နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ခုဒ္ဒကနိကာယ်

နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ

နေတ္တိပကရဏပါဠိ

၁. သင်္ဂဟဝါရော

၁. သင်္ဂဟဝါရ

ယံ [Pg.1] လောကော ပူဇယတေ, သလောကပါလော သဒါ နမဿတိ စ;

တဿေတ သာသနဝရံ, ဝိဒူဟိ ဉေယျံ နရဝရဿ.

လောကပါလနတ်တို့နှင့်တကွဖြစ်သော သတ္တလောကသည် လူတို့ထက် မြတ်လှစွာသော အကြင်မြတ်စွာဘုရားကို အခါခပ်သိမ်း ပူဇော်မြတ်နိုး၏၊ ရှိလည်းခိုး၏။ လူတို့ထက်မြတ်သော ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဤသာသနာတော်မြတ်ကို ပညာရှိတို့သည် သိအပ်၏။

ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စ;

တံ ဝိညေယျံ ဥဘယံ, ကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနံ ကတမံ.

တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့သည် သုတ်မည်၏။ ထိုသုတ်ဟု ဆိုအပ်သော ဘုရားစကားတော် အလုံးစုံသည် ဗျဉ္ဇန (သဒ္ဒါ) လည်းကောင်း၊ အတ္ထ (အနက်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးလုံးကို 'ဤအရာ၌ အနက်ကား အဘယ်နည်း၊ သဒ္ဒါကား အဘယ်နည်း' ဟု သရုပ်အားဖြင့် သိအပ်၏။

သောဠသဟာရာ နေတ္တိ, ပဉ္စနယာ သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌိ;

အဋ္ဌာရသမူလပဒါ, မဟကစ္စာနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

သာသနာတော်၏ အနက်ကို ရှာဖွေကြောင်းဖြစ်သော တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရ၊ ငါးပါးသော နည်း (နယ)၊ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပုဒ်ရှိသော နေတ္တိကျမ်းကို အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် ပြသတော်မူအပ်ပြီ။

ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော, သုတ္တဿ နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော;

ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟီတံ, ဝုစ္စတိ သုတ္တံ ယထာသုတ္တံ.

ဟာရတို့သည် သုတ်၏ သဒ္ဒါ (ဗျဉ္ဇန) ကို ရွေးချယ်စိစစ်တတ်ကုန်၏။ သုံးပါးသော နည်း (နယ) တို့သည်လည်း သုတ်၏ အနက် (အတ္ထ) ကို ရွေးချယ်စိစစ်တတ်ကုန်၏။ ထိုနှစ်ပါးစုံကို ယူ၍ သုတ်အားလျော်စွာ ဖွင့်ဆိုအပ်သော ကျမ်းကို 'နေတ္တိ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ယာ စေဝ ဒေသနာ ယဉ္စ, ဒေသိတံ ဥဘယမေဝ ဝိညေယျံ;

တတြာယမာနုပုဗ္ဗီ, နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီတိ.

ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်နှင့် ဟောအပ်ပြီးသော အနက်တရား နှစ်ပါးလုံးကို သိအပ်သည်သာတည်း။ ထိုသို့ သိခြင်း၌ ဤဆိုလတ္တံ့သော အစဉ်သည် ကိုးပါးသော သုတ္တန်အင်္ဂါတို့၏ အနက်ကို ရှာဖွေစိစစ်တတ်သော အဋ္ဌကထာ ဖြစ်၏။ (ဤကား သင်္ဂဟဝါရ ပြီး၏။)

သင်္ဂဟဝါရော.

သင်္ဂဟဝါရ ပြီးပြီ။

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရော

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရ

၁. တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ? ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ ပဒဋ္ဌာနော လက္ခဏော စတုဗျူဟော အာဝဋ္ဋော ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော ဝေဝစနော ပညတ္တိ [Pg.2] ဩတရဏော သောဓနော အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော သမာရောပနော ဣတိ.

၁. ထိုဟာရတို့တွင် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ - ဒေသနာဟာရ၊ ဝိစယဟာရ၊ ယုတ္တိဟာရ၊ ပဒဋ္ဌာနဟာရ၊ လက္ခဏဟာရ၊ စတုဗျူဟဟာရ၊ အာဝဋ္ဋဟာရ၊ ဝိဘတ္တိဟာရ၊ ပရိဝတ္တနဟာရ၊ ဝေဝစနဟာရ၊ ပညတ္တိဟာရ၊ ဩတရဏဟာရ၊ သောဓနဟာရ၊ အဓိဋ္ဌာနဟာရ၊ ပရိက္ခာရဟာရ၊ သမာရောပနဟာရတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တဿာနုဂီတိ

ထိုဟာရုဒ္ဒေသ၏ အနုဂီတိဂါထာ

ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ, ပဒဋ္ဌာနော စ လက္ခဏော;

စတုဗျူဟော စ အာဝဋ္ဋော, ဝိဘတ္တိ ပရိဝတ္တနော.

ဒေသနာဟာရ၊ ဝိစယဟာရ၊ ယုတ္တိဟာရ၊ ပဒဋ္ဌာနဟာရ၊ လက္ခဏဟာရ၊ စတုဗျူဟဟာရ၊ အာဝဋ္ဋဟာရ၊ ဝိဘတ္တိဟာရ၊ ပရိဝတ္တနဟာရ၊

ဝေဝစနော စ ပညတ္တိ, ဩတရဏော စ သောဓနော;

အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော, သမာရောပနော သောဠသော.

ဝေဝစနဟာရ၊ ပညတ္တိဟာရ၊ ဩတရဏဟာရ၊ သောဓနဟာရ၊ အဓိဋ္ဌာနဟာရ၊ ပရိက္ခာရဟာရ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော သမာရောပနဟာရတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ဧတေ သောဠသ ဟာရာ, ပကိတ္တိတာ အတ္ထတော အသံကိဏ္ဏာ;

ဧတေသဉ္စေဝ ဘဝတိ, ဝိတ္ထာရတယာ နယဝိဘတ္တီတိ.

ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့ကို အနက်အားဖြင့် မရောမယှက်စေဘဲ ထုတ်ဖော်ပြသအပ်၏။ ထိုဟာရတို့၏ မရောယှက်ခြင်းသည် ဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ အကျယ်အားဖြင့် နည်းလမ်းများကို ဝေဖန်ခွဲခြားခြင်းသည် ဖြစ်၏။

၂. တတ္ထ ကတမေ ပဉ္စ နယာ? နန္ဒိယာဝဋ္ဋော တိပုက္ခလော သီဟဝိက္ကီဠိတော ဒိသာလောစနော အင်္ကုသော ဣတိ.

၂. ထိုနည်းတို့တွင် ငါးပါးသော နည်း (နယ) တို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ - နန္ဒိယာဝဋ္ဋနည်း၊ တိပုက္ခလနည်း၊ သီဟဝိက္ကိဠိတနည်း၊ ดိသာလောစနနည်း၊ အင်္ကုသနည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တဿာနုဂီတိ

ထိုနယုဒ္ဒေသ၏ အနုဂီတိဂါထာ

ပဌမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ဒုတိယော စ တိပုက္ခလော;

သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ, တတိယော နယလဉ္ဇကော.

ပထမနည်းသည် နန္ဒိယာဝဋ္ဋမည်၏၊ ဒုတိယနည်းသည် တိပုက္ခလမည်၏၊ ပါဠိတော်၏ အနက်ကို ဆောင်တတ်သော တတိယနည်းသည် သီဟဝိက္ကိဠိတမည်၏။

ဒိသာလောစနမာဟံသု, စတုတ္ထံ နယမုတ္တမံ;

ပဉ္စမော အင်္ကုသော နာမ, သဗ္ဗေ ပဉ္စ နယာ ဂတာတိ.

မြတ်သော စတုတ္ထနည်းကို ဒိသာလောစနဟူ၍ ဆိုကုန်၏။ ပဉ္စမနည်းသည် အင်္ကုသမည်၏။ ဤငါးပါးသော နည်းလမ်းအားလုံးကို သိအပ်ကုန်ပြီ။

၃. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ? နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ. တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, တဏှာ အဝိဇ္ဇာ လောဘော ဒေါသော မောဟော သုဘသညာ သုခသညာ နိစ္စသညာ အတ္တသညာတိ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗော အကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.

၃. ထိုမူလပုဒ်တို့တွင် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပုဒ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ - ကုသိုလ်ပက္ခဖြစ်သော ကိုးပုဒ်နှင့် အကုသိုလ်ပက္ခဖြစ်သော ကိုးပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် အကုသိုလ်ပက္ခဖြစ်သော ကိုးပုဒ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ - တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ သုဘသညာ၊ သုခသညာ၊ နိစ္စသညာ၊ အတ္တသညာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကိုးပုဒ်တို့သည် အကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤကိုးပုဒ်တို့၌ အလုံးစုံသော အကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့သည် ရေတွက်ခြင်း၊ ပေါင်းဆုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

တတ္ထ ကတမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ? သမထော ဝိပဿနာ အလောဘော အဒေါသော အမောဟော အသုဘသညာ ဒုက္ခသညာ အနိစ္စသညာ အနတ္တသညာတိ, ဣမာနိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗော ကုသလပက္ခော သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ.

ထိုတရားတို့တွင် ကုသိုလ်ပက္ခဖြစ်သော ကိုးပုဒ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ - သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ၊ အသုဘသညာ၊ ဒုက္ခသညာ၊ အနိစ္စသညာ၊ အနတ္တသညာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကိုးပုဒ်တို့သည် ကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤကိုးပုဒ်တို့၌ အလုံးစုံသော ကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့သည် ရေတွက်ခြင်း၊ ပေါင်းဆုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

တတြိဒံ ဥဒ္ဒါနံ

ထိုတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပုဒ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ဤသည်ကား အကျဉ်းချုပ် ဥဒါန်းဂါထာ ဖြစ်၏။

တဏှာ [Pg.3] စ အဝိဇ္ဇာပိ စ, လောဘော ဒေါသော တထေဝ မောဟော စ;

စတုရော စ ဝိပလ္လာသာ, ကိလေသဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ ထို့ပြင် မောဟနှင့် လေးပါးသော ဝိပလ္လာသတရားတို့ဖြစ်သော ဤကိုးပုဒ်တို့သည် ကိလေသာတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံ (သံကိလေသဘုံ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

သမထော စ ဝိပဿနာ စ, ကုသလာနိ စ ယာနိ တီဏိ မူလာနိ;

စတုရော သတိပဋ္ဌာနာ, ဣန္ဒြိယဘူမီ နဝ ပဒါနိ.

သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ ကုသိုလ်မူလတရား သုံးပါး (အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ)၊ လေးပါးသော သတိပဋ္ဌာန်တို့ဖြစ်သော ဤကိုးပုဒ်တို့သည် ဣန္ဒြေတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံ (ဣန္ဒြိယဘုံ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

နဝဟိ စ ပဒေဟိ ကုသလာ, နဝဟိ စ ယုဇ္ဇန္တိ အကုသလပက္ခာ;

ဧတေ ခေါ မူလပဒါ, ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီတိ.

သမထအစရှိသော ကိုးပုဒ်တို့ဖြင့် ကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့ကို ယှဉ်စေအပ်ကုန်၏၊ တဏှာအစရှိသော ကိုးပုဒ်တို့ဖြင့်လည်း အကုသိုလ်ပက္ခတရားတို့ကို ယှဉ်စေအပ်ကုန်၏။ ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့သည် မူလပုဒ်တို့ မည်ကုန်၏။

ဥဒ္ဒေသဝါရော.

ဥဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။

၃. နိဒ္ဒေသဝါရော

၃. နိဒ္ဒေသဝါရ

၄. တတ္ထ သင်္ခေပတော နေတ္တိ ကိတ္တိတာ.

၄. ထိုဥဒ္ဒေသပါဌ်၌ ငါသည် နေတ္တိကျမ်းကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဆိုအပ်ပြီ။

ဟာရသင်္ခေပေါ

ဟာရအကျဉ်း

၁.

၁။

အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ;

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော.

ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အကျိုးငှာ အဿာဒ (သာယာဖွယ်ရာ)၊ အာဒီနဝ (အပြစ်)၊ နိဿရဏ (ထွက်မြောက်ရာ)၊ ဖိုလ်တရား (ဖလ)၊ ပဋိပတ်လမ်းစဉ် (ဥပါယ) နှင့် မြတ်စွာဘုရား၏ တိုက်တွန်းတော်မူခြင်း အမိန့်တော် (အာဏတ္တိ) ဟူသော ဤခြောက်ပါးသော တရားတို့ကို ခွဲခြားဝေဖန်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သံဝဏ္ဏနာအထူးသည် ဒေသနာဟာရ မည်၏။

၂.

၂။

ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ;

သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော, ဟာရော ဝိစယောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

မေးမြန်းအပ်သော ပုစ္ဆာကိုလည်းကောင်း၊ ဖြေကြားအပ်သော ဝိဿဇ္ဇနာကိုလည်းကောင်း၊ သုတ်နှင့် လျော်စွာ ဆိုအပ်သော ဂါထာ (အနုဂီတိ) ကိုလည်းကောင်း၊ သုတ်၌ရှိသော အဿာဒအစရှိသည်တို့ကို ရွေးချယ်စိစစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပုဒ်တို့ကို ရွေးချယ်စိစစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ထူးခြားစွာ ထုတ်ဖော်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သံဝဏ္ဏနာအထူးကို ဝိစယဟာရဟူ၍ ပြသအပ်၏။

၃.

၃။

သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ, ယာ ဘူမီ ယော စ ဂေါစရော တေသံ;

ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာ, ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော.

ခပ်သိမ်းသော ဟာရတို့၏ ဖြစ်ရာဖြစ်သော သဒ္ဒါနှင့် သုတ္တန်၏ အနက်ဟူသော ကျက်စားရာတို့၏ သင့်လျော်ခြင်း (ယုတ္တိ)၊ မသင့်လျော်ခြင်း (အယုတ္တိ) ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးတတ်သော ဟာရကို ယုတ္တိဟာရဟူ၍ ပြသအပ်၏။

၄.

၄။

ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော, တဿ စ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ;

ဣတိ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ, ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနော.

အောင်တော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ ထိုဟောတော်မူအပ်သော တရား၏ နီးကပ်သောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ကို ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဟောဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ထိုသုတ်၌ လာသမျှသော တရားအားလုံးတို့၏ သင့်လျော်သော ပဒဋ္ဌာန်ကို ဖော်ပြရမည်။ ဤသို့ ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို ထုတ်ဖော်ပြသခြင်း လက္ခဏာရှိသော သံဝဏ္ဏနာအထူးသည် ပဒဋ္ဌာနဟာရ မည်၏။

၅.

၅။

ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ, ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစိ;

ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေ, သော ဟာရော လက္ခဏော နာမ.

ပါဠိတော်၌ တစ်ခုသောတရားကို ဟောတော်မူအပ်သည်ရှိသော် ထိုတရားနှင့် တူသောလက္ခဏာရှိသော အချို့သော တရားအားလုံးတို့သည် ပါဠိတော်၌ မဟောအပ်သော်လည်း တူညီသော လက္ခဏာရှိခြင်းကြောင့် ဟောအပ်ပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်မဟောအပ်သော်လည်း တူညီသော လက္ခဏာရှိသည်၏အစွမ်းဖြင့် ထုတ်ဖော်၍ ဖွင့်ဆိုအပ်သော သံဝဏ္ဏနာအထူးသည် လက္ခဏာဟာရ မည်၏။

၆.

၆။

နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော, ဗျဉ္ဇနမထ ဒေသနာနိဒါနဉ္စ;

ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီ, ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟော.

ဝိဂြိုဟ် (နေရုတ္တိ)၊ အလိုတော် (အဓိပ္ပာယ)၊ သဒ္ဒါ (ဗျဉ္ဇန)၊ ဒေသနာ၏အကြောင်းရင်း (ဒေသနာနိဒါန) နှင့် ရှေ့နောက်ဆက်စပ်မှု (ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ) ဟူသော ဤလေးပါးသော အရာတို့ကို ရှာဖွေစုံစမ်းတတ်သော သံဝဏ္ဏနာအထူးသည် စတုဗျူဟဟာရ မည်၏။

၇.

၇။

ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ;

အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေ, အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရော.

ပါဠိတော်၌ တစ်ခုသော ပဒဋ္ဌာန်တရားကို ပြသအပ်သည်ရှိသော် ကြွင်းသော ပဒဋ္ဌာန်တရားတို့ကို ရှာဖွေစိစစ်၍ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့သို့ လည်စေတတ်သော သံဝဏ္ဏနာအထူးသည် အာဝဋ္ဋဟာရ မည်၏။

၈.

၈။

ဓမ္မဉ္စ [Pg.4] ပဒဋ္ဌာနံ, ဘူမိဉ္စ ဝိဘဇ္ဇတေ အယံ ဟာရော;

သာဓာရဏေ အသာဓာရဏေ စ နေယျော ဝိဘတ္တီတိ.

တရားကိုလည်းကောင်း၊ ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘုံ (ဘူမိ) ကိုလည်းကောင်း၊ အများဆက်ဆံသောတရား (သာဓာရဏ)၊ မဆက်ဆံသောတရား (အသာဓာရဏ) တို့ကိုလည်းကောင်း ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ဤဟာရကို ဝိဘတ္တိဟာရဟူ၍ သိအပ်၏။

၉.

၉။

ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ, နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဘာဝိတေ ပဟီနေ စ;

ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ, ဟာရော ပရိဝတ္တနော နာမ.

ပွားများအပ်သော ကုသိုလ်တရား၊ ပယ်အပ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပါဠိတော်၌ ဟောကြားအပ်သည်ရှိသော် ဆန့်ကျင်ဘက်တရား (ပဋိပက္ခ) သို့ ပြောင်းလဲဆင်ခြင်တတ်သော ဟာရသည် ပရိဝတ္တနဟာရ မည်၏။

၁၀.

၁၀။

ဝေဝစနာနိ ဗဟူနိ တု, သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ ဧကဓမ္မဿ;

ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူ, ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရော.

ပါဠိတော်၌ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တစ်ခုသောတရား၏ များစွာသော ဝေဝစန (ပရိယာယ်သဒ္ဒါ) တို့ကို သုတ်ကိုသိသော ပညာရှိသည် သိ၏။ ထိုပညာရှိသည် ပါဠိတော်နှင့်အညီ ပရိယာယ်သဒ္ဒါတို့ကို ယှဉ်စပ်ပေးတတ်သော ဟာရကို ဝေဝစနဟာရဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၁၁.

၁၁။

ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတိ;

သော အာကာရော ဉေယျော, ပညတ္တီ နာမ ဟာရောတိ.

မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ပါးသောတရားကို အထူးထူးအပြားပြားရှိသော ပညတ်တို့ဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ ထိုသို့ အပြားအားဖြင့် သိစေသော အခြင်းအရာကို ပညတ္တိဟာရဟူ၍ သိအပ်၏။

၁၂.

၁၂။

ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ, ဣန္ဒြိယခန္ဓာ စ ဓာတု အာယတနာ;

ဧတေဟိ ဩတရတိ ယော, ဩတရဏော နာမ သော ဟာရော.

အကြင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်လည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေ၊ ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတနတို့လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့ဖြင့် သက်ဝင်စေတတ်သော ထိုဟာရကို ဩတရဏဟာရ မည်၏။

၁၃.

၁၃။

ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ, ဂါထာယံ ပုစ္ဆိတာယမာရဗ္ဘ;

သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာ, ဟာရော သော သောဓနော နာမ.

မေးအပ်သော ပြဿနာကို ဖြေဆိုပြီးသောအခါ၌လည်းကောင်း၊ မေးအပ်သော ဂါထာကို အကြောင်းပြု၍လည်းကောင်း၊ စင်ကြယ်ခြင်း မစင်ကြယ်ခြင်းကို စိစစ်သော ထိုဟာရကို သောဓနဟာရ မည်၏။

၁၄.

၁၄။

ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ;

တေန ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ, ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော.

သုတ်၌ တရားတို့ကို တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်သော အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အထူးထူးအပြားပြားဖြစ်သော အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ပြအပ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့ကို အခြားတစ်ပါးသောနည်းဖြင့် မကြံစည်အပ်။ ဤသံဝဏ္ဏနာနည်းကို အဓိဋ္ဌာနဟာရ မည်၏။

၁၅.

၁၅။

ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ, ဇနယန္တိပ္ပစ္စယာ ပရမ္ပရတော;

ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာ, ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရော.

အကြင်တရားတို့သည် အကြင်တရားကို တိုက်ရိုက်ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အစဉ်အဆက် အကြောင်းတရားအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။ ထိုဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းတရားကို ဆွဲထုတ်၍ ပြတတ်သော ဤဟာရကို ပရိက္ခာရဟာရ မည်၏။

၁၆.

၁၆။

ယေ ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ;

တေ သမရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော.

အကြင်တရားတို့သည် အကြင်တရားတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း တူသောအနက်ရှိသော အကြင်တရားတို့ကို ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့ကို ပဒဋ္ဌာန်၊ ဝေဝုစ်တို့၏အစွမ်းဖြင့် ကောင်းစွာတင်၍ စီစစ်ပြတတ်သော ဤဟာရကို သမာရောပနဟာရ မည်၏။

နယသင်္ခေပေါ

နည်းအကျဉ်းချုပ်။

၁၇.

၁၇။

တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ, သမထေန ဝိပဿနာ ယော နေတိ;

သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာ, အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော.

သံကိလေသပက္ခ၌ တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာကိုလည်းကောင်း၊ ဝေါဒါနပက္ခ၌ သမထနှင့် ဝိပဿနာကိုလည်းကောင်း သစ္စာလေးပါးတို့နှင့် ယှဉ်စပ်၍ ဆောင်တတ်သော ဤနည်းကို နန္ဒိယာဝဋ္ဋနည်း မည်၏။

၁၈.

၁၈။

ယော အကုသလေ သမူလေဟိ, နေတိ ကုသလေ စ ကုသလမူလေဟိ;

ဘူတံ တထံ အဝိတထံ, တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟု.

အကုသိုလ်တရားတို့ကို မိမိတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အကုသလမူလတို့ဖြင့် သံကိလေသပက္ခသို့လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကုသလမူလတို့ဖြင့် ဝေါဒါနပက္ခသို့လည်းကောင်း သစ္စာလေးပါးတို့နှင့် ယှဉ်စပ်ကာ ဟုတ်မှန်၊ တိကျ၊ မချွတ်ယွင်းသော သဘောဖြင့် ဆောင်တတ်သော ထိုနည်းကို တိပုက္ခလနည်း ဟူ၍ ဆိုကုန်၏။

၁၉.

၁၉။

ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ, ကိလေသေ ဣန္ဒြိယေဟိ သဒ္ဓမ္မေ;

ဧတံ နယံ နယဝိဒူ, သီဟဝိက္ကီဠိတံ အာဟု.

ဝိပလ္လာသများ၊ ကိလေသာများ၊ ဣန္ဒြေများအားဖြင့် သစ္စာလေးပါးတို့နှင့် ယှဉ်စပ်၍ သူတော်ကောင်းတရားသို့ ဆောင်တတ်သော ဤနည်းကို နည်း၌ လိမ္မာသောပညာရှိတို့သည် သီဟဝိက္ကီဠိတနည်း ဟူ၍ ဆိုကုန်၏။

၂၀.

၂၀။

ဝေယျာကရဏေသု [Pg.5] ဟိ ယေ, ကုသလာကုသလာ တဟိံ တဟိံ ဝုတ္တာ;

မနသာ ဝေါလောကယတေ, တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟု.

ထိုထိုသော ပါဠိတော် ဝေယျာကရဏတို့၌ ဟောတော်မူအပ်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် တရားတို့ကို စိတ်ဖြင့်သာလျှင် စူးစမ်းကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်းကို ဒိသာလောစနနည်း ဟူ၍ ဆိုကုန်၏။

၂၁.

၂၁။

ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေန, ဥက္ခိပိယ ယံ သမာနေတိ;

သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ, အယံ နယော အင်္ကုသော နာမ.

ဒိသာလောစနနည်းဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍ သုတ်မှထုတ်ကာ အလုံးစုံသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကို စုစည်းပေါင်းရုံး ဆောင်တတ်သော ဤနည်းကို အင်္ကုသနည်း မည်၏။

၂၂.

၂၂။

သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တံ.

ရှေးဦးစွာ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့ကို သုတ်၌ ယှဉ်အပ်ကုန်၏။ ဒိသာလောစနနည်းဖြင့် တရားတို့၏ လားရာအရပ်တို့ကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ပြီးလျှင် အင်္ကုသနည်းဖြင့် ပေါင်းရုံး၍ နည်းသုံးပါးတို့ဖြင့် သုတ်ပါဠိတော်၏ အနက်ကို ပြရာ၏။

ဒွါဒသပဒ

ပဒဆယ့်နှစ်ပါး။

၂၃.

၂၃။

အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ, နိရုတ္တိ တထေဝ နိဒ္ဒေသော;

အာကာရဆဋ္ဌဝစနံ, ဧတ္တာဝ ဗျဉ္ဇနံ သဗ္ဗံ.

အက္ခရာ၊ ပုဒ်၊ ဗျည်း၊ နိရုတ္တိ၊ နိဒ္ဒေသနှင့် အာကာရကို ခြောက်ခုမြောက်ရှိသော သဒ္ဒါရှိသော ဗျဉ္ဇနပဒ အားလုံးသည် ဤမျှသာ ဖြစ်၏။

၂၄.

၂၄။

သင်္ကာသနာ ပကာသနာ, ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တိ;

ဧတေဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ, အတ္ထော ကမ္မဉ္စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

သံကာသနာ၊ ပကာသနာ၊ ဝိဝရဏာ၊ ဝိဘဇနာ၊ ဥတ္တာနီကမ္မနှင့် ပညတ္တိ ဟူသော ဤခြောက်ပါးသော အတ္ထပဒတို့ဖြင့်သာလျှင် သုတ်၏ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိရိယာကိုလည်းကောင်း ပြအပ်၏။

၂၅.

၂၅။

တီဏိ စ နယာ အနူနာ, အတ္ထဿ စ ဆပ္ပဒါနိ ဂဏိတာနိ;

နဝဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတော, ဝစနဿတ္ထော သမာယုတ္တော.

မယုတ်မလွန်သော နည်းသုံးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အနက်၏ ခြောက်ပဒတို့ကိုလည်းကောင်း ရေတွက်အပ်ကုန်ပြီ။ မြတ်စွာဘုရား၏ ပါဠိတော်အနက်သည် ဤကိုးပါးသော ပဒတို့နှင့် အမြဲယှဉ်၏။

၂၆.

၂၆။

အတ္ထဿ နဝပ္ပဒါနိ, ဗျဉ္ဇနပရိယေဋ္ဌိယာ စတုဗ္ဗီသ;

ဥဘယံ သင်္ကလယိတွာ, တေတ္တိံသာ ဧတ္တိကာ နေတ္တီတိ.

အနက်၏ ကိုးပါးသောပဒတို့နှင့် သဒ္ဒါကို စိစစ်ရှာဖွေရန် ဖြစ်ကုန်သော နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ဗျဉ္ဇနပဒတို့၊ ဤနှစ်ပါးစုံကို ပေါင်းရုံးသော် သုံးဆယ့်သုံးပါး ဖြစ်ကုန်၏။ နေတ္တိကျမ်း၏ အတိုင်းအတာသည် ဤမျှသာ ဖြစ်၏။

နိဒ္ဒေသဝါရော.

နိဒ္ဒေသဝါရ ပြီး၏။

၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော

၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ။

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်း။

၅. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော? ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထာ အယံ ဒေသနာဟာရော. ကိံ ဒေသယတိ? အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏံ ဖလံ ဥပါယံ အာဏတ္တိံ. ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီတိ.

၅. ထိုဟာရတို့တွင် ဒေသနာဟာရဟူသည် အဘယ်နည်း။ “အဿာဒါဒီနဝတာ” ဟူသော ဤဂါထာသည် ဒေသနာဟာရ မည်၏။ ထိုဒေသနာဟာရသည် အဘယ်တရားကို ဟောသနည်း။ သာယာဖွယ် အဿာဒ၊ အပြစ် အာဒီနဝ၊ ထွက်မြောက်ရာ နိဿရဏ၊ အကျိုးဖိုလ်၊ အကြောင်း ဥပါယ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် အာဏတ္တိတို့ကို ဟောတော်မူ၏။ “ရဟန်းတို့... သင်တို့အား အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော တရားကို ငါဟောအံ့။ အနက်နှင့်ပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသန့်ရှင်းသော မြတ်သောအကျင့်ကို ထင်ရှားပြတော်မူအံ့” ဟူသော ဤဒေသနာတော်၌ ဟောတော်မူ၏။

တတ္ထ [Pg.6] ကတမော အဿာဒေါ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော အဿာဒ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿ, တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ;

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ, လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ.

“ကာမဂုဏ်ကို အလိုရှိသောသူအား ထိုကာမဂုဏ်သည် အကယ်၍ ပြည့်စုံအံ့၊ ထိုသေမျိုးဖြစ်သော သတ္တဝါသည် မိမိအလိုရှိရာကို ရသောကြောင့် စင်စစ် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၏။”

အယံ အဿာဒေါ.

ဤသည်မှာ အဿာဒ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော အာဒီနဝ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ.

“ကာမဂုဏ်ကို အလိုရှိ၍ တဏှာဆန္ဒပြင်းပြနေသော ထိုသတ္တဝါအား ထိုကာမဂုဏ်တို့သည် အကယ်၍ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးကုန်အံ့၊ ထိုသူသည် မြှားအစူးခံရသူကဲ့သို့ စိတ်ဆင်းရဲဖောက်ပြန်ရ၏။”

အယံ အာဒီနဝေါ.

ဤသည်မှာ အာဒီနဝ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော နိဿရဏ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.

“မြွေ၏ ဦးခေါင်းကို ခြေဖြင့် ရှောင်ကြဉ်သကဲ့သို့ ကာမဂုဏ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်သောသူသည် သတိရှိသည်ဖြစ်၍ လောက၌ ကပ်ညှိတတ်သော ဤတဏှာကို ကောင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်၏။”

ဣဒံ နိဿရဏံ.

ဤသည်မှာ နိဿရဏ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော အဿာဒ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ, ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ;

ထိယော ဗန္ဓူ ပုထူ ကာမေ, ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ.

“လယ်၊ ယာ၊ ရွှေငွေ၊ နွား၊ မြင်း၊ ကျွန်အမှုလုပ်၊ မိန်းမ၊ ဆွေမျိုးနှင့် များပြားလှစွာသော အခြားဝတ္ထုကာမတို့ကို အကြင်သူသည် အဖန်ဖန် တပ်မက်မော၏။”

အယံ အဿာဒေါ.

ဤသည်မှာ အဿာဒ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော အာဒီနဝ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ, မဒ္ဒန္တေ နံ ပရိဿယာ;

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒက’’န္တိ.

“အားနည်းသော ကိလေသာတို့သည် ထိုသူကို နှိပ်စက်ကုန်၏။ ဘေးရန်တို့သည်လည်း ထိုသူကို ညှဉ်းဆဲကုန်၏။ ထိုဘေးရန်တို့ နှိပ်စက်ခြင်းကြောင့် ကွဲအက်သော လှေထဲသို့ ရေဝင်သကဲ့သို့ ထိုသူနောက်သို့ ဆင်းရဲခြင်းသည် အစဉ်လိုက်၏။”

အယံ အာဒီနဝေါ.

ဤသည်မှာ အာဒီနဝ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော နိဿရဏ ဟူသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော, ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ;

တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ, နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူ’’တိ.

“ထိုသို့ ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်သူအား ဆင်းရဲခြင်းအစဉ်လိုက်တတ်သောကြောင့် သတ္တဝါသည် အခါခပ်သိမ်း နိုးကြားသော ဝီရိယ၊ မမေ့လျော့သော သတိရှိသည်ဖြစ်၍ ကာမဂုဏ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။ လှေ၌ ဝင်သောရေကို သွန်ထုတ်၍ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သကဲ့သို့ ထိုကာမဂုဏ်တို့ကို စွန့်ပယ်၍ ဩဃကို ဖြတ်ကူးကာ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်ရာ၏။”

ဣဒံ နိဿရဏံ.

ဤသည်မှာ နိဿရဏ ဖြစ်၏။

တတ္ထ [Pg.7] ကတမံ ဖလံ?

ထို (အဿာဒါဒီနဝတာ စသော) ဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော ဖလ (အကျိုးတရား) သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

“မိုးရွာသောကာလ၌ ကြီးသောထီးသည် ထီးဆောင်းသောသူကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ စင်စစ် ကုသိုလ်တရားသည် တရားကိုကျင့်သောသူကို စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ဤသို့ တရားကိုကျင့်သောသူသည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ မသွားခြင်းသည် ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော တရားတော်၏ အကျိုးဆက်ပေတည်း။”

ဣဒံ ဖလံ.

ဤဒေသနာတော်၌ ဤတရား၏ စောင့်ရှောက်ခြင်းကို ဖလ (အကျိုးတရား) မည်၏။

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော ဥပါယ (နည်းလမ်း) သည် အဘယ်နည်း။

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ…ပေ…‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ…ပေ…‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ;

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ.

“သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် အမြဲမရှိကြကုန် (အနိစ္စဖြစ်ကုန်၏)။ ...ပ... သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲကြကုန်၏ (ဒုက္ခဖြစ်ကုန်၏)။ ...ပ... တရားအားလုံးတို့သည် ကိုယ်မဟုတ်ကြကုန် (အနတ္တဖြစ်ကုန်၏) ဟု အကြင်အခါ၌ ဝိပဿနာပညာဖြင့် မြင်၏၊ ထိုသို့ မြင်သောအခါ၌ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့၏၊ ဤသို့ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့ခြင်းသည် စင်ကြယ်ခြင်း (နိဗ္ဗာန်) ၏ လမ်းခရီး (အကြောင်း) ဖြစ်ပေ၏။”

အယံ ဥပါယော.

ဤဒေသနာတော်၌ ဤငြီးငွေ့ခြင်းဟူသော ဝိပဿနာကို ဥပါယ (နည်းလမ်း) မည်၏။

တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ?

ထိုဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော အာဏတ္တိ (အမိန့်ညွှန်ကြားချက်) သည် အဘယ်နည်း။

‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ, ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ;

ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ, ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ.

“ခရီးသွားခြင်း လုံ့လဝီရိယ ရှိပါလျက်နှင့် မျက်စိအမြင်ရှိသော ယောက်ျားသည် မညီမညွတ်သော မြေအရပ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သတ္တလောက၌ ပညာရှိသည် ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။”

အယံ အာဏတ္တိ.

ဤဒေသနာ၌ ဤအမိန့်အစီအရင်ကို အာဏတ္တိမည်၏။

‘‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု,မောဃရာဇာ’တိ အာဏတ္တိ, ‘သဒါ သတော’တိ ဥပါယော;

‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’’.

“မောဃရာဇ၊ သင်သည် လောကကို အချည်းနှီးဟူ၍ ရှုကြည့်လော့” ဟူသော ဤဒေသနာတော်၌ “ရှုကြည့်လော့ (အဝေက္ခဿု)” ဟူသော ဤစကားသည် အာဏတ္တိမည်၏။ “အမြဲမပြတ် သတိရှိသည်ဖြစ်၍” ဟူသော ဒေသနာတော်၌ အခါခပ်သိမ်း သတိရခြင်း (သဒါသတော) သည် ဥပါယမည်၏။ “သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့နုတ်ပယ်၍ ဤသို့သော အစီအရင်ဖြင့် သေမင်း၏အရာကို လွန်မြောက်ရာ၏။”

ဣဒံ ဖလံ.

ဤဒေသနာတော်၌ ဤသေမင်း၏အရာကို လွန်မြောက်ခြင်းကို ဖလမည်၏။

၆. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ, ဝိပဉ္စိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ, နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ.

၆. ထိုတရားတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃာဋိတညုပုဂ္ဂိုလ်အား နိဿရဏ (ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းတရား) ကို ဟောတော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညုပုဂ္ဂိုလ်အား အာဒီနဝ (ပြစ်မျိုး) ကိုလည်းကောင်း၊ နိဿရဏကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား အဿာဒ (သာယာဖွယ်) ကိုလည်းကောင်း၊ အာဒီနဝကိုလည်းကောင်း၊ နိဿရဏကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူ၏။

တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တဏှာစရိတော မန္ဒော သတိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟိ. တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော သမာဓိန္ဒြိယေန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ [Pg.8] နိယျာတိ ဈာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ဝီရိယိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ သမ္မပ္ပဓာနေဟိ နိဿယေဟိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပညိန္ဒြိယေန သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ သစ္စေဟိ နိဿယေဟိ.

ထိုနိဿရဏ စသောဒေသနာ၌ လေးပါးသော အကျင့်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ အကျင့်၏အစွမ်းအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း လေးယောက် ရှိကုန်၏။ တဏှာစရိုက်ရှိသော ပညာနုံ့နှေးသော (အဝိဇ္ဇာရှိသော) ပုဂ္ဂိုလ်သည် သတိန္ဒြေဖြင့် ခဲယဉ်းသော အကျင့် (ဒုက္ခာပဋိပဒါ)၊ နှေးသော အဘိညာဉ် (ဒန္ဓာဘိညာ) ရှိသော အရိယမဂ်ဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်ဟူသော ဥပနိသျတို့ဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်၏။ တဏှာစရိုက်ရှိသော ပြန့်ပြောသော ပညာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာဓိန္ဒြေဖြင့် ခဲယဉ်းသော အကျင့် (ဒုက္ခာပဋိပဒါ)၊ လျှင်သော အဘိညာဉ် (ခိပ္ပါဘိညာ) ရှိသော အရိယမဂ်ဖြင့် ဈာန်ဟူသော ဥပနိသျတို့ဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပညာနုံ့နှေးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝီရိယိန္ဒြေဖြင့် လွယ်ကူသော အကျင့် (သုခါပဋိပဒါ)၊ နှေးသော အဘိညာဉ် (ဒန္ဓာဘိညာ) ရှိသော အရိယမဂ်ဖြင့် သမ္မပ္ပဓာန်ဟူသော ဥပနိသျတို့ဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပြန့်ပြောသော ပညာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညိန္ဒြေဖြင့် လွယ်ကူသော အကျင့် (သုခါပဋိပဒါ)၊ လျှင်သော အဘိညာဉ် (ခိပ္ပါဘိညာ) ရှိသော အရိယမဂ်ဖြင့် သစ္စာဟူသော ဥပနိသျတို့ဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်၏။

ဥဘော တဏှာစရိတာ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာ နိယျန္တိ ရာဂဝိရာဂါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ. ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေ သမထေန နိယျန္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ ပညာဝိမုတ္တိယာ.

တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးစလုံးတို့သည် သမထလျှင် ရှေ့သွားရှိသော ဝိပဿနာဖြင့်၊ ရောက်အပ်သော ရာဂ၏ ကင်းပြတ်ရာ ကင်းကြောင်းဖြစ်သော စေတောဝိမုတ္တိဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးစလုံးတို့သည် ဝိပဿနာလျှင် ရှေ့သွားရှိသော သမထဖြင့်၊ ရောက်အပ်သော အဝိဇ္ဇာ၏ ကင်းပြတ်ရာ ကင်းကြောင်းဖြစ်သော ပညာဝိမုတ္တိဖြင့် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြကုန်၏။

တတ္ထ ယေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ, တေ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ, ယေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျန္တိ, တေ သီဟဝိက္ကီဠိတေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင် သမထလျှင် ရှေ့သွားရှိသော အကျင့်တို့ဖြင့် ဝဋ်မှထွက်သော တဏှာစရိုက်ရှိသူ နှစ်ဦးတို့ကို နန္ဒိယာဝဋ္ဋနည်းဖြင့် ဆောင်ယူအပ်ကုန်၏။ အကြင် ဝိပဿနာလျှင် ရှေ့သွားရှိသော အကျင့်တို့ဖြင့် ဝဋ်မှထွက်သော ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသူ နှစ်ဦးတို့ကို သီဟဝိက္ကီဠိတနည်းဖြင့် ဆောင်ယူအပ်ကုန်၏။

၇. သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတိ, ယဿ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသယတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနီယော သဗြဟ္မစာရီ, သော တံ ဓမ္မံ သုတွာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥဿာဟနာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ, အယံ သုတမယီ ပညာ. တထာ သုတေန နိဿယေန ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ မနသာနုပေက္ခဏာ, အယံ စိန္တာမယီ ပညာ. ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ.

၇. ထို (ဒေသနာ) ဟာရသည် အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်သနည်း။ မြတ်စွာဘုရားသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်သော အလေးအမြတ်ပြုထိုက်သော သီတင်းသုံးဖော်သော်လည်းကောင်း တရားဟောကြားတော်မူသည်ရှိသော် ထိုတရားကို ကြားနာရ၍ သဒ္ဓါတရားကို ရရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၌ ထိုဟာရသည် ဖြစ်၏။ ထိုကြားနာအပ်သော တရား၌ စုံစမ်းခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်း၊ နှိုင်းချိန်ခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်၏။ ဤပညာကို သုတမယပညာ ဟုခေါ်၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြားဖူးသော ဥပနိသျဖြင့် စုံစမ်းခြင်း၊ နှိုင်းချိန်ခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်း၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်းတို့သည် ဖြစ်၏။ ဤပညာကို စိန္တာမယပညာ ဟုခေါ်၏။ ဤပညာနှစ်ပါးတို့ဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း၌ လုံ့လပြုသောသူအား သောတာပတ္တိမဂ်ဖိုလ်တည်းဟူသော ဒေသနဘုံ၌သော်လည်းကောင်း၊ ကြွင်းသော သေက္ခ အသေက္ခဟုဆိုအပ်သော ဘာဝနာဘုံ၌သော်လည်းကောင်း အကြင်အရိယမဂ်ဉာဏ်သည် ဖြစ်၏။ ဤပညာကို ဘာဝနာမယပညာ ဟုခေါ်၏။

၈. ပရတောဃောသာ သုတမယီ ပညာ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာ ယောနိသော မနသိကာရာ စိန္တာမယီ ပညာ. ယံ ပရတော စ ဃောသေန ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန စ ယောနိသောမနသိကာရေန ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာ. ယဿ ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထိ သုတမယီ စိန္တာမယီ စ, အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ, စိန္တာမယီ နတ္ထိ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ နေဝ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ န စိန္တာမယီ, အယံ နေယျော.

၈. သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာရသော ဒေသနာသံကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် သုတမယပညာမည်၏။ မိမိအလိုအလျောက် သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် စိန္တာမယပညာမည်၏။ သူတစ်ပါးထံမှ ကြားရသော အသံကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိမိစိတ်၌ ဖြစ်သော သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အကြင်ဉာဏ်ပညာသည် ဘာဝနာမယပညာမည်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သုတမယပညာ၊ စိန္တာမယပညာ ဤနှစ်ပါးစုံ ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဥဂ္ဃာဋိတညုပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သုတမယပညာရှိ၍ စိန္တာမယပညာမရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝိပဉ္စိတညုပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သုတမယပညာလည်းမရှိ၊ စိန္တာမယပညာလည်းမရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နေယျပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

၉. သာယံ ဓမ္မဒေသနာ ကိံ ဒေသယတိ? စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂံ. အာဒီနဝေါ စ ဖလဉ္စ ဒုက္ခံ, အဿာဒေါ သမုဒယော, နိဿရဏံ နိရောဓော, ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.

၉. ထိုဓမ္မဒေသနာသည် အဘယ်ကို ပြသနည်း။ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ นိရောဓ၊ မဂ္ဂ ဟူသော သစ္စာလေးပါးတို့ကို ပြသဟောကြား၏။ အာဒီနဝ (အပြစ်) နှင့် ဖလ (အကျိုး) သည် ဒုက္ခသစ္စာမည်၏။ အဿာဒ (သာယာဖွယ်) သည် သမုဒယသစ္စာမည်၏။ နိဿရဏ (ထွက်မြောက်ရာ) သည် နိရောဓသစ္စာမည်၏။ ဥပါယ (နည်းလမ်း) နှင့် အာဏတ္တိ (ညွှန်ကြားချက်) သည် မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသည်ကို ဓမ္မစက္က (တရားစက်) မည်၏။

ယထာဟ [Pg.9] ဘဂဝါ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ, သဗ္ဗံ ဓမ္မစက္ကံ.

မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်း။ “ရဟန်းတို့၊ ‘ဤတေဘူမကတရားအပေါင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာမည်၏’ ဟု ငါဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ သတ္တလောကတွင် ရဟန်း၊ ပုဏ္ဏား၊ နတ်၊ မာရ်နတ်၊ ဗြဟ္မာ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူမျှ ပြန်လည်မဟောကြားနိုင်သော အတုမဲ့မြတ်သော ဓမ္မစက္ကသုတ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ” ဟု ဓမ္မစက္ကသုတ်အလုံးစုံကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ, အပရိမာဏာ အက္ခရာ, အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ, အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ, ဣတိပိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

ထိုဒေသနာတော်၌ အတိုင်းအဆမရှိသော ပုဒ်တို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော အက္ခရာတို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော ဝါကျတို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော ဝေဖန်အပ်သော ဝါကျစိတ်တို့၊ ဝိဂြိုဟ်တို့၊ ဝိဂြိုဟ်အကျယ်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုသစ္စာဟုဆိုအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုသာလျှင် အကျဉ်းပြခြင်း၊ ထင်ရှားစွာပြခြင်း၊ ဖွင့်ပြခြင်း၊ ဝေဖန်ပြခြင်း၊ ထင်ရှားအောင်ပြုခြင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းတို့သည်လည်း အတိုင်းအဆမရှိကုန်။ ဤသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်လည်း ဤဒုက္ခအရိယသစ္စာကို သိအပ်၏။

‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ.

“ရဟန်းတို့၊ ‘ဤတဏှာသည် ဒုက္ခ၏အကြောင်းဖြစ်သော သမုဒယသစ္စာမည်၏’ ဟု ငါဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ အတုမဲ့မြတ်သော ဓမ္မစက္ကသုတ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ ...ပ... ‘ဤအသင်္ခတဓာတ်သည် ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိရောဓသစ္စာမည်၏’ ဟု ငါဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်ပြီ ...ပ... ‘ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာမည်၏’ ဟု ငါဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ သတ္တလောကတွင် ရဟန်း၊ ပုဏ္ဏား၊ နတ်၊ မာရ်နတ်၊ ဗြဟ္မာ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူမျှ ပြန်လည်မဟောကြားနိုင်သော အတုမဲ့မြတ်သော ဓမ္မစက္ကသုတ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။”

တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ, အပရိမာဏာ အက္ခရာ, အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ, အပရိမာဏာ အာကာရာ နေရုတ္တာ နိဒ္ဒေသာ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ ဣတိပိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ.

ထိုဒေသနာတော်၌ အတိုင်းအဆမရှိသော ပုဒ်တို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော အက္ခရာတို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော ဝါကျတို့၊ အတိုင်းအဆမရှိသော ဝေဖန်အပ်သော ဝါကျစိတ်တို့၊ ဝိဂြိုဟ်တို့၊ ဝိဂြိုဟ်အကျယ်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုသစ္စာဟုဆိုအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုသာလျှင် အကျဉ်းပြခြင်း၊ ထင်ရှားစွာပြခြင်း၊ ဖွင့်ပြခြင်း၊ ဝေဖန်ပြခြင်း၊ ထင်ရှားအောင်ပြုခြင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်းတို့သည်လည်း အတိုင်းအဆမရှိကုန်။ ဤသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်လည်း ဤဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ဖြစ်သော အရိယသစ္စာ (မဂ္ဂသစ္စာ) ကို သိအပ်၏။

တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိ, ပဒေဟိ ပကာသေတိ, ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ, အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ, နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတိ, နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတိ, ဗျဉ္ဇနေဟိ စ အာကာရေဟိ စ ဝိပဉ္စယတိ, နိရုတ္တီဟိ စ နိဒ္ဒေသေဟိ စ ဝိတ္ထာရေတိ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ အာဒိ, ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ, ဝိတ္ထာရဏာ ပရိယောသာနံ. သောယံ ဓမ္မဝိနယော ဥဂ္ဃဋီယန္တော ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘အာဒိကလျာဏော’’တိ. ဝိပဉ္စီယန္တော ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘မဇ္ဈေကလျာဏော’’တိ. ဝိတ္ထာရီယန္တော နေယျံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ, တေန နံ အာဟု ‘‘ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ.

ထိုဗျဉ်းပဒခြောက်ပါးတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အက္ခရာတို့ဖြင့် အနက်ကို အကျဉ်းပြတော်မူ၏၊ ပုဒ်တို့ဖြင့် အနက်ကို ထင်ရှားစွာပြတော်မူ၏၊ ဝါကျတို့ဖြင့် အနက်ကို ဖွင့်တော်မူ၏၊ ဝါကျစိတ်တို့ဖြင့် အနက်ကို ဝေဖန်တော်မူ၏၊ ဝိဂြိုဟ်တို့ဖြင့် အနက်ကို ထင်ရှားစွာပြုတော်မူ၏၊ ဝိဂြိုဟ်အကျယ်တို့ဖြင့် အနက်ကို အပြားအားဖြင့် သိစေတော်မူ၏။ ထို (ဗျဉ်းပဒခြောက်ပါး) တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အက္ခရာတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပုဒ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း လိုလားအပ်သောအနက်ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ပြတော်မူ၏ (ဥဂ္ဃာတေတိ)။ ဝါကျတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝါကျစိတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း မကျဉ်းမကျယ် ပြတော်မူ၏ (ဝိပဉ္စယေတိ)။ ဝိဂြိုဟ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိဂြိုဟ်အကျယ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း အကျယ်ချဲ့ပြတော်မူ၏ (ဝိတ္ထာရေတိ)။ ထိုဒေသနာတို့တွင် အကျဉ်းပြခြင်း (ဥဂ္ဃာတနာ) သည် အစဖြစ်၏၊ မကျဉ်းမကျယ်ပြခြင်း (ဝိပဉ္စနာ) သည် အလယ်ဖြစ်၏၊ အကျယ်ချဲ့ခြင်း (ဝိတ္ထာရဏာ) သည် အဆုံးဖြစ်၏။ ထိုသုတ်၊ အဘိဓမ္မာ၊ ဝိနည်းတရားတော်သည် အကျဉ်းပြသည်ဖြစ်၍ ဥဂ္ဃာဋိတညုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆုံးမတတ်၏၊ ထိုသို့ ဆုံးမခြင်းကြောင့် ထိုဓမ္မဝိနယကို “အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိ၏ (အာဒိကလျာဏ)” ဟု ဟောတော်မူကြ၏။ မကျဉ်းမကျယ် ချဲ့အပ်သည်ဖြစ်၍ ဝိပဉ္စိတညုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆုံးမတတ်၏၊ ထိုသို့ ဆုံးမခြင်းကြောင့် ထိုဓမ္မဝိနယကို “အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိ၏ (မဇ္ဈေကလျာဏ)” ဟု ဟောတော်မူကြ၏။ အကျယ်ချဲ့အပ်သည်ဖြစ်၍ နေယျပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆုံးမတတ်၏၊ ထိုသို့ ဆုံးမခြင်းကြောင့် ထိုဓမ္မဝိနယကို “အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိ၏ (ပရိယောသာနကလျာဏ)” ဟု ဟောတော်မူကြ၏။

၁၀. တတ္ထ [Pg.10] ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မံ ပညတ္တိ, ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော. ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသော, ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ.

၁၀. ထိုဒေသနာတော်၌ ‘အနက်’ ဟူသည် ခြောက်ပုဒ်ရှိ၏။ ၎င်းတို့မှာ— အကျဉ်းပြခြင်း (သံကာသနာ)၊ ထင်ရှားစွာ ပြခြင်း (ပကာသနာ)၊ ဖွင့်ပြခြင်း (ဝိဝရဏာ)၊ ဝေဖန်ပြခြင်း (ဝိဘဇနာ)၊ ပေါ်လွင်အောင် ပြုခြင်း (ဥတ္တာနီကမ္မ)၊ အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်း (ပညတ္တိ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤခြောက်ပုဒ်တို့သည် အနက်မည်၏။ ‘သဒ္ဒါ’ ဟူသည်လည်း ခြောက်ပုဒ်ရှိ၏။ ၎င်းတို့မှာ— အက္ခရာ၊ ပုဒ်၊ ဝါကျ (ဗျဉ္ဇန)၊ ဝါကျ၏ အစိတ်အပိုင်း (အာကာရ)၊ ဝိဂြိုဟ် (နိရုတ္တိ)၊ ဝိဂြိုဟ်၏ အကျယ် (နိဒ္ဒေသ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤခြောက်ပုဒ်တို့သည် သဒ္ဒါမည်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'ရဟန်းတို့... ငါသည် သင်တို့အား အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့် ပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံသော တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူအံ့' ဟု ဟောတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ကေဝလန္တိ လောကုတ္တရံ, န မိဿံ လောကိယေဟိ ဓမ္မေဟိ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ ပရိပူရံ အနူနံ အနတိရေကံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိမ္မလံ သဗ္ဗမလာပဂတံ ပရိယောဒါတံ ဥပဋ္ဌိတံ သဗ္ဗဝိသေသာနံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ တထာဂတပဒံဣတိပိ တထာဂတနိသေဝိတံဣတိပိ တထာဂတာရဉ္ဇိတံဣတိပိ, အတောစေတံ ဗြဟ္မစရိယံ ပညာယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီ’’တိ.

‘ကေဝလ’ ဟူသည် လောကီတရားတို့နှင့် မရောပြွန်းသော ‘လောကုတ္တရာ’ တရားကို ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိပုဏ္ဏ’ ဟူသည်ကား လျော့ခြင်း၊ ပိုခြင်းမရှိဘဲ ပြည့်စုံခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိသုဒ္ဓ’ ဟူသည်ကား အညစ်အကြေးကင်းသော၊ အလုံးစုံသော အညစ်အကြေးများ စင်ကြယ်ပြီးသော၊ ဖြူစင်သော၊ အလုံးစုံသော ဂုဏ်ထူးတို့ တည်ရာဖြစ်သော တရားကို ဆိုလိုသည်။ ဤသာသနာတော်တည်းဟူသော မြတ်သော အကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ကို ‘တထာဂတပဒ’ (ဘုရားရှင်၏ ခြေရာ) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘တထာဂတနိသေဝိတ’ (ဘုရားရှင် မှီဝဲအပ်သော တရား) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘တထာဂတရဉ္ဇိတ’ (ဘုရားရှင် မွေ့လျော်တော်မူသော တရား) ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ မြတ်သော အကျင့်သည် ထင်ရှားရှိပေ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'ငါသည် အလုံးစုံ ပြည့်စုံပြီး စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော မြတ်သော အကျင့်ကို ပြသဟောကြားတော်မူအံ့' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ, ယောဂီနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ဤဓမ္မဒေသနာတော်သည် အဘယ်သူတို့၏ အကျိုးငှာ ဖြစ်သနည်းဟူမူ၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အကျိုးငှာ ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စာယနမထေရ်သည် ဤသို့ မိန့်တော်မူခဲ့၏—

‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ, နိဿရဏမ္ပိ စ ဖလံ ဥပါယော စ;

အာဏတ္တီ စ ဘဂဝတော, ယောဂီနံ ဒေသနာဟာရော’’တိ.

‘(၁) အသာဒ (သာယာဖွယ် တဏှာစသည်)၊ (၂) အာဒီနဝ (ဘေးပြစ် ဒုက္ခစသည်)၊ (၃) နิဿရဏ (လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်)၊ (၄) ဖလ (တရား၏ အကျိုး)၊ (၅) ဥပါယ (မဂ်၏ အနီးကပ်အကြောင်းဖြစ်သော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ) နှင့် (၆) မြတ်စွာဘုရား၏ တိုက်တွန်းခြင်း အာဏာတည်းဟူသော ‘အာဏတ္တိ’ ဤခြောက်ပါးသော သဘာဝတရားတို့ကို ဝေဖန်ပြခြင်း လက္ခဏာရှိသော သံဝဏ္ဏနာထူးသည် ယောဂီတို့၏ အကျိုးငှာ ဖြစ်သော ‘ဒေသနာဟာရ’ မည်၏။’

နိယုတ္တော ဒေသနာဟာရော.

ဒေသနာဟာရကို ပါဠိတော်မှ ထုတ်ယူ၍ ယှဉ်စပ်ပြပြီးပြီ။

၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၂. ၅။ ဝိစယဟာရဝိဘင်း

၁၁. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော? ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စာ’’တိ ဂါထာ, အယံ ဝိစယော ဟာရော.

၁၁. ထိုဟာရတို့တွင် ‘ဝိစယဟာရ’ ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ’ အစရှိသဖြင့် ငါဟောဆိုအပ်သော ဂါထာသည် ‘ဝိစယဟာရ’ မည်၏။

ကိံ ဝိစိနတိ? ပဒံ ဝိစိနတိ, ပဉှံ ဝိစိနတိ, ဝိသဇ္ဇနံ ဝိစိနတိ, ပုဗ္ဗာပရံ ဝိစိနတိ, အဿာဒံ ဝိစိနတိ, အာဒီနဝံ ဝိစိနတိ, နိဿရဏံ ဝိစိနတိ, ဖလံ ဝိစိနတိ, ဥပါယံ ဝိစိနတိ, အာဏတ္တိံ ဝိစိနတိ, အနုဂီတိံ ဝိစိနတိ, သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ ဝိစိနတိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ, ယထာ အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ –

ထိုဝိစယဟာရသည် အဘယ်အရာတို့ကို စိစစ်ရွေးချယ်သနည်းဟူမူ— ပုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ အမေးပြဿနာကိုလည်းကောင်း၊ အဖြေကိုလည်းကောင်း၊ ရှေ့နောက်အစဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ သာယာဖွယ် အသာဒကိုလည်းကောင်း၊ ဘေးပြစ် အာဒီနဝကိုလည်းကောင်း၊ လွတ်မြောက်ရာ နိဿရဏကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးဖလကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းဥပါယကိုလည်းကောင်း၊ တိုက်တွန်းချက် အာဏတ္တိကိုလည်းကောင်း၊ ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဂါထာကိုလည်းကောင်း စိစစ်ရွေးချယ်၏။ အလုံးစုံသော နဝင်္ဂသုတ္တန်တို့ကိုလည်း စိစစ်ရွေးချယ်၏။ ထိုစိစစ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့နည်းဟူမူ— ပါရာယနသုတ်၌ အရှင်အဇိတသည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြဿနာကို မေးလျှောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏—

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]ကေနဿု နပ္ပကာသတိ;

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ, ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

‘အရှင်ဂေါတမ... သတ္တလောကကို အဘယ်တရားဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်ပါသနည်း။ အဘယ်တရားကြောင့် သတ္တလောကသည် မထင်ရှားပါသနည်း။ သတ္တလောက၏ လိမ်းကျံခြင်းကို အဘယ်တရားဟူ၍ အရှင်ဘုရား ဟောတော်မူပါသနည်း။ ထိုသတ္တလောကအား ကြီးစွာသော ဘေးသည် အဘယ်နည်း’ ဟု အရှင်အဇိတသည် မေးလျှောက်၏။

ဣမာနိ [Pg.11] စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ, သော ဧကော ပဉှော. ကသ္မာ? ဧကဝတ္ထု ပရိဂ္ဂဟာ, ဧဝဉှိ အာဟ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ လောကာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ လောကဿ အပ္ပကာသနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ လောကဿ အဘိလေပနံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ တဿေဝ လောကဿ မဟာဘယံ ပုစ္ဆတိ. လောကော တိဝိဓော ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကော.

ဤမေးလျှောက်အပ်သော ဝါကျလေးခုတို့သည် ပြဿနာတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— လောကဟူသော တည်ရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းကိုသာ စွဲ၍ မေးမြန်းထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’ ဟူသော ဝါကျဖြင့် လောကတည်းဟူသော တည်ရာကို မေး၏။ ‘ကေနဿု နပ္ပကာသတိ’ ဟူသော ဝါကျဖြင့် လောက၏ မထင်ရှားခြင်းကို မေး၏။ ‘ကိဿာဘ比လေပနံ ဗြူသိ’ ဟူသော ဝါကျဖြင့် လောက၏ လိမ်းကျံခြင်းကို မေး၏။ ‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယံ’ ဟူသော ဝါကျဖြင့် ထိုလောက၏ပင် ကြီးစွာသော ဘေးကို မေး၏။ ‘လောက’ ဟူသည် ကိလေသာလောက (အပါယ်သတ္တဝါ)၊ ဘဝလောက (အပါယ်မှတစ်ပါးသော သတ္တဝါ)၊ ဣန္ဒြိယလောက (သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေနှင့် ပြည့်စုံသော သတ္တဝါ) ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏။

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

ထိုမေးခွန်းအတွက် အဖြေမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏—

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ,]ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

‘အဇိတ... သတ္တလောကကို အဝိဇ္ဇာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်၏။ (သံသယ) ယုံမှားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မေ့လျော့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း လောကသည် မထင်ရှား။ လောကကို တဏှာ (ဇပ္ပါ) ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်၏ဟု ငါဟော၏။ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) သည် ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးဖြစ်၏’ ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြေကြားတော်မူ၏။

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝိသဇ္ဇိတာနိ ပဌမံ ပဌမေန, ဒုတိယံ ဒုတိယေန, တတိယံ တတိယေန, စတုတ္ထံ စတုတ္ထေန.

ပုစ္ဆာဂါထာ၌ ပါရှိသော ဤဝါကျလေးခုတို့ကို ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ၌ ပါရှိသော ဝါကျလေးခုတို့ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ဖြေဆိုတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဝါကျကို ပထမဝါကျဖြင့်၊ ဒုတိယဝါကျကို ဒုတိယဝါကျဖြင့်၊ တတိယဝါကျကို တတိယဝါကျဖြင့်၊ စတုတ္ထဝါကျကို စတုတ္ထဝါကျဖြင့် ဖြေဆိုတော်မူခဲ့သည်။

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဉှေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. နီဝရဏေဟိ နိဝုတော လောကော, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ. ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗပါဏာနံ သဗ္ဗဘူတာနံ ပရိယာယတော ဧကမေဝ နီဝရဏံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ. သဗ္ဗသောဝ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာယ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ နတ္ထိ သတ္တာနံ နီဝရဏန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. တေန စ ပဌမဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’ ဟူသော မေးခွန်း၌ ‘အဝိဇ္ဇာဖြင့် လောကကို ဖုံးလွှမ်းအပ်၏’ ဟူသော အဖြေသည် သင့်လျော်ပေသည်။ အမှန်စင်စစ် လောကကို နီဝရဏတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်၏၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် အဝိဇ္ဇာဟူသော ဖုံးလွှမ်းခြင်း (အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ) ရှိကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် မြတ်စွာဘုရားက 'ရဟန်းတို့... ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါ၊ ခပ်သိမ်းသော အသက်ရှိသော သတ္တဝါ၊ ခပ်သိမ်းသော ဖြစ်ပွားပြီးသော သတ္တဝါတို့အား တစ်ခုတည်းသော ဖုံးလွှမ်းခြင်းဟူသည် အဝိဇ္ဇာဖြစ်သည်ဟု ငါဟော၏။ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် အဝိဇ္ဇာဟူသော ဖုံးလွှမ်းခြင်း ရှိကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့... ထိုအဝိဇ္ဇာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့အား နီဝရဏမရှိတော့ပြီဟု ငါဟော၏' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဝါကျအတွက် ဤအဖြေသည် ကိုက်ညီလှပေသည်။

‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ယော ပုဂ္ဂလော နီဝရဏေဟိ နိဝုတော, သော ဝိဝိစ္ဆတိ. ဝိဝိစ္ဆာ နာမ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. သော ဝိစိကိစ္ဆန္တော နာဘိသဒ္ဒဟတိ, န အဘိသဒ္ဒဟန္တော ဝီရိယံ နာရဘတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သစ္ဆိကိရိယာယ. သော ဣဓပ္ပမာဒမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ ပမတ္တော, သုက္ကေ ဓမ္မေ န ဥပ္ပာဒိယတိ, တဿ တေ အနုပ္ပာဒိယမာနာ နပ္ပကာသန္တိ, ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘ကေနဿု နပ္ပကာသတိ’ ဟူသော မေးခွန်း၌ ‘ယုံမှားခြင်းနှင့် မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် မထင်ရှား’ ဟူသော အဖြေသည် သင့်လျော်ပေသည်။ နီဝရဏတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယုံမှားတတ်၏။ ယုံမှားခြင်း (ဝိဝိစ္ဆာ) ဟူသည် ဝိစိကိစ္ဆာကို ဆိုလိုသည်။ ယုံမှားသံသယရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မယုံကြည်နိုင်၊ မယုံကြည်သောကြောင့် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ဖျောက်ရန်နှင့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်တော့ပေ။ ထိုသို့ဖြင့် ဤသာသနာတော်၌ ကုသိုလ်တရားတို့တွင် မေ့လျော့လျက်သာ နေထိုင်၏။ မေ့လျော့သောသူသည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို မဖြစ်စေနိုင်။ ထိုမဖြစ်စေအပ်သော ဖြူစင်သော တရားတို့သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ထင်ရှားမပြနိုင်ကုန်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူခဲ့သည်—

‘‘ဒူရေ [Pg.12] သန္တော ပကာသန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော;

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ;

တေ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တိ, ကိတ္တိယာ စ ယသေန စာ’’တိ.

‘သူတော်ကောင်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ကဲ့သို့ အဝေး၌ တည်သော်လည်း ထင်ရှားကုန်၏။ မသူတော်တို့သည်ကား ညဉ့်မှောင်၌ ပစ်လွှတ်လိုက်သော မြှားများကဲ့သို့ အနီး၌ တည်သော်လည်း မထင်ရှားကုန်။ သူတော်ကောင်းတို့သည် သီလစသော ဂုဏ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျော်စောခြင်း ခြံရံခြင်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ထင်ရှားကုန်၏။’

တေန စ ဒုတိယဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

ထို့ကြောင့် ဒုတိယဝါကျအတွက် ဤအဖြေသည် ကိုက်ညီလှပေသည်။

‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမီ’’တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ဇပ္ပာ နာမ ဝုစ္စတိ တဏှာ. သာ ကထံ အဘိလိမ္ပတိ? ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ’ ဟူသော မေးခွန်း၌ ‘တဏှာ (ဇပ္ပါ) ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်၏ဟု ငါဟော၏’ ဟူသော အဖြေသည် သင့်လျော်ပေသည်။ ‘ဇပ္ပါ’ ဟူသည် တဏှာကို ဆိုလိုသည်။ ထိုတဏှာသည် မည်သို့ လိမ်းကျံသနည်းဟူမူ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူခဲ့သည်—

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ.

‘ရာဂဖြင့် တပ်မက်သော သတ္တဝါသည် အကျိုးကို မသိ။ ရာဂဖြင့် တပ်မက်သော သတ္တဝါသည် အကြောင်းတရားကို မမြင်။ ရာဂသည် အကြင်သူကို နှိပ်စက်၏၊ ထိုသူအား ထိုအခါ၌ အလွန်မိုက်မှောင်သော အမိုက်တိုက်သည် ဖြစ်၏။’

သာယံ တဏှာ အာသတ္တိဗဟုလဿ ပုဂ္ဂလဿ ‘‘ဧဝံ အဘိဇပ္ပာ’’တိ ကရိတွာ တတ္ထ လောကော အဘိလိတ္တော နာမ ဘဝတိ, တေန စ တတိယဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ.

ထိုတဏှာသည် အာရုံ၌ တပ်မက်ခြင်း သဘောများသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အပြားအားဖြင့် အလွန်တပ်မက်စေလျက် နှိပ်စက်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တလောကသည် တဏှာဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် တတိယဝါကျအတွက် ဤအဖြေသည် ကိုက်ညီလှပေသည်။

‘‘ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ဝိသဇ္ဇနာ. ဒုဝိဓံ ဒုက္ခံ – ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ. ယံ ကာယိကံ ဣဒံ ဒုက္ခံ, ယံ စေတသိကံ ဣဒံ ဒေါမနဿံ. သဗ္ဗေ သတ္တာ ဟိ ဒုက္ခဿ ဥဗ္ဗိဇ္ဇန္တိ, နတ္ထိ ဘယံ ဒုက္ခေန သမသမံ, ကုတော ဝါ ပန တဿ ဥတ္တရိတရံ? တိဿော ဒုက္ခတာ – ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ. တတ္ထ လောကော ဩဓသော ကဒါစိ ကရဟစိ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စတိ. တထာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဟောန္တိ လောကေ အပ္ပာဗာဓာပိ ဒီဃာယုကာပိ. သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ပန လောကော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ မုစ္စတိ, တသ္မာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဒုက္ခံ လောကဿာတိ ကတွာ ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယန္တိ. တေန စ စတုတ္ထဿ ပဒဿ ဝိသဇ္ဇနာ ယုတ္တာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ.

‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယံ’ ဟူသော မေးခွန်း၌ ‘ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) သည် ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးဖြစ်၏’ ဟူသော အဖြေသည် သင့်လျော်ပေသည်။ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) သည် ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဒုက္ခ (ကာယိကဒုက္ခ) နှင့် စိတ်၌ဖြစ်သော ဒုက္ခ (စေတသိကဒုက္ခ) ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။ ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဒုက္ခသည် ‘ဒုက္ခဝေဒနာ’ ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၌ဖြစ်သော ဒုက္ခသည် ‘ဒေါမနဿဝေဒနာ’ ဖြစ်၏။ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ကြကုန်၏။ ဒုက္ခနှင့် တူမျှသော ဘေးသည် မရှိ၊ ထိုထက် ကြီးမားသော ဘေးသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ဒုက္ခ၏အဖြစ် (ဒုက္ခတာ) သုံးပါးရှိ၏။ ၎င်းတို့မှာ— ဒုက္ခဒုက္ခတာ (ဒုက္ခဝေဒနာဖြစ်ခြင်း)၊ သင်္ခါရဒုက္ခတာ (သင်္ခါရတရားတို့၏ ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်ခြင်း)၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ (ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် သတ္တလောကသည် တရံတခါ၌ ဒုက္ခဒုက္ခတာမှလည်းကောင်း၊ ထိုအတူ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာမှလည်းကောင်း အပိုင်းအခြားအားဖြင့် လွတ်ကင်းတတ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ လောက၌ အနာရောဂါ ကင်းရှင်းသူများနှင့် အသက်ရှည်သူများ ရှိကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် သင်္ခါရဒုက္ခတာမှမူကား သတ္တလောကသည် ဝိပါတ်နာမ်ခန္ဓာနှင့် ကတတ္တာရုပ်အကြွင်းမရှိသော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်ဓာတ်ဖြင့်သာ လွတ်မြောက်နိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ‘သင်္ခါရဒုက္ခသည်သာ သတ္တလောက၏ စစ်မှန်သော ဆင်းရဲဖြစ်သည်’ ဟု နှလုံးသွင်းတော်မူ၍ ‘ဆင်းရဲသည် ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးဖြစ်၏’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စတုတ္ထဝါကျအတွက် ဤအဖြေသည် ကိုက်ညီလှပေသည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘အဝိဇ္ဇာဖြင့် သတ္တလောကကို ဖုံးလွှမ်းအပ်၏’ ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ.

‘အရှင်ဘုရား... (တဏှာစသော) စီးဆင်းတတ်သော သောတတို့သည် အလုံးစုံသော အာရုံတို့၌ စီးဆင်းကြကုန်၏။ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်ကြောင်းသည် အဘယ်နည်း။ ထိုသောတတို့ကို စောင့်ရှောက်ကြောင်း (သံဝရ) တရားကို ဟောတော်မူပါ။ ထိုသောတတို့ကို အဘယ်တရားဖြင့် ပိတ်ဆို့အပ်ပါသနည်း’ ဟု အရှင်အဇိတသည် မေးလျှောက်ပြန်၏။

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ. တေ ဒွေ ပဉှာ. ကသ္မာ? ဣမေဟိ ဗတွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ. ဧဝံ သမာပန္နဿ လောကဿ ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿ ကိံ လောကဿ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနမိတိ, ဧဝဉှိ အာဟ.

ဤမေးမြန်းအပ်သော ဝါကျလေးခုတို့သည် ပြဿနာ (ပုစ္ဆာ) နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဤဂါထာ၌ အများတိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုသော သဒ္ဒါ (ဗဟုဝုစ်သဒ္ဒါ) ဖြင့် မေးမြန်းထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဘေးရန်တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ခံရပြီး ကိလေသာတို့ဖြင့် ညစ်ညူးနေသော သတ္တလောက၏ စင်ကြယ်ကြောင်း (ဝေါဒါန) သည် အဘယ်နည်း၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထမြောက်ကြောင်း (ဝုဋ္ဌာန) သည် အဘယ်နည်းဟု မေးလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်အဇိတသည် ဤသို့သော ပုစ္ဆာအစွမ်းဖြင့် မေးမြန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သဝန္တိ [Pg.13] သဗ္ဗဓိ သောတာတိ. အသမာဟိတဿ သဝန္တိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဗဟုလဿ. တတ္ထ ယာ အဘိဇ္ဈာ အယံ လောဘော အကုသလမူလံ, ယော ဗျာပါဒေါ အယံ ဒေါသော အကုသလမူလံ, ယော ပမာဒေါ အယံ မောဟော အကုသလမူလံ. တဿေဝံ အသမာဟိတဿ ဆသု အာယတနေသု တဏှာ သဝန္တိ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ, ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’ ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အလိုရရှိမှုကို အလွန်အမင်း ဖြစ်ပွားစေခြင်း (အဘိဇ္ဈာ)၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း (ဗျာပါဒ)၊ မေ့လျော့ခြင်း (ပမာဒ) များပြားပြီး စိတ်မတည်ကြည်သော သူအား စီးဆင်းတတ်သော သောတ (တဏှာရေအလျဉ်) တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏။ ထိုအဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ ပမာဒ သုံးပါးတို့တွင် အကြင်အဘိဇ္ဈာသည် လောဘတည်းဟူသော အကုသိုလ်မူလ ဖြစ်၏။ အကြင်ဗျာပါဒသည် ဒေါသတည်းဟူသော အကုသိုလ်မူလ ဖြစ်၏။ အကြင်ပမာဒသည် မောဟတည်းဟူသော အကုသိုလ်မူလ ဖြစ်၏။ ဤသို့ စိတ်မတည်ကြည်သောသူအား (မျက်စိ၊ နား အစရှိသော) အာယတန ခြောက်ပါးတို့၌ ရူပတဏှာ၊ သဒ္ဒတဏှာ၊ ဂန္ဓတဏှာ၊ ရသတဏှာ၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ၊ ဓမ္မတဏှာ ဟူသော တဏှာရေအလျဉ်တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏။ ထိုအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်၏။

‘‘သဝတီ’’တိ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ. စက္ခု သဝတိ မနာပိကေသု ရူပေသု, အမနာပိကေသု ပဋိဟညတီတိ. သောတံ…ပေ… ဃာနံ… ဇိဝှာ… ကာယော… မနော သဝတိ မနာပိကေသု ဓမ္မေသု အမနာပိကေသု ပဋိဟညတီတိ. ဣတိ သဗ္ဗာ စ သဝတိ, သဗ္ဗထာ စ သဝတိ. တေနာဟ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိ.

“ရဟန်းတို့၊ စင်စစ် ‘စီးဆင်း၏’ ဟူသော ဤစကားသည် အတွင်းအာယတန ခြောက်ပါးတို့၏ အမည် ဖြစ်၏။ မျက်စိ (စက္ခု) သည် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ရူပါရုံတို့၌ စီးဆင်း (ညွတ်ကိုင်း) ၏၊ မနှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ရူပါရုံတို့၌ ထိခိုက် (နှောင့်ယှက်) ၏။ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်တို့သည်လည်း နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အာရုံတို့၌ စီးဆင်း၏၊ မနှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အာရုံတို့၌ ထိခိုက်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ဒွါရတို့မှလည်း စီးဆင်း၏။ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်လည်း စီးဆင်း၏။ ထိုသို့ စီးဆင်းသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’ (သောတတို့သည် ခပ်သိမ်းသော အရပ်တို့၌ စီးဆင်းကုန်၏) ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။”

‘‘သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏ’’န္တိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ ပုစ္ဆတိ, ဣဒံ ဝေါဒါနံ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ အနုသယသမုဂ္ဃာတံ ပုစ္ဆတိ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ.

“‘သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ’ (သောတတရားတို့ကို ဆီးတားပိတ်ဆို့ခြင်းသည် အဘယ်နည်း) ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် ကိလေသာပရိယုဋ္ဌာန်ကို ပယ်သတ်ခြင်းအကြောင်းကို မေးမြန်း၏၊ ဤသည်ကား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း (ဝေါဒါန) ဖြစ်၏။ ‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ၊ ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’ (သောတတရားတို့၏ စောင့်စည်းခြင်းကို ဟောတော်မူပါ၊ အဘယ်တရားဖြင့် ထိုသောတတို့ကို ပိတ်ဆို့ပါသနည်း) ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် ကိလေသာအနုသယကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ်အောင် ပယ်သတ်ခြင်းအကြောင်းကို မေးမြန်း၏၊ ဤသည်ကား သံသရာမှ ထမြောက်လွတ်မြောက်ခြင်း (ဝုဋ္ဌာန) ဖြစ်၏။”

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

ထိုမေးခွန်း၏ အဖြေကို ဤသို့ သိအပ်၏။

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ,]သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

“အဇိတ၊ လောက၌ စီးဆင်းနေကြကုန်သော အကြင်တဏှာအစရှိသော သောတ (အလျဉ်) တို့ကို တားဆီးပိတ်ဆို့ကြောင်းသည်ကား ‘သတိ’ ပင် ဖြစ်၏။ ငါဘုရားသည် ထိုသတိကိုပင် မဂ်၏ခဏ၌ ထိုသောတတို့ကို စောင့်စည်းပိတ်ဆို့သောတရားဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ ထိုတဏှာအစရှိသော သောတတို့ကို မဂ်ပညာဖြင့်သာလျှင် အပြီးတိုင် ပိတ်ဆို့အပ်ကုန်၏။”

ကာယဂတာယ သတိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ စက္ခု နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိကေသု ရူပေသု, အမနာပိကေသု န ပဋိဟညတိ, သောတံ…ပေ… ဃာနံ… ဇိဝှာ… ကာယော… မနော နာဝိဉ္ဆတိ မနာပိကေသု ဓမ္မေသု, အမနာပိကေသု န ပဋိဟညတိ. ကေန ကာရဏေန? သံဝုတနိဝါရိတတ္တာ ဣန္ဒြိယာနံ. ကေန တေ သံဝုတနိဝါရိတာ? သတိအာရက္ခေန. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ.

ကာယဂတာသတိ (ထွက်သက်ဝင်သက်စသော ကာယအစု၌ စွဲမြဲသောသတိ) ကို ပွားများစေအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုလုပ်အပ်ပြီးသည်ရှိသော် မျက်စိသည် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ရူပါရုံတို့၌ စိတ်မညွတ်ကိုင်း၊ မနှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ရူပါရုံတို့၌လည်း ထိခိုက်ခြင်း (စိတ်မဆိုးခြင်း) မဖြစ်ပေ။ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်တို့သည်လည်း နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အာရုံတို့၌ စိတ်မညွတ်ကိုင်း၊ မနှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အာရုံတို့၌လည်း ထိခိုက်ခြင်း မဖြစ်ပေ။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် မညွတ်မထိခိုက်သနည်းဟူမူ စက္ခုအစရှိသော ဣန္ဒြေတို့ကို ကောင်းစွာ စောင့်စည်းတားဆီးအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ အဘယ်တရားဖြင့် ထိုဣန္ဒြေတို့ကို ကောင်းစွာ စောင့်စည်းတားဆီးအပ်သနည်းဟူမူ သတိတည်းဟူသော အစောင့်အရှောက်ဖြင့် စောင့်စည်းတားဆီးအပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘သတိသည် ထိုသောတတို့ကို တားဆီးကြောင်း ဖြစ်၏’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ပညာယ အနုသယာ ပဟီယန္တိ, အနုသယေသု ပဟီနေသု ပရိယုဋ္ဌာနာ ပဟီယန္တိ. ကိဿ, အနုသယဿ ပဟီနတ္တာ? တံ ယထာ ခန္ဓဝန္တဿ ရုက္ခဿ အနဝသေသမူလုဒ္ဓရဏေ ကတေ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝင်္ကုရသန္တတိ သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတိ. ဧဝံ [Pg.14] အနုသယေသု ပဟီနေသု ပရိယုဋ္ဌာနသန္တတိ သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတိ ပိဒဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ. ကေန? ပညာယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

ပညာ (မဂ်ပညာ) ဖြင့် အနုသယကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်အပ်ကုန်၏။ အနုသယတို့ကို ပယ်သတ်ပြီးသည်ရှိသော် ပရိယုဋ္ဌာန် (ထကြွလာသော) ကိလေသာတို့သည် ပယ်ဖျက်ပြီး ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ပျောက်ကွယ်ကုန်သနည်း။ အနုသယကိလေသာကို မဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်ပြီး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပမာအားဖြင့် ပင်စည်နှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီး၏ အမြစ်ကို အကြွင်းမရှိ တူးနှုတ်ပစ်လိုက်သည်ရှိသော် ပန်း၊ အသီး၊ အရွက်၊ အညွန့်တို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်မှုသည် အပြီးတိုင် ပြတ်တောက်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူစွာပင် အနုသယကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ပြီးပါက ပရိယုဋ္ဌာန်ကိလေသာတို့၏ အစဉ်သည်လည်း အပြီးတိုင် ပြတ်တောက်သွား၏၊ ပိတ်ဆို့ပြီး ဖြစ်၏၊ ဖုံးအုပ်ပြီး ဖြစ်၏။ အဘယ်တရားဖြင့် ပိတ်ဆို့အပ်သနည်းဟူမူ ပညာဖြင့် ပိတ်ဆို့အပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘ပညာဖြင့် ထိုသောတတို့ကို ပိတ်ဆို့အပ်ကုန်၏’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော,]နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“မြတ်စွာဘုရား၊ အရှင်ဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော ပညာနှင့် သတိသည်လည်းကောင်း၊ ထိုတရားနှစ်ပါးမှ ကြွင်းကျန်သော နာမ်နှင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း ရှိပါ၏။ ဤအလုံးစုံသော နာမ်ရုပ်တရားတို့သည် အဘယ်အရပ်၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းပါသနည်း။ အကျွန်ုပ် မေးမြန်းအပ်သော ဤအချက်ကို ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူပါလော့” ဟု အရှင်အဇိတသည် မေးလျှောက်၏။

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“အဇိတ၊ သင်မေးမြန်းအပ်သော ဤမေးခွန်း၏ အဖြေကို သင့်အား ငါဟောကြားအံ့။ အကြင် (နိဗ္ဗာန်) အရပ်၌ နာမ်နှင့် ရုပ်သည် အကြွင်းမရှိ ချုပ်ငြိမ်း၏။ ထိုအရပ်၌ ဝိညာဉ်၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဖြင့် ဤနာမ်ရုပ်အလုံးစုံသည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းလေတော့၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

အယံ ပဉှေ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတိ. အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော ကိံ ပုစ္ဆတိ? အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ. တီဏိ စ သစ္စာနိ သင်္ခတာနိ နိရောဓဓမ္မာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါ, နိရောဓော အသင်္ခတော. တတ္ထ သမုဒယော ဒွီသု ဘူမီသု ပဟီယတိ ဒဿနဘူမိယာ စ ဘာဝနာဘူမိယာ စ. ဒဿနေန တီဏိ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော, ဘာဝနာယ သတ္တ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာဝသေသာ. တေဓာတုကေ ဣမာနိ ဒသ သံယောဇနာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ.

ဤသို့ဖြင့် အရှင်အဇိတသည် သိလိုအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ အဆက်အစပ်ကို မေးမြန်း၏။ အစပ်အဆက်ကို မေးမြန်းရာ၌ အဘယ်ကို မေးပါသနည်း။ (နာမ်ခန္ဓာနှင့် ရုပ်တို့၏) အကြွင်းအကျန်မရှိသော အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်၏။ သစ္စာလေးပါးတို့တွင် ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာ ဟူသော သစ္စာသုံးပါးတို့သည် အကြောင်းတရားတို့က ပြုပြင်အပ်သော သင်္ခတတရားများ ဖြစ်၍ ချုပ်ပျောက်တတ်သော သဘောရှိကြကုန်၏။ နိရောဓသစ္စာမူကား အသင်္ခတ (ပြုပြင်မှုကင်းသောတရား) ဖြစ်၏။ ထိုသစ္စာတို့တွင် သမုဒယသစ္စာကို ဒဿနဘုံ (မဂ်၏ပထမအဆင့်) နှင့် ဘာဝနာဘုံ (အထက်မဂ်သုံးဆင့်) ဟူသော ဘုံနှစ်ပါးတို့ဖြင့် ပယ်သတ်အပ်၏။ ဒဿန (သောတာပတ္တိမဂ်) ဖြင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ဟူသော သံယောဇဉ် သုံးပါးတို့ကို ပယ်သတ်အပ်ကုန်၏။ ဘာဝနာ (အထက်မဂ်သုံးပါး) ဖြင့် အကြွင်းမရှိသော ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ဗျာပါဒ၊ ရူပရာဂ၊ အရူပရာဂ၊ မာန၊ ဥဒ္ဓစ္စနှင့် ကြွင်းကျန်သော အဝိဇ္ဇာ ဟူသော သံယောဇဉ် ခုနစ်ပါးတို့ကို ပယ်သတ်အပ်ကုန်၏။ ဓာတ်သုံးပါး (ဘုံသုံးပါး) ၌ အောက်ကာမဘုံသို့ သက်ဝင်စေတတ်သော ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ် ငါးပါး၊ အထက်ဘုံသို့ တက်ရောက်စေတတ်သော ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ် ငါးပါး ဟူ၍ ဤသံယောဇဉ် ဆယ်ပါးတို့ ရှိကုန်၏။

၁၂. တတ္ထ တီဏိ သံယောဇနာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိရုဇ္ဈန္တိ. သတ္တ သံယောဇနာနိ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာဝသေသာ အညိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိရုဇ္ဈန္တိ. ယံ ပန ဧဝံ ဇာနာတိ ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ, ဣဒံ ခယေ ဉာဏံ. ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနာတိ, ဣဒံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ. ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. တတ္ထ ယဉ္စ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ယဉ္စ အညိန္ဒြိယံ, ဣမာနိ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တဿ နိရုဇ္ဈန္တိ, တတ္ထ ယဉ္စ ခယေ ဉာဏံ ယဉ္စ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ, ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ ဧကပညာ.

၁၂. ထိုသံယောဇဉ်တို့တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ဟူသော သံယောဇဉ် သုံးပါးတို့သည် အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ (သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်) သို့ ရောက်၍ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ဗျာပါဒ၊ ရူပရာဂ၊ အရူပရာဂ၊ မာန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော သံယောဇဉ် ခုနစ်ပါးတို့သည် အညိန္ဒြေ (အထက်မဂ်သုံးပါးဉာဏ်) သို့ ရောက်၍ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ‘ငါ့အား ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည် ကုန်ဆုံးသွားပြီ’ ဟု သိရှိသောဉာဏ်သည် ‘ခယေဉာဏ်’ (ကုန်ခြင်းကို သိသောဉာဏ်) မည်၏။ ‘ဤသို့သော တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော မဂ်ကိစ္စအလို့ငှာ တစ်ဖန်ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပြီ’ ဟု ကောင်းစွာသိသော ဉာဏ်သည် ‘အနုပ္ပါဒေဉာဏ်’ (နောက်ထပ် မဖြစ်ပေါ်စေသောဉာဏ်) မည်၏။ ဤနှစ်ပါးသောဉာဏ်တို့သည် အညတာဝိန္ဒြေ မည်ကုန်၏။ ထိုဣန္ဒြေတို့တွင် အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေနှင့် အညိန္ဒြေတို့သည် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ထိုဉာဏ်တို့တွင် ခယေဉာဏ်နှင့် အနုပ္ပါဒေဉာဏ် ဟူသော ဤဉာဏ်နှစ်ပါးတို့သည် အရဟတ္တဖိုလ်ပညာ တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ကုန်၏။

အပိ စ အာရမ္မဏသင်္ကေတေန ဒွေ နာမာနိ လဗ္ဘန္တိ, ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ ပဇာနန္တဿ ခယေ ဉာဏန္တိ နာမံ လဘတိ, ‘‘နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနန္တဿ [Pg.15] အနုပ္ပာဒေ ဉာဏန္တိ နာမံ လဘတိ. သာ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ, ယထာဒိဋ္ဌံ အပိလာပနဋ္ဌေန သတိ.

ထိုသို့ အရဟတ္တဖိုလ်ပညာ တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သော်လည်း အာရုံ၏အမည် (ခယနှင့် အနုပ္ပါဒ) အားဖြင့် အမည်နှစ်ပါးကို ရရှိ၏။ ‘ငါ့အား ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည် ကုန်ဆုံးသွားပြီ’ ဟု ကောင်းစွာသိသောသူ၏ ပညာသည် ‘ခယေဉာဏ်’ ဟူသောအမည်ကို ရရှိ၏။ ‘ဤမဂ်ကိစ္စအလို့ငှာ ငါ့အား တစ်ဖန် ပြုလုပ်ဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပြီ’ ဟု သိရှိသောသူ၏ ပညာသည် ‘အနုပ္ပါဒေဉာဏ်’ ဟူသောအမည်ကို ရရှိ၏။ ထိုတရားသည် ကောင်းစွာ ခွဲခြားသိမြင်တတ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ‘ပညာ’ မည်၏။ ထိုတရားသည် ရှုမြင်ခဲ့ဖူးသော အာရုံတို့ကို မမေ့မလျော့ စွဲမြဲစွာ မှတ်မိစေတတ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ‘သတိ’ မည်၏။

၁၃. တတ္ထ ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဣဒံ နာမရူပံ. တတ္ထ ယေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ, ဣဒံ နာမံ. ယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပါနိ, ဣဒံ ရူပံ. တဒုဘယံ နာမရူပံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ တဿ နိရောဓံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဧဝမာဟ –

၁၃. ထိုတရားတို့တွင် အကြင်ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာအပေါင်းသည် ‘နာမ်ရုပ်’ မည်၏။ ထိုဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့တွင် ဖဿလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသော (ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဉ်) တရားအပေါင်းသည် ‘နာမ်’ မည်၏။ ရုပ်တရားဖြစ်ကုန်သော စက္ခုစသည့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့၏ အပေါင်းသည် ‘ရုပ်’ မည်၏။ ထိုနာမ်နှင့် ရုပ်နှစ်ပါးစုံသည် ဝိညာဉ်နှင့် ယှဉ်စပ်လျက် ရှိ၏။ ထိုဝိညာဉ်နာမ်ရုပ်၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား မေးမြန်းလိုသဖြင့် အရှင်အဇိတသည် ပါရာယနသုတ်၌ ဤသို့ လျှောက်ထားခဲ့သည်။

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“မြတ်စွာဘုရား၊ အရှင်ဘုရား ဟောကြားအပ်သော ပညာနှင့် သတိသည်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါးသော နာမ်နှင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ် မေးမြန်းအပ်သော ဤအလုံးစုံသော နာမ်ရုပ်တရားတို့သည် အဘယ်အရပ်၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းပါသနည်း၊ ထိုချုပ်ငြိမ်းရာကို အကျွန်ုပ်အား ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူပါလော့” ဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။

တတ္ထ သတိ စ ပညာ စ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ, သတိ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သတိန္ဒြိယဉ္စ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စ, ပညာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စ. ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. တတ္ထ ယာ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဆန္ဒသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ, ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပာ, ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဆန္ဒသမာဓိ, ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ, တဒုဘယံ ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. တတ္ထ ယာ ဝီရိယာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဝီရိယသမာဓိ…ပေ… တတ္ထ ယာ စိတ္တာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ စိတ္တသမာဓိ…ပေ… တတ္ထ ယာ ဝီမံသာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဝီမံသာသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ, ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပာ, ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဝီမံသာသမာဓိ, ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ, တဒုဘယံ ဝီမံသာသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ.

ထိုမေးခွန်းဂါထာ၌ ဟောကြားအပ်သော တရားတို့တွင် သတိနှင့် ပညာသည် (သတိ၊ ပညာ၊ သမာဓိ၊ ဝီရိယ ဟူသော) ဣန္ဒြေလေးပါး ဖြစ်ကုန်၏။ သတိသည် သတိန္ဒြေနှင့် သမာဓိန္ဒြေဟူသော ဣန္ဒြေနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ပညာသည် ပညိန္ဒြေနှင့် ဝီရိယိန္ဒြေဟူသော ဣန္ဒြေနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ဤဣန္ဒြေလေးပါးတို့တွင် ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း၊ ရတနာသုံးပါးစသည်တို့၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းသည် သဒ္ဓိန္ဒြေ မည်၏။ ထိုဣန္ဒြေတို့၌ ဆန္ဒကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော စိတ်၏တည်ငြိမ်မှု စိတ္တေkဂ္ဂတာသည် ဆန္ဒသမာဓိ မည်၏။ စိတ်သည် တည်ကြည်ငြိမ်သက်သည်ရှိသော် အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်ခြင်းအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပွားများခြင်းအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ကိလေသာတို့ကို နှိမ်နင်းခြင်းကြောင့် ဤတရားသဘောသည် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် မည်၏။ ထိုတရားတို့၌ ထွက်သက်သက်ဝင်သက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိတက်ဝိစာရတို့သည်လည်းကောင်း၊ သညာဝေဒနာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့ ကြံစည်အပ်သော တရားတို့သည်လည်းကောင်း သင်္ခါရ မည်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေး၌ဖြစ်သော ကိလေသာကို နှိမ်နင်းခြင်းကြောင့် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဟု ဆိုအပ်သော ဆန္ဒသမာဓိလည်းကောင်း၊ ဤဝီရိယသင်္ခါရတို့လည်းကောင်း ထိုနှစ်ပါးစုံသော ဆန္ဒအကြီးရှိသော သမာဓိနှင့် ဝီရိယသင်္ခါရတို့နှင့် ပြည့်စုံသော၊ တဒင်္ဂဝိဝေကစသည်ကို မှီသော၊ ခယဝိရာဂနှင့် အစ္စန္တဝိရာဂကို မှီသော၊ ခဏနိရောဓနှင့် အစ္စန္တနိရောဓကို မှီသော၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်ကိုင်းတတ်သော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွားစေ၏။ ထိုတရားတို့၌ ဝီရိယကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော စိတ်၏တည်ငြိမ်မှု စိတ္တေkဂ္ဂတာသည် ဝီရိယသမာဓိ မည်၏။ပ။ ထိုတရားတို့၌ စိတ်ကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော စိတ်၏တည်ငြိမ်မှု စိတ္တေkဂ္ဂတာသည် စိတ္တသမာဓိ မည်၏။ပ။ ထိုတရားတို့၌ ဝီမံသကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော စိတ်၏တည်ငြိမ်မှု စိတ္တေkဂ္ဂတာသည် ဝီမံသာသမာဓိ မည်၏။ စိတ်သည် တည်ကြည်ငြိမ်သက်သည်ရှိသော် အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်ခြင်းအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပွားများခြင်းအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ကိလေသာတို့ကို နှိမ်နင်းခြင်းကြောင့် ဤတရားသဘောသည် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် မည်၏။ ထိုတရားတို့၌ ထွက်သက်သက်ဝင်သက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိတက်ဝိစာရတို့သည်လည်းကောင်း၊ သညာဝေဒနာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့ ကြံစည်အပ်သော တရားတို့သည်လည်းကောင်း သင်္ခါရ မည်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေး၌ဖြစ်သော ကိလေသာကို နှိမ်နင်းခြင်းကြောင့် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဟု ဆိုအပ်သော ဝီမံသာသမာဓိလည်းကောင်း၊ ဤသင်္ခါရတို့လည်းကောင်း ထိုနှစ်ပါးစုံသော ဝီမံသအကြီးရှိသော သမာဓိနှင့် ဝီရိယသင်္ခါရတို့နှင့် ပြည့်စုံသော၊ တဒင်္ဂဝိဝေကစသည်ကို မှီသော၊ ခယဝိရာဂနှင့် အစ္စန္တဝိရာဂကို မှီသော၊ ခဏနိရောဓနှင့် အစ္စန္တနိရောဓကို မှီသော၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်ကိုင်းတတ်သော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွားစေ၏။

၁၄. သဗ္ဗော သမာဓိ ဉာဏမူလကော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ.

၁၄. အလုံးစုံသော ဣဒ္ဓိပါဒသမာဓိသည် ဉာဏ်လျှင် မူလရှိ၏၊ ဉာဏ်လျှင် ရှေ့သွားရှိ၏၊ ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်၏။

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ, ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေ;

ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ, ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ.

ရှေးလွန်လေပြီးသော ဘဝတို့၌ ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုအတူ နောက်အနာဂတ်ဘဝတို့၌လည်း ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်၏။ နောက်အနာဂတ် (ခုနစ်ရက်) တို့၌ ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုအတူ ရှေးလွန်လေပြီးသော (ခုနစ်ရက်) တို့၌လည်း ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်၏။ နေ့၌ ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုအတူ ညဉ့်အခါ၌လည်း (ဒိဗ္ဗစက္ခု) ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်၏။ ညဉ့်အခါ၌ (ဒိဗ္ဗစက္ခု) ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုအတူ နေ့၌လည်း (ဒိဗ္ဗစက္ခု) ဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်၏။

ဣတိ [Pg.16] ဝိဝဋေန စေတသာ အပရိယောနဒ္ဓေန သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတိ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ကုသလာနိ စိတ္တသဟဘူနိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တေ နိရုဇ္ဈမာနေ နိရုဇ္ဈန္တိ. နာမရူပဉ္စ ဝိညာဏဟေတုကံ ဝိညာဏပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တံ, တဿ မဂ္ဂေန ဟေတု ဥပစ္ဆိန္နော, ဝိညာဏံ အနာဟာရံ အနဘိနန္ဒိတံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ တံ နိရုဇ္ဈတိ. နာမရူပမပိ အဟေတု အပ္ပစ္စယံ ပုနဗ္ဘဝံ န နိဗ္ဗတ္တယတိ. ဧဝံ ဝိညာဏဿ နိရောဓာ ပညာ စ သတိ စ နာမရူပဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

ဤသို့လျှင် ကိလေသာဖြင့် မလွှမ်းမိုးအပ်သော၊ ပွင့်လင်းသော စိတ်ဖြင့် အရောင်အလင်းနှင့် ပြည့်စုံသော စိတ်ကို ပွားစေ၏။ ကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် စိတ်နှင့်အတူ ဖြစ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ စိတ်ချုပ်သွားသောအခါ ချုပ်ပျောက်ကုန်၏။ နာမ်ရုပ်သည်လည်း ဝိညာဉ်လျှင် အကြောင်းရှိ၏၊ ဝိညာဉ်ဟူသော ပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုဝိညာဉ်၏ အကြောင်း (တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာစသည်) သည် အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပြတ်တောက်သွား၏။ ဝိညာဉ်သည် အာဟာရမရှိ၊ နှစ်သက်တပ်မက်မှုမရှိသဖြင့် တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေမဖြစ်စေတတ်သည်ဖြစ်၍ ထိုဝိညာဉ်သည် ချုပ်ငြိမ်း၏။ နာမ်ရုပ်သည်လည်း အကြောင်းမရှိ၊ ပစ္စည်းမရှိသဖြင့် တစ်ဖန် ဘဝအသစ်ကို မဖြစ်စေတော့ပေ။ ဤသို့ ဝိညာဉ်၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် ပညာသည်လည်းကောင်း၊ သတိသည်လည်းကောင်း၊ နာမ်ရုပ်သည်လည်းကောင်း ချုပ်ငြိမ်း၏။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏ -

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“အဇိတ... သင်သည် ငါ့အား မေးအပ်သော 'နာမ်သည်လည်းကောင်း၊ ရုပ်သည်လည်းကောင်း အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ရာအရပ်ကား အဘယ်နည်း' ဟူသော ပြဿနာကို သင့်အား ငါဟောကြားအံ့။ ဤအရပ် (နိဗ္ဗာန်) ၌ ဝိညာဉ်၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဖြင့် ဤနာမ်ရုပ်အလုံးစုံသည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်း၏” ဟု (မြတ်စွာဘုရားသည်) ဟောတော်မူ၏။

‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓ;

တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ.

“အရှင်ဘုရား... ဤသာသနာတော်၌ တရားတော်ကို စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီးသော (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကျင့်ဆဲဖြစ်ကုန်သော များစွာသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏။ ပညာရှိတော်မူသော အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ် မေးမြန်းအပ်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အကျင့်သီလကို အကျယ်အားဖြင့် ဟောကြားတော်မူပါလော့” ဟု အရှင်အဇိတသည် မြတ်စွာဘုရားအား မေးလျှောက်၏။

၁၅. ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ, တေ တယော ပဉှာ. ကိဿ? သေခါသေခဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနယောဂေန, ဧဝဉှိ အာဟ. ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ’’တိ အရဟတ္တံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ယေ စ သေခါ ပုထူ ဣဓာ’’တိ သေခံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပဟာနံ ပုစ္ဆတိ.

၁၅. ဤသုံးပါးသော ဝါကျတို့ကို မေးမြန်းအပ်ပြီ၊ ထိုဝါကျတို့သည် မေးခွန်းသုံးပါး ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ သေက္ခနှင့် အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဝိပဿနာကို ရှေ့သွားပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော ကိလေသာပယ်သတ်ခြင်းနှင့် ယှဉ်သော ပြဿနာအစီအရင်ဖြင့် မေးခွန်းသုံးပါး ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်၏။ ထိုစကားသည် မှန်၏။ ဤသို့သော မေးခွန်းပုံစံဖြင့် အဇိတသည် မေးမြန်းခဲ့၏။ 'ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို မေးမြန်း၏။ 'ယေ စ သေက္ခာ ဗဟူ ဣဓ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ကို မေးမြန်း၏။ 'မေ နိပကော ဣရိယံ ပုဋ္ဌော ဗြူဟိ မာရိသ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ဝိပဿနာရှေ့သွားပြု၍ ဖြစ်သော ကိလေသာပယ်ခြင်းကို မေးမြန်း၏။

တတ္ထ ဝိသဇ္ဇနာ –

ထိုမေးခွန်း၏ အဖြေကား -

‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]မနသာနာဝိလော သိယာ;

ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

“အို အဇိတ... ကာမဂုဏ်တို့၌ မမက်မောရာ၊ စိတ်ဖြင့် မနောက်ကျူသည် ဖြစ်ရာ၏။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ လိမ္မာပြီးသော၊ သတိနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်သောရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ကျင့်ကြံရာ၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။ ဤသို့ အဖြေကို ဟောကြားအပ်၏။

ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ, သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အတီတေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, အနာဂတေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အံသေ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ.

မြတ်စွာဘုရား၏ အလုံးစုံသော ကာယကံသည် ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွားရှိ၏၊ ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၏။ အလုံးစုံသော ဝစီကံသည် ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွားရှိ၏၊ ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၏။ အလုံးစုံသော မနောကံသည် ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွားရှိ၏၊ ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၏။ မြတ်စွာဘုရားအား အတိတ်ကာလ၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိသော ဉာဏ်အမြင် ရှိတော်မူ၏။ အနာဂတ်ကာလ၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိသော ဉာဏ်အမြင် ရှိတော်မူ၏။ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားမရှိသော ဉာဏ်အမြင် ရှိတော်မူ၏။

ကော [Pg.17] စ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော? ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စ အညာဏံ အဒဿနံ, အယံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော. ယထာ ဣဓ ပုရိသော တာရကရူပါနိ ပဿေယျ, နော စ ဂဏနသင်္ကေတေန ဇာနေယျ, အယံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော.

ဉာဏ်အမြင်ကို ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တတို့၌ မသိမမြင်ခြင်းသည် ဉာဏ်အမြင်ကို ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း မည်၏။ ဥပမာအားဖြင့် ဤလောက၌ လူတစ်ယောက်သည် ကြယ်တာရာအပေါင်းတို့ကို မြင်ရသော်လည်း အရေအတွက် အမည်နာမအားဖြင့် မသိနိုင်သကဲ့သို့ ထိုအတူ အနိစ္စစသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးတို့၌ မသိမမြင်ခြင်းသည် ဉာဏ်အမြင်ကို ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း ဖြစ်၏။

ဘဂဝတော ပန အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနံ, အနာဝရဏဉာဏဒဿနာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. တတ္ထ သေခေန ဒွီသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ ဂေဓာ စ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု, ဒေါသာ စ ပရိယုဋ္ဌာနီယေသု. တတ္ထ ယာ ဣစ္ဆာ မုစ္ဆာ ပတ္ထနာ ပိယာယနာ ကီဠနာ, တံ ဘဂဝါ နိဝါရေန္တော ဧဝမာဟ ‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာ’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား၌မူကား အပိတ်အပင်မရှိသော ဉာဏ်အမြင် ရှိတော်မူ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်တော်မူသော ဘုရားရှင်တို့သည် အဆီးအတားမရှိသော (အနာဝရဏ) ဉာဏ်အမြင် ရှိတော်မူကြသည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် တရားနှစ်ပါးတို့၌ မိမိစိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်၏။ တပ်မက်ဖွယ်ရှိသော အာရုံတရားတို့၌ မက်မောခြင်း (ဂေဓ) မှလည်းကောင်း၊ ဒေါသဖြစ်ဖွယ်ရှိသော (ပရိယုဋ္ဌာန်) တရားတို့၌ အမျက်ထွက်ခြင်း (ဒေါသ) မှလည်းကောင်း စိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်၏။ ထိုမက်မောခြင်း၊ ပြင်းစွာစွဲလမ်းခြင်း၊ တောင့်တခြင်း၊ ချစ်မြတ်နိုးခြင်း၊ ပျော်ပါးခြင်းဟူသော တဏှာကို မြတ်စွာဘုရားသည် တားမြစ်တော်မူလိုသဖြင့် “ကာမဂုဏ်တို့၌ မမက်မောရာ” ဟု ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏။

‘‘မနသာနာဝိလော သိယာ’’တိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ အာဟ. တထာ ဟိ သေခေါ အဘိဂိဇ္ဈန္တော အသမုပ္ပန္နဉ္စ ကိလေသံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နဉ္စ ကိလေသံ ဖာတိံ ကရောတိ. ယော ပန အနာဝိလသင်္ကပ္ပော အနဘိဂိဇ္ဈန္တော ဝါယမတိ, သော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. သော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ.

“စိတ်ဖြင့် မနောက်ကျူသည် ဖြစ်ရာ၏” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ကိလေသာပရိယုဋ္ဌာန်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုစကားသည် မှန်၏။ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် အလွန်တပ်မက်မောပါက မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကိလေသာကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေ၏၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကိလေသာကိုလည်း တိုးပွားစေ၏။ မနောက်ကျူသော သမ္မာသင်္ကပ္ပရှိ၍ မတပ်မက်မောဘဲ ကြိုးပမ်းအားထုတ်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် မည်သို့ အားထုတ်သနည်း။ ထိုသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် မဖြစ်ပေါ်သေးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ ဝီရိယကို ဆောက်တည်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှင့်၏၊ ဆောက်တည်အားထုတ်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ ဝီရိယကို ဆောက်တည်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှင့်၏၊ ဆောက်တည်အားထုတ်၏။ မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ ဝီရိယကို ဆောက်တည်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှင့်၏၊ ဆောက်တည်အားထုတ်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို တည်တံ့စေရန်၊ မပျောက်ပျက်စေရန်၊ အလွန်တိုးပွား ပြန့်ပြောစေရန်၊ ပွားများပြည့်စုံစေရန် ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ ဝီရိယကို ဆောက်တည်၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှင့်၏၊ ဆောက်တည်အားထုတ်၏။

၁၆. ကတမေ အနုပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ? ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ? အနုသယာ အကုသလမူလာနိ, ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ? ယာနိ သောတာပန္နဿ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ? ယာနိ အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ.

၁၆. မဖြစ်ပေါ်သေးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမဝိတက်၊ ဗျာပါဒဝိတက်၊ ဝိဟိံသာဝိတက်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် မဖြစ်ပေါ်သေးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကိလေသာအနုသယတို့နှင့် အကုသိုလ်မူလတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၏ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်ကြံသော (မဂ္ဂဋ္ဌာန်) ပုဂ္ဂိုလ်၏ မဂ်ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ယေန ကာမဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ. ယေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယံ. ယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ.

အကြင်ဣန္ဒြေဖြင့် ကာမဝိတက်ကို တားမြစ်၏၊ ဤဣန္ဒြေသည် သတိန္ဒြေမည်၏။ အကြင်ဣန္ဒြေဖြင့် ဗျာပါဒဝိတက်ကို တားမြစ်၏၊ ဤဣန္ဒြေသည် သမာဓိန္ဒြေမည်၏။ အကြင်ဣန္ဒြေဖြင့် ဝိဟိံသာဝိတက်ကို တားမြစ်၏၊ ဤဣန္ဒြေသည် ဝီရိယိန္ဒြေမည်၏။

ယေန [Pg.18] ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ နာဓိဝါသေတိ, ဣဒံ ပညိန္ဒြိယံ. ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ, ဣဒံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ.

အကြင်ဣန္ဒြေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်စွန့်၏၊ ဖျောက်ဖျက်၏၊ ကင်းငြိမ်းအောင် ပြု၏၊ တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်စေ၏၊ လက်မခံ ငြင်းပယ်၏၊ ဤဣန္ဒြေသည် ပညိန္ဒြေမည်၏။ ဤဣန္ဒြေလေးပါးတို့၌ အကြင်ယုံကြည်ခြင်း၊ အကြင် သက်ဝင်ကြည်ညိုခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤတရားသဘောသည် သဒ္ဓိန္ဒြေမည်၏။

တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု. ဝီရိယိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု. သတိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု. သမာဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု ဈာနေသု. ပညိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု အရိယသစ္စေသု. ဧဝံ သေခေါ သဗ္ဗေဟိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အပ္ပမတ္တော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ အနာဝိလတာယ မနသာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မနသာနာဝိလောသိယာ’’တိ.

ထိုဣန္ဒြေတို့တွင် သဒ္ဓိန္ဒြေကို အဘယ်အရာတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း။ သောတာပတ္တိယင်္ဂလေးပါးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏။ ဝီရိယိန္ဒြေကို အဘယ်အရာတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း။ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏။ သတိန္ဒြေကို အဘယ်အရာတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း။ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏။ သမာဓိန္ဒြေကို အဘယ်အရာတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း။ ဈာန်လေးပါးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏။ ပညိန္ဒြေကို အဘယ်အရာတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း။ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ကုသိုလ်တရားတို့၌ မမေ့မလျော့သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ကို နောက်ကျုခြင်းမရှိသော စိတ်ရှိသူဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “မနသာနာဝိလောသိယာ (စိတ်နောက်ကျုခြင်း မရှိရာ)” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

၁၇. ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ လောကော နာမ တိဝိဓော ကိလေသလောကော ဘဝလောကော ဣန္ဒြိယလောကော. တတ္ထ ကိလေသလောကေန ဘဝလောကော သမုဒါဂစ္ဆတိ, သော ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသု နေယျဿ ပရိညာ ဘဝတိ. သာ ဒုဝိဓေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ ဒဿနပရိညာယ စ ဘာဝနာပရိညာယ စ. ယဒါ ဟိ သေခေါ ဉေယျံ ပရိဇာနာတိ, တဒါ နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟိ နေယျံ ပရိညာတံ ဘဝတိ. တဿ ဒွေ ဓမ္မာ ကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တိ – ဒဿနကောသလ္လဉ္စ ဘာဝနာကောသလ္လဉ္စ.

၁၇. “ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ လိမ္မာသော” ဟူသော ပုဒ်၌ လောကမည်သည်မှာ ကိလေသလောက၊ ဘဝလောက၊ ဣန္ဒြေလောကဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ကိလေသလောကကြောင့် ဘဝလောကသည် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေတို့ကို ဖြစ်စေ၏။ ဣန္ဒြေတို့ကို ပွားများစေအပ်ပြီးသည်ရှိသော် သိအပ်သောတရား (နေယျဓမ္မ) ကို ပိုင်းခြားသိခြင်း (ပရိညာ) သည် ဖြစ်၏။ ထိုပရိညာကို ဒဿနပရိညာ၊ ဘာဝနာပရိညာဟူသော နှစ်ပါးသော အပြားဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်အပ်၏။ အကြင်အခါ၌ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော သညာ မနသိကာရတို့ဖြင့် သိအပ်သောတရားကို ပိုင်းခြား၍သိ၏၊ ထိုအခါ၌ သိအပ်သောတရားကို ပိုင်းခြားသိပြီးဖြစ်၏။ ထိုသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား ဒဿနကောသလ္လ (ဉာဏ်အမြင်၌ လိမ္မာခြင်း) နှင့် ဘာဝနာကောသလ္လ (ဉာဏ်ပွားများခြင်း၌ လိမ္မာခြင်း) ဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် လိမ္မာကျွမ်းကျင်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

တံ ဉာဏံ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံः အဘိညာ ပရိညာ ပဟာနံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ. တတ္ထ ကတမာ အဘိညာ? ယံ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ စ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ စ, အယံ အဘိညာ.

ထိုဉာဏ်ကို အဘိညာ၊ ပရိညာ၊ ပဟာန၊ ဘာဝနာ၊ သစ္ဆိကိရိယာဟူ၍ ငါးပါးသောအပြားဖြင့် သိအပ်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် အဘိညာမည်သည် အဘယ်နည်း။ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ မိမိတို့သီးခြားလက္ခဏာ (သလက္ခဏ) ၌ အကြင်ဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါနှင့် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဖြစ်၏၊ ဤဉာဏ်ပညာသည် အဘိညာမည်၏။

တတ္ထ ကတမာ ပရိညာ? ဧဝံ အဘိဇာနိတွာ ယာ ပရိဇာနနာ ‘‘ဣဒံ ကုသလံ, ဣဒံ အကုသလံ, ဣဒံ သာဝဇ္ဇံ, ဣဒံ အနဝဇ္ဇံ, ဣဒံ ကဏှံ, ဣဒံ သုက္ကံ, ဣဒံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဣဒံ န သေဝိတဗ္ဗံ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧဝံဂဟိတာ, ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, တေသံ ဧဝံဂဟိတာနံ အယံ အတ္ထော’’တိ, အယံ ပရိညာ.

ထိုငါးပါးတို့တွင် ပရိညာမည်သည် အဘယ်နည်း။ ဤသို့ အဘိညာဖြင့် သိပြီး၍ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤတရားသဘောသည် ကုသိုလ်ဖြစ်၏၊ ဤတရားသဘောသည် အကုသိုလ်ဖြစ်၏၊ ဤတရားသဘောသည် အပြစ်ရှိ၏၊ ဤတရားသဘောသည် အပြစ်မရှိ၊ ဤတရားသဘောသည် ညစ်နွမ်းမည်းမှောင်၏၊ ဤတရားသဘောသည် ဖြူစင်ပြောင်မြောက်၏၊ ဤတရားသဘောကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤတရားသဘောကို မမှီဝဲအပ်၊ ဤသို့ယူအပ်သော ဤတရားတို့သည် ဤအကျိုးတရားကို ဖြစ်ထွန်းစေကုန်၏၊ ဤသို့ယူအပ်ကုန်သော ထိုတရားတို့၏ အကျိုးအနက်သည် ဤသည်ပင်တည်း” ဟု အကြင်ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ဤပညာသည် ပရိညာမည်၏။

ဧဝံ ပရိဇာနိတွာ တယော ဓမ္မာ အဝသိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ စ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ? ယေ အကုသလာ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ? ယေ ကုသလာ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ယံ အသင်္ခတံ. ယော ဧဝံ ဇာနာတိ အယံ ဝုစ္စတိ အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော [Pg.19] ကလျာဏတာကုသလော ဖလတာကုသလော, အာယကုသလော အပါယကုသလော ဥပါယကုသလော မဟတာ ကောသလ္လေန သမန္နာဂတောတိ, တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ.

ဤသို့ ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီးသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား ပယ်အပ်သောတရား၊ ပွားများအပ်သောတရား၊ မျက်မှောက်ပြုအပ်သောတရား ဟူ၍ တရားသုံးပါးတို့သည် ကြွင်းကျန်ရစ်ကုန်၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ပယ်အပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်နည်း။ အကုသိုလ်ဖြစ်သော တရားတို့သည် ပယ်အပ်သော တရားများ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ပွားများအပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်နည်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိအစရှိသော ကုသိုလ်ဖြစ်သော တရားတို့သည် ပွားများအပ်သော တရားများ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားသည် အဘယ်နည်း။ အသင်္ခတဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်တရားသည် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားဖြစ်၏။ အကြင်သူသည် ဤသို့ သိမြင်၏၊ ထိုသူကို အနက်အဓိပ္ပာယ်၌ လိမ္မာသူ၊ ပါဠိ၌ လိမ္မာသူ၊ ကောင်းသောသဘော၌ လိမ္မာသူ၊ ဖိုလ်တရား၌ လိမ္မာသူ၊ အစီးအပွား၌ လိမ္မာသူ၊ အစီးအပွားမရှိသည်၌ လိမ္မာသူ၊ အကြောင်းဥပါယ်၌ လိမ္မာသူ ဟု ဆိုအပ်၏။ ကြီးမြတ်သော လိမ္မာကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ပြည့်စုံသူဟူ၍လည်း ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ (ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ လိမ္မာသော)” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ တေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသိတေ ပီတေ ခါယိတေ သာယိတေ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေ ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ ဘာသိတေ တုဏှိဘာဝေ သတေန သမ္ပဇာနေန ဝိဟာတဗ္ဗံ. ဣမာ ဒွေ စရိယာ အနုညာတာ ဘဂဝတာ ဧကာ ဝိသုဒ္ဓါနံ, ဧကာ ဝိသုဇ္ဈန္တာနံ. ကေ ဝိသုဒ္ဓါ? အရဟန္တော. ကေ ဝိသုဇ္ဈန္တာ? သေက္ခာ. ကတကိစ္စာနိ ဟိ အရဟတော ဣန္ဒြိယာနိ. ယံ ဗောဇ္ဈံ, တံ စတုဗ္ဗိဓံ ဒုက္ခဿ ပရိညာဘိသမယေန သမုဒယဿ ပဟာနာဘိသမယေန မဂ္ဂဿ ဘာဝနာဘိသမယေန နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန, ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဗောဇ္ဈံ ယော ဧဝံ ဇာနာတိ, အယံ ဝုစ္စတိ သတော အဘိက္ကမတိ သတော ပဋိက္ကမတိ ခယာ ရာဂဿ ခယာ ဒေါသဿ ခယာ မောဟဿ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ, တေနာဟ –

“သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ (သတိရှိသော ရဟန်းသည် ကျင့်သုံးရာ၏)” ဟူသော ပါဌ်၌ ထိုရဟန်းသည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းအကျိုးငှာ ရှေ့သို့တက်သောအခါ၊ နောက်သို့ဆုတ်သောအခါ၊ တည့်တည့်ကြည့်သောအခါ၊ တစောင်းကြည့်သောအခါ၊ ကွေးသောအခါ၊ ဆန့်သောအခါ၊ သံဃာဋိ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်းတို့ကို ဆောင်သောအခါ၊ စားသောအခါ၊ သောက်သောအခါ၊ ขဲသောအခါ၊ လျက်သောအခါ၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် စွန့်သောအခါ၊ သွားသောအခါ၊ ရပ်သောအခါ၊ ထိုင်သောအခါ၊ အိပ်သောအခါ၊ နိုးကြားသောအခါ၊ စကားပြောသောအခါ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေသောအခါတို့၌ သတိရှိလျက် ကောင်းစွာဆင်ခြင်သော သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ရှိလျက် နေထိုင်အပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤနှစ်ပါးသော အကျင့်တို့ကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ရာ၊ တစ်ပါးသော အကျင့်ကို စင်ကြယ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော အကျင့်ကို စင်ကြယ်ဆဲ ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်းကောင်း ခွင့်ပြုတော်မူ၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စင်ကြယ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသနည်း။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စင်ကြယ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြ၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စင်ကြယ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသနည်း။ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စင်ကြယ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြ၏။ စင်စစ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေတို့သည် ပြုဖွယ်ကိစ္စ ပြီးဆုံးပြီးဖြစ်၏။ သိအပ်သော တရားအပေါင်း (ဗောဇ္ဈ) သည် လေးပါးအပြားရှိ၏။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိခြင်း (ပရိညာဘိသမယ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်း (ပဟာနာဘိသမယ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်း (ဘာဝနာဘိသမယ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း (သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယ) ဖြင့်လည်းကောင်း ဤလေးပါးသော သိအပ်သော သစ္စာတရားကို သိ၏။ အကြင်သူသည် ဤသို့သိ၏၊ ထိုသူကို ရာဂကုန်ခြင်း၊ ဒေါသကုန်ခြင်း၊ မောဟကုန်ခြင်းကြောင့် သတိရှိလျက် ရှေ့သို့တက်သောသူ၊ သတိရှိလျက် နောက်သို့ဆုတ်သောသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]မနသာနာဝိလော သိယာ;

ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနံ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

“အို-အဇိတ၊ ဝတ္ထုကာမတို့၌ မမက်မောရာ၊ စိတ်နောက်ကျုခြင်း မရှိရာ၊ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်၍ သတိရှိသော ရဟန်းသည် ကျင့်သုံးနေထိုင်ရာ၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။

ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဝိသဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သုတ္တဿ စ အနုဂီတိ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာ. အတ္ထာပဂတံ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သမ္ဖပ္ပလာပံ ဘဝတိ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဘဝတိ, တသ္မာ အတ္ထဗျဉ္ဇနူပေတံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ. သုတ္တဉ္စ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ. ကိံ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟစ္စ ဝစနံ အနုသန္ဓိဝစနံ နီတတ္ထံ နေယျတ္ထံ သံကိလေသဘာဂိယံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ အသေက္ခဘာဂိယံ? ကုဟိံ ဣမဿ သုတ္တဿ သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ပဿိတဗ္ဗာနိ, အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေတိ? ဧဝံ သုတ္တံ ပဝိစေတဗ္ဗံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော – ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ, သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတီ’’တိ.

ဤသို့ မေးမြန်းအပ်၏၊ ဤသို့ ဖြေကြားအပ်၏။ သုတ်တော်၏ နောက်ထပ်လျော်ညီသော ဒေသနာ (အနုဂီတိ) ကိုလည်း အနက်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါ (ဗျဉ္ဇန) အားဖြင့်လည်းကောင်း နှီးနှောတိုက်ဆိုင်အပ်၏။ အနက်မှ ကင်းသော သဒ္ဒါပုဒ်သည် အကျိုးမရှိသော ပြိန်ဖျင်းသောစကားသာ ဖြစ်၏။ မကောင်းသဖြင့် ထားအပ်သော ပုဒ်ဝါကျ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း သိနိုင်ခဲ၏။ ထို့ကြောင့် အနက်နှင့် သဒ္ဒါပြည့်စုံသော သုတ်တော်ကိုသာ ကောင်းစွာ ရွတ်ဆိုသရဇ္ဈာယ်အပ်၏။ သုတ်ကိုလည်း ရွေးချယ်စိစစ်အပ်၏။ “ဤသုတ်သည် ဘုရားကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက်ဟောကြားသော စကားလော၊ စပ်ကြားဆက်စပ်သော စကားလော၊ တိုက်ရိုက်သိအပ်သော အနက်ရှိသော သုတ်လော၊ ဆောင်ယူ၍ သိအပ်သော အနက်ရှိသော သုတ်လော၊ ညစ်နွမ်းသော အဖို့ရှိသော သုတ်လော၊ သစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း အဖို့ရှိသော သုတ်လော၊ အသေက္ခ (ရဟန္တာ) အဖို့ရှိသော သုတ်လော” ဟူ၍ သုတ်တော်ကို ရွေးချယ်စိစစ်အပ်၏။ “ဤသုတ်တော်၏ အဘယ်အရပ်၌ သစ္စာလေးပါးလုံးကို ရှုမြင်မှတ်သားအပ်သနည်း၊ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးတို့၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်၏” ဟု ဤသို့ သုတ်တော်ကို စိစစ်အပ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် “ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စ သုတ္တဿ ယာ စ အနုဂီတိ (မေးမြန်းအပ်သော ပြဿနာ၊ ဖြေကြားအပ်သော ဝိဿဇ္ဇနာ၊ သုတ်တော်နှင့် လျော်ညီသော ဒေသနာ)” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

နိယုတ္တော ဝိစယော ဟာရော.

ဝိစယဟာရကို ပါဠိတော်နှင့် ယှဉ်စပ်ပြပြီးပြီ။

၃. ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၃. ယုတ္တိဟာရဝိဘင်း

၁၈. တတ္ထ [Pg.20] ကတမော ယုတ္တိဟာရော? ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာန’’န္တိ, အယံ ယုတ္တိဟာရော. ကိံ ယောဇယတိ ? စတ္တာရော မဟာပဒေသာ ဗုဒ္ဓါပဒေသော သံဃာပဒေသော သမ္ဗဟုလတ္ထေရာပဒေသော ဧကတ္ထေရာပဒေသော. ဣမေ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ, တာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ သုတ္တေ ဩတာရယိတဗ္ဗာနိ, ဝိနယေ သန္ဒဿယိတဗ္ဗာနိ, ဓမ္မတာယံ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနိ.

၁၈. ထိုဟာရတို့တွင် ယုတ္တိဟာရသည် အဘယ်နည်း။ “သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ” အစရှိသဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော ဂါထာသည် ယုတ္တိဟာရမည်၏။ ထိုယုတ္တိဟာရသည် အဘယ်အရာတို့ကို ယှဉ်စပ်သနည်း။ မဟာပဒေသလေးပါးဖြစ်သော ဘုရားကို ညွှန်ပြသော မဟာပဒေသ (ဗုဒ္ဓါပဒေသ)၊ သံဃာကို ညွှန်ပြသော မဟာပဒေသ (သံဃာပဒေသ)၊ များစွာသော မထေရ်တို့ကို ညွှန်ပြသော မဟာပဒေသ (သမ္ဗဟုလတ္ထေရာပဒေသ)၊ တစ်ပါးတည်းသော မထေရ်ကို ညွှန်ပြသော မဟာပဒေသ (ဧကတ္ထေရာပဒေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤမဟာပဒေသလေးပါးတို့၌ ထိုပုဒ်နှင့် ဗျဉ္ဇနတို့ကို သုတ်တော်၌ သက်ဝင်စေအပ်ကုန်၏၊ ဝိနည်း၌ နှီးနှောတိုက်ဆိုင်အပ်ကုန်၏၊ ဓမ္မတာ၌ သွင်းထားအပ်ကုန်၏။

ကတမသ္မိံ သုတ္တေ ဩတာရယိတဗ္ဗာနိ? စတူသု အရိယသစ္စေသု. ကတမသ္မိံ ဝိနယေ သန္ဒဿယိတဗ္ဗာနိ? ရာဂဝိနယေ ဒေါသဝိနယေ မောဟဝိနယေ. ကတမိဿံ ဓမ္မတာယံ ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနိ? ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ. ယဒိ စတူသု အရိယသစ္စေသု အဝတရတိ, ကိလေသဝိနယေ သန္ဒိဿတိ, ဓမ္မတဉ္စ န ဝိလောမေတိ, ဧဝံ အာသဝေ န ဇနေတိ. စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ ယံ ယံ ယုဇ္ဇတိ, ယေန ယေန ယုဇ္ဇတိ, ယထာ ယထာ ယုဇ္ဇတိ, တံ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

အဘယ်သုတ်၌ သက်ဝင်စေအပ်သနည်း။ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့၌ သက်ဝင်စေအပ်၏။ အဘယ်ဝိနည်း၌ နှီးနှောတိုက်ဆိုင်အပ်သနည်း။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ဆုံးမကြောင်းဖြစ်သော ကိလေသာဝိနည်းတို့၌ နှီးနှောတိုက်ဆိုင်အပ်၏။ အဘယ်ဓမ္မတာ၌ ထည့်သွင်းအပ်သနည်း။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ ထည့်သွင်းအပ်၏။ အကယ်၍ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့၌ သက်ဝင်ဝင်ရောက်ပြီး ကိလေသာကို ဆုံးမရာဝိနည်း၌လည်း ကိုက်ညီလျက်၊ သဘာဝတရား၏ ဓမ္မတာကိုလည်း မဆန့်ကျင်ဘဲ ရှိပါက ဤသို့ဖြစ်လျှင် အာသဝေါတရားတို့ကို မဖြစ်စေတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော မဟာပဒေသလေးပါးတို့နှင့် အကြင်အကြင် အနက်သဘော၊ အကြင်အကြင် ပါဠိသဘောတို့သည် အကြင်အကြင်အကြောင်းဖြင့်၊ အကြင်အကြင်အပြားဖြင့် ကိုက်ညီသင့်တော်ပါက ထိုထိုအနက်နှင့် ပါဠိသဘောကိုသာ သိမ်းယူအပ်၏။

၁၉. ပဉှံ ပုစ္ဆိတေန ကတိ ပဒါနိ ပဉှေတိ ပဒသော ပရိယောဂါဟိတဗ္ဗံ ဝိစေတဗ္ဗံ? ယဒိ သဗ္ဗာနိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ တီဏိ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ ဒွေ ပဒါနိ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, ဧကော ပဉှော. အထ ဧကံ ပဒံ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒတိ, ဧကော ပဉှော. တံ ဥပပရိက္ခမာနေန အညာတဗ္ဗံ ကိံ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ နာနာဗျဉ္ဇနာ, ဥဒါဟု ဣမေသံ ဓမ္မာနံ ဧကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနန္တိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ.

၁၉. ပြဿနာကို မေးမြန်းသောအခါ၌ 'အဘယ်မျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ပုဒ်တို့သည် ပြဿနာများ ဖြစ်ကုန်သနည်း' ဟု ပုဒ်တစ်ခုချင်းအလိုက် ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်ဆင်ခြင်ကာ ရွေးချယ်စိစစ်အပ်၏။ အကယ်၍ ပုဒ်အားလုံးတို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုတည်းကိုသာ ဟောကြပါက ထိုပုဒ်အားလုံးတို့သည် ပြဿနာတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပုဒ်လေးခုတို့သည် အနက်တစ်ခုတည်းကို ဟောကြပါက ထိုပုဒ်အားလုံးသည် ပြဿနာတစ်ခုသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပုဒ်သုံးခုတို့သည် အနက်တစ်ခုတည်းကို ဟောကြပါက ထိုပုဒ်အားလုံးသည် ပြဿနာတစ်ခုသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပုဒ်နှစ်ခုတို့သည် အနက်တစ်ခုတည်းကို ဟောကြပါက ထိုပုဒ်အားလုံးသည် ပြဿနာတစ်ခုသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပုဒ်တစ်ခုတည်းက အနက်တစ်ခုကို ဟောပါက ထိုပုဒ်သည် ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်၏။ ထိုပြဿနာကို စူးစမ်းဆင်ခြင်သူသည် 'ဤတရားတို့သည် အနက်လည်းထူး၊ သဒ္ဒါလည်းထူးကုန်သလော၊ သို့မဟုတ် ဤတရားတို့၏ အနက်သည် တစ်ခုတည်းသာဖြစ်၍ သဒ္ဒါသာလျှင် ကွဲပြားသလော' ဟု သိအောင်ပြုအပ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့သော ပုံစံမျိုးဖြစ်သနည်းဟူမူ - နတ်သားတစ်ပါးက မြတ်စွာဘုရားအား ပြဿနာကို မေးလျှောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

‘‘ကေနဿုဗ္ဘာဟတော လောကော, ကေနဿု ပရိဝါရိတော;

ကေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ကိဿ ဓူပါယိတော သဒါ’’တိ.

