นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

ชาตกปาฬิ

(ปฐโม ภาโค)

๑. เอกกนิปาโต

๑. อปณฺณกวคฺโค

๑. อปณฺณกชาตกํ

๑.

อปณฺณกํ [Pg.1] ฐานเมเก, ทุติยํ อาหุ ตกฺกิกา;

เอตทญฺญาย เมธาวี, ตํ คณฺเห ยทปณฺณกนฺติ.

อปณฺณกชาตกํ ปฐมํ.

๒. วณฺณุปถชาตกํ

๒.

อกิลาสุโน วณฺณุปเถ ขณนฺตา, อุทงฺคเณ ตตฺถ ปปํ อวินฺทุํ;

เอวํ มุนี วีริย พลูปปนฺโน, อกิลาสุ วินฺเท หทยสฺส สนฺตินฺติ.

วณฺณุปถชาตกํ ทุติยํ.

๓. เสริววาณิชชาตกํ

๓.

อิธ [Pg.2] เจ นํ วิราเธสิ, สทฺธมฺมสฺส นิยามตํ ;

จิรํ ตฺวํ อนุตปฺเปสิ, เสริวายํว วาณิโชติ.

เสริววาณิชชาตกํ ตติยํ.

๔. จูฬเสฏฺฐิชาตกํ

๔.

อปฺปเกนปิ เมธาวี, ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ, อณุํ อคฺคึว สนฺธมนฺติ.

จูฬ เสฏฺฐิชาตกํ จตุตฺถํ.

๕. ตณฺฑุลนาฬิชาตกํ

๕.

กิมคฺฆติ ตณฺฑุลนาฬิกาย, อสฺสาน มูลาย วเทหิ ราช ;

พาราณสึ สนฺตรพาหิรโต, อยมคฺฆติ ตณฺฑุลนาฬิกาติ.

ตณฺฑุลนาฬิชาตกํ ปญฺจมํ.

๖. เทวธมฺมชาตกํ

๖.

หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺนา, สุกฺกธมฺมสมาหิตา;

สนฺโต สปฺปุริสา โลเก, เทวธมฺมาติ วุจฺจเรติ.

เทวธมฺมชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๗. กฏฺฐหาริชาตกํ

๗.

ปุตฺโต ตฺยาหํ มหาราช, ตฺวํ มํ โปส ชนาธิป;

อญฺเญปิ เทโว โปเสติ, กิญฺจ เทโว สกํ ปชนฺติ.

กฏฺฐหาริ ชาตกํ สตฺตมํ.

๘. คามณิชาตกํ

๘.

อปิ [Pg.3] อตรมานานํ, ผลาสาว สมิชฺฌติ;

วิปกฺกพฺรหฺมจริโยสฺมิ, เอวํ ชานาหิ คามณีติ.

คามณิชาตกํ อฏฺฐมํ.

๙. มฆเทวชาตกํ

๙.

อุตฺตมงฺครุหา มยฺหํ, อิเม ชาตา วโยหรา;

ปาตุภูตา เทวทูตา, ปพฺพชฺชาสมโย มมาติ.

มฆเทว ชาตกํ นวมํ.

๑๐. สุขวิหาริชาตกํ

๑๐.

ยญฺจ อญฺเญ น รกฺขนฺติ, โย จ อญฺเญ น รกฺขติ;

ส เว ราช สุขํ เสติ, กาเมสุ อนเปกฺขวาติ.

สุขวิหาริชาตกํ ทสมํ.

อปณฺณกวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วราปณฺณก วณฺณุปถ เสริวโร, สุวิจกฺขณ ตณฺฑุลนาฬิกสฺสา;

หิริ ปุตฺตวรุตฺตคามณินา, โย จ น รกฺขติ เตน ทสาติ.

๒. สีลวคฺโค

๑๑. ลกฺขณมิคชาตกํ

๑๑.

โหติ สีลวตํ อตฺโถ, ปฏิสนฺถาร วุตฺตินํ;

ลกฺขณํ ปสฺส อายนฺตํ, ญาติสงฺฆปุรกฺขตํ ;

อถ ปสฺสสิมํ กาฬํ, สุวิหีนํว ญาติภีติ.

ลกฺขณมิคชาตกํ ปฐมํ.

๑๒. นิคฺโรธมิคชาตกํ

๑๒.

นิคฺโรธเมว [Pg.4] เสเวยฺย, น สาขมุปสํวเส;

นิคฺโรธสฺมึ มตํ เสยฺโย, ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิตนฺติ.

นิคฺโรธมิคชาตกํ ทุติยํ.

๑๓. กณฺฑิชาตกํ

๑๓.

ธิรตฺถุ กณฺฑินํ สลฺลํ, ปุริสํ คาฬฺหเวธินํ;

ธิรตฺถุ ตํ ชนปทํ, ยตฺถิตฺถี ปริณายิกา;

เต จาปิ ธิกฺกิตา สตฺตา, เย อิตฺถีนํ วสํคตาติ.

กณฺฑิชาตกํ ตติยํ.

๑๔. วาตมิคชาตกํ

๑๔.

น กิรตฺถิ รเสหิ ปาปิโย, อาวาเสหิ ว สนฺถเวหิ วา;

วาตมิคํ คหนนิสฺสิตํ, วสมาเนสิ รเสหิ สญฺชโยติ.

วาตมิคชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๕. ขราทิยชาตกํ

๑๕.

อฏฺฐกฺขุรํ ขราทิเย, มิคํ วงฺกาติวงฺกินํ;

สตฺตหิ กาลาติกฺกนฺตํ, น นํ โอวทิตุสฺสเหติ.

ขราทิยชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๖. ติปลฺลตฺถมิคชาตกํ

๑๖.

มิคํ [Pg.5] ติปลฺลตฺถ มเนกมายํ, อฏฺฐกฺขุรํ อฑฺฒรตฺตาปปายึ ;

เอเกน โสเตน ฉมาสฺสสนฺโต, ฉหิ กลาหิติโภติ ภาคิเนยฺโยติ.

ติปลฺลตฺถมิคชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๗. มาลุตชาตกํ

๑๗.

กาเฬ วา ยทิ วา ชุณฺเห, ยทา วายติ มาลุโต;

วาตชานิ หิ สีตานิ, อุโภตฺถมปราชิตาติ.

มาลุตชาตกํ สตฺตมํ.

๑๘. มตกภตฺตชาตกํ

๑๘.

เอวํ เจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ, ทุกฺขายํ ชาติสมฺภโว;

น ปาโณ ปาณินํ หญฺเญ, ปาณฆาตี หิ โสจตีติ.

มตกภตฺตชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๙. อายาจิตภตฺตชาตกํ

๑๙.

สเจ มุจฺเจ เปจฺจ มุจฺเจ, มุจฺจมาโน หิ พชฺฌติ;

น เหวํ ธีรา มุจฺจนฺติ, มุตฺติ พาลสฺส พนฺธนนฺติ.

อายาจิตภตฺตชาตกํ นวมํ.

๒๐. นฬปานชาตกํ

๒๐.

ทิสฺวา ปทมนุตฺติณฺณํ, ทิสฺวาโนตริตํ ปทํ;

นเฬน วารึ ปิสฺสาม, เนว มํ ตฺวํ วธิสฺสสีติ.

นฬปานชาตกํ ทสมํ.

สีลวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ [Pg.6] ลกฺขณ สาข ธิรตฺถุ ปุน, น กิรตฺถิ รเสหิ ขราทิยา;

อติโภติ วร มาลุต ปาณ, มุจฺเจน นฬอวฺหยเนน ภวนฺติ ทสาติ.

๓. กุรุงฺควคฺโค

๒๑. กุรุงฺคมิคชาตกํ

๒๑.

ญาตเมตํ กุรุงฺคสฺส, ยํ ตฺวํ เสปณฺณิ สิยฺยสิ ;

อญฺญํ เสปณฺณิ คจฺฉามิ, น เม เต รุจฺจเต ผลนฺติ.

กุรุงฺคมิคชาตกํ ปฐมํ.

๒๒. กุกฺกุรชาตกํ

๒๒.

เย กุกฺกุรา ราชกุลมฺหิ วทฺธา, โกเลยฺยกา วณฺณพลูปปนฺนา;

เตเม น วชฺฌา มยมสฺม วชฺฌา, นายํ สฆจฺจา ทุพฺพลฆาติกายนฺติ.

กุกฺกุรชาตกํ ทุติยํ.

๒๓. โคชานียชาตกํ

๒๓.

อปิ ปสฺเสน เสมาโน, สลฺเลภิ สลฺลลีกโต;

เสยฺโยว วฬวา โคโช, ยุญฺช มญฺเญว สารถีติ.

โคชานีย ชาตกํ ตติยํ.

๒๔. อาชญฺญชาตกํ

๒๔.

ยทา ยทา ยตฺถ ยทา, ยตฺถ ยตฺถ ยทา ยทา;

อาชญฺโญ กุรุเต เวคํ, หายนฺติ ตตฺถ วาฬวาติ.

อาชญฺญชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๕. ติตฺถชาตกํ

๒๕.

อญฺญมญฺเญหิ [Pg.7] ติตฺเถหิ, อสฺสํ ปาเยหิ สารถิ;

อจฺจาสนสฺส ปุริโส, ปายาสสฺสปิ ตปฺปตีติ.

ติตฺถชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๖. มหิฬามุขชาตกํ

๒๖.

ปุราณโจราน วโจ นิสมฺม, มหิฬามุโข โปถยมนฺวจารี;

สุสญฺญตานญฺหิ วโจ นิสมฺม, คชุตฺตโม สพฺพคุเณสุ อฏฺฐาติ.

มหิฬามุขชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๗. อภิณฺหชาตกํ

๒๗.

นาลํ กพฬํ ปทาตเว, น จ ปิณฺฑํ น กุเส น ฆํสิตุํ;

มญฺญามิ อภิณฺหทสฺสนา, นาโค สฺเนหมกาสิ กุกฺกุเรติ.

อภิณฺหชาตกํ สตฺตมํ.

๒๘. นนฺทิวิสาลชาตกํ

๒๘.

มนุญฺญเมว ภาเสยฺย, นามนุญฺญํ กุทาจนํ;

มนุญฺญํ ภาสมานสฺส, ครุํ ภารํ อุททฺธริ;

ธนญฺจ นํ อลาเภสิ, เตน จตฺตมโน อหูติ.

นนฺทิวิสาลชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๙. กณฺหชาตกํ

๒๙.

ยโต ยโต ครุ ธุรํ, ยโต คมฺภีรวตฺตนี;

ตทาสฺสุ กณฺหํ ยุญฺชนฺติ, สฺวาสฺสุ ตํ วหเต ธุรนฺติ.

กณฺหชาตกํ นวมํ.

๓๐. มุนิกชาตกํ

๓๐.

มา [Pg.8] มุนิกสฺส ปิหยิ, อาตุรนฺนานิ ภุญฺชติ;

อปฺโปสฺสุกฺโก ภุสํ ขาท, เอตํ ทีฆายุลกฺขณนฺติ.

มุนิกชาตกํ ทสมํ.

กุรุงฺควคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

กุรุงฺคสฺส กุกฺกุรโคชวโร, ปุน วาฬวสฺสสิริวฺหยโน ;

มหิฬามุขนามนุญฺญวโร, วหเต ธุร มุนิเกน ทสาติ.

๔. กุลาวกวคฺโค

๓๑. กุลาวกชาตกํ

๓๑.

กุลาวกา มาตลิ สิมฺพลิสฺมึ, อีสามุเขน ปริวชฺชยสฺสุ;

กามํ จชาม อสุเรสุ ปาณํ, มา เม ทิชา วิกฺกุลวา อเหสุนฺติ.

กุลาวกชาตกํ ปฐมํ.

๓๒. นจฺจชาตกํ

๓๒.

รุทํ มนุญฺญํ รุจิรา จ ปิฏฺฐิ, เวฬุริยวณฺณูปนิภา จ คีวา;

พฺยามมตฺตานิ จ เปขุณานิ, นจฺเจน เต ธีตรํ โน ททามีติ.

นจฺจชาตกํ ทุติยํ.

๓๓. สมฺโมทมานชาตกํ

๓๓.

สมฺโมทมานา [Pg.9] คจฺฉนฺติ, ชาลมาทาย ปกฺขิโน;

ยทา เต วิวทิสฺสนฺติ, ตทา เอหินฺติ เม วสนฺติ.

สมฺโมทมานชาตกํ ตติยํ.

๓๔. มจฺฉชาตกํ

๓๔.

น มํ สีตํ น มํ อุณฺหํ, น มํ ชาลสฺมิ พาธนํ;

ยญฺจ มํ มญฺญเต มจฺฉี, อญฺญํ โส รติยา คโตติ.

มจฺฉชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๕. วฏฺฏกชาตกํ

๓๕.

สนฺติ ปกฺขา อปตนา, สนฺติ ปาทา อวญฺจนา;

มาตาปิตา จ นิกฺขนฺตา, ชาตเวท ปฏิกฺกมาติ.

วฏฺฏกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๖. สกุณชาตกํ

๓๖.

ยํ นิสฺสิตา ชคติรุหํ วิหงฺคมา, สฺวายํ อคฺคึ ปมุญฺจติ;

ทิสา ภชถ วกฺกงฺคา, ชาตํ สรณโต ภยนฺติ.

สกุณชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๗. ติตฺติรชาตกํ

๓๗.

เย วุฑฺฒ มปจายนฺติ, นรา ธมฺมสฺส โกวิทา;

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํสา, สมฺปราเย จ สุคฺคตีติ.

ติตฺติรชาตกํ สตฺตมํ.

๓๘. พกชาตกํ

๓๘.

นาจฺจนฺตํ นิกติปฺปญฺโญ, นิกตฺยา สุขเมธติ;

อาราเธติ นิกติปฺปญฺโญ, พโก กกฺกฏกามิวาติ.

พกชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๙. นนฺทชาตกํ

๓๙.

มญฺเญ [Pg.10] โสวณฺณโย ราสิ, โสณฺณมาลา จ นนฺทโก;

ยตฺถ ทาโส อามชาโต, ฐิโต ถุลฺลานิ คชฺชตีติ.

นนฺทชาตกํ นวมํ.

๔๐. ขทิรงฺคารชาตกํ

๔๐.

กามํ ปตามิ นิรยํ, อุทฺธํปาโท อวํสิโร;

นานริยํ กริสฺสามิ, หนฺท ปิณฺฑํ ปฏิคฺคหาติ.

ขทิรงฺคารชาตกํ ทสมํ.

กุลาวกวคฺโค จตุตฺโถ.

ตสฺสุทฺทานํ –

สิริมาตลิ ธีตร ปกฺขิวโร, รติยาคโต มาตาปิตา จ ปุน;

ชคตีรุห วุฑฺฒ สุกกฺกฏโก, ตถา นนฺทกปิณฺฑวเรน ทสาติ.

๕. อตฺถกามวคฺโค

๔๑. โลสกชาตกํ

๔๑.

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน, โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ;

อชิยา ปาทโมลมฺพ, มิตฺตโก วิย โสจตีติ.

โลสกชาตกํ ปฐมํ.

๔๒. กโปตชาตกํ

๔๒.

โย [Pg.11] อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน, โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ;

กโปตกสฺส วจนํ อกตฺวา, อมิตฺตหตฺถตฺถคโตว เสตีติ.

กโปตชาตกํ ทุติยํ.

๔๓. เวฬุกชาตกํ

๔๓.

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน, โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ;

เอวํ โส นิหโต เสติ, เวฬุกสฺส ยถา ปิตาติ.

เวฬุกชาตกํ ตติยํ.

๔๔. มกสชาตกํ

๔๔.

เสยฺโย อมิตฺโต มติยา อุเปโต, น ตฺเวว มิตฺโต มติวิปฺปหีโน;

มกสํ วธิสฺสนฺติ หิ เอฬมูโค, ปุตฺโต ปิตุ อพฺภิทา อุตฺตมงฺคนฺติ.

มกสชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๕. โรหิณิชาตกํ

๔๕.

เสยฺโย อมิตฺโต เมธาวี, ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก;

ปสฺส โรหิณิกํ ชมฺมึ, มาตรํ หนฺตฺวาน โสจตีติ.

โรหิณิชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๖. อารามทูสกชาตกํ

๔๖.

น เว อนตฺถกุสเลน, อตฺถจริยา สุขาวหา;

หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ, กปิ อารามิโก ยถาติ.

อารามทูสกชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๗. วารุณิทูสกชาตกํ

๔๗.

น [Pg.12] เว อนตฺถกุสเลน, อตฺถจริยา สุขาวหา;

หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ, โกณฺฑญฺโญ วารุณึ ยถาติ.

วารุณิทูสกชาตกํ สตฺตมํ.

๔๘. เวทพฺพชาตกํ

๔๘.

อนุปาเยน โย อตฺถํ, อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ;

เจตา หนึสุ เวทพฺพํ, สพฺเพ เต พฺยสนมชฺฌคูติ.

เวทพฺพ ชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๙. นกฺขตฺตชาตกํ

๔๙.

นกฺขตฺตํ ปฏิมาเนนฺตํ, อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา;

อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ, กึ กริสฺสนฺติ ตารกาติ.

นกฺขตฺตชาตกํ นวมํ.

๕๐. ทุมฺเมธชาตกํ

๕๐.

ทุมฺเมธานํ สหสฺเสน, ยญฺโญ เม อุปยาจิโต;

อิทานิ โขหํ ยชิสฺสามิ, พหุ อธมฺมิโก ชโนติ.

ทุมฺเมธชาตกํ ทสมํ.

อตฺถกามวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ มิตฺตก มาตุ กโปตวโร, ตถา เวฬูก เอฬมูโค โรหิณี;

กปิ วารุณิ เจตจรา จ ปุน, ตถา ตารก ยญฺญวเรน ทสาติ.

ปฐโม ปณฺณาสโก.

๖. อาสีสวคฺโค

๕๑.มหาสีลวชาตกํ

๕๑.

อาสีเสเถว [Pg.13] ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, ยถา อิจฺฉึ ตถา อหูติ.

มหาสีลวชาตกํ ปฐมํ.

๕๒. จูฬชนกชาตกํ

๕๒.

วายเมเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, อุทกา ถลมุพฺภตนฺติ.

จูฬชนกชาตกํ ทุติยํ.

๕๓. ปุณฺณปาติชาตกํ

๕๓.

ตเถว ปุณฺณา ปาติโย, อญฺญายํ วตฺตเต กถา;

อาการเณน ชานามิ, น จายํ ภทฺทิกา สุราติ.

ปุณฺณปาติชาตกํ ตติยํ.

๕๔. กึผลชาตกํ

๕๔.

นายํ รุกฺโข ทุรารุโห, นปิ คามโต อารกา;

อาการเณน ชานามิ, นายํ สาทุผโล ทุโมติ.

กึผลชาตกํ จตุตฺถํ.

๕๕. ปญฺจาวุธชาตกํ

๕๕.

โย อลีเนน จิตฺเตน, อลีนมนโส นโร;

ภาเวติ กุสลํ ธมฺมํ, โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา;

ปาปุเณ อนุปุพฺเพน, สพฺพสํโยชนกฺขยนฺติ.

ปญฺจาวุธชาตกํ ปญฺจมํ.

๕๖. กญฺจนกฺขนฺธชาตกํ

๕๖.

โย [Pg.14] ปหฏฺเฐน จิตฺเตน, ปหฏฺฐมนโส นโร;

ภาเวติ กุสลํ ธมฺมํ, โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา;

ปาปุเณ อนุปุพฺเพน, สพฺพสํโยชนกฺขยนฺติ.

กญฺจนกฺขนฺธชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๕๗. วานรินฺทชาตกํ

๕๗.

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา, วานรินฺท ยถา ตว;

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค, ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตตีติ.

วานรินฺทชาตกํ สตฺตมํ.

๕๘. ตโยธมฺมชาตกํ

๕๘.

ยสฺเสเต จ ตโย ธมฺมา, วานรินฺท ยถา ตว;

ทกฺขิยํ สูริยํ ปญฺญา, ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตตีติ.

ตโยธมฺมชาตกํ อฏฺฐมํ.

๕๙. เภริวาทกชาตกํ

๕๙.

ธเม ธเม นาติธเม, อติธนฺตญฺหิ ปาปกํ;

ธนฺเตน หิ สตํ ลทฺธํ, อติธนฺเตน นาสิตนฺติ.

เภริวาทกชาตกํ นวมํ.

๖๐. สงฺขธมชาตกํ

๖๐.

ธเม ธเม นาติธเม, อติธนฺตญฺหิ ปาปกํ;

ธนฺเตนาธิคตา โภคา, เต ตาโต วิธมี ธมนฺติ.

สงฺขธมชาตกํ ทสมํ.

อาสีสวคฺโค ฉฏฺโฐ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ยถา [Pg.15] อิจฺฉึ ตถาหุทกา ถลา, สุร สาทุผโล จ อลีนมโน;

สมฺปหฏฺฐมโน จตุโร จ ตโย, สตลทฺธก โภคธเนน ทสาติ.

๗. อิตฺถิวคฺโค

๖๑. อสาตมนฺตชาตกํ

๖๑.

อสา โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ;

สารตฺตา จ ปคพฺภา จ, สิขี สพฺพฆโส ยถา;

ตา หิตฺวา ปพฺพชิสฺสามิ, วิเวกมนุพฺรูหยนฺติ.

อสาตมนฺตชาตกํ ปฐมํ.

๖๒. อณฺฑภูตชาตกํ

๖๒.

ยํ พฺราหฺมโณ อวาเทสิ, วีณํ สมุขเวฐิโต;

อณฺฑภูตา ภตา ภริยา, ตาสุ โก ชาตุ วิสฺสเสติ.

อณฺฑภูตชาตกํ ทุติยํ.

๖๓. ตกฺกปณฺฑิตชาตกํ

๖๓.

โกธนา อกตญฺญู จ, ปิสุณา มิตฺตเภทิกา ;

พฺรหฺมจริยํ จร ภิกฺขุ, โส สุขํ น วิหาหสีติ.

ตกฺกปณฺฑิตชาตกํ ตติยํ.

๖๔. ทุราชานชาตกํ

๖๔.

มา สุ นนฺทิ อิจฺฉติ มํ, มา สุ โสจิ น มิจฺฉติ ;

ถีนํ ภาโว ทุราชาโน, มจฺฉสฺเสโวทเก คตนฺติ.

ทุราชานชาตกํ จตุตฺถํ.

๖๕. อนภิรติชาตกํ

๖๕.

ยถา [Pg.16] นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา;

เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตาติ.

อนภิรติชาตกํ ปญฺจมํ.

๖๖. มุทุลกฺขณชาตกํ

๖๖.

เอกา อิจฺฉา ปุเร อาสิ, อลทฺธา มุทุลกฺขณํ;

ยโต ลทฺธา อฬารกฺขี, อิจฺฉา อิจฺฉํ วิชายถาติ.

มุทุลกฺขณชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๖๗. อุจฺฉงฺคชาตกํ

๖๗.

อุจฺฉงฺเค เทว เม ปุตฺโต, ปเถ ธาวนฺติยา ปติ;

ตญฺจ เทสํ น ปสฺสามิ, ยโต โสทริยมานเยติ.

อุจฺฉงฺคชาตกํ สตฺตมํ.

๖๘. สาเกตชาตกํ

๖๘.

ยสฺมึ มโน นิวิสติ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทติ;

อทิฏฺฐปุพฺพเก โปเส, กามํ ตสฺมิมฺปิ วิสฺสเสติ.

สาเกตชาตกํ อฏฺฐมํ.

๖๙. วิสวนฺตชาตกํ

๖๙.

ธิรตฺถุ ตํ วิสํ วนฺตํ, ยมหํ ชีวิตการณา;

วนฺตํ ปจฺจาวมิสฺสามิ, มตํ เม ชีวิตา วรนฺติ.

วิสวนฺตชาตกํ นวมํ.

๗๐. กุทฺทาลชาตกํ

๗๐.

น ตํ ชิตํ สาธุ ชิตํ, ยํ ชิตํ อวชียติ;

ตํ โข ชิตํ สาธุ ชิตํ, ยํ ชิตํ นาวชียตีติ.

กุทฺทาลชาตกํ ทสมํ.

อิตฺถิวคฺโค สตฺตโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สิขีสพฺพฆโสปิ [Pg.17] จ วีณวโร, ปิสุณา มิตฺตเภทิกา นนฺที นที;

มุทุลกฺขณ โสทริยา จ มโน, วิส สาธุชิเตน ภวนฺติ ทสาติ.

๘. วรุณวคฺโค

๗๑. วรุณชาตกํ

๗๑.

โย ปุพฺเพ กรณียานิ, ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

วรุณกฏฺฐ ภญฺโชว, ส ปจฺฉา มนุตปฺปตีติ.

วรุณชาตกํ ปฐมํ.

๗๒. สีลวหตฺถิชาตกํ

๗๒.

อกตญฺญุสฺส โปสสฺส, นิจฺจํ วิวรทสฺสิโน;

สพฺพํ เจ ปถวึ ทชฺชา, เนว นํ อภิราธเยติ.

สีลวหตฺถิชาตกํ ทุติยํ.

๗๓. สจฺจํกิรชาตกํ

๗๓.

สจฺจํ กิเรวมาหํสุ, นรา เอกจฺจิยา อิธ;

กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย, น ตฺเวเวกจฺจิโย นโรติ.

สจฺจํกิรชาตกํ ตติยํ.

๗๔. รุกฺขธมฺมชาตกํ

๗๔.

สาธู สมฺพหุลา ญาตี, อปิ รุกฺขา อรญฺญชา;

วาโต วหติ เอกฏฺฐํ, พฺรหนฺตมฺปิ วนปฺปตินฺติ.

รุกฺขธมฺมชาตกํ จตุตฺถํ.

๗๕. มจฺฉชาตกํ

๗๕.

อภิตฺถนย [Pg.18] ปชฺชุนฺน, นิธึ กากสฺส นาสย;

กากํ โสกาย รนฺเธหิ, มญฺจ โสกา ปโมจยาติ.

มจฺฉชาตกํ ปญฺจมํ.

๗๖. อสงฺกิยชาตกํ

๗๖.

อสงฺกิโยมฺหิ คามมฺหิ, อรญฺเญ นตฺถิ เม ภยํ;

อุชุํ มคฺคํ สมารูฬฺโห, เมตฺตาย กรุณาย จาติ.

อสงฺกิยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๗๗. มหาสุปินชาตกํ

๗๗.

อุสภา รุกฺขา คาวิโย ควา จ, อสฺโส กํโส สิงฺคาลี จ กุมฺโภ;

โปกฺขรณี จ อปากจนฺทนํ, ลาพูนิ สีทนฺติ สิลา ปฺลวนฺติ.

มณฺฑูกิโย กณฺหสปฺเป คิลนฺติ, กากํ สุปณฺณา ปริวารยนฺติ;

ตสา วกา เอฬกานํ ภยาหิ, วิปริยาโส วตฺตติ นยิธ มตฺถีติ.

มหาสุปินชาตกํ สตฺตมํ.

๗๘. อิลฺลิสชาตกํ

๗๘.

อุโภ ขญฺชา อุโภ กุณี, อุโภ วิสมจกฺขุกา ;

อุภินฺนํ ปิฬกา ชาตา, นาหํ ปสฺสามิ อิลฺลิสนฺติ.

อิลฺลิสชาตกํ อฏฺฐมํ.

๗๙. ขรสฺสรชาตกํ

๗๙.

ยโต [Pg.19] วิลุตฺตา จ หตา จ คาโว, ทฑฺฒานิ เคหานิ ชโน จ นีโต;

อถาคมา ปุตฺตหตาย ปุตฺโต, ขรสฺสรํ ฑิณฺฑิมํ วาทยนฺโตติ.

ขรสฺสรชาตกํ นวมํ.

๘๐. ภีมเสนชาตกํ

๘๐.

ยํ เต ปวิกตฺถิตํ ปุเร, อถ เต ปูติสรา สชนฺติ ปจฺฉา;

อุภยํ น สเมติ ภีมเสน, ยุทฺธกถา จ อิทญฺจ เต วิหญฺญนฺติ.

ภีมเสนชาตกํ ทสมํ.

วรุณวคฺโค อฏฺฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรุณา อกตญฺญูวเร ตุ สจฺจวรํ, สวนปฺปตินา จ อภิตฺถนย;

กรุณาย สิลาปฺลว อิลฺลิสโต, ปุน ฑิณฺฑิมปูติสเรน ทสาติ.

๙. อปายิมฺหวคฺโค

๘๑. สุราปานชาตกํ

๘๑.

อปายิมฺห อนจฺจิมฺห, อคายิมฺห รุทิมฺห จ;

วิสญฺญิกรณึ ปิตฺวา, ทิฏฺฐา นาหุมฺห วานราติ.

สุราปานชาตกํ ปฐมํ.

๘๒. มิตฺตวินฺทกชาตกํ

๘๒.

อติกฺกมฺม [Pg.20] รมณกํ, สทามตฺตญฺจ ทูภกํ;

สฺวาสิ ปาสาณมาสีโน, ยสฺมา ชีวํ น โมกฺขสีติ.

มิตฺตวินฺทกชาตกํ ทุติยํ.

๘๓. กาลกณฺณิชาตกํ

๘๓.

มิตฺโต หเว สตฺตปเทน โหติ, สหาโย ปน ทฺวาทสเกน โหติ;

มาสฑฺฒมาเสน จ ญาติ โหติ, ตตุตฺตรึ อตฺตสโมปิ โหติ;

โสหํ กถํ อตฺตสุขสฺส เหตุ, จิรสนฺถุตํ กาฬกณฺณึ ชเหยฺยนฺติ.

กาลกณฺณิชาตกํ ตติยํ.

๘๔. อตฺถสฺสทฺวารชาตกํ

๘๔.

อาโรคฺยมิจฺเฉ ปรมญฺจ ลาภํ, สีลญฺจ วุทฺธานุมตํ สุตญฺจ;

ธมฺมานุวตฺตี จ อลีนตา จ, อตฺถสฺส ทฺวารา ปมุขา ฉเฬเตติ.

อตฺถสฺสทฺวารชาตกํ จตุตฺถํ.

๘๕. กึปกฺกชาตกํ

๘๕.

อายตึ โทสํ นาญฺญาย, โย กาเม ปฏิเสวติ;

วิปากนฺเต หนนฺติ นํ, กึปกฺกมิว ภกฺขิตนฺติ.

กึปกฺกชาตกํ ปญฺจมํ.

๘๖. สีลวีมํสกชาตกํ

๘๖.

สีลํ กิเรว กลฺยาณํ, สีลํ โลเก อนุตฺตรํ;

ปสฺส โฆรวิโส นาโค, สีลวาติ น หญฺญตีติ.

สีลวีมํสกชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๘๗. มงฺคลชาตกํ

๘๗.

ยสฺส [Pg.21] มงฺคลา สมูหตาเส, อุปฺปาตา สุปินา จ ลกฺขณา จ;

โส มงฺคลโทสวีติวตฺโต, ยุคโยคาธิคโต น ชาตุเมตีติ.

มงฺคลชาตกํ สตฺตมํ.

๘๘. สารมฺภชาตกํ

๘๘.

กลฺยาณิเมว มุญฺเจยฺย, น หิ มุญฺเจยฺย ปาปิกํ;

โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ, มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกนฺติ.

สารมฺภชาตกํ อฏฺฐมํ.

๘๙. กุหกชาตกํ

๘๙.

วาจาว กิร เต อาสิ, สณฺหา สขิลภาณิโน;

ติณมตฺเต อสชฺชิตฺโถ, โน จ นิกฺขสตํ หรนฺติ.

กุหกชาตกํ นวมํ.

๙๐. อกตญฺญุชาตกํ

๙๐.

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ;

ปจฺฉา กิจฺเจ สมุปฺปนฺเน, กตฺตารํ นาธิคจฺฉตีติ.

อกตญฺญุชาตกํ ทสมํ.

อปายิมฺหวคฺโค นวโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อปายิมฺห จ ทูภกํ สตฺตปทํ, ฉฬทฺวร จ อายตินา จ ปุน;

อหิสีลว มงฺคลิ ปาปิกสฺสา, สตํนิกฺข กตตฺถวเรน ทสาติ.

๑๐. ลิตฺตวคฺโค

๙๑. ลิตฺตชาตกํ

๙๑.

ลิตฺตํ [Pg.22] ปรเมน เตชสา, คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ;

คิล เร คิล ปาปธุตฺตก, ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ.

ลิตฺตชาตกํ ปฐมํ.

๙๒. มหาสารชาตกํ

๙๒.

อุกฺกฏฺเฐ สูรมิจฺฉนฺติ, มนฺตีสุ อกุตูหลํ;

ปิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ, อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตนฺติ.

มหาสารชาตกํ ทุติยํ.

๙๓. วิสาสโภชนชาตกํ

๙๓.

น วิสฺสเส อวิสฺสตฺเถ, วิสฺสตฺเถปิ น วิสฺสเส;

วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ, สีหํว มิคมาตุกาติ.

วิสาสโภชนชาตกํ ตติยํ.

๙๔. โลมหํสชาตกํ

๙๔.

โสตตฺโต โสสินฺโท เจว, เอโก ภึสนเก วเน;

นคฺโค น จคฺคิมาสีโน, เอสนาปสุโต มุนีติ.

โลมหํสชาตกํ จตุตฺถํ.

๙๕. มหาสุทสฺสนชาตกํ

๙๕.

อนิจฺจา วต สงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ, เตสํ วูปสโม สุโขติ.

มหาสุทสฺสนชาตกํ ปญฺจมํ.

๙๖. เตลปตฺตชาตกํ

๙๖.

สมติตฺติกํ อนวเสกํ, เตลปตฺตํ ยถา ปริหเรยฺย;

เอวํ สจิตฺตมนุรกฺเข, ปตฺถยาโน ทิสํ อคตปุพฺพนฺติ.

เตลปตฺตชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๙๗. นามสิทฺธิชาตกํ

๙๗.

ชีวกญฺจ [Pg.23] มตํ ทิสฺวา, ธนปาลิญฺจ ทุคฺคตํ;

ปนฺถกญฺจ วเน มูฬฺหํ, ปาปโก ปุนราคโตติ.

นามสิทฺธิชาตกํ สตฺตมํ.

๙๘. กูฏวาณิชชาตกํ

๙๘.

สาธุ โข ปณฺฑิโต นาม, น ตฺเวว อติปณฺฑิโต;

อติปณฺฑิเตน ปุตฺเตน, มนมฺหิ อุปกูฬิโตติ.

กูฏวาณิชชาตกํ อฏฺฐมํ.

๙๙. ปโรสหสฺสชาตกํ

๙๙.

ปโรสหสฺสมฺปิ สมาคตานํ, กนฺเทยฺยุํ เต วสฺสสตํ อปญฺญา;

เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ, โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถนฺติ.

ปโรสหสฺสชาตกํ นวมํ.

๑๐๐. อสาตรูปชาตกํ

๑๐๐.

อสาตํ สาตรูเปน, ปิยรูเปน อปฺปิยํ;

ทุกฺขํ สุขสฺส รูเปน, ปมตฺตมติวตฺตตีติ.

อสาตรูปชาตกํ ทสมํ.

ลิตฺตวคฺโค ทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

คิลมกฺขกุตูหล มาตุกสฺสา, มุนินา จ อนิจฺจต ปตฺตวรํ;

ธนปาลิวโร อติปณฺฑิตโก, สปโรสหสฺสอสาตทสาติ.

มชฺฌิโม ปณฺณาสโก.

๑๑. ปโรสตวคฺโค

๑๐๑. ปโรสตชาตกํ

๑๐๑.

ปโรสตํ [Pg.24] เจปิ สมาคตานํ, ฌาเยยฺยุํ เต วสฺสสตํ อปญฺญา;

เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ, โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถนฺติ.

ปโรสตชาตกํ ปฐมํ.

๑๐๒. ปณฺณิกชาตกํ

๑๐๒.

โย ทุกฺขผุฏฺฐาย ภเวยฺย ตาณํ, โส เม ปิตา ทุพฺภิ วเน กโรติ;

สา กสฺส กนฺทามิ วนสฺส มชฺเฌ, โย ตายิตา โส สหสํ กโรตีติ.

ปณฺณิกชาตกํ ทุติยํ.

๑๐๓. เวริชาตกํ

๑๐๓.

ยตฺถ เวรี นิวิสติ, น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต;

เอกรตฺตํ ทิรตฺตํ วา, ทุกฺขํ วสติ เวริสูติ.

เวริชาตกํ ตติยํ.

๑๐๔. มิตฺตวินฺทกชาตกํ

๑๐๔.

จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา, อฏฺฐาหิปิ จ โสฬส;

โสฬสาหิ จ พาตฺตึส, อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท;

อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส, จกฺกํ ภมติ มตฺถเกติ.

มิตฺตวินฺทกชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๐๕. ทุพฺพลกฏฺฐชาตกํ

๑๐๕.

พหุมฺเปตํ [Pg.25] วเน กฏฺฐํ, วาโต ภญฺชติ ทุพฺพลํ;

ตสฺส เจ ภายสี นาค, กิโส นูน ภวิสฺสสีติ.

ทุพฺพลกฏฺฐชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๐๖. อุทญฺจนีชาตกํ

๑๐๖.

สุขํ วต มํ ชีวนฺตํ, ปจมานา อุทญฺจนี;

โจรี ชายปฺปวาเทน, เตลํ โลณญฺจ ยาจตีติ.

อุทญฺจนีชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๐๗. สาลิตฺตกชาตกํ

๑๐๗.

สาธุ โข สิปฺปกํ นาม, อปิ ยาทิส กีทิสํ;

ปสฺส ขญฺชปฺปหาเรน, ลทฺธา คามา จตุทฺทิสาติ.

สาลิตฺตกชาตกํ สตฺตมํ.

๑๐๘. พาหิยชาตกํ

๑๐๘.

สิกฺเขยฺย สิกฺขิตพฺพานิ, สนฺติ ตจฺฉนฺทิโน ชนา;

พาหิยา หิ สุหนฺเนน, ราชานมภิราธยีติ.

พาหิยชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๐๙. กุณฺฑปูวชาตกํ

๑๐๙.

ยถนฺโน ปุริโส โหติ, ตถนฺนา ตสฺส เทวตา;

อาหเรตํ กุณฺฑปูวํ, มา เม ภาคํ วินาสยาติ.

กุณฺฑปูวชาตกํ นวมํ.

๑๑๐. สพฺพสํหารกปญฺหชาตกํ

๑๑๐.

สพฺพสํหารโก [Pg.26] นตฺถิ, สุทฺธํ กงฺคุ ปวายติ;

อลิกํ ภายติยํ ธุตฺตี, สจฺจมาห มหลฺลิกาติ.

สพฺพสํหารกปญฺหชาตกํ ทสมํ.

ปโรสตวคฺโค เอกาทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สปโรสต ตายิต เวรี ปุน, ภมจกฺกถ นาคสิริวฺหยโน;

สุขกญฺจ วต สิปฺปก พาหิยา, กุณฺฑปูว มหลฺลิกกา จ ทสาติ.

๑๒. หํจิวคฺโค

๑๑๑. คทฺรภปญฺหชาตกํ

๑๑๑.

หํจิ ตุวํ เอวมญฺญสิ เสยฺโย, ปุตฺเตน ปิตาติ ราชเสฏฺฐ;

หนฺทสฺสตรสฺส เต อยํ, อสฺสตรสฺส หิ คทฺรโภ ปิตาติ.

คทฺรภปญฺหชาตกํ ปฐมํ.

๑๑๒. อมราเทวีปญฺหชาตกํ

๑๑๒.

เยน สตฺตุพิลงฺคา จ, ทิคุณปลาโส จ ปุปฺผิโต;

เยน ททามิ เตน วทามิ, เยน น ททามิ น เตน วทามิ;

เอส มคฺโค ยวมชฺฌกสฺส, เอตํ ฉนฺนปถํ วิชานาหีติ.

อมราเทวีปญฺหชาตกํ ทุติยํ.

๑๑๓. สิงฺคาลชาตกํ

๑๑๓.

สทฺทหาสิ [Pg.27] สิงฺคาลสฺส, สุราปีตสฺส พฺราหฺมณ;

สิปฺปิกานํ สตํ นตฺถิ, กุโต กํสสตา ทุเวติ.

สิงฺคาลชาตกํ ตติยํ.

๑๑๔. มิตจินฺติชาตกํ

๑๑๔.

พหุจินฺตี อปฺปจินฺตี, อุโภ ชาเล อพชฺฌเร;

มิตจินฺตี ปโมเจสี, อุโภ ตตฺถ สมาคตาติ.

มิตจินฺติชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๑๕. อนุสาสิกชาตกํ

๑๑๕.

ยายญฺญ มนุสาสติ, สยํ โลลุปฺปจารินี;

สายํ วิปกฺขิกา เสติ, หตา จกฺเกน สาสิกาติ.

อนุสาสิกชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๑๖. ทุพฺพจชาตกํ

๑๑๖.

อติกรมกราจริย, มยฺหมฺเปตํ น รุจฺจติ;

จตุตฺเถ ลงฺฆยิตฺวาน, ปญฺจมายสิ อาวุโตติ.

ทุพฺพจชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๑๗. ติตฺติรชาตกํ

๑๑๗.

อจฺจุคฺคตาติลปตา, อติเวลํ ปภาสิตา;

วาจา หนติ ทุมฺเมธํ, ติตฺติรํวาติวสฺสิตนฺติ.

ติตฺติรชาตกํ สตฺตมํ.

๑๑๘. วฏฺฏกชาตกํ

๑๑๘.

นาจินฺตยนฺโต ปุริโส, วิเสสมธิคจฺฉติ;

จินฺติตสฺส ผลํ ปสฺส, มุตฺโตสฺมิ วธพนฺธนาติ.

วฏฺฏกชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๑๙. อกาลราวิชาตกํ

๑๑๙.

อมาตาปิตรสํวทฺโธ [Pg.28], อนาเจรกุเล วสํ;

นายํ กาลํ อกาลํ วา, อภิชานาติ กุกฺกุโฏติ.

อกาลราวิชาตกํ นวมํ.

๑๒๐. พนฺธนโมกฺขชาตกํ

๑๒๐.

อพทฺธา ตตฺถ พชฺฌนฺติ, ยตฺถ พาลา ปภาสเร;

พทฺธาปิ ตตฺถ มุจฺจนฺติ, ยตฺถ ธีรา ปภาสเรติ.

พนฺธนโมกฺขชาตกํ ทสมํ.

หํจิวคฺโค ทฺวาทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ คทฺรภ สตฺตุว กํสสตํ, พหุจินฺติ สาสิกายาติกร;

อติเวล วิเสสมนาจริโยว, ธีราปภาสรเตน ทสาติ.

๑๓. กุสนาฬิวคฺโค

๑๒๑. กุสนาฬิชาตกํ

๑๒๑.

กเร สริกฺโข อถ วาปิ เสฏฺโฐ, นิหีนโก วาปิ กเรยฺย เอโก;

กเรยฺยุเมเต พฺยสเน อุตฺตมตฺถํ, ยถา อหํ กุสนาฬิ รุจายนฺติ.

กุสนาฬิชาตกํ ปฐมํ.

๑๒๒. ทุมฺเมธชาตกํ

๑๒๒.

ยสํ [Pg.29] ลทฺธาน ทุมฺเมโธ, อนตฺถํ จรติ อตฺตโน;

อตฺตโน จ ปเรสญฺจ, หึสาย ปฏิปชฺชตีติ.

ทุมฺเมธชาตกํ ทุติยํ.

๑๒๓. นงฺคลีสชาตกํ

๑๒๓.

อสพฺพตฺถคามึ วาจํ, พาโล สพฺพตฺถ ภาสติ;

นายํ ทธึ เวทิ น นงฺคลีสํ, ทธิปฺปยํ มญฺญติ นงฺคลีสนฺติ.

นงฺคลีสชาตกํ ตติยํ.

๑๒๔. อมฺพชาตกํ

๑๒๔.

วายเมเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

วายามสฺส ผลํ ปสฺส, ภุตฺตา อมฺพา อนีติหนฺติ.

อมฺพชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๒๕. กฏาหกชาตกํ

๑๒๕.

พหุมฺปิ โส วิกตฺเถยฺย, อญฺญํ ชนปทํ คโต;

อนฺวาคนฺตฺวาน ทูเสยฺย, ภุญฺช โภเค กฏาหกาติ.

กฏาหกชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๒๖. อสิลกฺขณชาตกํ

๑๒๖.

ตเทเวกสฺส กลฺยาณํ, ตเทเวกสฺส ปาปกํ;

ตสฺมา สพฺพํ น กลฺยาณํ, สพฺพํ วาปิ น ปาปกนฺติ.

อสิลกฺขณชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๒๗. กลณฺฑุกชาตกํ

๑๒๗.

เต เทสา ตานิ วตฺถูนิ, อหญฺจ วนโคจโร;

อนุวิจฺจ โข ตํ คณฺเหยฺยุํ, ปิว ขีรํ กลณฺฑุกาติ.

กลณฺฑุกชาตกํ สตฺตมํ.

๑๒๘. พิฬารวตชาตกํ

๑๒๘.

โย [Pg.30] เว ธมฺมํ ธชํ กตฺวา, นิคูฬฺโห ปาปมาจเร;

วิสฺสาสยิตฺวา ภูตานิ, พิฬารํ นาม ตํ วตนฺติ.

พิฬารวตชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๒๙. อคฺคิกภารทฺวาชชาตกํ

๑๒๙.

นายํ สิขา ปุญฺญเหตุ, ฆาสเหตุ อยํ สิขา;

นางฺคุฏฺฐคณนํ ยาติ, อลํ เต โหตุ อคฺคิกาติ.

อคฺคิกภารทฺวาชชาตกํ นวมํ.

๑๓๐. โกสิยชาตกํ

๑๓๐.

ยถา วาจา จ ภุญฺชสฺสุ, ยถา ภุตฺตญฺจ พฺยาหร;

อุภยํ เต น สเมติ, วาจา ภุตฺตญฺจ โกสิเยติ.

โกสิยชาตกํ ทสมํ.

กุสนาฬิวคฺโค เตรสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กุสนาฬิสิริวฺหยโน จ ยสํ, ทธิ มมฺพ กฏาหกปญฺจมโก;

อถ ปาปก ขีร พิฬารวตํ, สิขิ โกสิยสวฺหยเนน ทสาติ.

๑๔. อสมฺปทานวคฺโค

๑๓๑. อสมฺปทานชาตกํ

๑๓๑.

อสมฺปทาเนนิตรีตรสฺส, พาลสฺส มิตฺตานิ กลี ภวนฺติ;

ตสฺมา หรามิ ภุสํ อฑฺฒมานํ, มา เม มิตฺติ ชียิตฺถ สสฺสตายนฺติ.

อสมฺปทานชาตกํ ปฐมํ.

๑๓๒. ภีรุกชาตกํ

๑๓๒.

กุสลูปเทเส [Pg.31] ธิติยา ทฬฺหาย จ, อนิวตฺติตตฺตาภยภีรุตาย จ;

น รกฺขสีนํ วสมาคมิมฺหเส, ส โสตฺถิภาโว มหตา ภเยน เมติ.

ภีรุก ชาตกํ ทุติยํ.

๑๓๓. ฆตาสนชาตกํ

๑๓๓.

เขมํ ยหึ ตตฺถ อรี อุทีริโต, ทกสฺส มชฺเฌ ชลเต ฆตาสโน;

น อชฺช วาโส มหิยา มหีรุเห, ทิสา ภชวฺโห สรณาชฺช โน ภยนฺติ.

ฆตาสนชาตกํ ตติยํ.

๑๓๔. ฌานโสธนชาตกํ

๑๓๔.

เย สญฺญิโน เตปิ ทุคฺคตา, เยปิ อสญฺญิโน เตปิ ทุคฺคตา;

เอตํ อุภยํ วิวชฺชย, ตํ สมาปตฺติสุขํ อนงฺคณนฺติ.

ฌานโสธนชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๓๕. จนฺทาภชาตกํ

๑๓๕.

จนฺทาภํ สูริยาภญฺจ, โยธ ปญฺญาย คาธติ.อวิตกฺเกน ฌาเนน, โหติ อาภสฺสรูปโคติ.

จนฺทาภชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๓๖. สุวณฺณหํสชาตกํ

๑๓๖.

ยํ [Pg.32] ลทฺธํ เตน ตุฏฺฐพฺพํ, อติโลโภ หิ ปาปโก;

หํสราชํ คเหตฺวาน, สุวณฺณา ปริหายถาติ.

สุวณฺณหํสชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๓๗. พพฺพุชาตกํ

๑๓๗.

ยตฺเถโก ลภเต พพฺพุ, ทุติโย ตตฺถ ชายติ;

ตติโย จ จตุตฺโถ จ, อิทํ เต พพฺพุกา พิลนฺติ.

พพฺพุชาตกํ สตฺตมํ.

๑๓๘. โคธชาตกํ

๑๓๘.

กึ เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา;

อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสีติ.

โคธชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๓๙. อุภโตภฏฺฐชาตกํ

๑๓๙.

อกฺขี ภินฺนา ปโฏ นฏฺโฐ, สขิเคเห จ ภณฺฑนํ;

อุภโต ปทุฏฺฐา กมฺมนฺตา, อุทกมฺหิ ถลมฺหิ จาติ.

อุภโตภฏฺฐชาตกํ นวมํ.

๑๔๐. กากชาตกํ

๑๔๐.

นิจฺจํ อุพฺพิคฺคหทยา, สพฺพโลกวิเหสกา;

ตสฺมา เนสํ วสา นตฺถิ, กากานมฺหาก ญาตินนฺติ.

กากชาตกํ ทสมํ.

อสมฺปทานวคฺโค จุทฺทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อิตรีตร [Pg.33] รกฺขสิ เขมิโย จ, ปโรสตปญฺเหน อาภสฺสโร ปุน;

อถ หํสวรุตฺตมพพฺพุชฏํ, ปฏนฏฺฐก กากวเรน ทสาติ.

๑๕. กกณฺฏกวคฺโค

๑๔๑. โคธชาตกํ

๑๔๑.

น ปาปชนสํเสวี, อจฺจนฺตสุขเมธติ;

โคธากุลํ กกณฺฏาว, กลึ ปาเปติ อตฺตนนฺติ.

โคธชาตกํ ปฐมํ.

๑๔๒. สิงฺคาลชาตกํ

๑๔๒.

เอตญฺหิ เต ทุราชานํ, ยํ เสสิ มตสายิกํ;

ยสฺส เต กฑฺฒมานสฺส, หตฺถา ทณฺโฑ น มุจฺจตีติ.

สิงฺคาลชาตกํ ทุติยํ.

๑๔๓. วิโรจชาตกํ

๑๔๓.

ลสี จ เต นิปฺผลิตา, มตฺถโก จ ปทาลิโต ;

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, อชฺช โข ตฺวํ วิโรจสีติ.

วิโรจชาตกํ ตติยํ.

๑๔๔. นงฺคุฏฺฐชาตกํ

๑๔๔.

พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวท, ยํ ตํ วาลธินาภิปูชยาม;

มํสารหสฺส นตฺถชฺช มํสํ, นงฺคุฏฺฐมฺปิ ภวํ ปฏิคฺคหาตูติ.

นงฺคุฏฺฐชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๔๕. ราธชาตกํ

๑๔๕.

น [Pg.34] ตฺวํ ราธ วิชานาสิ, อฑฺฒรตฺเต อนาคเต;

อพฺยยตํ วิลปสิ, วิรตฺตา โกสิยายเนติ.

ราธชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๔๖. สมุทฺทกากชาตกํ

๑๔๖.

อปิ นุ หนุกา สนฺตา, มุขญฺจ ปริสุสฺสติ;

โอรมาม น ปาเรม, ปูรเตว มโหทธีติ.

สมุทฺทกากชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๔๗. ปุปฺผรตฺตชาตกํ

๑๔๗.

นยิทํ ทุกฺขํ อทุํ ทุกฺขํ, ยํ มํ ตุทติ วายโส;

ยํ สามา ปุปฺผรตฺเตน, กตฺติกํ นานุโภสฺสตีติ.

ปุปฺผรตฺตชาตกํ สตฺตมํ.

๑๔๘. สิงฺคาลชาตกํ

๑๔๘.

นาหํ ปุนํ น จ ปุนํ, น จาปิ อปุนปฺปุนํ;

หตฺถิโพนฺทึ ปเวกฺขามิ, ตถา หิ ภยตชฺชิโตติ.

สิงฺคาลชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๔๙. เอกปณฺณชาตกํ

๑๔๙.

เอกปณฺโณ อยํ รุกฺโข, น ภูมฺยา จตุรงฺคุโล;

ผเลน วิสกปฺเปน, มหายํ กึ ภวิสฺสตีติ.

เอกปณฺณชาตกํ นวมํ.

๑๕๐. สญฺชีวชาตกํ

๑๕๐.

อสนฺตํ [Pg.35] โย ปคฺคณฺหาติ, อสนฺตํ จูปเสวติ;

ตเมว ฆาสํ กุรุเต, พฺยคฺโฆ สญฺชีวโก ยถาติ.

สญฺชีวชาตกํ ทสมํ.

กกณฺฏก วคฺโค ปนฺนรสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สุขเมธติ ทณฺฑวโร จ ปุน, ลสิ วาลธิ ปญฺจมราธวโร;

สมโหทธิ กตฺติก โพนฺทิ ปุน, จตุรงฺคุลพฺยคฺฆวเรน ทสาติ.

(อุปริโม ปณฺณาสโก.)

อถ วคฺคุทฺทานํ –

อปณฺณกํ สีลวคฺคกุรุงฺค, กุลาวกํ อตฺถกาเมน ปญฺจมํ;

อาสีโส อิตฺถิวรุณํ อปายิ, ลิตฺตวคฺเคน เต ทส;

ปโรสตํ หํจิ กุสนาฬิ, อสมฺปทํ กกณฺฏกวคฺโค.

เอกนิปาตมฺหิลงฺกตนฺติ.

เอกกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๒. ทุกนิปาโต

๑. ทฬฺหวคฺโค

๑๕๑. ราโชวาทชาตกํ (๒-๑-๑)

๑.

ทฬฺหํ [Pg.36] ทฬฺหสฺส ขิปติ, พลฺลิโก มุทุนา มุทุํ;

สาธุมฺปิ สาธุนา เชติ, อสาธุมฺปิ อสาธุนา;

เอตาทิโส อยํ ราชา, มคฺคา อุยฺยาหิ สารถิ.

๒.

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนาลิกวาทินํ;

เอตาทิโส อยํ ราชา, มคฺคา อุยฺยาหิ สารถีติ.

ราโชวาทชาตกํ ปฐมํ.

๑๕๒. อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ, ตุริตาภินิปาตินํ.

สานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ, อุณฺหํวชฺโฌหิตํ มุเข.

๔.

สีโห จ สีหนาเทน, ททฺทรํ อภินาทยิ;

สุตฺวา สีหสฺส นิคฺโฆสํ, สิงฺคาโล ททฺทเร วสํ;

ภีโต สนฺตาสมาปาทิ, หทยญฺจสฺส อปฺผลีติ.

สิงฺคาลชาตกํ ทุติยํ.

๑๕๓. สูกรชาตกํ (๒-๑-๓)

๕.

จตุปฺปโท อหํ สมฺม, ตฺวมฺปิ สมฺม จตุปฺปโท;

เอหิ สมฺม นิวตฺตสฺสุ, กึ นุ ภีโต ปลายสิ.

๖.

อสุจิ ปูติโลโมสิ, ทุคฺคนฺโธ วาสิ สูกร;

สเจ ยุชฺฌิตุกาโมสิ, ชยํ สมฺม ททามิ เตติ.

สูกรชาตกํ ตติยํ.

๑๕๔. อุรคชาตก (๒-๑-๔)

๗.

อิธูรคานํ [Pg.37] ปวโร ปวิฏฺโฐ, เสลสฺส วณฺเณน ปโมกฺขมิจฺฉํ;

พฺรหฺมญฺจ วณฺณํ อปจายมาโน, พุภุกฺขิโต โน วิตรามิ โภตฺตุํ.

๘.

โส พฺรหฺมคุตฺโต จิรเมว ชีว, ทิพฺยา จ เต ปาตุภวนฺตุ ภกฺขา;

โย พฺรหฺมวณฺณํ อปจายมาโน, พุภุกฺขิโต โน วิตราสิ โภตฺตุนฺติ.

อุรคชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๕๕. ภคฺคชาตกํ (๒-๑-๕)

๙.

ชีว วสฺสสตํ ภคฺค, อปรานิ จ วีสตึ ;

มา มํ ปิสาจา ขาทนฺตุ, ชีว ตฺวํ สรโท สตํ.

๑๐.

ตฺวมฺปิ วสฺสสตํ ชีว, อปรานิ จ วีสตึ;

วิสํ ปิสาจา ขาทนฺตุ, ชีว ตฺวํ สรโท สตนฺติ.

ภคฺคชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๕๖. อลีนจิตฺตชาตกํ (๒-๑-๖)

๑๑.

อลีนจิตฺตํ นิสฺสาย, ปหฏฺฐา มหตี จมู;

โกสลํ เสนาสนฺตุฏฺฐํ, ชีวคฺคาหํ อคาหยิ.

๑๒.

เอวํ นิสฺสยสมฺปนฺโน, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย;

ภาวยํ กุสลํ ธมฺมํ, โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา;

ปาปุเณ อนุปุพฺเพน, สพฺพสํโยชนกฺขยนฺติ.

อลีนจิตฺตชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๕๗. คุณชาตกํ (๒-๑-๗)

๑๓.

เยน [Pg.38] กามํ ปณาเมติ, ธมฺโม พลวตํ มิคี;

อุนฺนทนฺตี วิชานาหิ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๑๔.

อปิ เจปิ ทุพฺพโล มิตฺโต, มิตฺตธมฺเมสุ ติฏฺฐติ;

โส ญาตโก จ พนฺธุ จ, โส มิตฺโต โส จ เม สขา;

ทาฐินิ มาติมญฺญิตฺโถ, สิงฺคาโล มม ปาณโทติ.

คุณชาตกํ สตฺตมํ.

๑๕๘. สุหนุชาตกํ (๒-๑-๘)

๑๕.

นยิทํ วิสมสีเลน, โสเณน สุหนู สห;

สุหนูปิ ตาทิโสเยว, โย โสณสฺส สโคจโร.

๑๖.

ปกฺขนฺทินา ปคพฺเภน, นิจฺจํ สนฺทานขาทินา;

สเมติ ปาปํ ปาเปน, สเมติ อสตา อสนฺติ.

สุหนุชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๕๙. โมรชาตกํ (๒-๑-๙)

๑๗.

อุเทตยํ จกฺขุมา เอกราชา, หริสฺสวณฺโณ ปถวิปฺปภาโส ;

ตํ ตํ นมสฺสามิ หริสฺสวณฺณํ ปถวิปฺปภาสํ, ตยาชฺช คุตฺตา วิหเรมุ ทิวสํ.

เย พฺราหฺมณา เวทคู สพฺพธมฺเม, เต เม นโม เต จ มํ ปาลยนฺตุ;

นมตฺถุ พุทฺธานํ นมตฺถุ โพธิยา, นโม วิมุตฺตานํ นโม วิมุตฺติยา;

อิมํ โส ปริตฺตํ กตฺวา, โมโร จรติ เอสนา.

๑๘.

อเปตยํ [Pg.39] จกฺขุมา เอกราชา, หริสฺสวณฺโณ ปถวิปฺปภาโส;

ตํ ตํ นมฺมสฺสามิ หริสฺสวณฺณํ ปถวิปฺปภาสํ, ตยาชฺช คุตฺตา วิหเรมุ รตฺตึ.

เย พฺราหฺมณา เวทคู สพฺพธมฺเม, เต เม นโม เต จ มํ ปาลยนฺตุ;

นมตฺถุ พุทฺธานํ นมตฺถุ โพธิยา, นโม วิมุตฺตานํ นโม วิมุตฺติยา;

อิมํ โส ปริตฺตํ กตฺวา, โมโร วาสมกปฺปยีติ.

โมรชาตกํ นวมํ.

๑๖๐. วินีลชาตกํ (๒-๑-๑๐)

๑๙.

เอวเมว นูน ราชานํ, เวเทหํ มิถิลคฺคหํ;

อสฺสา วหนฺติ อาชญฺญา, ยถา หํสา วินีลกํ.

๒๐.

วินีล ทุคฺคํ ภชสิ, อภูมึ ตาต เสวสิ;

คามนฺตกานิ เสวสฺสุ, เอตํ มาตาลยํ ตวาติ.

วินีลชาตกํ ทสมํ.

ทฬฺหวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรพลฺลิก ททฺทร สูกรโก, อุรคูตฺตม ปญฺจมภคฺควโร;

มหตีจมุ ยาว สิงฺคาลวโร, สุหนุตฺตม โมร วินีลํ ทสาติ.

๒. สนฺถววคฺโค

๑๖๑. อินฺทสมานโคตฺตชาตกํ (๒-๒-๑)

๒๑.

น [Pg.40] สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา, อริโย อนริเยน ปชานมตฺถํ;

จิรานุวุตฺโถปิ กโรติ ปาปํ, คโช ยถา อินฺทสมานโคตฺตํ.

๒๒.

ยํ ตฺเวว ชญฺญา สทิโส มมนฺติ, สีเลน ปญฺญาย สุเตน จาปิ;

เตเนว เมตฺตึ กยิราถ สทฺธึ, สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโมติ.

อินฺทสมานโคตฺตชาตกํ ปฐมํ.

๑๖๒. สนฺถวชาตกํ (๒-๒-๒)

๒๓.

น สนฺถวสฺมา ปรมตฺถิ ปาปิโย, โย สนฺถโว กาปุริเสน โหติ;

สนฺตปฺปิโต สปฺปินา ปายเสน, กิจฺฉากตํ ปณฺณกุฏึ อทยฺหิ.

๒๔.

น สนฺถวสฺมา ปรมตฺถิ เสยฺโย, โย สนฺถโว สปฺปุริเสน โหติ;

สีหสฺส พฺยคฺฆสฺส จ ทีปิโน จ, สามา มุขํ เลหติ สนฺถเวนาติ.

สนฺถวชาตกํ ทุติยํ.

๑๖๓. สุสีมชาตกํ (๒-๒-๓)

๒๕.

กาฬา มิคา เสตทนฺตา ตวีเม, ปโรสตํ เหมชาลาภิฉนฺนา ;

เต เต ททามีติ สุสีม พฺรูสิ, อนุสฺสรํ เปตฺติปิตามหานํ.

๒๖.

กาฬา [Pg.41] มิคา เสตทนฺตา มมีเม, ปโรสตํ เหมชาลาภิจฺฉนฺนา;

เต เต ททามีติ วทามิ มาณว, อนุสฺสรํ เปตฺติปิตามหานนฺติ.

สุสีมชาตกํ ตติยํ.

๑๖๔. คิชฺฌชาตกํ (๒-๒-๔)

๒๗.

ยํ นุ คิชฺโฌ โยชนสตํ, กุณปานิ อเวกฺขติ;

กสฺมา ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌสิ.

๒๘.

ยทา ปราภโว โหติ, โปโส ชีวิตสงฺขเย;

อถ ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌตีติ.

คิชฺฌชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๖๕. นกุลชาตกํ (๒-๒-๕)

๒๙.

สนฺธึ กตฺวา อมิตฺเตน, อณฺฑเชน ชลาพุช;

วิวริย ทาฐํ เสสิ, กุโต เต ภยมาคตํ.

๓๐.

สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ, มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส;

อภยา ภยมุปฺปนฺนํ, อปิ มูลานิ กนฺตตีติ.

นกุลชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๖๖. อุปสาฬกชาตกํ (๒-๒-๖)

๓๑.

อุปสาฬกนามานิ, สหสฺสานิ จตุทฺทส;

อสฺมึ ปเทเส ทฑฺฒานิ, นตฺถิ โลเก อนามตํ.

๓๒.

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, อหึสา สํยโม ทโม;

เอตํ อริยา เสวนฺติ, เอตํ โลเก อนามตนฺติ.

อุปสาฬกชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๖๗. สมิทฺธิชาตกํ (๒-๒-๗)

๓๓.

อภุตฺวา [Pg.42] ภิกฺขสิ ภิกฺขุ, น หิ ภุตฺวาน ภิกฺขสิ;

ภุตฺวาน ภิกฺขุ ภิกฺขสฺสุ, มา ตํ กาโล อุปจฺจคา.

๓๔.

กาลํ โวหํ น ชานามิ, ฉนฺโน กาโล น ทิสฺสติ;

ตสฺมา อภุตฺวา ภิกฺขามิ, มา มํ กาโล อุปจฺจคาติ.

สมิทฺธิชาตกํ สตฺตมํ.

๑๖๘. สกุณคฺฆิชาตกํ (๒-๒-๘)

๓๕.

เสโน พลสา ปตมาโน, ลาปํ โคจรฐายินํ;

สหสา อชฺฌปฺปตฺโตว, มรณํ เตนุปาคมิ.

๓๖.

โสหํ นเยน สมฺปนฺโน, เปตฺติเก โคจเร รโต;

อเปตสตฺตุ โมทามิ, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโนติ.

สกุณคฺฆิชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๖๙. อรกชาตกํ (๒-๒-๙)

๓๗.

โย เว เมตฺเตน จิตฺเตน, สพฺพโลกานุกมฺปติ;

อุทฺธํ อโธ จ ติริยํ, อปฺปมาเณน สพฺพโส.

๓๘.

อปฺปมาณํ หิตํ จิตฺตํ, ปริปุณฺณํ สุภาวิตํ;

ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ, น ตํ ตตฺราวสิสฺสตีติ.

อรกชาตกํ นวมํ.

๑๗๐. กกณฺฏกชาตกํ (๒-๒-๑๐)

๓๙.

นายํ ปุเร อุณฺณมติ, โตรณคฺเค กกณฺฏโก;

มโหสธ วิชานาหิ, เกน ถทฺโธ กกณฺฏโก.

๔๐.

อลทฺธปุพฺพํ ลทฺธาน, อฑฺฒมาสํ กกณฺฏโก;

อติมญฺญติ ราชานํ, เวเทหํ มิถิลคฺคหนฺติ.

กกณฺฏกชาตกํ ทสมํ.

สนฺถววคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ [Pg.43] อินฺทสมาน สปณฺณกุฏิ, สุสิมุตฺตม คิชฺฌ ชลาพุชโก;

อุปสาฬก ภิกฺขุ สลาปวโร, อถ เมตฺตวโร ทสปุณฺณมตีติ.

๓. กลฺยาณวคฺโค

๑๗๑. กลฺยาณธมฺมชาตกํ (๒-๓-๑)

๔๑.

กลฺยาณธมฺโมติ ยทา ชนินฺท, โลเก สมญฺญํ อนุปาปุณาติ;

ตสฺมา น หิยฺเยถ นโร สปญฺโญ, หิริยาปิ สนฺโต ธุรมาทิยนฺติ.

๔๒.

สายํ สมญฺญา อิธ มชฺช ปตฺตา, กลฺยาณธมฺโมติ ชนินฺท โลเก;

ตาหํ สเมกฺขํ อิธ ปพฺพชิสฺสํ, น หิ มตฺถิ ฉนฺโท อิธ กามโภเคติ.

กลฺยาณธมฺมชาตกํ ปฐมํ.

๑๗๒. ททฺทรชาตกํ (๒-๓-๒)

๔๓.

โก นุ สทฺเทน มหตา, อภินาเทติ ททฺทรํ;

ตํ สีหา นปฺปฏินทนฺติ, โก นาเมโส มิคาธิภู.

๔๔.

อธโม มิคชาตานํ, สิงฺคาโล ตาต วสฺสติ;

ชาติมสฺส ชิคุจฺฉนฺตา, ตุณฺหี สีหา สมจฺฉเรติ.

ททฺทรชาตกํ ทุติยํ.

๑๗๓. มกฺกฏชาตกํ (๒-๓-๓)

๔๕.

ตาต [Pg.44] มาณวโก เอโส, ตาลมูลํ อปสฺสิโต;

อคารกญฺจิทํ อตฺถิ, หนฺท เทมสฺสคารกํ.

๔๖.

มา โข ตฺวํ ตาต ปกฺโกสิ, ทูเสยฺย โน อคารกํ;

เนตาทิสํ มุขํ โหติ, พฺราหฺมณสฺส สุสีลิโนติ.

มกฺกฏชาตกํ ตติยํ.

๑๗๔. ทุพฺภิยมกฺกฏชาตกํ (๒-๓-๔)

๔๗.

อทมฺห เต วาริ ปหูตรูปํ, ฆมฺมาภิตตฺตสฺส ปิปาสิตสฺส;

โส ทานิ ปิตฺวาน กิริงฺกโรสิ, อสงฺคโม ปาปชเนน เสยฺโย.

๔๘.

โก เต สุโต วา ทิฏฺโฐ วา, สีลวา นาม มกฺกโฏ;

อิทานิ โข ตํ โอหจฺฉํ, เอสา อสฺมาก ธมฺมตาติ.

ทุพฺภิยมกฺกฏชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๗๕. อาทิจฺจุปฏฺฐานชาตกํ (๒-๓-๕)

๔๙.

สพฺเพสุ กิร ภูเตสุ, สนฺติ สีลสมาหิตา;

ปสฺส สาขามิคํ ชมฺมํ, อาทิจฺจมุปติฏฺฐติ.

๕๐.

นาสฺส สีลํ วิชานาถ, อนญฺญาย ปสํสถ;

อคฺคิหุตฺตญฺจ อุหนฺนํ, ทฺเว จ ภินฺนา กมณฺฑลูติ.

อาทิจฺจุปฏฺฐานชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๗๖. กฬายมุฏฺฐิชาตกํ (๒-๓-๖)

๕๑.

พาโล [Pg.45] วตายํ ทุมสาขโคจโร, ปญฺญา ชนินฺท นยิมสฺส วิชฺชติ;

กฬายมุฏฺฐึ อวกิริย เกวลํ, เอกํ กฬายํ ปติตํ คเวสติ.

๕๒.

เอวเมว มยํ ราช, เย จญฺเญ อติโลภิโน;

อปฺเปน พหุํ ชิยฺยาม, กฬาเยเนว วานโรติ.

กฬายมุฏฺฐิชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๗๗. ตินฺทุกชาตกํ (๒-๓-๗)

๕๓.

ธนุหตฺถกลาเปหิ, เนตฺตึ สวรธาริภิ;

สมนฺตา ปริกิณฺณมฺห, กถํ โมกฺโข ภวิสฺสติ.

๕๔.

อปฺเปว พหุกิจฺจานํ, อตฺโถ ชาเยถ โกจิ นํ;

อตฺถิ รุกฺขสฺส อจฺฉินฺนํ, ขชฺชถญฺเญว ตินฺทุกนฺติ.

ตินฺทุกชาตกํ สตฺตมํ.

๑๗๘. กจฺฉปชาตกํ (๒-๓-๘)

๕๕.

ชนิตฺตํ เม ภวิตฺตํ เม, อิติ ปงฺเก อวสฺสยึ;

ตํ มํ ปงฺโก อชฺฌภวิ, ยถา ทุพฺพลกํ ตถา;

ตํ ตํ วทามิ ภคฺคว, สุโณหิ วจนํ มม.

๕๖.

คาเม วา ยทิ วา รญฺเญ, สุขํ ยตฺราธิคจฺฉติ;

ตํ ชนิตฺตํ ภวิตฺตญฺจ, ปุริสสฺส ปชานโต;

ยมฺหิ ชีเว ตมฺหิ คจฺเฉ, น นิเกตหโต สิยาติ.

กจฺฉปชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๗๙. สตธมฺมชาตกํ (๒-๓-๙)

๕๗.

ตญฺจ อปฺปญฺจ อุจฺฉิฏฺฐํ, ตญฺจ กิจฺเฉน โน อทา;

โสหํ พฺราหฺมณชาติโก, ยํ ภุตฺตํ ตมฺปิ อุคฺคตํ.

๕๘.

เอวํ [Pg.46] ธมฺมํ นิรํกตฺวา, โย อธมฺเมน ชีวติ;

สตธมฺโมว ลาเภน, ลทฺเธนปิ น นนฺทตีติ.

สตธมฺมชาตกํ นวมํ.

๑๘๐. ทุทฺททชาตกํ (๒-๓-๑๐)

๕๙.

ทุทฺททํ ททมานานํ, ทุกฺกรํ กมฺม กุพฺพตํ;

อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ, สตํ ธมฺโม ทุรนฺนโย.

๖๐.

ตสฺมา สตญฺจ อสตํ, นานา โหติ อิโต คติ;

อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ, สนฺโต สคฺคปรายณาติ.

ทุทฺททชาตกํ ทสมํ.

กลฺยาณวคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

สุสมญฺญมิคาธิภู มาณวโก, วาริปหูตรูปาทิจฺจุปฏฺฐานา;

สกฬายสตินฺทุกปงฺก ปุน, สตธมฺม สุทุทฺททเกน ทสาติ.

๔. อสทิสวคฺโค

๑๘๑. อสทิสชาตกํ (๒-๔-๑)

๖๑.

ธนุคฺคโห อสทิโส, ราชปุตฺโต มหพฺพโล;

ทูเรปาตี อกฺขณเวธี, มหากายปฺปทาลโน.

๖๒.

สพฺพามิตฺเต รณํ กตฺวา, น จ กญฺจิ วิเหฐยิ;

ภาตรํ โสตฺถึ กตฺวาน, สํยมํ อชฺฌุปาคมีติ.

อสทิสชาตกํ ปฐมํ.

๑๘๒. สงฺคามาวจรชาตกํ (๒-๔-๒)

๖๓.

สงฺคามาวจโร [Pg.47] สูโร, พลวา อิติ วิสฺสุโต;

กึ นุ โตรณมาสชฺช, ปฏิกฺกมสิ กุญฺชร.

๖๔.

โอมทฺท ขิปฺปํ ปลิฆํ, เอสิกานิ จ อพฺพห ;

โตรณานิ จ มทฺทิตฺวา, ขิปฺปํ ปวิส กุญฺชราติ.

สงฺคามาวจรชาตกํ ทุติยํ.

๑๘๓. วาโลทกชาตกํ (๒-๔-๓)

๖๕.

วาโลทกํ อปฺปรสํ นิหีนํ, ปิตฺวา มโท ชายติ คทฺรภานํ;

อิมญฺจ ปิตฺวาน รสํ ปณีตํ, มโท น สญฺชายติ สินฺธวานํ.

๖๖.

อปฺปํ ปิวิตฺวาน นิหีนชจฺโจ, โส มชฺชตี เตน ชนินฺท ปุฏฺโฐ ;

โธรยฺหสีลี จ กุลมฺหิ ชาโต, น มชฺชตี อคฺครสํ ปิวิตฺวาติ.

วาโลทกชาตกํ ตติยํ.

๑๘๔. คิริทตฺตชาตกํ (๒-๔-๔)

๖๗.

ทูสิโต คิริทตฺเตน, หโย สามสฺส ปณฺฑโว;

โปราณํ ปกตึ หิตฺวา, ตสฺเสวานุวิธิยฺยติ.

๖๘.

สเจ จ ตนุโช โปโส, สิขราการ กปฺปิโต;

อานเน นํ คเหตฺวาน, มณฺฑเล ปริวตฺตเย;

ขิปฺปเมว ปหนฺตฺวาน, ตสฺเสวานุวิธิยฺยตีติ.

คิริทตฺตชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๘๕. อนภิรติชาตกํ (๒-๔-๕)

๖๙.

ยโถทเก [Pg.48] อาวิเล อปฺปสนฺเน, น ปสฺสติ สิปฺปิกสมฺพุกญฺจ;

สกฺขรํ วาลุกํ มจฺฉคุมฺพํ, เอวํ อาวิลมฺหิ จิตฺเต;

น ปสฺสติ อตฺตทตฺถํ ปรตฺถํ.

๗๐.

ยโถทเก อจฺเฉ วิปฺปสนฺเน, โส ปสฺสติ สิปฺปิกสมฺพุกญฺจ;

สกฺขรํ วาลุกํ มจฺฉคุมฺพํ, เอวํ อนาวิลมฺหิ จิตฺเต;

โส ปสฺสติ อตฺตทตฺถํ ปรตฺถนฺติ.

อนภิรติชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๘๖. ทธิวาหนชาตกํ (๒-๔-๖)

๗๑.

วณฺณคนฺธรสูเปโต, อมฺโพยํ อหุวา ปุเร;

ตเมว ปูชํ ลภมาโน, เกนมฺโพ กฏุกปฺผโล.

๗๒.

ปุจิมนฺทปริวาโร, อมฺโพ เต ทธิวาหน;

มูลํ มูเลน สํสฏฺฐํ, สาขา สาขา นิเสวเร ;

อสาตสนฺนิวาเสน, เตนมฺโพ กฏุกปฺผโลติ.

ทธิวาหนชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๘๗. จตุมฏฺฐชาตกํ (๒-๔-๗)

๗๓.

อุจฺเจ วิฏภิมารุยฺห, มนฺตยวฺโห รโหคตา;

นีเจ โอรุยฺห มนฺตวฺโห, มิคราชาปิ โสสฺสติ.

๗๔.

ยํ สุวณฺโณ สุวณฺเณน, เทโว เทเวน มนฺตเย;

กึ เตตฺถ จตุมฏฺฐสฺส, พิลํ ปวิส ชมฺพุกาติ.

จตุมฏฺฐชาตกํ สตฺตมํ.

๑๘๘. สีหโกตฺถุชาตกํ (๒-๔-๘)

๗๕.

สีหงฺคุลี [Pg.49] สีหนโข, สีหปาทปติฏฺฐิโต;

โส สีโห สีหสงฺฆมฺหิ, เอโก นทติ อญฺญถา.

๗๖.

มา ตฺวํ นทิ ราชปุตฺต, อปฺปสทฺโท วเน วส;

สเรน โข ตํ ชาเนยฺยุํ, น หิ เต เปตฺติโก สโรติ.

สีหโกตฺถุชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๘๙. สีหจมฺมชาตกํ (๒-๔-๙)

๗๗.

เนตํ สีหสฺส นทิตํ, น พฺยคฺฆสฺส น ทีปิโน;

ปารุโต สีหจมฺเมน, ชมฺโม นทติ คทฺรโภ.

๗๘.

จิรมฺปิ โข ตํ ขาเทยฺย, คทฺรโภ หริตํ ยวํ;

ปารุโต สีหจมฺเมน, รวมาโนว ทูสยีติ.

สีหจมฺมชาตกํ นวมํ.

๑๙๐. สีลานิสํสชาตกํ (๒-๔-๑๐)

๗๙.

ปสฺส สทฺธาย สีลสฺส, จาคสฺส จ อยํ ผลํ;

นาโค นาวาย วณฺเณน, สทฺธํ วหตุปาสกํ.

๘๐.

สพฺภิเรว สมาเสถ, สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;

สตญฺหิ สนฺนิวาเสน, โสตฺถึ คจฺฉติ นฺหาปิโตติ.

สีลานิสํสชาตกํ ทสมํ.

อสทิสวคฺโค จตุตฺโถ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ธนุคฺคห กุญฺชร อปฺปรโส, คิริทตฺตมนาวิลจิตฺตวรํ;

ทธิวาหน ชมฺพูก สีหนโข, หริตยว นาควเรน ทสาติ.

๕. รุหกวคฺโค

๑๙๑. รุหกชาตกํ (๒-๕-๑)

๘๑.

อปิ [Pg.50] รุหก ฉินฺนาปิ, ชิยา สนฺธียเต ปุน;

สนฺธียสฺสุ ปุราณิยา, มา โกธสฺส วสํ คมิ.

๘๒.

วิชฺชมาเนสุ วาเกสุ, วิชฺชมาเนสุ การิสุ;

อญฺญํ ชิยํ กริสฺสามิ, อลญฺเญว ปุราณิยาติ.

รุหกชาตกํ ปฐมํ.

๑๙๒. สิริกาฬกณฺณิชาตกํ (๒-๕-๒)

๘๓.

อิตฺถี สิยา รูปวตี, สา จ สีลวตี สิยา;

ปุริโส ตํ น อิจฺเฉยฺย, สทฺทหาสิ มโหสธ.

๘๔.

สทฺทหามิ มหาราช, ปุริโส ทุพฺภโค สิยา;

สิรี จ กาฬกณฺณี จ, น สเมนฺติ กุทาจนนฺติ.

สิริกาฬกณฺณิชาตกํ ทุติยํ.

๑๙๓. จูฬปทุมชาตกํ (๒-๕-๓)

๘๕.

อยเมว สา อหมปิ โส อนญฺโญ, อยเมว โส หตฺถจฺฉินฺโน อนญฺโญ;

ยมาห ‘‘โกมารปตี มม’’นฺติ, วชฺฌิตฺถิโย นตฺถิ อิตฺถีสุ สจฺจํ.

๘๖.

อิมญฺจ ชมฺมํ มุสเลน หนฺตฺวา, ลุทฺทํ ฉวํ ปรทารูปเสวึ;

อิมิสฺสา จ นํ ปาปปติพฺพตาย, ชีวนฺติยา ฉินฺทถ กณฺณนาสนฺติ.

จูฬปทุมชาตกํ ตติยํ.

๑๙๔. มณิโจรชาตกํ (๒-๕-๔)

๘๗.

น [Pg.51] สนฺติ เทวา ปวสนฺติ นูน, น หิ นูน สนฺติ อิธ โลกปาลา;

สหสา กโรนฺตานมสญฺญตานํ, น หิ นูน สนฺตี ปฏิเสธิตาโร.

๘๘.

อกาเล วสฺสตี ตสฺส, กาเล ตสฺส น วสฺสติ;

สคฺคา จ จวติ ฐานา, นนุ โส ตาวตา หโตติ.

มณิโจรชาตกํ จตุตฺถํ.

๑๙๕. ปพฺพตูปตฺถรชาตกํ (๒-๕-๕)

๘๙.

ปพฺพตูปตฺถเร รมฺเม, ชาตา โปกฺขรณี สิวา;

ตํ สิงฺคาโล อปาปายิ, ชานํ สีเหน รกฺขิตํ.

๙๐.

ปิวนฺติ เจ มหาราช, สาปทานิ มหานทึ;

น เตน อนที โหติ, ขมสฺสุ ยทิ เต ปิยาติ.

ปพฺพตูปตฺถร ชาตกํ ปญฺจมํ.

๑๙๖. วลาหกสฺสชาตกํ (๒-๕-๖)

๙๑.

เย น กาหนฺติ โอวาทํ, นรา พุทฺเธน เทสิตํ;

พฺยสนํ เต คมิสฺสนฺติ, รกฺขสีหิว วาณิชา.

๙๒.

เย จ กาหนฺติ โอวาทํ, นรา พุทฺเธน เทสิตํ;

โสตฺถึ ปารํ คมิสฺสนฺติ, วลาเหเนว วาณิชาติ.

วลาหกสฺส ชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๑๙๗. มิตฺตามิตฺตชาตกํ (๒-๕-๗)

๙๓.

น นํ อุมฺหยเต ทิสฺวา, น จ นํ ปฏินนฺทติ;

จกฺขูนิ จสฺส น ททาติ, ปฏิโลมญฺจ วตฺตติ.

๙๔.

เอเต [Pg.52] ภวนฺติ อาการา, อมิตฺตสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

เยหิ อมิตฺตํ ชาเนยฺย, ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโตติ.

มิตฺตามิตฺตชาตกํ สตฺตมํ.

๑๙๘. ราธชาตกํ (๒-๕-๘)

๙๕.

ปวาสา อาคโต ตาต, อิทานิ นจิราคโต;

กจฺจินฺนุ ตาต เต มาตา, น อญฺญมุปเสวติ.

๙๖.

น โข ปเนตํ สุภณํ, คิรํ สจฺจุปสํหิตํ;

สเยถ โปฏฺฐปาโทว, มุมฺมุเร อุปกูถิโตติ.

ราธชาตกํ อฏฺฐมํ.

๑๙๙. คหปติชาตกํ (๒-๕-๙)

๙๗.

อุภยํ เม น ขมติ, อุภยํ เม น รุจฺจติ;

ยาจายํ โกฏฺฐโมติณฺณา, นาทฺทสํ อิติ ภาสติ.

๙๘.

ตํ ตํ คามปติ พฺรูมิ, กทเร อปฺปสฺมิ ชีวิเต;

ทฺเว มาเส สงฺครํ กตฺวา, มํสํ ชรคฺควํ กิสํ;

อปฺปตฺตกาเล โจเทสิ, ตมฺปิ มยฺหํ น รุจฺจตีติ.

คหปติชาตกํ นวมํ.

๒๐๐. สาธุสีลชาตกํ (๒-๕-๑๐)

๙๙.

สรีรทพฺยํ วุฑฺฒพฺยํ, โสชจฺจํ สาธุสีลิยํ;

พฺราหฺมณํ เตว ปุจฺฉาม, กนฺนุ เตสํ วนิมฺหเส.

๑๐๐.

อตฺโถ อตฺถิ สรีรสฺมึ, วุฑฺฒพฺยสฺส นโม กเร;

อตฺโถ อตฺถิ สุชาตสฺมึ, สีลํ อสฺมาก รุจฺจตีติ.

สาธุสีลชาตกํ ทสมํ.

รุหกวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อปิรุหก [Pg.53] รูปวตี มุสโล, ปวสนฺติ สปญฺจมโปกฺขรณี;

อถ มุตฺติมวาณิช อุมฺหยเต, จิรอาคต โกฏฺฐ สรีร ทสาติ.

๖. นตํทฬฺหวคฺโค

๒๐๑. พนฺธนาคารชาตกํ (๒-๖-๑)

๑๐๑.

น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ ;

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ, ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา.

๑๐๒.

เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา, โอหารินํ สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ;

เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายาติ.

พนฺธนาคารชาตกํ ปฐมํ.

๒๐๒. เกฬิสีลชาตกํ (๒-๖-๒)

๑๐๓.

หํสา โกญฺจา มยูรา จ, หตฺถโย ปสทา มิคา;

สพฺเพ สีหสฺส ภายนฺติ, นตฺถิ กายสฺมิ ตุลฺยตา.

๑๐๔.

เอวเมว มนุสฺเสสุ, ทหโร เจปิ ปญฺญวา;

โส หิ ตตฺถ มหา โหติ, เนว พาโล สรีรวาติ.

เกฬิสีลชาตกํ ทุติยํ.

๒๐๓. ขณฺฑชาตกํ (๒-๖-๓)

๑๐๕.

วิรูปกฺเขหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ เอราปเถหิ เม;

ฉพฺยาปุตฺเตหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ กณฺหาโคตมเกหิ จ.

อปาทเกหิ [Pg.54] เม เมตฺตํ, เมตฺตํ ทฺวิปาทเกหิ เม;

จตุปฺปเทหิ เม เมตฺตํ, เมตฺตํ พหุปฺปเทหิ เม.

มา มํ อปาทโก หึสิ, มา มํ หึสิ ทฺวิปาทโก;

มา มํ จตุปฺปโท หึสิ, มา มํ หึสิ พหุปฺปโท.

สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา, สพฺเพ ภูตา จ เกวลา;

สพฺเพ ภทฺรานิ ปสฺสนฺตุ, มา กญฺจิ ปาปมาคมา.

๑๐๖.

อปฺปมาโณ พุทฺโธ, อปฺปมาโณ ธมฺโม;

อปฺปมาโณ สงฺโฆ, ปมาณวนฺตานิ สรีสปานิ ;

อหิวิจฺฉิกสตปที, อุณฺณนาภิ สรพูมูสิกา.

กตา เม รกฺขา กตา เม ปริตฺตา, ปฏิกฺกมนฺตุ ภูตานิ;

โสหํ นโม ภควโต, นโม สตฺตนฺนํ สมฺมาสมฺพุทฺธานนฺติ.

ขณฺฑชาตกํ ตติยํ.

๒๐๔. วีรกชาตกํ (๒-๖-๔)

๑๐๗.

อปิ วีรก ปสฺเสสิ, สกุณํ มญฺชุภาณกํ;

มยูรคีวสงฺกาสํ, ปตึ มยฺหํ สวิฏฺฐกํ.

๑๐๘.

อุทกถลจรสฺส ปกฺขิโน, นิจฺจํ อามกมจฺฉโภชิโน;

ตสฺสานุกรํ สวิฏฺฐโก, เสวาเล ปลิคุณฺฐิโต มโตติ.

วีรกชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๐๕. คงฺเคยฺยชาตกํ (๒-๖-๕)

๑๐๙.

โสภติ มจฺโฉ คงฺเคยฺโย, อโถ โสภติ ยามุโน ;

จตุปฺปโทยํ ปุริโส, นิคฺโรธปริมณฺฑโล;

อีสกายต คีโว จ, สพฺเพว อติโรจติ.

๑๑๐.

ยํ [Pg.55] ปุจฺฉิโต น ตํ อกฺขาสิ, อญฺญํ อกฺขาสิ ปุจฺฉิโต;

อตฺตปฺปสํสโก โปโส, นายํ อสฺมาก รุจฺจตีติ.

คงฺเคยฺยชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๐๖. กุรุงฺคมิคชาตกํ (๒-๖-๖)

๑๑๑.

อิงฺฆ วทฺธมยํ ปาสํ, ฉินฺท ทนฺเตหิ กจฺฉป;

อหํ ตถา กริสฺสามิ, ยถา เนหิติ ลุทฺทโก.

๑๑๒.

กจฺฉโป ปาวิสี วารึ, กุรุงฺโค ปาวิสี วนํ;

สตปตฺโต ทุมคฺคมฺหา, ทูเร ปุตฺเต อปานยีติ.

กุรุงฺคมิคชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๐๗. อสฺสกชาตกํ (๒-๖-๗)

๑๑๓.

อยมสฺสกราเชน, เทโส วิจริโต มยา;

อนุกามย กาเมน, ปิเยน ปตินา สห.

๑๑๔.

นเวน สุขทุกฺเขน, โปราณํ อปิธียติ ;

ตสฺมา อสฺสกรญฺญาว, กีโฏ ปิยตโร มมาติ.

อสฺสกชาตกํ สตฺตมํ.

๒๐๘. สุสุมารชาตกํ (๒-๖-๘)

๑๑๕.

อลํ เมเตหิ อมฺเพหิ, ชมฺพูหิ ปนเสหิ จ;

ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺส, วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโร.

๑๑๖.

มหตี วต เต โพนฺทิ, น จ ปญฺญา ตทูปิกา;

สุสุมาร วญฺจิโต เมสิ, คจฺฉ ทานิ ยถาสุขนฺติ.

สุสุมารชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๐๙. กุกฺกุฏชาตกํ (๒-๖-๙)

๑๑๗.

ทิฏฺฐา [Pg.56] มยา วเน รุกฺขา, อสฺสกณฺณา วิภีฏกา ;

น ตานิ เอวํ สกฺกนฺติ, ยถา ตฺวํ รุกฺข สกฺกสิ.

๑๑๘.

ปุราณกุกฺกุโฏ อยํ, เภตฺวา ปญฺชรมาคโต;

กุสโล วาฬปาสานํ, อปกฺกมติ ภาสตีติ.

กุกฺกุฏ ชาตกํ นวมํ.

๒๑๐. กนฺทคลกชาตกํ (๒-๖-๑๐)

๑๑๙.

อมฺโภ โก นาม ยํ รุกฺโข, สินฺนปตฺโต สกณฺฏโก;

ยตฺถ เอกปฺปหาเรน, อุตฺตมงฺคํ วิภิชฺชิตํ.

๑๒๐.

อจาริ วตายํ วิตุทํ วนานิ, กฏฺฐงฺครุกฺเขสุ อสารเกสุ;

อถาสทา ขทิรํ ชาตสารํ, ยตฺถพฺภิทา ครุโฬ อุตฺตมงฺคนฺติ.

กนฺทคลก ชาตกํ ทสมํ.

นตํทฬฺหวคฺโค ฉฏฺโฐ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ทฬฺหพนฺธน หํสวโร จ ปุน, วิรูปกฺข สวิฏฺฐก มจฺฉวโร;

สกุรุงฺค สอสฺสก อมฺพวโร, ปุน กุกฺกุฏโก ครุเฬน ทสาติ.

