂါမိဖလံ အနာဂါမိဖလံ အရဟတ္တံ အဂ္ဂဖလံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလာနိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ. သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ မဂ္ဂေါ, ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလာနိ စ တဒါရမ္မဏာ စ အသင်္ခတာဓာတု နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတီ’’တိ.

එහිලා උතුම් වූ ශාසනික ප්‍රතිපත්තියේ (බ්‍රහ්මචර්යාවේ) ඵල සතරක් ඇත. එනම් සෝවාන් ඵලය, සකෘදාගාමී ඵලය, අනාගාමී ඵලය සහ උතුම් වූ අර්හත් ඵලයයි. මේවා බ්‍රහ්මචර්යාවේ ඵල සතරයි. මෙසේ පූර්වයෙහි සඳහන් කළ දුක්ඛ සත්‍යය හා සමුදය සත්‍යය ද, සමථය, විපස්සනාව හා බ්‍රහ්මචර්යාව යන මේවා මග්ග සත්‍යය ද, බ්‍රහ්මචර්යාවේ ඵලයන් හා ඒවාට අරමුණු වූ අසංඛත ධාතුව (නිවන) නිරෝධ සත්‍යය ද වේ. මේවා සතර ආර්ය සත්‍යයෝ වෙති. ඒ නිසාම “ධර්මය ඒකාන්තයෙන්ම (තමා රකින්නා) රකියි” යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

တတ္ထ ယံ ပဋိဝေဓေန ရက္ခတိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယတော ရက္ခတိ, အယံ သမုဒယော. ယေန ရက္ခတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ ရက္ခတိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ’’တိ.

එහිදී යමක් අවබෝධයෙන් යුතුව රකියි ද, එය දුක්ඛ සත්‍යයයි. යම් හේතුවක් නිසා රකියි ද, එය සමුදය සත්‍යයයි. යම් මාර්ගයකින් රකියි ද, එය මග්ග සත්‍යයයි. යමක් රකියි ද, එය නිරෝධ සත්‍යයයි. මේ සතර සත්‍යයන් මෙලෙස නිර්ණය කර ඇත. ඒ නිසාම “එක් පදස්ථානයක් ඇති කල්හී” යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ වදාළ සේක.

နိယုတ္တော အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

ආවට්ට හාරය නිමවන ලදී.

၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

8. විභත්ති හාරයේ විභජනය (විග්‍රහය).

၃၃. တတ္ထ [Pg.42] ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရော? ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ ဘူမိဉ္စာ’’တိ.

33. එහි විභත්ති හාරය යනු කුමක්ද? “ධර්මය ද, පදස්ථානය (ආසන්න හේතුව) ද, භූමිය ද” බෙදා දැක්වීමයි.

ဒွေ သုတ္တာနိ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ. ဒွေ ပဋိပဒါ ပုညဘာဂိယာ စ ဖလဘာဂိယာ စ. ဒွေ သီလာနိ သံဝရသီလဉ္စ ပဟာနသီလဉ္စ, တတ္ထ ဘဂဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ပုညဘာဂိယာယ ပဋိပဒါယ ဒေသယတိ, သော သံဝရသီလေ ဌိတော တေန ဗြဟ္မစရိယေန ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတိ, တတ္ထ ဘဂဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ ဖလဘာဂိယာယ ပဋိပဒါယ ဒေသယတိ, သော ပဟာနသီလေ ဌိတော တေန ဗြဟ္မစရိယေန ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတိ.

වාසනාභාගිය සූත්‍රය සහ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය යනුවෙන් සූත්‍ර දෙවර්ගයකි. පුණ්‍යභාගිය ප්‍රතිපදාව සහ ඵලභාගිය ප්‍රතිපදාව යනුවෙන් ප්‍රතිපදා දෙවර්ගයකි. සංවර සීලය සහ පහාන සීලය යනුවෙන් සීල දෙවර්ගයකි. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වාසනාභාගිය සූත්‍රය පුණ්‍යභාගිය ප්‍රතිපදාවෙන් දේශනා කරන සේක. එය අසන පුද්ගලයා සංවර සීලයෙහි පිහිටා ඒ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් යුක්තව බ්‍රහ්මචාරී වෙයි. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය ඵලභාගිය ප්‍රතිපදාවෙන් දේශනා කරන සේක. එය අසන පුද්ගලයා පහාන සීලයෙහි පිහිටා ඒ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් යුක්තව බ්‍රහ්මචාරී වෙයි.

တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ? ဝါသနာဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ဒါနကထာ သီလကထာ သဂ္ဂကထာ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသောတိ.

එහි වාසනාභාගිය සූත්‍රය යනු කුමක්ද? දාන කථා, සීල කථා, සග්ග (ස්වර්ග) කථා, කාමයන්ගේ ආදීනව සහ නෙක්ඛම්මයේ (ගිහිගෙයින් නික්මීමේ) ආනිසංස යන මේ සියල්ල වාසනාභාගිය සූත්‍ර නම් වේ.

တတ္ထ ကတမံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ? နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ယာ စတုသစ္စပ္ပကာသနာ, ဝါသနာဘာဂိယေ သုတ္တေ နတ္ထိ ပဇာနနာ, နတ္ထိ မဂ္ဂေါ, နတ္ထိ ဖလံ. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ သုတ္တေ အတ္ထိ ပဇာနနာ, အတ္ထိ မဂ္ဂေါ, အတ္ထိ ဖလံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ. ဣမေသံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဒေသနာယ ဖလေန သီလေန ဗြဟ္မစရိယေန သဗ္ဗတော ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇယိတဗ္ဗာ ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမိ.

එහි නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය යනු කුමක්ද? සතර ආර්ය සත්‍ය ප්‍රකාශ කිරීම නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රයයි. වාසනාභාගිය සූත්‍රයෙහි (සත්‍යාවබෝධය පිණිස වන) ප්‍රඥාව නැත, මාර්ගය නැත, ඵලය නැත. නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රයෙහි ප්‍රඥාව ද ඇත, මාර්ගය ද ඇත, ඵලය ද ඇත. මේවා සූත්‍ර සතරකි. මෙම සූත්‍ර සතර දේශනා කළ ක්‍රමයට අනුව, ඵලය, සීලය හා බ්‍රහ්මචර්යාව සමඟින් සියලු අයුරින් විචය හාරයෙන් විමසා බලා, ප්‍රඥා ගෝචර වන ප්‍රමාණයට අනුව යුත්ති හාරයෙන් ගළපාගත යුතුය.

၃၄. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ? ဒွေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ နာမသာဓာရဏာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ စ. ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ အညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယံ, မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ သတ္တာနံ အနိယတာနဉ္စ သတ္တာနံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ သာဓာရဏာ, ပုထုဇ္ဇနဿ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ, ပုထုဇ္ဇနဿ အနာဂါမိဿ စ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာ သံယောဇနာ သာဓာရဏာ, ယံ ကိဉ္စိ အရိယသာဝကော လောကိယံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗာ သာ အဝီတရာဂေဟိ သာဓာရဏာ, သာဓာရဏာ ဟိ ဓမ္မာ ဧဝံ အညမညံ ပရံ ပရံ သကံ သကံ ဝိသယံ နာတိဝတ္တန္တိ. ယောပိ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော န သော တံ ဓမ္မံ ဥပါတိဝတ္တတိ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ.

34. එහි සාධාරණ (පොදු) ධර්මයන් යනු කවරේද? නාම සාධාරණ හා වස්තු සාධාරණ වශයෙන් සාධාරණ ධර්ම දෙවර්ගයකි. තවද මෙබඳු ස්වභාව ඇති වෙනත් යම් ධර්මයක් වේ නම් එය ද සාධාරණ යැයි දත යුතුය. මිච්ඡත්ත නියත සත්ත්වයන්ට හා අනියත සත්ත්වයන්ට දර්ශනයෙන් (පළමු මඟින්) ප්‍රහීණ කළ යුතු ක්ලේශයෝ සාධාරණ වෙති. පෘථග්ජනයාට සහ සෝවාන් පුද්ගලයාට කාමරාග සහ ව්‍යාපාදයන් සාධාරණ වෙති. පෘථග්ජනයාට සහ අනාගාමී පුද්ගලයාට උද්ධම්භාගිය සංයෝජනයෝ සාධාරණ වෙති. ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් යම්කිසි ලෞකික සමාපත්තියකට සමවදී නම්, ඒ සියලු සමාපත්තීන් වීතරාගී නොවූවන්ට ද සාධාරණ වේ. සැබවින්ම සාධාරණ ධර්මයන් මෙලෙස ඔවුනොවුන් අතර ද, එකිනෙකා අතර ද, තමන් තමන්ගේ විෂය පථය ඉක්මවා නොයති. යම් පුද්ගලයෙක් මේ ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වේ ද, ඔහු ද ඒ ධර්මයන් ඉක්මවා නොයයි. මේවා සාධාරණ ධර්මයෝය.

တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ အသာဓာရဏာ? ယာဝ ဒေသနံ ဥပါဒါယ ဂဝေသိတဗ္ဗာ သေက္ခာသေက္ခာ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗာတိ, အဋ္ဌမကဿ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ, အဋ္ဌမကဿ အနာဂါမိဿ စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာ [Pg.43] သံယောဇနာ သာဓာရဏာ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ သေက္ခာနံ နာမံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ ပဋိပန္နကာနံ နာမံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ သေက္ခာနံ သေက္ခသီလံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. ဧဝံ ဝိသေသာနုပဿိနာ ဟီနုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ ဥပါဒါယ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

එහි අසාධාරණ (පොදු නොවන) ධර්මයන් කවරේද? දේශනාව අනුව සේඛ, අසේඛ, භව්‍ය, අභව්‍ය වශයෙන් සොයා බැලිය යුතුය. අෂ්ටමක (අටවන) පුද්ගලයාට හා සෝවාන් පුද්ගලයාට කාමරාග සහ ව්‍යාපාදයන් (සීල වශයෙන්) සාධාරණ වුවත් ධර්මතාවය අසාධාරණ වේ. අෂ්ටමක පුද්ගලයාට හා අනාගාමී පුද්ගලයාට උද්ධම්භාගිය සංයෝජනයන් සාධාරණ වුවත් ධර්මතාවය අසාධාරණ වේ. සියලු සේඛයන්ට 'සේඛ' යන නාමය සාධාරණ වුවත් ධර්මතාවය අසාධාරණ වේ. සියලුම මඟට පිළිපන්නවුන්ට නාමය සාධාරණ වුවත් ධර්මතාවය අසාධාරණ වේ. සියලු සේඛයන්ට සේඛ සීලය සාධාරණ වුවත් ධර්මතාවය අසාධාරණ වේ. මෙසේ විශේෂයෙන් දක්නා තැනැත්තා විසින් හීන, මධ්‍යම සහ උත්කෘෂ්ට වශයෙන් අසාධාරණ ධර්ම සමූහය සෙවිය යුතුය.

ဒဿနဘူမိ နိယာမာဝက္ကန္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာဘူမိ ဥတ္တရိကာနံ ဖလာနံ ပတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ သမထဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ပရတော ဃောသဿ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု စိန္တာမယိယာ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဘာဝနာမယိယာ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ပရတော စ ဃောသဿ သုတမယိယာ စ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု စိန္တာမယိယာ စ ပညာယ ယောနိသော စ မနသိကာရဿ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဘာဝနာမယိယာ စ ပညာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပတိရူပဒေသဝါသော ဝိဝေကဿ စ သမာဓိဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သပ္ပုရိသူပနိဿယော တိဏ္ဏဉ္စ အဝေစ္စပ္ပသာဒါနံ သမထဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ ဟိရိယာ စ ဝိပဿနာယ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အကုသလပရိစ္စာဂေါ ကုသလဝီမံသာယ စ သမာဓိန္ဒြိယဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဓမ္မသွာက္ခာတတာ ကုသလမူလရောပနာယ စ ဖလသမာပတ္တိယာ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သံဃသုပ္ပဋိပန္နတာ သံဃသုဋ္ဌုတာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သတ္ထုသမ္ပဒါ အပ္ပသန္နာနဉ္စ ပသာဒါယ ပသန္နာနဉ္စ ဘိယျောဘာဝါယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အပ္ပဋိဟတပါတိမောက္ခတာ ဒုမ္မင်္ကူနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ ပေသလာနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဖာသုဝိဟာရာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ.

දර්ශන භූමිය (සෝවාන් මඟ) ආර්ය නියාමයට බැසගැනීමට පදස්ථානයයි. භාවනා භූමිය ඉහළ ඵලයන් ලැබීමට පදස්ථානයයි. දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාව (දුෂ්කර පිළිවෙතින් පමා වී ලබන වැටහීම) සමථයට පදස්ථානයයි. සුඛා පටිපදා කිප්පාභිඤ්ඤාව (පහසු පිළිවෙතින් වහා ලබන වැටහීම) විපස්සනාවට පදස්ථානයයි. දානමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව පරතෝඝෝෂයට (ධර්ම ශ්‍රවණයට) සාධාරණ පදස්ථානයයි. සීලමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව චින්තාමය ප්‍රඥාවට සාධාරණ පදස්ථානයයි. භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව භාවනාමය ප්‍රඥාවට සාධාරණ පදස්ථානයයි. දානමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව පරතෝඝෝෂයටත් සුතමය ප්‍රඥාවටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. සීලමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව චින්තාමය ප්‍රඥාවටත් යෝනිසෝ මනසිකාරයටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව භාවනාමය ප්‍රඥාවටත් සම්මා දිට්ඨියටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. ප්‍රතිරූප දේශ වාසය විවේකයටත් සමාධියටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. සත්පුරුෂ සේවනය අවෙච්චප්පසාද තුනටත් සමථයටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. තමාව මැනවින් පිහිටුවා ගැනීම හිරියටත් විපස්සනාවටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. අකුසල් බැහැර කිරීම කුසල් විමසීමටත් සමාධින්ද්‍රියටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. ධර්මය මැනවින් දේශනා කර තිබීම කුසල් මුල් පිහිටුවීමටත් ඵල සමපත්තියටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. සංඝයා වහන්සේගේ මනා පිළිවෙත සංඝයාගේ යහපත් භාවයට සාධාරණ පදස්ථානයයි. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණසම්පත්තිය නොපැහැදුණවුන්ගේ පැහැදීමටත් පැහැදුණවුන්ගේ පැහැදීම වැඩි වීමටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. බාධාවකින් තොර ප්‍රාතිමෝක්ෂය (සංවරය) දුශ්ශීල පුද්ගලයන් දමනය කිරීමටත් සිල්වත් පුද්ගලයන්ගේ පහසු විහරණයටත් සාධාරණ පදස්ථානයයි. ඒ නිසා “ධර්මය ද පදස්ථානය ද” යනුවෙන් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ဝိဘတ္တိ ဟာရော.

විභත්ති හාරය නිමවන ලදී.

၉. ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

9. පරිවත්තන හාරයේ විභජනය (විග්‍රහය).

၃၅. တတ္ထ [Pg.44] ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော? ‘‘ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ’’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ. တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သမ္မာဝါစဿ သမ္မာကမ္မန္တဿ သမ္မာအာဇီဝဿ သမ္မာဝါယာမဿ သမ္မာသတိဿ သမ္မာသမာဓိဿ သမ္မာဝိမုတ္တဿ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

35. එහි පරිවර්තන හාරය යනු කුමක්ද? 'කුසල හා අකුසල ධර්මයන්හි' (ප්‍රතිපක්ෂය දැක්වීමයි). සම්මා දිට්ඨිය ඇති පුද්ගලයාගේ මිච්ඡා දිට්ඨිය ක්ෂය වී යයි. ඔහුගේ ඒ මිච්ඡා දිට්ඨිය හේතුවෙන් යම් කෙලෙස් සහිත අකුසල ධර්ම රාශියක් උපදින්නේ නම්, ඒවාද ක්ෂය වී යයි. සම්මා දිට්ඨිය හේතු කොටගෙන ඔහු තුළ බොහෝ කුසල ධර්මයන් හටගන්නා අතර, ඒවා භාවනා පාරිපූරියට (වැඩීමේ පූර්ණත්වයට) පත්වෙයි. සම්මා සංකප්පය ඇති පුද්ගලයාගේ මිච්ඡා සංකප්පය ක්ෂය වී යයි. ඔහුගේ ඒ මිච්ඡා සංකප්පය හේතුවෙන් උපදින්නාවූ බොහෝ අකුසල ධර්මයන් ක්ෂය වී යයි. සම්මා සංකප්පය හේතුවෙන් බොහෝ කුසල ධර්මයන් හටගෙන භාවනා පාරිපූරියට පත්වෙයි. මෙලෙසම සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි, සම්මා විමුක්ති සහ සම්මා විමුක්ති ඥානදස්සනය ඇති පුද්ගලයාගේ මිච්ඡා විමුක්ති ඥානදස්සනය ක්ෂය වී යයි. ඒ මිච්ඡා විමුක්ති ඥානදස්සනය හේතුවෙන් උපදින්නාවූ අකුසල ධර්මයන් ක්ෂය වී යන අතර, සම්මා විමුක්ති ඥානදස්සනය හේතුවෙන් හටගන්නා කුසල ධර්මයන් භාවනා පාරිපූරියට පත්වෙයි.

၃၆. ယဿ ဝါ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတဿ ပါဏာတိပါတော ပဟီနော ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတဿ အဒိန္နာဒါနံ ပဟီနံ ဟောတိ. ဗြဟ္မစာရိဿ အဗြဟ္မစရိယံ ပဟီနံ ဟောတိ. သစ္စဝါဒိဿ မုသာဝါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ. အပိသုဏဝါစဿ ပိသုဏာ ဝါစာ ပဟီနာ ဟောတိ. သဏှဝါစဿ ဖရုသာ ဝါစာ ပဟီနာ ဟောတိ. ကာလဝါဒိဿ သမ္ဖပ္ပလာပေါ ပဟီနော ဟောတိ. အနဘိဇ္ဈာလုဿ အဘိဇ္ဈာ ပဟီနာ ဟောတိ. အဗျာပန္နစိတ္တဿ ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ ဟောတိ.

36. යම් පුද්ගලයෙකු ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකුණේ වේද, ඔහුගේ ප්‍රාණාතිපාතය ප්‍රහීණ වූයේ වෙයි. අදින්නාදානයෙන් වැළකුණහුගේ අදින්නාදානය ප්‍රහීණ වෙයි. බ්‍රහ්මචාරී පුද්ගලයාගේ අබ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රහීණ වෙයි. සත්‍යවාදී පුද්ගලයාගේ මුසාවාදය ප්‍රහීණ වෙයි. පිසුණු බසින් වැළකුණහුගේ පිසුණු බස ප්‍රහීණ වෙයි. සිනිඳු බස් ඇත්තහුගේ පරුෂ වචනය ප්‍රහීණ වෙයි. කාලවාදී පුද්ගලයාගේ සම්ඵප්පලාපය ප්‍රහීණ වෙයි. අනභිජ්ඣා සහගත සිතැත්තහුගේ අභිජ්ඣාව ප්‍රහීණ වෙයි. අව්‍යාපන්න සිතැත්තහුගේ ව්‍යාපාදය ප්‍රහීණ වෙයි. සම්මා දිට්ඨිය ඇත්තහුගේ මිච්ඡා දිට්ඨිය ප්‍රහීණ වෙයි.

ယေ စ ခေါ ကေစိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဂရဟန္တိ, နေသံ သန္ဒိဋ္ဌိကာ သဟဓမ္မိကာ ဂါရယှာ ဝါဒါနုဝါဒါ အာဂစ္ဆန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဉ္စ တေ ဘဝန္တော ဓမ္မံ ဂရဟန္တိ. တေန ဟိ ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ, တေသံ ဘဝန္တာနံ ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စ. ဧဝံ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ သမ္မာဝါစံ သမ္မာကမ္မန္တံ သမ္မာအာဇီဝံ သမ္မာဝါယာမံ သမ္မာသတိံ သမ္မာသမာဓိံ သမ္မာဝိမုတ္တိံ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉ္စ တေ ဘဝန္တော ဓမ္မံ ဂရဟန္တိ. တေန ဟိ ယေ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာ, တေသံ ဘဝန္တာနံ ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စ.

යම් කෙනෙක් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට ගරහත්ද, ඔවුන් වෙත කරුණු සහිතව ගැරහිය යුතු වාද විවාද පැමිණෙයි. ඒ පින්වත්හු සම්මා දිට්ඨිය නම් වූ ධර්මයට ගරහති. එසේ නම් මිච්ඡා දිට්ඨිකයන්ට ඒ පින්වතුන්ගේ පිදීම හා ප්‍රසංසාව හිමිවිය යුතුය. මෙලෙසම සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි, සම්මා විමුක්ති සහ සම්මා විමුක්ති ඥානදස්සනය යන ධර්මයන්ට ඒ පින්වත්හු ගරහත් නම්, එසේ හෙයින් මිච්ඡා විමුක්ති ඥානදස්සනය ඇත්තවුන්ට ඒ පින්වතුන්ගේ පිදීම හා ප්‍රසංසාව හිමිවෙයි.

ယေ [Pg.45] စ ခေါ ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, အာသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, နိသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, ဘာဝယိတဗ္ဗာ ကာမာ, ဗဟုလီကာတဗ္ဗာ ကာမာ’’တိ. ကာမေဟိ ဝေရမဏီ တေသံ အဓမ္မော.

යම් කෙනෙක් මෙසේ පවසත්ද, "කාමයන් අනුභව කළ යුතුය, පරිභෝජනය කළ යුතුය, සේවනය කළ යුතුය, නිතර ඇසුරු කළ යුතුය, වැඩිය යුතුය, බහුලව කළ යුතුය" යනුවෙනි. ඔවුන්ට කාමයන්ගෙන් වැළකීම යනු අධර්මයකි.

ယေ ဝါ ပန ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ဓမ္မော’’တိ. နိယျာနိကော တေသံ ဓမ္မော အဓမ္မော. ယေ စ ခေါ ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဒုက္ခော ဓမ္မော’’တိ. သုခေါ တေသံ ဓမ္မော အဓမ္မော. ယထာ ဝါ ပန ဘိက္ခုနော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အသုဘာနုပဿိနော ဝိဟရတော သုဘသညာ ပဟီယန္တိ. ဒုက္ခာနုပဿိနော ဝိဟရတော သုခသညာ ပဟီယန္တိ. အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော နိစ္စသညာ ပဟီယန္တိ. အနတ္တာနုပဿိနော ဝိဟရတော အတ္တသညာ ပဟီယန္တိ. ယံ ယံ ဝါ ပန ဓမ္မံ ရောစယတိ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ ဝါ, တဿ တဿ ဓမ္မဿ ယော ပဋိပက္ခော, သွဿ အနိဋ္ဌတော အဇ္ဈာပန္နော ဘဝတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ကုသလာကုသလဓမ္မေ’’တိ.

තවද යම් කෙනෙක් "අත්තකිලමථානුයෝගය (ශරීරයට දුක් දීම) ධර්මයයි" පවසත්ද, සංසාරයෙන් නික්ම යාමට මඟ වන ධර්මය ඔවුන්ට අධර්මයකි. යම් කෙනෙක් "දුක ධර්මයයි" පවසත්ද, සැපය ඔවුන්ට අධර්මයකි. එසේම සියලු සංස්කාරයන්හි අසුභය අනුදකිමින් වාසය කරන භික්ෂුවගේ සුභ සංඥාවෝ ප්‍රහීණ වෙති. දුක්ඛානුපස්සීව වාසය කරන්නහුගේ සුඛ සංඥාවෝ ප්‍රහීණ වෙති. අනිච්චානුපස්සීව වාසය කරන්නහුගේ නිච්ච සංඥාවෝ ප්‍රහීණ වෙති. අනත්තානුපස්සීව වාසය කරන්නහුගේ අත්ත සංඥාවෝ ප්‍රහීණ වෙති. යම් යම් ධර්මයකට කැමැත්ත දක්වයිද හෝ එළඹෙයිද, ඒ ඒ ධර්මයට ප්‍රතිපක්ෂ වූ යම් ධර්මයක් වේද, එය ඔහු විසින් අනිෂ්ට වූවක් ලෙස පිළිගනු ලැබේ. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන මහරහතන් වහන්සේ "කුසලාකුසල ධර්මයෝ" යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ပရိဝတ္တနော ဟာရော.

පරිවර්තන හාරය නිමවන ලදී.

၁၀. ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

10. වේවචන හාර විභංගය

၃၇. တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရော? ‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနီ’’တိ. ယထာ ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ အညမညေဟိ ဝေဝစနေဟိ နိဒ္ဒိသတိ. ယထာဟ ဘဂဝါ –

37. එහි වේවචන හාරය යනු කුමක්ද? "බොහෝ සමාන පද (පර්යාය පද)" යන්නයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් ධර්මයක් විවිධ වූ සමාන පද මගින් විස්තර කරන සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘အာသာ စ ပိဟာ အဘိနန္ဒနာ စ, အနေကဓာတူသု သရာ ပတိဋ္ဌိတာ;

အညာဏမူလပ္ပဘဝါ ပဇပ္ပိတာ, သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလိကာ’’တိ.

"ආශාවද, පිහාවද (පැතීම), අභිනන්දනයද (සතුටු වීම), අනේක ධාතූන්හි හැසිරෙන, එහි පිහිටි, අවිද්‍යාව මුල් කොට උපන් සියලු තෘෂ්ණාවෝ මා විසින් මුල් සහිතවම විනාශ කරන ලදහ."

အာသာ နာမ ဝုစ္စတိ ယာ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿ အာသီသနာ အဝဿံ အာဂမိဿတီတိ အာသာဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပိဟာ နာမ ယာ ဝတ္တမာနဿ အတ္ထဿ ပတ္ထနာ, သေယျတရံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘ဧဒိသော ဘဝေယျ’’န္တိ ပိဟာဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အတ္ထနိပ္ဖတ္တိပဋိပါလနာ အဘိနန္ဒနာ နာမ, ပိယံ ဝါ ဉာတိံ အဘိနန္ဒတိ, ပိယံ ဝါ ဓမ္မံ အဘိနန္ဒတိ, အပ္ပဋိကူလတော ဝါ အဘိနန္ဒတိ.

මතු ලැබීමට තිබෙන වස්තුව කෙරෙහි ඇති බලාපොරොත්තුව 'ආශා' නම් වේ. 'එය ඒකාන්තයෙන්ම මට ලැබෙනු ඇත' යන සිතිවිල්ල ඔහු තුළ උපදී. පවතින සම්පත් කෙරෙහි ඇති පැතුම 'පිහා' නම් වේ. වඩාත් උසස් දෙයක් දැක 'මෙවැන්නක් වේවා' යයි ඔහු තුළ පැතුම උපදී. අභිමත අර්ථය සිද්ධ කර ගැනීම පිණිස ඇතිවන රැකවරණය 'අභිනන්දනය' නම් වේ. ප්‍රිය වූ නෑයෙකු පිළිබඳව හෝ ප්‍රිය වූ අරමුණක් පිළිබඳව හෝ ප්‍රියමනාප ලෙස සතුටු වීම මෙයින් අදහස් වේ.

အနေကဓာတူတိ [Pg.46] စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု, သောတဓာတု သဒ္ဒဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု, ဃာနဓာတု ဂန္ဓဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု, ဇိဝှာဓာတု ရသဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု, ကာယဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု, မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု.

'අනේක ධාතු' යනු චක්ඛු ධාතුව, රූප ධාතුව, චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතුව; සෝත ධාතුව, සද්ද ධාතුව, සෝත විඤ්ඤාණ ධාතුව; ඝාණ ධාතුව, ගන්ධ ධාතුව, ඝාණ විඤ්ඤාණ ධාතුව; ජිව්හා ධාතුව, රස ධාතුව, ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුව; කාය ධාතුව, පොට්ඨබ්බ ධාතුව, කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව; මනෝ ධාතුව, ධම්ම ධාතුව සහ මනෝ විඤ්ඤාණ ධාතුවයි.

သရာတိ ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ ကေစိ သဒ္ဒါဓိမုတ္တာ ကေစိ ဂန္ဓာဓိမုတ္တာ ကေစိ ရသာဓိမုတ္တာ ကေစိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိမုတ္တာ ကေစိ ဓမ္မာဓိမုတ္တာ. တတ္ထ ယာနိ ဆ ဂေဟသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ, ဣမာနိ စတုဝီသပဒါနိ တဏှာပက္ခော, တဏှာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. ယာ ဆ ဥပေက္ခာ ဂေဟသိတာ, အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

'සරා' යනු ඇතැමෙක් රූපයෙහි ඇලෙති, ඇතැමෙක් ශබ්දයෙහි, ඇතැමෙක් ගන්ධයෙහි, ඇතැමෙක් රසයෙහි, ඇතැමෙක් ස්පර්ශයෙහි, ඇතැමෙක් ධර්මාරම්මණවල ඇලෙති. එහි ගේහසිත දෝමනස්ස 6 ක්ද, ගේහසිත සෝමනස්ස 6 ක්ද, නෙක්ඛම්මසිත දෝමනස්ස 6 ක්ද, නෙක්ඛම්මසිත සෝමනස්ස 6 ක්ද වන මේ කරුණු විසිහතර තෘෂ්ණා පක්ෂයට අයත්ය. මෙය තෘෂ්ණාවෙහි වේවචනයකි (පර්යාය පදයකි). යම් ගේහසිත උපේක්ෂා 6 ක් වේද, මෙය දිට්ඨි පක්ෂයට අයත් වේ.

၃၈. သာယေဝ ပတ္ထနာကာရေန ဓမ္မနန္ဒီ ဓမ္မပေမံ ဓမ္မဇ္ဈောသာနန္တိ တဏှာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. စိတ္တံ မနော ဝိညာဏန္တိ စိတ္တဿ ဧတံ ဝေဝစနံ. မနိန္ဒြိယံ မနောဓာတု မနာယတနံ ဝိဇာနနာတိ မနဿေတံ ဝေဝစနံ. ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ အဓိပညာ သိက္ခာ ပညာ ပညာက္ခန္ဓော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဉာဏံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ တီရဏာ ဝိပဿနာ ဓမ္မေ ဉာဏံ အတ္ထေ ဉာဏံ အနွယေ ဉာဏံ ခယေ ဉာဏံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ စက္ခု ဝိဇ္ဇာ ဗုဒ္ဓိ ဘူရိ မေဓာ အာလောကော, ယံ ဝါ ပန ယံ ကိဉ္စိ အညံပိ ဧဝံ ဇာတိယံ, ပညာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, သဗ္ဗာ ပညာ. အပိ စ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန သဒ္ဓါ, အာရမ္ဘဋ္ဌေန ဝီရိယံ, အပိလာပနဋ္ဌေန သတိ, အဝိက္ခေပဋ္ဌေန သမာဓိ, ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ.

38. පතන්නාකාරයෙන් (ප්‍රාර්ථනා කරන ස්වභාවයෙන්) පවතින එම තෘෂ්ණාවම ධර්මය කෙරෙහි ඇලෙන බැවින් 'ධම්මනන්දී' නම් වේ, ධර්මය කෙරෙහි ප්‍රේම කරන බැවින් 'ධම්මපේම' නම් වේ, ධර්මයෙහි ගිජු වන බැවින් 'ධම්මජ්ඣෝසාන' නම් වේ. මේ සියල්ල තෘෂ්ණාව සඳහා පර්යාය වචන වේ. චිත්තය, මනස, විඤ්ඤාණය යනු සිතට පර්යාය වචන වේ. මනින්ද්‍රිය, මනෝධාතුව, මනායතනය, විජානනය යනු මනසට පර්යාය වචන වේ. ප්‍රඥේන්ද්‍රිය, ප්‍රඥා බලය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව, ප්‍රඥාව, ප්‍රඥා ස්කන්ධය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, ඥානය, සම්මා දිට්ඨිය, තීරණය, විපස්සනාව, ධර්මයේ ඥානය, අර්ථයේ ඥානය, අන්වය ඥානය, ක්ෂය ඥානය, අනුප්පාද ඥානය, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය, ප්‍රඥා ඇස, විද්‍යාව, බුද්ධිය, භූරි (මහපොළොව වැනි ප්‍රඥාව), මේධාව, ආලෝකය යන මෙබඳු වූ ප්‍රඥා අර්ථය දෙන පද සියල්ල ප්‍රඥාවට පර්යාය වචන වේ. ලෝකෝත්තර වූ පංචේන්ද්‍රියයන් ද සියලු ප්‍රඥාවටම අයත් වෙයි. තවද, අධිපති ස්වභාවයෙන් 'ශ්‍රද්ධාව' ද, වීර්යය වැඩීමේ ස්වභාවයෙන් 'වීර්යය' ද, අමතක නොවන (ගිලී නොයන) ස්වභාවයෙන් 'සතිය' ද, නොවිසිරෙන ස්වභාවයෙන් 'සමාධිය' ද, මැනවින් දැනගන්නා ස්වභාවයෙන් 'ප්‍රඥාව' ද වේ යැයි මෙලෙස පර්යාය වචන පැවසිය යුතුය.

ယထာ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. ဗလနိပ္ဖတ္တိဂတော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အဓိဂတပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုယောဂဝိပ္ပဟီနော အဂတိဂမနဝီတိဝတ္တော ဥဒ္ဓဋသလ္လော နိရူဠှဝဏော မဒ္ဒိတကဏ္ဍကော နိဗ္ဗာပိတပရိယုဋ္ဌာနော ဗန္ဓနာတီတော ဂန္ထဝိနိဝေဌနော အဇ္ဈာသယဝီတိဝတ္တော ဘိန္နန္ဓကာရော စက္ခုမာ လောကဓမ္မသမတိက္ကန္တော အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပယုတ္တော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ဓမ္မေသု အသင်္ခေပဂတော ဗန္ဓနာတိဝတ္တော ဌပိတသင်္ဂါမော အဘိက္ကန္တတရော ဥက္ကာဓရော အာလောကကရော ပဇ္ဇောတကရော တမောနုဒေါ ရဏဉ္ဇဟော အပရိမာဏဝဏ္ဏော အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော အသင်္ခေယျဝဏ္ဏော အာဘံကရော ပဘံကရော ဓမ္မောဘာသပဇ္ဇောတကရောတိ [Pg.47] စ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောတိ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

බුද්ධානුස්සතියෙහි වදාළ පරිදි ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙන් ද අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථී වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක. එලෙසම දස බලයෙන් යුතු වූ, වෛශාරද්‍ය ඥානයන්ට පැමිණි, සිවුපිළිසිඹියා ලැබූ, සිවු යෝගයන් ප්‍රහීණ කළ, අගතියට නොයෑම ඉක්මවූ, කෙලෙස් හුල් උදුරා දැමූ, සුව වූ කෙලෙස් වණ ඇති, මැඩපැවැත්වූ කෙලෙස් කටු ඇති, සංසිඳවූ පරියුට්ඨාන කෙලෙස් ඇති, බන්ධනයෙන් එතෙර වූ, කෙලෙස් ගැට ලිහා දැමූ, අදහස් පිරිසිදු වූ, මෝහ අන්ධකාරය දුරු කළ, (පංච) චක්ඛු ඇති, ලෝක ධර්මයන් ඉක්මවා සිටින, ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ ඇලීමෙන් හා ගැටීමෙන් තොර වූ, අප්‍රමාණ ගුණයන්ට පැමිණි, බන්ධනයන්ගෙන් මිදුණු, මාර යුද්ධය ජයගත්, අතිශයින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥා වැලැක් දරන්නා වූ, ආලෝකය කරන්නා වූ, ප්‍රදීපයක් වැනි වූ, මෝහ අන්ධකාරය නසන්නා වූ, කෙලෙස් රජස් දුරු කළ, අපරිමාණ ගුණ ඇති, අප්‍රමේය ගුණ ඇති, අසංඛ්‍ය ගුණ ඇති, ආලෝකය කරන්නා වූ, ප්‍රභාව පතුරුවන්නා වූ, ධර්මාලෝක නමැති ප්‍රදීපය දල්වන්නා වූ යන මේ පද ද, 'බුද්ධ' හා 'භාග්‍යවත්' යන පද ද බුද්ධානුස්සතියෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේට පර්යාය වචන වේ.

ယထာ စ ဓမ္မာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ. ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃာဋော ဝဋ္ဋူပစ္ဆေဒေါ သုညတော အတိဒုလ္လဘော တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ.

ධම්මානුස්සතියෙහි වදාළ පරිදි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමා විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙන්නේය, 'එන්න බලන්න' යයි කීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් ප්‍රත්‍යත්මව අවබෝධ කළ යුතුය. එම ධර්මය නම්, මද පීඩාව නසන, පිපාසය (තෘෂ්ණාව) දුරු කරන, ඇලීම සහමුලින් උදුරා දමන, සංසාර වෘත්තය සිඳලන, ශූන්‍ය වූ, අතිශයින් දුර්ලභ වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය වූ, විරාගී වූ, නිරෝධය වූ නිවනයි.

‘‘အသင်္ခတံ အနတံ အနာသဝဉ္စ, သစ္စဉ္စ ပါရံ နိပုဏံ သုဒုဒ္ဒသံ;

အဇဇ္ဇရံ ဓုဝံ အပလောကိတံ, အနိဒဿနံ နိပ္ပပဉ္စ သန္တံ.

හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හට නොගත්, නිමක් නැති, ආශ්‍රව රහිත, සත්‍ය වූ, සංසාර පාරයට ගෙන යන, සියුම් වූ, දැකීමට අතිශය දුෂ්කර වූ, ජරාවට පත් නොවන, ස්ථිර වූ, විනාශ නොවන, නිදර්ශනයක් ලෙස දැක්විය නොහැකි, ප්‍රපංච රහිත වූ, ශාන්ත වූ නිවනයි.

‘‘အမတံ ပဏီတဉ္စ သိဝဉ္စ ခေမံ, တဏှာက္ခယော အစ္ဆရိယဉ္စ အဗ္ဘုတံ;

အနီတိကံ အနီတိကဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနမေတံ သုဂတေန ဒေသိတံ.

අමෘත වූ, ප්‍රණීත වූ, සිහිල් වූ, බිය රහිත වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය වූ, ආශ්චර්යවත් වූ, අද්භූත වූ, උපද්‍රව රහිත වූ, නිරුපද්‍රව ධර්මය වූ මේ නිවන සුගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දේය.

‘‘အဇာတံ အဘူတံ အနုပဒ္ဒဝဉ္စ, အကတံ အသောကဉ္စ အထော ဝိသောကံ;

အနူပသဂ္ဂံနုပသဂ္ဂဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနမေတံ သုဂတေန ဒေသိတံ.

නුපන් වූ, හට නොගත්, උපද්‍රව රහිත වූ, (ප්‍රත්‍යයන්ගෙන්) නොකරන ලද, ශෝක රහිත වූ, එබැවින්ම ශෝකයෙන් තොර වූ, පීඩා රහිත වූ, පීඩා රහිත ධර්මය වූ මේ නිවන සුගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දේය.

‘‘ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ ဒုပ္ပဿံ, ဥတ္တရဉ္စ အနုတ္တရံ;

အသမံ အပ္ပဋိသမံ, ဇေဋ္ဌံ သေဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ.

එම නිවන ගම්භීර වූයේ ද, දැකීමට අපහසු වූයේ ද, ලෝකෝත්තර වූයේ ද, අනුත්තර වූයේ ද, අසම වූයේ ද, අසමසම වූයේ ද වෙයි. එය ජ්‍යෙෂ්ඨය, ශ්‍රේෂ්ඨය යයි කියනු ලැබේ.

‘‘လေဏဉ္စ တာဏံ အရဏံ အနင်္ဂဏံ, အကာစ မေတံ ဝိမလန္တိ ဝုစ္စတိ;

ဒီပေါ သုခံ အပ္ပမာဏံ ပတိဋ္ဌာ, အကိဉ္စနံ အပ္ပပဉ္စန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

එය ලෙණ (පිහිට), තාණ (ආරක්ෂාව), අරණ (කෙලෙස් රහිත බව), අංගණ (කෙලෙස් මල) රහිත බව, දෝෂ රහිත බව, නිර්මල බව යයි කියනු ලැබේ. තවද එය දීපය (ද්වීපය), සැපය, අප්‍රමාණ බව, පිහිට, කෙලෙස් කිලිටක් නැති බව, ප්‍රපංච රහිත බව යයි වදාරන ලදී.

ဓမ္မာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

මෙය ධම්මානුස්සතියෙහි ධර්මය සඳහා පර්යාය වචන සමූහයයි.

ယထာ [Pg.48] စ သံဃာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ သုပ္ပဋိပန္နော ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဉာယပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ, သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော သတ္တာနံ သာရော သတ္တာနံ မဏ္ဍော သတ္တာနံ ဥဒ္ဓါရော သတ္တာနံ ဧသိကာ သတ္တာနံ သုရဘိပသူနံ ပုဇ္ဇော ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စာတိ သံဃာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

සංඝානුස්සතියෙහි වදාළ පරිදි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක, සෘජුව පිළිපන් සේක, න්‍යායයට අනුව පිළිපන් සේක, ගරුකටයුතු ලෙස පිළිපන් සේක. පුරුෂ යුගල වශයෙන් සතරක් වූ, පුද්ගල වශයෙන් අටක් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ආහුනෙය්‍ය වන සේක, පාහුනෙය්‍ය වන සේක, දක්ඛිණෙය්‍ය වන සේක, අඤ්ජලිකරණීය වන සේක, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක. තවද ශීලසම්පන්න වූ, සමාධිසම්පන්න වූ, ප්‍රඥාසම්පන්න වූ, විමුක්තිසම්පන්න වූ, විමුක්තිඥානදර්ශනසම්පන්න වූ, සත්වයන්ගේ සාරය වූ, සත්වයන්ගේ ප්‍රණීත කොටස වූ, සත්වයන් සංසාරයෙන් උද්ධරණය කරන්නා වූ, සත්වයන්ගේ ඉන්ද්‍රඛීලයක් වැනි වූ, සත්වයන්ට සුවඳවත් මලක් වැනි වූ, දෙවි මිනිසුන්ගේ පූජාවට සුදුසු වූ යනාදිය සංඝානුස්සතියෙහි සංඝයා වහන්සේට පර්යාය වචන වේ.

ယထာ စ သီလာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ အရိယာနိ အရိယကန္တာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ, အလင်္ကာရော စ သီလံ ဥတ္တမင်္ဂေါပသောဘဏတာယ, နိဓာနဉ္စ သီလံ သဗ္ဗဒေါဘဂ္ဂသမတိက္ကမနဋ္ဌေန, သိပ္ပဉ္စ သီလံ အက္ခဏဝေဓိတာယ, ဝေလာ စ သီလံ အနတိက္ကမနဋ္ဌေန, ဓညဉ္စ သီလံ ဒလိဒ္ဒေါပစ္ဆေဒနဋ္ဌေန, အာဒါသော စ သီလံ ဓမ္မဝေါလောကနတာယ, ပါသာဒေါ စ သီလံ ဝေါလောကနဋ္ဌေန, သဗ္ဗဘူမာနုပရိဝတ္တိ စ သီလံ အမတပရိယောသာနန္တိ သီလာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

සීලානුස්සතියෙහි වදාළ පරිදි යම් ඒ ශීලයන් අඛණ්ඩද, අච්ඡිද්‍රද, අසබලද, කැළැල් රහිතද, ආර්ය වූවන්ද, ආර්යයන් විසින් ප්‍රිය කරන ලද්දේද, තෘෂ්ණා දාසත්වයෙන් මිදුණේද, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද්දේද, (දිට්ඨිවලින්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද්දේද, සමාධිය පිණිස පවතීද, එය ශීලයට නමකි. ශීලය වනාහි උතුම් අංගයන් තිළිණ කරන බැවින් අලංකාරයකි, සියලු අභාග්‍යයන් ඉක්මවා යන බැවින් නිධානයකි, (සත්‍යය) විදින බැවින් ශිල්පයකි, නොඉක්මවා සිටින අරුතින් වෙරළකි, දිළිඳු බව නසන අරුතින් ධනයකි, ධර්මය බලන අරුතින් කැඩපතකි, (විදර්ශනා ඇසින්) බලන අරුතින් ප්‍රාසාදයකි, සියලු භූමිවල පවත්නා අමා නිවන කෙළවර කොට ඇත්තකි. මේ සීලානුස්සතියෙහි ශීලය සඳහා පර්යාය වචනයි.

ယထာ စ စာဂါနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ စာဂါနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနီ’’တိ.

චාගානුස්සතියෙහි වදාළ පරිදි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ගිහිගෙයි වසන කල කෙලෙස් මලෙන් තොර පරිත්‍යාගශීලීව, දීම සඳහා සෝදාගත් දෑත් ඇතිව, පරිත්‍යාගයෙහි ඇලුනෙකුව, දාන සංවිභාගයෙහි ඇලුනෙකුව වෙසෙයි යන මෙය චාගානුස්සතියෙහි පර්යාය වචනයි. ඒ නිසාම ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන රහතන් වහන්සේ 'පර්යාය වචන බොහෝය' යි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ဝေဝစနော ဟာရော.

පර්යාය වචන හාරය මෙසේ සම්බන්ධ කරන ලදී.

၁၁. ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

11. පඤ්ඤත්ති හාර විභාගය මෙසේය.

၃၉. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိဟာရော? ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတီ’’တိ.

39. එහි පඤ්ඤත්ති හාරය යනු කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් ධර්මයක් විවිධ ප්‍රඥප්තීන්ගෙන් දේශනා කරන සේක යනුයි.

ယာ ပကတိကထာယ ဒေသနာ. အယံ နိက္ခေပပညတ္တိ. ကာ စ ပကတိကထာယ ဒေသနာ, စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ယထာ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ ပညတ္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဆန္နံ ဓာတူနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဒသန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နိက္ခေပပညတ္တိ.

ස්වභාවික කථාවෙන් කෙරෙන දේශනාව 'නික්ඛේප ප්‍රඥප්තිය'යි. ස්වභාවික කථාවෙන් කෙරෙන දේශනාව නම් සතර සත්‍යයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මෙය දුකයි' වදාළ සේක්ද, එය පංච ස්කන්ධයන්ගේ, ධාතු හයකගේ, ධාතු දහඅටකගේ, ආයතන දොළසකගේ සහ ඉන්ද්‍රිය දහයකගේ නික්ඛේප ප්‍රඥප්තියයි.

ကဗဠီကာရေ [Pg.49] စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

මහණෙනි, කබලිංකාර ආහාරයෙහි යම් හෙයකින් ඇලීමක්, සතුටක්, තෘෂ්ණාවක් වේද, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම වෙයි. නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම ඇති කල්හි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීම වෙයි. සංස්කාරයන්ගේ වැඩීම ඇති කල්හි මතු පුනර්භවයක් ඇති වෙයි. මතු පුනර්භවයක් ඇති කල්හි මතු ජාති, ජරා, මරණ ඇති වෙයි. මහණෙනි, මතු ජාති, ජරා, මරණ ඇති තැන ශෝක සහිතය, පීඩා සහිතය, දැඩි වෙහෙස සහිතය යි මම වදාරමි.

ဖဿေ စေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ. ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ. အယံ ပဘဝပညတ္တိ ဒုက္ခဿ စ သမုဒယဿ စ.

මහණෙනි, ඵස්ස ආහාරයෙහි හෝ... මනෝසංචේතනා ආහාරයෙහි හෝ විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි හෝ ඇල්ම (රාගය) ඇත්නම්, සතුට (නන්දිය) ඇත්නම්, තෘෂ්ණාව ඇත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය පිහිටයි, වැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම (පිළිසඳ ගැනීම) සිදුවෙයි. යම් තැනක නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීම ඇද්ද, එහි සංස්කාරයන්ගේ වැඩීම සිදුවෙයි. යම් තැනක සංස්කාරයන්ගේ වැඩීම ඇද්ද, එහි මතු නැවත භවයක උපත සිදුවෙයි. යම් තැනක මතු නැවත භවයක උපත ඇද්ද, එහි මතු ජාති, ජරා, මරණ සිදුවෙයි. මහණෙනි, මතු ජාති, ජරා, මරණ ඇති ඒ සංසාරය සෝක සහිතය, දැවිලි සහිතය, පීඩා සහිතයයි මම වදාරමි. මෙය දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ හා සමුදය සත්‍යය පිළිබඳ හටගැනීම පෙන්වා දෙන ප්‍රභව ප්‍රඥප්තියයි.

ကဗဠီကာရေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

මහණෙනි, කබලිංකාර ආහාරයෙහි (පිඬු කොට ගිලින ආහාරයෙහි) ඇල්ම නැත්නම්, සතුට නැත්නම්, තෘෂ්ණාව නැත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය නොපිහිටයි, නොවැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය නොපිහිටා නොවැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් සිදු නොවේ. නාමරූප බැසගැනීමක් නැති තැන සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැත. සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැති තැන මතු නැවත භවයක උපතක් නැත. මතු නැවත භවයක උපතක් නැති තැන මතු ජාති, ජරා, මරණ නැත. මහණෙනි, මතු ජාති, ජරා, මරණ නැති ඒ තත්ත්වය සෝක රහිතය, දැවිලි රහිතය, පීඩා රහිතයයි මම වදාරමි.

ဖဿေ စေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ. ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

මහණෙනි, ඵස්ස ආහාරයෙහි හෝ... මනෝසංචේතනා ආහාරයෙහි හෝ විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි හෝ ඇල්ම නැත්නම්, සතුට නැත්නම්, තෘෂ්ණාව නැත්නම්, එහි විඤ්ඤාණය නොපිහිටයි, නොවැඩෙයි. යම් තැනක විඤ්ඤාණය නොපිහිටා නොවැඩේද, එහි නාමරූපයන්ගේ බැසගැනීමක් නැත. නාමරූප බැසගැනීමක් නැති තැන සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැත. සංස්කාරයන්ගේ වැඩීමක් නැති තැන මතු නැවත භවයක උපතක් නැත. මතු නැවත භවයක උපතක් නැති තැන මතු ජාති, ජරා, මරණ නැත. මහණෙනි, මතු ජාති, ජරා, මරණ නැති ඒ තත්ත්වය සෝක රහිතය, දැවිලි රහිතය, පීඩා රහිතයයි මම වදාරමි.

အယံ [Pg.50] ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

මෙය දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැනීම (පරිඤ්ඤා ප්‍රඥප්තිය) ද, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහාණය කිරීම (පහාණ ප්‍රඥප්තිය) ද, මග්ග සත්‍යය වැඩීම (භාවනා ප්‍රඥප්තිය) ද, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කිරීම (සච්ඡිකිරියා ප්‍රඥප්තිය) ද පෙන්වා දීමයි.

၄၀. သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ. အပ္ပမတ္တော နိပကော သတော, သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘‘စက္ခု အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ရူပါ အနိစ္စာ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ, တမ္ပိ အနိစ္စန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

40. මහණෙනි, සමාධිය වඩන්න. මහණෙනි, නොපමා වූ, තියුණු ප්‍රඥාව ඇති, සිහි ඇති, සමාධිමත් වූ මහණා ඇති තතු පරිදි (යථාභූතව) දැනගනියි. ඇති තතු පරිදි කුමක් දැනගනියිද? 'ඇස අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'රූප අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'චක්ඛු විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'චක්ඛු සම්ඵස්සය අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. චක්ඛු සම්ඵස්සය හේතුවෙන් උපදින්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ (අදුක්ඛමසුඛ) යම් වේදනාවක් ඇද්ද, එය ද අනිත්‍යය කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි.

သောတံ …ပေ… ဃာနံ…ပေ… ဇိဝှာ…ပေ… ကာယော…ပေ… ‘‘မနော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ဓမ္မာ အနိစ္စာ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘မနောဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘မနောသမ္ဖဿော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ, တမ္ပိ အနိစ္စန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

කන... නාසය... දිව... කය... 'මනස අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'ධර්ම අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මනෝ විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මනෝ සම්ඵස්සය අනිත්‍යය' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. මනෝ සම්ඵස්සය හේතුවෙන් උපදින්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ යම් වේදනාවක් ඇද්ද, එය ද අනිත්‍යය කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි.

အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

මෙය මග්ග සත්‍යය වැඩීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැනීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහාණය කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද වෙයි.

ရူပံ, ရာဓ, ဝိကိရထ ဝိဓမထ ဝိဒ္ဓံသေထ ဝိကီဠနိယံ ကရောထ, ပညာယ တဏှက္ခယာယ ပဋိပဇ္ဇထ. တဏှက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယော, ဒုက္ခက္ခယာ နိဗ္ဗာနံ. ဝေဒနံ…ပေ…. သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ ဝိညာဏံ ဝိကိရထ ဝိဓမထ ဝိဒ္ဓံသေထ ဝိကီဠနိယံ ကရောထ, ပညာယ တဏှက္ခယာယ ပဋိပဇ္ဇထ. တဏှက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယော, ဒုက္ခက္ခယာ နိဗ္ဗာနံ.

රාධය, රූපය විසුරුවා හරින්න, නසා දමන්න, විනාශ කරන්න, කෙළිබඩුවක් මෙන් (ප්‍රඥාවෙන්) කැබලි කරන්න. ප්‍රඥාවෙන් යුතුව තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම පිණිස පිළිපදින්න. තෘෂ්ණාව ක්ෂය වීමෙන් දුක ක්ෂය වීම සිදු වෙයි. දුක ක්ෂය වීමෙන් නිවන වෙයි. වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය විසුරුවා හරින්න, නසා දමන්න, විනාශ කරන්න, කෙළිබඩුවක් මෙන් කැබලි කරන්න. ප්‍රඥාවෙන් යුතුව තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම පිණිස පිළිපදින්න. තෘෂ්ණාව ක්ෂය වීමෙන් දුක ක්ෂය වීම සිදු වෙයි. දුක ක්ෂය වීමෙන් නිවන වෙයි.

အယံ နိရောဓပညတ္တိ နိရောဓဿ, နိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ အဿာဒဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

මෙය නිරෝධය පිළිබඳ නිරෝධ ප්‍රඥප්තිය ද, ආශ්වාදය කෙරෙහි කලකිරීම පිළිබඳ නිබ්බිදා ප්‍රඥප්තිය ද, දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැනීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහාණය පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, මග්ග සත්‍යය වැඩීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද වෙයි.

‘‘သော ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

'මෙය දුකයි' කියා ඔහු ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය දුක්ඛ සමුදයයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි.

အယံ [Pg.51] ပဋိဝေဓပညတ္တိ သစ္စာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဒဿနဘူမိယာ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ သောတာပတ္တိဖလဿ. ‘‘သော ဣမေ အာသဝါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ အာသဝသမုဒယော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ဣမေ အာသဝါ အသေသံ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

මෙය සත්‍යයන් අවබෝධ කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, දර්ශන භූමියෙහි (සෝතාපත්ති මාර්ගයෙහි) පිහිටුවීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, මාර්ගය වැඩීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, සෝතාපත්ති ඵලය සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද වෙයි. 'මේවා ආශ්‍රවයෝය' කියා ඔහු ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය ආශ්‍රව සමුදයයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය ආශ්‍රව නිරෝධයයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මෙය ආශ්‍රව නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි. 'මේ ආශ්‍රවයෝ ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වෙති' කියා ඇති තතු පරිදි දැනගනියි.

အယံ ဥပ္ပာဒပညတ္တိ ခယေ ဉာဏဿ, ဩကာသပညတ္တိ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, အာရမ္ဘပညတ္တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ, အာသာဋနပညတ္တိ အာသာဋိကာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဘာဝနာဘူမိယာ, အဘိနိဃာတပညတ္တိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ.

මෙය ක්ෂය ඥානය ඇති වීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, අනුප්පාද ඥානය පිහිටීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, මාර්ගය වැඩීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැනීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහාණය පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, වීර්ය ඉන්ද්‍රියය ආරම්භ කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, කෙලෙස් දුරු කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, භාවනා භූමියෙහි පිහිටුවීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද, ලාමක වූ අකුසල ධර්මයන් සහමුලින් විනාශ කිරීම පිළිබඳ ප්‍රඥප්තිය ද වෙයි.

၄၁. ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. အယံ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အယံ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ…. အယံ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

41. මහණෙනි, 'මෙය දුකයි' කියා පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් පිළිබඳව මා තුළ ඥාන ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි, 'මෙය දුක්ඛ සමුදයයි' කියා මා තුළ... මහණෙනි, 'මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයි' කියා මා තුළ... මහණෙනි, 'මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන් පිළිබඳව මා තුළ ඥාන ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.

အယံ ဒေသနာပညတ္တိ သစ္စာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ သုတမယိယာ ပညာယ သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဿ, ပဝတ္တနာပညတ္တိ ဓမ္မစက္ကဿ.

මෙය සත්‍යයන් (චතුරාර්ය සත්‍යය) පිළිබඳ දේශනා පැනවීමකි. මෙය ශ්‍රැතමය ප්‍රඥාව පිහිටුවීම පිළිබඳ පැනවීමකි. මෙය ‘නොදන්නා වූ දහම් දැනගන්නෙමි’ යන ඉන්ද්‍රිය (අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය) සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ පැනවීමකි. මෙය ධර්ම චක්‍රය පවත්වනු ලැබීම පිළිබඳ පැනවීමකි.

‘‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ ပရိညေယျ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခသမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သာ ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

“මහණෙනි, ‘මේ ඒ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය පිරිසිඳ දැක්ක යුතුය’ (පරිඤ්ඤෙය්‍ය) යනුවෙන් පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි මට ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. ‘ඒ මේ දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ (පහාතබ්බ)... ‘ඒ මේ දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය සාක්ෂාත් කළ යුතුය’ (සච්ඡිකාතබ්බ)... ‘ඒ මේ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව (මග්ග සත්‍යය) වැඩිය යුතුය’ (භාචේතබ්බ) යනුවෙන් මහණෙනි, පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි මට ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.”

အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ စိန္တာမယိယာ ပညာယ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အညိန္ဒြိယဿ.

මෙය මාර්ගය වැඩීම (භවනා) පිළිබඳ පැනවීමකි. චින්තාමය ප්‍රඥාව පිහිටුවීම පිළිබඳ පැනවීමකි. අඤ්ඤින්ද්‍රිය (දැනගැනීමේ ඉන්ද්‍රිය) සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ පැනවීමකි.

‘‘တံ [Pg.52] ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ ပရိညာတ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခသမုဒယော ပဟီနော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓော သစ္ဆိကတော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သာ ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဘာဝနာမယိယာ ပညာယ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယဿ, ပဝတ္တနာပညတ္တိ ဓမ္မစက္ကဿ.

“මහණෙනි, ‘ඒ මේ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය පිරිසිඳ දන්නා ලදී’ (පරිඤ්ඤාත) යනුවෙන් මට පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි ඇස පහළ විය... විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. ‘ඒ මේ දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය ප්‍රහීණ කරන ලදී’ (පහීන)... ‘ඒ මේ දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය සාක්ෂාත් කරන ලදී’ (සච්ඡිකත)... ‘ඒ මේ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාව (මග්ග සත්‍යය) වඩන ලදී’ (භාවිත) යනුවෙන් මහණෙනි, පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි මට ඇස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, ප්‍රඥාව පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.” මෙය මාර්ගය වැඩීම පිළිබඳ පැනවීමකි. භාවනාමය ප්‍රඥාව පිහිටුවීම පිළිබඳ පැනවීමකි. අඤ්ඤාතාවී ඉන්ද්‍රිය (දැන අවසන් කළ තැනැත්තාගේ ඉන්ද්‍රිය) සාක්ෂාත් කිරීම පිළිබඳ පැනවීමකි. මෙය ධර්ම චක්‍රය පවත්වනු ලැබීම පිළිබඳ පැනවීමකි.

‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ, ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ;

အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော, အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ.

“මුණිවරයාණෝ මැනිය හැකි (කාමාවචර) සහ මැනිය නොහැකි (අසංඛත/නිවන) යන භවයන්ගේ හටගැනීම හා භව සංස්කාරයන් අත්හළ සේක. අධ්‍යාත්මයෙහි ඇලුනු, සමාහිත වූ ඒ මුණිවරයා තමා කෙරෙහි උපන් කෙලෙස් නමැති සන්නාහය, යුද ඇඳුමක් බිඳ දමන්නාක් මෙන් බිඳ දැමූ සේක.”

‘‘တုလ’’န္တိ သင်္ခါရဓာတု. ‘‘အတုလ’’န္တိ နိဗ္ဗာနဓာတု, ‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝ’’န္တိ အဘိညာပညတ္တိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ. နိက္ခေပပညတ္တိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါယ. ‘‘ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနီ’’တိ ပရိစ္စာဂပညတ္တိ သမုဒယဿ. ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ. ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ ကာယဂတာယ သတိယာ. ဌိတိပညတ္တိ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ. ‘‘အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ အဘိနိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ စိတ္တဿ, ဥပါဒါနပညတ္တိ သဗ္ဗညုတာယ, ပဒါလနာပညတ္တိ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝ’’န္တိ.

‘තුලං’ යනු සංස්කාර ධාතුවයි. ‘අතුලං’ යනු නිර්වාණ ධාතුවයි. ‘තුලමතුලඤ්ච සම්භවං’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ සියලු ධර්මයන් පිළිබඳ අභිඥා පැනවීමයි. මෙය ධර්ම පටිසම්භිදාව පිහිටුවීමේ පැනවීමයි. ‘භව සංස්කාරයන් අත්හළ සේක’ යනු සමුදය සත්‍යය ප්‍රහීණ කිරීමේ (පරිච්චාග) පැනවීමයි. දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැකීමේ (පරිඤ්ඤා) පැනවීමයි. ‘අධ්‍යාත්මයෙහි ඇලුනු, සමාහිත වූ’ යනු කායගතා සතිය වැඩීමේ පැනවීමයි. චිත්ත ඒකග්ගතාව (සමාධිය) පිහිටුවීමේ පැනවීමයි. ‘තමා කෙරෙහි උපන් කෙලෙස් නමැති සන්නාහය බින්දේය’ යනු සිතෙහි කලකිරීම (අභිනිබ්බිදා) පිළිබඳ පැනවීමකි, සර්වඥතා ඥානය ලැබීම (උපාදාන) පිළිබඳ පැනවීමකි, අවිද්‍යා නමැති බිත්තර කටුව බිඳලීමේ පැනවීමකි. ඒ නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තුලමතුලඤ්ච සම්භවං’ යනාදිය වදාළ සේක.

ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါနံ, ကာမေသု သော ဇန္တု ကထံ နမေယျ;

ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂေါတိ ဉတွာ, တေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ.

“යම් සත්වයෙක් දුකත්, ඒ දුකට හේතුවත් දුටුවේද, ඒ සත්වයා (පුද්ගලයා) කෙසේ නම් කාමයන් කෙරෙහි නැමෙන්නේද? ලෝකයෙහි කාමයන් වනාහි බන්ධනයක් බව දැන, සිහි ඇත්තෙක්ව ඒ කාමයන් දුරු කිරීම පිණිස ශික්ෂාවන්හි හික්මිය යුතුය.”

‘‘ယော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ဒုက္ခဿ ပရိညာပညတ္တိ စ. ‘‘ယတောနိဒါန’’န္တိ ပဘဝပညတ္တိ စ သမုဒယဿ ပဟာနပညတ္တိ စ. ‘‘အဒ္ဒက္ခီ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ဉာဏစက္ခုဿ ပဋိဝေဓပညတ္တိ စ. ‘‘ကာမေသု သော ဇန္တုကထံ နမေယျာ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ကာမတဏှာယ အဘိနိဝေသပညတ္တိ စ. ‘‘ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂေါတိ ဉတွာ’’တိ ပစ္စတ္ထိကတော ဒဿနပညတ္တိ ကာမာနံ. ကာမာ ဟိ အင်္ဂါရကာသူပမာ မံသပေသူပမာ ပါဝကကပ္ပာ ပပါတဥရဂေါပမာ စ. ‘‘တေသံ သတီမာ’’တိ အပစယပညတ္တိ ပဟာနာယ, နိက္ခေပပညတ္တိ ကာယဂတာယ [Pg.53] သတိယာ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ. ‘‘ဝိနယာယ သိက္ခေ’’တိ ပဋိဝေဓပညတ္တိ ရာဂဝိနယဿ ဒေါသဝိနယဿ မောဟဝိနယဿ. ‘‘ဇန္တူ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ ယောဂိဿ. ယဒါ ဟိ ယောဂီ ကာမာ သင်္ဂေါတိ ပဇာနာတိ. သော ကာမာနံ အနုပ္ပာဒါယ ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒယတိ, သော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဝါယမတိ. အယံ ဝါယာမပညတ္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ. နိက္ခေပပညတ္တိ ဩရမတ္တိကာယ အသန္တုဋ္ဌိယာ. တတ္ထ သော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ ဝါယမတီတိ အယံ အပ္ပမာဒပညတ္တိ ဘာဝနာယ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ, အာရက္ခပညတ္တိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ဌိတိပညတ္တိ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါန’’န္တိ.

‘යෝ දුක්ඛං’ යනු දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ වේවචන (පර්යාය) පැනවීමක් සහ පිරිසිඳ දැකීම (පරිඤ්ඤා) පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘යතෝ නිදානං’ යනු සමුදය සත්‍යයේ හටගැනීම (පභව) සහ ප්‍රහාණය පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘අද්දක්ඛී’ යනු ඥාන චක්ෂුස පිළිබඳ පර්යාය පැනවීමක් සහ අවබෝධය (පටිවේධ) පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘කාමයන්හි ඒ සත්වයා කෙසේ නැමෙන්නේද’ යනු කාම තණ්හාව පිළිබඳ පර්යාය පැනවීමක් සහ දැඩිව ගැනීම (අභිනිවේස) පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘ලෝකයෙහි කාමයන් බන්ධනයක් බව දැන’ යනු කාමයන් සතුරන් ලෙස දැකීමේ පැනවීමයි. කාමයන් වනාහි ගිනි අඟුරු වළවල් වැනිය, මස් වැදලි වැනිය, ලැව් ගින්නක් වැනිය, ප්‍රපාතයක් හා සර්පයෙකු වැනිය. ‘තේසං සතිමා’ යනු ප්‍රහාණය පිණිස කෙලෙස් ක්ෂය කිරීමේ (අපචය) පැනවීමකි, කායගතා සතිය පිහිටුවීමේ පැනවීමකි, මාර්ගය වැඩීමේ පැනවීමකි. ‘විනයාය සික්ඛේ’ යනු රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය විනයනය කිරීමේ (දුරු කිරීමේ) අවබෝධය පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘ජන්තු’ (සත්වයා) යනු යෝගාවචරයා පිළිබඳ පර්යාය පැනවීමකි. යම් කලක යෝගියා කාමයන් බන්ධනයක් බව දැනගන්නේද, එවිට ඔහු කාමයන් නූපදවා ගැනීම සඳහා කුසල් දහම් උපදවයි. ඔහු නූපන් කුසල් දහම් උපදවා ගැනීමට වෙහෙසෙයි. මෙය නොපැමිණි කුසල් දහම් ලබා ගැනීම සඳහා වූ වීර්යය පැනවීමයි. මෙය ස්වල්ප මාත්‍ර වූ කුසලයකින් සතුටු නොවීම (අසන්තුට්ඨි) පිළිබඳ පැනවීමකි. එහිදී ඔහු උපන් කුසල් දහම් පැවැත්වීම සඳහා වෙහෙසෙයි; මෙය භාවනාවෙහි අප්‍රමාදය පිළිබඳ පැනවීමකි, වීර්ය ඉන්ද්‍රිය පිහිටුවීමේ පැනවීමකි, කුසල් දහම් ආරක්ෂා කිරීමේ පැනවීමකි, අධිචිත්ත ශික්ෂාවෙහි පිහිටුවීමේ පැනවීමකි. ඒ නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘යෝ දුක්ඛමද්දක්ඛි යතෝනිදානං’ යනාදිය වදාළ සේක.

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ;

ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတော;

အဿိရီ ဝိယ ခါယတိ, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ.

“ලෝකය මෝහය නමැති බන්ධනයෙන් බැඳී පවතී, එය (අසාර වුවද) සාරවත් දෙයක් ලෙස පෙනේ. කෙලෙස් උපධීන්ගෙන් බැඳුණු අඥානයා අවිද්‍යා අඳුරෙන් වටවී සිටී. ඔහු අශ්‍රීක (ශ්‍රීයක් නැති) අයෙකු මෙන් පෙනේ, නමුත් (යථාර්ථය) දක්නා තැනැත්තාට කිසිදු කෙලෙස් කිළුටක් නැත.”

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော’’တိ ဒေသနာပညတ္တိ ဝိပလ္လာသာနံ. ‘‘ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတီ’’တိ ဝိပရီတပညတ္တိ လောကဿ. ‘‘ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော’’တိ ပဘဝပညတ္တိ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ, ကိစ္စပညတ္တိ ပရိယုဋ္ဌာနာနံ. ဗလဝပညတ္တိ ကိလေသာနံ. ဝိရူဟနာပညတ္တိ သင်္ခါရာနံ. ‘‘တမသာ ပရိဝါရိတော’’တိ ဒေသနာပညတ္တိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဿ ဝေဝစနပညတ္တိ စ. ‘‘အဿိရီ ဝိယ ခါယတီ’’တိ ဒဿနပညတ္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ ပညာစက္ခုဿ. ‘‘ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ ပဋိဝေဓပညတ္တိ သတ္တာနံ, ရာဂေါ ကိဉ္စနံ ဒေါသော ကိဉ္စနံ မောဟော ကိဉ္စနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော’’တိ.

‘මෝහසම්බන්ධනෝ ලෝකෝ’ යනු විපල්ලාසයන් පිළිබඳ දේශනා පැනවීමකි. ‘භබ්බරූපෝව දිස්සති’ යනු ලෝකය වැරදි ලෙස පෙනීම (විපරීත) පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘උපධිබන්ධනෝ බාලෝ’ යනු පාපී වූ ලාමක ආසාවන්ගේ හටගැනීම පිළිබඳ පැනවීමකි, කෙලෙස් පර්යුට්ඨානයන්ගේ කාර්යය (කිච්ච) පිළිබඳ පැනවීමකි. මෙය කෙලෙස්වල බලවත් බව පෙන්වන පැනවීමකි. මෙය සංස්කාරයන්ගේ විරූහනය (වැඩීම) පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘තමසා පරිවාරිතෝ’ යනු අවිද්‍යා අන්ධකාරය පිළිබඳ දේශනා පැනවීමක් හා පර්යාය පැනවීමකි. ‘අස්සිරි විය ඛායති’ යනු දිව්‍ය චක්ෂුස පිළිබඳ දැක්ම සහ ප්‍රඥා චක්ෂුස පිහිටුවීම පිළිබඳ පැනවීමකි. ‘පස්සතෝ නත්ථි කිඤ්චනං’ යනු සත්වයන් කෙරෙහි පවත්නා රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය නමැති කිළුටු (කිඤ්චන) අවබෝධ කරගැනීමේ පැනවීමකි. ඒ නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මෝහසම්බන්ධනෝ ලෝකෝ’ යනාදිය වදාළ සේක.

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ. နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ.

“මහණෙනි, නූපන්, නොවූ, නොකළ, අසංඛත වූ (නිවනක්) ඇත. මහණෙනි, ඉදින් ඒ නූපන්, නොවූ, නොකළ, අසංඛත වූ ධර්මය නොවූයේ නම්, මෙලොව උපන්, වූ, කරන ලද, සංඛත වූ (සංස්කාර) ධර්මයන්ගෙන් නිදහස් වීමක් (නිස්සරණයක්) පැනවිය නොහැක. මහණෙනි, යම් හෙයකින් නූපන්, නොවූ, නොකළ, අසංඛත වූ ධර්මය ඇත්තේද, එබැවින් උපන්, වූ, කරන ලද, සංඛත ධර්මයන්ගෙන් නිදහස් වීම පෙනෙයි.”

‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဒေသနာပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ ဝေဝစနပညတ္တိ စ. ‘‘နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထာ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ သင်္ခတဿ ဥပနယနပညတ္တိ [Pg.54] စ. ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဝေဝစနပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ ဇောတနာပညတ္တိ စ. ‘‘တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ အယံ ဝေဝစနပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ, နိယျာနိကပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိဿရဏပညတ္တိ သံသာရတော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿာ’’တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတီ’’တိ.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මේ නොවූ, නූපන්, නොකළ, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් නොවූ (අසංඛත) නිවන නොවූයේ නම්’’ යනු නිවන පිළිබඳ වූ දේශනා ප්‍රඥප්තියක් සහ පර්යාය ප්‍රඥප්තියකි. ‘‘මෙහිදී උපන්, වූ, කරන ලද, සකස් වූ (සංඛත) ධර්මයන්ගෙන් එතර වීමක් (නිශ්සරණයක්) ප්‍රඥා නොවන්නේය’’ යනු සංඛත ධර්මය පිළිබඳ පර්යාය ප්‍රඥප්තියක් සහ එය (නිවන කරා) යොමු කිරීමේ (උපනයන) ප්‍රඥප්තියකි. ‘‘මහණෙනි, යම් හෙයකින් නොවූ, නූපන්, නොකළ, අසංඛත වූ නිවනක් ඇත්තේමද’’ යනු නිවන පිළිබඳ පර්යාය ප්‍රඥප්තියක් සහ එය පැහැදිලි කරන (ජෝතනා) ප්‍රඥප්තියකි. ‘‘එබැවින් උපන්, වූ, කරන ලද, සකස් වූ ධර්මයන්ගෙන් එතර වීම ප්‍රඥා වේ’’ යනු නිවන පිළිබඳ පර්යාය ප්‍රඥප්තියකි, මාර්ගය පිළිබඳ නෛර්යාණික (සසරින් නික්ම යන) ප්‍රඥප්තියකි, සංසාරයෙන් එතර වීමේ (නිශ්සරණ) ප්‍රඥප්තියකි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘මහණෙනි, ඉදින් මෙය නොවූයේ නම්’’ යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ ‘‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් ධර්මයක් විවිධ ප්‍රඥප්තීන් මගින් දේශනා කරන සේක’’ යයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ပညတ္တိ ဟာရော.

ප්‍රඥප්ති හාරය නිමවන ලදී.

၁၂. ဩတရဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ

12. ඔතරණ හාර විභංගය (ඇතුළත් කිරීමේ ක්‍රමය පිළිබඳ විග්‍රහය)

၄၂. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရော? ‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ’’တိ.

42. එහි ඔතරණ හාරය යනු කුමක්ද? 'යම් පටිච්චසමුප්පාදයක් වේද' යනාදියයි.

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

‘‘ඉහළින්ද, පහළින්ද, සෑම තැනින්ම (සෑම ධාතුවකින්ම) මිදුණු, 'මම වෙමි' යි යන දෘෂ්ටියෙන් නොබලන්නා වූ; මෙසේ මිදුණු ඒ (අසේඛ) පුද්ගලයා, පෙර නොවූ විරූ සතර ඕඝයන්ගෙන්, නැවත ඉපදීමක් නැති නිවන පිණිස එතර විය.’’

‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိ ရူပဓာတု စ အရူပဓာတု စ. ‘‘အဓော’’တိ ကာမဓာတု. ‘‘သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော’’တိ တေဓာတုကေ အယံ အသေက္ခာဝိမုတ္တိ. တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘ඉහළින්’’ යනු රූප ධාතුව හා අරූප ධාතුවයි. ‘‘පහළින්’’ යනු කාම ධාතුවයි. ‘‘සෑම තැනින්ම මිදුණු’’ යනු මේ ධාතු තුනෙහිම සිදුවන අසේඛ විමුක්තියයි. එම අසේඛ විමුක්තියෙහිම ශ්‍රද්ධාදී පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝ පවතිති. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් (දහමට) ඇතුළත් කිරීම (ඔතරණය) වේ.

တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

එම අසේඛ පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝම විද්‍යාවයි. විද්‍යාව උපදීමෙන් අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වේ. අවිද්‍යා නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ. සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ. විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙන් නාමරූප නිරෝධය වේ. නාමරූප නිරෝධයෙන් සළායතන නිරෝධය වේ. සළායතන නිරෝධයෙන් ඵස්ස නිරෝධය වේ. ඵස්ස නිරෝධයෙන් වේදනා නිරෝධය වේ. වේදනා නිරෝධයෙන් තණ්හා නිරෝධය වේ. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය වේ. උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය වේ. භව නිරෝධයෙන් ජාති නිරෝධය වේ. ජාති නිරෝධයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ කේවල වූ (මිශ්‍ර නොවූ) දුක්ඛස්කන්ධයාගේ නිරුද්ධ වීම වේ. මෙය පටිච්චසමුප්පාදය මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

တာနိယေဝ [Pg.55] အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ – သီလက္ခန္ဓေန သမာဓိက္ခန္ဓေန ပညာက္ခန္ဓေန, အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එම අසේඛ පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝම ස්කන්ධ තුනකින් සංග්‍රහ කරනු ලැබෙත්. ඒ කවර ස්කන්ධ තුනකින්ද යත්: සීලක්ඛන්ධය, සමාධික්ඛන්ධය හා ප්‍රඥාක්ඛන්ධය යන මේවායි. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම අසේඛ පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝම සංස්කාරයන්ට අයත් වෙති. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට (භවාංගයට) හේතු නොවෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවෙන් සංග්‍රහ කරනු ලැබෙත්. මෙය ධාතූන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එම ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවේද (එය ධර්මායතනයයි). මෙය ආයතනයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

‘‘အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ’’တိ အယံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သမုဂ္ဃာတော, သာ သေက္ခာဝိမုတ္တိ, တာနိယေဝ သေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘මම වෙමි' යි යන දෘෂ්ටියෙන් තොර වීම’’ යනු සක්කාය දිට්ඨිය සහමුලින්ම නැති කිරීමයි. එය සේඛ විමුක්තියයි. එහි සේඛ පුද්ගලයා සතු පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝ වෙති. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

တာနိယေဝ သေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

එම සේඛ පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයෝම විද්‍යාවයි. විද්‍යාව උපදීමෙන් අවිද්‍යා නිරෝධයද, අවිද්‍යා නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධයද වේ. මෙසේ මුළු පටිච්චසමුප්පාදයම අදාළ වේ. මෙය පටිච්චසමුප්පාදය මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එම විද්‍යාවම ප්‍රඥාක්ඛන්ධය වේ. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම විද්‍යාවම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවෙන් සංග්‍රහ කරනු ලැබෙත්. මෙය ධාතූන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එම ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවේද (එය ධර්මායතනයයි). මෙය ආයතනයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သေက္ခာယ စ ဝိမုတ္တိယာ အသေက္ခာယ စ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော’’တိ.

සේඛ විමුක්තියෙන් හා අසේඛ විමුක්තියෙන් මිදුණු පුද්ගලයා, පෙර නොවූ විරූ සතර ඕඝයන්ගෙන්, නැවත ඉපදීමක් නැති නිවන පිණිස එතර විය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘ඉහළ හා පහළ’’ යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක.

၄၃. ‘‘နိဿိတဿ စလိတံ, အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ, စလိတေ အသတိ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတိ, နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ, အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ, စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

43. ‘‘ඇසුරු කළ (යැපෙන) තැනැත්තාට සෙලවීම (කම්පනය) ඇත. ඇසුරු නොකරන්නාට සෙලවීමක් නැත. සෙලවීමක් නැති කල්හි ප්‍රශ්‍රබ්ධිය (ශාන්තිය) වෙයි. ප්‍රශ්‍රබ්ධිය ඇති කල්හි නැමීමක් (තණ්හාව දෙසට) නැත. නැමීමක් නැති කල්හි ඊම හා යාම (පුනර්භවය) නැත. ඊම හා යාම නැති කල්හි චුත වීම හා උපත නැත. චුත වීම හා උපත නැති කල්හි මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, ඒ දෙක අතරක්ද නැත. මෙයම දුකෙහි කෙළවරයි’’ යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘နိဿိတဿ စလိတ’’န္တိ နိဿယော နာမ ဒုဝိဓော တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ. တတ္ထ ယာ ရတ္တဿ စေတနာ, အယံ တဏှာနိဿယော; ယာ မူဠှဿ စေတနာ, အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော. စေတနာ ပန သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ [Pg.56] ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘ඇසුරු කළ තැනැත්තාට සෙලවීමක් ඇත’’ යන්නෙහි 'ඇසුර' (නිශ්‍රය) යනු තණ්හා නිශ්‍රය හා දිට්ඨි නිශ්‍රය වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි රාගයෙන් යුක්ත වූවහුගේ යම් චේතනාවක් වේද, එය තණ්හා නිශ්‍රයයි. මුළා වූවහුගේ යම් චේතනාවක් වේද, එය දිට්ඨි නිශ්‍රයයි. චේතනාව වනාහි සංස්කාරයෝය. සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය උපදී, විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූප උපදී, මෙසේ මුළු පටිච්චසමුප්පාදයම වේ. මෙය පටිච්චසමුප්පාදයෙන් ඇතුළත් කිරීමයි.