'လောကကို အဘယ်တရားက အမြဲနှိပ်စက်သတ်ဖြတ်အပ်သနည်း၊ အဘယ်တရားက အမြဲခြံရံပတ်ပတ်အပ်သနည်း၊ အဘယ်မြှားက အမြဲစူးဝင်အပ်သနည်း၊ အဘယ်တရားကြောင့် အမြဲတစေ ပူပန်နေရသနည်း' ဟု (မေးလျှောက်၏)။

ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ. တေ တယော ပဉှာ ကထံ ဉာယတိ? ဘဂဝါ ဟိ ဒေဝတာယ ဝိသဇ္ဇေတိ.

ဤမေးအပ်သော ပုဒ်လေးခုတို့သည် ပြဿနာသုံးခု ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုပြဿနာသုံးခုဖြစ်ကြောင်းကို အဘယ်သို့ သိအပ်သနည်းဟူမူ - မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုနတ်သားအား ဖြေကြားတော်မူသောကြောင့် သိအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဖြေကြားတော်မူသနည်း။

‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော, ဇရာယ ပရိဝါရိတော;

တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဣစ္ဆာဓူပါယိတော သဒါ’’တိ.

'လောကကို သေမင်း (မရဏ) က အမြဲနှိပ်စက်အပ်၏၊ အိုခြင်း (ဇရာ) က အမြဲခြံရံပတ်ပတ်အပ်၏၊ တဏှာတည်းဟူသော မြှားက အမြဲစူးဝင်အပ်၏၊ တဏှာ (ဣစ္ဆာ) ကြောင့် အမြဲမပြတ် ပူပန်နေရ၏' ဟု ဖြေကြားတော်မူ၏။

၂၀. တတ္ထ [Pg.21] ဇရာ စ မရဏဉ္စ ဣမာနိ ဒွေ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနိ. ဇရာယံ ဌိတဿ အညထတ္တံ, မရဏံ ဝယော. တတ္ထ ဇရာယ စ မရဏဿ စ အတ္ထတော နာနတ္တံ. ကေန ကာရဏေန, ဂဗ္ဘဂတာပိ ဟိ မီယန္တိ, န စ တေ ဇိဏ္ဏာ ဘဝန္တိ. အတ္ထိ စ ဒေဝါနံ မရဏံ, န စ တေသံ သရီရာနိ ဇီရန္တိ. သက္ကတေဝ ဇရာယ ပဋိကမ္မံ ကာတုံ, န ပန သက္ကတေ မရဏဿ ပဋိကမ္မံ ကာတုံ အညတြေဝ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဣဒ္ဓိဝိသယာ. ယံ ပနာဟ တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏောတိ ဒိဿန္တိ ဝီတရာဂါ ဇီရန္တာပိ မီယန္တာပိ. ယဒိ စ ယထာ ဇရာမရဏံ, ဧဝံ တဏှာပိ သိယာ. ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗေ ယောဗ္ဗနဋ္ဌာပိ ဝိဂတတဏှာ သိယုံ. ယထာ စ တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, ဧဝံ ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, န စ သိယာ တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, န ဟိ ဇရာမရဏံ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော. ယထာ စ တဏှာ မဂ္ဂဝဇ္ဈာ, ဧဝံ ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ. ဣမာယ ယုတ္တိယာ အညမညေဟိ ကာရဏေဟိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ. ယဒိ စ သန္ဒိဿတိ ယုတ္တိသမာရူဠှံ အတ္ထတော စ အညတ္တံ, ဗျဉ္ဇနတောပိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

၂၀. ထိုဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ၌ ဆိုအပ်သော ဇရာနှင့် မရဏဟူသော ဤနှစ်ပါးတို့သည် သင်္ခတတရား (အကြောင်းပြုပြင်အပ်သော ခန္ဓာငါးပါး) ၏ သင်္ခတလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြ၏။ တည်ရှိဆဲ ခန္ဓာ၏ တခြားတစ်ပါးသော အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းသည် ဇရာမည်၏၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းသည် မရဏမည်၏။ ထိုစကား၌ ဇရာနှင့် မရဏတို့သည် အနက်အားဖြင့်လည်း ထူးခြား၏၊ သဒ္ဒါအားဖြင့်လည်း ထူးခြား၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - အမိဝမ်းတွင်း၌ရှိသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း သေဆုံးကြရသော်လည်း ၎င်းတို့သည် အိုမင်းခြင်း မရှိကြပေ။ နတ်တို့အားလည်း သေခြင်းရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် အိုမင်းခြင်း မရှိပေ။ အိုခြင်းတရားကို ဆေးဝါးကုသခြင်းဖြင့် တားဆီးကုစားနိုင်သော်လည်း၊ သေခြင်းတရားကိုမူ (တန်ခိုးရှင်တို့၏ တန်ခိုးပြာဋိဟာရကို ဖယ်ထား၍) တားဆီးကုစားရန် မတတ်နိုင်ပေ။ 'တဏှာတည်းဟူသော မြှားဖြင့် စူးဝင်အပ်၏' ဟု ဆိုရာ၌ - ကိလေသာ ကင်းပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အိုခြင်း၊ သေခြင်းသို့ ရောက်ရသည်ကို တွေ့မြင်ရ၏။ ထို့ကြောင့် တဏှာသည် ဇရာ၊ မရဏတို့နှင့် တခြားစီဖြစ်၏။ အကယ်၍ ဇရာ မရဏ ကဲ့သို့ပင် တဏှာသည်လည်း ထိုတရားနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ပျိုရွယ်သူအားလုံးတို့သည်လည်း တဏှာကင်းကြကုန်ရာ၏။ ထို့ပြင် တဏှာသည် ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း (သမုဒယ) ဖြစ်သကဲ့သို့ ဇရာ၊ မရဏသည်လည်း ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယ ဖြစ်ငြားအံ့၊ သို့မဟုတ် တဏှာသည် ဒုက္ခ၏သမုဒယ မဟုတ်ဘဲ ဇရာ၊ မရဏသည်သာ ဒုက္ခ၏သမုဒယ ဖြစ်ငြားအံ့၊ (ထိုသို့မဟုတ်တုံ) ဇရာ မရဏသည် ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယ မဟုတ်ပေ၊ တဏှာသည်သာလျှင် ဒုက္ခ၏ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာ စင်စစ်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ တဏှာသည် မဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်အပ်သကဲ့သို့ ဇရာ၊ မရဏသည်လည်း မဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်အပ်ရာ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ယုတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားသော အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း (တရားတို့၏) ကွဲပြားခြားနားမှုကို ရှာဖွေစိစစ်အပ်၏။ အကယ်၍ ယုတ္တိသို့ တင်ပြအပ်သဖြင့် အနက်အားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်ကို တွေ့မြင်ရပါက သဒ္ဒါအားဖြင့်လည်း ကွဲပြားခြားနားမှုကို ရှာဖွေစိစစ်အပ်၏။

သလ္လောတိ ဝါ ဓူပါယနန္တိ ဝါ ဣမေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထတော ဧကတ္တံ. န ဟိ ယုဇ္ဇတိ ဣစ္ဆာယ စ တဏှာယ စ အတ္ထတော အညတ္တံ. တဏှာယ အဓိပ္ပာယေ အပရိပူရမာနေ နဝသု အာဃာတဝတ္ထူသု ကောဓော စ ဥပနာဟော စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣမာယ ယုတ္တိယာ ဇရာယ စ မရဏဿ စ တဏှာယ စ အတ္ထတော အညတ္တံ.

'မြှား' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ပူပန်စေခြင်း' ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်သော ဤတရားတို့သည် အနက်သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီကြသည်) ဖြစ်၏။ ဣစ္ဆာ (အလိုဆန္ဒ) နှင့် တဏှာတို့သည် အနက်အားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်ဟု ယူဆရန် မသင့်ပေ။ တဏှာဖြင့် အလိုဆန္ဒ မပြည့်ဝသောအခါ ကိုးပါးသော ရန်ငြိုးဖွဲ့စရာဝတ္ထု (အာဃာတဝတ္ထု) တို့၌ အမျက်ထွက်ခြင်း (ကောဓ) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း (ဥပနာဟ) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ ဤသို့သော ယုတ္တိအားဖြင့် ဣစ္ဆာနှင့် တဏှာတို့သည် အနက်တူညီကြ၏။ ဇရာ၊ မရဏနှင့် တဏှာတို့သည်ကား အနက်အားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည်မှာ သင့်လျော်ပေ၏။

ယံ ပနိဒံ ဘဂဝတာ ဒွီဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတံ ဣစ္ဆာတိပိ တဏှာတိပိ, ဣဒံ ဘဂဝတာ ဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ အာရမ္မဏဝသေန ဒွီဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတံ ဣစ္ဆာတိပိ တဏှာတိပိ, သဗ္ဗာ ဟိ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ. ယထာ သဗ္ဗော အဂ္ဂိ ဥဏှတ္တလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏော, အပိ စ ဥပါဒါနဝသေန အညမညာနိ နာမာနိ လဘတိ, ကဋ္ဌဂ္ဂီတိပိ တိဏဂ္ဂီတိပိ သကလိကဂ္ဂီတိပိ ဂေါမယဂ္ဂီတိပိ ထုသဂ္ဂီတိပိ သင်္ကာရဂ္ဂီတိပိ, သဗ္ဗော ဟိ အဂ္ဂိ ဥဏှတ္တလက္ခဏောဝ. ဧဝံ သဗ္ဗာ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, အပိ တု အာရမ္မဏဥပါဒါနဝသေန အညမညေဟိ နာမေဟိ အဘိလပိတာ ဣစ္ဆာဣတိပိ တဏှာဣတိပိ သလ္လောဣတိပိ ဓူပါယနာဣတိပိ သရိတာဣတိပိ ဝိသတ္တိကာဣတိပိ သိနေဟောဣတိပိ ကိလမထောဣတိပိ လတာဣတိပိ မညနာဣတိပိ ဗန္ဓောဣတိပိ အာသာဣတိပိ ပိပါသာဣတိပိ အဘိနန္ဒနာဣတိပိ, ဣတိ သဗ္ဗာ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ. ယထာ စ ဝေဝစနေ ဝုတ္တာ.

မြတ်စွာဘုရားသည် 'ဣစ္ဆာ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'တဏှာ' ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော ဤတရားကို ပြင်ပအာရုံများ၏ အစွမ်းအားဖြင့် 'ဣစ္ဆာ'၊ 'တဏှာ' ဟူ၍ အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ အလုံးစုံသောတဏှာသည် အာရုံကို ငြိတွယ်စွဲလမ်းခြင်း (အဇ္ဈောသာန) လက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသော လက္ခဏာရှိ၏။ ဥပမာအားဖြင့် မီးအားလုံးသည် ပူပြင်းခြင်းလက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသောလက္ခဏာရှိသော်လည်း၊ မီးစွဲရာ မီးစာ၏အစွမ်းအားဖြင့် ထင်းမီး၊ မြက်မီး၊ အမှိုက်မီး၊ ဖွဲမီး စသည်ဖြင့် အမည်အမျိုးမျိုးတို့ကို ရရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ စင်စစ်အားဖြင့် မီးအားလုံးသည် ပူပြင်းခြင်းလက္ခဏာသာ ရှိကြ၏။ ထို့အတူပင် တဏှာအားလုံးသည် အာရုံကို ငြိတွယ်စွဲလမ်းခြင်း လက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသောလက္ခဏာရှိသော်လည်း၊ စွဲလမ်းရာအာရုံ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဣစ္ဆာ (အလိုဆန္ဒ)၊ တဏှာ၊ မြှား (သလ္လ)၊ ပူပန်စေတတ်ခြင်း (ဓူပါယန)၊ စီးဆင်းခြင်း (သရိတာ)၊ ငြိကပ်ခြင်း (ဝိသတ္တိကာ)၊ ချစ်ခင်စေးကပ်ခြင်း (သိနေဟ)၊ ပင်ပန်းခြင်း (ကိလမထ)၊ နွယ်ပင် (လတာ)၊ ငါ့ဥစ္စာဟု မှတ်ခြင်း (မညနာ)၊ အနှောင်အဖွဲ့ (ဗန္ဓ)၊ တောင့်တခြင်း (အာသာ)၊ မွတ်သိပ်ခြင်း (ပိပါသာ)၊ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း (အဘိနန္ဒနာ) စသည်ဖြင့် တခြားသော အမည်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသောတဏှာသည် အာရုံကို ငြိတွယ်စွဲလမ်းခြင်း လက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသောလက္ခဏာရှိ၏။ ဝေဝုစ် (ဝေဝစနဟာရ) ၌ ဆိုအပ်သကဲ့သို့တည်း။

‘‘အာသာ [Pg.22] စ ပိဟာ အဘိနန္ဒနာ စ, အနေကဓာတူသု သရာ ပတိဋ္ဌိတာ;

အညာဏမူလပ္ပဘဝါ ပဇပ္ပိတာ, သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလကာ’’တိ.

'တောင့်တခြင်း (အာသာ)၊ မက်မောခြင်း (ပိဟာ)၊ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း (အဘိနန္ဒနာ) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ၎င်းတို့သည် များစွာသောဓာတ်တို့၌ စီးဆင်းငြိကပ် တည်ရှိတတ်ကုန်၏။ မောဟ (အဝိဇ္ဇာ) တည်းဟူသော အမြစ်အရင်းမှ ဖြစ်ပေါ်ကာ ပြင်းစွာတောင့်တတတ်ကုန်၏။ ထိုတဏှာအားလုံးကို အမြစ်နှင့်တကွ ငါဘုရားသည် ပယ်သတ်ဖျက်ဆီးအပ်ပြီ' ဟု (ဆိုအပ်၏)။

တဏှာယေတံ ဝေဝစနံ. ယထာဟ ဘဂဝါ – ရူပေ တိဿ အဝိဂတရာဂဿ အဝိဂတစ္ဆန္ဒဿ အဝိဂတပေမဿ အဝိဂတပိပါသဿ အဝိဂတပရိဠာဟဿ. ဧဝံ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု ဝိညာဏေ အဝိဂတရာဂဿ အဝိဂတစ္ဆန္ဒဿ အဝိဂတပေမဿ အဝိဂတပိပါသဿ အဝိဂတပရိဠာဟဿ သဗ္ဗံ သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တဏှာယေတံ ဝေဝစနံ. ဧဝံ ယုဇ္ဇတိ.

ဤသည်မှာ တဏှာ၏ ဝေဝုစ် (အမည်ကွဲ) များ ဖြစ်ကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် 'တိဿ၊ ရူပက္ခန္ဓာ၌ ရာဂမကင်း၊ ဆန္ဒမကင်း၊ ချစ်ခြင်းမကင်း၊ မွတ်သိပ်ခြင်းမကင်း၊ ပူလောင်ခြင်းမကင်းသောသူအား...' ဟု ဟောကြားတော်မူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်တည်းဟူသော ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ရာဂ၊ ဆန္ဒ၊ ချစ်ခြင်း၊ မွတ်သိပ်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း မကင်းသေးသောသူအား... စသည်ဖြင့် သုတ်တော်တစ်ခုလုံးကို ချဲ့ထွင်အပ်၏။ ဤအလုံးစုံသည်လည်း တဏှာ၏ ဝေဝုစ်ပင်ဖြစ်၏။ ဤသို့ ယူဆခြင်းသည် သင့်လျော်ပေ၏။

၂၁. သဗ္ဗော ဒုက္ခူပစာရော ကာမတဏှာသင်္ခါရမူလကော, န ပန ယုဇ္ဇတိ သဗ္ဗော နိဗ္ဗိဒူပစာရော ကာမတဏှာပရိက္ခာရမူလကော. ဣမာယ ယုတ္တိယာ အညမညေဟိ ကာရဏေဟိ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

၂၁. ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) ၏ ဖြစ်ပွားခြင်း အလုံးစုံသည် ကာမတဏှာဟူသော အကြောင်းရင်း၊ သင်္ခါရဟူသော အကြောင်းရင်းရှိ၏။ သို့သော် ဒုက္ခမှ ငြီးငွေ့မှု (နိဗ္ဗိဒါ) ဖြစ်ခြင်း အလုံးစုံသည် ကာမတဏှာ၏ အခြံအရံဖြစ်သော ဝတ္ထုကာမဟူသော အကြောင်းရင်းရှိ၏ဟု ဆိုခြင်းသည် မသင့်လျော်ပေ။ ဤသို့သော ယုတ္တိမျိုးဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားသော အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ရှာဖွေစိစစ်အပ်၏။

ယထာ ဟိ ဘဂဝါ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ အသုဘံ ဒေသယတိ, ဒေါသစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တံ ဒေသယတိ. မောဟစရိတဿ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဒေသယတိ. ယဒိ ဟိ ဘဂဝါ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တံ စေတောဝိမုတ္တိံ ဒေသေယျ. သုခံ ဝါ ပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ သုခံ ဝါ ပဋိပဒံ ခိပ္ပာဘိညံ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝါ ပဟာနံ ဒေသေယျ, န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဧဝံ ယံ ကိဉ္စိ ရာဂဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ ဒေါသဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ မောဟဿ အနုလောမပ္ပဟာနံ. သဗ္ဗံ တံ ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမိ.

မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဂစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ဒေါသစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားတော်မူ၏။ မောဟစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားကို ဟောကြားတော်မူ၏။ စင်စစ်သော်ကား အကယ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဂစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိကို ဟောကြားတော်မူငြားအံ့၊ သို့မဟုတ် သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ (ချမ်းသာစွာကျင့်၍ ဉာဏ်နှေးသောလမ်းစဉ်)၊ သို့မဟုတ် သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ (ချမ်းသာစွာကျင့်၍ ဉာဏ်လျင်မြန်သောလမ်းစဉ်) သော်လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာကို ရှေ့သွားပြု၍ ရအပ်သော ကိလေသာပယ်ခြင်း (ပဟာန်) ကို ဟောကြားတော်မူငြားအံ့၊ ထိုဒေသနာတော်သည် အသပ္ပါယ (မလျောက်ပတ်) ဖြစ်သောကြောင့် မသင့်လျော်ပေ။ ဤနည်းအတိုင်း ရာဂကို ပယ်သတ်ရန် လျောက်ပတ်သောတရား၊ ဒေါသကို ပယ်သတ်ရန် လျောက်ပတ်သောတရား၊ မောဟကို ပယ်သတ်ရန် လျောက်ပတ်သောတရား အလုံးစုံတို့ကို ဝိစယဟာရဖြင့် ရွေးချယ်စိစစ်၍ ယုတ္တိဟာရဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်၏။ ဉာဏ်တော်၏ ကျက်စားရာ အာရုံနယ်ပယ်သည် အကြင်မျှလောက် ကျယ်ပြော၏၊ ထိုမျှလောက် အတိုင်းအရှည်ရှိသော ယုတ္တိဟာရဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်၏။

မေတ္တာဝိဟာရိဿ သတော ဗျာပါဒေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဗျာပါဒေါ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ကရုဏာဝိဟာရိဿ သတော ဝိဟေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိဟေသာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. မုဒိတာ ဝိဟာရိဿ သတော အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, အရတိ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ သတော ရာဂေါ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ရာဂေါ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အနိမိတ္တဝိဟာရိဿ သတော နိမိတ္တာနုသာရီ တေန တေနေဝ ဝိညာဏံ ပဝတ္တတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ[Pg.23], နိမိတ္တံ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အသ္မီတိ ဝိဂတံ အယမဟမသ္မီတိ န သမနုပဿာမိ. အထ စ ပန မေ ကိသ္မီတိ ကထသ္မီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ကထံကထာသလ္လံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိစိကိစ္ဆာ ကထံကထာသလ္လံ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

မေတ္တာဖြင့် နေလေ့ရှိသော သတိရှိသူအား ဒေါသသည် စိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ရှိလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ဒေါသသည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ ကရုဏာဖြင့် နေလေ့ရှိသော သတိရှိသူအား ညှဉ်းဆဲခြင်းသည် စိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ရှိလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းသည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ မုဒိတာဖြင့် နေလေ့ရှိသော သတိရှိသူအား မမွေ့လျော်ခြင်းသည် စိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ရှိလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ မမွေ့လျော်ခြင်းသည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ ဥပေက္ခာဖြင့် နေလေ့ရှိသော သတိရှိသူအား ရာဂသည် စိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ရှိလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ရာဂသည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ အနိစ္စာနုပဿနာကို အဦးပြု၍ ရအပ်သော သမာပတ်ဖြင့် နေလေ့ရှိသော သတိရှိသူအား သင်္ခါရနိမိတ်သို့ အစဉ်လျှောက်သော ဝိညာဉ်သည် ထိုထိုအနိစ္စနိမိတ် စသည်ဖြင့် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ သင်္ခါရနိမိတ်သည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ ငါဟူသော အမှတ်သည် ငါ့အား ကင်းပျောက်ပြီ၊ 'ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာသည် ငါဖြစ်၏' ဟု ငါမရှုတော့ပြီ။ ထိုသို့ မရှုသော်လည်း စင်စစ် ငါ့အား တစ်စုံတစ်ခုသော အရာ၌ 'ငါသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း' ဟု ယုံမှားခြင်း သို့လောသို့လောဟူသော မြှားသည် စိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ တည်ရှိလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုံမှားခြင်း သို့လောသို့လောဟူသော မြှားသည် ပယ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။

ယထာ ဝါ ပန ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိတက္ကသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ဝိတက္ကဝိစာရသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဥပေက္ခာသုခသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. တတိယံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ပီတိသုခသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ သတော ဥပေက္ခာသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အာကာသာနဉ္စာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

တစ်နည်းကား ဒေသနာတစ်ပါးလည်း ရှိသေး၏၊ ပထမဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ကာမရာဂနှင့် ဗျာပါဒတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (ဒုတိယဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား ဝိတက်နှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (ဒုတိယဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ဝိတက်ဝိစာရနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (တတိယဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား ဥပေက္ခာသုခနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (တတိယဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တတိယဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ပီတိသုခနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (စတုတ္ထဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား ဥပေက္ခာကြောင့် ဖြစ်သော သတိ၏ စင်ကြယ်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (စတုတ္ထဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ဥပေက္ခာနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား အာကာသာနဉ္စာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။

အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ သတော ရူပသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိညာဏဉ္စာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပန္နဿ သတော အာကာသာနဉ္စာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. အာကိဉ္စညာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ရူပဈာန်နှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား ဝိညာဏဉ္စာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား အာကာသာနဉ္စာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (အာကိဉ္စညာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား အာကိဉ္စညာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (အာကိဉ္စညာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။

အာကိဉ္စညာယတနံ [Pg.24] သမာပန္နဿ သတော ဝိညာဏဉ္စာယတနသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. နေဝသညာနာသညာယတနသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ သတော သညူပစာရာ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. သညာဝေဒယိတနိရောဓသဟဂတာ ဝါ သညာမနသိကာရာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ. ကလ္လတာပရိစိတံ စိတ္တံ န စ အဘိနီဟာရံ ခမတီတိ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ, ကလ္လတာပရိစိတံ စိတ္တံ အထ စ အဘိနီဟာရံ ခမတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ.

အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ဝိညာဏဉ္စာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား နေဝသညာနာသညာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော သတိရှိသူအား ထင်ရှားသော သညာကိစ္စကို ပြုတတ်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့သည် ထူးမြတ်သော အကျိုး (သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ တစ်နည်းကား သညာဝေဒယိတနိရောဓကို ဝင်စားအံ့ဟု နှလုံးပြုသောသူအား ပရိကံ၏အစွမ်းအားဖြင့်ဖြစ်သော သညာမနသိကာရတို့သည် ယုတ်လျော့ခြင်း အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ ထူးမြတ်သော အကျိုး (သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ်) အလို့ငှာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။ စွမ်းနိုင်သောအားဖြင့် ထိုထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော သမာပတ်တို့၌ လေ့ကျက်ထားသော စိတ်သည် အဘိညာဉ်ကို မခံနိုင်ဟူသော ဟောကြားချက်သည် မသင့်လျော်၊ လေ့ကျက်ထားသော စိတ်သည် စင်စစ် အဘိညာဉ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိ၏ဟူသော ဟောကြားချက်သည်သာ သင့်လျော်၏။

ဧဝံ သဗ္ဗေ နဝသုတ္တန္တာ ယထာဓမ္မံ ယထာဝိနယံ ယထာသတ္ထုသာသနံ သဗ္ဗတော ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗာတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘သဗ္ဗေသံ ဟာရာနံ ယာ ဘူမိ ယော စ ဂေါစရော တေသ’’န္တိ.

ဤသို့လျှင် ကိုးပါးသောအင်္ဂါရှိသော (ပိဋိကတ်သုံးပုံတည်းဟူသော) သုတ္တန်အားလုံးတို့ကို တရားသဘောအားလျော်စွာ၊ ဝိနည်းအားလျော်စွာ၊ ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်အားလျော်စွာ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဝိစယဟာရဖြင့် ရွေးချယ်စိစစ်၍ ယုတ္တိဟာရဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်က 'ဟာရအားလုံးတို့၏ အခြေခံမြေလည်းကောင်း၊ ကျက်စားရာအာရုံလည်းကောင်း ဖြစ်သော ဟာရသည် ယုတ္တိဟာရ ဖြစ်၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

နိယုတ္တော ယုတ္တိ ဟာရော.

ယုတ္တိဟာရ ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်း

၂၂. တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော? ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော’’တိ, အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော. ကိံ ဒေသေတိ? သဗ္ဗဓမ္မယာထာဝအသမ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ, တဿာ ဝိပလ္လာသာ ပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, တဿာ ပိယရူပံ သာတရူပံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပတ္ထနလက္ခဏော လောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ သုဘသညာ, တဿာ ဣန္ဒြိယာ သံဝရော ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿဥပဂမနလက္ခဏာ သုခသညာ, တဿာ အဿာဒေါ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတလက္ခဏာနံ ဓမ္မာနံ အသမနုပဿနလက္ခဏာ နိစ္စသညာ, တဿာ ဝိညာဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. အနိစ္စသညာဒုက္ခသညာအသမနုပဿနလက္ခဏာ အတ္တသညာ, တဿာ နာမကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မသမ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝိဇ္ဇာ, တဿာ သဗ္ဗံ နေယျံ ပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တဝိက္ခေပပဋိသံဟရဏလက္ခဏော သမထော, တဿ အသုဘာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣစ္ဆာဝစရပဋိသံဟရဏလက္ခဏော အလောဘော, တဿ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. အဗျာပဇ္ဇလက္ခဏော [Pg.25] အဒေါသော, တဿ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝတ္ထုအဝိပ္ပဋိပတ္တိလက္ခဏော အမောဟော, တဿ သမ္မာပဋိပတ္တိ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိနီလကဝိပုဗ္ဗကဂဟဏလက္ခဏာ အသုဘသညာ, တဿာ နိဗ္ဗိဒါ ပဒဋ္ဌာနံ. သာသဝဖဿပရိဇာနနလက္ခဏာ ဒုက္ခသညာ, တဿာ ဝေဒနာ ပဒဋ္ဌာနံ. သင်္ခတလက္ခဏာနံ ဓမ္မာနံ သမနုပဿနလက္ခဏာ အနိစ္စသညာ, တဿာ ဥပ္ပာဒဝယာ ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗဓမ္မအဘိနိဝေသလက္ခဏာ အနတ္တသညာ, တဿာ ဓမ္မသညာ ပဒဋ္ဌာနံ.

၂၂. ထိုဟာရတို့တွင် ပဒဋ္ဌာနဟာရသည် အဘယ်နည်း။ “မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို ဟောတော်မူ၏” ဟူသော ဤဟာရသည် ပဒဋ္ဌာနဟာရမည်၏။ အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်း။ ခပ်သိမ်းသောတရားတို့၏ မဖောက်မပြန်သောသဘောကို မထိုးထွင်းနိုင်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော အဝိဇ္ဇာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် လေးပါးသော ဝိပ္ပလ္လာသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အာရုံကို မျို၍ယူခြင်း လက္ခဏာရှိသော တဏှာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ချစ်အပ်သောသဘော၊ သာယာအပ်သောသဘော ဖြစ်၏။ အာရုံကို တောင့်တခြင်း လက္ခဏာရှိသော လောဘ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အဒိန္နာဒါန ဖြစ်၏။ အဆင်း သဏ္ဌာန် ဣတ္ထိနိမိတ် ပုရိသနိမိတ်ကို ယူခြင်း လက္ခဏာရှိသော သုဘသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ဣန္ဒြေကို မစောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ အာသဝ၏ အာရုံဖြစ်သော ဖဿဖြင့် အာရုံသို့ ကပ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သုခသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သာယာမှု (အဿာဒ) ဖြစ်၏။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဟူသော သင်္ခတလက္ခဏာရှိကုန်သော တရားတို့ကို ကောင်းစွာ မရှုမမြင်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော นိစ္စသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ဝိညာဉ် ဖြစ်၏။ အနိစ္စသညာ၊ ဒုက္ခသညာတို့ကို ကောင်းစွာ မရှုမမြင်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော အတ္တသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် နာမကာယ ဖြစ်၏။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့ကို ထိုးထွင်းခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဝိဇ္ဇာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အလုံးစုံသော သိအပ်သောတရား (ဉေယျဓမ္မ) ဖြစ်၏။ စိတ်ပျံ့လွင့်မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သမထ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အသုဘအာရုံ ဖြစ်၏။ အလိုရမက်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော အလောဘ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အဒိန္နာဒါနမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်း ဖြစ်၏။ မပြစ်မှားခြင်း လက္ခဏာရှိသော အဒေါသ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်း ဖြစ်၏။ အာရုံ၏ သဘောကို မလွဲမချော် သိခြင်း လက္ခဏာရှိသော အမောဟ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သမ္မာပဋိပတ် ဖြစ်၏။ ညိုမဲခြင်းစသည်ကို ယူခြင်း လက္ခဏာရှိသော အသုဘသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ငြီးငွေ့ခြင်း (နိဗ္ဗိဒါ) ဖြစ်၏။ အာသဝနှင့်တကွဖြစ်သော ဖဿကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဒုက္ခသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဟူသော သင်္ခတလက္ခဏာရှိကုန်သော တရားတို့ကို ကောင်းစွာ ရှုခြင်း လက္ခဏာရှိသော အနိစ္စသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အဖြစ်အပျက် (ဥပါဒ်ဝယ) ဖြစ်၏။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ စွဲလမ်းမှုမရှိခြင်း လက္ခဏာရှိသော အနတ္တသညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ဓမ္မသညာ ဖြစ်၏။

ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ကာမရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ဆဋ္ဌာယတနံ ဘဝရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, နိဗ္ဗတ္တဘဝါနုပဿိတာ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩကပ္ပနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ, အနာဝိလလက္ခဏော ပသာဒေါ သမ္ပသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနော စ. အဘိပတ္ထိယနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ, တဿာ အဝေစ္စပသာဒေါ ပဒဋ္ဌာနံ. အနာဝိလလက္ခဏော ပသာဒေါ, တဿ သဒ္ဓါ ပဒဋ္ဌာနံ. အာရမ္ဘလက္ခဏံ ဝီရိယံ, တဿ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. အပိလာပနလက္ခဏာ သတိ, တဿာ သတိပဋ္ဌာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧကဂ္ဂလက္ခဏော သမာဓိ, တဿ ဈာနာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဇာနနလက္ခဏာ ပညာ, တဿာ သစ္စာနိ ပဒဋ္ဌာနံ.

ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့သည် ကာမရာဂ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ရုပ်ရှိကုန်သော ငါးပါးသော ဣန္ဒြေတို့သည် ရူပရာဂ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော မနာယတနသည် ဘဝရာဂ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဘဝ၏ ဖြစ်ပေါ်မှုကို အဖန်ဖန် ရှုလေ့ရှိခြင်းသည် ငါးပါးသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ (ရှေး၌ပြုအပ်ဖူးသော ကောင်းမှုသည်) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်အမြင်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သဒ္ဓါသည် (အာရုံသို့) သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း လျှင် ထင်ရှားသောအခြင်းအရာ ရှိ၏။ ကြည်လင်ခြင်း (ပသာဒ) သည် မနောက်ကျုခြင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ ကောင်းစွာ ကြည်ညိုခြင်း လျှင် ထင်ရှားသောအခြင်းအရာ ရှိ၏။ အလွန်တောင့်တခြင်း လက္ခဏာရှိသော သဒ္ဓါ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် မလှုပ်မယှက် ကြည်ညိုခြင်း (အဝေစ္စပသာဒ) ဖြစ်၏။ မနောက်ကျုခြင်း လက္ခဏာရှိသော ကြည်လင်ခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သဒ္ဓါတရား ဖြစ်၏။ အားထုတ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဝီရိယ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သမ္မပ္ပဓာန် ဖြစ်၏။ မလွင့်မပါး (အာရုံ၌) စွဲမြဲခြင်း လက္ခဏာရှိသော သတိ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ တည်ကြည်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သမာဓိ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ဈာန်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အပြားအားဖြင့် သိခြင်း လက္ခဏာရှိသော ပညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် သစ္စာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

အပရော နယော, အဿာဒမနသိကာရလက္ခဏော အယောနိသောမနသိကာရော, တဿ အဝိဇ္ဇာ ပဒဋ္ဌာနံ. သစ္စသမ္မောဟနလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ, သာ သင်္ခါရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပုနဗ္ဘဝဝိရောဟဏလက္ခဏာ သင်္ခါရာ, တေ ဝိညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩပပစ္စယိကနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဝိညာဏံ, တံ နာမရူပဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမကာယရူပကာယသံဃာတလက္ခဏံ နာမရူပံ, တံ ဆဠာယတနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာနလက္ခဏံ ဆဠာယတနံ, တံ ဖဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စက္ခုရူပဝိညာဏသန္နိပါတလက္ခဏော ဖဿော, သော ဝေဒနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌအနုဘဝနလက္ခဏာ ဝေဒနာ, သာ တဏှာယ ပဒဋ္ဌာနံ. အဇ္ဈောသာနလက္ခဏာ တဏှာ, သာ ဥပါဒါနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩပပစ္စယိကံ ဥပါဒါနံ, တံ ဘဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နာမကာယရူပကာယသမ္ဘဝနလက္ခဏော ဘဝေါ, သော ဇာတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ခန္ဓပါတုဘဝနလက္ခဏာ ဇာတိ, သာ ဇရာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥပဓိပရိပါကလက္ခဏာ ဇရာ, သာ မရဏဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒလက္ခဏံ မရဏံ, တံ သောကဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဥဿုက္ကကာရကော သောကော, သော ပရိဒေဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ[Pg.26]. လာလပ္ပကာရကော ပရိဒေဝေါ, သော ဒုက္ခဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကာယသံပီဠနံ ဒုက္ခံ, တံ ဒေါမနဿဿ ပဒဋ္ဌာနံ. စိတ္တသံပီဠနံ ဒေါမနဿံ, တံ ဥပါယာသဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဩဒဟနကာရကော ဥပါယာသော, သော ဘဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ ဘဝင်္ဂါနိ ယဒါ သမဂ္ဂါနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဘဝန္တိ သော ဘဝေါ, တံ သံသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ. နိယျာနိကလက္ခဏော မဂ္ဂေါ, သော နိရောဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ.

တစ်ပါးသောနည်းကို ဟောတော်မူဦးအံ့။ သာယာသည်ဖြစ်၍ နှလုံးသွင်းခြင်း လက္ခဏာရှိသော အယောနိသောမနသိကာရ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်၏။ သစ္စာလေးပါးတို့၌ တွေဝေခြင်း လက္ခဏာရှိသော အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း လက္ခဏာရှိသော သင်္ခါရတို့သည် ဝိညာဉ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဥပပတ္တိဘဝသို့ ရောက်ခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဝိညာဉ်သည် နာမ်ရုပ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ နာမကာယ၊ ရူပကာယတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော နာမ်ရုပ်သည် သဠာယတန၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဣန္ဒြေတို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော သဠာယတနသည် ဖဿ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံ၊ စက္ခုဝိညာဉ်တို့၏ စုဝေးခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဖဿသည် ဝေဒနာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဝေဒနာသည် တဏှာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ အာရုံကို မျို၍ယူခြင်း (စွဲလမ်းခြင်း) လက္ခဏာရှိသော တဏှာသည် ဥပါဒါန်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဥပပတ္တိဘဝ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဥပါဒါန်သည် ဘဝ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ နာမကာယ၊ ရူပကာယတို့ကို ဖြစ်ထွန်းစေခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဘဝသည် ဇာတိ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဇာတိသည် ဇရာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ခန္ဓာတည်းဟူသော ဥပဓိ ရင့်ရော်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဇရာသည် မရဏ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ ပြတ်စဲခြင်း လက္ခဏာရှိသော မရဏသည် သောက၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို ပြုတတ်သော သောကသည် ပရိဒေဝ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို ပြုတတ်သော ပရိဒေဝသည် ဒုက္ခ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ကိုယ်ကို ပြင်းစွာ နှိပ်စက်ခြင်း ဖြစ်သော ဒုက္ခသည် ဒေါမနဿ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ စိတ်ကို ပြင်းစွာ နှိပ်စက်ခြင်း ဖြစ်သော ဒေါမနဿသည် ဥပါယာသ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ပြင်းစွာ လောင်မြိုက်ခြင်းကို ပြုတတ်သော ဥပါယာသသည် ဘဝ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤဘဝ၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့သည် အကြင်အခါ၌ ညီညွတ်စွာ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ ထိုအခါ၌ ထိုအင်္ဂါအစုသည် ဘဝမည်၏။ ထိုဘဝသည် သံသရာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်စေတတ်သော လက္ခဏာရှိသော မဂ်သည် နိရောဓ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။

တိတ္ထညုတာ ပီတညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပီတညုတာ ပတ္တညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပတ္တညုတာ အတ္တညုတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တညုတာ ပုဗ္ဗေကတပုညတာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ပုဗ္ဗေကတပုညတာ ပတိရူပဒေသဝါသဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပတိရူပဒေသဝါသော သပ္ပုရိသူပနိဿယဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သပ္ပုရိသူပနိဿယော အတ္တသမ္မာပဏိဓာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ သီလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, သီလာနိ အဝိပ္ပဋိသာရဿ ပဒဋ္ဌာနံ, အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ပါမောဇ္ဇံ ပီတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ပီတိ ပဿဒ္ဓိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ပဿဒ္ဓိ သုခဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သုခံ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒါယ ပဒဋ္ဌာနံ, နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝိမုတ္တိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဧဝံ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော ယော ကောစိ ပစ္စယော, သဗ္ဗော သော ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဇိနော’’တိ.

ဗဟုဿုတရှိသော ကလျာဏမိတ္တကို ဆည်းკပ်၍ သိသောသူ၏အဖြစ်သည် သပ္ပါယတရားနှင့်စပ်သော ပီတိကို ဖြစ်စေသဖြင့် ဘာဝနာပွားများ၍ သိသောသူ၏အဖြစ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သပ္ပါယတရားနှင့်စပ်သော ပီတိကို ဖြစ်စေသဖြင့် ဘာဝနာပွားများ၍ သိသောသူ၏အဖြစ်သည် ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အတိုင်းအရှည်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အတိုင်းအရှည်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်သည် မိမိ၏ ပဋ္ဌာနိယအင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသည်၏အဖြစ်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မိမိ၏ ပဋ္ဌာနိယအင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသည်၏အဖြစ်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်သည် ရှေး၌ပြုအပ်ခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုရှိသည်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ရှေး၌ပြုအပ်ခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုရှိသည်ကို သိသောသူ၏အဖြစ်သည် လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ နေရခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ နေရခြင်းသည် သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်ရခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်ရခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏。 မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်းသည် သီလတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သီလတို့သည် နှလုံးမသာမယာမဖြစ်ခြင်း (ဝိပ္ပဋိသာရကင်းခြင်း) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ နှလုံးမသာမယာမဖြစ်ခြင်းသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း (ပါမောဇ္ဇ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ပီတိ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ပီတိသည် ငြိမ်းအေးခြင်း (ပဿဒ္ဓိ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏。 ငြိမ်းအေးခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်း (သုခ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ချမ်းသာခြင်းသည် သမာဓိ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သမာဓိသည် ဟုတ်မှန်စွာ သိမြင်သော ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်သည် ငြီးငွေ့ခြင်း (နိဗ္ဗိဒါ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းသည် မဂ် (ဝိရာဂ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မဂ်သည် ဝိမုတ္တိ (ဖိုလ်) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဝิမုတ္တိသည် ဝိမုတ္တိဉာဏ်အမြင် (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော အားကြီးသောအကြောင်း (ဥပနိဿယ) သည်လည်းကောင်း၊ ကြွင်းသောအကြောင်း (ပစ္စယ) သည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုအလုံးစုံသည် နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို ဟောတော်မူ၏” ဟု အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် မိန့်တော်မူခဲ့၏။

နိယုတ္တော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော.

ပဒဋ္ဌာနဟာရကို သုတ်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်ပြီးပြီ။

၅. လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၅. လက္ခဏဟာရဝိဘင်း

၂၃. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရော? ‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ’’တိ, အယံ လက္ခဏော ဟာရော. ကိံ လက္ခယတိ? ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ, တေသံ ဓမ္မာနံ ဧကသ္မိံ ဓမ္မေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာဟ ဘဂဝါ –

၂၃. ထိုဟာရတို့တွင် လက္ခဏဟာရသည် အဘယ်နည်း။ “တစ်ခုသောတရားကို ဟောအပ်သော်” ဟူသော ဤဟာရသည် လက္ခဏဟာရမည်၏။ အဘယ်ကို မှတ်သနည်း။ အကြင်တူညီသော လက္ခဏာရှိကုန်သော တရားတို့တွင် တစ်ခုသောတရားကို ပါဠိတော်၌ ဟောကြားအပ်သော် ကြွင်းကုန်သောတရားတို့ကိုလည်း ဟောကြားပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရ၏။ အဘယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်သနည်း။ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ဖြစ်၏။

‘‘စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝဋ္ဌိတံ ဣတ္တရံ ပရိတ္တံ ပဘင်္ဂု ပရတော ဒုက္ခံ ဗျသနံ စလနံ ကုက္ကုဠံ သင်္ခါရံ ဝဓကံ အမိတ္တမဇ္ဈေ. ဣမသ္မိံ စက္ခုသ္မိံ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ ဘဝန္တိ. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗာနိ ဟိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာနိ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

ရဟန်းတို့၊ စက္ခု (မျက်စိ) သည် အမြဲမတည်၊ ခဏမျှသာတည်၍ နည်းပါးသောသက်တမ်းရှိ၏။ ပျက်စီးလွယ်၏၊ ရန်သူနှင့်တူ၏၊ ဆင်းရဲခြင်းရှိ၏၊ ပျက်စီးခြင်းရှိ၏၊ လှုပ်ရှားခြင်းရှိ၏၊ ပြာပူနှင့်တူ၏၊ ပြုပြင်မှုရှိ၏၊ သတ်တတ်၏၊ ရန်သူတို့၏အလယ်၌ ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤသုတ်၌ စက္ခု (မျက်စိ) ကို ဟောတော်မူသည်ရှိသော် ကြွင်းကုန်သော အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ဖြစ်သော အာယတနတို့ကိုလည်း ဟောတော်မူရာရောက်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ခပ်သိမ်းကုန်သော အဇ္ဈတ္တအာယတန ခြောက်ပါးတို့သည် သတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် တူညီသော လက္ခဏာရှိကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဤသို့ ဟောတော်မူ၏ -

‘‘အတီတေ[Pg.27], ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောဟိ, အနာဂတံ ရူပံ မာ အဘိနန္ဒိ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ စာဂါယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဇ္ဇ. ဣမသ္မိံ ရူပက္ခန္ဓေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ခန္ဓာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗေ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ယမကောဝါဒသုတ္တေ ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာ ဝုတ္တာ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

ရာဓ၊ သင်သည် အတိတ်ဖြစ်သော ရုပ်၌ ငဲ့ကွက်ခြင်း ကင်းလော့။ အနာဂတ်ဖြစ်သော ရုပ်ကိုလည်း အလွန်မနှစ်သက်လင့်။ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ငြီးငွေ့ခြင်းငှာ၊ စွဲမက်မှုကင်းခြင်းငှာ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှာ၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းငှာ ကျင့်လော့။ ဤရူပက္ခန္ဓာကို ဟောတော်မူသည်ရှိသော် ကြွင်းကုန်သော ခန္ဓာတို့ကိုလည်း ဟောတော်မူရာရောက်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ခပ်သိမ်းကုန်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ယမကောဝါဒသုတ်၌ သတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် တူညီသော လက္ခဏာရှိကြောင်း ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဤသို့ ဟောတော်မူ၏ -

‘‘ယေသဉ္စ သုသမာရဒ္ဓါ, နိစ္စံ ကာယဂတာသတိ;

အကိစ္စံ တေ န သေဝန္တိ, ကိစ္စေ သာတစ္စကာရိနော’’.

အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကာယသို့ရှုသော သတိ (ကာယဂတာသတိ) ကို အမြဲမပြတ် ကောင်းစွာ အားထုတ်အပ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မပြုအပ်သောကိစ္စကို မမှီဝဲကြကုန်၊ ပြုအပ်သောကိစ္စ (ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်း) ၌ အမြဲမပြတ် လုံ့လပြုလေ့ရှိကြကုန်၏။

ဣတိ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝုတ္တာယ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ ဝေဒနာဂတာ သတိ စိတ္တဂတာ ဓမ္မဂတာ စ. တထာ ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ မုတံ ဝါတိ ဝုတ္တေ ဝုတ္တံ ဘဝတိ ဝိညာတံ. ယထာ စာဟ ဘဂဝါ –

ဤသို့ ကာယ၌ အာရုံပြုသော ကာယဂတာသတိကို ဟောတော်မူသည်ရှိသော် ဝေဒနာ၌ အာရုံပြုသော သတိ၊ စိတ်၌ အာရုံပြုသော သတိ၊ ဓမ္မ၌ အာရုံပြုသော သတိတို့ကိုလည်း သတိပဋ္ဌာန်အဖြစ်ဖြင့် တူညီသောလက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဟောတော်မူရာရောက်၏။ ထိုနည်းတူစွာ 'မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ တွေ့ထိအပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံ' ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်ရှိသော် (ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်မဟောသော်လည်း) မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သော အာရုံကိုလည်း တူညီသောလက္ခဏာရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူရာရောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဤသို့ ဟောတော်မူ၏ -

တသ္မာတိဟ တွံ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ‘‘အာတာပီ’’တိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ, ‘‘သမ္ပဇာနော’’တိ ပညိန္ဒြိယံ, ‘‘သတိမာ’’တိ သတိန္ဒြိယံ, ‘‘ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿ’’န္တိ သမာဓိန္ဒြိယံ, ဧဝံ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန, ဧကလက္ခဏတ္တာ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ.

ထို့ကြောင့် ရဟန်း၊ သင်သည် ဤသာသနာတော်၌ ပြင်းစွာသောလုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍၊ ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသည်ဖြစ်၍၊ သတိရှိသည်ဖြစ်၍၊ လောက၌ အဘိဇ္ဈာနှင့် ဒေါမနဿတို့ကို ဖယ်ဖျောက်၍ ကာယ၌ ကာယကို အဖန်တလဲလဲ ရှုလျက် နေလော့။ 'အတ္တာပီ' ဟူသောပုဒ်ဖြင့် ဝီရိယိန္ဒြေကို ဆိုလို၏။ 'သမ္ပဇာနော' ဟူသောပုဒ်ဖြင့် ပညိန္ဒြေကို ဆိုလို၏။ 'သတိမာ' ဟူသောပုဒ်ဖြင့် သတိန္ဒြေကို ဆိုလို၏။ 'ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ' ဟူသောပုဒ်ဖြင့် သမာဓိန္ဒြေကို ဆိုလို၏။ ဤသို့ ကာယ၌ ကာယကို အဖန်တလဲလဲ ရှုလျက်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဣန္ဒြေလေးပါးတို့၏ တူညီသော လက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

၂၄. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စ ဗလာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စသု ဗလေသု ဘာဝိယမာနေသု သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဘာဝိယမာနေသု အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗေဝ ဗောဓင်္ဂမာ ဓမ္မာ ဗောဓိပက္ခိယာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန, သဗ္ဗေ ဟိ ဗောဓင်္ဂမာ ဗောဓိပက္ခိယာ နေယျာနိကလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, တေ ဧကလက္ခဏတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

၂၄. သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် ဗိုလ်ငါးပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဗိုလ်ငါးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသော မဂ်သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်၏။ သစ္စာလေးပါးကို သိကြောင်းဖြစ်သော ဗောဓိပက္ခိယတရား အားလုံးတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ခပ်သိမ်းကုန်သော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် ဝဋ်မှထွက်မြောက်ခြင်းဟူသော တူညီသော လက္ခဏာရှိကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ တူညီသော လက္ခဏာရှိကြသဖြင့် ထိုတရားတို့သည် ပွားများခြင်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏတ္တာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု ဝိပလ္လာသာ ပဟီယန္တိ, အာဟာရာ [Pg.28] စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, ဥပါဒါနေဟိ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ယောဂေဟိ စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဂန္ထေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တော ဘဝတိ, အာသဝေဟိ စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဩဃေဟိ စ နိတ္ထိဏ္ဏော ဘဝတိ, သလ္လေဟိ စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, အဂတိဂမနေဟိ န အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏတ္တာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ.

ဤအတူပင် အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း တူညီသောလက္ခဏာရှိကြသဖြင့် ပယ်သတ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သည်ရှိသော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပလ္လာသတရားတို့သည် ကွာပျောက်ကုန်၏၊ အာဟာရလေးပါးတို့သည်လည်း ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏၊ ဥပါဒါန်တို့မှ ကင်းလွတ်၍ စွဲလမ်းခြင်းမရှိသူ ဖြစ်၏၊ ယောဂတရားတို့နှင့် ကင်းပြတ်သူဖြစ်၏၊ ဂန္ထတရားတို့နှင့် မယှဉ်စပ်သူဖြစ်၏၊ အာသဝေါတရားတို့ ကင်းငြိမ်းသူဖြစ်၏၊ ဩဃတရားတို့မှ ကူးမြောက်သူဖြစ်၏၊ တဏှာစသော မြှားတို့မှ လွတ်ကင်းသူဖြစ်၏၊ ဝိညာဏဋ္ဌိတိတို့သည်လည်း ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏၊ မလားအပ်သော အဂတိတရားတို့ဖြင့် အဂတိသို့ မရောက်တော့ပေ။ ဤသို့လျှင် အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း တူညီသော လက္ခဏာရှိကြသဖြင့် ပယ်သတ်ခြင်း၊ ကွယ်ပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

ယတ္ထ ဝါ ပန ရူပိန္ဒြိယံ ဒေသိတံ, ဒေသိတာ တတ္ထေဝ ရူပဓာတု ရူပက္ခန္ဓော ရူပဉ္စာယတနံ. ယတ္ထ ဝါ ပန သုခါ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဒုက္ခသမုဒယော စ အရိယသစ္စံ. ယတ္ထ ဝါ ပန ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဒုက္ခဉ္စ အရိယသစ္စံ. ယတ္ထ ဝါ ပန အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဒေသိတာ, ဒေသိတံ တတ္ထ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ သဗ္ဗော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ကေန ကာရဏေန, အဒုက္ခမသုခါယ ဟိ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာ အနုသေတိ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. သော စ သရာဂသဒေါသသမောဟသံကိလေသပက္ခေန ဟာတဗ္ဗော, ဝီတရာဂဝီတဒေါသဝီတမောဟအရိယဓမ္မေဟိ ဟာတဗ္ဗော.

တစ်နည်းအားဖြင့် အကြင်ဒေသနာ၌ ရူပိန္ဒြေ (ရုပ်ဣန္ဒြေ) ကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုဒေသနာ၌သာလျှင် ရူပဓာတ်၊ ရူပက္ခန္ဓာ၊ ရူပါယတနတို့ကို ဖောက်ပြန်ခြင်းဟူသော တူညီသောလက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဟောကြားပြီး ဖြစ်၏။ အကြင်ဒေသနာ၌ သုခဝေဒနာကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုဒေသနာ၌ သုခိန္ဒြေ၊ သောမနဿိန္ဒြေနှင့် ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာတို့ကို တူညီသောလက္ခဏာရှိသဖြင့် ဟောကြားပြီးဖြစ်၏။ အကြင်ဒေသနာ၌ ဒုက္ခဝေဒနာကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုဒေသနာ၌ ဒုက္ခိန္ဒြေ၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေနှင့် ဒုက္ခအရိယသစ္စာတို့ကို ဟောကြားပြီးဖြစ်၏။ အကြင်ဒေသနာ၌ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုဒေသနာ၌ ဥပေက္ခိန္ဒြေနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားအားလုံးကို ဟောကြားပြီးဖြစ်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ၌ အဝိဇ္ဇာသည် အစဉ်ကိန်းဝပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ သင်္ခါရဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဝိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဝိညာဉ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် နာမ်ရုပ် ဖြစ်ပေါ်၏။ နာမ်ရုပ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် သဠာယတန ဖြစ်ပေါ်၏။ သဠာယတနဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖဿ ဖြစ်ပေါ်၏။ ဖဿဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်၏။ ဝေဒနာဟူသော အကြောင်းကြောင့် တဏှာ ဖြစ်ပေါ်၏။ တဏှာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဥပါဒါန် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဥပါဒါန်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဘဝ ဖြစ်ပေါ်၏။ ဘဝဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇာတိ ဖြစ်ပေါ်၏။ ဇာတိဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသတို့ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုအကြောင်းတရားနှင့် တကွဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့၏ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်းကို တပ်မက်ခြင်း၊ ပြစ်မှားခြင်း၊ တွေဝေခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာအဖို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တပ်မက်မှုကင်းခြင်း၊ ပြစ်မှားမှုကင်းခြင်း၊ တွေဝေမှုကင်းခြင်းဟူသော မြတ်သောတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ယူအပ်၏။

ဧဝံ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကိစ္စတော စ လက္ခဏတော စ သာမညတော စ စုတူပပါတတော စ, တေသံ ဓမ္မာနံ ဧကသ္မိံ ဓမ္မေ ဝုတ္တေ အဝသိဋ္ဌာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေ’’တိ.

ဤသို့လျှင် ကောင်းစွာဆောင်ခြင်းစသော ကိစ္စအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သဘောလက္ခဏာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနိစ္စစသော သာမညအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘင်ဥပါဒ်အားဖြင့်လည်းကောင်း တူညီသော လက္ခဏာရှိကြကုန်သော တရားတို့တွင် တစ်ခုသောတရားကို ဟောတော်မူအပ်သည်ရှိသော် ကြွင်းသောတရားတို့ကိုလည်း ဟောတော်မူအပ်သည်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်က 'ဝုတ္တမ္ဟိ ဧကဓမ္မေ' (တစ်ခုသောတရားကို ဟောအပ်သည်ရှိသော်) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော လက္ခဏော ဟာရော.

သဘောလက္ခဏာကို ဆောင်တတ်သော လက္ခဏဟာရ ပြီးဆုံးပြီ။

၆. စတုဗျူဟဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၆. စတုဗျူဟဟာရကို ခွဲခြားပြခြင်း။

၂၅. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရော? ‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော’’တိ အယံ. ဗျဉ္ဇနေန သုတ္တဿ နေရုတ္တဉ္စ အဓိပ္ပာယော စ နိဒါနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ စ ဂဝေသိတဗ္ဗော[Pg.29]. တတ္ထ ကတမံ နေရုတ္တံ, ယာ နိရုတ္တိပဒသံဟိတာ, ယံ ဓမ္မာနံ နာမသော ဉာဏံ. ယဒါ ဟိ ဘိက္ခု အတ္ထဿ စ နာမံ ဇာနာတိ, ဓမ္မဿ စ နာမံ ဇာနာတိ, တထာ တထာ နံ အဘိနိရောပေတိ. အယဉ္စ ဝုစ္စတိ အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော ဗျဉ္ဇနကုသလော နိရုတ္တိကုသလော ပုဗ္ဗာပရကုသလော ဒေသနာကုသလော အတီတာဓိဝစနကုသလော အနာဂတာဓိဝစနကုသလော ပစ္စုပ္ပန္နာဓိဝစနကုသလော ဣတ္ထာဓိဝစနကုသလော ပုရိသာဓိဝစနကုသလော နပုံသကာဓိဝစနကုသလော ဧကာဓိဝစနကုသလော အနေကာဓိဝစနကုသလော, ဧဝံ သဗ္ဗာနိ ကာတဗ္ဗာနိ ဇနပဒနိရုတ္တာနိ သဗ္ဗာ စ ဇနပဒနိရုတ္တိယော. အယံ နိရုတ္တိပဒသံဟိတာ.

၂၅. ထိုဟာရတို့တွင် စတုဗျူဟဟာရသည် အဘယ်နည်း။ 'နေရုတ္တမဓိပ္ပါယော' အစရှိသော ဟာရသည် စတုဗျူဟဟာရ မည်၏။ သဒ္ဒါကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ပါဠိတော်၏ ဝိဂြိုဟ်ကိုလည်းကောင်း၊ အလိုဆန္ဒကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းရင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရှေ့နောက်အဆက်အစပ်ကိုလည်းကောင်း ရှာဖွေအပ်၏။ ထိုလေးပါးတို့တွင် ဝိဂြိုဟ်သည် အဘယ်နည်း။ ပုဒ်တို့၌ ယှဉ်စပ်သော ဝိဂြိုဟ်သည်လည်းကောင်း၊ တရားတို့ကို အမည်အားဖြင့် သိစေတတ်သော ဉာဏ်သည်လည်းကောင်း ဝိဂြိုဟ်မည်၏။ ရဟန်းသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ အမည်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိတော်၏ အမည်ကိုလည်းကောင်း သိသောအခါ ထိုထိုသို့သော နည်းနာတို့ဖြင့် ထိုအမည်ဝေါဟာရကို ဖွင့်ဆိုဟောကြား၏။ ထိုသို့သော ရဟန်းကို အနက်၌ လိမ္မာသူ၊ ပါဠိ၌ လိမ္မာသူ၊ ဝါကျ၌ လိမ္မာသူ၊ ဝိဂြိုဟ်၌ လိမ္မာသူ၊ ရှေ့နောက်အစပ်၌ လိမ္မာသူ၊ တရားဟောကြားခြင်း၌ လိမ္မာသူ၊ အတိတ်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ အနာဂတ်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ ပစ္စုပ္ပန်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ ဣတ္ထိလိင်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ ပုမ္လိင်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ နပုံသကလိင်ပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ တစ်ခုသောပညတ်၌ လိမ္မာသူ၊ များစွာသောပညတ်၌ လိမ္မာသူဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဇနပုဒ်၌ဖြစ်သော သဒ္ဒဝေါဟာရပုဒ် အားလုံးတို့ကို ပါဠိ၌ ဝိဂြိုဟ်၏အစွမ်းဖြင့် ပြုအပ်၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။ လောကဝေါဟာရ နာမပညတ်အားလုံးတို့ကို ပြုအပ်၏။ ဤသည်မှာ ပုဒ်တို့၌ ယှဉ်စပ်သော ဝိဂြိုဟ် ဖြစ်၏။

၂၆. တတ္ထ ကတမော အဓိပ္ပာယော?

၂၆. ထိုလေးပါးတို့တွင် အလိုဆန္ဒသည် အဘယ်နည်း။

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

မိုးကာလ၌ ကြီးစွာသောထီးသည် ဆောင်သောသူကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ စင်စစ်သဖြင့် တရားကိုကျင့်သောသူကို ကုသိုလ်တရားသည် စောင့်ရှောက်၏။ ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော ကုသိုလ်တရား၏ အကျိုးကျေးဇူးကား ဤသည်ပင်ဖြစ်၏၊ တရားကျသောသူသည် မကောင်းသော အပါယ်လေးဘုံသို့ မလားရပေ။

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အပါယေဟိ ပရိမုစ္စိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဓမ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

ဤဒေသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ "အပါယ်လေးပါးတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသူတို့သည် တရားစောင့်သောသူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်" ဟူသည်မှာ ဤဒေသနာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်၏။

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတော, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စ;

ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထ, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာ’’တိ.

"အိမ်ချံစပ်ဝယ် ဖောက်ထွင်းခိုးယူရာ၌ ဥစ္စာထုပ်နှင့်တကွ အမိဖမ်းခံရသော ခိုးသူသည် မိမိ၏ ခိုးမှုကြောင့် ဥစ္စာရှင်တို့ကသော်လည်းကောင်း၊ မင်းချင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံရသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိသော ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည်လည်း သေလွန်ပြီးနောက် တမလွန်ဘဝ၌ မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကြောင့် သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ခံရ၏" ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? သဉ္စေတနိကာနံ ကတာနံ ကမ္မာနံ ဥပစိတာနံ ဒုက္ခဝေဒနီယာနံ အနိဋ္ဌံ အသာတံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘဝိဿတီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

ဤဒေသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ "စေတနာဖြင့် ပြုလုပ်ဆည်းပူးအပ်၍ ဆင်းရဲသောအကျိုးကို ပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံတို့၏ အလိုမရှိအပ်၊ မသာယာအပ်သော အကျိုးဝိပါက်ကို ခံစားကြရလိမ့်မည်" ဟူသည်မှာ ဤဒေသနာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်၏။

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခ’’န္တိ.

"မိမိ၏ ချမ်းသာကို ရှာဖွေသူဖြစ်ပါလျက်၊ မိမိတို့ကဲ့သို့ပင် ချမ်းသာကို အလိုရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို တုတ်၊ တုတ်လှံကန် စသည်တို့ဖြင့် ညှဉ်းဆဲသောသူသည် သေလွန်ပြီးနောက် တမလွန်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို မရနိုင်" ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ သုခေန အတ္ထိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ပါပကမ္မံ န ကရိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

ဤဒေသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ "ချမ်းသာကို လိုလားကြမည့်သူတို့သည် မကောင်းသောအမှု (အကုသိုလ်ကံ) ကို ပြုလုပ်ကြလိမ့်မည်မဟုတ်" ဟူသည်မှာ ဤဒေသနာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်၏။

‘‘မိဒ္ဓီ [Pg.30] ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ, နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တသာယီ;

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ.

"အကြင်သူသည် အစားအစာကို အလွန်အကျွံစားတတ်သဖြင့် ငိုက်မျဉ်းလျက်၊ အိပ်ကြူးလျက်၊ အစာကျွေး၍ မွေးမြူထားသော ဝက်ကြီးကဲ့သို့ ဘေးစောင်းလိုက်၊ ပြန်လှည့်လိုက်ဖြင့် တလူးလူးတလဲလဲ အိပ်လေ့ရှိ၏။ ထိုအခါ ပညာနည်းသော ထိုသူသည် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် အမိဝမ်းတိုက်သို့ ကပ်ရောက်ရ၏" ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဇရာမရဏေန အဋ္ဋိယိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဘဝိဿန္တိ ဘောဇနေ မတ္တညုနော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိပဿကာ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သဂါရဝါ စ သဗြဟ္မစာရီသု ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော.

ဤသို့ ဟောတော်မူခြင်း၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ "အိုခြင်း၊ သေခြင်းမှ ငြီးငွေ့လွတ်မြောက်လိုသူတို့သည် အစားအစာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်၊ ဣန္ဒြေတို့၌ ပိတ်အပ်သော တံခါးရှိသူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်၊ ညဉ့်ဦးယံနှင့် မိုးသောက်ယံပတ်လုံး နိုးကြားလျက် ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်း၌ အစဉ်မပြတ် အားထုတ်သူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ ဝိပဿနာရှုသူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်၊ မထေရ်ကြီး၊ မထေရ်လတ်၊ မထေရ်ငယ် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ ရိုသေကျိုးနွံမှု ရှိသူများ ဖြစ်လာကြလိမ့်မည်" ဟူသည်မှာ ဤသို့ဟောတော်မူရာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်၏။

‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ;

အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ’’တိ.

"မမေ့မလျော့ခြင်း (အပ္ပမာဒ) သည် မသေရာနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းလမ်းဖြစ်၏။ မေ့လျော့ခြင်း (ပမာဒ) သည် သေခြင်း၏ လမ်းဖြစ်၏။ မမေ့မလျော့သောသူတို့သည် သေလွန်ကြသော်လည်း မသေသူများနှင့် တူကုန်၏။ မေ့လျော့သောသူတို့မူကား အသက်ရှင်လျက် ရှိကြသော်လည်း သေပြီးသူများနှင့် တူကုန်၏" ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ အမတပရိယေသနံ ပရိယေသိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. အယံ အဓိပ္ပာယော.

ဤသို့ ဟောတော်မူခြင်း၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ "မသေရာတရား (နိဗ္ဗာန်) ကို ရှာဖွေလိုသူတို့သည် မမေ့မလျော့သော သတိရှိကြသည်ဖြစ်၍ နေထိုင်ကျင့်ကြံကြလိမ့်မည်" ဟူသည်မှာ ဤသို့ဟောတော်မူခြင်း၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ အလိုတော်ပင် ဖြစ်၏။

၂၇. တတ္ထ ကတမံ နိဒါနံ? ယထာ သော ဓနိယော ဂေါပါလကော ဘဂဝန္တံ အာဟ –

၂၇. ထိုလေးပါးတို့တွင် အကြောင်းရင်း (နိဒါန်း) ကား အဘယ်နည်း။ နွားထိန်းဖြစ်သော ဓနိယသည် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ မည်သို့ လျှောက်ထားခဲ့သနည်းဟူမူ -

‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါမာ ဂေါဟိ တထေဝ နန္ဒတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာ, န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ.

"သားသမီးရှိသောသူသည် သားသမီးတို့ကြောင့် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ရ၏။ နွားရှိသောသူသည်လည်း နွားတို့ကြောင့် ထို့အတူပင် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ရ၏။ လူတို့အား သားနွားစသော ဥပဓိ (ပိုင်ဆိုင်မှုဥစ္စာ) တို့ကြောင့် နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ရ၏။ ဥပဓိမရှိသောသူသည်ကား အဘယ်သို့လျှင် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်နိုင်ပါအံ့နည်း" ဟု လျှောက်ထား၏။

ဘဂဝါ အာဟ –

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ပြန်လည်၍ ဤသို့ ဟောတော်မူ၏။ မည်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘သောစတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါပိကော ဂေါဟိ တထေဝ သောစတိ;

ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာ, န ဟိ သော သောစတိ ယော နိရူပဓီ’’တိ.

"သားသမီးရှိသောသူသည် သားသမီးတို့ကြောင့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြရ၏။ နွားရှိသောသူသည်လည်း နွားတို့ကြောင့် ထို့အတူပင် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြရ၏။ လူတို့အား သားနွားစသော ဥပဓိ (ပိုင်ဆိုင်မှုဥစ္စာ) တို့ကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်းဖြစ်ရ၏။ ဥပဓိမရှိသောသူသည်ကား အဘယ်သို့လျှင် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြရပါအံ့နည်း" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ [Pg.31] ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရံ ပရိဂ္ဂဟံ ဥပဓိ အာဟာ’’တိ. ယထာ စ မာရော ပါပိမာ ဂိဇ္ဈကူဋာ ပဗ္ဗတာ ပုထုသိလံ ပါတေသိ, ဘဂဝါ အာဟ –

ဤအကြောင်းခြင်းရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပြင်ပပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သော သားနွားအစရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းများကို 'ဥပဓိ' ဟု ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် ယုတ်မာသော မာရ်နတ်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်မှ ကြီးစွာသော ကျောက်တုံးကြီးကို လှိမ့်ချပစ်ချရာတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူ၏။ မည်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘သစေပိ ကေဝလံ သဗ္ဗံ, ဂိဇ္ဈကူဋံ စလေဿသိ ;

နေဝ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ, ဗုဒ္ဓါနံ အတ္ထိ ဣဉ္ဇိတံ.

"မာရ်ယုတ်... သင်သည် တစ်တောင်လုံး အကြွင်းမဲ့ရှိသော ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ကြီးကို အကယ်၍ လှုပ်ခါစေနိုင်သော်လည်း၊ ကိလေသာမှ စင်စစ်ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်တော်မူပြီးကြကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့အား တုန်လှုပ်ခြင်းသည် မရှိသည်သာတည်း။"

နဘံ ဖလေယျပ္ပထဝီ စလေယျ, သဗ္ဗေဝ ပါဏာ ဥဒ သန္တသေယျုံ;

သလ္လမ္ပိ စေ ဥရသိ ကမ္ပယေယျုံ, ဥပဓီသု တာဏံ န ကရောန္တိ ဗုဒ္ဓါ’’တိ.

"အကယ်၍ ကောင်းကင်ပြင်တစ်ခုလုံး ကွဲအက်သွားစေကာမူ၊ မြေပြင်တစ်ခုလုံး လှုပ်ခါသွားစေကာမူ၊ သတ္တဝါအားလုံးပင် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ကြစေကာမူ၊ ရင်ဘတ်၌ မြှားစူးဝင်၍ တုန်လှုပ်စေဦးတော့ ထိုသို့ဖြစ်စေကာမူ မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်တည်းဟူသော ဥပဓိတို့၌ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို မပြုကြကုန်" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ကာယံ ဥပဓိံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

ဤအကြောင်းအရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို 'ဥပဓိ' ဟု ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ ;

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ’’တိ.

"သံဖြင့်ပြီးသော ထိတ်ကွင်း၊ သစ်သားဖြင့်ပြီးသော ထိတ်တုံး၊ ပြိန်မြက်တို့ဖြင့် ကျစ်အပ်သော ကြိုးစသည့် နှောင်ဖွဲ့ခြင်းမျိုးကို ပညာရှိတို့သည် မြဲမြံသော အနှောင်အဖွဲ့ဟူ၍ မဆိုကြကုန်။ ရတနာနားတောင်းတို့ကို ဆင်ယင်သော သားသမီးတို့၌လည်းကောင်း၊ မယားတို့၌လည်းကောင်း ပြင်းစွာတပ်မက်မောခြင်းဖြင့် ငဲ့ကွက်တွယ်တာသော အနှောင်အဖွဲ့ (တဏှာ) ကိုသာလျှင် မြဲမြံခိုင်ခံ့သော အနှောင်အဖွဲ့ဟူ၍ ပညာရှိတို့သည် ဆိုကြကုန်၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရေသု ဝတ္ထူသု တဏှံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

ဤအကြောင်းအရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပြင်ပအာရုံဝတ္ထုတို့၌ တပ်မက်သော 'တဏှာ' ကို ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

"ပညာရှိတို့သည် အပါယ်သို့ ဆွဲချတတ်သော၊ လျော့လျော့နှင့် ဖြုတ်ရခက်သော တဏှာတည်းဟူသော ဤအနှောင်အဖွဲ့ကိုသာလျှင် မြဲမြံသော အနှောင်အဖွဲ့ဟူ၍ ဆိုကြကုန်၏။ ပညာရှိတို့သည် ဤတဏှာအနှောင်အဖွဲ့ကိုလည်း ဖြတ်တောက်ကာ၊ တွယ်တာငဲ့ကွက်မှု ကင်းကြကုန်လျက်၊ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို စွန့်ပယ်ပြီးလျှင် ရဟန်းပြုကြကုန်၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ ဗာဟိရဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

ဤအကြောင်းအရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သားသမီးအစရှိသော ပြင်ပတည်ရာအာရုံရှိသော တဏှာကို ပယ်ခြင်းအကြောင်းကို ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဒေဟနိဿိတံ;

ပဂ္ဃရန္တံ ဒိဝါ ရတ္တိံ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတ’’န္တိ.

"နာကျင်ကျိုးကန်းလျက်၊ မစင်ကြယ်ဘဲ ပုပ်သိုးကာ ညှီနံနံဖြစ်သော၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို မှီတွယ်လျက် နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး ယိုစီးကျနေသော ဤကိုယ်ခန္ဓာကို လူမိုက်တို့သည် အလွန်နှစ်သက်မြတ်နိုးကြကုန်၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ယထာ စာဟ –

ဤအကြောင်းအရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် မျက်စိ၊ နားစသော အတွင်းတည်ရာအာရုံရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာ၌ တပ်မက်သော တဏှာကို ပယ်ခြင်းအကြောင်းကို ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘ဥစ္ဆိန္ဒ [Pg.32] သိနေဟမတ္တနော, ကုမုဒံ သာရဒိကံဝ ပါဏိနာ;

သန္တိမဂ္ဂမေဝ ဗြူဟယ, နိဗ္ဗာနံ သုဂတေန ဒေသိတ’’န္တိ.

"ဆောင်းဦးအခါ၌ ပွင့်သော ကြာဖြူကို လက်ဖြင့် ဆွဲနှုတ်ဖြတ်သကဲ့သို့၊ မိမိကိုယ်၌ရှိသော ချစ်ခြင်းတဏှာကို ဆွဲနှုတ်ဖြတ်တောက်လော့။ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ငြိမ်းချမ်းသောလမ်းစဉ်ကိုသာလျှင် ပွားများစေလော့" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣမိနာ ဝတ္ထုနာ ဣမိနာ နိဒါနေန ဧဝံ ဉာယတိ ‘‘ဣဓ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာယ တဏှာယ ပဟာနံ အာဟာ’’တိ. ဣဒံ နိဒါနံ.

ဤအကြောင်းအရာ နိဒါန်းအားဖြင့် "ဤနေရာ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကိုယ်တွင်းဖြစ်သော အတွင်းတည်ရာအာရုံရှိသော တဏှာကို ပယ်ခြင်းအကြောင်းကို ဟောတော်မူသည်" ဟု သိအပ်၏။ ဤသည်ကား အကြောင်းရင်း (နိဒါန်း) ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမော ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ. ယထာဟ –

ထိုလေးပါးတို့တွင် ရှေ့နောက်ပုဒ်များ ဆက်စပ်ပုံ (ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ) ကား အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူခဲ့သည် -

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ.

"ကာမဂုဏ်တပ်မက်မှုဖြင့် ကန်းနေကြကုန်သော၊ တဏှာကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်အပ်ကုန်သော၊ တဏှာတည်းဟူသောအမိုးဖြင့် မိုးအပ်ကုန်သော၊ မေ့လျော့မှုအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် မှိုင်းအဝ (ငါးမျှားချိတ်အဝ) ၌ ပိတ်မိနေသော ငါးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နို့စို့နွားငယ်သည် အမိနွားမနောက်သို့ အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း အိုခြင်း၊ သေခြင်းသို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါနေကြရကုန်၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

အယံ ကာမတဏှာ ဝုတ္တာ. သာ ကတမေန ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ? ယထာဟ –

ဤတွင် ကာမတဏှာကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဟောကြားချက်သည် အဘယ်သို့သော ရှေ့နောက် ဆက်စပ်မှုဒေသနာနှင့် သင့်လျော်သနည်းဟူမူ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူခဲ့သည် -

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓန္တမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ.

"အာရုံ၌ ကပ်ငြိတပ်မက်သောသူသည် အကျိုးတရားကို မသိနိုင်။ အာရုံ၌ တပ်မက်သောသူသည် တရား (အကြောင်းတရား) ကို မမြင်နိုင်။ တပ်မက်မှု ရာဂက လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ထားသော ထိုသူအား ထိုအခါ အလွန်မှောင်မိုက်သော ကန်းခြင်းသည် ဖြစ်ရ၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣတိ အန္ဓတာယ စ သဉ္ဆန္နတာယ စ သာယေဝ တဏှာ အဘိလပိတာ. ယဉ္စာဟ ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာတိ. ယဉ္စာဟ ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတီတိ, ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပရိယုဋ္ဌာနေဟိ သာယေဝ တဏှာ အဘိလပိတာ. ယံ အန္ဓကာရံ, အယံ ဒုက္ခသမုဒယော, ယာ စ တဏှာ ပေါနောဘဝိကာ, ယဉ္စာဟ ကာမာတိ ဣမေ ကိလေသကာမာ. ယဉ္စာဟ ဇာလသဉ္ဆန္နာတိ တေသံ ယေဝ ကာမာနံ ပယောဂေန ပရိယုဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ, တသ္မာ ကိလေသဝသေန စ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန စ တဏှာဗန္ဓနံ ဝုတ္တံ. ယေ ဧဒိသိကာ, တေ ဇရာမရဏံ အနွေန္တိ, အယံ ဘဂဝတာ ယထာနိက္ခိတ္တဂါထာဗလေန ဒဿိတာ ဇရာမရဏမနွေန္တီတိ.

ဤသို့လျှင် ကန်းသောအဖြစ်နှင့် ဖုံးလွှမ်းသောအဖြစ်တို့ဖြင့် ထိုတဏှာကိုသာလျှင် ဟောတော်မူအပ်၏။ "ကမ္မန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ တဏှာဆဒနဆာဒိတာ" ဟူသော ပုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ "ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ" ဟူသော ပုဒ်ကိုလည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။ ထိုးကျင်နှိပ်စက်ခြင်းကို ပြတတ်သော ဤပုဒ်တို့ဖြင့် ထိုတဏှာတရားကိုသာလျှင် ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်၏။ ဖော်ပြအပ်သော မှောင်မိုက်ခြင်းဟူသည်မှာ ဆင်းရဲခြင်း၏အကြောင်း (ဒုက္ခသမုဒယ) ဖြစ်ပြီး၊ ထိုတဏှာသည်လည်း ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ကာမဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော တရားနှင့် ကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်အပ်၏ ဟု ဆိုအပ်သော တရားတို့သည် ကိလေသာကာမများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုကိလေသာကာမတို့၏ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြင့် ထိုးကျင်နှိပ်စက်ခြင်းကို ပြတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ကိလေသာ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုးကျင်မှု၏အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း "တဏှာအနှောင်အဖွဲ့" ဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ဤသို့သော အနှောင်အဖွဲ့ရှိသော သတ္တဝါတို့သည် အိုခြင်း၊ သေခြင်းသို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ကြရကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေ့၌ဟောကြားတော်မူအပ်ခဲ့သော ဂါထာ၏ စွမ်းအားဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် "အိုခြင်း၊ သေခြင်းသို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါနေကြရကုန်၏" ဟူ၍ ထင်ရှားပြသတော်မူအပ်ပြီ။

‘‘ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတီ စ နတ္ထိ, သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တော;

တံ နိတ္တဏှံ မုနိံ စရန္တံ, န ဝိဇာနာတိ သဒေဝကောပိ လောကော’’တိ.

"အကြင် မုနိ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်အား သံသရာကို ချဲ့ထွင်တတ်သော တရားသည်လည်းကောင်း၊ ဝဋ်၌တည်စေတတ်သော တရားသည်လည်းကောင်း မရှိ။ အကြင် မုနိပုဂ္ဂိုလ်သည် နှောင်ဖွဲ့တတ်သော သဏ္ဌာန်ရှိသည့် တဏှာတည်းဟူသော ပင့်ကူအိမ်ကိုလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ဝင်ရန် တားမြစ်တတ်သော မောဟတည်းဟူသော တံခါးကျည်ကိုလည်းကောင်း လွန်မြောက်တော်မူ၏။ တဏှာကင်းစင်လျက် ထိုကဲ့သို့ သွားလာကျင့်ကြံတော်မူသော မုနိပုဂ္ဂိုလ်၏ လားရာဂတိကို နတ်နှင့်တကွသော လောကတစ်ခုလုံးသည်ပင် မသိနိုင်ကြကုန်" ဟု ဟောတော်မူ၏။

ပပဉ္စာ နာမ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာ, တဒဘိသင်္ခတာ စ သင်္ခါရာ. ဌိတိ နာမ အနုသယာ. သန္ဒာနံ နာမ တဏှာယ ပရိယုဋ္ဌာနံ, ယာနိ ဆတ္တိံသတဏှာယ ဇာလိနိယာ [Pg.33] ဝိစရိတာနိ. ပလိဃော နာမ မောဟော. ယေ စ ပပဉ္စာ သင်္ခါရာ ယာ စ ဌိတိ ယံ သန္ဒာနဉ္စ ယံ ပလိဃဉ္စ ယော ဧတံ သဗ္ဗံ သမတိက္ကန္တော, အယံ ဝုစ္စတိ နိတ္တဏှော ဣတိ.

ပပဉ္စ တရားတို့ဟူသည် တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ မာန နှင့် ယင်းတို့ ပြုပြင်စီရင်အပ်သော သင်္ခါရတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဌိတိ ဟူသည် ကိန်းအောင်းတတ်သော အနုသယတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သန္ဒာန (ပင့်ကူအိမ်ကဲ့သို့သော နှောင်ဖွဲ့မှု) ဟူသည် တဏှာ၏ ထိုးကျင်ထကြွခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော တဏှာကွန်ယက် စိတ်အစဉ်များ ဖြစ်ကုန်၏။ ပလိဃ (တံခါးကျည်) ဟူသည် မောဟဖြစ်၏။ အကြင်သူသည် သံသရာချဲ့ထွင်တတ်သော သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဝဋ်၌တည်ကြောင်း တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပင့်ကူအိမ်ကဲ့သို့သော တဏှာနှောင်ဖွဲ့မှုကိုလည်းကောင်း၊ တံခါးကျည်နှင့်တူသော မောဟကိုလည်းကောင်း ဤအလုံးစုံကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၏။ ထိုသူကို "တဏှာကင်းပြီးသူ (နိတ္တဏှ)" ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၂၈. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနသင်္ခါရာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ ဝါ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယာ ဝါ အပရာပရိယဝေဒနီယာ ဝါ, ဧဝံ တဏှာ တိဝိဓံ ဖလံ ဒေတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ယံ လောဘပကတံ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ မနသာ ဝါ, တဿ ဝိပါကံ အနုဘောတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ အပရာပရိယာယဝေဒနီယံ ဝါ ကမ္မံ, ဧဝံ ကမ္မံ တိဓာ ဝိပစ္စတိ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. ယထာဟ –

၂၈. ထိုစကားရပ်၌ ထိုးကျင့်ခြင်း (ပရိယုဋ္ဌာန) ဟု ဆိုအပ်သော ပြုပြင်စီရင်တတ်သော သင်္ခါရတရားတို့သည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးရှိသည်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဘဝ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးရှိသည်လည်းကောင်း၊ နောင်အဆက်ဆက်သော ဘဝတို့၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးရှိသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် တဏှာသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ နောင်အဆက်ဆက်သော ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း သုံးပါးသော အကျိုးတရားကို ပေးတတ်၏။ ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။ အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်းဟူမူ— “လောဘကြောင့် ပြုပြင်အပ်သော အကြင်ကံကို ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ပြုလုပ်အံ့၊ ထိုကံ၏အကျိုးကို မျက်မှောက်ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ သုံးခုမြောက်သော အဆက်ဆက်သော ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း ခံစားရ၏” ဟု ဟောတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဤစကားတော်သည် ရှေ့နောက်စကားတို့နှင့် ညှိနှိုင်းသင့်မြတ်၏။ ထိုစကား၌ ပရိယုဋ္ဌာနသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ခံစားအပ်သော ကံဖြစ်စေ၊ ဒုတိယဘဝ၌ ခံစားအပ်သော ကံဖြစ်စေ၊ သုံးခုမြောက်သော အဆက်ဆက်သော ဘဝ၌ ခံစားအပ်သော ကံဖြစ်စေ ဤသို့လျှင် ကံသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဘဝ၌လည်းကောင်း၊ သုံးခုမြောက်သော အဆက်ဆက်သော ဘဝ၌လည်းကောင်း သုံးပါးသောအပြားဖြင့် အကျိုးပေး၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူ၏—

‘‘ယဉ္စေ ဗာလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ပဟာတဗ္ဗံ, သင်္ခါရာ ဒဿနဗလေန, ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဘာဝနာဗလေန ပဟာတဗ္ဗာနီတိ ဧဝံ တဏှာပိ တိဓာ ပဟီယတိ. ယာ နိတ္တဏှာတာ အယံ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ဘေဒါ ကာယဿ အယံ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု.

“ဤလောက၌ လူမိုက်သည် အကယ်၍ အကြင်စေတနာဖြင့် သူတပါးအသက်ကို သတ်သူဖြစ်အံ့၊ ပေယျာလ၊ မှားသောအယူ ရှိသူဖြစ်အံ့၊ ထိုသူသည် ထိုကံ၏အကျိုးကို မျက်မှောက်ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ သုံးခုမြောက်သော အဆက်ဆက်သော ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း ခံစားရ၏” ဟု ဟောတော်မူ၏။ ဤစကားသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေ့နောက်ဖြစ်သော စကားနှင့် ညှိနှိုင်းသင့်မြတ်၏။ ထိုစကား၌ ပရိယုဋ္ဌာန (ကိလေသာထကြွခြင်း) ကို ဆင်ခြင်ခြင်းစွမ်းအား (ပဋိသင်္ခါနဗလ) ဖြင့် ပယ်အပ်၏။ သင်္ခါရတို့ကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) မြင်ခြင်းစွမ်းအား (ဒဿနဗလ) ဖြင့် ပယ်အပ်၏။ သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော တဏှာဝိစရိုက်တို့ကို ပွားများခြင်းစွမ်းအား (ဘာဝနာဗလ) ဖြင့် ပယ်အပ်၏။ ဤသို့လျှင် တဏှာကိုလည်း သုံးပါးသောအပြားဖြင့် ပယ်အပ်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၌ အကြင် တဏှာကင်းစင်ခြင်း ရှိ၏၊ ဤတဏှာကင်းစင်ခြင်းသည် ခန္ဓာအကြွင်းရှိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ် (သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်) တည်း။ ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဤခန္ဓာပျက်သဖြင့် ငြိမ်းခြင်းသည် ခန္ဓာအကြွင်းမရှိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ် (အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်) တည်း။

ပပဉ္စော နာမ ဝုစ္စတိ အနုဗန္ဓော. ယဉ္စာဟ ဘဂဝါ ‘‘ပပဉ္စေတိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပံ အာရဗ္ဘာ’’တိ. ယဉ္စာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတီတေ, ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောဟိ, အနာဂတံ ရူပံ မာ အဘိနန္ဒိ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ပဋိပဇ္ဇာ’’တိ. ဣဒံ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတိ. ယော စာပိ ပပဉ္စော ယေ စ သင်္ခါရာ ယာ စ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဿ အဘိနန္ဒနာ, ဣဒံ ဧကတ္ထံ. အပိ စ အညမညေဟိ ပဒေဟိ အညမညေဟိ အက္ခရေဟိ အညမညေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ အပရိမာဏာ ဓမ္မဒေသနာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ဧဝံ သုတ္တေန သုတ္တံ သံသန္ဒယိတွာ ပုဗ္ဗာပရေန သဒ္ဓိံ ယောဇယိတွာ သုတ္တံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဘဝတိ.

ဝဋ်၌ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ပြန့်ပြောကြောင်းတရား (ပပဉ္စ) ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း— “အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သော ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ပြန့်ပြောစေတတ် (ချဲ့ထွင်တတ်) ၏” ဟု ဟောတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း— “ရာဓ၊ လွန်လေပြီးသော ရူပါရုံ၌ တောင့်တမှု ကင်းစင်ပါလော့၊ နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သော ရူပါရုံကို မနှစ်သက်လင့်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်ဆဲဖြစ်သော ရူပါရုံ၌ ငြီးငွေ့ခြင်းငှာ၊ စွဲမက်မှုကင်းခြင်းငှာ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှာ၊ တစ်ဖန်စွန့်လွှတ်ခြင်းငှာ ကျင့်ပါလော့” ဟု ဟောတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဤစကားတော်သည် ရှေ့နောက်ဖြစ်သော စကားနှင့် ကိုက်ညီ၏။ ပြန့်ပြောကြောင်းတရား (ပပဉ္စ) သည်လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို လွန်စွာနှစ်သက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း အနက်အားဖြင့် တူညီသော်လည်း မြတ်စွာဘုရားသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပုဒ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကွဲပြားခြားနားသော အက္ခရာတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကွဲပြားခြားနားသော ဝါကျတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဟောတော်မူခဲ့၏။ ဤသို့လျှင် သုတ်တစ်ခုနှင့် သုတ်တစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်နှီးနှော၍ ရှေ့နောက်သုတ်တို့နှင့်တကွ ညှိနှိုင်းစပ်ဟပ်လျက် သုတ်ကို ပြသအပ်ပြီး ဖြစ်၏။

သော စာယံ ပုဗ္ဗာပရော သန္ဓိ စတုဗ္ဗိဓော အတ္ထသန္ဓိ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ ဒေသနာသန္ဓိ နိဒ္ဒေသသန္ဓီတိ.

ထိုရှေးနောက်စပ်စပ်ပုံ (ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ) သည် အနက်စပ်စပ်ပုံ (အတ္ထသန္ဓိ)၊ ပုဒ်ဝါကျစပ်စပ်ပုံ (ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ)၊ ဒေသနာစပ်စပ်ပုံ (ဒေသနာသန္ဓိ)၊ ညွှန်ပြချက်စပ်စပ်ပုံ (နိဒ္ဒေသသန္ဓိ) ဟူ၍ လေးမျိုး ရှိ၏။

တတ္ထ [Pg.34] အတ္ထသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနိ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနာ ဥတ္တာနီကမ္မတာ ပညတ္တီတိ.

ထိုလေးပါးတို့တွင် အနက်စပ်စပ်ပုံ (အတ္ထသန္ဓိ) ကို— အကျဉ်းပြခြင်း (သင်္ကာသနာ)၊ ပြသခြင်း (ပကာသနာ)၊ ဖွင့်ပြခြင်း (ဝိဝရဏာ)၊ ဝေဖန်ခြင်း (ဝိဘဇနာ)၊ ထင်ရှားအောင်ပြုခြင်း (ဥတ္တာနီကမ္မတာ)၊ ပညတ်ခြင်း (ပညတ္တိ) ဟူ၍ ခြောက်ပုဒ်ဖြင့် သိအပ်၏။

ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနိ အက္ခရံ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အာကာရော နိရုတ္တိ နိဒ္ဒေသောတိ.

ပုဒ်ဝါကျစပ်စပ်ပုံ (ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ) ကို— အက္ခရာ၊ ပုဒ်၊ ဝါကျ၊ ဝါကျအစိပ်အပိုင်း (အာကာရ)၊ ဝိဂြိုဟ် (နိရုတ္တိ)၊ ညွှန်ပြချက် (နိဒ္ဒေသ) ဟူ၍ ခြောက်ပုဒ်ဖြင့် သိအပ်၏။

ဒေသနာသန္ဓိ န စ ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. န စ အာပံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ, န စ တေဇံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ, န စ ဝါယုံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. န စ အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ အာကိဉ္စညာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိဿာယ…ပေ… န စ ဣမံ လောကံ နိဿာယ…ပေ… န စ ပရလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. ယမိဒံ ဥဘယမန္တရေန ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ ဝိတက္ကိတံ ဝိစာရိတံ မနသာနုစိန္တိတံ, တမ္ပိ နိဿာယ န ဈာယတိ ဈာယီ ဈာယတိ စ. အယံ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနိဿိတေန စိတ္တေန န ဉာယတိ ဈာယန္တော.

ဒေသနာစပ်စပ်ပုံ (ဒေသနာသန္ဓိ) ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ဈာန်ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြေ (ပထဝီ) အာရုံကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ ရေ (အာပေါ) အာရုံကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ မီး (တေဇော) အာရုံကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ လေ (ဝါယော) အာရုံကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ ပေယျာလ။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်လောကကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ တမလွန်လောကကို မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ (လောကနှစ်ပါးစလုံးကို ကြဉ်၍) မျက်စိဖြင့် မြင်အပ်၊ နားဖြင့် ကြားအပ်၊ နှာခေါင်း လျှာ ကိုယ်တို့ဖြင့် တွေ့ထိအပ်၊ စိတ်ဖြင့် သိအပ်၊ ဆိုက်ရောက်အပ်၊ ရှာမှီးအပ်၊ ကြံစည်အပ်၊ သုံးသပ်အပ်၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ကြံစည်အပ်သော အကြင်ရုပ်နာမ်တရား ရှိ၏၊ ထိုတရားကိုလည်း မှီ၍ ဈာန်ဝင်စားသည်မဟုတ်၊ သို့သော်လည်း ဈာန်ဝင်စား၏။ ဤသို့ တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံကိုမျှ မမှီသော စိတ်ဖြင့် ဈာန်ဝင်စားတော်မူသော ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို နတ်၊ မာရ်နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားနှင့်တကွသော လူ၊ နတ်၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် မည်သူမျှ မသိနိုင်ကုန်။

ယထာ မာရော ပါပိမာ ဂေါဓိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိညာဏံ သမနွေသန္တော န ဇာနာတိ န ပဿတိ. သော ဟိ ပပဉ္စာတီတော တဏှာပဟာနေန ဒိဋ္ဌိနိဿယောပိဿ နတ္ထိ. ယထာ စ ဂေါဓိကဿ, ဧဝံ ဝက္ကလိဿ သဒေဝကေန လောကေန သမာရကေန သဗြဟ္မကေန သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနိဿိတစိတ္တာ န ဉာယန္တိ ဈာယမာနာ. အယံ ဒေသနာသန္ဓိ.

ယုတ်မာသော မာရ်နတ်သည် အမျိုးကောင်းသား ဂေါဓိက၏ ဝိညာဉ်ကို ရှာဖွေစုံစမ်းသော်လည်း မသိမမြင်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုဂေါဓိကသည် ပြန့်ပြောကြောင်းတရား (ပပဉ္စ) ကို လွန်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏၊ တဏှာကို ပယ်သတ်ပြီးဖြစ်၍ ဒိဋ္ဌိမှီရာလည်း မရှိတော့ပေ။ ထိုကြောင့် မသိမမြင်ရခြင်း ဖြစ်၏။ ဂေါဓိက၏ အာရုံကို မမှီသော စိတ်ကို မသိနိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝက္ကလိမထေရ်၏ အာရုံကို မမှီသော စိတ်ကိုလည်း မသိနိုင်။ နတ်၊ မာရ်နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားနှင့်တကွသော လူ၊ နတ်၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် အာရုံကို မမှီသော စိတ်ရှိ၍ ဈာန်ဝင်စားတော်မူသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မသိနိုင်ကုန်။ ဤသည်မှာ ဒေသနာစပ်စပ်ပုံ (ဒေသနာသန္ဓိ) မည်၏။

တတ္ထ ကတမာ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ? နိဿိတစိတ္တာ အကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ကိလေသေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဝေါဒါနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သံသာရနိဝတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ တဏှာယ စ အဝိဇ္ဇာယ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သမထေန စ ဝိပဿနာယ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဟိရိကေန စ အနောတ္တပ္ပေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဟိရိယာ စ ဩတ္တပ္ပေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အသတိယာ စ အသမ္ပဇညေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သတိယာ စ သမ္ပဇညေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အယောနိယာ [Pg.35] စ အယောနိသောမနသိကာရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ယောနိယာ စ ယောနိသောမနသိကာရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ကောသဇ္ဇေန စ ဒေါဝစဿေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ဝီရိယာရမ္ဘေန စ သောဝစဿေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဿဒ္ဓိယေန စ ပမာဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဒ္ဓါယ စ အပ္ပမာဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အသဒ္ဓမ္မဿဝနေန စ အသံဝရဏေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဒ္ဓမ္မဿဝနေန စ သံဝရေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ အဘိဇ္ဈာယ စ ဗျာပါဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ အနဘိဇ္ဈာယ စ အဗျာပါဒေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ နီဝရဏေဟိ စ သံယောဇနိယေဟိ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ ရာဂဝိရာဂါယ စ စေတောဝိမုတ္တိယာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ စ ပညာဝိမုတ္တိယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. နိဿိတစိတ္တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ စ သဿတဒိဋ္ဌိယာ စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အနိဿိတစိတ္တာ သဥပါဒိသေသာယ စ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. အယံ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘နေရုတ္တမဓိပ္ပာယော’’တိ.

ထိုလေးပါးတို့တွင် ညွှန်ပြချက်စပ်စပ်ပုံ (နိဒ္ဒေသသန္ဓိ) သည် အဘယ်နည်း။ အာရုံကို မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အကုသိုလ်အဖို့ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏၊ အာရုံကို မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ကုသိုလ်အဖို့ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ကိလေသာဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စင်ကြယ်ခြင်း (ဝေါဒါန) ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သံသရာလည်ခြင်းဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သံသရာမှ လွတ်မြောက်ခြင်းဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို တဏှာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သမထဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အဟိရိကဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနောတ္တပ္ပဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဟိရိဖြင့်လည်းကောင်း၊ သြတ္တပ္ပဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မေ့လျော့ခြင်း (အသတိ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဆင်ခြင်ခြင်း (အသမ္ပဇဉ်) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သတိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်း (သမ္ပဇဉ်) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မသင့်သောအကြောင်း (အယောနိ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း (အယောနိသောမနသိကာရ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သင့်သောအကြောင်း (ယောနိ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပျင်းရိခြင်း (ကောသဇ္ဇ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆုံးမရခက်ခြင်း (ဒေါဝစဿတာ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဝီရိယအားထုတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆုံးမလွယ်ခြင်း (သောဝစဿတာ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မယုံကြည်ခြင်း (အဿဒ္ဓိယ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း (ပမာဒ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သဒ္ဓါဖြင့်လည်းကောင်း၊ မမေ့မလျော့ခြင်း (အပ္ပမာဒ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မသူတော်တရားကို နာကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မစောင့်စည်းခြင်း (အသံဝရ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သူတော်ကောင်းတရား နာကြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စောင့်စည်းခြင်း (သံဝရ) ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အဘိဇ္ဈာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗျာပါဒဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အနဘိဇ္ဈာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဗျာပါဒဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို နီဝရဏတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သံယောဇဉ်ဖြစ်စေတတ်သော တရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရာဂကင်းရာဖြစ်သော စေတောဝိမုတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာကင်းရာဖြစ်သော ပညာဝိမုတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ မှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဖြင့်လည်းကောင်း၊ သဿတဒိဋ္ဌိဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏၊ မမှီသော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်ပြအပ်၏။ ဤသည်မှာ ညွှန်ပြချက်စပ်စပ်ပုံ (နိဒ္ဒေသသန္ဓိ) ဖြစ်၏။ ထိုအကြောင်းကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စာယနမထေရ်သည် “နေရုတ္တဓိပ္ပါယ” ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့၏။

နိယုတ္တော စတုဗျူဟော ဟာရော.

စတုဗျူဟဟာရ (လေးပါးသော ပြန့်ပြောခြင်းကို ဆောင်တတ်သောနည်းလမ်း) ကို ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၇. အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၇. အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်း

၂၉. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရော? ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ’’တိ အယံ.

၂၉. ထို (၁၆) ပါးသော ဟာရတို့တွင် အာဝဋ္ဋဟာရသည် အဘယ်နည်း။ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) တစ်ခုရှိလျှင် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော အခြားတရားတို့ကိုပါ လှည့်ပတ်သိမ်းသွင်း၍ ဆောင်ယူခြင်းသည် အာဝဋ္ဋဟာရ ဖြစ်၏။

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ;

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ.

ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် (ကုသိုလ်တရားတို့၌) အားထုတ်ကြကုန်လော၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်ကြကုန်လော၊ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်၌ လုံ့လပြုကြကုန်လော။ ဆင်ပြောင်ကြီးသည် ကျူအိမ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်သကဲ့သို့ သေမင်း၏ စစ်သည်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးကြကုန်လော။

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ သမာဓိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ ပညိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဒေသနာ.

‘အားထုတ်ကြကုန်လော၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်ကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် ဝီရိယ၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်၏။ ‘ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်၌ လုံ့လပြုကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် သမာဓိ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ‘ဆင်ပြောင်ကြီးသည် ကျူအိမ်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ သေမင်း၏ စစ်သည်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် ပညာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ‘အားထုတ်ကြကုန်လော၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်ကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် ဝီရိယိန္ဒြေ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ‘ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်၌ လုံ့လပြုကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် သမာဓိန္ဒြေ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ‘ဆင်ပြောင်ကြီးသည် ကျူအိမ်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ သေမင်း၏ စစ်သည်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးကြကုန်လော’ ဟူသော ဤစကားသည် ပညိန္ဒြေ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤနီးစွာသော အကြောင်းတရားတို့သည် ဒေသနာတော်ဖြစ်၏။

အယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ သတ္တာနံ ယောဂေ, ယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ အာရမ္ဘော.

ယောဂတရား၌ အားမထုတ်သော သတ္တဝါတို့အား နောင်အခါ၌ ဝါသနာအဖို့အစုဖြင့် တရားသိမြင်စေရန်လည်းကောင်း၊ ယောဂတရား၌ အားထုတ်နေသော သတ္တဝါတို့အား တရားထူးကို ရရှိစေရန်လည်းကောင်း ဤဒေသနာတော်ကို စတင်မြွက်ဟတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။

တတ္ထ ယေ န ယုဉ္ဇန္တိ, တေ ပမာဒမူလကာ န ယုဉ္ဇန္တိ. သော ပမာဒေါ ဒုဝိဓော တဏှာမူလကော အဝိဇ္ဇာမူလကော စ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာမူလကော ယေန [Pg.36] အညာဏေန နိဝုတော ဉေယျဋ္ဌာနံ နပ္ပဇာနာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မာတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာမူလကော. ယော တဏှာမူလကော, သော တိဝိဓော အနုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ ဥပ္ပာဒါယ ပရိယေသန္တော ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ အာရက္ခနိမိတ္တံ ပရိဘောဂနိမိတ္တဉ္စ ပမာဒံ အာပဇ္ဇတိ အယံ လောကေ စတုဗ္ဗိဓော ပမာဒေါ ဧကဝိဓော အဝိဇ္ဇာယ တိဝိဓော တဏှာယ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ နာမကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. တဏှာယ ရူပကာယော ပဒဋ္ဌာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု, ရူပီသု ဘဝေသု အဇ္ဈောသာနံ, အရူပီသု သမ္မောဟော? တတ္ထ ရူပကာယော ရူပက္ခန္ဓော နာမကာယော စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ. ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကတမေန ဥပါဒါနေန သဥပါဒါနာ, တဏှာယ စ အဝိဇ္ဇာယ စ? တတ္ထ တဏှာ ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ကာမုပါဒါနဉ္စ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဉ္စ. အဝိဇ္ဇာ ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနဉ္စ. ဣမေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ.

ထိုသတ္တဝါတို့တွင် အားမထုတ်သောသူတို့သည် မေ့လျော့ခြင်းကို အခြေခံ၍ အားမထုတ်ကြကုန်။ ထိုမေ့လျော့ခြင်းသည် တဏှာကို အခြေခံခြင်း၊ အဝိဇ္ဇာကို အခြေခံခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် အဝိဇ္ဇာကို အခြေခံသော မေ့လျော့ခြင်းဟူသည် မသိခြင်းမောဟဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သဖြင့် ‘ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ဖြစ်ပျက်တတ်သော သဘောရှိကုန်၏’ ဟု သိအပ်သောအရာကို ကောင်းစွာမသိခြင်း ဖြစ်၏။ တဏှာကို အခြေခံသော မေ့လျော့ခြင်းဟူသည် သုံးမျိုးရှိ၏။ မဖြစ်သေးသော စည်းစိမ်တို့ကို ဖြစ်စေရန် ရှာဖွေခြင်းကြောင့် မေ့လျော့ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ဖြစ်ပြီးသော စည်းစိမ်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သုံးဆောင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မေ့လျော့ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ဤသို့လျှင် လောက၌ မေ့လျော့ခြင်းသည် အဝိဇ္ဇာ၏ အစွမ်းဖြင့် တစ်မျိုး၊ တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့် သုံးမျိုးဟူ၍ လေးမျိုးရှိ၏။ ထိုတွင် အဝိဇ္ဇာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် နာမကာယ (နာမ်အစု) ဖြစ်၏။ တဏှာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းသည် ရူပကာယ (ရုပ်အစု) ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ရုပ်ရှိသောဘဝတို့၌ ပြင်းစွာတပ်မက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ရုပ်မဲ့သောဘဝတို့၌ သတ္တဝါတို့၏ တွေဝေခြင်းသည် တည်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ရူပကာယသည် ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ နာမ်တရားဖြစ်သော ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် နာမကာယ ဖြစ်၏။ ဤခန္ဓာငါးပါးတို့သည် အဘယ်မည်သော စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) ကြောင့် စွဲလမ်းမှုနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သနည်း။ တဏှာကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း စွဲလမ်းမှုနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတွင် တဏှာကြောင့် ကာမုပါဒါန်နှင့် သီလဗ္ဗတုပါဒါန်ဟူသော ဥပါဒါန်နှစ်ပါး ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဒိဋ္ဌုပါဒါန်နှင့် အတ္တဝါဒုပါဒါန်ဟူသော ဥပါဒါန်နှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ဤစွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန်လေးပါးတို့ဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော ခန္ဓာတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း) ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်လေးပါးသည် သမုဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်း) ဖြစ်၏။ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ပယ်စွန့်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်နှင့် ဆင်းရဲကြောင်းကို ပယ်စွန့်နိုင်ရန် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။

၃၀. တတ္ထ ယော တိဝိဓော တဏှာမူလကော ပမာဒေါ အနုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ ဥပ္ပာဒါယ ပရိယေသတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ အာရက္ခဏဉ္စ ကရောတိ ပရိဘောဂနိမိတ္တဉ္စ, တဿ သမ္ပဋိဝေဓေန ရက္ခဏာ ပဋိသံဟရဏာ, အယံ သမထော.

၃၀. ထိုမေ့လျော့ခြင်းတို့တွင် တဏှာလျှင် အရင်းရှိသော မေ့လျော့ခြင်းသည် သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုမေ့လျော့ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် ရှာဖွေ၏၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကိုလည်း စောင့်ရှောက်၏၊ သုံးဆောင်ခြင်း၏ အကြောင်းလည်း ဖြစ်၏။ ထိုမေ့လျော့ခြင်းကို ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်သဖြင့် မိမိ၏ အသိဉာဏ်ကို စောင့်စည်းခြင်း၊ မေ့လျော့မှုကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် သမထ (ငြိမ်းအေးခြင်း) မည်၏။

သော ကထံ ဘဝတိ? ယဒါ ဇာနာတိ ကာမာနံ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ဩကာရဉ္စ သံကိလေသဉ္စ ဝေါဒါနဉ္စ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ. တတ္ထ ယာ ဝီမံသာ ဥပပရိက္ခာ အယံ ဝိပဿနာ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ဘာဝိယမာနေသု ဒွေ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ, ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ပဟီနေသု စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ, သမထော စ ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂေါ. ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ.

ထိုသမထသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ကာမတို့၏ သာယာဖွယ်ကို သာယာဖွယ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပြစ်ကို အပြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထွက်မြောက်ရာကို ထွက်မြောက်ရာအားဖြင့်လည်းကောင်း သိ၏၊ ကာမတို့၏ ယုတ်ညံ့ခြင်း၊ ညစ်နွမ်းခြင်း၊ ဖြူစင်ခြင်းနှင့် နေက္ခမ္မ (ကာမမှထွက်မြောက်ခြင်း) ၏ အကျိုးကျေးဇူးကိုလည်း သိ၏။ ထိုအခါ ဤအကြောင်းနည်းလမ်းဖြင့် သမထသည် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော သမထရှိသော် ဖြစ်ပေါ်လာသော စုံစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းသည် ဝိပဿနာမည်၏။ သမထနှင့် ဝိပဿနာ ဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဤတရားနှစ်ပါးတို့ကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ကင်းပျောက်ကုန်၏။ ဤတရားနှစ်ပါးတို့ ကင်းပျောက်သည်ရှိသော် စွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန်လေးပါးတို့သည် ချုပ်ကုန်၏။ ဥပါဒါန်ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဘဝချုပ်၏။ ဘဝချုပ်ခြင်းကြောင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ချုပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းချုပ်ခြင်းကြောင့် အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်မချမ်းသာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ဆင်းရဲအစု၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့ ရှေးဦးဖြစ်သော ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ ဟူသော သစ္စာနှစ်ပါးလည်းကောင်း၊ သမထနှင့် ဝိပဿနာဟူသော မဂ္ဂသစ္စာလည်းကောင်း၊ ဘဝ၏ချုပ်ခြင်းဟူသော နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) လည်းကောင်း ဟူ၍ ဤသစ္စာလေးပါးတို့ကို ထုတ်ဖော်ပြသအပ်ပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘အားထုတ်ကြကုန်လော၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်ကြကုန်လော’ ဟု ဟောတော်မူ၏။

ယထာပိ [Pg.37] မူလေ အနုပဒ္ဒဝေ ဒဠှေ, ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနရေဝ ရူဟတိ;

ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ, နိဗ္ဗတ္တတီ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုနံ.

မြဲမြံသော သစ်ပင်၏အမြစ်သည် ဘေးရန်မရှိဘဲ ခိုင်ခံ့လျက်ရှိနေလျှင် ပင်စည်ကို ဖြတ်တောက်အပ်သော်လည်း သစ်ပင်သည် တစ်ဖန်ပြန်၍ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကိန်းအောင်းနေသော တဏှာနုသယကို မပယ်သတ်နိုင်သရွေ့ ဤဆင်းရဲဒုက္ခသည် အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေလိမ့်ဦးမည်။

အယံ တဏှာနုသယော. ကတမဿာ တဏှာယ? ဘဝတဏှာယ. ယော ဧတဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော အယံ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟိ ဘဝတဏှာ. ဣမေ ဒွေ ကိလေသာ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ တေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ.

ဤသည်ကား တဏှာနုသယ ဖြစ်၏။ အဘယ်တဏှာ၏ ကိန်းအောင်းခြင်း (နုသယ) နည်းဟူမူ ဘဝတဏှာ၏ ကိန်းအောင်းခြင်း ဖြစ်၏။ ဤဘဝတဏှာတရား၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော တရားသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ အမှန်စင်စစ် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဘဝတဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ကိလေသာများ ဖြစ်ကုန်၏။ ၎င်းတို့သည် ဥပါဒါန်လေးပါး ဖြစ်၏။ ထိုဥပါဒါန်လေးပါးတို့ဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော ခန္ဓာတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း) ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်လေးပါးသည် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်၏။ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်နှင့် ပယ်စွန့်ရန်အတွက်၊ ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်နှင့် ဆင်းရဲကြောင်းကို ပယ်စွန့်နိုင်ရန် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။

ယေန တဏှာနုသယံ သမူဟနတိ, အယံ သမထော. ယေန တဏှာနုသယဿ ပစ္စယံ အဝိဇ္ဇံ ဝါရယတိ, အယံ ဝိပဿနာ. ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. တတ္ထ သမထဿ ဖလံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာယ ဖလံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ, သမထော ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂေါ, ဒွေ စ ဝိမုတ္တိယော နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယထာပိ မူလေ’’တိ.

အကြင်တရားဖြင့် တဏှာနုသယကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ဖျက်နှုတ်ပစ်၏၊ ဤတရားသည် သမထမည်၏။ အကြင်တရားဖြင့် တဏှာနုသယ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာကို တားဆီးပိတ်ပင်၏၊ ဤတရားသည် ဝိပဿနာမည်၏။ သမထနှင့် ဝိပဿနာဟူသော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် သမထ၏ အကျိုးသည် ရာဂကင်းပြတ်သဖြင့် စေတောဝိမုတ္တိ (စိတ်၏လွတ်မြောက်ခြင်း) ဖြစ်၏။ ဝိပဿနာ၏ အကျိုးသည် အဝိဇ္ဇာကင်းပြတ်သဖြင့် ပညာဝိမုတ္တိ (ပညာဖြင့်လွတ်မြောက်ခြင်း) ဖြစ်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာဟူသော ရှေးသစ္စာနှစ်ပါးလည်းကောင်း၊ သမထနှင့် ဝိပဿနာဟူသော မဂ္ဂသစ္စာလည်းကောင်း၊ လွတ်မြောက်မှု ဝိမုတ္တိနှစ်ပါးဟူသော နိရောဓသစ္စာလည်းကောင်း ဟူ၍ ဤသစ္စာလေးပါးတို့ကို ထုတ်ဖော်ပြသအပ်ပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘မြဲမြံသော သစ်ပင်၏အမြစ်သည်’ စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူ၏။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

မကောင်းမှုဟူသမျှကို မပြုခြင်း၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြည့်စုံစေခြင်း၊ မိမိ၏စိတ်ကို ဖြူစင်စေခြင်း၊ ဤသည်ကား ဘုရားရှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်တည်း။

သဗ္ဗပါပံ နာမ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ, တေ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော မုသာဝါဒေါ ပိသုဏာ ဝါစာ ဖရုသာ ဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, တာနိ ဒွေ ကမ္မာနိ စေတနာ စေတသိကဉ္စ. တတ္ထ ယော စ ပါဏာတိပါတော ယာ စ ပိသုဏာ ဝါစာ ယာ စ ဖရုသာ ဝါစာ, ဣဒံ ဒေါသသမုဋ္ဌာနံ. ယဉ္စ အဒိန္နာဒါနံ ယော စ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော ယော စ မုသာဝါဒေါ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနံ, ယော သမ္ဖပ္ပလာပေါ, ဣဒံ မောဟသမုဋ္ဌာနံ. ဣမာနိ သတ္တ ကာရဏာနိ စေတနာကမ္မံ. ယာ အဘိဇ္ဈာ, အယံ လောဘော အကုသလမူလံ. ယော ဗျာပါဒေါ, အယံ ဒေါသော အကုသလမူလံ. ယာ [Pg.38] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, အယံ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ. ဣမာနိ တီဏိ ကာရဏာနိ စေတသိကကမ္မံ. တေနာဟ ‘‘စေတနာကမ္မံ စေတသိကကမ္မ’’န္တိ.

အလုံးစုံသောမကောင်းမှုမည်သည်ကား ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်ဟူ၍ သုံးပါးသော ဒုစရိုက်တရားတို့ ဖြစ်၏။ ထိုဒုစရိုက်တို့သည် ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ မုသာဝါဒ၊ ပိသုဏဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာ၊ သမ္ဖပ္ပလာပ၊ အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟူသော ဆယ်ပါးသော အကုသိုလ်ကမ္မပထတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုအကုသိုလ်ကမ္မပထတို့သည် စေတနာကံနှင့် စေတသိက်ကံဟူ၍ ကံနှစ်ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ပါဏာတိပါတ၊ ပိသုဏဝါစာနှင့် ဖရုသဝါစာဟူသော တရားတို့သည် ဒေါသလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိကုန်၏။ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရနှင့် မုသာဝါဒတို့သည် လောဘလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိကုန်၏။ သမ္ဖပ္ပလာပသည် မောဟလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ ဤခုနစ်ပါးသောအကြောင်းတို့သည် စေတနာကံမည်၏။ အဘိဇ္ဈာသည် လောဘဟူသော အကုသိုလ်မူလ ဖြစ်၏။ ဗျာပါဒသည် ဒေါသဟူသော အကုသိုလ်မူလ ဖြစ်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာမဂ် ဖြစ်၏။ ဤသုံးပါးသောအကြောင်းတို့သည် စေတသိက်ကံမည်၏။ ထို့ကြောင့် ‘စေတနာကံ၊ စေတသိက်ကံ’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

အကုသလမူလံ ပယောဂံ ဂစ္ဆန္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. တတ္ထ ယံ ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဒေါသာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ ဒေါသသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဘယာ စ မောဟာ စ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ မောဟသမုဋ္ဌာနံ. တတ္ထ လောဘော အသုဘာယ ပဟီယတိ. ဒေါသော မေတ္တာယ. မောဟော ပညာယ. တထာ လောဘော ဥပေက္ခာယ ပဟီယတိ. ဒေါသော မေတ္တာယ စ ကရုဏာယ စ. မောဟော မုဒိတာယ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ.

လိုချင်ခြင်းလောဘစသော အကုသိုလ်အမြစ်မူလသည် ကိုယ်ဖြင့်လုံ့လပြုခြင်း နှုတ်ဖြင့်လုံ့လပြုခြင်းသို့ ရောက်သည်ရှိသော် လေးပါးအပြားရှိသော မလိုက်အပ်သောအရာ (အဂတိတရား) သို့ ရောက်၏။ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကြောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိုက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မလိုက်အပ်သောအရာသို့ ရောက်၏။ ထိုလေးပါးတို့တွင် ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကြောင့် အကြင်မလိုက်အပ်သော အဂတိသို့ လိုက်၏၊ ဤသို့လိုက်ခြင်းသည် လိုချင်တတ်သော လောဘလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့် အကြင်မလိုက်အပ်သော အဂတိသို့ လိုက်၏၊ ဤသို့လိုက်ခြင်းသည် အမျက်ထွက်ခြင်း ဒေါသလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ ကြောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိုက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အကြင်မလိုက်အပ်သော အဂတိသို့ လိုက်၏၊ ဤသို့လိုက်ခြင်းသည် မိုက်ခြင်း မောဟလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ ထိုအမြစ်မူလသုံးပါးတို့တွင် လိုချင်ခြင်းလောဘကို မတင့်တယ်ခြင်း (အသုဘ) ဖြင့် ပယ်အပ်၏။ အမျက်ထွက်ခြင်း (ဒေါသ) ကို ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ပယ်အပ်၏။ မိုက်ခြင်း (မောဟ) ကို အပြားအားဖြင့် သိသောပညာဖြင့် ပယ်အပ်၏။ ထိုမှတစ်ပါး လိုချင်ခြင်းလောဘကို လျစ်လျူရှုခြင်း (ဥပေက္ခာ) ဖြင့် ပယ်အပ်၏။ အမျက်ထွက်ခြင်း (ဒေါသ) ကို ချစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ သနားခြင်းသည်လည်းကောင်း ပယ်အပ်၏။ မိုက်ခြင်း (မောဟ) ကို ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် ပယ်ခြင်းသို့ ကောင်းစွာရောက်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'အလုံးစုံသော မကောင်းမှုကို မပြုခြင်းသည် ကောင်း၏' ဟု ဟောတော်မူ၏။

၃၁. သဗ္ဗပါပံ နာမ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါ မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗပါပံ. ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ မိစ္ဆတ္တာနံ ယာ အကိရိယာ အကရဏံ အနဇ္ဈာစာရော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ.

၃၁. အလုံးစုံသော မကောင်းမှုမည်သည်ကား ရှစ်ပါးသော မှားသောသဘောတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်နည်း။ မှားသောအမြင် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ)၊ မှားသောကြံစည်ခြင်း (မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ)၊ မှားသောစကား (မိစ္ဆာဝါစာ)၊ မှားသောအမှု (မိစ္ဆာကမ္မန္တ)၊ မှားသောအသက်မွေးခြင်း (မိစ္ဆာအာဇီဝ)၊ မှားသောလုံ့လ (မိစ္ဆာဝါယာမ)၊ မှားသောအောက်မေ့ခြင်း (မိစ္ဆာသတိ)၊ မှားသောတည်ကြည်ခြင်း (မိစ္ဆာသမာဓိ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤရှစ်ပါးသော တရားအပေါင်းကို အလုံးစုံသော မကောင်းမှုဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဤရှစ်ပါးသော မှားသောသဘောတရားတို့ကို မပြုခြင်း၊ မဖြစ်စေခြင်း၊ ဆောက်တည်၍ မကျင့်ခြင်းကို 'အလုံးစုံသော မကောင်းမှုကို မပြုခြင်း' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

အဋ္ဌသု မိစ္ဆတ္တေသု ပဟီနေသု အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ. အဋ္ဌန္နံ သမ္မတ္တာနံ ယာ ကိရိယာ ကရဏံ သမ္ပာဒနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ. သစိတ္တပရိယောဒါပနန္တိ အတီတဿ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာကိရိယံ ဒဿယတိ, စိတ္တေ ပရိယောဒါပိတေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိယောဒါပိတာ ဘဝန္တိ, ဧဝဉှိ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘စေတောဝိသုဒ္ဓတ္ထံ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတေ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ. ဒုဝိဓာ ဟိ ပရိယောဒါပနာ နီဝရဏပ္ပဟာနဉ္စ အနုသယသမုဂ္ဃာတော စ. ဒွေ ပရိယောဒါပနဘူမိယော ဒဿနဘူမိ စ, ဘာဝနာဘူမိ စ, တတ္ထ ယံ ပဋိဝေဓေန ပရိယောဒါပေတိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယတော ပရိယောဒါပေတိ, အယံ သမုဒယော. ယေန ပရိယောဒါပေတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ ပရိယောဒါပိတံ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ.

ရှစ်ပါးသော မှားသောသဘောတရားတို့ကို ပယ်အပ်ပြီးသော် ရှစ်ပါးသော မဖောက်မပြန် မှန်သောသဘောတရားတို့သည် ပြည့်စုံကုန်၏။ ထိုရှစ်ပါးသော မှန်သောတရားတို့ကို ပြုခြင်း၊ ပြည့်စုံစေခြင်းကို 'အပြစ်မရှိသော ကုသိုလ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်း' (ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ) ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ မိမိစိတ်ကို ဖြူစင်စေခြင်း (သစိတ္တပရိယောဒပနံ) ဟူသည်ကား လွန်လေပြီးသော ဝိပဿီဘုရားရှင်သည် ရအပ်သော ငြိမ်းအေးရာသို့ ရောက်ကြောင်းမဂ်ကို ပွားများခြင်း၊ ပြုခြင်းကို ပြတော်မူ၏။ စိတ်သည် ဖြူစင်သည်ရှိသော် ငါးပါးသော ခန္ဓာတို့သည်လည်း ပြိုးပြိုးပြက် ဖြူစင်ကုန်၏။ စင်စစ်သော်ကား မြတ်စွာဘုရားသည် 'ရဟန်းတို့၊ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေခြင်းငှာ တထာဂတသည် မြတ်သောအကျင့်ကို သုံးတော်မူ၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့၏။ ဖြူစင်စေခြင်းသည် နီဝရဏတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းလည်းကောင်း၊ အနုသယကိလေသာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ရှားခြင်းလည်းကောင်း ဤသို့ နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။ ဖြူစင်ခြင်း၏ တည်ရာသည် အမြင်၏ တည်ရာ (ဒဿနဘူမိ) နှင့် ပွားများခြင်း၏ တည်ရာ (ဘာဝနာဘူမိ) ဟု နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုစကား၌ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းဖြင့် အကြင်ခန္ဓာငါးပါးအပေါင်းကို ဖြူစင်စေ၏၊ ဤခန္ဓာငါးပါးသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ အကြင် နီဝရဏနှင့် အနုသယတို့မှ ဖြူစင်စေ၏၊ ဤသည်ကား သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်၏။ ဒဿနနှင့် ဘာဝနာဟု ဆိုအပ်သော ဖြူစင်သော ခရီးဖြင့် ဖြူစင်စေ၏၊ ဤခရီးသည် မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်၏။ အကြင်ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်ကို ဖြူစင်စေ၏၊ ဤနိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်၏။ ဤသည်တို့ကား ထုတ်ပြအပ်သော သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'အလုံးစုံသော မကောင်းမှုကို မပြုခြင်းသည် ကောင်း၏' ဟု ဟောတော်မူ၏။

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ.

မိုးကာလ၌ ကြီးသောထီးသည် ဆောင်သောသူကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့၊ ဤအတူသာလျှင် တရားကိုကျင့်သောသူကို ကုသိုလ်တရားသည် စင်စစ် စောင့်ရှောက်၏။ တရားကို ကောင်းစွာကျင့်သောသူသည် မကောင်းသော လားရာဖြစ်သော အပါယ်လေးပါးသို့ မလားရ။ ဤသို့ အပါယ်မလားရခြင်းသည် ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော တရား၏ အကျိုးကျေးဇူး ဖြစ်၏ ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

ဓမ္မော [Pg.39] နာမ ဒုဝိဓော ဣန္ဒြိယသံဝရော မဂ္ဂေါ စ. ဒုဂ္ဂတိ နာမ ဒုဝိဓာ ဒေဝမနုဿေ ဝါ ဥပနိဓာယ အပါယာ ဒုဂ္ဂတိ, နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဥပနိဓာယ သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတိ. တတ္ထ ယာ သံဝရသီလေ အခဏ္ဍကာရိတာ, အယံ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော အပါယေဟိ ရက္ခတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ – ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, သီလဝတော ဂတိယော ဒေဝါ စ မနုဿာ စ. ဧဝဉ္စ နာဠန္ဒာယံ နိဂမေ အသိဗန္ဓကပုတ္တော ဂါမဏိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

တရားမည်သည်ကား ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းလည်းကောင်း၊ မဂ်တရား (အကြောင်းတရား) လည်းကောင်း ဟူ၍ နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။ မကောင်းသော လားရာ (ဒုဂ္ဂတိ) မည်သည်လည်း နှစ်ပါးရှိ၏။ နတ်၊ လူတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ချမ်းသာမှကင်းသော အပါယ်ဘုံတို့သည် ဒုဂ္ဂတိ မည်၏။ ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်မူကား အလုံးစုံသော ဘဝဖြစ်ခြင်း (ဥပပတ္တိဘုံ) တို့သည် ဒုဂ္ဂတိ မည်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် စောင့်စည်းခြင်းသီလ၌ မကြိုးမပေါက်စေဘဲ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်သော ဤတရားသည် ချမ်းသာမှကင်းသော အပါယ်အရပ်တို့မှ စောင့်ရှောက်၏။ ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားသည် 'ရဟန်းတို့၊ သီလရှိသောသူ၏ လားရာတို့သည် နတ်ပြည်နှင့် လူ့ပြည် ဟူသော ဤနှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ တစ်ရံရောအခါ နာဠန္ဒာမြို့၊ နိဂုံးရွာ၌ သံလျက်ကို ကိုင်ဆောင်တတ်သူ၏သားဖြစ်သော အသိဗန္ဓကပုတ္တ ရွာသူကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ဤသို့ လျှောက်ထား၏။

‘‘ဗြာဟ္မဏာ, ဘန္တေ, ပစ္ဆာဘူမကာ ကာမဏ္ဍလုကာ သေဝါလမာလိကာ ဥဒကောရောဟကာ အဂ္ဂိပရိစာရကာ, တေ မတံ ကာလင်္ကတံ ဥယျာပေန္တိ နာမ, သညာပေန္တိ နာမ, သဂ္ဂံ နာမ ဩက္ကာမေန္တိ. ဘဂဝါ ပန, ဘန္တေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဟောတိ တထာ ကာတုံ, ယထာ သဗ္ဗော လောကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ.

အရှင်ဘုရား၊ အနောက်ဘက် ဒေသ၌ နေလေ့ရှိကုန်သော၊ ရေကရားကို ဆောင်ကုန်သော၊ မှော်ပန်းကို ပန်ကုန်သော၊ ညဉ့်နှင့် နံနက်တို့၌ ရေသို့ သက်ဆင်းကုန်သော၊ မီးကို လုပ်ကျွေး ပူဇော်ကုန်သော ပုဏ္ဏားတို့သည် သေလွန်ပြီးသောသူတို့ကို နတ်ပြည်သို့ ရောက်စေကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ရောက်စေကုန်၏၊ နတ်ပြည်သို့ သွင်းပေးနိုင်ကုန်၏ဟု ဆိုကြပါသည်။ ဖုန်းတော်ကြီးသော အရှင်ဘုရား၊ အဆူဆူသော ဘုရားရှင်သည်ကား အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်စေရန် ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်ပေးခြင်းငှာ တတ်စွမ်းနိုင်ပါသလော ဟု လျှောက်၏။

‘‘တေန ဟိ, ဂါမဏိ, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ, ယထာ တေ ခမေယျ, တထာ နံ ဗျာကရေယျာသီတိ.

ရွာသူကြီး၊ သို့ဖြစ်လျှင် ဤအရာ၌ သင့်ကိုသာ ငါပြန်၍ မေးအံ့။ သင့်အား နှစ်သက်သဘောကျသည့်အတိုင်း ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ဖြေကြားလော့ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, ဣဓဿ ပုရိသော ပါဏာတိပါတီ အဒိန္နာဒါယီ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ မုသာဝါဒီ ပိသုဏဝါစော ဖရုသဝါစော သမ္ဖပ္ပလာပီ အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, အပိ နု သော ပုရိသော မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတုဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

ရွာသူကြီး၊ ဤအရာကို သင် အသို့မှတ်ထင်သနည်း။ ဤလောက၌ ယောကျ်ားတစ်ဦးသည် သူတပါးအသက်ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပိုင်ရှင်မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်း၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ ကုန်းတိုက်စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ အကျိုးမရှိသော ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ သူတပါးဥစ္စာကို မတရားလိုချင်ခြင်း၊ ဖျက်ဆီးလိုသော ดေါသစိတ်ရှိခြင်း၊ မှားသောအယူ ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုယောကျ်ား သေလွန်သောအခါ များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် စုဝေး ရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် လက်အုပ်ချီမိုးလျက် 'ဤယောကျ်ားသည် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ပါစေသတည်း' ဟု တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ပြုကြကုန်ရာ၏။ ရွာသူကြီး၊ သင် အသို့ မှတ်ထင်သနည်း။ ထိုယောကျ်ားသည် များစွာသော လူအပေါင်းတို့၏ တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ လက်အုပ်ချီမိုး၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ခြင်းတို့ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်ပါမည်လော။ 'အရှင်ဘုရား၊ ဤသို့ မဖြစ်နိုင်ပါ' ဟု လျှောက်၏။

‘‘သေယျထာပိ, ဂါမဏိ, ပုရိသော မဟတိံ ပုထုသိလံ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ပက္ခိပေယျ, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘ဥမ္မုဇ္ဇ, ဘော, ပုထုသိလေ, ဥပ္လဝ ဘော ပုထုသိလေ, ထလမုပ္လဝ, ဘော ပုထုသိလေ’တိ. တံ ကိံ မညသိ ဂါမဏိ, အပိ နု သာ မဟတီ ပုထုသိလာ မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ဥမ္မုဇ္ဇေယျ ဝါ ဥပ္လဝေယျ ဝါ ထလံ ဝါ ဥပ္လဝေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ[Pg.40], ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဂါမဏိ, ယော သော ပုရိသော ပါဏာတိပါတီ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ကိဉ္စာပိ နံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. အထ ခေါ သော ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ.

ရွာသူကြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် ယောကျ်ားတစ်ဦးသည် ကြီးစွာသော ကျောက်ဖျာကြီးကို နက်လှစွာသော ရေအိုင်ကြီးထဲသို့ ချရာ၏။ ထိုကျောက်ဖျာကြီးကို များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် စည်းဝေး ရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် လက်အုပ်ချီမိုးလျက် 'အို... အထုထူသော ကျောက်ဖျာကြီး၊ အထက်သို့ ပေါ်ပါလော့၊ အထက်သို့ မျောပါလော့၊ ကုန်းပေါ်သို့ တက်ပါလော့' ဟု တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ နောက်မှ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ပြုကြကုန်ရာ၏။ ရွာသူကြီး၊ သင် အသို့ မှတ်ထင်သနည်း။ ထိုကြီးစွာသော ကျောက်ဖျာကြီးသည် များစွာသော လူအပေါင်းတို့၏ တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ လက်အုပ်ချီမိုး၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ရေပေါ်သို့ ပေါ်လာပါမည်လော၊ ရေအထက်၌ မျောပါမည်လော၊ ကုန်းပေါ်သို့ တက်ပါမည်လော။ 'အရှင်ဘုရား၊ ဤသို့ မဖြစ်နိုင်ပါ' ဟု လျှောက်၏။ ရွာသူကြီး၊ ဤအတူသာလျှင် အကြင်ယောကျ်ားသည် သူတပါးအသက်ကို သတ်ခြင်း...ပ... မှားသောအမြင် ရှိသည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုယောကျ်ားကို များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် လက်အုပ်ချီမိုးလျက် 'ဤယောကျ်ားသည် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ပါစေသတည်း' ဟု အကယ်၍ တောင်းပန်ကြသော်လည်း၊ အကယ်၍ ချီးမွမ်းကြသော်လည်း၊ လက်အုပ်ချီမိုး၍ အကယ်၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ကြသော်လည်း၊ သို့သော်လည်း ထိုယောကျ်ားသည် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ချမ်းသာကင်းသော၊ မကောင်းသောလားရာ ဖြစ်သော၊ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ဖြစ်သော ငရဲသို့သာ ရောက်ရပေအံ့။

‘‘တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, ဣဓဿ ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော အနဘိဇ္ဈာလု အဗျာပန္နစိတ္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော, တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတူ’တိ. တံ ကိံ မညသိ, ဂါမဏိ, အပိ နု သော ပုရိသော မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

ရွာသူကြီး၊ ဤအရာကို သင် အသို့ မှတ်ထင်သနည်း။ ဤလောက၌ ယောကျ်ားတစ်ဦးသည် သူတပါးအသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ ပိုင်ရှင်မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ ကုန်းတိုက်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ အကျိုးမရှိသော ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်၊ သူတပါးဥစ္စာကို မတရား လိုချင်ခြင်းမရှိ၊ ဖျက်ဆီးလိုသော ဒေါသစိတ်မရှိ၊ မှန်ကန်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူ ရှိသည် ဖြစ်အံ့။ ထိုယောကျ်ားကို များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် လက်အုပ်ချီမိုးလျက် 'ဤယောကျ်ားသည် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ချမ်းသာမှကင်းသော၊ မကောင်းသော လားရာဖြစ်သော၊ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ဖြစ်သော ငရဲသို့ ရောက်ပါစေသတည်း' ဟု တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ လက်အုပ်ချီမိုး၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ပြုကြကုန်ရာ၏။ ရွာသူကြီး၊ သင် အသို့ မှတ်ထင်သနည်း။ ထိုယောကျ်ားသည် များစွာသော လူအပေါင်းတို့၏ တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ လက်အုပ်ချီမိုး၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်ခြင်း အကြောင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ချမ်းသာမှကင်းသော၊ မကောင်းသော လားရာဖြစ်သော၊ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ဖြစ်သော ငရဲသို့ ရောက်နိုင်ပါမည်လော။ 'အရှင်ဘုရား၊ ဤသို့ မဖြစ်နိုင်ပါ' ဟု လျှောက်၏။

‘‘သေယျထာပိ, ဂါမဏိ, ပုရိသော သပ္ပိကုမ္ဘံ ဝါ တေလကုမ္ဘံ ဝါ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကရဟဒေ ဩဂါဟေတွာ ဘိန္ဒေယျ. တတြ ယာဿ သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ, သာ အဓောဂါမီ အဿ. ယဉ္စ ခွဿ တတြ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ, တံ ဥဒ္ဓံဂါမိ အဿ. တမေနံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘ဩသီဒ, ဘော သပ္ပိတေလ, သံသီဒ, ဘော သပ္ပိတေလ, အဓော ဂစ္ဆ ‘ဘော သပ္ပိတေလာ’တိ. တံ ကိံ မညသိ ဂါမဏိ, အပိ နု တံ သပ္ပိတေလံ မဟတော ဇနကာယဿ အာယာစနဟေတု ဝါ ထောမနဟေတု ဝါ ပဉ္ဇလိကံ အနုပရိသက္ကနဟေတု ဝါ ‘ဩသီဒေယျ ဝါ သံသီဒေယျ ဝါ အဓော ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’တိ. ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’.

"ရွာသူကြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် ယောကျ်ားတစ်ဦးသည် ထောပတ်အိုး သို့မဟုတ် ဆီအိုးကို နက်သော ရေအိုင်သို့ ယူဆောင်သွား၍ ခွဲရာ၏။ ထိုရေအိုင်၌ ရှိသော ကျောက်စရစ်ခဲ သို့မဟုတ် အိုးခြမ်းကွဲများသည် အောက်သို့ နစ်မြုပ်သွားရာ၏။ ထိုရေအိုင်၌ ရှိသော ထောပတ် သို့မဟုတ် ဆီမူကား အထက်သို့ ပေါ်တက်လာရာ၏။ ထိုအခါ လူအပေါင်းသည် စည်းဝေးပေါင်းရုံးကာ လက်အုပ်ချီလျက် 'အို ထောပတ်ဆီ... နစ်မြုပ်လော့၊ ကောင်းစွာ နစ်မြုပ်လော့၊ အောက်သို့ သွားလော့' ဟု တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ပြုရာ၏။ ရွာသူကြီး၊ ထိုအကြောင်းကို အဘယ်သို့ ထင်သနည်း။ ထိုထောပတ်နှင့် ဆီသည် များစွာသော လူအပေါင်း၏ တောင်းပန်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ လက်အုပ်ချီ၍ နောက်မှ အစဉ်လိုက်ခြင်းကြောင့် အောက်သို့ နစ်မြုပ်သွားရာသလော။" "အရှင်ဘုရား၊ ဤစကားသည် မဖြစ်နိုင်ပါ" ဟု လျှောက်၏။

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဂါမဏိ, ယော သော ပုရိသော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိကော, ကိဉ္စာပိ နံ မဟာဇနကာယော သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ အာယာစေယျ ထောမေယျ ပဉ္ဇလိကော အနုပရိသက္ကေယျ ‘အယံ ပုရိသော ကာယဿ [Pg.41] ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတူ’’’တိ. အထ ခေါ သော ပုရိသော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ဣတိ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော အပါယေဟိ ရက္ခတိ. တတ္ထ ယာ မဂ္ဂဿ တိက္ခတာ အဓိမတ္တတာ, အယံ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သဗ္ဗာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ရက္ခတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ –

"ရွာသူကြီး၊ ဤအတူသာလျှင် အကြင်ယောကျ်ားသည် သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်း စသည်ဖြင့်... မှန်ကန်သောအယူ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ရှိ၏။ ထိုယောကျ်ားကို များစွာသော လူအပေါင်းသည် စည်းဝေးပေါင်းရုံးကာ လက်အုပ်ချီလျက် 'ဤယောကျ်ားသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် အပါယ်၊ ဒုဂ္ဂတိ၊ ဝိနိပါတ၊ ငရဲသို့ ရောက်ပါစေ' ဟု အကယ်၍ တောင်းပန်၊ ချီးမွမ်း၊ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်၍ ပူဇော်ကြသော်လည်း ထိုယောကျ်ားသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသောလားရာ သုဂတိနတ်ပြည်သို့သာ ရောက်ရာ၏။ ဤသို့လျှင် ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော တရားသည် အပါယ်တို့မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ်တရား၏ ထက်မြက်ခြင်း၊ လွန်စွာ ထက်မြက်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤသို့သော ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော မဂ်တရားသည် အလုံးစုံသော ဥပပတ္တိဘုံဘဝ၌ ဖြစ်ခြင်းတို့မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူ၏ -"

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

"ထို့ကြောင့် စိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်ပြီးသောစိတ်ရှိလျက်၊ ကောင်းသော ကြံစည်မှု (သမ္မာသင်္ကပ္ပ) လျှင် ကျက်စားရာအာရုံရှိသော၊ မှန်ကန်သော အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို ရှေ့သွားပြုသော၊ ခန္ဓာတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို သိသော၊ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း (ထိနမိဒ္ဓ) ကို နှိပ်နင်းနိုင်သော ရဟန်းသည် ခပ်သိမ်းကုန်သော ဒုဂ္ဂတိတို့ကို စွန့်ပယ်ရာ၏။"

၃၂. တတ္ထ ဒုဂ္ဂတီနံ ဟေတု တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ, တာနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, တေဟိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ယေ သဥပါဒါနာ ခန္ဓာ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, အယံ သမုဒယော. ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ. တတ္ထ တဏှာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ပဒဋ္ဌာနံ. အဝိဇ္ဇာယ မနိန္ဒြိယံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရက္ခန္တော သမာဓိံ ဘာဝယတိ, တဏှဉ္စ နိဂ္ဂဏှာတိ. မနိန္ဒြိယံ ရက္ခန္တော ဝိပဿနံ ဘာဝယတိ, အဝိဇ္ဇဉ္စ နိဂ္ဂဏှာတိ. တဏှာနိဂ္ဂဟေန ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ပဟီယန္တိ ကာမုပါဒါနဉ္စ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဉ္စ. အဝိဇ္ဇာနိဂ္ဂဟေန ဒွေ ဥပါဒါနာနိ ပဟီယန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနဉ္စ. စတူသု ဥပါဒါနေသု ပဟီနေသု ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ သမထော စ ဝိပဿနာ စ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ.

၃၂. ထိုစကား၌ ဒုဂ္ဂတိတို့၏ အကြောင်းရင်းကား တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုတဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာတို့သည် ဥပါဒါန်လေးပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစွဲလမ်းခြင်းဥပါဒါန်လေးပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်လေးပါးတို့သည် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်၏။ ခန္ဓာငါးပါးသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ ထိုခန္ဓာတို့ကို ပိုင်းခြားသိရှိရန်နှင့် ပယ်စွန့်ရန်အတွက် ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားသိရန်၊ သမုဒယကို ပယ်စွန့်ရန် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုတဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာတို့တွင် တဏှာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းကား ရုပ်ရှိသော စက္ခုန္ဒြေစသည့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းကား မနိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ ရုပ်ရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို စောင့်ရှောက်သောသူသည် သမာဓိကို ပွားများစေ၍ တဏှာကို နှိမ်နင်း၏။ မနိန္ဒြေကို စောင့်ရှောက်သောသူသည် ဝိပဿနာကို ပွားများစေ၍ အဝိဇ္ဇာကို နှိမ်နင်း၏။ တဏှာကို နှိမ်နင်းခြင်းဖြင့် ကာမုပါဒါန်နှင့် သီလဗ္ဗတုပါဒါန်တည်းဟူသော ဥပါဒါန်နှစ်ပါးကို ပယ်စွန့်အပ်၏။ အဝိဇ္ဇာကို နှိမ်နင်းခြင်းဖြင့် ดိဋ္ဌုပါဒါန်နှင့် အတ္တဝါဒုပါဒါန်တည်းဟူသော ဥပါဒါန်နှစ်ပါးကို ပယ်စွန့်အပ်၏။ ဥပါဒါန်လေးပါးတို့ကို ပယ်စွန့်ပြီးသော် သမထနှင့် ဝိပဿနာတည်းဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်း၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဤဖြူစင်သော အကျင့်ကို မြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ သောတာပတ္တိဖလံ သကဒါဂါမိဖလံ အနာဂါမိဖလံ အရဟတ္တံ အဂ္ဂဖလံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလာနိ. ဣတိ ပုရိမကာနိ စ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ. သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ မဂ္ဂေါ, ဗြဟ္မစရိယဿ ဖလာနိ စ တဒါရမ္မဏာ စ အသင်္ခတာဓာတု နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတီ’’တိ.

ထိုတရားတို့တွင် မြတ်သောအကျင့်၏ အကျိုးကား သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်နှင့် အမြတ်ဆုံးအကျိုးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်တည်းဟူသော သာမညဖိုလ်လေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤလေးပါးတို့သည် မြတ်သောအကျင့်၏ အကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဤသို့ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ကုန်သော ဒုက္ခသစ္စာနှင့် သမုဒယသစ္စာ နှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ သမထ၊ ဝိပဿနာနှင့် မြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) တည်းဟူသော မဂ္ဂသစ္စာလည်းကောင်း၊ မြတ်သောအကျင့်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဖိုလ်တရားများနှင့် ယင်းတို့၏ အာရုံဖြစ်သော အသင်္ခတဓာတ် (နိဗ္ဗာန်) တည်းဟူသော นိရောဓသစ္စာလည်းကောင်း ရှိ၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'တရားသည် စင်စစ် စောင့်ရှောက်၏' ဟု ဟောတော်မူ၏။

တတ္ထ ယံ ပဋိဝေဓေန ရက္ခတိ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. ယတော ရက္ခတိ, အယံ သမုဒယော. ယေန ရက္ခတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ ရက္ခတိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ’’တိ.

ထိုစကား၌ အကြင် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဖြင့် စောင့်ရှောက်အပ်သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်၏။ အကြင်အကြောင်းရင်းမှ စောင့်ရှောက်အပ်သော တရားသည် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်၏။ အကြင်တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်အပ်သော တရားသည် မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်၏။ အကြင် စောင့်ရှောက်တတ်သော နိဗ္ဗာန်သည် นိရောဓသစ္စာ ဖြစ်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် 'နီးစွာသော အကြောင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ဒေသနာ၌ တင်ပြအပ်သည်ရှိသော်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

နိယုတ္တော အာဝဋ္ဋော ဟာရော.

လှည့်၍ ဆောင်တတ်သော အာဝဋ္ဋဟာရကို ပါဠိတော်မှ ထုတ်ယူ၍ ယှဉ်စပ်ပြီးပြီ။

၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်း (ဝိဘတ္တိဟာရကို ဝေဖန်ခွဲခြားခြင်း)

၃၃. တတ္ထ [Pg.42] ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရော? ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ ဘူမိဉ္စာ’’တိ.

၃၃. ထိုဆောင်ကြောင်းဟာရတို့တွင် ဝိဘတ္တိဟာရဟူသည် အဘယ်နည်း။ တရားကိုလည်းကောင်း၊ နီးစွာသော အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ရာဘုံကိုလည်းကောင်း (ဝေဖန်ခြင်းတည်း)

ဒွေ သုတ္တာနိ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ. ဒွေ ပဋိပဒါ ပုညဘာဂိယာ စ ဖလဘာဂိယာ စ. ဒွေ သီလာနိ သံဝရသီလဉ္စ ပဟာနသီလဉ္စ, တတ္ထ ဘဂဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ပုညဘာဂိယာယ ပဋိပဒါယ ဒေသယတိ, သော သံဝရသီလေ ဌိတော တေန ဗြဟ္မစရိယေန ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတိ, တတ္ထ ဘဂဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ ဖလဘာဂိယာယ ပဋိပဒါယ ဒေသယတိ, သော ပဟာနသီလေ ဌိတော တေန ဗြဟ္မစရိယေန ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတိ.

သုတ်တို့သည် ဝါသနာဘာဂိယသုတ် (အလေ့ဝါသနာအဖို့ရှိသောသုတ်) နှင့် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် (ငြီးငွေ့ခြင်းအဖို့ရှိသောသုတ်) ဟု နှစ်ပါး ရှိကုန်၏။ အကျင့်တို့သည်လည်း ပုညဘာဂိယအကျင့် (ကောင်းမှုပွားစေတတ်သောအကျင့်) နှင့် ဖလဘာဂိယအကျင့် (အကျိုးတရားအဖို့ရှိသောအကျင့်) ဟု နှစ်ပါး ရှိကုန်၏။ သီလတို့သည်လည်း သံဝရသီလ (စောင့်ထိန်းခြင်းသီလ) နှင့် ပဟာနသီလ (ပယ်စွန့်ခြင်းသီလ) ဟု နှစ်ပါး ရှိကုန်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ကို ပုညဘာဂိယအကျင့်ဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားနာသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သံဝရသီလ၌ တည်လျက် ထိုမြတ်သောအကျင့်ဖြင့် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူ ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်ကို ဖလဘာဂိယအကျင့်ဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားနာသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဟာနသီလ၌ တည်လျက် ထိုမြတ်သောအကျင့်ဖြင့် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ? ဝါသနာဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ဒါနကထာ သီလကထာ သဂ္ဂကထာ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသောတိ.

ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အလှူဒါနအကြောင်း (ဒါနကထာ)၊ သီလအကြောင်း (သီလကထာ)၊ နတ်ပြည်အကြောင်း (သဂ္ဂကထာ)၊ ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်အကြောင်းနှင့် ကာမမှ ထွက်မြောက်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးအကြောင်း စသည့် အလုံးစုံကို ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ ကတမံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ? နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ယာ စတုသစ္စပ္ပကာသနာ, ဝါသနာဘာဂိယေ သုတ္တေ နတ္ထိ ပဇာနနာ, နတ္ထိ မဂ္ဂေါ, နတ္ထိ ဖလံ. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ သုတ္တေ အတ္ထိ ပဇာနနာ, အတ္ထိ မဂ္ဂေါ, အတ္ထိ ဖလံ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ. ဣမေသံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဒေသနာယ ဖလေန သီလေန ဗြဟ္မစရိယေန သဗ္ဗတော ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇယိတဗ္ဗာ ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမိ.

ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သစ္စာလေးပါးတို့ကို ပြခြင်းသည် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် မည်၏။ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်၌ အထူးသဖြင့် သိတတ်သော ပညာမရှိ၊ မဂ်မရှိ၊ ဖိုလ်မရှိ။ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်၌မူကား အထူးသဖြင့် သိတတ်သော ပညာရှိ၏၊ မဂ်ရှိ၏၊ ဖိုလ်ရှိ၏။ ဤသည်တို့ကား သုတ်လေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသုတ်လေးပါးတို့၏ ဟောကြားအပ်သော နည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖိုလ်တရားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြတ်သောအကျင့်ဖြင့်လည်းကောင်း ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော ဌာနတို့၌ ထည့်သွင်းကာ ဝိစယဟာရဖြင့် စိစစ်ရွေးချယ်၍ ယုတ္တိဟာရဖြင့် ဉာဏ်၏ အရာနယ်ပယ်ရှိသမျှအတိုင်း ယှဉ်စပ်အပ်၏။

၃၄. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ? ဒွေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ နာမသာဓာရဏာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ စ. ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ အညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယံ, မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ သတ္တာနံ အနိယတာနဉ္စ သတ္တာနံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ သာဓာရဏာ, ပုထုဇ္ဇနဿ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ, ပုထုဇ္ဇနဿ အနာဂါမိဿ စ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာ သံယောဇနာ သာဓာရဏာ, ယံ ကိဉ္စိ အရိယသာဝကော လောကိယံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗာ သာ အဝီတရာဂေဟိ သာဓာရဏာ, သာဓာရဏာ ဟိ ဓမ္မာ ဧဝံ အညမညံ ပရံ ပရံ သကံ သကံ ဝိသယံ နာတိဝတ္တန္တိ. ယောပိ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော န သော တံ ဓမ္မံ ဥပါတိဝတ္တတိ. ဣမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ.

၃၄. ထိုစကား၌ အဘယ်သို့သော တရားတို့သည် အများဆိုင် (ဆက်ဆံ) ကုန်သနည်း။ အများဆိုင်သော တရားနှစ်ပါး ရှိကုန်၏။ ယင်းတို့မှာ အမည်အားဖြင့် ဆက်ဆံခြင်း (နာမသာဓာရဏ) နှင့် မှီရာဝတ္ထုအားဖြင့် ဆက်ဆံခြင်း (ဝတ္ထုသာဓာရဏ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သို့မဟုတ် ဤသို့ တူသောသဘောရှိသော အခြားတစ်ပါးသော တရားတို့ကိုလည်း အများဆိုင်တရားဟူ၍ သိအပ်၏။ မိစ္ဆတ္တနိယတဖြစ်သော (မှားယွင်းသောအယူဖြင့် မြဲသော) သတ္တဝါတို့နှင့် အနိယတဖြစ်သော (မမြဲသေးသော) သတ္တဝါတို့အား ဒဿနမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်ကုန်သော ကိလေသာတို့သည် အများဆိုင် ဆက်ဆံကုန်၏။ ပုထုဇဉ်နှင့် သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ကာမရာဂနှင့် ဗျာပါဒတို့သည် ဆက်ဆံကုန်၏။ ပုထုဇဉ်နှင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ် (အထက်ဘုံသို့ ပို့ဆောင်တတ်သော သံယောဇဉ်) တို့သည် ဆက်ဆံကုန်၏။ အရိယာသာဝကသည် လောကီသမာပတ် တစ်စုံတစ်ခုကို ဝင်စားရာ၌ ထိုဝင်စားအပ်သော လောကီသမာပတ်အားလုံးသည် ရာဂမကင်းသေးသော လောကီပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် ဆက်ဆံကုန်၏။ အများဆိုင်ဆက်ဆံကုန်သော တရားတို့သည် ဤသို့ အချင်းချင်း တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး မိမိတို့၏ အရာနယ်ပယ်ကို မလွန်ကြကုန်။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဤတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ထိုတရားကို မလွန်ဆန်နိုင်။ ဤတရားတို့သည် အများဆိုင် (ဆက်ဆံသောတရား) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ အသာဓာရဏာ? ယာဝ ဒေသနံ ဥပါဒါယ ဂဝေသိတဗ္ဗာ သေက္ခာသေက္ခာ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗာတိ, အဋ္ဌမကဿ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ, အဋ္ဌမကဿ အနာဂါမိဿ စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာ [Pg.43] သံယောဇနာ သာဓာရဏာ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ သေက္ခာနံ နာမံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ ပဋိပန္နကာနံ နာမံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. သဗ္ဗေသံ သေက္ခာနံ သေက္ခသီလံ သာဓာရဏံ ဓမ္မတာ အသာဓာရဏာ. ဧဝံ ဝိသေသာနုပဿိနာ ဟီနုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ ဥပါဒါယ ဂဝေသိတဗ္ဗံ.

ထိုတရားတို့တွင် အဘယ်တရားတို့သည် မဆက်ဆံ (မပတ်သက်) ကုန်သနည်း? ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဒေသနာတော်ရှိသရွေ့ ထိုဒေသနာတော်ကို အမှီပြု၍ ကျင့်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် (သေက္ခ)၊ ကျင့်ပြီးပုဂ္ဂိုလ် (အသေက္ခ)၊ ကျွတ်ထိုက်သူ (ဘဗ္ဗ)၊ မကျွတ်ထိုက်သူ (အဘဗ္ဗ) ဟူ၍ ဆိုအပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ မဆက်ဆံသောတရားတို့ကို ရှာဖွေအပ်ကုန်၏။ ရှစ်ယောက်မြောက်သော မဂ်၌တည်သောပုဂ္ဂိုလ် (သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်) အားလည်းကောင်း၊ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း ကာမရာဂနှင့် ဗျာပါဒတို့သည် (ကျန်ရှိပုံချင်း) တူညီကြသော်လည်း တရားသဘောအရမူ မဆက်ဆံကုန်။ ရှစ်ယောက်မြောက်သောမဂ်၌တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း အထက်သံယောဇဉ်တို့သည် တူညီကြသော်လည်း တရားသဘောအရမူ မဆက်ဆံကုန်။ ကျင့်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးတို့၏ အမည်သည် တူညီသော်လည်း တရားသဘောအရမူ မဆက်ဆံကုန်။ ကျင့်ပြီးပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးတို့၏ အမည်သည် တူညီသော်လည်း တရားသဘောအရမူ မဆက်ဆံကုန်။ ကျင့်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးတို့၏ ကျင့်ဆဲသီလသည် တူညီသော်လည်း တရားသဘောအရမူ မဆက်ဆံကုန်။ ဤသို့လျှင် ထူးခြားမှုကို ရှုမြင်သောဉာဏ်ဖြင့် လောကီတရားတို့၌ အယုတ်၊ အလတ်၊ အမြတ်ကို အမှီပြု၍ မဆက်ဆံသော တရားစုတို့ကို ရှာဖွေအပ်၏။

ဒဿနဘူမိ နိယာမာဝက္ကန္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာဘူမိ ဥတ္တရိကာနံ ဖလာနံ ပတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ သမထဿ ပဒဋ္ဌာနံ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ, ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ပရတော ဃောသဿ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု စိန္တာမယိယာ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဘာဝနာမယိယာ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ပရတော စ ဃောသဿ သုတမယိယာ စ ပညာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု စိန္တာမယိယာ စ ပညာယ ယောနိသော စ မနသိကာရဿ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဘာဝနာမယိယာ စ ပညာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. ပတိရူပဒေသဝါသော ဝိဝေကဿ စ သမာဓိဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သပ္ပုရိသူပနိဿယော တိဏ္ဏဉ္စ အဝေစ္စပ္ပသာဒါနံ သမထဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အတ္တသမ္မာပဏိဓာနံ ဟိရိယာ စ ဝိပဿနာယ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အကုသလပရိစ္စာဂေါ ကုသလဝီမံသာယ စ သမာဓိန္ဒြိယဿ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, ဓမ္မသွာက္ခာတတာ ကုသလမူလရောပနာယ စ ဖလသမာပတ္တိယာ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သံဃသုပ္ပဋိပန္နတာ သံဃသုဋ္ဌုတာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, သတ္ထုသမ္ပဒါ အပ္ပသန္နာနဉ္စ ပသာဒါယ ပသန္နာနဉ္စ ဘိယျောဘာဝါယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ, အပ္ပဋိဟတပါတိမောက္ခတာ ဒုမ္မင်္ကူနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ ပေသလာနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဖာသုဝိဟာရာယ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ.

သောတာပတ္တိမဂ် (ဒဿနဘူမိ) သည် မြဲသောနိယာမသို့ သက်ဝင်ခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ အထက်မဂ် (ဘာဝနာဘူမိ) သည် အထက်ဖြစ်ကုန်သော ဖိုလ်တို့သို့ ရောက်ခြင်း၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဆင်းရဲသောအကျင့်ရှိ၍ နှေးကွေးသောအဘိညာဉ်ရှိခြင်းသည် သမထ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ လွယ်ကူသောအကျင့်ရှိ၍ လျင်မြန်သောအဘိညာဉ်ရှိခြင်းသည် ဝိပဿနာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဒါနမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် သူတစ်ပါးထံမှ တရားနာခြင်း (ပရတောဃောသ) ၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သီလမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် စိန္တာမယပညာ၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဘာဝနာမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် ဘာဝနာမယပညာ၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဒါနမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် သူတစ်ပါးထံမှ တရားနာခြင်းနှင့် သုတမယပညာတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သီလမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် စိန္တာမယပညာနှင့် ယောနိသောမနသိကာရတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဘာဝနာမယပုညကိရိယာဝတ္ထုသည် ဘာဝနာမယပညာနှင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ လျောက်ပတ်သောအရပ်၌ နေထိုင်ခြင်းသည် ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းနှင့် တည်ကြည်ခြင်း (သမာဓိ) တို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်ရခြင်းသည် မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းသုံးပါးနှင့် သမထတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ခြင်းသည် အရှက် (ဟိရိ) နှင့် ဝိပဿနာတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ အကုသိုလ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် ကုသိုလ်ကို စုံစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် သမာဓိန္ဒြေတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ တရားတော်ကို ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သည်၏အဖြစ်သည် ကုသိုလ်မျိုးစေ့ကို ပျိုးထောင်ခြင်းနှင့် ဖလသမာပတ်ဝင်စားခြင်းတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ သံဃာတော်၏ ကောင်းစွာကျင့်ခြင်းသည် သံဃာတော်၏စကားကို ကောင်းစွာဝန်ခံခြင်း၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ပြည့်စုံခြင်းသည် မကြည်ညိုသေးသူတို့၏ ကြည်ညိုလာခြင်းနှင့် ကြည်ညိုပြီးသူတို့၏ သာလွန်၍ ကြည်ညိုလာခြင်းတို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ အဆီးအတားမရှိသော ပါတိမောက်သီလရှိခြင်းသည် အကျင့်မကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို နှိပ်ကွပ်ရန်နှင့် အကျင့်ကိုချစ်မြတ်နိုးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရန်တို့၏ ဆက်ဆံသော နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် 'တရားနှင့် နီးစွာသောအကြောင်း' ဟု ခွဲခြားဝေဖန်၍ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

နိယုတ္တော ဝိဘတ္တိ ဟာရော.

ဝေဘန်ခြင်းကို ဆောင်တတ်သော ဝိဘတ္တိဟာရသည် ပြီးဆုံးပြီ။

၉. ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၉. ပရိဝတ္တနဟာရကို ဝေဖန်ခြင်း။

၃၅. တတ္ထ [Pg.44] ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရော? ‘‘ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ’’တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော နိဇ္ဇိဏ္ဏော ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ. တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သမ္မာဝါစဿ သမ္မာကမ္မန္တဿ သမ္မာအာဇီဝဿ သမ္မာဝါယာမဿ သမ္မာသတိဿ သမ္မာသမာဓိဿ သမ္မာဝိမုတ္တဿ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ နိဇ္ဇိဏ္ဏံ ဘဝတိ. ယေ စဿ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တေ စဿ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနပစ္စယာ စဿ အနေကေ ကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ စဿ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ.

၃၅. ထိုဟာရတို့တွင် ပရိဝတ္တနဟာရ (လည်စေခြင်းကို ဆောင်သောဟာရ) ဟူသည် အဘယ်နည်း? 'ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ဖြစ်သော တရားတို့ကို (ပြောင်းပြန်လည်၍ ဟောခြင်း)' ဟူသည်ပင် ဖြစ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် ကျေပျောက်ပျက်စီး၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် များစွာသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ကျေပျောက်ပျက်စီးကုန်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော များစွာသော ကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ထိုတရားတို့သည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဘာဝနာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပသည် ကျေပျောက်ပျက်စီး၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် များစွာသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ကျေပျောက်ပျက်စီးကုန်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော များစွာသော ကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ထိုတရားတို့သည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဘာဝနာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်၏။ ဤနည်းတူစွာ သမ္မဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသည် ကျေပျောက်ပျက်စီး၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် များစွာသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ကျေပျောက်ပျက်စီးကုန်၏။ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော များစွာသော ကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ထိုတရားတို့သည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဘာဝနာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်၏။

၃၆. ယဿ ဝါ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတဿ ပါဏာတိပါတော ပဟီနော ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတဿ အဒိန္နာဒါနံ ပဟီနံ ဟောတိ. ဗြဟ္မစာရိဿ အဗြဟ္မစရိယံ ပဟီနံ ဟောတိ. သစ္စဝါဒိဿ မုသာဝါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ. အပိသုဏဝါစဿ ပိသုဏာ ဝါစာ ပဟီနာ ဟောတိ. သဏှဝါစဿ ဖရုသာ ဝါစာ ပဟီနာ ဟောတိ. ကာလဝါဒိဿ သမ္ဖပ္ပလာပေါ ပဟီနော ဟောတိ. အနဘိဇ္ဈာလုဿ အဘိဇ္ဈာ ပဟီနာ ဟောတိ. အဗျာပန္နစိတ္တဿ ဗျာပါဒေါ ပဟီနော ဟောတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ ဟောတိ.

၃၆. တစ်နည်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သူ့အသက်သတ်ခြင်း (ပါဏာတိပါတ) မှ ရှောင်ကြဉ်သောသူအား သူ့အသက်သတ်ခြင်းသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ သူ့ဥစ္စာခိုးယူခြင်း (အဒိန္နာဒါန) မှ ရှောင်ကြဉ်သောသူအား သူ့ဥစ္စာခိုးယူခြင်းသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သောသူအား မမြတ်သောအကျင့်သည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ မှန်သောစကားကို ပြောဆိုသောသူအား မုသာဝါဒသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ ကုန်းစကားကို မပြောဆိုသောသူအား ကုန်းစကားပြောဆိုခြင်းသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ သိမ်မွေ့သောစကားကို ပြောဆိုသောသူအား ကြမ်းတမ်းသောစကား (ဖရုသဝါစာ) သည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ လျောက်ပတ်သောအခါ၌ အကျိုးရှိသောစကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိသူအား ပြိန်ဖျင်းသောစကား (သမ္ဖပ္ပလာပ) သည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှုမကြံသောစိတ်ရှိသူအား အဘိဇ္ဈာသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်မရှိသူအား ဗျာပါဒသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသောသူအား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်၏။

ယေ စ ခေါ ကေစိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဂရဟန္တိ, နေသံ သန္ဒိဋ္ဌိကာ သဟဓမ္မိကာ ဂါရယှာ ဝါဒါနုဝါဒါ အာဂစ္ဆန္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိဉ္စ တေ ဘဝန္တော ဓမ္မံ ဂရဟန္တိ. တေန ဟိ ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ, တေသံ ဘဝန္တာနံ ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စ. ဧဝံ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ သမ္မာဝါစံ သမ္မာကမ္မန္တံ သမ္မာအာဇီဝံ သမ္မာဝါယာမံ သမ္မာသတိံ သမ္မာသမာဓိံ သမ္မာဝိမုတ္တိံ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉ္စ တေ ဘဝန္တော ဓမ္မံ ဂရဟန္တိ. တေန ဟိ ယေ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာ, တေသံ ဘဝန္တာနံ ပုဇ္ဇာ စ ပါသံသာ စ.

အကြင်သူတို့သည် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်တရားကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချကုန်၏၊ ထိုသူတို့အား မျက်မှောက်၌ပင် အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သော ကဲ့ရဲ့ထိုက်သော စွပ်စွဲချက်များ လာရောက်ကုန်၏။ ထိုအရှင်တို့သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော တရားကို ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏။ ထိုသို့ ကဲ့ရဲ့ခြင်းကြောင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသော သူတို့သည်သာ ထိုအရှင်တို့ကို ပူဇော်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း ပြုကြကုန်၏။ ဤနည်းတူစွာ ထိုအရှင်တို့သည် သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန တရားတို့ကို ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏။ ထိုသို့ ကဲ့ရဲ့ခြင်းကြောင့် မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနရှိသော သူတို့သည်သာ ထိုအရှင်တို့ကို ပူဇော်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း ပြုကြကုန်၏။

ယေ [Pg.45] စ ခေါ ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, အာသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, နိသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, ဘာဝယိတဗ္ဗာ ကာမာ, ဗဟုလီကာတဗ္ဗာ ကာမာ’’တိ. ကာမေဟိ ဝေရမဏီ တေသံ အဓမ္မော.

အကြင်သူတို့သည် 'ကာမတို့ကို ခံစားအပ်ကုန်၏၊ သုံးဆောင်အပ်ကုန်၏၊ မှီဝဲအပ်ကုန်၏၊ အမြဲမှီဝဲအပ်ကုန်၏၊ တိုးပွားစေအပ်ကုန်၏၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်ကုန်၏' ဟု ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အတွက် ကာမဂုဏ်တို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည် တရားမဟုတ် (အဓမ္မ) ဖြစ်၏။

ယေ ဝါ ပန ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ဓမ္မော’’တိ. နိယျာနိကော တေသံ ဓမ္မော အဓမ္မော. ယေ စ ခေါ ကေစိ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဒုက္ခော ဓမ္မော’’တိ. သုခေါ တေသံ ဓမ္မော အဓမ္မော. ယထာ ဝါ ပန ဘိက္ခုနော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အသုဘာနုပဿိနော ဝိဟရတော သုဘသညာ ပဟီယန္တိ. ဒုက္ခာနုပဿိနော ဝိဟရတော သုခသညာ ပဟီယန္တိ. အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော နိစ္စသညာ ပဟီယန္တိ. အနတ္တာနုပဿိနော ဝိဟရတော အတ္တသညာ ပဟီယန္တိ. ယံ ယံ ဝါ ပန ဓမ္မံ ရောစယတိ ဝါ ဥပဂစ္ဆတိ ဝါ, တဿ တဿ ဓမ္မဿ ယော ပဋိပက္ခော, သွဿ အနိဋ္ဌတော အဇ္ဈာပန္နော ဘဝတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ကုသလာကုသလဓမ္မေ’’တိ.

တစ်နည်းအားဖြင့် ကြံဆဦးအံ့။ အချို့သောသူတို့သည် 'မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းစေသောအကျင့်ကို အဖန်တလဲလဲကျင့်ခြင်းသည် တရားမြတ်ပေတည်း' ဟု ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အား ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတရားသည် တရားမဟုတ် (အဓမ္မ) ဖြစ်သွား၏။ အချို့သောသူတို့မူကား 'ဆင်းရဲခြင်းသည်သာ တရားပေတည်း' ဟု ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အားလည်း အပြစ်မရှိသော ချမ်းသာခြင်းတရားသည် တရားမဟုတ် (အဓမ္မ) ဖြစ်သွား၏။ တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း အလုံးစုံသော ပြုပြင်အပ်သော သင်္ခါရတရားတို့၌ မတင့်တယ် (အသုဘ) ဟု ရှုပွားလျက် နေသောရဟန်းအား တင့်တယ်လှပ၏ဟူသော ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသော သုဘသညာတို့သည် ပျောက်ကွယ်ကုန်၏။ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) ဟု ရှုပွားလျက် နေသောရဟန်းအား ချမ်းသာ၏ဟူသော ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသော သုခသညာတို့သည် ပျောက်ကွယ်ကုန်၏။ မမြဲ (အနိစ္စ) ဟု ရှုပွားလျက် နေသောရဟန်းအား မြဲ၏ဟူသော ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသော နိစ္စသညာတို့သည် ပျောက်ကွယ်ကုန်၏။ ကိုယ်မဟုတ် (အနတ္တ) ဟု ရှုပွားလျက် နေသောရဟန်းအား ကိုယ်ဟူသော ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသော အတ္တသညာတို့သည် ပျောက်ကွယ်ကုန်၏။ တစ်ဖန် အကြင်အကြင် တရားတစ်ခုခုကို စိတ်ဖြင့် နှစ်သက်သည်ဖြစ်စေ၊ မိစ္ဆာအယူဖြင့် ဆည်းကပ်သည်ဖြစ်စေ ထိုထိုတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောတရားသည် ထိုသူ့ထံသို့ အလိုမရှိအပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရှေးရှုရောက်ရှိလာတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် 'ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ' ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

နိယုတ္တော ပရိဝတ္တနော ဟာရော.

လည်ခြင်းကို ဆောင်တတ်သော 'ပရိဝတ္တနဟာရ' ကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၀. ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၀. ဝေဝစနဟာရ ဝိဘင်း (ပရိယာယ်ပုဒ်တို့ကို ခွဲခြားပြသခြင်း)

၃၇. တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရော? ‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနီ’’တိ. ယထာ ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ အညမညေဟိ ဝေဝစနေဟိ နိဒ္ဒိသတိ. ယထာဟ ဘဂဝါ –

၃၇. ထိုဟာရတို့တွင် ဝေဝစနဟာရသည် အဘယ်နည်း။ 'များစွာသော ပရိယာယ်စကားလုံးတို့ကို သိ၏' ဟူသော ဤဆောင်ကြောင်းသည် ဝေဝစနဟာရ မည်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတစ်ခုတည်းကိုပင် အခြားအခြားသော ပရိယာယ်စကားလုံးတို့ဖြင့် ညွှန်းဆိုပြသတော်မူသကဲ့သို့၊ ထိုသို့ ညွှန်းဆိုပြသခြင်းသည် 'ဝေဝစနနိဒ္ဒေသ' ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့ ဟောကြားတော်မူသနည်းဟူမူ -

‘‘အာသာ စ ပိဟာ အဘိနန္ဒနာ စ, အနေကဓာတူသု သရာ ပတိဋ္ဌိတာ;

အညာဏမူလပ္ပဘဝါ ပဇပ္ပိတာ, သဗ္ဗာ မယာ ဗျန္တိကတာ သမူလိကာ’’တိ.

'တောင့်တခြင်း 'အာသာ' တဏှာ၊ တောင့်တမက်မောခြင်း 'Pihā' တဏှာ၊ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း 'အဘိနန္ဒနာ' တဏှာနှင့် များစွာသောဓာတ်တို့၌ ရွေ့လျားကျက်စားလျက် တည်တံ့တတ်သော တဏှာ၊ မသိခြင်းမောဟတည်းဟူသော အမြစ်မှဖြစ်ပေါ်၍ စွဲလမ်းတောင့်တတတ်သော၊ အကြောင်းရင်းနှင့်တကွဖြစ်သော အလုံးစုံသော တဏှာတို့ကို ငါဘုရားသည် အကြွင်းမဲ့ ဖျက်ဆီးပယ်ဖျောက်တော်မူအပ်ပြီ' ဟု ဟောတော်မူ၏။

အာသာ နာမ ဝုစ္စတိ ယာ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿ အာသီသနာ အဝဿံ အာဂမိဿတီတိ အာသာဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပိဟာ နာမ ယာ ဝတ္တမာနဿ အတ္ထဿ ပတ္ထနာ, သေယျတရံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘ဧဒိသော ဘဝေယျ’’န္တိ ပိဟာဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အတ္ထနိပ္ဖတ္တိပဋိပါလနာ အဘိနန္ဒနာ နာမ, ပိယံ ဝါ ဉာတိံ အဘိနန္ဒတိ, ပိယံ ဝါ ဓမ္မံ အဘိနန္ဒတိ, အပ္ပဋိကူလတော ဝါ အဘိနန္ဒတိ.

နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သော အကျိုးစီးပွားကို တောင့်တခြင်းကို 'အာသာ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုတောင့်တခြင်းသည် 'ဤအကျိုးစီးပွားသည် ငါ့ထံသို့ မချွတ်ဧကန် ရောက်လာလိမ့်မည်' ဟူသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ လက်ရှိဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်သော အကျိုးစီးပွားကို တောင့်တမက်မောခြင်းကို 'ပိဟာ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုတောင့်တမက်မောခြင်းသည် သာလွန်ထူးမြတ်သော အာရုံဝတ္ထုကို မြင်တွေ့ရသောအခါ 'ဤသို့သော အာရုံဝတ္ထုမျိုး ငါ့အား ဖြစ်ပေါ်လာပါမူ ကောင်းလေစွ' ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ အလိုရှိအပ်သော အကျိုးစီးပွား ပြီးပြည့်စုံလာသည်ကို ငံ့လင့်စောင့်စား၍ သာယာနှစ်သက်ခြင်းကို 'အဘိနန္ဒနာ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုတဏှာသည် ချစ်အပ်သော ဆွေမျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ချစ်အပ်သော အာရုံတရားကိုလည်းကောင်း၊ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ကို မစက်ဆုပ်မရွံရှာဘဲ အလွန်အမင်း သာယာနှစ်သက်မြတ်နိုးတတ်၏။

အနေကဓာတူတိ [Pg.46] စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု, သောတဓာတု သဒ္ဒဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု, ဃာနဓာတု ဂန္ဓဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု, ဇိဝှာဓာတု ရသဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု, ကာယဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု, မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု.

'အနေကဓာတု' (များစွာသော ဓာတ်တို့) ဟူသည်မှာ စက္ခုဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၊ သောတဓာတ်၊ သဒ္ဒဓာတ်၊ သောတဝိညာဏဓာတ်၊ ဃာနဓာတ်၊ ဂန္ဓဓာတ်၊ ဃာနဝိညာဏဓာတ်၊ ဇိဝှာဓာတ်၊ ရသဓာတ်၊ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတ်၊ ကာယဓာတ်၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်၊ ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ မနောဓာတ်၊ ဓမ္မဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် တို့ဖြစ်ကြသည်။

သရာတိ ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ ကေစိ သဒ္ဒါဓိမုတ္တာ ကေစိ ဂန္ဓာဓိမုတ္တာ ကေစိ ရသာဓိမုတ္တာ ကေစိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိမုတ္တာ ကေစိ ဓမ္မာဓိမုတ္တာ. တတ္ထ ယာနိ ဆ ဂေဟသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ ယာနိ စ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ, ဣမာနိ စတုဝီသပဒါနိ တဏှာပက္ခော, တဏှာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. ယာ ဆ ဥပေက္ခာ ဂေဟသိတာ, အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

'သရာ' (ညွတ်ကိုင်းခြင်း) ဟူသည်မှာ အချို့သူတို့သည် ရူပါရုံ၌ ညွတ်ကိုင်းကြကုန်၏၊ အချို့သည် သဒ္ဒါရုံ၌လည်းကောင်း၊ အချို့သည် ဂန္ဓာရုံ၌လည်းကောင်း၊ အချို့သည် ရသာရုံ၌လည်းကောင်း၊ အချို့သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌လည်းကောင်း၊ အချို့သည် ဓမ္မာရုံ၌လည်းကောင်း ညွတ်ကိုင်းကြကုန်၏။ ထိုအာရုံခြောက်ပါးတို့၌ ကာမဂုဏ်ကို မှီသော နှလုံးမသာယာခြင်း (ဂေဟသိတဒေါမနဿ) ခြောက်ပါး၊ ကာမဂုဏ်ကို မှီသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း (ဂေဟသိတသောမနဿ) ခြောက်ပါး၊ နေက္ခမ္မကို မှီသော နှလုံးမသာယာခြင်း (နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿ) ခြောက်ပါး၊ နေက္ခမ္မကို မှီသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း (နေက္ခမ္မသိတသောမနဿ) ခြောက်ပါးတည်းဟူသော ဤနှစ်ဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာတို့သည် တဏှာ၏ အဖို့အစု ဖြစ်ကြ၏။ ဤသည်တို့ကား တဏှာ၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များတည်း။ ကာမဂုဏ်ကို မှီ၍ဖြစ်သော အညာဏုပေက္ခာ (ဂေဟသိတဥပေက္ခာ) ခြောက်ပါးတို့သည်မူကား ဒိဋ္ဌိ၏ အဖို့အစု ဖြစ်ကြသည်။

၃၈. သာယေဝ ပတ္ထနာကာရေန ဓမ္မနန္ဒီ ဓမ္မပေမံ ဓမ္မဇ္ဈောသာနန္တိ တဏှာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. စိတ္တံ မနော ဝိညာဏန္တိ စိတ္တဿ ဧတံ ဝေဝစနံ. မနိန္ဒြိယံ မနောဓာတု မနာယတနံ ဝိဇာနနာတိ မနဿေတံ ဝေဝစနံ. ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ အဓိပညာ သိက္ခာ ပညာ ပညာက္ခန္ဓော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဉာဏံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ တီရဏာ ဝိပဿနာ ဓမ္မေ ဉာဏံ အတ္ထေ ဉာဏံ အနွယေ ဉာဏံ ခယေ ဉာဏံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ စက္ခု ဝိဇ္ဇာ ဗုဒ္ဓိ ဘူရိ မေဓာ အာလောကော, ယံ ဝါ ပန ယံ ကိဉ္စိ အညံပိ ဧဝံ ဇာတိယံ, ပညာယ ဧတံ ဝေဝစနံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, သဗ္ဗာ ပညာ. အပိ စ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန သဒ္ဓါ, အာရမ္ဘဋ္ဌေန ဝီရိယံ, အပိလာပနဋ္ဌေန သတိ, အဝိက္ခေပဋ္ဌေန သမာဓိ, ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ.

၃၈. ထိုတဏှာကိုပင် တောင့်တစွဲလမ်းခြင်းအခြင်းအရာအားဖြင့် 'ဓမ္မနန္ဒီ' (တရား၌ တပ်မက်ခြင်း)၊ 'ဓမ္မပေမ' (တရား၌ ချစ်ခင်ခြင်း)၊ 'ဓမ္မဇ္ဈောသာန' (တရား၌ မျိုမြိန်စွာ စွဲလမ်းခြင်း) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ရာ၊ ဤသည်တို့ကား တဏှာ၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များတည်း။ စိတ္တ၊ မနော၊ ဝိညာဏ ဟူသည် စိတ်၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များတည်း။ မနိန္ဒြေ၊ မနောဓာတ်၊ မနာယတန၊ ဝိဇာနနာ (သိခြင်း) ဟူသည်လည်း စိတ်၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များတည်း။ ပညိန္ဒြေ၊ ပညာဗိုလ်၊ အဓိပညာသိက္ခာ၊ ပညာ၊ ပညာက္ခန္ဓာ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဉာဏ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ တီရဏ (ဆုံးဖြတ်တတ်သောပညာ)၊ ဝိပဿနာ၊ ဓမ္မေဉာဏ် (အကြောင်းကို သိသောဉာဏ်)၊ အတ္ထေဉာဏ် (အကျိုးကို သိသောဉာဏ်)၊ အနွယေဉာဏ် (နှိုင်းယှဉ်၍ သိသောဉာဏ်)၊ ခယေဉာဏ်၊ အနုပ္ပါဒေဉာဏ်၊ အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေ၊ ပညာမျက်စိ (စက္ခု)၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ ဘူရိပညာ၊ မေဓာပညာ၊ ပညာအလင်း (အာလောက) ဟုလည်းကောင်း၊ ဤသို့သော သဘောရှိသော အခြားသော ပုဒ်တို့သည်လည်းကောင်း ပညာ၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များ ဖြစ်ကြ၏။ လောကုတ္တရာဖြစ်ကုန်သော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် လောကုတ္တရာပညာ၏ ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) တို့တည်း။ ထိုမှတစ်ပါးသော ပရိယာယ်တို့ဖြင့် ပြဆိုအပ်သော ပညာအားလုံးတို့သည် လောကီလောကုတ္တရာ ရောနှောလျက် ရှိကုန်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးကြီးစိုးခြင်းသဘောဖြင့် 'သဒ္ဓါ'၊ ဆောက်တည်အားထုတ်ခြင်းသဘောဖြင့် 'ဝီရိယ'၊ မလွင့်မျောသောသဘောဖြင့် 'သတိ'၊ မပျံ့လွင့်ဘဲ တည်ငြိမ်သောသဘောဖြင့် 'သမာဓိ'၊ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သောသဘောဖြင့် 'ပညာ' ဟု ဤသို့ အစရှိသဖြင့်လည်း ပရိယာယ်သဒ္ဒါတို့ကို ဆိုအပ်၏။

ယထာ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. ဗလနိပ္ဖတ္တိဂတော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အဓိဂတပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ စတုယောဂဝိပ္ပဟီနော အဂတိဂမနဝီတိဝတ္တော ဥဒ္ဓဋသလ္လော နိရူဠှဝဏော မဒ္ဒိတကဏ္ဍကော နိဗ္ဗာပိတပရိယုဋ္ဌာနော ဗန္ဓနာတီတော ဂန္ထဝိနိဝေဌနော အဇ္ဈာသယဝီတိဝတ္တော ဘိန္နန္ဓကာရော စက္ခုမာ လောကဓမ္မသမတိက္ကန္တော အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပယုတ္တော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု ဓမ္မေသု အသင်္ခေပဂတော ဗန္ဓနာတိဝတ္တော ဌပိတသင်္ဂါမော အဘိက္ကန္တတရော ဥက္ကာဓရော အာလောကကရော ပဇ္ဇောတကရော တမောနုဒေါ ရဏဉ္ဇဟော အပရိမာဏဝဏ္ဏော အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော အသင်္ခေယျဝဏ္ဏော အာဘံကရော ပဘံကရော ဓမ္မောဘာသပဇ္ဇောတကရောတိ [Pg.47] စ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောတိ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၌ ပြဆိုထားသည့်အတိုင်း ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် 'အရဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော၊ လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘဂဝါ' ဟူသော ဂုဏ်တော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ ဤနည်းဖြင့်ပင် ဆယ်ပါးသော အားတော်တို့၌ ပြည့်စုံတော်မူသောဘုရား၊ လေးပါးသော ရဲရင့်ခြင်းဉာဏ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးသောဘုရား၊ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကို ရတော်မူပြီးသောဘုရား၊ လေးပါးသော ယောဂကို ပယ်သတ်ပြီးသောဘုရား၊ အဂတိလေးပါးသို့ လိုက်ခြင်းကို လွန်မြောက်တော်မူပြီးသောဘုရား၊ နှုတ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာမြှား ရှိတော်မူသောဘုရား၊ ကိလေသာအနာရွတ် ကင်းတော်မူသောဘုရား၊ นင်းနယ်အပ်ပြီးသော ဆူးငြောင့်ရှိတော်မူသောဘုရား၊ ငြိမ်းစေအပ်ပြီးသော ကိလေသာထကြွခြင်း (ပရိယုဋ္ဌာန်) ရှိတော်မူသောဘုရား၊ အနှောင်အဖွဲ့ကို လွန်မြောက်တော်မူသောဘုရား၊ ဂန္ထတည်းဟူသော အထုံးအဖွဲ့ကို ဖြေပြီးသောဘုရား၊ မကောင်းသော အလိုဆန္ဒကို လွန်မြောက်တော်မူသောဘုရား၊ ဖျက်ဆီးအပ်ပြီးသော မောဟအမိုက်မှောင် ရှိတော်မူသောဘုရား၊ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသောဘုရား၊ လောကဓံတရားတို့ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်တော်မူသောဘုရား၊ အလိုရှိအပ် အလိုမရှိအပ်သော အာရုံတို့၌ ဆန့်ကျင်ခြင်း သာယာခြင်းတို့နှင့် ကင်းတော်မူသောဘုရား၊ မရေတွက်နိုင်သော ဂုဏ်ရှိသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်တော်မူပြီးသောဘုရား၊ အနှောင်အဖွဲ့ကို လွန်မြောက်တော်မူသောဘုရား၊ ချထားအပ်ပြီးသော မာရ်စစ်ရှိတော်မူသောဘုရား၊ အလွန်တရာ မြတ်တော်မူသောဘုရား၊ ပညာဆီမီးတန်ဆောင်ကို ဆောင်တော်မူသောဘုရား၊ ပညာအလင်းကို ပြုတော်မူတတ်သောဘုရား၊ ထွန်းလင်းခြင်းကို ပြုတော်မူတတ်သောဘုရား၊ မောဟအမိုက်မှောင်ကို ဖျောက်တော်မူသောဘုရား၊ ကိလေသာမြူကို စွန့်တော်မူပြီးသောဘုရား၊ အတိုင်းအဆမရှိသော ဂုဏ်ရှိတော်မူသောဘုရား၊ မနှိုင်းယှဉ်အပ်သော ဂုဏ်ရှိတော်မူသောဘုရား၊ မရေတွက်နိုင်သော ဂုဏ်ရှိတော်မူသောဘုရား၊ အရောင်အဝါကို ပြုတော်မူတတ်သောဘုရား၊ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါကို ပြုတော်မူတတ်သောဘုရား၊ တရားတည်းဟူသော အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းတောက်ပခြင်းကို ပြုတော်မူတတ်သောဘုရား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော' ဟူ၍လည်းကောင်း ဤအလုံးစုံတို့သည် ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၌ သုံးစွဲအပ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ ပရိယာယ်ပုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။

ယထာ စ ဓမ္မာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ. ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃာဋော ဝဋ္ဋူပစ္ဆေဒေါ သုညတော အတိဒုလ္လဘော တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ.

ဓမ္မာနုဿတိ၌ ပြဆိုထားသည့်အတိုင်း ထိုတရားတော်သည် 'သွာက္ခာတော၊ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ အကာလိကော၊ ဧဟိပဿိကော၊ ဩပနေယျိကော၊ ပစ္တ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ' ဟူသော ဂုဏ်တော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ ထိုနည်းတူစွာပင် မာန်ယစ်ခြင်းကို ဖျောက်တတ်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာကို ပယ်ဖျောက်တတ်ခြင်း၊ တဏှာတည်းဟူသော အဆောက်အဦးကို အကြွင်းမဲ့ နှုတ်ဖျက်ခြင်း၊ ဝဋ်သုံးပါးကို ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ကိလေသာမှ ဆိတ်သုဉ်းခြင်း၊ အလွန်ရခဲခြင်း၊ တဏှာကုန်ရာ၊ ကိလေသာကင်းရာ၊ ချုပ်ရာ၊ ငြိမ်းရာ ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။

‘‘အသင်္ခတံ အနတံ အနာသဝဉ္စ, သစ္စဉ္စ ပါရံ နိပုဏံ သုဒုဒ္ဒသံ;

အဇဇ္ဇရံ ဓုဝံ အပလောကိတံ, အနိဒဿနံ နိပ္ပပဉ္စ သန္တံ.

အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုပြင်အပ်သော 'အသင်္ခတ'၊ အဆုံးမရှိသော 'အနန္တ'၊ အာသဝေါတရားတို့ ကင်းရာဖြစ်သော 'အနာသဝ'၊ မှန်ကန်သော 'သစ္စ'၊ သံသရာတစ်ဖက်ကမ်းဖြစ်သော 'ပါရ'၊ သိမ်မွေ့နက်နဲသော 'နိပုဏ'၊ မြင်နိုင်ခဲသော 'သုဒုဒ္ဒသ'၊ အိုမင်းဆွေးမြေ့ခြင်းမရှိသော 'အဇရ'၊ မြဲမြံခိုင်ခံ့သော 'ဓုဝ'၊ ပျက်စီးခြင်းမရှိသော 'အပလောကိတ'၊ သဏ္ဌာန်အားဖြင့် ပြသ၍မရသော 'အနိဒဿန'၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိ မာနတည်းဟူသော ပပဉ္စတရားတို့ ကင်းရာဖြစ်သော 'နိပ္ပပဉ္စ'၊ ငြိမ်းအေးသော 'သန္တ' ဟူ၍လည်းကောင်း -

‘‘အမတံ ပဏီတဉ္စ သိဝဉ္စ ခေမံ, တဏှာက္ခယော အစ္ဆရိယဉ္စ အဗ္ဘုတံ;

အနီတိကံ အနီတိကဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနမေတံ သုဂတေန ဒေသိတံ.

သေခြင်းကင်းသော 'အမတ'၊ မွန်မြတ်သော 'ပဏီတ'၊ ဘေးရန်ကင်းကွာ ချမ်းမြေ့သော 'သီဝ'၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ဘေးမရှိသော 'ခေမ'၊ တဏှာကုန်ရာဖြစ်သော 'တဏှာက္ခယ'၊ အံ့ဖွယ်ဖြစ်သော 'အစ္ဆရိယ'၊ မဖြစ်ဖူးစဖူး ဆန်းကြယ်သော 'အဗ္ဘုတ'၊ ဘေးအန္တရာယ်မရှိသော 'အနီတိက'၊ ဘေးအန္တရာယ်မရှိခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော 'အနီတိကဓမ္မ' တည်းဟူသော ဤနိဗ္ဗာန်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ။

‘‘အဇာတံ အဘူတံ အနုပဒ္ဒဝဉ္စ, အကတံ အသောကဉ္စ အထော ဝိသောကံ;

အနူပသဂ္ဂံနုပသဂ္ဂဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနမေတံ သုဂတေန ဒေသိတံ.

ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိသော 'အဇာတ'၊ အသစ်မဖြစ်ပေါ်သော 'အဘူတ'၊ ဘေးဥပဒ်ကင်းသော 'အနုပဒ္ဒဝ'၊ အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော 'အကတ'၊ စိုးရိမ်ခြင်းမရှိသော 'အသောက'၊ စိုးရိမ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးသော 'ဝိသောက'၊ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်းမရှိသော 'အနုပသဂ္ဂ'၊ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်းမရှိခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော 'အနုပသဂ္ဂဓမ္မ' တည်းဟူသော ဤနိဗ္ဗာန်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ။

‘‘ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ ဒုပ္ပဿံ, ဥတ္တရဉ္စ အနုတ္တရံ;

အသမံ အပ္ပဋိသမံ, ဇေဋ္ဌံ သေဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ.

ဤနိဗ္ဗာန်ကို နက်နဲသော 'ဂမ္ဘီရ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြင်နိုင်ခဲသော 'ဒုပ္ပဿ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လောကအားလုံးထက် လွန်မြတ်သော 'ဥတ္တရ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သာလွန်ထူးမြတ်သောတရားမရှိသော 'အနုတ္တရ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတူမရှိသော 'အသမ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဖက်မရှိသော 'အပ္ပဋိသမ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့ထက် ကြီးမြတ်သော 'ဇေဋ္ဌ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချီးမွမ်းခံထိုက်ဆုံးဖြစ်သော 'သေဋ္ဌ' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။

‘‘လေဏဉ္စ တာဏံ အရဏံ အနင်္ဂဏံ, အကာစ မေတံ ဝိမလန္တိ ဝုစ္စတိ;

ဒီပေါ သုခံ အပ္ပမာဏံ ပတိဋ္ဌာ, အကိဉ္စနံ အပ္ပပဉ္စန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဤနိဗ္ဗာန်ကို ပုန်းအောင်းမှီခိုရာ 'လေဏ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စောင့်ရှောက်ရာ 'တာဏ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိလေသာရန်မရှိသော 'အရဏ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိလေသာညစ်ကြေးကင်းသော 'အနင်္ဂဏ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အပြစ်ကင်းစင်သော 'အကာစ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ညစ်ကြေးကင်းသော 'ဝိမလ' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထို့ပြင် မှီခိုရာကျွန်းကြီးသဖွယ်ဖြစ်သော 'ဒီပ'၊ ချမ်းသာစစ်ဖြစ်သော 'သုခ'၊ အတိုင်းအဆမရှိသော 'အပ္ပမာဏ'၊ တည်ရာဖြစ်သော 'ပတိဋ္ဌာ'၊ ကိလေသာကြောင့်ကြမှုမရှိသော 'အကိဉ္စန'၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိ မာနတည်းဟူသော ပပဉ္စတရားတို့ ကင်းရာဖြစ်သော 'အပ္ပပဉ္စ' ဟူ၍လည်း ဟောကြားအပ်၏။

ဓမ္မာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

ဤအလုံးစုံသည် ဓမ္မာနုဿတိ (တရားတော်၏ဂုဏ်ကို အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့ခြင်း) ၌ ပြဆိုအပ်သော ပရိယာယ်ပုဒ်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ယထာ [Pg.48] စ သံဃာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ သုပ္ပဋိပန္နော ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဉာယပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ, သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော သတ္တာနံ သာရော သတ္တာနံ မဏ္ဍော သတ္တာနံ ဥဒ္ဓါရော သတ္တာနံ ဧသိကာ သတ္တာနံ သုရဘိပသူနံ ပုဇ္ဇော ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စာတိ သံဃာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

သံဃာနုဿတိနိဒ္ဒေသ၌ "မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားသံဃာတော်သည် ကောင်းစွာကျင့်တော်မူ၏၊ ဖြောင့်မတ်စွာကျင့်တော်မူ၏၊ သင့်လျော်လျောက်ပတ်စွာ ကျင့်တော်မူ၏၊ ရိုသေထိုက်အောင် ကျင့်တော်မူ၏။ အစုံအားဖြင့် လေးစုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ရှစ်ပါးရှိသော ဤမြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားသံဃာတော်သည် အဝေးမှဆောင်၍ လှူအပ်သော အလှူကို ခံယူထိုက်တော်မူ၏၊ ဧည့်သည်တို့အတွက် ရည်စူး၍ ပြင်ဆင်ထားသော အလှူကို ခံယူထိုက်တော်မူ၏၊ တမလွန်လောကကို ယုံကြည်၍ လှူအပ်သော အလှူကို ခံယူထိုက်တော်မူ၏၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ အလုံးစုံသော လောကသားတို့၏ လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးခြင်းကို ခံယူထိုက်တော်မူ၏၊ လောကသားတို့၏ အတုမရှိ မြတ်လှစွာသော ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်မြေကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူ၏" ဟု ဟောကြားအပ်သည့်အတိုင်း—ထိုနည်းတူစွာပင် "သီလနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏၊ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏၊ ပညာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏၊ ဝိမုတ္တိ (လွတ်မြောက်မှု) နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန (လွတ်မြောက်မှုကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်သောဉာဏ်) နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏၊ သတ္တဝါတို့၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်တော်မူ၏၊ သတ္တဝါတို့တွင် ကြည်လင်သော အရည်အနှစ်ကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူ၏၊ သတ္တဝါတို့ကို ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ကယ်တင်တတ်သူ ဖြစ်တော်မူ၏၊ သတ္တဝါတို့၏ မတုန်မလှုပ် တည်တံ့သော ကျောက်တိုင်ကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူ၏၊ သတ္တဝါတို့၏ မွှေးကြိုင်သော ပန်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ ပူဇော်အထူးကို ခံယူထိုက်တော်မူ၏" ဟူသော ဤသို့သော များစွာသော ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) စကားတို့ဖြင့် သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ ဆင်ခြင်အပ်၏။

ယထာ စ သီလာနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ အရိယာနိ အရိယကန္တာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ, အလင်္ကာရော စ သီလံ ဥတ္တမင်္ဂေါပသောဘဏတာယ, နိဓာနဉ္စ သီလံ သဗ္ဗဒေါဘဂ္ဂသမတိက္ကမနဋ္ဌေန, သိပ္ပဉ္စ သီလံ အက္ခဏဝေဓိတာယ, ဝေလာ စ သီလံ အနတိက္ကမနဋ္ဌေန, ဓညဉ္စ သီလံ ဒလိဒ္ဒေါပစ္ဆေဒနဋ္ဌေန, အာဒါသော စ သီလံ ဓမ္မဝေါလောကနတာယ, ပါသာဒေါ စ သီလံ ဝေါလောကနဋ္ဌေန, သဗ္ဗဘူမာနုပရိဝတ္တိ စ သီလံ အမတပရိယောသာနန္တိ သီလာနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ.

သီလာနုဿတိနိဒ္ဒေသ၌ "မပြတ် မပေါက် မပြောက် မကျားဘဲ ဖြူစင်ကုန်သော၊ အရိယာသူတော်စင်တို့ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်ကုန်သော၊ တဏှာကျွန်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်စေတတ်ကုန်သော၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ မှားယွင်းသောအားဖြင့် မသုံးသပ်အပ်ကုန်သော၊ သမာဓိကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်ကုန်သော သီလတို့ရှိ၏" ဟု ဟောကြားအပ်သည့်အတိုင်း—ထိုနည်းတူစွာပင် သီလသည် တင့်တယ်စေတတ်သော သဘောရှိသဖြင့် မြတ်သော ကိုယ်အင်္ဂါ၌ ဆင်ယင်အပ်သော တန်ဆာလည်း ဖြစ်၏၊ အလုံးစုံသော ဆင်းရဲပျက်စီးခြင်းမှ လွန်မြောက်စေတတ်သော သဘောရှိသဖြင့် မြှုပ်နှံထားအပ်သော ဘဏ္ဍာတိုက်လည်း ဖြစ်၏၊ မကြာမြင့်သော ခဏအတွင်း သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်စေတတ်သော သဘောရှိသဖြင့် လျင်မြန်စွာ ပစ်ခတ်နိုင်သော လေးသမား၏ အတတ်ပညာနှင့်လည်း တူ၏၊ မလွန်ကျူးအပ်သော သဘောရှိသဖြင့် ကမ်းပါးစည်း အပိုင်းအခြားလည်း ဖြစ်၏၊ ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြတ်တောက်တတ်သော သဘောရှိသဖြင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝခြင်း၏ အကြောင်းလည်း ဖြစ်၏၊ တရားသဘောကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ရာ ဖြစ်သဖြင့် မှန်ကူကွက် (ကြေးမုံပြင်) နှင့်လည်း တူ၏၊ အဘိညာဉ်မျက်စိဖြင့် လောကကို ကြည့်ရှုရာ ဖြစ်သဖြင့် ပြာသာဒ်နှင့်လည်း တူ၏၊ အလုံးစုံသော ဘုံဘဝတို့၌ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်ပြီး နိဗ္ဗာန်လျှင် အဆုံးရှိ၏။ ဤသည်တို့ကား သီလာနုဿတိ၌ သီလနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆိုအပ်သော ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) စကားများ ဖြစ်ကြသည်။

ယထာ စ စာဂါနုဿတိယံ ဝုတ္တံ ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ စာဂါနုဿတိယာ ဧတံ ဝေဝစနံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝေဝစနာနိ ဗဟူနီ’’တိ.

စာဂါနုဿတိနိဒ္ဒေသ၌ "ထိုအခါ၌ အရိယာတပည့်သည် လွတ်လွတ်စွန့်ကြဲခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍၊ လှူဒါန်းရန် ဆေးကြောသန့်စင်ထားသော လက်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ စွန့်လွှတ်ပူဇော်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍၊ အလှူခံတို့ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍၊ ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း၌ မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍ လူတို့၏ အိမ်ရာဘောင်၌ နေထိုင်၏" ဟူ၍ ဟောကြားအပ်သည့် စကားသည် စာဂါနုဿတိ၏ ဝေဝုစ်ပရိယာယ် စကားပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "များစွာသော ဝေဝုစ်ပရိယာယ်တို့ကို သိတော်မူ၏" ဟု အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

နိယုတ္တော ဝေဝစနော ဟာရော.

ဝေဝုစနဟာရ ပြီးဆုံးပြီ။

၁၁. ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၁. ပညတ္တိဟာရ အခန်းကဏ္ဍ

၃၉. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိဟာရော? ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတီ’’တိ.

၃၉. ထိုတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် ပညတ္တိဟာရဟူသည် အဘယ်နည်း။ "မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ခုတည်းသော တရားကို အထူးထူးအပြားပြားသော ပညတ်တို့ဖြင့် ဟောကြားတော်မူ၏" ဟူသော ဤဟာရသည် ပညတ္တိဟာရ မည်၏။

ယာ ပကတိကထာယ ဒေသနာ. အယံ နိက္ခေပပညတ္တိ. ကာ စ ပကတိကထာယ ဒေသနာ, စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ယထာ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ ပညတ္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဆန္နံ ဓာတူနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ ဒသန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နိက္ခေပပညတ္တိ.

မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားအပ်သော ပကတိတရားဒေသနာသည် 'နိက္ခေပပညတ်' မည်၏။ ပကတိတရားဒေသနာဟူသည် အဘယ်နည်း။ သစ္စာလေးပါးပင် ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် "ဤသည်ကား ဒုက္ခသစ္စာတည်း" ဟု ဟောတော်မူအပ်သော ဤပညတ်သည် ခန္ဓာငါးပါး၊ ဓာတ်ခြောက်ပါး၊ (သို့မဟုတ်) ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ အာယတနတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဣန္ဒြေတစ်ဆယ်တို့၏ 'နိက္ခေပပညတ်' ဖြစ်သည်။

ကဗဠီကာရေ [Pg.49] စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

ရဟန်းတို့၊ ကဗဠီကာရာဟာရ (အလုပ်အလုတ်ပြု၍ စားအပ်သော အာဟာရ) ၌ အကယ်၍ တပ်မက်မှု 'ရာဂ' ရှိအံ့၊ နှစ်သက်မှု 'နန္ဒီ' ရှိအံ့၊ တွယ်တာမှု 'တဏှာ' ရှိအံ့။ ထိုအာဟာရ၌ ဝိညာဉ်သည် တည်၏၊ တိုးပွားစည်ပင်၏။ အကြင်အရပ်၌ ဝိညာဉ်သည် တည်၏၊ တိုးပွားစည်ပင်၏၊ ထိုအရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဇာတိ (ဖွားမြင်ခြင်း)၊ ဇရာ (အိုမင်းခြင်း)၊ မရဏ (သေဆုံးခြင်း) တို့ ရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ နောင်အခါ၌ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏရှိသော ထိုဝဋ်တရားကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ အလွန်ပင်ပန်းခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။

ဖဿေ စေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ. ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ. ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှံ, အတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ အတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, သသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, သဒရံ သဥပါယာသန္တိ ဝဒါမိ. အယံ ပဘဝပညတ္တိ ဒုက္ခဿ စ သမုဒယဿ စ.

ဖဿာဟာရ၌ လည်းကောင်း၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ၌ လည်းကောင်း၊ ဝိညာဏာဟာရ၌ လည်းကောင်း အကယ်၍ တပ်မက်မှု ရာဂ၊ နှစ်သက်မှု နန္ဒီ၊ တွယ်တာမှု တဏှာ ရှိအံ့။ ထိုအာဟာရ၌ ဝိညာဉ်သည် တည်၏၊ တိုးပွားစည်ပင်၏။ အကြင်အရပ်၌ ဝိညာဉ်သည် တည်၏၊ တိုးပွားစည်ပင်၏၊ ထိုအရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါ၌ ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု ရှိ၏။ အကြင်အရပ်၌ နောင်အခါ၌ ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏတို့ ရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ နောင်အခါ၌ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏရှိသော ထိုဝဋ်တရားကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ အလွန်ပင်ပန်းခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ဤဟောကြားချက်သည် ဒုက္ခသစ္စာနှင့် သမုဒယသစ္စာတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းကို သိစေသော 'ပဘဝပညတ်' မည်၏။

ကဗဠီကာရေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

ရဟန်းတို့၊ ကဗဠီကာရာဟာရ၌ အကယ်၍ တပ်မက်မှု ရာဂ မရှိအံ့၊ နှစ်သက်မှု နန္ဒီ မရှိအံ့၊ တွယ်တာမှု တဏှာ မရှိအံ့။ ထိုအာဟာရ၌ ဝိညာဉ်သည် မတည်၊ တိုးပွားစည်ပင်ခြင်း မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ ဝိညာဉ်သည် မတည်၊ တိုးပွားစည်ပင်ခြင်း မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏတို့ မရှိကုန်။ ရဟန်းတို့၊ နောင်အခါ၌ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏမရှိသော ထိုဝဋ်တရားကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်းမရှိ၊ အလွန်ပင်ပန်းခြင်းမရှိဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။

ဖဿေ စေ…ပေ… မနောသဉ္စေတနာယ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ. ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ နတ္ထိ ရာဂေါ နတ္ထိ နန္ဒီ နတ္ထိ တဏှာ, အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ. ယတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ အဝိရူဠှံ, နတ္ထိ တတ္ထ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ. ယတ္ထ နတ္ထိ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ, နတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ. ယတ္ထ နတ္ထိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ, အသောကံ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဒရံ အနုပါယာသန္တိ ဝဒါမိ.

ဖဿာဟာရ၌ လည်းကောင်း၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ၌ လည်းကောင်း၊ ဝိညာဏာဟာရ၌ လည်းကောင်း အကယ်၍ တပ်မက်မှု ရာဂ မရှိအံ့၊ နှစ်သက်မှု နန္ဒီ မရှိအံ့၊ တွယ်တာမှု တဏှာ မရှိအံ့။ ထိုအာဟာရ၌ ဝိညာဉ်သည် မတည်၊ တိုးပွားစည်ပင်ခြင်း မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ ဝိညာဉ်သည် မတည်၊ တိုးပွားစည်ပင်ခြင်း မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ဖြစ်ထွန်းမှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ သင်္ခါရတို့၏ တိုးပွားစည်ပင်မှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါ၌ ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု မရှိ။ အကြင်အရပ်၌ နောင်အခါ၌ ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေတည်နေမှု မရှိ၊ ထိုအရပ်၌ နောင်အခါတွင် ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏတို့ မရှိကုန်။ ရဟန်းတို့၊ နောင်အခါ၌ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏမရှိသော ထိုဝဋ်တရားကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်းမရှိ၊ အလွန်ပင်ပန်းခြင်းမရှိဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။

အယံ [Pg.50] ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

ဤဟောကြားချက်သည် ဒုက္ခသစ္စာ၏ ပိုင်းခြားသိစေရန် ပြဋ္ဌာန်းသော 'ပရိညာပညတ်' ဖြစ်၏။ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်စွန့်စေရန် ပြဋ္ဌာန်းသော 'ပဟာနပညတ်' ဖြစ်၏။ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများစေရန် ပြဋ္ဌာန်းသော 'ဘာဝနာပညတ်' ဖြစ်၏။ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုစေရန် ပြဋ္ဌာန်းသော 'သစ္ဆိကိရိယာပညတ်' ဖြစ်၏။

၄၀. သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ. အပ္ပမတ္တော နိပကော သတော, သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘‘စက္ခု အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ရူပါ အနိစ္စာ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ, တမ္ပိ အနိစ္စန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

၄၀. ရဟန်းတို့၊ သမာဓိကို ပွားများကြကုန်လော။ မမေ့မလျော့ဘဲ ရင့်ကျက်သော ပညာရှိလျက် သတိနှင့်ပြည့်စုံ၍ သမာဓိရှိသော ရဟန်းသည် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏။ အဘယ်သို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်သနည်း။ 'စက္ခု (မျက်စိ) သည် အနိစ္စ (မမြဲ)' ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏၊ 'ရူပါရုံတို့သည် အနိစ္စ (မမြဲ) ကုန်' ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏၊ 'စက္ခုဝိညာဉ်သည် အနိစ္စ (မမြဲ)' ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏၊ 'စက္ခုသမ္ဖဿသည် အနိစ္စ (မမြဲ)' ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏။ စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာဖြစ်စေ၊ ဆင်းရဲဖြစ်စေ၊ ဆင်းရဲမဟုတ် ချမ်းသာမဟုတ်ဖြစ်စေ ခံစားချက်ဝေဒနာ မှန်သမျှသည်လည်း 'အနိစ္စ (မမြဲ)' ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိမြင်၏။

သောတံ …ပေ… ဃာနံ…ပေ… ဇိဝှာ…ပေ… ကာယော…ပေ… ‘‘မနော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ဓမ္မာ အနိစ္စာ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘မနောဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘မနောသမ္ဖဿော အနိစ္စော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိဒံ မနောသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ, တမ္ပိ အနိစ္စန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

နား (သောတ)၊ နှာခေါင်း (ဃာန)၊ လျှာ (ဇိဝှါ)၊ ကိုယ် (ကာယ)၊ "စိတ် (မနော) သည် အမြဲမရှိ" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ "ဓမ္မာရုံတို့သည် အမြဲမရှိ" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ "မနောဝိညာဉ်သည် အမြဲမရှိ" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ "မနောသမ္ဖဿ (မနောဒွါရ၌ တွေ့ထိမှု) သည် အမြဲမရှိ" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ မနောသမ္ဖဿဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ချမ်းသာခြင်း (သုခ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ) သို့မဟုတ် မချမ်းသာမဆင်းရဲခြင်း (အဒုက္ခမသုခ) ဟူသော အကြင်ခံစားမှု ဝေဒနာအားလုံးသည်လည်း "အမြဲမရှိ" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။

အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

ဤဟောကြားချက်သည် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများစေခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိစေသောပညတ် (ပရိညာပညတ်)၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဟာနပညတ်)၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်) ဖြစ်၏။

ရူပံ, ရာဓ, ဝိကိရထ ဝိဓမထ ဝိဒ္ဓံသေထ ဝိကီဠနိယံ ကရောထ, ပညာယ တဏှက္ခယာယ ပဋိပဇ္ဇထ. တဏှက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယော, ဒုက္ခက္ခယာ နိဗ္ဗာနံ. ဝေဒနံ…ပေ…. သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ ဝိညာဏံ ဝိကိရထ ဝိဓမထ ဝိဒ္ဓံသေထ ဝိကီဠနိယံ ကရောထ, ပညာယ တဏှက္ခယာယ ပဋိပဇ္ဇထ. တဏှက္ခယာ ဒုက္ခက္ခယော, ဒုက္ခက္ခယာ နိဗ္ဗာနံ.

ရာဓ၊ ရုပ်ကို ပညာဖြင့် ဖရိုဖရဲ ကြဲကြကုန်လော၊ ဖျောက်ဖျက်ပစ်ကြကုန်လော၊ ဖျက်ဆီးကြကုန်လော၊ ကစားစရာကဲ့သို့ (နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲမှု) ပြုကြကုန်လော၊ တဏှာကုန်ခမ်းရန်အတွက် ကျင့်ကြကုန်လော။ တဏှာကုန်ခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲကုန်၏၊ ဆင်းရဲကုန်ခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၏။ ဝေဒနာကို… သညာကို… သင်္ခါရတို့ကို… ဝိညာဉ်ကို ပညာဖြင့် ဖရိုဖရဲ ကြဲကြကုန်လော၊ ဖျောက်ဖျက်ပစ်ကြကုန်လော၊ ဖျက်ဆီးကြကုန်လော၊ ကစားစရာကဲ့သို့ ပြုကြကုန်လော၊ တဏှာကုန်ခမ်းရန်အတွက် ကျင့်ကြကုန်လော။ တဏှာကုန်ခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲကုန်၏၊ ဆင်းရဲကုန်ခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၏။

အယံ နိရောဓပညတ္တိ နိရောဓဿ, နိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ အဿာဒဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ နိရောဓဿ.

ဤဟောကြားချက်သည် နိရောဓသစ္စာကို သိစေသောပညတ် (နိရောဓပညတ်)၊ သာယာဖွယ် အဿာဒ၌ ငြီးငွေ့ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိဗ္ဗိဒါပညတ်)၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိစေသောပညတ် (ပရိညာပညတ်)၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဟာနပညတ်)၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်) ဖြစ်၏။

‘‘သော ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

ထိုအရိယာတပည့်သည် "ဤတရားအပေါင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏၊ "ဤအကြောင်းတရားသည် သမုဒယသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏၊ "ဤချုပ်ငြိမ်းရာနိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏၊ "ဤကျင့်စဉ်သည် ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။

အယံ [Pg.51] ပဋိဝေဓပညတ္တိ သစ္စာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဒဿနဘူမိယာ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ သောတာပတ္တိဖလဿ. ‘‘သော ဣမေ အာသဝါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ အာသဝသမုဒယော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓော’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ‘‘ဣမေ အာသဝါ အသေသံ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

ဤဟောကြားချက်သည် သစ္စာတရားတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိစေသောပညတ် (ပဋိဝေဓပညတ်)၊ ဒဿနဘူမိ (သောတာပတ္တိမဂ်ဘုံ) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်)၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်) ဖြစ်၏။ ထိုအရိယာတပည့်သည် "ဤတရားတို့သည် အာသဝေါတရားတို့တည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏၊ "ဤသည်ကား အာသဝေါတရားတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏၊ "ဤသည်ကား အာသဝေါတရားတို့၏ ချုပ်ရာ နိရောဓသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ "ဤသည်ကား အာသဝေါတရားတို့ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် မဂ္ဂသစ္စာတည်း" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ "ဤအာသဝေါတရားတို့သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏" ဟု ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။

အယံ ဥပ္ပာဒပညတ္တိ ခယေ ဉာဏဿ, ဩကာသပညတ္တိ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏဿ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ, ပဟာနပညတ္တိ သမုဒယဿ, အာရမ္ဘပညတ္တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ, အာသာဋနပညတ္တိ အာသာဋိကာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဘာဝနာဘူမိယာ, အဘိနိဃာတပညတ္တိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ.

ဤဒေသနာတော်သည် ကိလေသာကုန်စင်ရာ၌ ဖြစ်သောဉာဏ် (ခယဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဥပ္ပါဒပညတ်)၊ နောက်ထပ် ကိလေသာမဖြစ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောဉာဏ် (အနုပ္ပါဒဉာဏ်) တည်ရာအခွင့်ကို သိစေသောပညတ် (ဩကာသပညတ်)၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိစေသောပညတ် (ပရိညာပညတ်)၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဟာနပညတ်)၊ ဝီရိယိန္ဒြေကို အားထုတ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (အာရမ္ဘပညတ်)၊ နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသာတို့ကို ဖယ်ထုတ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (အာသာဋနပညတ်)၊ ဘာဝနာဘူမိ (အထက်မဂ်သုံးခုဘုံ) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်)၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို အမြစ်ပြတ် သတ်ဖြတ်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (အဘိနိဃာတပညတ်) ဖြစ်၏။

၄၁. ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. အယံ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… အယံ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ…. အယံ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

၄၁. ရဟန်းတို့၊ "ဤတရားသည် ဒုက္ခသစ္စာတည်း" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ထိုးထွင်းသိမြင်သောပညာ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့၊ "ဤတရားသည် ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာတည်း" ဟု… (ပ)… "ဤတရားသည် ဒုက္ခနိရောဓသစ္စာတည်း" ဟု… (ပ)… "ဤကျင့်စဉ်သည် ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာတည်း" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ပညာပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။

အယံ ဒေသနာပညတ္တိ သစ္စာနံ, နိက္ခေပပညတ္တိ သုတမယိယာ ပညာယ သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဿ, ပဝတ္တနာပညတ္တိ ဓမ္မစက္ကဿ.

ဤဒေသနာတော်သည် သစ္စာတို့ကို ဟောကြားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဒေသနာပညတ်)၊ သုတမယပညာ (ကြားနာမှုဖြင့်ပြီးသောပညာ) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်)၊ အနညတညဿာမီတိန္ဒြေကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်)၊ ဓမ္မစက် (တရားအာဏာစက်) ကို လည်ပတ်စေခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဝတ္တနာပညတ်) ဖြစ်၏။

‘‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ ပရိညေယျ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခသမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သာ ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ.

ရဟန်းတို့၊ "ထိုဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ပညာပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့၊ "ထိုသမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်၏" ဟု… (ပ)… "ထိုနိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏" ဟု… (ပ)… "ထိုဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်၏" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ပညာပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။

အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ စိန္တာမယိယာ ပညာယ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အညိန္ဒြိယဿ.

ဤဒေသနာတော်သည် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ စိန္တာမယပညာ (ကြံစည်တွေးတောမှုဖြင့်ပြီးသောပညာ) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်)၊ အညိန္ဒြေကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်) ဖြစ်၏။

‘‘တံ [Pg.52] ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ ပရိညာတ’’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခသမုဒယော ပဟီနော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သော ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓော သစ္ဆိကတော’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ‘‘သာ ခေါ ပနာယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ’’တိ မေ, ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒိ. အယံ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဘာဝနာမယိယာ ပညာယ, သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တိ အညာတာဝိနော ဣန္ဒြိယဿ, ပဝတ္တနာပညတ္တိ ဓမ္မစက္ကဿ.

ရဟန်းတို့၊ "ထိုဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ပြီ" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ပညာပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့၊ "ထိုသမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်ပြီ" ဟု… (ပ)… "ထိုနိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ပြီ" ဟု… (ပ)… "ထိုဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်ပြီ" ဟု ရှေးက မကြားဖူးသေးသော တရားတို့၌ ငါ့အား ပညာမျက်စိ ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဉာဏ်ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ပညာပွင့်ပေါ်လာ၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပွင့်ပေါ်လာ၏၊ အလင်းရောင် ပွင့်ပေါ်လာ၏။ ဤဒေသနာတော်သည် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ ဘာဝနာမယပညာ (ပွားများမှုဘာဝနာဖြင့်ပြီးသောပညာ) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်)၊ အညာတာဝိန္ဒြေကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းကို သိစေသောပညတ် (သစ္ဆိကိရိယာပညတ်)၊ ဓမ္မစက်ကို လည်ပတ်စေခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဝတ္တနာပညတ်) ဖြစ်၏။

‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ, ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ;

အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော, အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြစ်ရာဘဝ၏ အကြောင်းဖြစ်သော၊ ပိုင်းခြားအပ်သော ကာမာဝစရကံနှင့် မပိုင်းခြားအပ်သော မဟဂ္ဂုတ်ကံတို့ကို စွန့်တော်မူပြီ။ မိမိသန္တာန်၌ မွေ့လျော်လျက် တည်ကြည်သူဖြစ်၍ မိမိ၌ဖြစ်သော ကိလေသာကို ချပ်ဝတ်တန်ဆာကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးတော်မူပြီ။

‘‘တုလ’’န္တိ သင်္ခါရဓာတု. ‘‘အတုလ’’န္တိ နိဗ္ဗာနဓာတု, ‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝ’’န္တိ အဘိညာပညတ္တိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ. နိက္ခေပပညတ္တိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါယ. ‘‘ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနီ’’တိ ပရိစ္စာဂပညတ္တိ သမုဒယဿ. ပရိညာပညတ္တိ ဒုက္ခဿ. ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ ကာယဂတာယ သတိယာ. ဌိတိပညတ္တိ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ. ‘‘အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ အဘိနိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ စိတ္တဿ, ဥပါဒါနပညတ္တိ သဗ္ဗညုတာယ, ပဒါလနာပညတ္တိ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝ’’န္တိ.

"တုလ" ဟူသည် သင်္ခါရဓာတ် (ပြုပြင်တတ်သော ဓာတ်သဘော) တည်း။ "အတုလ" ဟူသည် နိဗ္ဗာနဓာတ် (နိဗ္ဗာန်သဘော) တည်း။ "တုလမတုလဉ္စသမ္ဘဝံ" ဟူသော ဤပညတ်သည် အလုံးစုံသော တရားတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်းကို သိစေသောပညတ် (အဘိညာပညတ်) ဖြစ်၏။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ (တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း) ကို ဝေနေယျသန္တာန်၌ တည်ထားခြင်းကို သိစေသောပညတ် (နိက္ခေပပညတ်) ဖြစ်၏။ "ဘဝသင်္ခါရမဝဿဇိ မုနိ" ဟူသော ဤပညတ်သည် သမုဒယသစ္စာကို စွန့်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပရိစ္စာဂပညတ်)၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိစေသောပညတ် (ပရိညာပညတ်) ဖြစ်၏။ "အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော" ဟူသော ဤပညတ်သည် ကာယဂတာသတိကို ပွားများခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဘာဝနာပညတ်)၊ စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း (သမာဓိ) တည်တံ့ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဌိတိပညတ်) ဖြစ်၏။ "အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ" ဟူသော ဤပညတ်သည် စိတ်၏ ငြီးငွေ့၍ ထွက်မြောက်ခြင်းကို သိစေသောပညတ် (အဘိနိဗ္ဗိဒါပညတ်)၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရယူခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ဥပါဒါနပညတ်)၊ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ဥခွံကို ဖောက်ခွဲခြင်းကို သိစေသောပညတ် (ပဒါလနာပညတ်) ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "တုလမတုလဉ္စ သမ္ဘဝံ" ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါနံ, ကာမေသု သော ဇန္တု ကထံ နမေယျ;

ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂေါတိ ဉတွာ, တေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ.

အကြင်သူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း၊ ထိုဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (တဏှာ) ကိုလည်းကောင်း မြင်ပြီးဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ကာမဂုဏ်တို့၌ အဘယ်သို့ ညွတ်ကိုင်းတော့အံ့နည်း။ လောက၌ ကာမဂုဏ်တို့သည် ငြိကပ်နှောင်ဖွဲ့တတ်သောအရာ ဖြစ်သည်ဟု သိရှိပြီး သတိရှိသောသူသည် ထိုကာမဂုဏ်တို့ကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် သိက္ခာတရားတို့၌ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာ၏။

‘‘ယော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ဒုက္ခဿ ပရိညာပညတ္တိ စ. ‘‘ယတောနိဒါန’’န္တိ ပဘဝပညတ္တိ စ သမုဒယဿ ပဟာနပညတ္တိ စ. ‘‘အဒ္ဒက္ခီ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ဉာဏစက္ခုဿ ပဋိဝေဓပညတ္တိ စ. ‘‘ကာမေသု သော ဇန္တုကထံ နမေယျာ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ စ ကာမတဏှာယ အဘိနိဝေသပညတ္တိ စ. ‘‘ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂေါတိ ဉတွာ’’တိ ပစ္စတ္ထိကတော ဒဿနပညတ္တိ ကာမာနံ. ကာမာ ဟိ အင်္ဂါရကာသူပမာ မံသပေသူပမာ ပါဝကကပ္ပာ ပပါတဥရဂေါပမာ စ. ‘‘တေသံ သတီမာ’’တိ အပစယပညတ္တိ ပဟာနာယ, နိက္ခေပပညတ္တိ ကာယဂတာယ [Pg.53] သတိယာ, ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ. ‘‘ဝိနယာယ သိက္ခေ’’တိ ပဋိဝေဓပညတ္တိ ရာဂဝိနယဿ ဒေါသဝိနယဿ မောဟဝိနယဿ. ‘‘ဇန္တူ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ ယောဂိဿ. ယဒါ ဟိ ယောဂီ ကာမာ သင်္ဂေါတိ ပဇာနာတိ. သော ကာမာနံ အနုပ္ပာဒါယ ကုသလေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒယတိ, သော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒါယ ဝါယမတိ. အယံ ဝါယာမပညတ္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ. နိက္ခေပပညတ္တိ ဩရမတ္တိကာယ အသန္တုဋ္ဌိယာ. တတ္ထ သော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ ဝါယမတီတိ အယံ အပ္ပမာဒပညတ္တိ ဘာဝနာယ, နိက္ခေပပညတ္တိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ, အာရက္ခပညတ္တိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ဌိတိပညတ္တိ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါန’’န္တိ.

‘‘Yo dukkha’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ဒုက္ခသစ္စာ၏ ပရိယာယ်ပညတ် (ဝေဝစနပညတ်) လည်းကောင်း၊ ပိုင်းခြား၍သိခြင်းပညတ် (ပရိညာပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Yatonidāna’’ ဟူသော ဒေသနာသည် သမုဒယသစ္စာ၏ ဖြစ်ကြောင်းပညတ် (ပဘဝပညတ်) လည်းကောင်း၊ ပယ်ခြင်းပညတ် (ပဟာနပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Addakkhī’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ဉာဏစက္ခု၏ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း၊ ထိုးထွင်း၍သိခြင်းပညတ် (ပဋိဝေဓပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ကာမတဏှာ၏ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း၊ စွဲလမ်းခြင်းပညတ် (အဘိနိဝေသပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ကာမဂုဏ်တို့ကို ရန်သူအားဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းပညတ် (ဒဿနပညတ်) ဖြစ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ကာမဂုဏ်တို့သည် မီးကျီးစုနှင့်တူကုန်၏၊ သားတစ်နှင့်တူကုန်၏၊ ပြောင်ပြောင်တောက်သော မီးပုံနှင့်တူကုန်၏၊ ကမ်းပါးပြတ်နှင့်တူကုန်၏၊ မြွေနှင့်တူကုန်၏။ ‘‘Tesaṃ satīmā’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ကာမဂုဏ်တို့ကို ပယ်ခြင်းငှာ ဖျက်ဆီးခြင်းပညတ် (အပစယပညတ်) လည်းကောင်း၊ ကာယဂတာသတိကို တည်ထားခြင်းပညတ် (နိက္ခေပပညတ်) လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများခြင်းပညတ် (ဘာဝနာပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Vinayāya sikkhe’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို ငြိမ်းစေခြင်းငှာ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းပညတ် ဖြစ်၏။ ‘‘Jantū’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ပရိယာယ်ပညတ် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဂုဏ်တို့သည် ငြိကပ်တတ်ကုန်၏ဟု သိသောအခါ ထိုကာမဂုဏ်တို့ နောက်ထပ်မဖြစ်ပေါ်စေရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေ၏။ မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အားထုတ်၏။ ဤသည်မှာ မရရှိသေးသော ကုသိုလ်တရားကို ရရှိရန်အတွက် လုံ့လပြုခြင်းပညတ် (ဝါယာမပညတ်) ဖြစ်၏။ အနည်းငယ်မျှသော ကုသိုလ်တရားဖြင့် မရောင့်ရဲခြင်းကို တည်ထားခြင်းပညတ် ဖြစ်၏။ ထိုဒေသနာ၌ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ တည်တံ့ရန် အားထုတ်ခြင်းဟူသော ဤဒေသနာသည် ဘာဝနာ၌ မမေ့မလျော့ခြင်းပညတ် (အပ္ပမာဒပညတ်) လည်းကောင်း၊ ဝီရိယိန္ဒြေကို တည်ထားခြင်းပညတ် လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းပညတ် လည်းကောင်း၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ တည်တံ့ခြင်းပညတ် လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘‘yo dukkhamaddakhi yatonidāna’’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ;

ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတော;

အဿိရီ ဝိယ ခါယတိ, ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ.

သတ္တလောကသည် တွေဝေခြင်း မောဟတည်းဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ရှိသည်ဖြစ်၍ (မထိုက်သော်လည်း) ထိုက်တန်သကဲ့သို့ (တင့်တယ်သကဲ့သို့) ထင်မှတ်ရ၏။ သူမိုက်သည် ဥပဓိ (ကိလေသူပဓိ၊ အဘိသင်္ခါရုပဓိ) တို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သည်ဖြစ်၍၊ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်ဖြင့် ခြံရံအပ်ရကား အသရေမရှိသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ပညာစက္ခုဖြင့် ရှုမြင်သော ပညာရှိအား ကိလေသာဟူသော ကြောင့်ကြခြင်း မရှိတော့ပြီ။

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော’’တိ ဒေသနာပညတ္တိ ဝိပလ္လာသာနံ. ‘‘ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတီ’’တိ ဝိပရီတပညတ္တိ လောကဿ. ‘‘ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော’’တိ ပဘဝပညတ္တိ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ, ကိစ္စပညတ္တိ ပရိယုဋ္ဌာနာနံ. ဗလဝပညတ္တိ ကိလေသာနံ. ဝိရူဟနာပညတ္တိ သင်္ခါရာနံ. ‘‘တမသာ ပရိဝါရိတော’’တိ ဒေသနာပညတ္တိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရဿ ဝေဝစနပညတ္တိ စ. ‘‘အဿိရီ ဝိယ ခါယတီ’’တိ ဒဿနပညတ္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ, နိက္ခေပပညတ္တိ ပညာစက္ခုဿ. ‘‘ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စန’’န္တိ ပဋိဝေဓပညတ္တိ သတ္တာနံ, ရာဂေါ ကိဉ္စနံ ဒေါသော ကိဉ္စနံ မောဟော ကိဉ္စနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော’’တိ.

‘‘Mohasambandhano loko’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ဝိပလ္လာသ (ဖောက်ပြန်ခြင်း) တို့ကို ပြသသော ဒေသနာပညတ် ဖြစ်၏။ ‘‘Bhabbarūpova dissatī’’ ဟူသော ဒေသနာသည် လောက၏ ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်မြင်ခြင်းပညတ် (ဝိပရီတပညတ်) ဖြစ်၏။ ‘‘Upadhibandhano bālo’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ယုတ်မာသော အလိုဆိုး (ဣစ္ဆာဝစာရ) တို့၏ ဖြစ်ကြောင်းပညတ် (ပဘဝပညတ်) လည်းကောင်း၊ ကိလေသာတို့၏ ငြိကပ်နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကိစ္စပညတ် (ကိစ္စပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ကိလေသာတို့၏ အားကောင်းခြင်းပညတ် (ဗလဝပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့၏ ပျက်စီးခြင်း/ဖောက်ပြန်ခြင်းပညတ် (ဝိရူဟနာပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Tamasā parivārito’’ ဟူသော ဒေသနာသည် အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်ကို ပြသသော ဒေသနာပညတ်လည်းကောင်း၊ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘Assirī viya khāyatī’’ ဟူသော ဒေသနာသည် ဒိဗ္ဗစက္ခု၏ မြင်ခြင်းပညတ် (ဒဿနပညတ်) ဖြစ်၏။ ပညာစက္ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော တည်ထားခြင်းပညတ် (နိက္ခေပပညတ်) ဖြစ်၏။ ‘‘Passato natthi kiñcana’’ ဟူသော ဒေသနာသည် သတ္တဝါတို့အား ရာဂတည်းဟူသော ကြောင့်ကြခြင်း၊ ဒေါသတည်းဟူသော ကြောင့်ကြခြင်း၊ မောဟတည်းဟူသော ကြောင့်ကြခြင်းတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းပညတ် (ပဋိဝေဓပညတ်) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘‘mohasambandhano loko’’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ. နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတံ, တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ.

ရဟန်းတို့... မဖြစ်ပေါ်သော၊ ထင်ရှားမရှိသော၊ ပြုပြင်မအပ်သော၊ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏။ ရဟန်းတို့... အကယ်၍ ဤသို့ မဖြစ်ပေါ်သော၊ ထင်ရှားမရှိသော၊ ပြုပြင်မအပ်သော၊ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် မရှိခဲ့အံ့၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ထင်ရှားရှိသော၊ ပြုပြင်အပ်သော၊ သင်္ခတတရားမှ ထွက်မြောက်ရာလမ်းသည် ဤလောက၌ ထင်ရှားရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ရဟန်းတို့... မဖြစ်ပေါ်သော၊ ထင်ရှားမရှိသော၊ ပြုပြင်မအပ်သော၊ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် စင်စစ်ရှိသောကြောင့်သာလျှင်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ထင်ရှားရှိသော၊ ပြုပြင်အပ်သော၊ သင်္ခတတရားမှ ထွက်မြောက်ရာလမ်းသည် ထင်ရှားရှိပေ၏။

‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဒေသနာပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ ဝေဝစနပညတ္တိ စ. ‘‘နယိဓ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယေထာ’’တိ ဝေဝစနပညတ္တိ သင်္ခတဿ ဥပနယနပညတ္တိ [Pg.54] စ. ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထိ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဝေဝစနပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ ဇောတနာပညတ္တိ စ. ‘‘တသ္မာ ဇာတဿ ဘူတဿ ကတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ ပညာယတီ’’တိ အယံ ဝေဝစနပညတ္တိ နိဗ္ဗာနဿ, နိယျာနိကပညတ္တိ မဂ္ဂဿ, နိဿရဏပညတ္တိ သံသာရတော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဘဝိဿာ’’တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ပညတ္တီဟိ ဝိဝိဓာဟိ ဒေသေတီ’’တိ.

‘‘ရဟန်းတို့... အကယ်၍ ထိုမဖြစ်ပေါ်သော၊ ထင်ရှားမရှိသော၊ ပြုပြင်မအပ်သော၊ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် မရှိခဲ့အံ့’’ ဟူသော ဒေသနာသည် နိဗ္ဗာန်၏ ဒေသနာပညတ်လည်းကောင်း၊ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ထင်ရှားရှိသော၊ ပြုပြင်အပ်သော၊ သင်္ခတတရားမှ ထွက်မြောက်ရာလမ်းသည် ဤလောက၌ ထင်ရှားရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ’’ ဟူသော ဒေသနာသည် သင်္ခတတရား၏ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း၊ ကပ်၍ ဆောင်ခြင်းပညတ် (ဥပနယနပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘ရဟန်းတို့... မဖြစ်ပေါ်သော၊ ထင်ရှားမရှိသော၊ ပြုပြင်မအပ်သော၊ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် စင်စစ်ရှိသောကြောင့်သာလျှင်’’ ဟူသော ဒေသနာသည် နိဗ္ဗာန်၏ ပရိယာယ်ပညတ်လည်းကောင်း၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြီးမြောက်စေသော ထင်ရှားပြသခြင်းပညတ် (ဇောတနာပညတ်) လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ‘‘ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ထင်ရှားရှိသော၊ ပြုပြင်အပ်သော၊ သင်္ခတတရားမှ ထွက်မြောက်ရာလမ်းသည် ထင်ရှားရှိပေ၏’’ ဟူသော ဤဒေသနာသည် နိဗ္ဗာန်၏ ပရိယာယ်ပညတ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ၏ သံသရာမှထွက်မြောက်ကြောင်းပညတ် (နိယျာနိကပညတ်)၊ သံသရာမှ ထွက်မြောက်ရာလမ်းပညတ် (နိဿရဏပညတ်) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘‘no cetaṃ, bhikkhave, abhavissā’’ ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် ‘‘မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ခုတည်းသော တရားကို အမျိုးမျိုးသော ပညတ်တို့ဖြင့် ဟောတော်မူ၏’’ ဟု မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

နိယုတ္တော ပညတ္တိ ဟာရော.

ပညတ္တိဟာရကို ပါဠိတော်မှ ထုတ်ယူ၍ ယှဉ်စပ်ပြီးစီးအပ်ပြီ။

၁၂. ဩတရဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၂. ဩတရဏဟာရဝိဘင်း (သွင်းခြင်းကိုဆောင်သော ဟာရကို ခွဲခြားပြခြင်း)

၄၂. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရော? ‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ’’တိ.

၄၂. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် ဩတရဏဟာရသည် အဘယ်နည်း။ ‘‘အကြင်အကြောင်းတရားကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) သည်လည်းကောင်း’’ ဟု အစရှိသည်ကို ဆောင်ခြင်းသည် ဩတရဏဟာရ မည်၏။

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

‘‘အထက် (ရူပဓာတ်၊ အရူပဓာတ်)၊ အောက် (ကာမဓာတ်) နှင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံး (ဓာတ်သုံးပါးလုံး) မှ ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်ပြီးသော၊ 'ဤအတ္တဘောသည် ငါဖြစ်၏' ဟု မရှုသော၊ ဤသို့ လွတ်မြောက်ပြီးသော ထိုအသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ခါမျှ မကူးစဖူးသေးသော ဩဃလေးပါးကို နောက်တစ်ဖန် ဘဝမဖြစ်တော့ခြင်း (နိဗ္ဗာန်) အကျိုးငှာ ကူးမြောက်လေပြီ။’’

‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိ ရူပဓာတု စ အရူပဓာတု စ. ‘‘အဓော’’တိ ကာမဓာတု. ‘‘သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော’’တိ တေဓာတုကေ အယံ အသေက္ခာဝိမုတ္တိ. တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘ဥဒ္ဓံ’’ ဟူသည်မှာ ရူပဓာတ်နှင့် အရူပဓာတ်တို့ ဖြစ်၏။ ‘‘အဓော’’ ဟူသည်မှာ ကာမဓာတ် ဖြစ်၏။ ‘‘သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော’’ ဟူသည်မှာ ဘုံသုံးပါး (ဓာတ်သုံးပါး) ၌ ရရှိအပ်သော ဤအသေက္ခဝိမုတ္တိ ဖြစ်၏။ ထိုအသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ တည်ရှိသော သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည်ပင် ဣန္ဒြေတို့ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော, နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော, သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော, ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော, ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော, တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော, ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုအသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ တည်ရှိသော သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည်ပင် ဝိဇ္ဇာ ဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်၏။ သင်္ခါရချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဉ်ချုပ်၏။ ဝိညာဉ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် နာမ်ရုပ်ချုပ်၏။ နာမ်ရုပ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် သဠာယတနချုပ်၏။ သဠာယတနချုပ်ခြင်းကြောင့် ဖဿချုပ်၏။ ဖဿချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏။ ဝေဒနာချုပ်ခြင်းကြောင့် တဏှာချုပ်၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါန်ချုပ်၏။ ဥပါဒါန်ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဘဝချုပ်၏။ ဘဝချုပ်ခြင်းကြောင့် ဇာတိချုပ်၏။ ဇာတိချုပ်ခြင်းကြောင့် ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသတို့ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသို့လျှင် သက်သက်သော ဒုက္ခက္ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ [Pg.55] အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ – သီလက္ခန္ဓေန သမာဓိက္ခန္ဓေန ပညာက္ခန္ဓေန, အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုအသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ တည်ရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို သီလက္ခန္ဓာ၊ သမာဓိက္ခန္ဓာ၊ ပညာက္ခန္ဓာဟူသော ခန္ဓာသုံးပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ် (အကျုံးဝင်) ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုအသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ ရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် သင်္ခါရk္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ အကြင်သင်္ခါရတရားတို့သည် အာသဝေါကင်းကုန်၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်း (ဘဝင်္ဂ) မဟုတ်ကုန်။ ထိုသင်္ခါရတရားတို့ကို ဓမ္မဓာတ်၌ သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်အာယတနသည် အာသဝေါကင်း၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းမဟုတ်။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

‘‘အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ’’တိ အယံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ သမုဂ္ဃာတော, သာ သေက္ခာဝိမုတ္တိ, တာနိယေဝ သေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

‘‘ဤအတ္တဘောသည် ငါဖြစ်၏ဟု မရှုသော’’ ဟူသော ဤဒေသနာဖြင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ဖျက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုပယ်ဖျက်ခြင်းသည် သေက္ခဝိမုတ္တိ ဖြစ်၏။ ထိုသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ ရှိသော တရားတို့သည် သေက္ခဣန္ဒြေငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ သေက္ခာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုသေက္ခဝိမုတ္တိ၌ ရှိသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည်ပင် ဝိဇ္ဇာ ဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်၏။ ဤနည်းတူစွာ အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိဇ္ဇာသည်ပင် ပညာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းခြင်း ဖြစ်၏။

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုသိခြင်းဝိဇ္ဇာသည်သာလျှင် ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းမဟုတ်ကုန်သော အကြင်ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သွင်းယူရေတွက်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းမဟုတ်သော အကြင်အာယတနသည် ရှိ၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သေက္ခာယ စ ဝိမုတ္တိယာ အသေက္ခာယ စ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော’’တိ.

ကျင့်ဆဲသေက္ခဖြစ်သော လွတ်မြောက်ခြင်းဝိမုတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျင့်ပြီးသော အသေက္ခဖြစ်သော လွတ်မြောက်ခြင်းဝိမုတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း လွတ်မြောက်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ရံတစ်ခါမျှ မကူးခတ်ဖူးသေးသော သံသရာရေအယဉ်ကို တစ်ဖန်မဖြစ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ကူးမြောက်လေပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "အထက်၊ အောက်" ဟူ၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။

၄၃. ‘‘နိဿိတဿ စလိတံ, အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ, စလိတေ အသတိ ပဿဒ္ဓိ, ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတိ, နတိယာ အသတိ အာဂတိဂတိ န ဟောတိ, အာဂတိဂတိယာ အသတိ စုတူပပါတော န ဟောတိ, စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေန ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

၄၃. "မှီဝဲကပ်ညှိတတ်သောသူအား တုန်လှုပ်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ မမှီဝဲမကပ်ညှိသောသူအား တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိ။ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသော် ငြိမ်းအေးခြင်းဖြစ်၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းရှိသော် ညွတ်ခြင်းမဖြစ်။ ညွတ်ခြင်းမရှိသော် တစ်ဘဝမှတစ်ဘဝသို့ လားခြင်းမဖြစ်။ လားခြင်းမရှိသော် သေခြင်းဖြစ်ခြင်းမဖြစ်။ သေခြင်းဖြစ်ခြင်းမရှိသော် ဤလောကသည်လည်း မရှိ၊ တမလွန်လောကသည်လည်း မရှိ၊ ဤနှစ်ပါးတို့၏အလယ်၌လည်း မရှိ။ ဤသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏အဆုံး ဖြစ်၏" ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘နိဿိတဿ စလိတ’’န္တိ နိဿယော နာမ ဒုဝိဓော တဏှာနိဿယော စ ဒိဋ္ဌိနိဿယော စ. တတ္ထ ယာ ရတ္တဿ စေတနာ, အယံ တဏှာနိဿယော; ယာ မူဠှဿ စေတနာ, အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော. စေတနာ ပန သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ [Pg.56] ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

"နိဿိတဿ စလိတံ" ဟူသည်မှာ မှီရာဟူသည် တဏှာကို မှီရာ (တဏှာနိဿယ) နှင့် ဒိဋ္ဌိကို မှီရာ (ဒိဋ္ဌိနိဿယ) ဟု နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ကိလေသာဖြင့် ပြင်းစွာတပ်မက်သောသူအား ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်စေတနာသည် တဏှာကို မှီရာဖြစ်၏။ အလွန်တွေဝေသောသူအား ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်စေတနာသည် ဒိဋ္ဌိကို မှီရာဖြစ်၏။ စေတနာသည်ကား သင်္ခါရတရားတို့ ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတရားဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်၏။ ဝိညာဉ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် နာမ်ရုပ်ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

တတ္ထ ယာ ရတ္တဿ ဝေဒနာ, အယံ သုခါ ဝေဒနာ. ယာ သမ္မူဠှဿ ဝေဒနာ, အယံ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, ဣမာ ဒွေ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ပြင်းစွာတပ်မက်သောသူအား ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်ခံစားခြင်းသည် သုခဝေဒနာဖြစ်၏။ အလွန်တွေဝေသောသူအား ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်ခံစားခြင်းသည် အဒုက္ခမသုခဝေဒနာဖြစ်၏။ ဤဝေဒနာနှစ်ပါးသည် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

တတ္ထ သုခါ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုခံစားခြင်းဝေဒနာတို့တွင် သုခဝေဒနာသည် သုခိန္ဒြေနှင့် သောမနဿိန္ဒြေဟူ၍ ဣန္ဒြေနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာသည် ဥပေက္ခိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ, ယေ သင်္ခါရာ သာသဝါ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဣန္ဒြေတို့သည်သာလျှင် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်ကုန်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော အကြင်သင်္ခါရတရားတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုသင်္ခါရတရားတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သွင်းယူရေတွက်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ သာသဝံ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းဖြစ်သော အကြင်အာယတနသည် ရှိ၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

‘‘အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထီ’’တိ သမထဝသေန ဝါ တဏှာယ အနိဿိတော ဝိပဿနာဝသေ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ အနိဿိတော. ယာ ဝိပဿနာ အယံ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

"မမှီဝဲမကပ်ညှိသောသူအား တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိ" ဟူသည်မှာ သမထအစွမ်းအားဖြင့် တဏှာကို မမှီဝဲခြင်း သို့မဟုတ် ဝိပဿနာအစွမ်းအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိကို မမှီဝဲခြင်း ဖြစ်၏။ အကြင်ဝိပဿနာသည် ရှိ၏။ ထိုဝိပဿနာသည် ဝိဇ္ဇာမည်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ပေါ်ခြင်း (အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်း) ကြောင့် သင်္ခါရချုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ သင်္ခါရချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဉ်ချုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာယေဝ ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိပဿနာသည်သာလျှင် ပညာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာယေဝ ဝိပဿနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စ ပညိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိပဿနာသည်သာလျှင် ဝီရိယိန္ဒြေနှင့် ပညိန္ဒြေဟူသော ဣန္ဒြေနှစ်ပါး ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာယေဝ ဝိပဿနာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိပဿနာသည်သာလျှင် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းမဟုတ်ကုန်သော အကြင်သင်္ခါရတရားတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုသင်္ခါရတရားတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သွင်းယူရေတွက်အပ်ကုန်၏。ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်းမဟုတ်သော အကြင်အာယတနသည် ရှိ၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

‘‘ပဿဒ္ဓိယာ သတီ’’တိ ဒုဝိဓာ ပဿဒ္ဓိ ကာယိကာ စ စေတသိကာ စ. ယံ ကာယိကံ သုခံ, အယံ ကာယပဿဒ္ဓိ. ယံ စေတသိကံ သုခံ, အယံ စေတသိကာ ပဿဒ္ဓိ. ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ, သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ, သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ယထာဘူတံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော [Pg.57] ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ‘‘ဝိမုတ္တ’’မိတိ ဉာဏံ ဟောတိ, ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ ပဇာနာတိ. သော န နမတိ ရူပေသု, န သဒ္ဒေသု, န ဂန္ဓေသု, န ရသေသု, န ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု, န ဓမ္မေသု ခယာ ရာဂဿ ခယာ ဒေါသဿ ခယာ မောဟဿ ယေန ရူပေန တထာဂတံ တိဋ္ဌန္တံ စရန္တံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ, တဿ ရူပဿ ခယာ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ရူပသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော, တထာဂတော အတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နေဝတ္ထိ နော နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ. အထ ခေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော အသင်္ခေယျော နိဗ္ဗုတောတိယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ ခယာ ရာဂဿ, ခယာ ဒေါသဿ, ခယာ မောဟဿ.

"ပဿဒ္ဓိယာ သတိ" ဟူသည်၌ ငြိမ်းအေးခြင်းသည် ကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ငြိမ်းအေးခြင်း (ကာယပဿဒ္ဓိ) နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ငြိမ်းအေးခြင်း (စေတသိကပဿဒ္ဓိ) ဟု နှစ်ပါးရှိ၏။ ကိုယ်၌ဖြစ်သော ချမ်းသာသည် ကာယပဿဒ္ဓိ ဖြစ်၏။ စိတ်၌ဖြစ်သော ချမ်းသာသည် စေတသိကပဿဒ္ဓိ ဖြစ်၏။ ကိုယ်ငြိမ်းအေးသောသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာသောသူ၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ တည်ကြည်သောသူသည် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိ၏။ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိသောသူသည် ငြီးငွေ့၏။ ငြီးငွေ့သောသူသည် စွဲမက်မှုကင်း၏။ စွဲမက်မှုကင်းခြင်းကြောင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်၏။ လွတ်မြောက်ပြီးသောအခါ "ငါသည် လွတ်မြောက်ပြီ" ဟု သိသောဉာဏ် ဖြစ်၏။ "ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ကုန်ပြီ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးပြီ၊ ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးပြီ၊ ဤမဂ်ကိစ္စအလို့ငှာ တစ်ဖန်ပြုဖွယ် မရှိတော့ပြီ" ဟု သိ၏။ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ ကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့် ရူပါရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ ဂန္ဓာရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ ရသာရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ ဓမ္မာရုံတို့၌လည်းကောင်း ညွတ်ကိုင်းခြင်း မရှိပေ။ ရပ်တည်လျက်သော်လည်းကောင်း၊ သွားလာလျက်သော်လည်းကောင်း ရှိသော မြတ်စွာဘုရား (သတ္တဝါ) ကို အကြင်ရုပ်တရားဖြင့် ပညတ်အပ်၏။ ထိုရုပ်တရား၏ ကုန်ခြင်း၊ ကင်းခြင်း၊ ချုပ်ခြင်း၊ စွန့်ခြင်း၊ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းတို့ကြောင့် ရုပ်၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗန်၌ စိတ်လွတ်မြောက်ပြီးသော ရဟန္တာသည် "မြတ်စွာဘုရားသည် သေပြီးနောက် ရှိ၏" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "မရှိ" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "ရှိလည်းရှိ မရှိလည်းမရှိ" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "ရှိသည်လည်းမဟုတ် မရှိသည်လည်းမဟုတ်" ဟူ၍လည်း မယူဆပေ။ စင်စစ်သော်ကား ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ ကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့် နက်နဲသော၊ အတိုင်းအရှည်မရှိသော၊ ရေတွက်ခြင်းငှာမစွမ်းသော ငြိမ်းအေးပြီးသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိ၏ဟူ၍သာလျှင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

ယာယ ဝေဒနာယ…ပေ… ယာယ သညာယ. ယေဟိ သင်္ခါရေဟိ. ယေန ဝိညာဏေန တထာဂတံ တိဋ္ဌန္တံ စရန္တံ ပညာပယမာနော ပညာပေယျ, တဿ ဝိညာဏဿ ခယာ ဝိရာဂါ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ ဝိညာဏသင်္ခယေ ဝိမုတ္တော, တထာဂတော အတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, အတ္ထိ နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ, နေဝတ္ထိ နော နတ္ထီတိပိ န ဥပေတိ. အထ ခေါ ဂမ္ဘီရော အပ္ပမေယျော အသင်္ခေယျော နိဗ္ဗုတောတိယေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ ခယာ ရာဂဿ, ခယာ ဒေါသဿ, ခယာ မောဟဿ. ‘‘အာဂတီ’’တိ ဣဓာဂတိ. ‘‘ဂတီ’’တိ ပေစ္စဘဝေါ. အာဂတိဂတီပိ န ဘဝန္တိ, ‘‘နေဝိဓာ’’တိ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကေသု အာယတနေသု. ‘‘န ဟုရ’’န္တိ ဆသု ဗာဟိရေသု အာယတနေသု. ‘‘န ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဖဿသမုဒိတေသု ဓမ္မေသု အတ္တာနံ န ပဿတိ. ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. သော ဒုဝိဓော လောကိယော စ လောကုတ္တရော စ. တတ္ထ လောကိယော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, ယာဝ ဇရာမရဏာ. လောကုတ္တရော သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယတိ, ယာဝ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘နိဿိတဿ စလိတံ အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထိ…ပေ… ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ’’တိ.

အကြင် ဝေဒနာဖြင့်...ပ... အကြင် သညာဖြင့်၊ အကြင် သင်္ခါရတို့ဖြင့်၊ ရပ်တည်လျက်သော်လည်းကောင်း၊ သွားလာလျက်သော်လည်းကောင်း ရှိသော မြတ်စွာဘုရားကို အကြင် ဝိညာဉ်ဖြင့် ပညတ်အပ်၏။ ထိုဝိညာဉ်၏ ကုန်ခြင်း၊ ကင်းခြင်း၊ ချုပ်ခြင်း၊ စွန့်ခြင်း၊ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဝိညာဉ်၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗန်၌ စိတ်လွတ်မြောက်ပြီးသော ရဟန္တာသည် "မြတ်စွာဘုရားသည် သေပြီးနောက် ရှိ၏" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "မရှိ" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "ရှိလည်းရှိ မရှိလည်းမရှိ" ဟူ၍လည်း မယူဆ၊ "ရှိသည်လည်းမဟုတ် မရှိသည်လည်းမဟုတ်" ဟူ၍လည်း မယူဆပေ။ စင်စစ်သော်ကား ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ ကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့် နက်နဲသော၊ အတိုင်းအရှည်မရှိသော၊ ရေတွက်ခြင်းငှာမစွမ်းသော ငြိမ်းအေးပြီးသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိ၏ဟူ၍သာလျှင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ "အာဂတိ" ဟူသည်မှာ တမလွန်ဘဝမှ ဤဘဝသို့ လာခြင်း ဖြစ်၏။ "ဂတိ" ဟူသည်မှာ တမလွန်ဘဝသစ် ဖြစ်၏။ ဤသို့ လာခြင်း သွားခြင်းတို့သည်လည်း မဖြစ်ကုန်။ "နေဝိဓ" ဟူသည်မှာ အတွင်းအာယတန ခြောက်ပါးတို့၌ မဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ "နဟုရံ" ဟူသည်မှာ ပြင်ပအာယတန ခြောက်ပါးတို့၌ မဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ "န ဥဘယမန္တရေန" ဟူသည်မှာ ဖဿနှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော တရားတို့၌ မိမိကိုယ်ကို မမြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ "ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿ" ဟူသည်မှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဖြစ်၏။ ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် လောကီပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နှင့် လောကုတ္တရာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုတွင် လောကီပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရမှ စ၍ ဇရာမရဏတိုင်အောင် ဖြစ်၏။ လောကုတ္တရာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် သီလရှိသောသူအား နှလုံးမသာမယာမဖြစ်ခြင်း (အဝိပ္ပဋိသာရ) မှ စ၍ မဂ်ကိစ္စအလို့ငှာ တစ်ဖန် ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီဟု သိသည့်တိုင်အောင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "မှီသောသူအား တုန်လှုပ်ခြင်းရှိ၏။ မမှီသောသူအား တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိ...ပ... ဤသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးဖြစ်၏" ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

၄၄.

၄၄။

‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ, ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ;

ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ, ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ.

"လောက၌ များစွာသော သဘောရှိကုန်သော စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်း အဖုံဖုံတို့သည် ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာ (ပိယ) တရားကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာတရား မရှိသော် ဤစိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းတို့သည် မဖြစ်ပေါ်ကုန်။"

တသ္မာ [Pg.58] ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ, ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော, ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ.

"ထို့ကြောင့် လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာ မရှိသော သူတို့သည်သာလျှင် စိုးရိမ်ခြင်းကင်း၍ ချမ်းသာကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်းကင်းရာ ကိလေသာမြူကင်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသောသူသည် လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာကို မပြုအပ်ရာ" ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘ယေ ကေစိ သောကာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ, ဒုက္ခာ စ လောကသ္မိမနေကရူပါ ပိယံ ပဋိစ္စပ္ပဘဝန္တိ ဧတေ’’တိ – အယံ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ. ‘‘ပိယေ အသန္တေ န ဘဝန္တိ ဧတေ’’တိ – အယံ သုခါ ဝေဒနာ. ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

"လောက၌ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်း အဖုံဖုံတို့သည် ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏" ဟူသော ဤစကားဖြင့် ဒုက္ခဝေဒနာကို ပြဆို၏။ "ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာ မရှိသော် ဤစိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းတို့သည် မဖြစ်ပေါ်ကုန်" ဟူသော ဤစကားဖြင့် ထိုစိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းတို့၏ မရှိခြင်းတည်းဟူသော သုခဝေဒနာကို ပြဆို၏။ ဤဝေဒနာသည် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းယူခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းယူခြင်း ဖြစ်၏။

ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ခံစားခြင်းဝေဒနာကြောင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာသည် ဖြစ်၏။ တဏှာကြောင့် စွဲလမ်းခြင်းဥပါဒါန်သည် ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဖြစ်ခြင်းဘဝသည် ဖြစ်၏။ ဘဝကြောင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းဇာတိသည် ဖြစ်၏။ ဇာတိကြောင့် အိုခြင်း၊ သေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တတ္ထ သုခါ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ. ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုခံစားခြင်းဝေဒနာတို့တွင် သုခဝေဒနာသည် သုခိန္ဒြေနှင့် သောမနဿိန္ဒြေဟူ၍ နှစ်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခဝေဒနာသည် ဒုက္ခိန္ဒြေနှင့် ဒေါမနဿိန္ဒြေဟူ၍ နှစ်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ, ယေ သင်္ခါရာ သာသဝါ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဣန္ဒြေတို့သည်သာလျှင် သင်္ခါရ၌ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ အကြင်သင်္ခါရတို့သည် အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုသင်္ခါရတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ သာသဝံ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်အာယတနသည် အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တသ္မာ ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာ, ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ;

တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော, ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ.

ထို့ကြောင့် တစ်စုံတစ်ခုသော လောက၌ ချစ်အပ်သော အရာမရှိသောသူတို့သည် စိုးရိမ်ခြင်းကင်း၍ ချမ်းသာကုန်၏။ ထို့ကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်းကင်း၍ မြူမရှိသော (နိဗ္ဗာန်) ကို တောင့်တသောသူသည် လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ချစ်အပ်သောအရာကို မပြုရာ။

ဣဒံ တဏှာပဟာနံ. တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော, ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ဤ (ချစ်ခြင်းကို မပြုခြင်း) သည် တဏှာကို ပယ်ခြင်း ဖြစ်၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါန်ချုပ်၏၊ ဥပါဒါန်ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဘဝချုပ်၏၊ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တံယေဝ တဏှာပဟာနံ သမထော. သော သမထော ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုတဏှာကို ပယ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် သမထမည်၏။ ထိုသမထသည် သတိန္ဒြေနှင့် သမာဓိန္ဒြေဟူ၍ နှစ်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သောယေဝ သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုသမထသည်သာလျှင် သမာဓိက္ခန္ဓာမည်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သောယေဝ သမထော သင်္ခါရပရိယာပန္နော, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုသမထသည်သာလျှင် သင်္ခါရ၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်သင်္ခါရတို့သည် အာသဝေါကင်းကုန်၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းလည်း မဟုတ်ကုန်၊ ထိုသင်္ခါရတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာ [Pg.59] ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယေ ကေစိ သောကာ’’တိ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်အာယတနသည် အာသဝေါကင်း၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းလည်း မဟုတ်။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'ယေ ကေစိ သောကာ' ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။

ကာမံ ကာမယမာနဿ, တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ;

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ, လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ.

ကာမဂုဏ်ကို တောင့်တသော ထိုသတ္တဝါအား ထိုတောင့်တအပ်သော ကာမဂုဏ်သည် အကယ်၍ ပြည့်စုံအံ့၊ ထိုသေမျိုးဖြစ်သော သတ္တဝါသည် မိမိအလိုရှိသောအရာကို ရရှိသဖြင့် စင်စစ် နှစ်သက်သော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၏။

တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော;

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ.

ကာမဂုဏ်ကို တောင့်တ၍ ပြင်းစွာ တပ်မက်သောစိတ်ရှိသော ထိုသတ္တဝါအား ထိုတောင့်တအပ်သော ကာမဂုဏ်တို့သည် အကယ်၍ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးကုန်အံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြှားဖြင့် အပစ်ခံရသကဲ့သို့ ဖောက်ပြန်ခံစားရ၏။

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီတိ.

အကြင်သူသည် မြွေ၏ ဦးခေါင်းကို ခြေဖြင့် ရှောင်ကွင်းသကဲ့သို့ ကာမဂုဏ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်၏၊ ထိုသူသည် ဤလောက၌ ဤတဏှာကပ်ငြိမှုကို သတိရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်၏ ဟု ဟောတော်မူ၏။

တတ္ထ ယာ ပီတိမနတာ, အယံ အနုနယော. ယဒါဟ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီတိ, ဣဒံ ပဋိဃံ. အနုနယံ ပဋိဃဉ္စ ပန တဏှာပက္ခော, တဏှာယ စ ပန ဒသရူပီနိ အာယတနာနိ ပဒဋ္ဌာနံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဂါထာ၌ အကြင်နှစ်သက်သောစိတ်ရှိသောသူ၏ အဖြစ်ကို အနုနယ (ချစ်ခြင်း) ဟု ဆိုအပ်၏၊ ဤချစ်ခြင်းသည် အနုနယ ဖြစ်၏။ 'မြှားဖြင့် အပစ်ခံရသကဲ့သို့ ဖောက်ပြန်၏' ဟူသော ဤပါဠိဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ပဋိဃ (ဒေါသ) ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုနယနှင့် ပဋိဃတို့သည် တဏှာ၏အဖို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တဏှာ၏ နီးစွာသောအကြောင်းကား ဆယ်ပါးကုန်သော ရုပ်အာယတနတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တာနိယေဝ ဒသ ရူပီနိ ရူပကာယော နာမသမ္ပယုတ္တော, တဒုဘယံ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဆယ်ပါးသော ရုပ်အာယတနတို့သည်ပင်လျှင် နာမ်နှင့်ယှဉ်သော ရူပကာယ ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးစုံသည် နာမ်ရုပ် ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်ကြောင့် သဠာယတန ဖြစ်၏၊ သဠာယတနကြောင့် ဖဿ ဖြစ်၏၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တဒေဝ နာမရူပံ ပဉ္စက္ခန္ဓော;

အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ;

တဒေဝ နာမရူပံ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော;

အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ;

ထိုနာမ်ရုပ်သည်ပင်လျှင် ငါးပါးသော ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။ ထိုနာမ်ရုပ်သည်ပင်လျှင် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ဓာတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တတ္ထ ယော ရူပကာယော ဣမာနိ ပဉ္စ ရူပီနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ယော နာမကာယော ဣမာနိ ပဉ္စ အရူပီနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ဣမာနိ ဒသ ဣန္ဒြိယာနိ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုနာမ်ရုပ်တွင် ရူပကာယသည် ဤငါးပါးသော ရုပ်ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ နာမကာယသည် ဤငါးပါးသော နာမ်ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဆယ်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

တတ္ထ ယဒါဟ –

ထိုဂါထာတို့၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ ဟောတော်မူ၏ –

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော;

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ.