๗. พีรณถมฺภวคฺโค

๒๑๑. โสมทตฺตชาตกํ (๒-๗-๑)

๑๒๑.

อกาสิ โยคฺคํ ธุวมปฺปมตฺโต, สํวจฺฉรํ พีรณถมฺภกสฺมึ;

พฺยากาสิ สญฺญํ ปริสํ วิคยฺห, น นิยฺยโม ตายติ อปฺปปญฺญํ.

๑๒๒.

ทฺวยํ [Pg.57] ยาจนโก ตาต, โสมทตฺต นิคจฺฉติ;

อลาภํ ธนลาภํ วา, เอวํ ธมฺมา หิ ยาจนาติ.

โสมทตฺตชาตกํ ปฐมํ.

๒๑๒. อุจฺฉิฏฺฐภตฺตชาตกํ (๒-๗-๒)

๑๒๓.

อญฺโญ อุปริโม วณฺโณ, อญฺโญ วณฺโณ จ เหฏฺฐิโม;

พฺราหฺมณี ตฺเวว ปุจฺฉามิ, กึ เหฏฺฐา กิญฺจ อุปฺปริ.

๑๒๔.

อหํ นโฏสฺมิ ภทฺทนฺเต, ภิกฺขโกสฺมิ อิธาคโต;

อยญฺหิ โกฏฺฐโมติณฺโณ, อยํ โส ยํ คเวสสีติ.

อุจฺฉิฏฺฐภตฺตชาตกํ ทุติยํ.

๒๑๓. ภรุชาตกํ (๒-๗-๓)

๑๒๕.

อิสีนมนฺตรํ กตฺวา, ภรุราชาติ เม สุตํ;

อุจฺฉินฺโน สห รฏฺเฐหิ, สราชา วิภวงฺคโต.

๑๒๖.

ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา;

อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺย, คิรํ สจฺจุปสํหิตนฺติ.

ภรุชาตกํ ตติยํ.

๒๑๔. ปุณฺณนทีชาตกํ (๒-๗-๔)

๑๒๗.

ปุณฺณํ นทึ เยน จ เปยฺยมาหุ, ชาตํ ยวํ เยน จ คุยฺหมาหุ;

ทูรํ คตํ เยน จ อวฺหยนฺติ, โส ตฺยาคโต หนฺท จ ภุญฺช พฺราหฺมณ.

๑๒๘.

ยโต มํ สรตี ราชา, วายสมฺปิ ปเหตเว;

หํสา โกญฺจา มยูรา จ, อสตีเยว ปาปิยาติ.

ปุณฺณนทีชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๑๕. กจฺฉปชาตกํ (๒-๗-๕)

๑๒๙.

อวธี [Pg.58] วต อตฺตานํ, กจฺฉโป พฺยาหรํ คิรํ ;

สุคฺคหีตสฺมึ กฏฺฐสฺมึ, วาจาย สกิยาวธิ.

๑๓๐.

เอตมฺปิ ทิสฺวา นรวีริยเสฏฺฐ, วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ;

ปสฺสสิ พหุภาเณน, กจฺฉปํ พฺยสนํ คตนฺติ.

กจฺฉปชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๑๖. มจฺฉชาตกํ (๒-๗-๖)

๑๓๑.

น มายมคฺคิ ตปติ, น สูโล สาธุตจฺฉิโต;

ยญฺจ มํ มญฺญเต มจฺฉี, อญฺญํ โส รติยา คโต.

๑๓๒.

โส มํ ทหติ ราคคฺคิ, จิตฺตํ จูปตเปติ มํ;

ชาลิโน มุญฺจถายิรา มํ, น กาเม หญฺญเต กฺวจีติ.

มจฺฉชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๑๗. เสคฺคุชาตกํ (๒-๗-๗)

๑๓๓.

สพฺโพ โลโก อตฺตมโน อโหสิ, อโกวิทา คามธมฺมสฺส เสคฺคุ;

โกมาริ โก นาม ตวชฺช ธมฺโม, ยํ ตฺวํ คหิตา ปวเน ปโรทสิ.

๑๓๔.

โย ทุกฺขผุฏฺฐาย ภเวยฺย ตาณํ, โส เม ปิตา ทุพฺภิ วเน กโรติ;

สา กสฺส กนฺทามิ วนสฺส มชฺเฌ, โย ตายิตา โส สหสํ กโรตีติ.

เสคฺคุชาตกํ สตฺตมํ.

๒๑๘. กูฏวาณิชชาตกํ (๒-๗-๘)

๑๓๕.

สฐสฺส [Pg.59] สาเฐยฺยมิทํ สุจินฺติตํ, ปจฺโจฑฺฑิตํ ปฏิกูฏสฺส กูฏํ;

ผาลญฺเจ ขาเทยฺยุํ มูสิกา, กสฺมา กุมารํ กุลลา น หเรยฺยุํ.

๑๓๖.

กูฏสฺส หิ สนฺติ กูฏกูฏา, ภวติ จาปิ นิกติโน นิกตฺยา;

เทหิ ปุตฺตนฏฺฐ ผาลนฏฺฐสฺส ผาลํ, มา เต ปุตฺตมหาสิ ผาลนฏฺโฐติ.

กูฏวาณิชชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๑๙. ครหิตชาตกํ (๒-๗-๙)

๑๓๗.

หิรญฺญํ เม สุวณฺณํ เม, เอสา รตฺตึ ทิวา กถา;

ทุมฺเมธานํ มนุสฺสานํ, อริยธมฺมํ อปสฺสตํ.

๑๓๘.

ทฺเว ทฺเว คหปตโย เคเห, เอโก ตตฺถ อมสฺสุโก;

ลมฺพตฺถโน เวณิกโต, อโถ องฺกิตกณฺณโก;

กีโต ธเนน พหุนา, โส ตํ วิตุทเต ชนนฺติ.

ครหิตชาตกํ นวมํ.

๒๒๐. ธมฺมธชชาตกํ (๒-๗-๑๐)

๑๓๙.

สุขํ ชีวิตรูโปสิ, รฏฺฐา วิวนมาคโต;

โส เอกโก รุกฺขมูเล, กปโณ วิย ฌายสิ.

๑๔๐.

สุขํ ชีวิตรูโปสฺมิ, รฏฺฐา วิวนมาคโต;

โส เอกโก รุกฺขมูเล, กปโณ วิย ฌายามิ;

สตํ ธมฺมํ อนุสฺสรํติ.

ธมฺมธชชาตกํ ทสมํ.

พีรณถมฺภวคฺโค สตฺตโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ [Pg.60] พีรณถมฺภวโร จ นโฏ, ภรุราชวรุตฺตมปุณฺณนที;

พหุภาณิ อคฺคิปวเน มูสิกา, สหลมฺพตฺถโน กปเณน ทสาติ.

๘. กาสาววคฺโค

๒๒๑. กาสาวชาตกํ (๒-๘-๑)

๑๔๑.

อนิกฺกสาโว กาสาวํ, โย วตฺถํ ปริทหิสฺสติ ;

อเปโต ทมสจฺเจน, น โส กาสาวมรหติ.

๑๔๒.

โย จ วนฺตกสาวสฺส, สีเลสุ สุสมาหิโต;

อุเปโต ทมสจฺเจน, ส เว กาสาวมรหตีติ.

กาสาวชาตกํ ปฐมํ.

๒๒๒. จูฬนนฺทิยชาตกํ (๒-๘-๒)

๑๔๓.

อิทํ ตทาจริยวโจ, ปาราสริโย ยทพฺรวิ ;

มาสุ ตฺวํ อกริ ปาปํ, ยํ ตฺวํ ปจฺฉา กตํ ตเป.

๑๔๔.

ยานิ กโรติ ปุริโส, ตานิ อตฺตนิ ปสฺสติ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลนฺติ.

จูฬนนฺทิยชาตกํ ทุติยํ.

๒๒๓. ปุฏภตฺตชาตกํ (๒-๘-๓)

๑๔๕.

นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ, กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ;

นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ, อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย.

๑๔๖.

จเช [Pg.61] จชนฺตํ วนถํ น กยิรา, อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย;

ทิโช ทุมํ ขีณผลนฺติ ญตฺวา, อญฺญํ สเมกฺเขยฺย มหา หิ โลโกติ.

ปุฏภตฺตชาตกํ ตติยํ.

๒๒๔. กุมฺภิลชาตกํ (๒-๘-๔)

๑๔๗.

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา, วานรินฺท ยถา ตว;

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค, ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.

๑๔๘.

ยสฺส เจเต น วิชฺชนฺติ, คุณา ปรมภทฺทกา;

สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค, ทิฏฺฐํ โส นาติวตฺตตีติ.

กุมฺภิลชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๒๕. ขนฺติวณฺณชาตกํ (๒-๘-๕)

๑๔๙.

อตฺถิ เม ปุริโส เทว, สพฺพกิจฺเจสุ พฺยาวโฏ ;

ตสฺส เจโกปราธตฺถิ, ตตฺถ ตฺวํ กินฺติ มญฺญสิ.

๑๕๐.

อมฺหากมฺปตฺถิ ปุริโส, เอทิโส อิธ วิชฺชติ;

ทุลฺลโภ องฺคสมฺปนฺโน, ขนฺติรสฺมาก รุจฺจตีติ.

ขนฺติวณฺณชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๒๖. โกสิยชาตกํ (๒-๘-๖)

๑๕๑.

กาเล นิกฺขมนา สาธุ, นากาเล สาธุ นิกฺขโม;

อกาเลน หิ นิกฺขมฺม, เอกกมฺปิ พหุชฺชโน;

น กิญฺจิ อตฺถํ โชเตติ, ธงฺกเสนาว โกสิยํ.

๑๕๒.

ธีโร จ วิธิวิธานญฺญู, ปเรสํ วิวรานุคู;

สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา, โกสิโยว สุขี สิยาติ.

โกสิยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๒๗. คูถปาณชาตกํ (๒-๘-๗)

๑๕๓.

สูโร [Pg.62] สูเรน สงฺคมฺม, วิกฺกนฺเตน ปหารินา;

เอหิ นาค นิวตฺตสฺสุ, กึ นุ ภีโต ปลายสิ;

ปสฺสนฺตุ องฺคมคธา, มม ตุยฺหญฺจ วิกฺกมํ.

๑๕๔.

น ตํ ปาทา วธิสฺสามิ, น ทนฺเตหิ น โสณฺฑิยา;

มีฬฺเหน ตํ วธิสฺสามิ, ปูติ หญฺญตุ ปูตินาติ.

คูถปาณชาตกํ สตฺตมํ.

๒๒๘. กามนีตชาตกํ (๒-๘-๘)

๑๕๕.

ตโย คิรึ อนฺตรํ กามยามิ, ปญฺจาลา กุรุโย เกกเก จ ;

ตตุตฺตรึ พฺราหฺมณ กามยามิ, ติกิจฺฉ มํ พฺราหฺมณ กามนีตํ.

๑๕๖.

กณฺหาหิทฏฺฐสฺส กโรนฺติ เหเก, อมนุสฺสปวิฏฺฐสฺส กโรนฺติ ปณฺฑิตา;

น กามนีตสฺส กโรติ โกจิ, โอกฺกนฺตสุกฺกสฺส หิ กา ติกิจฺฉาติ.

กามนีตชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๒๙. ปลายิตชาตกํ (๒-๘-๙)

๑๕๗.

คชคฺคเมเฆหิ หยคฺคมาลิภิ, รถูมิชาเตหิ สราภิวสฺเสภิ ;

ถรุคฺคหาวฏฺฏ ทฬฺหปฺปหาริภิ, ปริวาริตา ตกฺกสิลา สมนฺตโต.

๑๕๘.

อภิธาวถ [Pg.63] จูปธาวถ จ, วิวิธา วินาทิตา วทนฺติภิ;

วตฺตตชฺช ตุมุโล โฆโส ยถา, วิชฺชุลตา ชลธรสฺส คชฺชโตติ.

ปลายิตชาตกํ นวมํ.

๒๓๐. ทุติยปลายิตชาตกํ (๒-๘-๑๐)

๑๕๙.

ธชมปริมิตํ อนนฺตปารํ, ทุปฺปสหํธงฺเกหิ สาครํว ;

คิริมิวอนิเลน ทุปฺปสยฺโห, ทุปฺปสโห อหมชฺชตาทิเสน.

๑๖๐.

มา พาลิยํ วิลปิ น หิสฺส ตาทิสํ, วิฑยฺหเส น หิ ลภเส นิเสธกํ;

อาสชฺชสิ คชมิว เอกจารินํ, โย ตํ ปทา นฬมิว โปถยิสฺสตีติ.

ทุติยปลายิตชาตกํ ทสมํ.

กาสาววคฺโค อฏฺฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรวตฺถวโจ ทุมขีณผลํ, จตุโรธมฺมวรํ ปุริสุตฺตม;

ธงฺกมคธา จ ตโยคิรินาม, คชคฺควโร ธชวเรน ทสาติ.

๙. อุปาหนวคฺโค

๒๓๑. อุปาหนชาตกํ (๒-๙-๑)

๑๖๑.

ยถาปิ [Pg.64] กีตา ปุริสสฺสุปาหนา, สุขสฺส อตฺถาย ทุขํ อุทพฺพเห;

ฆมฺมาภิตตฺตา ถลสา ปปีฬิตา, ตสฺเสว ปาเท ปุริสสฺส ขาทเร.

๑๖๒.

เอวเมว โย ทุกฺกุลีโน อนริโย, ตมฺมาก วิชฺชญฺจ สุตญฺจ อาทิย;

ตเมว โส ตตฺถ สุเตน ขาทติ, อนริโย วุจฺจติ ทุปาหนูปโมติ.

อุปาหนชาตกํ ปฐมํ.

๒๓๒. วีณาคุณชาตกํ (๒-๙-๒)

๑๖๓.

เอกจินฺติโต ยมตฺโถ, พาโล อปริณายโก;

น หิ ขุชฺเชน วาเมน, โภติ สงฺคนฺตุมรหสิ.

๑๖๔.

ปุริสูสภํ มญฺญมานา, อหํ ขุชฺชมกามยึ;

โสยํ สํกุฏิโต เสติ, ฉินฺนตนฺติ ยถา วิณาติ.

วีณาคุณชาตกํ ทุติยํ.

๒๓๓. วิกณฺณชาตกํ (๒-๙-๓)

๑๖๕.

กามํ ยหึ อิจฺฉสิ เตน คจฺฉ, วิทฺโธสิ มมฺมมฺหิ วิกณฺณเกน;

หโตสิ ภตฺเตน สุวาทิเตน, โลโล จ มจฺเฉ อนุพนฺธมาโน.

๑๖๖.

เอวมฺปิ [Pg.65] โลกามิสํ โอปตนฺโต, วิหญฺญตี จิตฺตวสานุวตฺตี;

โส หญฺญติ ญาติสขาน มชฺเฌ, มจฺฉานุโค โสริว สุํสุมาโรติ.

วิกณฺณชาตกํ ตติยํ.

๒๓๔. อสิตาภูชาตกํ (๒-๙-๔)

๑๖๗.

ตฺวเมว ทานิมกร, ยํ กาโม พฺยคมา ตยิ;

โสยํ อปฺปฏิสนฺธิโก, ขรฉินฺนํว เรนุกํ.

๑๖๘.

อตฺริจฺฉํ อติโลเภน, อติโลภมเทน จ;

เอวํ หายติ อตฺถมฺหา, อหํว อสิตาภุยาติ.

อสิตาภูชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๓๕. วจฺฉนขชาตกํ (๒-๙-๕)

๑๖๙.

สุขา ฆรา วจฺฉนข, สหิรญฺญา สโภชนา;

ยตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, สเยยฺยาถ อนุสฺสุโก.

๑๗๐.

ฆรา นานีหมานสฺส, ฆรา นาภณโต มุสา;

ฆรา นาทินฺนทณฺฑสฺส, ปเรสํ อนิกุพฺพโต ;

เอวํ ฉิทฺทํ ทุรภิสมฺภวํ, โก ฆรํ ปฏิปชฺชตีติ.

วจฺฉนขชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๓๖. พกชาตกํ (๒-๙-๖)

๑๗๑.

ภทฺทโก วตยํ ปกฺขี, ทิโช กุมุทสนฺนิโภ;

วูปสนฺเตหิ ปกฺเขหิ, มนฺทมนฺโทว ฌายติ.

๑๗๒.

นาสฺส สีลํ วิชานาถ, อนญฺญาย ปสํสถ;

อมฺเห ทิโช น ปาเลติ, เตน ปกฺขี น ผนฺทตีติ.

พกชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๓๗. สาเกตชาตกํ (๒-๙-๗)

๑๗๓.

โก [Pg.66] นุ โข ภควา เหตุ, เอกจฺเจ อิธ ปุคฺคเล;

อตีว หทยํ นิพฺพาติ, จิตฺตญฺจาปิ ปสีทติ.

๑๗๔.

ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน, ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา;

เอวํ ตํ ชายเต เปมํ, อุปฺปลํว ยโถทเกติ.

สาเกตชาตกํ สตฺตมํ.

๒๓๘. เอกปทชาตกํ (๒-๙-๘)

๑๗๕.

อิงฺฆ เอกปทํ ตาต, อเนกตฺถปทสฺสิตํ ;

กิญฺจิ สงฺคาหิกํ พฺรูสิ, เยนตฺเถ สาธเยมเส.

๑๗๖.

ทกฺเขยฺเยกปทํ ตาต, อเนกตฺถปทสฺสิตํ;

ตญฺจ สีเลน สญฺญุตฺตํ, ขนฺติยา อุปปาทิตํ;

อลํ มิตฺเต สุขาเปตุํ, อมิตฺตานํ ทุขาย จาติ.

เอกปทชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๓๙. หริตมณฺฑูกชาตกํ (๒-๙-๙)

๑๗๗.

อาสีวิสมฺปิ มํ สนฺตํ, ปวิฏฺฐํ กุมินามุขํ;

รุจฺจเต หริตามาตา, ยํ มํ ขาทนฺติ มจฺฉกา.

๑๗๘.

วิลุมฺปเตว ปุริโส, ยาวสฺส อุปกปฺปติ;

ยทา จญฺเญ วิลุมฺปนฺติ, โส วิลุตฺโต วิลุมฺปตีติ.

หริตมณฺฑูกชาตกํ นวมํ.

๒๔๐. มหาปิงฺคลชาตกํ (๒-๙-๑๐)

๑๗๙.

สพฺโพ ชโน หึสิโต ปิงฺคเลน, ตสฺมึ มเต ปจฺจยา เวทยนฺติ;

ปิโย นุ เต อาสิ อกณฺหเนตฺโต, กสฺมา นุ ตฺวํ โรทสิ ทฺวารปาล.

๑๘๐.

น [Pg.67] เม ปิโย อาสิ อกณฺหเนตฺโต, ภายามิ ปจฺจาคมนาย ตสฺส;

อิโต คโต หึเสยฺย มจฺจุราชํ, โส หึสิโต อาเนยฺย ปุน อิธ.

๑๘๑.

ทฑฺโฒ วาหสหสฺเสหิ, สิตฺโต ฆฏสเตหิ โส;

ปริกฺขตา จ สา ภูมิ, มา ภายิ นาคมิสฺสตีติ.

มหาปิงฺคลชาตกํ ทสมํ.

อุปาหนวคฺโค นวโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรุปาหน ขุชฺช วิกณฺณกโก, อสิตาภุย ปญฺจมวจฺฉนโข;

ทิช เปมวรุตฺตมเอกปทํ, กุมินามุข ปิงฺคลเกน ทสาติ.

๑๐. สิงฺคาลวคฺโค

๒๔๑. สพฺพทาฐิชาตกํ (๒-๑๐-๑)

๑๘๒.

สิงฺคาโล มานถทฺโธ จ, ปริวาเรน อตฺถิโก;

ปาปุณิ มหตึ ภูมึ, ราชาสิ สพฺพทาฐินํ.

๑๘๓.

เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ ปริวารวา;

โส หิ ตตฺถ มหา โหติ, สิงฺคาโล วิย ทาฐินนฺติ.

สพฺพทาฐิชาตกํ ปฐมํ.

๒๔๒. สุนขชาตกํ (๒-๑๐-๒)

๑๘๔.

พาโล วตายํ สุนโข, โย วรตฺตํ น ขาทติ;

พนฺธนา จ ปมุญฺเจยฺย, อสิโต จ ฆรํ วเช.

๑๘๕.

อฏฺฐิตํ [Pg.68] เม มนสฺมึ เม, อโถ เม หทเย กตํ;

กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ, ยาว ปสฺสุปตู ชโน.

สุนขชาตกํ ทุติยํ.

๒๔๓. คุตฺติลชาตกํ (๒-๑๐-๓)

๑๘๖.

สตฺตตนฺตึ สุมธุรํ, รามเณยฺยํ อวาจยึ;

โส มํ รงฺคมฺหิ อวฺเหติ, สรณํ เม โหหิ โกสิย.

๑๘๗.

อหํ ตํ สรณํ สมฺม, อหมาจริยปูชโก;

น ตํ ชยิสฺสติ สิสฺโส, สิสฺสมาจริย เชสฺสสีติ.

คุตฺติลชาตกํ ตติยํ.

๒๔๔. วิคติจฺฉชาตกํ (๒-๑๐-๔)

๑๘๘.

ยํ ปสฺสติ น ตํ อิจฺฉติ, ยญฺจ น ปสฺสติ ตํ กิริจฺฉติ;

มญฺญามิ จิรํ จริสฺสติ, น หิ ตํ ลจฺฉติ ยํ ส อิจฺฉติ.

๑๘๙.

ยํ ลภติ น เตน ตุสฺสติ, ยญฺจ ปตฺเถติ ลทฺธํ หีเฬติ;

อิจฺฉา หิ อนนฺตโคจรา, วิคติจฺฉาน นโม กโรมเสติ.

วิคติจฺฉ ชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๔๕. มูลปริยายชาตกํ (๒-๑๐-๕)

๑๙๐.

กาโล ฆสติ ภูตานิ, สพฺพาเนว สหตฺตนา;

โย จ กาลฆโส ภูโต, ส ภูตปจนึ ปจิ.

๑๙๑.

พหูนิ นรสีสานิ, โลมสานิ พฺรหานิ จ;

คีวาสุ ปฏิมุกฺกานิ, โกจิเทเวตฺถ กณฺณวาติ.

มูลปริยายชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๔๖. พาโลวาทชาตกํ (๒-๑๐-๖)

๑๙๒.

หนฺตฺวา เฉตฺวา วธิตฺวา จ, เทติ ทานํ อสญฺญโต;

เอทิสํ ภตฺตํ ภุญฺชมาโน, ส ปาปมุปลิมฺปติ.

๑๙๓.

ปุตฺตทารมฺปิ [Pg.69] เจ หนฺตฺวา, เทติ ทานํ อสญฺญโต;

ภุญฺชมาโนปิ สปฺปญฺโญ, น ปาปมุปลิมฺปตีติ.

พาโลวาทชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๔๗. ปาทญฺชลีชาตกํ (๒-๑๐-๗)

๑๙๔.

อทฺธา ปาทญฺชลี สพฺเพ, ปญฺญาย อติโรจติ;

ตถา หิ โอฏฺฐํ ภญฺชติ, อุตฺตรึ นูน ปสฺสติ.

๑๙๕.

นายํ ธมฺมํ อธมฺมํ วา, อตฺถานตฺถญฺจ พุชฺฌติ;

อญฺญตฺร โอฏฺฐนิพฺโภคา, นายํ ชานาติ กิญฺจนนฺติ.

ปาทญฺชลีชาตกํ สตฺตมํ.

๒๔๘. กึสุโกปมชาตกํ (๒-๑๐-๘)

๑๙๖.

สพฺเพหิ กึสุโก ทิฏฺโฐ, กึนฺเวตฺถ วิจิกิจฺฉถ;

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, สารถี ปริปุจฺฉิโต.

๑๙๗.

เอวํ สพฺเพหิ ญาเณหิ, เยสํ ธมฺมา อชานิตา;

เต เว ธมฺเมสุ กงฺขนฺติ, กึสุกสฺมึว ภาตโรติ.

กึสุโกปมชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๔๙. สาลกชาตกํ (๒-๑๐-๙)

๑๙๘.

เอกปุตฺตโก ภวิสฺสสิ, ตฺวญฺจ โน เหสฺสสิ อิสฺสโร กุเล;

โอโรห ทุมสฺมา สาลก, เอหิ ทานิ ฆรกํ วเชมเส.

๑๙๙.

นนุ มํ สุหทโยติ มญฺญสิ, ยญฺจ มํ หนสิ เวฬุยฏฺฐิยา;

ปกฺกมฺพวเน รมามเส, คจฺฉ ตฺวํ ฆรกํ ยถาสุขนฺติ.

สาลกชาตกํ นวมํ.

๒๕๐. กปิชาตกํ (๒-๑๐-๑๐)

๒๐๐.

อยํ [Pg.70] อิสี อุปสมสํยเม รโต, ส ติฏฺฐติ สิสิรภเยน อฏฺฏิโต;

หนฺท อยํ ปวิสตุมํ อคารกํ, วิเนตุ สีตํ ทรถญฺจ เกวลํ.

๒๐๑.

นายํ อิสี อุปสมสํยเม รโต, กปี อยํ ทุมวรสาขโคจโร;

โส ทูสโก โรสโก จาปิ ชมฺโม, สเจวเชมมฺปิ ทูเสยฺยคารนฺติ.

กปิชาตกํ ทสมํ.

สิงฺคาลวคฺโค ทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ ราชา สิงฺคาลวโร สุนโข, ตถา โกสิย อิจฺฉติ กาลฆโส;

อถ ทานวโรฏฺฐปิ สารถินา, ปุนมฺพวนญฺจ สิสิรกปิ ทสาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

ทฬฺหญฺจ วคฺคํ อปเรน สนฺถวํ, กลฺยาณวคฺคาสทิโส จ รูหกํ;

นตํทฬฺห พีรณถมฺภกํ ปุน, กาสาวุปาหน สิงฺคาลเกน ทสาติ.

ทุกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๓. ติกนิปาโต

๑. สงฺกปฺปวคฺโค

๒๕๑. สงฺกปฺปราคชาตกํ (๓-๑-๑)

๑.

สงฺกปฺปราคโธเตน[Pg.71], วิตกฺกนิสิเตน จ;

นาลงฺกเตน ภทฺเรน, อุสุการากเตน จ.

๒.

น กณฺณายตมุตฺเตน, นาปิ โมรูปเสวินา;

เตนมฺหิ หทเย วิทฺโธ, สพฺพงฺคปริทาหินา.

๓.

อาเวธญฺจ น ปสฺสามิ, ยโต รุหิรมสฺสเว;

ยาว อโยนิโส จิตฺตํ, สยํ เม ทุกฺขมาภตนฺติ.

สงฺกปฺปราคชาตกํ ปฐมํ.

๒๕๒. ติลมุฏฺฐิชาตกํ (๓-๑-๒)

๔.

อชฺชาปิ เม ตํ มนสิ, ยํ มํ ตฺวํ ติลมุฏฺฐิยา;

พาหาย มํ คเหตฺวาน, ลฏฺฐิยา อนุตาฬยิ.

๕.

นนุ ชีวิเต น รมสิ, เยนาสิ พฺราหฺมณาคโต;

ยํ มํ พาหา คเหตฺวาน, ติกฺขตฺตุํ อนุตาฬยิ.

๖.

อริโย อนริยํ กุพฺพนฺตํ, โย ทณฺเฑน นิเสธติ;

สาสนํ ตํ น ตํ เวรํ, อิติ นํ ปณฺฑิตา วิทูติ.

ติลมุฏฺฐิชาตกํ ทุติยํ.

๒๕๓. มณิกณฺฐชาตกํ (๓-๑-๓)

๗.

มมนฺนปานํ วิปุลํ อุฬารํ, อุปฺปชฺชตีมสฺส มณิสฺส เหตุ;

ตํ เต น ทสฺสํ อติยาจโกสิ, น จาปิ เต อสฺสมมาคมิสฺสํ.

๘.

สุสู [Pg.72] ยถา สกฺขรโธตปาณี, ตาเสสิ มํ เสลํ ยาจมาโน;

ตํ เต น ทสฺสํ อติยาจโกสิ, น จาปิ เต อสฺสมมาคมิสฺสํ.

๙.

น ตํ ยาเจ ยสฺส ปิยํ ชิคีเส, เทสฺโส โหติ อติยาจนาย;

นาโค มณึ ยาจิโต พฺราหฺมเณน, อทสฺสนํเยว ตทชฺฌคมาติ.

มณิกณฺฐชาตกํ ตติยํ.

๒๕๔. กุณฺฑกกุจฺฉิสินฺธวชาตกํ (๓-๑-๔)

๑๐.

ภุตฺวา ติณปริฆาสํ, ภุตฺวา อาจามกุณฺฑกํ;

เอตํ เต โภชนํ อาสิ, กสฺมา ทานิ น ภุญฺชสิ.

๑๑.

ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ, ชาติยา วินเยน วา;

พหุํ ตตฺถ มหาพฺรมฺเห, อปิ อาจามกุณฺฑกํ.

๑๒.

ตฺวญฺจ โข มํ ปชานาสิ, ยาทิสายํ หยุตฺตโม;

ชานนฺโต ชานมาคมฺม, น เต ภกฺขามิ กุณฺฑกนฺติ.

กุณฺฑกกุจฺฉิสินฺธวชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๕๕. สุกชาตกํ (๓-๑-๕)

๑๓.

ยาว โส มตฺตมญฺญาสิ, โภชนสฺมึ วิหงฺคโม;

ตาว อทฺธานมาปาทิ, มาตรญฺจ อโปสยิ.

๑๔.

ยโต จ โข พหุตรํ, โภชนํ อชฺฌวาหริ ;

ตโต ตตฺเถว สํสีทิ, อมตฺตญฺญู หิ โส อหุ.

๑๕.

ตสฺมา มตฺตญฺญุตา สาธุ, โภชนสฺมึ อคิทฺธตา ;

อมตฺตญฺญู หิ สีทนฺติ, มตฺตญฺญู จ น สีทเรติ.

สุกชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๕๖. ชรูทปานชาตกํ (๓-๑-๖)

๑๖.

ชรูทปานํ [Pg.73] ขณมานา, วาณิชา อุทกตฺถิกา;

อชฺฌคมุํ อยสํ โลหํ, ติปุสีสญฺจ วาณิชา;

รชตํ ชาตรูปญฺจ, มุตฺตา เวฬูริยา พหู.

๑๗.

เต จ เตน อสนฺตุฏฺฐา, ภิยฺโย ภิยฺโย อขาณิสุํ;

เต ตตฺถาสีวิโส โฆโร, เตชสฺสี เตชสา หนิ.

๑๘.

ตสฺมา ขเณ นาติขเณ, อติขาตํ หิ ปาปกํ;

ขาเตน จ ธนํ ลทฺธํ, อติขาเตน นาสิตนฺติ.

ชรูทปานชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๕๗. คามณิจนฺทชาตกํ (๓-๑-๗)

๑๙.

นายํ ฆรานํ กุสโล, โลโล อยํ วลีมุโข;

กตํ กตํ โข ทูเสยฺย, เอวํธมฺมมิทํ กุลํ.

๒๐.

นยิทํ จิตฺตวโต โลมํ, นายํ อสฺสาสิโก มิโค;

สิฏฺฐํ เม ชนสนฺเธน, นายํ กิญฺจิ วิชานติ.

๒๑.

น มาตรํ ปิตรํ วา, ภาตรํ ภคินึ สกํ;

ภเรยฺย ตาทิโส โปโส, สิฏฺฐํ ทสรเถน เมติ.

คามณิจนฺท ชาตกํ สตฺตมํ.

๒๕๘. มนฺธาตุชาตกํ (๓-๑-๘)

๒๒.

ยาวตา จนฺทิมสูริยา, ปริหรนฺติ ทิสา ภนฺติ วิโรจนา ;

สพฺเพว ทาสา มนฺธาตุ, เย ปาณา ปถวิสฺสิตา.

๒๓.

น กหาปณวสฺเสน, ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ;

อปฺปสฺสาทา ทุขา กามา, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต.

๒๔.

อปิ [Pg.74] ทิพฺเพสุ กาเมสุ, รตึ โส นาธิคจฺฉติ;

ตณฺหกฺขยรโต โหติ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโกติ.

มนฺธาตุชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๕๙. ติรีฏวจฺฉชาตกํ (๓-๑-๙)

๒๕.

นยิมสฺส วิชฺชามยมตฺถิ กิญฺจิ, น พนฺธโว โน ปน เต สหาโย;

อถ เกน วณฺเณน ติรีฏวจฺโฉ, เตทณฺฑิโก ภุญฺชติ อคฺคปิณฺฑํ.

๒๖.

อาปาสุ เม ยุทฺธปราชิตสฺส, เอกสฺส กตฺวา วิวนสฺมิ โฆเร;

ปสารยี กิจฺฉคตสฺส ปาณึ, เตนูทตารึ ทุขสํปเรโต.

๒๗.

เอตสฺส กิจฺเจน อิธานุปตฺโต, เวสายิโน วิสยา ชีวโลเก;

ลาภารโห ตาต ติรีฏวจฺโฉ, เทถสฺส โภคํ ยชถญฺจ ยญฺญนฺติ.

ติรีฏวจฺฉชาตกํ นวมํ.

๒๖๐. ทูตชาตกํ (๓-๑-๑๐)

๒๘.

ยสฺสตฺถา ทูรมายนฺติ, อมิตฺตมปิ ยาจิตุํ;

ตสฺสูทรสฺสหํ ทูโต, มา เม กุชฺฌ รเถสภ.

๒๙.

ยสฺส ทิวา จ รตฺโต จ, วสมายนฺติ มาณวา;

ตสฺสูทรสฺสหํ ทูโต, มา เม กุชฺฌ รเถสภ.

๓๐.

ททามิ [Pg.75] เต พฺราหฺมณ โรหิณีนํ, ควํ สหสฺสํ สห ปุงฺคเวน;

ทูโต หิ ทูตสฺส กถํ น ทชฺชํ, มยมฺปิ ตสฺเสว ภวาม ทูตาติ.

ทูตชาตกํ ทสมํ.

สงฺกปฺปวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อุสุการวโร ติลมุฏฺฐิ มณิ, หยราช วิหงฺคม อาสิวิโส;

ชนสนฺธ กหาปณวสฺส ปุน, ติริฏํ ปุน ทูตวเรน ทสาติ.

๒. ปทุมวคฺโค

๒๖๑. ปทุมชาตกํ (๓-๒-๑)

๓๑.

ยถา เกสา จ มสฺสู จ, ฉินฺนํ ฉินฺนํ วิรูหติ;

เอวํ รูหตุ เต นาสา, ปทุมํ เทหิ ยาจิโต.

๓๒.

ยถา สารทิกํ พีชํ, เขตฺเต วุตฺตํ วิรูหติ;

เอวํ รูหตุ เต นาสา, ปทุมํ เทหิ ยาจิโต.

๓๓.

อุโภปิ ปลปนฺเตเต, อปิ ปทฺมานิ ทสฺสติ;

วชฺชุํ วา เต น วา วชฺชุํ, นตฺถิ นาสาย รูหนา;

เทหิ สมฺม ปทุมานิ, อหํ ยาจามิ ยาจิโตติ.

ปทุมชาตกํ ปฐมํ.

๒๖๒. มุทุปาณิชาตกํ (๓-๒-๒)

๓๔.

ปาณิ เจ มุทุโก จสฺส, นาโค จสฺส สุการิโต;

อนฺธกาโร จ วสฺเสยฺย, อถ นูน ตทา สิยา.

๓๕.

อนลา [Pg.76] มุทุสมฺภาสา, ทุปฺปูรา ตา นทีสมา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

๓๖.

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ, ฉนฺทสา วา ธเนน วา;

ชาตเวโทว สํ ฐานํ, ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นนฺติ.

มุทุปาณิชาตกํ ทุติยํ.

๒๖๓. จูฬปโลภนชาตกํ (๓-๒-๓)

๓๗.

อภิชฺชมาเน วาริสฺมึ, สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา;

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา, สํสีทสิ มหณฺณเว.

๓๘.

อาวฏฺฏนี มหามายา, พฺรหฺมจริยวิโกปนา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

๓๙.

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ, ฉนฺทสา วา ธเนน วา;

ชาตเวโทว สํ ฐานํ, ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นนฺติ.

จูฬปโลภน ชาตกํ ตติยํ.

๒๖๔. มหาปนาทชาตกํ (๓-๒-๔)

๔๐.

ปนาโท นาม โส ราชา, ยสฺส ยูโป สุวณฺณโย;

ติริยํ โสฬสุพฺเพโธ, อุทฺธมาหุ สหสฺสธา.

๔๑.

สหสฺสกณฺโฑ สตเคณฺฑุ, ธชาสุ หริตามโย;

อนจฺจุํ ตตฺถ คนฺธพฺพา, ฉ สหสฺสานิ สตฺตธา.

๔๒.

เอวเมตํ ตทา อาสิ, ยถา ภาสสิ ภทฺทชิ;

สกฺโก อหํ ตทา อาสึ, เวยฺยาวจฺจกโร ตวาติ.

มหาปนาทชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๖๕. ขุรปฺปชาตกํ (๓-๒-๕)

๔๓.

ทิสฺวา [Pg.77] ขุรปฺเป ธนุเวคนุนฺเน, ขคฺเค คหีเต ติขิเณ เตลโธเต;

ตสฺมึ ภยสฺมึ มรเณ วิยูฬฺเห, กสฺมา นุ เต นาหุ ฉมฺภิตตฺตํ.

๔๔.

ทิสฺวา ขุรปฺเป ธนุเวคนุนฺเน, ขคฺเค คหีเต ติขิเณ เตลโธเต;

ตสฺมึ ภยสฺมึ มรเณ วิยูฬฺเห, เวทํ อลตฺถํ วิปุลํ อุฬารํ.

๔๕.

โส เวทชาโต อชฺฌภวึ อมิตฺเต, ปุพฺเพว เม ชีวิตมาสิ จตฺตํ;

น หิ ชีวิเต อาลยํ กุพฺพมาโน, สูโร กยิรา สูรกิจฺจํ กทาจีติ.

ขุรปฺปชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๖๖. วาตคฺคสินฺธวชาตกํ (๓-๒-๖)

๔๖.

เยนาสิ กิสิยา ปณฺฑุ, เยน ภตฺตํ น รุจฺจติ;

อยํ โส อาคโต ภตฺตา, กสฺมา ทานิ ปลายสิ.

๔๗.

สเจ ปนาทิเกเนว, สนฺถโว นาม ชายติ;

ยโส หายติ อิตฺถีนํ, ตสฺมา ตาต ปลายหํ.

๔๘.

ยสฺสสฺสินํ กุเล ชาตํ, อาคตํ ยา น อิจฺฉติ;

โสจติ จิรรตฺตาย, วาตคฺคมิว ภทฺทลีติ.

วาตคฺคสินฺธวชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๖๗. กกฺกฏกชาตกํ (๓-๒-๗)

๔๙.

สิงฺคีมิโค [Pg.78] อายตจกฺขุเนตฺโต, อฏฺฐิตฺตโจ วาริสโย อโลโม;

เตนาภิภูโต กปณํ รุทามิ, มา เหว มํ ปาณสมํ ชเหยฺย.

๕๐.

อยฺย น ตํ ชหิสฺสามิ, กุญฺชรํ สฏฺฐิหายนํ ;

ปถพฺยา จาตุรนฺตาย, สุปฺปิโย โหสิ เม ตุวํ.

๕๑.

เย กุฬีรา สมุทฺทสฺมึ, คงฺคาย ยมุนาย จ;

เตสํ ตฺวํ วาริโช เสฏฺโฐ, มุญฺจ โรทนฺติยา ปตินฺติ.

กกฺกฏก ชาตกํ สตฺตมํ.

๒๖๘. อารามทูสกชาตกํ (๓-๒-๘)

๕๒.

โย เว สพฺพสเมตานํ, อหุวา เสฏฺฐสมฺมโต;

ตสฺสายํ เอทิสี ปญฺญา, กิเมว อิตรา ปชา.

๕๓.

เอวเมว ตุวํ พฺรหฺเม, อนญฺญาย วินินฺทสิ;

กถํ มูลํ อทิสฺวาน, รุกฺขํ ชญฺญา ปติฏฺฐิตํ.

๕๔.

นาหํ ตุมฺเห วินินฺทามิ, เย จญฺเญ วานรา วเน;

วิสฺสเสโนว คารยฺโห, ยสฺสตฺถา รุกฺขโรปกาติ.

อารามทูสกชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๖๙. สุชาตชาตกํ (๓-๒-๙)

๕๕.

น หิ วณฺเณน สมฺปนฺนา, มญฺชุกา ปิยทสฺสนา;

ขรวาจา ปิยา โหติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๕๖.

นนุ ปสฺสสิมํ กาฬึ, ทุพฺพณฺณํ ติลกาหตํ;

โกกิลํ สณฺหวาเจน, พหูนํ ปาณินํ ปิยํ.

๕๗.

ตสฺมา [Pg.79] สขิลวาจสฺส, มนฺตภาณี อนุทฺธโต;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ, มธุรํ ตสฺส ภาสิตนฺติ.

สุชาตชาตกํ นวมํ.

๒๗๐. อุลูกชาตกํ (๓-๒-๑๐)

๕๘.

สพฺเพหิ กิร ญาตีหิ, โกสิโย อิสฺสโร กโต;

สเจ ญาตีหิ อนุญฺญาโต, ภเณยฺยาหํ เอกวาจิกํ.

๕๙.

ภณ สมฺม อนุญฺญาโต, อตฺถํ ธมฺมญฺจ เกวลํ;

สนฺติ หิ ทหรา ปกฺขี, ปญฺญวนฺโต ชุตินฺธรา.

๖๐.

น เม รุจฺจติ ภทฺทํ โว, อุลูกสฺสาภิเสจนํ;

อกฺกุทฺธสฺส มุขํ ปสฺส, กถํ กุทฺโธ กริสฺสตีติ.

อุลูกชาตกํ ทสมํ.

ปทุมวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

ปทุมุตฺตม นาคสิริวฺหยโน, ส-มหณฺณว ยูป ขุรปฺปวโร;

อถ ภทฺทลี กุญฺชร รุกฺข ปุน, ขรวาจ อุลูกวเรน ทสาติ.

๓. อุทปานวคฺโค

๒๗๑. อุทปานทูสกชาตกํ (๓-๓-๑)

๖๑.

อารญฺญิกสฺส อิสิโน, จิรรตฺตํ ตปสฺสิโน;

กิจฺฉากตํ อุทปานํ, กถํ สมฺม อวาหสิ.

๖๒.

เอส ธมฺโม สิงฺคาลานํ, ยํ ปิตฺวา โอหทามเส;

ปิตุปิตามหํ ธมฺโม, น ตํ อุชฺฌาตุมรหสิ.

๖๓.

เยสํ [Pg.80] โว เอทิโส ธมฺโม, อธมฺโม ปน กีทิโส;

มา โว ธมฺมํ อธมฺมํ วา, อทฺทสาม กุทาจนนฺติ.

อุทปานทูสกชาตกํ ปฐมํ.

๒๗๒. พฺยคฺฆชาตกํ (๓-๓-๒)

๖๔.

เยน มิตฺเตน สํสคฺคา, โยคกฺเขโม วิหิยฺยติ;

ปุพฺเพวชฺฌาภวํ ตสฺส, รุกฺเข อกฺขีว ปณฺฑิโต.

๖๕.

เยน มิตฺเตน สํสคฺคา, โยคกฺเขโม ปวฑฺฒติ;

กเรยฺยตฺตสมํ วุตฺตึ, สพฺพกิจฺเจสุ ปณฺฑิโต.

๖๖.

เอถ พฺยคฺฆา นิวตฺตวฺโห, ปจฺจุเปถ มหาวนํ;

มา วนํ ฉินฺทิ นิพฺยคฺฆํ, พฺยคฺฆา มาเหสุ นิพฺพนาติ.

พฺยคฺฆชาตกํ ทุติยํ.

๒๗๓. กจฺฉปชาตกํ (๓-๓-๓)

๖๗.

โก นุ อุทฺธิตภตฺโตว, ปูรหตฺโถว พฺราหฺมโณ;

กหํ นุ ภิกฺขํ อจริ, กํ สทฺธํ อุปสงฺกมิ.

๖๘.

อหํ กปิสฺมิ ทุมฺเมโธ, อนามาสานิ อามสึ;

ตฺวํ มํ โมจย ภทฺทนฺเต, มุตฺโต คจฺเฉยฺย ปพฺพตํ.

๖๙.

กจฺฉปา กสฺสปา โหนฺติ, โกณฺฑญฺญา โหนฺติ มกฺกฏา;

มุญฺจ กสฺสป โกณฺฑญฺญํ, กตํ เมถุนกํ ตยาติ.

กจฺฉปชาตกํ ตติยํ.

๒๗๔. โลลชาตกํ (๓-๓-๔)

๗๐.

กายํ พลากา สิขินี, โจรี ลงฺฆิปิตามหา;

โอรํ พลาเก อาคจฺฉ, จณฺโฑ เม วายโส สขา.

๗๑.

นาหํ พลากา สิขินี, อหํ โลโลสฺมิ วายโส;

อกตฺวา วจนํ ตุยฺหํ, ปสฺส ลูโนสฺมิ อาคโต.

๗๒.

ปุนปาปชฺชสี [Pg.81] สมฺม, สีลญฺหิ ตว ตาทิสํ;

น หิ มานุสกา โภคา, สุภุญฺชา โหนฺติ ปกฺขินาติ.

โลลชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๗๕. รุจิรชาตกํ (๓-๓-๕)

๗๓.

กายํ พลากา รุจิรา, กากนีฬสฺมิมจฺฉติ;

จณฺโฑ กาโก สขา มยฺหํ, ยสฺส เจตํ กุลาวกํ.

๗๔.

นนุ มํ สมฺม ชานาสิ, ทิช สามากโภชน;

อกตฺวา วจนํ ตุยฺหํ, ปสฺส ลูโนสฺมิ อาคโต.

๗๕.

ปุนปาปชฺชสี สมฺม, สีลญฺหิ ตว ตาทิสํ;

น หิ มานุสกา โภคา, สุภุญฺชา โหนฺติ ปกฺขินาติ.

รุจิรชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๗๖. กุรุธมฺมชาตกํ (๓-๓-๖)

๗๖.

ตว สทฺธญฺจ สีลญฺจ, วิทิตฺวาน ชนาธิป;

วณฺณํ อญฺชนวณฺเณน, กาลิงฺคสฺมึ นิมิมฺหเส.

๗๗.

อนฺนภจฺจา จภจฺจา จ, โยธ อุทฺทิสฺส คจฺฉติ;

สพฺเพ เต อปฺปฏิกฺขิปฺปา, ปุพฺพาจริยวโจ อิทํ.

๗๘.

ททามิ โว พฺราหฺมณา นาคเมตํ, ราชารหํ ราชโภคฺคํ ยสสฺสินํ;

อลงฺกตํ เหมชาลาภิฉนฺนํ, สสารถึ คจฺฉถ เยน กามนฺติ.

กุรุธมฺมชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๗๗. โรมกชาตกํ (๓-๓-๗)

๗๙.

วสฺสานิ [Pg.82] ปญฺญาส สมาธิกานิ, วสิมฺห เสลสฺส คุหาย โรมก;

อสงฺกมานา อภินิพฺพุตตฺตา, หตฺถตฺต มายนฺติ มมณฺฑชา ปุเร.

๘๐.

เต ทานิ วกฺกงฺค กิมตฺถมุสฺสุกา, ภชนฺติ อญฺญํ คิริกนฺทรํ ทิชา;

น นูน มญฺญนฺติ มมํ ยถา ปุเร, จิรปฺปวุตฺถา อถ วา น เต อิเม.

๘๑.

ชานาม ตํ น มยํ สมฺปมูฬฺหา, โสเยว ตฺวํ เต มยมสฺม นาญฺเญ;

จิตฺตญฺจ เต อสฺมึ ชเน ปทุฏฺฐํ, อาชีวิกา เตน ตมุตฺตสามาติ.

โรมกชาตกํ สตฺตมํ.

๒๗๘. มหึสราชชาตกํ (๓-๓-๘)

๘๒.

กิมตฺถ มภิสนฺธาย, ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน ;

สพฺพกามททสฺเสว, อิมํ ทุกฺขํ ติติกฺขสิ.

๘๓.

สิงฺเคน นิหนาเหตํ, ปทสา จ อธิฏฺฐห;

ภิยฺโย พาลา ปกุชฺเฌยฺยุํ, โน จสฺส ปฏิเสธโก.

๘๔.

มเมวายํ มญฺญมาโน, อญฺเญเปวํ กริสฺสติ;

เต นํ ตตฺถ วธิสฺสนฺติ, สา เม มุตฺติ ภวิสฺสตีติ.

มหึสราชชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๗๙. สตปตฺตชาตกํ (๓-๓-๙)

๘๕.

ยถา [Pg.83] มาณวโก ปนฺเถ, สิงฺคาลึ วนโคจรึ;

อตฺถกามํ ปเวเทนฺตึ, อนตฺถกามาติ มญฺญติ;

อนตฺถกามํ สตปตฺตํ, อตฺถกาโมติ มญฺญติ.

๘๖.

เอวเมว อิเธกจฺโจ, ปุคฺคโล โหติ ตาทิโส;

หิเตหิ วจนํ วุตฺโต, ปฏิคณฺหาติ วามโต.

๘๗.

เย จ โข นํ ปสํสนฺติ, ภยา อุกฺกํสยนฺติ วา ;

ตญฺหิ โส มญฺญเต มิตฺตํ, สตปตฺตํว มาณโวติ.

สตปตฺตชาตกํ นวมํ.

๒๘๐. ปุฏทูสกชาตกํ (๓-๓-๑๐)

๘๘.

อทฺธา หิ นูน มิคราชา, ปุฏกมฺมสฺส โกวิโท;

ตถา หิ ปุฏํ ทูเสติ, อญฺญํ นูน กริสฺสติ.

๘๙.

น เม มาตา วา ปิตา วา, ปุฏกมฺมสฺส โกวิโท;

กตํ กตํ โข ทูเสม, เอวํ ธมฺมมิทํ กุลํ.

๙๐.

เยสํ โว เอทิโส ธมฺโม, อธมฺโม ปน กีทิโส;

มา โว ธมฺมํ อธมฺมํ วา, อทฺทสาม กุทาจนนฺติ.

ปุฏทูสกชาตกํ ทสมํ.

อุทปานวคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อุทปานวรํ วนพฺยคฺฆ กปิ, สิขินี จ พลาก รุจิรวโร;

สุชนาธิปโรมกทูส ปุน, สตปตฺตวโร ปุฏกมฺม ทสาติ.

๔. อพฺภนฺตรวคฺโค

๒๘๑. อพฺภนฺตรชาตกํ (๓-๔-๑)

๙๑.

อพฺภนฺตโร [Pg.84] นาม ทุโม, ยสฺส ทิพฺยมิทํ ผลํ;

ภุตฺวา โทหฬินี นารี, จกฺกวตฺตึ วิชายติ.

๙๒.

ตฺวมฺปิ ภทฺเท มเหสีสิ, สา จาปิ ปติโน ปิยา;

อาหริสฺสติ เต ราชา, อิทํ อพฺภนฺตรํ ผลํ.

๙๓.

ภตฺตุรตฺเถ ปรกฺกนฺโต, ยํ ฐานมธิคจฺฉติ;

สูโร อตฺตปริจฺจาคี, ลภมาโน ภวามหนฺติ.

อพฺภนฺตรชาตกํ ปฐมํ.

๒๘๒. เสยฺยชาตกํ (๓-๔-๒)

๙๔.

เสยฺยํโส เสยฺยโส โหติ, โย เสยฺยมุปเสวติ;

เอเกน สนฺธึ กตฺวาน, สตํ วชฺเฌ อโมจยึ.

๙๕.

ตสฺมา สพฺเพน โลเกน, สนฺธึ กตฺวาน เอกโต ;

เปจฺจ สคฺคํ นิคจฺเฉยฺย, อิทํ สุณาถ กาสิยา.

๙๖.

อิทํ วตฺวา มหาราชา, กํโส พาราณสิคฺคโห;

ธนุํ กณฺฑญฺจ นิกฺขิปฺป, สํยมํ อชฺฌุปาคมีติ.

เสยฺยชาตกํ ทุติยํ.

๒๘๓. วฑฺฒกีสูกรชาตกํ (๓-๔-๓)

๙๗.

วรํ วรํ ตฺวํ นิหนํ ปุเร จริ, อสฺมึ ปเทเส อภิภุยฺย สูกเร;

โส ทานิ เอโก พฺยปคมฺม ฌายสิ, พลํ นุ เต พฺยคฺฆ น จชฺช วิชฺชติ.

๙๘.

อิเม [Pg.85] สุทํ ยนฺติ ทิโสทิสํ ปุเร, ภยฏฺฏิตา เลณคเวสิโน ปุถุ;

เต ทานิ สงฺคมฺม วสนฺติ เอกโต, ยตฺถฏฺฐิตา ทุปฺปสหชฺชเม มยา.

๙๙.

นมตฺถุ สงฺฆาน สมาคตานํ, ทิสฺวา สยํ สขฺย วทามิ อพฺภุตํ;

พฺยคฺฆํ มิคา ยตฺถ ชินึสุ ทาฐิโน, สามคฺคิยา ทาฐพเลสุ มุจฺจเรติ.

วฑฺฒกีสูกรชาตกํ ตติยํ.

๒๘๔. สิริชาตกํ (๓-๔-๔)

๑๐๐.

ยํ อุสฺสุกา สงฺฆรนฺติ, อลกฺขิกา พหุํ ธนํ;

สิปฺปวนฺโต อสิปฺปา จ, ลกฺขิวา ตานิ ภุญฺชติ.

๑๐๑.

สพฺพตฺถ กตปุญฺญสฺส, อติจฺจญฺเญว ปาณิโน;

อุปฺปชฺชนฺติ พหู โภคา, อปฺปนายตเนสุปิ.

๑๐๒.

กุกฺกุโฏ มณโย ทณฺโฑ, ถิโย จ ปุญฺญลกฺขณา;

อุปฺปชฺชนฺติ อปาปสฺส, กตปุญฺญสฺส ชนฺตุโนติ.

สิริชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๘๕. มณิสูกรชาตกํ (๓-๔-๕)

๑๐๓.

ทริยา สตฺต วสฺสานิ, ตึสมตฺตา วสามเส;

หญฺญาม มณิโน อาภํ, อิติ โน มนฺตนํ อหุ.

๑๐๔.

ยาวตา มณึ ฆํสาม, ภิยฺโย โวทายเต มณิ;

อิทญฺจ ทานิ ปุจฺฉาม, กึ กิจฺจํ อิธ มญฺญสิ.

๑๐๕.

อยํ มณิ เวฬูริโย, อกาโจ วิมโล สุโภ;

นาสฺส สกฺกา สิรึ หนฺตุํ, อปกฺกมถ สูกราติ.

มณิสูกร ชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๘๖. สาลูกชาตกํ (๓-๔-๖)

๑๐๖.

มา [Pg.86] สาลูกสฺส ปิหยิ, อาตุรนฺนานิ ภุญฺชติ;

อปฺโปสฺสุกฺโก ภุสํ ขาท, เอตํ ทีฆายุลกฺขณํ.

๑๐๗.

อิทานิ โส อิธาคนฺตฺวา, อติถี ยุตฺตเสวโก;

อถ ทกฺขสิ สาลูกํ, สยนฺตํ มุสลุตฺตรํ.

๑๐๘.

วิกนฺตํ สูกรํ ทิสฺวา, สยนฺตํ มุสลุตฺตรํ;

ชรคฺควา วิจินฺเตสุํ, วรมฺหากํ ภุสามิวาติ.

สาลูกชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๘๗. ลาภครหชาตกํ (๓-๔-๗)

๑๐๙.

นานุมฺมตฺโต นาปิสุโณ, นานโฏ นากุตูหโล;

มูฬฺเหสุ ลภเต ลาภํ, เอสา เต อนุสาสนี.

๑๑๐.

ธิรตฺถุ ตํ ยสลาภํ, ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณ;

ยา วุตฺติ วินิปาเตน, อธมฺมจรเณน วา.

๑๑๑.

อปิ เจ ปตฺตมาทาย, อนคาโร ปริพฺพเช;

เอสาว ชีวิกา เสยฺโย, ยา จาธมฺเมน เอสนาติ.

ลาภครหชาตกํ สตฺตมํ.

๒๘๘. มจฺฉุทฺทานชาตกํ (๓-๔-๘)

๑๑๒.

อคฺฆนฺติ มจฺฉา อธิกํ สหสฺสํ, น โส อตฺถิ โย อิมํ สทฺทเหยฺย;

มยฺหญฺจ อสฺสุ อิธ สตฺต มาสา, อหมฺปิ ตํ มจฺฉุทฺทานํ กิเณยฺยํ.

๑๑๓.

มจฺฉานํ โภชนํ ทตฺวา, มม ทกฺขิณมาทิสิ;

ตํ ทกฺขิณํ สรนฺติยา, กตํ อปจิตึ ตยา.

๑๑๔.

ปทุฏฺฐจิตฺตสฺส [Pg.87] น ผาติ โหติ, น จาปิ ตํ เทวตา ปูชยนฺติ;

โย ภาตรํ เปตฺติกํ สาปเตยฺยํ, อวญฺจยี ทุกฺกฏกมฺมการีติ.

มจฺฉุทฺทานชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๘๙. นานาฉนฺทชาตกํ (๓-๔-๙)

๑๑๕.

นานาฉนฺทา มหาราช, เอกาคาเร วสามเส;

อหํ คามวรํ อิจฺเฉ, พฺราหฺมณี จ ควํ สตํ.

๑๑๖.

ปุตฺโต จ อาชญฺญรถํ, กญฺญา จ มณิกุณฺฑลํ;

ยา เจสา ปุณฺณิกา ชมฺมี, อุทุกฺขลํภิกงฺขติ.

๑๑๗.

พฺราหฺมณสฺส คามวรํ, พฺราหฺมณิยา ควํ สตํ;

ปุตฺตสฺส อาชญฺญรถํ, กญฺญาย มณิกุณฺฑลํ;

ยญฺเจตํ ปุณฺณิกํ ชมฺมึ, ปฏิปาเทถุทุกฺขลนฺติ.

นานาฉนฺทชาตกํ นวมํ.

๒๙๐. สีลวีมํสกชาตกํ (๓-๔-๑๐)

๑๑๘.

สีลํ กิเรว กลฺยาณํ, สีลํ โลเก อนุตฺตรํ;

ปสฺส โฆรวิโส นาโค, สีลวาติ น หญฺญติ.

๑๑๙.

โสหํ สีลํ สมาทิสฺสํ, โลเก อนุมตํ สิวํ;

อริยวุตฺติสมาจาโร, เยน วุจฺจติ สีลวา.

๑๒๐.

ญาตีนญฺจ ปิโย โหติ, มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;

กายสฺส เภทา สุคตึ, อุปปชฺชติ สีลวาติ.

สีลวีมํสกชาตกํ ทสมํ.

อพฺภนฺตรวคฺโค จตุตฺโถ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ทุม [Pg.88] กํสวรุตฺตมพฺยคฺฆมิคา, มณโย มณิ สาลุกมวฺหยโน;

อนุสาสนิโยปิ จ มจฺฉวโร, มณิกุณฺฑลเกน กิเรน ทสาติ.

๕. กุมฺภวคฺโค

๒๙๑. สุราฆฏชาตกํ (๒-๕-๑)

๑๒๑.

สพฺพกามททํ กุมฺภํ, กุฏํ ลทฺธาน ธุตฺตโก;

ยาว นํ อนุปาเลติ, ตาว โส สุขเมธติ.

๑๒๒.

ยทา มตฺโต จ ทิตฺโต จ, ปมาทา กุมฺภมพฺภิทา;

ตทา นคฺโค จ โปตฺโถ จ, ปจฺฉา พาโล วิหญฺญติ.

๑๒๓.

เอวเมว โย ธนํ ลทฺธา, ปมตฺโต ปริภุญฺชติ;

ปจฺฉา ตปฺปติ ทุมฺเมโธ, กุฏํ ภิตฺวาว ธุตฺตโกติ.

สุราฆฏ ชาตกํ ปฐมํ.

๒๙๒. สุปตฺตชาตกํ (๓-๕-๒)

๑๒๔.

พาราณสฺยํ มหาราช, กากราชา นิวาสโก ;

อสีติยา สหสฺเสหิ, สุปตฺโต ปริวาริโต.

๑๒๕.

ตสฺส โทหฬินี ภริยา, สุผสฺสา ภกฺขิตุมิจฺฉติ ;

รญฺโญ มหานเส ปกฺกํ, ปจฺจคฺฆํ ราชโภชนํ.

๑๒๖.

เตสาหํ ปหิโต ทูโต, รญฺโญ จมฺหิ อิธาคโต;

ภตฺตุ อปจิตึ กุมฺมิ, นาสายมกรํ วณนฺติ.

สุปตฺตชาตกํ ทุติยํ.

๒๙๓. กายนิพฺพินฺทชาตกํ (๓-๕-๓)

๑๒๗.

ผุฏฺฐสฺส [Pg.89] เม อญฺญตเรน พฺยาธินา, โรเคน พาฬฺหํ ทุขิตสฺส รุปฺปโต;

ปริสุสฺสติ ขิปฺปมิทํ กเฬวรํ, ปุปฺผํ ยถา ปํสุนิ อาตเป กตํ.

๑๒๘.

อชญฺญํ ชญฺญสงฺขาตํ, อสุจึ สุจิสมฺมตํ;

นานากุณปปริปูรํ, ชญฺญรูปํ อปสฺสโต.

๑๒๙.

ธิรตฺถุมํ อาตุรํ ปูติกายํ, เชคุจฺฉิยํ อสฺสุจึ พฺยาธิธมฺมํ;

ยตฺถปฺปมตฺตา อธิมุจฺฉิตา ปชา, หาเปนฺติ มคฺคํ สุคตูปปตฺติยาติ.

กายนิพฺพินฺท ชาตกํ ตติยํ.

๒๙๔. ชมฺพุขาทกชาตกํ (๓-๕-๔)

๑๓๐.

โกยํ พินฺทุสฺสโร วคฺคุ, สรวนฺตาน มุตฺตโม;

อจฺจุโต ชมฺพุสาขาย, โมรจฺฉาโปว กูชติ.

๑๓๑.

กุลปุตฺโตว ชานาติ, กุลปุตฺตํ ปสํสิตุํ;

พฺยคฺฆจฺฉาปสรีวณฺณ, ภุญฺช สมฺม ททามิ เต.

๑๓๒.

จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ, มุสาวาที สมาคเต;

วนฺตาทํ กุณปาทญฺจ, อญฺญมญฺญํ ปสํสเกติ.

ชมฺพุขาทกชาตกํ จตุตฺถํ.

๒๙๕. อนฺตชาตกํ (๓-๕-๕)

๑๓๓.

อุสภสฺเสว เต ขนฺโธ, สีหสฺเสว วิชมฺภิตํ;

มิคราช นโม ตฺยตฺถุ, อปิ กิญฺจิ ลภามเส.

๑๓๔.

กุลปุตฺโตว ชานาติ, กุลปุตฺตํ ปสํสิตุํ;

มยูรคีวสงฺกาส, อิโต ปริยาหิ วายส.

๑๓๕.

มิคานํ [Pg.90] สิงฺคาโล อนฺโต, ปกฺขีนํ ปน วายโส;

เอรณฺโฑ อนฺโต รุกฺขานํ, ตโย อนฺตา สมาคตาติ.

อนฺตชาตกํ ปญฺจมํ.

๒๙๖. สมุทฺทชาตกํ (๓-๕-๖)

๑๓๖.

โก นายํ โลณโตยสฺมึ, สมนฺตา ปริธาวติ;

มจฺเฉ มกเร จ วาเรติ, อูมีสุ จ วิหญฺญติ.

๑๓๗.

อนนฺตปายี สกุโณ, อติตฺโตติ ทิสาสุโต;

สมุทฺทํ ปาตุมิจฺฉามิ, สาครํ สริตํ ปตึ.

๑๓๘.

โส อยํ หายติ เจว, ปูรเต จ มโหทธิ;

นาสฺส นายติ ปีตนฺโต, อเปยฺโย กิร สาคโรติ.

สมุทฺทชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๒๙๗. กามวิลาปชาตกํ (๓-๕-๗)

๑๓๙.

อุจฺเจ สกุณ เฑมาน, ปตฺตยาน วิหงฺคม;

วชฺชาสิ โข ตฺวํ วามูรุํ, จิรํ โข สา กริสฺสติ.

๑๔๐.

อิทํ โข สา น ชานาติ, อสึ สตฺติญฺจ โอฑฺฑิตํ;

สา จณฺฑี กาหติ โกธํ, ตํ เม ตปติ โน อิทํ.

๑๔๑.

เอส อุปฺปลสนฺนาโห, นิกฺขญฺจุสฺสีสโกหิตํ ;

กาสิกญฺจ มุทุํ วตฺถํ, ตปฺเปตุ ธนิกา ปิยาติ.

กามวิลาปชาตกํ สตฺตมํ.

๒๙๘. อุทุมฺพรชาตกํ (๓-๕-๘)

๑๔๒.

อุทุมฺพรา จิเม ปกฺกา, นิคฺโรธา จ กปิตฺถนา;

เอหิ นิกฺขม ภุญฺชสฺสุ, กึ ชิฆจฺฉาย มิยฺยสิ.

๑๔๓.

เอวํ [Pg.91] โส สุหิโต โหติ, โย วุฑฺฒมปจายติ;

ยถาหมชฺช สุหิโต, ทุมปกฺกานิ มาสิโต.

๑๔๔.

ยํ วเนโช วเนชสฺส, วญฺเจยฺย กปิโน กปิ;

ทหโร กปิ สทฺเธยฺย, น หิ ชิณฺโณ ชรากปีติ.

อุทุมฺพรชาตกํ อฏฺฐมํ.

๒๙๙. โกมารปุตฺตชาตกํ (๓-๕-๙)

๑๔๕.

ปุเร ตุวํ สีลวตํ สกาเส, โอกฺกนฺติกํ กีฬสิ อสฺสมมฺหิ;

กโรหเร มกฺกฏิยานิ มกฺกฏ, น ตํ มยํ สีลวตํ รมาม.

๑๔๖.

สุตา หิ มยฺหํ ปรมา วิสุทฺธิ, โกมารปุตฺตสฺส พหุสฺสุตสฺส;

มา ทานิ มํ มญฺญิ ตุวํ ยถา ปุเร, ฌานานุยุตฺโต วิหรามิ อาวุโส.

๑๔๗.

สเจปิ เสลสฺมิ วเปยฺย พีชํ, เทโว จ วสฺเส น หิ ตํ วิรูฬฺเห ;

สุตา หิ เต สา ปรมา วิสุทฺธิ, อารา ตุวํ มกฺกฏ ฌานภูมิยาติ.

โกมารปุตฺตชาตกํ นวมํ.

๓๐๐. วกชาตกํ (๓-๕-๑๐)

๑๔๘.

ปรปาณโรธา ชีวนฺโต, มํสโลหิตโภชโน;

วโก วตํ สมาทาย, อุปปชฺชิ อุโปสถํ.

๑๔๙.

ตสฺส สกฺโก วตญฺญาย, อชรูเปนุปาคมิ;

วีตตโป อชฺฌปฺปตฺโต, ภญฺชิ โลหิตโป ตปํ.

๑๕๐.

เอวเมว [Pg.92] อิเธกจฺเจ, สมาทานมฺหิ ทุพฺพลา;

ลหุํ กโรนฺติ อตฺตานํ, วโกว อชการณาติ.

วกชาตกํ ทสมํ.

กุมฺภวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรกุมฺภ สุปตฺตสิริวฺหยโน, สุจิสมฺมต พินฺทุสโร จุสโภ;

สริตํปติ จณฺฑิ ชรากปินา, อถ มกฺกฏิยา วกเกน ทสาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

สงฺกปฺโป ปทุโม เจว, อุทปาเนน ตติยํ;

อพฺภนฺตรํ ฆฏเภทํ, ติกนิปาตมฺหิลงฺกตนฺติ.

ติกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๔. จตุกฺกนิปาโต

๑. กาลิงฺควคฺโค

๓๐๑. จูฬกาลิงฺคชาตกํ (๔-๑-๑)

๑.

วิวรถิมาสํ [Pg.93] ทฺวารํ, นครํ ปวิสนฺตุ อรุณราชสฺส;

สีเหน สุสิฏฺเฐน, สุรกฺขิตํ นนฺทิเสเนน.

๒.

ชโย กลิงฺคานมสยฺหสาหินํ, ปราชโย อนโย อสฺสกานํ;

อิจฺเจว เต ภาสิตํ พฺรหฺมจาริ, น อุชฺชุภูตา วิตถํ ภณนฺติ.

๓.

เทวา มุสาวาทมุปาติวตฺตา, สจฺจํ ธนํ ปรมํ เตสุ สกฺก;

ตํ เต มุสา ภาสิตํ เทวราช, กึ วา ปฏิจฺจ มฆวา มหินฺท.

๔.

นนุ เต สุตํ พฺราหฺมณ ภญฺญมาเน, เทวา น อิสฺสนฺติ ปุริสปรกฺกมสฺส;

ทโม สมาธิ มนโส อเภชฺโช, อพฺยคฺคตา นิกฺกมนญฺจ กาเล;

ทฬฺหญฺจ วิริยํ ปุริสปรกฺกโม จ, เตเนว อาสิ วิชโย อสฺสกานนฺติ.

จูฬกาลิงฺคชาตกํ ปฐมํ.

๓๐๒. มหาอสฺสาโรหชาตกํ (๔-๑-๒)

๕.

อเทยฺเยสุ ททํ ทานํ, เทยฺเยสุ นปฺปเวจฺฉติ;

อาปาสุ พฺยสนํ ปตฺโต, สหายํ นาธิคจฺฉติ.

๖.

นาเทยฺเยสุ [Pg.94] ททํ ทานํ, เทยฺเยสุ โย ปเวจฺฉติ;

อาปาสุ พฺยสนํ ปตฺโต, สหายมธิคจฺฉติ.

๗.

สญฺโญคสมฺโภควิเสสทสฺสนํ, อนริยธมฺเมสุ สเฐสุ นสฺสติ;

กตญฺจ อริเยสุ จ อชฺชเวสุ, มหปฺผลํ โหติ อณุมฺปิ ตาทิสุ.

๘.

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, อกา โลเก สุทุกฺกรํ;

ปจฺฉา กยิรา น วา กยิรา, อจฺจนฺตํ ปูชนารโหติ.

มหาอสฺสาโรหชาตกํ ทุติยํ.

๓๐๓. เอกราชชาตกํ (๔-๑-๓)

๙.

อนุตฺตเร กามคุเณ สมิทฺเธ, ภุตฺวาน ปุพฺเพ วสี เอกราช;

โส ทานิ ทุคฺเค นรกมฺหิ ขิตฺโต, นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณํ.

๑๐.

ปุพฺเพว ขนฺตี จ ตโป จ มยฺหํ, สมฺปตฺถิตา ทุพฺภิเสน อโหสิ;

ตํ ทานิ ลทฺธาน กถํ นุ ราช, ชเห อหํ วณฺณพลํ ปุราณํ.

๑๑.

สพฺพา กิเรวํ ปรินิฏฺฐิตานิ, ยสสฺสินํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺห;

ยโส จ ลทฺธา ปุริมํ อุฬารํ, นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณํ.

๑๒.

ปนุชฺช ทุกฺเขน สุขํ ชนินฺท, สุเขน วา ทุกฺขมสยฺหสาหิ;

อุภยตฺถ สนฺโต อภินิพฺพุตตฺตา, สุเข จ ทุกฺเข จ ภวนฺติ ตุลฺยาติ.

เอกราชชาตกํ ตติยํ.

๓๐๔. ททฺทรชาตกํ (๔-๑-๔)

๑๓.

อิมานิ [Pg.95] มํ ททฺทร ตาปยนฺติ, วาจาทุรุตฺตานิ มนุสฺสโลเก;

มณฺฑูกภกฺขา อุทกนฺตเสวี, อาสีวิสํ มํ อวิสา สปนฺติ.

๑๔.

สกา รฏฺฐา ปพฺพาชิโต, อญฺญํ ชนปทํ คโต;

มหนฺตํ โกฏฺฐํ กยิราถ, ทุรุตฺตานํ นิเธตเว.

๑๕.

ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ, ชาติยา วินเยน วา;

น ตตฺถ มานํ กยิราถ, วสมญฺญาตเก ชเน.

๑๖.

วิเทสวาสํ วสโต, ชาตเวทสเมนปิ ;

ขมิตพฺพํ สปญฺเญน, อปิ ทาสสฺส ตชฺชิตนฺติ.

ททฺทรชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๐๕. สีลวีมํสนชาตกํ (๔-๑-๕)

๑๗.

นตฺถิ โลเก รโห นาม, ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต;

ปสฺสนฺติ วนภูตานิ, ตํ พาโล มญฺญตี รโห.

๑๘.

อหํ รโห น ปสฺสามิ, สุญฺญํ วาปิ น วิชฺชติ;

ยตฺถ อญฺญํ น ปสฺสามิ, อสุญฺญํ โหติ ตํ มยา.

๑๙.

ทุชฺชจฺโจ จ สุชจฺโจ จ, นนฺโท จ สุขวฑฺฒิโต ;

เวชฺโช จ อทฺธุวสีโล จ, เต ธมฺมํ ชหุ มตฺถิกา.

๒๐.

พฺราหฺมโณ จ กถํ ชเห, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

โย ธมฺมมนุปาเลติ, ธิติมา สจฺจนิกฺกโมติ.

สีลวีมํสนชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๐๖. สุชาตชาตกํ (๔-๑-๖)

๒๑.

กิมณฺฑกา [Pg.96] อิเม เทว, นิกฺขิตฺตา กํสมลฺลเก;

อุปโลหิตกา วคฺคู, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๒๒.

ยานิ ปุเร ตุวํ เทวิ, ภณฺฑุ นนฺตกวาสินี;

อุจฺฉงฺคหตฺถา ปจินาสิ, ตสฺสา เต โกลิยํ ผลํ.

๒๓.

อุฑฺฑยฺหเต น รมติ, โภคา วิปฺปชหนฺติ ตํ ;

ตตฺเถวิมํ ปฏิเนถ, ยตฺถ โกลํ ปจิสฺสติ.

๒๔.

โหนฺติ เหเต มหาราช, อิทฺธิปฺปตฺตาย นาริยา;

ขม เทว สุชาตาย, มาสฺสา กุชฺฌ รเถสภาติ.

สุชาตชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๐๗. ปลาสชาตกํ (๔-๑-๗)

๒๕.

อเจตนํ พฺราหฺมณ อสฺสุณนฺตํ, ชาโน อชานนฺตมิมํ ปลาสํ;

อารทฺธวิริโย ธุวํ อปฺปมตฺโต, สุขเสยฺยํ ปุจฺฉสิ กิสฺส เหตุ.

๒๖.

ทูเร สุโต เจว พฺรหา จ รุกฺโข, เทเส ฐิโต ภูตนิวาสรูโป;

ตสฺมา นมสฺสามิ อิมํ ปลาสํ, เย เจตฺถ ภูตา เต ธนสฺส เหตุ.

๒๗.

โส เต กริสฺสามิ ยถานุภาวํ, กตญฺญุตํ พฺราหฺมณ เปกฺขมาโน;

กถญฺหิ อาคมฺม สตํ สกาเส, โมฆานิ เต อสฺสุ ปริผนฺทิตานิ.

๒๘.

โย [Pg.97] ตินฺทุกรุกฺขสฺส ปโร ปิลกฺโข, ปริวาริโต ปุพฺพยญฺโญ อุฬาโร;

ตสฺเสส มูลสฺมึ นิธิ นิขาโต, อทายาโท คจฺฉ ตํ อุทฺธราหีติ.

ปลาสชาตกํ สตฺตมํ.

๓๐๘. สกุณชาตกํ (๔-๑-๘)

๒๙.

อกรมฺหส เต กิจฺจํ, ยํ พลํ อหุวมฺหเส;

มิคราช นโม ตฺยตฺถุ, อปิ กิญฺจิ ลภามเส.

๓๐.

มม โลหิตภกฺขสฺส, นิจฺจํ ลุทฺทานิ กุพฺพโต;

ทนฺตนฺตรคโต สนฺโต, ตํ พหุํ ยมฺปิ ชีวสิ.

๓๑.

อกตญฺญุมกตฺตารํ, กตสฺส อปฺปฏิการกํ;

ยสฺมึ กตญฺญุตา นตฺถิ, นิรตฺถา ตสฺส เสวนา.

๓๒.

ยสฺส สมฺมุขจิณฺเณน, มิตฺตธมฺโม น ลพฺภติ;

อนุสูย มนกฺโกสํ, สณิกํ ตมฺหา อปกฺกเมติ.

สกุณชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๐๙. ฉวกชาตกํ (๔-๑-๙)

๓๓.

สพฺพมิทํ จริมํ กตํ, อุโภ ธมฺมํ น ปสฺสเร;

อุโภ ปกติยา จุตา, โย จายํ มนฺเตชฺฌาเปติ ;

โย จ มนฺตํ อธียติ.

๓๔.

สาลีนํ โอทนํ ภุญฺเช, สุจึ มํสูปเสจนํ;

ตสฺมา เอตํ น เสวามิ, ธมฺมํ อิสีหิ เสวิตํ.

๓๕.

ปริพฺพช มหา โลโก, ปจนฺตญฺเญปิ ปาณิโน;

มา ตํ อธมฺโม อาจริโต, อสฺมา กุมฺภมิวาภิทา.

๓๖.

ธิรตฺถุ [Pg.98] ตํ ยสลาภํ, ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณ;

ยา วุตฺติ วินิปาเตน, อธมฺมจรเณน วาติ.

ฉวกชาตกํ นวมํ.

๓๑๐. เสยฺยชาตกํ (๔-๑-๑๐)

๓๗.

สสมุทฺทปริยายํ, มหึ สาครกุณฺฑลํ;

น อิจฺเฉ สห นินฺทาย, เอวํ เสยฺย วิชานหิ.

๓๘.

ธิรตฺถุ ตํ ยสลาภํ, ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณ;

ยา วุตฺติ วินิปาเตน, อธมฺมจรเณน วา.

๓๙.

อปิ เจ ปตฺตมาทาย, อนคาโร ปริพฺพเช;

สาเยว ชีวิกา เสยฺโย, ยา จาธมฺเมน เอสนา.

๔๐.

อปิ เจ ปตฺตมาทาย, อนคาโร ปริพฺพเช;

อญฺญํ อหึสยํ โลเก, อปิ รชฺเชน ตํ วรนฺติ.

เสยฺยชาตกํ ทสมํ.

กาลิงฺควคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วิวรญฺจ อเทยฺย สมิทฺธวรํ, อถ ททฺทร ปาปมหาติรโห;

อถ โกลิ ปลาสวรญฺจ กร, จริมํ สสมุทฺทวเรน ทสาติ.

๒. ปุจิมนฺทวคฺโค

๓๑๑. ปุจิมนฺทชาตกํ (๔-๒-๑)

๔๑.

อุฏฺเฐหิ โจร กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปเนน เต;

มา ตํ คเหสุํ ราชาโน, คาเม กิพฺพิสการกํ.

๔๒.

ยํ [Pg.99] นุ โจรํ คเหสฺสนฺติ, คาเม กิพฺพิสการกํ;

กึ ตตฺถ ปุจิมนฺทสฺส, วเน ชาตสฺส ติฏฺฐโต.

๔๓.

น ตฺวํ อสฺสตฺถ ชานาสิ, มม โจรสฺส จนฺตรํ;

โจรํ คเหตฺวา ราชาโน, คาเม กิพฺพิสการกํ;

อปฺเปนฺติ นิมฺพสูลสฺมึ, ตสฺมึ เม สงฺกเต มโน.

๔๔.

สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ, รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ;

อนาคตภยา ธีโร, อุโภ โลเก อเวกฺขตีติ.

ปุจิมนฺทชาตกํ ปฐมํ.

๓๑๒. กสฺสปมนฺทิยชาตกํ (๔-๒-๒)

๔๕.

อปิ กสฺสป มนฺทิยา, ยุวา สปติ หนฺติ วา;

สพฺพํ ตํ ขมเต ธีโร, ปณฺฑิโต ตํ ติติกฺขติ.

๔๖.

สเจปิ สนฺโต วิวทนฺติ, ขิปฺปํ สนฺธียเร ปุน;

พาลา ปตฺตาว ภิชฺชนฺติ, น เต สมถมชฺฌคู.

๔๗.

เอเต ภิยฺโย สมายนฺติ, สนฺธิ เตสํ น ชีรติ;

โย จาธิปนฺนํ ชานาติ, โย จ ชานาติ เทสนํ.

๔๘.

เอโส หิ อุตฺตริตโร, ภารวโห ธุรทฺธโร;

โย ปเรสาธิปนฺนานํ, สยํ สนฺธาตุมรหตีติ.

กสฺสปมนฺทิยชาตกํ ทุติยํ.

๓๑๓. ขนฺตีวาทีชาตกํ (๔-๒-๓)

๔๙.

โย เต หตฺเถ จ ปาเท จ, กณฺณนาสญฺจ เฉทยิ;

ตสฺส กุชฺฌ มหาวีร, มา รฏฺฐํ วินสา อิทํ.

๕๐.

โย เม หตฺเถ จ ปาเท จ, กณฺณนาสญฺจ เฉทยิ;

จิรํ ชีวตุ โส ราชา, น หิ กุชฺฌนฺติ มาทิสา.

๕๑.

อหู อตีตมทฺธานํ, สมโณ ขนฺติทีปโน;

ตํ ขนฺติยาเยว ฐิตํ, กาสิราชา อเฉทยิ.

๕๒.

ตสฺส [Pg.100] กมฺม ผรุสสฺส, วิปาโก กฏุโก อหุ;

ยํ กาสิราชา เวเทสิ, นิรยมฺหิ สมปฺปิโตติ.

ขนฺตีวาทีชาตกํ ตติยํ.

๓๑๔. โลหกุมฺภิชาตกํ (๔-๒-๔)

๕๓.

ทุชฺชีวิตมชีวิมฺห, เย สนฺเต น ททมฺหเส;

วิชฺชมาเนสุ โภเคสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

๕๔.

สฏฺฐิ วสฺสสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ, กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

๕๕.

นตฺถิ อนฺโต กุโต อนฺโต, น อนฺโต ปฏิทิสฺสติ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ, มม ตุยฺหญฺจ มาริสา.

๕๖.

โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุนฺติ.

โลหกุมฺภิชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๑๕. สพฺพมํสลาภชาตกํ (๔-๒-๕)

๕๗.

ผรุสา วต เต วาจา, มํสํ ยาจนโก อสิ ;

กิโลมสทิสี วาจา, กิโลมํ สมฺม ทมฺมิ เต.

๕๘.

องฺคเมตํ มนุสฺสานํ, ภาตา โลเก ปวุจฺจติ;

องฺคสฺส สทิสี วาจา, องฺคํ สมฺม ททามิ เต.

๕๙.

ตาตาติ ปุตฺโต วทมาโน, กมฺเปติ หทยํ ปิตุ;

หทยสฺส สทิสี วาจา, หทยํ สมฺม ทมฺมิ เต.

๖๐.

ยสฺส คาเม สขา นตฺถิ, ยถารญฺญํ ตเถว ตํ;

สพฺพสฺส สทิสี วาจา, สพฺพํ สมฺม ททามิ เตติ.

สพฺพมํสลาภชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๑๖. สสปณฺฑิตชาตกํ (๔-๒-๖)

๖๑.

สตฺต [Pg.101] เม โรหิตา มจฺฉา, อุทกา ถลมุพฺภตา;

อิทํ พฺราหฺมณ เม อตฺถิ, เอตํ ภุตฺวา วเน วส.

๖๒.

ทุสฺส เม เขตฺตปาลสฺส, รตฺติภตฺตํ อปาภตํ;

มํสสูลา จ ทฺเว โคธา, เอกญฺจ ทธิวารกํ;

อิทํ พฺราหฺมณ เม อตฺถิ, เอตํ ภุตฺวา วเน วส.

๖๓.

อมฺพปกฺกํ ทกํ สีตํ, สีตจฺฉายา มโนรมา ;

อิทํ พฺราหฺมณ เม อตฺถิ, เอตํ ภุตฺวา วเน วส.

๖๔.

น สสสฺส ติลา อตฺถิ, น มุคฺคา นปิ ตณฺฑุลา;

อิมินา อคฺคินา ปกฺกํ, มมํ ภุตฺวา วเน วสาติ.

สสปณฺฑิตชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๑๗. มตโรทนชาตกํ (๔-๒-๗)

๖๕.

มตํ มตํ เอว โรทถ, น หิ ตํ โรทถ โย มริสฺสติ;

สพฺเพปิ สรีรธาริโน, อนุปุพฺเพน ชหนฺติ ชีวิตํ.

๖๖.

เทวมนุสฺสา จตุปฺปทา, ปกฺขิคณา อุรคา จ โภคิโน;

สมฺหิ สรีเร อนิสฺสรา, รมมานาว ชหนฺติ ชีวิตํ.

๖๗.

เอวํ จลิตํ อสณฺฐิตํ, สุขทุกฺขํ มนุเชสฺวเปกฺขิย;

กนฺทิตรุทิตํ นิรตฺถกํ, กึ โว โสกคณาภิกีรเร.

๖๘.

ธุตฺตา จ โสณฺฑา อกตา, พาลา สูรา อโยคิโน ;

ธีรํ มญฺญนฺติ พาโลติ, เย ธมฺมสฺส อโกวิทาติ.

มตโรทนชาตกํ สตฺตมํ.

๓๑๘. กณเวรชาตกํ (๔-๒-๘)

๖๙.

ยํ [Pg.102] ตํ วสนฺตสมเย, กณเวเรสุ ภาณุสุ;

สามํ พาหาย ปีเฬสิ, สา ตํ อาโรคฺยมพฺรวิ.

๗๐.

อมฺโภ น กิร สทฺเธยฺยํ, ยํ วาโต ปพฺพตํ วเห;

ปพฺพตญฺเจ วเห วาโต, สพฺพมฺปิ ปถวึ วเห;

ยตฺถ สามา กาลกตา, สา มํ อาโรคฺยมพฺรวิ.

๗๑.

น เจว สา กาลกตา, น จ สา อญฺญมิจฺฉติ;

เอกภตฺติกินี สามา, ตเมว อภิกงฺขติ.

๗๒.

อสนฺถุตํ มํ จิรสนฺถุเตน, นิมีนิ สามา อธุวํ ธุเวน;

มยาปิ สามา นิมิเนยฺย อญฺญํ, อิโต อหํ ทูรตรํ คมิสฺสนฺติ.

กณเวรชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๑๙. ติตฺติรชาตกํ (๔-๒-๙)

๗๓.

สุสุขํ วต ชีวามิ, ลภามิ เจว ภุญฺชิตุํ;

ปริปนฺเถว ติฏฺฐามิ, กา นุ ภนฺเต คตี มม.

๗๔.

มโน เจ เต นปฺปณมติ, ปกฺขิ ปาปสฺส กมฺมุโน;

อพฺยาวฏสฺส ภทฺรสฺส, น ปาปมุปลิมฺปติ.

๗๕.

ญาตโก โน นิสินฺโนติ, พหุ อาคจฺฉเต ชโน;

ปฏิจฺจ กมฺมํ ผุสติ, ตสฺมึ เม สงฺกเต มโน.

๗๖.

น ปฏิจฺจ กมฺมํ ผุสติ, มโน เจ นปฺปทุสฺสติ;

อปฺโปสฺสุกฺกสฺส ภทฺรสฺส, น ปาปมุปลิมฺปตีติ.

ติตฺติรชาตกํ นวมํ.

๓๒๐. สุจฺจชชาตกํ (๔-๒-๑๐)

๗๗.

สุจฺจชํ [Pg.103] วต นจฺจชิ, วาจาย อททํ คิรึ;

กึ หิตสฺส จชนฺตสฺส, วาจาย อทท ปพฺพตํ.

๗๘.

ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๗๙.

ราชปุตฺต นโม ตฺยตฺถุ, สจฺเจ ธมฺเม ฐิโต จสิ;

ยสฺส เต พฺยสนํ ปตฺโต, สจฺจสฺมึ รมเต มโน.

๘๐.

ยา ทลิทฺที ทลิทฺทสฺส, อฑฺฒา อฑฺฒสฺส กิตฺติม ;

สา หิสฺส ปรมา ภริยา, สหิรญฺญสฺส อิตฺถิโยติ.

สุจฺจชชาตกํ ทสมํ.

ปุจิมนฺทวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ โจร สกสฺสป ขนฺตีวโร, ทุชฺชีวิตตา จ วรา ผรุสา;

อถ สส มตญฺจ วสนฺต สุขํ, สุจฺจชํวตนจฺจชินา จ ทสาติ.

๓. กุฏิทูสกวคฺโค

๓๒๑. กุฏิทูสกชาตกํ (๔-๓-๑)

๘๑.

มนุสฺสสฺเสว เต สีสํ, หตฺถปาทา จ วานร;

อถ เกน นุ วณฺเณน, อคารํ เต น วิชฺชติ.

๘๒.

มนุสฺสสฺเสว เม สีสํ, หตฺถปาทา จ สิงฺคิล ;

ยาหุ เสฏฺฐา มนุสฺเสสุ, สา เม ปญฺญา น วิชฺชติ.

๘๓.

อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส[Pg.104], ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน ;

นิจฺจํ อทฺธุวสีลสฺส, สุขภาโว น วิชฺชติ.

๘๔.

โส กรสฺสุ อานุภาวํ, วีติวตฺตสฺสุ สีลิยํ;

สีตวาตปริตฺตาณํ, กรสฺสุ กุฏวํ กปีติ.

กุฏิทูสก ชาตกํ ปฐมํ.

๓๒๒. ทุทฺทุภชาตกํ (๔-๓-๒)

๘๕.

ทุทฺทุภายติ ภทฺทนฺเต, ยสฺมึ เทเส วสามหํ;

อหมฺเปตํ น ชานามิ, กิเมตํ ทุทฺทุภายติ.

๘๖.

เพลุวํ ปติตํ สุตฺวา, ทุทฺทุภนฺติ สโส ชวิ;

สสสฺส วจนํ สุตฺวา, สนฺตตฺตา มิควาหินี.

๘๗.

อปฺปตฺวา ปทวิญฺญาณํ, ปรโฆสานุสาริโน;

ปนาทปรมา พาลา, เต โหนฺติ ปรปตฺติยา.

๘๘.

เย จ สีเลน สมฺปนฺนา, ปญฺญายูปสเม รตา;

อารกา วิรตา ธีรา, น โหนฺติ ปรปตฺติยาติ.

ทุทฺทุภชาตกํ ทุติยํ.

๓๒๓. พฺรหฺมทตฺตชาตกํ (๔-๓-๓)

๘๙.

ทฺวยํ ยาจนโก ราช, พฺรหฺมทตฺต นิคจฺฉติ;

อลาภํ ธนลาภํ วา, เอวํ ธมฺมา หิ ยาจนา.

๙๐.

ยาจนํ โรทนํ อาหุ, ปญฺจาลานํ รเถสภ;

โย ยาจนํ ปจฺจกฺขาติ, ตมาหุ ปฏิโรทนํ.

๙๑.

มา มทฺทสํสุ โรทนฺตํ, ปญฺจาลา สุสมาคตา;

ตุวํ วา ปฏิโรทนฺตํ, ตสฺมา อิจฺฉามหํ รโห.

๙๒.

ททามิ [Pg.105] เต พฺราหฺมณ โรหิณีนํ, ควํ สหสฺสํ สห ปุงฺคเวน;

อริโย หิ อริยสฺส กถํ น ทชฺชา, สุตฺวาน คาถา ตว ธมฺมยุตฺตาติ.

พฺรหฺมทตฺตชาตกํ ตติยํ.

๓๒๔. จมฺมสาฏกชาตกํ (๔-๓-๔)

๙๓.