တတ္ထ ယာ ရတ္တဿ ဝေဒနာ, အယံ သုခါ ဝေဒနာ. ယာ သမ္မူဠှဿ ဝေဒနာ, အယံ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, ဣမာ ဒွေ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එහි රාගයෙන් යුක්ත වූවහුගේ යම් වේදනාවක් වේද, එය සුඛ වේදනාවයි. මුළා වූවහුගේ යම් වේදනාවක් වේද, එය අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවයි. මේ වේදනා දෙකම වේදනාක්ඛන්ධයට අයත් වේ. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

တတ္ထ သုခါ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

එහි සුඛ වේදනාව තුළ සුඛේන්ද්‍රිය හා සෝමනස්සින්ද්‍රිය යන ඉන්ද්‍රිය දෙකක් පවතී. අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව උපේක්ඛේන්ද්‍රිය වේ. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ, ယေ သင်္ခါရာ သာသဝါ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම ඉන්ද්‍රියයන්ම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආශ්‍රව සහිතද, භවයට (භවාංගයට) හේතු වෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවෙන් සංග්‍රහ කරනු ලැබෙත්. මෙය ධාතූන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ သာသဝံ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එම ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආශ්‍රව සහිතද, භවයට හේතු වේද (එය ධර්මායතනයයි). මෙය ආයතනයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

‘‘အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထီ’’တိ သမထဝသေန ဝါ တဏှာယ အနိဿိတော ဝိပဿနာဝသေ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ အနိဿိတော. ယာ ဝိပဿနာ အယံ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘ඇසුරු නොකරන්නාට සෙලවීමක් නැත’’ යනු සමථය මගින් තණ්හාව ඇසුරු නොකිරීම හෝ විපස්සනාව මගින් දෘෂ්ටිය ඇසුරු නොකිරීමයි. යම් විපස්සනාවක් වේද එය විද්‍යාවයි. විද්‍යාව උපදීමෙන් අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වේ, අවිද්‍යා නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ, සංස්කාර නිරෝධයෙන් විඤ්ඤාණ නිරෝධය වේ. මෙසේ මුළු පටිච්චසමුප්පාදයම අදාළ වේ. මෙය පටිච්චසමුප්පාදය මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එම විපස්සනාවම ප්‍රඥාක්ඛන්ධය වේ. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိပဿနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စ ပညိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

එම විපස්සනාව තුළම වීිරියින්ද්‍රිය හා පඤ්ඤින්ද්‍රිය යන ඉන්ද්‍රිය දෙකක් පවතී. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိပဿနာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම විපස්සනාවම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවෙන් සංග්‍රහ කරනු ලැබෙත්. මෙය ධාතූන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එම ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආශ්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවේද (එය ධර්මායතනයයි). මෙය ආයතනයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

‘‘ပဿဒ္ဓိယာ သတီ’’တိ ဒုဝိဓာ ပဿဒ္ဓိ ကာယိကာ စ စေတသိကာ စ. ယံ ကာယိကံ သုခံ, အယံ ကာယပဿဒ္ဓိ. ယံ စေတသိကံ သုခံ, အယံ စေတသိကာ ပဿဒ္ဓိ. ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ယထာဘူတံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော [Pg.57] ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ‘‘ဝိမုတ္တ’’မိတိ ဉာဏံ ဟောတိ, ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနာတိ. သော န နမတိ ရူပေသု, န သဒ္ဒေသု, န ဂန္ဓေသု, န ရသေသု, န ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု, န ဓမ္မေသု ခယာ ရာဂဿ ခယာ ဒေါသဿ ခယာ မောဟဿ ယေန ရူပေန တထာဂတံ တိဋ္ဌန္တံ စရန္တံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ, တဿ ရူပဿ ခယာ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ရူပသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော, တထာဂတော အတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နေဝတ္ထိ နော နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ. အထ ခေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော အသင်္ခေယျော နိဗ္ဗုတောတိယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ ခယာ ရာဂဿ, ခယာ ဒေါသဿ, ခယာ မောဟဿ.

‘‘පස්සද්ධියා සති’’ යන්නෙහි පස්සද්ධිය (සන්සිඳීම) කායික හා චෛතසික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. යම් කායික සැපයක් ඇද්ද, මෙය කාය පස්සද්ධියයි. යම් චෛතසික සැපයක් ඇද්ද, මෙය චෛතසික පස්සද්ධියයි. සන්සිඳුණු කය ඇත්තා සැප විඳියි, සැප ඇත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි, සමාධිගත වූ තැනැත්තා තත්ත්වාකාරයෙන් (යථාභූතව) දනියි, තත්ත්වාකාරයෙන් දන්නේ කළකිරෙයි, කළකිරෙන්නේ නොඇලෙයි, නොඇලීමෙන් මිදෙයි, මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්බැව පිණිස තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැ’යි දනියි. හෙතෙම රාගය ක්ෂය වීමෙන්, ද්වේෂය ක්ෂය වීමෙන්, මෝහය ක්ෂය වීමෙන් රූපයන්හි නොනැමෙයි, ශබ්දයන්හි නොනැමෙයි, ගන්ධයන්හි නොනැමෙයි, රසයන්හි නොනැමෙයි, ස්පර්ශයන්හි නොනැමෙයි, ධර්මයන්හි නොනැමෙයි. යම් රූපයකින් සිටින්නා වූ හෝ හැසිරෙන්නා වූ තථාගතයන් පැනවිය හැකි නම්, ඒ රූපය ක්ෂය වීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, අත්හැරීමෙන් හා දුරු කිරීමෙන්, රූප සංඛ්‍යාවෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ ‘ඇත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘නැත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘ඇත සහ නැත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘ඇතැයි ද නැතැයි ද නොවෙයි’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි. එතකුදු වුවත් රාග, ද්වේෂ, මෝහයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් ගැඹුරු වූ, අප්‍රමාණ වූ, ගණන් කළ නොහැකි වූ, නිවුණු (නිර්වාණයට පත් වූ) කෙනෙකු ලෙසම සංඛ්‍යාවට (ගිණුමට) යයි.

ယာယ ဝေဒနာယ…ပေ… ယာယ သညာယ. ယေဟိ သင်္ခါရေဟိ. ယေန ဝိညာဏေန တထာဂတံ တိဋ္ဌန္တံ စရန္တံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ, တဿ ဝိညာဏဿ ခယာ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ဝိညာဏသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော, တထာဂတော အတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နေဝတ္ထိ နော နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ. အထ ခေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော အသင်္ခေယျော နိဗ္ဗုတောတိယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ ခယာ ရာဂဿ, ခယာ ဒေါသဿ, ခယာ မောဟဿ. ‘‘အာဂတီ’’တိ ဣဓာဂတိ. ‘‘ဂတီ’’တိ ပေစ္စဘဝေါ. အာဂတိဂတီပိ န ဘဝန္တိ, ‘‘နေဝိဓာ’’တိ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကေသု အာယတနေသု. ‘‘န ဟုရ’’န္တိ ဆသု ဗာဟိရေသု အာယတနေသု. ‘‘န ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဖဿသမုဒိတေသု ဓမ္မေသု အတ္တာနံ န ပဿတိ. ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. သော ဒုဝိဓော လောကိယော စ လောကုတ္တရော စ. တတ္ထ လောကိယော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, ယာဝ ဇရာမရဏာ. လောကုတ္တရော သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယတိ, ယာဝ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘နိဿိတဿ စလိတံ အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ…ပေ… ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

යම් වේදනාවකින්...පෙ... යම් සංඥාවකින්, යම් සංස්කාරයන්ගෙන්, යම් විඤ්ඤාණයකින් සිටින්නා වූ හෝ හැසිරෙන්නා වූ තථාගතයන් පැනවිය හැකි නම්, ඒ විඤ්ඤාණය ක්ෂය වීමෙන්, විරාගයෙන්, නිරෝධයෙන්, අත්හැරීමෙන් හා දුරු කිරීමෙන්, විඤ්ඤාණ සංඛ්‍යාවෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ ‘ඇත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘නැත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘ඇත සහ නැත’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි, ‘ඇතැයි ද නැතැයි ද නොවෙයි’ යන පැත්තට ද නොඑළඹෙයි. එතකුදු වුවත් රාග, ද්වේෂ, මෝහයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් ගැඹුරු වූ, අප්‍රමාණ වූ, ගණන් කළ නොහැකි වූ, නිවුණු කෙනෙකු ලෙසම සංඛ්‍යාවට යයි. ‘ආගති’ යනු මෙලොවට පැමිණීමයි. ‘ගති’ යනු පරලොව උපතයි. ආගති-ගති ද නැත. ‘නෙවිධ’ යනු ආධ්‍යාත්මික ආයතන හයෙහි (නැත යන්නයි). ‘න හුරං’ යනු බාහිර ආයතන හයෙහි (නැත යන්නයි). ‘න උභයමන්තරේන’ යනු ස්පර්ශයෙන් හටගත් ධර්මයන්හි ආත්මයක් නොදකියි. ‘ඒසේවන්තො දුක්ඛස්ස’ යනු ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදයයි. එය ලෞකික හා ලෝකෝත්තර වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි ලෞකික ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදය අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයන්ගේ පටන් ජරා-මරණ දක්වා වේ. ලෝකෝත්තර ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදය සිල්වතාට අවිප්පටිසාරය (නොතැවීම) ඇති වීමෙන් පටන් ගෙන ‘මේ අත්බැව පිණිස තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැ’යි දැන ගැනීම දක්වා වේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ඇසුරු කළ තැනැත්තාට සැලීමක් ඇත, ඇසුරු නොකළ තැනැත්තාට සැලීමක් නැත...පෙ... එයම දුකේ කෙළවරයි’ යනුවෙන් වදාළ සේක.

၄၄.

44.

‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ, ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ;

ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ, ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ.

‘‘යම්කිසි ශෝක කෙනෙක් හෝ වැළපීම් කෙනෙක් හෝ ලොවෙහි නානාවිධ දුක් කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ මේ සියල්ල ප්‍රිය දේ නිසා හටගනිත්. ප්‍රිය දේ නැති කල්හි මේවා ඇති නොවේ.

တသ္မာ [Pg.58] ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ, ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော, ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ.

එබැවින් ලොවෙහි යම් කෙනෙකුට ප්‍රිය දෙයක් නැද්ද, ඔවුහු පහ වූ ශෝක ඇතිව සුවපත් වෙති. එහෙයින් ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ නිර්වාණය පතන්නා ලොවෙහි කොතැනකවත් ප්‍රිය නොකළ යුතුය’’යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ, ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ’’တိ – အယံ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. ‘‘ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ’’တိ – အယံ သုခါ ဝေဒနာ. ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘යම්කිසි ශෝක කෙනෙක් හෝ වැළපීම් කෙනෙක් හෝ ලොවෙහි නානාවිධ දුක් කෙනෙක් වෙත් ද, ඒ මේ සියල්ල ප්‍රිය දේ නිසා හටගනිත්’’ - මෙය දුක්ඛ වේදනාවයි. ‘‘ප්‍රිය දේ නැති කල්හි මේවා ඇති නොවේ’’ - මෙය සුඛ වේදනාවයි. වේදනාව වනාහි වේදනාක්ඛන්ධයයි. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් බැස ගැනීමයි (ඇතුළත් කිරීමයි).

ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ද, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය ද, උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ද, භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ද, ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා-මරණ ද වේ. මෙසේ සියල්ල දත යුතුය. මෙය ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදය මගින් බැස ගැනීමයි.

တတ္ထ သုခါ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ. ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

එහි සුඛ වේදනාව ඉන්ද්‍රියයන් දෙකකි - සුඛින්ද්‍රිය සහ සෝමනස්සින්ද්‍රියයි. දුක්ඛ වේදනාව ඉන්ද්‍රියයන් දෙකකි - දුක්ඛින්ද්‍රිය සහ දෝමනස්සින්ද්‍රියයි. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ, ယေ သင်္ခါရာ သာသဝါ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ඒ ඉන්ද්‍රියයන්ම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආස්‍රව සහිත ද, භවයට හේතු වෙත් ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවට ඇතුළත් වෙති. මෙය ධාතුන් මගින් බැස ගැනීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ သာသဝံ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ඒ ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආස්‍රව සහිත ද, භවයට හේතු වෙයි ද, මෙය ආයතන මගින් බැස ගැනීමයි.

တသ္မာ ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ, ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော, ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ.

එබැවින් ලොවෙහි යම් කෙනෙකුට ප්‍රිය දෙයක් නැද්ද, ඔවුහු පහ වූ ශෝක ඇතිව සුවපත් වෙති. එහෙයින් ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ නිර්වාණය පතන්නා ලොවෙහි කොතැනකවත් ප්‍රිය නොකළ යුතුය.

ဣဒံ တဏှာပဟာနံ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

මෙය තණ්හාව ප්‍රහීණ කිරීමයි. තණ්හා නිරෝධයෙන් උපාදාන නිරෝධය ද, උපාදාන නිරෝධයෙන් භව නිරෝධය ද වේ. මෙසේ සියල්ල දත යුතුය. මෙය ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදය මගින් බැස ගැනීමයි.

တံယေဝ တဏှာပဟာနံ သမထော. သော သမထော ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ඒ තණ්හා ප්‍රහාණයම සමථයයි. ඒ සමථය ඉන්ද්‍රියයන් දෙකකි - සතින්ද්‍රිය සහ සමාධින්ද්‍රියයි. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

သောယေဝ သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ඒ සමථයම සමාධික්ඛන්ධයයි. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

သောယေဝ သမထော သင်္ခါရပရိယာပန္နော, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ඒ සමථයම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් අනාස්‍රව ද, භවයට හේතු නොවෙත් ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවට ඇතුළත් වෙති. මෙය ධාතුන් මගින් බැස ගැනීමයි.

သာ [Pg.59] ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယေ ကေစိ သောကာ’’တိ.

ඒ ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් අනාස්‍රව ද, භවයට හේතු නොවේ ද, මෙය ආයතන මගින් බැස ගැනීමයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘යම්කිසි ශෝක කෙනෙක්’’ යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක.

ကာမံ ကာမယမာနဿ, တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ;

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ, လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ.

කාමයන් පතන්නා වූ ඒ සත්ත්වයාට, ඉදින් ඒ කාමයෝ සමෘද්ධිමත් වෙත් ද, ඒ මර්ත්‍ය තැනැත්තා තමා කැමති දේ ලැබුණු බැවින් ඒකාන්තයෙන්ම සතුටු සිත් ඇත්තේ වෙයි.

တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ.

කාමයන් පතන්නා වූ, ඒ කෙරෙහි කැමැත්ත උපන් සත්ත්වයාගේ ඒ කාමයෝ ඉදින් පිරිහෙත් ද, හෙතෙම හීයකින් විදිනු ලැබුවකු මෙන් පෙළෙයි.

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီတိ.

යමෙක් සර්පයෙකුගේ හිස පයින් මගහරින්නාක් මෙන් කාමයන් මගහරියි ද, හෙතෙම ලොවෙහි ඇලෙන ස්වභාවය ඇති මේ තණ්හාව සිහි ඇත්තේව ඉක්මවා යයි යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

တတ္ထ ယာ ပီတိမနတာ, အယံ အနုနယော. ယဒါဟ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီတိ, ဣဒံ ပဋိဃံ. အနုနယံ ပဋိဃဉ္စ ပန တဏှာပက္ခော, တဏှာယ စ ပန ဒသရူပီနိ အာယတနာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එහි යම් සතුටු සිත් ඇති බවක් ඇද්ද, මෙය අනුනය (ඇලීම) වේ. ‘හීයකින් විදිනු ලැබුවකු මෙන් පෙළෙයි’ යනුවෙන් යමක් වදාළේ ද, මෙය පටිඝය (ගැටීම) වේ. අනුනය හා පටිඝය යන දෙකම තණ්හා පාර්ශවයට අයත් වේ. තණ්හාවට වනාහි දස රූපී ආයතනයෝ ප්‍රත්‍යුත්පන්න (ආසන්න) හේතුව වෙති. මෙය ආයතන මගින් බැස ගැනීමයි.

တာနိယေဝ ဒသ ရူပီနိ ရူပကာယော နာမသမ္ပယုတ္တော, တဒုဘယံ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ඒ දස රූපී ආයතනයෝම නාමය හා සම්බන්ධ වූ රූප කායයි. ඒ දෙකම නාම-රූප වේ. නාම-රූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය ද, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්ශය ද, ස්පර්ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව ද, වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව ද වේ. මෙසේ සියල්ල දත යුතුය. මෙය ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාදය මගින් බැස ගැනීමයි.

တဒေဝ နာမရူပံ ပဉ္စက္ခန္ဓော;

အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ;

တဒေဝ နာမရူပံ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော;

အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ;

ඒ නාම-රූපයම පංචස්කන්ධයයි; මෙය ස්කන්ධයන් මගින් බැස ගැනීමයි. ඒ නාම-රූපයම අෂ්ටාදශ (දහඅට) ධාතූහු වෙති; මෙය ධාතුන් මගින් බැස ගැනීමයි.

တတ္ထ ယော ရူပကာယော ဣမာနိ ပဉ္စ ရူပီနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ယော နာမကာယော ဣမာနိ ပဉ္စ အရူပီနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမာနိ ဒသ ဣန္ဒြိယာနိ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

එහි යම් රූප කායයක් ඇද්ද, මේ රූපී ඉන්ද්‍රියයන් පහ වේ. යම් නාම කායයක් ඇද්ද, මේ අරූපී ඉන්ද්‍රියයන් පහ වේ. මේ දස ඉන්ද්‍රියයෝ වෙති. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

တတ္ထ ယဒါဟ –

එහි යමක් වදාළේ ද -

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.

“යමෙක් සර්පයෙකුගේ හිස පයින් මගහරින්නාක් මෙන් කාමයන් මගහරියිද, සිහියෙන් යුක්ත වූ ඒ භික්ෂුව ලෝකයෙහි පවත්නා මෙම ඇලීම (තණ්හාව) මැනවින් ඉක්මවා යයි.”

အယံ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

මෙය සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවයි. මෙය ධාතූන් මගින් (ශාසන ධර්මයට) ඇතුළත් කිරීමයි (ඔතරණ හාරයයි).

သာယေဝ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

එම සඋපාදිසේස නිබ්බාන ධාතුවම විද්‍යාවයි. විද්‍යාව පහළ වීමෙන් අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වෙයි. අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වෙයි. මෙලෙස සියල්ලම දත යුතුය. මෙය පටිච්චසමුප්පාදයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ [Pg.60] ဝိဇ္ဇာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එම විද්‍යාවම ප්‍රඥා ස්කන්ධයයි. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

එම විද්‍යාවම වීරිය ඉන්ද්‍රිය සහ ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රිය යන ඉන්ද්‍රිය ධර්ම දෙකකි. මෙය ඉන්ද්‍රියන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම විද්‍යාවම සංස්කාරයන්ට අයත් වෙයි. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආස්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවට ඇතුළත් වෙති. මෙය ධාතූන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿာ’’တိ.

එම ධර්ම ධාතුව ධම්මායතනයට අයත් වෙයි. යම් ආයතනයක් ආස්‍රව රහිතද, භවයට හේතු නොවේද (එයයි). මෙය ආයතනයන් මගින් ඇතුළත් කිරීමයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'කාමයන් කැමති වන්නාට' (කාමං කාමයමානස්ස) යැයි වදාළ සේක.

ဧတ္တာဝတာ ပဋိစ္စ ဣန္ဒြိယခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ သမောသရဏောတရဏာနိ ဘဝန္တိ. ဧဝံ ပဋိစ္စ ဣန္ဒြိယခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ’’တိ.

මෙතෙකින් පටිච්චසමුප්පාද, ඉන්ද්‍රිය, ස්කන්ධ, ධාතු සහ ආයතනයන්ගේ එක් රැස් වීම් හා බැස ගැනීම් වෙයි. මෙලෙස පටිච්චසමුප්පාද, ඉන්ද්‍රිය, ස්කන්ධ, ධාතු හා ආයතනයන් (ධර්මයට) ඇතුළත් කළ යුතුය. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ 'යම් පටිච්චසමුප්පාදයක් වේද' යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ဩတရဏော ဟာရော.

ඔතරණ හාරය නිමවන ලදී.

၁၃. သောဓနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

13. සෝධන හාර විභංගය

၄၅. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ’’တိဂါထာ. ယထာ အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ –

45. එහි සෝධන හාරය යනු කුමක්ද? 'ප්‍රශ්නය විසඳන කල්හි' (විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හේ) යන ගාථාවයි. ආයුෂ්මත් අජිත තෙරුන් වහන්සේ පාරායන සූත්‍රයෙහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න විමසූ ආකාරය මෙනි –

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော, ကေနဿု နပ္ပကာသတိ;

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ, ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

“ලෝකය කුමකින් වැසී පවතීද? කුමක් නිසා ලෝකය ප්‍රකාශ නොවේද? (ලෝකයාගේ) ඇලීම කුමක්දැයි ඔබ වහන්සේ වදාරන සේක්ද? ලෝකයාගේ මහා බිය කුමක්ද?”

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

“අජිතය, ලෝකය අවිද්‍යාවෙන් වැසී පවතී. සැකය හා ප්‍රමාදය නිසා ලෝකය ප්‍රකාශ නොවේ. තණ්හාව එහි ඇලීම යැයි කියමි. දුක එහි මහා බියයි.”

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဉှေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမီ’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ.

“ලෝකය කුමකින් වැසී ඇද්ද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “ලෝකය අවිද්‍යාවෙන් වැසී ඇත” යැයි වදාළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පදය පිරිසිදු කරන සේක, නමුත් අභිප්‍රාය (අර්ථය) පිරිසිදු නොකරන සේක. “ලෝකය කුමක් නිසා ප්‍රකාශ නොවේද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “සැකය හා ප්‍රමාදය නිසා ප්‍රකාශ නොවේ” යැයි වදාළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පදය පිරිසිදු කරන සේක, නමුත් අභිප්‍රාය පිරිසිදු නොකරන සේක. “ඇලීම කුමක්දැයි වදාරන සේක්ද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “තණ්හාව ඇලීම යැයි කියමි” යැයි වදාළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පදය පිරිසිදු කරන සේක, නමුත් අභිප්‍රාය පිරිසිදු නොකරන සේක. “එහි මහා බිය කුමක්ද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “දුක එහි මහා බියයි” යැයි වදාළ කල්හි අභිප්‍රාය පිරිසිදු විය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “අවිද්‍යාවෙන් ලෝකය වැසී ඇත” යැයි වදාළ සේක.

‘‘သဝန္တိ [Pg.61] သဗ္ဗဓိ သောတာ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ.

“සෑම තැනම (තණ්හාදී) සැඩපහරවල් ගලා යයි. එම සැඩපහරවල් වැළැක්වීම කුමක්ද? සැඩපහරවල්හි සංවරය වදාළ මැනව. කුමකින් සැඩපහරවල් පියවනු ලැබේද?” යැයි ආයුෂ්මත් අජිත තෙරුන් වහන්සේ විචාළහ.

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

“අජිතය, ලෝකයෙහි යම් සැඩපහරවල් ගලා යයිද, සිහිය (සති) ඒවායේ වැළැක්වීමයි. සැඩපහරවල් වැසීම (සංවරය) ගැන මම කියමි. ප්‍රඥාවෙන් ඒවා පියවනු ලැබේ.”

‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ, သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ ပဉှေ ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိ’’န္တိ.

“සෑම තැනම සැඩපහරවල් ගලා යයි, සැඩපහරවල්හි වැළැක්වීම කුමක්ද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “ලෝකයෙහි යම් සැඩපහරවල් ගලා යයිද, සිහිය ඒවායේ වැළැක්වීමයි” යැයි වදාළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පදය පිරිසිදු කරන සේක, නමුත් අභිප්‍රාය පිරිසිදු නොකරන සේක. “සැඩපහරවල්හි සංවරය වදාළ මැනව, කුමකින් ඒවා පියවනු ලැබේද” යන ප්‍රශ්නයෙහි “සැඩපහරවල් වැසීම ගැන මම කියමි, ප්‍රඥාවෙන් ඒවා පියවනු ලැබේ” යැයි වදාළ කල්හි අභිප්‍රාය පිරිසිදු විය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “ලෝකයෙහි යම් සැඩපහරවල් ගලා යයිද” යැයි වදාළ සේක.

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“නිදුකාණන් වහන්ස, ප්‍රඥාව සහ සිහියද, නාම-රූපයද යන මේවා කොහි නිරුද්ධ වේදැයි මා ඇසූ ප්‍රශ්නයට වදාළ මැනව.”

ပဉှေ –

ප්‍රශ්නයෙහි –

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“අජිතය, ඔබ යම් ප්‍රශ්නයක් විචාළෙහිද, එය මම ඔබට කියමි. යම් තැනක නාම-රූපයන් ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වේද, විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය (නාම-රූපය) එහි නිරුද්ධ වෙයි.”

သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆီ’’တိ. ယတ္ထ ဧဝံ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော, သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. ယတ္ထ ပန အာရမ္ဘော အသုဒ္ဓေါ, န တာဝ သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ’’တိ.

මෙහි අභිප්‍රාය පිරිසිදු විය. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “ඔබ යම් ප්‍රශ්නයක් විචාළෙහිද” යැයි වදාළ සේක. යම් තැනක මෙසේ අභිප්‍රාය පිරිසිදු වේද, එම ප්‍රශ්නය විසඳන ලද්දේ වෙයි. යම් තැනක අභිප්‍රාය අපිරිසිදුද, ඒ තාක් එම ප්‍රශ්නය විසඳන ලද්දේ නොවේ. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ “ප්‍රශ්නය විසඳන කල්හි” යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော သောဓနော ဟာရော.

සෝධන හාරය නිමවන ලදී.

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

14. අධිෂ්ඨාන හාර විභංගය

၄၆. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော? ‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ.

46. එහි අධිෂ්ඨාන හාරය යනු කුමක්ද? “ඒකත්වයෙන් සහ නානත්වයෙන් දක්වන ලද ධර්මයෝ” යන ගාථාවයි.

ယေ တတ္ထ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တထာ တေ ဓာရယိတဗ္ဗာ.

එහි යමක් දක්වන ලද්දේද, එය ඒ අයුරින්ම (ඒකත්වයෙන් හෝ නානත්වයෙන්) දැරිය යුතුය.

‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ [Pg.62] ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ? ဇာတိ ဒုက္ခာ, ဇရာ ဒုက္ခာ, ဗျာဓိ ဒုက္ခော, မရဏံ ဒုက္ခံ, အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ, သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ, ရူပါ ဒုက္ခာ, ဝေဒနာ ဒုက္ခာ, သညာ ဒုက္ခာ, သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, ဝိညာဏံ ဒုက္ခံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“දුක” යනු ඒකත්වයයි (පොදු ලක්ෂණයයි). එහි දුක යනු කුමක්ද? ජාතිය දුකකි, ජරාව දුකකි, ව්‍යාධිය දුකකි, මරණය දුකකි, අප්‍රියයන් හා එක්වීම දුකකි, ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීම දුකකි, කැමති දේ නොලැබීම දුකකි, සංක්ෂේපයෙන් පංච උපාදානස්කන්ධයෝම දුක් වන්නාහ. රූපයෝ දුක්ය, වේදනාවෝ දුක්ය, සංඥාවෝ දුක්ය, සංස්කාරයෝ දුක්ය, විඤ්ඤාණය දුකය. මෙය නානත්වය (වෙනස්කම්) වේ.

‘‘ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခသမုဒယော? ယာယံ တဏှာ ပေါနောဘဝိကာ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ. သေယျထိဒံ, ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“දුක්ඛ සමුදය” යනු ඒකත්වයයි. එහි දුක්ඛ සමුදය යනු කුමක්ද? පුනර්භවය ඇති කරන, නන්දි රාගයෙන් යුත්, ඒ ඒ භවයෙහි ඇලෙන්නා වූ යම් තණ්හාවක් වේද (එයයි). එනම්; කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව, විභව තණ්හාවයි. මෙය නානත්වයයි.

‘‘ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခနိရောဓော? ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“දුක්ඛ නිරෝධය” යනු ඒකත්වයයි. එහි දුක්ඛ නිරෝධය යනු කුමක්ද? එම තණ්හාවම ඉතිරි නැතිව නොඇලී නිරුද්ධ කිරීම, අත්හැරීම, දුරු කිරීම, මිදීම සහ නොඇලීමයි. මෙය නානත්වයයි.

‘‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව” යනු ඒකත්වයයි. එහි දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යනු කුමක්ද? මෙම ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එනම්; සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මොහුයි. මෙය නානත්වයයි.

‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော မဂ္ဂေါ? နိရယဂါမီ မဂ္ဂေါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမီ မဂ္ဂေါ ပေတ္တိဝိသယဂါမီ မဂ္ဂေါ အသုရယောနိယော မဂ္ဂေါ သဂ္ဂဂါမိယော မဂ္ဂေါ မနုဿဂါမီ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဂါမီ မဂ္ဂေါ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“මාර්ගය” යනු ඒකත්වයයි. එහි මාර්ගය යනු කුමක්ද? නිරයට යන මාර්ගය, තිරිසන් යෝනියට යන මාර්ගය, ප්‍රේත විෂයට යන මාර්ගය, අසුර යෝනියට යන මාර්ගය, ස්වර්ගයට යන මාර්ගය, මනුෂ්‍ය ලෝකයට යන මාර්ගය, නිවනට යන මාර්ගය යන මේවා තිබේ. මෙය නානත්වයයි.

‘‘နိရောဓော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော နိရောဓော? ပဋိသင်္ခါနိရောဓော အပ္ပဋိသင်္ခါနိရောဓော အနုနယနိရောဓော ပဋိဃနိရောဓော မာနနိရောဓော မက္ခနိရောဓော ပဠာသနိရောဓော ဣဿာနိရောဓော မစ္ဆရိယနိရောဓော သဗ္ဗကိလေသနိရောဓော. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“නිරෝධය” යනු පොදු ස්වභාවයකි. එහි නිරෝධය යනු කුමක්ද? ප්‍රඥාවෙන් දැන නිරුද්ධ කිරීම (පටිසංඛා නිරෝධය), ප්‍රඥාවෙන් තොරව සිදුවන නිරුද්ධ වීම (අප්පටිසංඛා නිරෝධය), ඇලීම නිරුද්ධ වීම, ගැටීම නිරුද්ධ වීම, මානය නිරුද්ධ වීම, ගුණමකුකම නිරුද්ධ වීම, යුගග්‍රාහය (පලාසය) නිරුද්ධ වීම, ඊර්ෂ්‍යාව නිරුද්ධ වීම, මසුරුකම නිරුද්ධ වීම සහ සියලු කෙලෙසුන් නිරුද්ධ වීමයි. මෙය නිරෝධයෙහි ඇති ප්‍රභේදයයි (වේමත්තතා).

‘‘ရူပ’’န္တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမံ ရူပံ? စာတုမဟာဘူတိကံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပဿ ပညတ္တိ. တတ္ထ ကတမာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ? ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု.

“රූපය” යනු පොදු ස්වභාවයකි. එහි රූපය යනු කුමක්ද? සතර මහා භූතයන්ගෙන් යුක්ත වූ රූපය සහ සතර මහා භූතයන් ඇසුරු කොට පවත්නා (උපාදාය) රූප පිළිබඳ පණප්තියයි. එහි සතර මහා භූතයෝ කවරහුද? පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව සහ වායෝ ධාතුවයි.

၄၇. ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှာတိ သင်္ခေပေန စ ဝိတ္ထာရေန စ. ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ [Pg.63] ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

47. ධාතූන් වහන්සේලා සංක්ෂේපයෙන් හා විස්තර වශයෙන් ආකාර දෙකකින් පිරිසිඳ දනියි. විස්තර වශයෙන් ධාතූන් පිරිසිඳ දකින්නේ කෙසේද? ආකාර විස්සකින් පඨවි ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි, ආකාර දොළහකින් ආපෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි, ආකාර හතරකින් තේජෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි, ආකාර හයකින් වායෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි.

ကတမေဟိ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော, မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ, ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ, အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂန္တိ ဣမေဟိ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

කිනම් ආකාර විස්සකින් පඨවි ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියිද? මෙම ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම, මස්, නහර, ඇට, ඇටමිදුළු, වකුගඩු, හෘදය, අක්මාව, දළඹුව (කිලෝමකය), බඩදිව (පිහකය), පෙනහළු, අතුණු, අතුණුබහන්, නොපැසූ ආහාර (උදරිය), මලපහ (කරීස) සහ හිසෙහි මොළය පවතී. මෙසේ මෙම ආකාර විස්සෙන් පඨවි ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි.

ကတမေဟိ ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တန္တိ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

කිනම් ආකාර දොළහකින් ආපෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියිද? මෙම ශරීරයෙහි පිත, සෙම, සැරව, ලේ, දහඩිය, මේදය, කඳුළු, වසා (තෙල්), කෙළ, සොටු, සන්ධි ලිහිසි තෙල් (ලසිකා) සහ මුත්‍රා පවතී. මෙසේ මෙම ආකාර දොළහෙන් ආපෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි.

ကတမေဟိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ယေန စ သန္တပ္ပတိ, ယေန စ ဇီရီယတိ, ယေန စ ပရိဍယှတိ, ယေန စ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ, ဣမေဟိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

කිනම් ආකාර හතරකින් තේජෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියිද? යම් ධාතුවකින් (කය) තැවෙයිද, යමකින් දිරයිද, යමකින් දැවෙයිද, යමකින් කෑ බී රස විඳි දෑ මැනවින් පැසවීමට (ජීරණයට) පත්වෙයිද යන මෙම ආකාර හතරෙන් තේජෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි.

ကတမေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာ, အဓောဂမာ ဝါတာ, ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာ, ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာ, အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ, အဿာသော ပဿာသော ဣတိ, ဣမေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

කිනම් ආකාර හයකින් වායෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියිද? උඩට යන වාතය, යටට යන වාතය, කුසෙහි (බඩෙහි) පවතින වාතය, අතුණුවල පවතින වාතය, අඟ පසඟ අනුව පවතින වාතය සහ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය යන මෙම ආකාර හයෙන් වායෝ ධාතුව විස්තර වශයෙන් පිරිසිඳ දනියි.

ဧဝံ ဣမေဟိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော သဘာဝတော ဥပလက္ခယန္တော တုလယန္တော ပရိဝီမံသန္တော ပရိယောဂါဟန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿတိ ကာယံ ဝါ ကာယပဒေသံ ဝါ, ယထာ စန္ဒနိကံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ သိဝထိကံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ. ဧဝမေဝ ဣမေဟိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော သဘာဝတော [Pg.64] ဥပလက္ခယန္တော တုလယန္တော ပရိဝီမံသန္တော ပရိယောဂါဟန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿတိ ကာယံ ဝါ ကာယပဒေသံ ဝါ. တေနာဟ ဘဂဝါ ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု, ပထဝီဓာတုရေဝေသာ. တံ ‘‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ပထဝီဓာတုယာ စိတ္တံ ဝိရာဇေတိ. ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ အာပေါဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ အာပေါဓာတု…ပေ… ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ တေဇောဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ တေဇောဓာတု…ပေ… ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ဝါယောဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ ဝါယောဓာတု, ဝါယောဓာတုရေဝေသာ. တံ ‘‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝါယောဓာတုယာ စိတ္တံ ဝိရာဇေတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

මෙසේ මෙම ආකාර හතළිස් දෙක මගින් ධාතූන්ගේ ස්වභාවය හඳුනාගනිමින්, සසඳමින්, විමසමින්, අවබෝධ කරගනිමින් පිරික්සන තැනැත්තා ශරීරයෙහි හෝ ශරීර අවයවයක හෝ ගත යුතු සාරයක් නොදකියි. යම්සේ අපවිත්‍ර වළක් පරීක්ෂා කරන තැනැත්තෙකුට එහි ගත යුතු යමක් හමු නොවන්නාක් මෙන්ද, කසළ ගොඩක්, වැසිකිළි වළක් හෝ සොහොනක් පරීක්ෂා කරන තැනැත්තෙකුට එහි ගත යුතු සාරයක් හමු නොවන්නාක් මෙන්ද, එලෙසම මෙම ආකාර හතළිස් දෙක මගින් ධාතූන් විස්තර වශයෙන් පිරික්සන තැනැත්තා ගත යුතු සාරයක් වූ කයක් හෝ කයෙහි කොටසක් හෝ නොදකියි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ, අධ්‍යාත්මික වූ හෝ බාහිර වූ හෝ යම් පඨවි ධාතුවක් වේද, එය හුදෙක් පඨවි ධාතුවක්ම බවයි. එය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මගේ ආත්මය නොවේ’ යනුවෙන් තත්ත්වාකාරයෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දැක පඨවි ධාතුවෙහි කලකිරෙයි, පඨවි ධාතුව කෙරෙහි සිත නොඇලෙයි. අධ්‍යාත්මික වූ හෝ බාහිර වූ හෝ යම් ආපෝ ධාතුවක් වේද ...පෙ... තේජෝ ධාතුවක් වේද ...පෙ... වායෝ ධාතුවක් වේද, එය හුදෙක් වායෝ ධාතුවක්ම බවයි. එය ‘මෙය මගේ නොවේ, මම නොවෙමි, මගේ ආත්මය නොවේ’ යනුවෙන් තත්ත්වාකාරයෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ තත්ත්වාකාරයෙන් සම්මා ප්‍රඥාවෙන් දැක වායෝ ධාතුවෙහි කලකිරෙයි, වායෝ ධාතුව කෙරෙහි සිත නොඇලෙයි. මෙය රූපයෙහි ඇති ප්‍රභේදයයි (වේමත්තතා).

၄၈. ‘‘အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ, အပရန္တေ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏံ, ယံ ဧဝရူပံ အညာဏံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော အသလ္လက္ခဏာ အနုပလက္ခဏာ အပစ္စုပလက္ခဏာ အသမဝေက္ခဏံ အပစ္စက္ခကမ္မံ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ အသမ္ပဇညံ မောဟော ပမောဟော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

48. “අවිද්‍යාව” යනු පොදු ස්වභාවයකි. එහි අවිද්‍යාව යනු කුමක්ද? දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, සමුදය සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, නිරෝධ සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, මග්ග සත්‍යය පිළිබඳ නොදැනීම, පූර්වාන්තය (අතීතය) පිළිබඳ නොදැනීම, අපරාන්තය (අනාගතය) පිළිබඳ නොදැනීම, පූර්වාන්ත-අපරාන්ත දෙකම පිළිබඳ නොදැනීම, හේතු-ඵල දහම වූ ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාද ධර්මයන් පිළිබඳ නොදැනීමයි. යම් එවැනි නොදැනීමක්, දැකීමක් නොමැතිකම, අවබෝධයක් නොමැතිකම, අනුබෝධයක් නොමැතිකම, සම්බෝධයක් නොමැතිකම, ප්‍රතිවේධයක් නොමැතිකම, මැනවින් ලක්ෂණ වටහා නොගැනීම, මෝහය, ප්‍රමෝහය, සම්මෝහය, අවිද්‍යා ඕඝය, අවිද්‍යා යෝගය, අවිද්‍යා අනුශය, අවිද්‍යා පරියුට්ඨානය, අවිද්‍යා අගුළ, මෝහය නම් වූ අකුසල මූලය අවිද්‍යාවයි. මෙය අවිද්‍යාවෙහි ඇති ප්‍රභේදයයි.

‘‘ဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ ဉာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ ဉာဏံ, အပရန္တေ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ဉာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ, ယာ ဧဝရူပါ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သံလက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီ မေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော [Pg.65] ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္နံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“විද්‍යාව” යනු පොදු ස්වභාවයකි. එහි විද්‍යාව යනු කුමක්ද? දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ දැනීම, සමුදය සත්‍යය පිළිබඳ දැනීම, නිරෝධ සත්‍යය පිළිබඳ දැනීම, මග්ග සත්‍යය පිළිබඳ දැනීම, පූර්වාන්තය පිළිබඳ දැනීම, අපරාන්තය පිළිබඳ දැනීම, පූර්වාන්ත-අපරාන්ත පිළිබඳ දැනීම, ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාද ධර්මයන් පිළිබඳ දැනීමයි. යම් එවැනි ප්‍රඥාවක්, දැනීමක්, ධර්ම විචය (ධර්මයන් සෙවීම), සම්මා දිට්ඨිය, පාණ්ඩිත භාවය, කුසලතාව, විදර්ශනාව, සම්පජඤ්ඤය, ප්‍රඥා නමැති කෙවිට, ප්‍රඥා නමැති ආයුධය, ප්‍රඥා නමැති ප්‍රාසාදය, ප්‍රඥා නමැති ආලෝකය, ප්‍රඥා නමැති රත්නය, අමෝහය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, මාර්ග අංගය, මාර්ගයට පර්යාපන්න වූ ධර්මය විද්‍යාවයි. මෙය විද්‍යාවෙහි ඇති ප්‍රභේදයයි.

‘‘သမာပတ္တီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ သမာပတ္တိ? သညာသမာပတ္တိ အသညာသမာပတ္တိ, နေဝသညာနာသညာသမာပတ္တိ. ဝိဘူတသညာသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တီတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“සමාපත්තිය” යනු පොදු ස්වභාවයකි. එහි සමාපත්තිය යනු කුමක්ද? සඤ්ඤා සමාපත්තිය, අසඤ්ඤා සමාපත්තිය, නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤා සමාපත්තිය, විභූත සඤ්ඤා සමාපත්තිය සහ නිරෝධ සමාපත්තියයි. මෙය සමාපත්තියෙහි ඇති ප්‍රභේදයයි.

‘‘ဈာယီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဈာယီ? အတ္ထိ သေက္ခော ဈာယီ, အတ္ထိ အသေက္ခော ဈာယီ, နေဝသေက္ခနာသေက္ခော ဈာယီ, အာဇာနိယော ဈာယီ, အဿခလုင်္ကော ဈာယီ, ဒိဋ္ဌုတ္တရော ဈာယီ, တဏှုတ္တရော ဈာယီ, ပညုတ္တရော ဈာယီ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

‘ඣායී’ (ධ්‍යානලාභියා) යනු ඒකත්වතාවයයි. එහි ධ්‍යානලාභියා කවරෙක් ද? ශෛක්ෂ වූ ධ්‍යානලාභියා ඇත, අශෛක්ෂ වූ ධ්‍යානලාභියා ඇත, ශෛක්ෂ ද නොවූ අශෛක්ෂ ද නොවූ (පුථුජ්ජන) ධ්‍යානලාභියා ඇත, ආජානීය (උසස් අශ්වයෙකු බඳු) ධ්‍යානලාභියා ඇත, අශ්ව-ඛලුංක (නොදැමුණු අශ්වයෙකු බඳු) ධ්‍යානලාභියා ඇත, දෘෂ්ටිය ප්‍රමුඛ වූ ධ්‍යානලාභියා ඇත, තෘෂ්ණාව ප්‍රමුඛ වූ ධ්‍යානලාභියා ඇත, ප්‍රඥාව ප්‍රමුඛ වූ ධ්‍යානලාභියා ඇත. මෙය වෛමත්‍යතාවය (නානාවිධ බව) යි.

‘‘သမာဓီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော သမာဓိ? သရဏော သမာဓိ, အရဏော သမာဓိ, သဝေရော သမာဓိ, အဝေရော သမာဓိ, သဗျာပဇ္ဇော သမာဓိ, အဗျာပဇ္ဇော သမာဓိ, သပ္ပီတိကော သမာဓိ, နိပ္ပီတိကော သမာဓိ, သာမိသော သမာဓိ, နိရာမိသော သမာဓိ, သသင်္ခါရော သမာဓိ, အသင်္ခါရော သမာဓိ, ဧကံသဘာဝိတော သမာဓိ, ဥဘယံသဘာဝိတော သမာဓိ, ဥဘယတော ဘာဝိတဘာဝနော သမာဓိ, သဝိတက္ကသဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ, ဟာနဘာဂိယော သမာဓိ, ဌိတိဘာဂိယော သမာဓိ, ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော သမာဓိ, လောကိယော သမာဓိ, လောကုတ္တရော သမာဓိ, မိစ္ဆာသမာဓိ, သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

‘සමාධිය’ යනු ඒකත්වතාවයයි. එහි සමාධිය කවරෙක් ද? කෙලෙස් සහිත සමාධිය, කෙලෙස් රහිත සමාධිය, වෛර සහිත සමාධිය, වෛර රහිත සමාධිය, ක්‍රෝධ සහිත සමාධිය, ක්‍රෝධ රහිත සමාධිය, ප්‍රීතිය සහිත සමාධිය, ප්‍රීතිය රහිත සමාධිය, ආමිස සහිත සමාධිය, නිරාමිස සමාධිය, සසංඛාර සමාධිය, අසංඛාර සමාධිය, එක් අංශයකින් වඩන ලද සමාධිය, දෙඅංශයකින් වඩන ලද සමාධිය, උභතෝභාග විමුක්ත සමාධිය, විතක්ක විචාර සහිත සමාධිය, විතක්ක රහිත විචාර පමණක් ඇති සමාධිය, විතක්ක විචාර දෙකම රහිත සමාධිය, පිරිහෙන සුලු (හානිභාගීය) සමාධිය, නොපිරිහී පවතින (ස්ථිතිභාගීය) සමාධිය, විශේෂ ගුණ ලැබීමට හේතු වන (විශේෂභාගීය) සමාධිය, අවබෝධය පිණිස පවතින (නිර්වේධභාගීය) සමාධිය, ලෞකික සමාධිය, ලෝකෝත්තර සමාධිය, මිථ්‍යා සමාධිය, සම්‍යග් සමාධිය යනුයි. මෙය වෛමත්‍යතාවයයි.

‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ပဋိပဒါ? အာဂါဠှပဋိပဒါ, နိဇ္ဈာမပဋိပဒါ, မဇ္ဈိမပဋိပဒါ, အက္ခမာ ပဋိပဒါ, ခမာ ပဋိပဒါ, သမာ ပဋိပဒါ, ဒမာ ပဋိပဒါ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

‘ප්‍රතිපදාව’ යනු ඒකත්වතාවයයි. එහි ප්‍රතිපදාව කවරී ද? ආගාළ්හ ප්‍රතිපදාව (කාමයන්හි දැඩිව ඇලුණු), නිජ්ඣාම ප්‍රතිපදාව (කෙලෙස් තවන), මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව, අක්ඛමා ප්‍රතිපදාව (සීතල උෂ්ණාදිය නොඉවසන), ඛමා ප්‍රතිපදාව (ඉවසන), සමා ප්‍රතිපදාව (සමාහිත), දමා ප්‍රතිපදාව (ඉන්ද්‍රිය දමනය කරන), දුක්ඛා ප්‍රතිපදාව දන්ධාභිඤ්ඤා (දුක් සහිත වූ ප්‍රමාද වූ වැටහීම ඇති), දුක්ඛා ප්‍රතිපදාව ඛිප්පාභිඤ්ඤා (දුක් සහිත වූ වහා වැටහෙන), සුඛා ප්‍රතිපදාව දන්ධාභිඤ්ඤා (සැප සහිත වූ ප්‍රමාද වූ වැටහීම ඇති), සුඛා ප්‍රතිපදාව ඛිප්පාභිඤ්ඤා යනුයි. මෙය වෛමත්‍යතාවයයි.

‘‘ကာယော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ကာယော? နာမကာယော ရူပကာယော စ. တတ္ထ ကတမော ရူပကာယော? ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ [Pg.66] အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တံ မတ္ထလုင်္ဂန္တိ – အယံ ရူပကာယော. နာမကာယော နာမ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ စိတ္တံ ဖဿော မနသိကာရောတိ – အယံ နာမကာယောတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

‘කය’ යනු ඒකත්වතාවයයි. එහි කය කවරෙක් ද? නාම කය හා රූප කය යි. එහි රූප කය කවරෙක් ද? කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම, මස්, නහර, ඇට, ඇටමිදුලු, වකුගඩු, හෘදය, අක්මාව, දළබුව, බහුවාව, පෙනහල්ල, අතුණු, අතුණුබහන්, නොපැසුණු ආහාර, පැසුණු ආහාර, පිත, සෙම, සැරව, ලේ, දහඩිය, මේදය, කඳුළු, වුරුණු තෙල්, කෙළ, සොටු, සන්ධි මිදුලු, මුත්‍රා, මොළය යනු මේ රූප කය යි. නාම කය යනු වේදනාව, සංඥාව, චේතනාව, චිත්තය, ඵස්සය, මනසිකාරය යනුයි. මෙය වෛමත්‍යතාවයයි.

ဧဝံ ယော ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ သမာနဘာဝေါ, သော ဓမ္မော တဿ ဓမ္မဿ ဧကတ္တတာယ ဧကီ ဘဝတိ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝိလက္ခဏော, တေန တေန ဝေမတ္တံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သုတ္တေ ဝါ ဝေယျာကရဏေ ဝါ ဂါထာယံ ဝါ ပုစ္ဆိတေန ဝီမံသယိတဗ္ဗံ, ကိံ ဧကတ္တတာယ ပုစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ဝေမတ္တတာယာတိ. ယဒိ ဧကတ္တတာယ ပုစ္ဆိတံ, ဧကတ္တတာယ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဝေမတ္တတာယ ပုစ္ဆိတံ, ဝေမတ္တတာယ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ပုစ္ဆိတံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ပုစ္ဆိတံ, ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယထာ ယထာ ဝါ ပန ပုစ္ဆိတံ, တထာ တထာ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ’’တိ.

මෙසේ යම් ධර්මයක් යම් ධර්මයකට සමාන ස්වභාවයක් ඇත්තේ ද, ඒ ධර්මය එම ධර්මය හා ඒකත්වතාවයෙන් එකක් වෙයි. යම් යම් අයුරකින් ලක්ෂණ වෙනස් වන්නේ ද, එමගින් වෛමත්‍යතාවයට (වෙනස් බවට) පැමිණෙයි. මෙසේ සූත්‍රයක හෝ වෛය්‍යාකරණයක හෝ ගාථාවක හෝ ප්‍රශ්න අසන්නා විසින් විමසිය යුත්තේ, "ඒකත්වතාවයෙන් විමසන්නේ ද, නැතහොත් වෛමත්‍යතාවයෙන් විමසන්නේ ද?" යනුවෙනි. ඉදින් ඒකත්වතාවයෙන් විමසන ලද්දේ නම්, ඒකත්වතාවයෙන් පිළිතුරු දිය යුතුය. ඉදින් වෛමත්‍යතාවයෙන් විමසන ලද්දේ නම්, වෛමත්‍යතාවයෙන් පිළිතුරු දිය යුතුය. ඉදින් සත්ත්වාධිෂ්ඨානයෙන් විමසන ලද්දේ නම්, සත්ත්වාධිෂ්ඨානයෙන් පිළිතුරු දිය යුතුය. ඉදින් ධර්මාධිෂ්ඨානයෙන් විමසන ලද්දේ නම්, ධර්මාධිෂ්ඨානයෙන් පිළිතුරු දිය යුතුය. යම් යම් අයුරින් විමසන ලද්දේ නම්, ඒ ඒ අයුරින් පිළිතුරු දිය යුතුය. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන තේරුන් වහන්සේ "ඒකත්වතාවයෙන් ධර්මයන්" වදාළ සේක.

နိယုတ္တော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

අධිෂ්ඨාන හාරය නිමවන ලදී.

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်္ဂေါ

15. පිරික්ඛාර හාර විභංගය

၄၉. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရော? ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ ဇနယန္တီ’’တိ.

49. එහි පිරික්ඛාර (පරිවාර) හාරය කවරෙක් ද? "යම් ධර්ම කෙනෙක් යම් ධර්මයක් උපදවද් ද" යනුයි.

ယော ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ ဇနယတိ, တဿ သော ပရိက္ခာရော. ကိံလက္ခဏော ပရိက္ခာရော? ဇနကလက္ခဏော ပရိက္ခာရော. ဒွေ ဓမ္မာ ဇနယန္တိ ဟေတု စ ပစ္စယော စ. တတ္ထ ကိံလက္ခဏော ဟေတု, ကိံလက္ခဏော ပစ္စယော? အသာဓာရဏလက္ခဏော ဟေတု, သာဓာရဏလက္ခဏော ပစ္စယော. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာ အင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဗီဇံ အသာဓာရဏံ, ပထဝီ အာပေါ စ သာဓာရဏာ. အင်္ကုရဿ ဟိ ပထဝီ အာပေါ စ ပစ္စယော သဘာဝေါ ဟေတု. ယထာ ဝါ ပန ဃဋေ ဒုဒ္ဓံ ပက္ခိတ္တံ ဒဓိ ဘဝတိ, န စတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဒုဒ္ဓဿ စ ဒဓိဿ စ. ဧဝမေဝံ နတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဟေတုဿ စ ပစ္စယဿ စ.

යම් ධර්මයක් යම් ධර්මයක් උපදවයි ද, එය එහි පිරික්ඛාරය (ප්‍රත්‍යය) වෙයි. පිරික්ඛාරය කුමන ලක්ෂණ ඇත්තක් ද? පිරික්ඛාරය ජනක (උපදවන) ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. හෙතුව හා ප්‍රත්‍යය යන ධර්ම දෙක (ඵලයන්) උපදවයි. එහි හෙතු යනු කුමන ලක්ෂණයක් ඇති දෙයක් ද? ප්‍රත්‍යය යනු කුමන ලක්ෂණයක් ඇති දෙයක් ද? අසාධාරණ (විශේෂිත) ලක්ෂණය හෙතු නම් වෙයි, සාධාරණ (පොදු) ලක්ෂණය ප්‍රත්‍යය නම් වෙයි. එය කෙසේ වේ ද? යම් සේ අංකුරයක් හටගැනීමේ දී බීජය අසාධාරණ (හේතුව) වන අතර, පෘථිවිය හා ජලය සාධාරණ (ප්‍රත්‍යයෝ) වෙති. අංකුරයට පෘථිවිය හා ජලය ප්‍රත්‍යය වන අතර බීජයේ ස්වභාවය හෙතුව වෙයි. නැතහොත් කළයක බහාලූ කිරි දහිය (මුදවපු කිරි) බවට පත්වන විට, කිරි සහ දහිය යන දෙකම එකම කාලයක එකට පැවතීමක් නැත. එමෙන්ම හෙතු සහ ප්‍රත්‍යය එකම කාලයක එකට පැවතීමක් නැත.

အယဉှိ သံသာရော သဟေတု သပ္ပစ္စယော နိဗ္ဗတ္တော. ဝုတ္တံ ဟိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ဣတိ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတု အယောနိသော မနသိကာရော ပစ္စယော. ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္ဆိမိကာယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတု. တတ္ထ ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာနုသယော [Pg.67] ပစ္ဆိမိကာ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ, ပုရိမိကော အဝိဇ္ဇာနုသယော ပစ္ဆိမိကဿ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနဿ ဟေတုဘူတော ပရိဗြူဟနာယ, ဗီဇင်္ကုရော ဝိယ သမနန္တရဟေတုတာယ. ယံ ပန ယတ္ထ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဣဒမဿ ပရမ္ပရဟေတုတာယ ဟေတုဘူတံ. ဒုဝိဓော ဟိ ဟေတု သမနန္တရဟေတု ပရမ္ပရဟေတု စ, ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယပိ ဒုဝိဓော ဟေတု သမနန္တရဟေတု ပရမ္ပရဟေတု စ.

මේ සංසාරය වනාහි හෙතු සහිතව, ප්‍රත්‍යය සහිතව උපන්නේය. "අවිද්‍යාව ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයෝ ද, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය ද" යනුවෙන් මුළුමනින්ම පටිච්චසමුප්පාදය වදාරන ලදී. මෙසේ අවිද්‍යාව, අවිද්‍යාවට හේතුව වන අතර අයෝනිසෝ මනසිකාරය ප්‍රත්‍යය වෙයි. පූර්ව අවිද්‍යාව පශ්චිම අවිද්‍යාවට හෙතුව වෙයි. එහි පූර්ව අවිද්‍යාව අවිද්‍යා අනුශය වන අතර පශ්චිම අවිද්‍යාව අවිද්‍යා පර්යුත්ථානයයි. පූර්ව අවිද්‍යා අනුශය, පශ්චිම අවිද්‍යා පර්යුත්ථානය වැඩීම පිණිස බීජාංකුරයක් මෙන් සමනන්තර හෙතුවක් ලෙස හේතුභූත වෙයි. යම් ඵලයක් යම් තැනක උපදී ද, මෙය එහි පරම්පරා හෙතුභාවයෙන් හෙතුවක් වෙයි. හෙතුව වනාහි සමනන්තර හෙතුව හා පරම්පරා හෙතුව කියා දෙවැදෑරුම් වේ. අවිද්‍යාවට ද සමනන්තර හෙතුව හා පරම්පරා හෙතුව කියා හෙතු දෙකක් ඇත.

ယထာ ဝါ ပန ထာလကဉ္စ ဝဋ္ဋိ စ တေလဉ္စ ပဒီပဿ ပစ္စယဘူတံ န သဘာဝဟေတု, န ဟိ သက္ကာ ထာလကဉ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ တေလဉ္စ အနဂ္ဂိကံ ဒီပေတုံ ပဒီပဿ ပစ္စယဘူတံ. ပဒီပေါ ဝိယ သဘာဝေါ ဟေတု ဟောတိ. ဣတိ သဘာဝေါ ဟေတု, ပရဘာဝေါ ပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တိကော ဟေတု, ဗာဟိရော ပစ္စယော. ဇနကော ဟေတု, ပရိဂ္ဂါဟကော ပစ္စယော. အသာဓာရဏော ဟေတု, သာဓာရဏော ပစ္စယော.

තවද යම් සේ පහන් තැටිය, පහන් තිරය සහ තෙල් පහනට ප්‍රත්‍යය වන නමුත් ඒවා සභාග (ස්වභාව) හේතුව නොවේ ද, එසේම පහන් තැටිය, තිරය හා තෙල් තිබුණ ද ගින්නක් නොමැතිව පහන දැල්විය නොහැක. පහන (ගින්න) මෙන් සභාග ස්වභාවය හෙතුව වෙයි. මෙසේ ස්වභාවය හෙතුව වන අතර අන්‍ය ස්වභාවය (පරිවාරය) ප්‍රත්‍යය වෙයි. ආධ්‍යාත්මික දේ හෙතුව වන අතර බාහිර දේ ප්‍රත්‍යය වෙයි. උපදවන සුලු දෙය හෙතුව වන අතර උපකාර කරන දෙය ප්‍රත්‍යය වෙයි. අසාධාරණ (විශේෂ) දේ හෙතුව වන අතර සාධාරණ (පොදු) දේ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အဝုပစ္ဆေဒတ္ထော သန္တတိ အတ္ထော, နိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထော ဖလတ္ထော, ပဋိသန္ဓိ အတ္ထော ပုနဗ္ဘဝတ္ထော, ပလိဗောဓတ္ထော ပရိယုဋ္ဌာနတ္ထော, အသမုဂ္ဃာတတ္ထော အနုသယတ္ထော, အသမ္ပဋိဝေဓတ္ထော အဝိဇ္ဇတ္ထော, အပရိညာတတ္ထော ဝိညာဏဿ ဗီဇတ္ထော. ယတ္ထ အဝုပစ္ဆေဒေါ တတ္ထ သန္တတိ, ယတ္ထ သန္တတိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ, ယတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ တတ္ထ ဖလံ, ယတ္ထ ဖလံ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိ, ယတ္ထ ပဋိသန္ဓိ တတ္ထ ပုနဗ္ဘဝေါ, ယတ္ထ ပုနဗ္ဘဝေါ တတ္ထ ပလိဗောဓော, ယတ္ထ ပလိဗောဓော တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ တတ္ထ အသမုဂ္ဃာတော. ယတ္ထ အသမုဂ္ဃာတော တတ္ထ အနုသယော, ယတ္ထ အနုသယော တတ္ထ အသမ္ပဋိဝေဓော, ယတ္ထ အသမ္ပဋိဝေဓော တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ, ယတ္ထ အဝိဇ္ဇာ တတ္ထ သာသဝံ ဝိညာဏံ အပရိညာတံ, ယတ္ထ သာသဝံ ဝိညာဏံ အပရိညာတံ တတ္ထ ဗီဇတ္ထော.

නොසිඳෙන අර්ථය සන්තති (පරම්පරා) අර්ථයයි, ඉපදීමේ අර්ථය ඵල අර්ථයයි, ප්‍රතිසන්ධි අර්ථය පුනර්භව අර්ථයයි, බාධා පමුණුවන අර්ථය පර්යුත්ථාන අර්ථයයි, සහමුලින් උදුරා නොදැමූ අර්ථය අනුශය අර්ථයයි, අවබෝධ නොකළ අර්ථය අවිද්‍යා අර්ථයයි, පිරිසිඳ නොදැනීමේ අර්ථය විඤ්ඤාණයේ බීජ අර්ථයයි. යම් තැනක නොසිඳීමක් ඇද්ද එහි සන්තතිය වෙයි, යම් තැනක සන්තතිය ඇද්ද එහි ඉපදීම වෙයි, යම් තැනක ඉපදීම ඇද්ද එහි ඵලය වෙයි, යම් තැනක ඵලය ඇද්ද එහි ප්‍රතිසන්ධිය වෙයි, යම් තැනක ප්‍රතිසන්ධිය ඇද්ද එහි පුනර්භවය වෙයි, යම් තැනක පුනර්භවය ඇද්ද එහි බාධාව (පලිබෝධය) වෙයි, යම් තැනක බාධාව ඇද්ද එහි පර්යුත්ථානය වෙයි, යම් තැනක පර්යුත්ථානය ඇද්ද එහි සහමුලින් උදුරා නොදැමීම වෙයි, යම් තැනක සහමුලින් උදුරා නොදැමීම ඇද්ද එහි අනුශය වෙයි, යම් තැනක අනුශය ඇද්ද එහි අවබෝධ නොකිරීම වෙයි, යම් තැනක අවබෝධ නොකිරීම ඇද්ද එහි අවිද්‍යාව වෙයි, යම් තැනක අවිද්‍යාව ඇද්ද එහි ආසව සහිත වූ විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ නොදන්නා ලද්දේ වෙයි, යම් තැනක ආසව සහිත විඤ්ඤාණය පිරිසිඳ නොදන්නා ලද්දේ ද එහි බීජාර්ථය වෙයි.

သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော. တိတ္ထညုတာ ပီတညုတာယ ပစ္စယော, ပီတညုတာ ပတ္တညုတာယ ပစ္စယော, ပတ္တညုတာ အတ္တညုတာယ ပစ္စယော.

ශීල ස්කන්ධය සමාධි ස්කන්ධයට ප්‍රත්‍යය වෙයි. සමාධි ස්කන්ධය ප්‍රඥා ස්කන්ධයට ප්‍රත්‍යය වෙයි. ප්‍රඥා ස්කන්ධය විමුක්ති ස්කන්ධයට ප්‍රත්‍යය වෙයි. විමුක්ති ස්කන්ධය විමුක්ති ඥානදර්ශන ස්කන්ධයට ප්‍රත්‍යය වෙයි. ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව (සූතඥ්ඤුතාව), ප්‍රීතිය පිළිබඳ දැනුමට (පීතඥ්ඤුතාවට) ප්‍රත්‍යය වෙයි. ප්‍රීතිය පිළිබඳ දැනුම, නිවැරදි ප්‍රමාණය දැනගැනීමට (පත්තඥ්ඤුතාවට) ප්‍රත්‍යය වෙයි. නිවැරදි ප්‍රමාණය දැනගැනීම, තමා පිළිබඳ දැනුමට (අත්තඥ්ඤුතාවට) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ယထာ ဝါ ပန စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တတ္ထ စက္ခု အာဓိပတေယျပစ္စယတာယ ပစ္စယော, ရူပါ အာရမ္မဏပစ္စယတာယ ပစ္စယော. အာလောကော သန္နိဿယတာယ ပစ္စယော, မနသိကာရော သဘာဝေါ ဟေတု[Pg.68]. သင်္ခါရာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဝိညာဏံ နာမရူပဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. နာမရူပံ သဠာယတနဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. သဠာယတနံ ဖဿဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဖဿော ဝေဒနာယ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဝေဒနာ တဏှာယ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. တဏှာ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဥပါဒါနံ ဘဝဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဇရာမရဏံ သောကဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. သောကော ပရိဒေဝဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ပရိဒေဝေါ ဒုက္ခဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဒုက္ခံ ဒေါမနဿဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဒေါမနဿံ ဥပါယာသဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဧဝံ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော သဗ္ဗော သော ပရိက္ခာရော. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ ဇနယန္တီ’’တိ.

නැතහොත්, ඇසත් රූපයත් නිසා චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපදී. එහිදී ඇස ආධිපත්‍ය ප්‍රත්‍යය වශයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. රූපය ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වශයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. ආලෝකය උපනිශ්‍රය (සන්නිස්සය) වශයෙන් ප්‍රත්‍යය වෙයි. මනසිකාරය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවක් වෙයි. සංස්කාරයෝ විඤ්ඤාණයට ප්‍රත්‍යය වෙති; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. විඤ්ඤාණය නාමරූපයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. නාමරූපය සළායතනයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. සළායතනය ස්පර්ශයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. ස්පර්ශය වේදනාවට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. වේදනාව තණ්හාවට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. තණ්හාව උපාදානයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. උපාදානය භවයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. භවය ජාතියට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. ජාතිය ජරාමරණයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. ජරාමරණය ශෝකයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. ශෝකය පරිදේවයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. පරිදේවය දුක්ඛයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. දුක්ඛය දෝමනස්සයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. දෝමනස්සය උපායාසයට ප්‍රත්‍යය වෙයි; එය ස්වභාවයෙන් ම හේතුවකි. මෙසේ යම්කිසි උපනිශ්‍රයයක් ඇද්ද, ඒ සියල්ල 'පරික්ඛාර' නම් වේ. එබැවින් ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන තෙරුන් වහන්සේ "යම් ධර්ම කෙනෙක් (ප්‍රත්‍යයෝ) යම් ධර්මයක් (ප්‍රත්‍යයුප්පන්නය) උපදවත් ද" යනුවෙන් වදාළහ.

နိယုတ္တော ပရိက္ခာရော ဟာရော.

පරික්ඛාර හාරය අවසන් කරන ලදී.

၁၆. သမာရောပနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

16. සමාරෝපන හාර විභංගය.

၅၀. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရော? ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံမူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ’’တိ.

50. එහි සමාරෝපන හාරය යනු කුමක්ද? "යම් ධර්ම කෙනෙක් යම් මූලයක් ඇත්තෝ වෙත් ද, යම් ධර්ම කෙනෙක් මුනිවරයාණන් වහන්සේ විසින් එක් අර්ථයක් ඇතිව ප්‍රකාශ කරන ලද්දෝ වෙත් ද" (එසේ එක් කොට දැක්වීම සමාරෝපන හාරයයි).

ဧကသ္မိံ ပဒဋ္ဌာနေ ယတ္တကာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဩတရန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ သမာရောပယိတဗ္ဗာနိ. ယထာ အာဝဋ္ဋေ ဟာရေ ဗဟုကာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဩတရန္တီတိ. တတ္ထ သမာရောပနာ စတုဗ္ဗိဓာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဝေဝစနံ, ဘာဝနာ, ပဟာနမိတိ.

එක් පදට්ඨානයක (ආසන්න හේතුවක) යම් තාක් පදට්ඨානයන් ඇතුළත් වේ ද, ඒ සියල්ල සමාරෝපනය කළ යුතුය (ඇතුළත් කළ යුතුය). ආවට්ට හාරයේදී බොහෝ පදට්ඨානයන් ගවේෂණය කරනු ලබන්නා සේ ම ය. එහි පදට්ඨානය, වේවචනය (පර්යාය), භාවනාව සහ ප්‍රහාණය යනුවෙන් සමාරෝපනය සිව් වැදෑරුම් වේ.

တတ္ထ ကတမာ ပဒဋ္ဌာနေန သမာရောပနာ?

එහි පදට්ඨානය (ආසන්න හේතුව) මගින් කෙරෙන සමාරෝපනය කුමක්ද?

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

"සියලු පව් නොකිරීම ද, කුසල් සම්පාදනය කිරීම ද, තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම ද යන මෙය බුදුවරයන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනයයි."

တဿ ကိံ ပဒဋ္ဌာနံ? တီဏိ သုစရိတာနိ – ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ – ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ; တတ္ထ ယံ ကာယိကဉ္စ ဝါစသိကဉ္စ သုစရိတံ, အယံ သီလက္ခန္ဓော. မနောသုစရိတေ ယာ အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ စ, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော. ယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ သီလက္ခန္ဓော [Pg.69] စ သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ သမထဿ ဖလံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာ ဖလံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ.

එම අනුශාසනාවේ පදට්ඨානය කුමක්ද? කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය, මනෝ සුචරිතය යන ත්‍රිවිධ සුචරිතයෝ පදට්ඨානයයි. එහි යම් කායික හා වාචසික සුචරිතයක් වේ ද, එය ශීල ස්කන්ධයයි. මනෝ සුචරිතයෙහි ඇති යම් අනභිජ්ඣාවක් හා අව්‍යාපාදයක් වේ ද, එය සමාධි ස්කන්ධයයි. යම් සම්මා දිට්ඨියක් වේ ද, එය ප්‍රඥා ස්කන්ධයයි. මෙය පදට්ඨානයයි. එහි ශීල ස්කන්ධය හා සමාධි ස්කන්ධය සමථය වන අතර, ප්‍රඥා ස්කන්ධය විපස්සනාවයි. මෙය පදට්ඨානයයි. එහි සමථයේ ඵලය රාගය නැති කිරීමෙන් ලබන චේතෝ විමුක්තිය වන අතර, විපස්සනාවේ ඵලය අවිද්‍යාව නැති කිරීමෙන් ලබන ප්‍රඥා විමුක්තියයි. මෙය පදට්ඨානයයි.

ဝနံ ဝနထဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကိဉ္စ ဝနံ? ကော စ ဝနထော? ဝနံ နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, တဏှာ ဝနထော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝါ. ဝနထော နာမ တေသံ တေသံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟော ‘‘အဟော စက္ခု, အဟော သောတံ, အဟော ဃာနံ, အဟော ဇိဝှာ, အဟော ကာယော, ဣတိ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ အပရိညာတာနိ. ယံ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သံယောဇနံ, အယံ ဝနထော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ အနုသယော. ဝနထော နာမ ပရိယုဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဆေတွာ ဝနဉ္စ ဝနထဉ္စာ’’တိ. အယံ ပဒဋ္ဌာနေန သမာရောပနာ.

වනය (කෙලෙස් වනය) යනු වනතයට (තණ්හාවට) පදට්ඨානයයි. වනය යනු කුමක්ද? වනතය යනු කුමක්ද? පංච කාමගුණයෝ 'වනය' වන අතර තණ්හාව 'වනත' නම් වේ. මෙය පදට්ඨානයයි. 'ස්ත්‍රිය' හෝ 'පුරුෂයා' වශයෙන් නිමිති ගැනීම 'වනය' නම් වන අතර, ඒ ඒ අඟ පසඟයන්හි ලක්ෂණ (අනුව්‍යඤ්ජන) ගැනීම 'වනත' නම් වේ (අහෝ! ඇස, අහෝ! කන ආදී වශයෙන්). මෙය පදට්ඨානයයි. අවබෝධ නොකළා වූ ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර ආයතන සය 'වනය' වන අතර, ඒ දෙක ඇසුරු කොට උපදින සංයෝජනය 'වනත' නම් වේ. මෙය පදට්ඨානයයි. අනුශය කෙලෙස් 'වනය' වන අතර, පර්යුට්ඨාන කෙලෙස් 'වනත' නම් වේ. මෙය පදට්ඨානයයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "වනයත් වනතයත් කපා දමා" යැයි වදාළ සේක. මෙය පදට්ඨානය මගින් කෙරෙන සමාරෝපනයයි.

၅၁. တတ္ထ ကတမာ ဝေဝစနေန သမာရောပနာ? ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ သေက္ခဖလံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အသေက္ခဖလံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အနာဂါမိဖလံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ ကာမဓာတုသမတိက္ကမနံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ တေဓာတုသမတိက္ကမနံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ပညိန္ဒြိယံ, ပညာဗလံ, အဓိပညာသိက္ခာ, ပညာက္ခန္ဓော, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဉာဏံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တီရဏာ, သန္တီရဏာ, ဟိရီ, ဝိပဿနာ, ဓမ္မေ ဉာဏံ, သဗ္ဗံ, ဣဒံ ဝေဝစနံ. အယံ ဝေဝစနေန သမာရောပနာ.

51. එහි වේවචනය (පර්යාය වචන) මගින් කෙරෙන සමාරෝපනය කුමක්ද? රාග විරාග චේතෝ විමුක්තිය ශෛක්ෂ ඵලය වන අතර, අවිද්‍යා විරාග ප්‍රඥා විමුක්තිය අශෛක්ෂ ඵලයයි. මෙය වේවචනයයි. රාග විරාග චේතෝ විමුක්තිය අනාගාමි ඵලය වන අතර, අවිද්‍යා විරාග ප්‍රඥා විමුක්තිය අග්‍ර ඵලය හෙවත් අර්හත්වයයි. මෙය වේවචනයයි. රාග විරාග චේතෝ විමුක්තිය කාම ධාතුව ඉක්මවා යාම වන අතර, අවිද්‍යා විරාග ප්‍රඥා විමුක්තිය තේධාතු (කාම, රූප, අරූප) ඉක්මවා යාමයි. මෙය වේවචනයයි. ප්‍රඥේන්ද්‍රිය, ප්‍රඥා බලය, අධිප්‍රඥා සික්ඛා, ප්‍රඥා ස්කන්ධය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, උපේක්ෂා සම්බොජ්ඣංගය, ඥානය, සම්මා දිට්ඨිය, තීරණය, සන්තීරණය, හිරි (ලැජ්ජාව), විපස්සනාව, ධර්මය පිළිබඳ ඥානය යන මේ සියල්ල වේවචනයෝ වෙති. මෙය වේවචනය මගින් කෙරෙන සමාරෝපනයයි.

တတ္ထ ကတမာ ဘာဝနာယ သမာရောပနာ? ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ, အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ’’. အာတာပီတိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ. သမ္ပဇာနောတိ ပညိန္ဒြိယံ. သတိမာတိ သတိန္ဒြိယံ. ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ သမာဓိန္ဒြိယံ. ဧဝံ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန? ဧကလက္ခဏတ္တာ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေ[Pg.70]. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗေ ဟိ ဗောဓင်္ဂမာ ဓမ္မာ ဗောဓိပက္ခိယာ နိယျာနိကလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, တေ ဧကလက္ခဏတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ ဘာဝနာယ သမာရောပနာ.

එහි භාවනාව මගින් කෙරෙන සමාරෝපනය කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "මහණ, එබැවින් ඔබ මේ ශාසනයෙහි කයෙහි කය අනුව බලමින් (කායානුපස්සීව), කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව (ආතාපීව), මනා වැටහීමෙන් (සම්පජානොව) හා සිහියෙන් යුක්තව (සතිමන්තව), ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කොට වාසය කරන්න." මෙහි 'ආතාපී' යනු විරිය ඉන්ද්‍රියයි. 'සම්පජානො' යනු ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රියයි. 'සතිමා' යනු සති ඉන්ද්‍රියයි. ලෝකයෙහි අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස දුරු කිරීම යනු සමාධි ඉන්ද්‍රියයි. මෙසේ කයෙහි කය අනුව බලමින් වසන්නා වූ තැනැත්තාට සතර සතිපට්ඨානයෝ භාවනා පාරිපූරියට (සම්පූර්ණත්වයට) පැමිණෙති. ඒ කුමන කරුණක් නිසාද? ඒ ඉන්ද්‍රිය සතරෙහි පවත්නා ඒක ලක්ෂණ භාවය (එකම ලක්ෂණයක් ඇති බව) නිසාය. සතර සතිපට්ඨානයන් වඩන කල්හි සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයන් වඩන කල්හි සතර ඉද්ධිපාදයෝ භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන කල්හි පංචේන්ද්‍රියයෝ භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. මෙසේ සියලු ධර්මයෝ සම්පූර්ණ වෙති. ඒ කුමන කරුණක් නිසාද? අවබෝධය පිණිස පවතින සියලු බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ සංසාරයෙන් නික්මයාම (නිය්‍යානික ලක්ෂණය) යන එකම ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවිනි. එම ඒක ලක්ෂණ භාවය නිසා ඒවා භාවනා පාරිපූරියට පැමිණෙති. මෙය භාවනාව මගින් කෙරෙන සමාරෝපනයයි.

တတ္ထ ကတမာ ပဟာနေန သမာရောပနာ? ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ကဗဠီကာရော စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ကာမုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ကာမယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ကာမာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ကာမောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, ရာဂသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ရူပူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ရူပဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

එහි ප්‍රහාණය (ප්‍රතික්ෂේප කිරීම) මගින් සිදුවන ආරෝපණය (සැසඳීම) කුමක්ද? කයෙහි කායානුදර්ශීව වාසය කරන්නා වූ තැනැත්තා අසුභයෙහි 'සුභ' ය යන විපල්ලාසය (වැරදි වැටහීම) ප්‍රහාණය කරයි. ඔහුට කබලිංකාර ආහාරය පිළිබඳ පිරිසිඳ දැකීමක් ඇතිවේ; කාම උපාදානයන් කෙරෙහි උපාදාන රහිත වේ; කාම යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූවෙක් වේ; අභිජ්ඣා කායගන්ථයන්ගෙන් විප්‍රයුක්ත වේ; කාමාසවයන් කෙරෙහි ආසව රහිත වූවෙක් වේ; කාම ඕඝයන්ගෙන් එතර වූවෙක් වේ; රාග නැමැති හුලෙන් නිදහස් වූවෙක් වේ; රූපය ඇසුරු කළා වූ ඔහුගේ විඤ්ඤාණස්ථිතිය පිරිසිඳ දැකීමට පත්වේ; රූප ධාතුව කෙරෙහි ඔහුගේ රාගය ප්‍රහීණ වේ; එමෙන්ම ඔහු ඡන්දාගතියට (කැමැත්ත නිසා නොමග යෑමට) පත් නොවේ.

ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ဖဿော စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဘဝူပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ဘဝယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ဘဝါသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဘဝေါဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, ဒေါသသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ဝေဒနူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဝေဒနာဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

වේදනාවන්හි වේදනානුදර්ශීව වාසය කරන්නා වූ තැනැත්තා දුක්ඛයෙහි 'සුඛ' ය යන විපල්ලාසය ප්‍රහාණය කරයි. ඔහුට ඵස්ස ආහාරය පිළිබඳ පිරිසිඳ දැකීමක් ඇතිවේ; භව උපාදානයන් කෙරෙහි උපාදාන රහිත වේ; භව යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූවෙක් වේ; ව්‍යාපාද කායගන්ථයන්ගෙන් විප්‍රයුක්ත වේ; භවාසවයන් කෙරෙහි ආසව රහිත වූවෙක් වේ; භව ඕඝයන්ගෙන් එතර වූවෙක් වේ; දෝස නැමැති හුලෙන් නිදහස් වූවෙක් වේ; වේදනාව ඇසුරු කළා වූ ඔහුගේ විඤ්ඤාණස්ථිතිය පිරිසිඳ දැකීමට පත්වේ; වේදනා ධාතුව කෙරෙහි ඔහුගේ රාගය ප්‍රහීණ වේ; එමෙන්ම ඔහු දෝසාගතියට (තරහව නිසා නොමග යෑමට) පත් නොවේ.

စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ဝိညာဏံ စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌိယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, မာနသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, သညူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, သညာဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

සිතෙහි චිත්තානුදර්ශීව වාසය කරන්නා වූ තැනැත්තා අනිත්‍යයෙහි 'නිත්‍ය' ය යන විපල්ලාසය ප්‍රහාණය කරයි. ඔහුට විඤ්ඤාණ ආහාරය පිළිබඳ පිරිසිඳ දැකීමක් ඇතිවේ; දිට්ඨි උපාදානයන් කෙරෙහි උපාදාන රහිත වේ; දිට්ඨි යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූවෙක් වේ; සීලබ්බතපරාමාස කායගන්ථයන්ගෙන් විප්‍රයුක්ත වේ; දිට්ඨාසවයන් කෙරෙහි ආසව රහිත වූවෙක් වේ; දිට්ඨෝඝයන්ගෙන් එතර වූවෙක් වේ; මාන නැමැති හුලෙන් නිදහස් වූවෙක් වේ; සංඥාව ඇසුරු කළා වූ ඔහුගේ විඤ්ඤාණස්ථිතිය පිරිසිඳ දැකීමට පත්වේ; සංඥා ධාතුව කෙරෙහි (සංස්කාරයන්හි) ඔහුගේ රාගය ප්‍රහීණ වේ; එමෙන්ම ඔහු භයාගතියට (බිය නිසා නොමග යෑමට) පත් නොවේ.

ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, မနောသဉ္စေတနာ စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, အတ္တဝါဒုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, အဝိဇ္ဇာယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, အဝိဇ္ဇာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, အဝိဇ္ဇောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, မောဟသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ[Pg.71], သင်္ခါရူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, သင်္ခါရဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ပဟာနေန သမာရောပနာ.