“အကြင်သူသည် မြွေ၏ ဦးခေါင်းကို ခြေဖြင့် ရှောင်ကွင်းသကဲ့သို့ ကာမဂုဏ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်၏၊ ထိုသူသည် ဤလောက၌ ဤတဏှာကပ်ငြိမှုကို သတိရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်၏” ဟူ၍ ဖြစ်၏။

အယံ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ဤ (ကာမဂုဏ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ကျော်လွန်ခြင်း) သည် သဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်ဓာတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာယေဝ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ. အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုသဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည်ပင် ဝိဇ္ဇာမည်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏၊ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်၏၊ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံကို သိအပ်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာယေဝ [Pg.60] ဝိဇ္ဇာ ပညာက္ခန္ဓော. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိဇ္ဇာသည်သာလျှင် ပညာက္ခန္ဓာမည်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ခန္ဓာတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ – ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယဉ္စ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိဇ္ဇာသည် ဝီရိယိန္ဒြေနှင့် ပညိန္ဒြေဟူ၍ နှစ်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာယေဝ ဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ, ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ, နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဝိဇ္ဇာသည်သာလျှင် သင်္ခါရ၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်သင်္ခါရတို့သည် အာသဝေါကင်းကုန်၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းလည်း မဟုတ်ကုန်၊ ထိုသင်္ခါရတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ, နော စ ဘဝင်္ဂံ. အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿာ’’တိ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အကြင်အာယတနသည် အာသဝေါကင်း၏၊ ဘဝ၏ အကြောင်းလည်း မဟုတ်။ ဤသို့ သွင်းခြင်းသည် အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'ကာမံ ကာမယမာနဿ' ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။

ဧတ္တာဝတာ ပဋိစ္စ ဣန္ဒြိယခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ သမောသရဏောတရဏာနိ ဘဝန္တိ. ဧဝံ ပဋိစ္စ ဣန္ဒြိယခန္ဓဓာတုအာယတနာနိ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ယော စ ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါ’’တိ.

ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတနတို့သည် စုဆုံရာ သက်ရောက်ရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတနတို့ကို သွင်းအပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် 'ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ' ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့၏။

နိယုတ္တော ဩတရဏော ဟာရော.

ဩတရဏဟာရ (သွင်းခြင်းကို ဆောင်သောဟာရ) ကို ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၃. သောဓနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၃. သောဓနဟာရ ဝိဘင်း

၄၅. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရော? ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ’’တိဂါထာ. ယထာ အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ –

၄၅. ထိုဆောင်ခြင်းဟာရတို့တွင် သောဓနဟာရသည် အဘယ်နည်း။ 'အမေးပြဿနာကို ဖြေဆိုအပ်သည်ရှိသော်' ဟူ၍ အစရှိသော ဂါထာသည် သောဓနဟာရ မည်၏။ သာဓကအားဖြင့် ပါရာယနသုတ်၌ အရှင်အဇိတသည် မြတ်စွာဘုရားအား ဤသို့ ပြဿနာကို မေးလျှောက်၏ –

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော, ကေနဿု နပ္ပကာသတိ;

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ, ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

“အရှင်ဂေါတမ... သတ္တလောကကို အဘယ်တရားသည် ဖုံးလွှမ်းအပ်သနည်း၊ အဘယ်တရားကြောင့် လောကသည် မထင်ရှားသနည်း။ ထိုလောက၏ လိမ်းကျံကြောင်းတရားကို အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်း။ ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးကား အဘယ်နည်း” ဟု မေးလျှောက်၏။

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ;

ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမိ, ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ.

“အဇိတ... သတ္တလောကကို မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာသည် ဖုံးလွှမ်းအပ်၏။ ယုံမှားခြင်း (ဝိစိကိစ္ဆာ) နှင့် မေ့လျော့ခြင်း (ပမာဒ) ကြောင့် လောကသည် မထင်ရှား။ တဏှာသည် ထိုလောက၏ လိမ်းကျံကြောင်းတရား ဖြစ်၏ဟု ငါဟော၏။ ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) သည် ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးဖြစ်၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြေကြားတော်မူ၏။

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဉှေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဇပ္ပာဘိလေပနံ ဗြူမီ’’တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘ကိံသု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ.

“အဘယ်တရားသည် လောကကို ဖုံးလွှမ်းသနည်း” ဟူသော အမေး၌ “မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာသည် လောကကို ဖုံးလွှမ်း၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူသဖြင့် ပုဒ်ကို သုတ်သင်တော်မူ၏၊ ထိုမျှဖြင့် အားထုတ်အပ်သောအနက် (အာရမ္ဘ) ကို မသုတ်သင်ရသေး။ “အဘယ်တရားကြောင့် လောကသည် မထင်ရှားသနည်း” ဟူသော အမေး၌ “ယုံမှားခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် လောကသည် မထင်ရှား” ဟု ဟောတော်မူသဖြင့် ပုဒ်ကို သုတ်သင်တော်မူ၏၊ ထိုမျှဖြင့်လည်း အာရမ္ဘကို မသုတ်သင်ရသေး။ “ထိုလောက၏ လိမ်းကျံခြင်းကို အဘယ်သို့ ဟောတော်မူသနည်း” ဟူသော အမေး၌ “တဏှာသည် ထိုလောက၏ လိမ်းကျံခြင်း ဖြစ်၏ဟု ဟော၏” ဟု ဟောတော်မူသဖြင့် ပုဒ်ကို သုတ်သင်တော်မူ၏၊ ထိုမျှဖြင့်လည်း အာရမ္ဘကို မသုတ်သင်ရသေး။ “ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးသည် အဘယ်နည်း” ဟူသော အမေး၌ “ဆင်းရဲသည် ထိုလောက၏ ကြီးစွာသော ဘေးဖြစ်၏” ဟု ဟောတော်မူခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အာရမ္ဘ (အားထုတ်အပ်သော အနက်တရား) ကို စင်ကြယ်စွာ သုတ်သင်တော်မူပြီး ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “အဝိဇ္ဇာသည် လောကကို ဖုံးလွှမ်းအပ်၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူခဲ့၏။

‘‘သဝန္တိ [Pg.61] သဗ္ဗဓိ သောတာ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ.

“မြတ်စွာဘုရား... သောတတို့သည် အလုံးစုံသော အာယတနတို့၌ စီးဆင်းကုန်၏။ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်တတ်သော တရားသည် အဘယ်နည်း။ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခြင်းတရားကို ဟောတော်မူပါလော့။ အဘယ်တရားဖြင့် ထိုသောတတို့ကို ပိတ်ဆို့အပ်ကုန်သနည်း” ဟု အရှင်အဇိတသည် မေးလျှောက်၏။

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, [အဇိတာတိ ဘဂဝါ]သတိ တေသံ နိဝါရဏံ;

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ.

“အဇိတ... လောက၌ စီးဆင်းကုန်သော အကြင်တဏှာစသော သောတတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်ကြောင်းတရားသည် သတိ ဖြစ်၏။ ထိုသတိကိုပင် သောတတို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်၏ဟု ငါဟော၏။ ထိုသောတတို့ကို ပညာဖြင့် ပိတ်အပ်ကုန်၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ, သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏ’’န္တိ ပဉှေ ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ, သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတိ, နော စ အာရမ္ဘံ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ, ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ ပဉှေ ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ, ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိ’’န္တိ.

“သောတတို့သည် အလုံးစုံသော အာယတနတို့၌ စီးဆင်းကုန်၏၊ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်တတ်သော တရားသည် အဘယ်နည်း” ဟူသော အမေး၌ “လောက၌ စီးဆင်းကုန်သော အကြင်တဏှာစသော သောတတို့ ရှိကုန်၏၊ ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်ကြောင်းတရားသည် သတိဖြစ်၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူသဖြင့် ပုဒ်ကို သုတ်သင်တော်မူ၏၊ ထိုမျှဖြင့် အာရမ္ဘကို မသုတ်သင်ရသေး။ “ထိုသောတတို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခြင်းတရားကို ဟောတော်မူပါလော့၊ အဘယ်တရားဖြင့် ထိုသောတတို့ကို ပိတ်ဆို့အပ်ကုန်သနည်း” ဟူသော အမေး၌ “ထိုသတိကိုပင် သောတတို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်၏ဟု ငါဟော၏၊ ထိုသောတတို့ကို ပညာဖြင့် ပိတ်အပ်ကုန်၏” ဟု ဟောတော်မူခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အာရမ္ဘကို စင်ကြယ်စွာ သုတ်သင်တော်မူပြီး ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “လောက၌ အကြင်သောတတို့သည် စီးဆင်းကုန်၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူခဲ့၏။

‘‘ပညာ စေဝ သတိ စ, [ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော]နာမရူပဉ္စ မာရိသ;

ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ, ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“မြတ်စွာဘုရား... ပညာသော်လည်းကောင်း၊ သတိသော်လည်းကောင်း၊ ထိုမှ ကြွင်းကျန်သော နာမ်နှင့်ရုပ်သော်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ဤအလုံးစုံသော တရားတို့သည် အဘယ်အရပ်၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းကုန်သနည်း။ အကျွန်ုပ် မေးလျှောက်အပ်သော ဤအချက်ကို ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူပါလော့” ဟု အရှင်အဇိတသည် လျှောက်ထား၏။

ပဉှေ –

အမေး၌ –

‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ, အဇိတ တံ ဝဒါမိ တေ;

ယတ္ထ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ;

ဝိညာဏဿ နိရောဓေန, ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ.

“အဇိတ၊ သင်မေးမြန်းသော ထိုပြဿနာကို ငါဟောကြားပေအံ့။ အကြင်အရပ်၌ နာမ်သည်လည်းကောင်း၊ ရုပ်သည်လည်းကောင်း အကြွင်းမရှိချုပ်ငြိမ်း၏။ ထိုအရပ်ကား ဝိညာဉ်ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် ဤအလုံးစုံသော နာမ်ရုပ်သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ အရပ်ပေတည်း။”

သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယမေတံ ပဉှံ အပုစ္ဆီ’’တိ. ယတ္ထ ဧဝံ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော, သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. ယတ္ထ ပန အာရမ္ဘော အသုဒ္ဓေါ, န တာဝ သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတမှိ ပဉှေ’’တိ.

အားထုတ်အပ်သော အနက်ကို စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်ပြီးဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “အဇိတ၊ သင်မေးမြန်းသော ထိုပြဿနာကို...” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ ဤသို့ အားထုတ်အပ်သော အနက်ကို သုတ်သင်စင်ကြယ်ပြီးသောအခါ ထိုပြဿနာကို ဖြေဆိုပြီးဖြစ်၏။ အကြင်ပြဿနာ၌ အားထုတ်အပ်သော အနက်သည် မစင်ကြယ်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုပြဿနာကို ဖြေဆိုပြီး မဖြစ်သေးပေ။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် “ဖြေဆိုအပ်ပြီးသော ပြဿနာ၌” ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

နိယုတ္တော သောဓနော ဟာရော.

သုတ်သင်ခြင်းကို ဆောင်တတ်သော ‘သောဓနဟာရ’ ကို ပါဠိတော်နှင့် ယှဉ်စပ်ပြပြီး ဖြစ်၏။

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်း

၄၆. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော? ‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ, ယေပိ စ ဝေမတ္တတာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ.

၄၆. ထိုတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် အဓိဋ္ဌာနဟာရဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ပါဠိတော်၌ တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြင့်လည်းကောင်း ပြသအပ်သော တရားတို့ရှိကုန်၏” ဟူ၍ ဆိုအပ်သော ဟာရသည် အဓိဋ္ဌာနဟာရ မည်၏။

ယေ တတ္ထ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တထာ တေ ဓာရယိတဗ္ဗာ.

ထိုဒေသနာ၌ ပြသအပ်သော တရားတို့ကို ထိုပြသသည့်အတိုင်း သာမညဝိသေသအားဖြင့် မှတ်သားအပ်ကုန်၏။

‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ [Pg.62] ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ? ဇာတိ ဒုက္ခာ, ဇရာ ဒုက္ခာ, ဗျာဓိ ဒုက္ခော, မရဏံ ဒုက္ခံ, အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော, ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ, သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ, ရူပါ ဒုက္ခာ, ဝေဒနာ ဒုက္ခာ, သညာ ဒုက္ခာ, သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, ဝိညာဏံ ဒုက္ခံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဆင်းရဲခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း (ဇာတိ) သည် ဆင်းရဲ၏။ အိုခြင်း (ဇရာ) သည် ဆင်းရဲ၏။ နာကျင်ခြင်း (ဗျာဓိ) သည် ဆင်းရဲ၏။ သေခြင်း (မရဏ) သည် ဆင်းရဲ၏။ မချစ်မနှစ်သက်သောသူတို့နှင့် အတူနေရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သောသူတို့နှင့် ကွဲကွာရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏။ လိုချင်သောအရာကို မရရှိခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲ၏။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးသည် ဆင်းရဲ၏။ ရုပ်သည် ဆင်းရဲ၏။ ဝေဒနာသည် ဆင်းရဲ၏။ သညာသည် ဆင်းရဲ၏။ သင်္ခါရသည် ဆင်းရဲ၏။ ဝိညာဉ်သည် ဆင်းရဲ၏။ ဤသို့ ခွဲခြားပြခြင်းသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခသမုဒယော? ယာယံ တဏှာ ပေါနောဘဝိကာ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ. သေယျထိဒံ, ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“ဒုက္ခသမုဒယ (ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်း)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဒုက္ခသမုဒယဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဘဝသစ်ကို တစ်ဖန် ဖြစ်စေတတ်သော၊ နှစ်သက်စွဲလမ်းခြင်း ‘ရာဂ’ နှင့်တကွ ဖြစ်သော၊ ထိုထိုဘဝ၌ အလွန်နှစ်သက်တတ်သော အကြင်တဏှာသည် ရှိ၏။ ၎င်းတဏှာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတဏှာအပြားသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဒုက္ခနိရောဓော? ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“ဒုက္ခနိရောဓ (ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဒုက္ခနိရောဓဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထိုတဏှာ၏သာလျှင် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ တစ်ဖန်စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ တွယ်တာမှုမရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤနိရောဓအပြားသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ (ဆင်းရဲချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါဟူသည် အဘယ်နည်း။ မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော ဤမဂ်သာလျှင် ဖြစ်၏။ ၎င်းမဂ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤမဂ်အပြားသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော မဂ္ဂေါ? နိရယဂါမီ မဂ္ဂေါ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမီ မဂ္ဂေါ ပေတ္တိဝိသယဂါမီ မဂ္ဂေါ အသုရယောနိယော မဂ္ဂေါ သဂ္ဂဂါမိယော မဂ္ဂေါ မနုဿဂါမီ မဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဂါမီ မဂ္ဂေါ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“လမ်းခရီး (မဂ္ဂ)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ လမ်းခရီးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ငရဲသို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ အသူရကာယ်ဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ လူ့ပြည်သို့ ရောက်ကြောင်းလမ်း၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းလမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤမဂ်အပြားသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘နိရောဓော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော နိရောဓော? ပဋိသင်္ခါနိရောဓော အပ္ပဋိသင်္ခါနိရောဓော အနုနယနိရောဓော ပဋိဃနိရောဓော မာနနိရောဓော မက္ခနိရောဓော ပဠာသနိရောဓော ဣဿာနိရောဓော မစ္ဆရိယနိရောဓော သဗ္ဗကိလေသနိရောဓော. အယံ ဝေမတ္တတာ.

“ချုပ်ငြိမ်းခြင်း (နိရောဓ)” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ ပဋိသင်္ခါနိရောဓ (ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ချုပ်ခြင်း)၊ အပ္ပဋိသင်္ခါနိရောဓ (အကြောင်းတရား ကင်း၍ အလိုလို ချုပ်ခြင်း)၊ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုချုပ်ခြင်း (အနုနယနိရောဓ)၊ ဒေါသချုပ်ခြင်း (ပဋိဃနိရောဓ)၊ မာနချုပ်ခြင်း (မာနနိရောဓ)၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်မှုချုပ်ခြင်း (မက္ခနိရောဓ)၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှုချုပ်ခြင်း (ပဠာသနိရောဓ)၊ မနာလိုမှုချုပ်ခြင်း (ဣဿာနိရောဓ)၊ ဝန်တိုမှုချုပ်ခြင်း (မစ္ဆရိယနိရောဓ)၊ အလုံးစုံသော ကိလေသာများ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း (သဗ္ဗကိလေသနိရောဓ) တို့ ဖြစ်သည်။ ဤချုပ်ငြိမ်းခြင်းအပြားသည် ထူးသောအဖြစ် (ဝေမတ္တ) ဖြစ်၏။

‘‘ရူပ’’န္တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမံ ရူပံ? စာတုမဟာဘူတိကံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပဿ ပညတ္တိ. တတ္ထ ကတမာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ? ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတု.

“ရုပ်” ဟူသည် တူသောအဖြစ် (ဧကတ္တ) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ရုပ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ မဟာဘုတ်လေးပါးနှင့် မဟာဘုတ်လေးပါးကို မှီ၍ဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်တို့၏ ပညတ်ချက် ဖြစ်သည်။ ထိုမဟာဘုတ်လေးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ မြေဓာတ် (ပထဝီဓာတ်)၊ ရေဓာတ် (အာပေါဓာတ်)၊ မီးဓာတ် (တေဇောဓာတ်)၊ လေဓာတ် (ဝါယောဓာတ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၄၇. ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှာတိ သင်္ခေပေန စ ဝိတ္ထာရေန စ. ကထံ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ [Pg.63] ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

၄၇. ဓာတ်တို့ကို အကျဉ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကျယ်အားဖြင့်လည်းကောင်း အခြင်းအရာ နှစ်ပါးဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။ အကျယ်အားဖြင့် ဓာတ်တို့ကို မည်သို့ သိမ်းဆည်းသနည်း။ ပထဝီဓာတ်ကို အခြင်းအရာ နှစ်ဆယ်ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏၊ အာပေါဓာတ်ကို အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏၊ တေဇောဓာတ်ကို အခြင်းအရာ လေးပါးဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏၊ ဝါယောဓာတ်ကို အခြင်းအရာ ခြောက်ပါးဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။

ကတမေဟိ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော, မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ, ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ, အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂန္တိ ဣမေဟိ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

အဘယ်အခြင်းအရာ နှစ်ဆယ်တို့ဖြင့် ပထဝီဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းသနည်း။ ဤခန္ဓာကိုယ်၌ ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်းလက်သည်း၊ သွား၊ အရေ၊ အသား၊ အကြော၊ အရိုး၊ အရိုးတွင်းခြင်ဆီ၊ အညှို့၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ အမြှေး၊ အဖျဉ်း၊ အဆုတ်၊ အူမ၊ အူသိမ်၊ အစာသစ်၊ ကျင်ကြီး၊ ဦးခေါင်း၌ ဦးနှောက်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ဤအခြင်းအရာ နှစ်ဆယ်တို့ဖြင့် ပထဝီဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။

ကတမေဟိ ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တန္တိ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ အာကာရေဟိ အာပေါဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

အဘယ်အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့ဖြင့် အာပေါဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းသနည်း။ ဤခန္ဓာကိုယ်၌ သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ ပြည်၊ သွေး၊ ချွေး၊ အဆီခဲ၊ မျက်ရည်၊ ဆီကြည်၊ တံတွေး၊ နှပ်၊ အစေး၊ ကျင်ငယ်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ဤအခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့ဖြင့် အာပေါဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။

ကတမေဟိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ယေန စ သန္တပ္ပတိ, ယေန စ ဇီရီယတိ, ယေန စ ပရိဍယှတိ, ယေန စ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ, ဣမေဟိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တေဇောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

အဘယ်အခြင်းအရာ လေးပါးတို့ဖြင့် တေဇောဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းသနည်း။ အကြင်တေဇောဓာတ်ဖြင့် ပူပန်စေအပ်၏၊ အကြင်တေဇောဓာတ်ဖြင့် ဆွေးမြေ့စေအပ်၏၊ အကြင်တေဇောဓာတ်ဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေအပ်၏၊ အကြင်တေဇောဓာတ်ဖြင့် စားအပ်၊ သောက်အပ်၊ ခဲအပ်၊ လျက်အပ်သော အစာကို ကောင်းစွာ ကြေညက်စေအပ်၏။ ဤအခြင်းအရာ လေးပါးတို့ဖြင့် တေဇောဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။

ကတမေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ? ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာ, အဓောဂမာ ဝါတာ, ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာ, ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာ, အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ, အဿာသော ပဿာသော ဣတိ, ဣမေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝါယောဓာတုံ ဝိတ္ထာရေန ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

အဘယ်အခြင်းအရာ ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် ဝါယောဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းသနည်း။ အထက်သို့တက်သောလေ၊ အောက်သို့စုံသောလေ၊ အူတို့၏အပြင်၌ ရှိသောလေ၊ အူတို့၏အတွင်း၌ ရှိသောလေ၊ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို လျှောက်သောလေ၊ ဝင်သက်လေ၊ ထွက်သက်လေတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအခြင်းအရာ ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် ဝါယောဓာတ်ကို အကျယ်အားဖြင့် သိမ်းဆည်း၏။

ဧဝံ ဣမေဟိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော သဘာဝတော ဥပလက္ခယန္တော တုလယန္တော ပရိဝီမံသန္တော ပရိယောဂါဟန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿတိ ကာယံ ဝါ ကာယပဒေသံ ဝါ, ယထာ စန္ဒနိကံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ, ယထာ သိဝထိကံ ပဝိစိနန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿေယျ. ဧဝမေဝ ဣမေဟိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဓာတုယော သဘာဝတော [Pg.64] ဥပလက္ခယန္တော တုလယန္တော ပရိဝီမံသန္တော ပရိယောဂါဟန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော န ကိဉ္စိ ဂယှူပဂံ ပဿတိ ကာယံ ဝါ ကာယပဒေသံ ဝါ. တေနာဟ ဘဂဝါ ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု, ပထဝီဓာတုရေဝေသာ. တံ ‘‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ပထဝီဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ပထဝီဓာတုယာ စိတ္တံ ဝိရာဇေတိ. ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ အာပေါဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ အာပေါဓာတု…ပေ… ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ တေဇောဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ တေဇောဓာတု…ပေ… ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ဝါယောဓာတု, ယာ စ ဗာဟိရာ ဝါယောဓာတု, ဝါယောဓာတုရေဝေသာ. တံ ‘‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ ဝါယောဓာတုယာ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဝါယောဓာတုယာ စိတ္တံ ဝိရာဇေတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

ဤသို့ ဤလေးဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အကျယ်အားဖြင့် ဓာတ်တို့ကို သဘောလက္ခဏာအားဖြင့် မှတ်သားလျက်၊ နှိုင်းချိန်လျက်၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ စူးစမ်းလျက်၊ သက်ဝင်၍ယူလျက်၊ ဆင်ခြင်လျက်ရှိသော် စွဲလမ်းယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်၏အစိတ်အပိုင်းကိုသော်လည်းကောင်း မမြင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် တန်ဆီးပုပ် (ညစ်ညမ်းသောအိုင်) ကို စူးစမ်းရှာဖွေသောသူသည် ယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မမြင်ရာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တံမြက်ချေးပုံ (အမှိုက်ပုံ) ကို စူးစမ်းရှာဖွေသောသူသည် ယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မမြင်ရာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကျင်ကြီးအိမ် (အိမ်သာ) ကို စူးစမ်းရှာဖွေသောသူသည် ယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မမြင်ရာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သူကောင်ပုပ် (သင်္ချိုင်း) ကို စူးစမ်းရှာဖွေသောသူသည် ယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မမြင်ရာသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဤအတူသာလျှင် ဤလေးဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဤသို့ အကျယ်အားဖြင့် ဓာတ်တို့ကို သဘောလက္ခဏာအားဖြင့် မှတ်သားလျက်၊ နှိုင်းချိန်လျက်၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ စူးစမ်းလျက်၊ သက်ဝင်၍ယူလျက်၊ ဆင်ခြင်လျက်ရှိသော် စွဲလမ်းယူစရာသင့်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်၏အစိတ်အပိုင်းကိုသော်လည်းကောင်း မမြင်ပေ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဟောတော်မူ၏— မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်သော (အတွင်း) မြေဓာတ်လည်းကောင်း၊ အပ၌ဖြစ်သော (ပြင်ပ) မြေဓာတ်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုမြေဓာတ်သည် မြေဓာတ်မျှသာတည်း။ ထိုတရားသဘောကို 'ဤအရာသည် ငါ့ဥစ္စာမဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါမဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါ၏ကိုယ် (အတ္တ) မဟုတ်' ဟု ဤသို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သောပညာဖြင့် ရှုမြင်အပ်၏။ ဤသို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သောပညာဖြင့် မြင်၍ မြေဓာတ်၌ ငြီးငွေ့၏။ မြေဓာတ်၌ စိတ်၏တပ်မက်ခြင်းကို ကင်းစေ၏။ မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်သော ရေဓာတ်လည်းကောင်း၊ အပ၌ဖြစ်သော ရေဓာတ်လည်းကောင်း ရှိ၏...။ မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်သော မီးဓာတ်လည်းကောင်း၊ အပ၌ဖြစ်သော မီးဓာတ်လည်းကောင်း ရှိ၏...။ မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်သော လေဓာတ်လည်းကောင်း၊ အပ၌ဖြစ်သော လေဓာတ်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုလေဓာတ်သည် လေဓာတ်မျှသာတည်း။ ထိုတရားသဘောကို 'ဤအရာသည် ငါ့ဥစ္စာမဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါမဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါ၏ကိုယ် (အတ္တ) မဟုတ်' ဟု ဤသို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သောပညာဖြင့် ရှုမြင်အပ်၏။ ဤသို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သောပညာဖြင့် မြင်၍ လေဓာတ်၌ ငြီးငွေ့၏။ လေဓာတ်၌ စိတ်၏တပ်မက်ခြင်းကို ကင်းစေ၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

၄၈. ‘‘အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ, အပရန္တေ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏံ, ယံ ဧဝရူပံ အညာဏံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော အသလ္လက္ခဏာ အနုပလက္ခဏာ အပစ္စုပလက္ခဏာ အသမဝေက္ခဏံ အပစ္စက္ခကမ္မံ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ အသမ္ပဇညံ မောဟော ပမောဟော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

၄၈. ''အဝိဇ္ဇာ'' ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ အဝိဇ္ဇာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဒုက္ခသစ္စာ၌ မသိခြင်း၊ သမုဒယသစ္စာ၌ မသိခြင်း၊ နိရောဓသစ္စာ၌ မသိခြင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာ (ဆင်းရဲချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်) ၌ မသိခြင်း၊ အတိတ်ခန္ဓာစသည်၌ မသိခြင်း၊ အနာဂတ်ခန္ဓာစသည်၌ မသိခြင်း၊ အတိတ်အနာဂတ်နှစ်ပါးစုံ၌ မသိခြင်း၊ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့၌ မသိခြင်းတည်း။ ဤသို့သဘောရှိသော မသိခြင်း (အညာဏ)၊ မမြင်ခြင်း (အဒဿန)၊ ထိုးထွင်း၍မသိခြင်း (အနဘိသမယ)၊ နားမလည်ခြင်း (အနနုဗောဓ)၊ ကောင်းစွာမသိခြင်း (အသမ္ဗောဓ)၊ ထိုးထွင်း၍မသိခြင်း (အပ္ပဋိဝေဓ)၊ ကောင်းစွာမမှတ်သားခြင်း (အသလ္လက္ခဏာ)၊ ကပ်၍မမှတ်သားခြင်း (အနုပလက္ခဏာ)၊ ရှေးရှုမမှတ်သားခြင်း (အပစ္စုပလက္ခဏာ)၊ ကောင်းစွာမရှုဆင်ခြင်ခြင်း (အသမဝေက္ခနာ)၊ မျက်မှောက်မပြုခြင်း (အပစ္စက္ခကမ္မ)၊ ပညာမဲ့ခြင်း (ဒုမ္မေဓ)၊ မလိမ္မာခြင်း (ဗာလျ)၊ သမ္ပဇဉ်မရှိခြင်း (အသမ္ပဇည)၊ တွေဝေခြင်း (မောဟ)၊ ပြင်းစွာတွေဝေခြင်း (ပမောဟ)၊ အလွန်တွေဝေခြင်း (သံမောဟ)၊ အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာအိုဃ်း (အဝိဇ္ဇောဃ)၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်၊ တံခါးကျည်နှင့်တူသော အဝိဇ္ဇာ (အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ)၊ တွေဝေခြင်း (မောဟ) တည်းဟူသော အကုသိုလ်မူလသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘ဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ ဉာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ ဉာဏံ, အပရန္တေ ဉာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ ဉာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ, ယာ ဧဝရူပါ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သံလက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီ မေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော [Pg.65] ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္နံ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''ဝိဇ္ဇာ'' ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဝိဇ္ဇာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဒုက္ခသစ္စာ၌ သိသောဉာဏ်၊ သမုဒယသစ္စာ၌ သိသောဉာဏ်၊ နိရောဓသစ္စာ၌ သိသောဉာဏ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ (ဆင်းရဲချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်) ၌ သိသောဉာဏ်၊ အတိတ်ခန္ဓာစသည်၌ သိသောဉာဏ်၊ အနာဂတ်ခန္ဓာစသည်၌ သိသောဉာဏ်၊ အတိတ်အနာဂတ်နှစ်ပါးစုံ၌ သိသောဉာဏ်၊ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့၌ သိသောဉာဏ်တည်း။ ဤသို့သဘောရှိသော ပညာ၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်း (ပဇာနနာ)၊ စိစစ်ခြင်း (ဝိစယ)၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်း (ပဝိစယ)၊ တရားကိုစိစစ်ခြင်း (ဓမ္မဝိစယ)၊ ကောင်းစွာမှတ်သားခြင်း (သံလက္ခဏာ)၊ ကပ်၍မှတ်သားခြင်း (ဥပလက္ခဏာ)၊ အဖန်တလဲလဲကပ်၍ မှတ်သားခြင်း (ပစ္စုပလက္ခဏာ)၊ ပညာရှိဖြစ်ခြင်း (ပဏ္ဍိစ္စ)၊ လိမ္မာခြင်း (ကောသလ္လ)၊ သိမ်မွေ့ခြင်း (နေပုည)၊ ထင်ရှားပြတတ်သောသဘော (ဝေဘဗျာ)၊ ကြံစည်ဆင်ခြင်ခြင်း (စိန္တာ)၊ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း (ဥပပရိက္ခာ)၊ ပြန့်ပြောလှသော ပညာ (ဘူရိ)၊ Lျင်မြန်စွာသိတတ်သော ပညာ (မေဓာ)၊ စီးပွားသို့ ဆောင်တတ်သောပညာ (ပရိဏာယိကာ)၊ ဝိပဿနာ၊ ကောင်းစွာသိခြင်း သမ္ပဇဉ် (သမ္ပဇည)၊ နှက်တံနှင့်တူသောပညာ (ပတောဒ)၊ ပညာ၊ ပညာဣန္ဒြေ (ပညိန္ဒြေ)၊ ပညာဗလ၊ ပညာလက်နက်၊ ပညာပြာသာဒ်၊ ပညာအလင်း၊ ပညာအရောင်၊ ပညာဆီမီး၊ ပညာရတနာ၊ မတွေဝေခြင်း (အမောဟ)၊ ဓမ္မဝိစယ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်၊ မဂ်၌အကျုံးဝင်သော တရားသည် ဝိဇ္ဇာမည်၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘သမာပတ္တီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ သမာပတ္တိ? သညာသမာပတ္တိ အသညာသမာပတ္တိ, နေဝသညာနာသညာသမာပတ္တိ. ဝိဘူတသညာသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တီတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''သမာပတ်'' ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ သမာပတ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သညာသမာပတ်၊ အသညာသမာပတ်၊ နေဝသညာနာသညာသမာပတ်၊ ကင်းပျောက်သော သညာရှိသော သမာပတ် (ဝိဘူတသညာသမာပတ်)၊ နိရောဓသမာပတ်တို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘ဈာယီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ဈာယီ? အတ္ထိ သေက္ခော ဈာယီ, အတ္ထိ အသေက္ခော ဈာယီ, နေဝသေက္ခနာသေက္ခော ဈာယီ, အာဇာနိယော ဈာယီ, အဿခလုင်္ကော ဈာယီ, ဒိဋ္ဌုတ္တရော ဈာယီ, တဏှုတ္တရော ဈာယီ, ပညုတ္တရော ဈာယီ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''ဈာန်ဝင်စားသူ'' ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ဈာန်ဝင်စားသူဟူသည် အဘယ်နည်း။ သေက္ခဖြစ်သော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ အသေက္ခဖြစ်သော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ သေက္ခလည်းမဟုတ် အသေက္ခလည်းမဟုတ်သော (ပုထုဇဉ်) ဈာန်ဝင်စားသူ၊ အာဇာနည်မြင်းကဲ့သို့ ကောင်းစွာဆုံးမအပ်သော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ မြင်းရိုင်းကဲ့သို့သော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ ဒိဋ္ဌိလွန်ကဲသော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ တဏှာလွန်ကဲသော ဈာန်ဝင်စားသူ၊ ပညာလွန်ကဲသော ဈာန်ဝင်စားသူတို့ ရှိ၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘သမာဓီ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော သမာဓိ? သရဏော သမာဓိ, အရဏော သမာဓိ, သဝေရော သမာဓိ, အဝေရော သမာဓိ, သဗျာပဇ္ဇော သမာဓိ, အဗျာပဇ္ဇော သမာဓိ, သပ္ပီတိကော သမာဓိ, နိပ္ပီတိကော သမာဓိ, သာမိသော သမာဓိ, နိရာမိသော သမာဓိ, သသင်္ခါရော သမာဓိ, အသင်္ခါရော သမာဓိ, ဧကံသဘာဝိတော သမာဓိ, ဥဘယံသဘာဝိတော သမာဓိ, ဥဘယတော ဘာဝိတဘာဝနော သမာဓိ, သဝိတက္ကသဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ, ဟာနဘာဂိယော သမာဓိ, ဌိတိဘာဂိယော သမာဓိ, ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော သမာဓိ, လောကိယော သမာဓိ, လောကုတ္တရော သမာဓိ, မိစ္ဆာသမာဓိ, သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''သမာဓိ'' (တည်ကြည်ခြင်း) ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ သမာဓိဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကိလေသာမြူနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ကိလေသာမြူကင်းသော သမာဓိ၊ ဘေးရန်နှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဘေးရန်ကင်းသော သမာဓိ၊ ဒေါသနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဒေါသကင်းသော သမာဓိ၊ ပီတိနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ပီတိကင်းသော သမာဓိ၊ အာမိသရှိသော သမာဓိ၊ အာမိသကင်းသော သမာဓိ၊ တိုက်တွန်းမှုနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ တိုက်တွန်းမှုမရှိသော သမာဓိ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ပွားများအပ်သော သမာဓိ၊ နှစ်ပါးစုံ ပွားများအပ်သော သမာဓိ၊ နှစ်ဖက်သောအားဖြင့် ပွားများအပ်သော သမာဓိ၊ ဝိတက်ဝိစာရနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဝိတက်မရှိ ဝိစာရမျှသာရှိသော သမာဓိ၊ ဝိတက်ဝိစာရကင်းသော သမာဓိ၊ ဆုတ်ယုတ်ကြောင်းဖြစ်သော သမာဓိ၊ တည်တံ့ကြောင်းဖြစ်သော သမာဓိ၊ ထူးခြားကြောင်းဖြစ်သော သမာဓိ၊ ထိုးထွင်းသိမြင်ကြောင်းဖြစ်သော သမာဓိ၊ လောကီသမာဓိ၊ လောကုတ္တရာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိတို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမာ ပဋိပဒါ? အာဂါဠှပဋိပဒါ, နိဇ္ဈာမပဋိပဒါ, မဇ္ဈိမပဋိပဒါ, အက္ခမာ ပဋိပဒါ, ခမာ ပဋိပဒါ, သမာ ပဋိပဒါ, ဒမာ ပဋိပဒါ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''ပဋိပဒါ'' (အကျင့်) ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ပဋိပဒါဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမဂုဏ်၌ ပြင်းထန်စွာသက်ဝင်သောအကျင့် (အာဂါဠှပဋိပဒါ)၊ ကိလေသာကို ဖုတ်မြိုက်တတ်သောအကျင့် (နိဇ္ဈာမပဋိပဒါ)၊ အလယ်အလတ်အကျင့် (မဇ္ဈိမပဋိပဒါ)၊ သည်းမခံနိုင်သောအကျင့် (အက္ခမပဋိပဒါ)၊ သည်းခံနိုင်သောအကျင့် (ခမပဋိပဒါ)၊ ငြိမ်းအေးစေတတ်သောအကျင့် (သမပဋိပဒါ)၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမတတ်သောအကျင့် (ဒမပဋိပဒါ)၊ ဆင်းရဲသောအကျင့်ရှိ၍ နှေးကွေးသောအဘိညာဏ်ရှိခြင်း (ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ)၊ ဆင်းရဲသောအကျင့်ရှိ၍ လျင်မြန်သောအဘိညာဏ်ရှိခြင်း (ဒုက္ခာပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ)၊ လွယ်ကူသောအကျင့်ရှိ၍ နှေးကွေးသောအဘိညာဏ်ရှိခြင်း (သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ)၊ လွယ်ကူသောအကျင့်ရှိ၍ လျင်မြန်သောအဘိညာဏ်ရှိခြင်း (သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ) တို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

‘‘ကာယော’’တိ ဧကတ္တတာ. တတ္ထ ကတမော ကာယော? နာမကာယော ရူပကာယော စ. တတ္ထ ကတမော ရူပကာယော? ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖာသံ အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ [Pg.66] အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တံ မတ္ထလုင်္ဂန္တိ – အယံ ရူပကာယော. နာမကာယော နာမ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ စိတ္တံ ဖဿော မနသိကာရောတိ – အယံ နာမကာယောတိ. အယံ ဝေမတ္တတာ.

''Kာယ'' (အပေါင်းအစု) ဟူသည်မှာ သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း (တူညီသောသဘော) ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ ကာယဟူသည် အဘယ်နည်း။ နာမကာယနှင့် ရူပကာယ နှစ်ပါးတို့ ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ရူပကာယဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်းလက်သည်း၊ သွား၊ အရေ၊ အသား၊ အကြော၊ အရိုး၊ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ၊ အညှို့၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ အမြှေး၊ အဖျဉ်း၊ အဆုတ်၊ အူမ၊ အူသိမ်၊ အစာသစ်၊ ကျင်ကြီး၊ သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ ပြည်၊ သွေး၊ ချွေး၊ အဆီခဲ၊ မျက်ရည်၊ ဆီကြည်၊ တံတွေး၊ နှပ်၊ အစေး (အဆစ်စေး)၊ ကျင်ငယ်၊ ဦးနှောက်တို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား ရူပကာယတည်း။ နာမကာယဟူသည်ကား ဝေဒနာ (ခံစားမှု)၊ သညာ (အမှတ်ပြုမှု)၊ စေတနာ (စေ့ဆော်မှု)၊ စိတ် (သိမှု)၊ ဖဿ (တွေ့ထိမှု)၊ မနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှု) တို့ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား နာမကာယတည်း။ ဤသည်ကား မတူကွဲပြားခြားနားမှု (ဝိသေသ) ဖြစ်၏။

ဧဝံ ယော ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ သမာနဘာဝေါ, သော ဓမ္မော တဿ ဓမ္မဿ ဧကတ္တတာယ ဧကီ ဘဝတိ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝိလက္ခဏော, တေန တေန ဝေမတ္တံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သုတ္တေ ဝါ ဝေယျာကရဏေ ဝါ ဂါထာယံ ဝါ ပုစ္ဆိတေန ဝီမံသယိတဗ္ဗံ, ကိံ ဧကတ္တတာယ ပုစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ဝေမတ္တတာယာတိ. ယဒိ ဧကတ္တတာယ ပုစ္ဆိတံ, ဧကတ္တတာယ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဝေမတ္တတာယ ပုစ္ဆိတံ, ဝေမတ္တတာယ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ပုစ္ဆိတံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ပုစ္ဆိတံ, ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေန ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. ယထာ ယထာ ဝါ ပန ပုစ္ဆိတံ, တထာ တထာ ဝိသဇ္ဇယိတဗ္ဗံ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ’’တိ.

ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် အကြင်တရားသည် အကြင်တရား၏ ဒုက္ခစသည်ဖြင့် တူသောအဖြစ်ရှိ၏၊ ထိုတရားသည် ထိုတရား၏ တူသောအဖြစ်ကြောင့် တစ်ခုတည်းဖြစ်၍ ဖြစ်၏။ အကြင်တရားသည် အကြင်တရား၏ အကြင်သို့သောအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ထူးသောလက္ခဏာရှိ၏၊ ထိုထိုသို့သောအဖြစ်ဖြင့် ထိုတရားသည် ထိုတရား၏ ထူးသောအဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် သုတ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ဝေယျာကရုဏ်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ဂါထာ၌သော်လည်းကောင်း မေးအပ်သောသူသည် 'တူသောအဖြစ်ဖြင့် မေးသလော သို့မဟုတ် ထူးသောအဖြစ်တည်းဟူသော ဝိသေသအဖြစ်ဖြင့် မေးသလော' ဟု စူးစမ်းအပ်၏။ အကယ်၍ တူသောအဖြစ်ဖြင့် မေးအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ တူသောအဖြစ်ဖြင့် ဖြေအပ်၏။ အကယ်၍ ထူးသောအဖြစ်ဖြင့် မေးအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ ထူးသောအဖြစ်ဖြင့် ဖြေအပ်၏။ အကယ်၍ သတ္တဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် မေးအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ သတ္တဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ခြေအပ်၏။ အကယ်၍ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် မေးအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ဖြေအပ်၏။ တစ်နည်းကား အကြင်အကြင်သို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့် မေးအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုထိုသို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြေအပ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စာယနမထေရ်သည် 'တူသောအဖြစ်ဖြင့် တရားတို့သည်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

နိယုတ္တော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

အဓိဋ္ဌာနဟာရကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်း

၄၉. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရော? ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ ဇနယန္တီ’’တိ.

၄၉. ထို (ဟာရဆယ့်ခြောက်ပါး) တို့တွင် ပရိက္ခာရဟာရသည် အဘယ်နည်း။ 'အကြင်တရားတို့သည် အကြင်တရားကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏' ဟူသော ဟာရ ဖြစ်၏။

ယော ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ ဇနယတိ, တဿ သော ပရိက္ခာရော. ကိံလက္ခဏော ပရိက္ခာရော? ဇနကလက္ခဏော ပရိက္ခာရော. ဒွေ ဓမ္မာ ဇနယန္တိ ဟေတု စ ပစ္စယော စ. တတ္ထ ကိံလက္ခဏော ဟေတု, ကိံလက္ခဏော ပစ္စယော? အသာဓာရဏလက္ခဏော ဟေတု, သာဓာရဏလက္ခဏော ပစ္စယော. ယထာ ကိံ ဘဝေ? ယထာ အင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဗီဇံ အသာဓာရဏံ, ပထဝီ အာပေါ စ သာဓာရဏာ. အင်္ကုရဿ ဟိ ပထဝီ အာပေါ စ ပစ္စယော သဘာဝေါ ဟေတု. ယထာ ဝါ ပန ဃဋေ ဒုဒ္ဓံ ပက္ခိတ္တံ ဒဓိ ဘဝတိ, န စတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဒုဒ္ဓဿ စ ဒဓိဿ စ. ဧဝမေဝံ နတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဟေတုဿ စ ပစ္စယဿ စ.

အကြင်အကြောင်းတရားသည် အကြင်အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ထိုအကျိုးတရား၏ ထိုအကြောင်းတရားသည် ပရိက္ခာရမည်၏။ ပရိက္ခာရသည် အဘယ်လက္ခဏာရှိသနည်း။ အကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။ ဟေတုအကြောင်းနှင့် ပစ္စယအကြောင်း ဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ဟေတုအကြောင်းသည် အဘယ်လက္ခဏာရှိသနည်း၊ ပစ္စယအကြောင်းသည် အဘယ်လက္ခဏာရှိသနည်း။ အကျိုးတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံသော လက္ခဏာရှိသော အကြောင်းသည် ဟေတုအကြောင်းမည်၏၊ ဆက်ဆံသော လက္ခဏာရှိသော အကြောင်းသည် ပစ္စယအကြောင်းမည်၏။ ထိုသို့ မဆက်ဆံခြင်း၊ ဆက်ဆံခြင်း အပြားသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း။ ဥပမာအားဖြင့် အညွန့်ဖြစ်ခြင်း၌ မျိုးစေ့ဟူသော အကြောင်းသည် မဆက်ဆံသောအကြောင်းဖြစ်၏။ မြေဟူသောအကြောင်းနှင့် ရေဟူသောအကြောင်းသည် ဆက်ဆံသောအကြောင်းဖြစ်၏။ မှန်၏၊ အညွန့်၏ ဖြစ်ခြင်း၌ မြေနှင့် ရေသည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၍ ကိုယ်ပိုင်သဘောဖြစ်သော မျိုးစေ့သည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ တစ်နည်းကား အိုး၌ ထည့်အပ်သော နို့ရည်သည်သာလျှင် နို့ဓမ်းဖြစ်၏။ နို့ရည်နှင့် နို့ဓမ်းတို့ တစ်ပြိုင်နက် တစ်ကာလတည်း အတူရှိခြင်းသည် မရှိသကဲ့သို့၊ ဤအတူသာလျှင် ဟေတုအကြောင်းနှင့် ပစ္စယအကြောင်းတို့ တစ်ပြိုင်နက် တစ်ကာလတည်း အတူရှိခြင်းသည် မရှိပေ။

အယဉှိ သံသာရော သဟေတု သပ္ပစ္စယော နိဗ္ဗတ္တော. ဝုတ္တံ ဟိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ဣတိ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတု အယောနိသော မနသိကာရော ပစ္စယော. ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္ဆိမိကာယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတု. တတ္ထ ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာနုသယော [Pg.67] ပစ္ဆိမိကာ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ, ပုရိမိကော အဝိဇ္ဇာနုသယော ပစ္ဆိမိကဿ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနဿ ဟေတုဘူတော ပရိဗြူဟနာယ, ဗီဇင်္ကုရော ဝိယ သမနန္တရဟေတုတာယ. ယံ ပန ယတ္ထ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဣဒမဿ ပရမ္ပရဟေတုတာယ ဟေတုဘူတံ. ဒုဝိဓော ဟိ ဟေတု သမနန္တရဟေတု ပရမ္ပရဟေတု စ, ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယပိ ဒုဝိဓော ဟေတု သမနန္တရဟေတု ပရမ္ပရဟေတု စ.

မှန်၏၊ ဤသံသရာသည် ဟေတုအကြောင်းရှိသည်ဖြစ်၍၊ ပစ္စယအကြောင်းရှိသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်၏။ 'အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတို့ဖြစ်ကုန်၏၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားကို ဟောတော်မူအပ်၏။ ဤသို့ အဝိဇ္ဇာသည် အဝိဇ္ဇာ၏ ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၍ မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း (အယောနိသောမနသိကာရ) သည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ ရှေး၌ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် နောက်၌ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ၏ ဟေတုအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုရှေ့နောက်ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာတို့တွင် ရှေး၌ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် အဝိဇ္ဇာနုသယမည်၏။ နောက်၌ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်မည်၏။ ရှေးဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာနုသယသည် နောက်ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန်ကို ပွားစေခြင်းငှာ အခြားမဲ့အကြောင်း (သမနန္တရဟေတု) အဖြစ်ဖြင့် မျိုးစေ့အညွန့်ကဲ့သို့ ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ အကြင်အရပ်၌ အကြင်အကျိုးတရားသည် ဖြစ်၏၊ ဤမျိုးစေ့သည် ထိုအသီး၏ အဆင့်ဆင့်သောအကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ဤအရာသည်လည်း အဆင့်ဆင့်သောအကြောင်း (ပရံပရဟေတု) အဖြစ်ဖြင့် ဟေတုအကြောင်း ဖြစ်၏။ သမနန္တရဟေတု (အခြားမဲ့အကြောင်း)၊ ပရံပရဟေတု (အဆင့်ဆင့်အကြောင်း) ဟူ၍ ဟေတုအကြောင်းသည် နှစ်ပါးအပြားရှိသကဲ့သို့၊ အဝိဇ္ဇာအားလည်း သမနန္တရဟေတုနှင့် ပရံပရဟေတုဟူ၍ ဟေတုအကြောင်း နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။

ယထာ ဝါ ပန ထာလကဉ္စ ဝဋ္ဋိ စ တေလဉ္စ ပဒီပဿ ပစ္စယဘူတံ န သဘာဝဟေတု, န ဟိ သက္ကာ ထာလကဉ္စ ဝဋ္ဋိဉ္စ တေလဉ္စ အနဂ္ဂိကံ ဒီပေတုံ ပဒီပဿ ပစ္စယဘူတံ. ပဒီပေါ ဝိယ သဘာဝေါ ဟေတု ဟောတိ. ဣတိ သဘာဝေါ ဟေတု, ပရဘာဝေါ ပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တိကော ဟေတု, ဗာဟိရော ပစ္စယော. ဇနကော ဟေတု, ပရိဂ္ဂါဟကော ပစ္စယော. အသာဓာရဏော ဟေတု, သာဓာရဏော ပစ္စယော.

တစ်နည်းကား ဆီမီးခွက်၊ ဆီမီးစာ၊ ဆီတို့သည် ဆီမီးတောက်ခြင်း၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်သော်လည်း သဘောတူသော ဟေတုအကြောင်းမဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမူကား မီးမရှိဘဲ ဆီမီးခွက်၊ ဆီမီးစာ၊ ဆီတို့ကိုသာဖြင့် ဆီမီးတောက်စေခြင်းငှာ မတတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဆီမီး (မီးလျှံ) ကဲ့သို့သော တူသောသဘောရှိသော အကြောင်းသည်သာ ဟေတုအကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကိုယ်ပိုင်သဘောရှိသော အကြောင်း (သဘာဝ) သည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၍၊ တစ်ပါးသောသဘောရှိသော အကြောင်း (ပရဘာဝ) သည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်သော အကြောင်း (အဇ္ဈတ္တိက) သည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၍၊ အပ၌ဖြစ်သော အကြောင်း (ဗာဟိရ) သည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း (ဇနက) သည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၍၊ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော အကြောင်း (ပရိဂ္ဂါဟက) သည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ မဆက်ဆံသော အကြောင်း (အသာဓာရဏ) သည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၍၊ ဆက်ဆံသော အကြောင်း (သာဓာရဏ) သည် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။

အဝုပစ္ဆေဒတ္ထော သန္တတိ အတ္ထော, နိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထော ဖလတ္ထော, ပဋိသန္ဓိ အတ္ထော ပုနဗ္ဘဝတ္ထော, ပလိဗောဓတ္ထော ပရိယုဋ္ဌာနတ္ထော, အသမုဂ္ဃာတတ္ထော အနုသယတ္ထော, အသမ္ပဋိဝေဓတ္ထော အဝိဇ္ဇတ္ထော, အပရိညာတတ္ထော ဝိညာဏဿ ဗီဇတ္ထော. ယတ္ထ အဝုပစ္ဆေဒေါ တတ္ထ သန္တတိ, ယတ္ထ သန္တတိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ, ယတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ တတ္ထ ဖလံ, ယတ္ထ ဖလံ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိ, ယတ္ထ ပဋိသန္ဓိ တတ္ထ ပုနဗ္ဘဝေါ, ယတ္ထ ပုနဗ္ဘဝေါ တတ္ထ ပလိဗောဓော, ယတ္ထ ပလိဗောဓော တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနံ တတ္ထ အသမုဂ္ဃာတော. ယတ္ထ အသမုဂ္ဃာတော တတ္ထ အနုသယော, ယတ္ထ အနုသယော တတ္ထ အသမ္ပဋိဝေဓော, ယတ္ထ အသမ္ပဋိဝေဓော တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ, ယတ္ထ အဝိဇ္ဇာ တတ္ထ သာသဝံ ဝိညာဏံ အပရိညာတံ, ယတ္ထ သာသဝံ ဝိညာဏံ အပရိညာတံ တတ္ထ ဗီဇတ္ထော.

မပြတ်သောအနက် (အဝုပစ္ဆေဒတ္ထ) သည် အစဉ်ဖြစ်သောအနက် (သန္တတိအတ္ထ) ဖြစ်၏။ အကြောင်းကြောင့်ပြီးသောအနက် (နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထ) သည် အကျိုးအနက် (ဖလတ္ထ) ဖြစ်၏။ စပ်သောအနက် (ပဋိသန္ဓိအတ္ထ) သည် အသစ်ဖြစ်သောအနက် (ပုနဗ္ဘဝတ္ထ) ဖြစ်၏။ ပိတ်ပင်တားမြစ်သောအနက် (ပလိဗောဓတ္ထ) သည် ထကြွသောင်းကျန်းသောအနက် (ပရိယုဋ္ဌာနတ္ထ) ဖြစ်၏။ မပယ်သတ်အပ်သောအနက် (အသမုဂ္ဃါတတ္ထ) သည် ကိန်းဝပ်သောအနက် (အနုသယတ္ထ) ဖြစ်၏။ ကောင်းစွာမထိုးထွင်းသောအနက် (အသမ္ပဋိဝေဓတ္ထ) သည် မသိသောအနက် (အဝိဇ္ဇတ္ထ) ဖြစ်၏။ မပိုင်းခြားအပ်သော အာသဝနှင့်တကွဖြစ်သော ဝိညာဉ်၏ အနက်သည် မျိုးစေ့အနက် (ဗီဇတ္ထ) ဖြစ်၏။ အကြင်အရာ၌ မပြတ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ အစဉ်ဖြစ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ အစဉ်ဖြစ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ အကြောင်းကြောင့်ပြီးခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ အကြောင်းကြောင့်ပြီးခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ အကျိုးရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ အကျိုးရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ စပ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ စပ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ အသစ်ဖြစ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ အသစ်ဖြစ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ ထကြွသောင်းကျန်းခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ ထကြွသောင်းကျန်းခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ မပယ်သတ်အပ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ မပယ်သတ်အပ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ ကိန်းဝပ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ ကိန်းဝပ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ ကောင်းစွာမထိုးထွင်းခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ ကောင်းစွာမထိုးထွင်းခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ အာသဝနှင့်တကွဖြစ်သော ဝိညာဉ်ကို မပိုင်းခြားအပ်ခြင်းရှိ၏။ အကြင်အရာ၌ အာသဝနှင့်တကွဖြစ်သော ဝိညာဉ်ကို မပိုင်းခြားအပ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုအရာ၌ မျိုးစေ့အနက်ရှိ၏။

သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓဿ ပစ္စယော. တိတ္ထညုတာ ပီတညုတာယ ပစ္စယော, ပီတညုတာ ပတ္တညုတာယ ပစ္စယော, ပတ္တညုတာ အတ္တညုတာယ ပစ္စယော.

သီလက္ခန္ဓာသည် သမာဓိက္ခန္ဓာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ သမာဓိက္ခန္ဓာသည် ပညာက္ခန္ဓာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ ပညာက္ခန္ဓာသည် ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓာသည် ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ အကြားအမြင်ရှိသည်၏အဖြစ်သည် ပီတိကို သိသည်၏အဖြစ်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ ပီတိကို သိသည်၏အဖြစ်သည် အတိုင်းအတာကို သိသည်၏အဖြစ်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။ အတိုင်းအတာကို သိသည်၏အဖြစ်သည် မိမိကိုယ်ကို သိသည်၏အဖြစ်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏။

ယထာ ဝါ ပန စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ. တတ္ထ စက္ခု အာဓိပတေယျပစ္စယတာယ ပစ္စယော, ရူပါ အာရမ္မဏပစ္စယတာယ ပစ္စယော. အာလောကော သန္နိဿယတာယ ပစ္စယော, မနသိကာရော သဘာဝေါ ဟေတု[Pg.68]. သင်္ခါရာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဝိညာဏံ နာမရူပဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. နာမရူပံ သဠာယတနဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. သဠာယတနံ ဖဿဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဖဿော ဝေဒနာယ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဝေဒနာ တဏှာယ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. တဏှာ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဥပါဒါနံ ဘဝဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဇရာမရဏံ သောကဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. သောကော ပရိဒေဝဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ပရိဒေဝေါ ဒုက္ခဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဒုက္ခံ ဒေါမနဿဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဒေါမနဿံ ဥပါယာသဿ ပစ္စယော, သဘာဝေါ ဟေတု. ဧဝံ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော သဗ္ဗော သော ပရိက္ခာရော. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ ဓမ္မံ ဇနယန္တီ’’တိ.

တစ်နည်းကား စက္ခုပသာဒကိုလည်းကောင်း၊ ရူပါရုံတို့ကိုလည်းကောင်း စွဲ၍ စက္ခုဝိညာဉ်သည် ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ စက္ခုပသာဒသည် အဓိပတိပစ္စယအဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ ရူပါရုံတို့သည် အာရမ္မဏပစ္စယအဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ အလင်းသည် မှီရာဥပနိဿယအဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ နှလုံးသွင်းခြင်း (မနသိကာရ) သည် သဘာဝဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဝိညာဉ်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဝိညာဉ်သည် နာမ်ရုပ်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်သည် သဠာယတန၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ သဠာယတနသည် ဖဿ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဖဿသည် ဝေဒနာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် တဏှာ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ တဏှာသည် ဥပါဒါန်၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်သည် ဘဝ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဘဝသည် ဇာတိ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဇာတိသည် ဇရာမရဏ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဇရာမရဏသည် သောက၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ သောကသည် ပရိဒေဝ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ပရိဒေဝသည် ဒုက္ခ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဒုက္ခသည် ဒေါမနဿ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဒေါမနဿသည် ဥပါယာသ၏ ပစ္စယအကြောင်းဖြစ်၏၊ သဘာဝသည် ဟေတုအကြောင်းဖြစ်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော အကြင်သို့သော ဥပနိဿယအကြောင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုအလုံးစုံသည် မိမိ၏အကျိုးကို ပြုပြင်တတ်သောကြောင့် ပရိက္ခာရမည်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စာယနမထေရ်သည် 'အကြင်တရားတို့သည် အကြင်တရားကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

နိယုတ္တော ပရိက္ခာရော ဟာရော.

ပရိက္ခာရဟာရကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၆. သမာရောပနဟာရဝိဘင်္ဂေါ

၁၆. သမာရောပနဟာရဝိဘင်း

၅၀. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရော? ‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံမူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ’’တိ.

၅၀. ထို (ဟာရဆယ့်ခြောက်ပါး) တို့တွင် သမာရောပနဟာရသည် အဘယ်နည်း။ 'အကြင်တရားတို့သည် အကြင်တရားတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ကုန်၏၊ တူသောအနက်ရှိသော အကြင်တရားတို့ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရားသည် ပြအပ်ကုန်ပြီ' ဟူသော ဟာရ ဖြစ်၏။

ဧကသ္မိံ ပဒဋ္ဌာနေ ယတ္တကာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဩတရန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ သမာရောပယိတဗ္ဗာနိ. ယထာ အာဝဋ္ဋေ ဟာရေ ဗဟုကာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဩတရန္တီတိ. တတ္ထ သမာရောပနာ စတုဗ္ဗိဓာ ပဒဋ္ဌာနံ, ဝေဝစနံ, ဘာဝနာ, ပဟာနမိတိ.

တစ်ခုသော နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) တရားကို သုတ်ဖြင့် ယူအပ်သည်ရှိသော် ထိုတရား၌ အကြင်မျှလောက်သော အခြားသော တရားတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) တရားတို့သည် စုဝေးသက်ရောက်ကုန်၏၊ ထိုအလုံးစုံသော တရားတို့ကို ကောင်းစွာ ထုတ်ဆောင်၍ ဒေသနာသို့ တင်အပ်ကုန်၏။ အာဝဋ္ဋဟာရ၌ များစွာသော နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) တို့ကို ရှာဖွေခြင်းကို ဟောတော်မူအပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဤဟာရ၌လည်း များစွာသော နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) တရားတို့သည် သက်ရောက်စုဝေးကုန်၏။ ထိုအလုံးစုံသော ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ကောင်းစွာ ထုတ်ဆောင်၍ ဒေသနာသို့ တင်အပ်ကုန်၏ဟု သိအပ်၏။ ထိုသမာရောပနဟာရ၌ ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း၊ ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) အားဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း၊ ဘာဝနာ (ပွားများခြင်း) အားဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း၊ ပဟာန (ပယ်ခြင်း) အားဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်းဟု ကောင်းစွာတင်ခြင်း (သမာရောပနာ) သည် လေးပါးအပြားရှိ၏။

တတ္ထ ကတမာ ပဒဋ္ဌာနေန သမာရောပနာ?

ထိုလေးပါးသော သမာရောပနာတို့တွင် နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်းသည် အဘယ်နည်း။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

“မကောင်းမှုဟူသမျှကို မပြုခြင်း၊ ကုသိုလ်နှင့် ပြည့်စုံစေခြင်း၊ မိမိစိတ်ကို ဖြူစင်စေခြင်း၊ ဤသည်ကား မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမတော်တည်း” ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။

တဿ ကိံ ပဒဋ္ဌာနံ? တီဏိ သုစရိတာနိ – ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ – ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ; တတ္ထ ယံ ကာယိကဉ္စ ဝါစသိကဉ္စ သုစရိတံ, အယံ သီလက္ခန္ဓော. မနောသုစရိတေ ယာ အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ စ, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော. ယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အယံ ပညာက္ခန္ဓော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ သီလက္ခန္ဓော [Pg.69] စ သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ သမထဿ ဖလံ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာ ဖလံ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ.

ထိုသာသနာတော်၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) သည် အဘယ်နည်း။ ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက်ဟူသော သုစရိုက်သုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤသုစရိုက်သုံးပါးသည် သာသနာတော်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုသုစရိုက်သုံးပါးတို့တွင် ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အကြင်သုစရိုက်နှင့် နှုတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အကြင်သုစရိုက်သည် ရှိ၏၊ ဤသုစရိုက်သည် သီလက္ခန်မည်၏။ မနောသုစရိုက်၌ သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှုမကြံစည်ခြင်းဟူသော အကြင်အနဘိဇ္ဈာနှင့် သူတစ်ပါးကို မဖျက်ဆီးလိုခြင်းဟူသော အကြင်အဗျာပါဒသည် ရှိ၏၊ ဤတရားသည် သမာဓိက္ခန်မည်၏။ အကြင်ကောင်းစွာမြင်ခြင်း သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ရှိ၏၊ ဤတရားသည် ပညာက္ခန်မည်၏။ ဤခန္ဓာသုံးပါးအပေါင်းသည် သာသနာတော်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုခန္ဓာသုံးပါးတို့တွင် သီလက္ခန်နှင့် သမာဓိက္ခန်သည် သမထမည်၏။ ပညာက္ခန်သည် ဝိပဿနာမည်၏။ ဤသမထနှင့် ဝိပဿနာနှစ်ပါးအပေါင်းသည် သာသနာတော်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် သမထ၏အကျိုးကား ရာဂကင်းသည်ဖြစ်၍ စိတ်လွတ်မြောက်ခြင်း (စေတောဝိမုတ္တိ - အနာဂါမိဖိုလ်) တည်း။ ဝိပဿနာ၏ အကျိုးကား အဝိဇ္ဇာကင်းသည်ဖြစ်၍ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်း (ပညာဝိမုတ္တိ - အရဟတ္တဖိုလ်) တည်း။ ဤတရားအပေါင်းသည် သာသနာတော်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။

ဝနံ ဝနထဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကိဉ္စ ဝနံ? ကော စ ဝနထော? ဝနံ နာမ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, တဏှာ ဝနထော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝါ. ဝနထော နာမ တေသံ တေသံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟော ‘‘အဟော စက္ခု, အဟော သောတံ, အဟော ဃာနံ, အဟော ဇိဝှာ, အဟော ကာယော, ဣတိ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ အပရိညာတာနိ. ယံ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သံယောဇနံ, အယံ ဝနထော. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. ဝနံ နာမ အနုသယော. ဝနထော နာမ ပရိယုဋ္ဌာနံ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဆေတွာ ဝနဉ္စ ဝနထဉ္စာ’’တိ. အယံ ပဒဋ္ဌာနေန သမာရောပနာ.

တော (ဝန) သည် တောရုပ်/တပ်ခြင်း (ဝနထ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ တော (ဝန) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ တောရုပ် (ဝနထ) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ တော (ဝန) မည်သည်ကား ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တဏှာသည် တောရုပ် (ဝနထ) မည်၏။ ဤကာမဂုဏ်ငါးပါးသည် တဏှာဟူသော ဝနထ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မိန်းမဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယောကျ်ားဟူ၍လည်းကောင်း အမှတ်ကိုယူခြင်း (နိမိတ္တဂ္ဂါဟ) သည် တော (ဝန) မည်၏။ ထိုထိုအင်္ဂါကြီးငယ်တို့၌ “အို... မျက်စိသည် တင့်တယ်စွ၊ အို... နားသည် တင့်တယ်စွ၊ အို... နှာခေါင်းသည် တင့်တယ်စွ၊ အို... လျှာသည် တင့်တယ်စွ၊ အို... ကိုယ်သည် တင့်တယ်စွ” ဟု ကိလေသာကို ပြတတ်သော အနုဗျဉ္ဇနကိုယူခြင်း (အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟ) သည် တောရုပ် (ဝနထ) မည်၏။ ဤနိမိတ္တဂ္ဂါဟဟူသော ဝနသည် အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟဟူသော ဝနထ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ မပိုင်းခြားအပ်ကုန်သော အတွင်းအပ အာယတန ခြောက်ပါးတို့သည် တော (ဝန) မည်၏။ ထိုအာယတနနှစ်ပါးကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကြင်သံယောဇဉ်သည် တောရုပ် (ဝနထ) မည်၏။ ဤအတွင်းအပ အာယတနတို့သည် သံယောဇဉ်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ကိန်းဝပ်တတ်သော ကိလေသာ (အနုသယ) သည် တော (ဝန) မည်၏။ ထကြွသောင်းကျန်းသော ကိလေသာ (ပရိယုဋ္ဌာန်) သည် တောရုပ် (ဝနထ) မည်၏။ ဤအနုသယသည် ပရိယုဋ္ဌာန်၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “တောကိုလည်းကောင်း၊ တောရုပ်ကိုလည်းကောင်း ဖြတ်၍” ဟု ဟောတော်မူ၏။ ဤသည်ကား နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း (သမာရောပနာ) တည်း။

၅၁. တတ္ထ ကတမာ ဝေဝစနေန သမာရောပနာ? ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ သေက္ခဖလံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အသေက္ခဖလံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အနာဂါမိဖလံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ ကာမဓာတုသမတိက္ကမနံ; အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ တေဓာတုသမတိက္ကမနံ. ဣဒံ ဝေဝစနံ. ပညိန္ဒြိယံ, ပညာဗလံ, အဓိပညာသိက္ခာ, ပညာက္ခန္ဓော, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဉာဏံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တီရဏာ, သန္တီရဏာ, ဟိရီ, ဝိပဿနာ, ဓမ္မေ ဉာဏံ, သဗ္ဗံ, ဣဒံ ဝေဝစနံ. အယံ ဝေဝစနေန သမာရောပနာ.

၅၁. ထိုသမာရောပနာတို့တွင် ပရိယာယ် (ဝေဝုစ်) ဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်းသည် အဘယ်နည်း။ ရာဂကင်းသဖြင့် စိတ်လွတ်မြောက်ခြင်း (ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ) နှင့် သေက္ခဖိုလ် (sekkhaphala) သည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ အဝိဇ္ဇာကင်းသဖြင့် ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်း (avijjāvirāgā paññāvimutti) နှင့် အသေက္ခဖိုလ် (asekkhaphala) သည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ ရာဂကင်းသဖြင့် စိတ်လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် အနာဂါမိဖိုလ်သည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ အဝိဇ္ဇာကင်းသဖြင့် ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ ရာဂကင်းသဖြင့် စိတ်လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် ကာမဓာတ်ကို လွန်မြောက်ခြင်းသည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ အဝိဇ္ဇာကင်းသဖြင့် ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် ဘုံသုံးပါး (တေဓာတ်) ကို လွန်မြောက်ခြင်းသည် တူညီသော ပရိယာယ်စကားတည်း။ ပညိန္ဒြေ၊ ပညာဗိုလ်၊ အဓိပညာသိက္ခာ၊ ပညာက္ခန္ဓာ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဉာဏ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ တီရဏ၊ သန္တီရဏ၊ ဟိရီ၊ ဝိပဿနာ၊ ဓမ္မေဉာဏ် ဟူသော ဤအလုံးစုံသော တရားတို့သည် ပရိယာယ် (ဝေဝုစ်) စကားတည်း။ ဤသည်ကား ပရိယာယ်ဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း (သမာရောပနာ) တည်း။

တတ္ထ ကတမာ ဘာဝနာယ သမာရောပနာ? ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ, အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ’’. အာတာပီတိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ. သမ္ပဇာနောတိ ပညိန္ဒြိယံ. သတိမာတိ သတိန္ဒြိယံ. ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ သမာဓိန္ဒြိယံ. ဧဝံ ကာယေ ကာယာနုပဿိနော ဝိဟရတော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ကေန ကာရဏေန? ဧကလက္ခဏတ္တာ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဘာဝိယမာနေသု ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေ[Pg.70]. ကေန ကာရဏေန? သဗ္ဗေ ဟိ ဗောဓင်္ဂမာ ဓမ္မာ ဗောဓိပက္ခိယာ နိယျာနိကလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ, တေ ဧကလက္ခဏတ္တာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ ဘာဝနာယ သမာရောပနာ.

ထိုသမာရောပနာတို့တွင် ဘာဝနာ (ပွားများခြင်း) ဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်းသည် အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်း... ထို့ကြောင့် သင်သည် ဤသာသနာတော်၌ ပြင်းစွာသော လုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍၊ သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ သတိရှိသည်ဖြစ်၍၊ လောက၌ အဘိဇ္ဈာနှင့် ဒေါမနဿကို ပယ်ဖျောက်လျက် ရုပ်အစု၌ ရုပ်ကို အဖန်တလဲလဲ ရှုလျက် (ကာယာနုပဿနာဖြင့်) နေလော့” ဟု ဟောတော်မူ၏။ “အာတာပီ” ဟူသည်ကား ဝီရိယိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ “သမ္ပဇာနော” ဟူသည်ကား ပညိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ “သတိမာ” ဟူသည်ကား သတိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ “လောက၌ အဘိဇ္ဈာနှင့် ဒေါမနဿကို ပယ်ဖျောက်လျက်” ဟူသည်ကား သမာဓိန္ဒြေ ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကာယ၌ ကာယာနုပဿီဖြစ်၍ နေသောသူအား သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့သည် ဘာဝနာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် တူညီသော မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများစေအပ်ကုန်သည်ရှိသော် သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများစေအပ်ကုန်သည်ရှိသော် ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့ကို ပွားများစေအပ်ကုန်သည်ရှိသော် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော တရားတို့သည် ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ အရိယမဂ်သို့ ရောက်စေတတ်သော၊ အရိယမဂ်၏အဖို့၌ ဖြစ်ကုန်သော ဗောဓိပက္ခိယတရားအားလုံးတို့သည် ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ခြင်းဟူသော လက္ခဏာအားဖြင့် တူညီသော လက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ တူညီသောလက္ခဏာ ရှိသောကြောင့် ထိုတရားတို့သည် ဘာဝနာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဤသည်ကား ဘာဝနာဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်း (သမာရောပနာ) တည်း။

တတ္ထ ကတမာ ပဟာနေန သမာရောပနာ? ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ကဗဠီကာရော စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ကာမုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ကာမယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ကာမာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ကာမောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, ရာဂသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ရူပူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ရူပဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

ထိုသမာရောပနာတို့တွင် ပယ်စွန့်ခြင်း (ပဟာန) အားဖြင့် ကောင်းစွာတင်ခြင်းသည် အဘယ်နည်း။ ကာယ၌ ကာယာနုပဿီဖြစ်၍ နေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မတင့်တယ်သော အသုဘ၌ “တင့်တယ်၏” ဟူသော ဖောက်ပြန်သော အယူ (ဝိပ္ပလ္လာသ) ကို ပယ်စွန့်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ကဗဠီကာရာဟာရသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်း (ပရိညာ) သို့ ရောက်၏။ ကာမုပါဒါန်ဖြင့်လည်း မစွဲလမ်းသူ (အနုပါဒါန) ဖြစ်၏။ ကာမယောဂနှင့်လည်း မယှဉ်သူ ဖြစ်၏။ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထနှင့်လည်း ကင်းပြတ်၏။ ကာမာသဝနှင့်လည်း ကင်းစင်သူ (အနာသဝ) ဖြစ်၏။ ကာမောဃကိုလည်း လွန်မြောက်သူ ဖြစ်၏။ ရာဂမြှားလည်း မစူးဝင်တော့သူ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရူပဝိညာဏဌိတိသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရူပဓာတ် (ရူပဘုံ) ၌လည်း ရာဂသည် ကင်းပျောက်၏။ ဆန္ဒာဂတိသို့လည်း မလိုက်တော့ပေ။

ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ဖဿော စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဘဝူပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ဘဝယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ဘဝါသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဘဝေါဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, ဒေါသသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, ဝေဒနူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဝေဒနာဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

ဝေဒနာတို့၌ ဝေဒနာနုပဿီဖြစ်၍ နေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) ၌ “ချမ်းသာ၏” ဟူသော ဖောက်ပြန်သောအယူ (ဝိပ္ပလ္လာသ) ကို ပယ်စွန့်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖဿာဟာရသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဘဝုပါဒါန်ဖြင့်လည်း မစွဲလမ်းသူ ဖြစ်၏။ ဘဝယောဂနှင့်လည်း မယှဉ်သူ ဖြစ်၏။ ဗျာပါဒကာယဂန္ထနှင့်လည်း ကင်းပြတ်၏။ ဘဝါသဝနှင့်လည်း ကင်းစင်သူ ဖြစ်၏။ ဘဝေါဃကိုလည်း လွန်မြောက်သူ ဖြစ်၏။ ဒေါသမြှားလည်း မစူးဝင်တော့သူ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာဝိညာဏဌိတိသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာဓာတ်၌လည်း ရာဂသည် ကင်းပျောက်၏။ ဒေါသာဂတိသို့လည်း မလိုက်တော့ပေ။

စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, ဝိညာဏံ စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌိယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, မာနသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ, သညူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, သညာဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ.

စိတ်၌ စိတ္တာနုပဿီဖြစ်၍ နေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မမြဲသော (အနိစ္စ) သဘော၌ “မြဲ၏” ဟူသော ဖောက်ပြန်သောအယူ (ဝိပ္ပလ္လာသ) ကို ပယ်စွန့်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိညာဏာဟာရသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်ဖြင့်လည်း မစွဲလမ်းသူ ဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိယောဂနှင့်လည်း မယှဉ်သူ ဖြစ်၏။ သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထနှင့်လည်း ကင်းပြတ်၏။ ဒိဋ္ဌာသဝနှင့်လည်း ကင်းစင်သူ ဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌောဃကိုလည်း လွန်မြောက်သူ ဖြစ်၏။ မာနမြှားလည်း မစူးဝင်တော့သူ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား သညာဝိညာဏဌိတိသည် ပိုင်းခြား၍သိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရဓာတ် (သင်္ခါရဘုံ) ၌လည်း ရာဂသည် ကင်းပျောက်၏။ ဘယာဂတိသို့လည်း မလိုက်တော့ပေ။

ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ, မနောသဉ္စေတနာ စဿ အာဟာရော ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, အတ္တဝါဒုပါဒါနေန စ အနုပါဒါနော ဘဝတိ, အဝိဇ္ဇာယောဂေန စ ဝိသံယုတ္တော ဘဝတိ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန စ ဝိပ္ပယုဇ္ဇတိ, အဝိဇ္ဇာသဝေန စ အနာသဝေါ ဘဝတိ, အဝိဇ္ဇောဃဉ္စ ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝတိ, မောဟသလ္လေန စ ဝိသလ္လော ဘဝတိ[Pg.71], သင်္ခါရူပိကာ စဿ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ပရိညံ ဂစ္ဆတိ, သင်္ခါရဓာတုယံ စဿ ရာဂေါ ပဟီနော ဘဝတိ, န စ မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ပဟာနေန သမာရောပနာ.

တရားတို့၌ တရားကို အဖန်တလဲလဲ ရှုလျက် နေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်မဟုတ်သည်၌ 'ကိုယ်' ဟူ၍ ဖောက်ပြန်စွာ ယူခြင်း 'ဝိပလ္လာသ' ကို ပယ်စွန့်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်ကို စေ့ဆော်ခြင်း 'မနောသဉ္စေတနာ' ဟု ဆိုအပ်သော အာဟာရသည်လည်း ပိုင်းခြားသိခြင်းသို့ ရောက်၏။ ငါ၏ကိုယ်ဟူ၍ စွဲလမ်းခြင်း 'အတ္တဝါဒုပါဒါန်' ဖြင့်လည်း စွဲလမ်းမှုမရှိသူ ဖြစ်၏။ မသိခြင်း၌ ယှဉ်တတ်သော 'အဝိဇ္ဇာယောဂ' နှင့်လည်း ကင်းပြတ်သူ ဖြစ်၏။ 'ဤငါ၏ အယူသာလျှင် မှန်၏' ဟု မြဲမြံစွာ စွဲလမ်းခြင်း 'ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသ ကာယဂန္ထ' နှင့်လည်း မယှဉ်စပ်တော့ပေ။ မသိခြင်း၌ ယိုစီးခြင်း 'အဝိဇ္ဇာသဝ' ကင်းသဖြင့်လည်း အာသဝေါကင်းသူ ဖြစ်၏။ မသိခြင်း 'အဝိဇ္ဇာဩဃ' ကိုလည်း လွန်မြောက်သူ ဖြစ်၏။ တွေဝေခြင်း 'မောဟ' ဟူသော မြှားမရှိသူ ဖြစ်၏။ ပြုပြင်ခြင်းသင်္ခါရ၌ ရပ်တည်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ (ဝိညာဏဋ္ဌိတိ) သည်လည်း ပိုင်းခြားသိခြင်းသို့ ရောက်၏။ သင်္ခါရဓာတ်၌လည်း တပ်မက်ခြင်း 'ရာဂ' သည် ပယ်ပျောက်ပြီး ဖြစ်၏။ တွေဝေခြင်း 'မောဟ' လမ်းမှားသို့လည်း မလားပေ။ ဤသည်ကား ပယ်စွန့်ခြင်းဖြင့် ကောင်းစွာ တင်ပြခြင်း (သမာရောပနာ) မည်၏။

တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ထိုကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်က ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏ -

‘‘ယေ ဓမ္မာ ယံ မူလာ, ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာ;

တေ သမာရောပယိတဗ္ဗာ, ဧသ သမာရောပနော ဟာရော’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော သီလစသော အကြင်တရားတို့သည် သမာဓိစသော အကြင်တရားတို့၏ အနီးကပ်အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုတရားတို့ကို အနီးကပ်အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန) ၏ အစွမ်းဖြင့် ကောင်းစွာ တင်ပြအပ်ကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ထုတ်ဖော်ပြသအပ်သော တူညီသော အနက်ရှိကုန်သော ရာဂဝိရာဂစသော အကြင်သဒ္ဒါတို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ တင်ပြအပ်ကုန်၏။ ဤသို့ တရားတို့ကို นီးစွာသောအကြောင်းအစွမ်းဖြင့် ကောင်းစွာတင်ပြလျက် စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ဖွင့်ဆိုချက်သည် 'သမာရောပနဟာရ' မည်၏ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

နိယုတ္တော သမာရောပနော ဟာရော.

သမာရောပနဟာရကို ပါဠိတော်မှ ထုတ်ယူ၍ ယှဉ်စပ်ပြီးပြီ။

နိဋ္ဌိတော စ ဟာရဝိဘင်္ဂေါ.

ဟာရတို့ကို ခွဲခြားပြသခြင်း (ဟာရဝိဘင်း) သည်လည်း ပြီးဆုံးပြီ။

၁. ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော

၁. ဒေသနာဟာရသမ္ပါတ။

၅၂.

၅၂။

‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တ’’န္တိ.

ရှေးဦးစွာ ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့ကို သုတ်၌ ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။ ဒိသာလောစနနည်းဖြင့် အရပ်မျက်နှာတို့ကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍ အင်္ကုသနည်းဖြင့် ရုံးစုချိတ်ငင်ပြီးလျှင် နည်း ၃ ပါးတို့ဖြင့် သုတ်၏ အနက်ကို ပြသရာ၏။

ဝုတ္တာ, တဿာ နိဒ္ဒေသော ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော? ဟာရသမ္ပာတေ. တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော?

ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော ဂါထာ၏ နိဒ္ဒေသ (အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်) ကို အဘယ်၌ ရှုမှတ်အပ်သနည်း။ ဟာရsampāတ (ဟာရများဆုံရာ) ၌ ရှုမှတ်အပ်၏။ ထိုဟာရသမ္ပာတတို့တွင် ဒေသနာဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေန, ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

မစောင့်ရှောက်အပ်သည်လည်းဖြစ်၍၊ မှားသောအယူဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည်လည်းဖြစ်သော၊ ထိနမိဒ္ဓ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်အပ်သော စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမာရ်၏ အလိုသို့ လိုက်ရ၏ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

အရက္ခိတေန စိတ္တေနာတိ ကိံ ဒေသယတိ, ပမာဒံ တံ မစ္စုနော ပဒံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတံ နာမ ဝုစ္စတိ ယဒါ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ပဿတိ, သော ဝိပလ္လာသော. သော ပန ဝိပလ္လာသော ကိံလက္ခဏော? ဝိပရီတဂ္ဂါဟလက္ခဏော ဝိပလ္လာသော. သော ကိံ ဝိပလ္လာသယတိ? တယော ဓမ္မေ သညံ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိမိတိ. သော ကုဟိံ ဝိပလ္လာသယတိ? စတူသု အတ္တဘာဝဝတ္ထူသု, ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဧဝံ ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, ဝိညာဏဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ.

'အရက္ခိတေန စိတ္တေန' ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်ကို ဟောတော်မူသနည်း။ မေလျော့ခြင်း 'ပမာဒ' ကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုမေ့လျော့ခြင်းသည် သေခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏။ 'မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ အကြင်အခါ၌ မမြဲသောတရား၌ 'မြဲ၏' ဟု မြင်၏၊ ထိုအခါ၌ မှားသောအယူဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတ) မည်၏ ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ မမြဲသော ခန္ဓာငါးပါးအပေါင်းကို မြဲ၏ဟု မြင်ခြင်းသည် 'ဝိပလ္လာသ' (ဖောက်ပြန်စွာယူခြင်း) ဖြစ်၏။ ထိုဝိပလ္လာသသည် အဘယ်မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာရှိသနည်း။ ဝိပလ္လာသသည် ဖောက်ပြန်မှားယွင်းစွာ ယူခြင်းလက္ခဏာ (ဝိပရီတဂ္ဂါဟလက္ခဏာ) ရှိ၏။ ထိုဝိပလ္လာသသည် အဘယ်တရားတို့ကို ဖောက်ပြန်စေသနည်း။ သညာ၊ စိတ်၊ ဒိဋ္ဌိ ဟူသော ဤတရားသုံးပါးတို့ကို ဖောက်ပြန်စေ၏။ ထိုဝိပလ္လာသသည် အဘယ်၌ ဖောက်ပြန်စေသနည်း။ အတ္တဘော၏ တည်ရာဖြစ်သော ဝတ္ထု ၄ ပါးတို့၌ ဖောက်ပြန်စေ၏။ ရုပ်ကို ကိုယ် (အတ္တ) အားဖြင့် ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ကို ရုပ်ရှိ၏ဟု ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်၌ ရုပ်ရှိ၏ဟု ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ရုပ်၌ ကိုယ်ရှိ၏ဟု ရှု၏။ ဤနည်းတူစွာ ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း... သညာကိုလည်းကောင်း... သင်္ခါရတို့ကိုလည်းကောင်း... ဝိညာဉ်ကို ကိုယ် (အတ္တ) အားဖြင့် ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ကို ဝိညာဉ်ရှိ၏ဟု ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်၌ ဝိညာဉ်ရှိ၏ဟု ရှု၏၊ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်၌ ကိုယ်ရှိ၏ဟု ရှု၏။

တတ္ထ [Pg.72] ရူပံ ပဌမံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ. ဝေဒနာ ဒုတိယံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ. သညာ သင်္ခါရာ စ တတိယံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ. ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ. ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ သံကိလေသာ – တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တဏှာနိဝုတံ စိတ္တံ ဒွီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ ဝိပလ္လာသီယတိ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိနိဝုတံ စိတ္တံ ဒွီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ ဝိပလ္လာသီယတိ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ.

ထိုဝိပလ္လာသတို့တွင် ရုပ်သည် မတင့်တယ်သည်၌ 'တင့်တယ်၏' ဟု ယူသော ပထမဝိပလ္လာသ၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် ဆင်းရဲခြင်း၌ 'ချမ်းသာ၏' ဟု ယူသော ဒုတိယဝိပလ္လာသ၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်၏။ သညာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် ကိုယ်မဟုတ်သည်၌ 'ကိုယ်' ဟု ယူသော တတိယဝိပလ္လာသ၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်၏။ ဝိညာဉ်သည် မမြဲသည်၌ 'မြဲ၏' ဟု ယူသော စတုတ္ထဝိပလ္လာသ၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်၏။ တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာ ဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် စိတ်ကို ညစ်ညူးစေတတ်သော တရားများ ဖြစ်ကုန်၏။ တဏှာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော စိတ်သည် မတင့်တယ်သည်၌ 'တင့်တယ်၏' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲ၌ 'ချမ်းသာ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း ဝိပလ္လာသနှစ်ပါးတို့ဖြင့် ဖောက်ပြန်၏။ ဒိဋ္ဌိဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော စိတ်သည် မမြဲသည်၌ 'မြဲ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ်မဟုတ်သည်၌ 'ကိုယ်' ဟူ၍လည်းကောင်း ဝိပလ္လာသနှစ်ပါးတို့ဖြင့် ဖောက်ပြန်၏။

တတ္ထ ယော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော, သော အတီတံ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ, အတီတံ ဝေဒနံ…ပေ… အတီတံ သညံ, အတီတေ သင်္ခါရေ…ပေ… အတီတံ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတိ. တတ္ထ ယော တဏှာဝိပလ္လာသော, သော အနာဂတံ ရူပံ အဘိနန္ဒတိ, အနာဂတံ ဝေဒနံ…ပေ… အနာဂတံ သညံ, အနာဂတေ သင်္ခါရေ, အနာဂတံ ဝိညာဏံ အဘိနန္ဒတိ. ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ – တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ. တာဟိ ဝိသုဇ္ဈန္တံ စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ. တေသံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ သန္ဓာဝန္တာနံ သံသရန္တာနံ သကိံ နိရယံ သကိံ တိရစ္ဆာနယောနိံ သကိံ ပေတ္တိဝိသယံ သကိံ အသုရကာယံ သကိံ ဒေဝေ သကိံ မနုဿေ.

ထိုဝိပလ္လာသတို့တွင် ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသသည် လွန်လေပြီးသော ရုပ်ကို ကိုယ် (အတ္တ) အားဖြင့် ရှု၏၊ လွန်လေပြီးသော ဝေဒနာကို... သညာကို... သင်္ခါရတို့ကို... ဝိညာဉ်ကို ကိုယ် (အတ္တ) အားဖြင့် ရှု၏။ ထိုဝိပလ္လာသတို့တွင် တဏှာဝိပလ္လာသသည် ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်ကို အလွန်နှစ်သက်၏၊ ဖြစ်လတ္တံ့သော ဝေဒနာကို... သညာကို... သင်္ခါရတို့ကို... ဝိညာဉ်ကို အလွန်နှစ်သက်၏။ တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် စိတ်၏ ညစ်ညူးကြောင်း ကိလေသာ (ဥပက္ကိလေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာတို့မှ စင်ကြယ်သောအခါ စိတ်သည် စင်ကြယ်၏။ စိတ်ကို မစောင့်ရှောက်အပ်သည်လည်းဖြစ်၍၊ မှားသောအယူဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည်လည်းဖြစ်သော၊ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ပိတ်ပင်ခြင်း (နီဝရဏ) ရှိလျက် တဏှာတည်းဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ (သံယောဇဉ်) ရှိကုန်သဖြင့် တစ်ကြိမ် ငရဲသို့၊ တစ်ကြိမ် တိရစ္ဆာန်ဘုံသို့၊ တစ်ကြိမ် ပြိတ္တာဘုံသို့၊ တစ်ကြိမ် အသူရကာယ်ဘုံသို့၊ တစ်ကြိမ် နတ်ပြည်သို့၊ တစ်ကြိမ် လူ့ပြည်သို့ ပြေးသွားကျင်လည်နေကြရကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ ရှေးဦးအစွန်း (အစအဦး) သည် မထင်နိုင်တော့ပေ။

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေနာတိ. ထိနံ နာမ ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မနိယတာ; မိဒ္ဓံ နာမ ယံ ကာယဿ လီနတ္တံ. ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီတိ ကိလေသမာရဿ စ သတ္တမာရဿ စ ဝသံ ဂစ္ဆတိ, သော ဟိ နိဝုတော သံသာရာဘိမုခေါ ဟောတိ. ဣမာနိ ဘဂဝတာ ဒွေ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ ဒုက္ခံ သမုဒယော စ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ. ယေန စ ပရိဇာနာတိ ယေန စ ပဇဟတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယံ တဏှာယ အဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာနံ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ. တေနာဟာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ.

'ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေန' ဟူသော စကား၌ 'ထိန' မည်သည် စိတ်၏ မခန့်ကျန်းခြင်း (မရွှင်လန်းခြင်း)၊ အမှု၌ မသင့်လျော်ခြင်း ဖြစ်၏။ 'မိဒ္ဓ' မည်သည် စေတသိက်အုပ်စု (ကာယ) ၏ တွန့်ဆုတ်ငိုက်မြည်းခြင်း ဖြစ်၏။ 'ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတိ' ဟူသည် ကိလေသာမာရ်နှင့် ဒေဝပုတ္တမာရ် (သတ္တမာရ်) တို့၏ အလိုသို့ လိုက်ရ၏ ဟု ဆိုလို၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိလေသာတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ထိုသူသည် သံသရာသို့ ရှေးရှုသောကြောင့် ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဒုက္ခသစ္စာနှင့် သမုဒယသစ္စာဟူသော ဤသစ္စာနှစ်ပါးတို့ကို ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသစ္စာနှစ်ပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်စေရန်နှင့် ပယ်စွန့်စေရန် တရားဟောတော်မူ၏။ ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်နှင့် သမုဒယကို ပယ်စွန့်ရန် ဟောတော်မူ၏။ အကြင်အရိယမဂ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်၏၊ ပယ်စွန့်၏၊ ဤသည်ကား မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်၏။ တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာတို့ကို ပယ်စွန့်ခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'အရက္ခိတေန စိတ္တေန' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် 'အဿာဒါဒီနဝတာ' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

နိယုတ္တော ဒေသနာ ဟာရသမ္ပာတော.

ဒေသနာဟာရသမ္ပါတကို ယှဉ်စပ်ပြီးပြီ။

၂. ဝိစယဟာရသမ္ပာတော

၂. ဝိစယဟာရသမ္ပါတ။

၅၃. တတ္ထ [Pg.73] ကတမော ဝိစယော ဟာရသမ္ပာတော? တတ္ထ တဏှာ ဒုဝိဓာ ကုသလာပိ အကုသလာပိ. အကုသလာ သံသာရဂါမိနီ, ကုသလာ အပစယဂါမိနီ ပဟာနတဏှာ. မာနောပိ ဒုဝိဓော ကုသလောပိ အကုသလောပိ. ယံ မာနံ နိဿာယ မာနံ ပဇဟတိ, အယံ မာနော ကုသလော. ယော ပန မာနော ဒုက္ခံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, အယံ မာနော အကုသလော. တတ္ထ ယံ နေက္ခမ္မသိတံ ဒေါမနဿံ ကုဒါဿုနာမာဟံ တံ အာယတနံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿံ ယံ အရိယာ သန္တံ အာယတနံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီတိ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာ, ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿံ, အယံ တဏှာ ကုသလာ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, တဒါရမ္မဏာ ကုသလာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ.

၅၃. ထိုဟာရသမ္ပာတတို့တွင် ဝိစယဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။ ထိုစကား၌ တဏှာသည် ကုသိုလ်တဏှာ၊ အကုသိုလ်တဏှာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ အကုသိုလ်တဏှာသည် သံသရာသို့ လားစေတတ်၏။ ကုသိုလ်တဏှာသည် ကိလေသာကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော ပယ်စွန့်ကြောင်းတဏှာ (ပဟာနတဏှာ) ဖြစ်၏။ မာနသည်လည်း ကုသိုလ်မာန၊ အကုသိုလ်မာနဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ အကြင်မာနကို အမှီပြု၍ မာနကို ပယ်စွန့်၏၊ ထိုမာနသည် ကုသိုလ်မာန ဖြစ်၏။ အကြင်မာနသည် ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပေါ်စေ၏၊ ထိုမာနသည် အကုသိုလ်မာန ဖြစ်၏။ ထိုတရားတို့တွင် 'မြတ်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငြိမ်သက်သော အကြင်ဖိုလ်တရားကို မျက်မှောက်ပြု၍ ပြည့်စုံစေလျက် နေကြကုန်၏၊ ငါသည် အဘယ်အခါ၌ ထိုဖိုလ်တရားကို မျက်မှောက်ပြု၍ ပြည့်စုံစေလျက် နေရအံ့နည်း' ဟု တောထွက်ခြင်းကိုမှီသော နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ထိုသူအား တောင့်တခြင်း (ပိဟာ) ဖြစ်ပေါ်၏။ တောင့်တခြင်းကြောင့် နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ဤတဏှာသည် ကုသိုလ်ဖြစ်၏။ ရာဂကင်းပြတ်ခြင်း စေတောဝိမုတ္တိသည်လည်းကောင်း၊ ထိုစေတောဝိမုတ္တိကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သောတဏှာသည်လည်းကောင်း ကုသိုလ်ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာကင်းပြတ်ခြင်း ပညာဝိမုတ္တိသည်လည်းကောင်း ကုသိုလ်ဖြစ်၏။

တဿာ ကော ပဝိစယော? အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. သော ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော? စတုတ္ထေ ဈာနေ ပါရမိတာယ. စတုတ္ထေ ဟိ ဈာနေ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ ဘာဝယတိ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ အနင်္ဂဏံ ဝိဂတူပက္ကိလေသံ မုဒု ကမ္မနိယံ ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. သော တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတိ ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ, တံ စိတ္တံ ယတော ပရိသုဒ္ဓံ, တတော ပရိယောဒါတံ, ယတော ပရိယောဒါတံ, တတော အနင်္ဂဏံ, ယတော အနင်္ဂဏံ, တတော ဝိဂတူပက္ကိလေသံ, ယတော ဝိဂတူပက္ကိလေသံ, တတော မုဒု, ယတော မုဒု, တတော ကမ္မနိယံ, ယတော ကမ္မနိယံ, တတော ဌိတံ, ယတော ဌိတံ, တတော အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂဏာ စ ဥပက္ကိလေသာ စ တဒုဘယံ တဏှာပက္ခော. ယာ စ ဣဉ္ဇနာ ယာ စ စိတ္တဿ အဋ္ဌိတိ, အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

ထိုပညာဝိမုတ္တိကို စိစစ်ခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရှစ်ပါးသော မဂ္ဂင်တို့တည်း။ အဘယ်သည်တို့နည်းဟူမူ - သမ္မာဒိဋ္ဌိ (ကောင်းသောအမြင်)၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (ကောင်းသောအကြံ)၊ သမ္မာဝါစာ (ကောင်းသောစကား)၊ သမ္မာကမ္မန္တ (ကောင်းသောအမှု)၊ သမ္မာအာဇီဝ (ကောင်းသောအသက်မွေးခြင်း)၊ သမ္မာဝါယာမ (ကောင်းသောလုံ့လ)၊ သမ္မာသတိ (ကောင်းသောအောက်မေ့ခြင်း)၊ သမ္မာသမာဓိ (ကောင်းသောတည်ကြည်ခြင်း) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတည်ကြည်ခြင်းသမာဓိကို အဘယ်၌ ရှုမြင်အပ်သနည်း။ စတုတ္ထဈာန်၏ အထွတ်အထိပ်၌ ရှုမြင်အပ်၏။ အမှန်အားဖြင့် စတုတ္ထဈာန်၌ တည်လျက် အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော၊ စင်ကြယ်သော၊ ပြိုးပြိုးပြက် ဖြူစင်သော၊ ကိလေသာညစ်ညူးမှုမရှိသော၊ ညစ်ညူးခြင်းကင်းသော၊ နူးညံ့သော၊ အမှု၌ ခန့်သော၊ တည်ကြည်သော၊ မတုန်လှုပ်သောအဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်ကို ပွားစေ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုစတုတ္ထဈာန်၌ အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးနှင့် အထူးသဖြင့် သာလွန်ထူးကဲသော ဝိသေသတရားနှစ်ပါးတည်းဟူသော ရှစ်ပါးသော ဂုဏ်ထူးတို့ကို ရရှိ၏။ ထိုစိတ်သည် အကြင်ကြောင့် စင်ကြယ်၏၊ ထိုကြောင့် ပြိုးပြိုးပြက် ဖြူစင်၏။ အကြင်ကြောင့် ပြိုးပြိုးပြက် ဖြူစင်၏၊ ထိုကြောင့် ကိလေသာညစ်ညူးမှုမရှိ။ အကြင်ကြောင့် ကိလေသာညစ်ညူးမှုမရှိ၊ ထိုကြောင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်း၏။ အကြင်ကြောင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်း၏၊ ထိုကြောင့် နူးညံ့၏။ အကြင်ကြောင့် နူးညံ့၏၊ ထိုကြောင့် အမှု၌ ခန့်၏။ အကြင်ကြောင့် အမှု၌ ခန့်၏၊ ထိုကြောင့် ကောင်းစွာတည်၏။ အကြင်ကြောင့် ကောင်းစွာတည်၏၊ ထိုကြောင့် မတုန်လှုပ်သောအဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် ကိလေသာအညစ်အကြေး (အင်္ဂဏ) နှင့် ညစ်ညူးကြောင်း (ဥပက္ကိလေသ) နှစ်မျိုးစလုံးသည် တဏှာ၏အပင်းအသင်း ဖြစ်၏။ စိတ်၏ လှုပ်ရှားခြင်းနှင့် မတည်ငြိမ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိ၏အပင်းအသင်း ဖြစ်၏။

စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယဉ္စ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိရုဇ္ဈန္တိ, တဿ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ အဝသိဋ္ဌံ ဘဝတိ. သော ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတိ, တဿ ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဩဠာရိကာ သညာ သဏ္ဌဟတိ ဥက္ကဏ္ဌာ စ ပဋိဃသညာ, သော သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘‘အနန္တံ အာကာသ’’န္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အဘိညာဘိနီဟာရော ရူပသညာ ဝေါကာရော နာနတ္တသညာ သမတိက္ကမတိ ပဋိဃသညာ စဿ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သမာဓိ တဿ သမာဟိတဿ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါနံ, သော သမာဓိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော[Pg.74]. အနဘိဇ္ဈာသဟဂတံ မေ မာနသံ သဗ္ဗလောကေ, အဗျာပန္နံ မေ စိတ္တံ သဗ္ဗသတ္တေသု, အာရဒ္ဓံ မေ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟိတံ, ပဿဒ္ဓေါ မေ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ, သမာဟိတံ မေ စိတ္တံ အဝိက္ခိတ္တံ, ဥပဋ္ဌိတာ မေ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ, တတ္ထ ယဉ္စ အနဘိဇ္ဈာသဟဂတံ မာနသံ သဗ္ဗလောကေ ယဉ္စ အဗျာပန္နံ စိတ္တံ သဗ္ဗသတ္တေသု ယဉ္စ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟိတံ ယဉ္စ သမာဟိတံ စိတ္တံ အဝိက္ခိတ္တံ, အယံ သမထော. ယော ပဿဒ္ဓေါ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ, အယံ သမာဓိပရိက္ခာရော. ယာ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ အယံ ဝိပဿနာ.

ဒုက္ခိန္ဒြေ၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေ၊ သုခိန္ဒြေ၊ သောမနဿိန္ဒြေ ဟူသော ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် စတုတ္ထဈာန်၌ ချုပ်ငြိမ်းကြကုန်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပေက္ခိန္ဒြေသာလျှင် ကြွင်းကျန်ရစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်သမာပတ်ကို ငြိမ်သက်သောအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၏။ အထက်သမာပတ်ကို ငြိမ်သက်စွာ နှလုံးသွင်းသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား စတုတ္ထဈာန်၌ ကြမ်းတမ်းသော သညာသည်လည်းကောင်း၊ ထိခိုက်သော သညာသည်လည်းကောင်း တည်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အလုံးစုံသော ရူပသညာတို့ကို လွန်မြောက်ခြင်း၊ ပဋိဃသညာတို့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ နာနတ္တသညာတို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် ‘ကောင်းကင်သည် အဆုံးမရှိ’ ဟု နှလုံးသွင်းလျက် အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ ပြည့်စုံစေ၍ နေ၏။ အဘိညာဉ်သို့ ရှေးရှုဆောင်သော ရုပ်သညာဟူသော ပညတ်သည် နာနတ္တသညာကို လွန်မြောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပဋိဃသညာသည်လည်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤသို့ စိတ်ကောင်းစွာ တည်ကြည်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား သမာဓိသည်လည်းကောင်း၊ အရောင်အလင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကသိုဏ်းရုပ်တို့ကို မြင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ကွယ်ပျောက်၏။ အင်္ဂါခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုသမာဓိကို အဖန်တလဲလဲ ဆင်ခြင်အပ်၏။ ‘လောကအားလုံး၌ ငါ၏စိတ်သည် အဘိဇ္ဈာနှင့်ကင်း၏။ သတ္တဝါအားလုံး၌ ငါ၏စိတ်သည် ဗျာပါဒကင်း၏။ ငါသည် လုံ့လကို အားထုတ်အပ်ပြီ၊ ချီးမြှင့်အပ်ပြီ။ ငါ၏ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ပူပန်ခြင်းမရှိ။ ငါ၏စိတ်သည် တည်ကြည်၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်းမရှိ။ ငါ၏သတိသည် ထင်ရှားတည်ရှိ၏၊ မေ့လျော့ခြင်းမရှိ’ ဟု ဆင်ခြင်အပ်၏။ ထိုခြောက်ပါးတို့တွင် လောကအားလုံး၌ အဘိဇ္ဈာနှင့်ကင်းသော စိတ်၊ သတ္တဝါအားလုံး၌ ဗျာပါဒကင်းသော စိတ်၊ အားထုတ်ချီးမြှင့်အပ်သော လုံ့လ၊ တည်ကြည်၍ ပျံ့လွင့်မှုကင်းသော စိတ်တို့သည် ‘သမထ’ ဖြစ်၏။ ငြိမ်းအေး၍ ပူပန်မှုကင်းသော ကိုယ်သည် ‘သမာဓိ၏အခြံအရံ’ ဖြစ်၏။ ထင်ရှားရှိ၍ မေ့လျော့မှုမရှိသော သတိသည် ‘ဝိပဿနာ’ ဖြစ်၏။

၅၄. သော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ သမာဓိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အာယတိံ သုခဝိပါကော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အရိယော နိရာမိသော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘အကာပုရိသသေဝိတော’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ, အယံ သမာဓိ ‘‘သန္တော စေဝ ပဏီတော စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ စ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော စ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော စာ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ. တံ ခေါ ပနိမံ သမာဓိံ ‘‘သတော သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီ’’တိ ဣတိဿ ပစ္စတ္တမေဝ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝတိ. တတ္ထ ယော စ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ ယော စ သမာဓိ အာယတိံ သုခဝိပါကော အယံ သမထော. ယော စ သမာဓိ အရိယော နိရာမိသော, ယော စ သမာဓိ အကာပုရိသသေဝိတော, ယော စ သမာဓိ သန္တော စေဝ ပဏီတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ စ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော စ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော စ ယဉ္စာဟံ တံ ခေါ ပနိမံ သမာဓိံ သတော သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီတိ, အယံ ဝိပဿနာ.

၅၄. ထိုသမာဓိကို ငါးပါးသောအပြားဖြင့် သိအပ်၏။ ထိုသမာဓိကို ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ‘ဤသမာဓိသည် ပစ္စုပ္ပန်၌ ချမ်းသာ၏’ ဟု အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ‘ဤသမာဓိသည် နောင်အခါ၌ ချမ်းသာသောအကျိုးရှိ၏’ ဟု ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ‘ဤသမာဓိသည် စင်ကြယ်၏၊ ကာမဂုဏ်အာမိသမှ ကင်း၏’ ဟု ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ‘ဤသမာဓိသည် သူတော်ကောင်းမြတ်တို့ မှီဝဲအပ်၏’ ဟု ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ‘ဤသမာဓိသည် ငြိမ်သက်၏၊ မြတ်၏၊ ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် ရအပ်၏၊ စိတ်၏တစ်လုံးတစ်ဝတည်း တည်ကြည်မှုကို ရစေအပ်၏၊ တိုက်တွန်းခြင်းပယောဂမရှိဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ကို နှိပ်၍ရအပ်သည်လည်းမဟုတ်’ ဟု ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ထိုသမာဓိကို ‘ငါသည် သတိရှိလျက် ဝင်စား၏၊ သတိရှိလျက် ထမြောက်၏’ ဟု ဆင်ခြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အသီးသီး ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ထင်ရှားဖြစ်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် ပစ္စုပ္ပန်၌ ချမ်းသာခြင်း၊ နောင်အခါ၌ ချမ်းသာသောအကျိုးရှိခြင်းဟူသော သမာဓိသည် ‘သမထ’ ဖြစ်၏။ စင်ကြယ်၍ ကာမဂုဏ်အာမိသမရှိခြင်း၊ သူတော်ကောင်းမြတ်တို့ မှီဝဲခြင်း၊ ငြိမ်သက်မြတ်ပြည့်စုံခြင်း၊ စိတ်တစ်လုံးတစ်ဝတည်း တည်ကြည်မှုကို ရခြင်း၊ တိုက်တွန်းမှုပယောဂမရှိဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ကို နှိပ်ကွပ်ရခြင်းမရှိခြင်းနှင့် သတိရှိလျက် ဝင်စားခြင်း၊ သတိရှိလျက် ထမြောက်ခြင်းဟူသော ဉာဏ်အမြင်သည် ‘ဝိပဿနာ’ ဖြစ်၏။

သော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ပီတိဖရဏတာ သုခဖရဏတာ စေတောဖရဏတာ အာလောကဖရဏတာ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ. တတ္ထ ယော စ ပီတိဖရဏော ယော စ သုခဖရဏော ယော စ စေတောဖရဏော, အယံ သမထော. ယော စ အာလောကဖရဏော ယဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ. အယံ ဝိပဿနာ.

ထိုသမာဓိကို - ပီတိပြန့်နှံ့ခြင်း၊ သုခပြန့်နှံ့ခြင်း၊ စိတ်ပြန့်နှံ့ခြင်း၊ အလင်းပြန့်နှံ့ခြင်း၊ ပစ္စဝေက္ခနာဉာဏ်ဟူသော အကြောင်းနိမိတ်ဟု ငါးပါးသောအပြားဖြင့် သိအပ်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် ပီတိပြန့်နှံ့ခြင်း၊ သုခပြန့်နှံ့ခြင်း၊ စိတ်ပြန့်နှံ့ခြင်းတို့သည် ‘သမထ’ ဖြစ်၏။ အလင်းပြန့်နှံ့ခြင်းနှင့် ပစ္စဝေက္ခနာနိမိတ်တို့သည် ‘ဝိပဿနာ’ ဖြစ်၏။

၅၅. ဒသ [Pg.75] ကသိဏာယတနာနိ ပထဝီကသိဏံ အာပေါကသိဏံ တေဇောကသိဏံ ဝါယောကသိဏံ နီလကသိဏံ ပီတကသိဏံ လောဟိတကသိဏံ ဩဒါတကသိဏံ အာကာသကသိဏံ ဝိညာဏကသိဏံ. တတ္ထ ယဉ္စ ပထဝီကသိဏံ ယဉ္စ အာပေါကသိဏံ ဧဝံ သဗ္ဗံ, ယဉ္စ ဩဒါတကသိဏံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ကသိဏာနိ သမထော. ယဉ္စ အာကာသကသိဏံ ယဉ္စ ဝိညာဏကသိဏံ, အယံ ဝိပဿနာ. ဧဝံ သဗ္ဗော အရိယော မဂ္ဂေါ ယေန ယေန အာကာရေန ဝုတ္တော, တေန တေန သမထဝိပဿနေန ယောဇယိတဗ္ဗော. တေ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာ အနိစ္စတာယ ဒုက္ခတာယ အနတ္တတာယ. သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယမာနော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယတိ. တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတိ. တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတိ.

၅၅. ကသိဏ်း၏ တည်ရာဆယ်ပါးတို့သည် ပထဝီကသိဏ်း၊ အာပေါကသိဏ်း၊ တေဇောကသိဏ်း၊ ဝါယောကသိဏ်း၊ နီလကသိဏ်း၊ ပီတကသိဏ်း၊ လောဟိတကသိဏ်း၊ ဩဒါတကသိဏ်း၊ အာကာသကသိဏ်း၊ ဝိညာဏကသိဏ်းတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုဆယ်ပါးတို့တွင် ပထဝီကသိဏ်း၊ အာပေါကသိဏ်း စသည်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကသိဏ်းတို့နှင့် ဩဒါတကသိဏ်း အပါအဝင်ဖြစ်သော ဤရှစ်ပါးသော ကသိဏ်းတို့သည် ‘သမထ’ ဖြစ်၏။ အာကာသကသိဏ်းနှင့် ဝိညာဏကသိဏ်းတို့သည် ‘ဝိပဿနာ’ ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူစွာ အလုံးစုံသော မြတ်သောမဂ်ကို အကြင်အကြင်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုထိုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် သမထ၊ ဝိပဿနာတို့နှင့် ယှဉ်စပ်အပ်၏။ ထိုသမထဝိပဿနာတရားတို့ကို မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)၊ ကိုယ်မဟုတ်ခြင်း (အနတ္တ) ဟူသော တရားသုံးပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သမထ ဝိပဿနာကို ပွားစေသည်ရှိသော် ဝိမောက္ခမုခသုံးပါးကို ပွားစေ၏။ ဝိမောက္ခမုခသုံးပါးကို ပွားစေသည်ရှိသော် ခန္ဓာသုံးပါးကို ပွားစေ၏။ ခန္ဓာသုံးပါးကို ပွားစေသည်ရှိသော် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်ကို ပွားစေ၏။

ရာဂစရိတော ပုဂ္ဂလော အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ သိက္ခန္တော လောဘံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော သုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော ရာဂမလံ ပဝါဟေန္တော ရာဂရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော ရာဂဝိသံ ဝမေန္တော ရာဂဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော ရာဂသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော ရာဂဇဋံ ဝိဇဋေန္တော. ဒေါသစရိတော ပုဂ္ဂလော အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိသီလသိက္ခာယ သိက္ခန္တော ဒေါသံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော ဒုက္ခဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော ဒေါသမလံ ပဝါဟေန္တော ဒေါသရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော ဒေါသဝိသံ ဝမေန္တော ဒေါသဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော ဒေါသသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော ဒေါသဇဋံ ဝိဇဋေန္တော. မောဟစရိတော ပုဂ္ဂလော သုညတဝိမောက္ခမုခေန နိယျာတိ အဓိပညာသိက္ခာယ သိက္ခန္တော မောဟံ အကုသလမူလံ ပဇဟန္တော အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တော အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တော မောဟမလံ ပဝါဟေန္တော မောဟရဇံ နိဒ္ဓုနန္တော မောဟဝိသံ ဝမေန္တော မောဟဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တော မောဟသလ္လံ ဥပ္ပာဋေန္တော မောဟဇဋံ ဝိဇဋေန္တော.

ရာဂစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနိစ္စာနုပဿနာဟု ဆိုအပ်သော အနိမိတ္တဝိမောက္ခဟူသော အကြောင်းဖြင့် သမာဓိဟူသော အဓိစိတ္တသိက္ခာ၌ ကျင့်ကြံသည်ဖြစ်၍ လောဘဟူသော အကုသိုလ်မူလကို စွန့်ပယ်လျက်၊ သုခဝေဒနာကို ခံစားအပ်သော ဖဿသို့ မကပ်ရောက်ဘဲ၊ သုခဝေဒနာကို ပိုင်းခြား၍ သိလျက်၊ ရာဂအညစ်အကြေးကို မျှောလျက်၊ ရာဂမြူကို ခါထုတ်လျက်၊ ရာဂအဆိပ်ကို အန်ထုတ်လျက်၊ ရာဂမီးကို ငြိမ်းစေလျက်၊ ရာဂမြှားကို နုတ်လျက်၊ ရာဂအထုံးအဖွဲ့ကို ဖြေလျက် ဝဋ်မှထွက်မြောက်၏။ ဒေါသစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တောင့်တမှုကင်းသော အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခဟူသော အကြောင်းဖြင့် သီလဟူသော အဓိသီလသိက္ခာ၌ ကျင့်ကြံသည်ဖြစ်၍ ဒေါသဟူသော အကုသိုလ်မူလကို စွန့်ပယ်လျက်၊ ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားအပ်သော ဖဿသို့ မကပ်ရောက်ဘဲ၊ ဒုက္ခဝေဒနာကို ပိုင်းခြား၍ သိလျက်၊ ဒေါသအညစ်အကြေးကို မျှောလျက်၊ ဒေါသမြူကို ခါထုတ်လျက်၊ ဒေါသအဆိပ်ကို အန်ထုတ်လျက်၊ ဒေါသမီးကို ငြိမ်းစေလျက်၊ ဒေါသမြှားကို နုတ်လျက်၊ ဒေါသအထုံးအဖွဲ့ကို ဖြေလျက် ဝဋ်မှထွက်မြောက်၏။ မောဟစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းသော သုညတဝိမောက္ခဟူသော အကြောင်းဖြင့် ပညာဟူသော အဓိပညာသိက္ခာ၌ ကျင့်ကြံသည်ဖြစ်၍ မောဟဟူသော အကုသိုလ်မူလကို စွန့်ပယ်လျက်၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာကို ခံစားအပ်သော ဖဿသို့ မကပ်ရောက်ဘဲ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာကို ပိုင်းခြား၍ သိလျက်၊ မောဟအညစ်အကြေးကို မျှောလျက်၊ မောဟမြူကို ခါထုတ်လျက်၊ မောဟအဆိပ်ကို အန်ထုတ်လျက်၊ မောဟမီးကို ငြိမ်းစေလျက်၊ မောဟမြှားကို နုတ်လျက်၊ မောဟအထုံးအဖွဲ့ကို ဖြေလျက် ဝဋ်မှထွက်မြောက်၏။

တတ္ထ သုညတဝိမောက္ခမုခံ ပညာက္ခန္ဓော, အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခံ သမာဓိက္ခန္ဓော, အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခံ သီလက္ခန္ဓော. သော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတိ, တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတိ. တတ္ထ ယာ စ သမ္မာဝါစာ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော ယော စ သမ္မာအာဇီဝေါ, အယံ သီလက္ခန္ဓော, ယော စ သမ္မာဝါယာမော [Pg.76] ယာ စ သမ္မာသတိ ယော စ သမ္မာသမာဓိ, အယံ သမာဓိက္ခန္ဓော, ယာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပော, အယံ ပညာက္ခန္ဓော.

ထို (သိက္ခာသုံးပါး) တို့တွင် သုညတဝိမောက္ခမုခသည် ပညာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခသည် သမာဓိက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခသည် သီလက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိမောက္ခမုခသုံးပါးတို့ကို ပွားများစေသည်ရှိသော် ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို ပွားများစေ၏။ ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကို ပွားများစေသည်ရှိသော် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်ကို ပွားများစေ၏။ ထိုစကား၌ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝတို့သည် သီလက္ခန္ဓာ မည်၏။ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိတို့သည် သမာဓိက္ခန္ဓာ မည်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပတို့သည် ပညာက္ခန္ဓာ မည်၏။

တတ္ထ သီလက္ခန္ဓော စ သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. ယော သမထဝိပဿနံ ဘာဝေတိ, တဿ ဒွေ ဘဝင်္ဂါနိ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ ကာယော စိတ္တဉ္စ, ဘဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဒွေ ပဒါနိ သီလံ သမာဓိ စ. သော ဟောတိ ဘိက္ခု ဘာဝိတကာယော ဘာဝိတသီလော ဘာဝိတစိတ္တော ဘာဝိတပညော. ကာယေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာဝါယာမော စ, သီလေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာဝါစာ သမ္မာအာဇီဝေါ စ, စိတ္တေ ဘာဝိယမာနေ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ စ, ပညာယ ဘာဝိယမာနာယ ဒွေ ဓမ္မာ ဘာဝနံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော စ.

ထိုတရားတို့တွင် သီလက္ခန္ဓာနှင့် သမာဓိက္ခန္ဓာသည် သမထမည်၏။ ပညာက္ခန္ဓာသည် ဝိပဿနာမည်၏။ အကြင်ရဟန်းသည် သမထဝိပဿနာကို ပွားများစေ၏၊ ထိုရဟန်းအား ရူပကာယနှင့် စိတ်ဟူသော ဘဝ၏အင်္ဂါနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဘဝချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သောအကျင့်ဖြစ်သော သီလနှင့် သမာဓိဟူသော စရဏတရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထိုရဟန်းသည် ပွားများအပ်ပြီးသော ကိုယ် (ရူပကာယ) ရှိသူ၊ ပွားများအပ်ပြီးသော သီလရှိသူ၊ ပွားများအပ်ပြီးသော စိတ် (သမာဓိ) ရှိသူ၊ ပွားများအပ်ပြီးသော ပညာရှိသူ ဖြစ်၏။ ကိုယ် (ရူပကာယ) ကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် သမ္မာကမ္မန္တနှင့် သမ္မာဝါယာမဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ သီလကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် သမ္မာဝါစာနှင့် သမ္မာအာဇီဝဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ စိတ်ကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် သမ္မာသတိနှင့် သမ္မာသမာဓိဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ပညာကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့သည် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော ယော စ သမ္မာဝါယာမော သိယာ ကာယိကော သိယာ စေတသိကော, တတ္ထ ယော ကာယသင်္ဂဟော, သော ကာယေ ဘာဝိတေ ဘာဝနံ ဂစ္ဆတိ, ယော စိတ္တသင်္ဂဟော, သော စိတ္တေ ဘာဝိတေ ဘာဝနံ ဂစ္ဆတိ. သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယန္တော ပဉ္စဝိဓံ အဓိဂမံ ဂစ္ဆတိ ခိပ္ပာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ ဟောတိ, မဟာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိပုလာဓိဂမော စ ဟောတိ, အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတိ. တတ္ထ သမထေန ခိပ္ပာဓိဂမော စ မဟာဓိဂမော စ ဝိပုလာဓိဂမော စ ဟောတိ, ဝိပဿနာယ ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတိ.

ထိုသမ္မာကမ္မန္တနှင့် သမ္မာဝါယာမတို့တွင် အချို့သည် ကိုယ်နှင့်ဆိုင်၏၊ အချို့သည် စိတ်နှင့်ဆိုင်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ကိုယ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်သောတရားသည် ကိုယ်ကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်၏။ စိတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်သောတရားသည် စိတ်ကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် ပွားများခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သမထဝိပဿနာကို ပွားများစေသည်ဖြစ်၍ ငါးပါးသောအပြားရှိသော သစ္စာသိမြင်ခြင်း (ရရှိခြင်း) သို့ ရောက်၏။ ၎င်းတို့မှာ လျင်မြန်စွာရခြင်း၊ ကိလေသာမှလွတ်မြောက်လျက်ရခြင်း၊ မြတ်သောတရားထူးတို့ကိုရခြင်း၊ ပြန့်ပြောသောကျေးဇူးကိုရခြင်း၊ အကြွင်းမဲ့ရခြင်းတို့ ဖြစ်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် သမထဖြင့် လျင်မြန်စွာရခြင်း၊ မြတ်သောတရားထူးတို့ကိုရခြင်းနှင့် ပြန့်ပြောသောကျေးဇူးကိုရခြင်းတို့ ဖြစ်၏။ ဝိပဿနာဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်လျက်ရခြင်းနှင့် အကြွင်းမဲ့ရခြင်းတို့ ဖြစ်၏။

၅၆. တတ္ထ ယော ဒေသယတိ, သော ဒသဗလသမန္နာဂတော သတ္ထာ ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတိ. သော တိဝိဓံ ဣဒံ ကရောထ ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထ ဣဒံ ဝေါ ကုရုမာနာနံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတိ, သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော တထာကရောန္တော တထာပဋိပဇ္ဇန္တော တံ ဘူမိံ န ပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော သီလက္ခန္ဓံ အပရိပူရယန္တော တံ ဘူမိံ အနုပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သော တထာ ဩဝဒိတော တထာနုသိဋ္ဌော သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရယန္တော တံ ဘူမိံ အနုပါပုဏိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

၅၆. ထိုတရား၌ တရားဟောတော်မူသော ဆယ်ပါးသောအားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ဆုံးမဩဝါဒပေးသဖြင့် တပည့်သာဝကတို့ကို လွဲချော်ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်စေပါ။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် 'ဤတရားကို ပြုကြလော့၊ ဤနည်းလမ်းဖြင့် ပြုကြလော့၊ ဤသို့ပြုခြင်းသည် သင်တို့အဖို့ စီးပွားချမ်းသာအလို့ငှာ ဖြစ်လတ္တံ့' ဟု သုံးပါးသောအပြားဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၏။ ထိုသို့ ဆုံးမသွန်သင်အပ်သည့်အတိုင်း ပြုမူကျင့်ကြံသော ထိုတပည့်သည် ထိုမဂ်ဖိုလ်ဘုံသို့ မရောက်နိုင်ဟူသောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ထိုသို့ ဆုံးမသွန်သင်အပ်သော်လည်း သီလက္ခန္ဓာကို ပြည့်စုံအောင်မဖြည့်ကျင့်ဘဲ ထိုဘုံသို့ ရောက်နိုင်ဟူသောအကြောင်းသည်လည်း မရှိနိုင်။ ထိုသို့ ဆုံးမသွန်သင်အပ်သည့်အတိုင်း သီလက္ခန္ဓာကို ပြည့်စုံအောင်ဖြည့်ကျင့်သော် ထိုဘုံသို့ အစဉ်အတိုင်း ရောက်နိုင်ဟူသောအကြောင်းသည်သာ ရှိ၏။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏဿ တေ သတော ဣမေ အာသဝါ အပရိက္ခီဏာတိ နေတံ [Pg.77] ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယဿ တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. သာဝကော ခေါ ပန တေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ သော ပုဗ္ဗေန အပရံ ဥဠာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ န သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဖြစ်တော်မူပါလျက် 'ဤတရားတို့ကို ကိုယ်တော်တိုင် မသိသေးပါ' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က အကြောင်းပြ၍ စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ အာသဝေါကုန်ပြီးသူ ဖြစ်ပါလျက် 'ဤအာသဝေါတရားတို့ မကုန်သေးပါ' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ 'အကြင် (ကိလေသာ) ပယ်ဖျက်ရန်အလို့ငှာ တရားဟောတော်မူအပ်သော်လည်း ထိုတရားသည် ကျင့်ကြံသူ၏ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရန် ဝဋ်မှမထွက်မြောက်စေနိုင်' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က အကြောင်းပြ၍ စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ကိုယ်တော်၏ တပည့်သာဝကသည် တရားအားလျော်သောတရားကို ကျင့်လျက်၊ ရိုသေထိုက်သောအကျင့်ကိုကျင့်လျက်၊ တရားနှင့်အညီ ကျင့်ပါလျက် 'ရှေးကထက် သာလွန်ထူးမြတ်သော တရားထူးကို မျက်မှောက်မပြုနိုင်' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က အကြောင်းပြ၍ စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။

ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ အန္တရာယိကာ, တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ အနိယျာနိကာ, တေ နိယျန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေ ခေါ ပန ဓမ္မာ နိယျာနိကာ, တေ နိယျန္တိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. သာဝကော ခေါ ပန တေ သဥပါဒိသေသော အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ အနုပါပုဏိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ.

အန္တရာယ်ပြုတတ်သော တရားတို့ကို မှီဝဲသော်လည်း 'ထိုသူအား အန္တရာယ်မပြုနိုင်' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းမဟုတ်သော တရားတို့သည် 'ကျင့်ကြံသူ၏ ဆင်းရဲကို ကောင်းစွာချုပ်ငြိမ်းစေ၍ ဝဋ်မှထွက်မြောက်စေနိုင်သည်' ဟူသောအကြောင်းသည်လည်း မရှိနိုင်။ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားတို့သည်သာ 'ကျင့်ကြံသူ၏ ဆင်းရဲကို ကောင်းစွာချုပ်ငြိမ်းစေ၍ ဝဋ်မှထွက်မြောက်စေနိုင်သည်' ဟူသောအကြောင်းသည်သာ ရှိ၏။ ကိုယ်တော်၏ တပည့်သာဝကသည် ဥပါဒိသေသ (ခန္ဓာငါးပါး) ကြွင်းကျန်လျက်ဖြင့် 'အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်နိုင်သည်' ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်က စောဒနာနိုင်သောအကြောင်းသည် မရှိနိုင်။

ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပါဒေဟိ ဝါ သုဟတံ ကရေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပါဒေဟိ ဝါ သုဟတံ ကရေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧဝံ ပိတရံ, အရဟန္တံ, ဘိက္ခုံ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သံဃေ ဝါ သံဃရာဇိံ ဇနေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သံဃေ ဝါ သံဃရာဇိံ ဇနေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝါ တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော ထူပံ ဘိန္ဒေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ, ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဝါ တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌစိတ္တော ထူပံ ဘိန္ဒေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော အညံ သတ္ထာရံ အပဒိသေယျ အပိ ဇီဝိတဟေတူတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော အညံ သတ္ထာရံ အပဒိသေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနော ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ပုထုဇ္ဇနော ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန် အရိယာသာဝကသည် မိခင်ကို အသက်မှ ချရာ၏ (သတ်ရာ၏)၊ လက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခြေတို့ဖြင့်လည်းကောင်း အလွန်သတ်ဖြတ် ညှဉ်းဆဲရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် မိခင်ကို အသက်မှ ချရာ၏၊ လက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခြေတို့ဖြင့်လည်းကောင်း အလွန်သတ်ဖြတ် ညှဉ်းဆဲရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ ဖခင်ကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန္တာကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းကိုလည်းကောင်း ဤနည်းတူပင် သတ်ဖြတ်ရာ၏ဟူသော အကြောင်းသည် သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အား မရှိ၊ ပုထုဇဉ်အား ရှိနိုင်၏။ အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သံဃာကို သင်းခွဲရာ၏၊ သို့မဟုတ် သံဃာတော်၌ သံဃာ၏ ညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားအောင် ပြုရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် သံဃာကို သင်းခွဲရာ၏၊ သို့မဟုတ် သံဃာတော်၌ သံဃာ၏ ညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားအောင် ပြုရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြစ်မှားသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုရာ၏၊ သို့မဟုတ် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီပုထိုးကို ဖျက်ဆီးရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြစ်မှားသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုရာ၏၊ သို့မဟုတ် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီပုထိုးကို ဖျက်ဆီးရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန်သည် မိမိအသက်ကြောင့်ပင် ဖြစ်စေကာမူ တစ်ပါးသောဆရာကို ဆရာဟူ၍ ညွှန်းပြကိုးကွယ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် တစ်ပါးသောဆရာကို ဆရာဟူ၍ ညွှန်းပြကိုးကွယ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန်သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ အခြားသော အလှူခံထိုက်သောသူကို ရှာဖွေရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ အခြားသော အလှူခံထိုက်သောသူကို ရှာဖွေရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ အမြင်သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံသော သောတာပန်သည် အုပ်အုပ်ကျက်ကျက် ဖြစ်သော မင်္ဂလာဖြင့် စင်ကြယ်မှုကို ယုံကြည်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပုထုဇဉ်သည် အုပ်အုပ်ကျက်ကျက် ဖြစ်သော မင်္ဂလာဖြင့် စင်ကြယ်မှုကို ယုံကြည်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။

၅၇. ဣတ္ထီ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ မာရော ပါပိမာ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော မာရော ပါပိမာ [Pg.78] သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ; ဣတ္ထီ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ပုရိသော တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

၅၇. မိန်းမသည် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်၊ ယောက်ျားသည် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ မိန်းမသည် နတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်း ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်၊ ယောက်ျားသည် နတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်း ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ မိန်းမသည် ယုတ်မာသော မာရ်နတ် ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်၊ ယောက်ျားသည် ယုတ်မာသော မာရ်နတ် ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ မိန်းမသည် မဟာဗြဟ္မာကြီး ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်၊ ယောက်ျားသည် မဟာဗြဟ္မာကြီး ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ မိန်းမသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်၊ ယောက်ျားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား ဖြစ်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။

ဒွေ တထာဂတာ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ ဒေသေယျုန္တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ဧကောဝ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ ဒေသေဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား နှစ်ဆူတို့သည် မရှေးမနှောင်း တစ်ခုတည်းသော လောကဓာတ်၌ ပွင့်ထွန်းလာမူလည်း ဖြစ်ကုန်ရာ၏၊ တရားတော်ကို ဟောကြားမူလည်း ဟောကြားကုန်ရာ၏ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား တစ်ဆူတည်းသာလျှင် တစ်ခုသော လောကဓာတ်၌ ပွင့်ထွန်းတော်မူလတ္တံ့၊ တရားတော်ကိုလည်း ဟောတော်မူလတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။

တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ ဣဋ္ဌော ကန္တော ပိယော မနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာနံ အနိဋ္ဌော အကန္တော အပ္ပိယော အမနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ အနိဋ္ဌော အကန္တော အပ္ပိယော အမနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ဣဋ္ဌော ကန္တော ပိယော မနာပေါ ဝိပါကော ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ.