กลฺยาณรูโป วตยํ จตุปฺปโท, สุภทฺทโก เจว สุเปสโล จ;

โย พฺราหฺมณํ ชาติมนฺตูปปนฺนํ, อปจายติ เมณฺฑวโร ยสสฺสี.

๙๔.

มา พฺราหฺมณ อิตฺตรทสฺสเนน, วิสฺสาสมาปชฺชิ จตุปฺปทสฺส;

ทฬฺหปฺปหารํ อภิกงฺขมาโน, อวสกฺกตี ทสฺสติ สุปฺปหารํ.

๙๕.

อูรุฏฺฐิ ภคฺคํ ปวฏฺฏิโต ขาริภาโร, สพฺพญฺจ ภณฺฑํ พฺราหฺมณสฺส ภินฺนํ;

อุโภปิ พาหา ปคฺคยฺห กนฺทติ, อภิธาวถ หญฺญเต พฺรหฺมจารี.

๙๖.

เอวํ โส นิหโต เสติ, โย อปูชํ ปสํสติ ;

ยถาหมชฺช ปหโต, หโต เมณฺเฑน ทุมฺมตีติ.

จมฺมสาฏกชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๒๕. โคธราชชาตกํ (๔-๓-๕)

๙๗.

สมณํ ตํ มญฺญมาโน, อุปคจฺฉิมสญฺญตํ;

โส มํ ทณฺเฑน ปาหาสิ, ยถา อสฺสมโณ ตถา.

๙๘.

กึ [Pg.106] เต ชฏาหิ ทุมฺเมธ, กึ เต อชินสาฏิยา;

อพฺภนฺตรํ เต คหนํ, พาหิรํ ปริมชฺชสิ.

๙๙.

เอหิ โคธ นิวตฺตสฺสุ, ภุญฺช สาลีนโมทนํ;

เตลํ โลณญฺจ เม อตฺถิ, ปหูตํ มยฺห ปิปฺผลิ.

๑๐๐.

เอส ภิยฺโย ปเวกฺขามิ, วมฺมิกํ สตโปริสํ;

เตลํ โลณญฺจ กิตฺเตสิ, อหิตํ มยฺห ปิปฺผลีติ.

โคธราชชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๒๖. กกฺการุชาตกํ (๔-๓-๖)

๑๐๑.

กาเยน โย นาวหเร, วาจาย น มุสา ภเณ;

ยโส ลทฺธา น มชฺเชยฺย, ส เว กกฺการุมรหติ.

๑๐๒.

ธมฺเมน วิตฺตเมเสยฺย, น นิกตฺยา ธนํ หเร;

โภเค ลทฺธา น มชฺเชยฺย, ส เว กกฺการุมรหติ.

๑๐๓.

ยสฺส จิตฺตํ อหาลิทฺทํ, สทฺธา จ อวิราคินี;

เอโก สาทุํ น ภุญฺเชยฺย, ส เว กกฺการุมรหติ.

๑๐๔.

สมฺมุขา วา ติโรกฺขา วา, โย สนฺเต น ปริภาสติ;

ยถาวาที ตถาการี, ส เว กกฺการุมรหตีติ.

กกฺการุชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๒๗. กากวตีชาตกํ (๔-๓-๗)

๑๐๕.

วาติ จายํ ตโต คนฺโธ, ยตฺถ เม วสตี ปิยา;

ทูเร อิโต หิ กากวตี, ยตฺถ เม นิรโต มโน.

๑๐๖.

กถํ สมุทฺทมตรี, กถํ อตริ เกปุกํ ;

กถํ สตฺต สมุทฺทานิ, กถํ สิมฺพลิมารุหิ.

๑๐๗.

ตยา สมุทฺทมตรึ, ตยา อตริ เกปุกํ ;

ตยา สตฺต สมุทฺทานิ, ตยา สิมฺพลิมารุหึ.

๑๐๘.

ธิรตฺถุมํ [Pg.107] มหากายํ, ธิรตฺถุมํ อเจตนํ;

ยตฺถ ชายายหํ ชารํ, อาวหามิ วหามิ จาติ.

กากวตีชาตกํ สตฺตมํ.

๓๒๘. อนนุโสจิยชาตกํ (๔-๓-๘)

๑๐๙.

พหูนํ วิชฺชตี โภตี, เตหิ เม กึ ภวิสฺสติ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, ปิยํ สมฺมิลฺลหาสินึ.

๑๑๐.

ตํ ตํ เจ อนุโสเจยฺย, ยํ ยํ ตสฺส น วิชฺชติ;

อตฺตานมนุโสเจยฺย, สทา มจฺจุวสํ ปตํ.

๑๑๑.

น เหว ฐิตํ นาสีนํ, น สยานํ น ปทฺธคุํ ;

ยาว พฺยาติ นิมิสติ, ตตฺราปิ รสตี วโย.

๑๑๒.

ตตฺถตฺตนิ วตปฺปทฺเธ, วินาภาเว อสํสเย;

ภูตํ เสสํ ทยิตพฺพํ, วีตํ อนนุโสจิยนฺติ.

อนนุโสจิยชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๒๙. กาฬพาหุชาตกํ (๔-๓-๙)

๑๑๓.

ยํ อนฺนปานสฺส ปุเร ลภาม, ตํ ทานิ สาขมิคเมว คจฺฉติ;

คจฺฉาม ทานิ วนเมว ราธ, อสกฺกตา จสฺม ธนญฺชยาย.

๑๑๔.

ลาโภ อลาโภ ยโส อยโส จ, นินฺทา ปสํสา จ สุขญฺจ ทุกฺขํ;

เอเต อนิจฺจา มนุเชสุ ธมฺมา, มา โสจิ กึ โสจสิ โปฏฺฐปาท.

๑๑๕.

อทฺธา [Pg.108] ตุวํ ปณฺฑิตโกสิ ราธ, ชานาสิ อตฺถานิ อนาคตานิ;

กถํ นุ สาขามิคํ ทกฺขิสาม, นิทฺธาวิตํ ราชกุลโตว ชมฺมํ.

๑๑๖.

จาเลติ กณฺณํ ภกุฏึ กโรติ, มุหุํ มุหุํ ภายยเต กุมาเร;

สยเมว ตํ กาหติ กาฬพาหุ, เยนารกา ฐสฺสติ อนฺนปานาติ.

กาฬพาหุชาตกํ นวมํ.

๓๓๐. สีลวีมํสชาตกํ (๔-๓-๑๐)

๑๑๗.

สีลํ กิเรว กลฺยาณํ, สีลํ โลเก อนุตฺตรํ;

ปสฺส โฆรวิโส นาโค, สีลวาติ น หญฺญติ.

๑๑๘.

ยาวเทวสฺสหู กิญฺจิ, ตาวเทว อขาทิสุํ;

สงฺคมฺม กุลลา โลเก, น หึสนฺติ อกิญฺจนํ.

๑๑๙.

สุขํ นิราสา สุปติ, อาสา ผลวตี สุขา;

อาสํ นิราสํ กตฺวาน, สุขํ สุปติ ปิงฺคลา.

๑๒๐.

น สมาธิปโร อตฺถิ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

น ปรํ นาปิ อตฺตานํ, วิหึสติ สมาหิโตติ.

สีลวีมํสชาตกํ ทสมํ.

กุฏิทูสกวคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

สมนุสฺส -สทุทฺทุภ-ยาจนโก, อถ เมณฺฑวรุตฺตม-โคธวโร;

อถ กายสเกปุก โภตีวโร, อถ ราธสุสีลวเรน ทสาติ.

๔. โกกิลวคฺโค

๓๓๑. โกกิลชาตกํ (๔-๔-๑)

๑๒๑.

โย [Pg.109] เว กาเล อสมฺปตฺเต, อติเวลํ ปภาสติ;

เอวํ โส นิหโต เสติ, โกกิลายิว อตฺรโช.

๑๒๒.

น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ, วิสํ หลาหลามิว ;

เอวํ นิกฏฺเฐ ปาเตติ, วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา.

๑๒๓.

ตสฺมา กาเล อกาเล วา, วาจํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต;

นาติเวลํ ปภาเสยฺย, อปิ อตฺตสมมฺหิ วา.

๑๒๔.

โย จ กาเล มิตํ ภาเส, มติปุพฺโพ วิจกฺขโณ;

สพฺเพ อมิตฺเต อาเทติ, สุปณฺโณ อุรคามิวาติ.

โกกิลชาตกํ ปฐมํ.

๓๓๒. รถลฏฺฐิชาตกํ (๔-๔-๒)

๑๒๕.

อปิ หนฺตฺวา หโต พฺรูติ, เชตฺวา ชิโตติ ภาสติ;

ปุพฺพวกฺขายิโน ราช, อญฺญทตฺถุ น สทฺทเห.

๑๒๖.

ตสฺมา ปณฺฑิตชาติโย, สุเณยฺย อิตรสฺสปิ;

อุภินฺนํ วจนํ สุตฺวา, ยถา ธมฺโม ตถา กเร.

๑๒๗.

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ, อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี, โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

๑๒๘.

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา, นานิสมฺม ทิสมฺปติ;

นิสมฺมการิโน ราช, ยโส กิตฺติ จ วฑฺฒตีติ.

รถลฏฺฐิชาตกํ ทุติยํ.

๓๓๓. ปกฺกโคธชาตกํ (๔-๔-๓)

๑๒๙.

ตเทว [Pg.110] เม ตฺวํ วิทิโต, วนมชฺเฌ รเถสภ;

ยสฺส เต ขคฺคพทฺธสฺส, สนฺนทฺธสฺส ติรีฏิโน;

อสฺสตฺถทุมสาขาย, ปกฺกา โคธา ปลายถ.

๑๓๐.

นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ, กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ;

นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ, อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย.

๑๓๑.

จเช จชนฺตํ วนถํ น กยิรา, อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย;

ทิโช ทุมํ ขีณผลนฺติ ญตฺวา, อญฺญํ สเมกฺเขยฺย มหา หิ โลโก.

๑๓๒.

โส เต กริสฺสามิ ยถานุภาวํ, กตญฺญุตํ ขตฺติเย เปกฺขมาโน;

สพฺพญฺจ เต อิสฺสริยํ ททามิ, ยสฺสิจฺฉสี ตสฺส ตุวํ ททามีติ.

ปกฺกโคธชาตกํ ตติยํ.

๓๓๔. ราโชวาทชาตกํ (๔-๔-๔)

๑๓๓.

ควํ เจ ตรมานานํ, ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ, เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ.

๑๓๔.

เอวเมว มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส เจ อธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก.

๑๓๕.

ควํ เจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว;

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ, เนตฺเต อุชุํ คเต สติ.

๑๓๖.

เอวเมว [Pg.111] มนุสฺเสสุ, โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต;

โส สเจ ธมฺมํ จรติ, ปเคว อิตรา ปชา;

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ, ราชา เจ โหติ ธมฺมิโกติ.

ราโชวาทชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๓๕. ชมฺพุกชาตกํ (๔-๔-๕)

๑๓๗.

พฺรหา ปวฑฺฒกาโย โส, ทีฆทาโฐ จ ชมฺพุก;

น ตฺวํ ตตฺถ กุเล ชาโต, ยตฺถ คณฺหนฺติ กุญฺชรํ.

๑๓๘.

อสีโห สีหมาเนน, โย อตฺตานํ วิกุพฺพติ;

โกตฺถูว คชมาสชฺช, เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุนํ.

๑๓๙.

ยสสฺสิโน อุตฺตมปุคฺคลสฺส, สญฺชาตขนฺธสฺส มหพฺพลสฺส;

อสเมกฺขิย ถามพลูปปตฺตึ, ส เสติ นาเคน หโตยํ ชมฺพุโก.

๑๔๐.

โย จีธ กมฺมํ กุรุเต ปมาย, ถามพฺพลํ อตฺตนิ สํวิทิตฺวา;

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน, ปริกฺขวา โส วิปุลํ ชินาตีติ.

ชมฺพุกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๓๖. พฺรหาฉตฺตชาตกํ (๔-๔-๖)

๑๔๑.

ติณํ ติณนฺติ ลปสิ, โก นุ เต ติณมาหริ;

กึ นุ เต ติณกิจฺจตฺถิ, ติณเมว ปภาสสิ.

๑๔๒.

อิธาคมา พฺรหฺมจารี, พฺรหา ฉตฺโต พหุสฺสุโต;

โส เม สพฺพํ สมาทาย, ติณํ นิกฺขิปฺป คจฺฉติ.

๑๔๓.

เอเวตํ โหติ กตฺตพฺพํ, อปฺเปน พหุมิจฺฉตา;

สพฺพํ สกสฺส อาทานํ, อนาทานํ ติณสฺส จ. ( )

๑๔๔.

สีลวนฺโต [Pg.112] น กุพฺพนฺติ, พาโล สีลานิ กุพฺพติ;

อนิจฺจสีลํ ทุสฺสีลฺยํ, กึ ปณฺฑิจฺจํ กริสฺสตีติ.

พฺรหาฉตฺตชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๓๗. ปีฐชาตกํ (๔-๔-๗)

๑๔๕.

น เต ปีฐมทายิมฺหา, น ปานํ นปิ โภชนํ;

พฺรหฺมจาริ ขมสฺสุ เม, เอตํ ปสฺสามิ อจฺจยํ.

๑๔๖.

เนวาภิสชฺชามิ น จาปิ กุปฺเป, น จาปิ เม อปฺปิยมาสิ กิญฺจิ;

อโถปิ เม อาสิ มโนวิตกฺโก, เอตาทิโส นูน กุลสฺส ธมฺโม.

๑๔๗.

เอสสฺมากํ กุเล ธมฺโม, ปิตุปิตามโห สทา;

อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, สพฺเพตํ นิปทามเส.

๑๔๘.

เอสสฺมากํ กุเล ธมฺโม, ปิตุปิตามโห สทา;

สกฺกจฺจํ อุปติฏฺฐาม, อุตฺตมํ วิย ญาตกนฺติ.

ปีฐชาตกํ สตฺตมํ.

๓๓๘. ถุสชาตกํ (๔-๔-๘)

๑๔๙.

วิทิตํ ถุสํ อุนฺทุรานํ, วิทิตํ ปน ตณฺฑุลํ;

ถุสํ ถุสํ วิวชฺเชตฺวา, ตณฺฑุลํ ปน ขาทเร.

๑๕๐.

ยา มนฺตนา อรญฺญสฺมึ, ยา จ คาเม นิกณฺณิกา;

ยญฺเจตํ อิติ จีติ จ, เอตมฺปิ วิทิตํ มยา.

๑๕๑.

ธมฺเมน กิร ชาตสฺส, ปิตา ปุตฺตสฺส มกฺกโฏ;

ทหรสฺเสว สนฺตสฺส, ทนฺเตหิ ผลมจฺฉิทา.

๑๕๒.

ยเมตํ ปริสปฺปสิ, อชกาโณว สาสเป;

โยปายํ เหฏฺฐโต เสติ, เอตมฺปิ วิทิตํ มยาติ.

ถุสชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๓๙. พาเวรุชาตกํ (๔-๔-๙)

๑๕๓.

อทสฺสเนน [Pg.113] โมรสฺส, สิขิโน มญฺชุภาณิโน;

กากํ ตตฺถ อปูเชสุํ, มํเสน จ ผเลน จ.

๑๕๔.

ยทา จ สรสมฺปนฺโน, โมโร พาเวรุมาคมา;

อถ ลาโภ จ สกฺกาโร, วายสสฺส อหายถ.

๑๕๕.

ยาว นุปฺปชฺชตี พุทฺโธ, ธมฺมราชา ปภงฺกโร;

ตาว อญฺเญ อปูเชสุํ, ปุถู สมณพฺราหฺมเณ.

๑๕๖.

ยทา จ สรสมฺปนฺโน, พุทฺโธ ธมฺมํ อเทสยิ;

อถ ลาโภ จ สกฺกาโร, ติตฺถิยานํ อหายถาติ.

พาเวรุชาตกํ นวมํ.

๓๔๐. วิสยฺหชาตกํ (๔-๔-๑๐)

๑๕๗.

อทาสิ ทานานิ ปุเร วิสยฺห, ททโต จ เต ขยธมฺโม อโหสิ;

อิโต ปรํ เจ น ทเทยฺย ทานํ, ติฏฺเฐยฺยุํ เต สํยมนฺตสฺส โภคา.

๑๕๘.

อนริยมริเยน สหสฺสเนตฺต, สุทุคฺคเตนาปิ อกิจฺจมาหุ;

มา โว ธนํ ตํ อหุ เทวราช, ยํ โภคเหตุ วิชเหมุ สทฺธํ.

๑๕๙.

เยน เอโก รโถ ยาติ, ยาติ เตนาปโร รโถ;

โปราณํ นิหิตํ วตฺตํ, วตฺตตญฺเญว วาสว.

๑๖๐.

ยทิ เหสฺสติ ทสฺสาม, อสนฺเต กึ ททามเส;

เอวํภูตาปิ ทสฺสาม, มา ทานํ ปมทมฺหเสติ.

วิสยฺหชาตกํ ทสมํ.

โกกิลวคฺโค จตุตฺโถ.

ตสฺสุทฺทานํ –

อติเวลปภาสติ [Pg.114] ชีตวโร, วนมชฺฌ รเถสภ ชิมฺหคโม;

อถ ชมฺพุ ติณาสนปีฐวรํ, อถ ตณฺฑุล โมร วิสยฺห ทสาติ.

๕. จูฬกุณาลวคฺโค

๓๔๑. กณฺฑรีชาตกํ (๔-๕-๑)

๑๖๑.

นรานมารามกราสุ นาริสุ, อเนกจิตฺตาสุ อนิคฺคหาสุ จ;

สพฺพตฺถ นาปีติกราปิ เจ สิยา, น วิสฺสเส ติตฺถสมา หิ นาริโย.

๑๖๒.

ยํ เว ทิสฺวา กณฺฑรีกินฺนรานํ, สพฺพิตฺถิโย น รมนฺติ อคาเร;

ตํ ตาทิสํ มจฺจํ จชิตฺวา ภริยา, อญฺญํ ทิสฺวา ปุริสํ ปีฐสปฺปึ.

๑๖๓.

พกสฺส จ พาวริกสฺส รญฺโญ, อจฺจนฺตกามานุคตสฺส ภริยา;

อวาจรี ปฏฺฐวสานุคสฺส, กํ วาปิ อิตฺถี นาติจเร ตทญฺญํ.

๑๖๔.

ปิงฺคิยานี สพฺพโลกิสฺสรสฺส, รญฺโญ ปิยา พฺรหฺมทตฺตสฺส ภริยา;

อวาจรี ปฏฺฐวสานุคสฺส, ตํ วาปิ สา นาชฺฌคา กามกามินีติ.

กณฺฑรีชาตกํ ปฐมํ.

๓๔๒. วานรชาตกํ (๔-๕-๒)

๑๖๕.

อสกฺขึ [Pg.115] วต อตฺตานํ, อุทฺธาตุํ อุทกา ถลํ;

น ทานาหํ ปุน ตุยฺหํ, วสํ คจฺฉามิ วาริช.

๑๖๖.

อลเมเตหิ อมฺเพหิ, ชมฺพูหิ ปนเสหิ จ;

ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺส, วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโร.

๑๖๗.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อมิตฺตวสมนฺเวติ, ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.

๑๖๘.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, ขิปฺปเมว นิโพธติ;

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา, น จ ปจฺฉานุตปฺปตีติ.

วานรชาตกํ ทุติยํ.

๓๔๓. กุนฺตินีชาตกํ (๔-๕-๓)

๑๖๙.

อวสิมฺห ตวาคาเร, นิจฺจํ สกฺกตปูชิตา;

ตฺวเมว ทานิมกริ, หนฺท ราช วชามหํ.

๑๗๐.

โย เว กเต ปฏิกเต, กิพฺพิเส ปฏิกิพฺพิเส;

เอวํ ตํ สมฺมตี เวรํ, วส กุนฺตินิ มาคมา.

๑๗๑.

น กตสฺส จ กตฺตา จ, เมตฺติ สนฺธียเต ปุน;

หทยํ นานุชานาติ, คจฺฉญฺเญว รเถสภ.

๑๗๒.

กตสฺส เจว กตฺตา จ, เมตฺติ สนฺธียเต ปุน;

ธีรานํ โน จ พาลานํ, วส กุนฺตินิ มาคมาติ.

กุนฺตินีชาตกํ ตติยํ.

๓๔๔. อมฺพชาตกํ (๔-๕-๔)

๑๗๓.

โย นีลิยํ มณฺฑยติ, สณฺฑาเสน วิหญฺญติ;

ตสฺส สา วสมนฺเวตุ, ยา เต อมฺเพ อวาหริ.

๑๗๔.

วีสํ วา ปญฺจวีสํ วา, อูนตึสํ ว ชาติยา;

ตาทิสา ปติ มา ลทฺธา, ยา เต อมฺเพ อวาหริ.

๑๗๕.

ทีฆํ [Pg.116] คจฺฉตุ อทฺธานํ, เอกิกา อภิสาริกา;

สงฺเกเต ปติ มา อทฺท, ยา เต อมฺเพ อวาหริ.

๑๗๖.

อลงฺกตา สุวสนา, มาลินี จนฺทนุสฺสทา;

เอกิกา สยเน เสตุ, ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ.

อมฺพชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๔๕. คชกุมฺภชาตกํ (๔-๕-๕)

๑๗๗.

วนํ ยทคฺคิ ทหติ, ปาวโก กณฺหวตฺตนี;

กถํ กโรสิ ปจลก, เอวํ ทนฺธปรกฺกโม.

๑๗๘.

พหูนิ รุกฺขฉิทฺทานิ, ปถพฺยา วิวรานิ จ;

ตานิ เจ นาภิสมฺโภม, โหติ โน กาลปริยาโย.

๑๗๙.

โย ทนฺธกาเล ตรติ, ตรณีเย จ ทนฺธติ;

สุกฺขปณฺณํว อกฺกมฺม, อตฺถํ ภญฺชติ อตฺตโน.

๑๘๐.

โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ, ตรณีเย จ ตารยิ;

สสีว รตฺตึ วิภชํ, ตสฺสตฺโถ ปริปูรตีติ.

คชกุมฺภชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๔๖. เกสวชาตกํ (๔-๕-๖)

๑๘๑.

มนุสฺสินฺทํ ชหิตฺวาน, สพฺพกามสมิทฺธินํ;

กถํ นุ ภควา เกสี, กปฺปสฺส รมติ อสฺสเม.

๑๘๒.

สาทูนี รมณียานิ, สนฺติ วกฺขา มโนรมา;

สุภาสิตานิ กปฺปสฺส, นารท รมยนฺติ มํ.

๑๘๓.

สาลีนํ โอทนํ ภุญฺเช, สุจึ มํสูปเสจนํ;

กถํ สามากนีวารํ, อโลณํ ฉาทยนฺติ ตํ.

๑๘๔.

สาทุํ วา ยทิ วาสาทุํ, อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ;

วิสฺสตฺโถ ยตฺถ ภุญฺเชยฺย, วิสฺสาสปรมา รสาติ.

เกสวชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๔๗. อยกูฏชาตกํ (๔-๕-๗)

๑๘๕.

สพฺพายสํ [Pg.117] กูฏมติปฺปมาณํ, ปคฺคยฺห โย ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข;

รกฺขาย เม ตฺวํ วิหิโต นุสชฺช, อุทาหุ เม เจตยเส วธาย.

๑๘๖.

ทูโต อหํ ราชิธ รกฺขสานํ, วธาย ตุยฺหํ ปหิโตหมสฺมิ;

อินฺโท จ ตํ รกฺขติ เทวราชา, เตนุตฺตมงฺคํ น เต ผาลยามิ.

๑๘๗.

สเจ จ มํ รกฺขติ เทวราชา, เทวานมินฺโท มฆวา สุชมฺปติ;

กามํ ปิสาจา วินทนฺตุ สพฺเพ, น สนฺตเส รกฺขสิยา ปชาย.

๑๘๘.

กามํ กนฺทนฺตุ กุมฺภณฺฑา, สพฺเพ ปํสุปิสาจกา;

นาลํ ปิสาจา ยุทฺธาย, มหตี สา วิภึสิกาติ.

อยกูฏชาตกํ สตฺตมํ.

๓๔๘. อรญฺญชาตกํ (๔-๕-๘)

๑๘๙.

อรญฺญา คามมาคมฺม, กึสีลํ กึวตํ อหํ;

ปุริสํ ตาต เสเวยฺยํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๙๐.

โย ตํ วิสฺสาสเย ตาต, วิสฺสาสญฺจ ขเมยฺย เต;

สุสฺสูสี จ ติติกฺขี จ, ตํ ภเชหิ อิโต คโต.

๑๙๑.

ยสฺส กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

อุรสีว ปติฏฺฐาย, ตํ ภเชหิ อิโต คโต.

๑๙๒.

หลิทฺทิราคํ [Pg.118] กปิจิตฺตํ, ปุริสํ ราควิราคินํ;

ตาทิสํ ตาต มา เสวิ, นิมฺมนุสฺสมฺปิ เจ สิยาติ.

อรญฺญชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๔๙. สนฺธิเภทชาตกํ (๔-๕-๙)

๑๙๓.

เนว อิตฺถีสุ สามญฺญํ, นาปิ ภกฺเขสุ สารถิ;

อถสฺส สนฺธิเภทสฺส, ปสฺส ยาว สุจินฺติตํ.

๑๙๔.

อสิ ติกฺโขว มํสมฺหิ, เปสุญฺญํ ปริวตฺตติ;

ยตฺถูสภญฺจ สีหญฺจ, ภกฺขยนฺติ มิคาธมา.

๑๙๕.

อิมํ โส สยนํ เสติ, ยมิมํ ปสฺสสิ สารถิ;

โย วาจํ สนฺธิเภทสฺส, ปิสุณสฺส นิโพธติ.

๑๙๖.

เต ชนา สุขเมธนฺติ, นรา สคฺคคตาริว;

เย วาจํ สนฺธิเภทสฺส, นาวโพธนฺติ สารถีติ.

สนฺธิเภทชาตกํ นวมํ.

๓๕๐. เทวตาปญฺหชาตกํ (๔-๕-๑๐)

๑๙๗.

หนฺติ หตฺเถหิ ปาเทหิ, มุขญฺจ ปริสุมฺภติ;

ส เว ราช ปิโย โหติ, กํ เตน ตฺวาภิปสฺสสิ.

๑๙๘.

อกฺโกสติ ยถากามํ, อาคมญฺจสฺส อิจฺฉติ;

ส เว ราช ปิโย โหติ, กํ เตน ตฺวาภิปสฺสสิ.

๑๙๙.

อพฺภกฺขาติ อภูเตน, อลิเกนาภิสารเย;

ส เว ราช ปิโย โหติ, กํ เตน ตฺวาภิปสฺสสิ.

๒๐๐.

หรํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

อญฺญทตฺถุหรา สนฺตา, เต เว ราช ปิยา โหนฺติ;

กํ เตน ตฺวาภิปสฺสสีติ.

เทวตาปญฺหชาตกํ ทสมํ.

จูฬกุณาลวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

นรานํ [Pg.119] อสกฺขิวสิมฺหวโร, นีลิยมคฺคิวรญฺจ ปุน;

ปุน รสายสกูฏวโร, ตถารญฺญ สารถิ หนฺติ ทสาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

กาลิงฺคํ ปุจิมนฺทญฺจ, กุฏิทูสก โกกิลา ;

จูฬกุณาลวคฺโค โส, ปญฺจโม สุปฺปกาสิโตติ.

จตุกฺกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๕. ปญฺจกนิปาโต

๑. มณิกุณฺฑลวคฺโค

๓๕๑. มณิกุณฺฑลชาตกํ (๕-๑-๑)

๑.

ชีโน [Pg.120] รถสฺสํ มณิกุณฺฑเล จ, ปุตฺเต จ ทาเร จ ตเถว ชีโน;

สพฺเพสุ โภเคสุ อเสสเกสุ, กสฺมา น สนฺตปฺปสิ โสกกาเล.

๒.

ปุพฺเพว มจฺจํ วิชหนฺติ โภคา, มจฺโจ วา เต ปุพฺพตรํ ชหาติ;

อสสฺสตา โภคิโน กามกามิ, ตสฺมา น โสจามหํ โสกกาเล.

๓.

อุเทติ อาปูรติ เวติ จนฺโท, อตฺถํ ตเปตฺวาน ปเลติ สูริโย;

วิทิตา มยา สตฺตุก โลกธมฺมา, ตสฺมา น โสจามหํ โสกกาเล.

๔.

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ, อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี, โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

๕.

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา, นานิสมฺม ทิสมฺปติ;

นิสมฺมการิโน ราช, ยโส กิตฺติ จ วฑฺฒตีติ.

มณิกุณฺฑลชาตกํ ปฐมํ.

๓๕๒. สุชาตชาตกํ (๕-๑-๒)

๖.

กึ [Pg.121] นุ สนฺตรมาโนว, ลายิตฺวา หริตํ ติณํ;

ขาท ขาทาติ ลปสิ, คตสตฺตํ ชรคฺควํ.

๗.

น หิ อนฺเนน ปาเนน, มโต โคโณ สมุฏฺฐเห;

ตฺวญฺจ ตุจฺฉํ วิลปสิ, ยถา ตํ ทุมฺมตี ตถา.

๘.

ตเถว ติฏฺฐติ สีสํ, หตฺถปาทา จ วาลธิ;

โสตา ตเถว ติฏฺฐนฺติ, มญฺเญ โคโณ สมุฏฺฐเห.

๙.

เนวยฺยกสฺส สีสญฺจ, หตฺถปาทา จ ทิสฺสเร;

รุทํ มตฺติกถูปสฺมึ, นนุ ตฺวญฺเญว ทุมฺมติ.

๑๐.

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๑.

อพฺพหี วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปิตุ โสกํ อปานุทิ.

๑๒.

โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว.

๑๓.

เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

วินิวตฺเตนฺติ โสกมฺหา, สุชาโต ปิตรํ ยถาติ.

สุชาตชาตกํ ทุติยํ.

๓๕๓. เวนสาขชาตกํ (๕-๑-๓)

๑๔.

นยิทํ นิจฺจํ ภวิตพฺพํ พฺรหฺมทตฺต, เขมํ สุภิกฺขํ สุขตา จ กาเย;

อตฺถจฺจเย มา อหุ สมฺปมูฬฺโห, ภินฺนปฺลโว สาครสฺเสว มชฺเฌ.

๑๕.

ยานิ [Pg.122] กโรติ ปุริโส, ตานิ อตฺตนิ ปสฺสติ;

กลฺยาณการี กลฺยาณํ, ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปเต พีชํ, ตาทิสํ หรเต ผลํ.

๑๖.

อิทํ ตทาจริยวโจ, ปาราสริโย ยทพฺรวิ;

มา สุ ตฺวํ อกริ ปาปํ, ยํ ตฺวํ ปจฺฉา กตํ ตเป.

๑๗.

อยเมว โส ปิงฺคิย เวนสาโข, ยมฺหิ ฆาตยึ ขตฺติยานํ สหสฺสํ;

อลงฺกเต จนฺทนสารานุลิตฺเต, ตเมว ทุกฺขํ ปจฺจาคตํ มมํ.

๑๘.

สามา จ โข จนฺทนลิตฺตคตฺตา, ลฏฺฐีว โสภญฺชนกสฺส อุคฺคตา;

อทิสฺวา กาลํ กริสฺสามิ อุพฺพรึ, ตํ เม อิโต ทุกฺขตรํ ภวิสฺสตีติ.

เวนสาขชาตกํ ตติยํ.

๓๕๔. อุรคชาตกํ (๕-๑-๔)

๑๙.

อุรโคว ตจํ ชิณฺณํ, หิตฺวา คจฺฉติ สํ ตนุํ;

เอวํ สรีเร นิพฺโภเค, เปเต กาลงฺกเต สติ.

๒๐.

ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๑.

อนวฺหิโต ตโต อาคา, อนนุญฺญาโต อิโต คโต;

ยถาคโต ตถา คโต, ตตฺถ กา ปริเทวนา.

๒๒.

ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๓.

สเจ โรเท กิสา อสฺสํ, ตสฺสา เม กึ ผลํ สิยา;

ญาติมิตฺตสุหชฺชานํ, ภิยฺโย โน อรตี สิยา.

๒๔.

ฑยฺหมาโน [Pg.123] น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๕.

ยถาปิ ทารโก จนฺทํ, คจฺฉนฺตมนุโรทติ;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

๒๖.

ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คติ.

๒๗.

ยถาปิ อุทกกุมฺโภ, ภินฺโน อปฺปฏิสนฺธิโย;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, โย เปตมนุโสจติ.

๒๘.

ฑยฺหมาโน น ชานาติ, ญาตีนํ ปริเทวิตํ;

ตสฺมา เอตํ น โสจามิ, คโต โส ตสฺส ยา คตีติ.

อุรคชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๕๕. ฆฏชาตกํ (๕-๑-๕)

๒๙.

อญฺเญ โสจนฺติ โรทนฺติ, อญฺเญ อสฺสุมุขา ชนา;

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, กสฺมา ฆฏ น โสจสิ.

๓๐.

นาพฺภตีตหโร โสโก, นานาคตสุขาวโห;

ตสฺมา ธงฺก น โสจามิ, นตฺถิ โสเก ทุตียตา.

๓๑.

โสจํ ปณฺฑุ กิโส โหติ, ภตฺตญฺจสฺส น รุจฺจติ;

อมิตฺตา สุมนา โหนฺติ, สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต.

๓๒.

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

ฐิตํ มํ นาคมิสฺสติ, เอวํ ทิฏฺฐปโท อหํ.

๓๓.

ยสฺสตฺตา นาลเมโกว, สพฺพกามรสาหโร;

สพฺพาปิ ปถวี ตสฺส, น สุขํ อาวหิสฺสตีติ.

ฆฏชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๕๖. โกรณฺฑิยชาตกํ (๕-๑-๖)

๓๔.

เอโก [Pg.124] อรญฺเญ คิริกนฺทรายํ, ปคฺคยฺห ปคฺคยฺห สิลํ ปเวจฺฉสิ ;

ปุนปฺปุนํ สนฺตรมานรูโป, โกรณฺฑิย โก นุ ตว ยิธตฺโถ.

๓๕.

อหญฺหิมํ สาคร เสวิตนฺตํ, สมํ กริสฺสามิ ยถาปิ ปาณิ;

วิกิริย สานูนิ จ ปพฺพตานิ จ, ตสฺมา สิลํ ทริยา ปกฺขิปามิ.

๓๖.

นยิมํ มหึ อรหติ ปาณิกปฺปํ, สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก;

มญฺญามิมญฺเญว ทรึ ชิคีสํ, โกรณฺฑิย หาหสิ ชีวโลกํ.

๓๗.

สเจ อหํ ภูตธรํ น สกฺกา, สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก;

เอวเมว ตฺวํ พฺรหฺเม อิเม มนุสฺเส, นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เต.

๓๘.

สงฺขิตฺตรูเปน ภวํ มมตฺถํ, อกฺขาสิ โกรณฺฑิย เอวเมตํ;

ยถา น สกฺกา ปถวี สมายํ, กตฺตุํ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสาติ.

โกรณฺฑิยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๕๗. ลฏุกิกชาตกํ (๕-๑-๗)

๓๙.

วนฺทามิ ตํ กุญฺชร สฏฺฐิหายนํ, อารญฺญกํ ยูถปตึ ยสสฺสึ;

ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ, มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.

๔๐.

วนฺทามิ [Pg.125] ตํ กุญฺชร เอกจารึ, อารญฺญกํ ปพฺพตสานุโคจรํ;

ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ, มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย;

๔๑.

วมิสฺสามิ เต ลฏุกิเก ปุตฺตกานิ, กึ เม ตุวํ กาหสิ ทุพฺพลาสิ;

สตํ สหสฺสานิปิ ตาทิสีนํ, วาเมน ปาเทน ปโปถเยยฺยํ.

๔๒.

น เหว สพฺพตฺถ พเลน กิจฺจํ, พลญฺหิ พาลสฺส วธาย โหติ;

กริสฺสามิ เต นาคราชา อนตฺถํ, โย เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.

๔๓.

กากญฺจ ปสฺส ลฏุกิกํ, มณฺฑูกํ นีลมกฺขิกํ;

เอเต นาคํ อฆาเตสุํ, ปสฺส เวรสฺส เวรินํ;

ตสฺมา หิ เวรํ น กยิราถ, อปฺปิเยนปิ เกนจีติ.

ลฏุกิกชาตกํ สตฺตมํ.

๓๕๘. จูฬธมฺมปาลชาตกํ (๕-๑-๘)

๔๔.

อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, หตฺเถ เม เทว เฉเทหิ.

๔๕.

อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, ปาเท เม เทว เฉเทหิ.

๔๖.

อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺส;

เอตํ มุญฺจตุ ธมฺมปาลํ, สีสํ เม เทว เฉเทหิ.

๔๗.

น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ, มิตฺตามจฺจา จ วิชฺชเร สุหทา;

เย น วทนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ โอรสํ ปุตฺตํ.

๔๘.

น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ, ญาตี มิตฺตา จ วิชฺชเร สุหทา;

เย น วทนฺติ ราชานํ, มา ฆาตยิ อตฺรชํ ปุตฺตํ.

๔๙.

จนฺทนสารานุลิตฺตา[Pg.126], พาหา ฉิชฺชนฺติ ธมฺมปาลสฺส;

ทายาทสฺส ปถพฺยา, ปาณา เม เทว รุชฺฌนฺตีติ.

จูฬธมฺมปาลชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๕๙. สุวณฺณมิคชาตกํ (๕-๑-๙)

๕๐.

วิกฺกม เร หริปาท, วิกฺกม เร มหามิค ;

ฉินฺท วารตฺติกํ ปาสํ, นาหํ เอกา วเน รเม.

๕๑.

วิกฺกมามิ น ปาเรมิ, ภูมึ สุมฺภามิ เวคสา;

ทฬฺโห วารตฺติโก ปาโส, ปาทํ เม ปริกนฺตติ.

๕๒.

อตฺถรสฺสุ ปลาสานิ, อสึ นิพฺพาห ลุทฺทก;

ปฐมํ มํ วธิตฺวาน, หน ปจฺฉา มหามิคํ.

๕๓.

น เม สุตํ วา ทิฏฺฐํ วา, ภาสนฺตึ มานุสึ มิคึ ;

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ, เอโส จาปิ มหามิโค.

๕๔.

เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคนฺติ.

สุวณฺณมิคชาตกํ นวมํ.

๓๖๐. สุโยนนฺทีชาตกํ (๕-๑-๑๐)

๕๕.

วาติ คนฺโธ ติมิรานํ, กุสมุทฺโท จ โฆสวา;

ทูเร อิโต สุโยนนฺที, ตมฺพกามา ตุทนฺติ มํ.

๕๖.

กถํ สมุทฺทมตริ, กถํ อทฺทกฺขิ เสทุมํ ;

กถํ ตสฺสา จ ตุยฺหญฺจ, อหุ สคฺค สมาคโม.

๕๗.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

มกเรหิ อภิทา นาวา, ผลเกนาหมปฺลวึ.

๕๘.

สา [Pg.127] มํ สณฺเหน มุทุนา, นิจฺจํ จนฺทนคนฺธินี;

องฺเคน อุทฺธรี ภทฺทา, มาตา ปุตฺตํว โอรสํ.

๕๙.

สา มํ อนฺเนน ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

อตฺตนาปิ จ มนฺทกฺขี, เอวํ ตมฺพ วิชานาหีติ.

สุโยนนฺทีชาตกํ ทสมํ.

มณิกุณฺฑลวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ ชินวโร หริตํ ติณโก, อถ ภินฺนปฺลโว อุรโคว ฆโฏ;

ทริยา ปุน กุญฺชร ภูนหตา, มิคมุตฺตมสคฺควเรน ทสาติ.

๒. วณฺณาโรหวคฺโค

๓๖๑. วณฺณาโรหชาตกํ (๕-๒-๑)

๖๐.

วณฺณาโรเหน ชาติยา, พลนิกฺกมเนน จ;

สุพาหุ น มยา เสยฺโย, สุทาฐ อิติ ภาสสิ.

๖๑.

วณฺณาโรเหน ชาติยา, พลนิกฺกมเนน จ;

สุทาโฐ น มยา เสยฺโย, สุพาหุ อิติ ภาสสิ.

๖๒.

เอวํ เจ มํ วิหรนฺตํ, สุพาหุ สมฺม ทุพฺภสิ;

น ทานาหํ ตยา สทฺธึ, สํวาสมภิโรจเย.

๖๓.

โย ปเรสํ วจนานิ, สทฺทเหยฺย ยถาตถํ;

ขิปฺปํ ภิชฺเชถ มิตฺตสฺมึ, เวรญฺจ ปสเว พหุํ.

๖๔.

น [Pg.128] โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต, เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี;

ยสฺมิญฺจ เสตี อุรสีว ปุตฺโต, ส เว มิตฺโต โย อเภชฺโช ปเรหีติ.

วณฺณาโรหชาตกํ ปฐมํ.

๓๖๒. สีลวีมํสชาตกํ (๕-๒-๒)

๖๕.

สีลํ เสยฺโย สุตํ เสยฺโย, อิติ เม สํสโย อหุ;

สีลเมว สุตา เสยฺโย, อิติ เม นตฺถิ สํสโย.

๖๖.

โมฆา ชาติ จ วณฺโณ จ, สีลเมว กิรุตฺตมํ;

สีเลน อนุเปตสฺส, สุเตนตฺโถ น วิชฺชติ.

๖๗.

ขตฺติโย จ อธมฺมฏฺโฐ, เวสฺโส จาธมฺมนิสฺสิโต;

เต ปริจฺจชฺชุโภ โลเก, อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.

๖๘.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ภวนฺติ ติทิเว สมา.

๖๙.

น เวทา สมฺปรายาย, น ชาติ นาปิ พนฺธวา;

สกญฺจ สีลํ สํสุทฺธํ, สมฺปรายาย สุขาย จาติ.

สีลวีมํสชาตกํ ทุติยํ.

๓๖๓. หิริชาตกํ (๕-๒-๓)

๗๐.

หิรึ ตรนฺตํ วิชิคุจฺฉมานํ, ตวาหมสฺมี อิติ ภาสมานํ;

เสยฺยานิ กมฺมานิ อนาทิยนฺตํ, เนโส มมนฺติ อิติ นํ วิชญฺญา.

๗๑.

ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๗๒.

น [Pg.129] โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต, เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี;

ยสฺมิญฺจ เสตี อุรสีว ปุตฺโต, ส เว มิตฺโต โย อเภชฺโช ปเรหิ.

๗๓.

ปาโมชฺชกรณํ ฐานํ, ปสํสาวหนํ สุขํ;

ผลานิสํโส ภาเวติ, วหนฺโต โปริสํ ธุรํ.

๗๔.

ปวิเวกรสํ ปิตฺวา, รสํ อุปสมสฺส จ;

นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป, ธมฺมปฺปีติรสํ ปิวนฺติ.

หิริชาตกํ ตติยํ.

๓๖๔. ขชฺโชปนกชาตกํ (๕-๒-๔)

๗๕.

โก นุ สนฺตมฺหิ ปชฺโชเต, อคฺคิปริเยสนํ จรํ;

อทฺทกฺขิ รตฺติ ขชฺโชตํ, ชาตเวทํ อมญฺญถ.

๗๖.

สฺวสฺส โคมยจุณฺณานิ, อภิมตฺถํ ติณานิ จ;

วิปรีตาย สญฺญาย, นาสกฺขิ ปชฺชเลตเว.

๗๗.

เอวมฺปิ อนุปาเยน, อตฺถํ น ลภเต มิโค ;

วิสาณโต ควํ โทหํ, ยตฺถ ขีรํ น วินฺทติ.

๗๘.

วิวิเธหิ อุปาเยหิ, อตฺถํ ปปฺโปนฺติ มาณวา;

นิคฺคเหน อมิตฺตานํ, มิตฺตานํ ปคฺคเหน จ.

๗๙.

เสนาโมกฺขปลาเภน, วลฺลภานํ นเยน จ;

ชคตึ ชคติปาลา, อาวสนฺติ วสุนฺธรนฺติ.

ขชฺโชปนกชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๖๕. อหิตุณฺฑิกชาตกํ (๕-๒-๕)

๘๐.

ธุตฺโตมฺหิ สมฺม สุมุข, ชูเต อกฺขปราชิโต;

หเรหิ อมฺพปกฺกานิ, วีริยํ เต ภกฺขยามเส.

๘๑.

อลิกํ วต มํ สมฺม, อภูเตน ปสํสสิ;

โก เต สุโต วา ทิฏฺโฐ วา, สุมุโข นาม มกฺกโฏ.

๘๒.

อชฺชาปิ [Pg.130] เม ตํ มนสิ, ยํ มํ ตฺวํ อหิตุณฺฑิก;

ธญฺญาปณํ ปวิสิตฺวา, มตฺโต ฉาตํ หนาสิ มํ.

๘๓.

ตาหํ สรํ ทุกฺขเสยฺยํ, อปิ รชฺชมฺปิ การเย;

เนวาหํ ยาจิโต ทชฺชํ, ตถา หิ ภยตชฺชิโต.

๘๔.

ยญฺจ ชญฺญา กุเล ชาตํ, คพฺเภ ติตฺตํ อมจฺฉรึ;

เตน สขิญฺจ มิตฺตญฺจ, ธีโร สนฺธาตุมรหตีติ.

อหิตุณฺฑิกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๖๖. คุมฺพิยชาตกํ (๕-๒-๖)

๘๕.

มธุวณฺณํ มธุรสํ, มธุคนฺธํ วิสํ อหุ;

คุมฺพิโย ฆาสเมสาโน, อรญฺเญ โอทหี วิสํ.

๘๖.

มธุ อิติ มญฺญมานา, เย ตํ วิสมขาทิสุํ ;

เตสํ ตํ กฏุกํ อาสิ, มรณํ เตนุปาคมุํ.

๘๗.

เย จ โข ปฏิสงฺขาย, วิสํ ตํ ปริวชฺชยุํ;

เต อาตุเรสุ สุขิตา, ฑยฺหมาเนสุ นิพฺพุตา.

๘๘.

เอวเมว มนุสฺเสสุ, วิสํ กามา สโมหิตา;

อามิสํ พนฺธนญฺเจตํ, มจฺจุเวโส คุหาสโย.

๘๙.

เอวเมว อิเม กาเม, อาตุรา ปริจาริเก ;

เย สทา ปริวชฺเชนฺติ, สงฺคํ โลเก อุปจฺจคุนฺติ.

คุมฺพิยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๖๗. สาฬิยชาตกํ (๕-๒-๗)

๙๐.

ยฺวายํ สาฬิย ฉาโปติ, กณฺหสปฺปํ อคาหยิ;

เตน สปฺเปนยํ ทฏฺโฐ, หโต ปาปานุสาสโก.

๙๑.

อหนฺตาร มหนฺตารํ, โย นโร หนฺตุมิจฺฉติ;

เอวํ โส นิหโต เสติ, ยถายํ ปุริโส หโต.

๙๒.

อหนฺตาร [Pg.131] มฆาเตนฺตํ, โย นโร หนฺตุมิจฺฉติ;

เอวํ โส นิหโต เสติ, ยถายํ ปุริโส หโต.

๙๓.

ยถา ปํสุมุฏฺฐึ ปุริโส, ปฏิวาตํ ปฏิกฺขิเป;

ตเมว โส รโช หนฺติ, ตถายํ ปุริโส หโต.

๙๔.

โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ, สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ, สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโตติ.

สาฬิยชาตกํ สตฺตมํ.

๓๖๘. ตจสารชาตกํ (๕-๒-๘)

๙๕.

อมิตฺตหตฺถตฺถคตา, ตจสารสมปฺปิตา;

ปสนฺนมุขวณฺณาตฺถ, กสฺมา ตุมฺเห น โสจถ.

๙๖.

น โสจนาย ปริเทวนาย, อตฺโถว ลพฺโภ อปิ อปฺปโกปิ;

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา, ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ.

๙๗.

ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ, น เวธตี อตฺถวินิจฺฉยญฺญู;

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ, ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ.

๙๘.

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน, อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา;

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ, ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.

๙๙.

ยโต [Pg.132] จ ชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย, มยา ว อญฺเญน วา เอส อตฺโถ;

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย, กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิ ทานีติ.

ตจสารชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๖๙. มิตฺตวินฺทกชาตกํ (๕-๒-๙)

๑๐๐.

กฺยาหํ เทวานมกรํ, กึ ปาปํ ปกตํ มยา;

ยํ เม สิรสฺมึ โอหจฺจ, จกฺกํ ภมติ มตฺถเก.

๑๐๑.

อติกฺกมฺม รมณกํ, สทามตฺตญฺจ ทูภกํ;

พฺรหฺมตฺตรญฺจ ปาสาทํ, เกนตฺเถน อิธาคโต.

๑๐๒.

อิโต พหุตรา โภคา, อตฺร มญฺเญ ภวิสฺสเร;

อิติ เอตาย สญฺญาย, ปสฺส มํ พฺยสนํ คตํ.

๑๐๓.

จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา, อฏฺฐาหิปิ จ โสฬส;

โสฬสาหิ จ พาตฺตึส, อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท;

อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส, จกฺกํ ภมติ มตฺถเก.

๑๐๔.

อุปริวิสาลา ทุปฺปูรา, อิจฺฉา วิสฏคามินี ;

เย จ ตํ อนุคิชฺฌนฺติ, เต โหนฺติ จกฺกธาริโนติ.

มิตฺตวินฺทกชาตกํ นวมํ.

๓๗๐. ปลาสชาตกํ (๕-๒-๑๐)

๑๐๕.

หํโส ปลาสมวจ, นิคฺโรโธ สมฺม ชายติ;

องฺกสฺมึ เต นิสินฺโนว, โส เต มมฺมานิ เฉจฺฉติ.

๑๐๖.

วฑฺฒตาเมว นิคฺโรโธ, ปติฏฺฐสฺส ภวามหํ;

ยถา ปิตา จ มาตา จ, เอวํ เม โส ภวิสฺสติ.

๑๐๗.

ยํ ตฺวํ องฺกสฺมึ วฑฺเฒสิ, ขีรรุกฺขํ ภยานกํ;

อามนฺต โข ตํ คจฺฉาม, วุฑฺฒิ มสฺส น รุจฺจติ.

๑๐๘.

อิทานิ [Pg.133] โข มํ ภาเยติ, มหาเนรุนิทสฺสนํ;

หํสสฺส อนภิญฺญาย, มหา เม ภยมาคตํ.

๑๐๙.

น ตสฺส วุฑฺฒิ กุสลปฺปสตฺถา, โย วฑฺฒมาโน ฆสเต ปติฏฺฐํ;

ตสฺสูปโรธํ ปริสงฺกมาโน, ปตารยี มูลวธาย ธีโรติ.

ปลาสชาตกํ ทสมํ.

วณฺณาโรหวคฺโค ทุติโย.

๓. อฑฺฒวคฺโค

๓๗๑. ทีฆีติโกสลชาตกํ (๕-๓-๑)

๑๑๐.

เอวํภูตสฺส เต ราช, อาคตสฺส วเส มม;

อตฺถิ นุ โกจิ ปริยาโย, โย ตํ ทุกฺขา ปโมจเย.

๑๑๑.

เอวํภูตสฺส เม ตาต, อาคตสฺส วเส ตว;

นตฺถิ โน โกจิ ปริยาโย, โย มํ ทุกฺขา ปโมจเย.

๑๑๒.

นาญฺญํ สุจริตํ ราช, นาญฺญํ ราช สุภาสิตํ;

ตายเต มรณกาเล, เอวเมวิตรํ ธนํ.

๑๑๓.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ น สมฺมติ.

๑๑๔.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ นุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสูปสมฺมติ.

๑๑๕.

น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ;

อเวเรน จ สมฺมนฺติ, เอส ธมฺโม สนนฺตโนติ.

ทีฆีติโกสลชาตกํ ปฐมํ.

๓๗๒. มิคโปตกชาตกํ (๕-๓-๒)

๑๑๖.

อคารา ปจฺจุเปตสฺส, อนคารสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยํ เปตมนุโสจสิ.

๑๑๗.

สํวาเสน [Pg.134] หเว สกฺก, มนุสฺสสฺส มิคสฺส วา;

หทเย ชายเต เปมํ, น ตํ สกฺกา อโสจิตุํ.

๑๑๘.

มตํ มริสฺสํ โรทนฺติ, เย รุทนฺติ ลปนฺติ จ;

ตสฺมา ตฺวํ อิสิ มา โรทิ, โรทิตํ โมฆมาหุ สนฺโต.

๑๑๙.

โรทิเตน หเว พฺรหฺเม, มโต เปโต สมุฏฺฐเห;

สพฺเพ สงฺคมฺม โรทาม, อญฺญมญฺญสฺส ญาตเก.

๑๒๐.

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๒๑.

อพฺพหิ วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

๑๒๒.

โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน วาสวาติ.

มิคโปตกชาตกํ ทุติยํ.

๓๗๓. มูสิกชาตกํ (๕-๓-๓)

๑๒๓.

กุหึ คตา กตฺถ คตา, อิติ ลาลปฺปตี ชโน;

อหเมเวโก ชานามิ, อุทปาเน มูสิกา หตา.

๑๒๔.

ยญฺเจตํ อิติ จีติ จ, คทฺรโภว นิวตฺตสิ;

อุทปาเน มูสิกํ หนฺตฺวา, ยวํ ภกฺเขตุมิจฺฉสิ.

๑๒๕.

ทหโร จาสิ ทุมฺเมธ, ปฐมุปฺปตฺติโก สุสุ;

ทีฆญฺเจตํ สมาสชฺช, น เต ทสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๒๖.

นานฺตลิกฺขภวเนน, นางฺคปุตฺตปิเนน วา;

ปุตฺเตน หิ ปตฺถยิโต, สิโลเกหิ ปโมจิโต.

๑๒๗.

สพฺพํ สุตมธีเยถ, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ;

สพฺพสฺส อตฺถํ ชาเนยฺย, น จ สพฺพํ ปโยชเย;

โหติ ตาทิสโก กาโล, ยตฺถ อตฺถาวหํ สุตนฺติ.

มูสิกชาตกํ ตติยํ.

๓๗๔. จูฬธนุคฺคหชาตกํ (๕-๓-๔)

๑๒๘.

สพฺพํ [Pg.135] ภณฺฑํ สมาทาย, ปารํ ติณฺโณสิ พฺราหฺมณ;

ปจฺจาคจฺฉ ลหุํ ขิปฺปํ, มมฺปิ ตาเรหิ ทานิโต.

๑๒๙.

อสนฺถุตํ มํ จิรสนฺถุเตน, นิมีนิ โภตี อทฺธุวํ ธุเวน;

มยาปิ โภตี นิมิเนยฺย อญฺญํ, อิโต อหํ ทูรตรํ คมิสฺสํ.

๑๓๐.

กายํ เอฬคลาคุมฺเพ, กโรติ อหุหาสิยํ;

นยีธ นจฺจคีตํ วา, ตาฬํ วา สุสมาหิตํ;

อนมฺหิกาเล สุโสณิ, กึ นุ ชคฺฆสิ โสภเน.

๑๓๑.

สิงฺคาล พาล ทุมฺเมธ, อปฺปปญฺโญสิ ชมฺพุก;

ชีโน มจฺฉญฺจ เปสิญฺจ, กปโณ วิย ฌายสิ.

๑๓๒.

สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ;

ชีนา ปติญฺจ ชารญฺจ, มญฺเญ ตฺวญฺเญว ฌายสิ.

๑๓๓.

เอวเมตํ มิคราช, ยถา ภาสสิ ชมฺพุก;

สา นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา, ภตฺตุ เหสฺสํ วสานุคา.

๑๓๔.

โย หเร มตฺติกํ ถาลํ, กํสถาลมฺปิ โส หเร;

กตญฺเจว ตยา ปาปํ, ปุนเปวํ กริสฺสสีติ.

จูฬธนุคฺคหชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๗๕. กโปตชาตกํ (๕-๓-๕)

๑๓๕.

อิทานิ โขมฺหิ สุขิโต อโรโค, นิกฺกณฺฏโก นิปฺปติโต กโปโต;

กาหามิ ทานี หทยสฺส ตุฏฺฐึ, ตถาหิมํ มํสสากํ พเลติ.

๑๓๖.

กายํ [Pg.136] พลากา สิขิโน, โจรี ลงฺฆิปิตามหา;

โอรํ พลาเก อาคจฺฉ, จณฺโฑ เม วายโส สขา.

๑๓๗.

อลญฺหิ เต ชคฺฆิตาเย, มมํ ทิสฺวาน เอทิสํ;

วิลูนํ สูทปุตฺเตน, ปิฏฺฐมณฺเฑน มกฺขิตํ.

๑๓๘.

สุนฺหาโต สุวิลิตฺโตสิ, อนฺนปาเนน ตปฺปิโต;

กณฺเฐ จ เต เวฬุริโย, อคมา นุ กชงฺคลํ.

๑๓๙.

มา เต มิตฺโต อมิตฺโต วา, อคมาสิ กชงฺคลํ;

ปิญฺฉานิ ตตฺถ ลายิตฺวา, กณฺเฐ พนฺธนฺติ วฏฺฏนํ.

๑๔๐.

ปุนปาปชฺชสี สมฺม, สีลญฺหิ ตว ตาทิสํ;

น หิ มานุสกา โภคา, สุภุญฺชา โหนฺติ ปกฺขินาติ.

กโปตชาตกํ ปญฺจมํ.

อฑฺฒวคฺโค ตติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ วณฺณ สสีล หิริ ลภเต, สุมุขา วิส สาฬิยมิตฺตวโร;

อถ จกฺก ปลาส สราช สโต, ยว พาล กโปตก ปนฺนรสาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

ชีนญฺจ วณฺณํ อสมํวคุปฺปริ, สุเทสิตา ชาตกนฺติ สนฺติ วีสติ ;

มเหสิโน พฺรหฺมจริตฺตมุตฺต-มโวจ คาถา อตฺถวตี สุพฺยญฺชนาติ.

ปญฺจกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๖. ฉกฺกนิปาโต

๑. อวาริยวคฺโค

๓๗๖. อวาริยชาตกํ (๖-๑-๑)

๑.

มาสุ [Pg.137] กุชฺฌ ภูมิปติ, มาสุ กุชฺฌ รเถสภ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต, ราชา รฏฺฐสฺส ปูชิโต.

๒.

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

สพฺพตฺถ อนุสาสามิ, มาสุ กุชฺฌ รเถสภ.

๓.

อวาริยปิตา นาม, อหุ คงฺคาย นาวิโก;

ปุพฺเพ ชนํ ตาเรตฺวาน, ปจฺฉา ยาจติ เวตนํ;

เตนสฺส ภณฺฑนํ โหติ, น จ โภเคหิ วฑฺฒติ.

๔.

อติณฺณํเยว ยาจสฺสุ, อปารํ ตาต นาวิก;

อญฺโญ หิ ติณฺณสฺส มโน, อญฺโญ โหติ ปาเรสิโน.

๕.

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

สพฺพตฺถ อนุสาสามิ, มาสุ กุชฺฌิตฺถ นาวิก.

๖.

ยาเยวานุสาสนิยา, ราชา คามวรํ อทา;

ตาเยวานุสาสนิยา, นาวิโก ปหรี มุขํ.

๗.

ภตฺตํ ภินฺนํ หตา ภริยา, คพฺโภ จ ปติโต ฉมา;

มิโคว ชาตรูเปน, น เตนตฺถํ อพนฺธิ สูติ.

อวาริยชาตกํ ปฐมํ.

๓๗๗. เสตเกตุชาตกํ (๖-๑-๒)

๘.

มา ตาต กุชฺฌิ น หิ สาธุ โกโธ, พหุมฺปิ เต อทิฏฺฐมสฺสุตญฺจ;

มาตา ปิตา ทิสตา เสตเกตุ, อาจริยมาหุ ทิสตํ ปสตฺถา.

๙.

อคาริโน [Pg.138] อนฺนทปานวตฺถทา, อวฺหายิกา ตมฺปิ ทิสํ วทนฺติ;

เอสา ทิสา ปรมา เสตเกตุ, ยํ ปตฺวา ทุกฺขี สุขิโน ภวนฺติ.

๑๐.

ขราชินา ชฏิลา ปงฺกทนฺตา, ทุมฺมกฺขรูปา เยเม ชปฺปนฺติ มนฺเต;

กจฺจิ นุ เต มานุสเก ปโยเค, อิทํ วิทู ปริมุตฺตา อปายา.

๑๑.

ปาปานิ กมฺมานิ กตฺวาน ราช, พหุสฺสุโต เจ น จเรยฺย ธมฺมํ;

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา.

๑๒.

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา;

มญฺญามิ เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณเมว สจฺจํ.

๑๓.

น เหว เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณเมว สจฺจํ;

กิตฺติญฺหิ ปปฺโปติ อธิจฺจ เวเท, สนฺตึ ปุเณติ จรเณน ทนฺโตติ.

เสตเกตุชาตกํ ทุติยํ.

๓๗๘. ทรีมุขชาตกํ (๖-๑-๓)

๑๔.

ปงฺโก จ กามา ปลิโป จ กามา, ภยญฺจ เมตํ ติมูลํ ปวุตฺตํ;

รโช จ ธูโม จ มยา ปกาสิตา, หิตฺวา ตุวํ ปพฺพช พฺรหฺมทตฺต.

๑๕.

คธิโต [Pg.139] จ รตฺโต จ อธิมุจฺฉิโต จ, กาเมสฺวหํ พฺราหฺมณ ภึสรูปํ;

ตํ นุสฺสเห ชีวิกตฺโถ ปหาตุํ, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๑๖.

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน, โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ;

อิทเมว เสยฺโย อิติ มญฺญมาโน, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท.

๑๗.

โส โฆรรูปํ นิรยํ อุเปติ, สุภาสุภํ มุตฺตกรีสปูรํ;

สตฺตา สกาเย น ชหนฺติ คิทฺธา, เย โหนฺติ กาเมสุ อวีตราคา.

๑๘.

มีฬฺเหน ลิตฺตา รุหิเรน มกฺขิตา, เสมฺเหน ลิตฺตา อุปนิกฺขมนฺติ;

ยํ ยญฺหิ กาเยน ผุสนฺติ ตาวเท, สพฺพํ อสาตํ ทุขเมว เกวลํ.

๑๙.

ทิสฺวา วทามิ น หิ อญฺญโต สวํ, ปุพฺเพนิวาสํ พหุกํ สรามิ;

จิตฺราหิ คาถาหิ สุภาสิตาหิ, ทรีมุโข นิชฺฌาปยิ สุเมธนฺติ.

ทรีมุขชาตกํ ตติยํ.

๓๗๙. เนรุชาตกํ (๖-๑-๔)

๒๐.

กาโกลา กากสงฺฆา จ, มยญฺจ ปตตํ วรา ;

สพฺเพว สทิสา โหม, อิมํ อาคมฺม ปพฺพตํ.

๒๑.

อิธ สีหา จ พฺยคฺฆา จ, สิงฺคาลา จ มิคาธมา;

สพฺเพว สทิสา โหนฺติ, อยํ โก นาม ปพฺพโต.

๒๒.

อิมํ [Pg.140] เนรูติ ชานนฺติ, มนุสฺสา ปพฺพตุตฺตมํ;

อิธ วณฺเณน สมฺปนฺนา, วสนฺติ สพฺพปาณิโน.

๒๓.

อมานนา ยตฺถ สิยา, สนฺตานํ วา วิมานนา;

หีนสมฺมานนา วาปิ, น ตตฺถ วสตึ วเส.

๒๔.

ยตฺถาลโส จ ทกฺโข จ, สูโร ภีรุ จ ปูชิยา;

น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ, อวิเสสกเร นเร.

๒๕.

นายํ เนรุ วิภชติ, หีนอุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

อวิเสสกโร เนรุ, หนฺท เนรุํ ชหามเสติ.

เนรุชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๘๐. อาสงฺกชาตกํ (๖-๑-๕)

๒๖.

อาสาวตี นาม ลตา, ชาตา จิตฺตลตาวเน;

ตสฺสา วสฺสสหสฺเสน, เอกํ นิพฺพตฺตเต ผลํ.

๒๗.

ตํ เทวา ปยิรุปาสนฺติ, ตาว ทูรผลํ สตึ;

อาสีเสว ตุวํ ราช, อาสา ผลวตี สุขา.

๒๘.

อาสีสเตว โส ปกฺขี, อาสีสเตว โส ทิโช;

ตสฺส จาสา สมิชฺฌติ, ตาว ทูรคตา สตี;

อาสีเสว ตุวํ ราช, อาสา ผลวตี สุขา.

๒๙.

สมฺเปสิ โข มํ วาจาย, น จ สมฺเปสิ กมฺมุนา;

มาลา เสเรยฺยกสฺเสว, วณฺณวนฺตา อคนฺธิกา.

๓๐.

อผลํ มธุรํ วาจํ, โย มิตฺเตสุ ปกุพฺพติ;

อททํ อวิสฺสชํ โภคํ, สนฺธิ เตนสฺส ชีรติ.

๓๑.

ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๓๒.

พลญฺจ วต เม ขีณํ, ปาเถยฺยญฺจ น วิชฺชติ;

สงฺเก ปาณูปโรธาย, หนฺท ทานิ วชามหํ.

๓๓.

เอตเทว [Pg.141] หิ เม นามํ, ยํ นามสฺมิ รเถสภ;

อาคเมหิ มหาราช, ปิตรํ อามนฺตยามหนฺติ.

อาสงฺกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๘๑. มิคาโลปชาตกํ (๖-๑-๖)

๓๔.

น เม รุจฺจิ มิคาโลป, ยสฺส เต ตาทิสี คตี;

อตุจฺจํ ตาต ปตสิ, อภูมึ ตาต เสวสิ.

๓๕.

จตุกฺกณฺณํว เกทารํ, ยทา เต ปถวี สิยา;

ตโต ตาต นิวตฺตสฺสุ, มาสฺสุ เอตฺโต ปรํ คมิ.

๓๖.

สนฺติ อญฺเญปิ สกุณา, ปตฺตยานา วิหงฺคมา;

อกฺขิตฺตา วาตเวเคน, นฏฺฐา เต สสฺสตีสมา.

๓๗.

อกตฺวา อปนนฺทสฺส, ปิตุ วุทฺธสฺส สาสนํ;

กาลวาเต อติกฺกมฺม, เวรมฺภานํ วสํ อคา.

๓๘.

ตสฺส ปุตฺตา จ ทารา จ, เย จญฺเญ อนุชีวิโน;

สพฺเพ พฺยสนมาปาทุํ, อโนวาทกเร ทิเช.

๓๙.

เอวมฺปิ อิธ วุทฺธานํ, โย วากฺยํ นาวพุชฺฌติ;

อติสีมจโร ทิตฺโต, คิชฺโฌวาตีตสาสโน;

สพฺเพ พฺยสนํ ปปฺโปนฺติ, อกตฺวา พุทฺธสาสนนฺติ.

มิคาโลปชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๘๒. สิริกาฬกณฺณิชาตกํ (๖-๑-๗)

๔๐.

กา นุ กาเฬน วณฺเณน, น จาปิ ปิยทสฺสนา;

กา วา ตฺวํ กสฺส วา ธีตา, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๔๑.

มหาราชสฺสหํ ธีตา, วิรูปกฺขสฺส จณฺฑิยา;

อหํ กาฬี อลกฺขิกา, กาฬกณฺณีติ มํ วิทู;

โอกาสํ ยาจิโต เทหิ, วเสมุ ตว สนฺติเก.

๔๒.

กึสีเล [Pg.142] กึสมาจาเร, ปุริเส นิวิสเส ตุวํ;

ปุฏฺฐา เม กาฬิ อกฺขาหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๔๓.

มกฺขี ปฬาสี สารมฺภี, อิสฺสุกี มจฺฉรี สโฐ;

โส มยฺหํ ปุริโส กนฺโต, ลทฺธํ ยสฺส วินสฺสติ.

๔๔.

โกธโน อุปนาหี จ, ปิสุโณ จ วิเภทโก;

กณฺฑกวาโจ ผรุโส, โส เม กนฺตตโร ตโต.

๔๕.

อชฺช สุเวติ ปุริโส, สทตฺถํ นาวพุชฺฌติ;

โอวชฺชมาโน กุปฺปติ, เสยฺยํ โส อติมญฺญติ.

๔๖.

ทวปฺปลุทฺโธ ปุริโส, สพฺพมิตฺเตหิ ธํสติ;

โส มยฺหํ ปุริโส กนฺโต, ตสฺมึ โหมิ อนามยา.

๔๗.

อเปหิ เอตฺโต ตฺวํ กาฬิ, เนตํ อมฺเหสุ วิชฺชติ;

อญฺญํ ชนปทํ คจฺฉ, นิคเม ราชธานิโย.

๔๘.

อหมฺปิ โข ตํ ชานามิ, เนตํ ตุมฺเหสุ วิชฺชติ;

สนฺติ โลเก อลกฺขิกา, สงฺฆรนฺติ พหุํ ธนํ;

อหํ เทโว จ เม ภาตา, อุโภ นํ วิธมามเส.

๔๙.

กา นุ ทิพฺเพน วณฺเณน, ปถพฺยา สุปติฏฺฐิตา;

กา วา ตฺวํ กสฺส วา ธีตา, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๕๐.

มหาราชสฺสหํ ธีตา, ธตรฏฺฐสฺส สิรีมโต ;

อหํ สิรี จ ลกฺขี จ, ภูริปญฺญาติ มํ วิทู;

โอกาสํ ยาจิโต เทหิ, วเสมุ ตว สนฺติเก.

๕๑.

กึสีเล กึสมาจาเร, ปุริเส นิวิสเส ตุวํ;

ปุฏฺฐา เม ลกฺขิ อกฺขาหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ.

๕๒.

โย [Pg.143] จาปิ สีเต อถวาปิ อุณฺเห, วาตาตเป ฑํสสรีสเป จ;

ขุธํ ปิปาสํ อภิภุยฺย สพฺพํ, รตฺตินฺติวํ โย สตตํ นิยุตฺโต;

กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ, โส เม มนาโป นิวิเส จ ตมฺหิ.

๕๓.

อกฺโกธโน มิตฺตวา จาควา จ, สีลูปปนฺโน อสโฐชุภูโต ;

สงฺคาหโก สขิโล สณฺหวาโจ, มหตฺตปตฺโตปิ นิวาตวุตฺติ;

ตสฺมึหํ โปเส วิปุลา ภวามิ, อูมิ สมุทฺทสฺส ยถาปิ วณฺณํ.

๕๔.

โย จาปิ มิตฺเต อถวา อมิตฺเต, เสฏฺเฐ สริกฺเข อถ วาปิ หีเน;

อตฺถํ จรนฺตํ อถวา อนตฺถํ, อาวี รโห สงฺคหเมว วตฺเต.วาจํ น วชฺชา ผรุสํ กทาจิ, มตสฺส ชีวสฺส จ ตสฺส โหมิ.

๕๕.

เอเตสํ โย อญฺญตรํ ลภิตฺวา, กนฺตา สิรี มชฺชติ อปฺปปญฺโญ;

ตํ ทิตฺตรูปํ วิสมํ จรนฺตํ, กรีสฐานํว วิวชฺชยามิ.

๕๖.

อตฺตนา กุรุเต ลกฺขึ, อลกฺขึ กุรุตตฺตนา;

น หิ ลกฺขึ อลกฺขึ วา, อญฺโญ อญฺญสฺส การโกติ.

สิริกาฬกณฺณิชาตกํ สตฺตมํ.

๓๘๓. กุกฺกุฏชาตกํ (๖-๑-๘)

๕๗.

สุจิตฺตปตฺตฉทน[Pg.144], ตมฺพจูฬ วิหงฺคม;

โอโรห ทุมสาขาย, มุธา ภริยา ภวามิ เต.

๕๘.

จตุปฺปที ตฺวํ กลฺยาณิ, ทฺวิปทาหํ มโนรเม;

มิคี ปกฺขี อสญฺญุตฺตา, อญฺญํ ปริเยส สามิกํ.

๕๙.

โกมาริกา เต เหสฺสามิ, มญฺชุกา ปิยภาณินี;

วินฺท มํ อริเยน เวเทน, สาวย มํ ยทิจฺฉสิ.

๖๐.

กุณปาทินิ โลหิตเป, โจริ กุกฺกุฏโปถินิ;

น ตฺวํ อริเยน เวเทน, มมํ ภตฺตารมิจฺฉสิ.

๖๑.

เอวมฺปิ จตุรา นารี, ทิสฺวาน สธนํ นรํ;

เนนฺติ สณฺหาหิ วาจาหิ, พิฬารี วิย กุกฺกุฏํ.

๖๒.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อมิตฺตวสมนฺเวติ, ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.

๖๓.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, ขิปฺปเมว นิโพธติ;

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา, กุกฺกุโฏว พิฬาริยาติ.

กุกฺกุฏชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๘๔. ธมฺมธชชาตกํ (๖-๑-๙)

๖๔.

ธมฺมํ จรถ ญาตโย, ธมฺมํ จรถ ภทฺทํ โว ;

ธมฺมจารี สุขํ เสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๖๕.

ภทฺทโก วตยํ ปกฺขี, ทิโช ปรมธมฺมิโก;

เอกปาเทน ติฏฺฐนฺโต, ธมฺมเมวานุสาสติ.

๖๖.

นาสฺส สีลํ วิชานาถ, อนญฺญาย ปสํสถ;

ภุตฺวา อณฺฑญฺจ โปตญฺจ, ธมฺโม ธมฺโมติ ภาสติ.

๖๗.

อญฺญํ ภณติ วาจาย, อญฺญํ กาเยน กุพฺพติ;

วาจาย โน จ กาเยน, น ตํ ธมฺมํ อธิฏฺฐิโต.

๖๘.

วาจาย [Pg.145] สขิโล มโนวิทุคฺโค, ฉนฺโน กูปสโยว กณฺหสปฺโป;

ธมฺมธโช คามนิคมาสุสาธุ, ทุชฺชาโน ปุริเสน พาลิเสน.

๖๙.

อิมํ ตุณฺเฑหิ ปกฺเขหิ, ปาทา จิมํ วิเหฐถ ;

ฉวญฺหิมํ วินาเสถ, นายํ สํวาสนารโหติ.

ธมฺมธชชาตกํ นวมํ.

๓๘๕. นนฺทิยมิคราชชาตกํ (๖-๑-๑๐)

๗๐.

สเจ พฺราหฺมณ คจฺเฉสิ, สาเกเต อชฺชุนํ วนํ;

วชฺชาสิ นนฺทิยํ นาม, ปุตฺตํ อสฺมากโมรสํ;

มาตา ปิตา จ เต วุทฺธา, เต ตํ อิจฺฉนฺติ ปสฺสิตุํ.

๗๑.

ภุตฺตา มยา นิวาปานิ, ราชิโน ปานโภชนํ;

ตํ ราชปิณฺฑํ อวโภตฺตุํ, นาหํ พฺราหฺมณ มุสฺสเห.

๗๒.

โอทหิสฺสามหํ ปสฺสํ, ขุรปฺปานิสฺส ราชิโน;

ตทาหํ สุขิโต มุตฺโต, อปิ ปสฺเสยฺย มาตรํ.

๗๓.

มิคราชา ปุเร อาสึ, โกสลสฺส นิเกตเน ;

นนฺทิโย นาม นาเมน, อภิรูโป จตุปฺปโท.

๗๔.

ตํ มํ วธิตุมาคจฺฉิ, ทายสฺมึ อชฺชุเน วเน;

ธนุํ อารชฺชํ กตฺวาน, อุสุํ สนฺนยฺห โกสโล.

๗๕.

ตสฺสาหํ [Pg.146] โอทหึ ปสฺสํ, ขุรปฺปานิสฺส ราชิโน;

ตทาหํ สุขิโต มุตฺโต, มาตรํ ทฏฺฐุมาคโตติ.

นนฺทิยมิคราชชาตกํ ทสมํ.

อวาริยวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ กุชฺฌรเถสภ เกตุวโร, สทรีมุข เนรุ ลตา จ ปุน;

อปนนฺท สิรี จ สุจิตฺตวโร, อถ ธมฺมิก นนฺทิมิเคน ทสาติ.

๒. ขรปุตฺตวคฺโค

๓๘๖. ขรปุตฺตชาตกํ (๖-๒-๑)

๗๖.

สจฺจํ กิเรวมาหํสุ, วสฺตํ พาโลติ ปณฺฑิตา;

ปสฺส พาโล รโหกมฺมํ, อาวิกุพฺพํ น พุชฺฌติ.

๗๗.

ตฺวํ โขปิ สมฺม พาโลสิ, ขรปุตฺต วิชานหิ;

รชฺชุยา หิ ปริกฺขิตฺโต, วงฺโกฏฺโฐ โอหิโตมุโข.

๗๘.

อปรมฺปิ สมฺม เต พาลฺยํ, โย มุตฺโต น ปลายสิ;

โส จ พาลตโร สมฺม, ยํ ตฺวํ วหสิ เสนกํ.

๗๙.

ยํ นุ สมฺม อหํ พาโล, อชราช วิชานหิ;

อถ เกน เสนโก พาโล, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๘๐.

อุตฺตมตฺถํ ลภิตฺวาน, ภริยาย โย ปทสฺสติ ;

เตน ชหิสฺสตตฺตานํ, สา เจวสฺส น เหสฺสติ.

๘๑.

น [Pg.147] เว ปิยมฺเมติ ชนินฺท ตาทิโส, อตฺตํ นิรํกตฺวา ปิยานิ เสวติ ;

อตฺตาว เสยฺโย ปรมา จ เสยฺโย, ลพฺภา ปิยา โอจิตตฺเถน ปจฺฉาติ.

ขรปุตฺตชาตกํ ปฐมํ.

๓๘๗. สูจิชาตกํ (๖-๒-๒)

๘๒.

อกกฺกสํ อผรุสํ, ขรโธตํ สุปาสิยํ;

สุขุมํ ติขิณคฺคญฺจ, โก สูจึ เกตุมิจฺฉติ.

๘๓.

สุมชฺชญฺจ สุปาสญฺจ, อนุปุพฺพํ สุวฏฺฏิตํ;

ฆนฆาติมํ ปฏิถทฺธํ, โก สูจึ เกตุมิจฺฉติ.

๘๔.

อิโต ทานิ ปตายนฺติ, สูจิโย พฬิสานิ จ;

โกยํ กมฺมารคามสฺมึ, สูจึ วิกฺเกตุมิจฺฉติ.

๘๕.

อิโต สตฺถานิ คจฺฉนฺติ, กมฺมนฺตา วิวิธา ปุถู;

โกยํ กมฺมารคามสฺมึ, สูจึ วิกฺเกตุมิจฺฉติ.

๘๖.

สูจึ กมฺมารคามสฺมึ, วิกฺเกตพฺพา ปชานตา;

อาจริยาว ชานนฺติ, กมฺมํ สุกตทุกฺกฏํ.

๘๗.

อิมํ เจ เต ปิตา ภทฺเท, สูจึ ชญฺญา มยา กตํ;

ตยา จ มํ นิมนฺเตยฺย, ยญฺจตฺถญฺญํ ฆเร ธนนฺติ.

สูจิชาตกํ ทุติยํ.

๓๘๘. ตุณฺฑิลชาตกํ (๖-๒-๓)

๘๘.

นวฉนฺนเก ทานิ ทิยฺยติ, ปุณฺณายํ โทณิ สุวามินี ฐิตา;

พหุเก ชเน ปาสปาณิเก, โน จ โข เม ปฏิภาติ ภุญฺชิตุํ.

๘๙.

ตสสิ [Pg.148] ภมสิ เลณมิจฺฉสิ, อตฺตาโณสิ กุหึ คมิสฺสสิ;

อปฺโปสฺสุกฺโก ภุญฺช ตุณฺฑิล, มํสตฺถาย หิ โปสิตามฺหเส.

๙๐.

โอคห รหทํ อกทฺทมํ, สพฺพํ เสทมลํ ปวาหย;

คณฺหาหิ นวํ วิเลปนํ, ยสฺส คนฺโธ น กทาจิ ฉิชฺชติ.

๙๑.

กตโม รหโท อกทฺทโม, กึสุ เสทมลนฺติ วุจฺจติ;

กตมญฺจ นวํ วิเลปนํ, ยสฺส คนฺโธ น กทาจิ ฉิชฺชติ.

๙๒.

ธมฺโม รหโท อกทฺทโม, ปาปํ เสทมลนฺติ วุจฺจติ;

สีลญฺจ นวํ วิเลปนํ, ตสฺส คนฺโธ น กทาจิ ฉิชฺชติ.

๙๓.

นนฺทนฺติ สรีรฆาติโน, น จ นนฺทนฺติ สรีรธาริโน;

ปุณฺณาย จ ปุณฺณมาสิยา, รมมานาว ชหนฺติ ชีวิตนฺติ.

ตุณฺฑิลชาตกํ ตติยํ.

๓๘๙. สุวณฺณกกฺกฏชาตกํ (๖-๒-๔)

๙๔.

สิงฺคีมิโค อายตจกฺขุเนตฺโต, อฏฺฐิตฺตโจ วาริสโย อโลโม;

เตนาภิภูโต กปณํ รุทามิ, หเร สขา กิสฺส นุ มํ ชหาสิ.

๙๕.

โส [Pg.149] ปสฺสสนฺโต มหตา ผเณน, ภุชงฺคโม กกฺกฏมชฺฌปตฺโต;

สขา สขารํ ปริตายมาโน, ภุชงฺคมํ กกฺกฏโก คเหสิ.

๙๖.

น วายสํ โน ปน กณฺหสปฺปํ, ฆาสตฺถิโก กกฺกฏโก อเทยฺย;

ปุจฺฉามิ ตํ อายตจกฺขุเนตฺต, อถ กิสฺส เหตุมฺห อุโภ คหีตา.

๙๗.

อยํ ปุริโส มม อตฺถกาโม, โย มํ คเหตฺวาน ทกาย เนติ;

ตสฺมึ มเต ทุกฺขมนปฺปกํ เม, อหญฺจ เอโส จ อุโภ น โหม.

๙๘.

มมญฺจ ทิสฺวาน ปวทฺธกายํ, สพฺโพ ชโน หึสิตุเมว มิจฺเฉ;

สาทุญฺจ ถูลญฺจ มุทุญฺจ มํสํ, กากาปิ มํ ทิสฺวาน วิเหฐเยยฺยุํ.

๙๙.

สเจตสฺส เหตุมฺห อุโภ คหีตา, อุฏฺฐาตุ โปโส วิสมาวมามิ ;

มมญฺจ กากญฺจ ปมุญฺจ ขิปฺปํ, ปุเร วิสํ คาฬฺหมุเปติ มจฺจํ.

๑๐๐.

สปฺปํ ปโมกฺขามิ น ตาว กากํ, ปฏิพนฺธโก โหหิติ ตาว กาโก;

ปุริสญฺจ ทิสฺวาน สุขึ อโรคํ, กากํ ปโมกฺขามิ ยเถว สปฺปํ.

๑๐๑.

กาโก [Pg.150] ตทา เทวทตฺโต อโหสิ, มาโร ปน กณฺหสปฺโป อโหสิ;

อานนฺทภทฺโท กกฺกฏโก อโหสิ, อหํ ตทา พฺราหฺมโณ โหมิ สตฺถาติ.

สุวณฺณกกฺกฏชาตกํ จตุตฺถํ.

๓๙๐. มยฺหกชาตกํ (๖-๒-๕)

๑๐๒.

สกุโณ มยฺหโก นาม, คิริสานุทรีจโร;

ปกฺกํ ปิปฺผลิมารุยฺห, มยฺหํ มยฺหนฺติ กนฺทติ.

๑๐๓.

ตสฺเสวํ วิลปนฺตสฺส, ทิชสงฺฆา สมาคตา;

ภุตฺวาน ปิปฺผลึ ยนฺติ, วิลปตฺเวว โส ทิโช.

๑๐๔.

เอวเมว อิเธกจฺโจ, สงฺฆริตฺวา พหุํ ธนํ;

เนวตฺตโน น ญาตีนํ, ยโถธึ ปฏิปชฺชติ.

๑๐๕.

น โส อจฺฉาทนํ ภตฺตํ, น มาลํ น วิเลปนํ;

อนุโภติ สกึ กิญฺจิ, น สงฺคณฺหาติ ญาตเก.

๑๐๖.

ตสฺเสวํ วิลปนฺตสฺส, มยฺหํ มยฺหนฺติ รกฺขโต;

ราชาโน อถ วา โจรา, ทายทา เย ว อปฺปิยา;

ธนมาทาย คจฺฉนฺติ, วิลปตฺเวว โส นโร.

๑๐๗.

ธีโร โภเค อธิคมฺม, สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก;

เตน โส กิตฺตึ ปปฺโปติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทตีติ.

มยฺหกชาตกํ ปญฺจมํ.

๓๙๑. วิชฺชาธรชาตกํ (๖-๒-๖)

๑๐๘.

ทุพฺพณฺณรูปํ ตุวมริยวณฺณี, ปุรกฺขตฺวา ปญฺชลิโก นมสฺสสิ;

เสยฺโย นุ เต โส อุทวา สริกฺโข, นามํ ปรสฺสตฺตโน จาปิ พฺรูหิ.

๑๐๙.

น [Pg.151] นามโคตฺตํ คณฺหนฺติ ราช, สมฺมคฺคตานุชฺชุคตาน เทวา;

อหญฺจ เต นามเธยฺยํ วทามิ, สกฺโกหมสฺมี ติทสานมินฺโท.

๑๑๐.

โย ทิสฺวา ภิกฺขุํ จรณูปปนฺนํ, ปุรกฺขตฺวา ปญฺชลิโก นมสฺสติ;

ปุจฺฉามิ ตํ เทวราเชตมตฺถํ, อิโต จุโต กึ ลภเต สุขํ โส.

๑๑๑.

โย ทิสฺวา ภิกฺขุํ จรณูปปนฺนํ, ปุรกฺขตฺวา ปญฺชลิโก นมสฺสติ;

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภเต ปสํสํ, สคฺคญฺจ โส ยาติ สรีรเภทา.

๑๑๒.

ลกฺขี วต เม อุทปาทิ อชฺช, ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม;

ภิกฺขุญฺจ ทิสฺวาน ตุวญฺจ สกฺก, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๑๑๓.

อทฺธา หเว เสวิตพฺพา สปญฺญา, พหุสฺสุตา เย พหุฐานจินฺติโน;

ภิกฺขุญฺจ ทิสฺวาน มมญฺจ ราช, กโรหิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๑๑๔.

อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, สพฺพาติถียาจโยโค ภวิตฺวา;

นิหจฺจ มานํ อภิวาทยิสฺสํ, สุตฺวาน เทวินฺท สุภาสิตานีติ.

วิชฺชาธร ชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๓๙๒. สิงฺฆปุปฺผชาตกํ (๖-๒-๗)

๑๑๕.

ยเมตํ [Pg.152] วาริชํ ปุปฺผํ, อทินฺนํ อุปสิงฺฆสิ;

เอกงฺคเมตํ เถยฺยานํ, คนฺธเถโนสิ มาริส.

๑๑๖.

น หรามิ น ภญฺชามิ, อารา สิงฺฆามิ วาริชํ;

อถ เกน นุ วณฺเณน, คนฺธเถโนติ วุจฺจติ.

๑๑๗.

โยยํ ภิสานิ ขณติ, ปุณฺฑรีกานิ ภญฺชติ;

เอวํ อากิณฺณกมฺมนฺโต, กสฺมา เอโส น วุจฺจติ.

๑๑๘.

อากิณฺณลุทฺโท ปุริโส, ธาติเจลํว มกฺขิโต;

ตสฺมึ เม วจนํ นตฺถิ, ตญฺจารหามิ วตฺตเว.

๑๑๙.

อนงฺคณสฺส โปสสฺส, นิจฺจํ สุจิคเวสิโน;

วาลคฺคมตฺตํ ปาปสฺส, อพฺภามตฺตํว ขายติ.

๑๒๐.

อทฺธา มํ ยกฺข ชานาสิ, อโถ มํ อนุกมฺปสิ;

ปุนปิ ยกฺข วชฺชาสิ, ยทา ปสฺสสิ เอทิสํ.

๑๒๑.

เนว ตํ อุปชีวามิ, นปิ เต ภตกามฺหเส ;

ตฺวเมว ภิกฺขุ ชาเนยฺย, เยน คจฺเฉยฺย สุคฺคตินฺติ.

สิงฺฆปุปฺผ ชาตกํ สตฺตมํ.

๓๙๓. วิฆาสาทชาตกํ (๖-๒-๘)

๑๒๒.

สุสุขํ วต ชีวนฺติ, เย ชนา วิฆาสาทิโน;

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํสา, สมฺปราเย จ สุคฺคตี.

๑๒๓.

สุกสฺส ภาสมานสฺส, น นิสาเมถ ปณฺฑิตา;

อิทํ สุณาถ โสทริยา, อมฺเหวายํ ปสํสติ.

๑๒๔.

นาหํ ตุมฺเห ปสํสามิ, กุณปาทา สุณาถ เม;

อุจฺฉิฏฺฐโภชิโน ตุมฺเห, น ตุมฺเห วิฆาสาทิโน.

๑๒๕.

สตฺตวสฺสา [Pg.153] ปพฺพชิตา, เมชฺฌารญฺเญ สิขณฺฑิโน;

วิฆาเสเนว ยาเปนฺตา, มยํ เจ โภโต คารยฺหา;

เก นุ โภโต ปสํสิยา.

๑๒๖.

ตุมฺเห สีหานํ พฺยคฺฆานํ, วาฬานญฺจาวสิฏฺฐกํ;

อุจฺฉิฏฺเฐเนว ยาเปนฺตา, มญฺญิวฺโห วิฆาสาทิโน.

๑๒๗.

เย พฺราหฺมณสฺส สมณสฺส, อญฺญสฺส วา วนิพฺพิโน ;

ทตฺวาว เสสํ ภุญฺชนฺติ, เต ชนา วิฆาสาทิโนติ.

วิฆาสาทชาตกํ อฏฺฐมํ.

๓๙๔. วฏฺฏกชาตกํ (๖-๒-๙)

๑๒๘.

ปณีตํ ภุญฺชเส ภตฺตํ, สปฺปิเตลญฺจ มาตุล;

อถ เกน นุ วณฺเณน, กิโส ตฺวมสิ วายส.

๑๒๙.

อมิตฺตมชฺเฌ วสโต, เตสุ อามิสเมสโต;

นิจฺจํ อุพฺพิคฺคหทยสฺส, กุโต กากสฺส ทฬฺหิยํ.

๑๓๐.

นิจฺจํ อุพฺเพคิโน กากา, ธงฺกา ปาเปน กมฺมุนา;

ลทฺโธ ปิณฺโฑ น ปีเณติ, กิโส เตนสฺมิ วฏฺฏก.

๑๓๑.

ลูขานิ ติณพีชานิ, อปฺปสฺเนหานิ ภุญฺชสิ;

อถ เกน นุ วณฺเณน, ถูโล ตฺวมสิ วฏฺฏก.

๑๓๒.

อปฺปิจฺฉา อปฺปจินฺตาย, อทูรคมเนน จ;

ลทฺธาลทฺเธน ยาเปนฺโต, ถูโล เตนสฺมิ วายส.

๑๓๓.

อปฺปิจฺฉสฺส หิ โปสสฺส, อปฺปจินฺตสุขสฺส จ;

สุสงฺคหิตมานสฺส, วุตฺตี สุสมุทานยาติ.

วฏฺฏกชาตกํ นวมํ.

๓๙๕. ปาราวตชาตกํ (๖-๒-๑๐)

๑๓๔.

จิรสฺสํ วต ปสฺสามิ, สหายํ มณิธารินํ;

สุกตา มสฺสุกุตฺติยา, โสภเต วต เม สขา.

๑๓๕.

ปรูฬฺหกจฺฉนขโลโม[Pg.154], อหํ กมฺเมสุ พฺยาวโฏ;

จิรสฺสํ นฺหาปิตํ ลทฺธา, โลมํ ตํ อชฺชํ หารยึ.