ධර්මයන්හි ධර්මානුදර්ශීව වාසය කරන්නා වූ තැනැත්තා අනාත්මයෙහි 'ආත්ම' ය යන විපල්ලාසය ප්‍රහාණය කරයි. ඔහුට මනෝසංචේතනා ආහාරය පිළිබඳ පිරිසිඳ දැකීමක් ඇතිවේ; අත්තවාද උපාදානයන් කෙරෙහි උපාදාන රහිත වේ; අවිද්‍යා යෝගයන්ගෙන් වෙන් වූවෙක් වේ; ඉදංසච්චාභිනිවේස කායගන්ථයන්ගෙන් විප්‍රයුක්ත වේ; අවිජ්ජාසවයන් කෙරෙහි ආසව රහිත වූවෙක් වේ; අවිජ්ජෝඝයන්ගෙන් එතර වූවෙක් වේ; මෝහ නැමැති හුලෙන් නිදහස් වූවෙක් වේ; සංස්කාර ඇසුරු කළා වූ ඔහුගේ විඤ්ඤාණස්ථිතිය පිරිසිඳ දැකීමට පත්වේ; සංස්කාර ධාතුව කෙරෙහි ඔහුගේ රාගය ප්‍රහීණ වේ; එමෙන්ම ඔහු මෝහාගතියට (මුළාව නිසා නොමග යෑමට) පත් නොවේ. මෙය ප්‍රහාණය මගින් සිදුවන ආරෝපණයයි.

တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ඒ පිළිබඳව ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ;

တေ သမာရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော’’တိ.

“යම් ධර්ම කෙනෙක් ඇද්ද, ඒවාට යම් මූලයන් ඇද්ද, මුනිඳුන් විසින් යම් අර්ථයකින් ඒවා ප්‍රකාශ කරන ලද්දේද, ඒවා ඒ අයුරින්ම ආරෝපණය කළ යුතුය. මෙය 'සමාරෝපන' හාරයයි.”

နိယုတ္တော သမာရောပနော ဟာရော.

සමාරෝපන හාරය විස්තර කර නිමවන ලදී.

နိဋ္ဌိတော စ ဟာရဝိဘင်္ဂေါ.

හාර විභංගය (හාරයන් විග්‍රහ කිරීම) නිමාවට පත් විය.

၁. ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော

1. දේශනාහාර සම්පාතය

၅၂.

52.

‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တ’’န္တိ.

“පළමුව හාරයන් දහසය යොදාගත යුතුය. දිශා ලෝචනයෙන් දිශාවන් බලා, අංකුස හාරයෙන් සංක්ෂිප්ත කොට, නය තුනකින් සූත්‍රය විස්තර කළ යුතුය.”

ဝုတ္တာ, တဿာ နိဒ္ဒေသော ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော? ဟာရသမ္ပာတေ. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော?

ප්‍රකාශ කරන ලද එම ගාථාවෙහි විස්තරය කොහි දැක්විය යුතුද? හාරසම්පාතයෙහි එය දැක්විය යුතුය. එහි දේශනාහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေန, ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

“අරක්ෂිත වූද, මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් පහර ලද්දා වූද, ථීනමිද්ධයෙන් මැඬ පවත්වන ලද්දා වූද සිතින් යුතුව මාරයාගේ වසඟයට යන්නේය.”

အရက္ခိတေန စိတ္တေနာတိ ကိံ ဒေသယတိ, ပမာဒံ တံ မစ္စုနော ပဒံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတံ နာမ ဝုစ္စတိ ယဒါ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ပဿတိ, သော ဝိပလ္လာသော. သော ပန ဝိပလ္လာသော ကိံလက္ခဏော? ဝိပရီတဂ္ဂါဟလက္ခဏော ဝိပလ္လာသော. သော ကိံ ဝိပလ္လာသယတိ? တယော ဓမ္မေ သညံ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိမိတိ. သော ကုဟိံ ဝိပလ္လာသယတိ? စတူသု အတ္တဘာဝဝတ္ထူသု, ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဧဝံ ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ဝိညာဏဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ.

‘අරක්ෂිත සිතින්’ යන්නෙන් කුමක් දේශනා කරයිද? මරණයට මග වන ප්‍රමාදය දේශනා කරයි. ‘මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් පහර ලද්දේ’ යන්න මෙහිදී; යම් කලෙක අනිත්‍ය දේ ‘නිත්‍ය’ යයි දකියිද, එය මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් පහර ලැබීමක් යයි කියනු ලැබේ. අනිත්‍ය වූ පංචස්කන්ධය ‘නිත්‍ය’ යයි දැකීම විපල්ලාසයකි (මුළාවකි). ඒ විපල්ලාසය කවර ලක්ෂණයක් ඇත්තේද? විපල්ලාසය විපරීතව (වැරදි ලෙස) දැකීමේ ලක්ෂණයෙන් යුක්තය. එය කුමක් විපරීත කරයිද? සංඥාව, සිත සහ දෘෂ්ටිය යන ධර්ම තුන විපරීත කරයි. එය කොතැනක විපරීත කරයිද? පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි විපරීත කරයි. රූපය ආත්මය ලෙස දකියි, නැතහොත් රූපය ඇත්තෙක් ලෙස ආත්මය දකියි, ආත්මයෙහි රූපය දකියි, රූපයෙහි ආත්මය දකියි. එසේම වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය ආත්මය ලෙස දකියි, විඤ්ඤාණය ඇත්තෙක් ලෙස ආත්මය දකියි, ආත්මයෙහි විඤ්ඤාණය දකියි, විඤ්ඤාණයෙහි ආත්මය දකියි.

တတ္ထ [Pg.72] ရူပံ ပဌမံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ. ဝေဒနာ ဒုတိယံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ. သညာ သင်္ခါရာ စ တတိယံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ. ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ. ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ သံကိလေသာ – တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တဏှာနိဝုတံ စိတ္တံ ဒွီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ ဝိပလ္လာသီယတိ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိနိဝုတံ စိတ္တံ ဒွီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ ဝိပလ္လာသီယတိ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ.

එහි රූපය ‘අසුභයෙහි සුභය’ යන පළමු විපල්ලාස වස්තුවයි. වේදනාව ‘දුක්ඛයෙහි සුඛය’ යන දෙවන විපල්ලාස වස්තුවයි. සංඥාව හා සංස්කාර ‘අනාත්මයෙහි ආත්මය’ යන තුන්වන විපල්ලාස වස්තුවයි. විඤ්ඤාණය ‘අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය’ යන සිව්වන විපල්ලාස වස්තුවයි. සිත කෙලෙසන ධර්ම දෙකක් ඇත - එනම් තණ්හාව සහ අවිද්‍යාවයි. තණ්හාවෙන් වැසුණු සිත ‘අසුභයෙහි සුභය’ සහ ‘දුක්ඛයෙහි සුඛය’ යන විපල්ලාස දෙකෙන් විපරීත වෙයි. දෘෂ්ටියෙන් වැසුණු සිත ‘අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය’ සහ ‘අනාත්මයෙහි ආත්මය’ යන විපල්ලාස දෙකෙන් විපරීත වෙයි.

တတ္ထ ယော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော, သော အတီတံ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, အတီတံ ဝေဒနံ…ပေ… အတီတံ သညံ, အတီတေ သင်္ခါရေ…ပေ… အတီတံ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတိ. တတ္ထ ယော တဏှာဝိပလ္လာသော, သော အနာဂတံ ရူပံ အဘိနန္ဒတိ, အနာဂတံ ဝေဒနံ…ပေ… အနာဂတံ သညံ, အနာဂတေ သင်္ခါရေ, အနာဂတံ ဝိညာဏံ အဘိနန္ဒတိ. ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ – တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တာဟိ ဝိသုဇ္ဈန္တံ စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ. တေသံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ သန္ဓာဝန္တာနံ သံသရန္တာနံ သကိံ နိရယံ သကိံ တိရစ္ဆာနယောနိံ သကိံ ပေတ္တိဝိသယံ သကိံ အသုရကာယံ သကိံ ဒေဝေ သကိံ မနုဿေ.

එහි යම් දිට්ඨි විපල්ලාසයක් වේද, එය අතීත රූපය ආත්ම වශයෙන් දකියි. අතීත වේදනාව... අතීත සංඥාව... අතීත සංස්කාර... අතීත විඤ්ඤාණය ආත්ම වශයෙන් දකියි. එහි යම් තණ්හා විපල්ලාසයක් වේද, එය අනාගත රූපයෙහි සතුටු වෙයි. අනාගත වේදනාව... අනාගත සංඥාව... අනාගත සංස්කාර... අනාගත විඤ්ඤාණයෙහි සතුටු වෙයි. සිතේ උපක්ලේශ ධර්ම දෙකකි - එනම් තණ්හාව හා අවිද්‍යාවයි. ඒවායින් පිරිසිදු වන සිත පාරිශුද්ධත්වයට පත්වේ. අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුණු, සසරෙහි සැරිසරන ඒ සත්වයන්ගේ අතීත කොනක් (ආරම්භයක්) පනවා ගත නොහැක. ඔවුහු වරක් නිරයෙහිද, වරක් තිරිසන් යෝනියෙහිද, වරක් ප්‍රේත ලෝකයෙහිද, වරක් අසුර කායෙහිද, වරක් දෙවියන් අතරද, වරක් මිනිසුන් අතරද සැරිසරති.

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေနာတိ. ထိနံ နာမ ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မနိယတာ; မိဒ္ဓံ နာမ ယံ ကာယဿ လီနတ္တံ. ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီတိ ကိလေသမာရဿ စ သတ္တမာရဿ စ ဝသံ ဂစ္ဆတိ, သော ဟိ နိဝုတော သံသာရာဘိမုခေါ ဟောတိ. ဣမာနိ ဘဂဝတာ ဒွေ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ. ယေန စ ပရိဇာနာတိ ယေန စ ပဇဟတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ တဏှာယ အဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာနံ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ. တေနာဟာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ.

‘ථීනමිද්ධයෙන් මැඬ පවත්වන ලද්දේ’ යනු: ථීනය යනු සිතේ ඇති අකර්මණ්‍ය බව හා නොගැළපෙන ස්වභාවයයි; මිද්ධය යනු කයෙහි ඇති හැකිළෙන ස්වභාවයයි. ‘මාරයාගේ වසඟයට යයි’ යන්නෙන් කෙලෙස් මාරයාගේ සහ දේවපුත්ත මාරයාගේ වසඟයට යෑම අදහස් වේ. ඔහු කෙලෙස්වලින් වැසුණු බැවින් සංසාරය දෙසටම මුහුණලා සිටින්නෙක් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දුක්ඛ සහ සමුදය යන සත්‍යයන් දෙක මෙහි දේශනා කරන ලදී. ඒවා පිරිසිඳ දැකීම සඳහා සහ ප්‍රහාණය කිරීම සඳහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති - එනම් දුක පිරිසිඳ දැකීමට සහ සමුදය ප්‍රහාණය කිරීමටයි. යමකින් පිරිසිඳ දකියිද, යමකින් ප්‍රහාණය කරයිද, එය මාර්ගයයි. තණ්හාව සහ අවිද්‍යාව යම් ප්‍රහාණය කිරීමක් වේද, එය නිරෝධයයි. මේ සතර ආර්ය සත්‍යයෝ වෙති. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘අරක්ෂිත සිතින්’ යැයි වදාළ සේක. එහෙයින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ ‘ආස්වාදය හා ආදීනවය’ යැයි වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ဒေသနာ ဟာရသမ္ပာတော.

දේශනාහාර සම්පාතය (දේශනා විධීන්ගේ එකතුව) විවරණය කරන ලදී.

၂. ဝိစယဟာရသမ္ပာတော

2. විචයහාර සම්පාතය.

၅၃. တတ္ထ [Pg.73] ကတမော ဝိစယော ဟာရသမ္ပာတော? တတ္ထ တဏှာ ဒုဝိဓာ ကုသလာပိ အကုသလာပိ. အကုသလာ သံသာရဂါမိနီ, ကုသလာ အပစယဂါမိနီ ပဟာနတဏှာ. မာနောပိ ဒုဝိဓော ကုသလောပိ အကုသလောပိ. ယံ မာနံ နိဿာယ မာနံ ပဇဟတိ, အယံ မာနော ကုသလော. ယော ပန မာနော ဒုက္ခံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, အယံ မာနော အကုသလော. တတ္ထ ယံ နေက္ခမ္မသိတံ ဒေါမနဿံ ကုဒါဿုနာမာဟံ တံ အာယတနံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿံ ယံ အရိယာ သန္တံ အာယတနံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီတိ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာ, ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿံ, အယံ တဏှာ ကုသလာ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, တဒါရမ္မဏာ ကုသလာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ.

53. එහි විචයහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද? එහි තෘෂ්ණාව කුසල් හා අකුසල් වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. අකුසල් තෘෂ්ණාව සංසාරය කරා පමුණුවයි. කුසල් තෘෂ්ණාව හෙවත් ප්‍රහාණ තෘෂ්ණාව සංසාරය ක්ෂය කිරීම (නිවන) කරා පමුණුවයි. මානය ද කුසල් හා අකුසල් වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. යම් මානයක් නිසාවෙන් මානයම ප්‍රහීණ කෙරේද, එය කුසල් මානයයි. යම් මානයක් දුක උපදවයිද, එය අකුසල් මානයයි. එහිදී, ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ශාන්ත ආයතනයක් (ඵල සමාපත්තියක්) සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරද්ද, මම කවදා නම් එවැනි ආයතනයක් සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කරන්නෙම්ද? යනුවෙන් නෙක්ඛම්මය ඇසුරු කළ දෝමනස්සයක් උපදීද, උතුම් විමෝක්ෂයන් කෙරෙහි ඇති වන ඒ පැතුම (පිහා) නිසා හටගන්නා දෝමනස්සය සහිත තෘෂ්ණාව කුසල් තෘෂ්ණාවයි. එය රාගය විරාගය කරන චේතෝවිමුක්තියයි. එය අරමුණු කොට උපදින තෘෂ්ණාව කුසල් වේ. එය අවිද්‍යාව විරාගය කරන ප්‍රඥාවිමුක්තියයි.

တဿာ ကော ပဝိစယော? အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. သော ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော? စတုတ္ထေ ဈာနေ ပါရမိတာယ. စတုတ္ထေ ဟိ ဈာနေ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ ဘာဝယတိ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ အနင်္ဂဏံ ဝိဂတူပက္ကိလေသံ မုဒု ကမ္မနိယံ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. သော တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတိ ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ, တံ စိတ္တံ ယတော ပရိသုဒ္ဓံ, တတော ပရိယောဒါတံ, ယတော ပရိယောဒါတံ, တတော အနင်္ဂဏံ, ယတော အနင်္ဂဏံ, တတော ဝိဂတူပက္ကိလေသံ, ယတော ဝိဂတူပက္ကိလေသံ, တတော မုဒု, ယတော မုဒု, တတော ကမ္မနိယံ, ယတော ကမ္မနိယံ, တတော ဌိတံ, ယတော ဌိတံ, တတော အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂဏာ စ ဥပက္ကိလေသာ စ တဒုဘယံ တဏှာပက္ခော. ယာ စ ဣဉ္ဇနာ ယာ စ စိတ္တဿ အဋ္ဌိတိ, အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

ඇයගේ (ඒ විමුක්තියේ) විමර්ශනය කුමක්ද? සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන අංග අටකින් යුත් මාර්ගයයි. එය කොහි දැක්විය යුතුද? සතරවන ධ්‍යානයෙහිදීය. සතරවන ධ්‍යානයෙහිදී අංග අටකින් යුත්, අතිශයින් පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත වූ සිත වඩයි. ඔහු එහිදී සවැදෑරුම් අභිඥා සහ විශිෂ්ට ගුණාංග දෙකක් ද යන අෂ්ටවිධ ගුණයන් ලබයි. ඒ සිත යම් හෙයකින් පිරිසිදුද, එහෙයින්ම ප්‍රභාස්වරය. යම් හෙයකින් ප්‍රභාස්වරද, එහෙයින්ම කෙලෙස් රහිතය. යම් හෙයකින් කෙලෙස් රහිතද, එහෙයින්ම උපක්ලේශ රහිතය. යම් හෙයකින් උපක්ලේශ රහිතද, එහෙයින්ම මෘදුය. යම් හෙයකින් මෘදුද, එහෙයින්ම කර්මණ්‍යය. යම් හෙයකින් කර්මණ්‍යද, එහෙයින්ම ස්ථාවරය. යම් හෙයකින් ස්ථාවරද, එහෙයින්ම ආනෙඤ්ජප්‍රාප්තය. එහි අංගණ (කෙලෙස්) සහ උපක්ලේශ යන දෙවර්ගයම තෘෂ්ණා පාර්ශවයට අයත් වේ. සිතේ යම් සැලීමක් හා නොසන්සුන් බවක් ඇද්ද, එය දෘෂ්ටි පාර්ශවයට අයත් වේ.

စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိရုဇ္ဈန္တိ, တဿ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ အဝသိဋ္ဌံ ဘဝတိ. သော ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတိ, တဿ ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဩဠာရိကာ သညာ သဏ္ဌဟတိ ဥက္ကဏ္ဌာ စ ပဋိဃသညာ, သော သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘‘အနန္တံ အာကာသ’’န္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အဘိညာဘိနီဟာရော ရူပသညာ ဝေါကာရော နာနတ္တသညာ သမတိက္ကမတိ ပဋိဃသညာ စဿ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သမာဓိ တဿ သမာဟိတဿ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ, သော သမာဓိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော[Pg.74]. အနဘိဇ္ဈာသဟဂတံ မေ မာနသံ သဗ္ဗလောကေ, အဗျာပန္နံ မေ စိတ္တံ သဗ္ဗသတ္တေသု, အာရဒ္ဓံ မေ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟိတံ, ပဿဒ္ဓေါ မေ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ, သမာဟိတံ မေ စိတ္တံ အဝိက္ခိတ္တံ, ဥပဋ္ဌိတာ မေ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ, တတ္ထ ယဉ္စ အနဘိဇ္ဈာသဟဂတံ မာနသံ သဗ္ဗလောကေ ယဉ္စ အဗျာပန္နံ စိတ္တံ သဗ္ဗသတ္တေသု ယဉ္စ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟိတံ ယဉ္စ သမာဟိတံ စိတ္တံ အဝိက္ခိတ္တံ, အယံ သမထော. ယော ပဿဒ္ဓေါ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ, အယံ သမာဓိပရိက္ခာရော. ယာ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ အယံ ဝိပဿနာ.

දුක්ඛේන්ද්‍රිය, දෝමනස්සින්ද්‍රිය, සුඛේන්ද්‍රිය සහ සෝමනස්සින්ද්‍රිය යන ඉන්ද්‍රිය හතර සතරවන ධ්‍යානයේදී නිරුද්ධ වේ. ඔහුට උපේක්ෂේන්ද්‍රිය පමණක් ඉතිරි වේ. ඔහු ඉහළ සමාපත්තීන් ශාන්ත වශයෙන් මෙනෙහි කරයි. එසේ මෙනෙහි කරන්නා වූ ඔහුට සතරවන ධ්‍යානයෙහි වූ රළු සංඥාවන් ද ප්‍රතිඝ සංඥාවන් ද ඉක්මවා යයි. හෙතෙම සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, ප්‍රතිඝ සංඥාවන් අස්තයට යාමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් 'ආකාශය අනන්තය' යි ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය සාක්ෂාත් කොට වාසය කරයි. අභිඥා පිණිස සිත මෙහෙයවීමෙන් රූප සංඥා නමැති ව්‍යවහාරය සහ නානත්ත සංඥාවන් ඉක්මවා යයි. ඔහුට ප්‍රතිඝ සංඥාවන් අභාවයට යයි. මෙසේ සමාහිත වූ ඔහුට ආලෝකය ද රූප දැකීම ද අතුරුදන් වේ. ඒ සමාධිය අංග හයකින් යුතුව ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය. එනම්, සියලු ලෝකය විෂයෙහි මාගේ සිත අභිධ්‍යාවෙන් තොරය, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි මාගේ සිත ව්‍යාපාදයෙන් තොරය, මාගේ වීර්යය අරඹන ලද්දේය, මාගේ කය පස්සද්ධියෙන් යුක්තය, මාගේ සිත සමාහිතය, මාගේ සිහිය එළඹ සිටියේය යනුවෙනි. එහි අභිධ්‍යාවෙන් තොර වූ සිත, ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිත, ආරම්භ කළ වීර්යය සහ සමාහිත සිත යන මේ සියල්ල 'සමථය' වේ. යම් සන්සුන් වූ කයක් ඇද්ද, එය සමාධි පරික්ඛාරයයි. යම් එළඹ සිටි සිහියක් ඇද්ද, එය 'විපස්සනාව' වේ.

၅၄. သော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ သမာဓိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အာယတိံ သုခဝိပါကော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အရိယော နိရာမိသော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အကာပုရိသသေဝိတော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘သန္တော စေဝ ပဏီတော စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ စ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော စ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော စာ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ. တံ ခေါ ပနိမံ သမာဓိံ ‘‘သတော သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ. တတ္ထ ယော စ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ ယော စ သမာဓိ အာယတိံ သုခဝိပါကော အယံ သမထော. ယော စ သမာဓိ အရိယော နိရာမိသော, ယော စ သမာဓိ အကာပုရိသသေဝိတော, ယော စ သမာဓိ သန္တော စေဝ ပဏီတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ စ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော စ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော စ ယဉ္စာဟံ တံ ခေါ ပနိမံ သမာဓိံ သတော သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီတိ, အယံ ဝိပဿနာ.

54. ඒ සමාධිය පස් ආකාරයකින් දත යුතුය. මෙම සමාධිය වර්තමානයෙහි සැප ඇත්තේය යනුවෙන් තමා තුළම ඥානදර්ශනය පහළ වේ. මෙම සමාධිය මතු සැප විපාක දෙන්නේය යනුවෙන් ද, මෙම සමාධිය ආර්ය වූ නිරාමිස වූවකි යනුවෙන් ද, මෙම සමාධිය අසත්පුරුෂයන් විසින් සේවනය නොකරන ලද්දකි යනුවෙන් ද, මෙම සමාධිය ශාන්තය, ප්‍රණීතය, පටිප්පස්සද්ධියෙන් ලබන ලද්දකි, ඒකෝදිභාවයට පත් වූවකි, සසංඛාරයෙන් නිග්‍රහ කොට වැළැක්විය යුත්තක් නොවේ යනුවෙන් ද තමා තුළම ඥානදර්ශනය පහළ වේ. එමෙන්ම සිහියෙන් යුතුව මම මේ සමාධියට සමවදිමි, සිහියෙන් යුතුව එයින් නැගී සිටිමි යනුවෙන් තමා තුළම ඥානදර්ශනය පහළ වේ. එහි වර්තමාන සැපය හා අනාගත සැප විපාකය ඇති සමාධිය 'සමථය' වේ. ආර්ය වූ නිරාමිස වූ, උතුම් පුරුෂයන් විසින් සේවනය කළා වූ, ශාන්ත වූ, ප්‍රණීත වූ ද, සිහියෙන් යුතුව සමවැදීම හා නැගී සිටීම ද යන මේවා 'විපස්සනාව' වේ.

သော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ပီတိဖရဏတာ သုခဖရဏတာ စေတောဖရဏတာ အာလောကဖရဏတာ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ. တတ္ထ ယော စ ပီတိဖရဏော ယော စ သုခဖရဏော ယော စ စေတောဖရဏော, အယံ သမထော. ယော စ အာလောကဖရဏော ယဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ. အယံ ဝိပဿနာ.

ඒ සමාධිය පස් ආකාරයකින් දත යුතුය. එනම්, පීතියෙන් පිනා යාම, සැපයෙන් පිනා යාම, සිතින් පිනා යාම, ආලෝකයෙන් පිනා යාම සහ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නිමිත්ත යනුවෙනි. එහි පීතියෙන් පිනා යාම, සැපයෙන් පිනා යාම සහ සිතින් පිනා යාම 'සමථය' වේ. ආලෝකයෙන් පිනා යාම සහ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නිමිත්ත 'විපස්සනාව' වේ.

၅၅. ဒသ [Pg.75] ကသိဏာယတနာနိ ပထဝီကသိဏံ အာပေါကသိဏံ တေဇောကသိဏံ ဝါယောကသိဏံ နီလကသိဏံ ပီတကသိဏံ လောဟိတကသိဏံ ဩဒါတကသိဏံ အာကာသကသိဏံ ဝိညာဏကသိဏံ. တတ္ထ ယဉ္စ ပထဝီကသိဏံ ယဉ္စ အာပေါကသိဏံ ဧဝံ သဗ္ဗံ, ယဉ္စ ဩဒါတကသိဏံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ကသိဏာနိ သမထော. ယဉ္စ အာကာသကသိဏံ ယဉ္စ ဝိညာဏကသိဏံ, အယံ ဝိပဿနာ. ဧဝံ သဗ္ဗော အရိယော မဂ္ဂေါ ယေန ယေန အာကာရေန ဝုတ္တော, တေန တေန သမထဝိပဿနေန ယောဇယိတဗ္ဗော. တေ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာ အနိစ္စတာယ ဒုက္ခတာယ အနတ္တတာယ. သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယမာနော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယတိ. တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတိ. တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတိ.

55. කසිණ ආයතන දසයකි. එනම්: පඨවි කසිණය, ආපෝ කසිණය, තේජෝ කසිණය, වායෝ කසිණය, නීල කසිණය, පීත කසිණය, ලෝහිත කසිණය, ඕදාත කසිණය, ආකාශ කසිණය සහ විඤ්ඤාණ කසිණයයි. එහි පඨවි කසිණයේ සිට ඕදාත කසිණය දක්වා වූ අෂ්ට කසිණයන් 'සමථය' වේ. ආකාශ කසිණය හා විඤ්ඤාණ කසිණය 'විපස්සනාව' වේ. මෙසේ සියලුම ආර්ය මාර්ගය යම් යම් ආකාරයකින් දේශනා කරන ලද්දේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන්ම සමථ-විපස්සනා යන දෙකෙහි යෙදවිය යුතුය. ඒවා අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම යන ධර්මයන් තුනෙහි සංග්‍රහ වේ. හෙතෙම සමථ-විපස්සනා වඩන්නේ විමෝක්ෂ මුඛයන් තුන වඩයි. විමෝක්ෂ මුඛයන් තුන වඩන්නේ ස්කන්ධ තුන වඩයි. ස්කන්ධ තුන වඩන්නේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩයි.

ရာဂစရိတော ပုဂ္ဂလော အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ သိက္ခန္တော လောဘံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော သုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော ရာဂမလံ ပဝါဟေန္တော ရာဂရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော ရာဂဝိသံ ဝမေန္တော ရာဂဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော ရာဂသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော ရာဂဇဋံ ဝိဇဋေန္တော. ဒေါသစရိတော ပုဂ္ဂလော အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိသီလသိက္ခာယ သိက္ခန္တော ဒေါသံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော ဒုက္ခဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော ဒေါသမလံ ပဝါဟေန္တော ဒေါသရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော ဒေါသဝိသံ ဝမေန္တော ဒေါသဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဒေါသသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော ဒေါသဇဋံ ဝိဇဋေန္တော. မောဟစရိတော ပုဂ္ဂလော သုညတဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိပညာသိက္ခာယ သိက္ခန္တော မောဟံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော မောဟမလံ ပဝါဟေန္တော မောဟရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော မောဟဝိသံ ဝမေန္တော မောဟဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော မောဟသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော မောဟဇဋံ ဝိဇဋေန္တော.

රාග චරිතය ඇත්තා වූ පුද්ගලයා අනිමිත්ත විමොක්ඛ මුඛය (අනිත්‍යය නැවත නැවත මෙනෙහි කිරීමේ දොරටුව) මගින්, අධිචිත්ත ශික්ෂාවෙහි හික්මෙමින්, ලෝභ නම් වූ අකුසල මූලය ප්‍රහාණය කරමින්, සැප විපාක දෙන ස්පර්ශයන් කරා නොපැමිණෙමින්, සැප වේදනාව පිරිසිඳ දකිමින්, රාග නම් වූ කිලුට බැහැර කරමින්, රාග නැමති රජස් (ධූවිලි) ගසා දමමින්, රාග නැමති විෂ වමනය කරමින්, රාග ගින්න නිවා දමමින්, රාග නැමති හී සැරය උදුරා දමමින්, රාග නැමති අවුල ලිහමින් (සංසාරයෙන්) නික්මෙයි. ද්වේෂ චරිතය ඇත්තා වූ පුද්ගලයා අප්පණිහිත විමොක්ඛ මුඛය (තෘෂ්ණා රහිත දොරටුව) මගින්, අධිශීල ශික්ෂාවෙහි හික්මෙමින්, ද්වේෂ නම් වූ අකුසල මූලය ප්‍රහාණය කරමින්, දුක් විපාක දෙන ස්පර්ශයන් කරා නොපැමිණෙමින්, දුක් වේදනාව පිරිසිඳ දකිමින්, ද්වේෂ නම් වූ කිලුට බැහැර කරමින්, ද්වේෂ නැමති රජස් ගසා දමමින්, ද්වේෂ නැමති විෂ වමනය කරමින්, ද්වේෂ ගින්න නිවා දමමින්, ද්වේෂ නැමති හී සැරය උදුරා දමමින්, ද්වේෂ නැමති අවුල ලිහමින් නික්මෙයි. මෝහ චරිතය ඇත්තා වූ පුද්ගලයා ශුන්‍යතා විමොක්ඛ මුඛය (හිස් වූ දොරටුව) මගින්, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවෙහි හික්මෙමින්, මෝහ නම් වූ අකුසල මූලය ප්‍රහාණය කරමින්, දුක් නොවූ සැප නොවූ (අදුක්ඛමසුඛ) විපාක දෙන ස්පර්ශයන් කරා නොපැමිණෙමින්, අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව පිරිසිඳ දකිමින්, මෝහ නම් වූ කිලුට බැහැර කරමින්, මෝහ නැමති රජස් ගසා දමමින්, මෝහ නැමති විෂ වමනය කරමින්, මෝහ ගින්න නිවා දමමින්, මෝහ නැමති හී සැරය උදුරා දමමින්, මෝහ නැමති අවුල ලිහමින් නික්මෙයි.

တတ္ထ သုညတဝိမောက္ခမုခံ ပညာက္ခန္ဓော, အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခံ သမာဓိက္ခန္ဓော, အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခံ သီလက္ခန္ဓော. သော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတိ, တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတိ. တတ္ထ ယာ စ သမ္မာဝါစာ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော ယော စ သမ္မာအာဇီဝေါ, အယံ သီလက္ခန္ဓော, ယော စ သမ္မာဝါယာမော [Pg.76] ယာ စ သမ္မာသတိ ယော စ သမ္မာသမာဓိ, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော, ယာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပော, အယံ ပညာက္ခန္ဓော.

එහිදී ශුන්‍යතා විමොක්ඛ මුඛය යනු ප්‍රඥා ස්කන්ධයයි. අනිමිත්ත විමොක්ඛ මුඛය යනු සමාධි ස්කන්ධයයි. අප්පණිහිත විමොක්ඛ මුඛය යනු ශීල ස්කන්ධයයි. ඒ පුද්ගලයා විමොක්ඛ මුඛ තුන වඩමින් (ශීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන) ස්කන්ධ තුන වඩයි. ස්කන්ධ තුන වඩමින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩයි. එහි යම් සම්මා වාචාවක්, යම් සම්මා කම්මන්තයක් හා යම් සම්මා ආජීවයක් ඇද්ද, මෙය ශීල ස්කන්ධයයි. යම් සම්මා වායාමයක්, යම් සම්මා සතියක් හා යම් සම්මා සමාධියක් ඇද්ද, මෙය සමාධි ස්කන්ධයයි. යම් සම්මා දිට්ඨියක් හා යම් සම්මා සංකල්පයක් ඇද්ද, මෙය ප්‍රඥා ස්කන්ධයයි.

တတ္ထ သီလက္ခန္ဓော စ သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. ယော သမထဝိပဿနံ ဘာဝေတိ, တဿ ဒွေ ဘဝင်္ဂါနိ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ ကာယော စိတ္တဉ္စ, ဘဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဒွေ ပဒါနိ သီလံ သမာဓိ စ. သော ဟောတိ ဘိက္ခု ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညော. ကာယေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာဝါယာမော စ, သီလေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာဝါစာ သမ္မာအာဇီဝေါ စ, စိတ္တေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ စ, ပညာယ ဘာဝိယမာနာယ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော စ.

එහි ශීල ස්කන්ධය හා සමාධි ස්කන්ධය යනු සමථයයි. ප්‍රඥා ස්කන්ධය යනු විපස්සනාවයි. යමෙක් සමථ විපස්සනා දෙක වඩයි ද, ඔහුගේ කාය හා චිත්ත යන භවාංග (සංසාර පැවැත්මේ අංග) දෙක වැඩීමට පත්වෙයි. භව නිරෝධය කරා යන ප්‍රතිපදාව වන ශීල හා සමාධි යන පද දෙක ද වැඩීමට පත්වෙයි. ඒ භික්ෂුව භාවිතකාය, භාවිතශීල, භාවිතචිත්ත හා භාවිතප්‍රඥා ඇත්තෙකු වෙයි. කය වඩන කල්හි සම්මා කම්මන්තය හා සම්මා වායාමය යන ධර්ම දෙක වැඩීමට පත්වෙයි. ශීලය වඩන කල්හි සම්මා වාචාව හා සම්මා ආජීවය යන ධර්ම දෙක වැඩීමට පත්වෙයි. සිත වඩන කල්හි සම්මා සතිය හා සම්මා සමාධිය යන ධර්ම දෙක වැඩීමට පත්වෙයි. ප්‍රඥාව වඩන කල්හි සම්මා දිට්ඨිය හා සම්මා සංකල්පය යන ධර්ම දෙක වැඩීමට පත්වෙයි.

တတ္ထ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော ယော စ သမ္မာဝါယာမော သိယာ ကာယိကော သိယာ စေတသိကော, တတ္ထ ယော ကာယသင်္ဂဟော, သော ကာယေ ဘာဝိတေ ဘာဝနံ ဂစ္ဆတိ, ယော စိတ္တသင်္ဂဟော, သော စိတ္တေ ဘာဝိတေ ဘာဝနံ ဂစ္ဆတိ. သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယန္တော ပဉ္စဝိဓံ အဓိဂမံ ဂစ္ဆတိ ခိပ္ပာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ ဟောတိ, မဟာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိပုလာဓိဂမော စ ဟောတိ, အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတိ. တတ္ထ သမထေန ခိပ္ပာဓိဂမော စ မဟာဓိဂမော စ ဝိပုလာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိပဿနာယ ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတိ.

එහි සම්මා කම්මන්තය හා සම්මා වායාමය යන දෙක ඇතැම් විට කායික ද ඇතැම් විට චෛතසික ද වෙයි. එහි යම් කරුණක් කාය සංග්‍රහයෙහි (ශරීරය ඇසුරු කළ) වේ ද, එය කය වඩන කල්හි වැඩීමට පත්වෙයි. යම් කරුණක් චිත්ත සංග්‍රහයෙහි (සිත ඇසුරු කළ) වේ ද, එය සිත වඩන කල්හි වැඩීමට පත්වෙයි. ඒ පුද්ගලයා සමථ විපස්සනා වඩමින් පස් වැදෑරුම් අවබෝධයක් කරා පැමිණෙයි. එනම් ක්ෂිප්ප (වහා) අවබෝධය, විමුක්ත අවබෝධය, මහා අවබෝධය, විපුල අවබෝධය සහ අනවශේෂ (සම්පූර්ණ) අවබෝධයයි. එහි සමථය මගින් ක්ෂිප්ප අවබෝධය, මහා අවබෝධය සහ විපුල අවබෝධය ඇති වෙයි. විපස්සනාව මගින් විමුක්ත අවබෝධය සහ අනවශේෂ අවබෝධය ඇති වෙයි.

၅၆. တတ္ထ ယော ဒေသယတိ, သော ဒသဗလသမန္နာဂတော သတ္ထာ ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတိ. သော တိဝိဓံ ဣဒံ ကရောထ ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထ ဣဒံ ဝေါ ကုရုမာနာနံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ, သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော တထာကရောန္တော တထာပဋိပဇ္ဇန္တော တံ ဘူမိံ န ပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော သီလက္ခန္ဓံ အပရိပူရယန္တော တံ ဘူမိံ အနုပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရယန္တော တံ ဘူမိံ အနုပါပုဏိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

56. එහි යම් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් දේශනා කරන සේක් ද, ඒ දසබලධාරී ශාස්තෘන් වහන්සේ තමන්ගේ අවවාදය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රාවකයන් නොමඟ නොයවන සේක. උන්වහන්සේ 'මෙය කරන්න, මේ ක්‍රමයෙන් කරන්න, මෙය කරන ඔබට වැඩ පිණිස, සැප පිණිස පවතිනු ඇත' යි තෙවැදෑරුම්ව අවවාද කරන සේක. එසේ අවවාද කරන ලද, අනුශාසනා කරන ලද, ඒ අයුරින්ම කටයුතු කරන, ඒ අයුරින්ම පිළිපදින ශ්‍රාවකයා ඒ (මාර්ග) භූමියට පත් නොවේ යන්න සිදු විය නොහැක්කකි. එසේ අවවාද කරන ලද, අනුශාසනා කරන ලදුවත්, ශීල ස්කන්ධය සම්පූර්ණ නොකර ඒ භූමියට පැමිණේ යන්න ද සිදු විය නොහැක්කකි. එසේ අවවාද කරන ලද, අනුශාසනා කරන ලදුව, ශීල ස්කන්ධය සම්පූර්ණ කරමින් ඒ භූමියට පිළිවෙළින් පැමිණේ යන්න සැබවින්ම සිදු වන්නකි.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏဿ တေ သတော ဣမေ အာသဝါ အပရိက္ခီဏာတိ နေတံ [Pg.77] ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယဿ တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သာဝကော ခေါ ပန တေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ သော ပုဗ္ဗေန အပရံ ဥဠာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ န သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඔබ වහන්සේට 'මේ ධර්මයන් අවබෝධ වී නැතැ' යි යමෙකු කරුණු සහිතව චෝදනා කරන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ ඔබ වහන්සේට 'මේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී නැතැ' යි යමෙකු චෝදනා කරන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ඔබ වහන්සේ යම් අර්ථයක් (රාගාදිය ප්‍රහාණය) සඳහා ධර්මය දේශනා කළ සේක් ද, ඒ ධර්මය පිළිපදින්නා දුක කෙළවර කිරීම සඳහා සංසාරයෙන් නික්ම නොයන්නේ යැයි යමෙකු කරුණු සහිතව චෝදනා කරන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්නව, සාමීචි ප්‍රතිපන්නව, අනුධර්මචාරීව වාසය කරද්දී, පෙරට වඩා උසස් වූ විශාල විශේෂ අවබෝධයක් සාක්ෂාත් නොකරන්නේ යැයි යමෙකු කරුණු සහිතව චෝදනා කරන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ.

ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ, တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ အနိယျာနိကာ, တေ နိယျန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ နိယျာနိကာ, တေ နိယျန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. သာဝကော ခေါ ပန တေ သဥပါဒိသေသော အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ အနုပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

යම් ධර්ම කෙනෙක් අන්තරායකර යැයි වදාරන ලද්දේ ද, ඒවා සේවනය කරන්නාට අන්තරාය පිණිස නොවේ යැයි යමෙකු චෝදනා කරන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. යම් ධර්ම කෙනෙක් (සංසාරයෙන්) නික්ම යාමට හේතු නොවේ ද, ඒවා පිළිපදින්නා දුක කෙළවර කිරීම පිණිස නික්ම යන්නේ යැයි පවසන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. යම් ධර්ම කෙනෙක් නික්ම යාමට හේතු වේ ද, ඒවා පිළිපදින්නා මැනවින් දුක කෙළවර කිරීම පිණිස පවතින්නේ යන්න සැබවින්ම සිදු වන්නකි. ඔබ වහන්සේගේ සඋපාදිශේෂ (පංචස්කන්ධය ඉතිරිව ඇති) ශ්‍රාවකයා අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවට නොපැමිණෙන්නේ යැයි යමෙකු පවසන්නේ නම්, එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ.

ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပါဒေဟိ ဝါ သုဟတံ ကရေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပါဒေဟိ ဝါ သုဟတံ ကရေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပိတရံ, အရဟန္တံ, ဘိက္ခုံ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သံဃေ ဝါ သံဃရာဇိံ ဇနေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သံဃေ ဝါ သံဃရာဇိံ ဇနေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝါ တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော ထူပံ ဘိန္ဒေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝါ တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော ထူပံ ဘိန္ဒေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော အညံ သတ္ထာရံ အပဒိသေယျ အပိ ဇီဝိတဟေတူတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော အညံ သတ္ထာရံ အပဒိသေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပုထုဇ္ဇနော ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් (සෝවාන් වූ) තැනැත්තා තම මෑණියන්ව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන හෝ දෑතින් හෝ දෙපයින් ඇයට දැඩි ලෙස පහර දී වධහිංසා පමුණුවන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එහෙත් පෘථග්ජනයෙකු විසින් තම මෑණියන්ව ජීවිතයෙන් තොර කිරීම හෝ දෑතින් හෝ දෙපයින් ඇයට දැඩි ලෙස වධහිංසා පැමිණවීම හෝ සිදු විය හැකි කරුණකි. පියා සම්බන්ධයෙන් ද, රහතන් වහන්සේ නමක සම්බන්ධයෙන් ද, භික්ෂුවක සම්බන්ධයෙන් ද එසේමය. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් පුද්ගලයා සංඝයා භේද කරන්නේය යන හෝ සංඝයා අතර අසමගිය ඇති කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එහෙත් පෘථග්ජනයෙකු විසින් සංඝයා භේද කිරීම හෝ සංඝයා අතර අසමගිය ඇති කිරීම හෝ සිදු විය හැකි කරුණකි. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් පුද්ගලයා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි දුෂ්ට සිතින් යුතුව ශරීරයේ ලේ සෙලවීමක් කරන්නේය යන හෝ පිරිනිවන් පෑ තථාගතයන් වහන්සේ උදෙසා කළ චෛත්‍යයකට දුෂ්ට සිතින් හානි කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එහෙත් පෘථග්ජනයෙකු විසින් තථාගතයන් වහන්සේගේ ලේ සෙලවීම හෝ චෛත්‍ය බිඳ හෙළීම හෝ සිදු විය හැකි කරුණකි. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් පුද්ගලයා ජීවිතය නිසා පවා බුදුරජාණන් වහන්සේ හැර අන්‍ය වූ ශාස්තෘවරයෙකු පිළිගන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එහෙත් පෘථග්ජනයෙකු විසින් අන්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු පිළිගැනීම සිදු විය හැකි කරුණකි. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් පුද්ගලයා මෙම ශාසනයෙන් බැහැරව අන්‍ය දක්ෂිණාර්හයන් සොයන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එහෙත් පෘථග්ජනයෙකු විසින් ශාසනයෙන් බැහැරව අන්‍ය දක්ෂිණාර්හයන් සෙවීම සිදු විය හැකිය. සම්මා දිට්ඨියෙන් යුත් පුද්ගලයා මිථ්‍යා මංගල සම්මතයන්ගෙන් (නැකත් ආදියෙන්) පිරිසිදු බව (ශුද්ධිය) අපේක්ෂා කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පෘථග්ජනයෙකු විසින් මිථ්‍යා මංගල සම්මතයන් කෙරෙහි විශ්වාසය තබා ශුද්ධිය අපේක්ෂා කිරීම සිදු විය හැකි කරුණකි.

၅၇. ဣတ္ထီ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ မာရော ပါပိမာ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော မာရော ပါပိမာ [Pg.78] သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

57. ස්ත්‍රියක් සක්විති රජ වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පුරුෂයෙකු සක්විති රජ වීම සිදු විය හැකි කරුණකි. ස්ත්‍රියක් දෙවියන්ට අධිපති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පුරුෂයෙකු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වීම සිදු විය හැකි කරුණකි. ස්ත්‍රියක් පාපිෂ්ඨ මාරයා වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පුරුෂයෙකු මාරයා වීම සිදු විය හැකි කරුණකි. ස්ත්‍රියක් මහා බ්‍රහ්මයා වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පුරුෂයෙකු මහා බ්‍රහ්මයා වීම සිදු විය හැකි කරුණකි. ස්ත්‍රියක් අරහත් සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේ වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. පුරුෂයෙකු අරහත් සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේ වීම සිදු විය හැකි කරුණකි.

ဒွေ တထာဂတာ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ ဒေသေယျုန္တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ဧကောဝ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ ဒေသေဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

අරහත් සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේලා දෙනමක් එකම ලෝක ධාතුවක පෙර පසු නොවී (එකවර) පහළ වන්නේය යන හෝ ධර්මය දේශනා කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. එක් ලෝක ධාතුවක එක් අරහත් සම්මා සම්බුදු තථාගතයන් වහන්සේ නමක් පමණක් පහළ වන්නේය යන හෝ ධර්මය දේශනා කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය හැකි වන්නකි.

တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ ဣဋ္ဌော ကန္တော ပိယော မနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ အနိဋ္ဌော အကန္တော အပ္ပိယော အမနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ အနိဋ္ဌော အကန္တော အပ္ပိယော အမနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ဣဋ္ဌော ကန္တော ပိယော မနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

ත්‍රිවිධ දුශ්චරිතයන්ගේ (කාය, වාචා, මන) ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ විපාකයක් වන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. ත්‍රිවිධ දුශ්චරිතයන්ගේ විපාකය අනිෂ්ට වූ, අකාන්ත වූ, අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ එකක් වන්නේය යන කරුණ සිදු විය හැක්කකි. ත්‍රිවිධ සුචරිතයන්ගේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් අනිෂ්ට වූ, අකාන්ත වූ, අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ විපාකයක් වන්නේය යන කරුණ සිදු විය නොහැකිය. ත්‍රිවිධ සුචරිතයන්ගේ විපාකය ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ එකක් වන්නේය යන කරුණ සිදු විය හැක්කකි.

အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ကုဟကော လပကော နေမိတ္တကော ကုဟနလပနနေမိတ္တကတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပဉ္စ နီဝရဏေ အပ္ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု အနုပဋ္ဌိတဿတိ ဝိဟရန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ အဘာဝယိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ သဗ္ဗဒေါသာပဂတော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဝိဟရန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝယိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ ပဌမံ တထာဂတဗလံ.

යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ප්‍රයෝගකාරීව, චාටු බස් පවසමින්, නිමිති කියමින්, එම ප්‍රයෝග හා චාටු බස් මුල් කරගෙන, සිත කෙලෙස් කරන ප්‍රඥාව දුර්වල කරන පංච නීවරණයන් ප්‍රහීණ නොකොට, සතර සතිපට්ඨානයන්හි සිහිය පිහිටුවා නොගෙන, සප්ත බොජ්ඣංගයන් වඩා නොගෙන, අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කරන්නේය යන මෙබඳු කරුණක් සිදු විය නොහැකිය. යම් කිසි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් සියලු කෙලෙස් දොස් දුරු කොට, සිත කිලුටු කරන ප්‍රඥාව දුර්වල කරන පංච නීවරණයන් ප්‍රහීණ කොට, සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාව සිහිය පිහිටුවා වාසය කරමින්, සප්ත බොජ්ඣංගයන් වඩා, අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කරන්නේය යන කරුණ සිදු විය හැක්කකි. මෙහිදී කරුණු සහිතව, අවස්ථාවෝචිතව හා අසීමිතව ඇති වන යම් ඥානයක් වේද, එය පළමු වැනි තථාගත බලය වන ‘ස්ථානාස්ථාන ඥානය’ යැයි කියනු ලැබේ.

ဣတိ ဌာနာဋ္ဌာနဂတာ သဗ္ဗေ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ ကေစိ သဂ္ဂူပဂါ ကေစိ အပါယူပဂါ ကေစိ နိဗ္ဗာနူပဂါ, ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ –

මෙසේ ඒ ඒ කරුණු අනුව සිදුවන හා සිදු නොවන (ස්ථානාස්ථානගත) සියලු සංඛත ධර්මයෝ ක්ෂය වන ස්වභාවය ඇත්තාහ, වැය වන ස්වභාවය ඇත්තාහ, විරාගී වන ස්වභාවය ඇත්තාහ, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තාහ. සමහරු සුගතියට පත් වන්නාහ, සමහරු අපායට පත් වන්නාහ, සමහරු නිවනට පත් වන්නාහ. මේ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක:

၅၈.

58.

သဗ္ဗေ [Pg.79] သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ;

ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ;

နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ, ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိံ;

အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ.

සියලු සත්ත්වයෝ මරණයට පත් වන්නාහ, සැබවින්ම ජීවිතය මරණය කෙළවර කොට ඇත්තේය. පින් පව් දෙකෙහි විපාක අනුභව කරමින් සත්ත්වයෝ කර්මානුරූපව ගමන් කරන්නාහ. පව්කම් කළවුන් නිරයට යන්නාහ, පින්කම් කළවුන් සුගතියට යන්නාහ. තවත් සමහරු මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အရိယာ စ အနရိယာ စ သက္ကာယပရိယာပန္နာ စ သက္ကာယဝီတိဝတ္တာ စ. မရိဿန္တီတိ ဒွီဟိ မရဏေဟိ ဒန္ဓမရဏေန စ အဒန္ဓမရဏေန စ, သက္ကာယပရိယာပန္နာနံ အဒန္ဓမရဏံ သက္ကာယဝီတိဝတ္တာနံ ဒန္ဓမရဏံ. မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတန္တိ ခယာ အာယုဿ ဣန္ဒြိယာနံ ဥပရောဓာ ဇီဝိတပရိယန္တော မရဏပရိယန္တော. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တီတိ ကမ္မဿကတာ. ပုညပါပဖလူပဂါတိ ကမ္မာနံ ဖလဒဿာဝိတာ စ အဝိပ္ပဝါသော စ.

‘සියලු සත්ත්වයෝ’ යනු ආර්යයන් මෙන්ම අනාර්යයන් ද, පංච උපාදානස්කන්ධයට ඇතුළත් වූවන් මෙන්ම පංච ස්කන්ධයන්ගෙන් මිදුණු (රහතන් වහන්සේලා) අය ද වේ. ‘මරණයට පත් වන්නාහ’ යන්නෙන් ප්‍රමාද මරණය හා අප්‍රමාද මරණය යන දෙවැදෑරුම් මරණයන් අදහස් වේ. කෙලෙස් සහිත සත්ත්වයන්ට අප්‍රමාද මරණය (සදාකාලික නොවන මරණය) ද, රහතන් වහන්සේලාට ප්‍රමාද මරණය (නැවත උත්පත්තියක් නැති අවසන් මරණය) ද සිදු වේ. ‘ජීවිතය මරණය කෙළවර කොට ඇත්තේය’ යනු ආයුෂය ක්ෂය වීමෙන් හා ඉන්ද්‍රියයන් නිරුද්ධ වීමෙන් ජීවිතය අවසන් වී මරණය උදාවීමයි. ‘කර්මානුරූපව ගමන් කරන්නාහ’ යනු කර්මය තමා සතු දෙය බවට පත්වීමයි. ‘පින් පව් විපාක අනුභව කරමින්’ යන මෙයින් කර්මයන්ගේ විපාක දැකීම සහ කර්මය හා විපාකය අතර ඇති වෙන් කළ නොහැකි සම්බන්ධය පෙන්වා දී ඇත.

နိရယံ ပါပကမ္မန္တာတိ အပုညသင်္ခါရာ. ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိန္တိ ပုညသင်္ခါရာ သုဂတိံ ဂမိဿန္တိ. အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ သမတိက္ကမနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဗ္ဗေ…ပေ… နာသဝါ’’တိ.

‘පව්කම් කළවුන් නිරයට’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අකුසල් සංස්කාර කළවුන්ය. ‘පින්කම් කළවුන් සුගතියට’ යනු පින් සංස්කාර කළවුන් සුගතියට යන බවයි. ‘තවත් සමහරු මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’ යනු සියලු සංස්කාරයන්ගෙන් එතෙර වීමයි. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සියලු සත්ත්වයෝ... ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාති’ යන්න වදාළ සේක.

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ. နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အာဂါဠှာ စ နိဇ္ဈာမာ စ ပဋိပဒါ. ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ, ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အယံ သံကိလေသော. ဧဝံ သံသာရံ နိဗ္ဗတ္တယတိ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ ဣမေ တယော ဝဋ္ဋာ ဒုက္ခဝဋ္ဋော ကမ္မဝဋ္ဋော ကိလေသဝဋ္ဋော. ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ တိဏ္ဏံ ဝဋ္ဋာနံ ဝိဝဋ္ဋနာ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အာဒီနဝေါ, ‘‘ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ အဿာဒေါ, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ နိဿရဏံ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ ဟေတု စ ဖလဉ္စ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဖလံ, တဏှာ ဟေတု, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ မဂ္ဂေါ စ ဖလဉ္စ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အယံ သံကိလေသော, သော သံကိလေသော တိဝိဓော တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသောတိ.

‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ, සැබවින්ම ජීවිතය මරණය කෙළවර කොට ඇත්තේය. පින් පව් යන කර්මඵලයන් කරා එළඹෙන ඔවුහු, තම තමන් කළ කර්මයන්ට අනුකූලව (පරලොව) යන්නාහ. පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යනු භයංකර වූ ද දැඩි තැවීම් සහිත වූ ද (කාමසුඛල්ලිකානුයෝග සහ අත්තකිලමතානුයෝගී) ප්‍රතිපදාවන්ය. ‘‘අන්‍ය වූ (ඥානවන්ත) පිරිසක් මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යනු මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවයි. ‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ, සැබවින්ම ජීවිතය මරණය කෙළවර කොට ඇත්තේය. පින් පව් යන කර්මඵලයන් කරා එළඹෙන ඔවුහු තම තමන් කළ කර්මයන්ට අනුකූලව යන්නාහ. පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යනු සංකිලෙසයයි (කෙලෙස් මලින් කිලිටි වීමයි). මෙලෙස (මෙම ස්වභාවය) සංසාරය උපදවයි. ‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ...පෙ... පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යන මෙයින් දුක්ඛ වෘත්තය, කර්ම වෘත්තය සහ ක්ලේශ වෘත්තය යන වෘත්ත (සංසාර චක්‍ර) තුන දක්වනු ලැබේ. ‘‘අන්‍ය වූවෝ මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යන්නෙන් එම වෘත්ත තුනෙන් මිදීම (විවෘත්තය) දක්වනු ලැබේ. ‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ...පෙ... පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යන්නෙන් (සංසාරයේ) ආදීනවය ද, ‘‘පින් කළෝ සුගතියට යන්නාහ’’ යන්නෙන් ආශ්වාදය ද, ‘‘අන්‍ය වූවෝ මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යන්නෙන් (සංසාරයෙන්) නික්මීම හෙවත් නිස්සරණය ද දක්වනු ලැබේ. ‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ...පෙ... පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යන්නෙන් හේතුව සහ ඵලය දක්වයි; එහි පංචස්කන්ධය ඵලය වන අතර තණ්හාව හේතුවයි. ‘‘අන්‍ය වූවෝ මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යන්නෙන් (නිවනට) මග සහ එහි ඵලය දක්වයි. ‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ...පෙ... පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යනු සංකිලෙසයයි; එම සංකිලෙසය තණ්හා සංකිලෙසය, දිට්ඨි සංකිලෙසය සහ දුච්චරිත සංකිලෙසය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ.

၅၉. တတ္ထ [Pg.80] တဏှာသံကိလေသော တီဟိ တဏှာဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော – ကာမတဏှာယ ဘဝတဏှာယ ဝိဘဝတဏှာယ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ အဇ္ဈောသိတော, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဆတ္တိံသာယ တဏှာယ ဇာလိနိယာ ဝိစရိတာနိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဥစ္ဆေဒသဿတေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိသတိ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တတ္ထ ဒုစ္စရိတသံကိလေသော စေတနာ စေတသိကကမ္မေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒသ အကုသလကမ္မပထာ. အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ ဣဒံ ဝေါဒါနံ.

59. එහි තණ්හා සංකිලෙසය කාම තණ්හාව, භව තණ්හාව සහ විභව තණ්හාව යන තෙවැදෑරුම් තණ්හාවන්ගෙන් විස්තර කළ යුතුය. යම් යම් වස්තුවක (අරමුණක) ඇලෙන්නේ ද, ඒ ඒ වස්තුව මගින් එය විස්තර කළ යුතුය. එහි විස්තරය තිස් හය වැදෑරුම් වූ තණ්හා ජාලයෙහි හැසිරීම්ය. එහි දිට්ඨි සංකිලෙසය උච්ඡේද දෘෂ්ටිය සහ ශාස්වත දෘෂ්ටිය මගින් විස්තර කළ යුතුය. යම් යම් වස්තුවක දෘෂ්ටි වශයෙන් එල්බ ගනිමින් ‘‘මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ සිස් ය’’ කියා පවසයි ද, ඒ ඒ කරුණු මගින් එය විස්තර කළ යුතුය. එහි විස්තරය සැට දෙවැදෑරුම් දෘෂ්ටිගතයන්ය. එහි දුච්චරිත සංකිලෙසය චේතනා සහ චෛතසික කර්මයන්ගෙන් විස්තර කළ යුතුය. එය කාය දුච්චරිතය, වචී දුච්චරිතය සහ මනෝ දුච්චරිතය යන දුච්චරිත තුනෙන් විස්තර කළ යුතු අතර, එහි විස්තරය දස අකුසල කර්මපථයන්ය. ‘‘අන්‍ය වූවෝ මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යනු වෝදානයයි (පිරිසිදු බවයි).

တယိဒံ ဝေါဒါနံ တိဝိဓံ; တဏှာသံကိလေသော သမထေန ဝိသုဇ္ဈတိ, သော သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော, ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဝိပဿနာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, သာ ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော, ဒုစ္စရိတသံကိလေသော သုစရိတေန ဝိသုဇ္ဈတိ, တံ သုစရိတံ သီလက္ခန္ဓော.

එම වෝදානය තෙවැදෑරුම්ය; තණ්හා සංකිලෙසය සමථයෙන් පිරිසිදු වේ, එම සමථය සමාධික්ඛන්ධයයි. දිට්ඨි සංකිලෙසය විපස්සනාවෙන් පිරිසිදු වේ, එම විපස්සනාව පඤ්ඤාක්ඛන්ධයයි. දුච්චරිත සංකිලෙසය සුචරිතයෙන් පිරිසිදු වේ, එම සුචරිතය සීලක්ඛන්ධයයි.

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ, ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အပုညပ္ပဋိပဒါ, ‘‘ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ ပုညပ္ပဋိပဒါ, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ ပုညပါပသမတိက္ကမပ္ပဋိပဒါ, တတ္ထ ယာ စ ပုညပ္ပဋိပဒါ ယာ စ အပုညပ္ပဋိပဒါ, အယံ ဧကာ ပဋိပဒါ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ဧကာ အပါယေသု, ဧကာ ဒေဝေသု, ယာ စ ပုညပါပသမတိက္ကမာ ပဋိပဒါ အယံ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ ပဋိပဒါ.

‘‘සියලු සත්ත්වයෝ මිය යන්නාහ, සැබවින්ම ජීවිතය මරණය කෙළවර කොට ඇත්තේය. තම තමන් කළ කර්මයන්ට අනුකූලව පින් පව් යන කර්මඵලයන් කරා එළඹෙන්නාහ. පව්කම් කළෝ නිරයට යන්නාහ’’ යනු අපුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවයි. ‘‘පින් කළෝ සුගතියට යන්නාහ’’ යනු පුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවයි. ‘‘අන්‍ය වූවෝ මාර්ගය වඩා ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන්නාහ’’ යනු පින් පව් දෙකම ඉක්මවා ගිය ප්‍රතිපදාවයි. එහි යම් පුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවක් සහ අපුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවක් දක්වන ලද්දේ ද, මෙය සියලු භවයන් කරා (සබ්බත්ථගාමිනී) ගෙන යන එක් ප්‍රතිපදාවකි; ඉන් එකක් (අපුණ්‍යය) අපාය කරා ගෙන යන අතර, එකක් (පුණ්‍යය) දෙවියන් කරා ගෙන යයි. පින් පව් ඉක්මවා ගිය යම් ප්‍රතිපදාවක් වේ ද, එය ඒ ඒ ආර්ය භූමීන් කරා හෙවත් නිවන කරා ගෙන යන ප්‍රතිපදාවයි.

တယော ရာသီ – မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ, သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ, အနိယတော ရာသိ, တတ္ထ ယော စ မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ ယော စ သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ ဧကာ ပဋိပဒါ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ, တတ္ထ ယော အနိယတော ရာသိ, အယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ကေန ကာရဏေန? ပစ္စယံ လဘန္တော နိရယေ ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော တိရစ္ဆာနယောနီသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ပေတ္တိဝိသယေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော အသုရေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ပရိနိဗ္ဗာယေယျ, တသ္မာယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဉာဏံ ဒုတိယံ တထာဂတဗလံ.

රාශීන් තුනකි: මිච්ඡත්ත නියත රාශිය, සම්මත්ත නියත රාශිය සහ අනියත රාශියයි. එහි යම් මිච්ඡත්ත නියත රාශියක් සහ සම්මත්ත නියත රාශියක් වේ ද, එය ඒ ඒ නියත ඵලයන් කරා ගෙන යන එක් ප්‍රතිපදාවකි. එහි යම් අනියත රාශියක් වේ ද, මෙය සියලු තැන් කරා (සබ්බත්ථගාමිනී) ගෙන යන ප්‍රතිපදාවයි. ඒ කුමන හේතුවක් නිසා ද? (අනියත රාශියෙහි සිටින තැනැත්තා) ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් නිරයෙහි උපදින්නේය, ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් තිරිසන් යෝනියෙහි උපදින්නේය, ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් ප්‍රේත විෂයෙහි උපදින්නේය, ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් අසුර ලෝකයෙහි උපදින්නේය, ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් දෙව්ලොව උපදින්නේය, ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් මිනිස් ලොව උපදින්නේය, (නියමිත) ප්‍රත්‍ය ලැබුණහොත් පිරිනිවන් පාන්නේය. එබැවින් මෙය සබ්බත්ථගාමිනී ප්‍රතිපදාවයි. මෙහි ලා (මෙම ප්‍රතිපදාවන් පිළිබඳව) යම් ඥානයක් හේතු වශයෙන් ද, ස්ථාන වශයෙන් ද, අසීමිතව (අනෝධිසෝ) පවතී ද, මෙය ‘සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා ඥානය’ නම් වූ දෙවන තථාගත බලය යැයි කියනු ලැබේ.

ဣတိ [Pg.81] သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ အနေကဓာတုလောကော, တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာနာဓာတုလောကော. တတ္ထ ကတမော အနေကဓာတုလောကော? စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု, သောတဓာတု သဒ္ဒဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု, ဃာနဓာတု ဂန္ဓဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု, ဇိဝှာဓာတု ရသဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု, ကာယဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု, မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု, ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု, အာကာသဓာတု, ဝိညာဏဓာတု, ကာမဓာတု, ဗျာပါဒဓာတု, ဝိဟိံသာဓာတု, နေက္ခမ္မဓာတု, အဗျာပါဒဓာတု, အဝိဟိံသာဓာတု, ဒုက္ခဓာတု, ဒေါမနဿဓာတု, အဝိဇ္ဇာဓာတု, သုခဓာတု, သောမနဿဓာတု, ဥပေက္ခာဓာတု, ရူပဓာတု, အရူပဓာတု, နိရောဓဓာတု, သင်္ခါရဓာတု, နိဗ္ဗာနဓာတု, အယံ အနေကဓာတုလောကော.

මෙසේ සබ්බත්ථගාමිනී ප්‍රතිපදාව අනේකධාතු ලෝකය වන අතර, ඒ ඒ විශේෂ ස්ථාන කරා ගෙන යන ප්‍රතිපදාව නානාධාතු ලෝකයයි. එහි අනේකධාතු ලෝකය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව, රූප ධාතුව, චක්ඛුවිඤ්ඤාණ ධාතුව; සෝත ධාතුව, සද්ද ධාතුව, සෝතවිඤ්ඤාණ ධාතුව; ඝාණ ධාතුව, ගන්ධ ධාතුව, ඝාණවිඤ්ඤාණ ධාතුව; ජිව්හා ධාතුව, රස ධාතුව, ජිව්හාවිඤ්ඤාණ ධාතුව; කාය ධාතුව, පොට්ඨබ්බ ධාතුව, කායවිඤ්ඤාණ ධාතුව; මනෝ ධාතුව, ධම්ම ධාතුව, මනෝවිඤ්ඤාණ ධාතුව; පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව, වායෝ ධාතුව, ආකාශ ධාතුව, විඤ්ඤාණ ධාතුව, කාම ධාතුව, ව්‍යාපාද ධාතුව, විහිංසා ධාතුව, නෙක්ඛම්ම ධාතුව, අව්‍යාපාද ධාතුව, අවිහිංසා ධාතුව, දුක්ඛ ධාතුව, දෝමනස්ස ධාතුව, අවිජ්ජා ධාතුව, සුඛ ධාතුව, සෝමනස්ස ධාතුව, උපෙක්ඛා ධාතුව, රූප ධාතුව, අරූප ධාතුව, නිරෝධ ධාතුව, සංඛාර ධාතුව, නිබ්බාන ධාතුව යන මොහුය. මෙය අනේකධාතු ලෝකයයි.

တတ္ထ ကတမော နာနာဓာတုလောကော? အညာ စက္ခုဓာတု, အညာ ရူပဓာတု, အညာ စက္ခုဝိညာဏဓာတု. ဧဝံ သဗ္ဗာ. အညာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနေကဓာတု နာနာဓာတု ဉာဏံ တတိယံ တထာဂတဗလံ.

එහි නානාධාතු ලෝකය යනු කුමක්ද? චක්ඛු ධාතුව අනෙක් ධාතූන්ට වඩා වෙනස්ය, රූප ධාතුව වෙනස්ය, චක්ඛුවිඤ්ඤාණ ධාතුව වෙනස්ය. මෙලෙස සියලු ධාතූහු එකිනෙකට වෙනස් වූ ලක්ෂණ ඇත්තාහ. නිබ්බාන ධාතුව ද වෙනස්ය. මෙහි ලා (ධාතූන්ගේ විවිධත්වය පිළිබඳව) යම් ඥානයක් හේතු වශයෙන් ද, ස්ථාන වශයෙන් ද, අසීමිතව පවතී ද, මෙය ‘අනේකධාතු නානාධාතු ඥානය’ නම් වූ තෙවන තථාගත බලය යැයි කියනු ලැබේ.

၆၀. ဣတိ အနေကဓာတု နာနာဓာတုကဿ လောကဿ ယံ ယဒေဝ ဓာတုံ သတ္တာ အဓိမုစ္စန္တိ, တံ တဒေဝ အဓိဋ္ဌဟန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ, ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ, ကေစိ သဒ္ဒါဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဂန္ဓာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ရသာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဓမ္မာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဣတ္ထာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ပုရိသာဓိမုတ္တာ, ကေစိ စာဂါဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဟီနာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ပဏီတာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဒေဝါဓိမုတ္တာ, ကေစိ မနုဿာဓိမုတ္တာ, ကေစိ နိဗ္ဗာနာဓိမုတ္တာ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, အယံ ဝေနေယျော, အယံ န ဝေနေယျော, အယံ သဂ္ဂဂါမီ, အယံ ဒုဂ္ဂတိဂါမီတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတာ ဉာဏံ စတုတ္ထံ တထာဂတဗလံ.

60. මෙසේ නානාවිධ ධාතු ස්වභාවයන් ඇති ලෝකයේ සත්ත්වයන් යම් යම් ධාතුවකට (ස්වභාවයකට) නැඹුරු වෙද්ද, ඒ ඒ ස්වභාවයම තදින් ගනිති, එයටම ඇතුළත් වෙති. ඇතැම්හු රූපයට, ශබ්දයට, ගන්ධයට, රසයට, ස්පර්ශයට, ධර්මයන්ට (අරමුණුවලට), ස්ත්‍රීන්ට, පුරුෂයන්ට, පරිත්‍යාගයට, හීන දෙයට, ප්‍රණීත දෙයට, දෙව්ලොවට, මනුෂ්‍ය ලෝකයට හෝ නිවනට නැඹුරු වූවාහු වෙති. මෙහිදී හේතු වශයෙන්, ස්ථාන වශයෙන් හා සීමාවක් නොමැතිව, 'මොහු හික්මවිය යුත්තෙකි, මොහු හික්මවිය නොහැක්කෙකි, මොහු ස්වර්ගයට යන්නෙකි, මොහු අපායට යන්නෙකි' යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තුළ පවතින යම් ඥානයක් ඇද්ද, මෙය සත්ත්වයන්ගේ නානාප්‍රකාර වූ අදහස් (නැඹුරුවීම්) දන්නා ඥානය නම් වූ සතරවන තථාගත බලයයි.

ဣတိ တေ ယထာဓိမုတ္တာ စ ဘဝန္တိ, တံ တံ ကမ္မသမာဒါနံ သမာဒိယန္တိ. တေ ဆဗ္ဗိဓံ ကမ္မံ သမာဒိယန္တိ – ကေစိ လောဘဝသေန, ကေစိ ဒေါသဝသေန, ကေစိ မောဟဝသေန, ကေစိ သဒ္ဓါဝသေန, ကေစိ ဝီရိယဝသေန, ကေစိ ပညာဝသေန. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနံ ဒုဝိဓံ – သံသာရဂါမိ စ နိဗ္ဗာနဂါမိ စ.

මෙසේ ඒ සත්ත්වයන් යම් අයුරකින් නැඹුරු වෙද්ද, ඒ ඒ කර්මයන් සමාදන් වෙති. ඔවුහු සය වැදෑරුම් කර්ම සමාදන් වෙති. එනම් ලෝභය නිසා, ද්වේෂය නිසා, මෝහය නිසා, ශ්‍රද්ධාව නිසා, වීර්යය නිසා හෝ ප්‍රඥාව නිසා කරන කර්මයන්ය. ඒවා විභාජනය කිරීමේදී සංසාරගාමී (සංසාරයට පමුණුවන) සහ නිබ්බානගාමී (නිවනට පමුණුවන) වශයෙන් දෙවදෑරුම් වේ.

တတ္ထ ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ သဒ္ဓါဝသေန ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ သုက္ကံ [Pg.82] သုက္ကဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန သဒ္ဓါဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ ဝီရိယဝသေန ပညာဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ.

එහි ලෝභය, ද්වේෂය හා මෝහය නිසා කරන යම් කර්මයක් ඇද්ද, මේ කර්මය අඳුරු (අකුසල) වේ, එහි විපාකයද අඳුරු වේ. එහි ශ්‍රද්ධාව නිසා කරන යම් කර්මයක් ඇද්ද, එය සුදු (කුසල) වේ, එහි විපාකයද සුදු වේ. එහි ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ සහ ශ්‍රද්ධාව යන කරුණු නිසා කරන යම් කර්මයක් ඇද්ද, එය අඳුරු-සුදු (මිශ්‍ර) වේ, එහි විපාකයද අඳුරු-සුදු වේ. එහි වීර්යය හා ප්‍රඥාව නිසා කරන යම් කර්මයක් ඇද්ද, එය අඳුරුත් නොවන සුදුත් නොවන, අඳුරු-සුදු විපාක නැති කරන්නා වූ, කර්මයන් අතර උත්තම වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, කර්ම ක්ෂය කිරීම පිණිස පවත්නා වූ කර්මයයි.

စတ္တာရိ ကမ္မသမာဒါနာနိ. အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခံ အာယတိံ သုခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခဉ္စေဝ အာယတိံ စ ဒုက္ခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခဉ္စေဝ အာယတိံ စ သုခဝိပါကံ. ယံ ဧဝံ ဇာတိယံ ကမ္မသမာဒါနံ, ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန အကုသလကမ္မသမာဒါနံ ဥပစိတံ အဝိပက္ကံ ဝိပါကာယ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ န စ ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဗိဓာ ဂန္တုန္တိ တံ ဘဂဝါ န ဩဝဒတိ. ယထာ ဒေဝဒတ္တံ ကောကာလိကံ သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ, ယေ ဝါ ပနညေပိ သတ္တာ မိစ္ဆတ္တနိယတာ ဣမေသဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဥပစိတံ အကုသလံ န စ တာဝ ပါရိပူရိံ ဂတံ, ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ပုရာ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, ပုရာ မဂ္ဂမာဝါရယတိ, ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီတိ တေ ဘဂဝါ အသမတ္တေ ဩဝဒတိ. ယထာ ပုဏ္ဏဉ္စ ဂေါဝတိကံ အစေလဉ္စ ကုက္ကုရဝတိကံ.

කර්ම සමාදානයන් සතරකි. මෙලොව සැපවත් වූත් මතු දුක් විපාක දෙන්නා වූත් කර්ම සමාදානයක් ඇත. මෙලොව දුක් සහිත වූත් මතු සැප විපාක දෙන්නා වූත් කර්ම සමාදානයක් ඇත. මෙලොව දුක් සහිත වූත් මතු දුක් විපාක දෙන්නා වූත් කර්ම සමාදානයක් ඇත. මෙලොව සැපවත් වූත් මතු සැප විපාක දෙන්නා වූත් කර්ම සමාදානයක් ඇත. යම් කර්ම සමාදානයක් මෙවැනි ස්වභාවයක් ගනීද, යම් පුද්ගලයෙකු විසින් රැස් කරන ලද අකුසල කර්මය විපාක දීමට සූදානම්ව පවතීද, ඔහු මාර්ගයට පැමිණීමට භව්‍ය නොවේද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි පුද්ගලයාට අවවාද නොකරති. දේවදත්ත, කෝකාලික, ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්ඛත්ත වැන්නවුන්ට මෙන්ම මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් නියත වූ සෙසු සත්ත්වයන්ටද අවවාද නොකරති. එහෙත් යම් පුද්ගලයන්ගේ අකුසලය තවමත් පරිපූර්ණ වී නැද්ද, විපාක දී අවසන් නැද්ද, මාර්ගය අවුරා නැද්ද, හික්මවිය හැකි බව ඉක්මවා නැද්ද, ඒ නොපිරුණු කර්ම ඇති පුද්ගලයන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවවාද කරති. ගව ව්‍රත රකින පුණ්ණ සහ සුනඛ ව්‍රත රකින අචේලකයාට අවවාද කළාක් මෙනි.

၆၁. ဣမဿ စ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလကမ္မသမာဒါနံ ပရိပူရမာနံ မဂ္ဂံ အာဝါရယိဿတိ ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ပုရာ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, ပုရာ မဂ္ဂမာဝါရယတိ, ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီတိ တံ ဘဂဝါ အသမတ္တံ ဩဝဒတိ. ယထာ အာယသ္မန္တံ အင်္ဂုလိမာလံ.

61. මෙම පුද්ගලයාගේ අකුසල කර්ම සමාදානය සම්පූර්ණ වුවහොත් එය මාර්ගය අවුරාලනු ඇතැයි දැන, එය සම්පූර්ණ වීමට පෙර, විපාක දීමට පෙර, මාර්ගය අවිරීමට පෙර, හික්මවිය හැකි බව ඉක්මවා යාමට පෙර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම පුද්ගලයාට අවවාද කරති. ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන්ට අවවාද කළාක් මෙනි.

သဗ္ဗေသံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာ. တတ္ထ မုဒု အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာ မဇ္ဈံ အဝသေသကုသလသင်္ခါရာ, အဓိမတ္တံ အကုသလသင်္ခါရာ, ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ, ဣဒံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ, ဣဒံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ, ဣဒံ နိရယဝေဒနီယံ, ဣဒံ တိရစ္ဆာနဝေဒနီယံ, ဣဒံ ပေတ္တိဝိသယဝေဒနီယံ, ဣဒံ အသုရဝေဒနီယံ, ဣဒံ ဒေဝဝေဒနီယံ, ဣဒံ မနုဿဝေဒနီယန္တိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော ဝိပါကဝေမတ္တတာ ဉာဏံ ပဉ္စမံ တထာဂတဗလံ.

සියලු කර්මයන්ගේ මෘදු, මධ්‍යම සහ අධිමාත්‍ර (උසස්) බවක් ඇත. එහි ආනෙඤ්ජාභිසංස්කාර මෘදු වේ, ඉතිරි කුසල සංස්කාර මධ්‍යම වේ, අකුසල සංස්කාර අධිමාත්‍ර වේ. මෙහිදී හේතු වශයෙන්, ස්ථාන වශයෙන් හා සීමාවක් නොමැතිව, 'මෙය දිට්ඨධම්මවේදනීය විපාකයකි, මෙය උපපජ්ජවේදනීය විපාකයකි, මෙය අපරාපරියවේදනීය විපාකයකි, මෙය නිරයේ විපාක දෙන දෙයකි, මෙය තිරිසන් යෝනියේ, ප්‍රේත ලෝකයේ, අසුර ලෝකයේ, දෙව්ලොව හෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයේ විපාක දෙන දෙයකි' යනුවෙන් පවතින යම් ඥානයක් ඇද්ද, මෙය අතීත අනාගත වර්තමාන කර්ම සමාදානයන්ගේ විපාකයන්හි විවිධත්වය දන්නා ඥානය නම් වූ පස්වන තථාගත බලයයි.

၆၂. ဣတိ တထာ သမာဒိန္နာနံ ကမ္မာနံ သမာဒိန္နာနံ ဈာနာနံ ဝိမောက္ခာနံ သမာဓီနံ သမာပတ္တီနံ အယံ သံကိလေသော, ဣဒံ ဝေါဒါနံ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ, ဧဝံ သံကိလိဿတိ, ဧဝံ ဝေါဒါယတိ, ဧဝံ ဝုဋ္ဌဟတီတိ ဉာဏံ အနာဝရဏံ.

62. මෙසේ සමාදන් වූ කර්මයන්ගේද, ධ්‍යාන, විමොක්ෂ, සමාධි සහ සමාපත්තිවලද, පවත්නා කිලුටු බව (සංක්ලේශය), පිරිසිදු බව (වෝදානය) සහ නැගී සිටීම (වුට්ඨානය) පිළිබඳවත්, මෙලෙස කිලුටු වේ, මෙලෙස පිරිසිදු වේ, මෙලෙස නැගී සිටී යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තුළ පවතින ඥානය අනාවරණ ඥානයකි.

တတ္ထ [Pg.83] ကတိ ဈာနာနိ? စတ္တာရိ ဈာနာနိ. ကတိ ဝိမောက္ခာ? ဧကာဒသ စ အဋ္ဌ စ သတ္တ စ တယော စ ဒွေ စ. ကတိ သမာဓီ? တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ. ကတိ သမာပတ္တိယော? ပဉ္စ သမာပတ္တိယော – သညာသမာပတ္တိ အသညာသမာပတ္တိ နေဝသညာနာသညာသမာပတ္တိ ဝိဘူတသညာသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တိ.

එහි ධ්‍යාන කවරේද? ධ්‍යාන සතරකි. විමොක්ෂ කවරේද? එකොළොසක්, අටක්, හතක්, තුනක් සහ දෙකක් වශයෙන් පවතී. සමාධි කවරේද? සමාධි තුනකි. එනම් විතක්ක විචාර සහිත සමාධිය, විතක්ක රහිත විචාර මාත්‍රයක් ඇති සමාධිය සහ විතක්ක විචාර දෙකම රහිත සමාධියයි. සමාපත්ති කවරේද? සමාපත්ති පහකි. එනම් සංඥා සමාපත්තිය, අසංඥා සමාපත්තිය, නේවසංඥානාසංඥා සමාපත්තිය, විභූත සංඥා සමාපත්තිය සහ නිරෝධ සමාපත්තියයි.

တတ္ထ ကတမော သံကိလေသော? ပဌမဇ္ဈာနဿ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သံကိလေသော. ယေ စ ကုက္ကုဋဈာယီ ဒွေ ပဌမကာ ယော ဝါ ပန ကောစိ ဟာနဘာဂိယော သမာဓိ, အယံ သံကိလေသော. တတ္ထ ကတမံ ဝေါဒါနံ, နီဝရဏပါရိသုဒ္ဓိ, ပဌမဿ ဈာနဿ ယေ စ ကုက္ကုဋဈာယီ ဒွေ ပစ္ဆိမကာ ယော ဝါ ပန ကောစိ ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓိ, ဣဒံ ဝေါဒါနံ. တတ္ထ ကတမံ ဝုဋ္ဌာနံ? ယံ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကောသလ္လံ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗေသံ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏံ ဆဋ္ဌံ တထာဂတဗလံ.

එහි සංක්ලේශය යනු කුමක්ද? කාමරාගය හා ව්‍යාපාදය ප්‍රථම ධ්‍යානයේ සංක්ලේශයයි. නොසැලකිලිමත් ලෙස ධ්‍යාන වඩන පුද්ගලයන් දෙදෙනා හෝ පිරිහීමට පත්වන යම් සමාධියක් ඇද්ද, එය සංක්ලේශයයි. එහි වෝදානය යනු කුමක්ද? නීවරණයන්ගෙන් පිරිසිදු වීම ප්‍රථම ධ්‍යානයේ වෝදානයයි. නොසැලකිලිමත් නොවී ධ්‍යාන වඩන අවසාන පුද්ගලයන් දෙදෙනා හෝ විශේෂත්වයට පත්වන යම් සමාධියක් ඇද්ද, එය වෝදානයයි. එහි වුට්ඨානය යනු කුමක්ද? සමාපත්තියෙන් නැගී සිටීම පිළිබඳ පවතින දක්ෂතාව වුට්ඨානයයි. මෙහිදී හේතු වශයෙන්, ස්ථාන වශයෙන් හා සීමාවක් නොමැතිව පවතින යම් ඥානයක් ඇද්ද, මෙය සියලු ධ්‍යාන, විමොක්ෂ, සමාධි හා සමාපත්තිවල සංක්ලේශ, වෝදාන හා වුට්ඨාන ඥානය නම් වූ සයවන තථාගත බලයයි.