မကောင်းသော အကျင့်တည်းဟူသော ဒုစရိုက်သုံးပါးတို့၏ အလိုရှိအပ်သော၊ နှစ်သက်အပ်သော၊ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော၊ နှလုံးကို တိုးပွားစေတတ်သော ကောင်းသော အကျိုးဝိပါတ် ဖြစ်လတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ဒုစရိုက်သုံးပါးတို့၏ အလိုမရှိအပ်သော၊ မနှစ်သက်အပ်သော၊ မချစ်မြတ်နိုးအပ်သော၊ နှလုံးကို မတိုးပွားစေတတ်သော မကောင်းသော အကျိုးဝိပါတ် ဖြစ်လတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ ကောင်းသော အကျင့်တည်းဟူသော သုစရိုက်သုံးပါးတို့၏ အလိုမရှိအပ်သော၊ မနှစ်သက်အပ်သော၊ မချစ်မြတ်နိုးအပ်သော၊ နှလုံးကို မတိုးပွားစေတတ်သော မကောင်းသော အကျိုးဝိပါတ် ဖြစ်လတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ သုစရိုက်သုံးပါးတို့၏ အလိုရှိအပ်သော၊ နှစ်သက်အပ်သော၊ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော၊ နှလုံးကို တိုးပွားစေတတ်သော ကောင်းသော အကျိုးဝိပါတ် ဖြစ်လတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။

အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ကုဟကော လပကော နေမိတ္တကော ကုဟနလပနနေမိတ္တကတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပဉ္စ နီဝရဏေ အပ္ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု အနုပဋ္ဌိတဿတိ ဝိဟရန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ အဘာဝယိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ သဗ္ဗဒေါသာပဂတော ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဝိဟရန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝယိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ ပဌမံ တထာဂတဗလံ.

အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုတတ်သော၊ ဖားစတိုက် ပြောဆိုတတ်သော၊ နိမိတ်ဖတ်တတ်သော တစ်ဦးတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည်လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားသည်လည်းကောင်း ထိုသို့ အံ့ဖွယ်ပြုခြင်း၊ ဖားစတိုက်ပြောဆိုခြင်း၊ နိမိတ်ဖတ်ခြင်းတို့ကို ရှေ့သွားပြု၍ စိတ်ကို ညစ်ညူးစေတတ်သော၊ ပညာကို အားနည်းစေတတ်သော နီဝရဏတရားငါးပါးတို့ကို မပယ်ဘဲ၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့၌ မထင်သော သတိရှိလျက် နေလျက်၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို မပွားစေဘဲ အတုမရှိ မြင့်မြတ်သော သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို သိမြင်ရလတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် မရှိနိုင်။ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့မှ ကင်းစင်သော တစ်ဦးတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည်လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားသည်လည်းကောင်း စိတ်ကို ညစ်ညူးစေတတ်သော၊ ပညာကို အားနည်းစေတတ်သော နီဝရဏတရားငါးပါးတို့ကို ပယ်သတ်၍၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့၌ စွဲမြဲထင်ရှားသော သတိရှိလျက် နေလျက်၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို ပွားစေ၍ အတုမရှိ မြင့်မြတ်သော သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို သိမြင်ရလတ္တံ့ဟူသော ဤသို့သော အကြောင်းသည် ရှိနိုင်၏။ ဤသို့သော အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၌ အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင့်လျော်သော အခွင့်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်ဉာဏ်သည် ရှိ၏။ ဤဉာဏ်ကို အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ပိုင်းခြားသိသော "ဌာနာဌာနဉာဏ်" ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ပြီး၊ ပထမဦးစွာသော တထာဂတအားတော် (မြတ်စွာဘုရား၏ အားတော်) ဟု ဆိုအပ်၏။

ဣတိ ဌာနာဋ္ဌာနဂတာ သဗ္ဗေ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ ကေစိ သဂ္ဂူပဂါ ကေစိ အပါယူပဂါ ကေစိ နိဗ္ဗာနူပဂါ, ဧဝံ ဘဂဝါ အာဟ –

ဤသို့လျှင် အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်သို့ ရောက်ကုန်သော ခပ်သိမ်းသော တရားတို့သည် ကုန်တတ်သော သဘော၊ ပျက်တတ်သော သဘော၊ ကင်းပြတ်တတ်သော သဘော၊ ချုပ်ပျောက်တတ်သော သဘောရှိသော သင်္ခတတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အချို့သောသူတို့သည် နတ်ပြည်သို့ ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။ အချို့သောသူတို့သည် အပါယ်သို့ ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။ အချို့သောသူတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။ ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူ၏ -

၅၈.

၅၈။

သဗ္ဗေ [Pg.79] သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ;

ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ;

နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ, ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိံ;

အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ.

ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် သေကြရလတ္တံ့၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏။ သတ္တဝါတို့သည် ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ မိမိတို့ပြုခဲ့သော ကံအားလျော်စွာ လားကြရကုန်လတ္တံ့။ မကောင်းမှုကို ပြုသောသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရကုန်လတ္တံ့၊ ကောင်းမှုကို ပြုသောသူတို့သည် သုဂတိသို့ လားကြရကုန်လတ္တံ့။ အခြားသော သူတို့သည်ကား အရိယာမဂ်တရားကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းစင်ကာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်လတ္တံ့။

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အရိယာ စ အနရိယာ စ သက္ကာယပရိယာပန္နာ စ သက္ကာယဝီတိဝတ္တာ စ. မရိဿန္တီတိ ဒွီဟိ မရဏေဟိ ဒန္ဓမရဏေန စ အဒန္ဓမရဏေန စ, သက္ကာယပရိယာပန္နာနံ အဒန္ဓမရဏံ သက္ကာယဝီတိဝတ္တာနံ ဒန္ဓမရဏံ. မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတန္တိ ခယာ အာယုဿ ဣန္ဒြိယာနံ ဥပရောဓာ ဇီဝိတပရိယန္တော မရဏပရိယန္တော. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တီတိ ကမ္မဿကတာ. ပုညပါပဖလူပဂါတိ ကမ္မာနံ ဖလဒဿာဝိတာ စ အဝိပ္ပဝါသော စ.

"ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့" ဟူသည်ကား အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သက္ကာယ (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး) ၌ အကျုံးဝင်ကုန်သောသူတို့သည်လည်းကောင်း၊ သက္ကာယကို လွန်မြောက်ပြီးသောသူတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ "သေကြရလတ္တံ့" ဟူသည်ကား နှေးသော သေခြင်းနှင့် မနှေးသော သေခြင်းတည်းဟူသော နှစ်ပါးသော သေခြင်းတို့ဖြင့် သေကြရလတ္တံ့ဟု ဆိုလို၏။ သက္ကာယ၌ အကျုံးဝင်သော သူတို့အား မနှေးသော သေခြင်းဖြစ်၍၊ သက္ကာယကို လွန်မြောက်ပြီးသော သူတို့အား နှေးသော သေခြင်းဖြစ်၏။ "အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏" ဟူသည်ကား အသက်၏ ကုန်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အသက်၏ အဆုံးသည် သေခြင်းဟူသော အဆုံးသို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ "ကံအားလျော်စွာ လားကြရကုန်လတ္တံ့" ဟူသည်ကား ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာရှိသည်ဖြစ်ခြင်းတည်း။ "ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သည်ဖြစ်၍" ဟူသော ဤစကားဖြင့် ကံတို့၏ အကျိုးပေးမှုကို မြင်လေ့ရှိသည်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ကံ၏ အကျိုးတရားတို့နှင့် ကင်းကွာမသွားခြင်းကို ပြသတော်မူ၏။

နိရယံ ပါပကမ္မန္တာတိ အပုညသင်္ခါရာ. ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိန္တိ ပုညသင်္ခါရာ သုဂတိံ ဂမိဿန္တိ. အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ သမတိက္ကမနံ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သဗ္ဗေ…ပေ… နာသဝါ’’တိ.

"မကောင်းမှုကို ပြုသောသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရကုန်လတ္တံ့" ဟူသည်ကား အကုသိုလ်သင်္ခါရရှိသူတို့ ဖြစ်၏။ "ကောင်းမှုကို ပြုသောသူတို့သည် သုဂတိသို့ လားကြရကုန်လတ္တံ့" ဟူသည်ကား ကုသိုလ်သင်္ခါရရှိသူတို့သည် သုဂတိဘုံသို့ လားကြရကုန်လတ္တံ့ဟု ဆိုလို၏။ "အခြားသောသူတို့သည်ကား အရိယာမဂ်တရားကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းစင်ကာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်လတ္တံ့" ဟူသည်ကား ခပ်သိမ်းသော ပြုပြင်ခြင်း သင်္ခါရတရားတို့မှ လွန်မြောက်တော်မူခြင်း (နိဗ္ဗာန်) တည်း။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "ခပ်သိမ်းသော...ပ...အာသဝေါကင်းစင်လျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏" ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ. နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အာဂါဠှာ စ နိဇ္ဈာမာ စ ပဋိပဒါ. ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ, ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အယံ သံကိလေသော. ဧဝံ သံသာရံ နိဗ္ဗတ္တယတိ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ ဣမေ တယော ဝဋ္ဋာ ဒုက္ခဝဋ္ဋော ကမ္မဝဋ္ဋော ကိလေသဝဋ္ဋော. ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ တိဏ္ဏံ ဝဋ္ဋာနံ ဝိဝဋ္ဋနာ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အာဒီနဝေါ, ‘‘ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ အဿာဒေါ, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ နိဿရဏံ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ…ပေ… နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ ဟေတု စ ဖလဉ္စ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဖလံ, တဏှာ ဟေတု, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ မဂ္ဂေါ စ ဖလဉ္စ. ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အယံ သံကိလေသော, သော သံကိလေသော တိဝိဓော တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသောတိ.

“သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏။ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ရောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ကံအားလျော်စွာ လားကြရလိမ့်မည်။ မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်တို့ဖြင့် ပြင်းထန်သော အကျင့်နှင့် ပြင်းစွာ ပူလောင်စေတတ်သော အကျင့်ကို ပြအပ်၏။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (အလယ်အလတ်အကျင့်) ကို ပြအပ်၏။ “သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ရောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ကံအားလျော်စွာ လားကြရလိမ့်မည်၊ မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆိုအပ်သော သေခြင်း၊ ကံအားလျော်စွာ သွားခြင်း စသည်သည် သံကိလေသ (ညစ်နွမ်းကြောင်းတရား) ဖြစ်၏။ ဤသို့ သေခြင်းသည် သံသရာကို ဖြစ်စေတတ်၏။ “သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်...ပ... မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်တို့ဖြင့် ဒုက္ခဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်၊ ကိလေသာဝဋ် ဟူသော ဝဋ်သုံးပါးတို့ကို ပြအပ်၏။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ဝဋ်သုံးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ခြင်း (ဝိဝဋ်) ကို ပြအပ်၏။ “သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်...ပ... မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အပြစ် (အာဒီနဝ) ကို ပြအပ်၏။ “ကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် သုဂတိသို့ လားကြရကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် သာယာဖွယ် (အဿာဒ) ကို ပြအပ်၏။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ထွက်မြောက်ရာ (နိဿရဏ) ကို ပြအပ်၏။ “သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်...ပ... မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အကြောင်းနှင့် အကျိုးကို ပြအပ်၏၊ ငါးပါးသော ခန္ဓာတို့သည် အကျိုးဖြစ်၍ တဏှာသည် အကြောင်း ဖြစ်၏။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အကြောင်းမဂ်နှင့် အကျိုးဖိုလ်ကို ပြအပ်၏။ “သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏။ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ရောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ကံအားလျော်စွာ လားကြရလိမ့်မည်၊ မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆိုအပ်သော မကောင်းမှုကံသည် ညစ်နွမ်းကြောင်း သံကိလေသ ဖြစ်၏။ ထိုသံကိလေသသည် တဏှာသံကိလေသ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ၊ ဒုစရိုက်သံကိလေသဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိ၏။

၅၉. တတ္ထ [Pg.80] တဏှာသံကိလေသော တီဟိ တဏှာဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော – ကာမတဏှာယ ဘဝတဏှာယ ဝိဘဝတဏှာယ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ အဇ္ဈောသိတော, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဆတ္တိံသာယ တဏှာယ ဇာလိနိယာ ဝိစရိတာနိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဥစ္ဆေဒသဿတေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိသတိ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တတ္ထ ဒုစ္စရိတသံကိလေသော စေတနာ စေတသိကကမ္မေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော, တီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒသ အကုသလကမ္မပထာ. အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါတိ ဣဒံ ဝေါဒါနံ.

၅၉. ထိုသုံးပါးတို့တွင် တဏှာသံကိလေသကို ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာဟူသော တဏှာသုံးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ သို့မဟုတ် အကြင်အကြင်သော တည်ရာဝတ္ထု၌ ကပ်ငြိအပ်၏၊ ထိုထိုဝတ္ထုဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏။ ထိုတဏှာ၏ အကျယ်ကား သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော တဏှာကွန်ရက် ဝိစရိုက်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ဒိဋ္ဌိသံကိလေသကို ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ သဿတဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ သို့မဟုတ် အကြင်အကြင်သော တည်ရာဝတ္ထု၌ မိစ္ဆာအယူ၏အစွမ်းဖြင့် “ဤအယူသာ မှန်၏၊ အခြားအယူသည် အချည်းနှီးတည်း” ဟု စွဲလမ်းနှလုံးသွင်း၏၊ ထိုထိုဝတ္ထုဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိ၏ အကျယ်ကား ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာအယူ (ဒိဋ္ဌိဂတ) တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ဒုစရိုက်သံကိလေသကို စေတနာ စေတသိကကံဖြင့် ပြအပ်၏။ ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်ဟူသော ဒုစရိုက်သုံးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ ထိုဒုစရိုက်၏ အကျယ်ကား ဆယ်ပါးသော အကုသိုလ်ကံပထတို့ ဖြစ်သည်။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပြအပ်သော စင်ကြယ်ခြင်းသည် ဝေါဒါန (ဖြူစင်ခြင်း) ဖြစ်၏။

တယိဒံ ဝေါဒါနံ တိဝိဓံ; တဏှာသံကိလေသော သမထေန ဝိသုဇ္ဈတိ, သော သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော, ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဝိပဿနာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, သာ ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော, ဒုစ္စရိတသံကိလေသော သုစရိတေန ဝိသုဇ္ဈတိ, တံ သုစရိတံ သီလက္ခန္ဓော.

ထိုဝေါဒါန (ဖြူစင်ခြင်း) သည် သုံးပါးအပြားရှိ၏။ တဏှာသံကိလေသသည် သမထဖြင့် စင်ကြယ်၏၊ ထိုသမထသည် သမာဓိက္ခန္ဓာ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသသည် ဝိပဿနာဖြင့် စင်ကြယ်၏၊ ထိုဝိပဿနာသည် ပညာက္ခန္ဓာ မည်၏။ ဒုစရိုက်သံကိလေသသည် သုစရိုက်ဖြင့် စင်ကြယ်၏၊ ထိုသုစရိုက်သည် သီလက္ခန္ဓာ မည်၏။

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, မရဏန္တံ ဟိ ဇီဝိတံ, ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တိ, ပုညပါပဖလူပဂါ, နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိ အပုညပ္ပဋိပဒါ, ‘‘ပုညကမ္မာ စ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ ပုညပ္ပဋိပဒါ, ‘‘အပရေ စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ, ပရိနိဗ္ဗန္တိနာသဝါ’’တိ ပုညပါပသမတိက္ကမပ္ပဋိပဒါ, တတ္ထ ယာ စ ပုညပ္ပဋိပဒါ ယာ စ အပုညပ္ပဋိပဒါ, အယံ ဧကာ ပဋိပဒါ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ဧကာ အပါယေသု, ဧကာ ဒေဝေသု, ယာ စ ပုညပါပသမတိက္ကမာ ပဋိပဒါ အယံ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ ပဋိပဒါ.

“သတ္တဝါအားလုံး သေကြရလိမ့်မည်၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ ကံအားလျော်စွာ လားကြရလိမ့်မည်၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးသို့ ရောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ မကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် ငရဲသို့ လားကြရလိမ့်မည်” ဟူသော ဤပါဌ်တို့ဖြင့် အပုညပဋိပဒါ (မကောင်းမှုအကျင့်) ကို ဆိုအပ်၏။ “ကောင်းမှုကံရှိသူတို့သည် သုဂတိသို့ လားကြရကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ပုညပဋိပဒါ (ကောင်းမှုအကျင့်) ကို ဆိုအပ်၏။ “အခြားသူတို့သည်လည်း အရိယာမဂ်ကို ပွားများစေ၍ အာသဝေါကင်းကွာလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကုန်အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ကောင်းမှုမကောင်းမှုကို လွန်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်ကို ဆိုအပ်၏။ ထိုသုံးပါးသော အကျင့်တို့တွင် ပုညပဋိပဒါ (ကောင်းမှုအကျင့်) နှင့် အပုညပဋိပဒါ (မကောင်းမှုအကျင့်) တို့သည် အလုံးစုံသော ဘဝသို့ လားစေတတ်သော သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဟူသော တစ်ခုတည်းသော အကျင့်သာ ဖြစ်သည်။ တစ်ခုသော အကျင့်သည် အပါယ်ဘုံတို့၌ လားစေတတ်၏၊ တစ်ခုသော အကျင့်သည် နတ်ဘုံတို့၌ လားစေတတ်၏။ ကောင်းမှုမကောင်းမှုကို လွန်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်သည်ကား ထိုထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော တတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါ အကျင့် ဖြစ်သည်။

တယော ရာသီ – မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ, သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ, အနိယတော ရာသိ, တတ္ထ ယော စ မိစ္ဆတ္တနိယတော ရာသိ ယော စ သမ္မတ္တနိယတော ရာသိ ဧကာ ပဋိပဒါ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ, တတ္ထ ယော အနိယတော ရာသိ, အယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ကေန ကာရဏေန? ပစ္စယံ လဘန္တော နိရယေ ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော တိရစ္ဆာနယောနီသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ပေတ္တိဝိသယေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော အသုရေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ဒေဝေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇေယျ, ပစ္စယံ လဘန္တော ပရိနိဗ္ဗာယေယျ, တသ္မာယံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဉာဏံ ဒုတိယံ တထာဂတဗလံ.

တရားအစုအပေါင်း (ရာသီ) သုံးပါးရှိ၏။ ၎င်းတို့ကား မိစ္ဆတ္တနိယတရာသီ (မှားယွင်း၍ သေချာသော တရားစု)၊ သမ္မတ္တနိယတရာသီ (မှန်ကန်၍ သေချာသော တရားစု)၊ အနိယတရာသီ (မမြဲသော တရားစု) တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် မိစ္ဆတ္တနိယတရာသီနှင့် သမ္မတ္တနိယတရာသီတို့သည် ထိုထိုလားရာသို့ ရောက်စေတတ်သော (တတ္ထဂါမိနီ) တစ်ခုတည်းသောအကျင့် ဖြစ်၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် အနိယတရာသီသည် အလုံးစုံသော ဘဝသို့ လားစေတတ်သော (သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ) အကျင့် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့် သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီအကျင့် ဖြစ်သနည်းဟူမူ - အကြောင်းထောက်ပံ့ (ပစ္စည်း) ကို ရရှိပါက ငရဲ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ပြိတ္တာဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ အသူရကာယ်ဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ နတ်ဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ လူ့ဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ပရိနိဗ္ဗာန်လည်း ပြုရာ၏။ ထို့ကြောင့် ဤအကျင့်သည် သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီအကျင့် ဖြစ်၏။ ဤအရာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သောဉာဏ်ကို 'သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ်' ဟု ဆိုအပ်သော ဒုတိယမြောက် တထာဂတဗလ (ဘုရားရှင်၏ အားတော်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ဣတိ [Pg.81] သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါ အနေကဓာတုလောကော, တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာနာဓာတုလောကော. တတ္ထ ကတမော အနေကဓာတုလောကော? စက္ခုဓာတု ရူပဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတု, သောတဓာတု သဒ္ဒဓာတု သောတဝိညာဏဓာတု, ဃာနဓာတု ဂန္ဓဓာတု ဃာနဝိညာဏဓာတု, ဇိဝှာဓာတု ရသဓာတု ဇိဝှာဝိညာဏဓာတု, ကာယဓာတု ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု ကာယဝိညာဏဓာတု, မနောဓာတု ဓမ္မဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု, ပထဝီဓာတု, အာပေါဓာတု, တေဇောဓာတု, ဝါယောဓာတု, အာကာသဓာတု, ဝိညာဏဓာတု, ကာမဓာတု, ဗျာပါဒဓာတု, ဝိဟိံသာဓာတု, နေက္ခမ္မဓာတု, အဗျာပါဒဓာတု, အဝိဟိံသာဓာတု, ဒုက္ခဓာတု, ဒေါမနဿဓာတု, အဝိဇ္ဇာဓာတု, သုခဓာတု, သောမနဿဓာတု, ဥပေက္ခာဓာတု, ရူပဓာတု, အရူပဓာတု, နိရောဓဓာတု, သင်္ခါရဓာတု, နိဗ္ဗာနဓာတု, အယံ အနေကဓာတုလောကော.

ဤသို့ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါ (အလုံးစုံသောဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သော အကျင့်) သည် အနေကဓာတုလောက (များစွာသော ဓာတ်ရှိသော လောက) ဖြစ်၏။ တတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါ (ထိုထိုဘဝ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော အကျင့်) သည် နာနာဓာတုလောက (အထူးထူးသော ဓာတ်ရှိသော လောက) ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အနေကဓာတုလောကဟူသည် အဘယ်နည်း။ စက္ခုဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၊ သောတဓာတ်၊ သဒ္ဒဓာတ်၊ သောတဝိညာဏဓာတ်၊ ဃာနဓာတ်၊ ဂန္ဓဓာတ်၊ ဃာနဝိညာဏဓာတ်၊ ဇိဝှာဓာတ်၊ ရသဓာတ်၊ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတ်၊ ကာယဓာတ်၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်၊ ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ မနောဓာတ်၊ ဓမ္မဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ်၊ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ အာကာသဓာတ်၊ ဝိညာဏဓာတ်၊ ကာမဓာတ်၊ ဗျာပါဒဓာတ်၊ ဝိဟိံသာဓာတ်၊ နေက္ခမ္မဓာတ်၊ အဗျာပါဒဓာတ်၊ အဝိဟိံသာဓာတ်၊ ဒုက္ခဓာတ်၊ ဒေါမနဿဓာတ်၊ အဝိဇ္ဇာဓာတ်၊ သုခဓာတ်၊ သောမနဿဓာတ်၊ ဥပေက္ခာဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ အရူပဓာတ်၊ nirodhadhātu၊ သင်္ခါရဓာတ်၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသည်ကား အနေကဓာတုလောက ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမော နာနာဓာတုလောကော? အညာ စက္ခုဓာတု, အညာ ရူပဓာတု, အညာ စက္ခုဝိညာဏဓာတု. ဧဝံ သဗ္ဗာ. အညာ နိဗ္ဗာနဓာတု. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနေကဓာတု နာနာဓာတု ဉာဏံ တတိယံ တထာဂတဗလံ.

ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် နာနာဓာတုလောကဟူသည် အဘယ်နည်း။ စက္ခုဓာတ်သည် တခြားတပါး၊ ရူပဓာတ်သည် တခြားတပါး၊ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်သည် တခြားတပါး ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ ဓာတ်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း တခြားတပါးစီ ဖြစ်ကြ၏။ ဤသည်ကား နာနာဓာတုလောက ဖြစ်၏။ ဤအရာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သောဉာဏ်ကို 'အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏ်' ဟု ဆိုအပ်သော တတိယမြောက် တထာဂတဗလ (ဘုရားရှင်၏ အားတော်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၆၀. ဣတိ အနေကဓာတု နာနာဓာတုကဿ လောကဿ ယံ ယဒေဝ ဓာတုံ သတ္တာ အဓိမုစ္စန္တိ, တံ တဒေဝ အဓိဋ္ဌဟန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ, ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ, ကေစိ သဒ္ဒါဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဂန္ဓာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ရသာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဓမ္မာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဣတ္ထာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ပုရိသာဓိမုတ္တာ, ကေစိ စာဂါဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဟီနာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ပဏီတာဓိမုတ္တာ, ကေစိ ဒေဝါဓိမုတ္တာ, ကေစိ မနုဿာဓိမုတ္တာ, ကေစိ နိဗ္ဗာနာဓိမုတ္တာ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, အယံ ဝေနေယျော, အယံ န ဝေနေယျော, အယံ သဂ္ဂဂါမီ, အယံ ဒုဂ္ဂတိဂါမီတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတာ ဉာဏံ စတုတ္ထံ တထာဂတဗလံ.

၆၀. ဤသို့လျှင် များစွာသောဓာတ်၊ အထူးထူးသောဓာတ်သဘောရှိသော လောက၌ သတ္တဝါတို့သည် အကြင်အကြင်သို့သော ဓာတ်သဘောကို နှလုံးညွတ် (အလိုရှိ) ကုန်၏၊ ထိုထိုသော ဓာတ်သဘောကိုပင် ဆောက်တည်ကုန်၏၊ စွဲလမ်းနှလုံးသွင်းကုန်၏။ အချို့သောသူတို့သည် အဆင်းကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် အသံကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် အနံ့ကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် အရသာကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် တွေ့ထိခြင်းကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် သဘောတရားကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် မိန်းမကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် ယောက်ျားကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် စွန့်ကြဲခြင်းကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် အယုတ်ကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် အမြတ်ကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် နတ်အဖြစ်ကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် လူ့အဖြစ်ကို အလိုရှိကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိကုန်၏။ ဤသတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုရှိသောအဖြစ်၌ 'ဤသတ္တဝါသည် ဆုံးမထိုက်၏၊ ဤသတ္တဝါသည် ဆုံးမခြင်းငှာ မထိုက်၊ ဤသတ္တဝါသည် သုဂတိသို့ လားမည့်သူ ဖြစ်၏၊ ဤသတ္တဝါသည် ဒုဂ္ဂတိသို့ လားမည့်သူ ဖြစ်၏' ဟု အကြောင်းအားဖြင့်၊ အရာအားဖြင့်၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် သိမြင်သော မြတ်စွာဘုရား၏ အကြင်ဉာဏ်တော်သည် ဖြစ်၏။ ဤဉာဏ်တော်ကို သတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုဆန္ဒ (နှလုံးညွတ်မှု) ကို သိသောဉာဏ် (နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏ်) ဟု ဆိုအပ်သော လေးခုမြောက်သော တထာဂတစွမ်းအားတော် (တထာဂတဗလ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ဣတိ တေ ယထာဓိမုတ္တာ စ ဘဝန္တိ, တံ တံ ကမ္မသမာဒါနံ သမာဒိယန္တိ. တေ ဆဗ္ဗိဓံ ကမ္မံ သမာဒိယန္တိ – ကေစိ လောဘဝသေန, ကေစိ ဒေါသဝသေန, ကေစိ မောဟဝသေန, ကေစိ သဒ္ဓါဝသေန, ကေစိ ဝီရိယဝသေန, ကေစိ ပညာဝသေန. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနံ ဒုဝိဓံ – သံသာရဂါမိ စ နိဗ္ဗာနဂါမိ စ.

ဤသို့လျှင် ထိုသတ္တဝါတို့သည် မိမိတို့ အလိုရှိသည့်အတိုင်းသာလျှင် ဖြစ်ကုန်လျက် ထိုထိုသော ကံဆောက်တည်ခြင်းကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ကြကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ခြောက်ပါးအပြားရှိသော ကံကို ဆောက်တည်ကြကုန်၏။ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် လောဘ၏အစွမ်းဖြင့် ကံကို ဆောက်တည်ကြကုန်၏၊ အချို့တို့သည် ဒေါသ၏အစွမ်းဖြင့်၊ အချို့တို့သည် မောဟ၏အစွမ်းဖြင့်၊ အချို့တို့သည် သဒ္ဓါ၏အစွမ်းဖြင့်၊ အချို့တို့သည် ဝီရိယ၏အစွမ်းဖြင့်၊ အချို့တို့သည် ပညာ၏အစွမ်းဖြင့် ကံကို ဆောက်တည်ကြကုန်၏။ ဝေဖန်ဆန်းစစ်သော် ထိုကံသည် သံသရာသို့ လားစေတတ်သောကံ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ လားစေတတ်သောကံဟူ၍ ဖြစ်ခြင်း၊ ငြိမ်းခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် နှစ်ပါးအပြား ရှိ၏။

တတ္ထ ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ သဒ္ဓါဝသေန ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ သုက္ကံ [Pg.82] သုက္ကဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန သဒ္ဓါဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ. တတ္ထ ယံ ဝီရိယဝသေန ပညာဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ.

ထိုကံတို့တွင် လောဘ၏အစွမ်း၊ ဒေါသ၏အစွမ်း၊ မောဟ၏အစွမ်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သောကံသည် မည်းညစ်သောကံ (ကဏှကံ) ဖြစ်၍ မည်းညစ်သော အကျိုး (ကဏှဝိပါက) ရှိ၏။ ထိုကံတို့တွင် သဒ္ဓါ၏အစွမ်းဖြင့် ပြုလုပ်သောကံသည် ဖြူစင်သောကံ (သုက္ကကံ) ဖြစ်၍ ဖြူစင်သော အကျိုး (သုက္ကဝိပါက) ရှိ၏။ ထိုကံတို့တွင် လောဘ၏အစွမ်း၊ ဒေါသ၏အစွမ်း၊ မောဟ၏အစွမ်း၊ သဒ္ဓါ၏အစွမ်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သောကံသည် မည်းလည်းမည်း ဖြူလည်းဖြူသောကံ (ကဏှသုက္ကကံ) ဖြစ်၍ မည်းဖြူရောပြွမ်းသော အကျိုးရှိ၏။ ထိုကံတို့တွင် ဝီရိယ၏အစွမ်း၊ ပညာ၏အစွမ်းဖြင့် ပြုလုပ်သောကံသည် မည်းလည်းမမည်း ဖြူလည်းမဖြူသောကံ (အကဏှအသုက္ကကံ) ဖြစ်၍ မည်းဖြူမရှိသော အကျိုးရှိ၏။ ကံတို့ထက် အလွန်မြတ်သော၊ ကံတို့၏အထွတ်ဖြစ်သော ဤကံသည် ကံတို့၏ ကုန်ဆုံးခြင်းငှာ ဖြစ်၏။

စတ္တာရိ ကမ္မသမာဒါနာနိ. အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခံ အာယတိံ သုခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နဒုက္ခဉ္စေဝ အာယတိံ စ ဒုက္ခဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မသမာဒါနံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခဉ္စေဝ အာယတိံ စ သုခဝိပါကံ. ယံ ဧဝံ ဇာတိယံ ကမ္မသမာဒါနံ, ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန အကုသလကမ္မသမာဒါနံ ဥပစိတံ အဝိပက္ကံ ဝိပါကာယ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ န စ ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဗိဓာ ဂန္တုန္တိ တံ ဘဂဝါ န ဩဝဒတိ. ယထာ ဒေဝဒတ္တံ ကောကာလိကံ သုနက္ခတ္တံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ, ယေ ဝါ ပနညေပိ သတ္တာ မိစ္ဆတ္တနိယတာ ဣမေသဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဥပစိတံ အကုသလံ န စ တာဝ ပါရိပူရိံ ဂတံ, ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ပုရာ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, ပုရာ မဂ္ဂမာဝါရယတိ, ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီတိ တေ ဘဂဝါ အသမတ္တေ ဩဝဒတိ. ယထာ ပုဏ္ဏဉ္စ ဂေါဝတိကံ အစေလဉ္စ ကုက္ကုရဝတိကံ.

ကံဆောက်တည်ခြင်းတို့သည် လေးပါးရှိကုန်၏။ ပစ္စုပ္ပန်၌ ချမ်းသာ၍ နောင်အခါ၌ ဆင်းရဲသောအကျိုးရှိသော ကံဆောက်တည်ခြင်းလည်း ရှိ၏။ ပစ္စုပ္ပန်၌ ဆင်းရဲ၍ နောင်အခါ၌ ချမ်းသာသောအကျိုးရှိသော ကံဆောက်တည်ခြင်းလည်း ရှိ၏။ ပစ္စုပ္ပန်၌ ဆင်းရဲ၍ နောင်အခါ၌လည်း ဆင်းရဲသောအကျိုးရှိသော ကံဆောက်တည်ခြင်းလည်း ရှိ၏။ ပစ္စုပ္ပန်၌ ချမ်းသာ၍ နောင်အခါ၌လည်း ချမ်းသာသောအကျိုးရှိသော ကံဆောက်တည်ခြင်းလည်း ရှိ၏။ အကြင် ကံဆောက်တည်ခြင်းသည် ဤသို့သော သဘောရှိ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆည်းပူးအပ်သော အကုသိုလ်ကံသည် မရင့်ကျက်သေးသော်လည်း အကျိုးပေးရန် ရှေ့ရှုတည်၏၊ (သို့သော်) အရိယာမဂ်သို့ ရောက်ခြင်းငှာ မထိုက်တန်ဟု သိတော်မူ၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဆုံးမတော်မမူ။ ဒေဝဒတ်၊ ကောကာလိက၊ လိစ္ဆဝီမင်းသား သုနက္ခတ္တတို့ကဲ့သို့သော သူတို့ကို ဆုံးမတော်မမူခြင်းမျိုး ဖြစ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ဖောက်ပြန်သော မိစ္ဆာဉာဏ်၌ မြဲသော (မိစ္ဆတ္တနိယတ) ဖြစ်ကုန်သော အခြားသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း ရှိကြကုန်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဆည်းပူးအပ်သော အကုသိုလ်ကံသည် မပြည့်စုံသေးမီ၊ အကျိုးမပေးသေးမီ၊ မဂ်ဉာဏ်ကို မတားဆီးသေးမီ၊ ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါ၏အဖြစ်မှ မလွန်မြောက်သေးမီဟု သိတော်မူ၍ ထိုမပြည့်စုံသေးသော ကံရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဆုံးမတော်မူ၏။ နွား၏အကျင့်ကို ကျင့်သော ပုဏ္ဏား (ပုဏ္ဏ) နှင့် ခွေး၏အကျင့်ကို ကျင့်သော အစေလကဲ့သို့သော သူတို့ကို ဆုံးမတော်မူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၆၁. ဣမဿ စ ပုဂ္ဂလဿ အကုသလကမ္မသမာဒါနံ ပရိပူရမာနံ မဂ္ဂံ အာဝါရယိဿတိ ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ပုရာ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယတိ, ပုရာ မဂ္ဂမာဝါရယတိ, ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီတိ တံ ဘဂဝါ အသမတ္တံ ဩဝဒတိ. ယထာ အာယသ္မန္တံ အင်္ဂုလိမာလံ.

၆၁. ဤပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဆောက်တည်အပ်သော အကုသိုလ်ကံသည် ပြည့်စုံသွားပါက မဂ်ဉာဏ်ကို တားမြစ်လိမ့်မည်၊ သို့သော် ပြည့်စုံခြင်းသို့ မရောက်သေးမီ၊ အကျိုးမပေးသေးမီ၊ မဂ်ဉာဏ်ကို မတားဆီးသေးမီ၊ ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါ၏အဖြစ်ကို မလွန်မြောက်သေးမီဟု သိတော်မူ၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ကံမပြည့်စုံသေးသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆုံးမတော်မူ၏။ အရှင်အင်္ဂုလိမာလထေရ်ကဲ့သို့သော သူကို ဆုံးမတော်မူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

သဗ္ဗေသံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာ. တတ္ထ မုဒု အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာ မဇ္ဈံ အဝသေသကုသလသင်္ခါရာ, အဓိမတ္တံ အကုသလသင်္ခါရာ, ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ, ဣဒံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ, ဣဒံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ, ဣဒံ နိရယဝေဒနီယံ, ဣဒံ တိရစ္ဆာနဝေဒနီယံ, ဣဒံ ပေတ္တိဝိသယဝေဒနီယံ, ဣဒံ အသုရဝေဒနီယံ, ဣဒံ ဒေဝဝေဒနီယံ, ဣဒံ မနုဿဝေဒနီယန္တိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကမ္မသမာဒါနာနံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော ဝိပါကဝေမတ္တတာ ဉာဏံ ပဉ္စမံ တထာဂတဗလံ.

ခပ်သိမ်းသော ကံတို့၌ အနု (အပျော့)၊ အလတ်၊ အထက် (အပြင်း) ၏အဖြစ်သည် ရှိ၏။ ထိုတွင် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့သည် အနု (အပျော့) ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော ကုသိုလ်သင်္ခါရတို့သည် အလတ် ဖြစ်၏။ အကုသိုလ်သင်္ခါရတို့သည် အထက် (အပြင်း) ဖြစ်၏။ ဤကံ၏ အကျိုး၌ 'ဤအကျိုးသည် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ၏ အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ၏ အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် အပရာပရိယဝေဒနီယကံ၏ အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် ငရဲ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် အသုရကာယ်ဘုံ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် နတ်ပြည်၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း၊ ဤအကျိုးသည် လူ့ပြည်၌ ခံစားအပ်သော အကျိုးတည်း' ဟု အကြောင်းအားဖြင့်၊ အရာအားဖြင့်၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် ဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ အကြင်ဉာဏ်တော်သည် ရှိ၏။ ဤဉာဏ်ကို အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်ကုန်သော ဆောက်တည်အပ်သော ကံတို့၏ အကျိုးထူးခြားမှုကို အကြောင်းအားဖြင့်၊ အရာအားဖြင့်၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် သိသောဉာဏ် (ကမ္မဝိပါကဝေမတ္တတာဉာဏ်) ဟု ဆိုအပ်သော ငါးခုမြောက်သော တထာဂတစွမ်းအားတော် (တထာဂတဗလ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၆၂. ဣတိ တထာ သမာဒိန္နာနံ ကမ္မာနံ သမာဒိန္နာနံ ဈာနာနံ ဝိမောက္ခာနံ သမာဓီနံ သမာပတ္တီနံ အယံ သံကိလေသော, ဣဒံ ဝေါဒါနံ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ, ဧဝံ သံကိလိဿတိ, ဧဝံ ဝေါဒါယတိ, ဧဝံ ဝုဋ္ဌဟတီတိ ဉာဏံ အနာဝရဏံ.

၆၂. ဤသို့ ထိုသို့သော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ဆောက်တည်အပ်ကုန်သော ကံတို့၏လည်းကောင်း၊ ဆောက်တည်အပ်ကုန်သော ဈာန်၊ ဝိမောက္ခ၊ သမာဓိ၊ သမာပတ်တို့၏လည်းကောင်း 'ဤသည်ကား ညစ်ညူးခြင်းတည်း၊ ဤသည်ကား ဖြူစင်ခြင်းတည်း၊ ဤသည်ကား (သမာပတ်မှ) ထခြင်းတည်း၊ ဤသို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ညစ်ညူး၏၊ ဤသို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ဖြူစင်၏၊ ဤသို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ထ၏' ဟု သိသော ဉာဏ်တော်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆီးအတားမရှိသော (အနာဝရဏ) ဉာဏ်တော် ဖြစ်၏။

တတ္ထ [Pg.83] ကတိ ဈာနာနိ? စတ္တာရိ ဈာနာနိ. ကတိ ဝိမောက္ခာ? ဧကာဒသ စ အဋ္ဌ စ သတ္တ စ တယော စ ဒွေ စ. ကတိ သမာဓီ? တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ, အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ, အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ. ကတိ သမာပတ္တိယော? ပဉ္စ သမာပတ္တိယော – သညာသမာပတ္တိ အသညာသမာပတ္တိ နေဝသညာနာသညာသမာပတ္တိ ဝိဘူတသညာသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တိ.

ထိုတွင် ဈာန်တို့သည် အဘယ်မျှ ရှိသနည်း။ ဈာန်တို့သည် လေးပါး ရှိကုန်၏။ ဝိမောက္ခတို့သည် အဘယ်မျှ ရှိသနည်း။ ဝိမောက္ခတို့သည် တစ်ဆယ့်တစ်ပါး၊ ရှစ်ပါး၊ ခုနစ်ပါး၊ သုံးပါး၊ နှစ်ပါးတို့ ရှိကုန်၏။ သမာဓိတို့သည် အဘယ်မျှ ရှိသနည်း။ သမာဓိတို့သည် သုံးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့ကား ဝိတက်နှင့်တကွ ဝိစာရနှင့်တကွ ဖြစ်သောသမာဓိ၊ ဝိတက်မရှိ ဝိစာရမျှသာရှိသောသမာဓိ၊ ဝိတက်လည်းမရှိ ဝိစာရလည်းမရှိသောသမာဓိ တို့တည်း။ သမာပတ်တို့သည် အဘယ်မျှ ရှိသနည်း။ သမာပတ်တို့သည် ငါးပါး ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့ကား သညာသမာပတ်၊ အသညာသမာပတ်၊ နေဝသညာနာသညာသမာပတ်၊ ဝိဘူတသညာသမာပတ်၊ နိရောဓသမာပတ် တို့တည်း။

တတ္ထ ကတမော သံကိလေသော? ပဌမဇ္ဈာနဿ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သံကိလေသော. ယေ စ ကုက္ကုဋဈာယီ ဒွေ ပဌမကာ ယော ဝါ ပန ကောစိ ဟာနဘာဂိယော သမာဓိ, အယံ သံကိလေသော. တတ္ထ ကတမံ ဝေါဒါနံ, နီဝရဏပါရိသုဒ္ဓိ, ပဌမဿ ဈာနဿ ယေ စ ကုက္ကုဋဈာယီ ဒွေ ပစ္ဆိမကာ ယော ဝါ ပန ကောစိ ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓိ, ဣဒံ ဝေါဒါနံ. တတ္ထ ကတမံ ဝုဋ္ဌာနံ? ယံ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကောသလ္လံ, ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနံ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗေသံ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏံ ဆဋ္ဌံ တထာဂတဗလံ.

ထိုတွင် ညစ်ညူးခြင်း (သံကိလေသ) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမရာဂနှင့် ဗျာပါဒတို့သည် ပထမဈာန်၏ ညစ်ညူးခြင်း ဖြစ်၏။ ကြက်ကဲ့သို့ ဈာန်ဝင်စားသော ရှေးဦးပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ယုတ်လျော့သောအဖို့ရှိသော (ဟာနဘာဂိယ) သမာဓိ တစ်မျိုးမျိုးသည်လည်းကောင်း ညစ်ညူးခြင်း မည်၏။ ထိုတွင် ဖြူစင်ခြင်း (ဝေါဒါန) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ နီဝရဏတို့မှ စင်ကြယ်ခြင်းသည် ပထမဈာန်၏ ဖြူစင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ကြက်ကဲ့သို့ ဈာန်ဝင်စားသော နောက်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ထူးခြားသောအဖို့ရှိသော (ဝိသေသဘာဂိယ) သမာဓိ တစ်မျိုးမျိုးသည်လည်းကောင်း ဖြူစင်ခြင်း မည်၏။ ထိုတွင် (သမာပတ်မှ) ထခြင်း (ဝုဋ္ဌာန) ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အကြင် သမာပတ်မှ ထခြင်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်မှု (ဝုဋ္ဌာနကောသလ္လ) သည် ရှိ၏။ ဤသည်ကို ထခြင်းဟု ခေါ်၏။ ဤဈာန်အစရှိသည်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း၊ ဖြူစင်ခြင်း၊ ထခြင်းတို့၌ အကြောင်းအားဖြင့်၊ အရာအားဖြင့်၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် ဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ အကြင်ဉာဏ်တော်သည် ရှိ၏။ ဤဉာဏ်တော်ကို ခပ်သိမ်းသော ဈာန်၊ ဝိမောက္ခ၊ သမာဓိ၊ သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း၊ ဖြူစင်ခြင်း၊ ထခြင်းကို သိသောဉာဏ် (ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တိသံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ်) ဟု ဆိုအပ်သော ခြောက်ခုမြောက်သော တထာဂတစွမ်းအားတော် (တထာဂတဗလ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၆၃. ဣတိ တဿေဝ သမာဓိဿ တယော ဓမ္မာ ပရိဝါရာ ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ ဝီရိယမိတိ, တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ဝီရိယဝသေန ဗလာနိ ဘဝန္တိ, အာဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယာနိ, အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနိ, ဣတိ တေသံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာ အယံ မုဒိန္ဒြိယော အယံ မဇ္ဈိန္ဒြိယော အယံ တိက္ခိန္ဒြိယောတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယံ သံခိတ္တေန ဩဝါဒေန ဩဝဒတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယံ ဘဂဝါ သံခိတ္တဝိတ္ထာရေန ဩဝဒတိ, မုဒိန္ဒြိယံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရေန ဩဝဒတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ မုဒုကံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ မုဒုတိက္ခဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ တိက္ခံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ သမထံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ သမထဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ ဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ တိက္ခိန္ဒြိယဿ အဓိပညာသိက္ခာယ ပညာပယတိ, မဇ္ဈိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ ပညာပယတိ, မုဒိန္ဒြိယဿ ဘဂဝါ အဓိသီလသိက္ခာယ ပညာပယတိ.

၆၃. ဤသို့လျှင် ထိုသမာဓိ၏သာလျှင် ဣန္ဒြေတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝီရိယသည်လည်းကောင်း ဤသုံးပါးသောတရားတို့သည် အခြံအရံတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုဣန္ဒြေတို့သည်သာလျှင် ဝီရိယ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဗိုလ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အစိုးရသောအစိုးရခြင်း (အကြီးအမှူး) သဘောဖြင့် ဣန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ မတုန်လှုပ်သောသဘောဖြင့် ဗိုလ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ထိုဣန္ဒြေတို့၏ အနု (အပျော့)၊ အလတ်၊ အထက်မြက် (အလွန်) အဖြစ် ရှိ၏။ ဤသူသည် နုသောဣန္ဒြေရှိ၏၊ ဤသူသည် အလတ်စားဣန္ဒြေရှိ၏၊ ဤသူသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိ၏။ ထိုဣန္ဒြေသုံးပါးရှိသူတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသောသူအား အကျဉ်းချုပ်ဆုံးမစကားဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၏။ အလတ်စားဣန္ဒြေရှိသောသူအား အကျဉ်းအကျယ်ရောနှောသော ဆုံးမစကားဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသောသူအား အကျယ်ဆုံးမစကားဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသောသူအား နူးညံ့သော တရားဒေသနာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ အလတ်စားဣန္ဒြေရှိသောသူအား နူးညံ့ထက်မြက်သော တရားဒေသနာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသောသူအား ထက်မြက်သော တရားဒေသနာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသောသူအား သမထကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ အလတ်စားဣန္ဒြေရှိသောသူအား သမထဝိပဿနာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသောသူအား ဝိပဿနာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသောသူအား ထွက်မြောက်ရာ (နိဗ္ဗာန်) ကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ အလတ်စားဣန္ဒြေရှိသောသူအား အပြစ်နှင့် ထွက်မြောက်ရာကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသောသူအား သာယာဖွယ်၊ အပြစ်နှင့် ထွက်မြောက်ရာတို့ကို ညွှန်းပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသောသူအား အဓိပညာသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏။ အလတ်စားဣန္ဒြေရှိသောသူအား အဓိစိတ္တသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသောသူအား အဓိသီလသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏။

ယံ [Pg.84] ဧတ္ထ ဉာဏံ ဟေတုသော ဌာနသော အနောဓိသော အယံ ဣမံ ဘူမိံ ဘာဝနဉ္စ ဂတော, ဣမာယ ဝေလာယ ဣမာယ အနုသာသနိယာ ဧဝံ ဓာတုကော စာယံ အယံ စဿ အာသယော အယဉ္စ အနုသယော ဣတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာ ဉာဏံ သတ္တမံ တထာဂတဗလံ.

ဤဣန္ဒြေတို့၏ အနု၊ အလတ်၊ အထက်မြက်သော အဖြစ်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အကြင်ဉာဏ်တော်သည် အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရာဌာနအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ အဘယ်သို့ဖြစ်သနည်းဟူမူ - 'ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤအချိန်၌ ဤအဆုံးအမဖြင့် ဤမည်သောဘုံသို့လည်းကောင်း၊ ဤမည်သောဘာဝနာသို့လည်းကောင်း ရောက်၏၊ ဤသူသည် ဤသို့သောဓာတ်သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား သူ၏နှလုံးသွင်း (အာသယ) တည်း၊ ဤသည်ကား သူ၏အနုသယတည်း' ဟူ၍ ဉာဏ်တော်သည် ဖြစ်၏။ ဤဉာဏ်တော်ကို သူတစ်ပါးသောသတ္တဝါတို့၊ သူတစ်ပါးသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဣန္ဒြေတို့၏ ထက်မြက်ခြင်း၊ နုခြင်းဟူသော ကွဲပြားခြားနားမှုကို သိသောဉာဏ် (ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခုနစ်ခုမြောက်သော တထာဂတဗလ (မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အားတော်) ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ဣတိ တတ္ထ ယံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ, ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသဟဿာနိ အနေကာနိပိ ဇာတိသတသဟဿာနိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ. အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ. တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ, ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

ဤသို့လျှင် ထိုဘုရားဉာဏ်တော်တို့တွင် များစွာသောအပြားရှိသော ရှေး၌နေဖူးသော ခန္ဓာအစဉ် (ဘဝဟောင်း) ကို အောက်မေ့တော်မူ၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ - တစ်ဘဝကိုလည်းကောင်း၊ နှစ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုံးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လေးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ငါးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆယ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝနှစ်ဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝလေးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝငါးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်ထောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်သိန်းကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော ဘဝအရာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော ဘဝအထောင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော ဘဝအသိန်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော သံဝဋ္ဋကပ် (ပျက်ကပ်) တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော ဝိဝဋ္ဋကပ် (ဖြစ်ကပ်) တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များစွာသော သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့တော်မူ၏။ 'ငါသည် ထိုဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ ဤသို့အမည်ရှိ၏၊ ဤသို့အနွယ်ရှိ၏၊ ဤသို့အဆင်းရှိ၏၊ ဤသို့သောအာဟာရရှိ၏၊ ဤသို့သောချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားရခြင်းရှိ၏၊ ဤမျှအသက်အပိုင်းအခြားရှိ၏။ ထိုငါသည် ထိုဘဝမှ စုတေလွန်မြောက်သော် ထိုဘဝ၌ ဖြစ်ပြန်၏၊ ထိုဘဝ၌လည်း ဤသို့အမည်ရှိ၏၊ ဤသို့အနွယ်ရှိ၏၊ ဤသို့အဆင်းရှိ၏၊ ဤသို့သောအာဟာရရှိ၏၊ ဤသို့သောချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားရခြင်းရှိ၏၊ ဤမျှအသက်အပိုင်းအခြားရှိ၏။ ထိုငါသည် ထိုဘဝမှ စုတေလွန်မြောက်သော် ဤဘဝ၌ လာ၍ဖြစ်၏' ဟူ၍ အခြင်းအရာနှင့်တကွ၊ ညွှန်းပြချက်နှင့်တကွ များစွာသောအပြားရှိသော ရှေး၌နေဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့တော်မူ၏။

၆၄. တတ္ထ သဂ္ဂူပဂေသု စ သတ္တေသု မနုဿူပဂေသု စ သတ္တေသု အပါယူပဂေသု စ သတ္တေသု ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ လောဘာဒယော ဥဿန္နာ အလောဘာဒယော မန္ဒာ, ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ အလောဘာဒယော ဥဿန္နာ လောဘာဒယော မန္ဒာ, ယေ ဝါ ပန ဥဿန္နာ ယေ ဝါ ပန မန္ဒာ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥပစိတာနိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနုပစိတာနိ အမုကာယ ဝါ ကပ္ပကောဋိယံ ကပ္ပသတသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသတေ ဝါ ကပ္ပေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ ဥပဍ္ဎကပ္ပေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ ဥပဍ္ဎသံဝစ္ဆရေ ဝါ မာသေ ဝါ ပက္ခေ ဝါ ဒိဝသေ ဝါ မုဟုတ္တေ ဝါ ဣမိနာ ပမာဒေန ဝါ ပသာဒေန ဝါတိ. တံ တံ ဘဝံ ဘဂဝါ အနုဿရန္တော အသေသံ ဇာနာတိ, တတ္ထ ယံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ [Pg.85] မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ.

၆၄. ထိုသို့ အောက်မေ့ရာ၌ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့တွင်လည်းကောင်း၊ လူ့ပြည်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့တွင်လည်းကောင်း၊ အပါယ်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့တွင်လည်းကောင်း 'ဤပုဂ္ဂိုလ်အား လောဘအစရှိသောတရားတို့သည် များပြားကုန်၏၊ အလောဘအစရှိသောတရားတို့သည် နည်းပါးကုန်၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်အား အလောဘအစရှိသောတရားတို့သည် များပြားကုန်၏၊ လောဘအစရှိသောတရားတို့သည် နည်းပါးကုန်၏။ အကြင်တရားတို့သည် များပြား၍ အကြင်တရားတို့သည် နည်းပါးကုန်၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်အား ဤဣန္ဒြေတို့ကို ဤမည်သော ကမ္ဘာကုဋေ၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်သိန်း၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ထောင်၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ခု၌လည်းကောင်း၊ အန္တရကပ်၌လည်းကောင်း၊ ကပ်ထက်ဝက်၌လည်းကောင်း၊ နှစ်၌လည်းကောင်း၊ နှစ်ထက်ဝက်၌လည်းကောင်း၊ လ၌လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်၌လည်းကောင်း၊ ရက်၌လည်းကောင်း၊ မုဟုတ္တ၌လည်းကောင်း ဤသို့သော မေ့လျော့ခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကြည်ညိုခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဆည်းပူးအပ်ကုန်၏၊ မဆည်းပူးအပ်ကုန်' ဟု ထိုထိုသောဘဝကို မြတ်စွာဘုရားသည် အောက်မေ့တော်မူသည်ဖြစ်၍ အကြွင်းမဲ့ သိတော်မူ၏။ ထိုဘုရားဉာဏ်တော်တို့တွင် လူတို့၏မျက်စိအမြင်ကို လွန်သော၊ အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်မျက်စိဖြင့် စုတေဆဲဖြစ်ကုန်သော၊ ပဋိသန္ဓေနေဆဲဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယုတ်ညံ့ကုန်သော၊ မြတ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းလှကုန်သော၊ အဆင်းမလှကုန်သော သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကောင်းသောအလားရှိကုန်သော၊ မကောင်းသောအလားရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း ကံအားလျော်စွာလားရသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်တော်မူ၏။ အပြားအားဖြင့် သိတော်မူ၏ - 'အချင်းတို့... ဤသတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်တို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာတို့ကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲတတ်ကုန်၏၊ မှားသောအယူ ရှိကုန်၏၊ မှားသောအယူရှိသဖြင့် မကောင်းသောကံကို ဆောက်တည်ကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီး၍ သေသည်မှနောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော၊ မကောင်းသောလားရာဖြစ်သော၊ ပျက်စီး၍ကျရာဖြစ်သော ငရဲသို့ ရောက်ကြရကုန်၏' ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ, တတ္ထ သဂ္ဂူပဂေသု စ သတ္တေသု မနုဿူပဂေသု စ သတ္တေသု အပါယူပဂေသု စ သတ္တေသု ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန ဧဝရူပံ ကမ္မံ အမုကာယ ကပ္ပကောဋိယံ ဥပစိတံ ကပ္ပသတသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသဟဿေ ဝါ ကပ္ပသတေ ဝါ ကပ္ပေ ဝါ အန္တရကပ္ပေ ဝါ ဥပဍ္ဎကပ္ပေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ ဝါ ဥပဍ္ဎသံဝစ္ဆရေ ဝါ မာသေ ဝါ ပက္ခေ ဝါ ဒိဝသေ ဝါ မုဟုတ္တေ ဝါ ဣမိနာ ပမာဒေန ဝါ ပသာဒေန ဝါတိ. ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒွေ ဉာဏာနိ – ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဉ္စ ဒိဗ္ဗစက္ခု စ အဋ္ဌမံ နဝမံ တထာဂတဗလံ.

'အချင်းတို့... ဤသတ္တဝါတို့သည်ကား ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက်တို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာတို့ကို မစွပ်စွဲမကဲ့ရဲ့တတ်ကုန်၊ မှန်ကန်သောအယူရှိကုန်၏၊ မှန်ကန်သောအယူရှိသဖြင့် ကောင်းသောကံကို ဆောက်တည်ကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီး၍ သေသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြရကုန်၏' ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့တွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း၊ လူ့ပြည်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း၊ အပါယ်သို့ ရောက်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း 'ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သော ကံကို ဤမည်သော ကမ္ဘာကုဋေ၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်သိန်း၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ထောင်၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ခု၌လည်းကောင်း၊ အန္တရကပ်၌လည်းကောင်း၊ ကပ်ထက်ဝက်၌လည်းကောင်း၊ နှစ်၌လည်းကောင်း၊ နှစ်ထက်ဝက်၌လည်းကောင်း၊ လ၌လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်၌လည်းကောင်း၊ ရက်၌လည်းကောင်း၊ မုဟုတ္တ၌လည်းကောင်း ဤမည်သော မေ့လျော့ခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကြည်ညိုခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဆည်းပူးအပ်၏' ဟု ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့် မြင်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်နှင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် ဟူသော ဤနှစ်ပါးသောဉာဏ်တို့ကို ရှစ်ခုမြောက်သော တထာဂတဗလ၊ ကိုးခုမြောက်သော တထာဂတဗလဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

ဣတိ တတ္ထ ယံ သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ ဝိဒိတာ သဗ္ဗဓမ္မာ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ နိဟတော မာရော ဗောဓိမူလေ, ဣဒံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလံ သဗ္ဗာသဝပရိက္ခယံ ဉာဏံ. ဒသဗလသမန္နာဂတာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောတိ.

ဤသို့လျှင် ထိုဘုရားဉာဏ်တော်တို့တွင် အကြင်အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်သို့ ရောက်ခြင်းသည်ဖြစ်၏၊ အလုံးစုံသောတရားတို့ကို သိတော်မူအပ်ကုန်ပြီ၊ ကိလေသာမြူကင်းသော အညစ်အကြေးကင်းသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် ဗောဓိပင်ရင်း၌ ပွင့်ထွန်းပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီ၊ ကိလေသာမာရ်ကို အကြွင်းမဲ့ သတ်ဖြတ်ပယ်ဖြတ်အပ်ပြီ။ မြတ်စွာဘုရား၏ အာသဝေါကုန်ခန်းစေတတ်သော ဉာဏ်တော်ဟု ဆိုအပ်သော ဤဉာဏ်တော်သည် ဆယ်ခုမြောက်သော တထာဂတဗလ ဖြစ်၏။ ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်တော်မူကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ဆယ်ပါးသော အားတော် (ဉာဏ်တော်) တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြကုန်၏ ဟူ၍ သိအပ်၏။

နိယုတ္တော ဝိစယော ဟာရသမ္ပာတော.

ဝိစယဟာရသမ္ပာတကို ပြီးစီးအောင် ယှဉ်စပ်အပ်ပြီ။

၃. ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော

၃. ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတ။

၆၅.

၆၅။

တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော?‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတဟူသည် အဘယ်နည်း။ 'ထိုကြောင့် စောင့်ရှောက်အပ်သော စိတ်ရှိသောသူဖြစ်ရာ၏။ စောင့်ရှောက်အပ်သောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ကောင်းသောကြံစည်ခြင်းလျှင် ကျက်စားရာရှိသည်ဖြစ်၍၊ မှန်ကန်သောအမြင်ကို ရှေ့သွားပြုလျက်၊ ဖြစ်ပျက် (ဥဒယဗ္ဗယ) ကို သိ၍၊ ထိနမိဒ္ဓ (ငိုက်မြည်းခြင်း) ကို နှိပ်နင်းနိုင်သော ရဟန်းသည် အလုံးစုံသော ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့ကို စွန့်လွှတ်ရာ၏' ဟူ၍ ဖြစ်၏။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော ဘဝိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော ဝိဟရန္တော ဥဒယဗ္ဗယံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ, ဥဒယဗ္ဗယံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟိဿတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟန္တော သဗ္ဗာနိ ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယာနိ သမတိက္ကမိဿတီတိ ယုဇ္ဇတီတိ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ပုဒ်၌ စောင့်ရှောက်အပ်သော စိတ်ရှိသူအား ကောင်းသောအကြံသည် ကျက်စားရာ ဖြစ်လတ္တံ့ ဟူသော အနက်သည် သင့်လျော်၏။ ကောင်းသောအကြံ ကျက်စားရာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မှန်ကန်သောအယူရှိသူ ဖြစ်လတ္တံ့ ဟူသော အနက်သည် သင့်လျော်၏။ မှန်ကန်သောအယူကို ရှေ့ထား၍ နေသောသူသည် ဖြစ်ပျက်ကို ထိုးထွင်း၍ သိလတ္တံ့ ဟူသော အနက်သည် သင့်လျော်၏။ ဖြစ်ပျက်ကို ထိုးထွင်း၍ သိသောသူသည် ခပ်သိမ်းသော ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့ကို စွန့်လတ္တံ့ ဟူသော အနက်သည် သင့်လျော်၏။ ခပ်သိမ်းသော ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့ကို စွန့်သောသူသည် ခပ်သိမ်းသော ဒုဂ္ဂတိ အပါယ်ဘေးတို့ကို ကျော်လွန်လတ္တံ့ ဟူသော အနက်သည် သင့်လျော်၏ ဟု သိအပ်၏။

နိယုတ္တော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတော

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတ

၆၆. တတ္ထ [Pg.86] ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော?

၆၆. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ သမထဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒဿနဘူမိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာနံ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဤဂါထာသည် ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသော ပုဒ်၌ ကိလေသာတို့မှ စောင့်စည်းအပ်သော စိတ်ရှိသူ၏ အဖြစ်သည် သုစရိုက်သုံးပါးတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်၏။ “သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ပုဒ်၌ ပြဆိုအပ်သော သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် သမထ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသော ပုဒ်၌ ပြဆိုအပ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ဝိပဿနာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ “ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ” ဟူသော ပုဒ်၌ အဖြစ်အပျက်ကို သိခြင်း (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်) သည် ဒဿနဘုံ (ဒဿနဘူမိ) ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ “ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု” ဟူသော ပုဒ်၌ ထိနမိဒ္ဓကို နှိပ်နင်းခြင်းသည် ဝီရိယ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။ “သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ” ဟူသော ပုဒ်သည် ဘာဝနာ၏ နီးစွာသောအကြောင်း ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၅. လက္ခဏဟာရသမ္ပာတော

၅. လက္ခဏဟာရသမ္ပာတ

၆၇. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရသမ္ပာတော?

၆၇. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် လက္ခဏဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ, သတိန္ဒြိယေ ဂဟိတေ ဂဟိတာနိ ဘဝန္တိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာယ ဂဟိတော ဘဝတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာဒိဋ္ဌိတော ဟိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဘဝတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပတော သမ္မာဝါစာ ပဘဝတိ, သမ္မာဝါစာတော သမ္မာကမ္မန္တော ပဘဝတိ, သမ္မာကမ္မန္တတော သမ္မာအာဇီဝေါ ပဘဝတိ, သမ္မာအာဇီဝတော သမ္မာဝါယာမော ပဘဝတိ, သမ္မာဝါယာမတော သမ္မာသတိ ပဘဝတိ, သမ္မာသတိတော သမ္မာသမာဓိ ပဘဝတိ, သမ္မာသမာဓိတော သမ္မာဝိမုတ္တိ ပဘဝတိ, သမ္မာဝိမုတ္တိတော သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပဘဝတိ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် လက္ခဏဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ပုဒ်၌ စောင့်ရှောက်အပ်သော စိတ်ရှိသူ၏ အဖြစ်နှင့် ကောင်းသောအကြံ ကျက်စားရာရှိသူ၏ အဖြစ်သည် သတိန္ဒြေ မည်၏။ သတိန္ဒြေကို ယူအပ်သည်ရှိသော် တူညီသော လက္ခဏာရှိသောကြောင့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို ယူပြီး ဖြစ်ကုန်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ယူအပ်သည်ရှိသော် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မဂ်ကို ယူပြီး ဖြစ်၏။ ထိုသို့ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ အကြောင်းမူကား သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပမှ သမ္မာဝါစာ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာဝါစာမှ သမ္မာကမ္မန္တ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာကမ္မန္တမှ သမ္မာအာဇီဝ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာအာဇီဝမှ သမ္မာဝါယာမ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာဝါယာမမှ သမ္မာသတိ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာသတိမှ သမ္မာသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာသမာဓိမှ သမ္မာဝိမုတ္တိ ဖြစ်ပေါ်၏၊ သမ္မာဝိမုတ္တိမှ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏ်အမြင် ဖြစ်ပေါ်၏။

နိယုတ္တော လက္ခဏော ဟာရသမ္ပာတော.

လက္ခဏဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၆. စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတော

၆. စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတ

၆၈. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော.

၆၈. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ရက္ခိတံ ပရိပါလီယတီတိ ဧသာ နိရုတ္တိ. ဣဓ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ ဒုဂ္ဂတီဟိ ပရိမုစ္စိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဓမ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တီတိ အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ကောကာလိကော ဟိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု [Pg.87] ထေရေသု စိတ္တံ ပဒေါသယိတွာ မဟာပဒုမနိရယေ ဥပပန္နော. ဘဂဝါ စ သတိအာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတော, သုတ္တမှိ ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသော ပါဌ်၌ “ရက္ခိတံ-စောင့်ရှောက်အပ်၏၊ ပရိပါလီယတိ-စောင့်ရှောက်အပ်၏” ဟူသော ဝိဂြိုဟ် ဖြစ်၏။ ဤဂါထာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကား အဘယ်နည်း။ ဒုဂ္ဂတိမှ လွတ်မြောက်လိုသူတို့သည် တရားကို ကျင့်သူများ ဖြစ်ကြလတ္တံ့ ဟူသည် ဤဂါထာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော် ဖြစ်၏။ ကောကာလိကသည် စိတ်ကို မစောင့်ရှောက်ဘဲ အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် မထေရ်မြတ်တို့အပေါ် စိတ်ပြစ်မှားသဖြင့် မဟာပဒုမငရဲ၌ ဖြစ်ခဲ့ရ၏။ ထို့ကြောင့် ဒုဂ္ဂတိကို စွန့်လိုသူသည် စောင့်ရှောက်အပ်သော စိတ်ရှိသူ ဖြစ်ရာ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း သတိတည်းဟူသော စောင့်ရှောက်ခြင်းရှိသော စိတ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ သုတ်တော်၌လည်း “သတိဖြင့် စိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။

နိယုတ္တော စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော.

စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၇. အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတော

၇. အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတ

၆၉. တတ္ထ ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော?

၆၉. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ သမထော. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ ဝိပဿနာ. ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒုက္ခပရိညာ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ သမုဒယပဟာနံ. ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာ၌ ကောင်းသောအကြံ ကျက်စားရာရှိသူ၏ ကိလေသာမှ စောင့်ရှောက်အပ်သော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ်ကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကား သမထ မည်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသော ပါဌ်၌ ပြဆိုအပ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ဝိပဿနာ မည်၏။ “ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ” ဟူသော ပါဌ်၌ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်ခြင်းကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကား ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားထင်ထင်သိခြင်း (ဒုက္ခပရိညာ) ဖြစ်၏။ “ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု” ဟူသော ပါဌ်၌ ထိနမိဒ္ဓကို နှိပ်နင်းခြင်းကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကား သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခြင်း (သမုဒယပဟာန) ဖြစ်၏။ “သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ” ဟူသော ပါဌ်၌ ခပ်သိမ်းသော ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့ကို စွန့်ခြင်းကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကား နိရောဓသစ္စာ မည်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

နိယုတ္တော အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော.

အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၈. ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော

၈. ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတ

၇၀. တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော?

၇၀. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ကုသလပက္ခော ကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. အကုသလပက္ခော အကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ ကုသိုလ်ဘက်ကို ကုသိုလ်ဘက်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏။ အကုသိုလ်ဘက်ကို အကုသိုလ်ဘက်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်၏။

နိယုတ္တော ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၉. ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတော

၉. ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတ

၇၁. တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၁. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. သမထဝိပဿနာယ ဘာဝိတာယ နိရောဓော ဖလံ, ပရိညာတံ ဒုက္ခံ, သမုဒယော ပဟီနော, မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ပဋိပက္ခေန.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် သမထဝိပဿနာကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် နိရောဓသစ္စာသည် အကျိုးတည်း၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ပြီးဖြစ်၏၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်ပြီးဖြစ်၏၊ မဂ်ကို ပွားများအပ်ပြီးဖြစ်၏။

နိယုတ္တော ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော.

ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၁၀. ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတော

၁၀. ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတ

၇၂. တတ္ထ [Pg.88] ကတမော ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၂. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ စိတ္တံ မနော ဝိညာဏံ မနိန္ဒြိယံ မနာယတနံ ဝိဇာနနာ ဝိဇာနိတတ္တံ, ဣဒံ ဝေဝစနံ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော, ဣဒံ ဝေဝစနံ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ပညာသတ္ထံ ပညာခဂ္ဂေါ ပညာရတနံ ပညာပဇ္ဇောတော ပညာပတောဒေါ ပညာပါသာဒေါ, ဣဒံ ဝေဝစနံ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသော ပါဌ်၌ စိတ်၊ မနော၊ ဝိညာဉ်၊ မနိန္ဒြေ၊ မနာယတန၊ အာရုံကို သိကြောင်းအင်္ဂါ (ဝိဇာနနာ)၊ အာရုံကို သိသည်၏အဖြစ် (ဝိဇာနိတတ္တ) ဟူသည် စိတ်၏ ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) ဖြစ်၏။ “သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ပါဌ်၌ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ၊ အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ၊ အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ ဟူသည် သမ္မာသင်္ကပ္ပ၏ ဝေဝုစ် ဖြစ်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသော ပါဌ်၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မည်သည် ပညာတည်းဟူသော လက်နက် (ပညာသတ္ထ)၊ ပညာတည်းဟူသော သံလျက် (ပညာခဂ္ဂ)၊ ပညာတည်းဟူသော ရတနာ (ပညာရတန)၊ ပညာတည်းဟူသော အရောင်အလင်း (ပညာပဇ္ဇောတ)၊ ပညာတည်းဟူသော နှင်တံ (ပညာပတောဒ)၊ ပညာတည်းဟူသော ပြာသာဒ် (ပညာပါသာဒ) ဟူသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ ဝေဝုစ် ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော.

ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၁၁. ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော

၁၁. ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတ

၇၃. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော?

၇၃. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ပဒဋ္ဌာနပညတ္တိ သတိယာ. ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ သမထဿ. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယ’’န္တိ ဒဿနဘူမိယာ နိက္ခေပပညတ္တိ. ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူ’’တိ သမုဒယဿ အနဝသေသပ္ပဟာနပညတ္တိ, ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဘာဝနာပညတ္တိ မဂ္ဂဿ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသော နာမပညတ်သည် သတိ၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ပညတ် ဖြစ်၏။ “သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော နာမပညတ်သည် သမထ၏ ဘာဝနာပညတ် ဖြစ်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ” ဟူသော ပညတ်သည် ဒဿနဘုံ၌ တည်ထားခြင်းကို ပညတ်ခြင်း (နိက္ခေပပညတ်) ဖြစ်၏။ “ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု” ဟူသော ပုဒ်သည် သမုဒယကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ခြင်း ပညတ် ဖြစ်၏။ “သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ” ဟူသော ပညတ်သည် မဂ်၏ ဘာဝနာပညတ် ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတကို ပြဆို၍ ပြီးစေအပ်ပြီ။

၁၂. ဩတရဏဟာရသမ္ပာတော

၁၂. ဩတရဏဟာရသမ္ပာတ

၇၄. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၄. ထို ၁၆ ပါးသော ဟာရတို့တွင် ဩတရဏဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’. ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော’’တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာယ ဂဟိတာနိ ဘဝန္တိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဂါထာသည် ဩတရဏဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော”၊ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟု သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ယူအပ်သည်ရှိသော် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို ယူပြီး ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသည်ကား ဣန္ဒြေတို့ဖြင့် သက်ဝင်စေခြင်း (သွင်းခြင်း) ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော, အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ, အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေန ဩတရဏာ.

ထိုဣန္ဒြေတို့သည်သာလျှင် ဝိဇ္ဇာမည်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်၏။ သင်္ခါရချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဉ်ချုပ်၏။ ဤနည်းတူစွာ အလုံးစုံကို သိအပ်၏။ ဤသည်ကား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဖြင့် သက်ဝင်စေခြင်း (သွင်းခြင်း) ဖြစ်၏။

တာနိယေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ – သီလက္ခန္ဓေန သမာဓိက္ခန္ဓေန ပညာက္ခန္ဓေန. အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို သီလက္ခန္ဓာ၊ သမာဓိက္ခန္ဓာ၊ ပညာက္ခန္ဓာတည်းဟူသော ဤခန္ဓာသုံးပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသည်ကား ခန္ဓာတို့ဖြင့် သက်ဝင်စေခြင်း (သွင်းခြင်း) ဖြစ်၏။

တာနိ [Pg.89] ယေဝ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ သင်္ခါရပရိယာပန္နာနိ. ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါ နော စ ဘဝင်္ဂါ, တေ သင်္ခါရာ ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ, အယံ ဓာတူဟိ ဩတရဏာ.

ထိုငါးပါးသော ဣန္ဒြေတို့သည်သာလျှင် သင်္ခါရတရားတို့၌ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ အာသဝေါ၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်း မဟုတ်ကုန်သော အကြင်သင်္ခါရတို့ကို ဓမ္မဓာတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ဤသည်ကား ဓာတ်တို့ဖြင့် သွင်းခြင်း (ဩတရဏ) မည်၏။

သာ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာ, ယံ အာယတနံ အနာသဝံ နော စ ဘဝင်္ဂံ, အယံ အာယတနေဟိ ဩတရဏာ.

ထိုဓမ္မဓာတ်သည် ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်၏။ အာသဝေါ၏ အာရုံမဟုတ်သော၊ ဘဝ၏အကြောင်း မဟုတ်သော အကြင်အာယတနကို ဓမ္မာယတနဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်၏။ ဤသည်ကား အာယတနတို့ဖြင့် သွင်းခြင်းမည်၏။

နိယုတ္တော ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော.

ဩတရဏဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၃. သောဓနဟာရသမ္ပာတော

၁၃. သောဓနဟာရသမ္ပာတ။

၇၅. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၅. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် သောဓနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. ယတ္ထ အာရမ္ဘော သုဒ္ဓေါ, သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ. ယတ္ထ ပန အာရမ္ဘော န သုဒ္ဓေါ, န တာဝ သော ပဉှော ဝိသဇ္ဇိတော ဘဝတိ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဤဂါထာသည် သောဓနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ အကြင်ပြဿနာ၌ အားထုတ်အပ်သော အနက်သည် စင်ကြယ်ပြီး (သုတ်သင်ပြီး) ဖြစ်၏၊ ထိုပြဿနာသည် ဖြေရှင်းအပ်ပြီး ဖြစ်၏။ အကြင်ပြဿနာ၌မူ အားထုတ်အပ်သော အနက်သည် မစင်ကြယ်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုပြဿနာသည် ဖြေရှင်းအပ်ပြီး မဖြစ်သေးချေ။

နိယုတ္တော သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော.

သောဓနဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတော

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတ။

၇၆. တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၆. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ဂါထာ. တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ ဧကတ္တတာ. စိတ္တံ မနော ဝိညာဏံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ဧကတ္တတာ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပော အယံ ဝေမတ္တတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ ဧကတ္တတာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ယံ ဒုက္ခေ ဉာဏံ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ မဂ္ဂေ ဉာဏံ ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဟေတုသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ ပစ္စယေ ဉာဏံ ပစ္စယသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ, ယံ တတ္ထ တတ္ထ ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနံ အဘိသမယော သမ္ပဋိဝေဓော သစ္စာဂမနံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဧကတ္တတာ, ဥဒယေန အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗံ သမုဒယော ဘဝတိ. ဝယေန အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော, ဧဝံ သဗ္ဗံ နိရောဓော ဟောတိ, အယံ ဝေမတ္တတာ. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူတိ ဧကတ္တတာ, ထိနံ နာမ ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မနိယတာ, မိဒ္ဓံ နာမ ယံ ကာယဿ လီနတ္တံ, အယံ ဝေမတ္တတာ. သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေတိ ဧကတ္တတာ, ဒေဝမနုဿေ ဝါ ဥပနိဓာယ [Pg.90] အပါယာ ဒုဂ္ဂတိ, နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဥပနိဓာယ သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတိ, အယံ ဝေမတ္တတာ.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဤဂါထာသည် အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ “တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘော (ဧကတ္တတာ) တည်း။ စိတ်၊ မနော၊ ဝိညာဉ်၊ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘော (ဝေမတ္တတာ) တည်း။ “သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘောတည်း။ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ၊ အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ၊ အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ၊ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘောတည်း။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘောတည်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိမည်သည်ကား ဒုက္ခသစ္စာ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓသစ္စာ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့် (မဂ္ဂသစ္စာ) ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ မဂ်၌ အကြင်ဉာဏ်၊ အကြောင်းတရား (ဟေတု) ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အကျိုးတရားတို့၌ အကြင်ဉာဏ်၊ အထောက်အပံ့ (ပစ္စည်း) ၌ အကြင်ဉာဏ်၊ ပစ္စည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၌ အကြင်ဉာဏ် ဖြစ်၏။ ထိုထိုတရားတို့၌ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သော အကြင်ဉာဏ်အမြင်၊ သိမြင်ခြင်း (အဘိသမယ)၊ ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (သမ္ပဋိဝေဓ)၊ သစ္စာတရားသို့ ရောက်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘောတည်း။ “ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘောတည်း။ ဖြစ်ခြင်း (ဥဒယ) ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်၏၊ ဤသို့ဖြင့် အလုံးစုံသော ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ပျက်ခြင်း (ဝယ) ဖြင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရချုပ်၏၊ ဤသို့ဖြင့် အလုံးစုံသော ချုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘောတည်း။ “ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘောတည်း။ ထိနမည်သည်ကား စိတ်၏ မခန့်ညောင်းသော (အလုပ်မလုပ်လိုသော) အဖြစ်တည်း။ မိဒ္ဓမည်သည်ကား ကိုယ် (ကာယ) ၏ တွန့်ဆုတ်ငိုက်မြည်းသော အဖြစ်တည်း။ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘောတည်း။ “သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ” ဟူသည်ကား တစ်ခုတည်းသော သဘောတည်း။ နတ်၊ လူတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အပါယ်ဘဝတို့သည် ဒုဂ္ဂတိမည်၏။ သို့မဟုတ် နိဗ္ဗာန်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလုံးစုံသော ဘဝလားရာ (ဥပပတ္တိ) တို့သည် ဒုဂ္ဂတိမည်၏။ ဤသည်ကား ကွဲပြားသော သဘောတည်း။

နိယုတ္တော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတော

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတ။

၇၇. တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၇. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဂါထာ. အယံ သမထဝိပဿနာယ ပရိက္ခာရော.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော” ဟူသော ဤဂါထာသည် ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတ မည်၏။ ဤဂါထာသည် သမထဝိပဿနာ၏ အထောက်အပံ့ (ပရိက္ခာရ) ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော.

ပရိက္ခာရဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

၁၆. သမာရောပနဟာရသမ္ပာတော

၁၆. သမာရောပနဟာရသမ္ပာတ။

၇၈. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော?

၇၈. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့တွင် သမာရောပနဟာရသမ္ပာတသည် အဘယ်နည်း။

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ.

“အကြင်ကြောင့် စိတ်ကို မစောင့်ရှောက်သောသူကို ထိနမိဒ္ဓသည် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် စိတ်ကို စောင့်ရှောက်သောသူ ဖြစ်ရာ၏။ ထိနမိဒ္ဓကို နှိပ်နင်းနိုင်သော ရဟန်းသည် ကောင်းသောအကြံ (သမ္မာသင်္ကပ္ပ) လျှင် ကျက်စားရာ ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ကောင်းသောအမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို ရှေ့သွားပြုလျက်၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို သိ၍၊ အလုံးစုံသော ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့ကို စွန့်ရာ၏” ဟူသော ဤဂါထာသည် သမာရောပနဟာရသမ္ပာတ မည်၏။

တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာနံ, စိတ္တေ ရက္ခိတေ တံ ရက္ခိတံ ဘဝတိ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ မနောကမ္မံ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဘာဝိတာယ ဘာဝိတော ဘဝတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ကေန ကာရဏေန? သမ္မာဒိဋ္ဌိတော ဟိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဘဝတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပတော သမ္မာဝါစာ ပဘဝတိ, သမ္မာဝါစာတော သမ္မာကမ္မန္တော ပဘဝတိ, သမ္မာကမ္မန္တတော သမ္မာအာဇီဝေါ ပဘဝတိ, သမ္မာအာဇီဝတော သမ္မာဝါယာမော ပဘဝတိ, သမ္မာဝါယာမတော သမ္မာသတိ ပဘဝတိ, သမ္မာသတိတော သမ္မာသမာဓိ ပဘဝတိ, သမ္မာသမာဓိတော သမ္မာဝိမုတ္တိ ပဘဝတိ, သမ္မာဝိမုတ္တိတော သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပဘဝတိ. အယံ အနုပါဒိသေသော ပုဂ္ဂလော အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု.

“တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ဆိုအပ်သော စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် သုံးပါးသော သုစရိုက်တရားတို့၏ နီးစွာသောအကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်၏။ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်သည်ရှိသော် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို စောင့်ရှောက်ပြီး ဖြစ်၏။ “သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရော” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ပွားများစေအပ်သည်ရှိသော် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မဂ်ကို ပွားများစေအပ်သည် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— အကြင်ကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပမှ သမ္မာဝါစာသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာဝါစာမှ သမ္မာကမ္မန္တသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာကမ္မန္တမှ သမ္မာအာဇီဝသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာအာဇီဝမှ သမ္မာဝါယာမသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာဝါယာမမှ သမ္မာသတိသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာသတိမှ သမ္မာသမာဓိသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာသမာဓိမှ သမ္မာဝိမုတ္တိသည် ဖြစ်ထွန်း၏၊ သမ္မာဝိမုတ္တိမှ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏ်အမြင်သည် ဖြစ်ထွန်း၏။ ဤသည်ကား ဥပါဒိသေသမရှိသော (ခန္ဓာအကြွင်းမရှိသော) ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏၊ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်လည်း ဖြစ်၏။

နိယုတ္တော သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော.

သမာရောပနဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

တေနာဟ [Pg.91] အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏—

‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တ’’န္တိ.

“ရှေးဦးစွာ တဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့ကို သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗသုတ်၌ ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။ ဒိသာလောစနနည်းဖြင့် အတ္ထနယ၏ ဒိသာဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍၊ အင်္ကုသနည်းဖြင့် ခြုံငုံရုံချုံ့ပြီးလျှင် နယသုံးပါးတို့ဖြင့် ပါဠိတော် (သုတ်) ကို ပြရာ၏။”

နိယုတ္တော ဟာရသမ္ပာတော.

ဟာရသမ္ပာတကို ပါဠိတော်မှထုတ်၍ ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

နယသမုဋ္ဌာနံ

နယသမုဋ္ဌာန်။

၇၉. တတ္ထ ကတမံ နယသမုဋ္ဌာနံ? ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယစ ဘဝတဏှာယ စ, တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ တဏှာသံယောဇနံ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာသံယုတ္တာ အဝိဇ္ဇာပက္ခေန ဝိစရန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိစရိတာတိ. တဏှာသံယောဇနာ သတ္တာ တဏှာသံယုတ္တာ တဏှာပက္ခေန ဝိစရန္တိ, တေ ဝုစ္စန္တိ တဏှာစရိတာတိ. ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တဏှာစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ.

၇၉. ထိုတဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဟာရတို့၌ နယသမုဋ္ဌာန်သည် အဘယ်နည်း။ အဝိဇ္ဇာ၏လည်းကောင်း၊ ဘဝတဏှာ၏လည်းကောင်း ရှေးဦးစွန်း အပိုင်းအခြားသည် မထင်ရှား။ ထိုအဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာတို့တွင် အဝိဇ္ဇာသည် နီဝရဏတရား ဖြစ်၏၊ တဏှာသည် သံယောဇဉ်တရား ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ဖုံးလွှမ်းခြင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဉ်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ အဝိဇ္ဇာအဖို့အားဖြင့် ကျင်လည်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့ကို ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်များ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ တဏှာတည်းဟူသော နှောင်ဖွဲ့ခြင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် တဏှာနှင့် ယှဉ်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ တဏှာအဖို့အားဖြင့် ကျင်လည်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့ကို တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်များ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ ရဟန်းပြုကြကုန်၍ မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းဆင်းရဲစေတတ်သော အကျင့် (အတ္တကိလမထာနုယောဂ) ကို အားထုတ်လျက် နေကြကုန်၏။ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ ရဟန်းပြုကြကုန်၍ ကာမဂုဏ်တို့၌ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို ခံစားတတ်သော အကျင့် (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ) ကို အားထုတ်လျက် နေကြကုန်၏။

တတ္ထ ကိံကာရဏံ ယံ ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, တဏှာစရိတာ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတာ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ နတ္ထိ သစ္စဝဝတ္ထာနံ, ကုတော စတုသစ္စပ္ပကာသနာ ဝါ သမထဝိပဿနာကောသလ္လံ ဝါ ဥပသမသုခပ္ပတ္တိ ဝါ! တေ ဥပသမသုခဿ အနဘိညာ ဝိပရီတစေတာ ဧဝမာဟံသု ‘‘နတ္ထိ သုခေန သုခံ, ဒုက္ခေန နာမ သုခံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. ယော ကာမေ ပဋိသေဝတိ, သော လောကံ ဝဍ္ဎယတိ, ယော လောကံ ဝဍ္ဎယတိ, သော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတီတိ တေ ဧဝံသညီ ဧဝံဒိဋ္ဌီ ဒုက္ခေန သုခံ ပတ္ထယမာနာ ကာမေသု ပုညသညီ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ စ ဝိဟရန္တိ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ စ, တေ တဒဘိညာ သန္တာ ရောဂမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, ဂဏ္ဍမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, သလ္လမေဝ ဝဍ္ဎယန္တိ, တေ ရောဂါဘိတုန္နာ ဂဏ္ဍပဋိပီဠိတာ သလ္လာနုဝိဒ္ဓါ နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတာသုရေသု ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇာနိ ကရောန္တာ ဥဂ္ဃာတနိဂ္ဃာတံ ပစ္စနုဘောန္တာ ရောဂဂဏ္ဍသလ္လဘေသဇ္ဇံ န ဝိန္ဒန္တိ. တတ္ထ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ သံကိလေသော, သမထဝိပဿနာ ဝေါဒါနံ. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ ရောဂေါ, သမထဝိပဿနာ ရောဂနိဂ္ဃာတကဘေသဇ္ဇံ. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ ဂဏ္ဍော, သမထဝိပဿနာ ဂဏ္ဍနိဂ္ဃာတကဘေသဇ္ဇံ[Pg.92]. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စ သလ္လော, သမထဝိပဿနာ သလ္လုဒ္ဓရဏဘေသဇ္ဇံ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ ရဟန်းပြုကြကုန်လျက် မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းစေတတ်သော အကျင့် (အတ္တကိလမထာနုယောဂ) ကို အားထုတ်ကာ နေကြခြင်း၊ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ ရဟန်းပြုကြကုန်လျက် ကာမဂုဏ်တို့၌ ကာမသုခကို မှီဝဲသုံးဆောင်သော အကျင့် (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ) ကို အားထုတ်ကာ နေကြခြင်း၌ အဘယ်အကြောင်းရှိသနည်း။ ဤသာသနာတော်မှ ပြင်ပ၌ သစ္စာကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းသည် မရှိပေ။ သစ္စာလေးပါးကို ပြသတတ်သော ဒေသနာသည်လည်းကောင်း၊ သမထ ဝိပဿနာတို့၌ လိမ္မာခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်း သုခသို့ ရောက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း။ ထိုသူတို့သည် ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်း သုခကို မသိကြသဖြင့် ဖောက်ပြန်သောစိတ် ရှိကြကုန်လျက် 'ချမ်းသာခြင်းဖြင့် ချမ်းသာကို မရနိုင်၊ ဆင်းရဲခြင်းဖြင့်သာ သုခမည်သည်ကို ရရှိအပ်၏' ဟု ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ 'အကြင်သူသည် ကာမဂုဏ်တို့ကို မှီဝဲ၏၊ ထိုသူသည် လောကကို တိုးပွားစေ၏။ အကြင်သူသည် လောကကို တိုးပွားစေ၏၊ ထိုသူသည် များစွာသော ကောင်းမှုကို တိုးပွားစေ၏' ဟု ဤသို့သော အမှတ်သညာ၊ ဤသို့သော အယူရှိကြကုန်လျက် ဆင်းရဲခြင်းဖြင့် ချမ်းသာကို တောင့်တကာ၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ ကောင်းမှုဟု အမှတ်ရှိကြကုန်လျက် အတ္တကိလမထာနုယောဂအကျင့်ကိုလည်းကောင်း၊ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအကျင့်ကိုလည်းကောင်း အားထုတ်လျက် နေကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ထိုသို့သော အမှတ်သညာရှိကြသဖြင့် ရောဂါကိုသာလျှင် တိုးပွားစေကြကုန်၏၊ အိုင်းအမာကိုသာလျှင် တိုးပွားစေကြကုန်၏၊ မြှားကိုသာလျှင် တိုးပွားစေကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ရောဂါနှိပ်စက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍၊ အိုင်းအမာ နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍၊ မြှားစူးဝင်အပ်ကုန်လျက် ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသူရကာယ်တို့၌ ပေါ်ခြင်းငုပ်ခြင်းကို ပြုကြကုန်လျက်၊ မြင့်မြတ်သောအဖြစ်နှင့် ယုတ်ညံ့သောအဖြစ်ကို ခံစားကြကုန်လျက် ထိုရောဂါ၊ အိုင်းအမာ၊ မြှားတို့ကို ကုသတတ်သော (သမထဝိပဿနာတည်းဟူသော) ဆေးကို မရရှိကြကုန်။ ထိုတရားတို့တွင် အတ္တကိလမထာနုယောဂနှင့် ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသည် ညစ်နွမ်းကြောင်း 'သံကိလေသ' မည်၏၊ သမထဝိပဿနာသည် စင်ကြယ်ကြောင်း 'ဝေါဒါန' မည်၏။ အတ္တကိလမထာနုယောဂနှင့် ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသည် 'ရောဂါ' မည်၏၊ သမထဝိပဿနာသည် ရောဂါကို ပယ်ဖျက်တတ်သော ဆေးမည်၏။ အတ္တကိလမထာနုယောဂနှင့် ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသည် 'အိုင်းအမာ' မည်၏၊ သမထဝိပဿနာသည် အိုင်းအမာကို ပယ်ဖျက်တတ်သော ဆေးမည်၏။ အတ္တကိလမထာနုယောဂနှင့် ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသည် 'မြှား' မည်၏၊ သမထဝိပဿနာသည် မြှားကို နုတ်တတ်သော ဆေးမည်၏။

တတ္ထ သံကိလေသော ဒုက္ခံ, တဒဘိသင်္ဂေါ တဏှာ သမုဒယော, တဏှာနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, သမထဝိပဿနာ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

ထိုတရားတို့တွင် သံကိလေသတရားသည် ดုက္ခသစ္စာမည်၏၊ ထို၌ ငြိကပ်သော တဏှာသည် သမုဒယသစ္စာမည်၏၊ တဏှာချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာမည်၏၊ သမထဝိပဿနာသည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် (မဂ္ဂသစ္စာ) မည်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်၏၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်၏၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

၈၀. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတာ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. တဏှာစရိတာ ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ, ဝေဒနာဝန္တံ…ပေ… သညာဝန္တံ…ပေ… သင်္ခါရဝန္တံ…ပေ… ဝိညာဏဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ.

၈၀. ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် စွဲလမ်းကုန်၏၊ ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း ...ပ... သညာကိုလည်းကောင်း ...ပ... သင်္ခါရတို့ကိုလည်းကောင်း ...ပ... ဝိညာဉ်ကိုလည်းကောင်း အတ္တအားဖြင့် စွဲလမ်းကုန်၏။ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရုပ်ရှိသော အတ္တကို စွဲလမ်းကုန်၏၊ သို့မဟုတ် အတ္တ၌ ရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်းကောင်း၊ ဝေဒနာရှိသော အတ္တ ...ပ... သညာရှိသော အတ္တ ...ပ... သင်္ခါရရှိသော အတ္တ ...ပ... ဝိညာဉ်ရှိသော အတ္တကို စွဲလမ်းကုန်၏၊ သို့မဟုတ် အတ္တ၌ ဝိညာဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်၌ အတ္တကိုလည်းကောင်း စွဲလမ်းကုန်၏။ ဤအယူကို အခြင်းအရာနှစ်ဆယ်ရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

တဿာ ပဋိပက္ခော လောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အနွာယိကာ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ, အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. တေ တယော ခန္ဓာ သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓော. သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော စ သမထော, ပညာက္ခန္ဓော ဝိပဿနာ. တတ္ထ သက္ကာယော ဒုက္ခံ, သက္ကာယသမုဒယော ဒုက္ခသမုဒယော, သက္ကာယနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

ထိုသက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား လောကုတ္တရာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏၊ ထိုသမ္မာဒိဋ္ဌိသို့ အစဉ်လိုက်၍ ဖြစ်ကုန်သော သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသည်လျှင် မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ် ဖြစ်၏။ ထိုမဂ်တရားတို့သည် ခန္ဓာသုံးပါး ဖြစ်ကုန်၏၊ ၎င်းတို့ကား သီလက္ခန္ဓာ၊ သမာဓိက္ခန္ဓာ၊ ပညာက္ခန္ဓာ တို့ ဖြစ်၏။ သီလက္ခန္ဓာနှင့် သမာဓိက္ခန္ဓာသည် သမထမည်၏၊ ပညာက္ခန္ဓာသည် ဝိပဿနာမည်၏။ ထိုတရားတို့တွင် သက္ကာယသည် ဒုက္ခသစ္စာမည်၏၊ သက္ကာယ၏ အကြောင်းရင်းသည် သမုဒယသစ္စာမည်၏၊ သက္ကာယ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာသည် နိရောဓသစ္စာမည်၏၊ မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်သည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် (မဂ္ဂသစ္စာ) မည်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်၏၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်၏၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

တတ္ထ ယေ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဝေဒနံ…ပေ… သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော’’တိ. ယေ ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ယေ ဝေဒနာဝန္တံ…ပေ… ယေ သညာဝန္တံ…ပေ… ယေ သင်္ခါရဝန္တံ…ပေ… ယေ ဝိညာဏဝန္တံ အတ္တာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, အတ္တနိ ဝါ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ‘‘သဿတဝါဒိနော’’တိ, တတ္ထ ဥစ္ဆေဒသဿတဝါဒါ ဥဘော အန္တာ, အယံ သံသာရပဝတ္တိ. တဿ ပဋိပက္ခော မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, အယံ သံသာရနိဝတ္တိ. တတ္ထ ပဝတ္တိ ဒုက္ခံ, တဒဘိသင်္ဂေါ တဏှာ သမုဒယော, တဏှာနိရောဓော ဒုက္ခနိရောဓော, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ [Pg.93] ပဋိပဒါ, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်သူတို့သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် စွဲလမ်းကုန်၏၊ ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း ...ပ... သညာကိုလည်းကောင်း ...ပ... သင်္ခါရတို့ကိုလည်းကောင်း ...ပ... ဝိညာဉ်ကိုလည်းကောင်း အတ္တအားဖြင့် စွဲလမ်းကုန်၏။ ဤသူတို့ကို 'ဥစ္ဆေဒဝါဒီ (ပြတ်စဲခြင်းသို့ ယူလေ့ရှိသူ)' ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။ အကြင်သူတို့သည် ရုပ်ရှိသော အတ္တကို စွဲလမ်းကုန်၏၊ သို့မဟုတ် အတ္တ၌ ရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်းကောင်း၊ ဝေဒနာရှိသော အတ္တ ...ပ... သညာရှိသော အတ္တ ...ပ... သင်္ခါရရှိသော အတ္တ ...ပ... ဝိညာဉ်ရှိသော အတ္တကို စွဲလမ်းကုန်၏၊ သို့မဟုတ် အတ္တ၌ ဝိညာဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်၌ အတ္တကိုလည်းကောင်း စွဲလမ်းကုန်၏။ ဤသူတို့ကို 'သဿတဝါဒီ (မြဲ၏ဟု ယူလေ့ရှိသူ)' ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။ ထိုအယူဝါဒတို့တွင် ဥစ္ဆေဒဝါဒနှင့် သဿတဝါဒတို့သည် အစွန်းနှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤအစွန်းနှစ်ပါးသည် သံသရာ၏ လည်ပတ်ဖြစ်ပွားခြင်းတည်း။ ထိုအစွန်းနှစ်ပါး၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ဖြစ်သော မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်တည်း။ ဤမဂ်သည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ချုပ်ငြိမ်းခြင်းတည်း။ ထိုတွင် သံသရာလည်ပတ်ခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာမည်၏၊ ထို၌ ငြိကပ်သော တဏှာသည် သမုဒယသစ္စာမည်၏၊ တဏှာချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာမည်၏၊ မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်သည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် (မဂ္ဂသစ္စာ) မည်၏။ ဤသည်တို့ကား သစ္စာလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်၏၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်၏၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

တတ္ထ ဥစ္ဆေဒသဿတံ သမာသတော ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိတ္ထာရတော ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, တေသံ ပဋိပက္ခော တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ဒသ ကသိဏာယတနာနိ. ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ မောဟဇာလံ အနာဒိအနိဓနပ္ပဝတ္တံ. တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ ဉာဏဝဇိရံ မောဟဇာလပ္ပဒါလနံ. တတ္ထ မောဟော အဝိဇ္ဇာ, ဇာလံ ဘဝတဏှာ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ စ ဘဝတဏှာယ စာ’’တိ.

ထိုအယူဝါဒတရား၌ ဥစ္ဆေဒဝါဒနှင့် သဿတဝါဒသည် အကျဉ်းအားဖြင့် အခြင်းအရာနှစ်ဆယ်ရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏၊ အကျယ်အားဖြင့် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုအယူမှားတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား လေးဆယ့်သုံးပါးသော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ရှစ်ပါးသော ဝိမောက္ခတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဆယ်ပါးသော ကသိုဏ်းအာရုံတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့သည် အစမရှိ အဆုံးမရှိ လည်ပတ်ဖြစ်ပွားတတ်သော မောဟတည်းဟူသော ကွန်ရက် ဖြစ်၏။ လေးဆယ့်သုံးပါးသော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် မောဟကွန်ရက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ဝဇိရစိန်လက်နက်နှင့်တူသော ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ထိုတွင် မောဟသည် အဝိဇ္ဇာဖြစ်၍၊ ကွန်ရက်သည် ဘဝတဏှာဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် 'အဝိဇ္ဇာနှင့် ဘဝတဏှာတို့၏ ရှေ့အစွန်းကို မသိနိုင်' ဟု ဆိုအပ်၏။

၈၁. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတော အသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော သလ္လေခါနုသန္တတဝုတ္တိ ဘဝတိ သလ္လေခေ တိဗ္ဗဂါရဝေါ. တဏှာစရိတော အသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော သိက္ခာနုသန္တတဝုတ္တိ ဘဝတိ သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ. ဒိဋ္ဌိစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော ဓမ္မာနုသာရီ ဘဝတိ. တဏှာစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော သဒ္ဓါနုသာရီ ဘဝတိ, ဒိဋ္ဌိစရိတော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ. တဏှာစရိတော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ.

၈၁. ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုသော် ကိလေသာခေါင်းပါးစေခြင်း၌ အလွန်ရိုသေခြင်းရှိသဖြင့် အစဉ်မပြတ် ကိလေသာခေါင်းပါးအောင် ကျင့်လေ့ရှိသူ ဖြစ်၏။ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုသော် သိက္ခာ၌ အလွန်ရိုသေခြင်းရှိသဖြင့် အစဉ်မပြတ် သိက္ခာကို ဖြည့်ကျင့်လေ့ရှိသူ ဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် သမ္မတ္တနိယာမ (မဂ်) သို့ သက်ဝင်သောအခါ ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် သမ္မတ္တနိယာမ (မဂ်) သို့ သက်ဝင်သောအခါ သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ချမ်းသာသော အကျင့် (သုခပဋိပဒါ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှေးသော အဘိညာဉ် (ဒန္ဓာဘိညာ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လျင်မြန်သော အဘိညာဉ် (ခိပ္ပါဘိညာ) ဖြင့်လည်းကောင်း (သံသရာမှ) ထွက်မြောက်၏။ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲသော အကျင့် (ဒုက္ခပဋိပဒါ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှေးသော အဘိညာဉ် (ဒန္ဓာဘိညာ) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လျင်မြန်သော အဘိညာဉ် (ခိပ္ပါဘိညာ) ဖြင့်လည်းကောင်း (သံသရာမှ) ထွက်မြောက်၏။

တတ္ထ ကိံကာရဏံ, ယံ တဏှာစရိတော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျာတိ, တဿ ဟိ ကာမာ အပရိစ္စတ္တာ ဘဝန္တိ, သော ကာမေဟိ ဝိဝေစိယမာနော ဒုက္ခေန ပဋိနိဿရတိ ဒန္ဓဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနာတိ? ယော ပနာယံ ဒိဋ္ဌိစရိတော အယံ အာဒိတောယေဝ ကာမေဟိ အနတ္ထိကော ဘဝတိ. သော တတော ဝိဝေစိယမာနော ခိပ္ပဉ္စ ပဋိနိဿရတိ, ခိပ္ပဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနာတိ. ဒုက္ခာပိ ပဋိပဒါ ဒုဝိဓာ ဒန္ဓာဘိညာ စ ခိပ္ပာဘိညာ စ. သုခါပိ ပဋိပဒါ ဒုဝိဓာ ဒန္ဓာဘိညာ စ ခိပ္ပာဘိညာ စ. သတ္တာပိ ဒုဝိဓာ မုဒိန္ဒြိယာပိ တိက္ခိန္ဒြိယာပိ. ယေ မုဒိန္ဒြိယာ, တေ ဒန္ဓဉ္စ ပဋိနိဿရန္တိ ဒန္ဓဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနန္တိ. ယေ တိက္ခိန္ဒြိယာ, တေ ခိပ္ပဉ္စ ပဋိနိဿရန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနန္တိ, ဣမာ စတဿော ပဋိပဒါ. ယေ ဟိ ကေစိ နိယျိံသု ဝါ နိယျန္တိ ဝါ နိယျိဿန္တိ ဝါ, တေ ဣမာဟိ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ. ဧဝံ အရိယာ စတုက္ကမဂ္ဂံ ပညာပေန္တိ အဗုဓဇနသေဝိတာယ ဗာလကန္တာယ ရတ္တဝါသိနိယာ နန္ဒိယာ ဘဝတဏှာယ အဝဋ္ဋနတ္ထံ. အယံ ဝုစ္စတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမီတိ, တေနာဟ ‘‘တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စ သမထေနာ’’တိ.

ထိုသို့ (သံသရာမှ) ထွက်မြောက်ရာ၌ တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒုက္ခပဋိပဒါ (ဆင်းရဲသောအကျင့်)၊ ဒန္ဓာဘိညာ (နှေးသောအဘိညာဏ်) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခိပ္ပါဘိညာ (လျင်သောအဘိညာဏ်) ဖြင့်လည်းကောင်း ထွက်မြောက်ရခြင်း၏ အကြောင်းကား အဘယ်နည်း။ ထိုတဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဂုဏ်တို့ကို မစွန့်လွှတ်နိုင်သေးသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဂုဏ်တို့မှ ဆိတ်ငြိမ်ကင်းလွတ်စေအပ်သည်ရှိသော် ဆင်းရဲခဲယဉ်းစွာဖြင့် လွတ်မြောက်ရ၏၊ တရားကိုလည်း နှေးကွေးစွာ သိ၏။ အကြင် ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အစကတည်းကပင် ကာမဂုဏ်တို့၌ အလိုမရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုကာမမှ ဆိတ်ငြိမ်ကင်းလွတ်စေအပ်သည်ရှိသော် လျင်မြန်စွာလည်း လွတ်မြောက်၏၊ လျင်မြန်စွာလည်း တရားကို သိ၏။ ဤသို့လျှင် ဆင်းရဲသော ဒုက္ခပဋိပဒါသည်လည်း ဒန္ဓာဘိညာနှင့် ခိပ္ပါဘိညာ ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ လွယ်ကူသော သုခပဋိပဒါသည်လည်း ဒန္ဓာဘိညာနှင့် ခိပ္ပါဘိညာ ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ သတ္ဝါတို့သည်လည်း နုသောဣန္ဒြေရှိသူ (မုဒိန္ဒြေ)၊ ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသူ (တိက္ခိန္ဒြေ) ဟု နှစ်မျိုးရှိကြကုန်၏။ နုသောဣန္ဒြေရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် နှေးကွေးစွာ လွတ်မြောက်ကုန်၏၊ တရားကိုလည်း နှေးကွေးစွာ သိကုန်၏။ ထက်မြက်သောဣန္ဒြေရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လျင်မြန်စွာ လွတ်မြောက်ကုန်၏၊ တရားကိုလည်း လျင်မြန်စွာ သိကုန်၏။ ဤသည်တို့ကား ပဋိပဒါလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သံသရာမှ ထွက်မြောက်ခဲ့ပြီးသော၊ ထွက်မြောက်ဆဲဖြစ်သော သို့မဟုတ် နောင်တွင် ထွက်မြောက်ကြလတ္တံ့သော အကြင်ခပ်သိမ်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤပဋိပဒါလေးပါးတို့ဖြင့်သာလျှင် ထွက်မြောက်ကြခြင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအားဖြင့် အရိယာသူတော်စင်တို့သည် ပညာမရှိသူတို့ မှီဝဲအပ်သော၊ မလိမ္မာသော လူမိုက်တို့ အလိုရှိအပ်သော၊ ရာဂဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် တပ်မက်သူတို့၌ ကိန်းဝပ်နေသော၊ ဘဝအာရုံတို့၌ လွန်စွာနှစ်သက်တတ်သော ‘နန္ဒိ’ ဟု ဆိုအပ်သော ဘဝတဏှာကို လည်ပတ်ခြင်းမှ တားဆီးရန် (သံသရာဝဋ်မှ လွတ်ကင်းရန်) စတုက္ကမဂ် (ပဋိပဒါလေးပါး) ကို ပညတ်တော်မူကြကုန်၏။ ယင်းကို ‘နန္ဒိယာဝဋ္ဋ’ နည်း၏ ဘုံ (အခြေခံရာအရပ်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် “တဏှာနှင့် အဝိဇ္ဇာကိုလည်း သမထဖြင့်...” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၈၂. ဝေယျာကရဏေသု [Pg.94] ဟိ ယေ ကုသလာကုသလာတိ တေ ဒုဝိဓာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ – လောကဝဋ္ဋာနုသာရီ စ လောကဝိဝဋ္ဋာနုသာရီ စ. ဝဋ္ဋံ နာမ သံသာရော. ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ. ကမ္မကိလေသာ ဟေတု သံသာရဿ. တတ္ထ ကမ္မံ စေတနာ စေတသိကဉ္စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တံ ကထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? ဥပစယေန သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. တေ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ? ဒသ ဝတ္ထုကေ ကိလေသပုဉ္ဇေ. ကတမာနိ ဒသ ဝတ္ထူနိ? စတ္တာရော အာဟာရာ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ, စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, စတ္တာရော ယောဂါ, စတ္တာရော ဂန္ထာ, စတ္တာရော အာသဝါ, စတ္တာရော ဩဃာ, စတ္တာရော သလ္လာ, စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ. ပဌမေ အာဟာရေ ပဌမော ဝိပလ္လာသော, ဒုတိယေ အာဟာရေ ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော, တတိယေ အာဟာရေ တတိယော ဝိပလ္လာသော, စတုတ္ထေ အာဟာရေ စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ပဌမံ ဥပါဒါနံ. ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဒုတိယံ ဥပါဒါနံ, တတိယေ ဝိပလ္လာသေ တတိယံ ဥပါဒါနံ, စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ စတုတ္ထံ ဥပါဒါနံ. ပဌမေ ဥပါဒါနေ ပဌမော ယောဂေါ, ဒုတိယေ ဥပါဒါနေ ဒုတိယော ယောဂေါ, တတိယေ ဥပါဒါနေ တတိယော ယောဂေါ, စတုတ္ထေ ဥပါဒါနေ စတုတ္ထော ယောဂေါ. ပဌမေ ယောဂေ ပဌမော ဂန္ထော, ဒုတိယေ ယောဂေ ဒုတိယော ဂန္ထော, တတိယေ ယောဂေ တတိယော ဂန္ထော, စတုတ္ထေ ယောဂေ စတုတ္ထော ဂန္ထော, ပဌမေ ဂန္ထေ ပဌမော အာသဝေါ, ဒုတိယေ ဂန္ထေ ဒုတိယော အာသဝေါ, တတိယေ ဂန္ထေ တတိယော အာသဝေါ, စတုတ္ထေ ဂန္ထေ စတုတ္ထော အာသဝေါ. ပဌမေ အာသဝေ ပဌမော ဩဃော, ဒုတိယေ အာသဝေ ဒုတိယော ဩဃော, တတိယေ အာသဝေ တတိယော ဩဃော, စတုတ္ထေ အာသဝေ စတုတ္ထော ဩဃော. ပဌမေ ဩဃေ ပဌမော သလ္လော, ဒုတိယေ ဩဃေ ဒုတိယော သလ္လော, တတိယေ ဩဃေ တတိယော သလ္လော, စတုတ္ထေ ဩဃေ စတုတ္ထော သလ္လော. ပဌမေ သလ္လေ ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒုတိယေ သလ္လေ ဒုတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, တတိယေ သလ္လေ တတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, စတုတ္ထေ သလ္လေ စတုတ္ထီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ပဌမာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ပဌမံ အဂတိဂမနံ. ဒုတိယာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ဒုတိယံ အဂတိဂမနံ. တတိယာယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ တတိယံ အဂတိဂမနံ, စတုတ္ထိယံ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ စတုတ္ထံ အဂတိဂမနံ.

၈၂. “ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ ကုသလာကုသလာ” ဟူသော ဂါထာ၌ ပြဆိုအပ်သော သဘောတရားတို့ကို လောကဝဋ် (သံသရာ) သို့ အစဉ်လိုက်တတ်သော သံကိလေသတရား၊ လောကဝိဝဋ် (နိဗ္ဗာန်) သို့ အစဉ်လိုက်တတ်သော ဝေါဒါနတရား ဟူ၍ နှစ်ပါးသောအပြားဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်အပ်ကုန်၏။ ဝဋ်ဟူသည် သံသရာတည်း။ ဝိဝဋ်ဟူသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။ ကံနှင့် ကိလေသာတို့သည် သံသရာ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတွင် ကံကို စေတနာနှင့် စေတသိကဟူ၍ ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုကံကို ဆည်းပူးအားထုတ်မှု အခိုက်အတန့်အားဖြင့် မှတ်သားအပ်၏။ ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ဝိပလ္လာသလေးပါးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်ကုန်၏။ ထိုဝိပလ္လာသတို့ကို အဘယ်၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်ကုန်သနည်းဟူမူ - ဆယ်ပါးသော အကြောင်းဝတ္ထုရှိသော ကိလေသာအစုအဝေး၌ ရှုမြင်မှတ်သားအပ်ကုန်၏။ ဆယ်ပါးသော အကြောင်းဝတ္ထုတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အာဟာရလေးပါး၊ ဝိပလ္လာသလေးပါး၊ ဥပါဒါန်လေးပါး၊ ယောဂလေးပါး၊ ဂန္ထလေးပါး၊ အာသဝလေးပါး၊ ဩဃလေးပါး၊ သလ္လလေးပါး၊ ဝိညာဏဋ္ဌိတိလေးပါးနှင့် အဂတိဂမနလေးပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမအာဟာရ၌ ပထမဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအာဟာရ၌ ဒုတိယဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏။ တတိယအာဟာရ၌ တတိယဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထအာဟာရ၌ စတုတ္ထဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏။ ပထမဝိပလ္လာသ၌ ပထမဥပါဒါန် ဖြစ်၏။ ဒုတိယဝိပလ္လာသ၌ ဒုတိယဥပါဒါန် ဖြစ်၏။ တတိယဝိပလ္လာသ၌ တတိယဥပါဒါန် ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဝိပလ္လာသ၌ စတုတ္ထဥပါဒါန် ဖြစ်၏။ ပထမဥပါဒါန်၌ ပထမယောဂ ဖြစ်၏။ ဒုတိယဥပါဒါန်၌ ဒုတိယယောဂ ဖြစ်၏။ တတိယဥပါဒါန်၌ တတိယယောဂ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဥပါဒါန်၌ စတုတ္ထယောဂ ဖြစ်၏။ ပထမယောဂ၌ ပထမဂန္ထ ဖြစ်၏။ ဒုတိယယောဂ၌ ဒုတိယဂန္ထ ဖြစ်၏။ တတိယယောဂ၌ တတိယဂန္ထ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထယောဂ၌ စတုတ္ထဂန္ထ ဖြစ်၏။ ပထမဂန္ထ၌ ပထမအာသဝ ဖြစ်၏။ ဒုတိယဂန္ထ၌ ဒုတိယအာသဝ ဖြစ်၏။ တတိယဂန္ထ၌ တတိယအာသဝ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဂန္ထ၌ စတုတ္ထအာသဝ ဖြစ်၏။ ပထမအာသဝ၌ ပထမဩဃ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအာသဝ၌ ဒုတိယဩဃ ဖြစ်၏။ တတိယအာသဝ၌ တတိယဩဃ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထအာသဝ၌ စတုတ္ထဩဃ ဖြစ်၏။ ပထမဩဃ၌ ပထမသလ္လ ဖြစ်၏။ ဒုတိယဩဃ၌ ဒုတိယသလ္လ ဖြစ်၏။ တတိယဩဃ၌ တတိယသလ္လ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဩဃ၌ စတုတ္ထသလ္လ ဖြစ်၏။ ပထမသလ္လ၌ ပထမဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဖြစ်၏။ ဒုတိယသလ္လ၌ ဒုတိယဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဖြစ်၏။ တတိယသလ္လ၌ တတိယဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသလ္လ၌ စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဖြစ်၏။ ပထမဝိညာဏဋ္ဌိတိ၌ ပထမအဂတိဂမန ဖြစ်၏။ ဒုတိယဝိညာဏဋ္ဌိတိ၌ ဒုတိယအဂတိဂမန ဖြစ်၏။ တတိယဝိညာဏဋ္ဌိတိ၌ တတိယအဂတိဂမန ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဝိညာဏဋ္ဌိတိ၌ စတုတ္ထအဂတိဂမန ဖြစ်၏။

၈၃. တတ္ထ [Pg.95] ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ယော စ ဝိညာဏာဟာရော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယဉ္စ ကာမုပါဒါနံ ယဉ္စ ဘဝုပါဒါနံ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယဉ္စ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ယဉ္စ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမယောဂေါ, ယော စ ဘဝယောဂေါ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, ယော စ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ယော စ ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ပရာမာသကာယဂန္ထော, ယော စ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမာသဝေါ, ယော စ ဘဝါသဝေါ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ယော စ အဝိဇ္ဇာသဝေါ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ကာမောဃော, ယော စ ဘဝေါဃော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ ဒိဋ္ဌောဃော, ယော စ အဝိဇ္ဇောဃော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယော စ ရာဂသလ္လော, ယော စ ဒေါသသလ္လော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယော စ မာနသလ္လော, ယော စ မောဟသလ္လော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယာ စ ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ယာ စ ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယာ စ သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ယာ စ သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. တတ္ထ ယဉ္စ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနံ ယဉ္စ ဒေါသာ အဂတိဂမနံ, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ. ယဉ္စ ဘယာ အဂတိဂမနံ, ယဉ္စ မောဟာ အဂတိဂမနံ, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

၈၃. ထိုလေးပါးသော အာဟာရတို့တွင် ကဗဠီကာရအာဟာရ၊ ဖဿအာဟာရ ဤအာဟာရနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်း (ကိလေသာ) တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မနောသဉ္စေတနာအာဟာရ၊ ဝိညာဏအာဟာရ ဤအာဟာရနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ဝိပလ္လာသတို့တွင် မတင့်တယ်သော အသုဘ၌ တင့်တယ်၏ (သုဘ) ဟူ၍ ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်ခြင်း (ဝိပလ္လာသ)၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ၌ ချမ်းသာ၏ (သုခ) ဟူ၍ ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်ခြင်း (ဝိပလ္လာသ) ဤဝိပလ္လာသနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မမြဲသော အနိစ္စ၌ မြဲ၏ (နိစ္စ) ဟူ၍ ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်ခြင်း၊ အတ္တမဟုတ်သော အနတ္တ၌ အတ္တဟူ၍ ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်ခြင်း ဤဝိပလ္လာသနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ဥပါဒါန်တို့တွင် ကာမုပါဒါန်၊ ဘဝုပါဒါန် ဤဥပါဒါန်နှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်၊ အတ္တဝါဒုပါဒါန် ဤဥပါဒါန်နှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ယောဂတို့တွင် ကာမယောဂ၊ ဘဝယောဂ ဤယောဂနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ ဤယောဂနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ဂန္ထတို့တွင် အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ၊ ဗျာပါဒကာယဂန္ထ ဤဂန္ထနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ပရာမာသကာယဂန္ထ၊ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ ဤဂန္ထနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော အာသဝတို့တွင် ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ ဤအာသဝနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝ ဤအာသဝနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ဩဃတို့တွင် ကာမောဃ၊ ဘဝေါဃ ဤဩဃနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဒိဋ္ဌောဃ၊ အဝိဇ္ဇောဃ ဤဩဃနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော သလ္လတို့တွင် ရာဂတည်းဟူသော မြှား၊ ဒေါသတည်းဟူသော မြှား ဤသလ္လနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မာနတည်းဟူသော မြှား၊ မောဟတည်းဟူသော မြှား ဤသလ္လနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုဝိညာဏဋ္ဌိတိတို့တွင် အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ရုပ်ဟုဆိုအပ်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ၊ အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ဝေဒနာဟုဆိုအပ်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ ဤနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သညာဟုဆိုအပ်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ၊ အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သင်္ခါရဟုဆိုအပ်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ ဤနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော အဂတိဂမနတို့တွင် ချစ်သဖြင့် မလားအပ်သည်သို့ လားခြင်း (ဆန္ဒာဂတိ)၊ မုန်းသဖြင့် မလားအပ်သည်သို့ လားခြင်း (ဒေါသာဂတိ) ဤနှစ်ပါးတို့သည် တဏှာစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ကြောက်သဖြင့် မလားအပ်သည်သို့ လားခြင်း (ဘယာဂတိ)၊ တွေဝေသဖြင့် မလားအပ်သည်သို့ လားခြင်း (မောဟာဂတိ) ဤနှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

၈၄. တတ္ထ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဖဿေ အာဟာရေ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဝိညာဏေ အာဟာရေ ‘‘အနိစ္စေ [Pg.96] နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, မနောသဉ္စေတနာယ အာဟာရေ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ကာမေ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကာမုပါဒါနံ; ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အနာဂတံ ဘဝံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘဝုပါဒါနံ; တတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော သံသာရာဘိနန္ဒိနိံ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ; စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အတ္တာနံ ကပ္ပိယံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ.

၈၄. ထိုကိလေသာဝတ္ထုတို့တွင် ကဗဠီကာရအာဟာရ၌ အသုဘကို သုဘဟု ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်သော ဝိပလ္လာသကို မှတ်အပ်၏။ ဖဿအာဟာရ၌ ဒုက္ခ၌ သုခဟု ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်သော ဝိပလ္လာသကို မှတ်အပ်၏။ ဝိညာဏအာဟာရ၌ အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်သော ဝိပလ္လာသကို မှတ်အပ်၏။ မနောသဉ္စေတနာအာဟာရ၌ အနတ္တ၌ အတ္တဟု ဖောက်ပြန်စွာ သိမြင်သော ဝိပလ္လာသကို မှတ်အပ်၏။ ပထမဝိပလ္လာသ၌ တည်သောသူသည် ကာမဂုဏ်တို့ကို ပြင်းစွာစွဲလမ်း၏၊ ဤစွဲလမ်းခြင်းကို 'ကာမုပါဒါန်' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဒုတိယဝိပလ္လာသ၌ တည်သောသူသည် အနာဂတ်ဖြစ်သော ဘဝကို ပြင်းစွာစွဲလမ်း၏၊ ဤစွဲလမ်းခြင်းကို 'ဘဝုပါဒါန်' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ တတိယဝိပလ္လာသ၌ တည်သောသူသည် သံသရာ၌ အလွန်နှစ်သက်ခြင်းရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူကို ပြင်းစွာစွဲလမ်း၏၊ ဤစွဲလမ်းခြင်းကို 'ဒိဋ္ဌုပါဒါန်' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ စတုတ္ထဝိပလ္လာသ၌ တည်သောသူသည် အတ္တကို ကြံစည်စိတ်ကူး၍ ပြင်းစွာစွဲလမ်း၏၊ ဤစွဲလမ်းခြင်းကို 'အတ္တဝါဒုပါဒါန်' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

ကာမုပါဒါနေန ကာမေဟိ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမယောဂေါ; ဘဝုပါဒါနေန ဘဝေဟိ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝယောဂေါ; ဒိဋ္ဌုပါဒါနေန ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ; အတ္တဝါဒုပါဒါနေန အဝိဇ္ဇာယ သံယုဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ.

ကာမရာဂဟု ဆိုအပ်သော ကာမုပါဒါန်ဖြင့် ဝတ္ထုကာမတို့နှင့် သတ္တဝါကို ယှဉ်စပ်စေတတ်၏၊ ဤကာမရာဂကို 'ကာမယောဂ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဘဝရာဂတည်းဟူသော ဘဝုပါဒါန်ဖြင့် ဘဝတို့နှင့် သတ္တဝါကို ယှဉ်စပ်စေတတ်၏၊ ဤဘဝရာဂကို 'ဘဝယောဂ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်ဖြင့် ယုတ်မာသောအယူဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိသည် သတ္တဝါကို ယှဉ်စပ်စေတတ်၏၊ ဤယုတ်မာသော ဒိဋ္ဌိကို 'ဒိဋ္ဌိယောဂ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အတ္တဝါဒုပါဒါန်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် သတ္တဝါကို ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့် ယှဉ်စပ်စေတတ်၏၊ ဤအဝိဇ္ဇာကို 'အဝိဇ္ဇာယောဂ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

ပဌမေ ယောဂေ ဌိတော အဘိဇ္ဈာယ ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော; ဒုတိယေ ယောဂေ ဌိတော ဗျာပါဒေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော; တတိယေ ယောဂေ ဌိတော ပရာမာသေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပရာမာသကာယဂန္ထော; စတုတ္ထေ ယောဂေ ဌိတော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသေန ကာယံ ဂန္ထတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော.

ပထမယောဂ၌ တည်သောသူသည် အဘိဇ္ဈာဖြင့် နာမကာယကို စပ်ယှက်ဖွဲ့ချည်တတ်၏၊ ဤဖွဲ့ချည်ကြောင်းဖြစ်သော အဘိဇ္ဈာကို 'အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဒုတိယယောဂ၌ တည်သောသူသည် ဗျာပါဒဖြင့် နာမကာယကို ဖွဲ့ချည်တတ်၏၊ ဤဖွဲ့ချည်ကြောင်းဖြစ်သော ဗျာပါဒကို 'ဗျာပါဒကာယဂန္ထ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ တတိယယောဂ၌ တည်သောသူသည် ပရာမာသဖြင့် နာမကာယကို ဖွဲ့ချည်တတ်၏၊ ဤဖွဲ့ချည်ကြောင်းဖြစ်သော ပရာမာသကို 'ပရာမာသကာယဂန္ထ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ စတုတ္ထယောဂ၌ တည်သောသူသည် ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသဖြင့် နာမကာယကို ဖွဲ့ချည်တတ်၏၊ ဤဖွဲ့ချည်ကြောင်းဖြစ်သော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကို 'ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

တဿ ဧဝံဂန္ထိတာ ကိလေသာ အာသဝန္တိ. ကုတော စ ဝုစ္စတိ အာသဝန္တီတိ? အနုသယတော ဝါ ပရိယုဋ္ဌာနတော ဝါ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ကာမာသဝေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန ဘဝါသဝေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဤသို့ နာမကာယကို ဖွဲ့ချည်တတ်သော ကိလေသာတို့သည် အာသဝေါတရား၏ အစွမ်းဖြင့် ယိုစီးဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ယိုစီးဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း (အာသဝန္တိဟု ဆိုအပ်သနည်း) ဟူမူ - အနုသယ (ကိန်းအောင်းခြင်း) အစွမ်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပရိယုဋ္ဌာန် (ထကြွခြင်း) အစွမ်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ကိလေသာတို့သည် ယိုစီးဖြစ်ပေါ်ကုန်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဂန္ထနှင့် အာသဝတို့တွင် အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထဖြင့် ကာမာသဝသည် ပြီး၏ (ဖြစ်၏)၊ ဗျာပါဒကာယဂန္ထဖြင့် ဘဝါသဝသည် ပြီး၏၊ ပရာမာသကာယဂန္ထဖြင့် ဒိဋ္ဌာသဝသည် ပြီး၏၊ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထဖြင့် အဝိဇ္ဇာသဝသည် ပြီး၏။

တဿ ဣမေ စတ္တာရော အာသဝါ ဝေပုလ္လံ ဂတာ ဩဃာ ဘဝန္တိ. ဣတိ အာသဝဝေပုလ္လာ ဩဃဝေပုလ္လံ. တတ္ထ ကာမာသဝေန ကာမောဃော, ဘဝါသဝေန ဘဝေါဃော, ဒိဋ္ဌာသဝေန ဒိဋ္ဌောဃော, အဝိဇ္ဇာသဝေန အဝိဇ္ဇောဃော.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဤလေးပါးသော အာသဝေါတို့သည် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သော် ဩဃ (ရေယဉ်) တို့ ဖြစ်လာကုန်၏။ ဤသို့ အာသဝေါတို့ ပြန့်ပြောခြင်းကြောင့် ဩဃတို့ ပြန့်ပြောခြင်း ဖြစ်လာ၏။ ထိုအာသဝနှင့် ဩဃတို့တွင် ကာမာသဝဖြင့် ကာမောဃသည် ပြီး၏၊ ဘဝါသဝဖြင့် ဘဝေါဃသည် ပြီး၏၊ ဒိဋ္ဌာသဝဖြင့် ဒိဋ္ဌောဃသည် ပြီး၏၊ အဝိဇ္ဇာသဝဖြင့် အဝိဇ္ဇောဃသည် ပြီး၏။

တဿ ဣမေ စတ္တာရော ဩဃာ အနုသယသဟဂတာ အဇ္ဈာသယံ အနုပဝိဋ္ဌာ ဟဒယံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ, တေန ဝုစ္စန္တိ သလ္လာဣတိ. တတ္ထ ကာမောဃေန ရာဂသလ္လော, ဘဝေါဃေန ဒေါသသလ္လော, ဒိဋ္ဌောဃေန မာနသလ္လော, အဝိဇ္ဇောဃေန မောဟသလ္လော.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဤလေးပါးသော ဩဃတို့သည် အနုသယအဖြစ်ဖြင့် ယှဉ်တွဲလျက် စိတ်အစဉ်သို့ ဝင်ရောက်ကာ နှလုံးကို ထိခိုက်၍ တည်ရှိနေကုန်၏၊ ထိုသို့ စိတ်နှလုံးကို ထိခိုက်စူးဝင်လျက် တည်ရှိနေသောကြောင့် မြှား (သလ္လ) တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ထိုဩဃနှင့် သလ္လတို့တွင် ကာမောဃဖြင့် ရာဂတည်းဟူသော မြှားသည် ပြီး၏၊ ဘဝေါဃဖြင့် ဒေါသတည်းဟူသော မြှားသည် ပြီး၏၊ ဒိဋ္ဌောဃဖြင့် မာနတည်းဟူသော မြှားသည် ပြီး၏၊ အဝိဇ္ဇောဃဖြင့် မောဟတည်းဟူသော မြှားသည် ပြီး၏။

တဿ [Pg.97] ဣမေဟိ စတူဟိ သလ္လေဟိ ပရိယာဒိန္နံ ဝိညာဏံ စတူသု ဓမ္မေသု သဏ္ဌဟတိ ရူပေ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု. တတ္ထ ရာဂသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မာနသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေန သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဤလေးပါးသော မြှားတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ လွှမ်းမိုးအပ်သော ဝိညာဉ်သည် တရားလေးပါးတို့၌ တည်၏၊ အဘယ်လေးပါးသော တရားတို့၌ တည်သနည်းဟူမူ - ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရတို့၌ တည်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ရာဂမြှားကြောင့် တဏှာဖြင့် သွန်းဖျန်းအပ်သော ဝိညာဉ်ဖြင့် ရုပ်သို့ ကပ်ရောက်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ (ရူပူပဂဝိညာဏဋ္ဌိတိ) ဖြစ်၏။ ဒေါသမြှားကြောင့် တဏှာဖြင့် သွန်းဖျန်းအပ်သော ဝိညာဉ်ဖြင့် ဝေဒနာသို့ ကပ်ရောက်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ (ဝေဒနူပဂဝိညာဏဋ္ဌိတိ) ဖြစ်၏။ မာနမြှားကြောင့် တဏှာဖြင့် သွန်းဖျန်းအပ်သော ဝိညာဉ်ဖြင့် သညာသို့ ကပ်ရောက်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ (သညူပဂဝိညာဏဋ္ဌိတိ) ဖြစ်၏။ မောဟမြှားကြောင့် တဏှာဖြင့် သွန်းဖျန်းအပ်သော ဝိညာဉ်ဖြင့် သင်္ခါရသို့ ကပ်ရောက်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ (သင်္ခါရူပဂဝိညာဏဋ္ဌိတိ) ဖြစ်၏။

တဿ ဣမာဟိ စတူဟိ ဝိညာဏဋ္ဌိတီဟိ ဥပတ္ထဒ္ဓံ ဝိညာဏံ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. တတ္ထ ရာဂေန ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသေန ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဘယေန ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟေန မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. ဣတိ ခေါ တဉ္စ ကမ္မံ ဣမေ စ ကိလေသာ, ဧသ ဟေတု သံသာရဿ, ဧဝံ သဗ္ဗေ ကိလေသာ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဤလေးပါးသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာတို့ဖြင့် ထောက်ကူအပ်သော ဝိညာဉ်သည် တရားလေးပါးတို့ဖြင့် အဂတိ (မလားအပ်သောလမ်း) သို့ လား၏၊ ဆန္ဒာဂတိ (ချစ်သဖြင့် လမ်းမှားလိုက်ခြင်း)၊ ဒေါသာဂတိ (မုန်းသဖြင့် လမ်းမှားလိုက်ခြင်း)၊ ဘယာဂတိ (ကြောက်သဖြင့် လမ်းမှားလိုက်ခြင်း)၊ မောဟာဂတိ (တွေဝေသဖြင့် လမ်းမှားလိုက်ခြင်း) တို့သို့ ရောက်၏။ ထိုအဂတိတို့တွင် ရာဂကြောင့် ဆန္ဒာဂတိသို့ လား၏၊ ဒေါသကြောင့် ဒေါသာဂတိသို့ လား၏၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း (ဘယ) ကြောင့် ဘယာဂတိသို့ လား၏၊ မောဟကြောင့် မောဟာဂတိသို့ လား၏။ ဤသို့လျှင် ထိုရှေး၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကံသည်လည်းကောင်း၊ ဤဆယ်ပါးသော ဝတ္ထုရှိသော ကိလေသာတို့သည်လည်းကောင်း သံသရာ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ဝိပလ္လာသလေးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်ကုန်၏။

၈၅. တတ္ထ ဣမာ စတဿော ဒိသာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ကာမုပါဒါနံ, ကာမယောဂေါ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ကာမာသဝေါ, ကာမောဃော, ရာဂသလ္လော, ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဆန္ဒာ အဂတိဂမနန္တိ ပဌမာ ဒိသာ.