๑๓๖.

ยํ นุ โลมํ อหาเรสิ, ทุลฺลภํ ลทฺธ กปฺปกํ;

อถ กิญฺจรหิ เต สมฺม, กณฺเฐ กิณิกิณายติ.

๑๓๗.

มนุสฺสสุขุมาลานํ, มณิ กณฺเฐสุ ลมฺพติ;

เตสาหํ อนุสิกฺขามิ, มา ตฺวํ มญฺญิ ทวา กตํ.

๑๓๘.

สเจปิมํ ปิหยสิ, มสฺสุกุตฺตึ สุการิตํ;

การยิสฺสามิ เต สมฺม, มณิญฺจาปิ ททามิ เต.

๑๓๙.

ตฺวญฺเญว มณินา ฉนฺโน, สุกตาย จ มสฺสุยา;

อามนฺต โข ตํ คจฺฉามิ, ปิยํ เม ตว ทสฺสนนฺติ.

ปาราวตชาตกํ ทสมํ.

ขรปุตฺตวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

อถ ปสฺส สสูจิ จ ตุณฺฑิลโก, มิค มยฺหกปญฺจมปกฺขิวโร;

อถ ปญฺชลิ วาริช เมชฺฌ ปุน, อถ วฏฺฏ กโปตวเรน ทสาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

อถ วคฺคํ ปกิตฺติสฺสํ, ฉนิปาตํ วรุตฺตเม;

อวาริยา จ ขโร จ, ทฺเว จ วุตฺตา สุพฺยญฺชนาติ.

ฉกฺกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๗. สตฺตกนิปาโต

๑. กุกฺกุวคฺโค

๓๙๖. กุกฺกุชาตกํ (๗-๑-๑)

๑.

ทิยฑฺฒกุกฺกู [Pg.155] อุทเยน กณฺณิกา, วิทตฺถิโย อฏฺฐ ปริกฺขิปนฺติ นํ;

สา สึสปา สารมยา อเผคฺคุกา, กุหึ ฐิตา อุปฺปริโต น ธํสติ.

๒.

ยา ตึสติ สารมยา อนุชฺชุกา, ปริกิริย โคปาณสิโย สมํ ฐิตา ;

ตาหิ สุสงฺคหิตา พลสา ปีฬิตา, สมํ ฐิตา อุปฺปริโต น ธํสติ.

๓.

เอวมฺปิ มิตฺเตหิ ทฬฺเหหิ ปณฺฑิโต, อเภชฺชรูเปหิ สุจีหิ มนฺติภิ;

สุสงฺคหีโต สิริยา น ธํสติ, โคปาณสี ภารวหาว กณฺณิกา.

๔.

ขรตฺตจํ เพลฺลํ ยถาปิ สตฺถวา, อนามสนฺโตปิ กโรติ ติตฺตกํ;

สมาหรํ สาทุํ กโรติ ปตฺถิว, อสาทุํ กยิรา ตนุพนฺธมุทฺธรํ.

๕.

เอวมฺปิ คามนิคเมสุ ปณฺฑิโต, อสาหสํ ราชธนานิ สงฺฆรํ;

ธมฺมานุวตฺตี ปฏิปชฺชมาโน, ส ผาติ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ.

๖.

โอทาตมูลํ [Pg.156] สุจิวาริสมฺภวํ, ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชํ;

ปทุมํ ยถา อคฺคินิกาสิผาลิมํ, น กทฺทโม น รโช น วาริ ลิมฺปติ.

๗.

เอวมฺปิ โวหารสุจึ อสาหสํ, วิสุทฺธกมฺมนฺตมเปตปาปกํ;

น ลิมฺปติ กมฺมกิเลส ตาทิโส, ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชนฺติ.

กุกฺกุชาตกํ ปฐมํ.

๓๙๗. มโนชชาตกํ (๗-๑-๒)

๘.

ยถา จาโป นินฺนมติ, ชิยา จาปิ นิกูชติ;

หญฺญเต นูน มโนโช, มิคราชา สขา มม.

๙.

หนฺท ทานิ วนนฺตานิ, ปกฺกมามิ ยถาสุขํ;

เนตาทิสา สขา โหนฺติ, ลพฺภา เม ชีวโต สขา.

๑๐.

น ปาปชนสํเสวี, อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;

มโนชํ ปสฺส เสมานํ, คิริยสฺสานุสาสนี.

๑๑.

น ปาปสมฺปวงฺเกน, มาตา ปุตฺเตน นนฺทติ;

มโนชํ ปสฺส เสมานํ, อจฺฉนฺนํ สมฺหิ โลหิเต.

๑๒.

เอวมาปชฺชเต โปโส, ปาปิโย จ นิคจฺฉติ;

โย เว หิตานํ วจนํ, น กโรติ อตฺถทสฺสินํ.

๑๓.

เอวญฺจ โส โหติ ตโต จ ปาปิโย, โย อุตฺตโม อธมชนูปเสวี;

ปสฺสุตฺตมํ อธมชนูปเสวิตํ, มิคาธิปํ สรวรเวคนิทฺธุตํ.

๑๔.

นิหียติ [Pg.157] ปุริโส นิหีนเสวี, น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี;

เสฏฺฐมุปคมํ อุเทติ ขิปฺปํ, ตสฺมาตฺตนา อุตฺตริตรํ ภเชถาติ.

มโนชชาตกํ ทุติยํ.

๓๙๘. สุตนุชาตกํ (๗-๑-๓)

๑๕.

ราชา เต ภตฺตํ ปาเหสิ, สุจึ มํสูปเสจนํ;

มฆเทวสฺมึ อธิวตฺเถ, เอหิ นิกฺขมฺม ภุญฺชสฺสุ.

๑๖.

เอหิ มาณว โอเรน, ภิกฺขมาทาย สูปิตํ;

ตฺวญฺจ มาณว ภิกฺขา จ, อุโภ ภกฺขา ภวิสฺสถ.

๑๗.

อปฺปเกน ตุวํ ยกฺข, ถุลฺลมตฺถํ ชหิสฺสสิ;

ภิกฺขํ เต นาหริสฺสนฺติ, ชนา มรณสญฺญิโน.

๑๘.

ลทฺธาย ยกฺขา ตว นิจฺจภิกฺขํ, สุจึ ปณีตํ รสสา อุเปตํ;

ภิกฺขญฺจ เต อาหริโย นโร อิธ, สุทุลฺลโภ เหหิติ ภกฺขิเต มยิ.

๑๙.

มเมว สุตโน อตฺโถ, ยถา ภาสสิ มาณว;

มยา ตฺวํ สมนุญฺญาโต, โสตฺถึ ปสฺสาหิ มาตรํ.

๒๐.

ขคฺคํ ฉตฺตญฺจ ปาติญฺจ, คจฺฉมาทาย มาณว;

โสตฺถึ ปสฺสตุ เต มาตา, ตฺวญฺจ ปสฺสาหิ มาตรํ.

๒๑.

เอวํ ยกฺข สุขี โหหิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ธนญฺจ เม อธิคตํ, รญฺโญ จ วจนํ กตนฺติ.

สุตนุชาตกํ ตติยํ.

๓๙๙. มาตุโปสกคิชฺฌชาตกํ (๗-๑-๔)

๒๒.

เต [Pg.158] กถํ นุ กริสฺสนฺติ, วุทฺธา คิริทรีสยา;

อหํ พทฺโธสฺมิ ปาเสน, นิลียสฺส วสํ คโต.

๒๓.

กึ คิชฺฌ ปริเทวสิ, กา นุ เต ปริเทวนา;

น เม สุโต วา ทิฏฺโฐ วา, ภาสนฺโต มานุสึ ทิโช.

๒๔.

ภรามิ มาตาปิตโร, วุทฺเธ คิริทรีสเย;

เต กถํ นุ กริสฺสนฺติ, อหํ วสํ คโต ตว.

๒๕.

ยํ นุ คิชฺโฌ โยชนสตํ, กุณปานิ อเวกฺขติ;

กสฺมา ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌสิ.

๒๖.

ยทา ปราภโว โหติ, โปโส ชีวิตสงฺขเย;

อถ ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌติ.

๒๗.

ภรสฺสุ มาตาปิตโร, วุทฺเธ คิริทรีสเย;

มยา ตฺวํ สมนุญฺญาโต, โสตฺถึ ปสฺสาหิ ญาตเก.

๒๘.

เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ภริสฺสํ มาตาปิตโร, วุทฺเธ คิริทรีสเยติ.

มาตุโปสกคิชฺฌชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๐๐. ทพฺภปุปฺผชาตกํ (๗-๑-๕)

๒๙.

อนุตีรจารี ภทฺทนฺเต, สหายมนุธาว มํ;

มหา เม คหิโต มจฺโฉ, โส มํ หรติ เวคสา.

๓๐.

คมฺภีรจารี ภทฺทนฺเต, ทฬฺหํ คณฺหาหิ ถามสา;

อหํ ตํ อุทฺธริสฺสามิ, สุปณฺโณ อุรคามิว.

๓๑.

วิวาโท โน สมุปฺปนฺโน, ทพฺภปุปฺผ สุโณหิ เม;

สเมหิ เมธคํ สมฺม, วิวาโท วูปสมฺมตํ.

๓๒.

ธมฺมฏฺโฐหํ ปุเร อาสึ, พหู อฑฺฑา เม ตีริตา ;

สเมมิ เมธคํ สมฺม, วิวาโท วูปสมฺมตํ.

๓๓.

อนุตีรจาริ [Pg.159] นงฺคุฏฺฐํ, สีสํ คมฺภีรจาริโน;

อจฺจายํ มชฺฌิโม ขณฺโฑ, ธมฺมฏฺฐสฺส ภวิสฺสติ.

๓๔.

จิรมฺปิ ภกฺโข อภวิสฺส, สเจ น วิวเทมเส;

อสีสกํ อนงฺคุฏฺฐํ, สิงฺคาโล หรติ โรหิตํ.

๓๕.

ยถาปิ ราชา นนฺเทยฺย, รชฺชํ ลทฺธาน ขตฺติโย;

เอวาหมชฺช นนฺทามิ, ทิสฺวา ปุณฺณมุขํ ปตึ.

๓๖.

กถํ นุ ถลโช สนฺโต, อุทเก มจฺฉํ ปรามสิ;

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กถํ อธิคตํ ตยา.

๓๗.

วิวาเทน กิสา โหนฺติ, วิวาเทน ธนกฺขยา;

ชีนา อุทฺทา วิวาเทน, ภุญฺช มายาวิ โรหิตํ.

๓๘.

เอวเมว มนุสฺเสสุ, วิวาโท ยตฺถ ชายติ;

ธมฺมฏฺฐํ ปฏิธาวนฺติ, โส หิ เนสํ วินายโก;

ธนาปิ ตตฺถ ชียนฺติ, ราชโกโส ปวฑฺฒตีติ.

ทพฺภปุปฺผชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๐๑. ปณฺณกชาตกํ (๗-๑-๖)

๓๙.

ปณฺณกํ ติขิณธารํ, อสึ สมฺปนฺนปายินํ;

ปริสายํ ปุริโส คิลติ, กึ ทุกฺกรตรํ ตโต;

ยทญฺญํ ทุกฺกรํ ฐานํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๔๐.

คิเลยฺย ปุริโส โลภา, อสึ สมฺปนฺนปายินํ;

โย จ วชฺชา ททามีติ, ตํ ทุกฺกรตรํ ตโต;

สพฺพญฺญํ สุกรํ ฐานํ, เอวํ ชานาหิ มทฺทว.

๔๑.

พฺยากาสิ อายุโร ปญฺหํ, อตฺถํ ธมฺมสฺส โกวิโท;

ปุกฺกุสํ ทานิ ปุจฺฉามิ, กึ ทุกฺกรตรํ ตโต;

ยทญฺญํ ทุกฺกรํ ฐานํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๔๒.

น [Pg.160] วาจมุปชีวนฺติ, อผลํ คิรมุทีริตํ;

โย จ ทตฺวา อวากยิรา, ตํ ทุกฺกรตรํ ตโต;

สพฺพญฺญํ สุกรํ ฐานํ, เอวํ ชานาหิ มทฺทว.

๔๓.

พฺยากาสิ ปุกฺกุโส ปญฺหํ, อตฺถํ ธมฺมสฺส โกวิโท;

เสนกํ ทานิ ปุจฺฉามิ, กึ ทุกฺกรตรํ ตโต;

ยทญฺญํ ทุกฺกรํ ฐานํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๔๔.

ทเทยฺย ปุริโส ทานํ, อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ;

โย จ ทตฺวา นานุตปฺเป, ตํ ทุกฺกรตรํ ตโต;

สพฺพญฺญํ สุกรํ ฐานํ, เอวํ ชานาหิ มทฺทว.

๔๕.

พฺยากาสิ อายุโร ปญฺหํ, อโถ ปุกฺกุสโปริโส;

สพฺเพ ปญฺเห อติโภติ, ยถา ภาสติ เสนโกติ.

ปณฺณก ชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๐๒. สตฺตุภสฺตชาตกํ (๗-๑-๗)

๔๖.

วิพฺภนฺตจิตฺโต กุปิตินฺทฺริโยสิ, เนตฺเตหิ เต วาริคณา สวนฺติ;

กึ เต นฏฺฐํ กึ ปน ปตฺถยาโน, อิธาคมา พฺรหฺเม ตทิงฺฆ พฺรูหิ.

๔๗.

มิยฺเยถ ภริยา วชโต มมชฺช, อคจฺฉโต มรณมาห ยกฺโข;

เอเตน ทุกฺเขน ปเวธิโตสฺมิ, อกฺขาหิ เม เสนก เอตมตฺถํ.

๔๘.

พหูนิ ฐานานิ วิจินฺตยิตฺวา, ยเมตฺถ วกฺขามิ ตเทว สจฺจํ;

มญฺญามิ เต พฺราหฺมณ สตฺตุภสฺตํ, อชานโต กณฺหสปฺโป ปวิฏฺโฐ.

๔๙.

อาทาย [Pg.161] ทณฺฑํ ปริสุมฺภ ภสฺตํ, ปสฺเสฬมูคํ อุรคํ ทุชิวฺหํ ;

ฉินฺทชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตานิ, ภุชงฺคมํ ปสฺส ปมุญฺจ ภสฺตํ.

๕๐.

สํวิคฺครูโป ปริสาย มชฺเฌ, โส พฺราหฺมโณ สตฺตุภสฺตํ ปมุญฺจิ;

อถ นิกฺขมิ อุรโค อุคฺคเตโช, อาสีวิโส สปฺโป ผณํ กริตฺวา.

๕๑.

สุลทฺธลาภา ชนกสฺส รญฺโญ, โย ปสฺสตี เสนกํ สาธุปญฺญํ;

วิวฏฺฏฉทฺโท นุสิ สพฺพทสฺสี, ญาณํ นุ เต พฺราหฺมณ ภึสรูปํ.

๕๒.

อิมานิ เม สตฺตสตานิ อตฺถิ, คณฺหาหิ สพฺพานิ ททามิ ตุยฺหํ;

ตยา หิ เม ชีวิตมชฺช ลทฺธํ, อโถปิ ภริยาย มกาสิ โสตฺถึ.

๕๓.

น ปณฺฑิตา เวตนมาทิยนฺติ, จิตฺราหิ คาถาหิ สุภาสิตาหิ;

อิโตปิ เต พฺรหฺเม ททนฺตุ วิตฺตํ, อาทาย ตฺวํ คจฺฉ สกํ นิเกตนฺติ.

สตฺตุภสฺตชาตกํ สตฺตมํ.

๔๐๓. อฏฺฐิเสนกชาตกํ (๗-๑-๘)

๕๔.

เยเม อหํ น ชานามิ, อฏฺฐิเสน วนิพฺพเก;

เต มํ สงฺคมฺม ยาจนฺติ, กสฺมา มํ ตฺวํ น ยาจสิ.

๕๕.

ยาจโก อปฺปิโย โหติ, ยาจํ อททมปฺปิโย;

ตสฺมาหํ ตํ น ยาจามิ, มา เม วิเทสฺสนา อหุ.

๕๖.

โย [Pg.162] เว ยาจนชีวาโน, กาเล ยาจํ น ยาจติ;

ปรญฺจ ปุญฺญา ธํเสติ, อตฺตนาปิ น ชีวติ.

๕๗.

โย จ ยาจนชีวาโน, กาเล ยาจญฺหิ ยาจติ ;

ปรญฺจ ปุญฺญํ ลพฺเภติ, อตฺตนาปิ จ ชีวติ.

๕๘.

น เว เทสฺสนฺติ สปฺปญฺญา, ทิสฺวา ยาจกมาคเต;

พฺรหฺมจาริ ปิโย เมสิ, วท ตฺวํ ภญฺญมิจฺฉสิ.

๕๙.

น เว ยาจนฺติ สปฺปญฺญา, ธีโร จ เวทิตุมรหติ;

อุทฺทิสฺส อริยา ติฏฺฐนฺติ, เอสา อริยาน ยาจนา.

๖๐.

ททามิ เต พฺราหฺมณ โรหิณีนํ, ควํ สหสฺสํ สห ปุงฺคเวน;

อริโย หิ อริยสฺส กถํ น ทชฺชา, สุตฺวาน คาถา ตว ธมฺมยุตฺตาติ.

อฏฺฐิเสนกชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๐๔. กปิชาตกํ (๗-๑-๙)

๖๑.

ยตฺถ เวรี นิวสติ, น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต;

เอกรตฺตํ ทิรตฺตํ วา, ทุกฺขํ วสติ เวริสุ.

๖๒.

ทิโส เว ลหุจิตฺตสฺส, โปสสฺสานุวิธียโต;

เอกสฺส กปิโน เหตุ, ยูถสฺส อนโย กโต.

๖๓.

พาโลว ปณฺฑิตมานี, ยูถสฺส ปริหารโก;

สจิตฺตสฺส วสํ คนฺตฺวา, สเยถายํ ยถา กปิ.

๖๔.

น สาธุ พลวา พาโล, ยูถสฺส ปริหารโก;

อหิโต ภวติ ญาตีนํ, สกุณานํว เจตโก.

๖๕.

ธีโรว [Pg.163] พลวา สาธุ, ยูถสฺส ปริหารโก;

หิโต ภวติ ญาตีนํ, ติทสานํว วาสโว.

๖๖.

โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ, สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ;

อุภินฺนมตฺถํ จรติ, อตฺตโน จ ปรสฺส จ.

๖๗.

ตสฺมา ตุเลยฺย มตฺตานํ, สีลปญฺญาสุตามิว ;

คณํ วา ปริหเร ธีโร, เอโก วาปิ ปริพฺพเชติ.

กปิชาตกํ นวมํ.

๔๐๕. พกชาตกํ (๗-๑-๑๐)

๖๘.

ทฺวาสตฺตติ โคตม ปุญฺญกมฺมา, วสวตฺติโน ชาติชรํ อตีตา;

อยมนฺติมา เวทคู พฺรหฺมปตฺติ, อสฺมาภิชปฺปนฺติ ชนา อเนกา.

๖๙.

อปฺปญฺหิ เอตํ น หิ ทีฆมายุ, ยํ ตฺวํ พก มญฺญสิ ทีฆมายุํ;

สตํ สหสฺสานิ นิรพฺพุทานํ, อายุํ ปชานามิ ตวาห พฺรหฺเม.

๗๐.

อนนฺตทสฺสี ภควาหมสฺมิ, ชาติชฺชรํ โสกมุปาติวตฺโต;

กึ เม ปุราณํ วตสีลวตฺตํ, อาจิกฺข เม ตํ ยมหํ วิชญฺญํ.

๗๑.

ยํ ตฺวํ อปาเยสิ พหู มนุสฺเส, ปิปาสิเต ฆมฺมนิ สมฺปเรเต;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ, สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

๗๒.

ยํ [Pg.164] เอณิกูลสฺมิ ชนํ คหีตํ, อโมจยี คยฺหก นิยฺยมานํ;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ, สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

๗๓.

คงฺคาย โสตสฺมึ คหีตนาวํ, ลุทฺเทน นาเคน มนุสฺสกปฺปา;

อโมจยิ ตฺวํ พลสา ปสยฺห, ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ;

สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

๗๔.

กปฺโป จ เต พทฺธจโร อโหสิ, สมฺพุทฺธิมนฺตํ วตินํ อมญฺญํ;

ตํ เต ปุราณํ วตสีลวตฺตํ, สุตฺตปฺปพุทฺโธว อนุสฺสรามิ.

๗๕.

อทฺธา ปชานาสิ มเมตมายุํ, อญฺญมฺปิ ชานาสิ ตถา หิ พุทฺโธ;

ตถา หิ ตายํ ชลิตานุภาโว, โอภาสยํ ติฏฺฐติ พฺรหฺมโลกนฺติ.

พกชาตกํ ทสมํ.

กุกฺกุวคฺโค ปฐโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรกณฺณิก จาปวโร สุตโน, อถ คิชฺฌ สโรหิตมจฺฉวโร;

ปุน ปณฺณก เสนก ยาจนโก, อถ เวริ สพฺรหฺมพเกน ทสาติ.

๒. คนฺธารวคฺโค

๔๐๖. คนฺธารชาตกํ (๗-๒-๑)

๗๖.

หิตฺวา [Pg.165] คามสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ โสฬส;

โกฏฺฐาคารานิ ผีตานิ, สนฺนิธึ ทานิ กุพฺพสิ.

๗๗.

หิตฺวา คนฺธารวิสยํ, ปหูตธนธาริยํ ;

ปสาสนโต นิกฺขนฺโต, อิธ ทานิ ปสาสสิ.

๗๘.

ธมฺมํ ภณามิ เวเทห, อธมฺโม เม น รุจฺจติ;

ธมฺมํ เม ภณมานสฺส, น ปาปมุปลิมฺปติ.

๗๙.

เยน เกนจิ วณฺเณน, ปโร ลภติ รุปฺปนํ;

มหตฺถิยมฺปิ เจ วาจํ, น ตํ ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

๘๐.

กามํ รุปฺปตุ วา มา วา, ภุสํว วิกิรียตุ;

ธมฺมํ เม ภณมานสฺส, น ปาปมุปลิมฺปติ.

๘๑.

โน เจ อสฺส สกา พุทฺธิ, วินโย วา สุสิกฺขิโต;

วเน อนฺธมหึโสว จเรยฺย พหุโก ชโน.

๘๒.

ยสฺมา จ ปนิเธกจฺเจ, อาเจรมฺหิ สุสิกฺขิตา;

ตสฺมา วินีตวินยา, จรนฺติ สุสมาหิตาติ.

คนฺธารชาตกํ ปฐมํ.

๔๐๗. มหากปิชาตกํ (๗-๒-๒)

๘๓.

อตฺตานํ สงฺกมํ กตฺวา, โย โสตฺถึ สมตารยิ;

กึ ตฺวํ เตสํ กิเม ตุยฺหํ, โหนฺติ เอเต มหากปิ.

๘๔.

ราชาหํ อิสฺสโร เตสํ, ยูถสฺส ปริหารโก;

เตสํ โสกปเรตานํ, ภีตานํ เต อรินฺทม.

๘๕.

อุลฺลงฺฆยิตฺวา อตฺตานํ, วิสฺสฏฺฐธนุโน สตํ;

ตโต อปรปาเทสุ, ทฬฺหํ พนฺธํ ลตาคุณํ.

๘๖.

ฉินฺนพฺภมิว [Pg.166] วาเตน, นุณฺโณ รุกฺขํ อุปาคมึ;

โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ, สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหึ.

๘๗.

ตํ มํ วิยายตํ สนฺตํ, สาขาย จ ลตาย จ;

สมนุกฺกมนฺตา ปาเทหิ, โสตฺถึ สาขามิคา คตา.

๘๘.

ตํ มํ น ตปเต พนฺโธ, มโต เม น ตเปสฺสติ;

สุขมาหริตํ เตสํ, เยสํ รชฺชมการยึ.

๘๙.

เอสา เต อุปมา ราช, ตํ สุโณหิ อรินฺทม ;

รญฺญา รฏฺฐสฺส โยคฺคสฺส, พลสฺส นิคมสฺส จ;

สพฺเพสํ สุขเมฏฺฐพฺพํ, ขตฺติเยน ปชานตาติ.

มหากปิชาตกํ ทุติยํ.

๔๐๘. กุมฺภการชาตกํ (๗-๒-๓)

๙๐.

อมฺพาหมทฺทํ วนมนฺตรสฺมึ, นีโลภาสํ ผลิตํ สํวิรูฬฺหํ;

ตมทฺทสํ ผลเหตุ วิภคฺคํ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๑.

เสลํ สุมฏฺฐํ นรวีรนิฏฺฐิตํ, นารี ยุคํ ธารยิ อปฺปสทฺทํ;

ทุติยญฺจ อาคมฺม อโหสิ สทฺโท, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๒.

ทิชา ทิชํ กุณปมาหรนฺตํ, เอกํ สมานํ พหุกา สเมจฺจ;

อาหารเหตู ปริปาตยึสุ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๓.

อุสภาหมทฺทํ ยูถสฺส มชฺเฌ, จลกฺกกุํ วณฺณพลูปปนฺนํ;

ตมทฺทสํ กามเหตุ วิตุนฺนํ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๔.

กรณฺฑโก [Pg.167] กลิงฺคานํ, คนฺธารานญฺจ นคฺคชิ;

นิมิราชา วิเทหานํ, ปญฺจาลานญฺจ ทุมฺมุโข;

เอเต รฏฺฐานิ หิตฺวาน, ปพฺพชึสุ อกิญฺจนา.

๙๕.

สพฺเพปิเม เทวสมา สมาคตา, อคฺคี ยถา ปชฺชลิโต ตเถวิเม;

อหมฺปิ เอโก จริสฺสามิ ภคฺควิ, หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ.

๙๖.

อยเมว กาโล น หิ อญฺโญ อตฺถิ, อนุสาสิตา เม น ภเวยฺย ปจฺฉา;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ ภคฺคว, สกุณีว มุตฺตา ปุริสสฺส หตฺถา.

๙๗.

อามํ ปกฺกญฺจ ชานนฺติ, อโถ โลณํ อโลณกํ;

ตมหํ ทิสฺวาน ปพฺพชึ, จเรว ตฺวํ จรามหนฺติ.

กุมฺภการชาตกํ ตติยํ.

๔๐๙. ทฬฺหธมฺมชาตกํ (๗-๒-๔)

๙๘.

อหํ เจ ทฬฺหธมฺมสฺส, วหนฺติ นาภิราธยึ;

ธรนฺตี อุรสิ สลฺลํ, ยุทฺเธ วิกฺกนฺตจารินี.

๙๙.

นูน ราชา น ชานาติ, มม วิกฺกมโปริสํ;

สงฺคาเม สุกตนฺตานิ, ทูตวิปฺปหิตานิ จ.

๑๐๐.

สา นูนาหํ มริสฺสามิ, อพนฺธุ อปรายินี ;

ตทา หิ กุมฺภการสฺส, ทินฺนา ฉกณหาริกา.

๑๐๑.

ยาวตาสีสตี โปโส, ตาวเทว ปวีณติ;

อตฺถาปาเย ชหนฺติ นํ, โอฏฺฐิพฺยาธึว ขตฺติโย.

๑๐๒.

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ;

อตฺถา ตสฺส ปลุชฺชนฺติ, เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.

๑๐๓.

โย [Pg.168] ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, กตตฺโถ มนุพุชฺฌติ;

อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ, เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.

๑๐๔.

ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

สพฺเพ กตญฺญุโน โหถ, จิรํ สคฺคมฺหิ ฐสฺสถาติ.

ทฬฺหธมฺมชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๑๐. โสมทตฺตชาตกํ (๗-๒-๕)

๑๐๕.

โย มํ ปุเร ปจฺจุฑฺเฑติ, อรญฺเญ ทูรมายโต;

โส น ทิสฺสติ มาตงฺโค, โสมทตฺโต กุหึ คโต.

๑๐๖.

อยํ วา โส มโต เสติ, อลฺลสิงฺคํว วจฺฉิโต ;

ภุมฺยา นิปติโต เสติ, อมรา วต กุญฺชโร.

๑๐๗.

อนคาริยุเปตสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยํ เปตมนุโสจสิ.

๑๐๘.

สํวาเสน หเว สกฺก, มนุสฺสสฺส มิคสฺส วา;

หทเย ชายเต เปมํ, ตํ น สกฺกา อโสจิตุํ.

๑๐๙.

มตํ มริสฺสํ โรทนฺติ, เย รุทนฺติ ลปนฺติ จ;

ตสฺมา ตฺวํ อิสิ มา โรทิ, โรทิตํ โมฆมาหุ สนฺโต.

๑๑๐.

กนฺทิเตน หเว พฺรหฺเม, มโต เปโต สมุฏฺฐเห;

สพฺเพ สงฺคมฺม โรทาม, อญฺญมญฺญสฺส ญาตเก.

๑๑๑.

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๑๒.

อพฺพหี วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

๑๑๓.

โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน วาสวาติ.

โสมทตฺตชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๑๑. สุสีมชาตกํ (๗-๒-๖)

๑๑๔.

กาฬานิ [Pg.169] เกสานิ ปุเร อเหสุํ, ชาตานิ สีสมฺหิ ยถาปเทเส;

ตานชฺช เสตานิ สุสีม ทิสฺวา, ธมฺมํ จร พฺรหฺมจริยสฺส กาโล.

๑๑๕.

มเมว เทว ปลิตํ น ตุยฺหํ, มเมว สีสํ มม อุตฺตมงฺคํ;

‘‘อตฺถํ กริสฺส’’นฺติ มุสา อภาณึ, เอกาปราธํ ขม ราชเสฏฺฐ.

๑๑๖.

ทหโร ตุวํ ทสฺสนิโยสิ ราช, ปฐมุคฺคโต โหสิ ยถา กฬีโร;

รชฺชญฺจ กาเรหิ มมญฺจ ปสฺส, มา กาลิกํ อนุธาวี ชนินฺท.

๑๑๗.

ปสฺสามิ โวหํ ทหรึ กุมารึ, สามฏฺฐปสฺสํ สุตนุํ สุมชฺฌํ;

กาฬปฺปวาฬาว ปเวลฺลมานา, ปโลภยนฺตีว นเรสุ คจฺฉติ.

๑๑๘.

ตเมน ปสฺสามิปเรน นารึ, อาสีติกํ นาวุติกํ ว ชจฺจา;

ทณฺฑํ คเหตฺวาน ปเวธมานํ, โคปานสีโภคฺคสมํ จรนฺตึ.

๑๑๙.

โสหํ ตเมวานุวิจินฺตยนฺโต, เอโก สยามิ สยนสฺส มชฺเฌ;

‘‘อหมฺปิ เอวํ’’ อิติ เปกฺขมาโน, น คเห รเม พฺรหฺมจริยสฺส กาโล.

๑๒๐.

รชฺชุวาลมฺพนี [Pg.170] เจสา, ยา เคเห วสโต รติ;

เอวมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายาติ.

สุสีมชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๑๒. โกฏสิมฺพลิชาตกํ (๗-๒-๗)

๑๒๑.

อหํ ทสสตํพฺยามํ, อุรคมาทาย อาคโต;

ตญฺจ มญฺจ มหากายํ, ธารยํ นปฺปเวธสิ.

๑๒๒.

อถิมํ ขุทฺทกํ ปกฺขึ, อปฺปมํสตรํ มยา;

ธารยํ พฺยถสิ ภีตา, กมตฺถํ โกฏสิมฺพลิ.

๑๒๓.

มํสภกฺโข ตุวํ ราช, ผลภกฺโข อยํ ทิโช;

อยํ นิคฺโรธพีชานิ, ปิลกฺขุทุมฺพรานิ จ;

อสฺสตฺถานิ จ ภกฺขิตฺวา, ขนฺเธ เม โอหทิสฺสติ.

๑๒๔.

เต รุกฺขา สํวิรูหนฺติ, มม ปสฺเส นิวาตชา;

เต มํ ปริโยนนฺธิสฺสนฺติ, อรุกฺขํ มํ กริสฺสเร.

๑๒๕.

สนฺติ อญฺเญปิ รุกฺขา เส, มูลิโน ขนฺธิโน ทุมา;

อิมินา สกุณชาเตน, พีชมาหริตา หตา.

๑๒๖.

อชฺฌารูหาภิวฑฺฒนฺติ, พฺรหนฺตมฺปิ วนปฺปตึ;

ตสฺมา ราช ปเวธามิ, สมฺปสฺสํนาคตํ ภยํ.

๑๒๗.

สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ, รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ;

อนาคตภยา ธีโร, อุโภ โลเก อเวกฺขตีติ.

โกฏสิมฺพลิชาตกํ สตฺตมํ.

๔๑๓. ธูมการิชาตกํ (๗-๒-๘)

๑๒๘.

ราชา อปุจฺฉิ วิธุรํ, ธมฺมกาโม ยุธิฏฺฐิโล;

อปิ พฺราหฺมณ ชานาสิ, โก เอโก พหุ โสจติ.

๑๒๙.

พฺราหฺมโณ [Pg.171] อชยูเถน, ปหูเตโธ วเน วสํ;

ธูมํ อกาสิ วาเสฏฺโฐ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

๑๓๐.

ตสฺส ตํ ธูมคนฺเธน, สรภา มกสฑฺฑิตา ;

วสฺสาวาสํ อุปาคจฺฉุํ, ธูมการิสฺส สนฺติเก.

๑๓๑.

สรเภสุ มนํ กตฺวา, อชา โส นาวพุชฺฌถ;

อาคจฺฉนฺตี วชนฺตี วา, ตสฺส ตา วินสุํ อชา.

๑๓๒.

สรภา สรเท กาเล, ปหีนมกเส วเน;

ปาวิสุํ คิริทุคฺคานิ, นทีนํ ปภวานิ จ.

๑๓๓.

สรเภ จ คเต ทิสฺวา, อชา จ วิภวํ คตา ;

กิโส จ วิวณฺโณ จาสิ, ปณฺฑุโรคี จ พฺราหฺมโณ.

๑๓๔.

เอวํ โย สํ นิรํกตฺวา, อาคนฺตุํ กุรุเต ปิยํ;

โส เอโก พหุ โสจติ, ธูมการีว พฺราหฺมโณติ.

ธูมการิชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๑๔. ชาครชาตกํ (๗-๒-๙)

๑๓๕.

โกธ ชาครตํ สุตฺโต, โกธ สุตฺเตสุ ชาคโร;

โก มเมตํ วิชานาติ, โก ตํ ปฏิภณาติ เม.

๑๓๖.

อหํ ชาครตํ สุตฺโต, อหํ สุตฺเตสุ ชาคโร;

อหเมตํ วิชานามิ, อหํ ปฏิภณามิ เต.

๑๓๗.

กถํ ชาครตํ สุตฺโต, กถํ สุตฺเตสุ ชาคโร;

กถํ เอตํ วิชานาสิ, กถํ ปฏิภณาสิ เม.

๑๓๘.

เย ธมฺมํ นปฺปชานนฺติ, สํยโมติ ทโมติ จ;

เตสุ สุปฺปมาเนสุ, อหํ ชคฺคามิ เทวเต.

๑๓๙.

เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

เตสุ ชาครมาเนสุ, อหํ สุตฺโตสฺมิ เทวเต.

๑๔๐.

เอวํ [Pg.172] ชาครตํ สุตฺโต, เอวํ สุตฺเตสุ ชาคโร;

เอวเมตํ วิชานามิ, เอวํ ปฏิภณามิ เต.

๑๔๑.

สาธุ ชาครตํ สุตฺโต, สาธุ สุตฺเตสุ ชาคโร;

สาธุเมตํ วิชานาสิ, สาธุ ปฏิภณาสิ เมติ.

ชาครชาตกํ นวมํ.

๔๑๕. กุมฺมาสปิณฺฑิชาตกํ (๗-๒-๑๐)

๑๔๒.

น กิรตฺถิ อโนมทสฺสิสุ, ปาริจริยา พุทฺเธสุ อปฺปิกา ;

สุกฺขาย อโลณิกาย จ, ปสฺสผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา.

๑๔๓.

หตฺถิควสฺสา จิเม พหู, ธนธญฺญํ ปถวี จ เกวลา;

นาริโย จิมา อจฺฉรูปมา, ปสฺสผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา.

๑๔๔.

อภิกฺขณํ ราชกุญฺชร, คาถา ภาสสิ โกสลาธิป;

ปุจฺฉามิ ตํ รฏฺฐวฑฺฒน, พาฬฺหํ ปีติมโน ปภาสสิ.

๑๔๕.

อิมสฺมิญฺเญว นคเร, กุเล อญฺญตเร อหุํ;

ปรกมฺมกโร อาสึ, ภตโก สีลสํวุโต.

๑๔๖.

กมฺมาย นิกฺขมนฺโตหํ, จตุโร สมเณทฺทสํ;

อาจารสีลสมฺปนฺเน, สีติภูเต อนาสเว.

๑๔๗.

เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิสีเทตฺวา ปณฺณสนฺถเต;

อทํ พุทฺธาน กุมฺมาสํ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๑๔๘.

ตสฺส [Pg.173] กมฺมสฺส กุสลสฺส, อิทํ เม เอทิสํ ผลํ;

อนุโภมิ อิทํ รชฺชํ, ผีตํ ธรณิมุตฺตมํ.

๑๔๙.

ททํ ภุญฺช มา จ ปมาโท, จกฺกํ วตฺตย โกสลาธิป;

มา ราช อธมฺมิโก อหุ, ธมฺมํ ปาลย โกสลาธิป.

๑๕๐.

โสหํ ตเทว ปุนปฺปุนํ, วฏุมํ อาจริสฺสามิ โสภเน;

อริยาจริตํ สุโกสเล, อรหนฺโต เม มนาปาว ปสฺสิตุํ.

๑๕๑.

เทวี วิย อจฺฉรูปมา, มชฺเฌ นาริคณสฺส โสภสิ;

กึ กมฺมมกาสิ ภทฺทกํ, เกนาสิ วณฺณวตี สุโกสเล.

๑๕๒.

อมฺพฏฺฐกุลสฺส ขตฺติย, ทาสฺยาหํ ปรเปสิยา อหุํ;

สญฺญตา จ ธมฺมชีวินี, สีลวตี จ อปาปทสฺสนา.

๑๕๓.

อุทฺธฏภตฺตํ อหํ ตทา, จรมานสฺส อทาสิ ภิกฺขุโน;

วิตฺตา สุมนา สยํ อหํ, ตสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทิสนฺติ.

กุมฺมาสปิณฺฑิชาตกํ ทสมํ.

๔๑๖. ปรนฺตปชาตกํ (๗-๒-๑๑)

๑๕๔.

อาคมิสฺสติ เม ปาปํ, อาคมิสฺสติ เม ภยํ;

ตทา หิ จลิตา สาขา, มนุสฺเสน มิเคน วา.

๑๕๕.

ภีรุยา นูน เม กาโม, อวิทูเร วสนฺติยา;

กริสฺสติ กิสํ ปณฺฑุํ, สาว สาขา ปรนฺตปํ.

๑๕๖.

โสจยิสฺสติ [Pg.174] มํ กนฺตา, คาเม วสมนินฺทิตา;

กริสฺสติ กิสํ ปณฺฑุํ, สาว สาขา ปรนฺตปํ.

๑๕๗.

ตยา มํ อสิตาปงฺคิ, สิตานิ ภณิตานิ จ;

กิสํ ปณฺฑุํ กริสฺสนฺติ, สาว สาขา ปรนฺตปํ.

๑๕๘.

อคมา นูน โส สทฺโท, อสํสิ นูน โส ตว;

อกฺขาตํ นูน ตํ เตน, โย ตํ สาขมกมฺปยิ.

๑๕๙.

อิทํ โข ตํ สมาคมฺม, มม พาลสฺส จินฺติตํ;

ตทา หิ จลิตา สาขา, มนุสฺเสน มิเคน วา.

๑๖๐.

ตเถว ตฺวํ อเวเทสิ, อวญฺจิ ปิตรํ มม;

หนฺตฺวา สาขาหิ ฉาเทนฺโต, อาคมิสฺสติ เม ภยนฺติ.

ปรนฺตปชาตกํ เอกาทสมํ.

คนฺธารวคฺโค ทุติโย.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรคาม มหากปิ ภคฺคว จ, ทฬฺหธมฺม สกุญฺชร เกสวโร;

อุรโค วิธุโร ปุน ชาครตํ, อถ โกสลาธิป ปรนฺตป จาติ.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

อถ สตฺตนิปาตมฺหิ, วคฺคํ เม ภณโต สุณ;

กุกฺกุ จ ปุน คนฺธาโร, ทฺเวว คุตฺตา มเหสินาติ.

สตฺตกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๘. อฏฺฐกนิปาโต

๔๑๗. กจฺจานิชาตกํ (๑)

๑.

โอทาตวตฺถา [Pg.175] สุจิ อลฺลเกสา, กจฺจานิ กึ กุมฺภิมธิสฺสยิตฺวา ;

ปิฏฺฐา ติลา โธวสิ ตณฺฑุลานิ, ติโลทโน เหหิติ กิสฺส เหตุ.

๒.

น โข อยํ พฺราหฺมณ โภชนตฺถา, ติโลทโน เหหิติ สาธุปกฺโก;

ธมฺโม มโต ตสฺส ปหุตฺตมชฺช, อหํ กริสฺสามิ สุสานมชฺเฌ.

๓.

อนุวิจฺจ กจฺจานิ กโรหิ กิจฺจํ, ธมฺโม มโต โก นุ ตเวว สํสิ;

สหสฺสเนตฺโต อตุลานุภาโว, น มิยฺยตี ธมฺมวโร กทาจิ.

๔.

ทฬฺหปฺปมาณํ มม เอตฺถ พฺรหฺเม, ธมฺโม มโต นตฺถิ มเมตฺถ กงฺขา;

เย เยว ทานิ ปาปา ภวนฺติ, เต เตว ทานิ สุขิตา ภวนฺติ.

๕.

สุณิสา หิ มยฺหํ วญฺฌา อโหสิ, สา มํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ;

สา ทานิ สพฺพสฺส กุลสฺส อิสฺสรา, อหํ ปนมฺหิ อปวิทฺธา เอกิกา.

๖.

ชีวามิ [Pg.176] โวหํ น มโตหมสฺมิ, ตเวว อตฺถาย อิธาคโตสฺมิ;

ยา ตํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ, สหาว ปุตฺเตน กโรมิ ภสฺมํ.

๗.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ เทวราช, มเมว อตฺถาย อิธาคโตสิ;

อหญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา, สมฺโมทมานา ฆรมาวเสม.

๘.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ กาติยานิ, หตาปิ สนฺตา น ชหาสิ ธมฺมํ;

ตุวญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา, สมฺโมทมานา ฆรมาวเสถ.

๙.

สา กาติยานี สุณิสาย สทฺธึ, สมฺโมทมานา ฆรมาวสิตฺถ;

ปุตฺโต จ นตฺตา จ อุปฏฺฐหึสุ, เทวานมินฺเทน อธิคฺคหีตาติ.

กจฺจานิชาตกํ ปฐมํ.

๔๑๘. อฏฺฐสทฺทชาตกํ (๒)

๑๐.

อิทํ ปุเร นินฺนมาหุ, พหุมจฺฉํ มโหทกํ;

อาวาโส พกราชสฺส, เปตฺติกํ ภวนํ มม;

ตฺยชฺช เภเกน ยาเปม, โอกํ น วชหามเส.

๑๑.

โก ทุติยํ อสีลิสฺส, พนฺธรสฺสกฺขิ เภจฺฉติ ;

โก เม ปุตฺเต กุลาวกํ, มญฺจ โสตฺถึ กริสฺสติ.

๑๒.

สพฺพา ปริกฺขยา เผคฺคุ, ยาว ตสฺสา คตี อหุ;

ขีณภกฺโข มหาราช, สาเร น รมตี ฆุโณ.

๑๓.

สา [Pg.177] นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา, รญฺโญ มุตฺตา นิเวสนา;

อตฺตานํ รมยิสฺสามิ, ทุมสาขนิเกตินี.

๑๔.

โส นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา, รญฺโญ มุตฺโต นิเวสนา;

อคฺโคทกานิ ปิสฺสามิ, ยูถสฺส ปุรโต วชํ.

๑๕.

ตํ มํ กาเมหิ สมฺมตฺตํ, รตฺตํ กาเมสุ มุจฺฉิตํ;

อานยี ภรโต ลุทฺโท, พาหิโก ภทฺทมตฺถุ เต.

๑๖.

อนฺธการติมิสายํ, ตุงฺเค อุปริปพฺพเต;

สา มํ สณฺเหน มุทุนา, มา ปาทํ ขลิ ยสฺมนิ.

๑๗.

อสํสยํ ชาติขยนฺตทสฺสี, น คพฺภเสยฺยํ ปุนราวชิสฺสํ;

อยมนฺติมา ปจฺฉิมา คพฺภเสยฺยา, ขีโณ เม สํสาโร ปุนพฺภวายาติ.

อฏฺฐสทฺทชาตกํ ทุติยํ.

๔๑๙. สุลสาชาตกํ (๓)

๑๘.

อิทํ สุวณฺณกายูรํ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู;

สพฺพํ หรสฺสุ ภทฺทนฺเต, มญฺจ ทาสีติ สาวย.

๑๙.

โอโรปยสฺสุ กลฺยาณิ, มา พาฬฺหํ ปริเทวสิ;

น จาหํ อภิชานามิ, อหนฺตฺวา ธนมาภตํ.

๒๐.

ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺตาสฺมิ วิญฺญุตํ;

น จาหํ อภิชานามิ, อญฺญํ ปิยตรํ ตยา.

๒๑.

เอหิ ตํ อุปคูหิสฺสํ, กริสฺสญฺจ ปทกฺขิณํ;

น หิ ทานิ ปุน อตฺถิ, มม ตุยฺหญฺจ สงฺคโม.

๒๒.

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.

๒๓.

น [Pg.178] หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ, ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต;

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ, ลหุํ อตฺถํ วิจินฺติกา.

๒๔.

ลหุญฺจ วต ขิปฺปญฺจ, นิกฏฺเฐ สมเจตยิ;

มิคํ ปุณฺณายเตเนว, สุลสา สตฺตุกํ วธิ.

๒๕.

โยธ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

โส หญฺญติ มนฺทมติ, โจโรว คิริคพฺภเร.

๒๖.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, ขิปฺปเมว นิโพธติ;

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา, สุลสา สตฺตุกามิวาติ.

สุลสาชาตกํ ตติยํ.

๔๒๐. สุมงฺคลชาตกํ (๔)

๒๗.

ภุสมฺหิ กุทฺโธติ อเวกฺขิยาน, น ตาว ทณฺฑํ ปณเยยฺย อิสฺสโร;

อฏฺฐานโส อปฺปติรูปมตฺตโน, ปรสฺส ทุกฺขานิ ภุสํ อุทีรเย.

๒๘.

ยโต จ ชาเนยฺย ปสาทมตฺตโน, อตฺถํ นิยุญฺเชยฺย ปรสฺส ทุกฺกฏํ;

ตทายมตฺโถติ สยํ อเวกฺขิย, อถสฺส ทณฺฑํ สทิสํ นิเวสเย.

๒๙.

น จาปิ ฌาเปติ ปรํ น อตฺตนํ, อมุจฺฉิโต โย นยเต นยานยํ;

โย ทณฺฑธาโร ภวตีธ อิสฺสโร, ส วณฺณคุตฺโต สิริยา น ธํสติ.

๓๐.

เย ขตฺติยา เส อนิสมฺมการิโน, ปเณนฺติ ทณฺฑํ สหสา ปมุจฺฉิตา;

อวณฺณสํยุตา ชหนฺติ ชีวิตํ, อิโต วิมุตฺตาปิ จ ยนฺติ ทุคฺคตึ.

๓๑.

ธมฺเม [Pg.179] จ เย อริยปฺปเวทิเต รตา, อนุตฺตรา เต วจสา มนสา กมฺมุนา จ;

เต สนฺติโสรจฺจสมาธิสณฺฐิตา, วชนฺติ โลกํ ทุภยํ ตถาวิธา.

๓๒.

ราชาหมสฺมิ นรปมทานมิสฺสโร, สเจปิ กุชฺฌามิ ฐเปมิ อตฺตนํ;

นิเสธยนฺโต ชนตํ ตถาวิธํ, ปเณมิ ทณฺฑํ อนุกมฺป โยนิโส.

๓๓.

สิรี จ ลกฺขี จ ตเวว ขตฺติย, ชนาธิป มา วิชหิ กุทาจนํ;

อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, อนีโฆ ตุวํ วสฺสสตานิ ปาลย.

๓๔.

คุเณหิ เอเตหิ อุเปต ขตฺติย, ฐิตมริยวตฺตี สุวโจ อโกธโน;

สุขี อนุปฺปีฬ ปสาสเมทินึ, อิโต วิมุตฺโตปิ จ ยาหิ สุคฺคตึ.

๓๕.

เอวํ สุนีเตน สุภาสิเตน, ธมฺเมน ญาเยน อุปายโส นยํ;

นิพฺพาปเย สงฺขุภิตํ มหาชนํ, มหาว เมโฆ สลิเลน เมทินินฺติ.

สุมงฺคลชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๒๑. คงฺคมาลชาตกํ (๕)

๓๖.

องฺคารชาตา ปถวี, กุกฺกุฬานุคตา มหี;

อถ คายสิ วตฺตานิ, น ตํ ตปติ อาตโป.

๓๗.

อุทฺธํ ตปติ อาทิจฺโจ, อโธ ตปติ วาลุกา;

อถ คายสิ วตฺตานิ, น ตํ ตปติ อาตโป.

๓๘.

น [Pg.180] มํ ตปติ อาตโป, อาตปา ตปยนฺติ มํ;

อตฺถา หิ วิวิธา ราช, เต ตปนฺติ น อาตโป.

๓๙.

อทฺทสํ กาม เต มูลํ, สงฺกปฺปา กาม ชายสิ;

น ตํ สงฺกปฺปยิสฺสามิ, เอวํ กาม น เหหิสิ.

๔๐.

อปฺปาปิ กามา น อลํ, พหูหิปิ น ตปฺปติ;

อหหา พาลลปนา, ปริวชฺเชถ ชคฺคโต.

๔๑.

อปฺปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ, อุทโย อชฺฌาคมา มหตฺตปตฺตํ;

สุลทฺธลาโภ วต มาณวสฺส, โย ปพฺพชี กามราคํ ปหาย.

๔๒.

ตปสา ปชหนฺติ ปาปกมฺมํ, ตปสา นฺหาปิตกุมฺภการภาวํ;

ตปสา อภิภุยฺย คงฺคมาล, นาเมนาลปสชฺช พฺรหฺมทตฺตํ.

๔๓.

สนฺทิฏฺฐิกเมว ‘‘อมฺม’’ ปสฺสถ, ขนฺตีโสรจฺจสฺส อยํ วิปาโก;

โย สพฺพชนสฺส วนฺทิโตหุ, ตํ วนฺทาม สราชิกา สมจฺจา.

๔๔.

มา กิญฺจิ อวจุตฺถ คงฺคมาลํ, มุนินํ โมนปเถสุ สิกฺขมานํ;

เอโส หิ อตริ อณฺณวํ, ยํ ตริตฺวา จรนฺติ วีตโสกาติ.

คงฺคมาลชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๒๒. เจติยชาตกํ (๖)

๔๕.

ธมฺโม หเว หโต หนฺติ, นาหโต หนฺติ กิญฺจนํ ;

ตสฺมา หิ ธมฺมํ น หเน, มา ตฺวํ ธมฺโม หโต หนิ.

๔๖.

อลิกํ [Pg.181] ภาสมานสฺส, อปกฺกมนฺติ เทวตา;

ปูติกญฺจ มุขํ วาติ, สกฏฺฐานา จ ธํสติ;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๔๗.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภูมิยํ ติฏฺฐ เจติย.

๔๘.

อกาเล วสฺสตี ตสฺส, กาเล ตสฺส น วสฺสติ;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๔๙.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภูมึ ปวิส เจติย.

๕๐.

ชิวฺหา ตสฺส ทฺวิธา โหติ, อุรคสฺเสว ทิสมฺปติ;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๕๑.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภิยฺโย ปวิส เจติย.

๕๒.

ชิวฺหา ตสฺส น ภวติ, มจฺฉสฺเสว ทิสมฺปติ;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๕๓.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภิยฺโย ปวิส เจติย.

๕๔.

ถิโยว ตสฺส ชายนฺติ, น ปุมา ชายเร กุเล;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๕๕.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภิยฺโย ปวิส เจติย.

๕๖.

ปุตฺตา ตสฺส น ภวนฺติ, ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร.

๕๗.

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ, โหหิ ราช ยถา ปุเร;

มุสา เจ ภาสเส ราช, ภิยฺโย ปวิส เจติย.

๕๘.

ส [Pg.182] ราชา อิสินา สตฺโต, อนฺตลิกฺขจโร ปุเร;

ปาเวกฺขิ ปถวึ เจจฺโจ, หีนตฺโต ปตฺว ปริยายํ.

๕๙.

ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา;

อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺย, คิรํ สจฺจูปสํหิตนฺติ.

เจติยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๒๓. อินฺทฺริยชาตกํ (๗)

๖๐.

โย อินฺทฺริยานํ กาเมน, วสํ นารท คจฺฉติ;

โส ปริจฺจชฺชุโภ โลเก, ชีวนฺโตว วิสุสฺสติ.

๖๑.

สุขสฺสานนฺตรํ ทุกฺขํ, ทุกฺขสฺสานนฺตรํ สุขํ;

โสสิ ปตฺโต สุขา ทุกฺขํ, ปาฏิกงฺข วรํ สุขํ.

๖๒.

กิจฺฉกาเล กิจฺฉสโห, โย กิจฺฉํ นาติวตฺตติ;

ส กิจฺฉนฺตํ สุขํ ธีโร, โยคํ สมธิคจฺฉติ.

๖๓.

น เหว กามาน กามา, นานตฺถา นาตฺถการณา;

น กตญฺจ นิรงฺกตฺวา, ธมฺมา จวิตุมรหสิ.

๖๔.

ทกฺขํ คหปตี สาธุ, สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ;

อหาโส อตฺถลาเภสุ, อตฺถพฺยาปตฺติ อพฺยโถ.

๖๕.

เอตฺตาวเตตํ ปณฺฑิจฺจํ, อปิ โส ทวิโล พฺรวิ;

น ยิโต กิญฺจิ ปาปิโย, โย อินฺทฺริยานํ วสํ วเช.

๖๖.

อมิตฺตานํว หตฺถตฺถํ, สิวิ ปปฺโปติ มามิว;

กมฺมํ วิชฺชญฺจ ทกฺเขยฺยํ, วิวาหํ สีลมทฺทวํ;

เอเต จ ยเส หาเปตฺวา, นิพฺพตฺโต เสหิ กมฺเมหิ.

๖๗.

โสหํ สหสฺสชีโนว อพนฺธุ อปรายโณ;

อริยธมฺมา อปกฺกนฺโต, ยถา เปโต ตเถวหํ.

๖๘.

สุขกาเม [Pg.183] ทุกฺขาเปตฺวา, อาปนฺโนสฺมิ ปทํ อิมํ;

โส สุขํ นาธิคจฺฉามิ, ฐิโต ภาณุมตามิวาติ.

อินฺทฺริยชาตกํ สตฺตมํ.

๔๒๔. อาทิตฺตชาตกํ (๘)

๖๙.

อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ, ยํ นีหรติ ภาชนํ;

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย, โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ.

๗๐.

เอวามาทีปิโต โลโก, ชราย มรเณน จ;

นีหเรเถว ทาเนน, ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ.

๗๑.

โย ธมฺมลทฺธสฺส ททาติ ทานํ, อุฏฺฐานวีริยาธิคตสฺส ชนฺตุ;

อติกฺกมฺม โส เวตรณึ ยมสฺส, ทิพฺพานิ ฐานานิ อุเปติ มจฺโจ.

๗๒.

ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ, อปฺปาปิ สนฺตา พหุเก ชินนฺติ;

อปฺปมฺปิ เจ สทฺทหาโน ททาติ, เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถ.

๗๓.

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ, เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก;

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ, พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต.

๗๔.

โย ปาณภูตานิ อเหฐยํ จรํ, ปรูปวาทา น กโรติ ปาปํ;

ภีรุํ ปสํสนฺติ น ตตฺถ สูรํ, ภยา หิ สนฺโต น กโรนฺติ ปาปํ.

๗๕.

หีเนน พฺรหฺมจริเยน, ขตฺติเย อุปปชฺชติ;

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ, อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ.

๗๖.

อทฺธา [Pg.184] หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ, ทานา จ โข ธมฺมปทํว เสยฺโย;

ปุพฺเพว หิ ปุพฺพตเรว สนฺโต, นิพฺพานเมวชฺฌคมุํ สปญฺญาติ.

อาทิตฺตชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๒๕. อฏฺฐานชาตกํ (๙)

๗๗.

คงฺคา กุมุทินี สนฺตา, สงฺขวณฺณา จ โกกิลา;

ชมฺพุ ตาลผลํ ทชฺชา, อถ นูน ตทา สิยา.

๗๘.

ยทา กจฺฉปโลมานํ, ปาวาโร ติวิโธ สิยา;

เหมนฺติกํ ปาวุรณํ, อถ นูน ตทา สิยา.

๗๙.

ยทา มกสปาทานํ, อฏฺฏาโล สุกโต สิยา;

ทฬฺโห จ อวิกมฺปี จ, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๐.

ยทา สสวิสาณานํ, นิสฺเสณี สุกตา สิยา;

สคฺคสฺสาโรหณตฺถาย, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๑.

ยทา นิสฺเสณิมารุยฺห, จนฺทํ ขาเทยฺยุ มูสิกา;

ราหุญฺจ ปริปาเตยฺยุํ, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๒.

ยทา สุราฆฏํ ปิตฺวา, มกฺขิกา คณจาริณี;

องฺคาเร วาสํ กปฺเปยฺยุํ, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๓.

ยทา พิมฺโพฏฺฐสมฺปนฺโน, คทฺรโภ สุมุโข สิยา;

กุสโล นจฺจคีตสฺส, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๔.

ยทา กากา อุลูกา จ, มนฺตเยยฺยุํ รโหคตา;

อญฺญมญฺญํ ปิหเยยฺยุํ, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๕.

ยทา มุฬาล ปตฺตานํ, ฉตฺตํ ถิรตรํ สิยา;

วสฺสสฺส ปฏิฆาตาย, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๖.

ยทา [Pg.185] กุลโก สกุโณ, ปพฺพตํ คนฺธมาทนํ;

ตุณฺเฑนาทาย คจฺเฉยฺย, อถ นูน ตทา สิยา.

๘๗.

ยทา สามุทฺทิกํ นาวํ, ส-ยนฺตํ ส-วฏากรํ ;

เจโฏ อาทาย คจฺเฉยฺย, อถ นูน ตทา สิยาติ.

อฏฺฐานชาตกํ นวมํ.

๔๒๖. ทีปิชาตกํ (๑๐)

๘๘.

ขมนียํ ยาปนียํ, กจฺจิ มาตุล เต สุขํ;

สุขํ เต อมฺมา อวจ, สุขกามาว เต มยํ.

๘๙.

นงฺคุฏฺฐํ เม อวกฺกมฺม, เหฐยิตฺวาน เอฬิเก ;

สาชฺช มาตุลวาเทน, มุญฺจิตพฺพา นุ มญฺญสิ.

๙๐.

ปุรตฺถามุโข นิสินฺโนสิ, อหํ เต มุขมาคตา;

ปจฺฉโต ตุยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ, กถํ ขฺวาหํ อวกฺกมึ.

๙๑.

ยาวตา จตุโร ทีปา, สสมุทฺทา สปพฺพตา;

ตาวตา มยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ, กถํ โข ตฺวํ วิวชฺชยิ.

๙๒.

ปุพฺเพว เมตมกฺขึสุ, มาตา ปิตา จ ภาตโร;

ทีฆํ ทุฏฺฐสฺส นงฺคุฏฺฐํ, สามฺหิ เวหายสาคตา.

๙๓.

ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ, อนฺตลิกฺขสฺมิ เอฬิเก;

มิคสงฺโฆ ปลายิตฺถ, ภกฺโข เม นาสิโต ตยา.

๙๔.

อิจฺเจวํ วิลปนฺติยา, เอฬกิยา รุหคฺฆโส;

คลกํ อนฺวาวมทฺทิ, นตฺถิ ทุฏฺเฐ สุภาสิตํ.

๙๕.

เนว [Pg.186] ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ, น ธมฺโม น สุภาสิตํ;

นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชถ, โส จ สพฺภึ น รญฺชตีติ.

ทีปิชาตกํ ทสมํ.

อฏฺฐกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ปริสุทฺธา มนาวิลา วตฺถธรา, พกราชสฺส กายุรํ ทณฺฑวโร;

อถ องฺคาร เจติย เทวิลินา, อถ อาทิตฺต คงฺคา ทเสฬกินาติ.

๙. นวกนิปาโต

๔๒๗. คิชฺฌชาตกํ (๑)

๑.

ปริสงฺกุปโถ [Pg.187] นาม, คิชฺฌปนฺโถ สนนฺตโน;

ตตฺราสิ มาตาปิตโร, คิชฺโฌ โปเสสิ ชิณฺณเก;

เตสํ อชครเมทํ, อจฺจหาสิ พหุตฺตโส.

๒.

ปิตา จ ปุตฺตํ อวจ, ชานํ อุจฺจํ ปปาตินํ;

สุปตฺตํ ถามสมฺปนฺนํ, เตชสฺสึ ทูรคามินํ.

๓.

ปริปฺลวนฺตํ ปถวึ, ยทา ตาต วิชานหิ;

สาคเรน ปริกฺขิตฺตํ, จกฺกํว ปริมณฺฑลํ;

ตโต ตาต นิวตฺตสฺสุ, มาสฺสุ เอตฺโต ปรํ คมิ.

๔.

อุทปตฺโตสิ เวเคน, พลี ปกฺขี ทิชุตฺตโม;

โอโลกยนฺโต วกฺกงฺโค, ปพฺพตานิ วนานิ จ.

๕.

อทฺทสฺส ปถวึ คิชฺโฌ, ยถาสาสิ ปิตุสฺสุตํ;

สาคเรน ปริกฺขิตฺตํ, จกฺกํว ปริมณฺฑลํ.

๖.

ตญฺจ โส สมติกฺกมฺม, ปรเมวจฺจวตฺตถ ;

ตญฺจ วาตสิขา ติกฺขา, อจฺจหาสิ พลึ ทิชํ.

๗.

นาสกฺขาติคโต โปโส, ปุนเทว นิวตฺติตุํ;

ทิโช พฺยสนมาปาทิ, เวรมฺภานํ วสํ คโต.

๘.

ตสฺส ปุตฺตา จ ทารา จ, เย จญฺเญ อนุชีวิโน;

สพฺเพ พฺยสนมาปาทุํ, อโนวาทกเร ทิเช.

๙.

เอวมฺปิ อิธ วุฑฺฒานํ, โย วากฺยํ นาวพุชฺฌติ;

อติสีมจโร ทิตฺโต, คิชฺโฌวาตีตสาสโน;

ส เว พฺยสนํ ปปฺโปติ, อกตฺวา วุฑฺฒสาสนนฺติ.

คิชฺฌชาตกํ ปฐมํ.

๔๒๘. โกสมฺพิยชาตกํ (๒)

๑๐.

ปุถุสทฺโท [Pg.188] สมชโน, น พาโล โกจิ มญฺญถ;

สงฺฆสฺมึ ภิชฺชมานสฺมึ, นาญฺญํ ภิยฺโย อมญฺญรุํ.

๑๑.

ปริมุฏฺฐา ปณฺฑิตาภาสา, วาจาโคจรภาณิโน;

ยาวิจฺฉนฺติ มุขายามํ, เยน นีตา น ตํ วิทู.

๑๒.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ น สมฺมติ.

๑๓.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ นุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสูปสมฺมติ.

๑๔.

น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ;

อเวเรน จ สมฺมนฺติ, เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

๑๕.

ปเร จ น วิชานนฺติ, มยเมตฺถ ยมามเส;

เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ, ตโต สมฺมนฺติ เมธคา.

๑๖.

อฏฺฐิจฺฉินฺนา ปาณหรา, ควสฺส ธนหาริโน;

รฏฺฐํ วิลุมฺปมานานํ, เตสมฺปิ โหติ สงฺคติ;

กสฺมา ตุมฺหาก โน สิยา.

๑๗.

สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ, สทฺธึจรํ สาธุวิหาริธีรํ;

อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ, จเรยฺย เตนตฺตมโน สตีมา.

๑๘.

โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ, สทฺธึจรํ สาธุวิหาริธีรํ;

ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย, เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค.

๑๙.

เอกสฺส [Pg.189] จริตํ เสยฺโย, นตฺถิ พาเล สหายตา;

เอโก จเร น ปาปานิ กยิรา, อปฺโปสฺสุกฺโก มาตงฺครญฺเญว นาโคติ.

โกสมฺพิยชาตกํ ทุติยํ.

๔๒๙. มหาสุวชาตกํ (๓)

๒๐.

ทุโม ยทา โหติ ผลูปปนฺโน, ภุญฺชนฺติ นํ วิหงฺคมา สมฺปตนฺตา;

ขีณนฺติ ญตฺวาน ทุมํ ผลจฺจเย, ทิโสทิสํ ยนฺติ ตโต วิหงฺคมา.

๒๑.

จร จาริกํ โลหิตตุณฺฑ มามริ, กึ ตฺวํ สุว สุกฺขทุมมฺหิ ฌายสิ;

ตทิงฺฆ มํ พฺรูหิ วสนฺตสนฺนิภ, กสฺมา สุว สุกฺขทุมํ น ริญฺจสิ.

๒๒.

เย เว สขีนํ สขาโร ภวนฺติ, ปาณจฺจเย ทุกฺขสุเขสุ หํส;

ขีณํ อขีณนฺติ น ตํ ชหนฺติ, สนฺโต สตํ ธมฺมมนุสฺสรนฺตา.

๒๓.

โสหํ สตํ อญฺญตโรสฺมิ หํส, ญาตี จ เม โหติ สขา จ รุกฺโข;

ตํ นุสฺสเห ชีวิกตฺโถ ปหาตุํ, ขีณนฺติ ญตฺวาน น เหส ธมฺโม.

๒๔.

สาธุ สกฺขิ กตํ โหติ, เมตฺติ สํสติ สนฺถโว ;

สเจตํ ธมฺมํ โรเจสิ, ปาสํโสสิ วิชานตํ.

๒๕.

โส เต สุว วรํ ทมฺมิ, ปตฺตยาน วิหงฺคม;

วรํ วรสฺสุ วกฺกงฺค, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๒๖.

วรญฺจ [Pg.190] เม หํส ภวํ ทเทยฺย, อยญฺจ รุกฺโข ปุนรายุํ ลเภถ;

โส สาขวา ผลิมา สํวิรูฬฺโห, มธุตฺถิโก ติฏฺฐตุ โสภมาโน.

๒๗.

ตํ ปสฺส สมฺม ผลิมํ อุฬารํ, สหาว เต โหตุ อุทุมฺพเรน;

โส สาขวา ผลิมา สํวิรูฬฺโห, มธุตฺถิโก ติฏฺฐตุ โสภมาโน.

๒๘.

เอวํ สกฺก สุขี โหหิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช สุขิโต, ทิสฺวาน สผลํ ทุมํ.

๒๙.

สุวสฺส จ วรํ ทตฺวา, กตฺวาน สผลํ ทุมํ;

ปกฺกามิ สห ภริยาย, เทวานํ นนฺทนํ วนนฺติ.

มหาสุวชาตกํ ตติยํ.

๔๓๐. จูฬสุวชาตกํ (๔)

๓๐.

สนฺติ รุกฺขา หริปตฺตา, ทุมา เนกผลา พหู;

กสฺมา นุ สุกฺเข โกฬาเป, สุวสฺส นิรโต มโน.

๓๑.

ผลสฺส อุปภุญฺชิมฺหา, เนกวสฺสคเณ พหู;

อผลมฺปิ วิทิตฺวาน, สาว เมตฺติ ยถา ปุเร.

๓๒.

สุขญฺจ รุกฺขํ โกฬาปํ, โอปตฺตมผลํ ทุมํ;

โอหาย สกุณา ยนฺติ, กึ โทสํ ปสฺสเส ทิช.

๓๓.

เย ผลตฺถา สมฺภชนฺติ, อผโลติ ชหนฺติ นํ;

อตฺตตฺถปญฺญา ทุมฺเมธา, เต โหนฺติ ปกฺขปาติโน.

๓๔.

สาธุ สกฺขิ กตํ โหติ, เมตฺติ สํสติ สนฺถโว;

สเจตํ ธมฺมํ โรเจสิ, ปาสํโสสิ วิชานตํ.

๓๕.

โส เต สุว วรํ ทมฺมิ, ปตฺตยาน วิหงฺคม;

วรํ วรสฺสุ วกฺกงฺค, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๓๖.

อปิ [Pg.191] นาม นํ ปสฺเสยฺยํ, สปตฺตํ สผลํ ทุมํ;

ทลิทฺโทว นิธิ ลทฺธา, นนฺเทยฺยาหํ ปุนปฺปุนํ.

๓๗.

ตโต อมตมาทาย, อภิสิญฺจิ มหีรุหํ;

ตสฺส สาขา วิรูหึสุ, สีตจฺฉายา มโนรมา.

๓๘.

เอวํ สกฺก สุขี โหหิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช สุขิโต, ทิสฺวาน สผลํ ทุมํ.

๓๙.

สุวสฺส จ วรํ ทตฺวา, กตฺวาน สผลํ ทุมํ;

ปกฺกามิ สห ภริยาย, เทวานํ นนฺทนํ วนนฺติ.

จูฬสุวชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๓๑. หริตจชาตกํ (๕)

๔๐.

สุตํ เมตํ มหาพฺรหฺเม, กาเม ภุญฺชติ หาริโต;

กจฺเจตํ วจนํ ตุจฺฉํ, กจฺจิ สุทฺโธ อิริยฺยสิ.

๔๑.

เอวเมตํ มหาราช, ยถา เต วจนํ สุตํ;

กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺโนสฺมิ, โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต.

๔๒.

อทุ ปญฺญา กิมตฺถิยา, นิปุณา สาธุจินฺตินี ;

ยาย อุปฺปติตํ ราคํ, กึ มโน น วิโนทเย.

๔๓.

จตฺตาโรเม มหาราช, โลเก อติพลา ภุสา;

ราโค โทโส มโท โมโห, ยตฺถ ปญฺญา น คาธติ.

๔๔.

อรหา สีลสมฺปนฺโน, สุทฺโธ จรติ หาริโต;

เมธาวี ปณฺฑิโต เจว, อิติ โน สมฺมโต ภวํ.

๔๕.

เมธาวีนมฺปิ หึสนฺติ, อิสึ ธมฺมคุเณ รตํ;

วิตกฺกา ปาปกา ราช, สุภา ราคูปสํหิตา.

๔๖.

อุปฺปนฺนายํ [Pg.192] สรีรโช, ราโค วณฺณวิทูสโน ตว;

ตํ ปชห ภทฺทมตฺถุ เต, พหุนฺนาสิ เมธาวิสมฺมโต.

๔๗.

เต อนฺธการเก กาเม, พหุทุกฺเข มหาวิเส;

เตสํ มูลํ คเวสิสฺสํ, เฉจฺฉํ ราคํ สพนฺธนํ.

๔๘.

อิทํ วตฺวาน หาริโต, อิสิ สจฺจปรกฺกโม;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ.

หริตจชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๓๒. ปทกุสลมาณวชาตกํ (๖)

๔๙.

พหุสฺสุตํ จิตฺตกถึ, คงฺคา วหติ ปาฏลึ ;

วุยฺหมานก ภทฺทนฺเต, เอกํ เม เทหิ คาถกํ.

๕๐.

เยน สิญฺจนฺติ ทุกฺขิตํ, เยน สิญฺจนฺติ อาตุรํ;

ตสฺส มชฺเฌ มริสฺสามิ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๑.

ยตฺถ พีชานิ รูหนฺติ, สตฺตา ยตฺถ ปติฏฺฐิตา;

สา เม สีสํ นิปีเฬติ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๒.

เยน ภตฺตานิ ปจฺจนฺติ, สีตํ เยน วิหญฺญติ;

โส มํ ฑหติ คตฺตานิ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๓.

เยน ภุตฺเตน ยาเปนฺติ, ปุถู พฺราหฺมณขตฺติยา;

โส มํ ภุตฺโต พฺยาปาเทติ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๔.

คิมฺหานํ ปจฺฉิเม มาเส, วาตมิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

โส มํ ภญฺชติ คตฺตานิ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๕.

ยํ นิสฺสิตา ชคติรุหํ, สฺวายํ อคฺคึ ปมุญฺจติ;

ทิสา ภชถ วกฺกงฺคา, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๖.

ยมานยึ [Pg.193] โสมนสฺสํ, มาลินึ จนฺทนุสฺสทํ;

สา มํ ฆรา นิจฺฉุภติ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๗.

เยน ชาเตน นนฺทิสฺสํ, ยสฺส จ ภวมิจฺฉิสํ;

โส มํ ฆรา นิจฺฉุภติ, ชาตํ สรณโต ภยํ.

๕๘.

สุณนฺตุ เม ชานปทา, เนคมา จ สมาคตา;

ยโตทกํ ตทาทิตฺตํ, ยโต เขมํ ตโต ภยํ.

๕๙.

ราชา วิลุมฺปเต รฏฺฐํ, พฺราหฺมโณ จ ปุโรหิโต;

อตฺตคุตฺตา วิหรถ, ชาตํ สรณโต ภยนฺติ.

ปทกุสลมาณวชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๓๓. โลมสกสฺสปชาตกํ (๗)

๖๐.

อสฺส อินฺทสโม ราช, อจฺจนฺตํ อชรามโร;

สเจ ตฺวํ ยญฺญํ ยาเชยฺย, อิสึ โลมสกสฺสปํ.

๖๑.

สสมุทฺทปริยายํ, มหึ สาครกุณฺฑลํ;

น อิจฺเฉ สห นินฺทาย, เอวํ เสยฺย วิชานหิ.

๖๒.

ธิรตฺถุ ตํ ยสลาภํ, ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณ;

ยา วุตฺติ วินิปาเตน, อธมฺมจรเณน วา.

๖๓.

อปิ เจ ปตฺตมาทาย, อนคาโร ปริพฺพเช;

สาเยว ชีวิกา เสยฺโย, ยา จาธมฺเมน เอสนา.

๖๔.

อปิ เจ ปตฺตมาทาย, อนคาโร ปริพฺพเช;

อญฺญํ อหึสยํ โลเก, อปิ รชฺเชน ตํ วรํ.

๖๕.

พลํ จนฺโท พลํ สุริโย, พลํ สมณพฺราหฺมณา;

พลํ เวลา สมุทฺทสฺส, พลาติพลมิตฺถิโย.

๖๖.

ยถา อุคฺคตปํ สนฺตํ, อิสึ โลมสกสฺสปํ;

ปิตุ อตฺถา จนฺทวตี, วาชเปยฺยํ อยาชยิ.

๖๗.

ตํ โลภปกตํ กมฺมํ, กฏุกํ กามเหตุกํ;

ตสฺส มูลํ คเวสิสฺสํ, เฉจฺฉํ ราคํ สพนฺธนํ.

๖๘.

ธิรตฺถุ [Pg.194] กาเม สุพหูปิ โลเก, ตโปว เสยฺโย กามคุเณหิ ราช;

ตโป กริสฺสามิ ปหาย กาเม, ตเวว รฏฺฐํ จนฺทวตี จ โหตูติ.

โลมสกสฺสปชาตกํ สตฺตมํ.

๔๓๔. จกฺกวากชาตกํ (๘)

๖๙.

กาสายวตฺเถ สกุเณ วทามิ, ทุเว ทุเว นนฺทมเน จรนฺเต;

กํ อณฺฑชํ อณฺฑชา มานุเสสุ, ชาตึ ปสํสนฺติ ตทิงฺฆ พฺรูถ.

๗๐.

อมฺเห มนุสฺเสสุ มนุสฺสหึส, อนุพฺพเต จกฺกวาเก วทนฺติ;

กลฺยาณภาวมฺเห ทิเชสุ สมฺมตา, อภิรูปา วิจราม อณฺณเว. ( )

๗๑.

กึ อณฺณเว กานิ ผลานิ ภุญฺเช, มํสํ กุโต ขาทถ จกฺกวากา;

กึ โภชนํ ภุญฺชถ โว อโนมา, พลญฺจ วณฺโณ จ อนปฺปรูปา.

๗๒.

น อณฺณเว สนฺติ ผลานิ ธงฺก, มํสํ กุโต ขาทิตุํ จกฺกวาเก;

เสวาลภกฺขมฺห อปาณโภชนา, น ฆาสเหตูปิ กโรม ปาปํ.

๗๓.

น เม อิทํ รุจฺจติ จกฺกวาก, อสฺมึ ภเว โภชนสนฺนิกาโส;

อโหสิ ปุพฺเพ ตโต เม อญฺญถา, อิจฺเจว เม วิมติ เอตฺถ ชาตา.

๗๔.

อหมฺปิ [Pg.195] มํสานิ ผลานิ ภุญฺเช, อนฺนานิ จ โลณิยเตลิยานิ;

รสํ มนุสฺเสสุ ลภามิ โภตฺตุํ, สูโรว สงฺคามมุขํ วิเชตฺวา;

น จ เม ตาทิโส วณฺโณ, จกฺกวาก ยถา ตว.

๗๕.

อสุทฺธภกฺโขสิ ขณานุปาตี, กิจฺเฉน เต ลพฺภติ อนฺนปานํ;

น ตุสฺสสี รุกฺขผเลหิ ธงฺก, มํสานิ วา ยานิ สุสานมชฺเฌ.

๗๖.

โย สาหเสน อธิคมฺม โภเค, ปริภุญฺชติ ธงฺก ขณานุปาตี;

ตโต อุปกฺโกสติ นํ สภาโว, อุปกฺกุฏฺโฐ วณฺณพลํ ชหาติ.

๗๗.

อปฺปมฺปิ เจ นิพฺพุตึ ภุญฺชตี ยทิ, อสาหเสน อปรูปฆาตี ;

พลญฺจ วณฺโณ จ ตทสฺส โหติ, น หิ สพฺโพ อาหารมเยน วณฺโณติ.

จกฺกวากชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๓๕. หลิทฺทิราคชาตกํ (๙)

๗๘.

สุติติกฺขํ อรญฺญมฺหิ, ปนฺตมฺหิ สยนาสเน;

เย จ คาเม ติติกฺขนฺติ, เต อุฬารตรา ตยา.

๗๙.

อรญฺญา คามมาคมฺม, กึสีลํ กึวตํ อหํ;

ปุริสํ ตาต เสเวยฺยํ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๘๐.

โย เต วิสฺสาสเย ตาต, วิสฺสาสญฺจ ขเมยฺย เต;

สุสฺสูสี จ ติติกฺขี จ, ตํ ภเชหิ อิโต คโต.

๘๑.

ยสฺส [Pg.196] กาเยน วาจาย, มนสา นตฺถิ ทุกฺกฏํ;

อุรสีว ปติฏฺฐาย, ตํ ภเชหิ อิโต คโต.

๘๒.

โย จ ธมฺเมน จรติ, จรนฺโตปิ น มญฺญติ;

วิสุทฺธการึ สปฺปญฺญํ, ตํ ภเชหิ อิโต คโต.

๘๓.

หลิทฺทิราคํ กปิจิตฺตํ, ปุริสํ ราควิราคินํ;

ตาทิสํ ตาต มา เสวิ, นิมฺมนุสฺสมฺปิ เจ สิยา.

๘๔.

อาสีวิสํว กุปิตํ, มีฬฺหลิตฺตํ มหาปถํ;

อารกา ปริวชฺเชหิ, ยานีว วิสมํ ปถํ.

๘๕.

อนตฺถา ตาต วฑฺฒนฺติ, พาลํ อจฺจุปเสวโต;

มาสฺสุ พาเลน สํคจฺฉิ, อมิตฺเตเนว สพฺพทา.

๘๖.

ตํ ตาหํ ตาต ยาจามิ, กรสฺสุ วจนํ มม;

มาสฺสุ พาเลน สํคจฺฉิ, ทุกฺโข พาเลหิ สงฺคโมติ.

หลิทฺทิราคชาตกํ นวมํ.

๔๓๖. สมุคฺคชาตกํ (๑๐)

๘๗.

กุโต นุ อาคจฺฉถ โภ ตโย ชนา, สฺวาคตา เอถ นิสีทถาสเน;

กจฺจิตฺถ โภนฺโต กุสลํ อนามยํ, จิรสฺสมพฺภาคมนํ หิ โว อิธ.

๘๘.

อหเมว เอโก อิธ มชฺช ปตฺโต, น จาปิ เม ทุติโย โกจิ วิชฺชติ;

กิเมว สนฺธาย เต ภาสิตํ อิเส, ‘‘กุโต นุ อาคจฺฉถ โภ ตโย ชนา’’.

๘๙.

ตุวญฺจ เอโก ภริยา จ เต ปิยา, สมุคฺคปกฺขิตฺตนิกิณฺณมนฺตเร;

สา รกฺขิตา กุจฺฉิคตาว เต สทา, วายุสฺส ปุตฺเตน สหา ตหึ รตา.

๙๐.

สํวิคฺครูโป [Pg.197] อิสินา วิยากโต, โส ทานโว ตตฺถ สมุคฺคมุคฺคิลิ;

อทฺทกฺขิ ภริยํ สุจิ มาลธารินึ, วายุสฺส ปุตฺเตน สหา ตหึ รตํ.

๙๑.

สุทิฏฺฐรูปมุคฺคตปานุวตฺตินา, หีนา นรา เย ปมทาวสํ คตา;

ยถา หเว ปาณริเวตฺถ รกฺขิตา, ทุฏฺฐา มยี อญฺญมภิปฺปโมทยิ.

๙๒.

ทิวา จ รตฺโต จ มยา อุปฏฺฐิตา, ตปสฺสินา โชติริวา วเน วสํ;

สา ธมฺมมุกฺกมฺม อธมฺมมาจริ, อกิริยรูโป ปมทาหิ สนฺถโว.

๙๓.

สรีรมชฺฌมฺหิ ฐิตาติมญฺญหํ, มยฺหํ อยนฺติ อสตึ อสญฺญตํ;

สา ธมฺมมุกฺกมฺม อธมฺมมาจริ, อกิริยรูโป ปมทาหิ สนฺถโว.

๙๔.

สุรกฺขิตํ เมติ กถํ นุ วิสฺสเส, อเนกจิตฺตาสุ น หตฺถิ รกฺขณา;

เอตา หิ ปาตาลปปาตสนฺนิภา, เอตฺถปฺปมตฺโต พฺยสนํ นิคจฺฉติ.

๙๕.

ตสฺมา หิ เต สุขิโน วีตโสกา, เย มาตุคาเมหิ จรนฺติ นิสฺสฏา;

เอตํ สิวํ อุตฺตมมาภิปตฺถยํ, น มาตุคาเมหิ กเรยฺย สนฺถวนฺติ.

สมุคฺคชาตกํ ทสมํ.

๔๓๗. ปูติมํสชาตกํ (๑๑)

๙๖.

น [Pg.198] โข เม รุจฺจติ อาฬิ, ปูติมํสสฺส เปกฺขนา;

เอตาทิสา สขารสฺมา, อารกา ปริวชฺชเย.

๙๗.

อุมฺมตฺติกา อยํ เวณี, วณฺเณติ ปติโน สขึ;

ปชฺฌายิ ปฏิคจฺฉนฺตึ, อาคตํ เมณฺฑ มาตรํ.

๙๘.

ตฺวํ โขสิ สมฺม อุมฺมตฺโต, ทุมฺเมโธ อวิจกฺขโณ;

โย ตฺวํ มตาลยํ กตฺวา, อกาเลน วิเปกฺขสิ.

๙๙.

น อกาเล วิเปกฺเขยฺย, กาเล เปกฺเขยฺย ปณฺฑิโต;

ปูติมํโสว ปชฺฌายิ, โย อกาเล วิเปกฺขติ.

๑๐๐.

ปิยํ โข อาฬิ เม โหตุ, ปุณฺณปตฺตํ ททาหิ เม;

ปติ สญฺชีวิโต มยฺหํ, เอยฺยาสิ ปิยปุจฺฉิกา.

๑๐๑.

ปิยํ โข อาฬิ เต โหตุ, ปุณฺณปตฺตํ ททามิ เต;

มหตา ปริวาเรน, เอสฺสํ กยิราหิ โภชนํ.

๑๐๒.

กีทิโส ตุยฺหํ ปริวาโร, เยสํ กาหามิ โภชนํ;

กึนามกา จ เต สพฺเพ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา.

๑๐๓.

มาลิโย จตุรกฺโข จ, ปิงฺคิโย อถ ชมฺพุโก;

เอทิโส มยฺหํ ปริวาโร, เตสํ กยิราหิ โภชนํ.

๑๐๔.

นิกฺขนฺตาย อคารสฺมา, ภณฺฑกมฺปิ วินสฺสติ;

อาโรคฺยํ อาฬิโน วชฺชํ, อิเธว วส มาคมาติ.

ปูติมํสชาตกํ เอกาทสมํ.

๔๓๘. ททฺทรชาตกํ (๑๒)

๑๐๕.

โย เต ปุตฺตเก อขาทิ, ทินฺนภตฺโต อทูสเก;

ตสฺมึ ทาฐํ นิปาเตหิ, มา เต มุจฺจิตฺถ ชีวโต.

๑๐๖.

อากิณฺณลุทฺโท [Pg.199] ปุริโส, ธาติเจลํว มกฺขิโต;

ปเทสํ ตํ น ปสฺสามิ, ยตฺถ ทาฐํ นิปาตเย.

๑๐๗.

อกตญฺญุสฺส โปสสฺส, นิจฺจํ วิวรทสฺสิโน;

สพฺพํ เจ ปถวึ ทชฺชา, เนว นํ อภิราธเย.

๑๐๘.

กินฺนุ สุพาหุ ตรมานรูโป, ปจฺจาคโตสิ สห มาณเวน;

กึ กิจฺจมตฺถํ อิธมตฺถิ ตุยฺหํ, อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ.

๑๐๙.

โย เต สขา ททฺทโร สาธุรูโป, ตสฺส วธํ ปริสงฺกามิ อชฺช;

ปุริสสฺส กมฺมายตนานิ สุตฺวา, นาหํ สุขึ ททฺทรํ อชฺช มญฺเญ.

๑๑๐.

กานิสฺส กมฺมายตนานิ อสฺสุ, ปุริสสฺส วุตฺติสโมธานตาย;

กํ วา ปฏิญฺญํ ปุริสสฺส สุตฺวา, ปริสงฺกสิ ททฺทรํ มาณเวน.

๑๑๑.

จิณฺณา กลิงฺคา จริตา วณิชฺชา, เวตฺตาจโร สงฺกุปโถปิ จิณฺโณ;

นเฏหิ จิณฺณํ สห วากุเรหิ, ทณฺเฑน ยุทฺธมฺปิ สมชฺชมชฺเฌ.

๑๑๒.

พทฺธา กุลีกา มิตมาฬฺหเกน, อกฺขา ชิตา สํยโม อพฺภตีโต;

อพฺพาหิตํ ปุพฺพกํ อฑฺฒรตฺตํ, หตฺถา ทฑฺฒา ปิณฺฑปฏิคฺคเหน.

๑๑๓.

ตานิสฺส [Pg.200] กมฺมายตนานิ อสฺสุ, ปุริสสฺส วุตฺติสโมธานตาย;

ยถา อยํ ทิสฺสติ โลมปิณฺโฑ, คาโว หตา กึ ปน ททฺทรสฺสาติ.

ททฺทรชาตกํ ทฺวาทสมํ.

นวกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรคิชฺฌ สมชฺชน หํสวโร, นิธิสวฺหย หาริต ปาฏลิโก;

อชรามร ธงฺก ติติกฺข กุโต, อถ ทฺวาทส เปกฺขน ททฺทริภีติ.

๑๐. ทสกนิปาโต

๔๓๙. จตุทฺวารชาตกํ (๑)

๑.

จตุทฺวารมิทํ [Pg.201] นครํ, อายสํ ทฬฺหปาการํ;

โอรุทฺธปฏิรุทฺโธสฺมิ, กึ ปาปํ ปกตํ มยา.

๒.

สพฺเพ อปิหิตา ทฺวารา, โอรุทฺโธสฺมิ ยถา ทิโช;

กิมาธิกรณํ ยกฺข, จกฺกาภินิหโต อหํ.

๓.

ลทฺธา สตสหสฺสานิ, อติเรกานิ วีสติ;

อนุกมฺปกานํ ญาตีนํ, วจนํ สมฺม นากริ.

๔.

ลงฺฆึ สมุทฺทํ ปกฺขนฺทิ, สาครํ อปฺปสิทฺธิกํ;

จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา, อฏฺฐาหิปิ จ โสฬส.

๕.

โสฬสาหิ จ พาตฺตึส, อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท;

อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส, จกฺกํ ภมติ มตฺถเก.

๖.

อุปริวิสาลา ทุปฺปูรา, อิจฺฉา วิสฏคามินี ;

เย จ ตํ อนุคิชฺฌนฺติ, เต โหนฺติ จกฺกธาริโน.

๗.

พหุภณฺฑํ อวหาย, มคฺคํ อปฺปฏิเวกฺขิย;

เยสญฺเจตํ อสงฺขาตํ, เต โหนฺติ จกฺกธาริโน.

๘.

กมฺมํ สเมกฺเข วิปุลญฺจ โภคํ, อิจฺฉํ น เสเวยฺย อนตฺถสํหิตํ;

กเรยฺย วากฺยํ อนุกมฺปกานํ, ตํ ตาทิสํ นาติวตฺเตยฺย จกฺกํ.

๙.

กีวจิรํ นุ เม ยกฺข, จกฺกํ สิรสิ ฐสฺสติ;

กติ วสฺสสหสฺสานิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๐.

อติสโร ปจฺจสโร, มิตฺตวินฺท สุโณหิ เม;

จกฺกํ เต สิรสิ มาวิทฺธํ, น ตํ ชีวํ ปโมกฺขสีติ.

จตุทฺวารชาตกํ ปฐมํ.

๔๔๐. กณฺหชาตกํ (๒)

๑๑.

กณฺโห [Pg.202] วตายํ ปุริโส, กณฺหํ ภุญฺชติ โภชนํ;

กณฺเห ภูมิปเทสสฺมึ, น มยฺหํ มนโส ปิโย.

๑๒.

น กณฺโห ตจสา โหติ, อนฺโตสาโร หิ พฺราหฺมโณ;

ยสฺมึ ปาปานิ กมฺมานิ, ส เว กณฺโห สุชมฺปติ.

๑๓.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๑๔.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

สุนิกฺโกธํ สุนิทฺโทสํ, นิลฺโลภํ วุตฺติมตฺตโน;

นิสฺเนหมภิกงฺขามิ, เอเต เม จตุโร วเร.

๑๕.

กึ นุ โกเธ วา โทเส วา, โลเภ สฺเนเห จ พฺราหฺมณ;

อาทีนวํ ตฺวํ ปสฺสสิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๖.

อปฺโป หุตฺวา พหุ โหติ, วฑฺฒเต โส อขนฺติโช;

อาสงฺคี พหุปายาโส, ตสฺมา โกธํ น โรจเย.

๑๗.

ทุฏฺฐสฺส ผรุสา วาจา, ปรามาโส อนนฺตรา;

ตโต ปาณิ ตโต ทณฺโฑ, สตฺถสฺส ปรมา คติ ;

โทโส โกธสมุฏฺฐาโน, ตสฺมา โทสํ น โรจเย.

๑๘.

อาโลปสาหสาการา, นิกตี วญฺจนานิ จ;

ทิสฺสนฺติ โลภธมฺเมสุ, ตสฺมา โลภํ น โรจเย.

๑๙.

สฺเนหสงฺคถิตา คนฺถา, เสนฺติ มโนมยา ปุถู;

เต ภุสํ อุปตาเปนฺติ, ตสฺมา สฺเนหํ น โรจเย.