၆၃. ဣတိ တဿေဝ သမာဓိဿ တယော ဓမ္မာ ပရိဝါရာ ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ ဝီရိယမိတိ, တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ဝီရိယဝသေန ဗလာနိ ဘဝန္တိ, အာဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယာနိ, အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနိ, ဣတိ တေသံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာ အယံ မုဒိန္ဒြိယော အယံ မဇ္ဈိန္ဒြိယော အယံ တိက္ခိန္ဒြိယောတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယံ သံခိတ္တေန ဩဝါဒေန ဩဝဒတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယံ ဘဂဝါ သံခိတ္တဝိတ္ထာရေန ဩဝဒတိ, မုဒိန္ဒြိယံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရေန ဩဝဒတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ မုဒုကံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ မုဒုတိက္ခဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ တိက္ခံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ သမထံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ သမထဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ ဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ အဓိပညာသိက္ခာယ ပညာပယတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ ပညာပယတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဓိသီလသိက္ခာယ ပညာပယတိ.

63. මෙසේ එම සමාධියටම ဣන්ද්‍රියයන්, බලයන් සහ වීර්යය යන ධර්ම තුන පිරිවර වෙති. එම ဣන්ද්‍රියයන්ම වීර්යයෙහි බලයෙන් බල බවට පත්වෙති. අධිපති බව යන අර්ථයෙන් ဣන්ද්‍රියයෝ වෙති, අකම්පිත බව යන අර්ථයෙන් බලයෝ වෙති. මෙසේ එම ဣන්ද්‍රියයන්ගේ මෘදු, මධ්‍යම සහ අධිමාත්‍ර (තියුණු) බව පවතී. 'මොහු මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තෙකි, මොහු මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇත්තෙකි, මොහු තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තෙකි' යනුවෙනි. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට සංක්ෂිප්ත අවවාදයෙන් අනුශාසනා කරන සේක; මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට සංක්ෂිප්තව හා විස්තරාත්මකව අනුශාසනා කරන සේක; මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට විස්තරාත්මකව අනුශාසනා කරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට මෘදු වූ ධර්ම දේශනාවක් දක්වන සේක; මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට මෘදු හා තියුණු වූ ධර්ම දේශනාවක් දක්වන සේක; මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇති තැනැත්තාට තියුණු වූ ධර්ම දේශනාවක් දක්වන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට සමථය දක්වන සේක; මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට සමථ-විදර්ශනා දෙකම දක්වන සේක; මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට විදර්ශනාව දක්වන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට නික්මීම දක්වන සේක; මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට ආදීනවයත් නික්මීමත් දක්වන සේක; මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නික්මීමත් දක්වන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තියුණු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව පනවන සේක; මධ්‍යම ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට අධිචිත්ත ශික්ෂාව පනවන සේක; මෘදු ဣන්ද්‍රිය ඇත්තාට අධිසීල ශික්ෂාව පනවන සේක.

ယံ [Pg.84] ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော အယံ ဣမံ ဘူမိံ ဘာဝနဉ္စ ဂတော, ဣမာယ ဝေလာယ ဣမာယ အနုသာသနိယာ ဧဝံ ဓာတုကော စာယံ အယံ စဿ အာသယော အယဉ္စ အနုသယော ဣတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာ ဉာဏံ သတ္တမံ တထာဂတဗလံ.

එහිදී, හේතු වශයෙන් ද, ස්ථාන වශයෙන් ද, සීමාවක් නැතිව ද, "මොහු මේ වේලාවේදී මෙම අනුශාසනාව මගින් මෙම භූමියට හා මෙම භාවනාවට පැමිණියේය, මොහු මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇත්තෙකි, මොහුගේ ආශය මෙයයි, මොහුගේ අනුශය මෙයයි" යනුවෙන් යම් ඥානයක් පවතී ද, මෙය අන්‍ය සත්ත්වයන්ගේ හා පුද්ගලයන්ගේ ဣන්ද්‍රියයන්ගේ පරෝපරියත්ත (මෘදු තියුණු) බව දැනගන්නා ඥානය නම් වූ සත්වැනි තථාගත බලය යැයි කියනු ලැබේ.

ဣတိ တတ္ထ ယံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသဟဿာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတသဟဿာနိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ. အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ. တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ, ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

මෙසේ එහි විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් (පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ) සිහි කරන සේක. එනම්, එක් ජාතියක් ද, ජාති දෙකක් ද, ජාති තුනක් ද, ජාති හතරක් ද, ජාති පහක් ද, ජාති දසයක් ද, ජාති විස්සක් ද, ජාති තිහක් ද, ජාති හතළිහක් ද, ජාති පණහක් ද, ජාති සියයක් ද, ජාති දහසක් ද, ජාති ලක්ෂයක් ද, නොයෙක් ජාති සිය ගණන් ද, නොයෙක් ජාති දහස් ගණන් ද, නොයෙක් ජාති ලක්ෂ ගණන් ද, නොයෙක් සංවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් විවට්ට කල්පයන් ද, නොයෙක් සංවට්ට-විවට්ට කල්පයන් ද සිහි කරන සේක. "අසවල් තැන උපන්නෙමි, එහි මෙබඳු නමක් විය, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් විය, මෙබඳු වර්ණයක් විය, මෙබඳු ආහාරයක් විය, මෙබඳු සැප දුක් අත්වින්දෙමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් විය, මම එතැනින් චුත වී අසවල් තැන උපන්නෙමි; එහි ද මෙබඳු නමක්, මෙබඳු ගෝත්‍රයක්, මෙබඳු වර්ණයක්, මෙබඳු ආහාරයක්, මෙබඳු සැප දුක් අත්වින්දෙමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් විය; මම එතැනින් චුත වී මෙහි උපන්නෙමි" යනුවෙන්, මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරන සේක.

၆၄. တတ္ထ သဂ္ဂူပဂေသု စ သတ္တေသု မနုဿူပဂေသု စ သတ္တေသု အပါယူပဂေသု စ သတ္တေသု ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ လောဘာဒယော ဥဿန္နာ အလောဘာဒယော မန္ဒာ, ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ အလောဘာဒယော ဥဿန္နာ လောဘာဒယော မန္ဒာ, ယေ ဝါ ပန ဥဿန္နာ ယေ ဝါ ပန မန္ဒာ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥပစိတာနိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနုပစိတာနိ အမုကာယ ဝါ ကပ္ပကောဋိယံ ကပ္ပသတသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသတေ ဝါ ကပ္ပေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ ဥပဍ္ဎကပ္ပေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ ဥပဍ္ဎသံဝစ္ဆရေ ဝါ မာသေ ဝါ ပက္ခေ ဝါ ဒိဝသေ ဝါ မုဟုတ္တေ ဝါ ဣမိနာ ပမာဒေန ဝါ ပသာဒေန ဝါတိ. တံ တံ ဘဝံ ဘဂဝါ အနုဿရန္တော အသေသံ ဇာနာတိ, တတ္ထ ယံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ [Pg.85] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.

64. එහිදී දිව්‍ය ලෝකයට පැමිණෙන සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණෙන සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, අපායට පැමිණෙන සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, "මෙම පුද්ගලයාට ලෝභාදී අකුසල ධර්මයන් බහුලව ඇත, අලෝභාදී කුසල ධර්මයන් මඳ වශයෙන් ඇත; මෙම පුද්ගලයාට අලෝභාදී ධර්මයන් බහුලව ඇත, ලෝභාදී ධර්මයන් මඳ වශයෙන් ඇත; යම් ධර්ම කෙනෙක් බහුලව හෝ මඳ වශයෙන් පවතිත් ද, මෙම පුද්ගලයා විසින් අසවල් කල්ප කෝටියකදී හෝ කල්ප ලක්ෂයකදී හෝ කල්ප දහසකදී හෝ කල්ප සියයකදී හෝ එක් කල්පයකදී හෝ අන්තඃකල්පයකදී හෝ අඩ කල්පයකදී හෝ වර්ෂයකදී හෝ අඩ වර්ෂයකදී හෝ මාසයකදී හෝ පක්ෂයකදී හෝ දවසකදී හෝ මුහුර්තයකදී හෝ මෙම ප්‍රමාදයෙන් හෝ මෙම ප්‍රසාදයෙන් මෙම ဣන්ද්‍රියයන් පුරුදු කරන ලදී, මෙම පුද්ගලයා මෙම ဣන්ද්‍රියයන් පුරුදු නොකරන ලදී" යනුවෙන් ඒ ඒ භවයන් සිහි කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියල්ල ඉතිරි නැතිව දන්නා සේක. එහිදී පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින්, චුත වන්නා වූ ද උපදින්නා වූ ද සත්ත්වයන් දකින සේක. හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණැති හා අවර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී වූ ද, කර්මානුරූපව පැමිණි සත්ත්වයන් ප්‍රජානනය කරන සේක. "පින්වත්නි, සැබවින්ම මේ සත්ත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුගති නම් වූ, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහුය" යනුවෙනි.

ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ, တတ္ထ သဂ္ဂူပဂေသု စ သတ္တေသု မနုဿူပဂေသု စ သတ္တေသု အပါယူပဂေသု စ သတ္တေသု ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန ဧဝရူပံ ကမ္မံ အမုကာယ ကပ္ပကောဋိယံ ဥပစိတံ ကပ္ပသတသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသတေ ဝါ ကပ္ပေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ ဥပဍ္ဎကပ္ပေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ ဥပဍ္ဎသံဝစ္ဆရေ ဝါ မာသေ ဝါ ပက္ခေ ဝါ ဒိဝသေ ဝါ မုဟုတ္တေ ဝါ ဣမိနာ ပမာဒေန ဝါ ပသာဒေန ဝါတိ. ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒွေ ဉာဏာနိ – ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဉ္စ ဒိဗ္ဗစက္ခု စ အဋ္ဌမံ နဝမံ တထာဂတဗလံ.

"පින්වත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට උපවාද නොකළහ, සම්මා දිට්ඨි ගත්හ, සම්මා දිට්ඨි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති වූ ස්වර්ග ලෝකයේ උපන්නාහුය" යනුවෙනි. එහිදී දිව්‍ය ලෝකයට පැමිණි සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණි සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, අපායට පැමිණි සත්ත්වයන් කෙරෙහි ද, "මෙම පුද්ගලයා විසින් මෙබඳු වූ කර්මයක් අසවල් කල්ප කෝටියකදී හෝ කල්ප ලක්ෂයකදී හෝ කල්ප දහසකදී හෝ කල්ප සියයකදී හෝ එක් කල්පයකදී හෝ අන්තඃකල්පයකදී හෝ අඩ කල්පයකදී හෝ වර්ෂයකදී හෝ අඩ වර්ෂයකදී හෝ මාසයකදී හෝ පක්ෂයකදී හෝ දවසකදී හෝ මුහුර්තයකදී හෝ මෙම ප්‍රමාදයෙන් හෝ මෙම ප්‍රසාදයෙන් රැස් කරන ලදී" යනුවෙන් දිව්‍ය චක්ෂුසින් දකින සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම ඥාන දෙක, එනම් පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය සහ දිව්‍ය චක්ෂුස් අභිඥාව, අටවැනි සහ නවවැනි තථාගත බලයන් වේ.

ဣတိ တတ္ထ ယံ သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ ဝိဒိတာ သဗ္ဗဓမ္မာ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ နိဟတော မာရော ဗောဓိမူလေ, ဣဒံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလံ သဗ္ဗာသဝပရိက္ခယံ ဉာဏံ. ဒသဗလသမန္နာဂတာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောတိ.

මෙසේ එහි යම් සර්වඥතා ඥානයකට පැමිණියේ ද, සියලු ධර්මයන් අවබෝධ කරන ලද්දේ ද, රාගාදී රජස් රහිත වූ, කෙලෙස් මල රහිත වූ සර්වඥතා ඥානය උපන්නේ ද, බෝධි මූලයේදී මාරයා පරාජය කරන ලද්දේ ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම දසවැනි බලය සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ඥානයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා දස බලයෙන් යුක්ත වන සේකැයි මෙසේ දත යුතුය.

နိယုတ္တော ဝိစယော ဟာရသမ္ပာတော.

විචය හාර සම්පාතය යොදන ලදී.

၃. ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော

3. යුක්ති හාර සම්පාතය

၆၅.

65.

တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော?‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

එහි යුක්ති හාර සම්පාතය යනු කවරේද? "එබැවින් ආරක්ෂා කරන ලද සිතක් ඇති, යහපත් සංකල්පයන්ම විෂය කරගත්, සම්මා දිට්ඨියම පෙරටු කරගත්, උදයව්‍යය (ඇතිවීම හා නැතිවීම) දැන, ථීනමිද්ධය මැඩලූ භික්ෂුව සියලු දුගති ප්‍රහීණ කරන්නේය."

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော ဘဝိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော ဝိဟရန္တော ဥဒယဗ္ဗယံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, ဥဒယဗ္ဗယံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟန္တော သဗ္ဗာနိ ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယာနိ သမတိက္ကမိဿတီတိ ယုဇ္ဇတီတိ.

''එබැවින් රක්නා ලද සිතක් ඇත්තාහට නිවැරදි සංකල්පයම ගෝචරය වන්නේය'' යනු මෙහි ගැළපෙන අර්ථයයි. නිවැරදි සංකල්පය ගෝචර කරගත් තැනැත්තා සම්මා දිට්ඨිය ඇත්තෙකු වන්නේය. සම්මා දිට්ඨිය පෙරදැරිව වසන්නා වූ තැනැත්තා (සංස්කාරයන්ගේ) ඇතිවීම හා නැතිවීම (උදයව්‍යය) ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගන්නේය. උදයව්‍යය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගන්නා තැනැත්තා සියලු දුගති අතහරින්නේය. සියලු දුගති අතහරින්නා වූ තැනැත්තා සියලු දුගති විනිපාතයන්ගෙන් වන බිය ඉක්මවා යන්නේය යනු මෙහි ගැළපෙන අර්ථයයි.

နိယုတ္တော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

යුක්තිහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတော

4. පදට්ඨානහාර සම්පාතය

၆၆. တတ္ထ [Pg.86] ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော?

66. එහි පදට්ඨානහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ သမထဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒဿနဘူမိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. ''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස'' යන මෙයින් ත්‍රිවිධ සුචරිතයට පදට්ඨානය (සමීප හේතුව) දක්වයි. ''සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන්නෙන් සමථයට පදට්ඨානය දක්වයි. ''සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ'' යන්නෙන් විපස්සනාවට පදට්ඨානය දක්වයි. ''ඤත්වාන උදයබ්බයං'' යන්නෙන් දර්ශන භූමියට පදට්ඨානය දක්වයි. ''ථිනමිද්ධං අභිභූ භික්ඛූ'' යන්නෙන් වීර්යයට පදට්ඨානය දක්වයි. ''සබ්බා දුග්ගතියෝ ජහේ'' යන්නෙන් භාවනාවට පදට්ඨානය දක්වයි.

နိယုတ္တော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

පදට්ඨානහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၅. လက္ခဏဟာရသမ္ပာတော

5. ලක්ඛණහාර සම්පාතය

၆၇. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရသမ္ပာတော?

67. එහි ලක්ඛණහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ, သတိန္ဒြိယေ ဂဟိတေ ဂဟိတာနိ ဘဝန္တိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာယ ဂဟိတော ဘဝတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာဒိဋ္ဌိတော ဟိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဘဝတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပတော သမ္မာဝါစာ ပဘဝတိ, သမ္မာဝါစာတော သမ္မာကမ္မန္တော ပဘဝတိ, သမ္မာကမ္မန္တတော သမ္မာအာဇီဝေါ ပဘဝတိ, သမ္မာအာဇီဝတော သမ္မာဝါယာမော ပဘဝတိ, သမ္မာဝါယာမတော သမ္မာသတိ ပဘဝတိ, သမ္မာသတိတော သမ္မာသမာဓိ ပဘဝတိ, သမ္မာသမာဓိတော သမ္မာဝိမုတ္တိ ပဘဝတိ, သမ္မာဝိမုတ္တိတော သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပဘဝတိ.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. සිත ආරක්ෂා කිරීම සහ නිවැරදි සංකල්පය ගෝචර කර ගැනීම යනු සතින්ද්‍රියයි. සතින්ද්‍රිය ගත් විට පංචේන්ද්‍රියයන්ම ගන්නා ලද්දේ වෙයි. ''සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ'' යන මෙයින් සම්මා දිට්ඨිය ගත් කල ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම ගන්නා ලද්දේ වෙයි. එයට හේතුව කුමක්ද? සම්මා දිට්ඨියෙන් සම්මා සංකප්පය පැන නගී, සම්මා සංකප්පයෙන් සම්මා වාචාව පැන නගී, සම්මා වාචාවෙන් සම්මා කම්මන්තය පැන නගී, සම්මා කම්මන්තයෙන් සම්මා ආජීවය පැන නගී, සම්මා ආජීවයෙන් සම්මා වායාමය පැන නගී, සම්මා වායාමයෙන් සම්මා සතිය පැන නගී, සම්මා සතියෙන් සම්මා සමාධිය පැන නගී, සම්මා සමාධියෙන් සම්මා විමුක්තිය පැන නගී, සම්මා විමුක්තියෙන් සම්මා විමුක්ති ඥානදර්ශනය පැන නගී.

နိယုတ္တော လက္ခဏော ဟာရသမ္ပာတော.

ලක්ඛණහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၆. စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတော

6. චතුබ්‍යූහහාර සම්පාතය

၆၈. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော.

68. එහි චතුබ්‍යූහහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ရက္ခိတံ ပရိပါလီယတီတိ ဧသာ နိရုတ္တိ. ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဒုဂ္ဂတီဟိ ပရိမုစ္စိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဓမ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ကောကာလိကော ဟိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု [Pg.87] ထေရေသု စိတ္တံ ပဒေါသယိတွာ မဟာပဒုမနိရယေ ဥပပန္နော. ဘဂဝါ စ သတိအာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတော, သုတ္တမှိ ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. ''රක්ඛිත'' යනු මැනවින් පාලනය කරන ලද යන නිරුක්තියයි. මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අදහස කුමක්ද? යමෙක් දුගතියෙන් මිදීමට කැමති වන්නේද, ඔවුහු ධර්මචාරීහු වන්නාහ යන්න මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අදහසයි. මක්නිසාද යත්, කෝකාලික තෙමේ නොරැක්කාවූ සිතින් යුක්තව සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන මහා තෙරුන් වහන්සේලාට අපරාධ කොට මහා පදුම නිරයේ උපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද සිහිය නමැති ආරක්ෂාව සහිත සිතින් යුක්ත වූ සේක. සූත්‍රයන්හි ''සිහියෙන් සිත ආරක්ෂා කළ යුතුය'' යි වදාරන ලදී.

နိယုတ္တော စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော.

චතුබ්‍යූහහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၇. အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတော

7. ආවට්ටහාර සම්පාතය

၆၉. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော?

69. එහි ආවට්ටහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ သမထော. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ ဝိပဿနာ. ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒုက္ခပရိညာ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ သမုဒယပဟာနံ. ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. සිත ආරක්ෂා කිරීම හා නිවැරදි සංකල්පය ගෝචර කිරීම ''සමථය'' වේ. ''සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ'' යනු ''විපස්සනාව'' වේ. ''ඤත්වාන උදයබ්බයං'' යනු ''දුක්ඛ පරිඤ්ඤාව'' (දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැනීම) වේ. ''ථිනමිද්ධං අභිභූ භික්ඛූ'' යනු ''සමුදය පහානය'' (සමුදය සත්‍යය ප්‍රහාණය කිරීම) වේ. ''සබ්බා දුග්ගතියෝ ජහේ'' යනු ''නිරෝධය'' (නිරෝධ සත්‍යය) වේ. මේවා සතර මහා සත්‍යයෝ වෙති.

နိယုတ္တော အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော.

ආවට්ටහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၈. ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော

8. විභත්තිහාර සම්පාතය

၇၀. တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော?

70. එහි විභත්තිහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ကုသလပက္ခော ကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. အကုသလပက္ခော အကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. කුසල පක්ෂය කුසල පක්ෂයෙන්ම විග්‍රහ කළ යුතුය. අකුසල පක්ෂය අකුසල පක්ෂයෙන්ම විග්‍රහ කළ යුතුය.

နိယုတ္တော ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

විභත්තිහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၉. ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတော

9. පරිවත්තනහාර සම්පාතය

၇၁. တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော?

71. එහි පරිවත්තනහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. သမထဝိပဿနာယ ဘာဝိတာယ နိရောဓော ဖလံ, ပရိညာတံ ဒုက္ခံ, သမုဒယော ပဟီနော, မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ပဋိပက္ခေန.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. සමථ විපස්සනා දෙක වැඩීමෙන් නිරෝධය ඵලය වේ, දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැන ගනු ලැබේ, සමුදය ප්‍රහීණ වේ, ප්‍රතිපක්ෂය මගින් මාර්ගය වඩන ලද්දේ වේ.

နိယုတ္တော ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော.

පරිවත්තනහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၀. ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတော

10. වේවචනහාර සම්පාතය

၇၂. တတ္ထ [Pg.88] ကတမော ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော?

72. එහි වේවචනහාර සම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ စိတ္တံ မနော ဝိညာဏံ မနိန္ဒြိယံ မနာယတနံ ဝိဇာနနာ ဝိဇာနိတတ္တံ, ဣဒံ ဝေဝစနံ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော, ဣဒံ ဝေဝစနံ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ပညာသတ္ထံ ပညာခဂ္ဂေါ ပညာရတနံ ပညာပဇ္ဇောတော ပညာပတောဒေါ ပညာပါသာဒေါ, ဣဒံ ဝေဝစနံ.

''තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මේ ගාථාවයි. ''රක්ඛිතචිත්තස්ස'' යන මෙහි සිත, මනස, විඤ්ඤාණය, මනින්ද්‍රියය, මනායතනය, දැනගැනීම, දැනගන්නා බව යනු 'සිත' යන්නෙහි පර්යාය වචන (වේවචන) වේ. ''සම්මාසංකප්පගෝචරෝ'' යන මෙහි නෙක්ඛම්ම සංකප්පය, අව්‍යාපාද සංකප්පය, අවිහිංසා සංකප්පය යනු 'සම්මා සංකප්පයේ' පර්යාය වචන වේ. ''සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ'' යන මෙහි සම්මා දිට්ඨිය යනු ප්‍රඥා නැමති ආයුධය, ප්‍රඥා නැමති කඩුව, ප්‍රඥා රත්නය, ප්‍රඥා ප්‍රදීපය, ප්‍රඥා නැමති කෙවිට, ප්‍රඥා ප්‍රාසාදය යනු එහි පර්යාය වචන වේ.

နိယုတ္တော ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော.

වේවචනහාර සම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၁. ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော

11. පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතය

၇၃. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော?

73. එහි පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ပဒဋ္ဌာနပညတ္တိ သတိယာ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ သမထဿ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒဿနဘူမိယာ နိက္ခေပပညတ္တိ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ သမုဒယဿ အနဝသေသပ္ပဟာနပညတ္တိ, ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යන ගාථාවයි. “තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස” යනු සතිය පිළිබඳ පදට්ඨාන පඤ්ඤත්තියයි (ආසන්න හේතුව පැනවීමයි). “සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යනු සමථය පිළිබඳ භාවනා පඤ්ඤත්තියයි. “සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ, ඤත්වාන උදයබ්බයං” යනු දර්ශන භූමියෙහි (දස්සන භූමි) පිහිටුවීම පිළිබඳ පඤ්ඤත්තියයි. “ථිනමිද්ධ අභිභූ භික්ඛු” යනු සමුදය සත්‍යය අවශේෂයකින් තොරව ප්‍රහාණය කිරීම පිළිබඳ පඤ්ඤත්තියයි. “සබ්බා දුග්ගතියෝ ජහේ” යනු මාර්ගය පිළිබඳ භාවනා පඤ්ඤත්තියයි.

နိယုတ္တော ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

පඤ්ඤත්තිහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၂. ဩတရဏဟာရသမ္ပာတော

12. ඕතරණහාරසම්පාතය

၇၄. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော?

74. එහි ඕතරණහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာယ ဂဟိတာနိ ဘဝန္တိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යන ගාථාවයි. “තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” (යන මෙහි) “සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ” යන්නෙන් සම්මා දිට්ඨිය ගත් කල්හි පඤ්චේන්ද්‍රියයන් ගන්නා ලද්දේ වෙයි. මෙය ඉන්ද්‍රියයන් මගින් බැස ගැනීමයි (ඕතරණයයි).

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ, အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေန ဩတရဏာ.

එම ඉන්ද්‍රියයන්ම විද්‍යාවයි. විද්‍යාව පහළ වීමෙන් අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වේ. අවිද්‍යාව නිරුද්ධ වීමෙන් සංස්කාර නිරුද්ධ වේ. සංස්කාර නිරුද්ධ වීමෙන් විඤ්ඤාණය නිරුද්ධ වේ. මෙසේ සියල්ල (දත යුතුය). මෙය පටිච්චසමුප්පාදය මගින් බැස ගැනීමයි.

တာနိယေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ – သီလက္ခန္ဓေန သမာဓိက္ခန္ဓေန ပညာက္ခန္ဓေန. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

එම පඤ්චේන්ද්‍රියයන්ම ශීලස්කන්ධය, සමාධිස්කන්ධය සහ ප්‍රඥාස්කන්ධය යන ස්කන්ධ තුනෙහි සංග්‍රහ වේ. මෙය ස්කන්ධයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

တာနိ [Pg.89] ယေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ. ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

එම පඤ්චේන්ද්‍රියයන්ම සංස්කාරයන්ට අයත් වේ. යම් සංස්කාර කෙනෙක් ආස්‍රව රහිත වෙත්ද, භවාංග නොවෙත්ද, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්ම ධාතුවෙහි සංග්‍රහ වෙති. මෙය ධාතූන් මගින් බැස ගැනීමයි.

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ နော စ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

එම ධර්ම ධාතුව ධර්මායතනයට අයත් වේ. යම් ආයතනයක් ආස්‍රව රහිතද, භවාංග නොවේද, මෙය ආයතනයන් මගින් බැස ගැනීමයි.

နိယုတ္တော ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော.

ඕතරණහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၃. သောဓနဟာရသမ္ပာတော

13. සෝධනහාරසම්පාතය

၇၅. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော?

75. එහි සෝධනහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ယတ္ထ အာရမ္ဘော သုဒ္ဓေါ, သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. ယတ္ထ ပန အာရမ္ဘော န သုဒ္ဓေါ, န တာဝ သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යන ගාථාවයි. යම් තැනක (ප්‍රශ්නයක) ආරම්භය පිරිසිදුද, ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන ලද්දේ වෙයි. යම් තැනක ආරම්භය පිරිසිදු නැද්ද, එතෙක් ඒ ප්‍රශ්නය විසඳන ලද්දේ නොවේ.

နိယုတ္တော သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော.

සෝධනහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတော

14. අධිට්ඨානහාරසම්පාතය

၇၆. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော?

76. එහි අධිට්ඨානහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ဂါထာ. တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ ဧကတ္တတာ. စိတ္တံ မနော ဝိညာဏံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ဧကတ္တတာ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော အယံ ဝေမတ္တတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ ဧကတ္တတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ယံ ဒုက္ခေ ဉာဏံ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ မဂ္ဂေ ဉာဏံ ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဟေတုသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ ပစ္စယေ ဉာဏံ ပစ္စယသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ, ယံ တတ္ထ တတ္ထ ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနံ အဘိသမယော သမ္ပဋိဝေဓော သစ္စာဂမနံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဧကတ္တတာ, ဥဒယေန အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗံ သမုဒယော ဘဝတိ. ဝယေန အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ နိရောဓော ဟောတိ, အယံ ဝေမတ္တတာ. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူတိ ဧကတ္တတာ, ထိနံ နာမ ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မနိယတာ, မိဒ္ဓံ နာမ ယံ ကာယဿ လီနတ္တံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေတိ ဧကတ္တတာ, ဒေဝမနုဿေ ဝါ ဥပနိဓာယ [Pg.90] အပါယာ ဒုဂ္ဂတိ, နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဥပနိဓာယ သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတိ, အယံ ဝေမတ္တတာ.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යන ගාථාවයි. “තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස” යනු ඒකත්වතාවයි (එක් ස්වභාවයකි). චිත්තය, මනය, විඤ්ඤාණය යනු වේමත්තතාවයි (වෙනස් ස්වභාවයන්ය). “සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යනු ඒකත්වතාවයි. නෙක්ඛම්ම සංකප්පය, අබ්‍යාපාද සංකප්පය, අවිහිංසා සංකප්පය යනු වේමත්තතාවයි. “සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ” යනු ඒකත්වතාවයි. සම්මා දිට්ඨිය නම්: දුක්ඛයෙහි ඥානය, දුක්ඛ සමුදයෙහි ඥානය, දුක්ඛ නිරෝධයෙහි ඥානය, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවෙහි ඥානය, මාර්ගයෙහි ඥානය, හේතුවෙහි ඥානය, හේතුවෙන් හටගත් ධර්මයන්හි ඥානය, ප්‍රත්‍යයෙහි ඥානය, ප්‍රත්‍යයෙන් හටගත් ධර්මයන්හි ඥානය යනුවෙන් ඒ ඒ කරුණු සම්බන්ධයෙන් ඇති තතු පරිදි වූ යම් ඥානදර්ශනයක්, අභිසමයක්, සම්පටිවේධයක්, සත්‍යාවබෝධයක් වේද, එය වේමත්තතාවයි. “ඤත්වාන උදයබ්බයං” යනු ඒකත්වතාවයි. උදය (හටගැනීම) වශයෙන් අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාරයන් හටගනී, සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය හටගනී, මෙසේ සියලු සමුදය සිදුවේ. වය (විනාශය) වශයෙන් අවිද්‍යා නිරෝධයෙන් සංස්කාර නිරෝධය වේ, මෙසේ සියලු නිරෝධය සිදුවේ. මෙය වේමත්තතාවයි. “ථිනමිද්ධ අභිභූ භික්ඛු” යනු ඒකත්වතාවයි. ථිනය නම් සිතේ ඇති අකර්මණ්‍ය ස්වභාවයයි. මිද්ධය නම් කයේ ඇති හැකිලෙන (ලීන) ස්වභාවයයි. මෙය වේමත්තතාවයි. “සබ්බා දුග්ගතියෝ ජහේ” යනු ඒකත්වතාවයි. දෙවිමිනිසුන් හා සැසඳීමේදී අපායවල් දුගතියයි. නිර්වාණය හා සැසඳීමේදී සියලු උප්පත්ති ස්ථාන (භව ගති) දුගතියයි. මෙය වේමත්තතාවයි.

နိယုတ္တော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

අධිට්ඨානහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတော

15. පරික්ඛාරහාරසම්පාතය

၇၇. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော?

77. එහි පරික්ඛාරහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. အယံ သမထဝိပဿနာယ ပရိက္ခာရော.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස, සම්මාසංකප්පගෝචරෝ” යන ගාථාවයි. මෙය සමථ හා විපස්සනාවන්ගේ පිරිකරයි (පරික්කාරයයි).

နိယုတ္တော ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော.

පරික්ඛාරහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

၁၆. သမာရောပနဟာရသမ္ပာတော

16. සමාරෝපනහාරසම්පාතය

၇၈. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော?

78. එහි සමාරෝපනහාරසම්පාතය යනු කුමක්ද?

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

“යම් හෙයකින් රක්ෂා නොකළ සිත් ඇත්තා ථිනමිද්ධය විසින් මැඬ පවත්වනු ලැබේද, එහෙයින් රක්ෂා කළ සිත් ඇති, ථිනමිද්ධය මැඬ පැවැත්වූ භික්ෂුව සම්මා සංකප්පය ගෝචර කොට ගෙන, සම්මා දිට්ඨිය පෙරටු කොට ගෙන, උදය වැය (හටගැනීම හා විනාශය) දැන සියලු දුගතීන් ප්‍රහාණය කරන්නේය” යන මෙම ගාථාවයි.

တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, စိတ္တေ ရက္ခိတေ တံ ရက္ခိတံ ဘဝတိ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဘာဝိတာယ ဘာဝိတော ဘဝတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ကေန ကာရဏေန? သမ္မာဒိဋ္ဌိတော ဟိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဘဝတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပတော သမ္မာဝါစာ ပဘဝတိ, သမ္မာဝါစာတော သမ္မာကမ္မန္တော ပဘဝတိ, သမ္မာကမ္မန္တတော သမ္မာအာဇီဝေါ ပဘဝတိ, သမ္မာအာဇီဝတော သမ္မာဝါယာမော ပဘဝတိ, သမ္မာဝါယာမတော သမ္မာသတိ ပဘဝတိ, သမ္မာသတိတော သမ္မာသမာဓိ ပဘဝတိ, သမ္မာသမာဓိတော သမ္မာဝိမုတ္တိ ပဘဝတိ, သမ္မာဝိမုတ္တိတော သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပဘဝတိ. အယံ အနုပါဒိသေသော ပုဂ္ဂလော အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု.

“තස්මා රක්ඛිතචිත්තස්ස” යන්නෙන් ත්‍රිවිධ සුචරිතයන්ගේ පදට්ඨානය (ආසන්න හේතුව) ප්‍රකාශ වේ. සිත ආරක්ෂා කළ කල්හි, කායකර්ම, වචීකර්ම සහ මනෝකර්ම ආරක්ෂා වූයේ වෙයි. “සම්මාදිට්ඨිපුරෙක්ඛාරෝ” යන්නෙන් සම්මා දිට්ඨිය වැඩූ කල්හි ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන ලද්දේ වෙයි. ඒ කිනම් කරුණක් නිසාද? සම්මා දිට්ඨියෙන් සම්මා සංකප්පය පහළ වේ, සම්මා සංකප්පයෙන් සම්මා වාචා පහළ වේ, සම්මා වාචාවෙන් සම්මා කම්මන්තය පහළ වේ, සම්මා කම්මන්තයෙන් සම්මා ආජීවය පහළ වේ, සම්මා ආජීවයෙන් සම්මා වායාමය පහළ වේ, සම්මා වායාමයෙන් සම්මා සතිය පහළ වේ, සම්මා සතියෙන් සම්මා සමාධිය පහළ වේ, සම්මා සමාධියෙන් සම්මා විමුක්තිය පහළ වේ, සම්මා විමුක්තියෙන් සම්මා විමුක්ති ඥානදර්ශනය පහළ වේ. මොහු අනුපාදිශේෂ පුද්ගලයා වෙයි, එමෙන්ම මෙය අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවයි.

နိယုတ္တော သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော.

සමාරෝපනහාරසම්පාතය නිමවන ලදී.

တေနာဟ [Pg.91] အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

එහෙයින් ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන රහතන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တ’’န္တိ.

‘‘ප්‍රථමයෙන් (පඤ්චනයට පෙර) හාර දහසය යෙදිය යුතුය. දිසාලෝචන ක්‍රමයෙන් අර්ථ නයෙහි දිශාවන් වූ ධර්මයන් බලා, අංකුස ක්‍රමයෙන් සංක්ෂිප්ත කොට, නය තුනකින් සූත්‍රය විස්තර කළ යුතුය’’ යැයි (මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ) වදාළ සේක.

နိယုတ္တော ဟာရသမ္ပာတော.

හාර සම්පාතය (පාලියට අනුකූලව) යොදා නිම කරන ලදී.

နယသမုဋ္ဌာနံ

නයන්ගේ පැන නැඟීම (නය සමුට්ඨානය).

၇၉. တတ္ထ ကတမံ နယသမုဋ္ဌာနံ? ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယစ ဘဝတဏှာယ စ, တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ တဏှာသံယောဇနံ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာသံယုတ္တာ အဝိဇ္ဇာပက္ခေန ဝိစရန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိစရိတာတိ. တဏှာသံယောဇနာ သတ္တာ တဏှာသံယုတ္တာ တဏှာပက္ခေန ဝိစရန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ တဏှာစရိတာတိ. ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တဏှာစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ.

79. එහි නය සමුට්ඨානය යනු කවරේද? අවිද්‍යාවෙහි හා භව තණ්හාවෙහි පූර්ව කෙළවරක් (ආරම්භයක්) පැන නොපෙනේ. එහි අවිද්‍යාව නීවරණයකි; තණ්හාව සංයෝජනයකි. අවිද්‍යාව නීවරණයක් කොට ඇති සත්ත්වයන් දෘෂ්ටිය හා එක්ව අවිද්‍යා පක්ෂයෙහි හැසිරෙති, ඔවුහු ‘දෘෂ්ටි චරිත’ ඇත්තෝ යැයි කියනු ලබති. තණ්හාව සංයෝජනයක් කොට ඇති සත්ත්වයන් තණ්හාව හා බැඳී තණ්හා පක්ෂයෙහි හැසිරෙති, ඔවුහු ‘තණ්හා චරිත’ ඇත්තෝ යැයි කියනු ලබති. මේ ශාසනයෙන් බැහැරව පැවිදි වූ දෘෂ්ටි චරිත ඇත්තෝ තමන්ට දුක් දෙන අත්තකිලමථානුයෝගයෙහි යෙදී වාසය කරති. මේ ශාසනයෙන් බැහැරව පැවිදි වූ තණ්හා චරිත ඇත්තෝ කාමයන් කෙරෙහි කාමසුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි යෙදී වාසය කරති.

တတ္ထ ကိံကာရဏံ ယံ ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, တဏှာစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ နတ္ထိ သစ္စဝဝတ္ထာနံ, ကုတော စတုသစ္စပ္ပကာသနာ ဝါ သမထဝိပဿနာကောသလ္လံ ဝါ ဥပသမသုခပ္ပတ္တိ ဝါ! တေ ဥပသမသုခဿ အနဘိညာ ဝိပရီတစေတာ ဧဝမာဟံသု ‘‘နတ္ထိ သုခေန သုခံ, ဒုက္ခေန နာမ သုခံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. ယော ကာမေ ပဋိသေဝတိ, သော လောကံ ဝဍ္ဎယတိ, ယော လောကံ ဝဍ္ဎယတိ, သော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတီတိ တေ ဧဝံသညီ ဧဝံဒိဋ္ဌီ ဒုက္ခေန သုခံ ပတ္ထယမာနာ ကာမေသု ပုညသညီ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ စ ဝိဟရန္တိ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ စ, တေ တဒဘိညာ သန္တာ ရောဂမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, ဂဏ္ဍမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, သလ္လမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, တေ ရောဂါဘိတုန္နာ ဂဏ္ဍပဋိပီဠိတာ သလ္လာနုဝိဒ္ဓါ နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတာသုရေသု ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇာနိ ကရောန္တာ ဥဂ္ဃာတနိဂ္ဃာတံ ပစ္စနုဘောန္တာ ရောဂဂဏ္ဍသလ္လဘေသဇ္ဇံ န ဝိန္ဒန္တိ. တတ္ထ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ သံကိလေသော, သမထဝိပဿနာ ဝေါဒါနံ. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ ရောဂေါ, သမထဝိပဿနာ ရောဂနိဂ္ဃာတကဘေသဇ္ဇံ. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ ဂဏ္ဍော, သမထဝိပဿနာ ဂဏ္ဍနိဂ္ဃာတကဘေသဇ္ဇံ[Pg.92]. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ သလ္လော, သမထဝိပဿနာ သလ္လုဒ္ဓရဏဘေသဇ္ဇံ.

මේ ශාසනයෙන් බැහැරව පැවිදි වූ දෘෂ්ටි චරිත ඇත්තන් අත්තකිලමථානුයෝගයෙහි ද, තණ්හා චරිත ඇත්තන් කාමසුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි ද යෙදී වාසය කිරීමට හේතුව කුමක්ද? මේ ශාසනයෙන් බැහැරව සත්‍යය නිර්ණය කිරීමක් නැත. සතර සත්‍යය ප්‍රකාශ කිරීමක් හෝ සමථ-විපස්සනා කුසලතාවක් හෝ උපශම සුවයක් (කෙලෙස් නිවීමේ සුවය) ලැබීමක් හෝ කොයින් වේද! ඔවුහු උපශම සුවය පිළිබඳ අවබෝධයක් නැති බැවින්, විපරීත සිත් ඇත්තෝ වී, ‘‘සැපයෙන් සැපය ලැබිය නොහැක, දුකෙන්ම සැපය ලැබිය යුතුය’’ යි මෙසේ කීහ. ‘‘යමෙක් කාමයන් සේවනය කරයිද, ඔහු ලෝකය වැඩිකරයි; යමෙක් ලෝකය වැඩිකරයිද, ඔහු බොහෝ පින් රැස්කරයි’’ යි මෙසේ කීහ. ඔවුහු මෙවැනි සංඥා ඇතිව, මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇතිව, දුකෙන් සැප පතමින්, කාමයන්හි පින් ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුක්තව අත්තකිලමථානුයෝගයෙහි හා කාමසුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි යෙදී වාසය කරති. ඔවුහු එම වැරදි වැටහීමෙන් යුක්තව (කෙලෙස් නමැති) රෝගයම වර්ධනය කරති, (කෙලෙස් නමැති) ගඩයම වර්ධනය කරති, (කෙලෙස් නමැති) හී සැරයම වර්ධනය කරති. රෝගයෙන් පීඩිතව, ගඩයෙන් පෙළී, හී සැර වැදී, නිරය-තිරිසන්-ප්‍රේත-අසුර යන සතර අපායෙහි ගිලෙමින් මතුවෙමින්, උස් පහත් වීම් අත්විඳිමින් රෝග-ගඩ-හීසැර සුවපත් කරන (සමථ-විපස්සනා නමැති) ඖෂධය ඔවුහු නොලබති. එහි අත්තකිලමථානුයෝගය හා කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය ‘සංක්ලේශය’ (කෙලෙස් සහිත බව) වන අතර, සමථ-විපස්සනාව ‘වෝදානය’ (පිරිසිදු බව) වේ. අත්තකිලමථානුයෝගය හා කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය රෝගය වන අතර, සමථ-විපස්සනාව රෝගය සුව කරන ඖෂධය වේ. අත්තකිලමථානුයෝගය හා කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය ගඩය වන අතර, සමථ-විපස්සනාව ගඩය සුව කරන ඖෂධය වේ. අත්තකිලමථානුයෝගය හා කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය හී සැරය වන අතර, සමථ-විපස්සනාව හී සැරය උදුරා දමන ඖෂධය වේ.

တတ္ထ သံကိလေသော ဒုက္ခံ, တဒဘိသင်္ဂေါ တဏှာ သမုဒယော, တဏှာနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, သမထဝိပဿနာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

එහි සංක්ලේශය (දුක් සහිත නාම-රූප) දුක්ඛ සත්‍යයයි; එහි ඇති ඇලීම වූ තණ්හාව සමුදය සත්‍යයයි; තණ්හාව නිරුද්ධ වීම දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයයි; සමථ-විපස්සනාව දුක්ඛ නිරෝධයට පමුණුවන මාර්ග සත්‍යයයි. මේවා සතර සත්‍යයෝ වෙති. දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැක්ක යුතුය, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, මාර්ග සත්‍යය වැඩිය යුතුය, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

၈၀. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတာ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. တဏှာစရိတာ ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ, ဝေဒနာဝန္တံ…ပေ… သညာဝန္တံ…ပေ… သင်္ခါရဝန္တံ…ပေ… ဝိညာဏဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ.

80. එහි දෘෂ්ටි චරිත ඇත්තෝ රූපය තමා වශයෙන් ගනිති. වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, විඤ්ඤාණය තමා වශයෙන් ගනිති. තණ්හා චරිත ඇත්තෝ රූපය ඇත්තා තමා යැයි හෝ, තමා කෙරෙහි රූපය ඇතැයි හෝ, රූපයෙහි තමා ඇතැයි හෝ ගනිති. එසේම වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, විඤ්ඤාණය සම්බන්ධයෙන් ද එසේම ගනිති. විඤ්ඤාණය ඇත්තා තමා යැයි හෝ, තමා කෙරෙහි විඤ්ඤාණය ඇතැයි හෝ, විඤ්ඤාණයෙහි තමා ඇතැයි හෝ ගනිති. මෙය විසි වැදෑරුම් වස්තු ඇති ‘සක්කාය දිට්ඨිය’ යැයි කියනු ලැබේ.

တဿာ ပဋိပက္ခော လောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အနွာယိကာ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ, အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. တေ တယော ခန္ဓာ သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓော. သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. တတ္ထ သက္ကာယော ဒုက္ခံ, သက္ကာယသမုဒယော ဒုက္ခသမုဒယော, သက္ကာယနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

එම දෘෂ්ටියට ප්‍රතිපක්ෂය ලෝකෝත්තර සම්මා දිට්ඨියයි. එයට අනුගාමී වූ සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන මෙය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එම මාර්ගයට අදාළව ශීල ස්කන්ධය, සමාධි ස්කන්ධය, ප්‍රඥා ස්කන්ධය යන ස්කන්ධ තුන වේ. ශීල ස්කන්ධය හා සමාධි ස්කන්ධය සමථය වන අතර ප්‍රඥා ස්කන්ධය විපස්සනාවයි. එහි සක්කාය යනු දුක්ඛ සත්‍යයයි, සක්කාය සමුදය යනු දුක්ඛ සමුදය සත්‍යයයි, සක්කාය නිරෝධය යනු දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයයි, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි. මේවා සතර සත්‍යයෝ වෙති. දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැක්ක යුතුය, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, මාර්ග සත්‍යය වැඩිය යුතුය, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

တတ္ထ ယေ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော’’တိ. ယေ ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ယေ ဝေဒနာဝန္တံ…ပေ… ယေ သညာဝန္တံ…ပေ… ယေ သင်္ခါရဝန္တံ…ပေ… ယေ ဝိညာဏဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ‘‘သဿတဝါဒိနော’’တိ, တတ္ထ ဥစ္ဆေဒသဿတဝါဒါ ဥဘော အန္တာ, အယံ သံသာရပဝတ္တိ. တဿ ပဋိပက္ခော မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, အယံ သံသာရနိဝတ္တိ. တတ္ထ ပဝတ္တိ ဒုက္ခံ, တဒဘိသင်္ဂေါ တဏှာ သမုဒယော, တဏှာနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ [Pg.93] ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

එහි යමෙක් රූපය තමා ලෙස ගනිත්ද, වේදනා-සංඥා-සංස්කාර-විඤ්ඤාණය තමා ලෙස ගනිත්ද, ඔවුහු ‘උච්ඡේදවාදීහු’ යැයි කියනු ලබති. යමෙක් රූපය ඇත්තා තමා ලෙස හෝ, තමා කෙරෙහි රූපය ඇතැයි හෝ, රූපයෙහි තමා ඇතැයි හෝ ගනිත්ද, වේදනා-සංඥා-සංස්කාර සම්බන්ධයෙන් එසේම ගනිමින් විඤ්ඤාණය ඇත්තා තමා ලෙස හෝ, තමා කෙරෙහි විඤ්ඤාණය ඇතැයි හෝ, විඤ්ඤාණයෙහි තමා ඇතැයි හෝ ගනිත්ද, ඔවුහු ‘ශාශ්වතවාදීහු’ යැයි කියනු ලබති. එහි උච්ඡේද හා ශාශ්වත යන වාද දෙක අන්ත දෙකකි; මෙය සංසාර ප්‍රවෘත්තියයි. එයට ප්‍රතිපක්ෂය මැදුම් පිළිවෙත වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි; මෙය සංසාරයෙන් නික්මීමයි. එහි (සංසාර) ප්‍රවෘත්තිය දුක්ඛ සත්‍යයයි, එහි ඇලීම වූ තණ්හාව සමුදය සත්‍යයයි, තණ්හාව නිරුද්ධ වීම දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයයි, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි. මේවා සතර සත්‍යයෝ වෙති. දුක්ඛ සත්‍යය පිරිසිඳ දැක්ක යුතුය, සමුදය සත්‍යය ප්‍රහීණ කළ යුතුය, මාර්ග සත්‍යය වැඩිය යුතුය, නිරෝධ සත්‍යය සාක්ෂාත් කළ යුතුය.

တတ္ထ ဥစ္ဆေဒသဿတံ သမာသတော ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိတ္ထာရတော ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေသံ ပဋိပက္ခော တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ဒသ ကသိဏာယတနာနိ. ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ မောဟဇာလံ အနာဒိအနိဓနပ္ပဝတ္တံ. တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ ဉာဏဝဇိရံ မောဟဇာလပ္ပဒါလနံ. တတ္ထ မောဟော အဝိဇ္ဇာ, ဇာလံ ဘဝတဏှာ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ စ ဘဝတဏှာယ စာ’’တိ.

එහි උච්ඡේද හා ශාශ්වත වාදය සංක්ෂිප්තව ගත් කල විසි වැදෑරුම් සක්කාය දිට්ඨියයි. විස්තර වශයෙන් ගත් කල දෙසැටක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටීහු වෙති. ඒවාට ප්‍රතිපක්ෂය සතළිස් තුනක් වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්, අෂ්ට විමෝක්ෂයන් සහ දස කසිනායතනයන්ය. දෙසැටක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටීහු යනු ආරම්භයක් හෝ අවසානයක් නැතිව පවතින මෝහ ජාලයකි. සතළිස් තුනක් වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ එම මෝහ ජාලය බිඳලන්නා වූ ඥාන වජ්‍රය (ප්‍රඥා නමැති විදුලි අවිය) වැනිය. එහි මෝහය යනු අවිද්‍යාවයි; ජාලය යනු භව තණ්හාවයි. එබැවින් ‘‘අවිද්‍යාවෙහි හා භව තණ්හාවෙහි පූර්ව කෙළවරක් පැන නොපෙනේ’’ යැයි කියනු ලැබේ.

၈၁. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတော အသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော သလ္လေခါနုသန္တတဝုတ္တိ ဘဝတိ သလ္လေခေ တိဗ္ဗဂါရဝေါ. တဏှာစရိတော အသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော သိက္ခာနုသန္တတဝုတ္တိ ဘဝတိ သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ. ဒိဋ္ဌိစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော ဓမ္မာနုသာရီ ဘဝတိ. တဏှာစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော သဒ္ဓါနုသာရီ ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌိစရိတော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ. တဏှာစရိတော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ.

81. එහි, දෘෂ්ටිචරිත ඇති පුද්ගලයා මෙම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයේ, සල්ලේඛ ප්‍රතිපදාව කෙරෙහි දැඩි ගෞරවයක් ඇති බැවින්, සල්ලේඛනය (කෙලෙස් සිඳලීම) අඛණ්ඩව පවත්වන පිළිවෙත් ඇත්තෙකු වෙයි. තණ්හාචරිත ඇති පුද්ගලයා මෙම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයේ, ශික්ෂාව (සීලය) කෙරෙහි දැඩි ගෞරවයක් ඇති බැවින්, ශික්ෂාව අඛණ්ඩව පවත්වන පිළිවෙත් ඇත්තෙකු වෙයි. දෘෂ්ටිචරිත ඇති පුද්ගලයා සම්මත්ත නියාමයට (ආර්ය මාර්ගයට) පිවිසෙන්නේ ධම්මානුසාරී පුද්ගලයෙකු වෙයි. තණ්හාචරිත ඇති පුද්ගලයා සම්මත්ත නියාමයට පිවිසෙන්නේ සද්ධානුසාරී පුද්ගලයෙකු වෙයි. දෘෂ්ටිචරිත ඇත්තා සැපවත් පිළිවෙතින් යුතුව මන්ද අභිඥාවෙන් හෝ ක්ෂිප්‍ර අභිඥාවෙන් (සසරින්) නික්මෙයි. තණ්හාචරිත ඇත්තා දුක්ඛිත පිළිවෙතින් යුතුව මන්ද අභිඥාවෙන් හෝ ක්ෂිප්‍ර අභිඥාවෙන් නික්මෙයි.

တတ္ထ ကိံကာရဏံ, ယံ တဏှာစရိတော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ, တဿ ဟိ ကာမာ အပရိစ္စတ္တာ ဘဝန္တိ, သော ကာမေဟိ ဝိဝေစိယမာနော ဒုက္ခေန ပဋိနိဿရတိ ဒန္ဓဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနာတိ? ယော ပနာယံ ဒိဋ္ဌိစရိတော အယံ အာဒိတောယေဝ ကာမေဟိ အနတ္ထိကော ဘဝတိ. သော တတော ဝိဝေစိယမာနော ခိပ္ပဉ္စ ပဋိနိဿရတိ, ခိပ္ပဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနာတိ. ဒုက္ခာပိ ပဋိပဒါ ဒုဝိဓာ ဒန္ဓာဘိညာ စ ခိပ္ပာဘိညာ စ. သုခါပိ ပဋိပဒါ ဒုဝိဓာ ဒန္ဓာဘိညာ စ ခိပ္ပာဘိညာ စ. သတ္တာပိ ဒုဝိဓာ မုဒိန္ဒြိယာပိ တိက္ခိန္ဒြိယာပိ. ယေ မုဒိန္ဒြိယာ, တေ ဒန္ဓဉ္စ ပဋိနိဿရန္တိ ဒန္ဓဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနန္တိ. ယေ တိက္ခိန္ဒြိယာ, တေ ခိပ္ပဉ္စ ပဋိနိဿရန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနန္တိ, ဣမာ စတဿော ပဋိပဒါ. ယေ ဟိ ကေစိ နိယျိံသု ဝါ နိယျန္တိ ဝါ နိယျိဿန္တိ ဝါ, တေ ဣမာဟိ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ. ဧဝံ အရိယာ စတုက္ကမဂ္ဂံ ပညာပေန္တိ အဗုဓဇနသေဝိတာယ ဗာလကန္တာယ ရတ္တဝါသိနိယာ နန္ဒိယာ ဘဝတဏှာယ အဝဋ္ဋနတ္ထံ. အယံ ဝုစ္စတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမီတိ, တေနာဟ ‘‘တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ သမထေနာ’’တိ.

එහිදී, තණ්හාචරිත ඇත්තා දුක්ඛිත පිළිවෙතින් යුතුව මන්ද අභිඥාවෙන් හෝ ක්ෂිප්‍ර අභිඥාවෙන් නික්මීමට හේතුව කුමක්ද? ඔහු විසින් කාමයන් අත්නොහරින ලද බැවින්, කාමයන්ගෙන් වෙන්වීමේදී ඔහු ඉතා දුකසේ එය අත්හරියි, ධර්මය අවබෝධ කරගන්නේද මන්දගාමීවය. එහෙත් යම් දෘෂ්ටිචරිත ඇති පුද්ගලයෙකු වෙයිද, ඔහු ආරම්භයේ සිටම කාමයන් පිළිබඳ අපේක්ෂාවක් නැත්තෙකු වෙයි. ඔහු ඉන් වෙන්වීමේදී ඉතා ඉක්මනින් එය අත්හරියි, ධර්මය අවබෝධ කරගන්නේද ඉතා ඉක්මනිනි. මෙසේ දුක්ඛිත පිළිවෙතද මන්ද අභිඥා හා ක්ෂිප්‍ර අභිඥා වශයෙන් දෙවැදෑරුම්ය. සැපවත් පිළිවෙතද මන්ද අභිඥා හා ක්ෂිප්‍ර අභිඥා වශයෙන් දෙවැදෑරුම්ය. සත්ත්වයෝද මෘදු ඉන්ද්‍රිය ඇත්තෝ සහ තියුණු ඉන්ද්‍රිය ඇත්තෝ වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වෙති. යම් කෙනෙක් මෘදු ඉන්ද්‍රිය ඇත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහු මන්දගාමීව (සසරින්) නික්මෙති, මන්දගාමීව ධර්මය අවබෝධ කරගනිති. යම් කෙනෙක් තියුණු ඉන්ද්‍රිය ඇත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහු ක්ෂණිකව නික්මෙති, ක්ෂණිකව ධර්මය අවබෝධ කරගනිති. මේවා සතර පිළිවෙත් වෙති. යම් කෙනෙක් (සසරින්) නික්මුණාහුද, නික්මෙමින් සිටිත්ද, නික්මෙන්නාහුද, ඒ සියල්ලෝම මේ සතර පිළිවෙත් මගින්ම නික්මෙති. මෙසේ ආර්යයෝ, අඥාන ජනයා විසින් සේවනය කරන ලද, මෝඩයන්ට ප්‍රිය වූ, රාගයෙන් මත් වූවන් තුළ පවතින, භවයන්හි ඇලෙන්නා වූ භව තණ්හාව නිරුද්ධ කරනු පිණිස මේ සතරවැදෑරුම් මාර්ගය පනවති. මෙය නන්දියාවට්ට නයෙහි භූමිය යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින්, "තණ්හාව සහ අවිද්‍යාව සමථයෙන් (සන්සිඳවිය යුතුය)" යැයි වදාරන ලදී.

၈၂. ဝေယျာကရဏေသု [Pg.94] ဟိ ယေ ကုသလာကုသလာတိ တေ ဒုဝိဓာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ – လောကဝဋ္ဋာနုသာရီ စ လောကဝိဝဋ္ဋာနုသာရီ စ. ဝဋ္ဋံ နာမ သံသာရော. ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ. ကမ္မကိလေသာ ဟေတု သံသာရဿ. တတ္ထ ကမ္မံ စေတနာ စေတသိကဉ္စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တံ ကထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? ဥပစယေန သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. တေ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ? ဒသ ဝတ္ထုကေ ကိလေသပုဉ္ဇေ. ကတမာနိ ဒသ ဝတ္ထူနိ? စတ္တာရော အာဟာရာ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ, စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, စတ္တာရော ယောဂါ, စတ္တာရော ဂန္ထာ, စတ္တာရော အာသဝါ, စတ္တာရော ဩဃာ, စတ္တာရော သလ္လာ, စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ. ပဌမေ အာဟာရေ ပဌမော ဝိပလ္လာသော, ဒုတိယေ အာဟာရေ ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော, တတိယေ အာဟာရေ တတိယော ဝိပလ္လာသော, စတုတ္ထေ အာဟာရေ စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ပဌမံ ဥပါဒါနံ. ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဒုတိယံ ဥပါဒါနံ, တတိယေ ဝိပလ္လာသေ တတိယံ ဥပါဒါနံ, စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ စတုတ္ထံ ဥပါဒါနံ. ပဌမေ ဥပါဒါနေ ပဌမော ယောဂေါ, ဒုတိယေ ဥပါဒါနေ ဒုတိယော ယောဂေါ, တတိယေ ဥပါဒါနေ တတိယော ယောဂေါ, စတုတ္ထေ ဥပါဒါနေ စတုတ္ထော ယောဂေါ. ပဌမေ ယောဂေ ပဌမော ဂန္ထော, ဒုတိယေ ယောဂေ ဒုတိယော ဂန္ထော, တတိယေ ယောဂေ တတိယော ဂန္ထော, စတုတ္ထေ ယောဂေ စတုတ္ထော ဂန္ထော, ပဌမေ ဂန္ထေ ပဌမော အာသဝေါ, ဒုတိယေ ဂန္ထေ ဒုတိယော အာသဝေါ, တတိယေ ဂန္ထေ တတိယော အာသဝေါ, စတုတ္ထေ ဂန္ထေ စတုတ္ထော အာသဝေါ. ပဌမေ အာသဝေ ပဌမော ဩဃော, ဒုတိယေ အာသဝေ ဒုတိယော ဩဃော, တတိယေ အာသဝေ တတိယော ဩဃော, စတုတ္ထေ အာသဝေ စတုတ္ထော ဩဃော. ပဌမေ ဩဃေ ပဌမော သလ္လော, ဒုတိယေ ဩဃေ ဒုတိယော သလ္လော, တတိယေ ဩဃေ တတိယော သလ္လော, စတုတ္ထေ ဩဃေ စတုတ္ထော သလ္လော. ပဌမေ သလ္လေ ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒုတိယေ သလ္လေ ဒုတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, တတိယေ သလ္လေ တတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, စတုတ္ထေ သလ္လေ စတုတ္ထီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ပဌမာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ပဌမံ အဂတိဂမနံ. ဒုတိယာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ဒုတိယံ အဂတိဂမနံ. တတိယာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ တတိယံ အဂတိဂမနံ, စတုတ္ထိယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ စတုတ္ထံ အဂတိဂမနံ.

82. වෛය්‍යාකරණ දේශනාවන්හි එන කුසල් හා අකුසල් යන ධර්මයන් ලෝක වෘත්තානුසාරී (සංසාරයට අනුකූල) සහ ලෝක විවෘත්තානුසාරී (නිවනට අනුකූල) වශයෙන් දෙයාකාරයකින් පරීක්ෂා කළ යුතුය. වෘත්තය යනු සංසාරයයි. විවෘත්තය යනු නිවනයි. සංසාරයට හේතුව කර්මය හා කෙලෙස්ය. එහිදී කර්මය යනු චේතනාව හා ඒ හා බැඳුණු චෛතසිකයන් ලෙස දැක්විය යුතුය. එය කෙසේ දැක්විය යුතුද? රැස් කිරීමේ ස්වභාවයෙන් යුත් සියලු කෙලෙස් විපල්ලාස සතරක් ඇසුරින් දැක්විය යුතුය. ඒවා කොහි දැක්විය යුතුද? කරුණු දසයකින් යුත් ක්ලේශ සමූහයෙහි දැක්විය යුතුය. ඒ දස වැදෑරුම් කරුණු මොනවාද? ආහාර සතර, විපල්ලාස සතර, උපාදාන සතර, යෝග සතර, ග්‍රන්ථ සතර, ආශ්‍රව සතර, ඕඝ සතර, ශල්‍ය (සල්ල) සතර, විඤ්ඤාණට්ඨිති සතර සහ අගති ගමන සතර යන මේවායි. පළමු ආහාරයෙහි පළමු විපල්ලාසයද, දෙවන ආහාරයෙහි දෙවන විපල්ලාසයද, තෙවන ආහාරයෙහි තෙවන විපල්ලාසයද, සිව්වන ආහාරයෙහි සිව්වන විපල්ලාසයද වෙයි. පළමු විපල්ලාසයෙහි පළමු උපාදානය වෙයි. දෙවන විපල්ලාසයෙහි දෙවන උපාදානයද, තෙවන විපල්ලාසයෙහි තෙවන උපාදානයද, සිව්වන විපල්ලාසයෙහි සිව්වන උපාදානයද වෙයි. පළමු උපාදානයෙහි පළමු යෝගයද, දෙවන උපාදානයෙහි දෙවන යෝගයද, තෙවන උපාදානයෙහි තෙවන යෝගයද, සිව්වන උපාදානයෙහි සිව්වන යෝගයද වෙයි. පළමු යෝගයෙහි පළමු ග්‍රන්ථයද, දෙවන යෝගයෙහි දෙවන ග්‍රන්ථයද, තෙවන යෝගයෙහි තෙවන ග්‍රන්ථයද, සිව්වන යෝගයෙහි සිව්වන ග්‍රන්ථයද වෙයි. පළමු ග්‍රන්ථයෙහි පළමු ආශ්‍රවයද, දෙවන ග්‍රන්ථයෙහි දෙවන ආශ්‍රවයද, තෙවන ග්‍රන්ථයෙහි තෙවන ආශ්‍රවයද, සිව්වන ග්‍රන්ථයෙහි සිව්වන ආශ්‍රවයද වෙයි. පළමු ආශ්‍රවයෙහි පළමු ඕඝයද, දෙවන ආශ්‍රවයෙහි දෙවන ඕඝයද, තෙවන ආශ්‍රවයෙහි තෙවන ඕඝයද, සිව්වන ආශ්‍රවයෙහි සිව්වන ඕඝයද වෙයි. පළමු ඕඝයෙහි පළමු ශල්‍යයද, දෙවන ඕඝයෙහි දෙවන ශල්‍යයද, තෙවන ඕඝයෙහි තෙවන ශල්‍යයද, සිව්වන ඕඝයෙහි සිව්වන ශල්‍යයද වෙයි. පළමු ශල්‍යයෙහි පළමු විඤ්ඤාණට්ඨිතියද, දෙවන ශල්‍යයෙහි දෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියද, තෙවන ශල්‍යයෙහි තෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියද, සිව්වන ශල්‍යයෙහි සිව්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියද වෙයි. පළමු විඤ්ඤාණට්ඨිතියෙහි පළමු අගති ගමනයද, දෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියෙහි දෙවන අගති ගමනයද, තෙවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියෙහි තෙවන අගති ගමනයද, සිව්වන විඤ්ඤාණට්ඨිතියෙහි සිව්වන අගති ගමනයද වෙයි.

၈၃. တတ္ထ [Pg.95] ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ယော စ ဝိညာဏာဟာရော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယဉ္စ ကာမုပါဒါနံ ယဉ္စ ဘဝုပါဒါနံ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယဉ္စ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ယဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမယောဂေါ, ယော စ ဘဝယောဂေါ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, ယော စ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ယော စ ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ပရာမာသကာယဂန္ထော, ယော စ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမာသဝေါ, ယော စ ဘဝါသဝေါ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ယော စ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမောဃော, ယော စ ဘဝေါဃော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌောဃော, ယော စ အဝိဇ္ဇောဃော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ရာဂသလ္လော, ယော စ ဒေါသသလ္လော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ မာနသလ္လော, ယော စ မောဟသလ္လော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယာ စ ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ယာ စ ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယာ စ သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ယာ စ သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယဉ္စ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနံ ယဉ္စ ဒေါသာ အဂတိဂမနံ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယဉ္စ ဘယာ အဂတိဂမနံ, ယဉ္စ မောဟာ အဂတိဂမနံ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

83. එහි කබලිංකාර ආහාරය හා ඵස්ස ආහාරය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ (කෙලෙස්) වෙති. මනෝසඤ්චේතනා ආහාරය හා විඤ්ඤාණ ආහාරය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි 'අසුභයෙහි සුභය' යන විපල්ලාසය හා 'දුකෙහි සැපය' යන විපල්ලාසය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. 'අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය' යන විපල්ලාසය හා 'අනාත්මයෙහි ආත්මය' යන විපල්ලාසය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි කාමුපාදානය හා භවඋපාදානය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. දිට්ඨිඋපාදානය හා අත්තවාදඋපාදානය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි කාමයෝගය හා භවයෝගය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. දිට්ඨියෝගය හා අවිජ්ජායෝගය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි අභිජ්ඣාකායගන්ථය හා ව්‍යාපාදකායගන්ථය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. පරාමාසකායගන්ථය හා ඉදංසච්චාභිනිවේසකායගන්ථය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි කාමාසවය හා භවාසවය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. දිට්ඨාසවය හා අවිජ්ජාසවය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි කාමෝඝය හා භවෝඝය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. දිට්ඨෝඝය හා අවිජ්ජෝඝය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි රාගසල්ලය හා දෝසසල්ලය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. මානසල්ලය හා මෝහසල්ලය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි රූපය අරමුණු කොට පවතින විඤ්ඤාණට්ඨිතිය හා වේදනාව අරමුණු කොට පවතින විඤ්ඤාණට්ඨිතිය යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. සඤ්ඤාව අරමුණු කොට පවතින විඤ්ඤාණට්ඨිතිය හා සංඛාර අරමුණු කොට පවතින විඤ්ඤාණට්ඨිතිය යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. එහි ඡන්දයෙන් අගතියට යාම හා ද්වේෂයෙන් අගතියට යාම යන මේ දෙක තණ්හා චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති. භයෙන් අගතියට යාම හා මෝහයෙන් අගතියට යාම යන මේ දෙක දිට්ඨි චරිත ඇත්තාගේ උපක්ලේශ වෙති.

၈၄. တတ္ထ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဖဿေ အာဟာရေ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဝိညာဏေ အာဟာရေ ‘‘အနိစ္စေ [Pg.96] နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, မနောသဉ္စေတနာယ အာဟာရေ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ကာမေ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကာမုပါဒါနံ; ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အနာဂတံ ဘဝံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘဝုပါဒါနံ; တတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော သံသာရာဘိနန္ဒိနိံ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ; စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အတ္တာနံ ကပ္ပိယံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ.

84. එහි කබලිංකාර ආහාරයෙහි 'අසුභයෙහි සුභය' යන විපල්ලාසය ද, ඵස්ස ආහාරයෙහි 'දුකෙහි සැපය' යන විපල්ලාසය ද, විඤ්ඤාණ ආහාරයෙහි 'අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය' යන විපල්ලාසය ද, මනෝසඤ්චේතනා ආහාරයෙහි 'අනාත්මයෙහි ආත්මය' යන විපල්ලාසය ද (දත යුතුය). පළමු විපල්ලාසයෙහි සිටි තැනැත්තා කාමයන් උපාදානය කරයි (දැඩිව ගනියි), මෙය කාමුපාදානය යැයි කියනු ලැබේ. දෙවන විපල්ලාසයෙහි සිටි තැනැත්තා මතු භවය උපාදානය කරයි, මෙය භවඋපාදානය යැයි කියනු ලැබේ. තෙවන විපල්ලාසයෙහි සිටි තැනැත්තා සංසාරයෙහි ඇලුණු දෘෂ්ටිය උපාදානය කරයි, මෙය දිට්ඨිඋපාදානය යැයි කියනු ලැබේ. සිව්වන විපල්ලාසයෙහි සිටි තැනැත්තා තමා පිළිබඳව ආත්මයක් යැයි සලකා උපාදානය කරයි, මෙය අත්තවාදඋපාදානය යැයි කියනු ලැබේ.

ကာမုပါဒါနေန ကာမေဟိ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမယောဂေါ; ဘဝုပါဒါနေန ဘဝေဟိ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝယောဂေါ; ဒိဋ္ဌုပါဒါနေန ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ; အတ္တဝါဒုပါဒါနေန အဝိဇ္ဇာယ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ.

කාමුපාදානය හේතුවෙන් කාම වස්තූන් හා බැඳෙයි, මෙය කාමයෝගය යැයි කියනු ලැබේ. භවඋපාදානය හේතුවෙන් භවයන් හා බැඳෙයි, මෙය භවයෝගය යැයි කියනු ලැබේ. දිට්ඨිඋපාදානය හේතුවෙන් ලාමක දෘෂ්ටීන් හා බැඳෙයි, මෙය දිට්ඨියෝගය යැයි කියනු ලැබේ. අත්තවාදඋපාදානය හේතුවෙන් අවිද්‍යාව හා බැඳෙයි, මෙය අවිජ්ජායෝගය යැයි කියනු ලැබේ.

ပဌမေ ယောဂေ ဌိတော အဘိဇ္ဈာယ ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော; ဒုတိယေ ယောဂေ ဌိတော ဗျာပါဒေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော; တတိယေ ယောဂေ ဌိတော ပရာမာသေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပရာမာသကာယဂန္ထော; စတုတ္ထေ ယောဂေ ဌိတော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော.

පළමු යෝගයෙහි සිටි තැනැත්තා අභිජ්ඣාවෙන් (ලෝභයෙන්) නාම කය බැඳ තබයි, මෙය අභිජ්ඣාකායගන්ථය යැයි කියනු ලැබේ. දෙවන යෝගයෙහි සිටි තැනැත්තා ව්‍යාපාදයෙන් නාම කය බැඳ තබයි, මෙය ව්‍යාපාදකායගන්ථය යැයි කියනු ලැබේ. තෙවන යෝගයෙහි සිටි තැනැත්තා පරාමාසයෙන් (වැරදි ස්පර්ශයෙන්/සීලබ්බතපරාමාසයෙන්) නාම කය බැඳ තබයි, මෙය පරාමාසකායගන්ථය යැයි කියනු ලැබේ. සිව්වන යෝගයෙහි සිටි තැනැත්තා 'ඉදංසච්චාභිනිවේසයෙන්' (තමා ගන්නා දෘෂ්ටියම සත්‍යයැයි දැඩිව ගැනීමෙන්) නාම කය බැඳ තබයි, මෙය ඉදංසච්චාභිනිවේසකායගන්ථය යැයි කියනු ලැබේ.

တဿ ဧဝံဂန္ထိတာ ကိလေသာ အာသဝန္တိ. ကုတော စ ဝုစ္စတိ အာသဝန္တီတိ? အနုသယတော ဝါ ပရိယုဋ္ဌာနတော ဝါ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ကာမာသဝေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန ဘဝါသဝေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

එසේ නාම කය බැඳගත් තැනැත්තාට කෙලෙස් ආස්‍රව (ගලා ඒම) වෙති. කුමක් නිසා ආස්‍රව යැයි කියනු ලැබේද? අනුශය වශයෙන් හෝ පර්යුට්ඨාන වශයෙන් (කෙලෙස් උපදින බැවින්) ආස්‍රව යැයි කියනු ලැබේ. එහි අභිජ්ඣාකායගන්ථය හේතුවෙන් කාමාසවය ද, ව්‍යාපාදකායගන්ථය හේතුවෙන් භවාසවය ද, පරාමාසකායගන්ථය හේතුවෙන් දිට්ඨාසවය ද, ඉදංසච්චාභිනිවේසකායගන්ථය හේතුවෙන් අවිජ්ජාසවය ද (සිද්ධ වේ).

တဿ ဣမေ စတ္တာရော အာသဝါ ဝေပုလ္လံ ဂတာ ဩဃာ ဘဝန္တိ. ဣတိ အာသဝဝေပုလ္လာ ဩဃဝေပုလ္လံ. တတ္ထ ကာမာသဝေန ကာမောဃော, ဘဝါသဝေန ဘဝေါဃော, ဒိဋ္ဌာသဝေန ဒိဋ္ဌောဃော, အဝိဇ္ဇာသဝေန အဝိဇ္ဇောဃော.

එම තැනැත්තාට මේ ආසව සතර ප්‍රකට වූ කල්හි සැඩ පහරවල් (ඕඝ) බවට පත් වෙයි. මෙසේ ආසවයන්ගේ වැඩීමෙන් ඕඝයන්ගේ වැඩීම සිදුවේ. එහි කාමාසවයෙන් කාමෝඝය ද, භවාසවයෙන් භවෝඝය ද, දිට්ඨාසවයෙන් දිට්ඨෝඝය ද, අවිජ්ජාසවයෙන් අවිජ්ජෝඝය ද (සිද්ධ වේ).

တဿ ဣမေ စတ္တာရော ဩဃာ အနုသယသဟဂတာ အဇ္ဈာသယံ အနုပဝိဋ္ဌာ ဟဒယံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ, တေန ဝုစ္စန္တိ သလ္လာဣတိ. တတ္ထ ကာမောဃေန ရာဂသလ္လော, ဘဝေါဃေန ဒေါသသလ္လော, ဒိဋ္ဌောဃေန မာနသလ္လော, အဝိဇ္ဇောဃေန မောဟသလ္လော.

එම තැනැත්තාට අනුශය සහිත වූ මෙම ඕඝ සතර සිතට ඇතුළු වී හෘදයට පහර දී පවතියි, එබැවින් ඒවා 'සල්ල' (හුල්) යැයි කියනු ලැබේ. එහි කාමෝඝයෙන් රාගසල්ලය ද, භවෝඝයෙන් දෝසසල්ලය ද, දිට්ඨෝඝයෙන් මානසල්ලය ද, අවිජ්ජෝඝයෙන් මෝහසල්ලය ද (සිද්ධ වේ).

တဿ [Pg.97] ဣမေဟိ စတူဟိ သလ္လေဟိ ပရိယာဒိန္နံ ဝိညာဏံ စတူသု ဓမ္မေသု သဏ္ဌဟတိ ရူပေ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု. တတ္ထ ရာဂသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မာနသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

එම හුල් සතරින් මඩනා ලද ඒ තැනැත්තාගේ විඤ්ඤාණය රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර යන ධර්ම සතරෙහි පිහිටයි. එහි රාගසල්ලය හේතුවෙන් නන්දියෙන් (තෘෂ්ණාවෙන්) තෙත් කරන ලද විඤ්ඤාණයෙන් යුත් රූපය වෙත පැමිණි විඤ්ඤාණට්ඨිතිය වෙයි. දෝසසල්ලය හේතුවෙන් නන්දියෙන් තෙත් කරන ලද විඤ්ඤාණයෙන් යුත් වේදනාව වෙත පැමිණි විඤ්ඤාණට්ඨිතිය වෙයි. මානසල්ලය හේතුවෙන් නන්දියෙන් තෙත් කරන ලද විඤ්ඤාණයෙන් යුත් සඤ්ඤාව වෙත පැමිණි විඤ්ඤාණට්ඨිතිය වෙයි. මෝහසල්ලය හේතුවෙන් නන්දියෙන් තෙත් කරන ලද විඤ්ඤාණයෙන් යුත් සංඛාර වෙත පැමිණි විඤ්ඤාණට්ඨිතිය වෙයි.

တဿ ဣမာဟိ စတူဟိ ဝိညာဏဋ္ဌိတီဟိ ဥပတ္ထဒ္ဓံ ဝိညာဏံ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. တတ္ထ ရာဂေန ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသေန ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဘယေန ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟေန မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. ဣတိ ခေါ တဉ္စ ကမ္မံ ဣမေ စ ကိလေသာ, ဧသ ဟေတု သံသာရဿ, ဧဝံ သဗ္ဗေ ကိလေသာ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ.

එම විඤ්ඤාණට්ඨිති සතරින් උදව් ලබන ඔහුගේ විඤ්ඤාණය ඡන්දය, ද්වේෂය, භය, මෝහය යන ධර්ම සතර නිසා අගතියට යයි. එහි රාගය නිසා ඡන්ද අගතියට ද, දෝසය නිසා දෝස අගතියට ද, භය නිසා භය අගතියට ද, මෝහය නිසා මෝහ අගතියට ද යයි. මෙසේ ඒ කර්මය ද මෙම කෙලෙස් ද සංසාරයට හේතු වෙති. මෙසේ සියලු කෙලෙස් විපල්ලාස සතර ඇසුරින් දැක්විය යුතුය.

၈၅. တတ္ထ ဣမာ စတဿော ဒိသာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ကာမုပါဒါနံ, ကာမယောဂေါ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ကာမာသဝေါ, ကာမောဃော, ရာဂသလ္လော, ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဆန္ဒာ အဂတိဂမနန္တိ ပဌမာ ဒိသာ.

85. එහි මේ සතර දිශාවන් (ක්‍රමයන්) දත යුතුය. කබලිංකාර ආහාරය ද, 'අසුභයෙහි සුභ' යන විපල්ලාසය ද, කාමුපාදානය ද, කාමයෝගය ද, අභිජ්ඣාකායගන්ථය ද, කාමාසවය ද, කාමෝඝය ද, රාගසල්ලය ද, රූපය වෙත පැමිණි විඤ්ඤාණට්ඨිතිය ද, ඡන්ද අගතිය ද යන මොහු පළමු දිශාව (පළමු ක්‍රමය) වෙති.

ဖဿော အာဟာရော, ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဘဝုပါဒါနံ, ဘဝယောဂေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထော, ဘဝါသဝေါ, ဘဝေါဃော, ဒေါသသလ္လော, ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသာ အဂတိဂမနန္တိ ဒုတိယာ ဒိသာ.

ස්පර්ශ ආහාරය ද, 'දුකෙහි සැපය' යන විපල්ලාසය ද, භව උපාදානය ද, භව යෝගය ද, ව්‍යාපාද කායගන්ථය ද, භව ආසවය ද, භව ඕඝය ද, ද්වේෂය නමැති හුල ද, වේදනාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, ද්වේෂයෙන් අගතියට යාම ද යන මේ ධර්මයන් දෙවන දිසාව වෙයි.

ဝိညာဏာဟာရော ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ ပရာမာသကာယဂန္ထော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဒိဋ္ဌောဃော, မာနသလ္လော, သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဘယာ အဂတိဂမနန္တိ တတိယာ ဒိသာ.

විඤ්ඤාණ ආහාරය ද, 'අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය' යන විපල්ලාසය ද, දෘෂ්ටි උපාදානය ද, දෘෂ්ටි යෝගය හා පරාමාස කායගන්ථය ද, දෘෂ්ටි ආසවය ද, දෘෂ්ටි ඕඝය ද, මානය නමැති හුල ද, සඤ්ඤාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, භය නිසා අගතියට යාම ද යන මේ ධර්මයන් තුන්වන දිසාව වෙයි.

မနောသဉ္စေတနာဟာရော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အဝိဇ္ဇောဃော, မောဟသလ္လော, သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟာ အဂတိဂမနန္တိ စတုတ္ထီ ဒိသာ.

මනෝසංචේතනා ආහාරය ද, 'අනාත්මයෙහි ආත්මය' යන විපල්ලාසය ද, අත්තවාද උපාදානය ද, අවිද්‍යා යෝගය ද, ඉදංසච්චාභිනිවේස කායගන්ථය ද, අවිද්‍යා ආසවය ද, අවිද්‍යා ඕඝය ද, මෝහය නමැති හුල ද, සංස්කාරයන් ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, මෝහයෙන් අගතියට යාම ද යන මේ ධර්මයන් සතරවන දිසාව වෙයි.

တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ကာမုပါဒါနံ, ကာမယောဂေါ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ကာမာသဝေါ[Pg.98], ကာမောဃော, ရာဂသလ္လော, ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနန္တိ, ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

එහි යම් කබලිංකාර ආහාරයක් වේ ද, යම් 'අසුභයෙහි සුභය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, කාම උපාදානය ද, කාම යෝගය ද, අභිජ්ඣා කායගන්ථය ද, කාම ආසවය ද, කාම ඕඝය ද, රාගය නමැති හුල ද, රූපය ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, ඡන්දයෙන් අගතියට යාම ද යන මේ සූත්‍ර දසයෙහි අර්ථය එකමය, ව්‍යඤ්ජන (ප්‍රකාශනය) පමණක් වෙනස් වේ. මේවා රාග චරිත ඇත්තා වූ පුද්ගලයාගේ උපක්ලේශයෝ වෙති.

တတ္ထ ယော စ ဖဿော အာဟာရော ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဘဝုပါဒါနံ, ဘဝယောဂေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထော, ဘဝါသဝေါ, ဘဝေါဃော, ဒေါသသလ္လော, ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသာ အဂတိဂမနန္တိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ, ဣမေ ဒေါသစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

එහි යම් ස්පර්ශ ආහාරයක් වේ ද, යම් 'දුකෙහි සැපය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, භව උපාදානය ද, භව යෝගය ද, ව්‍යාපාද කායගන්ථය ද, භව ආසවය ද, භව ඕඝය ද, ද්වේෂය නමැති හුල ද, වේදනාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, ද්වේෂයෙන් අගතියට යාම ද යන මේ සූත්‍ර දසයෙහි අර්ථය එකමය, ව්‍යඤ්ජන පමණක් වෙනස් වේ. මේවා ද්වේෂ චරිත ඇත්තා වූ පුද්ගලයාගේ උපක්ලේශයෝ වෙති.

တတ္ထ ယော စ ဝိညာဏာဟာရော ယော စ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဒိဋ္ဌောဃော, မာနသလ္လော, သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဘယာ အဂတိဂမနန္တိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ မန္ဒဿ ဥပက္ကိလေသာ.

එහි යම් විඤ්ඤාණ ආහාරයක් වේ ද, යම් 'අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, දෘෂ්ටි උපාදානය ද, දෘෂ්ටි යෝගය ද, පරාමාස කායගන්ථය ද, දෘෂ්ටි ආසවය ද, දෘෂ්ටි ඕඝය ද, මානය නමැති හුල ද, සඤ්ඤාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, භය නිසා අගතියට යාම ද යන මේ සූත්‍ර දසයෙහි අර්ථය එකමය, ව්‍යඤ්ජන පමණක් වෙනස් වේ. මේවා දෘෂ්ටි චරිත ඇත්තා වූ මන්දප්‍රාඥ පුද්ගලයාගේ උපක්ලේශයෝ වෙති.

တတ္ထ ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ယော စ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အဝိဇ္ဇောဃော, မောဟသလ္လော, သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟာ အဂတိဂမနန္တိ, ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ဥဒတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ.

එහි යම් මනෝසංචේතනා ආහාරයක් වේ ද, යම් 'අනාත්මයෙහි ආත්මය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, අත්තවාද උපාදානය ද, අවිද්‍යා යෝගය ද, ඉදංසච්චාභිනිවේස කායගන්ථය ද, අවිද්‍යා ආසවය ද, අවිද්‍යා ඕඝය ද, මෝහය නමැති හුල ද, සංස්කාරයන් ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ද, මෝහයෙන් අගතියට යාම ද යන මේ සූත්‍ර දසයෙහි අර්ථය එකමය, ව්‍යඤ්ජන පමණක් වෙනස් වේ. මේවා දෘෂ්ටි චරිත ඇත්තා වූ, උදධච්චයෙන් (නොසන්සුන් බවෙන්) යුත් පුද්ගලයාගේ උපක්ලේශයෝ වෙති.

တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိညာဏာဟာရော သုညတာယ, မနောသဉ္စေတနာဟာရော အနိမိတ္တေန, တတ္ထ ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော သုညတာယ, ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမုပါဒါနဉ္စ ဘဝုပါဒါနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သုညတာယ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမယောဂေါ စ ဘဝယောဂေါ စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ သုညတာယ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော စ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော စ အပ္ပဏိဟိတေန [Pg.99] ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ပရာမာသကာယဂန္ထော သုညတာယ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော အနိမိတ္တေန.

එහි යම් කබලිංකාර ආහාරයක් ද යම් ස්පර්ශ ආහාරයක් ද වේ ද, මේවා අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් පිරිසිඳ දැකීම කරා පැමිණෙත්. විඤ්ඤාණ ආහාරය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, මනෝසංචේතනා ආහාරය අනිමිත්තයෙන් ද (පිරිසිඳ දැකීම කරා පැමිණෙත්). එහි යම් 'අසුභයෙහි සුභය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, යම් 'දුකෙහි සැපය' යන විපල්ලාසයක් වේ ද, මේවා අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ප්‍රහාණයට හා අභාවයට පත් වෙත්. 'අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යය' යන විපල්ලාසය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, 'අනාත්මයෙහි ආත්මය' යන විපල්ලාසය අනිමිත්තයෙන් ද (ප්‍රහාණය වෙත්). එහි කාම උපාදානය ද භව උපාදානය ද අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. දෘෂ්ටි උපාදානය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, අත්තවාද උපාදානය අනිමිත්තයෙන් ද (ප්‍රහාණය වෙත්). එහි කාම යෝගය සහ භව යෝගය අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ද, දෘෂ්ටි යෝගය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, අවිද්‍යා යෝගය අනිමිත්තයෙන් ද ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. එහි අභිජ්ඣා කායගන්ථය සහ ව්‍යාපාද කායගන්ථය අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ද, පරාමාස කායගන්ථය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, ඉදංසච්චාභිනිවේස කායගන්ථය අනිමිත්තයෙන් ද ප්‍රහාණයට පත් වෙත්.

တတ္ထ ကာမာသဝေါ စ ဘဝါသဝေါ စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌာသဝေါ သုညတာယ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမောဃော စ ဘဝေါဃော စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌောဃော သုညတာယ, အဝိဇ္ဇောဃော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ရာဂသလ္လော စ ဒေါသသလ္လော စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, မာနသလ္လော သုညတာယ, မောဟသလ္လော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ရူပူပဂါ စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဝေဒနူပဂါ စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, သညူပဂါ သုညတာယ, သင်္ခါရူပဂါ အနိမိတ္တေန.

එහි කාම ආසවය සහ භව ආසවය යන මේවා අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. දෘෂ්ටි ආසවය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, අවිද්‍යා ආසවය අනිමිත්තයෙන් ද (ප්‍රහාණය වෙත්). එහි කාම ඕඝය සහ භව ඕඝය අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ද, දෘෂ්ටි ඕඝය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, අවිද්‍යා ඕඝය අනිමිත්තයෙන් ද ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. එහි රාගය නමැති හුල සහ ද්වේෂය නමැති හුල අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ද, මානය නමැති හුල ශුන්‍යතාවයෙන් ද, මෝහය නමැති හුල අනිමිත්තයෙන් ද ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. එහි රූපය ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය සහ වේදනාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් පිරිසිඳ දැකීම කරා පැමිණෙත්. සඤ්ඤාව ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය ශුන්‍යතාවයෙන් ද, සංස්කාර ඇසුරු කළ විඤ්ඤාණස්ථිතිය අනිමිත්තයෙන් ද (පිරිසිඳ දැකීම කරා පැමිණෙත්).

တတ္ထ ဆန္ဒာ စ အဂတိဂမနံ ဒေါသာ စ အဂတိဂမနံ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဘယာ အဂတိဂမနံ သုညတာယ, မောဟာ အဂတိဂမနံ အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗေ လောကဝဋ္ဋာနုသာရိနော ဓမ္မာ နိယျန္တိ. တေ လောကာ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ.

එහි ඡන්දයෙන් අගතියට යාම ද ද්වේෂයෙන් අගතියට යාම ද අප්‍රණිහිත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. භය නිසා අගතියට යාම ශුන්‍යතාවයෙන් ද, මෝහයෙන් අගතියට යාම අනිමිත්ත විමෝක්ෂ මුඛයෙන් ද ප්‍රහාණයට පත් වෙත්. මෙසේ ලෝක වෘත්තයට අනුගත වූ සියලු ධර්මයෝ විමෝක්ෂ මුඛ තුනෙන් ඒ ලෝකයෙන් නික්මෙති (එතෙර වෙති) යනු මෙසේ දත යුතුය.

၈၆. တတြိဒံ နိယျာနံ –

86. එහි මේ (වෘත්තයෙන්) නික්මීම නම්:

စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ ဈာနာနိ, စတ္တာရော ဝိဟာရာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ, စတဿော သမာဓိဘာဝနာ, စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတဿော အပ္ပမာဏာ.

සතර ප්‍රතිපදාවෝ ද, සතර සතිපට්ඨානයෝ ද, සතර ධ්‍යානයෝ ද, සතර විහරණයෝ ද, සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ ද, සතර ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මයෝ ද, සතර අධිෂ්ඨානයෝ ද, සතර සමාධි භාවනාවෝ ද, සතර සුඛභාගිය ධර්මයෝ ද, සතර අප්‍රමාණයෝ (බ්‍රහ්මවිහාර) ද වෙත්.

ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ, ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ. ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပဌမံ ဈာနံ, ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ဒုတိယံ ဈာနံ, တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ တတိယံ ဈာနံ. စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ စတုတ္ထံ ဈာနံ. ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော, ဒုတိယံ ဈာနံ ဒုတိယော ဝိဟာရော, တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော, စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော. ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ, ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ, တတိယော ဝိဟာရော တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ. ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ဒုတိယံ ဒုတိယော, တတိယံ တတိယော, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပဌမံ [Pg.100] အဓိဋ္ဌာနံ, ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဒုတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ, တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော တတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ, စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော စတုတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ. ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပဌမာ သမာဓိဘာဝနာ, ဒုတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ ဒုတိယာ သမာဓိဘာဝနာ, တတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ တတိယာ သမာဓိဘာဝနာ, စတုတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ စတုတ္ထီ သမာဓိဘာဝနာ. ပဌမာ သမာဓိဘာဝနာ ပဌမော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, ဒုတိယာ သမာဓိဘာဝနာ ဒုတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, တတိယာ သမာဓိဘာဝနာ တတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, စတုတ္ထီ သမာဓိဘာဝနာ စတုတ္ထော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော. ပဌမော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော ပဌမံ အပ္ပမာဏံ, ဒုတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော ဒုတိယံ အပ္ပမာဏံ, တတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော တတိယံ အပ္ပမာဏံ, စတုတ္ထော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော စတုတ္ထံ အပ္ပမာဏံ. ပဌမာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ. ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ပဌမံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဒုတိယံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တတိယံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော စတုတ္ထံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ.

පළමු පිළිවෙත පළමු සතිපට්ඨානය වෙයි, දෙවන පිළිවෙත දෙවන සතිපට්ඨානය වෙයි, තෙවන පිළිවෙත තෙවන සතිපට්ඨානය වෙයි, සිව්වන පිළිවෙත සිව්වන සතිපට්ඨානය වෙයි. පළමු සතිපට්ඨානය පළමු ධ්‍යානය වෙයි, දෙවන සතිපට්ඨානය දෙවන ධ්‍යානය වෙයි, තෙවන සතිපට්ඨානය තෙවන ධ්‍යානය වෙයි, සිව්වන සතිපට්ඨානය සිව්වන ධ්‍යානය වෙයි. පළමු ධ්‍යානය පළමු විහරණය (වාසය) වෙයි, දෙවන ධ්‍යානය දෙවන විහරණය වෙයි, තෙවන ධ්‍යානය තෙවන විහරණය වෙයි, සිව්වන ධ්‍යානය සිව්වන විහරණය වෙයි. පළමු විහරණය පළමු සම්මප්පධානය වෙයි, දෙවන විහරණය දෙවන සම්මප්පධානය වෙයි, තෙවන විහරණය තෙවන සම්මප්පධානය වෙයි, සිව්වන විහරණය සිව්වන සම්මප්පධානය වෙයි. පළමු සම්මප්පධානය පළමු ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය වෙයි, දෙවැන්න දෙවැන්න ද, තෙවැන්න තෙවැන්න ද, සිව්වන සම්මප්පධානය සිව්වන ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය ද වෙයි. පළමු ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය පළමු අධිෂ්ඨානය වෙයි, දෙවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය දෙවන අධිෂ්ඨානය වෙයි, තෙවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය තෙවන අධිෂ්ඨානය වෙයි, සිව්වන ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය සිව්වන අධිෂ්ඨානය වෙයි. පළමු අධිෂ්ඨානය පළමු සමාධි භාවනාව වෙයි, දෙවන අධිෂ්ඨානය දෙවන සමාධි භාවනාව වෙයි, තෙවන අධිෂ්ඨානය තෙවන සමාධි භාවනාව වෙයි, සිව්වන අධිෂ්ඨානය සිව්වන සමාධි භාවනාව වෙයි. පළමු සමාධි භාවනාව පළමු සුඛභාගිය ධර්මය වෙයි, දෙවන සමාධි භාවනාව දෙවන සුඛභාගිය ධර්මය වෙයි, තෙවන සමාධි භාවනාව තෙවන සුඛභාගිය ධර්මය වෙයි, සිව්වන සමාධි භාවනාව සිව්වන සුඛභාගිය ධර්මය වෙයි. පළමු සුඛභාගිය ධර්මය පළමු අප්පමාණ (අප්‍රමාණ) ධර්මය වෙයි, දෙවන සුඛභාගිය ධර්මය දෙවන අප්පමාණ ධර්මය වෙයි, තෙවන සුඛභාගිය ධර්මය තෙවන අප්පමාණ ධර්මය වෙයි, සිව්වන සුඛභාගිය ධර්මය සිව්වන අප්පමාණ ධර්මය වෙයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද පළමු පිළිවෙත පළමු සතිපට්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද දෙවන පිළිවෙත දෙවන සතිපට්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තෙවන පිළිවෙත තෙවන සතිපට්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සිව්වන පිළිවෙත සිව්වන සතිපට්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද පළමු සතිපට්ඨානය පළමු ධ්‍යානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද දෙවන සතිපට්ඨානය දෙවන ධ්‍යානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තෙවන සතිපට්ඨානය තෙවන ධ්‍යානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සිව්වන සතිපට්ඨානය සිව්වන ධ්‍යානය සම්පූර්ණ කරයි.

ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ပဌမံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဒုတိယံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, တတိယံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ တတိယံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ စတုတ္ထံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ. ပဌမော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိံ အသမ္မောသံ ဘိယျောဘာဝံ ပရိပူရေတိ. ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ မာနပ္ပဟာနံ [Pg.101] ပရိပူရေတိ, ဒုတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အာလယသမုဂ္ဃာတံ ပရိပူရေတိ, တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဘဝူပသမံ ပရိပူရေတိ. မာနပ္ပဟာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, အာလယသမုဂ္ဃာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ပညာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ဘဝူပသမော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ. သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဆန္ဒသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဝီရိယသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ပညာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ စိတ္တသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဝီမံသာသမာဓိံ ပရိပူရေတိ. ဆန္ဒသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဝီရိယသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တပံ ပရိပူရေတိ, စိတ္တသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဗုဒ္ဓိံ ပရိပူရေတိ, ဝီမံသာသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂံ ပရိပူရေတိ. ဣန္ဒြိယသံဝရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော မေတ္တံ ပရိပူရေတိ, တပေါ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ကရုဏံ ပရိပူရေတိ, ဗုဒ္ဓိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မုဒိတံ ပရိပူရေတိ, သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပေက္ခံ ပရိပူရေတိ.

වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද පළමු ධ්‍යානය පළමු විහරණය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද දෙවන ධ්‍යානය දෙවන විහරණය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තෙවන ධ්‍යානය තෙවන විහරණය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සිව්වන ධ්‍යානය සිව්වන විහරණය සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද පළමු විහරණය නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගේ නූපදීම සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද දෙවන විහරණය උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගේ ප්‍රහාණය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තෙවන විහරණය නූපන් කුසල ධර්මයන්ගේ ඉපදීම සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සිව්වන විහරණය උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම, මුළා නොවීම සහ වැඩිදියුණු වීම සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද පළමු සම්මප්පධානය මානය ප්‍රහාණය කිරීම සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද දෙවන සම්මප්පධානය ආලය සහමුලින් උදුරා දැමීම සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තෙවන සම්මප්පධානය අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය කිරීම සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සිව්වන සම්මප්පධානය භවය සංසිඳුවීම සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද මානය ප්‍රහාණය කිරීම සත්‍ය අධිෂ්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද ආලය සහමුලින් උදුරා දැමීම ත්‍යාග අධිෂ්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය කිරීම ප්‍රඥා අධිෂ්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද භවය සංසිඳුවීම උපශම (සංසිඳීමේ) අධිෂ්ඨානය සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සත්‍ය අධිෂ්ඨානය ඡන්ද සමාධිය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද ත්‍යාග අධිෂ්ඨානය වීර්ය සමාධිය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද ප්‍රඥා අධිෂ්ඨානය චිත්ත සමාධිය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද උපශම අධිෂ්ඨානය වීමංසා සමාධිය සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද ඡන්ද සමාධිය ඉන්ද්‍රිය සංවරය සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද වීර්ය සමාධිය තපස සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද චිත්ත සමාධිය බුද්ධිය (අවබෝධය) සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද වීමංසා සමාධිය සියලු උපධීන් අත්හැරීම සම්පූර්ණ කරයි. වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද ඉන්ද්‍රිය සංවරය මෙත්තා (මෛත්‍රිය) සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද තපස කරුණාව සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද බුද්ධිය (බෝධිය) මුදිතාව සම්පූර්ණ කරයි, වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද සියලු උපධීන් අත්හැරීම උපේක්ෂාව සම්පූර්ණ කරයි.

၈၇. တတ္ထ ဣမာ စတဿော ဒိသာ ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမော သမ္မပ္ပဓာနော ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဆန္ဒသမာဓိ ဣန္ဒြိယသံဝရော မေတ္တာ ဣတိ ပဌမာ ဒိသာ.

87. එහි මෙම සතර දිශාවන් දැක්විය යුතුය: පළමු පිළිවෙත, පළමු සතිපට්ඨානය, පළමු ධ්‍යානය, පළමු විහරණය, පළමු සම්මප්පධානය, පළමු ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය, සත්‍ය අධිෂ්ඨානය, ඡන්ද සමාධිය, ඉන්ද්‍රිය සංවරය සහ මෛත්‍රිය යන මේ ධර්මයන් පළමු දිශාවයි.

ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယော သမ္မပ္ပဓာနော ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဘဝါဓိဋ္ဌာနံ ဝီရိယသမာဓိ တပေါ ကရုဏာ ဣတိ ဒုတိယာ ဒိသာ.

දෙවන පිළිවෙත, දෙවන සතිපට්ඨානය, දෙවන විහරණය, දෙවන සම්මප්පධානය, දෙවන ආශ්චර්යවත් අද්භූත ධර්මය, භව (සංසිඳීමේ) අධිෂ්ඨානය, වීර්ය සමාධිය, තපස සහ කරුණාව යන මේ ධර්මයන් දෙවන දිශාවයි.

တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယော သတိပဋ္ဌာနော တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော တတိယော သမ္မပ္ပဓာနော တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပညာဓိဋ္ဌာနံ စိတ္တသမာဓိ ဗုဒ္ဓိ မုဒိတာ ဣတိ တတိယာ ဒိသာ.

තුන්වන පටිපදාව (පිළිවෙත), තුන්වන සතිපට්ඨානය, තුන්වන ධ්‍යානය, තුන්වන විහරණය, තුන්වන සම්මප්පධානය, තුන්වන ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, ප්‍රඥා අධිෂ්ඨානය, චිත්ත සමාධිය, බෝධිය (අවබෝධය) සහ මුදිතාව යන මේ ධර්මයෝ තෙවන දිශාවයි.

စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထော သမ္မပ္ပဓာနော စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဝီမံသာသမာဓိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာ ဣတိ စတုတ္ထီ ဒိသာ.

හතරවන පටිපදාව (පිළිවෙත), හතරවන සතිපට්ඨානය, හතරවන ධ්‍යානය, හතරවන විහරණය, හතරවන සම්මප්පධානය, හතරවන ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, උපසම අධිෂ්ඨානය, විමංසා සමාධිය, සියලු උපධීන් අත්හැරීම (නිවන) සහ උපේක්ෂාව යන මේ ධර්මයෝ සිව්වන දිශාවයි.

တတ္ထ [Pg.102] ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမော သမ္မပ္ပဓာနော ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဆန္ဒသမာဓိ ဣန္ဒြိယသံဝရော, မေတ္တာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘေသဇ္ဇံ.

එහි පළමු පටිපදාව, පළමු සතිපට්ඨානය, පළමු ධ්‍යානය, පළමු විහරණය, පළමු සම්මප්පධානය, පළමු ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, සත්‍ය අධිෂ්ඨානය, ඡන්ද සමාධිය, ඉන්ද්‍රිය සංවරය සහ මෙත්තාව යන මේ සූත්‍ර දසයේම අර්ථය එකමය; වෙනස් වන්නේ ශබ්ද (ප්‍රකාශන) පමණි. මෙය රාග චරිත ඇති පුද්ගලයාට පිළියමක් බඳු ඖෂධයකි.

ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဒုတိယံ ဈာနံ ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယော သမ္မပ္ပဓာနော ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ဝီရိယသမာဓိ တပေါ ကရုဏာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒေါသစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘေသဇ္ဇံ.

දෙවන පටිපදාව, දෙවන සතිපට්ඨානය, දෙවන ධ්‍යානය, දෙවන විහරණය, දෙවන සම්මප්පධානය, දෙවන ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, ත්‍යාග අධිෂ්ඨානය, වීර්ය සමාධිය, තපස සහ කරුණාව යන මේ සූත්‍ර දසයේම අර්ථය එකමය; වෙනස් වන්නේ ශබ්ද පමණි. මෙය ද්වේෂ චරිත ඇති පුද්ගලයාට ඖෂධයකි.

တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယော သတိပဋ္ဌာနော တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော တတိယော သမ္မပ္ပဓာနော တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပညာဓိဋ္ဌာနံ စိတ္တသမာဓိ ဗုဒ္ဓိ မုဒိတာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ မန္ဒဿ ဘေသဇ္ဇံ.

තුන්වන පටිපදාව, තුන්වන සතිපට්ඨානය, තුන්වන ධ්‍යානය, තුන්වන විහරණය, තුන්වන සම්මප්පධානය, තුන්වන ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, ප්‍රඥා අධිෂ්ඨානය, චිත්ත සමාධිය, බෝධිය සහ මුදිතාව යන මේ සූත්‍ර දසයේම අර්ථය එකමය; වෙනස් වන්නේ ශබ්ද පමණි. මෙය දෘෂ්ටි චරිත ඇති මන්දප්‍රඥ පුද්ගලයාට ඖෂධයකි.

စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထော သမ္မပ္ပဓာနော စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဝီမံသာသမာဓိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ဥဒတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ.

හතරවන පටිපදාව, හතරවන සතිපට්ඨානය, හතරවන ධ්‍යානය, හතරවන විහරණය, හතරවන සම්මප්පධානය, හතරවන ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මය, උපසම අධිෂ්ඨානය, විමංසා සමාධිය, සියලු උපධීන් අත්හැරීම සහ උපේක්ෂාව යන මේ සූත්‍ර දසයේම අර්ථය එකමය; වෙනස් වන්නේ ශබ්ද පමණි. මෙය දෘෂ්ටි චරිත ඇති උද්ධච්ච (නොසන්සුන්) පුද්ගලයාට ඖෂධයකි.

တတ္ထ ဒုက္ခာ စ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဒုက္ခာ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාව හා දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාව ද 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤාව 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාව 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ ကာယေ ကာယာနုပဿိတာ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိတာ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိတာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ. ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိတာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි කයෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ද වේදනාවන්හි වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ද 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සිතෙහි චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. ධර්මයන්හි ධර්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ ပဌမဉ္စ ဈာနံ ဒုတိယဉ္စ ဈာနံ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယံ ဈာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထံ ဈာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි ප්‍රථම ධ්‍යානය හා දෙවන ධ්‍යානය 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. තෙවන ධ්‍යානය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සිව්වන ධ්‍යානය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ ပဌမော စ ဝိဟာရော ဒုတိယော စ ဝိဟာရော အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယော ဝိဟာရော သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි පළමු විහරණය හා දෙවන විහරණය 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. තෙවන විහරණය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සිව්වන විහරණය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

ယတ္ထ [Pg.103] ပဌမဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ဒုတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

යම් තැනක පළමු සම්මප්පධානය හා දෙවන සම්මප්පධානය 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ ද, තෙවන සම්මප්පධානය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සිව්වන සම්මප්පධානය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ မာနပ္ပဟာနဉ္စ အာလယသမုဂ္ဃာတော စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, အဝိဇ္ဇာပဟာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဘဝူပသမော အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි මානය ප්‍රහාණය කිරීම හා ආලය (ඇලීම) සහමුලින් උදුරා දැමීම 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය කිරීම 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. භවය සන්සිඳුවීම 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဉ္စ စာဂါဓိဋ္ဌာနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ပညာဓိဋ္ဌာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි සත්‍ය අධිෂ්ඨානය හා ත්‍යාග අධිෂ්ඨානය 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. ප්‍රඥා අධිෂ්ඨානය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. උපසම අධිෂ්ඨානය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ ဆန္ဒသမာဓိ စ ဝီရိယသမာဓိ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စိတ္တသမာဓိ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဝီမံသာသမာဓိ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි ඡන්ද සමාධිය හා වීර්ය සමාධිය 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. චිත්ත සමාධිය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. විමංසා සමාධිය 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ ဣန္ဒြိယသံဝရော စ တပေါ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဗုဒ္ဓိ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි ඉන්ද්‍රිය සංවරය හා තපස 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. බෝධිය 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. සියලු උපධීන් අත්හැරීම 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တတ္ထ မေတ္တာ စ ကရုဏာ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, မုဒိတာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ ဥပေက္ခာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

එහි මෙත්තාව හා කරුණාව 'අප්පණිහිත' විමොක්ඛමුඛය වේ. මුදිතාව 'සුඤ්ඤත' විමොක්ඛමුඛය වේ. උපේක්ෂාව 'අනිමිත්ත' විමොක්ඛමුඛය වේ.

တေသံ ဝိက္ကီဠိတံ. စတ္တာရော အာဟာရာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော ပဋိပဒါ…ပေ… စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရိ ဈာနာနိ. စတ္တာရော ယောဂါ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော ဝိဟာရာ. စတ္တာရော ဂန္ထာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ. စတ္တာရော အာသဝါ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ. စတ္တာရော ဩဃာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ. စတ္တာရော သလ္လာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော သမာဓိဘာဝနာ. စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော တာသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ. စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော အပ္ပမာဏာ.

එය ඔවුන්ගේ (බුද්ධාදීන්ගේ) වික්‍රීඩිතයයි (කෙළියයි). සතර ආහාරයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර පටිපදාවන්ය... සතර විපල්ලාසයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර සතිපට්ඨානයන්ය. සතර උපාදානයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර ධ්‍යානයන්ය. සතර යෝගයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර විහරණයන්ය. සතර ග්‍රන්ථයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර සම්මප්පධානයන්ය. සතර ආසවයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මයන්ය. සතර ඕඝයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර අධිෂ්ඨානයන්ය. සතර සල්ලයන්ට (හුල්) ප්‍රතිපක්ෂය සතර සමාධි භාවනාවන්ය. සතර විඤ්ඤාණට්ඨිතීන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර සුඛභාගීය ධර්මයන්ය. සතර අගතිගමනයන්ට ප්‍රතිපක්ෂය සතර අප්පමාණ (සතර බ්‍රහ්ම විහරණ) ධර්මයන්ය.

သီဟာ ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သာဝကာ စ ဟတရာဂဒေါသမောဟာ, တေသံ ဝိက္ကီဠိတံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ ဗျန္တီကိရိယာ စ. ဝိက္ကီဠိတံ ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ ဝိက္ကီဠိတံ ဝိပရိယာသာနဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ဣန္ဒြိယာနိ သဒ္ဓမ္မဂေါစရော ဝိပရိယာသာ ကိလေသဂေါစရော. အယံ ဝုစ္စတိ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ စ နယဿ ဒိသာလောစနဿ စ နယဿ ဘူမီတိ. တေနာဟ ‘‘ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ သံကိလေသေ’’တိ. ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ ‘‘ကုသလာကုသလာ’’တိ စ.

රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් නසා දැමූ සම්මා සම්බුදුවරු, පසේබුදුවරු සහ රහතන් වහන්සේලා සිංහයන් වැනිය. ඔවුන්ගේ වික්‍රීඩිතය (කෙළිය) නම් භාවනාව, සාක්ෂාත් කිරීම සහ (කෙලෙස්) දුරු කිරීමයි. ඉන්ද්‍රියයන් අධිෂ්ඨාන කිරීම හා විපල්ලාසයන් අධිෂ්ඨාන නොකිරීම ද (නැසීම ද) වික්‍රීඩිතයකි. ඉන්ද්‍රියයන් යනු සද්ධර්මයේ හැසිරීම් භූමියයි; විපල්ලාසයන් යනු කෙලෙස්වල හැසිරීම් භූමියයි. මෙය 'සීහවික්කීළිත' නයෙහි හා 'දිශාලෝකන' නයෙහි භූමිය යැයි කියනු ලැබේ. ඒ නිසා 'යමෙක් විපල්ලාසයන් මගින් සංකිලේශයට පමුණුවයි ද' යන්නත්, වෙය්‍යාකරණයන්හි 'යම් කුසල අකුසල ධර්ම කෙනෙක් වෙත් ද' යන්නත් වදාරන ලදී.

တတ္ထ [Pg.104] ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ; ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. တေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, စတ္တာရော အာဟာရာ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ, စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, စတ္တာရော ယောဂါ, စတ္တာရော ဂန္ထာ, စတ္တာရော အာသဝါ, စတ္တာရော ဩဃာ, စတ္တာရော သလ္လာ, စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနီတိ. တေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ, စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ ဈာနာနိ, စတ္တာရော ဝိဟာရာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ, စတဿော သမာဓိဘာဝနာ, စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတဿော အပ္ပမာဏာ ဣတိ.

එහි යම් පුද්ගලයෝ දුක් සහිත පිළිවෙතින් හා මන්දගාමී වූත්, ක්ෂණික වූත් අවබෝධයෙන් යුක්තව (සසරින්) නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. යම් පුද්ගලයෝ සැප සහිත පිළිවෙතින් හා මන්දගාමී වූත්, ක්ෂණික වූත් අවබෝධයෙන් යුක්තව නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. ඒ සිවු පුද්ගලයන්ගේ සංකිලේසය (කෙලෙසීම) නම් මෙයයි: ආහාර සතර, විපල්ලාස සතර, උපාදාන සතර, යෝග සතර, ග්‍රන්ථ සතර, ආසව සතර, ඕඝ සතර, ශල්‍ය සතර, විඤ්ඤාණට්ඨිති සතර සහ අගතිගමන සතරයි. ඒ සිවු පුද්ගලයන්ගේ වෝදානය (පිරිසිදු වීම) නම් මෙයයි: පටිපදා සතර, සතිපට්ඨාන සතර, ධ්‍යාන සතර, විහාර සතර, සම්මප්පධාන සතර, ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්ම සතර, අධිෂ්ඨාන සතර, සමාධි භාවනා සතර, සුඛභාගිය ධර්ම සතර සහ අප්පමාණ සතරයි.

၈၈. တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. တတ္ထ ယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယော သာဓာရဏာယ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ နေယျော.

88. එහි යම් පුද්ගලයෝ දුක් සහිත පිළිවෙතින් මන්දගාමී අවබෝධයෙන් හා ක්ෂණික අවබෝධයෙන් යුක්තව නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. යම් පුද්ගලයෝ සැප සහිත පිළිවෙතින් මන්දගාමී අවබෝධයෙන් හා ක්ෂණික අවබෝධයෙන් යුක්තව නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. එහි යමෙක් සැප සහිත පිළිවෙතින් හා ක්ෂණික අවබෝධයෙන් නික්මේද, මොහු 'උග්ඝටිතඤ්ඤූ' නම් වේ. යමෙක් සාධාරණ පිළිවෙතකින් නික්මේද, මොහු 'විපඤ්චිතඤ්ඤූ' නම් වේ. යමෙක් දුක් සහිත පිළිවෙතින් හා මන්දගාමී අවබෝධයෙන් නික්මේද, මොහු 'නෙය්‍ය' නම් වේ.

တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ သမထံ ဥပဒိသတိ, နေယျဿ ဝိပဿနံ, သမထဝိပဿနံ ဝိပဉ္စိတညုဿ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ မုဒုကံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, တိက္ခံ နေယျဿ, မုဒုတိက္ခံ ဝိပဉ္စိတညုဿ, တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသယတိ, သံခိတ္တဝိတ္ထာရေန ဝိပဉ္စိတညုဿ, ဝိတ္ထာရေန နေယျဿ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတိ, ဝိပဉ္စိတညုဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ, နေယျဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ အဓိပညာသိက္ခံ ပညာပယတိ, အဓိစိတ္တံ ဝိပဉ္စိတညုဿ, အဓိသီလံ နေယျဿ.

එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට සමථයද, නෙය්‍ය පුද්ගලයාට විපස්සනාවද, විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට සමථ-විපස්සනා දෙකමද උපදෙස් දෙති. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට මෘදු වූ ධර්ම දේශනාවක්ද, නෙය්‍ය පුද්ගලයාට තීක්ෂණ වූද, විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට මෘදු තීක්ෂණ වූද දේශනාවක් උපදෙස් දෙති. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට සංක්ෂේපයෙන් ධර්මය දේශනා කරති, විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට සංක්ෂේප-විස්තර වශයෙන්ද, නෙය්‍ය පුද්ගලයාට විස්තර වශයෙන්ද ධර්මය දේශනා කරති. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට නිස්සරණය (සසරින් මිදීම) පෙන්වා දෙති, විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට ආදීනවය හා නිස්සරණය පෙන්වා දෙති, නෙය්‍ය පුද්ගලයාට ආශ්වාදය, ආදීනවය හා නිස්සරණය පෙන්වා දෙති. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවද, විපඤ්චිතඤ්ඤූ පුද්ගලයාට අධිචිත්ත ශික්ෂාවද, නෙය්‍ය පුද්ගලයාට අධිශීල ශික්ෂාවද පනවති.

တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ. ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ဣတိ ခေါ စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျောတိ.

එහි යම් පුද්ගලයෝ දුක් සහිත පිළිවෙතින් මන්දගාමී අවබෝධයෙන් හා ක්ෂණික අවබෝධයෙන් යුක්තව නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. යම් පුද්ගලයෝ සැප සහිත පිළිවෙතින් මන්දගාමී අවබෝධයෙන් හා ක්ෂණික අවබෝධයෙන් යුක්තව නික්මෙත්ද, මොහු දෙපුද්ගලයෝය. මෙසේ සතර දෙනෙක් වූ පිරිස උග්ඝටිතඤ්ඤූ, විපඤ්චිතඤ්ඤූ සහ නෙය්‍ය වශයෙන් තිදෙනෙක් වෙති.

တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, တီဏိ အကုသလမူလာနိ လောဘော အကုသလမူလံ ဒေါသော အကုသလမူလံ မောဟော အကုသလမူလံ, တီဏိ [Pg.105] ဒုစ္စရိတာနိ – ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ; တယော အကုသလဝိတက္ကာ – ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော; တိဿော အကုသလသညာ – ကာမသညာ ဗျာပါဒသညာ ဝိဟိံသာသညာ; တိဿော ဝိပရီတသညာ – နိစ္စသညာ သုခသညာ အတ္တသညာ; တိဿော ဝေဒနာ – သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ; တိဿော ဒုက္ခတာ – ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ; တယော အဂ္ဂီ – ရာဂဂ္ဂိ ဒေါသဂ္ဂိ မောဟဂ္ဂိ; တယော သလ္လာ – ရာဂသလ္လော ဒေါသသလ္လော မောဟသလ္လော; တိဿော ဇဋာ – ရာဂဇဋာ ဒေါသဇဋာ မောဟဇဋာ; တိဿော အကုသလူပပရိက္ခာ – အကုသလံ ကာယကမ္မံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ အကုသလံ မနောကမ္မံ. တိဿော ဝိပတ္တိယော – သီလဝိပတ္တိ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ အာစာရဝိပတ္တီတိ. တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ. တီဏိ ကုသလမူလာနိ – အလောဘော ကုသလမူလံ အဒေါသော ကုသလမူလံ အမောဟော ကုသလမူလံ. တီဏိ သုစရိတာနိ – ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ. တယော ကုသလဝိတက္ကာ – နေက္ခမ္မဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ. တိဿော ကုသလသညာ – နေက္ခမ္မသညာ အဗျာပါဒသညာ အဝိဟိံသာသညာ. တိဿော အဝိပရီတသညာ – အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ အနတ္တသညာ. တိဿော ကုသလူပပရိက္ခာ – ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ ကုသလံ မနောကမ္မံ. တီဏိ သောစေယျာနိ – ကာယသောစေယျံ ဝစီသောစေယျံ မနောသောစေယျံ; တိဿော သမ္ပတ္တိယော – သီလသမ္ပတ္တိ သမာဓိသမ္ပတ္တိ ပညာသမ္ပတ္တိ. တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အဓိပညာသိက္ခာ; တယော ခန္ဓာ – သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓော. တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ – သုညတံ အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ.

ඒ තිදෙනාගේ සංකිලේසය (කෙලෙසීම) නම් මෙයයි: අකුසල මූල තුන වන ලෝභ අකුසල මූලය, දෝස අකුසල මූලය, මෝහ අකුසල මූලයයි; දුශ්චරිත තුන වන කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය, මනෝ දුශ්චරිතයයි; අකුසල විතර්ක තුන වන කාම විතර්කය, ව්‍යාපාද විතර්කය, විහිංසා විතර්කයයි; අකුසල සංඥා තුන වන කාම සංඥාව, ව්‍යාපාද සංඥාව, විහිංසා සංඥාවයි; විපරීත සංඥා තුන වන නිත්‍ය සංඥාව, සුඛ සංඥාව, ආත්ම සංඥාවයි; වේදනා තුන වන සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව, නොදුක් නොසැප වේදනාවයි; දුක්ඛතා තුන වන දුක්ඛදුක්ඛතාව, සංඛාරදුක්ඛතාව, විපරිණාමදුක්ඛතාවයි; ගිනි තුන වන රාග ගින්න, දෝස ගින්න, මෝහ ගින්නයි; හී (ශල්‍ය) තුන වන රාග හී සැරය, දෝස හී සැරය, මෝහ හී සැරයයි; අවුල් (ජටා) තුන වන රාග අවුල, දෝස අවුල, මෝහ අවුලයි; අකුසල පිරිවර (උපපරික්ඛා) තුන වන අකුසල කායකර්මය, අකුසල වචීකර්මය, අකුසල මනෝකර්මයයි; විපත්ති තුන වන ශීල විපත්තිය, දිට්ඨි විපත්තිය හා ආචාර විපත්තියයි. ඒ තිදෙනාගේ වෝදානය (පිරිසිදු වීම) නම් මෙයයි: කුසල මූල තුන වන අලෝභ කුසල මූලය, අදෝස කුසල මූලය, අමෝහ කුසල මූලයයි; සුචරිත තුන වන කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය, මනෝ සුචරිතයයි; කුසල විතර්ක තුන වන නෙක්ඛම්ම විතර්කය, අව්‍යාපාද විතර්කය, අවිහිංසා විතර්කයයි; සමාධි තුන වන විතර්ක විචාර සහිත සමාධිය, විතර්ක රහිත විචාර මාත්‍රයක් වූ සමාධිය, විතර්ක විචාර දෙකම රහිත සමාධියයි; කුසල සංඥා තුන වන නෙක්ඛම්ම සංඥාව, අව්‍යාපාද සංඥාව, අවිහිංසා සංඥාවයි; අවිපරීත සංඥා තුන වන අනිත්‍ය සංඥාව, දුක් සංඥාව, අනාත්ම සංඥාවයි; කුසල පිරිවර තුන වන කුසල කායකර්මය, වචීකර්මය, මනෝකර්මයයි; පිරිසිදුකම් (සෝචෙය්‍ය) තුන වන කාය පිරිසිදුකම, වචී පිරිසිදුකම, මනෝ පිරිසිදුකමයි; සම්පත්ති තුන වන ශීල සම්පත්තිය, සමාධි සම්පත්තිය, ප්‍රඥා සම්පත්තියයි; ශික්ෂා තුන වන අධිශීල ශික්ෂාව, අධිචිත්ත ශික්ෂාව, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවයි; ස්කන්ධ (ගුණ) තුන වන ශීල ස්කන්ධය, සමාධි ස්කන්ධය, ප්‍රඥා ස්කන්ධයයි; විමොක්ඛ මුඛ තුන වන ශුන්‍යත, අනිමිත්ත සහ අප්පණිහිතයි.

ဣတိ ခေါ စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ, တီဏိ ဟုတွာ ဒွေ ဘဝန္တိ တဏှာစရိတော စ ဒိဋ္ဌိစရိတော စ.

මෙසේ සතර දෙනෙක් වූ පිරිස තිදෙනෙක් වෙති; තිදෙනෙක් වූ පිරිස තණ්හාචරිත සහ දිට්ඨිචරිත වශයෙන් දෙදෙනෙක් වෙති.

တေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ အဿတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ အယောနိသော မနသိကာရော စ ကောသဇ္ဇဉ္စ ဒေါဝစဿဉ္စ အဟံကာရော စ မမံကာရော စ အဿဒ္ဓါ စ ပမာဒေါ စ အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ အသံဝရော စ အဘိဇ္ဈာ စ ဗျာပါဒေါ စ နီဝရဏဉ္စ သံယောဇနဉ္စ ကောဓော စ ဥပနာဟော စ မက္ခော စ ပလာသော စ ဣဿာ စ မစ္ဆေရဉ္စ မာယာ စ သာဌေယျဉ္စ သဿတဒိဋ္ဌိ စ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိစာတိ.

ඒ දෙදෙනාගේ සංකිලේසය නම් මෙයයි: තණ්හාව, අවිද්‍යාව, අහිරිකය, අනොත්තප්පය, අසතිය (සිහිමුළාව), අසම්පජඤ්ඤය, අයෝනිසෝ මනසිකාරය, කුසීතකම, දුර්වච බව (අකීකරුකම), අහංකාරය, මමංකාරය, අශ්‍රද්ධාව, ප්‍රමාදය, අසද්ධර්ම ශ්‍රවණය, අසංවරය, අභිජ්ඣාව, ව්‍යාපාදය, නීවරණ, සංයෝජන, ක්‍රෝධය, උපනාහය (වෛරය), මක්ඛය (ගුණ මැකීම), පලාසය (ගුණමකු බව), ඊර්ෂ්‍යාව, මසුරුකම, මායාව, සාඨෙය්‍යය (කෛරාටික බව), ශාස්වත දෘෂ්ටිය සහ උච්ඡේද දෘෂ්ටියයි.

တေသံ [Pg.106] ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ, သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော စ ဝီရိယာရမ္ဘော စ သောဝစဿဉ္စ ဓမ္မေ ဉာဏဉ္စ အနွယေ ဉာဏဉ္စ ခယေ ဉာဏဉ္စ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏဉ္စ သဒ္ဓါ စ အပ္ပမာဒေါ စ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ သံဝရော စ အနဘိဇ္ဈာ စ အဗျာပါဒေါ စ ရာဂဝိရာဂါ စ စေတောဝိမုတ္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ အဘိသမယော စ အပ္ပိစ္ဆတာ စ သန္တုဋ္ဌိ စ အက္ကောဓော စ အနုပနာဟော စ အမက္ခော စ အပလာသော စ ဣဿာပဟာနဉ္စ မစ္ဆရိယပ္ပဟာနဉ္စ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ သင်္ခတာရမ္မဏော စ ဝိမောက္ခော အသင်္ခတာရမ္မဏော စ ဝိမောက္ခော သဥပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ.

එම පුද්ගලයන් දෙදෙනාගේ පිරිසිදු බව (වෝදානය) මෙයයි: සමථය, විපස්සනාව, හිරි (ලජ්ජාව), ඔත්තප්පය (බිය), සතිය (සිහිය), සම්පජඤ්ඤය (නුවණ), යෝනිසෝ මනසිකාරය, වීරියාරම්භය, සුවච බව, ධර්මයෙහි ඥානය, අන්වය ඥානය, ක්ෂය ඥානය, අනුප්පාද ඥානය, ශ්‍රද්ධාව, අප්‍රමාදය, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය, සංවරය, අනභිජ්ඣාව, අබ්‍යාපාදය, රාග විරාගී චේතෝවිමුක්තිය, අවිද්‍යා විරාගී ප්‍රඥාවිමුක්තිය, අභිසමය, අප්පිච්ඡතාව (අල්පේච්ඡතාව), සන්තුට්ඨිය (සතුට), අක්කෝධය (නොකිපීම), අනුපනාහය (වෛර නොබැඳීම), අමක්ඛය (ගුණ මකන්නෙකු නොවීම), අපලාසය (ගුණ මතු නොකරන්නෙකු නොවීම), ඉස්සා ප්‍රහාණය, මච්ඡරිය ප්‍රහාණය, විද්‍යාව, විමුක්තිය, සංඛතාරම්මණ විමොක්ඛය, අසංඛතාරම්මණ විමොක්ඛය, සඋපාදිසේස නිබ්බානධාතුව සහ අනුපාදිසේස නිබ්බානධාතුවයි.

အယံ ဝုစ္စတိ တိပုက္ခလဿ စ နယဿ အင်္ကုသဿ စ နယဿ ဘူမီတိ. တေနာဟ ‘‘ယော အကုသလေ သမူလေဟိ နေတီ’’တိ ‘‘ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေနာ’’တိ စ.

මෙය තිපුක්ඛල නයෙහි සහ අංකුස නයෙහි භූමිය යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් "යමෙක් අකුසලයන් මුල් සහිතව මෙහෙයවයිද" කියාත් "දිශා ලෝචනයෙන් බලා" කියාත් වදාරන ලදී.

နိယုတ္တံ နယသမုဋ္ဌာနံ.

නය සමුට්ඨානය සම්බන්ධ කරන ලදී.

သာသနပဋ္ဌာနံ

ශාසන පට්ඨානය.

၈၉. တတ္ထ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ? သာသနပဋ္ဌာနေ. တတ္ထ ကတမံ သာသနပဋ္ဌာနံ? သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, တဏှာသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ.

89. එහි අටළොස් මූල පදයන් කොහි දැක්ක යුතුද? ශාසන පට්ඨානයෙහිය. එහි ශාසන පට්ඨානය යනු කුමක්ද? සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය, වාසනාභාගිය සූත්‍රය, නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය, අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය සහ වාසනාභාගිය සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය සහ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය හා නිබ්බේධභාගිය හා අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය හා වාසනාභාගිය හා නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය, වාසනාභාගිය සහ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය, තෘෂ්ණා සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය, දිට්ඨි සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය, දුච්චරිත සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය, තෘෂ්ණා වෝදානභාගිය සූත්‍රය, දිට්ඨි වෝදානභාගිය සූත්‍රය, දුච්චරිත වෝදානභාගිය සූත්‍රය යන මේවාය.

တတ္ထ သံကိလေသော တိဝိဓော – တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသော. တတ္ထ တဏှာသံကိလေသော သမထေန ဝိသုဇ္ဈတိ, သော သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော. ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဝိပဿနာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, သာ [Pg.107] ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော. ဒုစ္စရိတသံကိလေသော သုစရိတေန ဝိသုဇ္ဈတိ, တံ သုစရိတံ သီလက္ခန္ဓော. တဿ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ယဒိ အာသတ္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဘဝေသု, ဧဝံ သာယံ သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာမယံ ပုညကြိယဝတ္ထု ဘဝတိ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ, သာဓာရဏာနိ ကတာနိ အဋ္ဌ ဘဝန္တိ, တာနိယေဝ အဋ္ဌ သုတ္တာနိ သာဓာရဏာနိ ကတာနိ သောဠသ ဘဝန္တိ.

එහි කෙලෙස් (සංකිලේස) තෙවැදෑරුම් වේ - තෘෂ්ණා සංකිලේසය, දිට්ඨි සංකිලේසය, දුච්චරිත සංකිලේසය යනුවෙනි. එහි තෘෂ්ණා සංකිලේසය සමථයෙන් පිරිසිදු වේ; ඒ සමථය සමාධික්ඛන්ධයයි. දිට්ඨි සංකිලේසය විපස්සනාවෙන් පිරිසිදු වේ; ඒ විපස්සනාව ප්‍රඥාක්ඛන්ධයයි. දුච්චරිත සංකිලේසය සුචරිතයෙන් පිරිසිදු වේ; ඒ සුචරිතය සීලක්ඛන්ධයයි. එසේ සීලයෙහි පිහිටියහුට ඉදින් භවයන්හි ඇල්මක් උපදී නම්, එවිට ඔහුගේ ඒ සමථ විපස්සනාව භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුවක් වී එම භවයන්හි උත්පත්තිය පිණිස පවතියි. මේ සූත්‍ර සතර සාධාරණ කළ විට අටක් වේ. එම සූත්‍ර අටම සාධාරණ කළ විට දහසයක් වේ.

ဣမေဟိ သောဠသဟိ သုတ္တေဟိ ဘိန္နေဟိ နဝဝိဓံ သုတ္တံ ဘိန္နံ ဘဝတိ. ဂါထာယ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ, ဝေယျာကရဏေန ဝေယျာကရဏံ အနုမိနိတဗ္ဗံ. သုတ္တေန သုတ္တံ အနုမိနိတဗ္ဗံ.

වෙනස් වූ මේ සූත්‍ර දහසයෙන් නවවැදෑරුම් සූත්‍රය (පෙළ දහම) ප්‍රභේද වේ. ගාථාවෙන් ගාථාව අනුමාන කළ යුතුය, වෙය්‍යාකරණයෙන් වෙය්‍යාකරණය අනුමාන කළ යුතුය, සූත්‍රයෙන් සූත්‍රය අනුමාන කළ යුතුය.

၉၀. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ?

90. එහි සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය යනු කුමක්ද?

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ.

"කාමයෙහි අන්ධ වූ, තෘෂ්ණා දැලෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණා පියස්සෙන් වැසුණු, ප්‍රමාද නමැති බන්ධනයෙන් බැඳුණු සත්ත්වයෝ, මුවවිටෙහි හසු වූ මසුන් මෙන් ජරා මරණයන් කරා යති. කිරි බොන වස්සෙකු මව පසුපස යන්නාක් මෙනි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂတိဂမနာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

මහණෙනි, අගතියට යාම් සතරකි. ඒ සතර කවරේද? ඡන්දයෙන් අගතියට යයි, දෝසයෙන් අගතියට යයි, මෝහයෙන් අගතියට යයි, භයෙන් අගතියට යයි. මහණෙනි, මේ වනාහි අගතියට යාම් සතරයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා ඉන්පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙයද වදාළ සේක -

‘‘ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ အတိဝတ္တတိ;

နိဟီယတိ တဿ ယသော, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ.

"ඡන්දය, ද්වේෂය, භය හා මෝහය නිසා යමෙක් ධර්මය ඉක්මවා කටයුතු කරයිද, ඔහුගේ යසස කළුවර පක්ෂයේ සඳ මෙන් පිරිහෙයි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ.

"සියලු ධර්මයෝ සිත පෙරටු කොට ඇත්තාහ, සිත ශ්‍රේෂ්ඨ කොට ඇත්තාහ, සිතින්ම උපන්නාහ. ඉදින් කිලුටු වූ සිතින් කථා කරයි නම් හෝ ක්‍රියා කරයි නම් හෝ, එවිට රිය රෝදය ගොනාගේ පියවර පසුපස යන්නාක් මෙන් දුක ඔහු පසුපස ලුහුබඳියි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘မိဒ္ဓီ [Pg.108] ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ, နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တသာယီ;

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ.

"යමෙක් වැඩියෙන් අනුභව කරන්නෙකු වූද, නිදිමත සහිත වූද, අධික ලෙස නිදන්නෙකු වූද, නිතර පෙරළෙමින් නිදන්නෙකු වූද වේ නම්, තණ කවා පෝෂණය කළ ඌරෙකු මෙන් ඒ මෝඩ තැනැත්තා නැවත නැවතත් මව්කුසට (උත්පත්තියට) පැමිණෙයි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, တတုဋ္ဌာယ တမေဝ ခါဒတိ;

ဧဝံ အတိဓောနစာရိနံ, သာနိ ကမ္မာနိ နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိ’’န္တိ.

"යකඩින්ම උපන් මලකඩ යකඩයම කා දමන්නාක් මෙන්, එසේම (සිහි බුද්ධියෙන් තොරව) අසංවරව හැසිරෙන පුද්ගලයාගේ ස්වකීය අකුසල කර්මයෝ ඔහුව දුගතිය කරා පමුණුවති."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတော, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စ;

ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထ, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာ’’တိ.

"සන්ධි මුඛයෙහි (කඩන ලද බිත්තිය අසල) අල්ලා ගත් සොරා තමන් කළ ක්‍රියාව නිසා වධයට හෝ බන්ධනයට හෝ පත් වන්නාක් මෙන්, එලෙසම පව්කම් කරන මේ සත්ත්වයෝ පරලොවදී ස්වකීය කර්මය නිසාම වධයට හා බන්ධනයට පත් වෙති."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခ’’န္တိ.

"තමාට සැප සොයන යමෙක්, සැප කැමති අන්‍ය සත්ත්වයන්ට දඬුවමින් හිංසා කරයිද, ඔහු පරලොවදී සැපයක් නොලබයි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ဂုန္နံ စေ တရမာနာနံ, ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တိ, နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတိ.

"ගංගාවකින් එතෙර වන ගවයන් අතුරින් නායක ගවයා ඉදින් ඇදයට යයි නම්, මඟ පෙන්වන්නා ඇදයට ගිය කල්හි සියලු ගවයෝද ඇදයටම යති.

‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော စေ အဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ ဒုက္ခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ အဓမ္မိကော’’တိ.

එලෙසම මනුෂ්‍යයන් අතරෙහි යමෙක් ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සම්මතද, ඔහුද එලෙසමය. ඉදින් ඔහු අධර්මයෙහි හැසිරෙයි නම්, සෙසු ජනයා ගැන කුමන කථාද? රජු අධර්මික වූ කල්හි මුළු රටම දුකට පත් වෙයි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘သုကိစ္ဆရူပါဝတိမေ မနုဿာ, ကရောန္တိ ပါပံ ဥပဓီသု ရတ္တာ;

ဂစ္ဆန္တိ တေ ဗဟုဇနသန္နိဝါသံ, နိရယံ အဝီစိံ ကဋုကံ ဘယာနက’’န္တိ.

"උපධීන් කෙරෙහි ඇලුණු මේ මිනිස්සු ඉතා අපහසුවෙන් පව්කම් කරති; ඔවුහු බොහෝ දෙනා එක් රැස් වන, කටුක වූ, භයානක වූ අවීචි නිරයට යති."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ဖလံ [Pg.109] ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ, ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ;

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ, ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ.

"කෙසෙල් ගෙඩිය කෙසෙල් ගස විනාශ කරන්නාක් මෙන්ද, උණ පලදාව උණ ගස හා බට පලදාව බට ගස විනාශ කරන්නාක් මෙන්ද, වෙළඹගේ ගැබ එහි මව (වෙළඹ) විනාශ කරන්නාක් මෙන්ද, සත්කාරය අසත්පුරුෂයා විනාශ කරයි."

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ကောဓမက္ခဂရု ဘိက္ခု, လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ ;

သုခေတ္တေ ပူတိဗီဇံဝ, သဒ္ဓမ္မေ န ဝိရူဟတီ’’တိ.

ක්‍රෝධය හා ගුණමකු බව බහුල වූ, ලාභ සත්කාරයට ගරු කරන මහණ තෙමේ, සරු කෙතක වැපිරූ කුණු වූ බීජයක් මෙන් සද්ධර්මයෙහි වෘද්ධියට පත් නොවේ.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

၉၁. ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ, (ယထာ ခေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဣရိယတိ, ယဉ္စ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော, ယဉ္စ မဂ္ဂံ သမာရူဠှော). ဣမမှိ စာယံ သမယေ ကာလံ ကရေယျ, ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ နိရယေ. တံ ကိဿ ဟေတု? စိတ္တံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဒုဋ္ဌံ, စေတောပဒေါသဟေတု ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ, တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

91. මහණෙනි, මම මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකු දූෂිත වූ සිතින් යුක්ත බව මාගේ සිතින් ඔහුගේ සිත පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි: 'යම් ලෙසකින් මේ පුද්ගලයා හැසිරෙන්නේ ද, යම් පිළිවෙතක පිළිපන්නේ ද, යම් මාර්ගයකට පිළිපන්නේ ද, ඒ සියල්ල මම දනිමි. ඉදින් මේ අවස්ථාවෙහි මේ පුද්ගලයා කළුරිය කරන්නේ නම්, ගෙන එන ලද බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් ඔහු නිරයෙහි උපදින්නේ ය. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි. මහණෙනි, සිත දූෂිත වීමේ හේතුවෙන් මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගතිය, විනිපාතය වූ නිරයෙහි උපදිති.' භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අර්ථය වදාළ සේක. එහිදී මෙය මෙසේ ද කියනු ලැබේ –

‘‘ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဉတွာန, ဧကစ္စံ ဣဓ ပုဂ္ဂလံ;

ဧတမတ္ထဉ္စ ဗျာကာသိ, ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခူန သန္တိကေ;

මෙලොව දූෂිත වූ සිත් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉදිරියෙහි මේ අර්ථය ප්‍රකාශ කළ සේක:

ဣမမှိ စာယံ သမယေ, ကာလံ ကယိရာထ ပုဂ္ဂလော;

နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ, စိတ္တံ ဟိဿ ပဒူသိတံ;

စေတောပဒေါသဟေတု ဟိ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ.

ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතේ මරණයට පත් වන්නේ නම් නිරයෙහි උපදින්නේ ය. මන්ද, ඔහුගේ සිත දූෂිත වී ඇති බැවිනි. සිතේ දූෂිත බව නිසා සත්ත්වයෝ දුගතියට යති.

ယထာဘတံ နိက္ခိပေယျ, ဧဝမေဝ တထာဝိဓော;

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော, နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

යම් සේ ගෙන එන ලද බරක් බිම තබන්නේ ද, එලෙසම එවැනි ස්වභාවයක් ඇති ඒ අනුවණ පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි.

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတန္တိ.

මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙසේ මට අසන්නට ලැබුණි.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

ඉදින් ඔබ දුකට බිය වන්නේ නම්, ඉදින් ඔබට දුක අප්‍රිය වන්නේ නම්, ප්‍රසිද්ධියේ හෝ රහසිගතව හෝ පව්කම් නොකරන්න.

‘‘သစေ [Pg.110] စ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿထ ကရောထ ဝါ;

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပေစ္စပိ ပလာယတ’’န္တိ.

ඉදින් ඔබ පව්කම් කරන්නහු නම් හෝ කළාහු නම් හෝ, පලා ගිය ද ඔබට දුකෙන් මිදීමක් නැත.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘အဓမ္မေန ဓနံ လဒ္ဓါ, မုသာဝါဒေန စူဘယံ;

မမေတိ ဗာလာ မညန္တိ, တံ ကထံ နု ဘဝိဿတိ.

අධර්මයෙන් ද බොරු කීමෙන් ද යන මේ දෙආකාරයෙන්ම ධනය ලබාගෙන, 'මෙය මාගේ ය' කියා අනුවණයෝ සිතති. එය ඔවුන්ට කෙසේ නම් පවතින්න ද?

‘‘အန္တရာယာ သု ဘဝိဿန္တိ, သမ္ဘတဿ ဝိနဿတိ;

မတာ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆန္တိ, နနု ဧတ္တာဝတာ ဟတာ’’တိ.

රැස් කරන ලද ධනයට උපද්‍රව ඇති වන්නේ ය, එය විනාශ වන්නේ ය. මළ පසු ඔවුහු ස්වර්ගයට නොයති. මෙපමණකින්ම ඔවුන් විනාශ වූවා නොවේ ද?

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ကထံ ခဏတိ အတ္တာနံ, ကထံ မိတ္တေဟိ ဇီရတိ;

ကထံ ဝိဝဋ္ဋတေ ဓမ္မာ, ကထံ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆတိ.

තමා තමාම වනසා ගන්නේ කෙසේ ද? මිතුරන්ගෙන් පිරිහෙන්නේ කෙසේ ද? ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ කෙසේ ද? ස්වර්ගයට නොයන්නේ කෙසේ ද?

‘‘လောဘာ ခဏတိ အတ္တာနံ, လုဒ္ဓေါ မိတ္တေဟိ ဇီရတိ;

လောဘာ ဝိဝဋ္ဋတေ ဓမ္မာ, လောဘာ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ.

ලෝභය නිසා තමා තමාම වනසා ගනියි. ලෝභී තැනැත්තා මිතුරන්ගෙන් පිරිහෙයි. ලෝභය නිසා ධර්මයෙන් පිරිහෙයි. ලෝභය නිසා ස්වර්ගයට නොයයි.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ, အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ;

ကရောန္တာ ပါပကံ ကမ္မံ, ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလံ.

අඥාන වූ අනුවණයෝ, කටුක විපාක දෙන පව්කම් කරමින් තමාටම සතුරෙකු සේ හැසිරෙති.

‘‘န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု, ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ;

ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ, ဝိပါကံ ပဋိသေဝတီ’’တိ.

යම් ක්‍රියාවක් කොට පසුතැවිලි වේ ද, යමක විපාකය කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬමින් විඳීමට සිදු වේ ද, එවැනි ක්‍රියාවක් කිරීම යහපත් නොවේ.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ဒုက္ကရံ ဒုတ္တိတိက္ခဉ္စ, အဗျတ္တေန စ သာမညံ;

ဗဟူ ဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာ, ယတ္ထ ဗာလော ဝိသီဒတိ.

නුවණ මඳ තැනැත්තා හට මහණකම කිරීම දුෂ්කර ය, එය ඉවසීම ද අපහසු ය. එහි බොහෝ දුෂ්කරතා ඇති බැවින් අනුවණයා පිරිහෙයි.

‘‘ယော ဟိ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, ဘာသမာနေ တထာဂတေ;

မနံ ပဒေါသယေ ဗာလော, မောဃံ ခေါ တဿ ဇီဝိတံ.

තථාගතයන් වහන්සේ අර්ථය සහ ධර්මය දේශනා කරද්දී, යම් අනුවණයෙක් සිත දූෂිත කරගන්නේ ද, ඔහුගේ ජීවිතය සැබවින්ම නිෂ්ඵල ය.

‘‘ဧတဉ္စာဟံ အရဟာမိ, ဒုက္ခဉ္စ ဣတော စ ပါပိယတရံ ဘန္တေ;

ယော အပ္ပမေယျေသု တထာဂတေသု, စိတ္တံ ပဒေါသေမိ အဝီတရာဂေါ’’တိ.

ස්වාමීනි, රාගය ප්‍රහීණ නොකළ බැවින් අප්‍රමාණ ගුණ ඇති තථාගතයන් වහන්සේලා කෙරෙහි මම සිත දූෂිත කරගත්තෙමි. ඒ මම මේ දුකට ද, මෙයට වඩා ඉතා ලාමක වූ දුකට ද සුදුසු වන්නෙමි.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘အပ္ပမေယျံ [Pg.111] ပမိနန္တော, ကောဓ ဝိဒွါ ဝိကပ္ပယေ;

အပ္ပမေယျံ ပမာယိနံ, နိဝုတံ တံ မညေ အကိဿဝ’’န္တိ.

අප්‍රමාණ ගුණ ඇති රහතන් වහන්සේලා මනින්නට උත්සාහ කරන ලොව කවර පණ්ඩිතයෙක් නම් ඒ ගැන විකල්ප සිතන්නේ ද? අප්‍රමාණ ගුණ ඇත්තන් මනින්නා වූ ඒ තැනැත්තා නුවණ නැති, මෝහයෙන් වැසුණු අයෙකු ලෙස මම සලකමි.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ, ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ;

ယာယ ဆိန္ဒတိ အတ္တာနံ, ဗာလော ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ.

උපන් සත්ත්වයාගේ කටෙහි පොරොවක් උපදියි. අනුවණයා දුර්භාෂිත වචන කියමින් ඒ පොරොවෙන් තමාම කපා ගනියි.

‘‘န ဟိ သတ္ထံ သုနိသိတံ, ဝိသံ ဟလာဟလံ ဣဝ;

ဧဝံ ဝိရဒ္ဓံ ပါတေတိ, ဝါစာ ဒုဗ္ဘာသိတာ ယထာ’’တိ.

මැනවින් මුවහත් කරන ලද ආයුධයක් හෝ හලාහල විෂක් හෝ සත්ත්වයා එසේ විනාශ නොකරයි, වැරදි ලෙස කියන ලද දුර්භාෂිත වචනය සත්ත්වයා අපායෙහි හෙළන්නාක් මෙනි.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රයයි.

၉၂.

92.

‘‘ယော နိန္ဒိယံ ပသံသတိ, တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယော;

ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိံ, ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတိ.

යමෙක් නින්දා කටයුත්තාට ප්‍රශංසා කරයි ද, ප්‍රශංසා කටයුත්තාට නින්දා කරයි ද, ඔහු කටින් අකුසල් රැස් කරයි. ඒ අකුසලය නිසා ඔහු සැපයක් නොලබයි.

‘‘အပ္ပမတ္တော အယံ ကလိ, ယော အက္ခေသု ဓနပရာဇယော;

သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာ, အယမေဝ မဟန္တတရော ကလိ;

ယော သုဂတေသု မနံ ပဒေါသယေ.

යම් කෙනෙක් දූකෙළියෙහි යෙදී තමාගේ සියලු වස්තුවත්, තමාත් පරාජය වේ නම්, ඒ පරාජය අල්පමාත්‍ර වූවකි. යමෙක් සුගතයන් වහන්සේලා කෙරෙහි සිත දූෂ්‍ය කරගන්නේ ද, එය ම ඊට වඩා ඉතා විශාල වරදකි.

‘‘သတံ သဟဿာနံ နိရဗ္ဗုဒါနံ, ဆတ္တိံသတီ ပဉ္စ စ အဗ္ဗုဒါနိ;

ယမရိယဂရဟီ နိရယံ ဥပေတိ, ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ ပါပက’’န္တိ.

යමෙක් ආර්යයන් වහන්සේලාට ගර්හා කරමින් ලාමක වචන හා සිත පිහිටුවා ගන්නේ ද, ඔහු නිරබ්බුද ලක්ෂයක් ද, තිස් හය නිරබ්බුදයක් ද, අබ්බුද පහක් ද වන කාලයක් නිරයෙහි දුක් විඳින්නේය.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය කෙලෙස් සහිත (සංකිලේසභාගිය) සූත්‍රයකි.

‘‘ယော လောဘဂုဏေ အနုယုတ္တော, သော ဝစသာ ပရိဘာသတိ အညေ;

အဿဒ္ဓေါ ကဒရိယော အဝဒညူ, မစ္ဆရိ ပေသုဏိယံ အနုယုတ္တော.

යමෙක් ලෝභයෙහි ඇලී සිටින්නේ ද, හෙතෙම අන් අයට වචනයෙන් පරිභව කරයි. ඔහු ශ්‍රද්ධාවක් නැති, අශිෂ්ට, ගුණ හඳුනන්නේ නැති, මසුරු, කේළාම් කීමට බහුලව යෙදුණු අයෙකි.

‘‘မုခဒုဂ္ဂ [Pg.112] ဝိဘူတ အနရိယ, ဘူနဟု ပါပက ဒုက္ကဋကာရိ;

ပုရိသန္တ ကလီ အဝဇာတပုတ္တ, မာ ဗဟုဘာဏိဓ နေရယိကောသိ.

මුඛය දුගඳ වූ, සත්‍යයෙන් තොර වූ, ආර්ය නොවන, ගුණ විනාශ කරන්නා වූ, පවිටු, අකුසල් කරන්නා වූ, පුරුෂාධමය, මෙහි බොහෝ කතා නොකරව. තෝ නිරයගාමියෙක් වන්නෙහිය.

‘‘ရဇမာကိရသီ အဟိတာယ, သန္တေ ဂရဟသိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

ဗဟူနိ ဒုစ္စရိတာနိ စရိတွာ, ဂစ္ဆသိ ခေါ ပပတံ စိရရတ္တ’’န္တိ.

තෝ තමාට අහිත පිණිස කෙලෙස් රජස් ඉසගන්නෙහිය, ශාන්ත වූ රහතන් වහන්සේලාට ගර්හා කරන්නෙහිය. බොහෝ දුශ්චරිතයන් කොට, සැබවින්ම තෝ බොහෝ කාලයක් නිරය නම් වූ ප්‍රපාතයට යන්නෙහිය.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය කෙලෙස් සහිත (සංකිලේසභාගිය) සූත්‍රයකි.

တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ?

එහි පුණ්‍ය වැඩීම (වාසනාභාගිය) පිළිබඳ සූත්‍රය කවරේ ද?

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ.

ධර්මයෝ (වේදනාදී ස්කන්ධයෝ) සිත පෙරටු කොට ඇත්තාහ. සිත ම ශ්‍රේෂ්ඨ කොට ඇත්තාහ. සිතින් ම උපදින්නාහ. ඉදින් යමෙක් පිරිසිදු සිතින් යුතුව කථා කරයි නම් හෝ ක්‍රියා කරයි නම්, ඒ හේතුවෙන් නොපහවන සෙවනැල්ල මෙන් සැපය ඔහු ලුහුබඳින්නේය.

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය පුණ්‍ය වැඩීම (වාසනාභාගිය) පිළිබඳ සූත්‍රයකි.

၉၃. မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ, သော ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော ဘန္တေနပိ ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ, တဿ မယှံ, ဘန္တေ, တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ, မုဿတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ, မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ ‘ဣမမှိ စာဟံ သာယနှသမယေ ကာလံ ကရေယျံ, ကာ မယှံ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ.

93. මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, මේ කපිලවස්තු පුරය ඉතා දියුණු වූ, සශ්‍රීක වූ, බොහෝ ජනයාගෙන් පිරී ගිය, මනුෂ්‍යයන්ගෙන් ගැවසී ගත්, තදබද සහිත වීථි ඇත්තකි. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හෝ සිත දියුණු කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා හෝ ඇසුරු කොට සවස් කාලයේ කපිලවස්තු පුරයට ඇතුළු වන විට, කුලප්පු වූ ඇතුන් ද, අසුන් ද, රථ ද, කරත්ත ද, මනුෂ්‍යයන් ද මුණගැසෙයි. ස්වාමීනි, ඒ අවස්ථාවේ දී මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අරභයා වූ සිහිය ගිලිහී යයි, ධර්මය හා සංඝයා අරභයා වූ සිහිය ද ගිලිහී යයි. ස්වාමීනි, ඒ අවස්ථාවේ දී මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් වෙයි: "ඉදින් මම මේ සන්ධ්‍යා කාලයේ කළුරිය කළහොත් මගේ ගතිය කවරේ ද? පරලොව උපත කෙසේ වේ ද?"' කියායි.

‘‘မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ, အပါပိကာ ကာလင်္ကိရိယာ. စတူဟိ ခေါ, မဟာနာမ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော [Pg.113] အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ…ပေ… သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. သေယျထာပိ, မဟာနာမ, ရုက္ခော ပါစီနနိန္နော ပါစီနပေါဏော ပါစီနပဗ္ဘာရော, သော မူလစ္ဆိန္နော ကတမေန ပပတေယျာ’’တိ? ‘‘ယေန, ဘန္တေ, နိန္နော ယေန ပေါဏော ယေန ပဗ္ဘာရော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာနာမ, ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ, အပါပိကာ ကာလင်္ကိရိယာ’’တိ.

මහානාම, බිය නොවන්න, මහානාම, බිය නොවන්න. ඔබේ මරණය ලාමක එකක් නොවන්නේය, කළුරිය කිරීම පවිටු එකක් නොවන්නේය. මහානාම, කරුණු හතරකින් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිවනට නැඹුරු වූයේ, නිවනට බෑවුම් වූයේ, නිවනට යොමු වූයේ වෙයි. ඒ කරුණු හතර කවරේ ද? මහානාම, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි, එනම්: "ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අරහං වන සේක...පෙ... බුද්ධ වන සේක, භගවා වන සේක" යනුවෙනි. ධර්මය කෙරෙහි ද...පෙ... සංඝයා කෙරෙහි ද...පෙ... ආර්යයන් විසින් ප්‍රිය කරන ලද, කඩ නොවන ලද...පෙ... සමාධිය පිණිස පවතින සීලයෙන් යුක්ත වෙයි. මහානාම, එය හරියට නැගෙනහිරට නැඹුරු වූ, නැගෙනහිරට බෑවුම් වූ, නැගෙනහිරට යොමු වූ ගසක් මුලින් කැපූ කල එය කොතැනට ඇද වැටේ ද?' 'ස්වාමීනි, එය යම් දෙසකට නැඹුරු ද, යම් දෙසකට බෑවුම් ද, යම් දෙසකට යොමු ද, ඒ දෙසට ම ඇද වැටෙයි.' 'මහානාම, එලෙසම මේ කරුණු හතරින් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිවනට නැඹුරු වූයේ, නිවනට බෑවුම් වූයේ, නිවනට යොමු වූයේ වෙයි. මහානාම, බිය නොවන්න, ඔබේ මරණය ලාමක එකක් නොවන්නේය, කළුරිය කිරීම පවිටු එකක් නොවන්නේය.'

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය පුණ්‍ය වැඩීම (වාසනාභාගිය) පිළිබඳ සූත්‍රයකි.

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော လဘတေ သုခ’’န္တိ.

සැප කැමති වන්නා වූ සත්ත්වයන්ට යමෙක් තමාගේ සැප සොයමින් දණ්ඩෙන් හිංසා නොකරයි ද, හෙතෙම පරලොව දී සැප ලබයි.

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය පුණ්‍ය වැඩීම (වාසනාභාගිය) පිළිබඳ සූත්‍රයකි.

‘‘ဂုန္နဉ္စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ တာ ဥဇုံ ဂစ္ဆန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

ගංගාවකින් එතෙර වන ගවයන් අතරින් නායක ගවයා ඉදින් ඍජුව යයි නම්, නායකයා ඍජුව යන කල්හි සෙසු සියලු ගවයෝ ද ඍජුව ම යති.

‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော သစေ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ္မိကော’’တိ.

එලෙසම මනුෂ්‍යයන් අතර යමෙක් ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සම්මත ද, හෙතෙම ඉදින් ධර්මයෙහි හැසිරෙයි නම්, සෙසු ජනයා ගැන කිනම් කථා ද? ඉදින් රජු ධාර්මික වේ නම්, මුළු රටම සුවසේ වසයි.

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය පුණ්‍ය වැඩීම (වාසනාභාගිය) පිළිබඳ සූත්‍රයකි.

၉၄. ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော သာကေတေ ပဋိဝသန္တိ ကေနစိ ဒေဝ ကရဏီယေန. အဿောသုံ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ. နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ.

94. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. ඒ දවස්වල බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා සිවුරු මසමින් සිටියහ. "සිවුරු වැඩ නිම වූ පසු, තෙමස අවසානයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාරිකාවෙහි වඩින සේක" යනුවෙන් ඔවුහු සිතූහ. එකල්හි ඉසිදත්ත සහ පුරාණ නම් වඩුවෝ යම් කිසි කටයුත්තක් සඳහා සාකේත නුවර වාසය කළහ. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සිවුරු මසන බවත්, සිවුරු වැඩ නිම වූ පසු තෙමස අවසානයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාරිකාවෙහි වඩින බවත්" ඔවුන්ට ඇසෙන්නට ලැබුණි.

အထ [Pg.114] ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုံ ‘‘ယဒါ တွံ အမ္ဘော ပုရိသ ပဿေယျာသိ ဘဂဝန္တံ အာဂစ္ဆန္တံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ, အထ အမှာကံ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဒွီဟတီဟံ ဌိတော ခေါ သော ပုရိသော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ, ဒိသွာန ယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဣသိဒတ္တပုရာဏေ ထပတယော ဧတဒဝေါစ ‘‘အယံ သော ဘန္တေ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ယဿဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ.

ඉන්පසු ඉසිදත්ත සහ පුරාණ වඩුවෝ මාවතෙහි මිනිසෙකු නතර කරවා, "පින්වත් පුරුෂය, රහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වඩිනු දුටු විට අපට දැනුම් දෙන්න" යැයි කීහ. දෙතුන් දිනක් එහි සිටි ඒ මිනිසා දුරදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වඩිනු දැක, ඉසිදත්ත සහ පුරාණ වඩුවෝ සිටි තැනට ගොස් මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, අර රහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වඩින සේක, දැන් ඔබ වහන්සේලා ඒ සඳහා සුදුසු කාලය යැයි සිතන්නේ නම් එය ඉටු කරනු මැනවි" යනුවෙනි.

အထ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု, ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

එවිට ඉසිදත්ත සහ පුරාණ වඩුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, උන්වහන්සේට වැඳ පියකරු ලෙස පසුපසින් ගියහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාවතෙන් ඉවත් වී එක්තරා රුක් මූලයකට වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටියහ. ඉසිදත්ත සහ පුරාණ වඩුවෝ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ.

‘‘ယဒါ မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’တိ…ပေ….

'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරින් කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාව පිණිස වඩින බව අපට ඇසෙන විට, "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපෙන් ඈත් වන සේක" යන සිතුවිල්ලෙන් අපට මහත් අසතුටක් හා දොම්නසක් ඇති වෙයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරින් කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වැඩම කළ බව අපට ඇසෙන විටත්, "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපෙන් ඈත් වූ සේක" යන සිතුවිල්ලෙන් අපට මහත් අසතුටක් හා දොම්නසක් ඇති වෙයි...පෙ...'

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကာသီသု မဂဓေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကာသီသု မဂဓေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’တိ.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘කාසි ජනපදයෙන් මගධ ජනපදයට චාරිකාවේ වඩින සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපෙන් ඈත් වන සේක’ යි අපට නොසතුටක් හා දොම්නසක් ඇති වෙයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘කාසි ජනපදයෙන් මගධ ජනපදයට චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපෙන් ඈත්ව සිටින සේක’ යි අපට අපමණ නොසතුටක් හා මහත් දොම්නසක් ඇති වෙයි.”

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘မဂဓေသု ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘မဂဓေသု ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, ဟောတိ နော [Pg.115] တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’တိ…ပေ….

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මගධ ජනපදයෙන් කාසි ජනපදයට චාරිකාවේ වඩින සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට සමීප වන සේක’ යි අපට සතුටක් හා සෝමනස්සයක් ඇති වෙයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මගධ ජනපදයෙන් කාසි ජනපදයට චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට සමීපව සිටින සේක’ යි අපට සතුටක් හා සෝමනස්සයක් ඇති වෙයි...පෙ...”

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကောသလေသု သာဝတ္ထိံ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ. ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘කොසොල් ජනපදයෙන් සැවැත් නුවරට චාරිකාවේ වඩින සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට සමීප වන සේක’ යි අපට සතුටක් හා සෝමනස්සයක් ඇති වෙයි.”

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’တိ ဟောတိ အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ, ဟောတိ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක’ යි අපට ඇසෙන විට, ඒ අවස්ථාවේදී ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට සමීපව වැඩ වසන සේක’ යි අපට අපමණ සතුටක් හා මහත් සෝමනස්සයක් ඇති වෙයි.”

‘‘တသ္မာတိဟ, ထပတယော, သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော, အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အလဉ္စ ပန ဝေါ, ထပတယော, အပ္ပမာဒါယာ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ခေါ နော, ဘန္တေ, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ? ‘‘ကတမော ပန ဝေါ, ထပတယော, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ?

“එබැවින් වඩුවනි, ගිහිගෙය පීඩාකාරී ය, කෙලෙස් රජස් උපදින මාවතකි. පැවිද්ද අහස මෙන් විවෘත ය. වඩුවනි, එබැවින් ඔබලාට අප්‍රමාදී වීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.” “ස්වාමීනි, මේ ගිහිගෙයි පීඩාවට වඩා වෙනත් වූ, ඉතා තදබල වූත්, කටුක වූත් පීඩාවක් අපට ඇද්ද?” “වඩුවනි, ගිහිගෙයි පීඩාවට වඩා ඉතා තදබල වූත්, කටුක වූත් ඒ වෙනත් පීඩාව කුමක්ද?”