၈၅. ထိုတရားတို့၌ ဤလေးပါးသော ဒေသ (ဒိသာ) တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ကဗဠီကာရအာဟာရ၊ အသုဘ၌ သုဘဟူသော ဝိပလ္လာသ၊ ကာမုပါဒါန်၊ ကာမယောဂ၊ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ၊ ကာမာသဝ၊ ကာမောဃ၊ ရာဂတည်းဟူသော မြှား၊ ရုပ်သို့ ကပ်ရောက်သော ဝိညာဉ်၏တည်ရာ၊ ချစ်သဖြင့် မလားအပ်သည်သို့ လားခြင်း ဤတရားတို့သည် ပထမဒေသ (ပထမဒိသာ) ဖြစ်ကုန်၏။

ဖဿော အာဟာရော, ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဘဝုပါဒါနံ, ဘဝယောဂေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထော, ဘဝါသဝေါ, ဘဝေါဃော, ဒေါသသလ္လော, ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသာ အဂတိဂမနန္တိ ဒုတိယာ ဒိသာ.

ဖဿအာဟာရ၊ ဒုက္ခ၌ သုခဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'၊ ဘဝုပါဒါန်၊ ဘဝယောဂ၊ ဗျာပါဒကာယဂန္ထ၊ ဘဝါသဝ၊ ဘဝေါဃ၊ ဒေါသတည်းဟူသော မြှား၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ဝေဒနာဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာ၊ မုန်းသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဒေါသာဂတိ)၊ ဤတရားတို့သည် ဒုတိယအရပ် (ဒုတိယဒိသာ) မည်ကုန်၏။

ဝိညာဏာဟာရော ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ ပရာမာသကာယဂန္ထော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဒိဋ္ဌောဃော, မာနသလ္လော, သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဘယာ အဂတိဂမနန္တိ တတိယာ ဒိသာ.

ဝိညာဏအာဟာရ၊ အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'၊ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်၊ ဒိဋ္ဌိယောဂ၊ ပရာမာသကာယဂန္ထ၊ ဒိဋ္ဌာသဝ၊ ဒိဋ္ဌောဃ၊ မာနဟူသော မြှား၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သညာဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာ၊ ကြောက်သဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဘယာဂတိ)၊ ဤတရားတို့သည် တတိယအရပ် (တတိယဒိသာ) မည်ကုန်၏။

မနောသဉ္စေတနာဟာရော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အဝိဇ္ဇောဃော, မောဟသလ္လော, သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟာ အဂတိဂမနန္တိ စတုတ္ထီ ဒိသာ.

မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ အနတ္တ၌ အတ္တဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'၊ အတ္တဝါဒုပါဒါန်၊ အဝိဇ္ဇာယောဂ၊ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ၊ အဝိဇ္ဇာသဝ၊ အဝိဇ္ဇောဃ၊ မောဟဟူသော မြှား၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သင်္ခါရဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာ၊ တွေဝေသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (မောဟာဂတိ)၊ ဤတရားတို့သည် စတုတ္ထအရပ် (စတုတ္ထဒိသာ) မည်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ကာမုပါဒါနံ, ကာမယောဂေါ, အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော, ကာမာသဝေါ[Pg.98], ကာမောဃော, ရာဂသလ္လော, ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနန္တိ, ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

ထိုအာဟာရ စသည်တို့တွင် အကြင်ကဗဠီကာရအာဟာရလည်းကောင်း၊ အကြင်အသုဘ၌ သုဘဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'လည်းကောင်း၊ အကြင်ကာမုပါဒါန်လည်းကောင်း၊ အကြင်ကာမယောဂလည်းကောင်း၊ အကြင်အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထလည်းကောင်း၊ အကြင်ကာမာသဝလည်းကောင်း၊ အကြင်ကာမောဃလည်းကောင်း၊ အကြင်ရာဂဟူသော မြှားလည်းကောင်း၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ရုပ်ဟူသော အကြင်ဝိညာဉ်၏ တည်ရာလည်းကောင်း၊ ချစ်သဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဆန္ဒာဂတိ) လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် တူညီ၏၊ အသုံးအနှုန်း သဒ္ဒါမျှသာ ထူးခြား၏။ ဤတရားတို့သည် ရာဂစရိုက် ထူပြောသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကပ်၍ ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရား (ဥပက္ကိလေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ဖဿော အာဟာရော ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဘဝုပါဒါနံ, ဘဝယောဂေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထော, ဘဝါသဝေါ, ဘဝေါဃော, ဒေါသသလ္လော, ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဒေါသာ အဂတိဂမနန္တိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ, ဣမေ ဒေါသစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ.

ထိုအာဟာရ စသည်တို့တွင် အကြင်ဖဿအာဟာရလည်းကောင်း၊ အကြင်ဒုက္ခ၌ သုခဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'လည်းကောင်း၊ အကြင်ဘဝုပါဒါန်လည်းကောင်း၊ အကြင်ဘဝယောဂလည်းကောင်း၊ အကြင်ဗျာပါဒကာယဂန္ထလည်းကောင်း၊ အကြင်ဘဝါသဝလည်းကောင်း၊ အကြင်ဘဝေါဃလည်းကောင်း၊ အကြင်ဒေါသဟူသော မြှားလည်းကောင်း၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ဝေဒနာဟူသော အကြင်ဝိညာဉ်၏ တည်ရာလည်းကောင်း၊ မုန်းသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဒေါသာဂတိ) လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် တူညီ၏၊ အသုံးအနှုန်း သဒ္ဒါမျှသာ ထူးခြား၏။ ဤတရားတို့သည် ဒေါသစရိုက် ထူပြောသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကပ်၍ ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရား (ဥပက္ကိလေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ဝိညာဏာဟာရော ယော စ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဒိဋ္ဌောဃော, မာနသလ္လော, သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, ဘယာ အဂတိဂမနန္တိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ မန္ဒဿ ဥပက္ကိလေသာ.

ထိုအာဟာရ စသည်တို့တွင် အကြင်ဝိညာဏအာဟာရလည်းကောင်း၊ အကြင်အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'လည်းကောင်း၊ အကြင်ဒိဋ္ဌုပါဒါန်လည်းကောင်း၊ အကြင်ဒိဋ္ဌိယောဂလည်းကောင်း၊ အကြင်ပရာမာသကာယဂန္ထလည်းကောင်း၊ အကြင်ဒိဋ္ဌာသဝလည်းကောင်း၊ အကြင်ဒိဋ္ဌောဃလည်းကောင်း၊ အကြင်မာနဟူသော မြှားလည်းကောင်း၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သညာဟူသော အကြင်ဝိညာဉ်၏ တည်ရာလည်းကောင်း၊ ကြောက်သဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဘယာဂတိ) လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် တူညီ၏၊ အသုံးအနှုန်း သဒ္ဒါမျှသာ ထူးခြား၏။ ဤတရားတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိ၍ နုံ့နှေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကပ်၍ ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရား (ဥပက္ကိလေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော ယော စ ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ, အဝိဇ္ဇောဃော, မောဟသလ္လော, သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ, မောဟာ အဂတိဂမနန္တိ, ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ဥဒတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ.

ထိုအာဟာရ စသည်တို့တွင် အကြင်မနောသဉ္စေတနာဟာရလည်းကောင်း၊ အကြင်အနတ္တ၌ အတ္တဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု 'ဝိပလ္လာသ'လည်းကောင်း၊ အကြင်အတ္တဝါဒုပါဒါန်လည်းကောင်း၊ အကြင်အဝိဇ္ဇာယောဂလည်းကောင်း၊ အကြင်ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထလည်းကောင်း၊ အကြင်အဝိဇ္ဇာသဝလည်းကောင်း၊ အကြင်အဝိဇ္ဇောဃလည်းကောင်း၊ အကြင်မောဟဟူသော မြှားလည်းကောင်း၊ အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော သင်္ခါရဟူသော အကြင်ဝိညာဉ်၏ တည်ရာလည်းကောင်း၊ တွေဝေသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (မောဟာဂတိ) လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် တူညီ၏၊ အသုံးအနှုန်း သဒ္ဒါမျှသာ ထူးခြား၏။ ဤတရားတို့သည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်ရှိ၍ ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကပ်၍ ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရား (ဥပက္ကိလေသ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိညာဏာဟာရော သုညတာယ, မနောသဉ္စေတနာဟာရော အနိမိတ္တေန, တတ္ထ ယော စ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ယော စ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော, ဣမေ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော သုညတာယ, ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမုပါဒါနဉ္စ ဘဝုပါဒါနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သုညတာယ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမယောဂေါ စ ဘဝယောဂေါ စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌိယောဂေါ သုညတာယ, အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော စ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော စ အပ္ပဏိဟိတေန [Pg.99] ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ပရာမာသကာယဂန္ထော သုညတာယ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော အနိမိတ္တေန.

ထိုတရားတို့တွင် အကြင်ကဗဠီကာရအာဟာရနှင့် ဖဿအာဟာရဟူသော ဤအာဟာရနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း (ပရိညာ) သို့ ရောက်ကုန်၏။ ဝိညာဏအာဟာရသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် အကြင်အသုဘ၌ သုဘဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု ဝိပလ္လာသနှင့် အကြင်ဒုက္ခ၌ သုခဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု ဝိပလ္လာသဟူသော ဤဝိပလ္လာသနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု ဝိပလ္လာသသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ အနတ္တ၌ အတ္တဟု ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်ထင်မှု ဝိပလ္လာသသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ကာမုပါဒါန်နှင့် ဘဝုပါဒါန်ဟူသော ဤဥပါဒါန်နှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အတ္တဝါဒုပါဒါန်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ကာမယောဂနှင့် ဘဝယောဂဟူသော ဤယောဂနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိယောဂသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဝိဇ္ဇာယောဂသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထနှင့် ဗျာပါဒကာယဂန္ထဟူသော ဤဂန္ထနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ပရာမာသကာယဂန္ထသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

တတ္ထ ကာမာသဝေါ စ ဘဝါသဝေါ စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌာသဝေါ သုညတာယ, အဝိဇ္ဇာသဝေါ အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ကာမောဃော စ ဘဝေါဃော စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဒိဋ္ဌောဃော သုညတာယ, အဝိဇ္ဇောဃော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ရာဂသလ္လော စ ဒေါသသလ္လော စ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, မာနသလ္လော သုညတာယ, မောဟသလ္လော အနိမိတ္တေန. တတ္ထ ရူပူပဂါ စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဝေဒနူပဂါ စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, သညူပဂါ သုညတာယ, သင်္ခါရူပဂါ အနိမိတ္တေန.

ထိုတရားတို့တွင် ကာမာသဝနှင့် ဘဝါသဝဟူသော ဤအာသဝနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌာသဝသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဝိဇ္ဇာသဝသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ကာမောဃနှင့် ဘဝေါဃဟူသော ဤဩဃနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဒိဋ္ဌောဃသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဝိဇ္ဇောဃသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ရာဂတည်းဟူသော မြှားနှင့် ဒေါသတည်းဟူသော မြှားဟူသော ဤတရားတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ မာနဟူသော မြှားသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ မောဟဟူသော မြှားသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုတရားတို့တွင် အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ရုပ်ဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာနှင့် ဝေဒနာဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာဟူသော ဤဝိညာဏဋ္ဌိတိနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း (ပရိညာ) သို့ ရောက်ကုန်၏။ သညာဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ သင်္ခါရဟူသော ဝိညာဉ်၏ တည်ရာသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

တတ္ထ ဆန္ဒာ စ အဂတိဂမနံ ဒေါသာ စ အဂတိဂမနံ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ဘယာ အဂတိဂမနံ သုညတာယ, မောဟာ အဂတိဂမနံ အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေန ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ သဗ္ဗေ လောကဝဋ္ဋာနုသာရိနော ဓမ္မာ နိယျန္တိ. တေ လောကာ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ.

ထိုတရားတို့တွင် ချစ်သဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဆန္ဒာဂတိ) နှင့် မုန်းသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဒေါသာဂတိ) ဟူသော ဤအဂတိတရားနှစ်ပါးတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ကြောက်သဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (ဘယာဂတိ) သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ တွေဝေသဖြင့် မလားအပ်သောလမ်းသို့ လားခြင်း (မောဟာဂတိ) သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခဖြင့် ပယ်စွန့်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤသို့လျှင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အပြားရှိကုန်သော၊ လောကဝဋ်သို့ စဉ်လျောက်၍ ဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တရားတို့သည် သုံးပါးသော ဝိမောက္ခမုခတို့ဖြင့် ထိုသုံးပါးသော လောကတည်းဟူသော ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။

၈၆. တတြိဒံ နိယျာနံ –

၈၆. ထို (ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းဟူသော) စကား၌ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတရားသည် ဤသို့ ဖြစ်၏ -

စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ ဈာနာနိ, စတ္တာရော ဝိဟာရာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ, စတဿော သမာဓိဘာဝနာ, စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတဿော အပ္ပမာဏာ.

ကျင့်စဉ် (ပဋိပဒါ) လေးပါး၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ ဈာန်လေးပါး၊ ဝိဟာရတရားလေးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါး၊ အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား (အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မ) လေးပါး၊ အဓိဋ္ဌာန်လေးပါး၊ သမာဓိပွားများခြင်းလေးပါး၊ သုခအစု၏ အစီးအပွားဖြစ်သော တရားလေးပါး၊ အပပ္မညာတရားလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ, ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ. ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပဌမံ ဈာနံ, ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ဒုတိယံ ဈာနံ, တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ တတိယံ ဈာနံ. စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ စတုတ္ထံ ဈာနံ. ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော, ဒုတိယံ ဈာနံ ဒုတိယော ဝိဟာရော, တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော, စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော. ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ, ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ, တတိယော ဝိဟာရော တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ. ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော, ဒုတိယံ ဒုတိယော, တတိယံ တတိယော, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပဌမံ [Pg.100] အဓိဋ္ဌာနံ, ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဒုတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ, တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော တတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ, စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော စတုတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ. ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပဌမာ သမာဓိဘာဝနာ, ဒုတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ ဒုတိယာ သမာဓိဘာဝနာ, တတိယံ အဓိဋ္ဌာနံ တတိယာ သမာဓိဘာဝနာ, စတုတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ စတုတ္ထီ သမာဓိဘာဝနာ. ပဌမာ သမာဓိဘာဝနာ ပဌမော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, ဒုတိယာ သမာဓိဘာဝနာ ဒုတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, တတိယာ သမာဓိဘာဝနာ တတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော, စတုတ္ထီ သမာဓိဘာဝနာ စတုတ္ထော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော. ပဌမော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော ပဌမံ အပ္ပမာဏံ, ဒုတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော ဒုတိယံ အပ္ပမာဏံ, တတိယော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော တတိယံ အပ္ပမာဏံ, စတုတ္ထော သုခဘာဂိယော ဓမ္မော စတုတ္ထံ အပ္ပမာဏံ. ပဌမာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ. ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ပဌမံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဒုတိယံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တတိယံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော စတုတ္ထံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ.

ပထမအကျင့်သည် ပထမသတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ဒုတိယအကျင့်သည် ဒုတိယသတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ တတိယအကျင့်သည် တတိယသတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ စတုတ္ထအကျင့်သည် စတုတ္ထသတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ပထမသတိပဋ္ဌာန်သည် ပထမဈာန် ဖြစ်၏။ ဒုတိယသတိပဋ္ဌာန်သည် ဒုတိယဈာန် ဖြစ်၏။ တတိယသတိပဋ္ဌာန်သည် တတိယဈာန် ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသတိပဋ္ဌာန်သည် စတုတ္ထဈာန် ဖြစ်၏။ ပထမဈာန်သည် ပထမဝိဟာရတရား ဖြစ်၏။ ဒုတိယဈာန်သည် ဒုတိယဝိဟာရတရား ဖြစ်၏။ တတိယဈာန်သည် တတိယဝိဟာရတရား ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဈာန်သည် စတုတ္ထဝိဟာရတရား ဖြစ်၏။ ပထမဝိဟာရတရားသည် ပထမသမ္မပ္ပဓာန် ဖြစ်၏။ ဒုတိယဝိဟာရတရားသည် ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန် ဖြစ်၏။ တတိယဝိဟာရတရားသည် တတိယသမ္မပ္ပဓာန် ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဝိဟာရတရားသည် စတုတ္ထသမ္မပ္ပဓာန် ဖြစ်၏။ ပထမသမ္မပ္ပဓာန်သည် ပထမမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား ဖြစ်၏။ ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန်သည် ဒုတိယမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား ဖြစ်၏။ တတိယသမ္မပ္ပဓာန်သည် တတိယမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသမ္မပ္ပဓာန်သည် စတုတ္ထမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား ဖြစ်၏။ ပထမမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရားသည် ပထမအဓိဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ဒုတိယမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရားသည် ဒုတိယအဓိဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ တတိယမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရားသည် တတိယအဓိဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ စတုတ္ထမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရားသည် စတုတ္ထအဓိဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။ ပထမအဓိဋ္ဌာန်သည် ပထမသမာဓိဘာဝနာ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအဓိဋ္ဌာန်သည် ဒုတိယသမာဓိဘာဝနာ ဖြစ်၏။ တတိယအဓိဋ္ဌာန်သည် တတိယသမာဓိဘာဝနာ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထအဓိဋ္ဌာန်သည် စတုတ္ထသမာဓိဘာဝနာ ဖြစ်၏။ ပထမသမာဓိဘာဝနာသည် ပထမသုခဘာဂိယတရား ဖြစ်၏။ ဒုတိယသမာဓိဘာဝနာသည် ဒုတိယသုခဘာဂိယတရား ဖြစ်၏။ တတိယသမာဓိဘာဝနာသည် တတိယသုခဘာဂိယတရား ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသမာဓိဘာဝနာသည် စတုတ္ထသုခဘာဂိယတရား ဖြစ်၏။ ပထမသုခဘာဂိယတရားသည် ပထမအပ္ပမာဏတရား ဖြစ်၏။ ဒုတိယသုခဘာဂိယတရားသည် ဒုတိယအပ္ပမာဏတရား ဖြစ်၏။ တတိယသုခဘာဂိယတရားသည် တတိယအပ္ပမာဏတရား ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသုခဘာဂိယတရားသည် စတုတ္ထအပ္ပမာဏတရား ဖြစ်၏။ ပထမအကျင့်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပထမသတိပဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဒုတိယအကျင့်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဒုတိယသတိပဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ တတိယအကျင့်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် တတိယသတိပဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ စတုတ္ထအကျင့်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စတုတ္ထသတိပဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ ပထမသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပထမဈာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဒုတိယသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဒုတိယဈာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ တတိယသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် တတိယဈာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ စတုတ္ထသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စတုတ္ထဈာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။

ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ပဌမံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဒုတိယံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, တတိယံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ တတိယံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ စတုတ္ထံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ. ပဌမော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒံ ပရိပူရေတိ, ဒုတိယော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ပရိပူရေတိ, တတိယော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပာဒံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိံ အသမ္မောသံ ဘိယျောဘာဝံ ပရိပူရေတိ. ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ မာနပ္ပဟာနံ [Pg.101] ပရိပူရေတိ, ဒုတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အာလယသမုဂ္ဃာတံ ပရိပူရေတိ, တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ပရိပူရေတိ, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဘဝူပသမံ ပရိပူရေတိ. မာနပ္ပဟာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, အာလယသမုဂ္ဃာတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ပညာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ဘဝူပသမော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ. သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဆန္ဒသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဝီရိယသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ပညာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ စိတ္တသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ဝီမံသာသမာဓိံ ပရိပူရေတိ. ဆန္ဒသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဝီရိယသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော တပံ ပရိပူရေတိ, စိတ္တသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဗုဒ္ဓိံ ပရိပူရေတိ, ဝီမံသာသမာဓိ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂံ ပရိပူရေတိ. ဣန္ဒြိယသံဝရော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော မေတ္တံ ပရိပူရေတိ, တပေါ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ကရုဏံ ပရိပူရေတိ, ဗုဒ္ဓိ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မုဒိတံ ပရိပူရေတိ, သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ဥပေက္ခံ ပရိပူရေတိ.

ပထမဈာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပထမဝိဟာရတရားကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဒုတိယဝိဟာရတရားကို ပြည့်စုံစေ၏။ တတိယဈာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် တတိယဝိဟာရတရားကို ပြည့်စုံစေ၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စတုတ္ထဝိဟာရတရားကို ပြည့်စုံစေ၏။ ပထမဝိဟာရတရားကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် မဖြစ်သေးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့၏ မဖြစ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဒုတိယဝိဟာရတရားကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဖြစ်ပြီးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ တတိယဝိဟာရတရားကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ စတုတ္ထဝိဟာရတရားကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ တည်တံ့ခြင်း၊ မပျက်စီးခြင်း၊ လွန်စွာတိုးပွားခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ ပထမသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် မာန်ကိုပယ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် တပ်မက်ခြင်းကို အမြစ်ပြတ်နုတ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ တတိယသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ စတုတ္ထသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဘဝငြိမ်းခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ မာန်ကိုပယ်ခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ တပ်မက်ခြင်းကို အမြစ်ပြတ်နုတ်ခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စာဂအဓိဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပညာအဓိဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဘဝငြိမ်းခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဥပသမအဓိဋ္ဌာန်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဆန္ဒသမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၏။ စာဂအဓိဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဝီရိယသမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၏။ ပညာအဓိဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စိတ္တသမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဥပသမအဓိဋ္ဌာန်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဝီမံသာသမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဆန္ဒသမာဓိကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဣန္ဒြေစောင့်စည်းခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဝီရိယသမာဓိကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် အကျင့်တပတရားကို ပြည့်စုံစေ၏။ စိတ္တသမာဓိကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဗုဒ္ဓိဉာဏ်ကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဝီမံသာသမာဓိကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဣန္ဒြေစောင့်စည်းခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် မေတ္တာကို ပြည့်စုံစေ၏။ အကျင့်တပတရားကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ကရုဏာကို ပြည့်စုံစေ၏။ ဗုဒ္ဓိဉာဏ်ကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် မုဒိတာကို ပြည့်စုံစေ၏။ ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ပွားများအပ်၊ အကြိမ်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဥပေက္ခာကို ပြည့်စုံစေ၏။

၈၇. တတ္ထ ဣမာ စတဿော ဒိသာ ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမော သမ္မပ္ပဓာနော ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဆန္ဒသမာဓိ ဣန္ဒြိယသံဝရော မေတ္တာ ဣတိ ပဌမာ ဒိသာ.

၈၇. ထိုတရားတို့တွင် ဤသို့ဆိုလတ္တံ့သော လေးပါးသော အရပ် (ဒိသာ) တို့ကို သိအပ်၏။ ပထမအကျင့်၊ ပထမသတိပဋ္ဌာန်၊ ပထမဈာန်၊ ပထမဝိဟာရတရား၊ ပထမသမ္မပ္ပဓာန်၊ ပထမမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်၊ ဆန္ဒသမာဓိ၊ ဣန္ဒြေစောင့်စည်းခြင်း၊ မေတ္တာ—ဤတရားတို့သည် ပထမအရပ် (ပထမဒိသာ) ဖြစ်၏။

ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယော သမ္မပ္ပဓာနော ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဘဝါဓိဋ္ဌာနံ ဝီရိယသမာဓိ တပေါ ကရုဏာ ဣတိ ဒုတိယာ ဒိသာ.

ဒုတိယအကျင့်၊ ဒုတိယသတိပဋ္ဌာန်၊ ဒုတိယဝိဟာရတရား၊ ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန်၊ ဒုတိယမြောက် အံ့ဖွယ်သရဲဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ ဘဝအဓိဋ္ဌာန်၊ ဝီရိယသမာဓိ၊ အကျင့်တပတရား၊ ကရုဏာ—ဤတရားတို့သည် ဒုတိယအရပ် (ဒုတိယဒိသာ) ဖြစ်၏။

တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယော သတိပဋ္ဌာနော တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော တတိယော သမ္မပ္ပဓာနော တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပညာဓိဋ္ဌာနံ စိတ္တသမာဓိ ဗုဒ္ဓိ မုဒိတာ ဣတိ တတိယာ ဒိသာ.

သုံးခုမြောက်သော အကျင့်၊ သုံးခုမြောက်သော သတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ တတိယဈာန်၊ သုံးခုမြောက်သော ဝိဟာရတရား၊ သုံးခုမြောက်သော သမ္မပ္ပဓာန်၊ သုံးခုမြောက်သော အံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ ပညာတည်းဟူသော တည်ရာ၊ စိတ်ကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဗောဇ္ဈင်၏ပွားခြင်းတည်းဟူသော သုခဘာဂိယတရား၊ မုဒိတာ ဤတရားတို့သည် တတိယဒိသာ (သုံးခုမြောက်သော အရပ်) ဖြစ်ကုန်၏။

စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထော သမ္မပ္ပဓာနော စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဝီမံသာသမာဓိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာ ဣတိ စတုတ္ထီ ဒိသာ.

လေးခုမြောက်သော အကျင့်၊ လေးခုမြောက်သော သတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ စတုတ္ထဈာန်၊ လေးခုမြောက်သော ဝိဟာရတရား၊ လေးခုမြောက်သော သမ္မပ္ပဓာန်၊ လေးခုမြောက်သော အံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ ကိလေသာတို့၏ ငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော တည်ရာ၊ ဝီမံသကို အကြီးပြု၍ ဖြစ်သော သမာဓိ၊ ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်ရာ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော သုခဘာဂိယတရား၊ ဥပေက္ခာ ဤတရားတို့သည် စတုတ္ထဒိသာ (လေးခုမြောက်သော အရပ်) ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ [Pg.102] ပဌမာ ပဋိပဒါ ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ပဌမံ ဈာနံ ပဌမော ဝိဟာရော ပဌမော သမ္မပ္ပဓာနော ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ ဆန္ဒသမာဓိ ဣန္ဒြိယသံဝရော, မေတ္တာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘေသဇ္ဇံ.

ထိုတရားတို့တွင် ပထမအကျင့်၊ ပထမသတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ ပထမဈာန်၊ ပထမဝိဟာရတရား၊ ပထမသမ္မပ္ပဓာန်၊ ပထမအံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ သစ္စာတည်းဟူသော တည်ရာ၊ ဆန္ဒကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းတည်းဟူသော သုခဘာဂိယတရား၊ မေတ္တာ ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် အတူတူပင် ဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါ (အသုံးအနှုန်း) သာလျှင် ကွဲပြားခြားနား၏။ ဤတရားသည် ရာဂစရိုက်များသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စင်ကြယ်ကြောင်း ဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏။

ဒုတိယာ ပဋိပဒါ ဒုတိယော သတိပဋ္ဌာနော ဒုတိယံ ဈာနံ ဒုတိယော ဝိဟာရော ဒုတိယော သမ္မပ္ပဓာနော ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ ဝီရိယသမာဓိ တပေါ ကရုဏာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒေါသစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘေသဇ္ဇံ.

ဒုတိယအကျင့်၊ ဒုတိယသတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ ဒုတိယဝိဟာရတရား၊ ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန်၊ ဒုတိယအံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ စွန့်ကြဲခြင်းတည်းဟူသော တည်ရာ၊ ဝီရိယကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိ၊ အကျင့်တည်းဟူသော ကောင်းမှုကုသိုလ် သုခဘာဂိယတရား၊ ကရုဏာ ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် အတူတူပင် ဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါ (အသုံးအနှုန်း) သာလျှင် ကွဲပြားခြားနား၏။ ဤတရားသည် ဒေါသစရိုက်များသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စင်ကြယ်ကြောင်း ဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏။

တတိယာ ပဋိပဒါ တတိယော သတိပဋ္ဌာနော တတိယံ ဈာနံ တတိယော ဝိဟာရော တတိယော သမ္မပ္ပဓာနော တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပညာဓိဋ္ဌာနံ စိတ္တသမာဓိ ဗုဒ္ဓိ မုဒိတာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ မန္ဒဿ ဘေသဇ္ဇံ.

တတိယအကျင့်၊ တတိယသတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ တတိယဈာန်၊ တတိယဝိဟာရတရား၊ တတိယသမ္မပ္ပဓာန်၊ တတိယအံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ ပညာတည်းဟူသော တည်ရာ၊ စိတ်ကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဗောဇ္ဈင်၏ပွားခြင်းတည်းဟူသော သုခဘာဂိယတရား၊ မုဒိတာ ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် အတူတူပင် ဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါ (အသုံးအနှုန်း) သာလျှင် ကွဲပြားခြားနား၏။ ဤတရားသည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်များသော ဉာဏ်နုံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စင်ကြယ်ကြောင်း ဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏။

စတုတ္ထီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထော သတိပဋ္ဌာနော စတုတ္ထံ ဈာနံ စတုတ္ထော ဝိဟာရော စတုတ္ထော သမ္မပ္ပဓာနော စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဝီမံသာသမာဓိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဥပေက္ခာ ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ဧကော အတ္ထော, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ. ဣဒံ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ဥဒတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ.

စတုတ္ထအကျင့်၊ စတုတ္ထသတိပ္ပဋ္ဌာန်၊ စတုတ္ထဈာန်၊ စတုတ္ထဝိဟာရတရား၊ စတုတ္ထသမ္မပ္ပဓာန်၊ စတုတ္ထအံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရား၊ ကိလေသာတို့၏ ငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော တည်ရာ၊ ဝီမံသကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိ၊ ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်ရာ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော သုခဘာဂိယတရား၊ ဥပေက္ခာ ဤဆယ်ပါးသော သုတ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် အတူတူပင် ဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါ (အသုံးအနှုန်း) သာလျှင် ကွဲပြားခြားနား၏။ ဤတရားသည် ဒိဋ္ဌိစရိုက်များသော ဉာဏ်ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စင်ကြယ်ကြောင်း ဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ဒုက္ခာ စ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဒုက္ခာ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုပဋိပဒါလေးပါးတို့တွင် ဆင်းရဲသော အကျင့် နှေးသော အသိဉာဏ် (ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ) နှင့် ဆင်းရဲသော အကျင့် လျင်မြန်သော အသိဉာဏ် (ဒုက္ခာပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ) တို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ ချမ်းသာသော အကျင့် နှေးသော အသိဉာဏ် (သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ) သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ချမ်းသာသော အကျင့် လျင်မြန်သော အသိဉာဏ် (သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ) သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကာယေ ကာယာနုပဿိတာ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿိတာ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿိတာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ. ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿိတာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့တွင် ကိုယ်ကာယ၌ ရှုမှတ်သော ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်နှင့် ဝေဒနာတို့၌ ရှုမှတ်သော ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်တို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ စိတ်၌ ရှုမှတ်သော စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတရားတို့၌ ရှုမှတ်သော ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ပဌမဉ္စ ဈာနံ ဒုတိယဉ္စ ဈာနံ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယံ ဈာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထံ ဈာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုဈာန်လေးပါးတို့တွင် ပထမဈာန်နှင့် ဒုတိယဈာန်တို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ တတိယဈာန်သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဈာန်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ပဌမော စ ဝိဟာရော ဒုတိယော စ ဝိဟာရော အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယော ဝိဟာရော သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထော ဝိဟာရော အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုဝိဟာရတရားလေးပါးတို့တွင် ပထမဝိဟာရတရားနှင့် ဒုတိယဝိဟာရတရားတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ တတိယဝိဟာရတရားသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဝိဟာရတရားသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

ယတ္ထ [Pg.103] ပဌမဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ဒုတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, တတိယံ သမ္မပ္ပဓာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စတုတ္ထံ သမ္မပ္ပဓာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုသမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့တွင် ပထမသမ္မပ္ပဓာန်နှင့် ဒုတိယသမ္မပ္ပဓာန်တို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ တတိယသမ္မပ္ပဓာန်သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ စတုတ္ထသမ္မပ္ပဓာန်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ မာနပ္ပဟာနဉ္စ အာလယသမုဂ္ဃာတော စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, အဝိဇ္ဇာပဟာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဘဝူပသမော အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုအံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရား လေးပါးတို့တွင် မာန်မာနကို ပယ်ခြင်းနှင့် တဏှာငြိတွယ်မှုကို အမြစ်ပြတ်နုတ်ခြင်းတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ခြင်းသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ဘဝ၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဉ္စ စာဂါဓိဋ္ဌာနဉ္စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ပညာဓိဋ္ဌာနံ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုအဓိဋ္ဌာန်လေးပါးတို့တွင် သစ္စာ၌ တည်ခြင်းနှင့် စွန့်ကြဲခြင်း၌ တည်ခြင်းတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ ပညာ၌ တည်ခြင်းသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ကိလေသာ ငြိမ်းအေးခြင်း၌ တည်ခြင်းသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ဆန္ဒသမာဓိ စ ဝီရိယသမာဓိ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, စိတ္တသမာဓိ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဝီမံသာသမာဓိ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုသမာဓိဘာဝနာလေးပါးတို့တွင် ဆန္ဒကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိနှင့် ဝီရိယကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ စိတ်ကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ဝီမံသ (ဆင်ခြင်ဉာဏ်) ကို အကြီးပြု၍ဖြစ်သော သမာဓိသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ ဣန္ဒြိယသံဝရော စ တပေါ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, ဗုဒ္ဓိ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုသုခဘာဂိယတရားလေးပါးတို့တွင် ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းနှင့် ခြိုးခြံသောအကျင့်တို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ ဗောဇ္ဈင်ပွားများခြင်း (ဉာဏ်ပညာ) သည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ရာ နိဗ္ဗာန်သည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တတ္ထ မေတ္တာ စ ကရုဏာ စ အပ္ပဏိဟိတံ ဝိမောက္ခမုခံ, မုဒိတာ သုညတံ ဝိမောက္ခမုခံ ဥပေက္ခာ အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခမုခံ.

ထိုအပ္ပမာဏတရားလေးပါးတို့တွင် မေတ္တာနှင့် ကရုဏာတို့သည် အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်ကြ၏။ မုဒိတာသည် သုညတ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာသည် အနိမိတ္တ ဝိမောက္ခမုခ ဖြစ်၏။

တေသံ ဝိက္ကီဠိတံ. စတ္တာရော အာဟာရာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော ပဋိပဒါ…ပေ… စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရိ ဈာနာနိ. စတ္တာရော ယောဂါ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော ဝိဟာရာ. စတ္တာရော ဂန္ထာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ. စတ္တာရော အာသဝါ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ. စတ္တာရော ဩဃာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ. စတ္တာရော သလ္လာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော သမာဓိဘာဝနာ. စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော တာသံ ပဋိပက္ခော စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ. စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော အပ္ပမာဏာ.

ထို (မြတ်စွာဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနှင့် ဗုဒ္ဓသာဝက) တို့၏ ကွန့်မြူးခြင်း ဖြစ်၏။ လေးပါးသော အာဟာရတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုအာဟာရတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော အကျင့် (ပဋိပဒါ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဝိပလ္လာသတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုဝိပလ္လာသတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော သတိပဋ္ဌာန်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဥပါဒါန်တို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုဥပါဒါန်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော ဈာန်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ယောဂတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုယောဂတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော ဝိဟာရတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဂန္ထတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုဂန္ထတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော သမ္မပ္ပဓာန်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော အာသဝတရားတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုအာသဝေါတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော အံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသော တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဩဃတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုဩဃတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော အဓိဋ္ဌာန်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော မြှားတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုမြှားတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော သမာဓိပွားများခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုဝိညာဏဋ္ဌိတိတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော သုခဘာဂိယတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ လေးပါးသော အဂတိဂမနတို့ကို ကိလေသာဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ထိုအဂတိဂမနတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကား စင်ကြယ်ခြင်းဘက်၌ ဟောတော်မူအပ်သော လေးပါးသော အပ္ပမာဏတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

သီဟာ ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သာဝကာ စ ဟတရာဂဒေါသမောဟာ, တေသံ ဝိက္ကီဠိတံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ ဗျန္တီကိရိယာ စ. ဝိက္ကီဠိတံ ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ ဝိက္ကီဠိတံ ဝိပရိယာသာနဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ဣန္ဒြိယာနိ သဒ္ဓမ္မဂေါစရော ဝိပရိယာသာ ကိလေသဂေါစရော. အယံ ဝုစ္စတိ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ စ နယဿ ဒိသာလောစနဿ စ နယဿ ဘူမီတိ. တေနာဟ ‘‘ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ သံကိလေသေ’’တိ. ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ ‘‘ကုသလာကုသလာ’’တိ စ.

ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို သတ်ပယ်ပြီးသော ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနှင့် ဗုဒ္ဓသာဝကတို့သည် မကြောက်မရွံ့ ရဲရင့်သော ခြင်္သေ့ (သီဟ) ကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ထိုသီဟသဖွယ် ဖြစ်တော်မူကြသော ဘုရားအစရှိသည်တို့၏ ကွန့်မြူးခြင်း (ဝိက္ကီဠိတ) မည်သည်ကား တရားတို့ကို ပွားများစေခြင်း၊ ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းနှင့် ကိလေသာအပေါင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆောက်တည်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဝိပလ္လာသတို့ကို မဖြစ်စေခြင်း (ပယ်ခြင်း) သည်လည်းကောင်း ကွန့်မြူးခြင်း (ဝိက္ကီဠိတ) မည်၏။ ဣန္ဒြေတို့သည် သူတော်ကောင်းတရား (သဒ္ဓမ္မ) တို့၏ ဖြစ်ရာကျက်စားရာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိပလ္လာသတို့သည် ကိလေသာ၏ ဖြစ်ရာကျက်စားရာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတရားသည် သီဟဝိက္ကီဠိတနည်းနှင့် ဒိသာလောစနနည်းတို့၏ တည်ရာမြေ (ဘူမိ) ဖြစ်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ယော နေတိ ဝိပလ္လာသေဟိ သံကိလေသေ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝေယျာကရဏကျမ်းတို့၌ 'ယေ ကုသလာကုသလာ' ဟူ၍လည်းကောင်း မိန့်တော်မူခဲ့ပြီ။

တတ္ထ [Pg.104] ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ; ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. တေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, စတ္တာရော အာဟာရာ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ, စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ, စတ္တာရော ယောဂါ, စတ္တာရော ဂန္ထာ, စတ္တာရော အာသဝါ, စတ္တာရော ဩဃာ, စတ္တာရော သလ္လာ, စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနီတိ. တေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ, စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ ဈာနာနိ, စတ္တာရော ဝိဟာရာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ, စတဿော သမာဓိဘာဝနာ, စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတဿော အပ္ပမာဏာ ဣတိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုလေးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (သံကိလေသ) ကား အာဟာရလေးပါး၊ ဝိပလ္လာသလေးပါး၊ ဥပါဒါန်လေးပါး၊ ယောဂလေးပါး၊ ဂန္ထလေးပါး၊ အာသဝေါလေးပါး၊ ဩဃလေးပါး၊ သလ္လ (မြှား) လေးပါး၊ ဝိညာဉ်တည်ရာလေးပါး၊ မလားအပ်သည်သို့လားခြင်း (အဂတိဂမန) လေးပါးတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလေးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စင်ကြယ်ကြောင်းတရား (ဝေါဒါန) ကား အကျင့် (ပဋိပဒါ) လေးပါး၊ သတိပ္ပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ ဈာန်လေးပါး၊ ဝိဟာရတရားလေးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါး၊ အံ့ဖွယ်ဖြစ်သော မဖြစ်ဖူးသောတရားလေးပါး၊ အဓိဋ္ဌာန်လေးပါး၊ သမာဓိဘာဝနာလေးပါး၊ သုခအစု၏အစီးအပွားဖြစ်သောတရားလေးပါး၊ အပ္ပမာဏတရားလေးပါးတို့ ဖြစ်သည်။

၈၈. တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. တတ္ထ ယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယော သာဓာရဏာယ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ နေယျော.

၈၈. ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ဖြင့် ထွက်မြောက်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥဂ္ဃဋိတညူ မည်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် (နှစ်ဦးစလုံးနှင့်) ဆက်ဆံသောအကျင့်ဖြင့် ထွက်မြောက်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဉ္စိတညူ မည်၏။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ဖြင့် ထွက်မြောက်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် နေယျ မည်၏။

တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ သမထံ ဥပဒိသတိ, နေယျဿ ဝိပဿနံ, သမထဝိပဿနံ ဝိပဉ္စိတညုဿ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ မုဒုကံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဒိသတိ, တိက္ခံ နေယျဿ, မုဒုတိက္ခံ ဝိပဉ္စိတညုဿ, တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသယတိ, သံခိတ္တဝိတ္ထာရေန ဝိပဉ္စိတညုဿ, ဝိတ္ထာရေန နေယျဿ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတိ, ဝိပဉ္စိတညုဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ, နေယျဿ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဥပဒိသတိ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ အဓိပညာသိက္ခံ ပညာပယတိ, အဓိစိတ္တံ ဝိပဉ္စိတညုဿ, အဓိသီလံ နေယျဿ.

ထိုသုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား သမထကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား သမထဝိပဿနာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား နူးညံ့သော တရားဒေသနာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား ထက်မြက်သော တရားဒေသနာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား နူးညံ့ထက်မြက်သော တရားဒေသနာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား အကျဉ်းအားဖြင့် တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား အကျဉ်းအကျယ်အားဖြင့် တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား အကျယ်အားဖြင့် တရားကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်မြောက်ရာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား အပြစ်နှင့် ထွက်မြောက်ရာကို ညွှန်ပြတော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား သာယာဖွယ်၊ အပြစ်နှင့် ထွက်မြောက်ရာတို့ကို ညွှန်ပြတော်မူ၏။ ထိုသုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား အဓိပညာသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်အား အဓိစိတ္တသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်အား အဓိသီလသိက္ခာကို ပညတ်တော်မူ၏။

တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ယေ သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ ခိပ္ပာဘိညာယ စ နိယျန္တိ. ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ဣတိ ခေါ စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျောတိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဆင်းရဲသောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် နှေးသောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လွယ်သောအကျင့်ဖြင့် လျှင်သောအဘိဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ထွက်မြောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦး ဖြစ်သော်လည်း ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်၊ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်၊ နေယျပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ သုံးဦးသာ ဖြစ်ကုန်၏။

တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, တီဏိ အကုသလမူလာနိ လောဘော အကုသလမူလံ ဒေါသော အကုသလမူလံ မောဟော အကုသလမူလံ, တီဏိ [Pg.105] ဒုစ္စရိတာနိ – ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ; တယော အကုသလဝိတက္ကာ – ကာမဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော; တိဿော အကုသလသညာ – ကာမသညာ ဗျာပါဒသညာ ဝိဟိံသာသညာ; တိဿော ဝိပရီတသညာ – နိစ္စသညာ သုခသညာ အတ္တသညာ; တိဿော ဝေဒနာ – သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ; တိဿော ဒုက္ခတာ – ဒုက္ခဒုက္ခတာ သင်္ခါရဒုက္ခတာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ; တယော အဂ္ဂီ – ရာဂဂ္ဂိ ဒေါသဂ္ဂိ မောဟဂ္ဂိ; တယော သလ္လာ – ရာဂသလ္လော ဒေါသသလ္လော မောဟသလ္လော; တိဿော ဇဋာ – ရာဂဇဋာ ဒေါသဇဋာ မောဟဇဋာ; တိဿော အကုသလူပပရိက္ခာ – အကုသလံ ကာယကမ္မံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံ အကုသလံ မနောကမ္မံ. တိဿော ဝိပတ္တိယော – သီလဝိပတ္တိ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ အာစာရဝိပတ္တီတိ. တေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ. တီဏိ ကုသလမူလာနိ – အလောဘော ကုသလမူလံ အဒေါသော ကုသလမူလံ အမောဟော ကုသလမူလံ. တီဏိ သုစရိတာနိ – ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ. တယော ကုသလဝိတက္ကာ – နေက္ခမ္မဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တယော သမာဓီ – သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ. တိဿော ကုသလသညာ – နေက္ခမ္မသညာ အဗျာပါဒသညာ အဝိဟိံသာသညာ. တိဿော အဝိပရီတသညာ – အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ အနတ္တသညာ. တိဿော ကုသလူပပရိက္ခာ – ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ ကုသလံ မနောကမ္မံ. တီဏိ သောစေယျာနိ – ကာယသောစေယျံ ဝစီသောစေယျံ မနောသောစေယျံ; တိဿော သမ္ပတ္တိယော – သီလသမ္ပတ္တိ သမာဓိသမ္ပတ္တိ ပညာသမ္ပတ္တိ. တိဿော သိက္ခာ – အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အဓိပညာသိက္ခာ; တယော ခန္ဓာ – သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓော. တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ – သုညတံ အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးတို့၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (သံကိလေသ) ကား အကုသိုလ်မူလသုံးပါး ဖြစ်သော လောဘအကုသိုလ်မူလ၊ ဒေါသအကုသိုလ်မူလ၊ မောဟအကုသိုလ်မူလ၊ ဒုစရိုက်သုံးပါး ဖြစ်သော ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်၊ အကုသိုလ်ဝိတက်သုံးပါး ဖြစ်သော ကာမဝိတက်၊ ဗျာပါဒဝိတက်၊ ဝိဟိံသာဝိတက်၊ အကုသိုလ်သညာသုံးပါး ဖြစ်သော ကာမသညာ၊ ဗျာပါဒသညာ၊ ဝိဟိံသာသညာ၊ ဖောက်ပြန်သော သညာသုံးပါး ဖြစ်သော နိစ္စသညာ၊ သုခသညာ၊ အတ္တသညာ၊ ဝေဒနာသုံးပါး ဖြစ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခသုံးပါး ဖြစ်သော ဒုက္ခဒုက္ခတာ၊ သင်္ခါရဒုက္ခတာ၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ၊ မီးသုံးပါး ဖြစ်သော ရာဂမီး၊ ဒေါသမီး၊ မောဟမီး၊ မြှားသုံးပါး ဖြစ်သော ရာဂမြှား၊ ဒေါသမြှား၊ မောဟမြှား၊ အထုံးအဖွဲ့သုံးပါး ဖြစ်သော ရာဂအထုံးအဖွဲ့၊ ဒေါသအထုံးအဖွဲ့၊ မောဟအထုံးအဖွဲ့၊ အကုသိုလ်အခြံအရံသုံးပါး ဖြစ်သော အကုသိုလ်ကာယကံ၊ အကုသိုလ်ဝစီကံ၊ အကုသိုလ်မနောကံ၊ ဝိပတ္တိသုံးပါး ဖြစ်သော သီလဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ အာစာရဝိပတ္တိတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးတို့၏ စင်ကြယ်ကြောင်းတရား (ဝေါဒါန) ကား ကုသိုလ်မူလသုံးပါး ဖြစ်သော အလောဘကုသိုလ်မူလ၊ အဒေါသကုသိုလ်မူလ၊ အမောဟကုသိုလ်မူလ၊ သုစရိုက်သုံးပါး ဖြစ်သော ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက်၊ ကုသိုလ်ဝိတက်သုံးပါး ဖြစ်သော နေက္ခမ္မဝိတက်၊ အဗျာပါဒဝိတက်၊ အဝိဟိံသာဝိတက်၊ သမာဓိသုံးပါး ဖြစ်သော ဝိတက်ဝိစာရနှင့်တကွဖြစ်သော သမာဓိ၊ ဝိတက်မရှိဘဲ ဝိစာရမျှသာရှိသော သမာဓိ၊ ဝိတက်ဝိစာရမရှိသော သမာဓိ၊ ကုသိုလ်သညာသုံးပါး ဖြစ်သော နေက္ခမ္မသညာ၊ အဗျာပါဒသညာ၊ အဝိဟိံသာသညာ၊ မဖောက်ပြန်သော သညာသုံးပါး ဖြစ်သော အနိစ္စသညာ၊ ဒုက္ခသညာ၊ အနတ္တသညာ၊ ကုသိုလ်အခြံအရံသုံးပါး ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကာယကံ၊ ကုသိုလ်ဝစီကံ၊ ကုသိုလ်မနောကံ၊ စင်ကြယ်ခြင်းသုံးပါး ဖြစ်သော ကာယသောစေယျ၊ ဝစီသောစေယျ၊ မနောသောစေယျ၊ ပြည့်စုံခြင်းသုံးပါး ဖြစ်သော သီလသမ္ပတ္တိ၊ သမာဓိသမ္ပတ္တိ၊ ပညာသမ္ပတ္တိ၊ သိက္ခာသုံးပါး ဖြစ်သော အဓိသီလသိက္ခာ၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ၊ အဓိပညာသိက္ခာ၊ ခန္ဓာသုံးပါး ဖြစ်သော သီလက္ခန္ဓာ၊ သမာဓိက္ခန္ဓာ၊ ပညာက္ခန္ဓာ၊ ဝိမောက္ခမုခသုံးပါး ဖြစ်သော သုညတဝိမောက္ခမုခ၊ အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခ၊ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခတို့ ဖြစ်သည်။

ဣတိ ခေါ စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ, တီဏိ ဟုတွာ ဒွေ ဘဝန္တိ တဏှာစရိတော စ ဒိဋ္ဌိစရိတော စ.

ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦး ဖြစ်သော်လည်း သုံးဦးသာ ဖြစ်ကုန်၏၊ သုံးဦး ဖြစ်သော်လည်း တဏှာစရိတပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒိဋ္ဌိစရိတပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ နှစ်ဦးသာ ဖြစ်ကုန်၏။

တေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော, တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ အဿတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ အယောနိသော မနသိကာရော စ ကောသဇ္ဇဉ္စ ဒေါဝစဿဉ္စ အဟံကာရော စ မမံကာရော စ အဿဒ္ဓါ စ ပမာဒေါ စ အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ အသံဝရော စ အဘိဇ္ဈာ စ ဗျာပါဒေါ စ နီဝရဏဉ္စ သံယောဇနဉ္စ ကောဓော စ ဥပနာဟော စ မက္ခော စ ပလာသော စ ဣဿာ စ မစ္ဆေရဉ္စ မာယာ စ သာဌေယျဉ္စ သဿတဒိဋ္ဌိ စ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိစာတိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (သံကိလေသ) ကား တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ အဟိရိက (အရှက်မရှိခြင်း)၊ အနောတ္တပ္ပ (မကြောက်မလန့်ခြင်း)၊ အသတိ (သတိကင်းခြင်း)၊ အသမ္ပဇည (ဆင်ခြင်ဉာဏ်ကင်းခြင်း)၊ အယောနိသောမနသိကာရ (မသင့်တင့်သဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း)၊ ကောသဇ္ဇ (ပျင်းရိခြင်း)၊ ဒေါဝစဿတာ (ဆိုဆုံးမရခက်ခြင်း)၊ အဟင်္ကာရ (ငါဟူသော မာန်)၊ မမင်္ကာရ (ငါ့ဥစ္စာဟု ပြုခြင်း)၊ အဿဒ္ဓိယ (မသဒ္ဓါခြင်း)၊ ပမာဒ (မေ့လျော့ခြင်း)၊ အသဒ္ဓမ္မဿဝန (သူတော်ကောင်းတရားကို မနာယူခြင်း)၊ အသံဝရ (မစောင့်စည်းခြင်း)၊ အဘိဇ္ဈာ (သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှုကြံစည်ခြင်း)၊ ဗျာပါဒ (စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးခြင်း)၊ နီဝရဏ (ဈာန်မဂ်ကို ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း)၊ သံယောဇဉ် (နှောင်ဖွဲ့ခြင်း)၊ ကောဓ (အမျက်ထွက်ခြင်း)၊ ဥပနာဟ (ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း)၊ မက္ခ (သူတစ်ပါးကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း)၊ ပဠာသ (ဂုဏ်ပြိုင်ခြင်း)၊ ဣဿာ (ငြူစူခြင်း)၊ မစ္ဆေရ (ဝန်တိုခြင်း)၊ မာယာ (လှည့်ပတ်ခြင်း)၊ သာဌေယျ (စဉ်းလဲခြင်း)၊ သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲ၏ဟူသောအယူ)၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်၏ဟူသောအယူ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

တေသံ [Pg.106] ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣဒံ ဝေါဒါနံ, သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ယောနိသော မနသိကာရော စ ဝီရိယာရမ္ဘော စ သောဝစဿဉ္စ ဓမ္မေ ဉာဏဉ္စ အနွယေ ဉာဏဉ္စ ခယေ ဉာဏဉ္စ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏဉ္စ သဒ္ဓါ စ အပ္ပမာဒေါ စ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ သံဝရော စ အနဘိဇ္ဈာ စ အဗျာပါဒေါ စ ရာဂဝိရာဂါ စ စေတောဝိမုတ္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ စ ပညာဝိမုတ္တိ အဘိသမယော စ အပ္ပိစ္ဆတာ စ သန္တုဋ္ဌိ စ အက္ကောဓော စ အနုပနာဟော စ အမက္ခော စ အပလာသော စ ဣဿာပဟာနဉ္စ မစ္ဆရိယပ္ပဟာနဉ္စ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ သင်္ခတာရမ္မဏော စ ဝိမောက္ခော အသင်္ခတာရမ္မဏော စ ဝိမောက္ခော သဥပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတု အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့၏ စင်ကြယ်ကြောင်း (ဝေါဒါန) တရားတို့ဟူသည်မှာ သမထလည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာလည်းကောင်း၊ အရှက်ရှိခြင်း (ဟိရီ) လည်းကောင်း၊ အကြောက်ရှိခြင်း (သြတ္တပ္ပ) လည်းကောင်း၊ အောက်မေ့သတိရခြင်း (သတိ) လည်းကောင်း၊ ဆင်ခြင်တုံပညာရှိခြင်း (သမ္ပဇည) လည်းကောင်း၊ အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) လည်းကောင်း၊ လုံ့လအားထုတ်ခြင်း (ဝီရိယာရမ္ဘ) လည်းကောင်း၊ ဆိုဆုံးမလွယ်ခြင်း (သောဝစဿ) လည်းကောင်း၊ ဓမ္မ၌ သိသောဉာဏ်လည်းကောင်း၊ အနုဝယ၌ သိသောဉာဏ်လည်းကောင်း၊ ကုန်ခြင်း၌ သိသောဉာဏ် (ခယဉာဏ်) လည်းကောင်း၊ မဖြစ်ခြင်း၌ သိသောဉာဏ် (အနုပ္ပါဒဉာဏ်) လည်းကောင်း၊ ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း (သဒ္ဓါ) လည်းကောင်း၊ မမေ့မလျော့ခြင်း (အပ္ပမာဒ) လည်းကောင်း၊ သူတော်ကောင်းတရားကို နာယူခြင်း (သဒ္ဓမ္မဿဝန) လည်းကောင်း၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း (သံဝရ) လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို မရှေးရှုကြံစည်ခြင်း (အနဘိဇ္ဈာ) လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို မဖျက်ဆီးလိုခြင်း (အဗျာပါဒ) လည်းကောင်း၊ ရာဂကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော စေတောဝိမုတ္တိလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပညာဝိမုတ္တိလည်းကောင်း၊ သစ္စာတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (အဘိသမယ) လည်းကောင်း၊ အလိုနည်းခြင်း (အပ္ပိစ္ဆတာ) လည်းကောင်း၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း (သန္တုဋ္ဌီ) လည်းကောင်း၊ အမျက်မထွက်ခြင်း (အက္ကောဓ) လည်းကောင်း၊ ရန်ငြိုးမဖွဲ့ခြင်း (အနုပနာဟ) လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကျေးဇူးကို မချေဖျက်ခြင်း (အမက္ခ) လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ပြိုင်ခြင်းမပြုခြင်း (အပဠာသ) လည်းကောင်း၊ မနာလိုခြင်းကို ပယ်ခြင်း (ဣဿာပဟာန) လည်းကောင်း၊ ဝန်တိုခြင်းကို ပယ်ခြင်း (မစ္ဆရိယပဟာန) လည်းကောင်း၊ ဝိဇ္ဇာလည်းကောင်း၊ ဝိမုတ္တိလည်းကောင်း၊ သင်္ခတအာရုံရှိသော ဝိမောက္ခလည်းကောင်း၊ အသင်္ခတအာရုံရှိသော ဝိမောက္ခလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာအကြွင်းရှိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ် (သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်ဓာတ်) လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာအကြွင်းမရှိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ် (အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်ဓာတ်) လည်းကောင်း တို့တည်း။

အယံ ဝုစ္စတိ တိပုက္ခလဿ စ နယဿ အင်္ကုသဿ စ နယဿ ဘူမီတိ. တေနာဟ ‘‘ယော အကုသလေ သမူလေဟိ နေတီ’’တိ ‘‘ဩလောကေတွာ ဒိသလောစနေနာ’’တိ စ.

ဤ (အကုသလမူလသုံးပါးအစရှိသည်) ကို တိပုက္ခလနည်း၏လည်းကောင်း၊ အင်္ကုသနည်း၏လည်းကောင်း ဖြစ်ရာဌာန (ဘူမိ) ဟု ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် 'အကြင်သူသည် အကုသိုလ်တရားတို့ကို အမြစ်နှင့်တကွ ဆောင်ယူ၏' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အရပ်မျက်နှာတို့ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ကြည့်ရှု၍' ဟူ၍လည်းကောင်း မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

နိယုတ္တံ နယသမုဋ္ဌာနံ.

နည်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သောဘုံကို ပါဠိတော်နှင့် ယှဉ်စပ်အပ်ပြီးပြီ။

သာသနပဋ္ဌာနံ

သာသနပဋ္ဌာန်း။

၈၉. တတ္ထ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ? သာသနပဋ္ဌာနေ. တတ္ထ ကတမံ သာသနပဋ္ဌာနံ? သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ, တဏှာသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ.

၈၉. ထို (တရား) တို့တွင် အရင်းခံပုဒ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့ကို အဘယ်၌ ရှုရအံ့နည်း။ သာသနပဋ္ဌာန်း၌ ရှုရာ၏။ ထိုသာသနပဋ္ဌာန်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ သံကိလေသဘာဂိယသုတ်၊ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်၊ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် အသေက္ခဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ် အသေက္ခဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်၊ တဏှာသံကိလေသအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်၊ ဒုစရိုက်သံကိလေသအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်၊ တဏှာစင်ကြယ်သောအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်၊ ဒိဋ္ဌိစင်ကြယ်သောအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်၊ ဒုစရိုက်စင်ကြယ်သောအဖို့၌ဖြစ်သော သုတ်တို့တည်း။

တတ္ထ သံကိလေသော တိဝိဓော – တဏှာသံကိလေသော ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဒုစ္စရိတသံကိလေသော. တတ္ထ တဏှာသံကိလေသော သမထေန ဝိသုဇ္ဈတိ, သော သမထော သမာဓိက္ခန္ဓော. ဒိဋ္ဌိသံကိလေသော ဝိပဿနာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, သာ [Pg.107] ဝိပဿနာ ပညာက္ခန္ဓော. ဒုစ္စရိတသံကိလေသော သုစရိတေန ဝိသုဇ္ဈတိ, တံ သုစရိတံ သီလက္ခန္ဓော. တဿ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ယဒိ အာသတ္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဘဝေသု, ဧဝံ သာယံ သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာမယံ ပုညကြိယဝတ္ထု ဘဝတိ တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ, သာဓာရဏာနိ ကတာနိ အဋ္ဌ ဘဝန္တိ, တာနိယေဝ အဋ္ဌ သုတ္တာနိ သာဓာရဏာနိ ကတာနိ သောဠသ ဘဝန္တိ.

ထိုသုံးပါးတို့တွင် သံကိလေသတရားသည် တဏှာသံကိလေသ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ၊ ဒုစရိုက်သံကိလေသဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိ၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် တဏှာသံကိလေသသည် သမထဖြင့် စင်ကြယ်၏။ ထိုသမထသည် သမာဓိက္ခန္ဓာမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသသည် ဝိပဿနာဖြင့် စင်ကြယ်၏။ ထိုဝိပဿနာသည် ပညာက္ခန္ဓာမည်၏။ ဒုစရိုက်သံကိလေသသည် သုစရိုက်ဖြင့် စင်ကြယ်၏။ ထိုသုစရိုက်သည် သီလက္ခန္ဓာမည်၏။ သီလ၌ တည်သောထိုသူအား အကယ်၍ ဘဝတို့၌ တပ်မက်ခြင်းဖြစ်ပေါ်လာအံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်သော် ထိုသူအား ထိုသမထဝိပဿနာသည် ဘာဝနာမယ ပုညကိရိယဝတ္ထုဖြစ်၍ ထိုထိုဘဝ၌ ဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ ဤ (သံကိလေသဘာဂိယစသော) သီးခြားလေးသုတ်တို့ကို ရောနှောရောစပ်အပ်သည်ရှိသော် ရှစ်သုတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုရှစ်သုတ်တို့ကိုပင် တစ်ဖန် ရောနှောရောစပ်အပ်သည်ရှိသော် တစ်ဆယ့်ခြောက်သုတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ဣမေဟိ သောဠသဟိ သုတ္တေဟိ ဘိန္နေဟိ နဝဝိဓံ သုတ္တံ ဘိန္နံ ဘဝတိ. ဂါထာယ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ, ဝေယျာကရဏေန ဝေယျာကရဏံ အနုမိနိတဗ္ဗံ. သုတ္တေန သုတ္တံ အနုမိနိတဗ္ဗံ.

သာသနပဋ္ဌာန်းနည်းဖြင့် ကွဲပြားကုန်သော ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော သုတ်တို့ဖြင့် ကိုးပါးအပြားရှိသော ပရိယတ္တိသာသနာတော်သည် ကွဲပြားသည်ဖြစ်၏။ ဂါထာဖြင့် (ဤ၌မပါသော) ဂါထာကို ဆင်ခြင်၍ သိအပ်၏။ ဝေယျာကရဏဖြင့် ဝေယျာကရဏကို ဆင်ခြင်၍ သိအပ်၏။ သုတ်ဖြင့် သုတ်ကို ဆင်ခြင်၍ သိအပ်၏။

၉၀. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ?

၉၀. ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယ (သံကိလေသအဖို့၌ဖြစ်သော) သုတ်မည်သနည်း။

‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ;

ပမတ္တဗန္ဓနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ;

ဇရာမရဏမနွေန္တိ, ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရ’’န္တိ.

ကာမ၌ ကန်းကုန်လျက် တဏှာကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်အပ်ကုန်သော၊ တဏှာတည်းဟူသောအမိုးဖြင့် မိုးအပ်ကုန်သော၊ မေ့လျော့ခြင်းတည်းဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် ဖွဲ့နှောင်အပ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် မြှုံးဝ၌ ပိတ်မိသော ငါးတို့ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အမိနို့ကို စို့တတ်သော နွားသငယ်သည် မိခင်နွားမနောက်သို့ အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အိုခြင်းသေခြင်းသို့ အစဉ်လိုက်ကြကုန်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂတိဂမနာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ရဟန်းတို့၊ မလိုက်နာအပ်သော မဂ္ဂင်တရားတို့သို့ လားခြင်း (အဂတိတရား) တို့သည် ဤလေးပါးတို့တည်း။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ— ချစ်သဖြင့် အဂတိသို့ လား၏၊ မုန်းသဖြင့် အဂတိသို့ လား၏၊ တွေဝေသဖြင့် အဂတိသို့ လား၏၊ ကြောက်သဖြင့် အဂတိသို့ လား၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤလေးပါးတို့သည် အဂတိတရားတို့တည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူပြီးနောက်၊ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော ဘုရားရှင်တည်းဟူသော ဆရာသည် ထိုမှတစ်ပါး ဤဂါထာကို မိန့်တော်မူပြန်၏—

‘‘ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ အတိဝတ္တတိ;

နိဟီယတိ တဿ ယသော, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ.

အကြင်သူသည် ချစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မုန်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကြောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တွေဝေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း တရားကို လွန်ကျူး၍ ကျင့်၏၊ ထိုသူ၏ အခြံအရံကျော်စောမှုသည် လဆုတ်ပက္ခ၌ လသည် ယုတ်လျော့သကဲ့သို့ ယုတ်လျော့၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ.

နာမ်ခန္ဓာတရားတို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏။ အကယ်၍ ပြစ်မှားလိုသော စိတ်ဖြင့် စကားပြောဆိုမူလည်း ပြောဆိုငြားအံ့၊ အမှုပြုမူလည်း ပြုငြားအံ့၊ ထိုမကောင်းမှုကြောင့် ဝန်ဆောင်နွား၏ ခြေရာနောက်သို့ လှည်းဘီးသည် အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ ထိုသူနောက်သို့ ဆင်းရဲခြင်းသည် အစဉ်လိုက်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘မိဒ္ဓီ [Pg.108] ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ, နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တသာယီ;

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ.

အကြင်သူသည် များစွာစားတတ်၍ ငိုက်မျဉ်းခြင်း၊ အိပ်ခြင်း၌ ပျော်မွေ့ခြင်း ရှိလျက် အစာဖြင့် မွေးမြူထားသော ဝက်ကြီးကဲ့သို့ တပြောင်းပြန်ပြန် လူးလှိမ့်အိပ်တတ်၏။ ပညာနည်းသော ထိုသူသည် အမိဝမ်းတိုက်သို့ အဖန်ဖန် ရောက်ရ၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ, တတုဋ္ဌာယ တမေဝ ခါဒတိ;

ဧဝံ အတိဓောနစာရိနံ, သာနိ ကမ္မာနိ နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိ’’န္တိ.

သံမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံချေးသည် ထိုသံကိုပင် ပြန်၍ စားသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပစ္စည်းလေးပါးကို ဆင်ခြင်ခြင်းမရှိဘဲ လွန်ကျူး၍ သုံးစွဲသောသူကို မိမိပြုသော ထိုအကုသိုလ်ကံတို့သည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ဆောင်ကြကုန်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတော, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စ;

ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထ, သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာ’’တိ.

အိမ်ခြံစပ်အဝ၌ ဖမ်းမိသော ခိုးသူသည် မိမိ၏ခိုးမှုကြောင့် ဥစ္စာရှင် သို့မဟုတ် မင်းချင်းတို့၏ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ခံရသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိသော သတ္တဝါအပေါင်းသည် သေလွန်ပြီးနောက် တမလွန်ဘဝ၌ မိမိပြုသော မကောင်းမှုကြောင့် သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ခံရကုန်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခ’’န္တိ.

မိမိ၏ ချမ်းသာကို ရှာဖွေသူဖြစ်လျက် မိမိကဲ့သို့ ချမ်းသာခြင်းကို အလိုရှိကြသော သတ္တဝါတို့ကို တုတ်၊ လှံ၊ ကန်တို့ဖြင့် ညှဉ်းဆဲသောသူသည် သေလွန်ပြီးနောက် တမလွန်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို မရနိုင်။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ဂုန္နံ စေ တရမာနာနံ, ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တိ, နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတိ.

မြစ်ကို ဖြတ်ကူးကြကုန်သော နွားတို့တွင် ရှေ့ဆောင်နွားလားသည် ကောက်ကွေ့စွာ သွားအံ့၊ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ ကောက်ကွေ့သည်ရှိသော် ကျန်နွားအားလုံးတို့သည်လည်း ကောက်ကွေ့စွာ လိုက်ပါကူးကြကုန်၏။

‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော စေ အဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ ဒုက္ခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ အဓမ္မိကော’’တိ.

ထို့အတူပင် လူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဟု သမုတ်အပ်သောသူသည် အကယ်၍ မတရားမှုကို ကျင့်အံ့၊ ကျန်သောလူတို့ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိပြီ။ မင်းသည် တရားမစောင့်သည်ဖြစ်အံ့၊ တစ်ပြည်လုံး ဆင်းရဲစွာ နေရ၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘သုကိစ္ဆရူပါဝတိမေ မနုဿာ, ကရောန္တိ ပါပံ ဥပဓီသု ရတ္တာ;

ဂစ္ဆန္တိ တေ ဗဟုဇနသန္နိဝါသံ, နိရယံ အဝီစိံ ကဋုကံ ဘယာနက’’န္တိ.

ဤလူတို့သည် အလွန်ငြိုငြင်ခြင်းသို့ ရောက်သော သဘောရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ဥပဓိတို့၌ တပ်မက်လျက် မကောင်းမှုကို ပြုကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် များစွာသော ငရဲသားတို့၏ နေရာဖြစ်သော၊ ခါးစပ်ဆိုးဝါး၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အဝီစိငရဲသို့ ရောက်ကြကုန်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ဖလံ [Pg.109] ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ, ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ;

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ, ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ.

သီးပွင့်ခြင်းသည် ငှက်ပျောပင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝါးပင်ကိုလည်းကောင်း၊ ကျူပင်ကိုလည်းကောင်း သတ်သကဲ့သို့၊ အမိဝမ်း၌ဖြစ်သော သန္ဓေသားသည် အဿတိုရ်မြင်းမကို သတ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပူဇော်သက္ကာရသည် လူယုတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ကောဓမက္ခဂရု ဘိက္ခု, လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ ;

သုခေတ္တေ ပူတိဗီဇံဝ, သဒ္ဓမ္မေ န ဝိရူဟတီ’’တိ.

အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ကျေးဇူးချေဖျက်ခြင်းကို အလေးဂရုပြုသော၊ လာဘ်သပ္ပကာရကို လိုလားသောရဟန်းသည် ကောင်းသောလယ်မြေ၌ ပုပ်သောမျိုးစေ့ကဲ့သို့ သူတော်ကောင်းတရား၌ မကြီးပွားမစည်ပင်နိုင်။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ဖြစ်၏။

၉၁. ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ, (ယထာ ခေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဣရိယတိ, ယဉ္စ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော, ယဉ္စ မဂ္ဂံ သမာရူဠှော). ဣမမှိ စာယံ သမယေ ကာလံ ကရေယျ, ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ နိရယေ. တံ ကိဿ ဟေတု? စိတ္တံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဒုဋ္ဌံ, စေတောပဒေါသဟေတု ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ, တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

၉၁. ရဟန်းတို့၊ ငါဘုရားသည် ဤလောက၌ စိတ်ပြစ်မှားနေသော အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်ကို မိမိစိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ဤသို့သိတော်မူ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြင်သို့သော အမူအရာဖြင့် ကျင့်ကြံနေထိုင်၏၊ အကြင်အကျင့်ကိုလည်း ကျင့်၏၊ အကြင်လမ်းခရီးသို့လည်း တက်လှမ်းနေ၏။ ထိုသူသည် ယခုအချိန်တွင် အကယ်၍ သေဆုံးသွားပါက ယူဆောင်လာသောပစ္စည်းကို ချထားသကဲ့သို့ ငရဲသို့ ချက်ချင်းကျရောက်လိမ့်မည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသူ၏စိတ်သည် ပြစ်မှားပူပန်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ စိတ်ပြစ်မှားခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ချမ်းသာကင်းရာ၊ မကောင်းသောလားရာ၊ ပျက်စီးရာဖြစ်သော ငရဲသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မိန့်တော်မူပြီးနောက် ဤသို့ ဆက်လက်၍ ဂါထာဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။

‘‘ပဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဉတွာန, ဧကစ္စံ ဣဓ ပုဂ္ဂလံ;

ဧတမတ္ထဉ္စ ဗျာကာသိ, ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခူန သန္တိကေ;

မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့၏အလယ်၌ ဤလောကတွင် ပြစ်မှားသောစိတ်ရှိသော အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်ကို သိတော်မူသဖြင့် ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူ၏။

ဣမမှိ စာယံ သမယေ, ကာလံ ကယိရာထ ပုဂ္ဂလော;

နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ, စိတ္တံ ဟိဿ ပဒူသိတံ;

စေတောပဒေါသဟေတု ဟိ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ.

ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ယခုအချိန်တွင် အကယ်၍ သေဆုံးသွားပါက ငရဲသို့ ကျရောက်လိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသူ၏စိတ်သည် ပြစ်မှားညစ်နွမ်းနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ စင်စစ်အားဖြင့် စိတ်ပြစ်မှားခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ လားကြရကုန်၏။

ယထာဘတံ နိက္ခိပေယျ, ဧဝမေဝ တထာဝိဓော;

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော, နိရယံ သောပပဇ္ဇတီ’’တိ.

သယ်ဆောင်လာသော ပစ္စည်းတစ်ခုကို ချထားသကဲ့သို့ ထိုသို့သော ပြစ်မှားသောစိတ်ရှိသော ပညာမဲ့သူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်သောအခါ ငရဲ၌ ဖြစ်ရလေတော့၏။

အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတန္တိ.

ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သည်ဟု ငါကြားနာခဲ့ရပါသည်။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

အကယ်၍ သင်တို့သည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြောက်ရွံ့ကြပါမူ၊ အကယ်၍ ဆင်းရဲဒုက္ခကို မနှစ်သက်ကြပါမူ၊ မျက်မှောက်၌ဖြစ်စေ၊ ကွယ်ရာ၌ဖြစ်စေ မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံကို မပြုလုပ်ကြပါကုန်လင့်။

‘‘သစေ [Pg.110] စ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿထ ကရောထ ဝါ;

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပေစ္စပိ ပလာယတ’’န္တိ.

အကယ်၍ သင်တို့သည် မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်စေ၊ ပြုလုပ်ဦးမည်ဖြစ်စေ၊ ပြေးလွှားပုန်းရှောင်နေကြသော်လည်း သင်တို့အား ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘အဓမ္မေန ဓနံ လဒ္ဓါ, မုသာဝါဒေန စူဘယံ;

မမေတိ ဗာလာ မညန္တိ, တံ ကထံ နု ဘဝိဿတိ.

မတရားသဖြင့် လည်းကောင်း၊ မုသားပြောဆိုခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ဤနှစ်ပါးသောနည်းတို့ဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရရှိပြီးလျှင် လူမိုက်တို့သည် 'ငါ့ဥစ္စာဖြစ်၏' ဟု မှတ်ထင်ကြကုန်၏။ ထိုမတရားရရှိသော ဥစ္စာသည် ထိုသူတို့အတွက် မည်သို့လျှင် တည်မြဲပါအံ့နည်း။

‘‘အန္တရာယာ သု ဘဝိဿန္တိ, သမ္ဘတဿ ဝိနဿတိ;

မတာ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆန္တိ, နနု ဧတ္တာဝတာ ဟတာ’’တိ.

မင်း၊ ခိုးသူ စသော အန္တရာယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး စုဆောင်းထားသော စည်းစိမ်များ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်။ ထိုသူတို့သည် သေလွန်သောအခါ၌လည်း နတ်ပြည် (သုဂတိဘဝ) သို့ မလားရောက်နိုင်ကြပေ။ ဤသို့ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်နှင့် တမလွန်အကျိုးနှစ်ပါးလုံး ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးသွားကြသည် မဟုတ်ပါလော။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ကထံ ခဏတိ အတ္တာနံ, ကထံ မိတ္တေဟိ ဇီရတိ;

ကထံ ဝိဝဋ္ဋတေ ဓမ္မာ, ကထံ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆတိ.

အဘယ်သို့သော အပြားအားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို တူးဖြိုဖျက်ဆီးသနည်း။ အဘယ်သို့ ဆွေကောင်းမိတ်ကောင်းတို့မှ ယုတ်လျော့ဆုတ်ယုတ်သနည်း။ အဘယ်သို့ တရားမှ ကင်းဝေးသနည်း။ အဘယ်သို့ နတ်ပြည်သို့ မရောက်နိုင်သနည်း။

‘‘လောဘာ ခဏတိ အတ္တာနံ, လုဒ္ဓေါ မိတ္တေဟိ ဇီရတိ;

လောဘာ ဝိဝဋ္ဋတေ ဓမ္မာ, လောဘာ သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ.

လောဘကြောင့် မိမိကိုယ်ကို တူးဖြိုဖျက်ဆီးမိ၏။ ลောဘကြီးသူသည် ဆွေကောင်းမိတ်ကောင်းတို့မှ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးရ၏။ လောဘကြောင့် ကုသိုလ်တရားမှ ဝေးကွာရ၏။ လောဘကြောင့် နတ်ပြည်သို့ မလားရောက်နိုင်ပေ။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ, အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ;

ကရောန္တာ ပါပကံ ကမ္မံ, ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလံ.

ပညာမဲ့သော သူမိုက်တို့သည် မိမိကိုယ်ကို မိမိ၏ရန်သူကဲ့သို့ ပြုကျင့်ကာ လှည့်လည်သွားလာကြ၏။ ခါးစပ်ပြင်းထန်သော ဆင်းရဲခြင်းအကျိုးကို ပေးတတ်သော မကောင်းမှုကံကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။

‘‘န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု, ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ;

ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ, ဝိပါကံ ပဋိသေဝတီ’’တိ.

ပြုလုပ်ပြီးနောက် စိုးရိမ်ပူပန်ရသော၊ မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် ငိုကြွေးလျက် အကျိုးပေးကို ခံစားရသော ထိုကံမျိုးကို ပြုလုပ်ခြင်းသည် ကောင်းသောလုပ်ရပ် မဟုတ်ပေ။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ဒုက္ကရံ ဒုတ္တိတိက္ခဉ္စ, အဗျတ္တေန စ သာမညံ;

ဗဟူ ဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာ, ယတ္ထ ဗာလော ဝိသီဒတိ.

ဉာဏ်ပညာမရှိသောသူအတွက် ရဟန်းအဖြစ်ကို ရယူရန် ခဲယဉ်းလှ၏။ ရဟန်းတရားကို သည်းခံကျင့်ကြံရန်လည်း အလွန်ခက်ခဲလှ၏။ ထိုသာသနာတော်၌ ရဟန်းဘဝကို ထိခိုက်စေတတ်သော ဆန့်ကျင်ဘက် အာရုံများစွာရှိသဖြင့် သူမိုက်သည် သာသနာတော်၌ စိတ်ပျက်အားလျော့ကာ ကျဆင်းရလေတော့၏။

‘‘ယော ဟိ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, ဘာသမာနေ တထာဂတေ;

မနံ ပဒေါသယေ ဗာလော, မောဃံ ခေါ တဿ ဇီဝိတံ.

မြတ်စွာဘုရားသည် အကျိုးစီးပွားနှင့် တရားဓမ္မတို့ကို ဟောကြားတော်မူစဉ် ထိုမြတ်စွာဘုရားအပေါ် စိတ်ပြစ်မှားသောသူမိုက်၏ အသက်ရှင်နေရခြင်းသည် အချည်းနှီးသာ ဖြစ်၏။

‘‘ဧတဉ္စာဟံ အရဟာမိ, ဒုက္ခဉ္စ ဣတော စ ပါပိယတရံ ဘန္တေ;

ယော အပ္ပမေယျေသု တထာဂတေသု, စိတ္တံ ပဒေါသေမိ အဝီတရာဂေါ’’တိ.

အရှင်ဘုရား၊ ကိလေသာရာဂ မကင်းသေးသော အကျွန်ုပ်သည် အတိုင်းအဆမရှိသော ဂုဏ်တော်ရှင် မြတ်စွာဘုရားတို့အပေါ်၌ စိတ်ပြစ်မှားမိပါက ထိုအကျွန်ုပ်သည် ဤဆင်းရဲဒုက္ခနှင့်လည်း ထိုက်တန်ပါ၏။ ဤထက်မက ပို၍ပြင်းထန်ဆိုးရွားသော ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့်လည်း ထိုက်တန်ပါ၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘အပ္ပမေယျံ [Pg.111] ပမိနန္တော, ကောဓ ဝိဒွါ ဝိကပ္ပယေ;

အပ္ပမေယျံ ပမာယိနံ, နိဝုတံ တံ မညေ အကိဿဝ’’န္တိ.

အတိုင်းအဆမဲ့သော ဂုဏ်ရှိသောရဟန္တာကို မည်သည့်ပညာရှိက ဤမျှသာရှိသည်ဟု နှိုင်းယှဉ်တိုင်းတာနိုင်ပါအံ့နည်း။ အတိုင်းအဆမရှိသော ရဟန္တာအား တိုင်းတာနှိုင်းယှဉ်ရန် ကြိုးစားသောသူကို ပညာမရှိသော သူမိုက်ဟူ၍သာ ငါယူဆ၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ, ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ;

ယာယ ဆိန္ဒတိ အတ္တာနံ, ဗာလော ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ.

လူသားတို့ မွေးဖွားလာသောအခါ နှုတ်တွင်း၌ ပုဆိန်တစ်လက် ပါလာသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သူမိုက်သည် မကောင်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် ထိုပုဆိန်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ခုတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်၏။

‘‘န ဟိ သတ္ထံ သုနိသိတံ, ဝိသံ ဟလာဟလံ ဣဝ;

ဧဝံ ဝိရဒ္ဓံ ပါတေတိ, ဝါစာ ဒုဗ္ဘာသိတာ ယထာ’’တိ.

ထက်လှသောဓား သို့မဟုတ် ဟာလာဟလ အဆိပ်ပြင်းသည်ပင် အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်မှားသော နှုတ်ထွက်စကားဆိုးကဲ့သို့ ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်စေနိုင်ပေ။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

၉၂.

၉၂။

‘‘ယော နိန္ဒိယံ ပသံသတိ, တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယော;

ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိံ, ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတိ.

အကြင်သူသည် ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောသူကို ချီးမွမ်း၏။ ချီးမွမ်းထိုက်သောသူကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၏။ ထိုသူသည် မိမိ၏နှုတ်ဖြင့် အပြစ်ကို ရှာဖွေဆည်းပူးသည်ဖြစ်ရာ ထိုအပြစ်ကြောင့် မည်သည့်အခါမျှ ချမ်းသာကို မရနိုင်ပေ။

‘‘အပ္ပမတ္တော အယံ ကလိ, ယော အက္ခေသု ဓနပရာဇယော;

သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာ, အယမေဝ မဟန္တတရော ကလိ;

ယော သုဂတေသု မနံ ပဒေါသယေ.

လောင်းကစားခြင်း၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာ အလုံးစုံကိုလည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် အပြစ်အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့အပေါ် စိတ်ပြစ်မှားခြင်းသည်သာလျှင် အဆမတန် ကြီးမားလှသော အပြစ်ဒုစရိုက် ဖြစ်၏။

‘‘သတံ သဟဿာနံ နိရဗ္ဗုဒါနံ, ဆတ္တိံသတီ ပဉ္စ စ အဗ္ဗုဒါနိ;

ယမရိယဂရဟီ နိရယံ ဥပေတိ, ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ ပါပက’’န္တိ.

နှုတ်နှင့် စိတ်ဖြင့် မကောင်းမှုကို ဆောက်တည်ကာ အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်မှားသောသူသည် ငရဲသို့ ကျရောက်ရ၏။ ထိုသူသည် နိရဗ္ဗုဒ တစ်သိန်း၊ သုံးဆယ့်ခြောက် နိရဗ္ဗုဒနှင့် ငါးအဗ္ဗုဒ ကာလပတ်လုံး ငရဲ၌ ပြင်းစွာကျက်ရကုန်၏။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ယော လောဘဂုဏေ အနုယုတ္တော, သော ဝစသာ ပရိဘာသတိ အညေ;

အဿဒ္ဓေါ ကဒရိယော အဝဒညူ, မစ္ဆရိ ပေသုဏိယံ အနုယုတ္တော.

လောဘနောက်သို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါသောသူသည် သူတစ်ပါးတို့ကို နှုတ်ဖြင့် ဆဲရေးကဲ့ရဲ့တတ်၏။ ထိုသူသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ ယုတ်မာလှ၏။ သူတော်ကောင်းတို့၏ ဆိုဆုံးမမှုကို မနာယူ၊ ဝန်တိုတတ်၏။ ကုန်းတိုက်ခြင်းကို အမြဲပြုလုပ်တတ်၏။

‘‘မုခဒုဂ္ဂ [Pg.112] ဝိဘူတ အနရိယ, ဘူနဟု ပါပက ဒုက္ကဋကာရိ;

ပုရိသန္တ ကလီ အဝဇာတပုတ္တ, မာ ဗဟုဘာဏိဓ နေရယိကောသိ.

နှုတ်ဆိုးသောသူ၊ သစ္စာကင်းသောသူ၊ သူယုတ်မာ၊ အမှန်တရားကို ဖျက်ဆီးတတ်သောသူ၊ မကောင်းမှုကို အမြဲပြုတတ်သော ယောက်ျားယုတ်၊ ဘုန်းကံနည်းပါးသူ၊ သားယုတ်ဖြစ်သူ၊ သင်သည် စကားအများကြီး မပြောပါနှင့်။ သင်သည် စင်စစ် ငရဲသားဖြစ်နေပြီ။

‘‘ရဇမာကိရသီ အဟိတာယ, သန္တေ ဂရဟသိ ကိဗ္ဗိသကာရီ;

ဗဟူနိ ဒုစ္စရိတာနိ စရိတွာ, ဂစ္ဆသိ ခေါ ပပတံ စိရရတ္တ’’န္တိ.

အပြစ်ဒုစရိုက်ကို ပြုလုပ်သောသူ၊ သင်သည် မိမိ၏အကျိုးစီးပွား ဆုတ်ယုတ်ရန် ကိလေသာမြူတို့ကို မိမိအပေါ်သို့ သွန်းလောင်းသကဲ့သို့ ပြုဘိသနည်း။ ကိလေသာငြိမ်းပြီးသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို အဘယ်ကြောင့် ကဲ့ရဲ့ဘိသနည်း။ ဒုစရိုက်များစွာကို ပြုကျင့်ပြီးလျှင် သင်သည် တဖြည်းဖြည်းနှင့် ငရဲ၌ ကြာမြင့်စွာ ကျရောက်ရလိမ့်မည်။

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းအစု၌ ဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပွားများကြောင်းဖြစ်သော သုတ်တော်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ.

တရားတို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏။ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏။ စိတ်ဖြင့်ပြီးကုန်၏။ အကယ်၍ ကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း ထိုကောင်းမှုကြောင့် မခွဲမခွာ အစဉ်လိုက်သော အရိပ်ကဲ့သို့ ချမ်းသာခြင်းသည် ထိုသူ၏နောက်သို့ အစဉ်လိုက်လေ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပွားများကြောင်းဖြစ်သောသုတ် ဖြစ်၏။

၉၃. မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ, သော ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော ဘန္တေနပိ ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေနပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ, တဿ မယှံ, ဘန္တေ, တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ, မုဿတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ, မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ ‘ဣမမှိ စာဟံ သာယနှသမယေ ကာလံ ကရေယျံ, ကာ မယှံ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ.

၉၃. သာကီဝင်မင်း မဟာနမ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဤသို့ လျှောက်ထား၏— 'အရှင်ဘုရား၊ ဤကပိလဝတ်ပြည်သည် စည်ပင်ဝပြော၍ လူဦးရေထူထပ်ကာ လမ်းခရီးများ၌ လူအများ တိုးဝှေ့သွားလာရသဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းလှပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုအကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားကိုသော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ကို ပွားစေတတ်သော ရဟန်းသံဃာတို့ကိုသော်လည်းကောင်း ဆည်းကပ်ဖူးမြော်ပြီး ညချမ်းသောအခါ၌ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သောအခါ လမ်းခရီး၌ တုန်လှုပ်တိုးဝှေ့နေသော ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား၊ လှည်းနှင့် လူတို့နှင့် ဆုံဆည်းရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်အား မြတ်စွာဘုရားကိုသော်လည်းကောင်း၊ တရားတော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်ကိုသော်လည်းကောင်း အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်သော သတိတရားတို့သည် လွတ်ကင်းပျောက်ကွယ်သွားရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုအခါ အကျွန်ုပ်အား 'အကယ်၍ ငါသည် ယခု ညချမ်းသောအချိန်၌ သေဆုံးသွားပါက ငါ၏လားရာဂတိသည် မည်သို့ဖြစ်မည်နည်း၊ တမလွန်ဘဝသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်မည်နည်း' ဟု အကြံဖြစ်ပေါ်မိပါသည်ဘုရား။'

‘‘မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ, အပါပိကာ ကာလင်္ကိရိယာ. စတူဟိ ခေါ, မဟာနာမ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော [Pg.113] အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ…ပေ… သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. သေယျထာပိ, မဟာနာမ, ရုက္ခော ပါစီနနိန္နော ပါစီနပေါဏော ပါစီနပဗ္ဘာရော, သော မူလစ္ဆိန္နော ကတမေန ပပတေယျာ’’တိ? ‘‘ယေန, ဘန္တေ, နိန္နော ယေန ပေါဏော ယေန ပဗ္ဘာရော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာနာမ, ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, မာ ဘာယိ, မဟာနာမ, အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ, အပါပိကာ ကာလင်္ကိရိယာ’’တိ.

မဟာနာမ်၊ မကြောက်လင့်။ မဟာနာမ်၊ မကြောက်လင့်။ သင့်အား မယုတ်မာသော သေခြင်းသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ မယုတ်မာသော စုတေခြင်းသည် ဖြစ်လတ္တံ့။ မဟာနာမ်၊ တရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ကိုင်းညွတ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးရှု၏၊ နိဗ္ဗာန်သို့ စောင်းညွတ်၏။ အဘယ်တရားလေးပါးတို့နည်းဟူမူ - မဟာနာမ်၊ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် မြတ်စွာဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ 'ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်လည်း ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အရဟံ မည်တော်မူ၏ ...ပ... ဘုရားဖြစ်တော်မူ၏၊ ဖုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏' ဟု ကြည်ညို၏။ တရားတော်၌ ...ပ... သံဃာတော်၌ ...ပ... အရိယာတို့ နှစ်သက်အပ်သော၊ မကျိုးမပေါက်သော၊ ...ပ... သမာဓိကို တိုးပွားစေတတ်သော သီလတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။ မဟာနာမ်၊ ဥပမာအားဖြင့် သစ်ပင်သည် အရှေ့ဘက်သို့ ကိုင်းညွတ်၏၊ အရှေ့ဘက်သို့ ရှေးရှု၏၊ အရှေ့ဘက်သို့ စောင်းညွတ်၏။ ထိုသစ်ပင်သည် အမြစ်ပြတ်သည်ရှိသော် အဘယ်အရပ်သို့ လဲကျရာသနည်း ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ကိုင်းရာ၊ ညွတ်ရာ၊ စောင်းရာ အရပ်သို့သာ လဲကျရာပါ၏ ဟု လျှောက်၏။ မဟာနာမ်၊ ဤအတူသာလျှင် ဤတရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ကိုင်းညွတ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးရှု၏၊ နိဗ္ဗာန်သို့ စောင်းညွတ်၏။ မဟာနာမ်၊ မကြောက်လင့်။ မဟာနာမ်၊ မကြောက်လင့်။ သင့်အား မယုတ်မာသော သေခြင်းသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ မယုတ်မာသော စုတေခြင်းသည် ဖြစ်လတ္တံ့ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် ပုညပွားခြင်း (ဝါသနာဖြစ်ခြင်း) အစု၌ဖြစ်သော သုတ်ဖြစ်၏။

‘‘သုခကာမာနိ ဘူတာနိ, ယော ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ;

အတ္တနော သုခမေသာနော, ပေစ္စ သော လဘတေ သုခ’’န္တိ.

အကြင်သူသည် မိမိ၏ ချမ်းသာကို ရှာဖွေသူဖြစ်လျက် ချမ်းသာကို အလိုရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို တုတ်လှံအစရှိသော လက်နက်တို့ဖြင့် မညှဉ်းဆဲ၊ ထိုသူသည် တမလွန်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို ရ၏ ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် ပုညပွားခြင်း (ဝါသနာဖြစ်ခြင်း) အစု၌ဖြစ်သော သုတ်ဖြစ်၏။

‘‘ဂုန္နဉ္စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ တာ ဥဇုံ ဂစ္ဆန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

မြစ်ကို ဖြတ်ကူးကြကုန်သော နွားတို့တွင် ရှေ့ဆောင်နွားလားသည် အကယ်၍ ဖြောင့်မတ်စွာ သွားငြားအံ့၊ ဤသို့ ရှေ့ဆောင်နွားလားသည် ဖြောင့်မတ်စွာ သွားသည်ရှိသော် ကျန်ရှိသော နွားအပေါင်းတို့သည်လည်း ဖြောင့်မတ်စွာ ကူးကြကုန်၏။

‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော သစေ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ္မိကော’’တိ.

ထိုနည်းတူစွာ လူတို့တွင် အကြင်သူကို အကြီးအမြတ်ဟု သမုတ်အပ်၏၊ ထိုသူသည် အကယ်၍ တရားကို ကျင့်မူ၊ အခြားသော သူတို့ကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ မင်းသည် အကယ်၍ တရားစောင့်သောမင်း ဖြစ်ငြားအံ့၊ တစ်ပြည်လုံးသည် ချမ်းသာစွာ နေရ၏ ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် ပုညပွားခြင်း (ဝါသနာဖြစ်ခြင်း) အစု၌ဖြစ်သော သုတ်ဖြစ်၏။

၉၄. ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော သာကေတေ ပဋိဝသန္တိ ကေနစိ ဒေဝ ကရဏီယေန. အဿောသုံ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ. နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ.

၉၄. မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုအခါ များစွာသော ရဟန်းတို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် သင်္ကန်းကိစ္စ ပြီးစီးတော်မူလျှင် ဝါတွင်းသုံးလ လွန်သဖြင့် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတ္တံ့' ဟု စိတ်အစဉ်ရှိကြကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရား၏ သင်္ကန်းလုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ မည်သော လက်သမားတို့သည် သာကေတပြည်၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စဖြင့် နေကြကုန်၏။ ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့သည် 'များစွာသော ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအတွက် သင်္ကန်းလုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်ကြကုန်သတတ်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သင်္ကန်းကိစ္စ ပြီးစီးတော်မူလျှင် ဝါတွင်းသုံးလ လွန်သဖြင့် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတ္တံ့' ဟု ကြားသိရကုန်၏။

အထ [Pg.114] ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုံ ‘‘ယဒါ တွံ အမ္ဘော ပုရိသ ပဿေယျာသိ ဘဂဝန္တံ အာဂစ္ဆန္တံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ, အထ အမှာကံ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဒွီဟတီဟံ ဌိတော ခေါ သော ပုရိသော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ, ဒိသွာန ယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ဣသိဒတ္တပုရာဏေ ထပတယော ဧတဒဝေါစ ‘‘အယံ သော ဘန္တေ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ယဿဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ.

ထိုအခါ ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့သည် 'အချင်းယောကျ်ား၊ သင်သည် ကြွလာတော်မူသော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်သောအခါ ငါတို့အား လာ၍ ကြားပြောပါလော့' ဟု လမ်းခရီး၌ လူတစ်ယောက်ကို စောင့်ကြည့်ရန် ထားရှိကြကုန်၏။ ထိုလူသည် နှစ်ရက်သုံးရက်မျှ စောင့်လျက် တည်နေပြီးလျှင် အဝေးမှ ကြွလာတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်လေ၏။ မြင်ပြီးသော် ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့ ရှိရာသို့ သွားရောက်၍ ထိုလက်သမားတို့အား ဤသို့ ပြောကြား၏ - 'အရှင်လက်သမားတို့၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ကြွလာတော်မူနေပါပြီ။ ယခုအခါ ဖူးမြော်ဆည်းကပ်ခြင်းငှာ အချိန်တန်ပြီဟု ထင်မှတ်ကြပါမူ ဆည်းကပ်ခြင်းကို ပြုကြပါကုန်လော့' ဟု ဆို၏။

အထ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု, ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု, ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

ထိုအခါ ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ရှိတော်မူရာသို့ ချဉ်းကပ်ကြကုန်၏။ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေစွာ ရှိခိုး၍ မြတ်စွာဘုရား၏ နောက်တော်မှ အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါကြကုန်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ခရီးလမ်းမှ ဖဲတော်မူ၍ သစ်ပင်တစ်ပင်ရင်းသို့ ကြွရောက်တော်မူ၏။ ကြွရောက်ပြီးလျှင် ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၏။ ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီးလျှင် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ထိုင်နေကြကုန်၏။ သင့်လျော်သောနေရာ၌ ထိုင်နေပြီးသော် ဣသိဒတ္တနှင့် ပုရာဏ လက်သမားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဤသို့ လျှောက်ထားကြကုန်၏ -

‘‘ယဒါ မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’တိ…ပေ….

အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်မှ ကောသလတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတ္တံ့' ဟု ကြားရသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်မသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အလှမ်းဝေးရာသို့ ကြွတော်မူတော့မည်' ဟု နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဖန် အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်မှ ကောသလတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူပြီ' ဟု ကြားရသောအခါ၌လည်း၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်မသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အလှမ်းဝေးရာ၌ ရှိတော်မူပေတော့မည်' ဟု နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။ ...ပ...

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကာသီသု မဂဓေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကာသီသု မဂဓေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’တိ.

အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် ကာသိတိုင်းမှ မဂဓတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတတ္တံ့' ဟု ကြားရသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်မသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အလှမ်းဝေးရာသို့ ကြွတော်မူတော့မည်' ဟု နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဖန် အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် ကာသိတိုင်းမှ မဂဓတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူပြီ' ဟု ကြားရသောအခါ၌လည်း၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား များစွာသော စိတ်မသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အလှမ်းဝေးရာသို့ ရောက်တော်မူလေပြီ' ဟု များစွာသော နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘မဂဓေသု ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ, ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘မဂဓေသု ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ, ဟောတိ နော [Pg.115] တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’တိ…ပေ….

အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် မဂဓတိုင်းမှ ကာသိတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတ္တံ့' ဟု ကြားရသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အနီးသို့ ရောက်တော်မူလတ္တံ့' ဟု ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဖန် အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် မဂဓတိုင်းမှ ကာသိတိုင်းတို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူပြီ' ဟု ကြားရသောအခါ၌လည်း၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့နှင့် အနီး၌ ရှိတော်မူပေတော့မည်' ဟု ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။ ...ပ...

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘ကောသလေသု သာဝတ္ထိံ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ. ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ.

အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသလတိုင်းတို့မှ သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလတ္တံ့' ဟု ကြားရသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား စိတ်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့၏ အနီးသို့ ရောက်တော်မူလတ္တံ့' ဟု ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။

‘‘ယဒါ ပန မယံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏောမ ‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’တိ ဟောတိ အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ, ဟောတိ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

အရှင်ဘုရား၊ တစ်ဖန် အကျွန်ုပ်တို့သည် 'မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏' ဟု ကြားရသောအခါ၊ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်တို့အား အတိုင်းထက်အလွန် စိတ်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ 'မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့၏ အနီး၌ ရှိတော်မူ၏' ဟု များစွာသော ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ရပါ၏။

‘‘တသ္မာတိဟ, ထပတယော, သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော, အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အလဉ္စ ပန ဝေါ, ထပတယော, အပ္ပမာဒါယာ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ခေါ နော, ဘန္တေ, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ? ‘‘ကတမော ပန ဝေါ, ထပတယော, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ?

လက်သမားတို့၊ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ လူတို့၏ အိမ်ရာတည်ထောင် နေထိုင်ခြင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းလှ၏၊ ကိလေသာမြူတောကြီး ဖြစ်၏။ ရဟန်းအဖြစ်သည် လွင်တီးခေါင်ပြင်ကဲ့သို့ လွတ်လပ်လှ၏။ လက်သမားတို့၊ သင်တို့သည် မမေ့မလျော့သော သတိတရား ရှိကြရန် သင့်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏ ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့အား ဤလူ့ဘောင်အိမ်ရာ တည်ထောင်နေထိုင်ခြင်းထက် သာလွန်၍ အလွန်ကျဉ်းမြောင်းလှသော၊ ကျဉ်းမြောင်းသည်ထက် ကျဉ်းမြောင်းလှသည်ဟု ဆိုအပ်သော အခြားသော ကျဉ်းမြောင်းခြင်း တစ်ခု ရှိပါသေးသလော ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။ လက်သမားတို့၊ သင်တို့အား ဤလူ့ဘောင်အိမ်ရာ တည်ထောင်နေထိုင်ခြင်းထက် သာလွန်၍ အလွန်ကျဉ်းမြောင်းလှသော၊ ကျဉ်းမြောင်းသည်ထက် ကျဉ်းမြောင်းလှသည်ဟု ဆိုအပ်သော အခြားသော ကျဉ်းမြောင်းခြင်းသည် အဘယ်နည်း ဟု မေးတော်မူ၏။

‘‘ဣဓ မယံ, ဘန္တေ, ယဒါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥယျာနဘူမိံ နိယျာတုကာမော ဟောတိ, ယေ တေ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ နာဂါ ဩပဝယှာ, တေ ကပ္ပေတွာ ယာ တာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပဇာပတိယော ပိယာ မနာပါ, တာ ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမ, တာသံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ဂန္ဓော ဟောတိ. သေယျထာပိ နာမ ဂန္ဓကရဏ္ဍကဿ တာဝဒေဝ ဝိဝရိယမာနဿ, ယထာ တံ ရာဇကညာနံ ဂန္ဓေန ဝိဘူသိတာနံ. တာသံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ကာယသမ္ဖဿော ဟောတိ, သေယျထာပိ နာမ တူလပိစုနော ဝါ ကပ္ပာဟပိစုနော ဝါ, ယထာ တံ ရာဇကညာနံ သုခေဓိတာနံ. တသ္မိံ ခေါ ပန, ဘန္တေ, သမယေ နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယော ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ. အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောတိ. န ခေါ ပန မယံ, ဘန္တေ, အဘိဇာနာမ တာသု ဘဂီနိသု ပါပကံ စိတ္တံ ဉပ္ပာဒေန္တာ, အယံ ခေါ နော, ဘန္တေ, ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသံဃာတတရော စာတိ.

မြတ်စွာဘုရား၊ ဤနေရာ၌ ပဿေနဒီကောသလမင်းသည် ဥယျာဉ်တော်သို့ သွားလိုသောအခါ မင်းကြီးစီးရန် ထိုက်တန်သော ဆင်တို့ကို ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် မင်းကြီး၏ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော၊ စိတ်နှလုံးကို ပွားစေတတ်သော မယားတို့တွင် တစ်ယောက်ကို ရှေ့၌၊ တစ်ယောက်ကို နောက်၌ အကျွန်ုပ်တို့က နေစေရပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၊ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုအခါ၌ ထိုမယားတို့ထံမှ ဖွင့်လှစ်လိုက်စ နံ့သာကြုတ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အနံ့ကဲ့သို့ အလွန်မွှေးကြိုင်သော အနံ့မျိုးသည် ထွက်ပေါ်လာပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၊ စင်စစ်အားဖြင့် လဲပုံ သို့မဟုတ် ဝါဂွမ်းပုံ၏ အတွေ့ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ချမ်းသာစွာ ကြီးပြင်းလာရသော မင်းသမီးတို့၏ အတွေ့ကဲ့သို့လည်းကောင်း ထိုမယားတို့၏ ကိုယ်အတွေ့သည် အလွန်နူးညံ့သော အတွေ့မျိုး ရှိပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၊ ထိုအခါ၌ ဆင်ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းရပါသည်၊ ထိုမယားတို့ကိုလည်း စောင့်ရှောက်ရပါသည်၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်း စောင့်ရှောက်ရပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုမယားတို့အပေါ်၌ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်စိတ်ကို ဖြစ်စေခဲ့သည်ဟု မသိခဲ့ဖူးပါ။ မြတ်စွာဘုရား၊ ဤသို့ အိမ်ထောင်သည်ဘဝ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းထက် အကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပို၍ ကျဉ်းမြောင်း ကျပ်တည်းသော အလုပ်မျိုး မရှိတော့ပါဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။

‘‘တသ္မာတိဟ[Pg.116], ထပတယော, သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော, အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အလဉ္စ ပန ဝေါ, ထပတယော, အပ္ပမာဒါယ. စတူဟိ ခေါ ထပတယော, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

လက်သမားတို့၊ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ အိမ်ရာထောင်၍ နေခြင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းလှ၏၊ ကိလေသာမြူထရာ လမ်းခရီးနှင့်တူ၏။ ရဟန်းအဖြစ်သည် လွင်တီးခေါင်ပြင်ကဲ့သို့ လွတ်လပ်၏။ လက်သမားတို့၊ သင်တို့သည် မမေ့မလျော့သော သတိရှိရန် သင့်လျော်လှပေ၏။ လက်သမားတို့၊ တရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်သည် အပါယ်ဘေးသို့ မကျရောက်နိုင်သူ၊ ကံမြဲသူ၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ထပတယော, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ, ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ. ဣမေဟိ ခေါ, ထပတယော, စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ - လက်သမားတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတပည့်သည် 'ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံမည်တော်မူ၏။ပ။ ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏၊ ဘဂဝါမည်တော်မူ၏' ဟု ဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏။ တရား၌ ... သံဃာ၌ ... မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ကင်းသော ဝန်တိုခြင်းဟူသော အညစ်အကြေးရှိသော စိတ်ဖြင့် အိမ်ရာထောင်လျက် လူ့ဘောင်၌ နေ၏။ လွတ်လွတ်စွန့်ကြဲခြင်းရှိ၏၊ ပေးကမ်းရန် ဖြန့်ထားသော လက်ရှိ၏၊ စွန့်ကြဲခြင်း၌ မွေ့လျော်၏၊ တောင်းခံလာသူတို့နှင့် ထိုက်တန်သူဖြစ်၏၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲဝေဖန်ခြင်း၌ မွေ့လျော်၏၊ မခွဲခြားဘဲ ပေးလှူတတ်၏။ လက်သမားတို့၊ ဤတရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်သည် အပါယ်သို့မကျသော သဘောရှိသော၊ မြဲသော၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လည်းလျောင်းရာရှိသော သောတာပန်ဖြစ်၏။

‘‘တုမှေ ခေါ, ထပတယော, ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ, ဓမ္မေ…ပေ… သံဃေ…ပေ… ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ကုလေ ဒေယျဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ သီလဝန္တေဟိ ကလျာဏဓမ္မေဟိ, တံ ကိံ မညထ, ထပတယော, ကတိဝိဓာ တေ ကောသလေသု မနုဿာ ယေ တုမှာကံ သမသမာ ယဒိဒံ ဒါနသံဝိဘာဂေဟီ’’တိ? ‘‘လာဘာ နော, ဘန္တေ, သုလဒ္ဓံ နော, ဘန္တေ, ယေသံ နော ဘဂဝါ ဧဝံ ပဇာနာတီ’’တိ.

လက်သမားတို့၊ သင်တို့သည် 'ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံမည်တော်မူ၏။ပ။ ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏၊ ဘဂဝါမည်တော်မူ၏' ဟု ဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြကုန်၏၊ တရား၌ ... သံဃာ၌ ... မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြကုန်၏။ အမျိုး၌ ပေးလှူဖွယ် ဝတ္ထုတစ်စုံတစ်ရာ ရှိသမျှကိုလည်း သီလရှိသော၊ ကောင်းသော တရားရှိသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား မခွဲမခြားဘဲ ပေးလှူကြကုန်၏။ လက်သမားတို့၊ ထိုအရာကို အဘယ်သို့ ထင်ကြသနည်း။ ကောသလတိုင်း၌ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲ ဝေဖန်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သင်တို့နှင့် ထပ်တူထပ်မျှ တူညီသော လူတို့သည် အဘယ်မျှလောက် ရှိပါသနည်း ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'မြတ်စွာဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုသို့သော ကျေးဇူးတရားတို့ကို ရရှိခြင်းသည် အရတော်လှပါပေ၏။ မြတ်စွာဘုရား၊ ဤလူ့ဘဝကို ရရခြင်းသည် အလွန်ရခဲသော အခွင့်အရေးကို ရရှိခြင်း ဖြစ်ပါပေ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျွန်ုပ်တို့ကို ဤသို့ သိတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်' ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် (ဝါသနာ) ပွားများခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တော်ဖြစ်၏။

၉၅.

၉၅။

‘‘ဧကပုပ္ဖံ စဇိတွာန, သဟဿံ ကပ္ပကောဋိယော;

ဒေဝေ စေဝ မနုဿေ စ, သေသေန ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ.

ငါတို့သည် ပန်းတစ်ပွင့်ကို ပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် ကမ္ဘာကုဋေတစ်ထောင်ပတ်လုံး နတ်ပြည်၌လည်းကောင်း၊ လူ့ပြည်၌လည်းကောင်း ဖြစ်ခဲ့ရကုန်၏။ ကြွင်းကျန်သော အပရာပရိယ ကုသိုလ်ကံဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုရလေ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် (ဝါသနာ) ပွားများခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တော်ဖြစ်၏။

‘‘အဿတ္ထေ ဟရိတောဘာသေ, သံဝိရူဠှမှိ ပါဒပေ;

ဧကံ ဗုဒ္ဓဂတံ သညံ, အလဘိံတ္ထံ ပတိဿတော.

ငါသည် စိမ်းစိုသောအဆင်းရှိသော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ရွက်ညွန့်တို့ဖြင့် ကြီးပွားဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိသော ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်၌ အဖန်တလဲလဲ သတိရလျက် ဘုရားရှင်ကို အာရုံပြု၍ တစ်ခုသော အမှတ်သညာကို ရရှိခဲ့၏။

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ, တဿာ သညာယ ဝါသနာ’’တိ.

ထိုသို့ ဘုရားရှင်ကို အာရုံပြုရသော သညာဖြစ်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာမှစ၍ ယခုအခါတွင် သုံးဆယ်မြောက်သော ကမ္ဘာဖြစ်၏။ ထိုဘုရားရှင်ကို အာရုံပြုရသော သညာ၏ အစွမ်းကြောင့် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ လားရသည်ကို မသိခဲ့ဖူးပါ။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုအပ်ပြီ။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် (ဝါသနာ) ပွားများခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တော်ဖြစ်၏။

‘‘ပိဏ္ဍာယ [Pg.117] ကောသလံ ပုရံ, ပါဝိသိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော;

အနုကမ္ပကော ပုရေဘတ္တံ, တဏှာနိဃာတကော မုနိ.

ပုဂ္ဂိုလ်တို့ထက် မြတ်တော်မူသော၊ ဒုက္ခရောက်နေသော သတ္တဝါတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်တော်မူတတ်သော၊ တဏှာကို အကြွင်းမဲ့ သတ်တော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် နံနက်အခါ၌ ကောသလတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဆွမ်းခံရန် ကြွဝင်တော်မူ၏။

‘‘ပုရိသဿ ဝဋံသကော ဟတ္ထေ, သဗ္ဗပုပ္ဖေဟိလင်္ကတော;

သော အဒ္ဒသာသိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ.

ထိုအခါ လူတစ်ဦး၏ လက်၌ အထူးထူးသော ပန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဦးဆောက်ပန်း ရှိနေ၏။ ထိုသူသည် ရဟန်းသံဃာတော်များ ခြံရံလျက် ကြွလာတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်လေ၏။

‘‘ပဝိသန္တံ ရာဇမဂ္ဂေန, ဒေဝမာနုသပူဇိတံ;

ဟဋ္ဌော စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓမုပသင်္ကမိ.

မင်းလမ်းမကြီးအတိုင်း ကြွဝင်တော်မူလာသော၊ နတ်လူတို့ ပူဇော်အပ်သော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်လျှင် ထိုသူသည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်၍ စိတ်ကို ကြည်ညိုစေလျက် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်လေ၏။

‘‘သော တံ ဝဋံသကံ သုရဘိံ, ဝဏ္ဏဝန္တံ မနောရမံ;

သမ္ဗုဒ္ဓဿုပနာမေသိ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ.

ထိုသူသည် အလွန်မွှေးကြိုင်၍ လှပကာ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ထိုဦးဆောက်ပန်းကို ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် မိမိ၏လက်နှစ်ဖက်တို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား ကပ်လှူပူဇော်လေ၏။

‘‘တတော အဂ္ဂိသိခါ ဝဏ္ဏာ, ဗုဒ္ဓဿ လပနန္တရာ;

သဟဿရံသိ ဝိဇ္ဇုရိဝ, ဩက္ကာ နိက္ခမိ အာနနာ.

ထိုအခါ မီးလျှံအဆင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်ရှိသော၊ တထောင်သော ရောင်ခြည်တော်တို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ခမ်းတော်အစုံအကြားမှလည်းကောင်း၊ မျက်နှာတော်မှလည်းကောင်း လျှပ်စစ်ကဲ့သို့ ထွက်ပေါ်လာကုန်၏။

‘‘ပဒက္ခိဏံ ကရိတွာန, သီသေ အာဒိစ္စဗန္ဓုနော;

တိက္ခတ္တုံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ, မုဒ္ဓနန္တရဓာယထ.

ထိုရောင်ခြည်တော်တို့သည် နေမင်း၏ အဆွေဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဦးခေါင်းတော်ထက်၌ လက်ယာရစ် သုံးကြိမ် လည်ပတ်ပြီးလျှင် ထိပ်တော်၌ ကွယ်ပျောက်သွားလေ၏။

‘‘ဣဒံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယံ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ, အာနန္ဒော ဧတဒဗြဝိ.

မဖြစ်ဖူးမြဲ ဖြစ်သော၊ ကြက်သီးမွှေးညှင်းထဖွယ် ဤအံ့ဖွယ်ကို မြင်လျှင် အရှင်အာနန္ဒာသည် သင်္ကန်းကို ပခုံးတစ်ဖက်ထက်၌ တင်ကာ မြတ်စွာဘုရားအား ဤသို့ လျှောက်ထား၏ -

‘‘‘ကော ဟေတု သိတကမ္မဿ, ဗျာကရောဟိ မဟာမုနေ;

ဓမ္မာလောကော ဘဝိဿတိ, ကင်္ခံ ဝိတရ နော မုနေ.

မြတ်စွာဘုရား၊ ပြုံးတော်မူခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ ထိုအကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ဟောကြားတော်မူပါ။ တရားတော်တည်းဟူသော အလင်းရောင်သည် ပေါ်ထွန်းပါလိမ့်မည်။ မြတ်စွာဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့၏ ယုံမှားခြင်းကို ဖြေဖျောက်တော်မူပါ။

‘‘‘ယဿ တံ သဗ္ဗဓမ္မေသု, သဒါ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ;

ကင်္ခိံ ဝေမတိကံ ထေရံ, အာနန္ဒံ ဧတဒဗြဝိ.

ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ယုံမှားခြင်း တွေးတောခြင်းရှိသော အရှင်အာနန္ဒာအား ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏ -

‘‘‘ယော သော အာနန္ဒ ပုရိသော, မယိ စိတ္တံ ပသာဒယိ;

စတုရာသီတိကပ္ပာနိ, ဒုဂ္ဂတိံ န ဂမိဿတိ.

အာနန္ဒာ၊ ငါဘုရား၌ စိတ်ကို ကြည်ညိုစေသော ထိုယောကျ်ားသည် ရှစ်ဆယ့်လေးကမ္ဘာပတ်လုံး ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ မလားရောက်ရလတ္တံ့။

‘‘‘ဒေဝေသု ဒေဝသောဘဂ္ဂံ, ဒိဗ္ဗံ ရဇ္ဇံ ပသာသိယ;

မနုဇေသု မနုဇိန္ဒော, ရာဇာ ရဋ္ဌေ ဘဝိဿတိ.

နတ်ပြည်၌ နတ်တို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော နတ်မင်းအဖြစ်ကို ခံစားပြီးလျှင် လူ့ပြည်၌လည်း တိုင်းပြည်ကို စိုးမိုးသော မင်းကြီး ဖြစ်လတ္တံ့။

‘‘‘သော စရိမံ ပဗ္ဗဇိတွာ, သစ္ဆိကတွာန ဓမ္မတံ;

ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဓုတရာဂေါ, ဝဋံသကော နာမ ဘဝိဿတိ.

ထိုယောကျ်ားသည် နောက်ဆုံးဘဝ၌ ရဟန်းပြု၍ သစ္စာလေးပါးတရားကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ ကိလေသာရာဂ ကင်းစင်ပြီးလျှင် ဝဋံသကအမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လတ္တံ့။

‘‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ, အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ;

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ, အထ ဝါ တဿ သာဝကေ.

မြတ်စွာဘုရား၌လည်းကောင်း၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားတော်တို့၌လည်းကောင်း စိတ်ကြည်ညိုသည်ရှိသော် အလှူဟူသည် အနည်းငယ်မျှသာဖြစ်သည်ဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ။

‘‘‘ဧဝံ [Pg.118] အစိန္တိယာ ဗုဒ္ဓါ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ အစိန္တိယာ;

အစိန္တိယေ ပသန္နာနံ, ဝိပါကော ဟောတိ အစိန္တိယော’’’တိ.

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ဂုဏ်တော်သည် မကြံစည်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမြတ်လှ၏၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော တရားတော်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးသည်လည်း မကြံစည်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမြတ်လှ၏။ မကြံစည်နိုင်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့၌ ကြည်ညိုကြကုန်သော သူတို့အား ရရှိအပ်သော အကျိုးတရားသည်လည်း မကြံစည်နိုင်လောက်အောင် ကြီးကျယ်လှပေ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် (ဝါသနာ) ပွားများခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တော်ဖြစ်၏။

၉၆. ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ပသန္နစိတ္တံ ဧဝံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ ‘‘(ယထာ ခေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဣရိယတိ, ယဉ္စ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော, ယဉ္စ မဂ္ဂံ သမာရူဠှော). ဣမမှိ စာယံ သမယေ ကာလံ ကရေယျ, ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ. တံ ကိဿ ဟေတု? စိတ္တံ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပသန္နံ, စေတောပသာဒဟေတု ခေါ ပန ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဧတမတ္ထံ ဘဂဝါ အဝေါစ, တတ္ထေတံ ဣတိ ဝုစ္စတိ –

၉၆. ရဟန်းတို့၊ ဤလောက၌ အချို့သော ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ငါ၏စိတ်ဖြင့် ထိုသူ၏စိတ်ကို ပိုင်းခြား၍ 'ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤကဲ့သို့ ပြုမူဆောင်ရွက်၏၊ ဤအကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ဤခရီးသို့ တက်လှမ်း၏' ဟု ငါသိတော်မူ၏။ ဤအချိန်၌သာ ထိုသူသည် သေဆုံးခဲ့လျှင် ယူဆောင်လာသော ဘဏ္ဍာကို ချထားသကဲ့သို့ နတ်ပြည်၌ မုချဖြစ်ရလိမ့်မည်။ ထိုအရာသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသူ၏ စိတ်သည် ကြည်ညိုသောကြောင့် ဖြစ်၏။ စိတ်ကို ကြည်ညိုစေခြင်း အကြောင်းကြောင့် ဤလောက၌ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ကောင်းသော လားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရကုန်၏။ ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ထိုအရာနှင့် ပတ်သက်၍ ဤသို့ ဆိုအပ်၏ -

‘‘ပသန္နစိတ္တံ ဉတွာန, ဧကစ္စံ ဣဓ ပုဂ္ဂလံ;

ဧတမတ္ထဉ္စ ဗျာကာသိ, ဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခူန သန္တိကေ.

ဤလောက၌ အချို့သောသူ၏ ကြည်ညိုသောစိတ်ကို သိတော်မူ၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့၏အထံ၌ ဤအကြောင်းအရာကို ထင်ရှားစွာ ပြတော်မူပြီ။

‘‘ဣမမှိ စာယံ သမယေ, ကာလံ ကယိရာထ ပုဂ္ဂလော;

သဂ္ဂမှိ ဥပပဇ္ဇေယျ, စိတ္တံ ဟိဿ ပသာဒိတံ.

ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤအချိန်၌ သေဆုံးခဲ့လျှင် နတ်ပြည်၌ မုချဖြစ်ရပေမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသူ၏ စိတ်ကို ကြည်ညိုစေပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

‘‘စေတောပသာဒဟေတု ဟိ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ;

ယထာဘတံ နိက္ခိပေယျ, ဧဝမေဝံ တထာဝိဓော;

ကာယဿ ဘေဒါ သပ္ပညော, သဂ္ဂံ သော ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ.

စိတ်ကြည်ညိုခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် သုဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။ ယူဆောင်လာသော ဘဏ္ဍာကို အသာတကြည် ချထားသကဲ့သို့ ထိုသို့ စိတ်နှလုံး ကြည်ညိုသော ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်သည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေလွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရလေ၏။

‘‘အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣတိ မေ သုတ’’န္တိ.

ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီဟု ငါကြားနာခဲ့ရပါသည်။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် (ဝါသနာ) ပွားများခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တော်ဖြစ်၏။

‘‘သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝံ, နာရိ အာရုယှ တိဋ္ဌသိ;

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ပဒ္မံ ဆိန္ဒသိ ပါဏိနာ.

အို နတ်သမီး... သင်သည် ရွှေတန်ဆာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ မိုးအပ်သော လှေကိုစီးလျက် ရပ်တည်နေပါသလား။ လေးတောင့်ကန်သို့ သက်ဆင်းကာ လက်ဖြင့် ကြာပဒုမ္မာကို ဆွတ်ယူနေပါသလား။

‘‘ကေန တေ တာဒိသော ဝဏ္ဏော, အာနုဘာဝေါ ဇုတိ စ တေ;

ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စ တေ ဘောဂါ, ယေ ကေစိ မနသိစ္ဆိတာ.

အဘယ်ကြောင့် သင့်အား ထိုကဲ့သို့သော အဆင်း၊ အာနုဘော်နှင့် အရောင်အဝါတို့ ရှိပါသနည်း။ သင့်စိတ်ဖြင့် တောင့်တအပ်သော စည်းစိမ်အလုံးစုံတို့သည်လည်း အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရပါသနည်း။

‘‘ပုစ္ဆိတာ ဒေဝတေ သံသ, ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ;

သာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ, ဒေဝရာဇေန ပုစ္ဆိတာ.

အို နတ်သမီး... ငါမေးအပ်သော သင်သည် ပြောကြားပါလော့၊ ဤအကျိုးသည် အဘယ်မည်သော ကံ၏ အကျိုးဖြစ်ပါသနည်း။ သိကြားမင်း မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ထိုနတ်သမီးသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်၍ -

‘‘ပဉှံ [Pg.119] ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, သက္ကဿ ဣတိ မေ သုတံ;

အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နာဟံ, ဒိသွာ ထူပံ မနောရမံ.

မေးမြန်းအပ်သော ပြဿနာကို သိကြားမင်းအား ထင်ရှားစွာ ဖြေကြားရှင်းလင်းတော်မူ၏ဟု ငါကြားသိရ၏။ ငါသည် အဓွန့်ရှည်သော ခရီးသို့ သွားစဉ်တွင် နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စေတီတော်ကို ဖူးမြော်တွေ့ရှိသဖြင့် -

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေသိံ, ကဿပဿ ယသဿိနော;

ပဒ္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိံ, ပသန္နာ သေဟိ တဿေဝ;

ကမ္မဿ ဖလံ ဝိပါကော, ဧတာဒိသံ ကတပုညာ လဘန္တီ’’တိ.

ထိုအခြံအရံများသော ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စေတီတော်၌ စိတ်ကို ကြည်ညိုစေခဲ့ပါ၏။ ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိလက်တို့ဖြင့် ကြာပဒုမ္မာပန်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ခဲ့ပါ၏။ ထိုကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤကဲ့သို့သော အကျိုးကို ရရှိခြင်းဖြစ်ပါ၏။ ကောင်းမှုပြုသောသူတို့သည် ဤသို့သော အကျိုးကို ရရှိကြကုန်၏ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ဒါနကထာ သီလကထာ သဂ္ဂကထာ ပုညကထာ ပုညဝိပါကကထာ’’တိ;

အလှူပေးခြင်းစကား၊ သီလဆောက်တည်ခြင်းစကား၊ နတ်ပြည်စကား၊ ကောင်းမှုစကား၊ ကောင်းမှုအကျိုးစကားတို့ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘အပိစာပိ ပံသုထူပေသု ဥဒ္ဒိဿကတေသု ဒသဗလဓရာနံ တတ္ထပိ ကာရံ ကတွာ သဂ္ဂေသု နရာ ပမောဒန္တီ’’တိ.

စင်စစ်သော်လည်း ဆယ်ပါးသော အားတော်ရှင် ဘုရားရှင်တို့အား ရည်မှတ်၍ တည်ဆောက်အပ်သော မြေမှုန့်စေတီတို့၌ပင် ကောင်းမှုပြုလုပ်ကြကုန်သော လူတို့သည် နတ်ပြည်တို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်ကြရကုန်၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

၉၇.

၉၇။

‘‘ဒေဝပုတ္တသရီရဝဏ္ဏာ, သဗ္ဗေ သုဘဂသဏ္ဌိတီ;

ဥဒကေန ပံသုံ တေမေတွာ, ထူပံ ဝဍ္ဎေထ ကဿပံ.

နတ်သား၏ ကိုယ်အဆင်းနှင့်တူသော ကိုယ်အဆင်းရှိကုန်သော၊ တင့်တယ်သော သဏ္ဌာန်ရှိကြကုန်သော အချင်းတို့... သင်တို့အားလုံး ရေဖြင့် မြေမှုန့်ကို ဆွတ်ဖျန်း၍ ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို တည်ဆောက်စည်ပင်စေကြကုန်လော့။

‘‘အယံ သုဂတ္တေ သုဂတဿ ထူပေါ, မဟေသိနော ဒသဗလဓမ္မဓာရိနော;

တသ္မိံ ဣမေ ဒေဝမနုဇာ ပသန္နာ, ကာရံ ကရောန္တာ ဇရာမရဏာ ပမုစ္စရေ’’တိ.

အို တင့်တယ်သောကိုယ်ရှိသော နတ်သမီး... ဤစေတီတော်ကား သီလက္ခန္ဓစသော ဂုဏ်ထူးတို့ကို ဆည်းပူးတော်မူသော၊ ဆယ်ပါးသော အားတော်ရှင် ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုစေတီတော်၌ ဤနတ်လူတို့သည် ကြည်ညိုကြသဖြင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုကြကုန်လျက် အိုခြင်း သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ဥဠာရံ ဝတ တံ အာသိ, ယာဟံ ထူပံ မဟေသိနော;

ဥပ္ပလာနိ စ စတ္တာရိ, မာလဉ္စ အဘိရောပယိံ.

ငါသည် မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို ကြာပန်းလေးပွင့်နှင့် ပန်းမန်တို့ကို တင်လှူပူဇော်ခဲ့သဖြင့် ငါပြုခဲ့သော ထိုကုသိုလ်ကောင်းမှုသည် စင်စစ် အလွန်ပြန့်ပြော ကြီးမြတ်လှပေ၏။

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

ဝိနိပါတံ န ဂစ္ဆာမိ, ထူပံ ပူဇေတွ သတ္ထုနော’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို ပူဇော်ခဲ့သော ထိုကမ္ဘာမှစ၍ ယခုအခါ သုံးဆယ်မြောက်သော ကမ္ဘာဖြစ်လာသည့်တိုင်အောင် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရသည်ကို ငါမသိခဲ့ဖူးပါ၊ ငရဲသို့လည်း မသွားရောက်ခဲ့ရပါ။ ဤသည်ကား စေတီတော်ကို ပူဇော်ရခြင်း၏ အကျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ဗာတ္တိံသလက္ခဏဓရဿ, ဝိဇိတဝိဇယဿ လောကနာထဿ;

သတသဟဿံ ကပ္ပေ, မုဒိတော ထူပံ အပူဇေသိ.

သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကို ဆောင်တော်မူသော၊ အောင်အပ်ပြီးသော ရန်မာန်ရှိတော်မူသော လောကနာထ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စေတီတော်ကို ပူဇော်ခဲ့ပါ၏။ ပူဇော်ရသောကြောင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းပတ်လုံး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မွေ့လျော်ရပါ၏။

‘‘ယံ [Pg.120] မယာ ပသုတံ ပုညံ, တေန စ ပုညေန ဒေဝ သောဘဂ္ဂံ;

ရဇ္ဇာနိ စ ကာရိတာနိ, အနာဂန္တုန ဝိနိပါတံ.