๒๐.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๒๑.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

อรญฺเญ เม วิหรโต, นิจฺจํ เอกวิหาริโน;

อาพาธา มา อุปฺปชฺเชยฺยุํ, อนฺตรายกรา ภุสา.

๒๒.

เอตสฺมึ [Pg.203] เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๒๓.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

น มโน วา สรีรํ วา, มํ-กเต สกฺก กสฺสจิ;

กทาจิ อุปหญฺเญถ, เอตํ สกฺก วรํ วเรติ.

กณฺหชาตกํ ทุติยํ.

๔๔๑. จตุโปสถิยชาตกํ (๓)

๒๔.

โย โกปเนยฺเย น กโรติ โกปํ, น กุชฺฌติ สปฺปุริโส กทาจิ;

กุทฺโธปิ โส นาวิกโรติ โกปํ, ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

๒๕.

อูนูทโร โย สหเต ชิฆจฺฉํ, ทนฺโต ตปสฺสี มิตปานโภชโน;

อาหารเหตุ น กโรติ ปาปํ, ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

๒๖.

ขิฑฺฑํ รตึ วิปฺปชหิตฺวาน สพฺพํ, น จาลิกํ ภาสสิ กิญฺจิ โลเก;

วิภูสฏฺฐานา วิรโต เมถุนสฺมา, ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

๒๗.

ปริคฺคหํ โลภธมฺมญฺจ สพฺพํ, โย เว ปริญฺญาย ปริจฺจเชติ;

ทนฺตํ ฐิตตฺตํ อมมํ นิราสํ, ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

๒๘.

ปุจฺฉาม กตฺตารมโนมปญฺญํ, กถาสุ โน วิคฺคโห อตฺถิ ชาโต;

ฉินฺทชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตานิ, ตทชฺช กงฺขํ วิตเรมุ สพฺเพ.

๒๙.

เย [Pg.204] ปณฺฑิตา อตฺถทสา ภวนฺติ, ภาสนฺติ เต โยนิโส ตตฺถ กาเล;

กถํ นุ กถานํ อภาสิตานํ, อตฺถํ นเยยฺยุํ กุสลา ชนินฺทา.

๓๐.

กถํ หเว ภาสติ นาคราชา, ครุโฬ ปน เวนเตยฺโย กิมาห;

คนฺธพฺพราชา ปน กึ วเทสิ, กถํ ปน กุรูนํ ราชเสฏฺโฐ.

๓๑.

ขนฺตึ หเว ภาสติ นาคราชา, อปฺปาหารํ ครุโฬ เวนเตยฺโย;

คนฺธพฺพราชา รติวิปฺปหานํ, อกิญฺจนํ กุรูนํ ราชเสฏฺโฐ.

๓๒.

สพฺพานิ เอตานิ สุภาสิตานิ, น เหตฺถ ทุพฺภาสิตมตฺถิ กิญฺจิ;

ยสฺมิญฺจ เอตานิ ปติฏฺฐิตานิ, อราว นาภฺยา สุสโมหิตานิ;

จตุพฺภิ ธมฺเมหิ สมงฺคิภูตํ, ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

๓๓.

ตุวญฺหิ เสฏฺโฐ ตฺวมนุตฺตโรสิ, ตฺวํ ธมฺมคู ธมฺมวิทู สุเมโธ;

ปญฺญาย ปญฺหํ สมธิคฺคเหตฺวา, อจฺเฉจฺฉิ ธีโร วิจิกิจฺฉิตานิ;

อจฺเฉจฺฉิ กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตานิ, จุนฺโท ยถา นาคทนฺตํ ขเรน.

๓๔.

นีลุปฺปลาภํ วิมลํ อนคฺฆํ, วตฺถํ อิทํ ธูมสมานวณฺณํ;

ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ, ททามิ เต ธมฺมปูชาย ธีร.

๓๕.

สุวณฺณมาลํ [Pg.205] สตปตฺตผุลฺลิตํ, สเกสรํ รตฺนสหสฺสมณฺฑิตํ;

ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ, ททามิ เต ธมฺมปูชาย ธีร.

๓๖.

มณึ อนคฺฆํ รุจิรํ ปภสฺสรํ, กณฺฐาวสตฺตํ มณิภูสิตํ เม;

ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ, ททามิ เต ธมฺมปูชาย ธีร.

๓๗.

ควํ สหสฺสํ อุสภญฺจ นาคํ, อาชญฺญยุตฺเต จ รเถ ทส อิเม;

ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ, ททามิ เต คามวรานิ โสฬส.

๓๘.

สาริปุตฺโต ตทา นาโค, สุปณฺโณ ปน โกลิโต;

คนฺธพฺพราชา อนุรุทฺโธ, ราชา อานนฺท ปณฺฑิโต;

วิธุโร โพธิสตฺโต จ, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

จตุโปสถิยชาตกํ ตติยํ.

๔๔๒. สงฺขชาตกํ (๔)

๓๙.

พหุสฺสุโต สุตธมฺโมสิ สงฺข, ทิฏฺฐา ตยา สมณพฺราหฺมณา จ;

อถกฺขเณ ทสฺสยเส วิลาปํ, อญฺโญ นุ โก เต ปฏิมนฺตโก มยา.

๔๐.

สุพฺภู สุภา สุปฺปฏิมุกฺกกมฺพุ, ปคฺคยฺห โสวณฺณมยาย ปาติยา;

‘‘ภุญฺชสฺสุ ภตฺตํ’’ อิติ มํ วเทติ, สทฺธาวิตฺตา, ตมหํ โนติ พฺรูมิ.

๔๑.

เอตาทิสํ [Pg.206] พฺราหฺมณ ทิสฺวาน ยกฺขํ, ปุจฺเฉยฺย โปโส สุขมาสิสาโน ;

อุฏฺเฐหิ นํ ปญฺชลิกาภิปุจฺฉ, เทวี นุสิ ตฺวํ อุท มานุสี นุ.

๔๒.

ยํ ตฺวํ สุเขนาภิสเมกฺขเส มํ, ภุญฺชสฺสุ ภตฺตํ อิติ มํ วเทสิ;

ปุจฺฉามิ ตํ นาริ มหานุภาเว, เทวี นุสิ ตฺวํ อุท มานุสี นุ.

๔๓.

เทวี อหํ สงฺข มหานุภาวา, อิธาคตา สาครวาริมชฺเฌ;

อนุกมฺปิกา โน จ ปทุฏฺฐจิตฺตา, ตเวว อตฺถาย อิธาคตาสฺมิ.

๔๔.

อิธนฺนปานํ สยนาสนญฺจ, ยานานิ นานาวิวิธานิ สงฺข;

สพฺพสฺส ตฺยาหํ ปฏิปาทยามิ, ยํ กิญฺจิ ตุยฺหํ มนสาภิปตฺถิตํ.

๔๕.

ยํ กิญฺจิ ยิฏฺฐญฺจ หุตญฺจ มยฺหํ, สพฺพสฺส โน อิสฺสรา ตฺวํ สุคตฺเต;

สุโสณิ สุพฺภมุ สุวิลคฺคมชฺเฌ, กิสฺส เม กมฺมสฺส อยํ วิปาโก.

๔๖.

ฆมฺเม ปเถ พฺราหฺมณ เอกภิกฺขุํ, อุคฺฆฏฺฏปาทํ ตสิตํ กิลนฺตํ;

ปฏิปาทยี สงฺข อุปาหนานิ, สา ทกฺขิณา กามทุหา ตวชฺช.

๔๗.

สา [Pg.207] โหตุ นาวา ผลกูปปนฺนา, อนวสฺสุตา เอรกวาตยุตฺตา;

อญฺญสฺส ยานสฺส น เหตฺถ ภูมิ, อชฺเชว มํ โมฬินึ ปาปยสฺสุ.

๔๘.

สา ตตฺถ วิตฺตา สุมนา ปตีตา, นาวํ สุจิตฺตํ อภินิมฺมินิตฺวา;

อาทาย สงฺขํ ปุริเสน สทฺธึ, อุปานยี นครํ สาธุรมฺมนฺติ.

สงฺขชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๔๓. จูฬโพธิชาตกํ (๕)

๔๙.

โย เต อิมํ วิสาลกฺขึ, ปิยํ สมฺหิตภาสินึ ;

อาทาย พลา คจฺเฉยฺย, กึ นุ กยิราสิ พฺราหฺมณ.

๕๐.

อุปฺปชฺเช เม น มุจฺเจยฺย, น เม มุจฺเจยฺย ชีวโต;

รชํว วิปุลา วุฏฺฐิ, ขิปฺปเมว นิวารเย.

๕๑.

ยํ นุ ปุพฺเพ วิกตฺถิตฺโถ, พลมฺหิว อปสฺสิโต;

สฺวชฺช ตุณฺหิกโต ทานิ, สงฺฆาฏึ สิพฺพมจฺฉสิ.

๕๒.

อุปฺปชฺชิ เม น มุจฺจิตฺถ, น เม มุจฺจิตฺถ ชีวโต;

รชํว วิปุลา วุฏฺฐิ, ขิปฺปเมว นิวารยึ.

๕๓.

กึ เต อุปฺปชฺชิ โน มุจฺจิ, กึ เต น มุจฺจิ ชีวโต;

รชํว วิปุลา วุฏฺฐิ, กตมํ ตฺวํ นิวารยิ.

๕๔.

ยมฺหิ ชาเต น ปสฺสติ, อชาเต สาธุ ปสฺสติ;

โส เม อุปฺปชฺชิ โน มุจฺจิ, โกโธ ทุมฺเมธโคจโร.

๕๕.

เยน ชาเตน นนฺทนฺติ, อมิตฺตา ทุกฺขเมสิโน;

โส เม อุปฺปชฺชิ โน มุจฺจิ, โกโธ ทุมฺเมธโคจโร.

๕๖.

ยสฺมิญฺจ [Pg.208] ชายมานมฺหิ, สทตฺถํ นาวพุชฺฌติ;

โส เม อุปฺปชฺชิ โน มุจฺจิ, โกโธ ทุมฺเมธโคจโร.

๕๗.

เยนาภิภูโต กุสลํ ชหาติ, ปรกฺกเร วิปุลญฺจาปิ อตฺถํ;

ส ภีมเสโน พลวา ปมทฺที, โกโธ มหาราช น เม อมุจฺจถ.

๕๘.

กฏฺฐสฺมึ มตฺถมานสฺมึ, ปาวโก นาม ชายติ;

ตเมว กฏฺฐํ ฑหติ, ยสฺมา โส ชายเต คินิ.

๕๙.

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส, พาลสฺส อวิชานโต;

สารมฺภา ชายเต โกโธ, โสปิ เตเนว ฑยฺหติ.

๖๐.

อคฺคีว ติณกฏฺฐสฺมึ, โกโธ ยสฺส ปวฑฺฒติ;

นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา.

๖๑.

อเนโธ ธูมเกตูว, โกโธ ยสฺสูปสมฺมติ;

อาปูรติ ตสฺส ยโส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมาติ.

จูฬโพธิชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๔๔. กณฺหทีปายนชาตกํ (๖)

๖๒.

สตฺตาหเมวาหํ ปสนฺนจิตฺโต, ปุญฺญตฺถิโก อาจรึ พฺรหฺมจริยํ;

อถาปรํ ยํ จริตํ มเมทํ, วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ;

อกามโก วาปิ อหํ จรามิ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ;

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต.

๖๓.

ยสฺมา [Pg.209] ทานํ นาภินนฺทึ กทาจิ, ทิสฺวานหํ อติถึ วาสกาเล;

น จาปิ เม อปฺปิยตํ อเวทุํ, พหุสฺสุตา สมณพฺราหฺมณา จ.

อกามโก วาปิ อหํ ททามิ, เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ;

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต.

๖๔.

อาสีวิโส ตาต ปหูตเตโช, โย ตํ อทํสี สจรา อุทิจฺจ;

ตสฺมิญฺจ เม อปฺปิยตาย อชฺช, ปิตริ จ เต นตฺถิ โกจิ วิเสโส;

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ, หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต.

๖๕.

สนฺตา ทนฺตาเยว ปริพฺพชนฺติ, อญฺญตฺร กณฺหา นตฺถากามรูปา ;

ทีปายน กิสฺส ชิคุจฺฉมาโน, อกามโก จรสิ พฺรหฺมจริยํ.

๖๖.

สทฺธาย นิกฺขมฺม ปุนํ นิวตฺโต, โส เอฬมูโคว พาโล วตายํ;

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน, อกามโก จรามิ พฺรหฺมจริยํ;

วิญฺญุปฺปสตฺถญฺจ สตญฺจ ฐานํ, เอวมฺปหํ ปุญฺญกโร ภวามิ.

๖๗.

สมเณ [Pg.210] ตุวํ พฺราหฺมเณ อทฺธิเก จ, สนฺตปฺปยาสิ อนฺนปาเนน ภิกฺขํ;

โอปานภูตํว ฆรํ ตว ยิทํ, อนฺเนน ปาเนน อุเปตรูปํ;

อถ กิสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน, อกามโก ทานมิมํ ททาสิ.

๖๘.

ปิตโร จ เม อาสุํ ปิตามหา จ, สทฺธา อหุํ ทานปตี วทญฺญู;

ตํ กุลฺลวตฺตํ อนุวตฺตมาโน, มาหํ กุเล อนฺติมคนฺธโน อหุํ;

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน, อกามโก ทานมิมํ ททามิ.

๖๙.

ทหรึ กุมารึ อสมตฺถปญฺญํ, ยํ ตานยึ ญาติกุลา สุคตฺเต;

น จาปิ เม อปฺปิยตํ อเวทิ, อญฺญตฺร กามา ปริจารยนฺตา ;

อถ เกน วณฺเณน มยา เต โภติ, สํวาสธมฺโม อหุ เอวรูโป.

๗๐.

อารา ทูเร นยิธ กทาจิ อตฺถิ, ปรมฺปรา นาม กุเล อิมสฺมึ;

ตํ กุลฺลวตฺตํ อนุวตฺตมานา, มาหํ กุเล อนฺติมคนฺธินี อหุํ;

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมานา, อกามิกา ปทฺธจรามฺหิ ตุยฺหํ.

๗๑.

มณฺฑพฺย [Pg.211] ภาสึ ยมภาสเนยฺยํ, ตํ ขมฺยตํ ปุตฺตกเหตุ มชฺช;

ปุตฺตเปมา น อิธ ปรตฺถิ กิญฺจิ, โส โน อยํ ชีวติ ยญฺญทตฺโตติ.

กณฺหทีปายนชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๔๕. นิคฺโรธชาตกํ (๗)

๗๒.

น วาหเมตํ ชานามิ, โก วายํ กสฺส วาติ วา ;

ยถา สาโข จริ เอวํ, นิคฺโรธ กินฺติ มญฺญสิ.

๗๓.

ตโต คลวินีเตน, ปุริสา นีหรึสุ มํ;

ทตฺวา มุขปหารานิ, สาขสฺส วจนํกรา.

๗๔.

เอตาทิสํ ทุมฺมตินา, อกตญฺญุน ทุพฺภินา;

กตํ อนริยํ สาเขน, สขินา เต ชนาธิป.

๗๕.

น วาหเมตํ ชานามิ, นปิ เม โกจิ สํสติ;

ยํ เม ตฺวํ สมฺม อกฺขาสิ, สาเขน การณํ กตํ.

๗๖.

สขีนํ สาชีวกโร, มม สาขสฺส จูภยํ;

ตฺวํ โนสิสฺสริยํ ทาตา, มนุสฺเสสุ มหนฺตตํ;

ตยามา ลพฺภิตา อิทฺธี, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย.

๗๗.

ยถาปิ พีชมคฺคิมฺหิ, ฑยฺหติ น วิรูหติ;

เอวํ กตํ อสปฺปุริเส, นสฺสติ น วิรูหติ.

๗๘.

กตญฺญุมฺหิ จ โปสมฺหิ, สีลวนฺเต อริยวุตฺติเน;

สุเขตฺเต วิย พีชานิ, กตํ ตมฺหิ น นสฺสติ.

๗๙.

อิมํ ชมฺมํ เนกติกํ, อสปฺปุริสจินฺตกํ;

หนนฺตุ สาขํ สตฺตีหิ, นาสฺส อิจฺฉามิ ชีวิตํ.

๘๐.

ขมตสฺส [Pg.212] มหาราช, ปาณา น ปฏิอานยา ;

ขม เทว อสปฺปุริสสฺส, นาสฺส อิจฺฉามหํ วธํ.

๘๑.

นิคฺโรธเมว เสเวยฺย, น สาขมุปสํวเส;

นิคฺโรธสฺมึ มตํ เสยฺโย, ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิตนฺติ.

นิคฺโรธชาตกํ สตฺตมํ.

๔๔๖. ตกฺกลชาตกํ (๘)

๘๒.

น ตกฺกลา สนฺติ น อาลุวานิ, น พิฬาลิโย น กฬมฺพานิ ตาต;

เอโก อรญฺญมฺหิ สุสานมชฺเฌ, กิมตฺถิโก ตาต ขณาสิ กาสุํ.

๘๓.

ปิตามโห ตาต สุทุพฺพโล เต, อเนกพฺยาธีหิ ทุเขน ผุฏฺโฐ;

ตมชฺชหํ นิขณิสฺสามิ โสพฺเภ, น หิสฺส ตํ ชีวิตํ โรจยามิ.

๘๔.

สงฺกปฺปเมตํ ปฏิลทฺธ ปาปกํ, อจฺจาหิตํ กมฺม กโรสิ ลุทฺทํ;

มยาปิ ตาต ปฏิลจฺฉเส ตุวํ, เอตาทิสํ กมฺม ชรูปนีโต;

ตํ กุลฺลวตฺตํ อนุวตฺตมาโน, อหมฺปิ ตํ นิขณิสฺสามิ โสพฺเภ.

๘๕.

ผรุสาหิ วาจาหิ ปกุพฺพมาโน, อาสชฺช มํ ตฺวํ วทเส กุมาร;

ปุตฺโต มมํ โอรสโก สมาโน, อหิตานุกมฺปี มม ตฺวํสิ ปุตฺต.

๘๖.

น [Pg.213] ตาหํ ตาต อหิตานุกมฺปี, หิตานุกมฺปี เต อหมฺปิ ตาต;

ปาปญฺจ ตํ กมฺม ปกุพฺพมานํ, อรหามิ โน วารยิตุํ ตโต.

๘๗.

โย มาตรํ วา ปิตรํ สวิฏฺฐ, อทูสเก หึสติ ปาปธมฺโม;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ โส นิรยํ อุเปติ.

๘๘.

โย มาตรํ วา ปิตรํ สวิฏฺฐ, อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐหาติ;

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ, อสํสยํ โส สุคตึ อุเปติ.

๘๙.

น เม ตฺวํ ปุตฺต อหิตานุกมฺปี, หิตานุกมฺปี เม ตฺวํสิ ปุตฺต;

อหญฺจ ตํ มาตรา วุจฺจมาโน, เอตาทิสํ กมฺม กโรมิ ลุทฺทํ.

๙๐.

ยา เต สา ภริยา อนริยรูปา, มาตา มเมสา สกิยา ชเนตฺติ;

นิทฺธาปเย ตญฺจ สกา อคารา, อญฺญมฺปิ เต สา ทุขมาวเหยฺย.

๙๑.

ยา เต สา ภริยา อนริยรูปา, มาตา มเมสา สกิยา ชเนตฺติ;

ทนฺตา กเรณูว วสูปนีตา, สา ปาปธมฺมา ปุนราวชาตูติ.

ตกฺกลชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๔๗. มหาธมฺมปาลชาตกํ (๙)

๙๒.

กึ [Pg.214] เต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ, กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

อกฺขาหิ เม พฺราหฺมณ เอตมตฺถํ, กสฺมา นุ ตุมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๓.

ธมฺมํ จราม น มุสา ภณาม, ปาปานิ กมฺมานิ ปริวชฺชยาม ;

อนริยํ ปริวชฺเชมุ สพฺพํ, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๔.

สุโณม ธมฺมํ อสตํ สตญฺจ, น จาปิ ธมฺมํ อสตํ โรจยาม;

หิตฺวา อสนฺเต น ชหาม สนฺเต, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๕.

ปุพฺเพว ทานา สุมนา ภวาม, ททมฺปิ เว อตฺตมนา ภวาม;

ทตฺวาปิ เว นานุตปฺปาม ปจฺฉา, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๖.

สมเณ มยํ พฺราหฺมเณ อทฺธิเก จ, วนิพฺพเก ยาจนเก ทลิทฺเท;

อนฺเนน ปาเนน อภิตปฺปยาม, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๗.

มยญฺจ ภริยํ นาติกฺกมาม, อมฺเห จ ภริยา นาติกฺกมนฺติ;

อญฺญตฺร ตาหิ พฺรหฺมจริยํ จราม, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๘.

ปาณาติปาตา [Pg.215] วิรมาม สพฺเพ, โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยาม;

อมชฺชปา โนปิ มุสา ภณาม, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๙๙.

เอตาสุ เว ชายเร สุตฺตมาสุ, เมธาวิโน โหนฺติ ปหูตปญฺญา;

พหุสฺสุตา เวทคุโน จ โหนฺติ, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๑๐๐.

มาตา ปิตา จ ภคินี ภาตโร จ, ปุตฺตา จ ทารา จ มยญฺจ สพฺเพ;

ธมฺมํ จราม ปรโลกเหตุ, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๑๐๑.

ทาสา จ ทาสฺโย อนุชีวิโน จ, ปริจารกา กมฺมกรา จ สพฺเพ;

ธมฺมํ จรนฺติ ปรโลกเหตุ, ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.

๑๐๒.

ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี.

๑๐๓.

ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ฉตฺตํ มหนฺตํ วิย วสฺสกาเล;

ธมฺเมน คุตฺโต มม ธมฺมปาโล, อญฺญสฺส อฏฺฐีนิ สุขี กุมาโรติ.

มหาธมฺมปาลชาตกํ นวมํ.

๔๔๘. กุกฺกุฏชาตกํ (๑๐)

๑๐๔.

นาสฺมเส [Pg.216] กตปาปมฺหิ, นาสฺมเส อลิกวาทิเน;

นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ, อติสนฺเตปิ นาสฺมเส.

๑๐๕.

ภวนฺติ เหเก ปุริสา, โคปิปาสิกชาติกา ;

ฆสนฺติ มญฺเญ มิตฺตานิ, วาจาย น จ กมฺมุนา.

๑๐๖.

สุกฺขญฺชลิปคฺคหิตา, วาจาย ปลิคุณฺฐิตา;

มนุสฺสเผคฺคู นาสีเท, ยสฺมึ นตฺถิ กตญฺญุตา.

๑๐๗.

น หิ อญฺญญฺญจิตฺตานํ, อิตฺถีนํ ปุริสาน วา;

นานาวิกตฺวา สํสคฺคํ, ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.

๑๐๘.

อนริยกมฺมโมกฺกนฺตํ, อเถตํ สพฺพฆาตินํ;

นิสิตํว ปฏิจฺฉนฺนํ, ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.

๑๐๙.

มิตฺตรูเปนิเธกจฺเจ, สาขลฺเยน อเจตสา;

วิวิเธหิ อุปายนฺติ, ตาทิสมฺปิ จ นาสฺมเส.

๑๑๐.

อามิสํ วา ธนํ วาปิ, ยตฺถ ปสฺสติ ตาทิโส;

ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ, ตญฺจ หนฺตฺวาน คจฺฉติ.

๑๑๑.

มิตฺตรูเปน พหโว, ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว;

ชเห กาปุริเส เหเต, กุกฺกุโฏ วิย เสนกํ.

๑๑๒.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อมิตฺตวสมนฺเวติ, ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.

๑๑๓.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ, ขิปฺปเมว นิโพธติ;

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา, กุกฺกุโฏ วิย เสนกา;

๑๑๔.

ตํ ตาทิสํ กูฏมิโวฑฺฑิตํ วเน, อธมฺมิกํ นิจฺจวิธํสการินํ;

อารา วิวชฺเชยฺย นโร วิจกฺขโณ, เสนํ ยถา กุกฺกุโฏ วํสกานเนติ.

กุกฺกุฏชาตกํ ทสมํ.

๔๔๙. มฏฺฐกุณฺฑลีชาตกํ (๑๑)

๑๑๕.

อลงฺกโต [Pg.217] มฏฺฐกุณฺฑลี, มาลธารี หริจนฺทนุสฺสโท;

พาหา ปคฺคยฺห กนฺทสิ, วนมชฺเฌ กึ ทุกฺขิโต ตุวํ.

๑๑๖.

โสวณฺณมโย ปภสฺสโร, อุปฺปนฺโน รถปญฺชโร มม;

ตสฺส จกฺกยุคํ น วินฺทามิ, เตน ทุกฺเขน ชหามิ ชีวิตํ.

๑๑๗.

โสวณฺณมยํ มณีมยํ, โลหมยํ อถ รูปิยามยํ;

ปาวท รถํ กริสฺสามิ เต, จกฺกยุคํ ปฏิปาทยามิ ตํ.

๑๑๘.

โส มาณโว ตสฺส ปาวทิ, จนฺทิมสูริยา อุภเยตฺถ ภาตโร ;

โสวณฺณมโย รโถ มม, เตน จกฺกยุเคน โสภติ.

๑๑๙.

พาโล โข ตฺวํสิ มาณว, โย ตฺวํ ปตฺถยเส อปตฺถิยํ;

มญฺญามิ ตุวํ มริสฺสสิ, น หิ ตฺวํ ลจฺฉสิ จนฺทสูริเย.

๑๒๐.

คมนาคมนมฺปิ ทิสฺสติ, วณฺณธาตุ อุภเยตฺถ วีถิโย;

เปโต ปน เนว ทิสฺสติ, โก นุ โข กนฺทตํ พาลฺยตโร.

๑๒๑.

สจฺจํ [Pg.218] โข วเทสิ มาณว, อหเมว กนฺทตํ พาลฺยตโร;

จนฺทํ วิย ทารโก รุทํ, เปตํ กาลกตาภิปตฺถเย.

๑๒๒.

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๒๓.

อพฺพหี วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

๑๒๔.

โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณวาติ.

มฏฺฐกุณฺฑลีชาตกํ เอกาทสมํ.

๔๕๐. พิลารโกสิยชาตกํ (๑๒)

๑๒๕.

อปจนฺตาปิ ทิจฺฉนฺติ, สนฺโต ลทฺธาน โภชนํ;

กิเมว ตฺวํ ปจมาโน, ยํ น ทชฺชา น ตํ สมํ.

๑๒๖.

มจฺเฉรา จ ปมาทา จ, เอวํ ทานํ น ทิยฺยติ;

ปุญฺญํ อากงฺขมาเนน, เทยฺยํ โหติ วิชานตา.

๑๒๗.

ยสฺเสว ภีโต น ททาติ มจฺฉรี, ตเทวาททโต ภยํ;

ชิฆจฺฉา จ ปิปาสา จ, ยสฺส ภายติ มจฺฉรี;

ตเมว พาลํ ผุสติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๑๒๘.

ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ, ทชฺชา ทานํ มลาภิภู;

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ, ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณินํ.

๑๒๙.

ทุทฺททํ ททมานานํ, ทุกฺกรํ กมฺม กุพฺพตํ;

อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ, สตํ ธมฺโม ทุรนฺนโย.

๑๓๐.

ตสฺมา สตญฺจ อสตํ, นานา โหติ อิโต คติ;

อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ, สนฺโต สคฺคปรายนา.

๑๓๑.

อปฺปสฺเมเก [Pg.219] ปเวจฺฉนฺติ, พหุเนเก น ทิจฺฉเร;

อปฺปสฺมา ทกฺขิณา ทินฺนา, สหสฺเสน สมํ มิตา.

๑๓๒.

ธมฺมํ จเร โยปิ สมุญฺฉกํ จเร, ทารญฺจ โปสํ ททมปฺปกสฺมึ ;

สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ, กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต.

๑๓๓.

เกเนส ยญฺโญ วิปุโล มหคฺฆโต, สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ;

กถํ สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ, กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต.

๑๓๔.

ททนฺติ เหเก วิสเม นิวิฏฺฐา, เฉตฺวา วธิตฺวา อถ โสจยิตฺวา;

สา ทกฺขิณา อสฺสุมุขา สทณฺฑา, สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ;

เอวํ สตํ สหสฺสานํ สหสฺสยาคินํ, กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เตติ.

พิลารโกสิยชาตกํ ทฺวาทสมํ.

๔๕๑. จกฺกวากชาตกํ (๑๓)

๑๓๕.

วณฺณวา อภิรูโปสิ, ฆโน สญฺชาตโรหิโต;

จกฺกวาก สุรูโปสิ, วิปฺปสนฺนมุขินฺทฺริโย.

๑๓๖.

ปาฐีนํ ปาวุสํ มจฺฉํ, พลชํ มุญฺชโรหิตํ;

คงฺคาย ตีเร นิสินฺโน, เอวํ ภุญฺชสิ โภชนํ.

๑๓๗.

น วาหเมตํ ภุญฺชามิ, ชงฺคลาโนทกานิ วา;

อญฺญตฺร เสวาลปณกา, เอตํ เม สมฺม โภชนํ.

๑๓๘.

น [Pg.220] วาหเมตํ สทฺทหามิ, จกฺกวากสฺส โภชนํ;

อหมฺปิ สมฺม ภุญฺชามิ, คาเม โลณิยเตลิยํ.

๑๓๙.

มนุสฺเสสุ กตํ ภตฺตํ, สุจึ มํสูปเสจนํ;

น จ เม ตาทิโส วณฺโณ, จกฺกวาก ยถา ตุวํ.

๑๔๐.

สมฺปสฺสํ อตฺตนิ เวรํ, หึสยํ มานุสึ ปชํ;

อุตฺรสฺโต ฆสสี ภีโต, เตน วณฺโณ ตเวทิโส.

๑๔๑.

สพฺพโลกวิรุทฺโธสิ, ธงฺก ปาเปน กมฺมุนา;

ลทฺโธ ปิณฺโฑ น ปีเณติ, เตน วณฺโณ ตเวทิโส.

๑๔๒.

อหมฺปิ สมฺม ภุญฺชามิ, อหึสํ สพฺพปาณินํ;

อปฺโปสฺสุกฺโก นิราสงฺกี, อโสโก อกุโตภโย.

๑๔๓.

โส กรสฺสุ อานุภาวํ, วีติวตฺตสฺสุ สีลิยํ;

อหึสาย จร โลเก, ปิโย โหหิสิ มํมิว.

๑๔๔.

โย น หนฺติ น ฆาเตติ, น ชินาติ น ชาปเย;

เมตฺตํโส สพฺพภูเตสุ, เวรํ ตสฺส น เกนจีติ.

จกฺกวากชาตกํ เตรสมํ.

๔๕๒. ภูริปญฺญชาตกํ (๑๔)

๑๔๕.

สจฺจํ กิร ตฺวํ อปิ ภูริปญฺญ, ยา ตาทิสี สีริ ธิตี มตี จ;

น ตายเตภาววสูปนิตํ, โย ยวกํ ภุญฺชสิ อปฺปสูปํ.

๑๔๖.

สุขํ ทุกฺเขน ปริปาจยนฺโต, กาลา กาลํ วิจินํ ฉนฺทฉนฺโน;

อตฺถสฺส ทฺวารานิ อวาปุรนฺโต, เตนาหํ ตุสฺสามิ ยโวทเนน.

๑๔๗.

กาลญฺจ [Pg.221] ญตฺวา อภิชีหนาย, มนฺเตหิ อตฺถํ ปริปาจยิตฺวา;

วิชมฺภิสฺสํ สีหวิชมฺภิตานิ, ตายิทฺธิยา ทกฺขสิ มํ ปุนาปิ.

๑๔๘.

สุขีปิ เหเก น กโรนฺติ ปาปํ, อวณฺณสํสคฺคภยา ปุเนเก;

ปหู สมาโน วิปุลตฺถจินฺตี, กึการณา เม น กโรสิ ทุกฺขํ.

๑๔๙.

น ปณฺฑิตา อตฺตสุขสฺส เหตุ, ปาปานิ กมฺมานิ สมาจรนฺติ;

ทุกฺเขน ผุฏฺฐา ขลิตาปิ สนฺตา, ฉนฺทา จ โทสา น ชหนฺติ ธมฺมํ.

๑๕๐.

เยน เกนจิ วณฺเณน, มุทุนา ทารุเณน วา;

อุทฺธเร ทีนมตฺตานํ, ปจฺฉา ธมฺมํ สมาจเร.

๑๕๑.

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.

๑๕๒.

ยสฺสาปิ ธมฺมํ ปุริโส วิชญฺญา, เย จสฺส กงฺขํ วินยนฺติ สนฺโต;

ตํ หิสฺส ทีปญฺจ ปรายนญฺจ, น เตน เมตฺตึ ชรเยถ ปญฺโญ.

๑๕๓.

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ, อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี, โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

๑๕๔.

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา, นานิสมฺม ทิสมฺปติ;

นิสมฺมการิโน ราช, ยโส กิตฺติ จ วฑฺฒตีติ.

ภูริปญฺญชาตกํ จุทฺทสมํ.

๔๕๓. มหามงฺคลชาตกํ (๑๕)

๑๕๕.

กึสุ [Pg.222] นโร ชปฺปมธิจฺจกาเล, กํ วา วิชฺชํ กตมํ วา สุตานํ;

โส มจฺโจ อสฺมิญฺจ ปรมฺหิ โลเก, กถํ กโร โสตฺถาเนน คุตฺโต.

๑๕๖.

ยสฺส เทวา ปิตโร จ สพฺเพ, สรีสปา สพฺพภูตานิ จาปิ;

เมตฺตาย นิจฺจํ อปจิตานิ โหนฺติ, ภูเตสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๕๗.

โย สพฺพโลกสฺส นิวาตวุตฺติ, อิตฺถีปุมานํ สหทารกานํ;

ขนฺตา ทุรุตฺตานมปฺปฏิกูลวาที, อธิวาสนํ โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๕๘.

โย นาวชานาติ สหายมิตฺเต, สิปฺเปน กุลฺยาหิ ธเนน ชจฺจา;

รุจิปญฺโญ อตฺถกาเล มตีมา, สหาเยสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๕๙.

มิตฺตานิ เว ยสฺส ภวนฺติ สนฺโต, สํวิสฺสตฺถา อวิสํวาทกสฺส;

น มิตฺตทุพฺภี สํวิภาคี ธเนน, มิตฺเตสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๖๐.

ยสฺส ภริยา ตุลฺยวยา สมคฺคา, อนุพฺพตา ธมฺมกามา ปชาตา ;

โกลินิยา สีลวตี ปติพฺพตา, ทาเรสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๖๑.

ยสฺส [Pg.223] ราชา ภูตปติ ยสสฺสี, ชานาติ โสเจยฺยํ ปรกฺกมญฺจ;

อทฺเวชฺฌตา สุหทยํ มมนฺติ, ราชูสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๖๒.

อนฺนญฺจ ปานญฺจ ททาติ สทฺโธ, มาลญฺจ คนฺธญฺจ วิเลปนญฺจ;

ปสนฺนจิตฺโต อนุโมทมาโน, สคฺเคสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๖๓.

ยมริยธมฺเมน ปุนนฺติ วุทฺธา, อาราธิตา สมจริยาย สนฺโต;

พหุสฺสุตา อิสโย สีลวนฺโต, อรหนฺตมชฺเฌ โสตฺถานํ ตทาหุ.

๑๖๔.

เอตานิ โข โสตฺถานานิ โลเก, วิญฺญุปฺปสตฺถานิ สุขุทฺรยานิ ;

ตานีธ เสเวถ นโร สปญฺโญ, น หิ มงฺคเล กิญฺจนมตฺถิ สจฺจนฺติ.

มหามงฺคลชาตกํ ปนฺนรสมํ.

๔๕๔. ฆฏปณฺฑิตชาตกํ (๑๖)

๑๖๕.

อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสิ, โก อตฺโถ สุปเนน เต;

โยปิ ตุยฺหํ สโก ภาตา, หทยํ จกฺขุ จ ทกฺขิณํ;

ตสฺส วาตา พลียนฺติ, ฆโฏ ชปฺปติ เกสว.

๑๖๖.

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, โรหิเณยฺยสฺส เกสโว;

ตรมานรูโป วุฏฺฐาสิ, ภาตุโสเกน อฏฺฏิโต.

๑๖๗.

กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว, เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ;

สโส สโสติ ลปสิ, โก นุ เต สสมาหริ.

๑๖๘.

โสวณฺณมยํ [Pg.224] มณีมยํ, โลหมยํ อถ รูปิยามยํ;

สงฺขสิลาปวาฬมยํ, การยิสฺสามิ เต สสํ.

๑๖๙.

สนฺติ อญฺเญปิ สสกา, อรญฺเญ วนโคจรา;

เตปิ เต อานยิสฺสามิ, กีทิสํ สสมิจฺฉสิ.

๑๗๐.

น จาหเมเต อิจฺฉามิ, เย สสา ปถวิสฺสิตา ;

จนฺทโต สสมิจฺฉามิ, ตํ เม โอหร เกสว.

๑๗๑.

โส นูน มธุรํ ญาติ, ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ;

อปตฺถิยํ โย ปตฺถยสิ, จนฺทโต สสมิจฺฉสิ.

๑๗๒.

เอวํ เจ กณฺห ชานาสิ, ยทญฺญมนุสาสสิ;

กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ, อชฺชาปิ มนุโสจสิ.

๑๗๓.

ยํ น ลพฺภา มนุสฺเสน, อมนุสฺเสน วา ปุน ;

ชาโต เม มา มรี ปุตฺโต, กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ.

๑๗๔.

น มนฺตา มูลเภสชฺชา, โอสเธหิ ธเนน วา;

สกฺกา อานยิตุํ กณฺห, ยํ เปตมนุโสจสิ.

๑๗๕.

ยสฺส เอตาทิสา อสฺสุ, อมจฺจา ปุริสปณฺฑิตา;

ยถา นิชฺฌาปเย อชฺช, ฆโฏ ปุริสปณฺฑิโต.

๑๗๖.

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๗๗.

อพฺพหี วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

๑๗๘.

โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน มาณว.

๑๗๙.

เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา, เย โหนฺติ อนุกมฺปกา;

นิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา, ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ.

ฆฏปณฺฑิตชาตกํ โสฬสมํ.

ทสกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ทฬฺห [Pg.225] กณฺห ธนญฺชย สงฺขวโร, รช สตฺตห กสฺส จ ตกฺกลินา;

ธมฺมํ กุกฺกุฏ กุณฺฑลิ โภชนทา, จกฺกวาก สุภูริส โสตฺถิ ฆโฏติ.

๑๑. เอกาทสกนิปาโต

๔๕๕. มาตุโปสกชาตกํ (๑)

๑.

ตสฺส [Pg.226] นาคสฺส วิปฺปวาเสน, วิรูฬฺหา สลฺลกี จ กุฏชา จ;

กุรุวินฺทกรวีรา ติสสามา จ, นิวาเต ปุปฺผิตา จ กณิการา.

๒.

โกจิเทว สุวณฺณกายุรา, นาคราชํ ภรนฺติ ปิณฺเฑน;

ยตฺถ ราชา ราชกุมาโร วา, กวจมภิเหสฺสติ อฉมฺภิโต.

๓.

คณฺหาหิ นาค กพฬํ, มา นาค กิสโก ภว;

พหูนิ ราชกิจฺจานิ, ตานิ นาค กริสฺสสิ.

๔.

สา นูนสา กปณิกา, อนฺธา อปริณายิกา;

ขาณุํ ปาเทน ฆฏฺเฏติ, คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ.

๕.

กา นุ เต สา มหานาค, อนฺธา อปริณายิกา;

ขาณุํ ปาเทน ฆฏฺเฏติ, คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ.

๖.

มาตา เม สา มหาราช, อนฺธา อปริณายิกา;

ขาณุํ ปาเทน ฆฏฺเฏติ, คิรึ จณฺโฑรณํ ปติ.

๗.

มุญฺจเถตํ มหานาคํ, โยยํ ภรติ มาตรํ;

สเมตุ มาตรา นาโค, สห สพฺเพหิ ญาติภิ.

๘.

มุตฺโต จ พนฺธนา นาโค, มุตฺตมาทาย กุญฺชโร ;

มุหุตฺตํ อสฺสาสยิตฺวา, อคมา เยน ปพฺพโต.

๙.

ตโต โส นฬินึ คนฺตฺวา, สีตํ กุญฺชรเสวิตํ;

โสณฺฑายูทกมาหตฺวา, มาตรํ อภิสิญฺจถ.

๑๐.

โกย [Pg.227] อนริโย เทโว, อกาเลนปิ วสฺสติ ;

คโต เม อตฺรโช ปุตฺโต, โย มยฺหํ ปริจารโก.

๑๑.

อุฏฺเฐหิ อมฺม กึ เสสิ, อาคโต ตฺยาหมตฺรโช;

มุตฺโตมฺหิ กาสิราเชน, เวเทเหน ยสสฺสินา.

๑๒.

จิรํ ชีวตุ โส ราชา, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน;

โย เม ปุตฺตํ ปโมเจสิ, สทา วุทฺธาปจายิกนฺติ.

มาตุโปสกชาตกํ ปฐมํ.

๔๕๖. ชุณฺหชาตกํ (๒)

๑๓.

สุโณหิ มยฺหํ วจนํ ชนินฺท, อตฺเถน ชุณฺหมฺหิ อิธานุปตฺโต;

น พฺราหฺมเณ อทฺธิเก ติฏฺฐมาเน, คนฺตพฺพ มาหุ ทฺวิปทินฺท เสฏฺฐ.

๑๔.

สุโณมิ ติฏฺฐามิ วเทหิ พฺรหฺเม, เยนาสิ อตฺเถน อิธานุปตฺโต;

กํ วา ตฺวมตฺถํ มยิ ปตฺถยาโน, อิธาคมา พฺรหฺเม ตทิงฺฆ พฺรูหิ.

๑๕.

ททาหิ เม คามวรานิ ปญฺจ, ทาสีสตํ สตฺต ควํสตานิ;

ปโรสหสฺสญฺจ สุวณฺณนิกฺเข, ภริยา จ เม สาทิสี ทฺเว ททาหิ.

๑๖.

ตโป นุ เต พฺราหฺมณ ภึสรูโป, มนฺตา นุ เต พฺราหฺมณ จิตฺตรูปา;

ยกฺขา นุ เต อสฺสวา สนฺติ เกจิ, อตฺถํ วา เม อภิชานาสิ กตฺตํ.

๑๗.

น [Pg.228] เม ตโป อตฺถิ น จาปิ มนฺตา, ยกฺขาปิ เม อสฺสวา นตฺถิ เกจิ;

อตฺถมฺปิ เต นาภิชานามิ กตฺตํ, ปุพฺเพ จ โข สงฺคติมตฺตมาสิ.

๑๘.

ปฐมํ อิทํ ทสฺสนํ ชานโต เม, น ตาภิชานามิ อิโต ปุรตฺถา;

อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ, กทา กุหึ วา อหุ สงฺคโม โน.

๑๙.

คนฺธารราชสฺส ปุรมฺหิ รมฺเม, อวสิมฺหเส ตกฺกสีลายํ เทว;

ตตฺถนฺธการมฺหิ ติมีสิกายํ, อํเสน อํสํ สมฆฏฺฏยิมฺห.

๒๐.

เต ตตฺถ ฐตฺวาน อุโภ ชนินฺท, สาราณิยํ วีติสารยิมฺห ตตฺถ;

สาเยว โน สงฺคติมตฺตมาสิ, ตโต น ปจฺฉา น ปุเร อโหสิ.

๒๑.

ยทา กทาจิ มนุเชสุ พฺรหฺเม, สมาคโม สปฺปุริเสน โหติ;

น ปณฺฑิตา สงฺคติสนฺถวานิ, ปุพฺเพ กตํ วาปิ วินาสยนฺติ.

๒๒.

พาลาว โข สงฺคติสนฺถวานิ, ปุพฺเพ กตํ วาปิ วินาสยนฺติ;

พหุมฺปิ พาเลสุ กตํ วินสฺสติ, ตถา หิ พาลา อกตญฺญุรูปา.

๒๓.

ธีรา จ โข สงฺคติสนฺถวานิ, ปุพฺเพ กตํ วาปิ น นาสยนฺติ;

อปฺปมฺปิ ธีเรสุ กตํ น นสฺสติ, ตถา หิ ธีรา สุกตญฺญุรูปา.

๒๔.

ททามิ [Pg.229] เต คามวรานิ ปญฺจ, ทาสีสตํ สตฺต ควํสตานิ;

ปโรสหสฺสญฺจ สุวณฺณนิกฺเข, ภริยา จ เต สาทิสี ทฺเว ททามิ.

๒๕.

เอวํ สตํ โหติ สเมจฺจ ราช, นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ;

อาปูรตี กาสิปตี ตถาหํ, ตยาปิ เม สงฺคโม อชฺช ลทฺโธติ.

ชุณฺหชาตกํ ทุติยํ.

๔๕๗. ธมฺมเทวปุตฺตชาตกํ (๓)

๒๖.

ยโสกโร ปุญฺญกโรหมสฺมิ, สทาตฺถุโต สมณพฺราหฺมณานํ;

มคฺคารโห เทวมนุสฺสปูชิโต, ธมฺโม อหํ เทหิ อธมฺม มคฺคํ.

๒๗.

อธมฺมยานํ ทฬฺหมารุหิตฺวา, อสนฺตสนฺโต พลวาหมสฺมิ;

ส กิสฺส เหตุมฺหิ ตวชฺช ทชฺชํ, มคฺคํ อหํ ธมฺม อทินฺนปุพฺพํ.

๒๘.

ธมฺโม หเว ปาตุรโหสิ ปุพฺเพ, ปจฺฉา อธมฺโม อุทปาทิ โลเก;

เชฏฺโฐ จ เสฏฺโฐ จ สนนฺตโน จ, อุยฺยาหิ เชฏฺฐสฺส กนิฏฺฐ มคฺคา.

๒๙.

น ยาจนาย นปิ ปาติรูปา, น อรหตา เตหํ ทเทยฺยํ มคฺคํ;

ยุทฺธญฺจ โน โหตุ อุภินฺนมชฺช, ยุทฺธมฺหิ โย เชสฺสติ ตสฺส มคฺโค.

๓๐.

สพฺพา [Pg.230] ทิสา อนุวิสโฏหมสฺมิ, มหพฺพโล อมิตยโส อตุลฺโย;

คุเณหิ สพฺเพหิ อุเปตรูโป, ธมฺโม อธมฺม ตฺวํ กถํ วิเชสฺสสิ.

๓๑.

โลเหน เว หญฺญติ ชาตรูปํ, น ชาตรูเปน หนนฺติ โลหํ;

สเจ อธมฺโม หญฺฉติ ธมฺมมชฺช, อโย สุวณฺณํ วิย ทสฺสเนยฺยํ.

๓๒.

สเจ ตุวํ ยุทฺธพโล อธมฺม, น ตุยฺห วุฑฺฒา จ ครู จ อตฺถิ;

มคฺคญฺจ เต ทมฺมิ ปิยาปฺปิเยน, วาจาทุรุตฺตานิปิ เต ขมามิ.

๓๓.

อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ อธมฺโม, อวํสิโร ปติโต อุทฺธปาโท;

‘‘ยุทฺธตฺถิโก เจ น ลภามิ ยุทฺธํ’’, เอตฺตาวตา โหติ หโต อธมฺโม.

๓๔.

ขนฺตีพโล ยุทฺธพลํ วิเชตฺวา, หนฺตฺวา อธมฺมํ นิหนิตฺว ภูมฺยา;

ปายาสิ วิตฺโต อภิรุยฺห สนฺทนํ, มคฺเคเนว อติพโล สจฺจนิกฺกโม.

๓๕.

มาตา ปิตา สมณพฺราหฺมณา จ, อสมฺมานิตา ยสฺส สเก อคาเร;

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ, กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ เต ;

ยถา อธมฺโม ปติโต อวํสิโร.

๓๖.

มาตา [Pg.231] ปิตา สมณพฺราหฺมณา จ, สุสมฺมานิตา ยสฺส สเก อคาเร;

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ, กายสฺส เภทา สุคตึ วชนฺติ เต;

ยถาปิ ธมฺโม อภิรุยฺห สนฺทนนฺติ.

ธมฺมเทวปุตฺตชาตกํ ตติยํ.

๔๕๘. อุทยชาตกํ (๔)

๓๗.

เอกา นิสินฺนา สุจิ สญฺญตูรู, ปาสาทมารุยฺห อนินฺทิตงฺคี;

ยาจามิ ตํ กินฺนรเนตฺตจกฺขุ, อิเมกรตฺตึ อุภโย วเสม.

๓๘.

โอกิณฺณนฺตรปริขํ, ทฬฺหมฏฺฏาลโกฏฺฐกํ;

รกฺขิตํ ขคฺคหตฺเถหิ, ทุปฺปเวสมิทํ ปุรํ.

๓๙.

ทหรสฺส ยุวิโน จาปิ, อาคโม จ น วิชฺชติ;

อถ เกน นุ วณฺเณน, สงฺคมํ อิจฺฉเส มยา.

๔๐.

ยกฺโขหมสฺมิ กลฺยาณิ, อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก ;

ตฺวํ มํ นนฺทย ภทฺทนฺเต, ปุณฺณกํสํ ททามิ เต.

๔๑.

เทวํ ว ยกฺขํ อถ วา มนุสฺสํ, น ปตฺถเย อุทยมติจฺจ อญฺญํ;

คจฺเฉว ตฺวํ ยกฺข มหานุภาว, มา จสฺสุ คนฺตฺวา ปุนราวชิตฺถ.

๔๒.

ยา สา รติ อุตฺตมา กามโภคินํ, ยํ เหตุ สตฺตา วิสมํ จรนฺติ;

มา ตํ รตึ ชียิ ตุวํ สุจิมฺหิ เต, ททามิ เต รูปิยํ กํสปูรํ.

๔๓.

นารึ [Pg.232] นโร นิชฺฌปยํ ธเนน, อุกฺกํสตี ยตฺถ กโรติ ฉนฺทํ;

วิปจฺจนีโก ตว เทวธมฺโม, ปจฺจกฺขโต โถกตเรน เอสิ.

๔๔.

อายุ จ วณฺโณ จ มนุสฺสโลเก, นิหียติ มนุชานํ สุคฺคตฺเต;

เตเนว วณฺเณน ธนมฺปิ ตุยฺหํ, นิหียติ ชิณฺณตราสิ อชฺช.

๔๕.

เอวํ เม เปกฺขมานสฺส, ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ;

หายเตว ตว วณฺโณ, อโหรตฺตานมจฺจเย.

๔๖.

อิมินาว ตฺวํ วยสา, ราชปุตฺติ สุเมธเส;

พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยาสิ, ภิยฺโย วณฺณวตี สิยา.

๔๗.

เทวา น ชีรนฺติ ยถา มนุสฺสา, คตฺเตสุ เตสํ วลิโย น โหนฺติ;

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาว, กถํ นุ เทวาน สรีรเทโห.

๔๘.

เทวา น ชีรนฺติ ยถา มนุสฺสา, คตฺเตสุ เตสํ วลิโย น โหนฺติ;

สุเว สุเว ภิยฺยตโรว เตสํ, ทิพฺโพ จ วณฺโณ วิปุลา จ โภคา.

๔๙.

กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา, มคฺโค จ เนกายตนํ ปวุตฺโต;

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาว, กตฺถฏฺฐิโต ปรโลกํ น ภาเย.

๕๐.

วาจํ [Pg.233] มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา, กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน;

พหุนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต, สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู;

สงฺคาหโก สขิโล สณฺหวาโจ, เอตฺถฏฺฐิโต ปรโลกํ น ภาเย.

๕๑.

อนุสาสสิ มํ ยกฺข, ยถา มาตา ยถา ปิตา;

อุฬารวณฺณํ ปุจฺฉามิ, โก นุ ตฺวมสิ สุพฺรหา.

๕๒.

อุทโยหมสฺมิ กลฺยาณิ, สงฺกรตฺตา อิธาคโต ;

อามนฺต โข ตํ คจฺฉามิ, มุตฺโตสฺมิ ตว สงฺกรา.

๕๓.

สเจ โข ตฺวํ อุทโยสิ, สงฺกรตฺตา อิธาคโต;

อนุสาส มํ ราชปุตฺต, ยถาสฺส ปุน สงฺคโม.

๕๔.

อติปตติ วโย ขโณ ตเถว, ฐานํ นตฺถิ ธุวํ จวนฺติ สตฺตา;

ปริชิยฺยติ อทฺธุวํ สรีรํ, อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ.

๕๕.

กสิณา ปถวี ธนสฺส ปูรา, เอกสฺเสว สิยา อนญฺญเธยฺยา;

ตญฺจาปิ ชหติ อวีตราโค, อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ.

๕๖.

มาตา จ ปิตา จ ภาตโร จ, ภริยา ยาปิ ธเนน โหติ กีตา ;

เต จาปิ ชหนฺติ อญฺญมญฺญํ, อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ.

๕๗.

กาโย [Pg.234] ปรโภชนนฺติ ญตฺวา, สํสาเร สุคติญฺจ ทุคฺคติญฺจ ;

อิตฺตรวาโสติ ชานิยาน, อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ.

๕๘.

สาธุ ภาสติยํ ยกฺโข, อปฺปํ มจฺจาน ชีวิตํ;

กสิรญฺจ ปริตฺตญฺจ, ตญฺจ ทุกฺเขน สํยุตํ;

สาหํ เอกา ปพฺพชิสฺสามิ, หิตฺวา กาสึ สุรุนฺธนนฺติ.

อุทยชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๕๙. ปานียชาตกํ (๕)

๕๙.

มิตฺโต มิตฺตสฺส ปานียํ, อทินฺนํ ปริภุญฺชิสํ;

เตน ปจฺฉา วิชิคุจฺฉึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา;

มา ปุน อกรํ ปาปํ, ตสฺมา ปพฺพชิโต อหํ.

๖๐.

ปรทารญฺจ ทิสฺวาน, ฉนฺโท เม อุทปชฺชถ ;

เตน ปจฺฉา วิชิคุจฺฉึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา;

มา ปุน อกรํ ปาปํ, ตสฺมา ปพฺพชิโต อหํ.

๖๑.

ปิตรํ เม มหาราช, โจรา อคณฺหุ กานเน;

เตสาหํ ปุจฺฉิโต ชานํ, อญฺญถา นํ วิยากรึ.

๖๒.

เตน ปจฺฉา วิชิคุจฺฉึ, ตํ ปาปํ ปกตํ มยา;

มา ปุน อกรํ ปาปํ, ตสฺมา ปพฺพชิโต อหํ.

๖๓.

ปาณาติปาตมกรุํ, โสมยาเค อุปฏฺฐิเต;

เตสาหํ สมนุญฺญาสึ, เตน ปจฺฉา วิชิคุจฺฉึ.

๖๔.

ตํ ปาปํ ปกตํ มยา, มา ปุน อกรํ ปาปํ;

ตสฺมา ปพฺพชิโต อหํ.

๖๕.

สุราเมรยมาธุกา, เย ชนา ปฐมาสุ โน;

พหูนํ เต อนตฺถาย, มชฺชปานมกปฺปยุํ.

๖๖.

เตสาหํ [Pg.235] สมนุญฺญาสึ, เตน ปจฺฉา วิชิคุจฺฉึ;

ตํ ปาปํ ปกตํ มยา, มา ปุน อกรํ ปาปํ;

ตสฺมา ปพฺพชิโต อหํ.

๖๗.

ธิรตฺถุ สุพหู กาเม, ทุคฺคนฺเธ พหุกณฺฏเก;

เย อหํ ปฏิเสวนฺโต, นาลภึ ตาทิสํ สุขํ.

๖๘.

มหสฺสาทา สุขา กามา, นตฺถิ กามา ปรํ สุขํ;

เย กาเม ปฏิเสวนฺติ, สคฺคํ เต อุปปชฺชเร.

๖๙.

อปฺปสฺสาทา ทุขา กามา, นตฺถิ กามา ปรํ ทุขํ;

เย กาเม ปฏิเสวนฺติ, นิรยํ เต อุปปชฺชเร.

๗๐.

อสี ยถา สุนิสิโต, เนตฺตึโสว สุปายิโก ;

สตฺตีว อุรสิ ขิตฺตา, กามา ทุกฺขตรา ตโต.

๗๑.

องฺคารานํว ชลิตํ, กาสุํ สาธิกโปริสํ;

ผาลํว ทิวสํตตฺตํ, กามา ทุกฺขตรา ตโต.

๗๒.

วิสํ ยถา หลาหลํ, เตลํ ปกฺกุถิตํ ยถา;

ตมฺพโลห วิลีนํว, กามา ทุกฺขตรา ตโตติ.

ปานียชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๖๐. ยุธญฺจยชาตกํ (๖)

๗๓.

มิตฺตามจฺจปริพฺยูฬฺหํ, อหํ วนฺเท รเถสภํ;

ปพฺพชิสฺสามหํ ราช, ตํ เทโว อนุมญฺญตุ.

๗๔.

สเจ เต อูนํ กาเมหิ, อหํ ปริปูรยามิ เต;

โย ตํ หึสติ วาเรมิ, มา ปพฺพช ยุธญฺจย.

๗๕.

น มตฺถิ อูนํ กาเมหิ, หึสิตา เม น วิชฺชติ;

ทีปญฺจ กาตุมิจฺฉามิ, ยํ ชรา นาภิกีรติ.

๗๖.

ปุตฺโต [Pg.236] วา ปิตรํ ยาเจ, ปิตา วา ปุตฺตโมรสํ;

เนคโม ตํ ยาเจ ตาต, มา ปพฺพช ยุธญฺจย.

๗๗.

มา มํ เทว นิวาเรหิ, ปพฺพชนฺตํ รเถสภ;

มาหํ กาเมหิ สมฺมตฺโต, ชราย วสมนฺวคู.

๗๘.

อหํ ตํ ตาต ยาจามิ, อหํ ปุตฺต นิวารเย;

จิรํ ตํ ทฏฺฐุมิจฺฉามิ, มา ปพฺพช ยุธญฺจย.

๗๙.

อุสฺสาโวว ติณคฺคมฺหิ, สูริยุคฺคมนํ ปติ;

เอวมายุ มนุสฺสานํ, มา มํ อมฺม นิวารย.

๘๐.

ตรมาโน อิมํ ยานํ, อาโรเปตุ รเถสภ;

มา เม มาตา ตรนฺตสฺส, อนฺตรายกรา อหุ.

๘๑.

อภิธาวถ ภทฺทนฺเต, สุญฺญํ เหสฺสติ รมฺมกํ;

ยุธญฺจโย อนุญฺญาโต, สพฺพทตฺเตน ราชินา.

๘๒.

โยหุ เสฏฺโฐ สหสฺสสฺส, ยุวา กญฺจนสนฺนิโภ;

โสยํ กุมาโร ปพฺพชิโต, กาสายวสโน พลี.

๘๓.

อุโภ กุมารา ปพฺพชิตา, ยุธญฺจโย ยุธิฏฺฐิโล;

ปหาย มาตาปิตโร, สงฺคํ เฉตฺวาน มจฺจุโนติ.

ยุธญฺจยชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๖๑. ทสรถชาตกํ (๗)

๘๔.

เอถ ลกฺขณ สีตา จ, อุโภ โอตรโถทกํ;

เอวายํ ภรโต อาห, ‘‘ราชา ทสรโถ มโต’’.

๘๕.

เกน รามปฺปภาเวน, โสจิตพฺพํ น โสจสิ;

ปิตรํ กาลกตํ สุตฺวา, น ตํ ปสหเต ทุขํ.

๘๖.

ยํ น สกฺกา นิปาเลตุํ, โปเสน ลปตํ พหุํ;

ส กิสฺส วิญฺญู เมธาวี, อตฺตานมุปตาปเย.

๘๗.

ทหรา [Pg.237] จ หิ วุทฺธา จ, เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา;

อฑฺฒา เจว ทลิทฺทา จ, สพฺเพ มจฺจุปรายณา.

๘๘.

ผลานมิว ปกฺกานํ, นิจฺจํ ปตนโต ภยํ;

เอวํ ชาตาน มจฺจานํ, นิจฺจ มรณโต ภยํ.

๘๙.

สายเมเก น ทิสฺสนฺติ, ปาโต ทิฏฺฐา พหุชฺชนา;

ปาโต เอเก น ทิสฺสนฺติ, สายํ ทิฏฺฐา พหุชฺชนา.

๙๐.

ปริเทวยมาโน เจ, กิญฺจิทตฺถํ อุทพฺพเห;

สมฺมูฬฺโห หึสมตฺตานํ, กยิรา ตํ วิจกฺขโณ.

๙๑.

กิโส วิวณฺโณ ภวติ, หึสมตฺตานมตฺตโน ;

น เตน เปตา ปาเลนฺติ, นิรตฺถา ปริเทวนา.

๙๒.

ยถา สรณมาทิตฺตํ, วารินา ปรินิพฺพเย ;

เอวมฺปิ ธีโร สุตวา, เมธาวี ปณฺฑิโต นโร;

ขิปฺปมุปฺปติตํ โสกํ, วาโต ตูลํว ธํสเย.

๙๓.

มจฺโจ เอโกว อจฺเจติ, เอโกว ชายเต กุเล;

สํโยคปรมาตฺเวว, สมฺโภคา สพฺพปาณินํ.

๙๔.

ตสฺมา หิ ธีรสฺส พหุสฺสุตสฺส, สมฺปสฺสโต โลกมิมํ ปรญฺจ;

อญฺญาย ธมฺมํ หทยํ มนญฺจ, โสกา มหนฺตาปิ น ตาปยนฺติ.

๙๕.

โสหํ ทสฺสญฺจ โภกฺขญฺจ, ภริสฺสามิ จ ญาตเก;

เสสญฺจ ปาลยิสฺสามิ, กิจฺจเมตํ วิชานโต.

๙๖.

ทส วสฺสสหสฺสานิ, สฏฺฐิ วสฺสสตานิ จ;

กมฺพุคีโว มหาพาหุ, ราโม รชฺชมการยีติ.

ทสรถชาตกํ สตฺตมํ.

๔๖๒. สํวรชาตกํ (๘)

๙๗.

ชานนฺโต [Pg.238] โน มหาราช, ตว สีลํ ชนาธิโป;

อิเม กุมาเร ปูเชนฺโต, น ตํ เกนจิ มญฺญถ.

๙๘.

ติฏฺฐนฺเต โน มหาราเช, อทุ เทเว ทิวงฺคเต;

ญาตี ตํ สมนุญฺญึสุ, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน.

๙๙.

เกน สํวรวตฺเตน, สญฺชาเต อภิติฏฺฐสิ;

เกน ตํ นาติวตฺตนฺติ, ญาติสงฺฆา สมาคตา.

๑๐๐.

น ราชปุตฺต อุสูยามิ, สมณานํ มเหสินํ;

สกฺกจฺจํ เต นมสฺสามิ, ปาเท วนฺทามิ ตาทินํ.

๑๐๑.

เต มํ ธมฺมคุเณ ยุตฺตํ, สุสฺสูสมนุสูยกํ;

สมณา มนุสาสนฺติ, อิสี ธมฺมคุเณ รตา.

๑๐๒.

เตสาหํ วจนํ สุตฺวา, สมณานํ มเหสินํ;

น กิญฺจิ อติมญฺญามิ, ธมฺเม เม นิรโต มโน.

๑๐๓.

หตฺถาโรหา อนีกฏฺฐา, รถิกา ปตฺติการกา;

เตสํ นปฺปฏิพนฺธามิ, นิวิฏฺฐํ ภตฺตเวตนํ.

๑๐๔.

มหามตฺตา จ เม อตฺถิ, มนฺติโน ปริจารกา;

พาราณสึ โวหรนฺติ, พหุมํสสุโรทกํ.

๑๐๕.

อโถปิ วาณิชา ผีตา, นานารฏฺเฐหิ อาคตา;

เตสุ เม วิหิตา รกฺขา, เอวํ ชานาหุโปสถ.

๑๐๖.

ธมฺเมน กิร ญาตีนํ, รชฺชํ กาเรหิ สํวร;

เมธาวี ปณฺฑิโต จาสิ, อโถปิ ญาตินํ หิโต.

๑๐๗.

ตํ ตํ ญาติปริพฺยูฬฺหํ, นานารตนโมจิตํ;

อมิตฺตา นปฺปสหนฺติ, อินฺทํว อสุราธิโปติ.

สํวรชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๖๓. สุปฺปารกชาตกํ (๙)

๑๐๘.

อุมฺมุชฺชนฺติ [Pg.239] นิมุชฺชนฺติ, มนุสฺสา ขุรนาสิกา;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๐๙.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, ขุรมาลีติ วุจฺจติ.

๑๑๐.

ยถา อคฺคีว สุริโยว, สมุทฺโท ปฏิทิสฺสติ;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๑๑.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, อคฺคิมาลีติ วุจฺจติ.

๑๑๒.

ยถา ทธีว ขีรํว, สมุทฺโท ปฏิทิสฺสติ;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๑๓.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, ทธิมาลีติ วุจฺจติ.

๑๑๔.

ยถา กุโสว สสฺโสว, สมุทฺโท ปฏิทิสฺสติ;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๑๕.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, กุสมาลีติ วุจฺจติ.

๑๑๖.

ยถา นโฬว เวฬูว, สมุทฺโท ปฏิทิสฺสติ;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๑๗.

กุรุกจฺฉา ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, นฬมาลีติ วุจฺจติ.

๑๑๘.

มหพฺภโย ภึสนโก, สทฺโท สุยฺยติมานุโส ;

ยถา โสพฺโภ ปปาโตว, สมุทฺโท ปฏิทิสฺสติ;

สุปฺปารกํ ตํ ปุจฺฉาม, สมุทฺโท กตโม อยํ.

๑๑๙.

กุรุกจฺฉา [Pg.240] ปยาตานํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

นาวาย วิปฺปนฏฺฐาย, พฬวามุขีติ วุจฺจติ.

๑๒๐.

ยโต สรามิ อตฺตานํ, ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ;

นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ, เอกปาณมฺปิ หึสิตํ;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, โสตฺถึ นาวา นิวตฺตตูติ.

สุปฺปารกชาตกํ นวมํ.

เอกาทสกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

สิริมาตุสุโปสกนาควโร, ปุน ชุณฺหก ธมฺมมุทยวโร;

อถ ปานิ ยุธญฺจยโก จ, ทสรถ สํวร ปารคเตน นวาติ.

๑๒. ทฺวาทสกนิปาโต

๔๖๔. จูฬกุณาลชาตกํ (๑)

๑.

ลุทฺธานํ [Pg.241] ลหุจิตฺตานํ, อกตญฺญูน ทุพฺภินํ;

นาเทวสตฺโต ปุริโส, ถีนํ สทฺธาตุมรหติ.

๒.

น ตา ปชานนฺติ กตํ น กิจฺจํ, น มาตรํ ปิตรํ ภาตรํ วา;

อนริยา สมติกฺกนฺตธมฺมา, สสฺเสว จิตฺตสฺส วสํ วชนฺติ.

๓.

จิรานุวุฏฺฐมฺปิ ปิยํ มนาปํ, อนุกมฺปกํ ปาณสมมฺปิ ภตฺตุํ ;

อาวาสุ กิจฺเจสุ จ นํ ชหนฺติ, ตสฺมาหมิตฺถีนํ น วิสฺสสามิ.

๔.

ถีนญฺหิ จิตฺตํ ยถา วานรสฺส, กนฺนปฺปกนฺนํ ยถา รุกฺขฉายา;

จลาจลํ หทยมิตฺถิยานํ, จกฺกสฺส เนมิ วิย ปริวตฺตติ.

๕.

ยทา ตา ปสฺสนฺติ สเมกฺขมานา, อาเทยฺยรูปํ ปุริสสฺส วิตฺตํ;

สณฺหาหิ วาจาหิ นยนฺติ เมนํ, กมฺโพชกา ชลเชเนว อสฺสํ.

๖.

ยทา น ปสฺสนฺติ สเมกฺขมานา, อาเทยฺยรูปํ ปุริสสฺส วิตฺตํ;

สมนฺตโต นํ ปริวชฺชยนฺติ, ติณฺโณ นทีปารคโตว กุลฺลํ.

๗.

สิเลสูปมา [Pg.242] สิขิริว สพฺพภกฺขา, ติกฺขมายา นทีริว สีฆโสตา;

เสวนฺติ เหตา ปิยมปฺปิยญฺจ, นาวา ยถา โอรกูลํ ปรญฺจ.

๘.

น ตา เอกสฺส น ทฺวินฺนํ, อาปโณว ปสาริโต;

โย ตา มยฺหนฺติ มญฺเญยฺย, วาตํ ชาเลน พาธเย.

๙.

ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา;

เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ.

๑๐.

ฆตาสนสมา เอตา, กณฺหสปฺปสิรูปมา;

คาโว พหิติณสฺเสว, โอมสนฺติ วรํ วรํ.

๑๑.

ฆตาสนํ กุญฺชรํ กณฺหสปฺปํ, มุทฺธาภิสิตฺตํ ปมทา จ สพฺพา;

เอเต นโร นิจฺจยโต ภเชถ, เตสํ หเว ทุพฺพิทุ สพฺพภาโว.

๑๒.

นจฺจนฺตวณฺณา น พหูนํ กนฺตา, น ทกฺขิณา ปมทา เสวิตพฺพา;

น ปรสฺส ภริยา น ธนสฺส เหตุ, เอติตฺถิโย ปญฺจ น เสวิตพฺพาติ.

จูฬกุณาลชาตกํ ปฐมํ.

๔๖๕. ภทฺทสาลชาตกํ (๒)

๑๓.

กา ตฺวํ สุทฺเธหิ วตฺเถหิ, อเฆ เวหายสํ ฐิตา;

เกน ตฺยาสฺสูนิ วตฺตนฺติ, กุโต ตํ ภยมาคตํ.

๑๔.

ตเวว เทว วิชิเต, ภทฺทสาโลติ มํ วิทู;

สฏฺฐิ วสฺสสหสฺสานิ, ติฏฺฐโต ปูชิตสฺส เม.

๑๕.

การยนฺตา [Pg.243] นครานิ, อคาเร จ ทิสมฺปติ;

วิวิเธ จาปิ ปาสาเท, น มํ เต อจฺจมญฺญิสุํ;

ยเถว มํ เต ปูเชสุํ, ตเถว ตฺวมฺปิ ปูชย.

๑๖.

ตํ อิวาหํ น ปสฺสามิ, ถูลํ กาเยน เต ทุมํ;

อาโรหปริณาเหน, อภิรูโปสิ ชาติยา.

๑๗.

ปาสาทํ การยิสฺสามิ, เอกตฺถมฺภํ มโนรมํ;

ตตฺถ ตํ อุปเนสฺสามิ, จิรํ เต ยกฺข ชีวิตํ.

๑๘.

เอวํ จิตฺตํ อุทปาทิ, สรีเรน วินาภาโว;

ปุถุโส มํ วิกนฺติตฺวา, ขณฺฑโส อวกนฺตถ.

๑๙.

อคฺเค จ เฉตฺวา มชฺเฌ จ, ปจฺฉา มูลมฺหิ ฉินฺทถ ;

เอวํ เม ฉิชฺชมานสฺส, น ทุกฺขํ มรณํ สิยา.

๒๐.

หตฺถปาทํ ยถา ฉินฺเท, กณฺณนาสญฺจ ชีวโต;

ตโต ปจฺฉา สิโร ฉินฺเท, ตํ ทุกฺขํ มรณํ สิยา.

๒๑.

สุขํ นุ ขณฺฑโส ฉินฺนํ, ภทฺทสาลวนปฺปติ;

กึ เหตุ กึ อุปาทาย, ขณฺฑโส ฉินฺนมิจฺฉสิ.

๒๒.

ยญฺจ เหตุมุปาทาย, เหตุํ ธมฺมูปสํหิตํ;

ขณฺฑโส ฉินฺนมิจฺฉามิ, มหาราช สุโณหิ เม.

๒๓.

ญาตี เม สุขสํวทฺธา, มม ปสฺเส นิวาตชา;

เตปิหํ อุปหึเสยฺยํ, ปเรสํ อสุโขจิตํ.

๒๔.

เจเตยฺยรูปํ เจเตสิ, ภทฺทสาลวนปฺปติ;

หิตกาโมสิ ญาตีนํ, อภยํ สมฺม ทมฺมิ เตติ.

ภทฺทสาลชาตกํ ทุติยํ.

๔๖๖. สมุทฺทวาณิชชาตกํ (๓)

๒๕.

กสนฺติ [Pg.244] วปนฺติ เต ชนา, มนุชา กมฺมผลูปชีวิโน;

นยิมสฺส ทีปกสฺส ภาคิโน, ชมฺพุทีปา อิทเมว โน วรํ.

๒๖.

ติปญฺจรตฺตูปคตมฺหิ จนฺเท, เวโค มหา เหหิติ สาครสฺส;

อุปฺลวิสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ, มา โว วธี คจฺฉถ เลณมญฺญํ.

๒๗.

น ชาตุยํ สาครวาริเวโค, อุปฺลวิสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ;

ตํ เม นิมิตฺเตหิ พหูหิ ทิฏฺฐํ, มา เภถ กึ โสจถ โมทถวฺโห.

๒๘.

ปหูตภกฺขํ พหุอนฺนปานํ, ปตฺตตฺถ อาวาสมิมํ อุฬารํ;

น โว ภยํ ปฏิปสฺสามิ กิญฺจิ, อาปุตฺตปุตฺเตหิ ปโมทถวฺโห.

๒๙.

โย เทโวยํ ทกฺขิณายํ ทิสายํ, เขมนฺติ ปกฺโกสติ ตสฺส สจฺจํ;

น อุตฺตโร เวทิ ภยาภยสฺส, มา เภถ กึ โสจถ โมทถวฺโห.

๓๐.

ยถา อิเม วิปฺปวทนฺติ ยกฺขา, เอโก ภยํ สํสติ เขมเมโก;

ตทิงฺฆ มยฺหํ วจนํ สุณาถ, ขิปฺปํ ลหุํ มา วินสฺสิมฺห สพฺเพ.

๓๑.

สพฺเพ [Pg.245] สมาคมฺม กโรม นาวํ, โทณึ ทฬฺหํ สพฺพยนฺตูปปนฺนํ;

สเจ อยํ ทกฺขิโณ สจฺจมาห, โมฆํ ปฏิกฺโกสติ อุตฺตโรยํ;

สา เจว โน เหหิติ อาปทตฺถา, อิมญฺจ ทีปํ น ปริจฺจเชม.

๓๒.

สเจ จ โข อุตฺตโร สจฺจมาห, โมฆํ ปฏิกฺโกสติ ทกฺขิโณยํ;

ตเมว นาวํ อภิรุยฺห สพฺเพ, เอวํ มยํ โสตฺถิ ตเรมุ ปารํ.

๓๓.

น เว สุคณฺหํ ปฐเมน เสฏฺฐํ, กนิฏฺฐมาปาถคตํ คเหตฺวา;

โย จีธ ตจฺฉํ ปวิเจยฺย คณฺหติ, ส เว นโร เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

๓๔.

ยถาปิ เต สาครวาริมชฺเฌ, สกมฺมุนา โสตฺถิ วหึสุ วาณิชา;

อนาคตตฺถํ ปฏิวิชฺฌิยาน, อปฺปมฺปิ นาจฺเจติ ส ภูริปญฺโญ.

๓๕.

พาลา จ โมเหน รสานุคิทฺธา, อนาคตํ อปฺปฏิวิชฺฌิยตฺถํ;

ปจฺจุปฺปนฺเน สีทนฺติ อตฺถชาเต, สมุทฺทมชฺเฌ ยถา เต มนุสฺสา.

๓๖.

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ, ‘‘มา มํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสิ’’;

ตํ ตาทิสํ ปฏิกต กิจฺจการึ, น ตํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธตีติ.

สมุทฺทวาณิชชาตกํ ตติยํ.

๔๖๗. กามชาตกํ (๔)

๓๗.

กามํ [Pg.246] กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

๓๘.

กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

ตโต นํ อปรํ กาเม, ธมฺเม ตณฺหํว วินฺทติ.

๓๙.

ควํว สิงฺคิโน สิงฺคํ, วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ;

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส, พาลสฺส อวิชานโต;

ภิยฺโย ตณฺหา ปิปาสา จ, วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ.

๔๐.

ปถพฺยา สาลิยวกํ, ควสฺสํ ทาสโปริสํ;

ทตฺวา จ นาลเมกสฺส, อิติ วิทฺวา สมํ จเร.

๔๑.

ราชา ปสยฺห ปถวึ วิชิตฺวา, สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต;

โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป, ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปตฺถเยถ.

๔๒.

ยาว อนุสฺสรํ กาเม, มนสา ติตฺติ นาชฺฌคา;

ตโต นิวตฺตา ปฏิกมฺม ทิสฺวา, เต เว สุติตฺตา เย ปญฺญาย ติตฺตา.

๔๓.

ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ, น โส กาเมหิ ตปฺปติ;

ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ, ตณฺหา น กุรุเต วสํ.

๔๔.

อปจิเนเถว กามานํ, อปฺปิจฺฉสฺส อโลลุโป;

สมุทฺทมตฺโต ปุริโส, น โส กาเมหิ ตปฺปติ.

๔๕.

รถกาโรว จมฺมสฺส, ปริกนฺตํ อุปาหนํ;

ยํ ยํ จชติ กามานํ, ตํ ตํ สมฺปชฺชเต สุขํ;

สพฺพํ เจ สุขมิจฺเฉยฺย, สพฺเพ กาเม ปริจฺจเช.

๔๖.

อฏฺฐ [Pg.247] เต ภาสิตา คาถา, สพฺพา โหนฺติ สหสฺสิโย ;

ปฏิคณฺห มหาพฺรหฺเม, สาเธตํ ตว ภาสิตํ.

๔๗.

น เม อตฺโถ สหสฺเสหิ, สเตหิ นหุเตหิ วา;

ปจฺฉิมํ ภาสโต คาถํ, กาเม เม น รโต มโน.

๔๘.

ภทฺรโก วตายํ มาณวโก, สพฺพโลกวิทู มุนิ;

โย อิมํ ตณฺหํ ทุกฺขชนนึ, ปริชานาติ ปณฺฑิโตติ.

กามชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๖๘. ชนสนฺธชาตกํ (๕)

๔๙.

ทส ขลุ อิมานิ ฐานานิ, ยานิ ปุพฺเพ อกริตฺวา;

ส ปจฺฉา มนุตปฺปติ, อิจฺเจวาห ชนสนฺโธ.

๕๐.

อลทฺธา วิตฺตํ ตปฺปติ, ปุพฺเพ อสมุทานิตํ;

น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๑.

สกฺยรูปํ ปุเร สนฺตํ, มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ;

กิจฺฉา วุตฺติ อสิปฺปสฺส, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๒.

กูฏเวที ปุเร อาสึ, ปิสุโณ ปิฏฺฐิมํสิโก;

จณฺโฑ จ ผรุโส จาปิ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๓.

ปาณาติปาตี ปุเร อาสึ, ลุทฺโท จาปิ อนาริโย;

ภูตานํ นาปจายิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๔.

พหูสุ วต สนฺตีสุ, อนาปาทาสุ อิตฺถิสุ;

ปรทารํ อเสวิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๕.

พหุมฺหิ วต สนฺตมฺหิ, อนฺนปาเน อุปฏฺฐิเต;

น ปุพฺเพ อททํ ทานํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๖.

มาตรํ ปิตรญฺจาปิ, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ ;

ปหุ สนฺโต น โปสิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๗.

อาจริยมนุสตฺถารํ[Pg.248], สพฺพกามรสาหรํ;

ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๘.

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต;

น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๕๙.

สาธุ โหติ ตโป จิณฺโณ, สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต;

น จ ปุพฺเพ ตโป จิณฺโณ, อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๖๐.

โย จ เอตานิ ฐานานิ, โยนิโส ปฏิปชฺชติ;

กรํ ปุริสกิจฺจานิ, ส ปจฺฉา นานุตปฺปตีติ.

ชนสนฺธชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๖๙. มหากณฺหชาตกํ (๖)

๖๑.

กณฺโห กณฺโห จ โฆโร จ, สุกฺกทาโฐ ปภาสวา ;

พทฺโธ ปญฺจหิ รชฺชูหิ, กึ รวิ สุนโข ตว.

๖๒.

นายํ มิคานมตฺถาย, อุสีนก ภวิสฺสติ;

มนุสฺสานํ อนโย หุตฺวา, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๓.

ปตฺตหตฺถา สมณกา, มุณฺฑา สงฺฆาฏิปารุตา;

นงฺคเลหิ กสิสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๔.

ตปสฺสินิโย ปพฺพชิตา, มุณฺฑา สงฺฆาฏิปารุตา;

ยทา โลเก คมิสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๕.

ทีโฆตฺตโรฏฺฐา ชฏิลา, ปงฺกทนฺตา รชสฺสิรา;

อิณํ โจทาย คจฺฉนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๖.

อธิจฺจ เวเท สาวิตฺตึ, ยญฺญตนฺตญฺจ พฺราหฺมณา;

ภติกาย ยชิสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๗.

มาตรํ ปิตรญฺจาปิ, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ;

ปหู สนฺโต น ภรนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๘.

มาตรํ [Pg.249] ปิตรญฺจาปิ, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ;

พาลา ตุมฺเหติ วกฺขนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๖๙.

อาจริยภริยํ สขึ, มาตุลานึ ปิตุจฺฉกึ ;

ยทา โลเก คมิสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๗๐.

อสิจมฺมํ คเหตฺวาน, ขคฺคํ ปคฺคยฺห พฺราหฺมณา;

ปนฺถฆาตํ กริสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๗๑.

สุกฺกจฺฉวี เวธเวรา, ถูลพาหู อปาตุภา;

มิตฺตเภทํ กริสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขติ.

๗๒.

มายาวิโน เนกติกา, อสปฺปุริสจินฺตกา;

ยทา โลเก ภวิสฺสนฺติ, ตทา กณฺโห ปโมกฺขตีติ.

มหากณฺหชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๗๐. โกสิยชาตกํ (๗)

๗๓.

เนว กิณามิ นปิ วิกฺกิณามิ, น จาปิ เม สนฺนิจโย จ อตฺถิ ;

สุกิจฺฉรูปํ วติทํ ปริตฺตํ, ปตฺโถทโน นาลมยํ ทุวินฺนํ.

๗๔.

อปฺปมฺหา อปฺปกํ ทชฺชา, อนุมชฺฌโต มชฺฌกํ;

พหุมฺหา พหุกํ ทชฺชา, อทานํ นุปปชฺชติ.

๗๕.

ตํ ตํ วทามิ โกสิย, เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ.อริยมคฺคํ สมารูห, เนกาสี ลภเต สุขํ.

๗๖.

โมฆญฺจสฺส หุตํ โหติ, โมฆญฺจาปิ สมีหิตํ;

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ, เอโก ภุญฺชติ โภชนํ.

๗๗.

ตํ ตํ วทามิ โกสิย, เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ;

อริยมคฺคํ สมารูห, เนกาสี ลภเต สุขํ.

๗๘.

สจฺจญฺจสฺส [Pg.250] หุตํ โหติ, สจฺจญฺจาปิ สมีหิตํ;

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ, เนโก ภุญฺชติ โภชนํ.

๗๙.

ตํ ตํ วทามิ โกสิย, เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ;

อริยมคฺคํ สมารูห, เนกาสี ลภเต สุขํ.

๘๐.

สรญฺจ ชุหติ โปโส, พหุกาย คยาย จ;

โทเณ ติมฺพรุติตฺถสฺมึ, สีฆโสเต มหาวเห.

๘๑.

อตฺร จสฺส หุตํ โหติ, อตฺร จสฺส สมีหิตํ;

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ, เนโก ภุญฺชติ โภชนํ.

๘๒.

ตํ ตํ วทามิ โกสิย, เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ;

อริยมคฺคํ สมารูห, เนกาสี ลภเต สุขํ.

๘๓.

พฬิสญฺหิ โส นิคิลติ, ทีฆสุตฺตํ สพนฺธนํ;

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ, เอโก ภุญฺชติ โภชนํ.

๘๔.

ตํ ตํ วทามิ โกสิย, เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ;

อริยมคฺคํ สมารูห, เนกาสี ลภเต สุขํ.

๘๕.

อุฬารวณฺณา วต พฺราหฺมณา อิเม, อยญฺจ โว สุนโข กิสฺส เหตุ;

อุจฺจาวจํ วณฺณนิภํ วิกุพฺพติ, อกฺขาถ โน พฺราหฺมณา เก นุ ตุมฺเห.

๘๖.

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ อิธาคตา, อยํ ปน มาตลิ เทวสารถิ;

สกฺโกหมสฺมิ ติทสานมินฺโท, เอโส จ โข ปญฺจสิโขติ วุจฺจติ.

๘๗.

ปาณิสฺสรา มุทิงฺคา จ, มุรชาลมฺพรานิ จ;

สุตฺตเมนํ ปโพเธนฺติ, ปฏิพุทฺโธ จ นนฺทติ.

๘๘.

เย เกจิเม มจฺฉริโน กทริยา, ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ;

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ, กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ.

๘๙.

เย [Pg.251] เกจิเม สุคฺคติมาสมานา, ธมฺเม ฐิตา สํยเม สํวิภาเค;

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ, กายสฺส เภทา สุคตึ วชนฺติ.

๙๐.

ตฺวํ โนสิ ญาติ ปุริมาสุ ชาติสุ, โส มจฺฉรี โรสโก ปาปธมฺโม;

ตเวว อตฺถาย อิธาคตมฺหา, มา ปาปธมฺโม นิรยํ คมิตฺถ.

๙๑.

อทฺธา หิ มํ โว หิตกามา, ยํ มํ สมนุสาสถ;

โสหํ ตถา กริสฺสามิ, สพฺพํ วุตฺตํ หิเตสิภิ.

๙๒.

เอสาหมชฺเชว อุปารมามิ, น จาปิหํ กิญฺจิ กเรยฺย ปาปํ;

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ, น จาปิทตฺวา อุทกํ ปิวามิ.

๙๓.

เอวญฺจ เม ททโต สพฺพกาลํ, โภคา อิเม วาสว ขียิสฺสนฺติ;

ตโต อหํ ปพฺพชิสฺสามิ สกฺก, หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานีติ.

โกสิยชาตกํ สตฺตมํ.

๔๗๑. เมณฺฑกปญฺหชาตกํ (๘)

๙๔.

เยสํ น กทาจิ ภูตปุพฺพํ, สขฺยํ สตฺตปทมฺปิมสฺมิ โลเก;

ชาตา อมิตฺตา ทุเว สหายา, ปฏิสนฺธาย จรนฺติ กิสฺส เหตุ.

๙๕.

ยทิ [Pg.252] เม อชฺช ปาตราสกาเล, ปญฺหํ น สกฺกุเณยฺยาถ วตฺตุเมตํ;

รฏฺฐา ปพฺพาชยิสฺสามิ โว สพฺเพ, น หิ มตฺโถ ทุปฺปญฺญชาติเกหิ.

๙๖.

มหาชนสมาคมมฺหิ โฆเร, ชนโกลาหลสงฺคมมฺหิ ชาเต;

วิกฺขิตฺตมนา อเนกจิตฺตา, ปญฺหํ น สกฺกุโณม วตฺตุเมตํ.

๙๗.

เอกคฺคจิตฺตาว เอกเมกา, รหสิ คตา อตฺถํ นิจินฺตยิตฺวา ;

ปวิเวเก สมฺมสิตฺวาน ธีรา, อถ วกฺขนฺติ ชนินฺท เอตมตฺถํ.

๙๘.

อุคฺคปุตฺต-ราชปุตฺติยานํ, อุรพฺภสฺส มํสํ ปิยํ มนาปํ;

น สุนขสฺส เต อเทนฺติ มํสํ, อถ เมณฺฑสฺส สุเณน สขฺยมสฺส.

๙๙.

จมฺมํ วิหนนฺติ เอฬกสฺส, อสฺสปิฏฺฐตฺถรสฺสุขสฺส เหตุ;

น จ เต สุนขสฺส อตฺถรนฺติ, อถ เมณฺฑสฺส สุเณน สขฺยมสฺส.

๑๐๐.

อาเวลฺลิตสิงฺคิโก หิ เมณฺโฑ, น จ สุนขสฺส วิสาณกานิ อตฺถิ;

ติณภกฺโข มํสโภชโน จ, อถ เมณฺฑสฺส สุเณน สขฺยมสฺส.

๑๐๑.

ติณมาสิ ปลาสมาสิ เมณฺโฑ, น จ สุนโข ติณมาสิ โน ปลาสํ;

คณฺเหยฺย สุโณ สสํ พิฬารํ, อถ เมณฺฑสฺส สุเณน สขฺยมสฺส.

๑๐๒.

อฏฺฐฑฺฒปโท [Pg.253] จตุปฺปทสฺส, เมณฺโฑ อฏฺฐนโข อทิสฺสมาโน;

ฉาทิยมาหรตี อยํ อิมสฺส, มํสํ อาหรตี อยํ อมุสฺส.

๑๐๓.

ปาสาทวรคโต วิเทหเสฏฺโฐ, วิติหารํ อญฺญมญฺญโภชนานํ;

อทฺทกฺขิ กิร สกฺขิกํ ชนินฺโท, พุภุกฺกสฺส ปุณฺณํ มุขสฺส เจตํ.

๑๐๔.

ลาภา วต เม อนปฺปรูปา, ยสฺส เมทิสา ปณฺฑิตา กุลมฺหิ;

ปญฺหสฺส คมฺภีรคตํ นิปุณมตฺถํ, ปฏิวิชฺฌนฺติ สุภาสิเตน ธีรา.

๑๐๕.

อสฺสตริรถญฺจ เอกเมกํ, ผีตํ คามวรญฺจ เอกเมกํ;

สพฺเพสํ โว ทมฺมิ ปณฺฑิตานํ, ปรมปฺปตีตมโน สุภาสิเตนาติ.

เมณฺฑกปญฺหชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๗๒. มหาปทุมชาตกํ (๙)

๑๐๖.

นาทฏฺฐา ปรโต โทสํ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส;

อิสฺสโร ปณเย ทณฺฑํ, สามํ อปฺปฏิเวกฺขิย.

๑๐๗.

โย จ อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา, ทณฺฑํ กุพฺพติ ขตฺติโย;

สกณฺฏกํ โส คิลติ, ชจฺจนฺโธว สมกฺขิกํ.

๑๐๘.

อทณฺฑิยํ ทณฺฑยติ, ทณฺฑิยญฺจ อทณฺฑิยํ ;

อนฺโธว วิสมํ มคฺคํ, น ชานาติ สมาสมํ.

๑๐๙.

โย จ เอตานิ ฐานานิ, อณุํ ถูลานิ สพฺพโส;

สุทิฏฺฐมนุสาเสยฺย, ส เว โวหริตุ มรหติ.

๑๑๐.

เนกนฺตมุทุนา [Pg.254] สกฺกา, เอกนฺตติขิเณน วา;

อตฺตํ มหนฺเต ฐเปตุํ, ตสฺมา อุภยมาจเร.

๑๑๑.

ปริภูโต มุทุ โหติ, อติติกฺโข จ เวรวา;

เอตญฺจ อุภยํ ญตฺวา, อนุมชฺฌํ สมาจเร.

๑๑๒.

พหุมฺปิ รตฺโต ภาเสยฺย, ทุฏฺโฐปิ พหุ ภาสติ;

น อิตฺถิการณา ราช, ปุตฺตํ ฆาเตตุมรหสิ.

๑๑๓.

สพฺโพว โลโก เอกโต, อิตฺถี จ อยเมกิกา;

เตนาหํ ปฏิปชฺชิสฺสํ, คจฺฉถ ปกฺขิปเถว ตํ.

๑๑๔.

อเนกตาเล นรเก, คมฺภีเร จ สุทุตฺตเร ;

ปาติโต คิริทุคฺคสฺมึ, เกน ตฺวํ ตตฺถ นามริ.

๑๑๕.