‘‘ဣဓ မယံ, ဘန္တေ, ယဒါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥယျာနဘူမိံ နိယျာတုကာမော ဟောတိ, ယေ တေ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ နာဂါ ဩပဝယှာ, တေ ကပ္ပေတွာ ယာ တာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပဇာပတိယော ပိယာ မနာပါ, တာ ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမ, တာသံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ဂန္ဓော ဟောတိ. သေယျထာပိ နာမ ဂန္ဓကရဏ္ဍကဿ တာဝဒေဝ ဝိဝရိယမာနဿ, ယထာ တံ ရာဇကညာနံ ဂန္ဓေန ဝိဘူသိတာနံ. တာသံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ကာယသမ္ဖဿော ဟောတိ, သေယျထာပိ နာမ တူလပိစုနော ဝါ ကပ္ပာဟပိစုနော ဝါ, ယထာ တံ ရာဇကညာနံ သုခေဓိတာနံ. တသ္မိံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, သမယေ နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယော ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ. အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ. န ခေါ ပန မယံ, ဘန္တေ, အဘိဇာနာမ တာသု ဘဂီနိသု ပါပကံ စိတ္တံ ဉပ္ပာဒေန္တာ, အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသံဃာတတရော စာတိ.

“ස්වාමීනි, මෙහි කොසොල් රජතුමා උයනට යන්නට කැමති වූ විට, රජුගේ මඟුල් ඇතුන් සරසා, රජුගේ ප්‍රියමනාප බිසවුන් එක් අයෙකු ඉදිරියෙන් ද එක් අයෙකු පිටුපසින් ද අපි වාඩි කරවමු. ස්වාමීනි, එකෙණෙහිම විවෘත කළ සුවඳ කරඬුවකින් නික්මෙන සුවඳ මෙන් ඒ බිසවුන්ගෙන් එවැනි සුවඳක් විහිදෙයි. ස්වාමීනි, රජකුමරියන්ගේ ශරීර ස්පර්ශය පුළුන් මෙන් හෝ කපු පුළුන් මෙන් ඉතා මෘදු වන්නාක් මෙන්, ඒ බිසවුන්ගේ ශරීර ස්පර්ශය ද එබඳු ම වෙයි. ස්වාමීනි, ඒ අවස්ථාවේදී අපට ඇතා ද රැකගත යුතුය, ඒ බිසවුන් ද රැකගත යුතුය, තමා ද රැකගත යුතුය. එහෙත් ස්වාමීනි, ඒ බිසවුන් කෙරෙහි අප තුළ කිසිදු පාපී සිතක් ඇති වූ බවක් අපි නොදනිමු. ස්වාමීනි, අපට මේ ගිහිගෙයි පීඩාවට වඩා ඉතා තදබල වූත්, කටුක වූත් පීඩාව මෙයයි.”

‘‘တသ္မာတိဟ[Pg.116], ထပတယော, သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော, အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အလဉ္စ ပန ဝေါ, ထပတယော, အပ္ပမာဒါယ. စတူဟိ ခေါ ထပတယော, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

“එබැවින් වඩුවනි, ගිහිගෙය පීඩාකාරී ය, කෙලෙස් රජස් උපදින මාවතකි. පැවිද්ද අහස මෙන් විවෘත ය. වඩුවනි, එබැවින් ඔබලා අප්‍රමාදී වීමට උත්සාහ කරන්න. වඩුවනි, කරුණු සතරකින් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝවාන් වූවෙක් වෙයි, අපායට නොවැටෙන සුළු වූ, නියත වූ, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි.”

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ထပတယော, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ, ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ. ဣမေဟိ ခေါ, ထပတယော, စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

“ඒ සතර කරුණු මොනවාද? වඩුවනි, මෙහි ලා ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත් වන සේක... බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යි බුදුන් කෙරෙහි නොවෙනස් වන ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වෙයි. ධර්මය කෙරෙහි... සංඝයා කෙරෙහි... මසුරුකම නමැති මල බැහැර කළ සිතින් ගිහිගෙයි වාසය කරයි, මුදා හළ පරිත්‍යාග ඇතිව, දන් දීම සඳහා සෝදාගත් දෑත් ඇතිව, පරිත්‍යාගයෙහි ඇළුණු, ඉල්ලීමට සුදුසු වූ, බෙදා හදා දීමට කැමති වූවෙකු වෙයි. වඩුවනි, මේ කරුණු සතරෙන් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෝවාන් වූවෙක් වෙයි, අපායට නොවැටෙන සුළු වූ, නියත වූ, සම්බෝධිය පිහිට කොට ඇත්තෙක් වෙයි.”

‘‘တုမှေ ခေါ, ထပတယော, ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ, ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ကုလေ ဒေယျဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ သီလဝန္တေဟိ ကလျာဏဓမ္မေဟိ, တံ ကိံ မညထ, ထပတယော, ကတိဝိဓာ တေ ကောသလေသု မနုဿာ ယေ တုမှာကံ သမသမာ ယဒိဒံ ဒါနသံဝိဘာဂေဟီ’’တိ? ‘‘လာဘာ နော, ဘန္တေ, သုလဒ္ဓံ နော, ဘန္တေ, ယေသံ နော ဘဂဝါ ဧဝံ ပဇာနာတီ’’တိ.

“වඩුවනි, ඔබලා බුදුන් කෙරෙහි නොවෙනස් වන ප්‍රසාදයෙන් යුක්ත වන්නහු ය... ධර්මය කෙරෙහි... සංඝයා කෙරෙහි... ඔබේ පවුල තුළ යම් දීමනාවක් ඇද්ද, ඒ සියල්ල සිල්වත් ගුණවත් උතුමන් සමඟ බෙදා හදා ගනිහු ය. වඩුවනි, මේ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? දන් දීමේ දී හා බෙදා දීමේ දී ඔබ හා සමාන වූ මිනිසුන් කොසොල් ජනපදයේ තවත් කොපමණ සිටිත් ද?” “ස්වාමීනි, අපට මෙය මහත් ලාභයකි, අපට මෙය මහත් වාසනාවකි. මන්ද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපව මේ අයුරින් හඳුනා ගන්නා සේක.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාග්‍ය සූත්‍රයයි.

၉၅.

95.

‘‘ဧကပုပ္ဖံ စဇိတွာန, သဟဿံ ကပ္ပကောဋိယော;

ဒေဝေ စေဝ မနုဿေ စ, သေသေန ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

“එක් මලක් පූජා කිරීමෙන්, කල්ප කෝටි දහසක් දෙවියන් අතර හා මිනිසුන් අතර ඉපදුණෙමි. ඉතිරි වූ කුසල කර්මයෙන් පිරිනිවන් පෑවෙමි.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාග්‍ය සූත්‍රයයි.

‘‘အဿတ္ထေ ဟရိတောဘာသေ, သံဝိရူဠှမှိ ပါဒပေ;

ဧကံ ဗုဒ္ဓဂတံ သညံ, အလဘိံတ္ထံ ပတိဿတော.

“පැහැපත් හරිත වර්ණයෙන් බබළන, හොඳින් වැඩුණු අතුපතර ඇති බෝධි වෘක්ෂය අසල දී මම සිහි නුවණින් යුක්ත ව බුදුරජාණන් වහන්සේ අරමුණු කොට ගත් එක් සංඥාවක් ලැබුවෙමි.”

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ, တဿာ သညာယ ဝါသနာ’’တိ.

“එතැන් සිට මේ තිස්වැනි කල්පයයි, මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. ඒ බුද්ධ සංඥාවෙහි වාසනා ගුණයෙන් මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් සාක්ෂාත් කළෙමි.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාග්‍ය සූත්‍රයයි.

‘‘ပိဏ္ဍာယ [Pg.117] ကောသလံ ပုရံ, ပါဝိသိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော;

အနုကမ္ပကော ပုရေဘတ္တံ, တဏှာနိဃာတကော မုနိ.

“ලෝකයේ උත්තම වූ, මහා කරුණාවන්ත වූ, තණ්හාව නසා දැමූ ඒ මුණිවරයාණන් වහන්සේ පෙරබත් වේලෙහි පිණ්ඩපාතය පිණිස කොසොල් පුරයට වැඩම කළ සේක.”

‘‘ပုရိသဿ ဝဋံသကော ဟတ္ထေ, သဗ္ဗပုပ္ဖေဟိလင်္ကတော;

သော အဒ္ဒသာသိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ.

“සියලු වර්ගයේ මලින් අලංකාර කරන ලද මල් මාලාවක් අතැතිව සිටි එක් මිනිසෙක්, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩම කරන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවේය.”

‘‘ပဝိသန္တံ ရာဇမဂ္ဂေန, ဒေဝမာနုသပူဇိတံ;

ဟဋ္ဌော စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓမုပသင်္ကမိ.

“රජ මාවතේ වැඩම කරන, දෙවි මිනිසුන්ගේ පූජාවට ලක් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ඔහු සතුටින් සිත පැහැදවා ගෙන උන්වහන්සේ වෙත පැමිණියේය.”

‘‘သော တံ ဝဋံသကံ သုရဘိံ, ဝဏ္ဏဝန္တံ မနောရမံ;

သမ္ဗုဒ္ဓဿုပနာမေသိ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ.

“ඔහු සුවඳවත් වූ, මනස්කාන්ත වූ ඒ මල් මාලාව පැහැදුණු සිතින් යුතුව තම දෑතින් ම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය.”

‘‘တတော အဂ္ဂိသိခါ ဝဏ္ဏာ, ဗုဒ္ဓဿ လပနန္တရာ;

သဟဿရံသိ ဝိဇ္ဇုရိဝ, ဩက္ကာ နိက္ခမိ အာနနာ.

“එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මුහුණෙන් විදුලියක් මෙන් රශ්මි දහසක් විහිදී ගියේය, ගිනි සිළුවක පැහැය ගත් ඒ ආලෝකය උන්වහන්සේගේ දෙතොල් අතරින් නික්මුණි.”

‘‘ပဒက္ခိဏံ ကရိတွာန, သီသေ အာဒိစ္စဗန္ဓုနော;

တိက္ခတ္တုံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ, မုဒ္ဓနန္တရဓာယထ.

“ඒ ආලෝකය හිරුගේ බන්දු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හිස වටා දක්ෂිණාවර්ත ව තෙවරක් කැරකී හිස මුදුනෙහි අතුරුදන් විය.”

‘‘ဣဒံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယံ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ, အာနန္ဒော ဧတဒဗြဝိ.

“ලොමුදැහැගන්වන සුළු මේ අසිරිමත් හා පුදුම සහගත දේ දැක, ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවා ගෙන මෙසේ විමසූ සේක.”

‘‘‘ကော ဟေတု သိတကမ္မဿ, ဗျာကရောဟိ မဟာမုနေ;

ဓမ္မာလောကော ဘဝိဿတိ, ကင်္ခံ ဝိတရ နော မုနေ.

“‘මහා මුණිවරයාණන් වහන්ස, මේ මදහස පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? එය දේශනා කළ මැනව. එය ධර්මයේ ආලෝකය වනු ඇත. මුණිවරයාණන් වහන්ස, අපගේ සැකය දුරු කළ මැනව.’”

‘‘‘ယဿ တံ သဗ္ဗဓမ္မေသု, သဒါ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ;

ကင်္ခိံ ဝေမတိကံ ထေရံ, အာနန္ဒံ ဧတဒဗြဝိ.

“යම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥානය සියලු ධර්මයන් කෙරෙහි සැමදා පවතී ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැකයෙන් හා විමතියෙන් යුක්ත වූ ආනන්ද තෙරුන්ට මේ වදන් වදාළ සේක.”

‘‘‘ယော သော အာနန္ဒ ပုရိသော, မယိ စိတ္တံ ပသာဒယိ;

စတုရာသီတိကပ္ပာနိ, ဒုဂ္ဂတိံ န ဂမိဿတိ.

“ආනන්දය, යම් පුරුෂයෙක් මා කෙරෙහි සිත පහදවා ගන්නේ ද, ඔහු කල්ප අසූ හතරක් මුළුල්ලෙහි දුගතියකට නොයන්නේ ය.”

‘‘‘ဒေဝေသု ဒေဝသောဘဂ္ဂံ, ဒိဗ္ဗံ ရဇ္ဇံ ပသာသိယ;

မနုဇေသု မနုဇိန္ဒော, ရာဇာ ရဋ္ဌေ ဘဝိဿတိ.

“ඔහු දෙවියන් අතර දේව සෞභාග්‍යය හා දිව්‍ය රාජ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මනුෂ්‍යයන් අතර ද මනුෂ්‍ය පාලක මහා රජෙකු වන්නේ ය.”

‘‘‘သော စရိမံ ပဗ္ဗဇိတွာ, သစ္ဆိကတွာန ဓမ္မတံ;

ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဓုတရာဂေါ, ဝဋံသကော နာမ ဘဝိဿတိ.

“ඔහු ස්වකීය අවසාන භවයේ දී පැවිදි වී, සත්‍ය ධර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, පහ වූ රාගය ඇති 'වටංසක' නම් වූ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේ යැයි වදාළ සේක.”

‘‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ, အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ;

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ, အထ ဝါ တဿ သာဝကေ.

“සිත පැහැදුණු කල්හි, තථාගත සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි හෝ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් කෙරෙහි පවත්වනු ලබන දක්ෂිණාව (පූජාව) නම් සුළු පටු නොවන්නේ ය.”

‘‘‘ဧဝံ [Pg.118] အစိန္တိယာ ဗုဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ အစိန္တိယာ;

အစိန္တိယေ ပသန္နာနံ, ဝိပါကော ဟောတိ အစိန္တိယော’’’တိ.

“මෙසේ බුදුවරු අචින්ත්‍ය වෙති, බුද්ධ ධර්මය ද අචින්ත්‍ය වේ. අචින්ත්‍ය වූ බුද්ධ ගුණය කෙරෙහි පැහැදුණවුන්ට ලැබෙන විපාකය ද අචින්ත්‍ය වන්නේ යැයි වදාළ සේක.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය (පිනට අයත්) සූත්‍රයයි.”

၉၆. ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပသန္နစိတ္တံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ ‘‘(ယထာ ခေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဣရိယတိ, ယဉ္စ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော, ယဉ္စ မဂ္ဂံ သမာရူဠှော). ဣမမှိ စာယံ သမယေ ကာလံ ကရေယျ, ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ. တံ ကိဿ ဟေတု? စိတ္တံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပသန္နံ, စေတောပသာဒဟေတု ခေါ ပန ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ, တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

96. “මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි සිත පැහැදුණු එක්තරා පුද්ගලයෙකුගේ සිත මාගේ සිතින් පිරිසිඳ මෙසේ දනිමි. (මේ පුද්ගලයා පවත්වන ක්‍රියාවන් ද, ඔහු පිළිපන් පිළිවෙත ද, ඔහු ගමන් කරන මාර්ගය ද මා දන්නා බැවිනි.) ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ මොහොතේ කළුරිය කරන්නේ නම්, ගෙන ආ බරක් බිම තැබුවාක් මෙන් ඒකාන්තයෙන්ම ස්වර්ගයෙහි උපදින්නේ ය. එයට හේතුව කිමෙක් ද? මහණෙනි, ඔහුගේ සිත පැහැදී ඇති බැවිනි. සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් මෙසේ මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් සත්ත්වයන් කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නාහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක. එහි දී මේ වචන මෙසේ කියනු ලැබේ –”

‘‘ပသန္နစိတ္တံ ဉတွာန, ဧကစ္စံ ဣဓ ပုဂ္ဂလံ;

ဧတမတ္ထဉ္စ ဗျာကာသိ, ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခူန သန္တိကေ.

“මේ ලෝකයෙහි පැහැදුණු සිතක් ඇති එක්තරා පුද්ගලයෙකු ගැන දැනගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් හමුවේ මේ කරුණ පැහැදිලි කළ සේක.”

‘‘ဣမမှိ စာယံ သမယေ, ကာလံ ကယိရာထ ပုဂ္ဂလော;

သဂ္ဂမှိ ဥပပဇ္ဇေယျ, စိတ္တံ ဟိဿ ပသာဒိတံ.

“ඉදින් මේ පුද්ගලයා මේ කාලයෙහි මරණයට පත් වුවහොත්, ඔහු ස්වර්ගයෙහි උපදින්නේ ය. මන්ද යත්, ඔහුගේ සිත (බුද්ධාදී ගුණ කෙරෙහි) පැහැදී ඇති බැවිනි.”

‘‘စေတောပသာဒဟေတု ဟိ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ;

ယထာဘတံ နိက္ခိပေယျ, ဧဝမေဝံ တထာဝိဓော;

ကာယဿ ဘေဒါ သပ္ပညော, သဂ္ဂံ သော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

“සිතේ පැහැදීම හේතුවෙන් සත්ත්වයෝ සුගතියට යති. ගෙන එන ලද බරක් බිම තබන්නාක් මෙන්, එබඳු වූ ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදියි.”

‘‘အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတ’’န္တိ.

“මේ අර්ථය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

‘‘သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝံ, နာရိ အာရုယှ တိဋ္ဌသိ;

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာ.

“පින්වත් ස්ත්‍රිය, ඔබ රන්වන් ආවරණ සහිත යාත්‍රාවකට නැඟී සිටින්නෙහිය. ඔබ පොකුණට බැස, ස්වකීය දෑතින් පියුම් නෙළන්නෙහිය.”

‘‘ကေန တေ တာဒိသော ဝဏ္ဏော, အာနုဘာဝေါ ဇုတိ စ တေ;

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသိစ္ဆိတာ.

“ඔබගේ මේ වර්ණය ද, ආනුභාවය ද, ශරීරාලෝකය ද මෙසේ වීමට හේතුව කුමක් ද? සිතින් කැමති වන යම් වස්තුවක් වේ ද, ඒ සියලු සම්පත් ඔබට ලැබෙන්නේ කුමන හේතුවක් නිසා ද?”

‘‘ပုစ္ဆိတာ ဒေဝတေ သံသ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ;

သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, ဒေဝရာဇေန ပုစ္ဆိတာ.

“දේවතාවිය, මා විසින් විමසන ලද ඔබ, මෙය කිනම් කර්මයක ඵලයක් දැයි පවසන්න. සක් දෙවිඳුන් විසින් විමසන ලද ඒ දේවතාවිය බොහෝ සේ සතුටු වූවා ය.”

‘‘ပဉှံ [Pg.119] ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, သက္ကဿ ဣတိ မေ သုတံ;

အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နာဟံ, ဒိသွာ ထူပံ မနောရမံ.

“ප්‍රශ්නය විමසූ කල්හි ඇය සක් දෙවිඳුන්ට එය මෙසේ පැහැදිලි කළායැයි මා විසින් අසන ලදී. 'මම දීර්ඝ ගමනක් යන අතරතුර, සිත්කළු වූ ස්තූපයක් දැක,”

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေသိံ, ကဿပဿ ယသဿိနော;

ပဒ္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိံ, ပသန္နာ သေဟိ တဿေဝ;

ကမ္မဿ ဖလံ ဝိပါကော, ဧတာဒိသံ ကတပုညာ လဘန္တီ’’တိ.

“මහා යසසින් යුත් කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඒ ස්තූපය කෙරෙහි සිත පහදවා ගතිමි. පැහැදුණු සිත් ඇතිව, මාගේම දෑතින් පියුම් මල් ගෙන පූජා කළෙමි. මේ ඒ කර්මයේම විපාකයයි. පින් කළ අය මෙබඳු විපාක ලබන්නාහ'”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

‘‘ဒါနကထာ သီလကထာ သဂ္ဂကထာ ပုညကထာ ပုညဝိပါကကထာ’’တိ;

“දානය පිළිබඳ කථා, ශීලය පිළිබඳ කථා, ස්වර්ගය පිළිබඳ කථා, පින් පිළිබඳ කථා හා පිනෙහි විපාක පිළිබඳ කථා යනාදියයි.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

‘‘အပိစာပိ ပံသုထူပေသု ဥဒ္ဒိဿကတေသု ဒသဗလဓရာနံ တတ္ထပိ ကာရံ ကတွာ သဂ္ဂေသု နရာ ပမောဒန္တီ’’တိ.

“දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේලා උදෙසා කරන ලද වැලි ස්තූපයන්හි පවා පූජා පවත්වා, මිනිස්සු ස්වර්ග ලෝකයන්හි සතුටු වන්නාහ.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

၉၇.

97.

‘‘ဒေဝပုတ္တသရီရဝဏ္ဏာ, သဗ္ဗေ သုဘဂသဏ္ဌိတီ;

ဥဒကေန ပံသုံ တေမေတွာ, ထူပံ ဝဍ္ဎေထ ကဿပံ.

“දිව්‍ය පුත්‍රයන් වැනි ශරීර වර්ණ ඇති, ඉතා ශෝභන පෙනුමෙන් යුත් සියලු දෙනාම, ජලයෙන් වැලි තෙමා කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්තූපය විශාල කරත්වා.”

‘‘အယံ သုဂတ္တေ သုဂတဿ ထူပေါ, မဟေသိနော ဒသဗလဓမ္မဓာရိနော;

တသ္မိံ ဣမေ ဒေဝမနုဇာ ပသန္နာ, ကာရံ ကရောန္တာ ဇရာမရဏာ ပမုစ္စရေ’’တိ.

“පින්වත් දේවතාවිය, මේ ස්තූපය වනාහි දසබල ධර්මධාරී වූ, මහා ඉසිවර වූ සුගත තථාගතයන් වහන්සේගේ ස්තූපයයි. මෙහි පැහැදුණු සිත් ඇති මේ දෙවිමිනිස්සු පින්කම් කොට ජරාවෙන් හා මරණයෙන් නිදහස් වන්නාහ.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

‘‘ဥဠာရံ ဝတ တံ အာသိ, ယာဟံ ထူပံ မဟေသိနော;

ဥပ္ပလာနိ စ စတ္တာရိ, မာလဉ္စ အဘိရောပယိံ.

“මා විසින් මහා ඉසිවර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්තූපයට නෙළුම් මල් හතරක් ද, මල් මාලාවක් ද පූජා කිරීම වනාහි ඒකාන්තයෙන්ම මහත් වූ පිනකි.”

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

ဝိနိပါတံ န ဂစ္ဆာမိ, ထူပံ ပူဇေတွ သတ္ထုနော’’တိ.

“ඒ ස්තූප පූජාව කළ තැන් සිට අද දක්වා තිස්වන කල්පය වෙයි. එතැන් පටන් මම දුගතියක් නොදනිමි. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ස්තූපය පිදීම නිසා මම අපායට නොයමි.”

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

“මෙය වාසනාභාග්‍යය සූත්‍රයයි.”

‘‘ဗာတ္တိံသလက္ခဏဓရဿ, ဝိဇိတဝိဇယဿ လောကနာထဿ;

သတသဟဿံ ကပ္ပေ, မုဒိတော ထူပံ အပူဇေသိ.

“දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හෙබි, ජයගත යුතු සියලු මාර සේනාව ජයගත්, ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්තූපය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලෙහි සතුටු සිතින් පිදුවේය.”

‘‘ယံ [Pg.120] မယာ ပသုတံ ပုညံ, တေန စ ပုညေန ဒေဝ သောဘဂ္ဂံ;

ရဇ္ဇာနိ စ ကာရိတာနိ, အနာဂန္တုန ဝိနိပါတံ.

“මා විසින් යම් පිනක් රැස් කරන ලද ද, ඒ පින හේතුවෙන් අපායට නොපැමිණ, දේව සෞභාග්‍යය ද, රාජ්‍ය සම්පත් ද භුක්ති වින්දෙමි.”

‘‘ယံ စက္ခု အဒန္တဒမကဿ, သာသနေ ပဏိဟိတံ တထာ;

စိတ္တံ တံ မေ သဗ္ဗံ, လဒ္ဓံ ဝိမုတ္တစိတ္တမှိ ဝိဓူတလတော’’တိ.

"නොදැමුණවුන් දමනය කරන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි යම් සම්මා දිට්ඨියක් පිහිටුවන ලද්දේද, එසේම කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිතක් මා විසින් පිහිටුවන ලද්දේද, ඒ සියල්ල මා විසින් ලබන ලදී. මම කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇත්තෙක්මි, තණ්හා නමැති වැල සිඳ දැමූවෙක්මි."

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.

၉၈.

98.

‘‘သာမာကပတ္ထောဒနမတ္တမေဝ ဟိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓမှိ အဒါသိ ဒက္ခိဏံ;

ဝိမုတ္တစိတ္တေ အခိလေ အနာသဝေ, အရဏဝိဟာရိမှိ အသင်္ဂမာနသေ.

"කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇති, කෙලෙස් ගැට නැති, ආශ්‍රව රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත විහරණයෙන් යුත්, කාම ගුණයන්හි නොඇලුණු සිත් ඇති පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට මම සමහල් සහල් නැළියක බත් මාත්‍රයක්ම දක්ෂිණාවක් ලෙස පූජා කළෙමි."

‘‘တသ္မိဉ္စ ဩကပ္ပယိ ဓမ္မမုတ္တမံ, တသ္မိဉ္စ ဓမ္မေ ပဏိဓေသိံ မာနသံ;

ဧဝံ ဝိဟာရီဟိ မေ သင်္ဂမော သိယာ, ဘဝေ ကုဒါသုပိ စ မာ အပေက္ခဝါ.

"එම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි උතුම් වූ ශ්‍රද්ධාව පිහිටුවූවෙමි. උන්වහන්සේගේ ඒ ධර්මය කෙරෙහි සිත පිහිටුවූවෙමි. මෙබඳු කෙලෙස් රහිත විහරණ ඇති උතුමන් සමඟ මගේ එක්වීම සැමදා වේවා! මින් මතු කිසිදු භවයක ආශාවෙන් යුක්ත නොවෙම්වායි අභිලාෂයක් ඇති කරගත්තෙමි."

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, သဟဿက္ခတ္တုံ ကုရုသူပပဇ္ဇထ ;

ဒီဃာယုကေသု အမမေသု ပါဏိသု, ဝိသေသဂါမီသု အဟီနဂါမိသု.

"ඒ කර්මයේම විපාකයෙන් මම දහස් වාරයක් උතුරුකුරු දිවයිනෙහි දීර්ඝායුෂ ඇති, 'මගේ' කියා ගැනීම් නැති, සුවිශේෂී ගති ඇති, පිරිහීමක් නැති සත්වයන් අතර උපන්නෙමි."

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, သဟဿက္ခတ္တုံ တိဒသောပပဇ္ဇထ;

ဝိစိတြမာလာဘရဏာနုလေပိသု, ဝိသိဋ္ဌကာယူပဂတော ယသဿိသု.

"ඒ කර්මයේම විපාකයෙන් මම දහස් වාරයක් තව්තිසා වැසි දෙවියන් අතර උපන්නෙමි. විසිතුරු මල් මාලා, ආභරණ හා සුවඳ විලවුන් ඇති, යසසින් යුත්, විශිෂ්ට දේහ ලක්ෂණ ඇති දෙවිවරුන් අතර මම උපන්නෙමි."

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, ဝိမုတ္တစိတ္တော အခိလော အနာသဝေါ;

ဣမေဟိ မေ အန္တိမဒေဟဓာရိဘိ, သမာဂမော အာသိဟိ တာဟိ တာသိဟိ.

"ඒ කර්මයේම විපාකයෙන් මම දැන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇති, කෙලෙස් ගැට නැති, ආශ්‍රව රහිත වූවෙක්මි. අවසාන දේහය දරන මේ රහතන් වහන්සේලා හා මාගේ එක්වීම සිදු විය."

‘‘ပစ္စက္ခံ [Pg.121] ခွိမံ အဝစ တထာဂတော ဇိနော, သမိဇ္ဈတေ သီလဝတော ယဒိစ္ဆတိ;

ယထာ ယထာ မေ မနသာ ဝိစိန္တိတံ, တထာ သမိဒ္ဓံ အယမန္တိမော ဘဝေါ’’တိ.

"'සීලවන්තයා යමක් කැමති වේද, එය සමෘද්ධිමත් වේ' යැයි ජයග්‍රාහී තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන්ම වදාළ සේක. මා විසින් සිතින් යම් සේ සිතන ලද්දේද, එය එලෙසම සමෘද්ධිමත් විය. මේ මාගේ අවසාන භවයයි."

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ဧကတိံသမှိ ကပ္ပမှိ ဇိနော အနေဇော, အနန္တဒဿီ ဘဂဝါ သိခီတိ;

တဿာပိ ရာဇာ ဘာတာ သိခိဒ္ဓေ, ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ အဘိပ္ပသန္နော.

"මෙයින් තිස් එක් වන කපෙහි තණ්හා රහිත, අනන්ත දර්ශන ඇති සිඛී නම් භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක. උන්වහන්සේගේ සහෝදර රජතුමාද බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහිත්, ධර්මය කෙරෙහිත් අතිශයින් පැහැදුණේ විය."

‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေ လောကဝိနာယကမှိ, ထူပံ သကာသိ ဝိပုလံ မဟန္တံ;

သမန္တတော ဂါဝုတိကံ မဟေသိနော, ဒေဝါတိဒေဝဿ နရုတ္တမဿ.

"ලෝකනායකයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, දෙවාතිදේව වූ, නරෝත්තම වූ, මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා හාත්පසින් ගාවුත තුනක් පමණ උසැති ඉතා විශාල මහා ස්තූපයක් ඔහු කරවීය."

‘‘တသ္မိံ မနုဿော ဗလိမာဘိဟာရီ, ပဂ္ဂယှ ဇာတိသုမနံ ပဟဋ္ဌော;

ဝါတေန ပုပ္ဖံ ပတိတဿ ဧကံ, တာဟံ ဂဟေတွာန တဿေဝ ဒါသိ.

"ඒ ස්තූපයෙහි එක් මිනිසෙක් ඉතා සතුටින් දෑසමන් මල් ගෙන පූජාවක් පැවැත්වීය. සුළඟින් ඔහුගේ අතින් එක් මලක් බිම වැටුණි. මම ඒ මල ගෙන ඔහුටම දුන්නෙමි."

‘‘သော မံ အဝေါစာဘိပသန္နစိတ္တော, တုယှမေဝ ဧတံ ပုပ္ဖံ ဒဒါမိ;

တာဟံ ဂဟေတွာ အဘိရောပယေသိံ, ပုနပ္ပုနံ ဗုဒ္ဓမနုဿရန္တော.

"පැහැදුණු සිතින් යුත් ඔහු මට මෙසේ කීවේය: 'මම මේ මල ඔබටම දෙමි.' මම එය ගෙන නැවත නැවතත් බුදුරජාණන් වහන්සේව සිහි කරමින් ඒ ස්තූපයෙහි පූජා කළෙමි."

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

ဝိနိပါတဉ္စ န ဂစ္ဆာမိ, ထူပပူဇာယိဒံ ဖလ’’န္တိ.

"එතැන් සිට මෙයින් තිස් වන කපෙහි මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. නිරයට නොගියෙමි. මෙය ස්තූප පූජාවෙහි ඵලයයි."

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ကပိလံ နာမ နဂရံ, သုဝိဘတ္တံ မဟာပထံ;

အာကိဏ္ဏမိဒ္ဓံ ဖီတဉ္စ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရာဇိနော.

"බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ මනාව බෙදා වෙන් කළ මහා මාර්ග ඇති, ජනයාගෙන් පිරුණු, සමෘද්ධිමත්, දියුණු කපිල නම් නගරයක් විය."

‘‘ကုမ္မာသံ [Pg.122] ဝိက္ကိဏိံ တတ္ထ, ပဉ္စာလာနံ ပုရုတ္တမေ;

သောဟံ အဒ္ဒသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဥပရိဋ္ဌံ ယသဿိနံ.

"පංචාල දේශයේ ඒ උත්තම නගරයෙහි මම මුං කැවුම් විකුණුවෙමි. එහිදී අහසින් වඩින්නා වූ, මහත් යසසින් යුත් උපරිට්ඨ නම් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් මම දුටුවෙමි."

‘‘ဟဋ္ဌော စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, နိမန္တေသိံ နရုတ္တမံ;

အရိဋ္ဌံ ဓုဝဘတ္တေန, ယံ မေ ဂေဟမှိ ဝိဇ္ဇထ.

"මම සතුටින් සිත පහදවා ගෙන, නරෝත්තම වූ ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මගේ නිවසේ ඇති දෑ පූජා කරමින් නිත්‍ය දානයෙන් ආරාධනා කළෙමි."

‘‘တတော စ ကတ္တိကော ပုဏ္ဏော, ပုဏ္ဏမာသီ ဥပဋ္ဌိတာ;

နဝံ ဒုဿယုဂံ ဂယှ, အရိဋ္ဌဿောပနာမယိံ.

"ඉන්පසු පුර පසළොස්වක පොහෝ දින හා බැඳුණු කටින සමය පැමිණි කල්හි, මම අලුත් වස්ත්‍ර යුගලක් ගෙන පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි."

‘‘ပသန္နစိတ္တံ ဉတွာန, ပဋိဂ္ဂဏှိ နရုတ္တမော;

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, တဏှာနိဃာတကော မုနိ.

"මාගේ පැහැදුණු සිත දැනගෙන, අනුකම්පා ඇති, කරුණාවන්ත වූ, තණ්හාව නසන මුනිවරයාණෝ ඒ වස්ත්‍ර යුගලය පිළිගත් සේක."

‘‘တာဟံ ကမ္မံ ကရိတွာန, ကလျာဏံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ;

ဒေဝေ စေဝ မနုဿေ စ, သန္ဓာဝိတွာ တတော စုတော.

"බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් වර්ණනා කරන ලද ඒ යහපත් කර්මය කොට, දෙව් ලොව හා මිනිස් ලොව සැරිසරා එතැනින් චුත ව..."

‘‘ဗာရာဏသိယံ နဂရေ, သေဋ္ဌိဿ ဧကပုတ္တကော;

အဍ္ဎေ ကုလသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇိံ, ပါဏေဟိ စ ပိယတရော.

"මම බරණැස් නුවර සිටු පවුලක, ප්‍රාණයටත් වඩා ආදරය කරන එකම පුත්‍රයා ලෙස ධනවත් කුලයක උපන්නෙමි."

‘‘တတော စ ဝိညုတံ ပတ္တော, ဒေဝပုတ္တေန စောဒိတော;

ပါသာဒါ ဩရူဟိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓမုပသင်္ကမိံ.

"ඉන්පසු වියපත් වී බුද්ධිමත් බවට පත් වූ කල්හි, මරණ දූතයෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලැබ, මම මාලිගාවෙන් බැස සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹුණෙමි."

‘‘သော မေ ဓမ္မမဒေသယိ, အနုကမ္ပာယ ဂေါတမော;

ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ.

"ඒ ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මට අනුකම්පාවෙන් ධර්මය දේශනා කළ සේක. එනම් දුක්ඛ සත්‍යය, දුක්ඛ සමුදය සත්‍යය සහ දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයයි."

‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ;

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, မုနိ ဓမ္မမဒေသယိ.

"දුක නිවීමේ මග වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සහ චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ධර්මය මුනිවරයාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක."

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတော;

သမထံ ပဋိဝိဇ္ဈာဟံ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော.

"මම උන්වහන්සේගේ වචනය අසා, ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කරමින්, දිවා රාත්‍රී නොමැලිව සමථ විදර්ශනා ධර්මයන් අවබෝධ කරගත්තෙමි."

‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ယေ မေ ဝိဇ္ဇိံသု အာသဝါ;

သဗ္ဗေ အာသုံ သမုစ္ဆိန္နာ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇရေ ပုန.

"මා තුළ පැවති යම් ආශ්‍රව ධර්ම කෙනෙක් ඇද්ද, ඒ සියලු ආශ්‍රවයෝ මැනවින් සිඳ දමන ලදහ. ඒවා නැවත හට නොගනිති."

‘‘ပရိယန္တကတံ ဒုက္ခံ, စရိမောယံ သမုဿယော;

ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

"මම දුකෙහි අවසානය කළෙමි. මේ මාගේ අවසාන ශරීරයයි. ඉපදීම හා මැරීම ඇති මේ සංසාරය නිම විය. මින් මතු නැවත උපතක් නැත."

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.

၉၉. တတ္ထ [Pg.123] ကတမံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ?

99. එහි නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය කුමක්ද?

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

ඉහළ රූප අරූප ධාතූන්ගෙන් ද, පහළ කාම ධාතූන්ගෙන් ද යන සියලු ධාතූන්ගෙන් මිදුණු, “මම වෙමි” යන දෘෂ්ටියෙන් තොර වූ, මෙසේ මිදුණු තැනැත්තා පෙර කිසිදා තරණය නොකළ සංසාර ඕඝය නැවත උපතක් සිදු නොවීම පිණිස (නිවන සඳහා) තරණය කළේය.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘သီလဝတော, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယေယျ. အဝိပ္ပဋိသာရိနာ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ အဝိပ္ပဋိသာရိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယေယျ. ပမုဒိတေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ပီတိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယေယျ. ပီတိမနဿ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ကာယော ပဿမ္ဘေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘေယျ. ပဿဒ္ဓကာယဿ အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တာဟံ သုခံ ဝေဒိယေယျ’န္တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယေယျ. သုခိနော အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ သမာဓိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သုခိနော သမာဓိ ဇာယေယျ. သမာဟိတဿ အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တာဟံ ယထာဘူတံ ပဇာနေယျ’န္တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနေယျ. ယထာဘူတံ ပဇာနတာ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ နိဗ္ဗိဒါ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒေယျ. နိဗ္ဗိန္ဒန္တေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိရာဂေါ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇေယျ. ဝိရဇ္ဇန္တေန အာနန္ဒ န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိမုတ္တိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ဝိရဇ္ဇန္တော ဝိမုစ္စေယျ. ဝိမုတ္တေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ဝိမုတ္တဿ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ.

“ආනන්දයෙනි, සිල්වතා විසින් ‘මට පසුතැවිල්ලක් නැති ස්වභාවය (අවිප්පටිසාරය) ඇතිවේවා’ කියා චේතනාවක් (බලවත් උත්සාහයක්) කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, සිල්වතාට පසුතැවිල්ලක් නැති ස්වභාවය ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, පසුතැවිලි නොවන තැනැත්තා හට ‘මට ප්‍රමෝදය ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, පසුතැවිලි නොවන තැනැත්තාට ප්‍රමෝදය ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, ප්‍රමෝදයට පත් වූ තැනැත්තා විසින් ‘මට ප්‍රීතිය ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, ප්‍රමෝදයට පත් වූවහුට ප්‍රීතිය ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇති තැනැත්තා විසින් ‘මාගේ කය සංසිඳේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, සංසිඳුණු කයක් ඇති තැනැත්තා විසින් ‘මම සැපයක් විඳිමි’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, සංසිඳුණු කයක් ඇත්තා සැප විඳීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, සැපවත් තැනැත්තා විසින් ‘මට සමාධිය ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, සැපවත් තැනැත්තාට සමාධිය ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, සමාහිත වූ (සිත එකඟ වූ) තැනැත්තා විසින් ‘මම ඇති තතු පරිදි දැනගනිමි’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, සමාහිත වූ තැනැත්තා ඇති තතු පරිදි දැනගැනීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, ඇති තතු පරිදි දැනගන්නා තැනැත්තා විසින් ‘මට කලකිරීම (නිබ්බිදාව) ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, ඇති තතු පරිදි දැනගන්නා තැනැත්තාට කලකිරීම ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, කලකිරීමට පත් වන්නා විසින් ‘මට නොඇලීම (විරාගය) ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, කලකිරුණා වූ තැනැත්තාට නොඇලීම ඇතිවීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, නොඇලුණු තැනැත්තා විසින් ‘මට විමුක්තිය (මිදීම) ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, නොඇලුණු තැනැත්තා විමුක්තියට පත්වීම ධර්මතාවයකි. ආනන්දයෙනි, විමුක්තියට පත් වූ තැනැත්තා විසින් ‘මට විමුක්ති ඥාන දර්ශනය ඇතිවේවා’ කියා චේතනා කළ යුතු නැත. ආනන්දයෙනි, විමුක්තියට පත් වූවහුට විමුක්ති ඥාන දර්ශනය ඇතිවීම ධර්මතාවයකි.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

၁၀၀.

100.

‘‘ယဒါ [Pg.124] ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ, ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ.

කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, ධ්‍යාන වඩන්නා වූ ඒ රහතන් වහන්සේට යම් කලෙක (බෝධිපාක්ෂික) ධර්මයන් පහළ වේ ද, එවිට හේතු සහිත වූ ධර්මයන් මැනවින් අවබෝධ කරගන්නා බැවින් උන්වහන්සේගේ සියලු සැකයන් සැබවින්ම දුරු වී යයි.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ, ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ.

කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති, ධ්‍යාන වඩන්නා වූ ඒ රහතන් වහන්සේට යම් කලෙක (බෝධිපාක්ෂික) ධර්මයන් පහළ වේ ද, එවිට ප්‍රත්‍යයන්ගේ ක්ෂය වීම (නිවන) අවබෝධ කරගන්නා බැවින් උන්වහන්සේගේ සියලු සැකයන් සැබවින්ම දුරු වී යයි.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ကိံနု ကုဇ္ဈသိ မာ ကုဇ္ဈိ, အက္ကောဓော တိဿ တေ ဝရံ;

ကောဓမာနမက္ခဝိနယတ္ထံ ဟိ, တိဿ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ.

“තිස්සය, ඔබ කුමකට කිපෙන්නෙහි ද? නොකිපෙන්න. තිස්සය, ක්‍රෝධ නොකිරීම ඔබට උතුම් වේ. ක්‍රෝධය, මානය සහ ගුණමකු බව දමනය කරනු පිණිසම තිස්සය, මේ ශාසනයෙහි බඹසර වසනු ලැබේ.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ကဒါဟံ နန္ဒံ ပဿေယျံ, အာရညံ ပံသုကူလိကံ;

အညာတုဉ္ဆေန ယာပေန္တံ, ကာမေသု အနပေက္ခိန’’န္တိ.

“ආරණ්‍යවාසී වූ ද, පංසුකූලික ධුතාංගය රකින්නා වූ ද, කිසිවෙකුට නොදැනෙන සේ පිණ්ඩපාතයෙන් යැපෙන්නා වූ ද, කාමයන්හි අපේක්ෂාවක් නැති නන්ද තෙරුන් මම කවදා දකිම් ද?”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ကိံသု ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ;

ကိဿဿု ဧကဓမ္မဿ, ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာတိ.

“ගෞතමයන් වහන්ස, කුමක් නැසීමෙන් සුවසේ නිදිය හැකි ද? කුමක් නැසීමෙන් ශෝක නොකරන්නේ ද? කිනම් එකම ධර්මයක් නැසීම ඔබ වහන්සේ අගය කරන සේක් ද?”

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ;

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ;

ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ, တံ ဟိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ.

“බ්‍රාහ්මණය, ක්‍රෝධය නැසීමෙන් සුවසේ නිදිය හැකිය. ක්‍රෝධය නැසීමෙන් ශෝක නොකරයි. විෂ සහිත මුලක් ඇති, මී පැණි බඳු අගක් (ප්‍රීතියක්) ඇති ක්‍රෝධය නැසීම ආර්යයෝ පසසති. සැබවින්ම එය නසා ශෝක නොකරයි.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ကိံသု ဟနေ ဥပ္ပတိတံ, ကိံသု ဇာတံ ဝိနောဒယေ;

ကိဉ္စဿု ပဇဟေ ဓီရော, ကိဿာဘိသမယော သုခေါ.

“මතු වී එන කුමක් නැසිය යුතු ද? තමා තුළ උපන් කුමක් දුරු කළ යුතු ද? නුවණැත්තා කුමක් අත්හළ යුතු ද? කුමක් අවබෝධ කර ගැනීම සැපයක් ද?”

‘‘ကောဓံ [Pg.125] ဟနေ ဥပ္ပတိတံ, ရာဂံ ဇာတံ ဝိနောဒယေ;

အဝိဇ္ဇံ ပဇဟေ ဓီရော, သစ္စာဘိသမယော သုခေါ’’တိ.

“මතු වී එන ක්‍රෝධය නැසිය යුතුය. තමා තුළ උපන් රාගය දුරු කළ යුතුය. නුවණැත්තා අවිද්‍යාව අත්හළ යුතුය. චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම සැපයකි.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

၁၀၁.

101.

‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ;

ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ.

“තම හිස මත හෙල්ලකින් පහර දුන්නාක් මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තාක් මෙන් ද සලකා, සිහි නුවණින් යුත් භික්ෂුව කාම රාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වාසය කළ යුතුය.”

‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ;

သက္ကာယဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

“තම හිස මත හෙල්ලකින් පහර දුන්නාක් මෙන් ද, හිස ගිනි ගත්තාක් මෙන් ද සලකා, සිහි නුවණින් යුත් භික්ෂුව සක්කාය දිට්ඨිය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වාසය කළ යුතුය.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ, ပတနန္တာ သမုဿယာ;

သဗ္ဗေသံ မရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတမဒ္ဓုဝံ;

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော, ပုညာနိ ကယိရာထ သုခါဝဟာနိ.

“රැස් කරන ලද සියලු සම්පත් ක්ෂය වීමෙන් කෙළවර වේ. ගොඩනගන ලද සියලු ඉදිකිරීම් කඩා වැටීමෙන් කෙළවර වේ. සියලු සත්වයන් මරණයට පත්වන බැවින්, සියල්ලන්ගේම ජීවිතය අනිත්‍යය. මරණය නමැති මේ භය දකිමින්, සැප ගෙන දෙන පින් කළ යුතුය.”

‘‘သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ, ပတနန္တာ သမုဿယာ;

သဗ္ဗေသံ မရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတမဒ္ဓုဝံ;

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော, လောကာမိသံ ပဇဟေ သန္တိပေက္ခော’’တိ.

“රැස් කරන ලද සියලු සම්පත් ක්ෂය වීමෙන් කෙළවර වේ. ගොඩනගන ලද සියලු ඉදිකිරීම් කඩා වැටීමෙන් කෙළවර වේ. සියලු සත්වයන් මරණයට පත්වන බැවින්, සියල්ලන්ගේම ජීවිතය අනිත්‍යය. මරණය නමැති මේ භය දකිමින්, ශාන්තිය (නිවන) අපේක්ෂාවෙන් ලෝක ආමිසයන් අත්හළ යුතුය.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘သုခံ သယန္တိ မုနယော, န တေ သောစန္တိ မာဝိဓ;

ယေသံ ဈာနရတံ စိတ္တံ, ပညဝါ သုသမာဟိတော;

အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော, ဩဃံ တရတိ ဒုတ္တရံ.

“මුනිවරු සුවසේ සැතපෙති. ඔවුහු මෙහි ශෝක නොකරති. යම් කෙනෙකුගේ සිත ධ්‍යානයෙහි ඇලුණේ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ, මැනවින් සමාහිත වූ, පටන් ගත් වීර්යය ඇති, නිවනට මෙහෙයවූ සිත ඇති ඒ මුනිවරයා තරණය කිරීමට අපහසු සංසාර ඕඝය තරණය කරයි.”

‘‘ဝိရတော ကာမသညာယ, သဗ္ဗသံယောဇနာတီတော ;

နန္ဒိဘဝပရိက္ခီဏော, သော ဂမ္ဘီရေ န သီဒတီ’’တိ.

“කාම සංඥාවන්ගෙන් දුරු වූ, සියලු සංයෝජනයන් ඉක්මවා ගිය, භවයෙහි ඇල්ම සහ රාගය ක්ෂය කළ ඒ මුනිවරයා ගැඹුරු වූ සංසාර සාගරයෙහි ගිලී නොයයි.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ, ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

သုဿူသံ လဘတေ ပညံ, အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော.

“නිවනට පැමිණීම පිණිස අර්හත් උතුමන්ගේ ධර්මය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති, අවධානයෙන් යුතුව ධර්මය අසන්නා වූ, අප්‍රමාදී වූ, විචක්ෂණශීලී තැනැත්තා ප්‍රඥාව ලබයි.”

ပတိရူပကာရီ [Pg.126] ဓုရဝါ, ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;

သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပောတိ, ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ;

အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ.

“සුදුසු පරිදි කටයුතු කරන, ධෛර්යවන්ත වූ, උත්සාහවන්ත වූ පණ්ඩිතයා ලෞකික හා ලෝකෝත්තර ධනය ලබයි. සත්‍යය කරණකොට ගෙන කීර්තියට පත්වේ. දීමෙන් මිතුරන් ඇති කර ගනියි. මෙලොවින් පරලොවට ගොස් මෙසේ මතු උපතෙහි ශෝක නොකරයි.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින (නෛර්යාණික) කොටසට අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘သဗ္ဗဂန္ထပဟီနဿ, ဝိပ္ပမုတ္တဿ တေ သတော;

သမဏဿ န တံ သာဓု, ယဒညမနုသာသသီတိ.

සියලු ග්‍රන්ථයන් (බන්ධනයන්) ප්‍රහීණ කළා වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, සිහිබුද්ධියෙන් යුත් ශ්‍රමණයෙකු හට (වෛරී සිතින්) අන්‍යයන්ට අනුශාසනා කිරීම යහපත් නොවේ.

‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, သံဝါသော သက္က ဇာယတိ;

န တံ အရဟတိ သပ္ပညော, မနသာ အနုကမ္ပိတုံ.

ශක්‍රය, යම් කිසි ආකාරයකින් එක්ව වාසය කිරීමක් ඇති වේ ද, එබඳු පුද්ගලයා කෙරෙහි සිතින් අනුකම්පා නොකිරීමට ප්‍රඥාවන්තයාට සුදුසු නොවේ.

‘‘မနသာ စေ ပသန္နေန, ယဒညမနုသာသတိ;

န တေန ဟောတိ သံယုတ္တော, ယာနုကမ္ပာ အနုဒ္ဒယာ’’တိ.

ඉදින් පහන් වූ සිතින් (කරුණාවෙන්) අන්‍යයෙකුට අනුශාසනා කරයි නම්, ඒ අනුශාසනය නිසා ඔහු කෙලෙසුන්ගෙන් බැඳෙන්නේ නැත; එහි ඇත්තේ අනුකම්පාව හා දයාව පමණි.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින ප්‍රඥාවට (නිර්වේදයට) අයත් සූත්‍රයකි.

၁၀၂.

102.

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ကုတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ကုတောဇာ;

ကုတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ.

රාගය හා ද්වේෂය කුමන හේතුවකින් උපදියිද? නොඇල්ම, ඇල්ම හා ලොමුදහගැනීම උපදින්නේ කොහෙන්ද? දරුවන් කපුටෙකු බැඳ මුදා හරින්නාක් මෙන්, කුමන කරුණකින් හටගත් මනෝ විතර්කයෝ සිත කැළඹීමට පත් කරත්ද?

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ;

ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ.

යක්ෂය, අසන්න. රාගය හා ද්වේෂය හටගන්නේ මේ (ආත්මභාවය) මුල් කරගෙනය. නොඇල්ම, ඇල්ම හා ලොමුදහගැනීම උපදින්නේ මෙයින්මය. දරුවන් කපුටෙකු බැඳ මුදා හරින්නාක් මෙන්, මෙයින් හටගත් මනෝ විතර්කයෝ සිත කැළඹීමට පත් කරති.

‘‘သ္နေဟဇာ အတ္တသမ္ဘူတာ, နိဂြောဓဿေဝ ခန္ဓဇာ;

ပုထု ဝိသတ္တာ ကာမေသု, မာလုဝါဝ ဝိတတာ ဝနေ.

තෘෂ්ණාව නමැති තෙතමනයෙන් උපන්, (පඤ්ච උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත) ස්වකීය ආත්මභාවයෙන් හටගත් මේ කෙලෙස්, නුග ගසක කඳෙන් පැනනගින අතු මෙන් ද, වනයෙහි පැතිරී යන මාළුව වැලක් මෙන් ද, කාමයන් කෙරෙහි විවිධාකාරයෙන් ඇලී පවතී.

‘‘ယေ နံ ပဇာနန္တိ ယတောနိဒါနံ, တေ နံ ဝိနောဒေန္တိ သုဏောဟိ ယက္ခ;

တေ ဒုတ္တရံ ဩဃမိမံ တရန္တိ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

යක්ෂය, අසන්න. යමෙක් මේ කෙලෙසුන් උපදින හේතුව දනිත් ද, ඔවුහු ඒ තෘෂ්ණාව දුරු කරති. ඔවුහු මින් පෙර කිසිදාක තරණය නොකළා වූ, තරණය කිරීමට ඉතා දුෂ්කර වූ මේ සංසාර ඕඝය නැවත උපතක් සිදු නොවන නිවන උදෙසා තරණය කරති.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින ප්‍රඥාවට (නිර්වේදයට) අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘ဒုက္ကရံ [Pg.127] ဘဂဝါ သုဒုက္ကရံ ဘဂဝါ’’တိ;

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, (මේ මහණදම් පිරීම) ඉතා දුෂ්කරය, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉතාම දුෂ්කරය” යැයි (කාමද නම්) දේවපුත්‍රයා පැවසීය.

‘‘ဒုက္ကရံ ဝါပိ ကရောန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]သေက္ခာ သီလသမာဟိတာ;

ဌိတတ္တာ အနဂါရိယုပေတဿ, တုဋ္ဌိ ဟောတိ သုခါဝဟာ’’တိ.

“කාමදය, දුෂ්කර වුව ද, ශීලයෙන් යුත්, ස්ථිර ගුණයෙන් යුත් සප්ත ශෛක්ෂ්‍ය පුද්ගලයෝ එය සිදු කරති. පැවිදි බවට පත් වූවහුට (සිව්පසයෙහි ඇති) සතුට සැපත උදා කරයි” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ဒုလ္လဘာ ဘဂဝါ ယဒိဒံ တုဋ္ဌီ’’တိ;

‘‘ဒုလ္လဘံ ဝါပိ လဘန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]စိတ္တဝူပသမေ ရတာ;

ယေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ, ဘာဝနာယ ရတော မနော’’တိ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඒ සතුට ලැබීම ඉතා දුෂ්කරය” යැයි දේවපුත්‍රයා කීය. “කාමදය, දිවා රාත්‍රී දෙක්හි භාවනාවෙහි ඇලුණු සිත් ඇති, සිත සංසිඳුවා ගැනීමෙහි නිරත වූවෝ ඒ දුෂ්කර වූ සතුට ලබති” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ဒုဿမာဒဟံ ဘဂဝါ ယဒိဒံ စိတ္တ’’န္တိ;

‘‘ဒုဿမာဒဟံ ဝါပိ သမာဒဟန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ;

တေ ဆေတွာ မစ္စုနော ဇာလံ, အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒါ’’တိ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ සිත සමාධිගත කිරීම ඉතා දුෂ්කරය” යැයි දේවපුත්‍රයා කීය. “කාමදය, ඉන්ද්‍රියයන් සංසිඳුවා ගැනීමෙහි ඇලුණු ආර්යයෝ ඒ දුෂ්කර වූ සිත සමාධිගත කරති. ඔවුහු මාරයාගේ (කෙලෙස්) දැල සිඳ බිඳ දමා නිවනට යති” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘ဒုဂ္ဂမော ဘဂဝါ ဝိသမော မဂ္ဂေါ’’တိ;

‘‘ဒုဂ္ဂမေ ဝိသမေ ဝါပိ, အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒ ;

အနရိယာ ဝိသမေ မဂ္ဂေ, ပပတန္တိ အဝံသိရာ;

အရိယာနံ သမော မဂ္ဂေါ, အရိယာ ဟိ ဝိသမေ သမာ’’တိ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඒ මාවත ගමන් කිරීමට අපහසුය, විසමය” යැයි දේවපුත්‍රයා කීය. “කාමදය, ඒ දුෂ්කර වූ විසම මාවතෙහි වුව ද ආර්යයෝ ගමන් කරති. අනාර්යයෝ ඒ විසම මාවතෙහි හිස යටට හැරී ඇද වැටෙති. ආර්යයන් වහන්සේලාට ඒ මාවත සමතල වූවකි. මන්ද, ආර්යයෝ විසම තැන්හි පවා සමබරව වෙසෙති” යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින ප්‍රඥාවට (නිර්වේදයට) අයත් සූත්‍රයකි.

၁၀၃.

103.

‘‘ဣဒံ ဟိ တံ ဇေတဝနံ, ဣသိသံဃနိသေဝိတံ;

အာဝုတ္ထံ ဓမ္မရာဇေန, ပီတိသဉ္ဇနနံ မမ.

සෘෂිවරයන් වහන්සේලා (රහතන් වහන්සේලා) විසින් ඇසුරු කරන ලද, ධර්මරාජයන් වහන්සේ විසින් වැඩසිටින්නා වූ මේ ජේතවනය මාගේ සිතෙහි ඉමහත් ප්‍රීතියක් ඇති කරයි.

‘‘ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာ စ ဓမ္မော စ, သီလံ ဇီဝိတမုတ္တမံ;

ဧတေန မစ္စာ သုဇ္ဈန္တိ, န ဂေါတ္တေန ဓနေန ဝါ.

කර්මය (මග සිතෙහි චේතනාව), විද්‍යාව (ප්‍රඥාව), ධර්මය (සමාධිය), ශීලය හා උතුම් දිවි පැවැත්ම යන මෙයින් ම සත්වයෝ පිරිසිදු වෙති; ගෝත්‍රයෙන් හෝ ධනයෙන් පිරිසිදු නොවෙති.

‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော;

ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ, ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတိ.

එබැවින් තමාගේ යහපත දකින පණ්ඩිත මනුෂ්‍යයා නුවණින් යුතුව ධර්මය විමසිය යුතුය. එවිට ඔහු ඒ ආර්ය මාර්ගයෙහි පිරිසිදු භාවයට පත් වේ.

‘‘သာရိပုတ္တောဝ [Pg.128] ပညာယ, သီလေန ဥပသမေန စ;

ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု, ဧတာဝပရမော သိယာ’’တိ.

ප්‍රඥාවෙන්, ශීලයෙන් හා සංසිඳීමෙන් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ හා සමාන වන, නිවනට පැමිණි යම් භික්ෂුවක් වේ නම්, ඔහු ද උතුම්ම තත්ත්වයට පත් වූවෙකි.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින ප්‍රඥාවට (නිර්වේදයට) අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘အတီတံ နာနွာဂမေယျ, နပ္ပဋိကင်္ခေ အနာဂတံ;

ယဒတီတံ ပဟီနံ တံ, အပ္ပတ္တဉ္စ အနာဂတံ.

අතීතය පසුපස හඹා නොයා යුතුය, අනාගතය පතා නොසිටිය යුතුය; මන්ද, අතීතය අප පසුකර අවසානය, අනාගතය තවම පැමිණ නැත.

‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ယော ဓမ္မံ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ;

အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ, တံ ဝိဒွါ မနုဗြူဟယေ.

යමෙක් වර්තමානයෙහි හටගන්නා ධර්මයන් ඒ ඒ තන්හි විදර්ශනා නුවණින් දකී ද, (කෙලෙසුන්ගෙන්) නොසැලෙන, නොසෙල්වෙන ඒ විදර්ශනා ඥානය පණ්ඩිතයා විසින් වඩා වර්ධනය කළ යුතුය.

‘‘အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပံ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ;

န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန, မဟာသေနေန မစ္စုနာ.

කෙලෙස් තවන වීරිය අදම කළ යුතුය, හෙට මරණය පැමිණේ දැයි කවුරු දනිත්ද? මන්ද, මහා සේනාවක් පිරිවරා ගත් ඒ මරු සමඟ අපගේ කිසිදු ගිවිසුමක් නැත.

‘‘ဧဝံ ဝိဟာရိံ အာတာပိံ, အဟောရတ္တမတန္ဒိတံ;

တံ ဝေ ‘‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော’’တိ, သန္တော အာစိက္ခတေ မုနီ’’တိ.

මෙසේ කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, දිවා රාත්‍රී දෙක්හි කම්මැලි නොවී වාසය කරන්නා වූ ඒ පුද්ගලයා 'භද්‍රේකරත්ත' (එක් සොඳුරු රාත්‍රියක් ඇති තැනැත්තා) යැයි ශාන්ත වූ මුනිවරයන් වහන්සේ වදාරන සේක.

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය විනිවිද දකින ප්‍රඥාවට (නිර්වේදයට) අයත් සූත්‍රයකි.

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

“මහණෙනි, පසක් කළ යුතු ධර්ම සතරකි. ඒ සතර මොනවාද? මහණෙනි, ඇතැම් ධර්ම ඇසින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය. ඇතැම් ධර්ම සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය. ඇතැම් ධර්ම කයින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය. ඇතැම් ධර්ම ප්‍රඥාවෙන්ම දැනගත යුතු අතර ප්‍රඥාවෙන්ම පසක් කළ යුතුය.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဒိဗ္ဗစက္ခု သုဝိသုဒ္ဓံ အတိက္ကန္တမာနုသကံ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ.

“මහණෙනි, ඇසින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතු ධර්ම කවරේද? මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය ඉතා පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුස ඇසින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

“මහණෙනි, සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතු ධර්ම කවරේද? පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဣဒ္ဓိဝိဓာ နိရောဓာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

“මහණෙනි, කයින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතු ධර්ම කවරේද? ඉද්ධිවිධ ප්‍රාතිහාර්යයන් හා නිරෝධ සමාපත්තිය කයින් හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතුය.”

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပညာယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’’န္တိ.

“මහණෙනි, ප්‍රඥාවෙන් දැනගත යුතු හා ප්‍රඥාවෙන් පසක් කළ යුතු ධර්ම කවරේද? ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (ආසවක්ඛය ඥානය) ප්‍රඥාවෙන්ම දැනගත යුතුය, ප්‍රඥාවෙන්ම පසක් කළ යුතුය.”

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය නිර්වේධභාගිය සූත්‍රයයි.

၁၀၄. တတ္ထ [Pg.129] ကတမံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ?

104. එහි අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ;

ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု, ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတိ;

ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, ကုတော နံ ဒုက္ခမေဿတီ’’တိ.

“යමෙකුගේ සිත පර්වතයක් මෙන් නොසැලී පවතීද, ලෝකධර්මයන්ගෙන් කම්පා නොවේද; ඇලිය යුතු දැයෙහි නොඇලේද, කිපිය යුතු දැයෙහි නොකිපේද; මෙලෙස වඩන ලද සිතක් ඇති ඔහු කරා දුකක් කෙසේ නම් පැමිණේවිද?”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

အာယသ္မတော စ သာရိပုတ္တဿ စာရိကာဒသမံ ဝေယျာကရဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ චාරිකා පිළිබඳ දසවන ව්‍යාකරණය (විස්තරය) කටයුතුයි.

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မော, နိဟုံဟုင်္ကော နိက္ကသာဝေါ ယတတ္တော;

ဝေဒန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော, ဓမ္မေန သော ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျ;

ယဿုဿဒါ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ.

“යම් බ්‍රාහ්මණයෙක් පව් බැහැර කළේද, අහංකාරයෙන් තොරද, කෙලෙස් මල රහිතද, දැමුණු සිත් ඇත්තේද; මාර්ග ඥානයෙන් නිවනට පැමිණියා වූද, වැස නිම කළ බඹසර ඇත්තේද; ලෝකයෙහි කිසිදු තැනක උත්සන්න වූ කෙලෙස් නැති ඔහු, ධර්මානුකූලව තමා බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි පවසන්නේය.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ဗာဟိတွာ ပါပကေ ဓမ္မေ, ယေ စရန္တိ သဒါ သတာ;

ခီဏသံယောဇနာ ဗုဒ္ဓါ, တေ ဝေ လောကသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

“පව්කාර ධර්මයන් බැහැර කොට, නිතර සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙන, සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ ඒ අවබෝධය ලැබූ උත්තමයෝ ලෝකයෙහි සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙති.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ;

န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တိ, အာဒိစ္စော နပ္ပကာသတိ;

န တတ္ထ စန္ဒိမာ ဘာတိ, တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ.

“යම් නිවනක ජලය, පඨවිය, තේජස හා වායුව පිහිටක් නොලබයිද; එහි තරු බබළන්නේ නැත, හිරු ප්‍රකාශ වන්නේ නැත; එහි සඳු නොබබළයි, අන්ධකාරයක් ද එහි විද්‍යාමාන නොවේ.”

‘‘ယဒါ စ အတ္တနာဝေဒိ, မုနိ မောနေန ဗြာဟ္မဏော;

အထ ရူပါ အရူပါ စ, သုခဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

“යම් කලෙක බ්‍රාහ්මණ වූ මුනිවරයා තම ප්‍රඥාවෙන් (නිවන) තමාම අවබෝධ කරගනීද; එකල්හි ඔහු රූප - අරූපයන්ගෙන් හා සැප - දුක්වලින් නිදහස් වන්නේය.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ယဒါ သကေသု ဓမ္မေသု, ပါရဂူ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော;

အထ ဧတံ ပိသာစဉ္စ, ပက္ကုလဉ္စာတိဝတ္တတီ’’တိ.

“යම් කලෙක බ්‍රාහ්මණයා ස්වකීය ධර්මයන්හි (පඤ්ච උපාදානස්කන්ධයන්හි) පරතෙරට පත්වේද; එකල්හි ඔහු මේ කෙලෙස් නමැති පිශාචයාගෙන් හා මේ අක්කුල පක්කුලයන්ගෙන් (භීතියෙන්) එතෙර වන්නේය.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘နာဘိနန္ဒတိ [Pg.130] အာယန္တိံ, ပက္ကမန္တိံ န သောစတိ;

သင်္ဂါ သင်္ဂါမဇိံ မုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

“පැමිණෙන දෑ ගැන සතුටු නොවෙයි, නික්ම යන දෑ ගැන ශෝක නොවෙයි; පඤ්චවිධ ඇලීම්වලින් මිදුණු, සංග්‍රාමය දිනූ ඒ උත්තමයා මම බ්‍රාහ්මණයා යයි කියමි.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘န ဥဒကေန သုစီ ဟောတိ, ဗဟွေတ္ထ နှာယတီ ဇနော;

ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ.

“ජලයෙන් පමණක් කිසිවෙකු පවිත්‍ර නොවේ, මෙහි බොහෝ ජනයා ස්නානය කරති; යමෙකු තුළ සත්‍යය හා ධර්මය පවතීද, ඔහුම පවිත්‍ර තැනැත්තා වෙයි, ඔහුම සැබෑ බ්‍රාහ්මණයා ද වෙයි.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ, သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ’’န္တိ.

“කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති, ධ්‍යාන වඩන බ්‍රාහ්මණයාට සැබවින්ම යම් කලෙක බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් ප්‍රකට වේද; එකල්හි ඔහු අහස බබළවන හිරු මෙන්, මාර සේනාව පරදවමින් සිටියි.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘သန္တိန္ဒြိယံ ပဿထ ဣရိယမာနံ, တေဝိဇ္ဇပတ္တံ အပဟာနဓမ္မံ;

သဗ္ဗာနိ ယောဂါနိ ဥပါတိဝတ္တော, အကိဉ္စနော ဣရိယတိ ပံသုကူလိကော.

“ශාන්ත වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව හැසිරෙන, ත්‍රිවිද්‍යාවට පත් වූ, නොපිරිහෙන ධර්මතාවයෙන් යුතු, සියලු යෝගයන්ගෙන් එතෙර වූ, කිසිදු කෙලෙස් කිලුටක් නැති, පාංශුකූල සිවුරු දරමින් හැසිරෙන ඒ උත්තමයා දෙස බලන්න.”

‘‘တံ ဒေဝတာ သမ္ဗဟုလာ ဥဠာရာ, ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ;

အာဇာနိယံ ဇာတိဗလံ နိသေဓံ, နိဓ နမဿန္တိ ပသန္နစိတ္တာ.

“පැහැදුණු සිත් ඇති බොහෝ උදාර දේවතාවෝ බ්‍රහ්ම විමානයට පැමිණ, උපතින් ලැබෙන බ්‍රාහ්මණ මානය දුරු කළ ඒ ආජානීය පුරුෂයාට නමස්කාර කරති.”

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ, ကိံ တွံ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ.

“ආජානීය පුරුෂයාණෙනි, ඔබට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයාණෙනි, ඔබට නමස්කාර වේවා! ඔබ කුමක් ඇසුරු කොට ධ්‍යාන වඩන්නේදැයි අපි සැබවින්ම නොදනිමු.” යැයි යම් ගාථාවක් වදාළේ නම්;

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘သဟာယာ ဝတိမေ ဘိက္ခူ, စိရရတ္တံ သမေတိကာ;

သမေတိ နေသံ သဒ္ဓမ္မော, ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ’’.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මුණු මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සැබවින්ම යහළුවෝය, බොහෝ කලක් එක්ව වසන්නෝය; ඔවුන්ගේ ඒ උතුම් ශ්‍රද්ධාව හා ධර්මය එකිනෙකා හා මැනවින් සැසඳෙයි.”

‘‘သုဝိနီတာ [Pg.131] ကပ္ပိနေန, ဓမ္မေ အရိယပ္ပဝေဒိတေ;

ဓာရေန္တိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

“ආර්යයන් වහන්සේලා වදාළ ධර්මයෙහි මැනවින් හික්මවන ලද ඔවුහු, පිරිවාර සහිත මාරයා පරදවා තම අවසන් ශරීරය දරති.” යැයි යම් ගාථාවක් වදාළේ නම්;

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ, နယိဒံ အပ္ပေန ထာမသာ;

နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပမောစနံ.

“සියලු දුකෙන් මිදීම වූ මේ නිවන, ලිහිල් වූ වීර්යයෙන් හෝ ස්වල්ප වූ ශක්තියකින් හෝ ලබාගත නොහැකිය.”

‘‘အယဉ္စ ဒဟရော ဘိက္ခု, အယမုတ္တမပုရိသော;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

“තරුණ වූ මේ භික්ෂුව ද, මේ උත්තම පුරුෂයා ද පිරිවාර සහිත මාරයා පරදවා තමන්ගේ අවසන් ශරීරය දරති.” යැයි යම් ගාථාවක් වදාළේ නම් මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය (රහත් බවට පත් වූවන්ට අදාළ) සූත්‍රයයි.

‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏကော လူခစီဝရော, မောဃရာဇာ သဒါ သတော;

ခီဏာသဝေါ ဝိသံယုတ္တော, ကတကိစ္စော အနာသဝေါ.

මලින පැහැති, රළු සිවුරු ඇති මෝඝරාජ නම් වූ මේ භික්ෂුව නිරතුරුවම සිහි බුද්ධියෙන් යුක්තය; උන්වහන්සේ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, සංසාර බැඳීම්වලින් වෙන් වූ, කළ යුතු කටයුතු නිම කළ, කෙලෙස් රහිත වූ රහතන් වහන්සේ නමකි.

‘‘တေဝိဇ္ဇော ဣဒ္ဓိပ္ပတ္တော စ, စေတောပရိယကောဝိဒေါ ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

උන්වහන්සේ ත්‍රිවිද්‍යාව සහිතය, සෘද්ධි ප්‍රාප්තය, පරසිත් දන්නා නුවණෙහි දක්ෂය; සේනාවන් සහිත මාරයා පරාජය කොට, අවසාන ශරීරය දරා සිටියි යනුවෙන් යම් ගාථාවක් වදාළේ ද (එය මීට අයත් වේ).

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

၁၀၅. ‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ဘိက္ခုပိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဝိမုတ္တော ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ.

105. “මහණෙනි, අරහත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන් සහ උපාදානයක් නොමැතිව මිදුණු බැවින් ‘සම්‍යක් සම්බුද්ධ’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ප්‍රඥා විමුක්ත භික්ෂුව ද රූපය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන් සහ උපාදානයක් නොමැතිව මිදුණු බැවින් ‘ප්‍රඥා විමුක්ත’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝေဒနာယ…ပေ… သညာယ…ပေ… သင်္ခါရာနံ…ပေ… ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ဘိက္ခုပိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဝိမုတ္တော ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ.

“මහණෙනි, අරහත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ වේදනාව... සංඥාව... සංස්කාරයන්... විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන් සහ උපාදානයක් නොමැතිව මිදුණු බැවින් ‘සම්‍යක් සම්බුද්ධ’ යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ප්‍රඥා විමුක්ත භික්ෂුව ද විඤ්ඤාණය කෙරෙහි කලකිරීමෙන්, නොඇල්මෙන්, නිරුද්ධියෙන් සහ උපාදානයක් නොමැතිව මිදුණු බැවින් ‘ප්‍රඥා විමුක්ත’ යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘တတြ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကော ဝိသေသော ကော အဓိပ္ပယာသော ကိံ နာနာကရဏံ တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာဝိမုတ္တေန ဘိက္ခုနာတိ? ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ…ပေ…

“එහි මහණෙනි, අරහත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ සහ ප්‍රඥාවෙන් මිදුණු භික්ෂුවගේ කුමන විශේෂත්වයක්, කුමන වෙනසක්, කුමන අමුත්තක් තිබේද? ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මූලික කොට ඇත්තාහ...”

‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ[Pg.132], မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ, မဂ္ဂါနုဂါ စ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာသမန္နာဂတာ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသေသော, အယံ အဓိပ္ပယာသော, ဣဒံ နာနာကရဏံ တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာဝိမုတ္တေန ဘိက္ခုနာ’’တိ.

“මහණෙනි, අරහත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ නූපන් මාර්ගය උපදවන්නාය, හට නොගත් මාර්ගය මැනවින් හටගන්වන්නාය, ප්‍රකාශ නොකළ මාර්ගය ප්‍රකාශ කරන්නාය, මාර්ගය දන්නා වූ, මාර්ගය අවබෝධ කළ, මාර්ගයෙහි දක්ෂ වූ තැනැත්තාය. මහණෙනි, දැන් ශ්‍රාවකයෝ ඒ මාර්ගය අනුව යන්නෝ වන්නාහ, පසුව ඒ මාර්ගයෙන් සමන්විත වන්නාහ. මහණෙනි, අරහත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ සහ ප්‍රඥාවෙන් මිදුණු භික්ෂුවගේ ඇති විශේෂය මෙයයි, අදහස මෙයයි, වෙනස මෙයයි.”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මෙය අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රයයි.

၁၀၆. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

106. එහි සංකිලෙසභාගිය (කෙලෙස් පක්ෂයට අයත්) සහ වාසනාභාගිය (පින් පක්ෂයට අයත්) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ;

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ.

“වැසුණු දෙයට වැස්ස වසියි, විවෘත වූ දෙයට වැස්ස නොවසියි. එබැවින් වැසුණු දේ විවෘත කරන්න, එවිට වැස්සෙන් තෙමෙන්නේ නැත.”

‘‘ဆန္နမတိဝဿတီ’’တိ သံကိလေသော, ‘‘ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီ’’တိ ဝါသနာ, ‘‘တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ အယံ သံကိလေသော စ ဝါသနာ စ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

‘වැසුණු දෙයට වැස්ස වසියි’ යන්න සංකිලෙසය වේ. ‘විවෘත වූ දෙයට වැස්ස නොවසියි’ යන්න වාසනාව වේ. ‘එබැවින් වැසුණු දේ විවෘත කරන්න, එවිට වැස්සෙන් තෙමෙන්නේ නැත’ යන්න සංකිලෙසය සහ වාසනාව යන දෙකම වේ. මෙය සංකිලෙසභාගිය සහ වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.

‘‘စတ္တာရောမေ, မဟာရာဇ, ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? တမော တမပရာယဏော တမော ဇောတိပရာယဏော ဇောတိ တမပရာယဏော ဇောတိ ဇောတိပရာယဏော’’တိ. တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ တမပရာယဏော ယော စ ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယဏော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သံကိလေသဘာဂိယာ, ယော စ ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယဏော ယော စ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယဏော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဝါသနာဘာဂိယာ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“මහ රජතුමනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ මේ පුද්ගලයන් සතර දෙනෙකි. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද? අඳුරෙන් අඳුරට යන පුද්ගලයා, අඳුරෙන් එළියට යන පුද්ගලයා, එළියෙන් අඳුරට යන පුද්ගලයා සහ එළියෙන් එළියට යන පුද්ගලයා යනුවෙනි. එහි යම් පුද්ගලයෙක් එළියෙන් අඳුරට යයි ද, යම් පුද්ගලයෙක් අඳුරෙන් අඳුරට යයි ද, මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනා සංකිලෙසභාගිය පුද්ගලයෝ වෙති. යම් පුද්ගලයෙක් අඳුරෙන් එළියට යයි ද, යම් පුද්ගලයෙක් එළියෙන් එළියට යයි ද, මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනා වාසනාභාගිය පුද්ගලයෝ වෙති. මෙය සංකිලෙසභාගිය සහ වාසනාභාගිය සූත්‍රයයි.”

တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

එහි සංකිලෙසභාගිය සහ නිබ්බේධභාගිය (අවබෝධය පසට අයත්) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ ;

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ’’တိ;

အယံ သံကိလေသော.

“යකඩින්, ලීයෙන් හෝ පන්වලින් කළ යම් බන්ධනයක් ඇද්ද, එය ශක්තිමත් බන්ධනයක් යැයි ප්‍රඥාවන්තයෝ නොකියති. මණි කුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි ද, දරුවන් සහ බිරින්දෑවරුන් කෙරෙහි ද පවතින යම් තදබල ඇල්මක් සහ අපේක්ෂාවක් ඇද්ද, එය සංකිලෙසය (කෙලෙස් බැඳීම) වේ.”

‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

“පහළට ඇද දමන, ලිහිල් යැයි පෙනෙන නමුත් මුදා ගැනීමට අපහසු වූ මේ කෙලෙස් බන්ධනය ශක්තිමත් බන්ධනයක් යැයි ප්‍රඥාවන්තයෝ කියති. මෙය ද සිඳ දමා, කිසිදු අපේක්ෂාවකින් තොරව, කාම සැපය අත්හැර (සංසාරයෙන්) නික්ම යති.”

အယံ နိဗ္ဗေဓော[Pg.133]. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

මෙය නිබ්බේධය (කෙලෙස් විනිවිද දැකීම) වේ. මෙය සංකිලෙසභාගිය සහ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රයයි.

၁၀၇. ‘‘ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ, ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ, ယဉ္စ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ, တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

107. “මහණෙනි, යමක් චේතනා කෙරේ ද, යමක් සැලසුම් කෙරේ ද, යමක් අනුශය (සන්තානයෙහි තැන්පත්) වේ ද, එය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්මට අරමුණක් වෙයි. අරමුණක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයේ පිහිටීමක් වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩුණු කල්හි, මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදුවෙයි. මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නිසා මතු ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල දුක් රැසෙහි හට ගැනීම සිදුවෙයි.”

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ, နော စေ ပကပ္ပေတိ, အထ စေ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ, တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

“මහණෙනි, ඉදින් චේතනා නොකෙරේ ද, සැලසුම් නොකෙරේ ද, නමුත් අනුශය පවතී ද, එය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්මට අරමුණක් වෙයි. අරමුණක් ඇති කල්හි විඤ්ඤාණයේ පිහිටීමක් වෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටා වැඩුණු කල්හි, මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදුවෙයි. මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම නිසා මතු ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල දුක් රැසෙහි හට ගැනීම සිදුවෙයි. මෙය සංකිලෙසයයි.”

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နော စေဝ စေတေတိ, နော စ ပကပ္ပေတိ, နော စ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ အသတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ န ဟောတိ, တသ္မိံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ အဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အသတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“මහණෙනි, යම් විටෙක චේතනා නොකෙරේ ද, සැලසුම් නොකෙරේ ද, අනුශය ද නොවන්නේ ද, එය විඤ්ඤාණයේ පැවැත්මට අරමුණක් නොවෙයි. අරමුණක් නොමැති කල්හි විඤ්ඤාණයේ පිහිටීමක් නොවෙයි. ඒ විඤ්ඤාණය පිහිටා නොවැඩුණු කල්හි, මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදු නොවෙයි. මතු නැවත භවයක් ඇතිවීම සිදු නොවන කල්හි, මතු ජාති, ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ කේවල දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදුවෙයි. මෙය නිබ්බේධයයි. මෙය සංකිලෙසභාගිය සහ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රයයි.”

၁၀၈. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

108. එහි සංකිලෙසභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය කවරේද?

‘‘‘သမုဒ္ဒေါ သမုဒ္ဒေါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ, နေသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ, မဟာ ဧသော ဘိက္ခဝေ, ဥဒကရာသိ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ. စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ, တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ. အယံ သံကိလေသော.

“මහණෙනි, ‘මුහුද, මුහුද’ කියා අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා පවසයි. මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි මෙය මුහුද නොවේ. මහණෙනි, එය හුදෙක් මහත් ජල සමූහයක්, මහා ජල සාගරයක් පමණි. මහණෙනි, පුරුෂයාගේ ඇස යනු මුහුදකි, එහි රූපමය වේගය පවතී. මෙය සංකිලෙසයයි.”

‘‘ယော [Pg.134] တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတိ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. အယံ အသေက္ခော.

“යමෙක් ඒ රූපමය වේගය මැඩ පවත්වයි ද, මහණෙනි, ඔහු රළ සහිත වූ, සුළි සහිත වූ, මිනීකන මසුන් සහ රක්ෂසයන් සහිත වූ ඇස නමැති මුහුද තරණය කළේ යැයි කියනු ලැබේ. තරණය කළා වූ, පරතෙරට පත් වූ ඒ බ්‍රාහ්මණයා (රහතන් වහන්සේ) ගොඩබිමෙහි සිටියි. මෙය අසේක්ඛයයි.”

‘‘‘သောတံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဃာနံ…ပေ… ဇိဝှာ…ပေ… ကာယော…ပေ… မနော, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ တဿ ဓမ္မမယော ဝေဂေါတိ. အယံ သံကိလေသော.