ငါ ဆည်းပူးအပ်သော ထိုကောင်းမှုကုသိုလ်ကြောင့် အပါယ်လေးပါးသို့ မကျရောက်ဘဲ တင့်တယ်လှပသော နတ်စည်းစိမ်ကိုလည်းကောင်း၊ မင်း၏အဖြစ် စည်းစိမ်တို့ကိုလည်းကောင်း ရရှိခံစားခဲ့ရပါ၏။

‘‘ယံ စက္ခု အဒန္တဒမကဿ, သာသနေ ပဏိဟိတံ တထာ;

စိတ္တံ တံ မေ သဗ္ဗံ, လဒ္ဓံ ဝိမုတ္တစိတ္တမှိ ဝိဓူတလတော’’တိ.

မယဉ်ကျေးသူတို့ကို ဆုံးမတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ ငါသည် တရားအမြင်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော စိတ်ကိုလည်းကောင်း တည်ဆောက်ခဲ့ပါ၏။ ထိုအလုံးစုံကို ငါရရှိခဲ့ပါပြီ။ ယခုအခါ ငါသည် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိ၍ တဏှာတည်းဟူသော နွယ်ပင်ကို ခါထုတ်ပြီးသူ ဖြစ်ပါပြီ။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

၉၈.

၉၈။

‘‘သာမာကပတ္ထောဒနမတ္တမေဝ ဟိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓမှိ အဒါသိ ဒက္ခိဏံ;

ဝိမုတ္တစိတ္တေ အခိလေ အနာသဝေ, အရဏဝိဟာရိမှိ အသင်္ဂမာနသေ.

ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သောစိတ်ရှိတော်မူသော၊ စိတ်၏ ငြောင့်သင်းမရှိတော်မူသော၊ အာသဝေါကင်းတော်မူသော၊ ကိလေသာမြူမရှိဘဲ နေလေ့ရှိတော်မူသော၊ ကာမဂုဏ်၌ ငြိကပ်မှုမရှိသော နှလုံးသွင်းရှိတော်မူသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်အား သမာန်းမြက်ဆန် တစ်ကွမ်းစာချက်သော ထမင်းမျှကိုသာ အလှူဝတ္ထုအဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့ပါ၏။

‘‘တသ္မိဉ္စ ဩကပ္ပယိ ဓမ္မမုတ္တမံ, တသ္မိဉ္စ ဓမ္မေ ပဏိဓေသိံ မာနသံ;

ဧဝံ ဝိဟာရီဟိ မေ သင်္ဂမော သိယာ, ဘဝေ ကုဒါသုပိ စ မာ အပေက္ခဝါ.

ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၌လည်းကောင်း၊ ထိုမြတ်လှစွာသော ပစ္စေကဗောဓိတရား၌လည်းကောင်း ငါ၏ စိတ်ကို ကြည်ညိုယုံကြည်စွာ ဆောက်တည်ခဲ့ပါ၏။ 'ဤကဲ့သို့ ကိလေသာမြူကင်းလျက် နေတော်မူသော အရှင်မြတ်တို့နှင့် ငါသည် အတူတကွ ပေါင်းဖော်ရပါလို၏။ တစုံတခုသော ဘဝ၌လည်း တဏှာဖြင့် ငဲ့ကွက်တွယ်တာခြင်း မရှိပါရစေနှင့်' ဟု စိတ်ကို ဆောက်တည်ခဲ့ပါ၏။

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, သဟဿက္ခတ္တုံ ကုရုသူပပဇ္ဇထ ;

ဒီဃာယုကေသု အမမေသု ပါဏိသု, ဝိသေသဂါမီသု အဟီနဂါမိသု.

ထိုကံ၏ အကျိုးကြောင့်ပင် ငါသည် အသက်ရှည်၍၊ ငါ့ဥစ္စာဟု သိမ်းဆည်းတွယ်တာခြင်း မရှိကြကုန်သော၊ ထူးခြားမြင့်မြတ်သော ဂတိရှိကြကုန်သော၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ ယုတ်လျော့ခြင်းမရှိကြကုန်သော ဥတ္တရကုရုကျွန်းရှိ သတ္တဝါတို့တွင် အကြိမ်တစ်ထောင် ဖြစ်ခဲ့ရပါပြီ။

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, သဟဿက္ခတ္တုံ တိဒသောပပဇ္ဇထ;

ဝိစိတြမာလာဘရဏာနုလေပိသု, ဝိသိဋ္ဌကာယူပဂတော ယသဿိသု.

ထိုကံ၏ အကျိုးကြောင့်ပင် ငါသည် ဆန်းကြယ်သော ပန်းပန်ခြင်း၊ တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ နံ့သာလိမ်းကျံခြင်းရှိ၍ အခြံအရံများသော တတာဝတိံသာနတ်တို့၌ ထူးကဲသောအဆင်းရှိသော ကိုယ်အဖြစ်သို့ ရောက်လျက် အကြိမ်တစ်ထောင် နတ်သား ဖြစ်ခဲ့ရပါပြီ။

‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကတော အဟံ, ဝိမုတ္တစိတ္တော အခိလော အနာသဝေါ;

ဣမေဟိ မေ အန္တိမဒေဟဓာရိဘိ, သမာဂမော အာသိဟိ တာဟိ တာသိဟိ.

ထိုကံ၏ အကျိုးကြောင့်ပင် ငါသည် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ စိတ်၏ ငြောင့်သင်းမရှိ၊ အာသဝေါကင်းလျက် အဆုံးစွန်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တော်မူကြကုန်သော၊ ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးတို့ကို လွန်မြောက်တော်မူကြကုန်သော ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့နှင့် အတူတကွ ပေါင်းဆုံခွင့် ရရှိခဲ့ပါသည်။

‘‘ပစ္စက္ခံ [Pg.121] ခွိမံ အဝစ တထာဂတော ဇိနော, သမိဇ္ဈတေ သီလဝတော ယဒိစ္ဆတိ;

ယထာ ယထာ မေ မနသာ ဝိစိန္တိတံ, တထာ သမိဒ္ဓံ အယမန္တိမော ဘဝေါ’’တိ.

အောင်တော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် 'သီလရှိသောသူသည် အကြင်ဆုကို အလိုရှိ၏၊ ထိုဆုသည် ပြည့်စုံ၏' ဟု ဤစကားကို မျက်မှောက်ထင်ထင် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ငါသည် စိတ်ဖြင့် အကြင်အကြင် ကြံစည်တောင့်တခဲ့သည့်အတိုင်း ငါ့အား ပြည့်စုံခဲ့ပါပြီ။ ဤဘဝသည် ငါ၏ အဆုံးစွန်သော ဘဝပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ဧကတိံသမှိ ကပ္ပမှိ ဇိနော အနေဇော, အနန္တဒဿီ ဘဂဝါ သိခီတိ;

တဿာပိ ရာဇာ ဘာတာ သိခိဒ္ဓေ, ဗုဒ္ဓေ စ ဓမ္မေ စ အဘိပ္ပသန္နော.

သုံးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူပြီးသော၊ တဏှာကင်းတော်မူသော၊ အတိုင်းမသိသော အမြင်ရှိတော်မူသော သိခီမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်ထွန်းတော်မူခဲ့သည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ညီတော်ဖြစ်သော မင်းသည်လည်း သိခီမြတ်စွာဘုရား၌လည်းကောင်း၊ တရားတော်၌လည်းကောင်း အလွန် ကြည်ညိုမြတ်နိုးလှပေ၏။

‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေ လောကဝိနာယကမှိ, ထူပံ သကာသိ ဝိပုလံ မဟန္တံ;

သမန္တတော ဂါဝုတိကံ မဟေသိနော, ဒေဝါတိဒေဝဿ နရုတ္တမဿ.

လောကကို ဆုံးမတော်မူတတ်သော၊ နတ်တို့ထက် မြတ်သောနတ် ဖြစ်တော်မူသော၊ လူတို့ထက် မြတ်တော်မူသော၊ ဂုဏ်ထူးတို့ကို ဆည်းပူးတော်မူသော ထိုသိခီမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်ရှိသော် ထိုမင်းသည် ထက်ဝန်းကျင် သုံးဂါဝုတ်အတိုင်းအတာရှိသော ပြန့်ပြောကြီးကျယ်သော စေတီတော်ကြီးကို တည်ဆောက်တော်မူခဲ့၏။

‘‘တသ္မိံ မနုဿော ဗလိမာဘိဟာရီ, ပဂ္ဂယှ ဇာတိသုမနံ ပဟဋ္ဌော;

ဝါတေန ပုပ္ဖံ ပတိတဿ ဧကံ, တာဟံ ဂဟေတွာန တဿေဝ ဒါသိ.

ထိုစေတီတော်၌ လူတစ်ယောက်သည် အလွန်ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် မုလေးပန်းကို ကိုင်မြှောက်၍ ပူဇော်သကာကို ရှေးရှုဆောင်ယူလာခဲ့သည်။ ထိုသူ၏ လက်မှ ပန်းတစ်ပွင့်သည် လေတိုက်သဖြင့် ပြုတ်ကျသွားရာ ငါသည် ထိုပန်းကို ကောက်ယူပြီးလျှင် ထိုသူအားသာ ပြန်ပေးခဲ့ပါ၏။

‘‘သော မံ အဝေါစာဘိပသန္နစိတ္တော, တုယှမေဝ ဧတံ ပုပ္ဖံ ဒဒါမိ;

တာဟံ ဂဟေတွာ အဘိရောပယေသိံ, ပုနပ္ပုနံ ဗုဒ္ဓမနုဿရန္တော.

ထိုလူသည် ငါ့အား ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသဖြင့် 'ဤပန်းကို သင့်အားသာ ငါပေးပါ၏' ဟု ပြောကြားခဲ့၏။ ငါသည် ထိုပန်းကို ခံယူပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့လျက် ထိုစေတီတော်၌ တင်လှူပူဇော်ခဲ့ပါ၏။

‘‘အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာ, နာဘိဇာနာမိ ဒုဂ္ဂတိံ;

ဝိနိပါတဉ္စ န ဂစ္ဆာမိ, ထူပပူဇာယိဒံ ဖလ’’န္တိ.

ထိုပူဇော်ခဲ့သော ကမ္ဘာမှစ၍ ယခုအခါ သုံးဆယ်မြောက်သော ကမ္ဘာဖြစ်လာသည့်တိုင်အောင် ငါသည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရသည်ကို မသိခဲ့ဖူးပါ၊ ငရဲသို့လည်း မသွားခဲ့ရပါ။ ဤသည်ကား စေတီတော်ကို ပူဇော်ခဲ့ရခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား ကောင်းမှုပွားများခြင်း၏ အစု၌ဖြစ်သော ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ကပိလံ နာမ နဂရံ, သုဝိဘတ္တံ မဟာပထံ;

အာကိဏ္ဏမိဒ္ဓံ ဖီတဉ္စ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရာဇိနော.

ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ ကပိလမြို့တော်သည် စနစ်တကျ ကောင်းစွာ ခွဲခြားဝေဖန်အပ်သော လမ်းမကြီးများရှိ၍၊ လူအများဖြင့် စည်ကားပြွမ်းတီးပြီးလျှင် ဝပြောစည်ပင် ပြည့်စုံလှပေ၏။

‘‘ကုမ္မာသံ [Pg.122] ဝိက္ကိဏိံ တတ္ထ, ပဉ္စာလာနံ ပုရုတ္တမေ;

သောဟံ အဒ္ဒသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဥပရိဋ္ဌံ ယသဿိနံ.

ထိုပဉ္စာလတိုင်းသားတို့၏ ကပိလပြည်မြတ်၌ ငါသည် မုယောမုန့်ကို ရောင်းချသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုငါသည် ကောင်းကင်ထက်၌ တည်တော်မူသော၊ များပြားသောအခြံအရံရှိတော်မူသော 'အရိဋ္ဌ' အမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရှင်မြတ်ကို ဖူးမြော်တွေ့ရှိခဲ့ရပါ၏။

‘‘ဟဋ္ဌော စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, နိမန္တေသိံ နရုတ္တမံ;

အရိဋ္ဌံ ဓုဝဘတ္တေန, ယံ မေ ဂေဟမှိ ဝိဇ္ဇထ.

ထိုငါသည် အလွန်ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်သဖြင့် စိတ်ကို ကြည်ညိုစေပြီးလျှင် လူတို့ထက် မြတ်တော်မူသော အရိဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား မိမိအိမ်၌ ရှိသမျှသော ဒေယျဓမ္မဝတ္ထုတို့ဖြင့် အမြဲမပြတ် လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းဖြင့် ဖိတ်ကြားခဲ့ပါ၏။

‘‘တတော စ ကတ္တိကော ပုဏ္ဏော, ပုဏ္ဏမာသီ ဥပဋ္ဌိတာ;

နဝံ ဒုဿယုဂံ ဂယှ, အရိဋ္ဌဿောပနာမယိံ.

ထိုနောက် ကတ္တိကာနက္ခတ်နှင့် စုံလင်သော တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ဝန်း ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ ငါသည် အသစ်စက်စက်ဖြစ်သော ပုဆိုးအစုံကို ယူဆောင်၍ အရိဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား ရှေးရှု ကပ်လှူခဲ့ပါ၏။

‘‘ပသန္နစိတ္တံ ဉတွာန, ပဋိဂ္ဂဏှိ နရုတ္တမော;

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, တဏှာနိဃာတကော မုနိ.

လူတို့ထက် မြတ်တော်မူသော၊ သနားညှာတာတတ်သော၊ ကရုဏာတော်ရှိတော်မူသော၊ တဏှာကို အကြွင်းမဲ့ ဖျက်ဆီးတော်မူပြီးသော အရိဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်သည် ငါ၏ ကြည်ညိုသော စိတ်ကို သိတော်မူ၍ ထိုပုဆိုးအစုံကို အလှူခံတော်မူခဲ့ပါသည်။

‘‘တာဟံ ကမ္မံ ကရိတွာန, ကလျာဏံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ;

ဒေဝေ စေဝ မနုဿေ စ, သန္ဓာဝိတွာ တတော စုတော.

ငါသည် ဘုရားရှင်တို့ ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော ထိုမွန်မြတ်လှစွာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် နတ်ပြည်၌လည်းကောင်း၊ လူ့ပြည်၌လည်းကောင်း အဖန်ဖန် ကျင်လည်ခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် စုတေခဲ့သည်ရှိသော် -

‘‘ဗာရာဏသိယံ နဂရေ, သေဋ္ဌိဿ ဧကပုတ္တကော;

အဍ္ဎေ ကုလသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇိံ, ပါဏေဟိ စ ပိယတရော.

ဗာရာဏသီ ပြည်သူဋ္ဌေး၏ အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာသော အမျိုး၌ အသက်ထက်မက ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော တစ်ဦးတည်းသော သားအဖြစ် ဖြစ်ထွန်းခဲ့ရပါ၏။

‘‘တတော စ ဝိညုတံ ပတ္တော, ဒေဝပုတ္တေန စောဒိတော;

ပါသာဒါ ဩရူဟိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓမုပသင်္ကမိံ.

ထိုအမျိုး၌လည်း အရွယ်ရောက်၍ သိကြားလိမ္မာသောအဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ သေမင်းတမန် (နတ်သား) က တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်သဖြင့် ပြာသာဒ်မှ သက်ဆင်းကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့ပါ၏။

‘‘သော မေ ဓမ္မမဒေသယိ, အနုကမ္ပာယ ဂေါတမော;

ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပာဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ.

ထိုဂေါတမအနွယ်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ငါ့အား သနားစောင့်ရှောက်သဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာ၊ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာနှင့် ဒုက္ခမှ လွန်မြောက်ရာ နိရောဓသစ္စာတရားတို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါ၏။

‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ;

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, မုနိ ဓမ္မမဒေသယိ.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဒုက္ခငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ္ဂသစ္စာတရားကိုလည်းကောင်း၊ အရိယာသစ္စာလေးပါးတို့ကို ပြသတတ်သော တရားတော်ကိုလည်းကောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါ၏။

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတော;

သမထံ ပဋိဝိဇ္ဈာဟံ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော.

ငါသည် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်လျက် နေ့ညပတ်လုံး မပျင်းမရိ ကြိုးစားအားထုတ်ကာ သမထတရားကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခဲ့ပါ၏။

‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ယေ မေ ဝိဇ္ဇိံသု အာသဝါ;

သဗ္ဗေ အာသုံ သမုစ္ဆိန္နာ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇရေ ပုန.

ငါ၏ အတွင်းအပ၌ ရှိနေကြကုန်သော အာသဝေါတရားအားလုံးကို အမြစ်ပြတ်အောင် ကောင်းစွာ ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်ပြီ ဖြစ်၍ တစ်ဖန် ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည် မဟုတ်ပါ။

‘‘ပရိယန္တကတံ ဒုက္ခံ, စရိမောယံ သမုဿယော;

ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ဒုက္ခ၏အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ပြုပြီးပြီဖြစ်၍ ဤခန္ဓာကိုယ်သည် နောက်ဆုံးခန္ဓာကိုယ် ဖြစ်ပါ၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ သေဆုံးခြင်းတည်းဟူသော သံသရာသည်လည်းကောင်း၊ နောက်ထပ် ဘဝသစ်သည်လည်းကောင်း ယခုအခါ ငါ့အား မရှိတော့ပြီ။

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ ဝါသနာဘာဂိယ (ကောင်းမှု ပုညပွားများရန် အဖို့အစု၌ ဖြစ်သော) သုတ်တော် ဖြစ်သည်။

၉၉. တတ္ထ [Pg.123] ကတမံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ?

၉၉. ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယ (ကိလေသာကို ဖောက်ခွင်းခြင်း အဖို့အစု၌ ဖြစ်သော) သုတ်တော် ဖြစ်သနည်း။

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တော, အယံ အဟသ္မီတိ အနာနုပဿီ;

ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

အထက် ရူပ၊ အရူပဘုံ၌လည်းကောင်း၊ အောက် ကာမဘုံ၌လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော ဘုံသုံးပါးတို့၌ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ပြီးဖြစ်၍ 'ဤခန္ဓာငါးပါးသည် ငါဖြစ်၏' ဟု ငါစွဲဖြင့် မရှုကြည့်တော့ဘဲ ဤသို့ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ခါမျှ မကူးဖူးသေးသော သံသရာဩဃရေယာဉ်ကို နောက်ထပ် ဘဝသစ်မဖြစ်တော့သည့် နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ကူးမြောက်သွားလေပြီ။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘သီလဝတော, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သီလဝတော အဝိပ္ပဋိသာရော ဇာယေယျ. အဝိပ္ပဋိသာရိနာ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ အဝိပ္ပဋိသာရိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယေယျ. ပမုဒိတေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ပီတိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယေယျ. ပီတိမနဿ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ကာယော ပဿမ္ဘေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘေယျ. ပဿဒ္ဓကာယဿ အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တာဟံ သုခံ ဝေဒိယေယျ’န္တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယေယျ. သုခိနော အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ သမာဓိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သုခိနော သမာဓိ ဇာယေယျ. သမာဟိတဿ အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တာဟံ ယထာဘူတံ ပဇာနေယျ’န္တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနေယျ. ယထာဘူတံ ပဇာနတာ, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ နိဗ္ဗိဒါ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တော နိဗ္ဗိန္ဒေယျ. နိဗ္ဗိန္ဒန္တေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိရာဂေါ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇေယျ. ဝိရဇ္ဇန္တေန အာနန္ဒ န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိမုတ္တိ ဇာယေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ဝိရဇ္ဇန္တော ဝိမုစ္စေယျ. ဝိမုတ္တေန, အာနန္ဒ, န စေတနာ ကရဏီယာ ‘ကိန္တိ မေ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ, အာနန္ဒ, ယံ ဝိမုတ္တဿ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ.

အာနန္ဒာ၊ သီလရှိသောသူအား 'ငါ့အား နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ သီလရှိသောသူအား နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းသောသူအား 'ငါ့အား ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းသောသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်လာခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ ဝမ်းမြောက်သောသူအား 'ငါ့အား နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ ဝမ်းမြောက်သောသူအား နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်လာခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ နှစ်သက်သောစိတ် ရှိသောသူအား 'ငါ့ကိုယ် ငြိမ်းအေးပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ နှစ်သက်သောစိတ် ရှိသောသူအား ကိုယ်ငြိမ်းအေးခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ ကိုယ်ငြိမ်းအေးသောသူအား 'ငါသည် ချမ်းသာကို ခံစားရပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ ကိုယ်ငြိမ်းအေးသောသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိသောသူအား 'ငါ့အား သမာဓိ တည်ကြည်မှု ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိသောသူအား သမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ တည်ကြည်သောသူအား 'ငါသည် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိပါရစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ တည်ကြည်သောသူသည် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိသောသူအား 'ငါ့အား ငြီးငွေ့ခြင်း ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိသောသူသည် ငြီးငွေ့ခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ ငြီးငွေ့သောသူအား 'ငါ့အား တပ်မက်မှု ကင်းခြင်း ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ ငြီးငွေ့သောသူသည် တပ်မက်မှု ကင်းခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ တပ်မက်မှု ကင်းသောသူအား 'ငါ့အား လွတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ တပ်မက်မှု ကင်းသောသူသည် လွတ်မြောက်ခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ အာနန္ဒာ၊ လွတ်မြောက်ပြီးသောသူအား 'ငါ့အား လွတ်မြောက်မှုကို သိမြင်သောဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ပါစေ' ဟု စေတနာဖြင့် ကြံစည်အားထုတ်ရန် မလိုပေ။ အာနန္ဒာ၊ လွတ်မြောက်ပြီးသောသူအား လွတ်မြောက်မှုကို သိမြင်သောဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် သဘာဝသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

၁၀၀.

၁၀၀။

‘‘ယဒါ [Pg.124] ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ, ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ.

ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိ၍ ကိလေသာကို ဖျောက်အပ်ပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် စင်စစ် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော တရားကို ကောင်းစွာ သိမြင်သောကြောင့် ယုံမှားခြင်းအားလုံး ကင်းပျောက်သွားလေတော့၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ, ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ.

ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိ၍ ကိလေသာကို ဖျောက်အပ်ပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် စင်စစ် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြောင်းတရားတို့၏ ကုန်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်သောကြောင့် ယုံမှားခြင်းအားလုံး ကင်းပျောက်သွားလေတော့၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘ကိံနု ကုဇ္ဈသိ မာ ကုဇ္ဈိ, အက္ကောဓော တိဿ တေ ဝရံ;

ကောဓမာနမက္ခဝိနယတ္ထံ ဟိ, တိဿ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ.

တိဿ... သင်သည် အဘယ်ကြောင့် အမျက်ထွက်သနည်း။ အမျက်မထွက်ပါလင့်။ သင့်အား အမျက်မထွက်ခြင်းသည်သာ မြတ်လှပေ၏။ တိဿ... အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ထောင်လွှားခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်းတို့ကို ဆုံးမပယ်ဖျောက်ရန်အတွက်သာလျှင် မြတ်သောကျင့်ဝတ်ကို ကျင့်သုံးနေကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘ကဒါဟံ နန္ဒံ ပဿေယျံ, အာရညံ ပံသုကူလိကံ;

အညာတုဉ္ဆေန ယာပေန္တံ, ကာမေသု အနပေက္ခိန’’န္တိ.

တောကျောင်း၌ နေလေ့ရှိသော၊ ပံသကူသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလေ့ရှိသော၊ မထင်ရှားသော ဆွမ်းခံခြင်းဖြင့် မျှတကာ ကာမဂုဏ်တို့၌ ငဲ့ကွက်ခြင်းကင်းသော နန္ဒမထေရ်ကို ငါသည် အဘယ်အခါ၌ ဖူးမြင်ရပါအံ့နည်း။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘ကိံသု ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ;

ကိဿဿု ဧကဓမ္မဿ, ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာတိ.

အရှင်ဂေါတမ... အဘယ်အရာကို သတ်ဖြတ်ရလျှင် ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရပါသနည်း။ အဘယ်အရာကို သတ်ဖြတ်ရလျှင် မစိုးရိမ်ရပါသနည်း။ အဘယ်မည်သော တစ်ခုတည်းသောတရားကို သတ်ဖြတ်ခြင်းကို အရှင်ဘုရား နှစ်သက်တော်မူပါသနည်း။

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ;

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ;

ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ, တံ ဟိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ.

ပုဏ္ဏား... အမျက်ဒေါသကို သတ်ဖြတ်ရလျှင် ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရ၏။ အမျက်ဒေါသကို သတ်ဖြတ်ရလျှင် မစိုးရိမ်ရ။ အဆိပ်ရှိသော အမြစ်နှင့်တူ၍ အဆုံး၌ ချိုမြိန်ခြင်း ရှိသော အမျက်ဒေါသကို သတ်ဖြတ်ခြင်းကို အရိယာသူတော်စင်တို့သည် ချီးမွမ်းကြကုန်၏။ ထိုအမျက်ဒေါသကို သတ်ဖြတ်ရလျှင် စိုးရိမ်ပူပန်ရခြင်း မရှိတော့ပေ။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘ကိံသု ဟနေ ဥပ္ပတိတံ, ကိံသု ဇာတံ ဝိနောဒယေ;

ကိဉ္စဿု ပဇဟေ ဓီရော, ကိဿာဘိသမယော သုခေါ.

အစဉ်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မည်သည့်အရာကို သတ်ရပါမည်နည်း။ မိမိ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော မည်သည့်အရာကို ဖယ်ရှားရပါမည်နည်း။ ပညာရှိသည် မည်သည့်အရာကို ပယ်စွန့်ရပါမည်နည်း။ မည်သည့်တရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းသည် ချမ်းသာကို ပေးပါသနည်း။

‘‘ကောဓံ [Pg.125] ဟနေ ဥပ္ပတိတံ, ရာဂံ ဇာတံ ဝိနောဒယေ;

အဝိဇ္ဇံ ပဇဟေ ဓီရော, သစ္စာဘိသမယော သုခေါ’’တိ.

အစဉ်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမျက်ဒေါသကို သတ်ရာ၏။ မိမိ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရာဂကို ဖယ်ရှားရာ၏။ ပညာရှိသည် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်စွန့်ရာ၏။ သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းသည် ချမ်းသာလှပေ၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

၁၀၁.

၁၀၁။

‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ;

ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ.

လှံဖြင့် အောက်သို့ ရှေးရှုထိုးခတ်ခံရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်း၌ မီးလောင်နေသကဲ့သို့လည်းကောင်း သတိရှိသော ရဟန်းသည် ကာမရာဂကို ပယ်ရှားရန်အတွက် ကျင့်ကြံ နေထိုင်ရာ၏။

‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ;

သက္ကာယဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ.

လှံဖြင့် အောက်သို့ ရှေးရှုထိုးခတ်ခံရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်း၌ မီးလောင်နေသကဲ့သို့လည်းကောင်း သတိရှိသော ရဟန်းသည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်ရှားရန်အတွက် ကျင့်ကြံ နေထိုင်ရာ၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ, ပတနန္တာ သမုဿယာ;

သဗ္ဗေသံ မရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတမဒ္ဓုဝံ;

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော, ပုညာနိ ကယိရာထ သုခါဝဟာနိ.

ဆည်းပူးအပ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာအားလုံးသည် ကုန်ဆုံးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။ ဆောက်လုပ်အပ်သော အဆောက်အဦအားလုံးသည် ပြိုကျပျက်စီးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သေခြင်းသို့ ရောက်ရမည်ဖြစ်၍ သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်သည် မမြဲပေ။ ဤသေခြင်းတည်းဟူသော ဘေးဆိုးကို ရှုမြင်လျက် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်သော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ရာ၏။

‘‘သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ, ပတနန္တာ သမုဿယာ;

သဗ္ဗေသံ မရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတမဒ္ဓုဝံ;

ဧတံ ဘယံ မရဏေ ပေက္ခမာနော, လောကာမိသံ ပဇဟေ သန္တိပေက္ခော’’တိ.

ဆည်းပူးအပ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာအားလုံးသည် ကုန်ဆုံးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။ ဆောက်လုပ်အပ်သော အဆောက်အဦအားလုံးသည် ပြိုကျပျက်စီးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သေခြင်းသို့ ရောက်ရမည်ဖြစ်၍ သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်သည် မမြဲပေ။ ဤသေခြင်းတည်းဟူသော ဘေးဆိုးကို ရှုမြင်လျက်၊ ကိလေသာငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို မျှော်မှန်းလျက် လောကီအာမိသများကို ပယ်စွန့်ရာ၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘သုခံ သယန္တိ မုနယော, န တေ သောစန္တိ မာဝိဓ;

ယေသံ ဈာနရတံ စိတ္တံ, ပညဝါ သုသမာဟိတော;

အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော, ဩဃံ တရတိ ဒုတ္တရံ.

ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းမြတ်တို့သည် ချမ်းသာစွာ ကျိန်းစက်ကြရကုန်၏၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းလည်း မရှိကြကုန်။ ဈာန်၌ မွေ့လျော်သော စိတ်ရှိ၍ ပညာရှိပြီး ကောင်းစွာ တည်ကြည်သူ၊ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိပြီး နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသူ ရဟန်းမြတ်သည် ကူးမြောက်နိုင်ခဲသော သံသရာဩဃကို ကူးမြောက်နိုင်ပေ၏။

‘‘ဝိရတော ကာမသညာယ, သဗ္ဗသံယောဇနာတီတော ;

နန္ဒိဘဝပရိက္ခီဏော, သော ဂမ္ဘီရေ န သီဒတီ’’တိ.

ကာမသညာမှ ကင်းဝေးရှောင်ကြဉ်ပြီးသော၊ ခပ်သိမ်းသော သံယောဇဉ်တို့ကို လွန်မြောက်ပြီးသော၊ ဘဝ၌ တပ်မက်ခြင်း တဏှာကုန်ခန်းပြီးသော ထိုရဟန်းမြတ်သည် နက်လှစွာသော သံသရာတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာ၌ နစ်မြုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ, ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ;

သုဿူသံ လဘတေ ပညံ, အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော.

အရဟတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းတရားတော်ကို ယုံကြည်၍ ကောင်းစွာ နာယူလျက်၊ မမေ့မလျော့သော သတိရှိပြီး ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသောသူသည် လောကုတ္တရာပညာကို ရရှိနိုင်ပေ၏။

ပတိရူပကာရီ [Pg.126] ဓုရဝါ, ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;

သစ္စေန ကိတ္တိံ ပပ္ပောတိ, ဒဒံ မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ;

အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ.

လောကီလောကုတ္တရာ တရားတို့အား လျော်ကန်သော အကြောင်းကို ပြုလေ့ရှိ၍၊ လျှော့မချသော ဝီရိယရှိကာ၊ ထကြွလုံ့လရှိသော ပညာရှိသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရရှိ၏။ သစ္စာရှိခြင်းကြောင့် ကျော်စောခြင်းသို့ ရောက်၏။ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းဖြင့် မိတ်ဆွေတို့ကို ပေါင်းသင်းနှောင်ဖွဲ့၏။ ဤသို့ ယုံကြည်ခြင်း အစရှိသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် ဤလောကမှသည် တမလွန်လောကသို့ သေလွန်သွားသောအခါ၌ စိုးရိမ်ပူပန်ရခြင်း မရှိပေ။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသည်မှာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်တော် ဖြစ်သည်။

‘‘သဗ္ဗဂန္ထပဟီနဿ, ဝိပ္ပမုတ္တဿ တေ သတော;

သမဏဿ န တံ သာဓု, ယဒညမနုသာသသီတိ.

အလုံးစုံသော တရားနှောင်ကြိုး (ဂန္ထ) တို့ကို ပယ်ရှားပြီး၍ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ကာ သတိရှိတော်မူသော ငြိမ်းပြီးသော ကိလေသာရှိသည့် သင့်အား သူတစ်ပါးကို (ဒုဋ္ဌစိတ်ဖြင့်) ဆိုဆုံးမခြင်းသည် မကောင်းလှပေ။

‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, သံဝါသော သက္က ဇာယတိ;

န တံ အရဟတိ သပ္ပညော, မနသာ အနုကမ္ပိတုံ.

သိကြားမင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းခြင်းရာဖြင့် အတူတကွ ပေါင်းဖော်နေထိုင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ ပညာရှိသောသူသည် ထိုသို့ အတူတကွ ပေါင်းဖော်အပ်သောသူကို စိတ်ဖြင့် မသနားမကြင်နာဘဲ မနေထိုက်ပေ။

‘‘မနသာ စေ ပသန္နေန, ယဒညမနုသာသတိ;

န တေန ဟောတိ သံယုတ္တော, ယာနုကမ္ပာ အနုဒ္ဒယာ’’တိ.

ကရုဏာစိတ်ဖြင့် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိ၍ သူတစ်ပါးကို ဆုံးမခဲ့သော် ထိုသို့ ဆုံးမခြင်းကြောင့် ကာမစ္ဆန္ဒစသော သံယောဇဉ်နှင့် ယှဉ်သည်မဖြစ်။ ထိုသူ့အား ဖြစ်ပေါ်လာသော သနားကြင်နာမှုသည် မေတ္တာကရုဏာ၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ယှဉ်သည် ဖြစ်၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၀၂.

၁၀၂။

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ကုတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ကုတောဇာ;

ကုတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ.

ရာဂနှင့် ဒေါသတရားတို့သည် အဘယ်အကြောင်းရင်း ရှိကုန်သနည်း။ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ အလွန်မွေ့လျော်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညင်းထခြင်းတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ကလေးသူငယ်တို့သည် ကျီးကို နှောင်ဖွဲ့၍ လွှတ်သကဲ့သို့ ကာမဝိတက်စသော အကုသိုလ်ဝိတက်တို့သည် အဘယ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ကုသိုလ်စိတ်ကို လွှတ်ကုန်သနည်း။

‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စ ဣတောနိဒါနာ, အရတီ ရတီ လောမဟံသော ဣတောဇာ;

ဣတော သမုဋ္ဌာယ မနောဝိတက္ကာ, ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါဿဇန္တိ.

ဘီလူး၊ နာလော့။ ရာဂနှင့် ဒေါသတရားတို့သည် ဤအတ္တဘောဟူသော အကြောင်းရင်း ရှိကုန်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ အလွန်မွေ့လျော်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညင်းထခြင်းတို့သည် ဤအတ္တဘောကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ သူငယ်တို့သည် ကျီးကို နှောင်ဖွဲ့၍ လွှတ်သကဲ့သို့ အကုသိုလ်ဝိတက်တို့သည် ဤအတ္တဘောမှ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ကုသိုလ်စိတ်ကို လွှတ်ကုန်၏။

‘‘သ္နေဟဇာ အတ္တသမ္ဘူတာ, နိဂြောဓဿေဝ ခန္ဓဇာ;

ပုထု ဝိသတ္တာ ကာမေသု, မာလုဝါဝ ဝိတတာ ဝနေ.

ဤတရားတို့သည် တဏှာဟူသော အစေးကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ညောင်ပင်၏ ပင်စည်၌ ဖြစ်သော အကိုင်းအခက်များကဲ့သို့ မိမိ၏ အတ္တဘော၌သာ ဖြစ်ကုန်၏။ တော၌ ပြန့်ပွားသော မာလောနွယ်သည် သစ်ပင်ခက်တို့၌ ငြိကပ်သကဲ့သို့ ဤကိလေသာအားလုံးတို့သည် များစွာသောအပြားရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ ကာမဂုဏ်တို့၌ ငြိကပ်ကုန်၏။

‘‘ယေ နံ ပဇာနန္တိ ယတောနိဒါနံ, တေ နံ ဝိနောဒေန္တိ သုဏောဟိ ယက္ခ;

တေ ဒုတ္တရံ ဩဃမိမံ တရန္တိ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ.

ဘီလူး နာလော့၊ အကြင်သူတို့သည် ထိုကိလေသာတို့ကို ဤတဏှာအစေးဟူသော အကြောင်းရင်းရှိသည်ဟု သိကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ထိုတဏှာစေးကို ဖျောက်ဖျက်၍ တစ်ခါမျှ မကူးဖူးသေးသော၊ ကူးမြောက်နိုင်ခဲသော ဤဩဃသံသရာကို တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်တော့ခြင်း (နိဗ္ဗာန်) အကျိုးငှာ ကူးမြောက်ကြကုန်၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ဒုက္ကရံ [Pg.127] ဘဂဝါ သုဒုက္ကရံ ဘဂဝါ’’တိ;

ဖုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား၊ (ဤရဟန်းတရားကို ပြုခြင်းသည်) ပြုနိုင်ခဲလှပါ၏။ ဖုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား၊ အလွန် ပြုနိုင်ခဲလှပါ၏။

‘‘ဒုက္ကရံ ဝါပိ ကရောန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]သေက္ခာ သီလသမာဟိတာ;

ဌိတတ္တာ အနဂါရိယုပေတဿ, တုဋ္ဌိ ဟောတိ သုခါဝဟာ’’တိ.

ကာမဒ၊ ပြုနိုင်ခဲငြားသော်လည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိကြကုန်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ပြုကြကုန်၏။ ရဟန်းအဖြစ်နှင့် ပြည့်စုံသောသူအား ပစ္စည်းလေးပါး၌ ရောင့်ရဲခြင်းသည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏။

‘‘ဒုလ္လဘာ ဘဂဝါ ယဒိဒံ တုဋ္ဌီ’’တိ;

‘‘ဒုလ္လဘံ ဝါပိ လဘန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]စိတ္တဝူပသမေ ရတာ;

ယေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ, ဘာဝနာယ ရတော မနော’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား၊ ဤရောင့်ရဲခြင်းကို ရနိုင်ခဲလှပါ၏။ ကာမဒ၊ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး စိတ်သည် ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်၍ စိတ်၏ငြိမ်းအေးရာ၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သော အရိယာတို့သည် ရခဲသော်လည်း ထိုရောင့်ရဲခြင်းကို ရရှိကြကုန်၏။

‘‘ဒုဿမာဒဟံ ဘဂဝါ ယဒိဒံ စိတ္တ’’န္တိ;

‘‘ဒုဿမာဒဟံ ဝါပိ သမာဒဟန္တိ, [ကာမဒါတိ ဘဂဝါ]ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ;

တေ ဆေတွာ မစ္စုနော ဇာလံ, အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒါ’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား၊ ထိုသို့ ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်သော စိတ်ကို တည်ကြည်စေရန် ခဲယဉ်းလှပါ၏။ ကာမဒ၊ ဣန္ဒြေတို့ ငြိမ်းအေးခြင်း၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သော အရိယာတို့သည် တည်ကြည်စေရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ထိုစိတ်ကို ကောင်းစွာ တည်တံ့စေကုန်၏။ ကာမဒ၊ ထိုအရိယာတို့သည် သေမင်း၏ ကိလေသာတည်းဟူသော ကွန်ရက်ကို ဖြတ်တောက်၍ သွားကြကုန်၏။

‘‘ဒုဂ္ဂမော ဘဂဝါ ဝိသမော မဂ္ဂေါ’’တိ;

‘‘ဒုဂ္ဂမေ ဝိသမေ ဝါပိ, အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒ ;

အနရိယာ ဝိသမေ မဂ္ဂေ, ပပတန္တိ အဝံသိရာ;

အရိယာနံ သမော မဂ္ဂေါ, အရိယာ ဟိ ဝိသမေ သမာ’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား၊ သွားရာလမ်းခရီးသည် သွားနိုင်ခဲ၏၊ မညီမညွတ် ရှိပါ၏။ ကာမဒ၊ သွားနိုင်ခဲ၍ မညီမညွတ်သော အရိယမဂ်လမ်း၌ အရိယာတို့သည် သွားကြကုန်၏။ အရိယာမဟုတ်သောသူတို့မူကား မညီမညွတ်သော ခရီး၌ အောက်သို့ ဦးခေါင်းစိုက်လျက် ကျကုန်၏။ အရိယာတို့အား ထိုခရီးသည် ညီညွတ်၏။ အရိယာတို့သည် မညီညွတ်သော အရပ်၌လည်း ညီညွတ်ကြကုန်၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၀၃.

၁၀၃။

‘‘ဣဒံ ဟိ တံ ဇေတဝနံ, ဣသိသံဃနိသေဝိတံ;

အာဝုတ္ထံ ဓမ္မရာဇေန, ပီတိသဉ္ဇနနံ မမ.

ရဟန်းအပေါင်းတို့ မှီဝဲအပ်သော၊ တရားမင်းဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား အမြဲမပြတ် သီတင်းသုံးအပ်သော ဤဇေတဝန်ကျောင်းတော်သည် ငါ၏ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေပါ၏။

‘‘ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာ စ ဓမ္မော စ, သီလံ ဇီဝိတမုတ္တမံ;

ဧတေန မစ္စာ သုဇ္ဈန္တိ, န ဂေါတ္တေန ဓနေန ဝါ.

ကံ၊ မဂ်ပညာ၊ မဂ်သမာဓိတရား၊ မြတ်သော သီလနှင့် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှု၊ ဤတရားတို့ဖြင့်သာ သတ္တဝါတို့သည် စင်ကြယ်ကုန်၏။ အနွယ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဥစ္စာပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း မစင်ကြယ်နိုင်ကုန်။

‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော;

ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ, ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတိ.

ထို့ကြောင့် မိမိ၏ အကျိုးကို မြော်မြင်သော ပညာရှိသော ယောကျ်ားသည် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းအားဖြင့် တရားကို စူးစမ်းဆင်ခြင်ရာ၏။ ဤသို့ စူးစမ်းခြင်းဖြင့် ထိုအရိယမဂ်၌ စင်ကြယ်၏။

‘‘သာရိပုတ္တောဝ [Pg.128] ပညာယ, သီလေန ဥပသမေန စ;

ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု, ဧတာဝပရမော သိယာ’’တိ.

ပညာ၊ သီလ၊ ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်းတို့၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် တူရမည်သာ ဖြစ်၏။ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သော အကြင်ရဟန်းသည်လည်း ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာကဲ့သို့သာ အလွန်အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ရာ၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘အတီတံ နာနွာဂမေယျ, နပ္ပဋိကင်္ခေ အနာဂတံ;

ယဒတီတံ ပဟီနံ တံ, အပ္ပတ္တဉ္စ အနာဂတံ.

လွန်လေပြီးသော အတိတ်ခန္ဓာတို့ကို တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မလိုက်ရာ၊ မရောက်သေးသော အနာဂတ်ခန္ဓာတို့ကိုလည်း မတောင့်တရာ။ အကြောင်းမူကား အတိတ်ခန္ဓာတို့သည် ချုပ်ပျောက်ခဲ့လေပြီ၊ အနာဂတ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း မရောက်ရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်၏။

‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ယော ဓမ္မံ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ;

အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ, တံ ဝိဒွါ မနုဗြူဟယေ.

ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော တရားကို ထိုထိုဖြစ်ရာ၌သာလျှင် အနိစ္စအစရှိသော အနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှု၏။ ရာဂစသည်တို့ဖြင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း မရှိသော ထိုဝိပဿနာတရားကို ပညာရှိသောသူသည် တိုးပွားစေရာ၏။

‘‘အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပံ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ;

န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန, မဟာသေနေန မစ္စုနာ.

ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော ဝီရိယအမှုကို ယနေ့ပင်လျှင် ပြုအပ်၏။ နက်ဖြန် သေအံ့သည်ကို အဘယ်သူ သိနိုင်အံ့နည်း။ စစ်သည်ဗိုလ်ခြေ များစွာရှိသော ထိုသေမင်းနှင့် ငါတို့သည် တကွ အကျွမ်းဝင်ပဋိညာဉ်ပြုခြင်း မရှိနိုင်ပေ။

‘‘ဧဝံ ဝိဟာရိံ အာတာပိံ, အဟောရတ္တမတန္ဒိတံ;

တံ ဝေ ‘‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော’’တိ, သန္တော အာစိက္ခတေ မုနီ’’တိ.

ဤသို့ နှလုံးသွင်း၍ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး မပျင်းမရိဘဲ ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော ဝီရိယရှိလျက် နေလေ့ရှိသော ထိုသူကို စင်စစ် 'ကောင်းသော တစ်ခုသော ညဉ့်ရှိသူ (ဘဒ္ဒေကရတ္တ)' ဟူ၍ ငြိမ်းအေးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, အတ္ထိ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

ရဟန်းတို့၊ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် ဤလေးပါးတို့တည်း။ လေးပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ ရဟန်းတို့၊ (၁) မျက်စိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ (၂) သတိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ (၃) နာမကာယဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ (၄) ပညာဖြင့် သိအပ်ကုန်၍ ပညာဖြင့်လည်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဒိဗ္ဗစက္ခု သုဝိသုဒ္ဓံ အတိက္ကန္တမာနုသကံ စက္ခုနာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ.

ရဟန်းတို့၊ မျက်စိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ လူတို့၏ မျက်စိအမြင်ကို လွန်၍ အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ကို မျက်စိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ သတိယာ ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

ရဟန်းတို့၊ သတိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဏ်ကို သတိဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? ဣဒ္ဓိဝိဓာ နိရောဓာ ကာယေန ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ.

ရဟန်းတို့၊ နာမကာယဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်နှင့် နိရောဓသမာပတ်ကို နာမကာယဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့်လည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပညာယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ? အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ ပညာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ပညာယ စ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’’န္တိ.

ရဟန်းတို့၊ ပညာဖြင့် သိအပ်ကုန်၍ ပညာဖြင့်လည်း မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း၌ဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ပညာဖြင့် သိအပ်၏၊ ပညာဖြင့်လည်း မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။

ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် နိဗ္ဗေဓအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၀၄. တတ္ထ [Pg.129] ကတမံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ?

၁၀၄. ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် အသေက္ခအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်သနည်း။

‘‘ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ;

ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသု, ကောပနေယျေ န ကုပ္ပတိ;

ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, ကုတော နံ ဒုက္ခမေဿတီ’’တိ.

အကြင်ရဟန္တာ၏ စိတ်သည် တစ်ခဲနက်သော ကျောက်တောင်ကြီးကဲ့သို့ တည်ကြည်၏၊ လောကဓံလေတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်ပေ။ တပ်မက်ဖွယ်ရှိသော လာဘစသည်တို့၌ တပ်မက်ခြင်းကင်း၏၊ အမျက်ထွက်ဖွယ်ရှိသော အရာတို့၌ အမျက်မထွက်ပေ။ ဤသို့ စိတ်ကို ပွားများစေအပ်ပြီးဖြစ်၍ လောကဓံကို လွန်မြောက်ပြီးသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်ထံသို့ ဆင်းရဲဒုက္ခသည် အဘယ်အရပ်မှ လာရောက်နိုင်ပါအံ့နည်း။

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် အသေက္ခအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

အာယသ္မတော စ သာရိပုတ္တဿ စာရိကာဒသမံ ဝေယျာကရဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ စာရိကာဆယ်ခုမြောက်သော ဝေယျာကရဏကို ပြုအပ်၏။

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် အသေက္ခအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ယော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မော, နိဟုံဟုင်္ကော နိက္ကသာဝေါ ယတတ္တော;

ဝေဒန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော, ဓမ္မေန သော ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျ;

ယဿုဿဒါ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ.

အကြင်သူသည် ယုတ်မာသောတရားကို အပပြုပြီးဖြစ်၍ မာန်မာနကင်း၏၊ ကိလေသာညစ်ကြေး ကင်း၏၊ သီလကို စောင့်စည်းသော စိတ်ရှိ၏၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်ပြီးဖြစ်၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးဖြစ်၏၊ ထိုဗြာဟ္မဏအား ဤလောက၌ ရာဂစသော ပြန့်ပြောခြင်းတို့သည် မရှိကုန်။ ထိုသူသည်သာ ဟုတ်မှန်သော သဘောဖြင့် 'ငါသည် ဗြာဟ္မဏဖြစ်၏' ဟု ပြောဆိုထိုက်၏။

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် အသေက္ခအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ဗာဟိတွာ ပါပကေ ဓမ္မေ, ယေ စရန္တိ သဒါ သတာ;

ခီဏသံယောဇနာ ဗုဒ္ဓါ, တေ ဝေ လောကသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ.

ယုတ်မာသောတရားတို့ကို ပယ်ရှား၍ အမြဲမပြတ် သတိရှိလျက် ကျင့်ကြံကုန်သော၊ သံယောဇဉ်ကုန်ပြီးသော ဘုရား (ရဟန္တာ) တို့သည် စင်စစ် ဤလောက၌ ဗြာဟ္မဏ မည်ကုန်၏။

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤဂါထာသည် အသေက္ခအစု၌ ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ;

န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တိ, အာဒိစ္စော နပ္ပကာသတိ;

န တတ္ထ စန္ဒိမာ ဘာတိ, တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ.

အကြင် နိဗ္ဗာန်၌ ရေ၊ မြေ၊ မီး၊ လေတည်းဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့သည် မတည်နိုင်ကုန်။ ထိုနိဗ္ဗာန်၌ ကြယ်အပေါင်းတို့သည် မထွန်းပကုန်၊ နေသည်လည်း မထင်ရှား၊ လသည်လည်း မတောက်ပ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်၌ အမိုက်မှောင်သည်လည်း မရှိပေ။

‘‘ယဒါ စ အတ္တနာဝေဒိ, မုနိ မောနေန ဗြာဟ္မဏော;

အထ ရူပါ အရူပါ စ, သုခဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ.

“အကြင်အခါ၌ မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသော ရဟန်းမြတ်သည် ဤသို့သော နိဗ္ဗာန်ကို မိမိကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် သိ၏၊ ထိုအခါ၌ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားနှင့် ချမ်းသာဆင်းရဲတို့မှ လွတ်မြောက်၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ယဒါ သကေသု ဓမ္မေသု, ပါရဂူ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏော;

အထ ဧတံ ပိသာစဉ္စ, ပက္ကုလဉ္စာတိဝတ္တတီ’’တိ.

“အကြင်အခါ၌ မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသောသူ (ပုဏ္ဏား) သည် မိမိ၏ အတ္တဘောဟု ဆိုအပ်သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌ ဝိပဿနာကို နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် အပြီးတိုင် အပိုင်းအခြားသို့ ရောက်၏၊ ထိုအခါ၌ ဤကိလေသာတည်းဟူသော ဘီလူးကိုလည်းကောင်း၊ ဤအက္ကုလပက္ကုလဟု ပြုခြင်းကိုလည်းကောင်း လွန်မြောက်၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘နာဘိနန္ဒတိ [Pg.130] အာယန္တိံ, ပက္ကမန္တိံ န သောစတိ;

သင်္ဂါ သင်္ဂါမဇိံ မုတ္တံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

“အကြင်သူသည် လာသော မယားဟောင်းကိုလည်း မနှစ်သက်၊ ဖဲသွားသော ခင်ပွန်းကိုလည်း မစိုးရိမ်၊ ငါးပါးအပြားရှိသော ကပ်ငြိခြင်းမှ လွတ်မြောက်၍ စစ်ကို အောင်ပြီးသော ထိုသူကို ငါဘုရားသည် ‘ဗြာဟ္မဏ’ ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘န ဥဒကေန သုစီ ဟောတိ, ဗဟွေတ္ထ နှာယတီ ဇနော;

ယမှိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ, သော သုစီ သော စ ဗြာဟ္မဏော’’တိ.

“ဤရေ၌ များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် ရေချိုးခြင်း (ရေငုပ်ခြင်းစသည်) ကို ပြုကြသော်လည်း ထိုရေဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ မဖြစ်နိုင်၊ အကြင်သူ၌ သစ္စာတရားနှင့် တရားဓမ္မသည် ရှိ၏၊ ထိုသူသည်သာ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ ဖြစ်၍ ထိုသူသည်သာလျှင် ‘ဗြာဟ္မဏ’ မည်၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ, အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ;

ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ, သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ’’န္တိ.

“ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိ၍ မကောင်းမှုကို ဖျောက်တတ်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား စင်စစ်သဖြင့် ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် နေမင်းသည် အမိုက်မှောင်ကို ဖျောက်၍ ကောင်းကင်ဝယ် ထွန်းပလျက် တည်သကဲ့သို့ မာရ်စစ်သည်ကို ဖျက်ဆီးလျက် တည်၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘သန္တိန္ဒြိယံ ပဿထ ဣရိယမာနံ, တေဝိဇ္ဇပတ္တံ အပဟာနဓမ္မံ;

သဗ္ဗာနိ ယောဂါနိ ဥပါတိဝတ္တော, အကိဉ္စနော ဣရိယတိ ပံသုကူလိကော.

“ခပ်သိမ်းသော ယောဂတို့ကို လွန်မြောက်၍၊ ရာဂစသော အကြောင့်အကြမရှိဘဲ ပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလျက်၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသည်ဖြစ်၍ ကျင့်ကြံတော်မူသော၊ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးသို့ ရောက်၍ မဆုတ်ယုတ်သော တရားရှိတော်မူသော ထိုအရှင်မြတ်ကို ရှုကြည့်ကြကုန်လော့။”

‘‘တံ ဒေဝတာ သမ္ဗဟုလာ ဥဠာရာ, ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ;

အာဇာနိယံ ဇာတိဗလံ နိသေဓံ, နိဓ နမဿန္တိ ပသန္နစိတ္တာ.

“များစွာသော မွန်မြတ်လှစွာသော နတ်တို့သည် ဗြဟ္မဗိမာန်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ဤဗြဟ္မဗိမာန်၌ ကြည်ညိုသောစိတ် ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍၊ ဇာတ်အားဖြင့် ‘ဗြာဟ္မဏ’ ဟု ဆိုခြင်းတည်းဟူသော အားကို တားမြစ်တော်မူသော ထိုယောကျ်ားဇာနည်ကို ရှိခိုးပူဇော်ကြကုန်၏။”

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ, ကိံ တွံ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ.

“ယောကျ်ားအဇာနည် ဖြစ်တော်မူသော အရှင်မြတ်၊ အရှင်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ ယောကျ်ားမြတ် ဖြစ်တော်မူသော အရှင်မြတ်၊ အရှင်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ အရှင်မြတ်သည် အဘယ်အရာကို အမှီပြု၍ ဈာန်ဝင်စားသည်ကို အကျွန်ုပ်တို့သည် မသိနိုင်ကြပါကုန်ဟု ဤသို့ ဂါထာကို ဆိုတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘သဟာယာ ဝတိမေ ဘိက္ခူ, စိရရတ္တံ သမေတိကာ;

သမေတိ နေသံ သဒ္ဓမ္မော, ဓမ္မေ ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတေ’’.

“ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်၌ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော ဤရဟန်းတို့သည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အတူတကွ ပေါင်းဖော်ခြင်း ရှိကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့အား သူတော်ကောင်းတရားသည် ညီညွတ်၏။”

‘‘သုဝိနီတာ [Pg.131] ကပ္ပိနေန, ဓမ္မေ အရိယပ္ပဝေဒိတေ;

ဓာရေန္တိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

“အရိယာတို့ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်၌ အရှင်မဟာကပ္ပိနမထေရ် ဆုံးမပြင်ဆင်အပ်သဖြင့် ကောင်းစွာ ဆုံးမပြီးဖြစ်၍၊ ရဲမက်ဗိုလ်ပါ ဆင်မြင်းနှင့်တကွသော မာရ်မင်းကို အောင်နိုင်ကာ အဆုံးစွန်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တော်မူကြကုန်၏ ဟု ဤသို့ ဂါထာကို ဆိုတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ, နယိဒံ အပ္ပေန ထာမသာ;

နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပမောစနံ.

“ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲ (နှောင်ဖွဲ့ခြင်း) တို့မှ လွတ်မြောက်ရာဖြစ်သော ဤနိဗ္ဗာန်သို့ လျော့ရဲသော ဝီရိယကို အားထုတ်ခြင်းဖြင့် မရောက်နိုင်၊ အနည်းငယ်သော အစွမ်းအားဖြင့်လည်း ဤနိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်နိုင်။”

‘‘အယဉ္စ ဒဟရော ဘိက္ခု, အယမုတ္တမပုရိသော;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

“ပျိုရွယ်ငယ်နုသော ဤရဟန်းသည်လည်းကောင်း၊ ဤယောကျ်ားမြတ်သည်လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်ပါဆင်မြင်းနှင့်တကွသော မာရ်စစ်သည်ကို အောင်၍ အဆုံးစွန်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တော်မူ၏ ဟု ဤသို့ ဂါထာကို ဆိုတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏကော လူခစီဝရော, မောဃရာဇာ သဒါ သတော;

ခီဏာသဝေါ ဝိသံယုတ္တော, ကတကိစ္စော အနာသဝေါ.

“မလှသောအဆင်းရှိ၍ ညစ်နွမ်းသော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံသော၊ အခါခပ်သိမ်း သတိရှိသော ဤအရှင်မောဃရာဇာရဟန်းသည် အာသဝေါကုန်ပြီးသော ရဟန္တာဖြစ်၏၊ ဝဋ်၌ ယှဉ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်း၍ ပြုဖွယ်ကိစ္စ ပြီးမြောက်ပြီးဖြစ်ကာ အာသဝေါတရားတို့လည်း ကင်းပြီး ဖြစ်၏။”

‘‘တေဝိဇ္ဇော ဣဒ္ဓိပ္ပတ္တော စ, စေတောပရိယကောဝိဒေါ ;

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိ’’န္တိ.

“ဝိဇ္ဇာသုံးပါးနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၍ တန်ခိုးအဘိညာဉ်သို့လည်း ရောက်၏၊ စေတောပရိယဉာဏ်၌လည်း လိမ္မာ၏၊ ရဲမက်ဗိုလ်ပါ ဆင်မြင်းနှင့်တကွသော မာရ်စစ်သည်ကို အောင်နိုင်၍ အဆုံးစွန်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တော်မူ၏ ဟု ဤသို့ ဂါထာကို ဆိုတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

၁၀၅. ‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ဘိက္ခုပိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဝိမုတ္တော ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ.

၁၀၅. “ရဟန်းတို့၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ရုပ်တရား၌ ငြီးငွေ့ခြင်းကြောင့်၊ စွဲမက်ခြင်းကင်းခြင်းကြောင့်၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်၊ တစ်ဖန်မဖြစ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် 'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ပညာဝိမုတ္တ ဖြစ်သော ရဟန်းကိုလည်း ရုပ်တရား၌ ငြီးငွေ့ခြင်းကြောင့်၊ စွဲမက်ခြင်းကင်းခြင်းကြောင့်၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်၊ တစ်ဖန်မဖြစ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် 'ပညာဝိမုတ္တ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။”

‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝေဒနာယ…ပေ… သညာယ…ပေ… သင်္ခါရာနံ…ပေ… ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ. ဘိက္ခုပိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဝိမုတ္တော ဝိညာဏဿ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ.

“ရဟန်းတို့၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဝေဒနာ... သညာ... သင်္ခါရ... ဝိညာဉ်၌ ငြီးငွေ့ခြင်းကြောင့်၊ စွဲမက်ခြင်းကင်းခြင်းကြောင့်၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်၊ တစ်ဖန်မဖြစ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် 'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ပညာဝိမုတ္တ ဖြစ်သော ရဟန်းကိုလည်း ဝိညာဉ်၌ ငြီးငွေ့ခြင်းကြောင့်၊ စွဲမက်ခြင်းကင်းခြင်းကြောင့်၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်၊ တစ်ဖန်မဖြစ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် 'ပညာဝိမုတ္တ' ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။”

‘‘တတြ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကော ဝိသေသော ကော အဓိပ္ပယာသော ကိံ နာနာကရဏံ တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာဝိမုတ္တေန ဘိက္ခုနာတိ? ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာ…ပေ…

“ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားနှင့် ပညာဝိမုတ္တဖြစ်သော ရဟန်းသည် အဘယ်အထူးအဆန်း ရှိသနည်း၊ အဘယ်ထူးခြားမှု ရှိသနည်း၊ အဘယ်ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသနည်း ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား မေးတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့ကလည်း ‘ဖုန်းတော်ကြီးလှသော မြတ်စွာဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့၏ တရားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားလျှင် မူလရှိကြပါကုန်၏’ ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။”

‘‘တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ[Pg.132], မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ, မဂ္ဂါနုဂါ စ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာသမန္နာဂတာ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသေသော, အယံ အဓိပ္ပယာသော, ဣဒံ နာနာကရဏံ တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာဝိမုတ္တေန ဘိက္ခုနာ’’တိ.

“ရဟန်းတို့၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် မဖြစ်သေးသော အရိယမဂ်ကို ဖြစ်စေတော်မူတတ်၏၊ ကောင်းစွာ မဖြစ်သေးသော အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်စေတော်မူတတ်၏၊ မဟောကြားအပ်သေးသော အရိယမဂ်ကို ဟောကြားတော်မူတတ်၏၊ အရိယမဂ်ကို သိတော်မူ၏၊ အရိယမဂ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြုတော်မူတတ်၏၊ အရိယမဂ်တရား၌ လိမ္မာတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့၊ ယခုအခါ၌ တပည့်သာဝကတို့သည် မဂ်သို့ အစဉ်လိုက်ကုန်လျက် နောက်မှ ပြည့်စုံကာ နေကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသည်ကား ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရားနှင့် ပညာဝိမုတ္တဖြစ်သော ရဟန်းတို့၏ အထူးတည်း၊ ဤသည်ကား ထူးခြားမှုတည်း၊ ဤသည်ကား ကွဲပြားမှုတည်း ဟု ဤသို့ အကြင်သုတ်ကို ဆိုတော်မူ၏။”

ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤသုတ်သည် အသေက္ခအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

၁၀၆. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

၁၀၆. “ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယ (ညစ်နွမ်းမှုအဖို့အစု) လည်းဖြစ်သော၊ ဝါသနာဘာဂိယ (ပုညပွားခြင်းအဖို့အစု) လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သနည်း။”

‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ;

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ.

“အမိုးဖြင့် ဖုံးအုပ်မိုးထားသောသူကို မိုးရေသည် အလွန်စွတ်စိုစေ၏၊ အမိုးမရှိဘဲ ဟင်းလင်းဖွင့်ထားသောသူကို မိုးရေမစွတ်စိုစေ။ ထို့ကြောင့် ဖုံးအုပ်ထားသော အမိုးကို ဖွင့်လှစ်ကြကုန်လော့၊ ဤသို့ ဖွင့်လှစ်သဖြင့် ထိုသူကို မိုးရေ မစွတ်စိုစေလတ္တံ့။”

‘‘ဆန္နမတိဝဿတီ’’တိ သံကိလေသော, ‘‘ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီ’’တိ ဝါသနာ, ‘‘တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီ’’တိ အယံ သံကိလေသော စ ဝါသနာ စ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“‘ဆန္နမတိဝဿတိ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဖုံးအုပ်အပ်သောသူအား စွတ်စိုသောအဖြစ်ကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကို ‘သံကိလေသ’ ဟု ခေါ်၏။ ‘ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဖွင့်လှစ်အပ်သောသူအား မစွတ်စိုသောအဖြစ်ကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကို ‘ဝါသနာ’ ဟု ခေါ်၏။ ‘တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ၊ ဧဝံ တံ နာတိဝဿတိ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ အမိုးကို ဖွင့်လှစ်ခြင်းနှင့် မစွတ်စိုခြင်း အဖြစ်တို့ကို ဆိုအပ်၏၊ ဤသည်ကား ‘သံကိလေသ’ လည်းကောင်း၊ ‘ဝါသနာ’ လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်သော၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။”

‘‘စတ္တာရောမေ, မဟာရာဇ, ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ စတ္တာရော? တမော တမပရာယဏော တမော ဇောတိပရာယဏော ဇောတိ တမပရာယဏော ဇောတိ ဇောတိပရာယဏော’’တိ. တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ တမပရာယဏော ယော စ ပုဂ္ဂလော တမော တမပရာယဏော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သံကိလေသဘာဂိယာ, ယော စ ပုဂ္ဂလော တမော ဇောတိပရာယဏော ယော စ ပုဂ္ဂလော ဇောတိ ဇောတိပရာယဏော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဝါသနာဘာဂိယာ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“မြတ်သောမင်းကြီး၊ လောက၌ ဤပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကြကုန်၏။ အဘယ်လေးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အမိုက်မှ လာ၍ အမိုက်သို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်၊ အမိုက်မှ လာ၍ အလင်းသို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်၊ အလင်းမှ လာ၍ အမိုက်သို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်၊ အလင်းမှ လာ၍ အလင်းသို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုလေးမျိုးတို့တွင် အလင်းမှ လာ၍ အမိုက်သို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အမိုက်မှ လာ၍ အမိုက်သို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ် ဤနှစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သံကိလေသအဖို့အစု၌ ဖြစ်ကုန်၏။ အမိုက်မှ လာ၍ အလင်းသို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အလင်းမှ လာ၍ အလင်းသို့ လားသောပုဂ္ဂိုလ် ဤနှစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဝါသနာအဖို့အစု၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်သော၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။”

တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

“ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်သော၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သနည်း။”

‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ယဒါယသံ ဒါရုဇပဗ္ဗဇဉ္စ ;

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ’’တိ;

အယံ သံကိလေသော.

“သံဖြင့်ဖြစ်သော၊ သစ်သားဖြင့်ဖြစ်သော၊ မြက်လျှော်ဖြင့်ဖြစ်သော အကြင်နှောင်ဖွဲ့ခြင်း ရှိ၏၊ ထိုနှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ပညာရှိတို့သည် မြဲမြံခိုင်ခံ့သော နှောင်ဖွဲ့ခြင်းဟူ၍ မဆိုကြကုန်။ ပတ္တမြားနားတောင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ သားမယားတို့၌လည်းကောင်း ပြင်းစွာတပ်မက်ခြင်း၊ ငဲ့ကွက်ခြင်းတို့သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကား သံကိလေသ ဖြစ်၏။”

‘‘ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ, ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ;

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ’’တိ.

“အောက်သို့ ဆွဲချတတ်သော၊ လျော့ရဲသကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း လွတ်မြောက်နိုင်ခဲသော ဤကိလေသာတည်းဟူသော နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ပညာရှိတို့သည် မြဲမြံခိုင်ခံ့သော နှောင်ဖွဲ့ခြင်းဟူ၍ ဆိုကြကုန်၏။ ထိုမြဲမြံသော ကိလေသာနှောင်ဖွဲ့ခြင်းကိုလည်း ဖြတ်တောက်ပစ်၍ ငဲ့ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို စွန့်ပယ်ကာ ဖဲသွားကြကုန်၏။”

အယံ နိဗ္ဗေဓော[Pg.133]. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“ဤသည်ကား နိဗ္ဗေဓ ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်သော၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။”

၁၀၇. ‘‘ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ, ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ, ယဉ္စ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ, တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ.

၁၀၇. “ရဟန်းတို့၊ အကြင် အကုသိုလ်စေတနာဖြင့် စေ့ဆော်၏၊ အကြင် အကုသိုလ်စေတနာကို ကြံစည်၏၊ အကြင် ကိလေသာသည် သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်း၏။ ဤသို့ စေ့ဆော်ခြင်း၊ ကြံစည်ခြင်း၊ ကိန်းအောင်းခြင်းသည် ဝိညာဉ် တည်တံ့ခြင်း၏ အာရုံ ဖြစ်၏။ အာရုံရှိသော် ထိုဝိညာဉ်၏ တည်တံ့ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ထိုဝိညာဉ် တည်တံ့၍ စည်ပင်ပြန့်ပွားသော် နောင်အခါ၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေနေမှု ဖြစ်၏။ နောင်အခါ၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေနေမှု ဖြစ်သော် နောင်အခါ၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်မသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာစသည်တို့နှင့် မရောသော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။”

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတိ, နော စေ ပကပ္ပေတိ, အထ စေ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ, တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ သတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

ရဟန်းတို့၊ အကယ်၍ (အကုသိုလ်စေတနာဖြင့်) မစေ့ဆော်ငြားအံ့၊ အကယ်၍ မပြုပြင်ငြားအံ့၊ သို့သော်လည်း (ရာဂစသော) အနုသယကိလေသာသည် ကိန်းအောင်း၍ နေငြားအံ့။ ဤသို့ အနုသယကိန်းအောင်းခြင်းသည် ဝိညာဉ်တည်တံ့ရန် အာရုံ (အကြောင်း) ဖြစ်၏။ အာရုံရှိသော် ထို (အဘိသင်္ခါရ) ဝိညာဉ်၏ တည်ရာဖြစ်၏။ ထိုဝိညာဉ် တည်တံ့စည်ပင်သည်ရှိသော် နောင်အခါ၌ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဖြစ်၏။ နောင်အခါ၌ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းရှိသော် နောင်အခါ၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာနှင့် မရောနှောသော စင်စစ်ဖြစ်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသ (ညစ်နွမ်းကြောင်းတရား) တည်း။

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နော စေဝ စေတေတိ, နော စ ပကပ္ပေတိ, နော စ အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ န ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ, အာရမ္မဏေ အသတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ န ဟောတိ, တသ္မိံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ အဝိရူဠှေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ အသတိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ရဟန်းတို့၊ အကြင်အခါ၌မူကား (အကုသိုလ်စေတနာဖြင့်) မစေ့ဆော်၊ မပြုပြင်၊ (ရာဂစသော) အနုသယကိလေသာလည်း ကိန်းအောင်း၍ မနေတော့။ ဤသို့ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝိညာဉ်တည်တံ့ရန် အာရုံ (အကြောင်း) မဖြစ်တော့ပေ။ အာရုံမရှိသော် ထိုဝိညာဉ်၏ တည်ရာမဖြစ်တော့ပေ။ ထိုဝိညာဉ် မတည်မစည်ပင်သည်ရှိသော် နောင်အခါ၌ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မဖြစ်တော့ပေ။ နောင်အခါ၌ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိသော် နောင်အခါ၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာနှင့်မရောနှောသော စင်စစ်ဖြစ်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား နိဗ္ဗေဓ (လွတ်မြောက်ကြောင်းတရား) တည်း။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယသုတ်လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

၁၀၈. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

၁၀၈. ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းကောင်း၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းကောင်း ဖြစ်သနည်း။

‘‘‘သမုဒ္ဒေါ သမုဒ္ဒေါ’တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ, နေသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ, မဟာ ဧသော ဘိက္ခဝေ, ဥဒကရာသိ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ. စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ, တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ. အယံ သံကိလေသော.

ရဟန်းတို့၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်သည် 'သမုဒ္ဒရာ၊ သမုဒ္ဒရာ' ဟု ပြောဆိုတတ်၏။ ရဟန်းတို့၊ အရိယာတို့၏ အဆုံးအမသာသနာတော်၌ ဤ (ပြင်ပ) သမုဒ္ဒရာသည် သမုဒ္ဒရာ မဟုတ်ပေ။ ရဟန်းတို့၊ ထိုအရာသည် ကြီးစွာသော ရေအစုအဝေး၊ ကြီးမားသော ရေပြင်ကြီးမျှသာ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ မျက်စိ (စက္ခု) သည်သာ လူတို့၏ သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်၏။ ထိုစက္ခုသမုဒ္ဒရာ၌ ရူပါရုံဖြင့်ပြီးသော ပြင်းထန်သော အဟုန် (လှိုင်းတံပိုး) ရှိ၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘ယော [Pg.134] တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတိ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. အယံ အသေက္ခော.

ရဟန်းတို့၊ အကြင်ရဟန်းသည် ရူပါရုံဖြင့်ပြီးသော ထိုပြင်းထန်သောအဟုန်ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နင်းနိုင်၏၊ ထိုရဟန်းကို (ဒေါသဟူသော) လှိုင်းတံပိုးရှိသော၊ (ကာမဂုဏ်ဟူသော) ဝဲဂယက်ရှိသော၊ (မိန်းမဟူသော) မကန်းမိကျောင်းရှိသော၊ (မိန်းမဟူသော) ဘီလူးဘေးရှိသော စက္ခုတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်ပြီးသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (သံသရာသမုဒ္ဒရာကို) ကူးမြောက်ပြီး၍ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သဖြင့် ကုန်းမြေပေါ်၌ တည်နေသော ထိုရဟန်းသည် (မကောင်းမှုဟူသမျှကို) အပပြုပြီးသော ဗြာဟ္မဏ (ရဟန္တာ) ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား အသေက္ခတည်း။

‘‘‘သောတံ, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဃာနံ…ပေ… ဇိဝှာ…ပေ… ကာယော…ပေ… မနော, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ တဿ ဓမ္မမယော ဝေဂေါတိ. အယံ သံကိလေသော.

ရဟန်းတို့၊ နား (သောတ) သည်... ရဟန်းတို့၊ နှာခေါင်း (ဃာန) သည်... ရဟန်းတို့၊ လျှာ (ဇိဝှာ) သည်... ရဟန်းတို့၊ ကိုယ် (ကာယ) သည်... ရဟန်းတို့၊ စိတ် (မနော) သည် လူတို့၏ သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်၏။ ထိုမနောသမုဒ္ဒရာ၌ ဓမ္မာရုံဖြင့်ပြီးသော ပြင်းထန်သောအဟုန် ရှိ၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘ယော တံ ဓမ္မမယံ ဝေဂံ သဟတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတရိ မနောသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. အယံ အသေက္ခော. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ရဟန်းတို့၊ အကြင်ရဟန်းသည် ဓမ္မာရုံဖြင့်ပြီးသော ထိုပြင်းထန်သောအဟုန်ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်နင်းနိုင်၏၊ ထိုရဟန်းကို လှိုင်းတံပိုးရှိသော၊ ဝဲဂယက်ရှိသော၊ မိကျောင်းရှိသော၊ ဘီလူးရှိသော မနောတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်ပြီးသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (သံသရာသမုဒ္ဒရာကို) ကူးမြောက်ပြီး၍ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သဖြင့် ကုန်းမြေပေါ်၌ တည်နေသော ထိုရဟန်းသည် ဗြာဟ္မဏဖြစ်၏။ ဤသည်ကား အသေက္ခတည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူပြီးနောက် ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမှတစ်ပါး ဤဂါထာကို မိန့်တော်မူပြန်၏ -

‘‘ယော ဣမံ သမုဒ္ဒံ သဂဟံ သရက္ခသံ,သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရိ;

သ ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော, လောကန္တဂူ ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

မိကျောင်းရှိသော၊ ဘီလူးရှိသော၊ လှိုင်းတံပိုးနှင့် ဝဲဂယက်ရှိသော၊ ဘေးဘျမ်းနှင့်တကွဖြစ်၍ ကူးမြောက်နိုင်ခဲသော ဤသမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်ပြီးသော ရဟန်းကို မဂ်ဉာဏ်တည်းဟူသော ဝေဒတို့ဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သူဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးသူဟူ၍လည်းကောင်း၊ လောက၏ အဆုံးသို့ ရောက်သူဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သူဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။

အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ဤသည်ကား အသေက္ခတည်း။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းကောင်း၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းကောင်း ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဗဠိသာ လောကသ္မိံ အနယာယ သတ္တာနံ ဗျာဗာဓာယ ပါဏီနံ. ကတမေ ဆ? သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော, ဗျသနံ အာပန္နော, ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော.

ရဟန်းတို့၊ လောက၌ သတ္တဝါတို့ ပျက်စီးရန်၊ သတ္တဝါတို့ ဆင်းရဲပင်ပန်းရန်အတွက် ဤငါးမျှားချိတ်တို့သည် ခြောက်ပါးရှိကုန်၏။ အဘယ်ခြောက်ပါးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့၊ အလိုရှိအပ်သော၊ နှစ်သက်အပ်သော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော၊ ချစ်ခင်ဖွယ်သဘောရှိသော၊ ကာမနှင့် ယှဉ်စပ်သော၊ ရာဂကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ မျက်စိဖြင့် သိအပ်သော ရူပါရုံတို့သည် ရှိကုန်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းသည် ထိုရူပါရုံကို နှစ်သက်အံ့၊ 'သာယာဖွယ်စွ' ဟု ဆိုငြားအံ့၊ စွဲလမ်းမျိုသိပ်၍ တည်အံ့။ ရဟန်းတို့၊ ထိုရဟန်းကို မာရ်နတ်၏ ငါးမျှားချိတ်ကို မျိုပြီးသူ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သူ၊ ဒုက္ခသို့ ရောက်သူ၊ မာရ်ယုတ်၏ အလိုအတိုင်း ပြုလုပ်ခြင်းခံရသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ…ပေ… ဇိဝှာဝိညေယျာ ရသာ…ပေ… ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ…ပေ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု အဘိနန္ဒတိ အဘိဝဒတိ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ အနယံ အာပန္နော, ဗျသနံ အာပန္နော, ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

ရဟန်းတို့၊ နားဖြင့် သိအပ်သော အသံတို့သည်... နှာခေါင်းဖြင့် သိအပ်သော အနံ့တို့သည်... လျှာဖြင့် သိအပ်သော အရသာတို့သည်... ကိုယ်ဖြင့် သိအပ်သော အတွေ့အထိတို့သည်... စိတ်ဖြင့် သိအပ်သော ဓမ္မာရုံတို့သည် ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့သည် အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၊ ချစ်ခင်ဖွယ်သဘောရှိ၊ ကာမနှင့် ယှဉ်စပ်၍ ရာဂကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းသည် ထိုအာရုံတို့ကို နှစ်သက်အံ့၊ 'သာယာဖွယ်စွ' ဟု ဆိုငြားအံ့၊ စွဲလမ်းမျိုသိပ်၍ တည်အံ့။ ရဟန်းတို့၊ ထိုရဟန်းကို မာရ်နတ်၏ ငါးမျှားချိတ်ကို မျိုပြီးသူ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သူ၊ ဒုက္ခသို့ ရောက်သူ၊ မာရ်ယုတ်၏ အလိုအတိုင်း ပြုလုပ်ခြင်းခံရသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘သန္တိ [Pg.135] စ, ဘိက္ခဝေ, စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ, အဘေဒိ ဗဠိသံ, ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ, န အနယံ အာပန္နော, န ဗျသနံ အာပန္နော, န ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော.

ရဟန်းတို့၊ အလိုရှိအပ်သော၊ နှစ်သက်အပ်သော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော၊ ချစ်ခင်ဖွယ်သဘောရှိသော၊ ကာမနှင့် ယှဉ်စပ်သော၊ ရာဂကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ မျက်စိဖြင့် သိအပ်သော ရူပါရုံတို့သည် ရှိကုန်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းသည် ထိုရူပါရုံကို မနှစ်သက်အံ့၊ 'သာယာဖွယ်စွ' ဟု မဆိုငြားအံ့၊ စွဲလမ်းမျိုသိပ်၍ မတည်အံ့။ ရဟန်းတို့၊ ထိုရဟန်းကို မာရ်နတ်၏ ငါးမျှားချိတ်ကို မမျိုသူ၊ ငါးမျှားချိတ်ကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ၊ ငါးမျှားချိတ်ကို လုံးဝဖြတ်တောက်ပြီးသူ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်သူ၊ ဒုက္ခသို့ မရောက်သူ၊ မာရ်ယုတ်၏ အလိုအတိုင်း ပြုလုပ်ခြင်းမခံရသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

‘‘သန္တိ စ, ဘိက္ခဝေ, သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ…ပေ… မနောဝိညေယျာ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ, တဉ္စေ ဘိက္ခု နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတိ, နာဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ဂိလိတဗဠိသော မာရဿ, အဘေဒိ ဗဠိသံ, ပရိဘေဒိ ဗဠိသံ, န အနယံ အာပန္နော, န ဗျသနံ အာပန္နော, န ယထာကာမံ ကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ရဟန်းတို့၊ နားဖြင့် သိအပ်သော အသံတို့သည်... စိတ်ဖြင့် သိအပ်သော ဓမ္မာရုံတို့သည် ရှိကုန်၏။ ၎င်းတို့သည် အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၊ ချစ်ခင်ဖွယ်သဘောရှိ၊ ကာမနှင့် ယှဉ်စပ်၍ ရာဂကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းသည် ထိုအာရုံတို့ကို မနှစ်သက်အံ့၊ 'သာယာဖွယ်စွ' ဟု မဆိုငြားအံ့၊ စွဲလမ်းမျိုသိပ်၍ မတည်အံ့။ ရဟန်းတို့၊ ထိုရဟန်းကို မာရ်နတ်၏ ငါးမျှားချိတ်ကို မမျိုသူ၊ ငါးမျှားချိတ်ကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ၊ ငါးမျှားချိတ်ကို လုံးဝဖြတ်တောက်ပြီးသူ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်သူ၊ ဒုက္ခသို့ မရောက်သူ၊ မာရ်ယုတ်၏ အလိုအတိုင်း ပြုလုပ်ခြင်းမခံရသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကား အသေက္ခတည်း။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းကောင်း၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းကောင်း ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၀၉. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

၁၀၉. ထိုသုတ်တို့တွင် အဘယ်သုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းကောင်း၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းကောင်း ဖြစ်သော သုတ်မည်သနည်း။

‘‘အယံ လောကော သန္တာပဇာတော, ဖဿပရေတော ရောဂံ ဝဒတိ အတ္တတော ;

ယေန ယေန ဟိ မညတိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ.

ဤလောကသည် ပူပန်ခြင်းဖြစ်၍ တွေ့ထိမှုဖဿတို့ဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်ရာ ဘေးရောဂါဒုက္ခကိုပင် မိမိ၏ကိုယ်ဟူ၍ ပြောဆိုတတ်၏။ သတ္တဝါတို့သည် အကြင်အကြင်အပြားဖြင့် (မိမိတို့၏ဆင်းရဲကို ကုစားရန်) ကြံစည်တောင့်တကြကုန်၏၊ ထိုဆင်းရဲသည် ကြံစည်သည့်အတိုင်း ဖြစ်မလာဘဲ ထိုထက်တစ်ပါးသော အပြားအားဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

‘‘အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော, ဘဝပရေတော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ;

ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယံ;

ယဿ ဘာယတိ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ;

အယံ သံကိလေသော.

ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲတတ်သော၊ ဘဝ၌ ကပ်ငြိသော၊ ဘဝဖြင့် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်အပ်သော ဤလောကသည် ဘဝကိုသာလျှင် နှစ်သက်တတ်၏။ အကြင်ဘဝကို နှစ်သက်၏၊ ထိုဘဝသည် ဘေးတည်း။ အကြင် (ဇရာမရဏစသည်) မှ ကြောက်ရွံ့၏၊ ထိုအရာသည် ဆင်းရဲဒုက္ခတည်း။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘ဘဝဝိပ္ပဟာနာယ ခေါ ပနိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ;

အယံ နိဗ္ဗေဓော;

စင်စစ်သဖြင့် ဘဝကို စွန့်ပယ်ရန်အတွက်သာလျှင် ဤမြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ကို ကျင့်သုံး၏။ ဤသည်ကား နိဗ္ဗေဓတည်း။

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဘဝေန ဘဝဿ ဝိပ္ပမောက္ခမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ ‘အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ယေ ဝါ ပန ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ဝိဘဝေန ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသု, သဗ္ဗေ တေ ‘အနိဿဋာ ဘဝသ္မာ’တိ ဝဒါမိ. ဥပဓိံ ဟိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတီ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

အကြင်သမဏဗြာဟ္မဏအချို့တို့သည် (ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝကဲ့သို့သော) ဘဝဖြင့် ဘဝ (သံသရာ) မှ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ပြောဆိုကုန်၏။ ထိုသမဏဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့သည် 'ဘဝမှ မလွတ်မြောက်ကြကုန်' ဟု ငါဆို၏။ တစ်ဖန် အကြင်သမဏဗြာဟ္မဏအချို့တို့သည် (ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော) ဝိဘဝဖြင့် ဘဝမှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို ပြောဆိုကုန်၏။ ထိုသမဏဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့သည် 'ဘဝမှ မထွက်မြောက်ကြကုန်' ဟု ငါဆို၏။ စင်စစ် ခန္ဓာစသော ဥပဓိကို စွဲ၍သာ ဤဆင်းရဲဒုက္ခသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ [Pg.136] နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ. အယံ နိဗ္ဗေဓော.

အလုံးစုံသော ဥပါဒါန်တို့ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ ဤသည်ကား နိဗ္ဗေဓတည်း။

‘‘လောကမိမံ ပဿ, ပုထူ အဝိဇ္ဇာယ ပရေတာ ဘူတာ ဘူတရတာ, ဘဝါ အပရိမုတ္တာ, ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္ထတာယ, သဗ္ဗေ တေ ဘဝါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ. အယံ သံကိလေသော.

အဝိဇ္ဇာနှိပ်စက်အပ်သဖြင့် ခန္ဓာအစုအဝေးဖြစ်ပေါ်ကာ သတ္တဝါအချင်းချင်း မွေ့လျော်လျက် ဘဝမှ မလွတ်မြောက်ကြသေးသော ဤလောကကို ရှုလော့။ အလုံးစုံသောအရပ်၌ အလုံးစုံသောအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော ခပ်သိမ်းသော ဘဝတို့သည် မမြဲကုန်၊ ဆင်းရဲကုန်၏၊ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲတတ်သော သဘောရှိကုန်၏။ ဤသည်ကား သံကိလေသတည်း။

‘‘ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော;

ဘဝတဏှာ ပဟီယတိ, ဝိဘဝံ နာဘိနန္ဒတိ;

သဗ္ဗသော တဏှာနံ ခယာ, အသေသဝိရာဂနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ;

အယံ နိဗ္ဗေဓော.

ဤသို့ ထိုဘဝကို ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သောဉာဏ်ပညာဖြင့် ရှုမြင်သောသူအား ဘဝတဏှာသည် ကင်းပျောက်၏၊ ဝိဘဝ (ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ) ကိုလည်း မနှစ်သက်တော့ပေ။ အလုံးစုံသောအားဖြင့် တဏှာကုန်ခမ်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၏။ ဤသည်ကား နိဗ္ဗေဓတည်း။

‘‘တဿ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော, အနုပါဒါ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ;

အဘိဘူတော မာရော ဝိဇိတသင်္ဂါမော, ဥပစ္စဂါ သဗ္ဗဘဝါနိ တာဒီ’’တိ.

ကိလေသာငြိမ်းပြီးသော ထိုရဟန်းအား (တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်) မစွဲလမ်းခြင်းကြောင့် အသစ်သောဘဝသည် မဖြစ်တော့ပေ။ ထိုရဟန်းသည် (ငါးပါးသော) မာရ်ကို နှိပ်နင်းပြီးဖြစ်၍ စစ်ပွဲကို အောင်မြင်အပ်ပြီ၊ အလုံးစုံသော ဘဝတို့မှ လွန်မြောက်ခဲ့ပြီ၊ တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်ပေ၏။

အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား အသေက္ခ (ရဟန္တာ) ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ. ကတမေ စတ္တာရော? အနုသောတဂါမီ ပဋိသောတဂါမီ ဌိတတ္တော တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော အနုသောတဂါမီ, အယံ ပုဂ္ဂလော သံကိလေသဘာဂိယော. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော ပဋိသောတဂါမီ ယော စ ဌိတတ္တော, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ. တတ္ထ ယောယံ ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော, အယံ အသေက္ခော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“ရဟန်းတို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လေးယောက်တို့တည်း။ အဘယ်လေးယောက်တို့နည်းဟူမူ— ရေအယဉ်သို့ မျောပါသောပုဂ္ဂိုလ် (အန္ဓပုထုဇဉ်)၊ ရေအယဉ်ကို ဆန်တက်သောပုဂ္ဂိုလ် (ကလျာဏပုထုဇဉ်)၊ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ် (သေခပုဂ္ဂိုလ်)၊ ကူးမြောက်ပြီး၍ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သဖြင့် ကုန်းပေါ်၌ ရပ်တည်နေသော ဗြာဟ္မဏပုဂ္ဂိုလ် (ရဟန္တာ) တို့တည်း။” ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ရေအယဉ်သို့ မျောပါသော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် သံကိလေသဘာဂ၌ တည်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ရေအယဉ်ကို ဆန်တက်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်းကောင်း၊ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်းကောင်း ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် နိဗ္ဗေဓဘာဂ၌ တည်ကုန်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ကူးမြောက်ပြီး၍ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သဖြင့် ကုန်းပေါ်၌ ရပ်တည်နေသော အကြင်ဗြာဟ္မဏပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အသေက္ခ ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ အသေက္ခဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

၁၁၀. တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

၁၁၀. ထိုသုတ်တို့တွင် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

ဆဠာဘိဇာတိကော အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, အတ္ထိ [Pg.137] ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ.

အမျိုးအစားအားဖြင့် ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခြောက်မျိုးရှိကုန်၏။ ယုတ်ညံ့သော အမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ ယုတ်ညံ့သော အမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ ယုတ်ညံ့သော အမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသော အကျိုးရှိသော၊ စင်စစ် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော နိဗ္ဗာန် (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို ပြီးမြောက်စေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသော အကျိုးရှိသော၊ စင်စစ် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော နိဗ္ဗာန် (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို ပြီးမြောက်စေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သံကိလေသဘာဂိယာ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ယုတ်ညံ့သောအမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း မည်းညစ်သောအကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ မြင့်မြတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း မည်းညစ်သောအကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် သံကိလေသဘာဂ၌ တည်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော သုက္ကံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဝါသနာဘာဂိယာ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ယုတ်ညံ့သောအမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဖြူစင်သောကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ မြင့်မြတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဖြူစင်သောကုသိုလ်တရားကို ပွားစေတတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် ဝါသနာဘာဂ (ကောင်းမှုပွားစေခြင်းအစု) ၌ တည်ကုန်၏။

တတ္ထ ယော စ ပုဂ္ဂလော ကဏှော ကဏှာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, ယော စ ပုဂ္ဂလော သုက္ကော သုက္ကာဘိဇာတိကော အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ အစ္စန္တဒိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေတိ, ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ယုတ်ညံ့သောအမျိုး၌ဖြစ်သော မည်းညစ်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသောအကျိုးရှိသော၊ စင်စစ် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော နိဗ္ဗာန် (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို ပြီးမြောက်စေ၏၊ မြင့်မြတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်သော ဖြူစင်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသောအကျိုးရှိသော၊ စင်စစ် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော နိဗ္ဗာန် (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို ပြီးမြောက်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် နိဗ္ဗေဓဘာဂ၌ တည်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အတ္ထိ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ, အတ္ထိ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ’’.

“ရဟန်းတို့၊ ဤကံတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ— မည်းညစ်သော အကျိုးရှိသော မည်းညစ်သော ကံသည် ရှိ၏။ ဖြူစင်သော အကျိုးရှိသော ဖြူစင်သော ကံသည် ရှိ၏။ မည်းညစ်ဖြူစင်သော အကျိုးရှိသော မည်းညစ်ဖြူစင်သော ကံသည် ရှိ၏။ ကံတို့ထက် မြတ်လှစွာသော၊ ကံတို့ထက် အထူးသဖြင့် မြတ်သော၊ ကံကုန်ခြင်းငှာ ဖြစ်သော မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသော အကျိုးရှိသော အကြင်ကံသည် ရှိ၏။”

တတ္ထ ယဉ္စ ကမ္မံ ကဏှံ ကဏှဝိပါကံ, ယဉ္စ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ, အယံ သံကိလေသော. ယဉ္စ ကမ္မံ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ, အယံ ဝါသနာ. ယဉ္စ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မုတ္တမံ ကမ္မသေဋ္ဌံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတိ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

ထိုလေးပါးသော ကံတို့တွင် မည်းညစ်သော အကျိုးရှိသော အကြင်မည်းညစ်သော ကံသည်လည်းကောင်း၊ မည်းညစ်ဖြူစင်သော အကျိုးရှိသော အကြင်မည်းညစ်ဖြူစင်သော ကံသည်လည်းကောင်း ရှိ၏၊ ဤကံသည် သံကိလေသတည်း။ ဖြူစင်သော အကျိုးရှိသော အကြင်ဖြူစင်သော ကံသည် ရှိ၏၊ ဤကံသည် ဝါသနာတည်း။ ကံတို့ထက် မြတ်လှစွာသော၊ ကံတို့ထက် အထူးသဖြင့် မြင့်မြတ်သော၊ ကံကုန်ခြင်းငှာ ဖြစ်သော မမည်းမဖြူ၊ မမည်းမဖြူသော အကျိုးရှိသော အကြင်ကံသည် ရှိ၏၊ ဤကံသည် နိဗ္ဗေဓတည်း။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

၁၁၁. တတ္ထ ကတမံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ?

၁၁၁. ထိုသုတ်တို့တွင် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘လဒ္ဓါန မာနုသတ္တံ ဒွေ, ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စ;

သုကိစ္စံ စေဝ ပုညာနိ, သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ.

“လူ့အဖြစ်ကို ရရှိပြီးနောက် ပြုအပ်သောကိစ္စ (ကောင်းမှု) နှင့် မပြုအပ်သောကိစ္စ (မကောင်းမှု) ဟူ၍ ကိစ္စနှစ်ပါးတို့ကို ပြုအပ်ကုန်၏။ တစ်နည်းကား သံယောဇဉ်တို့ကို အပြီးတိုင်ပယ်စွန့်ခြင်းကို ပြုအပ်၏။”

‘‘သုကိစ္စံ [Pg.138] စေဝ ပုညာနီ’’တိ ဝါသနာ. ‘‘သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ နိဗ္ဗေဓော.

“ပြုအပ်သော ကောင်းမှုကိစ္စ” ဟူသည် ဝါသနာတည်း။ “သံယောဇဉ်တို့ကို အပြီးတိုင်ပယ်စွန့်ခြင်း” ဟူသည် နိဗ္ဗေဓတည်း။

‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ;

သံယောဇနပ္ပဟာနာ, ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ.

“ကောင်းမှုတို့ကို ပြုကြသဖြင့် ကောင်းမှုပြုပြီးသော ထိုသူတို့သည် တစ်ခုသော သုဂတိမှ တစ်ခုသော သုဂတိသို့ လားကြကုန်၏။ သံယောဇဉ်တို့ကို ပယ်စွန့်ပြီးသော သူတို့သည်ကား အိုခြင်း သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏။”

‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ’’တိ ဝါသနာ. ‘‘သံယောဇနပ္ပဟာနာ ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

“ကောင်းမှုတို့ကို ပြုကြသဖြင့် ကောင်းမှုပြုပြီးသော ထိုသူတို့သည် တစ်ခုသော သုဂတိမှ တစ်ခုသော သုဂတိသို့ လားကြကုန်၏” ဟူသည် ဝါသနာတည်း။ “သံယောဇဉ်တို့ကို ပယ်စွန့်ပြီးသောသူတို့သည် အိုခြင်း သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏” ဟူသည် နိဗ္ဗေဓတည်း။ ဤသုတ်သည် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

‘‘ဒွေမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဓာနာနိ. ကတမာနိ ဒွေ? ယော စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိစ္စဇတိ, ယော စ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ. တတ္ထ ယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိစ္စဇတိ, အယံ ဝါသနာ.

“ရဟန်းတို့၊ ဤထူးမြတ်သော သဘော (ကြိုးပမ်းမှု) တို့သည် နှစ်ပါးတို့တည်း။ အဘယ်နှစ်ပါးတို့နည်းဟူမူ— လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်ကို လှူဒါန်းစွန့်ကြဲခြင်းလည်းကောင်း၊ လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ရာဖြစ်သော၊ တဏှာကုန်ရာဖြစ်သော၊ တပ်မက်မှုကင်းရာဖြစ်သော၊ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ဤနှစ်ပါးတို့တည်း။” ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်ကို လှူဒါန်းစွန့်ကြဲခြင်းသည် ဝါသနာတည်း။

ယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတေသု သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, အယံ နိဗ္ဗေဓော. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ.

လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ခပ်သိမ်းသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်လွှတ်ရာဖြစ်သော၊ တဏှာကုန်ရာဖြစ်သော၊ တပ်မက်မှုကင်းရာဖြစ်သော၊ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် နိဗ္ဗေဓတည်း။ ဤသုတ်သည် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ်၊ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယလည်းဖြစ်သော သုတ်တည်း။

တတ္ထ တဏှာသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ တဏှာပက္ခေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ တီဟိ တဏှာဟိ – ကာမတဏှာယ ဘဝတဏှာယ ဝိဘဝတဏှာယ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ အဇ္ဈောသိတာ, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဆတ္တိံသတဏှာဇာလိနိယာဝိစရိတာနိ.

ထိုသုတ်တို့တွင် တဏှာသံကိလေသဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို တဏှာအစုဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏၊ ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ ဟူသော သုံးပါးသော တဏှာတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ တစ်နည်းကား အကြင်အကြင်သော ဝတ္ထုအာရုံ၌ (တဏှာ၏အစွမ်းဖြင့်) စွဲလမ်းကုန်၏၊ ထိုထိုသော ဝတ္ထုအာရုံဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏။ ထိုတဏှာသံကိလေသ၏ အကျယ်ကား သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးသော တဏှာကွန်ရက်လှည့်လည်ပုံ (တဏှာဝိစရိုက်များ) ကို ပြအပ်၏။

တတ္ထ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌိပက္ခေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဥစ္ဆေဒသဿတေန, ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝိသတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ, တေန တေနေဝ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တဿာ ဝိတ္ထာရော ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတာနိ.

ထိုသုတ်တို့တွင် ဒိဋ္ဌိသံkိလေသဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို ဒိဋ္ဌိအစုဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ သဿတဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ တစ်နည်းကား အကြင်အကြင်သော ဝတ္ထုဖြင့် “ဤငါ၏အယူသာလျှင် မှန်၏၊ အခြားသော အယူသည် အချည်းနှီးသာတည်း” ဟု ဒိဋ္ဌိ၏အစွမ်းဖြင့် နှလုံးသွင်းစွဲလမ်း၏၊ ထိုထိုသော ဝတ္ထုဖြင့်သာလျှင် ပြအပ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိသံကိလေသ၏ အကျယ်ကား ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကို ပြအပ်၏။

တတ္ထ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ စေတနာယ စေတသိကကမ္မေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ တီဟိ ဒုစ္စရိတေဟိ – ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, တဿ ဝိတ္ထာရော ဒသအကုသလကမ္မပထာ.

ထိုသုတ်တို့တွင် ဒုစရိုက်သံကိလေသဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို စေတနာဟူသော စေတသိကကံဖြင့် ပြအပ်၏၊ ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက် ဟူသော သုံးပါးသော ဒုစရိုက်တို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ ထိုဒုစရိုက်သံကိလေသ၏ အကျယ်ကား ဆယ်ပါးသော အကုသိုလ်ကမ္မပထတရားတို့ကို ပြအပ်၏။

တတ္ထ [Pg.139] တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ သမထေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဝိပဿနာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ သုစရိတေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တီဏိ အကုသလမူလာနိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သံသာရဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ. တထာ နိဗ္ဗတ္တေ သံသာရေ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယသုစရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ မနောသုစရိတံ ဣမိနာ အသုဘေန ကမ္မဝိပါကေန ဣဒံ ဗာလလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ထိုသုတ်တို့တွင် တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို သမထဖြင့် ပြအပ်၏။ ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို ဝိပဿနာဖြင့် ပြအပ်၏။ ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယဖြစ်သော သုတ်ကို သုစရိုက်ဖြင့် ပြအပ်၏။ အကုသိုလ်မူလတို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား သံသရာ၏ ဖြစ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်သော သံသရာ၌ ကာယဒုစရိုက်၊ ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤမတင့်တယ်သော ကာယဒုစရိုက်စသောကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤဗာလလက္ခဏာသည် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် မည်၏။

ဣမိနာ သုဘေန ကမ္မဝိပါကေန ဣဒံ မဟာပုရိသလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ. ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ဤတင့်တယ်သော ကာယသုစရိုက်စသောကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤမဟာပုရိသလက္ခဏာသည် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် ဝါသနာဘာဂိယသုတ် မည်၏။

တတ္ထ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ စတူဟိ ကိလေသဘူမီဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ – အနုသယဘူမိယာ ပရိယုဋ္ဌာနဘူမိယာ သံယောဇနဘူမိယာ ဥပါဒါနဘူမိယာ. သာနုသယဿ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဇာယတိ, ပရိယုဋ္ဌိတော သံယုဇ္ဇတိ, သံယုဇ္ဇန္တော ဥပါဒိယတိ, ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ဣမာဟိ စတူဟိ ကိလေသဘူမီဟိ သဗ္ဗေ ကိလေသာ သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တိ, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ.

ထိုသုတ်တို့တွင် သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ကို ကိလေသာတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံ လေးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ ထိုလေးပါးတို့ကား အနုသယဟူသော ဖြစ်ရာဘုံ၊ ပရိယုဋ္ဌာန်ဟူသော ဖြစ်ရာဘုံ၊ သံယောဇဉ်ဟူသော ဖြစ်ရာဘုံ၊ ဥပါဒါန်ဟူသော ဖြစ်ရာဘုံတို့ ဖြစ်၏။ မပယ်အပ်သေးသော အနုသယရှိသောသူအား ပရိယုဋ္ဌာန်သည် ဖြစ်၏။ ပရိယုဋ္ဌာန်ဖြင့် ပိတ်ပင်အပ်သော စိတ်ရှိသောသူသည် သံယောဇဉ်နှင့် ယှဉ်၏။ သံယောဇဉ်နှင့် ယှဉ်သောသူသည် ဥပါဒါန်တရားတို့ဖြင့် မြဲစွာ စွဲလမ်း၏။ ဥပါဒါန်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဘဝသည် ဖြစ်၏။ ဘဝဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဇာတိသည် ဖြစ်၏။ ဇာတိဟူသောအကြောင်းကြောင့် အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာနှင့်မရောသော စင်စစ်ဖြစ်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ကြောင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤကိလေသာဖြစ်ရာဘုံ လေးပါးတို့ဖြင့် ခပ်သိမ်းကုန်သော ကိလေသာတို့သည် ရေတွက်ခြင်းသို့လည်းကောင်း၊ တကွ စုဝေးခြင်းသို့လည်းကောင်း ရောက်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် မည်၏။

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ တီဟိ သုစရိတေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တံ စတူဟိ သစ္စေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ တီဟိ ဓမ္မေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ – ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သာဝကဘူမိယာ. ဈာယိဝိသယေ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ.

ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ကို သုစရိုက်သုံးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ်ကို သစ္စာလေးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ကို ဗုဒ္ဓဓမ္မ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဓမ္မ၊ သာဝကဘုံဟူသော တရားသုံးပါးတို့ဖြင့် ပြအပ်၏။ ဈာန်ဝင်စားသူတို့၏ အရာ၌လည်း ပြအပ်၏။

၁၁၂. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ? လောကိယံ လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ, ဉာဏံ ဉေယျံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ, ဒဿနံ ဘာဝနာ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ, သကဝစနံ ပရဝစနံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ, ဝိသဇ္ဇနီယံ အဝိသဇ္ဇနီယံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ, ကမ္မံ ဝိပါကော ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ, ကုသလံ အကုသလံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ, အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ, ထဝေါ စာတိ.

၁၁၂. ထိုမူလပဒတို့တွင် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပဒတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ လောကီသုတ်၊ လောကုတ္တရာသုတ်၊ လောကီလည်းဖြစ် လောကုတ္တရာလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ သတ္တာဓိဋ္ဌာန်သုတ်၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာန်သုတ်၊ သတ္တာဓိဋ္ဌာန်လည်းဖြစ် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာန်လည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ဉာဏ်သုတ်၊ ဉေယျသုတ်၊ ဉာဏ်လည်းဖြစ် ဉေယျလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ဒဿနသုတ်၊ ဘာဝနာသုတ်၊ ဒဿနလည်းဖြစ် ဘာဝနာလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ သကဝစနသုတ်၊ ပရဝစနသုတ်၊ သကဝစနလည်းဖြစ် ပရဝစနလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်၊ အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်၊ ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ် အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ကမ္မသုတ်၊ ဝိပါကသုတ်၊ ကမ္မလည်းဖြစ် ဝိပါကလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ကုသိုလ်သုတ်၊ အကုသိုလ်သုတ်၊ ကုသိုလ်လည်းဖြစ် အကုသိုလ်လည်းဖြစ်သောသုတ်၊ အနုညာတသုတ်၊ ပဋိက္ခိတ္တသုတ်၊ အနုညာတလည်းဖြစ် ပဋိက္ခိတ္တလည်းဖြစ်သောသုတ်၊ ထပသုတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဤနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တည်း။

တတ္ထ [Pg.140] ကတမံ လောကိယံ?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် လောကီသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ, သဇ္ဇုခီရံဝ မုစ္စတိ;

ဍဟန္တံ ဗာလမနွေတိ, ဘသ္မစ္ဆန္နောဝ ပါဝကောတိ.

လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ညှစ်ပြီးစ နို့ရည်သည် ထိုခဏ၌ပင် နို့ရည်သဘောမှ မပြောင်းလဲသကဲ့သို့၊ ပြုအပ်သော ယုတ်မာသော မကောင်းမှုကံသည် ထိုပြုပြီးစ ခဏ၌ပင် အကျိုးမပေးသေး။ ထိုမကောင်းမှုကံသည် အကျိုးပေးသည့်အခါ၌ ပြာပူဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော မီးသည် နင်းမိသူကို ပူလောင်စေလျက် အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ ထိုမိုက်သောသူကို ပူလောင်စေလျက် အစဉ်လိုက်လေ၏။

ဣဒံ လောကိယံ.

ဤသုတ်သည် လောကီသုတ် မည်၏။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂတိဂမနာနိ သဗ္ဗံ…ပေ… နိဟီယတေ တဿ ယသော ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“ရဟန်းတို့၊ အဂတိတရားသို့ လိုက်ခြင်းတို့သည် ဤလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အလုံးစုံသောသုတ်ကို ချဲ့အပ်၏။ လဆုတ်ပက္ခ၌ လမင်းသည် ယုတ်လျော့သကဲ့သို့၊ ထိုအဂတိသို့ လိုက်သောသူအား အခြံအရံ ကျော်စောမှုသည် ဆုတ်ယုတ်၏။” ဤသုတ်သည် လောကီသုတ် မည်၏။

‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, လောကဓမ္မာ. ကတမေ အဋ္ဌ? လာဘော အလာဘော, ယသော အယသော, နိန္ဒာ ပသံသာ, သုခံ ဒုက္ခံ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“ရဟန်းတို့၊ လောကဓံတရားတို့သည် ဤရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ရှစ်ပါးတို့နည်းဟူမူကား ရခြင်း၊ မရခြင်း၊ အခြံအရံ အကျော်အစောရှိခြင်း၊ အခြံအရံ အကျော်အစောမရှိခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ လောကဓံတရားတို့သည် ဤရှစ်ပါးတို့ပင် ဖြစ်ကုန်၏။” ဤသုတ်သည် လောကီသုတ် မည်၏။

တတ္ထ ကတမံ လောကုတ္တရံ?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် လောကုတ္တရာသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ ;

အဿာ ယထာ သာရထိနာ သုဒန္တာ;

ပဟီနမာနဿ အနာသဝဿ, ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’’တိ.

ရထားထိန်းသည် ကောင်းစွာ ဆုံးမအပ်ပြီးသော မြင်းတို့ကဲ့သို့ အကြင်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့သည် ငြိမ်သက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ပယ်အပ်ပြီးသော မာန်ရှိသော၊ အာသဝေါကင်းကွာသော၊ တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို နတ်တို့သည်လည်း ချစ်မြတ်နိုး တောင့်တကုန်၏။

ဣဒံ လောကုတ္တရံ.

ဤသုတ်သည် လောကုတ္တရာသုတ် မည်၏။

‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနီ’’တိ. ဣဒံ လောကုတ္တရံ.

“ရဟန်းတို့၊ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေတို့သည် ဤငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးပါးတို့နည်းဟူမူကား သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေတို့သည် ဤငါးပါးတို့ပင် ဖြစ်ကုန်၏။” ဤသုတ်သည် လောကုတ္တရာသုတ် မည်၏။

တတ္ထ ကတမံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် လောကီလည်းဖြစ် လောကုတ္တရာလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘လဒ္ဓါန မာနုသတ္တံ ဒွေ, ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စာ’’တိ ဒွေ ဂါထာ. ယံ ဣဟ ‘‘သုကိစ္စံ စေဝ ပုညာနီ’’တိ စ ‘‘ပုညာနိ ကရိတွာန, သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ’’တိ စ. ဣဒံ လောကိယံ.

“လဒ္ဓါန မာနုသတ္တံ ဒွေ ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စ” ဟူသော နှစ်ပါးသော ဂါထာတို့တည်း။ ဤ၌ “သုကိစ္စဉ္စေဝ ပုညာနိ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ပုညာနိ ကရိတွာန သဂ္ဂါ သဂ္ဂံ ဝဇန္တိ ကတပုညာ” ဟူ၍လည်းကောင်း အကြင်သုတ်သည် ရှိ၏။ ဤသုတ်သည် လောကီသုတ် မည်၏။

ယံ ဣဟ ‘‘သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ’’တိ စ ‘‘သံယောဇနပ္ပဟာနာ, ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တီ’’တိ စ, ဣဒံ လောကုတ္တရံ. ဣဒံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ.

ဤ၌ “သံယောဇနဝိပ္ပဟာနံ ဝါ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သံယောဇနပ္ပဟာနာ ဇရာမရဏာ ဝိပ္ပမုစ္စန္တိ” ဟူ၍လည်းကောင်း အကြင်သုတ်သည် ရှိ၏။ ဤသုတ်သည် လောကုတ္တရာသုတ် မည်၏။ ဤသုတ်သည် လောကီလည်းဖြစ် လောကုတ္တရာလည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ဝိညာဏေ [Pg.141] စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ သတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ သတိ ပုနဗ္ဘဝေါ ဟောတိ, ပုနဗ္ဘဝေ သတိ ဇာတိ ဟောတိ, ဇာတိယာ သတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော, တဿ ယာနိ စေဝ မူလာနိ အဓောဂမာနိ ယာနိ စ တိရိယံ ဂမာနိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တိ. ဧဝံ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော တဒါဟာရော တဒုပါဒါနော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ အာဟာရေ သတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ သဗ္ဗံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဣဒံ လောကိယံ.

“ရဟန်းတို့၊ ဝိညာဉ်တည်းဟူသော အာဟာရ ရှိလတ်သော် နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်း ရှိလတ်သော် တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း ရှိလတ်သော် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ရှိလတ်သော် အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဥပမာသော်ကား သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင် ရှိရာ၌ ထိုသစ်ပင်ကြီး၏ အောက်သို့ သွားကုန်သော အမြစ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဖီလာကန့်လန့် သွားကုန်သော အမြစ်တို့သည်လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ ထိုအမြစ်အားလုံးတို့သည် အထက်သို့ ဩဇာကို ရှေးရှုဆောင်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသို့လျှင် ရှေးရှုဆောင်သဖြင့် ထိုသစ်ပင်ကြီးသည် ထိုဩဇာလျှင် အာဟာရရှိသည် ဖြစ်၍၊ ထိုဩဇာလျှင် အစာရှိသည် ဖြစ်၍ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး တည်ရာ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤအတူသာလျှင် ဝိညာဉ်တည်းဟူသော အာဟာရ ရှိလတ်သော် နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (အလုံးစုံကို ချဲ့အပ်၏။)... ဤသို့လျှင် ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။” ဤသုတ်သည် လောကီသုတ် မည်၏။

‘‘ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အသတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ အသတိ ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ, ပုနဗ္ဘဝေ အသတိ ဇာတိ န ဟောတိ, ဇာတိယာ အသတိ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယ, သော တံ ရုက္ခံ မူလေ ဆိန္ဒေယျ, မူလေ ဆေတွာ ပလိခဏေယျ, ပလိခဏိတွာ မူလာနိ ဥဒ္ဓရေယျ အန္တမသော ဥသီရနာဠိမတ္တာနိပိ. သော တံ ရုက္ခံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒေယျ, ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ဖာလေယျ, ဖာလေတွာ သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ, သကလိကံ သကလိကံ ကရိတွာ ဝါတာတပေ ဝိသောသေယျ, ဝါတာတပေ ဝိသောသေတွာ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ, အဂ္ဂိနာ ဍဟေတွာ မသိံ ကရေယျ, မသိံ ကရိတွာ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုနေယျ, နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ, ဧဝံ ဟိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဟာရုက္ခော ဥစ္ဆိန္နမူလော အဿ တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ အာဟာရေ အသတိ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ န ဟောတိ, နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိယာ အသတိ သဗ္ဗံ…ပေ… ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ. ဣဒံ လောကုတ္တရံ. ဣဒံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ.

ရဟန်းတို့၊ ဝိညာဉ်တည်းဟူသော အာဟာရ မရှိပါက နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်း မဖြစ်နိုင်။ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်း မရှိပါက တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း မရှိပါက ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မဖြစ်နိုင်။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိပါက အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်မသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့သည် ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ထိုဆင်းရဲအစု၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဥပမာသော်ကား သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင် ရှိရာ၏။ ထိုအခါ၌ ယောကျာ်းတစ်ယောက်သည် ပေါက်တူးနှင့် ခြင်းတောင်းကို ယူ၍ လာရာ၏။ ထိုယောကျာ်းသည် ထိုသစ်ပင်ကြီးကို အမြစ်မှ ဖြတ်ရာ၏။ အမြစ်မှ ဖြတ်ပြီးလျှင် ပတ်ပတ်လည် တူးရာ၏။ တူးပြီးလျှင် အမြစ်ကြီး အမြစ်ငယ်တို့ကို နုတ်ယူရာ၏။ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ပန်းရင်းမြက်အရိုးမျှကိုသော်လည်း နုတ်ယူရာ၏။ ထိုယောကျာ်းသည် ထိုသစ်ပင်ကို အပိုင်းပိုင်း ဖြတ်ရာ၏။ အပိုင်းပိုင်း ဖြတ်ပြီးလျှင် ခွဲရာ၏။ ခွဲပြီးလျှင် အစိပ်စိပ် အလွှာလွှာ ပြုရာ၏။ အစိပ်စိပ် အလွှာလွှာ ပြုပြီးလျှင် လေပူ နေပူတို့၌ သွေ့ခြောက်စေရာ၏။ လေပူ နေပူတို့၌ သွေ့ခြောက်စေပြီးလျှင် မီးရှို့ရာ၏။ မီးရှို့ပြီးလျှင် ပြာ ဖြစ်အောင် ပြုရာ၏။ ပြာ ဖြစ်အောင် ပြုပြီးလျှင် လေပြင်း၌ လွှင့်ရာ၏။ သို့မဟုတ် ရေစီးသန်သော မြစ်၌ မျှောရာ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသို့ ပြုခြင်းဖြင့် ထိုသစ်ပင်ကြီးသည် အမြစ်ပြတ်ပြီး ဖြစ်ရာ၏။ ထန်းပင်ငုတ်ကဲ့သို့ ပြုအပ်သည် ဖြစ်ရာ၏။ နောက်ထပ် မဖြစ်ခြင်းသဘော ရှိရာ၏။ နောင်အခါ၌ တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းသဘော ရှိသည် ဖြစ်ရာ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤအတူသာလျှင် ဝိညာဉ်တည်းဟူသော အာဟာရ မရှိပါက နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်း မဖြစ်နိုင်၊ နာမ်ရုပ်၏ သက်ဝင်ခြင်း မရှိပါက အလုံးစုံကို အကျယ်ချဲ့အပ်၏၊ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ထိုဆင်းရဲအစု၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် လောကုတ္တရာသုတ် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် လောကီလည်းဖြစ်၊ လောကုတ္တရာလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

၁၁၃. တတ္ထ [Pg.142] ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ?

၁၁၃. ထိုသုတ်တို့တွင် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာ, နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစိ;

ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသံ, တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမော’’တိ.

အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို စိတ်ဖြင့် အနှံ့အပြား ရှာဖွေကြည့်သော်လည်း မိမိထက် ပို၍ ချစ်အပ်သောသူကို တစ်စုံတစ်ရာသော အရပ်၌မျှ မတွေ့နိုင်ပေ။ ဤသို့လျှင် အသီးသီးသော အခြားသတ္တဝါတို့အားလည်း မိမိကိုယ်သည်သာ ချစ်အပ်သောအရာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိသောသူသည် သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲရာ။

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ယေ ကေစိ ဘူတာ ဘဝိဿန္တိ ယေ ဝါပိ, သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟံ;

တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာ, အာတာပိယော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာ’’တိ.

ဖြစ်ပြီးကုန်သော သို့မဟုတ် ဖြစ်လတ္တံ့သော သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် ကိုယ်ကို စွန့်ပစ်၍ သွားကြရပေလိမ့်မည်။ အဖြစ်၌ လိမ္မာသဖြင့် ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိသောသူသည် ထိုအလုံးစုံကို သိရှိ၍ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ရာ၏။

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကလျာဏမိတ္တံ အပိ ဝိဝေစိယမာနေန ပဏာမိယမာနေန ဂလေ ပိသနမဇ္ဇမာနေန ယာဝဇီဝံ န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော စ ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ, နော စ အဋ္ဌာနေ နိယောဇေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ…ပေ… န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော. အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ရဟန်းတို့၊ အင်္ဂါခုနစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မိတ်ဆွေကောင်းကို စွန့်ပစ်လို၍သော်လည်းကောင်း၊ လည်ပင်းကို ကိုင်ညှစ်၍ နှင်ထုတ်လို၍သော်လည်းကောင်း တစ်သက်ပတ်လုံး မစွန့်အပ်ပေ။ အဘယ်ခုနစ်ပါးတို့နည်းဟူမူ— ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်ခြင်း၊ လေးစားထိုက်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းထိုက်ခြင်း၊ ဆုံးမပြောဆိုတတ်ခြင်း၊ အဆုံးမစကားကို သည်းခံတတ်ခြင်း၊ နက်နဲသော တရားစကားကို ပြောဆိုတတ်ခြင်း၊ အကြောင်းမဟုတ်သော အမှု၌ မတိုက်တွန်းတတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤခုနစ်ပါးသော အင်္ဂါတို့နှင့် မစွန့်အပ်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောတော်မူ၏။ ကောင်းသော စကားကို ဟောတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ပါး ဤစကားကိုလည်း ဟောတော်မူပြန်၏—

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, န စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော;

တံ မိတ္တံ မိတ္တကာမေန, ယာဝဇီဝမ္ပိ သေဝိယ’’န္တိ.

အကြင်မိတ်ဆွေကောင်းသည် ချစ်ခင်အပ်၏၊ လေးစားထိုက်၏၊ ချီးမွမ်းထိုက်၏၊ ဆုံးမပြောဆိုတတ်၏၊ အဆုံးမစကားကို သည်းခံတတ်၏၊ နက်နဲသော တရားစကားကို ပြောဆိုတတ်၏၊ အကြောင်းမဟုတ်သော အမှု၌ မတိုက်တွန်းတတ်။ မိတ်ဆွေကောင်းကို အလိုရှိသောသူသည် ထိုသို့သော မိတ်ဆွေကို အသက်ထက်ဆုံး ဆည်းကပ်မှီဝဲအပ်၏။

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ.

ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယဉ္စ ကာမသုခံ လောကေ, ယဉ္စိဒံ ဒိဝိယံ သုခံ;

တဏှက္ခယသုခဿေတေ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ.

လောက၌ရှိသော ကာမချမ်းသာသည်လည်းကောင်း၊ နတ်ပြည်၌ရှိသော နတ်ချမ်းသာသည်လည်းကောင်း တဏှာကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ၏ တစ်ဆယ့်ခြောက်စု တစ်စုမျှကိုပင် မမှီနိုင်ကုန်။

ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

ဤသုတ်သည် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘သုသုခံ [Pg.143] ဝတ နိဗ္ဗာနံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ;

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, ယတ္ထ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော နိဗ္ဗာန်သည် အလွန်ချမ်းသာစွတကား။ ထိုနိဗ္ဗာန်၌ ဆင်းရဲဟူသမျှ ချုပ်ငြိမ်း၏။ ထိုနိဗ္ဗာန်သည် စိုးရိမ်ခြင်းမရှိ၊ မြူကင်း၏၊ ဘေးကင်း၏။

ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

ဤသုတ်သည် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ

ထိုသုတ်တို့တွင် သတ္တာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘မာတရံ ပိတရံ ဟန္တွာ, ရာဇာနော ဒွေ စ ခတ္တိယေ;

ရဋ္ဌံ သာနုစရံ ဟန္တွာ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

“အမိနှင့်တူသော တဏှာကို၊ အဖနှင့်တူသော မာန်ကို သတ်၍၊ မင်းနှင့်တူသော ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါးကိုလည်းကောင်း၊ အခြံအရံနှင့်တကွသော တိုင်းပြည်ကိုလည်းကောင်း ဖျက်ဆီး၍” ဟူသော ဤပါဠိသည် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘အနီဃော ယာတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ;

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ;

ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

“ဆင်းရဲကင်းသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ သွား၏” ဟူသော ဤပါဠိသည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒ္ဓိပါဒါ. ကတမေ စတ္တာရော? ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယ…ပေ… စိတ္တ. ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ. ဣဒံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ.

ရဟန်းတို့၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့သည် ဤလေးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ— ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရနှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယ... စိတ္တ... ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရနှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။

သော ကာယေပိ စိတ္တံ သမောဒဟတိ, စိတ္တေပိ ကာယံ သမောဒဟတိ, ကာယေ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ, ဣဒံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ.

ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်၌လည်း စိတ်ကို ကောင်းစွာ အပ်နှံထား၏။ စိတ်၌လည်း ကိုယ်ကို ကောင်းစွာ အပ်နှံထား၏။ ကိုယ်၌ သုခသညာနှင့် လဟုသညာတို့သို့ သက်ဝင်လျက် ရောက်၍ နေ၏။ ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနသုတ် ဖြစ်၏။ ဤသုတ်သည် သတ္တာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

၁၁၄. တတ္ထ ကတမံ ဉာဏံ?

၁၁၄. ထိုသုတ်တို့တွင် ဉာဏသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယံ တံ လောကုတ္တရံ ဉာဏံ, သဗ္ဗညူ ယေန ဝုစ္စတိ;

န တဿ ပရိဟာနတ္ထိ, သဗ္ဗကာလေ ပဝတ္တတီ’’တိ.

အကြင် လောကုတ္တရာ ဖြစ်သော ဉာဏ်တော်သည် ရှိ၏။ အကြင်ဉာဏ်တော်ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားကို သဗ္ဗညူ ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ထိုဉာဏ်တော်အား ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိ၊ ခပ်သိမ်းသော ကာလပတ်လုံး အစဉ်ဖြစ်၏။

ဣဒံ ဉာဏံ.

ဤသုတ်သည် ဉာဏသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ လောကသ္မိံ, ယာယံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ;

ယာယ သမ္မာ ပဇာနာတိ, ဇာတိမရဏသင်္ခယ’’န္တိ.

အကြင်ပညာသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်၏။ အကြင်ပညာဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ သေခြင်းတို့၏ ကုန်ဆုံးရာ နိဗ္ဗာန်ကို ကောင်းစွာ သိ၏။ ထိုပညာသည် လောက၌ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

ဣဒံ ဉာဏံ.

ဤသုတ်သည် ဉာဏသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ဉေယျံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် ဉေယျသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ကိတ္တယိဿာမိ တေ သန္တိံ, [ဓောတကာတိ ဘဂဝါ,]ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ အနီတိဟံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

မြတ်စွာဘုရားက “ဓောတက၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ တစ်ပါးသူတို့ထံမှ တစ်ဆင့် စကားဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော ငြိမ်သက်ခြင်းကို သင်အား ငါဟောကြားအံ့။ ထိုငြိမ်သက်ခြင်းကို သိရှိ၍ သတိရှိလျက် ကျင့်ကြံသောသူသည် လောက၌ ကပ်ငြိတတ်သော တဏှာကို ကူးမြောက်ရာ၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

‘‘တဉ္စာဟံ [Pg.144] အဘိနန္ဒာမိ, မဟေသိ သန္တိမုတ္တမံ;

ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရံ, တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

“မြတ်သော ငြိမ်သက်ခြင်း ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ငါသည် အလွန်နှစ်သက်ပါ၏။ အကြင်နိဗ္ဗာန်ကို သိရှိသဖြင့် သတိရှိလျက် ကျင့်ကြံသောသူသည် လောက၌ ကပ်ငြိတတ်သော တဏှာကို ကူးမြောက်နိုင်ရာ၏။”

‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမ္ပဇာနာသိ, [ဓောတကာတိ ဘဂဝါ]ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေ;

ဧတံ ဝိဒိတွာ သင်္ဂေါတိ လောကေ,ဘဝါဘဝါယ မာကာသိ တဏှ’’န္တိ.

မြတ်စွာဘုရားက “ဓောတက၊ အထက်အရပ်၌လည်းကောင်း၊ အောက်အရပ်၌လည်းကောင်း၊ အလယ် ဖီလာအရပ်၌လည်းကောင်း သင်သိရှိသော ထိုအလုံးစုံသော တရားကို လောက၌ ငြိကပ်တတ်သော တရားဟူ၍ သိရှိပြီးလျှင် ဘဝဟောင်း ဘဝသစ်တို့၌ ဖြစ်ခြင်းငှာ တဏှာကို မပြုလင့်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ဣဒံ ဉေယျံ.

ဤသုတ်သည် ဉေယျသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ…ပေ… တယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ. ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ, ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ, ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော, အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ရဟန်းတို့၊ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို လျော်စွာ မသိခြင်း၊ ထိုးထွင်း၍ မသိခြင်းကြောင့် ငါသည်လည်းကောင်း၊ သင်တို့သည်လည်းကောင်း ရှည်လျားလှစွာသော ဤကာလပတ်လုံး တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ ပြေးသွားကျင်လည်ခဲ့ကြရလေပြီ။ ရဟန်းတို့၊ ယခုမူကား ဒုက္ခအရိယသစ္စာကို လျော်စွာ သိအပ်ပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီ။ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယအရိယသစ္စာကို လျော်စွာ သိအပ်ပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီ။ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓအရိယသစ္စာကို လျော်စွာ သိအပ်ပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီ။ ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ္ဂအရိယသစ္စာကို လျော်စွာ သိအပ်ပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီ။ ဘဝတဏှာကို အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်ပြီ။ ဘဝသို့ ဆောင်တတ်သော တဏှာကြိုးသည်လည်း ကုန်ဆုံးလေပြီ။ ယခုအခါ၌ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း မရှိတော့ပြီ။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောတော်မူ၏။ ကောင်းသော စကားကို ဟောတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ပါး ဤစကားကိုလည်း ဟောတော်မူပြန်၏—

‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ, ယထာဘူတံ အဒဿနာ;

သံသိတံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, တာသု တာသွေဝ ဇာတိသု.

“အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို အဟုတ်အမှန်အတိုင်း မမြင်ခြင်းကြောင့် ရှည်လျားသော ကာလပတ်လုံး ထိုထိုသော ဘဝတို့၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ကြရလေပြီ။

‘‘တာနိ ဧတာနိ ဒိဋ္ဌာနိ, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ;

ဥစ္ဆိန္နံ မူလံ ဒုက္ခဿ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ထိုအရိယသစ္စာတို့ကို မြင်အပ်လေပြီ။ ဘဝသို့ ဆောင်တတ်သော တဏှာကြိုးကိုလည်း အမြစ်မှ နှုတ်ပစ်လိုက်ပြီ။ ဒုက္ခ၏ အမြစ်ကိုလည်း ဖြတ်တောက်ပြီးပြီ။ ယခုအခါ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း မရှိတော့ပြီ။”

ဣဒံ ဉေယျံ.

ဤသုတ်သည် ဉေယျသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ? ရူပံ အနိစ္စံ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ, သညာ အနိစ္စာ, သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, ဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိ. ဣဒံ ဉေယျံ.

ထိုသုတ်တို့တွင် ဉာဏလည်းဖြစ်၊ ဉေယျလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။ ရုပ်သည် အနိစ္စ ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာသည် အနိစ္စ ဖြစ်၏၊ သညာသည် အနိစ္စ ဖြစ်၏၊ သင်္ခါရတို့သည် အနိစ္စ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဝိညာဉ်သည် အနိစ္စ ဖြစ်၏။ ဤပါဠိသည် ဉေယျသုတ် ဖြစ်၏။

ဧဝံ ဇာနံ ဧဝံ ပဿံ အရိယသာဝကော ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ပဿတိ, ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ပဿတိ, ‘‘သညံ…ပေ… သင်္ခါရေ…ပေ… ဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ ပဿတီတိ. ဣဒံ ဉာဏံ.

ဤသို့ သိသော ဤသို့ မြင်သော အရိယသာဝကသည် “ရုပ်သည် အနိစ္စ” ဟူ၍ ရှု၏။ “ဝေဒနာသည် အနိစ္စ” ဟူ၍ ရှု၏။ “သညာကို... သင်္ခါရတို့ကို... ဝိညာဉ်သည် အနိစ္စ” ဟူ၍ ရှု၏။ ဤသုတ်သည် ဉာဏသုတ် ဖြစ်၏။

သော ပရိမုစ္စတိ ရူပေန, ပရိမုစ္စတိ ဝေဒနာယ, ပရိမုစ္စတိ သညာယ, ပရိမုစ္စတိ သင်္ခါရေဟိ, ပရိမုစ္စတိ ဝိညာဏမှာ, ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီတိ. ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

ထိုအရိယာသာဝကသည် ရုပ်မှ လွတ်၏၊ ဝေဒနာမှ လွတ်၏၊ သညာမှ လွတ်၏၊ သင်္ခါရတို့မှ လွတ်၏၊ ဝိညာဉ်မှ လွတ်၏၊ ဆင်းရဲမှ လွတ်၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ဤသုတ်သည် ဉာဏ် (ဉာဏ) လည်းဖြစ်သော၊ သိဖွယ် (ဉေယျ) လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘သဗ္ဗေ [Pg.145] သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် အမြဲမရှိကြကုန်” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် သိဖွယ် (ဉေယျ) သုတ် ဖြစ်၏။ “အကြင်အခါ၌ ပညာဖြင့် ရှုမြင်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ် (ဉာဏ) သုတ် ဖြစ်၏။ “ထိုအခါ၌ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့၏၊ ဤသည်လျှင် စင်ကြယ်ကြောင်း မဂ်လမ်းဖြစ်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ်လည်းဖြစ်သော၊ သိဖွယ်လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် သိဖွယ် (ဉေယျ) သုတ် ဖြစ်၏။ “အကြင်အခါ၌ ပညာဖြင့် ရှုမြင်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ် (ဉာဏ) သုတ် ဖြစ်၏။ “ထိုအခါ၌ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့၏၊ ဤသည်လျှင် စင်ကြယ်ကြောင်း မဂ်လမ်းဖြစ်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ်လည်းဖြစ်သော၊ သိဖွယ်လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဉေယျံ. ‘‘ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ ဉာဏံ. ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

“တရားအားလုံးတို့သည် အတ္တမဟုတ်ကုန်” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် သိဖွယ် (ဉေယျ) သုတ် ဖြစ်၏။ “အကြင်အခါ၌ ပညာဖြင့် ရှုမြင်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ် (ဉာဏ) သုတ် ဖြစ်၏။ “ထိုအခါ၌ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့၏၊ ဤသည်လျှင် စင်ကြယ်ကြောင်း မဂ်လမ်းဖြစ်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဉာဏ်လည်းဖြစ်သော၊ သိဖွယ်လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ယေ ဟိ ကေစိ, သောဏ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ အနိစ္စေန ရူပေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ. ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာ. အနိစ္စာယ ဝေဒနာယ…ပေ… အနိစ္စာယ သညာယ…ပေ… အနိစ္စေဟိ သင်္ခါရေဟိ…ပေ… အနိစ္စေန ဝိညာဏေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိ ဝါ သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာ’’တိ. ဣဒံ ဉေယျံ.