นาโค ชาตผโณ ตตฺถ, ถามวา คิริสานุโช;

ปจฺจคฺคหิ มํ โภเคหิ, เตนาหํ ตตฺถ นามรึ.

๑๑๖.

เอหิ ตํ ปฏิเนสฺสามิ, ราชปุตฺต สกํ ฆรํ;

รชฺชํ กาเรหิ ภทฺทนฺเต, กึ อรญฺเญ กริสฺสสิ.

๑๑๗.

ยถา คิลิตฺวา พฬิสํ, อุทฺธเรยฺย สโลหิตํ;

อุทฺธริตฺวา สุขี อสฺส, เอวํ ปสฺสามิ อตฺตนํ.

๑๑๘.

กึ นุ ตฺวํ พฬิสํ พฺรูสิ, กึ ตฺวํ พฺรูสิ สโลหิตํ;

กึ นุ ตฺวํ อุพฺภตํ พฺรูสิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๑๙.

กามาหํ พฬิสํ พฺรูมิ, หตฺถิอสฺสํ สโลหิตํ;

จตฺตาหํ อุพฺภตํ พฺรูมิ, เอวํ ชานาหิ ขตฺติย.

๑๒๐.

จิญฺจามาณวิกา มาตา, เทวทตฺโต จ เม ปิตา;

อานนฺโท ปณฺฑิโต นาโค, สาริปุตฺโต จ เทวตา;

ราชปุตฺโต อหํ อาสึ, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

มหาปทุมชาตกํ นวมํ.

๔๗๓. มิตฺตามิตฺตชาตกํ (๑๐)

๑๒๑.

กานิ [Pg.255] กมฺมานิ กุพฺพานํ, กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม;

อมิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี, ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.

๑๒๒.

น นํ อุมฺหยเต ทิสฺวา, น จ นํ ปฏินนฺทติ;

จกฺขูนิ จสฺส น ททาติ, ปฏิโลมญฺจ วตฺตติ.

๑๒๓.

อมิตฺเต ตสฺส ภชติ, มิตฺเต ตสฺส น เสวติ;

วณฺณกาเม นิวาเรติ, อกฺโกสนฺเต ปสํสติ.

๑๒๔.

คุยฺหญฺจ ตสฺส นกฺขาติ, ตสฺส คุยฺหํ น คูหติ;

กมฺมํ ตสฺส น วณฺเณติ, ปญฺญสฺส นปฺปสํสติ.

๑๒๕.

อภเว นนฺทติ ตสฺส, ภเว ตสฺส น นนฺทติ;

อจฺเฉรํ โภชนํ ลทฺธา, ตสฺส นุปฺปชฺชเต สติ;

ตโต นํ นานุกมฺปติ, อโห โสปิ ลเภยฺยิโต.

๑๒๖.

อิจฺเจเต โสฬสาการา, อมิตฺตสฺมึ ปติฏฺฐิตา;

เยหิ อมิตฺตํ ชาเนยฺย, ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.

๑๒๗.

กานิ กมฺมานิ กุพฺพานํ, กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม;

มิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี, ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.

๑๒๘.

ปวุตฺถํ ตสฺส สรติ, อาคตํ อภินนฺทติ;

ตโต เกลายิโต โหติ, วาจาย ปฏินนฺทติ.

๑๒๙.

มิตฺเต ตสฺเสว ภชติ, อมิตฺเต ตสฺส น เสวติ;

อกฺโกสนฺเต นิวาเรติ, วณฺณกาเม ปสํสติ.

๑๓๐.

คุยฺหญฺจ ตสฺส อกฺขาติ, ตสฺส คุยฺหญฺจ คูหติ;

กมฺมญฺจ ตสฺส วณฺเณติ, ปญฺญํ ตสฺส ปสํสติ.

๑๓๑.

ภเว จ นนฺทติ ตสฺส, อภเว ตสฺส น นนฺทติ;

อจฺเฉรํ โภชนํ ลทฺธา, ตสฺส อุปฺปชฺชเต สติ;

ตโต นํ อนุกมฺปติ, อโห โสปิ ลเภยฺยิโต.

๑๓๒.

อิจฺเจเต [Pg.256] โสฬสาการา, มิตฺตสฺมึ สุปฺปติฏฺฐิตา;

เยหิ มิตฺตญฺจ ชาเนยฺย, ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโตติ.

มิตฺตามิตฺตชาตกํ ทสมํ.

ทฺวาทสกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ลหุจิตฺต สสาล กสนฺติ ปุน, อถ กาม ทสขลุฏฺฐานวโร;

อถ กณฺห สุโกสิย เมณฺฑวโร, ปทุโม ปุน มิตฺตวเรน ทสาติ.

๑๓. เตรสกนิปาโต

๔๗๔. อมฺพชาตกํ (๑)

๑.

อหาสิ [Pg.257] เม อมฺพผลานิ ปุพฺเพ, อณูนิ ถูลานิ จ พฺรหฺมจาริ;

เตเหว มนฺเตหิ น ทานิ ตุยฺหํ, ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรหฺเม.

๒.

นกฺขตฺตโยคํ ปฏิมานยามิ, ขณํ มุหุตฺตญฺจ มนฺเต น ปสฺสํ ;

นกฺขตฺตโยคญฺจ ขณญฺจ ลทฺธา, อทฺธาหริสฺสมฺพผลํ ปหูตํ.

๓.

นกฺขตฺตโยคํ น ปุเร อภาณิ, ขณํ มุหุตฺตํ น ปุเร อสํสิ;

สยํ หรี อมฺพผลํ ปหูตํ, วณฺเณน คนฺเธน รเสนุเปตํ.

๔.

มนฺตาภิชปฺเปน ปุเร หิ ตุยฺหํ, ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรหฺเม;

สฺวาชฺช น ปาเรสิ ชปฺปมฺปิ มนฺตํ, อยํ โส โก นาม ตวชฺช ธมฺโม.

๕.

จณฺฑาลปุตฺโต มม สมฺปทาสิ, ธมฺเมน มนฺเต ปกติญฺจ สํสิ;

มา จสฺสุ เม ปุจฺฉิโต นามโคตฺตํ, คุยฺหิตฺโถ อตฺถํ วิชเหยฺย มนฺโต.

๖.

โสหํ [Pg.258] ชนินฺเทน ชนมฺหิ ปุฏฺโฐ, มกฺขาภิภูโต อลิกํ อภาณึ;

‘‘มนฺตา อิเม พฺราหฺมณสฺสา’’ติ มิจฺฉา, ปหีนมนฺโต กปโณ รุทามิ.

๗.

เอรณฺฑา ปุจิมนฺทา วา, อถ วา ปาลิภทฺทกา;

มธุํ มธุตฺถิโก วินฺเท, โส หิ ตสฺส ทุมุตฺตโม.

๘.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย, โส หิ ตสฺส นรุตฺตโม.

๙.

อิมสฺส ทณฺฑญฺจ วธญฺจ ทตฺวา, คเล คเหตฺวา ขลยาถ ชมฺมํ;

โย อุตฺตมตฺถํ กสิเรน ลทฺธํ, มานาติมาเนน วินาสยิตฺถ.

๑๐.

ยถา สมํ มญฺญมาโน ปเตยฺย, โสพฺภํ คุหํ นรกํ ปูติปาทํ;

รชฺชูติ วา อกฺกเม กณฺหสปฺปํ, อนฺโธ ยถา โชติมธิฏฺฐเหยฺย;

เอวมฺปิ มํ ตฺวํ ขลิตํ สปญฺญ, ปหีนมนฺตสฺส ปุนปฺปทาหิ.

๑๑.

ธมฺเมน มนฺตํ ตว สมฺปทาสึ, ตุวมฺปิ ธมฺเมน ปริคฺคเหสิ;

ปกติมฺปิ เต อตฺตมโน อสํสึ, ธมฺเม ฐิตํ ตํ น ชเหยฺย มนฺโต.

๑๒.

โย พาล มนฺตํ กสิเรน ลทฺธํ, ยํ ทุลฺลภํ อชฺช มนุสฺสโลเก;

กิญฺจาปิ ลทฺธา ชีวิตุํ อปฺปปญฺโญ, วินาสยี อลิกํ ภาสมาโน.

๑๓.

พาลสฺส [Pg.259] มูฬฺหสฺส อกตญฺญุโน จ, มุสา ภณนฺตสฺส อสญฺญตสฺส;

มนฺเต มยํ ตาทิสเก น เทม, กุโต มนฺตา คจฺฉ น มยฺห รุจฺจสีติ.

อมฺพชาตกํ ปฐมํ.

๔๗๕. ผนฺทนชาตกํ (๒)

๑๔.

กุฐาริหตฺโถ ปุริโส, วนโมคยฺห ติฏฺฐสิ;

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กึ ทารุํ เฉตุมิจฺฉสิ.

๑๕.

อิสฺโส วนานิ จรสิ, สมานิ วิสมานิ จ;

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กึ ทารุํ เนมิยา ทฬฺหํ.

๑๖.

เนว สาโล น ขทิโร, นาสฺสกณฺโณ กุโต ธโว;

รุกฺโข จ ผนฺทโน นาม, ตํ ทารุํ เนมิยา ทฬฺหํ.

๑๗.

กีทิสานิสฺส ปตฺตานิ, ขนฺโธ วา ปน กีทิโส;

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, ยถา ชาเนมุ ผนฺทนํ.

๑๘.

ยสฺส สาขา ปลมฺพนฺติ, นมนฺติ น จ ภญฺชเร;

โส รุกฺโข ผนฺทโน นาม, ยสฺส มูเล อหํ ฐิโต.

๑๙.

อรานํ จกฺกนาภีนํ, อีสาเนมิรถสฺส จ;

สพฺพสฺส เต กมฺมนิโย, อยํ เหสฺสติ ผนฺทโน.

๒๐.

อิติ ผนฺทนรุกฺโขปิ, ตาวเท อชฺฌภาสถ;

มยฺหมฺปิ วจนํ อตฺถิ, ภารทฺวาช สุโณหิ เม.

๒๑.

อิสฺสสฺส อุปกฺขนฺธมฺหา, อุกฺกจฺจ จตุรงฺคุลํ;

เตน เนมึ ปสาเรสิ, เอวํ ทฬฺหตรํ สิยา.

๒๒.

อิติ ผนฺทนรุกฺโขปิ, เวรํ อปฺเปสิ ตาวเท;

ชาตานญฺจ อชาตานํ, อิสฺสานํ ทุกฺขมาวหิ.

๒๓.

อิจฺเจวํ [Pg.260] ผนฺทโน อิสฺสํ, อิสฺโส จ ปน ผนฺทนํ;

อญฺญมญฺญํ วิวาเทน, อญฺญมญฺญมฆาตยุํ.

๒๔.

เอวเมว มนุสฺสานํ, วิวาโท ยตฺถ ชายติ;

มยูรนจฺจํ นจฺจนฺติ, ยถา เต อิสฺสผนฺทนา.

๒๕.

ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

สมฺโมทถ มา วิวทถ, มา โหถ อิสฺสผนฺทนา.

๒๖.

สามคฺคิเมว สิกฺเขถ, พุทฺเธเหตํ ปสํสิตํ;

สามคฺคิรโต ธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา น ธํสตีติ.

ผนฺทนชาตกํ ทุติยํ.

๔๗๖. ชวนหํสชาตกํ (๓)

๒๗.

อิเธว หํส นิปต, ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ;

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต, ยมิธตฺถิ ปเวทย.

๒๘.

สวเนน เอกสฺส ปิยา ภวนฺติ, ทิสฺวา ปเนกสฺส วิเยติ ฉนฺโท;

ทิสฺวา จ สุตฺวา จ ปิยา ภวนฺติ, กจฺจินฺนุ เม ปียสิ ทสฺสเนน.

๒๙.

สวเนน ปิโย เมสิ, ภิยฺโย จาคมฺม ทสฺสนํ;

เอวํ ปิยทสฺสโน เม, วส หํส มมนฺติเก.

๓๐.

วเสยฺยาม ตวาคาเร, นิจฺจํ สกฺกตปูชิตา;

มตฺโต จ เอกทา วชฺเช, ‘‘หํสราชํ ปจนฺตุ เม’’.

๓๑.

ธิรตฺถุ ตํ มชฺชปานํ, ยํ เม ปิยตรํ ตยา;

น จาปิ มชฺชํ ปิสฺสามิ, ยาว เม วจฺฉสี ฆเร.

๓๒.

สุวิชานํ [Pg.261] สิงฺคาลานํ, สกุณานญฺจ วสฺสิตํ;

มนุสฺสวสฺสิตํ ราช, ทุพฺพิชานตรํ ตโต.

๓๓.

อปิ เจ มญฺญตี โปโส, ญาติ มิตฺโต สขาติ วา;

โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา, ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส.

๓๔.

ยสฺมึ มโน นิวิสติ, อวิทูเร สหาปิ โส;

สนฺติเกปิ หิ โส ทูเร, ยสฺมึ นาวิสเต มโน.

๓๕.

อนฺโตปิ โส โหติ ปสนฺนจิตฺโต, ปารํ สมุทฺทสฺส ปสนฺนจิตฺโต;

อนฺโตปิ โส โหติ ปทุฏฺฐจิตฺโต, ปารํ สมุทฺทสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต.

๓๖.

สํวสนฺตา วิวสนฺติ, เย ทิสา เต รเถสภ;

อารา สนฺโต สํวสนฺติ, มนสา รฏฺฐวฑฺฒน.

๓๗.

อติจิรํ นิวาเสน, ปิโย ภวติ อปฺปิโย;

อามนฺต โข ตํ คจฺฉาม, ปุรา เต โหม อปฺปิยา.

๓๘.

เอวํ เจ ยาจมานานํ, อญฺชลึ นาวพุชฺฌสิ;

ปริจารกานํ สตํ, วจนํ น กโรสิ โน;

เอวํ ตํ อภิยาจาม, ปุน กยิราสิ ปริยายํ.

๓๙.

เอวํ เจ โน วิหรตํ, อนฺตราโย น เหสฺสติ;

ตุยฺหญฺจาปิ มหาราช, มยฺหญฺจ รฏฺฐวฑฺฒน;

อปฺเปว นาม ปสฺเสมุ, อโหรตานมจฺจเยติ.

ชวนหํสชาตกํ ตติยํ.

๔๗๗. จูฬนารทชาตกํ (๔)

๔๐.

น เต กฏฺฐานิ ภินฺนานิ, น เต อุทกมาภตํ;

อคฺคีปิ เต น หาปิโต, กึ นุ มนฺโทว ฌายสิ.

๔๑.

น [Pg.262] อุสฺสเห วเน วตฺถุํ, กสฺสปามนฺตยามิ ตํ;

ทุกฺโข วาโส อรญฺญสฺมึ, รฏฺฐํ อิจฺฉามิ คนฺตเว.

๔๒.

ยถา อหํ อิโต คนฺตฺวา, ยสฺมึ ชนปเท วสํ;

อาจารํ พฺรหฺเม สิกฺเขยฺยํ, ตํ ธมฺมํ อนุสาส มํ.

๔๓.

สเจ อรญฺญํ หิตฺวาน, วนมูลผลานิ จ;

รฏฺเฐ โรจยเส วาสํ, ตํ ธมฺมํ นิสาเมหิ เม.

๔๔.

วิสํ มา ปฏิเสวิตฺโถ, ปปาตํ ปริวชฺชย;

ปงฺเก จ มา วิสีทิตฺโถ, ยตฺโต จาสีวิเส จเร.

๔๕.

กึ นุ วิสํ ปปาโต วา, ปงฺโก วา พฺรหฺมจารินํ;

กํ ตฺวํ อาสีวิสํ พฺรูสิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต;

๔๖.

อาสโว ตาต โลกสฺมึ, สุรา นาม ปวุจฺจติ;

มนุญฺโญ สุรภี วคฺคุ, สาทุ ขุทฺทรสูปโม ;

วิสํ ตทาหุ อริยา เส, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.

๔๗.

อิตฺถิโย ตาต โลกสฺมึ, ปมตฺตํ ปมเถนฺติ ตา;

หรนฺติ ยุวิโน จิตฺตํ, ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต;

ปปาโต เอโส อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.

๔๘.

ลาโภ สิโลโก สกฺกาโร, ปูชา ปรกุเลสุ จ;

ปงฺโก เอโส จ อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.

๔๙.

สสตฺถา ตาต ราชาโน, อาวสนฺติ มหึ อิมํ;

เต ตาทิเส มนุสฺสินฺเท, มหนฺเต ตาต นารท.

๕๐.

อิสฺสรานํ อธิปตีนํ, น เตสํ ปาทโต จเร;

อาสีวิโสติ อกฺขาโต, พฺรหฺมจริยสฺส นารท.

๕๑.

ภตฺตตฺโถ ภตฺตกาเล จ, ยํ เคหมุปสงฺกเม;

ยเทตฺถ กุสลํ ชญฺญา, ตตฺถ ฆาเสสนํ จเร.

๕๒.

ปวิสิตฺวา [Pg.263] ปรกุลํ, ปานตฺถํ โภชนาย วา;

มิตํ ขาเท มิตํ ภุญฺเช, น จ รูเป มนํ กเร.

๕๓.

โคฏฺฐํ มชฺชํ กิราฏญฺจ, สภา นิกิรณานิ จ;

อารกา ปริวชฺเชหิ, ยานีว วิสมํ ปถนฺติ.

จูฬนารทชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๗๘. ทูตชาตกํ (๕)

๕๔.

ทูเต เต พฺรหฺเม ปาเหสึ, คงฺคาตีรสฺมิ ฌายโต;

เตสํ ปุฏฺโฐ น พฺยากาสิ, ทุกฺขํ คุยฺหมตํ นุ เต.

๕๕.

สเจ เต ทุกฺขมุปฺปชฺเช, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒน;

มา โข นํ ตสฺส อกฺขาหิ, โย ตํ ทุกฺขา น โมจเย.

๕๖.

โย ตสฺส ทุกฺขชาตสฺส, เอกงฺคมปิ ภาคโส ;

วิปฺปโมเจยฺย ธมฺเมน, กามํ ตสฺส ปเวทย.

๕๗.

สุวิชานํ สิงฺคาลานํ, สกุณานญฺจ วสฺสิตํ;

มนุสฺสวสฺสิตํ ราช, ทุพฺพิชานตรํ ตโต.

๕๘.

อปิ เจ มญฺญตี โปโส, ญาติ มิตฺโต สขาติ วา;

โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา, ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส.

๕๙.

โย อตฺตโน ทุกฺขมนานุปุฏฺโฐ, ปเวทเย ชนฺตุ อกาลรูเป;

อานนฺทิโน ตสฺส ภวนฺติมิตฺตา, หิเตสิโน ตสฺส ทุขี ภวนฺติ.

๖๐.

กาลญฺจ ญตฺวาน ตถาวิธสฺส, เมธาวีนํ เอกมนํ วิทิตฺวา;

อกฺเขยฺย ติพฺพานิ ปรสฺส ธีโร, สณฺหํ คิรํ อตฺถวตึ ปมุญฺเจ.

๖๑.

สเจ [Pg.264] จ ชญฺญา อวิสยฺหมตฺตโน, น เต หิ มยฺหํ สุขาคมาย;

เอโกว ติพฺพานิ สเหยฺย ธีโร, สจฺจํ หิโรตฺตปฺปมเปกฺขมาโน.

๖๒.

อหํ รฏฺฐานิ วิจรนฺโต, นิคเม ราชธานิโย;

ภิกฺขมาโน มหาราช, อาจริยสฺส ธนตฺถิโก.

๖๓.

คหปตี ราชปุริเส, มหาสาเล จ พฺราหฺมเณ;

อลตฺถํ สตฺต นิกฺขานิ, สุวณฺณสฺส ชนาธิป;

เต เม นฏฺฐา มหาราช, ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.

๖๔.

ปุริสา เต มหาราช, มนสานุวิจินฺติตา;

นาลํ ทุกฺขา ปโมเจตุํ, ตสฺมา เตสํ น พฺยาหรึ.

๖๕.

ตฺวญฺจ โข เม มหาราช, มนสานุวิจินฺติโต;

อลํ ทุกฺขา ปโมเจตุํ, ตสฺมา ตุยฺหํ ปเวทยึ.

๖๖.

ตสฺสาทาสิ ปสนฺนตฺโต, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน;

ชาตรูปมเย นิกฺเข, สุวณฺณสฺส จตุทฺทสาติ.

ทูตชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๗๙. กาลิงฺคโพธิชาตกํ (๖)

๖๗.

ราชา กาลิงฺโค จกฺกวตฺติ, ธมฺเมน ปถวิมนุสาสํ ;

อคมา โพธิสมีปํ, นาเคน มหานุภาเวน.

๖๘.

กาลิงฺโค ภารทฺวาโช จ, ราชานํ กาลิงฺคํ สมณโกลญฺญํ;

จกฺกํ วตฺตยโต ปริคฺคเหตฺวา, ปญฺชลี อิทมโวจ.

๖๙.

ปจฺโจโรห มหาราช, ภูมิภาโค ยถา สมณุคฺคโต ;

อิธ อนธิวรา พุทฺธา, อภิสมฺพุทฺธา วิโรจนฺติ.

๗๐.

ปทกฺขิณโต [Pg.265] อาวฏฺฏา, ติณลตา อสฺมึ ภูมิภาคสฺมึ;

ปถวิยา นาภิยํ มณฺโฑ, อิติ โน สุตํ มนฺเต มหาราช.

๗๑.

สาครปริยนฺตาย, เมทินิยา สพฺพภูตธรณิยา;

ปถวิยา อยํ มณฺโฑ, โอโรหิตฺวา นโม กโรหิ.

๗๒.

เย เต ภวนฺติ นาคา จ, อภิชาตา จ กุญฺชรา;

เอตฺตาวตา ปเทสํ เต, นาคา เนว มุปยนฺติ.

๗๓.

อภิชาโต นาโค กามํ, เปเสหิ กุญฺชรํ ทนฺตึ;

เอตฺตาวตา ปเทโส, สกฺกา นาเคน มุปคนฺตุํ.

๗๔.

ตํ สุตฺวา ราชา กาลิงฺโค, เวยฺยญฺชนิกวโจ นิสาเมตฺวา;

สมฺเปเสสิ นาคํ ญสฺสาม, มยํ ยถิมสฺสิทํ วจนํ.

๗๕.

สมฺเปสิโต จ รญฺญา, นาโค โกญฺโจว อภินทิตฺวาน;

ปฏิสกฺกิตฺวา นิสีทิ, ครุํว ภารํ อสหมาโน.

๗๖.

กาลิงฺคภารทฺวาโช, นาคํ ขีณายุกํ วิทิตฺวาน;

ราชานํ กาลิงฺคํ, ตรมาโน อชฺฌภาสิตฺถ;

อญฺญํ สงฺกม นาคํ, นาโค ขีณายุโก มหาราช.

๗๗.

ตํ สุตฺวา กาลิงฺโค, ตรมาโน สงฺกมี นาคํ;

สงฺกนฺเตว รญฺเญ, นาโค ตตฺเถว ปติ ภุมฺยา;

เวยฺยญฺชนิกวโจ, ยถา ตถา อหุ นาโค.

๗๘.

กาลิงฺโค ราชา กาลิงฺคํ, พฺราหฺมณํ เอตทโวจ;

ตฺวเมว อสิ สมฺพุทฺโธ, สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี.

๗๙.

ตํ อนธิวาเสนฺโต กาลิงฺคํ, พฺราหฺมโณ อิทมโวจ;

เวยฺยญฺชนิกา หิ มยํ, พุทฺธา สพฺพญฺญุโน มหาราช.

๘๐.

สพฺพญฺญู สพฺพวิทู จ, พุทฺธา น ลกฺขเณน ชานนฺติ;

อาคมพลสา หิ มยํ, พุทฺธา สพฺพํ ปชานนฺติ.

๘๑.

มหยิตฺวา [Pg.266] สมฺโพธึ, นานาตุริเยหิ วชฺชมาเนหิ;

มาลาวิเลปนํ อภิหริตฺวา อถ ราชา มนุปายาสิ.

๘๒.

สฏฺฐิ วาหสหสฺสานิ, ปุปฺผานํ สนฺนิปาตยิ;

ปูเชสิ ราชา กาลิงฺโค, โพธิมณฺฑมนุตฺตรนฺติ.

กาลิงฺคโพธิชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๘๐. อกิตฺติชาตกํ (๗)

๘๓.

อกิตฺตึ ทิสฺวา สมฺมนฺตํ, สกฺโก ภูตปตี พฺรวิ;

กึ ปตฺถยํ มหาพฺรหฺเม, เอโก สมฺมสิ ฆมฺมนิ.

๘๔.

ทุกฺโข ปุนพฺภโว สกฺก, สรีรสฺส จ เภทนํ;

สมฺโมหมรณํ ทุกฺขํ, ตสฺมา สมฺมามิ วาสว.

๘๕.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๘๖.

วรํ เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

เยน ปุตฺเต จ ทาเร จ, ธนธญฺญํ ปิยานิ จ;

ลทฺธา นรา น ตปฺปนฺติ, โส โลโภ น มยี วเส.

๘๗.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๘๘.

วรํ เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญญฺจ, ควสฺสํ ทาสโปริสํ;

เยน ชาเตน ชียนฺติ, โส โทโส น มยี วเส.

๘๙.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๙๐.

วรํ [Pg.267] เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

พาลํ น ปสฺเส น สุเณ, น จ พาเลน สํวเส;

พาเลนลฺลาป สลฺลาปํ, น กเร น จ โรจเย.

๙๑.

กึ นุ เต อกรํ พาโล, วท กสฺสป การณํ;

เกน กสฺสป พาลสฺส, ทสฺสนํ นาภิกงฺขสิ.

๙๒.

อนยํ นยติ ทุมฺเมโธ, อธุรายํ นิยุญฺชติ;

ทุนฺนโย เสยฺยโส โหติ, สมฺมา วุตฺโต ปกุปฺปติ;

วินยํ โส น ชานาติ, สาธุ ตสฺส อทสฺสนํ.

๙๓.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๙๔.

วรํ เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

ธีรํ ปสฺเส สุเณ ธีรํ, ธีเรน สห สํวเส;

ธีเรนลฺลาปสลฺลาปํ, ตํ กเร ตญฺจ โรจเย.

๙๕.

กึ นุ เต อกรํ ธีโร, วท กสฺสป การณํ;

เกน กสฺสป ธีรสฺส, ทสฺสนํ อภิกงฺขสิ.

๙๖.

นยํ นยติ เมธาวี, อธุรายํ น ยุญฺชติ;

สุนโย เสยฺยโส โหติ, สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ;

วินยํ โส ปชานาติ, สาธุ เตน สมาคโม.

๙๗.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๙๘.

วรํ เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

ตโต รตฺยา วิวสาเน, สูริยุคฺคมนํ ปติ;

ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ, สีลวนฺโต จ ยาจกา.

๙๙.

ททโต เม น ขีเยถ, ทตฺวา นานุตเปยฺยหํ;

ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺยํ, เอตํ สกฺก วรํ วเร.

๑๐๐.

เอตสฺมึ [Pg.268] เต สุลปิเต, ปติรูเป สุภาสิเต;

วรํ กสฺสป เต ทมฺมิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๑๐๑.

วรํ เจ เม อโท สกฺก, สพฺพภูตานมิสฺสร;

น มํ ปุน อุเปยฺยาสิ, เอตํ สกฺก วรํ วเร.

๑๐๒.

พหูหิ วตจริยาหิ, นรา จ อถ นาริโย;

ทสฺสนํ อภิกงฺขนฺติ, กึ นุ เม ทสฺสเน ภยํ.

๑๐๓.

ตํ ตาทิสํ เทววณฺณํ, สพฺพกามสมิทฺธินํ;

ทิสฺวา ตโป ปมชฺเชยฺย, เอตํ เต ทสฺสเน ภยนฺติ.

อกิตฺติชาตกํ สตฺตมํ.

๔๘๑. ตกฺการิยชาตกํ (๘)

๑๐๔.

อหเมว ทุพฺภาสิตํ ภาสิ พาโล, เภโกวรญฺเญ อหิมวฺหายมาโน ;

ตกฺการิเย โสพฺภมิมํ ปตามิ, น กิเรว สาธุ อติเวลภาณี.

๑๐๕.

ปปฺโปติ มจฺโจ อติเวลภาณี, พนฺธํ วธํ โสกปริทฺทวญฺจ;

อตฺตานเมว ครหาสิ เอตฺถ, อาเจร ยํ ตํ นิขณนฺติ โสพฺเภ.

๑๐๖.

กิเมวหํ ตุณฺฑิลมนุปุจฺฉึ, กเรยฺย สํ ภาตรํ กาฬิกายํ ;

นคฺโควหํ วตฺถยุคญฺจ ชีโน, อยมฺปิ อตฺโถ พหุตาทิโสว.

๑๐๗.

โย [Pg.269] ยุชฺฌมานานมยุชฺฌมาโน, เมณฺฑนฺตรํ อจฺจุปตี กุลิงฺโค;

โส ปึสิโต เมณฺฑสิเรหิ ตตฺถ, อยมฺปิ อตฺโถ พหุตาทิโสว.

๑๐๘.

จตุโร ชนา โปตฺถกมคฺคเหสุํ, เอกญฺจ โปสํ อนุรกฺขมานา;

สพฺเพว เต ภินฺนสิรา สยึสุ, อยมฺปิ อตฺโถ พหุตาทิโสว.

๑๐๙.

อชา ยถา เวฬุคุมฺพสฺมึ พทฺธา, อวกฺขิปนฺตี อสิมชฺฌคจฺฉิ;

เตเนว ตสฺสา คลกาวกนฺตํ, อยมฺปิ อตฺโถ พหุตาทิโสว.

๑๑๐.

อิเม น เทวา น คนฺธพฺพปุตฺตา, มิคา อิเม อตฺถวสํ คตา เม ;

เอกญฺจ นํ สายมาเส ปจนฺตุ, เอกํ ปุนปฺปาตราเส ปจนฺตุ.

๑๑๑.

สตํ สหสฺสานิ ทุภาสิตานิ, กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ สุภาสิตสฺส;

ทุพฺภาสิตํ สงฺกมาโน กิเลโส, ตสฺมา ตุณฺหี กิมฺปุริสา น พาลฺยา.

๑๑๒.

ยา เมสา พฺยาหาสิ ปมุญฺจเถตํ, คิริญฺจ นํ หิมวนฺตํ นยนฺตุ;

อิมญฺจ โข เทนฺตุ มหานสาย, ปาโตว นํ ปาตราเส ปจนฺตุ.

๑๑๓.

ปชฺชุนฺนนาถา [Pg.270] ปสโว, ปสุนาถา อยํ ปชา;

ตฺวํ นาโถสิ มหาราช, นาโถหํ ภริยาย เม ;

ทฺวินฺนมญฺญตรํ ญตฺวา, มุตฺโต คจฺเฉยฺย ปพฺพตํ.

๑๑๔.

น เว นินฺทา สุปริวชฺชเยถ, นานา ชนา เสวิตพฺพา ชนินฺท;

เยเนว เอโก ลภเต ปสํสํ, เตเนว อญฺโญ ลภเต นินฺทิตารํ.

๑๑๕.

สพฺโพ โลโก ปริจิตฺโต อติจิตฺโต, สพฺโพ โลโก จิตฺตวา สมฺหิ จิตฺเต;

ปจฺเจกจิตฺตา ปุถุ สพฺพสตฺตา, กสฺสีธ จิตฺตสฺส วเส น วตฺเต.

๑๑๖.

ตุณฺหี อหู กิมฺปุริโส สภริโย, โย ทานิ พฺยาหาสิ ภยสฺส ภีโต;

โส ทานิ มุตฺโต สุขิโต อโรโค, วาจากิเรวตฺตวตี นรานนฺติ.

ตกฺการิยชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๘๒. รุรุมิคราชชาตกํ (๙)

๑๑๗.

ตสฺส คามวรํ ทมฺมิ, นาริโย จ อลงฺกตา;

โย เมตํ มิคมกฺขาติ, มิคานํ มิคมุตฺตมํ.

๑๑๘.

มยฺหํ คามวรํ เทหิ, นาริโย จ อลงฺกตา;

อหํ เต มิคมกฺขิสฺสํ, มิคานํ มิคมุตฺตมํ.

๑๑๙.

เอตสฺมึ วนสณฺฑสฺมึ, อมฺพา สาลา จ ปุปฺผิตา;

อินฺทโคปกสญฺฉนฺนา, เอตฺเถโส ติฏฺฐเต มิโค.

๑๒๐.

ธนุํ อทฺเวชฺฌํ กตฺวาน, อุสุํ สนฺนยฺหุปาคมิ ;

มิโค จ ทิสฺวา ราชานํ, ทูรโต อชฺฌภาสถ.

๑๒๑.

อาคเมหิ [Pg.271] มหาราช, มา มํ วิชฺฌิ รเถสภ;

โก นุ เต อิทมกฺขาสิ, เอตฺเถโส ติฏฺฐเต มิโค.

๑๒๒.

เอส ปาปจโร โปโส, สมฺม ติฏฺฐติ อารกา;

โสยํ เม อิทมกฺขาสิ, เอตฺเถโส ติฏฺฐเต มิโค.

๑๒๓.

สจฺจํ กิเรว มาหํสุ, นรา เอกจฺจิยา อิธ;

กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย, น ตฺเวเวกจฺจิ โย นโร.

๑๒๔.

กึ นุ รุรุ ครหสิ มิคานํ, กึ ปกฺขีนํ กึ ปน มานุสานํ;

ภยญฺหิ มํ วินฺทตินปฺปรูปํ, สุตฺวาน ตํ มานุสึ ภาสมานํ.

๑๒๕.

ยมุทฺธรึ วาหเน วุยฺหมานํ, มโหทเก สลิเล สีฆโสเต;

ตโตนิทานํ ภยมาคตํ มม, ทุกฺโข หเว ราช อสพฺภิ สงฺคโม.

๑๒๖.

โสหํ จตุปฺปตฺตมิมํ วิหงฺคมํ, ตนุจฺฉิทํ หทเย โอสฺสชามิ;

หนามิ ตํ มิตฺตทุพฺภึ อกิจฺจการึ, โย ตาทิสํ กมฺมกตํ น ชาเน.

๑๒๗.

ธีรสฺส พาลสฺส หเว ชนินฺท, สนฺโต วธํ นปฺปสํสนฺติ ชาตุ;

กามํ ฆรํ คจฺฉตุ ปาปธมฺโม, ยญฺจสฺส ภฏฺฐํ ตเทตสฺส เทหิ;

อหญฺจ เต กามกโร ภวามิ.

๑๒๘.

อทฺธา รุรุ อญฺญตโร สตํ โส, โย ทุพฺภโต มานุสสฺส น ทุพฺภิ;

กามํ ฆรํ คจฺฉตุ ปาปธมฺโม, ยญฺจสฺส ภฏฺฐํ ตเทตสฺส ทมฺมิ;

อหญฺจ เต กามจารํ ททามิ.

๑๒๙.

สุวิชานํ [Pg.272] สิงฺคาลานํ, สกุณานญฺจวสฺสิตํ;

มนุสฺสวสฺสิตํ ราช, ทุพฺพิชานตรํ ตโต.

๑๓๐.

อปิ เจ มญฺญตี โปโส, ญาติ มิตฺโต สขาติ วา;

โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา, ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส.

๑๓๑.

สมาคตา ชานปทา, เนคมา จ สมาคตา;

มิคา สสฺสานิ ขาทนฺติ, ตํ เทโว ปฏิเสธตุ.

๑๓๒.

กามํ ชนปโท มาสิ, รฏฺฐญฺจาปิ วินสฺสตุ;

น ตฺเววาหํ รุรุํ ทุพฺเภ, ทตฺวา อภยทกฺขิณํ.

๑๓๓.

มา เม ชนปโท อาสิ, รฏฺฐญฺจาปิ วินสฺสตุ;

น ตฺเววาหํ มิคราชสฺส, วรํ ทตฺวา มุสา ภเณติ.

รุรุมิคราชชาตกํ นวมํ.

๔๘๓. สรภมิคชาตกํ (๑๐)

๑๓๔.

อาสีเสเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.

๑๓๕.

อาสีเสเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, อุทกา ถลมุพฺภตํ.

๑๓๖.

วายเมเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.

๑๓๗.

วายเมเถว ปุริโส, น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ, อุทกา ถลมุพฺภตํ.

๑๓๘.

ทุกฺขูปนีโตปิ นโร สปญฺโญ, อาสํ น ฉินฺเทยฺย สุขาคมาย;

พหู หิ ผสฺสา อหิตา หิตา จ, อวิตกฺกิตา มจฺจมุปพฺพชนฺติ.

๑๓๙.

อจินฺติตมฺปิ [Pg.273] ภวติ, จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;

น หิ จินฺตามยา โภคา, อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.

๑๔๐.

สรภํ คิริทุคฺคสฺมึ, ยํ ตฺวํ อนุสรี ปุเร;

อลีนจิตฺตสฺส ตุวํ, วิกฺกนฺตมนุชีวสิ.

๑๔๑.

โย ตํ วิทุคฺคา นรกา สมุทฺธริ, สิลาย โยคฺคํ สรโภ กริตฺวา;

ทุกฺขูปนีตํ มจฺจุมุขา ปโมจยิ, อลีนจิตฺตํ ตํ มิคํ วเทสิ.

๑๔๒.

กึ ตฺวํ นุ ตตฺเถว ตทา อโหสิ, อุทาหุ เต โกจิ นํ เอตทกฺขา;

วิวฏฺฏจฺฉทฺโท นุสิ สพฺพทสฺสี, ญาณํ นุ เต พฺราหฺมณ ภึสรูปํ.

๑๔๓.

น เจวหํ ตตฺถ ตทา อโหสึ, น จาปิ เม โกจิ นํ เอตทกฺขา;

คาถาปทานญฺจ สุภาสิตานํ, อตฺถํ ตทาเนนฺติ ชนินฺท ธีรา.

๑๔๔.

อาทาย ปตฺตึ ปรวิริยฆาตึ, จาเป สรํ กึ วิจิกิจฺฉเส ตุวํ;

นุนฺโน สโร สรภํ หนฺตุ ขิปฺปํ, อนฺนญฺหิ เอตํ วรปญฺญ รญฺโญ.

๑๔๕.

อทฺธา ปชานามิ อหมฺปิ เอตํ, อนฺนํ มิโค พฺราหฺมณ ขตฺติยสฺส;

ปุพฺเพ กตญฺจ อปจายมาโน, ตสฺมา มิคํ สรภํ โน หนามิ.

๑๔๖.

เนโส มิโค มหาราช, อสุเรโส ทิสมฺปติ;

เอตํ หนฺตฺวา มนุสฺสินฺท, ภวสฺสุ อมราธิโป.

๑๔๗.

สเจ [Pg.274] จ ราชา วิจิกิจฺฉเส ตุวํ, หนฺตุํ มิคํ สรภํ สหายกํ ;

สปุตฺตทาโร นรวีรเสฏฺฐ, คนฺตฺวา ตุวํ เวตรณึ ยมสฺส.

๑๔๘.

กามํ อหํ ชานปทา จ สพฺเพ, ปุตฺตา จ ทารา จ สหายสงฺฆา;

คจฺเฉมุ ตํ เวตรณึ ยมสฺส, น ตฺเวว หญฺโญ มม ปาณโท โย.

๑๔๙.

อยํ มิโค กิจฺฉคตสฺส มยฺหํ, เอกสฺส กตฺตา วิวนสฺมิ โฆเร;

ตํ ตาทิสํ ปุพฺพกิจฺจํ สรนฺโต, ชานํ มหาพฺรหฺเม กถํ หเนยฺยํ.

๑๕๐.

มิตฺตาภิราธี จิรเมว ชีว, รชฺชํ อิมํ ธมฺมคุเณ ปสาส;

นารีคเณหิ ปริจาริยนฺโต, โมทสฺสุ รฏฺเฐ ติทิเวว วาสโว.

๑๕๑.

อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต, สพฺพาติถี ยาจโยโค ภวิตฺวา ;

ทตฺวา จ ภุตฺวา จ ยถานุภาวํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐานนฺติ.

สรภมิคชาตกํ ทสมํ.

เตรสกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

วรอมฺพ [Pg.275] กุฐาริ สหํสวโร, อถรญฺญสฺมึ ทูตกปญฺจมโก;

อถ โพธิ อกิตฺติ สุตกฺกรินา, อถ รุรุมิเคนปโร สรโภติ.

๑๔. ปกิณฺณกนิปาโต

๔๘๔. สาลิเกทารชาตกํ (๑)

๑.

สมฺปนฺนํ [Pg.276] สาลิเกทารํ, สุวา ภุญฺชนฺติ โกสิย;

ปฏิเวเทมิ เต พฺรหฺเม, น เน วาเรตุมุสฺสเห.

๒.

เอโก จ ตตฺถ สกุโณ, โย เนสํ สพฺพสุนฺทโร;

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ, ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉติ.

๓.

โอฑฺเฑนฺตุ วาฬปาสานิ, ยถา วชฺเฌถ โส ทิโช;

ชีวญฺจ นํ คเหตฺวาน, อานเยหิ มมนฺติเก.

๔.

เอเต ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา;

เอโก พทฺโธสฺมิ ปาเสน, กึ ปาปํ ปกตํ มยา.

๕.

อุทรํ นูน อญฺเญสํ, สุว อจฺโจทรํ ตว;

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ, ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉสิ.

๖.

โกฏฺฐํ นุ ตตฺถ ปูเรสิ, สุว เวรํ นุ เต มยา;

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ, กุหึ สาลึ นิทาหสิ.

๗.

น เม เวรํ ตยา สทฺธึ, โกฏฺโฐ มยฺหํ น วิชฺชติ;

อิณํ มุญฺจามิณํ ทมฺมิ, สมฺปตฺโต โกฏสิมฺพลึ;

นิธิมฺปิ ตตฺถ นิทหามิ, เอวํ ชานาหิ โกสิย.

๘.

กีทิสํ เต อิณทานํ, อิณโมกฺโข จ กีทิโส;

นิธินิธานมกฺขาหิ, อถ ปาสา ปโมกฺขสิ.

๙.

อชาตปกฺขา ตรุณา, ปุตฺตกา มยฺห โกสิย;

เต มํ ภตา ภริสฺสนฺติ, ตสฺมา เตสํ อิณํ ทเท.

๑๐.

มาตา ปิตา จ เม วุทฺธา, ชิณฺณกา คตโยพฺพนา;

เตสํ ตุณฺเฑน หาตูน, มุญฺเจ ปุพฺพกตํ อิณํ.

๑๑.

อญฺเญปิ [Pg.277] ตตฺถ สกุณา, ขีณปกฺขา สุทุพฺพลา;

เตสํ ปุญฺญตฺถิโก ทมฺมิ, ตํ นิธึ อาหุ ปณฺฑิตา.

๑๒.

อีทิสํ เม อิณทานํ, อิณโมกฺโข จ อีทิโส;

นิธินิธานมกฺขามิ, เอวํ ชานาหิ โกสิย.

๑๓.

ภทฺทโก วตยํ ปกฺขี, ทิโช ปรมธมฺมิโก;

เอกจฺเจสุ มนุสฺเสสุ, อยํ ธมฺโม น วิชฺชติ.

๑๔.

ภุญฺช สาลึ ยถากามํ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ปุนาปิ สุว ปสฺเสมุ, ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ.

๑๕.

ภุตฺตญฺจ ปีตญฺจ ตวสฺสมมฺหิ, รตฺติญฺจ โน โกสิย เต สกาเส;

นิกฺขิตฺตทณฺเฑสุ ททาหิ ทานํ, ชิณฺเณ จ มาตาปิตโร ภรสฺสุ.

๑๖.

ลกฺขี วต เม อุทปาทิ อชฺช, โย อทฺทสาสึ ปวรํ ทิชานํ;

สุวสฺส สุตฺวาน สุภาสิตานิ, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๑๗.

โส โกสิโย อตฺตมโน อุทคฺโค, อนฺนญฺจ ปานญฺจภิสงฺขริตฺวา ;

อนฺเนน ปาเนน ปสนฺนจิตฺโต, สนฺตปฺปยิ สมณพฺราหฺมเณ จาติ.

สาลิเกทารชาตกํ ปฐมํ.

๔๘๕. จนฺทกินฺนรีชาตกํ (๒)

๑๘.

อุปนียติทํ มญฺเญ, จนฺเท โลหิตมทฺทเน;

อชฺช ชหามิ ชีวิตํ, ปาณา เม จนฺเท นิรุชฺฌนฺติ.

๑๙.

โอสีทิ [Pg.278] เม ทุกฺขํ หทยํ, เม ฑยฺหเต นิตมฺมามิ;

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา, น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.

๒๐.

ติณมิว วนมิว มิลายามิ, นที อปริปุณฺณาว สุสฺสามิ;

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา, น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.

๒๑.

วสฺสมิว สเร ปาเท, อิมานิ อสฺสูนิ วตฺตเร มยฺหํ;

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา, น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ.

๒๒.

ปาโป โขสิ ราชปุตฺต, โย เม อิจฺฉิตํ ปตึ วรากิยา;

วิชฺฌสิ วนมูลสฺมึ, โสยํ วิทฺโธ ฉมา เสติ.

๒๓.

อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ, ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว มาตา;

โย มยฺหํ หทยโสโก, กิมฺปุริสํ อเวกฺขมานาย.

๒๔.

อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ, ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว ชายา;

โย มยฺหํ หทยโสโก, กิมฺปุริสํ อเวกฺขมานาย.

๒๕.

มา จ ปุตฺตํ มา จ ปตึ, อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว มาตา;

โย กิมฺปุริสํ อวธิ, อทูสกํ มยฺห กามา หิ.

๒๖.

มา จ ปุตฺตํ มา จ ปตึ, อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว ชายา;

โย กิมฺปุริสํ อวธิ, อทูสกํ มยฺห กามา หิ.

๒๗.

มา ตฺวํ จนฺเท โรทิ, มา โสจิ วนติมิรมตฺตกฺขิ;

มม ตฺวํ เหหิสิ ภริยา, ราชกุเล ปูชิตา นารีภิ.

๒๘.

อปิ นูนหํ มริสฺสํ, นาหํ ราชปุตฺต ตว เหสฺสํ;

โย กิมฺปุริสํ อวธิ, อทูสกํ มยฺห กามา หิ.

๒๙.

อปิ ภีรุเก อปิ ชีวิตุกามิเก, กิมฺปุริสิ คจฺฉ หิมวนฺตํ;

ตาลีสตครโภชนา, อญฺเญ ตํ มิคา รมิสฺสนฺติ.

๓๐.

เต [Pg.279] ปพฺพตา ตา จ กนฺทรา, ตา จ คิริคุหาโย ตเถว ติฏฺฐนฺติ ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๑.

เต ปณฺณสนฺถตา รมณียา, วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๒.

เต ปุปฺผสนฺถตา รมณียา, วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๓.

อจฺฉา สวนฺติ คิริวน นทิโย, กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๔.

นีลานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๕.

ปีตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๖.

ตมฺพานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๗.

ตุงฺคานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๘.

เสตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๓๙.

จิตฺรานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส, กูฏานิ ทสฺสนียานิ;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๔๐.

ยกฺขคณเสวิเต คนฺธมาทเน, โอสเธภิ สญฺฉนฺเน;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๔๑.

กิมฺปุริสเสวิเต คนฺธมาทเน, โอสเธภิ สญฺฉนฺเน;

ตตฺเถว ตํ อปสฺสนฺตี, กิมฺปุริส กถํ อหํ กสฺสํ.

๔๒.

วนฺเท [Pg.280] เต อยิรพฺรหฺเม, โย เม อิจฺฉิตํ ปตึ วรากิยา;

อมเตน อภิสิญฺจิ, สมาคตาสฺมิ ปิยตเมน.

๔๓.

วิจราม ทานิ คิริวน นทิโย, กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย;

นานาทุมวสนาโย, ปิยํวทา อญฺญมญฺญสฺสาติ.

จนฺทกินฺนรีชาตกํ ทุติยํ.

๔๘๖. มหาอุกฺกุสชาตกํ (๓)

๔๔.

อุกฺกา จิลาจา พนฺธนฺติ ทีเป, ปชา มมํ ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ;

มิตฺตํ สหายญฺจ วเทหิ เสนก, อาจิกฺข ญาติพฺยสนํ ทิชานํ.

๔๕.

ทิโช ทิชานํ ปวโรสิ ปกฺขิม, อุกฺกุสราช สรณํ ตํ อุเปม ;

ปชา มมํ ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ, ลุทฺทา จิลาจา ภว เม สุขาย.

๔๖.

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา, กาเล อกาเล สุขเมสมานา ;

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ, อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ.

๔๗.

ยํ โหติ กิจฺจํ อนุกมฺปเกน, อริยสฺส อริเยน กตํ ตยีทํ ;

อตฺตานุรกฺขี ภว มา อทยฺหิ, ลจฺฉาม ปุตฺเต ตยิ ชีวมาเน.

๔๘.

ตเวว [Pg.281] รกฺขาวรณํ กโรนฺโต, สรีรเภทาปิ น สนฺตสามิ;

กโรนฺติ เหเก สขีนํ สขาโร, ปาณํ จชนฺตา สตเมส ธมฺโม.

๔๙.

สุทุกฺกรํ กมฺมมกาสิ, อณฺฑชายํ วิหงฺคโม;

อตฺถาย กุรโร ปุตฺเต, อฑฺฒรตฺเต อนาคเต.

๕๐.

จุตาปิ เหเก ขลิตา สกมฺมุนา, มิตฺตานุกมฺปาย ปติฏฺฐหนฺติ;

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ, อตฺถํ จเรโถ มม วาริจร.

๕๑.

ธเนน ธญฺเญน จ อตฺตนา จ, มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา;

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ, อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ.

๕๒.

อปฺโปสฺสุกฺโก ตาต ตุวํ นิสีท, ปุตฺโต ปิตุ จรติ อตฺถจริยํ;

อหํ จริสฺสามิ ตเวตมตฺถํ, เสนสฺส ปุตฺเต ปริตายมาโน.

๕๓.

อทฺธา หิ ตาต สตเมส ธมฺโม, ปุตฺโต ปิตุ ยํ จเร อตฺถจริยํ;

อปฺเปว มํ ทิสฺวาน ปวฑฺฒกายํ, เสนสฺส ปุตฺตา น วิเหฐเยยฺยุํ.

๕๔.

ปสู มนุสฺสา มิควีรเสฏฺฐ, ภยฏฺฏิตา เสฏฺฐมุปพฺพชนฺติ;

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ, ตฺวํ โนสิ ราชา ภว เม สุขาย.

๕๕.

กโรมิ [Pg.282] เต เสนก เอตมตฺถํ, อายามิ เต ตํ ทิสตํ วธาย;

กถญฺหิ วิญฺญู ปหุ สมฺปชาโน, น วายเม อตฺตชนสฺส คุตฺติยา.

๕๖.

มิตฺตญฺจ กยิราถ สุหทยญฺจ, อยิรญฺจ กยิราถ สุขาคมาย;

นิวตฺถโกโจว สเรภิหนฺตฺวา, โมทาม ปุตฺเตหิ สมงฺคิภูตา.

๕๗.

สกมิตฺตสฺส กมฺเมน, สหายสฺสาปลายิโน;

กูชนฺตมุปกูชนฺติ, โลมสา หทยงฺคมํ.

๕๘.

มิตฺตํ สหายํ อธิคมฺม ปณฺฑิโต, โส ภุญฺชตี ปุตฺต ปสุํ ธนํ วา;

อหญฺจ ปุตฺตา จ ปตี จ มยฺหํ, มิตฺตานุกมฺปาย สมงฺคิภูตา.

๕๙.

ราชวตา สูรวตา จ อตฺโถ, สมฺปนฺนสขิสฺส ภวนฺติ เหเต;

โส มิตฺตวา ยสวา อุคฺคตตฺโต, อสฺมึธโลเก โมทติ กามกามี.

๖๐.

กรณียานิ มิตฺตานิ, ทลิทฺเทนาปิ เสนก;

ปสฺส มิตฺตานุกมฺปาย, สมคฺคมฺหา สญาตเก.

๖๑.

สูเรน พลวนฺเตน, โย มิตฺเต กุรุเต ทิโช;

เอวํ โส สุขิโต โหติ, ยถาหํ ตฺวญฺจ เสนกาติ.

มหาอุกฺกุสชาตกํ ตติยํ.

๔๘๗. อุทฺทาลกชาตกํ (๔)

๖๒.

ขราชินา [Pg.283] ชฏิลา ปงฺกทนฺตา, ทุมฺมกฺขรูปา เย มนฺตํ ชปฺปนฺติ ;

กจฺจินฺนุ เต มานุสเก ปโยเค, อิทํ วิทู ปริมุตฺตา อปายา.

๖๓.

ปาปานิ กมฺมานิ กเรถ ราช, พหุสฺสุโต เจ น จเรยฺย ธมฺมํ;

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุจฺเจ จรณํ อปตฺวา.

๖๔.

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ, ทุกฺขา ปมุจฺเจ จรณํ อปตฺวา;

มญฺญามิ เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ.

๖๕.

น เหว เวทา อผลา ภวนฺติ, สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ;

กิตฺติญฺหิ ปปฺโปติ อธิจฺจ เวเท, สนฺตึ ปุณาติ จรเณน ทนฺโต.

๖๖.

ภจฺจา มาตา ปิตา พนฺธู, เยน ชาโต สเยว โส;

อุทฺทาลโก อหํ โภโต, โสตฺติยากุลวํสโก.

๖๗.

กถํ โภ พฺราหฺมโณ โหติ, กถํ ภวติ เกวลี;

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ, ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ.

๖๘.

นิรํกตฺวา [Pg.284] อคฺคิมาทาย พฺราหฺมโณ, อาโป สิญฺจํ ยชํ อุสฺเสติ ยูปํ;

เอวํกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี, ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ.

๖๙.

น สุทฺธิ เสจเนนตฺถิ, นาปิ เกวลี พฺราหฺมโณ;

น ขนฺตี นาปิ โสรจฺจํ, นาปิ โส ปรินิพฺพุโต.

๗๐.

กถํ โส พฺราหฺมโณ โหติ, กถํ ภวติ เกวลี;

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ, ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ.

๗๑.

อเขตฺตพนฺธู อมโม นิราโส, นิลฺโลภปาโป ภวโลภขีโณ;

เอวํกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี, ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ.

๗๒.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา, สพฺเพว ปรินิพฺพุตา;

สพฺเพสํ สีติภูตานํ, อตฺถิ เสยฺโยถ ปาปิโย.

๗๓.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา, สพฺเพว ปรินิพฺพุตา;

สพฺเพสํ สีติภูตานํ, นตฺถิ เสยฺโยถ ปาปิโย.

๗๔.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา, สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา;

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา, สพฺเพว ปรินิพฺพุตา.

๗๕.

สพฺเพสํ สีติภูตานํ, นตฺถิ เสยฺโยถ ปาปิโย;

ปนตฺถํ จรสิ พฺรหฺมญฺญํ, โสตฺติยากุลวํสตํ.

๗๖.

นานารตฺเตหิ วตฺเถหิ, วิมานํ ภวติ ฉาทิตํ;

น เตสํ ฉายา วตฺถานํ, โส ราโค อนุปชฺชถ.

๗๗.

เอวเมว [Pg.285] มนุสฺเสสุ, ยทา สุชฺฌนฺติ มาณวา;

เต สชาตึ ปมุญฺจนฺติ, ธมฺมมญฺญาย สุพฺพตาติ.

อุทฺทาลกชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๘๘. ภิสชาตกํ (๕)

๗๘.

อสฺสํ ควํ รชตํ ชาตรูปํ, ภริยญฺจ โส อิธ ลภตํ มนาปํ;

ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิ โหตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๗๙.

มาลญฺจ โส กาสิกจนฺทนญฺจ, ธาเรตุ ปุตฺตสฺส พหู ภวนฺตุ;

กาเมสุ ติพฺพํ กุรุตํ อเปกฺขํ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๐.

ปหูตธญฺโญ กสิมา ยสสฺสี, ปุตฺเต คิหี ธนิมา สพฺพกาเม;

วยํ อปสฺสํ ฆรมาวสาตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๑.

โส ขตฺติโย โหตุ ปสยฺหการี, ราชาภิราชา พลวา ยสสฺสี;

ส จาตุรนฺตํ มหิมาวสาตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๒.

โส พฺราหฺมโณ โหตุ อวีตราโค, มุหุตฺตนกฺขตฺตปเถสุ ยุตฺโต;

ปูเชตุ นํ รฏฺฐปตี ยสสฺสี, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๓.

อชฺฌายกํ [Pg.286] สพฺพสมนฺตเวทํ, ตปสฺสีนํ มญฺญตุ สพฺพโลโก;

ปูเชนฺตุ นํ ชานปทา สเมจฺจ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๔.

จตุสฺสทํ คามวรํ สมิทฺธํ, ทินฺนญฺหิ โส ภุญฺชตุ วาสเวน;

อวีตราโค มรณํ อุเปตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๕.

โส คามณี โหตุ สหายมชฺเฌ, นจฺเจหิ คีเตหิ ปโมทมาโน;

โส ราชโต พฺยสน มาลตฺถ กิญฺจิ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๖.

ยํ เอกราชา ปถวึ วิเชตฺวา, อิตฺถีสหสฺสาน ฐเปตุ อคฺคํ;

สีมนฺตินีนํ ปวรา ภวาตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ ยา อหาสิ.

๘๗.

อิสีนญฺหิ สา สพฺพสมาคตานํ, ภุญฺเชยฺย สาทุํ อวิกมฺปมานา;

จราตุ ลาเภน วิกตฺถมานา, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ ยา อหาสิ.

๘๘.

อาวาสิโก โหตุ มหาวิหาเร, นวกมฺมิโก โหตุ คชงฺคลายํ ;

อาโลกสนฺธึ ทิวสํ กโรตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๘๙.

โส [Pg.287] พชฺฌตู ปาสสเตหิ ฉพฺภิ, รมฺมา วนา นิยฺยตุ ราชธานึ ;

ตุตฺเตหิ โส หญฺญตุ ปาจเนหิ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๙๐.

อลกฺกมาลี ติปุกณฺณวิทฺโธ, ลฏฺฐีหโต สปฺปมุขํ อุเปตุ;

สกจฺฉพนฺโธ วิสิขํ จราตุ, ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ.

๙๑.

โย เว อนฏฺฐํว นฏฺฐนฺติ จาห, กาเมว โส ลภตํ ภุญฺชตญฺจ ;

อคารมชฺเฌ มรณํ อุเปตุ, โย วา โภนฺโต สงฺกติ กญฺจิเทว.

๙๒.

ยเทสมานา วิจรนฺติ โลเก, อิฏฺฐญฺจ กนฺตญฺจ พหูนเมตํ;

ปิยํ มนุญฺญํ จิธ ชีวโลเก, กสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม.

๙๓.

กาเมสุ เว หญฺญเร พชฺฌเร จ, กาเมสุ ทุกฺขญฺจ ภยญฺจ ชาตํ;

กาเมสุ ภูตาธิปตี ปมตฺตา, ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.

๙๔.

เต ปาปธมฺมา ปสเวตฺว ปาปํ, กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ;

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา, ตสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม.

๙๕.

วีมํสมาโน อิสิโน ภิสานิ, ตีเร คเหตฺวาน ถเล นิเธสึ;

สุทฺธา อปาปา อิสโย วสนฺติ, เอตานิ เต พฺรหฺมจารี ภิสานิ.

๙๖.

น [Pg.288] เต นฏา โน ปน กีฬเนยฺยา, น พนฺธวา โน ปน เต สหายา;

กิสฺมึ วุปตฺถมฺภ สหสฺสเนตฺต, อิสีหิ ตฺวํ กีฬสิ เทวราช.

๙๗.

อาจริโย เมสิ ปิตา จ มยฺหํ, เอสา ปติฏฺฐา ขลิตสฺส พฺรหฺเม;

เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ, น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ.

๙๘.

สุวาสิตํ อิสินํ เอกรตฺตํ, ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม;

สพฺเพว โภนฺโต สุมนา ภวนฺตุ, ยํ พฺราหฺมโณ ปจฺจุปาที ภิสานิ.

๙๙.

อหญฺจ สาริปุตฺโต จ, โมคฺคลฺลาโน จ กสฺสโป;

อนุรุทฺโธ ปุณฺโณ อานนฺโท, ตทาสุํ สตฺต ภาตโร.

๑๐๐.

ภคินี อุปฺปลวณฺณา จ, ทาสี ขุชฺชุตฺตรา ตทา;

จิตฺโต คหปติ ทาโส, ยกฺโข สาตาคิโร ตทา.

๑๐๑.

ปาลิเลยฺโย ตทา นาโค, มธุโท เสฏฺฐวานโร;

กาฬุทายี ตทา สกฺโก, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

ภิสชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๘๙. สุรุจิชาตกํ (๖)

๑๐๒.

มเหสี สุรุจิโน ภริยา, อานีตา ปฐมํ อหํ;

ทส วสฺสสหสฺสานิ, ยํ มํ สุรุจิมานยิ.

๑๐๓.

สาหํ พฺราหฺมณ ราชานํ, เวเทหํ มิถิลคฺคหํ;

นาภิชานามิ กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

สุรุจึ อติมญฺญิตฺถ, อาวิ วา ยทิ วา รโห.

๑๐๔.

เอเตน [Pg.289] สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๐๕.

ภตฺตุ มม สสฺสุ มาตา, ปิตา จาปิ จ สสฺสุโร;

เต มํ พฺรหฺเม วิเนตาโร, ยาว อฏฺฐํสุ ชีวิตํ.

๑๐๖.

สาหํ อหึสารตินี, กามสา ธมฺมจารินี ;

สกฺกจฺจํ เต อุปฏฺฐาสึ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

๑๐๗.

เอเตน สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๐๘.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สหภริยานิ พฺราหฺมณ;

ตาสุ อิสฺสา วา โกโธ วา, นาหุ มยฺหํ กุทาจนํ.

๑๐๙.

หิเตน ตาสํ นนฺทามิ, น จ เม กาจิ อปฺปิยา;

อตฺตานํวานุกมฺปามิ, สทา สพฺพา สปตฺติโย.

๑๑๐.

เอเตน สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๑๑.

ทาเส กมฺมกเร เปสฺเส, เย จญฺเญ อนุชีวิโน;

เปเสมิ สหธมฺเมน, สทา ปมุทิตินฺทฺริยา.

๑๑๒.

เอเตน สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๑๓.

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ, อญฺเญ จาปิ วนิพฺพเก;

ตปฺเปมิ อนฺนปาเนน, สทา ปยตปาณินี.

๑๑๔.

เอเตน สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๑๕.

จาตุทฺทสึ ปญฺจทฺทสึ, ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี ;

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ, อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ ;

อุโปสถํ อุปวสามิ, สทา สีเลสุ สํวุตา.

๑๑๖.

เอเตน [Pg.290] สจฺจวชฺเชน, ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส;

มุสา เม ภณมานาย, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา.

๑๑๗.

สพฺเพว เต ธมฺมคุณา, ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ;

สํวิชฺชนฺติ ตยิ ภทฺเท, เย ตฺวํ กิตฺเตสิ อตฺตนิ.

๑๑๘.

ขตฺติโย ชาติสมฺปนฺโน, อภิชาโต ยสสฺสิมา;

ธมฺมราชา วิเทหานํ, ปุตฺโต อุปฺปชฺชเต ตว.

๑๑๙.

ทุมฺมี รโชชลฺลธโร, อเฆ เวหายสํ ฐิโต;

มนุญฺญํ ภาสเส วาจํ, ยํ มยฺหํ หทยงฺคมํ.

๑๒๐.

เทวตานุสิ สคฺคมฺหา, อิสิ วาสิ มหิทฺธิโก;

โก วาสิ ตฺวํ อนุปฺปตฺโต, อตฺตานํ เม ปเวทย.

๑๒๑.

ยํ เทวสงฺฆา วนฺทนฺติ, สุธมฺมายํ สมาคตา;

โสหํ สกฺโก สหสฺสกฺโข, อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก.

๑๒๒.

อิตฺถิโย ชีวโลกสฺมึ, ยา โหติ สมจารินี ;

เมธาวินี สีลวตี, สสฺสุเทวา ปติพฺพตา.

๑๒๓.

ตาทิสาย สุเมธาย, สุจิกมฺมาย นาริยา;

เทวา ทสฺสนมายนฺติ, มานุสิยา อมานุสา.

๑๒๔.

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุจิณฺเณน, ปุพฺเพ สุจริเตน จ;

อิธ ราชกุเล ชาตา, สพฺพกามสมิทฺธินี.

๑๒๕.

อยญฺจ เต ราชปุตฺติ, อุภยตฺถ กฏคฺคโห;

เทวโลกูปปตฺตี จ, กิตฺตี จ อิธ ชีวิเต.

๑๒๖.

จิรํ สุเมเธ สุขินี, ธมฺมมตฺตนิ ปาลย;

เอสาหํ ติทิวํ ยามิ, ปิยํ เม ตว ทสฺสนนฺติ.

สุรุจิชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๙๐. ปญฺจุโปสถิกชาตกํ (๗)

๑๒๗.

อปฺโปสฺสุกฺโก [Pg.291] ทานิ ตุวํ กโปต, วิหงฺคม น ตว โภชนตฺโถ;

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต, กสฺมา ภวํโปสถิโก กโปต.

๑๒๘.

อหํ ปุเร คิทฺธิคโต กโปติยา, อสฺมึ ปเทสสฺมิมุโภ รมาม;

อถคฺคหี สากุณิโก กโปตึ, อกามโก ตาย วินา อโหสึ.

๑๒๙.

นานาภวา วิปฺปโยเคน ตสฺสา, มโนมยํ เวทน เวทยามิ ;

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ, ราโค มมํ มา ปุนราคมาสิ.

๑๓๐.

อนุชฺชุคามี อุรคา ทุชิวฺห, ทาฐาวุโธ โฆรวิโสสิ สปฺป;

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต, กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ ทีฆ.

๑๓๑.

อุสโภ อหู พลวา คามิกสฺส, จลกฺกกู วณฺณพลูปปนฺโน;

โส มํ อกฺกมิ ตํ กุปิโต อฑํสิ, ทุกฺขาภิตุณฺโณ มรณํ อุปาคา.

๑๓๒.

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา, กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา อปกฺกมึสุ;

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ, โกโธ มมํ มา ปุนราคมาสิ.

๑๓๓.

มตาน [Pg.292] มํสานิ พหู สุสาเน, มนุญฺญรูปํ ตว โภชเน ตํ;

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต, กสฺมา ภวํโปสถิโก สิงฺคาล.

๑๓๔.

ปวิสิ กุจฺฉึ มหโต คชสฺส, กุณเป รโต หตฺถิมํเสสุ คิทฺโธ ;

อุณฺโห จ วาโต ติขิณา จ รสฺมิโย, เต โสสยุํ ตสฺส กรีสมคฺคํ.

๑๓๕.

กิโส จ ปณฺฑู จ อหํ ภทนฺเต, น เม อหู นิกฺขมนาย มคฺโค;

มหา จ เมโฆ สหสา ปวสฺสิ, โส เตมยี ตสฺส กรีสมคฺคํ.

๑๓๖.

ตโต อหํ นิกฺขมิสํ ภทนฺเต, จนฺโท ยถา ราหุมุขา ปมุตฺโต;

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ, โลโภ มมํ มา ปุนราคมาสิ.

๑๓๗.

วมฺมีกถูปสฺมึ กิปิลฺลิกานิ, นิปฺโปถยนฺโต ตุวํ ปุเร จราสิ;

ขุทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต, กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ อจฺฉ.

๑๓๘.

สกํ นิเกตํ อติหีฬยาโน, อตฺริจฺฉตา มลฺลคามํ อคจฺฉึ;

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา, โกทณฺฑเกน ปริโปถยึสุ มํ.

๑๓๙.

โส [Pg.293] ภินฺนสีโส รุหิรมกฺขิตงฺโค, ปจฺจาคมาสึ สกํ นิเกตํ;

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ, อตฺริจฺฉตา มา ปุนราคมาสิ.

๑๔๐.

ยํ โน อปุจฺฉิตฺถ ตุวํ ภทนฺเต, สพฺเพว พฺยากริมฺห ยถา ปชานํ;

มยมฺปิ ปุจฺฉาม ตุวํ ภทนฺเต, กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ พฺรหฺเม.

๑๔๑.

อนูปลิตฺโต มม อสฺสมมฺหิ, ปจฺเจกพุทฺโธ มุหุตฺตํ นิสีทิ;

โส มํ อเวที คติมาคติญฺจ, นามญฺจ โคตฺตํ จรณญฺจ สพฺพํ.

๑๔๒.

เอวมฺปหํ วนฺทิ น ตสฺส ปาเท, น จาปิ นํ มานคเตน ปุจฺฉึ;

ตสฺมา อหํโปสถํ ปาลยามิ, มาโน มมํ มา ปุนราคมาสีติ.

ปญฺจุโปสถิกชาตกํ สตฺตมํ.

๔๙๑. มหาโมรชาตกํ (๘)

๑๔๓.

สเจ หิ ตฺยาหํ ธนเหตุ คาหิโต, มา มํ วธี ชีวคาหํ คเหตฺวา;

รญฺโญ จ มํ สมฺม อุปนฺติกํ เนหิ, มญฺเญ ธนํ ลจฺฉสินปฺปรูปํ.

๑๔๔.

น เม อยํ ตุยฺห วธาย อชฺช, สมาหิโต จาปธุเร ขุรปฺโป;

ปาสญฺจ ตฺยาหํ อธิปาตยิสฺสํ, ยถาสุขํ คจฺฉตุ โมรราชา.

๑๔๕.

ยํ [Pg.294] สตฺต วสฺสานิ มมานุพนฺธิ, รตฺตินฺทิวํ ขุปฺปิปาสํ สหนฺโต;

อถ กิสฺส มํ ปาสวสูปนีตํ, ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา.

๑๔๖ .

ปาณาติปาตา วิรโต นุสชฺช, อภยํ นุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ;

ยํ มํ ตุวํ ปาสวสูปนีตํ, ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา.

๑๔๗.

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูหิ, อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ;

ปุจฺฉามิ ตํ โมรราเชตมตฺถํ, อิโต จุโต กึ ลภเต สุขํ โส.

๑๔๘.

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูมิ, อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ;

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภเต ปสํสํ, สคฺคญฺจ โส ยาติ สรีรเภทา.

๑๔๙.

น สนฺติ เทวา อิติ อาหุ เอเก, อิเธว ชีโว วิภวํ อุเปติ;

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ, ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ วทนฺติ ทานํ;

เตสํ วโจ อรหตํ สทฺทหาโน, ตสฺมา อหํ สกุเณ พาธยามิ.

๑๕๐.

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา, คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข;

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส วา เต, กถํ นุ เต อาหุ มนุสฺสโลเก.

๑๕๑.

จนฺโท [Pg.295] จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา, คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข;

ปรสฺส โลกสฺส น เต อิมสฺส, เทวาติ เต อาหุ มนุสฺสโลเก.

๑๕๒.

เอตฺเถว เต นีหตา หีนวาทา, อเหตุกา เย น วทนฺติ กมฺมํ;

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ, ทตฺตุปญฺญตฺตํ เย จ วทนฺติ ทานํ.

๑๕๓.

อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวทํ, กถญฺหิ ทานํ อผลํ ภเวยฺย ;

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ, ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ กถํ ภเวยฺย.

๑๕๔.

กถํกโร กินฺติกโร กิมาจรํ, กึ เสวมาโน เกน ตโปคุเณน;

อกฺขาหิ เม โมรราเชตมตฺถํ, ยถา อหํ โน นิรยํ ปเตยฺยํ.

๑๕๕.

เย เกจิ อตฺถิ สมณา ปถพฺยา, กาสายวตฺถา อนคาริยา เต;

ปาโตว ปิณฺฑาย จรนฺติ กาเล, วิกาลจริยา วิรตา หิ สนฺโต.

๑๕๖.

เต ตตฺถ กาเลนุปสงฺกมิตฺวา, ปุจฺฉาหิ ยํ เต มนโส ปิยํ สิยา;

เต เต ปวกฺขนฺติ ยถาปชานํ, อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส จตฺถํ.

๑๕๗.

ตจํว ชิณฺณํ อุรโค ปุราณํ, ปณฺฑูปลาสํ หริโต ทุโมว;

เอสปฺปหีโน มม ลุทฺทภาโว, ชหามหํ ลุทฺทกภาวมชฺช.

๑๕๘.

เย [Pg.296] จาปิ เม สกุณา อตฺถิ พทฺธา, สตานิเนกานิ นิเวสนสฺมึ;

เตสมฺปหํ ชีวิตมชฺช ทมฺมิ, โมกฺขญฺจ เต ปตฺตา สกํ นิเกตํ.

๑๕๙.

ลุทฺโท จรี ปาสหตฺโถ อรญฺเญ, พาเธตุ โมราธิปตึ ยสสฺสึ;

พนฺธิตฺวา โมราธิปตึ ยสสฺสึ, ทุกฺขา ส ปมุจฺจิ ยถาหํ ปมุตฺโตติ.

มหาโมรชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๙๒. ตจฺฉสูกรชาตกํ (๙)

๑๖๐.

ยเทสมานา วิจริมฺห, ปพฺพตานิ วนานิ จ;

อนฺเวสํ วิจรึ ญาตี, เตเม อธิคตา มยา.

๑๖๑.

พหุญฺจิทํ มูลผลํ, ภกฺโข จายํ อนปฺปโก;

รมฺมา จิมา คิรีนชฺโช, ผาสุวาโส ภวิสฺสติ.

๑๖๒.

อิเธวาหํ วสิสฺสามิ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

อปฺโปสฺสุกฺโก นิราสงฺกี, อโสโก อกุโตภโย.

๑๖๓.

อญฺญมฺปิ เลณํ ปริเยส, สตฺตุ โน อิธ วิชฺชติ;

โส ตจฺฉ สูกเร หนฺติ, อิธาคนฺตฺวา วรํ วรํ.

๑๖๔.

โก นุมฺหากํ อิธ สตฺตุ, โก ญาตี สุสมาคเต;

ทุปฺปธํเส ปธํเสติ, ตํ เม อกฺขาถ ปุจฺฉิตา.

๑๖๕.

อุทฺธคฺคราชี มิคราชา, พลี ทาฐาวุโธ มิโค;

โส ตจฺฉ สูกเร หนฺติ, อิธาคนฺตฺวา วรํ วรํ.

๑๖๖.

น โน ทาฐา น วิชฺชนฺติ, พลํ กาเย สโมหิตํ;

สพฺเพ สมคฺคา หุตฺวาน, วสํ กาหาม เอกกํ.

๑๖๗.

หทยงฺคมํ [Pg.297] กณฺณสุขํ, วาจํ ภาสสิ ตจฺฉก;

โยปิ ยุทฺเธ ปลาเยยฺย, ตมฺปิ ปจฺฉา หนามเส.

๑๖๘.

ปาณาติปาตา วิรโต นุ อชฺช, อภยํ นุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ;

ทาฐา นุ เต มิควธาย น สนฺติ, โย สงฺฆปตฺโต กปโณว ฌายสิ.

๑๖๙.

น เม ทาฐา น วิชฺชนฺติ, พลํ กาเย สโมหิตํ;

ญาตี จ ทิสฺวาน สามคฺคี เอกโต, ตสฺมา จ ฌายามิ วนมฺหิ เอกโก.

๑๗๐.

อิมสฺสุทํ ยนฺติ ทิโสทิสํ ปุเร, ภยฏฺฏิตา เลณคเวสิโน ปุถุ;

เต ทานิ สงฺคมฺม วสนฺติ เอกโต, ยตฺถฏฺฐิตา ทุปฺปสหชฺช เต มยา.

๑๗๑.

ปริณายกสมฺปนฺนา, สหิตา เอกวาทิโน;

เต มํ สมคฺคา หึเสยฺยุํ, ตสฺมา เนสํ น ปตฺถเย.

๑๗๒.

เอโกว อินฺโท อสุเร ชินาติ, เอโกว เสโน หนฺติ ทิเช ปสยฺห;

เอโกว พฺยคฺโฆ มิคสงฺฆปตฺโต, วรํ วรํ หนฺติ พลญฺหิ ตาทิสํ.

๑๗๓.

น เหว อินฺโท น เสโน, นปิ พฺยคฺโฆ มิคาธิโป;

สมคฺเค สหิเต ญาตี, น พฺยคฺเฆ กุรุเต วเส.

๑๗๔.

กุมฺภีลกา สกุณกา, สงฺฆิโน คณจาริโน;

สมฺโมทมานา เอกชฺฌํ, อุปฺปตนฺติ ฑยนฺติ จ.

๑๗๕.

เตสญฺจ ฑยมานานํ, เอเกตฺถ อปสกฺกติ ;

ตญฺจ เสโน นิตาเฬติ, เวยฺยคฺฆิเยว สา คติ.

๑๗๖.

อุสฺสาหิโต [Pg.298] ชฏิเลน, ลุทฺเทนามิสจกฺขุนา;

ทาฐี ทาฐีสุ ปกฺขนฺทิ, มญฺญมาโน ยถา ปุเร.

๑๗๗.

สาธุ สมฺพหุลา ญาตี, อปิ รุกฺขา อรญฺญชา;

สูกเรหิ สมคฺเคหิ, พฺยคฺโฆ เอกายเน หโต.

๑๗๘.

พฺราหฺมณญฺเจว พฺยคฺฆญฺจ, อุโภ หนฺตฺวาน สูกรา.อานนฺทิโน ปมุทิตา, มหานาทํ ปนาทิสุํ.

๑๗๙.

เต สุ อุทุมฺพรมูลสฺมึ, สูกรา สุสมาคตา;

ตจฺฉกํ อภิสิญฺจึสุ, ‘‘ตฺวํ โน ราชาสิ อิสฺสโร’’ติ.

ตจฺฉสูกรชาตกํ นวมํ.

๔๙๓. มหาวาณิชชาตกํ (๑๐)

๑๘๐.

วาณิชา สมิตึ กตฺวา, นานารฏฺฐโต อาคตา;

ธนาหรา ปกฺกมึสุ, เอกํ กตฺวาน คามณึ.

๑๘๑.

เต ตํ กนฺตารมาคมฺม, อปฺปภกฺขํ อโนทกํ;

มหานิคฺโรธมทฺทกฺขุํ, สีตจฺฉายํ มโนรมํ.

๑๘๒.

เต จ ตตฺถ นิสีทิตฺวา, ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายยา ;

วาณิชา สมจินฺเตสุํ, พาลา โมเหน ปารุตา.

๑๘๓.

อลฺลายเต อยํ รุกฺโข, อปิ วารีว สนฺทติ;

อิงฺฆสฺส ปุริมํ สาขํ, มยํ ฉินฺทาม วาณิชา.

๑๘๔.

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ, อจฺฉํ วารึ อนาวิลํ;

เต ตตฺถ นฺหตฺวา ปิวิตฺวา, ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา.

๑๘๕.

ทุติยํ สมจินฺเตสุํ, พาลา โมเหน ปารุตา;

อิงฺฆสฺส ทกฺขิณํ สาขํ, มยํ ฉินฺทาม วาณิชา.

๑๘๖.

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ, สาลิมํโสทนํ พหุํ;

อปฺโปทวณฺเณ กุมฺมาเส, สิงฺคึ วิทลสูปิโย.

๑๘๗.

เต [Pg.299] ตตฺถ ภุตฺวา ขาทิตฺวา, ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา;

ตติยํ สมจินฺเตสุํ, พาลา โมเหน ปารุตา;

อิงฺฆสฺส ปจฺฉิมํ สาขํ, มยํ ฉินฺทาม วาณิชา.

๑๘๘.

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ, นาริโย สมลงฺกตา;

วิจิตฺรวตฺถาภรณา, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา.

๑๘๙.

อปิ สุ วาณิชา เอกา, นาริโย ปณฺณวีสติ;

สมนฺตา ปริวารึสุ, ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายยา.

๑๙๐.

เต ตาหิ ปริจาเรตฺวา, ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา;

จตุตฺถํ สมจินฺเตสุํ, พาลา โมเหน ปารุตา;

อิงฺฆสฺส อุตฺตรํ สาขํ, มยํ ฉินฺทาม วาณิชา.

๑๙๑.

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ, มุตฺตา เวฬุริยา พหู;

รชตํ ชาตรูปญฺจ, กุตฺติโย ปฏิยานิ จ.

๑๙๒.

กาสิกานิ จ วตฺถานิ, อุทฺทิยานิ จ กมฺพลา ;

เต ตตฺถ ภาเร พนฺธิตฺวา, ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา.

๑๙๓.

ปญฺจมํ สมจินฺเตสุํ, พาลา โมเหน ปารุตา;

อิงฺฆสฺส มูเล ฉินฺทาม, อปิ ภิยฺโย ลภามเส.

๑๙๔.

อถุฏฺฐหิ สตฺถวาโห, ยาจมาโน กตญฺชลี;

นิคฺโรโธ กึ ปรชฺฌติ, วาณิชา ภทฺทมตฺถุ เต.

๑๙๕.

วาริทา ปุริมา สาขา, อนฺนปานญฺจ ทกฺขิณา;

นาริทา ปจฺฉิมา สาขา, สพฺพกาเม จ อุตฺตรา;

นิคฺโรโธ กึ ปรชฺฌติ, วาณิชา ภทฺทมตฺถุ เต.

๑๙๖.

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย, นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.

๑๙๗.

เต จ ตสฺสานาทิยิตฺวา, เอกสฺส วจนํ พหู;

นิสิตาหิ กุฐารีหิ, มูลโต นํ อุปกฺกมุํ.

๑๙๘.

ตโต [Pg.300] นาคา นิกฺขมึสุ, สนฺนทฺธา ปณฺณวีสติ;

ธนุคฺคหานํ ติสตา, ฉสหสฺสา จ วมฺมิโน.

๑๙๙.

เอเต หนถ พนฺธถ, มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวิตํ;

ฐเปตฺวา สตฺถวาหํว, สพฺเพ ภสฺมํ กโรถ เน.

๒๐๐.

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

โลภสฺส น วสํ คจฺเฉ, หเนยฺยาริสกํ มนํ.

๒๐๑.

เอว มาทีนวํ ญตฺวา, ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมฺภวํ;

วีตตณฺโห อนาทาโน, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ.

มหาวาณิชชาตกํ ทสมํ.

๔๙๔. สาธินชาตกํ (๑๑)

๒๐๒.

อพฺภุโต วต โลกสฺมึ, อุปฺปชฺชิ โลมหํสโน;

ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ, เวเทหสฺส ยสสฺสิโน.

๒๐๓.

เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก, มาตลิ เทวสารถิ;

นิมนฺตยิตฺถ ราชานํ, เวเทหํ มิถิลคฺคหํ.

๒๐๔.

เอหิมํ รถมารุยฺห, ราชเสฏฺฐ ทิสมฺปติ;

เทวา ทสฺสนกามา เต, ตาวตึสา สอินฺทกา;

สรมานา หิ เต เทวา, สุธมฺมายํ สมจฺฉเร.

๒๐๕.

ตโต จ ราชา สาธิโน, เวเทโห มิถิลคฺคโห ;

สหสฺสยุตฺตมารุยฺห, อคา เทวาน สนฺติเก;

ตํ เทวา ปฏินนฺทึสุ, ทิสฺวา ราชานมาคตํ.

๒๐๖.

สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ;

นิสีท ทานิ ราชีสิ, เทวราชสฺส สนฺติเก.

๒๐๗.

สกฺโกปิ ปฏินนฺทิตฺถ, เวเทหํ มิถิลคฺคหํ;

นิมนฺตยิตฺถ กาเมหิ, อาสเนน จ วาสโว.

๒๐๘.

สาธุ [Pg.301] โขสิ อนุปฺปตฺโต, อาวาสํ วสวตฺตินํ;

วส เทเวสุ ราชีสิ, สพฺพกามสมิทฺธิสุ;

ตาวตึเสสุ เทเวสุ, ภุญฺช กาเม อมานุเส.

๒๐๙.

อหํ ปุเร สคฺคคโต รมามิ, นจฺเจหิ คีเตหิ จ วาทิเตหิ;

โส ทานิ อชฺช น รมามิ สคฺเค, อายุํ นุ ขีโณ มรณํ นุ สนฺติเก;

อุทาหุ มูฬฺโหสฺมิ ชนินฺทเสฏฺฐ.

๒๑๐.

น ตายุ ขีณํ มรณญฺจ ทูเร, น จาปิ มูฬฺโห นรวีรเสฏฺฐ;

ตุยฺหญฺจ ปุญฺญานิ ปริตฺตกานิ, เยสํ วิปากํ อิธ เวทยิตฺโถ.

๒๑๑.

วส เทวานุภาเวน, ราชเสฏฺฐ ทิสมฺปติ;

ตาวตึเสสุ เทเวสุ, ภุญฺช กาเม อมานุเส.

๒๑๒.

ยถา ยาจิตกํ ยานํ, ยถา ยาจิตกํ ธนํ;

เอวํ สมฺปทเมเวตํ, ยํ ปรโต ทานปจฺจยา.

๒๑๓.

น จาหเมตมิจฺฉามิ, ยํ ปรโต ทานปจฺจยา;

สยํกตานิ ปุญฺญานิ, ตํ เม อาเวณิกํ ธนํ.

๒๑๔.

โสหํ คนฺตฺวา มนุสฺเสสุ, กาหามิ กุสลํ พหุํ;

ทาเนน สมจริยาย, สํยเมน ทเมน จ;

ยํ กตฺวา สุขิโต โหติ, น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๒๑๕.

อิมานิ ตานิ เขตฺตานิ, อิมํ นิกฺขํ สุกุณฺฑลํ;

อิมา ตา หริตานูปา, อิมา นชฺโช สวนฺติโย.

๒๑๖.

อิมา ตา โปกฺขรณี รมฺมา, จกฺกวากปกูชิตา ;

มนฺทาลเกหิ สญฺฉนฺนา, ปทุมุปฺปลเกหิ จ;

ยสฺสิมานิ มมายึสุ, กึ นุ เต ทิสตํ คตา.

๒๑๗.

ตานีธ [Pg.302] เขตฺตานิ โส ภูมิภาโค, เตเยว อารามวนุปจารา ;

ตเมว มยฺหํ ชนตํ อปสฺสโต, สุญฺญํว เม นารท ขายเต ทิสา.

๒๑๘.

ทิฏฺฐา มยา วิมานานิ, โอภาเสนฺตา จตุทฺทิสา;

สมฺมุขา เทวราชสฺส, ติทสานญฺจ สมฺมุขา.

๒๑๙.

วุตฺถํ เม ภวนํ ทิพฺยํ, ภุตฺตา กามา อมานุสา;

ตาวตึเสสุ เทเวสุ, สพฺพกามสมิทฺธิสุ.

๒๒๐.

โสหํ เอตาทิสํ หิตฺวา, ปุญฺญายมฺหิ อิธาคโต;

ธมฺมเมว จริสฺสามิ, นาหํ รชฺเชน อตฺถิโก.

๒๒๑.

อทณฺฑาวจรํ มคฺคํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

ตํ มคฺคํ ปฏิปชฺชิสฺสํ, เยน คจฺฉนฺติ สุพฺพตาติ.

สาธินชาตกํ เอกาทสมํ.

๔๙๕. ทสพฺราหฺมณชาตกํ (๑๒)

๒๒๒.

ราชา อโวจ วิธุรํ, ธมฺมกาโม ยุธิฏฺฐิโล;

พฺราหฺมเณ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๒๓.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๒๔.

ทุลฺลภา พฺราหฺมณา เทว, สีลวนฺโต พหุสฺสุตา;

วิรตา เมถุนา ธมฺมา, เย เต ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ.

๒๒๕.

ทส ขลุ มหาราช, ยา ตา พฺราหฺมณชาติโย;

เตสํ วิภงฺคํ วิจยํ, วิตฺถาเรน สุโณหิ เม.

๒๒๖.

ปสิพฺพเก คเหตฺวาน, ปุณฺเณ มูลสฺส สํวุเต;

โอสธิกาโย คนฺเถนฺติ, นฺหาปยนฺติ ชปนฺติ จ.

๒๒๗.

ติกิจฺฉกสมา [Pg.303] ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๒๘.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๒๙.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๓๐.

กิงฺกิณิกาโย คเหตฺวา, โฆเสนฺติ ปุรโตปิ เต;

เปสนานิปิ คจฺฉนฺติ, รถจริยาสุ สิกฺขเร.

๒๓๑.

ปริจารกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๓๒.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๓๓.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๓๔.

กมณฺฑลุํ คเหตฺวาน, วงฺกทณฺฑญฺจ พฺราหฺมณา;

ปจฺจุเปสฺสนฺติ ราชาโน, คาเมสุ นิคเมสุ จ;

นาทินฺเน วุฏฺฐหิสฺสาม, คามมฺหิ วา วนมฺหิ วา.

๒๓๕.

นิคฺคาหกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๓๖.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๓๗.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๓๘.

ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมา[Pg.304], ปงฺกทนฺตา รชสฺสิรา;

โอกิณฺณา รชเรณูหิ, ยาจกา วิจรนฺติ เต.

๒๓๙.

ขาณุฆาตสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๔๐.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๔๑.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๔๒.

หรีตกํ อามลกํ, อมฺพํ ชมฺพุํ วิภีตกํ ;

ลพุชํ ทนฺตโปณานิ, เพลุวา พทรานิ จ.

๒๔๓.

ราชายตนํ อุจฺฉุ-ปุฏํ, ธูมเนตฺตํ มธุ-อญฺชนํ;

อุจฺจาวจานิ ปณิยานิ, วิปเณนฺติ ชนาธิป.

๒๔๔.

วาณิชกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๔๕.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๔๖.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๔๗.

กสิ-วาณิชฺชํ กาเรนฺติ, โปสยนฺติ อเชฬเก;

กุมาริโย ปเวจฺฉนฺติ, วิวาหนฺตาวหนฺติ จ.

๒๔๘.

สมา อมฺพฏฺฐเวสฺเสหิ, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๔๙.

อเปตา เต จ พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๕๐.

วิรเต [Pg.305] เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๕๑.

นิกฺขิตฺตภิกฺขํ ภุญฺชนฺติ, คาเมสฺเวเก ปุโรหิตา;

พหู เต ปริปุจฺฉนฺติ, อณฺฑจฺเฉทา นิลญฺฉกา.

๒๕๒.

ปสูปิ ตตฺถ หญฺญนฺติ, มหึสา สูกรา อชา;

โคฆาตกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๕๓.

อเปตา เต พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๕๔.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๕๕.

อสิจมฺมํ คเหตฺวาน, ขคฺคํ ปคฺคยฺห พฺราหฺมณา;

เวสฺสปเถสุ ติฏฺฐนฺติ, สตฺถํ อพฺพาหยนฺติปิ.

๒๕๖.

สมา โคปนิสาเทหิ, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๕๗.

อเปตา เต พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๕๘.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๕๙.

อรญฺเญ กุฏิกํ กตฺวา, กูฏานิ การยนฺติ เต;

สสพิฬาเร พาเธนฺติ, อาโคธา มจฺฉกจฺฉปํ.

๒๖๐.

เต ลุทฺทกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๖๑.

อเปตา [Pg.306] เต พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๖๒.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๖๓.

อญฺเญ ธนสฺส กามา หิ, เหฏฺฐามญฺเจ ปสกฺกิตา ;

ราชาโน อุปริ นฺหายนฺติ, โสมยาเค อุปฏฺฐิเต.

๒๖๔.

มลมชฺชกสมา ราช, เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๖๕.

อเปตา เต พฺรหฺมญฺญา,(อิติ ราชา โกรพฺโย)น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา;

อญฺเญ วิธุร ปริเยส, สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.

๒๖๖.

วิรเต เมถุนา ธมฺมา, เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ;

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๖๗.

อตฺถิ โข พฺราหฺมณา เทว, สีลวนฺโต พหุสฺสุตา;

วิรตา เมถุนา ธมฺมา, เย เต ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ.

๒๖๘.

เอกญฺจ ภตฺตํ ภุญฺชนฺติ, น จ มชฺชํ ปิวนฺติ เต;

อกฺขาตา เต มหาราช, ตาทิเส นิปตามเส.