“මහණෙනි, කන... නාසය... දිව... කය... මහණෙනි, පුරුෂයාගේ මනස යනු මුහුදකි, එහි ධර්මමය වේගය පවතී. මෙය සංකිලෙසයයි.”

‘‘ယော တံ ဓမ္မမယံ ဝေဂံ သဟတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတရိ မနောသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. အယံ အသေက္ခော. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘මහණෙනි, යම් මහණෙක් ධර්මමය වූ ඒ (ක්ලේශ) වේගය මැඩපවත්වයිද, ඔහු රළ සහිත වූ, දියසුළි සහිත වූ, කිඹුලන් (මාතෘගාමීන්) හා රක්ෂසයන් සහිත වූ මනෝ නමැති මහා සමුද්‍රය තරණය කළේ යැයි කියනු ලැබේ. එසේ සතර මගින් තරණය කොට පරතෙරට පත් වූ ඒ රහත් බ්‍රාහ්මණයා නිවන නමැති ගොඩබිමෙහි සිටියි.’’ මෙය අසේඛ අවස්ථාවයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේද වදාළ සේක —

‘‘ယော ဣမံ သမုဒ္ဒံ သဂဟံ သရက္ခသံ,သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရိ;

သ ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော, လောကန္တဂူ ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘‘කිඹුලන් හා රක්ෂසයන් සහිත වූ, රළ හා දියසුළි සහිත වූ, බියකරු වූ, තරණය කිරීමට අපහසු වූ මේ සමුද්‍රය යමෙක් තරණය කළේද; ඔහු සිව්මග නමැති වේදාන්තයට පැමිණි, වැස නිම කළ බ්‍රහ්මචර්යාව ඇති, ලෝකාන්තයට ගිය, පරතෙරට පත් වූවෙකැයි කියනු ලැබේ.’’

အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

මෙය අසේඛ අවස්ථාවයි. මේ සූත්‍රය සංක්ලේශ පාක්ෂික මෙන්ම අසේඛ පාක්ෂිකද වේ.

‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဗဠိသာ လောကသ္မိံ အနယာယ သတ္တာနံ ဗျာဗာဓာယ ပါဏီနံ. ကတမေ ဆ? သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော, ဗျသနံ အာပန္နော, ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော.

‘‘මහණෙනි, සත්වයන්ගේ අවැඩ පිණිසත්, ප්‍රාණීන්ගේ පීඩාව පිණිසත් ලෝකයෙහි මේ බිලී කොකු සයකි. ඒ සය මොනවාද? මහණෙනි, ඇසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමයෙන් යුක්ත වූ, ඇලීම උපදවන්නා වූ රූපයෝ ඇත. ඉදින් මහණෙක් ඒ රූපය සතුටින් පිළිගනියිද, පවසයිද, තෘෂ්ණාවෙන් ගිලගෙන සිටියිද, මහණෙනි, මේ මහණා මාරයාගේ බිලී කොක්ක ගිල දැමූ, අනර්ථයට පත් වූ, විනාශයට පත් වූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ හැක්කෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ…ပေ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ…ပေ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ…ပေ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော, ဗျသနံ အာပန္နော, ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

‘‘මහණෙනි, කනින් දත යුතු වූ ශබ්දයෝද...පෙ... නාසයෙන් දත යුතු වූ ගන්ධයෝද...පෙ... දිවෙන් දත යුතු වූ රසයෝද...පෙ... කයෙන් දත යුතු වූ ස්පර්ශයෝද...පෙ... මනසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමයෙන් යුක්ත වූ, ඇලීම උපදවන්නා වූ ධර්මයෝ ඇත. ඉදින් මහණෙක් ඒ ධර්මයන් සතුටින් පිළිගනියිද, පවසයිද, ගිලගෙන සිටියිද, මහණෙනි, මේ මහණා මාරයාගේ බිලී කොක්ක ගිල දැමූ, අනර්ථයට පත් වූ, විනාශයට පත් වූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ හැක්කෙකු යැයි කියනු ලැබේ.’’ මෙය සංක්ලේශයයි.

‘‘သန္တိ [Pg.135] စ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ, အဘေဒိ ဗဠိသံ, ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ, န အနယံ အာပန္နော, န ဗျသနံ အာပန္နော, န ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော.

‘‘මහණෙනි, ඇසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමයෙන් යුක්ත වූ, ඇලීම උපදවන්නා වූ රූපයෝ ඇත. ඉදින් මහණෙක් ඒ රූපයන් සතුටින් පිළි නොගනියිද, පවසන්නේ නැතිද, ගිලගෙන නොසිටියිද; මහණෙනි, මේ මහණා මාරයාගේ බිලී කොක්ක ගිල නොදැමූ, බිලී කොක්ක බිඳ දැමූ, හාත්පසින්ම බිලී කොක්ක සුන් කළ, අනර්ථයට පත් නොවූ, විනාශයට පත් නොවූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ නොහැක්කෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘သန္တိ စ, ဘိက္ခဝေ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ, နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ, အဘေဒိ ဗဠိသံ, ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ, န အနယံ အာပန္နော, န ဗျသနံ အာပန္နော, န ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

‘‘මහණෙනි, කනින් දත යුතු වූ ශබ්දයෝද...පෙ... මනසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමයෙන් යුක්ත වූ, ඇලීම උපදවන්නා වූ ධර්මයෝ ඇත. ඉදින් මහණෙක් ඒවා සතුටින් පිළි නොගනියිද, පවසන්නේ නැතිද, ගිලගෙන නොසිටියිද; මහණෙනි, මේ මහණා මාරයාගේ බිලී කොක්ක ගිල නොදැමූ, බිලී කොක්ක බිඳ දැමූ, හාත්පසින්ම බිලී කොක්ක සුන් කළ, අනර්ථයට පත් නොවූ, විනාශයට පත් නොවූ, පාපිෂ්ඨ මාරයාට රිසි සේ කටයුතු කළ නොහැක්කෙකු යැයි කියනු ලැබේ.’’ මෙය අසේඛ අවස්ථාවයි. මේ සූත්‍රය සංක්ලේශ පාක්ෂික මෙන්ම අසේඛ පාක්ෂිකද වේ.

၁၀၉. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

109. එහි සංක්ලේශ පාක්ෂික, නිර්වේධ පාක්ෂික මෙන්ම අසේඛ පාක්ෂික වන සූත්‍රය කවරේද?

‘‘အယံ လောကော သန္တာပဇာတော, ဖဿပရေတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော ;

ယေန ယေန ဟိ မညတိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ.

‘‘මේ ලෝකයා (ක්ලේශ) දැවිල්ලෙන් හටගත්තේය, (ක්ලේශ) ස්පර්ශයන්ගෙන් මැඩුණේය, දුකම තමා ලෙස පවසයි. යම් යම් ආකාරයකින් යමක් සිතයිද, එය ඊට වඩා වෙනස් ආකාරයකට සිදුවෙයි.

‘‘အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော, ဘဝပရေတော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ;

ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယံ;

ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ;

အယံ သံကိလေသော.

‘‘වෙනස් වන සුලු ස්වභාවය ඇති, භවයෙහි ඇලුනු, භවයෙන් මැඩුණු ලෝකයා භවයම සතුටින් පිළිගනියි. යමක් සතුටින් පිළිගනියිද එයම බියකි. යමකට බිය වෙයිද එයම දුකකි.’’ මෙය සංක්ලේශයයි.

‘‘ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ;

အယံ နိဗ္ဗေဓော;

‘‘සැබවින්ම මේ බ්‍රහ්මචර්යාව පුරනු ලබන්නේ භවය සහමුලින් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසමය.’’ මෙය නිර්වේධයයි.

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ ‘အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ ‘အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ဥပဓိံ ဟိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတီ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

‘‘යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් භවය මගින් භවයෙන් මිදීමක් පවසත්ද, ඒ සියල්ලෝම භවයෙන් නොමිදුණාහු යැයි මම පවසමි. තවද යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් විභවය මගින් (උච්ඡේද දෘෂ්ටියෙන්) භවයෙන් නික්මුණාහු යැයි පවසත්ද, ඒ සියල්ලෝම භවයෙන් නික්මුණාහු නොවන බව මම පවසමි. මක්නිසාද යත්, උපාධීන් නිසාම මේ දුක හටගන්නා බැවිනි.’’ මෙය සංක්ලේශයයි.

‘‘သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ [Pg.136] နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ. အယံ နိဗ္ဗေဓော.

‘‘සියලු උපාදානයන් ක්ෂය වීමෙන් දුක හටගැනීමක් සිදු නොවේ.’’ මෙය නිර්වේධයයි.

‘‘လောကမိမံ ပဿ, ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ ဘူတရတာ, ဘဝါ အပရိမုတ္တာ, ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္ထတာယ, သဗ္ဗေ တေ ဘဝါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

‘‘මේ ලෝකය දෙස බලන්න, අවිද්‍යාවෙන් මැඩුණු, හටගත් පංචස්කන්ධයෙහි ම ඇලුනු, භවයෙන් නොමිදුණු බොහෝ සත්වයන් දෙස බලන්න. යම්කිසි භවයෝ සකල ස්ථානයන්හි සකල ආකාරයෙන්ම පවතිද්ද, ඒ සියලු භවයෝ අනිත්‍යය, දුක්ඛය, විපරිණාම ස්වභාවය ඇත්තාහුය.’’ මෙය සංක්ලේශයයි.

‘‘ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော;

ဘဝတဏှာ ပဟီယတိ, ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတိ;

သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ, အသေသဝိရာဂနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ;

အယံ နိဗ္ဗေဓော.

‘‘මෙසේ මෙය ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දක්නා තැනැත්තාගේ භව තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ වෙයි. ඔහු විභවය සතුටින් පිළිගන්නේ නැත, ප්‍රාර්ථනා නොකරයි. ඔහුට තෘෂ්ණාව සහමුලින්ම ක්ෂය වීමෙන්, ඉතිරි නොවන සේ විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් නිවන සිදුවෙයි.’’ මෙය නිර්වේධයයි.

‘‘တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော, အနုပါဒါ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ;

အဘိဘူတော မာရော ဝိဇိတသင်္ဂါမော, ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီ’’တိ.

‘‘කෙලෙස් නිවාගත් ඒ මහණාට, උපාදාන රහිත බැවින් නැවත භවයක් ඇති නොවේ. ඔහු මාරයා මැඩපැවැත්වූ, යුද්ධය දිනූ, සියලු භවයන් ඉක්මවා ගිය තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූවෙකි.’’

အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

මෙය අසේඛ අවස්ථාවයි. මේ සූත්‍රය සංක්ලේශ පාක්ෂික, නිර්වේධ පාක්ෂික මෙන්ම අසේඛ පාක්ෂිකද වේ.

‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ. ကတမေ စတ္တာရော? အနုသောတဂါမီ ပဋိသောတဂါမီ ဌိတတ္တော တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော အနုသောတဂါမီ, အယံ ပုဂ္ဂလော သံကိလေသဘာဂိယော. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော ပဋိသောတဂါမီ ယော စ ဌိတတ္တော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော, အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

‘‘මහණෙනි, පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙකි. ඒ සිව්දෙනා කවුරුද? අනුසෝතගාමී, පටිසෝතගාමී, ඨිතත්ත සහ එතෙර වී පරතෙරට පැමිණ ගොඩබිම සිටින බ්‍රාහ්මණයා යන සිව්දෙනායි. එහි යම් පුද්ගලයෙක් අනුසෝතගාමී වේද, මේ පුද්ගලයා සංක්ලේශ පාක්ෂිකයෙකි. එහි යම් පුද්ගලයෙක් පටිසෝතගාමී වේද, යම් පුද්ගලයෙක් ඨිතත්ත වේද, මේ පුද්ගලයෝ දෙදෙනා නිර්වේධ පාක්ෂිකයෝය. එහි යම් පුද්ගලයෙක් එතෙර වී පරතෙරට පැමිණ ගොඩබිම සිටින බ්‍රාහ්මණයා වේද, ඔහු අසේඛයෙකි. මේ සූත්‍රය සංක්ලේශ පාක්ෂික, නිර්වේධ පාක්ෂික මෙන්ම අසේඛ පාක්ෂිකද වේ.’’

၁၁၀. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

110. එහි සංක්ලේශ පාක්ෂික, වාසනා පාක්ෂික මෙන්ම නිර්වේධ පාක්ෂික වන සූත්‍රය කවරේද?

ဆဠာဘိဇာတိကော အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, အတ္ထိ [Pg.137] ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ.

අභිජාති හයක් ඇති පුද්ගලයෝ වෙති: යම් පුද්ගලයෙක් අකුසල උපතක් ඇතිව අකුසල ධර්මයන්ම උපදවයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත; යම් පුද්ගලයෙක් අකුසල උපතක් ඇතිව කුසල ධර්මයන් උපදවයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත; යම් පුද්ගලයෙක් අකුසල උපතක් ඇතිව අකුසලද නොවන කුසලද නොවන, එවැනි විපාක රහිත වූ පරම නිවන සාක්ෂාත් කරයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත; යම් පුද්ගලයෙක් කුසල උපතක් ඇතිව අකුසල ධර්මයන් උපදවයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත; යම් පුද්ගලයෙක් කුසල උපතක් ඇතිව කුසල ධර්මයන් උපදවයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත; යම් පුද්ගලයෙක් කුසල උපතක් ඇතිව අකුසලද නොවන කුසලද නොවන, එවැනි විපාක රහිත වූ පරම නිවන සාක්ෂාත් කරයි, එවැනි පුද්ගලයෙක් ඇත.

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သံကိလေသဘာဂိယာ.

එහි යම් පුද්ගලයෙක් අකුසල උපතක් ඇතිව අකුසල ධර්මයන් උපදවයිද, යම් පුද්ගලයෙක් කුසල උපතක් ඇතිව අකුසල ධර්මයන් උපදවයිද, මේ පුද්ගලයෝ දෙදෙනා සංක්ලේශ පාක්ෂිකයෝය.

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဝါသနာဘာဂိယာ.

එහි යම් පුද්ගලයෙක් අකුසල උපතක් ඇතිව කුසල ධර්මයන් උපදවයිද, යම් පුද්ගලයෙක් කුසල උපතක් ඇතිව කුසල ධර්මයන් උපදවයිද, මේ පුද්ගලයෝ දෙදෙනා වාසනා පාක්ෂිකයෝය.

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

එහි (එම සතර දෙනා අතුරින්) යම් කළු වූ (පහත් උපතක් ඇති), කළු ජාතික වූ පුද්ගලයෙක් කළු නොවූ, සුදු නොවූ, කළු-සුදු නොවන විපාක ඇති, ඒකාන්තයෙන්ම දකින ලද නිවන අවබෝධ කරයිද, එමෙන්ම යම් සුදු වූ (උසස් උපතක් ඇති), සුදු ජාතික වූ පුද්ගලයෙක් කළු නොවූ, සුදු නොවූ, කළු-සුදු නොවන විපාක ඇති, ඒකාන්තයෙන්ම දකින ලද නිවන අවබෝධ කරයිද, මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනාම විනිවිද දැකීමේ (නිවන් අවබෝධයේ) කොටස්කරුවෝ වෙති. මෙය සංකිලේස භාගීය වූත්, වාසනා භාගීය වූත්, නිබ්බේධ භාගීය වූත් සූත්‍රයකි.

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ’’.

“මහණෙනි, මේ කර්ම සතරකි. ඒ සතර කවරේද? අඳුරු (අකුසල) විපාක දෙන අඳුරු කර්මය ඇත. පිරිසිදු (කුසල) විපාක දෙන පිරිසිදු කර්මය ඇත. අඳුරු හා පිරිසිදු විපාක දෙන අඳුරු-පිරිසිදු කර්මය ඇත. අඳුරු නොවූ, පිරිසිදු නොවූ, අඳුරු-පිරිසිදු නොවන විපාක ඇති, කර්මයන් අතර උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ යම් කර්මයක් ඇද්ද, ඒ කර්මය කර්මයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතියි.”

တတ္ထ ယဉ္စ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ, ယဉ္စ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ, အယံ သံကိလေသော. ယဉ္စ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ, အယံ ဝါသနာ. ယဉ္စ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

එහි අඳුරු විපාක දෙන යම් අඳුරු කර්මයක් ඇද්ද, අඳුරු-පිරිසිදු විපාක දෙන යම් අඳුරු-පිරිසිදු කර්මයක් ඇද්ද, මෙය සංකිලේසයයි (කෙලෙස් සහිත බවයි). පිරිසිදු විපාක දෙන යම් පිරිසිදු කර්මයක් ඇද්ද, මෙය වාසනාවයි. අඳුරු නොවූ, පිරිසිදු නොවූ, අඳුරු-පිරිසිදු නොවන විපාක ඇති, කර්මයන් අතර උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ යම් කර්මයක් කර්මයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතියිද, මෙය නිබ්බේධයයි (විනිවිද දැකීමයි). මෙය සංකිලේස භාගීය, වාසනා භාගීය සහ නිබ්බේධ භාගීය සූත්‍රයකි.

၁၁၁. တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

111. එහි වාසනා භාගීය වූත්, නිබ්බේධ භාගීය වූත් සූත්‍රය කවරේද?

‘‘လဒ္ဓါန မာနုသတ္တံ ဒွေ, ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စ;

သုကိစ္စံ စေဝ ပုညာနိ, သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ.

“මනුෂ්‍යත්වය ලබා දෙවදෑරුම් කටයුතු ඇත්තාහුය; එනම් කළ යුතු කටයුතු සහ නොකළ යුතු කටයුතු වේ. පින්කම් කිරීම නම් වූ යහපත් කටයුතු හෝ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කිරීමයි.”

‘‘သုကိစ္စံ [Pg.138] စေဝ ပုညာနီ’’တိ ဝါသနာ. ‘‘သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ နိဗ္ဗေဓော.

“යහපත් කටයුතු වූ පින්කම්” යනු වාසනාවයි. “සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කිරීම” යනු නිබ්බේධයයි.

‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ;

သံယောဇနပ္ပဟာနာ, ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ.

“පින් කළා වූ ඒ සත්ත්වයෝ පින්කම් කොට එක් සුගතියකින් තවත් සුගතියකට යති. සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කළවුන් ජරාවෙන් හා මරණයෙන් මිදෙති.”

‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ’’တိ ဝါသနာ. ‘‘သံယောဇနပ္ပဟာနာ ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“පින්කම් කළා වූ සත්ත්වයෝ පින් කොට සුගතියෙන් සුගතියට යති” යන්න වාසනාවයි. “සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කළවුන් ජරාවෙන් හා මරණයෙන් මිදෙති” යන්න නිබ්බේධයයි. මෙය වාසනා භාගීය වූත් නිබ්බේධ භාගීය වූත් සූත්‍රයකි.

‘‘ဒွေမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဓာနာနိ. ကတမာနိ ဒွေ? ယော စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိစ္စဇတိ, ယော စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ. တတ္ထ ယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိစ္စဇတိ, အယံ ဝါသနာ.

“මහණෙනි, මේ ප්‍රධාන කරුණු දෙකකි. ඒ කවර දෙකක්ද? ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවන් උදෙසා යමෙක් සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සෙනසුන් හා ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පරිත්‍යාග කෙරේද යන්න එකකි. ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවන් උදෙසා සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ, විරාගය වූ, නිරෝධය වූ යම් නිවනක් ඇද්ද යන්න අනෙකයි. එහි, යමෙක් පැවිදි වූවන්ට සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සෙනසුන් හා ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර පරිත්‍යාග කෙරේද, මෙය වාසනාවයි.”

ယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවන් උදෙසා සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම වූ, විරාගය වූ, නිරෝධය වූ යම් නිවනක් ඇද්ද, මෙය නිබ්බේධයයි. මෙය වාසනා භාගීය වූත් නිබ්බේධ භාගීය වූත් සූත්‍රයකි.

တတ္ထ တဏှာသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ တဏှာပက္ခေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ တီဟိ တဏှာဟိ – ကာမတဏှာယ ဘဝတဏှာယ ဝိဘဝတဏှာယ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ အဇ္ဈောသိတာ, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဆတ္တိံသတဏှာဇာလိနိယာဝိစရိတာနိ.

එහි තෘෂ්ණා සංකිලේස භාගීය සූත්‍රය, කාම තෘෂ්ණාව, භව තෘෂ්ණාව සහ විභව තෘෂ්ණාව යන තෘෂ්ණා තුන මගින් තෘෂ්ණා පක්ෂයෙන්ම දැක්විය යුතුය. එසේත් නැතහොත්, යම් යම් වස්තූන් කෙරෙහි ඇලී වසන්නේද, ඒ ඒ වස්තූන් මගින්ම දැක්විය යුතුය. එහි විස්තරය තෘෂ්ණා දැල් වශයෙන් හැසිරෙන තිස් හය වැදෑරුම් විචාරයන් මගින් දැක්විය යුතුය.

တတ္ထ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌိပက္ခေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဥစ္ဆေဒသဿတေန, ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိသတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ.

එහි දිට්ඨි සංකිලේස භාගීය සූත්‍රය, උච්ඡේද සහ ශාස්වත දෘෂ්ටි මගින් දෘෂ්ටි පක්ෂයෙන්ම දැක්විය යුතුය. එසේත් නැතහොත්, දෘෂ්ටි වශයෙන් ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය’ කියා යම් යම් වස්තූන් කෙරෙහි දැඩිව ගනියිද, ඒ ඒ වස්තූන් මගින්ම දැක්විය යුතුය. එහි විස්තරය හැට දෙවැදෑරුම් දෘෂ්ටි මගින් දැක්විය යුතුය.

တတ္ထ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ စေတနာယ စေတသိကကမ္မေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ တီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ – ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, တဿ ဝိတ္ထာရော ဒသအကုသလကမ္မပထာ.

එහි දුශ්චරිත සංකිලේස භාගීය සූත්‍රය, චේතනාව හා චෛතසික කර්මයන් මගින් එනම් කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතය යන දුශ්චරිත තුන මගින් දැක්විය යුතුය. එහි විස්තරය දස අකුසල් කර්මපථ මගින් දැක්විය යුතුය.

တတ္ထ [Pg.139] တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ သမထေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဝိပဿနာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ သုစရိတေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တီဏိ အကုသလမူလာနိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သံသာရဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ. တထာ နိဗ္ဗတ္တေ သံသာရေ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယသုစရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ မနောသုစရိတံ ဣမိနာ အသုဘေန ကမ္မဝိပါကေန ဣဒံ ဗာလလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

එහි තෘෂ්ණා වෝදාන භාගීය සූත්‍රය සමථයෙන් දැක්විය යුතුය. දිට්ඨි වෝදාන භාගීය සූත්‍රය විදර්ශනාවෙන් දැක්විය යුතුය. දුශ්චරිත වෝදාන භාගීය සූත්‍රය සුචරිතයෙන් දැක්විය යුතුය. අකුසල් මූලයන් තුනකි. එය කුමන හේතුවක් නිසාද? සංසාරයේ ඉපදීම පිණිසය. එසේ උපන් සංසාරයෙහි කාය දුශ්චරිතය, කාය සුචරිතය, වචී දුශ්චරිතය, වචී සුචරිතය, මනෝ දුශ්චරිතය, මනෝ සුචරිතය උපදී. මේ අශුභ වූ කර්ම විපාකයන්ගෙන් මේ බාල ලක්ෂණ උපදියි. මෙය සංකිලේස භාගීය සූත්‍රයයි.

ဣမိနာ သုဘေန ကမ္မဝိပါကေန ဣဒံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

මේ ශුභ වූ කර්ම විපාකයන්ගෙන් මේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ උපදියි. මෙය වාසනා භාගීය සූත්‍රයයි.

တတ္ထ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ စတူဟိ ကိလေသဘူမီဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ – အနုသယဘူမိယာ ပရိယုဋ္ဌာနဘူမိယာ သံယောဇနဘူမိယာ ဥပါဒါနဘူမိယာ. သာနုသယဿ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဇာယတိ, ပရိယုဋ္ဌိတော သံယုဇ္ဇတိ, သံယုဇ္ဇန္တော ဥပါဒိယတိ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ဣမာဟိ စတူဟိ ကိလေသဘူမီဟိ သဗ္ဗေ ကိလေသာ သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တိ, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

එහි සංකිලේස භාගීය සූත්‍රය කෙලෙස් භූමි සතරක් මගින් දැක්විය යුතුය. එනම් අනුසය භූමිය, පරියුට්ඨාන භූමිය, සංයෝජන භූමිය සහ උපාදාන භූමිය මගිනි. අනුසය සහිත පුද්ගලයාට පරියුට්ඨානය උපදියි, පරියුට්ඨානයෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා කෙලෙස් සමඟ එක් වේ, එසේ එක් වන්නා දැඩිව ගනියි (උපාදානය කරයි), උපාදානය හේතුවෙන් භවය ඇති වේ, භවය හේතුවෙන් ජාතිය ඇති වේ, ජාතිය හේතුවෙන් ජරා-මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ. මේ කෙලෙස් භූමි සතර මගින් සියලු කෙලෙස් එක්රැස් වීම සිදු වේ. මෙය සංකිලේස භාගීය සූත්‍රයයි.

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ တီဟိ သုစရိတေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ စတူဟိ သစ္စေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ တီဟိ ဓမ္မေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ – ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သာဝကဘူမိယာ. ဈာယိဝိသယေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ.

වාසනා භාගීය සූත්‍රය සුචරිත තුන මගින්ද, නිබ්බේධ භාගීය සූත්‍රය සතර සත්‍යයන් මගින්ද, අසේක්ඛ භාගීය සූත්‍රය බුද්ධ ධර්මයන්, පසේබුදු ධර්මයන් සහ ශ්‍රාවක භූමිය යන ධර්මයන් තුන මගින්ද දැක්විය යුතුය. ධ්‍යාන විෂයන් කෙරෙහිද දැක්විය යුතුය.

၁၁၂. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ? လောကိယံ လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ, ဉာဏံ ဉေယျံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ, ဒဿနံ ဘာဝနာ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ, သကဝစနံ ပရဝစနံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ, ဝိသဇ္ဇနီယံ အဝိသဇ္ဇနီယံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ, ကမ္မံ ဝိပါကော ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ, ကုသလံ အကုသလံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ, အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ, ထဝေါ စာတိ.

112. එහි දහඅටක් වූ මූලපද කවරේද? ලෞකික, ලෝකෝත්තර, ලෞකික-ලෝකෝත්තර, සත්තාධිට්ඨාන, ධම්මාධිට්ඨාන, සත්තාධිට්ඨාන-ධම්මාධිට්ඨාන, ඥානය, ඥෙයය, ඥාන-ඥෙය, දර්ශනය, භාවනාව, දර්ශන-භාවනා, ස්වකීය වචන, පර වචන, ස්වකීය-පර වචන, විසර්ජනීය, අවිසර්ජනීය, විසර්ජනීය-අවිසර්ජනීය, කර්ම, විපාක, කර්ම-විපාක, කුසල, අකුසල, කුසල-අකුසල, අනුඤ්ඤාත, ප්‍රතික්ෂේප කළ, අනුඤ්ඤාත-ප්‍රතික්ෂේප කළ සහ ප්‍රශංසා (ස්තව) යනුවෙනි. මේ විසි අටකි.

တတ္ထ [Pg.140] ကတမံ လောကိယံ?

එහි ලෞකික සූත්‍රය කවරේද?

‘‘န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ, သဇ္ဇုခီရံဝ မုစ္စတိ;

ဍဟန္တံ ဗာလမနွေတိ, ဘသ္မစ္ဆန္နောဝ ပါဝကောတိ.

“කළා වූ පාප කර්මය, එවේලේම දොවාගත් කිරි නොකැටි වන්නාක් මෙන් එකෙණෙහිම විපාක නොදෙයි. එය අළු යට සැඟවුණු ගින්නක් මෙන් පසුව පීඩා දෙමින් අඥානයා පසුපස ලුහුබඳියි.”

ဣဒံ လောကိယံ.

මෙය ලෞකිකයි.

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂတိဂမနာနိ သဗ္ဗံ…ပေ… နိဟီယတေ တဿ ယသော ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“මහණෙනි, මේ අගතිගමනයන් සතරකි. (සියලු සූත්‍රය විස්තර කළ යුතුය...) කළුවර පක්ෂයේ හඳ පිරිහෙන්නා සේම, අගතියට ගිය එම පුද්ගලයාගේ යසස පිරිහෙයි.” මෙය ලෞකික සූත්‍රයකි.

‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, လောကဓမ္မာ. ကတမေ အဋ္ဌ? လာဘော အလာဘော, ယသော အယသော, နိန္ဒာ ပသံသာ, သုခံ ဒုက္ခံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“මහණෙනි, මේ ලෝකධර්ම අටකි. ඒ අට කවරේද යත්? ලාභය, අලාභය, යසස, අයස, නින්දාව, ප්‍රශංසාව, සැපය සහ දුකයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ලෝකධර්ම අටයි.” මෙය ලෞකික සූත්‍රයකි.

တတ္ထ ကတမံ လောကုတ္တရံ?

එහි ලෝකෝත්තර සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ ;

အဿာ ယထာ သာရထိနာ သုဒန္တာ;

ပဟီနမာနဿ အနာသဝဿ, ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’’တိ.

“දක්ෂ රථාචාර්යයෙකු විසින් හොඳින් දමනය කරන ලද අසුන් මෙන්, යම් රහතන් වහන්සේ නමකගේ ඉන්ද්‍රියයන් ශාන්ත භාවයට පත්ව තිබේද, මානය දුරු කළ, ආශ්‍රව රහිත වූ, ඒ තාදී ගුණයෙන් යුත් උතුමාණන්ට දෙවියෝ පවා ගරු කරති (ප්‍රාර්ථනා කරති).”

ဣဒံ လောကုတ္တရံ.

මෙය ලෝකෝත්තර සූත්‍රයකි.

‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနီ’’တိ. ဣဒံ လောကုတ္တရံ.

“මහණෙනි, මේ ලෝකෝත්තර ඉන්ද්‍රිය පහකි. ඒ පහ කවරේද යත්? ශ්‍රද්ධින්ද්‍රිය, වීරියින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය සහ ප්‍රඥින්ද්‍රියයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ලෝකෝත්තර ඉන්ද්‍රිය පහයි.” මෙය ලෝකෝත්තර සූත්‍රයකි.

တတ္ထ ကတမံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ?

එහි ලෞකික මෙන්ම ලෝකෝත්තර වූ සූත්‍රය කවරේද?

‘‘လဒ္ဓါန မာနုသတ္တံ ဒွေ, ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စာ’’တိ ဒွေ ဂါထာ. ယံ ဣဟ ‘‘သုကိစ္စံ စေဝ ပုညာနီ’’တိ စ ‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ’’တိ စ. ဣဒံ လောကိယံ.

“මනුෂ්‍යත්වය ලබාගෙන...” යන ගාථා දෙකයි. මෙහි “යහපත් කටයුතු හා පින්කම් කිරීම” සහ “පින්කම් කොට පින් කළ අය ස්වර්ගයෙන් ස්වර්ගයට යති” යන යම් සූත්‍රයක් වේද, මෙය ලෞකික සූත්‍රයකි.

ယံ ဣဟ ‘‘သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ စ ‘‘သံယောဇနပ္ပဟာနာ, ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ စ, ဣဒံ လောကုတ္တရံ. ဣဒံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ.

මෙහි “සංයෝජන දුරු කිරීම” හෝ “සංයෝජන ප්‍රහාණය කිරීමෙන් ජරා මරණවලින් මිදෙති” යන යම් සූත්‍රයක් වේද, මෙය ලෝකෝත්තර සූත්‍රයකි. (එබැවින්) මේ සූත්‍රය ලෞකික මෙන්ම ලෝකෝත්තර ද වේ.

‘‘ဝိညာဏေ [Pg.141] စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ သတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ သတိ ပုနဗ္ဘဝေါ ဟောတိ, ပုနဗ္ဘဝေ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော, တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ ယာနိ စ တိရိယံ ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝံ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ အာဟာရေ သတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ သဗ္ဗံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණ ආහාරය ඇති කල්හි නාමරූපයන්ගේ පිළිසිඳ ගැනීම වෙයි. නාමරූප පිළිසිඳ ගැනීම ඇති කල්හි පුනර්භවය වෙයි. පුනර්භවය ඇති කල්හි ජාතිය වෙයි. ජාතිය ඇති කල්හි ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ හටගනිති. මෙසේ මේ කේවල වූ දුක් රැසේ හටගැනීම වෙයි. මහණෙනි, එය යම්සේ විශාල වෘක්ෂයක් තිබේද, එහි යම් මුල් පහළට යන්නේද, යම් මුල් හරහට යන්නේද, ඒ සියලු මුල් ඉහළට ඕජාව ගෙන එයි. මහණෙනි, මෙසේ ගෙන ඒමෙන් එම ඕජාව ආහාර කොට ගෙන, එම ඕජාව උපාදාන කොට ගෙන ඒ මහා වෘක්ෂය බොහෝ කාලයක් පවතින්නේය. මහණෙනි, එමෙන්ම විඤ්ඤාණ ආහාරය ඇති කල්හි නාමරූපයන්ගේ පිළිසිඳ ගැනීම වෙයි... (සියල්ල විස්තර කළ යුතුය)... දුක් රැසේ හටගැනීම වෙයි.” මෙය ලෞකික සූත්‍රයකි.

‘‘ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အသတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ အသတိ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ, ပုနဗ္ဘဝေ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ, ဇာတိယာ အသတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ, သော တံ ရုက္ခံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, မူလေ ဆေတွာ ပလိခဏေယျ, ပလိခဏိတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပိ. သော တံ ရုက္ခံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာလေယျ, ဖာလေတွာ သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ, သကလိကံ သကလိကံ ကရိတွာ ဝါတာတပေ ဝိသောသေယျ, ဝါတာတပေ ဝိသောသေတွာ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ, အဂ္ဂိနာ ဍဟေတွာ မသိံ ကရေယျ, မသိံ ကရိတွာ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုနေယျ, နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ, ဧဝံ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ အာဟာရေ အသတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ အသတိ သဗ္ဗံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဣဒံ လောကုတ္တရံ. ဣဒံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ.

“මහණෙනි, විඤ්ඤාණ ආහාරය නැති කල්හි නාමරූප පිළිසිඳ ගැනීම සිදු නොවේ. නාමරූප පිළිසිඳ ගැනීම නැති කල්හි පුනර්භවය සිදු නොවේ. පුනර්භවය නැති කල්හි ජාතිය සිදු නොවේ. ජාතිය නැති කල්හි ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයෝ නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ කේවල වූ දුක් රැසේ නිරෝධය වෙයි. මහණෙනි, එය යම්සේ විශාල වෘක්ෂයක් තිබේද, එවිට මිනිසෙක් උදැල්ලක් හා කූඩයක් රැගෙන පැමිණ, එම වෘක්ෂය මුලින් කපා දමන්නේය. මුලින් කපා, වටා හාරා මුල් උදුරා දමන්නේය. අවසානයේ ඉරිවේරිය මුල් වැනි කුඩා මුල් පවා උදුරා දමන්නේය. ඔහු ඒ ගස කැබලිවලට කපා, පලා, පතුරු කරන්නේය. පතුරු කොට අව්වේ හා හුළඟේ වියළන්නේය. වියළා ගින්නෙන් පුලුස්සා අළු කරන්නේය. අළු කොට තද සුළඟේ විසුරුවා හරින්නේය, නැතහොත් වේගයෙන් ගලා යන ගඟක පා කර හරින්නේය. මහණෙනි, මෙසේ කිරීමෙන් එම මහා වෘක්ෂය මුල් සිඳ දමන ලද්දක්, තල් කඳක් මෙන් කරන ලද්දක්, අභාවයට පත් කරන ලද්දක් හා මතු නූපදින ස්වභාවයට පත් වූවක් වෙයි. මහණෙනි, එමෙන්ම විඤ්ඤාණ ආහාරය නැති කල්හි නාමරූප පිළිසිඳ ගැනීම සිදු නොවේ... (සියල්ල විස්තර කළ යුතුය)... දුක් රැසේ නිරෝධය වෙයි.” මෙය ලෝකෝත්තර සූත්‍රයකි. මෙය ලෞකික මෙන්ම ලෝකෝත්තර ද වූ සූත්‍රයකි.

၁၁၃. တတ္ထ [Pg.142] ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ?

113. එහි සත්තාධිෂ්ඨාන සූත්‍රය කවරේද?

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ, နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ;

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ, တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ.

“සියලු දිශාවන් සිත් නමැති නුවණින් පිරික්සා බැලුවද, තමාට වඩා වැඩියෙන් ආදරය කළ හැකි කිසිවකු කොහේවත් හමු නොවිණි. මෙසේ සෙසු අයටද තමා ප්‍රිය වේ. එබැවින් තමාගේ යහපත කැමති තැනැත්තා අනුන්ව නොපෙළිය යුතුය.”

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

මෙය සත්තාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

‘‘ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ ယေ ဝါပိ, သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟံ;

တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာ, အာတာပိယော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာ’’တိ.

“යම් තාක් සත්වයෝ පහළ වූවෝද, යම් සත්වයෝ මතු පහළ වන්නෝද, ඒ සියලු දෙනාම ශරීරය හැරදා යන්නෝය. ඒ සියල්ල දැනගත් දක්ෂ වූ, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති තැනැත්තා උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේය.”

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

මෙය සත්තාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကလျာဏမိတ္တံ အပိ ဝိဝေစိယမာနေန ပဏာမိယမာနေန ဂလေ ပိသနမဇ္ဇမာနေန ယာဝဇီဝံ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော စ ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ, နော စ အဋ္ဌာနေ နိယောဇေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ…ပေ… န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော. အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

“මහණෙනි, අංග හතකින් යුක්ත වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයා, බැහැර කරනු ලැබුවද, ගෙලෙන් අල්ලා තල්ලු කරනු ලැබුවද, ජීවිතාන්තය දක්වා අත් නොහළ යුතුය. ඒ අංග හත කවරේද යත්? ප්‍රියමනාප වීම, ගරුකටයුතු වීම, ගුණ වැඩූ අයෙකු ලෙස ප්‍රශංසනීය වීම, අවවාද දෙන අයෙකු වීම, වචනය ඉවසන්නෙකු වීම, ගැඹුරු ධර්ම කරුණු පවසන්නෙකු වීම සහ අස්ථානයෙහි නොයොදවන්නෙකු වීමයි. මහණෙනි, මේ අංග හතෙන් යුත් කල්‍යාණ මිත්‍රයා අත් නොහළ යුතුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා නැවත මෙසේද වදාළ සේක -”

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, န စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော;

တံ မိတ္တံ မိတ္တကာမေန, ယာဝဇီဝမ္ပိ သေဝိယ’’န္တိ.

“යම් මිතුරෙක් ප්‍රිය ද, ගරු කටයුතු ද, ගුණ වැඩූ කෙනෙක් ද, අවවාද දෙන්නෙක් හා එය ඉවසන්නෙක් ද, ගැඹුරු කතා පවසන්නෙක් ද, අස්ථානයෙහි නොයොදවන්නෙක් ද වේද, යහපත් මිතුරන් කැමති තැනැත්තා එවැනි මිතුරෙකු ජීවිතාන්තය දක්වාම ඇසුරු කළ යුතුය.”

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

මෙය සත්තාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

එහි ධම්මාධිෂ්ඨාන සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ, ယဉ္စိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ;

တဏှက္ခယသုခဿေတေ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ.

“ලෝකයෙහි යම් කාම සැපයක් ඇත්ද, දිව්‍ය ලෝකයෙහි යම් සැපයක් ඇත්ද, ඒ සියලු සැපයන් තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙන් ලැබෙන (නිවන්) සැපයෙන් දහසයෙන් පංගුවක් තරම්වත් නොවටී.”

ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

මෙය ධම්මාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

‘‘သုသုခံ [Pg.143] ဝတ နိဗ္ဗာနံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ;

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, ယတ္ထ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද නිවන ඒකාන්තයෙන්ම ඉතා සුවදායකය. යම් නිවනක දුක නිරුද්ධ වේද, එය සෝක රහිතය, කෙලෙස් රහිතය, අභයදායකය.”

ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

මෙය ධම්මාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ

එහි සත්තාධිෂ්ඨාන මෙන්ම ධම්මාධිෂ්ඨාන වූ සූත්‍රය කවරේද?

‘‘မာတရံ ပိတရံ ဟန္တွာ, ရာဇာနော ဒွေ စ ခတ္တိယေ;

ရဋ္ဌံ သာနုစရံ ဟန္တွာ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

“මව (තණ්හාව) සහ පියා (මානය) මරා, ක්ෂත්‍රිය රජවරුන් දෙදෙනා (ශාස්වත හා උච්ඡේද දෘෂ්ටි) මරා, පරිවාර ජනයා සහිත රට (ආයතන දොළහ) විනාශ කොට...” මෙය ධම්මාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

‘‘အနီဃော ယာတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ;

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ;

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

“ඒ දුක් රහිත බ්‍රාහ්මණයා (රහතන් වහන්සේ) නිවනට යයි.” මෙය සත්තාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි. මේ මුළු සූත්‍රය සත්තාධිෂ්ඨාන මෙන්ම ධම්මාධිෂ්ඨාන ද වේ.

‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒ္ဓိပါဒါ. ကတမေ စတ္တာရော? ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယ…ပေ… စိတ္တ. ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ. ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

“මහණෙනි, මේ සතර ඉද්ධිපාදයන්ය. ඒ සතර කවරේද යත්? ඡන්ද සමාධි ප්‍රධාන සංඛාරයන්ගෙන් යුක්ත ඉද්ධිපාදය, වීරිය... චිත්ත... විමංසා සමාධි ප්‍රධාන සංඛාරයන්ගෙන් යුක්ත ඉද්ධිපාදයයි.” මෙය ධම්මාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි.

သော ကာယေပိ စိတ္တံ သမောဒဟတိ, စိတ္တေပိ ကာယံ သမောဒဟတိ, ကာယေ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ, ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

ඔහු කයෙහි ද සිත තබයි, සිතෙහි ද කය තබයි. කයෙහි සුඛ සංඥාවට හා ලහු (සැහැල්ලු) සංඥාවට පැමිණ, එය අත්පත් කරගෙන වාසය කරයි. මෙය සත්තාධිට්ඨානයයි (පුද්ගලාධිෂ්ඨාන සූත්‍රයයි), මෙය සත්තාධිට්ඨානය මෙන්ම ධම්මාධිට්ඨානය ද වන සූත්‍රයකි.

၁၁၄. တတ္ထ ကတမံ ဉာဏံ?

114. එහි ඥානය (ඥාන සූත්‍රය) යනු කුමක්ද?

‘‘ယံ တံ လောကုတ္တရံ ဉာဏံ, သဗ္ဗညူ ယေန ဝုစ္စတိ;

န တဿ ပရိဟာနတ္ထိ, သဗ္ဗကာလေ ပဝတ္တတီ’’တိ.

“යම් ලොකුත්තර ඥානයක් වේද, යමකින් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ‘සර්වඥ’ යැයි කියනු ලැබේද; එම ඥානයෙහි පිරිහීමක් නැත, එය සෑම කල්හිම පවතින්නේය.”

ဣဒံ ဉာဏံ.

මෙය ‘ඥානය’ (ඥාන සූත්‍රය) යි.

‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, ယာယံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ;

ယာယ သမ္မာ ပဇာနာတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယ’’န္တိ.

“ලෝකයෙහි ප්‍රඥාවම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය, යම් ප්‍රඥාවක් නිවන් මගට පමුණුවන්නේද; යමකින් ජාති හා මරණයන්ගේ කෙළවර (නිවන) මනාව අවබෝධ කරගන්නේද (එයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ).”

ဣဒံ ဉာဏံ.

මෙය ‘ඥානය’ (ඥාන සූත්‍රය) යි.

တတ္ထ ကတမံ ဉေယျံ?

එහි ඥෙය්‍ය (ඥෙය්‍ය සූත්‍රය) යනු කුමක්ද?

‘‘ကိတ္တယိဿာမိ တေ သန္တိံ, [ဓောတကာတိ ဘဂဝါ,]ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနီတိဟံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

“ධෝතක, මේ ජීවිතයේදීම අසන්නට ලැබෙන කතාවක් (පරම්පරා කතාවක්) නොව, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දැකිය හැකි ශාන්තිය (නිවන) මම ඔබට දේශනා කරන්නෙමි; එය දැනගෙන, සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙන්නා ලෝකයෙහි ඇලෙනසුළු වූ තණ්හාවෙන් එතෙර වන්නේය” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

‘‘တဉ္စာဟံ [Pg.144] အဘိနန္ဒာမိ, မဟေသိ သန္တိမုတ္တမံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

“මහා සෘෂි වූ මම ඒ උතුම් ශාන්තිය (නිවන) අතිශයින් සතුටින් පිළිගනිමි; යමක් දැනගෙන සිහියෙන් යුතුව හැසිරෙන්නා ලෝකයෙහි ඇලෙනසුළු වූ තණ්හාවෙන් එතෙර වන්නේද (එය මම පසසමි).”

‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမ္ပဇာနာသိ, [ဓောတကာတိ ဘဂဝါ]ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေ;

ဧတံ ဝိဒိတွာ သင်္ဂေါတိ လောကေ,ဘဝါဘဝါယ မာကာသိ တဏှ’’န္တိ.

“ධෝතක, උඩ ද, යට ද, සිරස ද, මැද ද යම්කිසි ධර්ම සමූහයක් ඔබ මනාව අවබෝධ කරගන්නෙහිද; මෙය ලෝකයෙහි බැඳීමක් (සංගයක්) බව දැනගෙන, නැවත නැවත භවයන් ලැබීම පිණිස තණ්හාව ඇති කර නොගන්න” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ဣဒံ ဉေယျံ.

මෙය ‘ඥෙය්‍ය’ (ඥෙය්‍ය සූත්‍රය) යි.

‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ…ပေ… တယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ. ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ, ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

“මහණෙනි, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ නොකිරීමෙන් හා විනිවිද නොදැකීමෙන්, මටත් ඔබටත් මෙතරම් දීර්ඝ කාලයක් සංසාරයෙහි සැරිසරන්නට සිදුවිය... මහණෙනි, ඒ මෙම දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරන ලදී, විනිවිද දකින ලදී; දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරන ලදී, විනිවිද දකින ලදී; දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරන ලදී... දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරන ලදී, විනිවිද දකින ලදී. භව තණ්හාව සිඳදමන ලදී, භවයට පමුණුවන තණ්හාව නැති කරන ලදී, දැන් නැවත උපතක් නැත.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා, නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක:

‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ, ယထာဘူတံ အဒဿနာ;

သံသိတံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, တာသု တာသွေဝ ဇာတိသု.

“චතුරාර්ය සත්‍යයන් නිවැරදි ලෙස (යථාභූතව) නොදැකීම හේතුවෙන්, ඒ ඒ ජාතීන්හි (භවයන්හි) දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සැරිසරන්නට සිදුවිය.”

‘‘တာနိ ဧတာနိ ဒိဋ္ဌာနိ, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ;

ဥစ္ဆိန္နံ မူလံ ဒုက္ခဿ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

“ඒ මෙම සත්‍යයන් දැන් දක්නා ලදී, භවයට පමුණුවන තණ්හාව මුලින්ම උදුරා දමන ලදී; දුකේ මුල සිඳදමන ලදී, දැන් නැවත උපතක් නැත.”

ဣဒံ ဉေယျံ.

මෙය ‘ඥෙය්‍ය’ (ඥෙය්‍ය සූත්‍රය) යි.

တတ္ထ ကတမံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ? ရူပံ အနိစ္စံ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ, သညာ အနိစ္စာ, သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, ဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိ. ဣဒံ ဉေယျံ.

එහි ඥානය හා ඥෙය්‍ය යන දෙකම වන්නේ කුමක්ද? රූපය අනිත්‍යය, වේදනාව අනිත්‍යය, සංඥාව අනිත්‍යය, සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය, විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය යන මෙය ‘ඥෙය්‍ය’ (දැනගත යුතු දෑ) වේ.

ဧဝံ ဇာနံ ဧဝံ ပဿံ အရိယသာဝကော ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ပဿတိ, ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ပဿတိ, ‘‘သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ပဿတီတိ. ဣဒံ ဉာဏံ.

මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා “රූපය අනිත්‍යය” යි දකියි, “වේදනාව අනිත්‍යය” යි දකියි, “සංඥාව... සංස්කාර... විඤ්ඤාණය අනිත්‍යය” යි දකියි. මෙය ‘ඥානය’ යි.

သော ပရိမုစ္စတိ ရူပေန, ပရိမုစ္စတိ ဝေဒနာယ, ပရိမုစ္စတိ သညာယ, ပရိမုစ္စတိ သင်္ခါရေဟိ, ပရိမုစ္စတိ ဝိညာဏမှာ, ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီတိ. ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

ඔහු රූපයෙන් මිදෙයි, වේදනාවෙන් මිදෙයි, සංඥාවෙන් මිදෙයි, සංස්කාරයන්ගෙන් මිදෙයි, විඤ්ඤාණයෙන් මිදෙයි, දුකෙන් මිදෙයි කියා මම වදාරමි. මෙය ‘ඥානය හා ඥෙය්‍ය’ යන දෙකම ඇති සූත්‍රයයි.

‘‘သဗ္ဗေ [Pg.145] သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය” (සබ්බේ සංඛාරා අනිච්චා) යන්න ඥෙය්‍ය සූත්‍රයයි. “යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකියිද” (යදා පඤ්ඤාය පස්සති) යන්න ඥාන සූත්‍රයයි. “එකල්හි දුකෙහි කළකිරෙයි, මෙය පාරිශුද්ධියට මගයි” යන්න ඥානය හා ඥෙය්‍ය යන දෙකම ඇති සූත්‍රයයි.

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ඛය” (සබ්බේ සංඛාරා දුක්ඛා) යන්න ඥෙය්‍ය සූත්‍රයයි. “යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකියිද” (යදා පඤ්ඤාය පස්සති) යන්න ඥාන සූත්‍රයයි. “එකල්හි දුකෙහි කළකිරෙයි, මෙය පාරිශුද්ධියට මගයි” යන්න ඥානය හා ඥෙය්‍ය යන දෙකම ඇති සූත්‍රයයි.

‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“සියලු ධර්මයෝ අනාත්මය” (සබ්බේ ධම්මා අනත්තා) යන්න ඥෙය්‍ය සූත්‍රයයි. “යම් කලෙක ප්‍රඥාවෙන් දකියිද” (යදා පඤ්ඤාය පස්සති) යන්න ඥාන සූත්‍රයයි. “එකල්හි දුකෙහි කළකිරෙයි, මෙය පාරිශුද්ධියට මගයි” යන්න ඥානය හා ඥෙය්‍ය යන දෙකම ඇති සූත්‍රයයි.

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, သောဏ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ အနိစ္စေန ရူပေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ. ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာ. အနိစ္စာယ ဝေဒနာယ…ပေ… အနိစ္စာယ သညာယ…ပေ… အနိစ္စေဟိ သင်္ခါရေဟိ…ပေ… အနိစ္စေန ဝိညာဏေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာ’’တိ. ဣဒံ ဉေယျံ.

“සෝණ, යම් කිසි ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති රූපය දෙස බලා ‘මම උසස් වෙමි’ යි හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ යි හෝ, ‘මම පහත් වෙමි’ යි හෝ දකිත්ද; එය යථාභූතව (සැබෑ ලෙස) නොදැකීම හැර අන් කවර කරුණක් නිසා විය හැකිද? අනිත්‍ය වූ වේදනාවෙන්... අනිත්‍ය වූ සංඥාවෙන්... අනිත්‍ය වූ සංස්කාරයන්ගෙන්... අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණයෙන් ‘මම උසස් වෙමි’ යි හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ යි හෝ, ‘මම පහත් වෙමි’ යි හෝ දකිත්ද; එය යථාභූතව නොදැකීම හැර අන් කවර කරුණක් නිසා විය හැකිද?” මෙය ඥෙය්‍ය සූත්‍රයයි.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, သောဏ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ အနိစ္စေန ရူပေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ ဒဿနာ. အနိစ္စာယ ဝေဒနာယ…ပေ… အနိစ္စာယ သညာယ…ပေ… အနိစ္စေဟိ သင်္ခါရေဟိ…ပေ… အနိစ္စေန ဝိညာဏေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ ဒဿနာတိ. ဣဒံ ဉာဏံ.

“සෝණ, යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති රූපය දෙස බලා ‘මම උසස් වෙමි’ යි හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ යි හෝ, ‘මම පහත් වෙමි’ යි හෝ නොදකිත්ද; එය යථාභූතව දැකීම හැර අන් කවර කරුණක් නිසා විය හැකිද? අනිත්‍ය වූ වේදනාවෙන්... සංඥාවෙන්... සංස්කාරයන්ගෙන්... අනිත්‍ය වූ, දුක් වූ, පෙරළෙන ස්වභාවය ඇති විඤ්ඤාණයෙන් ‘මම උසස් වෙමි’ යි හෝ, ‘මම සමාන වෙමි’ යි හෝ, ‘මම පහත් වෙමි’ යි හෝ නොදකිත්ද; එය යථාභූතව දැකීම හැර අන් කවර කරුණක් නිසා විය හැකිද?” මෙය ඥාන සූත්‍රයයි.

ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

මෙය ඥානය හා ඥෙය්‍ය යන දෙකම ඇති සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ ဒဿနံ?

එහි ‘දස්සන’ (දස්සන සූත්‍රය) යනු කුමක්ද?

၁၁၅.

115.

‘‘ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ, ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ;

ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ, န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တီ’’တိ.

“ගැඹුරු ප්‍රඥාව ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මනාව දේශනා කරන ලද ආර්ය සත්‍යයන් යම් (ආර්ය) පුද්ගලයෝ ප්‍රකට කරගනිත්ද; ඔවුහු යම් හෙයකින් දැඩි ලෙස ප්‍රමාද වූවෝ වුවද, අටවන භවයක් කරා නොයන්නාහ.”

ဣဒံ ဒဿနံ.

මෙය ‘දස්සන’ (දස්සන සූත්‍රය) යි.

‘‘ယထိန္ဒခီလော [Pg.146] ပထဝိဿိတော သိယာ, စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော;

တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ, ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတီ’’တိ.

“පොළොවෙහි මනාව පිහිටුවන ලද ඉන්ද්‍රඛීලයක් (ටැඹක්) සතර දිශාවෙන් එන සුළඟින් නොසැලෙන්නාක් මෙන්; යම් සත්පුරුෂයෙක් ආර්ය සත්‍යයන් නුවණින් විනිවිද දකියිද, මම ඔහු එවැනි උපමාවක් ඇති තැනැත්තෙකු ලෙස හඳුන්වමි.”

ဣဒံ ဒဿနံ.

මෙය ‘දස්සන’ (දස්සන සූත්‍රය) යි.

‘‘စတူဟိ, ဘိက္ခဝေ, သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ ‘ခီဏနိရယောမှိ, ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ, ခီဏပေတ္တိဝိသယော, ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သတ္တက္ခတ္တုပရမံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ တထာဂတေ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌိတာ ဝိရူဠှာ မူလဇာတာ အသံဟာရိယာ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟ ဓမ္မေန, ဓမ္မေ ခေါ ပန နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ, သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ, ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, သဟ ဓမ္မိယာ ခေါ ပနဿ ဟောန္တိ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ ပိယာ မနာပါ ဂိဟီ စေဝ ပဗ္ဗဇိတာ စ. အရိယကန္တေဟိ ခေါ ပန သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ အစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အသဗလေဟိ အကမ္မာသေဟိ ဘုဇိဿေဟိ ဝိညုပ္ပသဋ္ဌေဟိ အပရာမဋ္ဌေဟိ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ ‘ခီဏနိရယောမှိ, ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ, ခီဏပေတ္တိဝိသယော, ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သတ္တက္ခတ္တုပရမံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’’တိ.

‘‘මහණෙනි, සෝතාපත්ති අංග සතරකින් සමන්නාගත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට අවශ්‍ය නම් ‘මම නිරයෙන් මිදුණෙමි, තිරිසන් යෝනියෙන් මිදුණෙමි, ප්‍රේත විෂයෙන් මිදුණෙමි, අපාය දුගති විනිපාතයෙන් මිදුණෙමි, මම සෝවාන් වූවෙක් වෙමි, අපායට නොවැටෙන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙමි, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරයනය කොට ඇත්තෙක් වෙමි, දෙව් මිනිස් ලොව උපරිම වශයෙන් සත් වතාවක් සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නෙමි’ යි තමා ගැනම ප්‍රකාශ කළ හැකිය. ඒ සතර කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල වූ, ස්ථාවර වූ, මුල් බැසගත්, ලොව කිසිදු මහණෙකුට හෝ බමුණෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ වෙනත් කිසිවෙකුට හෝ කරුණු සහිතව සෙලවිය නොහැකි ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වෙයි. තවද, ධර්මය කෙරෙහි නිශ්චයට පැමිණියේ වෙයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද, තමා විසින්ම දැකිය හැකි, කල් නොයවා විපාක දෙන, ‘එන්න බලන්න’ යි කීමට සුදුසු වූ, තම සිතට පමුණුවා ගත යුතු වූ, නුවණැත්තන් විසින් තනි තනිව අවබෝධ කරගත යුතු වූ ධර්මය කෙරෙහි නිශ්චයට පැමිණියේ වෙයි. එනම් මදමානයන් දුරු කරන්නා වූ... නිරෝධය වූ නිවන කෙරෙහි නිශ්චයට පැමිණියේ වෙයි. ඔහුට ගිහි පැවිදි සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ප්‍රියමනාප වෙති. තවද ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රිය කරන, කැඩී බිඳී නොගිය, සිදුරු නොවුණු, කැලැල් නොමැති, තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි දාසභාවයෙන් මිදුණු, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, (තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි දෙකින්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවතින ශීලයන්ගෙන් සමන්නාගත වෙයි. මහණෙනි, මෙකී සෝතාපත්ති අංග සතරින් යුක්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා හට ‘මම නිරයෙන් මිදුණෙමි, තිරිසන් යෝනියෙන් මිදුණෙමි, ප්‍රේත විෂයෙන් මිදුණෙමි, අපාය දුගති විනිපාතයෙන් මිදුණෙමි, මම සෝවාන් වූවෙක් වෙමි, අපායට නොවැටෙන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙමි, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පරයනය කොට ඇත්තෙක් වෙමි, දෙව් මිනිස් ලොව උපරිම වශයෙන් සත් වතාවක් සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නෙමි’ යි තමා ගැනම ප්‍රකාශ කළ හැකිය.’’

ဣဒံ ဒဿနံ.

මෙය 'දර්ශනය' (දැක්ම) යි.

တတ္ထ [Pg.147] ကတမာ ဘာဝနာ?

එහි 'භාවනාව' යනු කුමක්ද?

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

နိဗ္ဗိဇ္ဈ ဣမံ ပရဉ္စ လောကံ, ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သဒန္တော’’တိ.

‘‘යමෙකුගේ ඉන්ද්‍රියයන් අධ්‍යාත්මිකව හා බාහිරව මුළු ලොවෙහිම මැනවින් වඩන ලද්දේ ද, මේ ලොව හා පරලොව විනිවිද දැක, මැනවින් වැඩූ සිත් ඇතිව, මැනවින් දමනය වූ හෙතෙම පිරිනිවන් පාන කාලය අපේක්ෂා කරයි.’’

အယံ ဘာဝနာ.

මෙය 'භාවනාව' යි.

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မပဒါနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ, အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ, ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ ဓမ္မပဒါနီ’’တိ. အယံ ဘာဝနာ.

‘‘මහණෙනි, මේ ධර්ම පද සතරකි. ඒ සතර කුමක්ද? අනභිජ්ඣා (නිෂ්කාමී බව) ධර්ම පදයයි, අව්‍යාපාදය ධර්ම පදයයි, සම්මා සතිය ධර්ම පදයයි, සම්මා සමාධිය ධර්ම පදයයි. මහණෙනි, මේ වනාහි ධර්ම පද සතරයි.’’ මෙය 'භාවනාව' යි.

တတ္ထ ကတမံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ? ‘‘ပဉ္စ ဆိန္ဒေ ပဉ္စ ဇဟေ’’တိ ဣဒံ ဒဿနံ. ‘‘ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေ. ပဉ္စ သင်္ဂါတိဂေါ ဘိက္ခု, ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ အယံ ဘာဝနာ. ဣဒံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ.

එහි 'දර්ශනය' හා 'භාවනාව' යන දෙකම යනු කුමක්ද? ‘‘පහක් (ඕරම්භාගිය සංයෝජන) සිඳිය යුතුය, පහක් (උද්ධම්භාගිය සංයෝජන) අත්හළ යුතුය’’ යනු දර්ශනයයි. ‘‘මතු මත්තෙහි (ඉන්ද්‍රිය) පහක් වැඩිය යුතුය. පංච විධ සංගයන්ගෙන් එතෙර වූ භික්ෂුව ‘ඕඝයෙන් එතෙර වූවෙකැයි’ කියනු ලැබේ’’ යනු භාවනාවයි. මෙය දර්ශනය හා භාවනාව යන දෙකම වෙයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အနဘိသမေတဿ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ အဘိသမယာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ, အနဘိသမေတဿ ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ…ပေ… ဒုက္ခနိရောဓဿ…ပေ… ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ အဘိသမယာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ’’န္တိ. ဣဒံ ဒဿနံ.

‘‘මහණෙනි, මේ ඉන්ද්‍රිය තුනකි. ඒ තුන කුමක්ද? අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය සහ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියයි. මහණෙනි, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව අවබෝධ නොකළා වූ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගනු පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වෑයම් කරයි. අවබෝධ නොකළා වූ දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය... දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය... දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගනු පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත ප්‍රග්‍රහණය කරයි, වෑයම් කරයි. මහණෙනි, මෙය අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය යි කියනු ලැබේ.’’ මෙය 'දර්ශනය' යි.

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အညိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ…ပေ… ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အညိန္ဒြိယံ.

‘‘මහණෙනි, අඤ්ඤින්ද්‍රිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ‘මෙය දුකයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක්ඛ සමුදයයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයි’ කියා... ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාවයි’ කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මහණෙනි, මෙය අඤ්ඤින්ද්‍රිය යි.’’

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အညာတာဝိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ [Pg.148] နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ. အယံ ဘာဝနာ.

‘‘මහණෙනි, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝ විමුක්තිය හා ප්‍රඥා විමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ’යි දැනගනියි. මහණෙනි, මෙය අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය යි.’’ මෙය 'භාවනාව' යි.

ဣဒံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ.

මෙය දර්ශනය හා භාවනාව යන දෙකම වෙයි.

၁၁၆. တတ္ထ ကတမံ သကဝစနံ?

116. එහි 'සකවචනය' (බුදුරජාණන් වහන්සේගේම වචනය) යනු කුමක්ද?

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

‘‘සෑම පවක්ම නොකිරීම ද, කුසල් සම්පාදනය කිරීම ද, තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම ද යන මෙය බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.’’

ဣဒံ သကဝစနံ.

මෙය සකවචනයයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနိ, ယေဟိ ဗာလံ ဗာလောတိ ပရေ သဉ္ဇာနန္တိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဗာလော, ဘိက္ခဝေ, ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ, ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ စ ဟောတိ, ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ စ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနိ.

‘‘මහණෙනි, අන් අය විසින් ‘මොහු අඥානයෙකි’ යි හඳුනා ගන්නා වූ අඥානයාගේ ලක්ෂණ තුනක්, සලකුණු තුනක්, හැසිරීම් (ප්‍රකාශ කිරීම්) තුනක් වෙයි. ඒ තුන කුමක්ද? මහණෙනි, අඥානයා නපුරු දේ සිතන්නෙක් වෙයි, නපුරු දේ පවසන්නෙක් වෙයි, නපුරු ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි අඥානයාගේ අඥාන ලක්ෂණ, සලකුණු හා හැසිරීම් තුනයි.’’

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနိ, ယေဟိ ပဏ္ဍိတံ ပဏ္ဍိတောတိ ပရေ သဉ္ဇာနန္တိ. ကတမာနိ တီဏိ? ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, သုစိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ, သုဘာသိတဘာသီ စ ဟောတိ, သုကတကမ္မကာရီ စ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနီ’’တိ.

‘‘මහණෙනි, අන් අය විසින් ‘මොහු පණ්ඩිතයෙකි’ යි හඳුනා ගන්නා වූ පණ්ඩිතයාගේ ලක්ෂණ තුනක්, සලකුණු තුනක්, හැසිරීම් තුනක් වෙයි. ඒ තුන කුමක්ද? මහණෙනි, පණ්ඩිතයා යහපත් දේ සිතන්නෙක් වෙයි, යහපත් දේ පවසන්නෙක් වෙයි, යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි පණ්ඩිතයාගේ පණ්ඩිත ලක්ෂණ, සලකුණු හා හැසිරීම් තුනයි.’’

ဣဒံ သကဝစနံ.

මෙය සකවචනයයි.

တတ္ထ ကတမံ ပရဝစနံ?

එහි 'පරවචනය' (අන්‍යයන්ගේ වචනය) යනු කුමක්ද?

‘‘ပထဝီသမော နတ္ထိ ဝိတ္ထတော, နိန္နော ပါတာလသမော န ဝိဇ္ဇတိ;

မေရုသမော နတ္ထိ ဥန္နတော, စက္ကဝတ္တိသဒိသော နတ္ထိ ပေါရိသော’’တိ.

‘‘පොළොව තරම් පළල් වූ දෙයක් නැත, පාතාලය තරම් ගැඹුරු තැනක් නැත, මහා මේරු පර්වතය තරම් උස තැනක් නැත, සක්විති රජු හා සමාන පුරුෂයෙක් නැත.’’

ဣဒံ ပရဝစနံ.

මෙය පරවචනයයි.

‘‘‘ဟောတု, ဒေဝါနမိန္ဒ, သုဘာသိတေန ဇယောတိ. ဟောတု, ဝေပစိတ္တိ သုဘာသိတေန ဇယောတိ. ဘဏ, ဝေပစိတ္တိ, ဂါထ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘‘දේවේන්ද්‍රය, සුභාෂිතයෙන් (මැනවින් පැවසූ වචනයෙන්) ජය වේවා!’ යි වේපචිත්ති පැවසීය. ‘වේපචිත්තිය, සුභාෂිතයෙන් ජය වේවා!’ යි දේවේන්ද්‍රයා පැවසීය. ‘වේපචිත්තිය, ගාථාවක් පවසන්න’ යි දේවේන්ද්‍රයා කීවේය. මහණෙනි, එවිට වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා මෙම ගාථාව පැවසීය –

‘‘ဘိယျော [Pg.149] ဗာလာ ပဘိဇ္ဇေယျုံ, နော စဿ ပဋိသေဓကော;

တသ္မာ ဘုသေန ဒဏ္ဍေန, ဓီရော ဗာလံ နိသေဓယေ’’တိ.

‘‘යමෙකු වළක්වන්නෙකු (දඬුවම් කරන්නෙකු) නැති කල්හි, අඥානයෝ වඩාත් වැඩියෙන් ක්‍රෝධ කරති (නපුරු වෙති). එබැවින් නුවණැත්තා දැඩි දඬුවමකින් අඥානයා වළක්වා ගත යුතුය.’’

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု, ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

මහණෙනි, වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා විසින් ගාථාව පැවසූ කල්හි අසුරයෝ අනුමෝදන් වූහ, දෙවියෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. මහණෙනි, එකල්හි වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙසේ කීවේය: 'දේවේන්ද්‍රය, ගාථාවක් කියන්න'. මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙම ගාථාව පැවසීය –

‘‘ဧတဒေဝ အဟံ မညေ, ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ;

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတီ’’တိ.

යමෙක් අනෙකා කෝප වී ඇති බව දැන, සිහියෙන් යුතුව සන්සුන් වේ ද, මම එයම බාලයා මැඩපැවැත්වීමක් ලෙස සිතමි.

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာယ ဒေဝါ အနုမောဒိံသု, အသုရာ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဝေပစိတ္တိ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

මහණෙනි, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා විසින් ගාථාව පැවසූ කල්හි දෙවියෝ අනුමෝදන් වූහ, අසුරයෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. මහණෙනි, එකල්හි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයාට මෙසේ කීවේය: 'වේපචිත්ති, ගාථාවක් කියන්න'. මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා මෙම ගාථාව පැවසීය –

‘‘ဧတဒေဝ တိတိက္ခာယ, ဝဇ္ဇံ ပဿာမိ ဝါသဝ;

ယဒါ နံ မညတိ ဗာလော, ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ;

အဇ္ဈာရုဟတိ ဒုမ္မေဓော, ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိန’’န္တိ.

වාසවය, මම ඒ ඉවසීමෙහි මෙම වරද දකිමි. 'මොහු මට බියෙන් ඉවසයි' කියා බාලයා යම් කලෙක සිතයි ද, පලායන ගවයෙකු පිටුපස හඹායන ගවයෙකු මෙන් ඒ අඥානයා තව තවත් තෙරපයි.

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု, ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

මහණෙනි, වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා විසින් ගාථාව පැවසූ කල්හි අසුරයෝ අනුමෝදන් වූහ, දෙවියෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. එකල්හි වේපචිත්ති අසුරේන්ද්‍රයා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙසේ කීවේය: 'දේවේන්ද්‍රය, ගාථාවක් කියන්න'. මහණෙනි, මෙසේ කී කල්හි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙම ගාථාවන් පැවසීය –

‘‘ကာမံ မညတု ဝါ မာ ဝါ, ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ;

သဒတ္ထပရမာ အတ္ထာ, ခန္တာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတိ.

තමාට බිය නිසා මොහු ඉවසයි කියා ඔහු සිතුවත් නැතත්, තමාගේ යහපතම උතුම් කොට ඇත්තා වූ අර්ථයන් අතර ඉවසීමට වඩා උසස් දෙයක් නැත.

‘‘ယော ဟဝေ ဗလဝါ သန္တော, ဒုဗ္ဗလဿ တိတိက္ခတိ;

တမာဟု ပရမံ ခန္တိံ, နိစ္စံ ခမတိ ဒုဗ္ဗလော.

යමෙක් සැබවින්ම බලවතෙක්ව සිටියදී දුබලයෙකුට ඉවසයි ද, එය උතුම්ම ඉවසීම යැයි පවසති. දුබලයා සැමවිටම ඉවසිය යුතුමය.

‘‘အဗလံ တံ ဗလံ အာဟု, ယဿ ဗာလဗလံ ဗလံ;

ဗလဿ ဓမ္မဂုတ္တဿ, ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ.

බාලයාගේ යම් බලයක් වේද, එය බලයක් නොවන දෙයක් යැයි කියනු ලැබේ. ධර්මයෙන් ආරක්ෂා වූ බලය ඇත්තාට විරුද්ධව කතා කරන්නෙකු නැත.

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော, ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ;

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော, သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

කෝප වූවෙකුට පෙරළා කෝප වන්නා ඒ හේතුවෙන්ම වඩාත් පවිටු අයෙකු වේ. කෝප වූවෙකුට පෙරළා කෝප නොවන්නා ජය ගැනීමට අපහසු සටනක් ජය ගනී.

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ [Pg.150] စရတိ, အတ္တနော စ ပရဿ စ;

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတိ.

අනෙකා කෝප වී ඇති බව දැන යමෙක් සිහියෙන් යුතුව සන්සුන් වේ ද, ඔහු තමාගේත් අනෙකාගේත් යන දෙදෙනාගේම යහපත පිණිස හැසිරෙයි.

‘‘ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တာနံ, အတ္တနော စ ပရဿ စ;

ဇနာ မညန္တိ ဗာလောတိ, ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ’’တိ.

තමාගේත් අනෙකාගේත් යන දෙදෙනාගේම හිතසුව සලසන්නා වූ ඔහු ගැන ධර්මයෙහි අදක්ෂ ජනයෝ 'මෝඩයෙකැ'යි සිතති.

‘‘ဘာသိတာသု ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာသု ဒေဝါ အနုမောဒိံသု, အသုရာ တုဏှီ အဟေသု’’န္တိ. ဣဒံ ပရဝစနံ.

මහණෙනි, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා විසින් ගාථාවන් පැවසූ කල්හි දෙවියෝ අනුමෝදන් වූහ, අසුරයෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. මෙය පරවචන නම් වේ.

၁၁၇. တတ္ထ ကတမံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ?

117. එහි සකවචන සහ පරවචන යනු මොනවාද?

ယဉ္စ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏံ အာတုရဿာနုသိက္ခတော. ယေ စ သိက္ခာသာရာ သီလံ ဝတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဥပဋ္ဌာနသာရာ, အယမေကော အန္တော. ယေ စ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာ ကဋသိဝဍ္ဎနာ ကဋသိယော ဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧတေ ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယ ဩလီယန္တိ ဧကေ အတိဓာဝန္တိ ဧကေတိ. ဣဒံ ပရဝစနံ.

ලැබූ දෙයත් ලැබිය යුතු දෙයත් යන මේ දෙකම කෙලෙස්වලින් පීඩිතව ඒ අනුව හික්මෙන්නාට කෙලෙස් රජස්වලින් මිශ්‍ර වූවකි. යමෙක් හික්මීම සාරය කොට ඇති සීලය, වෘතය, දිවි පැවැත්ම, බ්‍රහ්මචර්යාව සහ පිළිවෙත් සාරය කොට වෙසෙත් ද, මෙය එක් අන්තයකි. 'කාමයන්හි වරදක් නැත' කියා මෙසේ පවසන, මෙසේ දකින යම් අයෙක් වෙත් ද, මෙය දෙවන අන්තයයි. මෙසේ මේ අන්ත දෙකම සොහොන් බිම් වඩන්නා වූ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය වඩන්නා වූ දේ වේ. මේ අන්ත දෙක නොදැන ඇතැම්හු භවයෙහි ගැලී සිටිති, ඇතැම්හු ඉක්මවා යති. මෙය පරවචන නම් වේ.

ယေ စ ခေါ တေ ဥဘော အန္တေ အဘိညာယ တတြ စ န အဟေသုံ, တေန စ အမညိံသု, ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ. ဣဒံ သကဝစနံ. အယံ ဥဒါနော သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ.

යමෙක් ඒ අන්ත දෙකම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන එහි නොරැඳුණාහු ද, ඒ මගින් තමා ගැන තෘෂ්ණා මානයෙන් සිතීමක් නොකළාහු ද, ඔවුන්ට පැනවීමට සසර වෘත්තයක් නැත. මෙය සකවචන නම් වේ. මෙම උදානය සකවචනය ද පරවචනය ද වේ.

ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ကေသံ နု ခေါ ပိယော အတ္တာ, ကေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ’’တိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ ‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ, မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ, တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ ပိယော ပိယဿ ကရေယျ[Pg.151]. တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ. တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာ’’တိ.

කොසොල් රට පසේනදී රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: 'ස්වාමීනි, හුදෙකලාව විවේකීව සිටින මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් උපන්නා: "කාහට නම් තමා ප්‍රිය ද? කාහට නම් තමා අප්‍රිය ද?" කියා. ස්වාමීනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණා: "යම් කෙනෙක් කයෙන් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, වචනයෙන් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, මනසින් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. ඔවුන් "අපට අප ප්‍රියයි" කියා පැවසුවත්, සැබවින්ම ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. එයට හේතුව කුමක්ද? අප්‍රියයෙකු විසින් අප්‍රියයෙකුට යමක් කරන්නේ ද, ඔවුන් තමා විසින්ම තමාට එය කරගන්නා බැවිනි. එබැවින් ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. යම් කෙනෙක් කයෙන් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, වචනයෙන් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, මනසින් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි. ඔවුන් "අපට අප අප්‍රියයි" කියා පැවසුවත්, සැබවින්ම ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි. එයට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රියයෙකු විසින් ප්‍රියයෙකුට යමක් කරන්නේ ද, ඔවුන් තමා විසින්ම තමාට එය කරගන්නා බැවිනි. එබැවින් ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි" කියා'.

‘‘ဧဝမေတံ, မဟာရာဇ, ဧဝမေတံ, မဟာရာဇ, ယေ ဟိ ကေစိ, မဟာရာဇ, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ, မဟာရာဇ, အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ မဟာရာဇ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ, မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ, တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ, မဟာရာဇ, ပိယော ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာတိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ –

'මහරජ, එය එසේමය. මහරජ, එය එසේමය. මහරජ, යම් කෙනෙක් කයෙන් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, වචනයෙන් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, මනසින් දුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, එබැවින් ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. ඔවුන් "අපට අප ප්‍රියයි" කියා පැවසුවත්, සැබවින්ම ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. එයට හේතුව කුමක්ද? මහරජ, අප්‍රියයෙකු විසින් අප්‍රියයෙකුට යමක් කරන්නේ ද, ඔවුන් තමා විසින්ම තමාට එය කරගන්නා බැවිනි. එබැවින් ඔවුන්ට තමා අප්‍රියයි. මහරජ, යම් කෙනෙක් කයෙන් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, වචනයෙන් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, මනසින් සුසිරිතෙහි හැසිරෙත් ද, ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි. ඔවුන් "අපට අප අප්‍රියයි" කියා පැවසුවත්, සැබවින්ම ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි. එයට හේතුව කුමක්ද? මහරජ, ප්‍රියයෙකු විසින් ප්‍රියයෙකුට යමක් කරන්නේ ද, ඔවුන් තමා විසින්ම තමාට එය කරගන්නා බැවිනි. එබැවින් ඔවුන්ට තමා ප්‍රියයි'. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක...පෙ... ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

‘‘အတ္တာနဉ္စေ ပိယံ ဇညာ, န နံ ပါပေန သံယုဇေ;

န ဟိ တံ သုလဘံ ဟောတိ, သုခံ ဒုက္ကဋကာရိနာ.

යමෙක් තමාට තමා ප්‍රිය බව දන්නේ නම්, ඔහු තමා පවෙහි නොයෙදවිය යුතුය. පව් කරන්නාට සැපය පහසුවෙන් ලැබිය හැක්කක් නොවේ.

‘‘အန္တကေနာဓိပန္နဿ, ဇဟတော မာနုသံ ဘဝံ;

ကိံ ဟိ တဿ သကံ ဟောတိ, ကိဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

ကိဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

මරණයෙන් මඩනා ලද, මිනිස් භවය හැර යන සත්වයාට තමාගේම කියා ඇත්තේ කුමක්ද? ඔහු රැගෙන යන්නේ කුමක්ද? නොපැහැර යන සෙවනැල්ල මෙන් ඔහු පසුපස එන්නේ කුමක්ද?

‘‘ဥဘော ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ယံ မစ္စော ကုရုတေ ဣဓ;

တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ, တံဝ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

တံဝဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

මනුෂ්‍යයා මෙලොවදී කරන යම් පිනක් හා පවක් වේද, එයම ඔහුගේ දේ වෙයි. ඔහු එය රැගෙන යයි. නොපැහැර යන සෙවනැල්ල මෙන් එය ඔහු පසුපස එයි.

‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏံ, နိစယံ သမ္ပရာယိကံ;

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ, ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

එබැවින් මතු පරලොව යහපත පිණිස පින් රැස් කළ යුතුය. පරලොවෙහි සත්වයන්ට පිහිට වන්නේ පිනයි.

ဣဒံ သုတ္တံ ပရဝစနံ. အနုဂီတိ သကဝစနံ. ဣဒံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ.

මෙම සූත්‍රය පරවචන නම් වේ. අනුගීතිය සකවචන නම් වේ. මෙය සකවචනය ද පරවචනය ද වේ.

၁၁၈. တတ္ထ ကတမံ ဝိသဇ္ဇနီယံ?

118. එහි විසජ්ජනීය (විසඳිය යුතු කරුණ) යනු කුමක්ද?

ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ ဣဒံ အဘိညေယျံ, ဣဒံ ပရိညေယျံ, ဣဒံ ပဟာတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဘာဝေတဗ္ဗံ, ဣဒံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧဝံဂဟိတာ ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယန္တိ. တေသံ [Pg.152] ဧဝံဂဟိတာနံ အယမတ္ထော ဣတိ ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ‘‘ဥဠာရော ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဗုဒ္ဓဥဠာရတံ ဓမ္မသွာက္ခာတတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ ဧကံသေနေဝ နိဒ္ဒိသေ. ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဧကံသေနေဝ နိဒ္ဒိသေ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယံ.

ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල්හි, මෙය විශේෂ ඥානයෙන් දැනගත යුත්තකි (අභිඤ්ඤෙය්‍ය), මෙය පිරිසිඳ දැනගත යුත්තකි (පරිඤ්ඤෙය්‍ය), මෙය ප්‍රහාණය කළ යුත්තකි (පහාතබ්බ), මෙය වැඩිය යුත්තකි (භාවේතබ්බ), මෙය සාක්ෂාත් කළ යුත්තකි (සච්ඡිකාතබ්බ), මෙසේ පිළිගනු ලැබූ මේ ධර්මයන් මෙවැනි ඵලයක් උදා කරයි, මෙසේ පිළිගත් ඔවුන්ගේ අර්ථය මෙය වේ යැයි පවසන යම් දේශනාවක් වේ ද, මෙය ‘විසජ්ජනීය’ (පිළිතුරු දිය හැකි) සූත්‍රයයි. ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදාර වූ බුදු කෙනෙක’ යැයි බුදුන් වහන්සේගේ උදාරත්වය ද, ධර්මයේ ස්වක්ඛාත බව ද, සංඝයා වහන්සේගේ සුපටිපන්න බව ද ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ‘සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ’, ‘සියලු සංස්කාරයෝ දුක්ඛයහ’, ‘සියලු ධර්මයෝ අනාත්මයහ’ යැයි ද ඒකාන්තයෙන්ම ප්‍රකාශ කළ යුතුය. මේ හා සමාන වූ අන් යම් ධර්මයක් වේ නම් එය ද ‘විසජ්ජනීය’ (විස්තර කළ හැකි) ධර්මයකි.