“သောဏ၊ အမြဲမရှိသော၊ ဆင်းရဲသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောရှိသော ရုပ်ဖြင့် ‘ငါသည် မြတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် တူ၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် ယုတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် ရှုကုန်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် ပုဏ္ဏားဟူသမျှတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ထိုရုပ်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မမြင်ခြင်းမှတစ်ပါး အခြားအဘယ်အကြောင်း ရှိနိုင်အံ့နည်း။ အမြဲမရှိသော ဝေဒနာဖြင့်... အမြဲမရှိသော သညာဖြင့်... အမြဲမရှိသော သင်္ခါရတို့ဖြင့်... အမြဲမရှိသော၊ ဆင်းရဲသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောရှိသော ဝိညာဉ်ဖြင့် ‘ငါသည် မြတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် တူ၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် ယုတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် ရှုကုန်၏။ ထိုရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ထိုဝိညာဉ်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မမြင်ခြင်းမှတစ်ပါး အခြားအဘယ်အကြောင်း ရှိနိုင်အံ့နည်း” ဟူသော ဤသုတ်သည် သိဖွယ် (ဉေယျ) သုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ, သောဏ, သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ အနိစ္စေန ရူပေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ ဒဿနာ. အနိစ္စာယ ဝေဒနာယ…ပေ… အနိစ္စာယ သညာယ…ပေ… အနိစ္စေဟိ သင်္ခါရေဟိ…ပေ… အနိစ္စေန ဝိညာဏေန ဒုက္ခေန ဝိပရိဏာမဓမ္မေန ‘သေယျောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘သဒိသောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ‘ဟီနောဟမသ္မီ’တိပိ န သမနုပဿန္တိ, ကိမညတြ ယထာဘူတဿ ဒဿနာတိ. ဣဒံ ဉာဏံ.

“သောဏ၊ အမြဲမရှိသော၊ ဆင်းရဲသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောရှိသော ရုပ်ဖြင့် ‘ငါသည် မြတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် တူ၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် ယုတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် မရှုကုန်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် ပုဏ္ဏားဟူသမျှတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ထိုရုပ်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မြင်ခြင်းမှတစ်ပါး အခြားအဘယ်အကြောင်း ရှိနိုင်အံ့နည်း။ အမြဲမရှိသော ဝေဒနာဖြင့်... အမြဲမရှိသော သညာဖြင့်... အမြဲမရှိသော သင်္ခါရတို့ဖြင့်... အမြဲမရှိသော၊ ဆင်းရဲသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောရှိသော ဝိညာဉ်ဖြင့် ‘ငါသည် မြတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် တူ၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ‘ငါသည် ယုတ်၏’ ဟူ၍လည်းကောင်း ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် မရှုကုန်။ ထိုရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ထိုဝိညာဉ်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မြင်ခြင်းမှတစ်ပါး အခြားအဘယ်အကြောင်း ရှိနိုင်အံ့နည်း” ဟူသော ဤသုတ်သည် ဉာဏ် (ဉာဏ) သုတ် ဖြစ်သည်။

ဣဒံ ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ.

ဤသုတ်သည် ဉာဏ်လည်းဖြစ်သော၊ သိဖွယ်လည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ ကတမံ ဒဿနံ?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် ဒဿနသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

၁၁၅.

၁၁၅။

‘‘ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ, ဂမ္ဘီရပညေန သုဒေသိတာနိ;

ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ, န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တီ’’တိ.

“နက်နဲသော ပညာရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော အရိယသစ္စာတို့ကို အကြင်အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့အား ထင်ရှားအောင် ပြုကုန်၏။ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အကယ်၍ အလွန်မေ့လျော့သူ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရှစ်ခုမြောက်သော ဘဝကိုမူကား မယူကုန် (မဖြစ်ကုန်)။”

ဣဒံ ဒဿနံ.

ဤသုတ်သည် ဒဿနသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ယထိန္ဒခီလော [Pg.146] ပထဝိဿိတော သိယာ, စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော;

တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ, ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတီ’’တိ.

“မြေ၌ စိုက်ထူထားသော တံခါးတိုင်သည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ လာသော လေတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်နိုင်ရာသကဲ့သို့၊ အရိယသစ္စာတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ ရှုမြင်သော အရိယာသူတော်ကောင်းကို ထိုတံခါးတိုင်နှင့် တူသော ဥပမာရှိ၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။”

ဣဒံ ဒဿနံ.

ဤသုတ်သည် ဒဿနသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘စတူဟိ, ဘိက္ခဝေ, သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ ‘ခီဏနိရယောမှိ, ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ, ခီဏပေတ္တိဝိသယော, ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သတ္တက္ခတ္တုပရမံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’တိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ တထာဂတေ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌိတာ ဝိရူဠှာ မူလဇာတာ အသံဟာရိယာ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟ ဓမ္မေန, ဓမ္မေ ခေါ ပန နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ, သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ, ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, သဟ ဓမ္မိယာ ခေါ ပနဿ ဟောန္တိ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ ပိယာ မနာပါ ဂိဟီ စေဝ ပဗ္ဗဇိတာ စ. အရိယကန္တေဟိ ခေါ ပန သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ အစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အသဗလေဟိ အကမ္မာသေဟိ ဘုဇိဿေဟိ ဝိညုပ္ပသဋ္ဌေဟိ အပရာမဋ္ဌေဟိ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ ‘ခီဏနိရယောမှိ, ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ, ခီဏပေတ္တိဝိသယော, ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော, သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သတ္တက္ခတ္တုပရမံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’’တိ.

“ရဟန်းတို့၊ လေးပါးသော သောတာပတ္တိအင်္ဂါတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာသာဝကသည် အလိုရှိပါက မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိကိုယ်ကို ‘ငါသည် ငရဲဘဝ ကုန်ပြီ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုး ကုန်ပြီ၊ ပြိတ္တာဘုံ ကုန်ပြီ၊ အပါယ် ဒုဂ္ဂတိ ဝိနိပါတ ကုန်ပြီ၊ ငါသည် ပုထုဇဉ်၏အဖြစ်သို့ ပြန်မကျရောက်နိုင်သော သဘောရှိသည့်၊ ဓမ္မနိယာမဖြင့် မြဲသော၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိသော သောတာပန်ဖြစ်၏၊ နတ်ပြည်နှင့် လူ့ပြည်တို့၌ ခုနစ်ကြိမ်အတိုင်းအရှည် ပြေးဝင်ကျင်လည်ပြီးလျှင် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြုအံ့’ ဟု ကောင်းစွာ ပြောကြားရာ၏။ အဘယ်လေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာသာဝကသည် ပြောကြားရာသနည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာသာဝက၏ သဒ္ဓါတရားသည် မြတ်စွာဘုရား၌ အမြဲသက်ဝင်၍ မြဲမြံစွာတည်၏၊ အမြစ်တွယ်၍ စည်ပင်ပေါက်ရောက်၏၊ လောက၌ ရဟန်း၊ ပုဏ္ဏား၊ နတ်၊ မာရ်နတ်၊ ဗြဟ္မာ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည်မျှ အကြောင်းနှင့်တကွ မရွေ့ရှားစေနိုင်။ စင်စစ် တရားတော်၌ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ‘မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာဟောတော်မူအပ်သော တရားတော်သည် သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်၊ အကာလိကဂုဏ်၊ ဧဟိပဿိကဂုဏ်၊ ဩပနေယျိကဂုဏ်နှင့် ပညာရှိတို့ အသီးသီး သိအပ်သောဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံ၏’ ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ‘နိဗ္ဗာန်ဟူသည် ကိလေသာမူးယစ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်တတ်၏... (ပ)... ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ချုပ်ရာ ဖြစ်၏’ ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ တစ်ဖန် ထိုသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အား သီတင်းသုံးဖော်ဖြစ်ကုန်သော လူနှင့် ရဟန်းတို့သည်လည်း အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ ချစ်အပ်၊ နှလုံးပွားစေတတ်ကုန်သည် ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် အရိယာတို့ နှစ်သက်အပ်သော၊ မကျိုး၊ မပေါက်၊ မပြောက်၊ မညစ်၊ ကိလေသာကျွန်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ကုန်သော၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ မှားသောအားဖြင့် မသုံးသပ်အပ်ကုန်သော၊ သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော သီလတို့နှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤလေးပါးသော သောတာပတ္တိအင်္ဂါတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာသာဝကသည် အလိုရှိပါက မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိကိုယ်ကို ‘ငါသည် ငရဲဘဝ ကုန်ပြီ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုး ကုန်ပြီ၊ ပြိတ္တာဘုံ ကုန်ပြီ၊ အပါယ် ဒုဂ္ဂတိ ဝိနိပါတ ကုန်ပြီ၊ ငါသည် ပုထုဇဉ်၏အဖြစ်သို့ ပြန်မကျရောက်နိုင်သော သဘောရှိသည့်၊ ဓမ္မနိယာမဖြင့် မြဲသော၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိသော သောတာပန်ဖြစ်၏၊ နတ်ပြည်နှင့် လူ့ပြည်တို့၌ ခုနစ်ကြိမ်အတိုင်းအရှည် ပြေးဝင်ကျင်လည်ပြီးလျှင် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြုအံ့’ ဟု ကောင်းစွာ ပြောကြားရာ၏။”

ဣဒံ ဒဿနံ.

ဤပါဠိသည် ဒဿနသုတ် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ [Pg.147] ကတမာ ဘာဝနာ?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် ဘာဝနာသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယဿိန္ဒြိယာနိ ဘာဝိတာနိ, အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေ;

နိဗ္ဗိဇ္ဈ ဣမံ ပရဉ္စ လောကံ, ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတော သဒန္တော’’တိ.

“အကြင်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေတို့ကို ကောင်းစွာ ပွားစေအပ်ကုန်ပြီ။ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော လောက၌လည်းကောင်း ဤပစ္စုပ္ပန်လောကနှင့် တမလွန်လောကကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖောက်ထွင်း၍ ကိုယ်စိတ်ကို ပွားစေအပ်သည်၊ ကောင်းစွာ ဆုံးမအပ်ပြီးသော ဣန္ဒြေရှိသည် ဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုမည့်အချိန်ကိုသာ တောင့်တမျှော်လင့်၏။”

အယံ ဘာဝနာ.

ဤပါဠိသည် ဘာဝနာသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မပဒါနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ, အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ, ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ ဓမ္မပဒါနီ’’တိ. အယံ ဘာဝနာ.

“ရဟန်းတို့၊ ဤလေးပါးတို့သည် တရားအစု (ဓမ္မပဒ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူကား— အနဘိဇ္ဈာ ဟူသော တရားအစု၊ အဗျာပါဒ ဟူသော တရားအစု၊ သမ္မာသတိ ဟူသော တရားအစု၊ သမ္မာသမာဓိ ဟူသော တရားအစုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသည်တို့ကား လေးပါးကုန်သော တရားအစုတို့ တည်း။” ဤပါဠိသည် ဘာဝနာသုတ် ဖြစ်သည်။

တတ္ထ ကတမံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ? ‘‘ပဉ္စ ဆိန္ဒေ ပဉ္စ ဇဟေ’’တိ ဣဒံ ဒဿနံ. ‘‘ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေ. ပဉ္စ သင်္ဂါတိဂေါ ဘိက္ခု, ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ အယံ ဘာဝနာ. ဣဒံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ.

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် ဒဿနလည်းကောင်း၊ ဘာဝနာလည်းကောင်း ဖြစ်သောသုတ်သည် အဘယ်နည်း။ “ငါးပါးသော ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်တို့ကို ဖြတ်ရာ၏၊ ငါးပါးသော ဥဒ္ဓံဘာဂိယသံယောဇဉ်တို့ကို စွန့်ရာ၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဒဿနသုတ် ဖြစ်၏။ “ငါးပါးသော ဣန္ဒြေတို့ကိုလည်း အလွန် ပွားစေရာ၏။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိဟူသော ငါးပါးသော ကပ်ငြိခြင်းတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးသော ရဟန်းကို ‘ဩဃကို ကူးမြောက်ပြီးသောရဟန်း’ ဟူ၍ ဆိုအပ်၏” ဟူသော ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် ဘာဝနာသုတ် ဖြစ်၏။ ဤပါဠိသည် ဒဿနလည်းမည်၏၊ ဘာဝနာလည်းမည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ. ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အနဘိသမေတဿ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ အဘိသမယာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ, အနဘိသမေတဿ ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ…ပေ… ဒုက္ခနိရောဓဿ…ပေ… ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ အဘိသမယာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ’’န္တိ. ဣဒံ ဒဿနံ.

“ရဟန်းတို့၊ ဣန္ဒြေတို့သည် ဤသုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူကား— အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ အဘယ်တရားကို အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ ဟု ခေါ်သနည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မသိအပ်သေးသော ဒုက္ခအရိယသစ္စာကို သိခြင်းငှာ ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏။ မသိအပ်သေးသော ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာကို... (ပ)... ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာကို... (ပ)... ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါအရိယသစ္စာကို သိခြင်းငှာ ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ဆောက်တည်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤဣန္ဒြေကို အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ ဟု ခေါ်၏။” ဤပါဠိသည် ဒဿနသုတ် ဖြစ်သည်။

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အညိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ…ပေ… ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အညိန္ဒြိယံ.

ရဟန်းတို့၊ အညိန္ဒြေ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် 'ဤတရားသည် ဒုက္ခတရားတည်း' ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ 'ဤတရားသည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယတရားတည်း' ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ 'ဤတရားသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓတရားတည်း' ဟု...။ 'ဤတရားသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့် လမ်းစဉ်တည်း' ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤဣန္ဒြေကို အညိန္ဒြေဟု ဆိုအပ်၏။

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အညာတာဝိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ [Pg.148] နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ. ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ. အယံ ဘာဝနာ.

ရဟန်းတို့၊ အညာတာဝိန္ဒြေ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော စေတောဝိမုတ္တိနှင့် ပညာဝိမုတ္တိကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုကာ ပြည့်စုံစေ၍ နေ၏။ 'ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ကုန်ပြီ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးပြီ၊ ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ပြုပြီးပြီ၊ ဤမဂ်ကိစ္စအကျိုးငှာ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပြီ' ဟု အပြားအားဖြင့် သိ၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤဣန္ဒြေကို အညာတာဝိန္ဒြေဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကား ဘာဝနာသုတ် ဖြစ်၏။

ဣဒံ ဒဿနဉ္စ ဘာဝနာ စ.

ဤသုတ်သည် ဒဿနသုတ်လည်း ဖြစ်၏၊ ဘာဝနာသုတ်လည်း ဖြစ်၏။

၁၁၆. တတ္ထ ကတမံ သကဝစနံ?

၁၁၆. ထိုသုတ်တို့တွင် သကဝစနသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ.

မကောင်းမှုဟူသမျှကို မပြုခြင်း၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြည့်စုံစေခြင်း၊ မိမိစိတ်ကို ဖြူစင်စေခြင်း၊ ဤတရားသုံးပါးသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမတော် ဖြစ်၏။

ဣဒံ သကဝစနံ.

ဤသုတ်သည် သကဝစနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနိ, ယေဟိ ဗာလံ ဗာလောတိ ပရေ သဉ္ဇာနန္တိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဗာလော, ဘိက္ခဝေ, ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ, ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ စ ဟောတိ, ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ စ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနိ.

ရဟန်းတို့၊ သူတစ်ပါးတို့က သူမိုက်ကို 'သူမိုက်' ဟု မှတ်မိသိရှိကြောင်း ဖြစ်သော သူမိုက်၏ အင်္ဂါလက္ခဏာ၊ အမှတ်အသား၊ အခြေအမြစ်တို့သည် ဤသုံးပါးတို့ ရှိကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ— ရဟန်းတို့၊ သူမိုက်သည် မကောင်းသဖြင့် ကြံစည်အပ်သောအရာကို ကြံစည်တတ်သူ ဖြစ်၏၊ မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုအပ်သောစကားကို ပြောဆိုတတ်သူ ဖြစ်၏၊ မကောင်းသဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အမှုကို ပြုလုပ်တတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသုံးပါးတို့သည် သူမိုက်၏ သူမိုက်ဟု မှတ်ကြောင်း၊ အမှတ်အသား၊ အခြေအမြစ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနိ, ယေဟိ ပဏ္ဍိတံ ပဏ္ဍိတောတိ ပရေ သဉ္ဇာနန္တိ. ကတမာနိ တီဏိ? ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, သုစိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ, သုဘာသိတဘာသီ စ ဟောတိ, သုကတကမ္မကာရီ စ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနီ’’တိ.

ရဟန်းတို့၊ သူတစ်ပါးတို့က ပညာရှိကို 'ပညာရှိ' ဟု မှတ်မိသိရှိကြောင်း ဖြစ်သော ပညာရှိ၏ အင်္ဂါလက္ခဏာ၊ အမှတ်အသား၊ အခြေအမြစ်တို့သည် ဤသုံးပါးတို့ ရှိကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ— ရဟန်းတို့၊ ပညာရှိသည် ကောင်းစွာ ကြံစည်အပ်သောအရာကို ကြံစည်တတ်သူ ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သောစကားကို ပြောဆိုတတ်သူ ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ပြုလုပ်အပ်သော အမှုကို ပြုလုပ်တတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤသုံးပါးတို့သည် ပညာရှိ၏ ပညာရှိဟု မှတ်ကြောင်း၊ အမှတ်အသား၊ အခြေအမြစ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ဣဒံ သကဝစနံ.

ဤသုတ်သည် သကဝစနသုတ် ဖြစ်၏။

တတ္ထ ကတမံ ပရဝစနံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် ပရဝစနသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ပထဝီသမော နတ္ထိ ဝိတ္ထတော, နိန္နော ပါတာလသမော န ဝိဇ္ဇတိ;

မေရုသမော နတ္ထိ ဥန္နတော, စက္ကဝတ္တိသဒိသော နတ္ထိ ပေါရိသော’’တိ.

မြေကြီးနှင့်တူစွာ ပြန့်ကျယ်သောအရာသည် မရှိ၊ အသုရာပြည်နှင့်တူစွာ နက်ရှိုင်းသောအရပ်သည် မရှိ၊ မြင့်မိုရ်တောင်နှင့်တူစွာ မြင့်မားသောအရပ်သည် မရှိ၊ စကြာဝတေးမင်းနှင့်တူသော ယောက်ျားသည် မရှိ။

ဣဒံ ပရဝစနံ.

ဤသုတ်သည် ပရဝစနသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘‘ဟောတု, ဒေဝါနမိန္ဒ, သုဘာသိတေန ဇယောတိ. ဟောတု, ဝေပစိတ္တိ သုဘာသိတေန ဇယောတိ. ဘဏ, ဝေပစိတ္တိ, ဂါထ’န္တိ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘သိကြားမင်း၊ ကောင်းစွာပြောဆိုသော စကားဖြင့် အောင်ခြင်းဖြစ်ပါစေ’ ဟု (ဝေပစိတ္တိအသုရာက ဆို၏)။ ‘ဝေပစိတ္တိ၊ ကောင်းစွာပြောဆိုသော စကားဖြင့် အောင်ခြင်းဖြစ်ပါစေ’ ဟု (သိကြားမင်းက ဆို၏)။ ‘ဝေပစိတ္တိ၊ ဂါထာကို ဆိုလော့’ ဟု (သိကြားမင်းက ဆို၏)။ ရဟန်းတို့၊ ထိုအခါ ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်းသည် ဤဂါထာကို ဆို၏—

‘‘ဘိယျော [Pg.149] ဗာလာ ပဘိဇ္ဇေယျုံ, နော စဿ ပဋိသေဓကော;

တသ္မာ ဘုသေန ဒဏ္ဍေန, ဓီရော ဗာလံ နိသေဓယေ’’တိ.

အကယ်၍ တားမြစ်နှိပ်ကွပ်မည့်သူသာ မရှိလျှင် သူမိုက်တို့သည် ပို၍ပင် လွန်ကဲစွာ အမျက်ထွက်ကြကုန်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် သူမိုက်ကို ပြင်းစွာသော ဒဏ်ပေးခြင်းဖြင့် တားမြစ်နှိပ်ကွပ်ရာ၏။

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု, ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

ရဟန်းတို့၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်း ဂါထာရွတ်ဆိုသည်ရှိသော် အသုရာတို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ နတ်တို့သည် ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုအခါ ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်းသည် နတ်တို့အစိုးရသော သိကြားမင်းကို ‘သိကြားမင်း၊ ဂါထာကို ဆိုလော့’ ဟု ဤစကားကို ဆို၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဆိုလတ်သော် သိကြားမင်းသည် ဤဂါထာကို ဆို၏—

‘‘ဧတဒေဝ အဟံ မညေ, ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ;

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတီ’’တိ.

အမျက်ထွက်နေသော တစ်ပါးသူကို သိလျက်၊ အကြင်သူသည် သတိရှိသည်ဖြစ်၍ အမျက်မထွက်ဘဲ ငြိမ်သက်စွာနေ၏။ ထိုသို့ ငြိမ်သက်စွာ နေခြင်းကိုသာလျှင် သူမိုက်ကို တားမြစ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ငါမှတ်ထင်၏။

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာယ ဒေဝါ အနုမောဒိံသု, အသုရာ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဝေပစိတ္တိံ အသုရိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဝေပစိတ္တိ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

ရဟန်းတို့၊ နတ်တို့အစိုးရသော သိကြားမင်း ဂါထာရွတ်ဆိုသည်ရှိသော် နတ်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ အသုရာတို့သည် ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်းအား ‘ဝေပစိတ္တိ၊ ဂါထာကို ဆိုလော့’ ဟု ဤစကားကို ဆို၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဆိုလတ်သော် ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်းသည် ဤဂါထာကို ဆို၏—

‘‘ဧတဒေဝ တိတိက္ခာယ, ဝဇ္ဇံ ပဿာမိ ဝါသဝ;

ယဒါ နံ မညတိ ဗာလော, ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ;

အဇ္ဈာရုဟတိ ဒုမ္မေဓော, ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိန’’န္တိ.

သိကြားမင်း (ဝါသဝ)၊ ‘ဤသူသည် ငါ့ကို ကြောက်သောကြောင့် သည်းခံ၏’ ဟု သူမိုက်က ထင်မှတ်သောအခါ၊ ထိုပညာမဲ့သော သူမိုက်သည် ပို၍ပင် ဖိစီးလွှမ်းမိုး နှိပ်စက်တတ်၏။ ပြေးသောနွားကို နွားအုပ်က ပို၍ ဖိစီးနှိပ်စက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ သည်းခံခြင်း၌ ဤအပြစ်ကိုသာလျှင် ငါမြင်၏။

‘‘ဘာသိတာယ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိနာ အသုရိန္ဒေန ဂါထာယ အသုရာ အနုမောဒိံသု, ဒေဝါ တုဏှီ အဟေသုံ. အထ ခေါ ဝေပစိတ္တိ အသုရိန္ဒော သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘ဘဏ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဂါထ’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

ရဟန်းတို့၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်း ဂါထာရွတ်ဆိုသည်ရှိသော် အသုရာတို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ နတ်တို့သည် ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဝေပစိတ္တိအသုရာမင်းသည် နတ်တို့အစိုးရသော သိကြားမင်းအား ‘သိကြားမင်း၊ ဂါထာကို ဆိုလော့’ ဟု ဤစကားကို ဆို၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဆိုလတ်သော် သိကြားမင်းသည် ဤဂါထာတို့ကို ဆို၏—

‘‘ကာမံ မညတု ဝါ မာ ဝါ, ဘယာ မျာယံ တိတိက္ခတိ;

သဒတ္ထပရမာ အတ္ထာ, ခန္တာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတိ.

‘ဤသူသည် ငါ့ကို ကြောက်သဖြင့် သည်းခံ၏’ ဟု သူမိုက်က စင်စစ် ထင်မှတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မထင်မှတ်သည်ဖြစ်စေ၊ အကျိုးစီးပွားတို့တွင် မိမိ၏အကျိုးစီးပွားသည်သာ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။ ထိုအကျိုးစီးပွားတို့တွင် သည်းခံခြင်းထက် လွန်မြတ်သော အကျိုးစီးပွားသည် မရှိ။

‘‘ယော ဟဝေ ဗလဝါ သန္တော, ဒုဗ္ဗလဿ တိတိက္ခတိ;

တမာဟု ပရမံ ခန္တိံ, နိစ္စံ ခမတိ ဒုဗ္ဗလော.

အကြင်သူသည် စင်စစ် အားကြီးသောသူ ဖြစ်လျက် အားနည်းသောသူအား သည်းခံ၏။ ထိုသူ၏ သည်းခံခြင်းကို လွန်မြတ်သော သည်းခံခြင်း (ခန္တီ) ဟု ဆိုကုန်၏။ အားနည်းသောသူသည် အမြဲတစေ သည်းခံရသည်သာ ဖြစ်၏။

‘‘အဗလံ တံ ဗလံ အာဟု, ယဿ ဗာလဗလံ ဗလံ;

ဗလဿ ဓမ္မဂုတ္တဿ, ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ.

သူမိုက်၏ ခွန်အားကို အားမစစ် (အားမဟုတ်) ဟု ဆိုကုန်၏။ တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်သော အားနှင့် ပြည့်စုံသူအား ပြန်လည်တော်လှန် ဖိစီးနှိပ်စက်၍ ဆိုနိုင်သူ မရှိ။ ထိုသူ၏ ခွန်အားကိုသာ အားစစ် (ခွန်အားအစစ်) ဟု ဆိုကုန်၏။

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော, ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ;

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော, သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

အမျက်ထွက်သောသူအား ပြန်၍ အမျက်ထွက်သောသူသည် ထိုသို့အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပို၍ ယုတ်မာဆိုးသွမ်းသူ ဖြစ်၏။ အမျက်ထွက်သောသူအား ပြန်၍ အမျက်မထွက်သောသူသည် အောင်နိုင်ခဲသော စစ်မြေပြင်ကို အောင်မြင်ရာ၏။

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ [Pg.150] စရတိ, အတ္တနော စ ပရဿ စ;

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတိ.

တစ်ပါးသူ အမျက်ထွက်နေသည်ကို သိလျက်၊ မိမိက သတိရှိစွာဖြင့် ငြိမ်သက်စွာ နေနိုင်သောသူသည် မိမိ၏အကျိုးစီးပွားနှင့် တစ်ပါးသူ၏အကျိုးစီးပွား နှစ်ဦးလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ကျင့်ဆောင်ရာရောက်၏။

‘‘ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တာနံ, အတ္တနော စ ပရဿ စ;

ဇနာ မညန္တိ ဗာလောတိ, ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ’’တိ.

မိမိ၏အကျိုးစီးပွားနှင့် တစ်ပါးသူ၏အကျိုးစီးပွား နှစ်ဦးလုံး၏ အကျိုးကို ကုစားကျင့်ဆောင်နေသူကို တရားတော်၌ မလိမ္မာသော သူတို့သည် 'သူမိုက်' ဟု ထင်မှတ်ကြကုန်၏။

‘‘ဘာသိတာသု ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဂါထာသု ဒေဝါ အနုမောဒိံသု, အသုရာ တုဏှီ အဟေသု’’န္တိ. ဣဒံ ပရဝစနံ.

ရဟန်းတို့၊ နတ်တို့အစိုးရသော သိကြားမင်းသည် ဂါထာတို့ကို ဆိုအပ်သည်ရှိသော် နတ်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ အသုရာတို့သည် ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏။ ဤသုတ်သည် ပရဝစနသုတ် ဖြစ်၏။

၁၁၇. တတ္ထ ကတမံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ?

၁၁၇. ထိုသုတ်တို့တွင် သကဝစနလည်းဖြစ်သော၊ ပရဝစနလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

ယဉ္စ ပတ္တံ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗံ ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏံ အာတုရဿာနုသိက္ခတော. ယေ စ သိက္ခာသာရာ သီလံ ဝတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဥပဋ္ဌာနသာရာ, အယမေကော အန္တော. ယေ စ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ, အယံ ဒုတိယော အန္တော. ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာ ကဋသိဝဍ္ဎနာ ကဋသိယော ဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧတေ ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယ ဩလီယန္တိ ဧကေ အတိဓာဝန္တိ ဧကေတိ. ဣဒံ ပရဝစနံ.

ယခုရအပ် ခံစားအပ်သော ကာမဂုဏ်၊ နောင်အခါ ရအပ် ခံစားအပ်လတ္တံ့သော ကာမဂုဏ် ဤနှစ်ပါးစုံသည် ကိလေသာဖြင့် ပူပန်ကာ ကိလေသာထူပြောသော သူတို့နောက်သို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်သောသူအား ရာဂမြူတို့ဖြင့် လူးပေပြွမ်းတီးလျက် ရှိ၏။ အကြင်သူတို့သည်လည်း သိက္ခာကို အနှစ်သာရပြု၍ သီလ၊ အကျင့်သီလ၊ အသက်မွေးမှု၊ မြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) တို့ကို အလွန်မြတ်သောအားဖြင့် ဆောက်တည်ယူခြင်း ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အား ဤသို့ယူခြင်းသည် ပထမအစွန်း (အတ္တကိလမထာနုယောဂအစု) ဖြစ်၏။ အကြင်သူတို့သည်လည်း 'ကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်မရှိ' ဟု ဤသို့ ပြောဆိုလေ့၊ အယူရှိလေ့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အား ဤသို့ယူခြင်းသည် ဒုတိယအစွန်း (ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအစု) ဖြစ်၏။ ဤသို့သော အစွန်းနှစ်ပါးလုံးသည် သင်းချိုင်းမြေကို တိုးပွားစေတတ်ကုန်၏၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို တိုးပွားစေကုန်၏။ ထိုအစွန်းနှစ်ပါးကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မသိကြသဖြင့် အချို့သောသူတို့သည် သမ္မာပဋိပတ်မှ တွန့်တိုကြကုန်၏၊ အချို့သောသူတို့သည် လွန်ကဲစွာ ပြေးသွားကြကုန်၏။ ဤသည်ကား ပရဝစနသုတ် ဖြစ်၏။

ယေ စ ခေါ တေ ဥဘော အန္တေ အဘိညာယ တတြ စ န အဟေသုံ, တေန စ အမညိံသု, ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ. ဣဒံ သကဝစနံ. အယံ ဥဒါနော သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ.

အကြင်သူတို့သည်ကား ထိုအစွန်းနှစ်ပါးကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိကြကုန်၍ ထိုအစွန်းတရားတို့၌ (တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်) မဖြစ်ကြကုန်၊ ထိုအစွန်းတရားတို့ကြောင့်လည်း (တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၏အစွမ်းဖြင့်) မအောက်မေ့ကြကုန်။ ထိုသူတို့အား သုံးပါးသော ဝဋ်သည် ပညတ်ခြင်းငှာ မရှိတော့ပြီ။ ဤသည်ကား သကဝစနသုတ် ဖြစ်၏။ ဤဥဒါန်းသည် သကဝစနလည်းဖြစ်သော၊ ပရဝစနလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ကေသံ နု ခေါ ပိယော အတ္တာ, ကေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ’’တိ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ ‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ, မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ, တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ ပိယော ပိယဿ ကရေယျ[Pg.151]. တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ. တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာ’’တိ.

ကောသလတိုင်းပြည်၏ အရှင်ဖြစ်သော ပသေနဒီကောသလမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားအား ဤစကားကို လျှောက်၏။ "အရှင်ဘုရား၊ ဤအရပ်၌ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ကပ်၍ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းနေသော အကျွန်ုပ်အား 'အဘယ်သူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သနည်း၊ အဘယ်သူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သနည်း' ဟု စိတ်၌ အကြံအစည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုအကျွန်ုပ်အား ဤသို့သော အကြံ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ 'အကြင်အချို့သော သူတို့သည် ကိုယ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့က "ငါတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်၏" ဟု အကယ်၍ ဆိုကြစေကာမူ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့မချစ်ခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ - မချစ်အပ်သောသူသည် မချစ်အပ်သောသူအား ပြုရာသော အမှုကို ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိအား ပြုကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ အကြင်အချို့သော သူတို့သည် ကိုယ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့က "ငါတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်" ဟု အကယ်၍ ဆိုကြစေကာမူ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ချစ်ခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ - ချစ်သောသူသည် ချစ်သောသူအား ပြုရာသော အမှုကို ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိအား ပြုကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏' ဟု ဤသို့သော အကြံအစည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါသည်" ဟု လျှောက်၏။

‘‘ဧဝမေတံ, မဟာရာဇ, ဧဝမေတံ, မဟာရာဇ, ယေ ဟိ ကေစိ, မဟာရာဇ, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ, မဟာရာဇ, အပ္ပိယော အပ္ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ အပ္ပိယော အတ္တာ. ယေ စ ခေါ ကေစိ မဟာရာဇ ကာယေန သုစရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရန္တိ, မနသာ သုစရိတံ စရန္တိ, တေသံ ပိယော အတ္တာ. ကိဉ္စာပိ တေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘အပ္ပိယော နော အတ္တာ’တိ, အထ ခေါ တေသံ ပိယော အတ္တာ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယံ ဟိ, မဟာရာဇ, ပိယော ပိယဿ ကရေယျ, တံ တေ အတ္တနာဝ အတ္တနော ကရောန္တိ, တသ္မာ တေသံ ပိယော အတ္တာတိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ –

"မြတ်သောမင်းကြီး၊ သင်မင်းကြီး ကြံစည်သည့်အတိုင်း မှန်ပေ၏။ မြတ်သောမင်းကြီး၊ သင်မင်းကြီး ကြံစည်သည့်အတိုင်း မှန်ပေ၏။ မြတ်သောမင်းကြီး၊ အကြင်အချို့သော သူတို့သည် ကိုယ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့က 'ငါတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်၏' ဟု အကယ်၍ ဆိုကြစေကာမူ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့မချစ်ခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ - မြတ်သောမင်းကြီး၊ မချစ်အပ်သောသူသည် မချစ်အပ်သောသူအား ပြုရာသော အမှုကို ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိအား ပြုကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မြတ်သောမင်းကြီး၊ အကြင်အချို့သော သူတို့သည် ကိုယ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့က 'ငါတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မချစ်အပ်' ဟု အကယ်၍ ဆိုကြစေကာမူ ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ချစ်ခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ - မြတ်သောမင်းကြီး၊ ချစ်သောသူသည် ချစ်သောသူအား ပြုရာသော အမှုကို ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိအား ပြုကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။" မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။ပ။ လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် -

‘‘အတ္တာနဉ္စေ ပိယံ ဇညာ, န နံ ပါပေန သံယုဇေ;

န ဟိ တံ သုလဘံ ဟောတိ, သုခံ ဒုက္ကဋကာရိနာ.

"မိမိကိုယ်ကို ချစ်အပ်၏ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ထိုသို့သိပါက ထိုကိုယ်ကို မကောင်းမှုနှင့် မယှဉ်စေရာ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိသောသူအား ချမ်းသာကို ရလွယ်သည်မဟုတ်ပေ။

‘‘အန္တကေနာဓိပန္နဿ, ဇဟတော မာနုသံ ဘဝံ;

ကိံ ဟိ တဿ သကံ ဟောတိ, ကိဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

ကိဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

"သေမင်းသည် နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် လူ့ဘဝကို စွန့်သွားရသော ထိုသတ္တဝါအား အဘယ်အရာသည် မိမိဥစ္စာ ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်အရာကို ယူဆောင်၍ သွားရသနည်း။ မခွဲမခွာ နောက်သို့ အစဉ်တစိုက် လိုက်တတ်သော အရိပ်ကဲ့သို့ အဘယ်အရာသည် သူ၏နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ပါသနည်း။

‘‘ဥဘော ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ယံ မစ္စော ကုရုတေ ဣဓ;

တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ, တံဝ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

တံဝဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

"ဤလောက၌ သေရမည့်သတ္တဝါသည် ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု နှစ်ပါးလုံးကို ပြု၏။ ထိုကောင်းမှု မကောင်းမှုသည်သာလျှင် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ဖြစ်၏။ ထိုကောင်းမှု မကောင်းမှုကိုသာလျှင် ယူဆောင်၍ သွားရ၏။ မခွဲမခွာ နောက်သို့ အစဉ်မပြတ် လိုက်တတ်သော အရိပ်ကဲ့သို့ ထိုကောင်းမှု မကောင်းမှုသည်သာလျှင် သူ၏နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ပါလေ၏။

‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏံ, နိစယံ သမ္ပရာယိကံ;

ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ, ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ.

"ထို့ကြောင့် တမလွန်ဘဝအတွက် အကျိုးရှိမည့် ကောင်းမှုကို ဆည်းပူးလျက် ပြုရာ၏။ ကောင်းမှုသီလတို့သည် တမလွန်လောက၌ သတ္တဝါတို့၏ ကိုးကွယ်ရာ တည်ရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။"

ဣဒံ သုတ္တံ ပရဝစနံ. အနုဂီတိ သကဝစနံ. ဣဒံ သကဝစနဉ္စ ပရဝစနဉ္စ.

ဤဂါထာမရှိသောသုတ်ကို ပရဝစနသုတ် ဟု ခေါ်၏။ နောက်မှရွတ်ဆိုအပ်သော ဂါထာကို သကဝစနသုတ် ဟု ခေါ်၏။ ဤသုတ်သည် သကဝစနလည်းဖြစ်၊ ပရဝစနလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

၁၁၈. တတ္ထ ကတမံ ဝိသဇ္ဇနီယံ?

၁၁၈. ထိုသုတ်တို့တွင် ဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ ဣဒံ အဘိညေယျံ, ဣဒံ ပရိညေယျံ, ဣဒံ ပဟာတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဘာဝေတဗ္ဗံ, ဣဒံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧဝံဂဟိတာ ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တယန္တိ. တေသံ [Pg.152] ဧဝံဂဟိတာနံ အယမတ္ထော ဣတိ ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ‘‘ဥဠာရော ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ဗုဒ္ဓဥဠာရတံ ဓမ္မသွာက္ခာတတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ ဧကံသေနေဝ နိဒ္ဒိသေ. ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဧကံသေနေဝ နိဒ္ဒိသေ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယံ.

မေးခွန်းကို မေးအပ်သော် "ဤတရားကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိအပ်၏၊ ဤဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏၊ ဤသမုဒယသစ္စာကို ပယ်အပ်၏၊ ဤမဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအပ်၏၊ ဤနိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏၊ ဤသို့ ခံယူအပ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့သည် ဤအကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။ ဤသို့ ခံယူအပ်သော ထိုကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား ဤသည်ပင်တည်း" ဟု ဤသို့ ဖြေကြားခြင်းသည် ဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် မည်၏။ "မြတ်စွာဘုရားသည် ကြီးမြတ်တော်မူ၏" ဟု ဘုရားရှင်၏ ကြီးမြတ်တော်မူခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ တရားတော်၏ ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သောအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ သံဃာတော်၏ ကောင်းစွာကျင့်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ဧကန်စင်စစ်အားဖြင့် ပြရာ၏။ "သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် မမြဲကုန်" ဟုလည်းကောင်း၊ "သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏" ဟုလည်းကောင်း၊ "တရားအားလုံးတို့သည် အတ္တမဟုတ်ကုန်" ဟုလည်းကောင်း ဧကန်စင်စစ်အားဖြင့် ပြရာ၏။ ထို့ပြင် ဤသို့ စင်စစ်ဖြေကြားအပ်သည်ကို ဟောတတ်သောသဘောရှိသော အကြင်သုတ်သည် ရှိ၏။ ဤသုတ်ကို ဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် ဟု ခေါ်၏။

တတ္ထ ကတမံ အဝိသဇ္ဇနီယံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘အာကင်္ခတော တေ နရဒမ္မသာရထိ, ဒေဝါ မနုဿာ မနသာ ဝိစိန္တိတံ;

သဗ္ဗေ န ဇညာ ကသိဏာပိ ပါဏိနော, သန္တံ သမာဓိံ အရဏံ နိသေဝတော;

ကိန္တံ ဘဂဝါ အာကင်္ခတီ’’တိ.

"ဆုံးမထိုက်သူတို့ကို ဆုံးမတော်မူတတ်သော အရှင်ဘုရား၊ ကိလေသာ ကင်းငြိမ်းရာ အရဟတ္ထဖိုလ်သမာဓိကို မှီဝဲတော်မူသော အရှင်ဘုရား၏ စိတ်တော်ဖြင့် အထူးသဖြင့် ကြံစည်တော်မူအပ်သော အလိုတော်ကို နတ်၊ လူ၊ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် မသိနိုင်ကြကုန်။ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရာကို အလိုရှိတော်မူသနည်း" ဟု မေးခြင်းတည်း။

ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

ဤသုတ်သည် အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် မည်၏။

ဧတ္တကော ဘဂဝါ သီလက္ခန္ဓေ သမာဓိက္ခန္ဓေ ပညာက္ခန္ဓေ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ဣရိယာယံ ပဘာဝေ ဟိတေသိတာယံ ကရုဏာယံ ဣဒ္ဓိယန္တိ. ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

"မြတ်စွာဘုရားသည် သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်၊ ဝိမုတ္တိဂုဏ်၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဂုဏ်၊ ဣရိယာပုတ်၊ တန်ခိုးအာနုဘော်၊ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှာတတ်သော မေတ္တာ၊ ကရုဏာတော်၊ တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းတို့၌ ဤမျှအတိုင်းအရှည် ရှိတော်မူ၏" ဟု ဆိုခြင်းတည်း။ ဤသုတ်သည် အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် မည်၏။

‘‘တထာဂတဿ, ဘိက္ခဝေ, အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကေ ဥပ္ပာဒါ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပ္ပာဒေါ ဗုဒ္ဓရတနဿ ဓမ္မရတနဿ သံဃရတနဿ’’. ကိံ ပမာဏာနိ တီဏိ ရတနာနီတိ? ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

"ရဟန်းတို့၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော သစ္စာလေးပါးကို ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ လောက၌ ပွင့်ထွန်းလာခြင်းကြောင့် ဗုဒ္ဓရတနာ၊ ဓမ္မရတနာ၊ သံဃာရတနာဟူသော ရတနာသုံးပါးတို့၏ ပွင့်ထွန်းလာခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။" "ရတနာသုံးပါးတို့သည် အဘယ်မျှ အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သနည်း" ဟု မေးခြင်းတည်း။ ဤသုတ်သည် အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် မည်၏။

ဗုဒ္ဓဝိသယော အဝိသဇ္ဇနီယော. ပုဂ္ဂလပရောပရညုတာ အဝိသဇ္ဇနီယာ. ‘‘ပုဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သကိံ နိရယံ သကိံ တိရစ္ဆာနယောနိံ သကိံ ပေတ္တိဝိသယံ သကိံ အသုရယောနိံ သကိံ ဒေဝေ သကိံ မနုဿေ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ’’. ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. န ပညာယတီတိ သာဝကာနံ ဉာဏဝေကလ္လေန. ဒုဝိဓာ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဒေသနာ အတ္တူပနာယိကာ စ ပရူပနာယိကာ စ. န ပညာယတီတိ ပရူပနာယိကာ. နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အဝိဇာနနာတိ အတ္တူပနာယိကာ. ယထာ ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ အညတရံ ဘိက္ခုံ ဧဝမာဟ –

ဘုရားတို့၏ အရာကို မဖြေအပ်ပေ။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အနိမ့်အမြင့် သီလကွာခြားမှု အစရှိသည်ကို သိသောဉာဏ်ဖြင့် မေးသောပုစ္ဆာကို မဖြေအပ်ပေ။ "ရဟန်းတို့၊ အဝိဇ္ဇာဖြင့် ပိတ်ပင်ဆီးတားခြင်း ရှိကုန်သော၊ တဏှာသံယောဇဉ်ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်ကုန်သော၊ တစ်ကြိမ် ငရဲသို့၊ တစ်ကြိမ် တိရစ္ဆာန်မျိုးသို့၊ တစ်ကြိမ် ပြိတ္တာဘုံသို့၊ တစ်ကြိမ် အသူရကာယ်ဘုံသို့၊ တစ်ကြိမ် နတ်ပြည်သို့၊ တစ်ကြိမ် လူ့ပြည်သို့ ပြေးဝင်ကျင်လည်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ ရှေးဦးစွာသော အစသည် မထင်ရှား" ဟူသော တရား၌ "ရှေးဦးစွာသော အစသည် အဘယ်နည်း" ဟု မေးခြင်းကို မဖြေအပ်ပေ။ "မထင်ရှား" ဟူသည်ကား တပည့်သာဝကတို့အား ဉာဏ်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့် မထင်ရှားခြင်း ဖြစ်၏။ ဖုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ဒေသနာတော်သည် မိမိကိုယ်ကို ဆောင်သောဒေသနာ (အတ္တူပနာယိက) နှင့် သူတစ်ပါးကို ဆောင်သောဒေသနာ (ပရူပနာယိက) ဟု နှစ်ပါးရှိ၏။ "မထင်ရှား" ဟူသော ဒေသနာသည် သူတစ်ပါးကို ဆောင်သောဒေသနာ (ပရူပနာယိက) မည်၏။ "ဖုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့အား မသိခြင်းမရှိ" ဟူသော ဒေသနာသည် မိမိကိုယ်ကို ဆောင်သောဒေသနာ (အတ္တူပနာယိက) မည်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ကောကာလိကရဟန်းကို အကြောင်းပြု၍ တစ်ပါးသောရဟန်းအား ဤသို့ မိန့်တော်မူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

‘‘သေယျထာပိ[Pg.153], ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော…ပေ… န တွေဝ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ နိရဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော အဗဗော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗဗာ နိရယာ, ဧဝမေကော အဋဋော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဋဋာ နိရယာ, ဧဝမေကော အဟဟော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဟဟာ နိရယာ, ဧဝမေကော ကုမုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ကုမုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော သောဂန္ဓိကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ သောဂန္ဓိကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ဥပ္ပလကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ဥပ္ပလကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ပုဏ္ဍရီကော နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ ပုဏ္ဍရီကာ နိရယာ, ဧဝမေကော ပဒုမော နိရယော. ပဒုမေ ပန, ဘိက္ခု, နိရယေ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ဥပပန္နော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု စိတ္တံ အာဃာတေတွာ’’တိ. ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘အယံ အပ္ပမေယျော အသင်္ချေယော’’တိ. သဗ္ဗံ တံ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယံ.

ရဟန်း၊ ဥပမာအားဖြင့် ကောသလတိုင်းဖြစ် ခါရီနှစ်ဆယ်ဆံ့သော နှမ်းလှည်းမှ အနှစ်တစ်ရာ အနှစ်တစ်ရာလျှင် တစ်စေ့ကျစီ ထုတ်ပစ်သဖြင့် နှမ်းစေ့များ ကုန်သွားနိုင်သော်လည်း တစ်ခုသော အဗ္ဗုဒငရဲ၏ သက်တမ်းသည် မကုန်နိုင်သေးပေ။ ရဟန်း၊ အဗ္ဗုဒငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော နိရဗ္ဗုဒငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ နိရဗ္ဗုဒငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော အဗဗငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ အဗဗငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော အဋဋငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ အဋဋငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော အဟဟငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ အဟဟငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော ကုမုဒငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ ကုမုဒငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော သောဂန္ဓိကငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ သောဂန္ဓိကငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော ဥပ္ပလကငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ ဥပ္ပလကငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော ပုဏ္ဍရိကငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ ပုဏ္ဍရိကငရဲ နှစ်ဆယ်သည် တစ်ခုသော ပဒုမငရဲ ဖြစ်၏။ ရဟန်း၊ ကောကာလိကရဟန်းသည် သာရိပုတ္တရာ မောဂ္ဂလာန်တို့အပေါ် စိတ်ပြစ်မှားမိခြင်းကြောင့် ပဒုမငရဲ၌ ကျရောက် ခံစားရ၏ ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ‘ဤသည်ကား အတိုင်းအဆမရှိ၊ မရေတွက်နိုင်’ ဟု မိန့်တော်မူသကဲ့သို့ အမှတ်မရှိ ဟောတော်မူသော သုတ်အားလုံးသည် ‘အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်’ မည်၏။ ဤသုတ်သည် အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ် ဖြစ်၏။

၁၁၉. တတ္ထ ကတမံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ, ယဒါ သော ဥပကော အာဇီဝကော ဘဂဝန္တံ အာဟ ‘‘ကုဟိံ, အာဝုသော ဂေါတမ, ဂမိဿသီ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ –

၁၁၉. ထိုသုတ်တို့တွင် ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော၊ အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။ တစ်ခါသော် ဥပက အာဇီဝကသည် မြတ်စွာဘုရားအား “ငါ့ရှင် ဂေါတမ၊ အဘယ်အရပ်သို့ ကြွတော်မူမည်နည်း” ဟု မေးလျှောက်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏ -

‘‘ဗာရာဏသိံ ဂမိဿာမိ, အဟံ တံ အမတဒုန္ဒုဘိံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယ’’န္တိ.

“လောက၌ မည်သူမျှ မဟောကြားနိုင်သော အမြိုက်တရားစည်ဟု ဆိုအပ်သော ထိုဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောကြားရန် ငါသည် ဗာရာဏသီပြည်သို့ သွားအံ့။”

ဥပကော အာဇီဝကော အာဟ ‘‘‘ဇိနော’တိ ခေါ အာဝုသော, ဘော ဂေါတမ, ပဋိဇာနာသီ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ –

ဥပက အာဇီဝကက “ငါ့ရှင် ဂေါတမ၊ ‘ဇိန’ (အောင်နိုင်သူ) ဟု စင်စစ် ဝန်ခံပါသလော” ဟု မေး၏။ မြတ်စွာဘုရားက မိန့်တော်မူသည်မှာ -

‘‘မာဒိသာ ဝေ ဇိနာ ဟောန္တိ, ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယံ;

ဇိတာ မေ ပါပကာ ဓမ္မာ, တသ္မာဟံ ဥပကာ ဇိနော’’တိ.

“ဥပက၊ အာသဝေါတရား ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်တော်မူကြကုန်သော ငါနှင့်တူသော ဘုရားတို့သည် စင်စစ် ‘ဇိန’ မည်ကုန်၏။ ငါသည် ယုတ်မာသော တရားတို့ကို အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ‘ဇိန’ မည်၏။”

ကထံ ဇိနော ကေန ဇိနောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမော ဇိနောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမော အာသဝက္ခယော, ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကိတ္တကော အာသဝက္ခယောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

“မည်ကဲ့သို့ ဇိနမည်သနည်း၊ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ဇိနမည်သနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “အဘယ်တရားသည် ဇိနမည်သနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “အာသဝေါတရား ကုန်ခြင်းသည် အဘယ်နည်း၊ ရာဂ ကုန်ခြင်းလော၊ ဒေါသ ကုန်ခြင်းလော၊ မောဟ ကုန်ခြင်းလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “အာသဝေါတရား ကုန်ခြင်းသည် အဘယ်မျှ အတိုင်းအတာ ရှိသနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ ဤသုတ်သည် ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော၊ အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

အတ္ထိ [Pg.154] တထာဂတောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. အတ္ထိ ရူပန္တိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပံ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပဝါ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ရူပေ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. တထာဂတေ ရူပန္တိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဧဝံ အတ္ထိ ဝေဒနာ…ပေ… သညာ…ပေ… သင်္ခါရာ…ပေ… အတ္ထိ ဝိညာဏန္တိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏံ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏဝါ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဝိညာဏေ တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. တထာဂတေ ဝိညာဏန္တိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အညတြ ရူပေန တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အညတြ ဝေဒနာယ…ပေ… သညာယ…ပေ… သင်္ခါရေဟိ…ပေ… ဝိညာဏေန တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. အယံ သော တထာဂတော အရူပကော…ပေ… အဝေဒနကော…ပေ… အသညကော…ပေ… အသင်္ခါရကော…ပေ… အဝိညာဏကောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

“သတ္တဝါသည် ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “ရုပ်သည် ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “သတ္တဝါသည် ရုပ်လော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “သတ္တဝါသည် ရုပ်ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “ရုပ်၌ သတ္တဝါ ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “သတ္တဝါ၌ ရုပ်ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ ဤနည်းတူစွာ “ဝေဒနာသည် ရှိပါသလော (ပ) သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်သည် ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “သတ္တဝါသည် ဝိညာဉ်လော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “သတ္တဝါသည် ဝိညာဉ်ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “ဝိညာဉ်၌ သတ္တဝါ ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “သတ္တဝါ၌ ဝိညာဉ်ရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “ရုပ်ကို ကြဉ်၍ သတ္တဝါ ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “ဝေဒနာကို ကြဉ်၍ (ပ) သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်ကို ကြဉ်၍ သတ္တဝါ ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ “ဤသတ္တဝါသည် ရုပ်မရှိသလော၊ ဝေဒနာမရှိသလော၊ သညာမရှိသလော၊ သင်္ခါရမရှိသလော၊ ဝိညာဉ်မရှိသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ ဤသုတ်သည် ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော၊ အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

ပဿတိ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဧဝံ သဗ္ဗံ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. ကတမေ သတ္တာ, ကတမော တထာဂတောတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

“မြတ်စွာဘုရားသည် လူတို့၏မျက်စိကို လွန်၍ အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုမျက်စိဖြင့် စုတေဆဲ ပဋိသန္ဓေနေဆဲ သတ္တဝါတို့ကို မြင်တော်မူပါသလော”၊ ထိုနည်းတူစွာ အလုံးစုံကို သိအပ်၏။ (ပ) “ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို သိတော်မူပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “သတ္တဝါဟူသည် အဘယ်တရားတို့နည်း၊ သတ္တဝါ (တထာဂတ) ဟူသည် အဘယ်တရားနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ ဤသုတ်သည် ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော၊ အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

အတ္ထိ တထာဂတောတိ ဝိသဇ္ဇနီယံ. အတ္ထိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ဣဒံ ဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ အဝိသဇ္ဇနီယဉ္စ.

“သတ္တဝါသည် ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေအပ်၏။ “သေလွန်ပြီးနောက် သတ္တဝါသည် ရှိပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြေအပ်။ ဤသုတ်သည် ဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော၊ အဝိဿဇ္ဇနီယလည်းဖြစ်သော သုတ် ဖြစ်၏။

၁၂၀. တတ္ထ ကတမံ ကမ္မံ?

၁၂၀. ထိုသုတ်တို့တွင် ကမ္မသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘အန္တကေနာဓိပန္နဿ, ဇဟတော မာနုသံ ဘဝံ;

ကိံ ဟိ တဿ သကံ ဟောတိ, ကိဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

ကိဉ္စဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ.

“သေမင်း၏ နှိပ်စက်ခြင်းကို ခခံရသဖြင့် လူ့ဘဝကို စွန့်လွှတ်ရသော ထိုသတ္တဝါအား အဘယ်အရာသည် မိမိပိုင်ဥစ္စာ ဖြစ်သနည်း။ မည်သည့်အရာကို ယူဆောင်၍ သွားသနည်း။ မခွဲမခွာ အရိပ်ပမာ မည်သည့်အရာက သူ့နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ပါသနည်း။”

‘‘ဥဘော ပုညဉ္စ ပါပဉ္စ, ယံ မစ္စော ကုရုတေ ဣဓ;

တဉှိ တဿ သကံ ဟောတိ, တံဝ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ;

တံဝဿ အနုဂံ ဟောတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ.

“ဤလောက၌ သေမျိုးဖြစ်သော သတ္တဝါပြုလုပ်သမျှသော ကောင်းမှု ကုသိုလ်နှင့် မကောင်းမှု အကုသိုလ် နှစ်မျိုးလုံးသည်သာ ထိုသူ၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ဖြစ်၏။ ထိုကောင်းမှု မကောင်းမှုကိုသာ ယူဆောင်၍ သွား၏။ ထိုကောင်းမှု မကောင်းမှုသည်သာလျှင် မခွဲမခွာဘဲ အရိပ်ပမာ ထိုသူ၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ပါ၏။”

ဣဒံ ကမ္မံ.

ဤသုတ်သည် ကမ္မသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန ဒုစ္စရိတာနိ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတာနိ မနသာ ဒုစ္စရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ [Pg.155] အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟတံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ သာယနှသမယံ ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ပါပကာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန ဒုစ္စရိတာနိ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတာနိ မနသာ ဒုစ္စရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏံ, အကတံ ကုသလံ, အကတံ ဘီရုတ္တာဏံ. ကတံ ပါပံ, ကတံ လုဒ္ဒံ, ကတံ ကိဗ္ဗိသံ, ယာဝတာ ဘော အကတကလျာဏာနံ အကတကုသလာနံ အကတဘီရုတ္တာဏာနံ ကတပါပါနံ ကတလုဒ္ဒါနံ ကတကိဗ္ဗိသာနံ ဂတိ, တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’တိ, သော သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ.

“ရဟန်းတို့၊ တစ်ဖန်အခြားတစ်နည်းလည်း ရှိသေး၏၊ သေအံ့ဆဲဆဲ အင်းပျဉ် သို့မဟုတ် ညောင်စောင်းထက်၌ ဖြစ်စေ၊ မြေပြင်၌ ဖြစ်စေ အိပ်နေရသော လူမိုက်အား ရှေးယခင်က ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုခဲ့ဖူးသော ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက် တည်းဟူသော ယုတ်မာညစ်ညမ်းသော ကံတို့သည် ထိုသေခါနီးကာလ၌ တွဲရရွဲဆွဲကုန်၏၊ အလွန်တွဲရရွဲဆွဲကုန်၏၊ ရှေးရှုဆွဲငင်၍ ထင်လာကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဥပမာအားဖြင့် ညနေချမ်းအချိန်တွင် ကြီးမားသော တောင်ထွဋ်ကြီးများ၏ အရိပ်သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ဆန့်တန်းကာ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးလာသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဤနည်းတူစွာပင် သေအံ့ဆဲဆဲ အင်းပျဉ် ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် မြေပြင်ထက်၌ လဲလျောင်းနေရသော လူမိုက်အား ရှေးကပြုခဲ့ဖူးသော ဒုစရိုက်ကံဆိုးတို့သည် သေခါနီးအချိန်၌ လွှမ်းမိုးထင်မြင်လာကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုအခါ လူမိုက်အား ဤသို့သော အတွေးအကြံ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏— 'ငါသည် ကောင်းမှုကို စင်စစ် မပြုခဲ့မိပါတကား၊ ကုသိုလ်ကို မပြုခဲ့မိပါတကား၊ ဘေးမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သော ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိပါတကား။ မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကိုသာ ပြုခဲ့မိပြီ၊ ကြမ်းကြုတ်သောအမှုကိုသာ ပြုခဲ့မိပြီ၊ ယုတ်မာသောအမှုကိုသာ ပြုခဲ့မိပြီ။ ကောင်းမှု ကုသိုလ်မရှိဘဲ မကောင်းမှု ပြုခဲ့သူတို့ လားရာဖြစ်သော ထိုဂတိသို့ ငါသည် သေလွန်ပြီးနောက် လားရပေတော့အံ့' ဟု ကြံစည်မိ၏။ ထိုသူမိုက်သည် စိုးရိမ်ရ၏၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ရ၏၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းရ၏၊ ရင်ဘတ်ကို စည်တီးသကဲ့သို့ ထုရိုက်ကာ ငိုကြွေးရ၏၊ ပြင်းစွာ တွေဝေမိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။”

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ကလျာဏာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန သုစရိတာနိ ဝါစာယ သုစရိတာနိ မနသာ သုစရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟတံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ သာယနှသမယံ ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတံ ပီဌသမာရူဠှံ ဝါ မဉ္စသမာရူဠှံ ဝါ ဆမာယံ ဝါ သေမာနံ ယာနိဿ ပုဗ္ဗေ ကလျာဏာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ကာယေန သုစရိတာနိ ဝါစာယ သုစရိတာနိ မနသာ သုစရိတာနိ, တာနိဿ တမှိ သမယေ ဩလမ္ဗန္တိ အဇ္ဈောလမ္ဗန္တိ အဘိပ္ပလမ္ဗန္တိ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတဿ ‘ဧဝံ ဟောတိ အကတံ ဝတ မေ ပါပံ, အကတံ လုဒ္ဒံ, အကတံ ကိဗ္ဗိသံ. ကတံ ကလျာဏံ, ကတံ ကုသလံ, ကတံ ဘီရုတ္တာဏံ, ယာဝတာ ဘော အကတပါပါနံ အကတလုဒ္ဒါနံ အကတကိဗ္ဗိသာနံ ကတကလျာဏာနံ ကတကုသလာနံ ကတဘီရုတ္တာဏာနံ ဂတိ, တံ ဂတိံ ပေစ္စ ဂစ္ဆာမီ’တိ, သော န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ, ‘ကတံ မေ ပုညံ, အကတံ ပါပံ, ယာ ဘဝိဿတိ ဂတိ အကတပါပဿ အကတလုဒ္ဒဿ အကတကိဗ္ဗိသဿ ကတပုညဿ ကတကုသလဿ ကတဘီရုတ္တာဏဿ, တံ ပေစ္စ ဘဝေ ဂတိံ ပစ္စနုဘဝိဿာမီ’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော န ဇာယတိ. အဝိပ္ပဋိသာရိနော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသဿ ဝါ ဂိဟိနော ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာတိ ဝဒါမီ’’တိ. ဣဒံ ကမ္မံ.

ရဟန်းတို့၊ တစ်ဖန်လည်း အခြားတစ်မျိုးမှာ- သေရာအင်းပျဉ်သို့ တက်သည်ဖြစ်စေ၊ သေရာညောင်စောင်းသို့ တက်သည်ဖြစ်စေ၊ မြေ၌ အိပ်စက်ရသည်ဖြစ်စေ ပညာရှိသော ထိုသူ၏ ရှေး၌ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမွန်သော သုစရိုက်အမှုတို့သည် ထိုသူသေရာအင်းပျဉ်၊ ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် မြေပေါ်၌ အိပ်စက်နေသော ကာလ၌ တွဲရရွဲဆွဲကာ ထင်ရှားစွာ ကျရောက်လာကုန်၏၊ အလွန် တွဲရရွဲဆွဲကာ ကျရောက်လာကုန်၏၊ ရှေးရှု တွဲရရွဲဆွဲကာ ကျရောက်လာကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ဥပမာအားဖြင့် ညချမ်းသောအခါ၌ ကြီးမားသော တောင်ထွဋ်တို့၏ အရိပ်တို့သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ တွဲရရွဲ ဆွဲကျလာသကဲ့သို့၊ အလွန် တွဲရရွဲ ဆွဲကျလာသကဲ့သို့၊ ရှေးရှု တွဲရရွဲ ဆွဲကျလာသကဲ့သို့ ထို့အတူသာလျှင် ရဟန်းတို့၊ သေရာအင်းပျဉ်သို့ တက်သည်ဖြစ်စေ၊ သေရာညောင်စောင်းသို့ တက်သည်ဖြစ်စေ၊ မြေ၌ အိပ်စက်ရသည်ဖြစ်စေ ပညာရှိသော ထိုသူ၏ ရှေး၌ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမွန်သော သုစရိုက်အမှုတို့သည် ထိုသူသေရာအင်းပျဉ်၊ ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် မြေပေါ်၌ အိပ်စက်နေသော ကာလ၌ တွဲရရွဲဆွဲကာ ထင်ရှားစွာ ကျရောက်လာကုန်၏၊ အလွန် တွဲရရွဲဆွဲကာ ကျရောက်လာကုန်၏၊ ရှေးရှု တွဲရရွဲဆွဲကာ ကျရောက်လာကုန်၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ ထင်မြင်လာသောအခါ ထိုပညာရှိအား 'ငါသည် မကောင်းမှုကို စင်စစ် မပြုခဲ့ဖူးပါ၊ ကြမ်းကြုတ်သောအမှုကို မပြုခဲ့ဖူးပါ၊ ကြမ်းတမ်းသောအမှုကို မပြုခဲ့ဖူးပါ။ ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးပါသည်၊ ကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ဖူးပါသည်၊ သေခါနီး ဘေးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးပါသည်။ အို-အချင်းတို့... မကောင်းမှု မပြုဖူးသူ၊ ကြမ်းကြုတ်မှု မပြုဖူးသူ၊ ကြမ်းတမ်းမှု မပြုဖူးသူ၊ ကောင်းမှုကို ပြုဖူးသူ၊ ကုသိုလ်ကို ပြုဖူးသူ၊ သေခါနီး ဘေးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကောင်းမှုကို ပြုဖူးသော သူတို့၏ လားရာဂတိသည် အဘယ်မျှလောက် ရှိအံ့နည်း၊ ငါသည် တမလွန်ဘဝ၌ ထိုမျှလောက်သော ကောင်းသောဂတိသို့ လားရပေအံ့' ဟု ဤသို့သော စိတ်အကြံ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပညာရှိသည် မစိုးရိမ်၊ မပင်ပန်း၊ မငိုကြွေး၊ ရင်ဘတ်ကို တီးခတ်၍ မယောင်ယမ်း၊ ပြင်းစွာ တွေဝေခြင်းသို့ မရောက်ပေ။ 'ငါသည် ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ပြီ၊ မကောင်းမှုကို မပြုခဲ့၊ မကောင်းမှု မပြုဖူးသူ၊ ကြမ်းကြုတ်မှု မပြုဖူးသူ၊ ကြမ်းတမ်းမှု မပြုဖူးသူ၊ ကောင်းမှုရှိသူ၊ ကုသိုလ်ရှိသူ၊ သေခါနီး ဘေးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကောင်းမှုရှိသူအား အကြင်ဂတိသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုဂတိကို တမလွန်ဘဝ၌ ခံစားရပေအံ့' ဟု နှလုံးမသာယာခြင်း (နောင်တပူပန်ခြင်း) မဖြစ်ပေ။ ရဟန်းတို့၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းသော မိန်းမဖြစ်စေ၊ ယောက်ျားဖြစ်စေ၊ လူဖြစ်စေ၊ ရဟန်းဖြစ်စေ ထိုသူ၏ သေခြင်းသည် ကောင်းသောသေခြင်း ဖြစ်၏၊ စုတိစိတ်ကျခြင်းသည် ကောင်းသောသေခြင်း ဖြစ်၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ဤပါဠိတော်သည် ကမ္မသုတ် မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ[Pg.156], ဘိက္ခဝေ, ဒုစ္စရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ. တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သုစရိတာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ သုစရိတာနိ. ဣဒံ ကမ္မံ.

ရဟန်းတို့၊ ဒုစရိုက်တို့သည် ဤသုံးပါးတို့ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ- ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက်တို့ ဖြစ်သည်။ ရဟန်းတို့၊ ဤသည်တို့ကား ဒုစရိုက်သုံးပါးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့၊ သုစရိုက်တို့သည် ဤသုံးပါးတို့ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ- ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက်တို့ ဖြစ်သည်။ ရဟန်းတို့၊ ဤသည်တို့ကား သုစရိုက်သုံးပါးတို့တည်း။ ဤပါဠိတော်သည် ကမ္မသုတ် မည်၏။

တတ္ထ ကတမော ဝိပါကော?

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် ဝိပါကသုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ နိရယာ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ အနိဋ္ဌရူပံယေဝ ပဿတိ, နော ဣဋ္ဌရူပံ. အကန္တရူပံယေဝ ပဿတိ, နော ကန္တရူပံ. အမနာပရူပံယေဝ ပဿတိ, နော မနာပရူပံ.

ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် လူ့အဖြစ်ကို ရခြင်းဖြင့် အကျိုးကျေးဇူးကို ရတော်မူကြစွ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် သီလစသည်နှင့် ပြည့်စုံခြင်းကို ကောင်းစွာ ရအပ်ပြီ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးခြင်းငှာ အခွင့်အခါကောင်းကို ရရှိအပ်ပြီ။ ရဟန်းတို့၊ ငါသည် ဖဿာယတနိက အမည်ရှိကုန်သော ငရဲခြောက်ပါးတို့ကို မြင်အပ်ပြီ။ ထိုငရဲတို့၌ မျက်စိဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော ရူပါရုံကို မြင်ရလျှင် အလိုမရှိအပ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ အလိုရှိအပ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။ မနှစ်သက်အပ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ နှစ်သက်အပ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။ မနှစ်လိုဖွယ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ နှစ်လိုဖွယ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။

ယံ ကိဉ္စိ သောတေန သဒ္ဒံ သုဏာတိ…ပေ… ဃာနေန…ပေ… ဇိဝှာယ…ပေ… ကာယေန…ပေ… ယံ ကိဉ္စိ မနသာ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ အနိဋ္ဌဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော ဣဋ္ဌဓမ္မံ. အကန္တဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော ကန္တဓမ္မံ. အမနာပဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော မနာပဓမ္မံ. လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ.

နားဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော အသံကို ကြားရလျှင်... (ပေ)... နှာခေါင်းဖြင့်... လျှာဖြင့်... ကိုယ်ဖြင့်... စိတ်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို သိရလျှင် အလိုမရှိအပ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ အလိုရှိအပ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ မနှစ်သက်အပ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ နှစ်သက်အပ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ မနှစ်လိုဖွယ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ နှစ်လိုဖွယ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် လူ့အဖြစ်ကို ရတော်မူကြစွ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် ကောင်းစွာ ရအပ်ပြီ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးခြင်းငှာ အခွင့်အခါကောင်းကို ရရှိအပ်ပြီ။

‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ, ဘိက္ခဝေ, ဆ ဖဿာယတနိကာ နာမ သဂ္ဂါ. တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ ဣဋ္ဌရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အနိဋ္ဌရူပံ. ကန္တရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အကန္တရူပံ. မနာပရူပံယေဝ ပဿတိ, နော အမနာပရူပံ. ယံ ကိဉ္စိ သောတေန သဒ္ဒံ သုဏာတိ…ပေ… ဃာနေန …ပေ… ဇိဝှာယ…ပေ… ကာယေန…ပေ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ ဣဋ္ဌဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အနိဋ္ဌဓမ္မံ. ကန္တဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အကန္တဓမ္မံ. မနာပဓမ္မံယေဝ ဝိဇာနာတိ, နော အမနာပဓမ္မံ. လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သုလဒ္ဓံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိ. အယံ ဝိပါကော.

ရဟန်းတို့၊ ငါသည် ဖဿာယတနိက အမည်ရှိကုန်သော နတ်ပြည်ခြောက်ပါးတို့ကို မြင်အပ်ပြီ။ ထိုနတ်ပြည်တို့၌ မျက်စိဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော ရူပါရုံကို မြင်ရလျှင် အလိုရှိအပ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ အလိုမရှိအပ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။ နှစ်သက်အပ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ မနှစ်သက်အပ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။ နှစ်လိုဖွယ်သော ရူပါရုံကိုသာ မြင်ရ၏၊ မနှစ်လိုဖွယ်သော ရူပါရုံကိုမူ မမြင်ရ။ နားဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော အသံကို ကြားရလျှင်... (ပေ)... နှာခေါင်းဖြင့်... လျှာဖြင့်... ကိုယ်ဖြင့်... စိတ်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို သိရလျှင် အလိုရှိအပ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ အလိုမရှိအပ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ နှစ်သက်အပ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ မနှစ်သက်အပ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ နှစ်လိုဖွယ်သော တရားကိုသာ သိရ၏၊ မနှစ်လိုဖွယ်သော တရားကိုမူ မသိရ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် လူ့အဖြစ်ကို ရတော်မူကြစွ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် ကောင်းစွာ ရအပ်ပြီ။ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးခြင်းငှာ အခွင့်အခါကောင်းကို ရရှိအပ်ပြီ။ ဤသံယုတ်ပါဠိတော်သည် ဝိပါကသုတ် မည်၏။

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော;

နိရယေ ပစ္စမာနာနံ, ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတိ.

လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ ခပ်သိမ်းသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ကျက်လျက်ရှိသောသူအား အနှစ်ခြောက်သောင်းတို့သည် အပြည့်အစုံ ပြည့်မြောက်ခဲ့ပါပြီ။ အဘယ်အခါဝယ် ဤဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် ဖြစ်ပါအံ့နည်း။

‘‘နတ္ထိ အန္တော ကုတော အန္တော, န အန္တော ပဋိဒိဿတိ ;

တဒါ ဟိ ပကတံ ပါပံ, တုယှံ မယှဉ္စ မာရိသာ’’တိ.

အို ဆင်းရဲမကင်းသော သူဌေးသားတို့... ဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် မရှိပါ၊ ဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် အဘယ်မှာ ရှိပါအံ့နည်း၊ အဆုံးသည်လည်း မထင်ရှားပါ။ လူဖြစ်စဉ် ထိုအခါက သင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ငါသည်လည်းကောင်း မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြမိသောကြောင့်တည်း။

အယံ ဝိပါကော.

ဤဇာတ်ပါဠိတော်သည် ဝိပါကသုတ် မည်၏။

၁၂၁. တတ္ထ [Pg.157] ကတမံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ?

၁၂၁. ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်တို့တွင် ကမ္မလည်းဖြစ် ဝိပါကလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘အဓမ္မစာရီ ဟိ နရော ပမတ္တော, ယဟိံ ယဟိံ ဂစ္ဆတိ ဒုဂ္ဂတိံ ယော;

သော နံ အဓမ္မော စရိတော ဟနာတိ, သယံ ဂဟီတော ယထာ ကဏှသပ္ပော.

မေ့လျော့လျက် မတရားမှုကိုသာ ကျင့်လေ့ရှိသောသူသည် အကြင်အကြင်သို့သော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရ၏။ ထိုသူ ကိုယ်တိုင် ကျင့်သုံးအပ်သော ထိုမတရားမှု (အဓမ္မ) သည် မိမိဖမ်းဆုပ်မိသော မြွေဟောက်ကဲ့သို့ ထိုကျင့်သောသူကို ထိုထိုဘဝ၌ ပြန်လည်သတ်ဖြတ်တတ်၏။

‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ, ဥဘော သမဝိပါကိနော;

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ, ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ.

တရား (ကုသိုလ်) နှင့် မတရား (အကုသိုလ်) နှစ်ပါးတို့သည် တူညီသောအကျိုးပေးရှိကြသည်မဟုတ်ပေ။ မတရားမှု (အကုသိုလ်တရား) သည် ငရဲသို့ ဆောင်တတ်၏။ တရား (ကုသိုလ်တရား) သည် သုဂတိသို့ ရောက်စေတတ်၏။

ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ.

ဤထေရာပါဠိတော်သည် ကမ္မလည်းဖြစ် ဝိပါကလည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘မာ, ဘိက္ခဝေ, ပုညာနံ ဘာယိတ္ထ, သုခဿေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဓိဝစနံ ဣဋ္ဌဿ ကန္တဿ ပိယဿ မနာပဿ ယဒိဒံ ပုညာနိ. အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒီဃရတ္တံ ကတာနံ ပုညာနံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ ပိယံ မနာပံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘူတံ, သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ န ဣမံ လောကံ ပုနရာဂမာသိံ. သံဝဋ္ဋမာနေ သုဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေ အာဘဿရူပဂေါ ဟောမိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေ ကပ္ပေ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇာမိ. တတြ သုဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မာ ဟောမိ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ. ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော အဟောသိံ ဒေဝါနမိန္ဒော, အနေကသတက္ခတ္တုံ ရာဇာ အဟောသိံ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော, ကော ပန ဝါဒေါ ပဒေသရဇ္ဇဿ? တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ ‘ကိဿ နု ခေါ မေ ဣဒံ ကမ္မဿ ဖလံ, ကိဿ ကမ္မဿ ဝိပါကော, ယေနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’တိ. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသိ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ မေ ဣဒံ ကမ္မာနံ ဖလံ, တိဏ္ဏံ ကမ္မာနံ ဝိပါကော. ယေနာဟံ ဧတရဟိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ’တိ. သေယျထိဒံ, ဒါနဿ ဒမဿ သံယမဿာ’’တိ. တတ္ထ ယဉ္စ ဒါနံ ယော စ ဒမော ယော စ သံယမော, ဣဒံ ကမ္မံ. ယော တပ္ပစ္စယာ ဝိပါကော ပစ္စနုဘူတော, အယံ ဝိပါကော. တထာ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂေါ ဝတ္တဗ္ဗော.

ရဟန်းတို့၊ ကောင်းမှုတို့မှ မကြောက်ကြလင့်။ ရဟန်းတို့၊ 'ကောင်းမှု' ဟူသော ဤအမည်သည် အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ ချစ်ခင်အပ်၊ နှလုံးကို ပွားစေတတ်သော ချမ်းသာခြင်း၏ အမည်တည်း။ ရဟန်းတို့၊ ငါသည် ရှည်လျားစွာသော ကာလပတ်လုံး ပြုအပ်သော ကောင်းမှုတို့၏ အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ ချစ်ခင်အပ်၊ နှလုံးကို ပွားစေတတ်သော အကျိုးတရားကို ခံစားအပ်သည်ကို ငါသိ၏။ ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မေတ္တာစိတ်ကို ပွားစေ၍ ခုနစ်ပါးသော သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ်တို့ပတ်လုံး ဤကာမဘုံသို့ တစ်ဖန် မလာခဲ့ပေ။ ရဟန်းတို့၊ ကပ်ပျက်သည်ရှိသော် ငါသည် အာဘဿရဘုံသို့ ရောက်၏။ ကပ်တည်သည်ရှိသော် ဆိတ်သော ဗြဟ္မဗိမာန်သို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုဗြဟ္မဗိမာန်၌ သူတစ်ပါးတို့ မနှိပ်စက်နိုင်သော၊ စင်စစ် မြင်တတ်သော၊ အလိုသို့ လိုက်စေနိုင်သော မဟာဗြဟ္မာ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၊ ငါသည် သုံးဆယ့်ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် နတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ အကြိမ်များစွာ တရားစောင့်သော၊ တရားနှင့်အညီ မင်းပြုသော၊ သမုဒ္ဒရာလေးစင်း အဆုံးရှိသော လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရသော၊ ရန်ကို အောင်သော၊ တိုင်းပြည်ကို တည်ငြိမ်စေသော၊ ရတနာခုနစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်မူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ ရဟန်းတို့၊ ထိုငါအား 'ငါသည် ယခုအခါ၌ ဤသို့ ကြီးသော တန်ခိုး၊ ဤသို့ ကြီးသော အာနုဘော် ရှိခြင်းသည် အဘယ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့်နည်း၊ အဘယ်ကံ၏ ဝိပါက်ကြောင့်နည်း' ဟု ဤသို့သော အကြံသည် ဖြစ်ခဲ့၏။ ရဟန်းတို့၊ ထိုငါအား 'ငါသည် ယခုအခါ၌ ဤသို့ ကြီးသော တန်خိုး၊ ဤသို့ ကြီးသော အာနုဘော် ရှိခြင်းသည် သုံးပါးသော ကံတို့၏ အကျိုးကြောင့်၊ သုံးပါးသော ကံတို့၏ ဝိပါက်ကြောင့် ဖြစ်၏' ဟု ဤသို့သော အကြံသည် ဖြစ်ခဲ့၏။ ၎င်းတို့မှာ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း (ဒါန)၊ ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်း (ဒမ)၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ကို စောင့်စည်းခြင်း (သံယမ) တို့တည်း။ ထို၌ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၊ ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်း၊ စောင့်စည်းခြင်းဟူသော ဤတရားသုံးပါးသည် ကံမည်၏။ ထိုကံဟူသော အကြောင်းကြောင့် ခံစားအပ်သော အကျိုးသည် ဝိပါက်မည်၏။ ထိုနည်းတူစွာ စူဠကမ္မဝိဘင်းသုတ်ကို ဆိုအပ်၏။

ယံ [Pg.158] သုဘဿ မာဏဝဿ တောဒေယျပုတ္တဿ ဒေသိတံ. တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ အပ္ပာယုကဒီဃာယုကတာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟွာဗာဓအပ္ပာဗာဓတာယ အပ္ပေသက္ခမဟေသက္ခတာယ ဒုဗ္ဗဏ္ဏသုဝဏ္ဏတာယ နီစကုလိကဥစ္စကုလိကတာယ အပ္ပဘောဂမဟာဘောဂတာယ ဒုပ္ပညပညဝန္တတာယ စ သံဝတ္တန္တိ, ဣဒံ ကမ္မံ. ယာ တတ္ထ အပ္ပာယုကဒီဃာယုကတာ…ပေ… ဒုပ္ပညပညဝန္တတာ, အယံ ဝိပါကော. ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဝိပါကော စ.

တောဒေယျပုဏ္ဏား၏သား ဖြစ်သော သုဘလုလင်အား ဟောတော်မူအပ်သော သုတ်၌ အကြင်တရားတို့သည် အသက်တိုခြင်း၊ အသက်ရှည်ခြင်း၊ အနာများခြင်း၊ အနာနည်းခြင်း၊ တန်ခိုးနည်းခြင်း၊ တန်ခိုးကြီးခြင်း၊ အဆင်းမလှခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ အမျိုးယုတ်ခြင်း၊ အမျိုးမြတ်ခြင်း၊ စည်းစိမ်နည်းခြင်း၊ စည်းစိမ်များခြင်း၊ ပညာနည်းခြင်း၊ ပညာရှိခြင်း အကျိုးငှာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤတရားသဘောသည် ကံမည်၏။ ထို၌ အသက်တိုခြင်း၊ အသက်ရှည်ခြင်း စသည်တို့မှစ၍ ပညာနည်းခြင်း၊ ပညာရှိခြင်းသည် ဝိပါက်မည်၏။ ဤသုတ်သည် ကမ္မလည်းဖြစ်၊ ဝိပါကလည်း ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၂၂. တတ္ထ ကတမံ ကုသလံ?

၁၂၂. ထိုသုတ်တို့တွင် ကုသိုလ်သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ဝါစာနုရက္ခီ မနသာ သုသံဝုတော, ကာယေန စ နာကုသလံ ကယိရာ ;

ဧတေ တယော ကမ္မပထေ ဝိသောဓယေ, အာရာဓယေ မဂ္ဂမိသိပ္ပဝေဒိတ’’န္တိ.

နှုတ်ကို စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ စောင့်စည်းရာ၏၊ ကိုယ်ဖြင့်လည်း အကုသိုလ်ကို မပြုရာ။ ဤကံသုံးပါး (ကမ္မပထ) ကို သုတ်သင်ရာ၏၊ ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ ဟောကြားအပ်သော မဂ္ဂင်လမ်းကို ပြီးစေရာ၏။

ဣဒံ ကုသလံ.

ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

‘‘ယဿ ကာယေန ဝါစာယ, မနသာ နတ္ထိ ဒုက္ကဋံ;

သံဝုတံ တီဟိ ဌာနေဟိ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

အကြင်သူအား ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှု မရှိ၊ ဤသုံးပါးသော အကြောင်းတို့ဖြင့် စောင့်စည်းအပ်၏၊ ထိုသူကို ငါသည် ဗြာဟ္မဏ (မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသူ) ဟု ဆို၏။

ဣဒံ ကုသလံ.

ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလမူလာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? အလောဘော ကုသလမူလံ, အဒေါသော ကုသလမူလံ, အမောဟော ကုသလမူလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ကုသလမူလာနိ. ဣဒံ ကုသလံ. ‘‘ဝိဇ္ဇာ, ဘိက္ခဝေ, ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ အနုဒေဝ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပဉ္စာ’’တိ. ဣဒံ ကုသလံ.

ရဟန်းတို့၊ ကုသိုလ်၏ အမြစ်မူလတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ - လောဘမရှိခြင်း (အလောဘ) ကုသိုလ်မူလ၊ ဒေါသမရှိခြင်း (အဒေါသ) ကုသိုလ်မူလ၊ မောဟမရှိခြင်း (အမောဟ) ကုသိုလ်မူလ တို့တည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသုံးပါးတို့သည် ကုသိုလ်၏ အမြစ်မူလတို့တည်း။ ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်သုတ် မည်၏။ ရဟန်းတို့၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ရရှိရန် ပညာ (ဝိဇ္ဇာ) သည် ရှေ့သွား ဖြစ်၏။ ဟိရိ (အရှက်) နှင့် ဩတ္တပ္ပ (အကြောက်) သည် ဝိဇ္ဇာသို့ အစဉ်လိုက်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

တတ္ထ ကတမံ အကုသလံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် အကုသိုလ်သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယဿ အစ္စန္တ ဒုဿီလျံ, မာလုဝါ သာလမိဝေါတ္ထတံ;

ကရောတိ သော တထတ္တာနံ, ယထာ နံ ဣစ္ဆတီ ဒိသော’’တိ.

မာလောနွယ်သည် အင်ကြင်းပင်ကို လွှမ်းခြုံညွတ်လျက် တည်သကဲ့သို့ စင်စစ် သီလမရှိသောအဖြစ် (ဒုဿီလဖြစ်ခြင်း) သည် အကြင်သူကို လွှမ်းမိုးထား၏။ ထိုသူသည် မိမိကိုယ်ကို ရန်သူက ဖြစ်စေလိုသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုတတ်၏။

ဣဒံ အကုသလံ.

ဤသုတ်သည် အကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

‘‘အတ္တနာ ဟိ ကတံ ပါပံ, အတ္တဇံ အတ္တသမ္ဘဝံ;

အဘိမတ္ထတိ ဒုမ္မေဓံ, ဝဇိရံဝသ္မမယံ မဏိ’’န္တိ.

မိမိကိုယ်တိုင် ပြုအပ်သော၊ မိမိကြောင့် ဖြစ်သော၊ မိမိ၌ ဖြစ်ထွန်းသော မကောင်းမှုသည် ကျောက်ဖြင့်ပြီးသော ဝဇိရသည် ပတ္တမြားကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ ပညာမဲ့သော သူမိုက်ကို မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ဖျက်ဆီးတတ်၏။

ဣဒံ အကုသလံ.

ဤသုတ်သည် အကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

‘‘ဒသ [Pg.159] ကမ္မပထေ နိသေဝိယ, အကုသလာကုသလေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတာ;

ဂရဟာ စ ဘဝန္တိ ဒေဝတေ, ဗာလမတီ နိရယေသု ပစ္စရေ’’တိ.

နတ်သမီး၊ မလိမ္မာသော သူတို့သည် ဆယ်ပါးသော အကုသိုလ်ကမ္မပထတို့ကို မှီဝဲသောကြောင့် လိမ္မာသော သူတို့သည် စွန့်ပယ်အပ်ကုန်၏၊ ကဲ့ရဲ့အပ်ကုန်၏၊ ပညာနည်းသော ထိုသူမိုက်တို့သည် ငရဲတို့၌ ကျက်ရကုန်၏။

ဣဒံ အကုသလံ.

ဤသုတ်သည် အကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလမူလာနိ, ကတမာနိ တီဏိ? လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ အကုသလမူလာနိ’’. ဣဒံ အကုသလံ.

ရဟန်းတို့၊ အကုသိုလ်၏ အမြစ်မူလတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ - လောဘ အကုသိုလ်မူလ၊ ဒေါသ အကုသိုလ်မူလ၊ မောဟ အကုသိုလ်မူလ တို့တည်း။ ရဟန်းတို့၊ ဤသုံးပါးတို့သည် အကုသိုလ်၏ အမြစ်မူလတို့တည်း။ ဤသုတ်သည် အကုသိုလ်သုတ် မည်၏။

တတ္ထ ကတမံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ?

ထိုသုတ်တို့တွင် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်၊ အကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ.

အကြင်သို့သော မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုး၏၊ ထိုမျိုးစေ့နှင့် တူသော အသီးကို ဆောင်၏။ ကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် ကောင်းကျိုးကို ခံစားရ၏၊ မကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် မကောင်းကျိုးကို ခံစားရ၏။

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘ကလျာဏကာရီ ကလျာဏ’’န္တိ, ဣဒံ ကုသလံ. ယံ အာဟ ‘‘ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ, ဣဒံ အကုသလံ. ဣဒံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ.

ထိုဂါထာ၌ 'ကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် ကောင်းကျိုးကို ရ၏' ဟူသော စကားသည် ကုသိုလ်မည်၏။ 'မကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် မကောင်းကျိုးကို ရ၏' ဟူသော စကားသည် အကုသိုလ်မည်၏။ ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်၊ အကုသိုလ်လည်း ဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘သုဘေန ကမ္မေန ဝဇန္တိ သုဂ္ဂတိံ, အပါယဘူမိံ အသုဘေန ကမ္မုနာ;

ခယာ စ ကမ္မဿ ဝိမုတ္တစေတသော, နိဗ္ဗန္တိ တေ ဇောတိရိဝိန္ဓနက္ခယာ’’.

ကောင်းသောကံဖြင့် သုဂတိသို့ သွားကြကုန်၏။ မကောင်းသောကံဖြင့် အပါယ်သို့ သွားကြကုန်၏။ ကံကုန်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်လွတ်မြောက်ပြီးသော ထိုသူတို့သည် ဆီမီးစာကုန်၍ မီးတောက်ငြိမ်းသကဲ့သို့ ငြိမ်းကြကုန်၏။

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သုဘေန ကမ္မေန ဝဇန္တိ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ, ဣဒံ ကုသလံ. ယံ အာဟ ‘‘အပါယဘူမိံ အသုဘေန ကမ္မုနာ’’တိ, ဣဒံ အကုသလံ. ဣဒံ ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ.

ထို၌ 'ကောင်းသောကံဖြင့် သုဂတိသို့ သွားကုန်၏' ဟူသော စကားသည် ကုသိုလ်မည်၏။ 'မကောင်းသောကံဖြင့် အပါယ်သို့ သွားကုန်၏' ဟူသော စကားသည် အကုသိုလ်မည်၏။ ဤသုတ်သည် ကုသိုလ်လည်းဖြစ်၊ အကုသိုလ်လည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၂၃. တတ္ထ ကတမံ အနုညာတံ?

၁၂၃. ထိုသုတ်တို့တွင် ခွင့်ပြုအပ်သော (အနုညာတ) သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖံ, ဝဏ္ဏဂန္ဓမဟေဌယံ ;

ပလေတိ ရသမာဒါယ, ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ’’တိ.

ပျားပိတုန်းသည် ပန်းပွင့်၏ အဆင်းနှင့် အနံ့ကို မပျက်စီးစေဘဲ ဝတ်ရည်ကို ယူ၍ ပျံသွားသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူစွာ ရဟန်း (မုနိ) သည် ရွာတွင်း၌ ကျင့်ရာ၏။

ဣဒံ အနုညာတံ.

ဤသုတ်သည် ခွင့်ပြုအပ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ[Pg.160], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ, ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, ကာယကမ္မဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော ကုသလေန ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ. အာရဒ္ဓဝီရိယော ခေါ ပန ဟောတိ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ သစ္ဆိကိရိယာယ. ပညဝါ ခေါ ပန ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ တီဏိ ကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့ ပြုအပ်သော ကိစ္စတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍၊ ကောင်းသောအကျင့် ကျက်စားရာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍၊ အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌လည်း ဘေးဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍၊ သိခ္ခာပုဒ်တို့ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ အပြစ်မရှိသော ကာယကံ ဝစီကံနှင့် ပြည့်စုံ၍ စင်ကြယ်သော အသက်မွေးခြင်း ရှိ၏။ အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှာ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများစေခြင်းငှာ၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိ၏၊ အစွမ်းရှိ၏၊ မြဲမြံသော လုံ့လရှိ၏၊ မချအပ်သော ဝန်ရှိ၏။ ဖြစ်ပျက်ခြင်းကို သိတတ်သော၊ ကိလေသာကို ဖောက်ထွင်းတတ်သော၊ ဒုက္ခကုန်ရာသို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့ ပြုအပ်သော ကိစ္စတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ ဤသုတ်သည် ခွင့်ပြုအပ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ဒသယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ. ကတမေ ဒသ? ‘ဝေဝဏ္ဏိယမှိ အဇ္ဈုပဂတော’တိ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ…ပေ… ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒသ ဓမ္မာ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့သည် ဤဆယ်ပါးသော တရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဆင်ခြင်အပ်ကုန်၏။ အဘယ်ဆယ်ပါးတို့နည်းဟူမူ - 'ငါသည် အဆင်းဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ပြီ' ဟု ရဟန်းသည် အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်အပ်၏။ ပ။ ရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့သည် ဤဆယ်ပါးသော တရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဆင်ခြင်အပ်ကုန်၏။ ဤသုတ်သည် ခွင့်ပြုအပ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသုစရိတံ ဝစီသုစရိတံ မနောသုစရိတန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ ကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ အနုညာတံ.

ရဟန်းတို့၊ ပြုအပ်သော အမှုတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ - ကာယသုစရိုက်၊ ဝစီသုစရိုက်၊ မနောသုစရိုက် တို့တည်း။ ရဟန်းတို့၊ ပြုအပ်သော အမှုတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ ဤသုတ်သည် ခွင့်ပြုအပ်သော သုတ်မည်၏။

တတ္ထ ကတမံ ပဋိက္ခိတ္တံ?

ထိုသုတ်တို့တွင် တားမြစ်အပ်သော သုတ်သည် အဘယ်နည်း။

‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဂေါသမိတံ ဓနံ;

နတ္ထိ သူရိယသမာ အာဘာ, သမုဒ္ဒပရမာ သရာ’’တိ.

သားသမီးနှင့်တူသော ချစ်ခြင်းမည်သည် မရှိ၊ နွားနှင့်တူသော ရတနာမည်သည် မရှိ၊ နေမင်းနှင့်တူသော အရောင်မည်သည် မရှိ၊ သမုဒ္ဒရာလျှင် အလွန်အကဲရှိသော အိုင်တို့သည် မရှိကုန် ဟု နတ်သားသည် ဆို၏။

ဘဂဝါ အာဟ –

မြတ်စွာဘုရားသည် (ဤသို့) ဟောတော်မူ၏ -

‘‘နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဓညသမံ ဓနံ;

နတ္ထိ ပညာသမာ အာဘာ, ဝုဋ္ဌိဝေပရမာ သရာ’’တိ.

“ကိုယ်နှင့်တူသော ချစ်ခြင်းသည် မရှိ၊ စပါးနှင့်တူသော ဥစ္စာသည် မရှိ၊ ပညာနှင့်တူသော အရောင်သည် မရှိ၊ မိုးရေစင်စစ်သည် အိုင်တို့ထက် လွန်မြတ်၏” ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဧတ္ထ ယံ ပုရိမကံ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

ဤ (နှစ်ပါးသော သုတ်) တို့တွင် ရှေးဖြစ်သော သုတ်သည် ပဋိက္ခိတ္တသုတ် မည်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေऋ အကရဏီယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတန္တိ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ အကရဏီယာနီ’’တိ. ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

“ရဟန်းတို့၊ မပြုအပ်သော အမှုတို့သည် ဤသုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်၊ မနောဒုစရိုက် တို့တည်း။ ရဟန်းတို့၊ မပြုအပ်သော အမှုတို့သည် ဤသုံးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏” ဟု ဟောတော်မူသော ဤသုတ်သည် ပဋိက္ခိတ္တသုတ် မည်၏။

၁၂၄. တတ္ထ [Pg.161] ကတမံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ?

၁၂၄. ထို (နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်) တို့တွင် အနုညာတလည်းဖြစ်၊ ပဋိက္ခိတ္တလည်းဖြစ်သော သုတ်သည် အဘယ်သုတ်နည်း။

‘‘ကိံသူဓ ဘီတာ ဇနတာ အနေကာ, မဂ္ဂေါ စနေကာယတနော ပဝုတ္တော ;

ပုစ္ဆာမိ တံ ဂေါတမ ဘူရိပည, ကိသ္မိံ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေတိ.

“မြေကြီးအထုနှင့်တူသော ပညာရှိတော်မူသော ဂေါတမအနွယ်ဖြစ်တော်မူသော အရှင်ဘုရား၊ ဤလောက၌ များစွာသော လူအပေါင်းတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ကြောက်ရွံ့ကြပါသနည်း။ တမလွန်သို့ သွားရာခရီးကိုလည်း များစွာသော အကြောင်းတို့ဖြင့် ဆိုအပ်၏။ အဘယ်တရား၌ တည်သောသူသည် တမလွန်လောကကို မကြောက်ရာသနည်းဟု အရှင်ဘုရားအား မေးမြန်းလျှောက်ထားအပ်ပါ၏” ဟု လျှောက်ထား၏။

‘‘ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ သမ္မာ, ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော;

ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ;

ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသု, ဓမ္မေ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေ’’တိ.

“နှုတ်စကားကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်နှလုံးကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာထား၍၊ ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းမှုတို့ကို မပြုဘဲ၊ များစွာသော ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်တို့ရှိသော အိမ်၌ နေလျက် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံ၍၊ နူးညံ့ကာ၊ ပေးကမ်းဝေမျှတတ်၍၊ သူတော်ကောင်းတို့ စကားကို နားလည်သိမြင်ကာ ဤတရားလေးပါးတို့၌ တည်သောသူသည် တမလွန်လောကသို့ မကြောက်ရာ” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ သမ္မာ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ‘‘ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော’’တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ‘‘ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ. ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသု, ဓမ္မေ ဌိတော ပရလောကံ န ဘာယေ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

ထိုပါဠိ၌ “ဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ သမ္မာ” ဟု မိန့်တော်မူသော စကားသည် အနုညာတ မည်၏။ “ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော” ဟု ဟောတော်မူသော စကားသည် ပဋိက္ခိတ္တ မည်၏။ “ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော သဒ္ဓေါ မုဒု သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသု ဓမ္မေသု ဌိတော ပရလောကံ နဘာယေ” ဟု ဟောတော်မူသော စကားသည် အနုညာတ မည်၏။ ဤသုတ်သည် အနုညာတလည်းဖြစ်၊ ပဋိက္ခိတ္တလည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒါပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ’’.

မကောင်းမှုဟူသမျှကို မပြုခြင်း၊ ကုသိုလ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်း၊ မိမိစိတ်ကို ဖြူစင်စေခြင်း၊ ဤသည်ကား မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမတော်တည်း။

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ, ယံ အာဟ ‘‘ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

ထိုပါဠိ၌ “သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ” ဟု မိန့်တော်မူသော စကားသည် ပဋိက္ခိတ္တ မည်၏။ “ကုသလဿူပသမ္ပဒါ” ဟု မိန့်တော်မူသော စကားသည် အနုညာတ မည်၏။ ဤဓမ္မပဒပါဠိသည် အနုညာတလည်းဖြစ်၊ ပဋိက္ခိတ္တလည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. ဝစီသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. မနောသမာစာရမ္ပာဟံ ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ…ပေ… ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ’’.

“သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ကာယသမာစာရကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရ၊ မမှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ဝစီသမာစာရကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ဝစီသမာစာရ၊ မမှီဝဲအပ်သော ဝစီသမာစာရဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် မနောသမာစာရကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော မနောသမာစာရ၊ မမှီဝဲအပ်သော မနောသမာစာရဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏။ (ပ) သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ရှာမှီးခြင်းကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်း၊ မမှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်းဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏။”

‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ယထာရူပဉ္စ ခေါ ကာယသမာစာရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ဧဝရူပေါ ကာယသမာစာရော န သေဝိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဇညာ ကာယသမာစာရံ [Pg.162] ‘‘ဣမံ ခေါ မေ ကာယသမာစာရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ဧဝရူပေါ ကာယသမာစာရော သေဝိတဗ္ဗော. ‘‘ကာယသမာစာရမ္ပာဟံ ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝစီသမာစာရံ…ပေ… ‘‘ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ယထာရူပဉ္စ ခေါ ပရိယေသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ဧဝရူပါ ပရိယေသနာ န သေဝိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယံ ဇညာ ပရိယေသနံ ‘‘ဣမံ ခေါ မေ ပရိယေသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’’တိ, ဧဝရူပါ ပရိယေသနာ သေဝိတဗ္ဗာ. ‘‘ပရိယေသနမ္ပာဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

“သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ကာယသမာစာရကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရ၊ မမှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏ဟု ဤသို့သော စကားကို ငါဘုရားသည် ဟောအပ်ပြီ။ ဤသို့သော စကားကို အဘယ်အကြောင်းကို စွဲ၍ ဟောတော်မူသနည်း။ အကြင်သို့ သဘောရှိသော ကာယသမာစာရကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကုသိုလ်တရားတို့သည် အလွန်ပွားများကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည် ယုတ်လျော့ကုန်၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော ကာယသမာစာရကို မမှီဝဲအပ်။ ထိုကာယသမာစာရတို့တွင် ‘ငါသည် ဤကာယသမာစာရကို မှီဝဲပါက အကုသိုလ်တရားတို့သည် ယုတ်လျော့ကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည် အလွန်ပွားများကုန်၏’ ဟု အကြင်ကာယသမာစာရကို သိရာ၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော ကာယသမာစာရကို မှီဝဲအပ်၏။ သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ကာယသမာစာရကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရ၊ မမှီဝဲအပ်သော ကာယသမာစာရဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏ဟု ဤသို့ အကြင်စကားကို ငါဘုရား ဟောတော်မူအပ်၏၊ ဤစကားကို ထိုအကြောင်းကို စွဲ၍ ငါဘုရား ဟောတော်မူအပ်၏။ ဤအတူ ဝစီသမာစာရကိုလည်း သိအပ်၏။ (ပ) သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ရှာမှီးခြင်းကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်း၊ မမှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်းဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏ဟု ဤသို့သော စကားကို ငါဘုရား ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤစကားကို အဘယ်အကြောင်းကို စွဲ၍ ဟောတော်မူအပ်သနည်း။ အကြင်သို့ သဘောရှိသော ရှာမှီးခြင်းကို မှီဝဲသောသူအား အကုသိုလ်တရားတို့သည် ပွားများကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည် ယုတ်လျော့ကုန်၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော ရှာမှီးခြင်းကို မမှီဝဲအပ်။ ထိုရှာမှီးခြင်းတို့တွင် ‘ငါသည် ဤရှာမှီးခြင်းကို မှီဝဲပါက အကုသိုလ်တရားတို့သည် ယုတ်လျော့ကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့သည် ပွားများကုန်၏’ ဟု အကြင်ရှာမှီးခြင်းကို သိရာ၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော ရှာမှီးခြင်းကို မှီဝဲအပ်၏။ သိကြားမင်း၊ ငါဘုရားသည် ရှာမှီးခြင်းကိုလည်း မှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်း၊ မမှီဝဲအပ်သော ရှာမှီးခြင်းဟူ၍ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် ဟောတော်မူ၏ဟု ဤသို့ အကြင်စကားကို ဟောအပ်ပြီ၊ ဤစကားကို ထိုအကြောင်းကို စွဲ၍ ဟောအပ်၏။”

တတ္ထ ယံ အာဟ ‘‘သေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ, ဣဒံ အနုညာတံ. ယံ အာဟ ‘‘န သေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိ, ဣဒံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဣဒံ အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ.

ထိုပါဠိ၌ “သေဝိတဗ္ဗံပိ” ဟု မိန့်တော်မူသော စကားသည် အနုညာတ မည်၏။ “အသေဝိတဗ္ဗံပိ” ဟု မိန့်တော်မူသော စကားသည် ပဋိက္ခိတ္တ မည်၏။ ဤသုတ်သည် အနုညာတလည်းဖြစ်၊ ပဋိက္ခိတ္တလည်းဖြစ်သော သုတ်မည်၏။

၁၇၀. တတ္ထ ကတမော ထဝေါ?

၁၇၀. ထို (နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သုတ်) တို့တွင် ထဝသုတ်သည် အဘယ်သုတ်နည်း။

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ;

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ.

“လမ်းခရီးတို့တွင် အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်သည် မြတ်၏။ သစ္စာတို့တွင် လေးပါးသော ဒုက္ခသစ္စာစသော အစုတို့သည် မြတ်ကုန်၏။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့တွင် နိဗ္ဗာန်သည် မြတ်၏။ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့တွင်လည်း ငါးပါးသော စက္ခုမျက်စိရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် မြတ်တော်မူ၏။”

အယံ ထဝေါ.

ဤသည်ကား ထဝသုတ် ဖြစ်၏။

‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂါနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပဒါ ဝါ ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ သညိနော ဝါ အသညိနော ဝါ နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ ပဏ္ဏတ္တိသင်္ခတာနံ ဝါ အသင်္ခတာနံ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ. ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သံဃာနံ ပဏ္ဏတ္တိ ဂဏာနံ ပဏ္ဏတ္တိ မဟာဇနသန္နိပါတာနံ ပဏ္ဏတ္တိ, တထာဂတသာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ သေဋ္ဌမက္ခာယတိ ပဝရမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ…ပေ… ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ.

“ရဟန်းတို့၊ ဤသုံးပါးတို့သည် အမြတ်ဆုံးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ ရဟန်းတို့၊ အကြင်မျှလောက်သော အခြေမရှိကုန်သော၊ အခြေနှစ်ချောင်းရှိကုန်သော၊ အခြေလေးချောင်းရှိကုန်သော၊ အခြေများစွာရှိကုန်သော၊ ရုပ်ရှိကုန်သော၊ ရုပ်မရှိကုန်သော၊ သညာရှိကုန်သော၊ သညာမရှိကုန်သော၊ သညာရှိသည်လည်းမဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့တွင် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးကို ဆရာမကူ ကိုယ်တိုင်သိတော်မူသော အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည် ရှိတော်မူ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အခြီးမွမ်းအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတောင့်တအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့၊ သင်္ခတလည်းဖြစ်ကုန်သော အသင်္ခတလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြင်မျှလောက်သော တရားတို့၏ ပညတ်သည် ရှိ၏၊ ထိုမျှလောက်သော တရားတို့တွင် ရာဂစသည်ဖြင့် မာန်ယစ်ခြင်း ကင်းရာ၊ (ပ) ရာဂစသည်တို့၏ ချုပ်ရာဖြစ်သော အကြင်တပ်ခြင်းကင်းရာ နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏၊ ထိုရာဂကင်းရာ (နိဗ္ဗာန်) ကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အခြီးမွမ်းအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတောင့်တအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့၊ အကြင်မျှလောက်သော သံဃာတို့၏ ပညတ်သည်လည်းကောင်း၊ ဂိုဏ်းတို့၏ ပညတ်သည်လည်းကောင်း၊ များစွာသော လူအစည်းအဝေးတို့၏ ပညတ်သည်လည်းကောင်း ရှိ၏၊ ထိုမျှလောက်ပညတ်ရှိကုန်သော သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ အစည်းအဝေးတို့တွင် အကြင်လေးယောက်သော ယောကျ်ားမြတ်အစုံ၊ အကြင်ရှစ်ယောက်သော ယောကျ်ားမြတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့တည်းဟူသော (ပ) လူအပေါင်း၏ ကောင်းမှုတည်းဟူသော မျိုးစေ့စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သော အကြင်မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်သည် ရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်ကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အခြီးမွမ်းအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတောင့်တအပ်ဆုံးဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။”

‘‘သဗ္ဗလောကုတ္တရော [Pg.163] သတ္ထာ, ဓမ္မော စ ကုသလက္ခတော ;

ဂဏော စ နရသီဟဿ, တာနိ တီဏိ ဝိဿိဿရေ.

“အလုံးစုံသော လောကထက် လွန်မြတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အပြစ်မရှိသော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့သည် မဖျက်ဆီးအပ်သော တရားတော်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ လူတို့ထက် မြတ်တော်မူသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်တည်းဟူသော သံဃာတော်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုသုံးပါးသော ရတနာတို့သည် ခပ်သိမ်းသော ရတနာတို့ထက် ထူးမြတ်ကုန်၏။”

‘‘သမဏပဒုမသဉ္စယော ဂဏော, ဓမ္မဝရော စ ဝိဒူနံ သက္ကတော;

နရဝရဒမကော စ စက္ခုမာ, တာနိ တီဏိ လောကဿ ဥတ္တရိ.

“ပဒုမာကြာနှင့်တူသော အရိယာရဟန်းတော်တို့၏ အပေါင်းဖြစ်သော သံဃာတော်သည်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိတို့ ပူဇော်အပ်သော တရားမြတ်သည်လည်းကောင်း၊ လူတို့ကို ဆုံးမတော်မူတတ်သော ငါးပါးသော စက္ခုမျက်စိရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ ထိုသုံးပါးသော ရတနာတို့သည် လူအပေါင်း၏ အထက်၌ တည်ကုန်၏။”

‘‘သတ္ထာ စ အပ္ပဋိသမော, ဓမ္မော စ သဗ္ဗော နိရုပဒါဟော;

အရိယော စ ဂဏဝရော, တာနိ ခလု ဝိဿိဿရေ တီဏိ.

“အတုမရှိသော မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ ရာဂစသည်တို့ဖြင့် ပူပန်ခြင်းမရှိဘဲ ခပ်သိမ်းသော ချမ်းသာကို ပေးတတ်သော တရားတော်သည်လည်းကောင်း၊ ဖြူစင်သော သံဃာတော်မြတ်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုသုံးပါးသော ရတနာတို့သည် စင်စစ် ထူးမြတ်ကုန်၏။”

‘‘သစ္စနာမော ဇိနော ခေမော သဗ္ဗာဘိဘူ, သစ္စဓမ္မော နတ္ထညော တဿ ဥတ္တရိ;

အရိယသံဃော နိစ္စံ ဝိညူနံ ပူဇိတော, တာနိ တီဏိ လောကဿ ဥတ္တရိ.

“မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူပြီးသော၊ သံသရာဘေး ကင်းတော်မူပြီးသော၊ အလုံးစုံသော လောကကို ဂုဏ်တော်တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုး၍ တည်တော်မူသော၊ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော ဂုဏ်တော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမည်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ ထိုတရားတော်ထက် လွန်မြတ်သော အခြားတရားမရှိသည့် မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော တရားတော်သည်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိတို့ အစဉ်အမြဲ ပူဇော်အပ်သော အရိယသံဃာတော်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုသုံးပါးသော ရတနာတို့သည် လူအပေါင်း၏ အထက်၌ တည်ကုန်၏။”

‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ, မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ;

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ, တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃံ.

“ဇာတိ၏ ကုန်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မြင်တော်မူပြီးသော၊ သတ္တဝါတို့၏ အစီးအပွားကို စောင့်ရှောက်တော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ကြောင်းတည်းသော ခရီးဖြစ်သော အရိယမဂ်ကို သိတော်မူ၏။ ရှေး၌လည်း ဤမဂ်ခရီးဖြင့် လေးပါးသော ဩဃရေယဉ်ကို ကူးမြောက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ နောင်၌လည်း ကူးမြောက်ကြလတ္တံ့၊ ယခုလည်း ကူးမြောက်ဆဲ ဖြစ်ကုန်၏။”

‘‘တံ တာဒိသံ ဒေဝမနုဿသေဋ္ဌံ;

သတ္တာ နမဿန္တိ ဝိသုဒ္ဓိပေက္ခာ’’တိ.

“ထိုသို့သဘောရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊ နတ်လူတို့ ခြီးမွမ်းအပ်သော ထိုမြတ်စွာဘုရားကို စင်ကြယ်ခြင်းကို အလိုရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ရှိခိုးကြကုန်၏။”

အယံ ထဝေါတိ.

ဤသည်ကား ထဝသုတ် ဖြစ်၏။ ဤသည်လျှင် နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သာသနပဋ္ဌာန ပြီးဆုံးခြင်းတည်း။

တတ္ထ လောကိယံ သုတ္တံ ဒွီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သံကိလေသဘာဂိယေန စ ဝါသနာဘာဂိယေန စ. လောကုတ္တရံပိ သုတ္တံ တီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဒဿနဘာဂိယေန စ ဘာဝနာဘာဂိယေန စ အသေက္ခဘာဂိယေန စ. လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. ယသ္မိံ သုတ္တေ ယံ ယံ ပဒံ ဒိဿတိ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ ဝါ, တေန တေန လောကိယန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဒဿနဘာဂိယံ ဝါ ဘာဝနာဘာဂိယံ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယံ ဝါ ယံ ယံ ပဒံ ဒိဿတိ တေန တေန လောကုတ္တရန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ထိုနှစ်ဆယ့်ရှစ်သုတ်တို့တွင် လောကိယသုတ်ကို သံကိလေသဘာဂိယသုတ်၊ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ဟူသော သုတ်နှစ်ပါးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ လောကုတ္တရာသုတ်ကိုလည်း ဒဿနဘာဂိယသုတ်၊ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်၊ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ဟူသော သုတ်သုံးပါးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ လောကိယလည်းဖြစ်၊ လောကုတ္တရာလည်းဖြစ်သော သုတ်ကိုမူ နှစ်ဦးလုံးသော သုတ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ အကြင်သုတ်၌ သံကိလေသဘာဂိယဖြစ်စေ၊ ဝါသနာဘာဂိယဖြစ်စေ အကြင်အကြင်ပုဒ်သည် ထင်ရှားရှိအံ့၊ ထိုထိုပုဒ်ဖြင့် 'လောကိယ' ဟူ၍ ညွှန်းပြအပ်၏။ ဒဿနဘာဂိယဖြစ်စေ၊ ဘာဝနာဘာဂိယဖြစ်စေ၊ အသေက္ခဘာဂိယဖြစ်စေ အကြင်အကြင်ပုဒ်သည် ထင်ရှားရှိအံ့၊ ထိုထိုပုဒ်ဖြင့် 'လောကုတ္တရာ' ဟူ၍ ညွှန်းပြအပ်၏။

ဝါသနာဘာဂိယံ [Pg.164] သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃာတာယ, ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃာတာယ, ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒဿနဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဘာဝနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ.

ဝါသနာဘာဂိယသုတ်သည် သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ကို (တဒင်္ဂ ဝိက္ခမ္ဘနအားဖြင့်) ပယ်ဖျက်ရန်ဖြစ်၏။ ဒဿနဘာဂိယသုတ်သည် ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ကို လွန်မြောက်ရန် (သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ရန်) ဖြစ်၏။ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်သည် ဒဿနဘာဂိယသုတ်ကို စွန့်လွှတ်ရန်ဖြစ်၏။ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်သည် ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်ကို စွန့်လွှတ်ရန်ဖြစ်၏။ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်သည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေရခြင်း အကျိုးငှာသာ ဖြစ်၏။

လောကုတ္တရံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဆဗ္ဗီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တေ တီဟိ သုတ္တေဟိ သမနွေသိတဗ္ဗာ ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စာတိ.

သတ္တဝါပညတ်ကို အခြေပြုသော လောကုတ္တရာသုတ်ကို နှစ်ဆယ့်ခြောက်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဒဿနဘာဂိယသုတ်၊ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်၊ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ဟူသော သုတ်သုံးပါးတို့ဖြင့် ရှာဖွေစိစစ်အပ်ကုန်၏။

တတ္ထ ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဧကဗီဇိနာ ကောလံကောလေန သတ္တက္ခတ္တုပရမေန သဒ္ဓါနုသာရိနာ ဓမ္မာနုသာရိနာ စာတိ, ဒဿနဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေန, သကဒါဂါမိနာ, အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေန, အနာဂါမိနာ, အန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယိနာ, ဥပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယိနာ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနာ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနာ, ဥဒ္ဓံသောတေန အကနိဋ္ဌဂါမိနာ, သဒ္ဓါဝိမုတ္တေန, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တေန, ကာယသက္ခိနာ စာတိ, ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တေန, ပညာဝိမုတ္တေန, သုညတဝိမုတ္တေန, အနိမိတ္တဝိမုတ္တေန, အပ္ပဏိဟိတဝိမုတ္တေန, ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တေန သမသီသိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ စာတိ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဣမေဟိ ဆဗ္ဗီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ထိုသုတ်သုံးပါးတို့တွင် ဒဿနဘာဂိယသုတ်ကို ဧကဗီဇီသောတာပန်၊ ကောလံကောလသောတာပန်၊ သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်၊ သဒ္ဓါနုသာရီသောတာပန်၊ ဓမ္မာနုသာရီသောတာပန်ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဒဿနဘာဂိယသုတ်ကို ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်ကို သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်၊ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်၊ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်၊ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီအနာဂါမ်၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ကျိပ်နှစ်ဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်ကို ဤပုဂ္ဂိုလ်တစ်ကျိပ်နှစ်ဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ကို သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ သုညတဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ အနိမိတ္တဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ အပ္ပဏိဟိတဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ သမသီသီပုဂ္ဂိုလ်၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ကို ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုးဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဤသို့လျှင် သတ္တဝါပညတ်လျှင် တည်ရာရှိသော လောကုတ္တရာသုတ်ကို ဤနှစ်ဆယ့်ခြောက်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။

လောကိယံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဧကူနဝီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. တေ စရိတေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမနွေသိတဗ္ဗာ ကေစိ ရာဂစရိတာ, ကေစိ ဒေါသစရိတာ, ကေစိ မောဟစရိတာ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ ဒေါသစရိတာ စ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ကေစိ ဒေါသစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ကေစိ ရာဂစရိတာ စ ဒေါသစရိတာ စ မောဟစရိတာ စ, ရာဂမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, ရာဂမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော စ မောဟစရိတော စ, ဒေါသမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော, ဒေါသမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော [Pg.165] စ မောဟစရိတော စ, မောဟမုခေ ဌိတော မောဟစရိတော, မောဟမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော မောဟမုခေ ဌိတော ဒေါသစရိတော, မောဟမုခေ ဌိတော ရာဂစရိတော စ ဒေါသစရိတော စ မောဟစရိတော စာတိ, လောကိယံ သုတ္တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဣမေဟိ ဧကူနဝီသတိယာ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

သတ္တဝါပညတ်ကို အခြေပြုသော လောကိယသုတ်ကို တစ်ကျိပ်ကိုးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စရိုက်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြ၍ ရှာဖွေစိစစ်အပ်ကုန်၏။ (ရှာဖွေစိစစ်ပုံမှာ) အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရာဂစရိုက်ရှိကုန်၏။ အချို့ကား ဒေါသစရိုက်ရှိကုန်၏။ အချို့ကား မောဟစရိုက်ရှိကုန်၏။ အချို့ကား ရာဂစရိုက်နှင့် ဒေါသစရိုက် နှစ်မျိုးလုံးရှိကုန်၏။ အချို့ကား ရာဂစရိုက်နှင့် မောဟစရိုက် နှစ်မျိုးလုံးရှိကုန်၏။ အချို့ကား ဒေါသစရိုက်နှင့် မောဟစရိုက် နှစ်မျိုးလုံးရှိကုန်၏။ အချို့ကား ရာဂစရိုက်၊ ဒေါသစရိုက်၊ မောဟစရိုက် သုံးမျိုးလုံးရှိကုန်၏။ ရာဂတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ရာဂစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရာဂတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ဒေါသစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရာဂတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော မောဟစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရာဂတည်းဟူသောအဝ၌ တည်၍ ရာဂစရိုက်၊ ဒေါသစရိုက်၊ မောဟစရိုက် သုံးမျိုးလုံးရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒေါသတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ဒေါသစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒေါသတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော မောဟစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒေါသတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ရာဂစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒေါသတည်းဟူသောအဝ၌ တည်၍ ရာဂစရိုက်၊ ဒေါသစရိုက်၊ မောဟစရိုက် သုံးမျိုးလုံးရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ မောဟတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော မောဟစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ မောဟတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ရာဂစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ မောဟတည်းဟူသောအဝ၌ တည်သော ဒေါသစရိုက်ရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်၊ မောဟတည်းဟူသောအဝ၌ တည်၍ ရာဂစရိုက်၊ ဒေါသစရိုက်၊ မောဟစရိုက် သုံးမျိုးလုံးရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဤသို့ ကောင်းစွာ ရှာဖွေစိစစ်အပ်ကုန်၏။ သတ္တဝါပညတ်ကို အခြေပြုသော လောကိယသုတ်ကို ဤတစ်ကျိပ်ကိုးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သီလဝန္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တေ သီလဝန္တော ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ ပကတိသီလံ သမာဒါနသီလံ စိတ္တပ္ပသာဒေါ သမထော ဝိပဿနာ စာတိ, ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ကို သီလရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုသီလရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးဦးတို့သည် ပကတိသီလရှိသူ၊ ဆောက်တည်အပ်သော သီလရှိသူ၊ ကြည်လင်သော စိတ်ရှိသူ၊ သမထတရားရှိသူ၊ ဝိပဿနာတရားရှိသူတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ကို ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးဦးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။

လောကုတ္တရံ သုတ္တံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ တီဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စ.

တရားကို အခြေပြုသော လောကုတ္တရာသုတ်ကို ဒဿနဘာဂိယသုတ်၊ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်၊ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ဟူသော သုတ်သုံးပါးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။

လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဥဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ဉာဏံ ပညာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပညိန္ဒြိယေန ပညာဗလေန အဓိပညာသိက္ခာယ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ တီရဏာယ သန္တီရဏာယ ဓမ္မေ ဉာဏေန အနွယေ ဉာဏေန ခယေ ဉာဏေန အနုပ္ပာဒေ ဉာဏေန အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယေန အညိန္ဒြိယေန အညာတာဝိန္ဒြိယေန စက္ခုနာ ဝိဇ္ဇာယ ဗုဒ္ဓိယာ ဘူရိယာ မေဓာယ, ယံ ယံ ဝါ ပန လဗ္ဘတိ, တေန တေန ပညာဓိဝစနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

သတ္တဝါပညတ်ကို အခြေပြုသည်လည်းဖြစ်သော၊ တရားကို အခြေပြုသည်လည်းဖြစ်သော လောကိယသုတ်နှင့် လောကုတ္တရာသုတ် နှစ်မျိုးလုံးကို နှစ်ဦးစုံသော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဉာဏ်ကို ပညာအားဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ပညိန္ဒြေ၊ ပညာဗိုလ်၊ အဓိပညာသိက္ခာ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ တီရဏ၊ သန္တီရဏ၊ ဓမ္မဉာဏ်၊ အနွယဉာဏ်၊ ခယဉာဏ်၊ အနုပ္ပါဒဉာဏ်၊ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေ၊ ပညာစက္ခု၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ ဘူရိ၊ မေဓာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါး ရအပ်သော အကြင်အကြင် ပညာ၏ အမည်နာမတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်းပြအပ်၏။

ဉေယျံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေဟိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေဟိ ဟီနပ္ပဏီတေဟိ ဒူရသန္တိကေဟိ သင်္ခတာသင်္ခတေဟိ ကုသလာကုသလာဗျာကတေဟိ သင်္ခေပတော ဝါ ဆဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ပညာပိ အာရမ္မဏဘူတာ ဉေယျံ, ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏဘူတံ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝါ ဗာဟိရံ ဝါ, သဗ္ဗံ တံ သင်္ခတေန အသင်္ခတေန စ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

သိဖွယ်တရား (ဉေယျ) ကို အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဇ္ဈတ္တိက၊ ဗာဟိရတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုတ်ညံ့သော၊ မြတ်သောတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝေးသော၊ နီးသောတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ခတ၊ အသင်္ခတတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတတရားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အကျဉ်းအားဖြင့် ခြောက်ပါးသော အာရုံတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်းပြအပ်၏။ ဉာဏ်ကိုလည်းကောင်း၊ သိဖွယ် (ဉေယျ) ကိုလည်းကောင်း ထိုနှစ်ပါးစုံ၏ အနက်ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ အာရုံဖြစ်၍ဖြစ်သော ပညာသည်လည်း 'ဉေယျ' မည်၏။ အဇ္ဈတ္တိကဖြစ်စေ၊ ဗာဟိရဖြစ်စေ အာရုံပြုအပ်သော အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သင်္ခတအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသင်္ခတအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်းပြအပ်၏။

ဒဿနံ ဘာဝနာ သကဝစနံ ပရဝစနံ ဝိသဇ္ဇနီယံ အဝိသဇ္ဇနီယံ ကမ္မံ ဝိပါကောတိ သဗ္ဗတ္ထ တဒုဘယံ သုတ္တေ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, တထာ ဥပဓာရယိတွာ လဗ္ဘမာနတော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အညတရဝစနံ ဘာသတိ, သဗ္ဗံ တံ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဓာရယိတဗ္ဗံ.

ဒဿနသုတ်၊ ဘာဝနာသုတ်၊ သကဝစနသုတ်၊ ပရဝစနသုတ်၊ ဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်၊ အဝိဿဇ္ဇနီယသုတ်၊ ကမ္မသုတ်၊ ဝိပါကသုတ် ဤသို့စသော အလုံးစုံသော သုတ်တို့၌ ထိုနှစ်ပါးစုံကို ညွှန်းပြအပ်သည့်အတိုင်း စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ ရရှိနိုင်သောအားဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော အခြားသော အကြင်အကြင် သုတ်အလုံးစုံတို့ကိုလည်း ညွှန်းပြအပ်သည့်အတိုင်း မှတ်သားအပ်၏။

ဒုဝိဓော ဟေတု ယဉ္စ ကမ္မံ ယေ စ ကိလေသာ, သမုဒယော ကိလေသာ. တတ္ထ ကိလေသာ သံကိလေသဘာဂိယေန သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ. သမုဒယော သံကိလေသဘာဂိယေန [Pg.166] စ ဝါသနာဘာဂိယေန စ သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကုသလံ စတူဟိ သုတ္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဝါသနာဘာဂိယေန ဒဿနဘာဂိယေန ဘာဝနာဘာဂိယေန အသေက္ခဘာဂိယေန စ. အကုသလံ သံကိလေသဘာဂိယေန သုတ္တေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ကုသလဉ္စ အကုသလဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အနုညာတံ ဘဂဝတော အနုညာတာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, တံ ပဉ္စဝိဓံ သံဝရော ပဟာနံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ ကပ္ပိယာနုလောမောတိ, ယံ ဒိဿတိ တာသု တာသု ဘူမီသု, တံ ကပ္ပိယာနုလောမေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ပဋိက္ခိတ္တံ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တကာရဏေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. အနုညာတဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စ တဒုဘယေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ထဝေါ ပသံသာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. သော ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဘဂဝတော ဓမ္မဿ အရိယသံဃဿ အရိယဓမ္မာနံ သိက္ခာယ လောကိယဂုဏသမ္ပတ္တိယာတိ. ဧဝံ ထဝေါ ပဉ္စဝိဓေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

အကြင်ကံနှင့် အကြင်ကိလေသာတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုဝိပါက်၏ အကြောင်းတရားသည် နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။ သမုဒယတရားနှင့် ကိလေသာတရားဟူ၍ အကြောင်းတရားသည် နှစ်မျိုးဖြစ်၏။ ထိုတရားတို့တွင် ကိလေသာတရားတို့ကို သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ သမုဒယတရားကို သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့တွင် ကုသိုလ်တရားကို ဝါသနာဘာဂိယသုတ်၊ ဒဿနဘာဂိယသုတ်၊ ဘာဝနာဘာဂိယသုတ်၊ အသေက္ခဘာဂိယသုတ်ဟူသော သုတ်လေးပါးတို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ အကုသိုလ်တရားကို သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ကုသိုလ်တရားနှင့် အကုသိုလ်တရား နှစ်ပါးလုံးကို ထိုနှစ်ပါးစုံသောသုတ်ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောတရားကို ခွင့်ပြုတော်မူခြင်းအားဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောတရားသည် သံဝရ၊ ပဟာန၊ ဘာဝနာ၊ သစ္ဆိကိရိယာ၊ ကပ္ပိယာနုလောမဟူ၍ ငါးပါးအပြားရှိ၏။ ထိုထိုသောဘုံတို့၌ အကြင်အကြင် သံဝရစသည် ထင်ရှားရှိ၏။ ထိုထိုသို့သော သံဝရစသည်ကို ကပ္ပိယာနုလောမဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရား တားမြစ်တော်မူအပ်သောတရားကို တားမြစ်တော်မူအပ်သော အကြောင်းဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောတရားနှင့် တားမြစ်တော်မူအပ်သောတရား နှစ်ပါးစုံကို ထိုနှစ်ပါးလုံးဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ချီးမွမ်းခြင်း (ထဝ) ကို ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ထိုချီးမွမ်းခြင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား ချီးမွမ်းခြင်း၊ တရားတော်အား ချီးမွမ်းခြင်း၊ အရိယသံဃာတော်အား ချီးမွမ်းခြင်း၊ အရိယာတရားတို့အား ချီးမွမ်းခြင်း၊ လောကီဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသော သိက္ခာအား ချီးမွမ်းခြင်းဟူ၍ ငါးပါးအပြားအားဖြင့် သိအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ချီးမွမ်းခြင်းကို ငါးပါးသောအပြားအားဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။

ဣန္ဒြိယဘူမိ နဝဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ကိလေသဘူမိ နဝဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ဧဝမေတာနိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနိ ဟောန္တိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနီတိ, တထာဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, သာသနပ္ပဋ္ဌာနေ’’တိ. တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော –

ဣန္ဒြိယဘုံကို ကိုးပါးသော ပုဒ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ကိလေသဘုံကို ကိုးပါးသော ပုဒ်တို့ဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ကုသိုလ်ဖြစ်သော ပုဒ်ကိုးပါး၊ အကုသိုလ်ဖြစ်သော ပုဒ်ကိုးပါးအားဖြင့် ထိုမူလပုဒ်တို့သည် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပုဒ် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုစကားသည် စင်စစ်မှန်၏။ 'တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပုဒ်တို့ကို အဘယ်၌ ရှုအပ်သနည်း၊ သာသနပဋ္ဌာန်း၌ ရှုအပ်၏' ဟု ဟောတော်မူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏ -

‘‘နဝဟိ စ ပဒေဟိ ကုသလာ, နဝဟိ စ ယုဇ္ဇန္တိ အကုသလပ္ပက္ခာ;

ဧတေ ခလု မူလပဒါ, ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီ’’တိ.

“ကိုးပါးသော ပုဒ်တို့ဖြင့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ညွှန်းအပ်ကုန်၏။ ကိုးပါးသော ပုဒ်တို့ဖြင့် အကုသိုလ်အဖို့တရားတို့ကို ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။ ထိုမူလပုဒ်တို့သည် စင်စစ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော မူလပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။”

နိယုတ္တံ သာသနပ္ပဋ္ဌာနံ.

သာသနပဋ္ဌာန်းကို ယှဉ်စပ်အပ်ပြီ။

ဧတ္တာဝတာ သမတ္တာ နေတ္တိ ယာ အာယသ္မတာ မဟာကစ္စာယနေန ဘာသိတာ ဘဂဝတာ အနုမောဒိတာ မူလသင်္ဂီတိယံ သင်္ဂီတာတိ.

ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော သဒ္ဒါအစဉ်၊ အနက်အစဉ်ဖြင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ် ဟောကြားတော်မူအပ်သော၊ မြတ်စွာဘုရား အနုမောဒနာပြုတော်မူအပ်သော၊ ပထမသင်္ဂါယနာ၌ မထေရ်မြတ်တို့ သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူအပ်သော ထိုနေတ္တိကျမ်းသည် ပြီးဆုံးပြီ။

နေတ္တိပ္ပကရဏံ နိဋ္ဌိတံ.

နေတ္တိပကရုဏ်းကျမ်း ပြီးဆုံးပြီ။