๒๖๙.

เอเต โข พฺราหฺมณา วิธุร, สีลวนฺโต พหุสฺสุตา;

เอเต วิธุร ปริเยส, ขิปฺปญฺจ เน นิมนฺตยาติ.

ทสพฺราหฺมณชาตกํ ทฺวาทสมํ.

๔๙๖. ภิกฺขาปรมฺปรชาตกํ (๑๓)

๒๗๐.

สุขุมาลรูปํ ทิสฺวา, รฏฺฐา วิวนมาคตํ;

กูฏาคารวรูเปตํ, มหาสยนมุปาสิตํ.

๒๗๑.

ตสฺส [Pg.307] เต เปมเกนาหํ, อทาสึ วฑฺฒโมทนํ ;

สาลีนํ วิจิตํ ภตฺตํ, สุจึ มํสูปเสจนํ.

๒๗๒.

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห, พฺราหฺมณสฺส อทาสยิ ;

อตฺตานํ อนสิตฺวาน, โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต.

๒๗๓.

อาจริโย พฺราหฺมโณ มยฺหํ, กิจฺจากิจฺเจสุ พฺยาวโฏ ;

ครุ จ อามนฺตนีโย จ, ทาตุมรหามิ โภชนํ.

๒๗๔.

พฺราหฺมณํ ทานิ ปุจฺฉามิ, โคตมํ ราชปูชิตํ;

ราชา เต ภตฺตํ ปาทาสิ, สุจึ มํสูปเสจนํ.

๒๗๕.

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห, อิสิสฺส โภชนํ อทา;

อเขตฺตญฺญูสิ ทานสฺส, โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต.

๒๗๖.

ภรามิ ปุตฺต ทาเร จ, ฆเรสุ คธิโต อหํ;

ภุญฺเช มานุสเก กาเม, อนุสาสามิ ราชิโน.

๒๗๗.

อารญฺญิกสฺส อิสิโน, จิรรตฺตํ ตปสฺสิโน;

วุฑฺฒสฺส ภาวิตตฺตสฺส, ทาตุมรหามิ โภชนํ.

๒๗๘.

อิสิญฺจ ทานิ ปุจฺฉามิ, กิสํ ธมนิสนฺถตํ;

ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมํ, ปงฺกทนฺตํ รชสฺสิรํ.

๒๗๙.

เอโก อรญฺเญ วิหรสิ, นาวกงฺขสิ ชีวิตํ;

ภิกฺขุ เกน ตยา เสยฺโย, ยสฺส ตฺวํ โภชนํ อทา.

๒๘๐.

ขณนฺตาลุกลมฺพานิ, พิลาลิตกฺกลานิ จ ;

ธุนํ สามากนีวารํ, สงฺฆาริยํ ปสาริยํ.

๒๘๑.

สากํ ภิสํ มธุํ มํสํ, พทรามลกานิ จ;

ตานิ อาหริตฺวา ภุญฺชามิ, อตฺถิ เม โส ปริคฺคโห.

๒๘๒.

ปจนฺโต [Pg.308] อปจนฺตสฺส, อมมสฺส สกิญฺจโน ;

อนาทานสฺส สาทาโน, ทาตุมรหามิ โภชนํ.

๒๘๓.

ภิกฺขุญฺจ ทานิ ปุจฺฉามิ, ตุณฺหีมาสีน สุพฺพตํ;

อิสิ เต ภตฺตํ ปาทาสิ, สุจึ มํสูปเสจนํ.

๒๘๔.

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห, ตุณฺหี ภุญฺชสิ เอกโก;

นาญฺญํ กญฺจิ นิมนฺเตสิ, โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต.

๒๘๕.

น ปจามิ น ปาเจมิ, น ฉินฺทามิ น เฉทเย;

ตํ มํ อกิญฺจนํ ญตฺวา, สพฺพปาเปหิ อารตํ.

๒๘๖.

วาเมน ภิกฺขมาทาย, ทกฺขิเณน กมณฺฑลุํ;

อิสิ เม ภตฺตํ ปาทาสิ, สุจึ มํสูปเสจนํ.

๒๘๗.

เอเต หิ ทาตุมรหนฺติ, สมมา สปริคฺคหา;

ปจฺจนีกมหํ มญฺเญ, โย ทาตารํ นิมนฺตเย.

๒๘๘.

อตฺถาย วต เม อชฺช, อิธาคจฺฉิ รเถสโภ;

โสหํ อชฺช ปชานามิ, ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ.

๒๘๙.

รฏฺเฐสุ คิทฺธา ราชาโน, กิจฺจากิจฺเจสุ พฺราหฺมณา;

อิสี มูลผเล คิทฺธา, วิปฺปมุตฺตา จ ภิกฺขโวติ.

ภิกฺขาปรมฺปรชาตกํ เตรสมํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

สุว กินฺนร มุกฺก ขราชินโส, ภิสชาต มเหสิ กโปตวโร;

อถ โมร สตจฺฉก วาณิชโก, อถ ราช สพฺราหฺมณ ภิกฺขปรนฺติ.

ปกิณฺณกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๑๕. วีสตินิปาโต

๔๙๗. มาตงฺคชาตกํ (๑)

๑.

กุโต [Pg.309] นุ อาคจฺฉสิ ทุมฺมวาสี, โอตลฺลโก ปํสุปิสาจโกว;

สงฺการโจฬํ ปฏิมุญฺจ กณฺเฐ, โก เร ตุวํ โหสิ อทกฺขิเณยฺโย.

๒.

อนฺนํ ตเวทํ ปกตํ ยสสฺสิ, ตํ ขชฺชเร ภุญฺชเร ปิยฺยเร จ;

ชานาสิ มํ ตฺวํ ปรทตฺตูปชีวึ, อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ ลภตํ สปาโก.

๓.

อนฺนํ มเมทํ ปกตํ พฺราหฺมณานํ, อตฺตตฺถาย สทฺทหโต มเมทํ ;

อเปหิ เอตฺโต กิมิธฏฺฐิโตสิ, น มาทิสา ตุยฺหํ ททนฺติ ชมฺม.

๔.

ถเล จ นินฺเน จ วปนฺติ พีชํ, อนูปเขตฺเต ผลมาสมานา ;

เอตาย สทฺธาย ททาหิ ทานํ, อปฺเปว อาราธเย ทกฺขิเณยฺเย.

๕.

เขตฺตานิ มยฺหํ วิทิตานิ โลเก, เยสาหํ พีชานิ ปติฏฺฐเปมิ;

เย พฺราหฺมณา ชาติมนฺตูปปนฺนา, ตานีธ เขตฺตานิ สุเปสลานิ.

๖.

ชาติมโท จ อติมานิตา จ, โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเต อคุณา เยสุ จ สนฺติ สพฺเพ, ตานีธ เขตฺตานิ อเปสลานิ.

๗.

ชาติมโท [Pg.310] จ อติมานิตา จ, โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเต อคุณา เยสุ น สนฺติ สพฺเพ, ตานีธ เขตฺตานิ สุเปสลานิ.

๘.

กฺเวตฺถ คตา อุปโชติโย จ, อุปชฺฌาโย จ อถวา คณฺฑกุจฺฉิ ;

อิมสฺส ทณฺฑญฺจ วธญฺจ ทตฺวา, คเล คเหตฺวา ขลยาถ ชมฺมํ.

๙.

คิรึ นเขน ขณสิ, อโย ทนฺเตหิ ขาทสิ;

ชาตเวทํ ปทหสิ, โย อิสึ ปริภาสสิ.

๑๐.

อิทํ วตฺวาน มาตงฺโค, อิสิ สจฺจปรกฺกโม;

อนฺตลิกฺขสฺมึ ปกฺกามิ, พฺราหฺมณานํ อุทิกฺขตํ.

๑๑.

อาเวลฺลิตํ ปิฏฺฐิโต อุตฺตมงฺคํ, พาหุํ ปสาเรติ อกมฺมเนยฺยํ ;

เสตานิ อกฺขีนิ ยถา มตสฺส, โก เม อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๒.

อิธาคมา สมโณ ทุมฺมวาสี, โอตลฺลโก ปํสุปิสาจโกว;

สงฺการโจฬํ ปฏิมุญฺจ กณฺเฐ, โส เต อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๓.

กตมํ ทิสํ อคมา ภูริปญฺโญ, อกฺขาถ เม มาณวา เอตมตฺถํ;

คนฺตฺวาน ตํ ปฏิกเรมุ อจฺจยํ, อปฺเปว นํ ปุตฺต ลเภมุ ชีวิตํ.

๑๔.

เวหายสํ [Pg.311] อคมา ภูริปญฺโญ, ปถทฺธุโน ปนฺนรเสว จนฺโท;

อปิ จาปิ โส ปุริมทิสํ อคจฺฉิ, สจฺจปฺปฏิญฺโญ อิสิ สาธุรูโป.

๑๕.

อาเวลฺลิตํ ปิฏฺฐิโต อุตฺตมงฺคํ, พาหุํ ปสาเรติ อกมฺมเนยฺยํ;

เสตานิ อกฺขีนิ ยถา มตสฺส, โก เม อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๖.

ยกฺขา หเว สนฺติ มหานุภาวา, อนฺวาคตา อิสโย สาธุรูปา;

เต ทุฏฺฐจิตฺตํ กุปิตํ วิทิตฺวา, ยกฺขา หิ เต ปุตฺตมกํสุ เอวํ.

๑๗.

ยกฺขา จ เม ปุตฺตมกํสุ เอวํ, ตฺวญฺเญว เม มา กุทฺโธ พฺรหฺมจาริ;

ตุมฺเหว ปาเท สรณํ คตาสฺมิ, อนฺวาคตา ปุตฺตโสเกน ภิกฺขุ.

๑๘.

ตเทว หิ เอตรหิ จ มยฺหํ, มโนปโทโส น มมตฺถิ โกจิ;

ปุตฺโต จ เต เวทมเทน มตฺโต, อตฺถํ น ชานาติ อธิจฺจ เวเท.

๑๙.

อทฺธา หเว ภิกฺขุ มุหุตฺตเกน, สมฺมุยฺหเตว ปุริสสฺส สญฺญา;

เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ, น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ.

๒๐.

อิทญฺจ มยฺหํ อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ, ตว มณฺฑพฺโย ภุญฺชตุ อปฺปปญฺโญ;

ยกฺขา จ เต นํ น วิเหฐเยยฺยุํ, ปุตฺโต จ เต เหสฺสติ โส อโรโค.

๒๑.

มณฺฑพฺย [Pg.312] พาโลสิ ปริตฺตปญฺโญ, โย ปุญฺญเขตฺตานมโกวิโทสิ;

มหกฺกสาเวสุ ททาสิ ทานํ, กิลิฏฺฐกมฺเมสุ อสญฺญเตสุ.

๒๒.

ชฏา จ เกสา อชินา นิวตฺถา, ชรูทปานํว มุขํ ปรูฬฺหํ;

ปชํ อิมํ ปสฺสถ ทุมฺมรูปํ, น ชฏาชินํ ตายติ อปฺปปญฺญํ.

๒๓.

เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสุ ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ.

มาตงฺคชาตกํ ปฐมํ.

๔๙๘. จิตฺตสมฺภูตชาตกํ (๒)

๒๔.

สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

ปสฺสามิ สมฺภูตํ มหานุภาวํ, สกมฺมุนา ปุญฺญผลูปปนฺนํ.

๒๕.

สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

กจฺจินฺนุ จิตฺตสฺสปิ เอวเมวํ, อิทฺโธ มโน ตสฺส ยถาปิ มยฺหํ.

๒๖.

สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

จิตฺตมฺปิ ชานาหิ ตเถว เทว, อิทฺโธ มโน ตสฺส ยถาปิ ตุยฺหํ.

๒๗.

ภวํ นุ จิตฺโต สุตมญฺญโต เต, อุทาหุ เต โกจิ นํ เอตทกฺขา;

คาถา สุคีตา น มมตฺถิ กงฺขา, ททามิ เต คามวรํ สตญฺจ.

๒๘.

น [Pg.313] จาหํ จิตฺโต สุตมญฺญโต เม, อิสี จ เม เอตมตฺถํ อสํสิ;

‘‘คนฺตฺวาน รญฺโญ ปฏิคาหิ คาถํ, อปิ เต วรํ อตฺตมโน ทเทยฺย’’.

๒๙.

โยเชนฺตุ เว ราชรเถ, สุกเต จิตฺตสิพฺพเน;

กจฺฉํ นาคานํ พนฺธถ, คีเวยฺยํ ปฏิมุญฺจถ.

๓๐.

อาหญฺญนฺตุ เภริมุทิงฺคสงฺเข, สีฆานิ ยานานิ จ โยชยนฺตุ;

อชฺเชวหํ อสฺสมํ ตํ คมิสฺสํ, ยตฺเถว ทกฺขิสฺสมิสึ นิสินฺนํ.

๓๑.

สุลทฺธลาโภ วต เม อโหสิ, คาถา สุคีตา ปริสาย มชฺเฌ;

สฺวาหํ อิสึ สีลวตูปปนฺนํ, ทิสฺวา ปตีโต สุมโนหมสฺมิ.

๓๒.

อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, ปฏิคฺคณฺหาตุ โน ภวํ;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ.

๓๓.

รมฺมญฺจ เต อาวสถํ กโรนฺตุ, นารีคเณหิ ปริจารยสฺสุ;

กโรหิ โอกาสมนุคฺคหาย, อุโภปิ มํ อิสฺสริยํ กโรม.

๓๔.

ทิสฺวา ผลํ ทุจฺจริตสฺส ราช, อโถ สุจิณฺณสฺส มหาวิปากํ;

อตฺตานเมว ปฏิสํยมิสฺสํ, น ปตฺถเย ปุตฺต ปสุํ ธนํ วา.

๓๕.

ทเสวิมา วสฺสทสา, มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ;

อปตฺตญฺเญว ตํ โอธึ, นโฬ ฉินฺโนว สุสฺสติ.

๓๖.

ตตฺถ [Pg.314] กา นนฺทิ กา ขิฑฺฑา, กา รตี กา ธเนสนา;

กึ เม ปุตฺเตหิ ทาเรหิ, ราช มุตฺโตสฺมิ พนฺธนา.

๓๗.

โสหํ เอวํ ปชานามิ, มจฺจุ เม นปฺปมชฺชติ;

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, กา รตี กา ธเนสนา.

๓๘.

ชาติ นรานํ อธมา ชนินฺท, จณฺฑาลโยนิ ทฺวิปทากนิฏฺฐา ;

สเกหิ กมฺเมหิ สุปาปเกหิ, จณฺฑาลคพฺเภ อวสิมฺห ปุพฺเพ.

๓๙.

จณฺฑาลาหุมฺห อวนฺตีสุ, มิคา เนรญฺชรํ ปติ;

อุกฺกุสา นมฺมทาตีเร, ตฺยชฺช พฺราหฺมณขตฺติยา.

๔๐.

อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ ทุกฺขุทฺรยานิ.

๔๑.

อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ ทุกฺขปฺผลานิ.

๔๒.

อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ รชสฺสิรานิ.

๔๓.

อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, วณฺณํ ชรา หนฺติ นรสฺส ชิยฺยโต;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมํ นิรยูปปตฺติยา.

๔๔.

อทฺธา [Pg.315] หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ, ยถา อิสี ภาสสิ เอวเมตํ;

กามา จ เม สนฺติ อนปฺปรูปา, เต ทุจฺจชา มาทิสเกน ภิกฺขุ.

๔๕.

นาโค ยถา ปงฺกมชฺเฌ พฺยสนฺโน, ปสฺสํ ถลํ นาภิสมฺโภติ คนฺตุํ;

เอวมฺปหํ กามปงฺเก พฺยสนฺโน, น ภิกฺขุโน มคฺคมนุพฺพชามิ.

๔๖.

ยถาปิ มาตา จ ปิตา จ ปุตฺตํ, อนุสาสเร กินฺติ สุขี ภเวยฺย;

เอวมฺปิ มํ ตฺวํ อนุสาส ภนฺเต, ยถา จิรํ เปจฺจ สุขี ภเวยฺยํ.

๔๗.

โน เจ ตุวํ อุสฺสหเส ชนินฺท, กาเม อิเม มานุสเก ปหาตุํ;

ธมฺมึ พลึ ปฏฺฐปยสฺสุ ราช, อธมฺมกาโร ตว มาหุ รฏฺเฐ.

๔๘.

ทูตา วิธาวนฺตุ ทิสา จตสฺโส, นิมนฺตกา สมณพฺราหฺมณานํ;

เต อนฺนปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ, วตฺเถน เสนาสนปจฺจเยน จ.

๔๙.

อนฺเนน ปาเนน ปสนฺนจิตฺโต, สนฺตปฺปย สมณพฺราหฺมเณ จ;

ทตฺวา จ ภุตฺวา จ ยถานุภาวํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐานํ.

๕๐.

สเจ จ ตํ ราช มโท สเหยฺย, นารีคเณหิ ปริจารยนฺตํ;

อิมเมว คาถํ มนสี กโรหิ, ภาเสสิ เจนํ ปริสาย มชฺเฌ.

๕๑.

อพฺโภกาสสโย [Pg.316] ชนฺตุ, วชนฺตฺยา ขีรปายิโต;

ปริกิณฺโณ สุวาเนหิ, สฺวาชฺช ราชาติ วุจฺจตีติ.

จิตฺตสมฺภูตชาตกํ ทุติยํ.

๔๙๙. สิวิชาตกํ (๓)

๕๒.

ทูเร อปสฺสํ เถโรว, จกฺขุํ ยาจิตุมาคโต;

เอกเนตฺตา ภวิสฺสาม, จกฺขุํ เม เทหิ ยาจิโต.

๕๓.

เกนานุสิฏฺโฐ อิธ มาคโตสิ, วนิพฺพก จกฺขุปถานิ ยาจิตุํ;

สุทุจฺจชํ ยาจสิ อุตฺตมงฺคํ, ยมาหุ เนตฺตํ ปุริเสน ทุจฺจชํ.

๕๔.

ยมาหุ เทเวสุ สุชมฺปตีติ, มฆวาติ นํ อาหุ มนุสฺสโลเก;

เตนานุสิฏฺโฐ อิธ มาคโตสฺมิ, วนิพฺพโก จกฺขุปถานิ ยาจิตุํ.

๕๕.

วนิพฺพโต มยฺห วนึ อนุตฺตรํ, ททาหิ เต จกฺขุปถานิ ยาจิโต;

ททาหิ เม จกฺขุปถํ อนุตฺตรํ, ยมาหุ เนตฺตํ ปุริเสน ทุจฺจชํ.

๕๖.

เยน อตฺเถน อาคจฺฉิ, ยมตฺถมภิปตฺถยํ;

เต เต อิชฺฌนฺตุ สงฺกปฺปา, ลภ จกฺขูนิ พฺราหฺมณ.

๕๗.

เอกํ เต ยาจมานสฺส, อุภยานิ ททามหํ;

ส จกฺขุมา คจฺฉ ชนสฺส เปกฺขโต, ยทิจฺฉเส ตฺวํ ตทเต สมิชฺฌตุ.

๕๘.

มา [Pg.317] โน เทว อทา จกฺขุํ, มา โน สพฺเพ ปรากริ ;

ธนํ เทหิ มหาราช, มุตฺตา เวฬุริยา พหู.

๕๙.

ยุตฺเต เทว รเถ เทหิ, อาชานีเย จลงฺกเต;

นาเค เทหิ มหาราช, เหมกปฺปนวาสเส.

๖๐.

ยถา ตํ สิวโย สพฺเพ, สโยคฺคา สรถา สทา;

สมนฺตา ปริกิเรยฺยุํ, เอวํ เทหิ รเถสภ.

๖๑.

โย เว ทสฺสนฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน;

ภูมฺยํ โส ปติตํ ปาสํ, คีวายํ ปฏิมุญฺจติ.

๖๒.

โย เว ทสฺสนฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน;

ปาปา ปาปตโร โหติ, สมฺปตฺโต ยมสาธนํ.

๖๓.

ยญฺหิ ยาเจ ตญฺหิ ทเท, ยํ น ยาเจ น ตํ ทเท;

สฺวาหํ ตเมว ทสฺสามิ, ยํ มํ ยาจติ พฺราหฺมโณ.

๖๔.

อายุํ นุ วณฺณํ นุ สุขํ พลํ นุ, กึ ปตฺถยาโน นุ ชนินฺท เทสิ;

กถญฺหิ ราชา สิวินํ อนุตฺตโร, จกฺขูนิ ทชฺชา ปรโลกเหตุ.

๖๕.

น วาหเมตํ ยสสา ททามิ, น ปุตฺตมิจฺเฉ น ธนํ น รฏฺฐํ;

สตญฺจ ธมฺโม จริโต ปุราโณ, อิจฺเจว ทาเน รมเต มโน มม.

๖๖.

สขา จ มิตฺโต จ มมาสิ สีวิก, สุสิกฺขิโต สาธุ กโรหิ เม วโจ;

อุทฺธริตฺวา จกฺขูนิ มมํ ชิคีสโต, หตฺเถสุ ฐเปหิ วนิพฺพกสฺส.

๖๗.

โจทิโต [Pg.318] สิวิราเชน, สิวิโก วจนงฺกโร;

รญฺโญ จกฺขูนุทฺธริตฺวา, พฺราหฺมณสฺสูปนามยิ;

สจกฺขุ พฺราหฺมโณ อาสิ, อนฺโธ ราชา อุปาวิสิ.

๖๘.

ตโต โส กติปาหสฺส, อุปรูฬฺเหสุ จกฺขุสุ;

สูตํ อามนฺตยี ราชา, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน.

๖๙.

โยเชหิ สารถิ ยานํ, ยุตฺตญฺจ ปฏิเวทย;

อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม, โปกฺขรญฺโญ วนานิ จ.

๗๐.

โส จ โปกฺขรณีตีเร, ปลฺลงฺเกน อุปาวิสิ;

ตสฺส สกฺโก ปาตุรหุ, เทวราชา สุชมฺปติ.

๗๑.

สกฺโกหมสฺมิ เทวินฺโท, อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก;

วรํ วรสฺสุ ราชีสิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๗๒.

ปหูตํ เม ธนํ สกฺก, พลํ โกโส จนปฺปโก;

อนฺธสฺส เม สโต ทานิ, มรณญฺเญว รุจฺจติ.

๗๓.

ยานิ สจฺจานิ ทฺวิปทินฺท, ตานิ ภาสสฺสุ ขตฺติย;

สจฺจํ เต ภณมานสฺส, ปุน จกฺขุ ภวิสฺสติ.

๗๔.

เย มํ ยาจิตุมายนฺติ, นานาโคตฺตา วนิพฺพกา;

โยปิ มํ ยาจเต ตตฺถ, โสปิ เม มนโส ปิโย;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, จกฺขุ เม อุปปชฺชถ.

๗๕.

ยํ มํ โส ยาจิตุํ อาคา, เทหิ จกฺขุนฺติ พฺราหฺมโณ;

ตสฺส จกฺขูนิ ปาทาสึ, พฺราหฺมณสฺส วนิพฺพโต.

๗๖.

ภิยฺโย มํ อาวิสี ปีติ, โสมนสฺสญฺจนปฺปกํ;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, ทุติยํ เม อุปปชฺชถ.

๗๗.

ธมฺเมน ภาสิตา คาถา, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒน;

เอตานิ ตว เนตฺตานิ, ทิพฺพานิ ปฏิทิสฺสเร.

๗๘.

ติโรกุฏฺฏํ ติโรเสลํ, สมติคฺคยฺห ปพฺพตํ;

สมนฺตา โยชนสตํ, ทสฺสนํ อนุโภนฺตุ เต.

๗๙.

โก [Pg.319] นีธ วิตฺตํ น ทเทยฺย ยาจิโต, อปิ วิสิฏฺฐํ สุปิยมฺปิ อตฺตโน;

ตทิงฺฆ สพฺเพ สิวโย สมาคตา, ทิพฺพานิ เนตฺตานิ มมชฺช ปสฺสถ.

๘๐.

ติโรกุฏฺฏํ ติโรเสลํ, สมติคฺคยฺห ปพฺพตํ;

สมนฺตา โยชนสตํ, ทสฺสนํ อนุโภนฺติ เม.

๘๑.

น จาคมตฺตา ปรมตฺถิ กิญฺจิ, มจฺจานํ อิธ ชีวิเต;

ทตฺวาน มานุสํ จกฺขุํ, ลทฺธํ เม จกฺขุํ อมานุสํ.

๘๒.

เอตมฺปิ ทิสฺวา สิวโย, เทถ ทานานิ ภุญฺชถ;

ทตฺวา จ ภุตฺวา จ ยถานุภาวํ, อนินฺทิตา สคฺคมุเปถ ฐานนฺติ.

สิวิชาตกํ ตติยํ.

๕๐๐. สิรีมนฺตชาตกํ (๔)

๘๓.

ปญฺญายุเปตํ สิริยา วิหีนํ, ยสสฺสินํ วาปิ อเปตปญฺญํ;

ปุจฺฉามิ ตํ เสนก เอตมตฺถํ, กเมตฺถ เสยฺโย กุสลา วทนฺติ.

๘๔.

ธีรา จ พาลา จ หเว ชนินฺท, สิปฺปูปปนฺนา จ อสิปฺปิโน จ;

สุชาติมนฺโตปิ อชาติมสฺส, ยสสฺสิโน เปสกรา ภวนฺติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๘๕.

ตุวมฺปิ ปุจฺฉามิ อโนมปญฺญ, มโหสธ เกวลธมฺมทสฺสิ;

พาลํ ยสสฺสึ ปณฺฑิตํ อปฺปโภคํ, กเมตฺถ เสยฺโย กุสลา วทนฺติ.

๘๖.

ปาปานิ [Pg.320] กมฺมานิ กโรติ พาโล, อิธเมว เสยฺโย อิติ มญฺญมาโน ;

อิธโลกทสฺสี ปรโลกมทสฺสี, อุภยตฺถ พาโล กลิมคฺคเหสิ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๘๗.

น สิปฺปเมตํ วิทธาติ โภคํ, น พนฺธุวา น สรีรวณฺโณ โย ;

ปสฺเสฬมูคํ สุขเมธมานํ, สิรี หิ นํ ภชเต โครวินฺทํ ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๘๘.

ลทฺธา สุขํ มชฺชติ อปฺปปญฺโญ, ทุกฺเขน ผุฏฺโฐปิ ปโมหเมติ;

อาคนฺตุนา ทุกฺขสุเขน ผุฏฺโฐ, ปเวธติ วาริจโรว ฆมฺเม;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๘๙.

ทุมํ ยถา สาทุผลํ อรญฺเญ, สมนฺตโต สมภิสรนฺติ ปกฺขี;

เอวมฺปิ อฑฺฒํ สธนํ สโภคํ, พหุชฺชโน ภชติ อตฺถเหตุ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๙๐.

น สาธุ พลวา พาโล, สาหสา วินฺทเต ธนํ;

กนฺทนฺตเมตํ ทุมฺเมธํ, กฑฺฒนฺติ นิรยํ ภุสํ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๙๑.

ยา [Pg.321] กาจิ นชฺโช คงฺคมภิสฺสวนฺติ, สพฺพาว ตา นามโคตฺตํ ชหนฺติ;

คงฺคา สมุทฺทํ ปฏิปชฺชมานา, น ขายเต อิทฺธึ ปญฺโญปิ โลเก ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๙๒.

ยเมตมกฺขา อุทธึ มหนฺตํ, สวนฺติ นชฺโช สพฺพกาลมสงฺขฺยํ;

โส สาคโร นิจฺจมุฬารเวโค, เวลํ น อจฺเจติ มหาสมุทฺโท.

๙๓.

เอวมฺปิ พาลสฺส ปชปฺปิตานิ, ปญฺญํ น อจฺเจติ สิรี กทาจิ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๙๔.

อสญฺญโต เจปิ ปเรสมตฺถํ, ภณาติ สนฺธานคโต ยสสฺสี;

ตสฺเสว ตํ รูหติ ญาติมชฺเฌ, สิรี หิ นํ การยเต น ปญฺญา ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๙๕.

ปรสฺส วา อตฺตโน วาปิ เหตุ, พาโล มุสา ภาสติ อปฺปปญฺโญ;

โส นินฺทิโต โหติ สภาย มชฺเฌ, ปจฺฉาปิ โส ทุคฺคติคามี โหติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๙๖.

อตฺถมฺปิ [Pg.322] เจ ภาสติ ภูริปญฺโญ, อนาฬฺหิโย อปฺปธโน ทลิทฺโท;

น ตสฺส ตํ รูหติ ญาติมชฺเฌ, สิรี จ ปญฺญาณวโต น โหติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๙๗.

ปรสฺส วา อตฺตโน วาปิ เหตุ, น ภาสติ อลิกํ ภูริปญฺโญ;

โส ปูชิโต โหติ สภาย มชฺเฌ, ปจฺฉาปิ โส สุคฺคติคามี โหติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๙๘.

หตฺถี ควสฺสา มณิกุณฺฑลา จ, ถิโย จ อิทฺเธสุ กุเลสุ ชาตา;

สพฺพาว ตา อุปโภคา ภวนฺติ, อิทฺธสฺส โปสสฺส อนิทฺธิมนฺโต;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๙๙.

อสํวิหิตกมฺมนฺตํ, พาลํ ทุมฺเมธมนฺตินํ;

สิรี ชหติ ทุมฺเมธํ, ชิณฺณํว อุรโค ตจํ;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๑๐๐.

ปญฺจ ปณฺฑิตา มยํ ภทฺทนฺเต, สพฺเพ ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา;

ตฺวํ โน อภิภุยฺย อิสฺสโรสิ, สกฺโกว ภูตปติ เทวราชา;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญ นิหีโน สิรีมาว เสยฺโย.

๑๐๑.

ทาโสว [Pg.323] ปญฺญสฺส ยสสฺสิ พาโล, อตฺเถสุ ชาเตสุ ตถาวิเธสุ;

ยํ ปณฺฑิโต นิปุณํ สํวิเธติ, สมฺโมหมาปชฺชติ ตตฺถ พาโล;

เอตมฺปิ ทิสฺวาน อหํ วทามิ, ปญฺโญว เสยฺโย น ยสสฺสิ พาโล.

๑๐๒.

อทฺธา หิ ปญฺญาว สตํ ปสตฺถา, กนฺตา สิรี โภครตา มนุสฺสา;

ญาณญฺจ พุทฺธานมตุลฺยรูปํ, ปญฺญํ น อจฺเจติ สิรี กทาจิ.

๑๐๓.

ยํ ตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน, มโหสธ เกวลธมฺมทสฺสี;

ควํ สหสฺสํ อุสภญฺจ นาคํ, อาชญฺญยุตฺเต จ รเถ ทส อิเม;

ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ, ททามิ เต คามวรานิ โสฬสาติ.

สิรีมนฺตชาตกํ จตุตฺถํ.

๕๐๑. โรหณมิคชาตกํ (๕)

๑๐๔.

เอเต ยูถา ปติยนฺติ, ภีตา มรณสฺส จิตฺตก;

คจฺฉ ตุวมฺปิ มากงฺขิ, ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

๑๐๕.

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ, หทยํ เม อวกสฺสติ;

น ตํ อหํ ชหิสฺสามิ, อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๐๖.

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ, อนฺธา อปริณายกา;

คจฺฉ ตุวมฺปิ มากงฺขิ, ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

๑๐๗.

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ, หทยํ เม อวกสฺสติ;

น ตํ พทฺธํ ชหิสฺสามิ, อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๐๘.

คจฺฉ [Pg.324] ภีรุ ปลายสฺสุ, กูเฏ พทฺโธสฺมิ อายเส;

คจฺฉ ตุวมฺปิ มากงฺขิ, ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

๑๐๙.

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ, หทยํ เม อวกสฺสติ;

น ตํ อหํ ชหิสฺสามิ, อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๑๐.

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ, อนฺธา อปริณายกา;

คจฺฉ ตุวมฺปิ มากงฺขิ, ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

๑๑๑.

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ, หทยํ เม อวกสฺสติ;

น ตํ พทฺธํ ชหิสฺสามิ, อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๑๒.

อยํ โส ลุทฺทโก เอติ, ลุทฺทรูโป สหาวุโธ;

โย โน วธิสฺสติ อชฺช, อุสุนา สตฺติยา อปิ.

๑๑๓.

สา มุหุตฺตํ ปลายิตฺวา, ภยฏฺฏา ภยตชฺชิตา;

สุทุกฺกรํ อกรา ภีรุ, มรณายูปนิวตฺตถ.

๑๑๔.

กินฺนุ เตเม มิคา โหนฺติ, มุตฺตา พทฺธํ อุปาสเร;

น ตํ จชิตุมิจฺฉนฺติ, ชีวิตสฺสปิ การณา.

๑๑๕.

ภาตโร โหนฺติ เม ลุทฺท, โสทริยา เอกมาตุกา;

น มํ จชิตุมิจฺฉนฺติ, ชีวิตสฺสปิ การณา.

๑๑๖.

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ, อนฺธา อปริณายกา;

ปญฺจนฺนํ ชีวิตํ เทหิ, ภาตรํ มุญฺจ ลุทฺทก.

๑๑๗.

โส โว อหํ ปโมกฺขามิ, มาตาเปตฺติภรํ มิคํ;

นนฺทนฺตุ มาตาปิตโร, มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคํ.

๑๑๘.

เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคํ.

๑๑๙.

กถํ ตฺวํ ปโมกฺโข อาสิ, อุปนีตสฺมิ ชีวิเต;

กถํ ปุตฺต อโมเจสิ, กูฏปาสมฺห ลุทฺทโก.

๑๒๐.

ภณํ กณฺณสุขํ วาจํ, หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ;

สุภาสิตาหิ วาจาหิ, จิตฺตโก มํ อโมจยิ.

๑๒๑.

ภณํ [Pg.325] กณฺณสุขํ วาจํ, หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ;

สุภาสิตาหิ วาจาหิ, สุตนา มํ อโมจยิ.

๑๒๒.

สุตฺวา กณฺณสุขํ วาจํ, หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ;

สุภาสิตานิ สุตฺวาน, ลุทฺทโก มํ อโมจยิ.

๑๒๓.

เอวํ อานนฺทิโต โหตุ, สห ทาเรหิ ลุทฺทโก;

ยถา มยชฺช นนฺทาม, ทิสฺวา โรหณมาคตํ.

๑๒๔.

นนุ ตฺวํ อวจ ลุทฺท, ‘‘มิคจมฺมานิ อาหรึ’’;

อถ เกน นุ วณฺเณน, มิคจมฺมานิ นาหริ.

๑๒๕.

อาคมา เจว หตฺถตฺถํ, กูฏปาสญฺจ โส มิโค;

อพชฺฌิ ตํ มิคราชํ, ตญฺจ มุตฺตา อุปาสเร.

๑๒๖.

ตสฺส เม อหุ สํเวโค, อพฺภุโต โลมหํสโน;

อิมญฺจาหํ มิคํ หญฺเญ, อชฺช หิสฺสามิ ชีวิตํ.

๑๒๗.

กีทิสา เต มิคา ลุทฺท, กีทิสา ธมฺมิกา มิคา;

กถํวณฺณา กถํสีลา, พาฬฺหํ โข เน ปสํสสิ.

๑๒๘.

โอทาตสิงฺคา สุจิวาฬา, ชาตรูปตจูปมา;

ปาทา โลหิตกา เตสํ, อญฺชิตกฺขา มโนรมา.

๑๒๙.

เอทิสา เต มิคา เทว, เอทิสา ธมฺมิกา มิคา;

มาตาเปตฺติภรา เทว, น เต โส อภิหาริตุํ.

๑๓๐.

ทมฺมิ นิกฺขสตํ ลุทฺท, ถูลญฺจ มณิกุณฺฑลํ;

จตุสฺสทญฺจ ปลฺลงฺกํ, อุมาปุปฺผสรินฺนิภํ.

๑๓๑.

ทฺเว จ สาทิสิโย ภริยา, อุสภญฺจ ควํ สตํ;

ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสฺสํ, พหุกาโร เมสิ ลุทฺทก.

๑๓๒.

กสิวาณิชฺชา อิณทานํ, อุญฺฉาจริยา จ ลุทฺทก;

เอเตน ทารํ โปเสหิ, มา ปาปํ อกรี ปุนาติ.

โรหณมิคชาตกํ ปญฺจมํ.

๕๐๒. จูฬหํสชาตกํ (๖)

๑๓๓.

เอเต [Pg.326] หํสา ปกฺกมนฺติ, วกฺกงฺคา ภยเมริตา;

หริตฺตจ เหมวณฺณ, กามํ สุมุข ปกฺกม.

๑๓๔.

โอหาย มํ ญาติคณา, เอกํ ปาสวสํ คตํ;

อนเปกฺขมานา คจฺฉนฺติ, กึ เอโส อวหิยฺยสิ.

๑๓๕.

ปเตว ปตตํ เสฏฺฐ, นตฺถิ พทฺเธ สหายตา ;

มา อนีฆาย หาเปสิ, กามํ สุมุข ปกฺกม.

๑๓๖.

นาหํ ‘‘ทุกฺขปเรโต’’ติ, ธตรฏฺฐ ตุวํ ชเห;

ชีวิตํ มรณํ วา เม, ตยา สทฺธึ ภวิสฺสติ.

๑๓๗.

เอตทริยสฺส กลฺยาณํ, ยํ ตฺวํ สุมุข ภาสสิ;

ตญฺจ วีมํสมาโนหํ, ‘‘ปตเตตํ’’ อวสฺสชึ.

๑๓๘.

อปเทน ปทํ ยาติ, อนฺตลิกฺขจโร ทิโช;

อารา ปาสํ น พุชฺฌิ ตฺวํ, หํสานํ ปวรุตฺตม.

๑๓๙.

ยทา ปราภโว โหติ, โปโส ชีวิตสงฺขเย;

อถ ชาลญฺจ ปาสญฺจ, อาสชฺชาปิ น พุชฺฌติ.

๑๔๐.

เอเต หํสา ปกฺกมนฺติ, วกฺกงฺคา ภยเมริตา;

หริตฺตจ เหมวณฺณ, ตฺวญฺเญว อวหิยฺยสิ.

๑๔๑.

เอเต ภุตฺวา จ ปิตฺวา จ, ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา;

อนเปกฺขมานา วกฺกงฺคา, ตฺวญฺเญเวโก อุปาสสิ.

๑๔๒.

กินฺนุ ตฺยายํ ทิโช โหติ, มุตฺโต พทฺธํ อุปาสสิ;

โอหาย สกุณา ยนฺติ, กึ เอโก อวหิยฺยสิ.

๑๔๓.

ราชา เม โส ทิโช มิตฺโต, สขา ปาณสโม จ เม;

เนว นํ วิชหิสฺสามิ, ยาว กาลสฺส ปริยายํ.

๑๔๔.

โย จ ตฺวํ สขิโน เหตุ, ปาณํ จชิตุมิจฺฉสิ;

โส เต สหายํ มุญฺจามิ, โหตุ ราชา ตวานุโค.

๑๔๕.

เอวํ [Pg.327] ลุทฺทก นนฺทสฺสุ, สห สพฺเพหิ ญาติภิ;

ยถาหมชฺช นนฺทามิ, ทิสฺวา มุตฺตํ ทิชาธิปํ.

๑๔๖.

กจฺจินฺนุ โภโต กุสลํ, กจฺจิ โภโต อนามยํ;

กจฺจิ รฏฺฐมิทํ ผีตํ, ธมฺเมน มนุสาสสิ.

๑๔๗.

กุสลญฺเจว เม หํส, อโถ หํส อนามยํ;

อโถ รฏฺฐมิทํ ผีตํ, ธมฺเมน มนุสาสหํ.

๑๔๘.

กจฺจิ โภโต อมจฺเจสุ, โทโส โกจิ น วิชฺชติ;

กจฺจิ อารา อมิตฺตา เต, ฉายา ทกฺขิณโตริว.

๑๔๙.

อโถปิ เม อมจฺเจสุ, โทโส โกจิ น วิชฺชติ;

อโถ อารา อมิตฺตา เม, ฉายา ทกฺขิณโตริว.

๑๕๐.

กจฺจิ เต สาทิสี ภริยา, อสฺสวา ปิยภาณินี;

ปุตฺตรูปยสูเปตา, ตว ฉนฺทวสานุคา.

๑๕๑.

อโถ เม สาทิสี ภริยา, อสฺสวา ปิยภาณินี;

ปุตฺตรูปยสูเปตา, มม ฉนฺทวสานุคา.

๑๕๒.

กจฺจิ เต พหโว ปุตฺตา, สุชาตา รฏฺฐวฑฺฒน;

ปญฺญาชเวน สมฺปนฺนา, สมฺโมทนฺติ ตโต ตโต.

๑๕๓.

สตเมโก จ เม ปุตฺตา, ธตรฏฺฐ มยา สุตา;

เตสํ ตฺวํ กิจฺจมกฺขาหิ, นาวรุชฺฌนฺติ เต วโจ.

๑๕๔.

อุปปนฺโนปิ เจ โหติ, ชาติยา วินเยน วา;

อถ ปจฺฉา กุรุเต โยคํ, กิจฺเฉ อาปาสุ สีทติ.

๑๕๕.

ตสฺส สํหีรปญฺญสฺส, วิวโร ชายเต มหา;

รตฺติมนฺโธว รูปานิ, ถูลานิ มนุปสฺสติ.

๑๕๖.

อสาเร สารโยคญฺญู, มตึ น ตฺเวว วินฺทติ;

สรโภว คิริทุคฺคสฺมึ, อนฺตราเยว สีทติ.

๑๕๗.

หีนชจฺโจปิ เจ โหติ, อุฏฺฐาตา ธิติมา นโร;

อาจารสีลสมฺปนฺโน, นิเส อคฺคีว ภาสติ.

๑๕๘.

เอตํ [Pg.328] เม อุปมํ กตฺวา, ปุตฺเต วิชฺชาสุ วาจย ;

สํวิรูฬฺเหถ เมธาวี, เขตฺเต พีชํว วุฏฺฐิยาติ.

จูฬหํสชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๕๐๓. สตฺติคุมฺพชาตกํ (๗)

๑๕๙.

มิคลุทฺโท มหาราชา, ปญฺจาลานํ รเถสโภ;

นิกฺขนฺโต สห เสนาย, โอคโณ วนมาคมา.

๑๖๐.

ตตฺถทฺทสา อรญฺญสฺมึ, ตกฺกรานํ กุฏึ กตํ;

ตสฺสา กุฏิยา นิกฺขมฺม, สุโว ลุทฺทานิ ภาสติ.

๑๖๑.

สมฺปนฺนวาหโน โปโส, ยุวา สมฺมฏฺฐกุณฺฑโล ;

โสภติ โลหิตุณฺหีโส, ทิวา สูริโยว ภาสติ.

๑๖๒.

มชฺฌนฺหิเก สมฺปติเก, สุตฺโต ราชา สสารถิ;

หนฺทสฺสาภรณํ สพฺพํ, คณฺหาม สาหสา มยํ.

๑๖๓.

นิสีเถปิ รโห ทานิ, สุตฺโต ราชา สสารถิ;

อาทาย วตฺถํ มณิกุณฺฑลญฺจ, หนฺตฺวาน สาขาหิ อวตฺถราม.

๑๖๔.

กินฺนุ อุมฺมตฺตรูโปว, สตฺติคุมฺพ ปภาสสิ;

ทุราสทา หิ ราชาโน, อคฺคิ ปชฺชลิโต ยถา.

๑๖๕.

อถ ตฺวํ ปติโกลมฺพ, มตฺโต ถุลฺลานิ คชฺชสิ;

มาตริ มยฺหํ นคฺคาย, กินฺนุ ตฺวํ วิชิคุจฺฉเส.

๑๖๖.

อุฏฺเฐหิ สมฺม ตรมาโน, รถํ โยเชหิ สารถิ;

สกุโณ เม น รุจฺจติ, อญฺญํ คจฺฉาม อสฺสมํ.

๑๖๗.

ยุตฺโต รโถ มหาราช, ยุตฺโต จ พลวาหโน;

อธิติฏฺฐ มหาราช, อญฺญํ คจฺฉาม อสฺสมํ.

๑๖๘.

โก นุเมว คตา สพฺเพ, เย อสฺมึ ปริจารกา;

เอส คจฺฉติ ปญฺจาโล, มุตฺโต เตสํ อทสฺสนา.

๑๖๙.

โกทณฺฑกานิ [Pg.329] คณฺหถ, สตฺติโย โตมรานิ จ;

เอส คจฺฉติ ปญฺจาโล, มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวตํ.

๑๗๐.

อถาปโร ปฏินนฺทิตฺถ, สุโว โลหิตตุณฺฑโก;

สฺวาคตํ เต มหาราช, อโถ เต อทุราคตํ;

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต, ยํ อิธตฺถิ ปเวทย.

๑๗๑.

ตินฺทุกานิ ปิยาลานิ, มธุเก กาสุมาริโย;

ผลานิ ขุทฺทกปฺปานิ, ภุญฺช ราช วรํ วรํ.

๑๗๒.

อิทมฺปิ ปานียํ สีตํ, อาภตํ คิริคพฺภรา;

ตโต ปิว มหาราช, สเจ ตฺวํ อภิกงฺขสิ.

๑๗๓.

อรญฺญํ อุญฺฉาย คตา, เย อสฺมึ ปริจารกา;

สยํ อุฏฺฐาย คณฺหวฺโห, หตฺถา เม นตฺถิ ทาตเว.

๑๗๔.

ภทฺทโก วตยํ ปกฺขี, ทิโช ปรมธมฺมิโก;

อเถโส อิตโร ปกฺขี, สุโว ลุทฺทานิ ภาสติ.

๑๗๕.

‘‘เอตํ หนถ พนฺธถ, มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวตํ’’;

อิจฺเจวํ วิลปนฺตสฺส, โสตฺถึ ปตฺโตสฺมิ อสฺสมํ.

๑๗๖.

ภาตโรสฺม มหาราช, โสทริยา เอกมาตุกา;

เอกรุกฺขสฺมึ สํวฑฺฒา, นานาเขตฺตคตา อุโภ.

๑๗๗.

สตฺติคุมฺโพ จ โจรานํ, อหญฺจ อิสีนํ อิธ;

อสตํ โส, สตํ อหํ, เตน ธมฺเมน โน วินา.

๑๗๘.

ตตฺถ วโธ จ พนฺโธ จ, นิกตี วญฺจนานิ จ;

อาโลปา สาหสาการา, ตานิ โส ตตฺถ สิกฺขติ.

๑๗๙.

อิธ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ, อหึสา สํยโม ทโม;

อาสนูทกทายีนํ, องฺเก วทฺโธสฺมิ ภารธ.

๑๘๐.

ยํ ยญฺหิ ราช ภชติ, สนฺตํ วา ยทิ วา อสํ;

สีลวนฺตํ วิสีลํ วา, วสํ ตสฺเสว คจฺฉติ.

๑๘๑.

ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ, ยาทิสํ จูปเสวติ;

โสปิ ตาทิสโก โหติ, สหวาโส หิ ตาทิโส.

๑๘๒.

เสวมาโน [Pg.330] เสวมานํ, สมฺผุฏฺโฐ สมฺผุสํ ปรํ;

สโร ทิทฺโธ กลาปํว, อลิตฺตมุปลิมฺปติ;

อุปเลปภยา ธีโร, เนว ปาปสขา สิยา.

๑๘๓.

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน, โย นโร อุปนยฺหติ;

กุสาปิ ปูติ วายนฺติ, เอวํ พาลูปเสวนา.

๑๘๔.

ตครญฺจ ปลาเสน, โย นโร อุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ, เอวํ ธีรูปเสวนา.

๑๘๕.

ตสฺมา ปตฺตปุฏสฺเสว, ญตฺวา สมฺปากมตฺตโน;

อสนฺเต โนปเสเวยฺย, สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ, สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคตินฺติ.

สตฺติคุมฺพชาตกํ สตฺตมํ.

๕๐๔. ภลฺลาติยชาตกํ (๘)

๑๘๖.

ภลฺลาติโย นาม อโหสิ ราชา, รฏฺฐํ ปหาย มิควํ อจาริ โส;

อคมา คิริวรํ คนฺธมาทนํ, สุปุปฺผิตํ กิมฺปุริสานุจิณฺณํ.

๑๘๗.

สาฬูรสงฺฆญฺจ นิเสธยิตฺวา, ธนุํ กลาปญฺจ โส นิกฺขิปิตฺวา;

อุปาคมิ วจนํ วตฺตุกาโม, ยตฺถฏฺฐิตา กิมฺปุริสา อเหสุํ.

๑๘๘.

หิมจฺจเย เหมวตาย ตีเร, กิมิธฏฺฐิตา มนฺตยวฺโห อภิณฺหํ;

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ, กถํ นุ ชานนฺติ มนุสฺสโลเก.

๑๘๙.

มลฺลํ [Pg.331] คิรึ ปณฺฑรกํ ติกูฏํ, สีโตทกา อนุวิจราม นชฺโช;

มิคา มนุสฺสาว นิภาสวณฺณา, ชานนฺติ โน กิมฺปุริสาติ ลุทฺท.

๑๙๐.

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยวฺโห, อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย;

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ, กิมิธ วเน โรทถ อปฺปตีตา.

๑๙๑.

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยวฺโห, อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย;

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ, กิมิธ วเน วิลปถ อปฺปตีตา.

๑๙๒.

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยวฺโห, อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย;

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ, กิมิธ วเน โสจถ อปฺปตีตา.

๑๙๓.

มเยกรตฺตํ วิปฺปวสิมฺห ลุทฺท, อกามกา อญฺญมญฺญํ สรนฺตา;

ตเมกรตฺตํ อนุตปฺปมานา, โสจาม ‘‘สา รตฺติ ปุนํ น เหสฺสติ’’.

๑๙๔.

ยเมกรตฺตํ อนุตปฺปเถตํ, ธนํ ว นฏฺฐํ ปิตรํ ว เปตํ;

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ, กถํ วินา วาสมกปฺปยิตฺถ.

๑๙๕.

ยมิมํ นทึ ปสฺสสิ สีฆโสตํ, นานาทุมจฺฉาทนํ เสลกูลํ ;

ตํ เม ปิโย อุตฺตริ วสฺสกาเล, มมญฺจ มญฺญํ อนุพนฺธตีติ.

๑๙๖.

อหญฺจ [Pg.332] องฺโกลกโมจินามิ, อติมุตฺตกํ สตฺตลิโยถิกญฺจ;

‘‘ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี, อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ’’.

๑๙๗.

อหญฺจิทํ กุรวกโมจินามิ, อุทฺทาลกา ปาฏลิสินฺธุวารกา ;

‘‘ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี, อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ’’.

๑๙๘.

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส, โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ มาลํ;

‘‘ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี, อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ’’.

๑๙๙.

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส, โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ ภารํ;

อิทญฺจ โน เหหิติ สนฺถรตฺถํ, ยตฺถชฺชิมํ วิหริสฺสาม รตฺตึ.

๒๐๐.

อหญฺจ โข อคฬุํ จนฺทนญฺจ, สิลาย ปึสามิ ปมตฺตรูปา;

‘‘ปิโย จ เม เหหิติ โรสิตงฺโค, อหญฺจ นํ โรสิตา อชฺฌุเปสฺสํ’’.

๒๐๑.

อถาคมา สลิลํ สีฆโสตํ, นุทํ สาเล สลเฬ กณฺณิกาเร;

อาปูรถ เตน มุหุตฺตเกน, สายํ นที อาสิ มยา สุทุตฺตรา.

๒๐๒.

อุโภสุ ตีเรสุ มยํ ตทา ฐิตา, สมฺปสฺสนฺตา อุภโย อญฺญมญฺญํ;

สกิมฺปิ โรทาม สกึ หสาม, กิจฺเฉน โน อาคมา สํวรี สา.

๒๐๓.

ปาโตว [Pg.333] โข อุคฺคเต สูริยมฺหิ, จตุกฺกํ นทึ อุตฺตริยาน ลุทฺท;

อาลิงฺคิยา อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ, สกิมฺปิ โรทาม สกึ หสาม.

๒๐๔.

ตีหูนกํ สตฺตสตานิ ลุทฺท, ยมิธ มยํ วิปฺปวสิมฺห ปุพฺเพ;

วสฺเสกิมํ ชีวิตํ ภูมิปาล, โก นีธ กนฺตาย วินา วเสยฺย.

๒๐๕.

อายุญฺจ โว กีวตโก นุ สมฺม, สเจปิ ชานาถ วเทถ อายุํ;

อนุสฺสวา วุฑฺฒโต อาคมา วา, อกฺขาถ เม ตํ อวิกมฺปมานา.

๒๐๖.

อายุญฺจ โน วสฺสสหสฺสํ ลุทฺท, น จนฺตรา ปาปโก อตฺถิ โรโค;

อปฺปญฺจ ทุกฺขํ สุขเมว ภิยฺโย, อวีตราคา วิชหาม ชีวิตํ.

๒๐๗.

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ, ภลฺลาติโย อิตฺตร ชีวิตนฺติ;

นิวตฺตถ น มิควํ อจริ, อทาสิ ทานานิ อภุญฺชิ โภเค.

๒๐๘.

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ, สมฺโมทถ มา กลหํ อกตฺถ;

มา โว ตปี อตฺตกมฺมาปราโธ, ยถาปิ เต กิมฺปุริเสกรตฺตํ.

๒๐๙.

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ, สมฺโมทถ มา วิวาทํ อกตฺถ;

มา โว ตปี อตฺตกมฺมาปราโธ, ยถาปิ เต กิมฺปุริเสกรตฺตํ.

๒๑๐.

วิวิธํ [Pg.334] อธิมนา สุโณมหํ, วจนปถํ ตว อตฺถสํหิตํ;

มุญฺจํ คิรํ นุทเสว เม ทรํ, สมณ สุขาวห ชีว เม จิรนฺติ.

ภลฺลาติยชาตกํ อฏฺฐมํ.

๕๐๕. โสมนสฺสชาตกํ (๙)

๒๑๑.

โก ตํ หึสติ เหเฐติ, กึ ทุมฺมโน โสจสิ อปฺปตีโต;

กสฺสชฺช มาตาปิตโร รุทนฺตุ, กฺวชฺช เสตุ นิหโต ปถพฺยา.

๒๑๒.

ตุฏฺโฐสฺมิ เทว ตว ทสฺสเนน, จิรสฺสํ ปสฺสามิ ตํ ภูมิปาล;

อหึสโก เรณุมนุปฺปวิสฺส, ปุตฺเตน เต เหฐยิโตสฺมิ เทว.

๒๑๓.

อายนฺตุ โทวาริกา ขคฺคพนฺธา, กาสาวิยา ยนฺตุ อนฺเตปุรนฺตํ;

หนฺตฺวาน ตํ โสมนสฺสํ กุมารํ, เฉตฺวาน สีสํ วรมาหรนฺตุ.

๒๑๔.

เปสิตา ราชิโน ทูตา, กุมารํ เอตทพฺรวุํ;

อิสฺสเรน วิติณฺโณสิ, วธํ ปตฺโตสิ ขตฺติย.

๒๑๕.

ส ราชปุตฺโต ปริเทวยนฺโต, ทสงฺคุลึ อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา;

อหมฺปิ อิจฺฉามิ ชนินฺท ทฏฺฐุํ, ชีวํ มํ เนตฺวา ปฏิทสฺสเยถ.

๒๑๖.

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, รญฺโญ ปุตฺตํ อทสฺสยุํ;

ปุตฺโต จ ปิตรํ ทิสฺวา, ทูรโตวชฺฌภาสถ.

๒๑๗.

อาคจฺฉุํ [Pg.335] โทวาริกา ขคฺคพนฺธา, กาสาวิยา หนฺตุ มมํ ชนินฺท;

อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ, อปราโธ โก นิธ มมชฺช อตฺถิ.

๒๑๘.

สายญฺจ ปาโต อุทกํ สชาติ, อคฺคึ สทา ปาริจรตปฺปมตฺโต;

ตํ ตาทิสํ สํยตํ พฺรหฺมจารึ, กสฺมา ตุวํ พฺรูสิ คหปฺปตีติ.

๒๑๙.

ตาลา จ มูลา จ ผลา จ เทว, ปริคฺคหา วิวิธา สนฺติมสฺส;

เต รกฺขติ โคปยตปฺปมตฺโต, ตสฺมา อหํ พฺรูมิ คหปฺปตีติ.

๒๒๐.

สจฺจํ โข เอตํ วทสิ กุมาร, ปริคฺคหา วิวิธา สนฺติมสฺส;

เต รกฺขติ โคปยตปฺปมตฺโต, ส พฺราหฺมโณ คหปติ เตน โหติ.

๒๒๑.

สุณนฺตุ มยฺหํ ปริสา สมาคตา, สเนคมา ชานปทา จ สพฺเพ;

พาลายํ พาลสฺส วโจ นิสมฺม, อเหตุนา ฆาตยเต มํ ชนินฺโท.

๒๒๒.

ทฬฺหสฺมิ มูเล วิสเฏ วิรูฬฺเห, ทุนฺนิกฺกโย เวฬุ ปสาขชาโต;

วนฺทามิ ปาทานิ ตว ชนินฺท, อนุชาน มํ ปพฺพชิสฺสามิ เทว.

๒๒๓.

ภุญฺชสฺสุ โภเค วิปุเล กุมาร, สพฺพญฺจ เต อิสฺสริยํ ททามิ;

อชฺเชว ตฺวํ กุรูนํ โหหิ ราชา, มา ปพฺพชี ปพฺพชฺชา หิ ทุกฺขา.

๒๒๔.

กินฺนูธ [Pg.336] เทว ตวมตฺถิ โภคา, ปุพฺเพวหํ เทวโลเก รมิสฺสํ;

รูเปหิ สทฺเทหิ อโถ รเสหิ, คนฺเธหิ ผสฺเสหิ มโนรเมหิ.

๒๒๕.

ภุตฺตา จ เม โภคา ติทิวสฺมึ เทว, ปริวาริตา อจฺฉรานํ คเณน ;

ตุวญฺจ พาลํ ปรเนยฺยํ วิทิตฺวา, น ตาทิเส ราชกุเล วเสยฺยํ.

๒๒๖.

สจาหํ พาโล ปรเนยฺโย อสฺมิ, เอกาปราธํ ขม ปุตฺต มยฺหํ;

ปุนปิ เจ เอทิสกํ ภเวยฺย, ยถามตึ โสมนสฺส กโรหิ.

๒๒๗.

อนิสมฺม กตํ กมฺมํ, อนวตฺถาย จินฺติตํ;

เภสชฺชสฺเสว เวภงฺโค, วิปาโก โหติ ปาปโก.

๒๒๘.

นิสมฺม จ กตํ กมฺมํ, สมฺมาวตฺถาย จินฺติตํ;

เภสชฺชสฺเสว สมฺปตฺติ, วิปาโก โหติ ภทฺรโก.

๒๒๙.

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ, อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี, โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.

๒๓๐.

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา, นานิสมฺม ทิสมฺปติ;

นิสมฺมการิโน ราช, ยโส กิตฺติ จ วฑฺฒติ.

๒๓๑.

นิสมฺม ทณฺฑํ ปณเยยฺย อิสฺสโร, เวคา กตํ ตปฺปติ ภูมิปาล;

สมฺมาปณีธี จ นรสฺส อตฺถา, อนานุตปฺปา เต ภวนฺติ ปจฺฉา.

๒๓๒.

อนานุตปฺปานิ [Pg.337] หิ เย กโรนฺติ, วิภชฺช กมฺมายตนานิ โลเก;

วิญฺญุปฺปสตฺถานิ สุขุทฺรยานิ, ภวนฺติ พุทฺธานุมตานิ ตานิ.

๒๓๓.

อาคจฺฉุํ โทวาริกา ขคฺคพนฺธา, กาสาวิยา หนฺตุ มมํ ชนินฺท;

มาตุญฺจ องฺกสฺมิมหํ นิสินฺโน, อากฑฺฒิโต สหสา เตหิ เทว.

๒๓๔.

กฏุกญฺหิ สมฺพาธํ สุกิจฺฉํ ปตฺโต, มธุรมฺปิ ยํ ชีวิตํ ลทฺธ ราช;

กิจฺเฉนหํ อชฺช วธา ปมุตฺโต, ปพฺพชฺชเมวาภิมโนหมสฺมิ.

๒๓๕.

ปุตฺโต ตวายํ ตรุโณ สุธมฺเม, อนุกมฺปโก โสมนสฺโส กุมาโร;

ตํ ยาจมาโน น ลภามิ สฺวชฺช, อรหสิ นํ ยาจิตเว ตุวมฺปิ.

๒๓๖.

รมสฺสุ ภิกฺขาจริยาย ปุตฺต, นิสมฺม ธมฺเมสุ ปริพฺพชสฺสุ;

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ, อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปหิ ฐานํ.

๒๓๗.

อจฺเฉร รูปํ วต ยาทิสญฺจ, ทุกฺขิตํ มํ ทุกฺขาปยเส สุธมฺเม;

ยาจสฺสุ ปุตฺตํ อิติ วุจฺจมานา, ภิยฺโยว อุสฺสาหยเส กุมารํ.

๒๓๘.

เย วิปฺปมุตฺตา อนวชฺชโภคิโน, ปรินิพฺพุตา โลกมิมํ จรนฺติ;

ตมริยมคฺคํ ปฏิปชฺชมานํ, น อุสฺสเห วารยิตุํ กุมารํ.

๒๓๙.

อทฺธา [Pg.338] หเว เสวิตพฺพา สปญฺญา, พหุสฺสุตา เย พหุฐานจินฺติโน;

เยสายํ สุตฺวาน สุภาสิตานิ, อปฺโปสฺสุกฺกา วีตโสกา สุธมฺมาติ.

โสมนสฺสชาตกํ นวมํ.

๕๐๖. จมฺเปยฺยชาตกํ (๑๐)

๒๔๐.

กา นุ วิชฺชุริวาภาสิ, โอสธี วิย ตารกา;

เทวตา นุสิ คนฺธพฺพี, น ตํ มญฺญามิ มานุสึ.

๒๔๑.

นมฺหิ เทวี น คนฺธพฺพี, น มหาราช มานุสี;

นาคกญฺญาสฺมิ ภทฺทนฺเต, อตฺเถนมฺหิ อิธาคตา.

๒๔๒.

วิพฺภนฺตจิตฺตา กุปิตินฺทฺริยาสิ, เนตฺเตหิ เต วาริคณา สวนฺติ;

กึ เต นฏฺฐํ กึ ปน ปตฺถยานา, อิธาคตา นาริ ตทิงฺฆ พฺรูหิ.

๒๔๓.

ยมุคฺคเตโช อุรโคติ จาหุ, นาโคติ นํ อาหุ ชนา ชนินฺท;

ตมคฺคหี ปุริโส ชีวิกตฺโถ, ตํ พนฺธนา มุญฺจ ปตี มเมโส.

๒๔๔.

กถํ นฺวยํ พลวิริยูปปนฺโน, หตฺถตฺต มาคจฺฉิ วนิพฺพกสฺส;

อกฺขาหิ เม นาคกญฺเญ ตมตฺถํ, กถํ วิชาเนมุ คหีตนาคํ.

๒๔๕.

นครมฺปิ นาโค ภสฺมํ กเรยฺย, ตถา หิ โส พลวิริยูปปนฺโน;

ธมฺมญฺจ นาโค อปจายมาโน, ตสฺมา ปรกฺกมฺม ตโป กโรติ.

๒๔๖.

จาตุทฺทสึ [Pg.339] ปญฺจทสึ จ ราช, จตุปฺปเถ สมฺมติ นาคราชา;

ตมคฺคหี ปุริโส ชีวิกตฺโถ, ตํ พนฺธนา มุญฺจ ปตี มเมโส.

๒๔๗.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

วาริเคหสยา นารี, ตาปิ ตํ สรณํ คตา.

๒๔๘.

ธมฺเมน โมเจหิ อสาหเสน, คาเมน นิกฺเขน ควํ สเตน;

โอสฺสฏฺฐกาโย อุรโค จราตุ, ปุญฺญตฺถิโก มุญฺจตุ พนฺธนสฺมา.

๒๔๙.

ธมฺเมน โมเจมิ อสาหเสน, คาเมน นิกฺเขน ควํ สเตน;

โอสฺสฏฺฐกาโย อุรโค จราตุ, ปุญฺญตฺถิโก มุญฺจตุ พนฺธนสฺมา.

๒๕๐.

ทมฺมิ นิกฺขสตํ ลุทฺท, ถูลญฺจ มณิกุณฺฑลํ;

จตุสฺสทญฺจ ปลฺลงฺกํ, อุมาปุปฺผสรินฺนิภํ.

๒๕๑.

ทฺเว จ สาทิสิโย ภริยา, อุสภญฺจ ควํ สตํ;

โอสฺสฏฺฐกาโย อุรโค จราตุ, ปุญฺญตฺถิโก มุญฺจตุ พนฺธนสฺมา.

๒๕๒.

วินาปิ ทานา ตว วจนํ ชนินฺท, มุญฺเจมุ นํ อุรคํ พนฺธนสฺมา;

โอสฺสฏฺฐกาโย อุรโค จราตุ, ปุญฺญตฺถิโก มุญฺจตุ พนฺธนสฺมา.

๒๕๓.

มุตฺโต จมฺเปยฺยโก นาโค, ราชานํ เอตทพฺรวิ;

นโม เต กาสิราชตฺถุ, นโม เต กาสิวฑฺฒน;

อญฺชลึ เต ปคฺคณฺหามิ, ปสฺเสยฺยํ เม นิเวสนํ.

๒๕๔.

อทฺธา [Pg.340] หิ ทุพฺพิสฺสสเมตมาหุ, ยํ มานุโส วิสฺสเส อมานุสมฺหิ;

สเจ จ มํ ยาจสิ เอตมตฺถํ, ทกฺเขมุ เต นาค นิเวสนานิ.

๒๕๕.

สเจปิ วาโต คิริมาวเหยฺย, จนฺโท จ สุริโย จ ฉมา ปเตยฺยุํ;

สพฺพา จ นชฺโช ปฏิโสตํ วเชยฺยุํ, น ตฺเววหํ ราช มุสา ภเณยฺยํ.

๒๕๖.

นภํ ผเลยฺย อุทธีปิ สุสฺเส, สํวฏฺฏเย ภูตธรา วสุนฺธรา;

สิลุจฺจโย เมรุ สมูลมุปฺปเต, น ตฺเววหํ ราช มุสา ภเณยฺยํ.

๒๕๗.

อทฺธา หิ ทุพฺพิสฺสสเมตมาหุ, ยํ มานุโส วิสฺสเส อมานุสมฺหิ;

สเจ จ มํ ยาจสิ เอตมตฺถํ, ทกฺเขมุ เต นาค นิเวสนานิ.

๒๕๘.

ตุมฺเห โขตฺถ โฆรวิสา อุฬารา, มหาเตชา ขิปฺปโกปี จ โหถ;

มํการณา พนฺธนสฺมา ปมุตฺโต, อรหสิ โน ชานิตุเย กตานิ.

๒๕๙.

โส ปจฺจตํ นิรเย โฆรรูเป, มา กายิกํ สาตมลตฺถ กิญฺจิ;

เปฬาย พทฺโธ มรณํ อุเปตุ, โย ตาทิสํ กมฺมกตํ น ชาเน.

๒๖๐.

สจฺจปฺปฏิญฺญา [Pg.341] ตวเมส โหตุ, อกฺโกธโน โหหิ อนุปนาหี;

สพฺพญฺจ เต นาคกุลํ สุปณฺณา, อคฺคึว คิมฺเหสุ วิวชฺชยนฺตุ.

๒๖๑.

อนุกมฺปสี นาคกุลํ ชนินฺท, มาตา ยถา สุปฺปิยํ เอกปุตฺตํ;

อหญฺจ เต นาคกุเลน สทฺธึ, กาหามิ เวยฺยาวฏิกํ อุฬารํ.

๒๖๒.

โยเชนฺตุ เว ราชรเถ สุจิตฺเต, กมฺโพชเก อสฺสตเร สุทนฺเต;

นาเค จ โยเชนฺตุ สุวณฺณกปฺปเน, ทกฺเขมุ นาคสฺส นิเวสนานิ.

๒๖๓.

เภรี มุทิงฺคา ปณวา จ สงฺขา, อวชฺชยึสุ อุคฺคเสนสฺส รญฺโญ;

ปายาสิ ราชา พหุโสภมาโน, ปุรกฺขโต นาริคณสฺส มชฺเฌ.

๒๖๔.

สุวณฺณจิตกํ ภูมึ, อทฺทกฺขิ กาสิวฑฺฒโน;

โสวณฺณมยปาสาเท, เวฬุริยผลกตฺถเต.

๒๖๕.

ส ราชา ปาวิสิ พฺยมฺหํ, จมฺเปยฺยสฺส นิเวสนํ;

อาทิจฺจวณฺณสนฺนิภํ, กํสวิชฺชุ ปภสฺสรํ.

๒๖๖.

นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนํ, นานาคนฺธสมีริตํ;

โส ปาเวกฺขิ กาสิราชา, จมฺเปยฺยสฺส นิเวสนํ.

๒๖๗.

ปวิฏฺฐสฺมึ กาสิรญฺเญ, จมฺเปยฺยสฺส นิเวสนํ;

ทิพฺพา ตูริยา ปวชฺชึสุ, นาคกญฺญา จ นจฺจิสุํ.

๒๖๘.

ตํ นาคกญฺญา จริตํ คเณน, อนฺวารุหี กาสิราชา ปสนฺโน;

นิสีทิ โสวณฺณมยมฺหิ ปีเฐ, สาปสฺสเย จนฺทนสารลิตฺเต.

๒๖๙.

โส [Pg.342] ตตฺถ ภุตฺวา จ อโถ รมิตฺวา, จมฺเปยฺยกํ กาสิราชา อโวจ;

วิมานเสฏฺฐานิ อิมานิ ตุยฺหํ, อาทิจฺจวณฺณานิ ปภสฺสรานิ;

เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก, กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๐.

ตา กมฺพุกายูรธรา สุวตฺถา, วฏฺฏงฺคุลี ตมฺพตลูปปนฺนา;

ปคฺคยฺห ปาเยนฺติ อโนมวณฺณา, เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก;

กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๑.

นชฺโช จ เตมา ปุถุโลมมจฺฉา, อาฏา สกุนฺตาภิรุทา สุติตฺถา;

เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก, กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๒.

โกญฺจา มยูรา ทิวิยา จ หํสา, วคฺคุสฺสรา โกกิลา สมฺปตนฺติ;

เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก, กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๓.

อมฺพา จ สาลา ติลกา จ ชมฺพุโย, อุทฺทาลกา ปาฏลิโย จ ผุลฺลา;

เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก, กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๔.

อิมา จ เต โปกฺขรญฺโญ สมนฺตโต, ทิพฺพา จ คนฺธา สตตํ ปวายนฺติ;

เนตาทิสํ อตฺถิ มนุสฺสโลเก, กึ ปตฺถยํ นาค ตโป กโรสิ.

๒๗๕.

น [Pg.343] ปุตฺตเหตุ น ธนสฺส เหตุ, น อายุโน จาปิ ชนินฺท เหตุ;

มนุสฺสโยนึ อภิปตฺถยาโน, ตสฺมา ปรกฺกมฺม ตโป กโรมิ.

๒๗๖.

ตฺวํ โลหิตกฺโข วิหตนฺตรํโส, อลงฺกโต กปฺปิตเกสมสฺสุ;

สุโรสิโต โลหิตจนฺทเนน, คนฺธพฺพราชาว ทิสา ปภาสสิ.

๒๗๗.

เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว, สพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต;

ปุจฺฉามิ ตํ นาคราเชตมตฺถํ, เสยฺโย อิโต เกน มนุสฺสโลโก.

๒๗๘.

ชนินฺท นาญฺญตฺร มนุสฺสโลกา, สุทฺธี ว สํวิชฺชติ สํยโม วา;

อหญฺจ ลทฺธาน มนุสฺสโยนึ, กาหามิ ชาติมรณสฺส อนฺตํ.

๒๗๙.

อทฺธา หเว เสวิตพฺพา สปญฺญา, พหุสฺสุตา เย พหุฐานจินฺติโน;

นาริโย จ ทิสฺวาน ตุวญฺจ นาค, กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๒๘๐.

อทฺธา หเว เสวิตพฺพา สปญฺญา, พหุสฺสุตา เย พหุฐานจินฺติโน;

นาริโย จ ทิสฺวาน มมญฺจ ราช, กโรหิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ.

๒๘๑.

อิทญฺจ เม ชาตรูปํ ปหูตํ, ราสี สุวณฺณสฺส จ ตาลมตฺตา;

อิโต หริตฺวาน สุวณฺณฆรานิ, กรสฺสุ รูปิยปาการํ กโรนฺตุ.

๒๘๒.

มุตฺตา [Pg.344] จ วาหสหสฺสานิ ปญฺจ, เวฬุริยมิสฺสานิ อิโต หริตฺวา;

อนฺเตปุเร ภูมิยํ สนฺถรนฺตุ, นิกฺกทฺทมา เหหิติ นีรชา จ.

๒๘๓.

เอตาทิสํ อาวส ราชเสฏฺฐ, วิมานเสฏฺฐํ พหุ โสภมานํ;

พาราณสึ นครํ อิทฺธํ ผีตํ, รชฺชญฺจ กาเรหิ อโนมปญฺญาติ.

จมฺเปยฺยชาตกํ ทสมํ.

๕๐๗. มหาปโลภนชาตกํ (๑๑)

๒๘๔.

พฺรหฺมโลกา จวิตฺวาน, เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก;

รญฺโญ ปุตฺโต อุทปาทิ, สพฺพกามสมิทฺธิสุ.

๒๘๕.

กามา วา กามสญฺญา วา, พฺรหฺมโลเก น วิชฺชติ;

สฺวาสฺสุ ตาเยว สญฺญาย, กาเมหิ วิชิคุจฺฉถ.

๒๘๖.

ตสฺส จนฺเตปุเร อาสิ, ฌานาคารํ สุมาปิตํ;

โส ตตฺถ ปฏิสลฺลีโน, เอโก รหสิ ฌายถ.

๒๘๗.

ส ราชา ปริเทเวสิ, ปุตฺตโสเกน อฏฺฏิโต;

เอกปุตฺโต จยํ มยฺหํ, น จ กามานิ ภุญฺชติ.

๒๘๘.

โก นุ ขฺเวตฺถ อุปาโย โส, โก วา ชานาติ กิญฺจนํ;

โย เม ปุตฺตํ ปโลเภยฺย, ยถา กามานิ ปตฺถเย.

๒๘๙.

อหุ กุมารี ตตฺเถว, วณฺณรูปสมาหิตา;

กุสลา นจฺจคีตสฺส, วาทิเต จ ปทกฺขิณา.

๒๙๐.

สา ตตฺถ อุปสงฺกมฺม, ราชานํ เอตทพฺรวิ;

อหํ โข นํ ปโลเภยฺยํ, สเจ ภตฺตา ภวิสฺสติ.

๒๙๑.

ตํ ตถาวาทินึ ราชา, กุมารึ เอตทพฺรวิ;

ตฺวญฺเญว นํ ปโลเภหิ, ตว ภตฺตา ภวิสฺสติ.

๒๙๒.

สา [Pg.345] จ อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา, พหุํ กามุปสํหิตํ;

หทยงฺคมา เปมนียา, จิตฺรา คาถา อภาสถ.

๒๙๓.

ตสฺสา จ คายมานาย, สทฺทํ สุตฺวาน นาริยา;

กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปชฺชิ, ชนํ โส ปริปุจฺฉถ.

๒๙๔.

กสฺเสโส สทฺโท โก วา โส, ภณติ อุจฺจาวจํ พหุํ;

หทยงฺคมํ เปมนียํ, อโห กณฺณสุขํ มม.

๒๙๕.

เอสา โข ปมทา เทว, ขิฑฺฑา เอสา อนปฺปิกา ;

สเจ ตฺวํ กาเม ภุญฺเชยฺย, ภิยฺโย ภิยฺโย ฉาเทยฺยุ ตํ.

๒๙๖.

อิงฺฆ อาคจฺฉโตเรน, อวิทูรมฺหิ คายตุ;

อสฺสมสฺส สมีปมฺหิ, สนฺติเก มยฺหํ คายตุ.

๒๙๗.

ติโรกุฏฺฏมฺหิ คายิตฺวา, ฌานาคารมฺหิ ปาวิสิ;

พนฺธิ นํ อนุปุพฺเพน, อารญฺญมิว กุญฺชรํ.

๒๙๘.

ตสฺส กามรสํ ญตฺวา, อิสฺสาธมฺโม อชายถ;

‘‘อหเมว กาเม ภุญฺเชยฺยํ, มา อญฺโญ ปุริโส อหุ’’.

๒๙๙.

ตโต อสึ คเหตฺวาน, ปุริเส หนฺตุํ อุปกฺกมิ;

อหเมเวโก ภุญฺชิสฺสํ, มา อญฺโญ ปุริโส สิยา.

๓๐๐.

ตโต ชานปทา สพฺเพ, วิกฺกนฺทึสุ สมาคตา;

ปุตฺโต ตฺยายํ มหาราช, ชนํ เหเฐตฺยทูสกํ.

๓๐๑.

ตญฺจ ราชา วิวาเหสิ, สมฺหา รฏฺฐา จ ขตฺติโย;

ยาวตา วิชิตํ มยฺหํ, น เต วตฺถพฺพ ตาวเท.

๓๐๒.

ตโต โส ภริยมาทาย, สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ;

ปณฺณสาลํ กริตฺวาน, วนมุญฺฉาย ปาวิสิ.

๓๐๓.

อเถตฺถ อิสิ มาคจฺฉิ, สมุทฺทํ อุปรูปริ;

โส ตสฺส เคหํ ปาเวกฺขิ, ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต.

๓๐๔.

ตญฺจ [Pg.346] ภริยา ปโลเภสิ, ปสฺส ยาว สุทารุณํ;

จุโต โส พฺรหฺมจริยมฺหา, อิทฺธิยา ปริหายถ.

๓๐๕.

ราชปุตฺโต จ อุญฺฉาโต, วนมูลผลํ พหุํ;

สายํ กาเชน อาทาย, อสฺสมํ อุปสงฺกมิ.

๓๐๖.

อิสี จ ขตฺติยํ ทิสฺวา, สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ;

‘‘เวหายสํ คมิสฺส’’นฺติ, สีทเต โส มหณฺณเว.

๓๐๗.

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา, สีทมานํ มหณฺณเว;

ตสฺเสว อนุกมฺปาย, อิมา คาถา อภาสถ.

๓๐๘.

อภิชฺชมาเน วาริสฺมึ, สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา;

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา, สํสีทสิ มหณฺณเว.

๓๐๙.

อาวฏฺฏนี มหามายา, พฺรหฺมจริยวิโกปนา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

๓๑๐.

อนลา มุทุสมฺภาสา, ทุปฺปูรา ตา นทีสมา;

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน, อารกา ปริวชฺชเย.

๓๑๑.

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ, ฉนฺทสา วา ธเนน วา;

ชาตเวโทว สํ ฐานํ, ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นํ.

๓๑๒.

ขตฺติยสฺส วโจ สุตฺวา, อิสิสฺส นิพฺพิทา อหุ;

ลทฺธา โปราณกํ มคฺคํ, คจฺฉเต โส วิหายสํ.

๓๑๓.

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา, คจฺฉมานํ วิหายสํ;

สํเวคํ อลภี ธีโร, ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ.

๓๑๔.

ตโต โส ปพฺพชิตฺวาน, กามราคํ วิราชยิ;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ.

มหาปโลภนชาตกํ เอกาทสมํ.

๕๐๘. ปญฺจปณฺฑิตชาตกํ (๑๒)

๓๑๕.

ปญฺจ [Pg.347] ปณฺฑิตา สมาคตาตฺถ, ปญฺหา เม ปฏิภาติ ตํ สุณาถ;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, กสฺเสวาวิกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๑๖.

ตฺวํ อาวิกโรหิ ภูมิปาล, ภตฺตา ภารสโห ตุวํ วเท ตํ;

ตว ฉนฺทรุจีนิ สมฺมสิตฺวา, อถ วกฺขนฺติ ชนินฺท ปญฺจ ธีรา.

๓๑๗.

ยา สีลวตี อนญฺญเถยฺยา, ภตฺตุจฺฉนฺทวสานุคา (ปิยา) มนาปา;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, ภริยายาวิกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๑๘.

โย กิจฺฉคตสฺส อาตุรสฺส, สรณํ โหติ คตี ปรายนญฺจ;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, สขิโน วาวิกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๑๙.

เชฏฺโฐ อถ มชฺฌิโม กนิฏฺโฐ, โย เจ สีลสมาหิโต ฐิตตฺโต;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, ภาตุ วาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๒๐.

โย เว ปิตุหทยสฺส ปทฺธคู, อนุชาโต ปิตรํ อโนมปญฺโญ;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, ปุตฺตสฺสาวิกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๒๑.

มาตา [Pg.348] ทฺวิปทาชนินฺทเสฏฺฐ, ยา นํ โปเสติ ฉนฺทสา ปิเยน;

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา, มาตุยาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ.

๓๒๒.

คุยฺหสฺส หิ คุยฺหเมว สาธุ, น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิกมฺมํ;

อนิปฺผนฺนตา สเหยฺย ธีโร, นิปฺผนฺโนว ยถาสุขํ ภเณยฺย.

๓๒๓.

กึ ตฺวํ วิมโนสิ ราชเสฏฺฐ, ทฺวิปทชนินฺท วจนํ สุโณม เมตํ ;

กึ จินฺตยมาโน ทุมฺมโนสิ, นูน เทว อปราโธ อตฺถิ มยฺหํ.

๓๒๔.

‘‘ปณฺเห วชฺโฌ มโหสโธ’’ติ, อาณตฺโต เม วธาย ภูริปญฺโญ;

ตํ จินฺตยมาโน ทุมฺมโนสฺมิ, น หิ เทวี อปราโธ อตฺถิ ตุยฺหํ.

๓๒๕.

อภิโทสคโต ทานิ เอหิสิ, กึ สุตฺวา กึ สงฺกเต มโน เต;

โก เต กิมโวจ ภูริปญฺญ, อิงฺฆ วจนํ สุโณม พฺรูหิ เมตํ.

๓๒๖.

‘‘ปณฺเห วชฺโฌ มโหสโธ’’ติ, ยทิ เต มนฺตยิตํ ชนินฺท โทสํ;

ภริยาย รโหคโต อสํสิ, คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ.

๓๒๗.

ยํ [Pg.349] สาลวนสฺมึ เสนโก, ปาปกมฺมํ อกาสิ อสพฺภิรูปํ;

สขิโนว รโหคโต อสํสิ, คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ.

๓๒๘.

ปุกฺกุส ปุริสสฺส เต ชนินฺท, อุปฺปนฺโน โรโค อราชยุตฺโต;

ภาตุญฺจ รโหคโต อสํสิ, คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ.

๓๒๙.

อาพาโธยํ อสพฺภิรูโป, กามินฺโท นรเทเวน ผุฏฺโฐ;

ปุตฺตสฺส รโหคโต อสํสิ, คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ.

๓๓๐.

อฏฺฐวงฺกํ มณิรตนํ อุฬารํ, สกฺโก เต อททา ปิตามหสฺส;

เทวินฺทสฺส คตํ ตทชฺช หตฺถํ, มาตุญฺจ รโหคโต อสํสิ;

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ.

๓๓๑.

คุยฺหสฺส หิ คุยฺหเมว สาธุ, น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิกมฺมํ;

อนิปฺผนฺนตา สเหยฺย ธีโร, นิปฺผนฺโนว ยถาสุขํ ภเณยฺย.

๓๓๒.

น คุยฺหมตฺถํ วิวเรยฺย, รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ;

น หิ ปาตุกโต สาธุ, คุยฺโห อตฺโถ ปชานตา.

๓๓๓.

ถิยา คุยฺหํ น สํเสยฺย, อมิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต;

โย จามิเสน สํหีโร, หทยตฺเถโน จ โย นโร.

๓๓๔.

คุยฺหมตฺถํ อสมฺพุทฺธํ, สมฺโพธยติ โย นโร;

มนฺตเภทภยา ตสฺส, ทาสภูโต ติติกฺขติ.

๓๓๕.

ยาวนฺโต [Pg.350] ปุริสสฺสตฺถํ, คุยฺหํ ชานนฺติ มนฺตินํ;

ตาวนฺโต ตสฺส อุพฺเพคา, ตสฺมา คุยฺหํ น วิสฺสเช.

๓๓๖.

วิวิจฺจ ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ, รตฺตึ คิรํ นาติเวลํ ปมุญฺเจ;

อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ, ตสฺมา มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทนฺติ.

ปญฺจปณฺฑิตชาตกํ ทฺวาทสมํ.

๕๐๙. หตฺถิปาลชาตกํ (๑๓)

๓๓๗.

จิรสฺสํ วต ปสฺสาม, พฺราหฺมณํ เทววณฺณินํ;

มหาชฏํ ขาริธรํ, ปงฺกทนฺตํ รชสฺสิรํ.

๓๓๘.

จิรสฺสํ วต ปสฺสาม, อิสึ ธมฺมคุเณ รตํ;

กาสายวตฺถวสนํ, วากจีรํ ปฏิจฺฉทํ.

๓๓๙.

อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, ปฏิคณฺหาตุ โน ภวํ;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ.

๓๔๐.

อธิจฺจ เวเท ปริเยส วิตฺตํ, ปุตฺเต คเห ตาต ปติฏฺฐเปตฺวา;

คนฺเธ รเส ปจฺจนุภุยฺย สพฺพํ, อรญฺญํ สาธุ มุนิ โส ปสตฺโถ.

๓๔๑.

เวทา น สจฺจา น จ วิตฺตลาโภ, น ปุตฺตลาเภน ชรํ วิหนฺติ;

คนฺเธ รเส มุจฺจน มาหุ สนฺโต, สกมฺมุนา โหติ ผลูปปตฺติ.

๓๔๒.

อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ, สกมฺมุนา โหติ ผลูปปตฺติ;

ชิณฺณา จ มาตาปิตโร ตวีเม, ปสฺเสยฺยุํ ตํ วสฺสสตํ อโรคํ.

๓๔๓.

ยสฺสสฺส [Pg.351] สกฺขี มรเณน ราช, ชราย เมตฺตี นรวีรเสฏฺฐ;

โย จาปิ ชญฺญา น มริสฺสํ กทาจิ, ปสฺเสยฺยุํ ตํ วสฺสสตํ อโรคํ.

๓๔๔.

ยถาปิ นาวํ ปุริโส ทกมฺหิ, เอเรติ เจ นํ อุปเนติ ตีรํ;

เอวมฺปิ พฺยาธี สตตํ ชรา จ, อุปเนติ มจฺจํ วสมนฺตกสฺส.

๓๔๕.

ปงฺโก จ กามา ปลิโป จ กามา, มโนหรา ทุตฺตรา มจฺจุเธยฺยา;

เอตสฺมึ ปงฺเก ปลิเป พฺยสนฺนา, หีนตฺตรูปา น ตรนฺติ ปารํ.

๓๔๖.

อยํ ปุเร ลุทฺทมกาสิ กมฺมํ, สฺวายํ คหีโต น หิ โมกฺขิโต เม;

โอรุนฺธิยา นํ ปริรกฺขิสฺสามิ, มายํ ปุน ลุทฺทมกาสิ กมฺมํ.

๓๔๗.

ควํว นฏฺฐํ ปุริโส ยถา วเน, อนฺเวสตี ราช อปสฺสมาโน;

เอวํ นฏฺโฐ เอสุการี มมตฺโถ, โสหํ กถํ น คเวเสยฺยํ ราช.

๓๔๘.

หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส, ปเรติ ปริหายติ;

อนาคตํ เนตมตฺถีติ ญตฺวา, อุปฺปนฺนฉนฺทํ โก ปนุเทยฺย ธีโร.

๓๔๙.

ปสฺสามิ โวหํ ทหรํ กุมารึ, มตฺตูปมํ เกตกปุปฺผเนตฺตํ;

อภุตฺตโภเค ปฐเม วยสฺมึ, อาทาย มจฺจุ วชเต กุมารึ.

๓๕๐.

ยุวา [Pg.352] สุชาโต สุมุโข สุทสฺสโน, สาโม กุสุมฺภปริกิณฺณมสฺสุ;

หิตฺวาน กาเม ปฏิกจฺจ เคหํ, อนุชาน มํ ปพฺพชิสฺสามิ เทว.

๓๕๑.

สาขาหิ รุกฺโข ลภเต สมญฺญํ, ปหีนสาขํ ปน ขาณุมาหุ;

ปหีนปุตฺตสฺส มมชฺช โภติ, วาเสฏฺฐิ ภิกฺขาจริยาย กาโล.

๓๕๒.

อฆสฺมิ โกญฺจาว ยถา หิมจฺจเย, กตานิ ชาลานิ ปทาลิย หํสา;

คจฺฉนฺติ ปุตฺตา จ ปตี จ มยฺหํ, สาหํ กถํ นานุวเช ปชานํ.

๓๕๓.

เอเต ภุตฺวา วมิตฺวา จ, ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา;

เย จ ภุตฺวาน วมึสุ, เต เม หตฺถตฺต มาคตา.

๓๕๔.

อวมี พฺราหฺมโณ กาเม, โส ตฺวํ ปจฺจาวมิสฺสสิ;

วนฺตาโท ปุริโส ราช, น โส โหติ ปสํสิโย.

๓๕๕.

ปงฺเก จ โปสํ ปลิเป พฺยสนฺนํ, พลี ยถา ทุพฺพลมุทฺธเรยฺย;

เอวมฺปิ มํ ตฺวํ อุทตาริ โภติ, ปญฺจาลิ คาถาหิ สุภาสิตาหิ.

๓๕๖.

อิทํ วตฺวา มหาราชา, เอสุการี ทิสมฺปติ;

รฏฺฐํ หิตฺวาน ปพฺพชิ, นาโค เฉตฺวาว พนฺธนํ.

๓๕๗.

ราชา จ ปพฺพชฺชมโรจยิตฺถ, รฏฺฐํ ปหาย นรวีรเสฏฺโฐ;

ตุวมฺปิ โน โหติ ยเถว ราชา, อมฺเหหิ คุตฺตา อนุสาส รชฺชํ.

๓๕๘.

ราชา [Pg.353] จ ปพฺพชฺชมโรจยิตฺถ, รฏฺฐํ ปหาย นรวีรเสฏฺโฐ;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ โลเก, หิตฺวาน กามานิ มโนรมานิ.

๓๕๙.

ราชา จ ปพฺพชฺชมโรจยิตฺถ, รฏฺฐํ ปหาย นรวีรเสฏฺโฐ;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ โลเก, หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ.

๓๖๐.

อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ โลเก, หิตฺวาน กามานิ มโนรมานิ.

๓๖๑.

อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ โลเก, หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ.

๓๖๒.

อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ โลเก, สีติภูตา สพฺพมติจฺจ สงฺคนฺติ.

หตฺถิปาลชาตกํ เตรสมํ.

๕๑๐. อโยฆรชาตกํ (๑๔)

๓๖๓.

ยเมกรตฺตึ ปฐมํ, คพฺเภ วสติ มาณโว;

อพฺภุฏฺฐิโตว โส ยาติ, สคจฺฉํ น นิวตฺตติ.

๓๖๔.

น [Pg.354] ยุชฺฌมานา น พเลนวสฺสิตา, นรา น ชีรนฺติ น จาปิ มิยฺยเร;

สพฺพํ หิทํ ชาติชรายุปทฺทุตํ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๖๕.

จตุรงฺคินึ เสนํ สุภึสรูปํ, ชยนฺติ รฏฺฐาธิปตี ปสยฺห;

น มจฺจุโน ชยิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๖๖.

หตฺถีหิ อสฺเสหิ รเถหิ ปตฺติภิ, ปริวาริตา มุจฺจเร เอกจฺเจยฺยา ;

น มจฺจุโน มุจฺจิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๖๗.