တတ္ထ ကတမံ အဝိသဇ္ဇနီယံ?

එහි ‘අවිසජ්ජනීය’ (විස්තර කළ නොහැකි) යනු කවරේද?

‘‘အာကင်္ခတော တေ နရဒမ္မသာရထိ, ဒေဝါ မနုဿာ မနသာ ဝိစိန္တိတံ;

သဗ္ဗေ န ဇညာ ကသိဏာပိ ပါဏိနော, သန္တံ သမာဓိံ အရဏံ နိသေဝတော;

ကိန္တံ ဘဂဝါ အာကင်္ခတီ’’တိ.

“දමනය කළ යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි සාරථියකු බඳු වූ ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ යම් කරුණක් කැමති වන්නේ ද, එය සියලු දෙවියන්ට හෝ මිනිසුන්ට හෝ තබා සියලු සත්වයන්ට පවා තම සිතින් සිතා දැනගත නොහැකිය. කෙලෙස් රහිත වූ, ශාන්ත වූ අර්හත් ඵල සමාධියට සමවැදී වසන්නා වූ ඔබ වහන්සේගේ ඒ අදහස කුමක්ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමක් කැමති වන සේක් ද?”

ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

මෙය ‘අවිසජ්ජනීය’ (විස්තර කළ නොහැකි) සූත්‍රයයි.

ဧတ္တကော ဘဂဝါ သီလက္ခန္ဓေ သမာဓိက္ခန္ဓေ ပညာက္ခန္ဓေ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ဣရိယာယံ ပဘာဝေ ဟိတေသိတာယံ ကရုဏာယံ ဣဒ္ဓိယန္တိ. ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීලස්කන්ධය, සමාධිස්කන්ධය, ප්‍රඥාස්කන්ධය, විමුක්තිස්කන්ධය, විමුක්තිඥානදර්ශනස්කන්ධය යන ගුණයන්ගේ ප්‍රමාණය මෙපමණකැයි ද, උන්වහන්සේගේ ඉරියව් පැවැත්ම, ආනුභාවය, සත්වයන්ගේ හිතසුව පතන මෙත්තාව, කරුණාව හා ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය මෙපමණකැයි ද විස්තර කළ නොහැකිය. මෙය ‘අවිසජ්ජනීය’ සූත්‍රයයි.

‘‘တထာဂတဿ, ဘိက္ခဝေ, အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကေ ဥပ္ပာဒါ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပ္ပာဒေါ ဗုဒ္ဓရတနဿ ဓမ္မရတနဿ သံဃရတနဿ’’. ကိံ ပမာဏာနိ တီဏိ ရတနာနီတိ? ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

“මහණෙනි, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ තථාගතයන් වහන්සේගේ ලොව පහළ වීමෙන් බුද්ධ රත්නය, ධර්ම රත්නය, සංඝ රත්නය යන රත්නත්‍රයේ පහළ වීම සිදු වේ.” මෙම රත්නත්‍රය කෙතරම් ප්‍රමාණවත් ද? (යන ප්‍රශ්නය) ‘අවිසජ්ජනීය’ වේ.

ဗုဒ္ဓဝိသယော အဝိသဇ္ဇနီယော. ပုဂ္ဂလပရောပရညုတာ အဝိသဇ္ဇနီယာ. ‘‘ပုဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သကိံ နိရယံ သကိံ တိရစ္ဆာနယောနိံ သကိံ ပေတ္တိဝိသယံ သကိံ အသုရယောနိံ သကိံ ဒေဝေ သကိံ မနုဿေ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ’’. ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. န ပညာယတီတိ သာဝကာနံ ဉာဏဝေကလ္လေန. ဒုဝိဓာ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဒေသနာ အတ္တူပနာယိကာ စ ပရူပနာယိကာ စ. န ပညာယတီတိ ပရူပနာယိကာ. နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အဝိဇာနနာတိ အတ္တူပနာယိကာ. ယထာ ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ အညတရံ ဘိက္ခုံ ဧဝမာဟ –

බුද්ධ විෂය අවිසජ්ජනීය වේ. සත්වයන්ගේ ඉන්ද්‍රිය පරෝපර්යන්ත ඥානය (සත්වයන්ගේ උස් පහත් බව) අවිසජ්ජනීය වේ. “මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙන් වැසී ගිය, තණ්හාවෙන් බැඳී ගිය, වරෙක නිරයෙහි ද, වරෙක තිරිසන් යෝනියෙහි ද, වරෙක ප්‍රේත ලෝකයෙහි ද, වරෙක අසුර යෝනියෙහි ද, වරෙක දෙවියන් අතර ද, වරෙක මිනිසුන් අතර ද සැරිසරන්නා වූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ මුල් කෙළවර (පූර්ව කෝටිය) නොපෙනේ.” එහි මුල් කෙළවර කවරේද යන විමසීම අවිසජ්ජනීය වේ. ‘නොපෙනේ’ යනු ශ්‍රාවකයන්ගේ ඥානය අසම්පූර්ණ වීම නිසා වැටහී නොයාමයි. භාග්‍යවත් බුදුවරුන්ගේ දේශනාව ‘අත්තූපනායික’ (තමන් අරමුණු කරගත්) සහ ‘පරූපනායික’ (අනුන් අරමුණු කරගත්) වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. ‘නොපෙනේ’ යන දේශනාව පරූපනායික වේ. ‘භාග්‍යවත් බුදුවරුන්ට නොදන්නා දෙයක් නැත’ යන දේශනාව අත්තූපනායික වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෝකාලික භික්ෂුව අරභයා එක්තරා භික්ෂුවකට මෙසේ වදාළ සේක–

‘‘သေယျထာပိ[Pg.153], ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော…ပေ… န တွေဝ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ နိရဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော အဗဗော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗဗာ နိရယာ, ဧဝမေကော အဋဋော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဋဋာ နိရယာ, ဧဝမေကော အဟဟော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဟဟာ နိရယာ, ဧဝမေကော ကုမုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ကုမုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော သောဂန္ဓိကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ သောဂန္ဓိကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ဥပ္ပလကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ဥပ္ပလကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ပုဏ္ဍရီကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ပုဏ္ဍရီကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ပဒုမော နိရယော. ပဒုမေ ပန, ဘိက္ခု, နိရယေ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဥပပန္နော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ အာဃာတေတွာ’’တိ. ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘အယံ အပ္ပမေယျော အသင်္ချေယော’’တိ. သဗ္ဗံ တံ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

“මහණෙනි, කෝසල දේශයෙහි වූ ඛාරි විස්සක් (නැලි 20ක් පමණ) ධාරිතාව ඇති තල කරත්තයකින් වසර සියයකට වරක් එක තල ඇටය බැගින් ඉවතට දැමුවත් එම තල ඇට අවසන් වන්නේ ය, එහෙත් අබ්බුද නිරයේ ආයුෂය එසේ අවසන් නොවේ... (එසේම වසර සියයකට වරක් බැගින් තල ඇට ඉවත් කිරීමෙන් නිරබ්බුද, අබබ, අටට, අහහ, කුමුදු, සෝගන්ධික, උප්පලක, පුණ්ඩරීක සහ පදුම යන නිරයන්ගේ කාලය මනිනු ලැබේ)... මහණෙනි, කෝකාලික භික්ෂුව සැරියුත් මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලා කෙරෙහි සිත දූෂ්‍ය කරගැනීම නිසා පදුම නිරයෙහි උපන්නේය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් කරුණක් අරභයා මෙය ‘අප්‍රමාණ’ ය, ‘අසංඛ්‍ය’ යැයි වදාළ සේක් ද, ඒ සියල්ල අවිසජ්ජනීය වේ. මෙය අවිසජ්ජනීය සූත්‍රයයි.

၁၁၉. တတ္ထ ကတမံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ, ယဒါ သော ဥပကော အာဇီဝကော ဘဂဝန္တံ အာဟ ‘‘ကုဟိံ, အာဝုသော ဂေါတမ, ဂမိဿသီ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ –

119. එහි විසජ්ජනීය මෙන්ම අවිසජ්ජනීය ද වන සූත්‍රය කවරේද? උපක ආජීවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් “ඇවැත් ගෝතමයෙනි, ඔබ වහන්සේ කොහි වඩින්නේ ද?” යැයි විමසූ විට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘ဗာရာဏသိံ ဂမိဿာမိ, အဟံ တံ အမတဒုန္ဒုဘိံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယ’’န္တိ.

“මම අමා බෙරය (අමත දුන්දුභි) වැයීමට ද, ලොව කිසිවෙකුට වැළැක්විය නොහැකි ධර්ම චක්‍රය ප්‍රවර්තනය කිරීමට ද බරණැසට වඩින්නෙමි.”

ဥပကော အာဇီဝကော အာဟ ‘‘‘ဇိနော’တိ ခေါ အာဝုသော, ဘော ဂေါတမ, ပဋိဇာနာသီ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ –

එවිට උපක ආජීවකයා, “ඇවැත් ගෝතමයෙනි, ඔබ වහන්සේ ‘ජින’ (ජයග්‍රාහකයෙකු) බව පිළිගන්නේ ද?” යැයි ඇසීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘မာဒိသာ ဝေ ဇိနာ ဟောန္တိ, ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယံ;

ဇိတာ မေ ပါပကာ ဓမ္မာ, တသ္မာဟံ ဥပကာ ဇိနော’’တိ.

“උපක, යම් කෙනෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළේ ද, මා වැන්නෝ ඒකාන්තයෙන්ම ‘ජින’ (ජයග්‍රාහකයෝ) වන්නාහ. මා විසින් ලාමක වූ අකුසල ධර්මයන් ජය ගන්නා ලදී, එබැවින් මම ජින නම් වෙමි.”

ကထံ ဇိနော ကေန ဇိနောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမော ဇိနောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမော အာသဝက္ခယော, ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကိတ္တကော အာသဝက္ခယောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

‘කෙසේ ජයගත්තේ ද?’, ‘කුමකින් ජයගත්තේ ද?’ යන විමසීම විසජ්ජනීය වේ. ‘ජයග්‍රාහකයා කවරෙක් ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. ‘ආශ්‍රවක්ෂය යනු කුමක්ද?’, ‘එය රාගක්ෂය ද, ද්වේෂක්ෂය ද, මෝහක්ෂය ද?’ යන විමසීම විසජ්ජනීය වේ. ‘ආශ්‍රවක්ෂය කෙපමණ ද?’ යන ප්‍රශ්නය අවිසජ්ජනීය වේ. මෙය විසජ්ජනීය හා අවිසජ්ජනීය මිශ්‍ර සූත්‍රයයි.

အတ္ထိ [Pg.154] တထာဂတောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. အတ္ထိ ရူပန္တိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပံ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပဝါ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပေ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. တထာဂတေ ရူပန္တိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဧဝံ အတ္ထိ ဝေဒနာ…ပေ… သညာ…ပေ… သင်္ခါရာ…ပေ… အတ္ထိ ဝိညာဏန္တိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏံ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏဝါ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏေ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. တထာဂတေ ဝိညာဏန္တိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အညတြ ရူပေန တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အညတြ ဝေဒနာယ…ပေ… သညာယ…ပေ… သင်္ခါရေဟိ…ပေ… ဝိညာဏေန တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အယံ သော တထာဂတော အရူပကော…ပေ… အဝေဒနကော…ပေ… အသညကော…ပေ… အသင်္ခါရကော…ပေ… အဝိညာဏကောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

‘තථාගතයන් වහන්සේ සිටින සේක් ද?’ යන විමසීම විසජ්ජනීය වේ. ‘රූපය පවතී ද?’ යන්න විසජ්ජනීය වේ. ‘රූපයම තථාගතයා ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. ‘තථාගතයා රූපය ඇත්තෙක් ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. ‘රූපයෙහි තථාගතයා සිටී ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. ‘තථාගතයා කෙරෙහි රූපය පවතී ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. එමෙන්ම වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, විඤ්ඤාණය පවතී ද යන ප්‍රශ්නය විසජ්ජනීය වේ. ‘විඤ්ඤාණයම තථාගතයා ද?’, ‘තථාගතයා විඤ්ඤාණය ඇත්තෙක් ද?’, ‘විඤ්ඤාණයෙහි තථාගතයා සිටී ද?’, ‘තථාගතයා කෙරෙහි විඤ්ඤාණය පවතී ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. රූපයෙන් තොරව තථාගතයෙකු සිටී ද, විඤ්ඤාණයෙන් තොරව තථාගතයෙකු සිටී ද යන විමසීම අවිසජ්ජනීය වේ. ‘මේ තථාගතයා රූප රහිත ද, වේදනා රහිත ද, සංඥා රහිත ද, සංස්කාර රහිත ද, විඤ්ඤාණ රහිත ද?’ යන විමසීම අවිසජ්ජනීය වේ. මෙය විසජ්ජනීය හා අවිසජ්ජනීය මිශ්‍ර සූත්‍රයයි.

ပဿတိ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဧဝံ သဗ္ဗံ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမေ သတ္တာ, ကတမော တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූ හා උපදින්නා වූ සත්වයන් දකින සේක් ද?” යන සියල්ල සහ “කම්මූපග ඥානයෙන් සත්වයන් දන්නා සේක” යන විමසීම විසජ්ජනීය වේ. “සත්වයෝ කවරහු ද?”, “තථාගතයා කවරෙක් ද?” යන ප්‍රශ්නය අවිසජ්ජනීය වේ. මෙය විසජ්ජනීය හා අවිසජ්ජනීය මිශ්‍ර සූත්‍රයයි.

အတ္ထိ တထာဂတောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. အတ္ထိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

‘තථාගතයන් වහන්සේ සිටින සේක් ද?’ යන්න විසජ්ජනීය වේ. ‘මරණින් මතු තථාගතයන් වහන්සේ සිටින සේක් ද?’ යන්න අවිසජ්ජනීය වේ. මෙය විසජ්ජනීය හා අවිසජ්ජනීය මිශ්‍ර සූත්‍රයයි.

၁၂၀. တတ္ထ ကတမံ ကမ္မံ?

120. එහි ‘කම්ම’ (කර්ම) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘အန္တကေနာဓိပန္နဿ, ဇဟတော မာနုသံ ဘဝံ;

ကိံ ဟိ တဿ သကံ ဟောတိ, ကိဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

ကိဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

“මරණයට පත් වූ, මානුෂීය භවය අත්හරින සත්වයාට තමාගේම කියා කුමක් ඉතිරි වේ ද? ඔහු කුමක් රැගෙන යන්නේ ද? නොපැහැර යන සෙවණැල්ල මෙන් ඔහු පසුපස ලුහුබඳින්නේ කුමක් ද?”

‘‘ဥဘော ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ယံ မစ္စော ကုရုတေ ဣဓ;

တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ, တံဝ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

တံဝဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ.

“සත්වයා මේ ලෝකයෙහි යම් පින් හෝ පව් කරන්නේ ද, එයම ඔහුගේ සන්තකය වේ. ඔහු රැගෙන යන්නේ ද එයම වේ. නොපැහැර යන සෙවණැල්ල මෙන් එයම ඔහු පසුපස ලුහුබඳින්නේය.”

ဣဒံ ကမ္မံ.

මෙය ‘කම්ම’ සූත්‍රයයි.

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန ဒုစ္စရိတာနိ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတာနိ မနသာ ဒုစ္စရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ [Pg.155] အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟတံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ သာယနှသမယံ ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန ဒုစ္စရိတာနိ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတာနိ မနသာ ဒုစ္စရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏံ, အကတံ ကုသလံ, အကတံ ဘီရုတ္တာဏံ. ကတံ ပါပံ, ကတံ လုဒ္ဒံ, ကတံ ကိဗ္ဗိသံ, ယာဝတာ ဘော အကတကလျာဏာနံ အကတကုသလာနံ အကတဘီရုတ္တာဏာနံ ကတပါပါနံ ကတလုဒ္ဒါနံ ကတကိဗ္ဗိသာနံ ဂတိ, တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’တိ, သော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ.

මහණෙනි, තවද අඥානයා මරණාසන්නව ඇඳක හෝ යහනක හෝ බිම හෝ වැතිර සිටින කල්හි, ඔහු විසින් පෙර කරන ලද යම් පාපී කර්ම කලාපයක් වේද, එනම් කයින් වූ දුශ්චරිත, වචනයෙන් වූ දුශ්චරිත සහ මනසින් වූ දුශ්චරිත වේද, ඒවා ඒ අවස්ථාවේදී ඔහු කෙරෙහි රැඳී පවතියි, ඔහු වෙලා ගනියි, ඔහු වටා පැතිර පවතියි. මහණෙනි, එය හරියට සවස් කාලයේ මහා පර්වත කූටයන්ගේ සෙවණැලි පොළොව මත පතිත වී, පැතිරී පවතින්නාක් වැන්න. මහණෙනි, එලෙසම මරණාසන්නව ඇඳක, යහනක හෝ බිම වැතිර සිටින අඥානයා හට පෙර කරන ලද පාපී කර්මයන් එනම් කාය දුශ්චරිත, වචී දුශ්චරිත හා මනෝ දුශ්චරිතයන් ඒ අවස්ථාවේදී ඔහු කෙරෙහි රැඳී පවතියි, ඔහු වෙලා ගනියි, ඔහු වටා පැතිර පවතියි. මහණෙනි, එවිට ඒ අඥානයාට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ඒකාන්තයෙන්ම යහපතක් නොකළෙමි, කුසලයක් නොකළෙමි, බියෙන් බේරීමට ආරක්ෂාවක් සලසා නොගත්තෙමි. පව් කළෙමි, රුදුරු දේ කළෙමි, අකුසල් කළෙමි. පින්වත, යහපතක් නොකළ, කුසලයක් නොකළ, බියෙන් බේරීමට ආරක්ෂාවක් සලසා නොගත්, පව් කළ, රුදුරු දේ කළ, අකුසල් කළ අයගේ යම් ගතියක් වේද, මම මරණින් පසු ඒ ගතියටම යන්නෙමියි' කියායි. ඔහු ශෝක කරයි, ක්ලාන්ත වෙයි, වැලපෙයි, පපුවට අත් ගසා ගනිමින් හඬයි, දැඩි මුළාවට පත්වෙයි.

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ကလျာဏာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန သုစရိတာနိ ဝါစာယ သုစရိတာနိ မနသာ သုစရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟတံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ သာယနှသမယံ ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ကလျာဏာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန သုစရိတာနိ ဝါစာယ သုစရိတာနိ မနသာ သုစရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ ‘ဧဝံ ဟောတိ အကတံ ဝတ မေ ပါပံ, အကတံ လုဒ္ဒံ, အကတံ ကိဗ္ဗိသံ. ကတံ ကလျာဏံ, ကတံ ကုသလံ, ကတံ ဘီရုတ္တာဏံ, ယာဝတာ ဘော အကတပါပါနံ အကတလုဒ္ဒါနံ အကတကိဗ္ဗိသာနံ ကတကလျာဏာနံ ကတကုသလာနံ ကတဘီရုတ္တာဏာနံ ဂတိ, တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’တိ, သော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, ‘ကတံ မေ ပုညံ, အကတံ ပါပံ, ယာ ဘဝိဿတိ ဂတိ အကတပါပဿ အကတလုဒ္ဒဿ အကတကိဗ္ဗိသဿ ကတပုညဿ ကတကုသလဿ ကတဘီရုတ္တာဏဿ, တံ ပေစ္စ ဘဝေ ဂတိံ ပစ္စနုဘဝိဿာမီ’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော န ဇာယတိ. အဝိပ္ပဋိသာရိနော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ ဂိဟိနော ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ဣဒံ ကမ္မံ.

මහණෙනි, තවද පණ්ඩිතයා මරණාසන්නව ඇඳක හෝ යහනක හෝ බිම හෝ වැතිර සිටින කල්හි, ඔහු විසින් පෙර කරන ලද යම් යහපත් කර්ම කලාපයක් වේද, එනම් කයින් වූ සුචරිත, වචනයෙන් වූ සුචරිත සහ මනසින් වූ සුචරිත වේද, ඒවා ඒ අවස්ථාවේදී ඔහු කෙරෙහි රැඳී පවතියි, ඔහු වෙලා ගනියි, ඔහු වටා පැතිර පවතියි. මහණෙනි, එය හරියට සවස් කාලයේ මහා පර්වත කූටයන්ගේ සෙවණැලි පොළොව මත පතිත වී, පැතිරී පවතින්නාක් වැන්න. මහණෙනි, එලෙසම මරණාසන්නව ඇඳක, යහනක හෝ බිම වැතිර සිටින පණ්ඩිතයා හට පෙර කරන ලද යහපත් කර්මයන් එනම් කාය සුචරිත, වචී සුචරිත හා මනෝ සුචරිතයන් ඒ අවස්ථාවේදී ඔහු කෙරෙහි රැඳී පවතියි, ඔහු වෙලා ගනියි, ඔහු වටා පැතිර පවතියි. මහණෙනි, එවිට ඒ පණ්ඩිතයාට මෙසේ සිතෙයි: 'මම ඒකාන්තයෙන්ම පව් නොකළෙමි, රුදුරු දේ නොකළෙමි, අකුසල් නොකළෙමි. යහපත කළෙමි, කුසල් කළෙමි, බියෙන් බේරීමට ආරක්ෂාව සලසා ගත්තෙමි. පින්වත, පව් නොකළ, රුදුරු දේ නොකළ, අකුසල් නොකළ, යහපත කළ, කුසල් කළ, බියෙන් බේරීමට ආරක්ෂාව සලසා ගත්තවුන්ගේ යම් ගතියක් වේද, මරණින් පසු මම ඒ ගතියටම යන්නෙමියි' කියායි. ඔහු ශෝක නොකරයි, ක්ලාන්ත නොවේ, වැලපෙන්නේ නැත, පපුවට අත් ගසා ගනිමින් හඬන්නේ නැත, මුළාවට පත් නොවේ. 'මම පින් කළෙමි, පව් නොකළෙමි; පව් නොකළ, රුදුරු දේ නොකළ, අකුසල් නොකළ, පින් කළ, කුසල් කළ, බියෙන් බේරීමට මඟ සැලසූ තැනැත්තාට යම් ගතියක් හිමි වන්නේද, පරලොවදී මම ඒ ගතිය අනුභව කරන්නෙමියි' කියා ඔහුට විපිළිසර බවක් ඇති නොවේ. මහණෙනි, විපිළිසර නොවන්නා වූ ස්ත්‍රියකගේ හෝ පුරුෂයකුගේ හෝ ගිහියකුගේ හෝ පැවිද්දකුගේ හෝ මරණය භද්‍රක (යහපත්) මරණයක් බවත්, එම කාලකිරියාව යහපත් කාලකිරියාවක් බවත් මම පවසමි. මෙය කර්මය පිළිබඳ විස්තරයයි.

‘‘တီဏိမာနိ[Pg.156], ဘိက္ခဝေ, ဒုစ္စရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ. တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သုစရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ သုစရိတာနိ. ဣဒံ ကမ္မံ.

මහණෙනි, මේ දුශ්චරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද යත්? කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් දුශ්චරිතයෝයි. මහණෙනි, මේ සුචරිත තුනකි. ඒ තුන කවරේද යත්? කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි තුන් සුචරිතයෝයි. මෙය කර්ම (සූත්‍රය) යි.

တတ္ထ ကတမော ဝိပါကော?

එහි විපාකය කවරේද?

‘‘လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ နိရယာ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ အနိဋ္ဌရူပံယေဝ ပဿတိ, နော ဣဋ္ဌရူပံ. အကန္တရူပံယေဝ ပဿတိ, နော ကန္တရူပံ. အမနာပရူပံယေဝ ပဿတိ, နော မနာပရူပံ.

මහණෙනි, ඔබට ලාභයකි, මහණෙනි, ඔබට උතුම් ලාභයකි. මහණෙනි, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීම සඳහා ඔබට මේ අවස්ථාව (ක්ෂණය) ලැබී ඇත. මහණෙනි, මා විසින් ඵස්සායතනික නම් වූ නිරයන් සයක් දක්නා ලදී. එහි සත්ත්වයා ඇසින් යම් රූපයක් දකීද, දකින්නේම අනිෂ්ට රූපයකි, ඉෂ්ට රූපයක් නොවේ. අකාන්ත රූපයකි, කාන්ත රූපයක් නොවේ. අමනාප රූපයකි, මනාප රූපයක් නොවේ.

ယံ ကိဉ္စိ သောတေန သဒ္ဒံ သုဏာတိ…ပေ… ဃာနေန…ပေ… ဇိဝှာယ…ပေ… ကာယေန…ပေ… ယံ ကိဉ္စိ မနသာ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ အနိဋ္ဌဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော ဣဋ္ဌဓမ္မံ. အကန္တဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော ကန္တဓမ္မံ. အမနာပဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော မနာပဓမ္မံ. လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

කනින් යම් හඬක් අසයිද...පෙ... නාසයෙන්...පෙ... දිවෙන්...පෙ... කයින්...පෙ... මනසින් යම් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැනගනීද, දැනගන්නේ අනිෂ්ට ධර්මයක්ම මිස ඉෂ්ට ධර්මයක් නොවේ. අකාන්ත ධර්මයක්ම මිස කාන්ත ධර්මයක් නොවේ. අමනාප ධර්මයක්ම මිස මනාප ධර්මයක් නොවේ. මහණෙනි, ඔබට ලාභයකි, මහණෙනි, ඔබට උතුම් ලාභයකි. මහණෙනි, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීම සඳහා ඔබට මේ අවස්ථාව (ක්ෂණය) ලැබී ඇත.

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ သဂ္ဂါ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ ဣဋ္ဌရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အနိဋ္ဌရူပံ. ကန္တရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အကန္တရူပံ. မနာပရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အမနာပရူပံ. ယံ ကိဉ္စိ သောတေန သဒ္ဒံ သုဏာတိ…ပေ… ဃာနေန …ပေ… ဇိဝှာယ…ပေ… ကာယေန…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ ဣဋ္ဌဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အနိဋ္ဌဓမ္မံ. ကန္တဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အကန္တဓမ္မံ. မနာပဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အမနာပဓမ္မံ. လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိ. အယံ ဝိပါကော.

මහණෙනි, මා විසින් ඵස්සායතනික නම් වූ ස්වර්ගයන් සයක් දක්නා ලදී. එහි සත්ත්වයා ඇසින් යම් රූපයක් දකීද, දකින්නේම ඉෂ්ට රූපයකි, අනිෂ්ට රූපයක් නොවේ. කාන්ත රූපයකි, අකාන්ත රූපයක් නොවේ. මනාප රූපයකි, අමනාප රූපයක් නොවේ. කනින් යම් හඬක් අසයිද...පෙ... නාසයෙන්...පෙ... දිවෙන්...පෙ... කයින්...පෙ... මනසින් යම් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැනගනීද, දැනගන්නේ ඉෂ්ට ධර්මයක්ම මිස අනිෂ්ට ධර්මයක් නොවේ. කාන්ත ධර්මයක්ම මිස අකාන්ත ධර්මයක් නොවේ. මනාප ධර්මයක්ම මිස අමනාප ධර්මයක් නොවේ. මහණෙනි, ඔබට ලාභයකි, මහණෙනි, ඔබට උතුම් ලාභයකි. මහණෙනි, බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීම සඳහා ඔබට මේ අවස්ථාව (ක්ෂණය) ලැබී ඇත. මෙය විපාක (සූත්‍රය) යි.

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော;

နိရယေ ပစ္စမာနာနံ, ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတိ.

සම්පූර්ණ වශයෙන් වසර හැට දහසක් මුළුල්ලේ නිරයේ පැසෙමින් සිටින අපට, මෙහි කෙළවරක් කවදා නම් වන්නේද?

‘‘နတ္ထိ အန္တော ကုတော အန္တော, န အန္တော ပဋိဒိဿတိ ;

တဒါ ဟိ ပကတံ ပါပံ, တုယှံ မယှဉ္စ မာရိသာ’’တိ.

කෙළවරක් නැත, කෙළවරක් කොයින්ද? කෙළවරක් නොපෙනේ. පින්වත, එදා අප (මනුෂ්‍ය ලොව සිටියදී) කරන ලද පාප කර්මයන් නිසා මටත් ඔබටත් මෙසේ වී ඇත.

အယံ ဝိပါကော.

මෙය විපාක (සූත්‍රය) යි.

၁၂၁. တတ္ထ [Pg.157] ကတမံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ?

121. එහි කර්මය සහ විපාකය යන දෙකම ඇතුළත් සූත්‍රය කවරේද?

‘‘အဓမ္မစာရီ ဟိ နရော ပမတ္တော, ယဟိံ ယဟိံ ဂစ္ဆတိ ဒုဂ္ဂတိံ ယော;

သော နံ အဓမ္မော စရိတော ဟနာတိ, သယံ ဂဟီတော ယထာ ကဏှသပ္ပော.

යම් නරයෙක් අධර්මයේ හැසිරෙයිද, ප්‍රමාද වෙයිද, ඔහු යම් යම් දුගතියකට යයිද, ඔහු විසින් පුරුදු කරන ලද ඒ අධර්මයම, තමා විසින්ම අල්ලා ගන්නා ලද කළු සර්පයෙකු මෙන් ඒ නරයාව විනාශ කරයි.

‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ, ဥဘော သမဝိပါကိနော;

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ, ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ.

ධර්මය සහ අධර්මය යන දෙකම සමාන විපාක දෙන්නෝ නොවෙති; අධර්මය නිරයට පමුණුවයි, ධර්මය සුගතියට පමුණුවයි.

ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ.

මෙය කර්මය හා විපාකය පිළිබඳ (සූත්‍රය) යි.

‘‘မာ, ဘိက္ခဝေ, ပုညာနံ ဘာယိတ္ထ, သုခဿေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဓိဝစနံ ဣဋ္ဌဿ ကန္တဿ ပိယဿ မနာပဿ ယဒိဒံ ပုညာနိ. အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒီဃရတ္တံ ကတာနံ ပုညာနံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ ပိယံ မနာပံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘူတံ, သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ န ဣမံ လောကံ ပုနရာဂမာသိံ. သံဝဋ္ဋမာနေ သုဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေ အာဘဿရူပဂေါ ဟောမိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇာမိ. တတြ သုဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မာ ဟောမိ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ. ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော အဟောသိံ ဒေဝါနမိန္ဒော, အနေကသတက္ခတ္တုံ ရာဇာ အဟောသိံ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော, ကော ပန ဝါဒေါ ပဒေသရဇ္ဇဿ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ ‘ကိဿ နု ခေါ မေ ဣဒံ ကမ္မဿ ဖလံ, ကိဿ ကမ္မဿ ဝိပါကော, ယေနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’တိ. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ မေ ဣဒံ ကမ္မာနံ ဖလံ, တိဏ္ဏံ ကမ္မာနံ ဝိပါကော. ယေနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’တိ. သေယျထိဒံ, ဒါနဿ ဒမဿ သံယမဿာ’’တိ. တတ္ထ ယဉ္စ ဒါနံ ယော စ ဒမော ယော စ သံယမော, ဣဒံ ကမ္မံ. ယော တပ္ပစ္စယာ ဝိပါကော ပစ္စနုဘူတော, အယံ ဝိပါကော. တထာ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂေါ ဝတ္တဗ္ဗော.

“මහණෙනි, පින්වලට බිය නොවන්න. මහණෙනි, පින යනු යහපත් වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ සැපයට නමකි. මහණෙනි, මම දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ කරන ලද පින්වල ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, ප්‍රිය වූ, මනාප වූ විපාක අනුභව කළ බව දනිමි. සත් වසරක් මෛත්‍රී සිත වැඩීමෙන්, සංවට්ට විවට්ට කල්ප හතක් මුළුල්ලේ මේ ලෝකයට නැවත නොපැමිණියෙමි. මහණෙනි, කල්පය විනාශ වන කල්හි මම ආභස්සර බඹලොව උපන්නෙමි. කල්පය හටගන්නා කල්හි හිස් වූ බ්‍රහ්ම විමානයක උපන්නෙමි. මහණෙනි, එහි මම අන්‍යන් අභිභවා ගිය, අන්‍යයන්ට අභිභවා යා නොහැකි, සියල්ල දක්නා වූ, වසවර්ති වූ මහා බ්‍රහ්මයා වීමි. මහණෙනි, මම තිස් හය වතාවක් දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වීමි. නොයෙක් සිය වාරයක් ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, සතර මහා සමුද්‍රය සීමා කොට ඇති, ජයග්‍රාහී වූ, ජනපදය ස්ථාවර භාවයට පත් කළ, සප්ත රත්නයෙන් සමන්විත වූ සක්විති රජ වීමි. ප්‍රාදේශීය රජකම් ගැන කියනුම කවරේද? මහණෙනි, එකල්හි මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මා දැන් මෙවැනි මහා ඉද්ධිමත් වූ, මෙවැනි මහා අනුභාව සම්පන්න වූයේ කිනම් කර්මයක ඵලයක් ලෙසද, කිනම් කර්මයක විපාකයක් ලෙසද?’ මහණෙනි, එකල්හි මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මා දැන් මෙවැනි මහා ඉද්ධිමත් වූ, මෙවැනි මහා අනුභාව සම්පන්න වූයේ මේ කර්ම තුනක ඵලයක් ලෙසය, කර්ම තුනක විපාකයක් ලෙසය. එනම් දානය, දමය (ඉන්ද්‍රිය දමනය) සහ සංයමය (කය වචන සංවරය) යන ඒවාය.’ එහි දානය, දමය සහ සංයමය යන යම් ධර්මයක් වේද, මෙය කර්මයයි. ඒ ප්‍රත්‍යයෙන් යම් විපාකයක් අනුභව කරන්නේද, මෙය විපාකයයි. එසේම චූළකම්මවිභංග සූත්‍රයද මෙහිදී කිය යුතුය.”

ယံ [Pg.158] သုဘဿ မာဏဝဿ တောဒေယျပုတ္တဿ ဒေသိတံ. တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ အပ္ပာယုကဒီဃာယုကတာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟွာဗာဓအပ္ပာဗာဓတာယ အပ္ပေသက္ခမဟေသက္ခတာယ ဒုဗ္ဗဏ္ဏသုဝဏ္ဏတာယ နီစကုလိကဥစ္စကုလိကတာယ အပ္ပဘောဂမဟာဘောဂတာယ ဒုပ္ပညပညဝန္တတာယ စ သံဝတ္တန္တိ, ဣဒံ ကမ္မံ. ယာ တတ္ထ အပ္ပာယုကဒီဃာယုကတာ…ပေ… ဒုပ္ပညပညဝန္တတာ, အယံ ဝိပါကော. ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ.

තොදෙය්‍ය පුත්‍ර සුභ මාණවකයාට යම් සූත්‍රයක් දේශනා කරන ලද්දේද, එහි යම් ධර්ම කෙනෙක් අල්පායුෂ්ක බවට හා දීර්ඝායුෂ්ක බවට, බහු ආබාධිත බවට හා අප්පාබාධිත බවට, අල්පේශාක්‍ය බවට හා මහේශාක්‍ය බවට, දුර්වර්ණ බවට හා සුවර්ණ බවට, නීච කුලීන බවට හා උච්ච කුලීන බවට, අල්ප භෝගී බවට හා මහා භෝගී බවට, දුෂ්ප්‍රාඥ බවට හා ප්‍රඥාවන්ත බවට පමුණුවත්ද, මෙය කර්මයයි. එහි යම් අල්පායුෂ්ක බවක් හෝ දීර්ඝායුෂ්ක බවක්...පෙ... දුෂ්ප්‍රාඥ බවක් හෝ ප්‍රඥාවන්ත බවක් වේද, මෙය විපාකයයි. මෙය කර්මය හා විපාකය සහිත වූ සූත්‍රයයි.

၁၂၂. တတ္ထ ကတမံ ကုသလံ?

122. එහි කුසල් සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ဝါစာနုရက္ခီ မနသာ သုသံဝုတော, ကာယေန စ နာကုသလံ ကယိရာ ;

ဧတေ တယော ကမ္မပထေ ဝိသောဓယေ, အာရာဓယေ မဂ္ဂမိသိပ္ပဝေဒိတ’’န္တိ.

“වචනය රක්නා වූ, සිතින් මැනවින් සංවර වූ, කයෙන් අකුසල් නොකරන්නා වූ තැනැත්තා, මේ කර්ම පථ තුන පිරිසිදු කරන්නේය. එසේ පිරිසිදු කරන්නා වන්නා වූ ඔහු සෘෂිවරයන් (බුද්ධාදී උතුමන්) වහන්සේලා වදාළ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සම්පූර්ණ කරන්නේය.”

ဣဒံ ကုသလံ.

මෙය කුසල් සූත්‍රයයි.

‘‘ယဿ ကာယေန ဝါစာယ, မနသာ နတ္ထိ ဒုက္ကဋံ;

သံဝုတံ တီဟိ ဌာနေဟိ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

“යමෙකුගේ කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද වරදක් නැද්ද, මේ කරුණු තුනෙන් සංවර වූ ඒ රහතන් වහන්සේව මම බ්‍රාහ්මණ යැයි කියමි.”

ဣဒံ ကုသလံ.

මෙය කුසල් සූත්‍රයයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလမူလာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? အလောဘော ကုသလမူလံ, အဒေါသော ကုသလမူလံ, အမောဟော ကုသလမူလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ကုသလမူလာနိ. ဣဒံ ကုသလံ. ‘‘ဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနုဒေဝ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပဉ္စာ’’တိ. ဣဒံ ကုသလံ.

“මහණෙනි, මේ කුසල් මූලයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අලෝභය කුසල් මූලයකි, අදෝෂය කුසල් මූලයකි, අමෝහය කුසල් මූලයකි. මහණෙනි, මේවා කුසල් මූල තුනයි. මෙය කුසල් සූත්‍රයයි. මහණෙනි, කුසල් ධර්මයන් ලැබීමට ප්‍රඥාව පෙරටුගාමී වන අතර හිරි-ඔතප් දෙක එය අනුගමනය කරන්නේමය.” මෙය කුසල් සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ အကုသလံ?

එහි අකුසල් සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယဿ အစ္စန္တ ဒုဿီလျံ, မာလုဝါ သာလမိဝေါတ္ထတံ;

ကရောတိ သော တထတ္တာနံ, ယထာ နံ ဣစ္ဆတီ ဒိသော’’တိ.

“මලුවා වැලක් සල් ගසක් වසාගන්නාක් මෙන්, යමෙකුගේ අතිශය දුස්සීල බව ඔහුව වසාගනීද, සතුරෙකු තමාට යම් විනාශයක් ප්‍රාර්ථනා කරයිද, ඒ දුස්සීල තැනැත්තා තමාටම ඒ විනාශය කරගන්නේය.”

ဣဒံ အကုသလံ.

මෙය අකුසල් සූත්‍රයයි.

‘‘အတ္တနာ ဟိ ကတံ ပါပံ, အတ္တဇံ အတ္တသမ္ဘဝံ;

အဘိမတ္ထတိ ဒုမ္မေဓံ, ဝဇိရံဝသ္မမယံ မဏိ’’န္တိ.

“තමා විසින් කරන ලද, තමාගෙන් හටගත්, තමා ප්‍රභවය කොට ඇති පාපය, විජිරය (දියමන්තිය) මැණික් ගලක් කපා විනාශ කරන්නාක් මෙන්, ඒ අඥානයා විනාශ කර දමයි.”

ဣဒံ အကုသလံ.

මෙය අකුසල් සූත්‍රයයි.

‘‘ဒသ [Pg.159] ကမ္မပထေ နိသေဝိယ, အကုသလာကုသလေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတာ;

ဂရဟာ စ ဘဝန္တိ ဒေဝတေ, ဗာလမတီ နိရယေသု ပစ္စရေ’’တိ.

“දේවතාවිය, අකුසලයට නැඹුරු වූවෝ දස අකුසල් කර්ම පථයන්හි යෙදීම නිසා, කුසල් කරන්නවුන් විසින් බැහැර කරනු ලබන්නෝද වෙති, නින්දාවට පත්වන්නෝද වෙති. ඒ අනුවණ ජනයා නිරයෙහි පැසෙති.”

ဣဒံ အကုသလံ.

මෙය අකුසල් සූත්‍රයයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလမူလာနိ, ကတမာနိ တီဏိ? လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ အကုသလမူလာနိ’’. ဣဒံ အကုသလံ.

“මහණෙනි, මේ අකුසල් මූලයන් තුනකි. ඒ තුන කවරේද? ලෝභය අකුසල් මූලයකි, දෝෂය අකුසල් මූලයකි, මෝහය අකුසල් මූලයකි. මහණෙනි, මේවා අකුසල් මූල තුනයි.” මෙය අකුසල් සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ?

එහි කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම ඇතුළත් සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ.

“යම්බඳු බීජයක් වපුරයිද, ඒ හා සමාන ඵලයක් නෙළා ගනී; යහපත් දේ කරන්නා යහපත් ප්‍රතිඵලද, පාපී දේ කරන්නා පාපී ප්‍රතිඵලද අනුභව කරයි.”

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘ကလျာဏကာရီ ကလျာဏ’’န္တိ, ဣဒံ ကုသလံ. ယံ အာဟ ‘‘ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ, ဣဒံ အကုသလံ. ဣဒံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ.

එහි “යහපත් දේ කරන්නා යහපත් ප්‍රතිඵල ලබයි” යන යම් වචනයක් වේද, මෙය කුසලයයි. “පාපී දේ කරන්නා පාපී ප්‍රතිඵල ලබයි” යන යම් වචනයක් වේද, මෙය අකුසලයයි. මෙය කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම ඇතුළත් සූත්‍රයයි.

‘‘သုဘေန ကမ္မေန ဝဇန္တိ သုဂ္ဂတိံ, အပါယဘူမိံ အသုဘေန ကမ္မုနာ;

ခယာ စ ကမ္မဿ ဝိမုတ္တစေတသော, နိဗ္ဗန္တိ တေ ဇောတိရိဝိန္ဓနက္ခယာ’’.

“යහපත් කර්මයෙන් සුගතියට යති, අයහපත් කර්මයෙන් අපායට යති. කර්මය ක්ෂය වීමෙන් හා සිත විමුක්තියට පත්වීමෙන්, තෙල් හා වැටි අවසන් වූ විට පහනක් නිවී යන්නාක් මෙන් ඔවුහු පිරිනිවී යති.”

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သုဘေန ကမ္မေန ဝဇန္တိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ, ဣဒံ ကုသလံ. ယံ အာဟ ‘‘အပါယဘူမိံ အသုဘေန ကမ္မုနာ’’တိ, ဣဒံ အကုသလံ. ဣဒံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ.

එහි “යහපත් කර්මයෙන් සුගතියට යති” යන යම් වචනයක් වේද, මෙය කුසලයයි. “අයහපත් කර්මයෙන් අපායට යති” යන යම් වචනයක් වේද, මෙය අකුසලයයි. මෙය කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම ඇතුළත් සූත්‍රයයි.

၁၂၃. တတ္ထ ကတမံ အနုညာတံ?

123. එහි අනුමත කරන ලද (අනුඤ්ඤාත) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖံ, ဝဏ္ဏဂန္ဓမဟေဌယံ ;

ပလေတိ ရသမာဒါယ, ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ’’တိ.

“මීමැස්සා මලට හෝ එහි පැහැයට හෝ සුවඳට හානි නොකර, රොන් පමණක් ගෙන පියාඹා යන්නාක් මෙන්, මුනිවරයා ගමේ හැසිරිය යුතුය.”

ဣဒံ အနုညာတံ.

මෙය අනුමත සූත්‍රයයි.

‘‘တီဏိမာနိ[Pg.160], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ကာယကမ္မဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော ကုသလေန ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ. အာရဒ္ဓဝီရိယော ခေါ ပန ဟောတိ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ သစ္ဆိကိရိယာယ. ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ တီဏိ ကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

“මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් කළ යුතු කටයුතු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් යුක්තව, ආචාර ගෝචර සම්පන්නව, කුඩා වැරදිවල පවා බිය දක්නා සුලු වෙමින්, ශික්ෂා පදයන්හි සමාදන්ව හික්මෙයි. පිරිසිදු ආජීවයෙන් යුක්තව, කුසල් සහගත කාය කර්ම හා වාග් කර්මයන්ගෙන් සමන්විත වෙයි. අකුසල් ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල් ධර්මයන් වැඩීමට හා සාක්ෂාත් කිරීමටත් පටන් ගත් වීර්යයෙන් යුක්තව, ස්ථාවර උත්සාහයෙන් හා දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුතුව, නොබෑ බර ඇතිව වෙසෙයි. ආර්ය වූ, විනිවිද දක්නා වූ, මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීමට පමුණුවන්නා වූ, උදය වැය දක්නා ප්‍රඥාවෙන් සමන්විත වෙයි. මහණෙනි, මේවා භික්ෂූන්ගේ කළ යුතු කටයුතු තුනයි.” මෙය අනුමත සූත්‍රයයි.

‘‘ဒသယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. ကတမေ ဒသ? ‘ဝေဝဏ္ဏိယမှိ အဇ္ဈုပဂတော’တိ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ…ပေ… ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒသ ဓမ္မာ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

“මහණෙනි, පැවිද්දෙකු විසින් නිතර මෙනෙහි කළ යුතු මේ ධර්ම දහයකි. ඒ දහය කවරේද? ‘මම දැන් වෙනස් වූ වේශයකට පත් වූවෙක්මි’ යනුවෙන් පැවිද්දා විසින් නිතර මෙනෙහි කළ යුතුය...පෙ... මහණෙනි, මේ ධර්ම දහය පැවිද්දා විසින් නිතර මෙනෙහි කළ යුතුය.” මෙය අනුමත සූත්‍රයයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

“මහණෙනි, කළ යුතු දේ තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය සහ මනෝ සුචරිතයයි. මහණෙනි, මේවා කළ යුතු දේ තුනයි.” මෙය අනුමත සූත්‍රයයි.

တတ္ထ ကတမံ ပဋိက္ခိတ္တံ?

එහි ප්‍රතික්ෂේපිත (පටික්ඛිත්ත) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဂေါသမိတံ ဓနံ;

နတ္ထိ သူရိယသမာ အာဘာ, သမုဒ္ဒပရမာ သရာ’’တိ.

“පුත්‍රයෙකු හා සමාන ප්‍රේමයක් නැත, ගවයන් හා සමාන ධනයක් නැත, හිරු හා සමාන ආලෝකයක් නැත, සයුර සියලු ජලාශයන්ට වඩා උතුම්ය” යැයි එක් දේවපුත්‍රයෙක් කීවේය.

ဘဂဝါ အာဟ –

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක -

‘‘နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဓညသမံ ဓနံ;

နတ္ထိ ပညာသမာ အာဘာ, ဝုဋ္ဌိဝေပရမာ သရာ’’တိ.

‘‘තමා හා සමාන ප්‍රේමයක් නැත, ධාන්‍ය හා සමාන ධනයක් නැත; ප්‍රඥාව හා සමාන ආලෝකයක් නැත, වැස්ස වනාහි උතුම්ම ජලාශය (දිය පොකුණ) වේ’’ යැයි වදාළ සේක.

ဧတ္ထ ယံ ပုရိမကံ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

මෙහි යම් පූර්ව සූත්‍රයක් වේ නම්, එය 'පටික්ඛිත්ත' (වැළැක්වීම හඟවන) සූත්‍රයයි.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေऋ အကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ အကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

‘‘මහණෙනි, නොකටයුතු දේවල් මේ තුනකි. ඒ තුන කවරේද යත්? කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය සහ මනෝ දුශ්චරිතයයි. මහණෙනි, සැබවින්ම මේවා නොකටයුතු දේවල් තුනයි.’’ මෙසේ මෙම පාළිය 'පටික්ඛිත්ත' සූත්‍රය නම් වේ.

၁၂၄. တတ္ထ [Pg.161] ကတမံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ?

124. එහි අනුදත් (අනුමැතිය දුන්) මෙන්ම වැළැක්වූ (ප්‍රතික්ෂේප කළ) සූත්‍රය කවරේද?

‘‘ကိံသူဓ ဘီတာ ဇနတာ အနေကာ, မဂ္ဂေါ စနေကာယတနော ပဝုတ္တော ;

ပုစ္ဆာမိ တံ ဂေါတမ ဘူရိပည, ကိသ္မိံ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေတိ.

‘‘මහත් ප්‍රඥා ඇති ගෞතමයන් වහන්ස, මේ ලෝකයෙහි බොහෝ ජනයා කුමන කරුණක් නිසා බිය වෙත්ද? බොහෝ අරමුණු ඇති මාර්ගයක් ගැන කියනු ලැබේ; ඔබවහන්සේගෙන් විමසමි, කවරක් කෙරෙහි පිහිටි තැනැත්තා පරලොවට බිය නොවන්නේද?’’ යැයි (දේවතාවා) විමසීය.

‘‘ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ သမ္မာ, ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော;

ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ;

ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသု, ဓမ္မေ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေ’’တိ.

‘‘වචනය හා සිත මැනවින් (කුසලයෙහි) පිහිටුවා, කයෙන් පව්කම් නොකරමින්, බොහෝ ආහාර පාන ඇති නිවසක වෙසෙන, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, මෘදු ගුණැති, බෙදා හදා දෙන ස්වභාවය ඇති, සත්පුරුෂ වචන දන්නා වූ, මේ කරුණු සතරෙහි පිහිටි තැනැත්තා ධර්මයෙහි පිහිටියෙක් වන බැවින් පරලොවට බිය නොවන්නේය’’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ သမ္မာ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ‘‘ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော’’တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ‘‘ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ. ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသု, ဓမ္မေ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

එහි 'වචනය හා සිත මැනවින් පිහිටුවා' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'අනුඤ්ඤාත' (අනුදත්) කොටසයි. 'කයෙන් පව්කම් නොකරමින්' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'පටික්ඛිත්ත' (වැළැක්වූ) කොටසයි. 'බොහෝ ආහාර පාන ඇති නිවසක වෙසෙන, ශ්‍රද්ධාවන්ත, මෘදු ගුණැති, බෙදා හදා දෙන සුලු, සත්පුරුෂ වචන දන්නා වූ, මේ ධර්ම සතරෙහි පිහිටි තැනැත්තා පරලොවට බිය නොවන්නේය' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'අනුඤ්ඤාත' කොටසයි. මෙසේ මෙම සූත්‍රය අනුදත් මෙන්ම වැළැක්වූ සූත්‍රයකි.

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ’’.

‘‘සියලු පව් නොකිරීම ද, කුසල් රැස් කිරීම ද, තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම ද යන මෙය බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනයයි.’’

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ယံ အာဟ ‘‘ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

එහි 'සියලු පව් නොකිරීම' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'පටික්ඛිත්ත' කොටසයි. 'කුසල් සම්පාදනය කිරීම' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'අනුඤ්ඤාත' කොටසයි. මෙසේ මෙම ධම්මපද පාළිය අනුදත් මෙන්ම වැළැක්වූ සූත්‍රයකි.

‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. ဝစီသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. မနောသမာစာရမ္ပာဟံ ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ…ပေ… ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ’’.

‘‘දේවේන්ද්‍රය, මම කාය සමාචාරය ද සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතු යැයි දෙවදෑරුම් කොට පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම වාග් සමාචාරය ද සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතු යැයි දෙවදෑරුම් කොට පවසමි. දේවේන්ද්‍රය, මම මනෝ සමාචාරය ද දෙවදෑරුම් කොට පවසමි... (පෙ)... දේවේන්ද්‍රය, මම පර්යේෂණය (සෙවීම) ද සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතු යැයි දෙවදෑරුම් කොට පවසමි.’’

‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ယထာရူပဉ္စ ခေါ ကာယသမာစာရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ဧဝရူပေါ ကာယသမာစာရော န သေဝိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဇညာ ကာယသမာစာရံ [Pg.162] ‘‘ဣမံ ခေါ မေ ကာယသမာစာရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ဧဝရူပေါ ကာယသမာစာရော သေဝိတဗ္ဗော. ‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝစီသမာစာရံ…ပေ… ‘‘ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ယထာရူပဉ္စ ခေါ ပရိယေသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ဧဝရူပါ ပရိယေသနာ န သေဝိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယံ ဇညာ ပရိယေသနံ ‘‘ဣမံ ခေါ မေ ပရိယေသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ဧဝရူပါ ပရိယေသနာ သေဝိတဗ္ဗာ. ‘‘ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘දේවේන්ද්‍රය, මම කාය සමාචාරය ද සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතු යැයි දෙවදෑරුම් කොට පවසමි’’ යැයි යම් කරුණක් පවසන ලද්දේ ද, එය කුමක් අරභයා පවසන ලද්දක්ද? යම්බඳු කාය සමාචාරයක් සේවනය කරන්නහුට අකුසල ධර්මයන් වැඩේ නම්, කුසල ධර්මයන් පිරිහේ නම්, එවැනි කාය සමාචාරයක් සේවනය නොකළ යුතුය. එහිදී යම් කාය සමාචාරයක් සේවනය කිරීමෙන් 'මට අකුසල ධර්මයන් පිරිහී කුසල ධර්මයන් වැඩේ' යැයි දන්නේ නම්, එවැනි කාය සමාචාරයක් සේවනය කළ යුතුය. 'දේවේන්ද්‍රය, කාය සමාචාරය සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතුය' යන යමක් වදාළේ නම්, එය මේ කරුණ නිසා පවසන ලද්දකි. වාග් සමාචාරය ද එසේම දත යුතුය... (පෙ)... ‘‘දේවේන්ද්‍රය, මම පර්යේෂණය ද සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතු යැයි දෙවදෑරුම් කොට පවසමි’’ යැයි පවසන ලද්දේ නම්, එය කුමක් අරභයා පවසන ලද්දක්ද? යම්බඳු පර්යේෂණයක් සේවනය කරන්නහුට අකුසල ධර්මයන් වැඩේ නම්, කුසල ධර්මයන් පිරිහේ නම්, එවැනි පර්යේෂණයක් සේවනය නොකළ යුතුය. එහිදී යම් පර්යේෂණයක් සේවනය කිරීමෙන් 'මට අකුසල ධර්මයන් පිරිහී කුසල ධර්මයන් වැඩේ' යැයි දන්නේ නම්, එවැනි පර්යේෂණයක් සේවනය කළ යුතුය. 'දේවේන්ද්‍රය, පර්යේෂණය සේවනය කළ යුතු සහ සේවනය නොකළ යුතුය' යන යමක් වදාළේ නම්, එය මේ කරුණ නිසා පවසන ලද්දකි.

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ယံ အာဟ ‘‘န သေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

එහි 'සේවනය කළ යුතුය' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'අනුඤ්ඤාත' කොටසයි. 'සේවනය නොකළ යුතුය' යන යම් වචනයක් වදාළේ ද, එය 'පටික්ඛිත්ත' කොටසයි. මෙසේ මෙම පාළිය අනුදත් මෙන්ම වැළැක්වූ සූත්‍රයකි.

၁၇၀. တတ္ထ ကတမော ထဝေါ?

170. එහි 'ථව' (ස්තෝත්‍රය/ප්‍රශංසාව) යනු කවරේද?

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ;

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ.

‘‘මාර්ගයන් අතර අෂ්ටාංගික මාර්ගය උතුම්ය, සත්‍යයන් අතර සතර (ආර්ය) සත්‍ය පද උතුම්ය; ධර්මයන් අතර විරාගය (නිවන) උතුම්ය, දෙපා ඇත්තවුන් අතර පස් ඇස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් වන සේක.’’

အယံ ထဝေါ.

මෙය 'ථව' නම් වේ.

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂါနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပဒါ ဝါ ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ သညိနော ဝါ အသညိနော ဝါ နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ ပဏ္ဏတ္တိသင်္ခတာနံ ဝါ အသင်္ခတာနံ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ. ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သံဃာနံ ပဏ္ဏတ္တိ ဂဏာနံ ပဏ္ဏတ္တိ မဟာဇနသန္နိပါတာနံ ပဏ္ဏတ္တိ, တထာဂတသာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ…ပေ… ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ.

‘‘මහණෙනි, මේ අග්‍රවූ කරුණු තුනකි. ඒ තුන කවරේද? මහණෙනි, පා රහිත වූ හෝ දෙපා ඇත්තා වූ හෝ සිව්පා ඇත්තා වූ හෝ බොහෝ පා ඇත්තා වූ හෝ රූපී වූ හෝ අරූපී වූ හෝ සංඥී වූ හෝ අසංඥී වූ හෝ නේවසංඥානාසංඥී වූ හෝ යම්තාක් සත්වයෝ වෙත්ද, ඒ සියලු සත්වයන් අතර අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අග්‍රයැයි ද, ශ්‍රේෂ්ඨයැයි ද, උතුම්යැයි ද කියනු ලැබේ. මහණෙනි, සංඛත වූ හෝ අසංඛත වූ හෝ යම්තාක් ධර්ම පර්යායන්ගේ පැනවීම් වෙත්ද, ඒ සියලු ධර්මයන් අතර මද නිමදනය කරන්නා වූ... (පෙ)... නිරෝධය වූ නිවන අග්‍රයැයි ද, ශ්‍රේෂ්ඨයැයි ද, උතුම්යැයි ද කියනු ලැබේ. මහණෙනි, යම්තාක් සංඝයන්ගේ හෝ ගණයාගේ හෝ මහාජන සන්නිපාතයන්ගේ පැනවීම් වෙත්ද, ඒ සියල්ල අතර සතර පුරුෂ යුගයන් හා අෂ්ට පුරුෂ පුද්ගලයන්ගෙන් සමන්විත වූ තථාගත ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ අග්‍රයැයි ද, ශ්‍රේෂ්ඨයැයි ද, උතුම්යැයි ද, ලෝකයාගේ අනුත්තර පුණ්‍ය ක්‍ෂේත්‍රය යැයි ද කියනු ලැබේ.’’

‘‘သဗ္ဗလောကုတ္တရော [Pg.163] သတ္ထာ, ဓမ္မော စ ကုသလက္ခတော ;

ဂဏော စ နရသီဟဿ, တာနိ တီဏိ ဝိဿိဿရေ.

‘‘මුළු ලොවටම උතුම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ද, අකුසල් දුරු කරන ලෙස මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්මය ද, මනුෂ්‍යයන් අතර සිංහයෙකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා ද යන මේ රත්න තුන සියලු රත්නයන්ට වඩා විශිෂ්ට වන්නාහ.’’

‘‘သမဏပဒုမသဉ္စယော ဂဏော, ဓမ္မဝရော စ ဝိဒူနံ သက္ကတော;

နရဝရဒမကော စ စက္ခုမာ, တာနိ တီဏိ လောကဿ ဥတ္တရိ.

‘‘නෙළුම් පොකුණක් බඳු වූ ශ්‍රාවක සංඝ සමූහයා ද, පණ්ඩිතයන් විසින් පුදන ලද උතුම් ධර්මය ද, උතුම් මිනිසුන් දමනය කරන්නා වූ පස් ඇස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ ද යන මේ රත්න තුන ලෝකයාට වඩා උසස්ව පිහිටන්නාහ.’’

‘‘သတ္ထာ စ အပ္ပဋိသမော, ဓမ္မော စ သဗ္ဗော နိရုပဒါဟော;

အရိယော စ ဂဏဝရော, တာနိ ခလု ဝိဿိဿရေ တီဏိ.

‘‘අසමසම වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ද, සියලු පීඩා රහිත වූ ධර්මය ද, ආර්ය වූ උතුම් සංඝයා ද යන මේ රත්න තුන සැබවින්ම විශිෂ්ට වන්නාහ.’’

‘‘သစ္စနာမော ဇိနော ခေမော သဗ္ဗာဘိဘူ, သစ္စဓမ္မော နတ္ထညော တဿ ဥတ္တရိ;

အရိယသံဃော နိစ္စံ ဝိညူနံ ပူဇိတော, တာနိ တီဏိ လောကဿ ဥတ္တရိ.

‘‘සත්‍ය වූ නාමයන් ඇති, කෙලෙස් ජයගත්, නිර්භය වූ, සියල්ල මැඩපැවැත්වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට වඩා උතුම් වූ අන්‍ය දෙයක් නොමැති සත්‍ය ධර්මය ද, නිරතුරුව පණ්ඩිතයන් විසින් පිදුම් ලබන ආර්ය සංඝයා වහන්සේ ද යන මේ රත්න තුන ලෝකයාට වඩා උසස්ව පිහිටන්නාහ.’’

‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ, မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ;

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ, တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃံ.

‘‘ජාතියේ කෙළවර (නිවන) දක්නා වූ, හිතානුකම්පී වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකායන මාර්ගය දන්නා සේක; පෙර විසූ අය ද මේ මාර්ගයෙන් සතර ඕඝයන් තරණය කළහ, මතු තරණය කරන්නාහ, දැනුදු තරණය කරමින් සිටිති.’’

‘‘တံ တာဒိသံ ဒေဝမနုဿသေဋ္ဌံ;

သတ္တာ နမဿန္တိ ဝိသုဒ္ဓိပေက္ခာ’’တိ.

‘‘පිරිසිදු බව පතන සත්වයෝ දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, එවැනි උතුම් ගුණයෙන් යුතු වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරති.’’

အယံ ထဝေါတိ.

මෙය 'ථව' (ප්‍රශංසා) පාළියයි. විසි අටක් වූ ශාසන පට්ඨානයන්ගේ නිමාවයි.

တတ္ထ လောကိယံ သုတ္တံ ဒွီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သံကိလေသဘာဂိယေန စ ဝါသနာဘာဂိယေန စ. လောကုတ္တရံပိ သုတ္တံ တီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဒဿနဘာဂိယေန စ ဘာဝနာဘာဂိယေန စ အသေက္ခဘာဂိယေန စ. လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. ယသ္မိံ သုတ္တေ ယံ ယံ ပဒံ ဒိဿတိ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ ဝါ, တေန တေန လောကိယန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒဿနဘာဂိယံ ဝါ ဘာဝနာဘာဂိယံ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယံ ဝါ ယံ ယံ ပဒံ ဒိဿတိ တေန တေန လောကုတ္တရန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

එහිදී ලෞකික සූත්‍රය, සංකිලේසභාගිය (කෙලෙස් පක්ෂයට අයත්) සහ වාසනාභාගිය (වාසනා පක්ෂයට අයත්) යන සූත්‍ර දෙක මඟින් දැක්විය යුතුය. ලෝකෝත්තර සූත්‍රය ද දස්සනභාගිය, භාවනාභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය යන සූත්‍ර තුන මඟින් දැක්විය යුතුය. ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර සූත්‍රයන්හිදී; යම් සූත්‍රයක සංකිලේසභාගිය වූ හෝ වාසනාභාගිය වූ හෝ යම් පදයක් දක්නට ලැබේ නම්, එම පදයෙන් එය ලෞකික යැයි දැක්විය යුතුය. දස්සනභාගිය හෝ භාවනාභාගිය හෝ අසේක්ඛභාගිය වූ හෝ යම් පදයක් දක්නට ලැබේ නම්, එම පදයෙන් එය ලෝකෝත්තර යැයි දැක්විය යුතුය.

ဝါသနာဘာဂိယံ [Pg.164] သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃာတာယ, ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃာတာယ, ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒဿနဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဘာဝနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ.

වාසනාභාගිය සූත්‍රය සංකිලේසභාගිය සූත්‍රය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස පවතී. දස්සනභාගිය සූත්‍රය වාසනාභාගිය සූත්‍රය ඉක්මවා යෑම පිණිස පවතී. භාවනාභාගිය සූත්‍රය දස්සනභාගිය සූත්‍රය අත්හැරීම පිණිස පවතී. අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය භාවනාභාගිය සූත්‍රය අත්හැරීම පිණිස පවතී. තවද අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරය (මෙලොව සුවසේ වාසය කිරීම) පිණිසම පවතී.

လောကုတ္တရံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဆဗ္ဗီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တေ တီဟိ သုတ္တေဟိ သမနွေသိတဗ္ဗာ ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စာတိ.

සත්ත්ව පඤ්ඤප්තිය මුල් කරගත් (සත්තාධිට්ඨාන) ලෝකෝත්තර සූත්‍රය පුද්ගලයන් විසිහය දෙනෙකු (26) මඟින් දැක්විය යුතුය. එම පුද්ගලයන් දස්සනභාගිය, භාවනාභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය යන සූත්‍ර තුන ඇසුරින් මැනවින් සෙවිය යුතුය.

တတ္ထ ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဧကဗီဇိနာ ကောလံကောလေန သတ္တက္ခတ္တုပရမေန သဒ္ဓါနုသာရိနာ ဓမ္မာနုသာရိနာ စာတိ, ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေန, သကဒါဂါမိနာ, အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေန, အနာဂါမိနာ, အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနာ, ဥပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယိနာ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနာ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနာ, ဥဒ္ဓံသောတေန အကနိဋ္ဌဂါမိနာ, သဒ္ဓါဝိမုတ္တေန, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တေန, ကာယသက္ခိနာ စာတိ, ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တေန, ပညာဝိမုတ္တေန, သုညတဝိမုတ္တေန, အနိမိတ္တဝိမုတ္တေန, အပ္ပဏိဟိတဝိမုတ္တေန, ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တေန သမသီသိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ စာတိ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဣမေဟိ ဆဗ္ဗီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

එහිදී දස්සනභාගිය සූත්‍රය එකබීජී, කෝලංකෝල, සත්තක්ඛත්තුපරම, සද්ධානුසාරී සහ ධම්මානුසාරී යන පුද්ගලයන් පස්දෙනා මඟින් දැක්විය යුතුය. දස්සනභාගිය සූත්‍රය මෙම පුද්ගලයන් පස්දෙනා මඟින් ප්‍රකාශ කළ යුතුය. භාවනාභාගිය සූත්‍රය පුද්ගලයන් දොළොස් දෙනෙකු (12) මඟින් දැක්විය යුතුය; එනම් සකෘදාගාමී ඵලය පසක් කිරීමට පිළිපන් පුද්ගලයා, සකෘදාගාමී පුද්ගලයා, අනාගාමී ඵලය පසක් කිරීමට පිළිපන් පුද්ගලයා, අනාගාමී පුද්ගලයා, අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරිනිබ්බායී, අසංඛාරපරිනිබ්බායී, සසංඛාරපරිනිබ්බායී, උද්ධංසෝත අකනිට්ඨගාමී, සද්ධාවිමුත්ත, දිට්ඨිප්පත්ත සහ කායසක්ඛී යන පුද්ගලයන්ය. භාවනාභාගිය සූත්‍රය මෙම පුද්ගලයන් දොළොස් දෙනා මඟින් දැක්විය යුතුය. අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය පුද්ගලයන් නවදෙනෙකු (9) මඟින් දැක්විය යුතුය; එනම් සද්ධාවිමුත්ත, පඤ්ඤාවිමුත්ත, සුඤ්ඤතවිමුත්ත, අනිමිත්තවිමුත්ත, අප්පණිහිතවිමුත්ත, උභතෝභාගවිමුත්ත, සමසීසී, පසේබුදු සහ සම්මා සම්බුදු යන උතුමන් වහන්සේලා මඟින්ය. අසේක්ඛභාගිය සූත්‍රය මෙම පුද්ගලයන් නවදෙනා මඟින් දැක්විය යුතුය. මෙලෙස සත්තාධිට්ඨාන ලෝකෝත්තර සූත්‍රය මෙම විසිහය දෙනෙකු වූ පුද්ගලයන් මඟින් දැක්විය යුතුය.

လောကိယံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဧကူနဝီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တေ စရိတေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမနွေသိတဗ္ဗာ ကေစိ ရာဂစရိတာ, ကေစိ ဒေါသစရိတာ, ကေစိ မောဟစရိတာ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ ဒေါသစရိတာ စ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ကေစိ ဒေါသစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ ဒေါသစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ရာဂမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော စ မောဟစရိတော စ, ဒေါသမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော [Pg.165] စ မောဟစရိတော စ, မောဟမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, မောဟမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော မောဟမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, မောဟမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော စ မောဟစရိတော စာတိ, လောကိယံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဣမေဟိ ဧကူနဝီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

සත්තාධිට්ඨාන ලෞකික සූත්‍රය පුද්ගලයන් දහනව දෙනෙකු (19) මඟින් දැක්විය යුතුය. ඔවුහු තමන්ගේ චරිත ස්වභාවයන් අනුව මෙසේ සෙවිය යුතුය: ඇතැම්හු රාග චරිත ඇත්තෝය, ඇතැම්හු දෝස චරිත ඇත්තෝය, ඇතැම්හු මෝහ චරිත ඇත්තෝය. ඇතැම්හු රාග සහ දෝස යන චරිත දෙකම ඇත්තෝය. ඇතැම්හු රාග සහ මෝහ චරිත ඇත්තෝය. ඇතැම්හු දෝස සහ මෝහ චරිත ඇත්තෝය. ඇතැම්හු රාග, දෝස සහ මෝහ යන චරිත තුනම ඇත්තෝය. රාගය ප්‍රධාන වූ ද්වාරයෙහි (රාගමුඛ) සිටි රාග චරිත ඇත්තා, දෝස චරිත ඇත්තා, මෝහ චරිත ඇත්තා සහ චරිත තුනම ඇත්තා ද; දෝසය ප්‍රධාන වූ ද්වාරයෙහි සිටි දෝස චරිත ඇත්තා, මෝහ චරිත ඇත්තා, රාග චරිත ඇත්තා සහ චරිත තුනම ඇත්තා ද; මෝහය ප්‍රධාන වූ ද්වාරයෙහි සිටි මෝහ චරිත ඇත්තා, රාග චරිත ඇත්තා, දෝස චරිත ඇත්තා සහ චරිත තුනම ඇත්තා ද යනුවෙන් මෙම පුද්ගලයන් මැනවින් සෙවිය යුතුය. සත්තාධිට්ඨාන ලෞකික සූත්‍රය මෙම පුද්ගලයන් දහනව දෙනා මඟින් දැක්විය යුතුය.

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သီလဝန္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တေ သီလဝန္တော ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ ပကတိသီလံ သမာဒါနသီလံ စိတ္တပ္ပသာဒေါ သမထော ဝိပဿနာ စာတိ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

වාසනාභාගිය සූත්‍රය සිල්වතුන් මඟින් දැක්විය යුතුය. එම පුද්ගලයන් පස්දෙනා නම් ප්‍රකෘති සීලය, සමාදාන සීලය, චිත්තප්‍රසාදය, සමථය සහ විපස්සනාව යන ගුණධර්ම ඇත්තෝය. වාසනාභාගිය සූත්‍රය මෙම පුද්ගලයන් පස්දෙනා මඟින් දැක්විය යුතුය.

လောကုတ္တရံ သုတ္တံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ တီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စ.

ධර්මය අධිෂ්ඨාන කොට ඇති (ධම්මාධිට්ඨාන) ලෝකෝත්තර සූත්‍රය දස්සනභාගිය, භාවනාභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය යන සූත්‍ර තුන මඟින් දැක්විය යුතුය.

လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဥဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဉာဏံ ပညာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပညိန္ဒြိယေန ပညာဗလေန အဓိပညာသိက္ခာယ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ တီရဏာယ သန္တီရဏာယ ဓမ္မေ ဉာဏေန အနွယေ ဉာဏေန ခယေ ဉာဏေန အနုပ္ပာဒေ ဉာဏေန အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယေန အညိန္ဒြိယေန အညာတာဝိန္ဒြိယေန စက္ခုနာ ဝိဇ္ဇာယ ဗုဒ္ဓိယာ ဘူရိယာ မေဓာယ, ယံ ယံ ဝါ ပန လဗ္ဘတိ, တေန တေန ပညာဓိဝစနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ලෞකික මෙන්ම ලෝකෝත්තර වූ ද, සත්තාධිට්ඨාන මෙන්ම ධම්මාධිට්ඨාන වූ ද සූත්‍රය එම දෙයාකාරයෙන්ම දැක්විය යුතුය. ඥානය ප්‍රඥාව මඟින් දැක්විය යුතුය; එනම් ප්‍රඥේන්ද්‍රිය, ප්‍රඥා බලය, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාව, ධර්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, සම්මා දිට්ඨිය, තීරණය, සන්තීරණය, ධර්ම ඥානය, අන්වය ඥානය, ඛය ඥානය, අනුප්පාද ඥානය, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රිය, අඤ්ඤින්ද්‍රිය, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය, චක්ඛු, විද්‍යා, බුද්ධි, භූරි සහ මේධා යනුවෙනි. තවද ප්‍රඥාව හැඳින්වීමට යම් යම් පර්යාය වචන ලැබේ නම්, ඒ ඒ ප්‍රඥා නාමයන්ගෙන් එය දැක්විය යුතුය.

ဉေယျံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေဟိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေဟိ ဟီနပ္ပဏီတေဟိ ဒူရသန္တိကေဟိ သင်္ခတာသင်္ခတေဟိ ကုသလာကုသလာဗျာကတေဟိ သင်္ခေပတော ဝါ ဆဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ပညာပိ အာရမ္မဏဘူတာ ဉေယျံ, ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏဘူတံ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝါ ဗာဟိရံ ဝါ, သဗ္ဗံ တံ သင်္ခတေန အသင်္ခတေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ඥෙයය (දතයුතු දෙය) අතීත, අනාගත, පර්තූපන්න වශයෙන් ද, ආධ්‍යාත්මික, බාහිර වශයෙන් ද, හීන, ප්‍රණීත වශයෙන් ද, දූර, සන්තික වශයෙන් ද, සංඛත, අසංඛත වශයෙන් ද, කුසල, අකුසල, අව්‍යාකත වශයෙන් ද, එසේත් නැතහොත් සංක්ෂේපයෙන් අරමුණු හයක් වශයෙන් ද දැක්විය යුතුය. ඥානය සහ ඥෙයය යන දෙකම එම දෙයාකාරයෙන්ම දැක්විය යුතුය. අරමුණු බවට පත් වූ ප්‍රඥාව ද ඥෙයය නම් වේ. ආධ්‍යාත්මික හෝ බාහිර වූ යම්කිසි අරමුණක් වේ ද, ඒ සියල්ල සංඛත සහ අසංඛත වශයෙන් දැක්විය යුතුය.

ဒဿနံ ဘာဝနာ သကဝစနံ ပရဝစနံ ဝိသဇ္ဇနီယံ အဝိသဇ္ဇနီယံ ကမ္မံ ဝိပါကောတိ သဗ္ဗတ္ထ တဒုဘယံ သုတ္တေ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, တထာ ဥပဓာရယိတွာ လဗ္ဘမာနတော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အညတရဝစနံ ဘာသတိ, သဗ္ဗံ တံ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဓာရယိတဗ္ဗံ.

දස්සන, භාවනා, සකවචන, පරවචන, විස්සජ්ජනීය, අවිස්සජ්ජනීය, කර්ම සහ විපාක යන මේ ආදී සියලු සූත්‍රයන්හි ඒ දෙයාකාර වූ සංඛත-අසංඛත ධර්මයන් යම් සේ දක්වන ලද ද, එසේම විමසා බලා ප්‍රත්‍යක්ෂ වන පරිදි දැක්විය යුතුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම්කිසි වචනයක් දේශනා කරති ද, ඒ සියල්ල දක්වන ලද ආකාරයටම දරාගත යුතුය.

ဒုဝိဓော ဟေတု ယဉ္စ ကမ္မံ ယေ စ ကိလေသာ, သမုဒယော ကိလေသာ. တတ္ထ ကိလေသာ သံကိလေသဘာဂိယေန သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. သမုဒယော သံကိလေသဘာဂိယေန [Pg.166] စ ဝါသနာဘာဂိယေန စ သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကုသလံ စတူဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဝါသနာဘာဂိယေန ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စ. အကုသလံ သံကိလေသဘာဂိယေန သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အနုညာတံ ဘဂဝတော အနုညာတာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တံ ပဉ္စဝိဓံ သံဝရော ပဟာနံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ ကပ္ပိယာနုလောမောတိ, ယံ ဒိဿတိ တာသု တာသု ဘူမီသု, တံ ကပ္ပိယာနုလောမေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ပဋိက္ခိတ္တံ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တကာရဏေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ထဝေါ ပသံသာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. သော ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဘဂဝတော ဓမ္မဿ အရိယသံဃဿ အရိယဓမ္မာနံ သိက္ခာယ လောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိယာတိ. ဧဝံ ထဝေါ ပဉ္စဝိဓေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

කර්මය සහ ක්ලේශයෝ යනුවෙන් හේතුව දෙවැදෑරුම් වේ. සමුදය සහ ක්ලේශයෝ එහි අන්තර්ගතය. එහිදී ක්ලේශයන් සංක්ලේශභාගිය සූත්‍රය මඟින් නිර්දේශ කළ යුතුය. සමුදය යන්න සංක්ලේශභාගිය සූත්‍රය මඟින් මෙන්ම වාසනාභාගිය සූත්‍රය මඟින් ද නිර්දේශ කළ යුතුය. එහිදී කුසලය වාසනාභාගිය, දර්ශනභාගිය, භාවනාභාගිය සහ අසේක්ඛභාගිය යන සූත්‍ර හතර මඟින් නිර්දේශ කළ යුතුය. අකුසලය සංක්ලේශභාගිය සූත්‍රය මඟින් නිර්දේශ කළ යුතුය. කුසල සහ අකුසල යන දෙකම ඒ දෙවර්ගයේම සූත්‍ර මඟින් නිර්දේශ කළ යුතුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාළ කරුණු උන්වහන්සේගේ අනුමැතිය පරිදි නිර්දේශ කළ යුතුය. එය සංවරය, ප්‍රහාණය, භාවනාව, සාක්ෂාත් කිරීම සහ කප්පියානුලෝම (සුදුසු දේට අනුකූල වීම) වශයෙන් පස් වැදෑරුම් වේ. ඒ ඒ භූමිවල යම් සංවර ආදියක් දක්නට ලැබේද, එය කප්පියානුලෝම මඟින් නිර්දේශ කළ යුතුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළ කරුණු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හේතුව අනුව නිර්දේශ කළ යුතුය. අනුදැන වදාළ දේ සහ ප්‍රතික්ෂේප කළ දේ යන දෙකම ඒ දෙයාකාරයෙන්ම නිර්දේශ කළ යුතුය. 'ථව' (ප්‍රශංසාව) ප්‍රශංසනාත්මක බවින් නිර්දේශ කළ යුතුය. එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි, ධර්මය කෙරෙහි, ආර්ය මහා සංඝරත්නය කෙරෙහි, ආර්ය ධර්මයන් කෙරෙහි සහ ලෞකික ගුණ සම්පත්තියෙන් යුත් ශික්ෂාව කෙරෙහි කෙරෙන ප්‍රශංසා වශයෙන් පස් ආකාරයකින් දත යුතුය. මෙසේ 'ථව' යන්න පස් ආකාරයකින් නිර්දේශ කළ යුතුය.

ဣန္ဒြိယဘူမိ နဝဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ကိလေသဘူမိ နဝဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ဧဝမေတာနိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနိ ဟောန္တိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနီတိ, တထာဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, သာသနပ္ပဋ္ဌာနေ’’တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ඉන්ද්‍රිය භූමිය පද නවයකින් නිර්දේශ කළ යුතුය. ක්ලේශ භූමිය පද නවයකින් නිර්දේශ කළ යුතුය. මෙසේ කුසල පද නවය සහ අකුසල පද නවය වශයෙන් මේවා මූල පද දහඅටක් වේ. එබැවින්, "දහඅටක් වූ මූල පද ශාසනපට්ඨානයෙහි කවර තැනක දැක්විය යුතුද?" යන්න සත්‍යයකි. ඒ පිළිබඳව ආයුෂ්මත් මහා කාත්‍යායන රහතන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘နဝဟိ စ ပဒေဟိ ကုသလာ, နဝဟိ စ ယုဇ္ဇန္တိ အကုသလပ္ပက္ခာ;

ဧတေ ခလု မူလပဒါ, ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီ’’တိ.

"පද නවයකින් කුසල පාර්ශ්වය ද, තවත් පද නවයකින් අකුසල පාර්ශ්වය ද යෙදේ. ඒකාන්තයෙන්ම මේවා දහඅටක් වූ මූල පදයන් වේ."

နိယုတ္တံ သာသနပ္ပဋ္ဌာနံ.

ශාසනපට්ඨානය (නිසි පරිදි) ගළපා නිම කරන ලදී.

ဧတ္တာဝတာ သမတ္တာ နေတ္တိ ယာ အာယသ္မတာ မဟာကစ္စာယနေန ဘာသိတာ ဘဂဝတာ အနုမောဒိတာ မူလသင်္ဂီတိယံ သင်္ဂီတာတိ.

ආයුෂ්මත් මහා කාත්‍යායන රහතන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අනුමෝදන් වන ලද, මූල සංගීතියේදී (පළමු සංගායනාව) මහා තෙරණුවරුන් විසින් සංගායනා කරන ලද නෙත්ති ප්‍රකරණය මෙතෙකින් සමාප්ත වේ.

နေတ္တိပ္ပကရဏံ နိဋ္ဌိတံ.

නෙත්තිප්පකරණය නිමාවට පත් විය.