หตฺถีหิ อสฺเสหิ รเถหิ ปตฺติภิ, สูรา ปภญฺชนฺติ ปธํสยนฺติ;

น มจฺจุโน ภญฺชิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๖๘.

มตฺตา คชา ภินฺนคฬา ปภินฺนา, นครานิ มทฺทนฺติ ชนํ หนนฺติ;

น มจฺจุโน มทฺทิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๖๙.

อิสฺสาสิโน กตหตฺถาปิ วีรา, ทูเรปาตี อกฺขณเวธิโนปิ;

น มจฺจุโน วิชฺฌิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๐.

สรานิ ขียนฺติ สเสลกานนา, สพฺพํ หิทํ ขียติ ทีฆมนฺตรํ;

สพฺพํ หิทํ ภญฺชเร กาลปริยายํ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๑.

สพฺเพ [Pg.355] สเมวํ หิ นรานนารินํ, จลาจลํ ปาณภุโนธ ชีวิตํ;

ปโฏว ธุตฺตสฺส ทุโมว กูลโช, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๒.

ทุมปฺผลาเนว ปตนฺติ มาณวา, ทหรา จ วุทฺธา จ สรีรเภทา;

นาริโย นรา มชฺฌิมโปริสา จ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๓.

นายํ วโย ตารกราชสนฺนิโภ, ยทพฺภตีตํ คตเมว ทานิ ตํ;

ชิณฺณสฺส หี นตฺถิ รตี กุโต สุขํ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๔.

ยกฺขา ปิสาจา อถวาปิ เปตา, กุปิตาเต อสฺสสนฺติ มนุสฺเส;

น มจฺจุโน อสฺสสิตุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๕.

ยกฺเข ปิสาเจ อถวาปิ เปเต, กุปิเตปิ เต นิชฺฌปนํ กโรนฺติ;

น มจฺจุโน นิชฺฌปนํ กโรนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๖.

อปราธเก ทูสเก เหฐเก จ, ราชาโน ทณฺเฑนฺติ วิทิตฺวาน โทสํ;

น มจฺจุโน ทณฺฑยิตุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๗.

อปราธกา ทูสกา เหฏฺฐกา จ, ลภนฺติ เต ราชิโน นิชฺฌเปตุํ;

น มจฺจุโน นิชฺฌปนํ กโรนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๘.

น [Pg.356] ขตฺติโยติ น จ พฺราหฺมโณติ, น อฑฺฒกา พลวา เตชวาปิ;

น มจฺจุราชสฺส อเปกฺขมตฺถิ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๗๙.

สีหา จ พฺยคฺฆา จ อโถปิ ทีปิโย, ปสยฺห ขาทนฺติ วิปฺผนฺทมานํ;

น มจฺจุโน ขาทิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๐.

มายาการา รงฺคมชฺเฌ กโรนฺตา, โมเหนฺติ จกฺขูนิ ชนสฺส ตาวเท;

น มจฺจุโน โมหยิตุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๑.

อาสีวิสา กุปิตา อุคฺคเตชา, ฑํสนฺติ มาเรนฺติปิ เต มนุสฺเส;

น มจฺจุโน ฑํสิตุมุสฺสหนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๒.

อาสีวิสา กุปิตา ยํ ฑํสนฺติ, ติกิจฺฉกา เตส วิสํ หนนฺติ;

น มจฺจุโน ทฏฺฐวิสํ หนนฺติ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๓.

ธมฺมนฺตรี เวตฺตรณี จ โภโช, วิสานิ หนฺตฺวาน ภุชงฺคมานํ;

สุยฺยนฺติ เต กาลกตา ตเถว, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๔.

วิชฺชาธรา โฆรมธียมานา, อทสฺสนํ โอสเธหิ วชนฺติ;

น มจฺจุราชสฺส วชนฺตทสฺสนํ, ตํ เม มตี โหติ จรามิ ธมฺมํ.

๓๘๕.

ธมฺโม [Pg.357] หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ, ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ, น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี.

๓๘๖.

น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน;

อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคตินฺติ.

อโยฆรชาตกํ จุทฺทสมํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

มาตงฺค สมฺภูต สิวิ สิริมนฺโต, โรหณ หํส สตฺติคุมฺโพ ภลฺลาติย;

โสมนสฺส จมฺเปยฺย พฺรหฺม ปญฺจ-ปณฺฑิต จิรสฺสํวต อโยฆราติ.

วีสตินิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

๑๖. ตึสนิปาโต

๕๑๑. กึฉนฺทชาตกํ (๑)

๑.

กึฉนฺโท [Pg.358] กิมธิปฺปาโย, เอโก สมฺมสิ ฆมฺมนิ;

กึ ปตฺถยาโน กึ เอสํ, เกน อตฺเถน พฺราหฺมณ.

๒.

ยถา มหา วาริธโร, กุมฺโภ สุปริณาหวา ;

ตถูปมํ อมฺพปกฺกํ, วณฺณคนฺธรสุตฺตมํ.

๓.

ตํ วุยฺหมานํ โสเตน, ทิสฺวานามลมชฺฌิเม;

ปาณีหิ นํ คเหตฺวาน, อคฺยายตนมาหรึ.

๔.

ตโต กทลิปตฺเตสุ, นิกฺขิปิตฺวา สยํ อหํ;

สตฺเถน นํ วิกปฺเปตฺวา, ขุปฺปิปาสํ อหาสิ เม.

๕.

โสหํ อเปตทรโถ, พฺยนฺตีภูโต ทุขกฺขโม;

อสฺสาทํ นาธิคจฺฉามิ, ผเลสฺวญฺเญสุ เกสุจิ.

๖.

โสเสตฺวา นูน มรณํ, ตํ มมํ อาวหิสฺสติ;

อมฺพํ ยสฺส ผลํ สาทุ, มธุรคฺคํ มโนรมํ;

ยมุทฺธรึ วุยฺหมานํ, อุทธิสฺมา มหณฺณเว.

๗.

อกฺขาตํ เต มยา สพฺพํ, ยสฺมา อุปวสามหํ;

รมฺมํ ปติ นิสินฺโนสฺมิ, ปุถุโลมายุตา ปุถุ.

๘.

ตฺวญฺจ โข เมว อกฺขาหิ, อตฺตานมปลายินิ;

กา วา ตฺวมสิ กลฺยาณิ, กิสฺส วา ตฺวํ สุมชฺฌิเม.

๙.

รุปฺปปฏฺฏปลิมฏฺฐีว, พฺยคฺฆีว คิริสานุชา;

ยา สนฺติ นาริโย เทเวสุ, เทวานํ ปริจาริกา.

๑๐.

ยา จ มนุสฺสโลกสฺมึ, รูเปนานฺวาคติตฺถิโย;

รูเปน เต สทิสี นตฺถิ, เทเวสุ คนฺธพฺพมนุสฺสโลเก ;

ปุฏฺฐาสิ เม จารุปุพฺพงฺคิ, พฺรูหิ นามญฺจ พนฺธเว.

๑๑.

ยํ [Pg.359] ตฺวํ ปติ นิสินฺโนสิ, รมฺมํ พฺราหฺมณ โกสิกึ;

สาหํ ภุสาลยา วุตฺถา, วรวาริวโหฆสา.

๑๒.

นานาทุมคณากิณฺณา, พหุกา คิริกนฺทรา;

มเมว ปมุขา โหนฺติ, อภิสนฺทนฺติ ปาวุเส.

๑๓.

อโถ พหู วนโตทา, นีลวาริวหินฺธรา;

พหุกา นาควิตฺโตทา, อภิสนฺทนฺติ วารินา.

๑๔.

ตา อมฺพชมฺพุลพุชา, นีปา ตาลา จุทุมฺพรา ;

พหูนิ ผลชาตานิ, อาวหนฺติ อภิณฺหโส.

๑๕.

ยํ กิญฺจิ อุภโต ตีเร, ผลํ ปตติ อมฺพุนิ;

อสํสยํ ตํ โสตสฺส, ผลํ โหติ วสานุคํ.

๑๖.

เอตทญฺญาย เมธาวิ, ปุถุปญฺญ สุโณหิ เม;

มา โรจย มภิสงฺคํ, ปฏิเสธ ชนาธิป.

๑๗.

น วาหํ วฑฺฒวํ มญฺเญ, ยํ ตฺวํ รฏฺฐาภิวฑฺฒน;

อาเจยฺยมาโน ราชิสิ, มรณํ อภิกงฺขสิ.

๑๘.

ตสฺส ชานนฺติ ปิตโร, คนฺธพฺพา จ สเทวกา;

เย จาปิ อิสโย โลเก, สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน;

อสํสยํ เตปิ ชานนฺติ, ปฏฺฐภูตา ยสสฺสิโน.

๑๙.

เอวํ วิทิตฺวา วิทู สพฺพธมฺมํ, วิทฺธํสนํ จวนํ ชีวิตสฺส;

น จียตี ตสฺส นรสฺส ปาปํ, สเจ น เจเตติ วธาย ตสฺส.

๒๐.

อิสิปูคสมญฺญาเต, เอวํ โลกฺยา วิทิตา สติ ;

อนริยปริสมฺภาเส, ปาปกมฺมํ ชิคีสสิ.

๒๑.

สเจ อหํ มริสฺสามิ, ตีเร เต ปุถุสุสฺโสณิ;

อสํสยํ ตํ อสิโลโก, มยิ เปเต อาคมิสฺสติ.

๒๒.

ตสฺมา [Pg.360] หิ ปาปกํ กมฺมํ, รกฺขสฺเสว สุมชฺฌิเม;

มา ตํ สพฺโพ ชโน ปจฺฉา, ปกุฏฺฐายิ มยิ มเต.

๒๓.

อญฺญาตเมตํ อวิสยฺหสาหิ, อตฺตานมมฺพญฺจ ททามิ เต ตํ;

โส ทุจฺจเช กามคุเณ ปหาย, สนฺติญฺจ ธมฺมญฺจ อธิฏฺฐิโตสิ.

๒๔.

โย หิตฺวา ปุพฺพสญฺโญคํ, ปจฺฉา สํโยชเน ฐิโต;

อธมฺมญฺเจว จรติ, ปาปญฺจสฺส ปวฑฺฒติ.

๒๕.

เอหิ ตํ ปาปยิสฺสามิ, กามํ อปฺโปสฺสุโก ภว;

อุปานยามิ สีตสฺมึ, วิหราหิ อนุสฺสุโก.

๒๖.

ตํ ปุปฺผรสมตฺเตภิ, วกฺกงฺเคหิ อรินฺทม;

โกญฺจา มยูรา ทิวิยา, โกลฏฺฐิมธุสาฬิกา;

กูชิตา หํสปูเคหิ, โกกิเลตฺถ ปโพธเร.

๒๗.

อมฺเพตฺถ วิปฺปสาขคฺคา, ปลาลขลสนฺนิภา;

โกสมฺพสฬลา นีปา, ปกฺกตาลวิลมฺพิโน.

๒๘.

มาลี ติริฏี กายูรี, องฺคที จนฺทนุสฺสโท ;

รตฺตึ ตฺวํ ปริจาเรสิ, ทิวา เวเทสิ เวทนํ.

๒๙.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, ยา เตมา ปริจาริกา;

เอวํ มหานุภาโวสิ, อพฺภุโต โลมหํสโน.

๓๐.

กึ กมฺมมกรี ปุพฺเพ, ปาปํ อตฺตทุขาวหํ;

ยํ กริตฺวา มนุสฺเสสุ, ปิฏฺฐิมํสานิ ขาทสิ.

๓๑.

อชฺเฌนานิ ปฏิคฺคยฺห, กาเมสุ คธิโต อหํ;

อจรึ ทีฆมทฺธานํ, ปเรสํ อหิตายหํ.

๓๒.

โย ปิฏฺฐิมํสิโก โหติ, เอวํ อุกฺกจฺจ ขาทติ;

ยถาหํ อชฺช ขาทามิ, ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโนติ.

กึฉนฺทชาตกํ ปฐมํ.

๕๑๒. กุมฺภชาตกํ (๒)

๓๓.

โก [Pg.361] ปาตุราสี ติทิวา นภมฺหิ, โอภาสยํ สํวรึ จนฺทิมาว;

คตฺเตหิ เต รสฺมิโย นิจฺฉรนฺติ, สเตรตา วิชฺชุริวนฺตลิกฺเข.

๓๔.

โส ฉินฺนวาตํ กมสี อฆมฺหิ, เวหายสํ คจฺฉสิ ติฏฺฐสี จ;

อิทฺธี นุ เต วตฺถุกตา สุภาวิตา, อนทฺธคูนํ อปิ เทวตานํ.

๓๕.

เวหายสํ คมฺมมาคมฺม ติฏฺฐสิ, กุมฺภํ กิณาถาติ ยเมตมตฺถํ;

โก วา ตุวํ กิสฺส วา ตาย กุมฺโภ, อกฺขาหิ เม พฺราหฺมณ เอตมตฺถํ.

๓๖.

น สปฺปิกุมฺโภ นปิ เตลกุมฺโภ, น ผาณิตสฺส น มธุสฺส กุมฺโภ;

กุมฺภสฺส วชฺชานิ อนปฺปกานิ, โทเส พหู กุมฺภคเต สุณาถ.

๓๗.

คเฬยฺย ยํ ปิตฺวา ปเต ปปาตํ, โสพฺภํ คุหํ จนฺทนิโยฬิคลฺลํ;

พหุมฺปิ ภุญฺเชยฺย อโภชเนยฺยํ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๓๘.

ยํ ปิตฺวา จิตฺตสฺมิมเนสมาโน, อาหิณฺฑตี โคริว ภกฺขสารี ;

อนาถมาโน อุปคายติ นจฺจติ จ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๓๙.

ยํ [Pg.362] เว ปิวิตฺวา อเจโลว นคฺโค, จเรยฺย คาเม วิสิขนฺตรานิ;

สมฺมูฬฺหจิตฺโต อติเวลสายี, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๐.

ยํ ปิตฺวา อุฏฺฐาย ปเวธมาโน, สีสญฺจ พาหุญฺจ ปจาลยนฺโต;

โส นจฺจตี ทารุกฏลฺลโกว, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๑.

ยํ เว ปิวิตฺวา อคฺคิทฑฺฒา สยนฺติ, อโถ สิคาเลหิปิ ขาทิตาเส;

พนฺธํ วธํ โภคชานิญฺจุเปนฺติ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๒.

ยํ ปิตฺวา ภาเสยฺย อาภาสเนยฺยํ, สภายมาสีโน อเปตวตฺโถ;

สมฺมกฺขิโต วนฺตคโต พฺยสนฺโน, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๓.

ยํ เว ปิวิตฺวา อุกฺกฏฺโฐ อาวิลกฺโข, มเมว สพฺพา ปถวีติ มญฺเญ ;

น เม สโม จาตุรนฺโตปิ ราชา, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๔.

มานาติมานา กลหานิ เปสุณี, ทุพฺพณฺณินี นคฺคยินี ปลายินี;

โจราน ธุตฺตาน คตี นิเกโต, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๕.

อิทฺธานิ ผีตานิ กุลานิ อสฺสุ, อเนกสาหสฺสธนานิ โลเก;

อุจฺฉินฺนทายชฺชกตานิมาย, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๖.

ธญฺญํ [Pg.363] ธนํ รชตํ ชาตรูปํ, เขตฺตํ ควํ ยตฺถ วินาสยนฺติ;

อุจฺเฉทนี วิตฺตวตํ กุลานํ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๗.

ยํ เว ปิตฺวา ทิตฺตรูโปว โปโส, อกฺโกสติ มาตรํ ปิตรญฺจ;

สสฺสุมฺปิ คณฺเหยฺย อโถปิ สุณฺหํ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๘.

ยํ เว ปิตฺวา ทิตฺตรูปาว นารี, อกฺโกสติ สสุรํ สามิกญฺจ;

ทาสมฺปิ คณฺเห ปริจารกมฺปิ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๔๙.

ยํ เว ปิวิตฺวาน หเนยฺย โปโส, ธมฺเม ฐิตํ สมณํ พฺราหฺมณํ วา;

คจฺเฉ อปายมฺปิ ตโตนิทานํ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๐.

ยํ เว ปิวิตฺวา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, กาเยน วาจาย จ เจตสา จ;

นิรยํ วชนฺติ ทุจฺจริตํ จริตฺวา, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๑.

ยํ ยาจมานา น ลภนฺติ ปุพฺเพ, พหุํ หิรญฺญมฺปิ ปริจฺจชนฺตา;

โส ตํ ปิวิตฺวา อลิกํ ภณาติ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๒.

ยํ เว ปิตฺวา เปสเน เปสิยนฺโต, อจฺจายิเก กรณียมฺหิ ชาเต;

อตฺถมฺปิ โส นปฺปชานาติ วุตฺโต, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๓.

หิรีมนาปิ [Pg.364] อหิรีกภาวํ, ปาตุํ กโรนฺติ มทนาย มตฺตา;

ธีราปิ สนฺตา พหุกํ ภณนฺติ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๔.

ยํ เว ปิตฺวา เอกถูปา สยนฺติ, อนาสกา ถณฺฑิลทุกฺขเสยฺยํ;

ทุพฺพณฺณิยํ อายสกฺยญฺจุเปนฺติ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๕.

ยํ เว ปิตฺวา ปตฺตขนฺธา สยนฺติ, คาโว กุฏหตาว น หิ วารุณิยา;

เวโค นเรน สุสโหริว, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๖.

ยํ มนุสฺสา วิวชฺเชนฺติ, สปฺปํ โฆรวิสํ มิว ;

ตํ โลเก วิสสมานํ, โก นโร ปาตุมรหติ.

๕๗.

ยํ เว ปิตฺวา อนฺธกเวณฺฑปุตฺตา, สมุทฺทตีเร ปริจารยนฺตา ;

อุปกฺกมุํ มุสเลหญฺญมญฺญํ, ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ.

๕๘.

ยํ เว ปิตฺวา ปุพฺพเทวา ปมตฺตา, ติทิวา จุตา สสฺสติยา สมาย;

ตํ ตาทิสํ มชฺชมิมํ นิรตฺถกํ, ชานํ มหาราช กถํ ปิเวยฺย.

๕๙.

นยิมสฺมึ กุมฺภสฺมึ ทธิ วา มธุ วา, เอวํ อภิญฺญาย กิณาหิ ราช;

เอวญฺหิมํ กุมฺภคตา มยา เต, อกฺขาตรูปํ ตว สพฺพมิตฺต.

๖๐.

น [Pg.365] เม ปิตา วา อถวาปิ มาตา, เอตาทิสา ยาทิสโก ตุวํสิ;

หิตานุกมฺปี ปรมตฺถกาโม, โสหํ กริสฺสํ วจนํ ตวชฺช.

๖๑.

ททามิ เต คามวรานิ ปญฺจ, ทาสีสตํ สตฺต ควํ สตานิ;

อาชญฺญยุตฺเต จ รเถ ทส อิเม, อาจริโย โหสิ มมตฺถกาโม.

๖๒.

ตเวว ทาสีสตมตฺถุ ราช, คามา จ คาโว จ ตเวว โหนฺตุ;

อาชญฺญยุตฺตา จ รถา ตเวว, สกฺโกหมสฺมี ติทสานมินฺโท.

๖๓.

มํโสทนํ สปฺปิปายาสํ ภุญฺช, ขาทสฺสุ จ ตฺวํ มธุมาสปูเว;

เอวํ ตุวํ ธมฺมรโต ชนินฺท, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐานนฺติ.

กุมฺภชาตกํ ทุติยํ.

๕๑๓. ชยทฺทิสชาตกํ (๓)

๖๔.

จิรสฺสํ วต เม อุทปาทิ อชฺช, ภกฺโข มหา สตฺตมิภตฺตกาเล;

กุโตสิ โก วาสิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ, อาจิกฺข ชาตึ วิทิโต ยถาสิ.

๖๕.

ปญฺจาลราชา มิควํ ปวิฏฺโฐ, ชยทฺทิโส นาม ยทิสฺสุโต เต;

จรามิ กจฺฉานิ วนานิ จาหํ, ปสทํ อิมํ ขาท มมชฺช มุญฺจ.

๖๖.

เสเนว [Pg.366] ตฺวํ ปณสิ สสฺสมาโน, มเมส ภกฺโข ปสโท ยํ วเทสิ;

ตํ ขาทิยาน ปสทํ ชิฆญฺญํ, ขาทิสฺสํ ปจฺฉา น วิลาปกาโล.

๖๗.

น จตฺถิ โมกฺโข มม นิกฺกเยน, คนฺตฺวาน ปจฺจาคมนาย ปณฺเห;

ตํ สงฺกรํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย, สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชิสฺสํ.

๖๘.

กึ กมฺมชาตํ อนุตปฺปเต ตฺวํ, ปตฺตํ สมีปํ มรณสฺส ราช;

อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ, อนุชานิตุํ อาคมนาย ปณฺเห.

๖๙.

กตา มยา พฺราหฺมณสฺส ธนาสา, ตํ สงฺกรํ ปฏิมุกฺกํ น มุตฺตํ;

ตํ สงฺกรํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย, สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชิสฺสํ.

๗๐.

ยา เต กตา พฺราหฺมณสฺส ธนาสา, ตํ สงฺกรํ ปฏิมุกฺกํ น มุตฺตํ;

ตํ สงฺกรํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย, สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชสฺสุ.

๗๑.

มุตฺโต จ โส โปริสาทสฺส หตฺถา, คนฺตฺวา สกํ มนฺทิรํ กามกามี;

ตํ สงฺกรํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย, อามนฺตยี ปุตฺตมลีนสตฺตํ.

๗๒.

อชฺเชว [Pg.367] รชฺชํ อภิสิญฺจยสฺสุ, ธมฺมํ จร เสสุ ปเรสุ จาปิ;

อธมฺมกาโร จ เต มาหุ รฏฺเฐ, คจฺฉามหํ โปริสาทสฺส ญตฺเต.

๗๓.

กึ กมฺม กุพฺพํ ตว เทว ปาว, นาราธยี ตํ ตทิจฺฉามิ โสตุํ;

ยมชฺช รชฺชมฺหิ อุทสฺสเย ตุวํ, รชฺชมฺปิ นิจฺเฉยฺยํ ตยา วินาหํ.

๗๔.

น กมฺมุนา วา วจสา ว ตาต, อปราธิโตหํ ตุวิยํ สรามิ;

สนฺธิญฺจ กตฺวา ปุริสาทเกน, สจฺจานุรกฺขี ปุนาหํ คมิสฺสํ.

๗๕.

อหํ คมิสฺสามิ อิเธว โหหิ, นตฺถิ ตโต ชีวโต วิปฺปโมกฺโข;

สเจ ตุวํ คจฺฉสิเยว ราช, อหมฺปิ คจฺฉามิ อุโภ น โหม.

๗๖.

อทฺธา หิ ตาต สตาเนส ธมฺโม, มรณา จ เม ทุกฺขตรํ ตทสฺส;

กมฺมาสปาโท ตํ ยทา ปจิตฺวา, ปสยฺห ขาเท ภิทา รุกฺขสูเล.

๗๗.

ปาเณน เต ปาณมหํ นิมิสฺสํ, มา ตฺวํ อคา โปริสาทสฺส ญตฺเต;

เอตญฺจ เต ปาณมหํ นิมิสฺสํ, ตสฺมา มตํ ชีวิตสฺส วณฺเณมิ.

๗๘.

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต, วนฺทิตฺวา มาตุ จ ปิตุ จ ปาเท;

ทุขินิสฺส มาตา นิปตา ปถพฺยา, ปิตาสฺส ปคฺคยฺห ภุชานิ กนฺทติ.

๗๙.

ตํ [Pg.368] คจฺฉนฺตํ ตาว ปิตา วิทิตฺวา, ปรมฺมุโข วนฺทติ ปญฺชลีโก;

โสโม จ ราชา วรุโณ จ ราชา, ปชาปตี จนฺทิมา สูริโย จ;

เอเตหิ คุตฺโต ปุริสาทกมฺหา, อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ตาต.

๘๐.

ยํ ทณฺฑกิรญฺโญ คตสฺส มาตา, รามสฺสกาสิ โสตฺถานํ สุคุตฺตา;

ตํ เต อหํ โสตฺถานํ กโรมิ, เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา;

อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ปุตฺต.

๘๑.

อาวี รโห วาปี มโนปโทสํ, นาหํ สเร ชาตุ มลีนสตฺเต;

เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา, อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ภาติก.

๘๒.

ยสฺมา จ เม อนธิมโนสิ สามิ, น จาปิ เม มนสา อปฺปิโยสิ;

เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา, อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ สามิ.

๘๓.

พฺรหา อุชู จารุมุโข กุโตสิ, น มํ ปชานาสิ วเน วสนฺตํ;

ลุทฺทํ มํ ญตฺวา ‘‘ปุริสาทโก’’ติ, โก โสตฺถิ มาชานมิธา’วเชยฺย.

๘๔.

ชานามิ ลุทฺท ปุริสาทโก ตฺวํ, น ตํ น ชานามิ วเน วสนฺตํ;

อหญฺจ ปุตฺโตสฺมิ ชยทฺทิสสฺส, มมชฺช ขาท ปิตุโน ปโมกฺขา.

๘๕.

ชานามิ [Pg.369] ปุตฺโตติ ชยทฺทิสสฺส, ตถา หิ โว มุขวณฺโณ อุภินฺนํ;

สุทุกฺกรญฺเญว กตํ ตเวทํ, โย มตฺตุมิจฺเฉ ปิตุโน ปโมกฺขา.

๘๖.

น ทุกฺกรํ กิญฺจิ มเหตฺถ มญฺเญ, โย มตฺตุมิจฺเฉ ปิตุโน ปโมกฺขา;

มาตุ จ เหตุ ปรโลก คนฺตฺวา, สุเขน สคฺเคน จ สมฺปยุตฺโต.

๘๗.

อหญฺจ โข อตฺตโน ปาปกิริยํ, อาวี รโห วาปิ สเร น ชาตุ;

สงฺขาตชาตีมรโณหมสฺมิ, ยเถว เม อิธ ตถา ปรตฺถ.

๘๘.

ขาทชฺช มํ ทานิ มหานุภาว, กรสฺสุ กิจฺจานิ อิมํ สรีรํ;

รุกฺขสฺส วา เต ปปตามิ อคฺคา, ฉาทยมาโน มยฺหํ ตฺวมเทสิ มํสํ.

๘๙.

อิทญฺจ เต รุจฺจติ ราชปุตฺต, จเชสิ ปาณํ ปิตุโน ปโมกฺขา;

ตสฺมา หิ โส ตฺวํ ตรมานรูโป, สมฺภญฺช กฏฺฐานิ ชเลหิ อคฺคึ.

๙๐.

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต, ทารุํ สมาหตฺวา มหนฺตมคฺคึ;

สนฺทีปยิตฺวา ปฏิเวทยิตฺถ, อาทีปิโต ทานิ มหายมคฺคิ.

๙๑.

ขาทชฺช [Pg.370] มํ ทานิ ปสยฺหการี, กึ มํ มุหุํ เปกฺขสิ หฏฺฐโลโม;

ตถา ตถา ตุยฺหมหํ กโรมิ, ยถา ยถา มํ ฉาทยมาโน อเทสิ.

๙๒.

โก ตาทิสํ อรหติ ขาทิตาเย, ธมฺเม ฐิตํ สจฺจวาทึ วทญฺญุํ;

มุทฺธาปิ ตสฺส วิผเลยฺย สตฺตธา, โย ตาทิสํ สจฺจวาทึ อเทยฺย.

๙๓.

อิทญฺหิ โส พฺราหฺมณํ มญฺญมาโน, สโส อวาเสสิ สเก สรีเร;

เตเนว โส จนฺทิมา เทวปุตฺโต, สสตฺถุโต กามทุหชฺช ยกฺข.

๙๔.

จนฺโท ยถา ราหุมุขา ปมุตฺโต, วิโรจเต ปนฺนรเสว ภาณุมา ;

เอวํ ตุวํ โปริสาทา ปมุตฺโต, วิโรจ กปิเล มหานุภาว;

อาโมทยํ ปิตรํ มาตรญฺจ, สพฺโพ จ เต นนฺทตุ ญาติปกฺโข.

๙๕.

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต, กตญฺชลี ปริยาย โปริสาทํ;

อนุญฺญาโต โสตฺถิ สุขี อโรโค, ปจฺจาคมา กปิลมลีนสตฺตา.

๙๖.

ตํ เนคมา ชานปทา จ สพฺเพ, หตฺถาโรหา รถิกา ปตฺติกา จ;

นมสฺสมานา ปญฺชลิกา อุปาคมุํ, นมตฺถุ เต ทุกฺกรการโกสีติ.

ชยทฺทิสชาตกํ ตติยํ.

๕๑๔. ฉทฺทนฺตชาตกํ (๔)

๙๗.

กึ [Pg.371] นุ โสจสินุจฺจงฺคิ, ปณฺฑูสิ วรวณฺณินิ;

มิลายสิ วิสาลกฺขิ, มาลาว ปริมทฺทิตา.

๙๘.

โทหโฬ เม มหาราช, สุปินนฺเตนุปชฺฌคา ;

น โส สุลภรูโปว, ยาทิโส มม โทหโฬ.

๙๙.

เย เกจิ มานุสา กามา, อิธ โลกสฺมิ นนฺทเน;

สพฺเพ เต ปจุรา มยฺหํ, อหํ เต ทมฺมิ โทหฬํ.

๑๐๐.

ลุทฺทา เทว สมายนฺตุ, เย เกจิ วิชิเต ตว;

เอเตสํ อหมกฺขิสฺสํ, ยาทิโส มม โทหโฬ.

๑๐๑.

อิเม เต ลุทฺทกา เทวิ, กตหตฺถา วิสารทา;

วนญฺญู จ มิคญฺญู จ, มมตฺเถ จตฺตชีวิตา.

๑๐๒.

ลุทฺทปุตฺตา นิสาเมถ, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

ฉพฺพิสาณํ คชํ เสตํ, อทฺทสํ สุปิเน อหํ;

ตสฺส ทนฺเตหิ เม อตฺโถ, อลาเภ นตฺถิ ชีวิตํ.

๑๐๓.

น โน ปิตูนํ น ปิตามหานํ, ทิฏฺโฐ สุโต กุญฺชโร ฉพฺพิสาโณ;

ยมทฺทสา สุปิเน ราชปุตฺตี, อกฺขาหิ โน ยาทิโส หตฺถินาโค.

๑๐๔.

ทิสา จตสฺโส วิทิสา จตสฺโส, อุทฺธํ อโธ ทส ทิสา อิมาโย;

กตมํ ทิสํ ติฏฺฐติ นาคราชา, ยมทฺทสา สุปิเน ฉพฺพิสาณํ.

๑๐๕.

อิโต อุชุํ อุตฺตริยํ ทิสายํ, อติกฺกมฺม โส สตฺตคิรี พฺรหนฺเต;

สุวณฺณปสฺโส นาม คิรี อุฬาโร, สุปุปฺผิโต กิมฺปุริสานุจิณฺโณ.

๑๐๖.

อารุยฺห [Pg.372] เสลํ ภวนํ กินฺนรานํ, โอโลกย ปพฺพตปาทมูลํ;

อถ ทกฺขสี เมฆสมานวณฺณํ, นิคฺโรธราชํ อถ สหสฺสปาทํ.

๑๐๗.

ตตฺถจฺฉตี กุญฺชโร ฉพฺพิสาโณ, สพฺพเสโต ทุปฺปสโห ปเรภิ;

รกฺขนฺติ นํ อฏฺฐสหสฺสนาคา, อีสาทนฺตา วาตชวปฺปหาริโน.

๑๐๘.

ติฏฺฐนฺติ เต ตุมูลํ ปสฺสสนฺตา, กุปฺปนฺติ วาตสฺสปิ เอริตสฺส;

มนุสฺสภูตํ ปน ตตฺถ ทิสฺวา, ภสฺมํ กเรยฺยุํ นาสฺส รโชปิ ตสฺส.

๑๐๙.

พหู หิเม ราชกุลมฺหิ สนฺติ, ปิฬนฺธนา ชาตรูปสฺส เทวี;

มุตฺตามณีเวฬุริยามยา จ, กึ กาหสิ ทนฺตปิฬนฺธเนน;

มาเรตุกามา กุญฺชรํ ฉพฺพิสาณํ, อุทาหุ ฆาเตสฺสสิ ลุทฺทปุตฺเต.

๑๑๐.

สา อิสฺสิตา ทุกฺขิตา จสฺมิ ลุทฺท, อุทฺธญฺจ สุสฺสามิ อนุสฺสรนฺตี;

กโรหิ เม ลุทฺทก เอตมตฺถํ, ทสฺสามิ เต คามวรานิ ปญฺจ.

๑๑๑.

กตฺถจฺฉตี กตฺถมุเปติ ฐานํ, วีถิสฺส กา นฺหาน คตสฺส โหติ;

กถญฺหิ โส นฺหายติ นาคราชา, กถํ วิชาเนมุ คตึ คชสฺส.

๑๑๒.

ตตฺเถว [Pg.373] สา โปกฺขรณี อทูเร, รมฺมา สุติตฺถา จ มโหทิกา จ;

สมฺปุปฺผิตา ภมรคณานุจิณฺณา, เอตฺถ หิ โส นฺหายติ นาคราชา.

๑๑๓.

สีสํ นหาตุปฺปล มาลภารี, สพฺพเสโต ปุณฺฑรีกตฺตจงฺคี;

อาโมทมาโน คจฺฉติ สนฺนิเกตํ, ปุรกฺขตฺวา มเหสึ สพฺพภทฺทํ.

๑๑๔.

ตตฺเถว โส อุคฺคเหตฺวาน วากฺยํ, อาทาย ตูณิญฺจ ธนุญฺจ ลุทฺโท;

วิตุริยติ สตฺตคิรี พฺรหนฺเต, สุวณฺณปสฺสํ นาม คิรึ อุฬารํ.

๑๑๕.

อารุยฺห เสลํ ภวนํ กินฺนรานํ, โอโลกยี ปพฺพตปาทมูลํ;

ตตฺถทฺทสา เมฆสมานวณฺณํ, นิคฺโรธราชํ อฏฺฐสหสฺสปาทํ.

๑๑๖.

ตตฺถทฺทสา กุญฺชรํ ฉพฺพิสาณํ, สพฺพเสตํ ทุปฺปสหํ ปเรภิ;

รกฺขนฺติ นํ อฏฺฐสหสฺสนาคา, อีสาทนฺตา วาตชวปฺปหาริโน.

๑๑๗.

ตตฺถทฺทสา โปกฺขรณึ อทูเร, รมฺมํ สุติตฺถญฺจ มโหทิกญฺจ;

สมฺปุปฺผิตํ ภมรคณานุจิณฺณํ, ยตฺถ หิ โส นฺหายติ นาคราชา.

๑๑๘.

ทิสฺวาน นาคสฺส คตึ ฐิติญฺจ, วีถิสฺส ยา นฺหานคตสฺส โหติ;

โอปาตมาคจฺฉิ อนริยรูโป, ปโยชิโต จิตฺตวสานุคาย.

๑๑๙.

ขณิตฺวาน [Pg.374] กาสุํ ผลเกหิ ฉาทยิ, อตฺตานโมธาย ธนุญฺจ ลุทฺโท;

ปสฺสาคตํ ปุถุสลฺเลน นาคํ, สมปฺปยี ทุกฺกฏกมฺมการี.

๑๒๐.

วิทฺโธ จ นาโค โกญฺจมนาทิ โฆรํ, สพฺเพ จ นาคา นินฺนทุํ โฆรรูปํ;

ติณญฺจ กฏฺฐญฺจ รณํ กโรนฺตา, ธาวึสุ เต อฏฺฐทิสา สมนฺตโต.

๑๒๑.

วธิสฺสเมตนฺติ ปรามสนฺโต, กาสาวมทฺทกฺขิ ธชํ อิสีนํ;

ทุกฺเขน ผุฏฺฐสฺสุทปาทิ สญฺญา, อรหทฺธโช สพฺภิ อวชฺฌรูโป.

๑๒๒.

อนิกฺกสาโว กาสาวํ, โย วตฺถํ ปริทหิสฺสติ ;

อเปโต ทมสจฺเจน, น โส กาสาวมรหติ.

๑๒๓.

โย จ วนฺตกสาวสฺส, สีเลสุ สุสมาหิโต;

อุเปโต ทมสจฺเจน, ส เว กาสาวมรหติ.

๑๒๔.

สมปฺปิโต ปุถุสลฺเลน นาโค, อทุฏฺฐจิตฺโต ลุทฺทกมชฺฌภาสิ;

กิมตฺถยํ กิสฺส วา สมฺม เหตุ, มมํ วธี กสฺส วายํ ปโยโค.

๑๒๕.

กาสิสฺส รญฺโญ มเหสี ภทนฺเต, สา ปูชิตา ราชกุเล สุภทฺทา;

ตํ อทฺทสา สา จ มมํ อสํสิ, ทนฺเตหิ อตฺโถติ จ มํ อโวจ.

๑๒๖.

พหู [Pg.375] หิ เม ทนฺตยุคา อุฬารา, เย เม ปิตูนญฺจ ปิตามหานํ;

ชานาติ สา โกธนา ราชปุตฺตี, วธตฺถิกา เวรมกาสิ พาลา.

๑๒๗.

อุฏฺเฐหิ ตฺวํ ลุทฺท ขรํ คเหตฺวา, ทนฺเต อิเม ฉินฺท ปุรา มรามิ;

วชฺชาสิ ตํ โกธนํ ราชปุตฺตึ, ‘‘นาโค หโต หนฺท อิมสฺส ทนฺตา’’.

๑๒๘.

อุฏฺฐาย โส ลุทฺโท ขรํ คเหตฺวา, เฉตฺวาน ทนฺตานิ คชุตฺตมสฺส;

วคฺคู สุเภ อปฺปฏิเม ปถพฺยา, อาทาย ปกฺกามิ ตโต หิ ขิปฺปํ.

๑๒๙.

ภยฏฺฏิตา นาควเธน อฏฺฏา, เย เต นาคา อฏฺฐ ทิสา วิธาวุํ;

อทิสฺวาน โปสํ คชปจฺจมิตฺตํ, ปจฺจาคมุํ เยน โส นาคราชา.

๑๓๐.

เต ตตฺถ กนฺทิตฺวา โรทิตฺวาน นาคา, สีเส สเก ปํสุกํ โอกิริตฺวา;

อคมํสุ เต สพฺเพ สกํ นิเกตํ, ปุรกฺขตฺวา มเหสึ สพฺพภทฺทํ.

๑๓๑.

อาทาย ทนฺตานิ คชุตฺตมสฺส, วคฺคู สุเภ อปฺปฏิเม ปถพฺยา;

สุวณฺณราชีหิ สมนฺตโมทเร, โส ลุทฺทโก กาสิปุรํ อุปาคมิ;

อุปเนสิ โส ราชกญฺญาย ทนฺเต, นาโค หโต หนฺท อิมสฺส ทนฺตา.

๑๓๒.

ทิสฺวาน [Pg.376] ทนฺตานิ คชุตฺตมสฺส, ภตฺตุปฺปิยสฺส ปุริมาย ชาติยา;

ตตฺเถว ตสฺสา หทยํ อผาลิ, เตเนว สา กาลมกาสิ พาลา.

๑๓๓.

สมฺโพธิปตฺโต ส มหานุภาโว, สิตํ อกาสิ ปริสาย มชฺเฌ;

ปุจฺฉึสุ ภิกฺขู สุวิมุตฺตจิตฺตา, นาการเณ ปาตุกโรนฺติ พุทฺธา.

๑๓๔.

ยมทฺทสาถ ทหรึ กุมารึ, กาสายวตฺถํ อนคาริยํ จรนฺตึ;

สา โข ตทา ราชกญฺญา อโหสิ, อหํ ตทา นาคราชา อโหสึ.

๑๓๕.

อาทาย ทนฺตานิ คชุตฺตมสฺส, วคฺคู สุเภ อปฺปฏิเม ปถพฺยา;

โย ลุทฺทโก กาสิปุรํ อุปาคมิ, โส โข ตทา เทวทตฺโต อโหสิ.

๑๓๖.

อนาวสูรํ จิรรตฺตสํสิตํ, อุจฺจาวจํ จริตมิทํ ปุราณํ;

วีตทฺทโร วีตโสโก วิสลฺโล, สยํ อภิญฺญาย อภาสิ พุทฺโธ.

๑๓๗.

อหํ โว เตน กาเลน, อโหสึ ตตฺถ ภิกฺขโว;

นาคราชา ตทา โหมิ, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

ฉทฺทนฺตชาตกํ จตุตฺถํ.

๕๑๕. สมฺภวชาตกํ (๕)

๑๓๘.

รชฺชญฺจ ปฏิปนฺนาสฺม, อาธิปจฺจํ สุจีรต;

มหตฺตํ ปตฺตุมิจฺฉามิ, วิเชตุํ ปถวึ อิมํ.

๑๓๙.

ธมฺเมน โน อธมฺเมน, อธมฺโม เม น รุจฺจติ;

กิจฺโจว ธมฺโม จริโต, รญฺโญ โหติ สุจีรต.

๑๔๐.

อิธ [Pg.377] เจวานินฺทิตา เยน, เปจฺจ เยน อนินฺทิตา;

ยสํ เทวมนุสฺเสสุ, เยน ปปฺโปมุ พฺราหฺมณ.

๑๔๑.

โยหํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, กตฺตุมิจฺฉามิ พฺราหฺมณ;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, พฺราหฺมณกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๔๒.

นาญฺญตฺร วิธุรา ราช, เอตทกฺขาตุมรหติ;

ยํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, กตฺตุมิจฺฉสิ ขตฺติย.

๑๔๓.

เอหิ โข ปหิโต คจฺฉ, วิธุรสฺส อุปนฺติกํ;

นิกฺขญฺจิมํ สุวณฺณสฺส, หรํ คจฺฉ สุจีรต;

อภิหารํ อิมํ ทชฺชา, อตฺถธมฺมานุสิฏฺฐิยา.

๑๔๔.

สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, วิธุรสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, อสมานํ สเก ฆเร.

๑๔๕.

รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, วิธุรกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๔๖.

คงฺคํ เม ปิทหิสฺสนฺติ, น ตํ สกฺโกมิ พฺราหฺมณ;

อปิเธตุํ มหาสินฺธุํ, ตํ กถํ โส ภวิสฺสติ.

๑๔๗.

น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต;

ภทฺรกาโร จ เม ปุตฺโต, โอรโส มม อตฺรโช;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๔๘.

สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, ภทฺรการสฺสุปนฺติกํ ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, นิสินฺนํ สมฺหิ เวสฺมนิ.

๑๔๙.

รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, ภทฺรการ ปพฺรูหิ เม.

๑๕๐.

มํสกาชํ อวหาย, โคธํ อนุปตามหํ;

น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๑.

สญฺจโย [Pg.378] นาม เม ภาตา, กนิฏฺโฐ เม สุจีรต;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๕๒.

สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, สญฺจยสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, นิสินฺนํ สมฺหิ เวสฺมนิ.

๑๕๓.

รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, สญฺจยกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๕๔.

สทา มํ คิลเต มจฺจุ, สายํ ปาโต สุจีรต;

น เต สกฺโกมิ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๕.

สมฺภโว นาม เม ภาตา, กนิฏฺโฐ เม สุจีรต;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, คนฺตฺวา ปุจฺฉสฺสุ พฺราหฺมณ.

๑๕๖.

อพฺภุโต วต โภ ธมฺโม, นายํ อสฺมาก รุจฺจติ;

ตโย ชนา ปิตาปุตฺตา, เตสุ ปญฺญาย โน วิทู.

๑๕๗.

น ตํ สกฺโกถ อกฺขาตุํ, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิตา;

กถํ นุ ทหโร ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺฉิโต.

๑๕๘.

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๕๙.

ยถาปิ จนฺโท วิมโล, คจฺฉํ อากาสธาตุยา;

สพฺเพ ตาราคเณ โลเก, อาภาย อติโรจติ.

๑๖๐.

เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๑.

ยถาปิ รมฺมโก มาโส, คิมฺหานํ โหติ พฺราหฺมณ;

อเตวญฺเญหิ มาเสหิ, ทุมปุปฺเผหิ โสภติ.

๑๖๒.

เอวมฺปิ [Pg.379] ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๓.

ยถาปิ หิมวา พฺรหฺเม, ปพฺพโต คนฺธมาทโน;

นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺโน, มหาภูตคณาลโย;

โอสเธหิ จ ทิพฺเพหิ, ทิสา ภาติ ปวาติ จ.

๑๖๔.

เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๕.

ยถาปิ ปาวโก พฺรหฺเม, อจฺจิมาลี ยสสฺสิมา;

ชลมาโน วเน คจฺเฉ, อนโล กณฺหวตฺตนี.

๑๖๖.

ฆตาสโน ธูมเกตุ, อุตฺตมาเหวนนฺทโห;

นิสีเถ ปพฺพตคฺคสฺมึ, ปหูเตโธ วิโรจติ.

๑๖๗.

เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๖๘.

ชเวน ภทฺรํ ชานนฺติ, พลิพทฺทญฺจ วาหิเย;

โทเหน เธนุํ ชานนฺติ, ภาสมานญฺจ ปณฺฑิตํ.

๑๖๙.

เอวมฺปิ ทหรูเปโต, ปญฺญาโยเคน สมฺภโว;

มา นํ ทหโรติ อุญฺญาสิ, อปุจฺฉิตฺวาน สมฺภวํ;

ปุจฺฉิตฺวา สมฺภวํ ชญฺญา, อตฺถํ ธมฺมญฺจ พฺราหฺมณ.

๑๗๐.

สฺวาธิปฺปาคา ภารทฺวาโช, สมฺภวสฺส อุปนฺติกํ;

ตมทฺทส มหาพฺรหฺมา, กีฬมานํ พหีปุเร.

๑๗๑.

รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต, โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน;

‘‘อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ’’, อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล;

ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ, สมฺภวกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

๑๗๒.

ตคฺฆ [Pg.380] เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาปิ กุสโล ตถา;

ราชา จ โข ตํ ชานาติ, ยทิ กาหติ วา น วา.

๑๗๓.

‘‘อชฺช สุเว’’ติ สํเสยฺย, รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต;

มา กตฺวา อวสี ราชา, อตฺเถ ชาเต ยุธิฏฺฐิโล.

๑๗๔.

อชฺฌตฺตญฺเญว สํเสยฺย, รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต;

กุมฺมคฺคํ น นิเวเสยฺย, ยถา มูฬฺโห อเจตโส.

๑๗๕.

อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย, อธมฺมํ น สมาจเร;

อติตฺเถ นปฺปตาเรยฺย, อนตฺเถ น ยุโต สิยา.

๑๗๖.

โย จ เอตานิ ฐานานิ, กตฺตุํ ชานาติ ขตฺติโย;

สทา โส วฑฺฒเต ราชา, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา.

๑๗๗.

ญาตีนญฺจ ปิโย โหติ, มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;

กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ, สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ.

สมฺภวชาตกํ ปญฺจมํ.

๕๑๖. มหากปิชาตกํ (๖)

๑๗๘.

พาราณสฺยํ อหู ราชา, กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน;

มิตฺตามจฺจปริพฺยูฬฺโห, อคมาสิ มิคาชินํ.

๑๗๙.

ตตฺถ พฺราหฺมณมทฺทกฺขิ, เสตํ จิตฺรํ กิลาสินํ;

วิทฺธสฺตํ โกวิฬารํว, กิสํ ธมนิสนฺถตํ.

๑๘๐.

ปรมการุญฺญตํ ปตฺตํ, ทิสฺวา กิจฺฉคตํ นรํ;

อวจ พฺยมฺหิโต ราชา, ‘‘ยกฺขานํ กตโม นุสิ.

๑๘๑.

‘‘หตฺถปาทา จ เต เสตา, ตโต เสตตรํ สิโร;

คตฺตํ กมฺมาสวณฺณํ เต, กิลาสพหุโล จสิ.

๑๘๒.

‘‘วฏฺฏนาวฬิ สงฺกาสา, ปิฏฺฐิ เต นินฺนตุนฺนตา;

กาฬปพฺพาว เต องฺคา, นาญฺญํ ปสฺสามิ เอทิสํ.

๑๘๓.

‘‘อุคฺฆฏฺฏปาโท [Pg.381] ตสิโต, กิโส ธมนิสนฺถโต;

ฉาโต อาตตฺตรูโปสิ, กุโตสิ กตฺถ คจฺฉสิ.

๑๘๔.

‘‘ทุทฺทสี อปฺปกาโรสิ, ทุพฺพณฺโณ ภีมทสฺสโน;

ชเนตฺติ ยาปิ เต มาตา, น ตํ อิจฺเฉยฺย ปสฺสิตุํ.

๑๘๕.

‘‘กึ กมฺมมกรํ ปุพฺเพ, กํ อวชฺฌํ อฆาตยิ;

กิพฺพิสํ ยํ กริตฺวาน, อิทํ ทุกฺขํ อุปาคมิ’’.

๑๘๖.

ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาปิ กุสโล ตถา;

สจฺจวาทิญฺหิ โลกสฺมึ, ปสํสนฺตีธ ปณฺฑิตา.

๑๘๗.

เอโก จรํ โคคเวโส, มูฬฺโห อจฺจสรึ วเน;

อรญฺเญ อิรีเณ วิวเน, นานากุญฺชรเสวิเต.

๑๘๘.

วาฬมิคานุจริเต, วิปฺปนฏฺโฐสฺมิ กานเน;

อจรึ ตตฺถ สตฺตาหํ, ขุปฺปิปาส สมปฺปิโต.

๑๘๙.

ตตฺถ ตินฺทุกมทฺทกฺขึ, วิสมฏฺฐํ พุภุกฺขิโต;

ปปาตมภิลมฺพนฺตํ, สมฺปนฺนผลธารินํ.

๑๙๐.

วาตสฺสิตานิ ภกฺเขสึ, ตานิ รุจฺจึสุ เม ภุสํ;

อติตฺโต รุกฺขมารูหึ, ตตฺถ เหสฺสามิ อาสิโต.

๑๙๑.

เอกํ เม ภกฺขิตํ อาสิ, ทุติยํ อภิปตฺถิตํ;

ตโต สา ภญฺชถ สาขา, ฉินฺนา ผรสุนา วิย.

๑๙๒.

โสหํ สหาว สาขาหิ, อุทฺธํปาโท อวํสิโร;

อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ, คิริทุคฺคสฺมิ ปาปตํ.

๑๙๓.

ยสฺมา จ วาริ คมฺภีรํ, ตสฺมา น สมปชฺชิสํ ;

ตตฺถ เสสึ นิรานนฺโท, อนูนา ทส รตฺติโย.

๑๙๔.

อเถตฺถ กปิ มาคญฺฉิ, โคนงฺคุโล ทรีจโร;

สาขาหิ สาขํ วิจรนฺโต, ขาทมาโน ทุมปฺผลํ.

๑๙๕.

โส [Pg.382] มํ ทิสฺวา กิสํ ปณฺฑุํ, การุญฺญมกรํ มยิ;

อมฺโภ โก นาม โส เอตฺถ, เอวํ ทุกฺเขน อฏฺฏิโต.

๑๙๖.

มนุสฺโส อมนุสฺโส วา, อตฺตานํ เม ปเวทย;

ตสฺสญฺชลึ ปณาเมตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๑๙๗.

มนุสฺโสหํ พฺยสมฺปตฺโต, สา เม นตฺถิ อิโต คติ;

ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ตฺวญฺจ เม สรณํ ภว.

๑๙๘.

ครุํ สิลํ คเหตฺวาน, วิจรี ปพฺพเต กปิ;

สิลาย โยคฺคํ กตฺวาน, นิสโภ เอตทพฺรวิ.

๑๙๙.

เอหิ เม ปิฏฺฐิมารุยฺห, คีวํ คณฺหาหิ พาหุภิ;

อหํ ตํ อุทฺธริสฺสามิ, คิริทุคฺคต เวคสา.

๒๐๐.

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, วานรินฺทสฺส สิรีมโต;

ปิฏฺฐิมารุยฺห ธีรสฺส, คีวํ พาหาหิ อคฺคหึ.

๒๐๑.

โส มํ ตโต สมุฏฺฐาสิ, เตชสฺสี พลวา กปิ;

วิหญฺญมาโน กิจฺเฉน, คิริทุคฺคต เวคสา.

๒๐๒.

อุทฺธริตฺวาน มํ สนฺโต, นิสโภ เอตทพฺรวิ;

อิงฺฆ มํ สมฺม รกฺขสฺสุ, ปสฺสุปิสฺสํ มุหุตฺตกํ.

๒๐๓.

สีหา พฺยคฺฆา จ ทีปี จ, อจฺฉโกกตรจฺฉโย;

เต มํ ปมตฺตํ หึเสยฺยุํ, เต ตฺวํ ทิสฺวา นิวารย.

๒๐๔.

เอวํ เม ปริตฺตาตูน, ปสฺสุปิ โส มุหุตฺตกํ;

ตทาหํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ, ปฏิลจฺฉึ อโยนิโส.

๒๐๕.

ภกฺโข อยํ มนุสฺสานํ, ยถา จญฺเญ วเน มิคา;

ยํ นูนิมํ วธิตฺวาน, ฉาโต ขาเทยฺย วานรํ.

๒๐๖.

อสิโต จ คมิสฺสามิ, มํสมาทาย สมฺพลํ;

กนฺตารํ นิตฺถริสฺสามิ, ปาเถยฺยํ เม ภวิสฺสติ.

๒๐๗.

ตโต สิลํ คเหตฺวาน, มตฺถกํ สนฺนิตาฬยึ;

มม คตฺต กิลนฺตสฺส, ปหาโร ทุพฺพโล อหุ.

๒๐๘.

โส [Pg.383] จ เวเคนุทปฺปตฺโต, กปิ รุหิร มกฺขิโต;

อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ, โรทนฺโต มํ อุทิกฺขติ.

๒๐๙.

มายฺโยมํ กริ ภทฺทนฺเต, ตฺวญฺจ นาเมทิสํ กริ;

ตฺวญฺจ โข นาม ทีฆาวุ, อญฺเญ วาเรตุมรหสิ.

๒๑๐.

อโห วต เร ปุริส, ตาว ทุกฺกรการก;

เอทิสา วิสมา ทุคฺคา, ปปาตา อุทฺธโต มยา.

๒๑๑.

อานีโต ปรโลกาว, ทุพฺเภยฺยํ มํ อมญฺญถ;

ตํ เตน ปาปธมฺเมน, ปาปํ ปาเปน จินฺติตํ.

๒๑๒.

มา เหว ตฺวํ อธมฺมฏฺฐ, เวทนํ กฏุกํ ผุสิ;

มา เหว ปาปกมฺมํ ตํ, ผลํ เวฬุํว ตํ วธิ.

๒๑๓.

ตยิเม นตฺถิ วิสฺสาโส, ปาปธมฺม อสญฺญต ;

เอหิ เม ปิฏฺฐิโต คจฺฉ, ทิสฺสมาโนว สนฺติเก.

๒๑๔.

มุตฺโตสิ หตฺถา วาฬานํ, ปตฺโตสิ มานุสึ ปทํ;

เอส มคฺโค อธมฺมฏฺฐ, เตน คจฺฉ ยถาสุขํ.

๒๑๕.

อิทํ วตฺวา คิริจโร, รหเท ปกฺขลฺย มตฺถกํ;

อสฺสูนิ สมฺปมชฺชิตฺวา, ตโต ปพฺพตมารุหิ.

๒๑๖.

โสหํ เตนาภิสตฺโตสฺมิ, ปริฬาเหน อฏฺฏิโต;

ฑยฺหมาเนน คตฺเตน, วารึ ปาตุํ อุปาคมึ.

๒๑๗.

อคฺคินา วิย สนฺตตฺโต, รหโท รุหิรมกฺขิโต;

ปุพฺพโลหิตสงฺกาโส, สพฺโพ เม สมปชฺชถ.

๒๑๘.

ยาวนฺโต อุทพินฺทูนิ, กายสฺมึ นิปตึสุ เม;

ตาวนฺโต คณฺฑ ชาเยถ, อทฺธเพลุวสาทิสา.

๒๑๙.

ปภินฺนา ปคฺฆรึสุ เม, กุณปา ปุพฺพโลหิตา;

เยน เยเนว คจฺฉามิ, คาเมสุ นิคเมสุ จ.

๒๒๐.

ทณฺฑหตฺถา [Pg.384] นิวาเรนฺติ, อิตฺถิโย ปุริสา จ มํ;

โอกฺกิตา ปูติคนฺเธน, มาสฺสุ โอเรน อาคมา.

๒๒๑.

เอตาทิสํ อิทํ ทุกฺขํ, สตฺต วสฺสานิ ทานิ เม;

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ, ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน.

๒๒๒.

ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

มาสฺสุ มิตฺตาน ทุพฺภิตฺโถ, มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.

๒๒๓.

กุฏฺฐี กิลาสี ภวติ, โย มิตฺตานิธ ทุพฺภติ ;

กายสฺส เภทา มิตฺตทฺทุ, นิรยํ โสปปชฺชตีติ.

มหากปิชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๕๑๗. ทกรกฺขสชาตกํ (๗)

๒๒๔.

สเจ โว วุยฺหมานานํ, สตฺตนฺนํ อุทกณฺณเว;

มนุสฺสพลิเมสาโน, นาวํ คณฺเหยฺย รกฺขโส;

อนุปุพฺพํ กถํ ทตฺวา, มุญฺเจสิ ทกรกฺขสา.

๒๒๕.

มาตรํ ปฐมํ ทชฺชํ, ภริยํ ทตฺวาน ภาตรํ;

ตโต สหายํ ทตฺวาน, ปญฺจมํ ทชฺชํ พฺราหฺมณํ;

ฉฏฺฐาหํ ทชฺชมตฺตานํ, เนว ทชฺชํ มโหสธํ.

๒๒๖.

โปเสตา เต ชเนตฺตี จ, ทีฆรตฺตานุกมฺปิกา;

ฉพฺภี ตยิ ปทุสฺสติ, ปณฺฑิตา อตฺถทสฺสินี;

อญฺญํ อุปนิสํ กตฺวา, วธา ตํ ปริโมจยิ.

๒๒๗.

ตํ ตาทิสึ ปาณททึ, โอรสํ คพฺภธารินึ ;

มาตรํ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน.

๒๒๘.

ทหรา วิยลงฺการํ, ธาเรติ อปิฬนฺธนํ;

โทวาริเก อนีกฏฺเฐ, อติเวลํ ปชคฺฆติ.

๒๒๙.

อโถปิ [Pg.385] ปฏิราชูนํ, สยํ ทูตานิ สาสติ;

มาตรํ เตน โทเสน, ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน.

๒๓๐.

อิตฺถิคุมฺพสฺส ปวรา, อจฺจนฺตํ ปิยภาณินี ;

อนุคฺคตา สีลวตี, ฉายาว อนปายินี.

๒๓๑.

อกฺโกธนา ปุญฺญวตี, ปณฺฑิตา อตฺถทสฺสินี;

อุพฺพรึ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน.

๒๓๒.

ขิฑฺฑารติสมาปนฺนํ, อนตฺถวสมาคตํ;

สา มํ สกาน ปุตฺตานํ, อยาจํ ยาจเต ธนํ.

๒๓๓.

โสหํ ททามิ สารตฺโต, พหุํ อุจฺจาวจํ ธนํ;

สุทุจฺจชํ จชิตฺวาน, ปจฺฉา โสจามิ ทุมฺมโน;

อุพฺพรึ เตน โทเสน, ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน.

๒๓๔.

เยโนจิตา ชนปทา, อานีตา จ ปฏิคฺคหํ;

อาภตํ ปรรชฺเชภิ, อภิฏฺฐาย พหุํ ธนํ.

๒๓๕.

ธนุคฺคหานํ ปวรํ, สูรํ ติขิณมนฺตินํ;

ภาตรํ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน.

๒๓๖.

เยโนจิตา ชนปทา, อานีตา จ ปฏิคฺคหํ;

อาภตํ ปรรชฺเชภิ, อภิฏฺฐาย พหุํ ธนํ.

๒๓๗.

ธนุคฺคหานํ ปวโร, สูโร ติขิณมนฺติ จ ;

มยายํ สุขิโต ราชา, อติมญฺญติ ทารโก.

๒๓๘.

อุปฏฺฐานมฺปิ เม อยฺเย, น โส เอติ ยถา ปุเร;

ภาตรํ เตน โทเสน, ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน.

๒๓๙.

เอกรตฺเตน อุภโย, ตฺวญฺเจว ธนุเสข จ ;

อุโภ ชาเตตฺถ ปญฺจาลา, สหายา สุสมาวยา.

๒๔๐.

จริยา [Pg.386] ตํ อนุพนฺธิตฺโถ, เอกทุกฺขสุโข ตว;

อุสฺสุกฺโก เต ทิวารตฺตึ, สพฺพกิจฺเจสุ พฺยาวโฏ;

สหายํ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน.

๒๔๑.

จริยา มํ อยํ อยฺเย, ปชคฺฆิตฺโถ มยา สห;

อชฺชาปิ เตน วณฺเณน, อติเวลํ ปชคฺฆติ.

๒๔๒.

อุพฺพริยาปิหํ อยฺเย, มนฺตยามิ รโหคโต;

อนามนฺโต ปวิสติ, ปุพฺเพ อปฺปฏิเวทิโต.

๒๔๓.

ลทฺธทฺวาโร กโตกาโส, อหิริกํ อนาทรํ;

สหายํ เตน โทเสน, ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน.

๒๔๔.

กุสโล สพฺพนิมิตฺตานํ, รุตญฺญู อาคตาคโม;

อุปฺปาเต สุปิเน ยุตฺโต, นิยฺยาเน จ ปเวสเน.

๒๔๕.

ปฏฺโฐ ภูมนฺตลิกฺขสฺมึ, นกฺขตฺตปทโกวิโท;

พฺราหฺมณํ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน.

๒๔๖.

ปริสายมฺปิ เม อยฺเย, อุมฺมีลิตฺวา อุทิกฺขติ;

ตสฺมา อจฺจภมุํ ลุทฺทํ, ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน.

๒๔๗.

สสมุทฺทปริยายํ, มหึ สาครกุณฺฑลํ;

วสุนฺธรํ อาวสสิ, อมจฺจปริวาริโต.

๒๔๘.

จาตุรนฺโต มหารฏฺโฐ, วิชิตาวี มหพฺพโล;

ปถพฺยา เอกราชาสิ, ยโส เต วิปุลํ คโต.

๒๔๙.

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

นานาชนปทา นารี, เทวกญฺญูปมา สุภา.

๒๕๐.

เอวํ สพฺพงฺคสมฺปนฺนํ, สพฺพกามสมิทฺธินํ;

สุขิตานํ ปิยํ ทีฆํ, ชีวิตํ อาหุ ขตฺติย.

๒๕๑.

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน, เกน วา ปน เหตุนา;

ปณฺฑิตํ อนุรกฺขนฺโต, ปาณํ จชสิ ทุจฺจชํ.

๒๕๒.

ยโตปิ [Pg.387] อาคโต อยฺเย, มม หตฺถํ มโหสโธ;

นาภิชานามิ ธีรสฺส, อนุมตฺตมฺปิ ทุกฺกฏํ.

๒๕๓.

สเจ จ กิสฺมิจิ กาเล, มรณํ เม ปุเร สิยา;

โส เม ปุตฺเต ปปุตฺเต จ, สุขาเปยฺย มโหสโธ.

๒๕๔.

อนาคตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ, สพฺพมตฺถมฺปิ ปสฺสติ ;

อนาปราธกมฺมนฺตํ, น ทชฺชํ ทกรกฺขิโน.

๒๕๕.

อิทํ สุณาถ ปญฺจาลา, จูฬเนยฺยสฺส ภาสิตํ;

ปณฺฑิตํ อนุรกฺขนฺโต, ปาณํ จชติ ทุจฺจชํ.

๒๕๖.

มาตุ ภริยาย ภาตุจฺจ, สขิโน พฺราหฺมณสฺส จ;

อตฺตโน จาปิ ปญฺจาโล, ฉนฺนํ จชติ ชีวิตํ.

๒๕๗.

เอวํ มหตฺถิกา ปญฺญา, นิปุณา สาธุจินฺตินี;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปรายสุขาย จาติ.

ทกรกฺขสชาตกํ สตฺตมํ.

๕๑๘. ปณฺฑรนาคราชชาตกํ (๘)

๒๕๘.

วิกิณฺณวาจํ อนิคุยฺห มนฺตํ, อสญฺญตํ อปริจกฺขิตารํ ;

ภยํ ตมนฺเวติ สยํ อโพธํ, นาคํ ยถา ปณฺฑรกํ สุปณฺโณ.

๒๕๙.

โย คุยฺหมนฺตํ ปริรกฺขเนยฺยํ, โมหา นโร สํสติ หาสมาโน ;

ตํ ภินฺนมนฺตํ ภยมนฺเวติ ขิปฺปํ, นาคํ ยถา ปณฺฑรกํ สุปณฺโณ.

๒๖๐.

นานุมิตฺโต ครุํ อตฺถํ, คุยฺหํ เวทิตุมรหติ;

สุมิตฺโต จ อสมฺพุทฺธํ, สมฺพุทฺธํ วา อนตฺถ วา.

๒๖๑.

วิสฺสาสมาปชฺชิมหํ [Pg.388] อเจลํ, สมโณ อยํ สมฺมโต ภาวิตตฺโต;

ตสฺสาหมกฺขึ วิวรึ คุยฺหมตฺถํ, อตีตมตฺโถ กปณํ รุทามิ.

๒๖๒.

ตสฺสาหํ ปรมํ พฺรหฺเม คุยฺหํ, วาจญฺหิ มํ นาสกฺขึ สํยเมตุํ;

ตปฺปกฺขโต หิ ภยมาคตํ มมํ, อตีตมตฺโถ กปณํ รุทามิ.

๒๖๓.

โย เว นโร สุหทํ มญฺญมาโน, คุยฺหมตฺถํ สํสติ ทุกฺกุลีเน;

โทสา ภยา อถวา ราครตฺตา, ปลฺลตฺถิโต พาโล อสํสยํ โส.

๒๖๔.

ติโรกฺขวาโจ อสตํ ปวิฏฺโฐ, โย สงฺคตีสุ มุทีเรติ วากฺยํ;

อาสีวิโส ทุมฺมุโขตฺยาหุ ตํ นรํ, อารา อารา สํยเม ตาทิสมฺหา.

๒๖๕.

อนฺนํ ปานํ กาสิก จนฺทนญฺจ, มนาปิตฺถิโย มาลมุจฺฉาทนญฺจ;

โอหาย คจฺฉามเส สพฺพกาเม, สุปณฺณ ปาณูปคตาว ตฺยมฺหา.

๒๖๖.

โก นีธ ติณฺณํ ครหํ อุเปติ, อสฺมึธ โลเก ปาณภู นาคราช;

สมโณ สุปณฺโณ อถ วา ตฺวเมว, กึ การณา ปณฺฑรกคฺคหีโต.

๒๖๗.

สมโณติ [Pg.389] เม สมฺมตตฺโต อโหสิ, ปิโย จ เม มนสา ภาวิตตฺโต;

ตสฺสาหมกฺขึ วิวรึ คุยฺหมตฺถํ, อตีตมตฺโถ กปณํ รุทามิ.

๒๖๘.

น จตฺถิ สตฺโต อมโร ปถพฺยา, ปญฺญาวิธา นตฺถิ น นินฺทิตพฺพา;

สจฺเจน ธมฺเมน ธิติยา ทเมน, อลพฺภมพฺยาหรตี นโร อิธ.

๒๖๙.

มาตาปิตา ปรมา พนฺธวานํ, นาสฺส ตติโย อนุกมฺปกตฺถิ;

เตสมฺปิ คุยฺหํ ปรมํ น สํเส, มนฺตสฺส เภทํ ปริสงฺกมาโน.

๒๗๐.

มาตาปิตา ภคินี ภาตโร จ, สหายา วา ยสฺส โหนฺติ สปกฺขา;

เตสมฺปิ คุยฺหํ ปรมํ น สํเส, มนฺตสฺส เภทํ ปริสงฺกมาโน.

๒๗๑.

ภริยา เจ ปุริสํ วชฺชา, โกมารี ปิยภาณินี;

ปุตฺตรูปยสูเปตา, ญาติสงฺฆปุรกฺขตา, ตสฺสาปิ คุยฺหํ ปรมํ น สํเส;

มนฺตสฺส เภทํ ปริสงฺกมาโน.

๒๗๒.

น คุยฺหมตฺถํ วิวเรยฺย, รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ;

น หิ ปาตุกโต สาธุ, คุยฺโห อตฺโถ ปชานตา.

๒๗๓.

ถิยา คุยฺหํ น สํเสยฺย, อมิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต;

โย จามิเสน สํหีโร, หทยตฺเถโน จ โย นโร.

๒๗๔.

คุยฺหมตฺถํ อสมฺพุทฺธํ, สมฺโพธยติ โย นโร;

มนฺตเภทภยา ตสฺส, ทาสภูโต ติติกฺขติ.

๒๗๕.

ยาวนฺโต [Pg.390] ปุริสสฺสตฺถํ, คุยฺหํ ชานนฺติ มนฺตินํ;

ตาวนฺโต ตสฺส อุพฺเพคา, ตสฺมา คุยฺหํ น วิสฺสเช.

๒๗๖.

วิวิจฺจ ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ, รตฺตึ คิรํ นาติเวลํ ปมุญฺเจ;

อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ, ตสฺมา มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทํ.

๒๗๗.

ยถาปิ อสฺส นครํ มหนฺตํ, อทฺวารกํ อายสํ ภทฺทสาลํ;

สมนฺตขาตาปริขาอุเปตํ, เอวมฺปิ เม เต อิธ คุยฺหมนฺตา.

๒๗๘.

เย คุยฺหมนฺตา อวิกิณฺณวาจา, ทฬฺหา สทตฺเถสุ นรา ทุชิวฺห ;

อารา อมิตฺตา พฺยวชนฺติ เตหิ, อาสีวิสา วา ริว สตฺตุสงฺฆา.

๒๗๙.

หิตฺวา ฆรํ ปพฺพชิโต อเจโล, นคฺโค มุณฺโฑ จรติ ฆาสเหตุ;

ตมฺหิ นุ โข วิวรึ คุยฺหมตฺถํ, อตฺถา จ ธมฺมา จ อปคฺคตมฺหา.

๒๘๐.

กถํกโร โหติ สุปณฺณราช, กึสีโล เกน วเตน วตฺตํ;

สมโณ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ, กถํกโร สคฺคมุเปติ ฐานํ.

๒๘๑.

หิริยา ติติกฺขาย ทเมนุเปโต, อกฺโกธโน เปสุณิยํ ปหาย;

สมโณ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ, เอวํกโร สคฺคมุเปติ ฐานํ.

๒๘๒.

มาตาว [Pg.391] ปุตฺตํ ตรุณํ ตนุชฺชํ, สมฺผสฺสตา สพฺพคตฺตํ ผเรติ;

เอวมฺปิ เม ตฺวํ ปาตุรหุ ทิชินฺท, มาตาว ปุตฺตํ อนุกมฺปมาโน.

๒๘๓.

หนฺทชฺช ตฺวํ มุญฺจ วธา ทุชิวฺห, ตโย หิ ปุตฺตา น หิ อญฺโญ อตฺถิ;

อนฺเตวาสี ทินฺนโก อตฺรโช จ, รชฺชสฺสุ ปุตฺตญฺญตโร เม อโหสิ.

๒๘๔.

อิจฺเจว วากฺยํ วิสชฺชี สุปณฺโณ, ภุมฺยํ ปติฏฺฐาย ทิโช ทุชิวฺหํ;

มุตฺตชฺช ตฺวํ สพฺพภยาติวตฺโต, ถลูทเก โหหิ มยาภิคุตฺโต.

๒๘๕.

อาตงฺกินํ ยถา กุสโล ภิสกฺโก, ปิปาสิตานํ รหโทว สีโต;

เวสฺมํ ยถา หิมสีตฏฺฏิตานํ, เอวมฺปิ เต สรณมหํ ภวามิ.

๒๘๖.

สนฺธึ กตฺวา อมิตฺเตน, อณฺฑเชน ชลาพุช;

วิวริย ทาฐํ เสสิ, กุโต ตํ ภยมาคตํ.

๒๘๗.

สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ, มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส;

อภยา ภยมุปฺปนฺนํ, อปิ มูลานิ กนฺตติ.

๒๘๘.

กถํ นุ วิสฺสเส ตฺยมฺหิ, เยนาสิ กลโห กโต;

นิจฺจยตฺเตน ฐาตพฺพํ, โส ทิสพฺภิ น รชฺชติ.

๒๘๙.

วิสฺสาสเย น จ ตํ วิสฺสเยยฺย, อสงฺกิโต สงฺกิโต จ ภเวยฺย;

ตถา ตถา วิญฺญู ปรกฺกเมยฺย, ยถา ยถา ภาวํ ปโร น ชญฺญา.

๒๙๐.

เต [Pg.392] เทววณฺณา สุขุมาลรูปา, อุโภ สมา สุชยา ปุญฺญขนฺธา ;

อุปาคมุํ กรมฺปิยํ อเจลํ, มิสฺสีภูตา อสฺสวาหาว นาคา.

๒๙๑.

ตโต หเว ปณฺฑรโก อเจลํ, สยเมวุปาคมฺม อิทํ อโวจ;

มุตฺตชฺชหํ สพฺพภยาติวตฺโต, น หิ นูน ตุยฺหํ มนโส ปิยมฺหา.

๒๙๒.

ปิโย หิ เม อาสิ สุปณฺณราชา, อสํสยํ ปณฺฑรเกน สจฺจํ;

โส ราครตฺโตว อกาสิเมตํ, ปาปกมฺมํ สมฺปชาโน น โมหา.

๒๙๓.

น เม ปิยํ อปฺปิยํ วาปิ โหติ, สมฺปสฺสโต โลกมิมํ ปรญฺจ;

สุสญฺญตานญฺหิ วิยญฺชเนน, อสญฺญโต โลกมิมํ จราสิ.

๒๙๔.

อริยาวกาโสสิ อนริโยวาสิ, อสญฺญโต สญฺญตสนฺนิกาโส;

กณฺหาภิชาติโกสิ อนริยรูโป, ปาปํ พหุํ ทุจฺจริตํ อจาริ.

๒๙๕.

อทุฏฺฐสฺส ตุวํ ทุพฺภิ, ทุพฺภี จ ปิสุโณ จสิ;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, มุทฺธา เต ผลตุ สตฺตธา.

๒๙๖.

ตสฺมา หิ มิตฺตานํ น ทุพฺภิตพฺพํ, มิตฺตทุพฺภา ปาปิโย นตฺถิ อญฺโญ;

อาสิตฺตสตฺโต นิหโต ปถพฺยา, อินฺทสฺส วากฺเยน หิ สํวโร หโตติ.

ปณฺฑรนาคราชชาตกํ อฏฺฐมํ.

๕๑๙. สมฺพุลาชาตกํ (๙)

๒๙๗.

กา [Pg.393] เวธมานา คิริกนฺทรายํ, เอกา ตุวํ ติฏฺฐสิ สํหิตูรุ ;

ปุฏฺฐาสิ เม ปาณิปเมยฺยมชฺเฌ, อกฺขาหิ เม นามญฺจ พนฺธเว จ.

๒๙๘.

โอภาสยํ วนํ รมฺมํ, สีหพฺยคฺฆนิเสวิตํ;

กา วา ตฺวมสิ กลฺยาณิ, กสฺส วา ตฺวํ สุมชฺฌิเม;

อภิวาเทมิ ตํ ภทฺเท, ทานวาหํ นมตฺถุ เต.

๒๙๙.

โย ปุตฺโต กาสิราชสฺส, โสตฺถิเสโนติ ตํ วิทู;

ตสฺสาหํ สมฺพุลา ภริยา, เอวํ ชานาหิ ทานว;

อภิวาเทมิ ตํ ภนฺเต, สมฺพุลาหํ นมตฺถุ เต.

๓๐๐.

เวเทหปุตฺโต ภทฺทนฺเต, วเน วสติ อาตุโร;

ตมหํ โรคสมฺมตฺตํ, เอกา เอกํ อุปฏฺฐหํ.

๓๐๑.

อหญฺจ วนมุญฺฉาย, มธุมํสํ มิคาพิลํ ;

ยทา หรามิ ตํ ภกฺโข, ตสฺส นูนชฺช นาธติ.

๓๐๒.

กึ วเน ราชปุตฺเตน, อาตุเรน กริสฺสสิ;

สมฺพุเล ปริจิณฺเณน, อหํ ภตฺตา ภวามิ เต.

๓๐๓.

โสกฏฺฏาย ทุรตฺตาย, กึ รูปํ วิชฺชเต มม;

อญฺญํ ปริเยส ภทฺทนฺเต, อภิรูปตรํ มยา.

๓๐๔.

เอหิมํ คิริมารุยฺห, ภริยา เม จตุสฺสตา;

ตาสํ ตฺวํ ปวรา โหหิ, สพฺพกามสมิทฺธินี.

๓๐๕.

นูน ตารกวณฺณาเภ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

สพฺพํ ตํ ปจุรํ มยฺหํ, รมสฺสฺวชฺช มยา สห.

๓๐๖.

โน เจ ตุวํ มเหเสยฺยํ, สมฺพุเล การยิสฺสสิ;

อลํ ตฺวํ ปาตราสาย, ปณฺเห ภกฺขา ภวิสฺสสิ.

๓๐๗.

ตญฺจ [Pg.394] สตฺตชโฏ ลุทฺโท, กฬาโร ปุริสาทโก;

วเน นาถํ อปสฺสนฺตึ, สมฺพุลํ อคฺคหี ภุเช.

๓๐๘.

อธิปนฺนา ปิสาเจน, ลุทฺเทนามิสจกฺขุนา;

สา จ สตฺตุวสมฺปตฺตา, ปติเมวานุโสจติ.

๓๐๙.

น เม อิทํ ตถา ทุกฺขํ, ยํ มํ ขาเทยฺย รกฺขโส;

ยญฺจ เม อยฺยปุตฺตสฺส, มโน เหสฺสติ อญฺญถา.

๓๑๐.

น สนฺติ เทวา ปวสนฺติ นูน, น หิ นูน สนฺติ อิธ โลกปาลา;

สหสา กโรนฺตานมสญฺญตานํ, น หิ นูน สนฺติ ปฏิเสธิตาโร.

๓๑๑.

อิตฺถีนเมสา ปวรา ยสสฺสินี, สนฺตา สมา อคฺคิริวุคฺคเตชา;

ตญฺเจ ตุวํ รกฺขสาเทสิ กญฺญํ, มุทฺธา จ หิ สตฺตธา เต ผเลยฺย;

มา ตฺวํ ทหี มุญฺจ ปติพฺพตาย.

๓๑๒.

สา จ อสฺสมมาคจฺฉิ, ปมุตฺตา ปุริสาทกา;

นีฬํ ปฬินํ สกุณีว, คตสิงฺคํว อาลยํ.

๓๑๓.

สา ตตฺถ ปริเทเวสิ, ราชปุตฺตี ยสสฺสินี;

สมฺพุลา อุตุมตฺตกฺขา, วเน นาถํ อปสฺสนฺตี.

๓๑๔.

สมเณ พฺราหฺมเณ วนฺเท, สมฺปนฺนจรเณ อิเส;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๑๕.

วนฺเท สีเห จ พฺยคฺเฆ จ, เย จ อญฺเญ วเน มิคา;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๑๖.

ติณา ลตานิ โอสธฺโย, ปพฺพตานิ วนานิ จ;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๑๗.

วนฺเท [Pg.395] อินฺทีวรีสามํ, รตฺตึ นกฺขตฺตมาลินึ;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๑๘.

วนฺเท ภาคีรถึ คงฺคํ, สวนฺตีนํ ปฏิคฺคหํ;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๑๙.

วนฺเท อหํ ปพฺพตราชเสฏฺฐํ, หิมวนฺตํ สิลุจฺจยํ;

ราชปุตฺตํ อปสฺสนฺตี, ตุมฺหํมฺหิ สรณํ คตา.

๓๒๐.

อติสายํ วตาคจฺฉิ, ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ;

เกน นุชฺช สมาคจฺฉิ, โก เต ปิยตโร มยา.

๓๒๑.

อิทํ โขหํ ตทาโวจํ, คหิตา เตน สตฺตุนา;

น เม อิทํ ตถา ทุกฺขํ, ยํ มํ ขาเทยฺย รกฺขโส;

ยญฺจ เม อยฺยปุตฺตสฺส, มโน เหสฺสติ อญฺญถา.

๓๒๒.

โจรีนํ พหุพุทฺธีนํ, ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ;

ถีนํ ภาโว ทุราชาโน, มจฺฉสฺเสโวทเก คตํ.

๓๒๓.

ตถา มํ สจฺจํ ปาเลตุ, ปาลยิสฺสติ เจ มมํ;

ยถาหํ นาภิชานามิ, อญฺญํ ปิยตรํ ตยา;

เอเตน สจฺจวชฺเชน, พฺยาธิ เต วูปสมฺมตุ.

๓๒๔.

เย กุญฺชรา สตฺตสตา อุฬารา, รกฺขนฺติ รตฺตินฺทิวมุยฺยุตาวุธา;

ธนุคฺคหานญฺจ สตานิ โสฬส, กถํวิเธ ปสฺสสิ ภทฺเท สตฺตโว.

๓๒๕.

อลงฺกตาโย ปทุมุตฺตรตฺตจา, วิราคิตา ปสฺสติ หํสคคฺครา;

ตาสํ สุณิตฺวา มิตคีตวาทิตํ, น ทานิ เม ตาต ตถา ยถา ปุเร.

๓๒๖.

สุวณฺณสํกจฺจธรา [Pg.396] สุวิคฺคหา, อลงฺกตา มานุสิยจฺฉรูปมา;

เสโนปิยา ตาต อนินฺทิตงฺคิโย, ขตฺติยกญฺญา ปฏิโลภยนฺติ นํ.

๓๒๗.

สเจ อหํ ตาต ตถา ยถา ปุเร, ปตึ ตมุญฺฉาย ปุนา วเน ภเร;

สมฺมานเย มํ น จ มํ วิมานเย, อิโตปิ เม ตาต ตโต วรํ สิยา.

๓๒๘.

ยมนฺนปาเน วิปุลสฺมิ โอหิเต, นารี วิมฏฺฐาภรณา อลงฺกตา;

สพฺพงฺคุเปตา ปติโน จ อปฺปิยา, อพชฺฌ ตสฺสา มรณํ ตโต วรํ.

๓๒๙.

อปิ เจ ทลิทฺทา กปณา อนาฬฺหิยา, กฏาทุตียา ปติโน จ สา ปิยา;

สพฺพงฺคุเปตายปิ อปฺปิยาย, อยเมว เสยฺยา กปณาปิ ยา ปิยา.

๓๓๐.

สุทุลฺลภิตฺถี ปุริสสฺส ยา หิตา, ภตฺติตฺถิยา ทุลฺลโภ โย หิโต จ;

หิตา จ เต สีลวตี จ ภริยา, ชนินฺท ธมฺมํ จร สมฺพุลาย.

๓๓๑.

สเจ ตุวํ วิปุเล ลทฺธโภเค, อิสฺสาวติณฺณา มรณํ อุเปสิ;

อหญฺจ เต ภทฺเท อิมา ราชกญฺญา, สพฺเพ เต วจนกรา ภวามาติ.

สมฺพุลาชาตกํ นวมํ.

๕๒๐. คนฺธตินฺทุกชาตกํ (๑๐)

๓๓๒.

อปฺปมาโท [Pg.397] อมตํ ปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ;

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา.

๓๓๓.

มทา ปมาโท ชาเยถ, ปมาทา ชายเต ขโย;

ขยา ปโทสา ชายนฺติ, มา ปมาโท ภรตูสภ.

๓๓๔.

พหู หิ ขตฺติยา ชีนา, อตฺถํ รฏฺฐํ ปมาทิโน;

อโถปิ คามิโน คามา, อนคารา อคาริโน.

๓๓๕.

ขตฺติยสฺส ปมตฺตสฺส, รฏฺฐสฺมึ รฏฺฐวฑฺฒน;

สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ, รญฺโญ ตํ วุจฺจเต อฆํ.

๓๓๖.

เนส ธมฺโม มหาราช, อติเวลํ ปมชฺชสิ;

อิทฺธํ ผีตํ ชนปทํ, โจรา วิทฺธํสยนฺติ นํ.

๓๓๗.

น เต ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ, น หิรญฺญํ น ธานิยํ ;

รฏฺเฐ วิลุปฺปมานมฺหิ, สพฺพโภเคหิ ชิยฺยสิ.

๓๓๘.

สพฺพโภคา ปริชิณฺณํ, ราชานํ วาปิ ขตฺติยํ ;

ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ, น ตํ มญฺญนฺติ มานิยํ.

๓๓๙.

หตฺถาโรหา อนีกฏฺฐา, รถิกา ปตฺติการกา;

ตเมวมุปชีวนฺตา, น ตํ มญฺญนฺติ มานิยํ.

๓๔๐.

อสํวิหิตกมฺมนฺตํ, พาลํ ทุมฺมนฺติมนฺตินํ;

สิรี ชหติ ทุมฺเมธํ, ชิณฺณํว อุรโค ตจํ.

๓๔๑.

สุสํวิหิตกมฺมนฺตํ, กาลุฏฺฐายึ อตนฺทิตํ;

สพฺเพ โภคาภิวฑฺฒนฺติ, คาโว สอุสภามิว.

๓๔๒.

อุปสฺสุตึ มหาราช, รฏฺเฐ ชนปเท จร;

ตตฺถ ทิสฺวา จ สุตฺวา จ, ตโต ตํ ปฏิปชฺชสิ.

๓๔๓.

เอวํ เวเทตุ ปญฺจาโล, สงฺคาเม สรมปฺปิโต ;

ยถาหมชฺช เวเทมิ, กณฺฏเกน สมปฺปิโต.

๓๔๔.

ชิณฺโณ [Pg.398] ทุพฺพลจกฺขูสิ, น รูปํ สาธุ ปสฺสสิ;

กึ ตตฺถ พฺรหฺมทตฺตสฺส, ยํ ตํ มคฺเคยฺย กณฺฏโก.

๓๔๕.

พหฺเวตฺถ พฺรหฺมทตฺตสฺส, โสหํ มคฺคสฺมิ พฺราหฺมณ;

อรกฺขิตา ชานปทา, อธมฺมพลินา หตา.

๓๔๖.

รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ, ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา;

รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส, พหุ อธมฺมิโก ชโน.

๓๔๗.

เอตาทิเส ภเย ชาเต, ภยฏฺฏา ตาต มาณวา;

นิลฺเลนกานิ กุพฺพนฺติ, วเน อาหตฺว กณฺฏกํ.

๓๔๘.

กทาสฺสุ นามยํ ราชา, พฺรหฺมทตฺโต มริสฺสติ;

ยสฺส รฏฺฐมฺหิ ชิยฺยนฺติ, อปฺปติกา กุมาริกา.

๓๔๙.

ทุพฺภาสิตญฺหิ เต ชมฺมิ, อนตฺถปทโกวิเท;

กุหึ ราชา กุมารีนํ, ภตฺตารํ ปริเยสติ.

๓๕๐.

น เม ทุพฺภาสิตํ พฺรหฺเม, โกวิทตฺถปทา อหํ;

อรกฺขิตา ชานปทา, อธมฺมพลินา หตา.

๓๕๑.

รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ, ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา;

รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส, พหุ อธมฺมิโก ชโน;

ทุชฺชีเว ทุพฺภเร ทาเร, กุโต ภตฺตา กุมาริโย.

๓๕๒.

เอวํ สยตุ ปญฺจาโล, สงฺคาเม สตฺติยา หโต;

ยถายํ กปโณ เสติ, หโต ผาเลน สาลิโย.

๓๕๓.

อธมฺเมน ตุวํ ชมฺม, พฺรหฺมทตฺตสฺส กุชฺฌสิ;

โย ตฺวํ สปสิ ราชานํ, อปรชฺฌิตฺวาน อตฺตโน.

๓๕๔.

ธมฺเมน พฺรหฺมทตฺตสฺส, อหํ กุชฺฌามิ พฺราหฺมณ;

อรกฺขิตา ชานปทา, อธมฺมพลินา หตา.

๓๕๕.

รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ, ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา;

รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส, พหุ อธมฺมิโก ชโน.

๓๕๖.

สา [Pg.399] นูน ปุน เร ปกฺกา, วิกาเล ภตฺตมาหริ;

ภตฺตหารึ อเปกฺขนฺโต, หโต ผาเลน สาลิโย.

๓๕๗.

เอวํ หญฺญตุ ปญฺจาโล, สงฺคาเม อสินา หโต ;

ยถาหมชฺช ปหโต, ขีรญฺจ เม ปวฏฺฏิตํ.

๓๕๘.

ยํ ปสุ ขีรํ ฉฑฺเฑติ, ปสุปาลํ วิหึสติ ;

กึ ตตฺถ พฺรหฺมทตฺตสฺส, ยํ โน ครหเต ภวํ.

๓๕๙.

คารยฺโห พฺรหฺเม ปญฺจาโล, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน;

อรกฺขิตา ชานปทา, อธมฺมพลินา หตา.

๓๖๐.

รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ, ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา;

รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส, พหุ อธมฺมิโก ชโน.

๓๖๑.

จณฺฑา อฏนกา คาวี, ยํ ปุเร น ทุหามเส;

ตํ ทานิ อชฺช โทหาม, ขีรกาเมหุปทฺทุตา.

๓๖๒.

เอวํ กนฺทตุ ปญฺจาโล, วิปุตฺโต วิปฺปสุกฺขตุ;

ยถายํ กปณา คาวี, วิปุตฺตา ปริธาวติ.

๓๖๓.

ยํ ปสุ ปสุปาลสฺส, สมฺภเมยฺย รเวยฺย วา;

โก นีธ อปราธตฺถิ, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน.

๓๖๔.

อปราโธ มหาพฺรหฺเม, พฺรหฺมทตฺตสฺส ราชิโน;

อรกฺขิตา ชานปทา, อธมฺมพลินา หตา.

๓๖๕.

รตฺติญฺหิ โจรา ขาทนฺติ, ทิวา ขาทนฺติ ตุณฺฑิยา;

รฏฺฐสฺมึ กูฏราชสฺส, พหุ อธมฺมิโก ชโน;

กถํ โน อสิโกสตฺถา, ขีรปา หญฺญเต ปชา.

๓๖๖.

เอวํ ขชฺชตุ ปญฺจาโล, หโต ยุทฺเธ สปุตฺตโก;

ยถาหมชฺช ขชฺชามิ, คามิเกหิ อรญฺญโช.

๓๖๗.

น [Pg.400] สพฺพภูเตสุ วิเธนฺติ รกฺขํ, ราชาโน มณฺฑูก มนุสฺสโลเก;

เนตฺตาวตา ราชา อธมฺมจารี, ยํ ตาทิสํ ชีวมเทยฺยุ ธงฺกา.

๓๖๘.

อธมฺมรูโป วต พฺรหฺมจารี, อนุปฺปิยํ ภาสสิ ขตฺติยสฺส;

วิลุปฺปมานาย ปุถุปฺปชาย, ปูเชสิ ราชํ ปรมปฺปมาทํ.

๓๖๙.

สเจ อิมํ พฺรหฺเม สุรชฺชกํ สิยา, ผีตํ รฏฺฐํ มุทิตํ วิปฺปสนฺนํ;

ภุตฺวา พลึ อคฺคปิณฺฑญฺจ กากา, น มาทิสํ ชีวมเทยฺยุ ธงฺกาติ.

คนฺธตินฺทุกชาตกํ ทสมํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

กึฉนฺท กุมฺภ ชยทฺทิส ฉทฺทนฺต, อถ ปณฺฑิตสมฺภว สิรกปิ;

ทกรกฺขส ปณฺฑรนาควโร, อถ สมฺพุล ตินฺทุกเทวสุโตติ.

ตึสนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.

ชาตกปาฬิยา ปฐโม ภาโค นิฏฺฐิโต.